Telugu Deshamantea - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న. మ . ౫. స్‌ వ = నల ఈ ల్‌ యు ర నా లం. ఆ శే య ల న నే

టి వ. | కక్ష సై “జీ శే ర్మ వన పే అం నాం శా న. | జు న టి మం / గ కా యు. కా వయ బు. ల లా లం సశ తనం మే మంచం తే నత శ. స క నట్‌ సాం వ వ టైం లన వ ద ము న! న. శ్‌, . స్ట న. వల ని. ః ఫ్‌ , ॥ |. న. | రం. ఎ వై తు. ఇ .. | వ భం క స త స న్‌ | ను. ఖన్నా క. న న. న పు టు త్‌ న 1 శవా రస స క స న ఇ. స మ స్ట మ్య్టోో 4 పప నాం యి శే న చుట న్‌ వ! ( నం సే న్‌ు గ్‌ ఫి లౌ ॥ [ చ బా హం వ! న ళ్శ షో హ్‌ న... క ఖ్‌ న యం. శ |. ల. న న్న న్‌ ప చ్‌ శ గ్‌ ళో గగ / నో . న. టే శ్‌ చా శ భే. తో _ ॥ /= = ల య. గ |. // (1 | వ ల క య... కు న ౧) ఫి న" శా న. - మం టం | జై వ్‌ . ఎల్‌" శ ॥

దశమంటే... ప్రజాసాహితి కథలు (ప్రచురణ జనసాహితి (ఆంధ్రప్రదేశ్‌)

దోశమంటే... యళ

(ప్రదాసాహితి కథలు) య ఉనగారారి పుచురీఖ నెం. 44

198% ౫౦ 81-85682-30-5

(ప్రచురణ కాలం. జవపాహితి 9వరాస్త్ర మప్యా్థ్యాగ ళో 21, 22 ఆగప్పు 1999 ళు శ

(1 ౮

వెల : 50-00 రో

చిత్రకారుడు శీలా వీర్రాజు ఖగ

ద్రతులకు ట్రైత్రీఖుక్‌ టోన్‌,

మసీదు సందు కారల్‌ మార్క్స్‌ రోడ్‌ విజయవాడ-2.

ప్రగతి బుక్‌హౌస్‌, మ్యూజియం రోడ్‌. విజయవాడ-2. నవోదయ నవయుగ దిశ పుస్తక కేంద్రాలు- హైదరాబాదు. మణి బుక్‌ స్టాల్‌ సండే మార్కెట్‌ - నెల్లూరు.

వివరాలకు:

కొత్తపల్లి రవిబాబు మేనేజర్‌; ప్రధాన కార్యదర్భి, ల" ఫ్రజాపాహితి జనసాహితి, (ఆం ప్ర) /బ్బ" చు 7-5-75 (ప్రకాశం 8 పగి (125 వీధి తెవాలి- 522 201 సోర్యోర్లోవు పేట గుంటూరుజిల్లా గ్‌ ఎవి = 520 002 ఫోన్‌ * (08644) 22218. అ అద్‌

పనన |" విషయ నసూచదిక

మామాట శ

1. దేశమంటే మమషులోయ్‌ = చిత్ర ఠ

2. మొదటి బుధవారం = ఉదయ్‌ 24

3 అనర్హత = శ్రాంతికిరణ్‌ 32

4 స్వేచ్చా నీ పయనం ఎందాక = జీవి భద్రం 38

5, మసీదు పావురాలు = దొదాహయాత్‌ శౌ

6 పిలకమ్మ = చైతన్య 5్‌5్‌

7, 21వ శతాబ్దం = విరొగి !

8. ఎవరి వేరు ఎక్కడ? = స్వామి 64

9 తాలుగింజలు = శాంతినారాయణ 78

10 ఓసు = మిత్ర 87 11 సొవాస - పి చంద్రశేఖర్‌ ఆబాద్‌ వం 12. బతుకుపోరు - పి.నాసరయ్య 104 13, ఒంటికన్నువాడు = జయంతి పాపారావు 114 14 రామభజన సేయవే ఓ మనసా = డి ఆర్‌ ఇంద్ర 120 15. ప్రోత్సాహక బహుమతి = యం శివరామక్రిష్ణ 123 ఈ బొట్టుడు = తమ్మినేని అక్కిరాజు క29 17 సెగ = గంటేడ గౌర్నాయుడు 136 18 వరాలమ్మ = కొప్పల భానుమూర్తి 150 19 ఏిడికిట్లో ఇపక = చాసరి రామచం(ద్రరావు 168 20 రేణ - చైతన్య'ప్రకాష్‌ 175 21 శ్రీరామకాండం = దివికుమార్‌ 190 22. అలికిడి = శశిశ్రీ 195 23 శిక్షణ = వందన 202 24 _ప్వర్ణాంధ్ర - బమ్మిడి జగదీశ్చరరావు 2086 25 బంధాలూ-అనుబంధాలూ = ఎ.అప్పల్నాయుడు 217 26 ఇక్కడ చదువు “కొనవలెను” = శాంతికుమార్‌ 233

దేశమంటే... ౮ గ్‌ (ప్రడాసాహితి కథలు) యే ఉననచారి పుచురీల నెం 64 158% ౫౦ 81-85662-30-5 యనా నా సలా 8 హి చిత్రకారుడు. $లా వీల్రాజూ వర్గం (గ్రతులకు మైత్రీ బుక్‌ హన్‌ మసీదు సందు కారల్‌ మార్క్స్‌ రోడ్‌, విజయవాడ-2. ప్రగతి బుక్‌హౌస్‌,. మ్యూజియం రోడ్‌. విజయవాడ-2. నవోదయ, నవయుగ, దిశ పుస్తక కేంద్రాలు- హైదరాబాదు. మణి బుక్‌ స్టాల్‌, సండే మార్కెట్‌ - నెల్లూరు. ఎవివరాలక్షు: కొత్తపల్లి రవిబాబు మేనేజర్‌: ప్రధానకార్వదర్ధి. -' “-ఫ్రబాసాహితి జనసాహీతి, (ఆం వ్ర) భా ర 7-5-75 (ప్రకాశం [| 13 గిఫ12-ద వీది తెనాలి- 522 201 మరో పేట గుంటూరుజిల్లా బం పెలువిిాహడ - 520 002 ఫోన్‌ (086446) 22218. ఎ వ్‌

నన! | విషయ సూబక, షా మామాట శ

1. దేశమంటే మమషులోయ్‌ = చిత్ర 6 ఓ మొదటి బుధవారం = ఉదయ్‌ 24 3౩ అనర్హత = శ్రాంతికిరణ్‌ 32 4 _స్వేచ్చానీ పయనం ఎందాక = జి.వి భద్రం 38 5 మపీదు పావురాలు = దొదాహయాత్‌ శ 6 సిలకమ్మ - చైతన్య ర్‌5్‌ 7, 21వ శతాబ్దం = విరాగి వ!
2. ఎవరి వేరు ఎక్కడ? = స్వామి 64 9, తాలుగింబలు = శాంతినారాయణ 78 10 ఓసు = మిత్ర 87 11 సావాస - పి చం(ద్రశేఖర్‌ ఆజాద్‌ పం 12 బతుకుపోరు - పి.నాసరయ్య 104
3. ఒంటికన్నువాడు - జయంతి పాపారావు 114 14 రామభజన సేయవే ఓ మనసా = డీ.ఆర్‌ ఇం(ద్ర 120
4. (ప్రోత్సాహక బహుమతి = యం శివరామ్రిష్ణ 123
5. బొట్టుడు = తమ్మినేని అక్కిరాజు 129 17 సెగ - గంటేడ గౌర్షాయుడు 136
6. వరాలమ్మ - కొప్పల భానుమూర్తి 150 శ9 పిడికిట్లో ఇపక = దాసరి రామచంద్రరావు 168
7. రేణ = చైతన్య'ప్రకాష్‌ 175 21 శ్రీరామకాండం = దివికుమార్‌ 190
8. అలికిడి = శకిశ్రీ 195 23 శిక్షణ = వందన 202 24 స్వర్ణాంధ్ర = బమ్మిడి జగదీశ్చరరావు 208
9. బంధాలూ-అనుబంధాలూ = ఎ అప్పల్నాయుడు 217
10. ఇక్కడ చదువు “కొనవలెను ” = శాంతికుమార్‌ 233

*కద్రా సంపుటులు ఎవరూ కొనడం లేదు ఆందరూ నవలలే కొంటున్నారు అని కథా రచయితలు వాపోయిన స్థితి నుండి నేడు కధా సంపుటులు విరివిగా (ప్రచురింపబడుతున్న పరిస్థితి వచ్చింది సమకాలీన జీవనంలోని సమస్యలను మానవతా విలునలను కళాత్మకంగా హృద్యంగా చి(త్రించే నవలలకుగానీ కధలకుగానీ ఎప్పుడూ ఆదరణ వుంటుంది. ఇటీవలి కాలంలో పలువురు కధారచయితలు తమ కధలను నంపుటులుగా (ప్రచురించుకుంటున్నారు. ఒక సరిమితిలో ఈ సంవుటులు అమ్ముడుపోతున్నాయి

ఈ నేపధ్యంలో జనసాహితి తన సాహిత్య సాంస్టుతికోద్యమ మాజిసొత్రో “ప్రజాసాహితి లో 101వ సంచిక తర్వాత వచ్చిన సంచికలలో ప్రచురించిన కధలలో కొన్నిటిని ఎంపికచేసి ఈ సంకలనం దేశమంటే . ప్రచురిస్తున్నాం. ఇది జనసాహితి వచురిస్తున్న జనసాహితి రచయితల రెండవ కథా సంకలనం మొదటిది మహీ నంకల్పం రీనిని జనసాహితి 9వ రాష్ట్ర మహాసభ (1999 ఆగస్టు 21 22) సందర్బంగా విడుదల చేస్తున్నాం

తెలుగు సాహిత్యంలో ఇటీవల (ప్రవేశించిన వివిధ ధోరణులను (ప్రతిబింబిస్తూ కథా సాహిత్యం వలువడ్తోది వినూత్న శిల్పంతో కధలు వస్తున్నాయి ఒక్కోసాం సాధారణ పారకులకు అర్థంకాని క్లిష్టమైన శిల్పంతోగూడా కథలు వస్తున్నాయి వస్తువు 'ప్రయోజనాత్మకమైనదేఐనా క్లిష్టత అడ్డంకిగా నిల్చే ఇటువంటి కథలను అర్ధం చేసుకోడానికి (ప్రయత్నించాలి ఈ కథకులు తమ శిల్పాన్ని సరళం చేయడానికి కృషి చేయాలి

వివిధ ప్రజాస్వామిక ఆకాంక్షలను సమస్యలను (ప్రతిబింబించే కధలను ఈ సంకలనంలో మీకు అందిస్తున్నాం వ్యాపార వార పక్ష మాస పత్రికల్లోని కధలను వదిలేసి సామాజిక స్పృహ ఉన్న కధా వస్తువులతో వస్తున్న కధల వరకు చూసుకుంటే ఆయా చారిత్రక కాల పరిస్థితుల ప్రతీమలుపులోనూ ఆనాటి కధా రచయితలు ఎంతో బాధ్యతను వహించి ఆయా చారిత్రక మలుపుల్లోని ప్రజల జీవిత వాస్తవాలకు ఉద్యమాలకూ అద్దం పట్టారు మరింతగా పెరుగుతున్న పరాధీనతకూ సామ్రాజ్యవాద చొరబాట్లకు (గ్రామీణ జీవితంలో నెలకొంటున్న అల్లకల్లోలాన్నీ బీభత్సాన్నీ నేటి కథా రచయితలు బలంగా న్యక్తీకరిస్తున్నారు

ఆ ఒరవడిలోనే జనసాహితి (ప్రజాసాహితి రచయితలు రాసిన అనేక కధల్లో ఈ సంపుటి మోయగల్లినన్ని మాత్రమే (ప్రచురిస్తున్నాం స్పానిష్‌ కవి 'ఒతె రెవి కస్తియో'

• = నాదేళపు మామూలు మనుషులు/ రాజకీయాలకు ఆతీతులైన మేధావుల పుస్తకాల్లో చోటులేనివాళ్లు -/ ఆ మేధావులకు రోజూ చాకిరీలు చేసినవాళ్లు అన్నట్టుగా ఏ పుస్తకా ల్లోను చోటులేని అతి సామాన్యులు, ఈ సమాజపు నిర్మాణ పేలు అతి ముఖ్యులు గురించి ఈ దళాబ్దం అటు కవితా వస్తువులుగా ఇటు కఠరల ముఖ్యపాత్రలుగా శ

వెలుగులోకి తెచ్చింది “బతుకుపోరు' కధలో యానాదులు 'ఓసు కధలో పల్లెకార్డు వారి జీవితాల్లో ప్రతీరోజా “రోజు గడవటమే ఒక పోరాటం గొ ఎలా ఉంటుందో మన కళ్లకు కట్టించారు పునాదివర్గాలైన రైతు రైతుకూలీల ఆర్థిక స్థితిగతుల్లో ఆధోచలనాన్ని ఆలా అట్టడుక్కే రైతుని తోసివేసే తొక్కివేసే ఒక భయంకర వాస్తవాన్ని అందుకు కారణమైన సామాజిక చట్రాన్నీ వీటికి తోడు విదేశీ అప్పులూ షరతులు ఒప్పందాలు- అవి తెస్తున్న మూతన వ్యవసాయక విధానాలు సంస్కృతిలో అలవాట్లలో సైతం తెస్తున్న విపరీతాలు- వీటన్నింటి! అనేక కుదుపులకు గురౌతున్న (గ్రామీణ జీవితం (గ్రామాల్లో పొలాలు వదిలి పట్టణాల ఉద్యోగాలూ ఫ్యాక్టరీ పాగల్గోకి వెళ్లి అక్కడా ఊపిరాడక సతమతమయ్యి గ్రామీణ పట్టణ కుటుంబ సంబంధాల్లో తెస్తున్న మార్పులన్నింటినీ వరాలమ్మే సెగ బంధాలు-అనుబంధాలు తదితర కధలు (ఫప్రతిబింబించాయి కొడుకు చదువుక్‌ వాలని ఆశిస్తే ఐస్‌ఫ్రూట్స్‌ అమ్మే “బొట్టుడు గా అవ్వటం ఆ చదువులు కూడా రెసిడెన్షియల్‌ కాలేజీల వ్యాపారపు లీలల్లో చదువు కొనవలెను అని. అలాంటి విద్యావిధానంలో వ్యక్తి-సమాజం అనే రెండు కళ్లల్లో సమాజం అనే కన్నులేని “ఒంటికన్నువాళ్లు తయారౌతున్నారనీ ఈ సంపుటిలోని కొన్ని కధలు వివరిస్తాయి రాయలసీమ రైతు కన్నీటి గాధల్నీ వారి జీవిత చేదు వాస్తవాల్ని తాలుగింజలు, ఎవరి వేరు ఎక్కడ అలికిడి కధలు పలికితే ఓపు “రేణ తెలంగాణా యాస భాషజీవితానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాయి వరాలమ్మ”, “సిలకమ్మ” కధలుకి శ్రీకాకుళం పోరాటం 'రీణ కధకు తెలంగాణా పోరాటం శ్ర్రీరామకొాండం కధకు గోదావరిజిల్లాల గిరిజన పోరాటం బంధాలు-అనుబంధాలు కధకు నెల్లిమర్ల జూట్‌ కార్మికుల పోరాటం మొదటి బుధవారం కథకు ఒరిస్సాజిల్లా బలియాపాల్‌ ఉద్యమం నేపద్యాలుగా కదకులు చక్కగా మలిచారు ఒక మానవీయమైన శైలిలో మతోన్మాద దారుణాన్ని మసీదు పావురాయి. భేతాళ కధలైలిలో రిజర్వేషన్స్‌ సమస్య ప్రతిభ యొక్క సామాజిక మూలాన్ని అవర్హత కధలు వివరిస్తాయి ఇటీవల సామాజిక ఉద్యమాల సిద్దాంతాల్లో వస్తున్న కొన్ని వాదాలు ఇజాలు ను కధారూపంలో శక్తివంతంగా చర్చించినవి ప్వేచ్చ్భా నీ పయనం ఎందాక? రేణ కధలు దేశమంటే మట్టి యంత్రాలు ఫ్యాక్టరీ పొగలు కాలుష్యాలూ కాదనీ తాము నలిగిపోతూ దేశానికి ఉత్పత్తి అందించే (శ్రామిక మనుషులేనంటూ మొదలయ్యే ఈ కథా సంకలనం _ నేటి వర్తమాన స్మశానాంధ్ర టక్కుటిక్కు హైటెక్కు కిర్‌కిర్‌ల కంప్యూటరైజ్డ్‌ స్వర్ణాంధ్రను తలపించడంతో ముగుస్తుంది ఈ దశాబ్దపు కథాగమనంలో సాహితీ సాంస్కృతికోద్యమ బాధ్యతలో

భాగంగా జనసాహితి తనవంతు బాధ్యతగా ఈ కథా సంకలనం తెస్తున్నాం దీని బాగోగులు నిర్ణయించేది పాఠకులే.

"హైదరాబాదు, = జనసాహితి 21 ఆగష్టు, 1999 (ఆంధ్రప్రదేశ)

ట్రీ క్‌

దేశనముంటే మనుషులోయ్‌

• చిత్ర శపన్టోన్షు. ఫ్యా క్షరీ బొయ్‌ మంటూ కూసింది అంతవరకూ గబగబా ఆదరాబాదరాగా మాటాడుతున్న జనమంతా ఎవరి ఆత్మశాంతికోసమో మౌనం పాటిస్తున్నట్టు ఆ రెండు నిముషాలూ నిశ్శబ్దం అయిపోయేరు ఆ సైరను విన్నప్పుడల్లా అందరికీ చావు సంగీతం గుర్తుకొస్తుంది జింకల్ని తిన్న పులి బ్రేవున తేన్చినట్టనిపిస్తుంది ఎవరో సగం తిని పారేసిన మామిడి పండుని చీక్కుంటూ వొచ్చేడు ఓ నాలుగేళ్ళ వాడు వాడ్ని-తల్లి కాబోలు-దబదబా బాదుతుంటే వాడు ఏడుపు లంకించుకున్నాడు

“ఒలె ఒల్లకోయే గుంటడ్ని సంపిత్తావేటే అని ఒక గిరజాలజుట్టు ముసలాయన కేకలేస్తున్నాడు

వూరంతా నిద్రోయేవేళ ఆయినా ఆ రోజు మెళుకువగానే వుంది పున్నమి రా(త్రేమో వెన్నెల విరగకాస్తోంది. ఎక్కడో ఒక ఆవు ఏం రోగమొచ్చిందో అంబా అని ఏడుస్తోంది-దూరంగా ఫ్యాక్టరీ మిషన్షచప్పుడు రొదగా భయపెడ్డోంది. రోడ్డుకీ ఫ్యాక్టరీకి లారీలు రుమ్మంటూ తిరుగుతున్నాయి.

'ఏటి తిన్నన్ని మావిడిపల్లు ఇలా సీకి అలా పారేసీవోరు గుంటలు-వూరుకి ఎటుకేసి చూసినా మావిడిచెట్టు తెరిపినేకుంటుండాయి ఇగో ఈ పాట్రీవొచ్చింది. నత్తి అప్పయ్య మాటలకి తడుముకుంటున్నాడు

తస్సాజెక్కా! బతుకు బాగుపడుద్దనుకున్నాంగానీ-కంట్లో దుమ్ము కొడతాదనుకోలేదురా అన్నాడు పైడితల్లి

“కలోగంజో తాగి బతికేవోల్లం బతుకు బుగ్గి జేస్పిందిగదరా ఈ పాటట్రీవొచ్చి " ఆరిపోయిన చుట్టతీసి తుపుక్కున వూస్తూ అన్నాడు సింహాచలం

థ్‌ దేశమంటే.

కంపేరుకుంటే కయిదంట. ఆకులేరుకుంటే అరెష్టంటన్నారు. ఇంకేంబెట్టి వొండాల బువ్వ. ఈల్ల బుగ్గెత్తి పొయ్య కపిగా తిడుతోంది అప్పలకొండ. (వైవేట్లో కాబోలు- “తిండి కలిగితే కండ కలదోయ్‌ కండకలవాడేను మనిషోయ్‌” అంటున్నాడు ఆకలి తేన్పులు ఆపుకుంటూ ఆరవిందం మేష్టారు. అప్పుడక్కడ మీటింగు జరుగుతోంది పొద్దున్నే పైడయ్య పాలంలోకెళ్ళాడు. వరిచేను అప్పుడు పొట్టపోసుకుంటోంది పొద్దున్నే పైరగాలి వుత్సాహంగా వుంది గట్టుదిగిన ప్రమీ గుండె గుభేలుమంది ఫ్యాక్టరీవాళ్ళు మురికంతా వాదిలిస్తే ఆ వీరు కాలవలై పాలా గోకొచ్చేస్తుంది రోగాల తాత మూలగలేక మానీసినట్టు గింజ ఎదుగుదల లేదు పైరు పెరుగుదల లేదు. నాలుగ్గింజలు నలిపిచూస్తే అవి- కాలిపోయిన కర్రల్లాగా ఆరిపోయిన దీపాల్గాగా కమురు కంపుకొడ్తున్నాయి కడుపుపోయిన తల్లిలాగా పైడయ్య గొల్లుమన్నాడు అంతట్లోనే తేరుకొని తన పొలానికి గట్టు దిట్టంగావేసి నీటిని దారి మళ్ళించేడు అది కాస్తా కనకయ్య పొలంలోకి జారిపోయింది దానిమీద యిద్దరికీ పొద్దున్న యుద్దం ఆయిపోయింది యిద్దరూ కోర్టుల కెక్కిపోడానికి సిద్దపడిపోతే ఆపి మీటింగు పెడుతున్నాడు బాబు బాబు ఎవరో ఎవరికీ తెలీదు మొదట్లో అందరూ “సంగం బాబు అనేవారు. బతుకులు చితికిపోతున్నాయనీ రోజులు మండిపోతున్నాయనీ (గ్రహించి ఎవరికీ తెలీనివాడ్ని ఏవో తిట్టి ఎవరికో తెలీకుండా శాపనార్జాలు పెట్టి ఏమీ చెయ్యలేమనుకొని ఏడ్చి బతికేస్తున్నప్పుడు వూర్ణోకి దిగేడు అడగందే అన్ముయినా పెట్టదనీ దొంగలు దొడ్డిదోవ వొదిలేసి రాజాలవేషంతో జనంలో పడ్డారనీ చెప్పేడు కేతిగాడు బొమ్మేననీ కేటుగాళ్ళని పట్టుకోవాలనీ బోధపరిచేడు సంఘం పెట్టేడు అందుకే తగువు బాబు దగ్గరకెళ్ళింది పాయంత్రానికి సర్దుకుంటుందనుకున్నాడు గానీ ఆది అగ్గి ఆయితే ఆరిపోను కానీ అది విచ్చే! అలా కమ్మీసి కమ్మీసి కనకయ్య ని దహించేస్తోంది “వన్నాగ్గు బాబూ? ఈ ఎదవని యియ్యాల నరికెత్తానంతే” అంటున్నాడు “ఓరెల్రా సానా సూస్సేం రమ్మీ సూద్దారి ' అని సవాలేస్తున్నాడు పైడయ్య అంతా ఓపిగ్గా విన్న బాబు “చూడు పైడయ్యా! మువ్వా నీటిని మళ్ళించడం తప్పే. అయినా వీ పిచ్చిగానీ అది పము(ద్రంలా కెర్టుకొచ్చేస్తుంటే నువ్వు ఎంతకని మోకాలడ్డగలవు? దేశమంటే మనుషులోయ్‌ అణవిశాణణానదాానాననానానననననినా. 7

“అద్దిగలాగడుగు బాబూ"

“చూడు కవకర్యూ! పైడయ్య గట్టెయ్యకపోయినా ఆ నీకు నీ పాలంలోకి బకలప్పదు నష్టం జరగకా తప్పదు అందుకే నువ్వు తొందరపడకు

అప్పటిదాకా అడ్డపాగ పీలుస్తున్న అప్పన్న చుట్టతీసి చెవి వెనకతోసి-

“ఏటీల పిచ్చిగాని బావూ(ఆ ము... ఎసెర్టో కలిసి సెర్గోని సేపలు సచ్చిపోతన్నాయి గొడ్డూ గోదా ఆ నీరు తాగితే అలివికాని రోగాలొచ్చి అరిసరిసి సచ్మిపోతున్నాయి తాగ డానికి సరే గొడ్డు కడగడానికి పనికిరానేదు ఆ నీరు ఇయ్యల్లికిగతి పట్టింది. ఈ ఎదవలేమో యివరం తెలీక కోడిపుంజుల్లాగా కలబడిపోతున్నారు అన్నాడు

అప్పటిదాకా అగ్గిపుల్లతో చెవులు గెలుక్కుంటున్న మార్తాండం-

“అసలు వీళ్ళకి వొక్క విషయం తెలీదండీ-ఈ వూరు అసలు నునుషు లుండడానికి పనికిరాదు పంటలు పండవు ఇక్కడ గాల్లో యిసం కలిసింది సెర్గో సెత్త కలిసింది కాబట్టి ఖాళీ చేసేమని గవర్నమెంటు ఎప్పుడో ప్రకటించీసిందండి అన్నాడో లేడో

“ఒరెల్రా నీకేటెన్నయినా 'సెప్తావు సావుకోరివి ఈ వూర్ణో కాకపోతే మరో ఊల్లో అమ్ముకుంతావు ఏటిక్కడ బూమీపుట్రా గొడ్డూ గోదం వొగ్గేసి నమమ్మల్నెక్కడికి పొమ్ముంతావురా? ఎటుపోవాల? పోయి ఎలా బతకాల? ఇప్పుడికే రైతుల్గాంటోలం కూలోల్లివయిపోనాం సిమ్మెంటుపీల్చి, ఇనుము బుగ్గిమెక్కి రోగాల్లో పీనుగులైపోనాం ఇంకా వూరొగ్లేసి దొమ్మరోల్లనాగ ఊరూరూ తిరగమంతావేట్రా” అసలాడెవుడ్రా? ఏ ఊర్రా ఆడిది? ఇక్కడికొచ్చి కడుపులోన గుండవెట్టినట్టు వూల్లోన ప్యాట్రీ ఎట్టి మమ్మల్ని పొమ్మండానికి ఆడెవుడ్రా? గవురె శంటోడెవుడ్రా? ఆ... అని పైడయ్య ఆవేశపడుతుంటే బాబు అద్దుకుని

“పైడయ్యా ఆగాగు చూడు ఇలాటి సమయాల్లో మనకి కావాల్సింది ఆవేశంకాదు. నిదానం దుంపలోపలొదిలీసి దర్భలెంత నరికితే మాత్రమేంటి? అంటుండగా

ఇది మూడోపంట నాబంనేకపోతే పోయింది మదుపులన్నా రాకపోతే ఎవసాయంచేసి నాబమేటి? అవ్నాడు పైడయ్య వర్షాల్లేకపోతే దేవున్ని తిడ్డారి మదుపుల్లేకపోతే మన పుటక్షని తిడ్డారి అన్నీ వుండీ పంటసేతికిరాకపోతే ఎవుల్ని అనాల? ఎలా బతకాల?

“బాబూ! ఇదిగిలాగ ఈ ప్యాట్రీ మురుగంతా పొలాల్గోంచి పారితేమాత్రం ఇకను మనం పంటల ఆళవొదిలీసి ఎవసాయాలు ఎత్తిబెట్టేసి అడుక్కోడమే గతి నా మాట నమ్ము కరాఖండిగా తేల్చేసేడు కనకయ్య

బాబు మెల్లిగా లేచి విలబడ్డాడు

శి దేశమంటే.

చూడండీ ఎరువుల దర పెంచుతామన్నప్పుడు అందరం కలిసి కదిల్తేగానీ ధరలు తగ్గలేదు శిస్తులు తగ్గడానికైనా జప్పులు ఆఎజానికైనా మనం పండించిన పంటకి ధరకోసమైవా-దేనికైనా అందరు కలిసి నడిస్తేనే పనౌతుందని తెలుసుకున్నాం అవునా? " అని ఆగేడు

“ఆ మాట నిబద్దే జనంలోంచి ఎవరో ఆరిచేరు.

“అందుకే ఈ కాలుష్యం విషయం మీద కూడా మనం కలిసే వుండాలి మనలో మనం తన్నుకోకూడదు దీనికందరూ సమ్మతమేనా?”

“అవును. మాం సిద్ధమే'

“అయితే వినండి. మూనేడు కాయితాలిచ్చేం అవతల పారీసేరు పోయిన పంటకి తాశీల్దారుకి చెప్పేం పనవ్వలేదు అందుకే మనందరం అలోచించి గట్టి ప్రయత్నంచేద్దాం మనం మళ్ళీ కలుద్దాం ఈ లోగా మీరూ ఆలోచించండి అని బయల్టేరేడు. దూరంగా మేష్టరు నిద్రకళ్ళతో కాబోలు.

“పరుల మేలుకు సంతసిస్తూ ఐక్యమత్యం నేర్చవోయ్‌”

దుమ్ములగూడెం రోడ్డుకి రెండుమైళ్ళ దూరంలో వుంది పీచువలస దగ్గర దిగి అడ్డంగా నడిచివెళ్తే తప్ప ఆ వూరికి చేరలేం బస్సులూ, ఆటోలూ పక్కవ పెడితే రిక్షాలు కూడా నడవ్వు రోడ్డుదిగేక నలభై ఎకరాల మావిడితోట 'నాయుడు తోటంటారుదాన్ని అందులోంచి అరగంట నడవాలి వర్షాకాలం వొచ్చిందంటే పంచెలెగ్గట్టాలి షరాయిలు మడతెట్టాలి "సేంట్లయితే యిప్పి భుజాన్నేయ్యాలి అంత బురద ఆ వూరు వెనకనించి కాలవొకటి పారుతోంది అందులో నాలుగు నెలలు నీళ్ళుంటే ఎనిమిది నెలలు ఎండిపోతుంది. అరకొరగా తడిపితే ఆరొందలెకరం అట్టట్టా పండుతుంది

అలాంటూల్లో రెండెకరాల చిన్నరైతు వెంకయ్య ఇద్దరూ పిల్లల్లోనూ నలుగురు మనవల్లోనూ కాలక్షేపం చేస్తున్నాడు అప్పుల్లో మునిగి తేలాలేక ఈదాలేక ఛస్తూ బతుకుతున్నాడు బతుకు బాగులేదు బాగులేదు అనుకుంటూనే బండిలాగించేస్తున్నాడు భాగ్యాల్లేక పోయినా బంధాలు బావున్నందునల్ల అప్పా! బావా! దద్దా!కక్కా అనుకుంటూనే ఈడ్చేస్తున్నాడు పెద్దాడీమధ్యనే పట్నంలో బతుకుతానని వెళ్ళిపోయేడు వారానికోసారి పిల్లలకోసం వస్తాడు

ఆ వూరికొక స్కూలుంది అందులో మేష్టారు ఆరవిందం అతనే మొదటగా పద్యం నేర్పేడు పిల్లలకి

“దేశమును (ప్రేమించుమన్నా, మంచి అన్నది పెంచుమన్నా' అని

ఆ వూరు చేసిన అది పుణ్యమో పాపమోగానీ అదేంటంటే ఆ వూరు మహానగరానికి ఇరవైమైళ్ళ దూరంలో వుంది వెంకన్న చిన్నప్పుడైతే - దేశమంటే మనుషులోయ్‌ అఅశాణానాాణనవాానానననినాా *

“ఇప్పుడంతే బస్సులొచ్చినాయిగానీ నా సిన్నతనంలో ఏకువజామున వెగిసి ఎడ్లబండి పూసి బయిదెల్తే, డాబాలకాడ ఆ” సల్టులు తినీనోల్లం సుట్టముక్క కాల్సుకుని ఎడ్డకి నీల్లెట్టి మల్లీ పూస్తే సుక్కలు పొడిసేయి పట్నం సేరేసరికి

“ఇప్పుడు పట్నం కంపెనీ కామాచ్చమ్మ నాగ తెగ వూరిపోయింది. అది వాపో, బలుపో తెల్టుగానీ దోరబందాలు పట్టట్నేదు పట్నం సేరితే కల్గువాసన సంపేత్తది ఎదవకి ఒల్లంతా పుల్లే వున్నట్టు " పట్నం నిండా రొచ్చూ ఈగలూను ఏవైతేనేం అది కట్టిన సీరలోని జలతారునాగ రోడ్డు మిలమిలలాడుతాయి దాని బేసరి పొడినాగా లైట్లు చమక్‌ చమక్‌లాడతాయి. ఇక తినకే సస్తావు అని దాని సేత తిండి మానిపించీసి బలవడం ఆపీసేడో డాట్టరు .

అమ్మో! ఇంకా పెరిగిపోతే ఇంక దీన్ని భరించడం కష్టం అని నగరం నెత్తిన మేకు కొట్టింది గవర్నమెంటు అందుకే ఏ ఫ్యాక్టరీ పెట్టుకోవాలన్నా నగరానికి దూరంగా పెట్టకోమంది.

పట్నంలో కాలుష్యం పెరిగిపోయింది ప్రజలు బతకలేరు నేను ప్రజలెన్నుకున్న 'ప్రజాప్రభుత్వాన్ని కదా అంచేత మీరు దూరంగా పాండంది కావాలంటే సబ్సిడీలు ఇస్తానంది

వెంకయ్య వెర్రోడుగానీ వాల్‌చంద్‌ వెర్రోడా? వాడియా వెర్రోడా? ఒక్కొక్కడి కేబులోనూ పదేసి మంది ఎం పీ లూ నలుగురేసి మంత్రులూ వున్నారు అసలు పట్నంలో స్థలం ఎక్కడుంది? గల్లీ దాదాల నుండి ఢిల్లీ బాబాల వరకూ అందరూ ఆక్రమించేసేరు గదా అందుకే-

“ఫర్లేదు ఫర్లేదు అలాగే పోతాం మేం గూడా (ప్రజాస్వాముకులంగదా! మరి ఆ సబ్సిడీ లేనోపారీ? అనేసి చప్పట్టు కొట్టించేసి బిల్లు పాస్‌ చేయించేసేరు పార్లమెంట్లో వాళ్ళకి గౌలరీలో అయినా ఎక్కువసేపు కూచోడమంటే మా చెడ్డ చిరాకు వధవ పందులదొడ్డి వాసన అని చిరాకు పడతారు

ఉషళషి*

వెంకయ్య చుట్ట వెలిగించి దవడలు లోపలికి పీలుస్తూ పాగవాదుల్తున్నాడు జనం అంతా మెల్లిగా దారుకుంటున్నాడు బాబూ వెంకయ్య నడుచుకుంటూ వెంకయ్య పాకకి చేరరు నులకమంచం దుప్పటి చేసి బాబుకి పక్కవేసి తనుపక్యన చాపేస్పకున్నాడు వెంకయ్య పిల్నివాడేసిన బొమ్మలా వెన్నెల చారలు చారలుగా పీలికలు పీలికలాగా చిక్కుడుపాదు మిద పరుచుకుంది వెంకయ్య భార్య చెంబుతో మంచినీళ్ళు తెచ్చిచ్చి -

“ఇంటన్నావా? గుంట (పిల్లలు) లియ్యాల బడికి పోలేదంట మేట్టగారు సెప్పేరు

“ఎందుకో కనుక్కోనేక పోనావా? ”

“ఏటి కనుక్కోవాల? పాట్రీ కోటర్సులల్ల ఎవరో పెద్దబాబు భార్యట ఈలు పుత్తకాలు పట్టుకుని బడికిపోతంటే ఫిల్సిందట పిల్సి. ఒరే ఎంకా ఇట్రా అని ఇన్ని

10 దేశమంటే...

మురీలు సేతిలపోసి “ఒరే! ఇల్లంతా దులిపేసి కడిగేసి సరుదుతావేట్రా? సాయంత్రం అ ఏవిరాముడు సినిమా సూపెడతా ననేసరికి ఈ ఎదవ గుంటయి కదా-సినిమాపిచ్చి, అయిసైపోయి ఆ పనులన్నీ సేత్తా కూకుండిపోనాడట

“అయినా ఈ ఎదవలకీ సినిమా పిచ్చేంటే పిలు రెండు తగల్నిత్తా అనే సరికి

“ఓర్నాయినో నువు కదలక యిప్పటికే గుంటడు సచ్చిపోనాడు ఆలమ్మకీ సంగతి తెల్చి రోకలితోటే వీపంతా కుల్లపొడిసీసింది సూడు నిద్దట్ట కూడ ఎలా బెక్కుతున్నాడో అని మనవడి చూపించింది

వెంకయ్య పొడుగ్గా వూపిరిపీల్ళి “ఆయినా బలిసినోల్లకి వుద్యోగత్తులికీ వట్నపోల్లకీగానీ కట్టంసేనీవోడికి టీ వీలేటీ? ఏటది? కూడా? గుడ్డా? అని సణుక్కుంటుండగానే అందరికీ నిద్రలు పట్టాయి

మర్నాడు రైతుల్ని కలిసొద్దామని వూర్జోకి బయళ్లేరేడు బాబు. మాటల్లో సోడా తాగుదామనిపిస్తే “ఫ్యాట్రీ కాసెల్దామా? రోడ్డు కెల్దామా? అనడిగేరు

“రోడ్డుకే వెల్దాం పదండి! అని దారితీస్తూ “మన వూరు చూస్తే దేశానికి మైక్రోఫిల్ములా వుంటుందయ్యా వూర్ణో ఫ్యాక్టరీ వుంది సిమ్మెంటు కెమికల్పు ఇన్ని నస్లయి చేస్తోంది రెండు ఫర్ధ్హాంగుల దూరంలో వూర్జో సోడా దొరకదు అందరూ డెవలప్మెంటు అని పారాలు చెప్తారు అన్నాడు బాబు

“అంతేను బాబూ! ఆఅయ్యాల అ బాబూ ఇలాగే అన్నాడు”

“వేరీ బాబా? ఎవరాయని” అని ప్రల్నిస్తే-

“అదేను బాబూ? అప్పుడప్పుడొచ్చి పిల్లల్ని కనకండి కంటే వుద్యోగాలు దొరకవు నీల్లు తాగకండి పొదుపు సెయ్యండి అని సినిమాలు సూపిత్తాడు సూడు. అదేను బాబూ-ఎవుడ్రా ఆయన?

“డీ పీ ఆర్వెయ్‌”

“అడీ పీ ఆర్‌సారు సినిమా కూడా తీత్తానన్నాడు అని చంద్రయ్య చెప్తంటే-

'నువ్వేనెయ్‌ అయాల సెడగొట్టింది తమ ఊరు సినిమాలో పడే ఛాన్సుపోయిందన్న బాధ రంగయ్య గొంతులో బలంగా ఉంది.

“వోరెల్లైన్‌ నక్కపుట్టి మూడాదివోరాలైంది కోమటోడ్ని సొంటి అప్పు ఆడిగిందని, వీకేటి తెల్సురా వూరు చూసినపుడు మాలపల్లి సూడొద్దేట్రా అందుకే సూపించినాను మీకేటి తెల్సును గుంటఎధవలు” అని రంగయ్య మీద విసుక్కున్నాడు

ఒకనాడు ఆ ఊరికి డీ.పీ ఆర్యో వచ్చి ఫ్యాక్టరీ రోడ్డు అన్నీ చూసేడు ఆయనకి పాత దుమ్ములగూడెం తెల్పు. అక్కడి విశేషాల్బూసి ఎంతో సంబరపడిపోయి- దేశమంటే మనుషులోయ్‌ క్షే

“ఆహ! దుమ్ములగూడెం ఎ రిమోట్‌ స్టేస్‌ ఎంతగా డెవలప్‌ అయ్యిందీ-నో! వేనొదల్ను ఇదంతా సిన్నాలీసి అభివృద్రీ అంటే ఇదనీీ దేశం ఎంత అభివృద్ది చెందిందో చూడమనీ అందరికీ చెప్తాను అంటే చంద్రయ్య డీపీఆర్యో దగ్గరకెళ్ళి,

“రండిబాబూ! కాస్త మజ్జిగ పుచ్చుకుని వూరుకూడ సూద్దురుగానీ అని లాక్కొచ్చేడు.

డీపీఆర్యో వస్తున్న దారిలో ఇళ్ళ మధ్యలోంచి మురుగునీరు కాలవలాగా పారుతోంది స్థలం తగ్గిపోవడంవల్ల అసలే ఇరుకైన ఇల్లు మరింత ఇరుకైపోయేయి ఈగలూ దోమలూ రయుంమవని ముసురుతున్నాయి ఇదంతా చూసి-

“అబ్బా! ఏంటోయ్‌ ఇది పట్నంలో స్లమ్స్‌ కంటే అధ్వాన్నంగా వుంది నేను రాలేను” అని వెనక్కెళ్ళి పోయేడు నురి రాలేదు

“మంచిపని చేసేవు చం(ద్రయ్యా? దేశమంటే తొమి ది కుటుంబాలే అనుకునే వాళ్ళని మెత్తని చెప్పుతో కొట్టేవు అని ఏదో మాట్లాడబోయి రోడ్డు చేరడంలో ఆపేసేడన

“యీసురోమని మనుషులుంటే-దేశ మేగతి బాగుపడునోయ్‌" దూరంగా స్కూల్లోంచి పద్యం విన్పిస్తోంది

రోడ్డు దగ్గర పెద్ద భవంతి వుంది దానికి 1ప్రజాహితా బార్‌ అండ్‌ రెస్టారెంట్‌ అనే బోర్డుంది అందులో లోపాయికారీగా క్యాబరే డాన్సుంది. పట్టపగలు ఆక్కడ జనసమ్మర్థం వుంది.

పోడా తొగి వచ్చేస్తుంటే అక్కడ బంగారయ్యకి తన మనవడు కనబడ్డాడు వాడు తాతని చూసి దాక్కోబోయాడు కానీ బంగారయ్య చూడనే చూసేడు వాడ్ని పట్టుకుని “ఎదవా బడికెల్రా అని పంపిత్తే బడికెల్లకంట ఇక్కడేటి సేత్తన్నావురా నువ్వు

అని వాడీ వల్గు హూనం చేసేందుకు సిద్రమైపోయాడు.

అప్పుడింకొకాయన బంగారయ్యను ఆపి కు(ర్రాణ్మి బుజ్జగిస్తూ-

“ఏరా! ఇక్కడేం చేస్తున్నావు నువ్వు?

“మరేమో బార్లో అందరికీ సిగరెట్టూ అగ్గిపెట్టే సోడాలూ అయ్యా అందిస్తే

పొవలా ఆ(ద్రూపాయి ఇత్తారండీ “ఆ ఇస్తే ఆ డబ్బుల్లో ఏం చేస్తున్నావు?

“సాయంత్రం సినిమాకెల్తాగా' అన్నాడు వాడు హుషారుగా

“ఎదవా? నీకు సినిమాలుగావాల్రా మీ ఆయ్యరానీ అని బంగారయ్య

దూకబోతుంటే ఆపి

“రీపట్టించి ఈ పన్లన్నీ మానేసి చక్కగా స్కూలు కెళ్తావా అంటే-

“పావలా యిత్తే ఎల్లా అన్నాడు వాడు

క2 దేశమంటే.

“ఎదవా' అంటూ బంగారయ్య లేచేడు ఎంత గొడవవునోగానీ ఏడ్చుకుంటూ వొస్తున్న పోలయ్య వల్ల కుర్రాడు బతికిపోయేడు.

పోలినాయుడు మనవడికి జ్వరం. పట్నం తీసుకెల్తే డాన్టరుబాబు చూసి మందులు రాసిచ్చేడు.

“చూడు నాయుడూ నీ మనవడికి టీ.బీ అంటే తెలుసా? క్షయ ఊపిరితిత్తులు బాగా పాడయిపోయేయి మంచి మందులు వాడాలి బలమైన తిండిపెట్టు చేప మాంసం, గుడ్డు పప్పు పళ్ళు అన్నీపెట్టు అన్నాడు పోలయ్య గుండె గుభేలుమంది.

“అదేటి బాబూ! యింత సిన్నగుంటడికి ఛయ అంటావు ఆడు షుట్టేనా కాల్చ్బడు '

“చుట్ట కాల్బక్కర్లేదోయ్‌ అంతకి వెయ్యిరెట్లు లక్షరెట్టు ఎక్కువ ఫ్యాక్టరీ పాగ పీల్చడం లేదూ అది చాలు ఇపుడు మీ వూళ్ళో అందరీకీ వుంది అదుగో దగ్గుతున్నావు పరీక్ష చేయించు నీకూ వొచ్చినట్టే వుంది ఫర్వాలేదులే మంచి తిండి బలమైన తిండి తిను మందులు వాడు తగ్గిపోతుంది అని పంపించేసేడు.

“బలమైన తిండెక్కడ సుబ్బరమన్నైెం బాబూ! అని కొత్తవ్యక్తికి నమస్కారం పెట్లూ-“బాబూ! పొట్రీవోడిచ్చిన కూల్ణబ్బులు తిండికే సాల్టంనేదు బియ్యం కాన్నించీ కానుక్కోవాల వుప్పు వుల్లిపాయ చింతపండు మిరపగాయ అన్నీ కొనాలగదా ఆసాముల భూముల్లో కూలికిపోతే అడుక్కుంటే ఇంత పచ్చడిబద్దన్నా నంచుకు పెట్టీవోరు ఈ పాటట్రీవోడు పచ్చగడ్డి కూడా తీసుకుపోకుండా గేటుకాడ జేబుల్లడువుతాడు దొంగలవైపోనాం బాబూ ఇకను దెయ్యాలవడం ఒకటే తక్కువ అంటూ ఏడ్చుకుంటూ వెళ్ళిపోయేడు

అక్కడ అందరి హృదయాలూ బండబారినట్టయింది

బాబు నడుస్తూ సబ్రమణ్యంవేపు తిరిగి ఏంటివ్వాళ తీరుబడిగా వున్నారు?” అన్నాడు

“తీరుబడి లేదండీ ఫాక్టరీలో సమ్మె జరుగుతోంది తెలుసుకదా! కొంతమందిని సమ్మెలో పాల్లోకుండా బెదిరిస్తోంది యాజమాన్యం ఆ విషయమై కొందర్ని కలవాలని వొచ్చా

“ఓర్వలేమి పిశాచి దేశం మూలుగులు పీల్చేపెవోయ్‌. గాలిలో పద్యం తేలివాస్తోంది.

“నవప్కారం మబ్రమన్నెంబాబూ” అని ఎదురొచ్చిన మనిషితో ఏడ్‌ మాట్లాడుతూ వుండిపోయేడు సుబ్రమణ్యం.

ఫ్యాక్టరీలో ఏదో (ప్రమాదం జరిగిందట ఒకతనికి బాగా దెబ్బలు తగిలేయట దారి ఖర్చులేనా ఇవ్వకుండా పట్నం పొమ్మన్నాట్ట జీ.ఎం. అందుకే సుబ్రమణ్యం దగ్గర కొచ్చేరు వాళ్ళు.

“మళ్ళీ కలుస్తాను మీరు నడవండి ' అవి అతన్లో వెళ్ళిపోయేడు సుబ్రమణ్యం

ల! దేశమంటే మనుషులోయ్‌ క్ష

వాల్‌చంద్‌కే సుట్మిరెడ్డ పరమహంసకి లైసెన్సులిచ్చింది ప్రభుత్వం వాళ్ళు పట్నంమీద వాలేరు అందరి ఫ్యాక్టరీలకి భూములు కావాలి అంతభూమి కొనాలంటే ఆరిపోతారు చదివిన ఎంబి ఏలు చంక నాకనా? ఎకరం కొంటే హెక్టారు కలిసిరావాలి. బంజరంటే బంగారం అన్నమాట బంజరు ఎక్కడుందీ అని రికార్డులు తిరగేష్తే-

“దుమ్ములగూడెం

ఆ వూరంతా ప్రభుత్వ లెక్కల్లో బంజరే అంతా మావిడితోటలూ సపోటా చెట్టూను.

అందుకే ఆ వూరు మీద దాడి ప్రారంభమైంది

“పూను స్పర్థను విద్యలందే-వైరములు వాణిజ్యమందే అని మేష్టారు చెప్తుంటే పిల్లలు అప్పజెప్తున్నారు

ఫక్కున నవ్వేడు పరమహంస వాణిజ్యంలో వైరాలేంట్రా బాబూ? పాతపద్యం ఇప్పుడంతా సిండికేట్టు 'ఫిక్కీలు ఎగ్రిమెంట్లు పిచ్చిపంతులూ పంచేసుకున్నాం మేం వూళ్ళు. అందుకే ఈ వూరునాది ఇంకెవ్వడూ రాడు

నాయుడుతోట నలభై ఎకరాలూ బంజర్ధాగే పడుంది అన్నదమ్ములు అల్లర్లుపడి అలాగే వొదిలేసేరు సంరక్షణలేక కాపు ఆపేసింది నాయుడు సంతతంతా పట్నాలు పట్టుకుపోయేరు. వూరోళ్ళంతా కాయా కంపా ఏరేసుకుంటున్నారనీ చెట్టూ చేమా కొట్టేసుకుంటున్నారనీ తెగ ఇదై పోతున్నారు అందుకే వాళ్ళు పరమహంసని కలిసి తీస్సుకో తీస్పుకో మా తోటలు తీసుకో

ఛస్‌ డబ్బులెట్టి భూములు కొంటే నేనేం కడతాను బుగ్గి ఫో పొమ్మన్నాడు

మొత్తానికి ఎలాగైతేనేం ఒప్పందం కుదిరింది నాయుడు తోటకి నలభై లక్షలు ఇవ్వడానికి పక్కనున్న కాలవని కలిపి నలభై ఎకరాల బంజరూ ఆ(క్రమించడానికీ వూరోళ్ళ భూములు చవగ్గాకొవి పరమ హంసకి అప్పజెప్పాలి,

చానాళ్ళకి నాయుడి కొడుకులు వూర్ణోకి దిగేరు ఒకడు లాయరు, ఒకరు కాంట్రాక్టరు

బంగారయ్య వెంకయ్య సొంత అన్నదమ్ములే ఇద్దరికీ కలిపి నాయుడు తోటకి అనుకుని నాలుగెకరాలు భూముంది ఒకనాడు నాయుడి కొడుకులిద్దరికీ కబురెట్టి-

“*మావా/ నా మాటినండి. చిన్నప్పణ్శించీ దున్నుతున్నారీ భూమిని ఏం బావుకున్నారు? కట్టుకోడానికి సరైన గుడ్డుందా? కడుపునిండా కూడుందా?

“నిజమే వాయుడూ కానీ బూవమ్మీసి ఎటుబోవాల? ఎలా బతకాల?”.

“మావా! ఏటి నీపిచ్చిగానీ డబ్బు సేతలుండాల గానీ దేనికిలోటు? మీకున్న రెండేసెకరాలూ పండితేమాత్రం కూలిబతుకు ఛప్పడంలేదు గదా! ” క్షే దేశమంటే...

“నిజవే అనుకో”

“మరి ఇంకాలోసించకండి ఎకరం పదివేలంటే కొనేవాడు లేడు మనూర్జో అలాటిది ఎకరాని కిరవైవేలిస్తానంటున్నాడు అంటే నలలైవేలు బ్యాంకులో ఏసుకున్నా నెలకి అయిదొందలు వడ్డీవొస్తుంది హాయిగా బతకొచ్చు

“పఠే మనోల్లో ఆలోసించి సెప్తాం”

“ఒ.ఎస్‌ అలాగే చెయ్యండి కాని ఏదో ముక్కలో ముక్క కలిసిందనీ మనోళ్ళనీ ఆరేటెట్టాను. ఆందరికీ ఆ రేటు మాత్రం పెట్టకండీ సుమీ

“అలాగలాగే అంటూ కదిలారిద్దరూ

కష శ

బాబూ రైతులూ నడుస్తూంటే వెనకనించి కారొకటి సర్రున దూసుకుపోయి ఆగింది అందులోంచి బిలబిలా మనుషులు దిగేరు ఒకతను ఏవో మేపులూ అదీ చూపించి ఏదో చెప్తుంటే ఏమిటో చూద్దామని దగ్గరకెళ్ళరు.

అక్కడ పొలాలన్నీ బీడుపడి వున్నాయి

“చూడండి సార్‌! ఇవే ప్లాట్టు. కారు చనక గజం మూటయాభై టౌనుకి చాలా దగ్గర ఆరగంట ప్రయాణం ప్రశాంతమైన వాతావరణం చూసుకోండి వాయిదాల పద్దతి కూడా వుంది తర్వాత మీరు యిళ్ళు కట్టుకోవాలనుకుంటే మేం లోన్లు కూడా యిప్పిస్తాం చూసుకోండి *.

అతమ జనక్షేమా రియల్‌ ఎస్టేట్స్‌ తాలూకు మనిషట ఫ్యాక్టరీకి పోగా మిగిలిన భూమిని ప్లాట్టువేసి అమ్ముతున్నార్ణ ఆది పరమహంస అల్టుడిదేట మాటలు అయినట్టున్నాయి కారు బరర్రున పోయింది

“మావిడి చెట్టూ చిలకలతోటీ ఏమని పలికిందీ

చిలకల్లారా చిలకల్లారా రండీ రండందీ

పిల్లలు చిలకల్లాగా ఎంత బాగా పాడుతున్నారు!

బాబూ బంగారయ్యా కాళ్ళు కడుక్కుని చింతచెట్బ కింద మంచమేసుక్కూర్చున్నారు.

ఇంతలో “కక్కా అనుకుంటూ వొక యువకుడొచ్చేడు.

“ఒహో! అయ్యా వనొచ్చినావా కూకో' ఆని బంగారయ్య అతన్ని కుశలప్రళ్ళీలు వేసేడు

"ఎక్కడా వుండడం?” అని ప్రల్నించేడు.

“చావులరేవుకి దగ్గరగా అని అతను సమాధానం చెప్పేడు. బంగ రయ్యి బాబువేపు తిరిగి- దేశమంటే మనుషులోయ్‌ క్షే

“ఈడు మావోడేను బాబూ ఈలకి ఒక ఎకరం ముక్కుండేది పొలంలోనే సిన్నపాకేసుకుని ఆలా పడుండీవోరు ఫ్యాక్టరీకి భూములమ్మీసినాక ముందుగా యిల్లు నేకంటయ్యింది అద్దెలకిల్లు దారికీవూరుకాదు పోనీ ఎక్కడన్నా పాకేసుకుందావని సూస్తే జాగా అమిరిందికాదు వున్నోల్లకే సాల్నేదు మాలపల్లి కాడ మనవనేక సాకలి కొంపలకోడ సవ్వనేకమరిక నెలాగా ఇక్కడ బతుకునేదని పట్నం బోనాడు ఆ భూమి డబ్బులు బేంకులేసీసి ఆ వొడ్డీతోనీ సైనొచ్చిన కూస్తబ్బులతోనీ కొలచ్చేపం సేత్తన్నాడు అని ఆ యువకుడివైపు తిరిగి-

“హానీ మల్లీ ఓ ఎకరం ముక్క కొనీసుకోకూడదురా?” అన్నాడు

“ఏటి కక్కా? నీ పిచ్చిగాని ఆ డబ్బులింకా కూకుడున్నాయంతావేటి” పిల్లలకొంట్లో బాగోనేకపోతే ఎయ్యిరూపాయలయిపోనాయి. పాకేసుకోనాకి ఎక్కడనుకుంటున్నావు? మురిక్కాలువ మీద ఖాళీజాగాలో పాకేసుకోడానికి ఎయ్యి రూపొయలొదిలిపోనాయి. జాగొకి ఆపాక జాగాకి అద్దీ వెలకి రెండొందలు కట్టాల తీరామాసి కక్కా కూలిపని రోజో దొరకదురా ఇక్కణ్ఞాక్కాదు. దానికి మేస్త్రీ వుంటాడు ఆడికి మొక్కాల అడికి నోటా యియ్యాల ఆయన్నీ రాజకీయాలు ఇకను ఇయ్యన్నీ పడనేనని నీ కోడలు వాలుగిల్లల్ల అంట్టుతోముతంది

“అంట్లు తోముతందా. ఓరేమి గతొచ్చిందిరా? అయితేటీ డబ్బులేపొటీ మిగల్నేవేట్రా?

“ఏటి. ఏపాటున్నాయిగొనీ కక్కా ఇక్కడ మాత్రం సులువుగున్నాయేట్రా భూములు? ఎవుల్నడిగినా భూముల కిందమ్మితే ఏటొస్తాదిరా బుగ్గి-యన వూరు బలే డెవలప్పయిపోయింది ఇల్లస్థలాలోల్ల కమ్ముతాం నచ్చరూపాయిలిత్తారు అంటున్నారు"

అని విట్టూర్పాడు

“దేశాభిమానం నాకు కద్దని

వొట్టి గొప్పలు చెప్పుకోకోయ్‌

పూవి ఏదైనాను గట్టిమేల్‌

కూర్చి జనులకు చూపవోయ్‌”

' పిల్లలు గెంతుకుంటూ పాడుకుంటున్నారు. ఉష

రైతుల్ని భూములమ్మడానికి ఒప్పించడం అయ్యింది. కొల్తలయ్యేయి. వత్రాండ ది ్యయి

“ఏదో దేశానికింత చేద్దామని కానీ లేకపోతే ఈ కొండల్లో కోట్టు గుమ్మరించే ఖర్మ నాకేంటండీ అంటాడు పరమహంస శే

కేం దేశమంటే.

ఫ్యాక్టరీ ప్రారంభానికి మంత్రిగారొచ్చేరు. పెద్ద వుపన్యాసం యిచ్చేరు “మా పాలనలో దేళు ఎంతో అభివృద్ది చెందింది ఆహారధాన్యాల వుత్పత్తి పదిరెట్ట పెరిగింది. బంజరు భూములన్నిటినీ వినియోగంలోకి తెస్తున్నాం (గ్రామాలు అభివృద్ది అవుతున్నాయి. కొన్నాళ్ళకి (గ్రామాలెంత స్వర్గాలవుతాయంటే (ప్రజలంతా పట్టణాలు వొదిలి పల్లెలకే వొచ్చేస్తారు బాబూ మర్చిపోకండి మళ్ళీ మాకే వోట్లెయ్యండి దేశం అప్పుల్లో వుండి .

“నరుల చెమటను తడిసి మూలం

ధనం పంటలు పండవలెనోయ్‌

పిల్లల పాటతో నభ ముగిసింది

దుమ్ములగూడెంలో తోటల్లేవు మడులన్నీ గదులయ్యేయి. గట్టన్నీ గోడలయ్యేయి. గెడ్డేమో రోడ్డయ్యింది తాటిచెట్టు కొట్టేసి అంత పొడుగు పాగగొట్టాలు పెట్టేరు _

పిల్లలందరూ ఒక రోజు గుంటేబిళ్ళ ఆడుకుంటుంటే ఫ్యాక్టరీ క్వార్టర్సు దగ్గర బాబూల ఏల్లలు చూస్తూ నించున్నారు.

“అలా సూత్తారేటి? రండి ఆడుకుందాం” చనువుగా ఏిల్చేడు జనాలు.

“భీ! మట్టిలో ఆడుకోడవేంటి? బట్టలు మాసిపోతాయి” అన్నారు వాళ్ళు.

జనాలకి ఆశ్చర్యం వేసింది “అయితే మీరు ఆడుకోరా? మరి సాయింకాలం బడొగ్గీపినాక ఏటి సేత్తారు? అని కుతూహలంగా ప్రళ్ళించేడు.

“ట్రీ వీ చూస్తాం లేదంటే వీడియో గేమ్సు ఆడతాం చెప్పేరు వాళ్ళు. అదేంటో చూడాలనిపించింది వాళ్ళకి “మాకూ చూపించరా స్లీజ్‌ ప్లీజ్‌ అని అరనైసార్లు బతిమాలించుకుని “సరే! రండి అని తీస్కెళ్ళి అందరికీ టీ.వీ చూపించేరు అది పట్టుకొంది పిల్లల్ని ఇప్పుడు-

ఎర్రటి ఎండలో బచ్చాలు ఆడే పిల్లలు కబాడీ ఆడే పిల్లలు కక లదే విలు. గోళీలాడే పిల్లలు, ఎగిరిదూకే పిల్లలు, కాలవల్లో ఈతలుకొట్టే పిల్లలు అందరూ టీ వీల దగ్గర చేరిపోతున్నారు. పెద్ద బాబులు విసుక్కుంటూ ఇదేం సంతని తలుపులు వేపేసుకుంటున్నారు

పట్టాలు కొడుకు నర్సిగాడు 'అడొద్దురా వాయినా అంటీ ఏనక చెట్లమీదే వుండేవాడు ఇప్పుడు టీవీ కోసం అలా కిటికీకి అతుక్కుపోయి. దాంట్లోలాగ సిగరెట్టు కాలుస్తాడు

భూములు పోయిన వాళ్ళందరూ వుద్యోగాల కోసం గొడవ మొదలెట్టేరు.

“వాకంతా టెక్సికల్‌ వాళ్ళే కావాలి ఎవరైనా వుంటే రండి. అర్హతని బట్టి ఇస్తా లేదా అవతలికిపొండ ని గెంటేసేడు పరమహంస. దేశమంటే మనుషులోయ్‌ అణిణనానిణణనానాననితాననినిననికు ]7

బడేలేని వూళ్ళో టెక్నికల్‌ ఎక్కడ? అర్హత ఎక్కడని అల్లరిచేస్తే నాయుడి మనవడు జనరల్‌ మేనేజర్ట-

“చూడు వెంకయ్యా అందరికీ వున్యోగాలివ్వడానికిదేవన్నా ధర్మసత్రమా? అర్హతలున్న వాడికిస్తానన్నాడు గదా ముందు మ్మో పిల్లల్ని బాగా చదివించండి. అప్పుడు రండి నా మాట విను ్రస్తుతానికి మవ్వు కుళోగా చేరు గొడవ చేసేవనుకో అదుగో చూడు పోలీసులు” అన్నాడు.

అప్పుడు పుట్టింది 'ఫ్యాక్టరీ వర్కర్సు యూనియన్‌

ఉళషును

చుక్కలు పొడిచేయి. పనులు పూర్తి చేసుకుని ఒకరూ ఒకరూ చేరుతున్నారు

బాబు పేరు పేరునా పల్కరించి కూచోబెడుతున్నాడు.

ఒక గంట గడిచేక-

అందరూ వచ్చేరని తీర్మానించుకుని మీటింగ్‌ మొడలుపెట్టబోతుంటే-

“ప్వంతలాభం కొంతమానుక

పొరుగువారికి తోడుపడవోయ్‌' అనుకుంటూ వచ్చేడు ఆరవిందం మాష్టారు. బాబు మేష్టారుకి నమస్కారంచేసి కూర్చోమన్నాడు

“ఏంటి మేష్టారూ విశేషాలు?" అంటే-

“పిల్లలెవరూ చదువులకి రావడంలేదు అన్నాడు.

“ఏవయ్యా! ఎందుకు పిల్లల్ని బడికి వపంపటంలేదు జనాంతికంగా ఆడిగేడు బాబు ఎవరూ మాటాళ్ళేదు గట్టిగా గద్దించేసరికి అక్కడ రణగొణ ధ్వమలు (ప్రారంభమలయ్యేయి. అంతా నీ వాళ్ళు మాట్లాడుకోవడం మొదలుపెట్టేరు.

“ఏం? ఎవరూ మాట్లాడరేం?” అని మరోసారి అడిగేసరికి-

సింహాచలం లేచి విడిపోయిన జుట్టుని ముడేసుకుంది.

ఫూబూ! ఇక్కడందరూ మొగోళ్ళున్నారు పెద్దలున్నారు ఆడదాని మాట అని కొట్టిపారీకండి. నాన్సెప్పేదినండి అనేసరికి అందరూ సింహాచలంవైపు ఆశ్చర్యంగా తిరిగేరు

“బడికి ఎందుకు పంపట్లేదని అడుగుతున్నారు ఎలాగ పంపడం బాబూ! ఇన్నాల్లా-వూడుపుకో నూర్చులకో గాబుతీతలకో పంట కోతలకో కూలికిపోతే పాలుతాగే పిల్లల్ని సంకనేసుకుపోయేవారు ఈ ప్యాట్రీ కూళ్ళొచ్చినాక పిల్లల్ని కాదు కదా పూచిక పుల్లయినా అటుదిటు ఇటుదటు పోనీడు బాబూ! సంటిపిల్లల్ని సూసుకోడానికి ఒక పిల్ల యింట్లో వుండిపోవాలగదా! అయ్యా ఇదివరకు ముసిలీ ముతకా ఇంట్టుండి బేపిలొగి సట్టిల మూతెట్టేకండా సూసేవోరు అంతేగానీ ఆలు దొంగల్ని కాయనేరు బాబూ"

కేరి దేశమంటే...

“ఈ ప్యాట్రీ వొచ్చినాక పట్టపగలు దొంగతనాలు పెరిగిపోయేయి అందుకని ఒక పిల్ల ఇంటికి కాపలా వులడిపోవాలకదా బాబూ ఇన్నాల్లా కూలిపనికెల్తే సల్టులు తినేసి, అంబల్టొట్టుకుపోయే వోరుమి ఒక సిటం ఆల్బమైనా చలాన్‌ కోపంగానో రెండు తిట్టేవోరు కానీ కడుపుకొట్టేవోరుకాదు ఇప్పుడు ప్యా(్రీ కూళ్ళాచ్చినాక ఏడో గంటకి-అది బొయ్‌ మని కూసేసరికి గేటు కాడుండాల ఒక చణం ఆల్బమైతే ఆబ్సీంటుఏస్సేం పొమ్మంటన్నారు 'సల్టులేలా అంబటేలా అని తప్పితే గంటల్లెక్క మాకు తెల్టు మావే తిళ్ళు తిండంనేదు ఇక గుంటల కేటెడతాం? ఆలు తిని బడికేటెల్తారు బాబూ? ఇగను మొగ్గుంటలున్నారంతే-ఇన్నాళ్ళు మొగోళు ఆళ్ళని బడిలోన వొదిలేసి వొచ్చేవోరు వ్లప్పుడు మొగోలూ మాతోనే వొచ్చేస్తే స్కూలేమో ఎనిమిదికి ఆల్లని ఎవరు పంపుతారు బాబూ? పోనీ ఎల్జామన్నా ఈ టీసీ లొచ్చి సినిమాల మీద సినిమాలు- ఇకనాలేటెల్హారు బాబూ! "

అని కురిసిన మేఘం అలిసినట్టుగా ఆగి చుట్టూచూసి పోనీ పొద్దోయొచ్చినాక ఈలు బడికెళ్ళినారో నేదో అడిగే ఓపిక వుండట్నేదు బాబూ! ఇన్నాలా పాలంలోన ఎ(ర్రటెండలోన పనిచేసినా సాలొచ్చేదికాదు పనీపాటా అన్నట్టు సర్హాగా పాడుకుంటా నవ్వుకుంటా సేసేవోరిమి ఆ సొములు కూడా అర్జా పావలా ఇచ్చి మాచేత పాడించీవోరు బాబూ పని సురుగ్గా అయిపోద్దని అద్దిగటు సూడండి ఆ మరిడమ్మా ఇప్పుడంటి లాగయిపోనాదిగానీ అది తుమ్మిదా అన్నీ ఎత్తిందంటే పచ్చులు ఆగి సూసెయి బాబూ! ఈ ప్యాట్రీలోన ఒక ఆటలేదు పాటలేదు మాటలేదు 'వూంవూం అని అరిగోస ఆ గోసలోన వుండే, ఆ వేడిలోన వుడికీ, వుడికీ ఇంటికొచ్చేసరికి పానం సాలొస్తంది బాబూ దెయ్యాల్హాగ రాత్తుర్హు పనిచేసి పగలు పడుకునేసర్కి జీవుడెగిరి పోయినట్టు రక్తం ఆర్సుకుపోయినట్టు కాల్లు పీకేత్తుంటే ఇక నేటడగమంతారు బాబూ! అని బతుకులోని రొష్టంతా ముప్పిరిగొని వుక్కిరిబిక్కిరిచేప్తే మరి మాట్టాడలేక కళ్ళు తుడుచుకుంటూ కూర్చుండి పోయింది

వురుములు మెరుపుల్లో వర్షంపడ్డ తర్వాతలా అక్కడ నిళ్ళబ్ద బీభత్సం మొదటగా తేరుకున్న బాబే ఇది సమయంకాదని “ఆలస్యం అయిపోయింది రేపు మౌట్లాడదాం అని లేచాడు.

రేడియోలో వార్తలు-

“దేశం ఎంతో శాలివృట్టి చెందిందని (ప్రధానమంత్రి చెప్పేరు అహారధాన్నా వుబృత్తి ఇన్నిరెట్టు పెరిగిందని పరిశ్రమల సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగింద పారిశ్రామికోత్పత్తి మరిన్నిరెట్లు పెరిగిందనీ చెప్పేరు పరిశ్రమల స్టాసన వల్ల ఎన్నో లక్షలమందికి ఉపాధి దొరికిందన్నారు ఇవన్నీ మన మట్టిలో మాణిక్యాలని చెప్తూ ఆయన దేశం ఇంత అభివృద్ది చెందడానికి కారణం తమ విధానాలేనన్నారు... ”

“దేశం సంగతేమోగానీ మేవైతే దుంపనాశనమైనామయ్యా అన్నాడు బంగారయ్య దేశమంటే మనుషులోయ్‌ కతి

“జీశమంటే మట్టికాదోతు. దేశమంటే మశయమేలోయ్‌ మెల్లిగా సణుక్కోబోయి గట్టిగా అరిచేడు ఆరవిందం “దేశమంటె మడుసులోయ్‌ దేశమంటే మడుసులోయ్‌” చుట్టూ వున్న (ప్రజలు ఒక్కపారిగా పలికేరు వినాదంలా. ఉసష*ళ ఆ రోజు ఫ్యాక్టరీలో అందరికీ స్వీట్లు పంచుతూంటే ఎందుకనడిగేరు ఫ్యాక్టరీకి బోలెడు లాభాలొచ్చేయిట. “ఈ ఫ్యాక్టరీ యింత తొందరగా ఇంత డెవలప్పవుతుందనుకోలేదు' ట “అందుకే పక్కనే మరో కెమికల్పు ఫ్యాక్టరీ కూడా పెడతారు 'ట. “అయితేటి మా జీతాలు పెరుగుతాయా?” అనడిగేడు వెంకయ్య దానికి ఒక వె(్రినవ్వు నవ్వి చేతిలో మరో స్వీటు పెట్టి పామ్మనీసేరు పాయంత్రం కార్మికులంతా సుబ్రమణ్యాన్ని చుట్టుముట్టేరు “వాట్రీకి లాభాలొచ్చినాయంట మా జీతాలు పెరగవా? =పరగవు” “కట్టుకోడానికి ఓ జతగుడ్డముక్కలన్నియ్యిరా?! “ఇయ్యరు” “మమ్మల్ని పర్మినెంటుసేత్తారా?” “చెయ్యరు చెయ్యరు" “ఇదేం గోరంబాబూ! పాట్రీకి అన్ని లాభాలు వొచ్చేయంటున్నారు అందులో పష్టేసేవోల్లమి. మాకియ్యకంట ఏటి పేత్తారు? _ “ఆ ఫ్యాక్టరీ యజమాన్లు. అదే పరమహంసా అమెరికావాడూ పంచుకుంటారు సుబ్రమణ్యం వివరంచేడు. మధ్యలో అమెరికా వాడెవడో అర్ధంకాలేదు షేక్‌ చిన్న మీరాకి అదేటంటే- “మీరా అసలు మీరు పనిచేసే ఫ్యాక్టరీలోనున్న మిషన్సు ఎక్కడివో మీకు తెలుసా?” అనడిగేడు సుబ్రమణ్యం ఇనుము శేక్కుతోంది రెండుదెబ్బలేస్తే కక్కులు కోయ్యొచ్చు అనుకుంటూ “మాకేటి తెల్సుబాబూ! సదువురానోల్లం “వూ ఆ మిషన్లు అమెరికానించీ ఇటలీనించీ తెచ్చేరు అంటే వాళ్ళు పెట్టుబడిగా ఇచ్చేరన్నమాట మరి పెట్టుబడి పెట్టిన వాడికి లాభాల్లో వాటా ఇయ్యాలికదా సాలోచనగా ఆగేడు సుబ్రమణ్యం. సీం అలననననానాలనననా నాకా నతకయోనో దేశమంటే...

“"అయితేటి ఇక్కడొచ్చిన లాభాలు ఆమిరికావోడు ఎగరేసుకుపోడమే?1”

సుబ్రమణ్యం తలూపుతుండగానే-

“అయితేటండి ఇక్కడి నేల ఇక్కడి సున్నం ఇక్కడి నీల్లు ఇక్కడి మడుసులు ఇయ్యన్నీ కలీసి లాభాలొత్తే అయ్యి ఆడెవుడో అమిరికావోడొచ్చి ఎగరేసుకుపోతాడా? తినీ తినకా సొద్దిటి కాడ్నించి మాపిటిదాకా మా6వ్‌ పొటొడ్డవేటి? భూములమ్మీసి బికారులనైపోడచేటి?ఆడు చివార్నాచ్చి సంచులు సంకనెట్టుకెలిపోడవేటి? కాదు, ఏటండిదీ...

వెంకన్న ఆవేశాన్ని సుబ్రమణ్యం పోగుచేస్తున్నాడు. శ*జషి స

అప్పల్నాయుడికి వూపీరాడక లేచి కూర్చున్నాడు ఎగూపిరేకొని దిగూపిరి లేక బాధపడుతున్నాడు

సామ్యూల్‌కి మెదడంతా బరువెక్కినట్టంది

కొండయ్యకి భళ్ళున కక్కడంతో తెల్లవారింది

“అబ్బా! మళ్ళీ పాగొదిలీసినట్టుగున్నాడు మాయదారి పాట్రీవోడు" అనుకుంటూ మండిపోతున్న ముక్కునీ నీళ్ళధార కడుతున్న కళ్ళనీ తుడుచుకుంటూ బయటికొస్తే బయట నల్లగా వుంది వేడిగా వుంది అగ్గిలాగ మంటగా వుంది.

వూరంతా కకావికలుగా పరిగెడుతోంది “పారిపో, పారిపో” “దారియ్యెస్‌ అమ్మ కాలిరిగిపోయిందిరా కేకల్లో బీభత్సంగా వుంది

పోలయ్య మనవడికి వూపిరాడ్డంలేదుట పది నిముషాలకోసారి భళ్ళున కక్కుతున్నాడు పావుగంటకోసారి విరోచనం అయిపోతోంది

డాక్టరు దగ్గరకి పరిగెట్టేరు ఆసుపత్రిలో మందులు లేవు

“బాబూ! నా కొడుకుని బతికిచ్చుబాబూ" ఖళ్‌ ఖళ్‌న దగ్గుతూ కల్లి వేడుకుంటోంది

. సెలైన్లూ ఆక్పిజన్గూ పెట్టేరు “నాకు చేతనైంది చేస్తున్నాము మాట మాత్రం దక్కడు అవి డాక్టరు, కుండబద్దలు కొట్టేసేడు

ఆసుపత్రివిండా వరదలా మనుషులే కళ్ళు మంటలు, నీళ్ళు కారడం వాంతులు విరోచనాలు కడుపునొప్పి.

సన్నాసమ్మ-తొమ్మిదినెల్ల గర్భిణీ స్పృహ తప్పింది వూసిరందడంలేదు.

అరగంటలో ఆసుపత్రి రణరంగమైతే డాక్టరుకి ఎవర్ని చూడ్డానికీ ఖాళీయే దొరకడంలేదు

ఊపిరందక కాలూచెయ్యీ కదలక, కళ్ళలోంచి వీళ్ళు ఆగక 'ముక్కులో మంట' అని ఏడుపు ఆపక దేశమంటే మనుషులోయ్‌ అనినాకు 21

వాంతుల్ల్తో పేగులు చుట్టుకుని విరోచనాలో కడుపు గోకేసి 'కెమికల్సు నిండిన వూపిరితిత్తులు పనిచెయ్యక కాలూ కాలూ మెలి తిరిగిపోయి, డొక్కలు ఎగరెయ్యలేక వొద్దురా బాబూ ఈ యాతన ఇంత కంటె చావు నయం అనుకుంటున్నప్పుప- పిల్లాడిక యుద్దం చెయ్యలేక అలిసిపోయేడు తత్తి ఘఫౌల్గుమంది “అయ్యా విప్పురా అంటే వొట్టుకొద్నీన్లోడ్రా అని తండ్రీ “తాతా! పావలా ఇయ్యరా షస్తుూజడ్డ కొముక్కుంటా అని నన్నెవలడుగుతార్రా? అవి తాత బతుకువించి ఏవీ ఆశించవిదాడు, 'స్టయికు చెయ్యనివాడు, నినాదాలివ్వనివాడు హక్కులడగనివాడ్నుఏ పార్టీలోనూ సభ్యుడు కానివాడు గాలి పీల్చి గొలిలో కలిసిపోతే అక్కడందరూ కదిలిపోయేతు వల్లకాడవ్వబోతున్న ఆసుపత్రిని చూసి అందరి గుండెలూ భగ్గుమన్నాయి "అమ్మ నా కొడకల్లారా దేశబత్తులం అన్నారు దేశం కోసం ప్యాట్రీలన్నారు బూములమ్మండి అని అమ్మించీసుకుని. మమ్మల్ని బూముల్లేని బికారుల్ని సేస్సి గూడులేని పచ్చుల్ని సేసి కూలీల్ని సేస్పి దొంగల్ని సేస్పి పకీరుల్ని సేసి మీరు మేడేల్లేసేసేరు సరే వాల్లకున్నాం మెల్లిగా ఓర్సుకున్నాం ఇప్పుడు మా పొలాల్లోకి మీ మురుగంతా వొగ్గీసి పాలాల్ని వాల్లకాడు సేయిస్సి, సివరికి గాల్గోకి యిసం వొదిలీసి మీ మైలంతా మా మొకం మీద పోస్ప్సీ మా పేణాలు తీసేత్తార్రా- వారే ఇకను మిమ్ముల్నాదలమురా... పోలయ్య అరుచుకుంటూనే జనాన్ని కూడగడుతున్నాడు పైడయ్య కర్రలు పోగుచేస్తున్నాడు బాబు జెండా పట్టుకున్నాడు మురుగునీరు అరికట్టాలి * పంటల్ని రక్షించాలి “కాలుష్యం నివారించాలి ౫ “పంటలు పోయినవాళ్ళకీ 'ప్రాణాఖు పోయినవాళ్ళకీ పరిహారం చెల్లించాలి! “మంచి గతమున కొంచెమేనోయ్‌ మందగించక ముందుకడుగెయ్‌! అంటూ అరవిందం మేష్టారు పరిగెడుతూ వస్తున్నాడు ఆ *ళషళు 22 దేశమంటే...

ఫ్యాక్టరీగేటు దగ్గిర కార్మికులు నిళ్ళబ్దంగా కూర్చుని వున్నారు. వాళ్ళు నోళ్ళకి గుడ్డలు కట్టుకున్నారు.

“దెబ్బలు తగిలిన తంగవేలుకి వైద్య సహాయం అందించాలి”!

“ప్రమాదాల్లో మరణించిన కార్మికుల కుటుంబాలకు పరిహారం యివ్వాలి”!

“జీతాలు పెంచాలి ' అని రాసిన అట్టలు పట్టుకుని కూచున్నారు.

అక్కడ సముద్రం నిద్రోతున్నట్టుగా వుంది నిళ్ళబ్దంగా వుంది.

ఇంతట్లో ముందు మంచి పోలీసులొచ్చేరు. వెనకనించి గూండాలొచ్చిపడ్డారు

వురుములేని పిడుగులాగ గాలిలేని వానలాగ కార్మికుల వొంటిమీద లాఠీలు విరిగేయి. కడుపుల్లో కత్తులు దిగేయి మీరా చెయ్యి విరిగింది. నారాయణకి నడుం విరిగింది శామ్యూల్‌కీ పేగులు బయటికొచ్చేయి

ఇప్పుడక్కడ బీభత్సంగా వుంది సముద్రం గ్రామాల్ని మింగేసినట్టంది. అమ్మాయి ఇంటిముందు ముగ్గేసుకుంటుంటే, పశువులొచ్చి కుమ్మేసివట్టుంది.

బీడీలు కాల్చుకుంటూ పోలీసులు వెళ్ళిపోతే కారా కిళ్ళిలు వుమ్ముకుంటూ గూండాలు పారిపోయేరు

రక్తం మడుగులోంచి తేల్తున్నట్టు యాదగిరి కింద వించి లేచొచ్చి వెనకాల నిలబడి చూస్తున్న జీ ఎం నీ పరనుహంసనీ పట్టుకున్నాడు సుబ్రమణ్యం యాదగిరే ఆడ్డంపడి దెబ్బలు కాయకపోతే సుబ్రమణ్యం ఈసరికి శవమైయుండును. ఈ కధకిక్కడ కామా వుండును,

(వనీర్హా ఆరణ్యక్నప్ణలకి కృతజ్ఞతలతో) = ఆగస్టు 92 త్త

దేశమంటే మనుషులోయ్‌ అజఐువిణానవావివానకాననానిననలా. 2

వమెందటీ బుఢనారం

• ఉదయ్‌ (“పాన్‌ బరాజ్‌ (తమలపాకు తోట) నుండి ఇంటికి వచ్చిన బుట్టల్లో బొత్తిలు బొత్తిలుగా ఉన్న తమలపాకులను మధ్యలో గుట్టగా విసురుతున్నారు ఆ ఆకులకు ఉన్న వీళ్ళు, తుంపర్గుగా అవి ఎగిరినంతమేరకు ఎగురుతున్నాయి చుట్టూ కూర్చున్న పనివాళ్ళు 'సైజావారీగా ఏరుతూ మంచి ఆకులను అరచేతిలో బొత్తిగా పెట్టుకుంటూ చెడ్డ ఆకులను ప్రక్కకి ఇసురుతున్నారు. గోవింద బౌహెరా పవివాళ్ళచేత పవి చేయిస్తూనే తనూ ఏరుతున్నాడు కానీ మనసు మనసులో లేదు ఒక్కోసారి చేస్తున్న పని ఆపేసి మధ్యలో గుట్టగా ఉన్న తమలపాకుల ఆకుపచ్చటి కాంతిలోకి గ్తుచ్చిగుల్సి చూస్తూ ఉండిపోతాడు ఆ చూపుల్లో కాంతిలేదు డైన్యం గూడుకట్టుకుని కన్నీళ్ళు కట్టలు తెంచుకోవటాన్మి ('ప్రయత్నిస్తున్నట్టున్నాయి ఎన్నెన్ని కలలు కన్నాడు తను ఇంకొన్ని సంన్తురాణ ఇలాగే కష్టపడి బండి లాగితే కొద్దో గొప్పో వెనకేయవచ్చు ఇక్కడే సంతల్లో హోల్‌సేల్‌గా అమ్ముకునే బదులు తన పెదనాన్న కొడుకు పురుషోత్తమ్‌ బౌహెరాలాగా ఇటు కలకత్తా నుండి అటు బొంబాయి నాగపూర్‌ల వరకు తమలపాకుల పార్మిళ్ళు వెంటేసు కొని వ్యాపారం చేయవచ్చు అని ఎన్నెన్ని కలలు కన్నాడు ఇప్పుడీ ఉపద్రవం హరాత్తుగా వచ్చి పడింది చీడపట్టిందిలే అని కోసివ తమలపాకు ఒకసారి పారేసినా తరువాత కొపు ఉందికదా అనుకోవచ్చు ఇది అలాకాదే. అసలుకే ఎసరు ఎక్కడిదక్కడ వదిలేసి ఖాళి చేసి పొమ్మంటున్నారు ఎలా?” ఎకరం మేర వేసిన తమలపాకు తోటపాదు పెరిగినకొద్దీ ఉల్యానా' చేయించిన కొద్దీ (పెరిగిన పాదుని (క్రిందకు లాగి భూమిలో పాతిపెట్టడం) ఈనాటికి ఆదే తోట 24 దేశమంటే...

నాలుగు ఎకరాలకు విస్తరించింది అలా పెరిగే తోటకు ఎంతమేర ఆక్రమించి కంచె వేసుకున్నా ఎవరూ అడ్డు చెప్పలేదు తవకు ఇంకొకళ్ళు ఎవరన్నా ఆక్రమించేస్తారేమో అన్న భయం తనకేనాడూ లేదు అలాంటిదీ రోజు 130 ఊళ్ళను ఆ(క్రమించేయడావ్కి తనతో సహా అందర్నీ ఖాళీ చేయమంటున్నారు ఇదేమన్యాయం?

“వాడు ఎవడన్నా ఇక్కడోడు ఆయితే గదమాయించేవాడినే ఏకంగా సర్కారోడే పోలీసులతో వస్తే ఏం చెయ్యను? * అని అనుకున్నాడు

“ఛుంవా(బిడ్డా) ఓచుంవా. ఏమిరా పిలిస్తేపలుకవేమి ముడీ (మరనురాలు) తింటానికి రావేమి పిల్లగాళ్ళంతా కూర్చున్నారు ముసలి తల్లి కేకేసిన మూడో కేకకి ఈ లోకంలోకి వచ్చిపడ్డాడు

లేస్తూ చుట్టూ చూశాడు తనలాగే అందరూ ఏదోలా పనిచేస్తున్నారు ఇదివరకైతే తోట నుండి కోసుకువచ్చిన తమలపాకులు సాయంత్రానికల్లా పనివాళ్ళ హాస్యాలతో రకరకాల సంభాషళాలు వింటూ బుట్టల్లో కూర్చుని చక్కగా ప్యాకింగ్‌ అయి కలకత్తాకో బొంబాయికో రైలెక్కడానికి “బస్తా స్టేషన్‌లో ఉండేది అవి కూడా నీరసంగా నెమ్మదించాయి

గోవింద్‌ బెహరా ఇంటి ఆరుగుమీద కూర్చుని పనిచేస్తున్న పనివాళ్ళు హరాత్తుగా చేస్తున్న పని ఆపేసి ఏదో వింటున్న వాళ్ళలా ఉండిపోయారు

వంటింట్లో వున్న భార్య ముడీ తింటానికి కూర్చున్న పిల్లలు ముసలి తల్లి పరుగు పరుగున బయటకు వచ్చి అరుగు దిగి వాకిట్లోకి వెళ్ళారు

'కాలీపుదా వైపు నుండి శంఖధ్వని వినపడీ వినపడనట్టుగా వినబడుతోంది శంఖర్వనితోపాటే..

“గర గర గర గర గర “* హెలికాప్టర్‌ ప్రొపెల్లర్‌ చేసే శబ్దంతో ఆ ప్రాంతం మారు(మైోగుతోంది దానికి జవాబుగా కాలీపుదా ప్రజా చెక్‌పోస్ట్‌ వద్ద పూరించిన శంఖర్వని అందర్నీ హెచ్చరించింది అది విని నయీఘాటీ గాంవ్‌లోని స్రీలు కొందరు శంఖాలు పూరించారు ఆ ధ్వని అందుకుని ప్రక్క గ్రామం జామత్‌కుల్లా బదులు ఇచ్చింది అలా గాలివాటులా శంఖానాదం శత్రువులొచ్చారహో అనే వార్తను బాలిబిల్‌ కాళియా నారాయణ్‌పూర్‌ కౌమారీ (గ్రామాల మీదుగా నువాగాంన్‌ కూడా ప్రసారం అయ్యింది

అంతే గోవింద్‌ బెహరా ఇంటి అరుగు మీదు పనివాళ్ళు బౌహెరాకు చెప్పకుండానే ఒక దూకులో వీధిలోకి వెళ్ళి జనంలో యే

అన్ని (గ్రామాల్లోనూ ప్రజలు ఇళ్ళ నుండి బయటకు వచ్చి గాలిదుమారంలా హెలికాప్టర్‌ ఎటువెళ్ళితే ఆటు పరుగెడుతున్నారు

హాలికాప్టర్‌ ప్రాఫెల్లర్‌ తిరిగిన వేగానికీ జీడిమామిడి తోటలన్నీ గాలికి ఆందోళనగా ఊగుతూ అటు ఇటూ తలలు ఆడిస్తూ తమ నిరసన తెలియజేస్తున్నాయి.

మొదటి బుధవారం అణననానినననానాననన నినన. 25

పాన్‌ బరాజ్‌లలో పనిచేస్తున్న వాళ్ళు తనములపాకు పందిళ్ళ నుండి బయటకు వచ్చి హెలికాప్టర్‌ను వెంబడిస్తున్న గుంపులో చేరిపోతుగ్నారు. గోవింద్‌ బెహరాకు ఏం చెయ్యాలో తోచడం లేదు కాలుగాలిన పిల్లిలా ఆరుగుమీదే తిరుగుతున్నాడు ఒక్కోసారి తనుకూడా వెళ్ళి గుంపులో కలు్ధైమను కుంటాడు. వెళ్తే అమ్మో సర్కారోడితో తగువాడ గలవాడనా? ఊళ్ళో ఎవరికీ తగవు వచ్చినో తను మాత్రం కలుగజేసుకునేవాడు కాదు తనకెందుకు వచ్చిందిలే అని అలా “నాకెందుకులే అని ఊరుకునేలా లేదు పరిస్థితి బంగారంలాంటి జీడిమామిడి తోట వేటికీ ఫలసాయం ఇస్తున్న తాతలునాటిన తమలపాకు పాదులు ఇవేవీ ఇక మిగలవ్ను అనుకునేటప్పటికి ఉండబట్టలేకపోయాడు ముసలి తల్లిని భార్యవి ఇల్లుచూస్తూ ఉండమని చెప్పి తమా అరుగు దిగాడు "హాలికాష్టర్‌ను ఎక్కడా దిగకుండా చేయాలని జనం గుంపుగా అది ఎటువెళ్ళితే అటు పరిగెడుతున్నారు ఆ గుంపులో కలిసిపోయాడు గోవింద్‌ బెహరా 'హాలికాష్టర్‌లోంచి ఏవో కాగితాలు వెదజల్టుతున్నారు అవి గాలికి రకరకాల భంగిమలో ఎగురుతూ [క్రిందకు వస్తున్నాయి కొందరు ఆ కాగితాలు తీసుకుంటున్నా, ఆ కాగితాలు లఎదుకునే సమయంలో హెలికాష్టర్‌ ఎక్కడన్నా దిగుతుందేమోనని గుంపు అటువైపే వెళ్ళుతోంది అలా కాగితాలు వెదజల్లుతూ దూరం అవుతోంది దాని వెంటే వెళ్ళగలిగిన వాళ్ళు వెళ్తూ ఆక్కడ కలిసే జనంలో కలుస్తున్నారు మరి కొందరు తిరిగి వస్తున్నారు ఒక్కొక్క కాగితం చదువుతున్న ఒక్కో వ్యక్తిచుట్టూ అనేకమంది వింటానికి గుమిగూడుతున్నారు అలా చాలా చోట్ల చిన్న చిన్న మిటింగుల్లా ఎక్కడపడితే అక్కడ చదువుతున్నారు జనంలో గుంవుగా హెలికాప్టర్‌ను వెంబడిస్తూ తరిమినంతసేపు ఏదో తెలియని హుషారులో ఉన్నా గోవింద్‌ బౌహెరా తిరిగి ఒంటరి వాడయ్యేటప్పటికి పరిస్థితి ఏదోలా ఉంది హెలికాప్టర్‌ వదిలిన కరపద్రం కూడా తీసుకోలేదు ఎం చదవాల్సి వస్తుందోనని అయినా ఏం (వ్రాసి ఉందోనవి తెలుసుకోవాలనే తపన కూడా మొదలయ్యింది. తన ఇంటివైపే నడుస్తున్న శశికాంత్‌ పరిడాను పెద్ద పెద్ద అంగల్లో కలిసి అతనితోపాటు నడుస్తూ, శశికాంత్‌ ఏమిటటా కరపత్రంలోని హెచ్చరిక? అని అడిగాడు ఏముందీ మామూలే అన్ని రకాలుగానూ బెదిరించారు ఏ మార్గానా గవర్నమెంట్‌ వాళ్ళను ఏరియా లోపలికి అడుగుపెట్టనివ్వలేదు కదా మనవాళ్ళు. దానితో ఈ బాలాసోర్‌ జిల్లా కలెక్టర్‌ మరో పన్నాగం పన్నాడు 26 దేశమంటే...

కలెక్టరంతటివాడు హెచ్చరిక అనేటప్పటికి న్యవహారం చాలా గడ్డుగా ఉందనిపించి గుండెదడ మొదలైంది గోవింద బెహెరాకు.

“ఏమంటాడు?”

“వాళ్ళు పెట్టబోయె క్షిపణా(స్త్రఘాటీ (క్షిపణి ప్రయోగకేంద్రం)కీ ఈ మన 130 (గ్రామాల్నే ఎన్నుకున్నారట ఇవి ఖాళీచేసి ఇస్తే మరోచోట స్థలం చూపిస్తారు ఆ మాట వినకుండా వాళ్ళకు వ్యతిరేకంగా ఆందోళన చేస్తున్నాం కదా అలాచేస్తే శిక్షిస్తారట అలా చేయకుండా నష్టపరిహారం గురించి వేరే స్థలాలు ఇళ్ళ గురించి తెలుసుకోవాలనుకుంటే (ప్రతీ నెల మొదటి బుధవారం అంట ఆ కలెక్టర్‌ వచ్చి బలియాపాల్‌ బ్లాక్‌ ఆఫీసులో కూర్చోనుంటాడంట వచ్చి మాట్టాడుకోమంటూ ఆ పేపర్లలో రాశారు అని క్లుప్తంగా కరప([్రంలోని విషయాన్ని చెప్పాడు శశికాంత్‌ పరిడా

వ్యతిరేకం శిక్ష కలెక్టర్‌ వారి హెచ్చరిక అనే పదాలకి మనసులో అలజడి రేగిన గోవింద్‌ బహెరా “పోనీ బుధవారం వెళ్ళి కలెక్టర్‌తో మాట్లాడితే పోలా ఈ గలాటాచేసి వాళ్ళకు కోపం తెప్పించి మన (ప్రాణాల మీదికి తెచ్చుకునేకంటే? అన్నాడు.

నడుస్తూ నడుస్తూ “ఉన్న శళికాంత్‌ ఠక్కున ఆగిపోయాడు “ఏమని మాట్లాడుతారు?

వెంటనే వచ్చిపడిన (ప్రశ్నకు జవాబు తడుముకున్నాడు బెహరా

నష్టపరిహారం ఇంత కావాలి ఆంత కావాలి అని అడగడానికేనా* మరో ్రశ్ష వేశాడు శశికాంల్‌

“అదికాదు .. ఇంకా ఏటో సణగబోయాడు బెహెరా

ఏది కాదండీ ఏమిటి మీ ఉద్దేశ్యం సర్కారోడు వీదన్నా నష్టపరిహారం ఇస్తానంటే సర్వం వదిలి వెళ్లిపోతారా?

“మీకన్నీ తొందరపాటు ఆలోచనలే మీ కుర్రకారు కేంతెలుసయ్యా మీకేం పట్టింది మీకు పోయేదేంలేదు. ఆందుకే ఎనకాముందు చూడరు ఎవరితో ఈ పోట్లాట? సర్కారోడితో ఆషామాషీ కాదు. కాస్త నిదానించి మధ్యలోనే అందుకుంటూ సరే మాకు పోయేదేమిలేదు చూడండి బౌహెరాగారు మీకు మాత్రం మీ జీడి మామిడి తోటలు తమలపాకుతోటలు పోతాయి అది ఆలోచించుక్షున్నారా? మాకంటే ముందుండాలి మీరు వాటిని కాపాడుకోవటాన్కి అంటూ విసవిసా వెళ్లిపోయాడు శశికాంత్‌ పరిడా,

“నిజమే. నెత్తిమీద పెట్టబోతున్న ఈ కుంపటివల్ల నాకే నష్టంగదా ఈ శశికాంత్‌ చెప్పిందీ నిజమే అని అనుకుంటూ ఇల్లు చేరాడు బెహెరా.

ఏమిటీ? ఏ ఆలోచనమీదా నిలకడగా ఉండలేకపోతున్నాడు తను అందరిలా ఎదిరిస్తూ నిలబడదామా అంటే ఏనాడూ ప్టయికులు ఊరేగింపులు ఎరుగవి తన మొదటి బుధవారం ఆణణవవకానాకాడానావంందితలాల లలనా 27

మనస్సుని ఏదో భయంపట్టి లాగుతోంది ఊరుకోబోతే తన పాలం తోటలు, ఇల్టు, జీవితం భవిష్యత్తు అంతా తలక్రిందులవ్వబోయే దృశ్యం కదిలింశి చేస్తోంది పిల్లల భవిష్యత్తు ఎంతగానో తీర్చిదిద్దాలనుకున్నాడు ఏం కానున్నదో? ఏమిటీ ఆంతా ఏదోలా అయిపోతోంది తన స్రమేయం ఏమీ లేకుండానే అన్నీ జరిగిపోబోతున్నాయి ఇంతకీ తనేం చెయ్యాలి? ఎంత తలబద్దలుకొట్టుకున్నా అంతుచిక్కినట్లు లేదు అసలీ ఉపద్రవం ఎందుకొచ్చిపడినట్టు? దీవివల్ల ఏంటి ఉపయోగం? ఎవరికోసమీ క్షిపణా(స్తఘాటీ? ఇత్యాది ప్రశ్నలన్నీ మెదిలాయి బహుశా మొట్టమొదటిసారేమో అలా అనుకోవటం కానీ ఏనాడూ తన ఇల్లు తన తోటలు తన వ్యాపారం ఆ రోజునాటి తమల పాకు అమ్మకంధర తప్ప ఏవీ పట్టించుకోకపోవటంవల్ల దాని వెనుక ఉన్న భాగోతం తెలియక ప్రశ్నలకి (ప్రశ్నలే పుడుతున్నాయి “లాభంలేదు ఏదీ తెలుసుకోలేకపోయాను కనీసం ఇదన్నా ఏమిటో తేల్చుకోవాలి అనుకున్నాడు పనివాళ్లు కూడా తిరిగి వస్తున్నట్టున్నారు గట్టిగా మాట్లాడుకుంటూ వస్తున్నారు

• అంటే వచ్చే జనవరి నెల మొదటి బుధవారం 7వ తేదీ అన్నమాట కలెక్టర్‌ వచ్చేది రానీ . ఎలా వెళ్తాడో చూద్దాం అని దూర్జయ్‌కరాంత్‌ అనటం విన్నాడు బెహెరా “కమిటీ వాళ్ళు ఏమంటున్నారు? అని అడిగాడు బెహరా “మాకెనరూ కమిటీవాళ్ళు ఎదురుపడలేదు కానీ చాలామంది చెప్పుకోవడం విన్నానండీ కమిటీవాళ్ళు మీటింగ్‌ ఏస్తున్నారంట ఏదో ఒకటి రేపో ఎల్లుండో తెలుస్తుందిలెండి అని మరో పనివాడు సమాధానం ఇచ్చాడు = శషజ* అర్ధరాత్రి దాటినట్లుంది తెల్లవారితే మొదటి బుధవారం ఇంతలో ఏదో గట్టిగా మాటలు వినపడుతుంటే ఉలిక్కిపడి లేచాడు గోవింద్‌ బెహెరా. “కల్‌ బుధవార్‌ బలియాపాల్‌ బ్హాక్‌ ఆఫీసుకు కలెక్టర్‌ ఆస్సీవో కలెక్టర్‌కు 'ఘెరాన్‌ కార్య(క్రమ్‌ హబ్బో సబ్‌ మౌసా మౌసీ చుంవా ఏబమ్‌ మొరణసేన ఛాత్రలోగ్‌ సబ్‌ అసీవే (రేపు బుధవారం బలియాపాల్‌ తాలూకా ఆఫీసుకు కలెక్టర్‌ వస్తున్నారు కలెక్టర్‌ను ఘెరావ్‌చేయు కార్యక్రమం ఉంది పెద్దలూ చిన్నలూ ఆత్మాహుతి దళాలూ ఇంకా విద్యార్థులూ అందరూ రావాల్సిందిగా కోరుచున్నాం ) అంత చలిలో చిక్కటి రాత్రి హేండిల్‌కు మైకుకట్టి వెనుక క్యారేజీపై బ్యాటరీ యాంప్లిపైర్‌ కట్టిన సైకిల్‌ను ఒక యువకుడు నడిపిస్తుంటే వెనుక మైకులో ఎనౌన్స్‌మెంట్‌ చేస్తూ మరో యువకుడు నడుస్తున్నాడు 28 దేశమంటే...

నువాగా(వ్‌లోని అందరూ మేల్కొని ఇళ్ళలో ఉండే విన్నారు తెల్లవారటంతోనే అందరూ తొందరగా పకులు ముగించుకుని 10 గంటలకల్లా కాలీపుదా ప్రజా చెక్‌పోస్ట వద్దకు చేరుకుంటున్నారు నువాగాంవ్‌లో ఎవరో నడవలేనివారూ ఇళ్ళవద్ద ఉండాల్సిన వాళ్ళూ తప్ప మిగిలిన ముసలి ముతకాతో సహా అందరూ వెళ్తున్నారు.

గోవింద బౌహెరా వెళ్ళామా వద్దా అనే మీమాంసలోనే కొట్టుమిట్టాడుతున్నాడు తన తోటి రైతులంతా వెళ్ళిపోతున్నారు “నాకెందుకీ రాజకీయాలు నా మానాన నేను బ్రతకటం చాలుకదా ఈ ఊరేగింపులు హర్తాళ్‌లాంటి గొడవలతో నాకేంటి పని అనుకున్నా మారిపోబోతున్న పరిస్తితి వీధిలోకి రమ్మంటోంది రాక తప్పనిసరి పరిస్టితి,

నెమ్మదిగా లేచి ఉతికిన పంచె కట్టుకుని ఇస్త్రీ చొక్కా వేసుకుని కాషాయరంగు కండువా భుజాన వేసుకుని బయలుదేరాడు

జనం చాలామంది పోగయ్యారు పురుషులు స్త్రీలు ముసలివాళ్ళు పిల్లలు అలోక్‌బాబా భక్తులు బౌద్ధ సన్యాసులు ఒకరేమిటి అందరూ బలియాపాల్‌వైపు బయలుదేరారు.

పోటెత్తిన సము(ద్రంలా వరదెత్తిన సువర్లరేఖా నదిలా బయలుదేరింది ఊరేగింపు పదిమైళ్ళు నడిచినా ఎప్పుడూ ఎవరితోనూ కలివిడిగా ఉండని గోవింద బెహెరాకు ఏదో కొత్తగా అనిపించి అలసటే తెలియలేదు మధ్యలో ఆ టాపులేని రిక్షాల్లో నిలబడి గట్టిగా ఆరచేవాళ్ళకు సమాధానంగా లైనుగా నడుస్తున్నవారు అరుస్తున్నారు ఆ అరుపులు తను ఏ విషయం గురించి మధనపడుతున్నాడో ఆ భూమి వదలంగాక వదలం అని జనం అందరూ అంటుంటే ఇదేదో నా ఒక్కడిదే ఏం చెయ్యను దేవుడా అనుకున్న తనకు ఆ సమస్యనా ఒక్కడిదే కాదు ఎందరెందరిదో ఆందరిదీ ఒకటే సమస్య అనిపించడంతో ఒక రకమైన ఊరట చెందాడు

కాషాయరంగు చొక్కా కాషాయరంగు గుడ్డ టోపీ ధరించిన మరణసేన “అమరీ రక్తరో తొరా హోలీ ఖేళీ ఛలీవో నయ్‌ ఛలీవో నయ్‌ (మా రక్తంతో నీ హోలీ ఆట పాగదింక సాగదు) అంటుంటే కొంచెం ధైర్యం వచ్చింది బౌహెరాకు

బలియాపాల్‌ మెయిన్‌రోడ్‌ ఎక్కడానికి మలుపు తిరిగీ తిరగటంతోటే బలియాపాల్‌ బ్లాక్‌ ఆఫీసు ఆవరణ కనబడుతోంది ఆవరణనిండా సి ఆర్‌.పి. పోలీసులు తుపాకీలు పట్టుకుని నిలబడ్డారు. ముందుగేటు వేసీ తాళం వేసేశారు

గేటు ముందు నుంచి వెళ్ళిన ఊరేగింపు ఊరి చివర వరకు వెళ్ళి, తిరిగి బలియాపాల్‌ బ్లాక్‌ ఆఫీసు గేటు ముందుకొచ్చి బైరాయించింది

పోలీసుల్ని చూడటంతోనే వెనక వెనక నిలబడ్డాడు గోవింద బెహెరా “పోలీసుల చేతిలో తుపాకులు పేలితే తమందరి గతి ఏంగాను? కాలుస్తారేమో! ఇంతకీ కరెర్థరుతో నాయకులేం మాట్టాడుతారో? అసలు మాట్టాడనిస్తాడా? మాట్టాడనిచ్చేవాడు పోలీసుల్ని మొదటి బుధవారం అవవవవపలవనం చాచా తాములనతతనిు 2

ఒకర్మో ఇద్దర్నో పదో పదిహేనుమందినో కాదు కొన్ని వందలమంది పోలీసుల్ని తుపాకులతో ఎందుకు నిలబెడతాడు? సన్నగా బెరుకు మొదలైంది బెహెరా మనస్సు, శకికాంత్‌ పరిడా హడావుడిగా అటు ఇటూ తిరుగుతూ కనబడ్డాడు బెహెరాకి

“ఏయ్‌ శశికాంత్‌ ఏమిటి సంగతి-కలెక్టర్‌ లోపలున్నాడా?”

“ఇంకెక్కడి కలెక్టరండీ మీకింకా తెలియలేదా గాంధీచక్‌ వరకు వచ్చాడుట అప్పటికే మనం ఇన్ని వేలమంది ఊరేగింపుగా ఘెరావ్‌ చేయటానికి వస్తున్నామని వార్త అందడంతో అటు నుంచి అటె వెనక్కి తిరిగి బాలాసోర్‌ వెళ్ళిపోయాడట అని మళ్ళీ వెళ్ళిపోయాడు

అ వార్త తనలో ఏదో తెలియని హుషారు కలిగిస్తోంది కూర్చున్నవాళ్ళను దాటుకుంటూ కొంచెం ముందుకెళ్ళి తమా కూర్చుని వాయకులు చెప్పే మీటింగ్‌ కొద్దిగా విన్నాడేక

తిరిగి అందరితో కలిసి వెళ్తూ ఆందరూ హుషారుగా చెప్పుకునే కబుర్జు వింటూ నడుస్తున్నాడు బౌహెరా

• _ దేశానికి రక్షణకోసమట మనల్ని మన బతుకుల్ని రక్షించలేనోళ్లు దేశాన్ని రక్షిస్తారుట” ఎవరో బాటసారి ఎకసెక్కంగా కోపం వెళ్ళగక్కాడు

“మన దేశరక్షణ కోసం కాదుట ఇందాక మీటింగ్‌ వినలా అసలు ఈ క్షిపణా(స్త్ర కేంద్రం ఎవడో రష్యావాడి కోసమట '* మలొకరి సమాధానం

“వాడిది వాడి దేశంలో పెట్టుకోక ఇక్కడెందుకు పెడుతున్నట్టు? మరొకడి సందేహం

“ఏముంది ఇద్దరు ఆసాములు ఊళ్ళు ఊళ్ళు పంచుకున్నట్లు అమెరికోడు రషావోడు దేశాల్ని పంచుకున్నారు ఒక ఆసామి మనదేశం మీద పెత్తనం వెలగబోస్తున్నాడు అందుకే లేనిపోని ఈ తద్దినాలు మళ్ళీ సమాధానం చెప్పాడు ఇందాకతను.

ఆ సంభాషూ వింటూ నడుస్తున్న గోవింద్‌ బెహెరాకు అన్నీ కాకపోయినా ఎన్నో కొన్ని విషయాలైనా తెలుస్తున్నాయి తన ఇల్లూ తన భూమి పోకుండా ఆపుకోవటానికే కాదు చదరంగపు టెత్తుల్లో పావులాగా ఉపయోగించుకో చూస్తున్న రష్యావాడి ప్రయత్నాలను కూడా ఆపటానికి తనూ ఉపయోగపడుతున్నానిపించి చిత్రమైన అనుభూతికి లోనయ్యాడు

బలియాపాల్‌ నుండి కాలీపుదానైపు తిరిగే మలుపులో ఉన్న మిఠాయి కొట్టులోకి వెళ్ళాడు పిల్లలకోపం స్వీట్స్‌ కొందామని షాపు ముందు దాదాపు దిగంబరంగా వున్న ఒక పిచ్చివాడు నిలబడి చూస్తున్నాడు మాపు యజమాని ఒక ఆకులో కొద్దిగా 'చెనాపుడా (స్వీట్స్‌) నిల్వ అయిపోయిన రసగుల్లాలు రెండు పెట్టి పిచ్చివాడికిచ్చి ఇకపో ఇకపో” అంటున్నాడు కానీ ఆ పిచ్చివాడు అవి తినేసి ఆకు నాకుతూ అక్కడే నిలుచున్నాడు తనలో తానే నవ్వుకుంటున్నాడు ఏదో గొణుక్కుంటున్నాడు మధ్య మధ్య ఆకు నాకుతూనే ఉన్నాడు 30 దేశనుంటే..

“పాపం ఇతనికిదివరకు 20 ఎకరాలు పైగా భూమి వుందిట బాగా బతికి వెజ్డాడు అని షాపు ఆతను అంటుంటే “ఎక్కడతను' అడిగాడు బెహరా “ఆదే ఆ మాయదారి రెంగాలీ (ప్రాజెక్టు కట్టలా? దాని మూలంగా ఖాళీ చేయించిన (గ్రామాల్గోనివాడుట మంచి మోతుబరి రైతేనట “మరి నష్టపరిహారం ఏవీ ఇవ్వలేదా?” స్వీట్‌షాపు వద్దే బెంచీమీద పేపర్‌ చదువుతూ ఉన్న వ్యక్తి “హు నష్టపరిహారం ఏం ఇచ్చారులే పేరుకి ఇచ్చారు అది కూడా కొందరికే అయినా ఎంతిచ్చినా తన స్వంత ఇల్లు స్వంతంగా కష్టపడి తీర్చిదిద్దిన భూమి ఇవ్వగలదా (ప్రభుత్వం రేపు మన బలియాపాల్‌ ఖాళీచేస్తే అది ఇస్తాం ఇది ఇస్తాం అంటున్నారు ఎంతిచ్చినా మాత్రం ఇంత ఆదాయం ఇస్తున్న తమలపాకు తోటలు కాలువలు పంటబోదెలు ఆఖరికి వర్షగ లేకపోయినా సంవత్సరానికి మూడుసార్జు వరి పండే పొలాలు జీడిమామిడి తోటలు కొబ్బరిచెట్టు ఇవ్వ గలదా? అంతా వట్టి బోగస్‌ (ప్రభుత్వ మోసానికి ఈ పిచ్చివాడే సాక్ష్యం అని ఆవేశంగా అన్నాడు స్వీట్స్‌ పొట్లాలు కట్టించుకుని కాలీపుదా వైపు నడక సాగించాడు గోవింద బౌహెరా కళ్ళముందు ఆ పిచ్చివాడే మెదుల్తున్నాడు. ఉన్నట్టుండి ఆ పిచ్చివాడి మొహంలో తన మొహం కనబడింది ఉలిక్కిపడ్డాడు బహెరా “వీల్లేదు అలా కావటానికి వీల్లేదు నష్టపరిహార౦ మాట దేవుడెరుగు ఈ బంగారు భూమిని వదిలేది లేదు అని అనుకుంటూ చేతిలోని స్వీట్‌ పొట్లాలకేసి చూసుకున్నాడు “నా బిడ్డలకీ స్వీట్లు తినే రోజులు పోకూడదు ' అని నిశ్చయాత్మకంగా అనుకున్నాడు గోవింద్‌ బెహెరా (ఒరిస్తా, బాలాసోర్‌బిల్దా బలియాపాల్‌లో 130 (గ్రామాలు ఖాళీ చేయించి జ్లీపణి వయోగకేం(ద్రం పెట్టాలని ప్రయతం చేసింది కేంద్ర వ్రభుత్తుం 3౩నంల నిలకడైన పోరాటం ఆ వ్రయత్తాన్లి అడ్డుకుంది 2 డిసెంబల్‌్‌ 2986న కలెక్టర్‌ పేరుతో (ప్రచురించిన కరవ(త్రం హెలికాప్టర్‌ ద్వారా బలియాపాల్‌. భో(గ్రాయ్‌ (గొమాలపై వెదజల్లారు. 7 జనవరి 2987 మొదటి బుధవారం బలియాపాల్‌ తాలూకా ఆవీను వద్ద దర్గా జరిగింది ఈ రెండింటి నంమటనల మధ్య రోజుల్లో జరిగిన మటనల ఆధారంగా...

• మార్చి, 2990 ళీ మొదటి బుధవారం అకతవినికనకులలారాంా కాలాక వవలానతనినా. 31

అనర్హత తవ

• క్రాంతితరని.

[విసుగు చెందని వక్రమార్కుడు యథాప్రకారం శింశుపా వృక్షంకేసి నడిచాడు కటిక చీకట్లో విషసర్పాలు బుసకొడుతున్నా.. .... భీతిచెందక చెట్టును సమీపించి, కొమ్మకు ద్రేలాడుతున్న శవాన్ని భుజాన వేసుకొని తిరిగి (ప్రయాణం (ప్రారంభించాడు

అప్పుడు శవంలో చేరి ఉన్న భేతాళుడు “రాజా! నీ పట్టుదల ఓర్చు. నేరు చూస్తుంటే నాకే ఆశ్చర్యమేస్తుంది ఉ(ద్గంధాలు పరించినంతమ్యత్రానే ఏ మని' ప్రతిభావంతుడు కాడు నీకు ఇస్తాస్త విద్యలు నేర్పిన గురువర్యులు కూడా ఈ స్మశా నంలో ఈ సర్ప పరిప్పంగం నుండి నన్ను ఇలా తీసుకొని వెళ్ళగలఖారు కాదేమో దేనికైనా ఓర్చు నేర్పు ఆవసరం ఏ పనైనా నేర్పుగా చేయగలగాలి అడె ప్రతిభకు దర్శణం కేవలం విద్యావిషయాలనే ప్రతిభగా ఎంచి తనను నదిలో పడవ దాటిస్తున్న పల్లెవాణ్ని హేళనచేసి చివరకు ఆ పడవ ప్రమాదంలో నది మధ్యలో మునిగి చనిపోయిన ఒక పండితుని కధ వీకు తెలిసే వుంటుంది ఇప్పుడు నీకొక కొత్తకధ చెబుతాను. (శ్రమ తెలియకుండా విమ

• అని కఠ 'ప్రారంభించాడు-

వీరవరం అఆనే(గ్రామంలో వేంకటాచలం ఆనే ఆ(గ్రకుల ఆసామి వుండేవాడు అతనికి చక్రధర్‌ అనే పుత్రుడున్నాడు చక్రధర్‌ చదువు విషయంలో అంత శ్రద్ద కనపరచేవాడుకాదు

“మ్సీవాడికి చదువెందుకు నీకున్న పొలంలో వ్యవసాయం చూసుకొంటూ కాలుమీద కాలువేసుకొని బ్రతికేట్టు చూడు అవి బంధుమి(త్రులందరూ వేంకటాచలానికి పలహా ఇచ్చారు.

కానీ వేంకటాచలం ఆ సలహా పాటించలేదు తన కొడుకుని ఎంతో పెద్ద చదువు చదివించి తద్వారా మరింత కట్నకానుకలు సంపాదించి తనాస్తి మరింత పెంపాందించుకోవాలనుకున్నాడు ౩32 దేశమంటే...

చకధర్‌కి ప్రత్యేకంగా ట్యూషన్‌ కూడ పెట్టించాడు

చ(క్రధర్‌ ఉదయం లేచిన దగ్గర నుండి రాత్రి పడుకోబోయే వరకూ తన నిత్యకృత్యాలు తప్ప వేరే చేసే పని వీసమంత కూడా ఉండేదికాదు దానితో పారాలు బాగా బట్టీ పెట్టి గ్రామంలోని ఉన్నత విద్య గట్టెక్కించి పై చదువులకు వేలాది రూపాయలు డొనేషన్‌ కట్టి పట్నంలో పేరున్న కళాశాలలో చేరాడు

ఇలా కొన్నాళ్ళు గడిచింది

దేశాన్ని పాలించే ప్రభుత్వం భవిష్యత్తులో తన మనుగడకోసం ఒక రాజకీయపు టెత్తుగా వెనుకబడిన వర్గాల వారికి విద్యా ఉద్యోగాలలో రిజర్వేషన్స్‌ ప్రకటించింది.

దేశం ఒక్కసారిగా భగ్గుమంది

రిజర్వేషన్స్‌కి వ్యతిరేకంగా పెద్ద ఆందోళన జరిగింది ప్రభుత్వ ఆస్తులు విర్సంసమయ్యాయి దేశంలోని కీలకపదవులు పత్రికలు. (ప్రచార సాధనాలుఆ(గ్రకులాల ఆధిపత్యం క్రింద ఉండడంతో రిజర్వేషన్స్‌కి వ్యతిరేకంగా ప్రచారం హోరెత్రిపోయింది

ఆ(గ్రవర్గాలకు తప్ప బడుగువర్లాల వారెవరికీ (ప్రతిభ లేదనీ వెనుకబడిన వర్గాలు ప్రతిభాహీనులనీ పెద్దఎత్తున ప్రచారం సాగింది దీనితో అగ్రకులాల యువకులు, విద్యారులు మరింత రెచ్చిపోయారు రిజర్వేషన్స్‌ ఆమలువల్ల ఆ(గ్రకులాలవారు తక్కువ కులాలవారిలా నీచంగా (బ్రతకవలసిన పరిస్టితి వస్తుందంటూ రోడ్డు చిమ్ముతూ బూటుపాలిష్‌ చేస్తూ, బట్టలు ఉతుకుతూ, బరువులు మోస్తూ, (శ్రమజీవుల వృత్తులను "హేళవచేస్తూ ప్రదర్శనలు చేశారు తక్కువ కులాల వారికి విద్యా ఉద్యోగాల్లో తప్పనిసరి అర్హత కల్లిస్తే తామిక (బ్రతకలేమని రిజర్వేషన్స్‌ ఎత్తివేయాలని, విరసనలు తెల్పుతూ, ఉన్న్మాదానికిలోనవై ఆత్మాహుతులకు పాల్పడ్డారు.

ఆత్మాహుతి చేసుకొన్న వారి గురించి పెద్దఎత్తున (ప్రచారం సాగింది ఒక్కసారిగా వారు హీరో లైపోయారు దీనితో కీర్తికోసం ఎందరో ఆత్మాహుతులకు పాల్పడ్డారు. చివరకు ఇదొక అంటువ్యాధిలా వ్యాపించింది.

ఆ అంటువ్యాధి చక్రధర్‌కి కూడా సోకింది,

ఒకరోజు...

రాత్రి 8 గంటల వేళ _

రిజర్వేషన్స్‌ వ్యతిరేకుల సమావేశంలో పాల్గొని తన రూంకి తిరిగి వచ్చాడు చక్రధర్‌ రేపులేదు ఎల్లుండే ప్రదర్శన. ఆ ప్రదర్శనలో తాను ఆత్మాహుతికి పాల్గరాలి అందుకుగాను ముందుగానే ఒక పథకం పిద్దం చేసుకొన్నాడు. దాని గురించే ఆల్‌ చిస్తూ పడుకొన్నాడు.

ఇంతలో. అనర్హత తె3

“చశ్రధర్‌...చ'క్రధర్‌...” ఏదో తీయని కంఠం పిలిచినట్టు తోచి లేచాడు చక్రధర్‌.

ఎదురుగా...

తెల్లటివ(స్తాలతో ఓ దేవతామూర్తి (ప్రత్యక్షమైంది. చక్రధర్‌ నివ్వెరపోయాడు కన్నార్పకుండా ఆమెనంకే ఆశ్చర్యంతో చూస్తూ వుండిపోయాడు.

“చక్రధర్‌-ఏీమిటలా ఆశ్చర్యంతో చూస్తున్నావు. నేనే ప్రతిభని”

“ఫ్రతిభవా? ఏ ప్రతిభవు?

“అదేనయ్యా! నువ్వు రక్షించాలనుకొంటున్నావే - ఆ ప్రతిభనే!”

“వేను రక్షించాలనుకొంటున్న ప్రతిభవా?”'

“జొనయ్యా! ఆ ప్రతిభవే ఏ ప్రతిభను రక్షించాలని ఎల్టుండీ నిన్ను నీవు ఆత్మాహుతి చేసుకొంటున్నావో-ఆ ప్రతిభనే .

“చక్రధర్‌! వీ మూర్ధపు ఆలోచన మానుకొమని చెప్పడానికే వచ్చాను నీ ఉన్నాదపు చేష్టల వల్ల నన్ను రక్షించాలనుకోవడం కేవలం నీ మూర్థత్వమేనని తెలియబేయడానికే వచ్చాను”.

“ప్రతిభంటే కేవలం బట్టీకొట్టిన చదువేకాదు చక్రధర్‌! మానవుని నిత్యజీవితంలో అణువణువునా అదొక ఆంతర్భాగమై నిలచి ఉంది ఆ(గ్రవర్దాల నుండి అట్టడుగు వర్గాల వరకు అందరూ మానవులే మేధావులే ప్రతిభావంతులే మానవ సమాజంలో సమాజ వికాసానికి ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క పనిచేయడానికి పూనుకొన్నారు. ప్రతివారికి వారి వారి పనుల్లో ఎంతో (ప్రతిభ వుంది ప్రతిభంటే కేవలం పాండిత్యమే కాదు".

“కాదు ప్రతిభంటే కేవలం విద్యే పాండిత్యమే ప్రతిభ. వేటి సమాజంలో అదే (ప్రతిభ అది తరతరాలుగా మాకే స్వంతం"

“చక్రధర్‌! ఆదిలో అందరూ సమానమైన వృత్తి గౌరవాలనే కల్లి ఉన్నా కాలక్రమంలో బలవంతులు కొందరు దుర్భల జాతుల్ని బానిసలుగా మార్చుకొన్నారు ఆ బలవంతుల (ప్రక్కనచేరి వారికి బాజాలు వాయించి శ్రమను ఎగ్గొటి సోమరులైన కొందరు- ఆ బలవంతులను కలుపుకొని అ(గ్రవర్గాలుగా మారారు మానవ మేధోభివృద్దికి దోహదకారమైన నూతన శా'స్త విషయాలు (శ్రామికులకు చేరకుండా కట్టుదిట్టంచేసి (శ్రామికుల మెదళ్ళను విద్యా విషయపరంగా మొద్దుబార్చారు ఐనా... బడుగుజాతులు (ప్రతివిషయంలోనూ తమ (ప్రతిభను ప్రదర్శిస్తూనే వున్నాయి వశ దేశమంటే...

చక్రధర్‌ వెటకారంగానవ్వి “బడుగుజాతులు ప్రతిభను (ప్రదర్శించాయనడం ఉత్తమాట పంచమవేదంగా భావించబడే మహాభారతాన్ని రచించిన వేదవ్యాసుడు ఆ(గ్రకులజుడు

“పిచ్చివాడా? అతడు జాలరిపడుచు మత్స్యగంధికి జన్మించాడని చెప్పారు మరిచావా”

“రమ్యమైన రామాయణ కావ్యాన్ని వ్రాసీ ఆదికవిగా 'పేరుపొందిన వాల్మీకి మావాడు”

“అతడొక బోయకులజాడని విస్మరించావు

“మహాభారత సం/(గ్రామరంగాన సుక్షత్రియుడై సమరం సాగించిన వీరుడు అర్జునుడు ఆ(గ్రకులంవాడు

“యాదవ కులస్తుడైన శ్రీకృష్ణుని సారధ్యం లేకపోతే అర్జునుని గతి ఏమిటో నీకు తెలియనిదా! అర్జునుని కంటే అనన్య ప్రజ్ఞాధురీణుడైన ఎరుకుల కులంలో జన్మించిన ఏకలవ్యుని గూర్చి కూడా మరచిపోయాను

“మొగల్‌ చ(క్రవర్తుల పీచమణచిన ఛత్రపతి శివాజీ ఆగ్రకులజుడు

“గోల్కొండ నవాబుల్ని పారద్రోలి వారికి వత్తాసుగా వచ్శిన మొగల్‌ చ(క్రవర్తులను ఎదిరించి ఏడు గడియలు గోల్కొండ కోటను పాలించిన వీరాధివీరుడు సర్వాయ్‌ పాపారాయుడు బడుగు వర్గాలకు చెందినవాడే-చ(క్రధర్‌ అవకాశం వుంటే ఏ జాళైనా (ప్రతిభను ప్రదర్శించగలదు ఫాండిత్యమే ప్రతిభ అనుకుంటూ మోసపోకు సముద్రంలో ఈత కొట్టవలసిన అవసరమే వస్తే-నీ కంటే జాలరి వాడే ప్రతిభావంతుడు ఇదిగో నా విశ్వరూపం చూడు అంటూ ఆ (ప్రతిభామూర్తి అనంత ఆకాశం ఎత్తుకి పెరిగిపోయింది

వేయిచేతులు గల మూర్తిగా మారిపోయింది. ఒక చేత గొడ్డలి ఒకచేత రంపం... ఒకచేత ఉలి... ఒకచేత చెప్పులు కుట్టేసూదీ ఒకచేత మంగలికత్తి ఒకచేత మగ్గం ఒకచేత వల ఒకచేత నాగలి ఒకచేత మేదరిబుట్ట ఒకచేత పుస్తకం. ఒకచేత కలం. .ఇలా...ఇలా సమస్త (శ్రామిక చిహ్నాలతో ఆమె రూపం వెలిగిపోతోంది

అమె తీ(వ్రస్వరంతో-

“చక్రధర్‌” చూశావా! ప్రతిభా విశ్శరూపాల్ని ఇప్పటికైనా నీవు తెలివికలిగి మసలుకొంటే మంచిది కాదంటావా? ఒక్క విషయం నీవు ఆత్మాహుతి చేసుకోబోయేలోపు బడుగువర్గాల ప్రతిభకు చెందిన ఎలాంటి విషయంలో సంబంధం లేకుండా ఉంటేనే నీ కార్యక్రమం విజయవంతం అవుతుంది లేకుంటే నీ ఆత్మాహుతికి విఘ్నం కలుగుతుంది

అని అదృశ్యమైంది ప్రతిభాదేవత

చ(క్రధర్‌ మనస్సు చలించలేదు తన నిర్ణయం మార్చుకోదలచలేదు మరుసటిరోజు ఎంతో ఉత్సాహంగా గడిపాడు సామ్రాజ్యాల కోసం సాగే యుద్దాలలో అనర్హత కిక్‌

సంభవించే మరణాన్ని 'వీరమరణం గా భావించి రెట్టించిన ఉత్సాహంతో యుద్ధంలో పాల్గొనే వీరజవాన్‌లాగా అతడీ కార్యక్రమాన్ని భావించాడు అందుకే ఆ రోజు అతని మనోవాంఛలన్నీ తీర్చుకొన్నాడు ఉదయమేలేచి మంగలిషాపుకు వెళ్ళి (క్రాపు చేయించుకొని అంధంగా (డ్రై పెట్టించుకొన్నాడు. అతనికి తెల్లఖద్దరు చొక్కా అంటే ఎంతో ఇష్టం అందుకే ఒక ఖద్దరు చొక్కా తెల్లగా ఉతికించుకొని ఇస్త్రీ చేయించుకొన్నాడు తన నల్లని బూట్లను షాపుకు తీసుకొనివెళ్ళి పాలిష్‌ చేయించుకొన్నాడు చేపల ఫై మరీ ఇష్టం హోటల్‌కే వెళ్ళి ఆ రాత్రి సుష్టుగా భోంచేశాడు మరుసటి రోజుకి కావలసిన కిరోసిన్‌ అగ్గిపెట్టి సిద్ధం చేసుకొన్నాడు ఆ రాత్రి ఎలాంటి ఆందోళన చెందకుండా నిద్రపోయాడు. మరుసటిరోజు-ఉదయం పదిగంటలకి కిరోసిన్‌ డబ్బా బ్యాగ్‌లో పెట్టక బయలుదేరాడు. పట్టణంలో సెంటర్లో రిజర్వేషన్ల వ్యతిరేక (ప్రదర్శన జరుగుతోంది తన రూం ముండి వడిచిపోవాలంటే చాలా సమయం పడుతుంది అందుకే ఒక రిక్షా మాట్లాడుకొని వెళ్ళాడు చక్రరర్‌' నోసికి (ప్రదర్శన ఉధృతంగా జరుగుతోంది కొద్దిసేపు ప్రదర్శనలో పాల్గొన్నాడు. బ్యాగ్‌లోంచి డబ్బాతీసి కిరోసిన్‌ ఒంటిపైన పోసుకున్నాడు “ప్రతిభను కాపాడండి అని పెద్దగా అరుస్తూ అగ్గిపుల్ల గీసుకొని వెలిగించుకొన్నాడు. విచిత్రం ఏమాత్రం అంటుకోలేదు ఒకటికి రెండుసార్లు ప్రయత్నించాడు ఐనా అంటుకోలేదు చక్రధర్‌ అయోమయంలో పడ్డాడు నిన్న రాత్రి ప్రతిభా దేవత చెప్పిన మాటలు గుర్తుకొస్తున్నాయి. వాటి గురించే ఆలోచిస్తున్నాడు కానీ అంతలోనే ఆతని వంటిపై మంటలు లేచాయి ఎవరో ఆతనిపై నిప్పుపుల్ల గీచి అంటించారు అదొక్కసారిగా గుప్పున అంటుకొంది అతని వంటిపై మంటల్ని ఆర్పడానికి ఏ ఒక్కరూ ప్రయత్నించలేదు 'పైగా వినాదాలు.. “చక్రధర్‌ అమర్‌ రహే “ప్రతిభను కాపాడండి” “సీవ్‌ మెరిట్‌ చక్రధర్‌ ఆత్మాహుతిని గురించి మరునాడు పత్రికలన్నీ పతాకస్థాయిలో శ్రీర్తించాయి బేతాళుడు ఈ కథ చెప్పి-రాజా చక్రధర్‌ అగ్గిపుల్ల గీచి తనకు తాను అంటించుకొన్నప్పుడు ఎందుకని అంటుకోలేదు? ఆతను '్రాణభీతిలో సరిగా అంటించుకోలేకపోయాడా? ఇంకేమైనా కారణం ఉందా? అతను తప్ప మరొకరెవరో అంటిస్తే భగ్గున ఎందుకని ఆంటుకొంది? అతని వంటికి నిప్పు అంటుకోడానికి, ప్రతిభ తళ దేశమంటే...

దేవత చెప్పినదానికీ ఏమైనా సంబంధం ఉందా? తెలిసి కూడా చెప్పకపోయావో-నీ తలపగిలిపోతుంది అన్నాడు దానికి విక్రమార్కుడు “భేతాళా! ఇందులో నీకు తెలియనిదేముంది చక్రధర్‌ వంటికి నిప్పు అంటుకోకపోవడానికి (ప్రతిభ దేవత చెప్పినదే సమాధానమౌతుంది నీవు ఆత్మాహుతి చేసుకోబోయే ముందు బడుగువర్గాల ప్రతిభకు చెందిన ఎలాంటి విషయంలోనూ సంబంధం లేకుండా ఉంటేనే నీ ఆత్మాహుతి కార్యక్రమం నిర్విఘ్నంగా సాగుతుంది అని చెప్పింది కదా కాని చక్రధర్‌ బడుగువర్గాల ప్రతిభతో సంబంధమున్న ఆవేక విషయాలతో సంబంధం కల్షించుకో కుండా గడపలేకపోయాడు ఖద్దరు చొక్కా ఇస్త్రీ చేయించుకొని వేసుకొన్నాడు ఖద్దరు చొక్కా ఎవరి ప్రతిభతో తయారైంది? రైతులు ప్రత్తి పండిస్తారు నేతపనివారు నేస్తారు దర్జీ కుడతాడు చాకలి దాన్ని శుభ్రంచేసి ఇస్త్రీ చేస్తాడు ఇవ్వన్నీ ప్రతిభకు సంబంధించినవే అలాగే బూట్టు పాలిష్‌ చేయించుకొన్నాడు బూటు ఎవరు తయారుచేస్తారు? దాన్ని తయారుచేసే ప్రతిభ ఎవరిది? బడుగువర్గాలవారిదే కదా ఇలాగే చేపలకూర భోజనం-ఎవరివల్ల లభ్యం భీకరమైన సం(ద్రంలోకి ధైర్యంగా వెళ్ళి చేపలుపట్టి తెచ్చేది ఎవరు? ఆ కూరను చక్కగా (ఫై చేసిన ప్రతిభ ఎవరిది? అసలు ఆ రోజు తాను సుష్టుగా భోంచేసిన భోజనం ఎవరి (శ్రమవల్ల లభ్యమౌతుంది? ఎవరి (ప్రతిభవల్ల తానా భోజనం చేయగలిగాడు? అలాగే ఆ మరునాడు తను ఆత్మాహుతికి బయలుదేరుతూ త్వరగా వెళ్ళడానికి ఎవరి రిక్షా ఎక్కివెళ్ళాడు? ఇలా అతనికి తెలియకుండానే ఆ రోజంతా బడుగువర్లాల ప్రతిభపైనే ఆధారపడ్డాడు అందుకే అతను అంటించుకొన్న అగ్గిపుల్ల కిరోసిన్‌ను మండించలేకపోయింది అతని ఆత్మాహుతికి విఘ్నం కల్గింది కానీ అతను కాలిపోవడానికి మరొకరు కారణం కావడంతో కిరోసిన్‌ మండింది అది హత్యేగాని ఆత్మాహుతికాదు ్రతిభనేది ఏ ఒక్కరి సొత్తూకాదని అది అందరిలో ఉంటుందని అర్థమౌతోంది బడుగువర్గాలన్నీ తాము చేసే పనులను ఒక్కసారిగా ఆపేస్తే ప్రతిభ కేవలం తన స్వంతమే అనుకొంటున్న ఆ(గ్రవర్ణాలు ఒక్కక్షణం కూడా మనుగడ సాధించలేవు ఇది సత్యం” అని సమాధానం చెప్పాడు విక్రమార్కుడు అది సరైన సమాధానం కావడంతో రాజుకు మౌనభంగం కలగడంతో భేతాళుడు శవంతో సహా మాయమై తిరిగి చెట్టెక్కాడు = జిళంబర్‌ 9౪0 టే అనర్హత అతిశిణాణాానానినినినినలనననినా ననిన 37

స్వేచ్చా నీ సయనం ఎందాక? = జీవి ధద్రం. (పా | యిత్తెనె వర్తత్రికి ఉంగళ్‌కు ఒరు లెటర్‌ వందది” అంటూ ముఖంలో ఆశ్చర్యాన్ని అభినయిస్తూ వా టేబుల్‌ మీదికి అయ్యర్‌ ఓ కవరును విసిరాడు. ఇన్ని సంవత్సరాల తర్వాత నాకో ఉత్తరం వచ్చిందంటే ఆయ్యర్‌కే కాదు నాకు కూడా ఆశ్చర్యంవేసింది ఎందుకంటే గత ఇరవైసంవత్సరాలుగా నాకు పర్సనల్‌ ఉత్తరాలు రావటంలేదు నాకు పర్సనల్‌ వుత్తరాలు రాసేవాళ్ళు ఇద్దరు ముగ్గురే వున్నారు ఆవసరాలు ఏర్పడక పోవటంతో వాళ్ళూ నేమ కరస్పాండెన్సు మానుకొని ఏళ్లూ పూళ్ళయింది కవరుప్టై దస్తూరీ సుపరిచితమైనదిగానే వుంది కానీ ఎవరిదై వుంటుందో మాత్రం గుర్తుపట్టలేకపోయాను. ఎంత ఆలోచించినా అంతుబట్టలేదు. తినబోతూ రుచులెందుకు? అనుకొని కవర్‌ ఓపెన్‌ చేశాను రబీంద్ర నివాన్‌ 23, బిపిన్‌పాల్‌ రోడ్డు కలకత్తా-32 తేదీ 201090 శమ్మాడ్యూ నీతో నాకు ఆత్యంత ముఖ్యమైన అవసరం ఏర్పడింది వివరాలు ఇక్కడ మాట్ట్లాడుకొందాం ఓవారంరోజులు వుండటానికి వీలుగా శలవు పెట్టుకొని వెంటనే బయలుదేరి రాగలవు వు నీ అక్క బానకి తెలి దేశమంటే.

ఇదీ! ఆ లెటర్‌ సారాంశం,

ఇరవై ఎంవత్సరాల తర్వాత జానకి అక్క దగ్గరనుంచి ఉత్తరం వచ్చినరిదుకు వాకు మహదానందం వేసింది జానకిలాటి మహావ్యక్తికి నాతో ఆవసరం ఏర్పడటం నాకు ఆశ్చర్యాన్ని కలుగజేసింది ఏం అవసరం ఏర్పడి ఉంటుందబ్బా! అని ఆలోచించాను. నా బు(రకు ఏమీ తట్టలేదు. తర్వాత నిదానంగా ఆలోచించుకోవచ్చులే అని ముందు (ప్రయాణపు ఏర్పాట్లలో మునిగిపోయాను.

జస కు

జానకి వాకు తోడబుట్టిన అక్కకాదు చిన్నప్పుడే తల్లితండ్రులను పోగొట్టకున్న నమ్న. జానకి తండ్రి రాఘవయ్యగారు. సాటి కులస్టుడననే అభిమానంచేత కానీ, పుత్రపంతానం లేకపోవటం వలన కానీ నన్ను పెంచుకొన్నారు జానకి నాకన్నా ఏడెనిమిది సంవత్సరాలు పెద్దది. ల

రాఘనయ్యగారు అభ్యుదయ భావాలు కలవారు. అందువలన ఆ రోజుల్లో సాంప్రదాయాలనూ ఛాందసులనూ ్రోసిపుచ్చి జానకిని పారుగూరి హైస్కూల్లో చేర్పించారు. అంతేకాక స్కూలుకు పోవటానికి ఆమెకు ఓ సైకిలు కూడా కొనిచ్చారు ఆ రోజుల్లో ఆడపిల్లలను చదివించటం అందునా సైకిలు త్రొక్కించటం గొప్ప పాహసిక చర్యలు.

జానకి చాలా చురుకైనది (ప్రతి విషయాన్ని క్షుఖ్మంగా పరిశీలించటం నేర్చుకొంది. హైస్కూలు సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లోనూ ఆటపాటల్లొనూ ముందుండేది హైస్కూల్‌ మేగ్టైన్‌లో గేయాలు వ్రాసేది తండ్రి ప్రోత్సాహంతో నాటకాల్లో వేషాలు వేసేది. రాజకీయ ఆందోళవల్లో పాల్గొనేది ఉపన్యాసాలు యిచ్చేది.

రాఘవయ్యగారు. కూతుర్ని మగరాయుడిలా మార్చివేశాడని ఊరొవాళ్డు చాటుమాటుగా చెప్పుకొనేవారు కొంచెం చనువు వున్నవారు ఆడపిల్లని ఎలా హద్దుల్మ్‌ పెంచాలో రాఘవయ్యగారికి సుద్దులు నేర్పేవారు. ఎవరేమన్నా లక్ష్యపెట్టక, బానకిని ఆయన వాల్తేరులో కాలేజీలో చేర్పించారు జానకి ఎమ్మెస్సీ పూర్తి చేసింది

కాలేజీలో చదువుకొనే రోజుల్లోనే జానకి కొడవటిగంటి శ్రీశ్రీ. తిలక్‌ సోమసుందర్‌ చలం వంటి రచయితల సాహిత్య ప్రభావంలో పడింది ప్రత్యేకించి చలం తన నవలల్లో లేవనెత్తిన (స్త్రీల సమస్యలు అతడు వాటికి చూపించిన పరిష్కారాలపట్ల ఆకర్షితురాలైంది. భవిష్యత్తులో తానుకూడా (ప్రీల సమస్యాపరిష్కారానికి ఉద్యమం నిర్మించాలని తీర్మానించుకొంది పత్రికల్లో గేయాలు (స్త్రీల సమస్యలపై వ్యాసాలు (వ్రాసి పాఠకుల్లో అభ్యుదయ రచయిత్రిగా పేరు సంపాదించుకొంది.

చదువు పూర్తిచేసిన జానకికి కాకినాడలో లెక్సృరరు ఉద్యోగం లభించింది లెక్సరర్‌గా రచయిత్రిగా మహిళా ఉద్యమ కార్యకర్తగా మంచిపేరు పంపాదించుకొత్తకో అదే ఊళ్ళో విప్లవ కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్న డాక్టర్‌ సుధీర్‌తో ఆమెకు పరిచతకిం స్వేచ్చా! నీ వయనం ఎందాక? అ తో

ఏర్పడింది ఆ పరిచయం 'ప్రణయంగామారి పెద్దల అంగీకారంతో యిద్దరూ ఆదర్శ వివాహం +పార్టీపెళ్ళి) చేసుకొన్నారు ఆ రోజుల్లో పార్టీపెళ్ళి చేసుకోవటమనేది గొప్ప విష్ణవకరమైన చర్య వివాహానంతరం జానకి (ప్రజా ఉద్యమాల్లో మరింతగా పాల్గొనేది సుధీర్‌ తన డాక్టర్‌ వృత్తిని మానివేసి విస్లవాన్నే వృత్తిగా స్వీకరించి విప్లవోద్యమంలో పూర్తిగా లీనమయిపోయాడు ఛాందసంతో అభివృద్ది నిరోధకులు ఆ దంపతులను చీదరించుకొన్నా అభ్యుదయ కొముకులూ ప్రజలూ ఆ జంటకు తమ హృదయాల్లో ఓ విశిష్ట స్థానం యిచ్చారు నా చుట్టూ ప్రపంచంలో ఇటువంటి విష్ణవకర పరిణామాలు సంభవిస్తున్నా నేను మామూలు వ్యక్తిగానే మిగిలిపోయాను ఉద్యమంలోకి దూకలేకపోయాను. బహుశా నాలోని పిరికితనం జీవితానికి సెక్యూరిటీ లేకపోవటం నన్ను అచేతనంగా మిగిల్బాలేకే ఆ రోజుల్లో రకరకాల ప్రజాసంఘాల నాయకులూ వివిధ స్థాయిల విప్లవ పార్టీ కార్యకర్తలూ రాత్రింబగళ్ళు జానకక్క యింటికి వచ్చి పోతుండేవారు జానకక్క మీద గౌరవం కొద్దీ వారికవసరమయిన చిన్నా పెద్దా పనులు చేసిపెడుతూ వుండేవాణ్ణి అందువలన ఆ పార్టీ ప్రముఖులతో కూడా నాకు పరిచయాలు ఏర్పడ్డాయి జానకి సుధీర్‌ల దాంపత్యం ఏ పారసొచ్చాలు లేకుండా ఆదర్శవంతంగా సాగిపోతోంది వివాహమైన ఓ సంవత్సరానికి వాళ్ళకి ఓ మగపిల్లాడు పుట్టాడు వాడికి చైతన్య అని సేరుపెట్టారు పీల్లవాడి పుట్టుక అనంతరం ఆ దంపతులు తమ విప్లవ కార్యక్రమాలను మరింత ముమ్మరం చేశారు జానకి రచయితల సంఘంలోనూ పౌరహక్కుల ఉద్యమంలోనూ పనిచేస్తోంది కాలక్రమంలో జొనకి యింటికి వచ్చే ప్రముఖులలో కొందరు ఆమె దాంపత జీవితం గురించి వివరాలు గుచ్చిగుచ్చి ప్రశ్నించేవారు వారు అలా ఎందుకు ప్రల్ళిస్తున్నారో నాకు అర్హమయేదికాదు. నాకు తెల్సినంత వరకూ జానకీ సుధీర్‌ల దాంపత్య జీవితంలో ఏ అపశ్ళతీ విన్సించలేదు ఆదే విషయాన్ని ఆ ప్రముఖులకు చెప్పాను - చైతన్యకు సంవత్సరం నిండింది వాడి భర్త్‌డేకి ఆ దంపతులిద్దరూ వారి పార్టీ వాళ్ళందర్నీ పిలిచి పార్టీలిచ్చారు వారి అన్యోన్యతను పార్టీకి వచ్చిన వాళ్ళంతా మెచ్చుకున్నారు కూడా చైతన్య బర్త్‌డే జరిగిన మూడోరోజున జానకి నన్ను తన గదిలోకి పిల్చి “తమ్మూడూ ఈ నాల్లు నెలలూ హాస్టల్‌లోచేరి నీ చదువు పూర్తిచేయ్‌ నేను ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేశాను ఈ వారంలో హైద్రాబాద్‌కు మకాం మార్చేస్తున్నాను అంది ఈ హరాత్పరిణామానికి విస్తుబోయి తేరుకొన్న నేను ఏం? ఏమైంది? ఉద్యోగం ఎందుకు రాజీనామా చేశావు? హైదరాబాద్‌కు ఎందుకు మకాం మారుస్తున్నావు? అని ప్రశ్నలు గుప్పించాను ఏమీ కాలేదు కావాలనే ఉద్యోగానికి రాజీనామా యిచ్చాను సుధీర్‌ నుండి విడిపోయాను బిశ్వజిత్‌తో సహజీవనం చెయ్యటం కోసం హైద్రాబాద్‌ శర దేశమంటే...

వెళ్తున్నాను అక్కడ మరో ఉద్యోగం చూచుకొంటాను * అంది జానకి చెప్పింది పొరపాటుగా విన్నానేమో అని ముందు అనుకున్నాను కానీ ఆమె చెప్పిన విషయాల లోతు మెల్లగా నాకు అర్థమయింది షాక్‌ నుండి తేరుకొన్న నేను అంటే సుధీర్‌కు విడాకులిచ్చి బిశ్వజిత్‌ను మళ్ళీ పెళ్ళి చేసుకొంటున్నానన్నమాట ఎందుకు? సుధీర్‌ ఏంతప్పు చేశాడు? ఆ బిష్టబిత్‌గాడు నిన్నేదో మాయచేసి వుంటాడు అన్నాను కోపంగా అదేమీకాదు నేను నుధీర్‌ నుండి విడిపోయాను అంటే నీభాషలో విడాకులిచ్చినట్లే లెక్క ఆ విషయం రాత్రి పార్టీవాళ్ళతో ఖరారు చేశాను ఇక పెళ్ళి అనే పదాన్ని నేను అంగీకరించటం లేదు ఎందుకంటే ఆ పదంలో నాకు స్త్రీ బానిసత్వపు ఛాయలు గోచరిస్తున్నాయి అంటువలన నేను మళ్ళీ పెళ్ళి చేసుకోవటల్లేదు నేను బిళ్వజిత్‌తో సహజీవనం మాత్రమే చెయ్యదలచుకొన్నాను ఇక సుధీర్‌ విషయానికొస్తే అతడు ఏ మహాపరాధమూ చెయ్యలేదు అతడు చాలా ఉత్తముడు భార్యగా ఎన్నడూ అతడు నన్ను ఆగౌరవంగా చూడలేదు యింటిపనుల్లోనూ పిల్లవాడి పెంచటంలోనూ అతడే ఎక్కువ బాధ్యత తీసుకొన్నాడు ఇంటి పోషణకయే ఖర్చులు కూడా అతడే భరించాడు అంది.

ఆమె జవాబు చూస్తే వళ్ళు మండుకొచ్చింది 'మరైతే అతడితో తెగతెంపులు ఎందుకు చేసుకొన్నావ్‌? సుధీర్‌కు మించిన సుగుణాలు ఆ బిశ్వజిత్‌ గాడిలో ఏమున్నాయి? నీకేం పిచ్చెక్కలేదు కదా” అన్నాను ఆవేశంగా

వా ఆవేశాన్ని అర్ధం చేసుకున్న జానకి ఓ చిర్నవ్వు నవ్వి “ఈ విషయాల్లో వాటిలోతులు నీకు అర్ధంకావు. ఎందుకంటే ఎన్నడూ నువ్వు యిటువంటి విషయాలు ఆలోచించిన వాడివి కావు అయినా నేను ఈ నిర్ణయం ఎందుకు తీసుకొన్నానో వివరిస్తాను మధ్యలో నన్ను ఆపకు. ఏవైనా అనుమానాలుంటే, ఆఖర్లో అడుగు అంది

రాజకీయాల్లో తిరుగుతున్న జానకక్క సాధారణ విషయాలను కూడా ఉపన్యాసం చెప్పినట్టు చెప్పటం అలవాటు చేసుకొంది

“సరే అన్నట్లు తలూపాను

"సుధీర్‌ నేనూ కల్సి ఒకేపార్టీలో పనిచేస్తున్నా కొన్ని మౌలిక విషయాలపై మా యిద్దరికి పరస్పర విరుద్దాభిప్రాయాలున్నాయి. ప్రత్యేకించి స్త్రీల సమస్యలూ-వాటి పరిష్కారాల విషయంలో మా యిద్దరి అభిప్రాయాలు పరస్పర విరుద్ధంగా వున్నాయి ఇతర సమస్యల మాదిరిగొనే స్త్రీల సమస్య కూడా విష్టవంలో భాగంగా వుండి విప్లవ విజయంతో పరిష్కారమవుతాయని ఆతడు నమ్ముతున్నాడు విష్ణవాన్నుండి స్తీ సమస్యను వేరు చేయరాదంటాడు విష్టవం విజయవంతమయిన దేశాల్లో కూడా స్త్రీల సమస్యలు పరిష్కారం కాలేదు కదా! అందువలన స్త్రీల సమస్యలను విష్ణవ విజయంతో ముడి పెట్టడం అంటే దాటవేయటమే అంటాను అందుకు సుధీర్‌ అంగీకరించడు లెనిన్‌ మావో లాంటి నాయకులు ఈ సందర్భంలో చెప్పిన అంశాలను తిరిగి వల్లిస్తున్నాడు ఆ నాయకులు స్వేచ్చా! నీ పయనం ఎందాక? న!

సహితం పురుషులే కాబట్టి (స్త్రీ సమస్యలు పరిష్కారం కావటం ఇష్టం లేక డొంక తిరుగుడు పరిష్కారం చూపించారు అని నేను భావిస్తున్నాను ఏ సమాజంలోనైనా సరే స్త్రీకి తనకు నచ్చే పురుషుడితో తిరగగల్లిన నచ్చని పురుషుడితో నిడిపోయే స్వేచ్చ కావాలని కోరుకొంటున్నాను ఈ స్వేచ్చకు ఏ రకమైన ఆంక్షలూ, అదుపులూ వుండకూడదు అని అంటాను నేను యిటువంటి స్వేచ్చను అతడు పురుషాహంకారంతో అర్ధం చేసుకోలేక హేళన చేస్తున్నాడు వా జీవిత ఆశయానికి సంబంధించిన సిద్దాంతంపై పూర్తి వ్యతిరేక అభి'ప్రాయమున్న నీక భార్యగా వుండటం వాకిష్టంలేదు అందుకే ఆతడి నుండి విడిపోయాను బిశ్వజిత్‌ నా అభిప్రాయాలతో ఏకీభవిస్తున్నాడు అందుకే అతడితో సహజీవనం చేయటానికి నిర్ణయించు కొన్నాను అంది జానకి తన వివరణను ముగిస్తూ “అభిప్రాయ భేదాలకే విడిపోవాలా? మీ యిద్దరి అభిప్రాయాల్లో ఎవరిదో ఒకరిదే కరెక్టు అయివుండవచ్చు లేదా యిద్దరి అభిప్రాయాలూ తప్టైవుండవచ్చు. అభిప్రాయభేదాలను పార్టీ ముందు చర్చకు పెట్టి పరిష్కరించుకోవచ్చు కదా? అన్నాను నేను “అలాగే చేశాము పార్టీ కమిటీలో వున్నవాళ్ళు మగవాళ్ళు కాదా ఏం? అందుకే వాళ్లు సుధీర్‌ వాదననే బలపర్పారు పురుషాహంకారం ఈ విస్తవకారులనూ ఆవహించింది ఇదంతా చూస్తే స్త్రీకి ప్రధాన శత్రువు పురుషుడే అనే నా ఆలోచన బలపడింది అందువలన స్త్రీ పురుషుల మధ్య వున్నది శత్రుపూరిత వైరుధ్యం ఈ వైరుధ్యాన్ని పరిష్కరించాలంటే స్త్రీకి ఏ ఆదుపూ లేని సళ్ల వుండాలి పితృస్వామిక వ్యవస్థ విధించిన విలువలూ నీతి నియమాల ఆధారంతో ఆలోచించే సుధీర్‌కు ఈ విషయాలు ఎన్నటికీ అర్ధంకావు బిశ్వబిల్‌ ఆ నీతినియమాల విలువలను అధిగమించి చూడటం నేర్చుకొన్నాడు. అందుకే అతడితో సహజీవనం చెయ్యటానికి నిర్ణయించుకున్నాను” అంది జానకి. “అక్కా! నాకు నువ్వన్నట్టుగా సిద్దాంత పరిజ్ఞానం లేని మాట వాస్తవమే కానీ సిద్దాంత విభేదాల కోసం ఉత్తముడయిన సుదీర్‌తో విడిపోయే నీకు బిశ్చజిత్‌తో సిద్దాంత విభేదాలు తలెత్తవని గ్యారంటీ ఏముంది? స్త్రీ, పురుషులిద్దరూ పరస్పరం శత్రువులు అని సిద్దాంతీకరించిన నీవు తిరిగి ఓ పురుషుడి జతనే కోరుకోనటంలోని బౌచిత్యం ఏమిటి? స్త్రీకి తనకు నచ్చిన పురుషుడిలో తిరిగే ఏ అదుపూలేని స్వేచ్చ కావాలంటున్నావు. ఇది ఏ రకమయిన నీతి అవుతుంది? అని ప్రళ్నించాను “పురుషుణ్నే జతగా ఎంచుకొన్నానంటే దాని అర్ధం స్త్రీ పురుషుల మధ్య శతృపూరిత వైరుధ్యం లేదనికాదు ఇతర అవసరాలకోసం యితర సాధనాలను సమకూర్చు కొన్నట్టుగావే బిళ్వజిత్‌ను కూడా ఎంచుకొన్నానన్నమాట బిళ్చజిత్‌తో సైద్ధాంతికంగా కానీ మరో రకంగా కానీ విభేదాలు వస్తే ఆతద్ని వదలివేస్తాను. ఇక నీతి విషయానికొస్తే నీవు ఆలోచించే వైతిక విలువలన్నీ పితృస్వామిక వ్యవస్థ విధించినవే వాటిని నేము గుర్తించటం లేదు ఆ నీతి నియమాల చట్రానికి లోబడి నన్ను జవాబు చెప్పమనటం 'స్రీని కించపరచటంగా భావిస్తాను ఆంది జానకి ఆవేశంగా 42 దేశమంటే:

జానకక్క తర్కానికి జవాబు చెప్పగలిగే మేధస్సు నాకు లేదు ఆమె నిర్ణయాల మంచి చెడులను ఆమె బీవితానుభవాలే నిర్లం.. స్తాయి అని సరిపెట్టుకొన్నాను

తర్వాత వారంలో నేను హాస్టల్లో జేరాను జానకి సామాన్లు సర్దుకొని హైదరాబాద్‌కు మకాం మార్చింది చైతన్యను సుధీరుకు అప్పగించింది “ఎందుకు అలా చేశావ్‌? అని జానకిని ప్రశ్నించారు “పెల్లాడిని తనకివ్వమని సుధీర్‌ కోరాడు. ఈ రూపంలో అయినా అతడికి ఊరట కల్లిద్దామని అంది జానకి

జానకి జవాబును నమ్మలేదు. పిల్హాడి బరువు తగ్గించుకోవటానికి సుధీర్‌కున్న ఆస్ట్రిపాస్తులు పార్టీకి చెందకుండా చైతన్యకు సంక్రమింపచేయటానికి అలా చేపీ వుంటుందని మనసులో అనుకొన్నాను

సుధీర్‌తో విడిపోవటానికి ముందు నుండే బిశ్వజిత్‌తో జానకి అన్నిరకాల సంబంధాలు ఏర్పరచుకొందని తర్వాత కాలంలో తెల్సింది

ఈ షాక్‌కు తట్టుకోలేకో ఏమో సుధీర్‌ ఏల్లాడితోపాటు పంజాబు -చెళ్ళిపోయి అక్కడ పార్టీ పనులు చేసుకొంటున్నాడు

నేను చదువు పూర్తయ్యాక ఉద్యోగం చూచుకొని మద్రాసు వచ్చేశాను

ఆ సంవత్సరంలోనే జానకికీ బిశ్వజిత్‌కూ ఒక ఆడపిల్ల పుట్టింది బగీదిల్‌ జానకిలు హైద్రబాద్‌ నుండి కలకత్తాకు మకాం మార్చారు జావకి మూ (గ్రామంలో వున్న ఆస్ట్రిపాస్తులను అమ్ముకొంది

కలకత్తా వెళ్లిన ఒకటి రెండు సంవత్సరాల దాకా జానకి నాకు అడపాదడపా ఉత్తరాలు వ్రాసింది తర్వాత అవీ మానివేసింది.

ఆమె నుంచి నేరుగా నాకు కమ్యూనికేషన్‌ లేకపోయినా అమెను గురించీ ఆమె నిర్వహించే ఉద్యమాల గురించీ, వార్తాపత్రికలూ రేడియో టీ వీల్లో వచ్చే వార్తలు ద్వారా తెల్సుకొంటూనే వున్నాను. అప్పుడప్పుడు ఆమె వ్రాసిన గేయాలు వ్యాసాలూ పత్రికల్లో చదువుతూనే వున్నాను

మహిళా ఉద్యమ నాయకురాలిగా జానకి దేశంలో మంచిపేరు ప్రతిష్టలు సంపాదించింది అంతర్జాతీయ మహిళా సంవత్సర సందర్భంగా, భారతదేశ ప్రతినిధిగా ఆమె విదేశాలు తిరిగి వచ్చింది మహిళా సంక్షేమం కోసం పాటుపడుతున్నందుకు ఆమెకు (ప్రభుత్వం ఈ మధ్య పద్మశ్రీ, అవార్డు ఇచ్చి సత్కరించింది.

మొన్న మొన్నటి దాదర్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌ ఘటనపై దేశవ్యాపితంగా జానకి నాయకత్వంలో ఆందోళనలు నిర్వహింపబడ్డాయి

అటువంటి మహాన్యక్తికి ఈ రోజు నాతో అవుసరం ఏర్పడటం నాకు ఆళ్ళర్యంగానే వుంది.

శషేకుషు

స్వేచ్చా నీ వయనం ఎందాక? అణా వనితా

ఇంటి ముందు టాక్సీ దిగేటప్పటికి జానకక్కే ఎదురయింది ఎక్కడికో బయల్దేరింది కాబోలు మనిషి కొంచెం కావెక్కింది తల అక్కడక్కడా తెల్లబడింది మనిషిలో హుందాతనం కానవస్తోంది పరిశీలనగా చూస్తే కళ్ళలో బేలతనం నిగూఢంగా కన్పిస్తుంది ఎ “రా! రో! ప్రయాణం సాఫీగానే సొగిందిగా తమ్ముడూ? అంది పలకరింపుగా “ఆ అదృష్టవశాత్తూ రైల్లో సీటు దొరికింది స్టేషన్‌ నుంచి టాక్సీవాడు కూడా ఏ గొడవ లేకుండా తీసుకొచ్చాడు అన్నాను. ఇంట్లోకి నడుస్తూ “సరే కూర్చో కాఫీ తీసుకొస్తాను అని కిచెన్‌లోకి వెళ్ళింది ఇల్లంతా పరికించి చూశాను చాలా నీట్‌గా వుంది జానకి స్థాయికి తగ్గట్టుగానే ఇల్లు ఆలంకరింపబడి వుందనిపించింది వేరే రాష్ట్రంలో అదీ కలకత్తా మహానగరంలోణి స్వంత యిల్లు ఏర్పాటు చేసుకోగల్లిన జావకక్క సామర్థ్యాన్ని మనస్సులో మెచ్చుకోకుండా వుండలేకపోయాను “కాఫీ తీసుకో తర్వాత తీరిగ్గా ఆలోచిద్దువుగాని అంటూ జానకక్క కాఫీ అందించింది, అద్బరే ఏమిటి? యింత హరాత్తుగా రమ్మని రాశావు? ఏం జరిగింది? అని అడిగాను “అవన్నీ తీరిగ్గా సాయం(త్రం మాట్లాడుకొందాం అందాకా రెస్టు తీసుకో ఈలోగా నేను నా పని పూర్తి చేసుకొని తొందరగా వచ్చేస్తాను ఆంటూ వెళ్ళిపోయింది ఏదో కొంప మునిగినట్టు అర్జెంటుగా రమ్మని తీరా తాపీగా సాయంత్రం మాట్లాడుకొందామంటుందేమిటి చెప్మా చిత్రం అనుకొని స్నానానికుప(క్రమించాను సాయంత్రం ఐదింటికల్లా తిరిగొచ్చింది "మర్చిపోయేను మీ అమ్మాయి కనబడదేమిటి? అని ప్రర్నించాను ఈ ప్రశ్నతో గంభీరంగా మారిపోయిన జానకి ఆమె విషయం మాట్లాడుదామనే నిన్ను పిల్చింది అని చెప్పి లోపలికిపోయి బట్టలు మార్చుకొని, వచ్చినా ముందు కూర్చుంది “కల్పన ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌ రిపోర్టరుగా ఢిల్లీలో పనిచేస్తోంది ఆమె కూడానా భావాలలోనే పెరిగింది ఆమె ఢిల్లీశాఖ మహిళావిమోచనా సంస్థకు కార్యదర్శిగా కూడా వుంటోంది రిపోర్టర్‌గా మంచిపేరు తెచ్చుకొంది (ప్రస్తుతం కల్పన ఈ ప్రాంతంలోనే వుంది దుర్గాపూర్‌లో మా సంస్థ మహాసభలను కవర్‌ చేయటానికి అక్కడకు వెళ్ళింది రేపు సాయంత్రానికి తిరిగి రావచ్చు అని కూతుర్ని గురించిన వివరాలు చెప్పుకుపోయింది “మరి బిశ్ళజిత్‌ ఏం చేస్తున్నారు? అన్నాను జానకి ఓ నిట్టూర్పు విడుస్తూ, “ఆదో కధ ఏడెనిమిది సంవత్సరాల [క్రితం వాళ్ళాఫీసులో కంప్యూటర్జు ఇన్‌స్టాల్‌ చేయడం కోసం ఓ అమెరికా అమ్మాయి వచ్చింది బిశ్వజితకూ ఆమెకూ మనసులు కలశాయట కక్ష దేశమంటే...

అందుకోసం అతడు ఉద్యోగం మానేసి ఆమెతో అమెరికా వెళ్ళిపోయాడు అంది లతిసాధారణమైన విషయం చెప్పినట్టుగా

“మరి నువ్వెవ్వరితో నవాజీవనం చేన్తున్నావ్‌? అని జానకిని (ప్రశ్నించలేకపోయాను పురుషద్వేషిగా మారిన జానకక్క తిరిగి ఆటువంటి ఎక్స్‌ పెరిమెంట్‌' చేసి వుండదు అనుకొన్నాను

నా మనస్సులోని ఆలోచన పసిగట్టిందో ఏమో? “నువ్వు మవునంగా వున్నా నీ ఆలోచనను అర్హం చేసుకోగలను ప్రస్తుతం కలకత్తా యూనివర్శిో రీడర్‌గా పనిచేస్తున్న శౌతమ్‌ ముఖర్జీ అనే యువకుడితో సహజీవనం చేస్తున్నాను ఈపూట ఆతడు రావచ్చు మంచి గాయకుడు వస్తే అతడి పాటలు విందాంలే అంది

జానకి అక్కను ధైర్యవంతురాలనాలో బరితెగించిందనాలో నాకు అర్ధం కాక మవునంగా వుండిపోయాను

“ఏం? అలా మవునంగా వున్నావు” జొనకక్క ఎంత బరితెగించిందిరా! అనుకొంటున్నావా? అంది

మనసులోని ఆలోచనలను ధైర్యంగా చెప్పలేని నేను “కాదు నీ వ్యక్తిత్వాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకోవాలి? అని ఆలోచిస్తున్నాను అన్నాను

నా వ్యక్తిత్వ విశ్లేషణ తర్వాత చేయొచ్చుకానీ ముందు ఆసలు విషయం విను"

అంటూ సంభాషణ కొనసాగించింది

“కల్పనకు తనతోపాటు టైమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియాలో రిపోర్టర్‌గా పనిచేస్తున్న కుర్రాడు అన్ని విధాలా నచ్చేడట అతడితో సహజీవనం కొనసాగించటానికి నిర్ణయించుకొంది *

'మంచిదేకదా నీకూ ఆడపిల్ల బాధ్యత తహ్టుతుంది అన్నాను “అంతా సక్రమంగా వుంటే నువ్వు చెప్పినట్టుగా మంచిదే కావి దురదృష్టవశాత్తూ కధ అడ్గం తిరిగింది ఆ రిపోర్టర్‌ కుర్రాడు మరెన్వరో కాదు మన వైతన్య అంది గుండెల్లొని బాధనూ వచ్చేకన్నీటినీ బలవంతంగా ఆపుకొంటూ

వెత్తిమీద పిడుగు పడ్డట్టయింది నాకు అవాక్కయ్యాను గతంలో జావకక్య అన్నట్టు నాకు ఆమె పిద్దాంతాలూ వాటిలోతులూ తెలియవు తొందరపడి ఏం కామెం: చేస్తే ఏమంటుందో అనే భయంతో మవునంగా వున్నాను నా పరిస్థితిని అర్ధం చేసుకొన్నట్టుంది “ఇందులో పెద్దగా ఆలోచించటానికి ఏముంది? కల్గున చైతన్యలు స్వయానా అన్నా చెల్లెళ్ళు. వీరి కలయికమ ఏ రకంగానూ అంగీకరించలేము అందుకే నిన్ను పిలిచింది అంది జానకి

“ఈ విషయాన్ని కల్పనకు చెప్పకపోయావా? అర్ధం చేసుకొని తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకొనేది ఆనా“ “వేను అలా చెయ్యలేదని ఎందుకనుకొంటున్నావ్‌? ఆమెకు అంతా వివరించాను అయినా ప్రయోజనంలేదు తామిద్దరూ ఒకే తల్లికి పుట్టిన స్వేచ్చా! నీ పయనం ఎందాక? క్‌

బిడ్డలయినా తండ్రులు వేరుకదా అని కల్పన వాదిస్తుంది 'ఆదిమ సమాజంలో తల్లీ కొడుకులు తండ్రి కూతుళ్ళు, అన్నా చెల్లెళ్ళ మధ్య సంబంధాలుండబట్టే కదా మానవ జాతి వృద్ది పొందింద ని తర్కిస్తుంది 'క్రియోసాత్ర తన స్వంత సోదరులను ఒకరిని మార్చి మరొకరిని వివాహమాడలేదా? అని ప్రశ్నిస్తుంది "సైన్సు (ప్రకారం చూచినా బలహీనపడతారు తప్ప మరేం అవదు కావాలంటే గర్భధారణ జరగకుండా జా([గ్రత్త్రపడతాను అని వాదిస్తుంది కాదు కూడదు అంటే నువ్వు కూడా పితృస్వామిక వ్యవస్థ విధించిన నీతినియమాల పరిధిలోనే ఆలోచిస్తున్నావు కదా అని నన్ను నిందిస్తోంది ఆరు నూరైనా తన నిర్ణయాన్ని మార్చుకోనంటోంది అవి బేలగా చూచింది జానకక్క.

“కల్పన మొండికెత్తినా సుధీర్‌కో చైతన్యకో ఈ విషయం చెప్పి జరగబోయే ఘోరాన్ని ఆపొచ్చుగా అన్నాను “అందుకే నిన్ను ఏలిపించింది నేను డైరెక్టరుగా సురీర్‌తో మాట్లాడను తప్పు చేసిన పసిపిల్లలా అతడి ముందు చేతులు , ని నుంచోలేను స్త్రీ స్వేచ్చపై నేము ముందుకు తీసుకువచ్చిన వాదనలనూ వని ఆ రోజుల్లోనే సురీర్‌ నిశితంగా విమర్శించాడు నేను కోరుకొనేది స్త్రీ స్తే కాదనీ విశ్చంఖలత్వమనీ తేల్చిపారేశాడు నేనుకోరే స్త్రీ స్వేచ్చకూ వ్యభిచారానికీ పెద్ద డా ఏమీ లేదన్నాడు పేతృస్వామిక న్యవస్తలోనైనా మాతృస్వామిక వ్యవస్థలోనయినా స్త, పురుషుల జంట మధ్య ఉత్పన్నమయ్యే ప్రతీ సమస్యకూ విడిపోవటమే పరిష్కారం కాదన్నాడు పురుషులకు ఒక రకమైన స్త్రీలకు మరో రకమైన నీతిని బోధించేవారిని మాత్రమే పురుషాహంకారులుగా పరిగణించమన్నాడు పురుషులు చెబుతున్నారనే కారణాన్నిబట్టే వారు చెప్పే నీతి నియమాలు స్త్రీల ప్రయోజనాలకు వ్యతిరేకంగా వుంటాయని నిర్ధారించటం తప్పు అన్నాడు స్త్రీ పురుషుల మధ్య సఖ్యత అనేది ప్రకృతి ఏర్పరిచిన అవసరం కాబట్టి వారిద్దరి మధ్య శతృపూరిత వైరుధ్యం లేదన్నాడు నేను నా ఆలోచనల్లో పెడత్రోవ పట్టానన్నాడు అని ఓ నిమిషం అగి తిరిగి యాదృచ్చికంగా కల్పన మూలంగా ఇటువంటి సమస్య (ప్రస్తుతం నాకే ఎదురైనా ముందుకాలంలో నేను ప్రవచించిన ఆదుపులేని (స్త్రీ సా సిద్దాంతం సమాజంలో సృష్టించబోయే వికృత రూపాలను ఇప్పుడిప్పుడే అర్ధం సుక్షంటున్నాను అయినా నా ఓటమిని సుధీర్‌ ముందు ఆంగీకరించటానికి నాకు యిష్టం లేదు అందుకే నువ్వు వెళ్ళి సుధీర్‌తో మాట్లాడి జరుగబోయే ఘోరాన్ని ఆపీంచు అంటూ సుధీర్‌ అడ్రసు కాగితాన్ని నా ముందుకు 'ోసింది జానకి

ఎంతెదిగినా మధ్యతరగతి అహంకారాన్ని చంపుకోలేని జానకక్కను చూస్తే నాకు జాలేసింది.

కార్యోన్ముఖుణ్నయి సుధీర్‌ను వెతుక్కుంటూ బయలుదేరాను.

(ఆం(దవ్రదేళ్‌ రోడ్‌ రవూణా సాంన్కృతికోత్పువ నంచికో సౌజన్యంతో)

టీ = విద్రీల్‌ 199! జ్‌ దేశమంటే.

నుసీదు సానురం

= దాదావోయాత్‌

[ఆది కళ్ళువిప్పి చూసేసరికి దాని చిన్ని గుండెలో కలిగిన మొట్టమొదటి భావం భయం

రోజూ తెల్లారురూమున మైకులో వినిపించే (ప్రార్ధనాహ్వానం దానిమటుకు

చానికి అలారం టైంపీసు మోతలాంటిది అదారోజా దాన్ని మేలుకొలపలేదు ఆది లేచే

వేళకే దాని (ఫెండ్పంతా లేచి కోలాహలం చేస్తున్నాయ్‌ చివరికి రోజూ బద్దకంగా నిద్రలేచే

దాని జతపావురం కూడా దానికంటే ముందే లేచి తాపీగా గట్కుం గట్కు౦ అనే శబ్దాలు చేస్తోంది

సరిగ్గా వారంరోజుల క్రితం ఆ మగ పొవురంతో దానికి జతకలిసింది

అంతకుముందు మరో మగ పావురం దానికి జోడీగా వుండేది ఆయితే ఆర్నెల్లపాటు

తనతో జిల్పాగా కాపురం చేశాక ఆ మగపావురం మరో ఆడపావురంతో చక్కా లేచిపోయింది.

ఆ మగపావురం లేచిపోయి(నోజున దీనికి జీవితం మీదే విరక్తి పుట్టింది మసీదు కొలనులో దూకుదామా లేక ఆత్మహత్య చేసుకోవడానికి వేటగాడి వలలో చిక్కిపోదామా అనాలోచించింది తను చిక్కితే చాలు ఎంచక్కా నిప్పుల మీద కాల్చుకుతింటానికో కు(ర్రకుంక సిద్ధంగా వున్నాడు రెండు మూడుసార్లు వాడు దొంగచాటుగా మసీదులోకొచ్చి తవని పట్టుకుపోవడానికి ప్లాను వేశాడుగానీ తనే వాడికి టస్పా యిచ్చేసి అందకుండా యొెగిరిపోయింది

అయితే బాగా ఆలోచించిన మీదట ఆత్మహత్య చేసుకోవడం దానికి శుద్ద దండగవిపించింది ఛీ ఆది మగబుద్ది చూపించి మరో పావురంతో యొగిరిపోయినంత మా(త్రాన తవెందుకు బేలగా ఆత్మహత్య చేసుకోవాలి? తనూ మరోబోడీ వెతుక్కుంటుంది.

ఆ ఆలోచన పుడుతూనే అంతవరకూ ఆ లేచిపోయిన మగపావురం కోసం అంగలారుస్తూ చెట్టూపుట్టా పట్టుకుతిరిగిందల్హా ఆది ఆ వెతుకులాట మానేసి తిన్నగా మసీదు పావురం అంకాల. 47

మసీదు గోపురం మీదికి యెగిరిపోయింది ఆ మసీదు గోపురం మీద దానికి ఒకటి కాదు శెండు మగపావురాలు కనిపించాయి తన మచ్చలేని తెల్లరంగు చూసి అవి 3ండూ కళ్లు తిరిగి బోల్తాపడబోయి నిలదొక్కుకున్నాయి తనేమో ఆ రెండింట్లో దేంతోనైనా సరే జతకట్టడానికి సంసిద్దత వ్యక్తంచేస్తూ నునులేత సిగ్గుతో ఓసారి అందమైన నల్లని కళ్ళు రెపరెపలాడించి వాటితోపాటు రెక్కలు కూడా నైస్‌గా టపటపలాడించింది ఒక్క వారలో రెండు కత్తులు ఇమడవు గదా ఆ రెండు మగపావురాలూ తనకోసం మసీదు గోపురం మీదే బరిలోకి దూకాయి పావుగంటసేపు ఆ రెంటిమధ్యా హోరాహోరీ పోరాటం జరిగింది చివరికి యీకలన్నీ వూడగొట్టుకుని భంగపాయుతో & మగపొవురం పలాయనం చిత్తగించింది గెలిచిన మగపావురం విజయగర్వంతో తోక నిక్కబెట్టుకుంటూ రెక్కలాడించి తనని దగ్గరికి రమ్మన్నట్టుగా చూసింది. తషేమో బోలెడు సిగ్గుపడిపోతూ నెమ్మది నెమ్మదిగా పక్కకు జరిగి దాని సరసన వెళ్ళి కూచుంది. అది సగర్వంగా ఓసారి తలపైకెగరేసి ముక్కుతో తన మెడరాస్తూ ప్రేమ ప్రకటించింది అది మొదలు తను దాంతో కలిసి మసీదు ఆవరణంతా ఆనంద విహారాలు పొగించింది మసీదు కొలను పక్కన కాసేపూ అదే ఆవరణలో వున్న మగ్ప్చిరాల మీద కాసేపూ అక్కళల్లై వేరువలోనే వున్న చార్మినార్‌ మీద కాసేపూ (ప్రేమలో గడిపేసింది అయితే రెండుమూడు రోజులు గడిచాక తనకి ఆ మగపావురంలో వున్న లోపాలన్నీ బాగా తెలిసిపోయాయి. దాన్లో అన్నింటికన్నా పెద్దలోపం ఏవిటంటే అన్ని విషయాలకీ బద్దకం పొద్దున్నే నిద్రలేవడం దగ్గర్నుంచీ తిండిగింజలు సంపాదించుకోవడం నరకూ దానికి అంతా బద్ధకమే అయితే తనతో శృంగారం చేయడానికి మాత్రం ఎక్కడలేని హుషారు పుట్టుకొచ్చేస్తుంది వారం రోజులకే దాని బద్ధకంతో తనకు మొహం మొత్తింది సమయం చూసుకుని ముక్కుతో దాని నెత్తిమీద గట్టిగా యిచ్చుకుందామా అనాలోచిస్తుండగానే అనుకోకుండా ఈ వుపద్రవం జరిగిపోయింది రోజూ మోగే లౌడ్‌ స్పీకర్లు ఆ రోజు మోగలేదు! అది నెమ్మదిగా తన గూట్టోంచి బయటికొచ్చి భయం భయంగా ఓసారి అటూ యిటూ చూసింది తన జత పావురం యెదురుగానే కనిపించేసరికి ఎగురుకుంటూ వెళ్ళి లౌడ్‌స్పేకర్లు మోగకపోవడానికి కాఠణం ఏమిటన్నట్టు ప్రశ్నార్ధకంగా మొహం పెట్టింది అయితే దాని జతపావురం, ఈరోజు నీకంటే నేనే ముందు లేచాను చూశావా? అన్నట్టు గీరగా మొహం పెట్టిందే తప్ప తన కళ్ళలోని భయాన్ని మాత్రం పట్టించుకోలేదు ఇలా లాభం లేదనుకొని అది తిన్నగా లౌడ్‌స్పీకర్ల దగ్గరికి యెగురుకుంటూ వెళ్ళింది అమ్మయ్య లౌడ్‌స్పేకర్లకేం కాలేదు అవి వుండాల్సిన చోటే వున్నాయ్‌ అయితే పొద్దునే ఆవి మామూలుగా యెందుకు మోగలేదో దానికర్థం కాలేదు అది ఓ లౌడ్‌స్పీకర్‌ దగ్గర్నుంచి మరో లౌడ్‌స్పీకర్‌ దగ్గరికి ఎగుర్తూ ముక్కుతో ఒకటి రెండుసార్జు వాటిని తట్టి 4కి దేశమంటే.

చూసింది ! ఒ్పటికీ యేమీ అర్ధం కాలేదు. రోజూ జరగాల్సినవి టైం ప్రకారం జరక్కపోతే దానికి చాలా భయం వేస్తుంది. ఇప్పడు కూడా అలాగే దాని మనసేదో కీడు శంకించడంతో ఓ లౌడ్‌స్పేకర్‌ పక్కన దిగులుగా కూర్చుండిపోయింది. తరతరాల నుంచీ దాని వంశానికి మక్కా మసీదులోని పావురాయిగూళ్ళలోనే నివాసం తన వయసెంతో దానికి తెలీదుగానీ గుడ్డు పగలగొట్టుకుని బైటికొచ్చింది మొదలు అదెన్నడూ ఆ లౌడ్‌స్పీకర్టు మూగపోవడం చూడలేదు ఏదో ఉప(ద్రవమే ముంచుకొచ్చింది లేకపోతే ఈ లౌడీస్పీకర్డు వున్నట్టుండి దేనికి మూగవోతాయి? అది యెండ బాగా నెత్తిమీదికొచ్చేంత వరకూ అలాగే దిగులుగా కూచుండిపోయింది నెమ్మదిగా దానికి ఆకలిదప్పులు రెండూ (ప్రారంభమైపోయాయి. ఇక లౌడ్‌స్పేకర్ల గురించి ఆలోచన మానేసి కడుపాత్రంతో రెక్కలాడించుకుంటూ మసీదు కొలమ దగ్గర దిగింది. అక్కడికి దిగి వెళ్ళేసరికి దానికి మరో విడ్డూరం యెదురైంది. దానితోటి పావురాలన్నీ అప్పటికే ఆందోళనగా కొలను మీద యెగురుతున్నాయి ఆ ఆందోళనకు కారణం తెలుసుకోవడానికి దానికి క్షణం పట్టలేదు మసీదు ఆవరణలో మానవమా(త్రులన్నవాడు లేడు! చాలా విశాలమైన ఆవరణ అది ఆ ఆవరణలో వుండే పావురాల వైభవమే వైభవం హాయిగా ఎగరడానికి కావల్సినంత ప్టలం ఆకలిదప్పులకు కటకటలాడాల్సిన అవసరం యెప్పుడూ లేదు ఆ మసీదు చూడ్డానికొచ్చే జనం తమకు మేత వేస్తూనే వుంటారు ఇక దప్పిక తీర్చుకోవడానికి కొలనులో కావల్సినంత నీరు. ఈరోజెందుచేతనో ఒక్క మానవ మాత్రుడు కూడా లోనికి రాలేదు! అంటే యీ రోజు తమకింక తిండిగింజలు దొరకవన్నమాట। తిండిగింజల గురించి ఆలోచించడానికి ముందు దప్పిక తీర్చుకోవాలి అది నేరుగా కొలను దగ్గరకెళ్ళి కడుపునిండా నీళ్ళు తాగింది. నీళ్ళతో తాత్కాలికంగా కడుపు విండేసరికి కొలను గట్టున కూచుని ఆ రోజున జనమెందుకు రాలేదో ఆలోచనలో పడింది యేవిటో ఈ రోజంతా విపరీతంగానే వుంది! మొదట లౌడ్‌ప్పేకర్లు మోగలేడు యిప్పుడు జనం తమకు తిండిగింజలేయడానికి రాలేదు యేం జరుగుతోంది? ఆ ప్రశ్నకు సమాధానం తెలీక చివరికి బద్దకస్వామి అయిన తన జతపావురం కూడా కంగారుపడిపోతోంది. యెందుకిలా జరుగుతోందో తెలును కోవడానికి మసీదు (ప్రహరీగోడ మీదికి యెగురుకుంటూ వెళ్ళింది తను మసీదు పావురం అవవానాణనానకవనననననననతా

ఈసారి అది పూర్తిగా తికమకపడిపోయింది మసీదు వెలుపల రోడ్డుమీద కూడొ ఒక్క మానవమా(త్రుడు మాడా కనిపించలేదు ఆది చూస్తూనే దానికి కడుపులో యేదో ఖాళీ యేర్చడినట్లయి యింక కుదురుగా కూచోలేక ఒకేసారి ఆకాశంలో కెగిరింది యెదురుగా చార్మినార్‌ నాలుగుకొమ్ముల భూతంలా కనిపించింది అది ఆ నాలుగు కొమ్ముల్లో ఓ కొమ్ము మీదికెగిరి కూచుంది అంతెత్తు నుంచి ఆ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలన్నీ దానికి స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయ్‌ రోజూ జనసముద్రంలో మునకలు వేసే చార్మినార్‌ ప్రాంతం నలువైపులా పూర్తిగా బోసిపోయింది ఆంగళ్ళన్నీ మూసేసి వున్నాయ్‌ పీరుల్లో జనం తిరగడంలేదు చేతుల్లో తుపాకులు పట్టుకుని అక్కడ గస్తీకాస్తున్న పోలీసు దళాలు మాత్రం దానికి కనిపించాయి వాళ్ళంతా యెవరో తెలుసుకోగల జ్ఞానమైతే దానికి లేదుగానీ వాము రోజూ తనకు కనిపించే సామావ్య జనం మాత్రం కాదని అది అర్ధం చేసుకోగలిగింది దాని మనసులో రకరకాల భయాందోళనలు మెదిలాయి ఇక్కడి జనమంతా ఒకేసారి యెలా మాయమైపోయారు? ఎక్కడికి మాయమైపోయారు? అక్కడి భయంకరమైన నిళ్ళబ్దం చూసి దానికి అంతులేని బెదురుపుట్టుకొచ్చింది జనమంతా మాయమై గప్‌చిప్‌గా వున్న ఆ కూడలిలో ఒంటిగా ఆకాశాన్నంటుతూ విలబడ్డ చారి గినార్‌. నిజంగానే నాలుగు కొమ్ముల భూతంలా వుంది అదింక చార్మినార్‌ మీదెక్కువసేపు కూచోలేక మళ్ళీ యెగురుకుంటూ వెళ్ళి తన తోటి పావురాల మధ్య వాలిపోయింది అస్మటికే అక్కడి పావురాల పరిస్థితి దయనీయంగా తయారైంది యెప్పుడూ తిండీగింజలకోసం కష్టపడాల్సిన అవసరం రాకపోవడంవల్ల (ప్రస్తుతం అవి సామాన్యుల తిరుగుబాటుకు గురైన భూస్వాముల్లా వున్నాయ్‌ యేం చెయ్యాలో తోచక చకచకా మెడతిప్పుతూ ్రతి పావురం ఆందోళన కనబరుస్తోంది అది తన జతపావురం దగ్గరికివెళ్ళి దిక్కులేనట్టు నలువైపులా దీనంగా చూస్తూ నిలబడింది దాని జతపావురం ఆకలికి తట్టుకోలేక తింటానికేవైనా దొరుకుతుందేమోనని నేలమీద అటూ యిటూ చూస్తోంది నేలంతా శుభ్రంగా తుడిచేసినట్టుంది. కాసేపటి తర్వాత వాటిలో ఒక్కోటీ ఒక్కోటీ ఆకాశంలోకెగరనారంభించాయ్‌ తను చూస్తుండగానే తన జతపావురం కూడా వాటితోపాటు ఆకాళంలో కెగిరిపోయింది :; యెగిరే ముందు తన జతపావురం కనీసం మొహమాటానిక్రైనా ఓసారి తనకేసి చూడకపోవటంతో తనకు ఆత్మాభిమానం దెబ్బతినేసింది ఛు యీ మగజాతంతా యింతే తమ స్వార్థం తాము చూసుకుంటారు తప్ప పెళ్ళామనేది వుందన్న ఆలోచన కూడే వాళ్ళకు రాదు తనే పిచ్చిద్ధి తన మొగుడు తిండిగింజలేరుకోవడానికి 5€ - అకక లఅకాకాాలకాకా కాలాల రాానకకా. దేశమంటే...

బద్దకించినప్పుడు తను యొన్నిసార్హు దానిచుట్టూ యెగిరి తనతోపాటు దిగిరమ్మని రెక్కలాడించి హెచ్చరించలేదు ఇప్పుడేమో ఆది తనని ఎట్టించుకోకుండా దాని మానాన అది యెగిరిపోయింది ఇంకెప్పుడూ దాన్తో జతకట్టగూడదు

మొగుడి మీద కోపంతో అది చాలాసేపటి వరకూ కొలను గట్టున ముభావంగా కూచుండిపోయింది మళ్ళీ తల తిప్పి చూసేసరికి చుట్టుపక్కల ఒక్కపావురం కూడా దానికి కరిసించలేదు.

అది విరక్తిగా తల పంకించింది ఈ లోకంలో యెవరికి యెవరు తోడు? యెవరి కడుపాత్రం గురించి వాళ్ళాలోచించాల్సిందే కష్టాల్లో మరాకరెవరూ జతకు రారు మొగుడి మీద మంటతో భోజనం మానుకుంటే కాలేది తన కడుపేగానీ వాడి కడుపుకాదు వాడికేం తన గురించి ఆలోచన లేకుండా జల్సాగా తిని తిరుగుతాడు

అది నెమ్మదిగా యెగురుకుంటూ వెళ్ళి మసీదు (ప్రహరీ గోడమీద వాలింది గేటు దగ్గర కొందరు పోలీసులు తుపాకుల్లో కాపలా కాస్తున్నారు గేటు మూసివుంది వాళ్ళలో యెవరైనా తనకు తిండిగింజలు విసరకపోతారా అనే ఆశతో అది కొద్దిసేపు అక్కడే కూచుండిపోయింది అయితే వాళ్ళలో ఆ లక్షణాలు యే కోశానా కనబడకపోవడంతో మరోసారి తలపంకించి యిక లాభంలేదనుకుంటూ హువ్‌మంటూ ఆకాశంలో వె%రిపోయిగిది

దానికా అనుభవం కొత్త యెప్పుడైనా సరదాగా షీకారుకెళ్ళడమే తప్ప యిలా తిండిగింజల కోసం పొట్టచేత బట్టుకొని ఆకాశ వీధిలో పడాల్సిన ఖర్మ తనకెప్పుడూ కలగలేదు

చూపులన్నీ నేలమీద పరిచి తిండిగింజలకోసం చూస్తూ అది చాలాదూరం యెగిరింది ఒక యింటికప్పుమీద నుంచి మరో యింటి కప్పు మీద వాలుతూ బిచ్చగత్తెలా తిరిగింది అదేం ఖర్మో దానికి తిండిగింజలు దొరక్కపోగా వీధుల్లో ఒక్క నరమానవుడు కూడా దర్శనమివ్వలేదు ఆయితే చాలాచోట్ల పోలీసులు మాత్రం తుపాకులు పట్టుకుమండడం మాత్రం కనిపించింది వాళ్ళలో యెవరూ తనకు తిండిగింజలు వేయరవి ముందే నిర్ణయం చేసుకోవడంతో ఆది వాళ్ళున్న చోట యెక్కడా ఆగలేదు

అలా యెగరగా యెగరగా చివరికోచోట దానికి బోలెడు మంది జనం కనిపించడంతో (ప్రాణాలు లేచి వచ్చాయ్‌ అమ్మయ్య ఇంక తనకు తిండిగింజలు దొరికినట్టే!

అయితే త్వరలోనే దాని ఆశ నిరాశగా మారిపోయింది ఆ జనంలో యెవ్వరూ తనకు తిండిపెట్టే మూడ్‌లో లేరు రెండు గుంపులుగా విడిపోయి ఒకళ్ళతో ఒకళ్ళు యుద్ధం చేస్తున్నారు కొందరు రాళ్ళు విసురుతుంటే..తొంజరూవ్యాక్మ్షబ్లు సీసాలు వ!

నా భామ న పనా ల్‌ | | / స సు ఇ

గీసి అవైపు మునివేళ్ళతో సంధించి కొడుతున్నారు ఆ అగ్గిపుల్లలు వెళ్ళిపడుతూనే భగ్గున నలువైపులా మంటలు కమ్ముకుంటున్నాయి. పసిపిల్లలు ఆడవాళ్ళూ, ముసలివాళ్ళూ హాహాకారాలు చేసుకుంటూ దిక్కుతోచవట్ట నలువైపులా పరిగెడుతున్నారు. కేకలు! పెడబొబ్బలు! ఏడుపులు! గందరగోళం! భయంకరమైన గందరగోళం! ఆ అలజడి అంతా చూస్తూనే దానికి గుండె కంపించిపోయింది. ఒక్కక్షణం కూడా ఆక్కడ నిలువకుండా మళ్ళీ యెగిరిపోయింది ఆ రోజంతా అది పస్తులుండిపోవలసివచ్చింది చీకటి పడబోతోంది ఆ మసక చీకట్లో యెక్కడికి వెళ్ళాలో తోచక ఓ చిన్న గోపురానికున్న గూట్లో ఆ రాత్రికి తలదాచుకుంది మసీదు పావురం గుడికొచ్చిందేమని దాన్నెవరూ ఆక్షేసించలేదు దేవుడికి సకల ప్రాణులూ సమానమో కాదో ఆ దేవుడీకే తెలుసుగొనీ దానికి మూత్రం గుడిగోపురం మసీదు మినారూ చర్చి శిఖరం అన్నీ ఒక్కటే వాటికోసం కొట్టుకుచచ్చేటన్ని తెలివితేటలు మనుషులకు మల్లే దానికి లేవు ఆ రాత్రంతా దానికి కాళరాత్రిగానే గడిచింది కన్ను మూతబడుతున్న క్షణంలో దూరం నుంచి యెక్కడో భయంకరమైన కేకలూ ఆర్తనాదాలూ వినిపిస్తాయి అంతలోనే మరోవైపున మంటలు భగ్గున లేస్తాయి అవన్నీ చూసి అది గజగజా వణికిపోతూ గూట్లో మరింత లోపలికి ముడుచుకుపోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంది యెలాగో తెల్లవారింది తూర్పు కిరణాలు సోకుతూనే అది మెల్లగా గూట్లోంచి బయటికొచ్చింది ఓసారి బిక్కుబిక్కుమంటూ చుట్టూ చూసింది యెక్కడా యెలాంటి కేకలూ వినిపించడం లేదు ఆ (ప్రదేశమంతా పూర్తిగా నిర్మానుష్యమైపోయింది. తోటి పావురాల కోసం మనసు అప్పటికే అంగలార్భనారంభించింది తన జతపావురం చేసిన తప్పిదాన్ని యెప్పుడో క్షమించేసింది వాటికోసం వెతుక్కుంటూ అక్కడ్నించి బయళ్లేరింది. అయితే దానికి తోటిపావురాలు యెక్కడా కనిపించలేదు వెతికినంతసేపు వాటికోసం వెతికి చివరికి ఓ చెట్టు మీద వాలింది ఆకస్మాత్తుగా దానికి బోలెడు దిగులు ముంచుకొచ్చేసింది దిగుల్తోపాటు ఆశ్చర్యం కూడా వేసింది. 52 దేశమంటే...

యేవైంది యీ పొడు మనుషులకి? హరాత్తుగా యేం మాయరోగం ముంచుకొచ్చింది? “ఇంతకీ తన తోటి పావురాలన్నీ యేమైపోయాయి?

అదలా దిగులుగా కూచుని ఆలోచిస్తుండగానే వున్నట్టుండి పెద్దపెట్టున యెవరిదో వెగ్రికేక వినిపించింది దాంతో అది ఉలిక్కిపడి తల అటువైపు తిప్పి చూసింది

యెవరో ఆడపిల్ల నిండా పన్నెండేళ్ళు కూడా వుండవు భుజంమీద నుంచి వేలాడుతున్న తుండుగుడ్డలో యేదో మూటగట్టుకుని వెర్రికేకలు పెట్టుకుంటూ తను కూచున్న చెట్టువైపు పరిగెత్తుకుంటూ వస్తోంది ఆమె పెడుతున్న కేకలకు తన వంట్లోని రక్తమంతా గడ్డకట్టుకుపోతున్నట్టనిపించింది దానికి

ఆపిల్ల వెనుకే నలుగురు దున్నపోతుల్లాంటి మగాళ్ళు పెడబొబ్బలు పెట్టకుంటూ వస్తున్నారు. ఆ నలుగురి చేతుల్లోనూ బారాటి కత్తులున్నాయి చా

“కొట్టండి. .నరకండి. చంపండి. '-ఇవీ ఆ నలుగురూ పెడుతున్న పెడబొబ్బలు.

ఆ పిల్ల వాళ్ళకందకుండా పరిగెడుతోంది

అయితే అమె చెట్టుకిందికొచ్చేసరికే వాళ్ళ చేతుల్లో చిక్కిపోయింది. వెంటనే వాళ్ళ కరవాలాలు పైకి లేచాయి

చివరిసారిగా ఆ పిల్ల ఒక్క వెర్రికేక పెట్టింది.

హృదయవిదారకంగా వినిపించిన ఆ కేక మధ్యలోనే ఆగిపోయింది.

ఆ పిల్ల తలా మొండెం వేరు వేరుగా నేలమీద పడ్డాయ్‌

వెంటనే ఆ నలుగురూ పిశాచాల్లా నవ్వుతూ ఆ శవం చుట్టూ కరవాలాలు తిప్పుకుంటూ కాసేపు రాక్షస తాండవం చేశారు ఆ తర్వాత అఆదృశ్యమైపోయారు

అంతవరకూ ఆ చెట్టుమీద మంచుముద్దలా గడ్డకట్టుకుపోయిందల్లా కాసేపటికి దాని వంటిమీద తెలివొచ్చినట్టెంది తక్షణం అక్కడ్నించి పారిపోవాలన్న ధ్యాసలో గబుక్కున రెక్కలు విప్పింది

అయితే అంతలోకే దాని చూపులు నేలమీద ఓచోట అట్టే నిలిచిపోయాయి.

ఆ పిల్ల శవం పక్కనే నూకలు చెల్లాచెదురై పడున్నాయి,

ఆ నూకలకోసమే ఆ పిల్ల (ప్రాణాలకు తెగించి తన ఇంట్లోంచి బయటికొచ్చింది యెలాగో అవి సంపాయించగలిగిందిగానీ వాటిని తుండుగుడ్డలో మూటకట్టుకుని యింటికి తెస్తుండగానే ఆ నలుగురు రాక్షసుల చేతుల్లో చిక్కిపోయింది చివరి క్షణం వరకూ ఆమె ఆ నూకల్ని మాత్రం వదల్లేదు ఆమె (ప్రాణాలుపోతూనే ఆ నూకలన్నీ చెల్లాచెదురై కింద పడిపోయాయి మసీదు పావురం అణాతినానననవనననననినా. 53

చనిపోయిన ఆ పిల్ల మతం యేదైనా కావచ్చు ఆమెను చంపిన నలుగురి మతం యేదైనా కావచ్చు కానీ మృత్యువుకు మాత్రం మతం లేదు అమె పక్కనే నేలమీడ పడున్న ఆ నూకలక్కూడా మతం లేదు ఆ నూకల్ని చూస్తూనే అది చెట్టు మీద నుంచి రివ్వున దిగొచ్చి ఆవురావురుమంటూ వాటిని యేరుకొని తినెయ్యడం మొదలెట్టింది ఆ పక్కనే రెండు ముక్కలైపడున్న ఆ పిల్ల శవం దాన్నింక యెంతమాత్రం భయపెట్టలేదు ఆకలిమీదుండడంతో ఆ నూకల్నేరుకుతింటంలో యెంతగా అది మునిగిపోయిందంటే వెనకనుంచి తనవైపే చప్పుడు చేయకుండా వస్తున్న గండుఏిల్లిని యెంతమాత్రం గమనించలేకపోయింది ఆఅ గండుపిల్లి కూడా బహుశా దొన్గాగే ఆకలిమీదుందేమో ఒక్కసారిగా వచ్చి ప్రళయంగా దాని మీద పడిపోయింది. శమం జరుగుతుందో అర్థం చేసుకునేలోపలే దాని మెడ గండుపిల్లి కోరలకు చిక్కిపోయింది. తప్పించుకోవడానికి అది గిజిగిజలాడింది ఆయినా లాభంలేకపోయింది రెక్కలు టపటపా కొట్టుకుంది అయినా లాభం లేకపోయింది కాళ్ళు రెండూ తన్నుకుంది. అయినా లాభం లేకపోయింది. ఆ పిల్ల శవం పక్కవే దాని ఈకలు కుప్పలుగా పడ్డాయి తెల్లని దావి రంగు ఎర్రగా మారిపోయింది యెవరి నోటికీ అందని ఆ మాకలు మట్టిలో కలిపిపోయాయి. -మే 299! త్తే క్‌క దేశమంటే.

సిలకన్ము

• బైతశ్య

(విరబూసిన మోదుగ చెట్టులా వుంది ఆ గ్రామం మధ్యలో అమరవీరుల సృృతి చిహ్నంగా నిర్మించిన స్తూపం చుట్టూ ఉన్న ఉక్కు సంకల్ప సిద్దులైన ప్రజలు పైన రెపరెపలాడుతున్న ఎర్రజెండాలు పూచిన నెత్తురులా వుందీ మర్రిపాడు సంవత్సరం 1990 రోజు నవంబరు 22.

అది 22 నవంబరు 1968 కొ(మ్రేడు పంచాది కృష్ణమూర్తిని దళాన్నీ జలంతర కోట కొండల్లో చెట్లకు కట్టి పోలీసులు కాల్చి చంపేశారు (ప్రజలు కామ్రేడుల ఆశయాలను గుండెలకెత్తుకొని విష్ణవోన్ముఖులై మునుముందుకు సాగిపోతూనే వున్నారు

“నవంబరు 22 కార్యక్రమం” అంటే ఆ రోజున జరిగే స్మారక సభకు పై ఎత్తున ప్రజలను సమీకరించడం విప్తవ రాజకీయ (ప్రచారం చేయడం (ప్రజ విష్ణవస్ఫూర్తిని పెంపొందిస్తూ, కార్యకర్తలు దృఢ దీక్షాబద్దులై భవిష్యత్‌ విప్లవ కార్యాచరణ కోసం సన్నద్ధమవ్వడం

(ప్రతిమనిషికీ ఒక కరప(త్రం (ప్రతి గోడకూ ఒక పోస్టరు ఊరూరా (ప్రచారదళం. డప్పులు మోగుతాయి కంజరలు కదలాడతాయి పాట నృత్యం ప్రబోధ సమావేశాలు ఉపన్యాపాలు సాగిపోతూనే వుంటాయి

సంస్మరణ సభని నిర్వహించడానికి జరిగే సన్నాహక కృషిలో ఒక (ప్రచారదళం గిరిజన (ప్రాంతాలలోకి ప్రవేశించింది నవంబరు చలి ఎముకలను కొరికేస్తోంది దళంలో నేను కొత్త సభ్యుడివి కొండకొనల్లో నివసించే ప్రజలను గురించి విన్నవాడినేగాని చూచి వారితో కలిసిమెలిసి జీవించే అనుభవం లేనివాడిని గిరిజన (ప్రాంతానికీ వాగరిక (ప్రపంచానికీ ఎక్కడా పోలికేలేదు తిండినిచ్చే మొక్కలే వాళ్లకు రోగమొస్తే మందులిస్తాయి వైద్యుడు వుండడు జ్వరంవస్తే చనిపోవడమే వాళ్ళు తినే ఆహారాన్ని మాకు ఎంతో ఆప్యాయంగా పెట్టారు తినలేకపోతే అనుభవించాల్సిందే సిలకమ్మ క్‌ర్‌

కొండల్లో చెట్లూ, సెలయేళ్ళూ, పచ్చగా స్వచ్చంగా వున్న (ప్రకృతి మధ్యకొచ్చేసరికి నాకున్న భయం దిడియం-అన్నీ పోయాయి నూతనోత్సాహంనన్నానహించింది. ఇద్దరు మహిళలతో కలిసి మా దళం సభ్యులు పదుగురు డప్పులు కంజరలు మువ్వలు జెండాలు పాటల పుస్తకాలు ఎనరి సంచీవాళ్ళ భుజాన-ఇవీ సరంజామా దళ సమోవేశం జరిగింది దళకమాండరు మాట్లాడారు గిరిజన (ప్రాంతంలో తీసుకోవలపివ జా(గ్రత్తలు పాటించాల్సిన (క్రమశిక్షణ జనంతో మెలిగే పద్దతులు, కార్య(క్రమాన్ని విజయనంతం చేసుకొనే విధానం గురించి తెలుసుకొన్నాం ఇమమడించిన ఉత్సాహంతో గిరిజన (గ్రామాలలో (ప్రచారం (ప్రారంభించాం -? ఒరియా తెలుగు గిరిజన భాషలలో మేం పాడే పాటలు విని జనం గుమిగూడారు పాడడం ఆపి కార్యక్రమం గురించి తెలిపాం అమరవీరుల త్యాగాల గురించి, "జొర ఆశయాల సొధన కోసం మనం (ప్రతినబూనవలసిన అవసరం గురించి వివరించాం నవంబరు 22 కార్యక్రమంలో పాల్గొనవలసిందిగా గిరిజనులను కోరుతూ గూడెం గూడెం తిరిగి ఆహ్వానించాం తమ గుడిశలలోనికి వచ్చి, తినమని గిరిజనులు మమ్మల్ని పిలిచారు. వాళ్ళు తినే దాంట్లో కొంత మిగిల్చి మాకు పెట్టారు వాళ్ళు పెట్టేది ఏదైనా కావచ్చును స్వార్ధంలేని నిష్కల్మషమైన వారి ఆతిధ్యాన్ని మేం అందుకున్నాం కడుపునిండా మేం తినాలని వారి కోరిక స్వార్ధపూరితులైన నాగరిక ప్రజల ఆతిధ్యాలను గుర్తుకు తెచ్చుకొంటే అసహ్యం వేస్తుంది మా చేత తినిపిస్తూ ఎన్నో విషయాలు చెప్పారు ఒరియా వచ్చీరాని తెలుగు గిరిజనభాషలన్నింటినీ కలిపి మాకు అర్హమయ్యేటట్టు చెప్పడానికి ప్రయత్నించారు 1968 పోరాటం గురించి పోలీసు నిర్బంధాలను గురించి చెప్పడానికి ప్రయత్నించారు. వారు పలికే పదాల కంటే వారి మనోభావాలు బాధాతప్త హృదయస్పందనల నుండి జాలువారుతున్న కన్నీళ్లు పిడికిళ్ళ బిగింపు, కళ్ళల్లో క్రాంతి ఉత్పాహో(ద్రేకాలు పోరాటం-ఎర్రజెండాలాంటి పదాల ఉచ్చారణలోంచి ఆనాటి పోరు విషయాలు మాకు స్పష్టపడినాయి. పంచాది పాణిగ్రాహి చాగంటి. మల్లిక్‌లు తమ గుండెల్లోనే వున్నారనీ పసివాడు తామాడ చినబాబును గుర్తుకు తెచ్చుకొని “సవరోడు కోసం పోరాటం సేసింది సవరోడు కోసం వచ్చింది అంటూ వలవలా ఏడ్చారు “మా గూడేలలో కొండలలో శతృవుకు చిక్కకుండా దాసుకొన్నాం మా కడుపులు కట్టుకొని మా కొర్ర అన్నంతో వారి కడుపులు. వింపాము ఆలు కొలుమోపని అంగుళం నేలలేదు ఇక్కడి అంటూ బొంగురు బోయిన గొంతులతో “ఈ పచ్చని చెట్లకు ఆ వీరుల వెచ్చని నెత్తుర్హు రాసారు ఇ ".౮ాగొంధీ పోలీసులు అని గొల్లున యేడ్చారు “ఆ వీరుల త్యాగాలు మరచిపోలేం వారి ఆశయాల సాధన కోసం పోరాటం చేస్తాం మాకు నాయకత్వం వహించండి అంటున్నాయి వారి చేతులు 'ఎర్రజెండాలను ఎత్తుకొన్న చేతులు మావి నిర్బంధాలు మాకేం చేస్తాయి అంటున్నాయి వారి గుండె వూపులు అమరవీరులు చావలేదు బతికే క్‌త దేశమంటే...

వున్నారు కావాలంటే చూడండి ఆంటూ ఎ(ర్రబారిన వారి కళ్ళు చూపుతున్నారు కొట్టుకొంటున్న వారి గుండెలు చూపెడుతున్నారు అమరుల రక్తం రంగే ఎర్రజెండా ఎరుపు అంటున్నారు

“ఎంత కడుపుకాలేనో-ఓరన్నా గిరిజనుడా!

ఎంత గుండె మండేనో-ఓరన్నా గిరిజనుడా

ఇంత పెద్ద పోరాటం-అందరికీ నేర్చినావు ఈ పాట అక్షరాలా వాస్తవం జనం నుండి జనంలోనికి అనే సూత్రానికి అనుగుణంగా గిరిజనుల నుండి నేర్చుకొంటూ వారికి మరిన్ని విషయాలను తెలియజేస్తూ వుండగానే అయిదు రోజులు దొర్లిపోయాయి ఆరవరోజు వచ్చేసింది వేగంగా ఏరియా (ప్రచారం పూర్తిచేసి కార్యక్రమానికి సంబంధించిన ఏర్పాట్లు చేయాలనే ఆతృత పెరుగుతోంది మాలో

ఆరవరోజు సాయం(త్రం వేళ “త్యోభగాం గూడెం చేరుకొన్నాణ త్యోభ " అంటే గిరిజన భాషలో దబ్బచెట్టు పదిహేను యిళ్ళు వుంటాయి రెండు వీధులున్నాయి దళం ఊరిలోకి ప్రవేశిస్తూనే డప్పులు కాపి పెద్దగా వాయించాం వెంటనే జనం గుమిగూడేరు నినాదాలు చేశాం పాటలు పాడాం కంజరలు మోగినాయి ఆట ఆడినాం మా భుజాలపై ఎ(ర్రజెండాలు గాలికి టపటప మని శబ్బంచేస్తూ ఎగురుతున్నాయి కార్యక్రమం గురించి మా దళ కమాండరు వివరిస్తున్నాడు సాయంత్రం వేళ చల్లగాలికి కందిచేను వూగినట్టు, గిరిజనులు తలలాడిస్తూ వింటున్నారు. చిన్నగా చినుకులు పడులున్నాయి ఇంతలో రెండు ముక్కుళ్ళు వినిపించాయి నేను ఆటుగా చూసాను తుపాను ప్రభంజనమైనట్టు తీవ్రస్థాయినందుకొన్న ఏడుపు వినిపిస్తోంది మేఘం లేకుండా కుంభవృష్టి కురిస్తే ఎలా ఉంటుందో గర్జన లేకుండా పిడుగు పడితే ఎలా వుంటుందో అర్థరా.్రివేళ సూర్యకిరణాలు కనిపిస్తే ఎలా నిర్హాంతపోతామో అలాంటి అనుభవం ఎదురైంది నాకు కొద్దిగా కోపం కూడా వచ్చింది కార్యక్రమం మధ్యలో ఎవరా ఏడ్చింది? ఏడ్వడానికి వేళాపాళాలేనట్టు అనుకొని ఆ ఏడుస్తున్న ముసలామె వైపు నడిచాను

ఆ ముసలామెకి అరవై ఏళ్ళు వుంటాయి చర్మం బాగా ముడతలు పడింది నడుం విల్లులా వంగింది చేతిలో కర్ర అమ్ములా వుంది వంటికి చాలీచాలని బట్ట కాళ్లకు కడియాలు చింపిరితల-ఆడ్డ దిడ్డంగా పెరిగి ఆకురాళ్ళిన వెదురు డొంకలా వుంది బాగా చిక్కిపోయింది. పుసులుకట్టిన ఆమె కళ్ళనుండి ఎన్నేళ్ళ నుండో దాచుకొన్న దుఃఖం కన్నీళ్ళ రూపంలో జలజలా రాలుతోంది గుంపులో నుండి గిరిజనులందరూ ఆమెని కిడింగ్‌ కిడింగ్‌ అంటూ కోపపడుతో పడుతున్నారు '"కిడింగు అంటే వూరుకో అని అర్థం కార్యక్రమాన్ని ఆపాము. అందరూ కషృధడంలో ముసలిది గొంతు తగ్గించింది “ఎందుకమ్మా ఏడుస్తున్నా వని అడిగా ఒకటో రెండో తప్ప నోటిలో పళ్లు లేవు వడలి పోయిన ఆమె పెదవులు వణుకుతున్నాయి. సిలకమ్మ అననన 7

“కామిరే తామాడ గనపతి కుస్టమూర్తి సుబ్బారావు సచ్చిపోయింది కామిరే అంటూ సముద్ర కెరటంలా వ రోమారు ఉప్పాంగిన దుఃఖం తెరలు తెరలుగా ముక్కుళ్ళరూపంలో ఎగసిపడుతూనే వుంది ఆమెను ఎలా సముదాయించాలో నాకు తెలియడం లేదు మా దళ కమాండరు కార్యక్రమాన్ని ముగింపుకు తెచ్చాడు మీ పని మీది నా పని నాది మనిద్దరికీ ఏమిటి సంబంధం అంటూ పొద్దు కుంకిపోయింది చీకటులు ముసురుకుంటున్నాయి. ఇక్కడే వుండిపోండి కామిరే ఆంటూ జనం బతిమాలుతున్నారు ఆ కమాండర్‌ 'సరే నన్నాడు జనం ఈత చాపలు తెచ్చి వీధిలో పరిచారు ఆ ముసలి అవ్వతో మాట్లాడాలనిపించింది కమాండరు దగ్గర్వ పర్మిషను తీసుకుని బయలుదేరాను గూడెం చివర చిన్న గుడిసె అరుగుమీద కూచుని వుంది మునలామెనేక్తేధు దగ్గరగాపోయి కూర్చున్నా “బాగున్నావమ్మా అని మాట కలిపొను నన్ను పరకాయించి చూస్తూనే 'ఏటి బాగున్నాది? ముసిలోడు అయిపోయిందిగాద అన్నది ఇందాక ఎందుకు ఏడ్చా వని అడిగాను అక్కడ గిరిజనులందరికంటే మెరుగుగానే తెలుగు మాట్లాడుతోంది "తామడ గనపతి సచ్చిపోయింది పంచోది కుస్టమూర్తి సుబ్బారావు పుచ్చప్పలస్యోమి డాకటేరు భాస్కరరావు సమరోడి కోసం పోరాటం సేసింది మన రాజ్యం వత్తది అని సెప్పింది సవరోడయినా బాపనోడయినా పేదోడు ఒకటి అన్నది “పీదోడిది పోరాతం అన్నది పోరాత్తం గెలుస్తాది అన్నది చచ్చిపోయింది కామిరే డాకటేరు భాస్కరరావు ఇండేపేన ఏసింది సుబ్బారావు పానిగ్రాహి బాపనోడు పిల్ల మా యింట్ల తంగ్లయిజల్‌ (ఎద్దు మాంసం) తిన్నది నిర్మాలమ్మకి అంకమ్మకి సరస్పతమ్మకి మందసాఎసాయి (యస్‌ ఐ ) కాల్చిందిల్లే కొండల్లోనే (రంగమెటియం కొండలు) నక్సలయిటోడికి తిండి పెట్టినానని పోలీసోడు నాకు కొట్టింది అరస్టు సేసింది సోంపేట కొరుటుకి తీసికెళ్ళింది ఇసాకపట్నం పట్టికెళ్ళింది రాజమండ్రి జయిల్లపెట్టింది ముప్పయి మంది మనోల్లకి ఒక్క ఇంట్ల పెట్టింది పోలీసోడ సూత్తందిగాని అందరం పాటలు పొడినాం- “ఎగిరింది ఎర్రజెండా-కదిలింది నల్లగొండ గిరిజన సంఘాలెలిసాయి-దుర్దనుల కెదురు నిలిసాయి. అని పాడినాం నల్లగొండ అంటే ఇదే అంటూ ఆ గుడిశకు దగ్గరలో ఉన్న ఒక కొండను చూపించింది ముసలి ఆమె “పోలీసోడ జెయిలులోన తిండి తక్కువ ఏసింది అందరం బువ్వ తినలేదు జిందాబాద్‌! అవి గొల చేసినాం పోలీసోడే మంచి తిండి ఇచ్చింది పోరాత్తం సేసినాం గెలిసినాం. పోరుత్తం పేత్తే తప్పక గెలుస్తాం కామిరే అన్నది -పోరాటంపై దృడ విశ్వాసంతో. “మల్ల పాగాకు సుత్తలు ఇమ్మన్నంగాద పోలీసోడు ఇవ్వలేదు ఏ పోలీసోడా పోగాకు సుత్తలు ఇత్తావా వురోసుకోవాల అన్నాను పోలీసోడి సుత్తలు ఇచ్చింది కామిరే 5్‌8ి దేశమంటే.

పోరాత్తం సేత్తి మనమే గెలుస్తాం కామిరే తప్పక గెలుస్తాం " అంటూ భూమి మీద కొడుతూ నమ్మండి కామిరే ఆంది ముసలి ఆమె నను జైలు నుండి వచ్చినాను అన్నలు మరిలేదు కామిరే అన్నలుకు ఇందరాగాంధీ పోలీసోడు చంపింది నాకు పనిసెప్పడానికి ఉత్తరం ఇచ్చి ఉద్దానం తోలటానికి మా ఇంటిల కూడు తినడానికి అన్నలు మరిలేరు కామిరే అంటూ గద్గద స్వరంతో అన్నలను ఇందరాగాంధీ పోలిసోలె చంపింది ఇందరాగాంధి వుండిపోయిందా ఎటి? అన్నలను చంపిన బాడ (తుపాక్రితోనే చచ్చింది ముసలి ఆమెనోటి నుండి వెలువడే ప్రతిమాటలోనూ ప్రతీకారం ద్వేషం స్పష్టంగా కనపడుతున్నాయి

నాగరిక (ప్రపంచానికి దూరంగా ఎక్కడో విసిరిన విస్తరిలా కొండల్లో కోనల్లో మృగాల మధ్య జీవించే గిరిజనులు అతి దారుణమైన దుర్భర జీవితాన్ని గడుపుతూనే భూమికోసం భుక్తికోసం భారతజాతి విముక్తికోసం పోరాటం చెయ్యా లని చెపుతున్నారు పోరాడితే వచ్చే విజయాలను చెబుతున్నారు ప్రజలే చరిత్ర నిర్మాతలు అన్న మాటలకు రుజువు ఈ గిరిజనులే

ఆలోచన ఆవేశం ఆచరణ నుండి కాచి వడబోసి తీసిన పాఠాలు ముసలి అన్వ పలుకులు అవి వజ్రపు పొడులు కంటే విలువైనవి సూర్యుని కంటే వెలుగైనవి పృద్వి కంటే బరువైనవి ఆమె మాటల్లోంచి గోచరమవుతోంది వర్గ సమాజపు దుర్మార్గం వర్గరహిత సమాజపు వెలుగులు ఏ కొండ నుండి చూసినా కనిపిస్తాయి

“పోరాతం ఆగిపోతుందనుకొన్నారేమో! పోరాత్తం ఆగదు అన్నలు పుడుతూనే వుంటారు అంటూంది ఆవిడ

“అమ్మ వీ పేరేమిటి అన్నాను

“సిలకమ్మ అంటరు అంది ముసలి అవ్వ శ్రీకాకుళం పోరాటంలో ఒక చిలకమ్మవా అనుకొన్నాను

అమ్మగింత పెద్ద పోరాటం మీరు చేశారు మేం ఆంతస్తాయిలో చెయ్యగలుగుతామో లేదో పోరాటం అన్నాను ఎందుకంటే ఆవకాశవాదంతో వ్యవహరించే వారిని నిర్భంధాలకు భయపడి పారిపోతున్న వాళ్ళని దృష్టిలో పెట్టుకొనే అలా అన్నాను ఆమెతో నా మాట పూర్తికాకముందే-

“పోరాత్తం సెయ్యకపోతే నువ్వెందుకు వచ్చింది? అంటూ చేతికర్ర సైకత్తి లేచింది నా మీదకు ముసలి అవ్వ నాకు భయం వేసింది ఆవిడ ముఖం ముందు నల్లగా ఆ తరువాత ఎర్రగా మారింది నా మాటల్లో తప్పు దొర్లింది

“ఎందుకమ్మా అంతకోపం అని అడిగాను

“మగోడివి కు్రోడివి పోరాత్తం చెయ్యలేవా?” ఏదో అధికారం వుంది అని ప్రశ్నించిన ఆమె స్వరంలో సిరికమ్మ క్‌9

కొంతమంది కు(ర్రాళ్ళు-పుట్టుకతో వృద్దులు" అవే శ్రీశ్రీ చరణాలు గుర్తుకొచ్చాయి ఆ ముసలి అవ్వ నన్ను విడిచి చకచకా నడుచుకుంటూ వీధిలోనికి వెళ్ళి మిగతా దళ పభ్యులను పిలిచింది “మీరు తప్పక పోరాత్తం చెయ్యాల్లో మీరు ప్రజలకోసం ప్రాణాలయినా ఇవ్వాలో తెలిసిందే అంది “పోరాటం తప్పక చేస్తాం ప్రజల కోసం ప్రాణాలైనా అర్పిస్తాం అంటూ అందరం ఒకేసారి ప్రతిజ్ఞ చేశాం ' సిలకమ] ముఖం (ప్రకాశించింది ఆమెకు సూర్వుడు ఎప్ప ఉదయిస్తార్ణు బాగా తెలుసు యీ రాత్రి న్‌ వేకువలోనికి అడుగేసిలది వసనం నుండి ఉదయంలోనికి నడిచింది నేను ఉదయం నుండి ఉదయం వరకు పనిచేయాలని నిశ్చయించుకొన్నాను = డిళంబల్న్‌ 2997 త్త 60 దేశమంటే...

21న శతాబ్దం! = విరాగి [21వ] శలొబ్దంలో ఒక రోజు. ...

పట్టపగ్గాల్లేని కేపిటలిజంలా ఎండ మండిపోతోంది దాహంతో అలమటిస్తున్న పక్షులు సొామాన్యుల్లా నోరెళ్ళబెట్టి చూస్తున్నాయి నల్లటి తా(ర్రోడ్డు మీద ఎండమావులు పాలకుల వాగ్దానాల్లా అలలు అలలుగా ప్రవహిస్తున్నాయి. కారడవి మధ్య నుంచి పోతున్న ఆ రోడ్డు విర్మానుష్యంగా నిర్వాహనంగా వుంది.

“అభివృద్ది అంటే కొద్దిమందికి మాత్రమే దక్కేది అనటానికి నిదర్శనంగా నిగవిగలాడుతున్న కారొకటి దూసుకుపోతోంది ఆ ఎయిర్‌ కండిషన్డ్‌ కారులో ప్రముఖ” ఆర్థిక శాస్త్రవేత్త మిల్కీవాలా ఒక్కడే (ప్రయాణిస్తున్నాడు

గత శతాబ్దంలో సామ్యవాదం సామాజిక న్యాయానికీ విరుద్ధమైనద ని వాదించి శేపిటలిజం కొమ్ముకాసి విజయం సాధించిన మహామేధానే మిల్కీవాలా! తన కేశసంపదనంతటినీ కేపిటలిజం అభివృద్దికే ధారపోసినట్టు నిగనిగలాడుతోంది ఆయన బట్టతల ఆ క్షణంలో ఆయన ముఖం తన ఊపిరిలాంటి 'కేపిటలిజావికి మరింత ఉజ్వల భవిష్యత్తును కట్టబెట్టడమెలా అని కలలు కంటున్నట్టుంది

అంతలోనే జరిగిపోయింది ఆ 'ఘోరం! ఏం జరిగిందో ఏమో కారు ఆదుపుతప్పి రోడ్డుపక్కన చెట్టుకు ధడేలు మని గుద్దుకుని ఆగిపోయింది మిల్కీవాలా (డైవింగ్‌ సీట్లోవే ఇరుక్కుపోయాడు ఏ ఎముకలు విరిగాయో ఎటూ కదలలేకపోతున్నాడు గాజుపెంకులు గుచ్చుకున్న ముఖంలో నెత్తుటి వూటలు వూరుతున్నాయి ఆ సమయానికి అక్కడ లేకపోవటం (ప్రొఫెషనల్‌ ఫోటో(గ్రాఫర్త దురదృష్టం ఆ చక్కటి దృశ్యాన్ని ఏ రియల్‌ ర్రిల్స్‌ మాగజైన్‌కి అమ్ముకున్నా బోలెడంత గిట్టుబాటు అవుతుంది మరి అందునా మిల్కీవాలా సామాన్యుడు కాడాయె

21వ శతాబ్దం! 6కే

ఇంతలో-అటుగా మోటార్‌ పైకిల్‌ మీద వస్తున్న ఇద్దరు అ దృశ్యాన్ని చూసారు పట్టరాని సంతోషంతో వాళ్ళు ముఖాలు వెలిగిపోయాయి కమనీయమైన దృశ్యాన్ని చూడబోతున్నట్టు వాళ్ళ కళ్ళు మిలమిల మెరిసాయి. మోటార్‌ సైకిల్‌ స్టాండు వేసి ఆత్రంగా కారు దగ్గరకి పరుగెత్తారు మిల్కీవాలా మూలుగు వినబడగానే ఇంకా బతికే వున్నాడేమి(ట్రా వెధవ పీనుగ అన్నట్టు ఆ ఇద్దరి ముఖాలూ చిన్నబోయాయి. వాళ్ళను చూడగానే మిల్కీవాలా- బాబూ! మీకు దణ్నం పెడతాను నన్ను రక్షించండి! ఎక్కడో నూతిలోంచి వస్తున్నట్టున్న గొంతుతో (ప్రార్జించాడు ఆ మాటలు వినగానే వాళ్ళు ఫక్కు న నవ్వారు వాళ్ళలో ఒకడు చిరుకోపంతో- “చోకులెయ్యకు ఈ స్టితిలో దణ్నం పెడతావా చేతుల్తోనా కాళ్ళతో ఆయినా ప్రతిదానికీ ఓ శేటుంటుంద తెలిదా? ఆసలు నువ్వే శతొబ్రంలో బతుకుతున్నావురా పిచ్చివెధవా? వుట్టి దణ్నంతో ఇంత పెద్ద గండం నుంచ ఉచితంగా బయటపడిపోదామనే” ౨నాడు తన పొరపాటుకి వాలుక్కరుచుకునే వీలు కూడా లేదు మల్కీవాలాకి అదే లో గొంతులో- పొరపాట్రెంది. చప్పున మ రీటెంతో చెప్పండి ఇక్కడే చచ్చిపోయేలా వున్నాను ప్రాధేయపడ్డాడు ఈసారి అ ఇద్దరూ మిల్కీవాలానూ. కారునూ నిశితంగా పగిశీలించాగు సందేహం లేదు వీడు చాలా సంపన్నుడై వుంటాడు ఇది మనకో సువర్ణావకాశం అనుకున్నారు అవును మరి (ప్రతీ అవకాశాన్నుంచీ సాధ్యమైనంత ఎక్కువ పొమ్ము చేసుకోనటమేగా జీవనసూత్రం ఇద్దరిలో ఒకడడిగాడు- క్ష నీ ఆస్తంతా మాకు రాసిస్తే నిన్ను బయటకు తీసి ఆసుపత్రిలో చేరుస్తాం సరేనా? మరో సందర్భంలోనైతే వాళ్ళ వ్యాపార దక్షతకు మిల్కీవాలా మురిసిపోయేవాడే తన అభిమాన ఆర్టిక విధానం మనుషుల నరనరాల్లో అంతగా జీర్ణించుకుపోయినందుకు గర్వించేవాడే కాని ఇప్పుడు ప్రాణభీతితో తలమునకలై ఆలా చెయ్యలేకపోయాడు తన అస్తి విలువ చెప్పి అలాగే రాసిస్తా నన్నాడు ఇంతకీ నువ్వే చేల్తో సంతకం చేస్తానో ఆ చెయ్యి పనిజేస్తోందో లేదో ఖర్మ? ఇద్దరూ ధర్మ సందేహం వెలిబుచ్చారు బాబ్బాబూ ముందు నన్ను బయటకు లాగండి నేను రెండు చేతులతోనూ సంతకాలు చెయ్యగలను ఏ చెయ్యి బాగుంటే దానితోనే చేస్తాను బాధ భరించలేక మొత్తుకున్నాడు మిల్కీవాలా సందేహం తీరాక వాళ్ళు మెల్లిగా మిల్కీవాలాను బయటకు లాగారు మిల్కీవాలా 'బ్రీఫ్‌కేసులోంచే తెల్లకాగితం తీసుకుని సంతకం చేయించుకున్నారు ఆ కాస్తా పూర్తికాగానే 62 దేశమంటే.

ఒకడు వెళ్ళి మోటార్‌ సైకిల్‌ బాక్స్‌లోంచి పేకముక్కలు తెచ్చి కలపసాగాడు రెండోవాడు బ్రీఫ్‌ కేసు ముందేసుకుని కూర్చున్నాడు ఇద్దరూ పేకాట ముదలుపెట్టారు ఇదంతా విస్తూబోయి చూస్తున్స మిల్కీవాలా మూలిగాడు ఆన్యాయం బాబూ! ముందు నన్ను ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్ళండి బాబూ!” “గొల్లు న నవ్వారు ఆ ఇద్దరూ “నువ్వు నిజంగానే ఈ శతాబ్దంలో బతకాల్సినవాడివి కాదురా! అన్యాయమా- ఆ మాట వాడకంలోంచిపోయి ఎన్నాళ్ళయిందో నీకు తెలుసా? నోరూ సుకుని పడివుండు కసిరాడు ఒకడు “మళ్ళీ పొరపాాటైంది అది సరేగానీ బాబూ! ఇంత అర్జెంటుగా పేకాడాల్సిన ఆవసరం మీకొచ్చింది ఎందుకో? కాస్త చెపుతారా? ఆఖరి కోరిక తీర్చమని అడుగుతున్న ఉరిపడ్డ ఖైదీగా అడిగాడు మిల్కీవాలా ల “ఆ మాత్రం అర్ధం కాలేదా-అవున్తే శతాబ్దాలు వెనకబడ్డవాడివిగా నీ ఆస్తిని పందెంగా పెట్టి ఆడుతున్నాం దాన్ని గెలుచుకున్నవాడే నిన్ను ఆసుపత్రికి తీసుకెళతాడు ఒకడు వివరించాడు “అదేంటి బాబూ చెరి సగం పంచుకోవచ్చుగా? ఈ సారైతే పడీ పడీ నవ్వారిద్దరూ- ఇదిగో ముసలోడా! సంధి ప్రేలాపన వద్దు సమానంగా పంచుకోవటమా- అందునా ఆర్ధిక లాభాన్ని” ఎక్కడా కనీ విని ఎరుగని సంగతి మాట్లాడి కోపం తెప్పించకు గమ్మునుండు కసిరేసి ఇద్దరూ ఆటలో మునిగిపోయారు సామ్యవాదం సామాజిక న్యాయానికే ఏరుద్ధమైనదని వాదించి గెలిచిన మిల్కీవాలా ఎందుకో తన కల నూరుశాతం ఫలించటం చూసి ఆనందించలేకపోయాడు ఆపైన మూలిగే ఓపిక లేక మెల్ల మెల్లగా మృత్యువు ఒళ్లోకి ఒరిగిపోయాడు భరించలేని అఆసంతృప్తితోనే- ఎందుకో? (సోషలిజం సాంఘిక న్వాయానికే విరుద్రమైనదని వాగుతూ; కేంద్ర బడ్జెట్‌ని వివ్లవాత్మకమైనది గా వర్ధిన్తున్లు కొందరు మేధదావుల్లి" చూసి-) మే 1992 త్తే 21వ శతాబ్దం! 63

ఎవరి వేరు ఎక్కడ? జా న్వామి [ము)వలప్ప చేతిలోని గుమ్ముడికాయ చూసేసరికి పాండురంగారావు మొగం కూడా గుమ్మడికాయంత ఆయ. పొండురంగారావుది కూడా ముసలప్ప ఊరే! ఆ ఊరికి పాండురంగారావు 'పెద్దద్దాయన కరణంగా పనిచేసిండె ఉమ్మడి కుటుంబం నుండీ విడిపోయేటప్పటికి పాంగురంగారావు భాగానికి నూరు ఎకరాల చేను సంక్రమించి ఉండెకానీ, ఆయనకు ముగ్గురు చెల్లెళ్ళు ఉండిరి వాళ్ళకు పెళ్ళి-పేరంటాలు జరిపే బాధ్యత పాండు రంగారావుమీదనే ఉండె ఉద్యోగస్తులకు ఇస్తే ఆడపిల్లలు సుఖపడతారు అనుకుని ముగ్గురు చెల్లెళ్ళకూ టౌను సంబంధాలే తెచ్చె. పది వికరాలు అమ్మి పెద్ద చెల్లెలును ఒక రెవెన్యూ ఇనస్పెక్టరుకు ఇచ్చి పెర్లిచేసె ఇరవై ఎకరాలు అమ్మి రెండో చెల్లెలును డి.ఆర్‌.డి ఏలో పనిచేసే క్షర్కుకు ఇచ్చె. పదహైదు ఎకరాలు అమ్మి మూడో చెల్లెలును ఒక లెకృరరుకు ఇచ్చి పెళ్ళిచేసె బాపనోల్లలో కట్నాలు ఎక్కువ కదా! అందుకని వాళ్ళ కట్నకామకల కోసం నలబై అయిదు ఎకరాల భూమిని తెగనమ్మక తప్పలే కానీ, ఆడపడుచులకు అన్యాయం చెయ్యలేదు పాండురంగారావు అని నలుగురిలోనూ మంచి పేరు తెచ్చుకుండె. ఇంక యాభై అయిదు ఎకరాలు మిగిలి ఉండె. రైతుల్లో వానలు చెలగాటం ఆడతాండె. “పాలు లక్ష్మీదేవితో సమానంరా! పాలను అమ్ముకునే దేశంలో వానలు ఎట్ట పడతాయి? అవి ఆ బాపన సామి రైతుల్ని నిలదీస్తాండె. 64 అానంనానాాకననివకాననతననకికను. దేశమంటే...

తమ ఇంటికి కరణం పనిపోయివంక మనుషులు చేతికె చిక్కేడి “*నమైపాయ

బాపనసామి ఇంట్లోనేమో నడుంవంచి పనిచేసేవాళ్ళు లేకపోయి?

ఇంట్లో పనిచేసేవాళ్ళు ఉంటే తప్ప సేద్యం గిట్టుబాటు కాని పరిస్థితులు వచ్చె.

కూలి మడకల్తో చేయించే సేద్యం కూళ్ళకే సాల కొస్తాండె

"ఛల్‌! మా భాపనోల్లకు పేద్యం అచ్చిరాదు అనుకునియాలై అయిదు ఎకరాల నేనునీ కోర్లకు ఇచ్చి కూర్చుండె.

పిల్దొల్లు పెరిగి పెద్దగ అయితాండిరి.

వాళ్ళ చదువులు గురించి దిగులు కలుగుతాండె

“వీళ్ళ భవిష్యత్తు ఏమిటబ్బా అని చింత చేస్తాండె

“మీరంతా బాగా చదువుకుని మంచి ఉద్యోగాలు తెచ్చుకోనల్ల నాయనా” అని ఏల్గొల్లకు నూరిపోస్తాండె

వాళ్ళ చదువుల కోసమే పల్లెను విడిచిపెట్టి పేటలో కాపురం పెట్టె

పదహైదు ఏండ్లు జరిగిపాయ

పిల్గొల్లేమో చదువుకుండిరి

యాభై అయిదెకరాల చేనేమో అయిదెకరాలకు తరిగిపాయ.

“భూమి లేనివాళ్ళము వీ భూమిని కోరుచేని నాలుగు గింజలు వండించుకుంటాంటిమి నీ భూమినంతా అమ్ముకుని తిని మానోట్లో మట్టి కొడితివి కదా సామీ! అని అప్పుడప్పుడు ముసలప్ప బాపనసామిని దెప్పుతాండె.

“పెల్గొల్లకు భూమిని మిగిలించకపోతివి కదా సామీ! అని అంగలారుస్తాండె.

“వాకు ఉన్న అస్తిపాస్తులు భూమి కాదురా ..పిల్టొల్లు వాళ్ళు చదువుకుని ఉద్యోగాలు చేస్తే అదే నాకు అస్తి? అని పాండురంగారావు నవ్వుతాండె

భూమి పోయినా" పాండురంగారావు అంటే ముసలప్ప భక్తి చూపుతాండె

ముసలప్ప అంటే పాండురంగారావు కూడా ఎంతో అభిమానంగా ఉంటాండె.

“ఎక్కడిదిరా ఇదీ? అని అడిగే. ముసలప్ప చేతుల్లోంచీ గుమ్మడికాయను అప్యాయంగా అందుకువె పాండురంగారావు.

“వా మనుమడు మా గుడిసెపైకి ఒక తీగను అల్లించి ఉండె సామీ, దానికి కాసింది! అని చెప్పె ముసలప్ప. “గుమ్మడికాయకే ఇంత సంబరమా ఈ వెర్రి బాపనయ్యకు అని అనుకుండె మనసు లోపల

“భలే ఉందిరా! ఇది బూడిద గుమ్మడికాయ! చానా నాణ్యమైన జాతిది? అని చెప్పి- “ఏమే! ఇట్లారా! మన ముసలప్ప వం తెచ్చివాడో చూడు అని వరండాలో నుంచీ కేకపెట్టె.

ఎవరి వేరు ఎక్కడ? అణవణనిాననననిననినానననననననాణు 65

లోపలినుంచీ తడిచేతులు కొంగుకు తుడుచుకుంటా వచ్చె సుభద్రమ్మ

“ఫమ్మడికాయనా? అని అబ్బురంగా దాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకుండె.

అప్పి స్వామికి గుమ్మడికాయ కూర అంటే చానా ఇష్టం ముసలప్పా అని మురిపెంగా భర్త పక్క చూసి నగె

“వారం దినాలనుంచీ తిరుగుతున్నాడు దీనికోసం! మొన్న ఏం జరిగింది అనుకుంటివి? ఇంట్లో అందరికీ పొట్లకాయ బజ్జీలు తినబుద్ది అవుతూ ఉన్నింది మార్కెట్టులో చూస్తే పొట్టకాయలు లేవు. ఎట్లబ్బా? ఆని చింత చేస్తాండే- ఆ దెవుడే పంపించినాడు అన్నట్టు పొట్టకాయల్ని ఏకంగా మన ఇంటిముందుకే మోసుకొచ్చె ఒక కూరగాయల ఆయమ్మ అవి చెప్పుకొచ్చె,

“నిన్న వారం నువ్వు సంతకు వచ్చినప్పుడు ఒకసారి ఇంటికివచ్చి తే చూసిపోతానేమో అనుకుంటిమిరా! పరంకాయతో హల్వా చేసిఉండె మీ అమ్మయ్య భలే కుదిరిండెలే పాపం నీకు తినే దానికి ప్రాస్తం లేకపాయ అని పాండురంగారావు తన పెద్ద బొజ్జ విమురుకుంటా జాలిపడె

నిన్న పచ్చి ఆరటికాయలు వస్తే తీసుకుని వడియాలు చేసింటి అనంటే మా "ెద్దకొడుక్కు చానా ఇష్టం ఉండు ముసలప్పా మిగిలి ఉంటే తెస్తాను అంటూ గుమ్మడికాయతో లోపలికి పాయ సుభద్రమ్మ

వాస్తవానికి ముసలప్పకు కూడా- “వీళ్ళు ఏం పెడతారా? మనం ఏం తిందామా? అన్న ఆలోచన ఒక అలవాటుగా మారిపోంజీ ఉండె

“నాతో ఏదో పని ఉందని చెప్పి పంపినావంట కదా సామీ ఏం పని? అని విషయంలోకి వచ్చె

“అదా డబ్బుకు అవసరమొచ్చిందిరా ఆ మిగిలిన అయిదెకరాల భూమినీ అమ్మివేయల్ల అనుకుంటా వుండాను అనె-ఒకసారి తలపైకెత్తి ఆకాశంలోకి చూసి పాండురంగారావు

ముసలప్ప పాండురంగారావు మొగంలోకి పరీక్షగా చూసె భూమిని ఆమ్మనలసి వస్తుందే అన్న చింత ఆయన మొగంలో వచ్చుకు కూడా కనపడలే!

"దుడ్డు ఉంటే నీ చేతుల్లో నిలవవు సామీ! భూమి అయితే ఎన్నాల్లయినా పడీ ఉంటుంది. నీకు ఎప్పటికయినా అక్కరకొస్తుంది ఆ ఆయిదెకరాలైనా నిలుపుకో! అని చెప్పె.

“అక్కర వచ్చింది కాబట్టే భూమిని అమ్మల్ల అనుకుంటాండానురా! పెద్ద పాపకు ఒక మంచి సంబంధం వచ్చింది ఆ భూమిని అమ్మి పెండి చేయలళ్లి అనుకుంటాండొాను అనె. వ క

“నిరుడు అయిదు ఎకరాలు అమ్మిండేది పాప పెండ్లి కోసమే కదా సామీ ఆ దుడ్డు ఏమాయ? అని అడిగె 6ళ దేశమంటే.

“మా రెండోవాడు (ప్రసాదరావు ఉన్నాడుకదా? వానికి బి టెక్‌ చదవల్ల అని ఆళ అందుకని యాబైవేలు డివేషన్‌ కట్టి వాన్ని కర్నాటక కాలేజిలో చేర్పిస్తి పెళ్ళికంటే చదుచే ముఖ్యంకదా అనె

“పిల్లోని చదువుకోసం యాభైవేలు ఖర్చు పెడితివా? అని నోరు వెళ్ళ బెట్టె ముసలప్ప

అదేం సదువు సామీ? అని సైమీది వెండ్రుకలు నిక్కపాడుచుకుంటూ ఉండగా అడిగె

“ఆదేరా! పెద్ద పెద్ద బిల్జింగులూ (ప్రాజెక్టలూ కడతారు చూడు ఆ చదువు! ఒక పదినిముషాల సేపు పాండురంగారావు వర్షించి వర్షించి చెప్పె

“పద్దపాపకు ఇప్పటికే ఇరవై అయిదు ఏండ్లు దాటినాయి ఇంక ఆలస్యం చెయ్యకూడదు ఆ అయిదు ఎకరాలు అమ్మి ఈ సంవత్సరం లోపల పెండ్లి చేసేస్తాను

అవని ఖండింతంగా అనె

“నీ ఇష్టం సామీ నేను ఏం చెప్పేది? అనె ముసలప్ప

“అసలు ఈ పొద్దు నిన్ను పిలిపించి ఉండేది ఎందుకనుకున్నావు? అని అడిగె పాండురంగారావు

“ఇంతవరకూ నా భూమిని ఎవరెవరికో అమ్మేస్తి ఈ ఆయిదెకరాల భూమి చెక్కని కూడా ఎవరికో అమ్మివేసే దానికి నా మనసు ఒప్పడం లేదురా ఎన్నో ఏండ్లు నా భూమిని నమ్మకంగా కోరు చేస్తివి మా తండ్రీ తాత కాలం నుంచీ మా కుటుంబానికి ఎంతో విశ్వాసంగా ఉంటివి ఈ అయిదెకరాలైనా నువ్వు తీసుకోరా: నా మనసుకు తృప్తి

• అనె పాండురంగారావు.

“నేనా? అంటూ నోరు వెళ్ళబెట్టై ముసలప్ప

“పుట్టగోసికి గతిలేని నా కొడుకుని! అన్ని దుడ్డు నాకెక్కడివి సామీ? అనె

“ఏమోరా నువ్వు ఏం తిప్పలు పడతావో ఏమో నాకు తెలీదు నరసిమ్ములు నాయుడు ఆ అయిదెకరాలనీ నలభై వేలకు అడిగె నీకైతే చూడు రెండు మూడువేలు తగ్గించి ఇస్తాను అని చెప్పె

“అయిదెకరాలు నలబైవేలు మాత్రమే చానా చానా అగ్గువ పైగా తనకైతే రెండు మూడు వేలు తగ్గించుకుంటానంటాండాడు అని ఆళ పుట్టి ముసలప్ప ఒణికె

ముసలప్పకు గొర్లూ మేకలూ ముప్పైదాకా ఉండె

“సీద్యంపని ఎంత బరువైనా చేస్తాను గానీ ఆ మేకల్గోకి మాత్రం నన్ను పొమ్మని చెప్పొద్దు ఎండనక వాననక దాన వెంటపడి మేపుతా ఆ తిప్పలు నేను పడలేను అని కొడుకు గిరెప్ప మాట్టాడే మాటలు గుర్తుకొస్తాండె ఎవరి వేరు ఎక్కడ? 67

తనకూ వయసు పైబడి మోకాళ్ళ నొప్పులొచ్చె. మునుపటి మాదిరి మేకల వెంట కొండలూ గుట్టలూ తిరిగే ఓపిక లేకపాయ.

“తను కాలమైైపోతే గిరెప్ప ఇప్పటి మాదిరే కూలీ నాలీ చేసుకుని బతుకుతాడు గానీ, పస్తే మేకల్గోకి పోడు' అని నిర్చారించుకుండె.

“బాపవ సామి అమ్మజణాపే అ అయిదెకరాలూ మేలు భూమి కాకపోవచ్చు చౌడు భూమే కావచ్చు కానీ రెండు మూడేండ్డు కష్టపడి సాగులోకి తెచ్చుకుంటే బంగారం వండుతుంది తనకొడుకూ మమనులూ కూడా ఆ భూమితో పేద్యగాళ్ళు అనిపించుకుంటారు కానీ దుడ్డు ఎట్ట?” అనుకుండె

“రెండు వారాల తరువాత నాకు ఏ మాటా చెప్పు అవతల నరసిమ్న్ములు నాయుడు భూమికోసం ఒకటే తాందరిస్తాండాడు అనె పాండురంగారావు.

“తొందరించడా మల్ల” ఎకరా పదుహైదునేలు ధరపలికే ఈ రోజుల్లో అంత అగ్గువగా దొరికే భూమిని ఎవడు మాత్రం వదులుకుంటారు? అనికుండె ముసలప్ప

బాపనమ్మయ్య తెచ్చిపెట్టిన ఆరటికాయ వడియాలని కరకరా నముల్లూ ఆలోచించబట్టై. శేషు మూడు దినాల నుంచీ ముసలప్ప మనసు మనసులో లేకపాయె బాపనపొమి భూమిని అమ్మే విషయం కొడుక్కు చెప్పుదామని నోటిదాకా వచ్చె కానీ- “చెప్పినా ఏం లాభంలే! నాకు తెలియకుండా వాని దగ్గర మాత్రం నలభైవేల దుడ్డు యాడ ఉండాయి పాపం అనుకుంటె.

ఒక్కడే చింత చేయబట్టె.

వలభైవేలు గురించి చింత చేస్తాండగా- తమ ఇంటి ఖర్చులన్నీ భూతద్దంలో కనపడబట్టె. ఇంట్లో - తనకొడుకూ కోడలిమీద ఊరి కూరికే చీదర కలుగుతాండె

“దినానికి కట్ట బీడీలు తాగితే ఎట్ల? అవి ఒకదినం కొడుకుమీద పడె.

“కూరల్లోకి ఇంతింత నూని పోస్తే ఎట్ట? వంకాయల్ని ఇడిసిపెట్టి పరుగెత్తుతాంది చూడు మావి సంసారాన్ని పొదుపుగా నడుపుకోనల్ల అని తెలీదా? అని కంచం ముందు కూర్చుని ఒకదినం కోడలి మీద అగ్గికురిసె

“కాఫీ చెయ్యొద్దు అంటే చేస్తారు! బెల్లం రేటు ఎట్టుంది? కాఫీపొడి రేటు ఎట్టుంది? ఎంత ఖర్చూ ఏంకత? పిల్గొల్లు పెద్దగ అయితాండారు వాళ్ళ కోసం నాలుగు దుడ్డు ఎనకేసుకోవల్ల అనే జ్ఞానం లేదు మీకు అని ఒక దినం ఇద్దర్నీ కలిపి తిట్టె

ముసిలోని రాపిడికి తట్టుకోలేక ఆ ఇంట్లో కాఫీ తాగేదే ఇడిసిపెట్టిరి

68 దేశమంటే...

వాలుగైదు దినాలు గడిచె

ముసలప్ప- ఎంతో బుద్దిమంతుడైన నా కొడుకు మీద ఊరుకూరికెనే నోరుపారేసుకుంటివికదా అనుకుండె

“బంగారంలాంటి నా కోడల్ని అన్యాయంగా ఆడిపోసుకుంటి కదా అనుకుండె.

“నలలైవేల దుడ్డు నాకు కలలో మూట అనుకుండె.

“ఇంక భూమి గురించి యోచనే పెట్టుకోకూడదు అనుకుండె

“అ మాటనే బాపనసామికి చెప్పిరావల్ల అని ఒకపొద్దున నీడ నిశ్చయం చేసుకుండె

“ఒరే,గరెప్పా! మన సామితో కొంచెం మాట్టాడేపని ఉంది పేటకు పోయొస్తాను ఈ పొద్దు జీవాల్గోకి నువ్వేపోరా! అని చెప్పె

“నాకెక్కడ అబ్బుతుంది నాయనా? రెడ్డి తోటలోకి కూలికిపోవల్లకదా నేను?”

అనె గిరెప్ప

రాత్రి పండుకున్న చిరుగుల చాపను ఇడిసిపెట్టి రుబ్బు గుండె పక్కకు పార్లి నిద్రపోతున్న పెద్ద మనుమని పక్క చూసె ముసలప్ప

“అయితే ఈ ముక్కన్నగాన్ని లేపుపాపా వీన్నే పొమ్మును ఈ పొద్దు జీవాల్లోకి " అని చెప్పె కోడలితో

ఆయమ్మ మొగం గంటుపెట్టుకుండె “మొన్న వాళ్ళ అయ్యగారు ఇంటికొచ్చి అరిసిపాయ మామా? మీ పిల్లోనికి మంచి తెలివి ఉంది వాన్ని సరిగా బడికి పంపించకుండా ఘే పాడుచేస్తున్నారు అని అరిసిపాయ' అని చెప్పె.

“ఏం చేయల్ల పాపా? నేనేమో పేటకు పోవల్ల నీ మొగుడేమో కూలికి పోనల్ల నువ్వేమో నిండు గర్భినివి ఎట్టమల్ల? ఈ పొద్దుకు ఎట్లో వాన్ని పంపియ్యి. అనె ముసలప్ప.

“ఈ పొద్దు మాత్రమే? ఈ పొద్దు మాత్రమే అని అనుకోబట్టే వాని సదువు ఆటకెక్కె' అని మూతి ముడిచె కోడలు

మన బాపవనసొమి అట్టా వాళ్ళకి సదువులు?” మన అట్లా వాళ్ళకి యాడలబ్బుతుంద్ధి పాపా? తలకు ఒక పని చేసుకోకపోతే మనకు కూటికి జరిగేదే కష్టం అయినా లోకంలో అందరూ పల్లకి ఎక్కుతామంటే దాన్ని మోసేదెవరు పాపా?” ఆని మొగం కడుక్కుండే దానికి బైటికి పాయ.

కొడుకు నదువు న ట్బబండలవుతాందని లచృ్చుమక్కకు కడుపులోనుంటపడతాండె కానీ ఆ కోపాన్నంతా మామ దగ్గర వెళ్ళగక్కలేకపాయ,

సరసరాపోయి నోరు తెరుచుకుని నిద్రపోతున్న కొడుకును ధబీమని గుద్దె నాడు “అమ్మా అని అరిచిలేచి కూర్చుండె వానికి ఏదో పీడకలలోకి మేలుకున్నట్ట ఉండె. ఎవల వేరు ఎక్కడ? అాణణనిననినననినిణనినినానాననననననతా ఈ

మొగుడు గిరెప్ప అడ్డుకోబోతుండగా “శని నా కొడకా? పో! పోయి మొగం కడక్కరా పో జీవాల్టోకి పోవల్టంట నీ సదువు సంకనాకినట్టే ఉందిపో అని ఇంకో రెండు పిడిగుడ్డులు గుద్దె పొద్దున్నే తల్లి యాల కొడతాందో వానికి అర్థం కాలే! నిద్ర మంపరంలోనే పెడబొబ్బలు పెట్టుకుంటా పారిపాయ. కొంచెం సేవు జరిగె. కడుపులో పేగులు అరుస్తాంటే మెల్లగా ఇంటికొచ్చి మొగానికి ఇన్నినీళ్ళు పల్గుకుండి ఆ పిల్లోడు తల్లి ముద్ద గెలికే టయానికి పిల్లమాదిరి వచ్చి దడివారగా కూర్చుండె. మెల్లగా లేచి తట్ట తీసుకుని దగ్గర పెట్టుకుంటె కొడుకు పక్క చూసీ చూడకుండా చూసి- "పెల్తోన్ని అన్నాయంగా కొడితి నాచేతులు పడిపోనూ అనుకుని లచ్చుమక్క కండ్లల్లో ఉంేనో్య్ళోన చాటుగా కొంగుతో తుడిచేసుకుండె లచ్చుమక్క అప్పటికే పండుకారం నూరిండె ముద్దలు కట్టి గిన్నెలోకి ఏస్తాండె ముక్కన్న కంటే సన్నపిల్లోలు ఆయిన ఆడపిల్లోలు ఇద్దరూ కూడా తట్టలు పెట్టుకుని ముద్ద, పక్క ఆశగా ఎదురు చూస్తాండిరి గిరెప్ప వచ్చి కూర్చుండె మొగునికి తట్టలేకపోవడం చూసి- “నువ్వ సన్నపాప దగ్గర కూర్చో” అని చెప్పె లచ్చుమక్క ముసలప్ప వచ్చి కూర్చుండె ఆయప్పకూ తట్టలేకపాయ మామ పరిస్తితిని ఒక కంట గమనించి- ఒసే! గంగీ మవ్వు మల్దాతిందువు ఆ తట్ట మీ తాత ముందు పెట్టు అనె “ఆయ్యా! తట్ట ముందు కూర్చున్న వాళ్ళను లేపకూడదు తల్లీ నేను ముక్కన్నగాని దగ్గర కూర్చుంటానులే అనె ముసలప్ప లే! రారా! తట్ట జరుపు. ఇద్దరూ కూర్చుందాం” అని మనుమని పక్కనెర్టుగొ చూస్తా పిలిచె ఆ పిల్గొడు తట్ట తీసుకుని తాత దగ్గరికి జరిగె లచ్చుమక్క-మూకిడిలో ఏసుకుని తిప్పి కాలే కాలే ముద్దలు తట్ట. అల్లే ఒక్కొక్కరి తట్టలోకి ఏసె ఊరిబిండి కూడా ఏసె మనుమడు ఆత్రంగా కాలే కాలే ముద్దను గిల్లుకోలేక అవస్థపడతాంటే... “ఉండరా! నేను గిల్లేస్తాను అని అయిదారు ముద్ద పిడసలు గిల్లేసి ముసలప్ప. ఆ ఏీల్లోడు ముద్దను నోటితో ఊపుకుని సల్లగ జేసుకుంటాంటే- యాటి! ఏసకపోతావురా జీవాలు? అని నునుమన్ని పరీక్ష చేస్తానట్ల అడిగె 70 దేశమంటే.

నా

తూడ బాన్‌ అట సనన వళ్యోలేక గుటుక్కున మిం మేపు

“కిందన యాడా మేపులేదురా? కొండలోకి ఏసకపో! ఆ రాళ్ళ సందున మొలిసిండే నాలుగు గడ్డిపాసలనన్నా నాక్కువి పానం పట్టుకుంటాయవి అనె ముసలప్ప.

“ఒరే! కొండలో ఎలుగ్గొడ్డు ఉంది రవంత నిగాగా ఉండు అని జాగ్రత్త చెప్పె పక్కనే కూర్చున్న తండ్రి గిరెప్ప

“నన్నేం చేస్తుందది? కట్టి తీసుకుని నాలుగు జవిరినానంటే-సచ్చిపోతినిరా తండ్రీ అని పరుగెత్తదా? అని ఆ పిల్లోడు వీరత్వంతో అనగానే- నా మనుమడు అనిపించుకున్నావురా? మనది ఏ వంశం? గం(డ్రగొడ్డలి వంశం నీ ముత్తాత గొడ్డలితో పులిని సంపినాడురా! నేను ప్రాయంలో ఉండగా మసీదు గుడి ముదున్న నల్లగుండు ఎత్తినానురా! అట్లాంటి వంశంరా మనదీ! అని మనుమని పక్క గర్వంగా చ్లూసుకుని మీసాలు మెలి తిప్పుకుండె ముసలప్ప.

“పెద్దగ అయనంక నువ్వేం పనిచేస్తావురా” అని మనుమన్ని ముచ్చటగా అడిగె

“నేనా? మడక పట్టి దున్నుతాను మడికయ్యలు తిరగ్గాడతాను కానీ మన రెడ్డితోటలోకి మాత్రం కూలికిపోను తాతా అనె.

“యాలరా అని అడిగె తాత

“రెడ్డి కొడుకు హనుమంతరెడ్డిగాడు ఉన్నాడు కదా? వానికి బొలెడు పొగురు తాతా! బళ్ళో కసువు కూడా నూకడు వాని తోటలోకి సస్తే నేను కూలికి పోను అనె

"మల్ల ఏం చేస్తావురా?” అని అడిగె

“పొంత భూమి చేసుకుంటాను నా భూమిలో నేను కష్టపడతాను నేను ఒక్కన్నే బాయి కూడా తవ్వుకుంటాను అనె ఆ పిల్లోడు

ఆ పిల్గ్లోని మాటలకు ముసలప్ప కండ్ల నుంచీ బొటా బొటా కన్నీళ్ళు కారె.

“ఏంది నాయనా! అన్నం తట్టముందు కూర్చుని అట్ల ఏడుస్తావు? అని తండ్రిని గదురుకుండె గిరెప్ప

“నా మనుమనికి ఇంత భూమి సంపాదించి పెట్టకుండానే సచ్చిపోతానేమోరా నేను!” అని ఆ పిల్లోన్ని పట్టుకుని వలవలా ఏర్చె ముసలప్ప

“మూడు నాలుగు దినాలనుంచి చూస్తాండాను అదో మాదిరిగా ఉండావు. ఇంతకూ సంగతేమి నాయనా? అని తండ్రివి విచారించె కొడుకు

బాపనసామి తమకు భూమిని అమ్ముతానన్న సంగతంతా చెప్పి ముసలస్ప తెరిపినపడె కానీ భూమి ఆలోచవ అంటుకున్న గిరెప్పకు పురి ఎక్కె. ఎవరి వేరు ఎక్కడ? అనిణాణణణణణననినానననననననినినా 71

గిరెప్ప ముద్ద తినేది ముగించి- చేతులు పిసుక్కుండె కాలుగాలిన ఏిల్లి మాదిరి తొక్కులాడె. బీడి మింద బీడీ కాల్బె కూలికి చక్రం చుట్టె “వానెక్క! వాని అలి ! హరిహర (బ్రహ్మదులు అడ్డొచ్చినా ఇట్లాంటి శాన్సునే మనం ఇడిసిపెట్టకూడదు నాయనా అని కిర్రెక్కిపోయి అరిసె “అయిదెకరాలు నలభై వేలు! ఇట్టా అదురుష్టం తప్పిపోతే ఇంక మవ మొగాలక్ష ఎప్పటికీ భూమి బాగ్యం ఉండదు నాయనా!” అని హెచ్చరించె. “రాళ్ళూ, గుట్టలూ పీకి బండ్లు బరడ్డు చెరువు మన్నుతోలి ఆ చౌడు భూమి! బంగారట్లా భూమిగా మార్చకపోతే నా పేరు గిరెప్ప కాదు వాయనా! అని ప్రతిజ్ఞ ప "ఊరికే చింత చేస్తే లాభం లేదు ఏదో ఒకటి చెయ్యల్ల '* అవి పిడికిళ్ళు బిగి “మన గొర్లూ, మేకలూ అమ్మితే పం(డ్రైండు వేలు రావా? అని అడిగె “వా మెడలో తులంపైన చైను ఉంది కదా! దాన్ని అమ్మితే ఒక అయిదువేణ్మ రావా” అని అడిగె లచ్చుమక్క. గిరెప్ప సెండ్డాం పక్క మెచ్చుకోలుగా చూసి- “పండ్రెండూ ఒక అయిదూి పదిహేడు వేలు అని లెక్కచేసె. “విరుడు గొర్గు అమ్మిన దుడ్డు నా దగ్గర అయిదువేలు ఉండాయి' అనె తండ్రిక్‌ వెంటనే- “పదిహేడు ఒక అయిదూ ఇరవైరెండు అని లెక్క చేసె కొడుకక్లీ “ఒక అయిదువేలు అప్పు పుట్టించలేమా మనం?” అని గిరెప్ప తండ్రి మొగుక్ష పక్క చూసె. తండ్రి మాట్లాడక పోయీసరికి- “అయిదు వేలయినా అప్పు పుట్టకపోతే మనక ఈ ఊర్జో ఏం వేల్యూ ఉన్నట్లు నాయనా? నేను ఎక్కడో ఒక చోట తెస్తానులే లు తండ్రికి దైర్యం చెప్పె ఎంత? ఇరవై రెండూ ఒక అయిదూ ఎంత? అని ఆత్రంగా అడిగె. “ఇరవై ఏడు ఇరవై ఏడువేలు నాయనా అని అరిసె నలభై వేలు! అంటే ఇంకా ఎంత కాబడుతుంది నాయనా? ' అని అడిగె “ఇంకా పద్మూడువేలు కావల్ల కదా! ఎట్ట నాయనా? ఏం చేయల్ల” అ తొక్కులాడె 72 దేశమంటే.

“మనకైతే మూడువేలు తగ్గించు కుంటానని చెప్పినాడు కదా సామి అని ముపలప్ప గుర్తుచేసె,

“రిజిష్టరు ఇర్చులకైనా ఆ మూడువేలూ కావలసిందే కదా! కాబట్టి ఇంకా పద్మూడువేలు కావల్ల అనె గిరెప్ప

నిముషం గడిచె

రెండు నిముషాలు గడిచె

వద్మూడు వేలు ఎట్ట అంటె “ఎట్ట' అని ఆ తండ్రీ కొడుకులు మొగం మొగం చూసుకుం్రి

దొంగ నోట్లు ప్రింటు కొట్టాల్సిందే అని విరక్తిగా లేచే దానికి పాయ ముసలప్ప

“ముందు మన గొర్లూ మేకల్ని ఎవరికైవా బేరం చెప్పు తరువాత కధ తరువాత చూసుకుందాం...నా (ప్రాణమైనా తీసుకుంటానుగానీ నేను ఈ భూమిని మాత్రం ఇడిసిపెట్టేది లేదు నాయనా! అని కొడుకు ఢంకా బజాయించినట్టు చెప్పంటే. "జౌరా! ఎంత ఉడుంపట్టు వీనిది అవి అట్లే నిలబడిపాయ తండ్రి

శూషకు

గొర్లూ మేకలూ అమ్మిరి

లచ్చుమక్క మెడలోని చైను అమ్మిరి

ఒక అయిదువేలు అప్పు పుట్టించిరి

ముసలప్ప దగ్గరున్న అయిదువేలూ కలిపిరి

ఆంతా కలిపి ఇరవై ఏడువేలు జత చేసుకుండిరి.

రెండు వారాలు కూడా తిరక్కుండానే అనంతపురం నుంచీ భూమిని రిజిష్టరు చేయించుకున్న పత్రాలతో తిరిగొచ్చె గిరెప్ప

ఆ పల్రాన్ని తండ్రికి చూపె పెండ్లానికి చూపె పదేండ్లు కూడా దాటని పెద్ద కొడుకు ముక్కన్నకు కూడా చూపె భద్రంగా ట్రంకుపెట్టె అడుగున దాచిపెట్టె

గిరెప్ప ఈ లోకాన్నే జయించినట్టుండె

ఇంకా చెప్పల్ల అంటే ..తల్లి ఒడి చేరుకున్న పసిపిల్లవాని మాదిరి ఆ మొగంలో సంతోషం ఉట్టి పడతాండె

మన దగ్గర నలభై వేలకు ఇంకా పద్మూడు వేలు తక్కువ ఉండె గదా ఆ దుడ్డను యాడ పుట్టిస్తివిరా? అవి ముసలప్ప కొడుకును ఆరా తీసె

ఎక్కడ పుట్టిస్తేవేమిలే! భూమి మన పేర అయింది కదా! అని కొడుకు తప్పించుకుండె. ఎవరి వేరు ఎక్కడ? అణకినిశనావాననానిమాాననకానినాావనునా. 73

ముసలప్ప ఇడిసి పెట్టలే రెండుసార్లు అడిగె మూడు సార్హు అడిగె. 'చెస్తావా? సస్తావా?? అన్నట్ట ఒకదినం కొడుకును నిలేసి అడిగె గిరెప్పకు రేగె- నేను ఒకర్ని నమ్మించి మోసం చెయ్యలే ఎవరింటికీ కన్నం వెయ్యలే నా పెండ్డాన్ని యాడా కుదువ బెట్టలే” పాలా? మల్గామల్లా అడిగినావంటే చూడు వాకు రేగితే మనిషిని కాను ఆని అరిచె నా దగ్గర ఎప్పుడూ నోట్లో నాలుకలేనట్టు మసలుకునేవాడు! ఏమయిందబ్బా వీనికి? ఇంత గట్టిగా అరుస్తాడు అనుకుని అప్పటికీ ఊరికే ఆయిపాయ ముషజము. శే 2 ఇంట్లో ఆవు ఈనితే ఆ ముర్రుపాలు కారియర్‌ నిండా పోసుకుని పాపం మన బాపనసామికి జున్ను అంటే చానా ఇష్టం ఇచ్చొస్తాను అని బయల్లేరె ముసలప్ప కొడుకు భూమి దుడ్డు అన్నీ కట్టినదీ లేనిదీ సామినే అడిగి కనుక్కోవచ్చు కదా అన్న ఆలోచనని కూడా కడుపులో పెట్టుకోనుండె బాపనసామి ఇంట్లో అడుగు పెట్టేటప్పటికి-లోపల వంటింట్లో నుంచే అతిరసాలు చేస్తున్న తీపి వాసనలు వస్తాండె రా రా ముసలప్పా అని పాండురంగారావు ముసలప్పను మర్యాద చేసె ముసలప్పకు బాపనసామి ఇంటి వాతావరణంలో ఎదో నూర్చు వచ్చినట్టు కనపడే వరండాలోకి నాలుగు కొత్త కుర్చీలు వచ్చి చేరిండే కాంపౌండు గోడపైన కొత్తగా వచ్చి చేరిన ఎనిమిది పూల కుండీలు వరుసగా కళకళలాడతాండె కొత్తగా తెచ్చిన వీణను పోటీలుపడి మీటి పగలబడి నవ్వుతాండిరి పాండురంగారావు పిల్లలు ముసలప్ప కారియర్‌ అందిస్తే చూసి జున్ను పాలా? అని అడిగి- ఏమే? మన ముసలప్ప ఏం తెష్టనాడ్‌ చూస్తురా జున్నుపాలు! జున్నుపాలు తెచ్చినాడే అని సంతోషాన్ని ఆపుకోలేక అరిసె పాండురంగారావు సుభద్రమ్మవచ్చి నవ్వు మొగంతో పలకరించి జున్నుపాలు లోపలికి తీసకపాయె అట్లే కాలే కాలేటివి అతిరసాలు తెచ్చిపెట్టి తిను ముసలయ్యా అనె. ముసలప్ప రవంత రవంత కొరుక్కుతింటుంటే- 'సల్లగా అయితే ఇవి ఇంకొ బాగుంటాయిరా అని ఆ ఆతి రసాలకు బెల్లంపాకం ఎట్ట పట్టి ఉండేదీ చెప్పేదావికి మొదలుపెట్టె బాపనసామి 74 దేశమంటే.

కొడుకు భూమి దుడ్డని ఇంకా ఎంత బాకీ పడినాడో కనుక్కోవల్ల అని ముసలప్పకు ఎంతో ఇదిగా ఉండె “కానీ-తనక్కూడా తెలియకుండా కొడుకు వ్యవహారమంతా నడుపుకొచ్చినాడని బాపన సామికి తెలిస్తే తన పద్దరికానికి ఎంత తలవంపులు అని మనసులోపల పీకుతాండె.

మొత్తానికి అట్టచేసి ఇట్లచేసి విషయమంతా రాబట్టె. కొడుకు సామికి కట్టాల్సిన దుడ్డు అయిదువేలు మాత్రమే అని తెలిసి ఆశ్చర్యపాయ

“మిగతా అయిదువేలను సామికి ఎట్టకట్టి వుంటాడు? రిజిష్టరు ఖర్చులకు అయిన మూడు వేలను ఎక్కడ నుంచీ తెచ్చింటాడు? మొత్తం ఎనిమిది వేల రూపాయలు వానికి ఎక్కడివబ్బా” ఆని యోచన చేయబట్టె

ఈ కుర్చీలు నాలుగూ ఎనిమిది వందలయాఖై

“లోపల బీరువా ఉంది అది రెండు వేలు

“ట్రీ వి తెచ్చినాను చూస్తురా ఇది నాలుగువేలు అని చెప్పేదానికి మొదలు పెట్టె పాండురంగారావు

“భూమిని పెద్దపాప పెండ్తికోసం అమ్ముతున్నానంటివి కదా సొమీ మల్ల ఇవన్నీ యాల కొంటివి? ఏం అవసరం? అని అడిగె "ఎసలప్ప

పెండ్లి సంగతా? అని తేలిగ్గా దీర్చం తీసె పాండురంగారావు

“ఆ భూమి అమ్మిన దుడ్డన్నీ పాపపెండ్లీ కోసమనే పెట్టుకోనుంటి కానీ పాపకు ఈ ఊర్జోనే మునిసిపల్‌ గరల్స్‌ హైస్కూల్‌లో ఉద్యోగ మిస్తామనిరి అందుకు ఇరవై అయిదువేలు ఇమ్మనిరి పెళ్ళికని ఎత్తిపెట్టిన దుడ్డన్నీ ఉద్యోగం కోసం ఖర్చుపెడితి

“ఒక సంవత్సరం జీతం మనది కాదు అనుకుంటే-ఆ లంచమిచ్చిన ఇరవై అయిదువేలూ మనకు తిరిగి వచ్చినట్ల అవుతుంది ఇంకో రెండు సంవత్సరాల జీతం మనది కాదు అనుకుంటే ఆ డబ్బు ఆయమ్మ పెండ్లి ఖర్చులకు సరిపోతుంది చివరికి ఉద్యోగం లాభమే కదా!

"మూడేండ్లు కాకపోతే ఇంక అయిదేండ్డు జరిగినా ఫరవాలేదు ఉద్యోగస్తురాలైన పిల్లకు ఎప్పటికైనా పెండ్లి గ్యారంటీ కదా అందుకుని అన్నీ బాగా ఆలోచించే ఆ ఇరవై అయిదు వేలనూ వాళ్ళ ముండమోపిస్తి అనె పాండురంగారావు నవ్వుతా

“కాలాలు బాగలలే సామీ ఆడపిల్లలకు తొందరగా పెండ్తిచేసి పంపల్ల అని చెప్పుదామని నోటిదాకా వచ్చె ముసలప్పకు కానీ బాగుండదని ఊరుకుండె

పాండురంగారావు ఇంకా చెప్పుకొచ్చె- మామొదటివాడు గోపాల్రావు ఉ్గ్ను కదా? చాలా తెలివైనోడు (గ్రూప్‌ టూ పరీక్ష పాసైనాడు వాడు ఏ ఎమ్మార్యోనో డీటీనో ఆయితే ఇంక మనకు ఎదురే లేదనుకో మంచి ఆదాయాలున్న ఉద్యోగాలు కదా అవి అనె ఆచేతికీ అంది వచ్చిన కొడుకు మీద ఎన్నో ఆశలు పెట్టుకున్నట్టు కనపడె పాండురంగారావు ఎవరి వేరు ఎక్కడ? 75

“ఏం చదువులో! ఏం ఉద్యోగాలో! రెక్కల కష్టంచేసి సంపాదించుకున్న భూషి అయితేకదా, సొమీ మీకు దావి విలువ తెలిపేది అని గొణుక్కుండె ముసలప్ప శశ సు బాపనసామి దుడ్డు ఖర్చు చేసిన తీరునంతా కండ్లలో చూసీ చెవుల్లో వినీ ఇంటికి వచ్చిన ముసలప్ప-“ఒరె గిరెప్పా నీకు తెలుసా ఈ సంగతి తన పెద్ద కూతురి! పెండ్లి చేయల్ల అని కదా ఆసామి మనకు భూమిని అమ్మిండేది కానీ ఇప్పుడు చూడు ఆ బిడ్డకు పెండ్పి చెయ్యకుండా ఇరవై అయిదువేలు పెట్టి ఉద్యోగం ఇప్పించినాడు ఇంకా మిగిలిన దుడ్డకు కుర్చీలు తెచ్చినాడు బీరువా తెచ్చినాడు టీవి కూడా తెచ్చినాడు కూతురికి పెండ్లిమాత్రం ఇప్పుడే చెయ్యడంట ఆయమ్మ పెండ్లికి ఆయమ్మనే దుడ్డు కూడబెట్టకోవల్లంట ఆసామికి తిక్కనా? చాదస్తమా? అని నవ్వబట్టై | “ఎంత భూమీ ఏంకత? అంతా మూడుదుడ్లకు అమ్ముకుండెసామి కష్టు చెయ్యకుండా కూర్చుని తింటే కాటుక కొండ అయినా కరిగిపోదా? అనె “గట్టి సొమ్ము అయితే కదా నిలిచే దానికి? ఎట్ల వచ్చిందో అట్టే పోవల్లలే! ఆని వేదాంతంలో పడె “మొత్తానికి మనిసి చానా ఉత్తముడు కానీ వెర్రి బాపనయ్యా ఎదిగి వచ్చిన కూతుర్లకి పెండ్లిల్లు ఎట్ల చేస్తాడో ఏమో పాపం! అని చప్పరించె తరువాత మెల్లగా రంగంలోకి దిగె- సామికి ఇంక అయిదువేలు మాత్రమే నంట కదురా మనం బాకి! ఆ మిగతా ఎనిమిది వేలూ ఎక్కడ నుంచీ తెచ్చి కడితివి! అవి మళ్ళీ మొదలుపెట్టి కొడుకు మాట్లాడలే! “చెప్పు నాయనా! నాతో చెప్పకుండా నువ్వు ఇంత వరకూ ఏ పనీ చేయలేదు ఆ ఎనిమిది వేలూ నీకు ఎక్కడి నుంచీ వచ్చిందో చెప్పు అని అనునయంగా అడిగె కుక్కిమంచం మీద పండుకున్న పచ్చి బాలింతరాలు లచ్చుకుక్క సన్నగా ఏడ్సబట్టె పరి దినాల కిందటే ఆయమ్మ-కళ్యాణ దుర్గంలోని ఒక వాలంటరీ ఆర్గనైడేషను వాళ్ళ ఆసుపత్రిలో పురుడు పోసుకుని వచ్చిండె “ఏం పాపా? ఊరికే ఏడుస్తావు? ఏం జరిగింది? అని ముసలప్ప కోడలి పక్క తిరగ. ఆయమ్మ గొవురుమంటా ఏడ్పె. సత్తువనంతా కూడ దీసుకుని లేచి నిలబడె. కూలిపోతా నడిచి మామకాళ్ళమింద పడె “పాపిష్టిదాన్ని మామా నాకంటే గొడ్రాలు మేలు మామా! నా అటువంటి ఆడరి ఈ భూమ్మీద పుట్టకూడదు మామా ఆనీ-ఠీండుచేతుల్తోనూ దొమ్మలు దొమ్మల బాదుకుండె 76 దేశమంటే.

తలకాయ తలకాయ కొట్టుకుండె

నా కడుపున పుట్టిన కొడుకుని ఎనిమిది వేల దుడ్లకు అమ్ముకుంటిమి మామా! అని అరిసె.

మనోరోగంతో ఆయమ్మ ఎండిపోయిన కట్టిపుల్ల మాదిరి అయిండె

“సిల్లోడు ఎర్రగా బుర్రగా టమేటా పండు మాదిరి ఉండాడు నాకు పిల్లోల్టు లేరు సాక్కుంటాను అని ఆ ఇంగిలీసు డాక్టరు అడిగెనంట మామా నీ కొడుకు ఊకొట్టెనంట మామా అప్పుడు నాకు ఏ దయ్యం పూని వుండెనో నేను కూడా వద్దనకపోతిని మామా తప్పు నాదే అనుకో మామా నేను నీ కూతుర్ని అనుకోమామా ఈ ఒక్కసారి నా తప్పును కాపాడుమామా అని గొల్లుమని ఏర్చె

ఆయమ్మ-

దయ్యం పట్టిన దాని మాదిరి ఉండె

“నన్ను సంపండి నరకండి అని తిక్కపట్టిన దాని మాదిరి వదురుతాండె.

ఆయమ్మ కొప్పు విడిపాయ

ఆయనమ్మ కన్నీళ్ళతో మామ కాళ్ళు తడిసిపాయ బెల్లం కొట్టివ రాయి మాదిరి నిలబడి తలొంచుకుండె గిరెప్ప

ముసలప్ప-వచ్చే ఏడ్పును దిగమింగుకోవల్ల అనే ఆనుకుండె

కానీ అరచేతి వేడికి వెన్న కరిగినట్ల తాత కండ్లు కన్నీళ్ళతో అలుక్కుపాయ,

ఏదో మాట్లాడే దానికి పోతే గొంతు పూడకపాయ

“తల్లీ లచ్చుమక్కా! నాయనా గిరెప్పా! అని ఎక్కిళ్ళు పట్టి ఏద్సె

• జూలై 1993 లే

ఎవరి వేరు ఎక్కడ? 277

తాలు గీంజలు = శాంతినారాయణ

[రు] తువు తప్పి అకాలంలో వర్తమొచ్చినా ఈ అయిదారేండ్ల కాలంలో బొమ్మక్కపల్లి చెరువు ఈసారి గుడ్డిలో మెల్ల మేల న్నట్టు ముక్కాలు భాగం నిండింది జాగ్రత్తగా నీళ్ళు వాడుకుంటే పంటకేం ఫర్వాలేదని ఆయకట్టు రైతులంతా మాట్లాడుకొని వంతులేసుకున్నారు. సాయి పోతుందని ఆదరాబాదరా వరినార్డు పోసుకొని పొలాలు అదును చేసుకోసాగినారు. బావులున్న రైతులు ముందుగానే బావినీళ్ళ కింద నారు పోసుకొని నెమ్మదిగా నాటుకున్నారు

బదులు మడకలు చేసుకొని రెండెకరాల మడిలో పిట్టక దున్ని అదును చేసుకోడానికి నాలుగు దినాలు పట్టింది చెన్నప్పకు కడగొట్టు తీరుగ ఎంత వంతు లేసుకున్నా నీళ్ళు కిందికి సరిగా దిగడం లేదు బురద మడిలో తగినన్ని నీళ్ళు లేకుంటే పిట్టక దున్నడం వీలుగాదు మడి సరిగా అదునుగాదు ఎత్తులు తగ్గాలంటే మడీ కయ్యల్లో నాలుగు మూలలా నీళ్ళు కలుసుకోవు వరినాట్లు సరిగా అతుక్కోవు కలుపు మొక్కలు ఎక్కువగా పడతాయి. అసలే మొరుసు నేల కయ్యల్లో నీళ్ళు నిలపడానికి నానాతంటాల పడినాడు చెన్నప్ప

సేద్యంలో చెన్నప్ప వొంటిగాడే జీతగాన్ని పెట్టుకొని సేద్యం చేయించు కోగలిగినంత పాలం లేదు చెన్నప్పకు చెరువు కింద రెండెకరాలు మడి గుట్ట పక్కన ఐదెకరాల చేను మాత్రమే అతనికున్న ఆస్తి కొడుకులిద్దర్నీ మొదట సేద్యానికి వేసుకుందామనుకున్నాడు కొనీ రానురానూ వ్యవసాయం జూదంగా మారిపోవడం చూసి విసిగిపోయి గంపెడంత ఆశతో వాళ్ళిద్దర్నీ చదువుకోడానికి పంపుతున్నాడు చెన్నప్ప. రాయదుర్గంలో పెద్దోడు బిఎ చిన్నోడు పదో తరగతి చదువుతున్నారు 78 దేశమంటే.

బొమ్మక్కపల్లికి రాయదుర్గం దగ్గరే కొడుకులిద్దరూ చిన్నప్పట్నుంచి గోముగా పెరిగి సేద్యం పనులకు తరము గాక పోయినా ఇంట్లో తిని టవునుకెళ్ళి చదువుకొని సాయంకాలానికి ఇల్లు చేరుకుంటారు కాబట్టి వాళ్ళ చదువులు చెన్నప్పకు మొన్నట దాకా బరువనిపించలేదు కాని కాలం తారుమారయింది సకాలంలో వర్షాలు రాక సరిగా పంటలు సండక బతకడం కష్టమయి పోయింది (ప్రతి పనికీ బదులు చేసుకోవడం సాధ్యం కావడం లేదు కూలి పెట్టి చేయించుకుందామంటే సంసారం జరగడమే గగనమై పోయింది చేతికొచ్చిన కొడుకులిద్దరూ చదువులో పడిపోయినారు రామప్పనాయుడు కొడుకులూ కొండారెడ్డి పిల్లలూ పెద్ద చదువులు చడువుతూ వుంటే వులిని చూసి నక్క వాత పెట్టుకున్నట్టు చెన్నప్ప కూడా పుట్టిన కొడుకులిద్దర్నీ చదువుకు వేసినాడు

తన తర్వాత కొడుకుల బతుకు ఎ విధంగా సాగుతుందో అని అప్పుడప్పుడు చెన్నప్ప తర్కించుకుంటూ ఉంటాడు ఏమయినా వాళ్ళ బతుకు రెండింటికీ చెడిన రేవడవుతుందేమోనని దిగులుపడుతూ ఉంటాడు చెట్లూ చేమలతో పచ్చగా కలకలలాడే పొలాలతో సంక్రాంతి దాకా ఎక్కడ చూసినా జోములెత్తిన భూములతో ముక్కారు పంటలతో గడిచిపోయిన కాలాన్ని చూసినాడు తాను అటువంటిది తన కళ్ళముందే వూహించనంతగా తారు మారయిపోయింది జరుగుతూ వచ్చిన మార్పులన్నీ తలచుకొని ఒక్కొక్కసారి ఆశ్చర్యపోతాడు చెన్నప్ప మనుషుల్లో తన చిన్నతనం నాటి మంచితనం మనుషులమీద నమ్మకం పనులపట్ల (శ్రద్ధ పట్టుదల మమతలూ మమకారాలూ పెద్దా చిన్నా అనేవన్నీ ఏమైపోయాయా అనుకుంటాడు ఆంతా కాలమహిమ అని తనకు తొను సమాధానం చెప్పుకొని నిట్టూరుస్తాడు

చెన్నప్ప మడిని అదును చేస్తుంటే భార్య సుబ్బమ్మ ఇంటి పనులు చూసుకోసాగింది కూతురు లీలావతి ఇరుగింట వాళ్ళకూ పారుగింట వాళ్ళకూ పనికిపోయి కష్టపడి పదిమంది బదులు మనుషుల్ని చేసింది నిన్నా ఈ రోజూ తల్లీ కూతుళ్ళిద్దరే వరి నారంతా పీకి నాటడానికి సిద్దంచేసినారు రేపు మడి నాటించడానికి బదులు మనుషులకు తోడు మరో ఇరవై మంది కూలివాళ్ళను పిలవాలని పొద్దుండగానే తల్లీ కూతుళ్ళిద్దరూ ఊరు చేరుకున్నారు చెన్నప్ప మడిల్‌ గెనుము గెనుమూ తిరుగుతూ గుమ్మళ్ళన్నీ వేసి తీరుబండలన్నీ అనేసి చీకటి పడుతుండగా ఇంటిముఖం పట్టినాడు.

చిత్తకార్తి యెల్లిపాయ కాలం తప్పిన పైరు పెడతాండాం ఏమయితుందో ఏమో! బాయిలుండే వాళ్లేమో సకాలంలో నారు పోసుకొని ఆయిగా నాటుకుండ్రి రోంత బాయిగుంత తొవ్వు కుండేది మేలు బాయికీ మోటారుకీ ఎట్లలేదన్నా ముప్పైవేలు కావల్ల అంత లెక్కంటే మాట్లా? యాడన్నా బాకీ తెచ్చి ఇర్చుపెడితే గాంగ నీళ్ళుపడితాయని నమ్మకమేముంది? సమ్మత్ప్సరం సమ్మత్సరమూ వాన్లు జూస్తే పూర్తీ ఎడపెడతాండాయి నిరుడు సేనిపంట ముండ మోసిపాయ మడిలో రాగి నాటితే తీరా నోటికొచ్చినంక నీళ్ళు సాలక పంటంతా పూసివాయ పది మూట్లు రాగులు కూడా కాకషాయ ఈ ఏడేమో తొలి తాలుగింఅలు 79

ముంగార్ల రెండు వానలు బాగనే పడెగానీ మంచి టైములో చినుక నేల బడకపాయ శెనిక్కాలు పిందెలన్నీ గర్భంలోనే కరిగిపోతాండాయి తీరా అదును తప్పిన్చి చెరువేమో తప్పాదార్ల నిండుకుండె అవేందో ఆరున్నర వొడ్లంట అందరూ అవే నాటతాండారు యెట్టయితాయో యేమో మల్ల కూలోల్లకేమో శానా గిరాకీగా వుంది బదులు మనుసులుగాక మడి నాటేకి యెట్ట లేదన్నా ఇరవై మంది కావల్ల కూలి జూప్తే తారకమంటుతాంది నిరుడు పదైదు రూపాయిలుంటే ఇసారి ఇరవై చేసినారు అంతింత కూలి ఇచ్చేదిగాక, మల్లా పంిటాలస్థుడు బువ్వ కూడా పెట్టల్ల ఇంట్టో బియ్యపు గింజలు బొత్తిగా లేవు రాగి ముద్దంటే కూలోల్లు గొనుగుతారు ఇంట్లో గూడా పిల్ల నాయాల్లకు ముద్ద తినీ తినీ బేజారయింది యేం జేస్తాం మల్ల? రైతు బియ్యం కొని తినేకి ఆయితుందా? నెలకొక పది సేర్టు బియ్యం యెయిమని ప్టోరు రంగారెడ్డిని అడిగితే ఆయప్ప బుద్ధి బాగున్నెప్పుడ్లు యేస్తాడు లేకుంటే లేదు గట్టిగా అడిగితే మీది బియ్యం కార్డు కాదప్పా అని గద్దిస్తాడు నేను పెద్దకారు రైతునంట ఎంత బాగుందో కాలం బతుకంతా లోలోపలే వెల్లబోసుకుంటూ ఇల్లు చేరుకున్నాడు చెన్నప్ప రేపు మడి నాటడానికి సుబ్బమ్మ బదులు మనుషులకు తోడుగా కూలోల్లను ఫిలిచింది అయితే ఎవరూ ముగబడడం లేదు తమతోపాటు భూమి ఆసాముల కూడా పొలంలో వొంగి పని చెయ్యడం కూలోల్లకు ఇష్టముండదు వాళ్ళు నడుం సైకెత్తనీయరు మాట్లాడుకోనియ్యరు రామప్పనాయుడు తోటలోనో సుంకయ్య సెట్టి మడిలోనో పూజారి వెంకప్పశా'స్తి పాలంలోనో పని చెయ్యడమంటే కూలోల్లకు చాలా ఇష్టం వాళ్ళెవరూ పొలంలో కూలోల్లు వెనక నిల్చుకోరు ఆంతా జీతగాళ్ళు చూడాల్సిందే. ఇంకేముంది? కూలోల్లు ఆడింది ఆట పాడింది పాట. పనిచేసినట్టే ఆగుపించదు రెండ్రుపాయలు కూలి తక్కువయినా వాళ్ళ పమలకే పోతారు అందుకే సుబ్బమ్మ ఇరవై మంధిని పీలిస్తే అయిదు మంది కూడా వూకొట్ట లేదు ఏమి చేయాలో సుబ్బమ్మకు దిక్కుతోచలేదు ఆందోళన చెందుతూ దిగులుపడుతూ కూలోల్ల కోసం వెతకసాగింది. ముందుగా నార పీకి పెట్టుకోవడం వల్ల అంతా యెడాముడి పని అయిపాయ, కూలోల్లు ఇట్ల చేస్తారని ఎవురికి తెలుసు? అదునుజూసి ఆందలమెక్కడం కూలోల్ల కూడా నేరుసుకుండారు. ఇంగ రైతులు సేద్దెం చేసుకుండేకి అయితుందా? అందరూ గాలిపొయ్యేతప్పుడు తూరుపు పోసుకుండే వాల్లే బిర్రుగా వాంగి సక్కరమంగా పనిజేస్తే పది పండెండు మంది సాలు యెకరా మడి నాటెయిడానికి అట్లాది ఎకరాకు నన్నూరు రూపాయిలు వొప్పందమడిగితే యావల్లన ఇచ్చేది” బూములన్నీ అమ్ముకొని వూరికే కూలిపనికి త్‌రుక్కుండేది మేలు ఈ దిగులన్నా తప్పుతాది. ఈ బూములు కట్టకొని ఏం పాముకుంటాండా గనక? రైతులమని మాకూ ఇంత బూముందని సంకలెగిరేసుకోవల్సిందేగానీ రాత్రింబగలూ పనేమో తప్పడంలేదు దమ్మిడీ ఆదాయంలేదు బొట్టు పురుసత్తులేదు అన్నెట్టుంది ఈ సేద్దం చూస్తాంటే అనుకుంటూ గేరిగేరీ తిం దేశమంటే...

తిరిగింది సుబ్బమ్మ పీకిన నారు చెడుబాటవుతుందని కడాకు ఎకరాకు మున్నూరు రూపాయల ప్రకారం రామక్క గుంపును వొప్పించింది నొప్పించిందేగానీ వాొప్పందాల వాళ్ళు మడిలో వరినాట్టు వేసేది తలచుకునేసరికి సుబ్బమ్మకు వేపకాయ నమిలినట్లయింది. చిరాకుపడుతూ ఇల్లు చేరుకుంది

చెన్నప్ప బలవంతంగా చిన్న కొడుకును బడికి పోకుండా నిలుపుకొని మడిలో 'మునాలకు నారకట్టెలు వెయ్యడం చూపించినాడు కూలోల్టు వచ్చేసరికి ఇద్దరూ నార కట్టలన్నీ నుడిలో 'నెరేసినారు

రామక్క తన గుంపునంతా పురమాయించి కొని మద్దాన్నం నుంచీ ఇంకొకరి పొలంలో ఎకరా మకి నాటెయ్యాలని పొద్దుగలగ వచ్చి సుబ్బమ్మవాళ్ళ మడిలో వొంగింది బదులు మనుషులు కూడా వచ్చి వొంగినారు మొత్తం ఇరవై మంది తూరుపు మొగంచేసి మునాల్లో వొంగినారు రామక్క అందర్నీ కూడబలుక్కొని చెప్పేది చెప్పి మొదటమునంలో వొంగింది ఎడమ చేతిలోని నార గుదులు గుదులుగా కుడిచేతిలోనికీ కుడిచేతిలోనిది భూమిలోనికీ జారిపోతూ వుంటే అందరి చేతులూ యంత్రాల మాదిరి ఆడసాగినాయి. వాళ్ళకు నార కట్టలు అందించలేక చిన్నకొడుకు అవస్థ పడుతూ వుంటే చెన్నప్ప వాన్ని కసురుకోసాగినాడు

సుబ్బమ్మా లీలావతి 'ముద్దల పుటకలు' నెత్తిన మోసుకొని వొచ్చేసరికి కూలోల్టు వొక మునమెల్లినారు సుబ్బమ్మ ఆశ్చర్యపోతూ పుటక దించింది ఆదరా బాదరా మునం దగ్గరికి పొయ్యింది కూలికయితే వొక రకంగా వాప్పందమయితే మరొక రకంగా పని చెయ్యడం నేర్చుకున్నారని గొనిగింది నాట్లు సరిగా వేయ్యలేదని బయళ్ళు బయళ్ళు ఖాలీ పెట్టినారని కుచ్చులు కుచ్చులు నార నాటినారని నోరు చేసింది మీరూ పేద్యాలు చేసుకుంటాండారు గదా మల్లా ఇంతద్దుమూనమా? అంటూ బదులు మనుషుల్ని చూసి గట్టిగా అరిచింది.

సుబ్బమ్మదీ రామక్కదీ పుట్టినిల్లు ఒకే వూరు ఇద్దరూ పేద సంసారాల్లో పుట్టినవాళ్ళే. పిల్లప్పటి నుంచీ తెలిసిన సుబ్బమ్మ అంతగా నోరు చేసేటప్పటికి రాన క్క వోర్చుకోలేకపోయింది పైకి లేచి యేందమ్మా బొలే గొనుగుతుండావు? ఇంతకన్నా నాట్టు యెపుడన్నా యేయిచ్చుకోమంటవా? అని సుబ్బమ్మ వైపు రుస రుస చూస్తూ చీదరించుకొని విసురుగా వొంగింది సెంతకాయలమ్మే దానికి సిరిమానమొస్తే వంకర టింకర కారులు ఇవేమి కాయలన్నెంట అని దెప్పి పొడిచింది సుబ్బమ్మ ఇంకేమీ మాట్లాడలేకపోయింది తనలో తాను గొనుక్కో సాగింది యాల ఆంగలాస్తావు లేయే తీసుకుండే కూలి, వాళ్ళకయినా కడుపునంటల్లగదా అని చెన్నప్ప నుబ్బమ్మను వోదిర్చానాడు. 'అంగలాయకుండా నీ మాదిరుండే నెత్తిన గుడ్డ యేసుకొని పోవల్సిందే నోరు లేనోని మాదిరి నీ యంతకు నువ్వు పని చేసుకుంటుంటే పవికి వలి నీయాకట్ల పనిచేస్తారనుకుంటివా? ఇట్ట చూస్తువురా మూరెడుకొకటీ బారెడుకొకటి ౬. . వాటినారో? తాలుగింజిలు 8కే

కన్న తిప్పలు పడి వేలు నేలు అప్పుతెచ్చి కర్చుబెట్టీ ఇంతద్దుమానంగా మడి నాటిచ్చుకొని ఇత్తగిలుసు కుంటే యేం పంట పండుతుందనుకుండావు? గోవట్టా మనిషివి రోంతన్నా చూసుకుండేది లేదా! మొగుని మీద విరుచుకుపడింది సుబ్బమ్మ

ముందు అకాలం పైర్లు వొత్తుగా నాటుకుంటే తప్ప మడి బాగుండదు కలుపు ఎక్కువగా పడుతుంది సంసారానికి వచ్చినప్పటి నుంచీ వరి మడిలో నాట్టు ఏవిధంగా వుంటే బాగుంటుందో సుబ్బమ్మకు బాగా తెలుసు అందుకే ఎంత నిదానమన్నా కానీ మడి నాటెయ్యడానికి తగిన బదులు మనుషులను చేసుకొని మడి నాటించుకుంటుంది సుబ్బమ్మ వొప్పందావికి ఇవ్వడం ఆమెకు బొత్తిగా నచ్చదు. ఈసారి తప్పలేదు అయినా పరాయివాళ్ళ పనులంటే ఆవేదో పొద్దుబుచ్చుకోడానికి అయినట్టు భావించడం, తమ పనులయితే జా(గ్రత్తగా చేసుకోవడం ఈ మధ్య కాలంలో బాగా కనిపిస్తున్నది. తవత్షక్షు. కూలికి పిలిచే రైతుల్ని పెద్ద షావుకార్లుగా అనుకొని తమ కష్టాన్నంతా వాళ్ళు దోచుకుంటున్నట్టు కూలోల్లు (ప్రవర్తించడం సుబ్బమ్మ వంటి వాళ్ళకు బాధ కలిగిస్తూ వుంటుంది. పనికి వచ్చి కూలి డబ్బులు తీసుకొనిపోయే వాళ్ళకూ కూలి లేకుండా తమ పొలాల్లో పొద్దస్తమానమూ పని చేసుకునే రైతు కుటుంబాల వాళ్ళకూ మధ్య తేడా అనేది సుబ్బమ్మకు కనిపించదు వున్న తేడా అంతా వొకటే పైకి గుంభనంగా కనిపిస్తూ లోపల అప్పుల బాధలతో సతమతమవుతూ సేద్యాలు చెయ్యడం తమ వంటి రైతుల పనయితే ఏ బాదరబందీలూ లేకుండా చేతనయినంత పనిచేసి నాలుగు దుడ్డు చేతి కిప్పించుకొని పాయంకాలానికల్లా గూడు చేరుకొని చేతులు దులుపుకోవడం కూలోల్ల పనయిందని ఆమె అనుకుంటూ వుంటుంది ఈ రోజు ఆమె మరింత బాధ పడింది

మధ్యాహ్నమయింది రెండెకరాల మడి నాటకం అయిపోయింది నాట్టు చూసిన సుబ్బమ్మకు ముళ్ళమీద పారాడినట్టయింది

కాళ్ళూ చేతులూ కడుక్కొని అందరూ కాలువ గడ్డ మీద కూర్చున్నారు లీలావతి తలాకొక ముద్ర చేతికందించింది అందరూ ముద్దల మధ్య గుంతలు చేసుకున్నారు సుబ్బమ్మ ముద్ద గుంతల్లో అలసందుల పులుసు పోసీంది ముద్దతింటూ ఒకరిద్దరూ మర్దీలో కాసిన్ని బియ్యపు నూకలు అడుగులన్నా పాయ్యొద్దా? ఇంట్లో ఇట్లనే చేసుకొని తింటారా యేమి? అని మెల్లగా గొనిగినారు.

'నాలుగు సేర్షు బియ్యపు గింజలే గతిలేకపాయనా? వుత్రపిండి పోసి ముద్ద గెలుక్కొని రాకుంటే యేమి? కూడ బెట్టిందంతా యెంటదీసుకొని పోతారో!" అంటూ చేతిలో వున్న రాగిముద్దను కాలువలో పడేసి చేతులు కడుక్కుంది రామక్క. సుబ్బమ్మకు

డ్‌ 4 [. సుబ్బమ్మ! ఆకలి రుచి యెరగదంటారు రుచి ఆకలని ఎగతాళి చేస్తుందంటారు ఏడి ఏమి చేస్తుందో అర్థంకాని కాలమిది-చెన్నప్ప, గొంతులో 'పర్రు పోయి నీళ్ళు తాగొడు జకషుక 82 దేశమంటే.

దసిమి పండగొచ్చె శెనిక్కాయి చెట్లు సావకా బతక్కా పానం పట్టుకొని వుండాయి. వారం పద్దినాల్లో వొగ వానన్నా పడితే యెట్టోగట్ట నాలుగు శెనిగ బుడ్డలన్నా అయితాయి అంతో ఇంతో అప్పుదెచ్చి వయిశాక మాసంలో ఆ పిల్ల పెండ్లన్నా చెయ్యచ్చు బగవంతుడు యేం జేస్తాడో మల్ల? కడాకు ఇత్తనాలన్నా తిరుగుతాయో లేదో ఇంగ మడిచూస్తే కాయిలా పడిన మనిసి మాదిరి ఇగిలిచ్చుకొని వుంది ఎన్ని మందులు కొట్టినా యేట్లో పిసికిన సింతపండు మాదిరి అయిపోతోంది మల్లా వొగసారి కలుపుతీయిచ్చి ఇంగొగ మూట యూరియానన్నా యేస్తే బాగుండేని ఈటికే మడిమింద రొండు వేలు కర్పొచ్చింది. కడాకు బూమమ్మ తల్లి యేం జేస్తుందోయేమో! బండి జొడ వెంట గిత్తల వెనక పచ్చిగడ్డి నూసెత్తుకొని నడుస్తూ ఆలోచిస్వృన్నాడు చెన్నప్ప.

ఆకాశంలో మేఘాలన్నీ పగిలిపోయిన పాల మాదిరి గాలికి ఎగిరిపోయే దూది సింజిల మాదిరి తిరుగుతున్నాయి ఆకలిగొన్న దూడలాగా గాలి ఆరుస్తూ వీస్తూ వుంది, పచ్చదనమూ లేక ఎండిపోనూ లేక గాలికి వూగులాడే జొన్నవాగుడు మాదిరి చెన్నప్ప ఆలోచనలు సాగిపోతున్నాయి క్రమంగా చీకటి కమ్ముకుంటూ వుంది

చెరువు కింద వరిమళ్ళల్లో ముమ్మరంగా కలుపులు తీస్తున్నారు అక్కడక్కడ మగవాళ్ళు గెనుముల మీద తిరుగుతున్నారు చిన్నపిల్లనాయాళ్ళు గెనుముల కిందున్న రంధ్రాల్లో చేతులు పెట్టి ఎండ్రకాయలూ మట్టి కుడదలూ పట్టుకుంటున్నారు వాటిని కాల్చుకొని కారంలో నలుసుకొని పయిటాల ముద్దలో తినాలని సంబరపడుతున్నారు పదేండ్ల పిల్లలు మొదులుకొని ముసిలీ ముతకా ఆడవాళ్ళంతా గుంపులు గుంపులుగొ పాలాల్గో వొంగి కలుపులు తీస్తున్నారు అక్కడక్కడ జానపదాలు వినిపిస్తున్నాయి. ముందుగా ఒకామె పాడితే ఆ చరణాన్ని అందరూ అందుకొని పాడుతున్నారు కొన్ని గుంపుల్లో కీచులాటలు వినిపిస్తున్నాయి మరొక చోట వరుస కలిసిన వాళ్ళు సరసాలాడుకుంటున్నారు కొంతమంది వూరి సుద్దులు చెప్పుకుంటున్నారు ఎండకు వుక్కబటోసి చెమట పట్టిన వాళ్ళ శరీరాల మీద అప్పుడప్పుడు మేఘాల నీడలు పడుతున్నాయి. చెలికాని వోర చూపుల తాకిడితో వొయ్యారాలు పోయే పల్లెటూరి కన్నెపిల్ల వలపు పాంగులాగా పిల్లగాలి స్పర్శతో పులకించిన సైరు కన్నెలు తెరలు తెరలుగా గిలిగింతలతో నేలతల్లి హృదయ వేదిక మీద నాట్యమాడుతున్నాయి. ఆ నాట్యంలో పరువు నిండి కళ కనిపించడం లేదు

సుబ్బమ్మ పది మందితోపాటు వొంగి తమ మడిలో కలుపు తీస్తూ వుంది. వచ్చిన పదిమందిలో ముగ్గురు సన్నపిల్లల తల్లులు నలుగురు లంగా కూడా సరిగా కట్టుకోవడం రాని చిన్న పిల్లలు బతుకు మార్గంలో అప్పుడప్పుడే అడుగు పెట్టినవాళ్ళు. ఎక్కడి కలుపు అక్కడే పెట్టి మాట మాటికీ సైకిలేస్తూ వొళ్ళు విరుచుకుంటున్నారు వాళ్ళ వెనక మునాల్లో కనిపిస్తున్న కలుపు మొక్కలను చూపిస్తూ సుబ్బమ్మ వాళ్ళను దండించింది తాలుగింజిలు 83

“యాల కసురుకుంటావొదినా? అందరూ బతకల్లగదా! మననుంతా పుడతానే పని నేర్చుకోనుంటిమా? దడమెచ్చో తగ్గో చేసుకుంటూ పోతావుంటే వాళ్ళే నేర్చుకుంటారు అంటూ ఆ చివరున్న మల్లక్క సర్ది చెప్పింది.

“నువ్వు చెప్పేది బాగవే వుందన్మూ కూలేమో పెద్దోల్లతోపాటు కావాల్సిందే పనేమో చాతగాదు నేర్చుకోడానికి మా పాలమే దొరికిందా? పని చేసేకి చాతగానప్పుడు యాల రావల్లమ్మా? మాకేమన్నా ఇక్కడ దుడ్డు చెట్లకు కాసినాయనుకుండారా? కోపగించుకుంది సుబ్బమ్మ.

“మీకు దుడ్డు చెట్లకు కాసీనా ఇక్కడెవరూ తేరగా రాలేదు లేమ్మా పీక్కపోడానికీ సాగదీసింది మల్లక్క.

“నువ్వేమో శానా ఇదిగా మాట్లాడుతాండావుగానీ ఇట్ల జూస్తువురా మళ్లక్కా మేమూ పరాయి వాళ్ళకు పమలకు పోతాండాముగాని యానాడన్నా ఇట్ల చేసింటమా? 'వూదర గంటలన్నీ ఈ పిల్ల యెట్ట వొదిలేసిందో రోంత చూస్తు రాండన్మూ అని సుబ్బమ్మ గట్టిగా నోరుచేస్తూ చూపించింది మల్లక్క కోపంగా వచ్చి 'సిగ్లూ సెరమూ

వుండే నా సవుతులు అనిపిచ్చుకోగూడదు అంటూ ఆ పిల్లను కసురుకొని వూదర గంటలన్ట పెరికసింది కొంతమంది అక్కడ మాట్లాడితే కొంతమంది ఇక్కడ మాట్టాడినారు అందరికీ సద్ది చెప్పినాడు చెన్నప్పు,

సన్నపిల్లల తల్టులు పిల్లలకు పాలిచ్చి రావడానికి వూర్జోకి వెళ్ళి నిక్కుతూనీల్లుతూ వచ్చినారు వాళ్ళ పెండ్లి నడకలు చూసి సుబ్బమ్మకు అరికాలు మండింది కానీ బయటికి మాత్రం ఏమీ అనలేక పోయింది. పదిమందితో పొద్దుండగానే కలుపు తీసేది అయిపోతుంద నుకుంటే ఇంకా పదిమంది పట్టేటట్టుంది పొద్దువాలే కొద్దీ సుబ్బమ్మ మనసు బరువయిపోయింది ఎట్లన్నాగానీ కూలోల్లపైకి లేచే పొద్దుకు ఆ మునమున్నా సాగితే బాగుండుననుకుంది

బాలాజీ బస్సు పాయన(ర్రా ఇంగలెయ్యండి” అంటూ మల్లక్క 'సైకి లేచింది. అమెను చూసి అందరూ నడుమెత్తారు.

అప్పుడే లేస్తిరేమ(ర్రా? ఇంగా ఎంత పొద్దుందో సూడండి' అంటూ సుబ్బమ్మ ముఖమంతా గంటువేసింది ఒక గుంపును చూసి మరో గుంపు పైకి లేయసాగింది అందరూ కీసరబాసరమంటూ గెనుముల మీద పరుగెత్త సాొగినారు ఎవరి బతుకు వాళ్ళది చిన్న పీల్లలు ఏడుస్తూ వుంటారని వొకరూ వూరి నుంచి బంధువులు వ్చి వుంటరని మరొకరూ పొయిలోకి కట్టెలు చూసుకోవాలని ఇంకొకరూ సినిమాకు పోవల్లని మరొకరూ-ఎవరి తాపత్రయం వాళ్ళది ఆ హడావిడిలో సుబ్బమ్మ వంటి వాళ్ళ గొమగుడు కానీ చెన్నప్ప వంటి రైతుల మూగవేదన కానీ వినేదెవరు?

*సషుకు 84 అవివణణనినాానననానలానలనననననననా. దేశమంటే.

మార్గశిర మాసమొచ్చింది తుపానుతో నాలుగు రోజుల జడివాన పట్టుకుంది. చేన్లో పీకి వోదికి వేసిన వేరు శనగ కట్ట అంతా వాన జల్లుకు తడిసి నల్లగయి కుళ్ళిపోయింది పశువుల మేత అన్యాయమయింది వాన తెరపి ఇచ్చిన మరుసటిరోజే రైతులంతా ఆదరాబాదరా శెనక్కాయలు సెరికించసాగినారు. లేకుంటే కాయలన్నీ తేమకు బూజుపట్టి గబ్బయిపోతాయి

శెనక్కాయలన్నీ సగం లొత్తలు మధ్యలో బొత్తిగా వర్షం లేక ఒక్కకాయ కూడా సరిగా వూరలేదు వచ్చే పంటకు విత్తనానికి పనికొచ్చే రకంగా లేవు చూస్తూ చూస్తూ పంటను వదలుకోలేక డబ్బా కాయలకు నాలుగు రూపాయలిచ్చి పెరికించలేక చెన్నప్ప కుళ్ళిపోయినాడు చిన్న చిన్న పిల్ల నాయాళ్ళ చేతుల్లో సాయంకాలానికల్లా ఇరవై ముఫై రూపాయలు మెదిలాడుతూ వుంటే చూస్తూ నీళ్ళు నములుకునడు తన సంసారాన్నీ కొడుకుల్నీ విషవలయంగా చుట్టుకున్న వ్యవసాయాన్నీ మనసులో అనుకొని బరువుగా నిట్టూర్చినాడు చెన్నప్ప.

చెరువు కింద వరి మళ్ళు కోతకు వచ్చినాయి సగానికి సగం 'బొందు పోయినాయి. వానలేక నీళ్ళు సరిగా అందక కొన్ని ఎండీపోయినాయి రుతువు తప్పి పైరు పెట్టడంతో దోమపోటు తెగులొచ్చి మరికొన్ని నల్లగా మాడిపోయాయి.

చెన్నప్ప ఆశలన్నీ చెదిరిపోయాయి చేని పంటను నమ్ముకుంటే అది అన్నాయం చేసింది య గా ఇరవై మూటలన్నా కాలేదు అవి ము లొత్తలు విత్తనాలన్నీ నాసులు అమ్ముదాము అనుకుంటే అడిగే నాధుడే లేడు పంటంతా చూస్తే ఖర్చులు కూడా ఎల్లలేదు ఇంక వరి పంట అనుకుంటే ఆది మరీ అద్దుమానం' దోమపోటు తెగులొచ్చి పైరంతా నల్లగా మాడిపోయి నేలబట్టింది గింజలే కనిపించడం లేదు కోయిస్తే గానీ ఎంత పంటవుతుందో తెలీదు

చెన్నప్ప మడి కోయించడానికి కూలోల్ల కోసం వూరంతా తిరిగి దిగువ నేర్ణో వుండే కురాకుల తిమ్మప్ప దగ్గరికి పోయినాడు

'మడి కోతంటే మాకు కూలి గిట్టధన్నా పిల్లథాయలంతా టవున్లో పనికి మరిగినారు. ట్రాక్టరుకో ఇటిక పెల్లల బట్టీకో బేల్దారి పనికో అమాలీ పన్‌కోపోతే సందకాటికల్లా సులకాగ యాభైకి తక్కువ గాకుండా తెచ్చుకుంటారన్నా నీడపాట్న ఆయిగా ఆడతాపాడతా మున్నాలుగు సార్టు కాఫీ టీలు తాగుతా పని చేసుకుండేవాళ్ళు. ఆ మళ్ళల్లో పొద్దస్తమానమూ బురదలో పడి యాడ పనిచేస్తారన్న అంటూ తిమ్మప్ప చేతులు వెల్లకిల వేశాడు.

చెన్నప్ప (బ్రతిమాలినాడు ఇంకా రెండు దినాలుంటే 'పసుల కాటు ఎక్కువవుతుందని సైరంతా చేతికి దొరక్కుండా పోతుందని ప్రాధేయపడి పిలిచినాడు

దోమపోటు తగిలితే వడ్డ గింజలు బాగుండవనీ నేలబట్టిన పైరును కోయడం చాలా కష్టమనీ టవున్లో పనికి వొప్పుకున్నామనీ అదనీ ఇదనీ గొనిగినాడు తిమ, గప్ప. కడాకు తాలుగింఅజలు అనజకినాలినననాననననకననననినననిననననినిిినా. క5్‌

కూలికయితే రామనీ నొప్పందమయితే వస్తామనీ చెప్పినాడు ఎకరా మడికోసి పడుక్కేసి వడుగు పీకడానికి ఆరు వాటల వడ్డు ఇస్తే చూస్తామని పడుగు తిప్పడం తమ పనికాదః కరారు చేసినాడు చెన్నప్ప కాసేపు తటపటాయించి మెల్లగా వూకొట్టినాడు తిమ్మ మర్నాడు మడికొస్తామని వొప్పుకున్నాడు చెన్నప్ప ఇంటికి బయలుదేరివాడు ఆలోచనలు అతని వెంట నడుస్తున్నాయి-

“యట్లా కాలమొచ్చెనప్పా! పతినొక్కడూ సులకాగ సంపాయిచ్చలః అమకుంటాండాడు అయినా యెవుర్నని యేం లాబం? దేశమంతా అట్టనే వుంది కస్టప! పవి చెయ్యకపోయినా సంపాయిచ్చే నా కొడుకులు కోట్టు కోట్టు సంపాయిస్తాందార్డు మండేవాడు బాగుంటే గదా కిందుండేవాడు సరిగ్గా వుండేది! యెవుని యుగితి 5; వాడు చేసుకుంటాండాడు. కడాకు రైతు బతుకేమో అద్దుమూన్నమయి పోతానే వుంది కూలోల్లను బతికిచ్చే తట్ట అయితాంది 'సైన్నుండీ కిందిదాకా పతి వొక్కడూ కస్ట మించేలాబం పొందుతాండాడు రైతు కస్టం మాత్తరం బూమిలోనే యింకి వొతాంది పలితమేమో యెండమావిలోని నీళ్ళ మాదిరి ఆయిపోతాంది యెవురొచ్చి పాలించినా ఈ దేశంలో రైతు బతుకు ఇంతేనేమో అనుకుంటూ ఇల్లు చేరుకున్నాడు చెన్నప్ప

వళి తూరుపు పోసి తాలూతవకో దండికట్టులోకి నూకి గట్టి గింబలన్నీ రా కేసినారు కూలోల్లు చెన్నప్ప వడ్డరాసి చుట్టూ తిరిగి గెరిగీసి మొక్కొని తవ్వదీసుకొని కూలోల్లకు వడ్డు కొలిచి వేయసాగినాడు మొత్తం పది మూటలు కూలోల్లకు తక్కు బడినాయి మొత్తం కల్లనుంతా వూద్చేసినట్టు కావడం చూసి ముబ్బమై కళ్ళనిండా వీళ్ళు వింపుకుంది చివరికి ఆయగాళ్ళకు కూడా మిగల్లేదు దండి కట్టుల్‌ ని తాలుగింజల వాళ్ళ కష్టాన్ని చూసి ఎగతాలి చేస్తున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి. చెన్నప్ప ముఖమంళా చప్పగయింది నోట్లో తేమ లేకుండా ఆరిపోయింది.

కురాకుల తిమ్మప్ప చెన్నప్ప ముఖంలోకి చూస్తూ నిలబడినాడు ఆతు చూపులు రైతుల జీవితాలను ప్రశ్నిస్తున్నట్లున్నాయి దేశం వెన్నెముకను భయక౦పీత చేస్తునట్టున్నాయి శ "

మిగతా రెండు మూట వద్దకు బదులు ఇంట్లో వుండే రాగులు కొలిచేస్తాన సంజాయిషీ చెప్పుకున్నట్లు మెల్లగా అన్నాడు చెన్నప్ప. కూలోల్టు వడ్డన్నీ మూట౬ కట్టుకొని యెల్లవారినారు

చెన్నప్ప ఆయగాళ్ళ పక్క దిగులుగా చూస్తూ నెత్తి మీద బట్ట కప్పఃకొి తలదించుకొని వూర్జోకి బయలుదేరినాడు. ఖాలీ గంపలో చెంబూ తట్టా పిడీక్టీ కొడవండ్లూ వేసుకొని నంవ నెత్తిమీద పెట్టనని సుబ్బమ్మ చెన్నప్ప వెనక నడుస్తూ వుండి ఇద్దరి మధ్యలో మాటల్లేవు. ఆ మవునంలోని అంతర్మధనం ఎవరికీ వినిపించడం లేరు

= ఆగన్హు 19 గ్‌ స్టు

86 అకాణనకనమనాాననననననననిననానననిననినితిను దేశమంగ

లో ఓషు -ముత్ర యల కూడా మబ్బులు పోయేటట్ట లేవు. మూడొద్దుల నుండి! ఓసేనాయె షికారి లేదు మన్నులేదు ఇయ్యాల్ల నన్ను పోనిత్తదో లేదో ' అంటూ ఒకవైపు మాంకోల2 గట్ట గడ్డూనే కిందికి మీదికి జూస్తూ మనసులోనే గుసగుస పెట్టినట్లు అనుకుంటుండు అచ్చయ్య “ఏంద్రో మనసులోనే గొల్కుంట3 కిందికి మీదికి జూత్తున్నవు. దయ్యం గిట్ల వట్టినాదిరా" కుల పెద్దమనిషి అచ్చయ్యను ఎత్తి పొడ్సిండు “ఏ (అంటూ తల సైకెత్తి) ఎండ పొడుపు వత్తదేమోనని జూత్తున్ననే పొద్దువడ్తై గీ ఓసన్నిడ్తుమని మాట ముగించి తన పనిలో నిమగ్శమయ్యిండు అచ్చయ్య “ఆ (అంటూ రాగం తీసి) ఆండ్ల దొర్కుతున్నాయి బుట్లకు బుట్లని సలికి బయపడి ఓసిడ్వక కూసున్నమూ ? అక్కడ కూర్చున్న పదిమంలో ఎవరిదో ఎత్తిపొడుపు మాట “ఓ దిక్కు జెరపొద్దాత్తున్నట్లై అత్తుంది మల్ల మొగులు కమ్ము కత్తున్నట్లె ఉంది మూడుముడ్కలో షికారిచేసి ఇగంర్‌ బట్టి సావాలెరా బాలయ్య ఆళ నిరాళాల మధ్య కొట్టుమిట్టాడుతున్నాడు అది గంగపుత్ర సంఘపుత్ర సంఘం ఆఫీసు కాదుగానీ రోజూ వృత్తి పనిచేసుకుంటూ కులమోల్లంతా కూడే వాకిలి అది పొద్దుగాల్లెన్నంగనే నోట్లో వేపపుల్లేసుకుని 1 “మూడోద్దుల నుండి" ఇ మూ(ర్రోజుల నుండ్‌ ఓ “మాంకోలగట్టై ఇ గజం పొడువుండె కంకరగట్టై దీనిపైనే వలతో పిల్ల కవసరమైన జాలీని అల్లుతారు. త "గొల్కుంట” = లోలోపల మాట్లాడుకుంట 4 “మూడు ముడ్కల” = అతి కొద్ది అనే పరిమాణానికి చిహ్నం 5 ఇగం = చలి తను అాణవిణవినినినినననననితనతననననననినననననననననానాు. 67

సకులం మొకులంక పెట్టుకుని కూర్చుని కాళ్ళ సందుల్ల మాంకోల కట్టె పెట్టుకుని చాలా మంది వల్ల తోపెల్ల కవసరమైన మాట్లా నర్కులు” గడ్డుంటారు. మరికొందరేమో పద్మశాలి లచ్చినర్శయ్య దగ్గర సుట్టిచ్చిన నూలుదారం కండెలు దెచ్చి మూడు నాలుగు పోగేలను కలిపి 'ఆరచేయికీ సుట్టుకుంటూ రెండు కాళ్ళమీద కూసుంటరు దారం చేయికి సుట్టుకొన్న కొద్దీ కింద జల్లెడ్డ కండెలు తల్లెడ పెల్లెడ ఎగుర్తుంటయి. ఈ రకంగా సుట్టిన దారం ఫోగుల సుట్టను నానబెట్టి ఆరచేయికి చుట్టుకుని తొడె దాలుస్తూ దారాన్ని పదునుబెడ్లూ కొందరు నిల్పుండె తమ పని గొవిస్తుంటారు దారాన్ని పదును పెడ్తూ ఊస గిర్రుమని తిర్గుతుంటె చూడ ముచ్చటగా వుంటుంది అంతకుముందే షికారికి రిపోయి వలతో పెల్లను సదురుతూ రంధ్రాలను అతుకుతున్నోల్లతోనూ తాటి మొగి తెచ్చి కవు కమ్మటదీరి కాల్ల కంద ఒగవట్టి బుట్టి అల్టుతున్నోల్లతో నూ ఇలా- రకరకాల పనులు జేసె వాళ్ళతో ఆ వాకిలంతా రోజూ కిటకిటలాడుతూ వుంటుంది కొత్తగా చూసేవాళ్ళకు అదొక చిన్న కుటీర పరిశ్రమలా కనబడ్డుంది నల్గురు కూడి మాట్లాడుకుంటూ పని చేస్తుంటే పవి తొందరగా దూగి అలసట కూడా ఉండదనేది అక్కడ అనుకోకుండా ఆనవాయితీగా వస్తుంది అది సపెద్దోల్లకు మాత్రమే కాదు ఆ వాడ పిల్లలకు కూడా అడ్డనే దాగుడు మూతలాడుతున్నట్టు వచ్చీరాని ఆ పొద్దుపొడుపు కెదురుచూస్తూ నిలబడ్జోల్లు గోటీలాడ్డున్నోల్లు అన్నే ముడుకుని కూసుని ఎక్కాలు సదువుతున్న ఎండ పొడుపు సదువులోల్లు బొగ్గుతోటి పండ్లు తోముకుని తుప్ప తుప్పు ఉంచుతున్న వానర సైన్యం బాగానే జమయంది దీనికి తోడు ఆకాశంలో మబ్బులు విడివడక పోవడంతో పక్షులు కూడా ఆలస్యంగానే తమ గూడును వదల వెళ్ళిపోతున్నాయి మబ్బు ముక్క కదిలిపోతున్నట్టున్న తెల్లని కొంగల గుంపు పిల్లల కంటబడింది ఆ కొంగల గుంపుకేసి తలబెట్టి కండ్లు మూసుకుని చేతులు తిప్పుతూ '"కొంగా కొంగా గోరయ్యె-దేవుని గుల్లే రాయెయ్యె ' అంటూ ఏక కంరంతో పొడుతున్నారు అలా పాడితే చేతి వేలు గోళ్ళ మీద గీతలు పడ్డాయన్నది బాల్యం యొక్క అమాయకపు విశ్వాసం పది మంది పిల్లలు ఒక్క దగ్గర కూడితే అల్లరి తక్కువనా! ఆ చల్లని వాతావరణంలోని ప్రశాంతతను పోరగాండ్ల అల్లరి భగ్నం చేస్తుంది దుత్‌ నీయవం ఏంలొల్లిరా ఇదీ కాకులోలె సె చీచీచీ బాగమలీ ఊంచి ఊంచి లకిలంయత రం సలు ల దురు 6 "సకులం- మొకులం =. పీరం వేసుకుని కూర్చోవడం 7 మాల్లు నర్కులు జ వల తయారు చేసే భాగాలు 8 'షారికి = చేపల వేటకు 9 మబ్బులు = మేఘాలు 88 దేశమంటే. |

ఇండ్లు లెన్టుర ఆడవాయ్యి ఒగర్రు ఫోండ్రి మీ ఇండ్లల్లకు పొయ్యి ఉంచు పోండ్రహ' ఇంటూ కాల్టు లేపి ఆ ఇంటి యజమాని తరిమికొట్టినంత పని బేసిండు.

ముక్కిరామి (పిసినాసి కావడంతో రామవ్వకు వచ్చిన పేరది) బజ్జీల దుకాణం దగ్గర కొన్న బజ్జీలు నముల్తున్న ఓ చీముడు ముక్కు పోరడు ఇంటి యజమాని తరుమడంతో పెద్దోల్ల గుంపు దిక్కు ఉరికొచ్చిండు

అంగి 110 మాత్రమే ఉండి లాగు 11 లేని ఆ పోరన్ని జూసి "ఏమోయ్‌ మీ ఆయ్య బజ్జీలకు సైసలిచ్చిండ్లు గని లాగుల కియ్యలేదోయ్‌ అంటూ ఓ తాత పరాషినాలాడు తున్నడు బరిగుద్ద 12 బామా ఇండ్లల్ల సోమా అంటూ ఏకంగా ఎగతాళి చేయడమే మొదలుపెట్తిండు

“ఎహే. జెర్రాగు-గా పోరగాండ్లతోటేంది గని ఇయ్యాలన్న ఓసిడ్తామా? లేదా?"

అంటూ అచ్చయ్య కసురుకుంటూనే కలుగజేసుకుండు

అచ్చయ్య గట్టిగా మాట్లాడటంతో ఎవరి పనిలో వాల్లు మునిగినోల్లంత ఒకపారి తలెత్తి చూసి మళ్ళీ యధావిధిగా పనిలో పడ్డారు

“అరె పోళీ జౌర్ర గీ బుట్టి గట్టబిడ్డ బుట్టి పోయిందిరా తమాం 3 లేదు ఇయ్యాల్ల ఓసిడ్తె కష్టముయితదిరా అంటూ బాలయ్య (ప్రేమాధికారం రంగరించి పోచయ్య తాటిమోకు అందించాడు

“జెర్రాగు కాక ఇంటిదాకా పాయ్యొత్తనే పాయ్యచ్చినంక బుట్టి గట్టిత్త తెయ్యె అంటూ పోచయ్య లేచి నిల్చున్నాడు

“పాయ్యిరా పోయ్రా. పెండ్లాం పిలుస్తున్నదేమో * మధ్యలో కలుగచేసుకొని మళ్ళీ అదే ముసలాయన పరాషికాలాడ్డున్నాడు

“మూడొద్దుల నుండి ఓసే గదా ముసల్డ్హాన్ని సూసుకుంటనే కూసున్నవేమో! గందుకే నిన్న మొన్న ఈడ కనపడలేదు పోచయ్య అడ్లులేస్తూవే తాత మీదికి ఎదురు సవాల్టు విసిరిండు

“పోని పోని వాని పెండ్లం వాన్ని విల్తదిగని నిన్ను విల్లదో తియ్యి 'ఆంటూ మరో తాత సదిరి చెపుతూనే సురక అంటిస్తున్నాడు

“నీయవ్వ( మీ పరాషికాలకేంది గని ఓటి మాట్లాడ్తె వోటి మాట్లాడుతరేంది ఇంతకు ఓసిద్సీ షీకారుకు వోదమా? లేదా? గిది మాట్లాడుండ్రస అచ్చయ్య తన మనోగతాన్ని కరాఖండిగా చెప్పాడు 10 అంగి అ బుషర్టు 1 “లాగు” తా నిక్కరు శై బరిగుద్ద న! వగ్నంగా ఉండటం 13 తమాం లేదు = అసలే లేదు ఓను అణాణానణనననననననననిననా క

“నీ కెప్తుడూ ఆగడెనెమొయ్‌. ఓటెన్క ఓటి ఎల్తదితెయ్యి. నిలబడి తోడెదాలుస్తున్న రాములు మధ్యలో అందుకున్నాడు.

“అవునోయ్‌ నేను ఆగడు వడకుంటె ఎల్తాదోయ్‌ మాకు సర్కారు కొలువు ల్లేకపాయె-ఆమ్హాను]4 పంటల్రాకపాయె అంటూ నోట్లో సుట్టదీసి కిందపెట్టి వాదాని! దిగిండు అచ్చయ్య

“అవ్వవ్‌ ఎంత రామసక్కని మాట మాట్టాడ్తివోయ్‌” అని వెటకారంగా అంటూనే “నీ కెప్పుడూ కొంచెపు మాటలు తప్ప మంచిమాట లొచ్చినయా తియ్యి! అ( మన మేమున్న కాపుదానోల్లనూ అమ్హాను పంటలొచ్చెతందుకు నా సెప్రాసి 15 కాణక్షన జూసేగద నువ్వంటున్నది ఏమన్న కలెక్టర్షయితినా అమీన్‌ సాబ్‌ నయితినా? పిచ్చకుంట 'సెప్రాసి కొలువు జేస్తేనే ఓర్వరయితిరి గీ టెంపరరి కొలు జేసుకుంట కూడా గోని పెట్టుకొని మీతోటి షికారి జెయ్యనే వడ్తి ఎంతయినా కొట్టున్నోని మీద వడది మన సూపు

తోటోడు జెర్ర తెల్లగుంటె ఓర్వపోతెమి నీయవ్వ కడీనం 6 జాతి మనది ఉచ్చల శాపలు పడ్తమనేది వట్టిగ రాలేదు తియ్యి ఒక్క మాటకు ఫది మాటలు తిట్టి దులిపేసిండు రాము

“ఆగొండ్రసం ఏం పంచాయితిరా ఇది ఓ కడుపు నిండేది కాదు కాలు నిండేది గాదు మోరు దొప్పు!” మాటలెందుకు మాట్లాడుకునుడు నడుమల కులమెందుకెంచుకొనుడు? ఓసిడ్సి షికారికి వోదమా! అని మాట్లాడుకుంటుంటే ఏడ్నాలుగు శిత్తాలెందుకు మీకు?రా' అంటూ పెద్ద మనిషి గద్దిస్తూనే సర్ది జెప్పిండు

“ఏమోయ్‌! శెస్పాయ్‌. బాలయ్య బావ పోరగండ్డు షికారికి వోదమంటుండ్రు వీదో సంగతి జెప్పు! ఓసిడ్తుమా? లేదా తిరిగి పెద్దమనిషే కలుగజేసుకుండు

“సెప్పెదేముందోయ్‌ పెద్దబోయివి నీకు దెల్వదా? ఓసిడుద్దాం శాతనయిన

కొడుకులు పోతరు ఇష్టమున్నోల్ల నెందుకాపాలె... ఆ చెర్లేం గాలవడ్తంగని బాయిలపొంటో కుంటలపాంటో పొమ్మని జెప్పుండ్రి ఓ దిక్కు సల్లగ ఇగంబెడ్డుంది చెరువుల నీల్లు కూడా గుంజలేదు ఆ శెరువులే మేగిచ్చటన్నట్టున్నము మొన్న పోయి ఉట్టిగనే బుట్లూపుకు౦ట వత్తిమి గద ఆ బాయిల పొంటేడ్సిన కూర మందమన్న దొర్కుతయి . “గట్ట సగం మాటమాట్లాడ్తవేందే బాలయ్యమామ. ఏదోటి కుల్లకుల్ల!8 జెప్పరారె అచ్చయ్య అనునయిస్తూ అన్నాడు శశ “ఆన్వును = ఆదాయం 15 "పెప్రాసి = బంట్రోతు 16 “కడీనం ఐ కడు హీనం 17 “మోరుదొప్పు" = మొరటు (ప్రవర్తన స! "కుల్లకుల్ల = స్పష్టంగా 90 అానినినింననినాననకునాాలకనికానానికానునా. దేశమంటే.

“సగం మాటలేంది నువ్వద్దినే!9 బిడ్డా నిన్నియ్యాల నించి మొదలయింది కడుపునొప్పి. ఇంకా తగ్గలేదు కడుపంత పుండు వుండు గుంది నడుముకు బుచ్చి కూడ కట్టచ్చెటట్టులేదు కడుపు ఆరచేయితో పునుక్కుంటూ.

“ఏదెట్టున్నా తప్పుతుందా పగటేలి వరకు మా వోడు బడికి పాయొచ్చినంక అడు బుట్టి నట్టుకుంటె నాలుగడుగులు గీనిమ్మోర దాక పోయి రెండు వాట్లేసుక్తుని 20 వస్త బదులిచ్చాడు బాలయ్య

“మరి దావుఖాన్ల కన్న పొకపోయిన వెమ్మె రాములు సానుభూతి జూపాడు

“ఆ. హా (వెటకారంగా) ఆ సర్కారు దావుఖాన్లకు వోతె డాక్టరు పట్టకుంట ముట్టుకుంట ఇచ్చే రంగునీల్లు దాగితే కడుపునొప్పి వోతాది కొంటె తనమేమో 21 ముడుపున్న గట్టకపోయివవే రాములు సానుభూతికి అచ్చయ్య అడ్డుకట్ట వేసిండు

“నువు పొద్దంత సుట్ట సప్పరియ్యనే వడ్తివి నీకేం నొప్పి రాదుగని నేను బాలయ్య కాక ”” గురించి మాట్టాడ్తున్న రాములు అందుకున్నడు

“నా కడుపు నొప్పి గురించి మీరెందుకు గొట్లాడుత్యర్రా అయ్య ఇది ఇయ్యాల్ల కొత్తగచ్చిందా! ఇరువయేండ్ల కోలి దీనితోటి ఏగియ్యనే వడ్తి ఇంత సోడ బుక్కుకుంట వీల్లు తాగుతనే ఉన్న రాత్రి ఎందుకయిన మంచిదని జిట్టి దీసి దుర్గమ్మకు ముడుపుకు ముడుపు కూడ గట్టిన జెర్ర సుదురాయించింది లేకుంటె ఈడ ఇంతసేపు కూసో వత్తుండెనా! నా కడుపు నొప్పుతొని మీ రెందుకు లొల్లి వెట్టుకుంట(ర్రా అయ్యా ఇగ నేను లేసి ఉరుకులాడేదున్నదా గని నిట్టూరుస్తూ ఆ వెంటనే మాట మార్చేసి .

“ఆ ఆ ఓసిడ్సి షరికి పొాదమంటిరి చెర్లకు పోతరా? బాయిల పొన్న వోతరా? దాని గురించి జెప్పరేమయ్య _ ఏదోటి మాట్ట్లాడుకుంటె ఇండ్రల్లకు వోయి ఇంత సల్లి బుల్లి ఉంటె సల్లవడాలెగద తర్వాత అటిటు జూస్తూ మాంకొలె కట్టెలు మల్ల గడ్డురుగవి, పెద్ద మనుసులన్న సప్పుడు జెయ్యరెందే ఈసారి రెట్టించడం బాలయ్య

“సప్పుడేముంది గని ఓసిడ్సి బాయిల పొన్ననే పొదాం తెయ్యండ్రి సలికి ఇయ్యాల్ల సెరువుల దిగేటట్టున్సమూ ఇది తుఫానో పాడో మబ్బుల వరడ్తె గిట్ట సల్లగ ఈదరెందు23 కత్తద్రి రాములు దిక్కు మొఖం బెట్టి 'రేడియోల ఏమన్న జెప్పిండ్రటనారా రాములూ” అని పెద్ద మనషి ప్రశ్నించాడు.

19 “మవ్వద్దెనే = నిజంగానే

20. “వాట్టెసుకువి” ౩ వలను నీళ్ళపై విసరడాన్ని వాటు అంటారు

21. “కొంటెతనమేమో' అ మనుషులపై దేవుడు ఆవరించడం

22. “కాక” = చిన్నాన్న

23 “ఈదర” ఐ= చల్లగాలి

దను అణవాణణణణనననానననినాననననననననన 1

“ఆ తుఫానత్తదని రేడియల జెప్పిండ్రటనే నిన్న మా సార్‌ జెప్పంగ ఇన్న అటు ఆంధ్ర వె.:ఖాన్నట రాములు జవాబిచ్చిండు. అ. అవురా నేననుకుంటూనే ఉన్న” పెద్ద మనిషి తలూపిండు “కడెం దిక్కు కూడా తుఫానున్నదా! మా బామ్మర్ది కచ్చుడలలున్నాయో కొట్బకుపోయినయో' బాలయ్య ఆత్రంగానూ 'ప్రశ్నార్థంకంగాను మొఖం బెట్టిండు “కడెం దిక్కెమోగానీ అటు సముద్రం దిక్కున్నోల్లకు బాగా డేంజరటనే వలల మాట అటువోని వలలు తెప్పలు ఆఖరికి మనుషులు కూడా మునిగిపోయి పత్తరట. వీ యవ్వ ఆల్లకయితే దిన దిన గండమటనే రాములు చెప్పుకుపోతున్నాడు ఇవేమి పట్టనట్టు మాట మారుస్తూ “మీరు బాయిలు బాయిలంటుండ్రు గని బాయిలల్లకు పోయెతందుకు గింత కధెందుకే! ఆ బాయిల్ల ఏం దార్కుతయని సచ్చెటందుకా ఆ జెగ్గిరాల్ల పాంటి తండ్డాడాలె అవి వలకు దడ్తె మునిగిసావాలె అట్లయిన నలే ఇట్టయినా సలే షీనారికి పోయేటప్పుడు సలంటే నడ్తాదే మీదో ఇచ్చంత్రం 24 గని అచ్చయ్య మాట మారుస్తూ కలుగజేసుకున్నడు “ఆ సలిదేముంది గని బాయిలో చెజువులో అండ్లేముంది ఇండ్ల్తేముంది ఓసిడ్సి ఎటు పాయేటోల్లు ఆటు పోదమని అనుకుందాము యాడికి వోయిన కూరబిమ్ములు25 దొరికితే మూ యెక్కున కాలంగాని కోలంలో అనుకుంటె మాత్రం ఏ మొత్తది ఇదేమన్న ఎనుకటి కాలమా . అప్పుడైతే ఈ కాలంలో వాగులల్ల బెల్ల ఏడవడ్తై ఆడ అడ్మాసు నీల్లు ఎగిలివారక ముందే 26 లేచి తొపెల పట్టుకొనిపోతే ఇన్ని గిచ్చులో ఉలిశెక్కులో 27 దారుకుతుండె మబ్బుల వోయి వణుకు వణుకు వట్టినందుకు ఇంత పాయిదన్న 28 ఉంటుండె బాలయ్య తనకు తెలియకుండా వర్తమానం నుండి గతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు “పాయిదనా దాని గురించి మాట్టాడెటట్టున్నామే పురాగ కూరకు తక్తీ29 బుందిగదనే మనమేమో కోమటి బాపనోల్లం గాకపోతిమి కాయగూరలు కోను కొచ్చుకోవడానికి అచ్చయ్య అందుకున్నాడు 24 “ఇచ్చంటత్రం = విచిత్రం 25్‌ జిమ్మలు” ఇ చేపలు 26 ఎగిలి వారక ముందె జ వెలుగు పారకముందే (ప్రాతఃకాలం) 27 గోచ్చాలు ఉలిశె కొక్కులు = చేపలలో రకాలు 28 “పాయిదన్న ౨ (ప్రయోజనమన్న 29 తక్షీబు = ఇబ్బంది 9 దేశమంటే.

“కొందమంటె అవ్వేమన్న అగపి వున్నాయి అగ్గి మండినట్టు మండుతున్నయి రోజూ నాలుగు పర్కలోమొయ్యళో 31 అండుకునేటొల్లం మనకెక్కడేర్చడ్తది గని నిన్న మా వోడు మూడొద్దుల చాపల పులుసు తిననని ఏడ్తై ఐదు రూపాలు వెట్టినా కంకెడు కంకెడు కాయగూరలు రాలే... ఆండ్లకిన్ని అట్టి శాపలెయ్యకుంటె మనకేమన్న రుచుటందా! పాడా ఎండ్ల జూసిన చాపలే ఏత్తరని మావోడు అల్లితే మర్రగౌకిలోని వారా? అని మూడు దొబ్బి నాల్లు కొసరేసిన ఆవేదనలోనే కుల గొప్పతనాన్ని చాటాడు బాలయ్య

“మరిగ ఆల్షెమెందుకే ఓ గోస పారన్ని పిలువుండ్రి ఆంటూ అక్కడే ఉన్న ముక్కు చీముడు పొరని తోటి “ఓరి పిల్లగా గా అంజిగాన్నిటు పిల్చుకరా పోరా అంటూ పెద్దమనిషి పురమాయించాడు.

“ఆంజన్నేడన్నడు తాతా అంటూ ముక్కు ఎగజీదిండు పోరడు.

“ఆది గూడ నేనే దేవులాడి 32 జెప్పన్యార్రా పార నీకు కండ్డు దొబ్బినాయరా ' అంటూ అటుగా చూసి “అగో అచ్చయ్యోల్ల గైండ్డున్నడు పో అనంగనే పారడు అక్కడి నుండి తుర్రుమన్నడు

“అంజన్నా! నిన్ను కులపోల్లు పిల్తుండే' అని పోరడు పిలువంగనే అంజన్న క్షణంలోనే అక్కడ వాలిండు.

వచ్చీరాగానే “ఏందే తాత! ఏమో పిలిచిండ్రట అంజిగాడు ఆనునయంగానే పలికిండు

“అరెయ్‌ వారీ ఇయ్యాల్ల ఓసిడ్తున్నం ఎటోల్లటు షికారి పోవచ్చని చెప్పిరా పోరా"

• అంజిగానికి పెద్దమనిషి సని అప్పజెప్పిండు

“పాత్తుల్నా? వేరా? ఎట్ల జెప్పుమంటరె- మళ్ళీ గోసపోరడే ప్రశ్నించిండు

“ఎవలకు వాల్లె బాయిలకు చెరువులకు ఎక్కడికన్నా పోనచ్చని చెప్పిరా పో

“పో..జెల్లీ జెప్పిరా పోరా...మళ్ళీడ నిలబడ్తె పెద్దకొలువు” పెద్ద మనిషి అసహనంగా కదిలాడు

“మంచిది చెప్పత్తగాని ఆడికెల్లి ఈడికి నా ఒక్కని తోటయితాదె ఇంకెవల్నన్న దోలుం(డ్రే ఇద్దరం చేరో దిక్కుపోయి జెల్లి జెప్పాత్తం అంజిగాడు నసుల్తూ ఆక్కడే నిలబడ్డాడు

పోరడు ఆలస్యంజేస్తే షికారి ఎటుపోయి ఎటొస్తదోనని ఆందోళన పడ్డూ “ఏమాయెరో ఈడు ఇంకా కదలడేమిరో నిన్నుగాక మొన్న దీసెత్తలేదు పని జెప్పితె వంగవేమిరో పోరనికి వీల్లుడె అస అచ్చయ్య అసహనం శృతి మించుతుంది. త్ర “అగ్గువ” = తక్కువ ధర 31 “పర్కలు మొయ్యలు = నాసిరకం చేపలు 32 “దేవులాడి జ వెతికి ను అననన దనన 0

“ఓయి నీల్లుడు గీల్లుడు మాట్లాడకు అగో మీ కనుకడు ఇటే వత్తుండు వాన్ని కూడ పంపరాదు వాడు నాలెక్క గోసోడె గద . అంజిగొని మాటలకు అచ్చయ్యకు అరికాలు మండినా తన కొడుకు "సేరెత్తగొనే కొంచెం ఎనక్కి తగ్గి మాట మారుస్తూ “ఇప్పటి పొరగాండ్లకమైన చెప్పెటట్టుందా వేదాంత ధోరణిలో నిట్టూర్చాడు అచ్చయ్య ఇంతలోనే పెద్దమనిషందుకుని “నీ కొలుపేందిర నడు మల పొ జెల్లి పోయి చెప్పరా. పో అంటూనే అటుగా వచ్ళిన కనకయ్యతో అరె కనకా చెరో దిక్కటపోయి ఓసిడ్సినట్లు జెప్పిరా పోంఢడ్రా అనగావే అక్కడి నుండి కదిలిపోయారు. మరాకరైతే కన్కడు మోటారు పని కాడికి పోతవని చెప్పేవాడే కానీ పెద్ద మనొకై మాటలతోపాటు షేశారికి పోవాలనే ఆత్రంలో అచ్చయ్యకు నోట మాట రాలేదు ఓసిడ్తమని తొందరైతె పెట్టిండుగని పొద్దంత తిరిగినా నాల్గు జిమ్మలు కూడా దొర్కయని బాలయ్య మామ జెప్పిన మాటలు చెవులల్ల గిర్రున తిర్గుతూనే ఉన్నాయి ఇంట్ల గూసుని కూడా ఏం జేసుడు మూడొద్దుల మండి ఓసె నాయే వల గిల సర్దైె పనులన్ని అయిపోయె మాంకొలెగట్టి ముందటేసుకుని ఎంతగనం కూసోవత్తది పనిజేసిన పొకానికి పొల్టుజెయిలు ఆడ నుంటి కట్టేసినట్టై ఉంటే సలి ఈదరకు తోడు పనిలేక పాణము కూడా ఉషారు లేదు తన పనిలోనే ఆవసరాలన్నీ నెమరేసుకుంటుండు అచ్చయ్య దొదాపు అక్కడ కూర్చున్న వారి అందరి పరిస్థితి ఆలాగే ఉంది చేపల మీద బతుకడం తప్ప ఎవరి చెప్పుకోతగ్గ పొలాలు లేవు కొలం మంచిగయి చెరువు కుంటలు నిండితేనే కాల్డెయ్యా ఆడుతది ఇక బాలయ్య పరిస్థితి చెప్పేదేముంది చాతనయినోల్లు పోం'్రి బిడ్డా అన్నడు గాని తనకు చాతగొకున్నా షికారికి సోకుంటె ఎల్తదా అని తన మనసులోనే నెమరేసుకుంటుండు కూరమందమే అన్నడుగని పొయిందేస్సాల నుండి చ3ెక్టొడుక నాయినా పరిచ్చ ఫీజు గట్టాల్నే అని అడ్డుతనే ఉన్నడు ఇస్కూలు బట్టలు గూడ చినిగిపోయినయి భూమి జొగ ఎనుకాముందు ఏమి అఆవమ్హూను లేకున్నా ఫిల్లల్ని సదివి పిత్తుండుగని సదువులంటె ఉట్టిగనే ఐలాది! సరుకారు బడయినా ఓ బట్లలేకుంటెల్తదా బాతలేకుంటెల్తదా ఆ వయిలుగా 34 మన్నాయె పెన్నులు గావాల్నాయె సెప్పులు గావాల్నాయె ఆరొక్కటి రెక్తల కట్టమ్మీదనే కొనాల్నాయె చెరువు కింద పాలం లేదాయె పెద్దలు గూడవెట్టిన ధనం లేదాయె తన మనసులో రేగిన ఈ ఆలోచనలన్నీ కదిలి “ఎన్నోద్దులో ఇంకా ఈ తిప్పలు

• ఆంటూ పైకే మాట్లాడి “పొద్దు మాలస్కనే ఐంది ఇంత సల్లవడన్న వస్త అంటూ లేవడంతో ఒక్కొక్కరు ఇండ్లల్లకు పోవడానికి సర్దుకుంటుం(డ్రు. నా 33 _ ఫొయిందెస్పాల నుండి = పదిహేను రోజుల నుండి శశ వయిలు = పుస్తకాలు 9

ఓసిడ్సిన సంగతి తెల్వనోల్లందరికి ఇల్లిల్లు తిరిగి చెప్పుతున్నారు గోపపిల్లలిద్దరు.

“ఓ మైసయ్య తాలో....ఓ... తాతా. ." ఓ ఇంటి ముందుకుపోయి అంజయ్య క్రేకవేస్తూనే ఉన్నాడు.

“తాత లేడుగని ఏం మతులాబోయి 35 అంటూ ఇంటెనుక బోల్టు దోముతున్న సెంద్రమ్మ బయటకు వస్తూ అడిగింది

“ఇయ్యాల ఓసిడ్సిండ్రు ఎవరికి వాల్లే ఎటన్నా షికారికి పోవచ్చని తాత రాంగానే తెరశప్పమ్మా మాట ముగిస్తూనే అంజయ్య వెనక్కి మళ్ళాడు

“ఆగోయి పిల్లగా. పెద్దబోయి వెప్ప్తుడయితెవి కొంటెగా అడిగింది చెంద్రమ్మ.

“మొన్ననే గీ సెత్తుకున్ననమ్మ పాడి పొడిగానె అంజులు సమాధానం వచ్చింది

“మీ అక్క నీల్లాడిందటన' న

“ఆ ఆ మొన్ననేనట కొడుకు పుట్టెండేని మా బావొచ్చి చెప్పిపోయిండు

మరి పెద్దోనివయితివి తోపెలవడ్తివి నీ లగ్గ 36 మెప్పడోయి జెల్లి బిడ్డనుగను అంటున్న చెంద్రమ శ్రైమాట లింటూ

“ఆ .గదొక్కటి తక్కువ ఉం 'దంటూ పెదవి విరుస్తూనే కదిలిపోయాడు అంజయ్య,

అప్పుడే బాపనోల్లిండ్లల్ల బాసండ్డు దోమి అన్నం గంప పట్టుకుని వస్తున్న మల్లమ్మ “ఏమోయ్‌ అంజులు మాట్టాడుకుంట పోతున్నవు నిలేసి పలకరించింది

“ఏం లేదమ్మా ఓసిడ్చిండ్రని జెప్పత్తున్నా *

“నీ సదువేమాయెనోయి మరి

“ఆ ఇగ సదుపు సాకిరికి వడ్డట్టె

“మీ అవ్వ ఇయ్యాల్నల్లలేసి బుక్కెడంత సల్లవడ్డదో? లేదా?”

“అ... ఇయ్యాల పొద్దుగాల్లేసి ఉడుకునీల్లతోటి మొఖం కడిపిచ్చి బల్మిటికింత3” శాయ దాగిపిచ్చింటిమి గుండె తేలిక జేసుకుంటూ అన్నే నిలవడ్డడు అంజయ్య.

“నలుగుర్ని పిలిచి శెప్పుండ్రి. ఇట్టమొచ్చినట్టు దాగి ఎటువడ్తె ఆళ్ల కాని కాడ దగుల్తెట్ట సంటిపారగాండ్లంత ఆగంగారా! 1... పంది గన్నట్టు పదిమళి.ని గంటే అయిపోతాది అంజయ్య తండ్రి గురించి మల్లమ్మ నిష్టూరాలాడింది 35 “మతులబూ = సంగతి కబురు 36, “లగ్గం = లగ్సం పె ఉను అణణణానాణననననాలననననననల

“తాగకుంటె మంచిగనే ఉంటడమ్మ ఒక్క సారాసీస వడ్డదంటె మన మనిషిగాడు మా బావచ్చి దొబ్బులు బొబ్బితే విన్ననంగ వోయిండు ఇంకా పత్తాలేడు

“ఆం గీట్టనా పారగాండ్లకు పొరగండ్లయిరి ఇంక నన్నసాయిలేదా! తొల్బూర కానుపు తల్లిగారింటికి తోలు కొచ్చుకోవాల్సింది పోయింది. అల్లుడచ్చెటాల్లకు పెండ్డాన్ని ఎక్కడికక్కడ తన్ని పండవెడ్తె... నలుగురెట్ట జెప్పుకుంటె ఒవ్వ (చెయ్యితో నోరు మిద గొట్టుకొని)సిగ్గుపోతది.... అంటూ కొంచెమాగి “కులంలో జెప్పమంటిరోయి' సూచన లిచ్చింది మల్లమ్మ.

“బాలయ్య తాతతోటి జెప్పిన- కూలంలనడి దరఖాస్తు పెడితే నూరు రూపాజ్నిల జుర్మానేత్తరు తాగి ఉచ్చవోత్తరు ఆ సైసలెవడు గట్టాలె నలుగుట్టవడి ఇజ్జతెందుకు కరాబు జేసుకోవాలె . అయినాకుక్క తోకకు గుండు గడితె సక్కగైతాదమ్మ పదిహేనేండ్లల్ల అంజయ్య మాటలకు మల్లమ్మ ఆశ్చర్యపోయి కండ్ల నీల్లు దీసుకున్నది

“నువ్వన్నది గూడ నిజమేగని ఏం జేస్తం ఎంట్ల రాసుంటె గట్టయితదిగని జెర్ర మీరన్న తెలివికొచ్చి సంసారాన్ని తొవ్వలవడగొట్టుండ్రి అంజయ్య మనసు తేలిక పరిచింది మల్లమ్మ 1

“మంచిది పొద్దు నోతుందమ్మా ఇంకా దీటోల్ల వాడి దిక్కుపోయి చెప్పా” లంటుండగానే చేరోనైపు కదిలిపోయారు

వెళ్ళిపోతున్న మల్లమ్మ మళ్ళీ వెనక్కు తిర్లి “మరి తాతకు చెప్పినావోయ్‌ అని పిలిచింది

“ఆ ఆ తాత అన్నేజఉండె ..” అవి చెప్తూనే అంజయ్య కనుమరుగైనాడు

“దీటోల్ల వాడకు పోయేసరికి ఆడ పెద్దలొల్లి పెడ్తూ వాడంత ఓటి జేస్తుంది దీటాశమ్మ

“మర్యాద కొద్ది జెస్తన్న రాత్రి నా కోడి నా ఇంటికి రాలేదు ఎవనింట్లనో వడ్డది ఎవడో ధర్మం గట్టుకున్నడు నేను రాత్రి ఆగంత సరిగ జూడకనే కమ్మిన పార్టు గాల జూత్తె కోడి లేదు నిన్న పొద్దుగూకె జాముల మా పెంటల దవ్వుకోంగ జూసివ

“గంత మాయిల్లమే 38 ఏ దొంగలు రాలేదు ఏ లంగలు రాలేదు ఎన్వడ సర్దిగట్టుకోనచ్చినా కోడిపెట్ట నెత్తుక పోలేదు ఎవ్వలో దగ్గరోల్లే గమ్మిం[డ్రు ఆడీదో మొగోడో . ఎవ్వడు వట్టినా నా కోడి నిడ్సి పెట్టాలె "

“కట్టపడి సాగుకోవాలెగాని ఊరు మీది సొమ్ము గదింటె ఉట్టిగ వోదు వా బంగార మసొంటి కోడిమీద ఎవని కండ్డువడ్డయో. ఎవతె కండ్లు వడ్డయో అల్లకండ్లల్ల క౦పలు పడని అల్ల కండ్లల్ల జిల్లేడ్డు మొలవనీ అల్లు సత్తె నాశశమయిపోవట్ల కొట్టంగావీ...” 38 “మా యిల్లమే = మహ ఎల్లమే-ఇంత తొందరలోనే 96 అాణనిననననలతనాాలనవిలననినినిము. దేశమంటే.

“ల యవ్యో అది గుడ్డ కచ్చిన పెట్టనే రెండు నెల్లయితె మున్నూరు సంపాయించేది, నా కోడిని బాసి ఓర్వలేదు ఆ కోడి దింటె నా ఒగుల తిన్నట్టె'

“దాన్నియ్యాల ఏడగమ్మినా ఇడ్సి పెట్టుండ్రి కోస్తిరాంటె మర్యాదదక్కదు కోడిని పోచమ్మ కిడ్సిపోట్టిన ఆ దేవుని దింటె పొక్కులు వొడ్తయి.”

“మల్లేచ్చె దినం కల్ల ఆ కోడి సచ్చినటై ఇల్లు సత్తరు మంది సొమ్ము దిన్నోనికి అయ్యత్తదా . 1సా దాగాలె. కండలు దినాలె

అటూ ఇటు దిర్గుతూన్న ఆశమ్మ నోటి నుండి బూతులు ఇంకా శృతి మించుతున్నయి ఆడ నిలబడి నోరు వెల్లబెట్టి చూస్తున్న అంజయ్య ఇగ లాభం లేదను కువి “ఓ ఆశమ్మత్త ఓసిడ్పిండ్రు ఎటన్న వొమ్మని మామకు జెప్పు అంటూ కేకేసి ఆమె సమాధానం వినకుండానే అంజయ్య మరో ఇంటికి పోయాడు

“ఏం షీకారో ఏమో పో అందరు వోతె ఆయనవోతడు నా బంగారపుసోరంటి కోడి పోయింది ” అంటున్న ఆశమ్మ నిష్ణూరాలు చాలా దూరం వరకు అంజయ్యకు

అంజయ్య తోటి “ఏం షికారో ఏందో పో అని అననైతే అన్నది గని ఇంతటి బాధలో కూడా “ఏమయ్యో ఓసిడ్సిండ్రట షికారికి పొయ్యేలోపు ఆడీడ నాల్లు దిక్కుల సూశిరా పో ఇండ్తేము జేత్తున్నవు. గుడ్డు వెడ్తున్నవా? ' పెనిమిటి దిక్కు జూసి లాసిగానే మాట్ట్లాడ్తుంది ఆశమ్మ అ

ఇంకో సారయితే ఏమో లావు లొవు మాట్టాడ్డున్నవేందే అని లస్మయ్య గద్దిరిచ్చి పెట్టిటోడె గానీ ఆశమ్మిప్పుడు వినే ఆశలో లేదు తీవ్ర నిరాశలో ఉంది అందుకే లస్మయ్య లోసల్లోపల గుల్లిండు గని బయటకు సప్పుడు బెయ్యలేదు

పాపం అంతటి దుఃఖంలో కూడా ఆమె షొరి కర్తవ్యాన్ని పెనిమిటికి గుర్తు చేస్తూనే వాడనైతే ఆడిపోసుకుంది గని కోడి సడకుి మిదికి పోత బయటోడు ఎవ్వడన్న పట్టుకున్నారా అని ఆమె అనుమానిస్తూనే ఉంది.

జజ

ఇయ్యాల్ల ఓసిడ్పిం(డ్రని తెల్వంగనే వాడకట్టంత తిరిగి కదలిక లోనికి వచ్చింది రోడ్లమీద వాకిళ్ళేలో కూర్చుని పనులు జేసుకుంఓట. న్న వాళ్ళంతా ఎవరిండ్లల్లకు వాల్టు వెల్తున్నారు సలిదో బులిదో దింటూ షికారికి పోవడానికి సిద్దమవుతున్నారు

ఓసిడ్సిన తర్వాత నాల్లు జిమ్మలు దొార్కకున్నా కోసుల పెట్టయినా పోయి సాయంత్రానికల్లా ఈడ్సుకుంట ఇల్టుడేరడం మామూలె తొ పడకు = రోడ్డు . ఉను అాణననననననననననానన ననా గాలాలు. 7

చేసలు దొరుకని కాలంలో ఇంట్లో కూడా అనాదరణ షరా మామూలే అచ్చయ్యింట్ల జర్లుతున్నదనే. అంట్లు దోమచ్చిన ఆగోల్లు ముదురు కలుపులకు పోవడానికి ఆరాట పడ్తున్నారు

“బువ్వెయ్యే” అన్న అచ్చయ్య “ఏసుకుని తినరాదు ఆడ కల్పులు కాళ్టయితుంది. అల్లంత పోతే మల్చుత్రగానే ఉండాలి ఆ ఇంటామో సమాధానం ఇస్తూనే తన పని చేఒఖంటుంది.

“ఇంత కోడు పెట్టెటాల్లకే నీకు యాల్లయుతున్నాదే...నీయవ్వ...సర్కారు కొలువులు లెక్కనే జెయ్యవడ్తిరెమ్మే..”

“ఆ. ఇగ నీవు జేత్తునవు మాదిండి కొలువని నేను జెయ్యక పొతి...కొలువు కొలువట .. ఇగ ఊహుకుంటసోతే బుట్టి నిండుతది వో...

“బుట్టి నిండినపు డెనలకు బెప్పినవే...” అంటూ అనయ్య కుండలన్నం పట్టుకొని కస్సపిస్స రెండు బుక్కలు తిని ఎదురు సాలేసుకుసోళ చెరువు దీపిదిక్కు తొవ్వ దీసిండు

కొడుకు బడికెల్లి రాంగనె వల దీసుకుని “పోళన్న బుట్టి గట్టిండు తీసుకురా పోరా! ' అంటూ కొడుకుని గెదిమి నిమ్మోర కుంటకు దారి తీసిండు బాలయ్య

“కడుపు నొత్తుందటివి ఇయ్యాల్లూకోరాదే నాయినా' అంటూన్నా ఆగకుండ నడుస్తూనే ఉన్నాడు వెంట నడ్వడం కొడుకు వంతయింది

సెకిల్ల మీద నడ్సి ఎట్ల వోయెట్టోల్లు అట్ల షికొరికి పోతునే ఉన్నారు సైకిలెక్కి రాములు సంది తొవ్వలో నుండి బయలు దేరిండు.

ఓసిడ్వంగనే కోనుల పెట్టి వడ్చడం రెక్కలిర్సుకోవడం బుట్టి నిండితె అలసటలోనూ ఉవారుగా లేకుంటే నీరసంగా ఇల్లు చేరడం నూమూలె ఆ ఊర్జో ఎన్నో తరాలు షికారుచేసి బతుకుతున్నా వారి బతుకు గొర్రె తోకల్లా పెరుగునే లేదు

“ఓసిడిస్పినా వాళ్ళ బతుకు పట్టిన పేదరికం శని నేటికి విడవలేదు.

“*ఓసు - ఎవరూ చేపల వేటకు పోవద్దని విధించుకునే కట్టడి ఓసుండగ వేటకు పోవడం కుల ధిక్కార నేరమవుతుంది.

= నవంబర్‌ 0 40 ఎదురుసోల = వలల్లో ఒక రకం నల నే 9 అనననననానననినననినిననమ లలనా లనననికనిని దేశమంటే.

నానవా.న = వీచంద్రశేఖిర్‌ ఆజాట్‌ [“ఆ]దిరా ఇప్పుడర్ధం అయిందా? ' అన్నాడు సత్యం. బైరాగి మాత్రం తేరుకోలా “వార్నీ! వాడి లాంగ్వేజ్‌ చూశావా? ఎంత గొప్పగా అడిగాడు!" అని మరోసారి ముక్కుమీద వేలేసుకున్నాడు “అదిగో అదే నీకు ఏ సమయంలో ఏది ఎలా అర్ధం చేసుకోవాలో తెలియదు మనం వాడి లాంగ్వేజ్‌కి మురిసిపోవటం కాదు ఆందులో 'కల్చర్‌ ఉంది “ఏం కల్చరయ్యా బాబూ ఈ నడుమ ఇవెక్కునయిపోయాయి, మా చుట్టుపక్కల చేలన్నింటినీ చెరువులుగా మార్చేస్తున్నారు. ఆక్వా కల్చ్బరంట . “చూశావా- మళ్ళీ డైవర్ట్‌ అయ్యావ్‌ కల్చర్‌ అంటే సంస్కృతి ఆ అర్హంలోనే నేను మాట్లాడటం” “అయినా కూడా నా కొడుకుది ఏం లాంగ్వేజి జానూ!” “అతని లాంగ్వేజ్‌ సంగతేమోగానీ వీ భాష మాత్రం అదిరిపోయింది " “విషయానికొస్తున్నా' అన్నాడు బైరాగి. “సంతోషం! “ఆడు చదువుకున్నాడంటావా?” అనడిగాడు “ఏమో! నాకలా అనిపించలా “మరా లాంగ్వేజ్‌?” “నాలుగు ముక్కలు మాట్లాడటానికి చదువుకునే ఉండనవసరంలా”. “అంటే మన రైల్వేస్టేషన్‌ ఎనౌన్సర్‌లాగానా అన్నాడు నావాన తా

“సీరియస్‌ విషయాలప్పుడు జోకులు వేస్తావు. జోకులు వేసేటప్పుడు సీరియస్‌గా చర్చిస్తావు. నీతో చావే' అన్నాడు సత్యం.

“సరయితే చెప్పింది విను. ఇరనై సంవత్సరాల (క్రితం ఇలాంటిదే సంఘటన అక్కడ పుఢుషుడు వాడా అమ్మాయిని చూసాడు. పెళ్ళి చూపులే. అందులో ఒకలే నచ్చలా. అదే లొక్క”.

“ఛ...అదేం భాషరా"

“వా ఇష్టం వచ్చినట్టు నేను చెబుతా” అన్నాడు బైరాగి.

సత్యం ఇంక మాట్లాడలేదు

“నల్లటి నలుపు అందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు మనిషి మంచిది హృదయం మంచిది కుటుంబం మంచిది టోటల్‌గా అన్నీ ఓకె అదిగో ఆ కలర్‌ (ప్రాబ్లమ్‌ అప్పుడు నీలాంటి 'సా.వా.ప గాడొచ్చాడు అన్నాడు బైరాగి

“అంటే? అన్నాడు అర్ధంకాక.

“పామ్రాజ్యవాద సంస్కృతిగాడన్న మాట!”

“వీ ఇష్టం కానీ నీకు అడ్డుపడను అన్నాడు సత్యం.

బైరాగి ఉత్సాహంగా చెప్పుకుపోతున్నాడు

“ఒరేయి వెర్రి సీమగా! చోళికే పీచే క్యాహై? . వల్గారిటీ నహీ, దిల్‌ హై దిల్‌ అయినా రంగులో ఏమున్నదిరా మనిషిని చూడు మనసు చూడు ఆ కళ్ళలో (ప్రేమ చూడు నల్లగా ఉన్నంత నూ/త్రాన వాళ్ళు మనుషులు కారా? వారికి కోర్కెలుండకూడదా? ఇలాంటివే నాలుగు రకాల ఫ్రళ్లలు సౌందర్యశా(స్తంమ్మీద చిన్న క్లాసు ఇంతకూ అందం అంటే ఏమిటో నాకు చెప్పు అనే ఏకైక ప్రశ్న! ఫివిష్‌ నా పెళ్ళి నా ఇష్టం అనలా ఆది కాదురా అంటూ నసిగాడు ఇంక వాడికి దొరికిపోయాడు రెండు నెలల్లో పెళ్ళి కాకిముక్కు! దొండపండు. సంవత్సరం తిరిగే పరికి గర్భం! ఇంక పుట్టేవాళ్ళు ఎలా పుడతారా? అవి దిగులు లక్కీఫెలో ..అమ్మాయి. వాడంత రంగే అబ్బాయి ఫర్వాలేదు. ఊపి పీల్చుకొన్నాడు కానీ ఆ పెళ్ళి చేయించాడే వాడెప్పుడన్నా “ఏరా నేను నీకు అన్యాయం చేశానా? నా అభిప్రాయాలు బలవంతంగా రుద్దానా ఆవిడలోని అందాలు చూపించానా ఇంతకూ నీ సంపారం ఎలా ఉంది అనడిగొడా? అడగడు అలా అడిగితే ప్యూడలిజం అంచేత సావాస.కి వ్యతిరేకంగా ఎక్కడో అరుస్తున్న సమయాన..." ఆగాడు

సత్యం మాట్లాడకుండా చూశాడు తన వంక

“ట్వంటీ ఇయర్స్‌గానీ, వాడి కూతురు పెళ్ళి కెదిగింది వాడో సంబంధం చూశాడు పిల్లవాడు ఒకే... మాంచి ఉద్యోగం. మంచి జీతభత్యాలు ఇంకా మహా మాంచి మనను ఓన్లీ విమల్‌లా తోలు బ్లాక్‌ ముఖంలోకి చూస్తే మండేలాలా ఉంటాడు

• పెళ్ళున నవ్వాడు 30 అణనినినననననవానలానకాననినకునిను దేశమంటే.

“చెప్పుల

“అప్పుడు వాడు 'సావాస గాడి దగ్గరకు పరిగెత్తాడు వాడు తాపీగా అన్నీ విన్నాడు 'నేనొస్తున్నా పద! అంటూ వచ్చాడు 'బేటీ అంటూ మొదలుపెట్టాడు నేను పెళ్ళి గురించి మాట్లాడమ ఓన్లీ రంగు గుఠించే అన్నాడు ఆ అమ్మాయి 'నాకు తెలువూ లేదా ఎరువు ఇష్టం అంది బ్బాక్‌ బ్యూటీ కాదా? అని వారి ప్రళ్ళ. ఏమో నాకు నచ్చదు' అంది తిరిగి కాసు అన్నీ వింది! సారీ అంకుల్‌! నాకు హృదయంతో పనిలేదు రంగే కావాలి ఈ బ్బాక్‌ని జీవితాంతం నేను భరించలేను మా అమ్మ నలుపు కదూ అంటారు అవును అందుకు నాన్నగారు అం%కరించారు నేను అంగీకరించను దట్సాల్‌ ఆ కోజు నాన్నకి ఆవసరం అయి. ఉంటం: తన ఇష్టాన్ని చెప్పుకునే స్వేచ్చ ఉండి ఉండదు లేదా భయపడి ఉంటాడు నాఫాల్‌ మరీ డబ్బులేని వాద కాదు ఇంకా మంచి సంబంధం తేగలడు నేను వెతుక్కుంటా ఎరుపు రంగులో అంఎంతోపాటు హృదయం ఎందుకుండ కూడదు? ఓ వేళ హృదర?౧ మ చిథి కాకుంటే . దిలేస్తాం పెళ్ళే సర్వస్వం కాదూ ఇంతకూ ఆయన మహాత్ముడే అని ఎలో షమప్పుట్టుం ఫినిష్‌ పా?7స నోరు తెరుచుకుని విన్నాడంతే దనీజ్‌ ది కంక్షూజన్‌ చత్యంగారూ! సొసైటీ ఈజ్‌ ఛేంజింగ్‌ 'హ్యూమన్‌ షెం/ాలిటీ ని మరెవరూ మార్చలేగు ముందు అసలు అలాంటిదుంటుందని మీరు అంగీకరించరు. అంచేత మీ సావాన గాళ్ళకు నా సిన్సియర్‌ సలహా చెప్పనా?

"ఏెప్పు' అన్నాడు సత్యం

"ముందు మనుషుల చదవలశయ్యా. ండు.కా అమ్మాయి తిరస్కరించింది? ఎందుకని మనుషులు ఇలా అయి తుశ్మార్టు. బ్నజిమయు౯దు తెలుమకోండి దట్బాలో

“తెలుసుకుని ఏం చేయా. ””న్‌జ అన్నాడు సత్యం

“అది నేనెలా చెబు. " 3౬ ప్రచ్‌ చేయను

“ఇందాక సలవాలు గడ్‌ వేం కదా

“అది ప్రీచ్‌ కాదు హ్యూమస నోనర్‌ గర కీ చెబుతున్నా. అంచే ఇంతక" లా అమ్మాయిది తప్పంటావా?”

“అనను”

“మరి?”

“దాన్నే నీ భాషలో సా వా.స.' అంటారు”.

“ఇలా వచ్చావా?”

“ఇలా రావటం కాదు ఇలాంటి ఉదాహరణలు నేను లక్ష చెబుతా అందుకని నువ్వు ఇదేదో సా.వా.స గాళ్ళ గోల మా(త్రమే అనుకుంటే జాధవడతాన్‌. అన్నట్టు నీకు ఆడపిల్లలు లేరు కదూ?” నివాస లాను 101

“దానికీ దీనికీ ఏమిటి సంబంధం” అన్నాడు బైరాగి. “ఏసీ విడిగా ఉండదు అన్నీ ఇతర వాటితో ముడిపడి ఉంటాయి" మరయితే దట్‌-ఫెలో ఆలా అడగటంలో వాడి ఉద్దేశం ఏమిటి? “మువ్వేమనుకుంటున్నావ్‌? “ఆది వొడి బతుకుతెరువు “యన్‌ మోర్‌ పొయిటిక్‌ “అందులో నీకు కవిత్వం కనిపించింది నాకు చాలా చాలా కనిపించాయి. వీకది ఎగతాళి లేదా హ్యూమన్‌ నేచర్‌ అయినా నాకు తెలియక అడుగుతాను మనుషులంతా అన్ని సందర్భాల్లో ఒకేలా రియాక్ట్‌ ఆవుతారా?” “కారా?” “కారు ఒకేలా ఎప్పుడూ కారు” “అదే మనిషి మనస్తత్వం” “అంతవరకయితే ఎవరికీ అభ్యంతరం ఉండదు " “ఇంతకూ వాడి చూటల్లో నువ్వు చూసిన ఫిలాసఫి చెప్పవయ్యా!” అన్నాడు టైరాగి. అంతకు ముందు జరిగింది నమయం రాత్రి ఎనిమిది దాటింది సత్యం బైరాగి చిన్ననాటి మిత్రులు అనుకోకుండా ఇద్దరూ ఆ ఊరిలో తారసపడ్డారు మాట్లాడుకుంటూ వస్తున్నారు అప్పుడే ఒకతను పిలిచాడు. “సార్‌! ఆగిపోయారు “పాసింజర్‌ కావాలాసార్‌!” “ఏం పాసింజరయ్యా!” అన్నాడు అర్థంకాక సత్యం. “మార్యాడీ ఏీల్లసార్‌ టీనేజ్‌సార్‌!” "పద" అన్నాడు సత్యం బైరాగితో ఇద్దరూ ముందుకు నడుస్తుండగా చివరి అస్త్రం వదిలాడు “స్కిన్‌ చూడండి పౌర్‌ ఆ తర్వాత మీ ఇష్టం ఇద్దరూ ఓ క్షణం ఆగిపోయారు ఒకరిముఖాలు ఒకరు చూసుకున్నారు తిరి! నడిచి వచ్చారు “ఇందులో ఏం లేదు. ఆ రిక్షా మనిషి కూడా మనిషి మనస్తత్వం గురించే మాట్లాడాడు కొందరు వేరీ రాష్ట్రం కులం మతం దేశం వాళ్ళంటే 102 అనలనానినానానాననామాుకనదతమను. లయం.

ఇష్టపడతారు ఇంకొందరు వయసుచూసి మరి కొందరు రంగుచూసి! ఆ అస్త్రాలు వదిలాడు మనం మనుషులమేకాని పన్చాం ఏది మానవ మనస్తత్వం అంటావ్‌? బైరాగి మాట్టాడలా

అంటే ఇది పట్టణం ఆ కల్చర్‌ ఇక్కడిదాకా పాకింది ఇందాక నువ్వు చెప్పావు కదా మరి నేనూ ఓ విషయం చెప్పాలి మా ఊర్జో రిక్సావాళ్ళు ఎవరినీ ఇలా అడగటం లేదు రేపు అడుగుతారేమో అలాగే నాకు తెలిసిన కుటుంబం గురించి చెబుతా ఒకరికి పెళ్ళి అవపరంలేదు ఇంకొకరికి అందమూ రంగూ, కులం అవసరంలేదు డబ్బే కావాలి, ఇంకేవో కావాలి అందరూ మనుషులే ఎవర్ని కాదంటావ్‌?"

అప్పటికీ మాట్లాడలేదు బైరాగి.

ఇద్దరూ సీరియస్‌గా మాట్లాడుకుంటూ వెళ్తున్నారు వెనక ఏం జరుగుతుందో పట్టించుకోవటం లేదు ఓ వ్యక్తి జా(గ్రత్తగా వారి వాదనలు వింటూ వస్తున్నాడు.

“అయ్యా అసలు బతుకు ఎందుకంటారు!” అనడిగాడు

ఇద్దరూ ఉలిక్కిపడ్డారు.

“అవును బాబూ! కుటుంబం వద్దు (ప్రేమలు వద్దు రాజీలొద్దు త్యాగాలొద్దు, ఆలోచనలు వద్దు ఏమీ వద్దకపోతే బతుకెందుకంటారు? ఇంతకీ ఈ బతుకన్నా ఉంటదా? ఏ మహానుభావుడో పుణ్యం కట్టుకుంటే క్షణాల్లో బూడిదవుతుందా?” ఇవాబుకేసి చూడకుండా వెళ్ళిపోయాడు.

టైరాగి విళ్ళబ్దంగా చూసి నవ్వాడు

“ఇంతకీ వాడెవడు సత్యం? అంటూ మళ్ళీ నవ్వేడు

“మళ్ళీ భాష గురించో ఫిలాసఫి గురించి చెప్పకు మనందరినీ గుప్పిట్లో బిగిస్తోంది. సావాస అదే నిజం! మనిషి మనస్తత్వం ఎప్పుడు తెలుస్తుందో తెలుసా?”

బైరాగి సత్యంకేసి చూస్తున్నాడు.

“ఈ సర్వ దరి[ద్రాలూ మాయం అయిపోయిన రోజున మనిషి తనేం భావిస్తాడో అదే చెబుతాగ. అదే చేస్తాడు అలాంటి పరిస్థితులు ఉండటమే (ప్రజా సంస్కృతి అలా లేకపోవటం సా.వా.స ఇంతకూ నీకు ఏ సంప్కృతి కావాలి? అన్నాడు సత్యం.

“మవ్వు చెప్పేది వస్తుందంటావా? అన్నాడు బైరాగి.

“ఆ సంగతేమోగాని నువ్వు ఇలానే వెక్కిరిస్తూ కూర్చుంటే 'సా.వా.స ' నిన్ను మింగటం ఖాయం. మళ్ళీ కలుద్దాం అనేసి వెళ్ళిపోయాడు.

టైరాగి పత్యావ్నే చూస్తూ నిలబడ్డాడు.

= వీన్రీల్‌ 2294 లే సావాన అననన 100

బతుకు సోరు

• మీ నానరయ్మ (వ్రడినెత్తిని మాడుస్తూ మే మాసపు సూర్యుడు గాలి ఆడటం లేదు బయటికి రావడానికి భయపడిపోతోంది ప్రాణికోటి అయినా తను బంధువైన సూర్యుణ్ని చూచి యానాదులు ఆనందిస్తున్న నమయం అది. జనమంతా అక్కడ గుమిగూడారు ఎప్పుడూ గోచిపాతలతో సగం గుడ్డపీలికలు చుట్టుకున్న శరీరాలు ఇప్పుడు నిండుగా రంగు రంగుల దుస్తుల్లో మెరిసి పోతున్నాయి అంతా ఒకటే సందడి కలివిడి. ఆవేళ సీతారత్నం, మగ్గయ్యలకి లగ్గం ఊరికి చివారున డొంక ఆ డొంకలో వెడల్పుగా వున్నచోట, పడమటి అంచున వరుసగా పూరిగుడిసెలు అన్ని వేళలా రెక్కలు ముక్కలు చేసుకొనే వాళ్ళు- ఆమితమైన దోపిడీకి గురవుతున్న వాళ్ళు- అందరికీ చులకన అయినవాళ్ళు-యానాదులు వాళ్ళు, ఆ వేళ ఓ గుడిసెలో ఒకటే సందడి గుడిసెలకి ఆనుకొని వున్న పొలంలో కూళ్ళూ కూరలూ ఉడుకుతున్నాయి. పంది మాంసం మాసాలా వాసన నోరు వూరిస్తోంది. మగ్గయ్య పాకముందు చిన్న పందిరి. పందరిమీద కొత్త తాటాకు ధ్వజం. పందిరిలో తప్పెటలమైోత డోలక్‌ ఒకటి తోడు పల్కుతోంది ఇద్దరు ఆడవాళ్ళు చిందులు వేస్తున్నారు. వెనుక మరో ఇద్దరు పాట లంకించుకున్నారు చాలామంది ఆడామగా వంత అందుకుంటున్నారు అందరు తన్మయత్వంలో వున్నారు. ఒక గడ్డ పలుగువి ఎండలో పాతివుంచారు అందరి చూపులూ దానిమీదే వున్నాయి. వలుగు నీడ (క్రమ(క్రమంగా తగ్గిపోతోంది. అందరి మననులూ ఆరాటపడుతు, పలుగుకు నీడ లేకుండా పోయింది. అంటే పన్నెండయిందన్నా మాట లపల 104 అణనినననననననననననననాననననతు. దేశమంటే.

“లెండి లెండి యాలయిపోయింది పిల్లగాడితో తాలిబొట్టు కట్టిచ్చండి అంటూ పెద్దలు తాందరపెట్టారు. తప్పెటలు దబాయించి మెగుతున్నాయి యానాది లగ్గపేల దాటిపోకుండా తాళిబొట్టు కట్టేశాడు పెళ్ళికొడుకు మగ్గయ్య ఇంక సీతారత్నం అతని పెండ్దామయిపోయింది.

లగ్గం తంతు ముగిసింది లగ్గం కోసం తెచ్చిన కల్లు కుండలన్నీ ఖాళీ అయిపోయాయి తప్పెట మోతలు తగ్గిపోయాయి చిందులు తొక్కుతున్న పాదాలు నీరసంగా అడుగులేస్తున్నాయి పాటలు మూగపోయాయి వంతలు చిన్నగా లేచిపోయారు, అన్నాలకు పిలుపొచ్చింది అంతా పాలోమంటూ బారులు తీరి కూర్చున్నారు

విస్తళ్ళు వేశారు వడ్డన చేశారు అన్నం పప్పు కూరలూ పచ్చళ్లు- అన్నీ వడ్డించారు అయినా కలుపుకోడానికి చేతులు ముందుకు రానటం లేదు అందరి కళ్ళూ మాంపం కుండలమీద నిలిచిపోయాయి తునకలు పడ్డాక తృప్తిగా తిని లేచారు

అన్నాలు తినడం అయిపోయింది కల్గు మత్తుకు అన్నం మత్తు తోడయింది ఎక్కడి వాళ్ళక్కడ పడిపోయారు- అడ్డదిడ్డంగా శరీరం మీద అస్తవ్యస్తంగా గుడ్డలు

మగ్గయ్య లగ్గం మహాసందడిగా జరిగిందని ఆందరూ చెప్పుకున్నారు మగ్గయ్య కష్టపడి సంపాదించుకున్నదంతా ఖర్భయిపోయింది ఇంక కాళ్ళూ చేతులే మిగిలాయి.

సీతారత్నాన్ని పెళ్ళి చేసుకోవడం మగ్గయ్యకొక యజ్ఞం చేసినంత పనయింది పీతారత్నం కనుముక్కుతీరు బాగా వుంటుంది రంగు చామనచాయ కాంతి నిండిన పెద్ద కళ్ళు. ఎత్తరి మనిషి కళయిన ముఖం ఏదో ఆకర్షణ వుంది మనిషిలో

మగ్గయ్య సీతారత్నాన్నే కట్టుకోవాలనుకున్నాడు ఆ కోరిక నానాటికీ పెరుగుతూ వచ్చింది సీతారత్నం అతని చిన్ననాటి స్నేహితురాలు కలసి ఆడుకున్నారు కూడా

యానాదుల ఇళ్ళల్లో పెళ్ళికోసం పెళ్ళి కూతురుకి ఓలి కట్టాలి అంటే అమ్మాయిని డబ్బుపెట్టి కొనుక్కోవాలి అమ్మాయి కాస్త అందమైనదైనా మంచిదనే పేరువున్నా అ ఓలి ఆమాంతం పెరిగిపోతుంది సీతారత్నానికి చెవులకు దుద్దులు చేయించమన్నారు ఎట్టాలేదన్నా వాటికి రెండు వేలు కావాలి.

మగ్గయ్య తలిదండ్రులు 'మా వల్లకా'దన్నారు మగ్గయ్య ఆలోచనలో పడ్డాడు చివరికి ఒక నిర్షయానికొచ్చాడు అమ్మ అయ్యళల్ని 'సరే ననమన్నాడు 'డబ్బు వేను సంపాదిస్తా నన్నాడు.

కొన్ని సంఘటనలు మనిషి జీవితాన్ని మలుపు తిప్పుతూ వుంటాయి మగ్గయ్య బతుక్కుడా మలుపు తిరిగింది. సీతారత్నాన్ని కట్టుకోవడం కోసం డబ్బు సంపాదించేందుకు తాను పూనుకున్నాడు రకరకాల పనులు చేయడం (ప్రారంభించాడు ఒకరోజు పనిచేస్తే, వాలుగు రోజులు జులాయిగా తిరిగే మగ్గయ్య పనిమంతుడయ్యాడు తాగుడు మానేసాడు ఐకుకు పోరు అణణననననననననననననననననా 05

కలుగు తవ్వి ఎలుకలను పట్టే పద్దతి వదిలేశాడు బిసలు పెట్టె బుట్టలు తయారు చేశాడు ఫిటితో ఎలుకలను పట్టడం సులువు కష్టం చాల తగ్గిపోతుంది ఎక్కువ సంఖ్యలో ఎలుకలను పట్టవచ్చు ఆదాయం పెరుగుతుంది. బుట్టల్తో ఎలుకలు పట్టడానికి అతడే ఆ గూడెంలో మొదటివాడయ్యాడు యానాదులు మొలకు తలకు ఒకే గుడ్డతో వుంటున్నవాళ్ళు. కట్టే ఆయుధంగా కలిగివున్నవాళ్ళు. పాత ఆచారాలూ ఆజ్ఞానం త్‌ విషయ పరిజ్ఞానం లేనివారు కలుగులోని ఎలుకనూ నీటిలోని చేపను నింగిలోని పిట్టను పట్టుకొని, కొట్టుకుని తినేవాళ్ళు. బతుకు భద్రత లేనివారు. ఆయితే ఇపుడిపుడే మగ్గయ్య లాంటి యువకులు మార్పుకు కారకులవుతున్నారే కట్టూ బొట్టూ, తిండీ తిప్పలు కొద్దికొద్దిగానయినా మారుతున్నాయి. కష్టపడి కాసులు సంపాయించి దుద్దులుచేయించాడు మగ్గయ్య సీతారత్నం చెవులకు తగిలించి పెళ్ళి చేసుకున్నాడు పట్టు పట్టి సాధించాడు పనిమంతు డఢనిపించుకున్నాడు డొంకమీద గుడిసెల బారులో మరో కొత్త గుడిసె వెలసింది. సీతారత్నం మగ్గయ్యలు గుడిసెలో గువ్వల జంటయింది కూడున్నా, లేకున్నా గుట్టుగా బతుకుతున్నారు గుడిసెలో వున్నా పాలం మీద వున్నా యానాదులు ఆలూ మగలిద్దరూ ఒకేచోట వుంటారు ఎటు పోతున్నా ఏమిచేస్తున్నా ఒకరిని ఒకరు విడిచి వుండరు. కలుగు తవ్వుతున్నా చేపలను పట్టుతున్నా-ఇద్దరూ అక్కడే ఒకనాడు మిట్ట మిధ్యాహ్నం సీతారత్నం మగ్గయ్యలు గుడిసెవదలి బయటికొచ్చారు బయట సూర్యుడు నిప్పుల్ని చెరుగుతున్నాడు ఆకులు కదలడానిక్కూడా భయపడుతున్నాయి. గసికి కర్రకు తిర్రి తగిలించుకున్నారు సత్తుపళ్ళాన్ని తిర్రిలో వేసుకున్నారు కర్ర బుజానబెట్టి ముందుకు సాగాడు మగ్గయ్య గుడిసెకు తడీక కట్టడం ఆలస్యమైంది సీతారత్నం వెనకపడింది పరుగుపెట్టింది. మొగుణ్ణి చేరుకుంది ఆడుగులో అడుగు వేసింది అమ్మయ్య అనుకుంది. మడుగు దగ్గరకు చేరుకున్నారు లోనికి దిగారు చేపలు బాగానే వున్నట్టున్నాయి కాళ్ళకు తగుల్లూనే వున్నాయి అడ్డుకట్ట వేశాడు కట్టకొక చోట గండిపెట్టి గండిలో తిర్రివి పెట్టాడు తిర్రికి దిగువగా వాళ్ళు ఎడంగా నిలబడ్డారు సత్తు పళ్ళెం చేతికి తీసుకున్నాడు ఒంగి నీళ్ళు పళ్ళెంతో చిమ్మటం మొదలెట్టాడు మగ్గయ్య చేతులు యంత్రల్లా కదులుతున్నాయి గూడ వేస్తున్నట్టుగా నీళ్లు పారుతున్నాయి. బయటపడుతున్న చేపలు ఎగిరెగిరి పడుతున్నాయి కట్టలు తెగిపోకుండా కాపాడుతున్న సీతారత్నం చేపలు వీళ్ళల్లోకి పడకుండా చేస్తోంది. క06 దేశమంటే.

మధ్యాహ్నమయింది చిమ్మి చిమ్మి మగ్గయ్య చేతులు తీపులు పెట్టాయి వంగి“ వడుము పైకి లేవనని మొరాయించింది చెమట ధారలు కట్టి ప్రవహిస్తోంది ఎగువ నీళ్ళన్నీ దిగువకు చేరాయి బురదలోనే చేపలు తటతట కొట్టుకుంటున్నాయి చావబోతున్న గండుపక్కెలు ఎగిరెగిరి పడుతున్నాయి చచ్చినవి వెల్లకిల పడుతున్నాయి (శ్రమ అక్కర కొచ్చింది పట్టిన చేపల్తో బుట్ట నిండింది లోతు నీళ్ళల్లో బుట్టను రూడించారు. శుభ్రమైన వీటిలో స్నానం చేశారు ఉతికి ఆరేసిన గుడ్డల్ని వంటిమీద వేసుకున్నారు హుషారుగా గుడిసె కేసి నడిచారు

తక్కెడ లేదు రాళ్ళు లేవు తూకం లేదు పాత గుడ్డలో చేపల్ని మూటలు కట్టారు దగ్గరలో వున్న పల్లెకు తీసుకుపోయారు

“శావపలమ్మో శావలో” కేకబెట్టింది సీతారత్నం పిలిచిన వాళ్ళకు బేరం చెప్పింది బేరం కుదిరినవాళ్ళకు మూటలిచ్చింది డబ్బులు వసూలు చేసుకుంది. మూటలన్నీ అమ్ముడుపోయాయి అక్కడక్కడ అప్పుపెట్టినా డబ్బులు బాగానే వచ్చాయి ఆనందంతో హుషారుగా నడిచారు దంపతులు

డబ్బు చేతిలోపడిన మగ్గయ్య మనసు కల్గు మీదికి పోయింది సీతారత్నం కోసం మానేసిన కల్లును పెళ్ళినాడే పెద్దలంతా పట్టుపట్టి తాగించారు “తాక్కపోతే ఇది పెళ్ళికాదు తాగి తీరాలి అన్నారు తాగించారు మళ్ళా మొదలయింది తాగుడు పీతారత్నానికి ఈ అలవాటు గతంలో వుండటంతో ఇద్దరూ కల్లు అంగడికి నడిచారు.

కొద్దిగానే తాగుదామనుకుంటూ అడుగుపెట్టారు అంగడిలోకి తొగినట్టుగానే లేదు రెండో బస్తా తాగేశారు మూడోది తాగేశారు కాస్త నిషా ఎక్కినట్టున్నది ఇంకోటి తీసుకుందామని చూశారు డబ్బుల్లేవు. అయిపోయినాయి, కాళ్ళీడ్చుకుంటూ కదిలారు అక్కడి నుండి.

మాటలు దూసుకు వస్తున్నాయి మనను వశం తప్పుతోంది తూలుతున్నారు పడి లేస్తున్నారు బజారున నడుస్తున్నారు నడుస్తూనే పడుతున్నారు పడబోతున్న వాళ్ళను పట్టుబోతున్నారు పట్టుకోబోతూ ఒకరి నొకరు వాటేసుకుంటున్నారు ఏడుస్తున్నారు ఏడుస్తూ నడుస్తున్నారు ఎట్లాగో అర్ధరాత్రికి గుడిసెకు చేరుకున్నారు

ఎటువాళ్ళు అటు పడిపోయారు చింకిచాపగానీ గోనెపట్టాగానీ కనపడలేదప్పుడు. తిండి తిప్పల్లేవా రాత్రికి మత్తయింది తెలియదు-మగతయింది తెలియదు అట్టాగే పడి వున్నారు

తెల్లని వెలుగు నిండిపోయింది అంతటా (ప్రాణికోటి చైతన్యవంతమైంది వీరసంగా లేచారు సీతారత్నం మగ్గయ్యా ఒళ్ళంతా నొప్పులు మనసంతా వెలితి.

కడుపులో ఆకలి దహించేస్తోంది చటుక్కున రహమాన్‌ సాహెబ్‌ గుర్తుకొచ్చాడు కాళ్ళు గబగబ నడిచాయి సాయిబుగారింటికి మేడ ముందు నిలబడ్డారిద్దరూ. బతుకు పోరు 107

సాయిబుగారప్పటికే గదిలో కొచ్చి కూర్చుని ఎవరికోసమో ఎదురు చూస్తున్నట్టున్నారు అట్లా ఎదురు చూస్తూ ఉండటం ఆయగక అలవాటు ఆ అలవాటే ఆయన్ను బడా వ్యాపారిగా లక్షాధికారిగా మార్చివేసింది ఆయన అలా ధనవంతుడు కావడానికి కారణం బడుగువర్గాలే సాహెబుగారి వ్యాపారం యానాదులు తెచ్చి యిచ్చే చేపలతో మొదలైంది ఆలా ఆ గూడెంతో మొదలైన వ్యాపారం ఆ తాలూకాకు విస్తరించింది చివరికి చేపల బేరమంతా ఆయన సొత్తయిపోయింది ఆది ఎదురులేని వ్యాపారమయింది. సాహెబ్‌గారు చాల మంచివాడని యానాదుల నమ్మకం అతన్ని తమ పాళి దేవుడుగా భావిస్తారు అవసరమని డబ్బు అడగ్గానే ఇస్తాడు ఆడిగినంత యిస్తాడు తిరిగి ఇచ్చేదాకా ఆగుతాడు. వడ్డీ సంగతి పట్టించుకోడు అడిగినంతా తీసేస్తాడు అదే వాళ్ళంతా అనుకువేది. లెక్కలు ఆయనే రాస్తాడు కూడికలూ తీసివేతలూ అన్నీ ఆయనే చూస్తాడు ఇంతియ్యా. లంటాడు ఇవ్వలే మంటే 'సరే మిగిలింది ఇవ్వ మంటాడు దయగా మాట్లాడతాడు ఆదరమెంతో చూపిస్తాడు తమ డబ్బుతోటే ఆయన పెరిగిపోతున్నాడవి వాళ్ళు అనుకోరు తూకం ఆయనే చూస్తారు రేటు ఆయనే నిర్ణయిస్తాడు అందులోనే వుంది సాహెబ్‌గారి వశీకరణ మంత్రం అయ్యింది తక్కువ తాను ఎక్కువ ఇస్తున్నానంటాడు చేపల వ్యాపారం బాగా పెరిగిన తర్వాత డబ్బు బాగా పోగుపడ్డాక మొదలైంది వడ్డీ వ్యాపారం అప్పులన్నీ బడుగు ప్రజలకే వాళ్ళలో అబద్దం వుండదు ఎగ్గొ* శారనే భయం లేదు ఎదురుతిరుగుతారనే బెదురు అక్కర్లేదు పైగా యిచ్చిన దానికి నాలు0ళలు తిరిగి వస్తుంది వాయిదాల మీద వసూలవుతూ వుంటుంది వాయిదాలు ఎ. పతే సాయిబు గారికి అంతగా ఆదాయం పెరుగుతుంది గది ముందు ఒక మూలగా నిలబర్గ యానాదుల్ని చూసాడు సాహెబు/ + మంచి బోణీయే ననుకున్నాడు (ప్రేమగా లోనికి పిలిచాడు చెప్పిందంతా విన్నాది అడిగినంతా డబ్బూ యిచ్చాడు సాహెబుగారి దయకు సలాములు కొట్టి బయటికీ వచ్చారు కోమటింటికిపోయి, సరుకులు కొనుక్కొని భుజాన వేసుకొని గుడిసెకు చేరుకున్నారు గుంటపొయ్యి మీద ఎసరుబెట్టి పుల్లా పుడకా ఏరి తెచ్చి ఎగమంట దిగమంట వేశారు గంజి కాచారు ఉఫ్‌ ఉఫ్‌మని వూదుకుంటూ తాగారు తిప్పలన్ని మరచిపోయి వేలమీద పడుకొని నిద్రపోయారు వేసవి గడిచింది వర్షాకాలం-ఆ తర్వాత చలికాలం వచ్చాయి నెలలు గడచి మరో ఏడు (ప్రారంభమైంది మగ్గయ్య నంసారం కుంటినడక నడుస్తోంది. కష్టాలు 10 దేశమంటే.

వస్తున్నాయి, పోతున్నాయి. కరువులో అధికమాసం అన్నట్టుగా సీతారత్నానికి కడుపొచ్చింది గుడిపె విడిచి బయటికి కదల్లేని కాలం మగ్గయ్య కాళ్ళకు సంకెళ్ళు పడ్డాయి.

ఒక వెన్నెల రాత్రి-తెల్లవారుజాము రెండు గంటలవేళ-సీతారత్నం ఏడుపు విన్న మగ్గయ్య కంగారుపడి లేచాడు విషయం తెలిసి పరుగు పరుగున తల్లి దగ్గరకు పోయాడు తల్లిని తెచ్చి భార్య దగ్గర వుంచి వూళ్ళోకి బయలుదేరాడు వూరంతా వెదికాడు మంత్రసాని దొరకలేదు చివరకు కనబడింది ఎక్కడ నుంచో వూర్ణోకి వస్తూ- పురుడుపోసి వస్తోందట సంగతి చెప్పి, ఇంటికి రమ్మన్నాడు బ్రతిమిలాడాడు మగ్గయ్య

“వుప్పుడి దాకా నిదరలేదు యాడ సావమంటావు? అంది విసుగ్గుంటూ మంత్రసాని ఎలాగైతేనేం చివరకు మెత్తబడింది మగ్గయ్య గుడిసె వేపు అడుగులు వేసింది గుడిసె చేరే సరికి సీతారళ్నం కేకలు గట్టిగా వివబడుతున్నాయి మంత్రసాని ఉపచర్యలు చేసింది సీతారత్నం మగబిడ్డను ప్రసవించింది మంత్రసాని బొడ్డు కోసించె మగ్గయ్య దగ్గర డబ్బులు తీసుకొని వెళ్ళిపోయింది.

(ప్రసవం సులభంగానే అయింది. కాని పత్యమే కష్టంగా వుంది పాతబియ్యం కాదు గదా కొత్తనూకలు కూడా ఇంట్లో నిండుకున్నాయి. పొలాల మీద హోరుగాలి మండుటెండలు, ఆ పైన వడగాల్పులు అన్నీ ఆ బిడ్డ పాలిట శాపాలైనాయి వడగాలికి వడలిపోయిన బిడ్డను చూచి ఆ తలిదండ్రుల మనసు తల్లడిల్లిపోయేది. తల్లి ఆకలి జబ్బుకు బిడ్డ నీరసించి మాగన్నుగా పడి వుంటే ఏదో జబ్బు చేసిందనుకునేవారు జబ్బుకి మందు వేయలేకపోతున్నామే అని కుమిలిపోతుండేవారు బిడ్డ మీదే పంచ(ప్రాణాలు పెట్టుకుని బతుకు వెళ్ళమారుస్తున్నారు

వేసవి గడచి, వానాకాలం వచ్చింది మనమన్నెత్తుకున్నప్ప్తుడల్లా నాయనమ్మ “వక్కనోట్లో గెడ్డకొట్టావు గందరా అంటూ గడచిపోయిన గడ్డు కాలాన్ని జ్ఞప్తికి తెచ్చుకుంటూ వుంటుంది

కాలం గడుస్తోంది బిడ్ధ పెరుగుతున్నాడు పనికి వెళ్ళేటప్పుడు బిడ్డను నాయనమ్మ దగ్గర వదిలిపెట్టి వెళ్తున్నారు జేజమ్మను ఆటలు పట్టిస్తున్నాడు మనవడు ఎటో పోయి దాక్కుంటున్నాడు వెతకలేక చస్తోంది ముసలమ్మ నాను పోతన్న నాను పోతన్న అంటూ బుడి బుడి నడకలతో వడివడిగా మనువడుపోతూ వుంటే వెంటబడి పరుగెత్తలేక బాధపడుతూ వుంటుంది ముసలమ్మ దొరికిన వాడిని పట్టుకొని కోపం నటిస్తూ దెబ్బలు కొని దెబ్బలు వేస్తూ మురిసిపోతూ వుంటుంది

ఒక రోజు ఉదయాన్నే వచ్చాడు సుబ్బయ్య. ఆతను భూస్వామి అంకివీడు ప్రసాద్‌గారి పెద్ద పాలేరు.

“ఒరే మగ్గా మిమ్మల్ని అయ్యగారు వెంటబెట్టుకు రమ్మన్నాడు లెవండి- వియలెల్లండి తొందరపెట్టాడు భూస్వామి పంపించాడంటే ఇక పోకతప్పదు ఏమిటి బకుకు పోరు అణణనననకా- యానననననననా 1 లీ

ఎందుకు అవి అడగ్గాడిడు వీమిస్తారని ఆడగ్తూడదు వెప్పిన పని కిమ్మనకుండా చేయాల్సిందే- ౧ ఇస్తే అది తెచ్చుకోవాలి ఇయ్యకపోతే చేతులు నలుపుకొంటూ వచ్చే యాలి వెంటబడిపోయ్యారు. అయ్యగారికి నమస్కారం చేశారు. చేతులు కట్టుకు ఎదురుగా నిలబడ్డారు “ఏరా మగ్గా యియ్యాల పొద్దున పెద్ద పామొకటి ఈ రాతి గుట్టలో దూరిందిరా దాన్ని పట్టెయ్యరా అని అంకివీడు ప్రసాదు పురమాయించాడు మారు చూటలేదు మరో యోచన లేదు పనిలోకి వంగారు ఆలూ మగలూ పన్నెండు గంటలు కావస్తోంది రాత్రి కూడా ఏమి తినని (ప్రేవులు కేకలు పెడుతున్నాలకి నీరసం ముంచుకొస్తా వుంది పని ఆప్పచెప్పిన అయ్యగారు పత్తా లేకుండా పొయ్యారు కూలి సంగతి లేదు ఆఖరికి కూటి సంగతి కూడా లేదు ఆకలికి తాళలేక అమ్మగౌరి దగ్గరకు వెళ్ళారు ఆమె సర్రున ఇంతెత్తు లేచింది “చెప్పాపెట్టకుండా పోతే ఎవడొండివార్సారు మీకూ మీ అయ్యుగారికి? కూడులేదు కుమ్మూలేదు పొండి! అని ఆరిచింరి అంతలోనే ఏదో ఆలోచించింది “సరి సరి కాళ్ళు చేతులు కడుక్కునిర మ్మంది వున్నదేదో పెట్టింది ఆకలితో వున్నవాళ్ళకి అదే పరమాన్నమైంది ఆవురావురమని "పెట్టింది తిని కడుపునిండా నీళ్ళు తాగారు మళ్ళీ పనిలోకి వచ్చి వదగారు సాయంకాలం నాలుగైంది రాళ్ళగుట్ట తిరగెయ్యటం పూర్తయింది. గట్టు ముండి బయటవడ్డ పాముని కొట్టి చంపేశారు “ఏదో అరిజెంటు పని మీద అయ్యగోరు ఎక్కడికో ఎల్హారరట ఇయ్యాల ఇంటికి రారంట అని చావు కబురు చల్లగా చెప్పాడు పాలేరు వుసూరుమంటూ కాళ్ళీడ్చుకుంటూ గుడిసెకు చేరుకున్నారు సీతారత్నం మగ్గయ్య గ్‌ కార్తీకమాసం వచ్చింది అరి కష్టజీవులకు కష్టకాలం రైతులు చేత్తిలో సైసాలేక పస్తులుంటూ చేలల్లో వున్న సైరుల మీద ఆళలు పెట్టుకొని బతికేకాలం చేద్దామంటే ఫనులుండవు చేతిలో చిల్లిగవ్వ వుండదు. నూకగింజ కొందామన్నా బయట పావలా కూడా ఆవ్సు వుట్టని కాలం ఆకలికి తట్టుకోలేక ఆ పూట ఏదో దుంప తింది సీతారత్నం కడుపులో నొప్పి మొదలయింది కళ్ళు తిరుగుతున్నాయి వాంతులు చేసుకొని పడిపోయింది సీతారత్నం ఏమీ తోచక మగ్గయ్య గబగబా తొత దగ్గరకు పరిగెత్తాడు. గూడానికి తాత పెద్ద వైద్యుడు భూతవైద్యమే కాదు రంగం కూడా పెడతాడు యానాదులందరికీ ఆతని మీద నమ్మకం క10 దేశమంటే.

సీతారత్నం చేయి చూశాడు నాలుగు మాత్రలు ఇచ్చి ఆమె చేత మింగించాడు తాత ఏదో ఆలోచించి యిలా అన్నాడు తాత “ఇదేదో చేట్టగా వుంది రాతిరికి రంగం పెడదాం అదే తేలిపోబ్ద నెనున్నగా-భయం దేనికి అని చెప్పాడు ఆ తర్వాత గంటకొక మాత్రవేసి కాసిన్ని నీళ్ళు తాగించమని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు

తమ తాత ముత్తాలన్నాటి నుండీ తాత కుటుంబం వైద్యుల కుటుంబమే మూలికా వైద్యం రోగాన్ని తగ్గించేందుకైతే భూతవైద్యం జనాలకు తమపై గురి కుదర్భడం కోసం. అమాయక ప్రజలు తాను అడిగినంత డబ్బూ ఇచ్చేస్తారు.

చేతి నిండుగా డబ్బు సంపాదించినా వైద్యుని వేషం మాలేదికాదు గుబురు మీసాలూ బారు గడ్డామూ ముఖాన వెడల్పయిన కుంకుమబొట్టు మెడలో రుద్రాక్షమాల చేతిలో వంకీ తిరిగివున్న లావుపాటి కర్ర తాత వస్తున్నాడంటే పిల్లలు బయట కనబడేవారు కాదు పెద్దలు భయభక్తులతో ఆహ్వానించేవారు అతన్ని.

మగ్గయ్య గుడిసె అలికి వుంది. ఇంటి ముందు ఖాళీస్థలం శుభ్రం చేయబడి వుంది ఈతాకు చాపలు పరిచివున్నాయి రాత్రి పది గంటల వేళ రంగం మొదలైంది తప్పీట మైోగుతూ వుంది తాత కంరం ఖంగున వినిపిస్తోంది గూడెం జనమంతా చాపలపైన కూర్చున్నారు

రంగం అంటే యానాదుల సోది ఎరుకులసాని రాగాలు తీసి ఎంతో (శ్రావ్యంగా పాడినట్టే రంగం పెట్టేవాడు కూడా అంతకంటే కమ్మగా పాడతాడు తాత గొంతెత్తితేచాలు యానాదుల తలలకు వూపొస్తుంది నాగస్వరం వూదితే నాగులు పడగలు విప్పి అఆడినట్టే వాళ్ళు ఆడతారు.

రంగం పెట్టారంటే చాలు దయ్యమో దేవరో లేకపోతే ఏడుకొండలవాడో- ఎవరైనా తప్పక వచ్చి కూర్పుంటారు ఆ వచ్చినవారు కడుపునిండా తనకుండాపోరు దయ్యానికైతే పందిపిల్ల చాలినంత కల్టు సారాయి పసుపు కుంకుమ క(రచెప్పులు కావాలి దేవరకైతే మేక పిల్ల కల్గుకుండ వేప మండలు గుగ్గిలం ధూపమూ కావాలి ఆగే ఏడుకొండలవాడైతే ఏడు కొబ్బరికాయలూ ఎత్తెరుపాశమూ ఏడు రూకల ముడుపూ చాలినంత సాంబ్రాణి ధూపమూ కావాలి

రంగంలో సీతారత్నాన్ని దయ్యం కొరికి వదిలేసిందని వచ్చింది దానికి తగిన శాంతి చేయకపోతే మళ్ళా అది వచ్చే ప్రమాదం వుందన్నాడు తాత అందుకు ఒక వల్లకోడిపెట్ట కల్టుకుండ వేపమండలు సరిపోతయ్యన్నాడు.

మరునాడు రాత్రి అక్కడజాతర జరిగింది కల్గుకుండ ఒకటి చాలలేదు మాంసానికి మరో కోడి కావాల్సి వచ్చింది జాతర ముగిసింది

మూలికావైద(0లో తాత ఘటికుడే వాడి చూచి మాత్ర వేశాడంటే చాలు! ఎంతలావు రోగమైనా ఇట్టే తగ్గిపోతుంది సీతారత్నం రోగం కూడా తాత మందుకే బకుకు పోరు 1111

తగ్గిపోతుంది నూట యాభై రూపాయల ఖర్చుతో జాతర ముగిసిపోయింది సీతారత్నం చిన్న చిన్నగా అడుగులు వేస్తోండి త్వరలోనే కోలుకుంది. పొట్ట యా(త్రకు బయలు దేరుతుంది. ల! మే మాసపు చివరిరోజులు ఉదయం తొమ్మిది గంటలు సూర్యుడు కోసిస్టిలా మండిపడుతున్నాడు. శరీరాలు చెనుటలు కక్కుతున్నాయి గసికి కర్రతో నేర్పుగా ఓర్పుగా పుట్టను తవ్వుతున్నాడు మగ్గయ్యణ కనురెప్పలు వాల్చకుండా అదంతా చూస్తోం! పీతారత్నం పుట్టలో తోచు పాముంది బారుగా లావుగా వుంది దాన్ని పట్టి చర్మాన్ని జా(గ్రత్తగా వాలిసేస్తే చాల డబ్బులే వస్తాయి పది రోజుల (గ్రాసం వస్తుంది పాము వయసులో వుంది పొగరు మీదుంది ఏ మాత్రం ఏమరిపాటున వున్నా కాటేసేస్తుంది. ఏ వృత్తిలో వారికైనా ఆ వృత్తిలోనే అపాయం దాగుందంటారు మగ్గయ్య పుట్టని తవ్వుకుంటూ పోతున్నాడు తవ్వడం చివరి దశకు వచ్చింది పాము మెలి తిరుగుతోంది సీతారత్నం మగ్గయ్యకి పంగల కర్రను అందించడంలో కాస్తంత ఆలస్యం చేసింది పాము సర్రున పైకి దూసుకువచ్చింది మగ్గయ్య ఒక వైపుకీ సీతారత్నం మరొకవైపుకూ పరుగులు పెట్టారు పాము వెంట బడింది మగ్గయ్య పరుగెత్తుతున్నాడు పాము తరుముతోంది మగ్గయ్య గిరికీలు కొడుతున్నాడు. వెంటబడుతున్న పామును ఒక్క దెబ్బలో చంపెయ్యగలడు. కాని పాము మీద దెబ్బపడిందంటే తొనుపడ్డ శ్రమంతా వృద్దా అయిపోతుంది పాముతోలు పనికి రాకుండా పోతుంది అందుకే యీ తిప్పలన్నీ పీతారత్నానికి చటుక్కున ఒక ఆలోచన వచ్చింది పరిగెత్తుతున్న పాము వెనుకే తనూ పరుగెత్తుతోంది-కర్రతో నేలకేసి కొట్టుకుంటూ ఆ అలికిడి విన్నపాము తల తిప్పింది ఎటుపోవాలో తోచలేదు దానికి క్షణంసేపు ఇంతలో పంగల కర్రను మగ్గయ్యమైై విసిరేసింది సీతారత్నం మగ్గయ్య కర్రను అందుకున్నాడు భార్యాభర్తలిద్దరి మధ్య తోకపైన లేవి నిలబడివున్న పాము మార్చి మార్చి ఇద్దరి వంక చూస్తోంది కాటేసేందుకు ఒడుపు చూస్తోంది దాని నెట్టాగయినా పట్టేయ్యాలని మగ్గయ్య ఎవరి ప్రయత్నంలో వారున్నారు పది గంటలకు మొదలైన పోరాటం పదకొండయినది పన్నెండయింది కానీ ముగ్గురూ అలాగే నిలబడి వున్నారు ఎవ్వరికీ వీలు చిక్కడం లేదు ఏపు మీద వున్న పొము బుసకొడుతోంది భయంకరమైన బుసలు మామూలువాళ్ళు ఎవరైనా అయిగే అదిరిపోయి ఆమడదూరం పరిగెత్తుతారు 112 దేశనుంటే.

ఒంటి గంటయింది, రెండయింది ఈ పోరాటాన్ని చూసి చూసి విసుగెత్తి మెల్లగ జారుకున్నాడు సూర్యుడు. పోరు చూచి భయపడి, గాలి పారిపోయింది. ఇక లాభంలేదని తెగించింది సీతారత్నం పామును తనవైపుకు కదిలేట్టు చేయసాగింది. నేల మీద కర్రతో బాదుతూ శబ్ధం మరింతగా చేస్తోంది వెంటనే పాము పీతారత్నంవైపు తిరగబోయింది అదే ఆదననుకుని ఒక్క దూకు దూకాడు మగ్గయ్య పంగటి కర్రను పాముమీద వేసి వత్తాడు కాస్త గురి తప్పింది మెడమీద పడాల్సిన కర్ర నడుంమీద పడింది సగం పాము నిలబడి బుసపెడుతోంది కాటు వేయడానికి యత్నిస్తో, కర్రను కొడుతోంది తన కోరల్తో, సీతారత్నం పాము దగ్గరకు వచ్చింది కర్రను దాని తలపైవేసి వత్తుతూ వుంది కొని అమెకి బలం చాలడం లేదు భార్య కర్రవేసి పామును అదిమినప్పుడల్లా పంగటి కర్రను కొద్ది కొద్దిగా జరుపుతున్నాడు మగ్గయ్య ఎలాగైతేనేం గంట తర్వాత పంగటి కర్రను తలవరకు జరిపాడు తలను గట్టిగానొక్కాడు కర్రతో పాము పని అయిపోయింది పాము తలను పట్టుకున్నాడు మగ్గయ్య చేతిలో నిలువెత్తు పాముతాడులా (వేలాడుతోంది. మగ్గయ్య గరళం పీండేందుకు పూనుకున్నాడు. వెంట వుండే వెడల్పు మూతిగల సీపాలోకి గరళాన్ని పిండుతున్నాడు గరళం చాలనే వచ్చింది సీసాలోకి చాలా శ్రేష్టమైన గరళం. చాలా డబ్బులు వస్తాయి. మూతబీ(ర్రుగా పెట్టి బుట్టలో జాగ్రత్తగా పెట్టుకున్నాడు ఇప్పుడు మగ్గయ్య ఎడమచేతిలో జీవంలేని పాము వుంది సీతారత్నం పామును కదలకుండా పట్టుకుంది పదునైన చిన్నకత్తివి కుడిచేత పట్టుకుని, తల దగ్గర నుండి తోకవరకు పొట్టవైపున పరళరేఖలా సన్నగా చీల్చుకు వచ్చాడు మగ్గయ్య చర్మంలేని కళేబరాన్ని సీతారత్నం గట్టిగా పట్టుకొంది చర్మం పట్టుకొని తోక దగ్గర నుండి జాగ్రత్తగా వలుచుకు వచ్చాడు ఒక భయంకరమైన పాము ఇప్పడు మనిషి చేతిలో మాంసపు ముద్దయింది. దాన్ని దూరంగా విసిరేసి, చర్మాన్ని మడతపెట్టి భద్రంగా బుట్టలో పెట్టు కున్నారు. యుద్ధంచేసి, గెలిచి వమ్తున్న వీరుల్లా ఇద్దరూ గుడిసెవేపు నడిచారు = వొన్స్‌ 94 త్త బశుకు పోరు అనినినాానకానణనిననననను 113

ఎంటికన్నువాడు = తయంతి పాపారావు

[ర్ర]మాపతి కారు బయటకుతీసి, కారు పక్కన తీవిగా నిలబడ్డాడు పది గంటలయింది. ఎండ మండిపోతోంది. వేడి గాలి మట్టిని రేపుగుంటూ రివ్వున వీస్తోంది.

తీవిగా నిలబడి తలపైకెత్తి, ఐదంతస్తులతో ఎత్తుగొనే గాకుండా విశాలంగా వున్స ఇళట్‌నేపు చూస్తున్నాడు.

అయిదో అంతస్తులోవి కిటికీలోంచి భార్య చిరునవ్వులు విసిరేస్తూ, చెయ్యి వూపుతూ, అతడి చిరునవ్వుల మొహంలోకి చూస్తుంది.

పిల్లలు గబగబ మెట్టు దిగివచ్చి, వీధి గుమ్మందగ్గర విలబడి, చెయ్యి వూపుతూ చిరునవ్వులు కురిపిస్తున్నారు

రమాపతి కళ్ళల్లోనే గాకుండా గుండెల్లో కూడా చిరునవ్వులు నింపేసుకుని చెయ్యి వూపుతూ కార్గో కూర్చువి, కారు స్టార్టుచేసి బయలుదేరేడు

అతడు వూరికి ముప్పయి మైళ్ళ దూరంలో వున్న మామిడితోటలోకి వెళుతున్నాడు.

ఉషకు

రమావతి ఇంజినీరింగు కాలేజిలో అడుగుపెట్టాక సమాజం గురించి ఆలోచించడం ఆరంభించేడు. సమాజం గురించి ఆలోచన్చు రేకెత్తించే సాహిత్యం చదువుతున్నాడు. నూనవతా దృక్పథం ఏర్పరచుగుంటున్నాడు మానవతా విలువలు అలవర్చ్భుగుంటున్నాడు మానవతావాదంవేపు నడక (ప్రారంభించేడు.

అలా కొంతకాలం గడిచాక ధవిక కుటుంబంలో పుట్టి పెరిగిన రమాపతి, వాళ్ళ ధవార్జనలో ఏదో దగా వుందని చూస్తున్నాడు.

అలా నాలుగేళ్ళు గడిచిపోయాయి డిగ్రీ తీసుగున్నాడు 4 అణాననననకనాననననననననిటు. దేశమంటే.

కాలేజి గోడలు దాటి బయటికి వచ్చేసాడు బంటరితనం-శూన్యత-అతణ్ని ఆలోచన్ల కల్గోలంలో ముంచుతున్నాయి ఒక వేపు-అందం పిలుస్తోంది! అస్తి పిలుస్తోంది! మరో వేపు-న్యాయం పిలుస్తోంది! విజం పిలుస్తోంది! ఏ దారీ దొరకని వాళ్ళా-సతనుతమవుతున్నాడు సంఘర్షణ పడుతున్నాడు. అయితే సమాజం గురించి ఆలోచిస్తూ, రమాపతి చెడిపోతున్నాడని రమాపతి తండ్రి చూసేడు ఆ విషయం తన ఆప్తమిదత్రుడే గాకుండా న్యాయవాది అయినా వారాయణరావుకి చెప్పేడు అలాంటి రోజుల్లో వో రోజున నారాయణరావు రమాపతిని ఇంటికి పిల్చేడు రమాపతి వెళ్ళాడు. రమాపతిని ఎంతో ఆప్యాయంగా ఆహ్ఫనించేద్డు కొంతసేపు నారాయణరావు వూసుపోక కబుర్లు చెప్పేడు ఆ తర్వాత విస్కీతో వేడి జీడిపప్పుతో వేడి వేడి మాటల్లోకి చల్ల చల్లగా దిగేడు, రమాపతీ నువ్వు బాగుపడితే ఆ బాగు సమాజానికి గాకుండా దేశానికి కూడా ఎంతో బాగు అవుతుంది వ్యక్తి అభివృద్దివల్ల సమాజం దోపిడీ నుంచి దేశం దరిద్రం మంచి విముక్తి పొందుతాయి! ఆలాంటి అనుభవం వల్లే నేనూ మీ నాన్నగారూ అలా ఎందరో మన కుటుంబాల్లో ఆస్తీ ఆంతస్తు అంతే గాకుండా పేరూ సంపాదించుకుని పె వాళ్ళే గాకుండా గొప్పవాళ్ళయ్యారు! సమాజం గురించి మరోలా ఆలోచిస్తే, చెడిపోడవేగా, బాగుపడడం జరగదు నువ్వు బుద్దిమంతుడువి నిర్మాణాత్మకమైన ఆలోచన గలవాడివి! అందుకే నేను ఇదంతా నీకు చెబుతున్నాను చెడిపోయేవాడికి నేనేమీ చెప్పను గాక చెప్పను! అంతేగాకుండా-మరో విషయం! న్యాయానికీ అన్యాయానికీ మద్దినున్న గీత చాలా చాలా సన్నంగా వుంటుంది! తల వెంట్రుక కంటే సన్నంగా పలచగా వుంటుంది! అగీత ఎప్పుడు ఎక్కడ ఎలా గీయాలో తెలుసుగుంటే, ఏం దేసినా న్యాయవే అవుతుంది! వ్యాయవాదిగా అమభవం మీద చెబుతున్నాను ఆ గీత నేర్చుగునే ఎందరో ధనవంతులవడమే గాకుండా సమాజ సేవకులుగా దేశ సేవకులుగా పరు ప్రఖ్యాతులు పంపాదించుగున్నారు ఇంజినీరింగు కుర్రాడివైన నువ్వు ఆ గీత బాగా గీయగలవనే నమ్మకం నాకుంది! న అలాంటి పెద్దవాడివే గాకుండా గొప్పవాడివి కావాలని నిన ఆశీర్సదిస్తున్నాను! అంతేగాకుండా మరో విషయం విస్కీ తాగనివాడు వెర్రి వెధవేగా, మేధావి కాజాలడని వాకు నమ కం వుంది! అని నారాయణరావు చెప్పి, రమాపతికి మరో రమాపతి ఆ మాటలు విన్నాడు విస్కీ. వేడి దీడిపస్టు అంతేగాకుండా వారాయణరావు చల్లని వేడీ వేడి మాటలూ రమాపతిని కదిపి కుది శచషాష అంటికన్నువాడు అనినననినినిననినననినిననిననాననతనిననికు 115

అలాంటి రిమాపతి విస్కీకి బాగా అలవాడుపడిపోయాడు నగ్న నృత్యాలు చెప బాకుకి వెళ్ళకుండా వుండలేకపోతున్నాడు. అమ్మాయిలు అందించే అందాలకు లొంగిపోయాడు ఎన్నో సుఖాలనుభవిష్తున్న రమాపతి, సుఖంగా బతకాలని విశ్చయించుగున్నాడు

సుఖంగా బతకాలంటే సుఖంగా డబ్బు సంపాదించాలని వెను వెంటనే తెలుసుగున్నాడు

ఎక్కడా చూసినా అందం-అందం- అందం- కనబడుతోంది గానీ అవ్వాయం కనబడలేదు రమాపతికి!

ఉళ్లు

అలాంటి రోజుల్లో వో రోజున రమాపతి-తండ్రిముందు తల వంచుగునవి కూర్చున్నాడు.

'అ మద్దిన నారాయణరావుగారింటికెళ్ళాను నెమ్మదిగా చెప్పేడు.

ఎందుకు” పిల్పాడా?!

అవును

విస్కీ ఇచ్చేడా?!

అవును.

“వారాయణరావుగారి అసలుపేరు నాణెం వారాయణరావు నాణెం అంటే బంగారం నాణేమేగానీ నత్తునాణెంకాదు! అతడు సుప్రసిద్ధ న్యాయవేత్త అవడం వల్ల కొందరతన్ని న్యాయం నారాయణరావని పిలుస్తూ వుంటారు! విస్కీ అతడి ప్రాణం గాబట్టి కొందరతణ్ని విస్కీ నారాయణరావని పిలుస్తారు! నిర్మాణాత్మకశక్తి వున్న కొందరు యువకులికి అతడు గీత ఉపదేశిస్తూ వుంటాడుగాబట్టి కొందరతణ్ని గీత నారాయణరావని పీలుస్తారు! అతణ్గి అలా ఎన్నో పేర్లతో పిలుస్తూ వుంటారు! అయిత్తే- నాకు మాత్రం గీత నారాయణరావనే పేరే నచ్చుతుంది! అని అతడు అయిదు నిమిషాలు గంభీరంగా నవ్వేడు

ఆ తర్వాత చెప్పడం ్రారంభించేడు,

"పెద్ద చదువులు చదివినవాడు వుద్యోగం చేయాలని అనుకుంటాడు అయితే- ఉద్యోగం చేసినపుడు బతగ్గలడుగావీ బాగుపడలేడు! మనకున్న పాొలాలూ-మామిడి తోటలూ-నువ్వు చూసుకోగళ్ళిలే చాలు! ఎన్నో వుద్యోగాల పెట్టు! అంతేగొకుండా ఇంబెసం0గి. డిగ్టీ వుంది. గాబట్టి కాంటాక్టులు చేసుగాంటే. బాగా రాణిస్తుంది వ్రభుత్వం ఖర్చుపెట్టే ప్రతి రూపాయిలో ముప్పయి పైసలు పనికి ఖర్చు అవుతుంగి! మిగిలిన డబ్బయిపైసలు నువ్వూ-ఆవినీతిపరులైన అధికార్లూ పంచుగుంటారు నా 316 అననని ననననటు. దేశరుంట.

అనుభవాన్ని నీకు అందిస్తూ వుంటాను! మరో విషయం! నేను ఒక్కర్తే కూతురున్న మామగార్ని ఎంచుగున్నాను* నారాయణరావుకి గీత అనే ఒక్కత్తే కూతురుంది ఆతడు గత ను ఎంతగా (ప్రేమిస్తాడు అంటే-కూతురుకి కూడా “గీత అనే ఫేరు పెట్టుగున్నాడు! అని అతడు రమాపతికి అనుభవపూర్వకమైన మాటలు చెప్పేడు.

రమాపతి గీతను పెళ్ళి చేసుగున్నాడు తండ్రి, అంతేగాకుండా గీత వారాయణరావు చెప్పిన మార్గాల్లో డబ్బు సంపాదిష్తూ, సుఖమయ జీవితాన్ని వైభవంగా గడుపుతున్నాడు. కాల ప్రవాహంలో వ్యక్తి అభివృద్దివల్లే సమాజం దోపిడీ నుంచి దేశం దరిద్రం నుంచి విముక్తి పొందుతాయని అంటున్నాడు.

జసు

రమాపతి కారు జోరుగా నడుపుతున్నాడు.

ఒక విషాద దృళ్యం భయంకరంగా అతడి కళ్ళముందు కదుల్తోంది పది రోజుల కిందట ఒక దుర్శటన జరిగింది ఆ దృశ్యం సజీవంగా కళ్ళముందు అప్పుడు జరిగినట్టు కనబడుతోంది కారు ఆపాడు పెద్ద పెద్ద రక్తపు మరకలు కనబడుతున్నాయి ఎర్రని ఎండలో ఆ రక్తపు మరకలు ఎర్రగా-భయంకరంగా కనబడుతున్నాయి

ఆ రోజు అతడు సనుండి ఇంటికి వెళుతున్నాడు మామిడిపళ్ళ సప్రయి కోసం అయిదులక్షల రూపాయల విలువ గల అఆర్డరివ్వడానికి కలకత్తా నుంచి వ్యాపారస్తులు వచ్చారని తెలిసి అతడు జోరుగా ఇంటికి వెళుతున్నాడు. కారు ఎంతో స్పీడుగా నడుపుతున్నాడు ఎదురుగా ఎడ్లబండి వస్తోంది కారుకి దారివ్వడం కోసం బండీవాడు విండిని పక్కకుతోలేడు హరాత్తుగా బండిచ(క్రం విరిగిపోయింది. బండి ఎక్కనున్న గోతిలోకి దార్లిపడి పోయింది. మెళ్ళో పలుపు బిగునుకుపోయి, ఒక ఎద్దు చచ్చిపోయింది. బండిని నడుపుతున్న పదహారేళ్ళ కుర్రాడు, తూలిపోయి. రాళ్ళ మధ్య పడిపోయాడు. బండి అతడి మీద దొర్లిపడిపోయింది. అతడి ముక్కు నుండీ, నోటి నుండి, శరీరం నుండి రక్తం ధారగా కారిపోతోంది. కాలు విరిగిపోయి ఎముకలు పక్కకు నచ్చేశాయి. ఆ కు(ర్రాడు భీకరంగా కేకలువేస్తూ, స్పృహ తప్పిపడిపోయాడు. ఆ కేకలు విని కొందరు పరుగు పరుగున వస్తున్నారు

అయితే రమాపతి అంతా చూసి ఏవీ చూడనట్టు, ఏవీ జరగనట్టు-జోరు జోరుగా వెళ్ళిపోయాడు అయిదు లక్షల రూపాయలు విలువ గల ఆర్డరు కోసం-ఒక్క క్షణం కూడా అలస్యం కాకూడదని-అతడు జోరు జోరుగా వెళ్ళిపోయాడు.

ఆ సజీవ దృశ్యం అతణ్ని నిలదీసి అడుగుతోంది-నువ్వు జీవితంలో అన్ని విలువలూ చంపేసుకుని జీవచ్చవంలా బతుకుతున్నావా*!- రమాపతి అలా ఎన్నోసార్లు తన్ను తాను 'ప్రళ్నించుకుంటున్నాడు. అతడి మనసు చెదిరిపోయింది. అతడి మనసు వికలమైపోయింది అంటికన్నువాడు అినననననినినినిననమనను 1317

కారు మరో అయిదుమైళ్ళ దూరం వెళ్ళింది రమాపతి కారుని ఎంతో వేగంగా నడుపుతున్నాడు అంతలో హరాత్తుగా కొన్ని వందల తేనెటీగలు గుంపులు గుంపులు" కారులో దూసుకుని దూరిపోయాయి అవి మొహం కాళ్ళూ, చేతుల మీదా బోరు జోరుగా కుట్టేస్తన్నాయి. అతడు కంగారుపడుతూ గోల పెడుతున్నాడు. ఏమీ తోచని అయోమయస్టితిలో స్టీరింగు స్వాధీనం తప్పిపోయి కారు పక్కనున్న చెట్టును గుద్దుకుని ఆగిపోయింది కారు అద్దం పగిలిపోయింది. అతడి నుదుటి మీద గాజు పెంకు గుచ్చుకుపోయి. మదురు గాయపడింది. రక్తం కారిపోతోంది, అతడు కొరులోంి బయటకు అడుగుపెడుతున్నప్పుడు స్పృహతప్పి పడిపోయాడు. అక్కడికి దగ్గరగా పన్నెండేళ్ళ కుర్రాడు మేకల్ని కాస్తున్నాడు ఆ దుర్హటు చూసేడు తాటి కమ్మ మంట పెట్టి తేవెటీగల్ని తగిలేసాడు చెవిలో వున్న పొగాక్త చుట్టవిప్పి ఒక ముక్క గాయపడిన చోట అంటించేడు దగ్గరగా వున్న పత్తి మొక్క నుండి పత్రి తెచ్చి గాయపడిన చోట అదిమి పెట్టాడు తుప్ప నుండి ఆకులు తెచ్చి గాయం మీర వుంచాడు. ఆ కుర్రాడి వాంటిమీద గోచీ తప్ప ఏ గుడ్డముక్కా లేదు గోచీ విప్పేసాడు రెండు ముక్కలుగా చింపాడు ఒక ముక్క మళ్ళీ గోచీ పెట్టుకున్నాడు. మిగిలిన ముక్కలో గాయావికి కట్టుకట్టాడు గుడిసె దగ్గరకు పరుగు పరుగువ వెళ్ళి మట్టి పిడతతో నీళ్ళు తెచ్చాడు మొహం మీద నీళ్ళు జల్లాడు. కళ్ళల్లో చల్లని నీటి బిందువులు వేసాడు. నోరు విప్పి నోట్లో చల్లని నీళ్లు పోసాడు పది నిమిషాలు పోయాక రమాపతి కళ్ళు విప్పాడు. ఆ కు(్రాడి చేతులు పట్టుకుని లేచాడు ఆ కుర్రాడు మౌనంగా నిలబడ్డాడు ఏం జరిగిందో ఆ కుర్రాడు 0 జేసాడో-రమాపతి వివరంగా తెలుసుకున్నాడు ఆ కుగర్రాల్నీ ఎంతో మెచ్చుకున్నాడు భుజం మీద చేయివేసి తట్టి తట్టి కృతజ్ఞత చెప్పుకున్నాడు వొంటిమీద ఏ గుడ్డ ముక్కా లేని ఆ కుర్రాడు గోచీలో సగం ముక్క చింపి కట్టుకట్టి ఆపదలో ఆదుకున్నందుకు ఎంలో ఆళశ్చర్యపోయాడు-కాదు -కాదు మురిసిపోయాడు జేబులోంచి ఏలై రూపాయల కాగితంతీసి ఆ కుర్రాణ్ని తీసుకోమన్నాడు భీ ఛీ! ఒద్దు ఎందుకొద్దు?! ఒద్దు! ఆ కుర్రాడు మరింకేమీ మాట్లాడకుండా కర్ర భుజాన్న వేసుకుని వెళ్ళిపోయాడు ఛీ భీ! ఒద్దు - అన్న ఆ కుర్రాడి మాటలు- ఏ మహత్‌ [గ్రంఠమూ చెప్పలేనంత గొప్ప మాటలుగా-ఏ మహర్షులూ చెప్పలేనంత మంచి మాటలుగా-ఆ క్షణంలో-ఆ సందర్భంలో-రమాపతి భావించాడు 1 అణాలు. దేశమంటే.

ఎంతో ఉన్నత విలువలు పోషిస్తున్న ఆ గోచీ కుర్రాడు గొప్పవాడా?! ఏ విలువలూ లేని కొన్ని కోట్ల విలువ గల నేను గొప్పవాడ్నా? ఏ విలువలూ లేని జీవచ్చవంలా నేను బతుకుతున్నానా?!-అలాంటి ప్రశ్ళలు ఆ క్షణంలో హఠాత్తుగా అతడి మనసులో అడుగుపెట్టి, గుండెల్ని మప్పేస్తూ, తొక్కేస్తున్నాయి.

ఆ విషము పరిస్థితిలో అతడు లోపలికి చేరుకున్నాడు వాసపాకలోని మంచం మీద కూర్చున్నాడు విస్కీ బాటిలూ-బీడిపప్పు-అందుకున్నాడు అతడు తాగుతూ, గర్వంగా చిరునవ్వు నవ్వుకుంటున్నాడు,

భార్య చిరునవ్వుల్లోని మెరుపు-సిల్లల నవ్వుల వెన్నెల-అయిదంతస్తుల విశాల భవనం-ఆ భవనంలోని బంగారంలాంటి లక్షల పెట్టబడి-కోట్ల విలువు గల బూవులూ, తోటలూ-లక్షల విలువ గల చేతిలోవి కంటట్రాక్టులూ-వాటి అంతేగాకుండా అలాంటి సుందర సుఖమయ వైభవోపేత రసమయ, చిత్ర విచిత్ర ఆహ్లాదకర దృశ్యాలు- మనసులోని విషాద చిత్రాల్ని చెరిపి వేస్తున్న- కే

ఆ క్షణంలో -వ్యక్తి అభివృద్ది వల్లే సమాజం దోపిడీ నుంచీ దేశం దరిద్రం నుంచి విముక్తి పొందుతాయి గాబట్టి అలాంటి విలువలు పోషిస్తున్న నేను గొప్పవాణ్నిగానీ, ఏ విలువలూ లేని అల్సజీవిని గాదు కాక కాదని రమాపతి నిబ్బరంగా, గర్వంగా అనుకుని,

గర్వంగా నవ్వుతున్నాడు.

ఆ రోజే అయిదు లారీల మామిడిపళ్ళు కలకత్తా పంపించాడు.

ఉపక వ్యక్తి-సమాజం- అనే రెండు కళ్ళు మనిషికి వుంటాయట అయితే-సమాజం అనే కన్నుపోయిన ఒంటికన్ను వాడు రమాపతి! = ఫిబ్రవరి 2995 లే అంటికన్నాడు అణణణనననినినిననననిననననినినినననినినితినితి 11

రాను భజనీ సేయనే ఓ నమునసా

• డీ.ఆర్‌.ఇంద్ర (ట్రబ్బదేశ శాంతిదూతగా 'హైతే-గియ్‌తే లో (ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ చేసి దిబ్బ (ప్రధాని వాకు అప్పగించిన విధిని దిగ్విజయంగా నెరవేర్చి దిబ్బ రాజధాని ఢిల్లీలో దిగాను ఈసారి నా వెన్ను విరగలేదు దిబ్బ చేటలు నా వీపుని కాపాడాయ్‌

సరాసరి (ప్రధానిగారి నివాస భవనానికే బయల్లేరాను కానీ (ప్రధానిగారి దర్శనం కాలేదు వారి ఆరోగ్యం అంతగా బావుండటం లేదని తెలిసింది ప్రధానిగారి ఛీఫ్‌ కుక్‌ (మా తెగులు రాష్ట్రం వాడేలెండి) వచ్చి- “ప్రధానిగార్ని చూడటం ఇప్పట్లో కుదరదేమోనండి అన్నాడు టీకి బదులుగా కాకరకాయ రసం ఉన్న కప్పు చేతికందిస్తూ చేదు నిజాల్ని జీర్లించుకోడానికి మా ప్రధానిగొరి మల్లేనే నేనూ కాకరకాయల రసం పుచ్చుకోవడం అలవాటు చేసుకున్నాను అతనే అన్నాడు మళ్ళా-

“ప్రధానిగారి మూడ్‌ బావుండటం లేదండి మీరు 'హైతే-గియ్‌తే పర్యటనలో ఉండగా నాలుగు దిబ్బ రాష్ట్రాలలో ఎన్నికలు జరిగాయని మీకు తెలుసుగా అన్నిచోట్లా 'ప్రధానిగారి పులిపంజా పార్టీ చిత్తుగా ఓడిపోయింది కదా అప్పటి నుండి ప్రధానిగారు ఎవరినీ కలవటం లేదండి అన్నాడు

నా పర్యటనల్లో ప్రపంచ దేశాలలో (ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ విధిలో పడి నేను ఎన్నికల మాటే మరిచాను మా దిబ్బ (ప్రధానిగారి దిబ్బ తెగులు రాష్ట్రంలో కూడా పులిపంజా ఘోరాతి ఘోరంగా ఓడిపోయి. ఫాసిస్టు యెల్గే షర్టులవాళ్ళు అధికారంలోకి వచ్చారనే చేదు నిజాన్ని కాకరకాయ రసంతో దిగమింగాను పులిపంజాని ఎవరూ ఓడించలేరనీ దిబ్బ దేశాన్ని కేవలం పులిపంజాయే రక్షించగలదనే (ప్రధానిగారి ధీమా జావకారిపోయి పులిపంజాని పుప్పిగోళ్ళనీ సుఖరోగాల్లో ఆ పంజా పుచ్చిపోయిందనే చేదు నిజాన్ని (ప్రధానిగారు ఇంకా జీర్షించుకోలేదేమో పాపం వయసు పైబడుతూంటే జీర్ణశక్తి తగ్గుతుంది కదా.

120 అననినినననిననినినినినిననినినినినినననినిథినినా దేశమంటే.

ఒకప్పుడు దిబ్బ దేశాన్ని ఏదురులేకుండా పాలించిన పులిపంజా గోళ్ళు విర్ధిగి వేళ్ళు పుచ్చి కుష్టిరోగి హస్తంలా తయారైనందుకు నాలాటి వాడికే బాధగా ఉంటే ఇంక పొక్షాత్తూ ఆ కుష్టు పంజాపార్టీకి ఆధ్యక్షుడూ దేశాధినేతా ఐన దిబ్బ ప్రధానిగార్కి ఎంత దిగులు, బాధ ఉంటాయో నేను ఊహించుకోగలను

నేను ఆలోచనలో ఉండగా ఆ ీఫ్‌కుక్‌ “. చెబితే వింటివా గురూ....గురూ ..” అని పాడుతూ లంక చుట్టకాలుస్తున్నాడు _

“ఏవిటి పాడుతున్నావ్‌. .?" అవడిగాను.

“మన (ప్రధానిగారి సంగతేనండి పిల్లి కళ్ళు మూసుకుని పాలు తాగుతూ తననెవరూ చూడటం లేదనుకుంటుందట! అలాగే మన దిబ్బ (ప్రధానిగారూను కొంపలు మునిగే వ్యవహారాలను నాన్ఫుతూ ఏ నిర్ణయమూ తీసుకోకుండా వదిలేస్తే వాటంతటవే పరిష్కారం ఐపోతాయనుకుంటాడు అదే పరిపాలనా దక్షత అనుకుంటూ రామదండుగాళ్ళు మసీదు కూలగొడతారు జూ(గ్రత్తయ్యా అని ముందే చెప్పాను “నాక్కావలపిందీ అదేగా ..

అని గొణుక్కున్నాడే తప్ప నివారణ చర్యలేమీ తీసుకోలేదు స్కామ్‌దోషుల్ని చక్కెర దొంగల్నీ తన్ని తగలెయ్యవయ్యా అని హితవు చెపితే-వెన్న దొంగిలించిన చిన్నికృష్ణుడ్ని వెనకేసుకొచ్చి-మా కిష్టయ్య కేం తెలీదు వట్టి అమాయకుడు అన్ఫెప్పి దాచిబెట్టిన యశోదలా దొంగ వెధవల్ని వెనక దాచి రక్షణ ఇస్తాడు.

పుచ్చిపోయిన దిబ్బ ప్రజాస్వామ్యాన్ని కొపొడటానికి కంకణం కట్టుకున్న శేషయ్యతో చేతులు కలిపి ఎన్నికల అవినీతిని ఎండగట్టనయ్యా అని చెపితే-చెప్పుతినే కుక్కని సింహాసనం ఎక్కిస్తే దాని వెనుకటి గుణమేల మానునయ్యా అన్నట్టు గోవులను ఆరగించే పులిపంజా అధ్యక్షుడు వింటాడా? ఆ శేషయ్యనే ఊడపీకటానికి ప్రయత్నించి బొక్కబోర్గాపడి మందుపళ్ళు విరగ్గొట్టుకున్నాడు

తెగులు రాష్ట్రానికి ఆ ముఠా నాయకుడ్ని రింగ్‌ లీడర్‌గా పంపకయ్యూ అంటే విన్నాడా? మురా నాయక్షులకి మురాతత్వాలెక్కడికి పోతాయ్‌? వాళ్ళని ముక్కలుగా వరికి ఉప్పులో ఊరేసినాపోవు చెప్పులు విసురుకుని నవ్వులపాలయ్యారు మహాత్ముడి పుట్టినరోజు సైతం పోలీసు కుక్కలచేత ఆడవాళ్ళ చీరలు లాగించి బూటుకాళ్ళతో తన్నించాడు చేసిన పాపం కట్టి కుడపకపోతుందా? చివరి నిముషంలో నేనూ మీ తెగులు బిడ్డనే అంటే జనాలు అంతగొ(రైలా నమ్మడానికి?

ఇనప్పెట్టి తాళాలు తన చేతిలోనే ఉన్నాయి కదా అని-పులిపంజాకే ఓటు వెయ్యకపోతే తెగులు రాష్ట్రానికి పిడికెడు బియ్యం కూడా బిచ్చం వెయ్యననీ కరువు కాటకాలు రోగాలతో తెగులు రాష్ట్రం సర్వవాశనం అయిపోతుందనీ అమ్మవారు పూనిన పూజారిలా పిల్లి శాపాలు పెట్టాడు శపించే శక్తి ధర్మనిరతులకు ఉంటుందేమోకానీ దేశాన్ని దొంగలకు, హంతకులకు తాకట్టుపెట్టే గోచిపాతరాయుళ్ళకెలా ఉంటుంది? రామ భజన సేయవే ఓ మననా అణణణనినానానననననినినినినినా 121

పోయేకాలం దాపురించిన వాళ్ళు ఆప్తవాక్యం వినరు అరుంధతిని కనరు అని పెద్దలు చెప అరడజను మంది దిబ్బ (ప్రధానుల వెధన దిబ్బ బుద్వల్ని చూసినవార్ని పరిపాలళించాల్సిన విధానం ఇది కాదయ్యా అని చెపితే వింటారా? జుట్ట పోలిగాళ్ళూ చిడుం గెడ్డాల కాషాయ వస్త్రాల దైవాంశసంభూతులగాళ్ళు చెపితే వింటారుకావీ అంటూ చుట్టపీకని గిరవాటేపి ఛీఫ్‌ కుక్‌ లేచాడు. నా అనుమానం తీరలేదు “మరి తలుపులు బిగించుకుని (ప్రధానిగారు ఒక్కరూ గదిలో ఏం చేస్తూన్నట్ట? లోపలి మంచి “రామ భజన సేయవే ఓ మనన .” అని పాట వినిపిస్తూండే ఏ రాముడ్ని ప్రార్హిస్తున్నాడు? అనుమాన రోగంతో కట్టుకున్న పెళ్ళాన్ని అడవులకి తోలేసిన ఆ ఆయోధ్య రాముడ్నా? నెత్తిమీది గంగని కిందకి దింపని గణాచారిలా కొత్త భార్యవి బట్టతల మీంచి కిందకి దింపని తెగులు రాముడ్నా? అనడిగాను. ఛీఫ్‌ కుక్‌ నా కాకరకాయ రసం వికారం తగ్గడానికి విదేశీ వక్కపొడి నా చేతిలో వేస్తూ-” ఆ రెండో రాముడ్మే అనుకుంటాను మరో నాలుగు దిబ్బ రాష్ట్రాల్లో ఎన్నికలు రాబోతున్నాయి కదా వాటిల్లో అయినా నెగ్గి దిగజారిన పరువువి కాస్త ఎక్కే సే ప్రయత్నంలో ఎమ్బీ రాముడిలాగే జనాకర్షక వేషాలు ని కాకీ డ్రన్‌వేసి టక్‌చేసి విగ్గు పెట్టుకుని అద్దంలో (డ్రమెటైజ్‌ చేసి నాని నా అనునూనం' అన్నాడు. “అదొకటే సరిపోదుగా. అందమైన ఆడ ఆకర్షణ తోడు ఉండాలిగా...” అని వా సందేహం వెలిబుచ్చాను. అందుకేమరి- “దిబ్బ (ప్రధాని ఆత్మకథ (వ్రాయడానికి రీసెర్చి చేస్తూన్న అందమైన ఆడపిల్ల కావలెను అని ప్రధాని సెక్రటేరియట్‌ అన్ని పత్రికల్లోనూ ప్రకటన ఇచ్చింది ... అన్నాడు లీఫ్‌ కుక్‌ “.. ఆ||” అంటూ కళ్ళు తేలవేస్తూన్న నన్ను పడిపోకుండా ఛీఫ్‌ కుక్‌ పట్టుకోవడం వరకే గుర్తుంది నాకు .. -మే, 0 ళీ 122 అణణణననననలనిననకలనతనా. దేశమంటే.

స్తత్తాహక బహునుతి

• యం.శివరామక్కన్ల (ప్ర)ర(శ్రమల్లో ఉత్పత్తి అధికం కావడం కోసం పెట్టుబడిదారుడు ఎన్నో జిత్తుల్ని ప్రయోగిస్తాడు అమాయకులయిన కార్మికులు అవి జిత్తులని తెలియక మోసపోతారు స్రైర్బావాక బహుమతులను ఎరగావేసి కార్మికుల నుంచి మరింత (శ్రమని పెట్టుబడిదారుడు చేస్తాడు తమకు పెట్టుబడిదారుడిచ్చే (ప్రోత్సాహక బహుమతి కూడా తమ (శ్రమ విలువలో భాగమేనని కార్మికులు గుర్తించాలి ఒక పెట్టబడిదారుడికి వచ్చే లాభం తమ (శ్రమ విలువలో భాగమేనని తాము ఉత్పత్తి చేసే ఆదనపు విలువతోనే పెట్టబడిదారుడు విలాసంగా జీవిస్తుంటాడని కార్మికులు గుర్తించాలి (ప్రోత్సాహక బహుమతులకి ఆశ పడకుండా, తమ (శ్రమ విలువని తాము పొందటానికి అవసరమయిన పోరాటంలో

కార్మికులు పాల్గొనాలి ప్రపంచ కార్మికులారా ఏకంకండి!” అన్న మార్కు నినాదాన్ని నిజం చేయాలి.

జషళ అది ఒక (ప్రయివేటు లిమిటెడ్‌ కంపెనీ ఏ.పి రూమ్‌లో డైరెక్షగ్లందరూ దీర్జాలోచనలో మునిగి వున్నారు క్రితం సంవత్సరం కంపెనీ లాభం అంతకు ముందు సంవత్సరం కంటే తగ్గడంతో హడావిడిగా సమావేశమయ్యారు అందరి ముఖాల్లోనూ అసంతృప్తి కనబడుతోంది రైరెక్టర్లందరిలోకి పెద్దవాడూ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ డైరెక్టరు అయిన థామస్‌ చెరియన్‌ కోటు మడతల్ని సవరించుకొని తను రాసుకున్న పాయింట్సు చదవడం మొదలుపెట్టాడు.

“993 సంవత్సరాంతానికి 200 కోట్ల రూపాయలు వున్న కంపెనీ లాభం 1994 సంవత్సరానికి 150 కోట్లకు తగ్గింది అంటే 50 కోట్ల లాభం తగ్గిందన్మమాట ఇలా మరో నాలుగయిదు సంవత్సరాలు కొనపొగితే మన ఉనికికే ముప్పు కంపెనీ ప్రొడక్షను, ప్రోక్సాహక బహునుం అణణణణనినననననిననననననా 12

ఇంజనీరింగు క్వాలిటీ మేనేజర్ల నుంచి వచ్చిన రిపోర్టు మీముందుంచుతున్నాను అంటూ ముగించాడు

మరోసారి కోటు మడతల్ని సవరించుకోబోయి పాతబడిన కోటుకేసి చూసుకొని నిట్టూర్చాడు కంపెనీ లాభం తగ్గడంతో తన వాటా లాభం కూడా తగ్గింది ఈసారి మంచి లాభం వస్తే ఓ మంచికోటు కొముక్కుందామనుకున్నాడు కానీ ఈ పాతకోటుతో సరిపెట్టకోక తప్పేట్టు లేదు తను వేసుకొనే కోట్ల కన్నా షేర్లలో వచ్చే కోట్లకే చెరియన్‌ విలువనిస్తాడు.

ఓ పదినిముషాలు ఎవ్వరూ మాట్లాడలేదు అంతలో ఇంజనీరింగు డైరెక్టరు ఫిలిప్స్‌ తాను మాట్టాడతానన్నట్టు గొంతు సవరించుకున్నాడు. మిగతా డైరెక్టర్లందరూ పాయింట్స్‌ నోట్‌ చేసుకొనటానికి రెడీ ఆయ్యారు.

“కంపెనీ మేనేజర్ల రిపోర్టు (ప్రకారం లాభం తగ్గడానికి కారణం కార్మికులు సరిగా పని చేయకపోవడమేనని అర్థం అవుతుంది

“విధులకు గ్రైరుహాజురు హాజరయినా టార్లెట్‌ కన్నా తక్కువ ఉత్పత్తి చేయడం సమ్మెల ద్వారా ఉత్పత్తిని ఆపుచేయడం వంటివి (ప్రధానంగా కంపెనీ లాభం తగ్గడానికి కారణాలు

“మరి మన (ప్రొడక్షను డైరెక్టరుగారు ఏం చేస్తున్నట్టో? అంటూ ప్రొడక్షను డైరెక్టరు కేసి దర్భంగా చూశాడు ఫిలిప్స్‌.

లందరూ ప్రొడక్షను డైరెక్టరు బోసెఫ్‌కేసి చూశారు ఇక తప్పదన్నట్టు టేబుల్‌ మీద పెట్టిన కళ్ళజోడు అందుకొని ఒకసారి ప్రాడక్షను మేనేజరు పంపిన రిపోర్టు చదివి గొంతు సవరించుకున్నాడు

“ఇంజనీరింగు డైరెక్టరుగారు తప్పంతా (ప్రాడక్షను వారిదేనన్నట్లు మాట్లాడారు నాకు అందిన రిపోర్టు మీ ముందు చదువుతున్నాను అంటూ మొదలుపెట్టాడు

“ఉత్పత్తి స్థలంలో సరయిన వెంటిలేషను లేదు ఉత్పత్తి యంత్రాల దగ్గిర కనీసం వుండాల్సిన సేఫ్టీ సదుపాయాలు లేవు విషవాయువులు బయటకు వనే అవకాశమున్న స్థలాల్లో పనిచేసే కార్మికులకు మాస్క్‌లు లేవు తరచూ కార్మికులు అనారోగ్యావికి గురౌతుండటంతో వారు విధులకు గైరుహాజరు కావడం జరుగుతోంది”

' కుం'త్రాలు పాతవికానడంతో రిపేర్లు ఎక్కువగా చేయాల్సి వస్తోంది. ఉత్పత్తి తగ్గడ నికి ఇనొక కారణం

కపోతే ను పనిస్థలాల్లో సేఫ్టీ సదుపాయాలు కల్పించాలనీ వెంటిలేషను క! కావాలనీ మాస్క్‌లు కావాలనీ అపుడప కార్మికులు నమ్మెలు బటల ఉత్పత్తి తగ్గుతోంది" పోదస్పుడూ కార్మి 4 14 అాణనిలనిననకననిననననాలలనాలలనన. దేశమంటే.

“ఈ అంశాలేవీ పట్టించుకోకుండా ఇంజనీరింగు డైరెక్టరుగారు తప్పంతా మా మీద తోరోడం సమంజసంగా లేదు' .

“ఫిలిప్స్‌గారు పొత మెషీన్లకి రిపేర్పు రాకుండా చేయగలిగితే సంతోషిస్తాం” అంటూ కనుబొమ్మలు సైకిలేపి ఫిలిప్స్‌ కేసి దర్భంగా చూశాడు జోసెఫ్‌.

మిగతా డైరెక్టర్లందరూ ఫిలిప్స్‌కేసి (ప్రశ్నార్ధకంగా చూశారు. ఇదేదో చాలా చిన్న విషయం అన్నట్టు చిరునవ్వు నవ్వి మొదలుపెట్టాడు ఫిలిప్స్‌,

“ఫ్రొడక్షను రైరెక్రరుగారిని చూస్తే నవ్వు వస్తోంది అనుభవం తక్కువగదా!”

“అసలు కంపెనీకి లాభాలు ఎలా వస్తాయో సదరు (ప్రొడక్షను డైరెక్టరుగారికి బొత్తిగా తెలియనట్లుంది'

“ఉత్పత్తి తగ్గడానికి జోసెఫ్‌గారు చెప్పిన కారణాలని డైరెక్టర్లుగా మనం అంగీకరించకూడదు

“మన కాంపిటీటర్‌ కంపెనీలోని పనిస్టలిం మన పనిస్థలం కన్నా గొప్ప సౌకర్యంగా వుండదు అక్కడి కార్మికులు కూడా అనారోగ్యానికి గురవుతుంటారు. అయితే వాళ్ళు సమ్మెలు చేయరు ఉత్పత్తి మాత్రం గంగా చేస్తారు 1994 సంవత్సరాంతానికి ఆ కంపెనీ లాభం 300 కోట్ల రూపాయలు అంటూ ఆగాడు ఫిలిప్స్‌.

డైంన్టర్ధందరి ముఖాల్లో కొత్త వెలుగు! అందరూ ఆశ్చర్యపోతున్నారు-ముఖ్యంగా మన ఎగ్జిక్యూటివ్‌ డైరెక్టరు ధామస్‌ చెరియన్‌. “300 కోట్టు లాభం అంత లాభమే వస్తే ఏకంగా అరడజను కొత్తకోట్టు కొముక్కోవచ్చు. అసలు ఎగ్జిక్యూటివ్‌ డైరెక్టరంటే కొత్తకోటులో హుందాగా కనపడాలి మరి

మళ్ళీ చెప్పడం మొదలుపెట్టాడు ఫిలిప్స్‌.

“పవిస్టలంలో మంచి వెంటిలేషను అన్ని యంత్రాల దగ్గిర సేఫ్టీ సదుపాయాలు, మావ్క్‌లు ఇవన్నీ ఇచ్చుకుంటూపోతే మనకు సంవత్సరానికి 100 కోట్ట లాభం కూడా మిగలదు

అంతలో సేల్స్‌ డైరెక్టరు క్రిస్టోఫర్‌ కలుగజేసుకుని “అసలు మన కాంపిటీటర్‌కి 300 కోట్ట లాభం ఎలా వచ్చిందో ఫిలిప్స్‌గారు శలవిస్తే సంతోషిస్తాం అంటూ ఆగాడు

పిలిప్స్‌ మళ్ళీ మొదలుపెట్టాడు “కంపెనీకి లాభం రావాలంటే కార్మికులు గైరుహాజరు కాకుండా నిర్లీత ఉత్పత్తి చేయాలి. సమ్మెలు చేయకూడదు

“ఈ రెండూ సాధ్యంకాని పనులు అరిచాడు ప్రొడక్షను డైరెక్టరు జోసెఫ్‌,

“అనుభవం తక్కువ అని ముందరే చెప్పాను తమరు కొంచెం ఓపిక పట్టండి"

అంటూ కంటిన్యూ చేశాడు ఫిలిప్స్‌.

ఫిలిప్స్‌ కేసి గుర్రుగా చూసి కోటు సవరించుకొని ఎర్రబడ్డ ముఖంతో తల పంకించాడు (ప్రాల్వు.. డైరెక్టరు నోసెఫ్‌ పోత్తాహక బహుమతి అతినినివాతానంణాణానాణననవలనననినని 25

ఫిలిప్స్‌ మొదలుపెట్టాడు “మన కాంపిటీటర్‌ గత సంవత్సరం ఒక కొత్త పధకం (ప్రవేశపెట్టారు మైకు తెలుసుననుకొంటాను అంటూ అఆగాొడు.

అందరూ ఏమిటా పథకం' అన్నట్బ కమబొమ్మలు ఎగరేశారు.

“విధులకు ఒక సంవత్సరం వరకు గైరుహాజరు కాకుండా సవిచేస్తే ప్రతీ కార్మికుడికీ ప్రోత్సాహక బహుమతిగా ఒక ఫిలిప్స్‌ సైకిలు ఇప్తామవి కంపెనీ ప్రకటించింది' " ఆగాడు ఫిలిప్స్‌, ॥

శైరిక్షగ్ర ముఖం వికసించింది. అందరూ తొమా విషయం లిన్నట్ట తల లూపారు.

ఇంతలో (ప్రాడక్షను డైరెక్టరుగారికి సందేహం వచ్చింది “ప్రతి కార్మికుడికి సైకిలిస్తే కంపెనీ మూసుకోవాల్సిందే” అంటూ గర్వంగా ఫిలిప్స్‌ వైపు చూశాడు. “మన కాంపిటీటర్‌ కంపెనీ మూతపడలేదు సరికదా లాభం గత సంవత్సరం కన్నా 150 కోట్టు పెరిగింది . “ఆసలు థానున్‌ చెరియన్‌ గారికి ముందరే చెప్పాను-ఆనుభవం లేనివారికి డైరక్టరు హోదా ఇవ్వవద్దని" అంటూ ఆగాడు. డైరిక్టర్లందరూ గొల్లున నవ్వారు అందరి చూపుల్ని తట్టుకోలేక తలదించుకున్నాడు జోసెఫ్‌ కంటిన్యూ చేశాడు ఫిలిన్స్‌. “సైకిలు ఇస్తామనటంతో కార్మికులు ఎక్కడలేని ఉత్సాహంతో పనిచేశారు నిర్లీత ఉత్పత్తి రోజుకి 1000 టన్నులయి సైకిల్‌ ప్రభావం వలనే ఆ ఉత్పత్తి రోజుకీ 1200 టన్నులకు చేరింది ఆగి అందరివైపూ చూశాడు ఫిలిప్స్‌. అందరూ ఫిలిస్స్‌ని మెచ్చుకోలుగా చూస్తున్నారు-ఒక్క జోసెఫ్‌ తప్ప జోసెఫ్‌కి ఇంకా సందేహంగా ఉంది కార్మికులు ఆంత తేలికగా బుట్టలో పడతారా అని విస్తుపోతున్నాడు. “పప్పంఎసీనదంతా చెప్పాను ఇక నిర్ణయం తీసికొనటం ధామస్‌ చెరియన్‌గారికే వదలివేస్తున్నాను అంటూ ముగించాడు ఇంజనీరింగు డైరెక్టరు ఫిలిప్స్‌. చప్పట్లతో రూము మార్మోగిపోయింది తప్పనిసరి అన్నట్టు జోసెఫ్‌ కూడా అందరిలో శృతి కలిపాడు మరోమారు పాతకోటు మడతలు సవరించుకొని కొత్తకోటును ఊహించుకొని, గొంతు సవరించుకున్నాడు ఎగ్జిక్యూటివ్‌ డైరెక్టరు థామస్‌ చెరియన్‌ సెల్‌ గారు చెప్పిన విషయాలు చాలా విలువయినవి సైకిలు పథకం వలన మన కాంపిటీటర్‌కీ 150 కోట్ల లాభం పెరిగిన విషయం మీకు తెలుసు ఇది ఒక అద్భుతం కనుక మిత్రులారా మనమూ ఇలాంటి పధకం ఒకటి ప్రవేశపెట్టి మన లాభాన్ని రెట్టింపు చేసుకోవాలి అంటూ అందరివైపు చూశాడు 126 అణణణణవానానాననలననకాకనిననా. దేశమంటే...

ఒక్క జోసెఫ్‌ తప్ప ఆందరూ సంత్గోషంగా తమ అంగీకారం తెలియదేశారు “పథకం విషయం ఫీలిప్స్‌గారికే వదలివేస్తున్నాను అంటూ ముగించాడు ఎగ్జిక్యూటివ్‌ డైరెక్టరు థామస్‌ చెరియన్‌, ఫిలిప్స్‌ గొంతు సవరించుకొని మొదలుపెట్టాడు “మన ఫ్యాక్టరీలో దాదావు (ప్రతి కార్మికుడికీ సైకిలు వుంది కనుక సైకిలు పఠక౦ అనవసరం. కార్మికుడు ఇంటికి వెళ్ళాక తన బాధను మరచిపోవాలంటే మంచి పరిగీతం వినాలి మంచి సంగీతం వినాలంటే టేపు రికార్హరు కావాలి కనుక ఒక చిన్న సైజు టేపురికార్డరు ఇస్తే మన సమస్య తీరుతుంది” హాలు చప్పట్లతో (ప్రతిధ్వనించింది. “ఆహా ఎంత గొప్ప పధకం 150 కోట్ల రూపాయల లాభం కోసం ఓ చిన్ని టేపు శికార్డరు ఎర మనసులోనే మొదటిసారిగా ఫిలిప్స్‌ను మెచ్చుకున్నాడు జోసెఫ్‌. _ ఫిలిప్స్‌కు అభినందనలు చెప్పడంతో సమావేశం ముగిసింది థామన్‌ చెరియన్‌ కొత్రకోటు వేసికొన్నట్టే ఫీలవుతూ బయటికి వచ్చాడు జోసెఫ్‌ కొత్త పాఠాన్ని నేర్చుకున్న విద్యార్థిలా ఫిలిప్స్‌ వెనక నడిచాడు. టేపు రికార్డరు పధకం గురించి ఫ్యాక్టరీలోని కార్మికులందరికీ తెలపటం అయిపోయింది ఏ డిపార్టుమెంటులో చూసినా ఈ పధకం గురించే గుసగుసలు. కార్మీకులు కాంటీన్‌కు వెళ్ళినప్పడు కూడా టేపు రికార్డరు పధకం గురించే చర్చలు ఈ పథకంలోని మర్మం ఆలోచించే నాధుడే లేకపోయాడు శషేళు సంవత్సరం గిర్రున తిరిగింది. ఎదురు చూస్తున్న రోజు రానే వచ్చింది. ఫ్యాక్టరీలో ఎక్కడ చూసినా కలకలం అంతా డైరెక్టర్ల కోసం ఎదురు చూస్తున్నారు కాసేపట్లో డైరెక్టర్లు ఒక్కొక్కరు కారు దిగారు. వేరీ చెప్పనవసరంలేదు. ఎగ్జిక్యూటివ్‌ డైరెక్టరు ధామస్‌ చెరియన్‌గారు కొత్తకోటు, కోటుమీద గులాబితో ఫ్రత్యక్షమయ్యారు. బన్‌ కూడా అనందంగా ున్నడు ఎంతో అనుభవం సంపాదించినవాడిలాగొ హుందాగా కన్సిస్తున్నాడు ఎగ్జిక్యూటివ్‌ డైరెక్టరు కంపెనీ లాభం (ప్రకటించడానికి స్టేజి ఎక్కాడు ఆంతా నిళ్ళబ్దం ఫిలిప్స్‌ నవ్వు ముఖంతో చెరియన్‌గారికి ఒక కాయితం అందించాడు. “మన కంపెనీకి 1995వ సంవత్పరావికి లాభం 320 కోట్లు! పెద్దగా అరిచాడు చెరియన్‌ హర్షద్వానాలతో ఫ్యాక్టరీ మార్మోగిపోయింది. ప్రోత్సాహక బహుమతి అనవణవకాకాననకనినినలలనినినిననిము 127

"కంపెనీ అభివృద్దికి పాటుపడిన కార్మికులందరికీ టేపురికార్డర్సు అందిస్తాం” మళ్ళీ చప్పట్లు! కార్మికులంతా తోసుకుంటున్నారు. ఆ ఏంత బహుమతి ఎప్పుడు మన చేతుల్లో వాలుతుందా అని ఎదురు చూస్తున్నారు జైరిక్టర్తందరూ తమ వంతు వాటా లాభం ఎప్పుడందుతుందా అని కనిపెట్టక్కూర్చున్నారు లిస్టులో తమ పేరులేని కార్మికులు ఇండ(స్టియల్‌ ఇంజనీరింగు మేనేజరులో దెబ్బలాడుతున్నారు తాము ఒక్కరోజు కూడా గైరుహాజరు కాలేదని ఎక్కడో పొరపాటు జరిగిందని వాదిస్తున్నారు ఇండ్టియల్‌ ఇంజనీరింగు మేనేజరు కార్మికులతో పడలేక గదిలోకి వెళ్ళి తలుపేసుకున్నాడు

టేపు రికార్డర్లు అందిన కార్మికులు ఆనందంగా ఇంటికి మళ్ళుతున్నారు రోజూ తాము పడే బాధల్ని మరసింపజేసే సంగీతం ఆ టేపు రికాద్డరు వినిపిస్తుందని ఆశతో వెళ్తున్నారు.

టేవు రికార్హర్డు అందని కార్మికులు కంపెనీ యాజమాన్యాన్ని తిడుతూ తోటి కార్మికులలో కూడా దెబ్బలాడుతూ ఇళ్ళకు మళ్ళుతున్నారు

వాటాల పంపకం జరిగాక బరువైన జేబులతో డైరెక్టర్లు కార్లలో ఇళ్ళకు వెళుతున్నారు

మరునాడు దినపత్రికలో పెద్ద అక్షరాలతో-

“ఫలానా కంపెనీకి 1995 సంవత్సృరాంతానికి రికార్డు 320 కోట్ట లాభం కంపెనీ మేనేజింగు డైరెక్టరు ధామస్‌ చెరియన్‌ గారికి 1995 ఇండ(స్టియల్‌ మేగ్నట్‌ అఫ్‌ ది ఇయర్‌ అవార్డు

మన కార్మికులకి మాత్రం 320 కోట్ల శ్రమ దోపిడి!

-మే ఈజ్‌ లే 120 అాననిననాణనినానివినానాననానలనననినళకనికకను. దేశమంటే.

బొట్టుడు హో = తక్కునేని అక్కీరాజూ

[మ)న బొట్టుడు సానా తెలివైనోడు మూవ! పెద్ద కలకటెరో గవర్నేరో అయిపోతాడు అంది లచ్చి.

ఈమె పేరు లక్ష్మి కావచ్చు మహాలక్ష్మి కావొచ్చు-కాని ఇరుగు పారుగుల వోళ్ళల్లో లచ్చి గా స్టీరపడిపోయింది ఆ ఇరుగు పొరుగమ్మల పేర్చు కూడా యిలాంటి వికృతి రూపాలే! ఆ గుడిసెల్లో జీవించే వాళ్ళంతా దాదాపు ఒకే రకమయిన బాధలు బరువులు కలిగి ఉంటారు వాళ్ళ పేరుల్లోనే కాకుండా వాళ్ళ జీవితాల్లో కూడా వికృతే!

ఒక్క క్షణంలోనే పోట్లాడుకుంటారు బూతులు తిట్టుకుంటారు. కర్రలు తీసి కొట్టుకుంటారు అంతలోనే వదెనా అత్తా అప్పా .అంటూ వరసలు సెట్టి ఏలుచుకుంటారు అప్పుడే ముద్దాడిన మొగుడు అంతలోనే అగ్గిమీద గుగ్గిలం అయిపోతాడు. చెక్కపేడు తీసి పెళ్ళాం మక్కెలిరగొడతాడు అప్పటి వరకు తన చిట్టి పొట్టి కొడుకును చూసుకొని మురిసిపోయిన తల్లి అంతలోనే వాడిని చీల్చి చెండాడుతుంది “ఇంత దొంగ పచ్చినోడివేరా నువ్వు అని తిడుతుంది ఆ తిట్టు పక్కనే ఉన్న మొగుణ్ణి తిట్టిందో. అన్నేం పున్నెం తెలియని ఆ పసివాడిని తిట్టిందో లేక అప్పుడే ఆ ప్రక్క గుడిపెలోంచి బయటికి వచ్చిన ఎంకి ని తిట్టిందో తెలీదు ఆ 'ఎంకి మాత్రం తననే తిట్టిందని అనుకుంటుంది. దానితో “పనికిరాని ముండలందరికీ నానే లోకువయిపోనాను అనుకుంటూ అరుస్తుంది. ఆ అరుపులు విని దాని మొగుడు “ఏటయ్యింది అంటాడు “ఏటుంది నీలాంటి మైగుడుంటే వెట్టమొకాలందరితోటి తిట్టులు తినాల అఆంటాది “ఇప్పుడింతకీ ఏఖయిందెహై” అని వాడు రెట్టించి ఆడగటం ఆమె మరొక అడ్డదిడ్డమయిన మూట అనేఘిం- దానితో వాడు రెచ్చిపోయి కర్ర తీసుకుని ఆమెను రెండు వాయించటము వరెగీతుంది బొట్టుడు అాణణననననినననననననననలననదనున 120

ఈ విధంగా ఆ గుడిసెల్లో వాళ్ళ జీవితాలు అస్తవ్యస్తంగా, చిందరవందరగా ఏ క్షణం ఏడుస్తారో, ఏ క్షణం నవ్వుతారో తెలియకుండా దుఃఖానికి సంతోషానికి ఫెద్ద దూరం లేకుండా ఉంటాయి వీళ్ళ జీవితాలనిండా గూడు కట్టుకుని ఉన్నది తీరని ఆకలి కడుపుని పడిన కాసేపు చిలోపాలో మంటూ ఉంటారు కడుపు నిండకపోతే చిగ్రు బు(ర్రులాడిపోతారు. ఒకరి నొకరు తిట్బకుంటూ, కొట్టుకుంటూ జీవిస్తూ ఉంటారు ఇలాంటి వాతావరణంలో పుట్టి పెరిగిన వాడే లచ్చి కొడుకు 'బొట్టుడు వాడి! సరు ఉండవచ్చు కాని వాడిని అంతా “బొట్టు డనే పిలుస్తారు 'నల్ల నేరేడు పండులా ని॥ విగలాడిపోతూ ఉంటాడు కాస్త ముద్దుగా బొద్దుగా ఉండే బొట్టుడు-లచ్చి, నారాయఖలక కలిగిన ఏకైక సంతొనం పగలంతా తాము చాకిరి చేసి సంపాదించినదంతొ- అంతా , అంటే ఎంలోకాదు-ఇరనై ముప్ఫై రూపాయలతో వాళ్ళు తిని మిగిలిన దానితో బొట్టుడి! పలక, పుస్తకం, బలపాలు కొంటూ ఉంటారు వాడు చదువుతున్నది ఒకటో తరగతి అదీ పర్కారు బడిలో ఈ రోజు ప్రొద్దున్నే గుడిసెలో ఓ మూల కూర్చుని ఒకటో తరగతి పుస్తకం చదువుతున్న బొట్టుడుని చూసి లచ్చిముఖం యింత చేసుకుని తన కొడుకు 'లకటేరో గవర్నేరు అయిపోతాడని మురిసిపోతూ ఉన్నది అదేం పాపమోగొని మన జనం తమ పిల్లలంతా కలెక్టర్లో గవర్షర్లో అయిపోవాలని లేకపోతే డాక్టరు ఇంజనీరు అయిపోవాలని కలలుగంటూ ఉంటారు డబ్బున్న జనానికి అంతే డబ్బులేని జనానికి అంతే అయితే డబ్బున్నవాడు సాగించు కుంటాడు లేనివాడు చతికిలపడతాడు కాని ఆలోచనలు మాత్రం ఆటే పయనిస్తాయి మన సమాజంలో ఉన్నవాడికి" 'లేనివాడికి' ఒక్కటే దారి నున నాయకుల గొప్పతనం అది. మనని ప్రజాస్వామ్య సోషలిజంలోకి పంపుతున్నారు గదా! అందుకే ఆందరికీ సమాన హక్కులు సమాన విధులు ఏర్పాటు చేసారు ధర్మం న్యాయం ఆందరికీ ఒక్కటే అయితే యీ ఏర్పాటులన్నీ డబ్బున్న వాడికి రహదారులని ేదోళ్ళకి యిరుకుదారులని పాపం- లచ్చి లాంటి పిచ్చితల్లులకు తెలీదు తాము ఎలా బాగుపడాలో ఎవ్వరూ చెప్పరు వాళ్ళకు ఎలాంటి మార్గదర్శక సూత్రాలు ఉండవు. చెడిపోనటానికి మాత్రం కళ్ళముందు బోలుడంత భయంకరమైన కల్చరు.........పిగరెట్టు ఆరోగ్యానికి హానికరం'-కాని కాల్బవచ్చు. "పేకాడవచ్చు. క్షబ్బుల్లో దూరవచ్చు అమ్మాయిలతో గెంతవచ్చు- ఈ క్లబ్బులు క్లబ్బు అమ్మాయిలు అందుబాటులో లేకపోతే-అలాంటివే పేదోడికి అందుబాటులో ఉన్ని రికార్డింగ్‌ డ్యాన్సులు దీన్ని “పేదోళ్ళ క్షబ్బు గా అభివర్లించవచ్చు వాటిల్లోచేరి డ్యావ పిల్లతో ఎగరొచ్చు ఆ పిల్ల కూడా పేదగుంటే కాబట్టి ఉజ్జీ సరిపోతూంది పేదోళ్ళలో ఎగరాలనుకునే పేదోళ్ళ కల్చరది. ఈ మధ్య (గ్రామాల్లో వేలకు వేలు ఖర్చుపెట్టి (ఇంట్లో తిండి లేకపోయినా సరే) పేదకు(ర్రోళ్ళు నాటకాలు పేరుతో ఎగిరే ఎగురుళ్లు యివే!...యియా యింకా. ఎంత చక్కని సమాజం మనది! మత్తు మందులు వాడవచ్చు కల్తీ నాసిరకం సరుకులు తిని ఆరోగ్యం పోగొట్టుకోవచ్చు. చెంబు తపాళా అమ్మి లేక ఇల్లు కుదవబెట్టీ ౦ అవిణనాణనననినననకానతలననిననినిము. దేశమంటే.

డాక్టర్ల నిర్లక్ష్యం వల్లనో కల్తీ మందుల వల్లనో చక్కగా చచ్చిపోవచ్చు చివరకు వాడిని కాల్చటానికి కట్టెలు కొనలేక గుంతతీసి గుంతలో కప్పెట్టుకోవచ్చు- అన్నట్ట ఈ అదృష్టం కూడా వీళ్ళకు ఈ మరధ్యపోయింది చచ్చిన వెంటనే శరీర అనయనాలు అమ్ముకునే వ్యాపారం ఒకటి వెలుగులోకి వచ్చింది ఈ వ్యాపారంలో పేదోళ్ళ శవాలే ఎక్కువగా బలి అయిపోయేది మరిగందుచేత-పేదోడు దారి తప్పటానికి అనేక దారులున్నాయి.

ఈ 'మాయదారి లోకాన్ని దాటి బొట్టడు బట్టుడు కట్టగలడా? కలకటేరు గవర్నరు కాగలడా? చివరికి ఏమవుతాడు? .. ఈ 'ప్రళ్షలన్నీ బేతాళ ్రశ్న్శలేమీ కావు. వాటన్నిటికీ సమాధానం తరతరాల పేదవాడి జీవితమే కాకపోతే వీళ్ళల్ణొ ఒకళ్ళిద్దరు పాొహసం తెగింపు ఉన్నవాళ్ళు ఉంటారు అందులో ఒకడు తనకు అన్యాయం చేసిన వాడిని రోడ్డు మీదే తెగనరికి వైలుకు వెడతాడు మరొకడు నక్సలైట్లలో చేరి ఎన్‌కౌంటర్‌ అవుతాడు

మిగిలినవాళ్ళంతా ఈ వ్యవస్థ్ర ఏర్పాటు చేసిన మాయ దారుల్లో ఏదో ఒకటి వెతుక్కుంటారు ఒకడు అర- ఓ డాక్టరు ఇంజనీరు కవి రచయిత ఉపాధ్యాయుడు గుమాస్తా కాగలుగుతాడు మిగిలిన వాళ్ళంతా ఏ రోజుకారోజుకు పొట్టకు సంపాదించుకునే కార్మికులుగాను, కూలీలుగాను మిగిలిపోతారు.

ఈ సమాజంలో చాలామంది ప్రజలకి కడుపునింపుకోవటమే పెద్ద విజయం. ఎన్నో అబద్దాలాడి మాయమాటలు చెబితేనేగాని ఒక్కపూట కడువునింపటం గగనమవుతోంది. రోజూ కడుపు నిండుతుందన్న భరోసా ఉన్నవాడు గర్వపోతుగాను ఆహంభావిగాను జీవిస్తున్నాడు. కాస్త “పెట్టబడి ఉన్నవాడు వీళ్ళందరి (శ్రమశక్తిని కొల్లగొట్టి మానవ రక్తం (త్రాగే రాక్షసుడైపోతున్నాడు.

ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో 'బొట్టుడు' ఏమయినట్టు?

బొట్టుడు పెరిగి పెద్దవాడవుతున్నాడు లచ్చి నారాయణలు వాడిని చూసి మురిసిపోతున్నారు రెండో తరగతి పాసయ్యి మూడో తరగతికి వచ్చిన బొట్టుడు “నన్ను కాన్మెంటులో చదివించు. అని వాళ్ళ అమ్మను అడిగాడు ఆ విషయమై అమా సాన్‌ రెండు రోజులు ఆలోచించారు అంత డబ్బు కట్టి నాళ్ళు వాడిని చదివించలేమని విర్ణయంచుకున్నారు ఒకరోజు వాళ్ళిద్దరూ ఘర్షణ పడ్డారు కూడా!

“కొడుకును కనగానే సరిపోనాదా-ఆడికి సదువు సెప్పించి సాకాలని తెలవనోడీకి పిల్లలెందుకు? పెళ్ళాం ఎందుకు? అన్నది లచ్చి.

ఆ మాటతో ఏం చెయ్యాలో తోచని నారాయణ తన అశక్తతని ఒప్పుకోలేని

“నోరుముయ్యవే ముండకానా! మనం ఏంటి మన బ్రతుకులేంటి- మనకసలు పదువులేంటి?” ఆడినపలు సదువు మానిపించి మునసబు గారింట్లో బీతావికి పెడతే పాలుకు ఐదు బత్తాల ఒడ్డు వత్తాయి” అన్నాడు నారాయణ 131 బొట్టుడు అనిననానననననవనననననననననినా

తల్లిదండ్రులు మాటలు-నక్కి ఓ మూల కూర్చున్న 'బొట్టుడు' బు(ర్రలో అనేక ఆలోచనలు కరిగించాయి. ఆ రోజు నుంచి వాడికి చదువు మీద అసక్తి తగ్గిపోయింది పెర్కారు బడికి కూడా సరిగా పోవటంలేదు. బడికి వెళ్ళి పలక ఎక్కడో పెట్టి గోళీలు బచ్చాలు...ఆడటం మొదలుపెట్టాడు.ఈ సంగతి తెలిసి లచ్చి" ఊగ్రురాలయిపోయింది వాడిని చెంపలు పగలగొట్టింది కోపం ఆగక కిందపడేసి తొక్కింది రాత్రి యింటికి వచ్చిన నారాయణ కూడా వాడిని యింకో రెండుతన్నాడు.

ఈ తన్నులకు తాపులకు ఆ పసిహృదయం నిలదొక్కుకుంటోంది. వాడి దయసీయస్టితిని ఎలా చెప్పాలో నాకు తెలియటం లేదు మానవత్వం దయ, శకం సహన) ఓర్పు వంటి రసరేఖలు ముడుచుకుపోతున్నాయి (క్రమంగా వాడి హృదయ! పొషాణమవుతోంది జరిగినదంతా న్యాయమో అన్యాయమో తెలియక అప్పుడప్పుడు మూగగా రోదిస్తోంది మరుసటి రోజు వాడికి తీవ్రంగా జ్వరం వచ్చింది జ్వరంలో “అమ్మ అమ్మా... నాను బడికెళ్ళి సదువుకుంటాను అని కలవరించాడు అది విని ఆ తల్లిదండ్రులిద్దరు ఘౌల్లున ఏడ్చారు

ఈ సంఘటన నుండి బయటపడి బొట్టుడు మళ్ళి యధా (ప్రకారం బడికి వెళుతున్నాడు . వస్తున్నాడు కాని బడి అంటే మొదటిలో ఉన్న ఆనందానుభూతి వాడికి లేదు అమ్మ నాన్న కొడతారేమోనని భయపడి మాత్రమే బడికి వెళుతున్నాడు

ఒకనాడు పక్కింటి ఎంకి కూతురుతో ఆడుకుంటూ దాని బుగ్గ కొరికేసాడు చిన్నపిల్లల ఆటల్లో ఆది చాలా సహజమైన ప్రక్రియగా ఆ గుడిసెల్లో వాళ్ళు భావించలేదు వాడిని మామూలుగొ తప్పు అని చెప్పి ఒదిలేయలేదు అంతేగాక మాటమీద మాట పెరిగి ఆ ఇంటివాళ్ళు యీ యింటివాళ్ళు కలబడి కర్రలతో బాదుకున్నారు

“మురిసిపోకే ముండా” అని ఎంకి అంది.

"కుళ్ళు మోతు లం...” అని లచ్చి అంది

“మొగుడు బాగా పూత్తాన్నాడనేగా యీ మిడిసిపాటు' అంది ఎంకి

“నీ మొగుణ్ని నీ ఒళ్ళో కూకోబెట్టుకో' అంది లచ్చి

ఇదంతా ఏవిటో తెలియక బొట్టుడు పిచ్చి చూపులు చూసాడు అమ్మచేతిలో వొన్నచేతిలో మళ్ళీ తన్నులు తిన్నాడు వాడి శరీరము, హృదయము క్రమంగా విస్సారమవుతున్నాయి. ఇప్పుడు బొట్టుడు మునుపున్నంత ఉత్సాహంగా ఉండలేక పోతున్నాడు వాడిలోని ఉత్సాహము సాహసము వంటి శక్తుల్ని పీల్ఫేస్తున్న అదృశ్యశక్తులేవో వాడికి తెలియటంలేదు కాలం సాగిపోతూనే ఉన్నది యింకా అనేక దుర్హటనలు బొట్టుడి పదేళ్ళ జీవితంలో అనుభవానికి వచ్చాయి ఇప్పుడు వాడు ఐదవ తరగతి చదువుతున్నాడు విజొనికి వాడికి చదవాలని లేదు గుండెలనిండా ఏదో కసి, పగ-ఒకోసారి విపరీతమైన *2 ణణనాలననకనతుతనననననకకనితి. దేశమంటే.

(యం పిరికితనం మానవుల సామూహిక జీవితంలో ఏదో లోపం అనేక అనమానాలు ఆహేళనలు బొట్టుడిని మొగలోనే నలిపి పారేసొయి. జక

వేసవి సెలవులు వచ్చాయి. వచ్చే సంవత్సరం బొట్టుడు ఆరవ తరగతి చదవాలి హైస్కూల్లో చేరాలి అందుకు కొత్త బట్టలు కావాలి పుస్తకాలకు డబ్బులు కావాలీ ఈ సమస్యలతో లచ్చి నారాయణ సతమతమవుతున్నారు నారాయణకు వాడు శదవట౦ అంతగా యిష్టంలేదు కాని లచ్చి వాడిని చదివించాలంటుంది. దానికొక ఓపాయం ఆలోచించింది ఒక రోజు బొట్టుడిని దగరకు పిలిచి-

“బొట్టుడా నువ్వు సదువుకుని కలకటేరు వన్వాల' అంది

“ఊ” అన్నాడు బొట్టుడు

'మరి నువ్వు పెద్ద బడిలో చదువుకోవాలంటే నీకు బట్టలు పుస్తకాలు కావాలి “0వ!

“ఊ అన్నాడు.

“అంచేతా ఈ రోజు నుంచి నువ్వు ఐస్‌పూట్టు అమ్ము- రోజుకు రెండు చబ్బాలు అమ్మితే పది రూోపాయలొత్తాయి ఈ నెలంతా అమ్మితే నీకు మూడొందలొత్తాయి. అటితో నువ్వు సక్కగ సొక్కా లాగులు కుట్టిచ్చుకోవచ్చు * ఆంది లచ్చి.

“అలాగే...నాకు . వాకు. సెప్పులు కూడా కావాల అన్నాడు బొట్టుడు

“ఒరి నా బంగారమో! నీకు సెప్పులు కావాలా! అట్టనే కొంటాను మౌారాజుల యిళ్ళల్లో పుట్టవలసినోడివిరా నువ్వు అని వాడిని దగ్గరకు లాక్కొని ముద్దాడింది

అయితే లచ్చి అనుకున్నట్టుగా కాలేదు.

బొట్టడు ఐస్‌'ఫ్రూట్లు అమ్మే పని సమస్యలో పడింది

ఐన్‌ ఫ్యాక్టరీ యజమాని కూలి చేసుకువే వారిగొడి" కొడుక్కి ఐకడబ్బా యివ్వనన్నాడు ఎవరితోనన్నా చెప్పించమన్నాడు లచ్చికి ఏం చెయ్యాల లోచలేదు చివరకు తాను పాచిపవి చేసే ఇంటి వాళ్ళను బతిమాలి ఆ బాబు చెప్పించి డబ్యా యిప్పించింది.

ఉష*ు

వదేళ్ళ బొట్టుడి భుజాన ఐస్‌(ఫ్రూట్‌ డబ్బా.

ను నెల ఎండ వడగాలి సుడిగాలి శరీరమంతా చెమటలో దుమ్ములో- బక్కగా ఉన్న బొట్టుడు-నడనలేక ఆయాస పడుతున్నాడు కాళ్ళకు చెప్పులు లేక బొబ్బలు కడుతున్నాయి అయినా సరే ఐస్‌ ఐన్‌ అంటూ ఎగరొప్పుతూ అరుస్తున్నాడు. ఆంతే వయసు ఉన్న పిల్లలు తలుపులు తెరచుకుని వచ్చి “ఏయ్‌! ఐన్‌. యిలా రా అని బొట్టుడు అతాణికాాణానానానకానననాననననిననిననననననననననా 333

పిలుస్తున్నారు కొంతమంది కొంటున్నారు కొందరు కొనటం లేదు కొందరు తల్లిదరోడ్రులు తమ పిల్లల్ని అసలు బయటకు రానివ్వటంలేదు “౫౧డ నాన్నా! మొఖం వాడిపోతుంది. కాసేపు నిద్రపో అని లోపలికి తీసుకుపోతున్నారు ఆళ నిరాశల మధ్య ఊగిసలాడుతూ బొట్టుడు కావలసిన వాళ్ళకు ఐస్‌" యిస్తూ వద్దన్నప్పుడు మూతపెట్టి ముందుకు సొగిపోతున్నాడు వాడి బుర్రలో తన దిక్కుమాలినతనాన్ని చాటి చెప్పే గంటల గడియారం కొట్టుకోవటం (ప్రారంభించింది.

'ఐస్‌ అమ్ముతూ ఉండగా ఒకరోజు వాడికి దాహం వేసింది ఐస్‌ తివాలను కున్నాడు కాని రాబడి తగ్గిపోతుందని భావించి ఒక ఇంటి వాళ్ళని మంచినిళ్ళిమ్మన్నాత. వాళ్ళు నీళ్ళు యివ్వలేదు. “అడ్డమయిన వాళ్ళకి నీళ్ళు యువ్వం పొమ్మన్నారు అడ్డమయిన వాళ్ళు అంటే ఎవరో వాళ్ళ అమ్మను అడిగి తెలుసుకున్నాడు మనుషులు కులాలుగా చీలి బ్రతుకుతున్న సంఘ రహస్యం వాడికి బోధపడింది

ఎండాకాలం సెలవులు అయిపోవచ్చాయి కాని వేసవి ఎండల్లో తిరిగి సంపాదించిన డబ్బులు బొట్టుడి బట్టలకు పుస్తకాలకు ఉపయోగపడలేదు ఒక రోజు

ఐస్‌ లు అమ్ముకొచ్చి నీరసంతో కళ్ళు తిరిగి పడిపోయాడు వెంట వెంటనే నాలుగయిదు విరోచనాలు ఆయ్యాయి లబో దిబో మని లచ్చి నారాయణ వాడిని ఆసుపత్రికి మోసుకు పోయారు ఆ డబ్బులు' కాసిన్ని అక్కడ హరించుకుపోయాయి.

బొట్టుడు చచ్చిపోయాడనే అనుకున్నారు. 'నువ్వు కలకటేరు వవుతానని గవర్నరు వవుతావని అనుకున్నానని లచ్చి శోకండాలు పెట్టి ఏడ్చింది నారాయణ లచ్చి పక్కనే పిచ్చివాడిలా కూర్చున్నారు

ఇంకా మందులు కావలసి వచ్చాయి డబ్బులు లేవు వంకాయల కమ్యూనిస్టు వంద ఆప్పిచ్చాడు- ఇక్కడ వంకాయల కమ్యూనిస్టు గురించి రెండు మాటలు చెప్పుకుందాం ఈయన పూర్వరంగంలో వంకాయలు కుప్పలుగా పెట్టి అమ్ముకునే వాడు తర్వాత కమ్యూనిస్టునని చెప్పి వీళ్ళ పేటలోకి వస్తూండేవాడు ఎర్రజండా నీడలో మనం బ్రతకాలని అవసరమైతే చావాలని చెబుతుండేవాడు మొగుడు పె తగవులు నీళ్ళ దగ్గర పావల అర్ధ పంచుకునే దగ్గర తగాదా వస్తే. ఆ తగాదాల. యీయన పెద్ద మనిషిగా వ్యవహరించేవాడు వీళ్ళకు పనులు లేని రోజుల్లో డబ్బులు అప్పులిచ్చి వడ్డీ తీసుకునేవాడు మొత్తం మీద అన్ని రకాల వ్యవహారాల్లోనూ 'వంకాయల కమ్యూనిస్టు బాగానే బాగుపడ్డాడు. (క్రిందటేడు రెండెకరాల పొలం కొన్నాడు ఈ సంవత్సరం పై అంతస్తు కూడా వేస్తున్నాడు

ఇతని గురించి ఈ రెండుముక్కలు ఎందుకు చెప్పవలసి వచ్చింటే- ఇతను కూడా జీవితంలోని ఎత్తుపల్లాలు అనుభవించినవాడే! చివరకు కమ్యూనిజాన్ని ఒక వ్యాపారంగా భావించి పేదోళ్ళను మోసంచేసే వృత్తిలో సెటిల్‌ అయిపోయాడు.

క అానననినననినిననననిననినినిను. దేశమంటే.

ఈ విధంగా కాకపోతీ- మరో విధంగా మరో విధంగా మోసాలు చేస్తూ అక్రమాలు అవినీతి పనులుచేస్తూ గూండాయిజం రౌడీయిజంచేస్తూ మానవత్వాన్ని చంపేసుకుని బ్రతికే వాళ్ళంతా ఈ సంఘపు అసమాన ఆర్థిక విధానాల నుంచి పుట్టుకొచ్చిన వాళ్ళే! ఈ వ్యవస్థ లో 'పరిపూర్ణ నూనవుడు, లేనేలేడు

పాము తన పిల్లల్ని తానే తినేసినట్లు ఈ సంఘం తన సంతానాన్ని పతికివాళ్ళుగాను స్వార్ధపరులుగాను, మక్రబుద్దులుగాను వంచకులు, దగాకోరులుగాను తయారు చేస్తోంది ఇది దోపిడీ వ్యవస్థ అని దీనిదంతా 'విష సంస్కృతి అవి ఎవరు సేరుపెట్టారోగాని ఆ మహానుభావుడికి చెయ్యెత్తి జై కొట్టాలి

బొట్టుడు సంగతి వదిలేసి రచయిత ఎక్కడకో పోతున్నాడని పాఠకులు భావించవలసిన పనిలేదు నేను చెప్పాలనుకున్న విషయమే యిది. బొట్టుడు ఏమీ కాలేదు ఎలాగో బతికి బయటపడ్డాడు వాడు చచ్చినా ఏమీ లేదు. వాడు చావవలసినదంతా ఎప్పుడో చచ్చిపోయాడు ఇప్పుడు (బ్రతికినంతకాలం చస్తూ బ్రతకటమే తప్ప-అంతకు మించి వాడు సాధించే ఘన విజయాలేమీ లేవు. అలాగే కొన్నాళ్ళూ ఐస్‌ఫ్రూట్టు అమ్మాడు. కొంచం పెద్దవాడయిన తరువాత సోడాలు అమ్మాడు ఓ పిల్లను చూసి పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. తల్లి తండ్రి చచ్చిపోయిన తరువాత-ఒక సినిమాహాలు ప్రక్కన చిన్నసోడా బడ్డీ పట్టుకుని స్థరపడిపోయాడు. సోడా బొట్టుడు గొ 'మంచి పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

= జననర్కి 2క9ఠ లే బొట్టుడు అనాననాననననాననననననననననననననననన ఏర్‌

సెగ గంటేడ గౌరునాయుడు [1 ]ల్లీరాయ్‌ పిల్లీపిల్లలకు తల్లీ జో పిల్లమ్మ నీ కళ్లు-బీరపువ్వులు. . జో లాలమ్మ నీ కళ్ళు - నక్క సిద్దలు .జో ఉయ్యాలలోని పిల్లడు గుక్కపట్టి ఏడుస్తుంటే వాడిని విద్రపుచ్చడానికి వచ్చీరాని పాట పాడుతోంది రమణమ్మ చీకటి పూర్తిగా విడిపోలేదింకా! ఏదీ రాజులు యింకా రాదేటి? పిల్లడు గోలబెట్టేత్తండు! ఏడిసేసి నోరు ఆర్పికిపోయి సత్తాడుగావాల అనుకుని పిల్లాడ్ని తీసి భుజొన వేసుకుంది పిల్లాడు ఏడుపు ఆపలేదు “అదిగో బూసి అట్టుగుమీద ఇల్లిడా కంగరోడు .అరుగుపక్క ఏడిత్తే ఎత్తికెలి పోతాడ్నే. అంటూ ఏదోపలా పిల్లడి ఏడుపుని ఆపాలని రమణమ్మ (ప్రయత్నిస్తోంది వంటింట్లోకి వెళ్ళి పంచదార కొద్దిగా చేతిలో వేసుకుని వచ్చి పిల్లాడి నోటికి అందించింది. తీపి తగిలి పెదవులు చప్పరించి మళ్ళీ ఏడుపందుకున్నాడు పిల్లడు “ఏటే! ఎందుకలగ ఏడస్తండు! అదెటెల్లింది? అంటూ వీధిలోంచి వచ్చి బంగార్నాయుడు మనవడిని అందుకున్నాడు ఏమనుకున్నాడో ఏమో పిల్లాడు తాత మంత చూసి భుజంమీద ముఖం అన్ని ఏడుపు ఆపి వేలునోట్లో పెట్టుకుని నాయనమ్మవేపు చూసేడు 'సూసినా సూసినా ..సెంవత్కారి బొట్టిడు సినమంతనేడు తాత ముకం సూస్సరికి సూసినా ఎలగటక్కు బెట్టీసినాడో ఓర్జ్నాయిన యీడెక్కడ వుండు యిపాల నాదగ్గరికి రా అప్పుడు సెప్తాను! అని ముద్దు చేస్తూ, కోపం నటించి పిల్దాడి పిర్రమీద ఒక్క దరువేసింది పిల్హాడు నోట్లో వేలుతీసి బోసినవ్వులు నవ్వేడు 136 దేశమంటే.

“నువ్వు సిన్నసిన్నిం టోడివి గాదురో యిచ్చకాల బుచ్చియ్యా ' అని మరోసారి ఏీల్లాడ్నీ ముద్దాడి రమణమ్మ వంటింట్లోకి వెళ్తుంటే-

"బానే! టీ సేసినారేటి? అనడిగేడు బంగార్జాయుడు

“ఎన్నిసార్హు తొాగుతావు ఎవకలనెగిసి ఆ గంగమ్మ ఉఊీ డఊకానంల కూకోని టీలు తాక్కోని అక్కడకాసి ప్రైరువకెల్సాచి తటికాల ఎల్లయ్య టీపాకలోన దూరతావు అదీ సాలక మల్లి ఇంటికొచ్చి తయారు! యీ టీలుకే సకం ఆరిపీసినావా. మరేటి. ఇన్నిసార్లు టీలు తాగితే ఆకలేటేత్తాది? దానికి తోడు సుట్టార-కుంట సుట్ట అందుకే బోర ఎండిపోతంది అని విసుక్కుని అమ్మీ అరుణా పొయ్యిమీద టీ తపేల పెట్టిమీ అని చిన్నకూతురుకి కేకేసి చెప్పి ఈ రాజులేది? అప్పుడెల్లింది .పికరూనేదు దాదూనేదు, ఎవల్లోటి వూసులాడుకోని వుండిపోయిందో అనుకుంటూ పొయి,కి కొంచెం దూరంలో వున్న నుయ్యి దగ్గరికెళ్ళి, నూతిలోకి తొంగి చూసింది నూతిలో నీరు యింకిపోయి, బురద కనిపిస్తూంది ఆమెకి తిరుపతినాయుడి మాటలు నూతిలోంచి వివిసించినట్లైంది

“అమ్మీ! ఇంటి దువ్వారంకి తిన్నగ నుయ్యి వుండగూడదట తొంగేనిలెగ్లానే ముయ్యి సూడగూడదట అరిష్టమంతారు- ఎలా కట్టేరో పెద్దోలు-ఆలోసించకుంట! అంతాడా దొర వాస్తుప్రకారం కట్టపోడమే మన యిబ్బందులన్నిటికీ కారణమట ఏదైనా! ఆ దౌరలకి తెలిసినట్టు మనకి తెలీదు ఆలు ఇల్లు కట్టినా అంతే యవపాయం సేసినా అంతే. అంతా లెక్క

“నిజచేగావాల! నాను కాపరానికొచ్చింతరవాత ఎంతోటి సంసారం! అలాగ అరాయించుకుపోయింది ఇల్లు యిరగదీసి కట్టమంతారు అదంత మిట్టమీద అయిపోద్దేటి? అలగంతే తిరపతన్న ఒప్పడు రమణమ్మకేమీ పాలుపోదు

“ఇలపీంటి మూరకంతోటే మన మిలగైపోనాం ఆ దొరగారు సెప్పిందాక నాకూ తెలీదు ఇంటిల యేదో ఒక కష్టమే ఎవలకో ఒకలికి బాగునేప్పోడం! ఆ దొరనేడా? పౌదరిగారు! అతగాను ఒకపాలి ఇంటికొచ్చినాడు వాస్తు (ప్రకారం ఇల్టు ఎలా గుండాలో ఎలగమార్సాలో అతను సెప్పినట్టగే మరామత్తులు సేయించివాను యిప్పుడు కసేంత బాగుంది. ఏదైనా శాత్రం శాత్రమే

రమణమ్మ నుయ్యి దగ్గరే నిలబడిపోయింది మరోసారి నూతిలోకి చూసింది 'తెల్లగుడ్డు చితికి నీరు (్రవిస్తున్న కన్నులా కనిపించింది నుయ్యి నిండు నీటితోటి పీకపేకలాడేది నుయ్యి... కొబ్బరినీళ్ళు లాగుండేవి నీల్లు ఏటయ్యిందో యేటో అనుకుంది

“అమ్మా ఇంటిల నీళ్లసుక్కలేదు నూతిల సూత్తే నీరు లేదు ఎల్తే ఆవతలీది మాతికెళ్ళాల లేప్పోతే దొరగారి బోర్‌కెళ్ళాల అని తల్లివేపు చూసింది ఆరుణ

“ఏమి నిరబందనొచ్చిందే తల్లీ ఆవతలీది ఎగస్పార్టీ-ఎల్లలేంపోనీ-దొర బోర్‌ కెళ్ళాలంతే అక్కడి కెలగెల్టం కొత్తరైతును పెట్టుకున్నామంతే అడు జొరమని టక్కులేస్పి

సెగ అనానాలణనాననికానాననననానననననననా 137

దొరల అంటితోట సనులకెలిపోయి. “ఎప్పుడు అడుగుతారా మానిద్దుమూ' అని సూత్తన్నాడాడు ఏ మూర్తాన అడుగు బెట్టినారో ఆ దొకలు వూరు తీరవే మారిపోయింది కూలోడ్ని పిలగలమా. కులపోడ్ని పీలగలమా! అందరూ ఆ దొరపనికే పొలోమని పారిపోతండ్రు. పనోలు దొరకరు అలగని సొంతగ పేసుకోవేము. గోపికి జబర గుండారకి కురస ఆలగైపోయింది రైతువారి సంగతి

ఆలోచిష్తూ నిలబడిపోయిన రమణమ్మ ఏదో చప్పుడై ఉలిక్కిపడి చూసింది కోడలు వస్తూ వస్తూ, చేతిలోవి సిల్వర్‌చెంబు నేలకేసి కొట్టింది.

“ఈ వూరి కేటికూడిందో సె. యింత నిరబందనా...” రుసరుసలాడుతుక్న కోడల్ని చూసి అంది రమణమ్మ

“ఏటే? ఏటయ్యింది!

“ఏటౌతాది? ఊరవతల గోర్జి పక్క తుప్పలు డొంకల్తోటి జూబుగ వుండీదా యీ నాల్రోజుల్లోన యింత మారిపోద్దని నానేటి కలగాసిననాను? అటెల్తే అంటితోట యిటెల్తే ఆంటితోట ఎటెల్లాకీ కసింత మరుగు నేపోతే. నూతిలో చేదవేపి చేదలో వచ్చిన చేరెడు నీళ్ళతోనే కాళ్ళు కడుక్కుంది రాజులు

బంగార్జాయుడు పిల్దాడిని ఎత్తుకుని వచ్చేడు “ఏమైం”దంటూ పిల్లాడు తల్లివేపు చూసి చేతులు పాచేడు

“నువ్వుండ్రా కనపడ్డం బయం కళ్ళగ్గసం నీకు” అని పిల్లాడ్నీ ఆందుకోకుండానే ఇంట్లోకి వెళ్లింది రాజులు పిల్లాడు ఏడుపందుకున్నాడు

“కోడలు ఎందలగుంది?”' అడిగేడు బంగార్నాయుడు.

“ఏటి నేదునే అన్ని యిప్పిసెప్పాల నీకు అవి పాయ్యి దగ్గర కూర్చున్న కూతురు దగ్గరికెళ్ళింది రమణమ్మ

“ఏటో! యీ ఆడోలు ఏటీ సరిగ్గసెప్పరు కొనే అమ్మీ టీ మరగనేదా?” కూతుర్ని కేకేసేడు బంగార్నాయుడు

“ఆ/ అయిపోయింది" అని టీ తెచ్చియిచ్చింది అరుణ అప్పుడే వచ్చేడు వీధిలోంచి బంగార్జాయుడి కొడుకు రాము, తిరుపతి నాయుడితో కల్సి.

“ఎందగ్రా! టీ అయ్యిందేటి?” చొరవగా వళ్ళి, పీట వాలుకు తిరుపతినాయుడు శౌ లి కున్నాడు

అరుణ అందరికీ టీ యిచ్చింది

“అమ్మీ కోడలు టీసేత్తే మా గొప్పగుంతాదనుకో సిక్కగ అదా మీ మీరదలూ వుంది ఎందుకు? అరకేజీ వంకాయలకి ఆడ్డడు నూనెపోత్తాది అయితేటి? రుసీ వుండదు ససీవుండదు నంటవొండితే దానికీ ఒక యిదుండాల అందరూ వొండీసినోలే 1 అణనాలననననననానను. దేశనుంటే..

నారాయణపురం సోంవులప్ప సెప్పేది-'గరికి' పచ్చడి సేత్తే, అదెవలకో ముసిల్దానికీ రాజుగారు మాన్విమే యిచ్చీసీనాడాట ఆ రుసికి అన్నాడు తిరుపతినాయుడు. అలాగే అరుణ వొండితే "

“పాగిడితే గాని టీ యివ్వనన్నానేటి. కావాలంతే యింద మరికసింత యేత్తాను * అని టీ వేయబోతుంటే మరొద్దు, మరొద్దు అంటూనే టీ పోయించుకుని, “అమ్మీ రవణా! కోడలకి మంచి సమందం సూసినాను * అని అరుణ వేపు చూసేడు. అరుణ తన పెళ్ళిమాట అనేసరికి కొద్దిగా సిగ్గుతో-

“ఏంది? నాకు పెళ్ళిసేస్పి పంపిత్తేగానీ నీ కళ్ళు సల్లబడవేటి? నానెలిపోతే, అప్పుడు తాగుదువునే టీ-సిక్కటిది అని ఇంట్లోకి వెళ్లిపోయింది

“జౌనుగానీ బావా! నువ్వలగ పల్లకుంతే ఎలాగ యీడొచ్చిన పిల్ల ఏదో బాధపడి దాని తలమీద రొండచ్చింతాలు పడిత్తేమనకి బరువు దిగిపోద్ది కదా మనోడు రాము వున్నాడంతే ఆడికి మరి పరవానే ఆల బావమరిది పలుకుబడితోటి లచ్చయ్యపేట సుగరు పేట్రీల వుజ్యోగం యెయ్యించుకుంతాడు. నీకింక లోటేటి సెప్మి రాజు పదహోరులాగ దర్జాగుండొచ్చును. తిరుపతినాయుడు మాటలకి బంగార్జ్నాయుడు లోలోపలే ఆనందించేడు కాని రాము మాత్రం-

“ఉద్యోగం వేయించుకుంటాడంటే మాటల్తోటి పనేటి? తన పలుకుబడితోటి ఏదో ఒకటి సేస్తాడనుకో...కానీ డబ్బు... ఆగి తండ్రి కళ్ళలోకి చూసేడు

బంగార్జాయుడు ఆలోచనలో పడ్డాడు రమణమ్మ అంది కల్పించుకుని

“అన్నా మీ బావెప్పుడూ అంతే నామోసకం మనిసి ములగనివ్వడు తేలనివ్వడు. అదేటి ఆలోసించుతాడో. ముండ్రాల ఆలోసెన యిలగజేసే యిలగైపోనాం” నివ్వ

“ఏటే నానేటి జూదమాడేసినానా? తొగి తందనాలాడీసినానా? ఏటండం బయిం తయారైపోద్ది నా మీదకి అవును వాయ్‌ నలుగురు వచ్చీపోయినిల్లు ఎలగ మానెత్తాంసెష్మీ? షూత్తన్నావు గావాల తెల్లారి తలుపుతీత్తే, ఎంత కరుసు నీకు తెలీనేటి? బంగార్నాయుడి ఆవేదన

“మాటొరసకి అన్నానుగాని పెందిల ఎత్తిరించిన పొయ్యి రాత్రి తొంగున్నేలదాకా ఆరదు ఇక కతాకార్యాలు మామ్మూలే అందుకే అంతారు 'సుట్టాలు తిన్న యిల్టు, సూర్షమైపోద్ద ని నేపోతే ఇంటిల ఎవలకేటి వెసనాలా? అదా తాగితే సుట్టముక్క, యీ టీ సుక్క

"అదేట్నే యమ్మీ టీ సుక్కకీ సుట్టముక్కకీ యేటైపోద్దిగానీ ఎల్ఫలో కొచ్చి మనిసీ నలుగురు తోటి ప్‌ వచ్చినోలు పోయినోలు ఎకీగ్నడు లనే బావా! యిన్నిటికీ కారణమేటంతే-యిదా.. యీ యిల్టు వాస్తుప్రకారం సూస్తే అన్నీ లోపమే ఇల్లు యిరగదీసి ఆ..నుయ్యి కప్పేసి నుయ్యికీ ఇంటికీ మద్దిని వుందా యీ యేపసెట్టు కొట్టించీపి, మల్లి ఇల్టుకట్టుకోవాల వేదంతే సోటు మార్పియ్యాల

సిగ అనానను స

కాదలతారుగానీ ఒక్కొక్క పోటు మహిమ. ఇన్నెందుకు నాకు నానే సొచ్చి" అన్నాడు తిరుపతినాయుడు. “ఇల్లు యిరగదీసి మల్లీ కట్టడమంతే మాటలా అదెందుగ్గానీ అన్నా! నువ్వు మొన్న సెప్పేనావుగొనా, అదిసేత్తే మంచిది . రమణమ్మ నూటలకు “ఏంటన్నట్టు తిరుపతినాయుడువేపు చూసేడు బంగార్నాయుడు “ఆదైతే ఎంతసేపు బావ యేటంతాడో అని ఆలోసించుతున్నానుగొనీ...” ఆని బంగార్నాయుడి కళ్ళలోకి చూసేడు తిరుపతినాయుడు “మ్సీ బావేటంతాడు-ఆరిపీసినవన్నీ ఆరిపీసి యిప్పుడీ గుడ్డిముక్క పట్టుకోని యేలబడతండు అన్నా! నిండా ములిగినోలికి సలేటి? ఆ గుడ్డిముక్క సెల్లబెట్టేసి దానికా మూడునుళ్లు యేయించిత్తే నిరుపూసీ ఆ వన్నాం వోలి పిల్లోల సమందం అన్నావు గదా అదేదో నికరం సేసుకుంతే కూతురివేపు చూసింది రమణమ్మ “ఏటీ మతుండే మాట్లాడతన్నావే నువ్వు ఆ గుడ్డిముక్క అమ్మిత్తే యింక మనకేటుంతాది? ఊరొదిలీసెలిపోవాలగానీ యింకేమనాలో తోచక ఆగేడు బంగార్జాయుడు రాజులు బిడ్డకు పాలుపెడుతూ భర్రవేపు చూసింది 'చెప్పాల్సిందేదో యిప్పుడే చెప్పు అన్నట్టు నాన్నా! నువ్వా గుడ్డిముక్క అమ్మనని పట్టుబడితే నేనేమీ చెప్పలేను గానీ ఆనుకున్న సొమ్ము కట్టకపోతే నాకీ జన్మల ఉద్యోగం దొరకదు తరువాత నీ యిష్టం “జాను మాంవయ్యా! మా అన్నయ్య వుజ్యోగమైతే సూసినాడుగానీ డబ్బు కట్టాలంతే ఆడికేటి సొమ్ము మూలుగుతందేటి బీరువాల " భార్యతో సహా కొడుకూ కోడలూ డబ్బవసరాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నారని (గ్రహించేడు బంగార్నాయుడు అందరూ అమ్మమంతే నాకేనేటి యిప్పుడు! అనుకున్నాడు “బావా! నీకు నిరబందన కాదు ఆలోసించు ఆ దొర అడుగుతన్నాడు గాబట్టి మనమడిగిన రేటుకే అమ్మెచ్చును యిప్పుడు కాదంతే ఆడుసెప్పినరేటుకి యిచ్చీవలసి వస్తాది సూడు మరి తిరుపతినాయుడు తను చెప్పాలనుకున్నది చెప్పీసేడు. బంగార్జ్నాయుడికి మనసు అల్లకల్లోలం అయిపోయింది. “సాయంత్రం సెప్తాన్నే.. అని పొలంవేపు వెళ్ళేడు ఎకరా గుడ్డి మీద అక్కడక్కడ టేకుమొక్కలు. లేత ఆకులు ఎండపడి మెరుస్తూ అమ్మ ఒడిలోని పాపాయిల్లా తలలు ఊపుతున్నాయి కొబ్బరి మొక్కలు ఎత్తుకోని చేతులందిస్తూ మారాం చేసే పిల్లలా కనిపించేయి. 140 అానలణననలనికానానాాననా నామాని. దేశమంటే.

బంగార్నాయుడు మెరకంతా తిరిగేడు మొక్కల్ని ఆప్యాయంగా స్పృశించేడు మొక్కల్ని చూస్తే జాలివేసింది పక్కనె దొరపాలంలోని మొక్కలు బాగా తిని ఒళ్ళు చేసిన పిల్లల్లా నిగనిగలాడుతుంటే, తన గుడ్డి మీద మొక్కలు గెంజి దొరక్క అల్లల్లాడే అనాధ పీల్లల్లా నీరసంగా కనిపించేయి.

• మొక్కల్ని నిలబెట్టుకోడానికి ఎంతటబ్రతిమలాడేడు తను దొరని నీళ్ళివ్వమని, కోసిరంత మొగమాటం చూపలేదు దొర. మడిముక్కలు పోయినా యీ గుడ్డి ముక్క దక్కించుకోవాలని ఎంతగా అనుకున్నా యిదీ దక్కేటట్టు లేదనే దిగులు మొక్కల మధ్యన కూర్చుంటే ఎంతవూరట తనకి అమ్మఒడిలో సేదదేరుతున్న అనుభూతి కలుగుతుంది తనకి యిక అదీ కరువౌతుంది ఇదొక దిగులైతే కొడుకు కోడలు ఉజ్జోగం పేరుతో ఇల్లు వదిలి వెళ్లడానికి చేసే ప్రయత్నాలు ఆతన్ని మరింత కృంగదీసేయి

“నాన్నా వ్యవసాయం చూసుకోడానికింక ఏం మిగిలింది?” అలాగని కూలిపనులకి వెళ్ళగలమా? ఏదో ఒకటి తగలేస్సి-సిన్నదో సిటికిదో ఉద్యోగం సంపాదించుకుంటే- పెళ్ళంపిల్లల్ని పోషించుకోవచ్చు అనే కొడుకు మాటల్లోని నిజాన్నీ కాదనలేడు కానీ “ఉద్యోగానికి అడెలిపోతే తరవాత సంగతేటి? అరుణపెళ్ళి-అదెలాగ గట్టెక్కుతాదో తెగ ఆలోచనల్లో. ఆ మెరకంతా తిరిగేడు

దొరపొలంలో మోటార్‌ శబ్దం చెవుల్లో ఇసక పోస్తున్నట్టు

ఏనుగు తొండాల్లో నీరు కుమ్మరిస్తున్నట్టు నీటిధారలు.

ఆ మోటార్‌ మీదుగా చూస్తే తన ఇంటిపెరడు 'నుయ్యి కనిపించేయి మోటార్‌ని చూపేడు తన నూతివేపు చూసేడు నీరు ఆర్బుకుపోయిన నుయ్యి. వె టార్‌ పంపు నీటిధారలు మార్చిమార్చి చూసేడు

నుయ్యి ఎందుకు ఆర్భుకుపోయిందో లీలగా బోధపడినట్లయింది

దొరా! యిందుకా నువ్వు నుయ్యి కప్పీమన్నావు? నువ్వు దేవాంతకుడివి సుమీ! అమకున్నాడు.

అదేం సిత్రమో! ఆ దొర .ఆడెక్కడ కాసివచ్చినాడో యిక్కడ తానక మేసినాడు ఊరి గుడ్డిముక్కలన్నీ ఆడికిందకే ఎలిపోతన్నాయి ఊరి నూతుల నీటిజల ఆడిమోటార్లే పిల్ళేత్తన్నాయి ఆకరికి వూరోల ఒంటిరత్తం ఆడి అంటితోటల్లోనే సెంవట్రైయింకిపోతంది అయినా ఎవులూ కానుకోనేపోతను అన్ని వూళ్లూ అలగే తయారైనాయి ముందల ముందల యింకేమి కానుందో .. అనుకుంటూ ఇల్లు చేరేడు బంగార్నాయుడు

ల!

గడపలో కూర్చుని పొగాకు రెమ్మతీసి చుట్టలు చుట్టుకుంటుంటే మనవడు వచ్చి మీదికి ఎగబాకేగ- ఆలోచనల్లో మునిగిపోయిన బంగార్జాయుడికి మనవడిని దగ్గరకు తీసుకోవాలనే తట్టలేదు

సెగ అణననననాననిననాననా లా నిాననననలు సస

కోడలు వచ్చి ఏిల్హార్నితీసి అంది- “తాతకి సెప్పరా ఆ తాత గారింటికెళ్తన్నానని.. ” “ఇప్పుడెల్లమేటి? అన్నట్టు చూసేడు బంగార్నాయుడు “ఆదేటమ్మీ! నీ మాట నీదేనేటి? బాబు ఎల్లేఎల్లనీ ఎల్లి వుజ్జోగం సంగతి నికరం సేసుకోనివత్తే ఆ తరవాత ఎలాగా తప్పదు. ఇప్పుడ్నుంచే ఎందుకు అందరున్నూ. వంటింటిలోంచే మాట్లాడుతోంది రమణమ్మ “ఆం మీ బాబు జిలకర్ర తెమ్మంటే పలకర్ర తెత్తాడు! దగ్గిరుండి, ఐటైటికి మా అన్నయ్యని పొడుస్తుంటేగావి అడికే పనీ గేపకం వుండదు ఐనా యిక్కడుండి సేసిందేటి? అత్తకీ మామకీ అదే సమాధానం అన్నట్టు చెప్పి భర్తతో అంది రాజులు- “శానండీ ఇనబడతందా-అన్నీ వానోటి తోటే సెస్పించాలని కాపోతే అనుకున్నవి "సెప్పడానికెంది? అమ్మా అయ్యకి కొడుకైతే మంచి కోడల్పాయే సెడ్డ వంచితో బట్టలు సర్దుతున్న కోడల్ని చూస్తే విషయం అర్థమైపోయింది బంగార్నాయుడికి ఒక నిర్ణయానికి వచ్చినట్టు అన్నాడు “ఒరే బావ్‌! కోడలు వరససూత్తే మరి ఆగినట్టుగ నేదు వీ మనసులోనా అదే వున్నట్టుగుంది. మనసులేని మొగుడుకి కునుకుతెగులు అన్నట్టిగ మీకా బాధేల రేపైనా తప్పదు సరే ఎల్లండి. ఆదేదో నౌకరీ-అది నికరం సేసుకోని వత్తే, డబ్బులొట్టుకెల్లువుగావి ఇక మా సంగతంతావా .. అదా. ఆ గుంపుసోమన్న తం(డ్రే వున్నాడు. నిట్టూర్చేడు భారంగా తండ్రి ముఖంలోకి చూడలేకపోయేడు రాము అతడి కళ్ళలో నీళ్ళూరేయి అతడికైతే తలిదం(డ్రుల్ని వొదిలి వెళ్ళడం ఏ మాత్రం యిష్టం లేనట్టు ఆతని కళ్ళు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. భార్యకు ఎదురు చెప్పలేని బలహీనత యేదో అతన్ని అంకుళంలో పొడుస్తున్నట్టు విలవిలలాడిపోయేడు “ఇదరా కాంతి .బిసకొత్తులు కొనుకో” అని మనవడి జేబులో చిల్లరడబ్బులు వేసింది రమణమ్మ మనవడిని చేతుల్లోకి తీసుకుని ముద్దుల్లో ముంచుతూ, దుఃఖంలో మునిగిపోయేడు బంగార్నాయుడు కోడలు రాజులు వీధిలో ఇంటింటికీ వెళ్ళి చెబుతోంది ఊరికి వెళ్ళొస్తా నవి “శానొదినీ వచ్చి ఎన్నాలైంది? అప్పుడే కన్నోరింటికాసిదేల బోయిందేటి? “కాదు! దాసినాను మొగుడా యేరుందుము” అన్న దాసిందేటో వదిని అన్నట్టు కన్నోరక్కడ యేటైూ మా అన్నయ్యలు అమాయకులు. ఆటలాడించుతుండ్రు వదిన్లు" 142 అనాననానానలననినినననననను దేశమంటే.

“గొప్ప అమోయకులమ్మ మీయన్నయ్యలు! ఏమెరుగని ఏపగింజలు నోట్టోన పల్లేలేవు మీరేటి తక్కువోలా? అలాటిలాటోల్ని ఆటలాడించెత్తారు. కసింత గడుసుతనంనేప్పోతేయినతారమ్మా మీరు? అడుగేసి మట్టీరా మీలాటోల దగ్గిర నెగ్గుకు రాగలగడం మాటలేటి వరసైన మరదళ్ళ మాటలకు గడుసుగా చెప్తోంది రాజులు

“మాట కింద పడనివ్వదమ్మూ పిల్ల! పోన్నే ఎల్తన్నావుగానీ- మీ వోలు మీ వూరు "అనుకోని మమ్మల్ని మరిసిపోకుమీ ఒరే అల్బుడూ, అత్తల్నీ నాయనమ్మల్నీ తాతల్నీ .ఒదిలీసెలిపోడం నీకు దరమ్మేన్రా” అవి పిల్హాడ్ని ముద్దాడి వాడి జేబులో రూపాయి బిళ్ళ వేసిందొకావిడ రాము మౌనంగా ఆడుగులేస్తున్నాడు-అన్యమనప్కంగా.

రమణమ్మ కొంగుతో ముఖమే తుడుచుకుందో కన్నీరే వత్తుకుందో తెలీలేదు ఆరుణ వదిన బట్టల సంచీ పట్టుకుని వెంటే నడిచింది.

బస్‌ దగ్గర తిరుపతినాయుడు కనిపించేడు. రాము భుజం మీద చెయ్యేసి చెప్పేడు.

“దొరకి అంతా చెప్పేను నాల్రోజుల్లోన సొమ్ము రడీ అవుద్ది కబురు పెడతాను- వద్దువుగానీ

బస్‌ కదిలిపోతుంటే కడుపులోని 'పేగుల్నెవరో మెలిపెట్టి లాగుతున్నట్టు కుమిలిపోయింది రమణమ్మ

కన్నీటి తెరల లోంచి మనవడు వూసేచేయి అస్పష్టంగా కనిపించి అచేతనంగా విలబడిపోయేడు బంగార్నాయుడు.

ల!

“అమ్మీ. అరుణా! మీ అన్నయ్య వదిని ఎల్లి యీ రోజుకి సరిగ్గపదిరోజుల ఎంది. ఉత్తరం ముక్కరాసినాడు గాదు సూడిమీ సంటోడికి ఎలగుందోయేటో! దివాలగ కనబడతండు కలల్గ్లోన రోజున్నూ ఈ వేల నచ్చోరం గావాల గుండాం కాడికెల్లి దీపం పెట్టి రారాదా-తల్లికి కోపం రాకుంట ముందటోరం ఎవులుమూ ఎల్నేదు గుండాంకాడికి పిల్లడు ఎలగున్నాడోయేటో? ఆదుందంతే దాని యాతన దాన్దేగాని పిల్లడిని రూటంగుంచుదుమన్న పిసరంత గేనం లేదు అయినా యిప్పుడు నుంచే అంత యాతనేటమ్మ పిల్లకి నమూము ఎన్నడైన ఎరుగుదుమా? నిన్నగాక మొన్నాచ్చింది ఇంట్టొక కాలు యీదిలొక కాలు దీని తోటోలు యిలగే వున్నారా? ఇల్లు యిరగదీపెత్తం([డ్రా? సరే దానికినేదు బుద్ది మరి యీడికేటయ్యింది? ఆవెలాగటపోనీగానీ పిల్లడు ఆర్నీ కసింత జాగర్తగ సూత్తే సాల్ను *.

రమణమ్మ ఒకచోట కుదురుగా విలవలేక ఒక పని నిలకడగా చెయ్యలేక విసుక్కుంటూ గొణుగుతూనే వుంది. బంగార్జాయుడి పరిస్టితి అదే అయినా భార్య ముందు బయటపడకుండా ఏదో పనున్నట్టు వీధిలోకెళ్ళి వస్తున్నాడు.

సెగ అఅినవనానననానననినననంనాననినానాననననా 0

“ఇక దీన్తోటి యిదే బాధ ఆడూ ఆఅలాటోడే. దిప్పర గొట్టోడు! ఎంది ఎల్లినెంటనే ఒక కార్చవబక్క రాత్తే? మద్దిని నాకొచ్చింది గదా. అని బీధిలోకి వెళ్ళటోలంంటే అరుణ “అగ్గిపెట్టది నాన్నా గుండంకొడ దీపం పెట్టిపస్తానము అవి అగిపెట్టి తీసుకుంది తండ్రి దగ్గర

“అమ్మీ ఎల్లు ఎల్లి యిప్పడే మొక్కీ- మనస్ఫూర్తిగ రేపెల్లాలంతే ఆ దార

రానిత్తాడో రానివ్వడో! అన్న భర్తమాటలకు - ఏటీ రావివ్వడా ! బూమి యిచ్చిత్తే గుండం కాడికి రానివ్వడా? ఏటీ యిడ్డూరము ఆ దొరేటి మనిసి కాడేటి? తాలేత పస్టు దొరని ఎవులు పలకరించినారు? ఎవులు తిండెట్నారు నానేవా? ఈ యిసోసకమైనా సూపెట్టుకోడా గుండమంతే సీతమ్మ పేరంటాల గుండాం మన కుటమాం అందరికీ దేవత! ఆశ్వల్లి సల్లగ సూడబట్టే కసింత యిలగైనా వున్నాం వారంపూట దివ్వెట్టుకోమా దొర గుండాల కాడికి రానివ్వడంతే బూమి అమ్మీమనకపోదును రమణమ్మ ఆందోళన పడింది వెంటనే తిరుపతినాయుడి దగ్గరకి పరుగుతీసింది.

“అన్నా నువ్వు సెప్పన్నా గుండం కాడికి ఎల్లకుంట వుండగలమా? అసలు మా మరదలు వుండగల్లా! అదెప్తుడ్నుంచి తాతల తండ్రుల కాడ్నించి పెళ్ళుళ్లయినా పేరంటకాలైనా పండుగు పున్నేలకీ తల్లికి దండమెట్టుకోకుంట ఏ పనీ మొదలెట్టం గదా నీకు తెల్దా? ఎల్లిమీ ఎల్లి సెప్పుదూ తిరుపతినాయుడిని బ్రతిమాలింది ఎలాగైనా దొరని ఒప్పించమని రమణమ్మ

“నీకెందుకు-నేను సెప్తామ గదా! ఆ దొరేటి మనల్ని కొదనెస్తాడు? గుండంకి దారివొదిలీసే యనసాయం సేస్తానని ఒప్పుకున్నాడు గాదా ఐనా దొరకి మనం ఎంతసెప్తే అంత! నువ్వెల్టు. నేను సూసుకుంతాను హామీ యిచ్చేడు తిరుపతినాయుడు

ల!

మేడి పట్టి దుక్కిదున్ని బంగారం పండించిన సేతులివి కళ్ళం గట్టున పేదారోదకి కుంచాలతో దాన్నిం కొలిసిన సేతులివి పండుగు, పున్నాలొత్తే అడిగినోడికి లేదవకుంట బరాతం యిచ్చిన సేతులివి...ఇప్పుడీ సేతులు....?!

దొరకు భూమి అమ్మిన సొమ్ము కొంత పొత అప్పులు తీర్చడానికీ కొంత కొడుకు ఉద్యోగానికీ పోగా రిక్తహస్తాలతో మిగిలిన బంగార్నాయుడు దిగాలు పడిపోయేడు గడపలో నులకమంచంలో కూలబడిపోయేడు ఆతని త నీటిపొర-అతని (బ్రతుకుమీద పరుచుకున్న సన్నని వలలా ఆ కన్నీటి తెరలోంచి ఐనింట్లో ఓణీ చిరుగులు కుట్టుకుంటున్న అరుణ ఆస్పష్టంగా కనిపించిందతనికి -ఆమె భవిష్యత్తులాగా...

అప్పుడొచ్చేడు తిరుపతినాయుడు

“బావా సూసినా! అందరికంట మనకొక వెయ్యి ఎక్కువే మన నుంటే దొరకి గొప్పయిది నీకు సెప్పితె బొంకు ఆ దొర గారింటికి నేనెల్తేసాలు. ఎత్తి ముంచెత్తారనుకో ఆ మర్యాదలేటి ఆ మన్నాపనలేటి ఆ యిదేటి? నానేటి జెప్తాను నాకు నిజము నీకబద్ద౦ 144 దేశమంటే.

అలతిళ్ళు నూత్తే అబ్బురమైపోతామనకో ఆ యింటి ఆడోలున్నారంతే ఎగ్గూ ఏర్పాటుండదు మనసులంతే ఆలే బతుకులంటే ఆలవే ఐతేటి? మనమంతే మంచి సరి బావా! నువ్వంతే ఎంత ఆప్మానమనుకున్నావ్‌ ఆ బంగార్నాయుడి అలగ నదిలెత్తామేటి? మన పొలాలు పనులు సూద్దానికి మనిసుండాల గదా అతన్నే వుంచుకుందుంగాని, నెలకింతని యిచ్చిద్దుంగాని అని నా తోటి ఎంతయిదై సెప్పినాడను కుంతన్నవేటి వస్తూనే దొర గొప్పతనాన్ని వర్లించడం ఆరంభించేడు

“అద్సరేగాని బౌను వోయ్‌ నానొకటడుగుతాను సెప్తావా?” సూటిగా చూసి అడిగేడు బంగార్నాయుడు నవ్వుతూనే.

ఎందుకిలా అడుగుతున్నాడో అర్థం కాలేదు తిరుపతినాయుడికి. “అడుగు అన్నాడు సంశయిప్తూ, ల

'నానుయ్యి కప్పీమండాకీ ఆ దొర బోర్డుకీ అలగే ఇల్లు యిరగదీసిమండానికీ అదేటో సెప్పినాడుగదా వాస్తు అని దానికీ ఏదో నంకి వుందనుకుంతాను ఏటి? వేదంతానేటి? దొర ఏటిసేసినా ఒట్టిని సెయ్యిడు గదా-నా బంనేకుంట కాదంతావేటి?”

తిరుపతినాయుడు తత్తరపడి “అచ్చచ్చ ఆదేమ్మాటనెత్తు తనకి తెలిసింది మనికి సెప్పినాడు అలాటివేటి నీవు మదిల వుంచుకోకు అన్నాడే గాని లోలోన బెరుగ్గానే వుంది తిరుపతినాయుడికి.

“అది కాదువోయ్‌ .! ముందల ముందల మాటకాయకుంట ఆడు యేసిన యెత్తు యిప్పుడు బోదపడుతుంది నువ్వెన్ని సెప్పు! సర్నే! ఎలాగూ దరమ్ము కట్టుకున్నావు అలగే యీ ఇల్లూ సెల్లబెట్టిత్తూ బంగార్జ్నాయుడు తన ముఖంలోకి చూసి చెప్తుంటే ఈలదించుకువి అన్నాడు తిరుపతినాయుడు-

“నువ్వలగ కంటసంగ మాట్లాడితే నానేటి సెప్తాను దగ్గిరోడివి కసింత నీకు పాయింసేద్దుమవేగానీ .నాకిందల వచ్చిందేటి?'

“షటైతే నాకేటిగానీ. వోయ్‌ నిజంగే సెప్తన్నాను! అదా .మీ మేనగోడలు. దానికొక దారి సూపెట్టిత్తే మా యిద్దరం ముసిలోలుము యిసరా యింగుంతాము .

“వానొక సులువు సెప్తాను...బావా! ఏీటనుకుం౦తావేటి?”

“నువ్వు సెప్పింది నానేటి కాదన్నాను? కాదంతే నానిప్తుడు యిలగుంతావా? అంతా వీ పలవేగదా! అది వ్యంగ్యమో...వాస్తవమో అర్ధంగాక క్షణం సేపు ఆగి చెప్పేడు తిరుపతినాయుడు

"స్తూడ్రు బావా! కాలం మారిపోయింది ఇన్నాల్లాగ కొదు పైసాకాన్టీ ..ఎవుడూ సలకవి రోజులు ఏనుగు గానుగు తిరగడమేటని నువ్వనుకోకపోతే' అని అగి, బంగార్నాయుడి కళ్ళలోకి చూసేడు. సిగ అనననానననననననననననననననదన కు ల

“పెప్పవోయ్‌! అనుమానమేల'

“ఇదా యీ ఇల్లు అమ్మీసి అమ్మిపేర్ష కొంఆ చేంకీలేస్పి, మిగిలిందాంతోటీ ఒకచోటో రొండో గేదలు కొవీ ఆ రోడ్టోర ఎంకటసోమి'నేడా! ఆడింటి పక్క సిన్నపాక కట్టుకొని టీ కొట్టుపెట్టుకుంతే నలుగురూ కూడిన సోటు తిరుగులేని బేరం మవ్య శేదలు సూసుకుంతే మేనగోడలు-అది కొట్ట. సూసుకుంతాది మీ ముగ్గురు పేనాల సుకం. పెద్దింటోలమని పెస్టేజీలకి పోతే నాను సెప్పలేనుగావీ... అని ఆగేడు.

బంగార్నాయుడి ముఖం. ఉడుతున్న బెల్లంతాయిలా మారిపోయింది. వస్తున్న కోపాన్ని బిగబట్టుకువి అన్నాడు

“పబాసో ..మర్యాదస్తుడననీ, కుటుంబస్తుడవనీ మాట సాయం సేత్తావనీ దగ్గిరికి రావిచ్చినందుకు మా గొప్పపలహా సెప్పినావ్‌ సాలుసాలే ఎల్లు. ”

బంగార్జ్నాయుడు విసురుగా లోపలికెళ్ళి తలుపువేసేడు

ఆ రాత్రి బంగార్జాయుడు నిద్రపోలేదు అర్ధరాత్రి ఎవ్పుడో మంచినీళ్ళ కోసం మంచం మీంచి లేస్తూ పడిపోయేడు రమణమ్మ ఏడుపుకి వీధి జనం వచ్చి చేరేరు తెల్లవారేసరికి ఓ వార్త వూరంతా పాకింది-బంగార్నాయుడికి కాలు, చెయ్యితోపాటు మాట కూడా పడిపోయిందని

కొడుకు కోడలు వచ్చేరు వచ్చి 'కొత్త వుద్యోగం-కొత్త సంసారం ఎల్లప్పోతే బౌద్దా అని ఒక్కరోజుండి వెళ్ళిపోయేరు.

వలుగురూ ముక్కుమీద వేలసుకున్నారు

“ఎంత ఉజ్జోగం వచ్చినా యిలగా తండ్రికిలగయ్యిందని కసింత యిదుండొద్దా? ఎలాటోడు ఎలగైపోండు

“ఒరే పెల్లం బెల్లపుకుండరా ఆడికిప్పుడు అయ్యా అమ్మ ఎందుక్కనబడతారు”

“పెల్లి సేసినాడు పెల్లి ఆదా ఆ మహాతల్లి అడుగు టిల అప్త మట్టీసింది సుడీ బంగార్జాయుడికి ల్లీ ఆడగుబెట్టిది ఇంటిల అప్పుడ్డుే

“తల్లి మాట్టాడిందంతే బళ్ళూ పోతులు లాగనేవు. నోట్లోనే బూర్జొండెల్తాది.

ఒక్కమాటతోనే టక్కున యిరిసెత్తాది'

“అందుకే అన్నార్రా! సంపనా .పెంచనా అడదాయి కర్త అని.

“ఒక్కొక్కలుంతారు ఆల సూపు పడితేసాలు ఆరిపోడమే।

తల్లి విలపింటిది కాకపోతే. సాయాన మేనత్త కూతురు అది తప్పుసేసిందో వేదో-సొసం పున్నిం బగమంతుడి కెరికి నడీదిగుమ్మూన నిలబడి కేకలేసింది ఆమాయికం౦ గుంట! భరించలేక నూతిలగెంతసిం. దీని కూతులో పెల్లిలో అయితే అలగే పేత్తాదొ కడుపుల పెట్టుకొని దాసుకోదా”.

146 అణనవానిననికాకిలలాణననననినననకు. దేశమంటే.

“దొర ఏ మూర్తాన అన్నాడో-నోటిల శని వున్నట్టగ వాస్తోగీస్తో బంగార్జ్నాయుడికి బతుకు బండారమైపోయింది

“బంగార్జ్నాయుడేటి మనమూ అంతే! ఒక రోజు ఎక్కువా, తక్కువ అంతే.

దొరలొచ్చింతరవాత రైతన్నోడికి సుకముందేటి?

పెచ్చులూడిపోయిన గడసలోన అరుగులమీద కూర్చుని బంగార్నాయుడి పరిస్థితికి బాధపడ్డారు జనం.

శషుళు

“ఏ జలమల ఏ పాపం సేసినామో, ఎవులు తింతున్న కూటిల బుగ్గిపోసినామో; ఇప్పుడిలగ కట్టికుడుపుతంది సిమ్మా(ద్రి అప్పనా గుంపసోమన్న తండ్రీ! రతాలమ్మతల్లీ! శంబరపోలమ్మా! మాకీ పరీచ్చలేటి?" దేవుళ్ళందరినీ ప్రార్దిస్తూ సీతమ్మ సేరంటాల గుండం దగ్గరికి బయలుదేరింది రమణమ్మ అమె వెనక అరుణ జల్లెడలో కొత్తకోక్ష పసుపు కుంకుమ పున్తులు పట్టుకుంది ఇరుగుపొరుగు అమ్మలక్కలూ బయలుదేరారు వెంట డప్పుల దరువుల్త్‌టి.

ముందునడుస్తున్న రమణమ్మ మంత్రం వేసినట్ట రక్కున ఆగిపోయింది

డప్పుల దరువులూ ఆగిపోయేయి.

దొర గుండం దగ్గర నిలబడి ఏదో చెబుతున్నాడు అతని ప్రక్క పాఠ గునపం పట్టుకుని యిద్దరు మనుషులు దొర చెప్పింది వింటున్నారు ఆ ఇద్దర్గో ఒకడు గునపం ఎత్తి గుండం మీద పాడిచేడు ఆ పోటు తన గుండెమీద పడినట్టు కవ్వున కేకచేసింది రమణమ్మ.

“ఒరే మీకేం పోయికాలంరా! మీ సేతులు పడిపోను ఒరే కళ్ళు పేలిపోతాయిరా అది సీతమ్మతల్లి పేరంటాలు గుండంరా సత్తిమైన తల్లి ఆ తల్లికి కోపమొత్తే రత్తం కక్కుకోని సత్తార్రా మీ గతి నిరుగతైపోను.”

రమణమ్మ తిట్టు అందుకుంది.

“గుండం యిరగదీసి నెట్రి కడతాడట వెట్రి! ఆడిపెల్లంకి ముల్గు గుచ్చుకుంతాయట అటేరిఎల్తే ఎంది అదంత సోటుగాదా? జరిగొత్తే జల్లిడితోటి నీరు మోత్తారంతారు. యిందుకే.”

ఆడోళ్ళు అందరూ తిట్టిపోసేరు

ఏ మొగాడూ ఏమిటిదీ అనడగలేదు.

ఎగువీధి బలం ఎక్కువ ఆ వీధి నాయకుడవబడుతున్న వాడు దొరజేబులోని కింగ్‌పైజా ఫిల్టర్‌ సిగరెట్‌ పెట్టె తీసి పిగరెట్‌ వెలిగించి విలాసంగా పాగ వదిలేడు గాల్గోకి,

అక్కడే వున్న తిరుపతినాయకుడు ఎదురొచ్చి అన్నాడు- సెగ అణా నననలనలననననననననము 7

“ఆ భూమి దొరకొన్నాడు మన యిష్టాయిష్టాల్తోటి అతనికి పనేటి? అమ్మీందా?కుద మవకి హక్కుంతాదేటి?

ఆ మాటలకి తాచుపాములా లేచింది రమణమ్మ

“శవా ఒరే ముద్దులముచ్చోడా ఆనాడలగన్నావు 'నా మాట దొరకాదవడు నానెంతంతే అంతే . అని డమాబుస్‌ కవుర్ణు సెప్పీ, బూమి అమ్మించీసి ఆడిష్ట మంతావా యిప్పుడు?

ఒరే! సెట్టుకొమ్మ గొడ్డలిసిప్పితోటి కలిసిపోయి పెట్టుమీదకే తయారైపోయి నట్టిగ ఒరే! లుండబట్టే వూళ్ళిలగ తగలబడపోతున్నాయిరా! కూడెట్టిన పేతిని కుక్కైవా కరదు అంతకంట అద్దోనం మువ్వు ఒరే ఆడు ఇరగదీసింది గుండం కాదురా మన యిసోసకాల్ని ఆడు పొడిసిన పోటు గుండాం మీద కాదురా ఒరే మనూరి తల్లీ గుండెమీద. ఆరిపోతాగర్రారే, సల్ఫారి పోతారు పుచ్చి పురుగులు కారిపోతారు.

“ఒరే! బావ్‌ ఎక్కడి కాంచో వచ్చిన ఆ దొరలకి కుర్చీలేసి ఆల బెంచీలకాడ బేపుల్లాగ కూకోవి పాదాలు నాకి ఊరి పరువు గంగల కలిపీసి వూరిని మాపీయండి మానసరకం ఒదిలీసీన మనుసుల మద్దిని బతకడం కంట యింకెక్కడైనా కూలిసేసుకోని పరువుమీద బతకడం మంచిది శె. .]...యింత దిగజారిపోడమా? యీ వూరికొకదండం యీ వూరిల వుండీ, ఆ దొరల కింద పనులు పెయ్యడం- అదొక గండం....పద...పదే...

అరుణను లాక్కుపోయింది విసవిసా రమణమ్మ. ల!

ఏ వుద్దేశ్యంతో చెప్పినా తిరుపతి నాయుడి మాటే నిజమయ్యింది.

"పెడి స్నేయితుల్లోనా బతికి బగారస్తుల్లోనా సేరాలంతారు పెద్దలు అని తన వేస్తం పిలుపుమీద దగ్గర్లోని చిన్నసైజు పట్నంలాంటి కురుపాం చేరుకుంది

ఇల్టు ఆ దొర కి కాకుండా కుటుంబస్తుల్లోనే ఒకరికి, ఆనుకున్న రేటుకంటే తక్కువకే అమ్మేసి, కూతుర్నీ, భర్తనీ తీసుకుని వెళ్లిపోయింది రమణమ్మ.

అక్కడ టీ కొట్టు పెట్టింది.

రమణమ్మ గేదెల వెంటవెళ్తే అరుణ టీ కొట్టుమీద కూర్చుంటుంది. ఇప్పుడు అరుణని ఎవరైనా ఓ మాటంటే, నత్తలా తనలోకి ముడుచుకుపోలేదు. మాటని ఈటెలా కవచంలా అమర్చుకోడం నేర్చుకుంది.

ఏదో పని మీద వచ్చిన తిరుపతి నాయుడు రమణమ్మ టీ కొట్టుకొచ్చి "అమ్మీ బావకి వేము టీ కొట్టుఎట్టమని సలహాయిత్తే నా మీద సర్రున నాగుబామునాగ లెగిసిపోండు యిప్పడేటయ్యింది నీకా ఎంగిలిగళాసులు కడగడం తప్పిందా? మేనగోడలు దుకానం దగ్గిట కూకోడం మానీసింది?' ఆని వ్యంగ్యంగా ఓ చూపువిసిరితే. 348 అణణనిననాననననననననననననను. దేశమంటే.

“ఆ దొరిచ్చి మీ పెదకోడల్తోటి పల్లీసుబెట్టకోని బొక్కరించుకొని నవ్వితే, వీమెరగనట్టిగ నువ్వెల్లి ఆ దొారంటికాడ ఒల్లొగ్గీసి వాయిసు మరిసిపోయి ఏస్తున్న ఎదవేసాల సంగతి ఎవలికి తెలీందిరన్నా "పెద్దమడిగట్టుకే బొంకులెక్కు వని వూరందరు సెవలు కొరుక్కుంత(ను! అంతకంట పరువు తక్కువ పనేటి నా కూతురు దుకానం దగ్గిట కూకోడం? సిగ్గునేదూ మాటలాడ్డావికి

రమణమ్మ విసిరిన విసురుకి ఆ తరువాత ఎప్పుడూ టీ కొట్టువేపు ముఖం చూపలేదు తిరుపతినాయుడు

బంగార్నాయుడు మాత్రం మంచంలో కదలలేక ఊరు తనని తరిమేసిందో, తనే వూరిని వెలివేసేడో అర్థంకాక, ఏ శక్తులు ఎవరెవరిని ఏయే మూలలకి విసిరేస్తున్నాయో, అదెందుకో తెలియక కలిగినోడికి లోకమంతా స్వంతమై లేనోడికి గోవుపాదమంత చోటు దొరక్క గిలగిలలాడిపోయి అమ్మఒడిలోంచి జారి ఏ అగాధాల్లోనో కూరుకుపోతున్న వైనం బోధపడక కూతురు తలమీద రొండచ్చింతాలు పడిపోతే నాకీ దిగులుండపోను కారుస్తాడు

రమణమ్మ జరిగిందానికి ఏమాత్రం బాదపడుతున్నట్టు కనిపించదు సరికదా- 'బాధల్నేపోతే అది బతుకేటి? నిబ్బరంగుండాల నిజాయితీగ బతకాల ఆస్తులీవేల వుంతాయి. పోతాయి. మంచీసెడ్డే మిగిలిపోతాయి; మరందుసేత మనసాదిలీకుంట మానసరకంతోటి బతకాల ఎంది? మొగోడు మూడుసార్లు పుట్నాడా కష్టపడ్డాకి. అడేటి, మొగేటి? నానే పెంచుతాను-నా మొగుడ్నీ కూతుర్నీ. అందరంతారుగానీ ఆడదాయి ఏటిసెయ్యగల్టూ అని ఎవల్డాక వత్తే ఆలే 'సేత్తారు మొగోలు ఆలగొప్పలకి ఆడోలకీ దవిర్యిం వుండదని సాటతారుగానీ నిజంగ తెగింపు దవిర్యం ఆడరయులోనీ వుతూయి'

ఇంటికి ఎల్తురిచ్చిన దిన్వైనా ఆడదాయే ఇల్లు తగలేసిన మంటైనా ఆడదాయే అది కానుకోకుంత(ను అని గుండెనిబ్బరంతో సాగిపోతుంటే అమ్మమాటలు పొయ్యిలో కట్టిమంటల్లా మండితే అరుణ టీ కొట్టో పాయ్యిమీద మరుగుతున్న టీ కెటిలొలా పాగలు కక్కుతుంది. = వీప్రిల్‌ 1997 లే సెగ అనినా ననన

నరాంన్ము = తొప్టల భానుమూర్తి లో ఏటిగట్టు మీద బస్సు రివ్వున దూసుకుపోతోంది బస్సు నీడ వీట్లి (ప్ర ఎదురీదుతున్న చేపపిల్లలాగుంది పన్నిండేళ్తెంది-పుట్టినూరూ మట్టీ తొక్కి ఎన్నిసార్లు ఊరెళదామని అనుకున్నా, పలు చిక్కటమే లేదు ఎవరి కోసం వెళ్ళాలి అనే భావం మనసులోకి (ప్రవేశించగానే- ఏం వరాలమ్మ లేదా! ఆమె కోసం వెళ్ళకూడదా! అనే జవాబు దొరికినా పని ఒత్తిడి వల్ల ఇంతకాలం వెళ్లలేకపోయాడు సత్యమూర్తి ఇదిగో, మల్లీ ఇప్పుడు వరాలమ్మ దగ్గర్నుండి టెలిగ్రాం లాంటి కబురు రావడంతో బయల్లేలక తప్పలేదతనికి. వగలంతా తన (ప్రతాపం చూపించిన సూర్యుడు సాయంత్రానికి చల్లబడ్డాడు చల్లగాలి బస్సు కిటికీల గుండా లోనికి చొచ్చుకొచ్చి, చెంపలకి తాకుతుంటే, చిన్నప్పుడు గ్లాసులో ఐసు ఫ్రూట్‌ వేసుకొని బుగ్గలకి ఆన్బుకున్నట్టుందతనికి. ఏటి ఇసక నీలం చీరకు జరీ ఆంచులాగ తళతళ మెరుస్తోంది పసిరిక దిబ్బ మీద గడ్డి మేస్తున్న పశువులు పచ్చటి తివాచీ మీద పారేసుకున్న ముత్యాల్లాగా మిలమిరి మెరుస్తున్నాయి. ఊరు దగ్గరొతున్న కొద్దీ సత్యమూర్తి గుండె వేగంగా కొట్టుకుంటోంది. చిన్నప్పుడు ఎంతలా తన ఊరితో అల్లుకుపోయిందో ఇప్పుడంత దూరం అయిపోయాడు మొదట చదువులకనీ తర్వాత ఉద్యోగం పేరుతో ఆ తర్వాత పెళ్లి "పేరుతో ఏకంగా పట్టణంతో మూడుముళ్ల బంధం పడిపోయింది తనకి అన్మూ నాన్‌ ఇద్దరూ ఒకేపారి ఈ లోకాన్నాదిలి పోయాక ఇక ఊరితో సంబంధమే తెగిపోయింది ఊరి జ్ఞాపకాలను వెమరు వేసుకుంటూ పట్టణంలో పరాయి బతుకును అలవాటు చేసుకున్నాడు పత్యమూర్తి 350 అణణణననననలనననకనను దేశమంటే.

మళ్లీ ఇంతకాలానికి ఊరిని చూడబోతున్నానన్న ఆలోచన అతణ్ణి స్టిరంగా విలవనివ్వడం లేదు. ఏవేవో అల్లిబిల్లి జ్ఞాపకాలు, వ్‌ తిరుగుళ్లూ యంగా దొడ్డిల్లంటా ఏటొడ్డునా ఆటలు- కోపం వొచ్చి నాన్న కొట్టినప్పుడల్లా వరాలమ్మ చంకనేసుకొని ఇంటికి తీసుకుపోవడం అక్కడే అనంతం తోటి అన్నం తినిపించడం మీ వాయిన కోపం భూంవీ భూలోకం పట్టదు కదా అతన్నెందుకు సికాకు పెడతావు అంటూ పడుకోబెట్టి, జోకొట్టి కథలు చెప్పడం ఇలా ఒక్కొక్కటే గుర్తు రాసాగాయి సత్యమూర్తికి, కళ్ళు చెమ్మగిల్లాయి. ఎవ్వరూ చూడకుండా రుమాలుతో కళ్ళు తుడుచుకున్నాడు.

బస్సులోని జనం ఏవేవో మాట్లాడుకుంటున్నారు. ఇంజన్‌ పెడుతున్న రొదతో పాటు అంతా గజిబిజిగా వుంది.

బస్సు డోరు దగ్గర నించి కండక్టర్‌ ఎవరితోనో గట్టిగా వాదిస్తున్నాడు.

“అవున్లే! నాటు బళ్లు పూయించి అంతంత దూరం నుండి సౌమాన్లు తెచ్చీవోళ్లు ఇప్పుడా బాధలేదు గవరెటు ఏకం ఊళ్లోకే బస్సు తోల్తంది. లగేజీ మీద రూపాయి డబ్బులు ఎక్కువివ్వడావికి గుతావు అంటున్నాడు గట్టిగా

“నిజంే- గవర్మెంటు మా కోసమే బస్సేసింది ఈ బస్సు పుణ్యాన ఎవుడు కూడా వూళ్ళో వుండడం లేదు టీ తాగాలన్నా టౌను ఓటేళ్లే కావాలి. అగ్గిపెట్టిక్కూడా చెంద్రమౌళీ డిపార్టుమెంటు స్టోరీ మా దుఖాణాల మొఖం ఎవ్వుడు సూస్తన్నాడు. ఓపికున్నాళ్లందరూ టౌనెల్లిపోయారు గతిలేని నాలాటోడ్డి ఊరినే పట్టుకొని ఎలబడతన్నాను'

విచారం వ్యంగ్యం కలిపి చెప్పాడు షావుకారి ఊరు దగ్గరైనట్టయిరీది. బస గం

తగ్గింది ఏటి మీద షికార్టు కొడుతున్న పక్షులు మధ్య మధ్యలో అంతెత్తు నుండి నిటిలోకి దబొమని పడి చేపపిల్లల్ని పట్టుకుపోతున్నాయి. దూరంగా రాట్నాల గుమ్మి దగ్గర పిల్లలు ఈతలు కొడుతున్నారు

బస్సు సడన్‌ బ్రేకితో ఆగింది సత్యమూర్తి ఎంతో ఉద్వేగంతో బస్సులోంచి దిగాడు మంద నుండి తప్పిపోయిన లేగదూడ తల్లి దగ్గరకు పరిగెత్తుకొచ్చినట్టుగా వుంది అతని పరిస్థితి

ఎదురుగా కనిపించిన దృళ్యం అతని గుండెలను పిండివేస్తున్నట్టయింది. పచ్చని చెట్ట మధ్య గువ్వలా ఒదిగుండే ఊరు- ఇప్పుడు నగ్నంగా అతడి కళ్ల ముందు విలిచింది పచ్చటి చిత్రపటాన్ని ఎవరో వికృతంగా చింపేశారు అతడి గుండె మూగగా ఏడ్చింది. కనురెప్పల మధ్య క సుళ్లు తిరిగాయి. చెట్ల స్థానంలో కొత్తగా కాలనీ ఇళ్లు మొలుచుకొచ్చాయి. పోయిన చెట్లకు ప్రతినిధిగా అసిరితల్లి చెట్టు మాత్రం పసుపు కుంకాలతో $గొడుతువ్న ఊడలళో జుట్టు విరబోసుకుని అమ్మోరులాగుంది. చెట్టు వీడన రెండు టీ పాకలూ ఒక బడ్డీ వెలిశాయి ముందుకు కదిలాడు సత్యమూర్తి.

కోమటి వీధిలో నెమ్మదిగా నడుస్తున్నాడు సాయంత్రం అయ్యేసరికి ఊకపోస్తే రాలనట్ట జనంతో కుకిటలాడీ కోంవటి వీధి దాదాపు ఈనాడు నిర్మానుష్యంగా వుంది.

వరాలమ్మ అనననననననిననిననననననననిననినా 15]

కొన్ని దుకాణాలకు తాళాలు సయితం వేలాడుతున్నాయి పావలా ఉప్పుకోసం సొట్నూరు వెంకయ; కొట్టుకెళితే ఆరగంట పట్టీది పొట్నూరు వెంకయ్య దుకాణం కోసం వెదికాయి సత్యమూర్తి కళ్లు

వీధిలోని జనం కొత్తమనిషిని చూసినట్టు అతణ్ని చూస్తున్నారు పరిచయం వున్నా లేకపోయినా ఆత్తలేవూర్నాయివా ఇత్తలెవురింటికెళతావ్‌ అని అడిగే మనుషులేనా వీళ్ళు!-సత్యమూర్తికి అనుమానంగా వుంది.

చాలా ఇళ్ల మీద టీవీ ఏంటివాలు గుండెలమీద గునపాల్లా కవిసిస్తున్నాయతనికి

కోంవటి వీధి దాటి దిగువీధి మలువు తిరగ్గానే సత్యమూర్తి కాళ్లు టక్కున ఆగిపోయాయి! ఎదురుగా కనిపించిన ఇంటిని చూడగానే అతడి కళ్లల్లో నీళ్లు ఊరాయి ఇంటి రూపం నీటిపారల మధ్య మసకబారి పోయింది ఎన్ని ఇళ్ళు తమ రూపాన్ని మార్చుకున్నా ఆ ఇల్టు అలాగే వుంది కాకపోతే ఇంటిమీది పెంకులు చెల్లా చెదరైనాయి గోడలు సున్నాల్లేక మసిబారి పోయాయి అక్కడక్కడా పెచ్చులూడిపోయి ఇటికి పెళ్లలు ఎర్రగా రక్తం కారుతున్న గాయాల్లా కనిపిస్తున్నాయి

మెట్లెక్కి గడపలోని దండి విరిగిపోయిన కుర్చీలో కూర్చున్నాడు సత్యమూర్తి లోపల నుండి వచ్చిన ఆడమనిషి అతడిని అదోలా చూడడంతో తాను 'ఫలనా అవి చెప్పుకున్నాడు ఒక్కసారి ఆమె కళ్లు వెలిగాయి. పదేళ్ల కుర్రాడు చొక్కా గుండీలు ఊడిపోతున్నా లెక్క చెయ్యక వీధిలోకి రంయ్‌ మని దూసుకు పోయి వెల్లినంత వేగంగా తిరిగొచ్చాడు ఈసారి ఆతని చేతిలో కోకోకోలా సీపా వుంది. అది చూడగానే సత్యమూర్తికి ఒక్కసారిగా నీరసం వచ్చేసినట్టయింది

వరాలమ్మ ఇంటి మజ్జీగ ఆంటే తనకి ఎంతో ఇష్టం మట్టిదాకలో మరగబెట్టిన పాలు తోడెయ్యడం వల్ల అదోరకమైన వాసనతో ఘుమఘుమలాడేది. ఇన్నేళ్ల తర్వాత ఇంతదూరం వచ్చినా, తన కోరిక తీరలేదు. మనసుకి బాధ కలిగింది.

(డ్రింకుని అయిష్టంగానే గడగడ తాగి, బుసబుస తేన్నాడు.

ఇంట్లో వరాలమ్మ అలికిడి, కనిపించకపోయేసరికి అడుగుదామమకున్నంతలోనే ఆవిడే అంది-

“పాలంలోన మినపసేని వుండిపోయింది. రధసప్తమికి ఆలు పాలంలోన దిగనానికి మూర్తాలు కట్టినారట అందుకే ఆ రెండు మొక్కల్నీ తీసీసి పాలం అలకి అప్పగించీయ్యాలని బాప్ప పొలం వెల్లింది ఈలనాన్న పెందిలి బస్సుకి టౌనెల్లినారు కలక్టరాఫీసు కాడ ధర్నా వుందట. మా వూరు రైతులందరూ ఎల్లినారు అడక్కుండానే అన్ని విషయాలూ చెప్పిందామె.

ఆమె మాటల్ని మవునంగా వింటున్నాడు సత్యమూర్తి కాస్సేపు అగింతర్వాత మళ్లీ అవిడే అంది-

152 అణణణననననాననననననలు. దేశమంటే.

“ముకింద దగ్గిర్నుండే ఏ కబురూ లేదు ఎల్లి అప్పుడే పదిహేను దినాలైపోయాయి. ఒక్క వుత్తరం ముక్సెనా రాసి కాగు కాడు అందరి కళ్లు అటే వున్నాయి అందుకే బాప్ప మీకు రమ్మని కబురెట్టింది చెప్పడం ముగించి ఇంట్లోకి వెళ్లిందామె.

సత్యమూర్తికి విషయం అర్ధం అయింది.

ఈమధ్యనే వరాలమ్మ అనంతు సబ్‌రిజ్యిష్ట్రార్‌ ఆఫీసు, పనిమీద వచ్చి తన ఇంటికి రావడం జ్ఞప్తికొచ్చింది ఆతనికి.

చాన్నాళ్ల తర్వాత అమ్మలాంటి నవరాలమ్మను చిన్ననాటి స్నేహితుడు ఆనంతాన్ని చూసానన్న ఆనందం ఎక్కువ సేపు నిలబళ్లేదు సత్యమూర్తికి వాళ్లు వచ్చిన పని విన్నాక

వరాలమ్మ మొఖంలో ఏదో తెలియని ఆశాంతీ కళ్లల్లో దిగులూ స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. బొటనవేలికి అంటిన నల్లటి సిరా మరక వంక రెప్పవెయ్యకుండా చూస్తోందామె. పదే పదే గుర్తొచ్చే పుండు మచ్చలాగుందది,

“ఆ మారాజు తండ్రి ఏది సెయ్యొద్దన్నాడో అదే అవతంది తొలిపాలి అమ్మి పెళ్లికి ఎకరా భూంవి అమ్మినాం రైతోడి కెల్లనని కూకుందది ఉజ్జోగస్తుడ్మి ఎదికి తెచ్చి, దానివెత్తి మీద రెండచ్చింతాలు ఏసీ సరికి ఎకరా నేలా*"సెల్లిపోయింది మళ్లీ ఇదుగో ఇప్పుడీ ఎనబై సెంట్టూ కరిగిపోతన్నాయి" కళ్లల్లో నీళ్లు పెట్టుకుంటూ చెప్పింది వరాలమ్మ,

అక్కడే వున్న అనంతు తల్లి మాటలకి అడ్డువన్తూ “పాన్లేయమ్మ! అయిపోందానికెందుకు మళ్లీ మళ్లీ అనుకోడం ఏదో అనుకున్నదనుకున్నట్లు అయిపోయి ఆడొక సిన్నదో పెద్దదో ఉజ్జోగస్తుడైపోతే అదే పదివేలు తల్లికి సర్ది చెప్పబోయాడు

అనంతు మాటల్ని వరాలమ్మ ఒప్పుకోలేదు- “అయితేటి! అందరూ ఈడ్డాగ మూతికట్టు కట్టే ఉజ్జోగాలు సంపాదిస్తన్నార్రా! సెప్మీ మన సత్తింబావు ఎంత లంచం కట్టిన్నాడ్రా ఇంత మంచి ఉజ్జోగం సేస్తన్నాడు" కస్పుమంది అనంతు మీద

అనంతు మరేమీ మాట్లాడలేకపోయాడు

జ్ఞాపకాల్లో మునిగి తేలుతున్న సత్యమూర్తికి, వంటింట్లోంచి వచ్చిన చప్పుడు శో ఈ లోకంలోకి వచ్చాడు.

పశువులు ఇళ్ళకి చేరుతున్నాయి అవి రేపుతున్న ధూళితో వీధి వీధంతా మబ్బు పట్టిన ఆకాశం లాగుంది.

ల!

సూర్యుడు పడమటి కొండల చాటుకి వెళ్లిపోవడానికి తొందరపడుతున్నాడు పని తొందరగా ముగించుకోడానికి వరాలమ్మ చేతివేళ్లు చకచకా మొక్కల్ని పీకుతున్నాయి చేతులు పీకుతున్నా. శరీరం బాగా అలిసిపోయి వున్నా, ఆరోజే ఆ సని ముగించాలన్న ధ్యేయంతో అమె వి(శ్రాంతినైనా తీసుకోలేదు తీసిన మొక్కలు ఎక్కడివక్కడే చిన్న చిన్న వరాలమ్మ అణననినననననతననననననననా 150

వంజిలుగా పేర్చడం వల్ల పాలం అంతా చిందర వందరగా వుంది ఆమె మనసు కూడా దొదాపుగా ఆదే స్థితిలో వుంది. చేస్తున్న పనీ, ఆలోచనలూ-రెండూ వేరు *గు దారుల్లో వున్నాయి ఆమె పాలంలో వుంది గానీ మనసుమాత్రం ఇంటిమీదే వుంది పని మధ్యలో ఆగి దూరాన కనిపిస్తున్న అపిరితల్లి చెట్టువైపు చూస్తూ ఇంటికెల్లీ సరికి కొడుకును ఇంటికి రప్పించు తల్లీ! నీ మొక్కు తీర్చుకుంటాను అంటూ మనసులోనే ప్రార్ధిం చపాగింది.

ఎక్కువ ఇబ్బంది పెట్టకుండానే మొక్కలు మెత్తగా వచ్చేస్తున్నాయి ఇంకెంత కాలంలే- ఈ పంటతో సరికదా ఈ మట్టితో రుణం తీరిపోయింది. గనమైన పొలం నారప్ప సెర్టో నీరున్నంత కాలం కన్నయ్య గారి పాలంకి లోటుండదు” ఈ మాటన్ని పన్ని నోర్టు ఎన్ని సార్షన్నాయో ఎందరి కళ్లు ఈ పొలం మీద పడ్డాయో!

వరాలమ్మ కంటి నుండి నీళ్ళు బొటబాటా కారాయి కళ్లు తుడుచుకునే ప్రయత్నం చెయ్యకుండానే మొక్కలన్నీ ఒక్క చోట కుప్పపెట్టి గట్టెక్కింది వరాలమ్మ

గట్టుమీద మామిడి చెట్టు పూత గతవారం దినాలుగా కురుస్తున్న మంచుకి నల్లగా మాడిపోయింది.

చీకటి రాజ్యం ప్రారంభానికా అన్నట్టు సూర్యుడు పడమటి కొండల్లోకి దూరిపోయాడు. వరాలమ్మ అక్కడ్నుంచి కదిలి ముందుకి వెళ్తాలనిపించడం లేదు

చెట్టు మొదట్లోకి వచ్చి నిల్చుంది మళ్లీ కళ్లు నీటి చెలమల్లా వూరిపోతున్నాయి గుండె మూగగా ఏనేవో అర్ధం కాని మాటలను మాటాడుతున్నట్టుంది.

ఈ చెట్టు మొదట్లో తిండీ నిద్ర మాట మంతి -ఎన్ని వూసులు చెప్పాడో-

“వరంలా! మీ యమ్మ మా అయ్య కాడికొచ్చి- “కన్నయ్యన్నా మా వరాల్ని మీ రామారావు కిచ్చేస్తాను చేసుకోరాదా అన్నాదట మా అయ్య నన్నడిగాడు నాకొద్దన్నా ను మీ అమ్మనా మీద గంయ్‌ మని ఇంతెత్తున లెగిసింది మా వరాలికి ఏటి తక్కువరా అని నిలేసింది అయితే సెప్పక బయ్యమేటి నువ్వంటే నాకూ ఇష్టమే నువ్వు ఎనగ్గుండారు పోసుకొని మా ఇంటి ముందునుండి నీళ్లకెల్తంటే దొంగ సూపులు సూసీఓడ్ని అయినా బయటపడకుండా-”అది కాదప్పా ఉజ్ఞోగంలేనోడి. నీ ఎలగ పోషిస్తానే? ఉబ్బోగం దొరికిందాకా ఆగే అన్నాను అప్పుడు మా ఆయ్య మీ తెల్సా! ...

“బతకడానికి ఉజ్బోగం దేనికిరా- మీ సదువుకున్నోలు ఇంత పిరికోలేటి- రైతోడు ఉజ్జోగానికెల్తే ఎవఎసాయం ఎవుడు చేస్తాడ్రా అని అన్నాడు నాకు నిజిదే అనిపించింది దాంతో మరి ఉజ్జోగం ఊసెత్తలేదు అప్పుడేటి ఎనిమిది సదివితే సాలు మేష్పృజ్టోగం... ....

“ఈ తల్లి సల్లగ సూడాలి గొని ఉజ్లోగం దేనికిరా అనీఓడు. కి ఆడు దున్నే వేలంటే గొప్పగురి... ఉక్‌ అయ్య 354 అనాననననననననననను. దేశమంటే.

వరాలమ్మ మనసు బరువెక్కింది కళ్లనించి ఏకధారలుగా నీళ్లు కారుతున్నాయి. వయ్యాడ కొంగుతోటి కన్నీళ్ళు తుడుచుకొని ఇంటివైపు మెల్లగా అడుగులు వేసింది

బస్టాండులో పట్నం నుంచి వచ్చిన బస్సు కనిపించగానే వరాలమ్మ కాళ్లు పరిగెత్తడం (ప్రారంభించాయి. ఇల్సు చేరేసరికి ఒళ్లంతా చెమటలు పట్టేశాయి. గుమ్మంలోనుండే కోడల్ని కేకేసింది-

“పరస్పతీ అమ్మీ!.... ముకింద.... వచ్చినాడే గాబరాలో మాట తడబడిపోతుంది.

“వస్తింతసేపా! ఈ బస్సు దిగినట్టు లేదు” దిగులుగా చెప్పింది వరస్వతి

ఆ మాటకి గడపలోవే కూలబడిపోయింది వరాలమ్మ. అత్త పరిస్థితి చూసి, సరప్వతి ఇంట్లో కెళ్లి చెంబుతో నీళ్లు తెచ్చి ఇచ్చింది.

లోపలి నుండి వచ్చిన సత్యమూర్తి తనే వరాలమ్మని పలకరించాడు సత్యమూర్తిని చూడగానే వరాలమ్మ ఒక్కఉదుటన లేచి ఆతని చేయి పట్టుకొంది.

“నాయినా! సత్తింబాబు వచ్చినావా నేననుకుంతన్నాను- నువ్వాస్తావని. కబు రందితే ఉండవవి తెల్పు సంతోషంగా చెప్పింది. అంతలోనే అమె ముఖంలో మార్చులొచ్చాయి.

“ఏటి సెప్పమంతావు నాయినా! కొడుకెల్లి పదిహీను రోజులైపోయింది ఎందంటున్నాడో ఏటి తింతన్నాడో- నాకేటి బోద పడ్డం నేదు కళ్లన్నీ అటే వున్నాయి ఒక తిండీ సయించదు ఒక కునుకూ పట్టదు ఆయాసం తీర్చుకోడానికా అనట్ట కాస్పేపు ఆగింది.

వీధిలోంచి వచ్చిన వరాలమ్మ అన్న నారాయణ, గావంచా గుడ్డ నేల మీద దులపరించి గోడకానుకొని కూర్చున్నాడు

మళ్లీ వరాలమ్మ చెప్పడం మొదలు పెట్టింది.

“ఆ పొద్దు మీ ఇంటికొడే ఈ మాటలు కదిల్నాయి నాయినా! పాలం అమ్మిన డబ్బుల్ని వీ సేత్తోనే లెక్కెట్టినావు అలాగ తెచ్చి ఆడి సేతిలోన పెట్టినాను అనంతే వి౦డెక్కించినాడు. అంతే! ఎల్లినోడు ఒక్క ఉత్తరం ముక్కెనా రాయలేదు నాకేటి పెయ్యవానికి కాల్లూ పేతులూ అడ్డం లేదు ఏడవడానికి సిద్దంగా వున్నట్టుంది ఆమె పరిస్థితి ఆమె మాటల్ని మవునంగా వింటున్న సత్యమూర్తి ఎటో చూస్తూ ఆలోచిస్తున్నాడు.

“అదెక్కడో గుంటూర్జోనట! ఈ మిలట్రీ ఉజ్బోగాలు తీస్తారుట అదెంత దూరంవో, ఇక్కడకి?”

అంతవరకూ చెల్లిలి మాటలకి అడ్డు తగలని వారాయణ “ఎంతైనా ఎంత దూరయే4! రెండ్రోజుల్లోన ఎల్లి తిరిగి పారొచ్చీ వచ్చు. పోనీ మర్రిండ్రోజులు ఏసుకున్నా, ఈపాటికి వచ్చీయాలి చెప్పాడు నారాయణ. వరాలమ్మ అఅననతనినననినిననినినిానననాననననననననననినినితని 155

అంతవరకూ దీర్చలోచనలో మునిగిపోయిన సత్యమూర్తి-

“నువ్వు బెంగ పెల్వవోకమ్మూ! ముకుందకి ఏం ఫరవాలేదు ఒకవేళ ఉజ్జోగానికి ఎంపికయ్యాడనుకో- అట్నుంచటే (ట్రైనింగ్‌కి పంపుతారు. ట్రైనింగ్‌లో తీరిక చూసుకొని ఉత్తరం ముక్క రాయడానికి ఆలస్యం అవుతాది మరి నువ్వు అనవసరంగా గాబరా పడొద్దు అంతగా కావాలంటే నేనూ అనంతూ గుంటూరెళ్తాం సరేనా! నువ్వు ఇలగ ఏడుస్తూ కూచోవద్దు " వరాలమ్మకి ధైర్యం చెప్పాడు.

వరాలమ్మ తృప్తిగా ఊపిరి పీల్చుకుంది.

“అసలు ఈద్ని ఎవుళల్లోటి పంఫినావు? ' అడిగాడు నారాయణ.

“అల్లా జగ్గుబొట్టు గౌరి కుష్పుడు మన ముకిందనీ నారిపేట యిష్టుమూర్తి కొడుకునీ తీసికెల్లినాడు ఇద్దరికి ఉజ్జోగం ఏయించే పూచినాదీ అన్నాడు” నమ్మకంగా చెప్పింది వరాలమ్మ

“నమ్మక నమ్మక మంచోడ్నే నమ్మినారె అయితే నా మహిమ కాకపోతే నీ మహిమ ఆ కుష్టుడు ఒకలిద్దరికాడ ఇలాగే డబ్బులు తీసుకొని సెయ్యి సూపినాడట అలాటోడి గోతిలోన మీరెలగ పడ్డారే! చిరాగ్గా ఆడిగాడు నారాయణ.

“నీ సిన్న మేనల్లుడొప్పినాగ్రా డబ్బో, డబ్బో అని పేనాలు తీస్పీడు” వరాలమ్మ చెప్పింది.

"ఆడికి బుద్ది లేకపోతే ఈ ఆనంతగాడైనా రెండు కేకలెయ్యొద్దా? నారాయణ చికాకు పడ్డాడు

“ఈడు అదే పాట పొడితే నా మాటెలగ సెల్లుతాది? ” దీర్హం తీసి చెప్పింది వరాలను మళ్ళీ ఆమె కళ్లల్లో నీళ్లు ఊరాయి. ఎదుటంతా మసకబారి పోయింది ఆ మసకలోనే ఆమె కళ్ల ముందు ఏవో దృశ్యాలు మెదిలాయి. .....

“నేనుజ్జోగస్తుడవడం నీకిష్టం లేదు అందుకే ఇలగ అడ్డు పుల్లవేస్తన్నాన్‌” ఉక్రోషంగా అన్నాడు ముకుంద.

తల్లితో తమ్ముడు పడుతున్న ఘర్షణను చూస్తూ ధాన్యం బస్తామీద కూర్చుండిపోయాడు అనంత బయట గడపలో సిగరెట్టు కాలుస్తూ, ' కూర్చున్నాడు జగ్గుబొట్టుగారి కృష్ణు

“కష్టపడి సదివితే ఉజ్టోగం రాదురా?” ముకుందని సూటిగా అడిగింది వరాలమ్మ

“అం వస్తాదొస్తాది ఇన్నాల్లాటి రోజులు కావమ్మూ- కాల్లకొడికి కాల్లెటర్లు రాడానికి”

“ఆ రోజుల్లో నీలాగెవులూ ఉజ్జోగానికి ఎగబళ్లేదు ఎనిమిది సదివిన మీనాన్న, ఎస్సెల్సీ సదివిన మీ అన్న ఎనసాయం సేసుకొని బతకడం లేదా? ఇప్పుడు అంత డబ్బు ఎక్కడుందని ఇలగ కాలెగరేస్తన్నావ్‌? కోపంగా అంది వరాలమ్మ 156 అణవననినినననిననాంనిదితినిము. దేశమంటే...

“అందుకే అన్న ఇంత బతుకు బతికెస్తన్నాడు సరైన గుడ్డముక్క కొనుక్కోలేకపోతన్నాడు పిల్లలకి ఏటి దారి సూపువాడో ఈ ఎవపాయం మీద? నువ్వు మాడకపోతే సూడవు గాని నేను సూడనా! ఈడితోటి సదివినోల్లందరూ ఉజ్జోగస్తులైనారు ఈడే ఇలగ మిగిలిపోయాడు.

తమ్ముడి వైపు ఆశ్యర్యంగా చూస్తుప్పాడు అనంత ఇంతకాలం తన మనసులో ఇచే ఆలోచనలు మెదులుతున్నా ఏనాడు దఎ దాటి ఒక్కమ్మాటైనా తం లన్షగు ౨లాకే తండ్రికి కనీసం ఇటువంటి ఆలోచన వచ్చిందో లేదో కూడా తనకి తెలీదు ఈరోజు శమ్ముడు నిర్భయంగా ఆనగలుగుతున్నాడు ఇంకతమ మాట్లాడాల్సి వచ్చిందనుకున్నాడో ఏమో-

“అడిష్టం! మనమెందుకు కాదనాలి? రేపు ఆడు జీవితాంతం మనమీద పడి వీడుస్తాడు. ఈడికి కష్టబడ్డం అలవాటు లేదు ఇప్పుడు ఫేంటెగ్గట్టి బురదల దిగలేడు కదా! కాస్సేపు ఆగాడు తల్లి తవ మాటల్ని వింటుందని (గ్రహించి-

“పాతకాలం నాటి మనుషులకి ఎవసాయం అంటే అభిమానం. ఇప్పుడో? కాలం మారింది ఎవసాయం నామోషి! ఉన్నా ఎకరా - పెకరా ఎచ్చ బెట్టుకొని పట్నం పట్టెస్తున్నారు అంచాలకట్టి ఉజ్జోగంవో బిజినెస్సో సేసుకుంటన్నారు ఆడిమాటకి మరి అడ్డుతగలొద్దు తన నిర్ణయం చెప్పాడు అనంత

ఇద్దరన్నదమ్ముల మాట ఒకటే అవడంతోటి వరాలమ్మ నిస్పహాయంగా-

“అయితే నీ తమ్ముడికి పంపక పంపక మిలట్రీకి పంపుతావురా!” కోపంగా అడిగింది.

అంతవరకు తనకే సంబంధం లేనట్టు గడపలోవే కూర్చున్న జగ్గుబొట్టుగారి కృష్ణువరాలమ్మ మాటతో

“ఏేటొదినా! మిలట్రీ ఉజ్బోగాన్ని అంత నీర్చం పేసెస్తన్నావు” అంటూ వట్టి: 10కి వచ్చి కూర్చున్నాడు.

“యాలై అరవై వేలు పట్టుకొని తిరగొత్తన్నారొదినా " పిగరెట్టు నుసి రోట్లో దులుపుకుంటూ- “ఇన్నాల్లాటి రోజులుకావు. అప్పుడు మాకు ఊళ్లంట వచ్చి బలవంతంగా జీపులెక్కించి తీసుకెల్లీవోలు మరిప్పుడో? ఎదురు డబ్బిచ్చి ఎల్తన్నారు. కృష్ణ చెపుతున్న మాటల్ని వింటునే, వరాలమ్మ అంది-

"ఎందంటో దేశాలంట తిప్పుతారు కదరా నాయినా! ముసిలిగాలంలోన కొడుకునొదిలి వుండగలనా?”

“అలగంటెలగొదినా! అయినా ఎన్నాళ్లు? పదిహేను సంవత్సరాలు కళ్లు మూసుకుంటే పరి ఎలిపార్రావచ్చు. పుల్‌ పెన్స్‌నీ్‌ మళ్లీ ఇందంట ఎక్కడో ఉజ్లోగం రొరికిపాద్ది రిజర్వేషనుంటాదికదా ఈడికి పుట్టిన పిల్లలక్కూడా రిజర్యేషన్‌. ఆ ఏటనుకుంటన్నావు? ఎక్కడన్నా బంజరు సూపితే అయిదెకరాల వరకు అంతెందుకూ ఈలి _చ్చే బుడ్డీలు అమ్ముకుంటే సాలు- బిల్జింగ- కా!

వరాలమ్మృ అణననానననననందనననననన ఎ

అలళడి మాటలు వినడానికి అసహ్యంగా వున్నా. వినక తప్పదన్నట్టు వింటుంది వరాలమ్మ “కుంద కళ్ళు పెద్దఏ చేసుకొని వింటున్నాడు “హోనలగే కానీ! ఆడికి బోదైతే నా అడ్డేటి- కానీ మిలట్రీ గొప్ప కష్టముంతారు' వరాలమ్మని పూర్తిగా మాట్లాడనివ్వడం లేదు కృష్ణ “ఏం కష్టమొదినా! క్షణం తీరుబాటుండదు అలగవి గట్టిగ పేతినిండా ఎనుండదు ఇంకా ఈ లోకలు పోలీసులుకి అను ఈలకి కష్టమే కాని ఆలకేటి అల్లా (ట్ర ఎంగ్‌ పిరీడు అయిపోతే సాలు-మరి ఈల దుకు, సూసినోడే వుండడు అయితొకటి ఈల్ల . అలాగ కాళీగ ఒదిలిస్తే తిన్న'.౧౩- దా తాగేసి తన్నుకుంటారు అందుకే అల్లా గడ్డి కీ*ంచడం ఇటికి సెల్లలు పానం ఎడం ఆటికి సున్నాలు ఏయించడం-ఇలాటి సన్సు పురమాయిస్తారు. ఏపనీ లేకపోతే బాగున్న రోడ్డు ఎక్క బొడిపించీసి, మళ్లీ ఏయిస్తారు అలగ సెయ్యక్షపోతే మన ముకిందలాటోలు ఇంటిమీద బెంగ పెట్టుకోరా? ఎఎ చెప్పడం ముగించి మరో సిగరెట్టు ముట్టించాడు కృష్ణ వరాలమ్మ మరేం నూట్లాడలేక పోయింది తల్లి మౌనం ముకుంద మొఖంలో సంతోషాన్ని నింపింది... “బాప్పా....!” సరస్వతి పిలుపుతో ఈ లోకంలోనిక్తి వచ్చింది వరాలమ్మ. “కాలూ సేతులు కడుక్కోని, రెండు మెతుకులు తినకోడదా! పెందిలి తిన్న సల్లంది ఇంకుండి పోద్దా? చీకట్లు మెలమెల్లగా అల్లుకుంటున్నాయి. వీధిలో పిల్లల ఆటలతో గోలగోలగా వుంది సరస్వతి నట్టింట్లో కిరసనాయిలు దీపం ముట్టించి 'ముష్టికరెంటు-ఎప్పుడూ వుండదు. అని నోట్లో గోడుక్కుంది అరుగు ఆంచున కూర్చున్న నారాయణ వరాలమ్మనుద్దేశించి, “ఈడేడే అనంత ఆగుపడ్డేటి? అడిగాడు. వరాలమ్మ చెప్పింది ఆమె మాటలు విన్నాక నారాయణ ఒక్క వుదుటన లేచి గావంచా గాల్లో దులిపి- ం “ఉద్దరించడానికెల్లినాడని మా గొప్పగ సెపతన్నావ్‌ తమ్ముడెల్లి పికర్లేకుండో ఎందంట్టున్నాడో తెలీదుగానీ ఈడికి కావలి సొచ్చినాయ్‌ ఈ ధర్నాలూ ఊరేగింపులూ- సీసీ అన్నే ఈడికి ఆలయ్య బుద్దులొచ్చి నాయి-పాడైపోడానికి అనుకుంటూ కోపంగా వెళ్ళిపోయాడు నారాయణ వెళ్లిన చేపు చూస్తూ, కూర్చుండిపోయింది వరాలమ్మ సత్యమూర్తికి అతనెందుకంత కోపం అయ్యాడో అర్ధం కాలేదు “సూసినావా నాయినా! కాదు ఇంతన్నావా ఆడు అన్నమాట? ఆ మారాజు తండ్రిని ఆడిపోనుకోడానికి ఈడికి నోరెలగొచ్చిందో? ఎప్పుడూ అతనిమీనే! ఆసలు నా కే58 దేశమంటే.

ఇళ్లి ఈడికి ఇష్టం లేదు ఇతగాను ఎప్పుడూ ఊళ్లంట తిరుగుతాడని నన్ను ఇవ్వాద్దన్నాడు మా అమ్మ ఈడి కొట్టు గదిలో నెట్టి తాళం పెట్టీ మరీ నా పెల్లి సేసింది 'పుట్టిడు బియ్యం బలగం అన్చిప్పి మా అమ్మ బలి6విన నా మనువు చేసింది... ..."

“మాటొచ్చింది-అనుకుందుం . ఇతన్గాటి మనుషులుంతారా! ఎప్పుడూ ఆనీటోడు... “వరాలా!... అటు పక్క ఉద్దానం ఇటుపక్క కురపాం కొండలకి నిస్ట్రంటుకుందే- ఆ మంటలు సూసినోడికి అందులోకి పుల్లల్నెగెయ్యాలనిపిస్తాదే నేను ఆదే సేస్తన్నాను పనికిమాలిన తిరుగుళ్లు తిరగడం లేదు అని నమ్మకంగా సెప్పీవోడు ఆతను సెప్పే మాటలు నాకర్థం ఆయ్యివికావు కానీ అతను ఎప్పుడూ తప్పు సెయ్యడని నా నమ్మకం అందుకే అతని తిరుగుళ్లుకి అడ్డు సెప్పీదాన్ని కాదు... .ఎందంటో తిరిగోడు-ఎవుళెవుళో ఇంటికొచ్చీవోళ్లు. "

'వరాలమ్మ ఏవేవో చెప్పుకుపోతుంది ఆమె మాటల (ప్రవాహానికి తాను అద్బై తగలదల్చ్ఫుకోలేదు. ఆతని కళ్లముందు ఏవేవో సంఘటనలు కదిలాయి.

పరీక్షలు .. .నరాలమ్మ ఇంట్లో అనంతు సత్యమూర్తి కంబైండ్‌ స్టడీస్‌.

మంచి రాత్రివేళ తలుపులు టక టక చప్పుడు అనంత నాన్న మెల్లగా తలుపులు తెరవడం- ఎవరో కొత్త వ్యక్తులు ఇంట్లోకి రావడం వాళ్లని చూడగానే ఆతని మొహంలో వెలుగు ఉష్‌! గొల్లు పెట్టకండి అంటూ దీపం బుడ్డీని చిన్నదిగా చేసేవాడు వరాలమ్మ వచ్చిన వాళ్లకి అన్నం వుంటే అన్నం అంబలి వుంటే అంబలి పెట్టేది వాళ్లు తృప్తిగా తినేవారు

“ఈ వచ్చేదేదో ముందు కబురెట్టి రాకోడదా' అనే వరాలమ్మ వైపు నవ్వుతూ మొఖామొఖాలు చూసుకొనేవారు,

అందరూ అక్కడే కూర్చొని ఏవేవో మాట్లాడుకొనే వారు తమకి ఏమీ తర్ధం అయ్యాది కాదు. తెల్లవారి చూస్తే ఒక్కరూ కనిపించీవారు కాదు “రాల్రొచ్చిన మనుషు వాన అని ఆనంతు అడిగితే- 'దేవుళ్లు ప్రత్యక్షం అయి మాయమైపోరా? ఈలూ అలగే

అబవోడు “మళ్లెపుడొస్తారు? అనంటే “మంచికాలం వస్తాది. అప్పుడు మన కళ్లెదుటే మెసుల్హారు అనే సమాధానం

మంచికాలం ఎలా వుంటాదో అర్ధంకాని వయసు.

“ఇంతన్నావా నాయినా! వరాలమ్మ పిలుపుతో స్పృహలో కొచ్చాడు సత్యమూర్తి. తరాలమ్మ చెపుతూనే వుంది “అలాంటిది ఒకపాలి నాయిన! గబగబ గబవొచ్చాడు- ఈదిలోనుండి... వచ్చీరాడంతోటే నా మీదపడిపోయి. సిన్నపిల్లడ్డాగ బోరుమని ఏడ్డం మొదలెట్టాడు. అదెంత ఆపుకొనాచ్చాడో నాకు బయ్య మేసింది.." వరాలా! అయిపోయిందే అంతా అయిపోయింది ఉడికిపోయిన ఉద్దానం సల్లగయి పోయింది. అంగుళం కాళీలేకుండా మిలట్రీ దిగిపోయింది కనిపించినోడ్నల్హా పట్టుకుపోయి చెట్టుకి కట్టీ కాళ్చిస్తన్నారు వరాలమృ అిననానినాననానాలనానననననన ననన 1

“అతని సేతిలోన పేపర్ని తీసుకొని సూత్తును కదా! ఎవుళ్లో ఫొటో- ఎక్కడో సూసినట్టు గుర్తు ఆనుమానమొచ్చి అడిగాను అవు నన్దాడ? 'అతనే ఇతను అన్నాడు... మాటాడ్డావికి కూడా తొరపనివ్వడం లేదు, ఏడుపు. బెక్కిబెక్కి ఏడ్చాడు.”

“మరెవులూ మిగల్లేదే-సత్తిం మేష్టు కైలాసం మేష్టు కృష్ణమూర్తి, నిర్మలమ్మ- ఒకలేటి. ఆఖరికి సిన్నిబాబువి కూడా ఒగ్గలేదు పసిగుంటడు ఈడ్నన్నా ఒదిలియ్యండని బళిమా ౨రఓ.

ముగించింది వరాలమ్మ ఆమె మొఖం ఎర్రగా మారిపోయింది. వీళ్లు బొటబొటా కారాయి. కిందకి దారి, చీరను తడిపేశాయి.

ఊపిరి పీల్చడం మర్చిపోయి విన్నట్టున్నాడు పత్యమూర్తి వరాలమ్మ ఆసిన క్రాస్సేపటి తర్వాత గాని గుండెల విండా గాలిపీల్ళి ఒదిలాడు. ఇద్దరిమథ్య మరేవిధమైన మాటలూ చోటు చేసుకోలేదు.

వీధిలో చీకట్లు కంటికి అంటిన కాటుకలాగా దట్టంగా వున్నాయి ట్రిమెంతయ్యిందో చూద్దామన్న సత్యమూర్తి ప్రయత్నం దూరంగా వున్న కిరసనాయిలు బుడ్డీ వెలుగులో నెరవేరలేదు

కరెంటు వచ్చినట్టుంది పంచాయితీ స్థంబాలకి వేలాడుతున్న లైట్లు వెలిగాయి పిల్లలంతా ఒక్కసారి గొల్టుమని కేకలేసి-టీవీలున్న ఇళ్ళవైపు పరుగులు పెడుతున్నారు

భోజనాలకి పిలుపురాగానే ఇద్దరూ లేచి ఇంట్లోకి వెళ్లారు.

అన్నం ముద్ద నోట్లో పెట్టుకొని పెదవి విరిచింది వరాలమ్మ-కోడలితో

“ఏటమ్మీ ..సరప్పతీ! తమాటీ పులుసేటే పచ్చగుంది.”

అత్త ప్రచ్ళీకి సరస్వతి-

“అదేటో గానీ ఈ కొత్తరకం తమాటీపల్లు రుసీ పసీ వుండవు. మన గుడ్డిల్లంట పల్గు ఒక్కటి పాలు ఏ కూర్ణోన పిసికినా పుల్లపుల్ల గుంటాయి. ఈ కొత్త పల్లు పులుపెడితే మళ్లీ సింతపండు వేయ్యాలి” వంటల్లో తన అనుభవం చెప్పింది

సత్యమూర్తికి నవ్వొచ్చింది ఇది సంకర యుగం అని చెప్పాలనిపించింది.

గుమ్మంలో ఏదో అలికిడి అయ్యింది అందరూ అటు చూసారు పట్టం నుంచి అనంతు వచ్చినట్టుంది పెద్ద కొడుకును చూడగానే నరాలమ్మ ఆతృతగా

“తమ్ముడు దిగినాడ్రా ఈ బస్సుకి? అని అడిగింది తల్లి ప్రశ్నతో అనంతుకి ఇంకా ముకుంద రాలేదని తెలిసిపోయింది. ఆమెకు సమాధానం చెప్పకుండానే, సత్యమూర్తిని పలకరించాడు.

వరాలమ్మకి తిండి సహించలేదు కంచం ముందునుండి లేచిపోయింది. సరస్వతి నిస్సహాయురాలిగా ద్వారబందానికి ఆనుకొని నిల్చుండి పోయింది.

36 అణననానిణననానననననననననన. దేశనుంటే..

నత్యమూర్తి అయిష్టంగానే నాలుగు మెతుకుల్ని కతికి భోజనం అయిందనిపించాడు గడపలో వేసిన మంచం మీద కూర్చున్నాడు. ఆతని మనసెందుకో భారంగా వుంది- ఇంట్లోని వాతావరణంలాగ, వీధి దాదాపుగా నిర్మానుష్యం అయిపోయింది. ఊరు నిద్దట్లో మునిగి పోయినట్టుంది. మంచం మీద ఒంటరిగా కూర్చున్న సత్యమూర్తికి తోడుగా చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలు కళ్లముందు సినిమా రీళ్లులాగ తిరిగాయి ... బడి గంట గణగణ మోగింది పిల్లలంతా బిలబిలమంటూ గేటులోంచి లోపలికి పరిగెత్తారు అందరికంటే వెనక తండ్రి వెంట బయల్లేరాడు సత్యమూర్తి అతని భుజం మీద జట్టు వేసుకొని అనంత- ఇంటికి చేరేసరికి గుమ్మం దగ్గిర విచారంగా కూర్చున్న అమ్మను చూడగానే పత్యమూర్తికేం పాలుపోలేదు అమ్మ నాన్నతో ఏదో చెపుతోంది నాన్న మొఖంలో రంగులు మారడం చూస్తూనే కంచం ముందు కూర్చున్నాడు సత్యమూర్తి ఎంతకీ అన్నం పెట్టని అమ్మను చూస్తుంటే కోపంగా వుంది సత్యమూర్తికి విచారంగా నిల్చున్న నాన్న బిందిలోన వీళ్లు చెంబుడు (త్రాగి, వీధిలోకి వెళ్ళిపోవడం అంతలోనే ఎక్కడ్డుంచో వరాలమ్మ వచ్చింది వచ్చినంత వేగరబ్రా 1లగల మని వాలుగు మాటలు అనేసి సత్యమూర్తిని చంకనేసుకొని వెళ్లిపోయింది అనంతు తోటి కలిపి సత్యమూర్తికి అన్నం పెట్టింది సత్యమూర్తికి ఏం జరిగిందో అర్ధం కాకపోయివా, ఆకలిమీద అన్నం గబగబా తిన్నాడు + అప్పుడే వచ్చిన అనంతు వాళ్ల నాన్నకి ఏదేదో చెప్పింది. అతడు నొచ్చుకొని తవచేతి లోనున్న మునకాలు కర్రతోటి ఆక్కడే పేర్చివున్న బియ్యం బస్తాల్లో ఒకదాని మీద కర్ర ఆని- “దీన్ని మేష్టుగారింటికి పంపీ అని వరాలమ్మతో చెప్పి వీధిలోకి వెళ్లిపోయాడు భోజనాలు అయింతర్వాత సత్యమూర్తీ అనంతూ అట్నుంచటే స్కూలుకి వెళ్లి పోయారు. మ్కూల్లో ఒక్కక్షణం కూడా తీరుబడిగా కూర్చోని తన తండ్రి నీర్పంగా కుర్చీ వెనక్కి చేరబడి. కళ్లు మూసుకోనడం సత్యమూర్తికి బాధగా అనిపించింది స్కూలు విడిచిపెట్టే వరకూ తండ్రి వంకె కప్ప వెయ్యకుండా చూస్తుండి పోయాడు. బడి వదిలింతర్వాత ఇంటికెళ్లే సరికి ఇంట్లో రెండు బియ్యం బస్తాలు కనిపించాయి. అనంత వాళ్ళ నాన్న ఒక్క బస్తా పంపమనడం తను విన్నాడు కానీ ఇక్కడ రెండున్నాఏంటి? అర్ధం కాలేదు సత్యమూర్తికి ఎదురొచ్చిన అమ్మ విషయం చెప్పింది వరాలమ్మ అనాణణనాణనాకానానలలానకనాననకనకండితినా 10]

“అతడు పొలం వెళ్తూ, ఒక బస్తా మనింటికి పంపమన్నాడట ఆతడు చెప్పిన బస్తా మీద- ఆతని చేతిలోని కర్రకింద మట్టి అచ్చు పడిందట అవిడేమో “దైతే ఏంటి అని మీద వున్న బస్తానిమనింటికి పంపీసింది ఆతడు తిరిగొచ్చి దీన్ని కూడా మనింటికే పంపేశాడు. ఈ మచ్చ చూస్తుంటే అతడికి ఆదోలా వుందట- అది ని పుణ్యం ఇదినా పుణ్యం అవ్నాడట చెప్పింది ఆవివ

సత్యమూర్తి కళ్ళు ఏకధారగా నీళ్లు వర్షించాయి.

“ఇంకా పడుకోలేదా ' అన్న అనంతు మూటలు సత్యమూర్తికి ఈ లోకంలోకి రప్పించాయి. ఇద్దరూ ఎదురెదురు మంచాల మీద కూర్చున్నారు అనంతు పట్టంలో జరిగిన ధర్నా విశేషాలు చెపుతున్నాడు

“అంత జనం నేనెప్పుడు చూళ్లేదు గొప్ప జనం ఎలిపొచ్చినారు నాగళ్ళు కొడవళ్లూ కత్తవలూ పట్టుకొని బళ్లు పూయించుకొని ఎలిపాన్సినారు కలెక్టరు ఆఫీసు శేటుకాడ కూకొని ఎవుళ్లనీ లోనికొగ్గలేదు పోలీసులు లారీఛార్జ్‌ చేసినా ఒక్కడు కూడా కూకున్న కాణ్మించి లెగలేదనుకో ఆకరకి కలెక్టరు తిరిగెల్లిపోాయాడు నాక్కూడా లాఠీ దెబ్బ తగిలింది ఇదిగో పణత వోసిపోయింది అని తన కాలి వాపు చూపించాడు అనంతు

సత్స్వమూర్తి ఆతడి మాటల్ని వింతగా వింటు తనలో పాటే ఎస్సెసెలీ వరకూ చదివి, ఎక్కడా టా. న ౫ కష్టంలో చు కరిగిపోయింది

చిన్నప్పుడు అమ్మ చెప్పిన కధ గుర్తొచ్చింది చదువుకున్న కొడుకు నుదుటి మీద పెట్టిన వెన్న ముద్ద కరిగిపోయిందట- వ్యవసాయం చేసే కొడుకు మదుట మీద పెట్టిన వెన్న ముద్ద కరగలేదట- అందుకే చదువుకున్న కొడుకే ఎక్కువ అని అమ్మ ఆ రోజు కథ చెప్పింది. అప్పట్లో ఆ కథ బాగానే వుందనిపించింది.

అనంతు ఇంకా పట్నం భోగట్టాలు చెప్పుకుపోతున్నాడు.

సత్యమూర్తి మంచానికి ఆనుకొని వున్న గోడ పక్కనున్న పంచలోంచి మినుకు మినుకు మంటున్న దీపం బుడ్డీ వెలుగులో మంచం మీద ముడుచుకొని పక్కింటి ముసిలిదాయి పడుకొనుండటం కనిపించింది ఉండీ ఉండీ వీచే గాలిలాగ ఆమె ఏదో గొణుక్కుంటుంది మధ్యలో చేతికర్రతో మంచానికి టకటకమని కొడుతుంది ఆ చప్పుడుకి చిరాకు పడి అనంతు-

“అవునే ముసిల్లానా! తొంగోరాదే సగం రేతిరి దొకా నువ్వు తొంగోవు పక్కోద్డీ శొంగోనివ్వవ్వు ఎప్పుడూ ఎవుళ్నో ఒకళ్ని ఏదో ఒకటి ఆడిపోసుకోకపోతే నీకు తిన్నదరగదే

అన్నాడు.

అనంతు మాటలకి ముసల్దాయి- కే62 దేశమంటే.

అవునెలగరుగుద్దిరా కాదెలగరుగుద్ది కొడుకు దేశాలు పట్టిపోయి, సంపాదించి కట్టలు తోల్తన్నాడు కదా తిన్నడరశ%దు నాకు కాకపోతే సూడుమి. నా సావువాటికైనా కొడుకు వస్తాడో లేదో అని నేను ఇదై పోతుంటే గండడు ఎలగంటన్నాడో విచారంగా అంది

'వస్తాడు గాని నువ్వు పల్లక తొంగో ఆయినా నీకేటే ఈ తిప్పలు? సక్కగ కోడలు వూళ్లోనే వుంది కదా అక్కడ ఆల్లోటే కలో గెంజో తాగి వుండొచ్చు కదా!

నన్ను౦డనిస్తాదిరా ఆది? కాదు! నన్ను ఆది వుండనిస్తాదా? ఎప్పుడో వీడాదికొకపాలి కొడుకు వచ్చిన రెండ్రోజులన్నా ఇంటికి రానివ్వదు.

“ఏలుండనివ్వదే?

“ఏమో? నేనుంటే దానికేటి అడ్డో.. ఇంకా ముసిలిదాయి కోడలి మీద ఏదేదో చెప్పుకు పోతుంది అనంతుకి మరేం వినడానికి మనస్కరించడం లేదు సత్యమూర్తి నిద్రలోకి జారుకున్నట్టుంది చిన్నగా గురక వినిపిస్తుంది అనంతు మంచం మీద వెనక్కి వాలిపోయాడు

గొల్లుమన్న కేకలకి శుళ్లిపడి ఇద్దరూ మిత్రులూ ఒకేసారి లేచి కూర్చున్నారు ఎక్కడ్నుంచో ఎవరిదో ఏడుపు చీకట్లను చీల్చుకుని వస్తోంది ఇద్దరూ వీధిలోకి వచ్చారు ఎక్కడ్నించో కోడికూతలు వినిపిస్తున్నాయి వీధి చివరన పొట్టి సత్యం గారి ఇంటి ముందు దనం పోగయి వున్నారు ఏడుపు స్థాయి ఇంకా పెరుగుతోంది

ఇద్దరూ అక్కడ్నుంచి కదిలి పొట్టి సత్యం ఇంటివైపు నడిచారు పొట్టి సత్యం చిన్న కూలురు వసంత గుండెలు బాదుకుంటూ ఏడుస్తోంది ఎంతమంది ఎన్ని విధాలుగా డి రుకోబెడుతున్నా, ఆమె ఏడుపు ఆగడం లేదు

అనంతుకి విషయం అర్హం కాలేదు ఇద్దరూ జనంలో ప్రేక్షకుల్లా నిలబడిపోయారు.

కాస్సేపటి తర్వాత ఒక్కొక్కరూ పెదవి విప్పారు-

“భగవంతుడు- బ్యుగ్గెపోయిన భగవంతుడు పెళ్సై ఏడాదన్నా కాలేదు దీని ఏపు కుంక్షాలే కావలిసొచ్చినాయా ఆడికి ?

“ఇంత మందిం-ఇలాగ భూంవికి బరువైపోయున్నాం ఇంతమంది నొర్లీసి

“బుద్ది మంతుడని దురాభారం లెక్క సెయ్యకుండా మా సత్రిం అన్న ఏకంగా శరమట సంబంధం సేసినాడు ఎక్కడ ఏలూరు పక్క పూళ్ల ఎక్కడ శ్రీకాకుళం అంత రషత్రయ పడ్డందుకైనా- పదికాలాలు విలబళ్లేదు దీని తాళి........"

ఒక్కొక్కరూ ఒకోవిధంగా మాట్లాడుతున్నారు అనంతుకి విషయం అర్థం అయింది మనసు బాధగా మూల్షింది ప్రక్కనున్న ఆడమనిషిని మెల్లగా కదిలించాడు- ఈమె పైట కొంగుతో కళ్లూ ముక్కూ తుడుచుకొని-

“ఏలడుగుతావ్‌ నాయినా! ఈ పొద్దు మీరంతా ఎల్లలేదా- కలకటేరు ఆఫీసు కొడీక్రి? ఆల్రాగే అక్కడ కూడా రైతులందరూ రోడ్డెక్కినారట అటూ ఇటూ బస్సులూ, వరాలమ్మ్మ 163

లారీలూ ఆపేశారట- ఉదయం నుండి సాయంత్రం దాక ఒక్క లారీని కూడా ఇంీ కదల్నివ్వలేదట పోలీసులొన్సి లాఠీలు గాల్లో తిప్పడం కొట్టడం అంతా అయ్యిందట అయినా ఒక్కడు కూడా లెగలేదట అంతే పాయం4త్రానికల్లా, ఎక్కడ్నుంచి దిగిపోయిందో మిలట్రి తుపాకులు పట్టుకొని, దిగి దిగడంతోటే కాల్ళీశారట అంతే దీని మొగుడు మరొకడు అక్కడకక్కడే, బుక్కుడు మంచివీళ్లడక్కండ సచ్చిపోము ముండ మిలట్రి మండిపోను!' కళ్లు తుడుచుకుంటూ చెప్పింది ఆమె.

అనంతుకి ఉదయం టౌవ్లో జరిగిన ధర్నా గుర్తొచ్చింది. పోలీసుల లారీలూ చంకనున్న తుపాకులూ కళ్లముందు మెదిలాయి. గుండె వేగంగా కొట్టుకుంది.

పత్యమూర్తి ఆమె మాటలు విన్న తర్వాత ఆలోచనల్లో పడ్డాడు ఎందుకిలా జరుగుతొందో అతనికి అర్ధం కావడం లేదు తాను చదివిన పెద్ద పెద్ద చదువుల్లో కూడా ఎక్కడా సమాధానాలు దొరకలేదు ఇద్దరి నోటి వెంట మూటలు రావడం లేదు అక్కడే అలాగ నిలబడిపోయారు.

ఇనం లోంచి ఏవో గుపగుసలు వినిపిస్తున్నాయి. ఆ గుపగుసల్లోంచి ఎవరిదో గొంతు-

“ఎక్కడో దేశం అంచుల్లోన మిలట్రీ ఉంటాదంటారు దేశం మీదికి పోరుగోడు రాకుండా కాపల కాయనానికంటారు. మరి దేశం మద్దికాన ఈ మిలట్రీ ఎందుకో... ఎవరిదో సందేహం!

“అగ యుద్ధమొస్తే ఈ మిలట్రీయే కావాలా ఏం ఇంతనుంది జనం ఈ దేశంలో వున్నారు ఎవడిదేశం కోసం ఆడు యుద్ధం సెయ్యమంటే సెయ్యరా? ఇంతమంది ఎల్తే అవతల దేశపోడు బద్దకి బద్ద పారుకోని పరిగెట్టడా? అసలు ఈ మిలట్రీ ఇదుగో ఇలాటోల్లని సంపనానిగ్గానీ, యుద్దాలు సెయ్యనానికి కాదు... "

సత్యమూర్తి ఆ మాటలు వచ్చిననైపు ఆశ్చర్యంగా చూసాడు చీకట్లో ఎవరో వరిగ్గా కనిపించలేదు. ఇద్దరూ అక్కడ్నుంచి మెల్లగా కదిలారు.

సూర్యుడికి స్వాగతం పలకడానికా అన్నట్టుగా తూర్పు వెలుగుతివానీ పరిచింది మెల్లమెల్లగా ఊరు నిద్ర నుండి మేలుకొంటోంది విషయం తెలిసినవాళ్లు పొట్టిపత్యం ఇంటి వైపు పరామర్భ్శకి వస్తున్నారు.

వరాలమ్మ అప్పుడే లేచి పాచి పనుల్లో మునిగిపోయింది. శాల్లోని పేడకళ్ల తీస్తోంది గట్టిగా శాపవార్జాలు పెడుతున్నట్టు-.... “ర్రైతుపుటుక పుట్టివోడికి ఈ సాు శప్పదుగావాల...పండిన్నాడు ఎండిన్నాడు, ఈడి నుదిటిమీద సావే రాసున్నట్టుంది...

గొరకచీపురు పట్టుకొని తుడవడం (ప్రారంభించింది.

“సుబ్బరంగా రైతులందరూ కూడబలుక్కొని ఒక కట్టుకట్టి, పంటలు పండించకుండా స్టయికు సేస్తే బాగున్ను... రైతోడి విలువేటో తెలుసును...” 1 అననన. దేశమంటే.

చీపురు 'కరక్‌: కరక్‌...'మవిశబ్దం చేస్తోంది.

“రైతోడి చెమటతోటి నేల తడాలిగానీ . ఇదేటమ్మ ఈ గాచ్చారం...రైతోడి రక్తం

కారిన నేల మీద మళ్లీ పచ్చని మొక్క మొలుస్తాదా? "

వరాలమ్మ శాపనార్థాలు వింటుంటే సత్యమూర్తికి ఒళ్లు జల దరిస్తుంది ఈ

చావులకి కారణం అయినవాడు ఆ క్షణంలో అక్కడుంటే వరాలమ్మ కోపానికి మలముల మాడిపోవల్సిందే- ఆమె కడుపు మంట ఇలా చల్లబడ్నీ అమకున్నాడు.

సూర్యుడు ఆకాశంలోకి ఎర్రగా పొడుచుకొస్తున్నాడు.

ఏటికి స్నానం కోసం బయళ్టేరారిద్దరూ చాలాకాలం తర్వాత ఏటో

చేస్తున్నందుకు పత వుంది న గ ఇపకలో అ ల వల్లి పట్టిపట్టి ఆడుగులేస్తున్నాడు

తమ ముందు దొంతికడవలు నెత్తిమీద పెట్టుకొని నడుస్తున్న అమ్మాయిలు

రాత్రి తాము చూసిన ఈటీవి సినిమా గురించి మాట్లాడుకుంటున్నారు

ఒడ్డున పొడిబట్టలు పెట్టి నడుం లోతుకి దిగారు నీరు శరీరానికి చల్లగా తగిలి

గిలిగింతలు పెడుతోంది. సత్యమూర్తికి చిత్రమైన అనుభూతి కలిగింది చిన్నతనం సర్హుకొచ్చింది.

శేవుకి దిగువున కొంచెం దూరంలో గేదెల్ని కడుగుతున్నారు. నీటిలో సగం

మువిగిన గేదెలు నల్లటి బండరాళ్లల్లాగ వున్నాయి యాభై, ఆరవైగేదెలు ఈ ఒడ్డు నుంచి, ఆ ఒడ్డు వరకు రాళ్లతో కట్టిన వంతెనలా గుంది.

ఏటి గట్టున, రావిచెట్టుకింద, అప్పుడే టౌను నుండి ఫష్టుబస్పాచ్చి ఆగింది.

ఇస్పు మంచి దిగిన పాలపేకెట్టుల కోసం జనం ఎగబడుతున్నారు.

సత్యమూర్తికి ఆశ్చర్యం వేసింది.

“ఇక్కడ ఇన్ని వందలు గేదెలు వున్నా, మీ వూరి వాళ్ళెందుకు పేకెట్ట పాలకోసం ఎగబడుతున్నారు?” అనంతుని అడిగాడు

అనంతు పెద్దగా నవ్వి-

“ఇవా? ఇవన్నీ ఒట్టిపోయిన గేదెలు, టౌన్గోన గౌడోల్లవి. ఈట్నీ టౌన్గో పేపాలంటే అల వశంవా? అందుకే ఇవి చొట్టిపోయిం తర్వాత ఇటుదుక్కు పంపెస్తారు ఇ ఇందంట పచ్చగడ్డి మా ఇల్లంట గెంజీ కడుగు తాక్కొని వుంటాయి రేపోనేడో ఈతకొస్తాదనగా పట్నం తోలేస్తారు. అలాగ తగినాత ఇక్కడ ఇవి ఇలగుంటాయి” ఈపలు విషయం చెప్పాడు.

అనంతు చాలా మామూలుగా చెప్పినా ఎందుకో సత్యమూర్తి చాలా లోతుగా ఆలోచిస్తున్నట్న రెండుకళ్లూ చిట్లించి దీర్జా లోచనలో మునిగిపోయాడు ఆతడి బుర్ర ేడెట్ళవోయినట్టయ్యింది ముక్కు మూసుకొని నీట్లో బుడుక్కున మువిగాడు.

శరాలమ్ము 145

“ఇంద తలకి షేంపూ రాస్తావా అనంతు రూపాయి షేంపూ పేకెట్టు సత్యమూర్తికి అందించాడు. దాన్ని అందుకోకుండా ఒద్దుమీద వున్న ఒం(డ్రుమన్ను తీసుకొని తలకి దట్టంగా పట్టించాడు సత్యమూర్తి జుత్తు జిలకర్ర బద్దలాగ విలవిలా విడిపోయింది అనంతు సత్యమూర్తి చేష్టర్ని నవ్వుతూ చూస్తున్నాడు

ఇద్దరూ ఒడ్లెక్కారు సత్యమూర్తి ఇందాక అనంతు చెప్పిన విషయాన్నే ఆలోచిస్తున్నాడు. మనసు బాధగా మూలిగింది దూరంగా అన్ని వరాల్నీ అందించే కల్పవృక్షంలాగ ఊరు కనిపిస్తోంది |

కొంజారేవు గట్టుకి చేరగానే వీధిలోన జనం నారప్ప చెరువు వైపు పరొెట్టడు కనిపించింది జనంలోంచి ఒకణ్మై ఆపి విషయం అడిగాడు అనంతు

“వారప్ప సెర్గోన ఎవుళ్లో శవం కంపు రొడ్డల మద్దిన పడుందట మొఖం సోలిక లేదట ఎండ్రికాయలూ మంటిబుక్కడాలూ కొరికేసి నాయట- గబగబచెప్పీ అంతే వేగంగా చెరువువైపు పరిగెత్తాడు

అనంతుకి కాళ్లకింద నేల కంపించింది. ఆప్రయత్నంగా ఒళ్లు ఒణకసాగిండి సత్యమూర్తి పరిస్థితి గమనించి అనంతు భుజం మీద చెయ్యవేశాడు అనంతు కళ్ల భయంగా సత్యమూర్తి వైపు చూసాయి ఇద్దరికీ అక్కడ నిలబడ్డానికి మనసొవ్పడం లేదు అప్పుడే స్నానం చేసొచ్చినా మళ్లీ ఒళ్లంతా చెమట పట్టింది. ఇద్దరి కాళ్లు నారప్ప చెరువు వైఎ) తిరిగే సరికే దూరంగా ఇంటి నుండి వస్తున్న వరాలమ్మ, సరస్వతీ కనిపించగానే అగిపోయాయి.

ఇద్దరూ ఒకరికళ్లు ఒకళ్లు చూసుకున్నారు వరాలమ్మ దగ్గరకు రాగానే అనంతు-

“నువ్వెళ్కడకమ్మా ఇల్లు బయలెల్లినావు' అనుమానంగా అడిగాడు

వరాలమ్మ నోటివెంట మాటలు రావడం లేదు ఏం చెప్పకుండా అలాగ నిలబడిపోయింది

“ఎల్లు మల్వింటికెల్లపో! అమ్మను తీసుకెల్లె భార్యతో అన్నాడు వరాలమ్మ సరస్వతి అక్కడ్నుంచి కదల్లేదు నలుగురుకీ ఏం మాట్టాడాలో తోచడం లేదు ఒకరికొకరు బద్దలవడావికి సిద్ధంగా వున్న నీటి కడవల్హాగున్నారు

సత్యమూర్తికి గుండెల నిండా దుఃఖం ముంచుకొస్తాండి. వరాలమ్మ మొఖం చూడ్డానికే భయం వేస్తోంది తలని ఏటివైపు తిప్పుకున్నాడు అతడి కళ్లు దూరంగా నీట్లో మోకాలివరకూ పేంటు ఎగ్గట్టి చంకన బేగుతో వస్తున్న వ్యక్తిపై నిలిచిపోయాయి అనంతుకి అటువైపు చూపించాఢు. అనంతు పెదాలు అప్రయత్నంగా-“ముకింద అవి అరిచాయి గట్టిగా కే66 దేశనుంటే..

వరాలమ్మ సరస్వతి అటువేపు తిరిగారు ఇద్దరి కళ్లవెంట నీళ్లు బొటబొట కారుతూనే వున్నాయి

అనంతు తమ్ముడికి ఎదురెళ్లి చేతిలోని బేగు అందుకున్నాడు దగ్గిరకు వచ్చిన కొడుకుని వొళ్లంతా నిమిరింది వరాలమ్మ

“ఇల గొచ్చినావేరా? అడిగాడు అనంతు తమ్ముడ్ని,

“స్టేషన్నుండి నడిసొస్తన్నాను * తలదించుకొని చెప్పాడు ముకుంద.

“ఏం బస్పాచ్చిందాక ఆగలేక పోనావా? దించిన తల ఎత్తలేదు ముకుంద “ఎవ్వరికీ విషయం అర్హం కావడంలేదు

తమ్ముడ్ని గుచ్చిగుచ్చి ఆడుగుతున్నాడు అనంతు

“పర్లేదు!్‌పెప్పుగా అన్నాడు (బ్రతిమాలుతూ-

“ఆ కుష్టడు-మమ్మల్ని లాడ్జీలో దించింతర్వాత మరి ఫికళ్లేదు మా దగ్గిర కవీపం ఛార్జీలకైనా పైసా వుంచలేదు అక్కడ్నుంచి టిక్కట్టు లేకుండే వచ్చివాం

“ఆడేడి? నారిపేట యిష్ణుకొడుకు! “ఆడు ఆరాత్రి మీదే-ఎటో ఎల్లినాడు ఈ సంతి, సర్టిఫికేట్లు ఆలింటికి ఇచ్చీమని నాకిచ్చాడు -చెప్పాడు ముకుంద

అనంతు నోటి వెంట అప్రయత్నంగా 'పాపం” అన్నమాటలు వెలువడ్డాయి

వరాలమ్మ -'రాంవ-రాంవ'అనుకుంది మనసులోన

“ముండగొల్లిగాడు! మళ్లీ ఊర్జో ఆడుగెట్టడా? అంది సరస్వతి-పళ్లు కొరుకుతూ,

“ఆడేటొస్తాడు వచ్చినా డబ్బంతా సెల్లింతర్వాతొస్తాడు అప్పుడేటిసెయ్యగలం? అన్నాడు అనంతు.

“పోన్లేయ(్రా! షాపిష్టిడబ్బు-పోతే పోయింది' -అనగళిగింది వరాలమ్మ

“మీరెల్లండమ్మ! ఒళ్లంతా చెమట పట్టీ సింది మళ్ళీ స్నానం చేసొస్తాం' అన్నాడు పత్యమార్తి

“టేగి పార్రాయండి నాయినా” చేతులు వూపీ చెప్పింది వరాలమ్మ

= జూలై 997 లే

నరాలమ్మ అవానణవలంకనినకానననాననిలనినినిునిా 167

సిడికీట్లో ఇసక = దానరి రామచంద్రరావు (శా గ్రా గంగరాజు! ఏటీ...ఎలా జరిగింది?!” పలకరింపుతో కూడిన పరామళ్ళ్‌ చేసిన అస్పయ్యను గంగరాజు నీడలోకి తీసుకుపోయి...

“నిన్న సాయంకాలం సేసి గొప్పులనుండొచ్చి తెరీక వీళ్లేవంటే 'ఎంచేపు నేను తెచ్చీలేవా అని మీ అప్పకి నచ్చచెప్పి, మా చినకోడలు రంగి రేవుకి బయలెల్లింది గెడ్డ పేరుకునే సరికే సీకట్టు మూగిపోనాయట ఎలాగోలా కిందా మీదాపడి బిందట్టుకొస్తందట అసలే దానికి ఈ ఊరు కొత్త. ఇంతలో రేవుకు ఇసక్కెలతన్న టాక్టరూ-ఒంటి నైటూ- సరిగ్గా కళ్లు మీదికి నైటు పడీసరికి కొంచెం గాబరా పడిపోయిందట అప్పుడికీ పక్కకి వాసిలిందట పక్కన తుమ్ముసెట్టుండడం వల్ల వీలుకాలేక పోయిందట కుడిసేతిలో బిందె అసలే వాల్లుపోత్రం సూరిగాడు (డ్రయివరూ- ఆడి సంగతి మనకు తెలీదేటి? గొడిద కొడుకు రేవకెళ్ళినష్టుడు డౌను కదా! కొంచిం అదుపులో ఉండొద్దా? ....ఇంకేటి. ఆ ఎనకాల ట్రక్కు బిందికి టకీమని తగిలీసిందట దానేళ్లు నలిగిపోయి రక్తపోరు అయిపోనాది. గుండేకి బింది బలంగా తగిలీసింది కావాల- గుండెల్లో యిప్పిడికీ నొప్పంటంది...” అప్పయ్య మధ్యలో మాట్లాడ్డానికి అవకాశ మివ్వకుండా చెప్పి “వస్తాను రోజూ ఇంేసిస్సీంచాలుట కంపోండరు దగ్గిరికెల్లరన్నాను”... ఇంతలో.

గొల్లుమంది ఊరు అంతా ఒకే నైపు పరిగెత్తుతున్నారు. పరిగెత్తుతున్న ఆఈందరిలోనూ ఆందోళనా-భయం. అప్పటికే చాలామంది బుడుమూరు గెడ్డ వొడ్డుకు చేరారు ఊరి మధ్య నుండి పోయే నేషనల్‌ హైవే రోడ్డు ఈ గెడ్డ మీద కట్టిన బ్రిడ్జి గుండా పోతుంది బ్రిడ్జ్‌ ఎడమ (ప్రక్కగా గోర్టంట పోతే- కొద్ది దూరంలోనే ప్రతీ సోమవారం జరిగే సంతస్థలం బ్రిడ్జ్‌కి కుడి వేపు ఊరంతటికీ రేవు దారి 168 అణనినలననినిననినినినిననినినననము. దేశమంటే...

జనం-ఒకర్నొకరు తోసుకుంటూ జరిగిన సంఘటన తెలుసుకుందామని ఎగబడి చూస్తున్నారు

గుంపులోంచి ఒకడు “ఓరి నెగర్రా-గాలి తగలనీ(ర్రా' అని అరిచేడు అయినా ఎవ్వరూ వినిపించుకోలేదు.

“శౌన్రా నర్సింహులూ! ఎవురి బొట్టురా?” ఆరా తీసాడు- అప్పుడే అక్కడికి చేరుకొని విషయం తెలుసుకున్న అప్పయ్య,

“వడుకూరోళ్ల కడపారి పోడూ కర్రోల సూరీంవూ' ఎవరిదో సమాధానం

“గాచారం కాపోతే సల్టులేలకి సెంగు సెంగుమని ఆడుకున్నోళ్లు తిల్లేలకి యిలాగయిపోడమేటి?!' విచారంతో ఆశ్చర్యాన్ని ప్రకటిస్తూన ఒక మధ్య వయస్కురాలు

గుంపులోంచి ఒకడు బయటికి వస్తూ “ఆలమ్మా నాయిన్లకి కబురందిందో వేదో అన్నాడు ఎవరితోనూ గాకుండా తర్వాత- “కర్రి సోమినాయుడికి ఈడొక్కడే కొడుకు అదేనా- ఆర్సబిల్లి ఎల్సొచ్చినాక పుట్టినాడని 'సూర్నారాయన అని పేరెట్టకొండు అ గుంటడిప్పుడు సావుబతుకుల్లో వున్నాడు శీ.ఛీ.. ఛీ, దేవుడికి నాయం నేదురా మొక్కనోడికే మొట్టెడతాడు అని చుట్టెలిగించుకున్నాడు.

యింతలో- ఆ పిల్లల తల్దులు పరుగుపరుగున వచ్చారు సరాసరి గొప్పుల నుండే వచ్చినట్టున్నారు. కాళ్లూ చేతులూ మట్టితోనూ, చెదిరిన జుత్తు బూడిద రంగులోనూ ఉన్నాయి. అల్లంత దూరం నుండే...

“వావేం సేతును తల్లో- నేనేం సేతునమ్మా-కిష్నా. కిష్టా. నాయినా...” అంటూ నెత్తి కొట్టుకుంటుంది నడుకూరి రంగమ్మ పక్కనే “నాయినా సూరీ...” అంటూ కూలబడిపోయింది కర్రి తాయారు. తాగిన నీటిని కక్కించే ప్రయత్నంలో ఉన్నవారు తల్లులిద్దర్నీ చేతుల్లో ఊర్కోమని సైగ చేసారు అది (గ్రహించిన మిగిలిన వారు ఏల్లల్నుండి వారిని దూరం చేస్తూ- గట్టిగా పట్టుకొని “మరేం పర్వాలేదు ఆ పెద్దల సేరంటకాల దయవల్ల ఏటవ్వదులే ఇలాటప్పుడే గుండె దిటవు సేసుకోవాలి ” అని సముదాయిమ్తున్నారు.

“వాబం నేదురా...అంతా అయిపోయింది. ఎంతేలప్పుడు మునిగిపోయి, ఎంతలేసి వీలు తాగేపినారో గుద్దు తేలేస్సినారు...” అన్నాడొకడు

అంతే- పిల్లలు ఇంకా స్పృహ మాత్రమే కోల్పోయారునుకొంటున్న ఆ శలులిద్దరూ- పట్టుకొన్నవారిని విదిలిస్తూ పిల్లలపై వాలిపోయి- వారి శరీరాల్ని తమ ఒళ్లోకి లాక్కుంటూ, తల దేహం నిముర్తూ మూసివున్న కళ్లలోకి పదేపదే చూస్తూ- పిచ్చిగా- వాల్ళేసిన తలల్ని పట్టి కుదిపేస్తూ-పేరు పెట్టి పిలుస్తూ విలపిస్తున్నారు. పిడికిట్లో ఇసుక అనణనననననననననననననననా 1

అక్కడ నుంచొన్నవారు గుంపు గుంపులుగా చేరి గతంలో యిదే గెడ్డలో జరిగిన సీటీ ప్రమాదాల గురించి బతికి బయటపడ్డ వైనాల గురించి నెమరు వేసుకుంటున్నారు

యింతలో కలకంం ఒక్కొక్కరే తప్పుకుంటూ-“ఈరబాబొస్తండు. “వీర బాబొస్తన్నాడు దారిస్తున్నారు.

వీరబాబు- రేవుదారి మొదట్లో మంచీ యింద్రభవనంలాంటి ఇల్లున్న ఆసామి పదిహేను సంవత్సరాల క్రితం గోదావరి (ప్రాంతంలో వున్న ఆరెకరా భూమి అమ్మేసి యిక్కడకొచ్చి గెడ్డొాడ్డు భూములు చవగ్గా కొనగలిగాడు కాస్త నిలదొక్కుకున్నాక- కష్టాల్లో ఉన్నోలికి కానీ పరకా అప్పిచ్చి ఆదుకొవేవాడు అప్పు తీర్చలేనివారు తమ భూముల్ని ఆతనికే అమ్మేసారు అలా అతని భూములుతో పాటు పరపతి పెరిగింది ఊలి పెద్దలికి- ఊర్జోకొచ్చే పెద్దలకీ చాతనయిన విధంగా సత్కారాలు చేస్తూ దొడ్డ మనిషనిపించుకున్నాడు సంతకొచ్చే జనాలకి ఊరిన ఉసిరికాయలూ మంచినీరూ యిచ్చి మంచోడనిపించుకున్నాడు రాజకీయ నాయకులకు పార్టీలు పార్టీ ఫండ్‌లూ యిచ్చి ప్రతిఫలంగా వారు రాయితీలు పర్మిట్టూ యిప్పిస్తే భగత్కృప అనుకున్నాడు రెండు దపాలుగా ఎమ్‌ ఎల్‌ ఎగా ఓడిపోయిన వ్యక్తి మూడో దపా గెలిపించడంలో సాయం చేసాడని ఆ లోకల్‌ ఏమే శల్యే బలవంతం చేసి వరం కోరుకోమంటే- సంత ఆసీలు పాట బుడుమూరు గెడ్డ ముతకీసక ఆసీలు పాట-అయిష్టంగానే కోరుకున్నాడు. ఇసుక సమయానికి అందట్టేదని కష్టమర్హు కంటట్రాక్టర్లు పడుతున్న కష్టం చూడ్లేక తనే ఓ ట్రాక్టరు కొనేసాడు ఎవరికి కష్టమొచ్చినా వెంటనే అక్కడకు హాజరయిపోతాడు అందరి నోళ్లల్లోనూ యిప్పుడు అతడే

ఏమిటీ దారుణం ఎలా జరిగిందీ ఘోరం?” జనాల్నుద్దేశించి “మీరంతా చోద్యం చూస్తున్నారా” ఆ తల్లుల వైపు చేయి చూపిస్తూ “వాళ్లు కాళ్ళూ చేతులూ ఆడక ఏడుస్తుంటే మీరంతా కళ్లప్పగించి చూడ్డమేనా! ఆ( చేసేదేమైనా ఉందా? అని గసుర్తూ “ఓరేయ్‌ రామూడూ! నువ్వెళ్ళి మన డ్రయివరు సూరిగాడ్ని- నేన్ఫెప్పానని చెప్పి అర్జంటుగా ఉన్న పళంగా ట్రాక్టర్ని పట్రమ్మను ఏంటి? అర్ధమయ్యిందా? వెళ్లు గమ్మున పో అని ఏడుస్తున్న తల్లులవైపు తిరిగి ఊర్కోండమ్మా ఊర్కోండి ఏడుస్తూ కూచుంటే (ప్రాణాలు కొపాడగలమా? చెప్పండి ఒక్కోసారి పిల్లలు షాక్‌కి స్పృహ తప్పవచ్చు మీరేం కంగారు పడకండి ఆస్పత్రికి మన బండి మీద తీసుకుపోదాం వేనున్నాను కదా! ఊరడిస్తున్నాడు వీరబాబు

ఎవరు పట్టుకొచ్చారో- పట్నం నుండి రోజూ వచ్చి ఈ వూర్ణోనే (ప్రాక్టీసు చేసుకుంటున్న ఎం బి బియస్‌ డాక్టర్ని

అతడు ఇద్దరు పిల్లల నాడిని పరీక్షించి పెదవి విరిచాడు అంతే- మళ్లీ ఏడుపులు 170 దేశమంటే.

ఒకరిద్దరు కల్పించుకున్నాక- శనాలైన పిల్లల్ని బుబాల్నెత్తుకొని ఎవరిళ్లకు

వారెళ్లిపోయారు

వీరబాబుతోపాటు చాలామంది యింటి త్రోవ పట్టారు వీరబాబు తనింట

దగ్గర ఆగిపోతూ- తన వెంట వున్న కొద్దిమందితో- మీరెళ్లి "పాపం ఆ పిల్లల విషయంలో మిగతా కార్యక్రమాలు చూడండి ఈ లోగా వి ఎ ఓ కి కబురు చేయండి ఎంత కాదన్నా పోలీసులకి తెలిసే వుంటుంది అదో పెద్ద న్యూసెన్స్‌ ఆ సంగతి నేన్చూసు కుంటానులే ఈలోగా మా డ్రయివరుతో మాట్లాడి సరిగ్గా రెండు గంటలకి అక్కడికి వస్తాను ఈలోగా ఎవరైనా మీలో పిల్లల తండ్రులు ఏ వూరు వెళ్లారో తెలుసుకొని కబురు చేయండి పంచాయితీ గట్రా పూర్తయ్యేసరికి ఎంత టైం పడుతుందో? వుంటాను మీరిక వెళ్లండి అని యింట్లోకి దారి తీసాడు

ముందు గదిలో ఉన్న డ్రయిఎరు సూరిగాడు నమస్కారమండీ మీరు కబురు పెట్టారని బండి తీయబోతన్నానండీ ఇంతలోనే మీరొచ్చీసేరు అని తువ్వాలుతో ముఖం తుడుచుకొని బుజం మీద వేసుకున్నాడు

“జానయ్యా పాపం ఇద్దరు పిల్లలు గెడ్డలో మునిగి-నీరు తాగి చనిపోయారు

(డ్రయివకు సానుభూతిగా ఏదో అనబోతుంటే వీరబాబు అందుకొని “సర్లే! ఆదలా వుంచు ఆ గోపాలరావు గారు మళ్లీ పాతిక ముప్పయి లోడ్డు ముతక్షిసక కావాలని ఫోను చేసారు రెండు మూడు రోజుల్లోగా లోడు చేరిపోవాల్ట మరీ నీయిష్టం ఇదిగో బేటా డబ్బులు- ఆ పని మీదుండు అంటూ మధ్య గదిలోంచి మేడ మీదికి పోయాడు

ఊరు మొదట్లో వున్న మదుం వద్ద కొందరు ఆడ మగ కలపి గుంపులు గుంపులుగా ఏర్పడి ఎవరికి తోచిన విధంగా వారు మాట్టాడుకుంటున్నారు

“ఇన్నాళ్లు లేదురా గెడ్డ దొంగదయి పోయింది నేకపోతే ఎప్పుడూ ముడుకుడు లోతు వీలులేని ఈ గెడ్డ గుంటల్ని గిరాటేస్పిందంటే ఏటనుకోవాలి? అన్నాడొకడు

“ఓరి నిజమేనా! మొన్నోసారి సనసన్నగా పారతందని సంతగొగ్రెల్ని బరువుకోసం వీరు తాగించుదామని ఇంకిలాగ దిగానో లేదో- సర్రని నాగేసింది అప్పుడే అనుకున్నాను యిది దొంగ గెడ్డయిపోతందని అన్నాడు మరోకడు.

“ఈ సమస్సరం యిది అయిదో సౌవు. దసరా తర్వాత బుడతొల్స బొట్టు- సంతకనొచ్చి మరింటికి సేర్నేదు లంబడోలమ్మి బట్టలు జాడించడాన్మి దిగి మరొడ్డెక్కనేదు ఇదేటోలమ్ము ఈ గెడ్డకేటి పట్టుకొందో తల్లినాగా ఈ ఊరికి-సుట్టు పక్కలోలికి-సంత జవాలకి పశూలికి-దానికీ దీనికీ పవికొచ్చేది రాము రాను మన పాలిట శన్లాగొ తయ్యారయ్యింది. గెడ్డ మండి పోను గెడ్డ చేతులూపుతూ. శాపనార్థాలు పెట్టింది ముసలామె ఒకర్తె

నన్‌

“ఇంకెందర్ని దానెదాన పెట్టుకొంటాదో ముండ గెడ్డ ఇక నుండి గుంటల్ని అటెల్లకుండా గట్టిగా కాపలాసెడితే సరి ..అంటూ “అమ్మో మా గుంటడెన్నంట తిరగతన్నడో...టౌన్రా...ఓ...రి సింవాద్రీ.... ఒకమె తన కొడుకును పిలుచుకుంటూ పోయింది.

శమన

(గ్రామం మధ్యలో రచ్చబండ వద్ద అందరూ గుమిగూడెరు వీరబాబున్నాడు వి.ఎ వో ఉన్నాడు పోలీసులున్నారు జనం ఎక్కడ పడితే అక్కడ ఉన్నారు

విఎ వో పంచాయితీ మొదలు పెడ్తూ “ఎిషయం అందరికీ తెల్సిందే. కారణాఖు ఏమైనా ప్రమాదంలో మరణించిన వారిని ఫార్మాల్టీ ప్రకారం పోలీసులు చేయవలసిన

కార్యక్రమాలు వున్నాయి కానీ చనిపోయింది పసిపిల్లలు... * కాస్సేపు ఆగి, (గ్రామ పెద్దలనుద్దేశించి మీరేం చెప్తారు? అన్నట్టు చూసాడు

ఒక ముసలాయన కర్ర వూతంతో లేచి “బావూం1...సెప్పడానికేటుంది గోరమే జరిగిపోయింది పోలీసులు వైపు తిరిగి “బావులూ! దండాలు ఆ గుంటలు యిప్పిడికే సింవికిపోయుంటారు మీ కోతల్లో ఆ తల్లుల గుండె కోతల్ని పెంచకండి. పెతీ పద్దతికి ఒక పక్కదారుంటాదంటారు. పెభువులు దయ తల్చాల అని ముగించి వీరబాబును చూసాడు

“ఈ పోలీసుల కెవుడు సెప్పాడు" ఒకడి గుసగుస “ఇంకెవుడు ఆ ఈరబాబే” సమాధానం కూడా గుస గుసగానే చెప్పి వీరబాబు ఏం చెప్తాడో నవి అటు చూసాడు

వీరబాబు గొంతు సవరించుకొని పోలీసులతో గుసగుసగా ఏదో మాట్లాడి బనం వైపు తిరిగి “నేనిప్పుడే ఎమ్మేల్యేగారితో మాట్లాడి వస్తున్నాను రేపు పరామర్శకు వస్తామన్నారు బిజీగా వున్నార్చ పోస్టుమార్టం వరకూ వెళ్లకుండా ఎలాగో మేనేజ్‌ చేయమన్నారు స్టేషన్‌కు ఫోన్‌చేసి మిగతా విషయాలు మాట్లాడుతామున్నారు అన్దెప్పి పోలీసులను ప్రక్కకి తీసుకుపోయి ఏదో చెప్పి పంపించేసి వచ్చి ఘనకార్యం చేసినోడిలా ముఖం "పెట్టి “మనం ఈ దొంగగెడ్డ విషయంలో చాలా జా(గ్రత్త వహించాలి మళ్లీ యిటువంటి చావులు జరక్కుండా చూడాలి ' అని గంగరాజు వైపు తిరిగి “గంగరాజు గారూ! మీ కోడలికి ఎలా ఉంది? డాక్టరుగారితో నేను మాట్లాడుతాను. మా సూరిగాడికి ఎన్నిసార్లు చెప్పినా ఆ పొగరు పోదు స్పీడు తగ్గడు..." ఇంకా ఎదో చెప్పబోతుంటే-

“బాబూ ....ఈరబాబుగారూ' పిలుపుతో-అటు చూపాడు వీరబాబు

పిలిచింది చంద్రిగాడు. వీరబాబు కొంచెం గతుక్కుమన్నాడు అంతకు ముందు వీడి గురించి (డ్రైవరు సూరిగాడు, పాలేరు రాంపండు చెప్పగా విన్నాడు ఉలికిపాటును కనిసించనివ్వకుండా “ఏంటి?” అన్నట్టు చూసాడు.

“డ్డ దొంగదయిపోయిందని జనం (బైమ పడతను మీరు తందాన అంటన్నారు. గెడ్డకీదో జాగ్రత్త చేయాలంట॥న్న కూడా ఏటి సేత్తారు బాబూ జా(గ్రత్త? మీరు ఏటీ 172 అణనననననినననాననానననను. దేశమంటే.

సేయలేరు కానీ- దానూసు పట్టకుండా వుండండి. అంతే సాలు ” అవి చేతికరను బుజానికి చేరేసి దానిపై చివరను వేళ్లతో నొక్కి పట్టుకొని మళ్లీ యిలా అన్నాడు “ఇన్నాళ్ళూ లేనిది యిప్సుడిప్పుడే గెడ్డ దొంగదయిపోడమేటి? “కౌన్రా దద్దా అని గంగరాజాను జానా మావా అని అప్పయ్య వైపు తిరిగి “దాన్ని దొంగని సేసీందెవరు? దాని ముతకిసకే దాన్ని దొంగని సేస్పింది ” అని కొంతసేపు ఆగి జనం వైపు చూపాడు.

చంద్రిగాడి మాటలు చాలామందికి అర్ధం కాలేదు ఆయినా ఆసక్తి కలిగించే అంళాలవడం వల్లనూ వీరబాబును నిలదీయడం వల్లనూ ఆశ్చర్యంగా చూస్తున్నారు జనం

అప్పయ్యకు గంగరాజుకు కొంచెం అర్థమయినట్టు బు(ర్ర తాటిస్తూ యింకా 'ఏం సెప్పాలనుకున్నావో సెప్పులే అన్నట్టు చెంద్రిగాడి వైపు చూసారు

వీరబాబు శరీరంలో చిన్నపాటి కలవరం కలిగింది మొట్టమొదట గెడ్డోరు భూములు ఈ చంద్రిగాడి తండడ్రివద్దే తాను కొని నిలదొక్కుకోగలిగాడు ఆ తండ్రి హఠాత్తుగా చనిపోయాడు కారణం తెలీలేదు ఈ కొడుకు హరాత్తుగా ప్రశ్నించాడు కారణం అర్థం కాలేదు అయినా- నవ్వుమొహంతో “నువ్వు చెప్పదల్భుకున్నది సూటిగా చెప్పు అన్నాడు

“బాబూ! అయిపోయిందేదో అయిపోయింది యిక నుండి ఈ రేవునుండి యిసక పెరకొద్దు యిసక పెరకడాన్కి మీరు ఊరి సివర మరో రేవు సూసుకోండి మీరు, ముతక్కిస ఉన్న గిరాకీని బట్టి- ఆయిల్‌ ఖర్చు మిగులుతుంది కదావి- దగ్గరి దారైన ఈ రేవునుండి రాత్రనక పగలనక యిసక సెరికేత్తుంటే నిలువెత్తు గోతులై పోనాయంటే అయిపోవా? నీటిలో నుండి కూడా యిసకిని తీసి బయట పోగులెట్టి- నీరు వారీ వారకముందే టాక్టర్రెక్కించేస్తుంటే నీటిలో గోతులు- కల్లా కపటం తెలీని గుం *లకెలా కవపడతాయి బాబు మునిగి సచ్చిపోనారంటే సచ్చిపోరా??...

“యిప్పుడు సెప్పండి బాబూ గెడ్డ దొంగదయిపోయిందా- లేక మనమే దొంగలమై పోయి దాన్ని దొంగని సేస్సేమా?." అని కొంచెం సేపు ఆగి “గంగరాజు దద్దా! నీ కోడలి ప్రెమాదానికి సూరిగాడు కాదు కారణం? ఈ ఈర బాబే . ఈయన వొప్పుకున్న లోడ్డు యిసక పూరాగా పెరగాలంటే ఆడు జోరు పెంచాల్పొచ్చింది లాభం నష్టం సూసుకున్నోళ్లు మంచీ సెడ్డా సూడ్రంట ఆయినా నాకు తెలీకడుగుతాను- నీలాటి- రేవు కాసి బళ్లు తోలనివ్వడమేమిటి మనం? అవి ఆగాడు

అర్హంకానిదేదో అర్ధం అయిపోయింది అందరికీ అప్పయ్య అందుకొని “బాబూ! సిన్నోడో పెద్దోడో చెంద్రిగాడు యింత యిడమర్శి సెప్పినాక-ఆర్ని సెడ్డ సేయలేం గౌవీ...మీరు యిక పాలి నుండి రేవు మార్పుకోండి కుండబద్దలు కొట్టినట్టు చెప్పాడు

అప్పయ్య వైపు వీరబాబు చూపాడు అదెలా గుందంటే 'నీకు నేను అప్పిచ్చాను తెలుసా అన్నట్టుంది

పిడికిట్లో ఇసుక అనాననాదినినాననవనలనననననననననన 173

వీరబాబు వైపు అప్పయ్య కూడా చూసాడు అదెలాగుందంటే 'నువ్వుత్తి పున్యానికే అప్పేవ్వలేదు నా భూమి ని దగ్గర తాకట్టకుంది అన్నట్టుంది పీరబాబు గంగరాజు వైపు తిరిగి- అందర్నీ వుద్దేశించి ఇదే నిర్ణ్మయమయితే నా మాట కూడా వినండి నేను కొంతకాలానికి గవర్నమెంటు వద్ద నుండి యీ ఇసక్కోసం పెర్మిట్‌ పొందాను తెలుసొ? అన్నాడు “ఆందుకే ఏరీ దారి సూసుకోమంటన్నాం అయినా గవర్మెంటు గొప్పేటి మాంవందరం అడ్డగా నిలబడిపోతే మాకు మెడ్డేస్తదేటి? అని జనాన్నుదేశించి ' రండ్రా! దహన సంస్కారాలు సూసుకుందాం * అంటూ లేచాడు గంగరాజు అందరూ ఒకే వేపు నడుచుకుంటూ పోతున్నారు- వొక్క వీరబాబు తప్ప

• థిబ్రవరి 1998 లే క్షేక్ష దేశనుంటే..

రేణ

• బైతశ్కప్రకాళ్‌ (అం]దీ అందని తిండితో శుష్కించిన దేహాన్ని అతినీరసంగా ఆరు బయటనుంచి లేపింది లక్ష్మి అన్యమనస్కంగా రెండుకాళ్ళు మధ్య తల ఆన్చి తనలో తానేదో గొణుక్కుంది హృదయంలో ఎక్కడో తేమ ఆరిపోయినట్టు తెమలని స్వరంతో తేరుకోని మవసుతో- “లే! లెవ్వు బిడ్డా తెల్లారి పాయె పొయ్యిల కొక్క కట్టెపుల్ల గూడలేదు జెల్లి పొన్సేసి యాల్లకమన కట్టెలకు పోదాం లెవ్వు అంది ఊ-1 అని మూల్ని ఆటు పక్కకు బొర్లింది రేణ 'జెర లెవ్వుబిడ్డా నీ దండం బెడ్త బాంచెన్‌. అగొ ఎండ జూడు ఎట్టతందో కొర్రాయోలె... అంటూ మళ్ళీ లేపింది లక్ష్మి “ ఊ నీ యవ్వనీ అంటూ బద్దకంగా లేచి కళ్ళు నులుముకుంది రేణ ఎండ చుర చుర పాక్కుంటూ ఊరవతలి గుట్టల మధ్యలోంచి లేస్తూ, మసుకును తిర మరుగుచేస్తూ, (శ్రమజీవుల (బ్రతుకును గుర్తు చేస్తుంది ఇంటిముందటి బజాట్లోని పేడని తట్టలో తీసుకొచ్చింది లక్ష్మి పక్కబట్టలు మడీచి ఇంట్లోవేసి చీపురందుకొని బరాబారా ఇల్టూవాకిలీ రేణ ఊడ్చుకొచ్చేలోగా బకెట్లో సాన్సు కలిపింది లక్ష్మి రేణ పాచిగిన్నెలు తోమింది లక్ష్మి కళ్ళాపి చల్లింది రేణ ముగ్గులు వేసింది లక్ష్మి రెండు గ్లాసుల బియ్యాన్ని అత్తెసరుపెట్టి పాయ్యి రాజేసింది “గా నర్ఫక్క అత్తదేమో అడిగత్త, జెర పొయ్యి దిక్కు జూడు బిడ్డా!” అనుకుంటూ బొగ్గుతో పళ్ళు తోముకుంటూ బయటకు బయల్టేరింది లక్ష్మి అన్నం వారింది పళ్ళు తోముకొని ముఖం కడుక్కొంది అద్దం ముందు కూర్చొని తల దువ్వుకుంటుంది రేణ రేఖ 175

“కానీయ్‌! జెల్లి జెల్లి గౌనీ.... ఎండ రావట్టై.... నర్పక్క రాదట.....” అనుకుంటూ రప్పరప్ప ఇంట్లోకొచ్చింగి లక్ష్మి “ఎవ్వలు రాకపోతేందే భయమా మనకు?” అంది రేణ. “తలెలల్ల కూడువెట్టి ఇంత మిరమెయ్యి బిడ్డా ..సల్టార్తది అంటూ ముఖం కడుక్కొని తుడుచుకొంది చీరసింగులు సర్దుకుంటూ వెనక్కీ ముందుకీ చూసుకుంది లక్ష్మి కాస్త చలారింతర్వాత ఇద్దరూ గబగబా తిని, రెండు కొడవళ్ళు నూరుకొని చుట్టబట్టల్లో బయల్లేరారు ఎండ వేడెక్కుతూ మరింత ముదురుగా రంగు మార్చుకుంది ఊరిపక్క లూటిపోయిన తోటలోంచి ములుపుచ్చ చెట్ల మధ్య కాలిబాటలోంచి ఆకలితో యుద్దాని! వడిచినట్ట బతుకుని గెల్బుకుంటానికి అడవికేసి నాలుగు పాదాలు నడుస్తున్నాయి పిల్లబాట నుంచి బండ్లబాట మోదికి చేరుకున్నారు లక్ష్మి మెదల్స్‌ ఏవో ఆలోచన్లు గింగిర్లు కొడ్తున్నాయి బాటపక్క మర్రిచెట్టు చుట్టూతా బిబ్బుగా నిండుకున్న విషకంట్లపు చెట్ట పొదల్లోకి ముంగిస పరుగెడ్తోంది మర్రిచెట్టు ఊడల్నందుకొని ఉడుతలు సరయ్యాలలాడుకుంటున్నాయి. చెట్టుకింద కాలిపోయి మసిబారిన రాళ్ళు, చీకిపారేసిన ఎముకలూ గిన్నైలాటి తాబేలు బు(ర్రా సంచార జాతుల సంకేతాలై మెరుస్తున్నాయి తంగెడు చెట్లు వాయిలు గుంపులూ మంగపాదలూ ఈత చెట్లకు అల్టుకున్న నల్లెడతీగలూ అడవిదొండ తీగలూ పరస్పర ప్రాకృతిక సాంగత్యాన్ని తెలుపుకుంటున్నాయి లేతలేత ఆకుల్లో కానుగచెట్టు చల్లటి గాలిని వీస్తుంది దాని పక్క మామిడిచెట్టు నిండా కొమ్మ కొమ్మకు కొర్గు తిరుగుతున్నాయి చింతచెట్టుకు పొలుసుల్లాటి తోడుకల్ని టక టకా పొడుచుకుంటూ వడ్ల పిట్ట చిన్న చిన్న పురుగుల్ని ఏరుకుతింటుంది. వెంకయ్యగౌడ్‌ తొడిచెట్టు ఎక్కి దిగుతున్నాడు ఇద్దరు పిల్లలు ఈత గెలల్ని దులుపుతూ, రాలిన ఈతపండ్లను తమ నిక్కరు జేబుల్లో నింపుకుంటూ మురుస్తూ గంతులేస్తున్నారు. “దా బిడ్డా దబదబ వోదాం! ఇగ జెర్రాగితే.....సుర్ర సుర్ర గాల్తయి కాళ్ళు వెనుకొస్తున్న రేణని ఉత్సాహపర్చింది లక్ష్మి నెమలి నారచెట్టు మాద కోయిల కూ అంది రేణ'- 'కూ అంది కోయిలా రెచ్చిపోయి రెట్టించి కూ అంది రేణ మరింత గట్టిగా కూ అంది చెట్టుమాంచి కిందికి చూసి, మానుకొంది కోయిల- రేణ మళ్ళీ కూ అన్నా, పట్టించుకోలేదు కోయిల లక్ష్మి కిలకిలా నవ్వింది. చెరువు కట్టె మాంచి బెస్త నర్సయ్య తన చేపల బుట్టతో ఎదురొస్తూ “యాడికి శెల్లే!? అన్నాడు “పాయ్యిల కొక్క కట్టిపుల్ల లేదన్నా! ' ఆంది లక్ష్మి “సల్లపూట దబదబ వోండ్రీ ఇగజెగర్రాగితే దగడు దగడోలె అత్తది ఎండ...ఆటంగా రొండు మోపులు కట్టుకచ్చుకుంటే కొన్ని ఇంట్టకయితయి మిగిలితే చిన్నగా పల్సగొ 176 అణణణబలనననకనానలనదనలనని దేశమంటే.

రొండు మోపులు జేస్కాని 'ఎల్లడపాట్ల అమ్ముకుంటే అంగడివాడు సామాన్ల కొనుక్కోవచ్చు (ప్రేమగా సలహా ఇస్తూ అన్నాడు నర్సయ్య “సేత్తామంటే పనిలేదు సేతు లొక్కపైసలేదు... గదే జూత్తున్నమన్నా!” అనుకుంటూ చెరువు కట్టదిగి ఒరైలోంచి ఒక చిన్న గుట్టలాటి ఎత్తుపైకి చేరారు నర్రంగె, పాల కొడిసె, మద్ది మోదుగ చెట్టు విస్తరించి ఉన్నాయి టేకుచెట్లూ చక్కటి ఎండిన పబ్బులూ కొన్హైతే పేర్లే తెలియని చెట్టు వెనక్కి చూసింది లక్ష్మి ఎక్కడో దూరాన కనబడ్డుంది ఊరు. “రేణా ఈన్నె. గీ పబ్బుల్నే సెలుక్కుందాం బిడ్డా! ఇగ దూరంబోతే. మళ్ళీ అచ్చేటప్త్పుడు శాతగాదు అంది లక్ష్మి గోచీలు బిగించారు కొట్టిన కర్రల్ని కొట్టినట్టు ఒక నీడకు చేర్చారు అలసట వస్తుంది చెమట కార్తుంది దాహం అవుతుంది ఒళ్ళంతా ఉప్పు పేరుకుపోయి ఏదో అసహనంగా చికాకుగా చిటపటగా మంటగా ఉంది దగ్గర్జో ఈతపిల్లల పొదలో ఉన్న ఖాళీ లొట్టి చూసింది లక్ష్మి లొట్టిలోని మట్టిని తుడిచింది. “గ్‌ రాజిరెడ్డి బాయికాడ నీళ్ళు దెస్తా కూసో బిడ్డా! అంది లక్ష్మి “ఏ. నేనే దెత్తతియ్యే! నువ్వే గూసో! ఆంది రేణ "ఏ అద్దు బిడ్డా పడుసుల వద్దులోల్లు పట్టపగటీలి బాయి కాడికి పోవద్దు. ' అనుకుంటూ తానే బయలు దేరింది లక్ష్మి మెట్ట ద్యారా సగం వరకు దిగింది సాలిగినట్టయ్యింది నిమాయించుకుంది. గుబులు జడుపులా ఆవహించింది దరి అంచున నిలబడి కాళ్ళు చేతులు కడుక్కొంది దోసిళ్ళతో దామార తాగింది లొట్టిలో నీళ్ళు పోసి కడిగి లొట్టి ముంచింది కడుపు నిండి వట్టయ్యింది అలసట తీరినట్టయి ...'బ్రేవు మనుకుంటూ ఎట్లానో వగరుస్తూ మెట్టు ఎక్కింది చెట్టుకింద రేణకు లొట్టి వంచి నీళ్ళు త్రాగించింది లక్ష్మి లొట్టిని పక్కన పెట్టి... కాసేపు పేద తీర్చుకున్నారు మరిన్ని నీళ్ళుతాగి. ఈతనళ్ళు కోసి మోపులు పేర్చారు నల్గుతో మోపుల్ని బిగించారు. మిట్టమధ్యాహ్నమయ్యింది వేడివేడిగా గాలి వీస్తుంది ఎండ ధగధగ మెరుస్తుంది. చెట్టు నీడన చుట్టబట్ట తువ్వాలను పరచుకొని రేణ మేను వాల్చి మిశ్రమించింది లక్ష్మి తానంత ఏదో తవ మనసు గతంలోకి లాక్కెళ్తుంది వద్దని వారించుకున్నా వదలని జ్ఞాపకాలు ..భర్త సాహచర్య తీపి గుర్తులు... అచంచల విశ్వాసం తనకేమా అంతుబట్టని అమాయకత తనకో మారు ఉత్సాహాన్నిస్తుంది తను కోల్పోయినదేదో దొరక్క తన భర్తలాటి రంగాన్నే ఎంచుకొని తనకు అస్పష్టంగానైనా తోచే అదే చారిలో...షుగమం చేసుకొని బతుకును సాఫల్యం చేస్కుంటే తవ హృది నిమ్మ+:చేమో.... రేణ 177

ఎంత మంచిమాట తన భర్తది

నాగలి చేతబట్టి దున్నుతూ ఉంటే. ఆకలి దప్పులనకుండా వెనక్కి మళ్ళి చూడకుండా చరచరా వెళ్ళేవాడు. ఎవరినీ నొప్పించకుండా...తొట్రుపాటు లేకుండా మాట్లాడే. వాడు. ఎదుటి వారితో... ఎంత విసుగనిపించివా చిరునవ్వు నవ్వే వాడే కాని....విసుగే మాత్రం కన్పించవీయకపోయేవాడు ఎంత తెల్పిన వారితోనైనా వాదనకు దిగేవాడు. వీలువెంట పుస్తకాలు చూస్తుండేవాడు. తనకెంతో ఓపిగ్గా చదివి కూడా విన్సించేవాడు ఉల్లాసపెట్టే విధంగా మంచి మంచి పాటలు పాడేవాడు. ఊరి వతాందార్ల కు తలొగ్గకుండా బెట్టుకు దిగేవాడు.

"చూడు లచ్మీ నీ మొగడు గిట్టేందే!” అంటూ దారలు బెదిరించినట్టాక మారు దేబిరించినట్టు ఒకమారు బెదిరించి చొరవ తీసుకొవి చనువుగా తనని ప్రలోభ పెడ్తున్నట్ట ఒకమారు మాట్లాడ్తుండేవారు. తోటి ఆడవాళ్ళు సైతం మో ఈరయ్య ఎంతమంచోడే ' అనుకుంటూ ఆళ్ళర్యాన్ని వ్యక్తపరిచేవారు. అప్పుడు రేణ పసిగుడ్డు వీరయ్య అవ్వ ఎంతో కష్టపడి చదివించింది రెండెకరాల పాలం ఇల్లూ సంపాదించింది వీరయ్యను ఎంలో గారాబంగా పెంచింది. కానీ ....ఉద్యోగం దొర్కలేదు, ఇల్లూ మిగిలింది దున్నటానికి పాలమూ మిగిలింది అర్హం చేస్కునే లక్ష్మీ దొర్కింది. అందుకు గుర్తుగా తన తల్లి పేరే 'శేణవ్వ' తన బిడ్డకు పెట్టుకున్నాడు

లక్ష్మికి మతి పోతోంది

“వీరయ్య! ఇప్పుడు నీ బిడ్డను సూడు ఎంతయ్యిందో అచ్చం నీలెక్కనే పార్తది మాట్లార్తది, నీ గుణాలన్నీ అచ్చినయ్‌ నువ్వు వదిలిన స్నేహాల్నే తాను చేస్తుంది. పనికి బెదరది, మరి దేనికీ బెదరది మొత్తం నీ లెక్కనే ఎప్పుడూ ఏదో పని సోదిచ్చుకుంటది.

“మళ్ళీ ఎప్పుడన్నా పుడ్తవా వీరయ్యా ?' గాద్గదికంగా తనలో తాను గొనుక్కుండి

“మళ్ళీ నీ భార్యగానే పుట్టాలనుంది ఇప్పటి లెక్కగాదు కష్టం నష్టం నీతోలీ ఉంది. నువు జేసిన పని నేము గూడ జేయాలనుంది. నాకు గ౭౦గా ఉంది వీరయ్యా! ఏందెల్వని వాకు ఎంతనద్దన్నా నాలచ్విరాలు నేర్పిత్తి: నాకర్థం గాకున్నా. యాప్ట పడకుంటా...నాకెన్ని ముచ్చుట్టు చెప్పినవ్‌ నీకెవలు నేర్పిండ్రు ఇవన్నీ. .ఇప్పుడు మన రేణవ్వ గూడ నాకు దెల్వనియి ఎన్నో నేర్చుకుంది. ”

“ఒగనాడు ఇదే చెట్టుకింద ఎంత సేపు కూకుండి మాట్లాడుకున్నమ్‌” కళ్ళే నీళ్ళు తుడుచుకుంది.

“ ప్రపంచంల పవి జేసేటోళ్ళమంతా ఒకటి, పని జెయ్యక మెక్కి తినేవాళ్ళంతా ఒకటి, మెక్కి తినేవాళ్ళ మక్కెలిరగ్గాట్టి మన రాజ్టెం కష్టజీవుల రాజ్టెం రావాలంటివి. ఇగో... వీరయ్యా...మేమింకా కష్టంలనే ఉన్నం .అయ్యా; నీ తెలివి మాకియ్యవా...పదిమంి కోసం పాణమిచ్చిన నీతోవ జూపెట్టవా? నీ తొవ్వలెంకుతున్నమ్‌ మాకు దొర్కుతదా? 176 అననన తననన ననననితికు. దేశమంలే.

మన రాజ్జెం ఎప్పడత్తదో అయ్యా నువ్వు జెప్పినట్టిది రొండు వర్గాల నడుమ ఎడతెగని కొట్టాట ఇది బాధ ఇది ఆకలి దేనిగ్లూడా ఎముకాడని పావుసం ఎంతో తెల్వి ఉంటే తప్ప తెల్వని లోక బాధ

లక్ష్మి మనసు పరిపరివిధాల పరితపిస్తుంది జ్ఞాపకాల్లో వేలాడుతుంది రేణ పరుగుతున్న కొద్దీ ఆమెతో అనుభవం వల్ల భాషాభివృద్ధి ఆమెతో రోజూ మాట్లాడుకునే వారి స్నేహితుల వాదనల వల్ల లక్ష్మికి ఆలోచన్హు పెరుగుతున్నయ్‌ తనకు జీవితం విరంతర తపనగా తోస్తుంది గోచి బిగించి కొంగు నడుముకు చుట్టి పొయ్యి రాజేసే కర్రల్ని నరుక్కున్నట్టే అన్నిటికీ సిదమయ్యే ఉంది పరిపకమయ్యే ఉంది రాజేసిన పొయ్యి మోద కుతకుతా ఉడికినట్టు,. ఆకలికి అన్నం అందినట్టు తనకేదో భావం అందినట్టే అంది ఒక ఊపిరిలాటి దీపం వెలుగుతుంది ఆలోచన్లు ఉద్దీప్త్రమవుతున్నాయి చావుకీ బతుక్కీ తేడాలేని బతుకుని చీదరించుకుంటున్నాయి రేణ కూడా తన బిడ్డే వీరయ్య బిడ్డే కదా పోరు వీరయ్య బిడ్డేకదా చదివిన వదంతి చదువుతోనే ఎన్నెన్ని చేస్తుంది అయ్యా వీరయ్యా నీ బిడ్డ నీ వెను వెనుకాలే నీ వీర సాహస వారసత్వాన్ని విలుపుకునేట్టుంది సందర్భమో ఆసందర్భమో . . మొలచుకొచ్చే జ్ఞాపకాలు ఒక స్పష్టమైన దారి సమస్త దరిద్రులు వడువాల్థిన దారి దోపిడీ ధనికులు కూలే దారి దుఃఖం బాధ వేదన కోరిక పోరాటం ఆశ ఆలొచన మధనం వ్యూహం చేవ సాహసం దిన దినమూ పెరుగుతూనే ఉన్న బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్జు

వచ్చిన చదువు చాలింది లక్ష్మికి

తాను నేర్చుకున్న అక్షరాలు అవసరపడ్డ్తున్నాయి. తానంటే ఏమిటో అంతుబట్టడానికి తనకున్న జీవశక్తి ఎంతో తేలటానికి-

వడగాలి వీస్తోంది రేణ ఆలసట తీరలేదు. ఎండ పొడ తఈవ్రమయ్యింది. కాపకాల పెనుభారమై గతమంతా సృ పలకంపై గూపుదిద్దుకుంటున్నాయి

జషష

పదిహేను రోజులుగా వీరయ్య దున్నీ దున్నీ కాళ్ళూ కీళ్ళూ ఒళ్ళంతా నొప్పి. ఇంటికి వచ్చిరాగానే ఆరుబయట చాపేసుకుని ఆచేతనగా నిద్రపోయాడు

ఒక్కోసారి ఆంత అసహాయస్థితిలో సైతం నీళ్ళు తేవటమో కూరగాయలు కోయటమో 'మనసార పని జేస్తూ లక్ష్మిని ఆనందింపజేసేవాడు.

అరచేతులు నేలపై ఆన్సి మెల్లిగా లేచాడు

“లక్ష్మీ కాలు నడువత్రలేదే ఆండుల సీకుటం బట్టినట్టుంది ముల్గు ఇరిగిందో కుచ్చిందో కాలంతా తడతడ అంటుందే అన్నాడు వీరయ్య

పాయ్యిమాద బియ్యమేసి వచ్చి. తన మోకాలి మోద ఆతని కాలుపెట్టుకొని దీపం పట్టుకొని చూసింది. జిడ్డు జిడ్డ్ణయిన కాలు మెత్తగా పసిపిల్లవాడి కాలులా తయారయింది నా

చిన్నగా పుట్టమచ్చలా ఒకచోట కన్పడ్డుంది. తన మెడలో దండకున్న సెమ్మెట తో కెలికింది లక్ష్మి బాధగా మూలిగాడు వీరయ్య ముల్లు తీసింది ఉప్పు నమిలి ముల్లు విరిగిన చోట రాసి నిప్పు కొర్రాయితో చురకేసింది.

“వీరన్నా! వీరన్నా!” పిలిచారెవరో.

లక్ష్మి బయటకు వెళ్ళి చూసింది.

*ఆ౯ మారా అన్నా? ...రాండ్రి! రాండ్రి! తలగమిట్టుండె పిలవ్వడ్తిరి!” అంది.

“అన్నున్నడా?” అనుకుంటూ లక్ష్మి నమసరించారు

“ఉన్నడు, కాలుకు ముల్లిరిగింది నడువత్తలేదు అంది.

వచ్చిన ఇద్దరిని చూపి “లాల్‌ సలామన్నా ఇప్పుడే అత్తుం[డ్రా? " అడిగాడు వీరయ్య

“* లాల్‌ సలామన్నా! గట్టెట్టిరిగిందే " అడిగారు

“బురద పనాయే .. ఎక్కడే ముందో ఎట్టదెలుత్తది కూపోం(డ్రి!” అరుగు పైనున్న చెక్క చూపించాడు వీరయ్య

లక్ష్మి పప్పు రుద్దుతోంది.

పసిపోరి స్టే నిద్రపోతోంది.

వీరయ్య ఉద్యమ మంచి చెడ్డా కబుర్లులోకి దిగి నిర్మాణపరమైన సాధక బాధకాలు తెల్సుకుంటున్నాడు

నిర్భంధ రీత్యా భూస్వాములదే పైచేయిగా ఉన్నట్టు అంచనాకు మించి అతిగా కొందరిని నమ్మటం వల్ల విపరీత నష్టాలకు గురవుతున్నట్టు లీగల్‌ ఆర్గనైజర్‌ నారాయణ వివరిస్తున్నాడు

బలీయమైన వ్యవస్త్రీకృత నమ్మకాలవల్ల వ్యక్తి వికాస వ్యవస్థ ప్రభావం వల్ల అనుకున్నంతగా (శ్రామికుల్ని కూడగట్ట లేకపోతున్నామని కూడా మరో మిత్రుడు ఢాజనర్చయ్య తెలువుతున్నాడు

రాజనర్భయ్య ఉద్యమంలో కీలకమైన వ్యక్తి రచయితా వక్త. అనేక సాహితీ ప్రక్రియల్లో ప్రవేశముంది విద్యార్థి మహిళ కార్మిక పల్లె రైతాంగ ఉద్యమ నిర్మాణంలో తగినంత పరిచయమూ సాన్నిహిత్యమూ ఉంది అధ్యయనమూ అవగాహనే కాకుండా ఉద్యమం కోసం ఉపాధ్యాయ ట్యోగ్నీ కుటుంబాన్ని వదిలేసి వచ్చిన త్యాగశీలత ఉంది.

“ఉద్యమాన్ని విస్తరించడంలో చురుకుదనం పాటించకపోతే. మున్ముందు ఎంత మాత్రం (శ్రామికుల్ని బలంగా సంఘటితం చేయలేమోమో మనకు మి(త్రవర్గంగా ఉంటుందమకున్న మధ్యతరగతి కూడా అసందర్భంగానే ఒక అడ్డంకిగా పరిణమిస్తుంది నిత్యం రేయింబవళ్ళు రెక్క లొంచుకునే కష్టజీవులు మాడా అసంకల్పితంగానే (శ్రామికేతరమవుతున్న పరిస్థితి, ఒక్కొక్కప్పుడు ఉద్యమ వ్యతిరేకులు కావడం...ఇదంతా ఏదో విడ్డూరంగా అన్పిస్తూ ఉంటుంది. వివరించే మేధా వుల కొరత విపరీతంగానే ఉంది. వీం చేయటం, ఏడో ఒకటి చేయాలి తప్పదు అన్నాడు వీరయ్య 180 అణనినాణణనననాకాననననననననననను. దశనుంటే.

ఎవరికి తోచిన అంశాలలో ౨రు చగ్ని ఎచుకుంటున్నారు

“ఈ సరిస్థితిలో నువు మాల కలీసి పనిచేయాలన్నా! వచ్చిన ఫనేదో తొందరగా ముగించుకోవాలనే ఉదేశ్యంతో టకిల్న అనేసాడు రాజనర్పయ్య.

“అందుకోసమే పార్టీ మమ్మల్ని పంపించింది! అన్నాడు నారాయణ.

కొంతసేపు అందరూ మౌనంగా కూర్చున్నారు

“లక్ష్మితో మాట్లాడి సాధ్యమయినంత తొందరగా ఒక నిర్ణయానికి దక సాలోచనగా 1 వీరయ్య వ్చి

తన భర్తను కలిసి పని జేయమని అడగటానికి పార్టీ పంపించడం; అతను తన పొద భరోసా పెట్టడం లక్ష్మికి ఆత్మాభిమానంతో ఆనందం కల్లించింది పసిపోరి లేకపోతే తనూ భర్తతో హోమేదే దొరలూ భూస్వా ములూ అప్పుల సేట్లూ జవాలను ఎంత కష్టపెడ్తూందీ ఎంత కష్టపడ్డా పొట్టకూటికందని బతుకులు లక్ష్మి చూస్తూనే ఉండి. భర్తతో రోజువారీ పనిచేస్తూ తరతరాల తమ కథలు, వివిధ వేషాల్లో ఉన్న దోపిడీ బాగోతాలు వింటూనే ఉంది అర్హమయీ అర్ధం కాకున్నా ఈ పరిస్థితిని భరించటం విసుగ్గా తోస్తుంది.

“వన్నడ్లేడిదేముంది నీకు తోచినట్టు చేయి నాకేమెర్భ? నాకు పసీపోరి ఉ౦డుట్ట గానీ. ..నేనుగూడా నీతోటె అత్తు, ఈ పోరిని బుద్దిగ్యానం ఆచ్వెదాక సాదుకుంట, ఈ బతుకుల ఏముంది? నంగి నంగి బతుకుడు ఏజ్జేసినా మన మన్సుకు తుర్తి గల్లాలె, పాణముంత ఆడ ఉత్తశెత్త ఈడ-పార్టేమయితుందో .. మనోళ్ళకు ఎంత మందికి పాణాల మాది కత్తుందో, ఇదే గదా మవు రందిపడేది. ఈరయ్య... ..!పో! మేం బతుకలేమా? కలోగంజి తాగి బతుకుతం, మాకోసమేం ఫికరు లేదు అన్నలూ.....ఆత్తడు, మా ఈరయ్య అత్తడు.... గివ్వన్ని జెప్పన్నా. ? నీకెర్క లేదా? మనకు మన్సున బట్టింది ఏంటిదో గదే జెయ్యాలె! ఈ రాజ్టెం పాడుగాను, ఏం బతుకులు, ఏం బతుకులు...” వితికీన బతుకు ఏవగింపుగా చెప్పింది లక్ష్మి

“లక్ష్మక్కకు ఎంత చైతన్య మందించాడు వీరన్న”

నారాయణ రాజనర్సయ్య ఆళ్ళర్య పోయారు

“ముందుగాల బువ్వతిందాం ఎప్పుడు తిన్నరో యాడ తిన్నరో ...” అంటూ లక్ష్మి లేచింది.

చాపవేసి పల్లేల్లో వడ్డించి తాను కూర్చుంది

అందరూ కల్సి భోజనం ముగించేశారు

“మళ్ళీ కలుద్దామున్నా ఆ లోగా .ఏదో ఒకటి చెప్పాలి!” అన్నాడు రాజనర్భయ్య

"ఏదో చెప్పటమేంది మా ముందే చెప్పింది గదా లక్ష్మి మారు వచ్చేలోగా పీద్దపడి ఉంటాను.” అన్నాడు వీరయ్య, రే అకాణణనాకానననననననననననననననా 162

“మంచిది కలుస్తమన్నా కలుస్తమన్నా పోతంమ్మరి లాల్‌ సలాం!” చెబుతూ వెళ్ళి పోయారు. వాళ్ళు పోతున్న వైపే చాలా సేపు చూసి వీరయ్య ఇంగ్వో కొచ్చాడు తొట్టిలోకి వంగి పడుకున్న రేణను ముద్దిచ్చుకున్నాడు చిటికెలు వేసి లేపి ఎత్తుకున్నాడు

ఉస

ఆ తర్వాత ఉన్న పొలాన్ని తానే 'పాలు కి దున్నించుకుంటూ రేణను పోషంచుకుంటూ చదివించింది రోజు రోజుకు ఉక్కుపాదం బలిసింది పడగ విప్పి బుసకొట్టింది ఉద్యమం ఎదురు దెబ్బలు తీసింది ఎత్తుగడలు వేసింది పోలీసులు

కార్యకర్తల కుటుంబాల్ని ధ్వంసం చేశారు ఇళ్ళను కూల్చారు, ఎవరు దొర్కితే వారిని చితక బాదారు స్తీ అవే వీచక్షణ లేకుండా లక్ష్మిని కూడా ఎన్నోసార్హు హింసించారు ఇంటిని కూడా కూల్చారు దాని స్థానే ఒక గుడిసె వేసుకుంది అప్పుడప్పుడు రాత్రుళ్ళు ఇంటికి వచ్చే వీరయ్య తగ్గిపోయాడు ప్రభత్వ నిఘా పెరిగింది. తెగించినంతగా పోలీస్‌ ఇన్‌ఫార్మర్జు తెగిపోతున్నారు అన్ని (గ్రామాల్మ్‌ పోలీసులంటేనే ఒక ఏహ్యత ఏర్పడింది లక్ష్మి పాలం ఎవరూ దున్నాద్దని బెదిరించారు క్రైకిలు చేష్కుంటూ కాలం వెల్లదిసింది. వీరయ్య అసలు ఇంటికి రావటమే మానుకున్నాడు

“నువ్విక్కడికి రావటం పార్టీకి నీకూ నాకూ అందరికి నష్టం పోరి పెద్దగయినంక నీ బిడ్డా నేనూ. ఇద్దరమూ నీతోటే వస్తాము అని లక్ష్మి బుజ్జగించింది నారాయణ రాజనర్సయ్య లీగల్‌ నిర్మాణం నుంచి అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళిపోయారు. వారాయణ దళ కమాండరయ్యాడు రాజనర్సయ్య ప్రావిన్నియల్‌ కమిటి సభ్యుడయ్యాడు

ప్రభుత్వం రహస్యోద్యమ నాయకుల వివరాల్ని ఆరా తీసింది తలలకు వెలలు (ప్రకటిస్తూ లొంగిపోయిన వారికి పునరావాసం కలుగజేస్తూ వారిపై ప్రకటించిన రివార్డు వారికే అందజేస్తామని (ప్రకటించింది

వార్తల్లో పత్రికలు అతిశయోక్తులు అద్భుత కథనాల్లో జోరందుకున్నాయి భూస్వాములు పట్టణాలకి పారిపోయి బిక్కు బిక్కుమంటూ తలదాచుకుంటున్నారు భూములు బీడు పర్థాయి కరువు ఏర్పడ్డది

కంప్యూటర్‌ ముఖ్యమంత్రి యాడాదికో (ప్రధానమంత్రి నక్సలిజం మోద వావా కబుర్జాడుతున్నారు

కొందరు బలహీనతలున్న మిలిటెంట్టను ఆసరాగా చేస్కుని నమ్మకంగా దెబ్బ కొడ్తున్నారు పోలీసులు అవగాహనారాహిత్యంతో భావదరి(ద్రులు వర్గకసిలేని పిరికిపందలు కొందరు ప్రభుత్వ ప్రలోభాలకు తలొగ్గి లొంగిపోతూ హోంమంత్రి పక్కలో అల్ప్బసంతోషంతో ఇంటర్వ్యూ ఫోజులుపెడ్డూ పోలీసులు కనుసన్నల్లో ఉద్యమంపై దుమ్మెత్తి పోస్తున్నారు

లొంగిపోయింతర్వాత కూడా కొందరు బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్లకు ఎరవుతూనే ఉన్నారు

అనుకోని సంఘటనగా ధనజీవన (స్రవంతికి లొంగిపోతూ నారాయణ లక్ష రూపాయలు రాజనర్పయ్య మూడు లక్షల రూపాయల చెక్కును ఆర్భాటంగా హోమ్మ౦త్రి చేతులమీదుగా విలేకరుల సమావేశంలో ఆందుకున్నారు కేక2 దేశమంటే.

తామెందుకు లొంగిపోతున్నారో ..ఏవో కారణాలు వివరించారు

ఈ పరిస్టితి లక్ష్మికి మరింత వర్గకసిని పెంచింది. గానీ, ఏ మాత్రం చేవ శగ్గలేదు

/... ఒక రోజు వీరయ్య అమరుడైనాడన్న వార్త వెనుకాలే పోలీసులూ శవం...

ఉద్యను లీగల్‌ సానుభూతిపరులు జనమూ, ఎర్రజెండాలు, అంతిమయా(త్రా ఆక్రోశం, ప్రవాహంగా జనసందోహం పోలీసుల చిటపటలూ.

ఎన్నోసార్లు ఖాకీ రాక్షపత్వాన్ని అనుభవించిన లక్ష్మి ఈసారి మాత్రం చాలా రోజులదాకా కోలుకోలేదు

వీరయ్య వదిలిన జ్ఞాపకాలనీడలో దాచుకున్న పుస్తకాల్ని ఎన్ని ఒంటరి రాత్రుల్ని చదివిందో పెద్దయ్యాక రేణకి కూడా తన గతమంతా వివరించింది.

చాలా వాస్తవాల్ని విన్సించింది, చదివించింది.

సనీ పాటా కబుర్లూ బతుకు అన్నిటి నుంచి నిక్కపాడుచుకుని చూస్తున్న వారి ఆలోచనలు-సమాజ ధిక్కార స్వరాలు సామాజిక సాలోచన వరాలు-జనంతో కలివిడినైజం పనులతో ప్రజలతో స్వేదం చిందే సాహచర్యం, రహస్య మిషత్రులతో రక్తం చిందే కరచాలనం-

లొంగుబాటుపై ఏవగింపు

వస్తపై ఆస

నక పంట భావోత్తేజం

మేధస్సు జీవన (ప్రజ్ఞాపాటవాల్ని నేర్పిన విచిత్ర సంఘర్షణ. అయితే -తిండికోసం, పని వల్ల తాననుకున్నంత సైద్దాంతికావగాహన సాధించలేకనో అదే పవిగా అందరితో కలిసి తానేమిటో గజిబిజి అవ్వటం వల్లనో కొన్ని నమ్మకాలూ సంప్రదాయాలు ముందుకి పోకుండా వెనక్కి రాకుండా అట్టాగే ఉన్నాయి లక్ష్మికి

ఎండ వేడి తగ్గింది, చెమట తుడ్చుకుంది జ్ఞాపకాల్ని ల్రోసింది “రేణా! లెవ్వు!

సల్లవడ్డది! లేపింది ల

ద్వ వి్యళ్ధళ్టు! చూసి లేచి స్టే

“మొకం మీద నీళ్ళు జల్లుకొని కొన్ని వీళ్ళుదాగు బిడ్డా సల్లగుంటది, నిద్రమజ్ఞా పోతది” లొట్టి అందిస్తూ అంది లక్ష్మి

నీళ్ళు చల్గుకుని ముఖం తుడుచుకుంది గటగటా నీళ్ళు తాగింది. లక్ష్మికి కూడా వంచింది మిగిలిన నీళ్ళతో ఇద్దరూ కాళ్ళూ చేతులూ కడుక్కున్నారు

మోపులెత్తుకొని ఇంటికి చేరుకువేసరికి పొద్దుగూకి మసకబారుతుంది.

ఉపషు*ి

వేకువనేలేచి పని ముగించుకొని తిని, మోపుల్ని విప్పి రెండు చిన్మమోసులుగా మార్చారు. ఎత్తుకొని బయళ్లేరేప్పుడు ఏడుగంటలవుతుందేమో ఎల్లారెడ్డి బన్‌స్టాండ్‌ రేల అాననికాననినననానకానాననననననినననననకననననినినా

కొచ్చేసరికి తొమ్బిదయ్యింది. మోపుల్ని దించి హోటల్లో చాయ్‌ తాగారు మళ్ళీ మోపుల్నెత్తుకొని, ఆ సందీ ఈ సందీ తిరుక్కుంటూ. కట్టెలు తీస్కుంటారమ్మా బతుకు ఇచ్చిన సానునయంతో అడుక్కుంటూ నడి ఊళ్ళోకి వచ్చి మరో వీధిలోకి మళ్ళారు

“ఓ. అమ్మా .. ఇక్కడ రాండ్రీ అన్నమాట వినబడి వెనక్కు మళ్ళారు సేవింగ్‌ చేస్కుంటున్న వ్యక్తి రాజ నర్పయ్యసార్‌!

“నువ్వా! లీ నేనెవరో అన్కుంటున్నా! వీళ్ళెవరు?” అడిగాడు రాజనర్ఫ్భయ్యసారు

తీక్షణంగా చూసింది లక్ష్మి రాజనర్స్భయ్య సారీ అనుమానం లేదు. .

“నా బిడ్డ రేణ అంది ముక్తసరిగా లక్ష్మి

“ఎంతకో ఒగంతకు తీస్కుందాంగని దించుండ్రి ' అన్నాడు రాజనర్సయ్య

రెండు మోపుల్ని కింద ఎత్తేసారు

గడ్డం తీస్కుని ముఖం కడుక్కున్నాడు రాజనర్పయ్య

రాజనర్పయ్యను చూడగానే వచ్చిన కోపాన్ని అటే దిగమింగింది లక్ష్మి

తప్పిదాన్ని కప్పి పుచ్చుకునే నవ్వు నవ్వాడు సమర్థించుకునే మాటల్ని వెతుకున్నాడు ఉద్యమాన్ని వ్యతిరేకించే సిద్దాంతాన్నేదో తానే ఈ మధ్య రంగరిస్తున్నాడు

“అట్లనే నిలబడ్తిరి కూర్చోండ్రి ఇంట్లోకి పిలిచి బెంచి చూపెట్టాడు

“నీళ్ళు తాగుతారా? రాధా! కొన్ని నీళ్లు తీసుకురా! అన్నాడు

రాధ నీళ్ళు తెచ్చింది వీళ్ళెవరన్నట్టు చూసింది నీళ్ళిచ్చి బయటున్న కట్టెలమోపులి చూసింది బేరమయిందా? అన్నట్టు సంశయాత్మకంగా ముఖం పెట్టింది ఇట్లాటి వాళ్ళు మోసం చేస్తారు మా ఆయనకు బేరం చేయరాదెంలేదు అన్నట్టు విస్మయాన్ని అతని ముఖంతో జోడించి బెంచీపై దృష్టిసారించి ఇక్కడెందుక్కూర్చున్నట్టో ఆర్హంకాక భర్తమ అడిగే సాహసం ఆమె సహవాసంలో లేదు గనుక మళ్ళీ ఇంట్లోకి పోబోయింది

“రాధా నేను అప్పుడప్పుడు వీరన్న అని చెప్పుండేవాన్ని సూడూ ఆయన భార్య లక్ష్మి బీడ్డరేణ భర్త చెప్పిందే తడవుగా చెంబు పక్కనున్నటేబుల్‌పై పెట్టి, మొహమాటంగానే అలవోకగా చేతులు జోడించి 'నా పేరు రాధ అంది

లక్ష్మి రేణ నవ్వుతూ చేతులు జోడించారు

“పాపం పార్టీ వల్ల వీళ్ళు బాగా నష్టపోయారు . జాలికురిపిస్తూ అటుమైు ముఖం తిప్పాడు

ఉందా? ఉంటే వేడి చేసియ్యి!” పురమాయించాడు

ఏ4 ఎందుకు సార్‌ ఇప్పుడే బస్‌స్టాండ్‌ల తాగచ్చినం అంది లక్ష్మి

“అయిపోయింది! అంది రాధ.

“ఏ పీడితుల విముక్తికోసం బయల్లేరాయో ఉద్యమాలు ఆ పీడితుల్నే మరింలే ఫీడితులుగా ఏ కులహీనులకోసం పోరాటమన్నారో ఆకులహినులే నీచంగా దిగజారిపోయే కేం4 దేశమంటే.

వాతావరణం ఈ పార్టీలవల్ల ఈ ఉద్యమాలవల్ల కల్లిందని మళ్ళొకసారి మిమ్మల్ని చూసాక నా కన్పిస్తుంది ఏం సాధించుకున్నాగు? ఏం బావుకున్నారు? చూడు పిల్ల పెళ్ళికెదిగింది నీ వయసుడిగింది కట్టెలెత్తుకొని ఎవ్వరూ కానని దగ్గరికిపోయి బతుకవలసివచ్చిన దీనస్థితి మీరు మాత్రం విపరీతంగా నష్టపోయారు. నాకు చాలా బాధగా ఉంది. ఆగ్రశ్రేణి నాయకులంతా ఆ(గ్రవర్థాల వారే..సుఖాలూ పోకడలూ, ఫోజులూ వాళ్ళవి కష్టాలు నష్టాలు మీలాటివాళ్ళవి "

సరాయించుకొని నీళ్ళు తాగాడు.

అప్పుడు లక్ష్మక్క అని సంబోధించిన రాజనర్సయ్య ఇప్పుడు “లక్ష్మీ! అని సంబోధించడాన్ని గమనించింది లక్ష్మి

“చూడు లక్ష్మీ నేను పదిహేనేళ్ళు పార్టీకోసం అజ్ఞాతంలో తిరిగాను-ఉద్యోగాన్ని భార్యా పిల్లల్ని వదులుకొని ఎవడు గుర్తించాడు? నేనెంత నష్టపోయాన! మాతోటి పోరాటంలోకి వచ్చిన ఎంతమంది రత్నాల్లంటి యువకులు బుగ్గి పాలయ్యారు తలచుకుంటే దుణమొస్తుంది ఈ పోరాటాలవల్ల బతుకును గెల్బ్చుకోవటం నేర్చుకోలేము. ఓడిపోవటాన్నే నేర్చుకుంటాము చల్లటి చావుకబురులాగా చచ్చినవాడికి అమరుడని పేరెట్టి దేవున్ని చేసి పాటలుగడ్తే తిరిగొస్తాడా?

ఏం లాభం? కులవిముక్తిని తప్పుదోవ పట్టించడానికే ఈ అ(గ్రవర్ల నాయకులు . అన్నిట్లో వాళ్ళే ఉండాలి చావటం నేర్పేది దుఃఖాన్ని నేర్పేది ఓడిపోవటాన్ని నేర్పేది గబ్బు పేదరికాన్ని భరించే ఓరిమివిచ్చేది . అంటూ ఏదైనా ఉంటే. అదే . మీరిప్పుడు అనుభవిస్తున్న విష్టవ పార్టీ పుణ్యం

“ఇక చాలించుమని ఎదురు నిల్ఫి ఆడగాలి!"

“స్రీలకు దళితులకు ఏ మాత్రథాగుర్తింపివ్వని పీడితుల జీవన విధానాన్ని ఏ మా(త్రం మార్చని ఉద్యమాల్ని తూర్పారబట్టాలి ఇక మీ వల్ల నష్టాల్ని భరించటం మా వల్ల కాదని చాటి చెప్పాలి మీ సుఖభోగ పట్టణ విలాస జీవితాలను కాపాడ్డం కోసం... మా రహస్య అడవులు పట్టుకొనే అజ్ఞాత జీవితమా? ఇక చెల్లదని చాటాలి ప్రత్యేక స్త్రీ దళిత ఉద్యమాల్ని నిర్మించుకోవాలి .

అర్థమయి అర్ధంగాక తెచ్చుకున్న ఓపికతో వినయంగా వింది లక్ష్మి

రేణ అర్థమయినట్టే ఏదో నవ్వుకుంది

గోడకున్న గడియారం పది కొట్టింది

షెల్ళుల్లో అలంకార ప్రాయంగా చిన్నచిన్న అందమైన బొమ్మలున్నాయి తప్పుకొని పారిపోవడానికి వీలు ఉన్న చిన్నచిన్న సందుల్హాటి పుస్తకాల సందడి ఉంది రాతపూత కాగితాలు కలాలు మోసే చిప్ప కేలండర్లు గట్రా మరీ లావైన సైద్దాంతిక గ్రంధాలు కూడా ఉన్నాయి అతడు అతన్ని గుర్తించిన వారి బొమ్మలతో గుర్తింపు షీల్డులూ సకల పౌఖ్యపరికరాలు ఒద్దికగా ఉన్నాయి డోర్‌ కర్టెన్‌ గాలికి అటూ ఇటూ ఊగుతుంది ఫ్యాను

రేణ క8ి5్‌

తిరుగుతోంది. లావెక్కి డిగ్నిటిగా నిలబడ్డ తన కొడుకు ఇంజనీర్‌ ఫోటో కూడా గర్వంగా “మ్సీరెవరూ? అని అడుగుతూ డోర్‌ వైపు చరాస్తున్నట్టుంది.

వంటింట్లోంచి కమ్మటి తాళింపు వస్తోంది

లక్ష్మికి వాంతిగా ఉండి-రేణకు అసహ్యంగా ఉంది.

“అవ్వా! పోదాం పా అంది రేణ

“ఎంతకు తీస్కుంటవో... చెప్పి పైసలియ్యి పోతం!” అంది లక్ష్మి

“లక్ష్మీ నేన్నది తప్పుగా అన్పించిందా? నవ్వుతూ అడిగాడు రాజనర్సయ్య

అర్భకత్వానికి రేణకు మళ్ళీ నవ్వొచ్చింది కొంగునోట్లో పెట్టుకుని అదిమింది

“ఏం తప్పో సారు .. పోతం... ఎంతకు దీస్కుంటవో శెప్పు! గిడ్తే ఇత్తం .లేకపోతే పోతం!” అంది లక్ష్మి

“కట్టెలు ఇగేడికి దీస్కపోతరుగని ఇగో ముప్పయి రూపాయలు, పదిహేను రూపాయలకొకమోపు అని గూట్లో నుంచి తీసిచ్చాడు పైసలు

అతనితో బేరమాడ్డం మాట్లాడ్తూ కూర్చోటం-లక్ష్మికి ఇష్టం అన్పించలేదు శేణగ్లూడ బుద్దిదండగ మనిషిగా తోచింది మాటల పుంజుగా అర్థమయింది.

లక్ష్మి డబ్బులు తీస్కుంది

'పోతం సారూ లేస్తూ అంది లక్ష్మి రేణ కూడా లేచింది.

“మిమ్ముల జూత్తే నాకు బాధ అన్పిస్తుంది లక్ష్మీ అట్లా అన్పించే ఇవన్నీ అన్నాను మీలాంటి మరెన్ని కుటుంబాలు పతనమయినాయో లెక్కేలేదు" మళ్ళీ దు.ఖంలొటి జాలి కురిపించాడు

అణచుకున్న కోపం, ఆపుకున్న 'ప్రళ్ళీలు మస్తిష్కం నుండి మరిగి మరిగి లేచినట్లయి-

“మమ్ముల జూత్తే మీకేం బాధ సారూ ”

“మిమ్ములజాత్తే మాకే బాధ అన్పిత్తుంది గన్నేండ్డు పార్టీ రహస్య నిర్మాణం పనిజేసి ఎంతో ముఖ్యమైన. వ్యక్తిగా ఉండి గింత దరిద్రంగా దిగజారిపోయిం్రని దానికివన్నీ సాకులూ జాథీ జూపెడ్తూ బాకాలూ. మాకు మిమ్మల్ని చూస్తే చాలా బాధగా ఉంది సారూ ఎంత పతనమయిం(డ్రో?

ఖంగుతిన్నట్టయ్యింది రాజనర్భయ్యకు తట్టుకువి లేవ ప్రయత్నిస్తున్నాడు

“మమ్ముల జూస్తే మీకేం బాధ మాకే బాధ, మాలాటి కోట్ల మందికి బాధ- బాధిత ప్రజానీక విముక్తి ఉద్యమాల్లోంచి పిరికిగా పరుగెట్టుకొచ్చిన మీకేం బార కోపంగా అంది రేణ.

“సారూ! మీకా పోయిన ఉద్యోగం వచ్చింది సర్కారోళ్ళు లొంగిపోయినందుకు ఇచ్చేటియి ఇచ్చిరి ప్రజలను దోపిడి నుంచి కాపాడేతందుకు యిముక్తి చేసేతందుకు ఉద్యమం పోరాడుతుంది దాన్ల ఎవలతెల్విని బట్టివాళ్ళు పవిజేత్తరు మేం వష్టపోయిందేంది? 186 దేశమంటే.

ఇంతకు ముంది నష్టం లేదా? కొంచెం తెలి తోటి దోపిడి కిుకులు దెల్సి మేం ఉ పారుకొద్ది బతికిపోయినమనుకో కోట్లాది మా అసుంటిజనం “ట్టనే ఉంటరుగదా? గదే నష్టంలనే ఉంటరు గదా! ఇగ నాయకులు పట్నాలల్ల ఉంటుం(డడ్రంటే మీ అపంటోళ్ళు అనచ్చా? ఏ సర్కారాడో ఏ పోలీసోడో ఏ భూసామో అన్నడంటే ఆదాగ లెక్క. ఉద్యమ నిర్మాణ అవుసరాన్ని బట్టి ఎక్కడో ఒగక్కడ ఉంటరు వాళ్ళెక్కడుంటు౦్రనేది- మళ్ల సమస్య గాదు మన పగోల్త సమస్య ఇప్పుడు మనగ్గావాల్సింది ఈ రాజ్టెం ఇట్లనే ఉంది దీంతోటి కోట్టమందికి తిప్పల ఉంది ఇది శాశ్వతంగా పోయి ఆందరికీ ఆకలి తీరి వ్యమ్రానంగుండే రాజ్జెంగావాలె అందుకోసం మనము పోరాడాలె, దేంతోటి ఈ మోసకారి రాజ్జెంతోటి అది ఉద్యమాలల్ల ఉండే పోరాడాలె గని అలగ్‌ సలాగుండి పోరాటమంటే అది ఒంటరి తిక్కనేగని పోరాటంగాదు ఇగవోతె మిమ్ముల్ని గుర్తించడం _ ఏం పని” పదిహేనేండ్డు చేసినా ఇరవయేండ్డు జేసినా సచ్చేదాక్షా చేసినా ఉద్దేశమేందంటే. .

ఈ రాజ్జెం పోవాలనే గట్టి పట్టుదలనే ఇది ఒగోళ్ళుకొగోళ్ళు ఎంతజేసిండ్రు ఏం

జేసిండ్రు అని యాదికుంచుకోవాల్సిన సమయం గాదు-రాజ్ఞాన్ని గుర్తించాలి గానీ గట్టిగా

ఒక్కోన్ని ముఖాన్నే పట్టుకొని వీడు గట్టి దండోడ్రా మాంచి తెల్సినోడురా! అనుకుంట

తొడలు సరుసుకొని పొగడుకునే సమయంగాదు నిదానంగా అంది లక్ష్మి

రేణ మాట్లాడాలని ఉత్సాహపడ్డుంది

తాను చదివిన పుస్తకాలూ తాను గడిపిన జీవన విధానం తన ఉద్యమనేస్తాలూ- వాద (ప్రతివాదనలకు దిగమంటున్నాయి. ఎగతాళిగా ఆక్రోశంా ఆవేదనగా కూడా చూస్తుంది రేణ

మేమెందుకు పతనమం*నమ్‌ సార్‌! పనిజేసుకుని బ్రతుకడం పతనమంటే కడుపు కోసం కట్టెలుమోసైనా బ్రతుకాలనుకోడం దిగజారడం అనుకుంటే-ఇంతకంటే దారిద్ర్యం మరోటుందా? ఎక్కడి నుండి మీరీ మాటలు నేర్చుకున్నారో ఆ శ్రామిక ఉద్యమాలకే అవమానం ఏ పోరాటమైనా సరే ఓటమిని నేర్పదు గెలుపునే నేర్పుతుంది గెలుపుకు మార్గాల్ని చూపెడ్డ్తుంది. కేవలం వ్యక్తి సుఖాల కోసం దోపిడీ వ్యవస్థలో అతికొద్దిమందికుండే ఆవకాశాల్లోకి బొరబడే విధానాన్ని జీవితాన్ని గెలుచుకో వడమంటారా?"

అడిగింది రేణ.

“ఒగ ఆశయం కోసం అమరుడయినోన్ని గ్యాపకం చేస్కోవడం- ఒక నమ్మకమైన బాధ్యత కాదా? అయితే ఒగప్పుడు మీరు గూడ అమరులకోసం పాటలు రాసిండ్రు చచ్చినోళ్ళను దేవుండ్లను జేసినట్టా? మంచిగ సచ్చిండ్రు ఇంక సావుండ్రీ అని శెప్పి పేతులు దులుపుకొని ఒడ్డుకెక్కి గిట్ట కాకిగోల పెట్టుమన్నట్టా? ప్రశ్నించింది లక్ష్మి

“అట్లగాదు.. నోరు మెదుపబోయాడు రాజనర్సయ్య

“ఇటు వినండి సార్‌ కులవిముక్తిని తప్పుత్రోవ పట్టించడమే ఇద్రిత్తీలగు! ఆగ్రవర్ష నాయకులకే ఉంటే-మీలా హాయిగా ఇంటి పట్టున ఉండే-అదేదో వెలగబెట్ట ౬. ౫౫

రేఐ కీర?

(ప్రాణాలకు తెగించి ఉద్యమాల్ని ౨ర్భిస్తూ ప్రభుత్వానికి టాల్లిటవుతూ రహస్యంగా త్రలదాచుకోవడమెందుకు? బుల్లెట్టకు ఎర ఆవడమెందుకు? వే+మెప్పుడూ బతికే చావుని వేర్చుకుంటున్నాం దు ఖాన్ని అధిగమించడం నేర్చుకుంటున్నాం అసలు ..మీరే . బతికినా... చచ్చినట్టే బతుకుతున్నారు అవును! ఎవరికీ ఉపయోగపడని బతుకు..చచ్చినా ఒకటే బతికినా ఒకటే! (ప్రపంచమంతా పరచుకున్న గబ్బు పేదరికాన్ని చూసి భరించే శక్తిలేక పోరాడే చేవలేక పక్కదారులు వెతుక్కుని మీదే గందరగోళ జీవితం..” అంది రేణ

రాధ వచ్చి, ఎప్పటినుంచో గోడకు ఒరిగి నిలబడింది “వీళ్ళతో ఏమ్మాటో .?”

ఇదంత తగవు, తతంగంలా తోచి డబ్బులిచ్చి పంపియ్యక-అన్నట్టు చూస్తుంది

“పీడితులు, దళితులు స్త్రీలు ఉద్యమాలవల్ల నష్టపడ్డారా? కొనసాగుతున్న నికృష్ట వ్యవస్థ వల్ల నష్టపడ్డారా? ఉద్యమ నాయకులకోసం కార్యకర్తల రహస్య జీవితమా రాక్షస రాజ్య యంత్రాంగం కోసం-ఆత్మరక్ష కోసం ఉద్యమం ఆసాంతం రహస్యజీవితమా? ఏంటో చెప్పండి సార్‌ ఏదో ఏంతోస్తే ఆదే చెబీతే ఎట్లా సార్‌? అంది రేణ

“వీళ్ళతో మాట్టాడి ఎందుకురా తలనొప్పి కల్గించుకున్నాను ఏదో బాధలో ఉన్నారని సానుభూతి చూపెడ్తే ఇంకా ఆ మూసలోంచి బయటకు రానట్టే ఉన్నారు పైగా నేను చూసినప్పటికీ ఇప్పటికీ ఆదే బాణీలో ముదిరి పోయారే గానీ. తగ్గలేదు కృంగలేదు స్వగతంగా అనుకున్నాడు రాజనర్పయ్య

ఓపిక నళించింది రాధకు

“ఏ తియ్‌ నీకు ముచ్చట్టంటే ప్రాణం. ఎవలెట్లా జెడిపోతే నీకేంది గాకట్టెలమ్ముకొని బతికెటోళ్ళతోటి ఏందిదంతా ? ముఖం అసహ్యంగా చిట్టించింది రాధ

“ఏయ్‌ నోర్ముయ్‌ నీకు తెల్వనియి. ఎప్పుడూ మాట్టాడొద్దని చెప్పిన ముందు మవు ఇంట్టకుపో గద్దించి బెదిరించాడు రాజనర్భయ్య

ప్తీల కోసం ప్రత్యేక ఉద్యమాల మాట గుర్తొచ్చి రేణకు నవ్వొచ్చింది

“పాపం గామేమంది సారూ? మేంబోతం! చేతులు జోడించి లేచింది లక్ష్మి

చెప్పకుండానే రేణ లేచి తల్లిని అనుసరించింది.

అంగట్లోకెళ్ళి కూరగాయలూ ఇతర సామా/్రీ కొనుక్కున్నారు

రాజనర్సు సార్‌ మాటలనే గుర్తు చేసుకుంటూ నవ్వుకుంటూ మాట్లాడుకుంటూ ఇంటికి చేరుకున్నారు

కాసేపటికి-

“రీణక్కా రేణక్కా! అంటూ ఎవరో ఇద్దరు-

“ఆ(! మీరా బిడ్డా రాండ్రి రాండ్రి! రాండ్రి

ఇంతకు ముందే అచ్చినమ్‌ ప్యాట్లకు పోయింటిమి!” అంది లక్ష్మి

“లాల్‌సలామక్కా * అన్నారిద్దరూ

“లాల్‌సలాం అని కౌగలించుకుంది రేణ 188 దేశమంటే.

ఏంటి... చాన్నాళ్ళకు...విశేషాలేమున్నాయి!? ఇప్పుడేనా రావటం? “పళ్ళ వెనుక వ్రళ్ళీ అడిగింది రేణ

“మేను న్య్యాహ్నమే వొచ్చినమ్‌. ఎవరూ లేకపోయేసరికి ఊరి బయట, చెట్టునీడ కూర్చొని కబుర్ధాడుకున్నాం! అంద చరొకామె

“ఏంది బిడ్డా! అంతా మంచిదేనా?” కడుక్కున్న కాళ్ళూ చేతులూ చఊకుచుకుంటూ అడ్గింది లక్ష్మి,

అంతా మంచిదే' అన్నట్టు (ప్రేమగా నవ్వారు.

అందరూ మంచంపై కూర్చొని మాటల్లోకి దిగారు.

“క్రేణక్కా అసలు విషయం ఏంటంటే. మిమ్మల్నిద్దర్నీ పార్టీ క్రమాల్లో పని చేయాల్సిందిగా తీర్మానించి, మీ నయం కట. అంద్‌ ఒకామె

“ఒక వేళ అంగీకరిస్తే, మీ వెంటే తీసుకురండి అన్నా 'రంటూ ఏదో ఉత్తరం తీసిచ్చింది మరొకామె

లక్ష్మి సంతోషంగా లెటర్‌వైపే చూస్తోంది రేణ పరిశీలనగా తనలో తానే చదూతుంది

వర్షాకాల ప్రారంభవేళ పచ్చనవుతున్న గరిక పచ్చనేలలో లోతునుంచి నాలుగు మానవ వృక్షాలు బలిష్టంగా నించుని అస్తిత్వం కోసం వాయువులు వీస్తున్నట్టు అయింది అక్కడి వాతావరణం

“అవ్వా! తొందరగా బువ్వండు తివిపోదాం!' అంది రేణ.

(ఇతివృత్తాన్లి అందించి కలినీ రాద్దానుంటే ఎంతకూ సాగనీక్షుండా నన్హే రాయ ఏని రెట్టించిన మా కవి మిత్రుడు ఆకుల శ్రీనివాన్‌కి) = జూలై ఆగస్టు, 1998 త్త రేణ 189

శురానముకాండం

• అవికుమార్‌

[“నా!కు మనశ్శాంతి లేకుండా పోయింది తమరే నన్ను కరుణించి (ప్రశాంతతను (ప్రసొదించాలి అన్నాడు భక్తుడు స్వామీజీ పాదాలకు రెండు చేతులా నమస్కరిస్తూ, ఆశీర్వదించే దాకా లేవలేనన్నట్టుగా వాలిపోతూ

భక్తుని అసలు పేరు అగ్నిహోత్రం శ్రీరామరుద్ర. బాగా ఎర్రగా బు(ర్రగా ఉంటాడని వాళ్ల నాయనమ్మ “జాంపండు అని ఏలిచేది. అదే అందరూ పిలిచే 'పేరైపోయింది

స్వామీజీ ప్రస్తుత నామం విశ్వసౌందర్యానంద ఆసలు పేరు సాతాని పుల్లయ్యని గిట్టనివాళ్లకి తప్ప భక్తులకి తెలియదు స్వామీజీ రాజమండ్రి చేరిన దగ్గర నుండి భగవంతుడు-భక్తుడులాగా వారిద్దరి బంధం ఎంతో బలంగా పెనవేసుకుపోయింది

తనకు క్షిష్టమస్యలూ విడివడని చిక్కులూ కలిగినప్పుడల్లా స్వామీబీలో ఏకాంతంగా గడిపి (ప్రత్యేక ఆశీర్వాదాలు పాందటం జాంపండుకి అలవాటు అందుకే జాంపండు ఫోన్‌ అందగానే కారేసుకుని విశాలమైన కోటలాంటి పాలరాతి మేడలోకి స్వామీజీ స్వయంగా విచ్చేశారు. కొత్తగా కట్టిన ఆ బిల్జింగుకి “ఆయోధ్య అనే పేరుని షూచించింది స్వామివారే గొప్పవారింటికి మాత్రమే విచ్చేసే అలవాటు స్వామీజీకి

“లే నాయనా! మనోనిబ్బరానికి మించిన ప్రశాంతత మరెక్కడాలేదు మనసుని భగవంతుని పైనే లగ్నం చెయ్యి ఆంతా నీకు శాంతే లభిస్తుంది

స్వామీజీ విశాలమైన కుషన్‌ చైర్‌లో ఒకమూలకి నక్కినట్టు కూర్చుని బోధిస్తున్నారు

జాంపండుకి మనసులో మనసులేదు మూడుతరాలుగా అనుభవిస్తూ వస్తున్న బమీందారీ భూములను కొండోళ్లు కోయోళ్ళు స్వాధీనం చేసుకుంటున్నారు ఇప్పటి! పోయింది 300ఎకరాలే కాని బంగారంలాంటి పొలాలు ఎకరం లక్షన్నరకు సైమాటే! మామిడి జీడిమామిడి విరగకాస్తాయి. ఇంతటితో వదిలిపెట్టేలాగా లేరు మిగిలిన 190 అననని లనినానా నను నిననకననననానా. దేశమంటే.

ఎ50ఎకరాలు కూడా తుడిచి పెట్టుకుపోతే పట్టణాల్లో ఇళ్ల అద్దెలమీదా, బ్యాంకు వడ్డీల

కోయోళ్లు సాగుచేసినపుడు ఏం పండేది? కందులు, కొర్రలు జొన్నలూ, చోళ్లూ జమీందారీలు రద్దయినపుడు ఎంతో కష్టపడి భూములన్నీ తమ కుటుం [కు పేర బదలాయించుకోగానే భూసంస్కరణల చట్టం వచ్చి పడింది. దాన్ని తప్పించుకోడానికి

“మోటారు బోర్డు కింద వరి, చెరకు పండే భూముల్ని లోటలుగా మార్చవలసి వచ్చింది.

అయినవాడి పేరా కానివాడి పేరా రాయించవలసి వచ్చింది

వెతిలో వెయించిన జీడిపప్పులు పేటుల్లో పెట్టి వేడి పాలగ్దాసులపై మూతలు పెట్టి గది బయటకు వెళ్లిపోయింది పనిపిల్ల

“చెప్పు నాయనా! మీ ఎస్టేట్‌లో గొడవలు సర్హుమణిగాయా?” జీడిపప్పు నములుతూ అడిగారు స్వామీజీకి భక్తుల బాధలు తెలుసు చా

“ఎక్కడ సామీ అవి రోజు రోజుకీ పెరుగుతున్నాయే కాని తరగటంలేదు (్రబుత్వాల్నీ పోలీనుల్నీ రాజకీయ పార్టీల నాయ కుల్నీ రెవెన్యూ అధికారుల్టీ ఎంతమందినైనా నావైపు తిప్పుకోగలుగుతున్నాను కానీ ఈ గిరిజన సంఘంగాళ్లని ఏమీ చేయలేకపోతున్నాను భక్తరాముని ఆందోళన గొంతులో వెల్లడౌతోంది

“కొండల్లో కోనల్లో చదువూసంధ్యా ఎరగని కోయోళ్లకి అంతకట్టు ఎలా పాధ్యమైంది? వారిలో వారికి కలవదనీ ఊరీ ఊరుకీ పడదనీ గతంలో ఒకసారి నీనే చెప్పినట్టు గుర్తు స్వామీజీ అడిగారు

మూడుతరాలకాలంలో దేశంలో ఎన్నిమార్పులొచ్చినా కొత్తకొత్త చట్టాలొచ్చినా తమ ఎస్టేటు భూముల్ని పోనివ్టకుండా నిలబెట్టుకొస్తున్నారంటే ఎందరి ఆకట కుంటే ఫార్యమయింది ముఖ్యంగా కొయోళ్లని ఒకటి కానివ్వకుండా చేయటానికి జా ఎండు తంటశ్ర తాతా ఎన్నెన్ని తిప్పలు పడ్డారు జాంపండు తమ గతాన్ని నెమరు వేసుకుని ప్వామివారి ముందు వెళ్లగక్కాడు

ఆ రోజుల్లో స్వామీ సత్వానంద వీరి కుటుంబ గురువులుగా ఉండేవారు. ఆయన ఇచ్చిన సలహా చాలాకాలం పనిచేసింది

రామాయణం కేవలం పారాయణ (గ్రంధం కాదనీ అందులోని ధర్మసూక్ష్మాలు సమకాలీన జీవితానికి అన్వయించుకోవచ్చవి స్వామి సత్వానంద అరటిపండు వాలిచినట్టు వివరించేవారట.

రామాయణంలో వానరులూ రాక్షసులూ జొాంబవంతులూ అంటే మరెవరోకాదు గిరిజనుల్లో వేర్వేరు తెగలవారేనని బోధించింది ఆయనే దండకారణ్యమూ గోదానరీ తీరమూ ఆంటే ఆంధ్రదేశమేనని తానే కనిపెట్టారు ' శ్రీరామచంశద్రుడ్ని వినయవిధేయతలతో భక్తిశ్రద్రలతో సేవించిన ఆంజనేయుడు సు॥గ్రీవుడూ విభీషణుడూ లాంటివారు ఎల్లప్పుడూ వుంటారు వారిని గుర్తించి ఎంత ఎక్కువమందిని అటువంటి అమచరులుగా చేసుకోగలుగుతారో అంతకాలం జమీందారీ ఎస్టేటుకి తిరుగులేదు . శీరామకాండం కేకే

50 సంవత్సరాలనాటి స్వామీ సత్యానంద ఉపదేశాన్ని ఎంతో జాగ్రత్తగా పొటిస్తూ వున్నందువల్లే ఆ కుటుంబం యింత కాలం ఎన్నో ఒడిదుడుకుల్ని పువాయాసంగా తప్పించుకుంటూ ఎస్టేటుని కాపొడుకోగలిగామని వారి విశ్వాసం

కానీ ౩ సంవత్సరాలుగా ఏజెన్సీ గిరిజన సంఘం పేరుతో కోయదొరలూ కొండరెడ్డూ కలిసి జమీందారుకి ఎదురు తిరుగుతున్నారు. ఎప్పుడో 27 సంవత్సరాల '్రీతం-1970లో-చేసిన చట్టాన్ని ఇప్పుడు అమలు చేయమంటున్నారు ఏజెన్సీ ప్రాంతంలో గిరిజనేతరులు భూములు కలిగి వుండరాదనీ ఏ కారణంగానైవా వుండినా అది తమకు ఎలా సం/క్రమించిందో రుజువుపరుచుకోవలసిన పూచీ గిరిజనేతరులదేననీ శాసిస్తూ చేసిన చట్టమట ఇన్నాళ్లూ నోరు మూసుకుపడున్నవాళ్లు బ్రిటీషు దారలకాలం నాటి చిట్టాలను కూడా వెలికితియ్యాలని అరుస్తున్నారట ఏజెన్సీలో భూములన్నీ మావేనని పిటీషన్గు పెడుతున్నారట ఊరేగింపులు చేస్తున్నారట

వ్యవసాయం అంటే ఎరగని కొండోళ్ల చేతనే భూములన్నీ బాగుచేయించి బంగారం పండేట్టుగా మార్చిన తర్వాత ఇప్పుడు భూములన్నీ మాకేనని ఒకటే అల్లరి చేసేస్తున్నారు. జాంపండు అశాంతికిగల కారణాల్ని టూకీగా చెప్పి

“ఇదసలు మూ వాళ్లకి పుట్టిన బుద్దికాదండీ భద్రాచలంకి పోయేదారిలోనే పోలవరంకీ కూనవరంకీ మధ్యన కొండమొదలని వుంది 30సంవత్సరాలనొడు అక్కడ పుట్టిన పుండు యిది 15 సంవత్సరాలనాడు అక్కడి భూములన్నీ గిరిజనులు గుంజేసుకున్నారు మనవాళ్లల్లో కూడా కక్కుర్తిపడి వాళ్లతో కలిసిన వాళ్లకు వాటా యిచ్చారనుకోండి అయివా ఎంత ముష్టి మూడెకరాలు అక్కడి నుండి దేవీపట్నంవైపుకి వచ్చి తర్వాత గోదానరిదాటి పడమటివైపున అల్లరి మొదలుపెట్టారు. తెల్లనరం వంకటెడినాడెం ఇలా ఒక్కటొక్కటే వాళ్ల ఆ(క్రమణలోకి వెళ్లిపోయింది చివరికి మా ఎస్టేటులోకి కూడా పాకి ఇప్పటికి 300ఎకరాలలో 3సంవత్పరాలుగా పంట వాళ్లే కోసుకుపోతున్నారు అందుకే ఎప్పుడూ అదే ఆలోచన మనసంతా ఒకటే చికాకు క్షణం కుదురు చిక్కటంలేదు మీ ఏకాంతంలోనన్నా కొంత ప్రశాంతత చిక్కుతుందేమోనని కబురు చేశాను

బాంపండు చాలా దిగులుగా తన ఆవేదనంతా స్వామివారికి నివేదించుకున్నాడు

“మరి...మన విశ్వాసమిత్రులైన ప్రభుత్వంవారి రక్షణశాఖావారి అండ లేదా -

గెడ్డం పవరించుకుంటూ అన్నారు స్వామీజీ

“ఎందుకు లేదు స్వామా! ఇప్పటికే కొన్ని లక్షల రూపాయలు పోలీసుల్ని మేపటానికి తగలేశాను వాళ్ళు విశ్వాసపాత్రులే (గ్రామాలన్నీ తిరిగి బెదిరించారు కేసుల మోద కేసులు పెట్టి స్టేషన్ల చుట్టూ కోర్టుల చుట్టూ తిప్పుతున్నారు ఆడవాళ్లని కూడా చూడకుండా చీరలెత్తించి చింతబరికలతో బాదించారు. నేను ప్రత్యేకంగా చేయించిన సీతారాముల విగ్రహాల్ని స్వయంగా డీ ఎస్పీ గూడేలన్నిటికీ తీసుకువెళ్లి జమీందారు గొరి 192 దేశమంటే.

భూముల్లోకి శ్రీరాముని సాక్షిగా ఆడుగుపెట్టం' అని ఒట్టు వేయించాడు కానీ బయటివాళ్ళ అల్లరి ఎక్కువై డి ఎస్సీ హనుమంతరెడ్డిని (ప్రభుశ్వం బదిలీ చేసింది. అడవిలో తిరిగే ఆడముండల్ని కొట్టినందుకు ఎంత యాగీ చేశారని!

స్వామాజీకి (క్రోధావేశాలు పెల్లుబికాయి జాంపండు లాంటి భక్త శిఖామణులకు అంత కష్టం కలిగినందుకు ఆ మాత్రం ఆందోళన చెందటం వారికి సహజమే! ధర్మచ్యుతి

అరిగీనప్పుడు జగద్గురువులంతటి వారైనా అరిషడ్వర్లాల బారిన పడక తప్పదు మరి!

“ధర్మ గ్గాని సంభవించినపుడు ఆడ మగ అనే భేదం పాటించరాదు. శ్రీరామచంద్రుడు తాటకిని ఆడదని జాలిపడి వదిలివుంటే దండకారణ్యంలో ఆర్షధర్మం స్టాపించగలిగి వుండేవాడా? వాలిని చెట్టచాటు నుండి బాణాలతో కొట్టి చంపకపోతే వానరులు రామునికి లొంగివచ్చేవారా? అధికార లాలసుడైన విభీషణుడికి రాజ్యం ఆశ పెట్టకపోతే రావణాసురుడ్ని జయించగలిగేవాడా? ఈ ఆడవులూ, కొండలూ భూములూ రామరాజ్యంగా రూపాందేవా? అందుకే ధర్మాన్ని నెలకొల్పాలన్నా రక్షించాలన్నా మోన మేషాలు లెక్కపెట్టకూడదు నాయనా!

(ప్రపంచ చరిత్రంతా తిరగెయ్‌. విజేతలదే ధర్మం గెలుపొందిన వాడిదే వాగరికత ఈ కాలంలో కూడా అదే సత్యం ఎన్నికల్లో ఎలా గెలిచినా చివరికి గెలిచినవాడే చట్టాలు చేస్తాడు. శాసనాలు రాస్తాడు. నీలో ఎక్కడో సంశయభావం గూడుకట్టుకుని వుంది కర్తవ్య స్పష్టత లోపించిన వాడికన్నా అశాంతిపరులీలోకంలో వుండరు. శ్రీరామచం(ద్రుద్ని ముమ్మారు తలుచుకుని గుంజాటం వదిలించుకో”

స్వామాబీ ఆవేశం మాటలతో బయటకు పోయింది ఒకసారి కళ్లుమూసుకుని రుద్రాక్షలు తిప్పుకుంటూ వుండగా జాంపడు మోకాళ్ల మోద వంగి స్వామీజీ పాదాలను భక్తితో కళ్లకు అదుకున్నాడు

“స్వామా! మో నందేశం నాకు వెయ్యి ఏనుగుల బలాన్నిచ్చింది రేపే నున ఎస్టేట్‌లోకి ఆడుగు పెడతాను కోయవెధవలు ఆపిన తోటలను దున్నిస్తాను అడ్డువచ్చిన వాళ్లు ఆడైనా మగైవా కాల్ళిపడేస్తాను ఈ శ్రీరాముని రౌద్రాన్ని ఆ రాక్షస మూకలకు చవి చూపిస్తాను విజయం సిద్దించేలా ఆశీర్వదించండి

స్వామోజీ ప్రసన్న వదనంతో చిరుదరహాసంతో జాంపండు తలపైన అరచేతిని వుంచి “ధర్మోరక్షతి రక్షితః అ

పీ క న వినిపించింది జాంపండు ఈడి వచ్చి జంగారెడ్డిగూడెం డీ ఎస్పీ, కొవ్వూరు ఆర్డీవో వచ్చారని చెప్పి వెళ్ళాడు

జాంపండు లేచి రెండు చేతులతో స్వామివారికి నమస్కరించ నా కార్యం

ఫలించాలేగాని ఈసారి మో పేరున కూడా ఒక ట్రస్టు పెట్టించి పదెకరాల నేలలో (ప్రశాంతమైన ఆశ్రమాన్ని నిర్మించి పెడతాను సెలవిప్పించండి అన్నాడు శీరామకాండం అాణవాణనినననననననినినననననననననిననా 1)

“ఆ శ్రీరామచంద్రుడు సదా నిన్ను కాపాడు గాక అన్నారు స్వామా విశ్శసొందర్యానంద.

ఇప్పుడే డీఎస్పీ ఆర్జీనో కలసిరావటం తనకెంతో శుభసూచకంగా స్వామివారి ఆశీర్వాదబలంగా భావించాడు జాంపండు వెళ్లిపోతూ ఉండగా స్వామిజీ చివరికి ఒక్కమాట నాయనా! జాంపండు ఆగి రెండడుగులు స్వామాజీ వైపు వేసి “సెలవివ్వండి స్వామా అన్నాడు.

“ఆవేశంలో కర్తవ్యాన్ని సక్రమంగా నేరవేర్చలేరు నీ జేబులోని రివాల్వర్‌తో కోయవాళ్లని కాళ్ళితే నీపైన కేపవుతుంది అవే బాంబులయితే ఎవరు వేసిందీ తేలదు తుపాకీకీ పనిపెట్టవలసిన తప్పని పరిస్టితి ఏర్పడితే పోలీసులదే వాడు నాయనా అదే నీకు శ్రీరామరక్ష ఆయన స్పూర్తే మన సర్వస్వాన్నీ కాపాడుతుంది ఓం శాంతి శాంతి శ్శాంతిః

స్వామాజీకి పారలౌకిక చింతనేకాక లౌకిక జ్ఞానం కూడా చాలా కలిగి వుండటం జాంపండుని ఒకింత ఆశ్చర్యపరిచింది కర్తవ్య పాలనకు క్షణమాలస్యం కూడా చేయరాదని చివరగా మరోసారి స్వామాజీకి నమస్కరిస్తూ కరోర నిర్ణయంతో జాంపండు అపుడే వచ్చిన అధికార దేవుళ్లను కలవటానికి నిష్క్రమించాడు

( పల్చిమగోదానరిజిల్లా పోలనరం మండలం, మనుగోపాలలో పోలీన్‌ కాల్పులలో గిరిజన (స్రీకారం పార్పతి మృతి చెందిన మరునటి నెల)

• డీతెంబల్‌ 297 త్త 194 దేశమంటే.

అభికిడి జ శోరిశ్రీ | దో | సపండ్ల తోటకు అడ్డు వేసిన కంపకంచెను ఎవరో తీస్తున్న అలికిడి అయ్యింది నిద్రలో ఉన్న నాకు మెలుకువ వచ్చింది నిజమే కంచె దగ్గరే ఆ అలికిడి ప్పష్టంగా వినిపిస్తోంది దీనితో మగత నిద్రనించి బాగా మెలుకువలో కొచ్చాను గుడారంలాటి గుడిసె ముందు ఈత చాపపై మూ నాన్న గురకలు పోతూ మంచి నిద్రలో ఉన్నాడు అంతా చిమ్మ చీకటి గుడిసెలో పై కప్పు నించి వేలాడుతున్న లాంతరు వెలిగీ వెలగనట్టుంది ఆ లాంతరు దింపి-వత్తి కొద్దిగా పైకెత్తాను ఏవో పురుగులు కిర్‌రఅంటూ గీపెట్తు న్నాయి దోస చెట్లకు కాయలు ఊరి- రంగు తేల్తున్నట్టుంది చల్లటి సుగంధం గాలిలో ఆలలు అలలుగా వీస్తోంది తిరిగి కంచె దగ్గరే అలికిడి ఎక్సు పక్కనే ఉన్న దుడ్డు కర్ర చేతిలోకి తీసుకున్నాను ఇంకో చేత్తో టార్చిలైటును ర్‌ు సుక్‌సె అమీ “నాయనా! ఓ నాయనా! అంటూ నిద్ర లేపాను. “ఏరా...ఏమైంది కంగారుగా లేస్తూ అన్నాడు “ఎవరో కంచె తీస్తున్నారు నాయనా అని వేగంగా కంచె దగ్గరికి నడుస్తూ- టార్చిలైటు వేశాను “రీయ్‌ ఎవర్రా! దొంగనాకొడుకు ల్లారా * అంటూ కేకలు పెట్టాడు నాన్న పరుగున వెళ్తున్న నన్ను అనుసరిస్తున్నాడు టార్భి వెలుగు కంచెపై సూటిగా పడింది ఆ వెలుగులో చారలు చారలున్న దుమ్ములగొండి (హైనా) నోటికి దోసపండు ఇరికించుకొని-అది కళ్ళకు అడ్డురావడంతో - దిక్కు తెలియక కంపల్లో చిక్కుకొని గింజుకుంటోంది అలికిడి నమా పనాణనననిలనినినితిలనిదిననంనానిననిననిము 5

అ మ చూపి నాకు నవ్వ వచ్చింది ఈ చావు ఎవరు చానమన్నారు దీన్ని. దొంగతిండి తినబోతే ఇదే గతి

దగ్గరగాపోయి-కట్టెతో దాని కళ్ళకు అడ్డుగా ఉన్న దోసపండును కదిలించాను జారి కిందపడింది అడ్డు తొలిగిపో -దోక్కుంటూ పారిపోయింది దుమ్ములగొండి

“ఏందిరా...ఎవర్రా అది రొప్పుకుంటూ వచ్చి అడిగొడు నాన్న, జరిగింది చెప్పాము

“దీనెమ | ఊరిక్తేపోనిచ్చినావా ... దుడ్డకర్రతో నాలుగు యిడ్సివుంటే-చళ్చి ఊరుకుండేది కదో దోపపండు తిని పోయిందన్న అక్కసుతో అన్నాడు-వెనుతిరిగివస్తున్న నన్ను అనుసరిస్తూ,

“పోన్లే నాయనా! ఈ రోజు అది పడిన పొట్టకు- ఈ మధ్యలకు ఇంకెప్పుడు రాదు” అంటూ గుడిసె దగ్గరికి నడిచాను.

గుడిసె ముందు ఆరిపోయిన నెగళ్ళను విదిలించి- ఒకదానిపై ఇంకొకటి పేర్చి- వాటి కింద చిత్తు కాగితాలను ఉండగా చుట్టి పెట్టి అగ్గిపుల్ల గీచి మంట పెట్టాడు నాన్న చిన్నగా అవి రాజుకోసాగాయి మంట కనిపిస్తే-ఆ దరిదాపులకు అడవి జంతువులు వచ్చే సాొహసం పేయవు.

ఆ మంట ముందు కూర్చోని-బీడీ తీసి నోట్లో పెట్బకొని మండే నెగళ్ళలోంచి ఒకటి తీసి ముట్టంచుకున్నాడు నాన్న దమ్ము గట్టిగా పీల్ళి- ఒరే శీనూ! ఆకలిగా ఉందిరా కళింగర సార్లల్‌ కిపోయి ఓ మాంచి కాయ తెంపుకొని రా పోరా-తిందాంగానీ అన్నాడు

రాత్రి భోజనాలప్పుడు మా ఇద్దరికీ తిండి సరిగా దిగలేదు ఊరిబిండి... అన్నం ఏదో కంగాళిగా తిన్నామనిపించాం అందుకేనేమో నాన్నకు ఆకలేస్తోంది

తోటలోకి పోయి-కళ్శిగర (పుచ్చకాయ) సార్లపై టార్చి వేశాను గజం పొడవునా రెండు జానల వెడల్పునా ఉండే కళింగర కాయలు సార్ల తిన్నెలపై కనిపించాయ్‌ '్రతి పారెకు పదికిపైగా ఉన్నాయి. వాటిని చూస్తూంటే మూడేళ్ళలోపు న్యాదర ఏిల్లోళ్ళు చెంపకింద చేతులు పెట్టుకొని నిద్రపోతున్నట్టు అనిపించింది

ఆ కళింగర కాయల్లోంచి ఒకటి తొడిమ నుంచి విడదీస్తామని-ముందుకాయ లోపల మాగిందో లేదో చూద్దామనుకున్నాను కాయపై గోటితో "పైపెచ్చు గీరి చూశాను పసుపు పచ్చగా కనిపించింది అలా కనిపించిందంటే-చాలు, లోపల కచ్చితంగా ఎర్రగా మాౌగి ఉంటుంది. చేత్తో ఛొడిమ దగ్గర అలా అన్నానో లేదో సులువుగా విడిపోయింది.

కళింగరకాయను భుబంపై పెట్టుకొని వచ్చి నాన్న దగ్గరపెట్లూ-

“కత్తి ఎక్కడ పెట్టినావు నాయనా అని అడిగాను

“కత్తి దేవికిరా మోకాలి చిప్పపై పెట్టి కొట్రే రెండు వొప్పులుగా విడిపోదూ” చూడు ఎట్ల విచ్చుకుంటుందో” అని కాయము మసాలా నూరెబండమ ఎత్రినట్టు ఎత్తి-తన

మోకాలి చిప్పపై నొడుపుగా కొట్టాడు 396 అాణణణణలలననినినినకాాలలనానదననా. దేశమంగే.

డువ్‌ప్‌.. అంటూ రెండుగా విడిపోయింది- కళింగర కాయ, "ఒక నొప్పు, నువ్వూ తీసుకో... వాకు సగం చాలు! అన్నాడు. + మంట ముందు ఎదురెదురుగా కూర్చోవి-చెరిసగం కాయను తింటున్నాం. తిన్నకాడికి తిని-దోనె మాదిరి అయ్యాక గుజ్ఞును పిసికి వెలివేసి-రసం గుటగుట లాగించేశాడు నాన్న. ఇదేదో మంచివాటంలా గుందే అవి నేనూ ఆ పనే చేశాను. చేతులు కళింగరకాయ జిడ్డుతో జీగటగా మారాయి మంచి కళింగర కాయ శండ నూక నూకగా వుండి-రసం జిగురుగా ఉండటం సహజమే గుడిసెలోకి పోయి-కడవలోంచిళ్లాసుణో వీళ్ళు వాన్నకిచ్చి-నేనూ కడుక్కున్నాను. కడుపులో చల్లగా... తేవు వచ్చివప్పుడంతా తియ్యగా ఉంది. కాసేపటికే అవులింతలు ఎక్కువైనాయి కనురెప్పలు బరువై నిద్రపోక తప్పిందికాదు "వా కంటే ముందే వాన్న-గురకలు పోతూ నిద్రలోకి జారిపోయాడు. గంట . గంటన్నర నిద్ర పోయానో లేదో మళ్ళీ ఏదో అలికిడి నా చెవులకు సోకడంతో మెలుకువ వచ్చేసింది అవసరానికి మించి నా చెవులకు వినికిడి శక్తి వుందేమో- అల్లంత దూరంలో చిన్నపాటి శబ్దమైనా ఇట్టే వినిపించేస్తుంది నాకు. “నీవి పాము చెవులా అనే వాడు నాన్న నిజమేనేమో ఇంతకూ ఇప్పుడు ఈ అలికిడి ఎక్కడి నించి ఇటు తిరిగి పడుకుంటూ చెవులు రిక్కించాను. ఈత చాపలోంచి ఏదో ఎక్కడో జరజరా జరజరా అనే జారుతున్న అలికిడే ఆది ఈత చాపకు చెవి ఆనించి-శ్రద్దగా విన్నాను బొను ఏదో బరువు వస్తువు ఇసుకలో జరుగుతున్న ర్వని అది ఇసుకలో ఉండే గమ్మత్తు ఏమిటంటే-తన గర్భంలో కానీ, తనపైకానీ ఏదైనా జరిగితే దాని ప్రకంపనలు ప్రసారం చేస్తుంది. అయితే దాన్ని వినగలిగే వేర్పు మనలో ఉండాలి-అంతే కంపకంచె దగ్గరే మళ్ళీ అలికిడినేమో అనుకొన్నాను. కానీ నెగళ్ళమంట మండుతున్నంత వరకు అడివి జంతువులు ఆ సాహసం చేయవు. మంటను చూస్తే- వాటికి చచ్చెంత భయం అడవి జంతువులు కాకపోతే-ఈ పని ఇంకెవరిదై వుంటుంది? ఆడవి జంతువుల కంటే భయంకరమైన మానవ మృగ్గాలదేమో... ఆ ఆలోచన రాగానే ఓ రకమైన భయం స్రవేశించింది నాలో నా చెవికి వినిపిస్తున్న ఆ జరజరా అలికిడి-మేం తాత్కాలికంగా లేపిన ఈ గుడిసె దగ్గర్నుంచి అరఫర్థాంగు దూరంలోంచి వస్తోందనిపించింది. రాత్రి ... పైగా నిర్మానుష్యం కావడంచేత ఆ అలికిడి స్పష్టంగా వినిపిస్తోంది. అలికిడి నవనవ వనికాననంనననననననననినిమా 7

ఇంతకు ఈ జరజరా జారే ఆ బరువు వస్తువు ఏమై ఉంటుందో ఆలోచనకు దొరకడం లేదు ఆరఫర్ధాంగు దూరంలో ఏముందబ్బా మా దోస తోటకు హద్దుగా కంప కంచె-ఆ కంచెకు ఆవల రెండు మూడు అడుగుల లోతులో ప్రవహిస్తున్న "పెన్నమ్మ ఉంది. ఇంకాంచెంగా నా ఆలోచన వాడిగా సొగింది ఆ ధ్వని వస్తున్న ప్రాంతంలో చిరోంజి షరబత్‌ ఆనార్‌ బతాసా బొప్పాయి రకం దోప చెట్టు ఉన్నాయనే విషయం గుర్తుకొచ్చింది దీనితో నా గుండె వేగంగా కొట్టుకుంది. దొంగలు. గోనె సంచుల్లో దోస పండ్డు నింపి-ఇసుకలో ఈడ్చుకొంటూ పోతున్నారా-ఏమిటి ? ఆ ఆలోచన రావడంతోనే-బయట గురకలు పోతూ నిద్రపోతున్న నాన్నను లేసి విషయం చెప్పాను అనుమానం దేనికిరా! దోసచెట్లలో దొంగతనాలు యిట్టే జరుగుతాయి పారా అబ్బీ పా నాయనా! అవతల ఆ దొంగనాకొడుకులు ఎంతగా కొంపముంచారో చూద్దాం ఆందోళనగా ముందుకు అడుగులేస్తూ అవ్నాడు నాన్న. దుడ్డుకర్ర టార్చిలైటుతో నేనూ వడివడిగా బయల్లేరాను ఇసుకలో అడుగులు ఎంతవేగంగా వేసినా. అనుకున్నంత వేగంగా ముందుకుపోలేకపోతున్నాం కోపం, అవేళం. పైగా ఇసుకలో వడివడిగా నడుస్తుండటంతో నాన్నకు శ్వాస పీల్చడం కష్టంగా వున్నట్టుంది-రొప్పుతున్నాడు గత డెబ్బయ్‌ రోజులుగా చిన్న పిల్లల్ని సాకినట్టుగా- ఈ దోసచెట్టను సాక్కుంటున్నాం ఆ చెట్ల కోసం ఇంట్లో మిగిలిన చివరి సొత్తు ఆమ్మచెవులకున్న కమ్మలు కూడా తెగనమ్మితే కానీ ఎరువులకు పురుగుమందులకు సరిపోలేదు వరదల పేరుతో ఆ మైలవరం డ్యాం నుండి ఈసారైనా నీళ్ళు వదలకపోతే ఈ దోసచెట్లలో లాభం కళ్ళ చూసే వీలుంటుంది మేం ఊహించినట్టుగానే ఈ మారు దోసపండ్ల ధరలు మంచి రేటు పలుకుతున్నాయి అన్నీ కలిసి వస్తే-ఈ దోసపండ్ల సీజన్‌ తరువాత చెల్లెలు వెంకటలక్ష్మిని ఓ అయ్యచేతిలో పెట్టవచ్చనుకొన్నాం గబగబా అడుగులేస్తూనే ఆలోచిస్తూనే-టార్చి దోసతోటపై అటూ ఇటూ వేస్తున్నాను అరుసెల్లుల టార్చిలోంచి-వెలుతురు కర్రలా వెలుగు చెట్లపై తిరగాడులోండి టార్చి వెలుగులో దూరాన గోనె సంచి కనపడింది. మళ్ళీ గమనిస్తే-ఆ గోనె సంచి తనంతకు తానుగా ప్రాణం పోసుకొని ముందుకు పోతున్నట్లనిపించింది. దోసపండ్లలో ఉన్న ఆ సంచి- ఏదో మంత్రశక్తితో జరజరా సాగి పోతుందా . మనిషి మాత్రం అగుపించడం లేదు మాయాబజార్‌ సినిమాలోలా ఉంది నాచిన్నప్పుడు మా అవ్వ- పెన్నగట్టున ఉండే రుద్రమంటపం దగ్గర రాత్రుళ్ళు కొరివి దయ్యాలు గాల్లో తేలాడుతుంటుయని-తాను చూశానని చెప్పిన పంగతి గుర్తుకొస్తోంది 198 వికనాలతానాానననినతకనననినా దేశమంటే...

మరి - కొరివి దయ్యాలే అయితే- మండే కొరివి ఒకటైనా కనిపించాలి కదా అటువంటి జాడ ఏం లేదే! ఇంటర్మీడియెట్‌ వరకు చదువుకొన్న నాకు దయ్యాల భూతాల ఆలోచనలు రావడమే విచిత్రంగా అనిపించింది.

చోసపండ్ల గోనె సంచిసై టార్చి వెలుగు నిలకడగా వేస్తూ- “నాయనా! అదో గోనె సంచి మనిషి మాత్రం కనిపించడం లేదే!?? కంగారుగా అన్నాను.

“ఎవర్రా అది. రేయ్‌ దొంగ నాకొడకల్లారా! మీరు దోచుకోడానికి మాతోటే దొరికిందేంరా లం...కొడకల్లారా! నోటికి ఎలా వస్తే అలా బూతులు పెట్టాడు నాన్న మళ్ళీ తనే-

“రీయ్‌ శీనిగా! ఆ కనిపిస్తావుందే సంచి- దావికి కొంచెం పైన వేయ్‌ లైటు” రొప్పుతూ అన్నాడు

టార్చి ఫోకసింగ్‌ని వెడల్పుగా పడేట్టు సరిచేసీ- లైట్‌ వేశాను నిజమే! ఎవరో బాగా బలంగా ఉన్నాడు నల్లటి డ్రాయరు తప్ప- శరీరంపై ఇక ఏ బట్టాలేదు. అందుకే చీకట్లో కనిపించడం లేదు

దోప పండ్ల సంచిని ఈడ్చుకొంటూ పోతున్న ఆ ఆకారాన్ని నాన్న కూడా గమనించాడు

'ీయ్‌ శీను ఆ దుడ్డు కర్ర ఇటువ్వు' అని తీసుకున్నాడు. కర్రపసాములో వాన్నకు మంచి అనుభవం ఉంది.

“నీ యబ్బ ఉండు నీ కథ చెప్తా” ఆంటూ కర్రను గాలిలో గిరగిరా తిప్పి విసురుగా గురి చూసి వదిలాడు.

అంతే ఆ కర్ర సరిగ్గా ఆ దొంగకు తగిలింది దెబ్బ ఎక్కడ తగిలిందో ఏమో గొవీ “ఓయమ్మా” అంటూ పెద్దగా బొబ్బ పెట్టాడా దొంగ.

పండ్ల గోనెసంచిని దార్జోనే వదిలేసినాడు అది కదలకుండ ఉంది ఇక నేను వరుగేత్తుకొని పోయి- దొంగను పట్టుకోబోయాను.

“ఓ నర్సయ్యా! నేనే లేరా .వేనేలేరా...' అంటూ ఆ దొంగ కంచె దాటి- ఏటి వీళ్ళలోపడి చావు బతుకులుగా పారిపోతున్నాడు.

తన పేరు...ఆ గొంతుకను విన్నాడు నాన్ను

పారిపోతున్న ఆ దొంగను ఎలాగైన పట్టుకొని కట్టేయాలన్న ఆవేశంతో ముందుకు దూసుకపోతున్న నన్ను వారించాడు నాన్న.

“ఒరే అబ్బీ! కొంచెం ఉండరా!” నాన్న గొంతుకలో ఏదో మార్పు వినిపించింది.

“ఏం వాయనా! ఎందుకు నన్ను ఆపేసినావు అర్థం కాక ప్రశ్నించాను. అలికిడి అణామావనానాననానననననినానననన నలు

“అక్కర లేదులేరా ఆ దొంగ ఎవరో నాకు తెలుసు. వెనుతిరిగి- గుడిపెనైపు వడుస్తూ అన్నాడు నాన్నా

ఏంది నాయనా! నూ చెప్తుండేనందో నాకేం అర్హంకావడం లేదు చేతికి దొరకపోయిన వాడ్ని పట్టుకోకుండ ఎందుకు వదిలేయమంటున్నావ్‌ అసహనంగా అన్నాడు

“ష్‌. అబ్బ! నీకు తెలియదు లేరా! పా ' అన్నాడు.

ఇందులో ఏదో మర్మం ఉంది. నాన్నఎందుకో తెలిసీ దాస్తున్నాడవిపించింది. గుడిపె ముందు ఆరిపోతున్న నెగళ్ళమ- మరికొన్ని చేర్చి మంట పెట్టాడు బీడిమీద బీడి కాలువ ఆలోచనల్లో గొంతు కూర్చున్నాడు అప్పుడప్పుడు సైతువాలతో కళ్ళలో ఉబికి

ఇళభ్గను తుడుచుకోసాగాడు

అమకోకుండా మా మధ్య వాతావరణం బరువైంది దీనికి కారణమైన ఆ దొంగను గురించే నాన్న- ఈ విధంగా బాధ పడుతున్నాడనేది స్పష్టమైంది.

ఇంతకు ఆ దొంగ ఎవరో నాన్నకు తెలుసు!

“ఏంది నాయనా! ఎందుకు బాధపడుతున్నావ్‌ ఇంతకు ఆ దొంగ ఎవరు” అమనయంగానే విజం రాబట్టాలని అడిగాను

“ఎవరో అయితే నేను ఎందుకు బాధపడతా(నా అబ్బీ! ఎవరో కాదురా, మన ఆపామి కృష్ణయ్యగారి రాముడే! రహస్యం విడదీస్తూ చెప్పాడు.

వెత్తి మీద పిడుగు పడినట్లయింది నాకు.

పదేళ్ళ క్రితం వరకు నాన్న క్రిష్ణయ్య అంచున భూములు చేసుకొవే సేత్యగానిగా ఉండేవాడు. రానురాను వాళ్ళ పరిస్థితి కరువు దెబ్బలతో అధ్వాన్నంగా మారింది. పేద్యగానిగా నాన్నను పెట్టుకోవడం వాళ్ళ పాలికి ఆదనపు బరువు అయ్యింది ఆ విషయం చెప్పలేక- వాళ్ళు వెనకా ముందు అవుతుంటే- ఆరోగ్యం సరిగా ఉండటం లేదని అబద్ధం చెప్పి మానుకొన్నాడు.

రెక్కల కష్టం చేసి బతికేవాళ్ళం. మూ పరిస్థితి అప్పుడూ- ఇప్పుడూ రెక్కల మీద ఆధారపడింది కావడంతో నూ కుటుంబం తలక్రిందులు అయ్యిందేమీ లేదు.

నిజం చెప్పాలంటే ఈ పదేళ్ళ నుండి వట్టిపోయిన పెన్నేట్లో స్వంతంగా దోసచెట్టు వేసుకోవడంతో . మా కుటుంబం కొంచెం ఊపిరి పోసుకుంటోంది.

కొకపోలే- కృష్ణయ్య వాళ్ళ పరిస్థితి దిగజారినా-నలుగురిలో నామోషిగా ఉంటుందని కూలికి పోలేక. .భూముల్లేని పేదోళ్ళ ఏటి సే గ్యం ఆయిన ఈ దోనచెట్లేసుకొనే జోలికి రాలేక .వాళ్ళ కుటుంబం ఆర్జికంగా "ఫైపలైపోయింది 200 దేశమంటే.

నలుగురికి పాయం చేసే స్థితిలో బతికి-ఇప్పుడు చెడిన క్రిష్ణయ్య గానీ... ఆయవ కొడుకు ఈ రాముడు కానీ నాయనను గనుక ఒక్కమాట అడిగి ఉంటే చాలు ఓ వెయ్యి దోస పండ్లు బండ్లకెత్తించి పంపేవాడు నాన్నకు [క్రిష్ణయ్య గారి కుటుంబం మీద అంత గౌరవం ఉందని తెలుసు వాకు కానీ తమ దగ్గర సేద్యగానిగా పనిచీఎన వ్యక్తి దగ్గర- చెయ్యి ప్తాహలి. చిన్నతనం అనుకొన్నాడేమో...

ఆ రాత్రి ఆలోచనలతో ఎప్పుడు నిద్ర పోయామో గుర్తులేదు తెల్లవారాక- దోపపండ్డు కూలోళ్ళతో కోయించి గుత్తకు విప్పుకొన్న ఆసామి- లారీ కెత్తిస్తుంటే - కూలోళ్ళు అనుకొంటున్నారు

రాముడు పురుగుమందు తాగి (ప్రాణాలు తీసుకున్నాదని-ఎగువ పేట మిట్ట మింద శవం పడిఉంటే-పొద్దున్నే ఎనమలను తోలుకపోయిన నాళ్ళు చూసి-ఊర్లో చెప్పారని .ఏదేదో రంటున్నరు ఒక గోనెసంచెడు దోసకాయలు రాముడు ఇంటికి పంపుదామనుక్ను నాకు కూల్‌ొళ్ళు అనుకొంటున్న మాటలకు గుండెల్లో ఎక్కడో ఏటో అలికిడి అయ్యింది

నేను, నాయన చివరి చూపులకు పాసి మొహంతోనే ఊర్జోకి బయళ్టేరినాం

= అక్టోబర్‌ 7998 త్త అలికిడి అణణననినిము నినన నాలా లలనా. 20]

శీవ్షణ = వందన

[మ] భద్ర కుమిలి కుమిలి ఏడుస్తోంది కనలి కనలి ఏడుస్తోంది వెక్కివెక్కి ఏడుస్తోంది తన చేతుల్ని గోడకేసి కొట్టుకుంటూ కుళ్ళి కుళ్ళి ఏడుస్తోంది చదువుకున్నదాన్నని, ఎన్నో విషయాలు తెలుసని కుటుంబాన్ని చక్కదిద్దుకో గలనవి ఏ వ్యవహారమైనా తెలివిగా పరిష్కరించగలననీ ఆమెకున్న నమ్మకం ఆత్మవిశ్వాసం కరిగి నీరైపోతున్నాయి కన్నీళ్ళు ధారలుకడుతున్నాయి.

నాలుగేళ్ళు నిండని పసివెధవని చావగొట్టింది పువ్వులాంటి చిన్నారి కొడుకుని తనని అల్లుకుని (ప్రేమగా ముద్దులు కురిపించే చిట్టితండ్రిని తను ఎందుకలా హింసించింది? రాక్షసీలా ఎందుకు ప్రవర్తించింది? తన ఇంగితజ్ఞానం ఏమయిపోయింది? అంతలా ఎందుకు కొట్టిందో తనకైనా తెలుసా? సుభద్రలో పశ్చాత్తాపం చోటు చేసుకునే కొర్టీ ఏడుపు స్పాయి పెరుగుతోంది వాడి అనూయకపు కళ్ళలో ఆ భయం అమ్మ ఎందుకు కొడుతోందో అర్ధంకాని భావం ఆమెని మరింత కుంగదీస్తోంది రెండు నెలలుగా జరుగుతున్న మార్పులు అమెకి ఇప్పుడు వరసగా గుర్తొస్తున్నాయి

సుభద్రవాళ్ళు ఇల్లు నూరి రెండు నెలలయింది ఇక్కడ నీళ్ళ సౌకర్యం బాగుందని బాబు స్కూలు కూడా దగ్గరనీ శలవుల్లో ఈ ఇంటికి మారారు మారిన దగ్గరనించీ అమెకి ఇబ్బందిగానే వుంది అంతకు ముందు ఇంటి పక్కన అందరూ తక్కువ జీతగాళ్ళు. వాళ్ళ జీవనం తమకు దగ్గరగా వుండేది కొన్ని విషయాల్లో పోటీ పడినా మొత్తం మీద ఆప్యాయతలుండేవి అర్ధరాత్రి నీళ్ళు పట్టుకునే దగ్గర 'మేము ముందంటే మేము ముందు అంటూ పోట్టాడినా ఎవరికైనా వొంట్లో బాగోలేదని తెలిస్తే ముందు వాళ్ళకే నీళ్ళు పట్టిచ్చేవాళ్ళు. పాయం'త్రాలు భర్తలు వచ్చేలోపు కష్టం సుఖం చెప్పుకుంటూ ఒకరి బాధను మరొకరు పంచుకునేవారు సుభద్ర చదువుకుందని తెలీనీ 202 దేశమంటే.

పిల్లలకి చదువు చెప్పమంటూ ్రాధేయపడి ముగ్గురు నలుగురు పిల్లల్ని పంపేవారు ఈ పాయం వల్లనైతేనేమి, తన కొడుకు చిలిపితనం వాళ్ళని ఆకట్టుకోవడం వల్లనైతేనేమి రోజూ ఎవరో ఒకరు కూరలో పిండివంటలో పంపుతూ వుండేవారు ఊరుకాని ఊళ్లో ఉంటున్నానన్న భావనే కలిగేదికాదు కానీ నీళ్ళ కోసం పడిగాపులు నీళ్ళురాని రోజు పక్క వీధికి నడిచి బావినీళ్ళు తోడుకురావటం అలవాటులేని మోతపనితో ఒళ్ళు నొప్పులు, తరచుగా జ్వరం రావడంతో ఇల్లు మారక తప్పలేదు

“మా మీద దయ ఉంచన్మూ! మమ్మల్ని మరచిపోకమ్మా” అంటూ ఇంటామె

తన చేతులు పట్టుకుంటే సుభద్రకి కళ్ళనీళ్ళు తిరిగాయి ఒకరు బాబుకి బొమ్మ కొంటే,

ఒకరు తనకి తాంబూలంతో జాకెబ్బు గుడ్డ పెట్టారు మరొకరు గుర్తుగా స్టీలు గిన్నె ఇస్తూ తనవి దగ్గరకి తీసుకుని, “వస్తూ పోతూ ఉండమ్మా నీళ్ళ ఇబ్బంది లేకుంటే మిమ్మల్ని పోనిచ్చే వాళ్ళమా? అంటూ తమ నిస్సహాయతను తెలుపుతూ తనని వదలలేక వదిలారు

కొత్త ఇంట్లోకి రాగానే పంపుల్లో ఎప్పుడూ నీళ్ళు రావడం బాబుకి విడ్డూరంగా, సుభద్రకి ముచ్చటగా ఉంది. సౌమాను సర్దుతూ ప్రతి అరగంటకీ సుభద్ర “అబ్బబ్బ, చెమట _ అంటూ వెళ్ళి ముఖం కడుక్కుని వచ్చేది బాబు అడ్డం రాకుండా వాడికి బకెట్‌ నిండా నీళ్ళు నింపిపెట్టి కాగితం పడవలు చేసి ఇచ్చింది వాడు కేరింతలు కొడుతూ ఆడుతుంటే భార్యాభర్తలు నవ్వుకుంటూ సొమాను సర్దారు

“కొత్తవాళ్ళు వచ్చేశారా?

“ఆం చిన్న వ్యానులో సామానొచ్చింది. ఇంకో వ్యాను వస్తుందనుకుంటే ఇంతవరకు రాలేదు మరి

“సామాను ఎక్కువ లేదేమోలే ”

“అలా అయితే ఇంత ఇల్లు ఎందుకు”

బయటనించి వినిపిస్తున్న మాటలు తమను గురించే అని ఆర్థమయేసరికి సుభద్ర ముఖం జేవురించింది

“ఎవరికెంత సామానుంటే వాళ్ళకేమిటండీ? కొందరు స్టేటస్‌ కోసం వస్తువులు పోగేసుకుంటారు కొందరు అవసరాన్ని మించి కొనరు మనకు లేని బాధ వీళ్ళకెందుకు? అంటూ సుభద్ర చేతిలో పుస్తకాలను విసురుగా దులిపింది

“పోనీలే పెద్దిల్లు అన్నాక సామాను పేర్చుకోరా? అందరూ మనలాగే వుంటారా? వీదీ ఆ పుస్తకాలు ఇటివ్వు అంటూ రవి పుస్తకాలన్నీ అందమైన వరుసల్లో (క్రమపద్ధతిలో సర్దసాగాడు.

మర్నాడు రవి కాలేజీకి వెళ్ళగానే బాబు బయట వరండాలో బొమ్మలు వేసుకుని కూర్చున్నాడు పని ముగించుకుని సుభద్ర కూడా బయట నించుని పరిసరాలను శిక్షణ అననన ననన 20)

పరికించసాగింది చుట్టూ అన్నీ డాబా ఇళ్ళు, రెండంతస్టుల మేడలు తమ ఇంట్లో మొత్తం ఎనిమిది పోర్షన్లు ఫైన నాలుగు కింద నాలుగు గాలీ వెలుతురూ పుష్సు లంగా వున్నాయి

“ఉండండి నేను తెస్తాను అంటూ పక్కింటిలోంచి ఒకామె బయటకు వస్తూ భర్త చేతిలోని క్యారేజి లాక్కుంది సుభద్రని (క్రీగంట గమనిస్తూ ఆమె మెట్లు దిగింది, కొంచెం సేపటికి స్కూటర్‌ వెళ్ళిన శబ్దమయింది ఇందాకటి ఆమె మళ్ళీ పైకి వచ్చింది,

“మీకు ఒక్క బాబేనా?” పలుకరింపుగా అడిగింది

“అవునండీ మీకు? అడిగింది సుభద్ర,

“ఒక్కడే స్కూలుకి వెళ్ళాడు స్కూలు బస్సు వస్తుంది. ఒకోసారి ఈయవే దింపుతారు "పెట్రోలుది ఏముందిలే' అంటారు ఈ ఊళ్ళో బండి లేకుండా కష్టమండీ, అన్నట్టు మీ ఆయనది స్కూటరా మోటర్‌ బైకా?

శ్రాలేజి దగ్గరే కదండీ, సైకిలు మీద వెళ్తారు.”

“సర్దుకోవడం అయిపోయిందా? . రండి, మా ఇల్లు చూద్దురుగాని ”

ఆమె బాబు పేరు స్కూలు పేరు అడిగి తెలుసుకుంది “ఒహో పబ్లిక్‌ స్కూలు కాదా” అంటూ అదోలా మూతి విరిచింది

వాళ్ళ ఇంట్లో ముందు గదిలో సోఫా పెద్ద కలర్‌ టీవీ వి.సిపి గోడ అలమారులో ఒక పక్కగా టు-ఇన్‌-వన్‌ ఒక వరస నిండా క్యాసెట్లు పడక గదిలో డబల్‌కాట్‌ మీద డన్‌లప్‌ పరుపు ఎంబ్రాయిడరీ దుప్పటి కర్గో పిల్స్‌లు ఒక పక్కగా పెద్ద ఆద్దం బిగించిన గాగ్రేజ్‌ బీరువా వంటింట్లో కొత్త మోడల్‌ గ్యాన్‌స్టవ్‌ తళ తళమెరిసే స్టీలు పాత్రలు నాన్‌స్టిక్‌ పాత్రలు ఒక మూలగా ఫ్రిజ్‌ వాళ్ళ ఇల్లంతా కలయతిరిగాక తమ ఇంట్లోకి ఆమెని ఆహ్వానించకపోతే బాగోదని పిలిచిందిగాని సుభద్రకి మొదటి సారిగా ఎందుకో న్యూనత అనిపించింది.

పక్కింటి విమల హుషారుగా సుభద్ర ఇంట్లోకి అడుగుపెట్టింది అన్నిటినీ విశితంగా పరికిస్తూవే ఏమీ ఆసక్తి లేనట్టు ముఖం పెట్టింది మధ్యలో చిన్న చిన్న కామెంట్స్‌తో తన తీర్పుని మూత్రం వినిపించింది ఇంకా బీరువా మంచం కొనుక్కోలేదేమిటండీ? కష్టమే అయినా మీకు సారె పెట్టి వుంటారు కదా! “ఈ ఊళ్ళో కూలర్‌ లేకపోతే నిద్రపట్టదు మీకు రెండు ఫ్యాన్లు ఉన్నాయి కాబట్టి కొంత ఫర్వాలేదు లెండి. ... “ఫ్రిజ్‌ లేకుండా బాబుకి పాలు ఎలా? పోనీ మా ఫ్రిజ్‌లో పెట్టుకుంటూ ఉండండి...

“అంత అవసరం రాదులెండి. పాలు ఒకటికి రెండుసార్లు కాస్తే అవే నిలున వుంటాయి. మాకు కింద పడుకోవడం అలవాటు అందుకని మంచం తెచ్చుకోలేదు సైగా మా వాడు అసలే నిద్రలో ఇల్లంతా దొర్హుతాడు కొన్ని ప్రశ్ళలతో వారి స్తోమత 204 అనినానకిలాలనాకుననకతనిాలనకాతు దేశమంటే...

అంచనా వేసుకున్న విమలకి సుభద్ర మాటల అర్థం ఏమిటో వారి జీవిత విధానం ఎలాంటిదో కొరుకుడుపడలేద? “ఈ పుస్తకాలన్నీ కాంప్లిమెంటరీలా అండీ? అంది విమల విస్మయంగా. “లేదండీ. మా ఇద్దరికీ పుస్తకాలంటే ఇష్టం నెలకి నాలుగైదు పుస్తకాలయినా కొనకపోతే ఈయనకి నిద్రపట్టదు అన్న సుభద్ర వివరణకి విమల నోరు ఎందుకో మూతపడింది. పై పోరన వాళ్ళందరికీ ఎంత సామానుందో ఇంకా ఏమేమి కొనబోతు. పిల్లల ఫీజులెంతో రాబోయే పండుగకి ఎలాంటి బట్టలు కొంటున్నారో మన్నా (ప్రమోషన్లు వచ్చాయో వగైరా వినీ వినీ సుభద్రకి నెల రోజులకే విసుగెత్తి పోయింది. తను ఊరికే వింటూ నించునేదే తప్ప ఆలాంటి సంభాషణలో పాలుపంచుకునేది కాదు అలా తనమీద వాళ్ళకి ఆసక్తి తగ్గినా ఇంట్లో విషయాలన్నీ బాబు దా తెలుసుకునేవారు పిల్లల ద్వారా విషయాలు తెలుసుకోవడం వాళ్ళని పెద్దల మాటల్లాకి లాగడం తప్పు అని పెద్దలకి ఎలా నచ్చజెప్పాలో అర్ధంకాక సుభద్ర సతముతమయేది అలా విముఖంగానే రోజులు గడుస్తున్నాయి “ఏయ్‌ విమలా మొన్న కొత్త చీర సింగారించుకుని ఎక్కడికి వెళ్ళినట్టో? * మూడో ఇంటామె పలుకరింపు “బట్టలు కొన్నాం చూపిస్తానుండండి. వాటిని చూపించి వాటి నాణ్యతని అంచనా వేస్తూ, రేట్టు వివరిస్తూ రెండు రోజుల కాలక్షేపం “విన్న మీ ఇంటికి చుట్టాలొచ్చినట్టున్నారు కదూ " “అవును విమలా వాళ్ళకి బిర్యానీ చైనీస్‌ చికెన్‌ చేసిపెట్టి సాయంళ్ర ఎంగర్‌ చిప్స్‌, ఫ్రూట్‌ సెలాడ్‌ చేసే సరికి రాత్రంతా ఒకటే ఒళ్ళు నొప్పులు “బాస్‌మతీ రైస్‌తో చేశారా బిర్యానీ? “ఆం అది కాకపోతే బిర్యానీ చేసి వేస్టు కదా!” “హాయ్‌ బేబీ ఇలారా కొత్త (డ్రెస్సా? మీ అమ్మ నాకు చెప్పనే లేదు. నీకు చాలా బాగుందిరా అమ్మ ఏం చేస్తోంది. నాలుగో ఇంటామె గురించి వాకబు “పాత ఫ్రిజ్‌ అమ్మేసి కొత్త మోడల్‌ కొన్నాం కదా ఆంటీ, ఆది ఆటోమేటిక్‌ డీఫ్రాస్ట్‌ ఎలా అవుతుందో చూస్తోంది ఈ మాటలు వింటుంటే సుభద్రకి పాత ఇల్లు గుర్తొచ్చేది నీళ్ళు వెతుక్కుంటూ వచ్చి సముద్రంలో మునిగిపోతున్నట్టు వుండేది మనుషుల మధ్య ఇన్ని తేడాలు డబ్బుతోనే వస్తాయా? మధ్యతరగతి విలాస వస్తువుల మీద మోజు ఇంతలా పెరిగిందేమిటి? ఇతరుల కొషులా- “రించి ఆలోచించే మానవత్వం వారిలో మృగ్యమైపోతోందేమిటి? ఇలాంటి ప్రశ్నలతో ఆమె సతవ ౨మయేది. శిక్షణ అఅణనిణననాననినవనఎపునననననాననతితు. 205

ఒక రోజు విమల మ్‌ క్రీనర్‌ కొంది ఆ రోజు ఆమె హడావుడి అంఠా ఇంతా కాదు దాన్ని అందరికీ చమకీస్రన్‌ చేసి చూపించింది అందరూ దాని చుట్టూ చేగి దానివల్ల ఉపయోగాలను లెక్కగట్టారు తాము ఎప్పుడు కొనేదీ పధకాలు వేసుకున్నారు ఆ రోజు సుభద్ర మాత్రమే అటు వెళ్ళలేదు అది విమలకు కినుకుగానే ఉంది అందుకే ఆమె చూసేలా దాన్ని ఆన్‌ చేసి నానా తిప్పలూ పడింది సుభద్ర నవ్వుకుంది. బాబు మాత్రం క్షీనర్‌ని విస్మయంగా చూసి వచ్చాడు చుట్టుపక్కల వాళ్ళకు ఉన్న ఈ వస్తువుల పిచ్చితోపాటు విమల తన కొడుక్కి చెప్పే నీతులు బుద్దులు సుభద్రకు కంటగింపుగా ఉంటున్నాయి అవి తన క్‌డుకుపైన ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతాయోనని సుభద్రకు భయం “ఒరేయ్‌ రామూ నీ బొమ్మలు ఎవరికీ ఇవ్వకూడదురా. వాళ్ళు విరిచేస్తే మళ్ళీ నొన్న కొనరు ముందే చెప్తున్నా. “కదల పుస్తకాలు ఇంట్లోనే చదువుకో ఆందరికీ ఎందుకు చూపిస్తావు?” “లోపలికి రారా గబగబ పాయసం తాగి వెళ్ళు. మధ్యలో కోతుల్ని వెంటబెట్టకు వస్తావేమిరా? “నువ్వు బాగా చదివి ఫస్టు రావాలి అందరికంటే ఎక్కువ మార్కులొస్తే నీకు రెండుచక్రాల సైకిలు కొనిపెడతాం “వాళ్ళంట్లో ఏమైనా పెడితే తినొద్దు వెకిలి వెధవ ఆంటారు ఏమి పెట్టినా ఇప్పుడే అన్నం తిన్నాననో అవి తినటం అలవాటు లేదనో ఏదో ఒకటి చెప్పిరా తెలిసిందా? మన కలర్‌ టీవీలోకార్టూన్‌ చూడకుండా వాళ్ళ బ్బాక్‌ అండ్‌ వైట్‌కి ఎగబడతావెందుకురా వెధవ? * మవం శలవులకి ఏ సి కోచ్‌లో తాతగారి ఊరెచ్తున్నామని నీ ఫ్రెండ్స్‌కీ చెప్పావా “ఒరేయ్‌ ఇక నించి ఇంట్లోకి ఎవరినైనా తీసుకొచ్చావంటే ఊరుకునేది లేదు " ఇలాంటి అదిరింపులు బెదిరింపులు ఉగ్గుపాలతో నూరిపోస్తే స్వార్ధవింతనలతో పిల్లలు ఏమయిపోతారనేది సుభద్ర ఆందోళన అయినా రాముతో పోల్ఫి చూసుకుంటే తన కొడుకే తన అదుపులో ఉండటం లేదేమోనని ఆమె భయం హోం వర్కు చేస్తేగాని ఆటలకి వెళ్ళొద్దని చెప్తే వింటాడు గానీ ఆ తర్వాత పంజరం నించి బయటపడిన పక్షిలా కేరింతలు కొడుతూ బయట ఆడుకుంటాడు ఇక తన మాట వినడు టైముకి పాలు తాగడు స్నానం చేయడు అన్నం తినడు పక్క ఇళ్ళలో ఏమైనా తిన్నా తనకి చెప్పడు విమల కొత్త వస్తువులు కొన్న రోజు రీవీగా అటూ ఇటూ తిరుగుతూ బడాయిలు పోయినట్టే ఆమె కొడుకు రాము కూడా తన బొమ్మలనీ పుస్తకాలనీ అందరికీ చూపించి గొప్పలు పోయేవాడు కానీ వాటిని ఎవరి చేతికీ ఇచ్చేవాడు కాదు. తను ఇంట్లో వున్న వస్తువులన్నీ చూపించి అవి సుభద్ర కొడుకు బాబుకి లేవని ఎద్దేవా చేయడంలో రాముకి 206 దేశమంటే.

ఒక రకమైన ఆనందం బాబు పసిమనసు మీద దాని ప్రభావం వుండేది బాబు చదువులో చురుకుగా ఉండటం చూసి ఓర్వలేని విమల ఇటువంటి విషయాల్లో రాముని వారించేది కాదు దావి వల్లి బాబు రోజూ ఏదో ఒక దావి కోసం పేరీ పెట్టడం వాడిని సమాధానపరచడం జరుగుతోంది. కానీ ఈ మధ్య కలర్‌ టీవీనే చూస్తానంటూ పిల్లల కార్యక్రమాలు రాగానే విమల ఇంటికి పారిపోవడం మొదలుపెట్టాడు అది సుభద్రకు నచ్చడం లేదు మనకు లేనిదాని కోసం అర్రులు చాచకూడదని వున్నదానితోనే నంతృప్తిపడాలనీ చెప్తూ రోజూ వాడిని వారించి వివరిస్తే బుద్ధిగా బుర్ర ఆడించి ఆట్రెముకి మళ్ళీ పారిపోయేవాడు ఈ ధోరణి బొబుని ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందోననే ఆలోచన సుభద్రని స్థిమితంగా వుండనివ్వడం లేదు రవికి చెప్తే అతను ఆ విషయాన్ని చిన్నపిల్లల చేష్టగా కొట్టీ పారేశాడు ఆ రోజు ఆదివారం సాయంత్రం ఎటైనా వెళ్ళాలని ముందే అనుకోవడంతో సుభద్ర పనులన్నీ గబగబ ముగించుకుని బాబుకి స్నానం చేయించాలని చూసేసరికి వాడు బయటకు పారిపోయాడు ఎంత పిలిచినా వాడు రాకపోయేపరికి సుభద్రకి కోపం కట్టలు తెంచుకుంది ఎంత చెప్పినా ఆర్గంకాని కొడుకుమీద కోపం అసలు విషయాన్ని పట్టించుకోని భర్తమీద కోపం డబ్బుతో వస్తువులతో మనుషులకి విలువకట్టే ఇరుగు పారుగులమీదకోపం కలిసి ఒక్కసారిగా బద్దలుకావడంతో వాడిని గొరగొర ఈడ్చుకుని వచ్చి వాడి ముందు పుస్తకాలు పడేసి ఇవాళ బయటకెళ్ళేది లేదు సండే 'మండే' స్పెల్లింగులు రాస్తేనే టీవీ ఆటలూ అంది. ఆట మధ్యలో అలా లాక్కొని వచ్చినందుకు వాడు మొండికేశాడు తను రెట్టించే క్‌ద్ధ వాడికి ఉక్రోషం కలిగి పెన్పిలీ నేలకేసి విసిరికొట్టాడు సుభద్ర కోపం తీవ్రస్తాయికి చేరింది వాడి మెడవంచి వీపుమీద ఎదిగుడ్డులు వేసింది ఎప్పుడో గాని కొట్టని తల్లి అలా మీదపడి కొడుతుంటే బాబు బెంబేలు పడిపోయాడు వెక్కివెక్కి ఎడుస్తూ తండ్రి వాళ్ళో దూరాడు సుభద్ర ఆయాసవ తూ మరో మూల కూర్చుంది భర్త ఆమె కేసి కోపంగా చూస్తూ బాబుని బుజ్జగించి . *ఇఖ౦ కడిగి బయ టకు తీసుకుపోయాడు అప్పటినించి ఆమె ఏడుస్తూనే వుంది తను చేసిన తప్పుకి బాధపడుతూనే వుంది మరొక గంటకి రవి బాబు తిరిగొచ్చారు తల్లి ఏడుపు చూసి బిత్తరపోయిన బాబు ఆమె దగ్గరకొచ్చి చిట్టి చేతులతో కన్నీళ్ళు తుడిచి “అమ్మా చారీ! అన్నాడు 'ప్రాధేయ పూర్వకంగా అంతే సుభద్ర (ప్రేమ కట్టలు తెంచుకుంది వాడిని గట్టిగా హత్తుకుని ముద్దులు కురిపిస్తూ, 'నేను చెప్పాలిరా సారీ నిన్ను కొట్టినందుకు అంది. తన కొడుకుని డబ్బు మనిషిగా కాక మానవత్వం తెలిసిన మనిషిగా ఇతరుల కష్టసుఖాలకు స్పందించగల బాధ్యతాయుతమైన పౌరుడిగా ఉన్నత విలువలు అలవరుచుకున్న ఉత్తముడిగా తీర్చిదిద్దే శక్తి తనకి వుందా అని ఆలోచిస్తూ ఆమె తన కొడుకు తల నిమురుతూ వుండిపోయింది త వీప్రిల్స్‌ 2999 శిక్షణ అాకకాణణాణకానాణాణాాకాాపడారకవాంాకకాదాంాలాలానతా 207

లో స్వర్గాండ్రు = భిమ్మీడి జగబీశ్చరరావు [త్ష్రులమ్మ ఓలమ్మఉల్లిపాయలే ఎర్రుళ్ళి పాయలే... పాయలే... ” ముసిల్దాని అరుపులకు ని(ద్రవదిలిపోయి ముసుగు తీసి చూసాను ముసల్లి బుద్దిగా నిద్రపోతోంది చూరుకింద నుండి చూస్తే ఆకాళం నిర్మలంగా నిళ్ళబ్దంగా వుంది అప్పుడు సమయం అర్థరాత్రి దాటినట్టున్నా ఇంకా తొలి ల సు మంచంమీద అలాగే చేరబడ్డాను

“వంకాయలే .పొందరొంకా యలే ..ఓల మ్మ. బంగాళ దుంపలే . - అరుపులకు దిగ్గునలేచి కూర్చొని చూసాను. ముస్లి నిద్రలోనే పలవరి స్తోంది. విట్టూర్చి మళ్ళీ విద్రకు ఉప(క్రమించ బోయాను

“ట్రానూట పళ్ళమ్మా. టామాట పళ్ళు. ” పళ్ళు ఆమ్ముతున్నట్టే వుంది ముసల్దాని గొంతు. లేచి దగ్గరగా వెళ్ళి చూసాము ముసల్లి నిద్రపోవడం లేదు కళ్ళుతెరిచి చూస్తోంది

“ఏమిటే అమ్మన్మూ ఆ యరపులు ... వేళాపాలా లేకుండా... కూరగాయలమ్మినట్టు ఆకేకలేమిటే? ఇరుగు పారుగూ లేచి వచ్చీగల్లు... అన్నాను. నా మాటను వినిపించుకున్నట్టు లేదు.

“క్రేజీ ఎలాగ? ..” అంటూ మా ఆవిడ. ఎప్పుడు నిద్రలేచిందో నిద్ర మళ్తు వదిలినట్టు లేదు ఆవలింతలు తీస్తూనే బుట్టనుకొని నా హెల్మెట్‌ పట్టుకొచ్చింది పక్కనే విలబడింది. ఆవిడ క(న్రైెప్పలు నిలవడం లేదు.

“ఉప్పు ఉప్పు పేలిపోతంది. రాలిపోతంది ” అంది ముసల్లి కళ్ళు ముయ్యకుండానే మీకేమయ్యిందర్రా అనబోయి లొట్రుపాటుతో నాకేమయ్యిందర్రా అన్నాము ముసలిదాన్ని పట్టి కుదిపాను 'ఏమిటే పలవరింత?” అన్నాను.

ముసట్లి మాటాడకుండా చెయ్యి చూసింది. ఆమె చూపించినవేపు చూరుకింద చుండి ఆకాశంలోకి చూపామ.

ఆకాశంలో పువ్వుల్లాంటి రంగు రంగుల ముద్దలు జారిపోతూ...

203 అణననానానాననననాలననలతలననననా. దేశమంటే.

నేమ ఆశ్చర్యంగా చోరావులించాను. మా ఆవిడా కళ్ళు తెరచి నోరుతెరచి ఆకాశం వంక చూస్తోంది. ఎప్పుడు లేచాలో మూ పిల్లలిద్దగ్నూ ఎన్నడూ చూడనట్టుగా ఆకాశంల్లో అద్భుతం జరుగుతున్నట్టుగా చూజ్తూన్నారు.

“ఉళ్ళి. ఉళ్ళిపాయలే ..రాలిపడిపోతన్నాయి.. ..ఎల్లండ్రా!.. ఎళ్ళి తవుంకో...బుట్టో... జంగిడో పట్టుకెళ్ళి ఏరుకు రండి!. అంటూం-లేచి కూర్చో లేనిధార్సు. ఎక్కడ్నంచి ఆంతశక్తి వచ్చిందోగాని ఏకంగా విలబడిపోయింది.

నేను ఆకాశం వంక్క ముసల్దాని వంక చూస్తూ బు(ర్రగోక్కువ్నాను. “ఉళ్ళిపాయలు కాదే ముత్తాతమ్మమ్మా! కంపూటర్హు 'శంప్యూటర్థ రాలి పడుతున్నాయి. బిల్‌గేట్సు పంపిస్తున్నాడు... అన్నాడు మా పెద్దాడు, సీరియస్‌గానే వుంది వాడీ ముఖం, “కాదు .కాయగూర్లీ అంది ముసట్లి. “కాదు -కంప్యూటర్లే అన్నాడు పెద్దాడు మా ఇంట్లో గొడవ వీధి అరుగెక్కడమో ఏమో అప్పటికే వీధిలో వాళ్ళంతా లేచిపోయారు జాతర జరుగుతున్నట్టు వీధంతా అలికిడి. ఆ అపరాత్రి తెల్లవారిపోయివట్టుగ వుంది జనం పరుగులు తీస్తున్నారు “అందరెళ్ళి తెచ్చుకుంటన్నారు ఎళ్ళండ(ర్రా! ఈ పూటయినా చాలారోజులకి మువ్వాంకాయ చేసుకుందము. అది తివీసి చచ్చిపోతాను... ముసల్లి వాగుతూనే వుంది -.... "కళ్ళాపరేషను చెయ్యించాలి డాడీ ఈ ముసల్తానికి' అన్నాడు మూ పెద్దాడు. వాడి ముఖం కోపంగా వుంది. మా ఆవిడ నోటమాటరాక విల్చుండిపోయింది దాదాపునా పరిస్థితీ అలానే వుంది "ఆం .చుక్కలు తోకచుక్కలు .” అప్పుడే గుర్తుకు వచ్చినట్టు అరిచాడూ అంతదాకా నోరుమూసుకు చూస్తున్న మా చిన్నోడు. “ఆ అవునవును తోకచుక్కలే పెద్దాడికి గుర్తొచ్చినట్టుంది వంత పాడేడు. “తోకచుక్కలే పేపర్లో రేడియో టీవీల్లో చెప్పారు ” మాఆవిడ మాట్టాడుతున్నా, అవిడ కళ్ళు ఆకాళంలోనే వున్నాయి ఆ తోకలు చూసి ఉళ్ళి కోళ్ళనుకున్నానని నోరు చప్పరిస్తూనే ముసల్లి పెద్దగా భారంగా నిట్టూర్చి మంచంమీద చతికీలబడిపోయింది నెత్తిమీద చేతులు వేసుకుంది పీల్లలిద్దరూ ఆమెకి చెరో పక్క కూర్చున్నారు. ఆకాశంలో దీపాలు ఆర్పేసినట్టు ఆ మినుకు మినుకుమనే వెలుగు రచ్వలు ఆరిపోయి అప్పుడప్పుడూ వెలుగు తున్నాయి నేను నా మంచం మీదకు చేరాను మా ఆవిడ నిద్ర ఆపుకోలేక పోయి ఇంట్లోకి వెళ్ళి పడుకుంది. న్వేర్ణాంధ్ర అఅవవాాణనవానలనానాననననననననా 20

ముపల్లి అడగకపోయినా ఆ రోజుల కథలన్నీ చెపుతోంది. మునిమనుమలిద్దరూ ఆకాశంలోకి చూస్తూ ఆమె చెప్పేవి వింటున్నారు. ఊ' కొడుతున్నారు.

ఎవావ్యాశాలనుప్పుడు ముసురు పెట్టిస్తే ఏండొడేలు ఎక్కడ ఎండుతాయి?... పీతి కంవు...అలొటపుడు మో తాత కంచండు పకాలన్నం రొండు పచ్చిమిరవకాయల్లోటి తీనీసోడు.” ముచ్చటగా చెప్పింది మునట్లి.

ప్చిమిరపకాయలు లేకపోతే?” అన్నాడు చిన్నోడు.

*ఎందుకుండన్‌, ఆది అ కాలం” ఇలాటి ఈరముని రోజులు కావప్పుడు... గెంజన్నంల ఉప్త కొని...” ముసల్టాని మాట ట్రా న న టా లట

“ఉప్పెలాగుంటుండే గ్రాండ్‌ మా ” అడిగొడు చిన్నోడు కుతూహలంగా

“తం01...” అవి వ్యహలో వించి పెద్దన - అందులో ఏదో దొరికినట్టు కా! “ఆ క్‌ 1 వీ)పు ఒకడు వంపి

నేను ఏదో అందామని- కేక వేద్దామనుకొనే లోపలే పిల్లలిద్దరూ ఒకడి వీపు మరొకడు నాక్కోవడమయిపోయింది.

ఏలా వుంది?” అన్నట్టు చూసింది ముసల్లి.

ఏవీ రుచీలేనట్ట పెదవి విరిచారు పిల్లలిద్దరూ.

“రెబ్బ పెరిగివాయనీపి, ఉష్పులేకపోరే ఆరోగ్గిమే ననీసి మీ యమ్మ మీకు నప్పటి మెతుకులు పెడతంది..ప్స్‌!...రుసీ వసీ లేని బతుకాయి పోయే...” ముసలిదాని గొంతు గడ్గదముయి పోంబంది.

ఇంకా సమయమిస్తే ముసల్దాయి ఏడ్చేస్తుందని (గ్రహించినట్టుగున్నారు పిల్లలు "ఆయితే తాతయ్య గెంజన్నం ఉప్పుగడ్డేసుకొని... "సగంలో ఆగిపోయిన కథని అందించారు

=_ఉప్పుగడ్డేసుకొని.... ఉళ్ళిపాయ సేతికిస్తే కంచండన్నం ..ఒక్క సిటంలో తోగేపి తేన్చీసివోడు... ఎక్కడికో కటా వస్తే ననా

“గ్లాండ్‌ చూ...గ్రాండ్‌మూ...మీరు జమిందార్లా...?” పిల్లలిద్దరూ కూడబలుక్కొని, అన్ని అయిటమ్స్‌ తిన్న తాతగార్ని గొప్పగా ఊహించుకున్నారు.

వాకు మరి విద్ర పట్టలేదు.

తెల్లవారింది.

పాలపేకట్టు వచ్చినట్టు మా ఇంటికి వీధిలోని దాదాపు అన్ని ఇల్లకీ గంపలలో

కేల విలువగల కంప్యూటర్‌ని

([ పథకం కింద పాతికవేల రూపా, వల్పికీపాన మ రూపాయలకే ఇచ్చారు. యం ౫0 అంాదనననననననననను. దేరనుంటే..

“కంప్యూటరెందుకురా కూరొండుకుంతామా? కూడొండుకుంతామూ?” మా

“అబ్బా! .నీకు తెలీదూ. కంప్యూటర్‌ తీసుకున్న కుటుంబీకుల పిల్లలకే స్కూల్లో సీట్లు... మా ఆవిడ విసుక్కుంటూ వివరించింది.

“కుటుంబ నియంత్రణ పథకం లాగన్న నూట ఒక్కల్నే కన్నవారికి స్కూల్లో పీట్టకి ప్రిఫరెన్సు ఇచ్చినట్టు కంప్యూటరు అముర్చుతున్న కుర్రవాడు వివరించాడు.

“కంప్యూటర్‌ లేకపోతే ఇరుగూ పారుగూ లిన చూపు చూడ్లమే కాదు. ఆడ పడుచు ఇంట్లో పెళ్ళి కెదిగిన పిల్లవుంది కంవ్యూటర్‌ లేవి ఇంటికి ఏ కుర్రవొడొస్తాడు చెప్పు చేసుకోడానికి? పరువూ ప్రతిష్ట అదొక హోదా.. అందినా భార్య అప్పటికే ఆవిడ ఇరుగూ పారుక్కి చెప్పడానికి వెళ్ళింది. నేమా పక్కింటి సన్యాళిరావుని వీలవదీతే వాళ్ళూ అదేపనిలో వున్నారట.

కంప్యూటర్‌ బిగించీడమై పోయింది

మా ఆవిడ కాలానికి అనుగుణంగా నడుచుకుంటోంది మధ్యాహ్నపు భోజనానికి వుంచిన బియ్యాన్ని కడిగి పసగడుగు ని హార్లిక్స్‌లా తలా ఓ గ్లాసుడు ఇచ్చింది తాగి కంప్యూటర్‌ ముందు బుద్దిగా కూర్చున్నాం అంతా

“అయితే నాయినా దీన్తోటి ఏటుపయోగము?” అడిగింది ముసల్ది

ఎవ్వరం సమాధానమివ్వలే

“పోన్నాయన! టీబీ (వీ)ల్లాగా బొమ్మాగిమ్మా రాదా?" మళ్ళీ ముస్లి.

మా పెద్దాడు ముసలిదాన్ని కసురుకుంటూ కంప్యూటర్‌ ఆపరేట్‌ చేయడం మొదలు పెట్టాడు నేనాశ్చర్యంగా నోరెళ్ళ బెట్టాను ఎందుకంటే వాడికి ఇంగ్లీషు ప్పెల్లింగులే సరిగారావు స్పెల్లింగ్‌లూ (గ్రామరూ అంటూ కూర్చుంటే కాదని వాళ్ళమ్మ వాడికి కంప్యూటర్‌ కోర్సుకి పంపిండట గర్వంగా చెప్పింది మా ఆవిడ నే వాడి చదువు మీద మరో అనుమానపు ప్రశ్న వెయ్యక ముందే నా ముఖం చూసి “ఏ క్యాలిఫికేషనూ అక్కరలేదు, కంప్యూటర్‌ నేర్చుకోవడమే పెద్ద క్యాలిఫికేషను. చెప్పింది ఇక ఇంట్లో కంప్యూటర్‌ గనుక అందరం నేర్చుకోవచ్చనీ ఆంది ఇప్పుడు ప్రాధమిక తరగతుల్నుంచే కంప్యూటర్‌ కోర్సు కంపల్సరీ సబ్జెక్టట చెప్పింది.

మావాడు టక్కు టకటక లాడిస్తున్నాడు- టైపు మిషన్‌ లాగే.

మా చిన్నాడు మరో పక్కనించి ఏవో నొక్కుతున్నాడు

మా అందం పుట్టిన తేదీలు ఫీడ్‌ చేసారు పక్కనే డెత్‌ డేట్‌ గేప్‌ పెట్టారు మా ముసల్దాని వయసు రోజుల్లొ సహా లెక్కగట్టి చెప్పారు ముసట్లి మురిసిపోకుండా మూతి మూడొంకర్ణు తిప్పి “ఈ మాతరం దానికి ఇన్ని మీటలు నొక్కి ఇంచేపా? మీ తాత నోటిని కట్టీపోడు లెక్క” అంది అంతా విడ్డూరమేనన్నట్టుగా చూసి న్వర్ణాంద్ర అణణాణణవనానాలకానిననకననననననినినానలా. 2]

ఇంతలో- ఇన్‌స్టాల్‌మెంట్‌ మీదట ఇంటర్నెట్‌ వచ్చీసింది కనెక్షను ఇచ్చేసారు నేనింకా మాట్లాడబోతే అవతలి వాళ్ళు అనకాశమివ్వలేదు వాళ్ళేదో ట్యూన్‌ చేన్తున్నట్టు వున్నారు 'ప్కీన్‌ మీద ముఖ్యమంత్రి భిల్‌గట్స్‌ రాకపోయేమో గెడ్డం గోక్కుంటూ ప్రధాన మంతత్రిచే మీట నొక్కించి-బొమ్మ రిబ్బన్‌ కట్‌ చేసారు చూస్తే రిబ్బనూ లేదూ కత్తెరా లేదు. అంతా మాయ ఆఖరి మాట పైకే అన్నాను. “మాయ కాదండి! ఇన్ఫర్‌మేషన్‌ టెక్నాలజీ... కనెక్షన్‌ పెట్టిన కుఢర్రాడు గొప్ప నమ్మకంతో మేధావిలా ముఖం పెట్టి చెప్పాడు. ఇంతలో ఇరుగూ పొరుగూ అంతా చేరారు “ఇనఫరమేషన్‌ టెక్నాలజీలో ఆం(ధ్రప్రదేశ్‌ ఆగ్రగామి హైటెక్కు సిటీ అందుకు ఆదర్శం! మనది ఆంధ్రష్రదేక్‌ ఇక అన్నపూర్ణ కాదు సాప్ట్‌ వేర్‌ స్టేట్‌! కంప్యూటర్స్‌ స్టేట్‌! ట్వస్టీ ట్వన్టీ విజన్‌ ముందే నచ్చేసింది అంతా మాట్లాడుతూనే వున్నారు ఎవరికి తెలిసింది తోచిందీ వాళ్ళు చెపుతూనే వున్నారు మొత్తం 1500ల కోట్ల ప్రాబెక్టట ఉల్లిపాయలు నలభై ఏబై ఆవగా లేంది? ఆ మూత్రం అవుద్ది మా ముస్త్టీ చర్చలో పాల్లొంది నేను జడ్డి వెధవలా కొత్తగా వింటున్నట్టు ముఖం పెట్టాను నిన్నటి ఉల్కాపాతం ఊసులూ . ఇవాల్టి కంప్యూటర్‌ కబుర్లూ బు(ర్ర పట్టవి క్టానం .ఒక్కో మనిషి మెదడూ పుట్టలా తోచింది పాముల్లా ఊహలూ ఆలోచనలూ- అన్ని ఆగిపోయాయి ముఖ్యమంతత్రిగారు ఎక్కడో మారు మూల (గ్రామంలోని ఓ పేద మహిళతో అక్కడి హైదరాబాద్‌ సారీ సైబరాబాద్‌ నుండి మాట్లాడే స్తున్నారు (శ్రమదానం జన్మభూమి పనులు అధిక్షారుల్ని (ప్రభుత్యోద్యోగుల్ని నిలది య్యండి జవాబుదారీ తనం సమర్థవంతమైన... విన్న కేసిట్టే వినిపించినట్ట ఆమెతో మాట్లాడారు “అయ్యా! రేట్టెప్పుడు దించుతావురా? మా ముసల్లి సిఎమ్‌తో మాట్టాడివట్టే ఫీలయింది. సమాధానం రాలేదు ఇవ్వలేదు “= _కంప్యూటర్‌లో సమాచారం సేక రించి పదిలపరచుకోవచ్చు భూములు రిజిస్టేషము పనులు గంటలో అయిపోతాయని వేను మీకందరికి ఇందుమూలంగా తెలియ జేసుకుంటున్నాను " “భూమే లేదు రిజొస్టేషనొకటి..” ఎవరెంత కోపంగా చూసీనా మా ముస్టీ గొణుగుతున్నట్టు పైకే అంది. 212 దేశమంటే.

"ఇంటింటికీ ఇంటర్నెట్‌ సౌకర్యం (గ్రామాలకు మూరుమూల పలెలకు ఇంటర్నెట్‌ సౌకర్యం ఎందిస్తామువి ఇందుమూలంగా సంపు తెలియచేసుకుంటున్నాను ..”

“అయ్యా కరంటు లేదు మా పొద్దుకింద పేటకి అదేనయా; మూ వూరికి. మరి “ఇంటిలవెట్టు ఎలాగ కడతారు?... మా ముసల్లి అమాదుక అడిగినా ఎవ్వరూ

శ్రేసూదానమివ్వలే సిఎమ్‌ల్లాగే!

ముసల్దాని సాద ఒకటని ఏటు వాళ్ళటు వెళ్ళిపోయారు ఇరుగూ

చి ఆకలి అవుతుంటే ఉప్పూ కూరల్లేని అన్నం ముద్దలు పండ ఉగంత్యా ముద్ద పెట్టింది మా ఆవిడ, పల్చటి గెంబి గ్లాసులతో అందించింది.

అకలివేస్తే కంప్యూటర్లతో ఆడుకోమని అలరి చేయ పిలలకు చెప్పింది మా ఆవిడ ఈ ఆదివారం ఏదో ఒక కూరగాయ అం మసలు మని కూడా బతిమలాడింది "సైన్సు బాగా డెవలప్‌ అయిందని కంప్యూటర్తే అంటీ పాక్ష్యమని నమ్మకంగా అంది. అప్సుడే ఆ మాటకు తధాస్తు అంటూ తీన కాళ్ళపై పడ్డ దేశప్రధావిని రాష్ట్ర ముఖ్య మంత్రిని భగవాన్‌ శ్రీ సత్యసాయిబాబా దీవించారు కూడా బుల్లితెర మీది దృశ్యం చూసి ఆయన మరిన్ని పుట్టిన్రోజులు జరుపుకోవాల ని చేతులెత్తి మా ఆవిడ మొక్కింది.- కొన్ని పుట్టినోజులు వెళ్ళాయి- న్‌

పిల్లలకు స్కూళ్ళు లేవు ఇంటర్నెట్‌లో ఇంటిదగ్గరే పాఠాలు నేర్చుకుంటున్నారు ఆ ఉపాధ్యాయుల ఉద్యోగాలేమవుతాయో తెలీదు గావి కార్పొరేషను అన్నీ మూసేసి నేను వి ఆర్‌ ఎన్‌ (వాలంటరీ రిటైర్‌మెంట్‌ స్కీమ్‌) పేరుతో సీఆరెస్‌ (కంపల్సరీ రిటైర్‌మెంటు స్కీమ్‌) కింద ఇంట్లో గోళ్ళు గిల్లుకుంటున్నాను.

“పనిలేదు బతుకు లేదు మా ఆవిడ తిడుతోంది.

'మొదటి లేదు రెండోది వుంది. అన్నాను, నాకూ తిక్క పెరిగింది. మాటకు మాట ఇస్తున్నాను-కంప్యూటర్‌ లాగే టంచనుగా

పిల్లల్లోపాటే మా ముసల్లి ఇంటర్‌నెట్‌మ.... -కు* ఎది నేవెళ్ళి కూర్చున్నాను అప్పటికే అమర్త్యసేన్‌ అనే నోబెల్‌ బహుమతి (గ్రహీతతో ఇంటర్వ్యూ వస్తోంది

“ అహార పదార్దాల కొరత న్షామ పరిస్థితి వలన రాదు అధిక ధరలకు వస్తువుల్ని కొనుగోలు చేసేశక్తి సామాన్య ప్రజానీకానికి వుండకే ఆకలితో చనిపోతారు..."

చివరిమాటలు నాకు వినిపించలేదు ఇంటర్వ్యూ పూర్తయినట్టే వుంది ఏదో ఉపద్రవం ముంచుకొస్తోందనిపించింది బితుకు బితుకుగా తోచింది

“డాడీ! కంప్యూటర్‌తో ఎంజాయి చెయ్యండి ” పిల్లలు పిలిచారు. మా ఆవిడ కూడా వాళ్ళతో కలసిపోయి కంప్యూటర్‌ వర్క్‌లో వుంది.

న్వర్జాంధ్ర అకకాాణాకాలలాాంాాణవతలనతాలా. 2

ఉల్లి కంది, మినప మిర్చిలగడం బుగడం అన్నీ ఏడాదికీ ..నెలకీ రోజుకీ. ఇంకా పూటకీ గంటకీ- రేట్లు ఎంత శాతం పెరుగుతున్నయో కంప్యూటర్‌ డేటా ఇచ్చేస్తోంది మా ఆవిడ గుండెలు బాదుకుంటూ పైకే చదువుతోంది. అది విని ముసల్లి 'ఏలే వాళ్ళకి ఏం సంకటమొస్తుందో నని తడుతోంది,

ఎప్పుడూ ఇదే గోల అని స్కీన్‌ మార్చారు పిల్లలు-

ఎపుడెప్పుడ- సా--ర్‌ కటింగ్‌ చేసుకున్నదీ సేవింగ్‌ చేసుకున్నదీ లెక్కగట్టి మళ్ళీ ఆగుమూనాలను వశ చూసి చేసుకోవాలని చెక్‌ చేసుకున్నారు.

ళీ కలొవెంకడు వచ్చాడు.

చాకలి పద్దు కంప్యూటర్‌లో నొక్కి చూసుకున్నారు చీరలు తొమ్మది, లంగాలు అరు, జాకెట్టు పది ఫేంట్టు మొత్తం పన్నెండు. చిన్నవి నాలుగు, మీడియం మూడు పెద్దవి అయిదు బనియన్లూ డ్రాయర్లూ..పర్జు .

చాకలి వెంకడు కంప్యూటర్‌ మాదే గుణించి లెక్క చూసుకొని డబ్బులెంతో చెప్పాడు తన డేటాని తనే లాక్‌ చేసుకున్నాడు.

ముసి అలవాటుపడి వూరుకుందో ఆకలయి నెమ్మదించిందో గాని- “అమ్మా ఏదో కూర వండే నాలుక జివ్వు మంటంది, నోరు సచ్చిపోయింది పోని వుళ్ళిపాయో వరుకాయో ఇయ్యే.. అడిగింది

మా ఆవిడ జవాల్వీకుండానే కంప్యూటర్‌ మీటలేవో నొక్కింది.

ప్కీన్‌ మీద చిట్టా

ఏ రోజు వంకాయ వండిందీ అంతకు మునుపు బీరకాయ దాని తర్వాత బీరతొక్కు పచ్చడి బంగాళ దుంప టామాటా. ఎప్పు డెప్పుడూ ఏం తిన్నది ఇన్ఫర్మేషన్‌ టెక్నాలజీతో ముందుకొచ్చేసింది మా ఆవిడ ఆ చిట్టా అంతా చూసి “ఈ ఏడాది నాలుగు దఫాలు కూరలు వండుకున్నాం ఈ రెణ్నెళ్ళూ పూర్తయి కొత్త సంవత్సరం వస్తే గొవి ఇంట్లో కూర వండేది లేదు ఖచ్చితంగా తెగేసి చెప్పినట్టు చెప్పింది.

“నాకు రాలేదు నా నాలిక్కొచ్చింది సావు...” ముసల్ది బతికి వున్నందుకు తిట్టుకుంటోంది.

“నీ నాలుకే కాదు మా అందరి నాలుకలూ చచ్చుబడిపోయియి. ఆ మాటకీ యావత్‌ ఆంధ్రదేశమే అలాగుంది ముసల్దానివి ఆనుభవం మీద సర్దుకుపోవాలి... అందీ మా ఆవిడ

“నేనూ త్యాగాలు చేసినంత కాలం చేసినానమ్మా. ..” ముసల్లి జవాబిచ్చింది.

మా పెద్దాడు సందుచూసి లాభం లేదనుకొని మీట నొక్కి (స్కిన్‌ మారాడు మా ఆవిడ చీరలు వాటి రంగులు ఇంకా పాలిస్టిర్‌ టెర్లిన్‌. కాటన్‌-ఇలా కేటగిరీనైజో 234 అాానకికాకానాాాననదాకతినానితకా. దేశమంటే.

చూపించాడు! ఇరుగూ పొరుగూ వాళ్ళ కంప్యూటర్లో చీరలెక్కల వేసి ఒకరితో ఒకరు తూకం వేసుకుంటారు. తను చాలా తేలికై పోయానఎ వూ ఆవిడ తెగ బాధపడింది. కాదు అంతకన్నా నా చేతకానితనాన్ని తిట్టిపోసింది. నేను ఎప్పటిలాగే అప్పుడూ వీధిలోకి వచ్చేసాను. ఎటుపోతున్నానో తేలీక వళ్చీపోయే ఆవాన్ని చూసాను. వాళ్ళంతా కూడ 'ఈప్పివోయినట్టే తిరుగుతున్నారు ఎవరు ఎందుకు ఎటు పోతున్నారో తెలీడం లేదు. చూస్తైమటుకు తలలు లేవు. తల వుండాల్సిన చోట కంప్యూటర్లున్నాయి. ఊరీ దొటాను. పొలాలు పంట పాలాల్గ్లా లేవు... బీడు నేలల్లా వున్నాయి... టెర్మినేటరు విత్తనాలు వాడాక, మళ్ళీ వాటిని కొనేశక్తి లేక పంటలు వేసినట్టులేరు. తుల్లేరు వాళ్ళంతా చా, క్రితమే ఆత్మహత్యలు చేసు పాక్ష్యంగా కండ భ ఈ జీవన కున్నట్టు బొమీకెలు... ఇంటిక్రై వెనుదిరిగాను.... ఇల్లు చేరేసరికి- కోలాహలం....కంప్యూటర్‌ కోలాహలం... కంవ్యూటల్లో వ్సట్‌ ఐటమ్స్‌... అన్నమూ...రొట్టె ..పప్పులూ ..కాయగూరలూ...చేపలూ...గుడ్డూ...మాంసమూ.... పాలూ. .......ఏరుగూ...వెన్నా...జున్నూ...ఐవ్‌ (క్రీమ్‌... .పళ్ళరసాలూ...సమస్త ఆహార పదార్థాలూ... “నాకు ఎగ్‌ ఆమ్హేట్‌ కావాలి...” “నాకు ఫిష్‌ ఫై కావాలి...” “వాకు మువ్వొంకాయ కావాలి...” “నాకు అన్నం కావాలి...” మా ఇద్దరు పిల్లలతోపాటు మూ ఆవిడా మా ముసల్టీ- అంతా కంప్యూటర్‌ ముందు నేను కొనే స్థితిలో లేరు. విజమైన ఆహార దగ్గరగొ 4 పదార్లాల కోసం కశక టు టో అ తోపులాటలో కంప్యూటర్‌ టేబుటీ సై నుండి కింద పడింది. న్యర్ణాంధ తాననాలనానాకానలనననననననననననననితినినా

అంతే-

అందులోని ఆహార పదార్థాల్ని నూయమైపోయాయి అయినా వాళ్ళ గుద్దులాట ఆగలేదు కంప్యూటర్ని నలుగురూ నాలుగు వైపులకు లాగారు అటులాగి ఇటులాగి కుదేసారు న్‌ కంప్యూటర్‌ ముక్కలు ముక్కలైపోయింది ఎవలికి దొరికిన ముక్కను వాళ్ళు చేజిక్కించుకొని. పరమ ఆత్రంగా ఆకలిగా ఆబగా కొరుక్కు తింటున్నారు కరకరమని కంప్యూటర్‌ ఆవయనాలన్నీ పళ్ళమధ్య నలుగుతున్నాయి. చాన్నాళ్ళుగా “పేరుకుపోయిన ఆకలి తీరేదాకా ఆగేలా లేరు,

కరకర శబ్దం.

నాకూ ఆకలవుతోంది.

పెదాలూ చప్పరించాను

నన్ను మా పిల్లలిద్దరూ చూసారు

రమ్మన్న ట్టుగా తలూపి... యూ ప్లే కంప్యూటర్‌. ఈట్‌ కంప్యూటర్‌! డ్రింక్‌ కంప్యూటర్‌! అంటున్నారు

నేనూ ఓ కంప్యూటర్‌ ముక్కని అందుకొని కరకర కసబిసమని నమిలాను నా పళ్ళ మధ్య సైబర్‌ టవర్‌ కూలిపోతున్న అనుభూతి నలిగిపోతున్న ఆనందం ఒక్క సైబర్‌ టవరే కాదు సైబరాబాద్‌ బిల్జింగులు మొత్తం హైటెక్కు పిటీ మొత్తం వితిగి నలిగి కరిగిపోతోంది

చూస్తే నా పళ్ళ మధ్యనే కాదు ప్రజలందరూ అదే పనిలో వున్నారేమో... కొన్ని గంటలు కరకరమని నములుతున్న వికృత శబ్దం

నేలమట్టమై నేల కనిపించింది కాసేపటికి ఆ మట్టిలో నుంచి పచ్చటిమొక్క ఒకటి మొలచింది అందరం ఆనందంగా (ప్రశాంతంగా దానివంక చూసాం

ఆ పచ్చని చెట్టు పెరుగుతోంది పువ్వులు పూస్తూ కాయలు కాస్తూ... (ఆంధ్రమాత అన్హృవూర్తని స్పర్ణాంద్రను చేస్తున్సు స్వదేశీ విదేశీ దేళభక్తులందరికీ ఈ

కధ అంకితం)

• ఫిబ్రవరి, 99 శ

216 దేశమంటే...

బంధాలూ-లఅనుబంధాలూ = ల) అవ్టల్లాయుడు [తూ]ర్చుకొండ మీంచి వాగర్రంత పొద్దు ఆ వీధి వాకిట్లోకి యెర్రగా పరుచుకుంది రెబ్బ కొండల మీంచి శీతగా అ యిళ్ళల్లోకి చల్లగా దాడి చేస్తోంది సొట్టకుక్క వొకటి యెవరో రాతితో కొడితే 'కుంయ్యో” మంటూ ఆ వీధిలోంచి పరుగుదీస్తోంది చలి పులిని వెంటాడిన ఆ వీధి అప్పటికే పనిపాటల్లో పడింది పొలాలకు వెళ్ళిన మగవాళ్ళకోసం వంట పూర్తిచేసి చద్దన్నాలు తీసుకువెళ్ళే తొందర్లో ఆడవాళ్ళున్నారు ఆ వీధి ఆ చివర శంఖం వూదుతూ, జంగం దేవర “భిక్షాం దేహీ అంటున్నాడు చద్దన్నాల వేళ! ఉమ చేతి సంచీ పట్టుకు బయల్లేరింది ఇంటి ముంజూరు గడప దిగింది చేతి నలిచీని గడపలో పెట్టి యిరుగూ పొరుగువాళ్ళకు వెళ్ళొస్తా నని చెప్పటానికి నడిచింది ఆ వీథి యిళ్ళన్నీ ముంజూరు పెడకలు కలసిపోయి. వొకే వాసి పూసినట్టుగా వుంటాయి. ఆ వీధి వాళ్ళంతా దగ్గర చుట్టాలే ఉమకు గడప దిగి రెండడుగులు యిరుగువైపు నడిచిన ఉమ, మళ్ళీ వెనక్కి వచ్చి- “ వొట్టి చేతుల్లోనే యెలిపోవాలన్నమాట? అయితే మరి యేటి యివ్వన్నమాట? అవి అడిగింది గడపలో కూర్చున్న అన్నపూర్ణ మ్మను

• గడపలో అన్నపూర్ణమ్మ దిగాలుగా అడవిపాలైన చరిద్రమతిలా కూర్చుంది ఒడిలో లోహితాళ్యుడు యెండిన పాలిండ్ల మీదకు యెగబ్రాకుతున్నాడు అన్నపూర్ణమ్మ దీర్చాలోచనలో వుంది ఉమ మాటలు విన్చించుకుంది గానీ-ఆమెకు జవాబు చెప్పకుండా, ఆలోచనల్లోనే వుండిపోయింది. మూడు రోజుల (క్రిందట వొచ్చింది ఉమ తోటి కోడలు చుట్టపు చూపుగా వొచ్చిందనుకున్నది అన్నపూర్ణమ్మ మౌనంగా వున్న అన్నపూర్ణమ్మను కోపంగా చూసి “.యేవిస్తారు? మీరేవిస్తారు? మేమెలాగ ఛస్తే మీకేటి బోయింది? అవి ముదలకించి దింధాలూ - అనుబంధాలూ 217

అలిగిన చిన్నపిల్లలా నేలమీద దబ దబా అడుగులు గట్టిగా వేసుకుంటూ యిరుగింటికి వెళ్ళింది ఉమ

“*వొస్తానొదినే! వొంట పనులున్నావు గొవాల! బస్సుకి టబ్రైమయిపోతంది ఉండొస్తాను అక్కడా టెలగుందో .? ఎలిపోవాల ఉండొస్తాను...” అవి యిరుగింటి ముంజూరు వద్ద నిలబడి కేకేసి చెప్పింది ఉను.

ఇరుగింటి వొదినె వంట పంచలోంచి బయలు కేకవేసి వస్తోంది గానీ ఉమ ఆమె కోసం చూడకుండా, పొరుగింటి వైపు నడిచింది. మళ్ళీ అంతలోనే మరోసారి వెనక్కి అన్నపూర్ణమ్మ దోగరకు వచ్చి- “) నొచ్చేసరికే నీ గుండెలో రాయి పడిపోయింది గొవాల ఏటి? నీ అక్ష్పీమన్నానా? అయిశ్వర్యమిచ్చీమన్నానా? అలాగ ముంగిపోతులాగ మూతి ముడుషుకుంతానేమే? ఉలకవూ పలకవేమే? అని కయ్యానికి కాలు దువ్వింది

అయినా అన్నపూర్ణమ్మ నోరు విప్పలేదు పాలు చాలక బిడ్డ పాలిండ్లను కొరికేడు ఆలోచనలు తెగినాయి. అమ్మా! అంటూ బాధను మునిపళ్ళతో వోర్చుకుని బిడ్డని మరోప్రక్క స్తవ్యావికి మార్చింది. ఇదేమీ గమనించని ఉమ కోపంగా కదిలి పొరుగింటికి వెళ్ళింది.

“*.ఉండాలే విన్నమ్మా! ఎల్గొస్తాను మూ(ోజులుండిపోనాను అక్కడాటెలాగుందో....? ఉండొస్తాను?” కేకేసింది పొరుగింటి పిన్నమ్మకు.

ఇరుగూ పొరుగామెలు వీధిలోకి వచ్చేరు వంట పంచల్లోంచి. బయళ్రేరిపోయిన ఉమలతో-"...యెళిపోతున్నావా?” అని అడిగేరు,

“*.. ఎళిపోకపోతే యిక్కడెవులున్నారు మాకు? మూడు రోజులకే ముక్కలయిపోయింది చుట్టరికం వొచ్చిన్నాడొండేరు వొన్నమూ కూరా! ఆ తరాత నుంచీ. చోడంబలే సోసినారు ఎప్పుడెళ్ళిపోద్దా అని చూస్తును... అంటూ అన్నపూర్ణమ్మ మీది కోపంతో ఆ యింటి గుట్టు బయటపెట్టింది ఉమ,

“. థయీటి జేస్తామమ్మీ” ఎవులింటిలా . అంతే' ఇంటింటా... మంటీపాయ్యే! కరువుకి యెవులి కడుపు ఆళ్ళకే బరువయి పోతంది సుట్టరికాలూ మరియేదలూ మరింకేటి సూడగలం? అంటూ పొరుగింటి పిన్నమ్మ, అందరి పరిస్థితీ అంతే సుమూ అని చెప్పింది.

అంతదాకా అంతరంగంలోనేమధనపడిన అన్నపూర్ణమ్మ అపుడు నోరువిప్పింది. తోటికోడలి దెప్పి పొడుపుకి జవాబిచ్చింది.

“_ మీమేటి ఉజ్లోగస్టులం కావట వొరన్నమూ కూరలు వౌండుకు ఈనడానికి కూలాడితేనే కుండాడతాది మాకు. మీలాగ నెల తిరగేసరికి, నోట్ల కట్టలందవు నూకు, 239 అనానననననననననననననను దేశమంటే.

ఉన్ననాడు మీమూ యెటనం మీరూ తిన్నారు పంట భూములు సెల్లిపోయి, కూలి బతుకొచ్చింది. ఈనాడు మము చెడ్డోలిమైనోయ్‌మా! ఇంతక ముందు చేసినదంతా మర్సిపోతారా? ఇదే నా తీరవ?” అంటూ నిష్ణూరమాడింది అన్నపూర్ణమ్మ.

ఆమె నిష్ణూరంలో సుదీర్ధకాలంపాటు ఆ యింటికోసం, ఆ కుటుంబం కోసం జమె జేసిన రెక్కలపాము'” వ్యక్తమయ్యింది.

అన్నపూర్ణమ్మ మౌనంగా వున్నంతసేపూ కేక లేయగలిగిందిగానీ, ఆమె నోరు ఫీప్పేసరికి ఉమ జవాబు చెప్పలేకపోయింది!

ఈ భయంతోనే మూడు రోజులుగా అడగాలనుకునీ అడగలేక పోయింది ఉమ. కానీ వచ్చిందే అందుకోసం. అందుకే బయళ్లేరాక ఆగలేక అడిగేసి తగువుకి దిగింది లు

ఒకవైపు ఉనుకు బాధగానే వుంది యిలా అడుగుతున్నందుకు! కానీ మరో వైపు అడగక తప్పనిస్టితి! మనసులో ఆందోళనగా వుంది. అక్కడ యెలా వుందో...? ఏమైందో ..? ఉమ యిక్కడున్నదే గానీ మూడు రోజులు ముళ్ళ మీద నిల్చున్నట్లే వుంది. మనసులో ఆరాటమంతా అక్కడ స్థితి గురించే! అక్కడి వైపు ఆలోచనలు ముసిరివాయి ఉమలో...

“...అప్పుడప్పుడిలాగ అయిపోయిందానికీ, కానిదానికీ మిల్లు మూసీడం రివాజయిపోయింది మేనేజిమెంటుకి....”

అప్టన్సగు సచ్చినా బతికిన యిలువేనట! అలాగ మిల్లు మూస్సినా లాభమే నడిపినా లాభమే మేనేజిమెంటుకి నడిస్తే ప్రాడక్షను యెక్కువ జేయించి లాభాలు తీస్తారు. మూసేస్తే వర్కర్ల జీతాలు యెగ్గొట్టి మిగుల్చుకుంటారు ..

“మిల్లు మూస్సినోడు మరి మిల్టులోని ప్రొడక్షన్‌ని అమ్ముకోవడమేటి? బంద్‌ అనీవోడు-మరి అన్నీ బంద్‌జెయ్యాలా? (ప్రొడక్షన్‌ అమ్ముకోవడమేటి?”

• అందుకనే ప్రొడక్షన్‌ యిక మండీ రవాణా గానీకండా అడ్డుకోవాలని యూవియన్‌ పిలుపిచ్చింది".

*_.అలగయితేగానీ, మేనేజిమెంటు దిగిరాదు...”

లాకవుట్‌ ప్రకటించిన జూట్‌మీల్లు యాజమాన్య నైఖర్ని కార్మికులు యెక్క డికక్కుడ చర్చించకు నిరసించేరు లాకవుట్‌ కాలంలో మిల్లులోని ఉత్పత్తిని రహస్యంగా రవాణాజేస్తుంటే, వర్కర్లు సంఘటితంగా అడ్డు విలిచేరు.

దిగిరాలేదు-మేనేజీమెంటు.

దిగి వచ్చింది- రక్షణభట దళం! బంధాలూ - అనుబంధాలూ అనవననినినననననననననినిలు 2

"లాకవుట్‌ వ్రకటించీ మాకు ఆకలినీ అశాంతినీ మేనేజబోమెంటే కలిగించింది”

“ఉత్పత్తి మేవేజిమెంట్‌ది. దానిని వారు యెప్పుడైనా యెక్కడికైనా రవాణా జేసుకునే హక్కు అధికారం కలిగి వున్నారు. మీరిలా అద్డుతగలగూడదు. హక్కులకు భంగం కలిగించాద్దు!..."

“పవిజేసే మా హక్కుని మేనేజిమెంటే భంగపల్చింది!...”

“ఆ విషయం కోర్టులో తేల్చుకోండి, రోడ్డు మీద కాదు!....”

“కోర్చవారు లాకవుట్‌ యెత్తేయమని, మిల్లు తెరువమనీ తీర్పిచ్చేరు. కానీ ఖాతరు జేయలేదు మేనేజోమెంట్‌.

ఆ _వ్రభుత్వావికి విన్నవించుకోండి!... "

“ప్రభుత్వమంటే యెవరు? ఎక్కడుంది?? ఏది ప్రభుత్వం???”

రక్షకభటదళం మరి ప్రశ్నల్ని రానీయలేదు వచ్చిన ప్రశ్నలకు లారీల్లో జవాబులు ఇచ్చారు

ఆ లారీ దెబ్బల్ని మోసుకుంటూ వర్కర్ణు ప్రభుత్వం కోసం వెదికారు గాయాల్ని తడుముకుంటూ, ఆపద్బాంధవుల కోసం అన్వేషించారు

పిల్దాచెల్లానీ తమ కుటుంబాల్నీ గాక ఆ మిల్టుకి ముడి సరుకును పండించే రైతుల్ని కూడగట్టి అకలీ కేకలు వేసారు వర్కర్ణు

"కార్మికుల తాలగింపు-రద్దు కావాలి

“రిటైర్డ్‌ కార్మికుల (గ్రాట్యూటీ బకాయి -చెల్లించాలి!

“సర్వీస్‌ సెలవుల సదుపాయం కల్పించాలి!

“అక్రమ లాకవుట్‌ను వెంటనే యెత్తివేయాలి!

మిల్లును తెరిపించి-కార్మికుల్ని ఆదుకోవాలి .” అంటూ అరిచేరు

ఆక్రోశించేరు ఖాళీ కంచాలు పట్టుకొని అధికార యంత్రాంగం దగ్గరకు ఆకలి యాత్ర జేపారు. ధర్నాలు, గేటు బైరాయింపులూ జేసారు.

పిల్లలు ఆకలికి యేడ్భేవాళ్ళు భర్త కాల్లోన్న కొలిమిలా నినదించే వాడు ఉమకు వొక్కో దృశ్యమూ మనోఫలకం మిద కదిలి దుఃఖం పొంగుకొచ్చింది గడపలో నిస్పత్తునగా కూర్చుండిపోయింది ఇరుగూ పారుగమ్మలు విస్తుపోతూ ఉమ నైపు చూస్తున్నారు 220 దేశమంటే.

ఆరు నెలలుగా మిల్టు మూతబడి, ఆవరించిన దారిద్ర్యం యెంతటి క్షోభకు గరిజేసిందో. వీళ్ళకెలా చెప్పను అంతటి కటిక దారిద్ర్యంల్‌ కావలసిన వాళ్ళు కాస్తయినా ఆదుకోరా? పైగా యేవో మాన్యాలు యిచ్చేసినట్టు మాట్లాడ్తాదా” కోపమూ, దుఃఖమూ కలగలిసిన రోషంతో “...ముస్టిముండ ఉక్టోగం ముక్కులయిపోబట్టో ఓ *దప యెష్కివాను లేకపోతే నీ గడపెక్కుతానా” నిన్ను వలకరిత్తానా? నీ ముక్కు మీద మపి అంతేనా... దంఠంబెట్టేసి ఊరొదిలేసి యెళిపోనాం గదా?” ఆవి కయ్యమాడింది ఉమ,

"...యేట(ర్రా? తోటికోడళ్ళిలాగ యీదిల కయ్యాలాడుతారు? నలుగురూ నవ్వగల్రు...” అని కోపపడింది పారుగింటి పిన్నమ్మ

"లేకపోతే, దీని ఆస్తిచ్చీమన్నానా? నున్నగ గింజుకుంటుంది...” ఫిర్యాదు జేసింది ఉమ.

“ఇచ్చీడంకి నాకాడ వుండాలా?” అన్నపూర్ణమ్మ అంది.

“లయ్యేటి? ఏటి లేవే?” ఉమ ఎదురు శ్రళ్ల.

".-నువ్వడిగినవే...” అంది అన్నపూర్ణమ్మ.

ఇరుగూ పారుగమ్మలకు యీ తగువేమిటో అర్ధం కాలేదు.

“ఇంతకీ నువ్వేటడిగినావే...?” ఆరాదీసారు వాళ్ళు.

చెప్పింది ఉమ. ఆళ్చెర్యపోయేరు వాళ్ళు!

అప్పుడు అన్నపూన్మమ్మ “సీకడ్రు బియ్యపు గిందిలేక పోడంబలి ఈాగతవ్నాం. ఇంటిల్లపాదీ వాంటిపూట ఇరబీ '%ంజుకుంటన్నాం. ఇరుగు పారుగుమన్నార స్పిక్తూ తెలుసు. చెప్పండి చూస్తున్నారు మీరూను. మీమేటి తంటన్నామో యెలగ బతుకుల మో! మీవెరగని విధులు వుండిపోవాయేటో అని, మా తోటికోడలకి అమమావంగుంది. మరేవా చెప్పండి దానికి” అంటూ వాళ్ళని తీర్చు చెప్పమంది.

ఉమె బాధతో నేలచూపులు చూప్తూ, గడపలో కూర్చుంది.

అంతలో అవతల వీధిలోంచి పావిత్రి "పెరటి తలుపులు దీప్పీ, వీరిలో కూర్చున్నారేటర్రా? కుక్కు దూరిపోయింది వంట వంచల...!” అంటూ, కుక్కుమ వెంట ధగుల్లూ వొచ్చింది.

"దూరనీయి. తిరిగ. తిరిగి అదే యెలిపోద్ది. ఇంజంచువ్నాయి అది _ఏడంకి? " బదులు చెప్పింది అవ్నపూన్లమ్మ.

అన్పుడే ఉమని చూమ్తూ “ఇదేటొ మవ్వింకెళ్ళలేదా ఉమక్కా? అక్కడ గొవ్వ గొడవల *సందాట? చింతాడ సీతాలక్ష్మి చెప్పింది ఆళ్భాయవా, మిల్టుల పన్టేమ్తండలే....” "అనవిఅడిగంల -ఒ_-

బంధాలూ - అనుబంధాలూ అకాడాహాంలకాాాకాలలానా పే

“యే సీతాలస్మి? మా జనార్ధన పెళ్ళలేనేటే” ఎపుడొచ్చింది? ఉన్నదా యెళిపోనాగా? మా తమ్ముడీ కూతురేనా అదీ... అంటూ సీతాలక్ష్మితో తన బాంధవ్యాన్ని తెల్పుతూ అడిగింది పారుగింటి పిన్నమ్మ

“ఆ... ఆ|| ఆవిడే జనార్థన ఫెళ్ళమే రావడం, యెళిపోడం-అన్నీ జరిగిపోనాయి. ఆరు మాసాల్నించీ జీతాల్లేట కొంచెం బియ్యంకోసం వొచ్చింది! వొచ్చింది వొచ్చినంత తొందరగా బియ్యంవొట్టుకొవి నిన్న పాయం(త్రమే యెళిపోయింది. మిల్లుకాడ రేపేదో గొడవ ఒరుగుతాదిట. యెళిపోవాల అని సెప్పి పారిపోయింది. నువ్వింకెళ్ళలేదా ఉమక్కా? అని మళ్ళీ అడిగింది సావిత్రి.

ఉమ యేమీ బదులిన్వలేదు దిగులుగా కూర్చుంది.

“ఇంతకీ ఆరుమాసాలనించీ జీతాలు లేకపోడమేటమ్మీ?” ఉనుని ప్రశ్నించింది పొరుగింటి పిన్నమ్మ

“మిల్లు మూస్సేరుఓ. ” గుండెల్లో గూడు కట్టిన దుఃఖం గొంతులోకి చేరి యేడుపు గొంతుతో చెప్పింది ఉమ,

“ఏల మూస్సేరు?”

జూట్‌ మైలలకు పెష్టెంబరు నుంచీ ఏప్రిల్‌ దాకా ఉత్పత్తి సీజన్‌ మే నెల నుంచి ఆగస్బృదాకా అన్‌సేజన్‌ ఈ అన్‌సీజన్‌లో మిల్లు మూసేప్తే, పూర్తికాలం పని లేనందున వర్కర్లకు సర్వీస్‌ సెలవులు యివ్వనక్కర్లేదని అలాగే లాకవుట్‌ కాలమంతా బోనన్‌ చెల్లింపు చేయనక్కర్లేదనీ మరీ ముఖ్యంగా విద్యుత్‌ కోత జరిగే యీ మే నెల నుండి ఆగస్టు కాలంలో-మిల్లు మూయకపోతే కరెంట్‌లేక పని నడవకపోయినా లే ఆఫ్‌ ప్రకారం వర్కర్లకు జీతాలు చెల్లించుకోవాల గనకా- వీటన్నిటినీ యెగ్గొట్టడానికి యాజమాన్యం యీ లాకవుట్‌ అనే రక్షాకవచం తొడ్కుని మిల్లుని మూసేస్తుందంటారు కాంట్రాక్టులు

“వాళ్ళలాగే అంటారు. మోసేవాడికి తెలుస్తుంది కావడి బరువు అన్‌సేజన్‌లో గూడా జీతాలు పెంచమంటారు బోనస్‌లంటారు అయినా అన్‌సేజన్‌లో పెట్టుబడి అనవసరంగా యెవరండీ పెడతారు? మిల్లు పెట్టిందే లాభాల కోసం గానీ- వర్కర్ల కోసం కాదు గదా? అన్‌సేజన్‌లో అల్లర్లలో మిల్లువి ఎలా నడపగలం అంటారు యాజమాన్యం వారు.

కార్మికుల వాదన యాజమాన్యపవు వాదనాంరెండింటినీ విని అధికార యంత్రాంగం నిబంధనల (గ్రంథాలలోకి తలలు దూర్చి, ఉష్టపక్షిలా ఉంటుంది.

ఇదిగో యిలా పరిస్థితి చేజారినపుడు మాత్రం జీపులు ఆఫీసులు దాటి కదుల్తాయి అధికారులు జీ.వో లను వల్లిస్తారు "

222 దేశమంటే.

ఎంతకీ ఉను మండి సమాధానం రాకపోవడంతో మళ్ళీ పారుగింటి పిన్నమ్మే- “మరా మిల్టుని నమ్ముకున్నోళ్ళని వట్టెటిల ముంచేస్తే-అడిగినోళెవుల్లేరా? ఆయితే, మరి మీకు దారేట్‌ లేదా?” 'అనడ్‌గిరిది.

అప్పటికి ఉముకు గుండెల్లో దుఃఖం కెరటాలు వేస్తోంది. గొంతులోంచి మాటలు-మంచుగడ్డ కరిగి, వీటిబిందువులుగా పడ్డున్నట్టు...అసంకల్పితంగానే, అలా, అలా వొప్తోన్నాయి.

“అన్నిదారుళూ యెదుకుతున్నాం. దరకాస్తులెట్నాం దండాలు పెట్టాం కో కెల్లినారి కలక్టేరుని కల్సినాం మంతత్రిగోరికి మొక్కినాం. ఆకలి కడుపు అందే మాపినాం. ఇప్పుడికీ-యెవులూ దారి సూపలేదు.

"అరువూ సరువూ యిచ్చినోళ్ళు-మరివ్వలే మనేసారు, ఒంటిమీది యెండీ బంగారప్పిపరలమ్మినాం, కొన్నాళ్ళు బత్తేలు జేసినాం, ఆవీ అయిపోయినాయి. పొయ్యిల్ల

"అటు యూనియనోల్తోటి యూనియన్‌ పన్లమీద తిరగడం యిటు యింటోకి బత్తెం గింజలకోసం తిరగడం-తాళింపు దాకలోని కందిగింజలాగ...కమిలిపోతున్నాడు'సా పెనిమిటీ!

“ఏేనాడలా యింటిల యిబ్బంది రానిచ్చీ వోడుగాదు అలాటిదీ ఇప్పుడు అతగానికీ అలివిగాలేదు వోరం రోజులకాంచి కడుపుల యేటి పోసుకుంతండో తెల్లు- బయట తినీపేను మీరీ నూకల్తోటి జాన చేసుకు తాగండని యిన్ని నూకలు సంపాదించి తెప్తండు.

“వాకు అనుమానంగుంది నువ్వు తింటన్నావా? ఈ తిండి నాకొద్దు ఈ బాధ వేను భరించలేను. ఆ సావేదో ఆకల్లోటి అందరమూ సద్దుం-అని నేను యేడిస్తే పిల్లల్ని ఒడిలోకి తీసుకొని అతగానూ యేడుస్తాడు ఏటి సెయ్యిడం? ఎందలో బడిసావడం? ఇదిగిదీ మా బతుకు...!

“కొండంత ఆశతోటి యిక్కడి కొచ్చేను “ఎంటనే యొలిపో రానా" అవి ఆతగావికి వచ్చదెప్పి వొచ్చేను. మూడ్రోజులుండిపోనాను, వొట్టి పేతుల్తోటే యెల్తన్నాను.

“అక్కడాట యెలాగుందో...?

“ఉండండొస్తాను. మా రాత యెలాగుంతే అలగ జరక్కమాన్ను. ఎల్గొస్తానుండండి..” తన కడుపులోని దుఃఖాన్ని వెళ్ళగక్కి కన్నీళ్ళు తుడుచుకొని లేచింది ఉమ.

బంధాలూ - అనుబంధాలూ అనినాకు 223

అందరూ “ఆయ్యయ్యో అని నొచ్చుకున్నారు పానుభూతిగా ఉమనును చూడసాగేరు అన్నపూర్లమ్మకు కడుపులో పేగు కదలాడింది

మరిది శివకృష్ణను యింతప్పట్నించీ పెంచింది ఈ వర్షాధారభూముల్లో రైతు బతుకు బతకలేవు చదువుకో మని చెప్పింది చదివితే యే నౌకరీ అన్నా దొరికితే యీ మట్టి బతుకు నీకు తప్పుతుంది అని చెప్పింది అలాగే చదివించింది ఏ యిబ్బందీ మరిదికి రాకుండా పెంచింది అన్నపూర్షమ్మ

శివ(క్రిస్త గూడా చదివినపుడూ తరత కాలంలోనా వొదినచాటు పిల్లడుగానే యెదిగాడు (ప్రతి చిన్న సమస్యనీ తనతో చెప్పెవాడు అలాంటిది ఆరు నెలలు మిల్లు మూసేస్తే ఆకలితో అలమటిస్తూ తనకు చెప్పకుండా గడిపేడు తమ మధ్య యీ దూరం యెప్పుడొచ్చింది? ఎప్పుడు తన వనొడిలోని బిడ్డ, లోకం వొడిలోకి జారేడు?

మరిది చదువూ నౌకరీ పెళ్ళీ. అన్నీ వరుసగా గుర్తుకొస్తున్నాయి అన్నపూర్షమ్మకు..

'జలగ! అమ్మో వదినా! జలగ! కాలుపిక్కని పట్టేసింది వొదినా అమ్మో

మోస్తోన్న జనువుల కట్టని దభేల్న వొడ్డు మీద పడేసి భయంతో కేకలేస్తూ గెంతుతున్నాడు శివకృష్ణ

పడుకుచెరువులో ఊరబెట్టిన జనపమావులోంచి కట్టలు తీసుకొచ్చి-వాడ్డు మీద వొలుస్తోన్న ఆడవాళ్ళ ముందర వేస్తున్నాడు శివకృష్ణ చెరువులో జలగ శివకృష్ణ కాలి పిక్కను పట్టేసింది

చెరువుల్లోకి దిగితే మనుషుల్ని జలగలు పట్టడం మామూలే! ఆ మాత్రానికే అంతగా బెంబేలెత్తి పోతోన్న శివకృష్ణని చూసి ఆడవాళ్ళు నవ్వుతూ ఎగతాళి చేయసాగేరు

అన్నపూర్ణమ్మ మాత్రం వొలుస్తోన్న జనపకర్రల్ని వొదిలేసి గబ గబా శివకృష్ణ దగ్గరకు వచ్చింది శివకృష్ణని కదలకుండా నిల్పోమంది కాలిపిక్కను పట్టిన జలగను యెడవచేత్తా లాగింది జలగ పట్టు వొదలటం లేదు ఇలా లాభంలేదని గబగబా వెళ్ళి చెరువు గట్టుమీద అడ్డాకుల గొడుగు క్రింద దాచిన భర్త చేతుల బనీను వెదికింది బనీను జేబులోని పాగాకు చుట్టను తీసింది. చుట్ట రెమ్మలు విప్పి రెండు రెమ్మల్ని తీసుకొని నోట్లో వేసుకొని బాగా నమిలింది పాగాకు రసం బాగా నోటిలో ఊరేక, ఆ రసాన్ని శివకృష్ణ కాలి పిక్కమీద ఉమ్మింది పొగాకు రసం తగిలి జలగపట్టు సడలించింది అప్పుడు అన్నపూర్ణమ్మ జలగను పట్టుకొని లాగేసి దూరంగా తుప్పలలోకి విసిరేసింది

“గొప్ప మొగోడివయ్యా? జలగకి జడిసిపోయి వాదిన్ని కేకలేసినావు రేపు పెళ్ళం పట్టుకుంతే యిలాగే బెదిరిపోయి వొదిన్ని పిలుస్తావు గావాల ' అని యిగట మాడింది తెలకలోళ్ళ కోడలు 222క దేశమంటే.

“చదువుకున్న పిల్లడు గదా. చెర్దూ చెడ్డలంట దిగడం యెరగడు. ఒద్దంటే వొచ్చేడు ఒచ్చినోడు వొడ్డున గూకోకుండా సాయిం జేస్తానని చెరువులో దిగేడు. ఎన్నడెరగనోడికి జలగంటే భయిమెయ్యిదా?” అంటూ, మరిదికి వత్తాసుగా, అన్నపూర్ణమ్మ జవాబు చెప్పింది.

చెరువులో జనపమావు మీద వున్న బలరామయ్య ఆ్రంగా ఒడ్జెక్కాడు. “ఏటయ్యిందీ?” అని భార్యని అడిగేడు, “వొప్పి లేదు గదా' అని తమ్ముడ్ని అడిగేడు ఆ శ్రద్యాత "నువ్వు మరి పెరువుల దిగొద్దు. జనువు లెయ్యొద్దులే నీను యేస్తామగానవీ, మీ వొదినే నువ్వు యింటికెళ్ళి అంబళ్ళు తీసుకురండి” అవి చెప్పాడు.

బలరామయ్య, తమ్ముడి మీద చూసే అభిమానానికి-

“తమ్ముడు సెరువులో దిగితే తడిసి ముప్పందునుయి పోతాడనో కష్టపడితే కందిపోతాడనో- అన్నకి బయ్యిం. అన్నా, వొదినలూ మరీ అపురూపం జేసీకండి పిల్లడ్ని...” అంటూ హాస్యమాడింది యడ్ల సరస.

అప్పటికీ సిగ్గుతో కుంచించుకుపోతున్న శివకృష్ణ సరస మాటల్లో మరింత ముడుచుకుపోయేడు. మళ్ళీ అన్నపూర్ణమ్మ ఆదుకుంది.

“ యింత అపురూపంజేసీ నీలాంటి దాని కోంగుకి అందించక తప్పదు గదా? పోనీ ఆ అపురూపమేదో నువ్వే సెయ్యిరాదా? మీ మొద్దన్నామా? మాకూ (శ్రమ తప్పుతాది' అని తిరిగి దెబ్బగొట్టింది సరసకు అన్నపూర్ణమ్మ.

ఆ మాటల్లో యడ్ల సరస పిగ్గుపడి తల దించుకొని జనవకర్రలు వొలుచుకోసాగింది. ఆమెను చూస్తూ, తెలకలోళ్ళ కోడలు “..ఈ కాలం పిల్లలు అందరూ సూసినట్టగా అపురూపాలు సేస్తారేటి? ఏవులూ లేని టయిముల-నీలాటి రేవుతోవలో జూబు మామిడి తోటలో చేస్తారు గానీ... అంది సరసమ ఆటపట్టిస్తూ,

ఆ మాటలకు ఆడవాళ్ళంతా గొల్లున నవ్వేరు అప్పటికి శివకృష్ణ తేరుకొని చిన్నగా నవ్వేడు సరస మాత్రం కోపం నటిస్తూ, వాలుస్తోన్న జనపకర్రవి తెలకలోళ్ళ కోడలు మీదకి విసిరి “. మాలాటోళ్ళం ఆ పిల్లడికి అన్హామా? సూస్తాడా? చదువుకున్నోడు గదా? రొండు జెడలోళ్ళూ, నైలాన్‌ లంగా వోణీ వోళ్ళూ అన్హారుగానీ...' అని శివకృష్ణనే

మళ్ళీ దెబ్బ గొట్టింది.

ఆ మాటలకు తెలకలోళ్ళ కోడలు అందుకొని “ .వొకీల యీ పిల్లడు చూసినా ఆ అన్న చూడనివ్వడు ఈ పిల్లడ్ని ఆయిక్సాసు (హైక్లాసు) మనిసిని జెయ్యాలని అన్న

తాపత్రయం... అని కారణాన్ని చెప్పింది లంధాజా - అనుబంధాలూ అఅననివనిమాననవనననాు 226

నిజమే తమ్ముడ్ని బాగు జెయ్యాలన్నదే బలరామయ్య తాపత్రయం ఒక మిద్దె యింటినీ జోడెద్తుల్నీ ₹ండెకరాల పల్లపు భా. ఎకరా మెట్టనీ వొదిలేసి వెళ్ళిపోయేరు తల్లిదండ్రులు - "-౫) " ఒగ ఒక చెల్లెలునీ ఒక తమ్ముడినీ అందిచ్చేరు

పద్దెనిపుడేళ్ళ వయసులో ఈ బరువు బాధ్యతల్నీ భూమీ పుట్టనీ అందుకున్నాడు బలరామయ్య తోబుట్టువులకు తల్లిదండ్రుల స్థానంలో బలరామయ్య నిలబడ్డాడు నేల బుగ్గి వెత్తి నెత్తుకున్నాడు ఏటికి యెదురీద పాగేడు.

ఆ విషయం తెలిసిన తెలకలోళ్ళ కోడలు అందుకనే అలా ఆన్నరి అందుకు జవాబుగా సరస “. ఆ అన్న సూడనిచ్చునో లేదో మా అన్నపూర్ణప్పకి తోడబూట్టినాను గాదు తేల్సిద్దును. అంది.

“తోడబుడితే యేటి తేల్సిద్దువే? మీ అప్పకి తోక పెళ్ళికూతురువై కూకుందువు. అంతగా గీర్మానం జేస్తే నా సేత మారు తాళి కట్టించుకుందువు అంతేగానీ మా తమ్ముడిసేత మాత్రం కట్టించుకోలేవు అని బలరామయ్య కుండబద్దలు గొట్టినట్టు సరసకు జవాబుచెప్పి చెరువులోకి దిగేడు

అన్నపూర్లమ్మ నవ్వుతూ శివకృష్ణను తీసుకొని యింటికి నడిచింది. దారిలో శివకృష్ణ “ వాదినే! నీకు చుట్ట అలవాటులేదు గదా మరి పాగాకు రెన్ము యెలాగ నమిలేవు? చేదు అవ్చించలేదా? అని ఆళ్ళర్యంతో అడిగేడు

“= మరిది కోసం ఆ మాత్రం యిషం మింగప్పోతే యెలాగ?” అని నవ్వేసింది అన్నపూర్ణమ్మ

అంతకంటే యెక్కున చేదు విషాన్నే ఆమె చేత మింగిరెచింది జీవితం

కళ్ళల్లో నీళ్ళు కదిలాడినయి మనసులో కదలాడిన స్యృతుల్ని దిగమింగుకుంది అన్నపూర్ణమ్మ ఉమవైపు సానుభూతి నిండిన కళ్ళతో చూసింది

ఉమని వొట్టిచేతుల్తో పంపగూడదు ఈ వొక్క రోజు ఆగ'మని చెప్పాలనుకుంది ఎక్కడో వొక దగ్గర సంపాదించమని భర్తకి చెప్పాలి మళ్ళి అంతలోనే యెక్కడ సంపాదించగలడు? చేరడు నూకలకే చేట బట్టుకుని గడప, గడపా ఎక్కి దిగుతున్నామే? వాస్తవం గుర్తుకొచ్చి యేం చేయాలో పాలుబోవడంలేదు అన్నపూర్ణమ్మకు

ఉమ చేతి సంచీ తీసుకొని బయల్లేరిపోయింది అన్నపూర్ణన్ము మౌనంగా చూస్తూ వుండిపోయింది

అప్పుడొచ్చేడు బలరామయ్య-భుజమ్మీద బియ్యపు మూటతో!

బియ్యపు మూటను చూసి ఉమ అక్షియపాత్రనూ చూసిన బిచ్చగత్తెలా పొంగిగోయింది 226 దేశమంటే.

“. .వొట్టిపోయిన గోవుల్లాగ-అన్నీ పోయి యీ కరువుకి మిగిలినాం గానీ, మీరు పస్తుబుంటే మీము సూసి పల్లకుంతామా తల్లీ? పద పడా బియ్యమ్మూటనవి బస్సుకెక్కించ్థేస్తాను రా... అని మరదల్ని బయల్లేరమన్నాడు బలరామయ్య

అన్నపూర్ణమ్మ ఆశ్చర్యంగా భర్తవే చూస్తోంది. ఆమెకీ భర్త కవచక్రుండలాలు వొల్టిచి యిచ్చిన కర్షుడిలా కన్పించేడు! +

చిన్ననాటి నుంచీ యెరిగున్న మనిషి స్వయానా మేనత్త కొడుకు తన తండ్రి

శొస్లలి కొడుకు అన్నపూర్త్షమ్మ పుట్టినపుడే బలరామయ్యకు పెళ్ళం పుట్టింద న్నారందరూ 3ండు కుటుంబాలూ ఒకే ఊరిలో వుండటం మూలాన ఆ స్థం వట్ట యీ యింటికీ రాకపోకలూ యెక్కువగానే వుండేవి

తల్లీదండ్రీ పోయేక తోబుట్టువుల్తో బలరామయ్య సతమత వుతుంటే అన్నపూర్ణే ఆదుకుని ఇంటి పనీ వంట పనీ చేసేది మరిదినీ ఆడపడుచునీ పని ముట్టవిచ్చేది కాదు

“ ఈడు దీరిన పిల్లగదా? పైగా మేనరికమూ! మరింకేల ఆలిస్సెం?: ఆ ముచ్చటేదో తొందరగా జరిపించీరాదా” అని ఊరిలో వారు బలరామయ్యవి సతాయించేవారు

'ముందు చెల్లెలి పెళ్ళీ తమ్ముడి చదువూ అవ్వాల! అనేవాడు బలరామయ్య స్టీరంగా

ఏకదీక్షతో అహర్నిశలూ పొలం మీద గొడ్డులా పనిజేసాడు. రుతువుల్ని బతుకు పాలంలోకి ఆహ్వానించేవాడు

తోబుట్టువులు యొదిగొచ్చి ఖర్చులు పెరిగినట్టుగా ఫలసాయం మూత్రం పెరగలేదు అందులోకీ వర్షాధార భూములవటంతో బలరామయ్యకి వ్యవసాయం రుతువుల్లో జూదం ఆడినట్టుండేది

పంటల్లోనూ మార్పులొచ్చేయి మార్కెట్‌కోసం పంటలొచ్చేయి ఆ ముర్గా అంతటా జనపనార ఫండించేరు. బెంగాల్‌లో మార్వాడీలు బాగుపడ్డారు. వేరుశనగ పండించేరు. వ్యాపార్హు సొమ్ముజేసుకున్నారు. చెరుకు పండించేరు రైతులు పె అయిపోయేరు ఇహ ఇలాక్కాదని వరి పండించితే-పురుగుసోకి పొల్టు పండీతే-కళ్ళం' పాల్గుగింజల్ని గాలి కెగరబోసి కళ్లు తుడుచుకున్నారు రైతులు

అందరితోపాటూ బలరామయ్యా- పంటల్ని మూర్చి మార్చీ మార్కెట్‌ వెంట పరుగెత్తి పరుగెత్తీ అలిసిపోయేడు

“ కష్టపడీ వోడికి రోజులుకావివి కష్టాన్ని కోల్లగొట్టినోడివి యీ రోజులు

మట్టిని పిసికినోళ్ళము మన నోటిలో మట్టి గొడుతున్నోళ్ళని కానుకోలేకపోతన్నాము బంధాలూ - అనుబంధాలూ 227,

ఎన్ను గింజలమీదకి-ఎన్నెన్ని పిట్టలు వోల్తాయో, అన్నన్ని ఉరులు రైతోడి మెడసుట్టు లిగించుకున్నాయి.”

అట్టదరాళి పెద్దమ్మ కధలోని-ఒక నుహాసాధ్వికి శాపముండీదట! ఆ మహాసార్వి...చెట్టకి వున్న ఫలాలను, నొడినిండా తెంపుకు మూటగట్టుకొవీదట! గానీ పవణ చూసుకుంటే, ఒడిలో ఒకటే ఫలం మిగిలేదట! రైతోడికి శాపవిముక్తిగొవాల నాయినా! ' అని అనేవాడు అన్నపూర్ణమ్మ తండ్రీ

బలరామయ్యకు మామయ్య మాటలు అర్థమయ్యేవికావు. కూతురిపెళ్ళి ఆలస్యమవుతున్నందుకు వ్యధపడుతూ, అలా నూట్లాడ్తున్నాడేమో మామయ్య అని అనుకునేవాడు బలరామయ్య: బలరామయ్య, నెల్లిమర్ల సంబంధం....నచ్చింది! దూరపు సంబంధమయినా కుటుంబం మంచిది. కట్న కానుకలు ఎక్కువే యివ్వాల్సొచ్చినా జంకలేదు బలరామయ్య, అరయెకరా పల్లపులూమిని అమ్మేసి, చెల్లి పెళ్ళి జరిపించేడు,

చెల్లి అత్తారింటికి వెళ్లిపోయింది. తమ్ముడు చదువుకోసం పట్నం వెల్లిపోయేడు ఒంటరిగా మిగిలేడు బలరామయ్య! ఇహ అప్పుడు మామయ్య వొప్పుకోలేదు.

టామీ ముద్దం తలల మీద యిన అక్షింతలు వేపే అర్భష్టం లేకుంటా వా చెల్లెలు కన్ను మూసింది. మరి నాకయినా మీ సెళ్లి కళ్ళారా చూసీ అదృష్టం లేదా?” అనడిగేడు. దగ్గరి బంధువుల చేత చెప్పించేడు చివరికి బలరామయ్య మెత్తబడక తప్పిందిగాదు. అన్నపూర్ణమ్మ మెడలో తాళి గట్టేడు. కళ్ళారా వివాహం చూడకుండానే అన్నపూర్ణమ్మ తండ్రిని పోలీసులు తీసుకుపోయేరు.

అప్పటికిగానీ మామయ్య అర్థం కాలేదు బలరామయ్య కు. రాత్రుళ్ళు నక్సలైట్లకు తన కళ్ళంలో ఆశ్రయం యిస్తున్నాడన్న ఆరోపణ పై-ఆత్యవసర పరిస్థితి కాలమంతా- అన్నపూర్ణమ్మ తండ్రిని జైల్లోనే వుంచారు.

ఆ కాలంలోనే బలరానుయ్యకు గల ఎకరా మెట్టభూమికీ సర్వే నెంబరూ పట్టా నెంబరూ లేవనీ అది (ప్రభుత్వ బంజరు భూమి అనీ అందువల్ల ఆ భూమిని విడిచిపెట్టమనీ రెవెన్యూ అధికారులు నోటీసిచ్చేరు "కాదు బాబూ! అనంటే కన్నెర్రజేసారు అదే/విటయ్యా?' అనంటే అరెస్టు చేస్తాం' అన్నారు బలరామయ్యకు అప్పుడు మామయ్య మాటలు గుర్తొచ్చాయి.

మిగిలిన ఎకరంన్నర నేల మీదా తాము పడిన కష్టమూ మరిది చదువుకి చేసిన అప్పులూ... అలా వొక్కక్కటీ బ్ఞప్తీకి రాగా...భర్తవైపు చూస్తూ, దీర్హనిశ్వాసం విడిచింది అన్నపూర్ణమ్మ 339 అననని. దేశమందు.

తమకు గుండె బరువు దొంచినట్టయింది అక్కవైపు కృతజ్ఞతతో చూపింది. అదేమీ పట్టనట్టు - స్టపూర్ణమ్మ బిడ్డను చంకనెత్తుకొవి, గడప్‌ దిగింది. ఉమను పాగనంపడానికి. కొంగువ ముడేసి వుంచి అయిదు రూపాయల నోటును ఉమ చేతిలో విపి నా నాం చంకలోలిద్ద స్ట పటిక ఆడిస్తూ బోసిన నవ్వేడు. ఉమ, వాడీని అందుకొని ముద్దాడి, అయిదు రూపాయల నోటుని వాడి పెట్టింది. వాడు ఆ నోటుని నోట్లో పెట్టుకోడానికి విఫలయత్నం చేయసాగేడు.

“ .వొస్తానక్కా! అన్నట్టూ వొచ్చే ఆదివోరం రాగూడదూ? ఒంటిల బాగులేదంటన్నావు గదా? అక్కడ డాక్టేరుకి చూపిద్దుము...” అంది ఉమ.

అన్నపూర్ణమ్మ వొస్తాననిగానీ, రాననీగానీ అన్లేదు విర్వీదంగా ఉనునిచూస్తూ వెనకాల కదిలింది నిద్రపోతున్న బిడ్డని మంజూరుకి కట్టిన కోకగుడ్డ ఉయ్యాలలలో వేసి, ఊప సాగింది అన్నపూర్ణమ్మ.

ఆమె మనసులో గతం మరోసారి కదలాడింది.

మిగిలిన యెకరంన్నర భూమి మీది వచ్చే ఫలపాయంతోటే తన సంసారం ఇర్భులతోపాటు శివ!క్రిష్ణ ట్రైవింగ్‌ ఇర్బూ చూసుకోవాలి ఎంత గింజు కిసమగాదు బలరాీ కల వ హాల్‌ నౌకరిలో చేరేక, రాన తనకుతానే సమాధానపర్చుకున్నాడు.

శినక్రిష్ణకి నౌకరీ అంత తొందరగా దొరకలేదు రెండేళ్ళపాటు దరఖాస్తుల అఆలిచిప్పని చేతబట్టి, స్వాతి చినుకుకోసం యెదురు చూసాడు. తమ్ముని దరఖాస్తుల! దారి ఖర్చులకీ, యింటర్వ్యూలక్షీ మరికొంత పెరిగింది అప్పు.

ఆ రోజుల్లోనే వెల్లిమర్లలో వుంటున్న చెల్లెలు-ఉమ సంబంధం గూర్చి చెప్పింది బలరామయ్యకు ఉమ మో ఆ ప్‌ ఎమ్మేల్యే వి దోస్తీ వుందనీ, ఉమని పెళ్ళి జేసుకొంటే శివక్రిష్ణకి ఆ ఎమ్మెల్యే ద్వారా జాట్‌ మిల్లులో నౌకరీ యిప్పీస్తారవీ చెప్పింది.

కొదనడానికేముంది? అలా జరిగిపోయింది ఉమతో శివ!్రిస్ణ పెళ్ళి. జూట్‌ మిల్లులో ఉద్యోగమూ వచ్చింది శివక్రిష్ణకు. కాకపోతే టెంపరరీ ఉద్యోగం. శివశ్రిష్లకి వచ్చే జీతం తన యింటి ఇర్చులకే చాలేది కాదు. చేసిన అప్పులు బలరామయ్యకు పీకకు చుట్టిన బండలుగానే మిగిలేయి. రెండేళ్ళపాటు యిలా, యెవరికి వారు సంసారాలు యెత్తుకొని, బ్రతుకులీడ్చారు కడుపు కట్బకాని బలరామయ్యే వడ్డీ చెల్లించేవాడు. అసలు మాత్రం వశనుయ్యేదిగాదు తీర్చడానికి!

లింధాలూ - అనుబంధాలూ అణణణనినణననణననినము పీ

.ఓ రోజున పొద్దుబారెడు పొడిచింది తూర్పున నేలపాత్తిళ్ళ లోంచి ఆరుద్ర పురుగు మిస "సొ మెరుస్తూ నాగేటి చాళ్ళ మీద గర్వంగా తిరుగుతోంది పక్షులు చేను మీద ఎన్ను గింజల్ని పొడిచి పలకరిస్తున్నాయి తూరీగలు గట్టు మీద గరిక దుబ్బులకు అంటిన మంచుతో రెక్కల్ని తడుపుకుంటున్నాయి ఆ చద్దన్నాల వేళ .

బలరామయ్య పాలం గట్టు మీద కూర్చొని చద్దన్నం తింటున్నాడు అన్నపూర్ణమ, || యేదురుగా కూర్చుంది అప్పుడొచ్చేడు శివక్రిష్ణ!

మిల్లులో పర్మివెంట్‌ వర్కర్‌ పోస్టుల సెలక్షనుంది అని చెప్పాడు అన్నయ్యతో ఎమ్మెల్యేగారి పిఏ పీ యిచ్చే డన్నాడు పోస్ట్‌ ధర చెప్పాడుట పిఏ అదెంతో చెప్పాడు శివక్రిష్ణ అన్నయ్యకి

శివక్రిష్ణ ఎందుకు అలా చెప్పున్నాడో అర్ధంకాని అన్నపూర్ణ బలరామయ్య ...వింటూ ఊ కొడుతున్నారు

తీరా అర్ధమయ్యేట్టు శివక్రిష్ణ చెప్పేసరికి-తింటోన్న బలరామయ్య అన్నం పొలబారేడు ఓ క్షణం తర్వాత యిది నీకు పుట్టిన బుద్దా” లేక మీ ఆవిడకీ అల్తోరికీ పుట్టిందా? అని అడిగింది పరుషంగా అన్నపూర్ణ

శివక్రిష్ణ తల దించుకొని '“అవసరం అలాటిది టెంపరరీగా, చాలీ చాలని జీతంతో బతకలేక పోతన్నాం అదీగాక యెపుడు తీసేస్తారో చెప్పలేము టెంపరరీ గదా? ఈ రోజుల్లో మరి ఆ మాత్రం యిచ్చుకోకుండా. ఉద్యోగాలు రావు గదా? నీళ్ళు నముల్లూ చెప్పాడు

“అయితే? ౪ లంచాలు యేవో మీ అత్తోర్నీ యిమ్మన లేకపోయేవా అన్నపూర్లమ్మకు ఉక్రోషంగా వుంది మనసులో ఇదంతా శివక్రిష్ణ అత్తమామల పన్నాగమే అని ఆమె నిశ్చయించుకుంది

“వాల్లెందుకిస్తారొదివా? అయినా వాళ్ళ దగ్గర ఉండాలా డబ్బు యివ్వడానికి? బభులు చెప్పాడు శ్లివక్రిష్ణు

“మరి మా దగ్గిరుందేటి? నీకు తెల్లేటి? నీకు నౌకరీ దొరక్కముందు చేసిన అప్పులు అలాగే వుండిపోనాయిగాదేటి? అని గుర్తు జేసింది అన్నపూర్ణమ్మ

శివక్రిష్ణ ఓ క్షణం మాట్లాడలేకపోయేడు ఆ తర్వాత మాటలను కూడబలుక్కొని చెప్పాడు “ఇంతకు ముందోడారి యిపుడో దారీ భార్యా పేల్లల్లోటి తుమ్మితే వూడిపోయే ముక్కులాంటి ఉద్యోగం మీద ఆధారపడలేను మీకు నేర్యరగాకపోత-పోీ నాకు వాటా కిరిడ రావలసిన భూమి ముచ్చేయండి! దాన్ని అమ్మేసుకుంటాను... అని, అసలు = విషయం చెప్పాడు శివ్రిష్ణు భార్య చెప్పమన్న ఆఖరి మాట అదే!

= 230 దేశమంటే.

ఆ మాట బలరామయ్య %ండెల్ని పొడిచింది భూముల్ని వాటాలు యడం బంధుత్వాన్ని వాటాలు వెయ్యడం బాక్యతల్ని వాటాలు వెయ్యడం బంధాల్ని విడదీసుకోడం- డబ్బు (త్రాసులో తూచుకోడం. ? బలరామయ్య చద్దన్నం తింటున్న గిన్నెలోనే చేతులు కడిగేనుకున్నాడు! మౌనంగా లేచి గట్టు మీద పొలం యీ కొన నుంచి ఆ కొసదాకా నడిచేడు కనుల నీరు నిండింది 'కాళ్ళకు తడి అంటకుండా ప్రపంచ యాత్ర చెయ్యొచ్చుగానీ కళ్ళకు తడి అంటకుండా యే మనిషి జీవనయాత్ర చేయలేడు అన్నాడో కవి! కన్నీరు తుడుచుకున్నాడు బలరామయ్య తమ్ముడి దగ్గర కొచ్చేడు.

“ మన మద్దెన పంపకాలూ వోటాలూ అన్న మాటలొద్దు వదా సొవుకారి దగ్గర కెల్టము డబ్బు అడుగుదాం” అని స్థిరమైన కంరస్వరంతో చెప్పి రమ్మన్నాడు బలరామయ్య గ

గతంలో చేసిన అప్పు యిప్పుడడిగిన అవ్వుతో కలిపి నోటు రాయించి హామీ (క్రింద-ఎకరంన్నర పల్లపు భూమినీ తనఖాగా తీసుకున్నాడు షావుకారి!

రైతుకూలీ అయినాడు బలరామయ్య మిల్లు వర్కర్‌గా పర్మినెంట్‌ అయినాడు శివ(క్రిష్ణ!

కాలచక్రం ఆరేళ్ళు తిరిగింది పిల్లల తంగడ్రులైన అన్నదమ్ములు, ఎవరి సంసారాలు వాళ్ళు యొత్తుకోలేక యాతన పడిపోయేరు ఇద్దరి మధ్యా రాకపోకలు తగ్గిపోయాయి. పండుగలకూ పబ్బాలకూ కలుసుకోవడం జరగడం లేదు (ప్రేగులు తెగిన ప్రాణుల్దా మిగిలేరు అన్నదమ్ములు

ఒవిన్నేళ్ళ తర్వాత అదే రావటం, బావగారి ఇంటికి ఉమ!

అన్నపూర్ణమ్మ మరిక ఆలోచించలేకపోయింది ఊయల్లో బాబు నిద్రపోయాడు నిస్పత్తువగా ఆలా గడపలో గోడకు చేరబడింది

ల బలరామయ్య బస్‌స్టాండ్‌ నుంచి తిరిగొచ్చాడు యింటికి.

భార్య ప్రక్కనే చతికిలబడి జేబులోంచి పది రూపాయల నోట్ల కట్టను

బయటకు తీసి అన్నపూర్ణమ్మకు యిచ్చాడు “ ఎలాగూ ఆ భూమికి తనఖా యిడిపించటం మరి మన తరం గాదు అందుకనీ యేకంగా అమ్మకానికి వొప్పుకున్నాను వోరం రోజుల్లో తమ్ముడ్ని తీసుకొచ్చి రిజిస్ట్రీ డేయించేస్తే మిశిలిన డజ్బు యిచ్చేస్తారు అప్పుడు అప్పుడు .నుునమూ అక్కడికే యెళిపోదాం భూమిలేని బతుకు... యిక్కడ బతకలేను అక్కడ మిల్లుల కళాసీ పనేనా దొరకదా? గుండెల్లో బాధవి అణచి పెట్టుకుంటూ చెప్పాడు బలరామయ్య బంధాలూ - అనుబంధాలూ అణణనిణనాణనననినినా 23]

అన్నపూర్ణమ్మకు గుండెలు దడ దడా కొట్టకోసాగేయి 'భూమిని అమ్మేస్తారా? భూమినే తల్లిగా నమ్ముకున్న.తన భర్త భూమిని అమ్మేస్తాడా?' ఆశ్చర్యంగా చూసింది బలరామయ్యని అతను హాన్యంలోకి చూస్తున్నాడు భావ రహితంగా! అన్నపూర్ణమ్మకు అర్థమవుతోంది-అంతరంగంలో భర్త పడ్తోన్న ఆవేదన! ఓదార్పుగా దగ్గరకు జరిగింది.

“పూర్ణా! యిప్పుడిదాక నీను రైతుని భూమ్మీద సాము జేసినోద్ని. భూమి తనఖా బెట్టినా భూమి గల రైతోడినే! గొని, మరిక నాకు . సెంటు భూమి వుండదు నీము రైతోద్నిగాను. ఇక నా పేరేం పేరు?- భూమిని నమ్ముకు బతికే నాకు-భూమి అమ్మక తప్పలేదెందుకు? ఎందుకు?” అడిగాడు

అన్నపూర్ణమ్మ యేం జవాబు చెప్పగలదు? ఆర్తిగా భర్తవేపు చూడ్డం తప్ప!

_ అప్పటికి ఎండ నడినెత్తి మీద కొచ్చింది గాలి కాప్త వేడెక్కింది. పంచాయితీ వారి రేడియో పెద్ద గొంతుతో వార్తల్ని విన్చిస్తోంది.

“జూట్‌ మిల్లు తెరిపించమని కోరుతూ, కార్మికులు రైల్‌రోకో నిర్వహించారు తమపై రాళ్ళు రువ్వేరన్నీ మిషతో పోలీసులు కాల్పులు జరపగా-శివక్రిస్ణు రాజూ రంగయ్యా మరో యిద్దరు-మొత్తం అయిదుగురు కార్మికులు చనిపోయారు!" వార్తల్ని విన్సించింది ఆకాశవాణి! పిడుగుపాటు శబ్దాన్ని విన్నట్టుగా 'త్రుళ్ళిపడ్డారు బలరామయ్య అన్నపూర్షన్ములు!

వార్తలు ముగించే ముందు, శివక్రిష్ణ మరణవార్తను ధృవపర్చింది ఆకాశవాణి!

బలరామయ్యకు రక్తనాణాలన్నీ పటా, పటా తెగిపోయి, తన కళ్ళ ముందే, మంటల్లో కాలిపోతున్నట్టనిపించింది. అన్నపూర్ణమ్మ అచేతనమైపోయింది! రెబ్బకొండల్లోంచి విసురుగా గాలి కొట్టింది అ గాలికి గడప మీద పడేసిన పది రూపాయల నోట్ల కట్టలోని నోట్లు రెప రెపలాడ్డూ, పాము నాలుకల్లా కదుల్తున్నాయి.

బలరామయ్య కళ్ళనిండుగా నీరు, గొంతులో దుఃఖం.....గుండెల్లో ఆశ్రోశం.....!

చటుక్కున నోట్ల కట్టను అందుకొని బలంగా విసిరేశాడు వీధిలోకి! ఆ తర్వాత యేడ్పు గొంతులో అరిచేడు గట్టిగా-

*..ఎవురిస్తార(ర్రా....? ఎవురిస్తారు? నాకు, నా తల్లి భూదేవి కావాల(గ్రా! నాకు, నాకు....నా తమ్ముడు కావాలర్రా....!”

ఆ ఆర్తవాదం....ఆ వీధిలోంచి, ఊరు ఊరంతా ప్రతిధ్వనించింది.

= డిళంబడ్‌ 125 వే 32 అలలానననననలనను. దేశనుంటు

ల్‌ ఇక్కడ చదువు కొననవలిను/ = తొంతికుమారల్‌ | వ్మం వొషీధానికి గురైన టెర్రరిస్టు (గ్రూపులా అసహనంగా విప్పులు చెరుగుతోంది పదో తరగతి పబ్లిక్‌ పరీక్షలై పోవటంతో మిగతా లు కంటే పదిహేను రోజులు వర్‌ నలైన దొరికిన ట్‌ వ నన ఏడాది క్రితం ఆటకెళ్తించిన (క్రికెట్‌ కిట్‌నీ సద్వినియోగం చేపే ప్రణాళిక గురించి ఆలోచిస్తున్నాడు. విజానికొ ఆలోచన చివరి పరీక్ష సగం (వ్రాసేసరికీ మొదలై క్షణ క్షణ (ప్రవర్థమానమై ఇంటికి రాగానే అటక ఎక్కింది అక్కడినించీ క్రిందికి దిగే లోపలే నాన్న గృహ (ప్రవేశం చెయ్యటంతో త్రిశంకు స్వర్గంలో నిలిచిపోయింది చీమ చిటుక్కుమన్నా విన్సించే నిళ్శ టాన్ని అటక మీద చల్లి తాపస తుపాను ఏ దూప్తులో చవ పతర? చ ఎట్టి షర్చు తీసి హాంగర్‌కి తగిలిస్తూ “ఏమోయ్‌ పరీక్ష ఎలా వ్రాశాడట వీ కొడుకు?

• అన్నాడు మూర్తి భార్యతో “మీకు సంతోషం కలిగించే పని చేసినపుడు నా కొడుకు అనీ ఇష్టంలేని పని చేసినప్పుడు నీ కొడుకు అనీ అనటం తప్ప 'మన కొడుకు అని అనరు కదా! చిరాగ్గా అంటూ, “బాగనే వ్రాశాడట! ఫస్టుక్లాసు రావచ్చునంటున్నాడు ' అంది భార్య “రావచ్చు ఏమిటి? " రాకపోవచ్చునన్న సమాధానం రిజర్వ్‌ చేసుకుంటూన్నట్లు! “చాల్లే ఊరుకోండి! ఫస్టుక్సాసొచ్చినా సెకండ్‌ కాన్‌ వచ్చినా అవి వాడి కష్టార్షితం మార్చ్కులు ఫస్టు క్రాసొస్తుందని ధీమాగా చెప్పగలిగేందుకు హా రేవా రెసిడెన్షియల్‌ స్కూల్లో చేర్చారా? చూడండి! పోయి వేడు మునిపిపల్‌ స్కూల్లొ తొమ్మిదో తరగతీ చివరి కులో ఉన్న మన పక్కింటి వాళ్ళబ్బాయిని రెపిడెన్నియల్‌ స్కూల్లో చేరారా! ప్పుడు తనకీ ఫస్టుక్టాసు ఖచ్చితంగా వస్తుందంటున్నాడు మనం ఒక్కగానొక్కకొడుకు గురించి వీనాడన్నా పట్టించుకుంటేగా? మూతి తిప్పింది సుశీల. “పట్టించుకోవటమంటే...వీ నిర్వచనం (ప్రకారం ఏమిటి” మనవాడివి స్వారితం మార్కులని నువ్వే అంటున్నావు కదా! అని ఎన్నయినా మనకా తృప్తి చాలు! పరీక్ష పపర్హు ఇక్కడ చదువు “కొనవలెను” అానానిననినిననననానలాు

కానీ ఇన్విజిలేటర్లని మేనేజ్‌ చేసీ స్పాట్‌ వాల్యుయేషన్‌లో గారడీలు చేసీ అత్యుత్తమ ఫలితాలు సాధించటం ద్వారా విద్యను ఆకర్షణీయమైన వ్యాపారం చెయ్యటం సమాజానికెంత హానికరమో ఆలోచించావా?

'సమాజం గురించి మనకెందుకు? మన బిడ్డ భవిష్యత్తు గురించి ఆలోచించమంటే సమాజం ౬ ౫టూ ఎదో మాట్లాడతారేమిటండీ?

ఎ ఆలోచనయినా సామాజిక స్పృహ పరిధిలోనే జరగాలి కాబట్టి!

“ఆ వ్యాసార్థాలూ పరిధులూ మీ స్వంత విషయాలకి అన్వ్నయించుకోండి గానీ మనవాడు ఇంజనీరో డాక్టరో అయ్యేమార్గం ఆలోచించండి కనీస" ఒ౦టర్‌లోనన్నా వాడినో మంచి రెసిడెన్షియల్‌ కాలేజీలో చేర్చండి!

“మవ స్తోమతుకి రెసిడెన్షియల్‌ కాలేజీల్ని భరించగలమో? "వేడు సరిగ్గా చదివేడిస్తే మామూలు కాలేజీలు చాలవూ?

ఆ చాల్చాలు అమ్మ పెడితే అడుక్కు తినటమెందుకట? రెగ్యులర్‌ కాలేజీల్లో వేలకివేలు జీతాలు తీసుకుంటూ నిమిషాలు సెకండ్లు కూడా లెక్కలు వేసుకుంటూ చెప్తే లెక్బరల్లే ఇంటి దగ్గర ట్‌్పన్లతో ఎంత బిజీగా ఉంటున్నారో మనం చూడటల్లేదా? ఏదో ఒక రేసీడెన్షియల్‌ కాలేజీలో భాగస్వామ్యమో భారీ పారితోషికంతో ఉద్యోగమో లేని లెకరర్ని చూపించండి ॥

నిజమేననుకో విద్యా విధానం ఇలా అధోగతి పాలు కావటానికి ఏ ఒక్య్కర్నో నిందించి ప్రయోజనం లేదు ప్రభుత్వ బాధ్యతా రాహిత్యమూ (ప్రజల అలసత్వమూ కూడా ఆందుక్కారణమే

మళ్ళీ సమగ్ర పరిశీలనలోకి వెళ్ళిపోయారా? ముందు వాడి ఏదో ఒక చోట సమ్మర్‌ కోచింగ్‌కి చేర్చించండి

“చూడు సుశీ సంవత్సరంలో పదకొండు నెలలు చదువుతో సతమతమైన ఆ చిన్నారి మెదళ్ళోకి ఆటవిడుపు ఈ ఒక్క నెలే తరువాత మరో పదకొండు నెలలు ఎకాగ్రతతో చదివేందుకు ఆ లేత మనసులకు ఈ నెల విశ్రాంతీ అవసరం దాన్ని వాళ్ళకెందుకు దూరం చెయ్యాలి? అది న్యాయమా? ఇందాకే వెసాను విద్యను వ్యాపారంగా మార్చిన ఫక్తు వ్యాపారస్తులు పిల్లల చూనసికారోగ్యాన్ని కూడా కనీసంగా పట్టించుకోకుండా లాభార్జనే ధ్యేయంగా వ్యవహరించటంవల్ల ఆసలు వేసవి సెలవుల ఉద్దేశ్యమే విఫలం కావటల్లేదు? ఈ క్షుద్ర వ్యాపారస్తుల స్వార్టానికి సమిధలవుతున్న వేలాది లక్షలాది పిల్లల్లో మనవాడినీ ఓ సమిధను చేద్దాముంటావా?

వేసవి కాలపు ఉక్కపోత అటక మీద రెట్టింపుగా వుంది అయినా నాన్నకి భయపడి విగ్రహంలా బిగుసుకుపోయి అక్కడే వుండిపోయిన శ్రీకాంత్‌ తల్లి నోటివెంట వచిన సమ్మర్‌ కోచింగ్‌ మాటతో ఉలిక్కిపడ్డాడు రాష్ట్రంలో తంతే రాజ్యసభ్యలో పడ్డ పీసీ సీ అధ్యక్షుడిలా ఆయిందతని పరిస్థితి అయితే ప్రస్తుతానికి నాన్న వాదన తన పక్షం గానే వుంది గవక ధైర్యం చేసి ఆటకమీది నించి క్రికెట్‌ కిట్‌తో సహా దూకినట్లు దిగాడు శ్రీకాంత్‌ తెకెక దేశమంటే.

“ఏరా బడుద్దాయ్‌! ఈ మండుటెండల్లో క్రికెట్‌ ప్లాన్‌ చేస్కున్నావన్న మాట! నీలాంటి వాడికి మీ అమ్మచెప్పినట్టు సమ్మర్‌ కోచింగ్‌ లాంటిదే సరయిన వైద్యం ఏపి ఆర్‌ జెసి కోచింగ్‌లో చేరుస్తాను తగలడు చిటపటలాడుతున్నాడు మూర్తి ఉగ్రవాద ప్రాంత ఎం.పి కి పోలీసు. రక్షణ తీసేసినట్టు విలవిల్లాడింది శ్రీకాంత్‌ మనస్సు

శశ క క

ఆస్తంతా తీర్థ యాత్రలకి తగలేసీన బామ్మకి తండ్రి పెడుతున్న తద్ధినంలా మొక్కుబడిగా కోచింగ్‌ సాగిపోతోంది అంతలో ట్‌ రిజల్టు వచ్చాయి. శ్రీకాంత్‌ ఫస్టుక్తాసులో పాసయ్యాడు రిజల్బుతో పాటే ప్రయివేటు రెసిడెన్షియల్‌ జూనియర్‌ కాలేజీల (రె జూకా)ప్రకటనల వరద్‌ రాష్ట్రాన్ని ముంచెత్తుతోంది దినపత్రికల పంట పండుతోంది ఒక్కోసారి ముఖమైన వార్తలు కూడా మరునాటికి వాయిదా పడిపోతున్నాయి తరువాత వారం లోపే ఇంటీ ఫలితాలూ వాటి వెనుకే ఎంసెట్‌ కోచింగ్‌ ప్రకటనలూ ఉప్పెనలా విరుచుకుపడ్డాయి ప్రభుత్వ ప్రకటన ప్రకారం రాష్ట్రంలో టెన్త్‌ 28శాతం ఇంటర్‌ 22 శాతం మాత్రమే పాస్‌ కాగా ప్రయివేటు విద్యాసంస్థల (ప్రకారం ఇంటరూ టెన్తూ కూడా సెంట్‌ పర్సెంట్‌ ఫస్తుక్సాసులో పాసయినట్లు లెక్కలు తెలుపుతున్నాయి ఈ నేపధ్యంలో ఆరోజే ఏ పి ఆర్‌ జె సి ఫలితాలు వచ్చాయని తండ్రి వీధి వాకిట్లోకి వచ్చేసరికే అర్థమైంది శ్రీకాంత్‌కి ఆయన ఇంటి లోపలి కొచ్చేసరికి తనకి అందుబాటులో సీటు రాలేదనీ అర్థమైపోయింది అయితే-అయిందానికీ కానిదానికీ తారాజువలా ఎగిరిపడే తండ్రి ఏమీ అనకపోవటం ఆళ్ళర్యంగా కాగా అన్నిటికీ తననే లను తల్లి చిచ్చుబుడ్డిలా మండిపడటం శ్రీకాంత్‌కి మరింత ఆశ్చర్యం కలిగించింది

"వెధవా! మనస్సు క్రికెట్‌మిద పెట్టి వానాకాలం చదువులు చదివితే ఎందు కొస్తుందీ? ఇంతోటి చదువుకి నా బంగారు గాజు తాకట్టు పెట్టి మరీ ఫీజు కట్టాం కదరా

అమ్మ కోపానికి అసలు కారణం అప్పుడర్హమైంది శ్రీకాంటీకి

ఆ మర్నాడే వివిధ కోచింగ్‌ సెంటర్ల ప్రకటనలు దినపత్రికల్లో దర్శనమిచ్చాయి ఆ (ప్రకారం చూస్తే ఆ ఒక్కజిల్లాకే నాలుగు వందల సీట్లు వచ్చినట్లు కానీ రాష్ట్రంలో ఉన్నవి మూడు ప్రభుత్వ రెసిడెన్షియల్‌ కాలేజీలు మాత్రమే జిల్హాలవారీ కోటాలో ఒక్కో జిల్లాకి 20సీట్లు మాత్రమే వస్తాయి అంటే ప్రకటనల్లో ఆత్యధిక శాతం బోగస్‌ అని బుర్రతో ఆలోచీంచకలిగితే ఎవరికయినా అర్థమై తీరుతుంది

ఏపి ఆర్‌జెసిలో సీటు రాకపోవటంతో శ్రీకాంత్‌ ఏ కాలేజీలో చేరాలన్నది తక్షణ సమస్య అయింది ఆ ఇంటిదేశంలో జరిగిన అంతర్యుద్ధంలో తల్లి గెలిచింది శ్రీకాంత్‌ రెసిడెన్షియల్‌ కాలేజీలో ఇంటర్‌ చదవటం దాదాపు ఖాయమైంది ఆ వెంటనే మొదలయింది ఎక్కడ చేర్చాలన్న సమస్య ఆఫీసు నుంచి న. దినపత్రికలు తెచి ముందు వేసుక్కూర్సుని మంచి రెసిడెన్షియల్‌ జూనియర్‌ కోలేజీ (రెజూకా) వే పడ్డాడు తీరా పని మొదలెట్టాక అది చేటలో బియ్యంలో ఒక్క గింజని ప్రత్యేకంగా గుర్తుపెట్టుకోవటం కన్నా కష్టంలా తోచింది ఇక్కడ చదువు “కొనవలెను” అఐకాణణనాతకానవానానవివల 235

(ప్రస్తుత మాజీ దేశ నాయకులూ సైంటిస్పులూ ముక్కోటి దేవతల పేర్లూ, విదేశీ స్వదేశీ (ప్రముఖుల పేర్లూ చాలక ..శాతవాహనులూ, కాకతీయులూ ఇక్ష్యాకులూ చోళులూ పల్లవులూ మొగలాయిలూ అందరూ 'రెజూ కా 'ల పేర్డు అలంకరించారు తరువాత్తరువాత కాలేజీలు పెట్టినవారు వాటికి పేరు దొరక్క ఇంటిపేరుతో సహా భార్యాబిడ్డల పేర్లూ తను పేర్లతో కూడా పెట్టేశారు (ప్రకటనల ద్యారా జనాన్ని ఆకర్షింటంలో భాగంగా ఆయా కాలేజీల్లో పనిచేసే లెక్చరర్ల పేర్గు నిక్‌ సేక్చతో సహా (అసలు పేరు కంటే నిక్‌ నేమ్స్‌ ఎక్కువ ప్రచారం పొందుతాయన్న (ప్రగాఢ విశ్వాసం కాబోలు!) ప్రచారంలో భాగమైపోయాయి

ఎట్టకేలకు రాత్రింబవళ్ళూ కష్టపడి ఓ డజను రెజూకాల లిస్టు తయారు చేశారు శ్రీకాంత్‌ని ఎందులో చేర్చాలన్నదె స్వయంగా విచారించాక నిర్ణయించదలిచారు మూర్తి కొడుకుని వెంటబెట్టుకుని పర్యటన (ప్రారంభించాడు ముందుగా ఐన్‌స్టీన్‌

రెజూకా లో చదివి ఇంటర్‌ స్టేట్‌ ర్యాం సాధించిన న్యూటన్‌ రావు ఇంటికి వెళ్ళారు అక్కడ అతనొక్కడే వున్నాడు

"బాబూ! న్యూటన్‌రావంటే నువ్వేనా?”

“అవును '

“క్తంగ్లాచు బాబూ! ఇంటర్‌లో శే కు సాధించినందుకు వీ సలహా తీసుక ల్‌ రెజూ కాలో త ఇరనై ఏళ్ళు గుండెల్లో దాచుకుని పెంచిన ఆడపిల్లని మరో అయ్యచేతిలో పెడుతున్న కన్నతం్రీకన్నా ఎక్కువ ఆతృతగా అడిగాడు మూర్తి

“పారీ సర్‌!” ఆపై మాట్టాళ్ళేక వెక్కిళ్ళు పెట్టపాగాడతను.

"అరె! ఎదుకు బాబూ ఏడుస్తున్నావ్‌?”

అతను తేరుకుని, “ఆకాలేజీలో ఆసలు లాబొరేటరీ వసతుల్లేవండి మేం ఒకటికి రెండుసార్లడిగితే మనకి ్రాక్టికల్స్‌కి ఫలావా కాలేజీలో వేస్తారు మీకు పుల్‌ మార్క్స్‌ వచ్చేలా మేం మానేజ్‌ చేసుకుంటామన్నారు వాళ్ళ అంచనాలకు భిన్హ అముకీట్మండా మీ సెంటరు మారింది ఫలితంగా నా పరీక్ష బోయింది రం న ఇక

షాక్‌తో అతన్ని ఓదార్భటం కూడా మర్చిపోయాడు మూర్తి,

“మరి నీ స్టేట్‌ రాంకూ వారి సెంట్‌ పర్సెంటు ఫస్పక్సాసులూ...”

“యం.పీ.పీ.లో అందరూ ఫెయిలయ్యారండీ! రేండెళ్ళకీ మొత్తం నలభై వేలు ఖర్చు పెట్టి.” ఆపై అతని స్వరం మూగబోయింది ఆతన్ని ఓదార్చి బయటపడి అదే మల్ళే ఉన్న మర్వద్యార్థి ఛటిక బయలుదేరారు. అతనికి జిల్లా ర్యాంకు వచ్చిందని 'ఏేపరు ప్రకటన బెల్‌ మ్రైగగానే ఒక స్రీ

కాలింగ్‌ బెల్‌ మైగగానే ఒక 0ది.

“మీరు రాజా తల్లిగారండీ? అవస్తు మూర్తి

“జానండీ!” ఆమె ముఖంలో గర్వం తొణికిసలాడింది.

“మేం మీ రాజూ కోసం వచ్చామండీ!”

236 అనానను. దేరనుంటే..

“మీరు పేపరువాళ్ళా? మా దగ్గర కమేరాల కోసం వెదుకుతున్నట్టున్నాయామె చూపులు

“రెసిడెన్షియల్‌ కాలేజీవారా? లేక ఎంసెట్‌ కోచింగ్‌ వాళ్ళా? ఇప్పటికే మా వాడి ఇంటర్‌ ర్యాంకు మూడు జిల్లాల్లోని ౩ కాలేజీలకు ప్రచారం కోసం అమ్మేశామండీ. వొడీకి ఎంసెట్‌ మంచి ర్యాంక్రువస్తే, దాని రేటు అప్పుడు నిర్ణయిస్తాం,”

“అమ్మా! ఈ కొత్త వ్యాపారం గురించి అర్ధమయ్యే స్టేజికి నేనింకా రాలేదు ఇతను మా అబ్బాయి. మీ బాబు చదివిన కాలేజీ గురించి విచారిద్దామని వచ్చాను

“అయ్యో! పాపం వాడు ఎంసెట్‌ కోసం ని(ద్రాహారాలు నూని రాత్రింబవళ్లు కష్టపడుతున్నాడండి వాడి ట్రైమట్టే వృధా చెయ్యక తర్వగా మాట్లాడి వె అది చాలా క! చన ససంసకతన అందామౌ వునన అందబోయే కమీషన్‌ గుణించుకుంటూ రాజాని పిలిచిందామె.

" “బాబూ! నువ్వు జిల్లా ర్యాంకు సా 'పేపర్గో చూశాను. క్రాలీజీలో చద బళ రోకు సారించినట్ట పేపర్లో చూశాను. అన్నట్టు మవ్వే

“అల్లూరి సీతారామరాజు రె జూ కా లోనండి ”

“పిర్రునిబట్లి చాలా ఆద న కాలేజీలా వుందే!

వ ప్రమ మ కులమండి,

“అలాగా అక్కడ స్టడీస్‌ వాస్టలూ బాగుంటాయా”"

నాయీ చాలా స్ట లెక్కల్లో సహా ఏదయినా పుస్తకంలో ఉన్నదున్నట్టు అప్పజెప్పాలిందే! కపోతే బాదేస్తారు మాకు పండుగ దినాలూ ఆదివారాలూ కూడా కాలేజీలు పెడతారు ఆఖరికి అల్లూరి సీతారామరాజు పుట్టిన ఆగష్టు పదిహేను కూడా సెలవు ఇవ్వరు గడగడ చెప్పుకుపోతున్నాడు రాజా ఆతని వేగానికి అంతరాయం కలిగిస్తూ,

"బాబూ! సీతారామరాజు ఆగష్టు పదిహేనున పుట్టాడా? బు(ర్రమెర్రిగా గోకుంటూ అడిగాడు మూర్తి.

ఓసారీ ఆగష్టు పదిహేను రిపబ్లిక్‌ డే కదండీ! ఆయన పుట్టిన రోజేదయినా పెలవివ్వరు కదండీ అందుకే గుర్తులేదు.

“డీపిప్లిన్‌ బాగుంటుందా?”

“దాంట్లో తిరుగులేదండీ! మా ప్రినిపాలు ఈ కాలేజీ బోఫోర్స్‌ వవితేశారు దట దద మనత టరు లో

“అంటే ఆయన ..ఎయిర్‌ ఫోర్స్‌లో పనిచేశాడనుకుంటా. ' ఆ కుర్రాడి జనరల్‌ వాలెడ్డికి ఉక్కిరి బిక్కరవుతూ అన్నాడు మూర్తి,

“ఏదో ఒక ఫోర్స్‌...ఇకవే వెళ్తానండీ చదువుకోవాలి” అంటూ మా ప్రతిస్పందన కోసం ఎదురుచూడనయినా చూడకుండా పిల్ల మరమనిషిలా లోపలి కెళ్ళాడా కు(ర్రాడు.. టెలిస్కోపు కటకాల్లా ఉన్న కళ్ళజోడుని సవరించుకుంటూ.

డబుల్‌ ట్రైఫాయిడ్‌తో లంకణాలు చేసిన రోగిలా. అయిపోయిన మూర్తి ఆ రోజుకి విశ్రాంతి తీసుకుని మార్షాడు సుపుత్ర సమేతంగా తన అన్వేషణ కొనసాగించాడు. ఆటోలో 'పల్లన రెజూ.కా కి వెళ్ళారు అంతకు ముందు అక్కడ షుగర్‌ ఫ్యాక్టరీనో

ఇక్కడ చదువు "కొనవలెను" అఅనినవావంనాననికలనినినకతనితా 237

ఎఫ్‌సీఐ గోడౌనో చూసిన జ్ఞాపకం మనసులో లీలగా మెదిలింది లోపలికి ప్రవేశించ గానే మొదటి రూంలోనే కాటి కాపరిలా కూర్చొని ఉన్నాడు సంపదరావు, కాలేజీ కరసా?౧డెంట్‌ నమస్తే ఉపోద్దాతం వల్లించాడు మూర్తి “మంచిది చేర్చండి ఆస్టలా” డే స్కాలరా? ఆస్టలయితే పదిహేను వేలు డే స్కాలరయితే ఏడువేలు టౌన్‌లో ఉన్న అన్నిరె జూ కా ల కంటే మా దగ్గరే ఫీజులు తక్కువ స్టేటస్‌ ఎక్కువ ( స్టాండర్డ్‌ కొచ్చిన తిప్పలు ) కావాలంటే ఎవుర్నయినా ఆడుక్కోండి అసలే రేకుల షెడ్డు దానికితోడు వేసవి పవర్‌కట్టూ చెమటలు కక్కుతున్న మూర్తిముఖం ఆతని వాగ్దాటికి పొలిపోయింది ఓసారి కాలేజీ హాస్టలూ చూడాలండీ! దానికేం చూడండి ఒరేయ్‌ పుల్లాయ్‌ వీళ్ళకి మన కాలేజీ అంతా చూపించు కొడుకుని ఈడ్చుకుంటూ కదిలాడు మూర్తి క్లాసు రూముల్లో బెంచీల్లేవు డైనింగ్‌ హాల్హో టేబుల్స్‌ లేవు బాత్‌రూంలూ టాయ్‌లెట్లూ అసలే లేవు ఆసంతృస్తీగా కరస్పాండెంటీ రూంలో అడుగుపెట్టాడు మూర్తి ఎం సార్‌ ఈజ్‌ యు సాటిస్‌ఖ్యాక్టరీనా? అడిగాడు సందపరావు కర్ణ కరోరమైన ఆ ఇంగ్రీషు బూతు మాటల్లా వినిపించింది మూర్తికి ఫరవాలోదనుకోండి ఈ రేకుల షెడ్డు ఎండలకి వేడిగా వుంటుందేమో? బిల్జింగుల్లో మాత్రం ఉడికిపోతుండ్డా? అవుననుకోండీ బెంచీలూ గట్రా న. ఉండవ్‌ మాది గురుకులం సెటప్పు “మరి బాత్‌ రూంలూ టాయ్‌లెట్టూ “ఇరవై నాలుగ్గంటలూ నీళ్ళు పోసుకుంటా ఉంటారా పిల్లకాయలు? చెంబుడు నీళ్ళు ఏ పాదుకాడ నిలబడి పోసుకుంటే సరిపోదూ? చుట్టూరా బోల్డంత మైదానం టాయ్‌లెట్లతో పనేముందిక? అసలు పిల్లకాయలకి సదువు కావాల్నా? సుఖాలు కావాల్నా? కష్టపడట౦లో ఉండే సుఖం శ్రమజీవన సౌందర్యం గురించి వాళ్ళని అనుభవ పూర్వకంగా తెల్పుకోనీండి అన్ని రూములకీ ఎసీ పెట్టించగల్ను ఏడాదికి ఒక్కొక్కరికి ముప్ఫై వేలౌద్ది ఎంతమంది బరాయించుకోగల్రు చెప్పండి అదీ నిజమే లెండి ముఖమాటంగా అన్నాడు మూర్తి "పిలకాయలకి సదువులు ముక్యంగానీ ఆడంబరాలూ అంతస్తుల బిల్జింగులూ ముక్యమా? మీలాగా పదూకున్న పీరెం స్స్‌ కూడా పైపై మెరుగుల కోసం జూస్తే ఎట్టా అయినా ఇదంతా టెంపరవరీ ఏర్పాటేలెండి నెస్టియర్‌కల్లా మీరడిగినయ్యన్నీ ఏర్పాటు చేయించనూ 'సరే ఆలోచించుకుని మళ్ళీ వస్తానండీ అంటూ లేచాడు మూర్తి బాగా ఆలోసిచ్చండి ఇంటర్‌ కోర్స్‌ లాంటి (హతవిధీ ) టర్నింగ్‌ పాయింట్లలో తొల. కపడి నిర్ణయాలు తీసుకోగూడదు పిల్లకాయల బంగారంలాంటి ప్యూచర్‌ పాడౌద్ది ఎక ది బెస్ట్‌ కావాలనుకుంటే మున పల్లవ రెజూకాని మించింది జీ్తా బెల్టులో దొలీకదు ” కొడుకు రెక్కపుచ్చుకుని దాదాపు పారిపోయినంత వేగంగా వచ్చేశాడు మూర్తి 238 దేశమంటే...

నాలుగు రోజుల్లో లిస్టులో పదకొండు కాలేజీలు పూర్తయ్యాయి ఆ రోజు పన్నెండో కాలేజీకి చేరారు ఉత్తమ గాకా అన్వేషకులు ఆ వీధిలోకి వెళ్ళగానే వరుసగా ఆయిదారు ప్రయివేటు భవనాలు సదరు కాలేజీ బోర్డులతో (కొత్త పెయింట్‌ కాబోలు ) కళకళలాడుతున్నాయి వాటిలో ఏది ఆఫీసో ఏవి తరగతి గదులో ఏవి హాస్టల్‌ గదులో పోల్చుకోవటం కష్టంగా అన్పించింది ఎంసెట్‌ పరీక్షలైపోవటంతోనూ సదరు సదువుల ఫ్యాక్టరీ ప్రాప్రయిటర్‌ గార్ని ఇన్‌కంటాంక్సు వాళ్ళు ఎడాపెడా దాడుల్లో వాయించెయ్యటంతోనూ భవనాలు ఖాళీగా ఉన్నాయి ఆలోచిస్తూ నిల్చుండగా,. సలాం సాబ్‌ క్యా చాహియే? ఆతి వినయపు నమస్కారమొవటి పడేస్తూ అన్నాడు గూర్చా పళ్ళిన పని టూకీగా చెప్పి కాలేజీ చూస్తానన్నాడు మూర్తి అన్ని బిల్లింగులూ కలయ తిరిగారు వాటిలో ఒక బిల్డింగ్‌ ప్రహరీ పన్నెండడుగుల ఎత్తున విద్యుత్‌ తీగల ఏర్పాట్లతో సెంట్రల్‌ జైలులా కన్పించింది - దీనికి ప్రత్యేకంగా ఈ ఏర్వాట్లేమిటి? ఆళ్ళర్యాన్ని ఇణచుకోలేక అడిగాడు మూర్తి ఇది ఎంసెట్‌ ఇంటెన్సివ్‌ కోచింగ్‌ వాళ్ళకి (ప్రత్యేకం ఫీజు యాభైవేలు! సీటు గ్యారంటీ స్కీము రాకపోతే ఫీజు వాపస్‌ - ఇప్పటివరకూ ఎంతమందికి వాపస్‌ ఇచ్చారు? ఎందుకిస్తారు? ఒక రోజుముందే ఎంసెట్‌ పేపర్డు వీళ్ళకి తెలుస్తాయి "వాటిని 'గెస్‌ పేపర్లు అంటారు ఆ జైలు భవనం తప్ప మిగతా అన్నీ చూశాడు మూర్తి అన్నిట్లోనూ స్విచ్‌ బోర్డులు పీకివేయబడి వున్నయి వాష్‌ బేసిన్లూ కిటికీల అద్దాలూ పగిలి ఉన్నాయి. గోడలకి సిరాతో పెయిం వేసినట్టున్నాయి దొ నో విధ్యంసమో జరిగినట్ట్లుందా వాతావరణం ఏమిటిలా వుంది? ఆసక్తిగా అడిగాడు మూర్తి ప్రతి సంవత్సరం ఇంతే వెళ్ళిపోయే కుర్రాళ్ళు ఇలా చేసి వెళ్తుంటారు. చావు వార్తల్ని కూడా చిర్నవ్వుతో చదివే తెలుగు న్యూస్‌ రీడర్లా చెప్పాడు గూర్ధా “ఎందుకలా చెయ్యటం? చెవిలో పూలకుండీ పెట్టుకున్నవార్ని చూసినట్లు మూర్తిని చూస్తూ, “సంవత్సరానికి పాతికవేలు కటి సౌకర్యాలకీ చేంటిమేం వాచిపోయిన పిల్లలు అంతకాక ఇంకేం చేస్తారు? సునో సాబ్‌ త్తే బియ్యం పది రూపాయలైంది కదా నా జీతం నాలుగొందలు. ఇంకో వంద పెంచమంటే నై అంటారు భగవాన్‌ దేఖీతానై క్యా? కసిగా అన్నాడు వాచ్‌మేన్‌ చివరి భవనం దగ్గర ఒక రూముకి డాక్టర్‌ బోనీకపూర్‌ ఎముకల స్పెషలిస్ట్‌ అన్న బోరు వుంది జూనియర్‌ కాలేజీకి ఎముకల స్పెషలిస్టు అవసరమేమిటి? అర్థంకాక ఆడిగాడు మూర్తి పాబ్‌ ఇక్కడ ప్రతి క్షణం చదవాల్డుందే చదవకపోయినా ఆటలు ఆడీనా మా ఇక్కడ చదువు “కొనవలెను” అవతల వవ. 239

బడా సాబ్‌ 'టాంగే' (కాళ్ళు) తుంచేస్తారు కట్టు కట్టేందుకు ఇక్కడే ఎముకల ఉంటాడు చ ట్‌న్నె స్పూడెంట్‌కే పా వటం పూర్తిగా విప్పాడు మో ల!

గుండెలమీద కుంపటిలా తయారయిన కొడుకు చదువు సమస్య తీరక నిస్పృవాగా ఉన్నారు మూర్తి దంపతులు

“చూడు నాయనా ఏ రెజూకా.లూ నున స్వంత ఇంటిలా ఉండవు, ఉన్న వాటిలో తక్కువ చెడ్డదాన్ని ఎంచుకుని...ఓ రెండేళ్ళు సర్దుకుపోతే నీకు బంగారు భవిష్యత్తు ఏర్పడుతుంది. నా మాట విను కన్నా! కొడుకుని బుజ్జగిస్తోంది తల్లి,

శ్రీకాంత్‌ మాట్లాడలేదు క్షణాలు గడుస్తున్నాయి.

“ఏమిట్రా? అలా బెల్లం కొట్టిన రాయిలా నిల్చుంటే ఎలా? ఏదో ఒకటి తేల్చి తగలడు! అసహనంగా అరిచాడు మూర్తి.

“అమ్మా వేను 'రె.జూ కాలో చదవాలంటే కనీసం నలలై వేలవుతుంది కదా?” అన్నాడు.

“తల తాకట్న పెట్టయినా ఆ తిప్పలేనో మేం పడతాం. గురించి నీకెందుకుర్తాిట్టి క ల్‌ ర్చ

కాదమ్మూ ఆ నలభైవేల్లూ శ్లాకు ఇప్పుడు ఇచ్చెయ్యకూడదూ?” టి? రూపాయలే ఎందుకు ఆరి డబ్బు? సీరియస్‌గా అరిచాడు మూర్తి, సర జూకా "లో చేరటానిక్కాటీ వొబ్నీ! “నేనే ఓ శెసిడెన్షియల్‌ జూనియర్‌ కాలేజ్‌ పెడతాను ” తాపీగా అన్నాడు శ్రీకాంత్‌. కొడుకు షేర్‌ బ్రోకర్‌ తెలివితేటలకి స్థాణువైపోయాడు మూర్తి, ఉళషుకు

టెస్ట్‌ట్యూబ్‌ బేబీలకి 'పెళ్ళిడొచ్చిన శాస్త్రయుగంలో పుత్రకామేష్టి యాగాలు జరుగుతున్న దేశంలో ..

విజ్ఞాన శాస్త్ర ఫలమైన టీ వీ ల్లో ముక్కోటి దేవతల ఉత్త వ్‌ ” లు రంగుల్లో దర్మం పిస్తూ దేశంలో... కో టలు లైన్‌ టిలికా్ట్‌

, సేవా తతరత లక్ష్యం కో ద్రంగా

రూపాంతర చి చంద వల్ఫిన వైద్యరంగం ఫైన్‌ప్పార్‌ వైద్య కేం

విద్యావేత్తల పర్యవేక్షణలో ఉండాల్సిన ఏద్య... పెట్టబడిదారుల చేతికి ను

తల్లీ భారతీ చనల. మన ననన శవా నా

తల్లిదండ్రులూ! విద్యని ప్రయివేటుపరం చేసి చేతులు దులుపుకుంటున్న ప్రభుత్వాల షు. ధోరణిని ఎన్నాళ్ళిలా సహిస్తారు?

దయచేసి ఆలోచించండి!

(ధిద్యను వ్వాసారం చెయ్యని వారికీ అభినందనలలో. = రచయిత) 240 అణనానననననననననము. దేశమంటే...

గ్‌ 1 పరిబామ శాస్త్రం - ప్రధమపాఠాలు - ఆర్కే (మూడవ ముద్రణ) రూ. 6-00 2. జనం పాటలు రూ. 15-00 3. శ్రీకాకుళం (కథాకావ్యం) - ఛభాయరాజ్‌ రూ. 12-00 4 నా నెత్తురు వృధాకాదు (భగత్‌ పింగ్‌ రచనలు) సంపాదకుడు : నిర్మలానంద (రెండవ ముద్రణ) సాధారణ ప్రతి రూ. 25-00 గ్రంధాలయ ప్రతి రూ. 40-00 “| క కొడవటిగంటి కుటుంబరావు “బుద్ధికొాలతవాదం' - ఒక పరిశీలన | .. - డౌ? బి. నూర్యనారాయణరెడ్డి రూ. 4-00 ,| 6. అందాల పోటీలు - విమర్శనాత్మక విశ్లేషణ (రెండవ ముద్రణ

• • డ* బి. నూర్యనారాయణరెడ్డి రూ. 3-00 7, సాహిత్యం - సౌందర్యం - డా బి.నూర్యసాగర్‌ సాధారణ ద్రతి రూ. 25-00 ॥ గ్రంధాలయ ప్రకి రూ. 40-00 వ.

8. చిత్త ప్రసాద్‌ కోనం రూ. 3-50
9. మహా సంకల్పం (జనసాహితి రభయితల కవితా నంకలనం, ర్తూ. 5-00 - | 10. ఎరుపెక్కిన వెన్నెల (జనసాహితి కథల నంకలనం]/ రూ. 4-00 11 అయోధ్యలో రావణకొష్టం (4వ ముద్రణ) రూ. 15-00
10. సాంస్కృతిక సామ్రాజ్యవాదం (అఖిల భారత నదన్సు వత్రాలు)

• వంపాదకుడు : కొత్తవల్లి రవిబాబు సాధారణ ప్రతి రూ. 25-00 గ్రంధాలయ ప్రతి రూ. 40-00

13. ఆంక్షలూ - నిషేధాలు (మొదటి భాగం)సంకలనం: కొత్తవల్లి రవిబాబు రూ. 25-00
14. మార్కిస్టు సాహిత్య సిద్ధాంతం-ఒక పరిశీలన - సారధి రూ. 6-00 ౯ 15. కట్టు బానిస (నాటిక) - మహాశ్వేతాదేవి-అనువాదం:కొత్తవల్లి రవిబాబు రూ. 8-00 .
15. భారత్‌ - పాక్‌ మైత్రికి మెట్ట / ఉమ్మడి క్రికెట్ట జట్టు రూ. 2-00
16. దర్శని (కావ్యం) ఛాయరాట్‌ రూ. 10-00
17. మాతృభాష : సంస్కృతి - ప్రజా పాహిత్యోద్యమం రూ. 2-00
18. ప్రీల జీవిత నమూనాలు (బీజింగ్‌ మహిళా నదన్సు నందర్భంగా? కాత్యాయనీ విద్మహే జ్యోతిరాజ్‌, శోభ, డౌః బి. నూర్యసాగరల వ్యాసాలు రూ. 7-00 .
19. కెన్‌సారో వివా శోనం రూ. 5-00 21 మన్యం వీరుని ఫోరుదారి - నంపాదకుడు : నిర్మలానంద రూ. 15-00 1 త. బై ఆయుధం అమ్మ (కవితా సంపుటి) = బి. రామానాయుడు రూ. 15-00 న్‌ ల |. .భ3. జాషువా కవితాతత్వం (వ్యాన సంపుటి) - సంపాదకుడు : నిర్మలానంద రూ. 10-00 ?
20. మహాశ్వేతాదేవి కొన్ని నవలలు, కథలు - ఒక పరిశీలన = పీ. ఎన్‌. నాగరాను రూ. 7-00 ప్రతులకు : మైత్రీ బుక్‌ పొన్‌, మసీదు వీధి, కారల్‌ మార్క్‌ రోడ్‌, విజయవాడ - 520 002. ఇ ల త నంతతయయానంత 0౯ తతత కతలు! 6.2) న. ం