Telugu Dhakshinathya natakallo hasyagadu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

చాక్టిభౌత్త్య నాటకొలీ స క 7|| ,. | వి ౨౨౫26 న్స న్‌ంప

అల భసంట ముస

సుంచరయ్యారాక్ట్యూన 'ఉంగక్రు? వాంళక్ప, ళీ కూ న చమట దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు దాః కొళ్లాగుంట ఆనందన్‌ వక లావణ్య శిల్పా పబ్లికేషన్స్‌ 13-7 యల్‌ఐ.నగర్‌, తదువతి-517502

అజంయమి?40/2 1146282110 12522262 01 01140 0లసిగడి రుత] (అ శమ0: రలయళ సహా శ గ [సా ఛి వథమ ముద్రణ-వాన్‌ 1999 (/ వెల రూ70/- ముఖచిత్రం అమర్‌ జో. ” న్‌ ౮౯ న్న ర శ ప్రతులకు- న ౨2౫76 శి బి సుకుమార్‌ తం పవ 1 త్‌ 13-7 యల్‌ బినగర్‌ ల్‌ తిరుపతి-517502 ముద్రణ- గరుడ ప్రింటర్స్‌ నల్లకుంట హైదరాబాదు

దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు విషయసూచిక పుటలు 10 ఉనోద్దాతం 1-11 2 హాన్యపాత్ర మూలాలు-వికానం 12-51 21 చారిత్రకాధారాలు &1॥ పురాతన స్థల ఖనన పరిశోధనాధారాలు బీ+92 ఒశ్రాననాలు 213 కుడ్యచిత్రాలు 22 6 నాహిత్యాధారాలు 221 సంన్కత (ప్రాకృతసాహిత్యాలు 222 తమిళ సాహిత్యం 223 తెలుగు సాహిత్యం 22 4 కన్నడ సాహిత్యం 2.25 మలయాళ సాహిత్యం 30 కంపెనీ నాటకాల్లో హాస్యగాడు 52-87 31 తెలుర్సునాటకరంగం 311 పహపాస్యగాని రూపం 312 వాటక ప్రారంభకుడు 313 పాత్రల్ని పరిచయం చేసేవాడు 314 నాయికా నాయకుల చెలికాడు 315 ఆస్థాన విదూషకుడు 316 సంఘసంస్కర్త సాళ్ల తమిళ నాటకరంగం 321 తమిళంలో హాన్యగాని వేషం-భూమికలు 33 కన్నడ నాటక రంగం 331 కన్నడంలో హాన్యగాని వేషం-భూమిశలు కి4 మలయాళ నాటకరంగం 341 మలయాళంలో హాన్యగాని వేషం-భూమికలు

పుటలు 40 జానపద నాటకొలు-హాస్యగాడు 88-154 41 తెలుగు జానపద నాటకాలు 411 యక్షగానం 412 వీధి నాటకం 413 తూర్పు భాగవతం 414 చిందు భాగవతం 415 గోంధళేవీధిభాగోతం 416 కూచిపూడి భాగవతం. 417 తోలుబొమ్మలాట 41అఆ తెలుగులో హాస్యగానికున్న పేర్లు 41ఆ హాస్యగానిాఆహార్యం 41ఇ నాటక ప్రారంభకుడు 41 ఈ పాత్రల్ని పరిచయం చేసేవాడు 41 ఉ నాయికానాయకుల స్నేహితుడు ల! ఆస్థాన విదూషకుడు 41బు నాటక వ్యవధాన పూరకుడు 4 1మూ పిట్ట కధకుడు 41ఎ సంఘసంస్కర్త 42 తమిళవీధి నాటకాలు 421 తెరుక్కూత్తు 422 కురవంజి నాడగం 423 పళ్ళు నాడగం 424 నొండి నాడగం 425 కీర్తవైనాడగం 42 అ కట్టియంగారన్‌ పేర్లు 42 ఆ కట్టియంగారన్‌ ఆహార్యం 42ఇ పాత్రల పరిచయం 43 ఈ కథాగమన (ప్రవర్తకుడు 42 ఉ చిరుపాత్రల పోషకుడు 42 ఊ నటుల సహాయకుడు 42 ఖు వ్యాఖ్యాత

పుటలు

42 బూ సంఘసంస్కర్త 430 కన్నడ జానవదనాటకాలు 431 దాసరాట 432 రారధన ఆట 433 బొమ్మె ఆట

4394 యక్షగానం శకిన్‌ ప్రసంగ ఇశ,6 మూడలపాయ

437 కృష్ణపారిజాత నాటకం

438 సన్నాట

4పషజ.పష్యరుమిరుషం-అహార్యం

43 ఆ హాస్యగాని భూమికలు

440 మలయాళ జూనపద నాటకాలు

441 పురాట్టు నాటకం చ

442 కాక్కాళిచ్చి నాటకం

443 ఐవర్‌ నాటకం “444 చవిట్క నాటకం

44 అ మలయాళ జానపద నాటకాల్లో హాస్యగాని రూపం-భూమికలు

5 " దొక్షదొకనాబాళ్లుచాన్యగాని న్థానర్‌ 155-160

ఉపయుక్త గ్రంధనూచి 161-168

అంజలి నేను శ్రీవెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు అధ్యయన శాఖలో ఉపన్యాసకుడుగా పనిచేస్తున్న రోజుల్లో రోజూ పారం చెప్పడానికి తయారుకావడానికి విశ్శవిద్యాలయ (గ్రంధాలయంలో ఎక్కువ కాలం గడిపేవాణ్సి జానపద సాహిత్యం ప్రధానంగా నాటకాలపై ఉన్న మక్కువ కొద్దీ అన్ని పుస్తకాల్ని తిప్పుతున్నాను అప్పుడు ౪॥ భట్‌ గారి ౧౪ ౪,6050/6"వుస్తకం.వాకంట పడింది. జసక్తితో పుస్తకాన్ని చదివాను అప్పటినుండి జానపద ప్రెదెర్భన కళల్లోని హాస్య గీతాల్ని సేకరించడం మొదలు పెజ్టానూ ఆ తర్వాత 1992లో పొట్టిశ్రీరాములు తెలుగు విశ్చవిద్యాలయంలో చేరడం జానపద కళల శాఖలో మూడు షంవత్సరాలు షన పారాలు చెప్పడం ఆ అనుభవంతో 1995 నుండీ 'హాస్యగాని పై ఒక (ప్రామాణిక (గ్రంధం రాయాలని తెలపెట్టి పరిశోధనను కొనసాగించాను ఆ పరిశోధన ఫలితంగా “దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో హాస్యగాడు మీ ముందు కొస్తున్నాడూ నా అభివృద్దిని కాంక్షించి 1977 నుండి పర్షిశోధవా రంగంలో ముందుకెళ్లడానికి తమ ప్రోత్సాహాన్ని, సూచనల్ని అందిస్తున్న ఈ ఎప్తకాన్న అంకితం తీసుకోవడాఎకి అంగీకరించిన పూజ్యులు ఆచార్య కొలకలూరి ఇనాక్‌గారికి నేను కోరినప్పుడంతా వివిధ (గ్రంధాలయాలకు వెళ్లడానికి అనుమతించి (ప్రోత్నహిర్ధవి అనెక సూచనలిచ్చిన మా డైరక్టర్‌ ఆచార్య జి చెన్నకేశవ రెడ్డి గారికి నేను ఎంఏ చదివే రోజుల్లో దాక్షిణాత్భ సాహిత్య యిలకోత్మక అధ్యయనం పై పాఠాలు చెప్పి ఆసక్తిని కలిగించిన కీ॥శేః ఆచార్య జి నాగయ్య గౌరికి ఆచోళ్యశి.-పద్వోత్తమ.దాన్తురురిమీలాలలా తమిళ సాహిత్యంలో హాస్యగాడిపై వచ్చిన వ్యాసాల్ని ఆయా పుస్తకాలలోని సామా/గ్రిని నా కందించినొ ఆచార్య దేవ సంగీదం గారికి సహకారం అందించిన ఆచార్య ఆర్‌ మణివేలు డా మ్యూనువల్‌ డాః వద్రవేలు మణిలకు కన్నడంలోని సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి అనువాదంలో నవాకరించిన డా; కె రామాంజనేయులు ఆయా మౌలిక అంశాల్ని చెప్పిన ఆచార్య ఆర్వీయస్‌ సుందరం గారికి కన్నడ సాహిత్యంలో ఇప్పటివరకు హాస్యగానిపైన నాటకాలపైన వచ్చిన పుస్తకాల్ని అన్వేషించి అవేక వ్యయ(ప్రయాసల కోర్చి ఎన్నో పుస్తకాల్ని జిరాక్సు కాపీలను నాకు పంపిన నా తమ్ముడుడా వి డేవిడ్‌కి. మలయాళ నాటక సాహిత్యంపై వచ్చిన పుస్తకాల్ని నాకు అందించి వారి ఇంటిలో ఆతిధ్యమిచ్చి ఆ సాహిత్యంలోని విశేషాల్ని చక్కగా వివరించి చెప్పిన ఆచార్య యన్‌ భక్తవత్సల రెడ్డి గారికి తమవద్ద ఉన్న పుస్తకాల్ని అందించి అనేక విషయాల్ని చెప్పిన మిత్రులు డా॥ ఎ సుధాకర్‌ రెడ్డి గారికి తెలుగు నాటక రంగంలో హాస్య పాత్ర (ప్రాధాన్యతను వివరించడమే గాక పరిశోధనా ప్రణాళికకు దర్శకత్వం వహించి

శిష్య వాత్సల్యంతో ఆదరించి అనేక విశేషాల్ని చెప్పి తమి వద్ద ఉన్న అనేక (గ్రంధాల్ని అందించిన ఆచార్య ఎం.వి శాస్తి గారికి ఆచార్య మొదలి నాగభూషణం శర్మ గారికి విషయ సేకరణలో పరిశీలనలో ౧౯856౧160౧ లో నాకు సహకరించిన ఆచార్య జయరీర్‌ తిరుమల రావు, డాః బీ బాలసుబ్రమణ్యం డాః కె మునిరత్నం డాఃజి డి వాయుడు టి. నాగరాజశెట్టి గార్లకు తామ రాజకీయంలో తలమునకలైనా సాహిత్యంపై ఉన్న అభిమానంతో విషయాన్ని నిశితంగా పరికీలించడానికి తన సూచనలతో మాటలతో (ప్రత్యక్షంగాను పరోక్షంగా సహకరిస్తున్న మిత్రులు టి. మనోహర్‌ గారికి హస్యగాడి పై పరిశోధనచేస్తున్న నాకు తమచర్భల్లో అనేక విషయాల్ని చెప్పిన మి(త్రుల్తు వి. రామసుబ్సారెడి కీ శే రత్తయ్య శర్మలకు . (గ్రంధాలయాల్లో పుస్తకాలు ఎప్పుడు కావలసి వస్తే-అవ్పూడు (శ్రమకోర్చి వెదకి అందించిన మిత్రులు డాః పి మురళీ కృష్ణు యల్‌ పాండురంగయ్య, శ్రీమతి ఇందిరలకు పుస్తకం (ప్రెస్‌ కాపీని తయారు చేసి ఇచ్చినా మధ్య మధ్య అనేకసార్టు దిద్దినా ఓపికతో డిటిపి. పమల్ని చక్కగా చేసిన మిత్రుడు నరసింహారావుకి నా పుస్తకాల కన్నిటికి అందంగా ముఖచిత్రం గీచి పుస్తకం అందంగా ఉండేలా చేసే మిత్రుడు జి అమర్‌ (అమరేత్వరరావు)కి ము(ద్రణలో సహకరించిన దుర్గం రవీందర్‌ సకాలంలో పుస్తకాన్ని ముద్రించి ఇచ్చిన గరుడ ప్రింటర్స్‌ అధినేత్రి శ్రీమతి మాలతి గారికి వారి సిబ్బందికి పరిశోధనలో ఇంటి విషయాలు పట్టించు కోకపోయినా సహించి తన పూర్తి సహకారాన్న్‌ ఆరిదించిన్‌ నాంఎఆ ౨ ఎ్య్వాంలు ఎల్లలు కె లావణ్య కె అమృతరాణా ఇ శిల్పలకు నా మమగడకు అభివృద్దికి తమ రక్తాన్ని, శ్వేదాన్ని. ధారబోసి ఎండకుఎండి, వానకుతడిసి నన్నింత వాణ్నీ చేసిన మా అమ్మానాన్నలకు ముఖ్యంగా ఆయాగగ్రామాల్లో (ప్రదర్శనలోనే గాక తీరుబడి సమయాల్లో కూడా హాస్యగాడికి సంబంధించిన పాటల్ని, మాటల్ని వినిపించి ఈ పుస్తకానికి జీవంపోసిన ఎందరో జానపద కళా కారులకు అందరికీ ఇవే నా కృతజ్ఞతా పూర్వక దండాలు డాక్టర్‌ శె అనందన్‌

న! టు . స , ళు - ఆలా , మనిషి కోనం, మనిషిలోని మంచి కోసం, నుట్టి కవితల్ని రాసిన మానవతా మూర్తి. మానవత కోసం, మాననాభ్యుదయం కోసం, . మానవాళి మనుగడ కోసం, తపించే మహామనిషి. ఇ . .... వాత్సల్యమూర్తులు ఆచార్య కొలకలూరి ఇనాక్‌ దంపతులకు. , ఈ గ్రంథం ” సభక్తి పురస్పరంగా అంకితం ం || జ

ఉపోద్దాతం

1. ఉపోద్దాతం ఇ _ ్రుజన్నూస్తంగా. శులవాత్మక అధ్యయవనంపై పరిశోధకులు దృష్టిని పారిస్తున్న “ళొహైలన భాషి ప్రయుక్త రాష్టైలు ఏర్పడి, ఆయా భాషాసంప్పృాతులకు చెందినవార్డు తచు సాహితీ సంప్కృతుల్ని పరిరక్షించు కోవడం కోసం విద్యాసంప్లల్ని. పంప్ప్రతీ సాహిత్యం. సంసృతి తము మతం గొప్పుచనే వితండవాదం శ్రేయోదాయకం కాదు. ఇతర సాహిత్యాల్ని, పంవృతుల్ని మతాల్ని కూడ అర్వయనం చేస్తే జాతీయ మమైక్యతకు ఆస్నారం ఏర్పడుతుంది. ఈ కోణం నుంచి చూస్తే తులవాత్మక ఆధ్యయవం ఈవాటి వషమాజావికి ఎంతో అవసరం. "= తులవాత్నక సాహిత్యార్యయనం ్రాన్స్‌ అమెరికా వంటే చేశాత్తు ఆరదభమై.. విశ్వవ్వావమైండి. బహు భాషా సంప్ప్యుతులకు విలయమైన మనదెళంలో తులవాత్మక పాహిత్గార్గాయవానికి ఉజ్వల భవిన్యుత్తు ఉంది. రెండు భిన్న సాహిత్యాల మర్యు ఐరగే శంతవాత్నుక పరిశోధనే తులవాత్మక పాహితన్ధామువి కొందరు, ఒకే సాహిత్యం లోవి ఇద్దరు కవుల కావ్యాల పరిశిలన, వ్రజ్రియల పరిశీలన తులవాశ్మక పాహిత్యమవుతుందవి మరి కొందరు చెబుతున్నాను నైవుక్‌ అవే జర్మన వండితువి అభిప్రాయంలో ““రెండుకాని కాంతకు మించిగావ పాత్యాం తమన్‌ శయావావషత నైనా వరే వరిశలవకు గ్రహించి దాన్ని పాహిత్యంతో పరిపోల్బవచ్చు”' అన్నాడు. తులవాత్యవ అశ్యుమునం వలిరి వాలా విన్హుతం. తులవాత్నక సాహిత్య పరిధి పరిమితం. హారంలో దారంతా వీటిలో ఏకమా్రత కవిషిస్తుంది. అయితే తెలుగువారికి తమిళులకు, తెలుగువారికీ కన్నడిగులకు మధు ఉండే పాన్నిహిత్యుం, తెలుగువారికీ, ములయాళీయులకు లేదు. లోళికంగా కొరిర్రినళం వణ చాష్చైవకి దూరంగా ఉండటమే ఇందుకు కారణ మునుకోవచ్చు “తెలుగు వ్నడములు వక రీతిన ఒకే వాహివి యందుచ్భవించిన లెండు పాయఅవతిము, ఒకే రెచ్ముము వూచిన రెండు పూవుల వతెము, ఒకే గర్చమున పుట్టిన కవల షిల్లల వలెను అవివాభాన సంబంధము కలిగి యభివృద్రి చెందినవి.” అలలల లల ఏల లం లలల లల లలి లి లలల లి లి ఉల లల లల లల లల ది లలల ల లలల అల క్షి

దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో నోన్యగాడు విజయ నగర పరిపాలకులైన (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు మధురలోనూ అచ్యుత దేవరాయలు తంజావూరులోను తమ (ప్రతినిధులను ఆ ప్రాంత పరిపాలకులుగా పంపారు అందువల్లే తమిళాం[ద్రుల మధ్య సంస్కృతీ సంప్రదాయాలలో పరస్పర సాన్నిహిత్యం కనిపిస్తుంది అంటే క్రీశ 1? 148 శతాబ్దాల నాటికి తెలుగుసంస్కృతీ సాహిత్యాలు తన సరిహద్దుల్ని దాటి తంజావూరు. మధుర జింజి మైసూరు పుదుక్కోట్ల కేంద్రాల్లో శోభాయమానంగా విరాజిల్లింది కానీ తమిళదేశం కర్ణాటక దేళం ఆంధ్రదేశానికి "సరంవాద్వూలకాకులదనం-వళ్హాపంస్యృ్బుతీపదండా.వీట్‌ మధ్య సంబంధం అవిభాజ్యమైనదసిం చెప్పవచ్చు “దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో హాస్యగాడు" ఈ గ్రంధంలాని అంశం (ప్రపంచ సాహిత్యాన్ని పరిశీలిస్తే శృంగారానికి హాస్య రసానికి సమ ప్రాధాన్యం ఇచ్చిన రచనలే ఎక్కువగా ఉన్నాయి అలాగే దాశ్షీణాత్య భాషల్లోని నాటకాల్లో కూడ ఈ విషయం సుస్పష్టంగానే కనిపిస్తుంది ప్రస్తుత గ్రంథంలో హాస్టూళ్ళను గురించిన వివరాల్ని చర్చించే ముందు దక్షిణాది భాషలో హాస్యానికి ఉవ్న ప్రాముఖ్యామ్ని..తెబుసుకోవడం అవసరం మనిషిజీవితం సుఖదుఃఖానుభూతుల సమ్మిశ్రితం ఏడ్పుకో నవ్వుకో స్పందించని మానవుడంటూ ఉండడు మనిషిని జంతువులను వేరు చేసే గుణం సుఖదుఃథాల్లోనే ఉంది జంతువుల్లో ఈ అనుభూతులు మృగ్యమని కొందరి అభిప్రాయం కానీ మృగాల తృళ్ళింతల్లో అరుపుల్లో ఇలాంటి అనుభూతులు ఉంచాయాని శా,స్తుజ్ఞాలు నిరూపించారు. చెట్టు సుఖదుఃఖాల్ని అనుభవిస్తాయవి జ దీళ్లప్షర్తద్రమమాట్రాతిలారికలగా- నిరూపించారు మాన్తవువి.లాగా ఈ పుఖఃదుఖాల్ని మొక్కలు కూడ కలిగి ఉంచాయని సోవియట్‌ మానసిక శాస్త్రవేత్త వి యం పుష్కిన్‌ (1/34 [338) - అగాంగగాలన ఇర ౪966 స్రిగాంంకం (0 99౧40 ఏల0క0 1060%5 08 296 లి ర్య (660%+*ల3 ఉమ 08076 విమల 2 40 6 20110 0౯01256 (0 86+ ల౦600211) 18౪01/66అని పేర్కొన్నారు ఇలా జంతువుల్ని కూడ స్ఫందింప చేసే గుణం సుఖదుఃఖాలకు ఉంది నవ్వు మ్లునిషిని గిలిగింఛలు పెట్టే ఒక చక్కని అనుభూతి అది సర్వరోగాలకు సంజీవని లాంటిది దుఃఖ భాజన మైన ఈ లోకంలో నవ్వు మానసిక ఊరటను కలిగించే ఒక దైవిక వరం. 2 రిల రర ల 66 లరి 6606000060 లల 0600 600 606669 90506 00066 ల లలి?

ఉపోద్దాతం గాంధీగారు “వాకు హాస్యప్రియత్వమే లేకపోతే ఎప్పుడో ఆత్మహత్య చేసుకొనే వాడిని అంటారు మనిషి జీవితంలో ఇంతటి అవినాభావ సంబంధాస్లాకళిన ఈ నవ్వులేని = వ్యక్తి జీవితం నరక తుల్యం మన పారబాటు దిద్దుకోవడానికి దుఃఖాన్ని విస్మరించడానికి నవ్వును మీంచిన సాధనం లేదు కోసం ప్రధానోద్దేశం ప్రజల్ని రంజించడమేకాక సంస్కరించడం కూడా అవుతుందని నోమంచి యజ్ఞన్నగారి అభిప్రాయం ఈ సందర్భంలో ఈ హాస్యానికి ప్రధానోద్దేశ్యం ప్రజలని రంజింపడం కాదు సంఘంలో లోటుపాటులు ఎ౩ంచూపడళ్కప నతన కా చేయ్యడమూ వారి ప్రధాన ఆశయరి * అన్న వారిమొటలు అక్షర సత్యాలు ఇలా మనిపికి ఆనందానుభూతిని కల్షించే సాధనం హాసం ఈహాసానికి స్థాయి భావం వాస్యరసం " వాగందాధి వైకృతుల్ని చూడడం వల్ల కలిగిన చిత్తవికాసొన్ని హాస్యం అన్నారు “ఆత్మన పరస్సేవా యే వేష భాషాకార వికార విరుద్దాలంకారా స్పష్టభాషణ కుబ్జాత్వాదయ స్తద్రర్శన శ్రావణ జన్యొ మనోవికారో హాసః * అంటే మనలో కాని ఇతరుల్లో కాని ఉండే వికృత భాషాలంకారాదుల్ని చూచినపుడు గానీ విన్నప్పుడు గానీ మన హృదయంలో జనించే ఇభావావిక్రి హాస్యమని పేరు ఈ హాస్యం ఆరు రకాలని భరతుడు అన్నారు “స్మిత మధ హసితం విహసిత ముపహసితం చాపహహసిత మతిహాసితం ద్వా ద్వౌ భేదౌ స్వాతా ముతమధమధ్యామ (పకృతౌా * కఎచిరువవ్వు 2 _ఎలువరుస చూపె నవ్వు 3 చెప్పాజయ్యానచ్వు. + కంపనంతో కూడిన నవ్వు 5 కన్నీళ్ళతో వచ్శే నవ్వు క కాళ్ళ చేతులు కొట్టుకొని నవ్వే నవ్వు అనే ఆరు రకాల నవ్వుల్ని లాశ్నీణి కులు పేర్కొన్నారు మొదటి రెండూ ఉత్తవుమైనవని మధ్యనుండేవి మధ్యమమైన నవ్వులని చివరిరెండు ఆధమమైన నవ్వులని పేర్కొన్నారు వికృత వేష భాషాదుల్ని చూచినప్పుడు నవ్వుతాం వికృత వేషభాషలున్న వ్యక్తి హాసానికి ఇతంబనం ఈ. ఆలంబనాన్ని విరివిగా, విస్పష్టంగా వర్తిస్తే హాసం ఉదయిస్తుంది “వికృతాకారే వాక్చేష్ణు యమాలోక్య హాసేజ్ఞనః తద(త్రాలంబనం ్రాహుస్త చ్చేస్టోద్దీషనం మతమ్‌ హాస్యం కావ్యనాటకాదుల్లో ప్రధానంగాను అ్రధానంగానూ కాక ఉదాసీనంగా కూడా అ6 060606 000 6060666066 60660 06 66 6006 6066006606 6066663 3

దాశీణాత్య నాటకాల్లో నోస్యగాడు తటసఫ్టించి ఆనందానుభూతిని కలిగిస్తూ ఉంటుంది ఈ హాస్యాన్ని సృష్టించడానికి భారతదేశం లోని కవులు ప్రారంభంలో ప్రత్యేక కావ్యాలు రాయలేదు ఐరోపా ఇండంలో అరిస్టోపెన్స్‌ ఆసియాఖండంలో మహాకవి కాళిదాసు (ప్రప్రభముంగా తమ వాటకాల్లో హాస్యరసానికి స్థానం కల్పించారని (శ్రీ, పాద కామేశ్వరరావుగారు తమ నాటక విమర్శ గ్రంధంలో పేర్కొన్నారు (ఆశ్వఘోషుని సారీఫపుత్ర ప్రకరణం మొదటి నాటకమనీ అందులో విదూషక్షుని పాత్ర ఉందని చెప్పేవారు కూడ ఉన్నారు) దీనికి కారణాల్ని 'గరరారపాపినళసలాపీఈ-ఇయాఆపువాడు....చరషముము మహాకవులె౦దుకుపేక చేసిరి చుహాకావ్యములందలి విషయువుట్కంత ంధీరవఎ చేవతరలో రేక చేవతాకల్పులో కథానాయకులుగా నుందురు గంభీర కధా భాగవలమన హాస్యరసవటును యుక్త రీలే నిమడ్చడము సాధారణులకు సాధ్యము కాదు *

తెలుగు సాహిత్యం లోని కావ్యనాటకాదుల సృష్టి ఆయాకాలం లోని రాజుల ప్రోత్సాహంతో, పోషణ తోజరిగిందని చరిత్ర చెబుతున్న సత్యం అందుకే రాజుల్ని" రంజించడం కోషంకావ్యవటమిదుల్ని చాలా వరకు శృంగార రస ప్రధానంగా రచించారు హాస్యరస ప్రధానమైన కావ్యాలు పండిత సభల్లో మన్నన ల్ని పాందవన్న ఉద్దేశంతో బహుశా కవులు ఆ కావ్యాల్ని రాయడానికి పూనుకోలేదని తెలుస్తుంది "1118 జు ౩64 305 ణయ ఇ98 ౦0001 ౧౦౦0161238” అనే మౌలియర్‌ అభిప్రాయం పై సూచనను బలపరుస్తోంది.

తెలుగు సాహిత్యాన్ని కూలంకషంగా చరిశీలిస్తే శృంగార వీర రసకావ్యాలతో పాటు హాస్యరస (ప్రధానమైన కావాాలు కూడా లేకపోలేదు కూచిముం్నన్విబ్రర్రమమియతిద్రదేఖా విలాహము అనే హాస్యర్రష.్రబంధామ్మి క్రీ.శ. 18వ శతాబ్రి పూర్వార్థంల " రచించాడు =-స్‌ ఈ కావ్యంలొ అసభ్య శృంగారం అంగిరసంగా పోషింప బడింది ఆ కాలంలోని పరిస్థితుల్ని అధ్యయనం చేస్తే బూతుల్నే హాస్యరస లక్షణాలుగా ఊహించారని తెలుస్తోంది క నీతుల కేమి యొకించుక

బూతాడక దొరకు నవ్వు పుట్టదు ధరలో

నీతులు బూతులు లోక

ఖ్యాతులు రా కుందవరపు కవి చౌడప్పా '*

అ్ఞన్నేకవి చౌడప్ప గారి పద్యం దీనిని బలపరుస్తోంది. హాస్యోరెనాన్ని అంగిరసంగా

త్రీ ర 0000606000 60660 60900 906 606 06 05 6 ల 6 లల 606 6966606066

శం ఉపోర్దాతం

గ్రహించి రచింపబడిన (ప్రహసనాలు తెలుగుసాహిత్యంలో ఉన్నాయి. వీటిలో వేళ్య చేటి

నపుంసకి బంధకి ఇత్యాది పాత్రలు ఉండి వారి చేష్టలు చరిత్ర వర్థింపబడతాయి

('ప్రహసనాల్గోని శృంగారం హాస్యరస పోషణ కు ఉపయోగపడుతుందని వినుర్శకుల ఇజీవిప్రాయం. పంచీ (ప్రోలు లక్మణ కవి రాసన రావణ దమ్మీయం కావ్యంలో బూతుసాహిత్యం చోటుచేసుకుంది ధరణి దేవుల రామయ్యమంత్రి దశావతార చరిత్ర లో శుంగార హాస్యాల్ని కొంత తక్కువ మోతాదు లోనే అందించాడు

"తిధెనికాకాలలలో సాశజ్వాతళ్ళలా పాట తనంవ్థారతా ళళూననో హత్యంల్‌" హాస్యరస ప్రధానమైన అధితేప కావ్యాలు ప్రహసనాలు గద్య రచనలు నవలలు నాటకాలు కధల్లో హాస్యం తన విశ్వరూపాన్ని (ప్రదర్శించింది తిరుపతి వేంకట కవుల గీరతం తెలుగునాట బహుళ (ప్రచారం పొందిన రచన వారి రచనల్లో జాతీయమైన హాస్యం కనిపిస్తుంది దాసు (శ్రీ;రాములుగారి తెలుగునాడు కావ్యం బ్రాహ్మణుల వేషభాషాదుల్ని అనుకరణ ద్వారా అవహేళాన చేసి నవ్వించే రచన అనంత పంతుల రామలిఆగస్వామి-శారిని--అభినన- వికటకవి గా కొనియాడారు వీరి శుక్షపక్షం సరసమైన హాస్యాన్ని ఆందించిన అధిజేపక కావ్యతి- లోగ రాజు నారాయణ నలూర్తిగారి పండగకట్నం ప్రాచీన సంప్రదాయాన్ని

అనుసరించి రచింపబడిన హాస్యరస కావ్యం అలాగే పౌరాణిక కథను కావ్యవస్తువుగా గ్రహించి శెట్టి లక్ష్మీనరపింహకవి (ప్రభాస శాప విమోచనం అనే కావ్యంలో హాస్యరసాన్ని అంగిరసంగా పోషిందారు పకా లాగాతాణారారానాగాద్యా-రదచతషేుక్ష్యన్లి హాస్యం అందించారు 'అంగ్రసాహిత్యంలోనిస్పళ్లేటర్‌ రచనల్ని అనుసరించి పానుగంటి లక్ష్మీనృసింహరావుగారు సాతి వ్యాసాల్ని రచించారు-ఇంచంలో-కళాణా వీరు ఎత్తిపాడుపులతో కూడిన వ్యంగాత్మక హాస్యాన్ని అందించారు గురజాడ వారి కన్యాశుల్కం వేదం వేంకటరాయశాస్త్రి, గారి ప్రతాపరుద్రీయం వంటే నాటకాల్లో చక్కని వ్యంగ్యాత్మక హాస్యాన్ని అందించారు ఈనాటి సంఘం అవసరాలకనుగుణ గా ప్రహసనాలు హాస్యనాటికలు కోకొల్టుగా వచ్చాయి వీటిలో వీలేశరింగంగారి ప్రహసనాలు (శ్రీపాద కామేళశ్వరరావుగారి కొత్తల్లుడు ప్రహసనాలలో నెరసమైన హాస్యం పోషించబడింది మొక్కపాటి నరసింహశ్యా స్తిగారి బారిస్టర్‌ పార్వతీశం (శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశ్శాస్త్రి కథలు భమిడిపాటి కావేళశ్వర రావుగారి రచనలు మునిమౌణి క్యంగారి రచనలే కాక సాహిత్యంలో అనేకులు హాస్యరచనల్ని కోకొల్లలుగా సృష్టించారు ఈ రచనలన్నింటిలోనూ వాస్యం (ప్రధాన భూమికను వహించింది కొరి రి అ రిల రి ర 0 60 66696 9 660666 06066 0660 6066666 666666 క్‌

దాక్షీణాత్య నాటకాల్లో నోస్వగాడు యు

నన్నయ్య మొదలుకొని. నేటినతఈ ఉన్న ఉత్హవు కవులెవ్వరూ హాస్యాన్ని ఉపేక్షించలేదు దీన్ని గూర్చి చెబుతూ ముట్నూరి సంగమేళంగారు.. తెలుగులో ఉత్తమ కవులని పేరుబడిన కవులెవ్వరూ ఆద్యంతము హాస్యాన్ని పోషిస్తూ కావ్యాలు రాయలేదు అలా రాసిన కవులెవరూ ఉత్తములుగా పరిగణి ౦పబడలేదు అయితే ఉత్తములనిపింఈకఈవ్లు, మన కవులెవరూ హాస్యాన్ని ఉపేక్షించ లేదు అతి సరసమైన వోస్యాన్ని అంతో ఇంతో అందరూ అందించారు !* అని చెప్పిన వారి మాటలు అక్షరసత్యాలు

తమిళ సాహెత్యంల్‌ క్రసుపూర?౦ నుంచే సోటకకళ ఉన్నట్లు ఆరాది లభిస్తున్నాయి ఆ కాలానికే జయంతం శె య్‌(ట్చి యన్‌జాయుతఈచల్‌....ముదివ్నాణద్‌... కూత్తనూల్‌ అనే నాటక లక్షణ గ్రంధాలు ఉన్నట్టు ఆధారాలు కనిపిస్తున్నాయి శ్రీశ 16 17 శతాబ్రినాటికి కొరవంజి నాటకాల్లో హాస్యగాని పాత్ర చాలా ప్రాముఖ్యాన్ని కలిగి ఉంది పళ్ళు నాటకాల్లో కూడా హాస్య ప్రాధాన్యం ఉండేది నొండి నాటకం వీస్య రసానిక్తి అవయహేళనకు తార్కాణంగా విలిచింది రాచచం(ద్ర కవి రాయుర్‌ రవించిన శమంతలైవిబాపం(౨.వాఈతావిలాపం.....బూదదవిలాపం అనే రచనల్లో హాస్యరస స్టానం ఎక్కువగా ఉంది

'ప్రాచీన నాటకాల్లో కట్టియం గారన్‌ లేక కోమాళి అనే పాత్ర నాటకంలో అన్ని దోట (ప్రత్యక్షమై హాస్యాన్ని చిందించే మాటలు, పాటలు పాడేవాడు పూర్వం తమిళనాటకాల్లో అంకం దృళ్యం అనే విభాగాలు లేవుఅందుకే దృళ్యవి మూరబాన్ని చెప్పడానికి ఈ కట్టియంగారన్‌ని ఉపయోగించేవారు ఇవికాక వీధివాటకా ల్ల త్తైద్తువువ్యవజ్తూకళాపా్యత- మ తప్పకుండా (పవేశపెట్షేవారు..డవోష్యపాత్రే గాక ఇతర పాశ్రలకూడా తమిళ నాటకాల్లో

“వోస్యాన్లా ఎక్కుఎగా వాషంచాయి

కన్నడ నాటక సాహిత్యంలో శృంగార రాయులు (క్రీ + 16వ శొతాబ్దం) రాసిన మిత్రవిందా గోవింద నాటకం ప్రధమ రచన ఈ నాటకం ఇక్రీహర్వని రత్నావళి నాటకానికి అనుకరణ పూర్వక రచన రన్నని గదాయుద్దాన్ని కూడ నాటకం గానే పరిగణిస్తున్నారు ఇది కూడా భట్ట నారాయణుని వేణీ సంహార వాటకానికి అనుకరణే. కన్నడంలో స్వతం(త్ర నాటకాల రచన క్రీ శ 20ళతాబ్లి లోనే ఆరంభమైంది అప్పటికే దాశ్షిణాత్యంలో నాటక కంపెనీలు ప్రబలి నాటకాలు ప్రదర్శించడానికి పూనుకొన్నాయి ఆ నాటక కంపెనీల కోసం కొందరు అనువాద నాటకాలను మరికొందరు స్వతంత్ర నాటకాలను రచించారు వారిలో

6 ర6 6066600966 9690900066 6 66060 666 ల 6 లల లల రథ 99006 లథ

ఉపోద్దాతం

బెళ్ళావె నరహరిశ్నాస్తి, బి పుజ్టస్వామయ్య, అచ్యుతరావు హుయలగోళ్‌ వామనరావు గరుడ సదాశివరావు కరిదగల్ల హనుమంతరావు వంటివారు పేర్కొన దగినవారు

చృత్తివోటక-కంపెనీల్లో హాస్యం అనూదిత సంస్కృత నాటకాల నుండి వచ్చింది వందే .ఫ్రారమిణవప్ల-వాటకాల్లో హాస్యాన్ని మూలకధతో జోడించాల్సి ఉండేది ఆ తురువాత దాన్ని వాటకాల్లో ప్రత్యేక పాద్ర ద్వారా ప్రవేశపెట్టారు కంపెనీ నాటకాల్లో చినత చితాయి అంగడివాని పాత్రల్లో హాస్యపాత్ర ప్రవేశించి తన హావభావాలతో మాటలతో “శవషకుమ్మువవ్వేముడు..మరవవ. గుముబమున 2మమవయిమొండాట్లఈశావోస్యపా(్రేతాత. చివర ఇం(ద్రజ్ఞాల బ్రదర్శున ఉండేది దీన్ని ఓ యతిణీ వేషధారి చేసేవాడు. ఎ౨శా.పదారమే, కృష్ణలీల నాటకాల్లో హాస్యగాళ్ళ శాస్త్రీయ సంగీతచ్చాయల్లో పాటలు పాడి ప్రజల్ని రంజింప చేసేవారు కబీరుదాస్‌ సదారమే నాటకాల్లో శెట్టిపాత్ర తన పిసినికొట్టుతనాన్ని ప్రదర్శించి హాస్యాన్ని ఒలకబోపే వాడు. అలాగే పాండవ విజయం నాటకంలో (బ్రాహ్మణవేషధారి ప్రదర్శించిన వవ. హాష్యడపుష్పోదకన...కచ్చుడ. రంగభూమిలో కన్నడగీతాలే కాక ఇంగ్లీషు తమిళ భాషకు చెందిన గీతాలు చోటుచేసుకువి (పేషకుల్ని ఆనందడోలికల్లో ముంచెత్తాయి.

*తతయ్లాన్ల రంగభూమి కన్నడ రంగభూమి లాగే చాలా ఆలస్యంగా ఆరంభమైంది ప్రాచీన మలయాళ నాటక రంగభూమి కూడియాట్టుం కృష్ణనాటం కథాకళి వంటి రూపాల్లో కవిపిస్తుంది కానీ కూడియాల్టం సంస్కృత రూపకాభినయం కథాకళి వారిని "ఎక్కువగా అం ర్షంచదరిపేక్తనదకం వైపు దృష్ట్‌ మరళ్చాతకహాయూర్డు పోర్చుగీసు వారితో సంపర్కం ఏర్పడడంతో కేరళలో స్వతంత్ర నాటకాలు పోర్చుగీసు ప్రభావం కలవి అందులోనూ (క్రైస్తవ వాటకాలు వెలుగు చూశాయి వీటిలో కొన్ని పాశ్చాత్య నాటక లక్షణాల్ని కలిగినా ఆవి ఊహా కల్పనలు లేని రచనలుగా పరిశోధకులు గుర్తించారు ఇవి (ప్రేక్షకుల్ని అంతగా ఆకర్షించ లేక పోయాయి క్రీ శ 1882లో కేరళ వర్మ వలియకోయిళీ తంబురాన్‌ శక్తుంతల నాటకాన్ని అనువదించాడు ఆ ఎడే ఆ నాటకం రంగఫ్టలంపై "ప్రదర్శించబడింది దాని ప్రభావం ఆ తరువాతి నాటకాలపై ప్రబలంగా ఉంది ఆతరువాత ఎన్నో అనువాద రచనల వెల్టువ పోటెత్తింది

శాస్త్రీయ పద్దతుల ద్వారా స్వతంత్ర రచనలు వెలువడడానికి అనువాద రచనలు (ప్రదర్శనలు ప్రోద్భలకమైనాయ్లి కోచున్ని తంబురాన్‌ (క్రీశ 1826-1926) రచించిన ౦0 లలల లలల ల ల000 006 6 66 లలల 6౮0 ల 006000 ల 000 విఉ 6 టిటో "7

దాశ్షీణాత్య నాటకాల్లో వోస్యగాడు కళ్యాణీ వాటకము' మొదటి స్వతంత్ర వాస్తటిఈదూపకం... కృన్లిక్కుట్టన్‌ తంబురాన్‌ రాసిన చంద్రిక కె.సి. కేశవపిళ్ళే లత్మీ కళ్యాణము, కందిత్తిల్‌ వర్గీస్‌ మప్పిళ ఇబ్రయక్కుట్టి మొదలైనవి ఆరంభం నుండి వెలసిన స్వతంత్ర రచనలు కొందరు నాటక రచయితలు పొరాణిక కథా వస్తువులను గ్రహించి వాటకాన్ని రాశారు ఆరంభంలో ఆంగ్ర సౌజొకాకా అనువాదాలు సంస్కృత పౌరాణిక కాల్పనిక కథా వస్తువులతో కూడిన స్వతంత్ర నోబాాలా వచ్చాయి తిరువతరు నారాయణ పిళ్ళై కాలం తరువాత సంస్కృత నాటకాన్ని అనుసరిసూ రాసిన నాటకాలు తగ్గుముఖం పట్టాయి తమిళ నాటక సమాజాలు తరచూ కేరళ ప్రాంతతలో పర్యచారచడరావళ్హానారి ప్రభావంతో ఇశైనాడగంగళ్‌ (యతగానాలు) కేరళ ప్రాంతంలోనూ ప్రజల ఆదరాభిమానాల్ని చూరగొాన్నాయి ఆతరువాత సి వి రామన్‌ పిళ్ళై ఇ వి కృష్ణ పిళ్చైలు వినూత్న ప్రయోగాలు చేసినా వారిలో పేర్కొనదగినవారు వీరిలో కృష్ట పిళ్ళై సున్నితమైన హాస్యాన్ని ఆిదించారు వీరి మార్గాన్ని అనుసరిస్తూ ఎన్‌ సే చెల్లిప్పన్‌ నాయరు ప్రజా జేవితం నుండి కథా వస్తువుల్ని గ్రహించి హాస్యరసాన్ని ఎక్కువగా పోషిస్తూ రచనలు కొనసాగించారు ఇలా వెలువడిన కొమ్మి మలయాళ నాటకాల్లో విదూషక పాత్ర ప్రవేశం ఉంది మలయాళ క్రైస్తవ సవిట్టు నాటకాలలో హాస్యగాళణ్ణి కట్టియకారన్‌ అన్నారు న. ఇంతటి ప్రాముఖ్యం సంతరించుకున్న ఈ హాస్యరసం భారతీయ ఆలంకారిక్తుల్ని కవుల్ని అంతగా ఆకర్షించకపోవటం చింతించదగ్గ విషయం కా శృంగార రసాన్ని _రషదాజంగా-ఫేర్యొన్న అలంకారికులు నవరసాల్లో శృంగారం తరువాత హాస్యరసాన్ని పేర్కొనడం గుర్తించదగ్గ విషయం ఆసలు శృంగారం నుంచే హాస్యరసం వచ్చిందని ఆలంకారికుల అభిప్రాయం శృంగార రసంపై భోజుడు శృంగార ప్రకాశం అనే గ్రంధాన్ని రచించాడు హాస్యరసం శృంగార రసంలో భాగం కనుక దానిపై ప్రత్యేక గ్రంథాలు వెలువడలేదని ఊహించ వలసి ఉంది పాశ్చాత్యులు హాస్యరసాన్ని ఎంతగానో ఆదరించారు. వారి సాహిత్యాన్ని హాస్యగ్రంథాలు ఎన్నో పరిపుష్టం చేస్తున్నాయి వాటిపై పరిశోధనలు కూడా ఎక్కువగానే జరిగాయి అనేక (గ్రంథాలూ ఈ హాస్యంపై వెలువడడం గమనించదగిన విషయం సాహిత్యంలో హాస్యరస 8 అలల 9 అల తదతలిల రి లలల లల రల లల లలల 6 లలల లలితని అతల అం లలిలిలి

ఉపోద్దాతం శోషణ కోసం హాస్యపాత్రను నాటకాల్లో సృష్టించి మానసిక ఆహ్లాదాన్ని అనందాన్ని కలిగించడానికి 'ప్రయత్నించారు వారి ఆ+ప్రయత్నాన్ని భారతీయులు ఆలోచించడం వాటిపై పరిశోధన చేయడం షమ్యవవేవెప్పాలి. క్రీశ. 1944 సంలో జికె భట్‌గారూ[ం ౧639282" అనే సిద్దాంత గ్రంథాన్ని రచించి బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయం నుంచి బంగారు పతకాన్ని పాందడంతో ఇతర సాహిత్యాల్లోని విదూషక పాత్రల పరిశోధనపై దృష్టి సారించడం ఆరంభమైంది. భవ్‌నాది.పదిషుదవ.పంప్క్రఎతువాటనదవే.పదిమితమైండి తెఆగుల్‌' కాన్ని, ఇతర భారతీయ సాహిత్యాల్లో గొని విదూషక పాత్ర 'ప్రాధాన్యంపై ఇంళనరకు దృష్టి సారించి పిద్దాంత (గ్రంథాలు వెలువరించలే కపోయళారం. కానీ తెలుగుసాహిత్యంలో హాస్యరప ప్రాధాన్యాన్ని పండిత లోకానికి చాదాలన్న ఉద్దేశ్యంతో (క్రీ శ 1953 సం లో తెలుగుభాషా సమితివారు. తెలుగు సాహిత్యంలో హాస్యరసం అనే ఓ అంశాన్ని పోటికి నిర్ణయించడం వ్ర వెలుగులో హాష్యరపంపై-దెందుమమూడు. ఏద్పాంత (గ్రంథాలు వెలుగు చూశాయి. తెలుగు సంప్రదాయ జొనపద నాటకాల్లోని హాస్యగాని పాత్రను గూర్చిన సమగ్ర పెరకోధవఇంతనరకు జరగలేదు అక్కడక్కడా ఆయా నాటకాల్లోని విదూషక పాత్రలను గూర్చిన వ్యాసాలు మౌళత్రం కొన్ని వెలువర్వాయి వాటిలో ఆచార్య ఎస్‌ గంగప్ప గొరి “విశ్రమోర్వశ్నీయ్మువవిద్త్రప్రనుడు ముట్లూరి సంగమేశంగారి చిలకమర్తి వారి నాటకాల్లో హాష్యుం , సోమంచి యుజ్జన్నశ్యాల్మై ౧౮ ఆలుగం నాదాశాశాహాష్యుడ... మౌవిళ్ళ గృపల్లి చక్రవర్తిగారి నాటకంలో హ్రాస్యపాత్రములు దివాకర్ల వేంకచావధానిగారి ఆంధ్ర నాటక పితామహుని నాటకములు - హాస్యం వంటివి పేర్కొనదగినవి విశ్వనాథ సత్యనారాయణ శాకుంతలము యొక్క అభిజ్హానత అనే విమర్శవ గ్రంథంలో విదూషకుని పాత్రను గురించి వివరంగా చర్చించారు అాతమిళంటో. తమిళగత్తిల్‌ తెరుక్కూత్తు అనే అంశంలో పరిశోధన చేసిన దొః అరివునంబి కట్టియంగారన్‌పై కొంత సమాచారం అందించారు అలోగే కన్నడంలో క శివరామ కారంత్‌గారు “తమ యక్షగాన అనే సిద్దాంత గ్రంథంలో కన్నడ యతగానాలలోని హాస్యపాత్ర హనువునాయకుని గరార్చిన విశేషాలు తెలిపారు డా+ వల్లికార్దునగారు అరల ల 0 లలి లల లలల 00066 9096060066 లల లల లలిత ల లల తలి లలి లల 9

దాశీణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగొడు బయలాట దపారథి.నే పుస్తకం రాశాశణువెహితానాయణ ఫషారోటాగయులంి 2 కథమ" కూడియాట్టుంలోవి విదూషకుల్మే గతార్చిచెప్పారు. ఈ వ్యాసాలన్నీ ప్టాలీపులాక న్యాయంగా ఉన్నాయే తప్ప పసమగ్రలా లేవు. సంస్కృత సాహిత్య (ప్రభావంతో రాయబడిన నాటకాలు వాలుగ భాషళ్టామూ ఉన్నాయి. నాలుగు భాషల్లోనూ విదూషకుడు" అనే పేరుతో హాస్యపాత్ర పోషింపబడింద్‌ కాని పంస్న్లత్త సృర్హలేని దేశీయ నాటకాల్లో విదూషకుడు అనే పేరుతో కాకుండా కోమాళి కట్టేయం వ్‌ ఆ జుమవాయక్క బాట్చపోరాడు వరైళాడేక్షకో వ్యవహరింపఒడుతు ఉన్నాడు. సంస్కృత సాహిత్యంలో కాళిదాసు తప్ప తక్కినవారు విదోషకుణ్ల వాన్యారా్రగాసా సృష్టించారని పరిశోధకులన్నారు. కాళిదాసు నాటకాలలో విదూషకుడు హాస్యాన్ని ప్రదర్శించడంతో పాటు బౌద్రిక పనుల్నికూడ నిర్వర్తించినట్టు తెలుస్తూ ఉంది దాతీణాత్య వాటకాల్లో ఒక పం'ప్రదాయలా కధతో సంబంధం లేని హాస్యపాత్రను సృష్టించి తద్వారా హాస్యాన్ని పోషించినట్లు కన్చిస్తూ ఉంది మరికొన్ని నాటకాల్లో హాస్యపాత్రచమ-కతాగతల చేయడం కనిపిస్తూ డింద్‌. నాటకాల్లొనకళసూపైదాయిక పొత్ర(ప్రధావ ధ్యేయం హాస్యాన్ని అందించడమే కాబట్టి ఇందులో పేర్కొన్న విదూషకుడినైవా కట్చియంగారవిష్రైవ్మా, హవుచువాయకువైవా హాష్టూడిగా పరిగణించి ఈ గ్రంధానికి ““దాత్షీణాత్యనాలకాళ్టో వోష్టూడు అవే పేరు ఉంచాను. ఈగ్రంథంలో మూడు అధ్యాయాలున్నాయి మొదః3 అధ్యాయ. 5కో హాసయాత మూలాలు - వికాసం హార్చిన విశెషాలు ఉన్నాయి దెండో-అధ్యాయరలో దాక్షిణాత్య కంపెనీ నాఎక ౦0“ంలోని హాస్టూళ్ళని గురించివ విశేషాల్ని పాందుపరచడమయింది. ఇందులోనే హాస్య పాత్ర (ప్రవేశం ఆహార్యం, వాని విధుల్ని పేర్కొనడం జరిగింది మూడో అధ్యాయంలో దాక్షిణాత్యజానపద్‌ హాటకాల్లో హాసూాళ్ళని తుతిలవినె వివరణ ఉంది ఈ అధ్యాయంలో దాక్షిణాత్య సాహిత్యంలోని వివిధ జానపద నాటకాల (ప్రస్తావన ఆయా నాటకాల్లో హాస్య పాత్రను గురించిన విశేషాలు వివరణ ఉంది హాస్యగాని ప్రవేశం ఆహార్యం, వాచి ప్రయోజనాల్ని కూడా సవివరంగా వివరించడం జరిగింది. 10 9 ఏరి లం ఉలల లి లలల లల ల 6 లలల లలి రి లిలి ల 6 అరల లలల లభిం ల లలి అలి థి

ఉపోన్దాతం ఉపసంహారంలో హాస్యపాత్రకు నాటకసాహిత్యంలోని స్థానాన్ని వివరించడం ఇఅరిగింది అథో జాసికలు : నామె 1 చూ తులవాత్మకసాహిత్యం - పు 172 8. ఆంధ్ర కర్నాటకపారప్పతములు - పరస్పర 'ప్రభావమ్ము- పు, యడ విత .మమటనలటయమోలా క. చవి. వన్యాశఇల్ట వాలక కళ - పుట 175 $్‌ తెలుగునాటకం హాస్యం- నాట్యకళ - పు 119 6 చూ. తెలుగు వోస్యము 7 నాట్యశాస్త్రం - అధ్యాయం 6 సూ $52 &.. చూ.-తెలుగు హాస్యము 9$ నాటక విమర్శ - పు. 176 10 1౨6 040౦౧ ౧౫1010%20/ 0 00010003 (౦2600 - న్యం 154 11 కవి చౌడేప్లో శతకం 12 తెలుగు హాస్యము - పుట కళ న! క

దొక్షీణాత్య నాటకాల్లో హాస్యగాడు

2.0. హాస్యపాత్ర మూలాలు - వికాసం

ప్రతి భారతీయ నాటక సాహిత్యంలో అ'ప్రతిమాన ప్రాభవాన్ని" స్రాముఫాలో్లి

కలిగిన హాస్యగాని పాత్ర మూలాల్ని వికాసాన్ని గూర్చి తెలుసుకోవడానికి సాహిత్యంలో తగిన ఆధారాలు తక్కువ హాస్యగాణ్మీ గూర్చి తెలుసుకోవడానికి ప్రాచ్యపాశ్చాత్యులు అనే! ప్రయత్నాలు ఇ౭రం. పాశ్చాత్య నాఠంకం శొస్యపా త్రను*?గ0౧1 అలతారు ఈ ఫూల్‌ పుట్టుపూర్చోత్తరాల్ని గూర్చిన అధ్యయనం ఆసౌహిత్యంలో-విల్పుకల జరిగింది భరతుడు తన నాట్యశా,స్త్రంలో ఈ హాస్యపాత్ర లక్షణాల్ని పేర్కొన్నాడే గాని పుట్టపూర్వోత్త రాల్ని గరార్చి చర్చించలేదు హాస్యపాత్ర వవాలాల్ని గళార్చి తెలుసుకోవడానికి సాహిత్య చరిత్రను సంస్కృతి చరిత్రను అధ్యయనం చేయక తప్పడు. ఇదే సమయంలో నాటక చరి[త్రను కూడా స్పృ్రశించవలసిన ఆవసరం ఎంతైనా ఉంది. వోస్యపాత్ర మూలాలళ్ని- ఆధ్యయనం చేయడానికి 'ప్రధానంగా.ధెండు రకాల ఆధారాలు ఉన్నాయి

1. చారిత్రకాధారాలు 2. వాజయాధారాలు 1.1. చారిత్రకాధారాలు :- చారిత్రకాధారాల్ని ప్రయతం రెండు రకాలుగా చింగడించుకోవచ్చు. ॥ పురాతన స్టల ఖనన పరిశోధనాధారాలు 2 చార్హిత్తక్రు'ైఈ 2.1.1. పురాతన స్టల ఖనవ పరిశోధవాధారాలు : చారిత్రకంగా సొంస్క్యృళికరో ప్రసిద్ది చెందిన నగరాలు ఎన్నో కాలగర్భంలో కలిసిపోయాయి కొన్ని నగరాలు ఏ కారణం చేతనో దిబ్బలైపోయాయి వాటిని పురాతత్వ వేత్తలు తవ్వి ఆయా శిధిలాల్ని వస్తు సామాగ్రిని పరిశీలించి వాటి కాలాన్ని సంస్కృతీ విశేషాల్ని వెలికి తీసుకొచ్చే (ప్రయత్నంలో అనేక విషయాలు వెలుగు చూశాయి ఇవిగాక ఆయా రాజులు నిర్మించిన " శిల్ప చిత్రలేఖనాలు వేయించిన శాసనాలు ఆయా కాలం నాటి కళా చరిత్రను తెలియజేస్తాయి 2.1.2. శాసనాలు :; ఆయా కాలాల్లో రాజులు వేసిన శాసనాలు అనాటి ప్రజల ఫ్రితిగతుల్ని సంస్కృతీ సంప్రదాయాల్ని ఆధ్యయనం చేయడానికి ఉపయోగపడతాయి

[డై అలిలిరి లి లలి లర లి లల లి కతల ల 9 9 9966ల లల 09090 లలల లలల లలి థల లల

వోన్యపొత్ర మూలాలు - వికొనం అదేవిధంగా ఆనాటి పరిపాలకుల కళాపోషణ వగైరా వివరాలు వాటిలో చోటు సంపాదించి ఉంచాయి క్రీ పూ 3వ శత్తాద్దికి చెంద్రిన రామ్‌షూర్‌ కొండ గుహల్లో వలచిన శిలాశాసనాలు క్రీ పూః3 వ శతాబ్ది నాటికే నాటక కళ (ప్రచారంలో ఉన్నట్టు తెలుపుతున్నాయి. పీతాటొరగాగంహలోని శాసనంలో దూలె వసంతియ వాసావానుభూతే కుదస్పథం ఏవం అతఅింన్‌-తె-అటి ఉంద్‌ ఇందులోని భాష ప్రాచీన పర్షియన్‌ దీనిని సంస్కృతంలో *హాప్యవాన్‌ ఉద్భూతే అని అనువదించవచ్చునని క్రీ, టి బ్ఞోచ్‌ గారు అన్నారు ఆ వాక్యాన్ని వారు ఇలా అనువదించారు కా లాలా రారళాతాాణంా గారం న లాకిం10 206 90510 250406 వైంంల16 ఊం. 66 నట ౪16 యయు?ం 80%టు” 1 రామ్‌ఘార్‌ కొండలోని సీతాబెంగా గుహల్ని గూర్చిరాన్తూ గల!ఏ0లమ్యి2 76 0౨ ఈం మె20ంబై2౯లీ 111 ౪14ల20్వి' ౪25 ౧01 6 2పీండి6 0౧1083 2506ల ₹104 0౯811 ఇంటం61)/ 2200006026, అఆః ఇం 222 321060 ౧0౦1666 వి 14 ఇ29 2 వ8206 ఇపేటాలి వైంతిటా/ ఇమం కల01168ి, 1076 90%ళ5 *ల౭ 9802 ౩96 ఉంటాం! ల[000200జ6 _ తిం1ంథ. 12 3స0వళు ఇల మ 100% జఫ౦లి 11 23 22 పిం10 లగాం 05 ఉం వాడి ౧6౧- ఇజంకి6 * శాసనంలోని హాసావానా పదమే సంస్కృతంలో హాస్యవాన్‌ అయింది ఆపదం హాస్యాణ్లై సౌతిన్తూదనుకోవచ్చు. అంటే క్రీ పూ 3వ శతాబ్లి నాటికే వాస్యూాని పాత్ర ప్రాముఖ్యం కలిగి ఉంది నాలా తం 1.3 కుద్యచి త్రాలు శిల్ఫొలు : దేవాలయ స్రాకార కుడ్యాలపైవెక్కిన-శిల్పాలు.-. లిపి నాటక ప్రాచీన ఫ్రితిని తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగపడతాయి ఈజిప్టులో ఎద్‌పూ నగరంలోని ఒక దేవాలయంపై ఒక నాటకం [ప్రాచీన లిపిలో చెక్కబడి ఉందని పండితులు నిర్దారించారు ఈ నాటకం శ్రీ పూ 2700 నాటిదని అది గేయాత్మకంగా ఉందని కూడ తెలిపారు,

“ాఅలాలే-గంప్తుల కాలంనాటి ఒక కుద్యశిల్పం విదూషకునిదని డా వి వ్‌ ఆగర్వాల్‌గారు అభిప్రాయపడ్డారు వారు తమ వ్యాసంలో ఆ శిల్ప విశేషాల్ని ఇలా వివరించారు కాట 13066 కంఫైాజలంట ౨ 50606 3071208 2 ఇాంగుడ9 ౧౮11100 2 90౯88 తజ ఇ ౦౧ కొంతపరే గం వంయి 02 ౧0316 [20౯6 *%0 ౧08 ఉం 0238 01 9ట ౧6౨1౨6 ౧2 208 పల అ౦ లలల లలి రిల లలి ల లలి లలి లలి ల లలి లలల లలి లలి లలి రిల లిక లలల లి లలల య కేం

దాశీణాత్వ నాటకొల్లో నోన్వగాడు $జిలాటిగీలడే షక 2 శశ ₹1ఢిలం2క2 14 ఇమ 0౧6 ౦ 6 ౧21206 2000006 ఏ శాక్‌ 4 (ల మున 98 ఏం పీవినాంలి 100% చితికి 0326465 *1 980 1216 వింంరేడంట 2 (86 శజం5 0164 ౧2౧06౯1210 2064 6%6 072010 16 శీ ౧906౧66 60 టి ౧694006 ౪ (0626 10 కి2125 కవిణిణ000401 11 టం తటిరాఖటంప ౮ ౧21206 కంట? టఏఆ 21 టం ఓటంల 61 106 అజ 0౯ ల1006 ౮౩64201642. 1806 ౧౩౧6! 186 పి 100 తంంర0లడీ 0? ౧06 10 2 ౧2౧౮ టటింతీ గీ రవి!266 2004960004 9089904 ల ఏ $గావిం012 జలం! హొంలు [12ఏటట2ి శిల్చంలో ఓ మగాడి మెడలోని ఉత్తరీయాన్ని స్తీ “లాగుతాండడొాకాకావాగాది-నాళాసాజన్సా-చోహిమెంందలైై నవి విదూషకుని రూపాన్ని ' తెలుపుతోందని వివరించారు ఇలాగే బృహదీశ్వర ఆలయ కుడ్యాషపై పార్వతీ పరిణయ నాటకాన్ని శిల్సాల్లో నిక్షిప్తం చేశారు దీనిని 10వ +తాబ్బంలో రాజరాజ చోళుడు నిర్మించాడని చరిత్ర చెబురోంది డా విండిష్‌ సంస్కృత నాటకాలపై (గ్రీకు నాటక (ప్రభావం ఉందనిచెప్పారు. సంస్కృత నొటకంలోని విదూషకపాత్రకు (గీకు నోటకాలలోని సెర్వుస్‌ కర్రన్స్‌ (ఏలా (గ) పాత్ర ఆధారం కావచ్చవి.డాఃవిండిష్‌. అభిప్రాయం. రీచ్‌ (ఇ౬౦మ)ఇ ముల్లర్‌ హెస్‌(23 1188ల టఖల అభిప్రాయం మరోలా ఉంది వీరు గ్రీకు మైమ్‌ల ప్రభావం సంస్కృత నాటకాలసై ఉందని చెబుతూ మైమ్‌లోని మోకొసే పాత్రకు విదూషక పాత్రకు పోలికలు ఉన్నాయని చెప్పారు (గ్రీకు నాటక చరిత్రను భారతదేశంపై (గ్రీకుల దండయాత్రను దృష్టికో ఉంచుకొని పై అంశాల్ని పరిశీలించాలి (గ్రీకుల కామోద్దీపక దేవత డయానినని"ఆిషకంస నరం సిరాక్యుస్‌ లో డయోనిసస్‌ దేవతకు క్రీ పూ॥580లో ఉత్సవం జరిగింది ఆ ఉత్సవంలో ప్రదర్శించడానికి సుసేరియన్‌ (గ్రీకు భాషలో మొదచి సుఖాంత నాటకం రచించాడు (క్రీ పూ 331లో అలెగ్జాండరు భారతదేశంపై దండెత్తి వచ్చాడు ఆయనకు సంగీతం నాటకాలంటే అమిత(ప్రేమ తన సంతోషం కోసం తనతోపాటు కళాకారుల్ని కూడ పిలిపించుకున్నాడు అప్పటికే (గీకుభాషలో పెంచోమైమ్‌ (మూక నాటకాలు) మైమ్‌లు (ప్రహసనాలు) (ప్రచారంలో ఉన్నాయని చారి(త్రకుల అభిప్రాయం ఇలా భారతదేశానికి వచ్చిన యవనులతోపాటు వారి సంస్కృతీ కూడ వలస వచ్చి ఈ దేశ సంస్కృతి సంప్రదాయా౭పై ప్రభావం చూపించాయనడం సత్యదూరం కాదు 141 6600666066 06006666 60 6000006000 600 0606060666 6666

వోన్యపాత్ర మూలాలు - నికానంి భారతదేశంలో (గ్రీకుల దండయాత్రకు పూర్వమే సంగీతం నాటకాలు అభివృద్ది

వెందిన దాఖలాలు దొరుకుతున్నాయి. పాణిమిఎవిమదఆద్యాయాబు గల అఫ్టైధ్యాయి. అనే వ్యాకరణ గ్రంధాన్ని రచించాడు ఇతడు క్రీ పూ 500 ప్రాంతం వాడని వాసుదేవ శరణ అగర్వాల్‌ నిర్ణయించాడు అమ్టాధ్యాయిలో పారాళర్య శిలాలిఖ్యాం భితమునట పవాత్రయోళీ-అని శిలాలి భితు అనే విమర్శకుల నట సూత్రాలను పేర్కొన్నాడు ఇవి నాటక సంబంధ లక్షణాల్ని చెప్పే సూత్రాలని సిల్విన్‌ లెవీ హీల్లే బ్రాంట్‌లు చెప్పారు ఇలా శిలాలి భిక్లులు రాసిన నట సూత్ర గ్రంథాలు నృత్య, నాటక లతణాల్ని వివరించే శ్రలతాయినా.మెప్పునేవచ్చు...దీవిమియిక-ట్రీ-పూ-శ00-నాటినే-ఫారకజీశారలోనాలుకాల 'ప్రదర్శింయుడ్డేవని వాటిలో విదూషక పాత్రలుండేవని చెప్ప వచ్చు (గ్రీకులు మన దేశానికి వలప వచ్చినప్పుడు వారి సాహిత్య సంస్కృతుల (ప్రభావం మనదేశ సంస్కృతిపై పడి ఉండవచ్చు అంతమాత్రాన విదూషక పాత్ర (గ్రీకు నాటకాల్లోని హాస్యపా(త్ర జన్యమని చెప్పడానికి ఆవకాశం తక్కువ.

2.2. సాహిత్యాధారాలు ; ఒక కాలాన్నిశలార్విగానీ-చరిత్రతోజురన సంధభటనర్ని గూర్విగానీ తెలుసుకోవడానికి సాహ్యిత్యాధారాలు గూడా ఉపయోగపడతాయి హాస్యగాని మూలాల్ని గూర్చి తెలుసుకోడానికి భారతీయ సాహిత్యాధారాల్ని పరిశీలిద్దాం నరాసాసలస్కృత సాహిత్యం శవాజ్యయం మానవుని సంస్కృతీ సంప్రదాయాల చరి[త్రను అధ్యయనం చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది వైదిక సాహిత్యం అత్యంత 'ప్రాచీనమైనడమిజాచె ల్ల సవాస్తు-బ్ఞానం-ఇచిందీ.షమయిందవి పండితుల అభిప్రాయం మౌర్స్‌ముల్లర్‌ ట్య ఎఫ్‌ దాస్‌గుప్తా లాంటి వేదసాహిత్య విమర్శకులు భారతీయ సాట్యకళ వైదిక యుగం నుంచి క్రవుంగా వికపించిందని విశ్వసించారు బుగ్వేదంలో నాటకచ్చాయలుకనిపిస్తూ ఉందనవచ్చు బుగ్వేదంలో ఒక చోట ఉషస్సును ఒకనర్తకితో పోల్చారు అందులో ధార్మిక ఉత్సవాల్లో అభినయరూపంలో ప్రదర్శింపబడిన సరమా-ఫణి యమాం-యమి పురూరవ- ఊర్వశి ఇంద్ర-మరుత్‌ విశ్వామిత్ర -నది సంవాదాల్లో వాటకసంవ్లాద బీజాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తుందని చెప్పారు బుగ్వేదంలో నవమ మండలంలో కొందరు బుషులు సోమస్తుతిని చేసినట్టుంది సోమరసాన్ని సిద్దం చేయడం దాన్ని తాగడం వల్ల కలిగే ఆనందోల్దాసాలు ఈ మండలంలో వర్షింపబడింది ఇందులో నవమమండలం 112 అనువాక నాల్లోసూక్తంలో ఇలా ఉంది

9006 ంలలలిల లం లలల లల అల లలి 6 లలలల లల 695 క 6 ల 666 6 6 శిరి ధక శే

దాశ్షీణాత్వ నాటకాల్లో వోన్యగాడు

• అశ్య్వోవోల్ల సుఖం రథమ్‌ హసనమ్‌ ఉపముంత్రినహ ః జూ-వారిన్‌ ముందూక-ఇచ్చతీంద్రాయందో పరిశ్రావాలే. హసనమ్‌ ఉపమం త్రినహః ఇచ్చతి అనే సమాసానికి సాయనాదార్యుని వ్యాఖ్యానం ఇలా ఉంది. ఉపనుంత్రినహః ఉపమంత్రి వంతో నర్మసచివః హసనమ్‌ - ఉపహసనమ్మ్హ్‌ వాచమ్‌ ఇచ్చంతి ఉపమంత్రినః అనే పదానికి ముకుందశర్మగారు హాస్యూడనే అర్ధం చెప్పారు అలాగే నర్మసచివః అంటే ఆస్థాన విదూషకుడు అనే అర్ధం ఉంది "బయోదాంలోనలనాదాత్యకలగా-పన్స-ఫఘుట్లాలు వాస్యురసస్పోరకంగా. ఉన్నాయి. బుగ్వేదం 10వ మండలంలో ఉన్న వృషాకపి ఇంద్రుడు.ఇం[ద్రాణ్షీల సంవాదాలు హాస్యాత్మకంగా ఉన్నాయి బుగ్వేదంలో ఈ వృషాకపిని గూర్చి లిండాసవ్‌ ఇలా ఆంచారు, "52201 0౪64 (086) *౦ం ౫ ఇ2జాంగ81800160 296 తం 6065 ౧౧౧ఖు 109 ఉం ౫౦10 06 0౯౫౦౩ టీయషో అని అన్నాడు కాని కీత్‌ అభిప్రాయం (ప్రకారం వృషాకపికి విదూషకుడికి చాలా వ్యత్యాసర్ష ఉంది వైదిక కర్మకాండల సమయంతో నాజకాభినయం కూడ ఉండేదని కొన్ని సూత్రాల వన్లి తెలుస్తోంది తైత్తరీయ బ్రాహ్మణం వాజసనీయు పంహితలో పురుషవేథ. యజ్ఞసమయంలో కరి అనే ఒక హాస్యాడిని హాస్యదేవతకు బలి ఇచ్చినట్టు డా హజరా చెప్పారు. దీనివల్ల వైదిక సాహిత్యంలో ఉపమంత్రిన్‌ కరి వంటి హాస్యూళ్ళు ఉన్నట్టు తెలుస్తోంది బుగ్వేదకాలానికి యజ్ఞకర్మ్శ్మసమయాళ్లో మహావీఠరపురుషుల షాహసకృత్యాలు అభినయ రూపంలో ప్రదర్శింపబడేవని యజుర్వేదం వాజసనేర్ల్లుషటాతముజ్యక్రా తెలుస్తోంది అంచే వైదిక కాలం నాటికే నాటకాలు ఉండేవని అందులో హాస్యగాళ్ళ పాత్ర మాడా ఉండేదని తెలుస్తుంది భారత రామాయణ ప్రాకృత కాన్య నాటక మూలాల్లో, హాస్యపాత్ర ఉనికిని తెలిపే అంశాలున్నాయి వాల్మీకి రమాయణం అయోధ్యాకాండలో నటులు వారు ప్రదర్శించిన నాటకాల ప్రస్తావన ఉంది “స్వయం భార్యాం కౌమారీం చిరమధ్యుషితాం సతీం శైలూష ఇవమాం రామపరేభ్యో వాతు మిచ్చసి వాదయంతి తదాశాంతిం లాపషయత్వపి చాపరే 16 అల ౦6 రి రిల రి ల ల రల అల 666 అలల 606 లి లల ప రల లలల లలల ల లల 096 *

వోస్యపాత్ర మూలాలు - వికానం నాటకాన్య పరే స్మాహుర్దాస్యాని వివిధాని చ॥

• నా రాజుకే జనపదే (ప్రహృష్ట. నటనర్తకొ : ఉత్పవాళ్ళ సమాజాశ్చ వర్దంతే రాష్ట్ర వర్దనా ః ₹ 'పైశ్లోకాల వల్ల ఆరాజకమైన జనపదంలో నటులు నర్తకులు సంతోషంగా ఉండరని దేశాన్ని అభివృద్రికి తెచ్చే ఉత్సవాలు సమాజాలు (నాటక సమాజాలు లేక రంగస్టలాలు) పంపొందవని వాల్మికి చెప్పాడు ఆ ళ్ళోకాల్గోని శైలూష్క నాటక నటన నర్తక సమాజాలు ఆనాటే నాటక మూలాల్ని తెలుపుతున్నాయి వాల్మీకి మాటల్ని బట్టి నటులకు నరకులగు నాటక సమాజాలు లేక రంగస్రలాలకు ఎంత [ప్రాముఖ్యం ఉండేదో తెలుస్తోంది రామాయణ కాలంనాటికే స్త్రీ పురుషులు కలిసిన నాటక పమాజాలే కాక కేవలం స్తీ నాటక సమాజాలు కూడా ఉన్నట్టు రామాయణం బాలకాండ లోని శ్లోకం తెలుపుతూ ఉంది వధూ నాటక సంప్రైశ్చ సంయుక్తా సర్వతః పురీమ్‌ గ రామాయణ ప్రారంభంలో అయోధ్యా పురవర్గన సందర్భంలో అయోధ్యా పురం నలుమూలల వధూ నాటక సంఘాలు ఉండేవని వాల్మీకి వర్ణించాడు బుద్దుని కాలంలో ఇత్వుకుల వంశరాజు (వ్రసేనజిత్తు' శ్రావస్తి ని రాజధానిగా చేసుకొని పాలిస్తున్నాడు ఇజ్వాకుల రాజధాని లవుని కాలంలో అయోధ్య నుండి (శ్రావస్తికి మారినట్టు రామాయణం ఉత్తరకాండలో ఉండడం వల్ల షశ్చాకులు శక్తిమంతులుగా ఉండి రాజ్యాన్ని పాలించారని తెలుస్తుంది అంటే క్రీ పూ॥5వ శతాబ్ది నాటకే రమాయణం రాయబడిందని ఆ నాటికే నాటకాలు నాటక సమాజాలు కూడా ప్రజల వ్యవహారంలో ఉండేవని అనుకోవచ్చు మహాభారతం విరాట పర్వంలో నట నర్తక నాయక సూత్ర ధార నర్తక శాలాది పారిభాషిక పదాలు ఉన్నాయి. హరివనంళంలో రామాయణ కథ మీద ఆధారపడిన నాటక ప్రదర్శన ప్రసక్తి ఉంది పురుషులే (స్త్ర, పాత్రల్ని ధరించేవారని వారిని భుకుంశు అని పిలిచే వారని హరివంశంలోని (ప్రస్తానను బట్టి తెలుస్తోంది హరివంశంలో కంసవధ (ప్రలంబవధ చాణూర మర్దనం అనే నాటకాల్ని అప్పరస బృందం ప్రద ర్శించిందని ప్రదర్శనాంతరం సత్యభామా కృష్ణార్హున బలరామ పాత్రల్గో ఒకదాన్ని నారదుడు అనుకరించి హాస్యాన్ని ప్రదర్శించి సభ్యుల్ని హాస్యరస నిమగ్నుల్ని చేసేవాడని తెలుస్తుంది రిరిరిరి 660 6660 00606006 66600000 0060500000 00000906 996 4

దాక్షీణాత్య నాటకాల్లో నోన్యగాడు 'ప్రాక్సతంలోని జాతకకథలు బుద్దుని పూర్వజన్మ విశేషాల్ని తెలిపే గొప్పు రత్ననిక్షిప్తాలు ఇవి క్రీ పూః 600-300 నాటి భారతీయ సంస్కృతికి దర్పణాలు ఈ జానపద గాథలు బుద్దునికి పూర్వం ఉండే మానవ సంస్కృతిని తెలియజేస్తాయి బౌద్రమతానుసారం ఇవి 550 అని కానీ (ప్రస్తుతం 547 కథలు మాత్రమే దొరికాయని విమర్శకుల అభిప్రాయం ఈ కథల్ని ఆశోకుని కాలం నుండి (శ్రీ పూ 273-232) శిలాఫలకాలపై చెక్కడం వల్ల అవి శాశ్వతంగా ఉండగలిగాయి పాళి'ప్రాకృతంలో బౌద్ద జాతక కథల్ని చెక్కారు ఈకథల ఆధారంగా చూస్తే ప్రదర్శకులు మూకాభినయం ద్వారా ఆనాటి (ప్రజల్ని ఆనంద పరవశుల్ని చేసేవారని తెలుస్తూ ఉంది బార్జుత్‌ సాంచి అమరావతి స్ఫూపాల పైనా అజంతా గుహల్గ్లోనూ ఈ జూతక కధల్ని చెక్కారు విధురపండిత జాతకంలో నట నర్తక గాయుక పణిస్పర్‌ కుంభతునికం లంఘుక వుల్లి మొయకాల సాభియ (గుహల్లో నాటకాలొడేవారు) ముత్తిక వైతాళికవంటి వినోద 'ప్రదర్శకుల వివరాలున్నాయి | అజంతా గుహల్లో వేసిన చిత్రాల్లో ఒక రాజు తనవెడుక చెలికాడి (హాస్యూడు)తో కలిసి ఒక నాట్యాన్ని తిలకి స్తున్నట్టు చిత్రించారు ఈ దృశ్యం మహాజనక్‌ జాతకంలో నిది. సురుచి జాతకంలోని నటుడు హాస్య ప్రదర్శకుడిగా వరదపాండేగారు అభిప్రాయపడ్డారు “| క్యృగుం ౭22 కలల [5 2 0004000 062 1424, ఇటేం 0346 28 స115 0067 రే2008, 12 ఇశంట్‌ 096 1206, 0961006 06 లృశి, 006 10041 80 2 29006 (110001 9101001908 (0 జర పం 211 6 16515016 5611 గకలం 15 2 +"ల0/ బా2లిరిం జంగ ౫0౦9 ౮1119 8000౪80005 206 16 అలంంట 00 66 ఖయలుంం రాంాశ 105664 206 1026964 ఇట 12080161 80606 00౪164 10 ౧౭6 120888 1208966 లుం6ిజ ౮ టలటు ఇ161061 00001 ౧ 4 106 0806 ౮4 12 06 20/21 00ట0మ6” 2 ఇందులోని నట పాత్ర (నటుడు) ప్రదర్శన వేషం హాస్యానికి సంబంధించిందని చెప్పవచ్చు వినయ పిటకానికి సంబంధించిన చ్లవర్గ లో అశ్వజిత్‌ పునర్వసు అనే భిక్షువులు కీటగిరి లోని నాటకశాలలో ఒకనర్తకి అభినయాన్ని చూసి ఆ నర్తకితో (పేను కలాపాలు సాగించారని విన్న మహాస్ట్రవిరుడు వారిని విహారం నుంచి బహ్కిరించాడని చెబుతోంది (శ్రీ? ఓ హెచ్‌ డి ఎ విజయశేఖర్‌ గారు గామని సంయుట్టుం లోని ఒకభాగాన్ని పేర్కొన్నారు కమంతం నిసిన్నాఖో తాలపుటో నటగామని భగవతం ఎతడ్‌ అవొకః 18 ర 0600006009 66 9 60600 6 60 0000006000 66060066 666666

వోన్యపాత్ర మూలాలు = వికానం

పుతం మితం భఖన్తేపుబ్బకనం ఆచారియ పకరియనం నటనం భాసముననం యోసో నటో రంగ మజ్జ్ఞహి సమజ్ఞమబజ్జ్డే సక్కలిఃన జనం 'పోసెతి 'రమెతి సాకయస్స ఖెడ పర్మీమదన పహసనం దేవనాం సహాయతం ఉపపజ్ఞాతి ఇద్ద భగవకిం ఆహతి * పైవాక్యాల్ని ఆయన ఇలా వ్యాఖ్యానించారు

నౌసిం 72120002 96 ౧% ఆళ6 1 36 డే2౭00 1016 10 96 అక 0౧6 2౪166 110 206 921 డేంాగ) 28 0౧6 5166 50 902166 2120062 526 +0 6 టూ &466 006 "1 276 6266 0164 హ2రయగ0021 2ంయంం 00164, ఇకిం *616 2640౧ ఇం2ీ002. (15 0215 *ఇ౧9ల” 4 ౧12/6 ఇకేం 00 2 51286 0౯10 06 20602 6221666 ౧60016 $20281 286 రం112806, ఉం 60 (1౧1 2064 156 [౦06,011 ర159012100 6006 ఖల ఈ ౪ అంగు 11 ఉం ౦0మ00%0) 0౯18080198 రకాలో

తాళపుట అనే గ్రామ పెద్ద (ఆనాడు సంప్రదాయ గురువు) జనాన్ని నవ్వించె ఓ నటకునిగూర్చి ప్రస్తావించినట్టు పైపేరాలో వ్యాఖ్యానించారు విజయశేఖర్‌గారు ఇక్కడి “నట నటగామినీలను కేవలం మూకాభినయం చేసేవారుగ కాకుండా హాస్యగాళ్ళుగా వివరించారు

భారతదేశంలో మనకు లభిస్తున్న నీతిగ్రంథాల్లో క్రీ శ 325-596 నాటికి చెందిన చంద్రగుప్త మౌర్యుని మంత్రి కౌటిల్యుడు రాసిన అర్హశా(స్త్రం మొదటిది ఇందులో 15 అధికరణలు ఉన్నాయి ఈగ్రంథంలో నటులు గాయకులు నాట్యకత్తెలు నటకులు సంగీత వాద్యగాళ్ళు వాస్యగాళ్ళు అనుకరణ ప్రవీణులు ఇంద్రజాలికులు గారడివాళ్ళు స్తోత్ర పాఠకులు, వేళశ్యలువెొందల్లెనవారు రోజూ తాచలు సంపాదించే ధనాన్ని ఆయాశాభఖాధికారికి తెల్సాలి వీరు విదేశాల నుండి వచ్చి ప్రదర్శన లివ్వదలచు కొనే ముందు ఆనుమతి తీసుకుని ఐదు పణ ముల సుంకం చెల్లించాలి వీరి లోని హాస్యగాళ్ళా తారతమ్య బేధం లేకుండా అందరి పైన హాస్యఛలోక్తులు విసరేవారు వాటిని విన్న జనం విరగబడి నవ్వేవారట ఆటువంటి చేష్షల్నీ అడ్డుకోవడం కోసం పవిత్ర (ప్రదేశాల్ని కులగో శ్రాల్ని పరిహాసం చేస్తే 12 పణాల అపరాధం చెల్లించాలని కౌటిల్యుడు తన అర్ధశా,స్హ్రంలో చెప్పి హాస్యూళ్ళ చేస్పల్ని నియం(త్రించాడు

(ప్రాక్సత నాటకాలే సంస్కృత నాటకాల కంటే ఆర్వాచీనమైనవని కొందరు అభిప్రాయపడ్డారు లెవి ప్రాకృత నాటకాల్లో హాస్యగాడు ఒకట్రాహ్మణుడని ప్రేయసీ (ప్రియుల అనుసంధాన కర్త యని పేర్కొంటూ అరి 6066900 66 ల లర లర ల లిలి లి థ లల 6 అరవ రి లి ధని ల ల రల లి లి 6 రల తలి , 19

దాజీణాత్వ నాటకాల్లో వోన్యగాడు

• గౌాటం (606 0౯ క200011 ఇం 96065 13 ఓ0- వంటాలలు 12 1076 03130012 56013ి్టి ప15 తేయ్ర?ంరిల6 266 జ6ిల 06 10465 6! ౧6118108 * అన్నాడు విదూషకుడు (ప్రేయసీప్రియుల ఆనుసంధానకర్త మాత్రమే కాక వేర్వేరు కార్యనిర్వహణాదత్షుడిగా నాటకాల్లో కనిపిస్తాడు సంస్కృతం కంచే ప్రాకృతవే (ప్రాచీనమైందని కొందరి వాదన వారి అభిప్రాయం (ప్రకారం పతంజలి మహాభాష్యం ప్పశాహ్నికం లోనూ శ+బ్బాపళబ్ద విచారణ సందరృంలో ఒక్కొక్క శబ్దానికి అనేక అప([భ్రంశలోనూ రూపాలు ఎర్పడ్డాయని ఆ శబ్దాల మూలభాష ప్రాకృతమని (ప్రాకృతమే అన్నిభాషలకు మూతృక అని చెప్పారు. రాజశేఖరుడు తనబాల రామాయణంలో యధ్యోనిః కీల సంస్కూతస్య సుదృళాంజిహ్వాసుదయున్మోదతే యత్ర (శోత్య పథావతారికటుర్భాషాక్షరాణాంరసః - అనే శ్లోకంలో ఎది సంస్కృత భాషకు కూడామాతృకగా ఉందో లలితాంగులైన స్త్రీల జీహ్వాగ్రాల్లో ఎది చెవికి సోకితే సంస్కృతం కూడా వెగటు పుట్టిస్తుందో అదే ప్రాకృతం అని చెప్పాడు ప్రాకృతం ఆనాటి (ప్రజల భాష అని అందులోనే ఆనాటి ప్రజలకు విజ్ఞానాన్ని ఆందించడానికి కొందరు కవులు గ్రంథాలు రాశారని చెప్పవచ్చు ,శ్రీ యం షూయిలర్‌ (501001) తమ వ్యాసం అం 0౧2818 ౮ గరట92క2 ఖాత రం లంం100సుంం! ౧015 022046 1 6 ౧124 ౮6 12623661" లో ఇలా అన్నారు కాల ₹రటంజ2 0౧2౩1౧3166 ౧౮ 10 16 ం0గ ర02 3౧64ల ఏం 10060006 ౮ 16 నెణస0213 0256 681 11 ౧6 ౧౧9676 ఆకొంగం 26 ౧౯6౯0౯66 10 క2ళ6 066 గంగ 6 2ంగ2! 10 0021 ౧౧06 11 25 | 1 ఇ2 121 6 ౯౧౧6 - డర ౧౭౦916 [26 2౨ 2000గ4010/ +0 అం85:5 161 [2066 0 8920002025 ఇగుం 10 ఉం ల అజం) అనయంండే 5112602 (16 సయం 2 రేంళైండేంరే 206 00042000016 ఇగ ఇసీిం ఇలు ౧616 659 2 52001282, లట 00౪ ర 21762 001021 6 ౧౫61110 ల? 066 206 1000165 125 206 21 ఏ6 9206 ౧౧06 (266 ౯౯౭186 ౦08 6 ౧౧౪1168646 01జకో బ్రాహ్మణాధిపత్యం మూలాన దెబ్బతిన్న (ప్రజానీకం వారిపై ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలన్న ప్రయత్నంలో విదూషక పాత్రను సృష్టించారనిచెబుతూ “గం 0౧210 6౧16 *రుం2ం 16064016 10051 06 906211 1 6 శర? 7౭00200121 +11286 0 2/5 ఇటిం 06096466 16 0121021 52001026 2012 0£ 106012, 10 6 0మణరల 72 ౨0౫ ఉం 11760 ఈం 9౯20020 రంల” అని జానపద నాటక్షాలే విదూషకపాత్రకు మూలమని తేల్చారు దీనిపై జికె భట్‌గారు 20 6666666666 660 లర 6560606006 0060066666 56066 60 66606

వోన్యసాత్ర మూలాలు - వికాసం

స్పందిస్తూ జానపద నాటకాల ఉనికికి సంబంధించిన ఆధారాలు దొరకలేదని వర్గాధిపత్యం కలిగిన వారిని తక్కువ చేయడానికే విదూషకపాత్ర సృష్టించటడిందవి చెప్పినప్పుడు ఒక్క (బ్రాహ్మణ కులానికే విదూషకపాత్ర ఎందుకు పరిమితమైందని (ప్రల్నించారు నాటకాల్లో ప్రాకృతం ప్రయోగించడం లోవి పరమార్దాన్ని గూర్చి వివరిస్తూ నాటకాన్ని చూసే వారిలోచాలామంది జానపదులని వారు మాటాడే భాష ప్రాకృతమని వారికి అర్ధం కావడానికే మధ్యమధ్యలో ప్రాకృత ప్రయోగం ఉందని చెప్పారు అదీగాక ఆనాటి సామాజిక ఫ్రీతిని సంస్కృతిని దృష్టిలో పెట్టుకుని పరిశీలించిపుడు విదూషకుడుగా బ్రాహ్మణండే ఎందుకుండాలో ఊహించడానికి అనకాళశం ఉంది మనకు లభిస్తున్న నాటకాలు చాతుర్వర్ల వ్యవప్త ప్రబలంగా ఉన్న కాలంలో రచించబడినవి.వాటివి ఆదరించినవారు కూడా వర్ణాధిక్యం కలిగినవారే చాతుర్వర్ల వ్యవస్థలో బ్రాహ్మణులకు చుంచి గౌరవం ఉండేది భరతుడు తన నాట్యశా(స్త్రంలో దేవతలు రాజులు మంత్రులు వైశ్యులు అనే చతుర్విధ నాయకుల్ళా గూర్చి చెప్పాడు నాటకంలో పూర్వ రంగంలో నిర్వహించే పూజాదుల్లో సూత్రధారుడు ప్రాముఖ్యాన్ని కలిగి ఉంచాడు ఒక్కోసారి సూత్రధారుడే విదూషకుడిగా కూడా రూపాంతరం చెందుతాడు ఆలాంటి సందర్భంలో బ్రాహ్మణుడు కాక శూద్రుడో మరోవర్లానికి చెందినవాడో విదూషకుడిగా ఉండడానికి పూజూదుల్లో పాల్గొనడానికి నాటి సంఘం కట్టుబాట్లు అంగీకరించలేదు అందుకే ఆక్కడ బ్రాహ్మణుడి అవసరం ఏర్పడింది బ్రాహ్మణండే విదూషకుడిగా ఉండడానికి తగిన కారణాల్ని చెబుతూ డాః జికె భట్‌గార: ఇలా అన్నారు ఆరాత్రి ెగడేటం212 15 10725201 4 ౦0౧1020100 6౯006 లాం సః ఐం, 15 100665210/ 3116 90216 ౧26 0 900121 562025 0౦05151611 410 115 ౧016 206 1 960102 *ఇ౧4 అం య2ైై10' 46 యష2646 068 0000060104 18 మిరంం666 10 06 18 6 2యు2! ఫ౯ట6162100 04 ౯2002 08 116 5(2826 (16 ౦0౧2౨100 00106 60 16 ౪46 10 061002 $0 210౫7 2546 ₹0616 1276 08 106 20 జంా2!6 క బ్ర?6 206 6066 (6 విమలా ము110ప్రై 0060 బ౬00, 1 *04116 1276 2180 0661 ౧౭6520 0 ఉంు!210 0౫/ 46 తలైిక్‌ లే ఓటాం 004 10 1876 2 1౮/ యం ౦౦౧౧౦1, (46 1246 ఇల 80,

నాటకాల్లో విదూషకుడు నాయికానాయకుల్ని మందలించడానికి వారికి బుద్దులు చెప్పడానికి వెమకాడడు ఇతనిని అనుసంధానకర్తగా మంచి చతురుడిగా కవులు వర్ణించారు ఆనాటి సాంఘక వ్యవస్థలో (బ్రాహ్మణుభూవిద్యావంతులుగా*ఇండే వారు. అసలు

త న స అి6 6600660666 606606 ఏ6 606006 9 060 666060 0 60 90066 906686 % 21 “రమి2డి "

దాజ్షీణాత్వ నాటకాల్లో వోన్యగొడు చదువుకోవడానికి సాంస్కృతికంగా అభివృద్ది చెందడానికి వారకెక్కువ అవకాశం ఉండేది నాటక కర్తలు దాన్ని పోషించిన వారు కూడా అగ్రవర్ణాల వారే కావడం వల్ల నాటకాల్లో విదూషకుడికి అంత (ప్రాముఖ్యం ఉండేది ఇక నాటకాల్లో ప్రాక్సత ప్రయోగానికి కారణం తేకపోలేదు ఆనాటి సంఘంలో రాజస్టానాల్లో చదువు కొన్న వారితో పాటు అంతఃపుర పరిచారికలు రాజసేవకులుండడం వళ్ల వారికి అర్ధం కావడానికే ప్రాకృతం ఉపయోగించే వారని చెప్పవచ్చు ఇ పి హోరొవిట్ఫ్‌ తమ గ్రంథం ౫|6 126128 7౧6౭౮౪6” లో నాటకమూలాల్ని గూర్చి ఇలా అంచారు కాం ౧1శేంళో 126122 బా౭013, ౮ ౯౭౧౧౯౯ ౪౦11020165 (3272625) ఇ212 04 0001- ఫైం566 18 52891016 లు 10 వినగ 06666 0౧21112! ౫ 66 20౧1 5073628 966 మ/519౧65 100 అరల? సగ5102 0 50172 201108 0౯ 42001082 66 2౧02021 ౧౫1 2026 ౧౧౦౫ 02016 (0 ₹10001655 ల68 0061 21 906౮120165” * దీన్ని బట్టి ప్రాచీన నాటకాలు సంస్కృత జన్యం కావు ఇవి (ప్రాకృత జన్యమోలేక జానపద నాటకొల నుండి వచ్చినవో అయి ఉండాలి ఆది మానవుడు తనకుకలిగిన సంతోషాన్ని వ్యక్తీకరించడానికి గంతులతో కూడిన నాట్యం ప్రదర్శించేవాడు ఇలా ప్రదర్శిస్తూ తాను కాపురముండే రాతిగుహల్లో తనకు అందుబాటులో ఉన్న రంగుల్ని ఉపయోగించి చిత్రాలు గీసేవాడు ఇలా నాట్య రూపంలో ఉన్నచిత్రాలు క్రీ పూ 8000 సం రాల నుండి ఉన్నట్టు పరిశోధకుల అభిప్రాయం మానవుని నాగరికత రాను రాను అభివృద్ది చెందింది ఆ నాగరికత క్రీ పూ 2500 సం రాల నాటి హరప్పా వెలంహంజదార్‌ వంటి (ప్రదేశాల్లో బయల్పడింది ఈ నాగరికతలను సింధూ నాగరికతగా గుర్తించారు మానవులు తాము వేచాడినజంతువుల ముందు సంతోషంతో నాట్యమాడినట్టు అక్కడ బయల్పడిన శిధిలాల వల్ల తెలుస్తోంది శివుడి ప్రమధ గణాలు (ప్రదర్శించిన ప్రదర్శనలు హాస్యస్పోరకాలని ప్రమధుల్ని హాస్యగాళ్ళుగా గంర్తించవచ్చునని పరిశోధకులు అంటున్నారు (ప్రవుఠ గణాల్నీ హాస్యదేవతలుగా పరిగణి స్తున్నారు బుగ్వేదంలో మొదటిసారి హాస్యగాని ప్రస్తావన ఉందని చెప్పవచ్చు. హసనమ్‌ ఉపవుంత్రి నహః అనే సమాసం దీన్ని వ్యక్తీకరించింది బుగ్వేదంలో హాస్యగాల్లో 22 అత౦6లి రి లలితం 60 ల9 90అ0ల లి 6900 5690ల క 6 రిల రి రి 6 థర ర అల 9 అతల లల

వోన్యపాత్ర మూలాలు = నికానం ఉపమంత్రిగా పేర్కొన్నారు పురుషసూక్తం వాజసనేయ సంహిత శుక్షయజుర్వేదాదుల్లో పేక్కోబడిన యజ్ఞకర్మల్లో ఈ హాస్యగాడిని కరి గా గుర్తించారు సురుచి జాతకంలో అర్జాంగ నృత్యంచేసిన నట నటగామినుల్ని హాస్యగాళ్ళుగా పరిశోధకులు నిర్దారించారు తమిళంలోని శిలప్పదిగారంలో కూడా హాస్యగాడిని గుర్తించారు ఇంతవరకు పరిశీలించిన అంశాల్నిబట్టి ప్రాచీన వినోదాల్లో హాస్యాన్నికలిగించే వారి ప్రస్తావన మాత్రమే ఉంది హాస్యాన్ని కలిగించే వారంతాహాస్యగాళ్ళు కారు హాస్యగాడికి విదూషకుడనే పేరును మొదట ప్రతిపాదించిన ఘనత భరతమునికే దక్కుతుంది ఈయన తన నాట్యశా(స్త్రంలో (ప్రకృత్యుత్పన్న ప్రతిభో నర్మకృత నర్మగర్భ నిర్భేద్య యస్తు విభూషిత వచనో విదూషకో నామ విచ్చేయంః (ప్రత్యుప్పన్న (ప్రతిభుడు నర్మాలను ('పయోగించేవాడు నర్మగర్భ నిర్భేద్యుడు విశ్చేదిత విదూషిత వచనుడే విదూషకుడని భరతుడు పేర్కొన్నాడు నాటకంలో హాస్యంతో పాటు ఇతర విధుల్ని నిర్వర్తించే వాడు విదూషకుడని విమర్శకులు చెప్పారు తమ వేష భాష, చేస్టాదుల చేత హాస్యాన్ని పోషించేవారు కూడ వీరే హాస్యరసాన్ని పోషించే వారందరినీ విదూషకులు అని చెప్పలేం కాని హాస్యపాత్ర మూలాలు మూత్రం వాటిలో ఉన్నాయని చెప్పవచ్చు భరతుని వాట్యశా(స్త్ర) ౦ (ప్రకారం దేవతలు అసురుల్ని జయించి నపుడు మహేం(ద్రుని విజయసూచకంగా ధ్వజోత్సచం చేసుకోసాగారు ఆ సమయంలో భరతుడు తన కొడుకులతో కలిసి లఖక్మీస్తయంవరం వాటకాన్ని ప్రదర్శించాడట ఇందులో ఊర్వశి నాయిక పాత్రను ధరించిందట నాటకాన్ని చూచిన దేవతలు వారికి ఎన్నో బహుమతులు ఇచ్చారట ఆ తరువాత భరతుని కొడుకులు నాట్యవేదమదంతో (ప్రహసనాల్ని ప్రదర్శించి సర్వలోకాన్ని బాధించారట వారు గ్రాను ధర్మ ప్రవర్తితమైన నాట్యాన్ని నిర్మించి బుషుల్ని హీళనచేశారట అశ్రావ్యం దురాచారం గ్రామ్యధర్మ (ప్రవర్తితం నిష్టూరం అ(ప్రశస్తం అయిన ఆ కావ్యాన్ని పరిషత్తుల్లో ప్రయోగించారట దాన్ని విన్న బుషులు కోపగించి వారిని శూద్రాచారులుగా ఇతరుల్ని ఆశ్రయించి జీవించేవారుగా శాస్త్రాన్ని అమ్ముకొని బీవించేవారుగ కమ్మని శపించారట ఆ శాపాన్ని విన్న భరతపు'త్రులు విషద్మహృదయులై ఉండడం చూచి భరతుడు వాట్యశా(స్త్రం నశించదని మీరు నేర్చిన నాచ్యోన్ని యధాతథంగా అప్సురసలకు నేర్చి అలి రర 6 660 00060 అలల లక వలల 0 690 6060ల 6 000 090960 96 అలిలి 23

దాజీణాత్య నాటకాల్లో నోస్వగాడు ప్రాయుశ్చితం చేసుకోవున్నాడట ఇలా నాట్యవేదం మొదట దేవతల ఎదుట (ప్రదర్శింపబడుతూ వచ్చింది నహుషుడు దేవరాజ్యంలోని అప్పురసల నాచ్యాన్ని భూలోకం లోని తన గృహంలో (ప్రదర్శింప జేయుమని భరతుణ్ణ్మి అర్ధించాడు భరతుడు తన సుతుల్ని భూలోకానికి పంపాడు ఇలా నాట్యం( నాటకం) దైవాశ్రితం నుండి రాజా(శ్రితంలోకి వచ్చింది భరతుని సుతులు నహుష గృహంలో భూలోక స్త్రీలతో కలిసి అనేక ప్రయోగాలతో నాటక (నాట్య) ప్రదర్శనలిచ్చారు. అప్పుడే మనుష్యస్త్రీలకు భరత సుతులకు సాన్నిహిత్యం పెరిగి ఒకరితో ఒకరు సంభోగించడం వల్ల వారికి సుతులు పుట్టారు వారే భరత వంశస్టులని నాట్యశాస్త్రం చెబుతుంది ఖభరతశా,స్త్రం లోని అంశాల్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని నాటక వికసనాన్ని దానితో పాటు విదూషకపాత్ర వికసనాన్ని గుర్తించడానికి అవకాళం ఉంది మొదట దేవతల సమక్షంలో నాటకం (ప్రదర్శింపబడేదని తెలుస్తూ ఉంది దేవతలు యజ్ఞయాగాదులు ఉత్సవాలు నిర్వహించే సమయంలో నాటకం లేక దశ రూపకాల్లో ఓ అంశం ప్రదర్శింప బడేది ఇలా మొదట ప్రదర్శించిన రూహాల్లో ఒకటిరెండు చోట్ల హాస్యుగాని పాత్ర ఉన్నట్టు కనిపీస్తుంది. ఆ తరువాత భరతుని కొడుకులు (ప్రదర్శించిన ప్రహసనాల్గో హాస్యం పాలు ఎక్కువగా ఉండడం వల్లనూ వాటిని శూద్రులు ఆదరిస్తూ ఉండడం వల్లనూ ఆనాటి బుషులకు (ఆర్యులకు) అది రుచించ లేదు వారు నాట్యం నాశనం కావాలని శపించారంటే ఆవాటికి 'ప్రజావ్యవహారంలో ఉన్న నాటకాలన్నీ నశించాయనో లే దా నాశనం చేశారనో భావించవచ్చు బుగ్వేద కాలం నాటికే రాజులకు వేడుక చెలికాడు ఉండేవాడని తెలుసుకొన్నాం నాటకం రాజాశ్రయాన్ని ఆదరణను పొందిన కాలంలో కూడా రాజుగారికి వేడుక చెలికాడు (హాస్యగాడు) లేదా నర్మసచివుడు ఉండేవాడని తెలుస్తూ ఉంది రాను రాను రాజాస్ట్రానాల్లో బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యం పెరగడం వల్ల హాస్యగాడు బ్రాహ్మణుల్ని రాజుల్ని వెకి లి చేష్పలతో కించపరచడం మూనుకొన్నాడని కూడా నాట్యశాస్త్ర, వల్ల గ్రహించవచ్చు భరతుడు తన కాలానికి జనవ్యవహారం లోని దశవిధ రూపకాల లత్యలక్షణాదుల్నే కాక తనకు పూర్వమున్న నాట్యరీతుల్ని కూడా తన నాట్య శాస్త్రంలో పేర్కొన్నాడు, భరతుని కాలాన్ని గూర్చి పండితుల్లో వాదోపవాదాలున్నాయి వాటి నన్నిటిని సమన్వయ పరచి పాణిని కాళిదాసాదుల రచనల్లో నటసూత్రాల్ని భరతమునిని ప్రస్తావించి ఉండడం 2 అర రర 0906006009 0606060 6006006 0 60 90 000066 6 6660666069

వోన్యపాత మూలాలు - వికానం వల్లి యుధిష్టిన్‌ మీమాసంకుడు తన వ్యాకరణ్‌శా,స్త్ర్క, కా ఇతిహాస్‌ అనే గ్రంథంలో భరతుడు శ్రీ వూ 500-600 మధ్యకాలం వాడని నిర్ణయించాడు ఈ కాల నిర్ణయమే ఇప్పటికి సమంజసంగా ఉన్నది * భరతుడు నాట్యోతృ్పత్తిని గూర్చి చెబుతూ మయా సమవకారస్తు యోయం స్పష్టస్సురోత్తమ శ్రవణే దర్శనే చాస్య ప్రసాదం కర్తుమర్హసి పూర్వరతో కృతే పూర్వం తత్రాయం ద్విజసత్తమాః మయా త్రిపుర దాహళ్ళ డిచుసంజ్ల వ్రయోజితః * మొదట (ప్రదర్శింపబడినవి డిమము సమవకారాలని స్పష్టం చేశారు కాని ఆలంకారికులెవరూ నాటకం మొదట పుట్తిందని నిర్దారించలేదు సూరం (శ్రీనివాసులు గారు తమ సంస్కృత (ప్రహసన సాహిత్యం అనే గ్రంథంలో బాణ ప్రహసన వీధి అంక వ్యాయోగాల్ని ప్రాధమిక రూపకాలుగా 1 11 ధృవగారు పేర్కొన్నారని చెప్పారు బుషులు నిత్యకర్మలను పూర్తిచేసిన పిమ్మట వినోదార్హము రూపక ప్రదర్శన జరగెడిదట అది సంధ్యాసమయానంతరిత మగుట వల్ల దీర రూపకాల కవకాశం తక్కువ కాలక్రమంలో వృత్తినటులు బయలళ్చే రిన పిమ్మట నగ రాలలోసహృదయుల సమక్షంలో రూపక ప్రదర్శన జరుగుచుండెడిది కే (శ్రీ/ మంకడ్‌ అభిప్రాయాన్ని సమర్దిస్తూ (శ్రీనివాసులు గారు కల్పితేతివృత్తం కలిగి రచనలో సౌలభ్యాన్ని సంతరించుకొన్న భాణంమొటది. అది ఆకాశ భాషితాదులతో కూడిన సంవాదాలను కూర్చుకుని వీధి అయింది భాణంనుండి ప్రహసనం వీధినుండి అంక ముద్భవించాయి ఆ తరువాత (క్రమంగా వ్యాయోగ ఢిము ఈహామృగ సమకార ప్రకరణ నాటకాలేర్పడ్డాయి. అనే మంకడ్‌ అభిప్రాయంతో ఎకీభవిస్తూ ఈ వాదంలో పై వాదం లాగా బాణ (ప్రహసనాలకు వుధ్య వీధి కనిపించదు ఈ వాదవే సుసంగతమనిపించే అవకాశమెక్కువ భాణ (ప్రహసనాలకున్న భేదం యత్యల్పం గదా భాణాన్నే ఈషత్పరివర్తనంతో ప్రహసనంగా చేయవచ్చును చతుర్భాణి ని అనువదించిన (శ్రీబాలాంత్రపు రజనీకాంతారావు తెర వెనుక పాత్రలకు కూడా రంగస్థల ప్రవేశాన్ని అనువుతించాడు ఆది ప్రదర్శనలో ప్రహసనాత్మకవే అవుతుంది కాబట్టి వుంకడ్‌ నిర్ణయాన్ని మనఃస్పూర్తిగా ఆంగీకరించవచ్చును * అన్నారు అరి రితి రల లలల లలి 60 అలల లలల లల 6 ల లలల లల లి లలి ల లల ల లలి లల లి లిక లల 2ల్‌

దొశ్షీణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు

వీరి అభిప్రాయాన్ని పరిగణన లోకి తీసుకొంచే నాటకాంతంహి సాహిత్యం అనే నానుడి లోని సత్యం గోచరిస్తుంది భరతుని కాలం నాటికున్న నాట్యస్వరూపాన్ని భరతుడు వివరించాడు నాట్యం దేవాసురుల చరిత్రనే గాక మూడులోకాల్టోని సర్వభావాల్ని ప్రదర్శిస్తుంది ఇందులో ధర్మం శమం హాస్యం యుద్దం కామం వధమొదలైన అంశాలు పదర్శింపబడతాయి

క్వచిద్దర్మః క్వచిత్రీడా కృచిదర్హః క్వచిచ్చమమః

క్వచిద్దాస్యం క్వచిద్యుద్దం క్వచిత్కామః క్వచిద్వధః *

ఈ నాట్యం ధర్మ ప్రవృత్తుల ధర్మాన్ని కామోపజీవుల కామాన్ని దుర్వినీతుల దుండగాల్ని క్షీబుల హాస్యాన్ని శశారుల ఉత్సాహాన్ని అజ్ఞానుల అజ్ఞానాన్ని విద్వాంసుల వైదుష్యాన్ని రాజుల విలాసాన్ని దుఃఖితుల స్టైర్యాన్ని అర్జోపజీవుల అర్జాన్ని ఉద్విగ్న చేతస్కుల ధైర్యాన్ని సామాజికులకు ప్రదర్శిస్తుంది

దుఃఖార్తనాం శ్రమార్తానాం శోకార్తానాం తపస్వినాం

విశ్రాంతి జననం నాట్యం లోకే భవిష్యతి

నాట్యం దుఃఖార్తులకు శ్రమార్తులకు శోకార్తులకు తపస్వులకు విశ్రాంతిని కలిగిస్తుంది ఆంచాడు భరతుడు ఇంకా ఈ నాట్యస్వరూపాన్నిచెబుతూ

నతత్‌ జ్ఞానం నవనచ్చిల్పం నసా సావిద్యాకలా।

నసౌయోగో న తత్కర్మ నాచ్యే స్మిన్‌ యన్నదృళ్యతే *

భరతునికి పూర్వమున్న నాచ్యాల్లోను నాటకాల్లోను ధర్మం శమం హాస్యం యుద్దం కామం వధ మొదలైన రసాలు ప్రదర్శింపబడేవని తెలుస్తూ ఉంది అంటే ధర్మవీరం శవం హాస్యం వీరం శృంగారం బీభత్స రసాలుండే నాటకప్రక్రియలు (ప్రదర్శింపబడేవని అర్ధం చేసుకోవాలి భరతుడు తన నాట్యశాస్త్రం లోనే దశరూపకాల్ని గూర్చి చెప్పాడు వీటి పరిణామాన్ని (క్రీ, డి ఆర్‌ మాంకడ్‌ తన “0౧6 6£5288ీ051 54" అనే గ్రంథంలోను డా వి రాఘవ న్‌గారోతీ [0801 ౧16 22006 రిషడగుంజయ" అనేవ్యాసం లోనూ వివరించారు వీరి అభిప్రాయాన్ని బట్టి నాటకం కంచే ముందుగా దశరూపకాల్లోని మిగిలినవి ఉన్నాయని చెప్పారు డా రాఘవన్‌గారు సంఘములోని వ్యక్తులను వారి ఆచారాదులను ఆవకతవకలను (ప్రదర్శించవలెననెడి మానవుని అభిలాషయే

26 అలం ల అలల రలలి లర లలి లం అలల లలల 6 0060669006 6666ల లలల 996699

వోన్యసాత్ర మూలాలు = వికానం వీధి రూపమావిర్భవించుటకు హేతువై యుండును వీధి ప్రహసనమునకు తావిచ్చినది (ప్రహసనము మీది సంపూర్ణాభివృద్దియే ప్రకరణము *అన్నారు పైనపేర్కొన్న వీధి ప్రహసనాదులు జానపద నాటక లక్షణాల్ని కలిగి ఉన్నాయి భరతుడు అభినయ విధానాన్ని రెండు రకాలుగా విభజించి వర్ణించాడు లోకధర్శ్మి 2 వాట్యధర్మి లోకధర్మిని గూర్చిచెబుతూ స్వభావోపగతం శుద్దం త్వవికృతం తథా లోకవార్తా క్రియాపేత మంగలీలా వివర్రితమ్‌ * స్వభావాభినయోపేతం నానా (స్త్రీ పురుషాశ్రయమ్‌ యదీదృళశం భవేన్నాట్యం లోకధర్మీతు సాస్టృతా॥ * కవి బుద్ది కృత రంజనావైచిత్రి లేనిది శుద్రమైనది లోక ప్రసిద్ది వ్యవహారాదులతో స్వభావాభినయనాలతో కూడుకొని నానా,స్త్రీ పురుషాశ్రయమైనది మతం జానపద నాటకాలు చాలావరకు పైలక్షణాల్ని కలిగి ఉన్నాయి జానపద నాటకాల్లో హాస్యపాత్రధారుడు కవికృత మైన గేయాల్ని కాకుండా లోక ప్రసిద్దమైన వ్యవహారాల్ని తనకు జానపదులకు నచ్చే విధంగా ప్రదర్శిస్తూ ఉరిచాడు కనుక లోకధర్శ్మి నాటకాభినయంలో వాస్యపాత్ర ఉండేదనవచ్చు సాహిత్యంలోని అనేక కావ్యనాటకాల సృష్టి నాశనం మతాల ప్రాబల్యం వల్లే జరిగాయని చరిదత్ర చెబుతున్న సత్యం భారతదేశానికి క్రీ పూ 1000 సంభాటికే ఆర్యులు వచ్చారు అప్పటికే ఆనార్యులు ఈ దేశాన్ని పాలిస్తూ ఉన్నారు వీరు శక్తి ఆరాధకులు అలా వచ్చిన ఆర్యులకు అనార్యులకు జరిగిన యుద్దాల్లో ఎంతో సాహితీ సంపద నశించింది ఇదే రీతిలో సాహిత్యం మంచి నాటకాలు కూడా కాలగర్భంలో కలిసిపోయి ఉంచాయి క్రీ పూ నివసించిన (ప్రజల కళలకు నిదర్శనంగా కొండ గుహల్టోని చిత్రాలు మాత్రమే నిలిచాయి భారతదేశంలో మనకు దొరికిన మొదటి నాటకం సారీపుత్ర ప్రకరణ మని విమర్శకులు అభిప్రాయం దీని రచయిత అశ్వఘోషుడు శారీపుత్ర మౌద్గలాయనులకు బుద్దుడు బౌద్ర్దదీక్షను ఇవ్వడం ఇందులోని ఇతివృత్తం సారిపుత్ర ప్రకరణ ంలోని నాయకుడు పారిపుత్రుడు ఇతని స్నేహితుడు విదూషకుడు ఇతడు సారీపుత్రునితో బ్రాహ్మణతరుడైన ఒక గురువు (బుద్దుడు) దగ్గర౭ళ్ళి అతని బోధనల్ని అంగీకరించడం సబబు కాదని అల 00069060 0690 అలల లల లి లల అథ అథ క లలి ర 6 ల రి ర ల లలల లి లలి లల 27

దాక్షీళణాత్వ నాటకాల్లో నోస్యగాడు చెబుతాడు సారిపుత్ర ప్రకరణంలోని విదూషక పాత్ర సంప్రదాయపాత్ర అని కేవలం హాస్యసృష్టి కోసం ఉద్దేశింపబడిందని ఆ పాత్రను ఆ అవసరం కోసమే నాటకంలో ప్రయోగించాడని ఎ బి కీథ్‌ గారు అంటాడు "716 1యకనే2 86166 (0 19606006 00౧110 76116 ఇ 201121 &్రం౦రే +2586 6 యేం209ం6205 హంగ 6 1254 2061 ఇశీల6 ౧2౧02112 [25 ౧౦ ౧666 26 2 91600106 00106 ౨8ఢయ2 పజం౧10/ 0 ల౧౧౧0౧2%065 1006 2౮ఆఈట త ఆ తరువాత సంస్కృత నాటకాల్లో రాజో వుంత్రో వైశ్యుడో సంపన్నుడో నాయకులు కొవడం అతనికి తోడుగా ఒక హాస్యకారుడైన విదూషకుడుండడం ఆనవాయితీ అయింది విదూషక పాదత్రలన్నీ ఒకే మూసలో పోసిన పాత్రలయ్యాయి విదూషకుడంచే వమూఢుడు తిండిపోతు అసంబంద్ర (్రలాపి పిరికిపంద అనే అపవాదం ఏర్పడి పోయింది భరతుని (ప్రకారం విదూషకుడు “వామనో దంతురః కుబ్జో ద్విజన్మా వికృతానన ః ఖలతిః పింజలాకస విదేయో విదూషక $ి విదూషకుడు బట్టతల మరుగుజ్ఞా వికార స్వరూపి గూని ఎత్తుపళ్ళు ఎర్రటేకళ్ళు గలవాడు శారదాతనయునిమతం (ప్రకారం విదూషకుడు భరతముని పేర్కొన్న విదూషక రూపంతో పాటు రాగిరంగు జుట్టు పీచుగడ్డం కలవాడుగా కనిపిస్తాడు సంస్కృత నాటకకర్తలు భరతుడు చెప్పిన విదూషక రూపాల్ని కాకుండా తవు అభిరంచికి తగినవిధంగా చిత్రించారు భాసుడు తన అవిమారకం నాటకం లోని (విదూషకుడు) సంతుష్టుణ్మి అనాక్షారిగా వివరించలేదు శాకుంతలనాటకం లో విదూషకుడికి జుట్టు ఉన్నలప్తు కనిపిస్తూ ఉంది రాజశేఖర కవి తన కర్పూర మంజరి నాటకం లో విదూషనునికి విగ్గులు మొదలైన ఉపకరణాలతో వికృత వేషం వేసినట్టు తెలుస్తూ ఉంది ఈ కవి చిత్రించిన విదూషకుడు చేతిలో దండకాష్టం పట్టుకొని చమత్కార భాషణంతో ఇతరుల్ని అపహాస్యం చేస్తూ అసందర్భంగా మాట్లాడుతూ అందర్నీ నవ్విస్తుంచాడు విదూషకులకు వసంతబుతుసంబంధమయిన కుసువు,వసంతాదిపేర్టు పెట్టాలని కూడా లాళణి కులు నిర్లేశించారు భాసుడు శూద్రకుడు మొదలైన కవులు విదూషక పాత్రను కేవలం వినోదం కోసమే సృష్టించారు దీనికి లాకణి కులు కొన్ని కారణాల్ని చెప్పారు పూర్వం (ప్రతి నాటకసమాజానికి అయిదుగురు ప్రధాన నటులు ఉండే వారని అందులో ఒకరు హాస్యం 28 అర లల లల 906 అలల 0960ల అలరి లి లల రిల ల ది లి తిర ప లర 0 ల 6 లలల లి

వోన్యపాత మూలాలు - వికానం చెప్పే నటుడని నాట్యశాస్త్రం చెబుతుంది ఈ నటుడు నాటక ప్రయోగంలో అవసరం కొద్దీ మధ్యమధ్య ప్రవేశించి తన హాస్యోక్తులతో (ప్రేక్షకుల్ని నవ్విస్తూ ఉండేవాడు ఆ పాత్ర క్రమ(క్రమంగా విదూషక పాత్ర కింద మారిందని కొందరి విమర్శకుల ఊహ

భాస శూ(ద్రకుల విదూషక పాత్రనుగూర్చి చెబుతూ ( శ్రీ;నివాసచక్రవర్తి భాసుని నాటకాల్లో ప్రసిద్రికెక్కినని స్వప్న వాసవదత్తం ప్రతిజ్జాయౌగంధరాయణం వీటిలో కథను నడిపీంచిందంతా యౌగంధరాయణుడే అతనికి సహాయకారిగా రాజును వినోదింప జీసేవాడుగా విదూషకుడు చిత్రితమయినాడు కథాగవునం ళో విదూషక పాత్రకు ప్రాధాన్యంలేదు కొంచెం ఇంచుమించు వినోదపాత్రగా తయారైనాడు ఇక శూద్రకుడి మృచ్చకటికం లో విదూషకుడు మందబుద్రి తిండిపోతు వసంతసేన నగ దొంగ చేతికి చిక్కడం గాని వసంతసేన నగల మూటలతో న్యాయస్థానానికి వెళ్ళి చారుదళ్తుని హంతకుడుగా నిరూపించడానికి కారణ భూతుడవడం గాని విదూషకుని మందబుద్ది వల్లి కాదు. స్వబుద్ది వల్దా కాదు అవి యాదృచ్చికంగా జరిగిన సంఘటనలు వసంతసేన చారుదత్తుల ప్రేమకథకు గాని ఆర్యకుని విప్లవానికి గాని అతను చేసిందేమీ లేదు ఆందుచేత మృచ్చకటిక విదూషకుని కూడా వినోదపాత్రగా జమకట్టువలసి వస్తోంది *

(శ్రీ/నివాస చ|క్రవర్తిగారి మాటల్లో యదార్ధం ఉన్నా ఆయాసందర్భాల్లో విదూషకుడు నిర్వర్తించిన పాత్ర గణనీయం కాళిదాసు తన నాటకాల్లో విదూషకుణ్ణీ కేవలం వినోదకల్పనకు మాత్రం పరిమితం చేయలేదు ధీశాలిగా ఆపరమంశత్రిగా ప్రజ్ఞానేత్రం కలవాడిగా చిత్రించాడు మాళవికాగ్నిమిత్రం లో ఐరావతి ఇతణ్మీ కామువుండత్రిగా పిలిచింది విదూషకుడు రాజుగారికి నర్మసచివుడు అనే విషయం ఈ నాటకంలో సార్ధకమయింది

సంస్కృత నాటకాల్లో ఈ విదూషకుడు వసంతక ( ప్రతిజ్ఞాయోగంధరాయణం స్వప్న వాసవదత్తం ప్రియదర్శిని రత్నావళి) సంతుష్ట (అవివారకం) గౌతవు (మాళవికాగ్నిమిత్రం) మాణ వక( విక్రమోర్వశీయం) మాధవ్య ( అభిజ్ఞాన శాకుంతలం) మైత్రేయ (మృచ్చకటిక) ఆత్రేయ (నాగానందం) వైఖానను(కౌముదివుుహోత్సనం) కపింజల (కర్ప్చూరమంజరి) సారాయణ (విద్దసాల భంజిక) చకోర (చంద్రలేఖ) అనే పేర్లతో ఉన్న హాస్యూళ్ళ చాలా వరకు వినోదాన్ని కలిగించడానికి ప్రయోగించిన పాత్రలే ఈ వినోదంతో పాటు (ప్రేయసీ ప్రియుల అనుసంధానకర్తలుగా కథాగమనానికి తోడ్పడే పాత్రలుగా కూడా కవులు ఆయా సందర్భాల్లో వీరిని వర్ణించారు ర0 06 6000606006 00000600 6 606 66 666 6 666 6 లలల 5 6ల లల 29

దాశ్షణాత్య నాటకాల్లా వోన్యగాడు

ఇంతవరకు సంస్కృత నాటకాల్టోని విదరాషక పాదత్ర వికపనాన్ని గరార్చి తెలుసుకొన్నాం ఇక తమిళ కన్నడ తెలుగు మలయాళ భాషల్లో విదుషకపాత్ర వికసనాన్ని గూర్చి స్థూలంగా తెలుసుకొందాం ద్రావిడ నాటకాలలో హాస్యపాత్ర వికసనాన్ని గూర్చి తెలుసుకోవాలంటే ఆయా భాషల్లో నాటక వికసనాన్ని గూర్చి తెలుసు కోవాలి 2.2.3. తమిళ సాహిత్యం వతమిళంలో మొదటి లక్షణ గ్రంథం తాల్‌కాప్పియం దీనిని తొల్‌కాప్పియనార్‌ క్రీ పూ వలూడో శతాబ్దిలో రచించాడు ఇందులో తొల్‌కాప్పియనార్‌ కొన్ని ప్రావీన గ్రంథాల్ని పేర్కొనడం వల్ల తమిళంలో క్రీపూ 56 శతాబ్దికి పూర్వమే తమిళ సాహిత్యం ఉన్నట్టు తెలుస్తూ ఉంది తొల్‌ కాప్పియం లో మూడు భాగాలున్నాయి తృతీయ భాగం పొరుళ్‌ అధిగారం లో తమిళ సాహిత్యాన్ని గూర్చిన విశేషాలు ఉన్నాయి తొల్‌కాప్పియం కాలానికి వెలసిన సాహిత్య గ్రంధాల్ని పరిశీలించి వాటిని వర్గీకరించి వాటి నిర్మాణం వస్తు భేదాల్ని ఇందులో వివరించాడు అందులోనే నాడగ వళక్కు (నాటక ప్రక్రియ) కు సంబంధించిన విశేషాల్ని వివరించాడు తొల్‌కాప్పియం పారుళధిగారం లో

నాడక వళక్నెం ఉలగియిల్‌ వళక్కెనుం

పాడల్‌ సాన్ర పులన్నెరి వళక్కుం *

నాటక సంప్రదాయం ప్రపంచంలో ఉందని పై నూర్‌పా (సూత్రం) భావం ఇదే గ్రంధంలో నాలుగు రకాలైన నవ్వుల్ని కూడా పేర్కొంటాడు

ఎళ్లల్‌ ఇళమై పేదైమై మడనెదన్రు ఉళ్ళపట్టు నగై నాన్‌గన్‌బ *

పరిహాసం చిరునవ్వు అమాయకత్వపు నవ్వు మూఢత్వంతో కూడిన నవ్వు, అని వర్గీకరించాడు. ఇందులో ఎళ్లల్‌ పేదైమ్టై మడన్‌ అనే నవ్వులు హాస్యగాని చేష్టల్ని తెలియజేస్తాయి. తాల్‌కాప్పియం లోని 1600 నూర్‌పాలు (సూత్రాలు) ఉన్నాయి. అందులో సుమారు 650 సూత్రాల్లో కావ్యనాటకాదుల వివరణ ఉండడం గమన్నార్హం

తమిళుల నాటక ప్రాచీనతను తెలిపే మరో గ్రంధం శిలప్పుదిగారం దీని కర్త ఇళంగో అడిగళ్‌ క్రీశ 1వ శతాబ్రికి చెందినవాడు శిలప్పదిగారంలోని ముప్పై పటాలాల్లో కానత్‌వరి వేట్టువరి ఆయియర్‌ కురవై కన్షకురవై అనే నాలుగు పచాలాల్లో ప్రజల

30 అశ ంలలిలి లి లి రి లల లలల లలి లల లం నిల లలి లలల లి లల థల ల090 లలల ల అలి రిల లి6

వోన్యపాత్ర మూలాలు - నికానం

ఆటపాటల వివరణ ఉంది శిలప్పదిగోరం మూడో పచాలల్లో కావేరిప్పూం పట్టణ ౦లో మాధవి ఆరంగ్రేటం సందర్భంలో పదకొండు రకాలైన నాట్యప్రదర్శనలిచ్చిందట వసైక్కూత్తు పుగల్‌ క్కూత్తు వెట్టియల్‌ క్కూతు పాదువియల్‌ క్కూత్తు వెణి క్కూూత్తు వారిచ్చండి క్కూత్తు ఇయల్‌బు క్కూత్తు దేశి క్కూత్తు వినోద క్కూత్తు ఆర్య కూత్తు అని వాటిని వింగడించారు చోళదేళపు రాజధాని నగరం కావేరిప్పూం పట్టణంలోని వినోదగాళ్ళను గూర్చిన (ప్రస్తావన శిలప్పదిగారం లో ఉందని!4.1. వరదపాండేగారు తమ *“టయల్ము( రజ 86 1060-0006 86246” లో వివరించారు

'ఆందలంి98 6 2201004 ౩౧1౪1 0 6£ టం ౧9౦18, కెళ2గ 6 6016 క1)200008611022002 95295 ఉల ఇలా 90022206 ౧2 లం ఇఆసీలాల ఢా6!4 5246 లే గి!2ప్రతఢసిమి 611౯065 తేమిగం6 ఉంఓం0ం000065 గగనం! తిిరంలిి లంటి కుటు శీంటాయాలు, కిశీజ1ఢీలడూ పల21102 కి0ళంగా 224 ం4లక, గక్‌డ1ఢే 96౯722ట, కివిల్ల- ఫో06 [05120 లయల 01 శ1లంంం16 902 టి కెళగం0గ: 2౧లే శబ. !!

రకరకాల కళాకారులు వినోద ప్రదర్శకులతోపాటు బపూన్‌ హాస్యాళ్ళను కూడ శిలప్పుదిగార కర్త పేర్కొన్నాడు ఈ కావ్యంలోని వేటగాళ్ళు గొల్లలు పార్వతేయులు ప్రదర్శించిన నాట్యపద్దతులు నాటక ధోరణి లో ఉండడం వల్ల దీనిని నాడగకాప్పియం (నాటక కావ్యం లేదా దృశ్యకావ్యం) అని పేర్కొంచారు శ్రీ పూ 3వ శతాబ్దికి చెందిన తొల్కాప్పియంలోని మెయ్‌పాడు భాగంలో నాటక ప్రక్రియను గూర్చిన విశేషాలు ఉండడం వల్ల క్రీస్తుకు పూర్వమే తమిళదేశంలో నాటక ప్రక్రియలు ప్రచారంలో ఉన్నట్టు తెలుస్తూ ఉంది. ఇందులోనే 'మెయ్‌పాడు భాగంలో తెలుస్తోంది క్కూత్తార్‌ కళాకారులు కూత్తును 'ప్రదర్శించేవారని తెలుస్తోంది ఈక్కూత్తార్‌ని గూర్చి టి రామస్వామి గారు “కలవక ౧౯20801 10 ఏం 20103 10 2 రగడ 0 16 20960006 0€ 2౧) ౦(ల యఆ౩6 096 125 60 ఓల ఫం కం ఇంంయి ౧2262200 296 100604 28 కృంంటృయంంటు 228 ఏంటి కుటుం 1270176 శేషంయ్య్యు 2అం*. అంచారు క్కూత్తు ఆంటేనాట్యమనే అర్ధం కూడా ఉన్నా ఇక్కడి క్కూత్తు నాటకం అనే ఆర్ధంలోనే వాడబడింది

సంగక్షాలానికి చెందిన మరో లాక్షిణిక గ్రంథం అగత్తియం ఇందులో ఆనాడు తమిళ దేశంలోని 60రకాల క్కూత్తుల ప్రస్తావన ఉంది వాటిలో పాణర్‌క్కూత్తునే ఈనాటి తెరుక్కూత్తుగా భావించవచ్చు. అతఠరిలల 90009990 99609 66 66969906 990909 9699 అలల ల అలతి లల 3

దాజ్షీణాత్య నాటకాల్లో నోన్యగాడు నక్కీరన్‌ తిరుమురుగాట్రుపడై రచించాడు అందులో మలైనాడు (ప్రజలు మురుగని ఆరాధిస్తూ కురవైక్కూత్తు (చెంచునాటకం)ను ప్రదర్శించే వారని చెప్పాడు క్రీశ 2వళతాబ్లికి చెందిన ఇళంగో అడిగళ్‌ శిలప్పదిగారం రచించాడు దీన్నే నాడగ కాప్పియం అని కూడా అంచారు ఇందులో 11 రకాల క్కూత్తులను మాధవి 'ప్రదర్శించినట్టు ఉంది వాటిలో అంతరక్కూతు పొదువియల్‌ క్కూత్తు దేశి క్కూత్తు అనేవి జానపద నాటకాల్ని సూచిస్తున్నాయి ఈ శిలప్పదిగారానికి క్రీ శ 13వ శతాబ్దికి చెందిన ఉరియార్‌ కు నల్చార్‌ వ్యాఖ్యానం రచించాడు అందులో జయంతం శెయ్‌ట్రియమ్‌ మురువల్‌ మదివాణర్‌ నాడగత్తమిళ్‌నూల్‌ కూత్తనూల్‌ అనే నాటక లవణ గ్రంథాల్ని పేర్కొన్నాడు వీటిలో కూత్తనూల్‌ * ప్రస్తుతం దొరుకుతూ ఉంది దీనిలో (ప్రాచీన నాటక నాట్యకళల (ప్రస్తావన వాటి లక్షణాలు ఉన్నాయి ఆనాడు ప్రధానంగా దేవాలయాల్లో నాటకాలు ప్రదర్శించేవారు రాజులు నాట్యనాటక్ష కళాకారులకు మాన్యాలిచ్చి ప్రోత్సాహమిచ్చేవారు క్రీ శ 10వ శతాబ్లికి చెందిన మొదటి రాజరాజ చోళుడు తాను నిర్మించిన బృహదీశ్వరాయలంలో వళ్లి కళ్యాణ నాటకాన్ని శిల్పాలుగా వులిపించాడం ఇందులో జానపద నాటక సంప్రదాయాలు చోటుచేసుకున్నాయని విమర్శకులు అంటారు వీధి నాటక కళాకారులు బృహదీశ్వర ఆలయంలో మార్గళి వైగాసి నెలల్లో జరిగే ఉత్సవాల్లో వీధి నాటకాల్ని (తెరుక్కూత్తు) ప్రదర్శించేవారు వీరిని ప్రోత్సహించడం కోసం రాజరాజవోళుడు కొంత భూమిని దానం చేసినట్టు ఒక శిలాశాసనం (4ఉగ౬£9 1914 ౫0 65) తెలుపుతూ ఉంది ఈ నాటకం (రాజరాజేశ్వర నాటకం) విజయరాజేంద్రాచార్యుని పర్యవేక్షణ లో ప్రదర్శితమైంది (క్రీ + 1331 నుండి 1383 వరకు దక్షిణ పెన్నానది తీరంలోని తిరుమునైప్పాడి దేశాన్ని వక్కపాగై వరపది యాడ్కొండాన్‌ అనే రాజు పాలించేవాడు అతని కాలంలో ద్రౌపది అమ్మన్‌ కి గుడి కట్టించి 18 రోజులు మహాభారత నాటకాన్ని ప్రదర్శించేవారట అప్పటి నుండి ఇప్పటివరకు ద్రౌపది అమ్మన్‌ తిరువిళా తమిళాంధ్ర దేశాల్లో జరుపుకోవటం ఆనవాయితీగా వస్తూ ఉంది క్రీశ 16 17? ళతాబ్బాలలో తమిళదేశం మహారాష్ట్రల ఆధిష్యతం కిందికి వచ్చింది కురవంజి నాటకాలు యక్షగానాలు (ప్రాభవాన్ని పొందాయి శరభేంద్ర భూపాల కురవంజి నాటకం వీటిలో పేర్కొనదగింది దీని రచయిత శివకొళందు దేశిగర్‌ 32 అ౦ 0600 6609ల లలల ర లి లి లర లర అలరి లలల 6 0 6066ల ల లలి లి క 66 ల 99

నోన్యపాత మూలాలు = నికానం =. శ్రీశ 18వ శతాబ్దంలో తిరుక్కు బ్రాలక్కురవంజిని (త్రికూట రాశప్ప కవిరాయర్‌ రచించాడు ఈ నాటకం నేటికీ ఆదరాన్ని పొందుతూ ఉంది మైసూరును పాలించిన కంఠీరవరాజు (క్రీ శ 1704-1714) బధిర చెవిటి వాడు ఇతడు సంస్కృత (ప్రాకృత కన్నడ తమిళ, ఆంధ్ర భాషల్టో పండితుడు ఆంధ్ర కొఆవంజీ కన్నడ కొజవంజి తిగుళ లేక తమిళ కొజి వంజులను రచించి ప్రసిద్ది గాంచాడు ఈ కొఆవంజి నాటకాలలో మధ్య మధ్య కట్టియం గారన్‌ లేదా కోమాళి అనే హాస్యపాత్రల ప్రవేశం ఉంది వ్యవసాయ దారుల జీవనానికి చెందిన నాటకాలు తమిళంలో శ్రీ శ 18వ శతాబ్దంలోనే కనిపిస్తున్నాయి వాటిలో క్రీ శ 18వళతాబ్రీ వాడైన ఒక వైష్ణవ కవి రాసిన ముక్కూడర్‌ పళ్ళు పేర్కొనదగింది ముక్కూడర్‌ప్పళ్లును తరువాత ఎన్నయినాప్పులవర్‌ రంగఫ్టలంపై ప్రదర్శించడానికి వీలుగా ముక్కూడర్‌ప్పళ్లును నాటకంగా తీర్చిదిద్దాడు దీనిలో కోమాళి పాత్రను (హాస్యపాత్ర) ప్రవేశపెట్టి ప్రజల్ని ఆనందపరవశాుల్ని చేశాడు.

(క్రీశ 17 18 వశతాబ్దంలోనే వెలసిన మరో నాటక భేదం నొండినాడగం ఇందులో హాస్యం ఆవహేళనలు ఎక్కువ ప్రాధాన్యాన్ని పొందాయి 1?వ శతాబ్దంలో శీధక్కాది అనే ఓ ముప్రిం పాలకుని కాలంలో నునఃపరివర్తనం పొందిన ఓ దారిదోపిడీ దొంగ పడిన కష్టాలు ఇందులోని వస్తువు అందుకే దీనికర్త దీనికి సీదక్కాది నాండి వాడగం అని పేరుపెట్టాయు (క్రీ.శ 18వ శతాబ్దంలో మారిముత్తుపులవర్‌ తిరుక్కచ్చూర్‌ నొండి నాడగం రా ప్రసిద్ది పొందాడు ఇది గాక అయ్యనార్‌ నొండి నాడగం ప్రజల ప్రశంసల్ని అందుకున్న వాటకం

క్రీశ. 1712-1779 ప్రాంతానికి చెందిన ఆరుణాచల కవి రాయర్‌ రాసిన రామనాటకం కూడ పేర్కొనదగింది ఇది కీర్తనల రూపంలో ఉన్న నాటకం ఈ నాటకానికి గ్రామీణ తమిళాన్ని చేర్చి రంగఫ్టలంపై (ప్రదర్శించడానికి వీలుగా తీర్చిదిద్దాడు క్రీశ 18వ శతాద్రికీ చెందిన మరొక నాటకం అనీది నాడగం దీనికర్త మూరిముత్తుపిళ్ళై ఇందులో కర్ణాటక నవాబుల కాలంలో ఖాన్‌సాహెబు చేసిన దుండగాలు వివరింపబడ్డాయి.

క్రీ శ 19వ శతాబ్దంలో ఆంగ్రభాషా విద్యాభ్యాసంతో ఆ భాషలోని ఉదాత్త నాటకాలు ఆంగ్ర విద్యావేత్తల్ని ఆకర్షించాయి దీనికి తోడు మోనియర్‌ విలియమ్స్‌ విల్సన్‌ లాంటి వారి కృషి ఫలితంగా ఆంగ్ల నాటకాల్లోని శైలి వైవిధ్యం భారతీయ ఆంగ్ర విద్యావేత్తలకు అక66 అకలి లి ర కలి రి లలల 6 6 అత లి కల అలల 9 లలల లలల ల లకి 06966 లల ప్ర

దాశీణాత్య నాటకాల్లో వోస్యగాడు అవగతమైనాయి వారు ఆంగ్షనాటకాల పద్రతిలోనే తమిళ నాటకాన్ని కూడ రాయడానికి పూనుక్తున్నారు దీని ఫలితంగా తమిళ నాటకాలలో పాట పాలు తగ్గి వచన సంభాషణ పెరిగింది ఇలొ ఆధునిక రీతుల్లో నాటకాలు రాసిన వారిలో పవ్ముల్‌ సంబంధ మొదలియార్‌ సుందరం పిళ్ళై శంకర దాస స్వామిగళ్‌ లత్మణ పిళ్ళై సూర్యనారాయణ శ్యాస్ట్రి మొదలైనవారు పేర్కోద గినవారు

ఈమిళ నాటక చరిత్రను పరిశీలిస్తే మొదట పురాణ ఇతిహాసాలకు సంబంధించిన నాటకాలే ఎక్కువగా ఆదరణకు నోచుకున్నాయి కాని పళ్ళు నొండి నాటకాల్లోని ఇతివృత్తాలు ఆనాటి సాంఘిక చరిత్ర నుండి గ్రహించడం విశేషం నాటక కధ పౌరాణికం ఇతిహాసం చారిత్రకం సాంఘికం అని వైవిధ్యభరితంగా ఉన్నా (ప్రతి నాటకం లోను హాస్యపాత్ర కట్షియంగారన్‌ కోమాళి లేకపోతే వెలితిగా అనిపించేది రచయితలు తమ రచనల్గో ఆ పాత్రల్ని ప్రవేశ పెట్టక పోయినా (ప్రదర్శకులు ప్రేక్షకుల అభిరుచి కోసం ఆ పాత్రను ప్రదర్శనలో (ప్రవేశపెట్టేవారు 2.2.3. తెలుగుపాహిత్యం : తెలుగుసాహిత్యంలో మొదట జానపద నాటకాలే (ప్రచారంలో ఉన్నట్టు తెలుస్తూ ఉంది క్రీ శ 15కళతాబ్లి వరకు తెలుగులో దేశి వాటకాలు లేవనే చెప్పాలి అంతకు పూర్వం సంస్కృత నాటకాలు రాజాశ్రయాన్ని పొందుతూ ఉండడం వల్ల తెలుగువారు కూడ సంస్కృత నాటకాల్నే రచించారు తెలుగువారిలో నాటక లక్షణాన్ని కూడా సంస్కృతంలో చెప్పిన ప్రధమ లాక్షణి కుడు విద్యానాధుడదైతే క్రీ + 1290-1323 (ప్రతాపరుద్రీయ యశోభూషణం౦) తెలుగులో రూపక లక్షణాల్ని చెప్పినవాడు (క్రీ శ. 1550 ప్రాంతం వాడైన చిత్ర కవి పెద్ద నార్యుడు అవుతాడు (లక్షణ పారసంగ్రహము) సంస్కృత నాటకాల్ని తెలుగులో అనువదించడానికి కూడా ఆనాడు ఎవరూ పూనుకో లేదు కాని వాటిని ప్రబంధీకరించదానికి మాత్రం క్రీ శ [1350 నుండి పూనుకున్నారు. ఇలా ఆం(ధ్రదేశంలో రాజాశ్రయాల్లో మొదట సంస్కృత నాటకాలే వెలుగొందాయి కాని జానపదులు తను అభిరుచికి తగినట్టు జానపద నాటకాల్ని రూపొందించుకుని ఆనందించడం చాల ప్రాచీన కాలం నుండి జరుగుతోంది

తెలుగు నాటకాల్ని గగార్చి అసందిగ్హంగా పేర్కొనిన ప్రధముడు పాల్కురికి పోమనాధుడు ఈయున బసవ పురాణంలో సిరియాళ చరిత్రలో సాంగభాషాంగ, న! అరి లలల 60 690 6000060006 రది లి లత లర 6 ల లలల 0 6660666669

వోన్యసొాత మూలాలు = నికానం

శ్రీయాంగ పటు నాటకంబుల నటియించే వారున్నారని అన్నాడు అంటే క్రీశ 12 శలొచ్లీ నాటికి తెలుగు నాటకం పరిణత దళలో ఉందని చెప్పవచ్చు. కాని ఈ నాటకాల తొలి దశ ఆరంభ పరిణామాలను గూర్చి తెలిసి కోవడానికి తగిన ఆధారాలు మూ(త్రం లేవు

తెలుగులో సంస్కృత నాటక ప్రక్రియ ఆరంభం కాక పూర్వమే తెలుగుదేశంలో కొన్ని నాటకాలు (ప్రచారంలో ఉన్నట్టు తెలుస్తుంది (క్రీ శ 1125 నుండి 1325 వరకు ఓరుగల్లును రాజధానిగా కాకతీయరాజులు పాలించారు వారి కాలంలో నాటక ప్రక్రియలు జనవ్యవహారంలో ఉన్నట్లు తెలుస్తూ ఉంది క్రీ శ 12వ శతాబ్ది తరువాత తెలుగు నాటకాల్టి ఆదరించే రాజులు కరువయ్యారని అందువల్ల కళాకారులు వీధిన పడ్డారని వారు ప్రదర్శించిన నాటకాలే వీధి నాటకాలని పండితుల అభిప్రాయం. కాని జానపదుల (నాటకాలు) యవగానాలని పిలవబడే వీధి నాటకాలు మొదటి నుండి (ప్రచారంలో ఉన్నా వాటి ఉనికి మాత్రం అజ్ఞాతంగా ఉండిపోయింది దొరికిన ఆధారాల ద్వారా తెలుగులో యక్షగాన రచన క్రీ శ 1500లో కొంత సాగిందని పరిశోధకులు చెప్పారు దొరుకుతున్న యతక్షగానాల్లో కందుకూరి రుద్రకవి రాసిన సుగ్రీవ విజయమే మొట్టమొదటిదని వారు నిర్దారించారు చ(క్రపురి రాఘవాచార్యుని విప్రనారాయణ చరిత్ర సుగ్రీవ విజయం కంటే ప్రాచీన మైనదిగా కనిపిస్తూ ఉందని డా యస్వీ జోగారావుగారి అభిప్రాయం కాని జానపద వాజ్మయ పరిశోధనలో లబ్ద (ప్రతిష్టులైన డా బిరుదురాజు రామరాజుగారు సారంగధర యక్షగానాన్ని సేకరించారు క్రీశ 1961 మార్చి1? నాటి గోలకొండ పత్రికల్లో వాటి వివరాల్ని తెలుపుతుంది ఇది్రీ శ 1350 ప్రాంతానికి చెందినదని చెప్పారు దీనిని సర్వజ్ఞ బిరుదాంకితుడైన పద్మనాయక భూపాలుడు రచించాడని ఊహించారు ఇలా రామరాజు గారి వాదన (ప్రకారం క్రీశ 14వ శలాబ్రి నాటికే తెలగులో యక్షగానాలు (ప్రచారంలో ఉన్నాయి.

వీర నరసింహరాయుల కాలంలో (క్రీ శ 1505-1509) కూచిపూడి బ్రాహ్మణ భాగవతులు భామాకలాపాన్ని రాచవగరులో (ప్రదర్శించినట్టు మాచుపల్లి కైపీయత్తు వలన తిలుస్తూ ఉంది వీరే ఆతరువాతి కాలంలో వీధి భాగవతాలను వ్యాస్తి లోనికి తీసుకొచ్చారని పరిశోధకులు అంటున్నారు అలం 09 0060900990 లలల లల లకి ల ల9 లలల లలల లక లల తలి ల లలి లత 35్‌

దొశ్షీణాత్య నాటకాల్లో నోస్యగాడు

క్రీ శ 1600 ప్రాంతంలో క్రాంజ వెంకటాద్రి వాసంతికా పరిణయం బాలపాపాంబ అక్కమహాదేవి చరిత్ర కంకంటి పాపరాజు విష్ణు మాయా నాటకము టేకు మళ్ళ రంగశాయి జానకీ పరిణయము మొదలైన రచనలువెలువడ్డాయి ఈ కాలంలో యక్షగానాలు సంవాద రూపాన్ని పొందాయి

(క్రీశ 17వ శతాబ్రంలో యశగానాలు వీధి నాటకాలతో అభేదాన్ని చెందాయి విజయ రాఘవ నాయకుని కాలానికి యక్షగానాలు నాటకాలుగా గణనకెక్కాయి వారి కాలానికి కొలువు లోని నట్టువ మేలాల వారి చేత నాటకాల్దాగా యతగానాలు ప్రదర్శింపబడడం చేతనే వాటికి నాటకాలని పేరు వచ్చి ఉంటుంది ఈ యశ్షానాల్లో కటికవాడు చోపుదారి సంప్రదాయ స్వపాత్రలు ఉంచాయి. మహారాష్ట్ర వాయక రాజులు ఈ యతగానాల్ని (ప్రోత్సహించడమే కాక స్వయంగా అనేక రచనలు చేశారు శహాజీ స్వయంగా 20 యశగానాలు రచించాడు ఇవిగాక మధురై పుదుక్కోటైలలో ఈ యకత్షూన రచనలు బహుళ ప్రచారాన్ని పొందాయి

శ్రీ శ 18వళతాబ్రి ఉత్తరార్హం నుండి తెలంగాణాలో శేషాచల కవి రాపాక (క్రీ,రామకవి కానూరి వీరభ(ద్రకవి లాంటి వారు యక్షగానాల్ని రచించారు కుతుబ్‌షాహీల రాజ్య పతనానంతరం క్రీ శ 1724లో నిజాం పరిపాలన స్రారంభమైయింది అక్కన్న మాదన్నల హత్య జరిగిన తరువాత ముస్లీం పరిపాలకులు ప్రజా వ్యతిరేక నిరంకుళ పాలనను కొనసాగించారు ఈ పరిఫ్టితుల్లో యక్షగానం నిర్వహించిన పాత్ర ఆపూర్వమైంది ప్రజల్లో రామాయణ భారత భాగవతాది గ్రంథాల్లోని కథల్ని అందించడం కోసం రకరకాల కళాకారులు తయారయ్యారు కధతో సంబంధం ఉన్నా లేకున్నా ప్రధాని (వాస్యూడు) పాత్రను (ప్రవేశపెట్టవలసిన అవసరం ఆనాడు ఏర్పడింది తాము ్రదిర్శించే నాటకానికి వచ్చిన ఆధికారులకు సలాం లు కొట్టడం తాము ప్రదర్శించే నాటక విశేషాల్ని చెప్పడం (ప్రధాని లేదా సేవకుడు నిర్వర్తించేవారు

నిజాం (ప్రభుత్వ కాలంలో జరిగే ఆటలకు వినోదాలకు మొదట (ప్రభుత్వ అనుమతి తీసుకోవాల్సి వచ్చేది చాలా సందర్భాల్లో కలెక్షరు తహసీల్దారు అమీన్‌ తదితరులు గ్రామాల్లో తిష్ట వేసేవారు వారి తిండి తీర్చం ప్రజలే భరించేవారు ఇలా చేయకపోతే శిక్షకు పాత్రులయ్యేవారు

36 అలి లల లర 6600ల లల లలల 0 966 0606060 66 ౦ లలల 0 లల 6666609909

వోన్యపాత మూలాలు - నికొనం

క్రీ శ 20వ శతాబ్లిలో తెలంగాణాలో ఎన్నో యక్షగాన రచనలు వెలువడ్డాయి. యతగాన కవుల్లో చెర్విరాల భాగయ్య (ప్రసిద్దుడు ఈయన 100 గ్రంథాలు పరిష్కరించాడు 34 యక్షగానాలు రచించాడు ఈయనే కాక తెలంగాణాలో సాతాని కేశవయ్య గోళిక భూమయ్య టేకుమళ్ళ కేశవులు వంటి రచయితలు యకగానాల్ని రచించడమే కా! ప్రదర్శనలు కూడా ఇచ్చారు వీరి రచనల్లో హాస్యం కోసం హాస్యగాడు అల్లిగాడు బుడ్డవ్‌ కాడు గాంధోళిగాడు అనే పాత్రల్ని ప్రవేశ పెట్టారు.

తమిళంలో లాగా తెలుగులో కూడ కొరవంజి నాటకాలు ఉస్నాయి. తెలుగులో శహాజీ ఆస్తాన కవి దర్భాగిరి రాజకవి (క్రీ శ 1684-1712) రామమోహన కురవంజియే మొదటి కురవంజి నాటకం ఆతరువాత కంరీరవ నరసరాజు (1704-1713) తెలుగులోనే కాక కన్నడ తమిళ ప్రాకృత భాషల్లో కురవంజి నాటకాల్ని రచించాడు

క్రీశ 1857లో బొంబాయి కలకత్తా వుద్రాసు నగరాల్లో విశ్వవిద్యాలయాల స్థాపనలో ఆంగ్ల విద్యావ్యాప్తి పురోగమించింది ఆంగ్ల విద్యా ప్రభావంతో ఆనాటి యువకుల్లో కొత్త ఊహలు మోసులెత్తాయి తెలుగులో నాటకం ఆవశ్యకతను గంర్తించి సంస్కృత నాటకాలను ఆంధధ్రీకరించడానికి పూనుకున్నారు. వారిలో కోరాటి రామచంద్ర శ్యాస్త్రి మొట్టమొదట స్వతంత్ర రూపక రచనకు (శ్రీకారం చుట్టారు ఆదే మంజీరీమధుకరీయం ఇది (క్రీశ 1860 ప్రాంతంలో రచింపబడింది ఆధునిక నాటక రచన క్రీ శ 1860లో (ప్రారంభమైనా అవి ప్రదర్శింపబడలేదు

శ్రీ శ. 1870లో స్టాపించబడివ ధార్వాడ నాటక సమాజం ఆంధ్ర నాటక రంగ చరిత్రలో ఓకొత్త మలుపు తీసుకుని రావడానికి దోహదం చేసింది వారు క్రీ శ 1880-81 లో తెలుగు ప్రాంతాలలో నాటక ప్రదర్శనలిచ్చారు. దాన్ని చూచిన రాజమండ్రి వాసులు వీరేశలింగం పంతులు గారిని నాటకాలు రాయమని (ప్రోత్సహించారు వారు (బ్రహ్మపంతులు గారి వివహము వ్యవహార ధర్మబోధిని అనే రెండు పప్రహసన ప్రాయమైన నాటకాల్ని రచించారు క్రీ + 1880లో ఒకవిద్యార్థి నాటక సమాజాన్ని స్టాపించి వారిచే ఆ నాటకాల్ని ప్రదర్శింపజేశారు ఆ తరువాత గుంటూరులో హిందూ నాటక సమాజం బందరులో హిందూనేషనల్‌ ధియే (ట్రికల్‌ సాసైటీ రాజమండ్రిలో నాటకోజ్జీవక సమాజం మొదలైన కౌత్సాపాక నాటక సమాజాలు ఏర్పడి నాటక వికాసానికి దోహదం చేశాయి లి ంల లలల 60606 06000660 906 0౦౦౦౦ ల లలల 9ల లల లల ఏ రి లి లలి లలి 37

దాశ్షీణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు తెలుగం నాటక సాహిత్య చరిత్రలో క్రీ + 1860-1886 ను ప్రారంభదళగా పేర్కొనవచ్చు క్రీ శ 1886 మండి క్రీ శ 1900 వరకు వికాస దశ ఈ దశలో ప్రాచ్య పాశ్చాత్య రీతుల సమ్మేళనంతో స్వతం(త్ర నొటక నిర్మాణాలు ప్రదర్శనలు విరివిగా కొనసాగాయి ధర్మవరం కృష్ణమాచార్యులు చిలకమర్తి లజ్మీనరసింహం వేదం వెంకటరాయశ్ళా స్త్ర, గురజాడ వేంకట అప్పారావు కోలాచలం (శ్రీ;నివాసరావు పానుగంటి లత్మీనరసింహరావు మొదలైనవారు ఎంతో వైవిధ్యభరితమైన నాటకాలు రచించి కీర్తి గడించారు వీరు గాక మరెందరో నాటక రంగాన్ని పరిపుష్టం చేశారు క్రీశ 1880లో ధార్వాడ నాటక సమాజం ఆం(ధ్రదేశంలో (ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది

దాని ప్రభావంతో ఇక్కడ దాదాపు వంద నాటక సమాజాల స్టాపన జరిగింది ధార్వాడ వారి నాటకాల్లో హాస్యపాత్రధారి వికృత వేషంతో (ప్రవేశించి హాస్యసంభాషణ లు సాగించేవాడు ఆ తరువాత ప్రతి నాటకంలోనూ విరాము సమయాల్లో హాస్యపాత్రధారి ప్రవేశించి జనాన్ని హాస్యసము(ద్రం లో ముంచెత్తేవాడు

2.2.4. కన్నడం సాహిత్యం 2 కన్నడ సాహిత్యంలో (ప్రాచీన కాలం నుండి జానపద నాటకాలు (ప్రచారంలో ఉన్నాయి అందువల్ల జానపద నాటకాల మూలాన్ని (ప్రాచీనతను తెలుసుకోవడం సులభతరం కాదు అయినా ప్రాచీన శిలా శాసనాలు కావ్యాల్లో నిక్షిప్తమైన సమాచారం వల్ల కన్నడ నాటక రంగం ప్రాచీనతను కొంతవరకు తెలుసుకోవచ్చు కాని ఇవే ఖచ్చితమైన ఆధారాలని చెప్పలేము దక్షిణ కర్ణాటక మూడలపాయ యత్షగాన బయలాటపై (తూర్పు ప్రాంత పద్ధతి) పరిశోధన చేసిన డికె రాజేంద్ర అభిప్రాయం (ప్రకారం యక్షగానాలు ప్రాచీనమైనదని మా(త్రం చెప్పవచ్చు గాని ఎక్కడో ఒకటి రెండు ఆధారాల్ని పురస్కరించుకుని వాటి మూలాళ్చి నిర్దారించడం సాధ్యం కాదు అన్నారు

కరావళి ప్రదేశంలో (ప్రదర్శించే యక్షగానం మూడలపాయ యక్షూనం ఇది ప్రాచీన

యతళగాన రూపంలో ప్రదర్శింపబడుతూ జానపద నాటక రంగాన్ని వేయి సంవత్సరాల ప్రాచీనతకు తీసుకెళుతుందని హెచ్‌ కె రంగనాథ్‌గారి అభిప్రాయం శ్రీ పూ 300 సంవత్సరాలకు పూర్వమే జనసామాన్యంలో జానపద నాటకాలు (ప్రచారంలో ఉండి ఉండవచ్చు చంద్రశేఖర్‌ కంబార్‌ ఉత్తర కర్ణాటక బయలాటను గూర్చి చెబుతూ దురదృష్టం కొద్దీ జానపద సాహిత్యం లాగే బయలాటు వీధి నాటకాలు కూడ మౌఖిక ప్రచారంలో

38 అరి రిలి లరలరల లలల లలి ల 6 అలరి లి ల6 069 60066 966 అలళితి క అలి లల

వోన్యపాత్ర మూలాలు - వికాసం ఉండి పోయాయి జానపదులకు సొంతకళ ఉన్నప్పటికీ దాని మూల స్వరూపం ఎలా ఉండేదో తెలుసు కోవడానికి ఆధారాలు దొరకడం లేదు యతగ్రాన సభా లక్షణ యక్షూన హాసమంజరి అనే గ్రంధాలు లభ్యం కావడం వళ్ల 300 సంవత్సరాల నాటి యక్షగాన చరి(త్రను మౌట్రమే గుర్తించడానికి అవకాశం ఏర్పడింది అన్నారు (చూ కన్నడరంగ భూమియ వికాస. పు 10) కన్నడ రంగభూమి మూలాలు శాసనాల్లో కొంత కనిపిస్తూ ఉన్నాయి క్రీ శ 550కి చెందిన పున్నాడ పృథ్వీపతి కాలం నాటి శాసనంలోజాతరలు ఉత్సవాల్లో నర్తకుల అభినయాన్ని చూసీ ప్రజలు మనోల్దాసం పొందేవారని ఉంది క్రీ శ ?వ శతాబ్దికి చెందిన పల్లవరాజు ఒకటో మహేంద్ర వర్మ గంధర్వ శా(స్త్రంలో (ప్రవీణందై మత్తవిలాస (ప్రహసనం రచించాడు క్రీశ 8వ శలాబ్రి నాటి పట్టదకళ్‌ శాసనంలో దేశీయ నాటక ప్రదర్శనలో నిష్ణాతులైన నటసేవ్య దేవయ్య కొడుకు ఆచలన్‌ దుగ్గుమారల పేర్ల ప్రస్తావన ఉంది అచలన్‌ వీధి నాటక (ప్రదర్శకులకు చెందిన గంధర్వ అనే కులానికి చెందినవాడు సాలెతోర్‌ అనే చరిత్ర కారుని అభిప్రాయం (ప్రకారం క్రీ శ 1225 వాటికి కర్నాటక దేళంలో నాటక రంగం ఓ నిరిష్ట రూపంలో ఉంది కర్నూలు తాలూకా చెరవు శొళగళగ్రామంలో ఓ శాసనంఉంది ఇది క్రీ శ 1514 కాలం నాటిది తిరుప్పత్తూర్‌కు చెందిన సోమరాజు కొడుకు కర్షబసవడు తిమ్మయ్య కుమార్తె బేగయ్య కొడుకు నట్టువ నాగయ్యలు తాయికుంద నాటకాన్ని ప్రదర్శించి నందుకు కొంత భూమిని దానం చేసినట్టు ఉంది క్రీశ 1638-59 కాలానికి చెందిన రణధీర కంఠీరవుని ఎళందూర్‌ శాసనం (శ్రీ శ 1654)లో నర్తకులకు నటులకు భూమిని దానం చేసినట్టు ఉంది ఇలా క్రీశ 550 నుండి శ్రీశ 1654 వరకు ఉన్న శాసనాల ఆధారంగా నాటకాలు దేశీయ నాటక రూపంలో ఉన్నట్టు గ్రహించాలి కన్నడంలో (క్రీ శ 9వ శతాబ్దికి చెందిన కవిరాజ మార్గమే మనకు దొరకుతున్న మొదటి గ్రంథం ఇందులో వివరింపబడిన ఛందస్సులు మధ్యయుగొానికి చెందిన యక్షగానాలకు చెందినవిగా చెబుతున్నారు. పంపని ఆదిపురాణ౦లో నీలాంజనే అనే నాటకాన్ని (ప్రదర్శించి నట్టు ఉంది రన్నడు తన అజితపురాణం లో దేవేంద్రుడు ఐం(ధ్రం అనే నాటకం ఆడినట్టు చెప్పాడు శ్రీశ 13 శతాబ్దికి చెందిన కేశిరాజు సంస్కృత నాటకాల్ని పోలిన సుభ ద్రాహరణ, ('ప్రబోధచం(ద్ర కిరాతార్డునీయ వంటి కృతుల్ని రచించినట్లు చెప్ప బడింది నృపతుంగుడు అం ల 90 అలల 0 అలల ౦069ల లలిత లలల లల 9 లలి రిథ 9 96 అలల 60 లలలలిలల ల ఫ్ర

దాశ్షీణాత్య నాటకాల్లో వోస్యగాడు కాలం నాటికి నాళషగరళ అనే దేశీయనాటకాలు ఉన్నట్టు తెలుస్తూ ఉంది వీటిని కువూరవ్యాసుడు వాడొడిగళ నాటక అంటే కేశిరాజు నాల్ప్వగరణ౦ అన్నాడు. హరిహరుడు మధురకవి ఈ నాటకాన్ని బే రిపాడు బీరనకథే అన్నారు వడ్డారాధనే కావ్యంలో పగటివేష హాస్యగాళ్ళ ప్రస్తావన ఉంది. నాల్పగళ అనే దేశీయ నాటకాల్గో ఆశ్రీల సంభాషణ లు ఉండడం వల్ల దాన్ని (స్త్రీలు చూడరాదని చంద్రరాజు (క్రీ శ 11వ ఖతన వదన తిలక కావ్యంలో చెప్పాడు నాగచం[ద్రుడు తన పంపరావాయణం లో (క్రీశ 1110 ఇ సర్వాంగ సుందరి విద్యానటి నాటకం నలిగే మత్కావ్యస్టలి రంగదోళ్‌ అని నృత్య నాటకాన్ని గూర్చి వివరించాడు. రత్నాకరవర్ష్ని భరతేష వైభవం (క్రీ ఈ.16వ శః దేశీయ నాటకాన్ని అభినయించేవారిని యక్కడిగళు ఆంచారని చెప్పాడు కంఠీరవ నరసరాజు (క్రీ శ 1638-59) ఆస్టానకవి గోవింద వైద్యుడు ఈయన కంఠీరవ నరసరాజ విజయం లో నవరాత్రి సందర్భంలో రాజకీరుడు కంరీరవబంటన కథల్ని నర్తకీమణులు నృత్యనాటకాలుగ ప్రదర్శించేవారని తెలిపారు ఇలా క్రీ శ 1659వరకు వివరింపబడిన కావ్యాల్లో (ప్రస్తావించబడిన ఏ నాటకం గాని దొరకలేదని చిక్కదేవరాయా ఆస్ట్రాన కవి సింగారార్యుడు రాసిన మిదత్రవిందా గోవిందా అనే నాటకమే (క్రీశ 1680 కన్నడంలో దొరుకుతున్న మొదటి నాటకం అని విమర్శకులు ఆంటారు కాని క్రీశ 1480 నాటికే దేశీయ నాటకాలు తాళపత్రాల్లో నిక్షిప్తమై ఉన్నాయని ఎంకె రామనాథ అంటారు దీనికి ఆధారంగా కంపణ్బ రచించిన కరీబంటన కథ (క్రీ శ 1480) కుమూర వాల్మీకి కృత అతికాయన కాళగ (క్రీ శ 1580) నాటకాల్ని పేర్కొన్నాడు. (కన్నడ రంగభూమి వికాస పు 16) క్రీ శ 16వ శతాబ్ది నాటికి దేశీయ నాటకాలు ఒక నిర్లెష్ట రూపాన్ని పొందాయి విజయ నగర రాజుల కాలం నుండి మైసూరు రాజుల కాలం వరకు వాటి రచన

(ప్రదర్శన అవిచ్చిన్నంగా కొనసాగింది మైసూరు రాజైన రాజు వాడయరు (క్రీ శ 1578-1617) కంఠీరవ నరసరాజు (శ్రీ + 1638-59) చిక్కదేవరాయులు (క్రీ శ 1672-1704) మొదలైన వారు దేశీయ నాటకాల్ని ప్రోత్సహించిన వారే ఈ నాటకాలు మున్ముడి కృష్ణరాజ ఒడయరు కాలంలో ఉచ్చ స్థితికి వచ్చాయి ఆతని కాలంలో అళియ లింగరాజు (క్రీ + 1880 నాటికి) 30 యక్షగానాలు రచించి ప్రసిద్ది పొందాడు. త అలి 6 అలల లి తల లి లలి లిలిలి లి 6 6 అలల 9606660090 00696 లి లర లలి తతి ...

వోస్యపాత్ర మూలాలు - వికాసం క్రీ శ 19వ శతాబ్ది నాటికి ఉచ్చదళకు చేరుకున్న ఈ దేశీయ నాటకాలే గాక సంప్రదాయ నాటకాలు కూడా పాశ్చాత్య ప్రభావం వల్ల ఆధునికతను సంతరించుకొన్నాయి ఆధునిక నాటకాల ఆవిర్భావానికి సంస్కృత నాటకాలే ఆధారమని సికె వెంకట రామయ్యగారు చెప్పారు వీరు సంస్కృత నాటక (ప్రభావం లేకుండా స్వతంత్ర కన్నడం నాటకాలు పుచ్చాయా అనడం సందేహాస్పద మైన విషయం అంచారు (చూ కన్నడరంగ భూమి వికాసపు 27) కృష్ణరాజ ఒడయరు కాలంలో గిరిభల్టుర తమ్మయ్య క్రీ శ 1848లో (ప్రదర్శించిన (ద్రౌపది స్వయంవర నాటకమే కన్నడంలో మొదటి స్వతంత్ర నాటకంగా పేర్కొంటూ ఉన్నారు ఆ తరువాత అభిజ్ఞాన శాకుంతలం విక్రమోర్వశీయం ప్రియదర్శికా బాలచరిత స్వవ్న వాసవదత్తం ముద్రారాక్షసం మృచ్చకటిక రత్నావళి వంచి సంస్కృత నాటకాల్ని కన్నడం లోకి అనువదించారు రామాయణ మహాభారతాల నుండి పురాణాలలోని విష్ణులీలల్ని జనులు ఆదరించి ఆసక్తి కనపరచడం వల్ల వృత్తి నాటక కంపెనీ వారి కోసం 'ప్రసిద్ర విద్వాంసులు నాటకాలు రచించారు ఇవి గాక శైవ సంబంధ నాటకాలు కూడా వెలిశాయి వాటిలో శివజలంధర పార్వతి సత్వపరీక్క (త్రిపుర దహన ఎడయూరు పీద్రలిలేశ్వర వంటి నాటకాలు జన ప్రియమైనవి వృత్తి నాటక కంపెనీల వారు సంస్కృతం నుండి కన్నడీకరించబడిన నాటకాల్ని స్వతంత్ర నాటకాల్ని ప్రదర్శించేవారు వాటిలో నాంది (ప్రస్తావనలు సూత్రధారుడు విదూషకుడు నటి సంభాషణ అంక విభాగం పాత్రసృష్టి సంవిధానం మొదలైనవి సంస్కృత నాటకాల వలె ఉండేవి కాని కొన్ని వాటకాల్లో సూత్రధారుడు ఉండడు మరికొన్ని నాటకాల్లో రాజు రాణి పాత్రలు ఉన్నా విదూషక పాత్ర ఉండకపోవచ్చు ఏది ఏమైనప్పటికీ ఆనాడు నాటకాల్లో హాస్యపాత్ర లేకపోతే ఉప్పులేని కూర లాగా ఉండేది అందువల్ల నాటక రచయిత హాస్యగాని పాత్రను తన నాటకంలో (ప్రవేశపెట్టినా పెట్టక పోయినా నాటక కంపెనీల వారు ఆ పాత్రను తప్పకుండా (ప్రవేశపెట్టేవారు 20వ శతాబ్రివరకు సంస్కృత ఇంగ్రీషు నాటకాల అనువాదాలే ఎక్కువ స్వతంత్ర్య నాటకాలలో కెరూరు గారి నలదమయంతి సమగ్ర సంగీత పౌరాణిక నాటకం హు నారాయణ రావుగారి (స్త్రీ ధర్మ రహస్యములు ( ఇది సాంఘిక నాటకం) పేర్కొనదగినవి తంల 06906660 96 009 99౧9ల లల 0609609699 9696 అల లిలి ల తే

దాజీణాత్వ నాటకాల్లో వోన్యగాడు శ్రీగారి గదాయుద్ర నాటక ఆశ్వత్చామన్‌ పారసీకరు నాటకాలు కావ్యాత్మకత కలిగిన నాటకాలు ఇవి తరువాతి రచనలకు (ప్రేరకాలు అయ్యాయి గోవిందపై గారు హెబ్బెరళు. పద్య నాటకంలో (గ్రీకు జపాను నాటకాల లోని మేళగీతం ను తీసుకుని రావడం విశేషం టి పీ కైలాసంగారు కన్నడ నాటక ప్రపంచంలో ఉజ్వల తారకనలె మెరిశారు వీరు తమ నాటకాల్లో గంభీర హాస్యాన్ని పోషించారు కన్నడ నాటక రచయితల్లో ఆద్యరంగాచార్య కారంతు ఎం ఆర్‌ (శ్రీనివాసమూర్తి పుతినవి పీ భారతి రసిక రంగ కృష్ణమూర్తి పేర్కొనదగినవారు ఆధునిక కన్నడ రంగ భూమి ప్రారంభం నుండి కొందరు నాటక కంపెనీల కోసం అనువాద నాటకాల్ని స్వతంత్ర నాటకాల్ని రచించారు వారిలో బెళ్లావె నరహరిశ్యాస్త్రి దీ పుట్ట స్వామయ్య అచ్యుతరావు హుయలగోళ్‌ వామనరావు గరుడ సదాశివరావు కందగల్ల హనుమంతరావు వంటివారు పేర్కొనదగిన వారు వామనరావు గరుడ సదాశివరావు వంటి నటులు సొంత కంపెనీలను స్ట్రాపించి వాటి కోసం రచనలు కొనసాగించి జనాదరణను చూరగొన్నారు కన్నడం యక్షగానంలో వీధి నాటకాల కాలం నుండి సాంప్రదాయికంగా హనుమ నాయకుడికి (హాస్యగాడు) ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉండేది ఆపాత్ర ద్వారా సమాజం లోని లోపాల్ని వ్యక్తపరచేవారు అయితే వృత్తి నాటక కంపెనీలను ఆధునిక నాటకారంభ దశలో విదేశీ నాటక(ప్రభావానికి గురై ప్రారంభించాల్సి వచ్చింది. పారశీక నాటక కంపెనీలు ఆడుతున్న హిందుస్టానీ నాటకాల్లోని హాస్యాన్ని పాశ్చాత్య నాటకాల్లోని ఫూల్‌ ప్రదర్శించే హాస్యాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని హాస్యపాత్రను మలచుకోవడానికి ప్రయత్నించారు వరదా చార్య నాగేశ్వరరావు వామనరావు రాయచూటి ఎణగి బాళప్ప మొదలైనవారు పాటల్లో హాస్యాన్ని చిందించిన నటులైతే కృష్ణమూర్తి దొడ్డనంజప్ప హలగేరి జొట్టప్పు మరిరావు గుబ్బివీరణ్మ హిరణ య్య మొదలైన వారు తమ ఛలోక్తులుతో ప్రజల్ని ఆకర్షించేవారు వృత్తి నాటక ప్రారంభదళలో హాస్యాన్ని మూలకథతో జోడించి ప్రదర్శించేవారు ఆ తరువాత కథతో సంబంధం లేక పోయినా ప్రజల వివోదార్థం హాస్యూూడి పాత్ర ప్రతి నాటకం లోను ఉండేది కొన్ని నాటకాల్లో చివర హాస్యాన్ని అభినయించి (ప్రేక్షకుల్ని సంతోషపెట్టే పద్రతి పాశ్చాత్య నాటక కంపెనీల నుండి వచ్చింది డ2 అలంలి లలల 90 లి లి అలరి లి లల రిల కల లి లలి ల ల లి లి ల 9 60 996 లల రితి లత అలత

వోన్యపాత మూలాలు - నికానం

వృత్తి నాటక కంపెనీలు ప్రదర్శించిన నాటకాల్లో పౌరాణిక ఐతిహాసిక నాటకాలే ఎక్కువగా ఉన్నాయి దక్షిణాది రాష్ట్రాల నాటక చరిత్రను తులనాత్మకంగా అధ్యయనం చేస్తే కన్నడ దేశంలో ఈ నాటికీ నాటకాలపై అభిమానం ఆదరణ ఎక్కువగానే కనిపిస్తుంది మిగతా ద్రావిడ భాషల్లో కన్నా కన్నడం లోనే నాటక సొహిత్యంపై విస్పత పరిశోధనలు జరిగాయని చెప్పవచ్చు 2.2.5. మలయాళ సాహిత్యం ; మలయాళ నాటక రంగ చరిత్రకు ప్రాచీనత లేదు కాని దాక్షిణాత్యసాహిత్యంలోని జానపద వాటకాల వలె మలయాళం లోని నాడోడి = నాడగంగళ్‌కు (జానపద నాటకాలకు) ప్రాచీన చరిత్ర ఉంది కేరళ రాష్ట్రం లోని సాంపస్పృతిక చరిత్రకు ఇంకా ఒక నిర్దుష్టమైన రూపం ఏర్పడలేదు రాష్ట్రంలోని జానపద నాటకాల చరిత్రను సమగ్రంగా అధ్యయనం చేస్తే ఆ రాష్ట్ర సాంసృతిక చరిత్రను సమగ్రంగా తెలుసుకోవడానికి అవకాశం ఏర్పడుతుంది మనకు చెదురుమొదురుగా దొరుకుతున్న ఆరధారాల్ని బట్టే జానపద నాటకాల ప్రాచీనతను గుర్తించడానికి ప్రయత్నించినా అది సమగ్ర అధ్యయనం కాదని పరిశోధకుల అభిప్రాయం

మళయాళ నాడోడినాడగంగల్‌ చరిత్రను యస్‌ కె నాయర్‌గారు కేరళత్తిల్‌ వాడోడినాడగంగళ్‌ అనే గ్రంధంగా రాశారు అందులో పుట 212 నుండి 231 వరకు చెప్పిన వారి అభిప్రాయాల సంక్షిప్త వివరణను ఇక్కడ పొందుపరుస్తూ ఉన్నాను మలయాళంలోని నాడోడి నాటకాల్ని (ప్రధానంగా నాలుగు రకాలుగా విభజించుకోవచ్చు 1 అనుష్టాన నాటకాలు 2 అనుష్థానాభాస నాటకాలు 3 సాంకేతికాభాస నాటకాలు 4 అనుస్ట్రైనేతర నాటకాలు

అనుష్టాన వాటకాలు : దీనిలో ముడియేట్టు కాళీ తీయాట్టు అయ్యప్పన్‌ తీయాట్టు అయ్యప్పన్‌ పాట్టు తిరయాట్టుం మొదలైనవి చేరతాయి

అనుమ్టానాభాసవాటకాలు : ఏళాంముత్తు కళి యాత్రాకళి వంటివి.

సాంకేతికాభాన వాటకాలు :; చవిట్టు నాటకం మీనాక్షీ కళ్యాణం కంస నాటకం లాంటివి ఈ వర్గానికి చెందినవి

ఆమష్టైనేతరనాటకాలు :పురాట్టునాటకం కాకళిచ్చి నాటకం కురత్తి ఆట్టం వంటివి అం ౦ భళి అలలలల 9 ల9లలలల అల అ అలలళి అలల అల అల లలల అల అలల లలల ల అ అచి శాలి శ

దాక్షీణాత్వ వాటకొల్లో వోస్యగాడు అనుష్టానాభాస నాటకమైన యాధత్రాకళి ప్రదర్శనలో అయ్యప్పన్‌ తీయాట్టు ప్రస్తావన ఉంది అందువల్ల యాత్రాకళి కన్న ఆయ్యప్పన్‌ తీయాట్టు ప్రాచీనమైనదిగా గుర్తించారు. మా(త్రారాధన (కాళి ఆయ్యన్‌ ఆరాధన (అయ్యప్పన్‌) ప్రాచీన ద్రావిడుల్లో ఉండేది అందుకని కాళి తీయాట్టు అయ్యప్పన్‌ తీయాట్టులను ్రాచీనమైనవిగా గుర్తించారు ఈ తీయాట్టులను ద్రావిడ తెగకు చెందిన అంతరాళవర్గంవారు ప్రదర్శించారు ఆర్యులైన నంబూద్రి బ్రాహ్మణుల తరువాతే ఆంతరాళ వర్గానికి చెందిన వారు కేరళకు వచ్చారన్న వాదన ఉంది వీరికి పూర్వమే నాయర్హు ఇతర జాతులవారు కేరళలో ఉండేవారు వారే తిరయాట్టుం ముడియేట్టు అయ్యప్పన్‌ పాట్టులను ప్రదర్శిస్తూ ఉండేవారు వీటిలో అయ్యప్పన్‌ పాట్టును తిరయాట్టుం ముడి యేట్టులంత ్రాచీనతమం కాదని పరిశోధకులు విర్తయించారు ముడియేట్టును ప్రదర్శించేవారు కురుప్పులు వీరు నాయరుజాతిలోని ఒకతెగకు

చందినవారు. ఈ నాటకంలో పూజా కార్యక్రమంలో వాయిద్యం ఆటపాటల్ని కురుప్పులే ప్రదర్శిస్తారు తాలపులి (ఎదుర్కోలు) అనుష్టానం ముడియేట్టులో ఆ తదనంతర కాలంలో వచ్చి చేరింది అంతకు పూర్వం ఈ అనుష్టైనం లేకుండా ముడియేట్టును ప్రదర్శించేవారు అంచే బ్రాహ్మణాధిక్యం ప్రబలిన తర్వాళనే తాలపులి అనుస్ట్రైనం వచ్చిందని ఈ సంప్రదాయం ప్రాచీనులైన ద్రావిడుల్లో లేదని అందువల్ల తాలపులి లేని ముడియేట్టు నాటక రూపమే ప్రాచీనమైనదని చెప్పడానికి అవకాళం ఉంది ముడియేట్టులో కాళి ఆరాధన ఉంది శైవమతం వ్యాపించిన తరువాత ఈమెను శివపత్నిగ పుత్రిగ సంబోధించారు ఈ భావాలు ద్రావిడుల మాత్రారాధనకు భిన్నమైనది అదీకాక మాత్రారాధనకు పూర్వమే ప్రకృతి ఆరాధన భూతారాధాన వృత్షారాధన లింగారాధన ఉండేది తిరయాట్టంలో పై ఆరాధనా క్రమం కనిపిస్తుంది కేరళ రాష్ట్రంలో ఆన్యూట్టాన్‌ మున్నూ్నూట్దాన్‌ మలయన్‌ నంటి ఆదిమ తెగలు ఎవ్పుడు ఉదృవించాయో అష్టుడే తిరయాట్టుం కూడా ఉందని పరిశోధకుల ఉవాచ అంటే క్రీస్తుకు పూర్వమే ఈ తిరయాట్టు (ప్రచారంలో ఉండి ఉండాలి కాని తిరయాట్టుం కాలన్నిర్ణయానికి నిర్దుష్టమైన ఆధారాలు దొరకడం లేదు కేరళ ప్రాంతం లోని ప్రజలు ఆచార వ్యవహారాలు సంప్రదాయాల్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని మౌ్రమే దీని కాలన్నిర్ణ్మయం చేయవలసి ఉంది

డ్య ర60 0000060600 6060 9006 06006 0660666066 6666666064. తి

వోన్యపాత మూలాలు - వికానం

ముడియేట్టులో ధారికుడు మునోధరి కాళి పాత్రలు ఉంచాయి. నునోధరినే తరువాతి కాలంలో మసూచి దేవతగా ప్రజలు ఆరాధించారు. శిలప్పదిగారం లోని కన్నగి కేరళ ఐతిహాసం లోని ఒత్తములచ్చి కధ ముడియేట్టు కాలానికి (ప్రచారంలోకి రాలేదు చేరరాజా చెంగుట్టువాన్‌ కొడం గల్టూరులో కన్నగి ఆలయాన్ని కట్టించాడు కాని అంతకుముందే అక్కడ కన్నగి స్థానంలో వసూరిమాల దేవత కావు ఉంది కావు అంచే ఒక చెట్టుకిందనో మరో చోటనో ఒక చిన్న రాతిని పెట్టి పూజించడం చెంగుట్టువాన్‌ కావురూపంలో ఉన్న వసూరిమాల దేవతకు రెండో స్టానం ఇచ్చి తాను కట్టించిన కన్నగికి మొదటిస్టానం కల్పించాడు కొడుంగల్లూరులో భరణి బూతుపాటలు పసుపు ప్రసాదం మధ్యపానం వంటి అనుస్టానాలు కేరళలోని బౌద్దమతానికి వ్యతిరేకంగా నడిచినవి. కన్నగి కథాకాలానికి బౌద్ద్రమతం చాలా ఉన్నతఫ్రితిలో ఉంది అందువల్ల కన్నగి దేవాలయ నిర్మాణం కొడుంగల్లూరు లోని అనుష్టైనాలు తర్వాతి కాలం నాటివి ముడియేట్టు లోని మనోధరి పాత్ర ప్రవేశం ఆనాటకం లోని మాటలు పాటలు మంత్రాలు మొదలైన వాటిని పరిశీలిస్తే అది చాలా ప్రాచీనత కలిగిన కళారూపమని చెప్పడానికి వీలుంది అయ్యప్పన్‌ తీయాట్టు కాళి తీయాట్టు రెండూ ముడియేట్టు తీయాట్టుకు తరువాతి కాలంలో ప్రచారంలోకి వచ్చాయి ఆయ్యప్పన్‌ తీయాట్టు కాళి తీయాట్టుకన్న ప్రాచీనమైనది అయ్యప్పన్‌ తీయాట్వలోని పాటల్ని భాషాదృష్టిలో చూస్తే అది కాళితియాట్టుకన్న (ప్రాచీనమైనదిగా కనిపిస్తుంది కాళి తీయాట్టు లోనిపాటలు అభినయం ముద్రలు సంస్కరింపబడినవిగా ఉన్నాయవి కాబట్టి ఈ నాటకం క్రీశ 8వ శతాబ్దికి తరువాతి దని పరిశోధకులు భావించారు.

అయ్యప్పన్‌ను చారిత్రక పురుషుడిగా చెప్పే వారు కూడా ఉన్నారు వారి ప్రకారం ఆయ్యప్పున్‌ పందళరాజ్యం తిరువితాన్‌కూరులో స్టాపించిన తరువాత అవతరించాడు పందళరాజ కుటుంబం మూలవంశానికి చెందినవారు పొండ్యరాజ్యవంశ ఉపశాఖగా తెన్‌కాశిలో ఉండేవారని కొల్లవర్షం 79లో వీరుకేరళకు వచ్చారని తిరువితాన్‌కూర్‌ ప్టేట్‌మ్యూనువల్‌ లో చెప్పబడింది ఈవిధంగా తీసుకొంటే ఆయ్యప్పన్‌ పాట 400 500 సంవత్సరాలకు పూర్వం లేదని తేట తెల్లమువుతూ ఉంది అం లర 9006ల లి లలల లలల 90 అలల లలి రిల ల రి ల లలి లి కలి ల అలక ల 6 లలల శీ

దాజీణాత్వ నాటకాల్లో వోస్యగాడు యాఠ్రాకళి నాటకం : పెరుమాకన్‌ మార్‌ కాలంలో బౌద్దం కేరళకు వచ్చింది వారి రాకతో మలయాళంలో శాస్త్రకళి అందులోని కొన్ని పాటలు (ప్రచారంలోకి వచ్చాయి. పెరు మాకన్‌మార్‌ కాలవిషయంలో చారిత్రకుల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి కొల్లవర్షం 'ప్రారంభంనుండి క్రీ శ 2వ శతాబ్లి పూర్తయ్యే వరకు కేరళలో పెరుమాళ్‌ సంప్రదాయం ఉంది ఈ మధ్యకాలంలో కళి సంప్రదాయం కూడ వచ్చింది బౌద్దమతాన్ని స్వీకరించి బ్రాహ్మణ మతాన్ని ఉపేశీంచిన పెరువూళ్‌ కాలాన్ని నిర్ణయిస్తే యా(త్రాకళి కాల నిర్ణయం చేయవచ్చు బాణ పెరుమూళ్‌ బౌద్ద మతాన్ని స్వీకరించాడని యాళత్రాకళికి కారణమైన ఈ బౌద్ద బ్రాహ్మణ మత పోరాటం పెరుమాళ్‌ కాలంలోనే జరిగిందని ఆందువల్ల యాత్రాకళి క్రీశ 4వ శతాబ్దికి చెందిందని పి గోవిందపిళ్ళై గారి అభిప్రాయం * ఉళ్లూరు యస్‌ పరమేశ్వరయ్యర్‌ యా్రాకళి కాలాన్ని క్రీ శ 6వ శతాబ్దికి తీసుకొనిపోయారు కాని దీనికి తగిన ఆధారాలు చూపించలేక పోయారు శ్రేరళలో సాముదాయిక పాలన అంతమైన తరువాత పెరుమవూళ్‌ వాళ్‌చ కాలం ప్రారంభమైందని ఇది క్రీ శ 113లో జరిగిందని అప్పన్‌ తంబురాన్‌ అభిప్రాయపడ్డారు మొదటి పెరుమాళ్‌ అయిన బాణ వర్మన్‌ ఉదయన్‌ చేరతానన్‌ కొడు౫1ల్లూరును పాలిస్తూ క్రీ శ 113లో మలనాడు లోకి తన సైన్యంతో '్రవేశించాడని చెబుతూ యాత్రకళి కాలాన్ని క్రీశ 1వ శతాబ్రికి తీసుకుని పోయారు ఈ వాదనకు బలమైన ఆధారాలు లేనందువల్ల యాత్రాకళి క్రీ శ 7 8 శతాబ్దులకు చెందిందిగా పరిశోధకులు నిర్దారించారు యాత్రాకళి లోని వాస్యగాడు పాడే పాటలు జనవ్యవహారం లోనివని వాటినే సందర్భానుసారంగా అక్కడక్కడ అతడు పాడేవాడని చెప్పవచ్చు చవిట్టనాటకం మీనాక్షి నాటకం కంసనాటకాలు ఇటీవలి కాలంలో (ప్రచారంలోకి వచ్చాయి కారన్‌ మాన్‌ నాటకం రాసిన వరిచ్చన్‌ ఆణ్జావి చనిపోయి ఇప్పటికి 9? సంవత్సరాలు అయింది అంచే ఆ నాటక చరిత్రకు 100 ఏళ్ళు కూడా లేవు మీనాక్షి కంస నాటకాల రచనా కాలం తెలియకపోయినా అవి కూడా 150 సంవత్సరాలకు పూర్వం లేదని చెప్పవచ్చు. అనుష్టాన నాటకాలు చాలా ప్రాచీన చరిత్రను కలిగి ఉన్నాయని తెలుసుకొన్నాము అనుష్థానేతర నాటకాలు కూడా ప్రాచీనతను సంతరించుకొన్నవే పురాట్టునాటకం త్‌ 9606060609 90666 పప లలల లలల 6 లల 60 అలల రిప లం తలల 6 లలత ల 66 9ల9

వోన్యపాత్ర మూలాలు = నికానం కురత్తినాటకం, కాక్కళిచ్చినాటకం అనే ఈ అనుస్టైనేతర నాటకాలు ద్రావిడరేశంలో పురాతనమైన చరిత్ర కలిగిన తెరుక్కూత్తు కురత్తి ఆట్టుంలను పోలినవే పై మూడు వాటకాల్లో అనువూనాస్పదుడైన భర్త భార్యను అనుమానిస్తూ అనేక విధాలుగా ప్రశ్నించడం భార్య అతనికి గడుసు పూర్వకంగా బదులు చెప్పడం కనిపిస్తూ ఉంది తమిళ తెరుక్కూత్తు పురాట్టు నాటకం కన్న భిన్నమైంది కాదు ముడియేట్టులో అనుష్టానాలు ఉన్నాయి పురాట్టులో ఆవి ఉండవు ఇప్పటి వరకు పరిశీలించిన అంశాల్ని దృష్టిలో పెట్టు కుంటే అనుష్టాన నాటకాలు అను్థైనేతర నాటకాలు ఒకే కాలానికి చెందినవిగా పరిశోధకులు గుర్తించారు ఈ జానపద నాటకాల్లో కట్టియకారన్‌ కట్టియన్‌ అనే పేర్లతో హాస్టూడు ఉన్నాడు. ఈతడు సందర్భాన్ని అనుసరించి నాటకాల్లో తనకు తోచిన విధంగా ప్రవేశించి హాస్యంతో కూడిన మాటలు పాటలతో జనాన్ని నవ్విస్తూ ఉంచాడు ఈ పాటలు జానపద వ్యవహారంలో ఉండేవి కొన్ని అయితే స్వకల్పితాలు మరి కొన్ని ఉంచాయి మలయాళంలోజానపద వాటకాల తరువాత పేర్కొనదగింది కూడియాట్టుం వీటిని “చాక్వారు జాతివారు దేవాలయ ఆవరణాల్లో ప్రదర్శిస్తారు. వీటిని జన (ప్రీతిదాయకం చేసిన

• వారిలో కులశేఖర వర్మ, భాస్కర రవివర్మ అనే రాజపోషకులు పేర్కొనదగినవారు. వీరు ప్రజల భాషను ఎక్కువగా వాటిలో (ప్రవేశపెచ్చారు కూడియాట్టుం సంస్కృత రూపకాల ప్రదర్శనకు ఉద్దేశింపబడినాయి కాబట్టి అందులోని సంస్కృతాన్ని అర్ధం చేసుకోలేని పామాజికుల కోసం నాయికా నాయకుల సంభాషణల్ని ళ్లోకాల్ని వులయాళంలో హేళనాత్మకంగా చెప్పేవాడు కులశేఖరవర్మ భాస్కర రవివర్మలు ఆ నాటకాల్ని పంస్కరించడానికి విదూషకుడే ప్రధాన పాత్రధారి ఈ కూడియాలళ్టుంను గూర్చి పికె పరవేశ్వర నాయర్‌ కూడియాట్టువ్‌ అనునది అంతకు పూర్వవముండిన ముడియాట్టు తిరయాట్టుమ్‌ కోలంతుల్లల్‌ ఆను వముతకర్మ 'ప్రాధాన్యంతో గూడిన వేషాన్విత నాట్యములైన ప్రాచీన తర కళారూపముల నుండి రూపొందెను. అది కొన్ని లక్షణ ములను పచాయాని వెలక్కాళి అను సమర స్వభావముగల ప్రజా వినోదముల నుండియు కల్లరిపైయట్టు అను సొంప్రదాయకావరణ విధానము నుండియు ఎరువు తెచ్చుకొని యుండెను * అన్నారు ఈ కూడియాట్టుంలో భాసుని 13 నాటకాలు తం ల9 0906090609 అలల అలల లల 9 లల లలల లల అల ౦999 అలల లలల లల అలఅలలి త్స

చాశ్షీణాత్య నాటకాల్లో నోన్యగాడు వురో ఏడు ఇతర సంస్కృత నాటకాలు ప్రదర్శితమైనా (ప్రదర్శనా పద్దతిలో కేరళ సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి అనేక అనుష్టానాలు ప్రదర్శింప బడడం వల్ల ఇది ప్రజలకు ఆదర పాత్రమైన కళారూపమైంది ఇందులో విదూషకుడు (ప్రధాన భూమికను వహిస్తాడు ఆ వివరాల్ని మరో చోట చర్చిద్దాం

వులయాళంలో ఆధునిక యుగం వచ్చేంత వరకు నాటకాలు లేకపోవటం గుర్తించదగిన అంశం కేరళ వర్మ వలియు కోయిల్‌ తంబురాన్‌ క్రీశ 1882లో శకుంతాలానువాదం తోనే మలయాళ సంప్రదాయ నాటకాలు ఆరంభమయినాయి అంతకు పూర్వం నాడోడినాడగంగళ్‌ కూడియాట్టుం కృష్ణనాటమ్‌ కథాకళి ప్రచారంలో ఉన్నాయి కోయిల్‌ తంబురాన్‌ శకుంతలాను వాదంతో చతుక్కుట్టి మున్నడియార్‌ జానకి పరిణయం ఉత్తరరావుచరిత్ర కొట్టరత్తక్‌ శంకున్ని మాలతీమాధవం ఎ ఆర్‌ రాజరాజవర్మ మాలవికాగ్ని మిత్రం మొదలైన అనువాద నాటకాలు వచ్చాయి వీటిలో విదూషకుని పాత్ర ఉండడం సర్వసామాన్యమే సంస్కృత నాటకాల్లోని శాస్త్రీయతను తమ నాటకాల్లో చొప్పించి స్వతంత్ర్య నాటకాల్ని వెలయించడానికి ప్రయత్నించిన వారిలో కోచున్ని తంబురాన్‌ పేర్కొనదగినవాడు ఈయన కళ్యాణీ వాటకాలన్ని రచించాడు. ఇది ప్రతిభా యుక్త రచన కాదని పరిశోధకులు చెబుతారు వీరి తరువాత కున్లికుట్టున్‌ తంబురాన్‌ గారి చంద్రిక కె సి కేళశవపిళ్ళై గారి లత్మీ కళ్యాణం కందత్తిల్‌ వర్గీస్‌ గారి మప్పిళ ఇ(బబ్రయక్కుట్టి అనేవి ఆనాడు వెలసిన స్వతంత్ర నాటకాలు పైన వివరించిన నాటకాలు కొన్ని సమకాలీనమైన సంఘటనల ఆధారంగా రచింపబడినవే

కొందరు పౌరాణిక కథా వస్తువుల్ని గ్రహించి నాటకాలు రాశారు వాటిలో లొట్టక్కట్‌' ఇక్కవమ్మగాొరి సుభ ద్రార్హునం క్కున్లికుట్టన్‌ తంబురాన్‌ లక్ష్మణ సంగం కోచున్ని తంబురాన్‌ ఉమావిలాసం నడువతు అచ్చన్‌ నంబూద్రి భగవద్దూత పేర్కోదగ్గవి

కేరళ ప్రాంతంలో రంగస్థల రూపకల్పన క్రీ శ 19వ శతాబ్దాంతంలో జరిగింది సుప్రసిద్ద నటుడయిన తిరువత్తూరు నారాయణ పిళ్ళై దీనికి మొదటి మార్గదర్శకుడు అతడు మనో మోహనం అనే నాటక మండలిని నిర్వహించేవాడు ఆ మండలివారు శాకుంతలం జానకీ పరిణయం ఉత్తర రావుచరిత్ర మొదలైన నాటకాల్ని కేరళ రాష్టవుంతటా ప్రదర్శించేవారు ఆ ప్రదర్శనలు అమితోత్సాహం కలిగించింది కీర్తి త్రి క

వోన్యపాత్ర మూలాలు = నికానం లోభంతో అనేకులు రచనలు చేయసాగారు ఇది అనారోగ్య హేతుకారణ మని విమర్శకులు భావించారు తిరువత్తూరు నారాయణ పిళ్ళై కాలం తరువాత ప్రజలు సంస్కృత నాటకాల అడుగు జాడల్లో రూపొందించిన నాటకాలపట్ల ఉదాసీనతను కనపరచారు తమిళ నాటక రలగానికి అనుగుణ౦గా రూపకల్పన చేయబడిన సంగీత రూపకాలు కేరళ రాష్ట్రంలోను ప్రచారానికి వచ్చాయి వీటిలో చక్రపాణి నరయార్‌ రచించిన హరిశ్చంద్ర చరిత్రం టి సి అచ్యుత మీనన్‌ నైషధం కె సికేశవపిళ్లై సదారామ నాటకాలు పేర్కొనదగినవి సి వి రామన్‌ పిళ్ళై క్రీ శ 1885లో చంద్రముఖీ విలాసమనే నాటకం రాసి తాను పనిచేసే కళాశాల ఉద్యోగులు విద్యార్థులతో కలిసి ప్రదర్శించాడు ఆ తరువాత క్రీశ 1909లో కురుప్పిల్ల కాలరి అనేసుఖాంత నాటకాన్ని రాశాడు ఇది తిరువనంతపురంలో పెద్ద దుమారం లేపింది సి వి రామన్‌ పిళ్ళై తరువాత నాటక రచన ప్రదర్శనపట్లు ఆసక్తి కనపరచినవాడు ఇ వి కృష్ణ పిళ్ళై. ఇతడు స్వతం(త్రాలైన చారిత్రక నాటకాల్ని రాసీ ప్రదర్శింప జీశాడు ఇతడు సీతాలఖ్మీ రాజా కేశవదాసు ఇరవక్కుట్టిపిళ్ళై అనే నాటకాలు పేర్కొనదగినవి వీరుగాక క్రైనిక్కర సోదరులు పద్మనాభ పిళ్ళై కుమార పిళ్ళై అనేవారు పేర్కొనదగినవారు మలయాళ నాటక రంగాన్ని పరిశీలించినప్పుడు పొరాణి క చారిత్రక సాంఘిక నాటకాల్ని ప్రదర్శించేటప్పుడు సమయాన్ని సందర్భాన్ని బట్టి హాస్యగాడు ప్రవేశించి ప్రేక్షకుల్ని నవ్విస్తూ ఉంటాడు ఇంతవరకు పరిశీలించిన అంశాల్ని దృష్టిలోకి తీసుకొంటే హాస్యపాత్ర మూలాలు శ్రీ పూ నుండి ఉందని తెలుస్తూ ఉంది దాశ్షిణాత్య నాటక చరిత్రను పరిశీలిస్తే అన్ని భాషల్లోను జానపద నాటకాలే ప్రాచీనమైనవి తమిళ సాహిత్యానికి చాలా ప్రాచీనమైన చరిత్ర ఉంది తమిళ కన్నడ మలయాళ నాటకాలపై విస్పృతమైన పరిశోధనలు జరిగాయి తెలుగునాటక ్రాదీనతను తెలుసుకొనే ప్రయత్నం అంత్‌గా జరగలేదు యక్షగానాల చరిత్రపై ఆచార్య యస్వీ జోగారావుగారు పరిశోధన చేసినా వాటికి పూర్వమున్న వీధి నాటకాల చరిత్ర పారల్ని త్రవ్వి తీసి మనజానపద నాటకాల [ప్రాచీనతన్నుగుర్తించవలసిన అవసరం ఉంది దొరికిన ఆధారాలను బట్టి దాక్షిణాత్య నాటికాలలో తమిళంలో చాలా ప్రాచీనకాలం నుండి కట్టియంగారన్‌ పాత్ర ప్రచారంలో ఉందని చెప్పవచ్చు అిరిఠ లర లి లర లలి ఠి 0606660 06666 అర 66 60666 6ర 6 రర లలి ల లలల త్త

దాశీణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు అధో జ్ఞాసికలు :

1. 074 86 1000004093 9 కటు 1111 - 2100 2 10016- 3 ఏం%21 046 11614 900160 010౧౪౧ సగ 1942 - 70 4 _అషహ్టైధ్యాయి?[- 3-10-111 క. బుగ్వేదం ౯౯-112-4
2. సుంట! 106110 ఉం6 6౧% 0866 - ? 21 +. రామాయణం, అయోధ్యా కాండ 3? సర్గ 15ళ్లో
3. రామాయణం బాలకాండ 5 సర్గ 12ళ్లో
4. తొాల్‌కాపస్సియం పారుల్‌ అధిగారం ఆగవు నూర్‌పా 53
5. తొల్‌కాప్పియం పారుల్‌ అధిగారం నూర్‌పా 248 11 శుంణ! 106122 సుర 60-604 ం866 - 957
6. రం! గుం 2 480002 టట కటిం ౫౩4|్‌ - 234 క3 మయల01 ర సుత ౮౧౪ 96266 - 9 32-33 క! 10164- 934 15 తఖువిణ( 0౧౧08 - 253
7. 40౪221 0[టం గుులంంయ! 0౧ల| 380660/ 189 - 9 338 17 1016 18 గం 6021 - క66
8. 566 6 120120 756366 08గ్ర 00236 - 27
9. నాట్యశాస్త్రం - అధ్యాయం 35 శ్లో 71
10. సంస్కృత సాహిత్య చరిత్ర పు 752
11. నాట్యశాస్త్రం - అధ్యాయం 4 శ్లో 7-10
12. సంస్కుత భ్రహసన సాహిత్య పు 27
13. సంస్కృత (ప్రహసన సాహిత్యం - జ్య 28-29 25 నాట్యశాస్త్రం అధ్యాయం .1] శో 108 26 వ్రాట్యశా,స్త్రం - అధ్యాయం శ్ళృళ్ళో 114 27 వాట్యశా(స్తు - అ్రర్మాయకూ! శో116 50 3600 60060566 0060 6 666 666 6006 665060 6666460606666

చోన్యపాత్ర మూలాలు = నికానం 28 చూ నాట్యశాస్త్రం - పుటి 540 29 నాట్యశాస్త్రం - అధ్యాయం 13 -ళ్లో?1 30 నాట్యశాస్త్రం - అధ్యాయం 13 - శ్లో 72 31 76 5జుజం1 0104 - 9 82 32 నాట్యశాస్త్రం - అధ్యాయం 26 -ళ్లో 186 33 యవనిక ఫు 14] 34 22మ /2దమిలముడు - 9 12 35 భాషాచరిత్ర-పు 64 36 మలయాళ వాజ్మయ చరిత్రము - అనుఃదివాకర్ల వేంకటావధాని - పు 92-93 టే క. ఓ ౨ఠాల మే! ళా లా షట శ40 దేర శ వబ కో మ్‌ టీ అంలిల ర లల రిల అలి రి లలి లలల లల అలి ల లల 9 ల లలి లలి లల లి లలి లి లి లలల లిలి క్‌1

దాశ్షీణాత్య నాటకాల్లో నోన్యగాడు

3. కంపెనీ నాటకాల్లో హాస్యగాడు

ఈ అధ్యాయంలో జానపద నాటకాలు కాని వాటినే కంపెనీ నాటకాలుగా పేర్కొని వివరించడం జరుగుతోంది కంపెనీ నాటకాల్లోని హాస్యగాని పాత్రను తెలుసుకొనే ముందు దక్షిణాదిలో ఈ నాటకాల్నిప్రదర్శించిన వివిధ నాటక సమాజాల్లో చోటు చేసుకొన్న నూతనపద్రతుల్ని అధ్యయనం చేయాల్సిన ఆవసరం ఉంది ఎందుకంటే హాస్య పాత్ర నాటకాల్లో వచ్చిన మార్పులకు అనుగుణంగా మారుతూ వచ్చింది క్రీశ 161718 శతాబ్దాల్గో పాశ్చాత్యుల ప్రభావంతో నున దేశంలో సాంస్కృతికంగా ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి వాటిని గూర్చి తెలుసుకొందాం 3.1. తెలుగు నాటక రంగం : క్రీ + 19వ శతాబ్లి ప్రారంభంలో తెలుగు సాహిత్యం నూతన పునరుజ్జీవాన్ని పొందింది ఆంగ్ర విద్యావ్యాప్తి పాశాత్యసంపర్కం వళ్ల ఆనాటి యువ రచయితల్లో క్రొత్త ఆలోచనలు ననలు తొడిగాయి తెలుగు నాటక రంగ చరిత్రను పరిశీలిస్తే 19వ శతాబ్లి వరకు తెలుగులో నాటకాలు రాసీన వారు గాని ప్రదర్శించిన వారు గాని లేకపోయారు అంగ్ల నాటక సాహిత్య స్పూర్తితో భారతదేశం లోని పలు (ప్రాంతాల్లో నాటక రంగంలో నూతనధోరణులు పాడచూపాయి ఆర్షోయులు కలకత్తా బొంబాయి మద్రాసు వంటి నగరాల్గో ఆంగ్ర నాటక (ప్రదర్శన లిచ్చారు కలకత్తా బొంబాయి రాష్ట్రాల్లో క్రీ శ 1770లోను మద్రాసులో క్రీ శ 1875లోను ఆంగ్ల నాటక (ప్రభావంతో నాటక ప్రదర్శనలు ఆధునిక పద్దతుల్లో ఆరంభమైనాయి.

ఆంగ్ర నాటక ప్రభావం మొదట మహారాష్ట్ర నాటక రంగంపై పడింది పార్శీ నాటక సమాజం ఏర్పడింది ఈ సమాజంలోని వారు నాటకాల్ని చాలా జనరంజకంగా ప్రదర్శించేవారు రంగష్టలంపై అద్భుతాల్ని ప్రదర్శించేవారు నటులు ధరించే దుస్తులపై రంగాలంకరణ పైన మిక్కిలి శ్రద్ద చూపేవారు వీరి ప్రదర్శనలోభూతాలు గాలిలో ఎగిరేవి నాయక పాత్రధారులు అద్భుతమైన విన్యాసాలు చేసేవారు నారదుడు హరికీర్తనలు పాడుతూ మేఘాలపై నుండి కిందికి దిగుతున్నట్లు చూపించేవారు.

19వ శతాబ్ది ల్‌నె భాగవత నాటక్ష్య(ప్రదర్శనకు లక్షరూపాయలు వ్యయించి విలువైన సీనరొసెట్టింగలు చేశారంట్సే ఆ,నమాజుం వారు రంగాలంకరణ కు ఎంతటి (ప్రాముఖ్యం వ్‌2 అిలరిరి 60 06090660 0లి లన రి లక ల 96660006 నద లల 006 అలవి లిలు

కంపెనీ నాటకాల్లో నోన్యగొడు ఇబ్చరో తెలుస్తూ షంది ఈ పార్శీ నాటక సమాజంవారు క్రీ శ 1885లో ఉత్తర కర్ణాటక వైసూరం ఆం(దప్రదేళ్‌ లలో తిరిగి ఎన్నో నాటక (ప్రదర్శనలు ఇచ్చి (ప్రజలు ఆదరాభిమానాల్ని పొందారు పార్శీ నాటక సమాజాల ప్రభావం మొదట మహారాష్ట్ర నాటక రంగంపై పడింది ఆ సమాజాలు మహారాష్ట్ర కర్ణాటక దేశంలో సంచరిస్తూ నాటక (ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం వల్ల మొదట కర్ణాటక నాటక రంగం ప్రభావితమైంది నుహారాష్ట్ర, నాటకకంపెనీలు సాంగ్లీ ఆల్టేకర్‌ దేళ సంచారానికి బయలుదేరాయి మొదట కర్ణాటక ఆ తరువాత ఆంధ్రదేశానికి వచ్చాయి ఆల్టేకర్‌ నాటక కంపెనీయే ధార్వాడ నాటకకంపెనీ అని భీమ్‌సేన్‌ నిర్మల్‌గారు ఆల్టేకర్‌ నాటక కంపెనీ దేశసంచారానై బయలుదేరి మున్ముందు కర్ణాటక ప్రాంతమున నాటకములు ప్రదర్శించెను అటునుండి వారు ధార్వాడ అను నగరము నుండి బయలుదేరి శ్రీశ 1880 ప్రాంతంలో మన దేశమునకు వచ్చింది నిజమునకు ఆ నాటక కంపెనీ ధార్వాడునకు చెందినదికాదు కర్ణాటకులది అసలే కాదు ! అన్నారు ఇలా క్రీ శ 1880లో ధార్వాడ నాటక కంపెనీ వారు ఆంధ్ర దేశం వచ్చి నాలుగువైపులా తాటాకు పాకల్గో రంగష్టలం ఎర్బరచి వాటకాలు ప్రదర్శించారు ఇందులో తెరలు పైకి కిందికి పక్కలకు వెళ్ళేవి వాటిపై చక్కని సీనరీలు ఉండేవి ఇలా కొత్త తరహా నాటకాల్ని చూచిన యువకుల్లో ఉత్సాహం ఉరకలు వేసేది (ప్రతి పట్టణ ౦లోను నాటక సమాజాలు స్థాపించారు అప్పటి వరకు నాటక (ప్రదర్శనకు స్టేజీ నాటకాలు లేవు తెలుగులో నాటక రచనా శిల్పాన్ని తెలిపే లక్షణ గ్రంధాలూ లేవు ఇలాంటి పరిస్రితుల్లో రచయితలు ధార్వాడ వాటక ఫక్కీలో వాటకాలు రాయడం మొదలుపెట్టారు ఈ నాటకాలు మొదట వచనం లోనే ఉండేవి వారగుడు వంటి పాత్రలకు మూత్రం పాటలు '్రవేళ పెట్టారు ఇలా బయలుదేరిన కౌత్సాహిక నాటక కంపెనీలు తమలో ఒక విద్యాధికుణ్తి దర్శకుడిగా పెట్టుకొని అతన్ని గౌరవిస్తూ వాటకాల్ని సౌొధన చేసేవారు. నాటక ప్రయోగంలో వారికి అనుభవం లేనరదువల్ల నటన అంటే చేతులు ఎక్కువగా ఆడించడం గా భావించి అంగికాభినయానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యర ఇచ్చి ప్రదర్శించేవారు అందువల్ల నాటకంలో హంగామా ఎక్కువైంది ఆంధ్రుల ఆచారాలు క ట్రై బట్టు వేరైనా *“ధార్వాడ వారి వలె లాగూలు కోట్లు మేజోళ్ళు వగైరాలు వేషం మీద ధరించేవారు అ ౦60666 లల 60 లలల రిల రి 0 ల లలి లి ల 66 60 60 అ6 లి అకలి ర లి రి లర ర రి 96 ర్‌3

దాశ్షీణాత్వ నాటకాల్లో వోస్యగాడు సఫేదు అర్షళాలతో ముఖానికి కోచాలు వేసుకొనేవారు ఏ పాకలోవో పందిరిలోనో నాటక మాడేవారు తెల్లటి తెర ఉపయోగించేవారు నాటకం ప్రారంభంకావడానికి ముందు వినాయకుడు సరస్వతి వేషాలు వచ్చేవి తరువాత నటీ సూదత్రధారులు వచ్చి నాటక కథను నాటకాన్ని పరిచయం చేసేవారు ఆ పైన అసలు నాటకం ప్రారంభమయ్యేది క్రీ శ 1848లో విష్ణుదాస్‌భావే అనేవాటక కర్త సాంగ్రీ మహారాజు ఆదేశానుసారం యత్షూన పద్దతిలో సీతా స్వయంవరం అనే వాటకాన్ని రాసి ప్రదర్శించేలా చేశాడు పాంగీ పేరుతో ఒక కంపెనీ ఆంధ్ర రాష్ట్రానికి వచ్చి క్రీ శ 1884లో హిందీలో నాటకాలు ఆడి వెళ్ళింది దీనితో హిందీనాటక రచన ప్రయోగం ఆంధ్ర దేశంలో ప్రచారాన్ని పుంజుకొంది ధార్వాడ నాటకాలు తక్కువ పాటలు కలిగిన నాటకాల్ని (ప్రదర్శించారు ఇవి ఎక్కువగా సర్కారు జిల్లాల్లో (ప్రచారంలో ఉండేవి కాని క్రీ శ 1886లో బళ్ళారిలో ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులువారు సరస వినోదినీ సభను స్థాపించారు ఈయన వచనంతో పాటు పద్యాలు పాటలు పెట్టి 14 నాటకాలు రాయడమే కాకుండా దర్శకత్వం వహించి స్వయంగా నటిస్తూ రాయలసీమ నుద్రాసు రాష్ట్రాల్లో విశేష ఆదరణను పొందాడు ప్రయోగంతో ఆంధ్ర నాటక రంగంలో పెద్ద మార్పు వచ్చింది నాటకంలో పద్యాలకు, పాటలకు (ప్రజల నుండి విశేష ఆదరణ లభించడం ఎల్ల మిగిలిన వారు కూడ రామకృష్ణమాచార్యుల అడుగు జాడల్లో నడవ వలసి వచ్చింది చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం లాంటి కవులు కూడా వచనంగా ఉన్న నాటకాల్లో పద్యాలు చొప్పించి రాయడం మొదలుపెట్టారు వనారస గోవిందరావు గారి చొరవతో క్రీ.శ 1889లేదాజ్రీ 1895లోసురభి నాటక సమాజం ఏర్పడింది సురభి చినరామయ్య గీచిన తెరలు ప్రజల్ని విశేషంగా ఆకర్షించాయి. 14వ నంబరు ల్లైజ్సను తాలిసారిగా రంగస్థలంపై ఉపయోగించారు. ఆహార్యానిక్త పసుపురంగు సింధూరం సుద్ద నల్లముసి ఉపయోగించారు పాట శృతి కోసం చంక తిత్తి తంబూరల్నీ ఉపయోగించారు. ఇవి రంగఫ్టలంపై కాక సైడువింగుల్లో ఉండేవి సురభివారు నాటక ప్రదర్శనలో ఎఫెక్టు చూపించేవారు నారదుడు అంతరిక యానం చేస్తూ శూన్యంలో సంచరిస్తూ రంగప్టలంపై దిగినట్టు (బ్రమను కలిగించేవారు విష్ణుమూర్తి పాల సముద్రంలో శేషతల్స మీద పవళించినట్టు దుర్యోధనుడు కురుక్షేత్రంలో నిజంగా వ్‌త రి౦ 0000060060 0 00 0566600660 6696066666 66906066 శి

కంపెనీ నాటకాల్లో వోన్యగాడు జలాశయంల్‌" డొగినట్టు ఖాండవ దహనం వర్షం పడడం స్మశానంలో శవంలేచి నిలబడడం కాళియ మర్దన దృశ్యం వీటినంతా చాలా అద్భుతంగా చూపించే వారు ధార్వాడ పార్శీకంపెనీలు ఆంధ్రదేశంలో నాటకాలాడి డబ్బు సంపాదించడం వల్లి ధనవంతులు శాశ్వత నాటక శాలలు నిర్మించి బొత్సాహిక నాటక రంగాన్ని వ్యాపార నాటక రంగంగా మార్చారు. వీరిలో (ప్రథములు గున్నేశ్వరరావుగారు. వీరు క్రీ శ 1906లో రాజమండ్రిలో ఒక నాటక సమాజం స్టాపించి ఆయా రంగాల్లో 'ప్రసిద్దులైన కళాకారుల్ని పిలిపించి నాటకాలకు అన్ని హంగుల్ని కల్పించి చక్కగా ప్రదర్శనలు ఏర్పాటు చేశారు ఆ తరువాత బాలభారతి సమాజాన్ని ఏర్పాటు చేశారు ఆతరువాత బాలభారతీ సమాజం (మైలవరం కంపెనీ) రాయలుధియేటరు ఇండియన్‌ డ్రమెటిక్‌ కంపెనీ మోతే వారి కంపెనీ వంటివి (ప్రఖ్యాతి గడించాయి ఈ కాలంలో నటనలో ఆహార్యంలో సీనరీల్లో ఆడంబరత్వం కృత్రిమత్వం ఎక్కువైంది సంగీతం జోరు హెచ్చింది హార్మోనియం తబలాలు మోతలు ఫార్మీయట్టు హాలును హోరెత్తించాయి కాని క్రీశ 1900-1920 మధ్యకాలంలో బందరులో బి టి రాఘవాచారి నరసింహాచారి నెల్లూరులో వేదం వెంకటరాయశ్యా స్త్రి, కందా డై శ్రీనివాసన్‌ మొదలైనవారు భరతుని నాట్యశా స్రానుగుణ గా ప్రేబీనాటకాల్ని మలచడానికి ప్రయత్నించారు ఇవి సామాన్యుల అభిమానానికి నోచుకోలేక పోయాయి కానిపానుగంటి బలిజీషల్లి తిరుపతి వేంకటకవుల నాటకాలు ప్రజాదరణను పొందాయి. క్రీశ 1920లో బళ్ళారి రాఘన బెజవాడ వచ్చి నాటకాల్లో పాటలు లేకపోయినా ప్రజల్ని ఆకట్టుకోవచ్చునని నిరూపించాడు ఇలా తెలుగు రంగప్టల చరి(త్రను పరిశీలిస్తే కొన్ని వందల నాటక సమాజాలు ఏర్పడి (పజల అభిరుచికి అనుగుణంగా నాటక ప్రదర్శనలు ఇచ్చాయి వే. 1.1 హాస్యగావి రూపం : అత్తరు సాయిబుని ఫకీరు బపూన్‌లాంటి రకరకాల పేర్లతో హాస్థూడు వ్యవహరింపబడుతూ ఉన్నాడు ఇతడు వచ్చి ప్రజల్ని తన చతుర సంభాషణ పాటలతో ప్రజల్ని కడుపుబ్బనవ్వించేవాడు. హాస్టూడు నాటకంలో నిర్వహించే వివిధ భూమికల్ని చర్చించడానికి ముందు ఆతని రూపురేఖా విలసాదుల్ని నైజాన్ని గూర్చి తెలుసుకోవడం అవసరం అరలిరి తర రితరి కలి థి థీ 666 66 66 థల 0 66 6 666 6666666696 ౨55

చాశీణాత్య నాటకాల్లో వోస్వగాడు హాస్యూని రూపం నవ్వు పుట్టించేదిగా ఉండాలి కాబట్టి ఆహార్యం ప్రముఖ స్టానాన్ని పొంది ఉంటుంది ఈ హాస్యగాని రూపాన్ని గుణాన్ని మొదట వర్లించినవాడు భరతుడు ఈయన తన నాట్యశాస్త్రంలో వామనో దంతుర కుబ్గో ద్విజన్మా వికృతానన ః ఖలతిః పింజులాత్షశ్చ స విధేయో విదూషక ః *అన్నాడు శారదా తనయుడు తన భావ (ప్రకాశనంలో ఖలతిః పింజలాతశ్చ హాస్యను కవిభూపషితః పింజలకేశో హరి సమశుర్ని(త్రి కళ్చవిదూషకః విదూషకుడి బట్టుతల తా(మ్రవర్హం గల వెంట్రుకలు ఎగ్రని కళ్ళు గడ్డం వర్ణింప బడి ఉంది ఇంకా చడ్డ విభూషితవదనో అని కూడా వర్ణించారు చడ్డ అండే చారలు అని అర్ధం ముఖంపై చారలు చారలుగా రంగు పులుముకొంటాడని అర్ధం భాసుడు విదూషకుణ్ణి అనాకారిగా చిత్రించలేడు శూ్రకుడు తన విదూషకుని తలను వర్ణిస్తూ ఒంచె మోకాలులా ఉందని వర్షించాడు హర్షుని విదూషకుడు క్రూరమైన కోతిలా నల్లని ముఖిం కలిగి ఉంచాడు వైఖాసనుడి విదూషకుడు కోతిలా ఉండి గౌర్దభ స్వరంకలవాడిగా ఉంచాడు కాళిదాసుని మాధవుడు పొట్టివాడు కపింజులుని విదూషకుడి వెంట్రుకలు తామ్రవర్థం కలిగి గడ్డం పొడవుగా ఉండి బుట్టుల్లాంటి చెవులు ఉంటాయి. మహాదేవుని విదూషకుడి కడుపు కుండలాంటిది విదూషకుడికి వదులైన దుస్తులు దోతి ఎర్రని నిలువు టంగీ లేదా ఉత్తరీయం (సరిగ పట్టుగలది) జింక చర్మంతో తయారుచేసిన దట్టి ఉంటుంది హర్షుని విదూషకుడికి పట్టువస్ర్తాలు ఎర్రని నిలువుటంగీ చెవికి దుద్దులు కంరహారాలు చేతికి బంగరు కడియం ఉంటుంది మరికొందరు ఉదారంగు నిలువుటంగీల్ని ధరించేవారు విదూషకుడు బ్రాహ్మణుడిగా ఉండాలనటం వల్ల యజ్ఞోపవీతం అందరికీ ఉండేది చేతిలో జర్దర అనే దండకాష్ట్రం ఉండేది ఈ కర్రను కుటిలకం బిల్వ లేదా వెదురుతో తయారుచేసుకోవాలని భరతుడు నిర్దేశించాడు ఆ కర్రచెడిపోనిదిగా క్రిమి ద్రష్టం కానిదిగా ఉండి మూడు వంకరలు కలిగి ఉండాలి. ఈ కర్రను విదూషకుడికి (బ్రహ్మదేవుడే ఇచ్చాడట ఇది నాటకంలో ఎదురయ్యే విఘ్నాల్ని రూపుమూపడానికి ఉపయోగపడుతుందట ర్‌6 రి ౦000050000 00066000 009000 60 0606 9006000696 6600 గా!

కంపెనీ నాటకాల్లో నోన్యగాడు

ఇలా సంప్పృత నాటక సం'ప్రదాయానుసారం విదూషకుడి రూపురేఖల్ని గూర్చి తెలుసుకొన్నాం, ఇక తెలుగు రంగప్టల చరిత్రను పరిశీలిద్దాం ఆంధ్రదేశంలో సంస్కృత నాటకాలే ప్రదర్శించబడేవి మంజరీ మధుకరీయం రచన తరువాత స్వతంత్ర నాటకాలు వెలువడ్డాయి. అయినా సంస్కృత నాటకాల్లోని వస్తువు (ప్రజల్నివిశేషంగా ఆకర్షించడం చల్లి వాటిని ఆంధ్రీకరించి ప్రదర్శించడానికి ప్రయత్నించారు సంస్కృత కవులు విదూషకులకు నిద్దే శించినట్టు వేషభతాషణాలంకారాదుల్ని తెలుగు కవులు నిర్దేశించలేదు ఒకరిద్దరు మాత్రం తమ నాటకాల్లో విదూషకుడి వేషాన్ని సూచించారు.

ఆనాడునాటక సమాజాల్లో హాస్యపాత్ర దాదాపు అన్నినాటకాల్లోనూ ఉండేది పార్షీ నాటకం ఆంగ్ర నాటక (ప్రభావాలు తెలుగు వాటక రంగంపై ప్రబలంగా ఉండడం వ! ఆహార్యంలో కూడ నూతనమైన పద్దతుల్ని అనుసరించారు హాస్యూడు ముఖానికి రంగు వేసుకొని పిల్లిగడ్డం పెట్టుకొంటాడు ఒక వదులు ప్యాంటు వేసి దానిపై చొక్కా తొడిగి ఆచాక్కాపై ఒక వాష్‌నోటు లాంటిది వేసుకొనేవాడు తలకు కుచ్చుటోపి పెట్టుకొనేవాడు ఇలా అచ్చం సాయిబులా వేషం వేసుకొనేవాడు కాబట్టి ఆతన్ని అత్తరు సాయిబు అని పిలిచేవారు లేచా కింద ఒక లుంగీ కట్టి దానిపై బెల్టు కట్టుకొని వదులు చొక్కా వేసుకొని పిల్లి గడ్డం పెట్టుకొని తలపైన ఒక టోపి పెల్టుకొనేవాడు

పద్మశ్రీ, వి వి యల్‌ నరసింహారావుగారు గొప్ప నటులు నాటక కర్త ఆయన నా నాటక రంగానుభవం అనే వ్యాసంలో విదూషక పాత్ర (ప్రవేశం వేషం గురించి ఇలా అన్నారు ప్రతి నాటక (ప్రదర్శనమునకు ముందుగా సూ(త్రధార నటీ సంభాషణలు మారీషుడు విదూషకుడు అనుపేర్లతో వచ్చును హాస్యగాని ప్రసంగము ఆవల గజానన దర్శనము సరస్వతీ దర్శనము ఇవి తప్పక ఉండును విదూషకుడు మొగమునకు వేపరొళ్ట ('ద్రేలాడ గట్టుకొని మొగము కనపడకుండ గప్పుకొని వచ్చువాడు రంగురంగుల పేలికలు చేర్చి కట్టుబడిన దుస్తులు ధరించువాడు ఆ నాటక ప్రదర్శనమును గూర్చి హాస్యరసము సంభాషణ సల్పువాడు*

(శ్రీ/గుండు చంద్రమౌళిగారు తమ. శమంతకమణి విజయము అనే నాటకంలో విదూషకుని రూపాన్ని పరోత్షంగా ప్రస్తావించారు జాంబవతి (క్రీ, కృష్ణుని రూపాన్ని వరించే సందర్భంలోనడిచిన సంభాషణలో విదూషకుని రూపం చిత్రింపబడింది అ౦ 09 06090 690 000060 00 060 9066060000 66650666 066ఉఅల ౨57

దొావీణాత్య వాటకొల్లో నోస్యగాడు జాంబవతి ఈ యిందీరవ శ్యామగా త్రుని జూడగా నేత్రపర్వంబులగుచున్నది విదూషకుడు *' ఆహా టెంకాయ జుట్టును బోలు తలవెంట్రుకలున్న కోడి గ్రుడ్డ బోలు కన్నులును పెండ్లి గుమ్మడికాయ బోలు బొజ్జయు ఎంతటి వారైనా వ్ధింప శక్యమే అని చెప్పి అయ్యో గ్రహచారమొ! ఏ వేషము వచ్చినా దివిటీ వానికే మోసమన్నట్టు నేనేమన్ననూ మీకు విరుద్దమే తోచవలయును మాయింటిది నన్ను వర్ణించు విధము నాకే జ్ఞాపకము వచ్చె అనడం వల్ల విదూషకుడికి కొబ్బరిపీచు లాంటి వెంట్రుకలు, పెద్దపెద్ద కళ్ళు పెద్ద బొజ్జ ఉండాలని నిర్దేశించినట్టు అయింది కాళ్ళకూరి నారోయణ రావు గారి చిత్రాభ్యదయములో సొరంగ ధరుని వేడుక చెలికాడు వైశ్వానరుణ్ణి లతిభాంగి ఆవే చెలికత్తె దూరం నుండి చూచి వేషమును బట్టి శుద్ద శ్రోత్రియవటువతృవలె నగుపడం చున్నాడు అంటుంది. అంటే విదూషకుడు శుద్ద శ్రోత్రియ వనటువువలె ఉంచాడని కూడ గ్రహించాలి స్టేజీ నాటకాలు కంపెనీ నాటకాల్లో హాస్యపాత్ర నిర్వహించే వివిధ భూమికల్ని క్రింది

విధంగా వింగడించుకోవచ్చు అవి.

ఓ నాటక ప్రారంభకుడు

2 పాత్రలను పరిచయం చేసేవాడు

3 నాయికా నాయకుల చెలికాడు

4 _ఆస్తాన విదూషకుడు

క్‌ సంఘసంస్కర్త

3.1.2. నాటక ప్రారంభకుడు : నాటక సమాజాలు ప్రదర్శించిన నాటకాల్లో ప్రారంభంలో మారీషుడు విదూషకుడు వంటి హాస్యపాత్రలుంచాయని పద్మశ్రీ, వి వి యల్‌ నరసింహారావు గారు చెప్పడం గమనించాం నాటక ప్రారంభంలో సూత్రధారుడు నటి ప్రవేశించి నాందీ ప్రస్తావనలను నిర్వహించడం ఆనవాయితి కాని కొన్ని నాటకాల్లో ఈ పాత్రను నాందీ ప్రస్తావనాల పేరుతో కాక మరో విధంగా హాస్యూడు నిర్వహిస్తాడు హాస్యగాడు (ప్రవేశించి తాము ప్రదర్శించబోయే నాటకాన్ని గూర్చి తన సహజ మైన మాటలతోను పాటలతోను వివరిస్తాడు మరికొన్ని నాటకాల్లో సూత్రధారుడితో పాటు నటి లేక మారీషుడు ప్రవేశించి నాటకాన్ని ప్రారంభించడం కనిపిస్తుంది

5కి రిల 0006060066 లిర థల రరర 6666 66666 6066 66 6666666666

కంపెనీ నాటకాల్లో వోన్యగాడు విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారి వేనరాజు నాటకంలోసూత్రధారుడు తన చెలితో కలిసి వాందీ ప్రస్తావనల్ని నిర్వహించడం పాత పద్రతి అని అది సభా సదులకు రుచించదని మారీషుడి చేత అనిపిస్తారు ఈ మారీషుడే కథా నాయకుని చెలికాడిగా మరో భూమికను నిర్వర్తించడం కూడా నాటక ప్రారంభంలో సూచించబడింది ఈ నాటకంలో సూత్రధారుడు కుీలవుడు. అతని భార్య లవంగిక సూత్రధారుడు నాందీ ప్రస్తాననల నిర్వహణకు లవంగికను పిలుస్తాడు అప్పుడు మారీషుడు (ప్రవేశించి బావా నీవెర్రి నీకు వదలదు కుశీలవుడం : ఇది బాగున్నది నేను నిన్నా బిరీచితినా నా భార్యను నేను పిలుచుకొంటిని 1 మారీ : చాలుగాని యూరకుండయ్యా నీ ఛాందసము పోనిచ్చితివి కావు నాంది (ప్రస్తావనలు మాకు వలదో యనుచుండగా నీవవి మా నెత్తిన గంక్కెద వెందులకు ఇప్పటి మా సభా సదులకు నీ ప్రాత గోల యక్కర లేదు ఈస్వగతములు దీర్జోపన్యాసములు కల నాటకము లాధునికులకు రుచించవని చెప్పినను వినక యీ నాటక మాడుటకు మూ చేత ముక్కు పట్టించితివి దాని కొప్పుకోగా నిప్పుడు ప్రస్తావనకు లవంగిక రావలయుగాబోలు విశ్వనాథ సత్యనారాయణ లాంటి సంప్రదాయ కవి మారీషుడి చేత ఆ కాలంలో (ప్రేక్షకుల అభిరుచిని వెల్లడి చేయడం కనిపిస్తుంది నాందీ ప్రస్తావనలు స్వగతాలు దీర్షోపన్యాసాలు పాతగోల ౦టూ తన నాటకంలో కుశీలవుడు లవంగిక చేత నాందీ (ప్రస్తావనల విర్వహణ కొనసాగిస్తాడు కుశీలవుడు (ప్రస్తావనాంతరంలో తన భార్య లవంగికతో ఇంత పోట్లాడినను మీయన్న గౌతముని భూమికను ధరించవచ్చుననచాన్ని బట్టి నాటకంలో హాస్యగాడు వివిధ భూమికల్ని నిర్వర్తిస్తాడని కవిగారు సూచించారు మల్దాదిసు బ్రహ్మణ్యశా స్త్రీ గారు తమ నాటకం పాండవ సొశీల్యము లో కూడా నాటక ప్రారంభాన్ని సూత్రధారుడు మారీషుడి చేత చేయిస్తారు ప్రేకకుల కోరికను మన్నించి ఆనాడు (ప్రదర్శనలు ఉండేవి ఆ ప్రేక్షకుల కోరికను మారీషుడి చేత కవి పలికిస్తాడు ఏ అలరి లలి అరల అ తలి ది రత తల అలం లలల లలల లల60 9౦ల౮౦ అల లలి అతివల లల 59

దొక్షీణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు భారతంబులోన నరణ్య పర్వమందు బాండవ సుశీలము దెలియ బరమ వీర రసపభరితమ్రైన నాటక రాజమొండు చెలువుమీర బ్రదర్శింప వలయు జుమ్మీ అని చదివి పాండవ సౌశీల్యవును నాటకవులో పాండవుల సద్గుణ ౦బుల వరించుటయే కాకద్రాపది దుర్వాసుని కాతిధ్యమిచ్చిన తెఆగంతయు జక్కగా వర్ణింప బడినది బాగుబాగు అందునయ్యాది వీరరస ప్రాధాన్యము క లిగియున్నది కావున 'ప్రదర్శనీయంబే కాని కాని బావోకవి యెవరో మరచితిని అని వాటకం లోని కథ అందులోని రసం కవి మొదలైన అంశాల్ని హాస్టూడైన మారీషుని చేత కవి స్పష్టం చేశాడు. కోలాచలం ,శ్రీనివాసరావుగారు తమ సుఖమంజరీ పరిణయము నాటకంలో నాందీలోనే సూత్రధారుడు విదూషకులిద్దర్ని ప్రవేశపెడుతారు విదూషకుని విధుల్లో ఆయా పాత్రల్ని ప్రదర్శనకు సమాయత్తం చేయడం కూడ అవుతుంది నటులు మేకపరూంలో ఆహార్యం కార్యక్రమంలో నినుగ్నమై ఉన్నప్పుడు తన హాస్యోక్తులతో (ప్రేక్షకుల్ని నవ్విస్తూ ఉంటాడు సూత్రధారుడు విదూషకుని ఆలస్యానికి కారణం అడుగుతాడు అప్పుడు వారి మధ్యనడిచిన సంభాషణ ఇలా ఉంది విదూ కారణంబడిగెదవో అది నీ దెలిపెడునంతలో దెల్లవారును కార్యంబునిలిచిపోవును సూత్ర ఇంకను నా రాకయున్నడేల విదూ శిల్పిచే వెంగంబుదిద్దించికొనుచునో లేక చాకలిచే +రీరవు ఉతికి ంచికొనుచునుయుండవచ్చును - అంచాడు.సూత్రధారుడు పాద్దయ్యెడిని వైళంబబోయి పాత్రాయిత్తంబు సేయువూ. ఆనడం సభాసదులనుగ్రహం కోసం సూత్రధారుడు సభికులను వేడినప్పుడు విదూషకుడు నీవు గొనియాడిన గుణ సంపన్నులు తప్పులు క్షమింతురు ఒప్పులు మెత్తురు వారిని కొనియాడనేల తప్పులను జూచియు నొప్పులను జూచియు పరిహాసంబు సేసి నాటకంబున తొందర సేయు వారిని గదా నీవు ముఖ్యముగా వేడనలయును అంటాడు నాటకంలో (ప్రేక్షకుల్ని తూలనాడాలన్నా వారిని పాగడాలన్నా హాస్యగాడికి స్వేచ్చ ఉంటుంది (ప్రేక్షకుల్లో ఉన్న వివిధ మనస్తత్వం ఉన్న వారిని వేడుకొంటూ విదూషకుడు - 650 అింవరి 0000ల 0950900606 ఏ9 అరల 66 6 6966 అలల ల 09060 66లఈ

ఎద జీల్చి చూచిన యక్కరమైన వీశ్షింపగా లేని విఫ్రులార విప్రుల జడిపించి వెయ్యారు పన్నులు రాబట్టుకొనజూచు రాజులార కాంతకునైన నను కపటంబు సూపక వస్తువులమ్మని వణీ జులారా చోరుల్లై కొల్లగ సొమ్ము నార్జింపుచు సొక్కిగ్రుమ్మరు నట్టిశూద్రులారా మిమ్ము నమ్ముచు నీ నాటకమ్ము నాడ నొప్పితిమి గాన మీరిపుడూరకుండుట మాకు పదివేలటంచును ముదిద లంతు మిదినిజము పుణ్యజనులారా యీశునాన అని ప్రార్ధిస్తాడు నాటకం ప్రదర్శన సమయంలో రసాస్వాదన కోసం కాకుండా కూడా కొందరు వస్తుంచారు చఛారిని కట్టుడి చేసే నాటకాన్ని సక్రమంగా ప్రదర్శించడం కోసం హాస్యగాడు ప్రేక్షకులపై ఇలాంటి నర్మోక్తుల్ని ప్రయోగిస్తూ ఉంటాడు హాస్యగాడి కొక్కడికే ఈ ఆవకాశం ఉంటుంది కాబట్టీ దాన్ని ఆతడు సద్వినియోగం చేసుకొంటాడు గుండు చం(ద్రమౌళి గారు తమ శమంతకమణి విజయము నాటకంలో హాస్టూడి వల్ల ప్రయోజనమేమో సూచించారు ఈ నాటకంలో నాందిలో రాముని స్తుతి ఉంది ఈస్తుతిని విదూషకుడి చేత చేయిస్తాడు ప్రతి నాటకంలో విదూషకుని పాత్ర ఉండాలన్న నియమం ఏదీ లేదు అయినా హాస్యరసం చేత (ప్రేక్షకుల్ని ఆనందింపచేయడం కోసం కధతో సంబంధం లేకపోయినా ఆ పాత్రను ప్రవేశ పెడుతూ ఉంటారు ఈ నాటకంలో సూత్రధారుడు అన్యాహ్వానమైన యీ నీ రాకయు సమయానుకూలమే విదూ అదెట్టు సూత్ర నేడు ప్రదర్శింపబడు నాటకంబున హాస్య రసంబుచే వీరల పంతసింప చేయవలయు అలి రికి త పకల క లిం రి లి కలిత రి లిక తవ ల 6ంలిల 6 లల ళ లప విం వక వవ థల 61

దాశ్షీణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు విదూ నవీన కల్పిత నాటకంబులందు నే నాయుద్యోగము వహించనుసుమూ పై సంభాషణల ద్వారా తేలిన అంశాలు (1)విదూషకుడు నాటకంలో పాత్రగా ఉండవలసినపని లేదు (2) అతడు కేవలం (ప్రేక్షకుల ఆనందం కోసం ఉద్దేశింపబడిన పౌత్ర (3) ఆధునిక నాటకాల్లో విదూషకుడు ఉండడు నాటక సమాజాల కోసం నాటకాలు రాసినవారు కొందరు హాస్యగాని పాత్రను ప్రవేశపెట్టారు మరికొందరు పరిహరించారు హాస్యూణ్మి ఆయా నాటకాల్లో ప్రవేశపెట్టినా పెట్టకపోయినా ప్రజల అభిరుచికి అనుగుణంగా నాటక (ప్రారంభంలో హాస్యపాత్రను (ప్రవేశపెట్చారు దీనివల్ల సాధించిన ఫలితాలు 1 _ అప్పుడప్పుడే ప్రదర్శన కోసం వచ్చిన ప్రేకకుల్ని సద్దుమణగళా చేయడం 2 తాము ప్రదర్శించే నాటక వివరాల్ని తెల్పడం 3 _ (ప్రేకకుల్ని ప్రసన్నం చేసుకోవడం 3.1.3. పాత్రల్ని పరిచయం చేసేవాడు : సర్వసాధారణ యా నాటకాల్లో పాత్రల్ని పరిచయం చేసు పనిని సూత్రధారుడు నిర్వర్తిస్తూ ఉంచాడు నాందీ (ప్రస్తావనలు సూత్రధారుడు లేని నాటకాల్లో ముఖ్యంగా కంపెనీ నాటకాల్లో హాస్యగొడే ఆ పాత్రను నిర్వహిస్తూ ఉంచాడు పాత్రల్ని పరిచయం చేసే ఈ ఘట్టాన్ని కొన్ని నాటకాళ్లో విదూషకుడి చేత చేయించివారు కూడా లేకపోలేదు కోలాచలం ,క్రీ;నివాసరావుగారు సుల్తానా చాందుబీ నాటకాన్ని ఇంగ్రీషు నాటక లక్షణ సమన్వితంగా మలిచారు అయినా సంస్కృత భాషాభిమానంతో నాందీ ప్రస్తావనలు ప్రవేశపెట్చారు నాందిలో విదూషకుడు సూటదత్రధారుడితో ఆయ్యా నీ వెవరవు? ఏ వ్యాపారమునకు వచ్చినాడవు? ఓడమీద వచ్చితివియా గుట్టముపైన వచ్చితివియా? అని ప్రశ్నించి సూత్రధారుని పాత్రను పరిచయం చేస్తాడు ఆచార్య కొరపాటి క్ర,రామమూర్తి గారి (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు నాటకం లో నర్మ సుఖుడు (హాస్యగాడు) పాత్రల్ని పరిచయం చేయడం కనిపిస్తుంది వాట్య గృహంలో నాచ్యాదార్యుల పర్యవేక్షణ లో చిన్నమ్మ రాధికా వేషధారిణి యై నాట్యం చేస్తుంటుంది కృష్ణరాయలు అతని నర్మసఖుడు నాట్యగృహంలో ప్రవేశించి కరతాళ ధ్వనులు చేస్తారు నాట్యాచార్యులు ఎవరు మీరు? ఏమిటీ ఆవరోఢం అని ప్రశ్నిస్తారు అప్పుడు రాయలు 62 అంధం ౦0 లల లలి లి లలల 6 లలల 0 6ల 0696 000 9906606606 వలి లి ల లి లి లా

తంవెనీ నాటకాల్లో వోన్యగాడు తన మెడలోని రత్నహారం తీసి చిన్నమ్మ కిస్తాడు ఆ సందర్భంలో రాయల్నీ వారి వంశంలోని వారిని నర్మసఖుడు ఇలా పరిచయం చేస్తాడు ఆ భేోజులు ఆతర లతలు ఈ భేజులు నృత్య భంగిమహారాజు భలే ముత్తాత తిమ్మనపతి వితరణ ఖని తాత ఈశ్వర ప్రభువు చుట్చాల సురభి తండ్రి నరసనాయకులుం గారు షోడళ దాన విఖ్యాతులు తనయులు కృష్ణ రాయలవారు సర్వకళాపోషకులు నృత్యభంగిమ హారాలు నాకుమూత్రం నైవేద్యం ష్యడ్రోసోపేత భోజనం అంటాడు వెంటనే నాచ్యాచార్యులు కృష్ణరాయల్ని గంర్తించి ఆశీర్వదిస్తారు ఇలా పాత్రల పరిచయం వల్ల రంగప్రలంపై వచ్చిన పాత్రల వృత్తాంతాన్ని 'పేక్షకులు వెంటనే గ్రహించడానికి అవకాశం ఉంటుంది వీధి నాటకాల్లోను యశగావాల్గోను పాత్రలు తమను తాము పరిచయం చేసుకొవే పద్రతి ప్టైజీ నాటకాల్లో ఉండదు కనుక ఆ లోటును ఈ విధంగా తీర్చడానికి అవకాశం ఉంటుంది 3.1.4. నాంికా నాయకుల చెలికాడు : నాటకాల్లో ప్రేయసీ ప్రియుల్ని కలపడం వారి మధ్య చెలరేగిన ప్రణ య కలహాన్ని రూపుమూపడం వంటి పనుల్ని హాస్యగాడు వెరవేరుస్తూ ఉంచాడు ఈతని ఈ వ్యాపారాన్ని గూర్చి చిలకమర్తి లక్ష్మీ నరసింహులుగారు తమనాటకం తిలోత్తమ లోని విదూషకుడు జంబుకునితో ఇలా పలికిస్తాడు రాజునకు వేడుక చెలికాడగువాడు తన యజమానుని ప్రియురాండ్రకు రాయబారములుగొనిపోవుట వారి కలయికలకు దగిన చోటులు వెదుకుట మిండకత్తెలం దార్చుటయను మహా కార్యము లం జేయవలసిన వాడే ఏ ఉద్యోగమైనా చేయవచ్చును గాని పరమ నీచమైన యీ తార్చు పని చేయకూడదు * అంటాడు హాస్యగాడు సర్వసాధారణంగా నాయకుడికి చెలికాడుగా ఉంటాడు. కాని వాయికకు కూడా తన వంతు సహాయ సహకారాల్ని అందిస్తాడు కాబట్టి ఆమెకు కూడా చెలికాడే అవుతాడు హాస్టూడు (ప్రేయసీ ప్రియుల్ని ఏకం చేయడానికి తన సహజ ధోరణితో హాస్యోక్తుల్ని ప్రయోగిస్తుంచాడు ఆయా కవుల రచనా విధానాన్ని బట్టి ఈ హాస్యం ఒకొక్కక్క చోట చమత్కార యుక్తంగాను మరికొన్నిచోట్లు ఆసహజంగాను వేరొకచోట కృతకంగానూ ఉంచాయి అరధ 0 6666006 90606000 6066606 6006006 0060 6666060 9866666 63

దాశీణాత్వ నాటకాల్లో వోస్వగాడు కోలాచలం ,శ్రీనివాసరావుగారి నాటకాల్లో సంస్కృత నాటకాల్లోని విదూషకుల వంటివారు లేరని ఆచార్య యస్‌ గంగప్పగారు అభిప్రాయపడ్డారు వీరి సుఖమంజకీ పరిణయము లో విదూషకుడు (ప్రస్తావనలో నటీ సూత్రధారులతో సంభాషిస్తాడు కాని నాటకంలో ్రాధాన్యతలేదం సుల్తానా చాందుబీ నాటకం లో రఘునాధుడు హాస్యభూమికలో ప్రత్యశమౌతాడు జలదుర్గానికి అధిపతి అయిన అమ్మన్‌ బేగు దగ్గర (ప్రాపకం సంపాదిస్తాడు వి'స్రవినోదాలుచేస్తూ అమ్మన్‌బేగును సంతోష పరుస్తూ ఉంచాడు అవసర మొచ్చినప్పుడు జోరియా ముల్హా వంటే వేషాలు వేస్తూ హాస్యాన్ని పంచుతూ ఉంచాడు జోరియా ఆమ్మన్‌ బేగుల వివాహానికి సహాయం చేస్తాడు చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం కవిగారి నాటకాలన్నింటిలో విదూషకుడో విదూషక ప్రాయమైన వేరొక పాత్రో తప్పుకుండా ఉంటుంది ఈ పాత్రలు సంస్కృత నాటకాల్లోని విదూషక పాత్రను పోలినవే చిలకమర్తి వారి తిలోత్తమ నాటకంలో జంబుకుడు శానకుడు అనే ఇద్దరు విదూషకులు ఉన్నారు మహాపరాక్రమవంతులు (ప్రేమానురాగులైన సుందోపసుందులు దేవ వేశ్య తిలోత్తమను వలచి ఒకరి యెడల మరొకరు మాత్సర్యాన్ని పెంచుకుని కొట్టుకొని చనిపోవడం ఇందులోని కధ సుందునికి జంబుకుడు ఉపసుందునికి శౌనకుడు వేడుక చెలికాళ్ళుగా ఉంచారు నాటకాల్లో కొందరు విదూషకులు స్త్రీ వ్యామోహం తగదనిచెప్పే తన స్నేహితుల్ని (స్తీ? వ్యామోహం నుంచి తప్పించడానికి (ప్రయత్నించడం కనిపిస్తుంది. ఈ నాటకంలో తిలోత్తమను సుందునికి పరిచయం చేస్తూ ఆమె సంసారిలా లేదని జంబుకుడు అంటాడు ఆమెను స్వర్గంలోని ముదిలంజగా పేర్కొంటాడు. ఉపసుందుడు తిలోత్తను పూజ్యారాలు అంటే అట్లయిన నేనుగన్నేరులు మల్లెలు జాజులు విరజాజులు మొదలైన పూవుల దెచ్చెదను మీ అన్నదమ్ములిద్దరూ చెరియొక వైపు కూర్చుండి పూజించండి అంటూ ఆవహేళన చేస్తాడు తిలోత్తమ తన మాటల చేత సుందోపసుందుల్ని తన వలలో వేసుకోవచాన్ని జంబుకుడు నిరసిస్తాడు. సుందుడు తిలోత్తమ మోహంలోపడి పరితపిస్తుంటే స్వర్గ లోకాన్ని వదిలి పీడ భూలోకాన్ని పట్టుకొనిందని చెబుతూ ఈ పిచ్చి పిచ్చి తలంపులు మాని యీ నిండు చందురుని పండు వెన్నెల చలువ హాయిగా ననుభ వింపవయ్యా అంటూ సలహాయిస్తాడు జంబుకుడు ఒకసారి తిలోత్తమను చూడ్డానికి వెళ్ళాలని సుందుడన్నప్పుడు ఇంత బతుకు 64 ర ౦0 లలల 0 అరల లి తలల 60066 అలి లి ల 6 606 66660 60666066 66066-

కంవెనీ నాటకాల్లో వోన్యగాడు బతికి యింత తపస్సు చేసి భోగము దాని దర్శనమున కా నీవు పోలసినది అని వారిస్తాడు ఆమె ఏదో పన్నుగడ పన్నుకొని వచ్చిందని హెచ్చరిస్తాడు అలాగే శంబరుడు కూడా తిలోత్తమ ఏదోమోసపూరితమైన పని చేయడానికే వచ్చిందని అంచాడు. తిమింగలముల వంటి మీ సోదరుల బంధింప దలచి దేవతలు పంపిన యెఆగాని యది యంగన గాదు అంచాడు సుందుడు తిలోత్తమ దగ్గరకెళ్ళి తన విరహబాధను చెప్పమని జంబుకుడికి చెప్పే సందర్భంలో విదూషకుడు చేసే తార్చుడుపని చాలా నీచమైనదని చెబుతూ దిక్సాలకుల్ని దేవతల్ని ధిక్కరించిన ఈ దేశ ద్రిమ్మరి ముందు ఎలుగుగొడ్డువలె శరీరమంతా నల్లని రోమములు కలిగి బొగ్గుల జుట్టువలె నున్న ఈ యయ్యను వరించి వచ్చి మీద పడువా యిది నా నడక చేటే గాని వురొక విధంగా పరిణమించదని అంటాడు అంటే విదూషకులకు ఇష్టమున్నా లేకున్నా కుటుంబాన్ని పోషించుకోవటం కోసం ఇలాంటి పనులు చేయక తప్పదని విదూషకుడి చేత అనిపించిన చిలకమర్తి వారిమాటలు యదార్దాలు సుందుని తమ్ముడు ఉపసుందుడుకూడా తిలోత్తను నలపు మాటల్లో చిక్కి విరహబాధతో కృశిస్తుంచాడు అప్పుడు తన చెలికాడగు ఉపసుందుని చూచి శౌనకుడు తన స్నేహితుని దృష్టిని మరల్బడానికి చెప్పిన మాటలుకూడ ఉపదేశాత్మకంగా ఉన్నాయి తిలోత్తమను వన్నెల విసనక[ర్రగా మాయల మారిగా చెక్కుల ఇక్కగా బొంకుల చొంగగా కొంపల మూపెడు కొరివిగా వర్ణిస్తాడు పైమెరుపుల్ని చూచి మోసపోకుమని హెచ్చరిస్తాడు జంబుకుడు తన స్నేహితుడు సుందుణ్ణీ తిలోత్తమను ఒక్కచోట కలిపినప్పుడు కూడా తన రాజుకు శని పట్టిందని బాధపడతాడు ఆమెది వలఫు కాదని తనను పడదోసే వల అని హెచ్చరిస్తాడు బోగం దాని వంతలు వలవంతలు నమ్మి బలవంతులు ఎందరో మేముమరచి గంతులు వైచి నశించారు అంచాడు ఇలా ఈ నాటకంలోని విదూషకుల్లిదరూ తిలోత్తనును వారి స్నేహితులతో కలపడానికి ప్రయత్నిస్తూనే ఆ కార్యం వినాశకరమని హెచ్చరించినా వారి మాటల్ని పెడచెవిన పెట్టిన సుందోప సుందులు చివరకు మరణి చడం వాటకంలోని అంశాలు పానుగంటి వారి రాధాకృష్ణ నాటకం లో శారదుడు కృష్ణుని వేడుక చెలికాడు సంస్కృత నాటకాల్టోని విదూషక పాత్రఛాయలు కొద్దిగా ఇందులో ఉన్నాయి ఈ పాత్ర అలి 60600000 000 606066 66006 6660060 6066066006 6669969666 6%

దొజీణొత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు నాటకంలో ఉత్కృష్ట ప్రయోజనాన్ని సాధించడానికి ఉపయోగపడింది కృష్ణుని ఆదేశానుసారం శారదుడు రాధ దగ్గరికి వెళుతున్న సవుయుంలో సత్యభావు తారసపడుతుంది ఆవె రాధపై నిలువెల్లా ఈర్ష్యా పూరిత మూటలు పలికితే సహించలేకపోతాడు రాధపై ఒక విధంగా అభిమానాన్ని ప్రదర్శించే వాడు తన అసూయ చేత సామాజికుల అభిప్రాయానికి దూరమౌతున్న సత్యభామపై ఆతేసణ పూర్వకమాటలు విసరి వారి అభిమానానికి పాత్రుడౌతాడు లఖ్మీనరపింహారావు గారి నాటకాల్లో నర్మదా పురుకుత్సీయము వారి తొలిరచన ఇందులో విదూషకుడికి పేరు లేదు భోజున ప్రియుడైన ఇతడు నర్మదా వియోగంతో సంతప్పుడైన రాజును ఊరడించడంతో ఎక్కువ శ్రమ పడ్డాడు (ప్రచండ చాణక్యం లోని వసంతకుడు నందునికి వేడుక చెలికాడు ఇతడు అందరి విదూషకుల్దాంటివాడు కాదు తెల్లవారే సరికి తన విస్తరి లోని కేదైననూ సాయంకాలం అయ్యే సరికి రాజుగారికి ప్రక్కలోని కేదైనమూ జూడవసిన సుఖ వ్యాపారం కల ఇతడు క్రేవలం విదూషకుడే కాకుండా కొంత వరకు చేటుడు కూడ తన దు్ర్రవర్తనతో నందుడికి అపాయం తెచ్చి తానూ దుర్మరణం పాలౌతాడు. విప్ర నారాయణ నాటకంలోని (శ్రీనివాసుడు విదూషకుడు కాకపోయినా ధీర ప్రశాంత నాయకుడగంు వి(ప్ర నారాయణునికి శిష్యుడిగా ఉండి విదూషక పాత్రను నిర్వహించినవాడు కానీ ఇతడు శృంగార సహాయుడిగా కాకుండా భక్తి రసానికి సహాయుడు. చిలకమమర్తి వారి గయోపాఖ్యానం నాటకంలో కౌళికుడు విదూషకుడు. ఇతడు సత్యభామ చెలికత్తె హంసపదికతో వాక్కలహం పెట్టుకుంచాడు కుక్క మొరుగులు మొరిగి ఆమె చేత బెత్తపు దెబ్బలు తించాడు ఈవెకి లి చేష్టలు సంస్కృత నాటకాల్గోనేగాక యీ నాటకాల్లో కూడా ఉన్నాయి. అలాగే పారిజాతాపహరణం నాటకంలో కైరవుడు కృష్ణుని వేడుక చెలికాడు ఈతడు కూడా రాణివాసం లోని చెలికత్తెలతో వాక్కలహం పెట్టుకుంచాడు సంస్కృత వాటకాల్లోని విదూషకుల్లాగా ఇతనిలో కూడ తిండి పోతు తనం నిద్రమత్తు అలసట ఒకరిని ఇంకొకరిగా భావించి పొారపాటుపడడం కోమటి సాథ్యం పలకడం లాంటి పనులు సంస్కృత నాటకాల వాసనా బలం చేత సిద్దించినవే 656 అలి లలల లలల ల 006 లలల ల లల లల 66 అలిరి 66 అలల లి రిల రి 9 లల లల లల అలి

కంపెనీ నాటకాల్లో నోన్యగాడు

కృష్ణుడు సత్యభామ తాపు తిని వచ్చినప్పుడు విదూషకుడు చూపించిన చనువు అనితరసాధ్యం కృష్ణుడు తన భార్యల్ని అనునయించడాన్ని చూచిన క్రైరవుడు వరమిచ్చినను సరేకాని యిద్దరాం[డ్రకు ముగాడుగా నగు వరము మాత్రము వలదని కృష్ణుడి తోనే చెబుతాడు బహు కాంతా మునోహరుడగు దనను సేవించుట కంటే వనవాసం ఉత్తమ మనుకుంచాడు ఈ నాటకంలో తన స్నేహితుడు పడే ఆవస్టను చూచి చింతించే విదూషకుడు మనకు (ప్రత్యక్షమౌతాడు (ప్రసన్న యాదవ నాటకంలోని విదూషకుడు దేనలుడు ఇతడు (శ్రీకృష్ణునితో తమ బాధల్ని చెప్పడానికొచ్చిన మునుల్ని చూచి కంటగించుకుంచాడు విసుక్కుంచాడు ఆ సందర్భంలో విదూషకుడు ప్రదర్శించిన హాస్యాన్ని గూర్చి చెబుతూ ముట్నూరి సంగమేళశంగారు ఇలా అంటారు యిది కొంత స్వంతంత్రముగా వెలసిన సరస హాస్యము హాస్యోపమానములతో ఆలంభనమును వర్షించి వాక్యమును కొసరు మాటలతో విడువకుండా పొడిగించి చిట్ట చివరకు దవ్వారికుల స్వభావ సిద్దమైన దౌస్ట్రమును ధ్వనించి విడిచిన హాస్య రచన మిది *

ఆంధ్ర నాటక పితామహులు ధర్మవరం రామక్నష్టమాచార్యులవారి నాటకాల్లో హాస్య భూమికను వర్ణించిన నాటకాలు మూడు ఇవి సంస్కృత నాటకాల్ని అనుసరిస్తూ విదూషక పాత్రల సృష్టికోసం చేసిన ప్రయత్నంగా చెప్పుకోవచ్చు “సావిత్రి చిత్రాశ్వనాటకం లో సుమూలి వరూధిని నాటకం లో శతానందుడు “ప్రమీలార్టునీయం”* నాటకంలో సుయోగుడు సంస్కృత విదూష్లక పాత్ర అనుకరణాలే వరూధిని నాటకంలో వీరసేనుని స్నేహితుడిగా శతానందుడు నిర్వహించిన పాత్ర సుందుని చెలికాడైన జంబుకుని పోలినదే ఇతడు వరూధినిపై వోహంతో వీరసేనుడు పడే వోహతాపాన్ని చూసి దాన్ని విడిచిపెట్టమని శతానందుడు సలహా యిస్తాడు ఒక వనితకై యిలా దుఃఖించడం సరికాదని అంచాడు. ్రమీలార్డునీయంలో ప్రమీల దగ్గరకు అర్జునుని చెలికాడు సుయోగుడు రాయబారిగా వెళ్ళటం అది విఫలం కావడంతో వెనక్కి తిరిగి వస్తాడు

ఇలాగే తిరుపతి వేంకట కవుల నాటకం పండిత రాజము లో విదూషకుడు తన మిత్రుడు పండిత రాయలకు నర్మ సచివుడి గా ఉంచాడు. రాయల్ని పాదుషాకూతురు లవంగిని పండిత రాయలు ప్రేమించడం ఆమెతో కలిపే భాగ్యం తనకు కలిగించమని కోరుతాడు పాదుషా కూతురుతో బోడి'బ్రాహ్మణండికి స్నేహం కుదరదని హెచ్చరిస్తాడు 9౦౦990 లలి లలల లి లి రి తరి లి లలి లి తలి తిరి లి లి ల తలి లి లల అలి ణల త లలల లలి 67

దాశ్షీణాత్వ నాటకాల్లో వోస్యగాడు అయినా తన స్నేహితుడిని కోరిక మేరకు లవంగి పండిత రాయలు ఉద్యానవనంలో కలుసు కొనేలా చేస్తాడు శృంగార రస (ప్రధాన నాటకాల్టోనే హాస్య రస పోషణ క్షు అవకాశం ఎక్కువ కరుః రసానికి హాస్యానికి పొత్తు ఆసలు కుదరదు విషాదాంత నాటకాల్లో హాస్యాన్ని ప్రదర్శిస్తే రసాభాస అవుతుంది అయినా వాసవీ కన్యక వాటకం లో విదూషక పాత్రకు స్థానం కల్పించ బడింది దివ్వెల పిచ్చయ్య గుప్తగారి నాటకంలోని విదూషకుడు మొదట తన చెలికాడు విష్టువద్హన మహారాజు వాసవీ కన్యను వివాహం చేసుకోవడానికి పూనుకొన్నప్పుడు సాఇుత్తు ఆ పరమేశ్వరిని పెళ్ళాడ పూనడం తగదని సలహా ఇస్తాడు అయినా వినని తన మి(త్రుడి కోసం ఆ కన్యను నగలు ఎరచూపి వళం చేసుకోవచ్చునని సలహా ఇస్తాడు అయిన అవన్నీ హుళక్కే అవుతాయి. ఆది భట్టు నారాయణ దాసు సారంగధర నాటకంలోని విదూషకుడు గిలిగింత ఇతన్ని చిత్రాంగి మేడలోకి వెళ్ళిన సారంగధరుని పావురాన్ని తీసుకొని రమ్మని సారంగధరుడు పంపుతాడు ఇక్కడి విదూషకుడు ప్రేయసీ ప్రియులు ఆనుసంధావకర్త కాడు పారంగధరుని స్నేహితుడిగా అతని పనుల్ని చేసేవాడు ఇది కాక రాజుగారికి కూడా స్నేహితుడిగా ఉండడం ఇందులో విశేషం రత్నాంగి తన మిద్రుడిపై లేనిపోని మాటల్ని రాజుకి నూరిపోయడాన్ని సహించక రత్నాంగికి పిశాచం పట్టిందని అంచాడు. ఇంత వరకు పరిశీలించిన నాటకాల్లోని హాస్యగాళళ్ళ నాయకులకు శృంగార సహాయకులుగా ఉన్నారు. కాని విప్ర నారాయణుడికి శిష్యుడు (శ్రీనివాసుడు మాత్రం భక్తికి సహాయకుడిగా ఉంచాడు విదూషకులు తమ స్నేహితుల్ని విరహబాధ నుంచి తప్పించడమే కాకుండా దుష్ట (స్త్రీల మోసపూరిత వల నుంచి తప్పించే వారుగా కూడ ఉన్నారు నాయకుడికి చెలికాడుగా ఉన్నా నాయికా నాయకుల శృంగార సహాయుడిగా ఉండడం వల్ల విదూషకుడు నాయికకు కూడా చెలికత్తెగా అవుతాడు. తే. 1.5, ఆస్టాన విదరాషకుడం : పూర్వం రాజూస్టావాల్లో ఆస్టాన విదూషకులుండేవారు వీరు తమ మూటల గారడిచేత రాజును రాజాస్టానంలోని వారిని నవ్విస్తూ ఉండేవారు కొన్ని సందర్భాల్లో సముయానుకూలంగా స్పందించి రాజును ఆపదల 68 0906606060 0000066666 లల ల 600 0 0 09900 6006006666 66

కంపెనీ నాటకాల్లో నోన్యగాడు

నుంచి రక్షించడం దేశ (ప్రతిష్టను కాపాడడం వంటి పనులు కూడ చేస్తుంచారు అక్సరు ఆస్థానంలోని బీర్చల్‌ (శ్రీకృష్ణ దేవరాయల ఆస్ట్రానంలోని తెనాలి రామలింగడిపై అనేక కథలు ప్రచారం లో ఉన్నాయి అలాగే కోర్చపూల్‌ కూడా పాశ్చాత్య నాటకాల్లో ప్రాముఖ్యాన్ని పొందాడు

విదూషకుడు రాజు నిండుపేరోలగంలో ఉన్నప్పుడు అసందర్భ (ప్రలాపాలాడు తుంచాడు కలిగొట్ల నరసింహారావుగారి తంజావూరురాజ్యు పతనం నాటకంలో విజయ రాఘవ నాయకుని కొలువులో విదూషకుడు ప్రదర్శించిన హాస్యం సభలోని వారిని హాస్యవల్లరిలో ఓలలాడించింది

కాళకవి రంగాజమ్మ (ప్రణీతంబైన ఉషా పరిణయ కావ్యము (ప్రభువుల మన్ననల్ని చూరగొనింది అని చెప్పినప్పుడు విదూషకుడు నాచే వ్రాయబడు నిశాతరుణీ పరిణయ గ్రంధమింకను గ్రంధ నిర్మితిలో యున్నది రెండవ రూములో జరిగిన మొదటి ఘట్టమును చదువ మందువా అంటాడు

రంగాజమ్మ కవిత్వం చదివినప్పుడు ఆం ఆ ఏమి కవిత్వము లేవమ్మా మీ యందదిరి ఇటు చూడుము నా కవిత్వము అని పద్యం చదువుతాడు

ఆళుకవితలల్ల యది యబ్బురంబెౌనె హాస్యకవితలల్ల హర్షమగును మీకు రాని కళను మెచ్చరు మీరలు -

మచ్చరమున మీరు చచ్చుటొ అని విదూషకుడు తన సహజ ధోరణిలో సాహిత్య గోష్టిలోని వారిని నవ్వించడమే కాక హాస్యం గొప్ప తనాన్ని కూడ చాటుకుంచాడు

శిరోమణి చలమచర్ల రంగాచార్యులుగారి హాలీకుడు నాటకంలో కూడ ఒక ఆస్టాన విదూషకుడు మనకు తారసపడాతాడు విదూషకుడు తన ఆసంబంధ (ప్రలాపాల చేత సభళోని వారిని కడుపుబ్బ నవ్విస్తుంచాడు రాచకొండదుర్గం లోని సర్వజ్ఞ సింంభూపాలుని ఆస్టానం లోని ఆస్టాన కవి రాసిన పాటను ఓ గాయకుడు పాడుతాడు సంగీతాన్ని విని పెడ మొగం పెట్టుకొని ఉన్న విదూషకుణ్మో సంగీతం నచ్చలేదా అని రాజు ప్రల్నిస్తాడు ఈ సందర్భంలో ఆస్టానంలో విదూషకుడికి సభలోని వారికి మధ్య జరిగిన సంభాషణ హాస్యస్పోరకంగా ఉంది అలల లలల లల 66 ల లలి లి భరి లి త లి కలల తరి లలిత లల 0 లల థల అ లిలిలిత 69

దాక్షీణాత్య నాటకాల్లో వోస్వగాడు సింగ ఏవుయ్యా సంగీతమునచ్చినదా అట్టు పెండ్లి కొడుకువలె పెడవెంగవము పెట్టితివేమి?

విదూ మహాప్రభూ ఏమి చెప్పుదును సంగీతము రాల్లరగించుననియు ఎండిన 'మ్రూకుల చిగిర్పించు నని విని నప్పటి నుండియు నేను సంగీతము నకు సాధ్యమైనంత దూరముగనే తొలగి యుందును

సింగ ఏమది?

విదూ ఏమో ఏకాలమెట్టుండునో ఇదిగో ఇది మా అత్తగారు అలుకలాబె ట్లిన ఆపరంజి యుంగరము దీనిలోని పచ్చ పాములను చేరదీయదని భద్రము పోగొట్టుకొనకు మని మానాయనమ్మ చెవినిల్హు గట్టుకొని చెప్పుచుండెడిది ఈ పాటలతో కొంపదీసి ఈ కొంచెము నీరుగారి పోయినచో నిక పాడు పాముల బాధ పడలేను పాములనిన నాకు జనమేజయు నక్నుంత కోపము సర్పయాగము చేయలేదు కాని చిన్నతనములో వానపాములను కాలే కొలది మట్టుబెట్టు చుండెడివాడను' అంటే ఇక్కడ అందరూ నవ్వుతారు

ఆస్ట్రాన కవి ఆ కర్రను అటుదాచుకొంటివేల

విదూ బేలా ఏలయని కవులను ప్రశ్న వేయుము ఈ కొంచెము తెలియని వాడవు కవి యెట్లగుదువు నేను కూడ బాల్యమున కవినే నాకవితకుగారణ మీ కర్ర ఎట్లందువా. నస్యము వేసి కూరుచుండి నపుడు కవిత ఊట బుగ్గ వలె బుగబుగ పార్టుకొని వచ్చెడిది. ఈ నస్యము ఈ కర్రతో చేయబడినది కాబట్టి కవితకు కర్రమూలము కాలేదా ఈ గీతికి ఈ క(ర్ర చిగిర్చిపూత పిందె తొడుగు మొదలు పెట్టైనా నస్యమునకు నాస్తి కదూ అంటాడు

సంభాషణలో ఉంగరం లోని ఆపరంజికి పాములకు జనమేజయుడికి తనకు

సంబంధం లేకపోయినా సంబంధం ఉన్నట్టు చెప్పటం. అలాగే పాటకు క(ర్రకు, కర్రకు నస్యానికి నస్యానికి కవితకు సంబంధంలేక పోయినా సంబంధం కల్పించి మాటాడి వేడుక కలిగించడం వంటివి ఆస్ట్రాన విదూషకులు నిర్వహించే పాత్రలు

70 అ0 6000 660606 66 అ 6 రి 60 ల 0 06 66 0 06060 66 060666 0 6900606609

కంపెనీ నాటకొల్లో వోన్వగాడు 3.1.6. సంఘ సంస్కర్త : సంఘాన్ని సంస్కరించాలన్న దృష్టితో మొదట హాస్యాన్ని ఉపయోగించినవారు వీరేశ లింగం పంతులు గారు వీరురాసిన (ప్రహసనాలు వినోదం కోసమే కాకుండా అతి బాల్య వివాహం వృద్ద వివాహం కన్యాశుల్కం మొదలైన దురాచారాల వల్ల కలిగే అనార్థాల్ని చూపి జనుల్ని వాటే నుంచి విముఖుల్ని చేయాలన్న తలంపుతో హాస్యస్పృష్టికి పూనుకొన్నట్టు పంతులుగారు తవు స్వీయ చరిత్రలో పేర్కొన్నారు పానుగంటి అత్మీనరసింహారావుగారు హాస్యరస ప్రయోజనాన్ని గూర్చి చెబుతూ చాందసాచార సంచయముల దమకును నితరులకును శ్రమనిచ్చు వారి ధర్మంబులను వీడి కర్మంబుల దొరంగి మనసు నచ్చిన యట్లు మలయు వారి దివ్యసంపూత సతీవర్తనము మాని స్వైరిణీ వృత్తి జేపట్టువారి అర్ధమే యితర పరమార్ధంబు లోకమం దనుకొని నగుబాటు అందువారి బయట పెట్టి సుప్రహసన పౌత్రములుగా జేసి బాగోగులను విభజించి చూపి పరమ దుష్టులకును నీతి గరుపజాలు రసవతంసంబు గద హాస్యరసము తన్వి అంటారు పరవుదుష్టులకు కూడా నీతిని గరపడానికే హాస్యరసం ఎంతో ఉపయోగకారిగా ఉంటుంది నాటకాల్గో ఈ పని చేయడానికి ఒక్క హాస్యగాడికే స్వేచ్చ ఉంటుంది రాజా రాణి చిన్న పెద్ద పేద ధనిక అనే భేదం పాటించకుండా అందరినీ ఉతికి ఆరవేసే స్వేచ్చ కూడా ఈ హాస్యాడికే ఉంది “సుఖవుంజరీ పరిణ యుం'లో కోలాచలం ,శ్రీ,నివాపరావుగారం,స్త్రీలు అలంకరణ కోసం ఎంత సమయాన్ని వృధా చేస్తారో విదూషకుడిచేత అన్పించారు నటి అల లిలింల తరి లలి లి లలల తలల లల లభ లల లి లవ లి లలి లి థల లిపి లి6ం అలకలలిలి 7]

దాశ్షీణాత్వ నాటకాల్లో వోప్యగాడు ఆలస్యానికి సూత్రధారుడు కారణం అడిగితే విదూషకుడు శిల్పిచే మొగంబు దిద్దించి కొనుచునో లేక చాకలిచే శ రీరముతికించుకొనుచునో యుండవచ్చును యానటి యొకర్తయే గాదు. ప్రపంచంలోని (స్త్రీలందరు అట్టివారే అని సీ కురులకు వెజుగిడి కుదురుగా దువ్వుచు బాపట సరిచేయు పనులయందు ముభ మజ్ఞనము సేసి ముకురము బేబట్టి కొని తిలకము దిద్దు పనుల యందు దువ్వలువను గట్టి దువ్వను విదలించి పట్టుంచుపై దెచ్చు షనుల యందు వెలలేని సొమ్ములు వెలికగుపడు రీతి టైటను సవరించు పనుల యందు ఎడమకేల నద్ర మిడికొనిమొగమిటు లటుల ద్రిప్పి కొప్పున మరగానించి విప్పి కట్టి మరల విప్పికట్టగ జూచు పనుల గాలమెల్ల జను చెలులలకు అంటాడు అలాగే (శ్రీ;కృష్ణతులాభారం నాటకంలో ముత్తరాజు సుబ్బారావు గారు కృష్ణుని వేడుక చెలికాడు నేనెన్నియో తెలివి మాలిన పనులొనర్చి తిగాని నామిత్రుని వలె ఎనిమిది మంది భార్యలను మాత్రము క ట్టుకొననైతి అని చెప్పడం వల బహుభార్యత్వ నిరసనను తెలిపినట్టు అయింది తంజావూరు రాజ్యపతనంలో కలిగొట్ట నరసింహారావు విదూషకుడి చేత విజయ రాఘవ నాయకుని రాజ్యంలో (ప్రజా హిత కార్యాలు ఎలా అనర్హ దాయకంగా ఉన్నాయో చెబుతూ. తమ జన్మదినోత్సవం సందర్భంలో తమ తాబేదార్డు వరద పీడిత ప్రాంత సంత్షేమమునకై వరదల నరికట్టు ప్రక్రియలో కరకట్టల లోపము పూడ్చుటకై వేయి ఏనుగులను పూడ్చిరి వ్యవసాయ భూచుులలో నిసుక వేటటదీయు జాలక 72 ౦600 06చ ల లలల 900 90 అల అలి రిల లి లల ల అలల లల అల 9 లల అలల లలిలిల ౨౨

కంపెనీ నాటకాల్లో వోస్వగాడు కారడవులనరికించి వ్యవసాయభూములుగా బాధితులకు పంచి యిచ్చిరి వేసవిలో రోహిణి యుద్దతిని రాగల వీతి హోత్రప్రతాపముచే దర్హము కాగల నిండ్రను కాచుటకై శతాధికములైన లోతుబావులను త్రవ్వించి నిర్ణయించిరి అంటూ రాజుగారి లాబే దార్డు చేసిన నిష్ప్రయోజన కార్యక్రమాన్ని చెప్పి వారిని చక్కదిద్దడానికి చేసే ప్రయత్నం ఇందులో ద్యోతకం వృద్ద వివాహ నిరసనను గూర్చి సారంగధర నాటకంలో ఆదిబట్లు నారాయణ దాసు గిలిగింత చేత ఓ పాటే పాటించారు రత్నాంగి మాయమాటలు నమ్మి తన స్నేహితుడు అపవాదుకు లోనైనప్పుడు గిలిగింత (హాస్యగాడు) ఏ ॥ ఎందుకురా పెండ్లి యెందుకురా & ఎందు ॥ అందగత్తె గయ్యాళి పెండ్లామైన నద్దానిమూరెజ్టి పెద్దమగండైన ॥ ఎందు॥ 1 నీరసించి లేవనేరక శంకించి కోరచూపులు చూచి గ్రుక్కిళ్ళు మింగుటల ॥కెందు॥ 2 పుట్ట తల ముగ్గు బుట్టువలె నెజసి నట్టేటిలో నావ యట్టులున్నవాని జెందుః 3 _మాగు మీసము వాండ్ర పోరూరగా జూచి యాగలేని జవరాతి నుసుజుపెట్టు జెందుః 4 ఉత్తముడు పెండి యాడక యున్నవాడు మధ్యముడు గ్రుడ్డి దానితో మన్నవాడు అధము డందము గలదాని నంటువాడు ముసలి పెనిమిటి యధమాధముండుగాడె ఇలా సంఘంలోని (ప్రతి అంశాన్ని నిశితంగా వినుర్శించి మార్గంలో నడిచే వారిని వుంచి మార్గంలో నడిపించేవాడు హాస్యగాడు ఇక తమిళ నాటక రంగాన్ని గూర్చి తెలుసుకుందాం 3.2. తమిళ నాటక రంగం ;$ తమిళ దేశంలో ప్రాచీన కాలం నుంచి నాటకకళ (ప్రాచుర్యం పొంది ఉండేది అక్కడ నాటక శాఖలు నట సంఘాలు ఉండేవి విరళియర్‌ ఏల ల90 లక లం 0999 9లి 60 లలి లలి కల లలల ల లిం లన లలి లి రిల లి ల 9666 23

దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో వోస్యగాడు

కూత్తర్‌ పారునర్‌ వంటి కళాకారులు నాటక కళాభివృద్దికి దోహదం చేశారు రాజులు ఆదరించిన నాటకాల్ని వేత్తియల్‌ అని ప్రజలు ఆదరించిన విషయాల్ని పాదువియల్‌ అన్నారు ఇది గాక జయంతం శెయ్‌ట్రియమ్‌ మరువల్‌ మదివాణర్‌ నాడగ తమిళ్‌ కూత్తమాల్‌ వంటి గ్రంధాలు నాట్యాన్ని గూర్చి నాటకాన్ని గురించి తెలిపే లక్షణ గ్రంధాలు ఉన్నాయి నీడలు రంగస్టలంపైన ఎక్కడా పడకుండా దివ్వెలు వెలుగుతుండేవని రంగస్థలం సిమూడు విధాలైన తెరలు ఉండేవని శిలప్పదిగారానికి వ్యాఖ్యానాలు రాసినవారు చెప్పారు అలయాల్గోనూ ఉత్సవ సందర్భాల్లోనూ ఆయా నాటక సమాజాలు నాటకాల్ని (ప్రదర్శించారు నాటక రంగంపై (స్త్రీలు పాల్గొని నటించేవారు. ఉయ్యంవందాల్‌ అనే స్తీ నాయకత్వంలో స్త్రీల వాటక సంఘం ఉండేదని పట్టవుడై అనే గ్రామం లోని దేవాలయంపై ఉన్న ఒక శాసనం తెలియ చేస్తుంది

క్రీ శ 18వ శతాబ్దిలోనే అరుణాచల కవిరాయర్‌ రామ నాటకాన్ని గోపాలకృష్ణ భారతియార్‌ నందనార్‌చరిత్ర ను రచించారు వీటిని అనుసరించి తమిళంలో ఎన్నో నాటకాలు వెలువడ్డాయి వీటేలో సంగీతం పాలు ఎక్కువై అవి సంగీతకచేరీలుగా తయారై నాయి సందర్భం ఉన్నా లేకపోయినా త్యాగరాజు కృతుల్ని పాడేవారు సంగీతానికి ప్రాధాన్యం హెచ్చి సంభాషణలు మృగ్యమైనాయి కాని నటులు అప్పటి కప్పుడు సమయ సందర్భాల్ని బట్టి అళువుగా సంభాషణలు అల్లుకొనేవారు, క్రీశ 19వ శతాబ్లిలో ఆల్రైడ్‌ నాటక కంపెనీ ధార్వాడ్‌ నాటక కంపెనీ పార్శీ

నాటక సంఘాలు మద్రాసు వచ్చి కళ్ళ మిరుమిట్లు గొలిపే దుస్తులతోను సీనరీలతోను నాటకాలాడేవారు ఈ సమయంలోనే తమిళ నాటకం రంగాల్లో కొన్ని సంస్కరణలు వచ్చాయి తమిళ నాటకాలలో పాటలు తగ్గి సంభాషణలు అధికమైనాయి. బళ్ళారి రామకృష్ణమాచార్యులు గారి సరసవినోదిని సభ వచ్చి మదరాసులో నాటకాలాడడంతో పమ్మల్‌ సంబంధమొదలియార్‌ తన మిత్రుల సహాయంతో తమిళ నాటక రంగంలో పెనుమార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. క్రీ శ 1891లో చెన్నపట్నంలో సుగుణ విలాస సభ ఏర్పడింది ఇది కాక మరికొన్ని కొత్సాహిక నాటక సమాజాలు అభివృద్ది చెందాయి. రాత్రంతా నాటకాన్ని ప్రదర్శించే అలవాటును మార్చి మూడుగంటలు వాలుగుగంటల కాలంలో రసవంతంగా ప్రదర్శించే అలవాటు వచ్చింది

74 అవల ల ౦06669 రితి రర లలి లర లలి లి రిల 606666 6606066 ల ల 6 66

కంపెనీ నాటకాల్లో నోన్యగాడు

సంగీతమే ఆధిక భాగమాక్రమించే స్థితి మారి సంభాషణలు అభినయాల (ప్రాముఖ్యం పెరిగింది సుగుణ విలాస సభవారు తిరువాన్కూర్‌ సింహళంలో కూడా పర్యటించి తమిళంలో నాటకాలాడడంతో జౌత్సాహిక నాటక రంగం ఫ్రిరపడింది తమిళ నాటక సమాజాలు తమిళనాడు లోనే కాక తమిళులు నివసించే (ప్రాంతాలన్నీంటి లోను ఏర్పడసొగాయి. బౌత్సాహిక నాటక రంగం వృత్తి నాటక రంగంలోని కలుపుమొక్కల్ని పీకి పారవేసింది కౌత్సాహిక నాటక రంగం కళాకారులు వృత్తి నాటక రంగం రంగ (ప్రయోక్తల పద్దతుల్ని పాటిస్తూ నాటక సమాజాల్ని నడపసాగారు ఈ సిమాజాల్లో బాల నట సమాజాలే ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉండేవి ఇందులో ఎక్కువమంది 16- 1? సంవత్సరాల మధ్య వయస్కులే ఇలాంటి బాల నట సమాజాళ్ళ్లో మధురబాల వినోద సంఘం చాలా ప్రసిద్ది చెందింది ఈ బాల నట సంఘాలకు ఒరవడి పెట్టిన ఘనత కన్నయ్య చెట్టి కంపెనీక్షే దక్కింది ఆ తరువాత పేర్కోదగిన కంపెనీ నవాబురాజ మాణి క్యంపిళ్లే కంపెనీ ఈ కంపెనీలు దుస్తులు రంగాలంకరణ వంటి విషయాల్లో సినిమా శిల్పాన్ని అనుసరిస్తూ ప్రజల ఆదరాభిమానాల్ని చూరగొన్నాయి ఇలా సినిమా ప్రభావం వల్ల తమిళ నాటక రంగం దెబ్బతినింది ఆ తరువాత దేశానికి స్వాతంత్ర్యం సిద్దించినప్పుడు సినిమా తాకిడికి తట్టుకొని పునరుజ్జీవితమ్పై తిరిగి తల యెత్త సాగింది సినిమా రంగంలోకి వెళ్ళి విసిగిపోయిన నటీ నటులు ప్రయోక్తలు తిరిగి నాటకంవైపుకు తను దృష్టిని మరల్పారు ఇదే సమయంలో నుద్రాసు ప్రభుత్వం వారు వినోదపు పన్ను నుంచి నాటక ప్రదర్శకుల్ని మినహాయించారు

అడయారు కళాక్షేత్రంవారు ఆరుబయట రంగసలం మీద (ప్రాచీన సంప్రదాయాలతో నృత్య నాటకాల్నీ ప్రదర్శిస్తూ వేలకొలది జనాన్ని ఆకర్షించ సాగారు ఈ కళా క్షేత్రం వారు పాత కళారూపాల్నే మన సం(ప్రదాయం చెడకుండా కొత్తరంగభూమి పై కొత్త ప్రయోగాలతో నాటకాల్ని ప్రదర్శించి పేరు పొందారు ఈ కాలం లోనే తమిళ నాటక రంగంలో పెనునూర్చులు చోటుచేసుకొన్నాయి అభినయంలో పాత్ర చిత్రణలో సంఘటనల కల్పనలో సహజత్వం చోటుచేసుకున్నాయి ఆ తరువాతి కాలంలో సినిమాల (ప్రభావం నాటక రంగంపై పడి నాటకం సినిమా లాగా పరిణి తి చెందింది

తమిళ నాటకాల్లో హాస్యాణ్లీ కోమాళి బపూన్‌ వికటన్‌ తొప్పైకూత్తాడి అనే పేర్లతో వ్యవహరించేవారు కట్షియకారన్‌ బపూన్‌ ఈ రెండు పాత్రలు వేరని డా చిట్రరసు అం ౦0000 లఅ లలల లలల అల లలి లి లి ల లలి 9 0 లి లలల లల 00099 9696ల 75

దాశ్షీణాత్వ నాటకాల్లో నోస్యగాడు గారు తవు తమిళి తపయన్‌మురై నాడగంగళ్‌ ఓర్‌ ఆయ్‌వు అనే తవు సిద్దాంత గ్రంభంలోపేర్కొన్నారు నాటక రచయితలు బపూన్‌ పాత్రను తవా నాటకాల్లో 'ప్రవేశపెచ్చారు కాని వృత్తి నాటక సమాజం వారు బఫూన్‌ పాత్రను ప్రవేశపెచ్చారు ఇది విదేశీ ప్రభావంతో వచ్చిన మార్పు ఆంటూ చిట్రరసుగారు క్రీ శ ఓ6వ శతాబ్రంలో బపూన్‌ను అవెరికా సర్కక్‌లో ప్రవేశపెట్టారని ఆ తరువాత చివిధ దేశాల్లో ఈసం(ప్రదాయంచోటు చేసుకొందని ఆయన అన్నారు * డికె షణ్ముగం వంటి కళాకారుల బృందంలో ఈ బపూన్‌ పాత్ర లేదు 3.2.1. తమిళ హాస్యగాని వేషం - భూమికలు : కోమాళి రకరకాల వేషాలతో నాటకంలో దర్శనం ఇస్తుంచాడు కోమటివాడి లాగ ఓసారి బ్రాహ్మణుడి వేషంలో వురోసారి కావలి వాడి వేషంలో ఇలా రకరకాల వేషాలతో రంగస్థలంపై కనిపీస్తుంచాడు ఈ కోమటి వాని వేషాన్ని గూర్చి చెబుతూ ఎం ఎస్‌ కోటేశ్వరి పంజనైకట్టి వైరుపెరుక్కి కోట్టుం కుడ్రెయుం కొండు పట్టైనామం సార్‌త్తి వరుం సెట్టియార్‌ అంటే పంచెకట్టి కడుపును పెద్దది చేసి కోటు ధరించి గొడుగు పట్టుకొని ముఖానికి పట్టె నామాలు పెట్టుకొని వస్తాడని అర్ధం అలాగే ల బ్రాహ్మణుడు పంజకవ్చై ఉడుత్తి సిరియ ఉచ్చెకుడిమినట్టు కొండు తెరిచ్చి పూసూలాల్‌ ముదుగు సారిందు వరుం అపట్టు పార్‌పానయుం అంటే పంచెకట్టు కజ్టి చిన్న పిలక నిక్కబొడుచుకొని కనిపించగా వంటిని గీరుకొంటూ వచ్చే బ్రాహ్మణుడు * ఇక ఈ కోమాళి (హాస్యగాడు) పాత్ర ప్రవేశాన్ని గూర్చిన పాటలు తమిళ నాటకాల్లో కనిపిస్తూ ఉన్నాయి కోమౌళి (ప్రవేశించి గురువును గూర్చి ప్రార్ధించడం ఈ పాటలో వ్యక్తమౌతూ ఉంది ఆగడ విగడ వినయ కావలన్‌ ఆనంద సణజ్రైయినిల్‌ వందేన్‌ కుందడి డప్పా డ్యాన్సు వందేన్‌ నొడి నొడి ఫారీస్‌ గురుపరనే వరమరుళ్‌ వాయ్‌ 76 6000 0009609000 90 థల 6 అలల 0 ల 0 0060-4066 0 66 0600906 66669 వ

కంపెనీ నాటకాల్లో నోస్యగాడు ఇదు తదియే నాన్‌ వందేన్‌ పై పాటలో వోస్యగాడిని కావలన్‌ విగడన్‌ అనే పేర్లతో పీలవడం గమన్నార్హం ఈతడు కుంటుకుంటూ హాస్యపూరిత మైన నాట్యమాడుతూ ఒక్క నిముషంలో ఫారీస్‌ నుండి వచ్చి ఆనంద సభ జేరవచ్చాడట ఇలా వచ్చి గురువు అనుగ్రహం కోసం గురువు దైవం అనుగ్రహం కోసం ప్రార్ధించడం ఆనవాయితీ ఈ ఆనవాయితీని ఇప్పుడు హాస్ట్థూడు పాటించడం గమనించవచ్చు తమిళ సంగీత నాటకాల్లో సంగీతానికి చాలా ప్రాముఖ్యం ఉండేదని తెలుసుకొన్నాం ఈ కోమాళికి మార్షంగికుడికి మధ్య పోటీలా నడిచే సన్నివేశాలు కూడా లేకపోలేదు ఈ క్రింది పాట అందుకు చక్కని నిదర్శనం తత్తరిగిడ తత్తరిగడ తత్తరిగడ జిన్నాతాం తత్తరిగిడ తత్తరిగడ తత్తరిగడ జిన్నాతాం తత్తరిగిడ తత్తరిగడ తత్తరిగడ జిన్నాతాం ఆట్టుం ఆడి పాట్టుపాడి అనైవరైయుం సీరిక్క చెయ్య ఆగడ విగడ కోమాళి వందేన్‌ - పాటలో ఇందులో హాస్యగాని విధుల్ని చెబుతున్నాడు ఆట ఆడి పాట పొడి అందరిని నవ్వించడానికి కోమూళి ఆయిన నేను వచ్చానని అంటాడు తమిళ నాటకాల్లో హాస్యగాడు సంఘ సంస్కర్తగా కనిపిస్తాడు తక్కిడ తరిగడ తక్కిడ తరిగడ తక్కిడ తరిగిడ జిన్నాతాం తక్కిడ తరిగడ తక్కిడ తరిగడ తక్కిడ తరిగిడ జిన్నాతాం తక్కిడ తరిగడ తక్కిడ తరిగడ తక్కిడ తరిగిడ జిన్నాతలాం శ _ అప్పున్‌ పేచై కేక్కాదవన్‌ ఎల్బాం అడిక్కడి పోడువాన్‌ తరిగిడతోం॥ తరిగిడ॥ 2. _తాయిన్‌ చొల్లై తట్టినవన్‌ ఎల్లాం తన్నిక్కిపోడువాన్‌ తరిగిడతోం ॥ తరిగిడ॥ అలల 666 లద లల 90 ల9 అల లలల లల థల కం లలి రి లలల 9 అలల లి అల లిక లిలి 77

దాజ్షీణాత్వ నాటకాల్లో వోస్యగాడు 3 అవవై ఇవనై ఎచ్చు పాళ్లైపవన్‌ * అడిక్కడిపోడువాన్‌ తరిగిడతోం ॥ తరిగిడ న్‌ 4 ఊర అడిచ్చి ఉలయిల్‌ పోడువన్‌ తి ఊట్టు కుళ్ళేపోడువాన్‌ తరిగిడతోం ॥తరిగిడః భ్‌ క. కరుప్పు పొట్ణై పార్‌త్తు పల్టై కాట్టురవన్‌ 4 కల్లడి వాంగువాన్‌ తరిగిడతోం ॥ తరిగిడ॥ ల్‌ 6 సెవప్పు పాతై పార్‌త్తు పల్టై కాట్టురవన్‌ లం "సెరుప్పడి వాంగు వాన్‌ తరిగిడతోం శతరిగిడ4 పాటలో తండ్రిమాట విననివాడు తల్లి మాటను జవదాటినవాడు వాడిని వీడిని అడిగి జీవించేవాడు గ్రామాన్ని దోచి ఎసురు పెట్టి తినేవాడు నల్లని తెల్లని అమ్మాయిని చూచి పళ్ళికి లించేవాడు ఖచ్చితంగా బోల్తాపడుతాడని ఆ పాటలో సమాజానికి బుద్ది చెప్పడం కనిపిస్తుంది ఈ కోడంగి కావలన్‌ కోమాళి నాయకునికి స్నేహితునిగా నాయికకు చెలికత్తెగా కధాగమన చోదకుడిగా (ప్రేకకుల్ని మేల్కొలిపి వాటకం వైపు దృష్టి మరల్చేవాడుగా రకరకాల భూమికల్ని తమిళ వాటక రంగస్థలంపై నిర్వర్తిస్తూ ఉంచాడు 3.3. కన్నడ నాటక రంగం కన్నడ నాటక రంగాన్ని పరిశీలిస్తే జానపద నాటకాల్లోని వాస్యూడు సమాజంలోని లోపాల్ని తన హాస్య చతురోక్తులతో బయటపెట్టి ఆయా లోపాల్ని సరిదిద్దుకొనే ప్రయత్నం చేశాడు అయితే వృత్తి నాటక కంపెనీలు అమెచ్యూర్‌ నాటక సమాజాలు ఏర్పడీన తరువాత ఈ హాస్యగాడు కొత్త పరిసరాలకు అనుగుణంగా తన వేషభాషల్ని మార్చుకోవలపి వచ్చింది భారతదేశంలో ముఖ్యంగా దాత్షిణాత్య (ప్రాంతంలో పార్శీ నాటక సంఘంవారు ప్రదర్శించే హిందూస్తానీ నాటకాల్లోని హాస్యగాడు పొళ్చాత్య ప్రభావంతో వచ్చిన ఫూల్‌ బపూన్‌వంటి పాత్రల పరిచయం నాటక (ప్రదర్శకులకు అప్పటికే ఉంది అదీకాక ప్రజల అభిరుచిలో వచ్చిన మార్పుల్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని హాస్యపా(త్రలు కూడ తమ ప్రదర్శనను మార్చుకోవాల్సి వచ్చింది 78 ౨009009009 ఉల లి పలి రి లి లి రల లి 9 లలిత అలల థలిలి లి 9 ల లిరి లలి రిల తిల

కంపెనీ నాటకాల్లో నోస్యగాడు

3.3.1. కన్నడ హాస్యగాని వేషం - భూమికలు ; తెలుగు నాటక సాహిత్యంలాగా కన్నడంలో కూడా మొదట అనూదిత నాటకాలే ప్రదర్శింపబడేవి ఈ వాటకాల్లోని హాస్ఫూడు సంస్కృత నాటకాల్లోని విదూషకుడికి ప్రతి బింబమే అవుతాడు కన్నడంలో మొదటి నాటకం మి(త్రవిందా గోవింద లోని విదూషకుడు కూడ ఈ కోవలోకి వస్తాడు. అనూదిత సంస్కృత నాటకాల్లోని విదూషకుడు కూడ ఆనాడు ప్రజల్ని అలరిస్తూండేవాడు. శాకుంతల నాటకంలో విదూషకుడు రాజుకు నర్మ పచివుడిగా ఉంటూ అతనితో వేటకు వస్తాడు. ఆకలి దప్పులతో అల్లాడుతూ ఆతడు చేసిన ఆగడాలు (ప్రేక్షకుల్నీ అలరించి ఆనంద పరవనశుల్ని చేస్తుంది హాస్యగాడు ప్రారంభంలో హాస్యాన్ని ఒలికించినా ఆ తరువాతి ఉత్తరార్థంలో వచ్చే శోకమయ సన్నవేశంలో ప్రేక్షకుల మనసుల్ని కాస్తంత తేలిక పరిచే విధంగా ప్రవర్తిస్తూ ఉంచాడు ఈతడు అసంబద్రమైన వేషభూషణాలు ధరించి మాట నడవడికల్ని వ్యక్తీకరిస్తూ మనల్ని హాస్యానికి లోను చేస్తుంచాడు తన సరస సల్దాపాల చేత విపరీత చేష్టల చేత ప్రేక్షకుల్ని పిచ్చివాళ్ళ లాగా నవ్వేలా చేస్తుంచాడు

కన్నడ వృత్తి నాటక సమాజాల్గోని కృష్ణమూర్తి దొడ్డ నంజప్ప హలగేరిజెట్టుప్ప మరిరావు గుబ్బి వీరణ్మ హిరణయ్య మాస్టర్‌ హిరణయ్య వంటి హాస్యపాత్రధారులు ప్రజల్ని ఊరించి అలరించి హాస్య సాగరంలో ముంచెత్తేవారు సంస్కృత ప్రభావం వల్ల వృత్తి నాటక సమాజాల వారు మొదట ప్రదర్శించిన నాటకాల్లో హాస్యాన్ని మూలకరతో జోడించి ప్రదర్శించేవారు మొట్టమొదట కాళిదాసు నాటకాల్లోని విదూషకుడు కన్నడ నాటక రంగంపై కనిపించినా ఆ తరువాత వచ్చిన మార్పులకు అనుగుణ గా సంప్రదాయ హాస్యనటునికి భిన్నంగా హాస్యపాత్ర తయారైంది సమాజంలోని కొందరు వ్యక్తుల్ని అనుకరిస్తూ సామాజిక ఆహ్లాదం సంస్కరణ దృక్పథంలో హాస్యపాత్రలు కొత్త తొడుగులు తొడుక్కుని రంగస్థలంపై నర్తించసాగాయి ఈ శతాబ్ది ముందు వెనుక ప్రారంభమైన నాటక సంఘాల్లో హాస్యం కోసం మిఠాయిషాపుయజమాని అనే పాత్ర తప్పకుండా ఉండేది ఈ పాత్రధారి నాటకంలోని చివరి దృశ్యం ముగించడానికి ముందు (ప్రవేశించి ప్రేక్షకుల్ని నవ్విస్తుండేవాడు గుబ్బి కంపెనీ ప్రారంభమైన దినాల్లో చోరకథ గలే బకావళి మొదలైన నాటకాల్లో అభినయం ముగిసిన తరువాత ఫార్స్‌ అనే ఒక వినోద దృళ్యంతో కూడిన కథను అభినయించి ప్రేక్షకుల్ని నవ్వించేవారు ఇలా నాటకం చివరి అంశాన్ని ప్రదర్శించే అరం లలి లల 006 0లల 60 అలి లి ల ల లిలి లి లి ల థల 0 ల 6009 ౦6 లలిత ల అలల లలి 79

దాశీణాత్య నాటకాల్లో వోన్వగాడు సందర్భంలో హాస్యాన్ని ప్రవేశపెట్టే పద్రతి పాశ్చాత్య నాటక కంపెనీల నుంచి వచ్చింది షేక్స్స్‌యర్‌ కాలం నాటి ఇంగ్లండు వాటక ప్రదర్శనలో ఈ పద్రతే ఉండేది. ఆనాడు కన్నడ వాటక రంగంలో పౌరాణిక నాటకాలు ప్రదర్శించేట ప్పుడు చివరిగా యక్షిణి వేషధారి ఇం(ధ్రజాల విద్యను ప్రదర్శించి ప్రేక్షకుల్ని నవ్వించే దృశ్యం ఉండేది ఆ ప్రదర్శనల్ని గూర్చి అంబా ప్రాసాదిత నాటక సంఘానికి చెందిన రంగనారభట్టు ఈ విధంగా పేర్కొన్నారు అది చివరి దృశ్యమై ఉండేది ఆ దృశ్యంలో ఇం(ద్రజాల విద్యను చూపించేవారు. నేను మెల్లగా వచ్చి కిటికీ నుంచి దాన్నంతా తొంగిచూచి ఆత్యంతానందాన్ని పొందేవాణ్ణి వృత్తి నాటకరంగం ప్రారంభ దినాల్లో హాస్యదృశ్యాలు నాటక కరకు జోడించినట్టు ఉండేవికావు హాస్యాన్ని వ్యక్తపరిచేవిధానం విచిత్రంగా ఉండేది గుబ్బి వీరణ్మగారి మాటల్లో దీన్ని మనం చూడవచ్చు (ప్రతి అర నిముషానికి ఒకొక్క రాగం దోసెతెస్తారు తినటానికి కాసుకొకటి రెండు మూడు నాల్లైదు తదిగిణతో దోసె తెస్తారు తినటానికి అనే పల్లవిని హాస్యాన్ని ఒలక బోస్తూ నవ్వుతూ ఏడుస్తూ ముఖాన్ని రకరకాలుగా తిప్పుతూ రెండు వూడు ఆ వార్తల స్వరం వేసుకొని పాడిన తరువాత కరతాళ ధ్వనులు జోరెక్కినందువల్ల మనసు షమాధావపడి సంతోషం పొంది ధైర్యంతో పని చేసింది కృష్ణమూర్తి లొంటి హాస్యనటులు ఆయా నాటకాల్లో హాస్య గీతాల్ని శాస్త్రీయ రాగాలతో ఆలపఫించేవారు ఉదాహరణకు శాకుంతల నాటకంలోని విదూషకుడిపాట శంకరాభరణం ఆదితాళంలో నడిచింది వరదాచార్యుల కంపెనీలలో విదూషక పాత్రను ధరించిన కృష్ణమూర్తి మరిరావులు హాస్యగీతాల్ని శా,స్త్రీయ రాగాలాపనలతో పాడి గొప్ప హాస్యనటులనిపించు కొన్నారు కాని సదొరమే కృష్ణ లీలలవంటే నాటకాల్ని వ్యాపార దృష్టితో వాటక కంపెనీలకు రాసి ఇచ్చిన వారు జన సామాన్యంలోని రాగాల్ని తీసుకొని రాసి పాడి జనప్రీయంగా వాటిని మలచుకో సాగారు హాస్యనటులు ప్రదర్శించే చాకలి దొంగ గరుడ స్తంభం దాసయ్య లాంటి పాత్రల ప్రదర్శనల్లో శాస్త్రీయ లక్షణాలు ఏవీ కనిపించవు భావం కంటే శబ్బానికి ఎక్కువ (ప్రాధాన్యం ఇచ్చి ప్రదర్శించడం వల్ల ఆ పాటలు మూటలు జనప్రియ మైనాయి ఇలా హాస్యగీతాలు శాస్త్రీయ పద్దతి నుంచి జనప్రియ రాగ పద్రతిలోకి అడుగిడింది 80 అలలల ల 000600 ల 66060 66 06 6 ల లలల 6060 లలలల 6 లలల 69

కంపెనీ నాటకాల్లో వోన్యగాడు.

వృత్తి నాటక కంపెనీల్టోని హాన్యగాడు చాలా మొరటు హాస్యాన్ని ప్రదర్శించేవారు. అందువల్ల కొంతగొడవలు కూడ జరిగిన పందర్భాలున్నాయి క్రీ శ 1914లో శృరోరీలో పాండవ విజయం నాటకంలో వీరణ్మసాబి పాత్ర ధరించి బ్రాహ్మణ వర్గాన్ని కించపరిచేలా ప్రదర్శనను కొనసాగించాడు అందువల్ల శృంగేరీ మరం అధికార వర్గానికి ఆ గ్రామంలోని సామాన్యులకు తగాదా వచ్చి నొటకాన్ని ఎవరూచూడలేక పోయారు ఆ తరువాత వీరణ్ఞగారే మరాధికారుల్ని క్షమాపణ వేడుకొని కించపరిచే సంభాషణ ల్ని తొలగించిన తరువాత మాత్రమే నాటకం ప్రదర్శింపబడింది

కన్నడ నాటక రంగంలో ఇంగ్రీషు పాటల్ని చొప్పించి హాస్ట్రగాడు ప్రదర్శకుల్ని నవ్వించడం కూడా ఉంది *“60౪70గగాల( 13 ౪6 00౧1 2 ౧౮౭కి టంలో కరణ ఆఅపంం008 ోం06- 0౪801 "04008 85631 ౧03510 6 0212001808 0410 ౨400144608 1/64 80006) 3800164 $85066 2 ౧0౬ [02600 1 20006) *20ట జుు4102 6136 161 మ ౧663400 8) తి2టకయ0100 200 ౧068026060" కె హిరణయ్య దేవదాసి నాటకంలో ఇంగ్రీషు హాస్యగీతం కన్నడ రంగస్టలాన్ని భిన్న దృక్పధం వైపు మళ్ళించింది ఆ పాటలు ప్రజలకు అర్ధం కాక పోయినా జనం దాన్ని చక్కగా ఇదడిషవామవణ ట్రీ యా ళల క-తతతుందత్సరాల్లో కన్నడ రంగభూమిలో తమిళ పాటలు కూడా ప్రవేశించాయి బి యన్‌ చిన్నప్ప తమిళ పాటను పొడి సెభాష్‌ అనిపించుకొన్నాడు

కర్ణాటక వృత్తి నాటక రంగంలో హాస్యరసాన్ని పోషించడానికి పలువురు నటులు ఉండేవారు శ్రీ శ 1877లో గదడ్‌ కర్ణాటక నాటక కంపెనీలో బాదామి ఫుట్దాచార్యులు మైసూరులోని అంత,పురం కంపెనీ మైసూర్‌ లిటరరీమరియు డ్రమటిక్‌ అసోసియేషన్‌ నాటకసభలో సి సుబ్బరాయలు వరదాచార్యులు స్టాపించిన రత్నావళి నాటక మండలిలో కృష్ణమూర్తిగారు గరుడర కంపెనీలో పావంజియవరు మొారు హాస్యపాత్రల్ని ధరిస్తూ ఉండేవారు గుబ్బి కంపెనీ ప్రారంభదశలో దొడ్డనంజుప్పుగారు హాస్యపాత్రను ధరించేవారు వీరి తరువాత వీరణ్మాగారు హాస్యగాడి వేషం ధరించి కర్ణాటక రంగభూమికి ఓ విశిష్టస్టానాన్ని ఆర్షించిపెట్టారు హలగేరి హాల సిద్దేశ్వర (ప్రసాదిత సంగీత నాటక మండలిలో కెసి చిక్క జాట్టప్ప హాస్యపాత్రను ధరించేవారు క్రీ శ 1900లో యళందూర్‌ నాటక మండలిలో అంతర 00006 0990060609 6090060060 6 6 అలల అలల లల ర రిల ర ల క లల 96 81

దాక్షీణాత్య నాటకాల్లో నోన్వగాడు నకల సుబ్బణ్ఞ గారు ప్రభావతి దర్భార్‌ పాండవ విజయం మొ నాటకాల్లో హాస్యపాత్రను ధరించేవారు ఉత్తర కర్ణాటకంలో హేళవయ్య లరిత్మణ పురి రామశ్యాస్త్రి, అనే నటులు హాస్యానికి పేరు (ప్రఖ్యాతులు తెచ్చినవారు చామరాజేంద్ర కర్ణాటక మండలి( అరమనికంపెనీ)లో దేవరాజేవర్మ లశ్మీపతి శ్యాస్త్రి, పుట్చారి శ్నాస్త్రి లవ్నీపతి శాస్త్రి, మొదలైనవారు విదూషక పాత్రను ధరించేవారు తుంకూరు నాటక సభా నాటకమండలిలో బఫూన్‌ మునిస్వామప్ప విదూషకుడిపాత్రను ధరించేవారు గుబ్చి బ్రాంచి నాటక కంపెనీలో వెంకోబరావు హాస్యపాత్రనుధరించి ప్రేక్షకుల్ని కడుపుబ్బ నవ్విస్తూ ఉండేవాడు. రసిక జనానందిని వాటకకంపెనీలో బపూన్‌ గోపాలయ్య ఆలహళ్లి క్రీ, విజయలక్ష్మి వాటక కంపెనీలోరాఘవేంద్రరావు పీర్‌ సాహేబ్‌ చంద్రకళ వాటక మండలిలోపార్టసారధి అణ్మయ్యప్ప కళాపేవా మండలిలో డిక్కి మాధవరావు తమాష్‌మాధవరాయరు చిందోడియ కె బి ఆర్‌ డ్రామా కంపెనీలో చిందోడి శివణ్మగారు హాస్య పాత్రల్ని ధరించి ప్రజల్ని అలరించేవారు హాస్యగాడి వేషం వేసేవారు వేష భూషణాలతోను మాటల వైపరీత్యంతోను ఏదో ఒక విధంగా (ప్రజల్ని నవ్వించడానికి ప్రయత్నించేవారు పూర్వ ౦ నాటకంలోని హాస్యం మరీ మోటుగా ఉండేది అయినా ఆ హాస్యాన్ని విద్యావంతులైనవారు సామాన్య ద్రేక్షక్తుం కోసం ప్రదర్శించాల్సి వచ్చిది అలాంటి హాస్యాన్ని ప్రదర్శించిన వీరణ్మగారినొ+జం8416 ౮0౫౫8128" అన్నారు. ఆ తరువాత కర్నాటక వాటక రంగంలోని హాస్యం తన మొరటుతనాన్ని వదలి నాజూకు తనానికితిరిగిన తరువాత కె హిరబ్బయ్య ౦3108 ౮0801120" అనే బిరుదు పొందారు (ప్రేక్షకుల దృష్టిని సామాజిక సమస్యలపై అనగాహన వైపు మురలిన వారిలో టి షికైలాసం (శ్రీరంగ కె హిరణాద్యులు పేర్కోదగినవారు ఇలా వివిధ నాటక కంపెనీల్లో ప్రసిద్ది చెందిన నటులు హాస్యపాత్రల్ని ధరించి (ప్రేక్షకుల్ని అలరించి వారి చేత సత్కరింపబడడం చెప్పకోదగిన అంళం 3.4. మలయాళ నాటక రంగం ; కేరళ రాష్ట్రంలో తమిళ సంగీత నాటక కంపెనీలు క్రీ శ 19వ ళతాద్రిలో పర్యటించనారంభించి క్రీ శ 1950 వరకు పర్యటించాయి శై రర ల0 0600606000 009 6 6 66660 6006ల 6 66606 లల 60666 66669

కంపెనీ నాటకాల్లో వోస్యగాడు తమిళ నాటకాన్ని అనుకరిస్తూ శంకర నాటకాలు బయలుదేరాయి కేరళ దేశంలో క్రైస్తవ వృత్తినాటక కంపెనీలు మలయాళ నాటక సాహిత్యంలో ఓ సుస్టిర స్టానాన్ని ఆక్రమించాయి క్రైస్తవ వృత్తి నాటక కంపెనీల్నీ అభివృద్ది చేసిన వారిలో వి యస్‌ ఆండ్రూస్‌ పిజె చెరియన్‌ పి జె జోసఫ్‌ సబాస్టిన్‌ కుంజా భాగవతార్‌ అగస్టిన్‌ జోసఫ్‌ పిజి అ|బహాం మొదలైన వారు పేక్కోదొనీవారు కొచ్చిన్‌లో నారక్కల్‌ పుతనంగడ కుటుంబ సభ్యుల అవిరళ కృషి ఫలితంగా బైబిలు, సంబంధిత నాటకాలు కేరళ ప్రాంతమంతా ్రదర్శితమైనాయి హీజౌ చెరియన్‌ గారు వి యస్‌ ఆండ్రూస్‌తో కలిసి మొట్టమొదట కేరళలో రాయల్‌ సినిమా అండ్‌ (డ్రమటిళ్‌ కంపెనీ పేరుతో క్రీ శృ 1928లో ఒక నాటక సమౌజాన్ని స్థాపించారు ఆ తరువాత కొంత కాలానికి కంపెనీ లోని వారికి కలిగినా అధిప్రాకూ టో ధాల వారు విడిపోయి నారక్కల్‌ సన్మార్గ విలాస సంగీత నటన సభ (క్రీ ఈ 1934) పేరుతోను సన్మార్గ పోషిణి సంగీత నటన సభ (క్రీ + 1935) (ఆ తరువాత ఇది సన్మార్గ విలాసం నటన సభ అయింది) పేరుతోను స్టాపించి సొంత కంపెనీలు నడుపుకో సాగారు పి జౌ అబ్రహాం ఆండ్‌ కంపెనీ రాయల్‌ సినివవా అండ్‌ (డ్రవుటిక్‌ కంపెనీలు ప్రదర్శించిన పరుదేళ నష్టం మసన ర్షిన్నపనాడ విరాపంవుఖని నాటకాలకు చక్కని స్పందన లభించింది ఈ కథల కళి*ిన మలయాళ నాటకాలు కేరళ (ప్రాంతంలో విస్ప్రతంగా (ప్రదర్శించడం వల్ల తమిళ సంగీత నాటక సమాజాల ఉధృతిని కొంత తగ్గించగ లిగాయి అయినా తమిళ సంగీత నాటక సమాజాలు (ప్రదర్శనల్లో రంగాలంకరణ మేకకు మొదలైన వాటిలో అనుసరించే పద్రతినే మలయాళ నాటక ప్రదర్శకులు కూడా అనుసరించారు తమిళ నాటక సమాజాలు తాత్కాలికంగా నిర్మించిన నాటకశాలల్నీ ఒక చోటి నుండి మరో చోటికి తరలిస్తూ ఆయా ప్రదేశాల్లో (ప్రేక్షకులు అందించిన ఆర్థిక సహాయంతోనే వారు నాటక (ప్రదర్శనలు ఇవ్వసాగారు కేరళ ప్రాంతంలోని నాటక సమాజాల్లో రానురాను మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి అచ్చమైన ప్రాంతీయ వాతావరణాన్ని ప్రదర్శనలో కల్పించి నాటకాలు ప్రదర్శించ సాగారు ఇలా చేయడం వల్ల తమిళ నాటక ప్రదర్శన ప్రభావాన్ని కొంత అడ్డుకోసాగారు స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత కేరళ నాటక రంగంలో చాలా మార్పులు వచ్చాయి శాశ్వత నాటక శాలల్ని అల తం లర 000 అలరి లం రి లల రల 0 అలి లల లల 669 6696ల ల రి లల లలి లలిత 83

దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో నోస్యగాడు

నిర్మించి వాటిలో చక్కగా విద్యుద్దీపాలు అవుర్చి రంగఫ్టలాన్ని (ప్రకాశవంతం చేశారు రంగస్థలంపై చక్కని దృశ్యాలు గల తెరల్ని కూడా నడిపి విదూషక పాత్ర ఉన్నా లేకపోయినా తప్పకుంధా ్రవేళపెచ్చేవారు హాస్యగాడు తన హావభావ విన్యాసాలతో మాటలతో పాటలతో నాటకాన్ని రక్తి క్య్చించేవారు

3.4.1. మళయాళ హాస్యగాని వేషం - భతామికలు ఇైస్తవ ఇతివృత్తాల్ని తీసుకొని నాటకాలు ప్రదర్శించే వాటిలో కట్షియంగారన్‌ పేరుతో హాస్యగాడు ఉండేవాడు వాని వేషాన్ని గూర్చిచెబుతూ చుమ్మార్‌ చూండల్‌ తన గ్రంధశంమ౧3020 736200 12 1412 అనే పుస్తకంలో ఇలా రాశారు

రగంకథా 2 బుయింి *ంజరంం మి 0106 0య6, ౦ 04 0 జుగ్‌ం4! 1600 [1646 10 2 00% 46 20౧2189 3౯61066 ౪౧ [0 06 00400 0 ఓం 43 వాంటనికై, అపో లోలిః 1ఏ పంట 100160 813 3020 26 టయ101008 4020686418 186 $400- తియ, ౪0౪16 ౦౮14101) జుటం6 టం *టం16 28610006 *

అంచే కట్టియంగారన్‌ తెల్లని గడ్డం కలిగి రెండు వరుసలు పలు వరుస ఆకర్ణాంత వరకు కనిపించేలా అమర్చి తాను తొడిగిన షర్టులో గుడ్డలు కుక్కడం వల్ల ఆ రూపం చూచి జనం విరగబడి నవ్వేవారు కొండలాగా కనిపించే ఆ కడుపు చూచి గేకకులు ఆనందించేవారు

సంప్రదాయ నాటకాల్లో కూడియాట్టుం ను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవచ్చు ఇందులోని విదూషక పాదత్ర చాలా ప్రాముఖ్యం కలిగి ఉంటుంది ఈ కూడి యాట్టుంని సేక్కియార్‌ అనే తెగకు చెందినవారు ప్రదర్శించేవారు ఇవి సంస్కృత నాటకాలు అయినా వాటిలోఅనేక రకాలైన ప్రాంతీయ అనుషానాలు (110115) చోటుచేసుకొని ఉండడం వలి అవి ఆనాడు కేరళ వాసుల్ని అంతగా ఆకర్షించగలిగాయి కూడియాట్టుంలో విదూషక పాత్ర చాలా ప్రాముఖ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది విదూషకుడు సంస్కృత స్రాకృత మలయాళ భాషల్లో చక్కని వైదుష్యాని కలిగివుంచాడు ఇతడు ఇతరుల బలహీనతల్ని కనిపెట్టి తన హాస్యోక్తులు చేత వాటిని సరిదిద్దడానికి (ప్రయత్నిస్తాడు. ఇలాంటి హాస్యాక్తులు కుంచన్‌ నంబియార్‌గారి తుళ్ళల్‌ కావ్యాల్లో కనిపిస్తాయి. కూడియాట్టంలో మువ్విధాలైన విదూషకులు ఉంటారు మొదటి విదూషకుడు

గొప్పచైదుష్యం కలిగినవాడిగా తాంత్రికుడిగా ఉంటాడు రెండో విదూషకుడు

84 అం0060 90 600996 అరల 0 ల 60669 00 96 9606900600 6600696969

కంపెనీ నాటకాల్లో నోన్యగాడు బౌద్దమలతాన్ని ఎక్కువగా అభిమానించేవాడుగానూ వైదిక మతాభిమానిగానూ కూడ మసలుతాడు ఇక మూడో రకం విదూషకుడు (భ్రష్టబ్రాహ్మణులకు ప్రతినిధిగా నిలుస్తాడు కేరళ రాష్ట్రంలో విదూషక పాత్ర ప్రాతినిధ్యాన్ని బట్టి ముఖ్యంగా మూడు దశలు కనిపిస్తాయి ఈ విషయాన్నే ౩ పి నారాయణ పిషరోటి 60982802 10 6012629 అనే వ్యాసంలో ఇలా అన్నారు. కె2ంం6 0౧ ఓం ఉజజం16 0006 ౪714090804 గలడంం టం 19న0గ201 342863 1 6 కం[00/ 0 సల!& ౦00౪16 96 ౦0౬౦౫౪౦6 ” 1 కేరళ రాష్ట్రంలో (ప్రచారంలో వున్న కూడియాట్టుంలలో అత్యంత ప్రాచీనమైంది మంత్రాంగ ఇది భాసుని ద్రరిజ్హాఅకొనషద.రాయ్మట్సి నాటకంలోని మూడో అంకానికీ పంబంధించింది ఇందులో ఉజ్జయిని వహారాజు గారి సచివులు కజుక్కూత్తున్ని (వసంతకుడు) వాంతన్‌ బౌద్దన్‌ అనే పాత్రలు ఉంటాయి మంత్రాంగాన్ని పరిశోధకులు “వీకాంక నాటకంగా పరిగణీంచారు ఈ నాటకాల్ని 38 రోజులు ప్రదర్శించారు రెండురోజులు మినహా మిగిలిన 36 రోజులు వసంతకుడే (కజు క్కూత్తున్ని) ప్రాధాన్యం వహించి ఉంచాడు ఈ నాటకంలో విదూషకుడు బ్రాహ్మణుడు బౌద్ద భితువు ప్రజలు "కాలా ఉఇదాళాకారొలొకరొకోళకొగోరవీంచుకాంటూ ఐక్యంగా ఉండేవారని తెలుస్తోంది ఇది విదూషక పాత్ర సృష్టి ప్రాధమిక దళ కావచ్చు కూడియాట్టంలోని విదూషకుని వేషం సం(ప్రదాయసిద్దంగా ఉంటుంది ఇతడు ముఖానికి వత్షానికి తెల్లని బియ్యపు పొడి పూసుకుంటాడు అవి చారలు చారలుగా ఉంటాయి పసుపుతో వతష్టలం చేతులు నుదురు బుగ్గలు ముక్కు భాగాల్లో గుం(డ్రని గుర్తులు ఉంటాయి పొడవైన నల్లని చొక్కా ఒకపక్కకు వాలిపోయిన మీసాలు మరో పక్క పైకి ఎత్తిన మీసాలు ఉంచాయి. ఒక చెవిలో చుట్టిన తమలపాకుల్ని మడిచి పెట్టి ఉంటాడు మరోచెవిలో చెవి పోగులకు బదులుపువ్వులు ఉంచాయి చేతిలోచుట్లిన ఆకును పట్టుకొని భిక్ష మడగటం వంటి లక్షణాల్ని అప్టుకుట్టున్‌నాయర్‌ 06 *6000ీీటిడ (61009669 $01664 9125 అనే వ్యాసంలో శం 7164000242 ఉం అల ౨01610 & ౧01166 ౪0 162 62298 [0౯ 25 కంల 66 ఫీంగు16 1 టం ౧౭౧3212 03 206 2006 ౧4098 జూం ంటంరే ౪10 *న140 ౧06 86 ఇల 56ిట జడే 7జ318100 ౦12 92గేద 06 మం పం జుం 10000626 ౨౧టు, అరిం 6 00009099 అలల కక 66 666 తరి లలి 6 లలి 6 థల లలి తలల లలల లి 85

దాశ్షీణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు 062060 10 18 1008 జు6 ౪౧66 0120౬12063 [07 46 663 8 01201 063206 ఈం౦0118 09 9166 జర 00008 ౪౧%జారు 00 46 0484ల 1101106 0061 1 గయిం6 12 01662 206 2 02110[00జ3 1 టం 0టఉల 111206 00622080 6 అజ 206 06:5 0౯ ౫3 ౧౦౧౦౦1౪108 €ం 28రు[06400 2 6 ౧2౧౧3382 200 46 2800906 2 16 వీలు 6 “కా

నాటకంలో నాంది ఆయిన తరువాత ్రవేశికలోనే విదూషకుని ప్రవేశం ఉంటుంది చారి అనే నృత్యం పూర్తి అయిన వెంటనే విదూషక్తస్తోభ ప్రవేశం ఉంటుంది విదూషకుడు ఒకచేతితో ఒక పాత్రను పట్టుకొని మరో చేతిలో యజ్ఞోపవీతాన్ని శుభ్రం చేస్తున్న వాడిలా (ప్రవేశిస్తాడు చేతి వ్రేళ్ళతో తలవెంట్రుకల్ని దువ్వుతూ పై వస్త్రంతో విసురుకుంటూ (ప్రవేశించి ధ్యానం చేసి ఆతరువాత తన హాస్యోక్టులతోజనాన్ని అలరిస్తూ ఉంచాడు

విదూషకుడు సంస్కుతంలో శ్రకాలకు ప్రాకృతంలోను మలయాళంలోను భావాన్ని విడమర్చి చెబుతుంటాడు ఒక శ్లోకాన్ని వివరించడానికి దాదాపు 20 నుండి 36 నిముషాల వ్యవధిలోనే సంస్కృతంలోని విదూషకుణ్ణి తలపింపజే స్తూ తన భార్య అనాకారి తనాన్ని కూడ వివరిస్తాడు (బ్రహ్మదేవుడు ఆమెను సృష్టించే సందర్భంలో సౌందర్యం సుకుమారత మధురత్న కాంతమొదలైన వాటిని పూర్తిగా ఇతరులకోసం వెచ్చించి ఇవేవీ తేని సందర్భంలో విదూషకుని భార్యను సృష్టించాడు,.అందచే ఆమె ఎంత్‌ అనాకారో ఊహించుకోవచ్యు

విదూషకుడు వుంటత్రాంగంలో వాద 'ప్రతివాదాల్ని కట్టుకధల్ని నిర్వచనాల్ని వ్యాఖ్యానాల్ని భాష్యాల్ని ఆఖ్యానాల్ని ఉపాఖ్యానాల్ని హాస్యధోరణి లో చెప్పాలంచే ఆతడు మంచి వైదుష్యం కలిగినవాడిగా ఉండాలి అన్నిశాస్తాల పరిచయం కూడ అవసరమే ఈవిషయాన్నిగూర్చి చెబుతూ డి అప్పకట్టిన్‌ నాయర్‌ 1 కజర84280 థం ఇం90- క0206 13 1006౦6 0? 5జ0య104 ఏం 7160302302 12 90464 296 1013 ౧౫౦౧౧౯ 510 66౧0౦60161 8 211 02620, 211 రేజుక202 206 అఈలటు/టి038 0010004606 ౪14 ఉం [110640 10418109 8 2130 4ం ౮2184 256 36668154 ₹68టంటు 08100016 జథ 0 19 90 92004జథూటి "ప అంచారు

ఇలా కూడియాట్టంలో విదూషకుడు చక్కని వైదుష్యం కలిగి తన హావభావాలతో జనాన్ని అలరిస్తూ మలయాళ నాటక రంగ చరిత్రలో ఒక విశిష్టస్థానమాక్రమించాడు ఇంతవరకు పరిశీలించిన అంశాల్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని కంపెనీ నాటక చరిత్రలో హాస్యగాడు ఓ నూతన అధ్యాయాన్ని ప్రారంభించాడని తెలుస్తూ ఉంది పాశ్చాత్య రిం అలిరలి 00 లల 6 లలల ల లలల లి 0 09 9096ల లల ర లల 6 0 ల0 60690 9 లలల లల

కంపెనీ నాటకాల్లో నోస్యగాడు

(ప్రభావంతో పార్శినాటకసమాజాలు మహారాష్ట్రనాటక కంపెనీల (ప్రభావంతో వోస్యూని వేషంలోను భాషలోను చాలా మార్పులు చోటు చేసుకున్నాయి, ఈమిళం తప్పు తక్కిన దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో సంస్కృత విదూషకుని ప్రభావం చాలొ వరకు ఉండేది అయినా ఆ (ప్రభావం కంపెనీల రాకతో కొంత తగ్గు ముఖం పట్టింది కంపెనీల ప్రభావం ప్రబలమైన ఈ రోజుల్లోనే నాటకం నాటకంలోని హాస్య పాత్ర ప్రజలకు దగ్గరయింది ఈ హాస్యగాడు సంఘంలోని (ప్రజల ఆహ్లాదానికి ఉపకరిస్తూ ఉండేవాడని 'గ్రహించాం

కి

కలు ; భ్రాసకలు

1 _వాట్యకళ - ఎప్రిల్‌ 1967 పు 15-16 2 నాట్యశాస్త్రం - 24 అధ్యాయం 106 శ్లోకం 3 భావ(హ్రౌూళశనం నెం 45 పు 289 4. నాట్యకళ సెప్టెంబర్‌ 1970 పు 26 మయమెొధమముతుప్రైాలత్‌ శతక భు 26 6. తమిళ తపయన్‌ మరైనాడగంగల్‌ ఓర్‌ ఆయ్‌వు పు 101 ? _నాట్టుపుర ఇపై నాడగంగల్‌ పు 62 8 చూ కన్నడ రంగ భూమియ వికాసఫు 155 $. చూ కన్నడరంగ భూమియవికాస పు 155-156 10 యుంయజి ఉల 1 సయం - ? 104 11 కుంనయి-?6 12 -థం-పి 68 13. -60-2 72 అరి రిల 6 లలి అథ 9 లిం లలి లలి లల అలవి లిం లలి లలి కలల లతల ల ల లలల 8?

దాశీణాత్వ నాటకాల్లో వోస్వగాడు షో ఒటస్‌ ఒ్య్య 4. జానపద నాలుకాలు - హాస్యగాడు జానపద నాటకాలు ఒక దేశ ఒక ప్రాంత సంస్కృతికి దర్చణాలుగా నిలుస్తాయి ఇవి ఆయా (ప్రాంతాల్లో చరిత్ర సంస్కృతిని తవులో ఇచటడ్చుకొని ఆయా సంప్రదాయాలకు తరగని గనిలా ఉన్నాయి ఆయా నాటకాల లక్షణాల్ని పరిశీలిస్తే అవి భిన్నత్వంలో ఏకత్వాన్ని కలిగి ఉన్నాయి ఇవి సంప్రదాయ నాటకాల కంటె విలక్షణమైనవిగా కనిపిస్తాయి ఈ రెండింటికి గల తేడాలను బలవంత్‌గార్లి గారు ఇలా పేర్కొంచారు "0% రయుు2 13 ౪0301000001065 02060606, 00316జఆంళంఏ/ 18016 ”%0 0120121 'శంఉ60 1 ౯86 0020 ల 90౧% 92 660 ౧౦౦ [08 19 828ల2 6 ౧121531021 1301664 గం [0% క9లాగిలి ఉం యింజండ! లాజరు 20001608 లంటి 06 ౩౫|| ఉం౦టిం 6811 ౧0 1 2003464 020 946 & ఇలం16 00౫20010/ ౬6 ఇగ 100 ౧15102] 13 10౯ 6 096 1౪ 86 01 123 [0258 202621 206 ౧16౧ 0 ఉం 10%6[00య00 6000910460 6 0౯40230/ 220 6 ౧౮231021 18 10౯ 10 లః: ఖం అజయ ౧౯1౦౪3 మంఇ)ట్విం £009 టం 90602౯ 306 ౧08: 3800 మే ౩ ంగతట ఇమం ఉం యణ! 120కు "1 ఇలా జానపద నాటకం నీరంతరం స్వేచ్చగా ఉంటూ తనల్‌ "ప్రాంతియతిను ఇముడ్చుకొని నింపాదిగా ఉంటూ జాతికి జీవధాతువై ఒక విశ్వవ్యాప్తమైన అంశాన్ని తనలో దాచుకొన్న గొప్ప కళారూపం. దీనిలో ఆయా (ప్రాంతానుష్థానాలు చోటుచేసుకొని ఉంటాయి మత ధార్మిక కర్మలతో పాటు లౌకికతత్వానికి కూడా ఇది ప్రతీకగా నిలుస్తూ ఉంది భారతదేశం లోని ఈజానపద నాటకాలన్నీ ఒక దానితో మరొకటి పోలికలు కలిగి ఉంచాయి దాక్షిణాత్య జానపద నాటకాలలో ఒక ఏక సూద్రత కనిపిస్తుంటుంది అలాగే అందులోని విదూషక పాత్ర ప్రవేశం కూడా అలాగే ఉంటుంది. ౬. ఈ అధ్యాయంలో దాక్షిణాత్య జానపద నాటకాల సంక్షిప్త పరిచయం వాటిలో హాస్యగాని పాత్రను గురించి తెలుసుకొందాం 4.1. తెలుగుజానపద నాటకాలు : తెలుగులోజానపద నాటకాలు (ప్రాంతాన్ని బట్టి అందులోని ఇతి వృత్తాన్ని బట్టి ప్రదర్శనా పద్రతిని బట్టి ప్రదర్శించే వ్యక్తులను బట్టి వివిధ పేర్లతో వ్యవహరింపబడుతూ ఉంది చిందుభాగవతం గోంధళీభాగవతం 88 అ౦ 6060000060 606600 60600 6 అలల 6 0 అల60 6 60066 6900060606 66696

జానపద నాటకాలు- వోన్యగాడు

గొల్ల భాగవతం మొదలైన దాన్ని (ప్రదర్శించే కులాల వారి పేరుతోను తూర్పు భాగవతం కూచిపూడి భాగవతం (ప్రాంతాన్ని బట్టి బయలాట వీధి నాటకం యత్షగానం వంటి (ప్రదర్శనా రీతిని బట్టి ఆయా పేర్లతో పిలువబడుతూ ఉంది

ఈ జానపద నొటికొలన్నిటి లోను వాస్టూని పాత్ర ఒకేవిధంగా ఉంటుంది ఆయా నాటకాల్నీ పరిచయం చేసిన తరువాత వాటిలోని హాస్యపాత్ర ప్రత్యేకతను వివరించడం జరుగుతుంది శీ. 1.1. యక్షగానం సంగీతం, సాహిత్యం నృత్యం అభినయం, గానం, వాచికం అలంకరణ ఆహార్యం మొదలైన సర్వకళల సమాహారంగా రూపాందిన దృశ్యకళారూపం యతగానం ఇది మన దేశీయ సరిస్వా్యాతిమీదద్తువయునిటివిన మొల్ల పద్రతికి ఛీన్నరగొ ఆబాలగోపాలాన్ని అలరించింది ఈ యతగానం మూడు దళల్నిపాంది క్రీ శ 17వ శతాబ్లి వీధి నాటకాలతో అబేధం చెందిందని పరిశోధకులు గుర్తించారు. యక్షగాన నాటక ప్రక్రియ సంస్కృత రూపక లక్షణాల కంచె విలక్షణంగా ఉంటుంది ఈ విలక్షణతే యక్షగాన దేశీయతను నిరూపిస్తుంది

యక్షగాన వాణక్షవితనే పదం నాయశరాజులోకకరకో సర్పడ్‌ంది ఈ కాలంలోనే కానన గ్రహించడం దానితో అభేదం చెందడం జరిగింది యతగానంలో కధా వస్తువు ప్రధానంగా పొరాణికమే నాటకానికి ప్రాణం లాంటి వారు సూత్రధారుడు ఇతడు ప్రదర్శన ప్రారంభం నుండి అంతం వరకుండి దాన్ని నిర్వహిస్తాడు మాధవి సుందరకాండకు సింగి సింగడు మంత్రసాని వంటి సంప్రదాయ పాత్రలు యత్షగానంలో(ప్రధాన పాత్రను పోషిస్తాయి ఇవి కథలోని పాత్రలతో కలిసి పోయి వోస్యరసాన్ని పోషిస్తూ కథ నడవడానికి పట్టుగొమ్మల్లా ఉంచాయి ఈ పాత్రలలో ఏదో ఒక పాత్ర ప్రదర్శన ప్రారంభంలో (ప్రవేశించి నాటకంలోని పాత్రల్ని ప్రేక్షకులకు పరిచయం చేస్తుంది పాత్రల స్వగతాన్ని ప్రేక్షకులకు తెలుపుతుంది నాయికా నాయకులకు శృంగార సహాయక పాత్రగ కూడా ఉపయోగపడుతుంది

యతగాన నాటకంలో పాత్ర (ప్రవేశం ఒక ప్రత్యేకతను సంతరించుకొని ఉంటుంది రంగప్టలంపైకి వచ్చే పాత్ర తనను తాను పరిచయం చేసుకోవడం ఆనవాయితి కొన్ని సందర్భాలలో సూత్రధారుని మాధవాది పాత్రలో పరిచయం ఆపా(త్రల్ని చేస్తుంచారు రదర అలరి ల 0 9 900 అలరి లి 0 అలల 660 అల అథ అల లి ల లలి తర థల కలల థ 8

దాశణాత్య నాటకాల్లో వోన్వగాడు పాత్రలు తవును పరిచయం చేసుకొంటూ ఆయాపాత్రల ఆహార్యాన్ని కూడా వర్ణించడమవుతుంది యక్షగానంలో హాస్యానిదే పైచేయి వాటకం లోని వేద వేదాంతాలు నిగూఢార్జాలు వీరశ్ళంగారాది వర్షనలు సామాన్యులకు తృప్తిని కలిగించలేవు అందుకే నాటకంలో హాస్యావళ్యకత ఎక్కువయింది నాటక ప్రదర్శన పట్లు ఏకాగ్రతను కలిగించడానికి హాస్యపాత్ర (ప్రవేశించి హాస్య సంభాషణలతో (ప్రేక్షకులకు మరింత ఏకాగ్రతను కలిగిస్తాడు యక్షగానాలలో సాహిత్యం సంగీతాలతో పాటు నృత్యం (ప్రధానంగా ఉంటుంది ఈ నృత్యం సంప్రదాయ శాస్త్రీయ నృత్యాలకు భిన్నంగా ఉంటుంది కధకు అనుగుణంగా పాత్ర స్వభావాను గుణంగా ఈ నృత్యం ఉంటుంది ఇందులో అభినయం తక్కువ హావభావాల ప్రకటనల కంచె హస్తము'ద్రలకు ప్రాధాన్యం ఎక్కువ. యశగానంలో వాచికానికి (ప్రాధాన్యం ఉంటుంది పాత్ర స్వభావాన్ని పాత్ర ధరించిన దుస్తుల్ని పాత్ర చేయబోయే కార్యాల్ని చాలా వరకు వాచీకంగానే తెలియ జేస్తారు యత్షగానాల్గో ఆహార్యానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉంటుంది జానపదులు ఎక్కువగా ఆదరించే ఈ కళారూపం (ప్రాంతాన్ని బట్టి ప్రదర్శకులను బట్టి రూపంలోను పేరులోను కొద్ది తేడాలతో ప్రచారంలో ఉన్నాయి వీధినాటకం వీధి భాగవతం కూచిపూడి భాగవతం తూర్పు భాగవతం గంటె భాగవతం వంటి పేర్ణతో ఈ జానపద నాటకాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి తీ.1.2. వీధి నాటకం : దీనినే వీధి భాగోతమని కూడా అంటారు "దేశ రూవకాట్లో ఒకటైన వీధిని వీధినాటకంగా చెప్పలేము వీధికి జానపద వీధినాటకాలకు సంబంధం లేదు. అలాగే ఆధునిక వీధినాటకాల్ని కూడా ఆనుచానంగా వస్తున్న వీధినాటకాలతో పోల్ఫ్బలే ము ఎక్కువగా పల్లెటూళ్ళలో ప్రదర్శింప బడుతూ పల్లె వాసుల్ని విశేషంగా ఆకట్టుకొనే జానపద రూపకాన్ని వీధినాటకంగా పేర్కొనవచ్చు. చిత్తూరు నెల్లూరు పరిసర ప్రాంతాలలో (ప్రదర్శించే వీధినాటకాలపై తమిళనాడులో బహుళ (ప్రచారాన్ని పొందిన తెరుక్కూత్తు (ప్రభావం ఎక్కువగా ఉండడం వల్ల ఆది తమిళ దేశం నుండి ఆంధ్రదేశానికి వలస వచ్చి ఉండవచ్చని ఈ గ్రంథ రచయిత పేర్కొన్నాడు. వీధి భాగోతాలలో ఇతివృత్తాలు సర్వసాదారణంగా పొరాణికాలే వానిలో హరిశ్చంద్ర గయోపాఖ్యానం (ద్రౌపది వస్త్రాపహరణం ఉషాపరిణయం విరాటపర్వం రామనాటకం వంటివి పేర్కొనదగినవి సారంగధర చంద్రహాస వంటి లౌకిక ఇతివృత్తాలు కూడ వాటిలో చోటు సంపాదించాయి 90 అ0 0000 060 90664 066006 060 56606 66 6606 6600600660 66606

జానపద నాటకాలు- వోన్యగాడు వీధినాటకం రాత్రి తొమ్మిది పదిగంటల (ప్రాంతంలో ప్రారంభమై మరునాడు పొద్దుటి వరకు కొనసాగుతుంది ఒక్కొక్క ప్రదర్శన రెండు మూడు రాత్రులు కూడా కొనసాగడం కద్దు రంగఫ్టలం చాలా తక్కువ అలంకరణ లతో కూడి ఉంటుంది ముందు వైపు రెండు గడులు పాతి దావికి తోరణాలు కడుతారు ముందు ఒక తెర వేలాడుతూ ఉంటుంది వేషం తెరవెనుక భాగంలో వేసుకోవడమో లేదా ఒక ఇంటిలో చేసుకోవడమో చేస్తుంచారు తెర ముందు ఒకబెంచి వేసి ఉంచారు తెరకు కుడిపక్కనో లేదా ఎడము పక్కనో మద్రెల హార్మోనియం తాళాలు వాయించే వారు కూర్చునిత్రంచారు రంగస్టలానికి ముందు (ప్రేక్షకులు కూర్చుని ఉంచారు నాటకం ప్రార్ధనతో ఆరంభమ్మన్నతుంది. ఆ తరువాత హాస్యగాడో చోపుదారో ప్రవేశిస్తాడు సర్వపాధారణంగా వీధి నాటకాల్లో సాయిబు లేదా బపూన్‌ ప్రవేశించి తన పాటలతోను మాటలతోను సభను నిశ్శబ్దంగా ఉండేలా చేస్తాడు అప్పుడు ప్రధాన పాత్ర ప్రవేశిస్తుంది ఆ పాత్ర ప్రవేశిస్తూనే ఆడి పాడి తనను పరిచయం చేసుకొంటుంది పాత్రధారి (ప్రార్ధనతో ప్రవేశిస్తే బపూన్‌ ఆ పాత్రను తనను తాను పరిచయం చేసుకొనేలా తన సంభాషణ లతో పురికొల్పుతాడు ఇలా (ప్రతి పాత్ర వచ్చేటప్పుడే హాస్యగాడు ఆయా 'వాళల్లాంం రాకాదీరూజాకాతాసోత్రలకు ప్రేక్షకులకు ఒక వారధిగా నిలిచి నాటకాన్ని రక్తి కట్టించడం చేస్తుంచాడు వీధి నాటకాలలో పన్నెండు నుంచి ఇరవై దాకా పాత్రలు ఉంచాయి ఆయా పాత్రల వేషాన్ని వారే వేసుకోవడమో ఒక ఆర్టిస్టు చేత వేయించుకోవడమో చేస్తుంచారు ఇస్త్రీ పురుష పాత్రలను పురుషులే ధరిస్తారు వారి అలంకరణ సామాగ్రి కూడా ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది పూర్వం విద్యుద్దీపాలు గాని తెరలుగాని ఉండేవి కావు దుస్తుల్ని అభరణాల్ని చాలా వరకు వారే తయారు చేసుకొనేవారు కాని ఈనాడు (ప్రజల అభిరుచికి తగినట్టు వీధి నాటకాలలోను ఆహార్యంలోనూ రంగాలంకరణ లోనూ నూతన పద్దతులు చోటుచేసుకొన్నాయి 4.1.3. తూర్పు భాగవతం : ఉత్తరాంధ్ర దేశంలో విశాఖపట్టణం (శ్రీకాకుళం గంజాం కోరాపుట్టి మొదలైన (ప్రాంతాల్లో ఇది ప్రచారంలో ఉంది ఈ భాగవతం సామాన్య 'ప్రజానీకాన్నే కాక పండితుల్ని విద్వాంసుల్ని కవుల్ని గాయకుల్ని కూడ విశేషంగా అర లల 6600ల 60 66 00060 60 96 ఉల 0 006 అలి రి 66 6 లలి లలల 9 6ల6ల6 ర

దాశ్షీణాత్య నాటకాల్లో వోస్తగాడు ఆకర్షిస్తుంది ఇందులోని కథా వస్తువు శృంగారాత్మకం సత్యభామ తనపై అలిగి వెళ్ళి పోయిన (శ్రీకృష్ణుడి దగ్గరికి రాయభారం పంపి తిరిగి తన ఇంటికి రప్పించుకోవడమే ఇందులో కధ ఇది కాక కృష్ణ లీలల్ని జలగ్రీడల్ని కూడా ఇందులో ప్రదర్శిస్తారు దీనిపై పియదేవుని గీతగోవింద ప్రభావం ఉందని పరిశోధకుల అభిప్రాయం ప్రధానంగా సత్యాకృష్ణుల మధ్య నడిచిన ప్రణయ కలహమే ఇందులోని వస్తువు ఇందులోని సత్యభామ రాధల మధ్య నడిచిన సవతుల కయ్యం జానపదుల్ని విశేషంగా ఆకర్షించే అంశం

తూర్పు భాగవతం లోని ఆహార్యం ప్రత్యేకతను సంతరించుకుని ఉంటుంది వారు రసాయనాలు కలిపిన వస్తువుల్ని ఆహార్యంలో వాడరు పసుపు ఎరుపురంగుల్ని నూనెలో కలిపి అద్దళం తయారు చేసుకొంటారు దీనికి సింధూరం కలుపుతారు (స్త్రీపాత్రలు కూడ నొసట విభూతి రేఫీకు ధరిస్తారు ఇది దృష్టి దోషాల్ని రూపుమూపుతుందని వారు భావిస్తారు ఇందులో ప్రధానపాత్ర అయిన సత్యభామ అలంకరణ చాలా సంక్లిష్ట మైందిగా ఉంటుంది సత్యభామకు 27 నక్షత్రాలను సూచించే 27 రకాల నగల్ని ఆలంకరిస్తారు పత్యభామ ప్రవేశ దరువులో వాటిని సవివరంగా వివరిస్తుంది

సిద్దేంద్రయోగి రాసిన భామౌాక్షలాపమే తూర్పు భాగవతంలోని వస్తువని కొంటరు చెప్పినా తూర్పు భాగవతానికి కూచిపూడి భామా కలాపానికి వ్యత్యాసం ఉంది. నరసిళకో పల్లివారు కేశవ పురివారు బొబ్బిలివారు దువ్వవారు నెల్లిమర్లవారు తూర్పు భాగవత రచయితల్లో పేర్కొనదగినవారు

తూర్పు భాగవతంలో భాగవతుడే హాస్యగాడు కూడ అవుతాడు కృష్ణుడితో ఉన్నప్పుడు ఇతడు మాధవుడు సత్యభామతో ఉన్నపుడు మాధవి ఇలా రెండుపాత్రల్ని హాస్యగాడే పోషిస్తాడు హాస్యగాడు తలకు భగవతి అనే టోపిని ధరిస్తాడు భగవతి ఓం శబ్ద (ప్రతిపాదిత చిహ్నంగా ఉండి నాటకాన్నంతా నిరాటంకంగా నడిపేలా చేస్తుందని నమ్ముతారు

ఇందులో దరువులు వృత్తాలు అర్హచం(ద్రికలు చూర్షికలు వంటి దేశీయ సంగీత బాణీ ల్ని వాడుతారు రాగాలు తాళాలు నేటి కర్ణాటక సంప్రదాయానికి చెందినవి అయినా రాగసంచారం తాళ (ప్రసారం ప్రాచీన సంప్రదాయ పద్దతిలో నడుస్తుంది తెలుగు దేశంలో 92 రి6 0666 09060966 0600060060 06 60 60666 66060 6660606666

జానపద నాటకాలు- వోన్యగాడు 'ప్రదర్శింపబడే ఏ కళారూపంలో లేని విధంగా ఇందులో మృదంగం ఆత్యంత ప్రాముఖ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది తూర్పు భాగవతానికి ఆయువుపట్టు వృదంగనే జాతరలలో 'ప్రదర్శింపబడే ఈ కళారూపాన్ని చూచి జానపదులు అత్యానంద భ రితులవుతుంచారు శీ.1.4. చిందు భాగవతం ; చిందు అంచే అడుగు అని అర్హం అడుగు హావ భావయుక్తంతో అభినయం ప్రధానంగా ఉంటుంది కాబట్టి దీనికి చిందు భాగవతం అనే పేరు వచ్చింది ఈ నాటకం లేదా యతగ్గానం ఉత్తర తెలంగాణాజిల్లాల్లో (నిజామాబాద్‌ ఆదిలాబాద్‌ కరీంనగర్‌) ప్రచారంలో ఉంది మాదిగ కులస్థులను ఆశ్రయించి జీవించే చిందోళ్ళు దీనిని ప్రచారంలోకి తెచ్చారు. తెలుగువారు ఒక విశిష్ట తెగగా ఏర్పడినప్పటి నుంచి ఈ కళారూపం స్రచార్వంలో ఉంది ఏ కళారూపంలో లేని విధంగా ఈ కళా రూపంలో "స్త్రీల పాత్రలు ఎక్కువగా డరెటులడి (స్త్రీలు కూడా వేషం వేసి ప్రదర్శనలో పాల్గాంచారు చిందోళ్లు ఎక్కువగా జూాంబపురాణం ప్రదర్శిస్తూ ఉంచారు జాంబపురాణం ప్రదర్శన చివర ఎల్లమ్మ వేషం తప్పనిసరిగా ఉంటుంది ఇందులో (స్త్రీ, వేషాన్ని మగాళ్ళు మగవేషాన్ని ఆడవాళ్ళు ధరించడం చెప్పుకోదగిన విశేషం చిందోళ్లల్లు గొప్ప కళాకారిణి అపి బ్రమ ప్రదాయ తనక్రావళశానకుళ్తకలితంగా (ప్రదర్శించగలదో పురుష పాత్రల్ని అంతే సమర్హవంతంగా పోషించగలదు (స్త్రీలు మాత్రమే ప్రధానంగా వంత పాటలో పాల్గొంచారు వీరు తమ '్రదర్శనల్ని పగటిపూటే ఎక్కువగా ప్రదర్శిస్తుంచారు. వారికి రంగస్థలం లేకపోయినా ఇతర జానపద నాటకాలకు ఎమాత్రం తీసిపోని విధంగా వీరి (ప్రదర్శనలు జానపదుల్ని ఆకట్టుకంచాయి. ఇందులోని హాస్యగాడి పేరు బుడ్డరఖాన్‌ ఇతడు ఆహార్యంలో ప్రత్యేకతను కలిగి ఉంటాడు అందరు వేషగ్రాళ్ళలాగే ఇతడు కూడా కిరీటం ధరిస్తాడు దాన్ని సూర్యకిరీటం అంచారు ఇతడు ఇతర జూనపద నాటకాల వలే మధ్య మధ్య హాస్యాన్ని పోషిస్తూ ఉంచాడు చిందు భాగవతులు మోహినీ రుక్మాంగద సారంగధర చెంచులత్మ్మి వీరాభిమన్యు సుందరకాండ సతీ సావిత్రి మైరావణ భక్త ప్రహ్లాద సత్యహరిశ్చంద్ర అల్లిరాణి గంగా గౌరీ సంవాదం బాలనాగమ్మ వంటి ముప్పై యక్షగ్రానాల్ని ప్రదర్శిస్తారు వీటిలో కాంబోజి అలల లథిలి ధవ లవ రి లి లిరి లిక కం లివి రి తల లి లి థల వలల తరాల త లి తతత తిల 9

దొశీణాత్య నాటకొల్లో నోన్వుగాడు ఆసావేరి మోహన శోభవరళి వంటి రాగాలు రూపకం ఆది జుల్వ త్రిపుటవంటి తాళాలు ఉపయోగిస్తారు జట్టు లోని అందరికీ ఈ రాగాలతో పరిచయం ఉండడం విశేషం

చిందు యక్షగానాన్ని (ప్రదర్శించేవారు నిజావూబాద్‌ జిల్లాలో సువూరర ఏబైదళాలుంటారు. వారిలో విందుల ఎల్లమ్మ బృందం చిందుల శ్యాం బృందం చిందుల గోపాల్‌ బృందం పేర్కొనదగినవి 4.1.5. గోంధళే వీధి భాగోతం : ఆంధ్రదేశంలో ఆరె వారనే ప్రత్యేకతెగవారు ఆరెభాషలో ప్రదర్శించే జూనపద వీధి నాటకమే గోంధళే వీధి భాగోతం అరెవారు కరీంచగర్‌ వరంగల్‌ నల్గొండ జిల్లాలో ఉన్నారు అరె వారిలో అంబీర ఇల్లై గుండె కాలి గీగ్గొ దూొదాటి షేన్‌వారా - సింధే - అనే ఇంటి పేర్గు గల గోంధళీ కుటుంబాలు సుమారు రెండు వందల దాకా తెలంగాణాలో ఉన్నట్టు ఆచార్య జగన్నాథం గారు పేర్కొన్నారు గోంధళీలు మధ్య తెలంగాణా ప్రాంతంలో ఆరెవారు ఎక్కువగా ఉండే గ్రామాలకు వెళ్ళి ఈనాటికీ వీధి భాగోతాలు ప్రదర్శిస్తున్నారు ఇవి నున వీధిభాగోతాల్ని పోలి ఉంచాయి ఈ భాగోతాలకు హార్మోనియం, మద్రెలను (ప్రక్క వాయిద్యాలుగా ఉపయోగిస్తారు వీరు ప్రదర్శించే ఇతివృత్తాలు భారత భాగవత జానాపద గాభలకు సంబంధించినవై ఉంచాయి జయ్యారాణి కథ వీరికి అత్యంత ప్రీతి పాత్రమైన కథ

గోంధళే వీధి భాగోతాలలో( స్త్రీ, పాత్రల్ని పురుషులే ధరిస్తారు కధలోని పేర్షు మహారాష్ట్రకు చెందినవై ఉంటాయి వారు నాటకాన్ని ప్రదర్శించే రంగస్టలంలో ఒక పాడుగాటి గవ్వల హారాన్ని వేలాడదీస్తారు ఈ దండను అంబా భవానికి చిహ్నంగా గుర్తించి ఆరాధిస్తారు గొంధళీలు ఎక్కువగా ఆరెవారిచ్చే పారితోషికాలతోనే జీవిస్తున్నారు తెలుగు ప్రజలు కూడ వారిని ఆదుకొంటూ ఉంటారు నేడు గోంధళీలు వీధి భాగోతాలను ఆశ్రయించి బతుకు వెళ్ళబోసుకొంటూన్నారు క్రమక్రమంగా ఈ కళ త్షీణదళకు చేరుకుంది ఇటీవల కౌత్సాహికులైన గోంధళే కళాకారులు ఈ కళను కాపాడుకోవడం కోసం మహాలింగం పల్లి కేంద్రంగా గోంధళ నాటకమండలిని స్టాపించుకొన్నారు

గోంధళే వీధి భాగోతం లోని హాస్యపాత్రను ప్రధాని అంటారు ఈ పాత్ర సంస్కృత నాటకంలోని విదూషక పాత్రను పోలింది ఆరెభాషలోప్రదర్శించే ఈ భాగోతాలలోని 94 అర 00060 0600ల 600 00099 69690 660 9 అల లలల 0 అలం ల9 696069 న

జొనవద నాటకాలు- వోన్యగాడు

సంభాషణ ల్ని ఇతడు తెలుగులో వ్యాఖ్యానం చేస్తూ వుంథ్రిగాను సేవకునిగాను వ్యవహరిస్తాడు ప్రేక్షకులకు కథ పట్ల ఆసక్తిని కలిగిస్తాడు పాత్రధారులంతా ఆరెభాషలో సంభాషిస్తూ ఉంటే (ప్రధాని మాత్రం తెలుగులోనే మాట్లాడుతూ సందర్భానుసారంగా హాస్యాన్ని అందిస్తూ ఉంచాడు 4.1.6. కూచిపూడి భాగవతం ; కూచిపూడి భాగవతం పేరు వినని వారు ఉండరు పెద్ద పెద్దరాజూస్టానాల నుండి మారు మూల గ్రామం వరకు కూచిపూడి భాగవతుల (ప్రదర్శనలు ఇచ్చేవారు కూచిపూడి భాగవతానికివమూల పురుషుడు సీద్దేంద్రయోగి ఆయన తర్వాత ఈ కళను దేశ విదేశాలలో (ప్రచుర పరచి గొప్పు పేరు ప్రఖ్యాతులు సంపాదించిన వారెందరో ఉన్నారు ఈ కళ వంశపారంపర్యంగా వస్తూ ఉంది కూచిపూడి గడ్డపై పుల్షిన ప్రతి బ్రాహాజాచిళ్షడటాతయకళ్ళ చెవులుకుట్టిస్తారు ఇలా చేయడం వల్ల ముక్కుకు చెవులకు రం(ధ్రాలుండి నాటకంలో ఆభరణాలు ధరించడానికి వీలవుతుంది. (క్రీ శ 15వ శతాబ్లీకే ఈ కళ (ప్రచారంలో ఉంది.

కూచిపూడి వీధి భాగవతులు భారత భాగవత రామాయాణాల నుండి వస్తువును స్వీకరించి యక్షగాన నాటక రూపంలో భరతుడు నిర్దేశించిన సంప్రదాయాలకు

అతముగుదుయంనాటీపాయప్రమద్మపన్తాఉంటారు' వీరు ప్రదర్శించిన యుకగానాల్లో

పారిజాతాపహరణం గిరిజా కళ్యాణం కీచకవధ హరిశ్చంద్ర కిరాతార్డునీయం కాళీయ మర్దనం, శశిరేఖా పరిణయం రాను నాటకం, రుక్మాంగద లవకుశ ఉషా పరిణయం వంటివి పేర్కొనదగినవి

కూచిపూడి భాగవతాల (ప్రదర్శనలో ముఖ్యంగా భామా కలాపంలో తెరమీద ఒక జడవేసీ తద్వారా తమ పాండితీ (ప్రకర్షను వెల్లడించడానికి ప్రయత్నించేవారు జడను 27 వత్రాలతో ఒక నతత్రమాల లాగా అలంకరించి తెరవెలుపలి భాగంలో (ప్రేక్షకులకు కనపడేటట్టు ద్రేలాడ దీసేవారు ప్రదర్శన ప్రారంభంలో జడవర్హన చేస్తూ ఉంచే ప్రేకకుల్లోని (ప్రదర్శకుల నుండి (ప్రశ్నలు వచ్చేవి వాటికి చక్కని సమాధానాలు ఇస్తూ సభను ఆళ్చర చకితుల్ని చేసేవారు.

పూర్వం కూచిపూడి భాగవతాల్ని నాలుగు వీధుల కూడలిలో గాని ఊరి మధ్య బజూరులలోగాని ఊరివెలుపల బయల ప్రదేశంలోగాని ప్రదర్శించేవారు జన సమ్మర్దం అలి ంర 9900099006 థి 600669 66 660 6 అలి తథ రల లి ల లి ర 6 6 66 లల 0669 95

దాజీణాత్య నాటకాల్లో వోస్యగాడు ఎక్కువగా ఉంటే ఎత్తుగా బల్లలతో ఒక బల్ల కట్టు నిర్మించేవారు ప్రదర్శన వాలుగువైపులా స్పష్వగా కనిపించేలా పందిరిని నిర్మించేవారు అనాడు తెరలు లేవు కాబళ్టి కలంకారీ అద్దకం బొమ్మల దుప్పటి లాంటి దాన్నే ఇరువురు వ్యక్తులు చెరో పక్క పట్టుకొని నిలుచుకొనే వారు (ప్రదర్శన రాత్రి షుమారు 10 గంటలకు ప్రారంభ మయ్యేధి. శః లోగ్లా భాగవతులు గ్రామంలోని బ్రాహ్మణుల ఇండ్లలో భోజనం చేయడంగాని స్వయం పాకం చేసుకొనిగాని భోంచేసేవారు రంగస్థలానికి సమీపంలో ఒక ఇంటిలో ముఖాలంకరణ చేసుకొనేవారు (ప్రేకకులందరూ వచ్చే వరకు గణపతి సరస్వతి అత్ని స్తుతిల్ని చేసేవారు. గ్రావు పెద్దలందరూ వస్తే గాని ప్రదర్శన ప్రారంభ మయ్యేది కాదు ప్రతి-*ట్టు లోను సమర్ధులైన ఇద్దరు ముగ్గురు హాస్యనటులు ఉండేవారు వారు ఏ పౌత్ర బడితే ఆ పాత్రను పోషించేవారు ప్రదర్శనలో ప్రతి పాత్ర రంగప్టలంలో మూడు పక్కలకు తిరిగి అభినయించేవారు దూరంగా ఉన్న వారికి వినబడేటట్టు సూత్రధారులు హెచ్చుస్తాయిలో ప్రతిచరణాన్ని ఒకటికి రెండుసార్లు రెట్టించి పాడేవారు వేషధారణలో ఈనాటి కలరు కేకులుగాని పౌడర్భుగాని (బ్రష్‌లుగాని ఉండేవి కావు ముఖాలంకరణ లకు ఆరదళం మణిశిల బొగ్యపాడి సింధూరం ఉశికోగింేనారు. 'శ్రీఫ్‌ హెయిర్‌ బదులు నారపీచు ఉపయోగించేవారు వీరే ప్రదర్శనలో (ప్రతి పాత్రకూబకొ ప్రత్యేకమైన వేషధారణ ప్రాచీన సంప్రదాయాలతో కూడుకొన్న ఆభరణాలు 'ప్రవేశపెట్టేవారు కూచిపూడి భాగవతంలో పురుషులకంటే (స్త్రీలకు ఆభరణాలు ఎక్కువగా ఉండేవి ఆయా కాలాలలో స్త్రీలు ధరించే ఆభరణాలనన్నింటినీ ఇస్త్రీ వేషధారులు ధరించేవారు కూచిపూడి వారిలో వేదాంతంవారు. చింతావారు పసుమర్తివారు భాగవతుల వారు వెంపటివారు ఇంగువవారు బుక్కావారు అని వివిధ కుటుంబాల వారు ! 9 వశతాబ్లి (ప్రారంభం నుండి నేటివరకు కూచిపూడి సంప్రదాయాన్ని ఉద్దరించి ప్రచారం చేసి గొప్ప కీర్తి ప్రతిష్టలను పొందారు పొందుతున్నారు ఈ కళాకారులు నాట్యసంగీతాల లోనే కాక అలంకారశా,స్హ్రం మంత్ర శాస్త్రం భాషాశాస్త్రం వాద్యశా(స్త్రం వంటి వాచేలో గొప్ప నైపుణ్యాన్ని సంపాదించినవారు 96 వతలిర లలి రి లల 6 0900066 666 6609090 66606 0 ల0 60 అలి ల లల లలిలలి

జానపద నాటకొలు- వోన్యగాడు ఇలా కూచిపూడి సంప్రదాయం క్రీ + 1880 వరకు వేయి వెలుగులు వెలిగింది ఆ తర్వాత ధార్వాడ నాటక సమాజాలు ఆంధ్రదేశానికి వచ్చి నూతన పద్దతుల్లో నాటక (ప్రదర్శనలు ఇవ్వడానికి పూనుకొన్నాయి నూతనత్వం కోసం పరితపించే ప్రజల్ని ఆ నాటకాలు విశేషంగా ఆకర్షించాయి అందుకే క్రీశ 1880నుండే క్రీశ 1930 వరక కూచిపూడి వారు కూడా తమ 'ప్రదర్శనలో మార్పులు తీసుకొని రావల్సి వచ్చింది ధార్వాడ నాటకాలు ప్రజల్ని ఎందుకు ఆకర్షిస్తూ ఉన్నాయో గ్రహించి భాగవత నాటక సంప్రదాయాల్లో కొన్ని మార్పులు తీసుకొచ్చారు తెరలు హార్మోనియం పద్యాలు పాటలు చెమ్మి దుస్తులు (ప్రవేశపెట్టి భరత నాట్య సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి ప్రదర్శనలు ఇవ్వసాగారు 4.1.7. తోలుబొమ్మలాట : తొలుబొమ్మలాట పుట్టుకపై పరిశోధకుల్లో వివిధ అభిప్రాయాలున్నాయి ఇవి భారతీయుల ఖ్యాతిని ముఖ్యంగా తెలుగువాళ్ళ ఖ్యాతిని విదేశాల్లో చాటి చెప్పిన గ్రామీణ కళారూపం తోలుబొమ్మలతో పౌరాణిక నాటకాల్ని (ప్రదర్శిస్తారు కాబళ్చి ఇది తోలుబొమ్మలాట నాటకం అయింది జింక మేక గొట్టి చర్మాలతో ఈ బొమ్మల్ని తయారు చేస్తారు. తోలును బాగా శుభ్రం చేసి ఉల్లిపొర లాగా ప్ట్టగాతయార్లు.చేసుకొంచార్హు ద్రానిపై బొగ్గుతో బొమ్మ ఆకారాన్ని గీచుకొని తల మొండెం చేతులు కాళ్ళు కత్తిరించుకొంచారు వజ్ర వైఢడూర్యాది నవరత్నాల్ని బంగారు పువ్వుల్ని సున్నితమైన చిన్నకత్తితో మధ్య మధ్య చిన్నరం(ధ్రాలు కత్తిరించి తయారుచేస్తారు ఇలా తయారైన బౌొమ్మపైన ఒక వైపు మాత్రమే ఓషధులతో రసాయన ప్రక్రియలతో తయారుచేసిన రంగుల్ని మంచినైపుణ్యంతో చిత్రిస్తారు తోలుబొమ్మల ్రదర్శకులు ఒక గ్రామానికి (ప్రవేశించి మొదట తాను ప్రదర్శించే నాటకానికి ఫ్టలాన్ని ఎంచుకొంటారు చాకలి దగ్గర నుంచి తెరకు కావలసిన తెల్లని గుడ్డల్ని గ్రామస్తుల నుండి ఆముదాన్ని సేకరిస్తారు తెరమీద బొమ్మలుంచి దాని వెనుక ఆఖండ దీపం వెలిగిస్తే చీకటిలో ఉన్న (ప్రేక్షకులకు ఆ బొమ్మలు సజీవాలైనట్టు కనిపిస్తూ ఉంచాయి ఎక పందిరి వేసి మూడు పక్కల మూసివేసి నాలుగో పక్కకు తెరను వాలుగా అమర్చు కాంచారు ఈ తెరను ఆనుకొని ఒక బల్ల వేసి దొనిపై ఆముదపు దీపాల కాంతి ఎంతమాత్రం తగ్గకుండా జాగ్రత్త వహిస్తారు. అరిం 0000000600 60606 6606ల కల 00 600 0666606696 90666 97

దాశీణాత్వ నాటకాల్లో వోస్యగాడు

తెర లోపలే పాటలు పాడేవారు మదైైల హార్మోనియం వాయించేవారు తాళం వాయించేవారు వంతగాళ్ళు అందరూ ఉంటారు సమస్త వస్తు సామాగ్రిని సిద్దం చేసుకొన్న తరువాత విఘ్నేశ్వర ప్రార్ధనతో ప్రదర్శన ప్రారంభమవుతుంది తోలుబొమ్మలాటలో సూత్రధారుడు చాలా ప్రాముఖ్యాన్ని కలిగి ఉంచాడు తెరలోపల నుండే ప్రదర్శనను క్రమం తప్పుకుండా నడిపే బాధ్యతను తన భుజస్కంధాలపై వేసుకొంచాడు ఇతడు కధను చాలా వివరంగా ఆసక్తిదాయంగా చెబుతుంచాడు బొమ్మలాట జట్టులో ప్రతి ఒక్కడూ కళాకారుడే పురుషపాత్ర వెనుక పురుషుడు స్త్రీ పాత్రల వెనుక (స్త్రీలు నిలిచి పాటలు ఫద్యాలు వచనాలు పాడుతూ ఉంచారు ఇలా కొనసాగుతున్న నాటకం చూస్తున్న వారు విసుగు చెందకుండా వేంల్కొని ఉండి ప్రదర్శనను చూడడానికి వుధ్య వుధ్య జూట్టుపోలిగాడు కేతిగాడు, అల్జాటప్పాగాడు బంగారక్క మొదలైన వోాస్యపాత్రలు ప్రవేశించి తమ చతురోక్తులతో మోటు శృంగారంతో పాటలు పాడి మాటలు పలికి ఆడుతూ జనాన్ని నవ్విస్తూ ఉంటారు తోలుబొమ్మలాటలవారు సుందరకాండ మైరావణ సతీసులోచన ఇంద్రజిత్తు అంగద రాయబారం లత్మణ మూర్చ లవకుశ ఉత్తర గోగ్రహణం కీచకవధ పద్మవ్యూహం శశిలేఖా పరిణయం వంటి గాధల్ని ప్రదర్శనలిస్తూ ఉంచారు.

తోలుబొమ్మలాట కళాకారుల్లోనిమ్మల గోవిందు కుమవూర రాజారావు అనపర్తి చిన్నక్నష్ణ తోట పవన్‌ కుమూర్‌ తోట రంగారావు తోట వెంకటరావు తోట కృష్ట తోట ధవనేశ్వరరావు ఎ త్రినార్‌ తోట నాగభూషణం తోట సింహాచలం తోట మావూళ్ళు వంటి వారు పేర్కొనదగినవారు శిధిలమైన తోలుబొమ్మలాటల్ని ఆధునిక రితిలో పునరుద్దరించడానికి కాకినాడ వాస్తవ్యులు యం వి రమణ మూర్తిగారు కృషి చేస్తున్నారు

తోలుబొమ్మల తయారీలో ఆనంతపురం జిల్లా ధర్మవరం మండలంలోని నిమ్మల కుంట గ్రామం పేరు సంపాదించుకొంది ఈ జిల్లాలో సుమారు ఐదు వందల కటుంబాల వారు ఈ వృత్తిపై ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు 4.1.అ. తెలుగులో హాస్యగానికున్న పేర్టు వ హాస్యగాడికి ఒక్కొక్క జానపద నాటకంలో ఒక్కోపేరుంది నాయక రాజులు కాలంలో వచ్చిన యక్షగానాల్లో ఈ

90 9066 906660 అలల కలి లల రిల లరి ల ల 0 9909 లి లలిత లలి లి లల రి లిక లలల తిల

జొనవద నాటకాలు- వోన్యగాడు

హాస్యగాడికీ వికచాంగుడు కటికవాడు భటుడు ఆస్ట్రాన సంతోషి కుండోధరుడు పింకినాయుడు కేతినాయుడు అనే పేర్గున్నాయి అంటే అతనికున్న రూపాన్ని బట్టి అతడు నిర్వర్తించే పనుల్ని బట్టి అతనికి ఆయా పేర్చు పెట్టారని తెలుస్తూ ఉంది శాహజి రాసిన (ద్రాపదీ కళ్యాణములో హాస్యగాణ్మి సూచించారు కుండోధరుండు, వికలాంగుడు పేర్లు అతని రూపాన్ని వ్యక్తీకరించేవి కటికవాడు భటుడు అతని వృత్తిని తెలిపేవి పింకినాయుడు కేతినాయుడు ఆతని చేస్పల్ని తెలిపేవిగా భావించాలి

కూచిపూడి భాగవతులలో విదూషకుడని హాస్యగాడని మాధవుడని పేర్లతో వ్యవహరింపబడుతూ ఉన్నాడు కూచిపూడి ప్రభావం కలిగిన తూర్పు భాగవతంలో విదూషకుడు మాధవుతుకేళ్తున్నాయి గో లుబొమ్మలాటల్లో కేతిగాడు అల్లాటప్పాగాడు, జుట్టు పోలిగాడు హాస్యాన్ని పోషించే పాత్రలుగా ఉన్నాయి ఇక వీధి నాటకాలు వీధి భాగోతాలలో బుడ్డరఖాన్‌ ప్రధాని అల్లిగాడు గాంధోళిగాడు సాయిబు బపూన్‌పేర్తతో ఇతడు (ప్రజల్ని అలరిస్తూ ఉన్నాడు 4.1.ఆ. హాస్యగాడు - ఆహార్యం : పాత్రకు తగిన వేషం ఉన్నప్పుడే నాటకం రక్తి కడుతుంది నాట్లకంలో ఆహార్యమే పాత్రల రూపొన్ని గుణాన్ని తెలపడానికి చక్కని ల న ట్‌ హస ఉపకరణం తెలుగు జానపద నాటకాలలో హాస్యగాడికి కవులు కళాకారులు వేషం వేశారు మొదట యకత్షగూనాల్లోని హాస్యూాడి రూపాన్ని చూద్దాం శాహజి ఆస్ట్రాన కవుల్లో ఒకడైన వాసుదేవ కవి రాసిన పార్వతీ పరిణ యములో వికటాంగుడు రంగస్థలంపైకి వచ్చీ రాగానే తనను తాను ఇలొ పరిచయం చేసుకొంటాడు

ఓరళిఖ వేసికొని గీరునామము పెట్టుకొని

బారికోల గేల బట్టుకొని చేర వచ్చె వికటాంగుడు

పొట్టి గీతములు పాడి బొజ్జ నిమురుచు నాడీ

దిట్టతనమున నిటకు నిట్టైవచ్చె వికటాంగుడు

• అంటూ పాడుతూ తనను తాను పరిచయం చేసుకొంటూ ప్రవేశిస్తాడు ఈ వికటాంగుని వేషాన్ని శాహజి తన (ద్రౌపదీ కళ్యాణం నాటకంలో అల లల 6000990906 ర లలల అల 6 లల లల 696690 లి లల రి లి క ల 6966 ంం

దాశీణాత్వ నాటకాల్లో వోన్యగాడు పట్టై నామము బెట్టి - బరికోల కేలబట్టి దట్టిపైని దుప్పటి గట్టిగా గుట్టి జుట్టు నిండా పూలు సుట్టి మిట్టు పండ్ల నెగటెట్టీ యట్టహాసంతో వికటాంగుడువచ్చె

• అవి వర్ణించాడు సతీదానశూరము నాటకంలో కుండోదరుని రూపం మరోలా ఉంది చొంగచారు తుడుచుకొంట పాల్టచూపు చూచు కొంట శా కొంగకాశ్ళంతూడ్సు కొంట కుండోధరుడు వచ్చె వవ్వుకొంటు బాలకవిసుబ్బన్న తన పంచకన్యా పరిణయం నాటకంలో కేతి నాయని రూపాన్ని ఇలా వర్ణించాడు కేతి నాయడు వచ్చెను తన జాతి మౌటల కెల్ల జనులు మెచ్చగను శ. పట్టైనామము పెట్టి బరిగోల పట్టే గట్టి దుప్పటి గట్టి ఘనత మీర పొట్ట మూతెగబెట్టి జుట్టున పూలుచుట్లి దిట్టయై యచటికి నట్టహాసమున నేతి 2 మేనగంధము బూసి మీసము మెలివేసి కూనిరాగము తీసి గొణుగుచును పైని పాతగోని పట్టి జగ్గుగవేసి నానా జనములు నవ్వుచు జూడ ణేతి 100 అం ర060 66096 వలి లర 909 లల 099006 90969069 966 లల ళల ల

జానవద నాటకాలు- వోన్యగాడు

వికవిక నవ్వుచు విడెము చేయుచు

వికటము జూపుచు వేడ్కతోను

'ప్రకటముగా జూచు ప్రజ నదలించుచు

నాకట బొచ్చమ. లేని యొటు ఫుతోను

శ్రాహజి నాటకాల్ని పరిశీలిస్తే భటుడు కటికవాడు వికచాంగుడు అనే ముగ్గురూ ఒకరే అని తెలుస్తూ ఉంది కటిక వాని ప్రవేశం అని పాటలో అతని రూపాన్ని వర్షిస్తూ వికచాంగుడువచ్చె అనడం వల్ల వారు ముగ్గురు ఒకరే అనితోస్తుంది యక్షగూనాలలోని హాస్యగాడు ఓర శిఖ వేసుకోవదల...షన్నై నామం పెట్టుకోవడం బరికోల చేత-పట్టుడం, పైన దుప్పటి గోనె సంచి కప్పుకోవడం జుట్టుకిందా పూలు చుట్టుకోవడం వంటివి యతక్షగానాల్లో వర్ణింపబడిన రూపం మెట్టుపళ్ళుండడం సొట్టచూపు కొంగకాళ్ళు కలిగి చొంగ కార్ఫుకొంటూ వచ్చే కుండోధరుడు అనాకారిగ కనిపిస్తాడు బాలకవి సుబ్బన్న హాస్యగాడు సొట్టమూతి ఉన్నా దానికి గంధం పూస్తాడు మీసం మెలివేశాడు పైన పాత గోని పచ్చై కప్పుకొని వచ్చాడు

కళళాణనోన్‌చుకొనాలో ఉర్వూలో మాటల్ని పాటల్ని వినిపిస్తూ ఉంచారు టీనికి కారణం లేకపోలేదు కుతుబ్‌షాహీల రాజ్యపతనానంతరం 1724లో నిజాం నవాబుల పరిపాలన ప్రారంభం కావడం వారు దమననీతితో రాజ్యాన్నిపాలించడం వంటి విశేషాల్ని ఇంతకుముందే (గ్రహించారు అధికార బలంతో ఆనాడు ఉర్దూ భాష్క తెలుగుపై తన ఆధిపత్యాన్ని చాటుకొంది అందుకే జానపద కళారూపాల్లో కూడ ఉరూ పదాలు ఎక్కువగా చోటుచేసుకొన్నాయి అదీకాక ఆయా గ్రామాల్లో నిజాం తాబే దార్లు ఉండేవారు. వారు తమ భటుల్ని పంపి ఆట పొట వివరాల్ని తెలుసుకొనేవారు వారి కోసం కూడ ఉర్వూ పాటలు పదాలు యక్షగానాల్లో చోటుచేసుకొన్నాయి

హాస్యగాడే అప్పుడప్పుడు నాటకంలో సోదార్‌ వేషం కూడా వేస్తాడు దక్షిణాంధ్ర యక్షగాన వాజ్మయంలో ఇతడే కటికవాడు (ప్రహీాద నాటకంలో సూత్రధారి

• ఓయీ నీవెడవు బల్‌సీటుగావే సభకేల వచ్చితివి అని ప్రశ్నిస్తాడు అప్పుడు రోప్‌దార్‌ లాల్‌ రంగీన్‌ కుషీ షుమానౌకేదార్‌ సబే లియళ్లేష్‌ జభొన్సురీపరానీప్తాగా జాట్‌ = ఖుబేదార్‌ అలలలిథం ల 000600 6060 లలల లల 60 60600906 9 6లఏ 0 అలల అలి లలి 46 101

దాక్షీణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు తజ్‌హకరీన్‌ బనూష్‌ కబాయిజోడంగీలను దొడగి కీన్‌కాప్‌ గుల్దారు ముప్పుజ్‌ - సుతీనా షరాయిని దొడిగి గులాబిదత్‌ కష్‌వజాముఖవుల్‌ నీవు నీస్‌దొడిగి రిష్మి దౌర్భా మహాకాష్మీర్‌ దుష్ఫాలానుధరించి మున సబ్బా మొలమ్మా మహతాజ్‌ చౌహార్‌ నిగర్‌ కవురుబందునాు బిగించి తేజిల్కిలోట్‌ బేకీ వతి బుందేల్‌ఖండ్‌ కత్తి కలారిని జొక్కినొరాయెరస్స.జీనీబత్‌ దస్తాను గట్టి గింజన్‌ ముదర్వేర్‌కు బేచార్‌ వాసానీ డాలును ధరించి బల్‌చేషోకే జమాయించగా రాక్షసాదీశుడగు హిరణ్యకశ్యప నుహారాజు చోప్‌దార్‌నయ్యా అంటాడు వీధి నాటకాల్లోని చోప్‌దార్‌ సహాయక పాత్రలు ఆయా యక్షగానాలలో ఆవసరమైన పాదత్రలు వీరి భూమికమ కూడా ఒక్కొక్కసారి హాస్యూాడే నిర్వర్తిస్తూ హాస్యాన్నిచిందిస్తూ ఉంటాడు. _క్షాబట్లి చోప్‌దార్‌ పాత్ర వేషాన్ని ఇక్కడ వివరించడముతజుంది, కాన్లి చోప్‌దార్‌వేషం బల్‌ నీటుగా ఉండడం వల్ల దానిని హాస్యాడి వేషం అనుకోవాటానికి వీలు లేదు

జానపద నాటకాలలో హాస్యగాడి పాత్ర చాలావరకు ఇతర పాత్రలకంటే (ప్రత్యేకంగా ఉండి తన ఉనికిని చాటుకొంటూ ఉంటుంది సర్వసాధారణంగా బఫూన్‌ (హాస్టూడు) ఒక ప్యాంటు లొడిగి దానిపై పాతకోటు లేదా చొక్కా వేసుకొటాడు తలకు టోపి ధరించి చేతిలో కర్రతుపాకి (అది లేకుండా కూడా ఉండవచ్చు) పట్టుకొని వస్తాడు మీసాలు ఒక పక్క కిందికి వురో పక్క పైకి ఉంటుంది కొందరు మీసాల్ని చవాచలూలుగొ పెట్టుకొంటారు తెలంగాణా యశతగానాలలో హాస్యగాడికి నల్లని రంగుతో పాటు పొడవాటి బొట్టు ఉంటుంది. కొన్నిచోట్ల మామూలు బొట్టుపెట్టుకోవడం కూడ కద్దు

సుదీర్హంగా కొనసోగేజానపద నాటకాలలో నాటక (ప్రారంభం ఆలస్యమైనప్పుడు వేషానికి వేషానికి మధ్య వ్యవధి ఉన్నప్పుడు నటులు ఆడి ఆలసిపోయినప్పుడు శారీరక ఆవసరాల్ని తీర్చుకోవడానికి వెళ్ళినప్పుడు గొంతుబొంగురు పోయినప్పుడు గుప్తగీతాన్ని వివరించేటప్పుడు ఇలా ఒక సందర్భం అంటూ లేకుండా నాటకం (ప్రారంభంనుండి చివరి వరకు ఉండే ఏకైక పాత్ర హాస్యగాడు

ఈ హాస్యగాడు నాటకంలో నిర్వహించే పాత్రను (ప్రధానంగా పది రకాలుగా వింగడించుకోవచ్చు 1 నాటక ప్రారంభకుడు 2 పాత్రలను పరిచయం చేసేవాడు 3 నాయికొ నాయకుల స్నేహితుడు శ ఆస్ట్రాన విదూషకుడు 5 నాటక వ్యవధాన పూరకుడు 102 అ 00900 అల 0 లలల 6 96066 ర లలి అల ల రి రల 6 6 లలల లలి రిల లి ల 69 09696

జానపద నాటకాలు- వోన్యగాడు

6 పిట్టకధకుడు 7 చిరుపాత్రల పోషకుడు 8 విమర్శకుడు 9 సంఘ సంస్కర్త 10 వర్తమాన సంఘ ప్రతినిధి 4.1.ఇ. నాటక (ప్రారంభకుడం నాటకం రాత్రి 8-9 గంటలకు (ప్రారంభమవుతుంది ఇప్పునిషిషత్రధాడుల్లు తెరలోపల అలంకరించుకుంటూ ఉంటారు ఇంతలో ప్రజలకు ఆహ్లాదాన్ని కలిగించడానికి ప్రధాని (ప్రవేశిస్తాడు తన హాస్యాక్తులతో ప్రేక్షకుల్ని నవ్విస్తూ ఉంచాడు

మోటసిమ్ములువోయి మొత్తులవడ్తే మోసమొచ్చెరా మల్లప్పా

మళ్లప్పాని మడుగులవడ్తే జొల్ల గొట్టైరా శివలింగం

శివలింగాని చింతాక్కోతే చీము గరంకానాతాయులకా---

నారాయణాని నారకు వోతే గొడ్డలి వాయెర గోవిందా

గోవిందాని గోడ కొరిగితే పెలగూలెరా పెరమాండ్లూ

పెరమాండ్డాని ప్మాటకు వోతే తు(దు) త్తెడంబలిజుజుప్పా

జుజ్టుప్పాని ఈదులకుపోతే ఇడిసీ కట్టిరీ ఈడమ్మాజ

అజ్రాకక్సే కాల్లలల్పువోతె తన్నులు గుద్దులుతగులప్పా

(జానపద విజ్ఞానం హాస్యగీతాలు) ముక్తపద(గ్రస్తాలంకారంతో నడిచిన ఈ పాటను తెలంగాణా యత్షగానాలు - రచన

ప్రయోగం అనే అంశం పై పరిశోధన చేసిన డాః పొద్దుటూరి ఎల్లారెడ్డిగారు పేర్కొన్నారు. వారు నాటకం ప్రారంభం కాకముందే ఈ పాట ఉంటుందన్నారు కాని సర్వ సాధారణ ౦గా వీధి నాటకాలలో మొదట ప్రార్ధన ఉంటుంది ఆ తర్వాతే హాస్యపాత్ర ప్రవేశం ఉంటుంది. ఇలా (ప్రవేశించిన హాస్టూడు తాము ప్రదర్శించ బోయే నాటకాన్ని గూర్చి ఆ నాటకాన్ని ప్రదర్శించడానికి సహాయ పడి వారిని గూర్చి పొగుడుతూ పాట పాడి సంతోష పెడుతుంటాడు

నిజాం ప్రభుత్వం కాలంలో వచ్చిన యత్తగానాల్లో ప్రారంభం మరోలా ఉంటుంది వారి కాలంలో రామాయాణాది హైందవ సంస్ప్కృతికి చెందిన నాటకాళ్ని ప్రదర్శించడానికి అర 6066 000600 అలి లి లలి లి 9 9 660 అల 6 966 9 609 000 06669006 69066 103

దాక్షీణాత్వ నాటకాల్లో వోస్వగాడు వీలులేదు అందుకే తాము ప్రదగ్దంచే నాటకం కుమ్మర వీరమ్మకధ అనో జగదేకవీరుని కధ అనో చెప్పి నాటకాన్ని ప్రారంభించేవారు. ప్రారంభంలో మంత్రి సేవకుల మధ్యనో తాళక సేవకుల మధ్యనో ప్రధాని సేవకుల మధ్యనో సంభాషణ నడిచేది (ప్రారంభంలో ఆ ఆచారం ప్రతి నాటకంలోను ఉండేది నిజాం ప్రభుత్వం అధికారుల్లో ఒకరు నాటక ప్రారంభంలో (ప్రవేశించి నాటక ప్రదర్శకులు ఏ నాటకాన్ని ప్రదర్శిస్తూ ఉన్నరో తెలుసుకొనే వారు ఒకవేళ ప్రదర్శన తమ ప్రభువుకు వ్యతిరేకంగా జరిగితే దాన్నినిషేధించడమో నిరోధించడమో చేసేవారు దీనిని గూర్చి డా ఎల్దారెడ్డిగారు ఇలా చెప్పారు నిజాం (ప్రభుత్వం కాలంలో జరగే ఆటలకుగాని మరేవిధమైన (ప్రదర్శనలకు గాని పండుగ పబ్బాల ఉత్సవాలకు గాని మొదట అనుమతి తీసుకోచాల్సి వచ్చేది నిజాం ప్రభుత్వ విశ్వాస పాత్రులుగాహ్వవహతింపబడే ఉద్యోగస్టులైన పటేల్‌ పచ్వారీల నివేదికలపై ఈ అనుమతులు లభిస్తుండేవి చాలా సందర్బాలలో పై అధికారులైన కలెక్టర్‌ తహసిల్దారు అమీన్‌ తదితరుల్లో ఎవరో ఒకరు వచ్చి గ్రామాల్లో తిష్టవేయడం జరుగుతుండేది ఆసందర్భాల్లో గ్రామీణులు వారి తిండి తిప్పలు చూడల్సి వచ్చేది ఆ విషయమే ఆ మంత్రీ పేవకుల వుధ్య ప్రస్తావితమయింది. వారి సంతృపి నిమిత్తం ఏయే_ప్రదార్దాలు కావాలో కొన్ని యక్షగాన (గ్రంథాలు ఇంకా వినరంా వినిపిస్తున్నాయి అంతెకాక ప్రదర్శన నిరోధానికి బ్రయత్నించిన వ్యక్తికి కూడ ఈ పదార్దాలన్నీ లేదా కొన్ని సరఫరా చేసి అతనిని సంతోష పరచి పంపించడం జరుగుతుండేది సామాజిక వ్యవహారం లోని ఈ అంశాల్ని కూడ యక్షగానం ప్రదర్శించి సమాకాలీన సామాజిక జీవితానికి దర్పణం పట్టింది . ఈ విధంగా హాస్టూడు నాటక (ప్రారంభంలో నెరపిన హాస్యం ఆనాటి సాంఘిక రాజకీయ సాంస్కృతిక పరిస్థితుల్ని తెలిసికోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది 4.1.ఈ+. పాత్రలను పరిచయం చేసేవాడు : నాటకాల్లో సూత్రధారుడు మధ్య మధ్య కథను చెబుతూ రంగస్థలంపై ఏపాత్ర ప్రవేశించబోతుందో తెలుపుతాడు రాజు మంత్రి సేనాధిపతి ఇలా ప్రవేశించే పురుష పాత్రలైనా (స్తీ పాత్రలైనా నాటకాలలో ఒకేవిధమైన వేషధారణ కలిగి ఉంటాయి. అందువల్ల (ప్రవేశించిన పాత్ర ఏదో ప్రేక్షకులకు తెలియదు అందుకే సూత్రధారుడో మరొకరో ఆ పాత్రలు తమను తాము పరిచయం చేసుకొవే లా చేసి ప్రేక్షకులకు సహాయం చేస్తారు వీధి నాటకాలలో ఈ పాత్రను హాస్యగాడే 104 అలంలల 90 09090906 00900 అలి లలి లి లి ల లల అలల ల లలల లలి లి రి లల థభ 6

జానవద నాటకాలు- వోన్యగాడు నిర్వర్తిస్తూ ఉంటాడు స్వామి తెరవెనుకకు వచ్చినవారు మీరెవరో మీ వృత్తాంతమెటిదో సవిస్తంబుగా తెల్పుమ ని ప్రళ్నిస్తాడు స్వామి మీనామధేయము మీ తల్లితం(డ్రులు మీ రాజ్యము మరే కార్యనిమిత్తమై ఇటకు వచ్చినారో ఆ వినరమంతా సభవారికి తెలిసేటట్టు వివరించండి మీకై సఖా-సప్తాగమలతా.ఎదురుచూస్తున్నది కావున త్వరగా తెరవెడలీ రమ్మని ్రట్ళెంచి (ప్రతి పాత్రను సభకు పరిచయం చేస్తాడు ఒక వేళ స్త్రీ పాత్ర రంగప్టలంపైకి వస్తే హాస్యగాని పాత్రను స్త్రీగనే సంబోధించేవారు (శ్రీకృష్ణ పారిజాతయకగానంలో రుక్మిణీ దేవి వచ్చినప్పుడు ఆ హాస్యగాడి ని సంబోధిస్తూ శ్రీ, మర్ద్యారకనాథుని భామామణులందు అగ్ర భార్థాకాననోః కాముని జనకునిని వినువా నామమురుక్ష్మిణి యటండ్రు నళిన దళాత్నీ శీ? మద్వారకాధీళశుండును శంఖ చక్ర గదాధరుండును శ్వామలాంగుడును కంసచాణూర మర్దనుండును అగు క్రీకృష్ణు పదవవాచ్ముండ, మన్నాథుండు నున్నా కారణూరొక్ళోలాయందుతూకిలీ శంభగళీ అని సంబోధిస్తుంది రంగప్టలంపై ప్రవేశించిన పాత్రను తనను తాను పరిచయం చేసుకొనే పద్దతి ఒకటయితే ఆ పాత్రను గూర్చి హాస్ఫూడే చెప్పడం మరో పద్దతి యక్షగాన రచనలో లబ్ద ప్రతిష్టుడైన చెర్విరాల భాగయ్య కవి రాసిన పాండవోద్యోగం లోను (శ్రీకృష్ణ రాయభారంలో దుర్యోధనుని పరిచయం చేస్తూ ప్రధాని ఇలా పాడుతాడు దేహలీకీ రాజా దుర్యోధన్‌ యహపర్‌ తస్రిఫ్‌ లాతాహై కోహితో గాతా కోహితొబజూతా కోహీతో కుష్‌ మనాతేహై ఇదేహలీ॥ హాఠీ ఘోడే వూంరపాలకీ రథ రణగాడి హజారోహై ఢంకా నిషాన్‌ నౌబత్‌ బాలీ లాళో సైదల్‌ ఆతేహై ॥దేహలీ ఏల లి రి 6090 ఏంత లి లలల లల లలల ల లి లలిత అరల లల 6090ల 9 ల లిలిలిల 105

దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు 2 శూరవీర సర్ట్దారో కౌర వజీర ముసడ్డీసాధీహై సారే దునియా పాలన హర చంద్రవంశ కహలాతేహైదేహలీ 3. _సన్యానౌవ్‌ భాయినే హిలమిల నౌరంగీర సభాతేహై ధన్మశ్రీ, వడ్డె పల్లి పురి దామౌదర్‌కో భజతేహై దేహతీ ఈ పాటలో దుర్యోధనుని కధకమామీషునంతా హాస్యాడే చక్కగా వివరించాడు హాస్యగాడు తనను తాను పరిచయం చేసుకోవడం ఇతరపాత్రలు తమను పరిచయం చేసుకొనేలా చేయడం ప్రవేశించిన పొత్రను లేక ప్రవేశించ బోయే పాత్రను పరిచయం చేయడం వ్లంటి పనులు చేస్తుంచాడని గ్రహించాము. కాని ఈ హాప్యు పాత్రను కూడ సూత్రదారుడు పరిచయం చేసే సందర్భాలు కూడా లేకపోలేదు. ఆస్ట్రాన కవి వాసుదేవ కవితన పార్వతీ పరిణయంలో సూత్రధారునికి కటిక వానికి మధ్యనడిచివ సంభాషణలో సూద్రధారుని కోరికతో కటికవాడు (హాస్టూడు) తనను ఇలా పరిచయం చేసుకొంచాడు సూఃఓరి ఓ హోరి నాయుడా నీవెవరోయి? కటి ఓ సీనీ యాక్య ముండమోయను నన్నడిగేందుకు ఎవన్నికొడుకువురా? సూ భాగవతులం కటి ః మీరేనా భాగవతులు అట్టే మీరు బాకోతులైన తోక ఏది? ఇలా సంభాషణ నడుస్తుంది తుదకు కటి ః మా పేరు అడుగుచున్నావు నూ పేరు పుసాకొల్లినలి తిండి బరిగంటి కొన గొల్లి నంటీంటికి ఆనించుకో తెగబికి నాయడు అంటాడు ఇక్కడ కొంత వివరణ అవసరం కటిక వాని మాటల్లో అశ్లీల పదాలు కొన్ని చదొర్హాయి ఇలొ రాయడం అనాటి కవులకు కొత్త కాదు యత్షగానాన్ని పరిష్కరించి ప్రకటించిన క వి ఆర్‌ నరసింహంగారు హాస్యరస పోషణను గూర్చి రాస్తూ హాస్యరస పోషణకు సర్వధా యత్నంచిన వారు యక్షగాన నాటక కర్తలు వీరి హాస్యమునందు 106 క!

జొననద నాటకాలు- వోన్యగాడు

వైచిత్రిము వైవిధ్యమును గలవు కాని యిందును లోపములు లేకపోలేదు అందు ముఖ్యముగా మోటుతనము మితిమీరి నప్పడది అశ్రీలముగా మారుటయు గలదు అది సహజము కాని జుగుప్సావహము హాస్యాభిరుచి గల యక్షగాన కర్తలలో శహాజీ ప్రథమ గణ్యుడు హాస్యరస పోషణమున నీతనికి గల యాసక్తి ఇతరులు కున్న దదాటను మృషావాదమగును ఆ యాస్తి మితిమీరి ఆశ్రీలమునకు దారితీసిన దనుట సత్యమే గుహ్యకేశ శబ్రమున శ్లేష నైపుణ్యమున్నది ఇతర స్థలము లందదియును గానరాదు అసభ్యమగు నీవాస్యమును పోషించు నెడనీతడు పాత్రాన్నత్యమును గూడ గమనింపడు భక్తవత్సలవిలాసనాటకము నందలి శు(క్రశిష్య ప్రసంగమును పరమేశ్వర కుంభోదత (ప్రసంగ వలను ఇందులకుదావారణ వులుగా (గ్రహించ వచ్చును గంగాపార్వతి సంవాదమునందలి నారదశిష్య సంవాద మొనర క నం ఇట్టి అక్రీలతయే గోచరిఆటుకూ

ఏది యెట్టున్నను ఇమ్మహాకవి హాస్యమప్రీలతా దూషిత మగుట శోచనీయము

ఇలా పాత్రల పరిచయంలో అశ్రీలపదాలు దొర్లే సంఘటనలు శహాజీ యక్షగానాలలోనే కాక ఇతర నాటక ప్రదర్శనలో కూడా కనిపిస్తూ ఉన్నాయి శీఎషమయెమువి వాయక్రుల స్నేహితుడూ? సంద్రదాయ నాటకాల్లోను సంస్కృత నాటకాల్లోను విదూషకుడు ప్రేయసీ ప్రియుల మధ్య అనుసంధాన కర్తగా ఉంచాడని తెలుసుకొన్నాం అలాగే నాయకుని వెన్నంటి ఉండి అతనికి వేడుక చెలికాడుగ కూడా ఉంచాడు నాయికను కలుసుకోవడానికి వేటలోని బడలికను తీర్చుకోవడానికి ఒక్కొక్కసారి చికాకు కలిగించడానికి కూడ హాస్యగాడు దోహదం చేస్తూ ఉంటాడు ఈ హాస్యగాడే నాయికకు చెలికత్తెగా కూడా వ్యవహరిస్తాడు

అంబ ప్రతిజ్ఞ యతగానంలో సాల్వుడు వేటకు వెళతాడు అప్పుడు వారిద్దరి నుధ్య నడిచిన సంభాషణ హాస్యయుక్తంగా ఉంది వారిద్దరూ శృంగార వనంలో సంచరిస్తూ ఉన్నప్పుడు హాస్యగాడి దగ్గర అతారె ( ఆయుధం) లేదు అప్పుడు పాల్వుడు అతారెఎక్కడేసినవు హాస్య : నవాజ్‌ జేసినకాడ అం ౦000600066 0060 666 కరి లల 000 606 0 6066ల 6 లం 00 లల6 69099 107

దాజ్షీణాత్య నాటకాల్లో వోస్యగాడు సాల్వుడు : నవాజ్‌ ఎక్కడ జేసినవు? హాస్యు : అతారె ఎసినకాడ అంటూ తన మందబుద్ది తోజనాన్ని నవ్విస్తూ ఉంచాడు కొంతసేపు అయిన తర్వాత హాస్య ? మారాజా పడ్డది సాల్వుడు : దుప్పా హాస్య = దాని కన్నా పెద్దది ఊసరవెల్లి నేనే కొట్టిన పడ్డది ఊపరవెలివి కొట్టడిం ఒక ఘనకార్యంగా చెప్పుకొంటారు హాస్ఫూడు ఇతడు (ప్రేయసీ ప్రియుల్ని కలపాలి కాని ఈ నాటకంలోని వాస్టూడు సాల్వుడితో ఉంటూ అంబను తానే పెళ్ళిచేసుకొంచాననడం కనిపిస్తుంది హాస్స్య:ః చక్కని గుంట వారేనా ఎంట ఓ పిల్లో పెండ్లి సేసుకుంట ఓ పిల్టో పెండ్లి పేసుకుంట,_ సరసమాడు కుంట ఇక్కడ సంఘటన ఉచితంగా లేదు అయినా వాస్యాగాడు ఉచితానుచితాలను పాటించడు నాటకంలో అతడు సర్వస్వతందత్రుడు అందువల్ల తాను ఆడిందే ఆట పాడిందే పాటగా అతని చర్యలు కొనసాగుతాయి కూచిపూడి భామా కలాపంలో సత్యభామకు హాస్టూడు చెలికత్తెగా వ్యవహరిస్తారు అక్కడ అతని సంభాషణ హాస్యపూరితం భావము ః నేడు ధరించినవి రేపు ధరించకుండా యేడు వారములకు యేడు పెట్టెల సామ్ములున్నవమ్మా హాస్య మా యింట్లోయున్నాయి మెంతులకు పెట్టై జీలకజ్ఞుకు పెచ్చై ఆవాలుకుపెట్టె ఉప్పుకు పెళ్చై పప్పుకు పెట్టై అగ్గిపెట్టై అని సంబంధం లేని మాటలు పలకి జనాన్ని నవ్విస్తూ ఉంచాడు 108 అల 6660006000 లలి 90 కరి లి లి లం థల లి లి పత ప పప దిదుడు కుడు డుడుదన న

జానపద నాటకాలు- నోన్యగాడు శీ.1ే. ఊం ఆస్టాన విదూషకుడు ; పూర్వం రాజులు తమ ఆస్టానంలో తనను సభలోని వారిని సంతోష పెట్టుడానికి ఒక ఆస్ట్రాన విదూషకుణ్ణ్మి నియమించుకొనేవారు వీరినే ౧౦౫11001 అనేవారు జానపద నాటకాలలో ఆస్పాన విదూషకుడు అంటూ (ప్రత్యేకంగా ఒక పాత్ర ఉండదు కాని హాస్యగాడే ఆ పాత్రను నిర్వర్తిస్తూ ఉంటాడు గోంధళీలు ప్రదర్శించే జియ్యారాణి కధలో ప్రధాని చేష్టలు సంస్కృత నాటకంలోని విదూషకుణ్లో తలపింపచేస్తుంది కాని ఇక్కడి విదూషకుడు తనను (ప్రేక్షకులతో మమేక మయ్యేలా చేసుకొని లోక వృత్తాంతాన్ని తన సహజ ధోరణిలో చెబుతూ నవ్విస్తూ ఉంచాడు మాన్‌సింగ్‌ మహరాజు ప్రవేశించి ఓయి ప్రధాని సభలో అందరూ చేమంగా ఉన్నారుగదా అని ప్రశ్నిస్తాడు వెంటనే ప్రధాని అయ్యా మారాజ్‌ మీరున్నంత సేపు అందరు సుఖంగానే ఉంచారు. నేనున్నంత *సివు-అత్సు దున్నపోతులు "ఆస్నీసుభంగానే ఉంచాయి మారాజూ అని ప్రధాని అంటాడు అదేవిధంగా మరో సన్నివేశంలో ఒక రోజు అసునాభి నగరంలోని కాపులందరూ ప్రధాని వద్దకు వచ్చి మా పంట చేనుల్ని పశువుల్ని క్రూరమృగాలు నాళనం చేస్తున్నాయి మేమెవరితో చెప్పకోవాలి? అని అడుగుతారు (ప్రధాని అవునవుమురాత్రి ఏమయిందంచే ఇహాలబ్యాశ శారా టాళకరొపులాకొన్నాదాళ రువాత పెద్ర పులి వచ్చింది మా అమ్మను తిననది తర్వాత ఎనుకసేరి ఒకచిరుతపులి వచ్చింది నా పెళ్ళాం తోక నమిలింది జౌర్రయి తీసచ్చి పోవునాపెళ్ళాం నేనిటు గుంజా మాముసల్రీ అటుగుంజాబతికి పోయింది అంతేకాక మొక్కజొన్న చేండ్రన్ని నక్కలు నాశనం చేస్తున్నాయి మనమందరం కలిసి రాజు దగ్గరి! పోతే రాజులవేట మార్గం వచ్చి వాటిని చంపి వున పంటల్ని పళువుల్ని వునల్ని రళ్నించుకొంచాడు నడవండిపోదాం అని ఆస్ట్రానంలోకి తీసుకొని పోతాడు ప్రధాని రాజు సభ కూడినప్పుడే గాక మిగిలిన సందర్భాలో కూడ తన చేష్పలతో జనాన్ని కడుపుబ్బ నవ్విస్తూ ఉంచాడు శహాజీ తన (ద్రౌపదీ కళ్యాణంలో హాస్టూడికి ఆస్టాన సంతోషి అని వేత్రకరుడని వికటాంగుడని వివిధ పేరు ఉంచాడు అదేవిధంగా రతీ కల్యాణంలో విదూషక్తుండనే కుండోదరుడు వచ్చెడు మార్గము అంటాడు 0690600906 6060 అలరి అల కలల ల 6 లలల ల అలల ల 6099069666 109

దాశ్షీణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు వెల్ళోజు రమణాచారి రాసిన (శ్రీ;రాముల కార్తీక వ్రతము నాటకంలో వేత్రకరుడిగా సోప్‌దారిగ హాస్యగాడు కనిపిస్తాడు (శ్రీ;రామచంద్రుడు ఆస్ట్రానానికి వచ్చే ముందు హాస్టూడు ఇలా అంటాడు ఆరే భళీ యీ రస్తానడువు కరాబు దిక్నే చాయీహై - టురింగ్‌మే (శ్రీ/రామచంద్రుడూ సవారి హోకే ఆతాహై చావల్‌ బ్రీముర్గీ అండా ఘోమ్‌ కాపరచా హోనాహై ప్రేమ్‌ సే బేగమ్‌ జూస్తూనే నాకీ ఆవో బోల్కరు బులానా మ్ల మేరే దిల్‌ ఖుషీకర్‌ బాద్‌మే బేగం సాని కి క్యా దేహుమ్‌ బోర్‌న సోకే సలామ్‌ కర్కే సూరత్‌ బతాకే జాతాహూ అంచాడు ఆస్ట్రానంలో ఉన్న హాస్టూడు రాజుగారి రాకను తెలిపి ఆ తరువాత పురజనులు అందరూ హెచ్చరికగా ఉండండని ప్రజల్ని హెచ్చరించడం కూడా హాస్యూడు

• సోంచసాజర్వసాధారణంగా ఈ పనిని చోపుదారులు వేశ్రహస్తులు చేస్తుంచారు కాని ఈ పని హాషష్టాడే చేయడం కూడా ఎడనెడ కనిపీస్తుంది అదేవిధంగా రామయ్య కవి రాసిన సీతాకళ్యాణ ములో హాస్యగాడు (బఫూన్‌) చల్‌చల్‌ చలోమియా హాట్‌హాట్‌ హాచో హచోమియా గుల్‌గుల్‌మత్‌కర్‌ - ఘోడో ఆతీసాతీ పాదుషా సవారీ ఆర హే. మోటో కోచర్‌చాంగా జట్కా టేటర్‌ గాడీ తెంటీ సైకిల్‌ పూల్‌ బనే కా మూల్‌ మదర్‌ ఫిలెహాలు ఆతీ కొత్వాల్‌ ఆరహే€ ఖూఫ్‌ డబడ్‌ చూప్‌ రస్తా సాఫ్‌ కరో సర్కార్‌ ఆరహేచూస్‌ రస్తా సాఫ్‌ కరో అని శ్రీరాముని ప్రవెశాన్ని తెలుపుతాడు కథ ప్రాచీన మైనా ఆధునికమైన వాహనాల్నిపేర్కొని వర్తమానకాల పరిస్టితుల్ని మన కళ్లెదుట నిలుపుతాడు వాస్యగాడు శీ.1.బు. నాటక వ్యవధాన ఫూరకుడు ; నాటకంలో కొన్ని పాత్రధారులు ప్రవేశించి తము వంతు కథా భాగాన్ని అభినయిస్తూ ఉంచారు వారు అభినయించాల్సిన 110 అలర 60006 0606 లలల 9 990600 6606066 600660 00666 666666

జానసద నాటకాలు- వోన్యగాడు భాగం అయిపోయిన వెంటనే మరో పాత్ర ప్రవేశించాలి కాని ఆ పాత్ర మేకప్‌ పూర్తి అయి ఉండదు పాత్ర ్రవేశించేంతవరకు జనం ఓపికతో కూర్చోలేరు వెంటనే అక్కడ హాస్యగాడు రంగ ప్రవేశం చేస్తాడు తన హాస్యోక్తులతో నాటకాన్నిరక్తి కట్టిస్తాడు అతనికి ఆ సమయంలో ఏది మనసుకొస్తే ఆది పలుకుతాడు..తవకు ఇష్ట మొచ్చిన పాటల్ని పాడుతాడు చెక చెక మంగ చెక్క లే చికూర్వో లచ్చుముక్కొా ఒకటి రెండూ మూడు నాలుగే నాలుగే నాలుగే, ఒకటి రెండు మూడు నాలుగు ఐదు ఆరు ఏడు ఎన్మిది ఒకటి ఉప్పు మిరపకాయ పప్పులోకి సరిపోయే ఒకటి మిరియాలు మెండుగ వేసి దనియాల్లు దండిగ వేసి పీమిడి కొంచె చీది వేసి తిరగబోసి తించా ఉంచే ఒకటి ఇలా పాడుతూ నాటకంలో (్రవేశించవలసిన పాత్ర వేషధారణ పూర్తి అయిందో లేదో తెలుసుకొంటాడు వేషం ఇంకా ఆయత్తం కాలేదని తెలిసిన వెంటనే మరో పిట్టుక థను అందుకొంచాడు వయార్ధకాణిక ఛలో ఆయ్యాళాణి తన భర్త మాన్‌సింగ్‌ కు కర్చూర హారతి ఇస్తుంది ఆ సన్నివేశం ఆయిపోయిన తరువాత హాస్యగాడు (ప్రవేశించి “మహారాజుకు మహారాణి హారతి ఇచ్చింది. హాయిగా ఆనందంగా కుర్చీమీద కూపోబెట్టింది, వా పెండ్లాం నన్ను అసలే చూడదు ఇంటికి రానే రాదు ఒకసారి వచ్చింది చాటెడు మన్ను పోసింది సోలెడు ముక్కుల జొచ్చింది. అంటూవే జనం విరగబడి నవ్వుతారు ఇంతలో రంగం పైకి రావాలసిన పాత్ర దాదాపు మేకప్‌ పూర్తి చేసుకొని ఉంటుంది అయినా ఆ పాత్ర రంగంపైకి రాదు. అప్పుడు హాస్యగాడు ఎవరమ్మ తెరలోపల నవరస భావంబులొలుక నాణ్యముతోడన్‌ శివభజన చేయుచుంటివి యవిరళముగనిటకు రమ్మయమ్మా కొమ్మా ( కామమ్మ చరిత్ర ) అి౦ ౦696009966 9 అలల 9 ల రలల కలి రి లత రిల లి 99 లలిత థల తిల ల లి థతఠలిల ..

దాశ్షీణాత్య నాటకాల్లో నోన్యగాడు అని తెరలోపలి పాత్రను రంగస్టలంపైకి ఆహ్వానిస్తాడు ఒక్కోసారి ఆలస్యం ఎక్కువైన కొద్ది హాస్యగాడికి కోపం వస్తూంటుంది ఆ కోపంలో అమ్మగారు చీర సింగారించేవరకు బొల్గారంలా తెల్లారిందట అని అయ్యగారు తీరిగ్గా తయారయ్యేవరకు అమ్మగారు తడిఇపాటు కొయె్య్యుచ్చిందంట అని ఇంకా కొన్ని అశ్లీలమైన పదాల్ని కూడ ఉపయోగిస్తుంచాడు చిత్తూరు పరిసర (ప్రాంతాల్లో ప్రదర్శించే వీధి నాటకాల్లో ప్రదర్శించే నాటకం తెలుగైనా ప్రదర్శించేనటులు తమిళ తెలుగు భాషకు చెందిన వారైనా తెరలోపలి పాత్రల్ని తమిళం పాటల ద్వారా ఆహ్వానించడం కనిపిస్తుంది యారమ్మాఇళ్లే ఉళ్లే ఉఆాంగన్మూ వెళియే వెళియే! లోపల ఉన్న (స్త్రీ, పాత్రధారుల్ని వెంటనే బయటకు రమ్మని ఈ పాటకు అర్ధం ఇలా నాటకాల్లో వచ్చే వ్యవధిని పూడ్చడానికి ప్రయత్నిస్తాడు, కాబట్టే హాస్యగాడు నాటక వ్యవధాన పూరకుడయ్యాడనిపిస్తుంది. నాటకం ప్రారంభమై అవిశ్రాంతంగా కొనసాంంతూ ఉంటుంది రాత్రి 9గంటలకు ప్రారంభమైన వీధి నాటకం తెల్లవారు రూమున వరకు జరుగుతుంది దినమంతా శ్రమించి తమ అలసట తీర్చుకోవడం కోసం నాటకంలో (ప్రేక్షకులుగా వచ్చి కూర్చున్న జానపదులు నాటకంలో ఎంత మమేకం కావాలనుకొన్నా వారి శారీరక ఆలసట వారిని మేల్కోనివ్వదు నాటకం చాలా రసవత్తరంగా ఉన్నపుడు నిద్రలోకి జారుకున్న (ప్రేక్షకుల్ని మేల్కొలపడానికి నాటకంలో వారిని లీనం చేయడానికి హాస్యగాడి అవసరం ఎంతైనా ఉంటుంది ఆతడు రంగస్థలంపై ప్రవేశిస్తూనే అద్దో తేలు ఇద్గో తేలు: యమ్మా తేలు అని టెదరగొడుతూ నిద్రపోయే ప్రేక్షకులకు మెలుకువ తెప్పిస్తాడు ఆందరూ గాబరాతో నిద్రనుండి లేస్తారు వెంటనే తేలు గుట్టిందే పిన్ని తేలు గుట్టిందే 'దంనిన్న మధ్యాన్నమపుడు మొగునితోన కొట్లాడి రెట్టమదం చేసుకోని నట్టింట గూర్చుంటే శేః కే12 ర0960 0600ల 90060 09666000 లల 6 ర 0 ల 000 లల 6090060099

జానపద నాటకాలు- నోన్యగాడు సూచిపోదామని చుల్టమొకడు వచ్చిండు ఎట్లామ్మా సంగ టని సట్టి దగ్గరికి పోతే సుట్ట కుదురు కోత సూపెట్టు కున్నాదీ తేలు నడిమేలు గరిచింది నరానరా మానిందీ చరాచరా మానింది సంకలేకి ఎక్కింది ఒల్టు సత్తు బోసిందీ తూము ఉలవపిండి చెప్పిందే తడిసింది తేలు ఎ(ర్రోడు నాగుడు గొ(ర్రై ఏడ్పినట్టు ఏడుస్తాడు తానేడ్చ నేనేద్చ పక్కన పిల్చోల్లేడ్చ తేలు ఇరుగోళ్ళూ పారుగోళ్ళు ఇంక బ్రతకదంచారు ఆలుగోలు డబ్బగోలు అయ్యినాది నాబ్రతుకు తేలు కదిరి కామాక్షమ్మ కదలన్న రావమ్మా గూగుడు పుల్లయ్యసామి దయజూడు నాపైన ఏడుకొండల వాడ వో యెంకటరమణా దయజూడు నామీద దయగల్ల నాసామి తేలు॥ దయగల మా బావ డాకచేర్చు బిల్నంపే డాకటేరు రూపురేక ఎలాగూ ఉన్నాదే పాడిగూటి తాటిమాను లాగూనా ఉండాడు (పాడినవారు గూగుడు పుల్లయ్యస్వామి గూగుడు గ్రామం పొద్దుటూరు తాలూకా) అంటూ సాగుతుంది ఈ పాటలో ఒక (స్త్రీని తేలు గుట్టటం ఎమీ తోచని ఫ్రీతిలో భార్యతోపాటు మొగుడు ఏడవడం ఆస్తీ బావ డాక్టర్ని పిలవడం డాక్టర్‌ రూప వర్ణన దాక్టర్‌ సూది వేసి బాధను పోగొట్టుడం వంటివి ఆధునిక జీవనానికి అద్దం పడతాయి ఇదే పాట తెలంగాణాలో నురో రూపంలో కనిపిస్తుంది ఆ పాటలో ఆధునికమైన పద్దతి ద్వారా కాకుండా జానపదుల్లో సర్వసాధారణమైన మంద్ర తంత్రాన్ని ఉపయోగించి తేలు బాధను నివారించడానికి ప్రయత్నించడం మరో గేయంలోని అంశం అ౦ర 0600000600 60066 6 6606ల 0 6 లల0 6 06 000066 666669 కే13

దావ్షీణాత్వ నాటకాల్లో వోన్యగాడు తేలు గుట్టే తేలు గుట్టేరా ఓ మంత్రకాడ తేలు గుట్టే తేలు గుచ్చేరా ఓ మంత్రకాడ ఏడగుట్టే ఏడగుట్టేరా ఓ రల్లికాడ ఏడ ఏట్చే ఏడ గుట్టేరా అది గిక్కన్నుంచీ గిక్కడొచ్చేరో ఓ మం(త్రకాడ కుడినుంచీ ఎడమ కొచ్చేరా ఓ మంత్రగాడ ఎడమ నుంచి కుడికొచ్చేరా ఓ మందత్రకాడ లోనవున్నది తప్పుడు తేలురా ఓ మం(త్రగాడ లోన లోనె కొట్టిపోయిందీ ఓమందత్రగాడ (పాడినవారు భీమయ్య, మోతినగర్‌ పాలమూరు) అంటూ హాస్యగాడు నాటకాల్లో తాను ఆడిందే ఆటగా పాడిందే పాటగా అన్నట్టు వ్యవహరిస్తూ ఉంచాడు 4.1.బూ. పిట్టకధకుడు ; వీధి నాటకంలో రెండు పాత్రలు ప్రవేశించి చాలా ఉధృతంగా సంవాద దరువుల్ని పాడుతూ ఆడుతూ ఉన్నపుడు చాలాసేపు రంగస్రలంపై చిందులు లొక్కడం వల్ల ఆపాత్రధారులు అలసి సొలసి పోతారు తమ కోసం వేసిన బౌంచిపైన కూచుంచారు ఆసమయంలో హాస్యపాత్ర రంగ ప్రవేశం చేసి హాస్యాన్ని ఒలకబోస్తూ కొన్న పిలు కథల్ని చెప్పటమో సంఘటల్ని చెప్పటమో లేక జరిగిన సంఘటనల్ని హాస్యోక్తులతో చెప్పి ప్రేక్షకుల్ని నవ్వించడమో చేస్తుంచాడు ఇందులో ప్రాంతీయమైన సంస్కృతిలో పాటు మౌలికమైన పదాలు కూడా చోటుచేసుకొవి భాషా శాస్త్రవేత్తల దృష్టిని ఆకర్షించే అంళాలున్నాయి హాస్యగాడు సందర్పానుసారంగా చెప్పే ఒక పిట్టకథను గమనిద్దాం. నేరుగా పీలేరు బోతిని షీల్లను జూత్తిని పిల్లకు నామీద ప్రియమైపోయింది ఈసలాపురంవాళ్ళు వచ్చి ఇచ్చేది లేదనేసిరి నేరుగా నేను నేండ్రగుంటకు బోతిని బిడ్డ అలిగి ఆరగొండకు వొచ్చేసింది సంతపేటకు వచ్చిపైగ చేస్తిని కలవగంంట కాడ కల్సుకుంటిని మటంపల్లి కాడ మాట్లాడుతుకొంటిని పుత్తరమద్ది కాడ పూలుదీసిస్తిని సిత్తూరుకు వచ్చి చీరెత్తిస్తిని పెండ్లి చేసుకుందామని పేర్షంబట్టు కు పోతావుండాను వాళ్ళు ఎతుక్కుంటూ యాదమూరి కాడికి వొచ్చేసినారు ఎప్పుడూ యాదమూరి కాడికి వొచ్చే కే కేశ 960వ వివి లలల 6 లల విర లలి లం లత వం లలల ల 6 లం కలవ లి ఉత కలి లిలిలిళ

జొననద నాటకాలు- నోన్యగాడు నారోచూడు మావలు బానమర్హులు వొచ్చినారు సూడూ నాకు మంచి మర్యాద చేస్తారని +... గుంజు తాడుకుంటూ గుడియాతం కాడికి పోతా వుందాము పడ్డా చేస్తా పరదరాము కాడికి పోతావుండాము గుడియాతం బోయికాడికి గుద్దులు పడిపోయా తెలివి లేకుండా వచ్చి తెలగుంద్రపల్లి కాడ పడిపోతిని కుక్కలపళ్ళోళ్ళా కూడిపోయిరి నెల్లేపల్లేళ్ళు వచ్చి సాయం తీర్చేసిరి వీమని తీరిసినారంటే కుక్క నాకిన పాలుకుక్కకే బోసేయండి సాయిబు బాగా బతికినోడు అని జొప్పీనారు ఎప్పుడు కుక్కనాకిన పాలు కుక్కకేబోసేయండి యని జొప్పినారో లేచిందే నా పెళ్ళాన్ని బిలచుకొని మళ్ళీ పెళ్ళి చేసుకుందామని పేర్షంభట్టుకు పోతావుంచాము గుంటిపల్లి కాడికి వొచ్చేసరికి గుడిసెలో కూర్చొనే సింది. ఎపుడు గుడిసెలో కుద్చోనేసిందో మురకంబట్టు కాడికి వచ్చి ముష్టి మండలు గొట్టుగొంటిని ఉయ్యాలచింత కాడికివచ్చి ఊడగ మండలు గొట్టుగొంటిని గుడియాత్తంలోకి బోయి గుడిసె గట్టుకొంటిని అక్కడ పదకొండు దినాలు బెట్టి ఈసలా పురంకుబోయి ఇంట్లోకి బిల్చుకొనేస్తిని పెండ్రి చేసుకుందామని జొప్పి మళ్ళి బయలుదేరేసినాము వొడ్డేపల్లి కాడికి బోయే కొద్దికి ఒళ్ళు బాగా లేసేసింది ఏంపాపా నీకు ఒళ్లు అంటే పాప జొపతావుంది సూడు నాయనా కాళ్ళూ కీళ్ళు కూడా వాంగిపోతాంది అన్నం తించే కడుపు లోకి పోతుందే కానీ బైటికి రావపంటుంది తలకాయ బట్టుకొంటే గట్టిగా వుంటంది మామా, ఈ గాచ్చారం వొచ్చింది మావా అని జొప్పెపాప లేని గాచ్చారం తగులుకొనేసింది నాకు అవి పాతకోక ఉతికి పందిట్లో ఆరేసీంది కొత్తకోట బోయిందే కొత్తకోకను దెచ్చి పెట్టుకోని క్రాస్‌రోడ్‌కు బోయి కారెత్తుకోని కార్గో పెంద్లాన్ని పండేసుకొని రెండు చేతులో పట్టుకొంటి ఎమీ పట్టుకొన్నానంచే స్టీరింగు స్టీరింగు పట్టుకొంటే కాలుతో ఎత్తి తొక్కినా ఎక్సిలే టరీ రెండు చేతుల్లో పట్టుకొన్నా కాలితో ఏసి తొక్కితిని పస్టుగేరులో ఏసుకోని పోతా ఉండినా. ఎనకాల బొళుకు బొళుకు అని కక్కతా వస్తాంది గాండ్ర పల్లకాడికి బోతా ఉంటిని గాలి తగ్గిపాయా గాలి తగ్గిపోయింది చూస్తిని పాపను అచ్నే కార్లో పండేసుకొని కొడితి ఎమి గొడితిరా అంచే గాలి గొడితిని గాలి గొడితే పెట్టు పెట్టుకు లేస్తా ఉంది ఏమి లేస్తా ఉందిరా అంటే చక్కరం ఎప్పుడు లేస్తా ఉందో నిమ్మనపల్లి కాడికిబోయి నీళ్ళు బోసుకుని మౌదిగుంట కాడికి బోయి మామా వేను బతకలేను అనేసింది తొక్కితిని తిరుపతి కొచ్చేకొందికి తీర్రమాడేసింది భీమవరం కాడికి వొచ్చేకొంది బిడ్త పుట్టు పుయేసివుండాడు కొమరగుంచోళ్ళు వొచ్చి సాయిబూ నీకు కొడుకు పుట్నాడు అని జొప్పినారు లేక లేక 96౦0606000 0 0090000096 6966ల లలి ర ల ల తర రశిల క 6666 96669 కేక

దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో నోస్యగాడు ఒక్కకొడుకు బుట్టాడే వీడిని ఎత్తకబోయి యిసికిలో ఏసేయాల అనుకొన్నా ఇసీకిలో వద్దు నేరుగా సంతోషంగా సదుంకు బోయిందే సదుములో వేసేద్దామని సదుముకు బోయే కొద్దీ బిడ్డా చచ్చా ఎప్పుడు బిడ్డ సచ్చినాడో సూడు పాపో హో అని యాడుస్తా ఉంది పాపా ఎందుకు యాడుస్తా ఉండావు నువు నేను లచ్చనంగా ఉంటే ఇచ్చా బిడ్డ పది మనిసిని కనుక్కోవచ్చు అనేసిందే పోలినాయుడు పల్టోల్లను పిలసిందే పాలుబోసి ఏడ్సుకొంచా వెంకటాపురం వస్తిమి బయటిపల్టోళ్ళు బాకులు ఎత్తుకొస్తారు తిమ్మిరెద్డిపల్లి కాడికి వచ్చి తిరిగి చూసే కొద్దికి తిరిపతోళ్ళ వాచ్చేసినారు పానాటూళోళ్ళు వొచ్చిందే పట్టుకొనేసిందే పెయన పళ్ళోళ్ళు వచ్చేసి షేగులు పెరికేయండిరా నా కొడుకుని అన్నారు రామాపురం వోళ్ళు వొచ్చేసేందే రంపుకు తగులు కొనేసినారు వాళ్ళని వాదలించుకొని ఎట్చాగోవచ్చి చేర్నాము అంటూ ఆ హాస్యాగాడికి తెలిసిన ప్రదేశాన్ని లేదా ఆ నాటక సమాజం వాళ్ళు నాటకాలాడుతూ తిరిగిన ఊర్ల పేర్తను చెబుతూ పల్లె వాతావరణాన్ని మాండలిక పదాల్ని చక్కగా అందించిన జానపద హాస్యగాడు అభినందనీయుడు వీధి నాటకాల్లో హాస్యగాడు వ్యాఖ్యాతగా కూడ వ్యవహరిస్తాడు గోంధళే వీధి భాగోతాల్లోని ప్రధానిపాత్ర సంస్కృత నాటకాల్లోని విదూషకుని పాత్రను పోలి ఉంటుంది ఈ వీధి నాటకాల్ని పూర్తిగా ఆరె భాషలో ప్రదర్శిస్తారు అందువల్ల ఈ నాటకంలో హాస్యగాడు ప్రధాన భూమికను వహిస్తాడు. ఇతడే వ్యాఖ్యాతగా హాస్యగాడిగా, (ప్రధానమంత్రిగా సేవకునిగా వ్యవహరిస్తాడు పాత్రధారులు ఆరె భాషలోనే సంభాషిస్తూ ఉంచే (ప్రధాని మా'[త్రం తెలుగులో దానికి అర్హం చెబుతూ సందర్భానుసారంగా హాస్యాన్ని అందిస్తూ ఉంచాడు ఉదా జయ్యారాణి కధలో ఒకనాడు మాన్‌సింగ్‌ వేటకు వెళతాడు అడవిలో ఒక కపటముని ఆశ్రమం కనిపిస్తుంది ఆ ముని మూన్‌సింగ్‌కు సంతాన ప్రాప్తిని కలిగించేలా చేస్తానని ఆశ కల్పిస్తాడు అతనికి సంతానఫలాన్ని 'ప్రసాదించాలంచే తనకు సేవచేయాలని అంటాడు. ఆ సమయంలో ప్రధాని సేవ అంటే విపరీత వ్యాఖ్యానం చేస్తాడు తప్పకుండా మాన్‌సింగ్‌ మహారాజు మీకు శావకధర్మం చేస్తాడు సేవ అంటే ఊడ్పుడు నీ నెత్తిమీద ఫోసుడు ఇగ బువ్వల్‌ పెండల్‌ గడ్డి కల్పడం నీ నోట్గోపెట్టడం అంటాడు " వీధి నాటకాల్లో ఈ హాస్యగాడు ఒక్కొక్కసారి పాటలకు పద్యాలకు అర్ధం కూడా చెబుతుంచాడు. సర్వసాధారణంగా ప్రధాన పాత్రధారే తాము పాడిన పాటలకు పద్యానికి అర్హం చెబుతారు అలా కాక హాస్యగాడు కూడా ఆ పనిని చేయడం చాలా అరుదుగొ కనిపిస్తుంది 116 అ6660 6066 0606690066 0 ల 6 ల 6 రి 6 9 6606600 60966 9966ల

జానపద నాటకాలు- నోన్యగొడు

శహాజి ఆస్ట్రాన కవి వాసుదేవ కవి రాసిన పార్వతి పరిణయం నాటకంలో హాస్టూడు (కటికవాడు) సప్తర్హుల్ని భ్రష్ట. పిశాచాలుగ అనుకోవడం టభైరవి రాగాన్ని బైరాగి రాగం అనడం వంటి విపరీతమైన వ్యాఖ్యానాలు కూడ నాటకంలో హాస్యాన్ని సృష్టిస్తూ ఉంచాయి 4.1. ఎ, సంఘ సంస్కర్త : వీధి నాటకాల్లో హాస్యగాడు నిర్వహించే పాత్రల్లో సంఘ సంస్కరణాభిలాష ప్రత్యేకంగా చెప్పుకో దగింది ఇతడు రకరకాలుగా హాస్యాన్ని అందించి మానసోల్టాసం కలిగించడమే అతని (ప్రధాన ధ్యేయం కవులు తమ కావ్యాల్ని రసానందం కోసం సృష్టించినా ఉపదేశం కూడ ప్రధానాంశంగా పెట్టుకున్నారు నాటకంలో మనస్సును వ్రయ్యలు చేసే దుఃఖ సన్నివేశాలు కలిగినపుడు ఓ ప్రశాంతమైన వాతావరణాన్ని కలిగించటానికి హాస్యూడు ప్రయత్నిస్తాడు ఇలా నవ్వుల్ని చిందిస్తూనే సంఘంలో కుళ్ళును కడగడానికి ఉప(క్రమిస్తాడు పానుగంటి లత్ష్మీనరసింహంగారు సంఘ సంస్కరణోద్దేశ్యం తోనే అనేక ప్రహసనాలను రచించారు ఆయన హాస్యరస (ప్రయోజనాన్ని గూర్చిచెబుతూ

ఆనాడు దేశంలో వికృత రూపాన్ని దాల్చిన ఛాందసాచారాలు ధర్మచ్యుతి వ్యభిచారం అర్ధలోబం వంటి అనేక దురాచారాల్ని ఖండించచానికి ప్రహసనాలు ఉపయోగపడతాయని చెప్పారు

హాస్యూడు తన కున్న స్వేచ్చను సద్వినియోగం చేసుకొని ఆర్టిక దోపిడిని చేసే వారిని వ్యభిచారుల్ని తాగుబోతుల్ని విమర్శిస్తూ అనేక గేయాల్ని పాడతాడు వీని మాటల్లో పాటల్లో ఆటల్లో ఒక్కోసారి వ్యంగ్యార్హాలు కూడ చోటు చేసుకొంచాయి ఓ పాటలో వ్యర్థమైన ఆచారాల వల్ల నమ్మకాల వల్ల (ప్రయోజనం ఉండదని చెబుతూ

మేరే మౌలాబుల్దా లమ్మదేనమ్మదేనే ౪2

రాతిగుడిలో రాయి బెట్టి దేవుడవి మొక్కేవు రన్నా రాతిలోన సత్యముంటే దేవుడెక్కడ ఉన్నాడన్నా 1మేరే॥ నాగుబాము దేవుడైతే ఉడుకు కప్పను (మ్రింగునా చేరే గెరత్మంతుడు దేవుడైతే కోడి పిల్లను తన్నునా శమేరేః రాతి లోన సత్యముంటె కుక్కలుత్సలు బోసునా మేరే

అంటూ పాడతాడు

వీధి నాటకాల్లో సర్వసాధారణంగా హాస్యాడు పకీరువేషం (సాయిబు) వేయటం ఆనవాయితీ దీనికి ప్రధాన కారణ౦ ఈ దేశానికి వచ్చిన పార్శీ నాటక కంపెనీల (ప్రభావమే అ౦ ౦906ల లల అలం అల లలి లి ధల 606 లలిత లలల ల అలల ల అలి ర లల లి లలికళ కే7

దాశ్షీణశాత్య నాటకాల్లో వోస్యగాడు అని చెప్పుకోవలసి ఉంది రామయ్య కవి రాసిన (శ్రీభక్త శబరి లో బపూన్‌ కి నారిగాడికి నడిచిన సంభాషణల్లో బపూన్‌ సాయిబే అని తెలుస్తుంది బపూన్‌ రంగస్థలంపై కొచ్చి అరె తోక నారిగా ఏగడ్‌బిడ్‌ క్యాహై అని ప్రళ్నిస్తాడు నారిగాడు సాహేబ్‌గారు ది గడ్‌బిడ్‌ గా దండీ కొత్త నాటకం జరుగుచున్నది అని అంచాడు సారా కల్టు కొంపల్ని కూల్చేసే ఒక దుర్వుసనం వీటిని మానమని చెబుతూ అనేక గేయాలు వచ్చాయి వాటిలో బపూన్‌ (హాస్యగాడు) నాటకాల్లో పాడే గేయాల్సి గమనించండి సంసారంబును జేయ నెంచితే సారాకల్టును మరువన్నా అంశమంతులను అంత జేరదు అన్యులనే కనుగొనుమన్నా క్షణములోన దుర్గుణము కలిగి ఇది కలహము బెంచును ఓ రన్నా కనికర ముంచదు కన్నబిడ్డల కాలుతోదంతది ఓరన్నా (భష్రముండ ఇది కష్ట పెడ్తది దిష్ట తగులు ఇది ఓ రన్నా పక్కసూపులు సూసుకుంట నీ లెక్కేమంటది ఓరన్నా తప్పుగానదు ముప్పుగానదు తాగినపుడు ఓరన్నా ఒకసారి నీ పక్కనున్న చెడగొట్టే నంటది ఓరన్నా తాగినపుడు లేనిపోని కయ్యాలు బెడ్తది ఒఓరన్నా తొగకుంట ఏకయ్యమూలేదు 118 అ౦౦ల 9009009 6660 6000600606 06 60 66 6066909 60 లల 666669

జాననద నాటకాలు- వోన్యగాడు తప్పక సూడర ఓరన్నా పారాకల్గో గంజాయి లోనయే సారములేదుర ఓరన్నా సారనష్షము పేరునష్షము నీకే యిష్టము ఓరన్నా (పాడినవారు - ముత్యాలు మాదన్నపేట, హైదరాబాద్‌) రైతు అప్పుసప్పు చేసి పొలాన్ని పండిస్తే పాలంలో పంటలు సరిగా పండక రైతుల్ని వెతలపాలు చేసే సంఘటనలు హాస్యగాణ్ణే కదలించాయి అందుకే తన హాస్థోయాల్లో కూడ ఈ వ్యథర్ని ప్రతిఫలించేలా చేశాడు. చెనిగ్గింజ లె య్యొద్దండన్నా చెన్నకేశవుని సాక్షిగా చెడిపాయె రాజ్యమ్ము చెెనిగ్గింజ॥ ఇచ్చినోడు చె డిపాయ ఈడిగోడు బతికిపాయ చచ్చేముండా కొడుకు తంచాలేకపాయ ెనగ్గింజః మూడు మణువులు కాయదెచ్చి మూలచేనిలో నేనేస్తే మూడు ముణువుల అప్పుదీరక మూలచేను అప్పుబోయే వీలసిద్దయ ఇంటికి బోయి దెబదెబ కొట్టు కొంటె చెనిగ్గింజః వేరు సెనగలు పంట సమయానికి వర్షాలు సరిగ్గా కురవక పంట చేతికి అందక కష్టైలు కడగండ్ల పాలయ్యే రైతుల బ్రతుకుల్ని హాస్యూడు పై పాటలో రక్తి కట్టించాడు ఆధునిక సంస్కృతి దేశాన్ని వినాశనం చేసిందని జానపదుల నమ్మకం పాపం పెచ్చరిల్లిందని (స్త్రీలు పరపురుషుల్ని చూసి పకపకా నవ్వేకాలమొచ్చిందనీ మోటలు పోయి మోటార్జు వచ్చాయని కాటన్‌ పోయి టెరీకాటన్‌లు వచ్చాయని నాలుగ్గుండీల రైక వాభికింద చీర వచ్చిందని లంచాలు ఎక్కువయ్యాయని అంటూ సంఘంలో 'శఠలి 909660 అలక ల లలల ల 0906ల లలల అరి ల లి థల ల 9 6 లలి ల లలి 9 99696 క19

దాజ్షీణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు పెరుగుతున్న విపరీత ధోరణుల్ని హాస్యగాడు తనపాటల్లో వ్యక్తీకరించే ప్రయత్నం చేశాడు ఎంతపని జేసేనే కాలంబూ ప్రజలు జేసిన పాపంబూ ॥ ఎంత॥ పాపంబు హెచ్చాయె పుణ్యంబు తచ్చాయె పైసా గర్వామాయె పరమాత్మ అననైరి ॥ఎంత 1 - ఇంటి పురుషుని జూసీ ఇసమాని పలికేరూ పరపురుషులను జూసి పకపకా నవ్వేరూ ॥ ఎంతః భూమెంతో బరువాయె నయ్యా మందువోసి మంట వెట్టిరయ్యా ॥ ఎంత ఎనకా మోటాలు ఎత్తీ పాయె నడిమధ్య న(ర్రాట మాయె ఇంజున్టు లావాయె ఇంటి సొమ్ములు వాయె ఎంత చెగ్రీకాటను దొడుచాయె చేతి కాండ్రీసైండు గడీలాయే నోటిలో విడియాము చేతిలో సిగరకెట్టూ హోటల్లో దినేరు మోటర్ల ఎక్కేరు ॥ ఎంత॥ నాలుగ్గుండీల రైకలాయె నాభికింద సీరలాయే మొగవానితో సారి మోచార్లకూసోని యాత్రాకెల్పామాని అగమైరి( స్త్రీలు ॥ ఎంత॥ లంచాలు లావాయెనయ్యా ఎంచ పంచాయతీలు పెరిగినయ్యా తెలిసిన వారిని చెప్పుమని అడిగితే 'పైస కాసాపాడి పనివున్న దందూరు క ఎంత ఏడేండ్ల కాలము వోతే జనులేమైతరో అని అంటే మూడేండ్త కాలము మురికి జూపే వరకు పైసలేకుంచాయె మొగము లేకుంటాయె ॥ ఎంత 120 ర 6000060600 0000660660 00666006 606666 0660066 60660

చొననద నాటకాలు-నోన్యగాడు పంట చేలల్లో పండిన తము వస్తువుల్ని రైతులు దాదాపు దగ్గరున్న పట్టణాల్లో అమ్ముకొంటుంటారు తాము తినగా మిగిలిన ధాన్యాల్నీ ఇలా అమ్ముకొని ధనం సంపాదించటం వారి జీవన విధానంలో భాగం జేబుల్లో దండిగా డబ్బులు దొర్లితే చెడుఅలవాట్తకు లోనుకావడం కూడా మానవసహజమే డబ్బున్న మగవాళ్ళను తము వలపుల్ని చిందించి ఆకట్టుకొనే ఆడవాళళ్ళా సహజమే కాబట్టి ఇలాంటి అనుచితమైన అలవాట్లకు లోనైన రైతుల్ని మేలుకొలిపే కింది పాటను చూడండి రంకులాడిని నమ్మకురో రన్నో సిన్నన్నా మవ్వునమ్మితే సెడిపోతవురో రన్నో సిన్నన్నా రంకు రంకు బొంకు తెలియని వాడా రణుల మాటలుకాననివాడా రంకు పాడు మోకానికి పాడ రేసుక గోడ సాటునా కులుకుచున్నది మీద మెరుగురా లోన బురుగురా ఎందరెందరో ఎంగిలి జేసిన సారములేని చప్పుటి దౌడలు రంకు ఇలా సమాజంలో నెలకొన్న వూఢనమ్మకాల్ని దుర్వసనాలకు లోనవుతున్న ప్రజల్ని తన పాటలతో తట్టి లేపుతాడు హాస్యగాడు ఇంకా సకాలంలో వర్షాలు కురవకపోతే నష్టపోయే రైతుల గురించే కాక పంట రాబడి ఎక్కువైన సమయాల్లో రైతులు దురలవాట్లుకు లోనయ్యే వాళ్ళకు తన పాటల ద్వారా హాస్యగాడు చురకలంటిస్తాడు అంతేకాదు పాశ్చాత్య వ్యామోహంలో కొట్టుమిట్చాడే తేనేటీగల్పాంటి బ్రతుకులు వద్దంటూ స్వదేశ వ్యామోహంతో పురోగమననానికి నాంది పలకాలనే ఉద్పోధ కూడ హాస్యగాని పాటల్లో కనిపిస్తుంది 4.2.0. తమిళ వీధి నాటకాలు : తమిళ దేశంలో దేవాలయాల్లో గ్రామ దేవతలకు ఉత్సవాలు జరగే సందర్భాల్లో జానపద నాటకాల్ని ప్రదర్శించేవారు వేసవిలో ఈ నాటకాన్ని ఎక్కువగా ప్రదర్శించే వారు ఉత్సవ సందర్భాల్లోనే గాక చనిపోయిన వారికి కర్మకాండలు అలలలలి రి 8 6లి ంలిథల లి ల లలి రిల ద లిం అలి లల ల తిలినల లత థల లలి తిలిలితిలి 121

దాక్షీణాత్వ నాటకాల్లో వోసగాడు చేసే సందర్భాల్లో కూడవీటిని (ప్రదర్శించేవారు తమిళంలో ప్రధానంగా తెరుక్కూత్తు కురవంజి నాడగం పళ్ళు నాడగం నొండి నాడగం కీర్తక్రైనాడగం వంటి జానపద నాటకాలు కనిపిస్తాయి ఇవి (క్రమ వికాసంపాంది క్రీ శ 14 వ శతాబ్ది కాలానికి చాలా ప్రసిద్రికెక్కాయి కాని వీటిలో తెరుక్కూత్తు మాత్రం నేటికీ ప్రచారంలో ఉండి ప్రజల్ని అలరిస్తూ ఉంది 4.2.1. తరుక్కూత్తు : తెరు అంటే వీధి అని క్కూత్తు అంటే నాటకం అనే అర్ధం ఉంది తెరుక్కూత్తు అంటే వీధి నాటకం పూర్వ ౦ వసతి సౌకర్యాలు లేని రోజుల్లో రంగష్టలం ఆవసరం లేకుండ నడివీధిలో కొద్దిపాటి వేషధారణతో నటించే నాటకమే వీధి వాటకం ఇంతేగాక చెక్కలతో తయారుచేసిన భుజకీరిటాలు కిరీటం ఇతర ఆభరణాల్ని ధరించి (ప్రదర్శించే నాటకమే వీధి నాటకం అని కొందరి ఉవాచ ఇది మొదట దైవారాధనకు సంబంధించిన ఆలయ కార్యక్రమం గానే ఉండేది ఆ తరువాత ఇతర కార్యక్రమాలకు ఇతర సందర్భాలకు విస్తరించింది తమిళనాడు లోని కన్యాకుమారి రామనాధపురం తిరునెల్వేలి మధురై తంజావూరు ఉత్తరఆర్కాడు దక్షిణఆర్కాడు సేలం చెంగల్పట్టు మద్రాసు వంటి జిల్లాల్లో తెరుక్కూత్తు ప్రదర్శిస్తున్నారు కొన్ని ప్రధాన ఉత్సవాల్లోను గ్రామదేవతల జాతరల్టోను భారత భాగవత రామాయణ గాధలు చారిత్రక జానపద ఇతివృత్తాలకు చెందిన నాటకాలు ప్రదర్శిస్తున్నారు తెరుక్కూత్తు (ప్రదర్శనకు ముందు తెరవెనుక (ప్రదేశంలోనో లేక రంగఫ్టల సమీపంలోని ఇంటిలోనో ఆహార్యం (మేకప్‌) వేసుకొంటారు దీపం వెలిగించి కర్పూర హారతి ఇచ్చి పూజించిన తరువాతనే వేషధారణ చేసుకొంటారు. ఇలా మేకప్‌ పూర్తి అయ్యేంత వరకు కొందరు కలిసి మేళం కట్టుకొంటారు దీని తోనే తెరుక్కూత్తు ప్రారంభమవుతుంది. ప్రారంభ దినాల్లో ఇద్దరు కలిసి తెల్లని పదరాను చెరొక పక్క పట్టుకొనేవారు కాని ప్రస్తుతం మంచి మంచి దృశ్యాలుగల తెరలు వచ్చాయి. (ప్రతిపాత్ర తెరబయటికి వస్తూ దైవస్రార్ధన చేసుకొంటూనో లేక తనను తాను పరిచయం చేసుకొంటూనో (ప్రవేశిస్తుంటుంది కట్టియంగారన్‌ కూడ (ప్రదర్శన ప్రారంభంలోనే ప్రవేశించి వినాయకుని ప్రార్ధించి నాట కాన్ని ప్రారంభిస్తాడు తాము ప్రదర్శించబోయే నాటకం గురించి చెప్పి ప్రదర్శనలో ఏవైనా లోటుపాట్టుంటే మన్నించమని అర్దిస్తాడు ఒక్కొక్క సారి ఈ పనిని నాటకాన్ని నేర్చిన గురువు చేస్తుంచాడు 122 రి60 6606600606 లలల ఏర లలి లి లలి ల 96 6006660 6660 0660ల కంల ల

జానపద నాటకొలు- వోన్యగాడు

తెరుక్కూత్తుల్లో భారత బాగవతాలకు సంబంధించిన నాటకాలే కాకుండా తిరువిళయాడళ్‌ పురాణం పెరియ పురాణం స్కంధ పురాణం వంటి భత్యాత్మక గాథలు గల్లై అమ్మన్‌క్కూత్తు వంటి కల్పిత గాథలు కల్టబెమ్మన్‌ దేశింగు రాజన్‌కథ లాంటి చారిత్రక గాథలు ప్రదర్శింపబడుతూ ఉన్నాయి ఈ నాటకాల్ని ప్రధానంగా ద్రౌపది అమ్మన్‌ తిరువిళా సందర్భం లోనే ఎక్కువగా (ప్రదర్శిస్తూ ఉంటారు ఈ (ద్రౌపది దేవి ఉత్సవాన్ని మార్చి ఏప్రిల్‌ మే జూన్‌ జులై నెలలో దాదాపు 18రోజులు వరుసగా ప్రదర్శిస్తూ ఉంచారు తెరుక్కూత్తులను వెంకటేశ్వర స్వామిని దర్శించి వచ్చిన తర్వాత కూడా ప్రదర్శించడం ఆనవాయితీ

తెరుక్కూత్తులో (ప్రధానంగా పురుష పాత్రలు ప్రవేశించిన తర్వాత దుముకుతూ ఉధృతంగా ఆడడం సహజం క్కూత్తు అంటే నే దుముకుతూ ఆడు అనే అర్ధం ఉంది ఇలా ఆడడమే కాక వేగంగా గిరకలు కొడుతూ ఆడడం కూడ వీధి నాటకంలో చూడవచ్చు వీధి నాటకం సంగీతం నృత్యాత్మకమైన గ్రామీణ కళారూపం ఇందులో హార్మోనియం తాళం మదెల ముఖ వీణ మొదలైన వాయిద్యాలను ఉపయోగిస్తారు కొందరు ముఖవీణను వాడరు. కళాకారులు తమకు తెలిసిన రాగ తాళాలకు అనుగుణ ౦గా పాటలకు బాణీ లనం ఏర్పరచు కొని (ప్రదర్శిస్తూ ఉంచారు

తెరుక్కూత్తును (ప్రధానంగా మూడు విభాగాలుగా విభజిస్తారు మొదటి విభాగంలో దైవ (ప్రార తోడయం మంగళం రచయిత సభా ప్రార్ధన గురుస్తుతి సంక్షిప్త కథా సంగ్రహం వంటి అంశాలుంచాయి రెండో విభాగంలో కట్చియంగారన్‌ ప్రవేశించి ప్రధాని పాత్ర పరిచయం చేయడం కథాగమనం అనేవి ఉంచాయి మూడో విభాగంలో మంగళం పాడడం ఆశీర్వచనాలు చెప్పడం (వచన రూపేణా ఉన్న ఆశీర్వచనం) ఉంటుంది 4.2.2. కురవంజి నాడగం : కురత్తిపాటు తమిళ సాహిత్యంలో పురాతన కాలం నుండి ఉంది ఇది కేవలం గానాత్మకంగా ఉండేది దీనిని నాటకంగా మలచుకోవడానికి సంభాషణలు కట్పియం గారన్‌ వంటి పాత్రల్ని ఇందులో చేర్చుకోవలసి వచ్చింది ఈ నాటకంలో కురికేల్టల్‌ (సోదె ఆడగటం) వంటి అంశం తప్పకుండా ఉంటుంది ఇప్పటివరకు దొరుకుతున్న ఈ రకం నాటకాల్లో త్రికూటరాజప్పకవి రాసిన కుట్రాల కురవంజి నాటకమే మొదటిదని ఇంతకు ముందు తెలిసికొన్నాము అలి రర 9998ల 6 00600060 లల ఉల లలల లలల 9 666 అల లల 6ల0 అలలలఅలిల 123

దాశ్షీణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు కురవంజి నాటకాలను ఆలయాలలో ప్రదర్శించడం ఆనవాయితి ఇందులో వీధి నాటకాల వలె పాయిరం అవ్వై అడక్కం తోడయం కాప్పు మంగళం వంటివి కట్షియంగారన్‌ పాత్రల పరిచయం వంటివి ఇందులోను ఉన్నాయి వీధి నాటకాలలో లాగా కట్టియంగారన్‌ పాదత్రల్ని ప్రేక్షకులకు పరిచయం చేయడం కధా గమనానికి తోద్పడడం వంటివి కురవంజి నాటకాల్లో కనిపించే అంశాలు కుంబేశర్‌ కురవంజి నాటకంలో కట్టియంగారన్‌ మొట్టమొదట (ప్రవేశించిన మయిల్‌ కొండ నాయకుని పరిచయం చేయడం కనిపిస్తుంది వీధి నాటకాల్లో అంక విభజన లేనందువల్ల హాస్యగాడు తన మాటలతోనే అంక విభజన కార్యక్రమాన్ని చేపడతాడని చెప్పవచ్చు వీధి నాటకాలలో వినాయక పాత్రధారి (ప్రవేశించి హాస్యగాణ్మో ఆశీర్వదించి నాటకాన్ని ప్రారంభించే పద్రతి కురవంజి నాటకాల్లో కూడ ఉంది కురవంజి నాటకం వీధి నాటకం నుంచి పుట్టిందని ఎ ఎం పరమళివానందం లాంటి

పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. భారతాన్ని నాటకంగా ప్రదర్శించే సందర్భంలో (ద్రౌపది కురతంజినాడగం ఆడడం (ప్రచారంలో ఉంది దీనిని బట్టి వీధి నాటకంలోని ఒక భాగంగా కురవంజి నాటకాన్ని పేర్కొనవచ్చు ఇందులో సింగి సింగడువంటి పాత్రలు ఉండవు ఇతర కురవంజి నాటకాల్లో ఈ పాత్రలు ఉన్నాయి (ద్రౌపది కొరతి (కోయయువతి) వేషం ధరించి దుర్యోధనుని భార్యకు సోదె చెప్పడం వల్ల దీనిని ద్రౌపది కురవంజి నాటకం అన్నారని తెలుస్తుంది

4.2.3. పళ్ళు నాడగం : నంజ ప్రదేశంలో జరగే వ్యవసాయ వృత్తిని తెలిసేది పళ్ళు వ్యవసాయం ప్రాతిపదికగా పళ్ళ నాటకం రూపొందిందని చెప్పవచ్చు ఇందులో వీధి నాటకంలో లాగా కట్టియం గారన్‌ పాత్ర చాలా (ప్రాధాన్యాన్ని కలిగి ఉంచాడు ఇందులోని పాత్రల్ని కట్టియం గారన్‌ పరిచయం చేస్తాడు తిరుచ్చంగోడు పళ్ళు నాటకంలో కట్టియంగారన్‌కు కోలుక్కారన్‌ అనేపేరుంది వీధి నాటకాలలో రాజుకు ముందు వచ్చేవాడు ద్వార పాలకుడు ఇతడు చేతిలో కోలును (కర్రను) పట్టుకొని ఉంచాడు ఈ పాత్రను కట్టేయంగారన్‌ చేపడతాడు కాబట్టి అతన్ని కోలుక్కారన్‌ అన్నారు క్రీ శ 18వ శతాబ్దిలో వేళాన్‌ చిన్నతంబి (ఎన్నయినా పిళ్ళై) రాసిన ముక్కూడర్‌పళ్ళు నాటకంలో బపూన్‌ను ఒక పాత్రగా చేర్చడం విశేషం

కే24ీ అర లల 000606 లలల ల లలి 0 60 అలరి 660 లల 66600 6060 9009909066 96696

జానపద నాటకాలు- నోన్యగాడు

పళ్ళు నాటకం ఎక్కువ సంవాదాత్మకంగా ఉంటుంది ఈ సంవాదాలు తిట్రమయంగా ఉంచాయి సామాన్యంగా సవతి పోరును సూచించే వే ఎక్కువ (ప్రచారంలో ఉన్నాయి తల్లి -కూతుళ్లు ఇ్లీ- ఉప్మా సంవాదాలు కూడ ఉన్నాయి దక్షిణ ఆర్కాడు జిల్లాలో కామన్‌ క్కూత్తు (మన్మథ నాటకం) పళ్ళ నాటక ఫక్కీలో ప్రదర్శింపబడుతూ ఉంది 4.2.4. నొండి నాడగం : నొండి అంటే కుంటి వాడని అర్ధం ఒక కాలును మడిచి కట్టుకొని కుంటి వాడిలాగా నటిస్తూ తన గత కధను చెబుతూ కనిపించడం ఈ నొండీ నాటకం లోని అంశం వీధి నాటకంలో లాగా తోడయం మంగళం సభా వినయం విఘ్నేశ్వరుని రాక కట్షియంగారన్‌ పాట్టు పాత్రల పరిచయం ముశింపు సమయంలో ఆశీర్వచనం మంగళం వంటి వీధి నాటకపు లక్షణాల్ని ఈ నొండి నాడగం కలిగి ఉంది తిరుప్పుల్లాణి నొండి నాడగం పీరికలో కట్టియంగారన్‌ ప్రాముఖ్యాన్ని పొందినట్టు చెప్పబడినా (ప్రచురింపబడిన ఏ నాటకంలోనూ ఈ పాత్ర లేదు కాని ఈ తిరుప్పుల్లాణి నొండి నాడగం లో అన్ని వీధి నాటకాల లాగా కట్చియంగారన్‌ పాత్ర పరిచయం తప్పకుండా ఉండి ఉంటుంది * ఈ నొండి నాడగంలోని సిత్తాండి హాస్యభూమికను పోషిస్తాడు తమిళ దేశంలో కోలై చిందు కావడి చిందువంటివి (ప్రచారంలో ఉన్నట్లే నొండి చిందు కూడా ఉంది ఈ నాండి చిందే నొండి నాడగంగా రూపాంతరం పొంది ఉండ వచ్చునని పరిశోధకులు అంచారు 4.2.5. కీర్తనై నాడగం :ఒక పురాతన గాధను కీర్తన రూపేణా లేక సంగీత రూపేణా పాడడం తమిళంలో మొదటి నుండి ఉంది కీర్తనరూపంలో ఉండే నాటకాన్ని కీర్తనై నాడగం అన్నారు రాముని కథల్ని సన్నివేశాల్ని కీర్తనలుగా ప్రచారంలోకి వచ్చి రామ నాటక కీర్తనగా పరిణమించింది రామకథను వీధి నాటకంగా ప్రదర్శించడం వల్ల ఆది రామనాటక మయింది రామ కధను కీ ర్రనగా పాడడం వల్ల దీనికి రామకీర్తన అనే పేరే సరైనదని చెప్పేవారు కూడ ఉన్నారు సన్నివేశాల్ని తెలియజేయడానికి పరదాలు లేని కాలంలో ఆహార్యం ఒకేవిధంగా ఉన్నప్పుడు రంగప్టలం పైకి వచ్చే పాత్రల్ని పరిచయం చేయడానికి కట్టియంగారన్‌ ఆవసరం ఉండేది కాని రామవాటక కీర్తనలో ప్రతి అంశాన్ని వివరించి పాడడం వేల్ల కట్టియంగొరన్‌ అవసరం లేదు అయినా రామనాటక కీర్తనలోకట్షియం వచనం ఉండడం వల్లి సంగీత నాటకాలు (ప్రబలంగా ఉన్న రోజుల్టోనే రామ నాటక కీర్తనై నాటక రూపాన్ని సంతరించుకొనింది. నందనారో చరిత్ర కూడ కీర్తన నాటకమే ఈ రెండింటిలోను వీధి నాటక (ప్రభావంతో కట్షియకారన్‌ ప్రవేశం ఉందని చెప్పవచ్చు అలలల ౦ లలి లలల 9 లల లల లలల లల అల అల లతలలక అలల 9 లల లిక లల 125

దాక్షీణాత్వ నాటకొల్లో నోన్యగాడు 4.2.అ. కట్టియంగారన్‌ పేర్లు : తమిళంలో హాస్యగాణ్మి ప్రధానంగా కట్టియంగారన్‌ అంటారు కట్టియం + కారన్‌ = కట్టియంగారన్‌ అయింది కట్టియం అనేపదానికి రాజ (ప్రస్తుతి అని ఒక రకమైన జానపద నాటకం అనే అర్జాలున్నాయి కట్రియంగారన్‌ అంటే రాజుగారి ముందు ఆతన్ని ్రస్తుతించే వాడని అర్ధం హాస్యూాడికి కోమాళి అనే మరోపేరు ఉంది కోమాళి అంటే వె(ర్రివెంగళాయి అని చెప్పుకోవచ్చు హాస్యగాడికి కావల్‌కారన్‌ (ద్వారపాలకుడు) అనేపేరు కూడ (ప్రబలంగా ఉంది నాటకంలో (ప్రధాన వేషధారి వచ్చిన వెంటనే హాస్యగాడు తనను తాను ద్వారపాలకుడిగా పరిచయం చేసుకొంటాడు చిట్టార్‌ మృకండేయర్‌ సీరుళ్ళ వాసల్‌ కార్‌క్కుం కట్టియక్కారన్‌ వందు కళిపుడన్‌ తో (నినానే మృకందుని ద్వారాన్ని కాపాడే కట్టి యక్కారన్‌ సభకు వచ్చాడని చెప్పుకోవడం వల్లి ఆళడికి కావల్‌కారన్‌ (ద్వారపాలకుడు) అనే పేరు కూడ ఉందనవచ్చు హాస్యగాడికి సభాలంకారన్‌ (సభాలంకారకుడు) అనే రు ఉంది సభకు (రంగఫ్టలానికి ) వచ్చిమొదటి నుండి చివరి వరకు ఉండి రంగస్టలంలోని లోటుపాట్లను తీర్చేవాడు కాబట్టి అతనికి సభాలంకారకుడనే పేరు సార్థకం ఈ నాడు బపూన్‌ కమేడియన్‌ అనే పేర్పు వ్యవహారంలో ఉన్నాయి పూర్వం ఈ పసేర్లేవీ ఉండేవి కావు బపూన్‌ అని మాత్రమే పిలిచేవారు సంస్కృత నాటకాల లోని విదూషకుని అనుకరిస్తూ కొందరు విదూషకన్‌ ఆని కూడా పిలిచేవారు కాని ముద్రిత తమిళ నాటకాలలో ఎక్కడగాని విదూషకుడు అనే పేరు కనిపించదు అన్ని నాటకాల్లో కట్టియంగారన్‌ అనే పేరు మాత్రమే ఉంది 4.2.ఆ.కట్టియంగారన్‌ ఆహార్యం ః నాటకంలో ఇతర పాత్రల లాగా కట్షియంగారన్‌ పాత్ర భుజ కిరీటం కిరీటం ఆభరణాలు ధరించి కనిపించదు ఈ పాత్రధారుడు నాటకం ప్రారంభం నుండి చివరి వరకు ఉండాలి కాబట్టి బరువైన దుస్తుల్ని కాకుండా తేలిక పాటి దుస్తుల్ని ధరిస్తాడు కాని వీధి నాటకాలలోని హాస్థూడు ఒక తరహా దుస్తుల్ని ఆభరణాల్ని మాత్రం ధరించాలన్న నిర్బంధం లేదు సర్వసాధారణంగా ఒక లాగు 126 అ౦ 9900ల 6 అలల లం లిం లి ల లలల లి రిల 6 ల 9 అల ర లవ లి లల లలల లలల లలవలల

బొనపద నాటకాలు- వోన్యగొడు రంగు రంగుల చొక్కా మాత్రమే ధరించి వస్తాడు బరువైన దుస్తులు ఆభరణాలు ధరిస్తే చాలసేపు రంగస్థలంపై నిలబడడం కష్టమౌతుంది. కాని ఆరవాన్‌కడబలినాడగం లోని హాస్యగాడు (ప్రవేశిస్తూ పాడే పాట గమనించండి వందానే కట్టియ కారన్‌ సుందరమాగ మన్నన్‌ దురియన్‌ వాసల్‌ ఉన్నదమాగ కార్‌క్కుం 1భందానే॥ సాలువై అంగిని చారు సల్లడం తొట్టు సందిర కావిమాలై శిరసినిల్‌ కట్టి శవందానే " పెణ్‌గళల్లాం ఇవనై కండబోదు షీన్‌ తొండర్‌ందు సాడై సాల్లీ పేసి నడర్‌ందార్‌ (వందానే కన్నతిల్‌ కన్‌మీసైయై కైయ్యాల్‌ మురిక్కియే కబర్‌దార్‌ కబర్‌దార్‌ ఎన్రుకై కొట్టియే 1వందానే ఈ పాటలో దుర్యోధనుని ద్వారం కాచేవాడు సుందరంగ వచ్చాడని పైన సాలువ చం(ద్రహారాన్ని శిరస్సులో కట్టి తనపై ఉట్టి వేళ్ళు వాసన రాగా వుగువలందరు ఈతన్నిచూచి వెంటబడుతూ ఉంటే సభకు వచ్చాడట మెలి త్రిప్పిన మీసాలు తన అందమైన ముఖంపై ఉందని ఆ పాటలో ఉండడం వల్ల అతడు విపరీత వేషధారుడు కాడని తెలుస్తూ ఉంది మరో నాటకం లో హాస్యూాడిని అనాకారిగా వర్ణించారు కోరై పల్టుం నీండ మూకుం కోడై యిడిపోల్‌ కట్టి తేర్‌పోల్‌ ముదుగుడయ ధీరన్‌ కట్చియన్‌ వందేన్‌ పారీర్‌ సెంబడై మయిర్‌ తులంగ జగత్తిలుళ్లోర్‌ కలంగ వెంబుడన్‌ పోల కట్టియన్‌ వీరుడనే వందేన్‌ పారీర్‌ ఈ పాటలో హాస్యగాడికి కోరపళ్ళ్ళు పొడవాటి ముక్కు తేరులాంటి వీపు తామ్రవర్షంగల వెంట్రుక లున్నాయని వర్ణించాడు మరోపాటలో పట్టునామంగళ్‌ సొత్తి పలవగై పణి గళ్‌పూండు సట్టమాయ్‌ డాలుంకత్తి సముదాడు సరగైై పోగై తట్టి సల్లిడ మిరుక్కి దశరధన్‌ వాయిల్‌ కాక్కుం కట్టియకారన్‌ కరుకియే వరుగి(్రేన్‌ అఠరిరలిలి రి లి తిల త లలల 6 లల రిల తిర లి లి ల లలల లలి లల 6 అలల థల లల లలల అల 127

దాశీణాత్య నాటకాల్లో వోస్వగాడు ఇక్కడి హాస్యాడికి ముఖంలో పట్టనామాలు పలు రకొలు బట్టలు చేతిలో డాలుకత్తి సరిగల తలపాగా ధరించి కాళ్ళకు గజ్జెలు కట్టుకొని ఉంటాడు కాని గజ్జెలు ఇప్పడు లేవు కొన్ని నాటకాలల్లో ముఖానికి రకరకాల రంగులు పులిమి తలకు చోపి ఒక చిరిగిన ప్యాంటు రంగురంగుల చొక్కా ధరించి ప్పేజీపై కనిపించడం కనిపిస్తూ ఉంది మరికొన్ని చోట్లచక్కని ప్యాంటు పైన మెరిసే చొక్కా ముఖానికి మంచి రంగు వేసుకొని నుదుట విభూతి రాసుకొని అందంగా అచ్చమైన తమిళుడి ముఖంలా కనిపించే హాస్యగాళ్ళు కూడా ఉన్నారు హాస్యూని ప్రవేశం వీధి నాటకం ప్రారంభంలో మొదట జరోే పూజ కార్యక్రమాదులు ముగిసిన వెంటనే కట్షియంగారన్‌ (ప్రవేశం ఉంటుంది దానికి ముందు ఇద్దరు వ్యక్తులు ఒక తెరను పట్టుకొని ఉంటారు తెరవెనుక నుండే పాటను పాడుకొంటూ కట్టియంగారన్‌ (ప్రవేశిస్తాడు ఇలా (ప్రవేశించిన ఇతగాడు సభలోని వారికందరికీ నమస్కరిస్తాడు వణక్కం వణక్కం యను వందేనుంగా వందిరుక్కుం అనైవరుక్కుం వణ క్కముంగ ఉర్‌చ్చాగం నిరైందవంగ ఉణ్‌మై తెరిందవంగ అత్తనై పేరుక్కుం ఎందన్‌ వణక్కముంగ ఈత్తువం నిరైందవంగ నిత్తం ఒల్లైప్పవంగ భక్తియాయ్‌ నాన్‌ చొన్నేనన్‌ వణక్కముంగ వణక్కముంగ ॥వణక్క ఆసభలో ఉత్సాహం కలిగినవారు సత్యం తెలిసినవారు తత్త్వజ్ఞానులు నిరంతరం (శ్రమించేవారు ఉన్నారని వారికందరికి నమస్కరిస్తున్నానంటాడు ఇలా (ప్రవేశించిన హాస్యగాడు (కట్టి యంగారన్‌) మరాక కోమాళితో కలిపి ఆ రోజు వారు ప్రదర్శించబోయే నాటకం విశేషాల్ని గూర్చి వివరిస్తాడు కట్టియంగారన్‌ తన చతుర సంభాషణలతో (ప్రజల్ని అలరిస్తూ ఉంచాడు గణపతి ప్రార్ధనలో ఈ చాతుర్యాన్ని ఎలా ప్రదర్శించాడో చూద్దాం వెళ్లరి కాయా విరుంబు మవరై కాయా ఉళ్ళ మిళ గాయా 125 66 60060006 0 00600666 060 0660606606 0000900069

జానపద నాటకాలు- వోన్యగాడు ఒరుపేచ్చురైకాయా. - అంటూ గణపతిని ప్రార్ధిస్తాడు దోసకాయ చిక్కుడుకాయ మిరపకాయ సారకాయ అంటూపాట సాగింది వెంటనే ఒకడు ఏంటి వినాయకుని దూషిస్తున్నావు? అని ప్రశ్నిస్తాడు కాని కల్టియంగారన్‌ దానికి సమాధానంగా తెల్ల ఏనుగు ముఖం కలవాడా నిన్ను నమ్మిన వారిని కాపాడు వాడా! మనను కరిగి నాతో ఒకమాట మాటచాడరాదా అని కదా ్రార్ధించాను అని అంచాడు ఇక్కడ హాస్యగాడు ద్వంద్వార్హ వాక్యాల్నీ పాటలో చొప్పించి గొప్ప చాతుర్యాన్ని (ప్రదర్శించాడు హాస్టాని విధులు నాటకంలో హాస్యగాడు రకరకాల భూమికల్ని నిర్వర్తిస్తూ ఉంటాడు రంగస్థలంపై ప్రారంభం నుండి అంతం వరకు ఈ హాస్యగాడు కనిపిస్తూ ఉంచాడు సూత్రధారి నిర్వహించే పాత్రను కూడ తానే పోషిస్తాడు తమిళ వీధి నాటకాల్లో కట్టియంగారన్‌ నిర్వహించే పనుల్ని ఏడు రకాలుగా చెప్పుకోవచ్చు 1 పాత్రల్ని పరిచయం చేయడం 2 కధను నడిపించడం 3౩ మధ్య మధ్య చిరుపాత్రల్ని తానే ధరించడం 4 నటులకు తోడ్పడడం 5 వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించడం 6 సంఘసంస్కర్తగా ఉండడం 7 కాలక్షేపానికి పాటల్ని పిట్టుకథల్ని చెప్పడం ఇలా రకరకాల పనుల్ని నిర్వర్తించే కట్టియంగారన్‌ చక్కని లౌక్యం వైదుష్యం కలిగిన వాడుగా ఉండాలి అయినా వీధి నాటకాలలో ఒక్కొక్కసారి చదువురాని వారు కూడ ఆ వేషం వేసి సెభాష్‌ అనిపించుకోవడం గమనార్షం శీ.2.పం పాత్రల పరిచయం ; వీధి నాటకాలలో పాత్రధారులు ఒకే విధమైన దుస్తులు ధరించి ఉంటారు ఎవరెవరు ఏ ఏ పాత్రల్ని పోపిస్తారో చెప్పడం కష్టం అందువల్ల వాటకంలో (ప్రవేశించిన పాత్ర తనను తాను పరిచయం చేసుకోవడం ఆనవాయితీ ఇలా కాక రంగఫ్టలంపై (ప్రవేశించిన పాత్రను గూర్చి హాస్యగాడే చెప్పడం కూడ ఉంది. మార్కండేయ నాటకంలో (ప్రధాన పాత్రధారిని గరార్చి చెప్పడం కూడ ఉంది అ౦౦0 6900ల లలి లలల ల లి ర లల లలల లలి లలితం ల లక లలల లలల లి ల లలిత థి 129

దొక్షీణాత్వ నాటకాల్లో వోస్యగాడు మార్కండేయ నాటకంలో (ప్రధాన పాత్రధారిని గూర్చి హాస్యగాడు

శుత్తమెయ్‌ జ్ఞానరూప సోదియిణళ్టార్చియాలే

సిత్తము తెళివుండాగి చిన్మయానంద పూసై

నిత్తముం ఏట్రు మెత్త నేమమాయ్‌ వణంగి పోట్ర

ఉత్తమ మార్కండేయర్‌ ఉసిదమాయ్‌ సభయిల్‌ వరార్‌

అచ్చమైన సత్యజ్ఞానరూపుడు మనో వికాసంతో చిన్న్మయానందుని పూజ చేసేవాడు ఎల్లప్పుడూ నియమంతో కొనియాడి ్రార్దించగా ఉచితరీతిని సభకు వస్తున్నాడు అనే పద్యభాగం హాస్యగాని పద్యపఠన జ్ఞానానికి నిదర్శనంగా నిలిచి మర్కాండేయుని (ప్రేక్షకులకు పరిచయం చేయడాన్ని చూడవచ్చు హాస్యగాడు పద్యాన్ని పలించడవేం కాకుండా పద్యభావాన్ని కూడ తెలుపుతాడు

నాటకంలో రంగప్టలం పైకి వచ్చిన పాత్రలు తమను తాము పరిచయం చేసుకొనే సందర్భంలో ఆ పాత్రలు తమను ప్రేక్షకులకు చక్కగా వివరించుకొనేలా చేసేవాడు కూడా హాస్యగాడే వుహాభారత వీధి నాటకంలో పాంచాల రాజు రంగస్టలంపైకి వచ్చి ఓరీ ద్వారపాలకా అని పిలుస్తాడు వెంటనే హాస్యగాడు రాజుకు ఎదురుగా నిలుస్తాడు నేనెవరో నా పరాక్రమాదులుతెలుసా అంచాడురాజు వెంటనే హాస్యగాడు తెలుసు అంటాడు ఎలా తెలుసు రాజు చెబితే తెలుస్తుందని హాస్యగాడు అంటాడు ఆ తరువాత రాజు తనను గూర్చి చక్కగా ఆడుతూ పాటలు పద్యాలరూపంలో చెబుతూ ఆగుతాడు వెంటనే హాస్యగాడు ఆ పాత్ర ఏ పాట పాడాడో లేక ఎ పద్యం పాడాడో దాని భావాన్ని పేక్షకులకు వివరిస్తాడు 4.2.ఈ. కధాగవమున (ప్రవర్తకుడు :నాటకంలో కొన్ని ఘట్టాల్ని పూర్తిగా ప్రదర్శించడానికి సమయం చాలదు కాని కథా గతికి భంగం వాటిన్లని రీతిగా ఈ కట్షేయంగారన్‌ జరిగిన కథను చెప్పి ఆ తద్వారా జరిగే సంఘటనల్ని మీరు చూస్తారు అని చెప్పే కథాగమనానికి తోద్చడడం కూడ అతని కర్తవ్యమే హరిశ్చంద్ర నాటకంలో 'పేకకులారా వినండి హరిళశ్చం(ద్రుడు తన రాజభోగ భాగ్యాల్ని కోల్పోయి కాశీకి పయనవుటయ్యే దారిలో అనేక కష్టాల్ని ఆనుభవిస్తాడు కాశీ నగర గోపురం కనిపించగా తన 130 ౦6906 అథి ల లం లకి లల ల లల 6 అథి ల అలల ల అలల ల 060 9ల09 అలల 9

జానవద నాటకాలు- వోన్యగాడు భార్య కా విషయం చెప్పి నమస్కరించి ఆరాధించటాన్ని ఇప్పుడు మీరు చూడగలరు అంచాడు అంటే మార్గమధ్యంలో జరిగిన సంఘటనల్ని ప్రేక్షకుల ఊహకు వదలివేస్తాడు ఇలా చేయటం నల్ల వారిని కధలో తాదాత్మ్యం చెందేలా చేస్తాడు 4.2. ఉ. చిరుపాత్రల పోషకుడు: నాటకంలో ప్రతి చిన్న వేషాన్ని ఒకరు ధరించి (ప్రదర్శించాలంటే అది ఖర్చుతో కూడుకొన్న పని అదీకాక చిన్న చిన్న పాత్రల్ని పోషించడానికి కొందరికి ఇష్టముండదు సదినుండి ఇరవై మంది వ్యక్తులు నాటకాన్ని నేర్చుకొని ప్రదర్శిస్తూ ఉంచారు వీరి మధ్యనే అన్ని వేషాలు వచ్చేలాసర్దుబాటు చేసుకొంచారు. రాణి చెలికత్తెలు రాజసేవకులు ద్వారపాలకుడు మంత్రసాని చాకలిది చాకలివాడు వంటి పాత్రలకు నాటకంలో ప్రాతినిధ్యం ఉండదు అయినా ఆపా్రలు లేకపోతే నాటకం పేలవంగా ఉంటుంది అందువల్ల ఆయా సందర్భాలలో ఆ పాగత్రల్ని హాస్యగాడే పోషిస్తాడు పురిటి నొప్పులు పడే (స్త్రీ చుట్టూ అనేకులు చేరి ఆమెను ఓదార్చడం కనిపిస్తుంది మంత్రసాని వేషం ఒకరు వేయాలి కాని హాస్యగాడే తన మొలకున్న బట్టును తీసి పైటగా కప్పుకొని మందత్రసానిలా నటిస్తాడు శ.2.ఊ. నటుల సహాయకుడు : వీధి నాటకంలో '్రాంటింగ్‌ ఉండదు ఆ పనిని హాస్యాడే చేస్తాడు ఈ హాస్యానికి పరిధులు పరిమితులు ఉండవు కాబట్టి ఎక్కడ బడితే అక్కడికి వెళ్ళడానికి కథతో జోక్యం కలిగించు కోవడానికి పూర్తి స్వేచ్చ ఉంటుంది వాటకంలో ఆడుతూ పాడే వారి దుస్తులు ఊడిపోయినప్పుడు గాని కాలి అందియలు జారిపోయినపుడుగాని వాటిని యధాస్థానంలో ముడివేసి కడుతుంటాడు. రంగఫ్రలంపైకీ కావలసిన వస్తువులను తెస్తుంచాడు ఏదైనా సమాచారాన్ని నటులకు చెప్పవలసి వచ్చినపుడు కూడా ఆ పనినితానేచేస్తుంచాడు ఆడి పాడి అలసి సొలసిన నటులకు విరామం కలిగించి అతని మాటల్ని ప్రేక్షకులకు తెలిపేవాడు హాస్యగాడే మేకప్‌ వేసుకొంటున్న నటుల్ని హెచ్చరించి నాటకంలో తన పాత్ర వచ్చిందని చెప్పేవాడు కూడ హాస్యాడే 4.1.బు. వ్యాఖ్యాత: నాటకంలో ఒక సన్నివేశం వచ్చినపుడు హాస్యగాడు దాన్ని చక్కగా వ్యాఖ్యానిస్తాడు ధర్మం సత్యం రాజరికం దుఃఖం నవ్వువంటి వాటిని తన సహజ ధోరణిలో వ్యాఖ్యానించి మనల్ని అబ్బురపరుష్తూ ఉంటాడు ఒక నాటకంలో ఇరవై ఒక్క రకాల నవ్వుల్ని వివరించి తన వైదుష్యాన్ని చాటుకొంటాడు అ౦అల ఉల 0 906 90 ల0 609006 అర ల 6 ల లల 0 6000 6090600666 6 లలల 6 కేప1

దాశ్షీణాత్య నాటకాల్లో నోన్యగాడు ఓడి కొండే సిరిప్పవన్‌ పైత్తియకారన్‌ ఓడవిట్టు సిరిప్పవన్‌ వంజగన్‌ తెరియాద మాదిరి సిరిప్పవన్‌ పసప్పాళి తెరియు మెను సిరిప్పవన్‌ నడిగన్‌ కూల్టు తిల్‌ సిరిప్పవన్‌ సామాన్యవాది కుళిందు సిరిప్పవన్‌ సందర్భవాది ఇడం పార్‌త్తు సిరిప్పవన్‌ ఎత్తన్‌ ఇరుంద ఎడమెల్లాం సిరిప్పవన్‌ కోమాళి కణ్‌ పార్‌త్తు సిరిప్పవన్‌ కారియవాది కాణామల్‌ సిరిప్పవన్‌ కంజన్‌ కర్‌పనైయిల్‌ సిరిప్పవన్‌ కవింజన్‌ యోగతిల్‌ సిరిప్పవన్‌ సిందనై యాళన్‌ మోగతిల్‌ సిరిప్పవన్‌ వెరియన్‌ నీదియోడు సిరిప్పవన్‌ ఆరింజన్‌ నిం(డ్రు సీరిప్పువన్‌ కాదలన్‌ మగిళ్‌ందు సిరిప్పనవ్‌ మన్నన్‌ మనదిల్‌ సిరిప్పవన్‌ పన్‌పాళన్‌ ఎదిర్‌పార్‌త్తు సిరిప్పువన్‌ పచ్యోంది అజుళుక్కు సిరిప్పవన్‌ అండి ఒళిందు ఒళిందు సిరిప్పవన్‌ సూచ్చికారన్‌ ఇన్‌బత్తిలుం తున్‌బత్తిలుం సిరిప్పవనే మనిదన్‌' (భాస్కర్‌ కురుంకుళం చూ నాట్టుపుర ఇసైనాడగంగళ్‌ పు 97) పై పాటలో పరకొడుతూ. నవ్వేవాడు పీచ్చివాడు పరూత్తేలా చేసి నవ్వేవాడు వంచకుడు తెలియని మాదిరి నవ్వేవాడు పసప్పాళి తెలుసని నవ్వేవాడు నటుడు సభలో నవ్వేవాడు సామాన్యుడు సగం నవ్వు నవ్వేవాడు సందర్బ్భవాది చోటుచూచి నవ్వేవాడు బుద్రిశాలి తానున్న చోటల్లా నవ్వేవాడు హాస్యగాడు కళ్ళు చూచి నవ్వేవాడు కార్యసాధకుడు 132 6600000600 0600600600 060 9066 600606 6060006 606696

జొననద నాటకాలు- నోన్యగాడు

తెలియకుండా నవ్వేవాడు పిసినికొట్టు ఊహాల్లోనవ్వేవాడు కవి యోగంలో నవ్వేవాడు యాళన్‌ మొహంతో నవ్వేవాడు కాముకుడు నీతితో నవ్వేవాడు జ్ఞాని నిలిచి నవ్వేవాడు ప్రేమికుడు ఆనందంతో నవ్వేవాడు రాజు మనసులోనే నవ్వేవాడు సంస్కారి ఎదురుచూచి నవ్వేవాడు ఊసరవెల్లి ఆనుగ్రహానికి నవ్వేవాడు భక్తుడు దాగి దాగి నవ్వేవాడు కుచ్సితుడు దుఖంలోను సుఖంలోను నవ్వేవాడే మనిషి ఈ ఒక్క ఉదాహరణ హాస్యగాణ్ణి చక్కని లోకజ్ఞానం కలవాడిగ మనకళ్ళముందుంచుతోంది 4.2.బూ. సంఘసంస్కర్త : జగత్తు హితంకోరి మన కవులు కావ్యాల్ని రచించారు కావ్యంగాని నవలగాని కథగాని నాటకంగాని దాదాపు మనిషిని ఆనందపరచి సన్మార్గంలో నడిపించడానికే ఉద్దేశింపబడింది నాటకంలో హాస్యగాడు ఎంతగా తన వికృతపు చేష్టలు మాటల చేత ప్రేక్షకుల్ని నవ్వించినా సమయం వచ్చినపుడు తన ఘాటైన మాటలతో సంఘాన్ని విమర్శించి మనసును మళ్లించి సన్మార్గ గాములుగా చేస్తుంచాడు

వ్యభిచారం వల్ల అనేక ఆనర్జాలు ఉన్నాయని సౌనికొంపలకు వెళితే తీరని నష్టం వాటిల్లుతుందని బోధించే కావ్యాలు పాటలు అనేకం వచ్చాయి భార్యేతర సంబంధాలు ఎలా ఉంటుందో హాస్టూడు ఓ పాటలో చక్కగా పొందుపరిచాడు

వైపాట్టి వేండాం అయ్యా

ఉలగుత్తుమక్కళుక్కు ॥ వైపాట్టి ॥

1. ఆడుకేళ్‌పాళ్‌ మాడుకేళపాళ్‌

అడుక్కు మెత్తయుం తానుం కేళ్‌పాళ్‌

అల్లా ఎను చొల్లి విట్హాల్‌

అయ్యా వే పోయ్‌వా ఎన్‌బాళ్‌ ఃవైపాట్టి 2 సీమై సిలుక్కు కేళపాళ్‌

చిలాంరవికై కేళ్‌పాళ్‌

ఆళైకండదే వాంగావిట్దాల్‌

కట్ల కపక్కిడు వాళ్‌ ॥ వైపాట్టి॥ ౦96906 లల రి అలల 0 లలల 0690969 96696 రిల లలిత లక లలిత లిం లలల కి 133

దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో నోస్యగాడు 3 కాసు పణమిరుందాల్‌ -యన్‌ కరుంబే ఆరుంబేయన్‌బాళ్‌ - నాళై దూసి విలై కాణా విచ్చాల్‌ తూక్కుడా ఉన్‌ కడయై యన్‌బాళ్‌ వైపాట్చి 4 _తాలికల్టుయ మనైవియై తాన్‌ వయిర్‌ ఎరియవిట్టు కూలిక్కుపెణ్‌పెడిత్తు కుడిత్తనం సెయ్‌బవర్‌క్కు వైపాల్షి $ _ మడమాదర్‌ తన్నై తొట్టు మరువి అణయుం కయ్యాల్‌ ఆరన్‌ పాదం తొట్టు కుంబిట్టాల్‌ అప్పా నమక్కుమోతముండు వైపాట్టి! (చూ నాట్టుపుర ఇసై వాడగంగళ్‌ పుట 95) పై పాటలో వేశ్యగొడ్డు గోదా మెత్తని పరుపులు సిల్కు చీర + రవికె డబ్బు ఇస్తే (ప్రేమ ఒలకబోస్తుందవి అది లే నివాడు బయటికి గెంటుతుందని దాని సహవాసం వదలి భార్యను హత్తుకొని ఉండాలని ఆమె కడుపు మంట మంచిది కాదని వేశ్యా సాంగత్యం వదలేవారికి మోత్షం సిద్రిస్తుందని చెప్పాడు ఆధునిక నాగరికత ఎలా మార్పు చెందిందో కూడ మరో పాటలో వివరిస్తాడు తర్‌క్కాల నాగరీగం తలయై సురుక్కుదు అదిక్కు తగుంద పోల వళైంవుం సుళువుం సురుండు కిడక్కుదు అక్కాలత్తు ఓలై జిమిక్కి ఆగ'న్రుతాంపోచ్చి ఇప్పో ఆలవిళుదు పోల తొంగటం ఆళగా వీసుదు సినిమా (ప్రభావం వల్ల జానపద కళలు ఆడుగంటిపోతున్నాయి జానపదులు సహితం సినిమాపై మోజుపెంచుకొన్నారు కాని సినిమాల లోని పాటలు కొన్ని జానపద గేయాల నుండి కాఫీ కొట్టి తద్వారా మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులు సంపాదిస్తున్నారని సినిమా 134 9660600000 0600 ల60 0 06 0660ల అల 6600ల కలల 0 0 6690909669

జానపద నాటకాలు- వోన్యగాడు మోజు నుండి బయట పడి జానపద నాటకాల్ని ఆదరించమని హితవు పలికే మరోపాట మనల్ని ఆలోచింపచేస్తూ ఉంది పందైక్కాల నాడగంగళ్‌ పార్‌క్క పిడిక్కలే పాళా పోన సినిమాక్కళై పార్‌త్తు కళిక్కుదు జనంగళ్‌ కెట్టు అళియిదు పండై కాల పాళ్ట్చిలిరుందు కాప్పి అడిక్కుదు - అదై పుదియ సిందు వర్షం ఎన్రు పూజ్జాపణ్లుదు జనంగళ్‌ కండబడి కదై ఎళుది - కాసు వాంగుదు కఏగళన్నుం పెయర్‌ గళుక్కుకాలమే ఇదు అదై కేక్కు! సినిమా కార పెణ్‌ గళెల్ధాంలు జిలుక్కిదాం సింగారమాయ్‌ వార్‌ పీడిత్తు మాడు మేయ్‌క్కిదాం *దినం మాడు కాలం దోరుం నాడగంగళ్‌ పార్‌త్తు మగిళనుం కాక్కావేలాయుధం సాల్‌వదై కేట్టు మగిళముం (చూ నాట్టుపుర ఇసైనాడగంగళ్‌ పు. 90-91) ఈవిధంగా కట్షియంగారన్‌ నాటకం ప్రారంభం నుండి తుదివరకుండి నాటకం సవ్యంగా నడవడానికి తోడ్పడుతాడు ఈతడు నాటకాన్ని ప్రారంభించడం పాత్రల్ని పరిచయం చేయటం సన్నివేశాల మార్పులను వివరించడం కథను కొనసోలా చేయటం, వచన రూపేణా కథల్ని కుదించడం పాత్రలు పాటల్ని వచనాల్ని మరచి పోయి నపుడు వాటిని వారికి అందచేయడం బదురుమదురు పాత్రల్ని ధరించడం లౌకిక విషయూల్నీ చెప్పడం సంఘ సంస్కరణ దృక్పధం కలిగి ఉండడం వంటి అనేక పనుల్ని నిర్వర్తిస్తూ ఉంటాడు అందుకే ఈతడు బహుముఖ (ప్రజ్ఞ కలవాడిగా ఉండాలి కధను కధలోని ప్రతి సన్నివేశాన్ని పాటల్ని వచనాల్ని అన్నింటిని అణంవణువుగా తెలిసిన వాడిగా హాస్యగాడు ఉండాలి అందుకే ఈ కట్షియంగారన్‌ వేషాన్ని నాటకం నేర్చె గురువో లేక అంతటి ప్రజ్ఞ కలవాడో ధరిస్తూ ఉంటారు కట్షియంగారన్‌ లేకపోతే నాటకం రక్తి కల్టదు ఉత్తర మేరూరిలో భారత వీధినాటకంలో కట్టియంారన్‌ వేషం ధరించిన (క్రీ, వల్లప్పు తంబిరాన్‌ గారికి 197? సంవత్సరంలో కలైమామణి బిరుదునిచ్చి గౌరవించడం గుర్తించుకోదగిన అంశం అ౦లలల లల 0 6 అలి 6000900906 0660 0006ల 90 అపర అరల లలి 6 లి ల లికి లలి కేక్‌

దాజ్షీణాత్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు 4.3.0. కన్నడ జానపద నాటకాలు :- కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని తీర ప్రాంతం ఎల్లప్పుడు వర్షాలు పడడం వల్ల దట్టమైన అడవులతోను లోయలతోను నిండి భయం గొల్పుతూ ఉంటుంది ఆ (ప్రాంతంలో కోల నేమ అజిత తంబలి బండి ఆయన వంటి ఉత్సవాలు జరుగుతుంచాయి. ఇవి భూతపూజ కోసం ఉద్దేశింపబడిన ఉత్సవాలు ఈ భూత పూజు పదివేల సంవత్సరాల క్రితం ఐగుప్తునుండి వివిధ దేశాలకు వ్యాపించిందని అంచారు ఉత్తర కర్ణాటకలో పరవంతరకునిత ( ప్రమథుల నృత్యం) ఎల్లమ్మన కునిత (ఎల్లమ్మ నృత్యం) బైరదేవర కునిత ( ఒగ్గరకునిత) దట్టి ఆట వంటి నాటక నృత్యాలు మైసూరు రాష్ట్రంలో రంగద కునిత నందికోల్‌ కునిత వైరమ్మక్కళ కునిత వీరభ(ద్రన కునిత మారికునిత నృత్యాలు ప్రదర్శింపబడుతూ ఉండేవి ఇవి జానపదుల్ని అలరిస్తూ ఉండేవి ఆ నృత్యాల్లో కథ మాట పాట ఉండేవి కర్ణాటక ప్రాంతం లోని జానపదులకు పురాణిక క్రీర్తనకార (ప్రవచనకార జంగమ భాగవత కళాజ్ఞాని గాయని వంటి కళాకారులు తమ ప్రదర్శనలతో ఆనందం కలిగిస్తుంచారు. ఇవి కాక కర్ణాటక రాష్ట్రంలో రాధన ఆట దాసరాట యుతగాచన వలవూడలపాయు కృ స్మపారిజాత దొడ్డొెట సన్నాట తోలుబొమ్మలాట వంటి జానపద వాటకాల్ని (ప్రదర్శిస్తూ ఉన్నారు వాటిని గూర్చి తెలుసుకొందాము 4.3.1. దాసరాటు : ఉత్తర కర్ణాటకలో దాసర్జు అనే కళాకారులు ప్రదర్శించే నాటకాన్ని దాసరోట అంచారు. దాసర్హు పండుగపబ్బాల్లోను జాతరల్లోను నాటకాలు ప్రదర్శించి తద్వారా కొంత ధనమార్షించి బ్రతుకుతుంచారు ఈ దాసరాట పాత మైసూరులో గాని దక్షిణ కర్ణాటకలోగాని ప్రచారంలో లేదు అయినా కర్ణాటకలో యత్షగానానికి గాని దొడ్డాటకుగాని లేని ప్రత్యేకత ఈ దాసరాటకు ఉంది. ఇందులోని పాటల్ని స్తీ! పురుషులు ఇద్దరూ కలిసి పాడుతారు ప్రదర్శనలో కూడ హెణ్టు దాస ((స్త్రీ) గండుదాస (పురుషు లిరువురు పాల్గొనడం విశేషం. ఇందులో ప్రధానంగా పాటు పాడే (స్త్రీలు వాయిక వేషం ధరిస్తుంచారు నాయకుణ్ణో గొడ్డి ఖిమన్న అని హాస్యగాడిపాత్రను జావారి అని అంచారు. నాయుకుడు గొడ్డీ భీచున్న కొంత ఉపోద్దాతం చెప్పిన తరువాత నాటకం 1365 6606906 9606666 60660 060 606 00006006 00060 0000900696

జానపద నాటకాలు- వోన్యగాడు

ప్రారంభమవుతుంది నాటకం ప్రారంభం లోనే సహాయక స్త్రీ పాత్ర పాట నృత్యం ఉంటుంది ఈ నృత్యం అయిన వెంటనే నాయిక ప్రవేశించి తన పాట ఆటతో (ప్రేక్షకుల్ని అలరిస్తూ ఉంటుంది

దాసరాటలో నాయికా నాయకులు తమ ప్రేమ వ్యవహారాల్ని వాద (ప్రతి వాదాలతో వ్యక్తీకరిస్తుంచారు ఈ వాద ప్రతివాదాలు జావడి దాసర పద లావణి వచన వంటే ఛందస్సుల్లో నడుస్తుంది వీరి వుధ్య హాస్యగాడు తన హాస్య (ప్రసంగాలతో బూతు మాటలతో ప్రజల్ని నవ్విస్తూ ఉంచాడు ఇలా నాలుగు ఐదు గంటల్ల కాలం (ప్రదర్శించే నాటకంలో వస్తువు ఉండదు ఆందుకే దీన్ని నాటకంగా పరిగణించరు జన వ్యవహారంలోని ఒక సామెతను ఈ సందర్భంలో చెప్పుకోనాలి దాసరాట ఆటవల్ల దోస ఊట ఊట వల్ల అని అంటే దాసరాట ఆట కాదు దోసతిందడి తిండి కాదు"

దాసరాటను దాదాపు వంద సంవత్సరాలు వేర్వేరు (ప్రదేశాల్లో ప్రదర్శిస్తూ చక్కని హాస్యాన్ని వినోదాన్ని కల్షిస్తూ వెళ్ళడం వల్ల దీనికి మంచి ప్రచారం వచ్చింది దాసరాట కళాకారులు మహారాష్ట్ర ప్రాంతంలో సంచరించడం వల్ల మహారాష్ట్రలో దాన్ని అనుసరించి ఛమాషా అనే నాటక రూపం ఏర్పడడానికి దోహదం చేసిందని హెచ్‌ కె రంగనాధ్‌ గౌరు అభిప్రాయపడ్డారు

"లీల (మ 06౯౧122 ౧గంటలకు ౪131006 42822508, 1(90ట03 (0 2*6 లిం గ2610 0060406 264 ఇఢేంగ౧6౦6 0 ఉం సజ2ట! 5886 ఉం 2 68౮1 02118 వింగంయి2వం08 ఇ10 1662041021 0920280603 8౨6 ౧9౫2ం6ల16టం6 080816 ౪9 12 సిశనిమయటడ అరలు ఓం ముం 088."

కన్నడం దాసరాటలోవి గొడ్డీ భీమన్న తమాషిలో గల్ఫోజి అయ్యాడు నాయిక రాధ యింది హాస్యూడు జావారి తమాషాలో శఖారామ్‌ తాట్‌య అయ్యాడు ఆ తర్వాత కొంత కాలానికి మహారాష్ట్ర తమాషా కళాకారులు కన్నడ దేశానికి వచ్చినప్పుడు కన్నడిగులు దానిని ఆదరించి అనుకరించి కన్నడంలో రాధన ఆట అనే మరో రూహాన్ని ప్రచారంలోకి తీసుకొచ్చారు శీ.3.2. రాధన ఆలు : మహారాష్ట్రలోని తమాషాకు ప్రతిరూపం రాధన ఆట ఈ ఆట తర్వాతి కాలంలో రాజన ఆటగా మార్పు చెందింది ఇందులోని పాటలు ఖవాళి అ౨ లలి అల లలి లి ల లలల లలి ల లలి లలి లి లత అలి లి లి లలల తల లి తలల 9 తిల లలి 137

దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో వోస్యగాడు లావణి ని ఆనుసరించి ఉంచాయి దాసరాటలోని వయోలిన్‌ తబెలాకు బదులు సారంగి దప్పు వంటి సంగీత సామాగ్రిని ఉపయోగించారు ఇందులోని కుంచే ప్రధానమైన అంశం ప్రేమ ఈ రాధన ఆట ఉత్తర కర్ణాటకలో 40 ఎళ్ళ క్రితం ఉత్తర కర్ణాటకలో ప్రతి గ్రామంలో ఒకటి రెండు ట్రూపులు ఉండేవి ఇందులో హాస్యగాడు (ప్రధాన భూమికను పోషిస్తాడు 4.3.3. తొగలు బొమ్మై ఆటు : తోలు బొమ్మలాటలు చాలా ప్రాచీనమైన చరిత్ర కలిగి ఉన్నాయి దీని పుట్టుక పుట్టిన దేశం గూర్చిన ఆధారాలు దొరకడం లేదు. ఇవి ఛైనా వారి మత సంబంధ వేడుకల్లోను భారతదేశ మాంత్రిక కర్మల్గోను ఉండి ఐగుప్తు దేశం సమాదుల్గో కనుగొన్నారని జనబుస్పెల్‌గారు అభిప్రాయపడ్డారు ! తోలుబోమ్మల్ని కన్నడ దేశంలో తీర ప్రాంతాల్టోని దేవలయాల్లో తేరుకు (వేలాడగట్టి ఉంటారని అవి (ప్రాచీన కాలం నుండి ప్రచారంలో ఉన్నాయని పరిశోధకుల అభిప్రాయం, యక్షగానాలు దొడ్డాటల్లోని పాటలు నృత్యం ఇతి వృత్తాలకు తోలుబొమ్మలాటలోని వాటికి పోలికలు కనిపిస్తున్నాయి (ప్రాచీన కాలంలో వీటిలో ఇతి వృత్తాలు సర్వసాధారణ గా పురాణాలు ఇతి హాసాల నుండి గ్రహించినవే ఉండేవి వాటిలో వత్సల హరణ కృష్ణ సందాన కృష్ణార్హున యుద్ద సుభద్రా కళ్యాణ రావణ సంహార వంటి కధల్ని గ్రహించి ప్రదర్శిస్తూ ఉంటారు ఇందులో ముఖ వీణ మృదంగం డోలు వంటి సంగీత వాద్యాల్ని ఉపయోగిస్తారు తోలు బొమ్మలాటల పప్రదర్శకుల్లో బాపు రామాచార్‌ పాండురంగి గొంబె అనంతాచార్‌ వంటి కళాకారులు ్రసిద్దులు కర్‌జి రణ బెన్నూరు ఆలూరు కుర్‌ వట్టి హంగల్‌ వంటి (ప్రదేశాల్లో ఇవి చాలా (ప్రాచుర్యాన్ని పొందాయి. తోలుబొమ్మలాటలు కిళ్ళెకెట్టు అనే సంచార జాతుల వారి ప్రత్యేక కళారూపం ఈ జాతుల్లోని కుటుంబ సభ్యులందరూ ప్రదర్శనలో పాల్గొాంచారు చేయి తిరిగిన కళాకారుల చేతిలో తోలుబొమ్మలు సజీవత్వాన్ని పొందుతాయి కర్ణాటకలో ముఖ్యంగా ఉత్తర కర్ణాటక కోలార్‌ చిత్ర దుర్గ వంటి ప్రదేశాల్లో కిళ్ళె కెట్టు కళాకారులు శోలుబొమ్మలాటల్ని (ప్రదర్శించి నందువల్ల కొంత భూమిని గోస్పల గ్రామంలో దానం చేసినట్టు చరిత్ర చెబుతుంది తోలుబొవ్ముల ప్రదర్శనను ఏర్పాటు చేస్తే వర్షాలు కురుస్తాయని అక్కడి వారి విశ్వాసం అందుకే ప్రతి సంవత్సరం దీపావళికి పాండవుల కథను తోలుబొమ్మల ప్రదర్శనగ ఏర్పాటు చేస్తుంచారు 138 రిరిర 0 లం రి లం ల 0 00 ల లలల 0006ల లి లలల 0 ల6 ల 9 అల అలి థల ల లలల లి

జానపద నాటకాలు- నోన్యగాడు

4.3.4. యక్షగానరి ; యక్షగానానికి కర్ణాటక వాసులు ప్రత్యేక స్థానం కల్పించారు ఇందులో మార్గ దేశి నాటక పద్దతుల సమ్మేళనం ఉంటుంది యక్షగానం భాగవతారద ఆట దశావలారద ఆట మేళదవర ఆట అనే పేర్లతో వ్యవహారంలో ఉంది యత్తూనాన్ని ఆరుబయలులో ప్రదేశాల్లో ప్రదర్శిస్తూ ఉంచారు ఈ ప్రదర్శనను చూడడానికి 6 నుండి 8 కిలోమీటర్ల దూరంనుండి (ప్రజలు వస్తుంచారు ఆటరాత్రి 10గంటలకు ప్రదర్శన ఆరంభమౌతుంది నంది గణపతి లేదా సుబ్రహ్మణ్యస్వామి ప్రార్ధనతో ఆట ప్రారంభం కావడం ఆనవాయితీ ప్రార్ధన తరువాత హాస్యగాడు (కోడంగిి ఆడుతూ పాడుతూ (ప్రవేశిస్తాడు నిత్యవేష అనే (స్త్రీ వేష ధారులు ఇద్దరు ప్రవేశించి తవు నృత్య గానాలతో ప్రేక్షకుల్ని అలరిస్తూందారు. తుండువేష అనే పాత్రధారి కూడ ్రదర్శనళ్లో పాల్గొని తన హాస్తోక్తులతో జనాన్ని నవ్విస్తూ ఉంచాడు భాగవతుడు పాట పాడి ఒక సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత (ప్రధాన పాత్రలు ప్రవేశిస్తాయి ఆ తరువాత వేషధారులందరూ ఒకరి తరువాత ఒకరు రంగస్థలం పైకి వస్తారు ఆఖరున పుండువేష (ప్రవేశం ఉంటుంది దీనితో పూర్వరంగం ముగుస్తుంది భాగవతుడు (ప్రస్తావన పాడిన తరువాత నాటకం లోని అసలు కధ ఆరంభమవుతుంది

యకగానాల్గ్లో రామాయణం భారతం భాగవతాల్లోని కథల్ని తీసుకొని (ప్రదర్శిస్తూ ఉంటారు వాటిలో కృష్ణార్దున కలగ బటబ్రు వాహన కలగ హంసధ్వజ కలగ కర్ణార్హున కలగ వంటివి పేర్కొన దగినవి ఇవే కాక గిరిజా కళ్యాణం వంటి శ్రైవ సంబంధ యక్షగానాల్ని (ప్రదర్శిస్తారు ఈ మధ్యకాలంలోకె పి వెంకటప్పశె ట్టి గారు రాసిన రాణా రాజ సిన్హా వంటి చారిత్రక యత్షూూనాన్ని కూడా (ప్రదర్శిస్తూ ఉన్నారు సాంఘిక ఇతి వృత్తాలు గల యక్షగానాలు ప్రచారంలో లేవు

యత్షగానాలకు ప్రాంతీయతా భే దాన్ని అనుసరించి రకరకాల పేరు ఉన్నాయి. ఉత్తర (ప్రాంతంలోని యక్షగానాల్ని బడుగు తిట్టు అని దక్షిణ (ప్రాంత యత్షగానాన్ని తెంకు తిట్టు అని పీలుస్తారు బడుగు తిట్టు భాగవతాల్లో రెండు తాళాలు ఉపయోగిస్తే తెంకు తిట్టులో జాగచెకోలు ను ఉపయోగిస్తారు. బడుగు తిట్టు లో పాడవాటి సన్నని మృదంగం వాయిస్తే తెంకు తిట్టు లో ఉపయోగించే మృదంగం అంచులు వెడల్పుగా ఉంటుంది తెంకు తిట్టులో చండెవాయిద్యం వాయిస్తారు ఉత్తర (ప్రాంత యక్షగానాల్లో అభినయానికి అలరి తర ర ల0 9060660 6600606 606 0060000600 0006 666 66 6అ అలి 1309

దొజీణాత్య నాటకాల్లో నోన్యగాడు (ప్రాధాన్యం ఇస్తే దక్షిణ (ప్రాంత యక్షగానాలలో కళకు నృత్యానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తారు తెంకు తిట్టు లో భాగవతుడు ఒకడేపాడితే బడుగు తిట్టు లో చాలామందితో కలిసిపాడుతాడు బడుగు తిట్టు లో తాళాలు కొట్టడంతో పాటను ఆపితే తెంకు తిట్టు లో భాగవతుడు పాట ఆపీన తరువాత జగతెకోలు ను మూడుసార్లు కొట్టి ఆపుతారు ఇక వేషాలంకరణలో తెంకు తిట్టు చాలా స్రాధాన్యాన్నికలిగి ఆకర్షణీ యంగా ఉండి కథకళి పద్రతుల్ని మరిపిస్తూ ఉంటుంది ప్రాంతీయతా ప్రభానం వల్ల ఈ తెంకు బడుగు తిట్టులలో భేదాలు కనిపించినా (ప్రదర్శనలో మాత్రం ఏకరూపత ఉంటుంది 4.3.5. ప్రసంగ ; తీర ప్రాంతాల్లో వర్షాకాలంలో నాలుగు నెలల వరకు యక్షగానాల్ని మేకప్‌తో ప్రదర్శించడానికి వీలుకాదు అప్పుడు తాళ మద్దెల్ని ఉపయోగించి ఆరుబయట కాక లోపలే ఎలాంటి అలంకరణ లుగాని అలంకరణ సామాగ్రిని గాని లే కుండా యత్షగానాల్ని (ప్రదర్శించడాన్ని ప్రసంగం ఆంచారు ఇందులో భాగవతుడికి ఎదురుగా రెండు వరుసల్లో వేషధారులు కూర్చుంటారు వీరినే అర్హధారి అనికూడా ఆంచారు భాగవతుడు ఓ (ప్రసంగం నుండి పాట పాడితే వేషధారి ఆ గీతాల్ని వ్యాఖ్యానిస్తూ ఉంచాడు ప్రసంగంలో (ప్రధానంగా సాహిత్యంపైన దృష్టిని కేం ద్రీకరిస్తారు (ప్రసంగాల్లో కృష్ణ సంధాన అంగద సంధాన వంటి వస్తువులు ఉంటాయి ఇవి నాటక ప్రదర్శనలు కాకపోయినా నాటకాల్ని తలపించేలా ఉందాయని పరిశోధకులు భావించారు అయినా దీన్ని నాటకంగా పరిగణి ంచడానికి వీలుకాదని హెచ్‌ కె రంగనాథ్‌ గారి అభిప్రాయం శర కగరడంకైత నీతి 2200 రణమి260 (009102 11 1 టిజి) థం లగంయ2జ006 01 (ఏ6 వణయిు 0౯ యం జయి2 005011 1 ౨9 201064 8222 1 ఈం ౧00601 36036 01 థం ఇం 0002056 01 ఢం 200ల0:6 0900085, 64806 జం-౮0 ఖర 000మట 4.3.6. మూడలపాయ : జానపద నాటకాల్ని సర్వసాధారణంగా యక్షగాన బయలాట ఆంచారు కాని దాని ప్రాంతీయతా వైవిధ్యాన్ని అనుసరించి మూడలపాయ పడవల పాయ అని స్థూలంగా వర్గీకరించారు పడవల పాయ సం'ప్రదాయాన్ని ఉత్తర కర్ణాటక దశిణ కన్నడ జిల్లాలు షినమొగ చిక్కమగళూరు జిల్చాల్లో ప్రదర్శిస్తారు ఈ పడవల పాయ సంప్రదాయాన్ని ప్రదర్శనా శైలికి అనుగుణంగా మత్తే తెంకుతిట్టు క్షే40 అలలిలి ల లి అలి రి లలిత లలల అలి లలి లి లి లి లిల లి లి రిల రి ల అలి ల అకలి ల 669696

జానపద నాటకాలు- వోన్యగాడు బడుగు తిట్టు అని విభజించారు ఉత్తర సంప్రదాయ యతగానాల్ని దొడ్డాట అని దక్షిణ కర్ణాటక సంప్రదాయాన్ని మూడలపాయ అని అంచారు బయలాటకు కేళా అట్టదాట అనే పేర్టు కూడా ఉన్నాయి దొడ్డొెట సంప్రదాయం బళ్ళారి ధార్వాడ బీజాపూర్‌ గుల్బర్గా రాయచూరు బీదరు టెళగాం జిల్దాళ్లోను మూడల సంప్రదాయం తుముకూరు బెంగుళూరు కోలారు మండ్యా, మైసూరు హాసన చిత్రదుర్గ ప్రదేశాల్లోను (ప్రచారంలో ఉన్నాయి వమథాడలపాయ సంప్రదాయంలో జానపద నాటకాలకు ఉండవలసిన అన్ని లక్షణాలున్నాయి. నేపధ్యగానం నృత్యం గానం రంగు రంగుల దుస్తులు పౌరాణిక ఇతివృత్తం ఇందులో ఉంచాయి. యక్షగాన ప్రదర్శనకు ఎర్పాటు చేసిన రంగస్థలం కంచె మూడల పాయ యక్షగాన రంగస్టలం చాలా విశాలంగా అలంకార ప్రాయంగా ఉంటుంది ప్రదర్శన ఆరంభంలో గణపతి ప్రార్ధన ఉంటుంది వెంటనే గణపతి వేషధారి రంగస్థలం పైకి వచ్చి నాటకాన్ని ఆశీర్వదించి ని(ష్కమిస్తాడు ఈ పద్దతి తమిళ తెరుక్కూత్తులో కూడా కనిపిస్తుందె. కన్నడ యతగ్రానాల్గ్లో భాగవతుడు వివిధ పాత్రల్ని పరిచయం చేస్తాడు కాని మూడలపాయ సంప్రదాయంలో సారధి అనే హాస్టూడే తన హాస్య సంభాషణ లతో ప్రతి పాత్రను తను పరిచయం చేసుకొనేలా చేస్తాడు ఇక్కడ సారధి ప్రేక్షకులకు నటులకు మధ్య వారధిగా నిలుస్తాడు ఒక పాత్ర నిష్క్రమించిన తర్వాత మరో పాత్ర ప్రవేశించేంత వరకు ఆ లోపాన్ని సారధి తన పాటలతోము మూటలతోను పూరిష్తూ ఉంచాడు సారథి నాటకం లోని పాత్రల్లోనే కాక (ప్రేకషకులతోను సంభాషిస్తూ ఉంటాడు ఇతనికి కోడంగి అనేపా(త్ర సహాయ కారిగా ఉంటాడు ఇతడు మరో చిరు హాస్యగాడు మూడలపాయలో (ప్రధాన వేషధారిని బఖ్మధ వేష అంచారు ఈ వేషధారి సర్వసాధారణంగా తన ఇంటి వద్దో గ్రామ చావడి వద్దో వేషం ధరిస్తాడు అక్కడి నుండి రంగప్టలం వరకు అతన్ని ఊరేగింపుగా అట్టుహాసంతో తీసుకొని వస్తారు దారిలో అతడు ఉధృతంగా ఆడుతూ పాడుతూ ప్రజల్ని రంజింపచేస్తూ ఉంచాడు ఇలా అట్టుహాసంగా వచ్చి రంగఫ్టలంపై తన కోసం (ప్రత్యేకంగా అమర్చిన ఆసనంపై కూర్చుంచాడు ఆ తరువాత (పేక్షకులు అతనికి ఆనేక బహుమతులు అఆర్పిస్తుంచారు అ౦6ల0 లం లి 0 లల లలల 9లల అలల లిల లలి చి లిం లి లి ల లల 9 తరత లతల లల లల థి న!

దావీణాత్య నాటకొల్లో వోన్యగాడు మూడలపాయ కళాకారులు చాలావరకు నిరక్షరాస్యులుగా ఉంచారు అందుకే వారు శారీరకమైన అభినయానికిచ్చే (ప్రాధాన్యం శాస్త్రీయ మైన అభినయానికి ఇవ్వరు సంభాషణ లు సంస్కృత పదభూయిష్టంగా ఉంచాయి మూడల పాయలో నృత్యం వింత గొల్పేలా ఉంటుంది పాటలు ఏకరీతిగా ఉంచాయి. ఇక వేషభూషణాలు చాలా చిత్ర విచిత్రంగా ఉంచాయి పౌరాణిక ఇతివృత్తాలు వాటిలో ఉన్నా యత్షగానాల్లో భక్తి (ప్రపత్తులు ఉండవు మూడలపాయ సంప్రదాయం ఒక్కొక్కసారి యక్షగానం కంటే విశేషంగా (ప్రజల్ని ఆకర్షిస్తూ ఉంటుంది మూడలపాయ నాటకాలు ఆ తరువాతి కాలంలో వృత్తి నాటక సంప్రదాయాల్ని అనుకరిస్తూ అనుసరిస్తూ వచ్చాయి నాటకంలో రంగస్టలాంకరణ దీపాలంకరణ పాటలు పద్యాల్లో అనుకరణ ఎక్కువగా చోటు చేసుకొనింది మూడల పాయ దొడ్డొటను ఈ నాటికీ జనం ఎగబడి చూస్తున్నారు ఆంటే దానికి కర్ణాటకలో ఎంత ప్రాధాన్యం ఉందో తెలుసుకోవచ్చు 4.3.7. కృష్ణ పారిజాత నాటకం : కృష్ణ పారిజాత నాటకంలోని రంగఫ్రల కళలోని వైవిధ్యం కారణంగా అది అనతికాలంలో (ప్రజల ఆదరాభిమానాల్నిచూరగొనింది దొడ్డొటకు సంస్కరణాత్మక రూపకమే ఈ కృష్ణ పారిజాతం దీనికి ఇంత ప్రశస్తి రావడానికి గోకాక్‌ జిల్లాకు చెందిన కుల్‌గోడ్‌ తిమ్మన్న కృషే ప్రధానకారణం కృష్ణపారిజాత నాటకం 19వ శలతాబ్రికి చెందిన అపరాల తమ్మన్న కృతమని పరిశోధకులు అంచారు దీనిపై ఎక్కువగా యతగానం (ప్రభావం ఉండేది కాని చాలాకాలం తరువాత కుల్‌గోడ్‌తిమ్మన్న ఈ యక్షగానం వైఫు ఆకర్షితుడైనాడు ఈయన అపరాల తమ్మన్నగారి ఇతివృత్తాన్ని తీసుకొచ్చాడు ఇతివృత్తం తమ్మన్నగారి నుండి గ్రహించినా తన సొంత పాటల్ని చేర్చి తన స్నేహితులతో కలసి దానిని ప్రదర్శించాడు అది ఆనాడు గొప్ప ఆదరాన్ని పొందింది కృష్ణ పారిజత నాటకంలోని ఇతివృత్తం (ప్రేవకు సంబంధించినదైనా దాన్ని ప్రదర్శించేటప్పుడు క్రొత్త దనాన్ని కల్పించారు మహారాష్ట్ర నాటకంలోని లలిత సంగీతాన్ని గ్రహించడం పాత్రలు ఎవరి పాటల్ని వారు పాడడం వంటివి ఇందులో చోటుచేసుకున్నాయి తబౌల సారంగి హార్మోనియం వంటి ఆధునిక వాయిద్యా పరికరాల్ని ఇందులో ప్రయోగిస్తారు ఈ నాటకంలో రంగాలంకరణ వాడే ఆలంకరణ సొమౌాగ్రి స్త్రీపాత్రల్ని 142 అ06060 0000000060 00000 60 06 66 రి ల 60 60 66666656 6 ల 669

జానపద నాటకొాలు- వోన్యగాడు-

్రీలే ధరించడం వంటి ఆధునిక పద్దతుల్ని ప్రయోగించడం వర్ల ఆనాడు అది చాలా ఆదరభిమానాల్ని పొందింది 4.3.8. సన్నాలు ; దొడ్డాట నుండి కృష్ణ పారిజాతం దాని నుండి సన్నాట వేరు చేయబడిన రూపం సన్నాట వృత్తి నాటకాల నుండి రంగస్థల నిర్మాణం అలంకరణ సంభాషణల్ని పుణికి పుచ్చుకుని జానపద బాణీలో ప్రదర్శింపబడే ఓ కళారూపం ఈ సన్నాట బెల్లొం ధార్వాడ జిల్లాల్లోని నరేంద్ర కెల్‌గిరి గ్రామాలకు చెందినవారు ప్రదర్శిస్తూ ఉంటారు సన్నాట ప్రాచీన సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తూనే కమర్షియల్‌ దృష్టిలో దీన్ని (ప్రదర్శించే వారు వీటి వస్తువులో నీతి వేదాంతం కల్పితగాథలు ఉన్నాయి

సన్నాట (ప్రదర్శన దాదాపు ఆరు గంటలు కొనసాగుతుంది గణపతి ఈశ్వర సరస్వతి (ప్రార్ధనలతో ప్రదర్శన ప్రారంభమవుతుంది. ప్రదర్శనలో (ప్రధాన గాయకుడు పాటలోని తుదిచరణ పాడిన తరువాత నేపథ్యగాయుకులు పాటను అందుకొని పాడుతారు సన్నాటలోని హాస్యగాని పేరు లాలు ఇతడు దొద్ద్డాటలోలాగా (ప్రతిపాత్రను హాస్యసంభాషణ లతో పరిచయం చేస్తాడు రంగస్టలంపైకి వచ్చిన నటుడు అప్పుడప్పుడు నృత్యం చేస్తూ ఉంచాడు కాని దొడ్డొటలాగా ఆది ఉధృతంగా ఉండదు చల్లి అనే ఆ నృత్యాన్ని మూడు సార్జు ప్రదర్శిస్తాడు భాగవతుడు (త్రితాళ ఏకతాళ జంపెతాళ వంటి తాళాలతో పాటు పాడితే దీనికి తాళాలు తబెల హార్మోనియం వయోలిన్‌ వంటి వాయిద్య పహకారం ఉంటుంది అల్లమ ప్రభు సత్యశీల కబీర్‌దోస్‌ గోదానాలతో నంటి నాటకాల్ని ప్రదర్శిస్తూ ఉంటారు ఇవి నీతి వేదాంత ప్రతపాదకంగా ఉంచాయి

కన్నడంలోని జానపద వాటకాలలోని హాస్థూడు జూవారి (దాసరాట) సారధి (దొడ్డెట) లాలు (సన్నాలు) హనుమనాయక (యక్షగానం) గొడ్డి (రాజనాట) నట్టువాన్‌ (రాధానాట) వంటి పేర్లతో వ్యవహరింపబడుతూ ఉన్నాడు ఎనాటకమైనా ప్రజారంజకం కావాలంటే అందులో ఈ హాస్యాడు తప్పని సరిగా ఉండాల్సిందే ఇతని మాటలు పాటలు వాగ్రూపంలో ఉంచాయే గాని లిథితరూపంలో ఉండవు హాస్యగాడు మాట్లాడడంలో చురుకుదనాన్ని ప్రదర్శించాలి తాను నవ్వకుండా ఇతరుల్ని నవ్వించే జాణ తనం ఉండాలి ప్రసంగానికి తగిన మాటల్ని మాటాడే కౌచిత్యాన్ని ఉండాలీ అలి లలితం ఠలల అలం 6 లల 6 9096900690 0909 96 అలం అలక లలల తతలితలథతలి కేశ

దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో వోస్యగాడు 4.3.అ. హాస్యగాని రూపం - ఆహార్యం : హాస్యగాడి రూపం అన్ని జానపద నాటకాల్లో లాగా (ప్రత్యేకతను కలిగి ఉంటుంది దొడ్డాట లోని సారథి (హాస్యగాడు) ఆకారంలో అటు లావుగా కాకుండా ఇటు సన్నగా కాకుండా పొట్టి వాడై ఉండాలి అని డాః మల్లిఖార్జున్‌ గారు అంటారు * శి శివరామ కారంతగారు తమ గ్రంథం ౪4406434" లో హనుమనాయకుని వేషాన్ని గూర్చి ఇలా రాశారు. “మ్మం గౌణరయటంంిడ! ఈజం ౧009136 0 2 66 006006 *న146 6006 & 10096 *మీటి కం 206 2 064 206 *216 నజ 01220 ఇ౯౦౦౧1౦% కెం0620 05 ఈపీంట ౬6 అయ టం 35081 01304 ౧80202 ఆంటారు. వీరే హాస్యగాడి వేషం రూపం ఎలా ఉండాలో శ్రీకృష్ణ హెచ్చార వంటి కళాకారుల్ని అడిగి కొన్ని వేషాల చిత్రాల్ని రాయించి ఆ విషయాన్ని తమ గ్రంథంలో పొందుపరిచారు హోస్యగాని వేషం విషయంలో కొన్ని సలహాల్ని ఇచ్చారు హనుమనాయకుడు రంగష్టలంపై అప్పుడప్పుడు కనిపించాలి అందువల్ల వాడి వేషం ఇతర వేషాలతో కలవకపోతే అసహ్యం కదా కొందరు హాస్యనటులు మరొటోపీ ఇజార వేసుకొని వచ్చేవారున్నారు మరికొందరు ఇతర వేషధారులకు తమకు బేధం లేకుండా వేషం ధరిస్తారు ఇది సమంజస మైనది కాదు హాస్యగాడు నిలువుటంగీ వేసుకొని తలకు రుమాలు చుట్టుకోవాలి ఈ రుమూలు (ప్రాచీన కాలంలో లాగ తెల్లని ఎ(ర్రని చారలు జోడించి తయారుచేసినదై ఉండి పొడవుగా ఉండాలి కొంగు చేతిపై (వ్రేలాడేలా ఉండి విలాసవంతంగా ఉండాలి చొక్కారంగు పసుపుదై ఉండాలి అది మరీ కొట్టాచ్చినట్టు కాకుండా దట్టమైన నల్లని రంగుది కాకుండా కొన్ని చారలు కలిగినదై ఉండాలి హనుమనాయకుడు నాటకంలో కధా దృష్ట్యా అముఖ్య పాత్రే ఆందువల్ల అతనికి ఏ రంగు దొరికితే ఆ రంగు వేయకూడదు వాళ్ళకి సరళమైన వేషాల్ని వేయాలి అవి నిత్యం వాడే దుస్తుల్దాగా ఉండకూడదు గంతులేయడాొనికి అవకాశం ఇచ్చేవిగా ఉండాలి అవి గాలిలో తేలియాడే కొంగు ఉత్తరీయం శాలువా మొదలైనవి ఉండాలి వెనుకటి వారు వాడిన తెల్లని ఎర్రని చారలు గల దుస్తుల్ని వాడినా పర్వాలేదు అని కొన్ని సలహాల్ని ఇచ్చారు వారు చెప్పిన వేషం కొన్ని నాటకాల్లో చూడవచ్చు క్షేతత అలల 90 ల 0 ల0ల6 లలి లలి లలల లల ల లలి లలి లిలిలి లిం లలి లలల 9 ఉళిథల

జానపద నాటకొలు- నోన్యగాడు సారధి : పెద్ద అంచుగల దోవతి కట్టుకొని జలతారు రుమూల చుట్టుకొని కోటు బూటు జాకెట్టు వేసుకొని వస్తాడు కొన్నినాటకాల్లో హనుమనాయకుడు నీలిరంగుల చొక్కా వేస్తే సారథి చుక్క చుక్కల రంగులు గల అంగీ వేస్తాడు తలపై తలపాగా లేదా రంగుటోపి ముఖంపై తెల్లని పట్టీలు మెడకు ఒకటి రెండు హారాలు చేతిలో వేషముండలు పట్టుకొని వస్తాడు 4.3.ఆ. హాస్యగాని భూమికలు : కన్నడ జానపద నాట్లుకాల్లోని హాస్యాళ్ళు ఇలా వేషం వేసుకొని రంగస్రలం పైకి వచ్చి మొదటి నుండి చివరి వరకు తమ హాస్యోక్తులతో "జౌనెకదుల్సి ఆవంద పరవశళుల్ని చేస్తుంచారు రంగపూజలో కూడ హాస్యగాడు ప్రధాన భూమికను పోషిస్తాడు. రంగష్టలం పైకి వచ్చిన హాస్యగాడు గణపతి శారదమొదలైన దేవతల్ని ప్రార్జించి వారి అనుగ్రహాన్ని పొందడానికి చూస్తాడు సంస్కృత నాటకాలోని విదూషకుడికి లేని స్వాతం(త్ర్యం సారథి (హాస్యగాడు)కి ఉంటుంది సూత్రధారుడు నాటకం పూర్వరంగంలో కనిపిస్తాడు ఆ తరువాత ఆతడు కనిపించడు అప్పుడు సూత్రధారుడు చేయ్‌ వలోకిన వనుల్ని. హాస్యగాడే...వ్తేస్తుంచాడు పాత్రల ఆగమన నిర్గమనాన్ని పాత్రల వియంత్రణ మొదలైన పనుల్నిసారధి చేస్తుంచోజకా కన్నడ యక్షగానాల్లో పూర్వరంగంలో బాలగోపాలుడు వచ్చి నాటకాన్ని (ప్రదర్శకులను (ప్రేక్షకుల్ని ఆశీర్వదించే సంప్రదాయం ఉంది బాలగోపాలవేషాన్ని చిన్నపిల్లలే ధరిస్తారు ఇలా వచ్చిన బాలగోపాలువితో సార టి పంభాషణను కొనసాగిసుంచాడః. రంగస్టలంపైకి వచ్చిన పాత్రల్ని ఒక్కొక్కసారి మర్యాదపూర్వకంగాను మరికొన్ని సార్ధు ఆమర్యాదపూర్వకంగాను పలకరిస్తాడు ఆతని పాత్రని సభకు పరిచయం చేస్తాడు బబ్రువాహన కాళగ అనే నాటకంలో భీముడికి సారధికి జరిగినసంభాషణ ఇలా స కొనసాగింది పారథి అయ్యా నిను దారు భీముడు : ధర్మగుణ కలాప భూపకుల దీప స(త్రతాప చప్పన్నారు దేశదోళ్‌ కప్పు కాణి కెయం మెప్పుగొండిప్పరాయర తలెచ్చిగళు గప్పవె ఉదురువంతె చప్పళిసి అ౦ లల లలల లలి ల లి 6 0 6 అలి లి లి లర లల అల కంల 0 0 6690606000 0669099966 [45

దాక్షీణాత్వ వాటకాల్లో వోన్యగొడు శెడగిదకడు శౌర్యధీరవల్లదె హ్కెళి బలదికదవనక్కెందబకహిడంబరక్కసర కక్కసి ధిక్కరిసి ఒక్కలిక్కిక్సాల్‌ మౌడిక్కిద ప్రచండ చండనోద్దాము హరిబల విరామ భీమసేన నందు ఢడణ ఢణ ఢణల్యందు భేరియం బడిసలై దూదసౌఖ ప్రధాన - అంచారు పై సంభాషణల్లో భీముడు సారధిని రగంద్వ'జ్రమణి గ మంగళాత్ముడిగా పాగడడం కనిపిస్తుంది అలాగే భీముడు తనను తాను సంస్కృత భూయిష్టపదజాలంతో తనకున్న (ప్రాతాపాదుల్ని చెప్పుకోవడం కూడా కనిపిస్తుంది. హాస్యగాడు తావు బందవరు(ప్రదారు స్వామి ఆని మర్యాద పూర్వకంగామూ అనగలడు ఎలై భూప (ఓరే రాజా) అని ఆమర్వాద పూర్వకంగాను అనగలడు అంతటి స్వేచ్చ హాస్యగాడికే ఉంటుంది ఉదా సారథి భూప సూడగాడగట్లానదీప (ఒరే రాజ స్మశానంలో వెల్‌గేదీపషమా) రా ఎల్టై సారథి ఒలప నారథీ (ఒరెసొారథి చులకన సారథీ) బుడక బీళతి ఎవే?లతి "గదరుబోతుతనంతో పడీవోతారని చెబుతావా) పర్వసాధారణంగా రంగప్టలం పైకి వచ్చివ పాత్రల్ని హాస్టూడు పరిచయా చేయడవి- లేక వారిని సభకు తామే పరిచయం చేకొనేలా చేయడమో చేస్తుంచారు కాని కొన్ని సందర్భాల్లో సారధ్‌ని (హాస్టాణ్మి) సూత్రధారుడు పరిచయం చేయడం కూడ కలదు బౌళగాం జిల్లా చెన్నచ్ముకిత్తూరు గ్రావుంలో ప్రచారంలో ఉన్న ఓ పాటలో సూత్రధారుడు వీదూహాకుల్ళి పరిచయం చేయడు సూత్రధారుడు చూడవచ్చు. బందానుబందాను విదూషకను చందుళ్ళ మంటపహకె ॥ బండాను॥ కయ్యల్లి బేవిన తొంగలి హిడకొండు రంగమంటప దొళగ ! బందాను విదూషకుడు చేతిలో వేపషమండలు పట్టుకొని అందమైన సభా మంటపానికి వచ్చాడని పై పాట లోని భావం హాస్యగాడు మధ్యరాత్రిలో (ప్రవేశించే పాత్రల్ని పరిచయం చేస్తూ వారు చప్పుడు 146 అలి రిలి లి త పరలిలి లలి ల పతర ల లలల లల కలం లర 6600990606 ల 9 అలి లలి

జానవద వాటకాలు- వోవ్యగాడు లేకుండా ముద్దలాగా వచ్చారని వారు ఎవరో చెబితే వారికి తాను సహాయపడగ లనని చెప్పే సందర్భం హాస్యపూరితంగా ఉంది పద్య సద్యమద్దళి తాళాబడకోత గద్గో గద్గో మాడికోత మధ్య ఆరుతాప రాత్రి యల్లి సర్వరూబర్జ్హాండ ని(ర్రేయల్లి ఇరువాగ సద్దు ఇల్లదె సకల రూ వందె ముద్దియాగి కొరబిద్దు బందు ఈ హుద్దె ధారన దద్దు ఇల్లదె ఉద్దట తనద ఉద్యోగవన్ను నడెసిరున అప్రబుద్దరె నీవుదారిద్దీరినిమ్మ మద్దతధారురుయారు యంబుదన్ను నిర్షరిపీ ౌిదరె నిమ్మాన్ను స్యక్కె ఉద్దార మాడువెను అంటే మద్దలి, తాళం కొట్టుకాంటూ గలాట మాట చెపుకొంటూ 'మధ్యరాత్రి అందరూ మంచి నిద్రలో ఉన్నప్పుడు చప్పుడు లేకుండ్రా.తదడ్త్యూముద్రలాగా పడి వచ్చి ఈ జతగాని ప్రమేయం లేకుండా ఉదడ్ద చెకనంళో ఉద్యోగాన్ని నిర్వహించిన అ(్రబుద్దులారా మీరు ఎనరు? మీ మద్దతు దారులెవరు అన్నది నిర్దరించి చెబితే మిమ్మల్ని ఇప్పుడు ఎలాగో ఉద్దరించగలను నాటకంలోని హనుమ నాయకుని పాత్ర ఏ యుగానికి చెందినా లేక ఏ కాలానికి చెందినా పౌరాణికమైనా-సాంఘికమైనా అతడు ప్రదర్శించే హాస్యంలో సమకాలీనమైన 'పొిషయాల (ప్రతిషలనం ఉటుంది ఇది హాస్యగాడి ప్రజ్ఞపై ఆధారపడి ఉంటుంది దొడ్డొటలోని పాత్రలు సన్నివేశాలు సామాన్యులకు అందుబాటులో ఉండవు అప్పుడు _షాడకి ప్రవేశించి ప్రేక్షకులకు నటులకు ప్రేక్షకులకు కధకు మధ్య వారధిగా నిలిచి కథను కథా ఘట్టాల్ని వారికి అందుబాటలో ఉండే భాషలో అందించి (ప్రేక్షకుల్ని నాటకంలో వువేకవుయ్యేలా చేస్తాడు తన హాస్య ప్రసంగాలతో జనాన్ని హాస్యసవు(ద్రంలో ముంచెత్తుతాడు నాటకంలో (ప్రతి పాత్ర సారథిని సంబోధించి మాట్టడవలసి ఉంటుంది ఒకపాత్ర నిర్గమనం మరో పాత్ర ఆగమనం మధ్య ఉన్న వ్యవధిలో సారథి పాత్ర ఎక్కువగా ఉంటుంది. అలి థల లి 06 ఉలి లి లలి లి లి లి లి లతల లలిలి లర థల 0 ల లలల లలల లలి లల రి లతథలలి [47

దాశీణాత్వ్య నాటకాల్లో వోన్యగాడు సారథి రంగషస్టలం పైకి వచ్చిన పాత్రలను ప్రళ్నించి వారి నుండి సమాధానాలు రాబట్టి నళ సారథిని ప్రేక్షకులు ప్రశ్నలు వేసి అతని నుండి సమాధానాలు రాబడుతూ ఉంచారు దీన్నిగూర్చి చెబుతూ హెచ్‌ కె రంగనాథ్‌గారు “"+ల౧/ ఉ4జ2040826రూలుటు ఉం ఏట2టీ! *౨86 ఖంజం?8 26 2 198ల౫౦౪08 52%41 శ 2 112000 06/0౧ 6 28య0006 2064 ఓం 562826 10006698 4౦ ౧౧6 ౧ 26 044 కం [115 ఓం 880 060౧౧ టం లట 00006 016 జం ఉం అ౦2006 01 ఇంటల ఇగ! జ లం 13 86 ౦౫09౨ 064186 8 కంములంటు ౧౦౧౪౫408 ఆటు ఇట ఉం 2రేటుంరో నాటకంలో ప్రేక్షకులకు నటులకు వారథిగా ఉండడమే కాక ఉపదేశాత్మకమ్రైన పాటలు మౌటలు పద్యాలు కూడా పాడుతుంచాడు ఉదా హణనడ్డద మావు (రాబడిలేని మామిడి)

బుణకెతందగోవు ( అప్పుకు తెచ్చిన గోవు)

గుణ విల్లద భాగవతను (గుణం లేని భాగవతుడనో

హెణ వల్లనేవో సర్వజ్ఞా (శవం మేకదా సర్వజ్ఞా)

ఆటగారరుబందు ( ఆడేవారొచ్చి)

లూటి మాడుట తిందు (లూటీ చేస్తూ తిని)

ఓటు ఒందూర (ఓచొకరికి)

మాట వరొక్కుఇతే సర్వజ్ఞా (మాటొకరికిచ్చే వారున్నారయ్యా సర్వజ్ఞా)

తల్లా.

పై గేయాల్లో లోకం తీరు మారుతున్న సమాజంలోని దోపిడీ వ్యవప్ట ఓటుకున్న విలువ మొదలైన విశేషాలు చోటుచేసుకుని సంఘాన్ని మేల్కొలుపుతూ ఉన్నాయి. ఇతర భాషా నాటకాల్లో లాగా అర్ధంకాని చోట అర్ధ వివరణ ఇస్తుంటాడు. ఇతడు మంచి లోకజ్ఞాని అనుభవజ్ఞుడు మాటకారియై ఉండాలి సారథి మాటలు ప్రదేశాన్ని బట్టి సంఘటనల్ని బట్టి పాత్రల్ని బట్బీి వూరుతూ ఉంటాంలు ఇలా కన్నడ యతగానంలోని హనుమనాయకుడైనా దొడ్డాటలోనిసారథి అయినా నాటకాల్లో హస్యాన్ని ఒలకబోస్తూ దాన్ని రక్తికట్టిస్తూ (ప్రేక్షకులకు ఉత్సాహాన్ని కలుగచేస్తూ అనేక రకాల భూమికల్ళి నిర్వహిస్తూ నాటకం రసపట్టులో కొనసాగడానికి సహాయపడతాడని చెప్పడంలో వి ప్రపత్తి లేదు 148 అం ౦0009 అల 009 ల రిల లలిత లల ల లలల లల 6 లల 9 లల అల లలి 96996 +

దాక్షీణాత్వ నాటకాల్లో హోాన్యగొడు 4 4 0 మలయాళ జానపద నాటకొలు మలయాళంలోని జానపద నాటకాల్ని నాడోడీ నాడగంగళ్‌ అంటారు డాః యస్‌ కె నాయర్‌ జానపద నాటకాలపై పరిశోధన చేసి తన సిద్దాంత (గ్రంధాన్ని 1950లో ప్రకటించారు ఇందులో వారు మలయాళ జానపద నాటకాల్ని (1) అనుష్టాన నాటకాలు (2) అనుష్పానాభాస నాటకాలు (3)పాంకేతికాభాస నాటకాలు (4)అనుష్టానేతర నాటకాలు అని విభజించారు వాటిలో అనుష్టాన నాటకాలు ఎక్కువగా అనుష్టానాలకు (111౪019) సంబంధించినవి నాయర్హు కురుప్పులు ఇతరజాతులవారు నిర్వహించే అముష్టానాల్లో భాగంగా నాటకం చ్భాయ కలిగిన ముదియేట్టు కాళితీయాట్టు అయ్యప్పన్‌ తీయాట్టు అయ్యప్పన్‌పాట్టు తిరయాట్టంలను ప్రదర్శిస్తారు అంతేగాని వీటిలో వాటకలక్షణాలు పూర్తిగా లేవు కనుక వాటి ప్రస్తావన ఇక్కడ అనవసరం అనుష్టానాభాస నాటకాల్లో ఏళామత్తుకళి యాత్రాకళిని పేర్కొనడం జరిగింది దీనికి సలటలిథించిన వినరాలు కొంత రెండో అధ్యాయంలో తెలిసికొన్నాము ఈ వాటకాలు ఈనాడు కేరళ రాష్టంలో నామమాత్రంగానే ఉన్నాయి. వీటిని ఈనాడు ఎవ్వరూ (ప్రదర్శించడం లేదు య ఆ చాపాంకేతికాభాస వాటాలు, అనుష్థానేతర నాటకాలైన పురాట్టు నాటకం కాక్కాలిచ్చి నాటకం నివర్స్‌ వాటకం చవిట్టు నాటకం మొదలైనవి ఈనాడు కేరళ రాష్ట్రంలో ప్రచారంలో ఉన్నాయి వాటిన గూట్టీ తెలిసికొరదోర్‌ 44.1 పురొట్టు నాటకం పురాట్టు అంటే ప్రవేశం ప్రవేశదరువులకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉండడం వల్ల దీనికి పురాట్టు నాటకం అనే పేరు వచ్చిందని అంటారు దక్షిణ ప్రాంతంలో దీన్ని 'ప్రదర్శించడం వల్ల దీన్ని తెక్కర్తి (దక్షిణపు) నాటకం అనికూడా అంటారు ఇది పాణ్‌క్కళి దేశిక్కళి అనే పేర్లతో కూడ వ్యవహారంలో ఉంది పాలకాడ్‌ నడక్కాంజేరి వళ్లువనాడు లాంటి (ప్రదేశాల్లో ఈ నాటకానికి ప్రాచుర్యమెక్కువ పంటమార్చిడి కాలం పోయివ తర్వాత వ్యవసాయదారులు, వ్యవసాయ కూలీలు విశ్రాంతిగా ఉంటారు ఆసమయంలో వారి మానసికోల్లాసం కోసం జానపద కళారూపాల్ని నేర్చుకొని ప్రదర్శిస్తూ "ఉంటారు పంటకోసిన తర్వాత పాలాలు బీడుగా ఉంటాయి అక్కడే నాటక ప్రదర్శనకు అనువైన స్థలాలుగొ ఆ 'ప్రాంతాల్సి ఎన్నుకొని నాటకాల్ని (ప్రదర్శిస్తూ ఉంటారు పురాట్ట నాటకానికి రంగస్థలం తప్పకుండా ఉండాలన్న నియమంలేదు కాని ఈనాడు రంగస్థలనిర్మాణంపై ఆసక్తి పెరిగింది కరెంటులేవి రోజుల్లో నూనె దీపాలు ఆ తర్వాత పెట్రోమాక్స్‌ లైట్లు ఉండేవి ఈనాడు వాటి అవసరం లేదు పురాట్టు నాటకంలో వేషధారణ అంటూ ప్రత్యేకంగా ఏదీ ఉండదు కాని నాటకంలో (ప్రవేశించే పాత్రల కులాలకు అనుగుణమైన వేషధారణ మాత్రం ఉంటుంది ఈ 149 రిరిలలి తరలి లిలలి లం లల లిలింలతలలిలం లల లలిలిదిలలిలిలింలిరిలిలంలింలిలిలలిలిలిలిలలతతలలిత

జానవద నాటకాల్లో వోన్యగాడు నాటకంలో చిన్న మృదంగం కైతాళం శృతిపెట్టై మొదలైన వాయిద్యాలు ఉంటాయి. ఒకటి రిండు చండ వాయిద్యకారులుంటారు. చండవాయిద్యం లేకపోయినా నాటకం నడుస్తుంది ఇష్టదేవతా స్తుతితో నాటకం (ప్రారంభమవుతుంది ఈ స్తుతిలో ఒక ప్రత్యేకతను గమనించవచ్చు నాటకాన్ని ప్రదర్శించేవారు నిరక్షరాస్యులయితే సరస్వతిని, అక్షరాస్యులైతే గణపతిని మొదట స్తుతించడం చూడవచ్చు చదువుల తల్లి సరస్వతి నాటకం వేర్చుకోవాలన్న, (ప్రదర్శించాలన్నా జ్ఞానం కావాలి ఆ జ్ఞానాన్ని అను(గ్రహించే దేవత సరస్వతి కాబట్టి ఆమెను స్తుతిస్తారు నాటకం నిర్విఘ్నంగా సాగాలంటే గణపతి అమ([గ్రహం అవసరం దేవతాస్తుతి అయిన తర్వాత మొదట (ప్రవేశించే పాత్ర చాకలామె ఈమె సర్వసాధారణంగా ఉండే చాకలామె దుస్తులు ధరించి విరుత్తం ఛందస్సులో ఉన్న తెరదరువును పాడుకొంటూ ప్రవేశిస్తుంది ఇలా ప్రవేశించిన ఈమె మొదట గురుపాదుల్ని (ప్రేక్షకుల్ని స్తుత్తించి వారిని ప్రసన్నం చేసుకొంటుంది. ఆ తర్వాత తన కులం కులవృత్తిని గూర్చి విస్తారంగా వివరిస్తుంది ఈ సందర్భంలోనే తన మగణ్మికూడ సభకు పరిచయం చేస్తుంది దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో దేనిలోను లేని విధంగా మొదట స్త్రీ పాత్ర చేత పై పనుల్ని చేయించడం ఈ పురాట్టు నాటకం ప్రత్యేకత చాకలామె ప్రవేశం తర్వాత మొదటి కురత్తి ప్రవేశిస్తుంది. ఈమె ప్రవేశానికి ములదు కధా పాత్రలను వరావయరాటేరకుడల కోసం కట్టియంగారన్‌ ప్రవేశించి రంగస్థలంపై ఉన్న పాత్రలను సంభాషణలోకి దించి ప్రజల్ని రంజింప జేస్తూ ఉంటాడు మొదటిరంగంలో (ప్రవేశించిన కురత్తి, కురవన్‌లు ఎన్నో పాటలు పొడుతారు. వీటిలో త్రిచూర్‌లో జరిగే ఉత్సవానికి సంబంధించిన పాటలుండడం సర్వసాధారణరి ఈ సందర్భంలో కట్టియంగారన్‌ కురత్తి పాడే పాటలకు విపరీతార్జాలు తీసి (ప్రేక్షకుల్ని ఆనందపారవశళ్యంలో ఓలలాడిస్తూ ఉంటాడు పాటల తర్వాత సంభాషణలు ఉంటాయి, _ మూడో రంగంలో రెండో కురత్తి ప్రవేశం ఉంటేరీది” పలా ప్రవేశించిన ఈమె మొదటి కురత్తి పాడిన పాటల్ని పాడకూడదన్న నియమం ఉంది ఇలా ఈ నాటకం పాత్రల ప్రవేశానికి ముఖ్యత్వం ఇస్తూ కొనసాగుతుంది 4 42 కాక్కొళిచ్చి నాటకం దీనికీ కాక్కాల నాటకం కాక్కారిచ్చి నాటకం అనే పేర్చు కూడ ఉన్నాయి. కాక్కాళిచ్చి నాటకంలో వచ్చే కొక్కాళిచ్చి అనే పాత్రను అనుసరించి దీనికీ "పేరు వచ్చిందని అంటారు ఇందులో కాక్కాన్‌ కాక్కళిచ్చి అనే పాత్రలు ప్రధాన పాత్రను పోషిస్తాయి కాబట్టి దానికాపేరు సార్ధకం దీనిని వినోదార్థం మధ్యతిరువితాన్‌కూర్‌లో ఆక్కడక్కడ ప్రదర్శిస్తూ ఉంటారు ఇది పురాట్టు నాటకానికి సామ్యమున్న ప్రాంతీయ భేదం కలిగిన నాటకంగా చెప్పుకోవచ్చు. ఇందులో స్టేజి వేషధారణ మొదలైనవి పురాట్టు నాటకంలాగే ఉంటాయి అరి రరరిరరరి లల లలలిలలలలలలలలలలలలరిలలలలిలంలిలిలిలిలంలిల లలల లిలిలిలిలిలలిలలిలిలి 150

దొక్షీణాత్వ నాటకాల్లో వోన్యగౌడు

మొదటిరంగంలో స్తుత్యాదికార్య(క్రమాల అనంతరం కాక్కాలన్‌ లేదా కాక్కాన్‌ ప్రవేశిస్తారు అతనొక్కడే చాలాసేపు రంగస్థలంపై ఆడుతూపాడుతూ ఉంటాడు ఆ తర్వాత అతనికి తోడుగా 'సింగడికారన్‌ అనే హాస్య పాత్ర ప్రవేశం ఉంటుంది ఆ పాత్ర మన తెలుగు జానపదనాటకాలలోని సింగడి పాత్రను పోలినది 'సింగడికారన్‌ ప్రవేశించి కాక్కాన్‌ని సంభాషణలోకి దింపుతాడు అతని ఊరుపేరు అడుగుతాడు. వారి సంభాషణలు చేష్టలు హాస్యస్పూరకంగా ఉండి ప్రేక్షకుల్ని కడుపుబ్బ నవ్విస్తూ ఉంటాయి

కాక్కన్‌కి ఇద్దరు భార్యలు వారిని కాక్కర్తెలు అంటారు ఈ నాటకంలో మూడు రంగాలు ఉంటాయి మొదటి రంగంలో కొక్కన్‌ కాక్కర్రెలతో ఆడుతూ పాడుతూ ఉంటాడు రంగం _ఆభెకాఫాట్టంలో కాక్కన్‌ వేటకోసం అడవికెళుతాడు రెండో రంగంలో కాక్కన్‌ని పాము కరుస్తుంది అతడు అరుచుకొంటూ వస్తాడు వెంటనే ఆతని భార్యలు రంగప్రవేశం చేసి పాము విషానికి విరుగుడుగా ఆకు పసరును ఆతని చేత త్రాగిస్తారు వెంటనే అతడు తేరుకొంటాడు దీనితో లేండో రంగం ముగుస్తుంది మూడోరంగంలో కాక్కాన్‌ కాక్కర్తెల ప్రణయకలహం ఉంటుంది ఇది తాతా మనోహరంగా ఉంటుంది కాక్కాన్‌ కాక్కర్తిపై పందేహపడి ప్రశ్శ్నలతో ఆమెను తికమక పెట్టచూడడం కాక్కర్తి అతనికి గడుసు సమాధానాలు ఇచ్చి అతన్ని నాలుక కరచుకొనేలా చేయడం వంటి అంశాల్ని (ప్రేక్షకులు చక్కగా లస్యాదెస్తాళ

443 ఐవర్‌ నాడగం ఈ నాటకాన్ని (బ్రాహ్మణ క్షత్రియ వైశ్య శూద్రులే గాక దళితులు ఈళవ జాతికి చెందినవారు (ప్రదర్శిస్తారు ఐవర్‌ నాటకాన్ని పాండవర్‌ కళి అని కూడ అంటారు కాని సర్వసాధారణంగా వివర్‌ నాటకం అన్న పేరే ప్రబలంగా ఉంది పాండవులకు పంబంధించిన కధను నాటకరూపంలో (ప్రదర్శించడం వల్ల దీనికి 'పొండవర్‌ కళి అని పేరు వచ్చిందని పండితులు అంటారు ఆసారి ముసారి తట్టాన్‌ కరువాన్‌ చెంబోటి కమ్మాళర్‌ అనే ఈః ఐదు కులాలకు పంబంధించిన కధగా కూడా దీన్ని ఆంటారు కేరళలో 75% కళారూపాలకు ఆ కళల్ని ప్రదర్శిస్తున్న కులం లేదా జాతి నామమే రూఢిక్రైపోయింది

ఇవర్‌ నాటకం రంగస్థలం ప్రధానంగా ఐదు మెట్టుగా అమర్చబడి ఉంటుంది. వెదురు బొంకులు నాటి పందిరి వేసి దాని క్రింద ఈ నాటకాన్ని ప్రదర్శిస్తారు రంగస్థలం ఐదుస్టేజీలుగా నిర్మించడం ఈ నాటకంలో ప్రధానంగా కన్పించే ప్రత్యేకత ఇందులో వేషం సర్వసాధారణంగా ఉంటుంది స్నానం చేసి ముఖంపై విభూతి రేఖలు దిద్దుకొని చలువ వస్త్రాలు కట్టి దోతి దానిపై పట్టుకండువాను నడుముకు కట్టుకొంటారు

ఐదు లేక ఏడు వత్తులు వేసి వెలిగించిన దీప స్థంభాల ముందు బియ్యం పూలు కొబ్బరి బొరుగులు దించుతారు నటులు దీపస్టంభం చుట్టూ నిలబడి నమస్కరిస్తూ అడుగులు వేస్తూ 151 రర 66 0000006 6606666 666666 6060066066 66666 6066606666666

జొనవద నాటకాల్లో వోన్యగౌడు వలయాకారంగా తిరుగుతారు. ఆ తర్వాత శ్రదకూట్లేని దీపస్టంభాలకు యమైక్కుతారు ఆ తర్వాత గురువులు వందన స్తుతి పాడుతారు ఈ విఖంగా దేవతల్ని గురుజనాన్ని ప్రార్థించిన తర్వాత కళారూపం (ప్రారంభమౌతుంది ఇలా రాత్రి 8 గంటలకు [ప్రారంభమయిన కళారూపం ప్రాత కాలం వరకు ప్రదర్శింపబడుతుంది నాటకంలోని గురువు ఆశువుగా కొన్ని పద్యాలు పాటల్ను పాడుతాడు ఐవర్‌ నాటకం గానప్రధానమైనందున అందులో ఉపయోగించిన పాటలలోని సాహిత్యాన్ని మనం (శ్రద్ధగా ఆర్థం చేసుకోవాలి ఇందులోని భాష శిష్ట సాహిత్యానికి చెందినదిగా ఉందని కొందరు పరిశోధకుల (చుమ్మార్‌చూండల్‌) అభిప్రాయం అయినా ఇది శాస్త్రీయ సంప్రదాయ నాటకం కాదు ఇందులో 1 వట్టకళి (వందన నృత్యం) 2 పరిచ్చకళి (వరిచముట్టకళి), 3౩ కోల్‌ కళి అనే నృత్యసంప్రదాయాలు ఉన్నాయి. పరిచ్చకళి కోల్‌కళి యుద్దదృశ్యాలున్న కళారూపాలు ఐవర్‌ కళలో (శ్రమించే (శ్రమైక జాతి పాలు ఎక్కువ అంటే ఇది శ్రమజీవుల కళారూపం మతానికి ఈ కళకు ఎలాంటి సంబంధంలేదు అయితే భగవతికావులలో దీన్ని ఎక్కువగా ప్రదర్శిస్తూ ఉంటారు 4 44 చవిట్టు నాటకం పోర్చుగీసువారు క్రీ శ14వ్‌ శతాబ్దంలో మన దేశానికి సము(ద్రమార్గం కనిపెట్టి కాలికట్టు ద్వారా కేరళ రాష్ట్రంలో ప్రవేశించారు. ఛాగి సంవర్కంతో కేరళ ప్రాంతంలోని సంస్కృతిలో కూడ తేడొవచ్చింది ఇలా వచ్చిన క్రై స్తవులు తమ మతాన్ని ప్రచారం చేయసాగారు దీనిలో భాగంగా కేరళ (ప్రాంతంలోని (క్రై స్తవులు నాటకాల్ని రచించడానికి పూనుకొన్నారు ఈ నాటకాలు పాశ్చాత్య నాటకాలకు నమూనాలుగనో అనుకణాలుగవో ఉండేవి ఇందులో యూరోపు దేశ సంస్కృతికి క్రైస్తవ మతానికి చెందిన కధాంశాలే ఉండేవి ముఖ్యంగొ యూరోపు చరిత్రలోని ధీరుల వృత్తాంతాలుచిత్రితమయ్యేవ. జినోవా నాటకం కార్మలన్‌ నాటకం... నెపోలియన్‌ చరిత్రం అనేవి చారిత్రక ఇతివృత్తాలకు చెందినవయితే యాకూబ్‌ నాటకం మెస్సియచరితం సన్మార్గవిలాసం వంటి క్రై స్తవేతివృత్తాలకు చెందినవి... .__ చవిట్టు నాటకం ప్రదర్శించడానికి స్టేజి నిర్మాణం చక్కగా ఉండేలా చూస్తారు మంచి- మంచి దృశ్యాలుగల తెరల్ని కూడ ఉపయోగించే వారు మొదట ప్రార్థన అయిన తర్వాత కట్టియంకారన్‌ ప్రవేశం ఉండేది తమిళంలోని కట్టియంకారన్‌లాగే ఇతడు కూడ నాటకంలో చక్కని భూమికమ నిర్వహిస్తాడు ఇందులో రంగాలు కూడా ఉంటాయి. వేషం పాశ్చాత్య సంస్కృతికి అనుగుణంగా ఉండేది ఇలా పాశ్చాత్య (ప్రభావం ఎక్కువగా ఉన్న నాటకంగా దీనిని పేర్కొనవచ్చు. పరిశోధకులు దీనిని జానపదనాటకంగా పేర్కొన్నారు జానపదులు ఎక్కువగా ఆదరించి అందులో మమేకం కావడం వల్లే దీన్ని జానపద నాటకంగా గుర్తించారని భావించడానికి ఆవకాశం ఉంది అరరిరలరిలిల లల లల చిలిలం లలి రల 060లల6 ల 0600 రల ఛి 60066 660600 0600ల6ల6ళళత 152

దాక్షిణాత్య నాటకొల్లో వోన్యగాడు 44 అ మలయాళ జానపద నాటకాల్లో హాస్యగొని రూపం - భూమికలు జానపద నాటకాలలో హాస్యాన్ని పోషించడం కోసం కట్టియం కారన్‌ అనే పాత్ర ప్రధాన భూమికను పోషిస్తాడు కూడియాట్టంలోని విదూషకునికి సరైన రూపం ఈ కట్టియంకారన్‌ నాటకంలో రంగాలకు మధ్య పాత్రల గీతాభినయాల మధ్య ప్రవేశించి తన సరసమైన ్రత్యాఖ్యానాల చేత ప్రేక్షకుల్ని వినోదింప జేయడం ఆతని ముఖ్యవిధి. ఇతడు తెల్లదాడి మీసం రెండు వరుసల పళ్లు తలసై పెద్ద టోపి ధరించి చాపలోపల అన్నిటిని వేసి పెద్ద పొట్ట తయారుచేసుకొని ఆ పొట్టతో రంగస్థలం సై ప్రవేశంచి అందర్ని నవ్విస్తాడు ఈ మధ్య కట్టియంకారన్‌ బుష్‌కోటు ప్యాంటు ధరించి రావడం కన్పిస్తుంది ఇాటకం చాలా గంభీరంగా నడుస్తున్నప్పుడు రిలీఫ్‌ పాత్రగా కట్టియం కారన్‌ ప్రవేశిస్తాడు ఆతడు బిగ్గరగా అరుస్తూ, దుముకుతూ తాళబద్రమైన అడుగులు వేస్తూ రంగస్థలంపై ప్రవేశిస్తాడు అందరు హాస్యగాళ్లలాగే ఈతడు కూడ పాత్రలను ప్రేక్షకులకు పరిచయం చేస్తాడు కట్టియం కారన్‌ పాత్రధారి మంచి మాటకారి చతురుడిగ ఉండాలి అలా లేకపోతే అతడు ప్రజల్ని _అలరించలేడు. కట్టియం కారన్‌కి నాటకంలోని (ప్రతి ఘట్టం పాట మాట తెలిసికొని ఉండాలి పాటల రాగాలు కూడ తపక రావాలి 00గెస్థలంపై (ప్రవెశించిన కట్టియం కారసని.శ్నుర్లున్నలశువుగా కవిత్వం చెప్పమని ఆడగవచ్చు అతని ఆదేశానుసారం వెంటనే ఆశువుగా పాటో పద్యమో పాడగలీగి ఉండాలి కాలాక తాను పాడే పాటల్ని ధరువుల్ని అభినయాన్ని హాస్యస్పూరకంగా అభినయించగలగాలి నాటకంలోని ఏ పాటకైనా పారడీ కట్టి పాడే శక్తి అతనికి ఉంటుంది అతని ్రవేశంతోనే “కళరికాణాదె కళి పరిక్కయుం వైతాడాదె మధుసేవిక్కెయుం .. కళరి చూడకుండా పొట నేర్చుకోవడం చేయి తాకకుండా మధువు సేవించడం తన కులధర్మమని చెప్పుకొంటూ వస్తాడు కాని రాను రాను హాస్యగాళ్లలో (ప్రతిభావంతంగా హాస్యాన్ని ప్రదర్శించేవారు తక్కువైపోయారు. ఇప్పుడు మెట్టు తగ్గిన గ్రామీణ హాస్యం అశ్లీల పదాలతో తమాషా చెప్పుకొంటూ వేదికను మలినం చేసే వారే ఎక్కువగా ఉన్నారు. కట్టియంకారన్‌ పర్వస్వతంత్రుడు ఏ రంగంలోనైనా ఏ సందర్భంలోనైనా అతడు రంగస్థలంపై ప్రవేశించగలడు సంస్కృత నాటకాలలో కథానాయకుని ఎప్పుడూ అంటిపెట్టుకొని ఉండే వేడుక చెలికాని లాగ జానపద నాటకాలలో కూడా కట్టియం కారన్‌ ఉంటాడు మంత్రులు సైన్యాధ్యక్షుడు మిగిలిన కధాపాత్రలు ఏ విధంగా కథానాయకుని గౌరవిస్తారో కొలుస్తారో అదే విధంగా వేడుక ఇెలికానిని 153 అరచలలిలి లలి లిం లలరిలంలల లల లలల లల లిలంలలలలిరలిలంలిం రిల లి లలల లలరలం లలలిరిలిలిలలి

జొనవద నాటకాల్లో వోన్యగొడు గౌరవిస్తారు రాజు దగ్గర ద్వారపాలకుడిగా కూడ ఈతడు పనిచేస్తాడు వైనీస్‌ నాటక రంగంలో “ప్రాపర్టీమేన్‌ లాగ ఇతడు అవసరమొచ్చినపుడు (క్రిందపడిన కత్తిని టోపీని లేదా ఢాలును తీసి అవి ఎక్కడుండాలో అక్కడ పెడుతుంటాడు యుద్ధఘట్టాల్లో చనిపోయిన వారిని చూచీ యేడ్వడం వారిని ఈడ్చుకొని వెళ్లి ఆ తర్వాత రంగానికి రంగస్థలాన్ని ఆయత్తం చేయడంవంటి పనుల్ని కూడా చేస్తుంటాడు ఇదిగాక చవిట్టు నాటకం వంటి నాటకాలలో మలయాళంలో వ్యాఖ్యానం చెప్పేవాడు కూడ హాస్యగాడే. ఇలా మలయాళ జానపద నాటకాలలో హాస్యగాడు నిర్వహించే పాత్ర అనుపమానం అథధోజ్ఞాపికలు 1 109 [0410/60%601 ౧౮౦ ౧3 2 _చూ తెరుక్కూత్తు -వీధి నాటకం పుట్టక వికొసతి చొబ్మయి. మే జూన్‌ 1397.వు&74 3 తెలంగాణా యక్షగానం-రచన ప్రయోగం ఏా27 4 తంజావూరు యక్షగానములు పీరిక 5 గోంధళే వీధిభాగోతం అధ్యయనం పు అదే పు 76 అదే పు 75 8 తమిళగత్తిల్‌ తెరుక్కుతు పు 229 9 నమ్మజాన వద నాట్యభూమి జయంతి ఫిలై 62 పు3క5 స్క 10 7౮ గం౧010%0 70606 క 11 గ ౧౦౦౧౪1 7066%6 న] 12 గం/౧6౮౦%0 76016 [67 13 బయలాటద సారథి పు 13 14 *060౧00ంంగ౧0 ని 15 యక్షగాన వు 182 16 116 కంగ౧రోంటం 7౧60616 నిం0 అలరి లి లిరిరర రరర లి లలి లలి రిల లిలిశలిలిలంలిలిలిలి రిల రిల లిలరిలంరరిరలిరిలిలిలిరిరిలిలిలిలితిత 154

దాక్షణాత్వ నాటకొల్లో వోన్వ్యగొడు 5. దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో హాస్యగాని స్టానం దో డ్సా అ మనిషి ఆనందమయ జీవనానికి కళలు ఓ చక్కని సంజీవనులు మానవుడు నాగరక జీవనాన్ని అలవాటు చేసుకోక పూర్వమే తన ఆనందం కోసం (ప్రకృతిని అనుకరిస్తూ కళల్ని సృష్టించుకొన్నాడు దానికి తార్కాణంగా నేటికి కొండగుహల్లో శ్రీ పూః 8000 సంవత్సరాల వాటి నాట్య సంబంధ చిత్రాలు దర్శన మిస్తున్నాయి ఇలా మానవుడు సృష్టించుకొన్న కళల్లో నాటకం సమస్త కళల్ని తనలో ఇముడ్చుకొని “సర్దాళళల సమాహాశలశా. రూపుదిద్దుకుంది ఈ నాటకాల ఉనికికి సంబంధించినంత వరకు క్రీపూ 3500 సంణలకు చెందిన ఈజిప్టులోని ఎడ్‌పూ నగరంలో శిలా రూపంలో వెలిసిన నాటకమే నిదర్శనం నాటకాల్లో హాస్యగాడవే పాత్ర తప్పని సరిగా ఉండి ఉంటుంది. హాస్యాన్ని పోషించడం కోసం అనేక తళారూపాలు ఉన్నా నాటకంలోని హాస్యగాడికి ఒక (ప్రత్యేకత ఉందని చెప్పవచ్చు. అపౌరషీయాలుగా పరిగణింపబడుతున్న వేదాల్లో కూడా ఈ హాస్యగాని ప్రస్తావన ఉండటం, వోస్వానికి ప్రతీకగా, 'కరీ ఇనే హ్రాస్య దేవత వెలుగొందటం వంటి సాంస్కృతిక అంశాలు హాస్యగాడికి భారతీయ సంస్కృతిలో ఉన్న అవినాభావ సాంజాజమ్నత్తైల్లుప్లతాయి భరతుడు తన నాట్య శాస్త్రంలో మొట్ట మొదటిసారిగా విదూషకుడి ప్రస్తావన తీసుకొచ్చాడు అంతకు పూర్వ వాటకం సంప్రదాయ (ప్రచారం పొంది వుంటుందని చెప్పవచ్చు నాట్యం జొనపదుల్లో బహుళ నాటకాలకంటే జానపద నాటకాలే ప్రాచీనమైనవి పరిశోధకులు నిరూపించారు. ఇవి దుఖాఃశ్రీతులకు శ్రమార్దులకు అనందాన్ని కల్గించేవిగో ఉండేవి సంప్రదాయ నాటకాల కంటే జానపద నాటకాలకు ఓ ప్రత్యేకత ఉంది సంప్రదాయ నాటకాలు లాక్షణిక (గ్రంథాల్లో పేర్కొన్న లక్షణాలకు అనుగుణంగా వాటి పరిధులకు లోనై (ప్రదర్శింపబడేవి ఈ నాటకాల్లోని విదూషకుడు కూడ ఆ లక్షణాలకు అనుగుణంగానే ప్రవర్తించేవాడు అయినా కొందరు నాటకకర్తలు

• పొమోషకపాత్ర పోషణలో కొంత స్వతంత్రతను (ప్రదర్శించారని ఆయా నాటకాల పరిశీలనవల్ల తేలుతుంది. వారు చిత్రించిన హాస్యగాడి వేషంలో వాడు నిర్వర్తించే విధుల్లో కొంత ప్రత్యేకత కనబడడం ఈ సందర్భంలో పేర్కొన దగిన అంశం జానపద నాటకాలు లాక్షణిక (గ్రంథాల్లో పేర్కొన్న లక్షణాలకు అనుగుణంగా ఒదగవు అవి ఆయా ప్రాంతంలోని సంస్కృతి ప్రాంతీయతా భేదాలకు, ఆచార వ్యవహారాలకు, అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దబడిన సంస్కృతీ దర్పణాలు వీటిలోని హాస్యగాడు కూడా ఆయా్రాంత (ప్రజల వేషానికి భాషకు పంస్కృతికి ప్రతీకగా నిలుస్తాడు 155 అలిలలలలల లలల లలి రిలిలిరిరిరి రంల రరర లి లలల ంలరల రరర రరరలరి రరర ల లలిళలిలలిలలి

జానవద నాటకాల్లో వోన్వగొడు దాక్షిణాత్య నాటకాల్ని పరిశీలిస్తే వాటిలోని ఇతివృత్తం (ప్రదర్శనా పద్దతి 'ప్రాంతీయత భేదాన్ని బట్టి అవి రకరకాల పేర్లతో వ్యవహరింప బడుతూ ఉన్నా భిన్నత్వంలో ఏకత్వానికి సాక్షీభూతంగా ఆ నాటకాలు నిలుస్తున్నాయి. కన్నడ మళయాళ జానపద నాటకాల్లోని హాస్యగొడు ప్రాంతీయతకు సంస్కృతికి మారు రూపంగా నిలిస్తే తమిళ తెలుగు జానపద నాటకాల్లోని హాస్యగాడు దానికి భిన్నంగా కన్సిస్తున్నాడు తమిళ తెలుగు నాటకాల్లోని హాస్యగాడు విదేశీ ప్రభావంతో స్యాంటు షర్టు హేటు బూటు వేసుకొని విదేశీయుల అనుకరాణాత్మక పా(త్రగా రంగస్థలంపై దర్శనమిస్తాడు కాని తెలుగు తమిళ యక్షగానాల్లోని హాస్యగాడు మాత్రం ఆయా ప్రాంత ప్రజల వేషానికి తగినట్లు ఉండడం గమనార్హం కన్నడంలోనైనా మళయాళంలోనైనొ తెలుగు తమిళ నాటకాల్లోనైనా ఈ హాస్యగాళ్లు ఏదేశీయమైన సంస్కృతిని అవహేళన చేయడానికి ఉద్దేశింపబడిన పాత్రలుగా కన్పిస్తూ సంఘాన్ని విమర్శిస్తూ ఆయానాటకంలో ఓ (పత్యేకతన్తు - సంతరించుకున్న విశిష్ట పాత్రగా రూపుదిద్దుకొన్నారు తెలుగు జానపద నాటకాల్లో తూర్పు భాగవతం గోంధళె వీధి భాగవతం ఓ ప్రత్యేకతను సంతరించుకొని ఉన్నాయి. తూర్పు భాగవతంలో భాగవతుడే హాస్యగాడిగా. వ్యవహరిస్తాడు ఈ భగవంతుడి హాస్యగాడి తలపై భగవతి అనే టోపి ఉంటుంది. ఇది ఓం ఇబ్బం ప్రతిపాదికంగా ఉండి నాటకాలన్నింటి కంటే-&-ప్రత్యేకతను కలిగి ఆధిపత్యం వహిస్తూ ఉంటుంది భగవతి అనే ప్రత్యేకమైన టోపి మరే ఇతర నాటకాల్టోని హాస్యాకడికీ లేకపోవడం గమనార్హం అలాగే ఆంధ్రదేశంలో ప్రదర్శింపబడుతున్న జానపద నాటకాల్లో గోందళె నాటకానికి కూడా ఓ ప్రత్యేకస్టానం ఉంది ఈ నాటకం భాషాభేధాన్ని రూపుమాపి ప్రజల ఐక్యతకు చిహ్నంగా వెలుగొందుతూ ఉంది ఈ నాటకం ఆరె భాషల్లో ప్రదర్శింపబడినా ఇందులో తెలుగువారు. కూడా ఉత్యాహంగా పాల్గొని ప్రేక్షకులుగా ఉంటూ ఆనందాన్ని పంచుకుంటూ ఆరె నాటక కళాకారుల్ని (ప్రోత్సహిస్తూ సమస్త జొనపద నాటకాలకు బామార్గదర్శకంతు ఉండడం గమవాత్తం ఇంతటి ప్రత్యేకత కల్గిన ఈ భాగవతంలో (ప్రధాని అనే హాస్యగాడు లేకపోతే ఈ నాటకం- అంత రక్తి కట్టదు ఇతడు ఆరె భాషా వ్యవహర్తలకు తెలుగుభాషా వ్యవహర్తలకు వారధిగా ఉంటూ నాటకంలో ప్రదర్శింపబడిన ప్రతి అంశాన్ని తెలుగువారికి చక్కగా అవగతం అయ్యేల్లా. చేస్తుంటాడు బుగ్వేదకాలం నాటికే రాజులకు వేడుక చెలికాడు ఉండేవాడు నాటకం రాజా(శ్రయాన్ని ఆదరణను పొందిన కాలంలో కూడ రాజుగారికి వేడుక చెలికాడు లేదా నర్మ సచివుడు ఉండేవాడు వాడు తన హాస్యోక్తులతో వెకిలి చేష్టలతో ఎలాంటి అంతరాల్ని పాటించకుండా రాజుల్ని (బ్రహ్మణుల్ని సహితం కించ పరిచే విధంగా నడుచుకునేవాడు రానురాను బ్రహణ్యాధిపత్యం అరిలరరలరలలిరలిర లలిలలిల లలి ధర లలి లలల రలిలిలిలలలిల లలల లిలలిలిలిలిలిలిలిలిలిలిలితి 156

దొక్షీణాత్వ నాటకాల్లో వోన్యగొడు పెరిగింది వాని చేష్టల్ని కట్టడి చేయడానికి ఆరంభించారు తెలంగాణా ప్రాంతంలో ప్రదర్శింపబడిన యక్షగానాల లోని (ప్రధాని ఆనాటి రాజకీయ వ్యవస్థను అధ్యయనం చేయడానికి తోడ్పడుతాడు నవాబుల కాలంలో జరిగిన నిరంకుశ పాలనను తెలంగాణా యక్షగానాలు వ్యక్తీకరిస్తాయి పాలకుల అనుమతి లేనిదే ఆనాడు ఎలాంటి (ప్రదర్శనలు ఇవ్వడానికి వీలులేదు. నవాబుల (వ్రతినిధుల్లో కలెక్టరో తహసిల్దారో ఆమీనో ఇలా ఎవరో ఒకరు లేదా కొందరు యక్షగాన ప్రదర్శనకు ముందు (గ్రామంలో తిష్టవేసేవారు. వారికి కావలసిన సకల పదుపాయాలు గగ్రామప్రజలే భరించేవారు తాము ప్రదర్శించే అంశం శవాబులకు లేదా ముస్తీంలకు వ్యతిరేకం కాదు అనే నిర్దారణకు వచ్చిన తర్వాత మాత్రమే ప్రదర్శనను కొనసాగనిచ్చేవారు ఈ "కమయంలో నవాబుల ప్రతినధుల్ని సంతృప్తి పరచడానికి (ప్రధాని (హాస్యగాడు) మాటలు పాటలు చక్కగా ఉపకరిస్తాయి దాక్షిణాత్య నాటకాల్లో తమిళ 'నాబలంంగానిక ఓ ప్రత్యేకత ఉంది చాలా ప్రాచీన కాలం నుండే వారిక్షి సాంఘిక ఇతి వృత్తాలకు చెందిన నాటకాలుండడం విశేషం పళ్లునాటకం రైతుల జీవన విధానాన్ని. నాండి నాటకం పశ్చాతప్తుడైన ఓ వ్యక్తి జీవితాన్ని తెలిపే నాటకాలు వాటిలోని కోలుక్నారన్‌ ఛిత్తాండి అనే హాస్మగాళ్ళు ఆనాటి జన జీవనాన్ని (ప్రేక్షకుల కళ్ల ముందుంచడానికి ప్రయత్నిస్తారు వినాయక పాత్రధారి రంకన్ణఅం. పైకి తు దీవించి వెళ్లిన తర్వాతే తమిళ వీధినాటకాలు (ప్రారంభమవుతాయి కన్నడంలో మూడలకాయ యక్షగాన సంప్రదాయంలో గణపతి మొదట ప్రవేశించి నాటకాన్ని ఆశీర్వదించడం కన్పిస్తుంది దీనిని బట్టి వినాయకుడు కట్టియంగారన్‌ ఆశీర్వదించినా నాటకాన్ని ఆశీర్వదించినా నాటకాల్ని సవ్యంగా జరిపించే పూర్తి బాధ్యత కట్టియంగారన్‌దే అని మనకు అవగతమౌతుంది తమిళంలో మాత్రం సంప్రదాయాత్మకమైన విదూషకుడు అనే పేరు కనిపించదు ఒకటి రెండు నాటకాలల్లో ఆ పేరు వినిపించినా అది సంపష్కృత నాటకాలకు ఆనుకరణాత్మకంగా వచ్చిందే ముద్రిత నాటకాలలో ఎక్కడా మచ్చుకైనా విదూషకుడు అనే పేరు కనిపించదు. ఆంటే తమిళంలోని వాస్యగానిపై 'ప్రాంతీయతా ముద్ర ఎక్కువ అని చెప్పాలి దేశంలో నాటక చరిత్రలో వచ్చిన పరిణానూలకు అనుగుణంగా _కట్టియంగారన్‌ వేషంలోను భాషలోను మార్పులు చోటు చేసుకొన్నాయి మలయాళం కన్నడంలో (ప్రాంతీయతా ముద్ర ఎక్కువగా కనిపించినా కంపెనీ నాటకాల ఆవిర్భావంలో అన్ని భాషా నాటకాల్లో వినూత్న మార్పులు చోటు చేసుకొన్నాయి గుబ్బి కంపెవీ వారు ప్రతీ నాటకం ప్రదర్శనలో పార్‌ అనే ఒక వినోదాత్మక దృళ్యంతో కూడిన కధను 157 అలిరిరిలలిలల లలిత ల లిరలలిరంలిలర లం లలల ల లలల లి రిరలలరలల వలి ంలిర లి కలల లలిత

జొనవద నాటకాల్లో వోన్యగాడు అభినయించేవారు ఇది పూర్తిగా పాశ్చాత్య ప్రభావంతో వచ్చి చేరిన అంశం మలయాళ నాటకరంగాన్ని పరిశీలిస్తే అవి దాదాపు ఎక్కువ భాగం అనుష్టాన పూర్వకంగా ఉండడం చూస్తున్నాం అందుకు కారణం అక్కడి ప్రజల ఆచార వ్యవహారాలే ముదియేట్టు కాళితీయాట్టు అయ్యప్పన్‌ తీయాట్టు లాంటివీ దాదాపు అనుష్పానాత్మక నాటకాలుగ గుర్తించి తెలిసి కొన్నాం అనుష్టాన నాటకాల్లో అనుష్టానాల్ని నిర్వర్తించడంలో హాస్యగాని పాత్ర ఎక్కువే మలయాళ నాటక రంగంపై సంస్కృత తమిళ పోర్చుగీసు నాటక ప్రభావం ఎక్కువే కూడియాట్టం క్రిషాట్టం చవిట్టు నాటకొల్లో పైభాషా ప్రభావం సుస్పష్టంగా కనిపిస్తుంది కాని కూడియాట్టంలోని విదూషకుడికి ఉన్న ప్రాముఖ్యం ఇతర నాటకాలలోని కట్టియంగారన్‌ కంటే ఎక్కువే సంస్కృత నాటకాలలోని విదూషకుడు వర్ణాశ్రమ ధర్మంలో (వ్రాతినధ్యం ఎహాంచిన (బ్రాహ్మాణులకు ప్రతినిధి అంటే ఆ నాటి సాంఘిక వ్యవస్థకు ప్రతినిధి అని మరోలా చెప్పుకోవచ్చు విదూషకుడు రాజునైనా రాణీనైనా తన మాటలతో అక్షేపించగలడు నిషిద్ద (ప్రదేశాలకు సహితం వెళ్లగలిగిన స్వాతంత్ర్యం విదూషకుడికి ఉండేది నాటకం ర్లాజ్యాశ్రయాన్ని ఆదరణను పొందిన కాలంలో రాజుగారికి వేడుక వ్రైలికాడు లేదా నర్మ సచివుడు ఉండే వాడని తెలుస్తూ ఉంది ఈతడు అంతరాలు చూడకుండా అందరినీ అవహేళన చేయడం వల్ల సంఘంలో చాలా ప్రభావాన్ని చూపించాడు హాస్యగాడి కోనమే ఆర్హ్‌శస్తంలో కౌటిల్యుడు అశోకుని కాలంలోని కొన్ని ఆంక్షలు విధించి చట్టాలు చేశారంటే సంఘంపై ఆతని ప్రభావం ఎంత ఎక్కువగా ఉండేదో తెలుస్తూ ఉండేది సంస్కృత వాటకాలన్నిటిలోను విదూషక పాత్ర సాంప్రదాయ పాత్ర అది కేవలం హాస్య సృష్టి కోసం సృష్టింపబడిన పాత్ర అనాటకాలలో రాజో మంత్రో వైశ్యుడో సంపన్నుడో నాయకులు కావడం వారికి తోడుగా ఓ హస్యగాడు ఉండడం సర్వ సాధారణం విదూషకుడంటే మూఢుడు తిండిపోతు అసంబద్ద (ప్రలాపి పిరికి పంద అనే అసవాదం ఏర్పడి పోయింది కాని విదూషకుడు అలా కాకుండా మంచి మాట నేర్పరిగా ఆపత్కాలంలో ఆదుకొనే మిత్రుడుగా ఉన్నట్టు కూడా (గ్రహించాం విదూషకుడు ఒక వర్గం (ప్రజల ప్రతినిధిగా మాత్రమే సంస్కృతనాటకాలలోను సంస్కృత ప్రభావంతో వచ్చిన నాటకాలలోను ఎక్కువగా కన్పిస్తాడు కంపెనీ నాటకాలలోను జానపద నాటకాలలోను కన్పించే హాస్యగాడు ఒక వర్గానికి గాని కాలానికి గాని కులానికి గాని వ్యవస్థకు గాని కట్టుబడి ఉండడు ఆతనికి పరిధులు గాని పరిమితులు గాని లేవు సంస్కృత నాటకాలలోని విదూషకులు నాటక కర్త రాసిన మాటల్ని వ్లోకాల్ని పాటల్ని మాత్రమే పాడాలి రిరిరిలి లలల 6 ర60 66 రరర రచి రల లర 66 లరి రిల రలిరరిరలరలరరరలి లలల 6606066666 1514

దొక్షిణాత్వ నాటకాల్లో వాన్యగొడు మాట్లాడాలి అనేనియమం ఉంది ఇతర నాటకాల్లో ఆనియమంలేదు బయటి (ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన నాటక సమాజాల (ప్రభావం దాక్షిణాత్యనాటకాలపై ఎక్కువగా ఉంది రంగస్థల నిర్మాణంలోను ప్రదర్శనల్లోను విస్తవాత్మక మార్పులు చోటు చేసుకొన్నాయి. హాస్యగాడి వేషంలోను భాషలోను ఆతడు నిర్వహించే పాత్రలోనూ తేడా వచ్చింది నాటక సమాజంలో వచ్చిన ? తర్వాతే హాస్య గీతాలు శా(స్తీయ పద్ధతిలో పాడబడేది ఆ తర్వాత అవి జిన (ప్రియమైన పద్దతిలోకి అడుగిడింది నాటకం ప్రదర్శించే సందర్భంలో నాటకం ప్రాచీన కాలానికో వ్యవస్థకో చెందినదై ఉన్నప్పుడు హాస్యగాడు ఆనాటకానికి అనుగుణంగా తన మాటల్ని, పాటల్ని మలచుకోవాలి అయినా నాటక ప్రదర్శన వర్తమాన శాలంలో (ప్రదర్శింసబడడం వల ఆతడు వర్తమాన సమాజ ప్రతినిధిగా నిలుస్తాడు కాలానుగుణంగా తన మాటల్ని వషాన్ని కాజీ కాంటాడు*కోష్రారి పనుల్లో నిమగ్నమై కొన్ని సందర్భాలలో అనేక పమ్యంటోటేువకకుటగ్రక్షమదే ఉఊళందొతికోసం నాటకానికి వస్తారు ఇలా వచ్చివచొరిని హాయిగా నవ్వుకోనేలా చేసి వారిని ఆన్గుద్నసరవేల్ని చేయడం వల్ల హాస్యగాడు వారికి అత్యంత ప్రీతి పాత్రమ్షేన జాడుగా గుర్తవటిద్దాడు హాస్యగాడ్లు (్రేక్షకుల మనస్సు నెరిగి మానసిక 'ప్రవృత్రిని ఈటింపుచేనట్సుచానిత్తముగుదింగా తన త్రన ప్రదర్శనను మార్చుకొంటాడు నాటకంలో హాస్య పాత్ర తప్పకుంజాఉండ లన్న "లళకొం ఏదీ లీళపొయనా నాటకం రక్తి కట్టడానికి ఈ పాత్ర అత్యంత ఆవశళ్యకంగా ఉండాలి నాటకంలో రసాస్వాదన కోసం కాకుండా అల్లరి చేయడానికే వచ్చే వారిని కట్టడి చేయగల ఆవకాశం సత్తా ఈ హాస్య గొడికే ఉంటుంది బొనపద నాటకాలలో అంకం దృశ్యం లేనందువల్ల వాటిని. పూడృడరి కోసం ఈ హాస్య పాత్ర అవసరం ఎంతో ఉంది నాటకంలోని కథకు ఒక రూపాన్ని ఇచ్చేవాడు హస్యగాడే. తాను రంగస్థలం సైకి వచ్చిన వెంటనే ఆ రోజు నాటకానికి ముందు జరిగిన కథాంశాన్ని తెలుపుతాడు అదే విధంగా మర్రోజు తాము ప్రదర్శింప బోవు నాటకంలోని అంశాల్ని కూడా తెలియజేస్తాడు గాటకంలొ పూత్ర ధారుడు ప్రారంభంలో ప్రవేశించి నటి సహాయంతో నాటకంలో కొంత భాగాన్ని నిర్వర్తిస్తాడు తర్వాత కన్పించడు కాని హాస్యగాడు అలా కాక నాటకం ప్రారంభం మంచి అంతం వరకు ఉండి నాటకం సవ్యంగా జరగడానికి సహాయ పడతాడు నాటకంలో వర్తమాన సమాజ సాంఘిక పరిస్థితుల్ని గుర్తించాలంటే హాస్యగాడి మూటలు చేతలే ప్రధాన వాహికలు (ద్రౌపది వ(స్తాపహరణం నాటకంలో ఈనాటి సామాజిక కాంళాల్ని చూడాలనుకొంటే కొంత కష్టం కాని ఆ నాటకం ప్రదర్శిస్తూ ఉన్నప్పుడు హాస్యగాడు చెప్పే చిన్న 150 అలలిలిలిలిలిలలలలలిలిరిరలిలిరలలిలిలలలిరలలితలలలలితలిలంతలలలలిలలిలిలలిలిలలలిలిలిథి

జానవద నాటకాల్లో వోన్యగాడు చిన్న కధలు పాడే పాటల్లో ఆ అంశాలు విరివిగా ఉంటాయి నాల్లో అధ్యాయంలో ఒక హాస్యగాడు చెప్పిన పిట్ట కధలో పుష్పవతి కాని అమ్మాయిని సాయిబు తీసుకెళ్లడం మధ్యలో ఆమె పుష్పవతి కావడం ఆమెకు ఊడగ మండలతో గుడిసె కట్టడం ఆ తర్వాత ఇంటికి తీసుకుపోవడం వంటి అంశాలు చిత్తూరు జిల్లాలోని సాంఘిక అంశాల్ని తెలిపే అంశాలు అంటే సాంప్కృతిక చరిత్రము అంశాల్ని తెలుసుకోవడం కోసం ఈ హాస్యగాడు పరోక్షంగా సహాయం చేస్తున్నాడు. ఇలా (ప్రేక్షకుల్ని ఆనంద సాగరంలో ముంచడమే కాకుండా సాంఘిక శాస్తజ్ఞాల సాహితీ వేత్తల దృష్టిని కూడా ఆకర్షిస్తూ ఉన్న ఆ హాస్యగాడికి నాటక చరిత్రలో అనితర పాధ్యమైన ప్రాతినిధ్యం ఉందని చెప్పవచ్చు జజ తం సకం ం నం ఏ 26 జయ.276 కబ్ళ జో వ్యు. ఫస స్యా అరరిర రరర రతర లల రిరలలరలరిరతరరలల లలి లలి లిరలలిరంరంరలలి లల లిలితలలిరలిలిలిలలిలి 160

ఉపయుక్త [గ్రంధనూచి ఉపయుక్త గ్రంథ సూచి; తెలుగం

1. ఆం(ర్రురి జానపద విజ్ఞానం - డాః ఆర్వీయస్‌ సుందరం తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం హైదరాబాద్‌ - 1983 ఖై కంద్ర నాటక పితామహుడు - డా! దివాకర్ల వెంకిచావధాని హైదరాబాద్‌ - 1972 3 అంధ్ర నాటక రంగం - గొల్లపూడి ,శ్రీ,రామశ్శాస్త్రి "చీతూరు - 1924, 4 ఆంధ్ర నాటక రంగ చరిత - మిక్కిలినేని రా ధాక్నష్ణమూర్తి / “కరే చశ్వరా ట్రంటర్స్‌ కత్తివాక్కంరోడ్‌ 'హ(ద్రాహిఇజలీక9 $. ఆంధ్ర యతానవాజబ్కయ చరిత్ర - యస్వీ జోగారావు ఆంధ్ర విశ్వపరిషత్ర్రకాశితము వాల్తేరు - 1961 6 ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్రము = సురవరం (ప్రతాపరెడ్డి ఆం(ధ్ర సారస్వత పరిషత్తు హైదరాబాద్‌ - 1969 7 కన్నడ పాహిత్య చరిత్ర -రంగ ,శ్రీ, ముగళి అనువాదం - ఎం ఎస్‌ మహంతయ్య సాహిత్య అకాడమి న్యూఢిల్లీ 1978 శ! కన్యాశుల్భ నాటక కళ - సర్దేశాయి తిరుమలరావు అనంతపురం - 1974 9 కూచిపూడి నాట్య విశిష్టత - డా॥ చింతా రామనాథం విజయవాడ - 1993 అరల 6096969000 6లల9 66640 లలల లిం ల అలల లి లి అలరి ల లలి లి కలి లం 9 9666 161

దాక్షీణాత్వ నాటకాల్లో నోస్యగాడు 10 కూచిపూడి ప్రహ్లాద నాటకం - వేదాచల తిరునారాయణ తిరువల్లికేని నారాయణాచార్యులు కూచిపూడి - 1981 11 కోలాచలం (శ్రీనివాస రావు నాటక సాహిత్య సమాలోచనము - డాఃఎస్‌ గంగప్ప గుంటూరు - 1985 12 గోంధలే వీధి భాగవతం _ పేరువారపు రవీందర్‌ భరత్‌మిత్ర ప్రచురణలు వతేషాపూర్‌ - 1994 13 జానపద విజ్ఞానం - హాస్యగీతాలు - డా పొద్దుటూరి ఎల్లారెడ్డి జాతీయసౌహిత్య.పరిషత్‌ _పాలమ్హూరు - 1991 14 తమిళ వాజ్యయతర్షిత్రము * ము వరదరాజన్‌ రు తిమ్మువజ్జలకోదరాడ్‌ రామయ్యి పాహిత్య అకాడమి న్యూఢిల్లీ- 1982 15. తిలోత్తమ - చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం 16 తెలుగు జానపద కళారూపాలు - డా॥ మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం హైదరాబాద్‌ - 1992 17 తెలుగు నాటక వికాసము - పోణంగి ,శ్రీశామ అప్పారావు నాట్యమాలా (ప్రచురణలు సికింద్రాబాద్‌ - 1967 18 తెలుగు నాటక రంగం- - డా! కందిమళ్ళ సాంబశివరావు నూతన ధోరణులు- ప్రయోగాలు కాకతీయ ప్రచురణ చిలకలూరిపేట - 1995 19 తెలుగు నాటక రంగం - గొల్లపూడి మారుతీరావు విజయవాడ - 1972 162 6909ల 900666 666 660060 006990 0909006666 అలల 6 ర ల90 అల అలల ల

ఉపయుక్త [గ్రంథసూచి 20 తెలుగు హాస్యం - కీశే ముట్నూరు సంగమేళం డ్య దాక్షిణాత్య జానపద కళారూపాలు -సం కె నాగయ్య నవ్య పరిశోధక (ప్రచురణలు తిరుపతి - 1991 22 నటరత్నాలు - మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి 23 నర్మదా పురుకుత్సీయము - శీ, పానుగంటి 24 నాటక విమర్శ = శ్రీ? పాద కామేశ్వరరావు రాజమండ్రీ 25 నాటకాలోకం - డా సాధన వీరస్వామి నాయుడు తిరుపతి - 1984 26 వాచ్యాంభుజము - పురాణం సూరిళా స్త్రీ బందరు - 1923 27 నాట్య శాస్త్రము - డా పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు నాట్ఫమాలా (ప్రచురణ నాదచటమ్‌ు 1059 ॥ 28 భరతుని వాట్యావేదం = జమ్మలవుడుగు మాధవరామళశర్మ గుంటూరు - 1929 29 మనహాస్యం - మునిమాణి క్యం నరసింహారావ్ను ఎ మలయాళ వాబ్మయ చరిత్రము - పీ తె-పరమేశ్వరనాయర్‌ అనువాదం - దివాకర్లవెంకటావధాని సాహిత్య అకాడమి న్యూఢిల్లీ 1978 _ తత, యవనిక - శ్రీ/నివాస చక్రవర్తి సంగీత అకాడమి హైదరాబాద్‌ - 1970 31 రసభారతి - జమ్మలిమడక మాధవరామళర్మ అభినవ భారతి గుంటూరు 32 రాధాకృష్ణ - పానుగంటి విజయవాడ 1978 అఠంఠ 6090900600 9099000909 9906 అల కలల ర ల రిల ల థలల లలల 0 అలలిలిల 163

దాశీణాత్వ నాటకాల్లో వోన్యగాడు 33 లలిత చంద్ర హాస నాటకము - అప్పల వీర వెంకట జోగయ్యశ్నా స్త్ర చామర్లకోట - 1925 34 శమంతకమణి విజయం - గుండు చంద్రమౌళి కార్వేటి నగరం 35 (శ్రీకృష్ణ తులాభారం - ఉత్తరాజు సుబ్బారావు విజయవాడ - 1969 36 శ్రీకృష్ణ తులాభారం - డి లత్మీనరసింహం కొండపల్లి వీరవెంకయః అండ్‌కో రాజమండ్రి - 195ళఈ 37 సంస్కృత ప్రహసన సాహిత్యం - సూరం శ్రీనివాసులు తాడికొండ, రాజమండ్రి - 1986 ఎ. సంస్కృత సాహిత్య చరిత్ర - డా ముదిగంటి సుజాతారెడ్డి తెలుగువిశ్వవిద్యాలకు( న. హైదరాబాద్‌ - 1997 3$& సుఖ మంజరీ పరిణయంఇక ౯ “కోలాచలం శ్రీ/నివాసరావు బళ్ళారి - 1896 39 సారంగధర నాటకము - ఆదిభట్టు నారాయణ దాసు 40 సు(గ్రీవ విజయం - పరిష్కర్త ॥ వేటూరి ప్రభాకరశ్యాస్త్ర 41 సుల్గానా చాంద్‌బీ నాటకము - కోలాచలం ,శ్రీ;నివాసరావు బళ్ళారి - 1926 42 హాలికుడు - శిరోమణి చలమచర్హ రంగాచార్యులు 1940 తమిళం : 43 తంజ్జిమరాఠీయ మన్నర్‌కాల అరసియుఆ వేంకటరామయ్య సముదాయ వాళ్ళయుమ్‌ తమిళ యూనివర్శిటీ తంజావూరు - 1984 44 తమిళ్‌ పయన్‌ మురైనాడగంగల్‌ - చిట్రరసు ఓర్‌ ఆయువ్‌ భారతీదాసన్‌ యూనివర్శిటీ 1995 164 అలి థల లలల లలి రం అల 9 00906 90609996 థల 6 ల లలల థల లలల లలి లలి

ఉసయ్యుక్త గంథనూచి 45 తమిళ గత్తిళ్‌ తెరుక్కూత్తు ఎ. అరివునంబి అన్నా మల్లె నగర్‌ 1971 46 నాట్టుపురై ఇపై వాడగంగల్‌ ఎం ఎ్‌ కోటీశ్వరి అముద్రిత ఎం ఫీల్‌ సిద్దాంత వ్యాసం మ(ద్రాను+ 1978 - కన్నడం 4? ఉత్తర కర్ణాటక బయలాటగాళు -డా॥ బసవరాజ మలశెట్టి కర్ణాటక విశ్వవిద్యాలయం ధార్వాడ - 1972 48 కన్నడరంగభూమియ వికాష - డొ॥ హెచ్‌ కె రంగనాథ్‌ అభినయ (ప్రకాశన సుసూూతలా4439. ... 49 కర్ణాటకరంగభూమి + - డొఃఎం కె రంగనాథ్‌ సురుచి ప్రకాశన మైసూరు. 1978 $0. కర్ణాటక సాహిత్య దళిత హాస్య _డా ఎం ఎన్‌ సుంకాపుర కర్ణాటక విశ్వవిద్యాలయ ఛార్వాడ - 1965 $1. బయలాట సారథి - డా॥ మల్లిభార్దున మళ్లిసర్ద (ప్రకాశన ముతనాళ - 1974 $2 (శ్రీకృష్ణ పారిజాత జానపదళ్లై లి = ఎంటి ధూపథ భామా కలాపం -కూచిపూడి శైలి కర్ణాటక విశ్వవిద్యాలయం ధార్వాడ - 1972 అఠిథల ల 0909609099 099 6 లర లలల 69 9 అలల లి లి లిల ల లలి లల 9 థల 69 కేరక్‌

దాశ్మీణాత్య నాటకాల్లో నోస్యగాడు మలయాళం ; 53 కేరళత్తిలే నాడోడి నాడగంగల్‌ -డా ఎస్‌ కె నాయర్‌

• యూనివర్శిటీ ఆఫ్‌ మ(ద్రాస్‌ మద్రాస్‌ = కే9గ్రశీ 54 వముళయాళ నాటకం నూరు వర్షం = జి నాయర్‌ గంగాధరం ఆంగ్ష (గ్రంధాలు శి 1 యంగ 10య2) జతే 11600 సిక్‌ ఓ 7220020669 61 26106 = =ల%/ ౪011036003 ల బియి-1981 2 ౧౧9422 063606 1010612 -౧౧౪౫02 ౧౧౦౦1౮౫ కల213 [01100160 ఉంథేలయి? 00యిణ-198ిడ్చే ఉం కళ 3 రయ0110 ము] 10012 = 0౮ 420001 గం12 0201001082 ంలంల ఈ లంగ 10964 4 011 2జ/0గ0102 సగం 0 - ౧14 230గుం0ఖ4 50 జు2 ఉలిరగ2 016631 "1020 97ల010/ /662026- 1995 5 23007 0100ఖ 00106 - 1 3023023066

40102. ౯801026400, [1౮౫ 0611-1981 6 10100 0౮6 1646601099 - శ01 విటి ఏం ఉర ౦00౮౧౫94 జాలు: 0లరంంర6 కర 1997 లింగంయ2006 1201608 01 [0021 7 ం౪ంణ ౧0౦1 (0 162౮

• క110 డగర0ంళ ౦40/8 0[*ల310/ టు - 1978 7౬ 5000416 0ెం0%సైజబ8 -0౯ 6౮1౧0 92084 0210841 2టంట0 ౧౮1౦౩ [0% 01% కెంగంగిు8 సగం అయం! - 1998 8 10! 04014 = 4 స పెయిగ41 ౦౧౭19 జం ౮|౦00ల1 1460260021 [0804 0౮౯ గజి! కగయట సిశడర0ం0ు - 1081 166 అలల 0 లి లలల లలల 6 9 లలల 0999ల అక ల లలి లి లలల లలల లి లి ల 9 లలి లలి

ఉవయిుక్త(గ్రం థనూచి 9 ౧౫11కు 0౧322025 = శ కిటం2జళమ0) క00ల03601021 106016 మము! 5(యట సగరుడు - 1981 10 001400061206420 1ం366 - 04108 0 1 ఓ “జర జుడంరం ఇ06 ౯ ఏ0! 0౪౦2౪01460 సలు వల. 1981 11 00 09021610 మి సగమ1/208 [29 7/47 1900౧ 0 106 0514 క2100/ - 1908 12 06 [యజ 106200 = 6౮౧౦4 ౮౦641౫ 90031 జయ - 1954 13 006 కంతి 10620060 -£ 5 గిజ ైజు360 కిం200222 అణా జంట జా36 - 1960 14 రుం3ము!ం01 0౧1011 “4కి కం 0౫10164 ౮౫76010 [963 ఆలలగ-19070 శక 06 వంకన ల తకము ఎక! 1 ₹1301 నొంది ైం02 041౪౪11 - 195 కాలాల 16 06 *స040జ01 -౮ క్‌ 021 06 ఆ ఆంగం 9300 ౧౦020 టంంరడం3రే- 190590. 17 రే ర0సు 0€10మ2ని 2౬ -- ఏ4 ఓగోలజరడగిం006 41039 0014000 ఈ పంటు-1981 18 *ంష్రై202డ = కర ప1౪జయుం2 క2301 6 000000 0% క2002362 5౧ర1ట మ+?లుఏ/ 01 సీశం068 - 1975 (ప్రత్యేక సంచికలు తెలుగు 11. ఆంధ్ర నాటకకళాపరిషత్‌ రజతోత్సవ సంచిక ఆం(ధ్ర నాటక కళాపరిషత్‌ గుడివాడ - 1960 9006000006 0000090909 90666 ల లిర లల ర లం అలి ల లల 09 తలల లి 167

దాజ్షీణాత్య నాటకాల్లో నోన్యగాడు 2 కళావని (తెలుగు నాటక రంగం) సంచిక కళావని (ప్రచురణ 3 నాట్యకళ (ప్రత్యేక సంచి౯ ఎగీత నాటక ఆకొ _ 1980 4 సుగ తతి ఫక్‌ సంచిక ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ సాంసృతిక వ్యవహారాలశాఖ హైదరాబాద్‌ - 11 మడి శన అభిల భారత కన్నడ సాహ్‌త్యసమ్మ్య కన్నడ సాహిత్య పరిషత్‌ బెంగుళూరు - 191 2 తారు సాహిత సమ్మళన కన్నడ సాహిత్య పరిషం బెంగుళూరు 1951 సత్రికలు. (తెలుగు) 1 వాట్యకళ ఏప్రిల్‌ 1935 డిసెంబర్‌ 1934 మే 1935 సెప్టెం 1970 డిసెంబర్‌ 1963 జులై 1970 సెప్టెంబర్‌ 19" శ ఏప్రిల్‌ 1964 డిసెంబర్‌ 1963 క్ష న్నడ 1 రంగభూమి ఏ'ప్రైల్‌ 1926 2 జయంతి ఫిబ్రవరి శ1952 ఆంగ్షం 1 5జ1ల[ ౫280 13/ 19/2 4096 95 064, ౯ 1972, ౨6 197 1౪17 5ల 1974 2 0బ0ఖే 046 106846 0%ఉ9య601 35%6ల ౪1౪800 -06 110 | సస 2011 168 ప 0060000000000000000010010టై000006660006