Telugu Dakshinadeshiyandra Vangmayamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

మదరాసు విశ్వవి ద్యాలయాం(భ (గంథమాల నం ౧౪ య వ్ద్‌ మాం దక్షిణ దజళయాంధ వాజయము అజాజజాగ్దే నిడుదనోలు వేంకటరావ్స, ఎన్‌ ఏ. అధ్యమ డు _తెనులను పరిళోధనశాఖ 'యాచ్యవిద్యాసంస్థ పళ మదరాను విశ్వవిద్యాలయము అగ్జిళి

శ ఫ్‌ (లో ర ల్‌ ల ౬ నో

గం హక 015

౧6 ౧౯656౧6 ౧౮9110860౧ 6౧6164 “7౧6 50606/౧ 5600001 1౧ 761086 [46/8061౧6' 15 0౧6 ౦0! [06 ౯6968౧0౧ ౪0౧1659 ౮౧6౪816౧ 0 ౧6 1౧ ఆ ౮౧౫61౩10” ౧౧6 3965016606 056115 8 ౧6౪౪ 1616 0! 1౧౪7695688600 ౧6 1306౧81616 ౪౧1౦౧ రే6౪7౪10066 1౧ [6 50060606౧౧ ౧౭౧౧9 16/౧6 ౫౭౧౧ 195 06 500%80 1808086 [6 78010౧6 148640౧8, నింరేంనిం(€81, 5816౧0 ౩౧6 ౮౯౭17౮౯ 15 [౧0౪0 85 6౧6 ఏం౪ట(౧6౧౧ 50100! 1౧ 7610406 1090806౧69 151౧00164463 750/8 &|90 7౧19 90[%00! 0! [46౯8 60౯6 [064౧139[66 ౪6౧66౯ 6౧6 ౧౭౯౦౧8౯6 0 "ఆ1౮క6 807819 8౧6 6061౯ 35800/6108669 66౧1౧౯ 606 170% 80౧6 186% ౦6౧660౧169 1[13 8 ౧6౦౮64118౯ 9౧౪౧౦౧౧6౧౦౧ €౧8€ 6౪760౧ 16 14864804 ౧౮|6౧౩ 0 780౧)0/6 [౧86 ౧౬౭౪౦౧1366 ”61680, ౪౧10% ౪89 ౧61౧61 (౧61౧ 0౪౧ 18086086 ౧౦౧ 0౧86 0! (౧16 ౧6౦౧|6 ౪౧౦ ౪768 ౮౧66౯ [06 9౪87” 06 ౧౧౭౩6౧6 ౧6౬1 ౧౧8౧౮5౦౧1౧€౩ 110౯6౬౧ 80 "800/6 19 1౧0%౧ 88 ౧౧6 ₹20)0/6 1480826818 56౧001 ఏ54&గ85౪78601 సశ80641! ఓ10/8౧/ ' 1౧ ఓం ౧8౭౧౫౦ ౦ 6౧౦ 118౯8604 [10౧5 2౧64 1[[00౧68109 ౧౧6౧౩ ౪౦౯[6 ౧6146108 60 ౪16 80౧),0౯6 2౧6 11860౧8 8/89 ౧060 ౪౧౧౧౦౪౧ 0 ౧6 76168౮ 14078౧7” ౪01౧16

"1౧6 [010%1085క ౦996౧4౪౦౧౩ 0[ ౪611-౧౦౪౧ 5006 1౧0614౧ ౧1300౧18౧5 ౧6౪68! ౧౧6 1806 0080 "”ఆ168౮ 149౧86౮6౧6 8౧౮ 606166౯6 100౯౧19066 ఆంయఆ[౧50760/ 1౧ 056 ౧8౯౪5 -

“1615 & 3586 600౧067856 €0 1౧4 ౦0గ౫౧౭8౧౭(6ఏ” 1106 01 8౧11 11666806౧6 ర౮౧|౧౯ 6006 18౧80618 ౧6౧1౦64 €0౧06 1116౯460౧6 0606 0641 06౧06 ౧౭6౦౧|6 ౧౧6౧6 ౪89 8 ౧8౪1౪4! 0 38౧౩ 8౧6 1610864, 966౧౦6 ౦0828౧0 ౧6 ౧6౪ రే/౧896/ 60౧10౧0664 ౧6 సైడ18 16840)” 8౧6 04౧౪64 683 1416 10/౧ 6౧౧1! 89 (5 ౨౯6ర606950%/3 80646 ]6౧౧|| ౦0౧61౧౮666 €0 96 ౧౭8౯౦౧1566 ౨ [100095 * ౧౧6 సేంం4(6018 ౧8,85 0 "8౧|,0/౧6--0౧ గ ॥ 565/6+ ౧8౧14౧, 14, ౧౧౦, 1928 ౧౧ 84-85)

“ 09 ౧౮16 ౦08 616క0 ర/౧89ఏ ౦౪76! 8 ౧౭8౧౧1 ఓ108క60గ౧౫ ఇరు 5౮60౧ 00106౧8! 40౧64 0006౧ 06౧6109 60 €౧6 18౧6, 15 1౧6666 8 ౧౧౦౩6 9౯18108 8౧64 0౧6౮618016 680076, 1౧ €౧6 ౧13560౧” 08 506460 1౧618, 8౧6 [0౯౧౧5 & గాం51 ౧|6491౧౯ 6౧౦౦౧ 0! *తంగ0౮5 82౧6 00౧61౧6069 ౦0౮1[0/8! క్షగ౧ం౪0 (08065 57/1౧1%/85806[౧[4౯౧౯-1౧౯౯౦ర6060౧ €0 €౧6 ఇంగ(ాస! 8888 01 8౧|)౦౧6 0౫ ౪616608817[580--08క6 ౫౪) డెగం౧8064181 ౮౧ ౪7౪౯5” ౪౨1108610౧

౪111

స12097 00 06 *0115 ౧618008 60 0019 3060067౧ 50%00! &౧76 యం 5007669 10౯ ౪16 ౧15006/ ౦0 161086 స డ98163 8౧6 [6 61680 5800641086 60163 6౧౮6౯ 6౧ 51006 గౌఆం!౪౯ల 15 [06 606% 18086886 606౧6 86 "616క6 1౧9౦0౧|0- 110౧9 153666 0 ౧6 80/81 11౧&్ష3 2౧6 61౯ 9౪౮00/61౧8665 1౧ 6 ౧68/1 0006 8001 180౧64 806 ౧౦౧6 01 1656 ౪76౧౮౦ 64160 1౧60 60౧51646౯460౧ 1౧ €06 "౧1360౧1163 417946 ౨౮511- 3౧664 0౧ ౪106 9460)1606 10 సేం0!6 06౧6 8౯6 ౧౧0౧౦ యంగ భం66 ౧౮౧6౯66 1౧90%1960059 10 61686 1996466 50 €06 ని!6౯69 9ఆ5056108065 శి! 656 [0౯0౪7 8 [౬౧౦8౬11800 0౧ ౪6 ౧0116081, 900181! 6౧6 ౯6111065 60౧610౧5 ౦83060 1౧618 1౧ 06 1760 2౧౮ 180 66౧066౯169 8౧6 8౯6 ఇంగ 05 1౧76904188“ [0౧ డేం 8 960౪44! [00 016 ౧౧౪౩6౧౯ ౪0౧|, |! 26౧౧ 0౧1౧8౪[౧8 0౮౪ 8౧౦0606౯ ౪౦౧ 1౧ 8౧౯190 ఆగ౧౦౦6/1౧౯ £0[6 ౧69౮168 0 180696 ౧69౪౬౯౦౧౪9 ౦0౧ €%06 90501601, 9౧10క1౧౪ 0౮66 8! 06 ౧15800౧104! 688, 80007610౧8 €0 76910864 906౧065

సీం00/ 9౧౦016గ9 080 ౧౦౪ 60౧౯౦౧౯ 06 906666౧౧ 1౧11860౧18౧9 [688౧6108 60౧15 ౧6౧౦64 ౦08౧ 06 6851 901౪766 05% 6 ం౧౦౮౯0౧ 1౧76361880610౧ 0 ౪6 306606౧౧ ఏంగంం! 1౧ 1949 ! ౪88 2౧౧౦01౧666 89 8౭౧ 86/6 ౮౦గాగ౧86 గీ16 ౧006౯ 07 396160610౧ 0 1616౯0 8౧౮90౧౧9 0 €6 6౦౪76౯౧౧౧౭౧ఓ 000 0? 06 సేడరగ89 ౦౪6౯౧౧౫౫6౧ 0౧౪౧౬81 స42౧౮8౮౯:౧13 98౧ 8౧64 "80306 58౧89*86€11 సీడర081! ౬,085 "019 80౯666 ౯686 6806111168 10 ౧౦౧౧౧166 6 ₹ఇ౦౯%

1 ౧8౪6 9౧668౪౦౮౯౭౮ [0 8006” 81 606 ౧6౦69358౧9 1౧00౧౧౧౭౪10౧ ౧6181౧2 €0 0013 11066406౯6 160౧) (00 8౪76118016 30౪6౯069 8౧64 ౧6౧౧౦౧ ౪85 ౧౧866 06 8! 06 ౪౦౧85 2౧6 5001018759 006% 1౧ 416 ౦006) 0! 0౪౧6 ఇంణ 8౧6 1౧ 6 0101108౧80

స 1౧8౧143 2౯ 6౮6 [0 [06 50616816 0 66 ౮౧:6౧౪:6" 06 [1864౯83 0౯ ౧87108 [7801069౪ 580060౧066 6 ౧౪91168- 60౧ 0006 ౪౦౧, 8౧౮6౮ [0 3/౧ 5 ఆ071%6878)616 సీ&4166 6870 [07 [8౪1౧8 6౧౦౦౮౧౭౯66 గ౧6 [60 (8%6 ౪౧ (06 ౪౦/1 88 8 ౧౭౯ 0% ౧ ౧౯౦౪౯౭౧౧౧౧ 1 ౧8౪76 [0 08౧% 5/౧, 1 5 పఏళగడ48765 ౪8౯8 [80 కు08౧64 60767౧౧6౧౬ 0౯6౧8! 2౧40507106 110620), [1686685 [0౯ €06 8991548006 "6౧66164 (0 గ క్‌ 6౧6 00౧౧౧1660౧ 0 6 ఇం?% 6 1౧

0 75గషషి గం

"౬౩ వంరానంని 503001 ౫౪ ల౮ఆ6౮ కరగని శీ౯10!165-[౧6!6/6౧066 క800[9--(5౧21150) 1 68761 ౪6౧8868 గింగ౧89ఇ78౧౧|వఏ [660069 08 1౧69 06౦0౦4౧ ౧౦669, 1829 (1) గసంంం8౧౭8|871 (&ఉగడే౧గ& కడ1168&9) (2) ఆం+౪1౧64[873 (9) 1ం6రం౧8౧క80౧800 (4 58౧౧8౧4 గ871 (౮8౧౭8౧౭౪౭౯౧౭౧౮ 6౧18688871 తిం౦౧౧8 న౯8/088౯800818౯8౧౧ 6)

2 7/6 5040467 50%00/ 2 76484 ౬/2౧౮/07౯ా లీ గిడగి8ిం//8 నింంటట!6 8%, 8[ ౮06౯౧4 ౦05 €06 డిగి(00౧౧8 [11560౧1081 ?6966౧౦% 500160607౧ [౬88౧౧౧౮ ౧- ఆగం ౪01 1 సం 84ఉ&ఉ 4 ౧౧ 169-177.1928

8 7/46 5040467 50/%00/ 2 66 ౮5/0౧/ 0/ 72/454 ౬ల0- /6-6౧6౧0౧140 8౧64 క8[0,4౧868 8౦-౧౧ 91-96 26700866" 0/ 76/0 ద౭/65--19980

త్త గత 727/078 5627056700 గీ/0/%0/0 త£లీిం0/. ౧౧6 (5 (700//070టాని [869000168008గ). సీ డి ౧1౧6౮6 (1711982)

5 /౧7౯౦౮4౦407 0 ౧6 5టంగ0404 64౭/౧/0ఈ46€ 0౯ 76/484 గీల07450/౧0ట [౧ ౯ 76౧707౧౭ గీ 2407౯076 5౯౯/0/£ 5౭౧5464 సంగం ఓ౬లి/ం౧-౧౧ హా318 0/౧ ౧ ౧ 5 58560౯1 &ి౧ర[౧౧4 ౮౧1౪6౧౯౩16” ౮౨110860౧--1998

6 76/494 ౬/46/౧648 270౮౯ 06 గంగ నగగికం 0/ 'గి(06474 2౧౮ 70%/0౧౯-౦ ఏ86808౯837808, కేశ తి, (౧6568౯00 500౧0147 1౧ 66 41864౧89 ౮౧౧/6౯౩[ఏ/--1985-986

77 70/484 ఓగీలాం/40/8 ౦4ట/౮00 8 79/4ఈ4 604౧౯౫ 5 ౧8౧౭8౬౧1300810, సడి డింగ8!19 ౦ 0౧1౦౧68! గ6- 568/0[ ౧౯౪౭౯౧౩1” 08 11864౧29-/౦! ౪ ౨౧ పాల8 నిడికం5 160 25 6641108 ౪160 16068860౯6 --1941

8 746/464 ఓ[ల00078 4౧6౮౯౯ గోంరోట/0 తంాంీరాగిీ! '6౧8868 ౧8౦ సీడి తీంంగ౧౬| ౦ రం తిగరగగ/8 ౧11560౧108! £6= 568౯6౧ 5006160/-౪0! 17 ౦9 1-4 ౧౧ 118-148 764454 000400 ఊగిగ4టా దొజరటనంం గొటరాా ౫ 6౧6808 స8౦, 14 తడింం6౧6౮64 (60 1౧౯0౦6440610౧ 40 సగ86క8 [830౧8 5[600౧8౧|-[4*664౯89 ౮౦౪767౯౧. ౧6౧ ౧౧6౧౯8! 56౯169 1950 ఫై

శ 9 724282 ౬060004 ఉగ6లా 007/2 గంర0002 ౧౦౫2427 గ ౪6౧1808 గ80, డి. 1000660600 10 గొ౮/౭8002/0- గ6907౪ 05 0౧6౧౬8౪8 క8181687/1 195 10 764464 ౬/04 47౧0ల గీటిం0గ గొడ 2౧6౮ గ 5౬4ల- 07౮౧౯౯౯౮) ౪6౧8868 ౧80, సతి గిగ౧815 0! 0౯౧16౧౬4 6564౧౯00, ఆ౮౧6౯౩1౮/ ౦1 1446/89-౪0! ౫ 19052-58-- ౧9 41 ఛ+0౦%మఏ 1 ౪118368711898గ౮ాగీ 60౧60౮46 1౧ 5041130 3 1846 శ ఈ స౭గ88౧8 గ80, గి, ౧౧౧0 నోన/0౧/౧-0ం౧9 00౧9౮166 (ఏ) 504౯౧69 0౪1838౧888 ౧119006/--5 [గ $6౧86౯ సెశీజఢే?89 ౮౧176౯9310 ౧౮౨1108610౧0 19319 009/60౧0638 ౯61861౧8 €0 6౧6 ఇంగ 0 506606౯౧ 56[%001 ((61౪6క6 చంగ౧|5). గం 88 గాధాంంం0ం40646గ4-౧౧ 118-129 85 గొంగగీంగం/౧00400/4ర60గోడ-- 0 1౧693 (1౧ట0౦660610౧) 86 గంగొగొంంం/౮6|నంగ6 108 11౧63 2 8/౧. గొంశం6/)8 ౧0/0065 50 ,, 41-266 8౧187౮౯ గిగరగగడి ౧8)618 6౧8౧౪8 -- ౨౧ 327-886 (2) 7౧6 ౫869 0 1186618౧ 586/8౧08608 13/6౯ 4 డి, ఓడ 1146789 ౮౧౪6౯౩16 ౨౮౨116860౧ 1819 (9) 7096 118౧8468 [83809 0! 78౧0,0౯6-ఓ8[6 0౯ గని ఏల0గ8౧౧౧8౧18౧ (4) 7౧౦ సి88%9 0 746౧,0౯6-౪ ౧1646408 సెగీ గ 11 ఓ తగిగి8గుడ181| ౮౧6౯౧91ఏ/ సకం; ఏ్‌8765 సం 8 (5) 1౧€౯0600640౧ €0 ని8౭౧౮ం౧8౧800 3/౪4 683౫/8 ని8క్షగ౮౧౭[౧8౧8ఏ880 [0366484066 గ్‌ లన?ర 10668 గితిగిడగ౧8ఏ0/8, 14, 9౧౦0 (9 [6 5816౧౧ 0136౯106 64264661 (7౧ 0౧6 7౧౦౧1౧౦౧౦౩ 01865166 642666

పీఠిక

మదరాను విశ్వవిద్యాలయ (పాచ్యపరిశోధన సంస్థయందు లెనుంగు శాఖకు నిర్లీత మైన (వణాళికలో దతీణాంధవాజబ్బయ చర్మిత రచన మొకటి. ఈ వాబ్బయమునుగూర్చి యిదివరకు కొంత పర్మిశము జరిగినను నది వ్యానరూపములుగను (గ్రంభవీరికా రూపములుగను నానాముఖముల వికీర్ణమై యనంపూర్షముగ నున్నది అట్లున్న వాబ్మ యమునకు గంబంధించిన విమయములనన్నింటిని నేశముఖముగా నమ కూర్చి యీ చరితమునకు నొక నమ్మగత్వము నాపాదించుట కై జేసీ వరిశోధనకుం. గడంగితిని, ఈ (గంథమా పరిశళోధనాఫలిత మే,

ఈ (గంథరచనమున నాకుపకరించిన ంథములను, వ్యానము లను త దచయితలను (గ్రంథసూచికలోను! గంధ మధ్యమునను, నావళ థ్‌ కత కలిగినపు డెల్ల నువూహంరించితిని, నాకంకు ముందుగా దీనినిగూర్చి పర్మిళమించిన పరిశోధకుల శెల్లరకు నిందుమూలనున నాకృళజ్ఞ తను వెల్లడించుచున్నాను,

దశీణ దేశీయాంధ వాబ్మయయుగము కొన్ని వ్ర ల్యేశలతణ ములను కలిగి యున్నది ఫి

1, రాజకవులు (బావా గెతరకవులును సౌచ్చుగా వర్థిల్లుట,

త. కవయి(తులకు సాహిత్యరంగమున (వ క్యేకస్థానార్హ త్‌ కలుగుట, లి, ద్విసద యతుగాన నాటకళాఖలు వర్థిల్లుట,

జం వచననాబ్మయము న్యమపరిణామమునందుట

క్క సంగీత సోహీలీనమ్మి లితములగు కోయపదరచనలు (వవ్రిల్లుట, 6 (వబంధరచనమున విళ్ళంఖలళ్ళంగార రశభావనా వ్యా స్త్రి,

న. (2 సౌంత్వన కావ్యరచన, 8, నాయ కాభ్యుదయర చన, 9, ఉదాహారణ, చార్మితకమాలి కారచనము.

10, ళా(స్ర్రీయ్యగంథములు : నిఘంటు మల్లుపురాణము, ఖద్దలతు ణము (పాముఖ్యము నహించుట, సాహిత్యముతోపాటు సంగీత మును రాజాదరణపొంది యా ఇాస్రుమునకు నంబంధించిన (గ్రంథములు 'వెలునడుట, / శేవలము సాహిత్యపరిణామ దృష్టినేకాః భాహాపరిణామ

దృష్టినికూడ నీ యుగము విశిష్టమెనదిం అన్యభాహోపదములు భఛాశాళ

ముగా కవిన్యవహోరములోనికి వచ్చినవి. ఈ యుగమునందలి కవులు వ్యాకరణవిరుద్ధ ములగు (వయోగములను గావించిరనియు, వారు లాతు ణికులు కారనియు కొంద తియభి పాయముః కాని శివకవీియుగము నందువలి భామనజీవమైై సహాజపరిణామమును సూచించుచున్నది. మజియు వ్యవహారనులోని చలుకుబడులు, జారీయములు, చమత్కార ములునుకలిగి నాంటిరచనలు థాషావ్యవస్థకు (తిచించితము లై యున్నవి, ఈ యుగమునందు (పవ_ర్రిల్లిన సాహితీసంస్కృృతులను నంపూర్ష్మ ముగా తెలిసికొనుటశా కాలమునందలి కొన్ని[గంథను లింశను (వ్రకటిత ములు శావలసియున్నవి, [పకటితములైన వానినిగూర్చి వేజ్వేరుగా కూలంక మవ్యాసంగము జరుగ వలసియున్న ది, ఆ నాందే యిీవాబ్మయ విశిష్టత, దవీణ-బేళమున వెలసిన ఆంధసంస్కృతి ప త్యేకత సమ్మగ ముగా నోచరింపలలవుం విమర్శకులును, భావిపరిశోధకులును నీ శార్య మునకు గడంగుడు లేని నాయీయల్పపరి శమ సఫలము, శాంగలదు, నిడుదనోలు వేంకటరావు.

విమయసనసూచిక

ఫుట్‌

అవతారిక అననానా అనా ం 99 క్షే కోనన - సింధుమతీ విలానము అవా ఎం శ్ర ౧. భదకవి - లింగకవి వ ఎం కే0 -౨ వచ్చశప్పురవు తిరువేంగళకవి __ ఎం 6 శంజూపురాంధ వాజ్మయము అను జం థై నాయక్రరాజయుగము ; రఘునాథ నాయకుడు ఆ ఠ6 ! రామభ(ాంబ అలయ శా అననని ఆ99 లిశ్తీ మధురవాణి అకాలనా త 68 11 రఘునాథనాయకుని రచనలు న ఉ జం న! చేమకూర వేంకటరాజు న ఎ అం కఠి కృష్ణాధ్వరి న్‌ా అనాలా ౨99 70 విజయరాఘవనాయకుండు న అం 8&్కే చెంగల్వ శాళకవి న అననా ఈ 6 రిక్త కోనేటి దీతీతచందుండు ఉనా ఎం 106 పురుషోత్తమ దీశీ తుండు అజా అం 107 శామరను వేంశటపతి సోమయాజి = లం 109 వపనుుజేటి రంగాజమ్మ అనా న లల. కేకల వేతయ -_- అజా ఎల 180 "పెద్దడానరి న అననా 998 కేలికే మన్నారు బేవుండు వాలా తత. కర తంజూవూరి మహాళాష్ట్రరాజులు అలలా లం. కేరీకీ వఏకోజి అవా ఆం. కేలి6

శచశజీ నవ అనాలా లం. కలికి

కవిగిరి లేశ వేంకటగిరి అలా లత. కే

కళ శపహోజీ నరన్వతీమహలు గ్రంథ భాండాగాళాభివృద్ధి ; 1 మొదటి కరభోజీ అజా టికి తులజాజి లేక తుక్కోజీ్‌ - ఆ ఎ 187 శిండవ వకోజీ ా ఎం కరికి జయసీంహుండు - నెల్లూరి వివరామకవి న 4. 19వ ముద్దుపళని - రాధికాసాంత్వనము ఎం. 188 అమరసింహుండ. - మాతృభాకకవి ఎ . వీ06 ఆండవ శరభోజి ల + లైకేలి త్యాగరాజు న వాతను 6 6ళి 90 శివాజీ మహారాజు అవాజనా త లికేలీ వేంకటకృవ్ణకవి - శివపారిజాతము వ ఎం. విలి0 పల్లవిగోపాలయ్య లేక శాజనో పాలకవి-వాన్లేయశార్యాగణి. ఎ. వితల మధురావ్రరాంధ వాజ్మయము జా కలం లింగనమఖి శ్రీకామేళ్వరకవి యా లల. లలిత గణపవరపు వేంకటకవి ___ జా ఎం. లిక్తీక్త విజయరంగ చొళ్ళనాధభుండు అనన 44 లకర నముఖము వేంళటకృష్ణప్ప నాయకుండు అజా ఎ. బిక్తర్రి "శేషము వేంకటపతి = కారాక ఛాంక విజయము ఎం క్రో? కుందు రి వేంళటాచలకని న 4 లిం0 బద్దెపూడి ఎజ్టభూపతి - యునజన వ్యృాదయానందను ౨... 997 వెలగపూడి కృష్టయామాత్యుండు - భానుమవ్విజయము ౨ 801 శ్యామరాయకని = రామాయణ వచనము అవాణా అ. కైక్షేే వెలిదండ అళఘురికవి అజా 4. లకే? తికుములకవి న న లం కిల00 ఇన్రీ/వతి శామభదకని ఆజా అం. తిలక మధుర నాయక రాజ్యమునంగల చిన్నచిన్న నంస్థానీకుల అంధభామాసేన , 1, తుర్తై యూరు ఆజా ల.. లీలిక్త 2, వెంగనూరు ల. ల20 8, తలమల జా ఎ 9208

కళ వుదుక్కోట - ఆంధవాజ యము ఎ ఎం లి2ికి తొలికవి నీతారామయ్య జా లైల! రాయర ఘునాథ రాజు ఎాా ం. కలి6 నుదురుపాటి వేంకన్న -_- ఎలా ం. కికరి "శేషయకనవి ఆ ం.. త69 శ్రీ/చున్నా రాయణయ్య లేక మన్నారయ్య _ -- ల. తీరిక కోటి రాజగో పాలరాయలు న ల. రరర, నవనప్ప - ఖద్దలతుణ శిరోమణి అజా ఎం. లి8ి9 నుదురుపాటి సాంబళ్లినకవి జా + 9 మైనూరు ఆంధవాబ్మయము = చిక్క. జేనరాయలు 9 శ౦0 కంరీరవరాజు యతుగానకృతులు, వదములు -- అం. కీ0కి పెంగళూరు నిర్థాత "ద శెంపరాయలు ॥ శృ19 కళువె వీరరాజు అవు 4 ఉలిర్‌ నంజరాజు నాలు న 66 కలి? మైనూరి వెన్నపట్టణ నిర్తాత ఇమ్మడి జగబేవరాయలు ౨... క89 పొన్నంతోట కాబళకవి ఎల ఇం. కేర్‌ నుగటూరి ముమ్ముడి తమ శ్రభాపతి ఎ ం 448 బగద్దెవీటి ద _త్తప్పకవి యా న లం... క్తీశ్తర్రి కోడూరి వేంశటాచలళవి న అం కీర్‌0 దతీణజీశాంధకవులు - బడగలనాటి నరసకవి -- 44. కీర్‌ర్‌ తొక్ళాడము రానాకెట్టే యా లం... 456 చల్లా నూరయ్యకవి - న ఆం. ఢీర్‌? శ్రీ/ నారాయణతీర్ధండు న 44 జర్‌రి వరమానందతీర్థుండు జ వా ఎం. కరి శీవారి అనంతయజ్వ న ం. క66 కాలకవి అనంతకవి న న 6 ఉలి భాస్కర వేంకటాచలకవి మా కీ కీనయ్య కవి బా వ ఎం కృ76 సూర్జటి 'వేంకటరాయకవి ఎలా 44 ఉగ

మ!

గ 480 ఎట్టియావురము సంస్థానము ఆజా ఆం చంద్రకాళా విలానము న వ!

లట శ8 నుబ్బరామ దీతీతులు అజా అంజలా తి. ను ముషోళం వీళ్ల తానా ఎ... జ్తీర్రిక్త అనుబంధము - విజయరాఘననాయకుని శాగననము న 1 ఆలూరి కుప్పన॥వి నా! జానా జా... త్వర్ర9 కన్తూరిరంగకవి యా యా. కరి వ్రైమినీభారతావతకారిక - (నముఖము వెంకటకృష్ణప్ప

నాయకుని వచనము) నలు వా... శృ0$ి తుపాకుల అనంతభూ పొలుండు అలల వా ర0కీ పీరన ఛందన్సు అజా ఆ క05 నుగుటూరి తమ్మభాపవతి శివదర్చణ గద్య - జా 06 మైసూరిళాజుల కంకితములగు కృతులు అ (0 కొన్ని విశేషములు అణాల అలలా వా. క0%? దవీణ చేశీయాం వాజయము

వ స. | ఆజా వా. 18 ( 'క్యేకవ్యానములు = సూచికలు

కను

దక్షిణ దేశీయాంధ్ర వాజీయము అజాాజాాల్లే అవతారిక ఆం(ధవాబ్బయ చర్మితమున ట్రీ ఈ 1600 నుండి శ్రీ శ, 1775 వరకును వర్ధి ల్లిన వాబ త్రయ యుగమును *ీ దఠీణాంధ వాబ్బయను 99 అను వేర వాబ్మయ చరి తశారులు వ్యవహరించుచున్నారు. ఈ యుగముయొక్క స్థానమును, (ప క్యేకతను నిరూపించుటకు ముందుగా నీ యుగమునకు పూర్వమందు వెలసిన వానినిగూర్చి "ఇెలిసీకొనవలసి యున్నది, ఆ యుగములు లివి:

నన్నయ పూర్వయుగము_ (క, ఈ 800-1000 తూర్పు వీ. నన్నయ యుగము $ 9 1000-1100 చాళుక్యులు,
శివకవి యుగము 32 1100-1250 చోళులు. శ, తిక్కన యుగము 33 1950-1880 శకాశలీయులు,
ఎక్రై(డ్రెగ్గడ యుగము 3 కేకికి0-1400 1. ెడ్డి రాజ్య
శ్రీనాథ యుగము 1400-1500 స్థాపన, ౨, విజయనగర రాజ్యస్థాపన, డ్డి ల్‌సేల యుచ్చదళ 6 గా కృష్టరాయ యుగము 19 1500-1600 విజయనగర రాజుల యుచ్చ్రయదళ, 8 దతీణాంధ్ర వాబ్బుయ 9 1600-1775 నాయక రాజ యుగము పరిపాలన న చూడుండు శెనుయు కవుం చర్యకు నుదరాను. విళ్యవిద్యాలయ (పళటీ రము (1953) పుట 2.4

వీ

పె వానిలో (పభానముగా యుగముల వ న్నియు యుగకర్తలెన (ప్రసిద్ద కవుల నామములతో వెలసినవి, ఒక్క భివకని యుగమునకు మార్రను (వ త్యేకముగ నా శాలనున (ప్రచుర (పచారమును గాంచిన వీర శైవమత నాబ్మయమును ననుసరించి యా నామకరణము చేయ బడినది, మత చవాజ శ్రాయముల ననుసరించి కవుల జేర నాయుగ మెట్లు వ్యవహరింపబడినదో, ఆ రీతిగ నే వాజ గాయము వర్ధి ల్లిన (పచేళములను బట్టి యీ యుగము “దత్నీణాంధ్ర వాజబ్మయము” అని వ్యవపారింప టడివగి, బేళకాలప్మాతము లనియెడి యుపాధులలో మిగిలిన యుగ ములు పాతల ననుసరించి (పాభాన్యత బడయగా నీ దవ్నీణాంధ యుగము దేళము ననుసరించి (వ త్యేక (పాధాన్యతం బడసినది, వల ననగా నింతకుముందు వెలసీన వాబ్బయమంతయును శ్రీ, తైల కాలే శ్వర జాతూరామనుల మధ్యస్థమగు నాం ేళశముననే వెలసినది, ఇది తెలుంగుఫామ మాతృ భామగాగల తెలుంగు బేళము. దీనికి దథ్నీ ణఫు సరిబాద్దు నేటి కర్నూలు మండలమున గల శ్రీ/ వ్రైల వశము దీనికి దగ్గజగ దథీణ పళ్ళ్చిమభాగమున కర్ణాట ప్రాంతమగు మైనూరును, దవీ.ణ (ప్రాంతమున ద్రావిడ జేశము లేక తమిళజేశమును గలవు, ఇది దవీణ భాగమునకుం జివరనున్న కన్యాకుమారి వజకును వ్యాపించి యున్నది, ఇచ్చటిభావ తమిళము లేక యరవభామ. ఈ భాగము ననే బహు (పాచీన కాలమునుండి (ద్రవిడ నాగరికతకు జన్ముస్థానము లైను పాండ్య చోళ రాజ్యములు వర్థి ల్లినవి, అండు చోళ రాజ్యము నకు తంజూనూరును పాండ్య రాజ్యముశకు మధురయును ముఖ్య పట్ట ణములు, ఈ రెంకు రాజధానులేకాక పుదుకో్కోట్క తురయూర్చు నేలము, తిరనల్వేలి మొదలగు (ప్ర చేశములన్నియు నీ (ద్రావిడ జేశిము నకు సంబంధించినవే, శీవలను తమిళము మౌతృ భాషమగాగల యీ (వజేశములలోనే గాక మైసూరు మొదలగు కన్నడ [పాంతనులలో కూడ [కీ క, పదునేడవ శతాబ్ది (పారంభము నుండియు వం ల్లిన శెనుంగు నాబ్బయమున కే ళ్‌ దతీణ్తాంధ వాబ్బయము బని చీరుం

క్రీ

ఈ (వ దేశములు తెలుంగు బేళమునకు సుదూరమున నున్నను (శ్రీ ఈం 11-వ ళతాన్టీ పారంభమునుండియు ననంగా తూర్పు చాళుక్య నంకీయుండగు శ్రీ, రాజరాజ నశేంగద్రుండు (1019-1060, తంజావూరు శాజధాని గాగల చోళసా మొజ్య చశ్రవర్తి రా జేందచోడ చ(్రవ_్రి కూంతురగు అమ్మంగ జీవిని వివావామాడినవాంట నుండియు, రాజకీయ నుగ నంబంధములును రాశపోకలును తొలుత నేర్పడినవి, ఈ శాల ముననే 'పెరిఆర్‌ రు, కావేరీతీర (పాంతములనుండి అరవలు రాజుయొక్క అహ్వానము ననునరించివచ్చి, గోజావరీ తీర్యపాంతముల నివానము గావించుకొనిరి,* శ్రీ శాజేందుని వెనుక చోళరాజ్య ప్రతినిధులే నీ జీళమను పాలించుచుండిరి. కాని యావెనుక, తెనుంగనాటి నేలీన వెలనాటి రాజలయు, కాఠలీయులయు కాలమున (1102-1828) సీ సంబంధము చాలవనజకు నడలినదిం అంధ భాహాపోవణము, ఆం సంస్కృతి 'జేళమున విస్త్పరిల్లినది, కాకతీయ సా్మామాజ్య విచ్చిత్య నంతరమున కీ, ఈ 1886 లో విజయనగర సా్మాామౌజ్య మేర్పడినది. వారిహారరాయల బుక్క రాయల కాలమున కునూరకంపన దఠతీణ జేళ ముపై (క్రీ, ఈ. 1856 లో దండెత్తి యా (పజేళము వళపజచుకొనెను. శాని (క్రీ ఈ. 1870 (ప్రాంతములో మహవామ్మదీయులు, దత్నీణ -బేళ ముపై దండెత్తి శీ రంగనాథస్వామి జేవాలయమును కొల్ల గొట్టునపుడు గోవన యను (పనిద్ధ దండనాయకండుు శీ వేచాంత హేళికుల నియోగ మున వారిని తరిమి వేజొకచోటికి తరలింపంబడిన (శీ రంగనాథుని న్యిగవాము తిరిగి యథాస్థానమున (వతిష్టంగావించెను, ఇది తాళ్కా లికమే. ఆంధ నాయకత్వ మౌ (ప దేశమున (వ్రవక్షిల్లనేలేదు. ఈ గోపనయీ దతీణాంధ వాబ్బయనుతో సంబంధించిన మొదటి 'తెలుంగుకవి. 4 వీరు ఆరామములు. లేక తోంటలకు నిలయమైన్క కోనసీమ (ప్రాంకము-ే నివాసముగ జేసికొనుటచ్వే వారిని ఆళాను (దావిడులని మనను వ్యవహా రింతుము

లో గోపన - సింధుమతీ విలాసము

ఆంధ సాహిత్య పరిష క్క ర్యాలయనున 0% సనం, -౨౬.౬౦ (వ్రబంధము, దీనిని రచించిన కనీ “నోపనమంత్రి” యని యా (శ్రీంది గ్రంథాంత గద్యవలన తెలియుచున్నది.

ది శీ మదాపస్తంబస్మూత, భారద్వాజనగో[ త్య, నరననా మొత్యవ్యుత ణీ వేంకశుళ్వర కరుణాకవితా విలాస శీ మతఠ్ప్రితివాది భయంకర వేదాంత బేళికోవబేళ విమలీకృత శివీత (శీమదసష్టాతరీ మంర్రరాజ జసవిరాజమౌాన నిజపహ్యృదయ కమలకర్షి కార సుశవిజన విభధేయ గోపన నామభేయ (పణీఠంపై. న సింధుముతీ విలానం బను శృంగారరన (వథాన ప్రబంధంబున (వథమా శ్వాసము

క్లో, కశూయం సింధుమతీ విలాగ మఖిలం శ్రంగార ంపత్కరం

వాచామంజ్నుద వీయకం సకుముదం నానావిధో ద్వాహకం

పళ్యన్సాధు జన స్సుశార్య రచనః కోవాతము స్వాపిచళా

బిందుర్వాయది గీతివా బహావిఛాః పాతర్మమైవా యది,

పద్య రచన, చ! కడు (భమంజెంది గొంకుచు వికారము నొందుచు ఖిన్నమూూర్ణియై పొడమిన నెవ్య గనిభుండు భూరి దయారహితాకుండె నంచా త్‌ో గాంజై

నడరెడు పద్మినీ ముదిత యందము నాంబటు సాందదనాద ైం

శడవడుం గేకి సంఘము శేశారవమంటి చెలం” దిక్కుల౯్‌.

ఈ ప్రతిని 'ప్రమోదూతనామ నం॥ (శ్రావణ బ॥ ౫ భౌమచారము నంపూర్షముగా చంచానాగలింగకు (వాసికొనెను,

(ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్సు స్తక భాంజాగారము నం. ౧౪౦ నంవుటము ౫ ఫుటలు 3౯౬.౯౯)

ర్ట ఈ నోపన కవినిగూర్చియు, [[0థమునుగూర్చియు నోలుకొండ శవుల సంచికలో పూర్వకవి పరిచయము అను శీర్చికకింద 39౯౮ పుటలో నిట్లు (వ్రాయబడి యున్నది. “పగి గోవమంతిం ని, (నివాసము) గార్ల, కాం (శాలము) (శ్రీః శ. ౧౭౦౦ (పాంఠము) ఈ (రచన) సింధుమతీ విలాసము, పద్య వి. విశేషములు, కవీ భారజ్యాజ గో తుడుం సీంధుముతి యను వేళ్ళకు జయుడను యునకునకు గల నంబంధము బెలుఫు శృంగార 'కాన్యను, ఇందు నంస్కృ తాంధకవిత గలదు

దీనినిబట్టి పెని యుడాహారించిన పరివత్తులోని (గ్రంథమును, నిదియును నొకటియే యనియు, కవియొకదేయనియు, (గంథవిషమయను కూడ నొకటియేయని మనకు స్పష్టమగుచున్నది, మటియు గోపన కవి శలింగానా (పాంఠము చొడనియు శ్రీ థ, ౧౭౦౦ (పాంతము వా డనియుకూడ తెలియుచున్నది. కాని గద్య మందలి శీ మత్ప్రితివాది భయంకర వేదాంత జీశికోపబేళ విమలీకృత చినీత (శీమదష్టాత్‌కీ మంత రాజ జపవిరాజమొాన విజహ్భాదయ కమలకర్ణికారి అను వివేవణ వాక్యమును చూచిన గోపనకవి విశిష్టాద్వెత మతమున (వ ల్యేక విశిష్టత గడించిన శ్రీ వేదాంత 'జేశికుల వారిచే స్వయముగా నుపెజేశము నొందిన వైవా గోనరుండనియు. నాతడకూడ శ్రీ వేడాంత బేశికుల శాలమువాండేయనగా క్రీ, ఈ ౧౩౭౦ (ప్రాంతము నాండనియు మనము నిశ్చయింపవచ్చును.

ఈ గోపన్క విజయనగర స్మామాజ్య స్థాపనమైన మొదటి భట్ట ములో, మపూమ 'శ్రదీయులను దటథీణ బేళములో శాలు నిలుపకుండ యరికట్టిన వారితశ మహాపురువుండుు. ఈ (్రీంది వివరించిన ఇార్మిత శాంఛశములనలన చార్మితక వురుషుండగు నోపనయే సీంధుమతీ పరిణయ మును రచించిన కవియని నిళ్చయింపవచ్చును. ఇందులో నుదాపా

ఢీ

రింపంబడీన శాననములలోని విషయములు పై (గగ్రంథమునందడలి గద్య లోని విషయనములతో నమన్వయను లగుచుండుటవలన, (పాచీనాంధ కవులలో గోవన యొకండని నిర్వివాడముగా తేలుచున్నది. మళజీయు కృష్ణమాచార్యుల వెనుక యాంధవైన్టవ చాజ స్థయమున నిరండు 'శెండవ వెష్లవ శకవియని యెన, నగును.

న! ర్‌.

దతీ.ణ బేళముపై శ్రీ శ, ౧౩౨౭ [పాంతఠతమున మహాన్ముదీ యులు దండెత్తివచ్చి తొంకమండలమును జయించి (శ్రీరంగ వేత్రమును ౯ాల్ల గొట్టవచ్చినవ్వుడు, ఆ చేవాలయనునందలి యర్చకులు శీ రంగ నాథుని వ్మిగవామును మైసూరి మంశలముననున్న తిరనారాయణ వుర మను నామాంతరము గల మేలో్కోటయందు కొన్ని దినములు భద ముగా చాచిరి.. ఆ వెనుక నా వీగపామును శ్రీ తిరుపతి శేశమునకు దీసికొనిపోయి (శ్రీవేంకటేళ్వర స్వామితో నచ్చటనే నిత్య పూజాదిక ములను నెజి వేర్చుచుండిరిం

(శ్రీ శ, ౧౩9౬ లో విజయనగర స్మామౌజ్య మేర్పడిన వెనుక సంగమ వంశీయుండగు బారివారరాయలు, తన సోదరుడును సైన్యాధి వలతియు నగు ఏరశఠంపరాయని మహమ్ముదీయుల నివారించి తొండ మండలనములను జయించుటకు పంపెను, ఈ వీరకంపరాయనికి నహపాయ భూతుందుగానున్న నేనానాయకులలో సీంధుమతీ పరిణయ (పబంధకర్త యగు గోసన యొకండు ఈత డాకాలమునాడు *చెంజీ” దుగ్గమునకు పరిపాలకుకుగా నుండెను, మధురనుగూడ వళ పజచుకొన్న మహామ్మ దీయులను కంపరాయడు జయించి, దఠీణ బేశాంతర్షతమగు పాండ్య చోళ, రాజులను విజయనగర పాలనకిందికిం 'జెచ్చిను, న వ

1 ఈ జయవృత్తాంత మే *కంపరాయ చర్మితి లేక మధురా విజయవణ అను

సంస్కృత కౌవ్యమున వర్మితమైనది, క౦పరాయని శాణులలో నొక తెయు, కతు నీయ శనయి(తియునగు గంశాజేవి లేక గంగాంబ రచియించినది ఇందులో సంస్కృత కవిస్తుతిలో కెనునశవి తిక్కయబజ్వస్తుతి గలదు, ఈ కౌవ్యము (కీ, కం ౧౯౨౪ ళో ము దిఠమెనది దాక్షీ శాత్య శవయి. తులు రచియించిన శృతుఅలో నిదడియు వరిగశింపందగినది,

ఇెంజిదుర్లమునుండి యొశనాదడు గోపన సేనాని శీ వేంక శేళ్వర స్వామిని దర్శించుటకు తిరువతి శ్నేతమునకు వెడలి అచ్చట వేంకళే ఛ్వర జీవుని (పకళానున్న మటియొక వ్మిగబాము గాంచి యప్పటి యర్చ కులను (వ్రశ్నించెను.. వారును నది (శ్రీరంగనాఖుని విగహమనియు, మహమ కై దీయుల బారినుండి తవ్పించి, యచ్చట భదపజచుచుంటి మనియు నాతనికి (వత్యు _త్తరమిచ్చిరిం అంత గోపన్య రంగనాఖుని విగ్ర వాము తిరిగి (శ్రీరంగనున వునళప్రతిష్ట చేయుటకు వారియనుమతిని బడసి యా వ్మీగబామును, తిరుపతినుండ్సి తన రాజధాని యగు చెంజి దుర్గ మునకు చేరువనున్న సింగవర (గామమున రాతి 'జేవళములో నిలిసెను,

ఇంతలో మవామ్ముదీయులు (శ్రీరంగము నాాక్రమించఛుకొనిరి, కాని మవామ్మదీయ నై న్యాధ్యముని కా (ప్రబేళము సరిగా నుండకపోవుటచ్చే (శ్రీరంగమును విడిచి యాతండచ్చట కాజు మైళ్ళదూరనమున నున్న నమయవరమును రాజధానిగా జేసికొనెను, తురుమ్కులిట్లు జేవాలయ (ప బేళమునుండి తొలగిపోవుట్కు కంపరాయలు మధురా పట్టణమును జయించుట, గోపన్న వైప్టవభ క్రి గలిగియండుట శ్రీరంగమునందలి యర్బకు లెతింగి నోపన్నతో ను _త్తరసప్రత్యు త్తరములు జరువుచుండిరి, సోపన్నయు నరియగు సమయము చూచుకొని, [క్రీ ళఈ. ౧౦౭౧లో (్రవట్హ్రండమగు వై న్యమును గూర్చికొని, మవామ్మదీయులను పూర్తిగ నోడగొట్టి, సింగవరములో వేంచేసియున్న (శ్రీరంగనాథుని వ్మిగబామును, మహోవై భళవముతో (శ్రీరంగమున (పతిష్టీం చెను,

ఈ మహాశార్యమున కత్యం ౌనందనము నొంది, మహ్మోపసిద్ధులగు శ్రీ వేడాంత చేశికులవారు నోపనను స్తుతియించుచు రంకు జోశములను చెప్పిరి. అవి రెండును శ్రీరంగము జేవాలయమున తూర్పు (పాకార మున శిలాశాననరూపమున వెలయుచున్నది,* ఆ శ్లోకము లి ఈ శాసనకాలముం ఉక క, ౧౩౭౧ న్వ స్త్రి శ్రీ బంధ్యువ్రియే ఛా కాబట్టే.

క జరి ద్రడంకనిడ 2602100058 0 (008002 న్‌ న 1290. 50161= ఫైమ1ం ఘురుయి 701, 2 షం 389 పం 320,380,

ప్ర ౧, ఆనేయా నీలక ంగద్యుతి రచిత జగ (ద్రంజనానాదంజన్నా బే స్వచ్చ్భామాశాధ్య శాంచిత్సమయ నుయ స్తే హనుష్కొంన్‌ తురుపోగ_౯ లత్మీ మ్నోభ్యానుమాభ్యాం నహానిజ నిలరీస్టాపసయన్‌ ఈ ఈశ లీ ఇ రంగనాథమ్‌ సమగ్వర్యం సమర్చ్యం కురుతనిజ యశోదర్చణో గోపణార్యః. ౨. వీశేశం రంగరాజం వృమభగిరి కటాత్‌ గాపణ వోణి బేనో నీళ్వాస్వాం శాజధానీన్ని జబలనిపాతోత్‌ సిక తొలుమ్క వైన్యః కృతాం శీ,రంగభూమిం కృతయుగ సిహిళాన్తన్తు లక్ష

లన / ల

సంస్థాప్యం నరో జేశ్‌ భన ఇనకురుతే సాధుచళ్యాంసపర్యామి.”

(వతినాది భయంళర బిరుదము ధరించిన వారిలో (ప్రథములు వేదాంఠ దేశికులే, వీరు శళాధిక (గంథక ర్తలై కతాధికముగ జీవించిరి (కీ. ఈ 1270-1888)

ఈ శాసనములోని మొడటి శ్లోకము గురుపరంపరా (ప్రధానము ఆను తమిళ వై. వ్గవ మురఠ్యగంథమున నుదాహృతమై యున్నది. మణీ యును వైప్టవ "జీపాలయములను గూర్చి తెలుపు * కోయిలొలుగు ” అన్నుచార్మిత్రిక (గ్రంథమునగూడ నీనోపన మహా త్కార్యము విళదీకరింపం బడీయున్నది, ఆ (గ్రంథమున నోపను శ్రీ/ రంగనాథుని (వతిస్ట్రించు నమయనున నా "జీవునికి ౫౨ ౌనుములను సమర్పిం చెనను విమ యముగూడ గలదుం

గోపన యాం బావ్మాణ నాయకుండై నను ఆతడు (ద్రవిడ "జీేళమునందు పరిపాలన యమొనర్చుటచే నాతనిగూర్చిన కౌసనము లరన భావలో నున్నవి. అచ్చారపాశము శౌసనమునక్కే గోపన (శావ్మా ణుడు ఆపస్తంబ సూ తుడునుు భారద్వాజ గో[తుడు నై నట్లు కెలుప బడి యున్నది, కాంచీఫురము శౌసనములలో మూడింటియందు లావాలా లల మూడింటియందు,

క, జభ కణ ంమియి! మంలైంక్ళు (తీ౦0050ీ821- 24840 10 జ0 0! 1901)

క్రి గోపన పేర్కొనబడి యున్నాండు. అందొక చానిలో గోపనకు అయ్యన అను కుమూరు డున్నట్లు తెలియుచున్నది. ఇక * సింధుమతీ పరిణయము ” ము.దితమై (పకటితమైన చో, నది యాంధ సాహిత్యమున ర్‌ొళ్ల యముూల్య్యాలం శారమే యగునుం సంగమ సాళువ వంకీయులై న వెనుక తుళువ వంశానతంసుం డును విజయనగరసామాజ్యాధీశుండును నగు కృష్ణ'బేవరాయలు కీ, ఈం 1509లో రాజ్య మధిరోహించిన వెనుక దవీణజేళమును జయించి ఆ (వచేశములలో "తెనుంగు నాయకులను పరిపాలకులుగా నియమించు టయ తెనుంగు వాబ్మయమానాట (ప్రవ ర్హిల్లుటకు హేతువైనదిం శాబట్టి దవీ.ణ బేళాంధవాబ్బయ మేర్చడుట శాజకీయపరిస్థితుల మూలముగ'ణీ యని (గ్రహింపనగును. మధుర తంజూవూరులలో నియమితు లై న తెనుంగు నాయకులు తమతోపాటు తమ భావన తమ సంస్కృతిని, తమ పరివారము నచ్చటకు తీసికొనిపోయి, తెనుగు యళస్సును స్థిరము కావిం చీరి. పూర్వ మేనాండో 'తెనుగువానరై న యాంధులు మగధ జేళమును పాలించిన విషయము మన కంతగా కెలియలేదుగాని, దథతీణ బేళ మును పాలించిన ఆంధ నాయకులకు మొతము, అంధత్వము-ఆం(ధ సంస్కృతి ఆంధపాహిత్యమును నాంధేతర రావ్రములయందు శాళ్యుతముగ నిల్చిన కీ ర్తి దక్కినది. ల శ్రీ/ కృష్ణ జేనరాయనియు గమున "తెనుగు భామ యుచ్చస్థితిని బొందినది. ఆయుగమున--- తెనుగు రా వ్రళౌమగా నేర్పడటచే “బేళ భామలందు తెలుగు లెస్స” మైనది. అట్టి రాయలయాస్థానమున వెంలంగిన 1 వం2॥ శండిషణ సకం లైటంరక 701 1000 6.88 తవ 3,1, కం 38 ౧ 1090) దొడ్డయాచాళ్యులవారి జీదాంచ చేశక వైళన (సశాశికలోే గోపననుగూర్చి యిట్లు గలదు, లో జిత్వాకులుహ్మెన్‌ భువినోపజేంద్రో రంశాధిపమ్‌ స్థానిఠచాన్‌ స్వ చేశే ఇ ర్యేవమాకర్ధ ఫ్రగురుః కనీంట్రో హవృృహ్రైభవద్య చ్రనవాంధప్రపట్యే, లి

శం నాయకులు, ఆ భాహాభిమోనమే యాలంబనముకాగా కాము పాలించిన (ప బేళములలో శవులను పోమీంచి, (గ్రంథములు (వాయించి, తౌము స్వయముగ కృతిక_ర్తలై కృతిభ_రలై, ఆంధ్రవాబ్బయ చర్మితమున నొక (ప ల్యేకయుగము నేర్పజిచుటకు కారణభూతులై 8, కృష్ణ జే వరాయని యనంతరమున నచ్చ్యుత బేన రాయల శాలమున (శ్రీ ఈ 1580-48) దఠతీణ-బేళములో నిద్దరు తెలుగు కవులు రచనలు గావించి యచ్చటి నాయకులకు కృతి నిద్చిరి వారిని గూర్చిన వివరము ౧, భద్రకవి - లింగళవి (శ్రీ ఈ 158040 శ్రీ/ కున్న చేనరాయల యుగమున నచ్చుత చేనరాయల కాలమున వెలనీన ద్విపద కవులలో నొకండగు నీ లింగళవి చరిత్ర మింశదనుక కవిచర్మితల శెక్కులేదు, మటీయు సీఠండు ఏరనై వుం డగుటచే శేవల వైన్లవ యుగమనం దగిన రాయల యుగములో (పసిద్ధుండై న ౦రా కని శాల వెంటుంగుట యావళ్యక మే యగును వంళ వృళ్తౌంరము $... ఈతడు రచించినవి కెండు ద్విపద శ్రావ్య ములు 1, 'జేవాంగపురాణము, లి సానంద చర్విత. పీనివలన నీఠని వంళనృతౌాంతము కాలము నెజుకపడుచున్నవి, ఈతడు కూడలి సంగమవేత నివాసి, ప్రసిద్ధ శైవభ క్తండగు 'దేవరదానుమయ్య వంశీ యుండు, రామయ పభునికీ నమలాంబకును పుత్రుండు, ఈతని వంక వర్ణనము బట్టి చూడ సీతకు కాజ్యాధి కారి యని తోచుచున్నది, “ధరణి పై జేవర చాసయ్య వంశ నరనిధి సంపూర్ణ వారి చంద్రుంకు దురిత దూరుండ్రు శివ దోహరగండ బిరుద (వకావ గంభీర న '_ర్హనుండు

| చరి తార్థ చరితుండు సత్య నంధుండు నరసుండు ళివ ధర్మ శాశ్రు కోవిదుండు పరమశళివజ్ఞాన భరితాతు ల్‌ డనంగం బరగిన రామయ వభ కూర్మి సుతుడు తి (జీవాంగవురాణావతారిక) “* జంగమ కలచారి చం దోదయుండు లింగ్రైకనిస్టా విగీన మౌొనసుండు భాసిల్లు రామయ (వభువశేణ్యుంకు తనదు పాతి వత్య ధర్మ మార్గమున ననసూయ శెనమయెన యమలాంబ నలన గ్‌నిన పుత్రుండు భదళని లింగ విభుండు” (సానంద చరిత యవతారిక్ర) ఈతని గురువు శ్రీ కౌళబాస్తి సంగమేళ్వరుం డై నట్లు

చిర వాంబుజ బాస్తీ శ్రీ/ కౌళబా స్త్రి గురునంగ మేళ్వరు నొనియాడి పొడి ” అని తన గ్రంథములో జెప్పీయున్నాందు. శాలను ఫలాలింగకవి తన 'జీవాంగపురశాణమును రచియించు నాడు వడవీడున కధిపతియగు నీ కాళవా స్తీశుండను నొక మహా పురుషుండున్నట్టుగా నిట్లు చెప్పినాడు; “ భూనారికిని శిరోభూమణంటై. న మానిత (చావిడ మధ్య "బీళమున నడరు మర్త్య స్వర్హమగు మధుర రన పడపీడు నకల నంపదలకు వీకు ఇర వొప్ప శాళవా _న్తీళ్యరుం డనెడి పురుషాగ గణ్యుం డప్పురి కధీ శ్యరుండు పట్టణంబుల కెల్లం బరగిన తల్లి పట్టణంబయినట్టి పడవీటి యందు”,

కేపీ పె ని వేర్కొన బడిన కాళవా _న్తీళ్యరుడు కృష్ణ చేవరాయని వెనుక విజయనగర సామౌొజ్యమును పరిపాలించిన యచ్యుత ేవరాయల శాలమువాండు (కీ. ఈ 1580-1549), ఈత డాకాలమున పడవీకును పాలించుచున్న ట్లీక్రింది శాసనములు కన్పట్టుచున్నవి : ఉ గరార్కాడు జిల్లా "జీవకీఫురమున బృహాదం బాబేవి యాల యమున శాననములు, శా శం 1463 కీ ఛఈ 1680, వడవీడు తిరును లేళ్వరుని వనంత మండప నిమిత్తము భూదానము, శా. శ. 1452-1580. జీవకీఫ్రరము 'జేవాలయము - ధర్ముక_ర్హృ త్వము (శ్రీ శాళవాస్తి నాయకుండు) శా, క, 1454-1589. ఇందులో స్పష్టముగా కొండమ నాయకు డనువా చా కాలమున గొల్ల లను చేవాలయమునకు నేవకై వినియోగించు టకు పడవీకును పాలించుదున్న శాళబా _న్తీళ్యర నాయకుని యను మతిని బొంటెనని కలదు. శా, క. 1454-1588 జీవాలయమునకు (వతిమగ్గముపై ని ౧ం పణములు పన్ను కట్టుటకు ఇాగనము, ఇందు శ్రాళహః _న్తీళ్యరుండు వేర్కొాన బడినాడుం (౨ ౨ 29016 1018 వగల ఓక ఉర్‌ 209, జక్క 874, 3, శ౭ి్రగ వై శౌననముల ననునరించి లింగకవి యచ్చ్యుక జీవళరాయల శాలము వాడనుట నిళ్చితము, కవిత్వము. శాన్యములు .._ఈతడు శివకవిగావున కృ త్యాదిని పండిత (ీయమును పాల్కురికి సోమనాథుని, వీడుప్పర్డి బన వేళ్వరుని, కేమయోగీందుని (నాపలూటి కేననారాధ్యుండు పర్వత పుళాణ శర), రంగనాథుని స్తుతించి యున్నాండు, ఈతని కాలము (& శు 1680

క్ర (పొంత మగుటవలన వీడుపర్డి బనవన, శమయోగీందుండు ననువారి శాలములు గూడ స్పష్టముగా ెలినిలొనుటకు వీలు కలుగుచున్న దిః ఈతడు రన కవిత్వమును గూర్చింా

ెనుగుకు నెజవాది ద్విపదకు రాజు” “* విన్సత్ర శబ్ద (బ్రహ (| విద్యా నిరూఢి ఘనత మించిన భదకవి లింగ విభుండ రమణీయ శివకవి రాజన్య సహృదయ శ్రమల మితుండు భళద్రకవి లింగ విభుండు నెజయ నాతని కంయె నేర్పరి గలలటె ” అని తెలుపుకొనినాడు. మతియు కృతిపతి తన్ను విలివించి, “ అనఘాత్మ ! నంతోమమయ్యుడి మొకు మొకులమునకు నీ మవానీయ చరిత ఇశ్రీ/శరాభరణ మై వెలువుదీవించు కావున చేవాంగఘన చరిత్రంబు చవానిరిద్విపద కాన్యంబు. గావింపుం నగజాధి నాథుం డున్న తకులదై వ మగు రానులింగంబు నధిపతింజేసి స్థిరము గాల గీర్హిమందిరముగాం బుణ్య కరముగాా నవరసాశఠ్రరముంగాం, జూరు తరముగా, నర్ధసుందరముంగా, దురిత పారనుగాా జనమనోజారముగా ననుచు” (గ్రంథము నేయ నాజ్ఞావించెను, ఈ ద్విపదకృతియు నస్హే మనో జారముగా నుండునుం జీవాంగపురాణము.---ఇది యీడాళ్వానముల ద్విపద కావ్యము. దీనికి మూలము (బహ గండ ఫురాణము, (పథమాశ్య్వాగమున 'జీవాంగ

క్షే బుమీ జననము టేవతా న(స్రునిర్భాణము వర్శిగములై నవి, ద్వితీయా శ్వానను నుండి ఆజన యాశ్య్వానము నరకు నాతడు విద్యాధర, పున్నదంత, ేతాళ్య వరరుచి, దివసాళి జేనవరచాసి యవ కౌరముల నె తిన శథ వర్శితము, న _ప్రమౌళ్యానమున "జేవాంగకులమున జన్మము, కులపళస్తి చెప్పబడినది, "'జీవరడాసి థ్రైనులను ఖండించి శై నమును "పెంపొందించెను ఈ (గ్రంథము చివర కొమ రేందుండను న్‌ొక్ల 'జీవాంగుని వంక కమము వర్గిత మైనది,

ఈ కృతిలో నిందజూల్క రన, తె ద్యాదివిమయములు "పెక్కులు వీనరింపం బడినవి. ఈ (ట్రంథను ముదునూరి రామేళ స్రరస్వామి కంకి తము.

సానందచరి త ,_ళది సానందుండను శివభ క్తుని చర్మితమును కలుపును, మూండాశ్వానముల కృళి అరుణాచలమున కు త్త ముననున్న అరణాట్రి మంగళ మను (గామనుననున్న వీరభదయ్య యను జంగమ 'జేవర కంకితము. ఈతడు నంగయ బేవర కుమొరుండు. ఈ ద్యిపదరచనమునకును కోట శివరామళవిరచిత పద్య సొనందో పాఖ్యానమునకు చాలచ్రోట్ల పద సాదృళ్యము గలదు, లింగకవి శివరామ శనికంెొ ముందు వాకుశ్రాను ద్విపద (గ్రంథమే పద్యమునకు మూల మని చెప్పనొప్పును,

ఈతని గద్యలు నట (౧) చేచాంగపురాణము ;

“ ఇదివీరభద్ర మహిష్ట(పసాద

విదితసత్కావ్య (వవీణధురీణ సంగ మేళ్వరగురు చరణారవింద సంగతగంధ వుమ్చంధయనూన్ల ఘనయళోనిఫి భా (దకవిలింగధిర వినుకమా

ధుర్య వాగ్విరచితంటై న (వకట జేవాంన పురాణంబునందు నకలంకమ్సగ “= అశ్వాసముయ్యె.”

కేక ఈ (గ్రంథమునకు (వాతపతి యొకటేగలదు, నంఖ్య 9049 ఇది [క్రీ ఈ. 1879 లో ఆరాధ్యుల వీశేళలింగముగారి చే ఇన్నపురిలో ము[దితమైనది, (అ) సౌొనంద చరిత వా “ ఇదివీరభడ (శీ హేలావ్రసాద నదమలన త్కౌ-వ్య నందర్భకుళ ల చిరవుణ్యశోభిత (శీశాళవా_స్తి గురునంగ మేశ్రర కోమలచరణ జలజాతగంధ పుమ్చంధయ మొన కలితమొననభ్మద కవిలింగధీర విరచితసానంద విమలచారిత్ర మరుదై నభవలతాయత లవ్మితంబు సకలపవిత వి నత్కృథయందు నకలంకగతిం దృశీయీ శ్వానమయ్యె.” పల్నాటి వీర చరితమున కోళ్ల పోట్లాట రచించిన మల్లన తల్లిడండ్రులు అమలాంబ్య రామన మంత్రి కౌండిన్య గోోతులగుటచే లింగకవి తలిదండ్రులు కారని యెజుంగునది. (పా, సంఖ్య, ది 1118). దీనికి (వాత్యవతులు తొమ్మి స్ఞైదిగలవుం అందు ెండు కాగితపు (వకులు తక్కినవి శాశవత్యపతులు (సంఖ్య 118క=92ఏ) ఈ గ్రంథముగూడ శ్రీ ఈ. 1885 లో నారాధ్యుల వీరేళలింగముగారిచే ము[దిత మైనది. తంజావూరి వు_స్తకళాలలో దీనికి నాలుగు కాళపత వతులు గలవు, నంఖ్య 864.8067, ఇతోా-

జం పచ్చక్‌స్టారపు తిరువేంగళరకవి, (క్రీ శ, ౧౫౩౮=౮౦) అచ్యుత చేవరాయల శాలమున ప్రసిద్ధుడైన యొక ద్విపదే శావ్యకవి తిరువేంగళకవి, ఈతడు భట్టుకులజుండు. మనకు తెలిసి నంతవరకు భటాజులలో నితడు మొదటి కవి యని చెప్పవచ్చును. ఈతడు రచించిన చొక్కనాథ చరిత్ర అను (గంథమునుండి యీతని నంళ వృలాంతమిదిః కృతిపతి యితని గూర్స్చి ('ప్రస్తావించుచులా

ఆకభఘుండం మా శాత యగు తిమ్మ రాజు తన తమ్ము డయ్యలు చాను నిమ్మహిని (టౌధుండ్రై చదువులం బరగ కెంప్పించె హ్రఢ రాయలచేశ పచ్చ కస్వురము శాజనంగా దినము స్ఞైరాజుకుం దిస్ప శరాజాదయిం చె పిఠరాజితము గను శాజులమెప్ప్సీంచె రసికుం డాశనిత నూజుం డవార్య సన్నుత కఏందుండవు 99 అని ఇెన్పినాండు, తిరువేంగళుని తండి తిప్పరాజు, ఆతని తండి యగు తిమ్మ రాజును నాతని తమ్ము+ డయ్యలరాజును తమా విద్యా విశేమనుచే పొఢ జేవరాయలను మెన్పించి, వచ్చ కష్పరను బహుమతిగా బడనీన నాటినుండి ఏిఠరు పచ్చ కస్పురము వార్తైరి. ఈ ప్రౌఢ చేవరాయలు 1శ్రీ శ, ౧౪౨౩౨ నుండి ౧౪౪౬. వజకు విజయ నగర సామౌొజ్యమును పాలించిన యిమ్మడి "జీవరాయలు శాదగును. నునుమండు (క్రీ. ఈ, ౧౫౩౮ (ప్రాంతమున నుండుటచే, తాత శీ ళం ౧౪౫ి౦ం౬౦ (పాంతముననుండుట విరుద్దము శాదు,

17 శాలను ?-ఎ-తిరువేంగళకవి తన చొక్కనాథ చరితను నన్నె నందలి వుఠాధ్యముండగు గోళ్ల పెద్దరామనాయకునికి కృతిగా ఠచిం ఇను ఈతడు గోళ్ల చిన్న కశామనాయకుని యన్న. అన్న దమ్ము లిరువురును అచ్యుత జీవరాయ (వతావ శార్య ధురంధరులై దళ్నీణ జేళమున రామనౌొడుజిల్లా యందలి తిరుపత్తూరి నీమను పరిపాలించు చుంజెడివారు. ఏరు కమ్మ కులస్థులు, బనవనాయకునికి. దిస్పమ్మ వలన జన్మించినవారు. వీప్పాలగోత్రులు, నువసిద్ధ మధ్వ మళఠా చార్యుండగు వ్యానతీద్ధ్థని శిష్యులు, ఏీ88 ఉపనూరి సింపాములను బిరుదు కలదు, వీరిలో గోళ్ల పెద్ద రామనృ పాలుడు అచ్యుత "జీన రాయల వుణ్యమునై శ్రీః శ, ౧౪౩౦ శ్రీః శ, ౧౫౩౮ లో విళంబి నంనత్సర దథ్నీణాయన ఫుణ్యశాలమున తిరుపత్తూరు నందలి తిరు త్తళి నాయనారు శోవాలయమునరకు శాంత మంగళ మను (గౌనునును దాన మొనర్చి శాననము వేయించినాడు. (౫ ౨. 1700 01 85.9%) దీని బట్టి తిరువేంగళశవి ్రీ ళం ౧౫౩౮ (పొంతమున నున్నట్టు న్పష్టమగును, చొక్కనాథ చర్మితమున సీ (క్రింది వం క్తులు పై వాని శాధారములు;

వాలంగుచు నువనూరి సించాంబు జీర వురుపో _త్తీమధ్యాన పూనాత్ము పేరం వగుగోళ్ల బనవేందు తనయుని జేర నుగుణాఢ్య పరనతీ సోదరు జేర ఘనత స్వామి (దోహ గండని వేరం జినరాము విభునికి కజ్యేష్టుని జీర దీవించు నచ్యుత "బీవరాయ (వ శాస దవనీణ బాహు దండాంకు చేర జతురత నీ శాన్య సారంబునకును బతిమైన 'పెదరామ పార్థివు వేర” 6క అరుణాచ లేరద పూజామోద విభవ ధరమించు నన్న నందలి పుఠాధ్యత (ద్రియబంధు ననవై(త వీస్పాల గోత థి

[16 దయసత్య దాతీణ్య ధర్మ స్వరూప తగ మించు వ్యాన తీర్థ (వేయశివ్య సుగుణా థ్య పరనతీ సోదర చరిత అయతోన్నత చాహం డచ్యుత జీవ రాయ (ప్రతాప కార్య ధురంఫరూండ అంచిత కొదమునాయంకర గండ మించి వర్తించు స్వామి |శోబాగండ శే కొన్న నుషనూరి సింబాద్భుజాంక వాకిటి చిన్న భూవర నహితుండ బనవ భూనర తపః ఫలనసతు్కుుమార వసుధ గల్టీన కమ్మ వంళ వర్గనుండ చాగొప్ప తిప్ప మాంభబా జేవి గర్భ సాగర సంభవ సంపూర్ష చంద చిరకీర్హి యుతుండై న చిన్న రామప్ప వురువ రత్నంబన పొగ డంగ మించి విలసిల్లు పెదరామ విభనసు_తామ. ” చొకటనాథ చరిత్ర తొమ్మిది యా శాసనముల ద్వివద కాన్యము, ఇది స్కాందమున మధురా ఖండమున్క వోలాన్య శేతమున వెలసిన నుంద రేళ్యరుని (చొక్కనాథుని) లీలలు ౬ళీను కెలుపు హాలాన్య వేత మహాత్మమునకు తెలుగు కృతి, దీనిక చౌామన్టీ లీలా విలాన మను పేరు కూడ కలదు. తిరువేంగళకవి ఇయ్యేటి దరిని (బావా జానదీతీరమున) వెలసిన ఓరుగంటమ్మను, వకపీశా టేవిని సుతించి నాడు. కవి స్తుతిలో, న

విక్రుదు వేములవాడ భీము నన్నయను అరయ దిక్కున నెక్టనార్యు ్రీ/ నాఖు నిలగల్లు కవులను నెల్ల సద్భక్తి 99 వినుతించినాడు. ఈత డల్ల సానిపెద్దనకు సమశ్రాలీనుడగుట చే నాతని నుకింపలేదు. ఈ తరువాతి కవులు. పెద్దనను పెద్దగా స్తుతిం

క్షం చీరి. కాని కృష్ణరాయ యుగమున నంతగా స్తుతింపలేదు. తిరువేంగళ “ ఇది సర్వ ఘననత్క_వీంయద్ర పొదాబ్ద విదితపూజూామోద విమలుండుపచ్చ కష్పుర సౌరభ్య కలిశనామాంక తిప్పరాజు నుపుత్ర తిరువేంగ లేంద విరచితంబుగ లోక విఖ్యాతమైన నరన లతణ కావ్య నత్కవీంచాభి నందిత శ్రీ చొక్కనాథ చరిత మందును నిది నవమాశ్యాన మయ్యె ఠం ఈతని కవిశయు పచ్చకప్పుర సౌరభ్యుము గుబాళించుచున్న ది, హోలాన్య మహాత ్రఫ్రమును "కెలుంగులో - చెప్పుటకు లిరకువేంగళకవి తొలివాడు,. ఈ ద్విపదకృతి వెలసిన తరువాకః ౧౮ ౧ా -*౦ శ తాబ్బములలో, దీనికి పద్య గద్య కృతులు వెలసినవి, మైసూరు దొడ్డరాజు దళవాయి యగు కళువె నంజరాజు దీనిని వచన కావ్యముగ రచియించి యున్నాడు, మల్లంపల్లి బుచ్చిక వీంద్రుండును ెంకటగిరి నంస్థానమున తిరుమల నెట్టి జగన్నాథ కవియు, శ్రీ/ కళావపూ ర్‌ జనమంచి "శేసూదది శర్మయు పద్య శాన్యములు రచించిరి. పై వానిలో ద్విపద, వచన శృతులు మ్ముదితములు కాలేదు, గోళ్ల చిన్న రామపస్పయు, నాతని యన్న "పెద తిమ్మయ్యయు తిరు పతి వేంక కేళ్వరునికి తిరువీథి యుత్సవముల నిమిత్తము ౧౫౦౦౦ చణములు శీ/ భాండారమున కర్పించినట్లు తిరుపతిలో శాననను గలదు, ఈ శానన శాలము శక ౧౦౬౨ ఇార్వరి (3౧-౧-౨=౧౫ర౪౦), ఈ శానన కాలమున చిన రామప్ప శామనాడు జిల్లా నుండి చందదగిరి రాజ్యమునకు నాయకుండుగా మౌొర్చం బడెనని నివేదకయందు సూచింప బడినది. 091622901021 3016 01 ల ఈ, 06748002408005 ఫైడిక్ర6క (౨౦6-౨౪౫)

ల్సీ0 ఉందలీ శైలి “'జెలుపుటకుం గొన్ని పంక్తుల నుదాహరించు చున్నాను

64 ద్వి ఘనమైన యొక మహా కమలాకరంబు పురుణింప వై కుంర పురమునుం బోలె నరుదై న వేడ్క శీ హరి యుక్త మగుచుం గమలనాభుని దివ్యకరములంబో లె రమణీయ శంఖ చస స్థిత మగుచు సన్నుత వివాగేంట్ర చరితంబు. బోలె పన్నగ గజ కచ్చ వంబులు గలిగి వికుతింప ేవేంద్రు వీడును బోలె యనిమిషూసార విపోరంబుగలిగి (పశటిత నమత పథమునుంబో లె మకర కర్కట మీన మండలి గలిగి యనుపమ రాజ చిన్నూంబులంబో లె ఘనతర పుండరీకంబులు గలిగి యమ్ఫ తాన్ధి మథన వివోరంబు/బో లె రమణీయ సుమనస రాగంబుం గలిగి చారుణంబై న శాంచారంబుంబోలె సారంగ పటల గంచారంబు. గలిగి యరుదైన శైల గహ్వ్యూరముల వోలె దిరముగాం కేకరో దీర్ణంబు గలిగి మహనీయ పుణ్యా (శమంబునులో లె నవారంబును మేటి వాంగలు గలిగి కలిత భఘభాూపాంగనా కరములంబో లె పొలుపొంద కంకణ స్ఫురణంబుం గలిగి జన నుతంబగు దివ్య శరధియుంబోఆె మునుళొని బహా ళిలీ ముఖములు గలిగి కడును త్త మౌళ్ళ లత్‌ణములులో లె వడిమించు ఘనత కాన _రృము శ్‌ గలిగి చెన్నాందు నానరనీరువో కరము.”

(ప్రాచ్యలిఇక పుస్త నంఖ్య 18-38-9 వుట 451, సప్తమాళ్య్వాసనుం)

. 7 " ఏ అం ఆ

ల! చొకళటనాథ చర్మితకు (పాచ్యలిఖత ఫున్తకళాలలో రి (వతులు గలవు, 1 కాగితము, క 'శాళప్మతములు, 1051 నంఖ్యగల (వాశ్యపతియందు (బౌనుదొరవారీ గ్రంథము గూర్చి యిా (క్రిందిర్‌తిని (వాసియున్నారుం ఈ గుం 8 & 00116002. 08 64 ఈష168 07 ఫం0్ర్రంవిరేక (లీలలు 10402- తిండే $0 శేంకయ100 6 ౫011101098 07 పండక 08 600 60 స్‌! మ 70862828 90 ప6 20911604 బాండు విత2ంక26. 1 15 21580 56% ఇఓ 12 లాలు! కొడం కోం13క్రట ఏకళై!ం 18 109 ఇపడి 648) 6200188 1058 సంఖ్యగల (నాతపతి, ఆరాధ్యకుల కేఖరుండు శఛరభేళ కపగల నత్కవీం్యదుండు, వగంటి పెదసోమయ్య కుమారుడు సోమన, కీలక (శౌనణ బ। ౧౩ నాటికి పైడిపాటి రాచయ్య గారికొఆకు ఛాసెనుం తంజాపురాం ధ వాజయము (శ్రీ ఈ, 1565 లో ననంగా పదునాజన ళ తాబ్బమధ్యమున విజయ నగర సామౌాజ్య విచ్చిర్యనంతరమునం జిరకాలమునుండి చావీ.ణాత్య శాజ్యములని వేిన్నికగన్న పాండ్య చోళరాజ్యము లాం వాజ్మయ మునకు€ బట్టుంగొమ్మ లయినవి, ఆంధధసాహి త్యాభివృద్ధి కనుకూలము లగుపరిస్థితు లేర్పడ్‌నకతన = తంజూవూరు = మధుర - పుదుక్కోట - నేలను - మైసూరు మున్నగు రాజాస్థానములాంధ వాబ్మయ రంగము అలెనవి అందు తొలిరంగమగు తంజావూం!ని (8 శం 1585 మొదలు (శ్రీ శ. 1678 వజకుం బరిపాలించిన నాయకరాజుల కాల మున నాంధవాబ్బయ మెంత యీని యభివృద్ధినందినది. తంజూవూరిని నాయశళాజ్య సంస్థాపకుండగు చిన చెన్వప్ప నాయ కుండును, అఆ వెనుక నాని ఫొమరుండు అచ్యుతప్ప నాయకుండును (శ్రీ. ఈ. 1614 వజకుం బరిపాలించిరి. అచ్యుతప్ప నాయకున వెనుక శాజ్యమునకు నచ్చినవాండు తంజూపురాంధ నాయక రాజశిరోమణి రఘునాథుండు. ఈతండే తంజాపూరి. రాజ్యమున తొలుతాజతీణ _ "జేళాంధ నాబ్మయనునకు శ్రీ, కారము చుట్టిన్తవోపికవి్య ంజాజుట్టియే _ (శ్రీ ఈ. 1600 నుండి యా వాబ్మయ యుగ ట్రైరేదళ మవదిళ్ళ6రి | (॥ శ 0 ఇం? ల (టీ తో భ్‌ న యం

లల తంజూవూరి నాయకరాజుల నంశ నృతుము క్‌ ఎక న్యాయకయు తిమ '్రనాయకుండు = నోపమౌొం౦బ | తిమ్మునాయండు య బయ్యాంబిక లోగ పెద వివ్వప్ప వీన చెన్పుప్పనాయకు:డు 'సెదమల్ల వీనమల్ల తంజూపురాధీళ స్టరుండు భార్యమూ రిమొంబ (క్రీ శ, 1650 - 1580) | అచ్యుత ప్పనాయకుండు మూ ర్రిమొంబ శ్రీ ఈ 1580 - 1600, | అభవ నిలవ లానన. | | అచ్యుక నాయకుండు రఘునాథ నాయకుండు (శళావతి) శ్రీ శ, 1600 - 1631. అచ్యుతనాయకుండు అచ్యుత (క్రీ ఈ, 1631 - 1688) శామభదుండు విజయరాఘవ నాయకుండు శాజగో పొాలాంచిక శ్రీ ఈ, 1638 = 16/9. . మన్నారడాను, | పవెంగమలచాసుం (రఘునాథ నాయ కాభ్యుదయము వీరిక 110) ఈ నాయశరాజుల పసాలనమున వర్ధిల్లిన నాజ య యుగమునశే నాయకళాజ యుగమని వేరు,

నాయక రాజయుగము. రఘునాథ నాయకు-డు దతీణ హిందూ బేళ సారన్వత చర్మితమున కృష్ణ చేవరాయల వెనుక రఘునాథ నాయకుండు మిక్కిలి (వసిద్ధండు- కృష్ణ బేవరాయల నలె మహాపరాశ్రమశాలిమై, శంగీత సాహిత్య విద్యావిశారదుండై. కవిపండిత పోవపండై, కృతిక _ర్తమయై, కృతిభ_ర్తయై తెనుంగవారికి జిరస గురణీయు-డై న నాయకళరాజు = విజయనగరమున కృవ్ణరాయల నాటి వైభవము, తంజాపురమున మరి నూతేండ్తకు పునరుద్ధరణముం జెంది నది, వా రిరువురి చరితలలో సీ ్రీంది నమానాంళశనులను గమ్‌ నించితిమేని, కృన్ణ చేవరాయళలే రఘ.నాథఠాయశ్రై తిరిగి జన్మిం చెనా యను నూవా కలుగక మానదు. క్‌ అక్షరాయలు రఘునాథ రాయలు అల్ల సానిపెద్దన మనుచర్మిత చేమకూర వెంకటకవి విజయ విలానము భువన విజయనభా రంగము విజయభవన నభా రంగము తిమ్మురను మంతి గోవింద దీథీతుండు అనూ_కృమౌాల్యద తెలుగు కృతి వాలీ కీ చరిత శామాయణాది మదాలన చరితాది సంస్కృత బజవాకృతులు శృతులు, భారత సంగజోది బహాకృతులు వైన్లన మళతాఖభి నివేశము వైన్టవమత పవిష్టత పరమత పరమత నహనము నహూనము నంగీఠత విద్యాభిజ్ఞ త. నంగీ్‌త శాస్రుచార్య వైదువ్యము- శాశ్ర (గంథ కరృత్వము

[విజయ విలాసనమను నీ సభా భవనమును రభునాఖభశాయలు జీపాళ చోళగుల జయించిన వెనుక కృతినిచ్చి యుండుటచే జేంకట కని భావస్ఫోరకమాగ తన రచనకు విజయ విలాసమను పీరు పెట్టియున్నాండు,

2 కృష్ణ టేనఠాయడు సంగీత విద్యా (ప్రవిస్టుండుం. బండారు అవ్మీనారా యణ యను కవీళ్వరుండం * శంగీత నూరో్యోదయనా ” అను సంగీత శాశ్రు (ంథమా సంస్కృతమున రచియించి రాయలకు. గృతిగానిచ్చి యున్నాడు మటియు శాయలు తధ్వయతి ( కృషస్ణాచార్యుల వారి యుద్ద వీణావాదనను "నేర్ళెను రఘునాధుండు (పవీణు!. డనుట పార్థకమే ।

ల్లి తంజూావూరి నాయకరాజుల వంశవృతేము కృన్ణన్నాయకుండ తిమ సై నాయకుండు అ గోపమాొంబ | తిమ్మునాయండు ఎ బయ్యాంబిక | | | | పెద చెన్వప్ప వీన చెన్పుప్పనాయకుండు "సెదమల్ల వీినమల్ల తంజూవురాధీ ళ్పరుండు భార్యమూ_ర్రిమొంబ (క్రీ. శ, 1550 - 1580) | అచ్యుతప్పనాయకుండు మూర్తిమొంబ (క్రీ. ఈ. 1580 - 1600, | | | అచ్యుత నాయక్రుండు రఘునాథ నాయకుండు (కళానతి) (క్రీ ఈ 1600 - 1631 అచ్యుతనాయకుంకు అచ్యుత (ట్రీ ఈ 1631 - 1688) రామభదుండు విజయరాఘవ నాయకుండు రాజనో పాలాంచిక శ్రీ ఈ, 1688 - 1679. | | చవెంగమలచాసు, (రఘునాథ నాయ కాభ్యుదయము వీరిక 110) ఈ నాయకరాజుల పొాలనమున వర్ధిల్లిన వాబ్బయ యుగమున కే నాయకళశాజ యుగమని వీరు,

నాయక రాజయుగము, రఘునాథ నాయకు(డు

దథీణ హిందూ బేళ సారన్వత చరితమున కృష్ణ బేవరాయల వెనుక రఘునాథ నాయకుండు మిక్కిలి (వసిద్ధండు- కృవ్ణ్ల చేవరాయల నలె మవోపరాక్రమళాలిమై, సంగీత సాహిత్య విద్యావిశారదుండై కనిపండిత పోవపండై, కృతిక ర్తమై, కృతిభర్తమై తెను/సవారికి జిరన శ్ఞరణీయుం డై న నాయకళరాజు - విజయనగరమున కృన్ణ రాయల నాటి వైభవము, తంజూపురమున మరి నూఅేండ్లకు పునరుద్ధరణము. జెంది నది వా రిరువురి చర్మితలలో న్స్‌ (క్రింది నసమానాంళములను గమ నించిలిమేని, కృవ్ణ చేవరాయలే రఘ.నాథశాయ లై తిరిగి జన్మించెనా యను నూజవా కలుగక మానదు.

కృన్న రాయలు రఘునాథ రాయలు అల్ల సానిసెద్దన మనుచరిత్ర చేమకూర వెంకటకవి విజయ విలాసము భువన విజయనభా రంగము విజయభవన నభా రంగము తిమ్మరను మంతి నోవింద దీతీతుండు అమూ _క్రమాల్యద తెలుగు కృతి వాలీ కీ చరిత రామాయణాది మజాలన చరి తాది సంస్కృత జవాకృతులు కృతులు, భారత సంగవోది బహాుకృతులు వైన్లన మళాఖి నివేళము వై వ్టనమత (వవిష్టత పరమత పరమత నహనము నహనము నంగీత విద్యాభిజ్ఞ త, నంగీత ఇాస్త్రుబార్య టై దువ్యము- శొతు గ్రంథ కర్తృత్వము

[1 విజయ విలాసమను నీ సభా భననమును రఘునాథళాయకలు నీపాళ చోళగుల జయించిన వెనుక్క కృతినిచ్చి యాండుటచే వేంకట కవి భానస్క్పోరకముగ తన రచనకు విజయ విలాసనమను పీరు పెట్టియున్నాండు,

2 కృష్ణ బేవఠరాయడు సంగీఠ విద్యా (ప్రవిప్తుండు, బండారు అమ్మీనారా యణ ఆయను కవీళ్వరుండు * సంగీర నూర్యోదయమజ ” అను సంగీత శాస్త ((ంథభము నంనస్య్మ్యృతమున రచియించి రాయలకు. గృతిగానిచ్చి యున్నాడు మటియు శాయలు ఈధ్వయతి ($ కృష్ణాచార్యుల చారి యుద్ద వీణావాదనము ేర్చెను, రభునాధుండు (వవీణుం తనుట సార్థక మే |

ల! శీ కృన్ణరాయల శాలమునకం మొ, రఘునాథ నాయకుని కాలమున కశవయ్యిత్రులు పెక్కురు విలసిల్లిరి వారిలో తొలుత పేర్కనదగినది, రామభ ద్రాంబ సాహితీ భోజుడు తృంజూవూరి రఘునాథ రాయని కాలములో (క్రీ. ఈ. 1614-1688) విలసిల్లిన (ప్రఖ్యాత కనయి(తి రామభ(దాంబ, ఈమె రచించిన (గ్రంథములలో సంస్కృతమున కళ రఘునాథాభ్యుద యను లో అనునదిమొ[ తము లభ్యమై (పశటిత మైనది, (మదళాను విళ్యవిద్యాలయము - (పాచ్య పరిశోధనొలయము - సంస్కృృతళాఖా (వచురణములు = సంఖ్య లి తెలుంగుగంథము శేనియు లభింపలేదు ఆయిన నీమె తెలుంగు కవయ్యితి యని విజయరాఘవనాయకుని కాల ములనున్న చెంగల్వ శాళకవి రచితమైన శాజనోపాల విలాసమునందలి యా (క్రీంది పద్యమునలన తెలియుచున్నది. విజయనాఘవరాయక్రండు శాళకనవి కవిశ్వమును (ద్రశంసించుచు 'ెప్పిన పద్యము :__ నీ, ఘటిశాశతగంథ ఘటనోత్కట నవీన పౌండిత్యగరిమలు ళళ యనంగ నోష్ట్యునిరో స్ట్యాది కోద్దామ రనగర్భ సందర్భ సొనని సన్నుతింప మాకందమంజరీ మధుర్ఫురీ మాధుర్య రచనావిశేవ మారా యనంగ పరిజ్భా తేతరయు కి భాగ నూతనకథా చాతుర్య ధుర్యత నన్నుతింప గం అయ్య దినముల “ళశామభ (డాంబ”వారు నేడు “కృష్ణాజ” కవిఠచే నేర్పు మెజని కవిర సేయుట లెల్ల మాఘనత గాబె శవివినుతచర్య | చెంగళ్వ కాళనార్య !

లిక్‌ (శాజనోపాల విలాసావళారిక ముదితము. తంజావూరి పుస్తక భౌొందాగారము. నంఖ్య 2939,) వై పద్యమువలన చెంగల్వ శాళకవి రామభ(దాంబ గురు వనియ్యు అవేం తెలులస కవిత్వ మౌొరని యనుగపహామువలననే చెప్ప నేర్చినదనియు మనము (్రహింపనలయును, కెలుంగన సీమెకనిత్వను గానరాశపోయినను, సంస్క్భతకవిత్వమం దీమె యత్కిపానలు మొద లగు (వ క్యేళ కెలుగకాపా కవిత్వలతుణములు పాటించుటదే నీవె "తెలుంగు కవయ్యితియేయని శెప్పనగును, మచ్చునకు కటాతళాకా - శఠరణా రసోన్మయే నశేవలం తే . నరతాపహారీణం (ప్రవర్థయంతే - ఫలభార సంగత "సమస్త సంపత్‌ = సవలీళ్ళ సంతతహ్‌్క్‌ దళతృఏకూనాంకిత - దామపౌరఖీ ర్శ్‌ళన్ని లించారన మేదురోదరాత్‌, సలీఅలాస్య్యా (కను - చం్యక్రమోచిత , ...వరాగ భాసురామ్‌ జ్వాదళ స్ఫర్ణమా ఈ రఘునాథాఖ్యుదయ కాన్యమున నుగృహీత నాముండగు తంజానూరి రఘునాథనాయకుని చరిత వర్ణి తమైనది, రాజాస్థానమున ళాజనన్నిధానమున మెలంగిన విద్వత్కనయి తి రచన మగుటబే శీనల సాహిత్య విమయనున నే గాక చార్మితశముగ నీ (గంథ ముసాజేయ మైనగి. కావుననే విజయనగర సామాజ్య చరితకారులు, తమ చార్మితకసాధనములలో నీ (గ్రంథము నొక ముఖ్యసాధనముగ టీం శ 1987లో గు _ర్థించిరి, (కొం%7008 08 ₹ఏరివకనం 810197 6 య, క్షే9ఠంక్రజం 1917 ఈ సంస్కృత శావ్యమున క్షి సర్గలు గలవ్ఫం (పతినన్హాంత మున గద్యగలదు. ఇందులో 900 శ్లోకములు గలవు. తృతీయ, డశమైకాదళ నర్ధాంతములలో శాద్దూల వృత్తములు మాలిని, జ్వాదళ మున (ప్రగ్ధరయు గలవు, తక్కిన భాగములయం 'బెల్ల రఘువంళను నలె నాశే వృత్తము వాడంబడినది. ఇదియు రఘునాభుని చరిత గావున రఘువంళశమును రామళ॥ దాంబ యాదర్శముగ గొనియుంగకును, క్ట

వగ రఘునాథాభ్యుదయము, నర్షలవిషయములు..___ (పథ మనర్ష= చోళ బేళ వర్ష నము, 8. తంజావుర వర్ణనము, కి, రఘునాథనాయక వర్షనమ్రు 4 రఘనాఫఘని దినచర్య = కమలావిలానము, 5. నభా వర్శనము, 6 రఘుశాథుని వనంశావళి "7, రఘునాథుక్కు యువరాజు, వివాహము, తుండీరటేశ జయము, 8. చోళగుని జయము 9, నేపాళ (జాఫ్నా) జయము, 10 పాండ్య రాజుల జయములు 11, 12. రఘు నాథ రాయని శ్రాలమున స్రీ విద్య-,ప్రీ' ల సంస్కారము, సంగీతవిద్య, రావణ హస్తము, నాటకరచన్య రాగములు నృగ్యములు, వాని విశేమ ములు చెప్పంబడినవి. ఈ సక్షలంతయు జదువందగినవి, ఇందలిగద్య ; ఇతి శ్రీ రామభద కరుణాకటాత్సు లబ్ద సారన్వత (పవర్ధమౌన శఠలేఖనీసమ నమయ లేఖనీ యాష్టభాషాకల్సిత చతుర్విధ కప్‌ళాను (పాణిత సాహిత్య స్మామొజ్య భ్రవీఠారూఢ రానుభడ్రాంచబా విరచి కే రఘునాథాభ్యుదయే (వథమన్నర్ష £ ఇస్తే యన్ని సర్గలయంతమందు గద్యల నూహించుకొనువడిం ఈ ్రీంది సమన్యను రామభ్రాంబ ఆ త్యాళువుగా పూరించినది,

కింతే సంతాన పాదపాయంతేో కలికతినః శీతిసతయః కం తే రఘునాథ నాయశాయం శే, భువి బహవః కీల తరవ। కంకే సంతాన పాదపాయం తే. రనవశ్కవిశా సామౌాజ్య భ దకీరాదిరూఢ యగు రామ భ్యద్రాంబకాన్యము తెలులప భామలోనికి ననువదించిన నామె వై దువీ విశేవమమింకను (వ్రన్ఫుటము శాగలదుం

మధురవాణిీ రఘునాథనాయకుని శాలమున విలసిల్లిన కనయి[తులలో మధుర్‌ వాణి మకుటమని చెస్పనొప్పును, ఈమె నంస్కృృతమున రచించిన రామాయణ కావ్యము సుందరకాండము వజకు 14 సక్షలుగల భగము లభించినది. "తెలుగున నీమె రచించిన కృతులు లభింపలేదు. కాని యి వెం సంస్కృత (సాకృళతాంధ భావలలో (వఖ్యాత కవయితిమై రఘునాథ భఖాపాలునిచే న్వన్హాభిపేళ మవోగారవము నొందిన దని యామె గద్యములవలన తెలియుచున్నది కత్తొద్భక్‌ ఘుటి కార్థ నిర్మిత శతలళ్లోకీ ఫణీ్రామణీ;, బాణీ (పాక్ళక శాన్త్ర వై పుణ సమున్మీల ద్యళః స్త్రీ జహా దీన్యోద్యనృృతి సఖ్యయా మధురచాణ్యం చాఖ్యయా నిర్మితే (శీ శామూాయణపార కావ్యతిల కే సర్గ సృతీయో భ జీత్‌ (చప్తారాభి నవ్నాల్త్‌ వృత్త కవితాధాటీ క థాక్కుక్రియా మడ్యాషారచనా విళీమ బవుధా విఖ్యాత కీర్తి (శ్రియా దీవ్యోద్యన్నతి సర్ష స్తురీయో (నమస్యా) గమర్‌, వీణా చాదకళా వినోద సమయే ధృత్వా సమస్యా; కరం సద్య సంసది పాధువూర యతయా దత్తా కవీంచై 9 స్త్పయ్యా దీవ్యోద్యన తి ఢి స్లో ౨భ రఠ్సం-చనంః, [యా తఖ్యాతార్థవ యా పదార్థగమక్ష వ్యాఖ్యాన సమె న్వయ్యపాగ ల్య్య్యాస్పద నైషధ (ప్రతివిధాసానంద నూరీం[ద చీవ్యోద్యన్మతి ంః + సక్షో౨కషష్టో ౨భవత్‌ 8 సద్యోవినృ యక్ళ న్నిరోన్మ్యు ళనితా నందర్భ ధాళాసుధా, పాఠోర్మీ పరివ్లూరిత [కుతి సుధీ సం భావి తాధిఖ్యయా సడ్తో + జని షెోమముః ౧0 బులు మౌధు ర ్యకధురంధరాం[ధకవి ళా నిర్శాణ సమ్మాన్యయ్యా దీన్యోద్యనృతి నఖ్యయా మధుక వాణ్యం బాఖ్యయా నిర్మిల్వే శ రౌమాయణ సార నానని నుహాకా వ్యేతి భ జ్యేనుధీ, వర్లోల్లాస విశేమధామ్ని నవమ సృళ్లో మనోళ్ళో ౨భ వత్‌

వీరి నూరి_స్టన్య కుమూర సంభవ మనో కౌవ్య (ప్రత్శిగ న్‌ ాగల్భ్య్య శ్రకట్మశియా పదసదః (ప్రఖ్యా వై దుష్యయా, చీన్యోద్యన్మతి 4. దళమస్సర్లో౩క్ర కౌ జ్యే౨భనళ్‌ ొఢ ట్రీ రభునాథ నాయకకృత స్వరన్హాభిపే. క్యకియ్యా తీన్యోద్యన్నతి సఖ్యయా సర్షస్ణదైశాదళః, రఘునాఖుడు రచించిన తెలుగు రామాయణము నౌస్టాన ములో విదుషమీమణులు పఠించుచుండగా నొకనా డాతడు తన యూంఖధ ఛామొయణమును సంస్కృ తీకరింపగల కవయిత్రు లెవ్వరైన గలరా యని పళ్నించెనట, అ ప్రళ్నకు జవాబుగా శ్రీ శామచం[ద మూ ర్రియే రఘునాఘనికి స్వవ్ననులో దర్శనమిచ్చి, యిట్లు చెప్పెనట: చతుర మధురచాణీం నము గాకర్ణ యుస్యాః నరసి మధురవాణీ నానుద త్తం త్వయెన సరన కృతివిధాయాం సాధుకేధా విశేష న్వధిక పటుర శేషా న్వంబుజావేము వైషూ “* పీకు నుధురచాణి యను బిరుదముపొందిన మేధావతి సరన కృతి నిర్మాణ నై పుణిగల కనయ్యిత్రి గలదు. అఆమెచేనీ (గ్రంథము రచిత కైన దివ్ఫముగ నంంకు” నని ఇెన్సి యంతర్జితుం డయ్యెను, రఘు నాఖుడును నామెను బిలిసించి రామాయణమును నంన్కృతీకరంచుట ల రఘునాఖునీ శాొమాయణముకూడ మనకు పూ గ లభ్యము శాలేదు, నాలు గాశ్యానముల (గ్రంథము (్రంథాదినుండి. దొరకు చున్నది, (రఘునాథ రామాయణము అను జేర (ఫకటిత మైనది, ఆంధసాహిత్య పరివత స )కటితము, శాకీనాడ,) దొరకినంతనజకు నంన్క. తా మ్‌ క వ్‌ రధ శరామాయణములను బట్టిచమూడగా తెలుగుకన్న న్క్భృతమున కొంత వి త్భృతి కల దని చెప్పనొప్పును. మధురవాణి తెలుగు కవయ్యి(తి గావున నచ్చ టచ్చట యతిమైతి పాటించినది. నుంగళ ఫోక ములో

ల్రీర్రి లత్మీం దికేల్ల తృణ పూర్వజన్నా వీరోరఘూణాం విజయం (వయచ్చేత్‌. ఆరోగ్యమర్కాాభి జనళ్చదద్యాత్‌. రతీశదవూ రే రఘునాథ నేతుః (పక్ఫతి మధురకావ్యపౌఢ సందర్భ విద్భి ర్యువతి జనము! ర్యు క పార్గ వ్రద్వయోఃసా, ఆథనవిధ ముపేతాం సౌవ్యూదాహ్వాయ మన్సా మననిపరివృఢానా మగణీ రిత్యభాణీత్‌ ఆజపహా దలంకృల్మిక్రమ మ నేకరసోల్ల సీతం సరనపదార్థ సంగతి నమగగుణాను గుణమ్‌, రఘురమణ [పబంధతిలక్రం రనికాభిమతం సుదతి విధీయ తామితి నుధీరగదీన్న ఎవతి, ఇన్తు యతులు పాటింఛబడినవ్‌, పై యుద్ధ్భ్యృ తాంశములబట్టి యామె యాంధభాషపా కవితా పాండిత్యము నూహింపనగును, (భారతి ఛాతమార్షశీర్ణ మున [బకటిమైన శ్రీ. రామక్ళన్లు కవి గారి మధురవాణి ఆను మధథురవ్యాస మిందుల కుపజీవ్యము,) వీరివిద్యాగో స్ట. ఫ్‌ ఆ రఘునాథభూపాల చం దుండు విద్వత్క-వీందులంజూచి య్‌ మనుచున్నాండు, రఘునాథశాయని వారిమాట :__వింటిరా! కవ్చలార! ఈ పడుచు లాంధగ ర్వాణ (పాకథతనమస్యలు ప్థూరింపంగోరుచున్నా రు, పీరినిం బరీమీంపరయ్యా | క వా: అన విని యమ '్రహేరాజుతోం గవిరాజు లేమనుచున్నా రు, అయ్యయ్య ! స్వామినగర లభఖ్మ్మీసరన్వతులు సామయోత్కరించి యుండంగ బరీత యేలయ్య * ఆయినను మా రానతిచ్చిన మిఆరాదు గద ఈశవ లాన్యలకు నమస్య లిచ్చే మయ్య 1 అని నమన్యలు యిచ్చిరట యెటువలెను.

శ్రి సమన్య రారాజనియచ్యు తేంద్ర రఘునాథనృపా | వా, కౌరా! రామభద్రమ్మవారు ఆ నమస్య వూరించి చదివి రట యెటునలెను,

క వరీ నీనరికాజులు, భూరమణులు నిన్నుం జూలం బొగదడుదురు భళీ ॥ స్వారాజని రేరాజన్సి రారాజని యచ్యు తేందరఘునాథనృపా ! వా పెరా! ఈ పద్యంబు విని యాంధ్రకవితా నిర్వబాణంబు

నకు మెచ్చి గీర్వాణ భామను నమన్య నిచ్చిరు యెటువలెను, నమన్య *కింతే నంతానపాదపాయం తే వా. అవురా ! ఆళుకశనితావాణి యగునాశుకవాణి యి సమన్య పూరించి చదివెనట యటువలెను, స్లో కతికతిన మీతిపతయః, కంతే రఘునాథనాయశ్రాయండే, భువి బవుువ కిలతరవః, కంతే నంకతానపాదపాయం తే, వా; అవురా !' యీశీతి సంస్కృత నమన్య పూరించి చదివిన విని మెచ్చి ఆ రామభ దమ్మ కు మధురవాణమ కు వే ర్వేర్మపాక్ళత నమస్య లీచ్చికట యెొటువనలెను, ౧ నమన్య, రహుణావహఖ్కతి చందిరోమ్విశవ న సమస్య. వడ్డం రహుణావాశాయసాపళోప్రా వొ, అవురా' ఈ రెండునమస్యలు వాప పూరించి చదివిరట యెటువలెను, రామభ చదాంబ ల్లో కరిపుల్ణక కాహిసోవాకూణో, అహాయం సక్క్కు “సె వ్వమాణో సహ్సాో (సఫ్టి చెందిఆఓ రవుణావాఖ్కతి చందిరోవికోఐ ఛాయ వరివూర్శక కాభిళోధకూనల అభికస్సళ్కు_లనిత్య వేవ్యకూనః సఖభియ (ళఃని చళదికాధ్య్యో, రఘువాథత్నితి చంద్రోవి ధాత్రి వా. అవుకా' ఆ శెండవ నమన్య పూరించి చదివెనట యెటునలెను,

వే మధురవాణి తొల్లొ క్కెక్కసువోనహూనుయర వియయ బాహవంన ఇణం జహ్టాణణియకణూయం వడ్డయిరహుణాహారాయ పావోహి, ఇాయ; త్రలోవే. ట్రికసుఖావవా, కుభకర విజయ రాఘవంళ శళళినం దృష్వ్వానిజతనూజం, వర్ధతే రఘునాథ రాజపాథోధి. వా;భళి!' భళి' చేలు! మేలు! సాహిత్యసామొజ్యపట్టభద ఈ మవోమహిమంబు సా్యామినగరిగాక తక్కినరాణుల కెక్కుడిదయ్య /1 (ర ఘునాథాభ్యుదయమునుండి) రఘునాథ నాయకునిరచనలు పారిజాతాపహరణము ఈ (పబంధమును, శండుజానములలో నల్యాళువుగ రఘు నాథుండు రచిం చెనని యజ్ఞ నారాయణదీవీతుంయను రాజదచూడానుణి దీమ్సీతుందును, చెప్పియున్నారు ఈ రచనకు మెచ్చి తండి యచ్యురప్ప నాయకుం డీతనికి కన కాభికే.కము గావించినాండు. వీనిని యాస్థానములో చదివినట్లు రఘునాథనాయ కాభ్యుదయములోని యీ ,క్రిందిపం క్తుల వలనం టెలియుచున్నది, “ విరిబోండ్లు కొందజు వినిపించి రవుడు, బారువైన పారిజాతాపవారణంబు ” ఇదియు నేడు లభ్యముకా లేదు, గజేంద్రమోతము, రుక్మి ణీకృష్ణవివావాము, జూనకీ పరిణయము, ఈ మూండును యతయగానకృతులు, వీనిలో గ జీందమోతు, రుక్మిణీ కృష్ణవివాహారచనలు, సాహిత్యసుధలో యత గానములుగా చీర్కొనంబడినవి జూనకీపరిణయము రఘునాథనాయ కాభ్యుదయమున “ ఛాటుకావ్యము " అనగా యతుగాన మని ఇెప్పంబడినది. ఇవియును లభ్యముకా లేదు. ఇవియును నా స్థానములో చదివినట్లు పై(గ్రంథము నుండి తెలియుచున్నది “జానకీకల్యాణ చాటుకావ్యంబు కానిర్వహించిన తక్కి.నకృతులు; ఫొందట్లు వినివీంఫో

క అచ్చ్యుతాభ్యుదయ = నాయ కాభ్యుదయ రచనలు రఘుసాథుండు తన తండ్రియగు నచుతప్పనాయకుని జీవితచరి తను రచియించి నొయ కాభ్యుదయ రచనలకు మొర్షదర్శకుండయ్యెను. రఘు నాథుడు తన తండి చరిత్ర రచియించినక్షు, యాతని కుమవూరుండు విజయ'రాఘవనాయకుండు తన తండియగు రఘునాథుని జీవితచరితను రఘునాథనాయ శాభ్యుదయ మునువేర రచించినాడు---విజయరాఘన నాయకునికమొరుండు మన్నారు బేవుంయ తన తండిచర్మితమును “ విజయ రాఘవవాయ కా భ్యుదయము *' _అనువేర రచించియున్నాదు, వీనికి నాయశాభ్యుదయ రచనలని పేరు. రఘునాథుండీ (గ్రంథమును ద్విపడగా రచించినట్లు నలచరిత యందలి యా (క్రింది పంక్తులు లెలుపుచున్ననవి ;

భూషించి ఉచ్యుకాభ్యుదయ (పబంధ్య నిర్మాణమున నూకు నిభల చేళముల నిర్మల సత్కీం ర నెగడుగావునను యటువలె ద్విపదకావ్యము జస మొకటి ఫఘటియించి సత్కీర్రిం 2ైకొందు ననుచు మడి నెంచి +”? | అచ్చు శాభ్యుదయ రచననును గోవిందదీ వీ తులవారు సాహిత్య బుధలో నుట్టంకించి యున్నారు, రఘునాఖథుని రామాయణమున నిది వీర్కొనంబడినది, ఈ ద్విపదకృతిని రఘునాథనాయకుని యాస్థాన మున విద్యానతులై న వెలందులు చదివి వినిపించినట్టు రఘునాథ నాయ శాభ్యుదయనునందలి యా క్రింది ద్విపదవలన తెలియుచున్నది : “విరిబోండ్ల కొందణు వినివిం చిరపుడు భువీ మెచ్చ నచ్యు కాభ్యుదయ కాన్యంబు” ఈ కావ్యమును, మన్నారు బేవుని విజయరాఘవనాయ కాభ్యు దయనును నేడు లభ్యము కాక్‌ యున్నని,

ప! అచ్చు తా భ్యుదయరచనానంతరను రఘునాథుండు నలచరి[త మును ద్వ్యిపదకృతి గా రచియించెను.. ఇంబెనిమిది యాశాానములు గలవు, మవోాభార తారణ్య పర్వమునందలి కథను, ళృంగారనై మధ కథను జోడించి రఘునాథుం డీనలో పాఖ్యానమును రసోల్ల సితముగా నంతరించినాండు. రఘునాథుని తక్కిన (గంథములతో పాటు దీనిని యాస్థానమున సాహిత్య విద్యాచతురలగు సొరసాతులు చదివి వినివీంచి నట్లు రఘునాథ నాయ కాభ్యు దయమునందలి యీ శక్రిందిపం క్తులను బట్టి తెలియుచున్నది,

విర్రిబోండ్లు కొందటు వినిపించి రఫుడ్యు నవరసచ్యితంబు నలచరి(తంబు వారువె న పారిజాకాహరణంబు, మెజవడిం జూపు వాల్మీకిచర్మిక జానకీకల్యాణచాటు కాన్యంబు తా నిర్వహించిన తక్కిన కృరులు గోవింద దీశీతులవారు * సాహిత్యసుధ లో సీ గ్రంథరచన మును (వళంసించిరి, 66 శ్రీ/ పారిజాతాహరణ(వబంధ, చిత్రం చ వాల్మీకి చర్మిత శాన్యమ్‌ త ఖాచ్యు తేంద్రాభ్యు దయం గ జేంద, మోతం చరిత్రంచ న 'సనుగుభామలోని (వళ _స్తద్విపదళ్ళతులలో సీ నలచరి్మితము పరిగణింపందగినది. ఇది శ్రీ, రామునికంకితము, [గంథానతారిగలో నలమవోరాజుకథను తనకు ముందురచించిన నన్నయ శ్రీ నాఫఘలను నిట్లు పొగడియున్నాండు,
భిలలలోవల వెన్న చిలికీనకరణి యలఘునసంన్కృృత ముల యర్థంబు లెల్ల కెలుంగమాటల తేట 'తెల్లంబుంగాగం జెలువొందం బల్క- నేర్చిన నన్న పార్యు

లిజీ

తిక్కయజ్వను నెజ్టధీమణి. దలచి

యక్కజంబుగ నిటు లౌ ననునుభయ

భామల నానార్థభంగులిం పార

నైవ ధాదికప్రబంధంబు లన్నేని

భువి నిల్చి నత్కీరిం జొందినయట్టి

నవరగనాథు ్రీ/ నాధుని. బాగడి ”

శ్రీ/ నాథుని “ళ్‌ శ్రల్లి మ చేకపుక్రక కి? యన్న పద్యము ననసరించి (వౌనీన యీ (శ్రీంది ద్విపదలు పహృాద్యమ్ములై యున్నవి

ఒంటిగాడనె నాకు నూరంత బలగ

మింటి కెల్లను గ్రరకీ నొక్కరుండ

నాతల్లి యెొంతమయొనను గలదయ్య

నాతల్లి కూటికి నవయ 'దెన్నడును

నూతేండ్లపండు కన్ను లుగాన దివ్ఫుడు

గాళాబుపట్టి నొక్కరుండ జీ నరయ

యిల్లాలు కడుగోల యెండ కన్నె అుంగ

దల్లడిల్ల ల నుండునట్టిది యేను

కొడుకులు గుడ్డలో కూనలు నన్ను

బెడంబచాయ "రన్నండు పెంచిన మమత

బినఖండములు తెచ్చిపెట్టునండాక

'బెనలుంజూచుచు నోరు తెజచియుండుదురు

కన్న వారికింోలె శాన్సించునయ్య

వీన్న వారల కట్టి వేదన లెల్ల

దయం సూడ మయ్య సంశపనీయ చరిత !

నయ మించవయ్య యోనవనీఠకభావ !

నిగహింపకుమయ్య నిమభేళ | నన్న

నుగహింపుము చాల నుతులు గాంచెదవుు

శక కథ వెట్టచే నదియును వేవేగల గజం వుట్టవే పులుగులు భూమిలోపలను కాంచనపతుముల్‌ గలవంచు నెంచి యంచలదినువార లవనిలోం గలశి? పొమ శ్తని విడువుమో పుణ్యచార్మిత | నమ్మి ని(దించితి నాతెక్కతుదల బంగారమున కానవడితివో రాజ సింగారముమేకాని చేతికి రాదు.” ఇందలికై లి జాశీయమైనది. మనిబిసికినయట్లు, ఇనుపదబ్బ నముల జుంజురులు, చక్కిలమునలె చిక్కుట మొదలగు పలుకుబళ్లు నల్ల మంది-వనుగు కం బాన కెలయిం చినట్లు = ఆనాలు చవీచూచుట- మొదలగు జూతివారాచమత్కారములు నిందు నిండుళొనియున్న వి. అచ్చటచ్చట, శ్రీ, నాభిని వైవధ పద్యములను ద్విపడానువాదములు గలవు, ఈ (గంథాళ్య్వాసాంత గద్యయిది. “* ఇది రామచంద్ర మహిత దయాసాం(ద విదిత సౌహిత్య నవీన సాహిత్య చిన వెవ్వయాచ్చ్యుత తీతివాలలనయ వినమయా3 శుభగుణ విభవ ననాథ రఘునాథ భూపాల రమ్యావార్దాల - నుఘటిత నవరనస్ఫుట శబ్బమహిమం దనలెకు నలచర్మినమను (ప్రబంధ 4! మున (బభమాశ్వాసనమును దగు 'శ్రీ/ ల రఘునాథుండు పూర్యో ర్త కథానందర్భములను గమనించి కొన్ని సముచితవర్శనలు శావించినాంకు. (ప్రథమాజ్యాసమున నలుని యశ్వకళానై పుణ్యము, చతున్ధాశ్వాసమున సంగీతశాస్తువవరణము, మష్టాశ్వాసమున నలదమయంతులకష్ట దళ, కలివర్థనము, రఘునాథుని

ఠ( కవి తాచాతుర్యమును, శా(స్ర్రువై దువ్యుమును (వన్ఫుటీకరించుచు సీ (్రంథరచనను (ప త్యేకించుచున్నవి. ఇందలిరచన కొకమచ్చుతునుక : వాంనను నలుండు పట్టుకొనినప్పుడు చెప్పిన మొటలుం కళ మెదలకుండలో6 బట్ట మేదినీళ్వురుండు వదినని విడువండీయవనీసం డనుచు నలునంకఠలను( జూచి నలువంకణంజాచి తలపున కడంనద్భుతము పీక్కాటిల్ల నునుజభామల నంచ మను జేళు. బలి వివవయ్య |! రో ళాజవీర శేఖరుండ థరణి నాజాడ మేం6వంగాలం దిరిగి తిరిగి బడలిక లెల్ల 6 దీర సీయోర వంచన నయమార్షవ ర్తన చించి పొం చివట్టీతి జేమి పుణ్యంబు గలి7 9 శాజవాం నుండకయ్య్యు( ఎౌఢినెంచకయ శాజవాంసను మాట్టకాదయ్య సీక ద్విజరత్షణంబు సంధిలంజేయు చేత ద్విజశిషణంబు సంధిలంజేయందణన నె పతీని గాని యే (పతిళవీ. గాను భమీంపం దలంచి నకా బట్టితే నీవు పృళ్ట((డ్రైనను లేగుు పలలంబు నీవు పట్టినళరమున పాణియుగంబు * నలోపా ఖ్యానము ప్రత్యేక (వబంధహాపమున చెలువడుట కిది మొదలు, దీని వెనుక చ(క్రవురి రాఘవా చార్యుండు ద్వ్య్భిపదగను, సరి (వగడ ధర్మునామాత్యుండు, బెహరా రామకృష్ణకవి పద్య కాన్యములుగను రచించిరి. ధర్మకరము కృవ్ణమాచార్యులవారి చ్చితనళలీయము చాల వ్యాస్తమైన (10థము, పై రఘునాథుని నలచరిత తత్షణమే వనరు స్హ్యద్రితము కాదగినది, దీని (వాళస్రతి తంజానూరిలో లేక పోవ్రట ఇ వుట విశేషమే ద్విపదళ్ళతులు పెక్కులు మ్ముదితము లగుచున్న కాలమున నిదియును సుముదిత మై వ్యా ప్తి చెందందగినది.

ఫ్రీ

దీనిని క్రీ. ఈ. 1921 సంవత్సరమున కీర్తిశేషులు చెలికాని లచ్చారావుగారు శ్రీ రామవిలాన ముదాతమరశాలలో ముదించి యున్నారు, ముదిత పతి జెమ్మూ నై జున నూటయిరువది పుటలలో నున్నది. రంగనాథ రామాయణ ముళ్తర కాండమువ లె నిదియు ద్విపద లొశేపం క్తిగా చిన్నయతు గములతో ము(దిత మైనది.

(గ్రంథమున నేడా శాం్ధసములును, నెనిమిదవ యాశ్వాసములో కొంతభాగము గలదు. బుతుపర్జుండు కుండిన నగరమునకు గుజ్టముల నాయ _ృపజుపుమని చెప్పూ నలుంకు (బావాకుండు) చిక్కిన గుజ్ఞి ములను సిద్ధముచేసిన యీ [క్రింది పం క్తులతో ముగియుచున్నది,

సింధుజంబులగు లేజీల 'ీబ్బజుచి

“ తెచ్చితి ముందట జేవ!' నామనసు వచ్చినవీ వారువములని పలుక బుతుపర్ష్మవిభుండా (గహించి “మేల్‌ మేలు” మతిమంతుండని నిన్ను మన్న నం జేసి యడిగినందుల కిట్లు పహోస్యాస్పదములు బకుగుగుజ్ఞములం జూప(గం బౌడియగునె ) చక్కిలంబులు బోలత చాలటచూలంగ చిక్కినవివిజూడు చేరు నేయొక్క_ నాంటనెయాకుండినమునకు నేంటి మాటలు బాలింవుమొ ! యని పలుక బావాకుండనియె నాపార్థివు తోడ చావాంబులివి కృళ త్యము: బొందియున్న నుండనీ నివియేంగు నొకనాంటిలోనె కుండినంబునకు నిక్కు నము నౌపలుకు కండలుంబెరిగిమై గడలంగ "లేక వఫొండలవలె నుండు గుజ్జుంబు లేల గ పంచకంబులు నున్నం బాతీన వెల్ల

న! కొంచంగ నేంగునే (గోళ నూద్రంబు బక్కచిక్కిన నేమి బలసిన నేమి యుక్కళంబగు మనసుండంగ వలయు వేటాసపడశ, బల్యిడి జస్గుంగొనక శాటుయఆొపక యనంగంబుగా వెనుక జిహ్మాక కరసౌంజ్ష చేతనె మదికీ నమ్మతంబగు మవహోజవమున మెలంగు చాయరత్న ముల నేలునట్టి రాజునకు జయముగల్లుటకు సంళథశయమును గలబె? కడుంజిక్కి యున్న విగా యనిమజచి వడి నే/గ యాడంగవళ మె యశ్యములు పచ్చికుజ్జలుగా వె పరికించి వాని యిచ్చనెజుంగుచు నెక్కడ వలయు 99 దీనితరువాత కథలో, నలుండు నిజరూపము నొందుట, దమ యంతితోగూడి రాజ్యము పాలించుట యను నంళములు మ్మొ్రమే యుండుటచేత సీ కభయంతయు నెనిమిదవ యాశ్వాసముతో పూర్తి మైనవని నిశ్చయింసవచ్చునుం రఘునాథ రామాయణము శ్రీ, రామచంద్రభ క్తుండగు రఘునాథుండు వాల్మీకిచర్మిత మును రచియించుట యేగాక, వాల్మీకి మహార్షి వణీతమైన శ్రీ మ(దామాయణ మును చంపూ కావ్యముగా రచియిం చెను, ఈ గ్రంథమంతయు నాతండు పూ_ర్రిచేసెనో తేదో శ్రాని జేకు లభ్యమగుచున్న భా/మున వాల శాండనున మూండాళ్వాసములు సంపూర్ణ ముగను, నాల్లవయిీ శ్వా నము 26 పద్యములు మౌొ్ర మే గలవు, ఇది ము దితమైనది, లభ్యమైన భాగము రఘునాథ కాయని రననత్క వితకు చక్కని యుదావహారణమైం

శ్రి యొస్పుచున్నదిః (వథమాళ్యానమున అవళారిక సం్రగభారామౌ యణమ్సు వాలీ శ! శోకము. గ్రీకమ'పట్క రెండవ మా క్వ్యానమున కోనల జేళవర్షన్య, అయోభ్యాపునవర్శన్య దళరథమహోరాజువర్థన, వుతునికొఆ కు చింత, పుత్ర కా మేస్టి'చేయు (వయ శ్నమ్సు బువ్యుశ్యృంగ చరిత్ర; మూండవయాశ్య్వానసమున బుమ్యళ ఫ్రం గు డయోధ్యకువచ్చుట, దళ రథుండళ్య మేధ యాగ ముచేయుట, దశ రఘైనకు వుళ్యవపాదము లభిిచుట యను వృత్రాంతములు కలవు, నౌబ్లవ యాశ్వాసము "శ్వీతద్వీపవర్ష నతో (పారం భ మైనది. ఇందలి విత జాతివా రాచనుత్కారములు గలిగి రసభానగర్భిత మై యలరారుచున్న వి. రనస్ఫోరకముగ వ్యావహారిక పదే యు లుపభయోగించి రఘునాథుం. డొక కొ _త్తవన్నె కవిసకుం గూర్చినాండుం బుమ్యశృంగునిం జూడగాజీ అప్పరన లనుకళొనుమాటలు 4 స్ట్‌ కొమ్మరో నదునె త్తి వొమ్మేంది యాచుట్టు జడలు చెంసల | వేలబకుట యేంది వెండచుటుజలుల చిడిపీరాల్లూర్చిన ళు ఉం ౧ తీరునం బూనల జేరు లేంది 'మేదిం చినట్టి యిీబూది చయీంది శనవు ముప్పిరి (తాట: బొసగంగ గట్టిన పొడచింకతోలు కచ్చడమ ేంది గీ నొనల మనీబొట్టి చేంది యజ్దెనలనిట్టి జూచి గనుగొను మమ శా జూచినపుటె వెజపడెెెయంచుం జేతొమ్ము సజ చికొనుచుం గడంగి డగ్గఆం 'జేరక కడవ యుండి” దళరథుండు వ్యుతులు లేరని చింతించు సమయమున పలికిననలు కులు బాల్య చేష్టలును చక్కగ నిరోవించుచున్న వి.

శ్త0 “చ కలుగునొకో చకోరహితు గన్గొని తెమ్ము శని హోరవెట్ట చా దులు గికురించి యద్దమునం దోచిన చందురుం జూప రెండుచే తుల గొని పట్టి సంగనమ.తోం దనచేతికిం జిక్కె నంచు న గలి జఇలంగు బౌలకుని కన్నులం జూడ లయం గల్లు భాగ్యముల్‌ శాజులెంత నర్వజ్ఞులై నను రమణులకు లోంబడుదురని యి (క్రీంది పద్యమున చక్కలాం 'బెలివియున్నాండ. 4 త్‌ బ్వుడి ంన్సీ మద్దర్శనీ పర్మిళమ సమంచి బుద్ధి వాసియన్నట్టి విచ్యాంసులకును కశ్తామృతన్యంది కవితా నిరూఢిచేం

(బొఢిమిందిన కవిరాజులకును గాంధర్వ సర్వస్యకళం గళంకము లేక జూణలొె జగ జెట్టి జూణలకును దత్తిలభ రత మతంగాది మతముల అాతో వజిలెడినాట్య త _ర్వజ్ఞాలకును గీ నిచ్చి యా కొల్వులంజల కీయం దగునె పల్ల కీలను హెచ్చు సంబళము బిరుదు వాద్యములు జూడ నృవ్సలు నర్వజ్ఞలయ్యుం "దెలియ లేరని కొంటు వలి! రఫుకులి విజయనగర సామాజ్య కాలమున ఫుట్టిన (పబంధములనె నిందును సమకాలిక జాతీయ జీవితము (పళిబింబించియున్న ది, కోనల "జేళవర్డ్య నయందలి (పానంపలు, సన్నవంకలుు బంగారు తీగెలు మున్నగు ధాస్యములను గూర్చి చెప్పుట, పొలములప నీటి పాజటుదల జల సమృద్ధి (వ త్యేకించి వర్ణించుట యానాడు తంజావూర్‌ రాజ్యమండల మెంత సుశ్వేత్రఖంకముగా నుంజెనో తెలియగలదు,

త్తే నీ, పుమవ్చమంజరు లిప్ప వువ్వు రాజనములు కన్తూరి నిగరాలు గంధనరులు గంగాజలంబులు బంగారు తీగియ లేనుంగు దంతముల్‌ దీననరులు నన్నవంకలు ము త్తెనరులు (పానంగులు రశాయమెచ్చలు సీళ్యరవ్రియములు నయములు రామబాణములు వీతాభోగ ములు బాలశేనరుల్‌ చోసనములు గీ. కతియ మేనులు నన్న బక్క_-0డ మజీయుం గలుగు థాన్యంబు లెల్ల ముక్కాజుంబండి నిండి యె.ల్లెడం జూళిన నెగడు చుండు ఈకూమ మనుపేరి నెజుంగరా భూమిజనులు (2.11) మజీియు దశరథుని కొల్వుకూటములోని వేతధరుల యి (్రీందివర్ష నము. నీం వెన్నముద్దలువోలె సన్న సుగ్గడితంపుం వెలిచల్వబటువు పాగలు పొనంగ నునుపారి యజ చట్టలును వాని కొనరిన వలిపెపచ్చడములు 'జెలువ మెసగ నొండొంట నొరవచ్చు చున చెంపలగొప్ప నీలాల పోగుల నిగ్గుదొలంక నృవము[ డల జెలంగు నపరంజి ముద్దుటుం గరములు కరముల. గరము మెజయ క. కుద వేవంబుతోడం పసీద్దులై న థి ధ్‌జా నచివు లధిప్రబాజూరంబు నరణి దతిసి (శమయొనరి కొన్ని క య్యోంతరనులు గడచి వీరు రఘునాథనాయపని కొలువులోని ెరళ్లేగడా ! ధి

శ్రీ ఇండలి క్వేతద్వీపవర్షనలోని కొన్ని భావములు (పవర నేనుని శీతుబంధ మవోకావ్యమునుండి (గహింవబడినవి, ఇది రఘునాథుని వ స్తుక వి తాసామర్థ్యము (అనగా నర్మితవిషయమను నొక్కచానినే బహూ రీతులు బహుభంగిమములు నొప్పునట్లుగా రచించుట) నిరూవీంచు చున్నది. కొన్ని స్వతంత భావములును గలవు, ెండింటినిమొ(త ముదావారించునుం “న్సీ రమ 'పెండ్లినాడిము త్తేములపాల్‌ నిండిన విధుశాంతమణి కాంత వేది యనలో జలవారణనములపోరులం సూచు నలిలభ _ర్తకు నొనర్చిన వెంగడీతమక మనగం జలశాయి వారినాభి చతుళాన్యు గొలువవ చ్చినవాహానమశరాళ నేన యనంగ మున్నీటిరాయని ను౦ కేతిన జమ యంఫవువాంపీరుకాయత యనంగ న్‌, పౌలనండంబు ఘనయాచక్రాళి కెల్లం దోరహాత్తుగా. దీరనపూర మిత్తు ననుచు నెత్తినధవళ పట్టాంబరాధ్వ జంబనంగ పొండురాంతరీవంబు వెలయు, గీ, నీరుపాపలు గుమిగూడి నింగి శెనయ వీచిశారజ్జువుల గట్టి విడిచినట్టి కాగితపు గాలిపటము నిమ్మ ౦పలీల నున్నదో యన తెలిదీవిచెక్ను మిజు,” ఇట్ల తెలిడీవిని నలువది విధములుగా వర్గించిన రఘునాథుని, కవిళావై ళద్య మెట్టిదో పారకు లూహింపగలరు ఇందులో శ్ష(?7 గడ్యపద్యములు గలవు, (1198-2-109, 811426). అళా సాంఠ గద్య వాలీ! చరిత్ర గద్యవలెనే యుండును, వ్‌ ఆంధ్ర పౌహీర్థపరిమర్చర చరణము సంఖ్య శ

శరీ రఘునొాథనాయకునికి ఇశ్రీ/నాథునికవితయం "బెక్కువ మక్కువ శామాయణమునన, వాల్మీకి చర్మితమునను, నలచర్మితము నందును (శ్రీనాథుని (వ్ర త్యేకముగం "బేరొటనుటయీ యిందుకు తార్కాణము. రామాయణమున ;._ శ, నానా కాస్రుపుకాణ న్నేనియొనరించి మించిన శ్రీనాథుని నచన వైఖరిన్‌ మదిం దలంతున్‌ (1-2) వాలీ ్ర!ీ చరితమున వా, సందర్భంబు నవార్థ గర్భమగుచున్‌ చాటు(క్రియన్మించుగన్‌ చిందుల్‌ దొక్కుచు నిండియంతట రనశీమెచ్చుం నొల్పంగనా నంచాంబోధి తరంగముల్‌ బలె (వబంధంబుల్‌ భువిన్నిల్పిచా వం దెల్లంబుంగంగ్‌ ర్తి గాంచుమను శీ నాథున్మదిం గొల్బెదన్‌ , (1-1) నలచర్మిత్రమున శ్రీనాథ స్తుతి ముందుజాహా3ంచితిని, పద్యముల యెత్తుగడలు వా ఉ. పంచమ వేదమైపరంగు భారత నంహితనంధభామం గావీంచె భీమఖండను- (గక) వంచమ వేదమైపరంగ భారత మంధవచో విలానములొనించి రామాయణము ఉం కప్పుర భోగివంటకము శోవ్వు శని గోధుమవీండి సొద్దయున్‌ శ్రీడాఖిరామము. (1-11) కప్పుర భోగినంటకము శమ్మని నేవడియన్ఫు జించిమేల్‌ (2.18)

జక “నీ తనదాన మహిమ చింతామణి కశాముధు కృంచొనముల కోజబంతింగాగ” రావమొోయణము (1-88) “ఫన్సీ త్రన చానమహిమ చింకారత్న జీమూతీములసి/్ణం జెండ, జీయ” నైషధము (1__9) ఈ క్రింది పద్యము కృష్ణరాయల యానూ_కృమాల్యద యందలి 'కెడ్ల వర్ణనకు (పతిబింబము. కప్పుర భోగివంటకము కమ్ముని నేవడియన్ఫుజించి మేల్‌ దుప్పటు లట్లు మూరగల తోరప్ఫుం బచ్చడముల్బెలంగంగా గొప్పుక చానిపైండి జిగిగు త్తపుటుంగరముల్‌ గరమ్యు లన్‌ (దిప్పుచు రచ్చ సేయుదురు లిడిదొరల్‌ తమి హెౌచ్చనచ్చటన్‌ (2-14) అంధసాహీఠ్య పరిషత్‌ (వచురణతూ 60, 1907, ళృంగారసామ్మితి ఇది రఘునాథభూ పొలునికృతి గాం (శ్రైకటిత మైనది, ఇందలి శవిళా సౌకుమార్యమును, రాజాస్థాన నం్యపదాయములును రచనారీతు లును రఘునాథనాయకునికృతిగా పట్టియి చ్చుచున్న వి కాని యాశ్యా సాద్యంత పద్యనులుగాని గద్యగాని కన్పట్టుట లేదు - రఘునాథుని కృతులలో నెవరును సీ గగ0థము తడవియుండలేదు _ ఫావిపరిశోధన మున నింతశన్న వినరము లిచ్చుటకు వఏీలుగలుగునేవో గమనింప వలసియున్న ది. ఈ కృతి [్రీ, శ. 1008 లో శృంగార (గంథమొలలో గంటి సూర్యనారాయణ కాశ్రిగారిచే, ఇండియా నుద్రాతరళాలలో మంది తమై (వకటింపబడినది. ఇందుగల వీరికలో క, 6 వుటలలో నిట్లున్న ది.

శీరీ 4 స్తావ్లి తీ చరి (ఈ 99

రసవంతమగు నీ (వబంధమునుంగాడ నా మహారాజ కవియే (తంజూనూరి రఘునాథుండు) రచియుండునని మేమనుకొనుచున్నా ము, దీనిషూలము తంజావూరి సరస్వతీ పుస్తకళాలలో నున్నది. అది (ప్రాత పుస్తకము. (గంథారంభ మొక యాళ్వానము లేనట్లున్న ది అళ్వా సాద్యపద్యములు లేవు, నడుమంగూడ నొకచోంగొంత (గ్రంథ పాత మున్నది, ఈ [గంథమును ముగియ రచింపకపూర్వ మే (గ్రంథకర్త ర్వర్లస్తుంచై. యుండునని యూవహాను. ఆ (వతినిబట్టి తత్కర్తను గర్తింపం గుదురదయ్యెను, కాని (శీరఘునాథరాయ మజబోకవి రచి ముంచిన రామాయణము నందలి పద్యములు (బువ్యశృంగ తపో భంగము పట్టుననున్న వి.) ఈ గంథమునందును నుండుటచే తర రయే, యేతత్క_ర్తయని మే మూహించితిమి.” కాని నేండు ముదిత మైన పై రఘునాథ రశరామాయణమున బువ్యళ్ళంగ తపోభంగముపట్టున ॥ శృంగార సావి తిలోని యొక్క పద్య మైనను గానరా లేదు. కావున నీ (గ్రంధక _ర్వ్వత్వ మింకను నిళ్చితము కా లేదని ెప్పనగునుం వాలీ | చరిత ఆంధ్ర వాబ్బయమునం గవిరాజశిఖామణి నన్ని చోడ బేవుండును, సాహీఠతీనమరాంగణ సార్వభౌముండు శ్రీ/ కృష్ణ బేవరాయలును, నంగీత సాహిత్య విద్యారనజ్ఞుడుం రఘునాథనాయకుండు ను రాజకవిత్రయముగాం గీ “రింపందగినవారు. ఆంధవాజ శయచర్మికమున (వ త్యేకవిశిష్తత గలిగిన తంజాపుళశాంధ వాజ శ్ర యమునకు మూలపురువుం డీ రఘునాథనాయ కుండే, ఈ (ప్రబంధథమున కథావస్తువు కవితానతార (వథమతీర్థంబగు వాలీ కీ చర్మిత్రము. పరమపవి తఈమగు నా రఘునాథుని చరిత్రము జగచాదిమ కావ్యముగ సంస్కృత భారతిని వాల్మీకిరచియించి కవిమై

కీ రినందగ, నా వాల్మీకిచర్మి తమును నీ రఘునాథు.డు నవాజమాధురీ ధురీణమగు నాంధధభామలో. (బబంధరూపమున రచియించి,. రఘు నాఖునికే యంకిత మొనంగి, కవిరాడై కవికాచరిళార్థత గాంచినాండ్తు, రఘునాథనాయకుం డీ (పబంధమును రచియించినట్లు గోవిందదీ శీ తుల చారు తమసాహిత్యసుధయం దిట్లు చెప్పియున్నారు.

(తీ పారి జాకనారణ (సబంధ, చీక్రంచ చాలీ శ్ర! చరిత కౌవ్యం

ఈధాచ్యు లేం్యదాభ్యుదయం గజేంద్ర మోత్సంచరి[తంచ నలస్య చ్చికక్‌

తీ రళ్మణి కృష్ణవివావాయత్క హానం(ప్రబంధానట వైక భేదాన్‌

నిర్శాయవాగ్శిర్ని ఫుణార్థభాన్భి ర్విద్వత్కవీ నాంవిదధాని వార్టకు

(గ్రంథమున నాళ్వాసాంతగద్యలో రఘునాధథుని జేలశే యుండుట చేత నిది రఘునాథ కృత మనియే నిన్సంళశ యముగం జెప్పనొప్పును,

అజ గ ద్య జా

“లది ్రీ రామ చంద్రసాంద కరుణాకటాతులబ్ధ సిద్ధసార స్వత విశే, నిరర్షళ చాగై్య భవా కేష, సరనసాహిత్యకళా ధోజ్య సత్య నం భానీ.త ముభఖాంభోజ, సకలసా నూజ్యధౌ శేయ, నిత్య వితీర్ణధఢారా రాభేయ, నిరితావారిాన్న న్యతనం కోమీత (పతిదివన పంచాశిత్స వాసహ్రభూనుర్యు బహాువారానర్హిత మవోడానవై భవాన ర్థిత కీ ర్రిధానుర్క నిజమొంకితౌకలంకవ స్తునమగ, బహుళాగ్రహారభూమిత్య చోళధారా మండల నిఖలభోగవిభవ నిర్జి తాఖండల సాధితనముడ్రాంతరద్వీప పర నృ పాలనం నుత పతాప్య నేపాళ భూపాలస్థాపనాచార్య, కన్తాటరాజ పూ జనీయ ధౌరంధర్య, శామనేతు శీ రంగవిజయశాఘవపుర కుంభ కోణాది దివ్యస్థల (వతిస్టావిత రామభద, నర్వజనసంభా విత్క గాంభీర్య మ్యరావినిర్జి త నముదసదా శ్రితభరణ దీమొడతు. జకీణసీంపళ నాధ్యతమ్య రాజాధిరాజ సన్ను తా సాధారణ శౌర్య దిగంత (వసిద్దత రౌజార్య సుజ్ఞానజనక నతతనం నేవిత జనక పోమితవిద్వత్క వియూధ్ధ భవనళోభితగుణననాథ బలవత్పరిపంథిగృహీత్ర శాంతనిమో చన

శ్ర న నం మూర్తిమొం బౌగర్భ శు_క్రిముశ్తాఫల్క చిన చెవ్వ చ్యుత నృపాలప్ముత, సడ్జనస్తో త పాత్ర, రూపళేఖావిజిత కుసుమ గసాయక సకలధర్భసంథాయక, రఘునాథ నాయకవణీకం టై న వాల్మీకి చర్మితంబను మహీ(ప్రబంధంబునందు తృతీయాశ్వాసము.” కథావిమర్శనము

వాలీ శ్రీ చర్మితమూలము సంస్కృతమున _ ధర్మఖండమున నున్నది, మరియు వాసిష్ట రామాయణము, భ _క్షవిజయము మున్నగు (గ్రంథములలో సీకథ యున్నట్లు తెలియుచున్నది. ఈ "రెండింటియం దును కథలు కొంచెము భిన్నముగ నున్నవి, ధర్శఖండమున వాలీ కీ కిరాతకులుండనియు, దోపిడివృ ల్సిచే జీవించుచుండె ననియ్యు సప్తర్షి దర్శనముచే శామమంత్రో ప ేళమును బొంది మబార్షియై విలసిల్లై ననియు కలదు, వాసీష్ట రామాయణ భ _క్రవిజయములలో నీఠండు తొలుత ను_త్తమ బాహా అదె: యావనమునం గిరాతవని తొాలోలుండై సాధువురువ నందర్శసాంగత్యములచే మహాోపురువుం డయ్యెననియు. జెప్పంబడియున్నది. పై ఆండింటిలో * ధర్ముఖండములోని కథయ వాల్మీకి చరిత్రమునం (బపంచితమై యున్నది. రమారమి నూండు వం క్తులలో. 'జెప్పందగిన యీ కథను మూండాశ్వాసముల మహో చ్రబం ధముగా రచియించుటయే రఘునాథ రాయని కవితాప్రతిభను చాటు చున్నది. వాల్మీకి చర్మితకథా స్మూతము గమనించిన నీ వమయమను మజీయు స్పష్టమగునుం

ను క్రినుందరీ కూవనమగు బదరీవనమున శౌన కొదిమబాష్టలు హారిన ్రరణచిత్తులై. యుండ నారదుం డచటికి నబ్బెను, మునులు నారదుని విష్ణుకభలనుం బెలుపం నోరిరి, నారదుండు వై కుంరమునకుం “= 4 భర్మఖండకు. (క్రీ ళ 100 పంవక్సర (పౌంకమున గోచావరీమండల ('ప్రాంశ చాస్తవ్యు డీదురుల్లి భవాసీకంకరకవి ఆం(ధమునం బదియాశ్వా సముఅ నునోప్రబంధముగా రచియించి యుశ్నాడు, ఈ (గ్రంథమును అభినచాం[ధభోజుల తీ పీఠిశౌపుళాధీళ్యరులు (కీ ఈ; 1031 లో నచ్చుజేయించిరి,

శీర క్‌ో,డలంచి తన నఖుండగు పర్వతమునిని వారికీ జూవి యాతనివలన విన్దుకథ లెజుంగుండని చెప్పి వెడలిపోయెను. పర్వతుండు వారల కిట్లు ఇిప్పెను:

'తెలిదీవియందు శ్రీ, మవోవిస్ణువును నేవించి నప్తర్టులు తిరిగి వచ్చుచు న_ప్తద్యీపములు నప్త్పకుల పర్వతములు గడచి తాామపర్ట్మిం జేరరి. అఆ తామపర్శి ఉంగటంగల + * గజతీర్థము నీవ్మీంచి, తన్మా బాత (| శ్‌ మెజీంగి నేతువునొద్ద ధనుషో్కో_టియందుం. (గుంగి రామ లించేళ్వరు దర్శించి మథుర శేకెంచిరి, అచ్చట సోమనుందరు శీవించి యాపై శ్రీ/ రంగపతికీం టై.ంకర్యముగావించి, _ తంజూవూరు చేరి దతీణ ద్వారక యగు మన్నారుగుడి వీవీంచి కుంభరకోణము, (శ్రీమున్షము, చిదంబరము దర్శించి, శ్రీ తిపపతి శ్మేశ్రమున శీ వేంక శుళునికి నపర్యలొసర్భి శ్రీ శ్రేలముంజేరిరి. అచ్చట మల్లి కాద్డను నీవించి, వింధ్య దాటి శ్రీ/ వారాణనీ క్షేతమున విళర్షనాథు సంభా వించునంతలో (గ్రీవ ము వచ్చెను. ఆ గీవ స చాధ కోర్చి వారు తమసా నిమ్నగం జేరంగనే యొక కీరారుం డడ్డపడి వారిని హింసిం వెను, వారును వానికి తత్త సలోధబేసి రామమం[త ముపటేళించిరి, కిరా తుండు బహాుపసీతతో తపముసల్ప, నా తపోభంగము నేయ నింద్రుందు రంభోర్వసులం బంవీన వారు విఫలమనోరథు లై తిరిగిపోయిరిి అప్పుడు మహాోర్డు లరుదెంచి యాతనీ తపోనిష్ట శాళ్చర్యమనమ్క లై రి అతండు వలీ శ్రకమువోలెనైై యందుండి వెడలుటచే వాల్మీకి యమయ్యెను, అప్పుడు శ్రీ రాముడు. (పత్యశమై తనకథను శావ్యముగాం జేయుమని యానతిచ్చెను.. జాలీ శ్రీ భునక్తు రామాయణము రచించి యళ శృరీరుం దయ్యెను,

ఇందు మొదటి 'రెండాశ్వాసములలో శ్మేత్రవర్ణనము, తృతీయా సు ల. గకేంద్రమోతుస్థలము.. భాగవక గలేయదమోతణ కథ

త్తి ములు ఈ క్షేత్రములన్నింటిని రఘునాథఠాయలు దర్శించినవాండు, రామ 'నేతు శ్రీరంగ కుంభ కోణాది దివ్య శే.(తముల శ్రీ రామళభదుని (వతిస్థించినవాండు, తంజావూరు తన రాజధాని, చానిని వర్ణించి తన స్వ చేశాభిమానముం గనపజచియున్నా +డు. నంగీతనాట్యకళ రఘు నాథరాయని కాలనున నత్యున్నత స్థితిలో నుంజెడిది. కావున కథా భాగమున వీనికిం (బనక్రిగల్పించి రఘునాథు(డు తన కవితా చాతుర్యము జూవీనాండు. రఘునాథుండు క _తృగా కనిపెట్టిన రఘు నాథ మేళను నిట్లు వర్ణించినాడు £ “నీ అదిశాళను ద్విదీయకో మంతరకీడ జయమంగళంబును జంపె లీల చాచపవుటంబు చంచత్స్పుటంబును మష్టీ కాపుత్రకంబు విద్యాధరంబు రతివాంగ లీల శ్రీ/ రంగంబు రంగంబు కంకళ వండ శా కాధములును కోకిల [వియను విలోకి తంబువుు డుక్క జెంకి తిభంగ్‌ మట్టిగ వజయము గీ, నంది నందిన జయసీంచా నంజనములు మొదలు గాంగల తాళములే మొనసియున్న గూడి కవచట్టముగం గొని యాడి కని చిరుదు లివియెత్తునేను జీ బిరదటంచు” శథభయం దెట్టిపట్టులు మొ_త్తముమి.ద మనోహరములైన యున్నవి, ఈ రాజకవి కవిత్వము మృదుమధురపడభటిత మై- ఛారాళుద్ది గలిగి (వసన్న గంభీరమై రమొప్పుచున్న ది శాన్యమంతయు స్వతంత ముగ రచియింపంబడినదయ్యు నచ్చటచ్చట కొన్ని (వొచీన శ్లోశముల కనువాదములున్కు (ప్రాచీనకవిక్సత పద్యముల కనుస్మ్యృతులును లేక పోలేదు, మచ్చునకు ; 7

త్త భోందలంచి తన నఖుండగు పర్వతమునిని వారికి. జూపీ యాతనివక్ష విష్ణుకథ లెజుంగుండని చెప్పి వెడలిపోయెను... పర్వతుండు వారల కిట్లు చెప్పెను:

'తెలిదీవియందు న్లీ, మహావిస్ణువును శేవించి స్తర్టులు తిరిగి వచ్చుచు స _ప్తద్యీపములు సప్పకుల పర్వతీములు గడచి త్మామపర్ట్మిం జేరి. అఆ తామపర్ని చెంగటంగల 1 ' గజితీర్థము నీమీంచి తన్మా జోత్మ్య మెటీంగి వేతువునొద్ద ధనుషో%్క-టియందు.. 1గుంగ్కి కామ లించేళ్యరు దర్శించి మథుర శేతెంచిరి, అచ్చట సోమనుందరు శీవించి యాప్నై శ్రీ, రంగపతికిం ైంశర్యముగావించి, _ తంజూవూరు భేరి దతీణద్వారక యగు మన్నారుగుడి ఏన్నీంచి, కుంభకోణము, శ్రీమునమ, చిదంబరము దర్శించి, శ్రీ తిరుపతి శేత్రమున శ్రీ వేంక శుళునికి సపర్యలొనర్భి శ్రీ వైలముంకేరిరి. అచ్చట మల్లి కార్డును సేవించి వింధ్యచాటి నీ వారాణనీ తేతమున విళశ్వనాథు సంభా వించునంతలో (్రీవ (ము వచ్చెను. ఆ గీష స్త బాధ కోర్చి వారు తమసా నిమ్నగం జేరగసే మొక కీఠరాతుం డడ్డపడి వారిని హింసీం చెను, వారును వానికి తత్త సబోధచేసి శామమం[త నుపటేళించిరి కిరా తుండు బహాుదీతతో శపమునల్ప, నా తపోభంగము నేయ నిం్మదుండు రంభోర్వసులం బంవీన వారు విఫలమనోరథు లై తిరిగిపోయిరి, అప్పుడు మహాోడ్డు లరుదెంచి యాతని తపోనీష్ట శాళ్చర్య మన్కు లై. రి అతండు వలీ శ్రకమువోలెన్నై యందుండి వెడలుటచే ఇాల్మీకి యయ్యొను, అప్పుడు శ్రీ రాముడు (వత్యతుమై తనకథను కావ్యముగాం జేయుమని యానతి వ్చెను, వాలీ కీ యన్లు రామాయణము రచించి యశ క్ళరీరుం గయ్యెను,

ఇందు మొదటి రెండా శ్వానములలో శ్నేతవర్థనము, తృతీయా

షా గజలీర్థ మనంగా గ కేం్యద మోక స్థలము భాగవత గ కేందమోమషీణ కథ సంహింపయిడినది,

న! ములు ఈ శ్షేత్రములన్నింటిని రఘునాథ రాయలు దర్శించినవాండు. రామనేతు [శ్రీరంగ కంభకోణాది దివ్య తే. [తముల శీ రామభదుని (వకిస్థించినవాండు, తంజావూరు తన రాజధాని. చానిని వర్ణించి తన స్వ బే శాభిమానను గనవపజచియున్నా డు. నంగీతనాట్యకళ రఘు నాథరాయని శాలమున నత్యున్నత స్టీతిలో నుంజెడిది. కావున కథా భాగమున వీనికిం (బనక్రిగల్ప్సించి రఘునాథుండు తన కవితా ఇాతుర్యముం జూవీనౌాండు. రఘునాథుండు కొ తగా కనిపెట్టిన రఘు నాథ మేళను నిట్లు వర్ణించినాడు ; “నీ అదిశాళనము ద్విదీయక మంతరకీడ జయమంగళంబును జంపె లీల చాచషప్రటంబు చంచత్సుటంబును వష్టీ తాప్యుతకంబు విద్యాధరంబు రతివాంన లీల శ్రీ రంగంబు రంగంబు కంకళ వండ శా కాధములును కోకిల [వీయను పఏిలోకి తంబువాు డుక్క జెంకి (తిళంగి మట్టిగ వజయము గీ, నంది నందిన జయసింపా నంజనములు మొదలు గాగల తాళములే మొనసియున్న గూడి కవచట్టముగః గొని యాడి తేని చీరుదు లివియెత్తునేను నే చిరదటంచు” శథయం దిట్టిపట్టులు మొ_త్తముమింద మనోహరము లై న యున్న వి. ఈ రాజకనవి కవిత్వము మృదుమధురపడనుటిత మై- ఛా రాశుద్ది గలిగి (వనన్న గంభీర మై మొప్పుచున్న ది. శాన్యమంతయు స్వతంత్ర ముగ రచియింపంబడినదయ్యు నచ్చటచ్చట కొన్ని (వాచీన శ్లోశముల కనువాదములున్కు [పాచీనకవికృత పద్యముల కనుస్మ్యృతులును ేక పోలేదు, మచ్చునకు ; |

హనుమంతునివర్గ న్నే కృళ్యాది ఉ. ఎక్కడ రామక్టీర్తన మొకించుకయేవిననై న వేడ్కదా నక్కడ వచ్చి రంజిలిళ్ళ తాంజలిమై (వమద్యాశ్రు పూరముల్‌ విక్కటిలంగ మైంబులకబృ్భందము జూదుకొనంగం కొడుచున్‌ జొక్కుుచు నాడు నయ్యనిలనూను (వానర భానుగొల్పెదన్‌, ఇది “యత్ర యత రఘునాథకీర్హనం తత తత కృత మస్హ కాంజలిమ్స్‌ బౌవ్బవారి పరిపూర్త్ణలోచనం మొరుతిం నమతశాతు సాంతకమ్‌.” అను శ్లోకమునకుం 'దెలుంగు బేంత. సీ పంకజబిందు బింబస్థాయి శలోక్య మంగళచడాయి శ్రీ రంగశాయి నకల జనానంద నంభఛాయి గరుడ తు రంగమయాయి శ్రీ రంగశాయి నవ్యాశన్యాతటాం చలకులాయి (వపంచ రతణోపాయి శ్రీ రంగళాయి అఖిలదై వకనంనదతిశాయి యగణిత (బ్రహ్మోాండకాయి శ్రీ రంగశాయి గీ నిఖలజగదిందదజాలంబు నెజపుమాయి అచ్చలకనెల్ల మొదల నవై ఎనవాయి కొలుచువారలపాలిటి తలంపురాయి రావణానుజదాయి శ్రీ రంగ కాయి ద్వి. అ పై పద్య మను (ప్రానఘటితమైయున్నను నిది చదివినవతోడనే నంపసాల నృసించాకవి కవికర్ణరసాయనమున సీ క్రింది పద్యము న్గుర ణకు శాళమొనదు,

నీ అపవర్షశాంతు చే నాళొన్న వారికి దం గేటిజున్ను శ్రీరంగళాయి నిర్వాణచారి ద్య నిర్విణ్ణాండగువాని ముంగిటి నేవథి రంగళాయి నంసారమల విమోచనము నాొకాంటీంచు వంగువు పైగంగ రంగళాయి పరమౌార్థలాభ రత్పరుం డైనవానికి ముంగొంగు వనిండి భీ రంగశాయి గీ, బెదరశాకంటి యమృతంబుం బిదికికొనంగ శృంగములు శేరి మొదవు శ్రీ రంగశాయి కోరువారలకోర్కు. లీంగోరివచ్చు జంగమొమరతరువు శ్రీ రంగళాయి. అచ్చటచ్చట థ్‌ థ్రాలంశారములు పహృాదయంగమ మై కనితకుల గణన కూర్చుచున్నవి, కూ లోపలం జని చని వారినీ లోవలకురువిందకందోళోజ్ఞ్వ్యల కనకా + లోపల నద్రచనాజా లోపలలిత మైన యొక్క యున్న త వేదిన్‌,. ముం తమసానిమ్న గచాంటి తజ్టలసముద్యద్చాల శే. వాలం జా తమసారద్యుతి తీరభూరువా విభాధట్టంబుతోంాడి నం ఈశమసానసీకముంబో లె న ఖైనలు నిండం జూచి యోవోనుబో తమసాసీకము నిండెం జెల్లదని చింతంజూాలం బల్కిం౦పుచున్‌ వాల్మీకిచర్మిత్రము న్వతంత (పబంధముగా నెన్న (దగినది, కవితా పౌధీిమయం జేమి, కావ్యని ర్థాణమునం'బేమి, కళాప్రదర్శనము నంబేమి, ఆంధ(పబంధములో నున్న తస్థాన వర ర సౌచిత్యవిషమయమున దత్సీగాంధ్రచాబ్మయమ్మున స్ట చావా స్ట తుల ర్‌ం” సరి? షి! లం శ (యీ పా లో నో గి ళో న వై

క్‌0 హనుమంతునివర్ష న కృత్యాది ఉ. ఎక్కడ రామక్షీర్తన మొకించుకయేవిననై న వేడ్కదా నక్కడ వచ్చి రంజిలిక్ళళాంజలిమై (పమచ్యాళు పూరముల్‌ వీక్కటిలంగ మైంబులకబ్భ్బందము జాదుకొనంగం మోడుచున్‌ జొక్క్కుచు నాడు నయ్యనిలనూను (వథానతభానుగొ 'ల్పెదన్‌. ఇది “య్య్మత్ర యత రఘునాథకీ_ర్తనం తత తతకృశమన్గ శకాంజలిమ్‌, చావ్చవారి పరిపూర్తలోచనం మౌారుతిం నమతశాశతు సాంతకమ్‌,.” అను క్లోశమునకుం దెలుంగు చేత, శీ పంకజబిందు బింబస్థాయి తై 9లోళ్య మంగళడాయి క్రీ రంగశాయి నకల జనానంద నంధాయి గరుడ తు రంగమయాయి శీ రంగశాయి నవ్యాకన్యాతటాం చలకులాయి (వపంచ రతుణో పాయి శీ రంగశాయి అఖిలదై వతసంనదతిశాయి యగణిత (బహ్మాండకాయి శీ రంగశాయి గీ, నిఖలజగ దిందజాలంబు నెజపుమూయి కొలుచువారల పాలిటి తలంపుళాయి రావణానుజ దాయి శ్రీ రంగ శాయి ద్వి ఆం వై వద్య మను ప్రాసఘటితమైయున్నను నిది చదివినతోడనే నసంపసాల నృసించాకవి కవికర్ణరసాయనమున సీ కింది పద్యము నుర ణప ళాకమానదు,

న! నీ, అపవర్షకాంతుచే నాళొన్న వారికిం దం గేటిజున్ను శ్రీరంగళాయి నిర్వాణచారిద్య నిర్విళ్షుండగువాని ముంగిటి నేవథి రంగళాయి నంసారమల విమోచనము నొశాంటీంచు పంగువు పై గంగ రంగళాయి పరనౌర్థలాళ తత్చరుం డై శవానికి ముంగొంగు పసిండి శీ రంగళాయి గీ, వెదరళశాకంటి యమృతంబుం చిదికికొనంగ శృంగములు లేని మొదవు శీ రంగశాయి కోరువారలకోర్కు. లీంగోరివచ్చు జంగనూమరతరువు శ్రీ రంగఇణాయి. అచ్చటచ్చట థ్‌ ఫహ్ఞైలంశారములు వృాదయంగమమై శనిత్‌ కుల గణన కూర్చుచున్నవి, శ లోపల. జని చని వారినీ లోవలకురువిందకందోళోజ్జ్వల కనకా "ఇ లోపల న్మదచనాజా లోపలలితమైన యొక్క యున్న త వేదిన్‌. ముం తనముసానిమ్న గజాంటి తజ్బలనముద్యద్చాల శై వాలం జా తమసారద్యుతి తీరభూరువా విభాధట్టంబుతోంహాడి నం తమసానీకముంబోలె నశ్రైసలు నిండం జూచి యోహోమభవో తమసానీరము నిం జెం జెల్లదని చింఠంజూల. బల్కంపుచున్‌ వాల్మీకిచరిత్రను న్వతం[త (పబంధముగా నెన్న +దగినది, కవితా పౌథిమయం 'బేమి, శాన్యని క్థాణమునం బేమి, కళ్యాపదర్శనము నంజీమి, ఆం(ధ(పబంధ ములో నున్నలేస్థాన మొ కమిరముచున్నద్వి, ర సౌచిత్యవిషయనున దత్నీణాంధ్రచాజ్మ్యయన్నువ స్ట్‌ ్రత్యతనన ( న. కీ ఇగ ర్‌? ల శనీ చలో షం,

యం! (బ ల్యేకవిశిష్టత కలదు. రఘునాథభూపాలుల డువయోగించిన శబ్ద, జూలనూొతనికి నన్నిచోడని కుమారనంధనముతోడను, శీ కృష్ణ-జేన శాయలవారి యాము_క్తముతోడను పరిచయమున్నట్లు తెలుపుచున్నది, తృణజ్యోతి, ఓవారిసాహారిమున్న గు పదము లిందులకుం (బ్రమాణము* “ఉగము” మున్నగు నపూర్వపడ (ప్రయోగము లిందు కానంబడు చున్నవి. రఘునాథభూపాలుండు వైన్లవుండగు శీరామభ క్తుండయ్యును, పరమత _సహిన్దుతకలవాండ. వాలీ కీ చరిత్రమున కేత్రవర్ష నమున శై నతేతములలార్చి చేసీనపళంన లాతనికిం (టౌచీన వ్రైనవాబ్మయ మునంగల పాండిరిని సూచించుచున్నవి. చూోడుండు మధురయందలి సోమనుందరుని వర్ణ నము, నీ. నునులకందగరాని మోశతంబు పథ్నీకి దయచేసె నెవ్యాడు నయ మొనర్చ వివిధార్థములుగ (దావిడనూ తములు నల తణముగా నెవ్వాండు నంగ హించె జంబుకంబులు తురంగంబులు గాంజేసీ యమ్మె నెన్వాండు పాండ్యాధథిపతికి శ్రుతినిందకులకుం జామసుల శఈూలవిద్ధులం గావీంచె నెవ్వాండు ఘనత మెజయం గీ దట్టందలం బెట్టప ప్టెండు విట్టానంగు ట్‌ సరూవున కఖిలపతికి సోమసుందరునకు నీడు వోడు గలచె, ద్వి ఆ, జంబుశంబులు తురంగములు చేయుట, విట్టన్వకుం దటలు మోయుట మున్నగుకథలు చాటీణాత్యకై వ వాబ్ధయముతోం బరిచయ మున్నంగాని సాధారణనుగం 'జెలియనటివి, టప్‌ త అపణాచలన్సు శీ సె ఖై ఇన లంజావూరు (6 లవర్షనము రఘునాథుని ఫరమతనసపహానముం

రల

చెలుపుచున్నవి. ఇట్లు పరమతసవహానము గలిగినవాండయ్యు, తన శామభక్రిని (ంథమునందుః (బస్ఫుటముం గావించినాడుు గటి తీర్థమును. వర్శ్మించుపట్టున భాగవత గ జేందమోషణకథను నంవేవ ముగం భావగర్భితముగ జెప్పియున్నాంకు, కథయందు పనిలేక పోయినను, తన కాలమున ఆానత్యున్నత స్థితికింటెచ్చిన ,నౌట్యకళా, నంగీతకళావిశేషముల నీ గంథమునం దృతీయాశ్వాసమున వివరించి నాండుం వుట్టి తేనియపోలిక నిట్టలంపు దీయందనముంగలిగిన తెలుంగు కాసయందు బుట్టంబుట్టువు మనుగడను నీఠాచకయినరి (వాసి తను గొల్చు వేల్పునకు సీకబ్బపుంగన్నెనిచ్చి యెల్లకడల నెల్ల వేళలం చెలుయ వారిలో నెలకొనిన పేరుగడించినాండు, మవో చాతమై, శతు జేతయై, శృతి పణేత మై, శరణాగత తాతమై, గాంధర్వవిద్యాధి ప్రాత మె కవి పండిత హృాదయసనంస్థాతయ నీ రఘునాథభూనేశ చరిత్రము బంగారు నీట లిఖంపందగినది, రాజకవీందకృత మై కవి రాజనమ్మానితమగు నీఠని కృతులాంధధమహోజను లాదరింతురుగాత

ఈతని యాస్థానమందలి కవులు .__

చేమకూర వేంకట రాజు

(వబంధవాబ్మయమున బనాుుళ (వచారనములోనుడి కెలుగు వారికి తొలినుండి తెలిసిన జావీ.ణాత్యకృతి విజయవిలాసము. ఈ రనవ_త్తర్యపబంధము రచియించినకవి చేమకూర వేంఠట రాజు, కృతిభర్త అభినవభోజరాజబిరుడాంకుండు రఘువాథరాయలు, రఘునాథనాయ కుకు సాండ్య, తుండీర్య 1జీపాళ 2న్రోళగులను జయించిన వెనుక, శ్రీళం 1516 (పొంతమున విజయభవన మనుసౌధనమున నీకృతి నంకితముగొని యుండును, ఈ విజయభవనరాజము రఘునాథనాయకునివే కాను

₹. "ీపాళనునునది--జీటి జాఫ్నా (౮||0202) అనువదము సంస్క్య్బాతీకరణము = ఆఅరవమాన దీనివి యాష్పాణముి ఆని యందురు

2, “చోళగ' అనునది జేవికోట ద్వీపమును పాలించు నొకనాయకుని పేరు.

స్‌డ్లీ పొందిన విజయములకు చిహ్నాము (ఫుట 18-క1=ఉ8ఉ-25) గాం గట్టింప బడినట్లు, రఘునాథ నాయ కాభ్యుదయమున నిట్లు ఇప్పబడినదిం “విజయచిహ్నాములచే వెలయుచు నున్న, విజయభ వనరాజు వేదిశాస్థలిని + విజయవిలానమునగూడ నీభవనము వేర్కొనబడియున్న ది, ళఈజ్ఞా పెట్టలు (వగంగవళంబున నలెంగడువిజయభ వన మనినన్‌ ” (6-26) ఇచ్చట కళఛాభాగమున నీిజయుండు (అర్జునుడు) న్నభ వనమని యర్థము, రఘునాథశాయలు పై విజయములను పొందినవెనుక, నీ భవనమున కృతి నిచ్చుటవేత నే, భావస్ఫోరకముగ సీ గంధ మునకు, విజయవిలాసమని 'వేరపెట్టియండుట (గంథపరిపాటి. వెస్పక చెప్పు చున్నది. దీనికి సుభ దాపరిణయమని నామొంతరము, ఇదియునో పై వినయమును స్పష్టపజిచుచున్నదిః శ్రీ శ 16ఈ6 లో వసిద్ధలాతణికండగు నప్పకవి తన గంథ మున పఏపిజయవిలాగమునుండి పద్యము లుదావారించుటను బట్టి యూాచి నచో సీకృతి రచితమైన ముప్పదినలువ బేండ్లలో నెంత (వఖ్యాతిగన్న దో తెలియగలదు, మజియు పల్నాటిలోని తంగెడనీ మకాపురముగాగల యప్పకవి దథ్నీణ-జేళమున నుదూరమున నున్న తంజావూరిలో రచితమగు కృతి నుదొహారించుట మాడగా నప్పటికి ెండింటిక్కి నడుమ రాకపోకల వ్యవహారము లెంతనిరంతకాయనుగా సాగు చుండినవో తెరియయగలదు, కులభేదముచేత ల్రోక్టో _త్తరమగు వనుచరి తనుండి పద్యము లుదాహారింపని యప్పకవ్కి విజయవిలానరచయిత వేంకటరాజుకులము తెలియకపోవుటచే క పద్యము లుచాహరించినాండు, వేమకూర

ర్‌ 'వేంకటరాబజు కలమున కళంకముగలచవాడే యనుటకు 'శ్రీ/ వాసి రెడ్డీ వేంకటా దినాయనివారి శాలమున నడచిన యా (వనంగమువలన ెలియనచ్చుచున్న ది. కులమున కళంకముగల బుచ్చి వెంకు అను నొఠకవిగూర్చి 'వేతొకకవి (వభువుయొక్క యభి(సాయముగా పిలలలు “* కృలమునం గళంకు కలదనుకొంచు. నొంకు బుధజనాటన్యవన్యంకు బుచ్చి వెంపం” అనెనట, అంతట వేలాశకవి లేచి కొంకక తనురాడిన యది బొంశేలగు 'వేంకట్మాదిభూ పాలక యా న్యం కేల వానీకిం గల రంశ్తీ యిచ్చోట నిలుప రనవంతమగున్‌, అని చమత్కరించెనట, అందుల కాబుచ్చి'వెంకు తం పన్ని ననత్స్రబంధమున చాగునునోగును జూడ కీనుే మన్ననమౌాలి మొకులనుమాటం డలంతు*క ?) వేమకూర పెం కన్నకు లోప కేమి?) కులనూ కవనానకు ? వెంకటాదదికా జన్న గణించి మిరలు దయామతిం (బోచిన మొకం జూాలజే” ఉ_త్తమసాహితీపసథకమున జూతిమత భేదములు లేవుగచడా ! అప్ప శని యిందలి రచనా నై పుణికి ముగ్భండ్రై పద్యము లుచావారించి యుండును, అప్పకవియే యననేల, అఖండకవితా సాహితీసంసన్నుం డును అనుపమాన వై దువీ భూమణుండున్యు అభినవభోజరాజ బీరుద విరాజమానుండును నగు రఘునాథ రాయ లే వేంకటకవినిగూర్చి * వాళ్నీ యమనరూఢీ నీయంతవాడి కేడి” (1-49) అనియు, “ వతిపద్యమునందు

చాటుకద్యరత్నాకరము (శ్ర దీపాల విచ్చయ్యకా స్త్రీగారిచే సంపాదితము, ఫట 162

క్‌6

చమత్కృతి గలుగంజెప్పనే ర్తువి”నియు, “థీతిలో నీమౌర్ల 'వెవరికిన్‌ రాజుసుమా” (1-50) అనియు, (పళంసింపగా నిక తక్కినవారి (వస్తా ననయే యనావళ్యకము, నాటినుండియు దతీణాంధవాబ స్ధాయముననే గాళ నా యుగమున (ప్రభవించిన (పబంధములన్నింటికి నిది తలమౌని క్‌ మై వెలయుచున్నది.

విజయవిలాసనమున మూండాశ్యానములలో (్రోమముగా 228, ౨06, 288 మొత్తము 679 వద్యములు గలవు, ఇందు వచనము లెనిమిదిన్యూ త్రమే యుండుటచేత నిది కేనల పద్యకృతియనియే చెప్ప నగును, ఇందు (వతిపద్యచమక్క్బృతి యిట్లు సాధింపంబడినది,

1, జాలతీయనులకూర్పుు. 8, యమకము (గమకము)ల వేర్పు, కి శ్లేషలనేప్ప, 4. సావెగలుం

1, ఆనతియిచ్చెనాయది “శిలాతరము”, చానమిచ్చెనా “వనుగు పాడి కంకణముగట్టు, పంచబంగాళ మై పాజు, పెట్టనికోట్ట 'చెబ సదీయుట్స _ చిదిమిపెట్టినబంటులు, ఉక్కుతున్కలు, కొంగులుసిండి, నడుమం తపు గల్మి, జాదులు ప్రసాదములు, కాల్ముదొక్కు, పెట్టనిసొమ్ములు మొద లగు జాతీయము లిందు చక్కగ (పయుక్తములై నవి, వీనిసార్ధక్యము నెకుశవజచుట కొశపద్య ముదాహరించుచున్నా ను.

చ, జలరువాగంధి వీనులపనల్‌ నవసంఖ్య నేమి లెక్కనున్‌

ఇలియ నఖాంకురాళి నెలచేగియమై కము దానుచుక్కనుక

పొలంతుక గబ్బి చన్నుగవవువ్వుల చెండ్లను లేను బంతనుకి

శలికిముఖారవింద నుల కల్వల రాయని (తోసిరాజనున్శొ

వంటయింటికుం జే లిది మెందుబోంగలదడు. 1-71. వటికివచ్చె నమ్ము కాంబిలునని పేరంటమునకు, 1-78. ఈంతకుమిక్కిలి లోంచు గల్గునే, 1-16, మోతమునకుంబోన మొసలెత్తుకొనిపోయె.. $-48,

ఫ్ర? ఉఒదలునా, రు వాదెరి పెండి సేయగలరు, 2-1687. విండ్రమ్ములుగల యా! బె 0౧ ఉరి ళగి వారికి తోడుచల్లకడవలభచాళరే, $-క4. శోభనమునూదనె శోభ నము, కి-1ేలిరి, 8, యమళశము లపయత్నముగ నే యర్థన్ఫురణను గలిగంచును, ఆప్పురమేలుమేలు భళియంచు.. 1-84. యమునాతరంగిణీతో యమునా 1-121. తియ్యనివింటివాని 'వెనుదియ్యక 1140, గోస్ట్‌ నుండెడు పద్య రాగోస్టి వి.100. కొక్క ముగు దీనిజూచిన చొక్కమనం వశే 03. కలళ నస్తని మణికంకణకల శ_స్తనినాదము 8.79, కొన్ని వద్యములలో నన్ని పాదములం దెట్టి చమ తృ లి యుండునుం గీ నలినలీలనంచు నలినలిగావించు నించుమించులాడు నించుమించు "'లేమనగవ్హుజూపు లేమన నగు! బావ! జగ మెలజుంగుడాని జగ వెటుంగుం కేలశే సేం గీ, హిమరమై కసె కతీమునందు వివారించు కైర వేనువేను ఘననిభౌంగు నెనరుయవుల దవులనే చూచి శ్రీడిగా చెతీగి యార!' యారగేందువడన, రైఎ1వడ, ముదిత వేతులం దల ఎము _త్తియనుల ముదిత చేతుల'చు (యుదికచేతన్ములగుచు అని యుండదగును,) వందిత, ఈ [క్రిందియు చావారణ సొంత చదమగు మనళ్ళబ్దమును నిర్భా రణ చేయును. మనసుభ ద నుకృుతమహిమమననుభ దమయ్యు. $.87. మంగళస్తూత్రంబు చతురిమం గళనీమన్‌ కై 14, ల!

కలి

ఒగ్కక్క-చో లేఫ్యు శకట ేఫముల సాంకర్య మీ (పవానా మున గొట్టుకొనిపోవుచు.డును, అయన నివి రసోళ్చాదకము లే,

రువీరననింపంగ నీకురు (శజు) వీర 11-145, వేమజు౯ మరళా మరున్మృగాంక కి=కలి

నళ్య వాక్కగు చేమకూర వేంకట॥వికిగాశ యొరుల కింతటి సామర్థ్యము కలుగుట యరిది. ఇంక నిన్నెన్నో పద్యము లుదాహ్య్బూక ముల గా చూపవచ్చును. కే-180, 1195, 1986ను నను (పాసములు

శ్తీ ేమలు - యమకాను పాసములు మొదలగు ళ స్టైలంకార ను.లేగాక శ్లేమ మొదలగు అర్థాలంకారములయంను. నీకవి యంయో 'వేసినచేయి.

గీ పోంళ్యనూ.కలమహిను కస్పురపుటనంటి, యాకుందోంటల సౌ భాగ్యముం'దె గలది (వ బలుమ్మొక్షికసొధసంపదలమహీమ పవీటిరహి మెచ్చవలయు.౯లో వేయునోర్లం 1-89. ఇందు పోక = కప్పురము = ఆకు _-హొ_క్రికను = వీటిరహీ

అనుచోో ళ బ్లకేమలవలన కి ర్పూరనహితమైన వీడియము (శాంబూ లము న్య క్రమగచున్నది.

ఉ. ఊందు3పోవుశింఖము నవలే ? గళ శేఖ ళ రాసనమ్ములళా వాదుకుబప్టకన్సొమలవై ఖరి వంకలుకీరుచుకొా కటా తోదయలీలసాయకనమూబాము* కొ విషమా న్త్రు గెల్పులో యేదొరసాటి యీనరున శిన్నంగ వీరవిలాననంపదన్‌, 1.86 ఈ పద్యమున ఊందుకపోవుట - వాదుకుబట్టుట _ బం? లుతీర్చుట

మొదలగు తిరస్కార పదములకు నాయా యుపమాశవాచకముల న్వభావమునకు చక్కని యర్థభౌవసమన్వయము క్షేషమూలమున నమకూశినది

కం

ర్క జాతీయథ్వనులు : ఊంత = (ఉం మనోభావ్య క్రీకరణ మునకు

న్నారా? పాండవులల జూచినారా ? నుఖుశల్రై

వారందతు నొశచోను

న్నారాశ వీరాగగణ్యు నరు నెటుంగుదురా 1

తెచుగున ఊంత (4320 యున్నవని చెప్పుటకు నీ గంథమున చక్కని యుచాహరణములు గలవు, ఒకటి

క, ఆరచందవమామనేలిన,

దొరగా కేనెన్నుదుర్కు సెర్న2దురు చిత్త్రుకిం

బరువంవ్యు మల్లె మొగ్గల,

దొరగా శబల్కుదుకు బల్కు?దుకు జన్వనికిన్‌. వ-78,

పై పద్యమున 1 యని సూచించినచోట నూదిపలికిన ఒకయర్థ మును ౭ సూచించినవో నూదిపల్కిన మణి మొకయర్థ మును తెలుపును= ఒకటి నెన్నుదురు = గణింతురు , "ెండవది నెజ + నుదురు = నెన్ను దురు. ఆెండవచానలో నొకటి వల్మాదురు = చెప్పుదురు, శెండవది వల్‌ (కుదురు = పలుయొక్క_కుదుర్కు చాలు అనగా దంతపం క్తి,

ఇట్టి మనోబార కాన్యమున పాఠాళలోకమున గల నాయిక యులూచిన్వి చర్యలో! మున గల నాయిక చి(తాంగదన్కు న్వర్ష లొకవాయిక నుభద (సుభద శ్రీకృష్ణుని చెల్లెలు) చిత్రించి 'జేమకూర వేంకటకవి సిద్దహన్వండై నాంయ.. విజయపీలానము దవీణ 'జీశీయీం ధకవితా విియపీలానము.

విజయ విలానక గృ తన కృతిపతి మహానాయకుండని యిా (కంది విశేషణములచే సూచించియున్నాండుు

శాన్యగీతీ (వియత్వము ;---అభినన భోజరాజ బిరుదాంకుండ (1-58) అభినవ భోజరాజనర బిరుదాంకా, (1-౨995) విద్యాధిక (౨-1). న్నిగ్ధసారస్వతా (2-206). విఠాజచ్చతుక్షస్టి, విద్యాప్రవీణా (8-288). మోదతమరనభావ నుకవితా భోజుకకున్‌ (1-61), నరస్మాశేనర (1-225), భరత ఇస్తు (వాఢమాౌన్తె క లాన్య రసాసా్యదన కోవిదా (1-22), క్యమకనిత్యాలో చన కందళిత హర్షలోలుప హృదయా (1-227). అతులాగము శాత నీర _న్తనులేజ్య (-227),

కలీనర 2 అచ్చు లేం రఘునాథనృపా (21). అచ్చు కేంద నః రఘునాథ (శి). మూ_ర్ష్యంబా గర్భశు క్ర ముక్తామణికిన్‌ (1-68). అచ్యుత రఘునాథ చసకంధళశాది రాడర్యునకున్‌ (1-64),

ఖార్మికత్వము “వాసర వభుతనూజా స్ధ్టూలలమా (4-225). తులా దిశ విద్వదవా ప్త శత కతులాభ (1-2208), ళుభోదయ కారణ రత్నతులాపుగుహాదిశ దాన చణా (1-228) పోడ ళ మహా దాన థ్య పుణ్య కియాద మౌ (29-204), దయా దృడ్ధుతాశేపుధా[తీమరున్ని సృ్వతా (20-206) ఘనావేలగరిష్టు చానపదవీ పరితోవషిత కాళగౌశమిోా చోళకవిద్విజ నుతవచవ్రోలగ (29-287),

గుణా ఢ్యత్వము పానత్యాదిమ చేశ్వర (1-226). శ్రీ. జానకీ మనోజార పఫపూజాంచిత వ్చాత్చ హోజ (3-1). కామనేవా ధురీణా (8-288). నీశాదృజో ౪వానాంఘీ వేవాధనికిన్‌ (1.60). నకలాస్థాన పణుత వరగుణాభరణునకునొ్‌ (1-69), అఘటన భుటనా చాతుర్యఘనోర్టి త కార్యనిర్వహణ ధుర్వవాధీమభు నాచార్యునకు (1.64). డత్నీణ స్మామాజ్య విభవధా-శే యుసకున్‌ (1-61) వమసఘ్యంతములు,

వ!

మబో భాగ్యము వజ=పురందర జిద్యోగధురంధ రా (2-25)... విభవ భృ_్తంజూవురీవల్ల థా (1 225). అదిగ క్ఫేళ్వర (ఏప్ర శాళ్యత కీర్రివై భవ రమాభ్ళ చ్చోళసించోననాధ్య మా (2.804), దుగ్గవారాళి విద్యోతిక్సీర్తి (32-006). నుధాభుక్‌ భుగీణామ నాణ్‌భోగవ ర్వీ (806), పోహ్యోఖలద్మి గాజ (8-10. వేశగవైకలాంఛన విజిత్వర శుభయళో విశాల (8-287), ఛారాళగళన జ్ఞ దద్యిరద రాజవిరాజి నభాంగణా (-287).

న దగ్ధము :--కరుణీమన్ముథ (1-286), (శ్రవణభూషా దివ్యరత్న త్విషా తరణి న్రీశరగల్ల ఖా (1-225). _ వనితానేచనక మనో బారాంగ (1-227). శృంగార కళానూచన గ్ర-£827), నరాధీళ్యరాకార నాళీకచాణా. (92-287). స్టీరానందనా (8-289). సామోన్మనోజునకు (1-69. జాతీణ్యగణేయున కున్‌ (1-61). కీర్త్యాదార్యా ధరితానుర్త్య మహీపవానుభాబ్ధి మహికాఘ్యుణికిన్‌ (1-68).

కూజార్యను వ-ాఆశ్రిక భరణ గుణాభరణ (1-2906. యాననకవినత (1-287). చావమీణ్యాకర మూర్తి (9౨-204). అనిత ధీర రతణ కళాధారంధరీ నత్క్బృపావీమో (2-20%4), నకలార్థి జన నిర్వా ర్ట్‌జిక్చ్‌పా (1).

వశావనుభగ తము “ాశౌర్యబహాురాజ్య ధుఠరంధర (లివీట, శ్రీ/ఛుర్య శౌర్య (ఇ. ఫై గ్యయ్ముఫర మూర్థన్య (వశే దుర్టమళఠాట్‌ కిరీట దళనై శావేయ కాశేయకా (02-206). కలవోరంభణ కౌతూచాల ఫులకిత భుజసరాక్రమార్చిత నానా జల దుర్గన సీదుర్గస్థలదు రా హోర్య దుర్గ సా్మామాజ్యతిధీ 1 (2౨-205) చోళగమొనభంజనా (2-287), అరాతి తమొభ్ళద్భిచాం చత్‌ కృపాణా (2-987), శాతాసికలిత జాహాస్వీ తాసికవి మతరాజ నిఖలావనికి౯ (1-60). నేపాళనృపాల స్టాపన చణు నకు (1-68) _ థా_ర్హ్యవదరి కరినృణికిన్‌ 1(-68)

రే శవిశాళ క్రి కృతి పతియ గు రఘునాథనాయకుని కవిత్వమును గూర్చి వేంకిటళాజు “ఉ. శారనపుష్టీమె (వతిపదంబున జాతియునా_ర్ధయుక జమ 'త్కారము నర్థగారవముం గల్లన నేక కృతుల్‌ (గనన్నగం భీరగతిన్‌ రచించి మహిమించినచో నింశళక్తు లెన్షుర య్యా రఘునాథ భూపరసి క్యాగణికిన్‌ జెవిసోకం జెప్పంగన్‌” అని వాసీన పద్యము (వత్యతురము నర్యేము రఘునాథుందే శన కవితంగార్చి యిట్లు చెప్పుకున్నా ండు, ఈ 'చెప్పవలి కప్పురంబులు కుప్పలుంగాంబో సినట్లు కుంకుమపై పె గువ్చిన కీయ విరికొట్లము విప్సినగతి ఘుమ్మనం గవిత్వము నధలో చెవ్రలకుంజివుల్లై చల్ల గ గవులకుందవులై సమస్త శావ్యకళాబం ధువులై రనసింధువులై యవురాయన కోవితలవని నలరంగవలచా ? (వాలీ! చరిత), రఘునాబుండు తనకృతులయందు ేర్కొనని కవితాగుణవికేవ ములను వేంఠట రాజు పేర్కొనుట ణీ వై వద్యమున వివేషము, అప్పళవీయమున విజయవిలానవు నుంక్షి యుదాహ్భాతములై న పద్యములు, ఊఉ, అణిమెజుంగు (1-80, శా, 'జీరకావా శ్ర (1-85), శాం కాహైరింపక (121140, కే ఇెజకువిలుశాని (1-158, మ. అని న ౯ మామది (క్క చి త్తీజుండల్లితూవు (15, ఈ కొమ్ముపయి నీవు (3-56),

గ్‌ఫి వ్యాక రణ వి శేమణములు,ం అ_గ్వేనం3 :లేకలంత్క ఈబిడారు (1-18), ఇ_ల్త్వనం :--బంగనున్‌ (1-108) బంతిది (28-107) తంట డే (8-165) మజ+దింక (88-170). క్వ్వావేశారనంధి వ-అడిగిచ్చునా 1-59) దీనిని కవినంశయ విచ్ళేడ శారంండు “ఇడగనచ్చు ను ఫ్రె నిత్వనంఫ. .. అభమడం హః నిశరింకుకేఖరు నన్నయట్లు కవిజనానుమకిని అని నమర్థించి నాక, అనవలనంటి (11-161), భూవిటు (2=-202), ఉదంత మునకు మష్టికినగామము'రావిం, వాదుకు (11-184), సిగ్గుకు (2-80), మంకుకు (2-87), న్వరలోపము ఎజ్లీ (21870, చాల్నిలుండు (శా-61), మక నమాసములుం దినచలువలు (బ-1ేకఉ, ఆశ నేపదమున నను [వయుక్రంబగు కర్రొన్సి టి లఘ్వులఘులేపలకు మ్యెతి వా-చూపము శారతమ్యుమునెటుంగు, పె విశేషములన్నియు శినకవుల జాను తెనుగు నర్యపచాయను ననుసరించి పరిమైనవి, అద్యతర వైయాకరణ సంపదాయము ననున రించీనచో నరిమైనవి కావు విజయనిలానము శాళపత్మపతులు మదరాసు (పాచ్యలిఖక భాండాగారము విజయవిలానము, 769 నుండి 7681 వనజకు కాళషర పరులు 782, 789, 784, సవ్యాఖ్యానము, 785 పెం 66 వి, లెంంళ0 షత రందిణంలంళా 60 06 ₹11292711268మ00 & ₹69 01678. కండి. ఫెం10క్ర6 పంతము ఇం సళ కీసీల 16270068 బొడ10౯1 తీఫి08 00 05

కథ

౮0000871800 01 812 మఏ009071 86 ఇలి407 186 4126684109 0£ 0. పొ క00౯3 ఇక వేకక2110240 18 1801

కలె ...06 [168866 18 కాజటింిక్ర 10 1518 ౮09 విడే 681 56 ౩4లైలైంకి ఓ09 మర 788 మజ0గ862106 కాసంర 80 సేం0టి £ 00164 (11.

06 వయం 01 ఏం ంణముంం(1403 ఇండి శమం శేషం 00 $%6

౮0:16402 01 ౮00006ఏ0క2 7 ఉళితి 0200000డే 28 క1ళ62 ఏక 120 ౧ఏ| 61 ఓం 3 న,

“క విజయవిలాన (వబంధమునకు టీకరించేలాగున కార్డీ ను ఫిలిప్‌ బాన్‌ దొరవారు సెలవిచ్చినందున మచిలీప్టిణమందు జూలూరి అప్పయపంతుల్లు రచించడ మైనది, ఇంగిలీషు నంవత్సరము ౧౮౩౦ డిశంబరు శే౧ం౧ది విశ్శరినాము సంవత్సర మార్షశిర బః ౧-౩ లవరకు నంపూర్మమైనది. ”

తంజావూరి పున్తకభాంచాగారను $561-255, క (పతులు

ముదిత పఈలు,

వివేకళళానిధి ము(దామర శాల,

1888, బరూర త్యాగరాయ శాక్తీగారి టీళతో ముదణము,

1896, అము(దిత (గ్రంథచింతామణి మూలనుమొ త్రమే,

1900, కొచ్చర్లకోట రామ చర్మద వేంకటకృష్ణా రావు గారిచే ముదిరము,

1911 వేదము వేంళటకాయ శాస్త్రిగారు - టీకతోముదితము,

,స్రీబులును వేంకటరమణయ్యగారి టీకతోమ్ముదిత ము వావిళ్ల,

సారంగధర చరిత ము,

జన చేమకూర బెంకటరాజు ెండవళ్ళతి సారంగభరచరిత్ర, ఇది జయవిలానమువలె మూడాళాాసముల (వ౭౦థధము, ఈ

(వబంధమున నవకారికళేకు, ఆ శ్వాసాద్యంకముల నున్న ప

నిజయవిలానమునుండీ భా న మ ద్యములు

లగ నబడినవి. గద్య విజయవిలానమందలి

65 గక్ష్య యే. “ఇది న్హ్రీ/ సూర్యనారాయణ వర పసాద లస్బ్మపసిద్ధ నాగ్విభవ నుధాసారజనిత యశోలతొాంకూర చేమకూర లత్మణామొత్య కుమోర ననూరాధిత బుధసమాజ వేంకటరాజ (పణీతంటైన ,. తృతీయా శ్వానము,” అందు (వభమౌొశ్వానమున 186 గద్య పచ్యములును, ద్వితీయా శ్వానమున 288 ను తృతీయా శ్వానమున 270 యును, మొత్తముమోద 689 గద్యపద్యములు గలవు, దీనికి వ్యాఖ్యగలదు. వ్యాఖ్యతో నీగంథము మ్యుద్రితము, క్షే బూలకథ ెనుంగు బేళమున జనరంజకములగు కథలలో నొకటియగు సీ సారంగధర చర్మితళథను తొలుత గౌరన నవనాథ చర్మితీమను ద్విపద కావ్యమునం జెవ్పియున్నాండు. ఈతడు శ్రీ శ. 1480 (పాం తమునాండు, అందు *“చౌరంగి అకు సిద్ధుని శథ యీ సారంగధరుని కథ, ఇది మవాశాష్ట్ర'జేళమున వెలసిన *నాథపథీయ' నంప్రదాయమునకు ఇ₹ెందినది, మౌాళ్య్వా'జేళమున జరిగినది. గౌరనకృతిలో కథారంగము నూళన బేశ మనియు మొంఛాతవురమనియు రాజు రాజమ హేం్యదుడనియు నున్నది. మొళనబేశమునుండి యాకథ శాం[ధబేశముతో సంబంధము గల్పించినవాడు దోనూరి కొజీరు నాథుడు, ఇతడు (శ్రీ శ, 1549 లో చాను రచించిన ద్విపద జాల భాగవతమునకు చినర నార్యీటి శాజుల పూర్వులను వర్మించుచు నందులో విమలాదిత్యువికి భానుమతికి తనయుం డైన రాశరాజన లేందుండు రాజమ హేందవరమను పురము గట్టించి వేగి చేశ మేలెననియు. నాతని పెద్దగొడుకు సారంగధరుడనియు, వినతల్లి మెన చితాంగి చేసిన యపకృతిగడచి చౌరంగి (సారంగధరుండు) రాడా ప్ర టపాల వచ్చా త్రి ధల 9 £ బహాంచార్మిఫతి 1855 జిత కౌశివ్యాఖ్యా సమేతము ఇది నవీ నవథకతవ 2 చేదముచారికతి ననునరించి. కూలంకవమముణా వ్యాసంగనుచేని 'వకటితమైన (పాచీన కృతులలో (వ త్యేకముగి క వావిళ్ల వారిప్రతి పకినణింప దగినది ఈ (గంథమునుండి య జీళ & కొండపల్లి వార్మిపతి విషయములిండు సంగృహీ-ళము లై నని రి

ప!

అను సిద్ధుండ య్యెననియుం జెప్పి నాడు, శ్రీ ఈ, 1620-80 [పాంతముల నీ కథనే తొలుత పత్వే॥ పద్య కావ్యము” (వాసిన చేమకూర వేంకట రాజు మాళవ మూ ధాశ నామములుర్లగించ్చి శాజమ హేం[దనరము రాజధానిగా కేసి మహాభారన కృతిభ _ర్తయగు రాజరాజన లేందునితో నీ కథకు నసంబంనము వృఢపజి వియున్నా (మం చేమకూర వేంకట కవి శృతి నననించి యీశ్రథను రచించిన ఇాణాల శంభుదాన కూచి మంచి తిర్థుకవ్యామలందణును సీశథ యాంధ జేశ మున జరిగిన క్షు (వాసినారు, శీ ఈ, 1656 లో నప్పకవి యా కథకు స్థిస్వేము గల్పించుటకు సారంగధ కునికి నాంధళ బ్బ చింతానుణేకీ ముడి పెట్టినాడు

'జాసామాన్యమున బహుళ (పచారమందిశ యా శథకు గసంబంఫెంచి నవి ముప్పది రచనములు వివిధశాఖలలో గలవు,

'వేంళటరాజు గౌరన (గ్రంథ మునందువలె చీ కాంగి యుంవ్రుకు గ్‌్తెయని వెప్పగా ఇాగాలళంభు దానసుండు, పై కోనేరు నాథు” వ్రాశకు భ౦గమువచ్చువని శాజన రేందుని భార్యగా నొక చః థ కల్పించి నాడు. తిమ కవి చాని సనునరించినాడు కానీ యీ నూథవ స నకనముగ నుండలేదు గౌరన కృతిలో సారంగి ధథ్వని భార్య చేరు మంగళాంబయని యుండగా వేంశటరాజు *మంజువాణి యని నూర్చినాడు, ఇది సరన ముగ నున్నది

కశథానం గ్‌ పహొము

(వథమౌశ్వానముశ రాజనరేందుని నంకానచింత, ఈళ్యర (వసావమువలన నారం%* ధడుండ్తు జన్మిం మట్క ఆత: దినదినాభివృద్ధి నంది యావనవంతుండగుట్క చెంచుల విన్న పముశనునరించి శాజువేటకు లోవ్రట్క సారంగధకుడు పొవుఠాలపం'ెము నాకుట, ఆ పంజెములో సౌరంగభకుని పావురము చి తాంగి మేడపై వాలుట, అను విషయ ములు గలవు,

ర ద్వితీయా శ్వాసమున సారంగధరుని చితాంగి వద్దకు- బోవలదనీ శుబున్ధి నివారించుట సారంగధరుడు విశకవెకలుట చి తాంగి వలపు సారంగధడుని నిగహము ఎ చి(తాంగ్‌ సారంగధకుని హింసీంచుటకుం (టతినవూనుట = రాజు చిశాంగిక్షై విఠాళినొనుట - విరవూాబాధ నహింపలేశ! రాజభానికి నిడలుటం చి తాంగీసాంత్వనము, చి తాంగి సారంగధిరునిపై జీకము మోపుట - రాజు మంతులతో పెద్దలతో నాలోచించుట, యన విషయమయులుగలవు, తృతీయాళ్వానమున చి_తాంగి నదలింప యామె నేరముస్థిరీకరించుట. రాజు సారంగధరునికి శాలుసేశులు ఖండించు ళితులిఫెంచుట - తలారులు కొనివోవుట = రత్నాంగి చ్మితాంగి నంవాదము - రత్నాంగి రాజుతో మొ పెట్టు కొనుట = అమె సారంగధరువి జూచి దుఃఖంచుట్క సారంగధరుండామె నోదార్చుట్క తలారులు సారంగధరుని శాలునేశులు నజకి పొంచి యుండుట, మళచ్సే ఫృంద్రనాధుండు వచ్చి సొారంగధరునితో నారంకు దోమీశాడని చెప్పుట = ఆమాటలు తలారులు రాజునశెటింగంచుట, రాజు చి కాంగిని బిలివించ నామి యబద్రమొాకుట = ఆకాశవాణి నిజము చెప్పుట అ రోజు చి శాంగిని బావిలో నికిం (దోయించుట, సారంగ ధకుంక్కు మ నృ్యేదనాలుని యనుగహాంబున కాలు నేతులు నచ్చి సిద్ధుండగుట, అను విమయములుగలవన్హ, వేంకటకవి కథాఖాగముననుసరించుటయీ "క్క గౌరన ద్విపవ పం క్తులకుం బద్యానువాద ముళ౮ గూర్చియునా, షదు, గౌారన్త డి తన్ని ! నాయెకనీకుందగునె కోపంబు మల్లడిగొనుచున్న మన్న గుఖు వెత కుం గాశనీపలుకు విఖూశమాటలకు. జీశాకుపడీ ధర్మశీలంబువదలి, (పుట 61)

స! వెంకటకవి, కం తల్లీ / నాపై నీకుం ఇెల్లునెళోపంబు మదనశితళర పాళీ వాల్లకనిబాతి న్యధేం దల్లడపడి నట్టిదూరు తగవా పూనన్‌ 1 (2140) గౌరన, ద్వి, పలికితినోరి ! నాపతి లేని వెనుక నలుకళ కనుంబెట్టి యంతఃపురంబు వన్నెలువచరించి వడింజొచ్చివచ్చి నన్నుః జేపట్టి మన '్హథ వికారమున జడమాటలావెదు విభునిశేంగూర్తు నొడలుుప్రాణంబులు నుర్వీశుసాన్ముు పాపాత్మ ' వీవతల్లీం బట్టియీరీతి చేవినకష్టులే యెడనై నంగలరె (వ్రట 8) శా. ఓరీ! నాపతిలేనిచో భయము లేళొక్కింత శుద్ధాం మొ య్య్యారం జేర్చడ( జొచ్చినన్నులోని శామాంధుండ వై (పేలేదీ చారాజన్యుని సొమ్ము(ప్రాయమును నా పాణంబు, బొమ్మూూర కే యిరీతిన్‌ పినతల్లిం బట్టిన ఖలుం జెచ్చోగలందడేమహిన్‌, (2.228) ఇట్లనువాదములున్నను చేమకూరకవి సిద్ధవాన్యండగుటచే, నీ (పబంధమున కొక వ త్యేక వ్య క్రిత్వము నొడంగూర్చినాడు. సారంగ ధర చరితలో 'తెనుగునుడి కారము పెంపునింపు నింపుచున్నది. లోకో క్తులను వొడుటలో సీకబ్బమునకవి ఇచాలనేప్పళూూవినాడు, కొండంత 'జేవరకు కొండంతప త్రి - (గామోనాస్తి కుతస్సిమొ - నటానలి గిలిగింతలు = శలపాణము శోగకువచ్చె = మేనమామపోలిక మొద లగనని యితరకవులు వాడీనను సీతని వాడుకయందని యన్వర్థమైనని,

జాతీయో క్తులతో ్రేషార్థమును నమర్థించుట ళకునమడ్డగించిన పనీ, బొట్టుపెట్టినట్లు, ఫులుసువిజుగు బుజూలుమూండయి మొదలగునవి,

శ్లేమబిగింపులు - మనసెటుసనికల యొడలు మజచిన శవము = మె త్తనిచోటనె గుదలివాడి . మూడు త్తరవులు

నో ది నో

శస్రాలంకారమున యకమమున కీతండు పెట్టినదిపేరు-అవి యప యత్నముగనే వచ్చినడుచుండును, _ జనవరుశీలన్‌ - మననరులక్‌ _ పరియలుగా - మురియలుగా నురియలుగా, ఇక తెనుగున చవనముల విజుఫ్రులలో నర్ధాంతరములు గలుగునట్లు రచించు 'నేర్పతని కలవడినట్లు వేజొకకవీ కలవడ లేను. సారంగ ధరునకు న్మనసారంగను = "ెలవీండు లెక్కుసెట్టుచు సెలవింకు నృపాలయనుచు - మేదినీవ లేణ్య నీ వరణ్య మునకు - ఇట్టివి ఎచ్చటంజూచిన నచ్చట గన్సట్టుచు ముచ్చట లొడ వించుచుండును, ఇట్టి లోకోత్తర శిల్పనై వుణిం జూచియ్‌, కవితా మర్థుజ్ణుడగు రఘునాథ నాయకు, డీతని “తీతిలో నీమార్ష మెనరికికి శాదు నుమో యిని (పళంసిం చినాండు, సారంగధర చర్మితమునందలి

తి

కవితా శిల్పమును గూర్చి పనిద్ధ విమర్శకుల యభి(పాయనుల నిందు పొందుపజచు చున్నా డను,

(జౌనుదొరగారు '“జశావీజయ విలానన్ను జ పైెంందు 12 0266 00018 తేం8021011298్ర శరం రక%8ిక6 0! &ీ1)10& సారంగధర పద్య క్రాన్నము, భిష18 పంల 18 గ్రంంఉ6! 9 ఉరిమి: నండ కం 110 ఏేండంక9 02 36 8476 ఇం 18 న.

"వేదము బేంక టరాయశాస్తిగారు ఫాఇందు బూయొగ్గలునోలె తాకీ వికుశ్లేమలును, (దామౌపాకంబున నోరూర రనమొల్కు రచన లును పదాభాశాభిమానం బురికొల్పు ధర్మ నిబంధన నై పుణియు వీసిగింపని వర్గనలున్తు బరువులు నెరువలుం గాని కబ సంహందొడవులును ఈ [ప్రబంధమును ఫారతీ భాండారమునంగు కదును చ్చస్టానమందు

వీద్వత్కవి దీపాల వీచ్చయ్యళ్ళాన్తిగారు సారంగధర చరిత్ర చక్కని జానుతెనుగు కాగస్టము 'వెకటకవి తెలుగు వొలము నాలుగంచులు తిరిగి ఆటలు, పాటలు ఆచారములు, అలవాటులు, నంప్రదాయములు సాంగెములు మున్నగువాని తీకతీయములెణింగి, సీమనీమలలోని జాతీయములై న పలుకుబకులను = నానుకులను (లోకో క్తులను) సంతరించి అందుమే_ల్తము లేర్చికూర్చి, నుడికారపు సౌంవుతోో (పతిపద్య చమక్క్బృతితో నీకర్ముని శావ్యము తీర్చినాడుం విజయ విలాసమునను ళబ్దళిల్పము గలదు గాని శేషూది చమత్క్బృనులింత (వొళమైనవిలేవు. ..శిల్పనై శ్రశిచే చెన్ను మిగిలినను కవితా కమనీయత యందును రచనా సౌన్టనమునందును సారంగధగ్య విజయవిలానమున కంచుక వెనుక పడినమొట నిజము,

వచనానువాదము

చేమకూర సొరంగధర చరిత పద్యశృతిక్కి సముఖము జేంకట కృష్ణస్పనాయకు కు తూచా తప్పక వచనానువావమును గావించి యున్నాడు, దాని వివరముల నాతని గంథమునం జూడనగును.

(వసిద్ధలావమణికుండగు నప్పకవి సారంగభర చర్మితకుండి మొక నీన పద్య పాదమును నొళ్రచంపకమాలను నుడావారించి యున్నాండుం నీ ఉమ్మె తఫుశ్వనా నొరపైన కుచ్చళ్లు చెలగి మిాగాళ్లపై. చిందు లాడ (1-180), చ, తలవరు లేణలేల (8117),

ఈతండు నైైమధ పారిజాతీయమను నేషపబంధమును రచించి రఘునాథ ఖూపాలుని కొంకితముంగావించి యున్నాంకు. ఈగంథము నీనాటి పరిశోధకులు కన్ను తెటువక పూర్వము వారిళ్చం[ద నలో రామశృ్ళన్థయ్య గారును (వథమకవి జీవిత రచయితలగు గురజాడ

గ శీ/ శామన్లూలర్డి పంతులుగారు తమ ద్వ క్‌ి శావ్య శవుల జీవిశముల లోను దీనినిగూర్చి "తెలివి యిీక్షింది పద్యము నుదాబారించిరి. ఉం (వేషము లేమియుంగనమి౯ బచింగళిసూరప రామరాజు న ద్యూమణ భావ్‌శంబులగు పుణ్యకథాద్వయ సంగ్రవోద్భుత 'శ్లేమకృతుల్‌ (పసిద్ధింగని శ్రీ, రఘునాథ నృపాళమోొళినా న్టైమధ పారిజాకకృతి నాయక రల్నను జెెది సౌచ్చగు౯ ఈ [గంథము. నేటివరకు నముదిత మే, తంజాన్లూరి పున్తక ఇాలలో 3 915 నంఖ్యగలయొక్క 'కాళష్మశ (వలతిమాతమే దీనికి గలదు. వేజొళ (పతిలేదు. కంజూానవూరి పుస్తక నూచికకందు నిందులో వై చాశ్వానములున్నట్లు "తెలు పబడి యున్నదిం శానీ (గంఖాంత్‌ గద్య = "ఇది (శ్రీమడ్రఘునాథ పాలశానుభన నిష్టాత కృష్ణా ధ్వరివిరచితంటై న నైైమధ పారిజాతీయంబను వుణ్యన్లోకన్లేమ (వబం ధంబునందు చతున్ధాశ్వాసము అనునది పరిశీలించినను, (గ్రంథము చక్కగా చూచినను నిందు నాల్లాశ్వానములే యున్నట్లు నిళ్చయింప వచ్చును, రఘునాథనాయంకు డీక్ళతికి ముందు "పెక్కు కృతులందినట్లు కృష్ణాధ్వరి యిట్లు తెలువుచున్నాండు, నీ, నవరస న్ర్రీరఘునాథ భూపాలీయ నామఖభామాభీష్ట నాయకుండు పారిజాత కథావతారికా నృాదయకా వ్యస్థయంనర నరనల్ల భుండు కళ్యాణ కాముదీ కందర్పనాటక కన్యోచ్వపహాన బద్ధకంకణుండు అమరు కాలంకారపహోరి భంగై త శృ గార సంజీవనీ కాముకుండు,

ద్య్య్యధ్థికాన్య కవులు సింగిళి నూరన, పుట 314, శీ ళ 1802

"త్రి గీ, శాళచింళానుణీ వధూతత్సరుండు మంచి జామూత రఘునాథ నునుజజీక 'కెలియ నై మధపారిజారీయ కృతియు జేవురక్కల ెళ్లెల్లై హెచ్చుననుచు, ఐందు పేర్కొనంబడినవన్ని యు నంసగ్క్టృత గంథములు = కృష్ణా ధ్వరి కెలుంగుకృతి నిచ్చుచున్నా ండుగాన నేవురు నంస్క్బృతి కన్యలకు నీ తెలుగ కృతికన్య చెల్లెలుగా విలసిల్లునని చక్కగా 'చెన్పియున్నా (డు, కృతిరచనా గండ ర్శృ ము కృతిపలి రఘునాఖథుండు పారిజా తకాచారణ కాన్యమును, నల చరిర్రమును "తెనుగున రచించియీ యున్నాంప, ఇందులో సారిజాతా బారణము లభింపలేదు కాని నలచరి తము లభించుచున్న ది. అది "ద్విపది నుందుదాబ్భాతమైన'జీ = కృస్తాధ్వరియు కృతిపతి రచించిన కథలనే గహించ్చి యసమాననై వుణ్యమువో సాకథలను జోడించి యయీకై క కృతిగా రచించి యాశని కంకితము గావించినాయ. ఈ ఉ, నై వధ పారిజారపారణ ద్వికథార్థ నమర్థన (తమా) శ్లేమగతి (పబాధము ఫలించిన వూ రఘునాథ కౌరి సం తోవముంబొందున న్రడికతోదళ ద్యియ శోభిసద్యశో నె ఘాషణమైన యిీాకృతికి( బూని తి పొఢినిరూ ఢం జెందలగన్‌. తనకు నీ రచనయందు నూర్షదర్శకులగు సూరనకామరఠాజభూవ ణులను స్తుతించు పద్యము “వేషము లేక” ముందుదాభారించితిని, కసా ధ్వరికూడ యసానూన్య (పతిభ గలవాండగుటచేత సీ రచనము త్తమ (శేణికి, ఇెందినదిగా విలసిల్లి నది, కూడా తెను!సన ళ్ళంణార వై వధ పొంజారమును ద్వ ల్తి "కావ్యమును రచింభెను గోన అని కదు. (గంథనామము నం టెళ్కడను ముందు ళృం బీర పదము గన్పట్టుట లేదు పా న ము. సా స షగతి (వబంధము” ఆనియు లో తీ తవంబ్యో శక్రంళక రై అధమ అ గద్య శవైమధ పారిజా

ఖ్‌ కళాాసంపుటీకరణము

ఈ [ప్రబంధ కథలలో నలకథ మహాభార తారణ్య పర్వమునను నంన్కృ ళాంధ వనైవమధములయందును గలదు. పారిజత కథ భాగవతమున నున్నది, ఇందు మవీఖారతనున నలునికథలో నల దమయంతీ వివాహానంతరము ాజ్యవినాళ మును వునఃప్రాప్రియుగలవు, నైమధమున వివాహముతో (గ్రంథము పరినమౌొ_ప్తమగుటచేే నా భాగమునే కృషస్ణాధ్వరి గహించినట్టు లీ క్రింది పద్య మువలన, జెలియుచున్నది.

క శ్రీచార్ష శ్రీనాథ

వ్యాహోర్య ప్రతిభ నంన్క్భృు తాం నిబంధ

ఫ్య్యూహోని నాకుదొరకుట

యీవారు వ్రభయా(ర్థ కథన) హేళిక కనుచున్‌*

(వభమాశ్యాసను

“చారులమూలమున దమయంతీ సౌందర్యగుణ విశేసముల సెటిం గిన నలుండామెయందు బద్ధహృదయు-డై (పొద్దుబుచ్చుటకు నుద్యాన వననున శేగి యందు హాంసనుబట్టుకొని యా రృమై వేడినచానికభయం బిజెను. (పత్యుపశార మొనర్ప నెంచిన హంసయు దమయంతియొద్ద కస్పుజె యేగియా మెనలునియందను ర_క్రయగునట్లానర్చెను,

(శీళ్ళష్ణుండు ఇారులవలన నరకానుగుని దుష్టవ_ర్తనము విని ఇఅొుకనాండు వనమున విబారించు దుండ నరకవీడితు లై న జీవతలాతని శరణు-జొచ్చిరి, అర్వులై నవారికభయంబిడి మయూగండు నరకునివ ధియింప నిక్చయిం ెను, 'జీవేంద్రుండంత నాతనికి నరకుని కారాగారముననున్న శాజకన్యలన్నా ర్త సెజింగించి చారినారనితోం బార్చువాండై యప్పుడ శాజ3 న్యలయొద్ద కేగి చారు (శ్రీ కృష్ణునియందు బద్ధబ్భాదయలగునట్లొన రంచెను,

కం

కెక్తు ద్వితీయా శ్వానము

నారదుండు 'జీనలోకమున శీగి దిక్సాలురతో, 4గొలువున్న యిందు నకు దమయంతీరూపమును వర్మించి చెప్పి యిం డాదిచిక్సాలకు లా మెను వరింప భూలోకమున కేగం (ళిననల్పుట్లానరిం వెను, విదర్భవురమున భీమరాజు దనుయంతీ న్వయంనరనన్నా హూ మొనరిం చెను,

నారదుండు జ్వారక శేగి (శ్రీకృమ్ణుండు రుక్మి ణితోనుండ నొక పాగజూల్‌ పుష్పమును కృన్ణునకిచ్చి యాతనిచే దానిని రుక్టిణికివ్పిం చెరు, ఆ వృత్తాంతము విని యాగహించిన సత్యభామకు శీళృమ్ణుండు జీన లోక మునుండి పారిజాత వృతేమును జెచ్చియి ద్చుటకు. (బతినం జేసెను, అనంతరనుం (శ్రీకృష్ణుడు నరశాస్తుర్త వధశై (పాగ్ర్యోతిమమున శ్షేగ సన్నానా మొనర్చి సంసిద్ధుండై యుండెను,

తృశీయాళ్వానము

ఇందాగ్ని యమవరుణులు స్వయంవరనునక_ భూలోకమున కరుబెంచి న్వ్యయంనరమునకు బోవు నలుని మౌర్షమునః గాంచి యాతనిః త్యాంచి నమయంతిమొద్దకు దూతగా బంపర, భీమరాజున్వయం వరాగతుల నెదుకుుళొని ౫-రవించెకు, సలు-డు దమయంతి యంద మును వర్ణించి యనంతరము డౌత్యమును నెల వేర్చెను,

(శ్రీకృన్లుండు బల దేవసౌర్యశి కృతవర్శాడులతో నరకునిపై వెడలి మార్గమధ్యమున దన్ను గాంచిన యిం చ్రాదులం బంపి నరకునిపురమును ముట్టడించి నకలబల నహీఠరముగ నాకని ననిందునిమెకు, ఆనంతరము (ప్రాగ్జ్యోకిమమును బవేశించి నరకుని కారా గారముననున్న రాజకన్యల రూపమును వర్ణించివారినో నంభాషిం చెరు.

చతుర్థాళ్వానము

భీయమరాఆ (శౌార్ధించంగా. సౌషౌత్కకంచిన నరన్వశీ'జీవి రాజ

సమారల నొక్కొక్ళగని దమయంతికి వర్షించి చెవ్వుచు నాఖచారిని

క

నరింపనిచ్చగింపకుండ వేతొక్కని వర్మించుచు నిట్లు పోఢళనపా[నరాజ కువూరుల వర్ణించెను, అనంతకకుు నటయాపభారులగు నిం చాదుల మంచెల డాసి నర్జించి యనంతరమునలుని వర్శించెను, అవ్హప దమ యంతి యుత్చుకత నొందనరన్వతి యామెను గొనియాహజెిను, దమ యంచియు నలుని కంరమునల బువ్చడామమును వైచి యాతని నరి యించెను ఆయుత్ప్సన సమయసవస్నమును గంచుకులువారించిరి. నలుండు దమయంతిని వివావామై న్వఫురముం జేరి యామెతో వివిధ భోగములంేలి పు _త్తఎపొఓీణుండై సుఖముగా రాజ్యముచేయుచుం డెను,

కృష్ణునిచేం గాక్థిళమై నర్యయరు బెంచి మయొక్క్కాక్కంా రాజు ప్ముతికిం కృష్ణ వర్జించి తెల్సియామె కృష్ణునివరించిన యభి ప్రాయ 'చెటీంగి యశర్య రాజకుమూకిం 'జెల్పుచు నిట్లు పోడళ రాజ కుమూారికలణసును గ ష్షునివర్శి ంచి చెప్పెను, అంతం దనయందు బద్దానురాగలగు వారిం గృష్దుండు చ్వారకళనివి నశ్యతో న్వర్గముశ శేగుచుమేరువునుడాసి యామె కిం దాది నివేశంబులు వర్శించిచూపెను, న్వర్ష (వవేళశమొన రించి యదితికి.గుండలములర్చించి యూ మెపాగడృలంది యిం దోడ్యాన మందలి సారిజాతమును డాసి యావృతుమును బెతికిగరుడని పై నిడియడ్డ గించిన చేవతలనడిమి న ళ్యాయుక్తుంరై జఉ్వారక శేగి యామెయుద్యాన మున నా వృతురాజమును టుకిస్టించి శుభ ముహకార్తమున రాజళన్యా నహానంబుః జేపట్టి దవీణనాయకు డ్రై మెలంగుచుం జం _త్త్రపొతీణుండ్రై నుఖముగా రాజ్యము శేయుచుంవెను.”

కృష్టాధ్వరి వె రేండు కథలయందును జకథలను పూర్ణముగా మూలమునుండీి గ్రహింపక "ండింటీని నివ్రణముగా మేళవీం చెను, భాగవత కథయందలి యిండ్రాదులు (శ్రీకృన్ణునితో నరకుని దువ్క్రత్య ములు 'దెల్పుటయు సొతనినరక్షండు వధింపంబతిన వట్టుటయునను కథతో (పౌరంభించి చానిక్‌ తివు నైన (పారిజాతాపవారణములోని) కథకు మాతృక యగు కథలోని నారదాగమనమును, అతండొనంగిన పుమ్చమును శ్రీ కృన్ణుండు రుక్టిణికిచ్చుటయు నందులకునత్య యాగహింప నొమె

76 కాతను దేవలోకచుందలి సారిజాత వృతుమునే తెచ్చియిచ్చుటక బానయిచ్చుటయు. నను కథనతుకు వ్రైయనంతరము నరకవధయు నదితికుండలము లి చ్చుటకు న్యర్షమున కేగి మరలివచ్చునపుడు బేవ పారిజాత మునుహూరించుట యు సోడళ సవా(నరాజకన్యలం బరిణయ మగుటయు ననుభాగవత కథాభాగముతో నుగించెను, ఈ కల్పనచే నారదం డీం్రాది దిక్సాలకులకు దమయంతీ రూపగుణములు న్మంచిచెప్ప వా కామె పాణిగబాణమునకైై విదర్భాప్రురమున కేగం (టతిననల్పిరనునైవ ధ కథ కనుకూలకథ యేర్పడు'కేశాక మిక్కిలి రనవంతమై భాగవతకథకు వన్నె నచ్చినది, ముఖ్యమగు నీ మౌర్పేకాక వై మథకథానురోధముచేం బాం జూత కథయందును చారజాతకథానురోధముచే వై మధకధయందును గవివేసిన మొర్పుల నేకము కలవు, (శీకృష్ణుడయ తన్ను వలచిన పదు నౌజువేల రాచక న్యలను మన్నించి యందలమున నిడి ద్వారకకు బంవీ నట్లు భాగవత ముననుండం గృప్పాధ్వరి దమయంతీస్వయం నతానురోధ ముచే శ్రీకృష్ణుడు దన్ను రాచకన్నియలకు వర్ణించి ఇెప్పనత్యను (కార్థించె ననియు నామె ర్క కొక్క తెక్రు వేశ్వేరనాత్రని గుణకహూపములు వరించి శెస్పెననియుం గల్చిం వెను, ఇళ్లు సత్యకిం దాదినివేళంబులు వర్షించి ెష్పట మొదలగు నవికూడకల్పింపంబజెను. పారిజాత కథయండలి కృష్ణనరకాదుల యుద్ధమున కనుకూలముగ భీమ రాజు న్యయంవరాగతుల నెదుర్క్శొనుటయు (్రకళ్ణుడిందాదులతో యుద్ధముచేయుట కనుళూల ముగ నలవరణ సమయమిందలి సమ స్ఞర్షమును గంచుకులు వారించు టయు]లోనగునవిగల్పింపం బడినవి, (న్యార స్థారరజో భాజులౌ చాజులదొమ్మి (మ్మ ర కండందోలితోలి రజ్జన్మద, సవారంభులౌకుం భులకోటిదూరీం బుణ్తనాటిభాటి పటురయా(కౌంత సకృధములౌరథములంగనుచూపు చ్‌ జీ దిమిగదిమి శ్ర కంచు శేకకలధికారివక మునడన (0 'రాజకూర్గంబుసర్వతోరణముగ నవు శావభూనరులతికూ[క్రనార్డు లై 8 టై నతావనిపరచూతములనీడ క అమ్మహిపాలకుకూరుల, యొమ్మిక జెలుపంగ "కేరండొరుఃడనివిశ్వా సమ్మునవిదర్శభూవతి నెమ్మ దిర్యకార్థింపవచ్చి నె నరుదయింభలా న్య సౌరసనాళు రాణియమ్మ వో కొ హూం దిర్మిభత్యమమయ్యె

సగ ఈకవి వర్షనలకును మృదుపదరచనానై పుణ్యమునకును నులంభ (గాబ్యాన్షేమకు సీక్రందిపద్య ముల నుదాహరణనులుగా (గహింపనగును, ఉభయకథాప స ములను జం(దోదయవర్శ నము, “నవీ, అంధ కారమునగొందులకరునూకీన జీమి వెన్నెలకుబ్బు. గావింప లేటె అంభోరువా శ్రీలనాభారిం చిన నేమి వ్రైరనంబులనెల్లం గావలేజె కోకం౦ంబులకు చేలు. గూర్ప్చకండిన 'ేమి *ఇెరింజకోరముల మన్నింవలే'ె విరహీ-దంపతులకు వేడి భూవీననేమి నుఖతులకును జల్వజూప లే దె ఆ గీ, మేలుదలంచినవారికి మేలు చేయుం గీడుదలంచినవారి.కిగీ డుచేయు నేండు జూలిల్లినె త్తిదీవించనేల ధర్మ మిదిరాజమూ తసాధారణులకు.” వురవర్ష నము, (స్ర్రీవర్ష నము నీ, రంగారుకడవన్నె బం గారుకుండల నొరయుచు నుండుప కూధరములు కంటికిదూరమోొ-"శ్రాక్తావ కాళ ౦ంబు నధరీకరించుమధ్యమునురీవి మాలిన్య మెటుంగని మణిదర్పణంబులం గడళొత్తుముఖ చం దకాంతకాంతి వించుర త్నా కరమేఖలకునుభూవ. ణంబై నఛారునితం బార

క! శే, కకొరనర్ణి ంఫగబద్యుమ్న హర్మ్యమిట్టిదింతి యేయనిమరినిళ్చ యింపరౌని యేపొనటిందెకా ... ... నృపతి వ్యతికలు జూచిప్పాదయ మలర.” నొరయుచునుండు (వు) 1రాచుకొనుచుండు (స్రీ) పోటీ చేయు చుండు వళోభరములు (వు) మేఘములు (క్రీ) _స్తనములు రత్నా కరమేఖల (ఫు) సము క్రమునొడ్డాణముగాయలభామి (స్రీ) రత్నముల శాకరమగు నొడ్తాణము, లే వ నత్యాయ _గచిత్తానుపర్వ కార్య నీర్వబూణంబు క్రై. వచ్చితి నంటివి తక్సావీశంబుగా నిన్ను వరించిన ముది గగ్యయంవరోత్సవంబున ననుచు రాజకన్యల మణంబున విన్నవించ ననుకంప మౌొనుండై విని కేవు సోమళవణంబు శోభనళ్ళత్యంబుల! నిశిరంబు (బవేశించి హార్లో శ్క్త ర్షంబున నమస్త రాజలోక సాధారణ నాగ రిక పౌవస్తిక నంభావణంబుల విదర్భభూవతి పూజ్యమానుండై. నముడ్య దర్యశ్విన వివాహశోభ నలుండు నగరిశృ్ళంగారంబు గాపింపగా మించు చుంకునప్పుడు, సళ్యాయ గృచిత్తా 1 నగ్య మునకధీన మైన చి త్తముకలవాండా చే డే (పొ) న్య్యేభామకధీనమైన చిర్త్వముకలవాండా ఈశక్సాటీకంబుగా వం నుపర్వులు సాశ్షులైయుండం గా (పా) నర్యభామ సాశీమైయుండం గా రాజకన్యలు-( అత ణంబున (పొ రాజశన్య + లతణంబుననై విదర్భభూపతి. పూజ్యమొనుం డై (సౌ) ॥ విదర్శభూపతి (చేతం బూజ్యమౌానుండై (నై) వివావాశోళ (చేత) నలుండునై వివాహాశోభనలు ఉంకు (ప్రొ నాల న ఫు ఫురవర్షనం త్రీ న! శ్రీ నం వి పౌ = పాశిరాకాకహారణకథ, వైమధళథ,

క్‌ కః ధృతిచే వికర్భభూపతి, నుతనుసమాజంబునెల్లసొక్కించి కుళ స్ధితి బెండ్తియాడె నధిగత్య రతిభావనలుండు సాను రాగ శ్రీల. విడర్భభూపతిన. తను విదర్భ రాజుకూంతురగు చమయంతిని(నై) నమాజంబునెల్ల ౯ జనదన్యులనందణను (నై) విదర్భభూపతి = రుక్మిణీ పతియగు కృన్ణుండు నుశనునమొజంబు€౯ ౨ రాజక న్య్థనమూవానును నూరనాదులుపయొోగించిన యాంధ భాషూ సంస్కృ ళాభి భాషా శేసూదులగు న్ని శ్షేమలను (గ్రహించినట్లు వై యుజావారణముల నలనకే నృష్టముగాః బెలియుచున్నది. (నైమధ పారిజాతీయ మునగంఖ్య, కేవ) ఇట్టి యు _తృమశ్రాన్య మింత వజకును చుుదికము కాకుండుట యాంధుల దురదృష్టము, దీనినిశూర్చి మ్మడాకు విళ్యవిజ్యాలయ (పాచ్యపరిళోధన శాలాపతికలో శ్రీ చల్లా నర్యశాకాయణగారి వ్యానము జకూూడందగినది, ఆఅముదిత నై వధపారిజాతీయనునుండి మజిగొన్ని పద్యము లుదాజారిం చుచున్నాను వమష్ట్యంతములనుండి క, పరదోషా*+ పరయూషా వరభాపా రహిత భూనిపాలక బువీ.!8న్‌ మరుదుర్వీ కరదర్వీ కరగుర్వీళ్య (వతాప భన లేజునకుః క, వాణీవిసప్టణనభాంత ర్వాణిహితను న స్గుమహిత వాజాన్యకయు శ్చాణికిం బరగిరి బిరుదక్ళ సాణికి రఘునాభభూమి పాలాగణికక

86 కవి విష్ణ చ, ఫణితఫణీంద్రులార ' రనభావ వళంపడ భావనాఘణం భణితమదు క్రి ధోరణులం గల్లిన తప్పులు దిద్దరయ్య ! త ద్గుణమగుణంబు దూవణను దూవమహమొననువారుగాక త ద్దుణముగుణంబు దూవషణను దూవణహొనను వారలా వులే శా, అలంకారిక జార్ష మత్కృృతి పరం బొజూన సారస్వత నీ లుండౌ రఘునాథ శౌరిగని హర్షింపంగ నన్యుల్‌ వ థా 5/ ప ల స్హూలంభావుకులై న కొందజు దృఢ స్యూతోన్ట కా సూచితో పాలంభుల్‌ గనకున్న నేమి కువానా వాల్లోవాలుల్‌ లోబోలుల్‌. శ్ష (త య ఆంధధనంగీత (వపంచమున నూూూ_ర్తితమయమని చెన్పందగినవారు అన్న మయ్య, కేశ్రయ్య, క్యాగయ్య. వీరలో కడపటినారిరవురు తంజాపురాస్టానికి నంబంధించినవా లే. మ్మేతయ సంగీతవి ద్యాచ్మక్రన ర్తి యగు రఘునాథుని దర్శించినట్లుగా మండ నరసించాకవి రచించిన (ఆంధ్రకాముది) యను (గంథమున నిట్లు గలదు మువ్వగోపాలళ ్తేన త్నేత్రజ్ఞకవినా ఉక్తళ్వాచ్చ. క, తముడామె వత్తురర్థులు, శ్రమమెటింగిన దాతకడకు రమ్మన్నారా కమలంబు లున్న చోటికి, (భ మరంబులు యచ్చు లేం రఘునాథనృ పౌ | కాని యిీాతనిప్వై క్షేతయ చెప్పినపదములు కానరావు, కవిచాడ ప్ప అఈంధవాజ గయ నున బోన్యరనమును వెల్వరించిన కవిచౌడప్త రఘునాథ నాయకుని నెజీలినట్లుగా ని కిందిపద్యమునలన+ చెలియ చున్నది, తె క. శేరుతునని మొటాడగ్య చారిజభవునంతనానివళమూా ! తంజా వూరిరఘునాథళశాయని, గాకెజుంగల సందవరఫు కవిచాడప్పా.

మ! రఘునాధుని గూర్చినవి ఉ అజిజతారికోటి నతి నన్వయమన్న సువర్ణ డాన నం పూజతని[హోటి మతిబొందుచునార్గురు చ(శ్రవద్దలన్‌ శొజులం శ్రేయనట్టి రఘునాథ నృపాలుంజె చ్యకనర్రియా నీ జగమందు నేడు మొదలిర్వది యిద్దదు రాజులెన్నంగళ, ఉ ఆయత!ీ క ధౌతవారిదంచలు! డంజన లతణాభిదో పొయ దృథఢ్యపయోగ పరిపాటి కృతుల్‌ రఘునాథ భోజ భూ నాయకుండందుగాక విగుణస్ఫుటదోషములౌ ఘుణాతుర న్యాయజడ (ప్రబంధముల నందుమనంగలనై న నందునే ము న్వయమనుక్రాత్మకృతి స్తుతుల్‌ జడులు భాషామంజరి న్‌లింగని ర్లయనుళ౯ గొంత నమానచ్మకము [కియల్‌ వై భుంటుకాఖ్యల్‌ నిర న్వయతం గూర్చి కవిత్వమంచు నభలః౯ వర్శింప విద్వత్క_వి వ్రీయమొ నాపదవాక్య నూనసువచ (శ్రీ మత్క్చృతుల్‌ దక్క_ంగాన్‌. విజయ రాఘవనాయకుంయడు విజయవిలానకృతిభర్తయై, వాళల్ళీకిచరికాదికృతిక_ర్తమై. నంగీత విజ్యావిశారదుండని మహా్యపసిద్ధి. జెంది యాం(ధులకు, జిరన ్హరణీయు! డగు తంజావూడు రఘునాథశాయని కొమాడుండీ విజయ 'రాఘవనాయ కండు. రఘునాథరాయని వెనుక క్రీ, శ. 1688 నుండి (కీ, 1678 వజ కును. దంజూవ్లూరును బరిపాలిం చెను, ఈరని శాలమున"జీ మహారాష్ట్రలు తంజూవూరిరాజ్యనము నా(శ్రమించుళొనిరి, ఈతని కొమూదండు మన్నారు "జీవుడు కూడ తండితోంహాడి మహో రాష్ట్రలతో యుద్ధమున మడియుట చే తంజానూడ జేలిన యాం(ధశరాజులలో నీఠతయు కడపటివాండు, తండివలి విజయరాఘవనాయకుండు కృతిభ_ర్త, కృతికర్త, ఈకతంయు కెలుగున నాటకములు, ద్విపదలు, చౌపదలు మున్నగునవి, "సిక్కు. రచించినాడు, |!

8లి నొటకములు 1, ళాజగోపాల విలానము, 2, చెంగమలవల్లీ పరిణయము, క్కి గోవర్థనో ద్ధరణము, క, రతిమున గృుథవిలాసము, 5, శరాసక్రీడానవనీత చోరము 6 పారిజూతా పహరణము, డుక్టిణీ కల్యాణము; & శాధామాధవనుు 9, ధనాభిరామను, 10, నత్యభామావివా వాము 11, ఉపాపరిణయము 19, దథీణ ద్వార కాస్థలవ క్షనము; 19, శాియమర్షనము కేశ రఘునాథాభ్యుదయము, క (పహాద చరిత్రము. 16 ఫూతనాహరణము ? 17, విప్రనారాయణ చరిత్రము, 18, సముద్రమథన నాటకము, 19, కృష్ణవిలానము, ౨0 మోహినీ విలాసము, 91. జానకీ కల్యాణను, 22 [ణయ కలహము: 8, కంన విజయము, ద్విపదలు 1, పాదుకానహ్మననము, 8, మోహిసనీవిలానము, $, రఘునాథ నాయ కాభ్యుదయము, కః గోపికా గీతలు, 8, (భమర గీతలు, సంన్కృతమునుండి "కెలి(గించినవి, చౌనదలు 1 ఫాల్లుగోత్సవము రగడ - చాపది. దండకములు 1, శాజనోపాల దండకము, ఇంకను, వేడుకోలు విన్నపములు, దరువులు, వలపాటలు, నంకీర్త యభినయనములకు శా?నులకు ననుకూలమ.లగు నాట్యములు నీతండు రచియించినట్లు (వ్రజ్లజ్వనాటక పీలిక శే చెలియుచున్నది.

రల

ఈతని (ంథములనుగూర్చి వివరించుటకముందుగా, నీతనియాస్టా మున విలసిల్లిన ెంగల్వకాళకవి రచించిన శాజగోసాలవిలానమ.నుండి యిీతనిచరిత నుజాహరింతును,

-- విజయరాఘవనాయకుని చరిత్ర ___

“'శీహారిపాదపద్మమున నాల్లవజాతి (ప్రభవించెను,. అ జాతిలో కొందణు 'రాజచం[దు లుదయించిరి వారిలో కృన్ణరాజను నాతండు మొదటివాండు. అతనికి తిమ్మ రాజు జన్మించెను, తిమ్మ రాజు గసశాతి శయనుచే శీవారియే మానవునిగా నవతరించినట్లు (పళ్యాతిగాం చెను, అతనిభార్య బయ్యాంబ. వారలకు మహా(పసిద్దుండు చెవ్వనృపతి కొమారు డయ్యెను. ఆతడు శ్రీకైలను.నకు సోపానసపం_కి కట్టించి, (పాకారమును నిర్హించెను. వృద్దాచలమున (ౌసాద మండపనులు గట్టించి (గామముల నా శ్మేత్రపతికి దానమిచ్చెను. అదణాచలనమున -జీవాలయమునకు గోవు రము కట్టించెను. నృవభగిరియందు పూజాదికను లేశ్చాటుచేయించెన్ను ఇచెటువులు (త్రవించి షపోడళమహాదానములు కావించెను, ఈతనిని చిన ఇవ్వష్పయనసి యండగురు, చిన చెవ్వస్ప మూ_ర్రిమాంబకు పెండ్లియాడి యామెవనలన అచ్చుతప్పనాయకుండను వుత్తు)ని. బడెసెను.

అచ్చుతప్ప నాయకుండు (శ్రీరంగనాథ స్వామికి సీంచోననము [పణన మయమైన బంగారుసెజ్బ రత్నాంగద కిరీటరాజము, అభయహ _న్తము నర్పించుటయేగాక 'జేవళమునకు నెనిమిదన (పాశారమును గోపురమును నన్నశాలయును కట్టించెను (పాకారములలో నాశామనులు నిలివ్స వె తరథారోవాణోత్సవము:. జరివించు. నేర్చాటుచేసెను అచటనున్న యర్బకకోటి క్యగబోరకులిచ్చి, వివిధ నాట్య సేవ, నివేదనములు (పతి దినము జరుగ గట్టడంగానించెను, (శ్రీరంగసతి సన్నిధానమున నుత్యా లతో తులావురువు డాననును గావించెను. ఈతండు భ_క్రిపడుడేశాక పరా్యకమనంతుండని నమర నిశ్చంకుండని కీ &/గొనెను, ం

ఇట్టి యచ్చ్యుత నాయకునికి మరా _ర్రిమాంబకు రఘునాథనాయకుండు ఇన్మించెను. రణము 'పెండ్లీచవికగా భావించిన మహోవీరుండు రఘు నాథుడు అతడు పాండ్య, తుండీరు చేర, పారశీక, అంధబేశ రాజుల నందఆఅనుజయించి, విజయలమ్మీని వరించెను. అతడపజయమన నెటుంగండు ఈతండు రణరంగ ధీరుండై నను శ్యత్రురాజులు వెనుకకు. దగ్గినవారిని సంరతీంచి, వెచ్నాడకయుండు నుదారుండు. ఈతని యేనుగుల శాలలో, వింధ్యసింహళవు కేనుగులు, గుక్తాలశాలలో శక, సింధు ఇాహ్లీకజీశపు గుజ్జములు నుంజెడివి. భాండాగారములో కోట్లసంఖ్యకువించు నవరత్న మయ కాంచనాభరణనులు, [పకాశించెడిని నగరిలో చెంజపుదీనెలం బోలిన వెంలఠలుు మెలగొడివాకు ఇవియన్నియు శతురాజుల కానుకలు, ఈరండు జయించిన వీరులకు లెక్కలేదు వై రిరాజుల శిరస్సులను పొపూణములతో నితండు శావేరీనది కానకట్టగట్టిశౌండన వచ్చును, కృతులు వెంచ్చంగం దగినసత్కృృతులు ధశాజేనికి బోరములనదగు నగ సహోరములు, నకల జీవాలయ (పతిష్టలు నర్వవిధములై న ఇానములను వేసి రఘునాథనాయకుండు రాజ్యమే లెను,

రఘునాథరాయని భార్య కళావతి, అపెం పర మపత్శివత, వారికి, అచ్చుతరామభ[దుండని విజయ రాభువనాయకుండని యిరువుకు కుమూ ఈులు గలిగి, అందు పెద్దవాండగు రామభ(దుండు మసావీరుండు, అతని నిలువెల్ల శరుణ, అతనిపలుకులు నీతి పవారములు, తలఫులు ధర్మమునకు వుట్టినిండ్డ్లు, నడకలు చాక్నిణ్యసంశేతములు, అతండు మన్మ థానివంటి సుందరుండు, అతనిసోదడంబో వజయ రాభువనాయకుండు. ఇరండే కృతిభర్త, వలెనా న 6టిమి, పరరాజులను జంతపు బొమ్మల

డించుబుద్ధిసూమ్మత, యుకని కందు ననా క్రీఛవించి యుండెను. ఒళనాండే మెైచారు కాజనములుమే డల్‌

ర చాడి వెడలి తిరిగివచ్చు వండి

రిక్‌ తనము) ఒక గుక్టముపై నుండి వేతొకగుప్తమువైకి నెగుకులానువము, మావంతు నెదిరించి యేనుగుపైకి వెగిరి దానినదలించు భుజశ క్రి ఎట్టి శూతునై న నెదుర్కొని, వానిమర్మ ములు నాంటునట్టు నూటిగా కత్తి మూాటు చాకచక్యము నీతనియం జే కన్పట్టును -- సాహిత్య రాయపెండేరము ___ ఈత కాలికి “సాహిత్య రాయ పెంజేరము' అను బికుదంటె కలదు, అది వై దూర్యములతోను్కు పద్దు రాగములతోను, ముత్యములతోను, నీలముఆతోను కూర్చంబడీ సామంతరాజులు (మొక్కుచున్నప్పుడు చారి కిరీటముల కాంతు లీగండపెండేరమున కుపచారము నమకూర్చు చున్నట్లు మెఅయుచుండెడిది. నభయందు, జస తర్క_వ్యాకరణమిమాంసా చర్చలు, నవ్య కావ్య సాహిశ నైవుణ్య (పదర్శనములు, లత్యులతణ్యగంథ సమన్వయ చాతుర్యములు, చమతక్కారభాపానోక్టీ వినోదములు నీగండ 'పెండేరమున కుపదారము చేయుచున్నట్లు కన్చ క్పైడిది. ఈ'పెందేరనినాదనుం బిడదవాద్యములనాదమున కుల్క_ర్ద గలిగించుచు, విద్యావిషయక నంబేవా ములు గలిగినప్పుడు రాద్ధ్టాంతనినదమును (ప్రకటించుచు నశలవిద్యా సా్నామాజ్యసించోసన మెక్కినట్టు విలసిల్లుచుంజెను, మటీయు నీపెంజేర మున నాతడు జయించినరాజులు బొమ్మ లై(వేలుచుండిరి, అనాలా శార డాధ్యజము ఇలానా ఈలండు “ విజయరాఘనవిలానంబున " విద్యాగోన్థి నున్నప్పుడు,

పై సెంజేరముగాక, యాతని మోల “శార దాధ్వుజను ” నొవ్వుచుండును, ఒక్కయెడ చీనిచక్కెర పానకమువతి నుధురమై, వేళోకయెడ విరజాజి పూవుదండనలే షరిమళయు _కమై, మజియొక్క_యెడ మలయనూడుతను వలె చల్లనై, యింకొకయెడ, నిండు వెన్నలవలె నిరతిశయాపస్లాదకారియె 'వెలయునట్లు కవీత చెప్పంగల చాతుర్యము విజయ రాభువనాలకకునిశీ కల దని, తనవా_న్తముచే నీవ్వజనము చాటుచుండును.

“పద్యము నవనవో న్మేష మై వెలయన లెను, వాక్యవై ఖవల లంకారానుసారులు కావలెను, శబ్దము పాణినీయ వ్యాక రణ (పామాణ్యమై యుండవ లెను, కర్ఫూరనమువలె కవి తానందర్భము గప్పున గుబాళింప వలెను” ఆని శారడాధ్వజము ఇవాటుచుంజెడిది,

వీజయరాఘవనాయ కుని సాహిర్యనోమ్టిలో పసిడి తీవలంబోలిన పడంతులు “ పాండ్యమండల విభాళా ” యంచు గై వారను బేసెడివాద, భరతసంగీత సాహితివిద్యలు భామాన్యమాపములు చాల్చినవో యనునట్లు తమతమవిదదు వాద్యములు, చిహ్నములు, వెలయంగా శాదణ్యవతులగు తరుణు లందు తనరాదుచుండిరి వారి గో నాటక తెలు పాటక _త్తెలు నుండిరి, అటక ్తెలలో,

చందశేఖ

యను నామె యశగస్థానమధిస్టించినది, ఈమె విజయనగర సామాజ్యాధీశుండగు వీర వేంకట రాయ పృథ్వీమ హేంద్రునివలన బహువిధ బిడదగౌారవముల నందిన నట్టువరాలు, ఈమెకాక సీ (క్రింద నుడావా రింపంబడిన నాట్యక శ్తె లానభయం చెన్ని క గన్నవాడు, వారొక్కక్క నాట్యమున 'ప్రత్యేకవిశిష్టత గడించి రు,

రూపవతి = చౌ ప్రద్వులు నాట్యము

చంపక పల్లి లు శబ్దచూడానుణి కం

మూర్తి. - జక్కిణి క

కోమలవల్లి - కొరవంజి ః

లోక్‌నాయక్‌ - నవపదములు ః

కల్తిరీఖ న జే? ల!

రత్నగిరి = దదపదములు ౪

భాగీరథి. - చీరణి ఖః ఇంకను దుదనపదములు, దూత్యము, నవరత్నమాలికలు మున్నగువాని నికు లభినయిం వెడి వారు. అన్నియును శాస్తో కృముగా నభిజేయము లగుచు; వారి నాట్యకళా నై పుణ్యమును, సున్య కము గావింెడివి,

నంగీతమును నీ నిధముగనే పాటక త్తెలు (ప్రపంచించికి, ఒక థామ వీ౭, ఒక లేనుకిన్నర, నొకముదిత నుఖవీణ నొకళొమ్మ వీల్ల న(్రోవి ఒక ధవళావీ, తంబురా, ఒక సారసావీ, న్వరమండలము చేగొని, వానిపై సంగీతము వినిపించిరి. ద్విషదలొక తెజవ, తత్‌ ప్రసంగ మొకతన్వి యశ గానమొక యతివ) జోలసువ్వాలలొక సుందరి ధవళంబులొక తకుణి, వల లొకయించుబోణి = దండె మాటులతో, రావణహస్తములతో, తాళ ములతో, చెంగులతో సకలహృదయ (ద్రవీకరణ కారణ లై నకలనభాహ్లాద కారిణునై. జర్మతగా్యాతముల గాంధర్వనిద్య వినిపించిరి కేవల శాస్త్రీయ మార్గమున నొక కీరవాణి, స్థాయిగమకము రక్తిగడలుకొను రాగాలాపన వేసను, ఇక కక్కిన చెలందులు వాద్య ములతో విద్యుద్వల్లులవలె గోస్టి సాగించునప్పుడు, అకాళమునుండి విద్యాధరులు, తానును రమణీ "వీవములు ధరించి యీ విద్యలు నేద్బటకై ఘోూమికివచ్చిరోయని (భాంతి గలిగించిర, ఆ సభయంచబే కృష్ణమూంబ తన కవి తాచాతుర్యమును చూపి; యంద నాశ్చర్యమనస్కు_లుగం జేసెడిది,

విజయ రాఘవనాయకుండిట్టి విద్యాగోస్టియందు విమగ్నండై నను, నిరంతరదానశీలిమై (ప్రజలనేమజక పోమించుచుండెను. శాళలీనుండి, 'రామేశ్వరమువజకును, జ్వారకనుండి దథీణతీరమువజికును, నీతని యన్న జానమును వినుతింపని (బ్రావ్మోణులులేరు. (ప్రతిదిన మేంబది వేలమందికి నన్నచాన మొనగెడు మపహాదాత,]

అతడు: శా, శ, 1555 నకు సరియగు (శ్రీముఖ నంవత్సర (శావణ కుద్ధ ద్వాదశీ, సౌమ్య వారమున, దథీణడ్వారమున కృష్ణ తీర్థమున స్నానము చేసి, సంకల్పపూర్వముగా పోడళశమహాడానములు చేసి, (య్రాహ్మణులకు న(గ్రవోరాదికము లొగంగెను ఇది క్రీ, శ, 1688వ నంవత్పరము, ఈ నాండీ విజయ రాఘనవుని 'రాజ్యారోహూణ దినము, ఇట్టి మహాోవిద్దుత్కవి రాజచం(దునికి, శకాళయకవి తన (గ్రంథమును పై నభయందు నంకితము ** భ్రజావ్హూర్ర స్యతములు ” ఆనిపీరు చాడుళలోనున్న దొ,

ర్రిత్రి గావించెను. పైని పేర్కొనిన కాలమే యాకృతి రచనాకాలనని మూహింపనచ్చును, అట్లయిననిది విజయ రాఘవనాయకుని "రాజ్యారం భవల్సరమున'శే. వెలసినది. విజయరాఘవనాయకుండు నలున బండ్లు పాలించినాండు. తరువాతి కాలమున సీతని యాస్థానమున పెక్కురు కవులును మవో ప్రసిద్ధి జెందిన కవయిత్రి రంగాజమ్మాయు వెలసిరి ఈ (గ్రంథనున వారి (పశకంనయే లేదు ఇంతియీకాక, (పతి యాశ్వాసాంతమున నీ కావ్యము “ చంద్రకేఖా ” చిహ్నితమై యున్నది, (పథమాశ్వానము - క్ర థావననల్లన వేష్టన "శీవంతక ''ముద్దుచం[ద కేఖా” కాంతా! ద్వితీయా ॥9 =... తపనా?ాంత థ్యాంత (దివుయూభా*“'ముద్దుచం[దశేఖా”నాథా ( తృతీయా ఖ - చతురానన చతురవథూ (శితవదనా “ముద్దుచంద్ర లేఖా” మదనా | చతుర్ధ్థా ,, - ““శీముద్దుచం[ద లేఖా” (పేమస్టేమాభి రామ” ఈమెముందు "జెప్పబడిన నట్టువరాలు చంద శేఖయే. పీఠవేంకట వలిరాయల నలన ెంప్పుచెందినది యీమె, (శ్రీ శ, 1614 (ప్రాంతమున తంజావూరిని చేర విజయరాఘవ నాయకుని చేపట్టి యుండవలెను, శాని యప్పటికి కారండు యువరాజుగనే యామె నొళ మహీివీగా పరిగణిం చుటచే, కాళకవి యిట్ల-మె నామాంకితనును జెలయింపంజేసి యుండును కావున నీక్ళతి విజయ రాఘవని కాలమున (పాథమిక కృతియే, మతియు నిందు విజయ రాఘుననాయకుని సాహిత్య విద్యావై భవము వర్గితమైనను నసంఖ్యాకను.లై న నాతని (శంథరచన లేనియను డాహృతములు శా లేదు, అనగా సీక్ళతిరచనము నాటిశకాతండింకను (గంథరచనకు నారంభింప లేదని కెలియుచున్నది, వై పానిలోలభ్యములై న (గంథకుల వివరణము కే రఘునాథనాయ కాభ్యుదయము, ద్విపద 2, కష్టునా క్‌ లి థా భ్య్యుదయము, నాటకమ్యు కాళియమరక్షనము - నాటకము,

89 క, (పస్లాద చరిత క వపూతనావారణము 6, విపనాళాయణ పై వానిలో రఘునాథాభ్యుదయము రఘునాథనాయ కాభ్యు దయను (ద్విపద నాటకములును1) వ్మిపనారాయణ చరిత్రమును నేడు ము[దితను లైనవి, నుదితములైన నుండు కృతులును, చార్మితకముగనేకాక సొరన్వతదృష్టిని నుఖ్యములై నవి, రఘునాథాభ్యుదయము ఇది తన తండ్రియగు రఘునాభనాయకుని గూర్చి రచియించిన యతగాన నాటకము = శృంగారరన (ప్రథానమగు నీ నాటకమున రఘు నాథనాయకుని చిత్రళేఖ యను వనితమోహించుట, చిలుకచే రాయ 'బారమంవుట, వారి సమాగమము నర్శ్మితములై నవి - మజకియు నందు రఘునాథరాయల కాలమున (ప్రన్నర్థిల్లిన విద్యాగోస్టీ వినోదములు = కానుభ(డ్రాంబ, శుకవాణి, కనయ్యితుల, నమస్యాపూరణనులు, రాజ కీయముగా నాదాయవ్యయ విచారణలు, కమ్మువారి వక్కణ, మున్నగు నవి చక్కుంగ చిత్రింపయుడినవి, రఘునాథనాయ శాఘ్యదయము ఇదియు పై వీధమున రఘునాథనాయకుని చరి(త్ర వన్థించునదియే, ఇది ద్విపద కృతి, ఇందు మొదటి ₹ెంజాశ్వాననులును నమ్మగముగను, మూూండవ యాశ్వాననున కొఆంతగనునున్నది, ముదితప్రతిలో (1-684 తి - 48%, 8019) 2081 ద్విపదపం క్తులు గలవు, (0థమింక నెంత యుంజెనో కెలియకాదు, ఈ (గ్రంథరచనావి కేవమిది. కః వై రెండు గంథములును నుపద్ధాంధధ్ర దేశీయచారత్రక పరిళోధ శారాద్య అును వళ శ్త విద్వాందుఆనగు చాక్ట్రద జేంటూ8 జేంకటరముణయక్ట్రగాక వింలపీకి కలతో తంజావ్రూరి సరస్వతీ భూవూలు పతమనణన (శ్రకటితమ్యులైనని 12

రిల నాయ కాభ్యుదయ రచనలు తమ తండ్రుల పూర్వవృ త్ర్తాంతమును 'జెలువు నిట్టి ర చనలకు రఘు నాభగాయకుండే మార్గదర్శకుడు, అతండు తనతండడిమైన అచ్యుతప్ప నాయకుని చరితము, అచ్యు కా భ్యుదయమను'పేర రచియించియున్నాండు, అది ద్విపదకృతియే. రఘునాథుండు ద్విపద నలచరిత్రములో ో* భూమీంచి యచ్యు తాభ్యదయ[(ప్రబంధ నిర్భాణమున మాకు నిఖల'దేశముల నిర్జల సత్మీఎ_ర్తి నెనడు గావునను యటువలే ద్విపదకావ్యము వేతె యొకటి భుటియించి నత్కీర్డి. గైకొందునంచు మదినెంచి ” యని ఇెన్పియున్నాండు, అచ్యు తాభ్యుదయను జండు బభ్యము శాలేదు. ఏిజయరాభవుని కాలమున డానిని సభలో చదివి వినివించినట్లు వై ్రంథమువల్లనే మనకు 'కెలియుచున్నది... తుటితు, రఘునాథ శామాయణనునందు సంగీతసుధ యందు 'ఫేక్కొనబడివటి. దీని ననున రించియే ద్విపదకృతిగా * రఘ. నాథనాయకాభ్యుదయము ” అనుచర విజయరాఘవనాయకుండు శచియించి యున్నాడు. విజయరాఘనవుని వ్ముతుండను మన్నాడు చేవ్హండును, తన తండ్రి చరిత్రమును “విజయ రాఘవ నాయకాభ్యుదయము” అనుచేర రచించినట్లు న్‌! నాయికా స్వయంవరము” భరత వాక్యమున నిట్లు ఇెప్పంబడినది, “ఇవ్విధంలున ,..,, విజయ రాభువభాపాలక్ష (వింపపవ్పుతుండును ం 9 “విజయ రాఘ వా ధ్యుదయాటి (ప్రబంధ నిబంధన ఇారతుకీ ధాలేయుం డును అతులిత విరృభ_క్రి సరుభ _&$ీ భౌగభేయుంకును మహిళానుభా వ్రుండుస మన్నాడుజేవ్చండు హవణించిన హేమాబ్జనాయి శాస్టయంనరము అను నాటకము ..

రై

(శంజావూరి వున్తక నూచిక్క, జ 675, వుట ౨77-278)

ఇది రాజగోపాలస్వామి కంకితమై (వళ_న్తరచనతో నున్నది, ఇందు తంజావూరి కోటయందు గల భవనములు రఘునాథ రశాయని విజయనవి శేను ములు దినచర్య మొదలగునవి సంపూర్మముగ వర్షితములై నవి,

వివవాశాయణ చరిత్ర,

పన్నిద్ద తాళ్వాకులలో "తెనుంగు వారికి వీయతముండై న తొండర డిప్పాడి యాళ్వారుల చరిత్రమును [పళ_న్తమైన యతుగాన నాటకముగ విజయ'రాఘననవాయకుండు నంతరించి యుడ్నాయి. ఈ కథను (ప్రబంధ రూపమున తొలుత తెలుపన వెలయించినవాండు, ఫభారతకవి(తయములో పరిగణితుండునునగు నెల్టైా(పెగ్దడ వంశీయుండు చదలువాడ మల్లనకవి, ఈతని విపరారాయణ చరిత్రము ముదిత మై (ప్రచారమున నున్నది, దీని తరువాత యావదాంధ్రజేశమున వికేనముగ వ్యా ప్రిని గన్నది సారంగుతమ్మయ్య రచించిన “వై జయంతీ విలానము” అను (పబంధము* శాని వఏజయ'రాఘువనాయకుని యక్షగానకృతి వీని ఆెండింటిని కొన్నిపట్టుల మించియున్నది. ఇదియు నేండు ముద్రితమైనదిఃి గాన, నీ (గంథమునుండి యొక రసవత్‌ భట్టమును మాతరమే యుడానారింతును,

విపనారాయణుని వై రాగ్యభావ మి (క్రింది పదములో నెంతో చక్కగ వర్షితమైనది.

శాంభోజిరాగను అటకాశను

చదివేది దివ్య,పబంధము మాకు సె పదునంసారబంధము

ఎదనుండు హరిభ _క్రీగంధము యోగీం(దులతో శేమాకునంబంధము

మాలో మూశీటిమాటలు, వీన

ఆంధధపసౌపిత్య పరిమత్తు (కాకినాడ బారి పత్సృమున (కీ క, 1940లో నీ గంధము విపులమైన పీతకతో (ప్రకటిత మైనది. పీఠికాకర్త నిడువనోలు వేంకట రావు ఎమ్‌ ఏ 9, తంళావూరి సరస్వరీమహోలుజోర పత్సనున్య అచ్చటి కండిగులగు శ్రీఆ

మజో జేవళా క్తి? శ్రీ విశల జేవుని ఈందరళర్శ గోర్ల సంపొదకత్వమున విలువడినడి,

ర్రిల్లి

ాతిగాదు మోాసాటలు

భవనంబులు పర్షశాలలు, నూ

పాటలు వారిమిదియేలలు

తగిలియుందురు ము క్రీిబాలలు మూ

చాఫవురములు చారిలీలలు

'మేమున్నయకారు (శ్రీడద్వారకా, ముక్తి

స్వామిభ _క్రిమాకు చేరకావో

కోమలి సీవికపోచె యూరక

అఆలుబిడ్డలు పొందుకోరము. మేను

కో శేదీహరిభ _క్రిసారము

సీలవర్లుని గొల్చువారము, మో

యాలాపములు విననేరము

పరమాన్నములు కాయగూరలు నూ

పరిధానములు నారచీరలు

నరిపోవుమికు మామేరలు మూ

సంగడిచాండ్రు వకీరులు,

"జవ జేవీ విపగారాయణ సంవాద మూ యమగానమునందలి రసో _త్తర రచనములలో నొకటి, పదం = కాంభోజి ఆటతాళము

వప, (ద్రావిడవేదము చదివినవాండనె ధవళాత్నీ ! నీవు నన్నేలవే 'జేవ, (్రావిడవేదము చదివినవాడు కందర్పుని వేదము విందురా విప్ర, అంగన ! మన్నలు తళిగ్యప్రసాదము పొంగలి చనిగొన్నాండనే జీవ పొంగలి చవిగొన్న వానికి వనితల యెంగిలిచవి మంసాయనా వివ, అరామకై ంకర్య మాచరించి మన్నావని గొలిచినవాడ నే "జేవు ఆశానుకై. 0శర్య మూచరించువాని కీఠరానుతై. ౦కర్య మేలయా వప, "వెలువ ! మున్నడపాద తులసీజళములు శిరనునధరియించువాండ నే జేవు తులసీదోనులు ధరియించువానికీ తొలుకటిముడివువ్వు లేలయా,

98 ఇందచ్చటచ్చట పాతోచితభామ వాడబడినది, అప్పటి రాజకీయ వ్యవవోరము అనుసరించి తమిళభామ బహునరననుగ నుపయు_క్తమైంనది, ఈనాడును నీ నాటకమును (ప్రదర్శించిన నభ్యులను నమ్మోచాంబుధినోల లాడించును, [గ్రంథములోని రనవ_త్తర _భుట్టములకు (పల్యేకించి వివరిం చుటకు వీలులేనంత (ప్రశస్త రచనతోకూడిన యీ నాటకము చాథీ.ణాత్య నాటకములలో మేటియని చెప్పనగును. అమ్ముదిత కృతులు అమ్ముడిత కృతులలో నీ (క్రిందిపద్యము “నాందిగా ముండుగాః గాననగును, సీ భోజకన్యాముఖాంభోజ రాజమరాళ = నత్యాఘన_స్తనస్తబకభ్ళృంగ జూంబవతివిలోచన చకోరశశాంక-మి శ్రనిండాతటి న్మేమురూప భ(ద్రవశావళ భదదంతావళ-వరసుదం తామ కో వనము శోంద్ర లతణారూవకలావీ సీపర్టన్య- భానుసు తాలతా పారిజాత గీ పోడక(స్త్రీనవాన్ర చ - మ॥ప్రసార జోరసార మసార మో - వానశరీర ! విజయ'రానువ భూపాల - భజనలోల ! కేలుమోడ్చెద శాజనో -పాల ! నీకు, థై రచనము లన్నిటిలోను (ప్రహ్లాద చరిత్రను యశతుగానము చివర కృతి - ఈయతుగానము నే విజయ రాభువనాయకుని కృతులన్నియు చీరా నంబడినవి - మజియు నిందు పై సీనపద్యములేదు - (గంథములో నిది చాటుకావ్యముగా ీర్కొనంబడినది = (గంఖ్య $41) వూతనా వాఠకణము, ఇందు (శీ కృష్ణుండు పూతనను శంవారించుట వ శ్రీోీము, (గ్రంథా రంభమున _పన్నిద్దజాళ్వానల స్తుతిగలదు - దీనివలన విజయ రాభువుని

ర్రీళ్లీ శై ప్తవభ క్రి హిస్ఫుట మగుచున్నది. ఇందు సై వారగ వలో నతడు చరణాంభోజు” అరి వర్శితుండై "డు, (నంఖ్య 554) కాళియ చుర్దనము, శ్రీ కృష్ణుడు కాళియుని మగ్షించుట యిలివృత్తము, ఇందు విజయ శాఘవ " యకుండు కనకాబ్టా యిక గన్న చిన్నకుమూరుండుగా వర్షితుం డై నాడు, (నంఖ్య 500) ఈతని యాస్థానమునందు వీలసిల్లిన కవులు కవయి తులు పెక్కురు, కవులలో తొలి చీర్కొన దగినవాండు. చెంగల్వ కాళకవి ఈరండు రచించినది రాజనోపాలవిలాసనును నొక్ష ప్రబంధము, తంజావూరి పుస్త భాండాగారమునతప్ప మజెచ్చటను దీనికి 'వేజుప్రతి శానకా లేదు, అచ్చటనున్న వాని నివరణములివి,

ఆకళపత (పత్తులు __ సంఖ్య 58 'రాజనోపాలవిలాసము, గశయ) కక 256, కా180361ష, వికలి 116. ఈ, 1800. (గ్రంథ(ప్రారంభము సరిగ నున్నదిగాని (గంథాంతమున గద్యమందు నీన పద్యము లోపించినది, సంపూర్ణము, (వ్రాత చక్కనిదిాన్‌ అశ్వానమున యాజవపతమున ననముభాగముమా (త్రము కలదు, అదితప్ప [గ్రంథపాతము కోన ట్టు చైశిల్యము స్వల్పము, 829 = 3కి 257 16001 ఈ0 అఆద్యంతముల కొంతభాగము లేదు, 284 ఎ 398 130014 18 ఇందు విజయ రాఘన్సని వంశము మాత్రను వర్షిరము,

రిస్ట్‌ విజయ 'రానువ నంకానళి (పస్తుతము ముదితమగు [గంథము వైమూటి ననుగరించినది = (్రంథావతారికలో విజయ రాఘవనాంయరకుని చంశమునుగూర్చి యాతని టై దువ్యమునుగూర్చి వివులముగ నుండుటచే చాలకాలము (కిందటే యీ భాగమును వేలుచేసి, “విజయరాభున వంశావళి యని నామ కరణము. చేసినట్లున్నది. ఇప్పటికి పదునాజేండకిందట “ తంజావు 'రాంధ వాబ్బయము”] గూర్చి (వ్రాసినవు చఇాంధసాహిత్య పరివత్తున 'నేన్మేపతి నుపయోగించితిని - కాని యిది గంథధభాగయేగాని వేజటుకాదు, పైళాళ ష్మతప్రతులలో (నవాయనకాని చీదగాని (వాసీనకాలము కాని తెలుపంబడియుండ లేదు, (గ్రంథాంతమున సద్యములలోని స్వల్పలోపములు తప్ప (పతులన్నియు 'నాగుగనేయున్నవి - లేఖక దోవములున్నను (వ్రాత స్ఫుటముగ నున్నది =ట్లిది (గంథమాలరృకా వివరణను, “రాజనగోపాలవిలానము” అను నీ (ప్రబంధము, తంజూవ్లూరి నాయక రాజును, మహవో(ప్రసిద్దుండును నగు రఘునాథ నాయకుని ఫ్యుతుండగు విజగ "రాఘవ వాయకుని కంకితముగా 'చెంగల్వకాశయ కనిచే రచింహబడినది - ఈ కాళకవి తన్నుగూర్చి ౦౫ (పబంధమున (1-99) నిట్లు చెవ్పీనాండు, నీ, (శ్రీవత్స గో.తుండు (శీకరపాకనాం టాజ్వేల బంధుజనాతిశాయి శాళభయమంత్రి వుంగవునప గంగమూాం బకు నుదయించు తపః పలంబు రణరంగగంధచారణ విరు దాంకిత న్వకులజు (శీకండ సచివమాళి పార్వతీ పరిణయ ('ప్రముఖ(పబంధని బంభుధురంధర్మపౌఢ ఫణితి కే చూడుండు అంధధసాహీఠ్య పరికత్తు రజతోక్సన సంచిక 1036 వుటలు 150-164

9్రగ్ర గీ మైన చెంగల్వ వేంకటయ్యయును శావి నూతల తిననులయ్య తనూజకృష్న మూంబ మునుగన్ననిధి కాళహా స్తి గిరిశ శలితలలితో_$్రి భారవి శాళసుకవి, చై పద్యమువలన నితండు పాళనాంటి యాజ్వేలని ొోగి (మ్మా ణుండనియు,. కాత శాళయమంధతి, వీతామహి గంగమాంబయనియు, తంగడి "వెంకటయ్యయనియు, తల్లి కృష్ణమాంబయనియుం 'దెలియుచున్నది, మజటీయు సనికనితం[డి రణరంగ గంధవారణ విరుజాంకుండగు (శ్ర్రీశంరునకు మం(త్రియనియు, నాతడు పార్వరీసరిణయమను (ప్రబంధమును రచించె ననియు తల్లి శావినూతుల తిరునులయ్యతనూజ యనియు, నీత్‌డు (శ్రీ, శాశవా స్తీశ్వడుని [పసాదమున కవితాసిద్ధి. బడసిన వాండనియుగూడ నృష్టపడుచున్నది, ప్రస్తుత మితని తండి రచించిన పార్వతీపరిణయము లభ్యము శాదు, కాని యీతడు కవీవంశములోనివాంేయని ఇప్పనొప్పును, ఈరండు వజయ రాఘవ నాయకుని తం[డియగు రఘునాధవాయకునికాలము నుండి యున్నట్లుగ నారదిచాతి పద్యమువలన తెలియుచున్నది. సీ ఘటికాశత్య(0థ భుటనోర్కట నవీన పాండిత్యగరిమలు భళియనంగ నోష్యనిరోష్ట్యాది కోన్దామరసగర్భ నందర్శ మోనని నన్నుతింప నూకందమంజరీ మధురుకీమూధుర్య రచనావిశేవమారా యనంగ పరివ్చూ లేతరయు క్రిభాగనూతనకథా చాతుర్యధుర్యత నం స్తుతింప గీ అయ్యాదినముల కాము భ(దామ్మవాడు నేయ కృష్ణాజి కవితశే నేద్పని వినికేసేయుట లెల్ల మో ఘనతంాజీ శచివినుకచర్య | చెంగల్వ కాళనార్య |

97 పై పద్యమున పేర్కొనబడీన రామభ్యచాంబ, నంన్కృత సాహిత్యస్మామాజ్య భ్మదాసనానీనయని (వసిద్ధి కెక్కిన విదువీ. మణి, ఈమె నంనృతమున రఘునాథనాయ కాభ్యుదయ మహా కావ్యము రచించి నది, ఈమెకు తెలుంగుకవిత నేర్చినది కాళకవియేయని పై వానివలనం 'బెలియుచున్నది. కృస్తాంబయను కవయ్యితిి విజయరాఘననాయకుని శాలమును నాస్థానములోనుండినట్లుగ స్మీగంథమున (1-20) తెలుపంబడి యున్నది, ఈమె ఛ౦దశ్శా(స్ర్రుమున, నమ స్యాపూరణమున, నంన్క్బు తాం ధకవితల నిపుణురాలని కాళకవియే యిట్లు 'చెన్పివాండు, సీ, (వస్తారసంఖ్యను పదుమూండుకోటులు నలువదిరెండు లతలు పజేను వేలు నేళ్ళ్నూఆును వింఛతియును నాజు వృ_త్తంబులందు నీవృ త్తములకు సీవర్షన సమన్యనీవు గూర్పు మటన్న నావృ_త్తమున నమన్యను రచించి యంనుకు ఫ్లోకంబు లాళువుగాం జెప్పి నవి తెనుంగనను పదములు చేసి గీ. యిరువదాజును ఛందంబు లెతింగియిట్లు కవిఠం జెన్పిన వార లీభువిని గలళె ననుచు నందజు వీనుతింప ఘనత. గాంచె కీ రనీయగుణాలంబ కృష్టమాంబ, నా వ! పై శిష్యురాండ సామర్థ్యము నర్శించుచు, స్వోత్కర్ష యరలివీం చుకొనకుండ, తన సామర్ధ్యము నే వ్య _క్రపజచినాండు శాళకవి, ఈతండు సామర్థ్యముగలవాండు, అనంగా అళుకవిశ్వమున (ప్రవీణుడు, వ ఓవ నిరోష్ట్యాది నియమములతో కవిత (పఫబభమ వరములను విడుచుట) చెప్పువాంయయ, అనంగా చిత్రశవిత్వమున నిపుణుండు, శ

ఏ

ఫీ మొశందమంజరీమధురు రీ మాధుర్య రచనచేయంగ లవాడు-అనంగా మధురశవితలో నాజి లేతినవాండు,

ఉ, పరిబ్భా తేతరయుక్తిభాగ నూతసకథాకథకుండు - ఇతరుల మాటలు ₹ై కొనక, కొత్తగా కథావన్తు నిర్మాణముచేయంగలవాండుం అనంగా “విస్తర” కవితావిశారదుందుం కాబట్టి కాశళయ చతుర్విధకవిశా విశారదుండని చెప్పనొప్పును.

ఇంకనీతండు సంస్కృ తాం ధకవనమున, ఛంద శాస్త్రమున నంపూర్ష్మ్మప ఖ్గి గలచాండని "రెండవపద్యమే పెప్ప్రచున్నది, శానీ యే శారణమువేతనో నీతండు, రసికవతంనుండును రాజశవీంద్రుండునగు రఘునాథ నాయకుని యాస్థానమున (వనిద్ధికెక్క లేదు.

“ఊఉ, భూనుతకీ ర్తులైన కవిపుంగవ్రులందజు మెచ్చనిచ్చలున్‌

"కేనియసోనలై కనటుంచేతీన చశె[[రపానకంబు న! పీనులవిందు లైర సిక వేద్యము లై యల వాగ్యధూటికిన్‌ గానుక లైన” యితనికవిత రఘునాథు నాకర్షింపవలసినే, దీనిక్కి కాళళవి తొలుతనుండి విజయరాఘవనాయకు నే యా(ళయింపంగా, (శ్రమ మి ముగా కాళకవి (ప్రతిభ గుర్తించి యాతని శ్రేవలకవిగాజే గాక న్నేహితు నిగా సంభావించ్చి విజయరాఘవనాయకుండు గౌరవించుచుండ. నారండు రఘునాథనాయకుని యాస్థానకవిపదమునకుం (బయశత్నముచేయు నానక థ్‌ కత లేశఠపోవుటయే. శారణముగాం గన్నట్టుచున్నది. విజయరాఘవ నాయకుండు రాజ్య మునకు వచ్చినతోడనే (్రంథమాతనికి కృతినొనంగుట కూడ పె యంశమును బలపజిచుచున్నది, మటియును రాజెన నిజయ శాఘవనాయకళుండు తనయింటికి తనభాక్యలతోగూడవచ్చి వించారగించి, యింటివారలనందఅను న నేశవిధముల గౌరవిం చెనని ప్పిన య [క్రింది సందర్శమునుబట్టి, వారిరువురికెంత యన్యోన్యగౌరవ న్నేహచొంధనము లుంజెడినో (గ్రహింపనచ్చును,

ర్రిప్ర నిజయరాఘుననాయకుండు. (గంథమంకిత ము గోరుచు నిట్లు చెప్పినాండ.

మ. పదియాజ్వన్నె పసిండికిన్‌ వలవువై పై జెందు చందంబునన్‌ చదురుల్‌ మిరుభనత్ర్ర బంధమిల నిచ్చల్‌ దతీణ డ్వారశా సదనాస్థాన కథానువంగములబే నంభావ్యమై మించె నేం డది మాకశంకిత మోివొనర్పుమని యాస్తోదంబు సంధిల్లంగన్‌.

షీ ఆల నవ్యాజాతటి న్యగహారంబులు

బవాకేకమించు నుంబళికయూళ్లు బంగారు వనునుల వచ్చల పల్లకీ పసిండికొమ్ముల కట్లభదకరులు పడ్‌వాగె తేజీలు బంగారుకాళాంజి _ జడపంబు బానురల్‌ బాంనగకంబు తరమైన చౌకట్లు తకారవోరంబులు నంగుభీయాది రాజూర్ద్యభూవమ గ్‌ అెలమి నపరంజి బారినవాణములును గిండ్లు "పిస్టైలకొలంది జూలెలు మట్టుమిోతి 360 *0 66660 200602 02000 ఘనత కనుగుణంబుగ దయచేసి యపుడు నుజతియు, క, శీళాకూళుల నల శీళీవనములను మించు గృహారాజంబున్‌ శ్రీలెనంగ నొనగి లోకులు మేలని ఫొనియాడ శరుణ మూాజ/గగనంతన్‌, గ్‌, విందునకు. చాము గజితలు వేడ్కవచ్చి వరుస సొమ్ములు తమయింటి వారికొసంగి యాత్మ జుల కెల్ల చతురంత యానములను మహీతభూవణములు బహుమతులు నేయ”

100 పై పద్యములవలన శాళకవినెంత౧గ గౌరవీంచినది మనకు 'తెలియనచ్చును. కాళకవిని కవిగానెంచక, రాజకవిగానెంచి యాతనికి వివిధరాజ చిహ్నాములనొనంగ విజయరాఘవుండు సమ్మూనించెనని యాశ్వాసాంతగద్యవలన నెజుకపడుచున్నది. “ఇతి (శీమత్కాళబా _స్తీశ్యరకరుణాకటాత. లబ్బసిద్ధ సారస్వత నయ చెంగల్వ వేంకటార్య తనయ, వియరాఘవభూపపసాదాసా2త వివిధ రాజచివ్నా చిహ్నిత భాగ భేయ శకాళయవామ ధేయ (పణీతంబై న రాజగో సాలవిలానంబను మనో (వబంధంబునందు (బ్రభమౌశ్వానము 99 శాళయ (ప్రతిభావంతుడైన వీ బంగారమునకు. బరిమళ మచ్చినట్లుగా, నీతనికి నిద్వత్కవిరాజగు విజయరాఘవనాయకుని న్నేహావాంధనము సమకూడిసది, ఈ రాజగోపాల విలాన మొక టికప్ప తక్కిన యీతనికృతు లేవియు కానరాలేదు. అయిన కాళయకవితా ఇాతుర్యమును (ప్రకటించుటకు నీ పబంధమొక్కటియే చాలును, ఈ విషయమునుగూర్చి వి_స్తరించుటకు ముంద్యు కృృతిపతియగు విజయ రాఘననాయకుని గూర్చి మనము ెలిసికొనందగును. శాజగోపాలవీలానమున (ప్రథమాశ్వానమున కృత్యనత రణికలో రమారమి యేబది పద్భాములలో విజయరాఘవనాయకుని యుదంత మంతయు వినరింపబడినద్కి అతని పూర్వులనంతతి నంగజాముగను, తక్కిన కృతిభ_ర్రనంగతి నవి స్తరముగను నందు వ్మితమైనది, ఈ భాగమునే. “విజయరాఘన వంశావళి” యని వేటుచేసి (వాసినట్లు మున్ను కెలివియుంటిని. ఇది దవీ,ణద్వార కాస్థల మహోళ్శ్యమును. 'బెలువు నై చాశ్వాస ముల వ్రబంధము, దవీ.ణచ్వారక యనగా తంజావూరి జిల్లాలోని మన్నారుగుడి, అచటనున్న స్వామి రాజగోపాలుండు, ఈ సలమహో త్మమునకు మూల మగ్ని కల్పమని తెలుపంబడియున్న ది, సూతుంయ శౌనకు నడుగగా కౌనకుండాతనికి *చంవళ ననాంతరమున గో పళయ

శే01 మొని తపస్సు'ేసి వారిని వేడగా నాతందు (పత్యశమై యాతని కోర్కె ననుసరించి పదాజువేల గోవికలతో, అన్టమహినులతో నచ్చటనే నిలిచెను” అవిచెప్పుట కథాభీజము, (ప్రబంధమున కథ

చంపక వనమున శ్రీకృమ్ణుండు వనవిపోరము నలువుచు, అష్టవిధ శృంగారనాయకులనలె చెలగుచున్న త్‌న యష్టమహిషుల స్వభావములు 'తెలియంనోరి చారినారి నాయాజూడలనుండ నియమించెను. తొలుత రుక్మి ణిజాడకరిగి యామెకుం. గనంబడకుండ పొంచియుండి యామె యనుతాపమెతింగి యెదుట (వక్యతమై యానం చాబ్ధినోలాడిం చెను, అ వెనుక భద్రవద్దప నొకదూతినంవి సం కేతస్థలము చెప్పి తానచ్చటి శీగను,. కాని భద్రయలిగి కృమ్ణుసియొకింతతడవు విరవా వేదసకుం కాలుపజ వెను, అంతలతణ తనస్థలములో నొక చందకాంతళిలపై కృష్ణునిళొఅకు నిరీతీంచుచు తనసౌధమునంతయు సలంకరింవం జేసెను, అతండు రాకపోవుటచూచి యొకదూతినంపి, రప్పించెను.

శ్రీకృష్ణుడా మెను నమ్మ దాంతరంగిత గా నొనర్చితక్కిన కాంతలం దలంచుళొని వారి సమొగమము కాంథీంచుచుంజెను, జూంబవలి తన దూకికతో విరవావేదన నివేదింప నావెవలన (శ్రీళృష్తుం జెతింగి పొదల చాటున యావెం యనురాగమ్ము గ్రహించి, యాయమెను వరాదనున 'జీల్చి, మ్మితవింద సౌధమున కేగి యాయమెను ముదితురాలుగ నొనర్చి విరవాగ్దానిచే కుందుచున్న నుదంతను నంతనపజ ఇెను ఆపై తనకొజకు వ్యధ చెందు కాళింది నానందమున జేలించి, సత్యభామను, నకల సౌఖ్యముల నంభావించెను, -

ఆపెని దతీణ డ్వారకానగరమును కవివర్శించి చంపకవనము నకు దథతీ ణద్వారశాసంజ్ఞ గలుగుట. వీవరించియున్నా డు, ల జ శ

| లల (0 జా టట ః ఖ్శ గ

శే0ప్లీ

చంవకవనమున తపస్సుచేనెకు బుషులలో వహ్నిముఖుండను నంయమి(కేస్టుండు గలండు. అతనికి గోప్రళయుండు గోభిలుండు నను నిరువురు తనయులుగలిగిరి, వారిరువురిలో గోపళయుండు, స్నాన సం ధ్యాజపహో మకృత్యంబులు నిర్వహించుచు నతిథియ ఫ్యాగతులను వూజింవుచు, నిరంతరభ గద్భ _కీ నంస్తావితుండై న్హీవారిగూర్చి తపస్సు వేయ నారంభించెను. అతడు శీతవాతోన్ల స్థితుల లెక్కింపక నుగరీతి తపస్సుచేయుట తోడనే స్రీ, మహావిళ్ణు వాతని తపళ్చర్యకు మెచ్చి (వత్యవమయ్యెను గో(పళయుండాతని బలువిధముల (వణుతిం చెనుం మహాోవిన్లువు మిక్కిలి సంతసించి నరముకోరుకొమ్మ నెను, గో(పళ యుండు. రుకిణి మొదలగు పట్టమహిషులు పడారువేల గోపికలు వీరితో శీళృష్ణావకారమున జ్వారకలో నున్నట్లుగా చంపకవనమున నివసింపంగోరెను, అంత మహోవిమ్ణు వళ్లు చంపశనననమువకు దతీణ చ్వారకానంజ్ఞనిచ్చి యచ్చట కృష్ణావతార రూపమున వచించెను. గోప్రళయుండా వే కంబున తొలుత కృష్ణుని వరమువలన కృష్ణ తీర్థమును, నందుండి వారిడ్రానదిని. గలుగ జేసెను, విమ్ణ పుష్కరిణి నిర శం చెను, అచ్చటనే బృంచావన రూపమున వనమును (పతిస్టించెను, గోభిలుండు కూడ గో పళయున కీవే తనిర్మాణమున తోడుపడెను. కొంతకాలము నక్ష సో పళయుండు వైపంరవాసి యయ్యెను,

ఇచ్చట బచ్మా తొలుక తపన్సుచే నెను, మహాలవ్మీ విష్ణు వునుగూర్చి తపన్ఫుచేసెను, శీ మవోవిష్ణువు చారిచారి కోళ్కెల నె వేర్చిన్ను,

అపైలి హరి దానదీ (వ్రథావమువర్శితము, ఏ పాపమునకై న నిష్కూుతి గలదు గాని కృతఘ్ను తకు నిష్కృతి లేదు, అట్టి కృతఘ్న తా దోవమును తొలగించిన హారి్యదానదీపభౌనమున ఫొక్ష కథ యనునం ధింపంబడినది, గోజావరీనది యు_త్తరమున సింధుసౌవీఠమధ్య (వజే శమున సౌశాష్ట్ర జేళము గలదు, దానిని రాజ కేఖరుడను రాజు

108

పాలించుచుంజెను, అతండొకనాయు వేంటటకు బయలు బేతి సాధన సామ(ివే యాటవిపలతో చాలతడవు వేంటలాడి య నేక మృగములను జంపెను. అంత నొక నరాపాము బెంచులళు వళముగాకుండ తన యెదుటనుండి పోవుచుండగా చానిని పట్టుకొనుటక్రై వెంట తరిమెరుం కాని రాళ్ళురప్పలు, గట్టులు పుట్టలు డాటినను చికళ లేదు. అతండును మిగుల డస్సి దావాము మీక్కుటముకాగా నక్కడ నొకయా[ళమము గన్సడ నందు (ప్రవేశించెను. అచ్చట యజ్ఞ శీలుండను ముని యారని నేదదీర్చి, యాదరించ్కి యన్న పానాదుల సంతుష్ణుం గావించి త్‌న పురమున కనివెను, ఆ వెనుకు నీ రాజునకు కృరజ్ఞ్మ తా నస్వభావమెంత వజకు నున్నదో పరీవీంచుటకై. మునిరూపముననే దొంగవానివలె చీకటి వడగానే రాజుగారి ధనాగారములోని విలువగలవానినీ (గ్రహించి, పట్టుకొనిపోవుచుం జెను, అంత తలవన్షాతని పట్టుకొని, కట్లుకట్టి రాజు గారి ముందణ నిలువం బెట్టిరి, అంత రాజు మునినిమూచి తన కపకృతి చేసినవాండని [గహించియు సొమ్ముతీసుకొని యాతని దుర్భామలాడి యవమొనవజచి, యూరు వెడలంద్రోయిం చెను, అంత కృతథ్న తా దోవముచే, రాజు మతి భాంతికలిగి విచ్చివాండై యడవుల దిరుగు చుండెను, తన యాళమము ముందు రాగానే యజ్ఞ కీలు, డతని పాపము పరిహారించెదనని యాత్రని చేరంబిలిచి యిది వచ్చుటకు నాతని రాజ్యమ దాంధతయు కృతఘ్నతయే శారణమని తెలుపును, మతియును (శూవ్యాణాశీర్వాదము వలన సర్వళుభి ములును నమకూరనలయుననియు నచ్చట బారిజానదిలోం (గ్రుంగిన తన పాప నినృత్తియె పూర్వరూపను వచ్చునని చెప్పెను, అట్లు ఇవ్పినతోడనే వారి దానదిలో మునులగాీ తన పూర్వ తేజస్సు, రూపమును ధరించి, విష్ణుభక్తుండై యచటి రాజ గోపాలస్వామికి నంతయు వై_ంకర్యము చేసి కృళాద్ధండయ్యెను,

(శ్రీళృన్తుని యష్ట్రమహిషులును నష్టవిథళ్ళంగార నాయికలుగా నిరూపించి, కవి, యాలంకారిక శాస్త్రానుగుణ్యముగ్య శృంగార రన పోమణము గంథమున నిట్లనుసంధించినాండు,

104 భద్ర - శలహోంతరిత దింతీయిా గ జూంబనతి = వీప్రలబ్ధ మితవిండ = ఖండిత ( తృత్రీయా క నుదంత - నిరవరోత్కంఠిత కాళింది -ై (పోమీతభ_రృృక చతునా 3 సత్యభాను - స్వాథీనపతిక ఇ (వథమాశ్వానమున మొదట యనతఠౌారిక్రయు, వంచమాశ్వాస మున చివజ వేత మహత్మమును సంఘటించి (గంథము పూర్తి బేసి నాయ, గంధ మందంతటను (శ్రీరాజగోపాలనామమున వెలసిన శ్రీ/ కృమ్ణుని విలానములే గావున నీ (పబంధమునకు “శాజనగో పాలవిలానము” అను వేరు సార్థకమగుచున్న ది, “విజయరాఘవ విలాన భవననును రాజగోపాల విలాస మలంకరించుట విశేవ సంఘటనకే గచా | ఇందై చాశ్వానములలో క్తీగ్‌క్త పద్యములు గలవు ఇది (బంధ మనీ యనిపించుటకు, చతున్ధాశ్వానమున ద్య్వారకావురవర్డ న్య పంచమ శ్వానమున్య వేట వర్ణన చేయబడినది, కాళయకవి కవిత, ధా రాళుద్ధిగలిగి (ప్రసన్నమై మృదుమధురమై వెలయుచున్న ది, సంస్కృతనమాసము లుపయోగించిన నవి (వసాద గుణము గలిగి వోయిని గూర్చును, ఈతని సమానరచన నన్నయ (శ్రీనాథుల రచనం దలవీంచును. న్‌ మ్‌, కలమందోదిత రత్నకంకణ రుణళ్కారంబు తోరంబునాం దలిపం దీచెల నంచలించుగతిపవా స్తన్యానముల్‌ మోటంగా లలనల్‌ “పాండ్య నృపాల మండల విఫాళా'యంచు ₹వారముల్‌ నలనొవ్నన్‌ రచియించి రంత నుచిత వ్యాపార పారీణతన్‌,

105

చ, మలయతటీపటీరతరువూంసల సౌరభ ఖారమందు నం

చలననమిరలోల జలజూత సుజూతప రా గరాగముల్‌

కలిత మనోబారా _సరణ కొంతనిశాశరకాంత వేదిశ్రా

తరముననుండీి యవ్వికచ శామరసావ్నీ. దలంచి యిట్లనుక్‌ , క, వహరియింపె వారి బడలిక

పరినరకానారతీరపరిచిత పూంపీ

గురుదంచల జాలిచంచల

సరసిజదళ తాళవృంత జూ తానిలముల్‌

నన్నయవలె మత్తేభ వృత్తము నడివించుటయందు కాళకవి

గట్టివాండు.

మ, సుమన స్సాయశలోల చాపమద ఖర్జూత ర్ణనల్‌ జీయునీ బొమపాల్పంబు తదీయ'చాణముల సౌంవుల్‌ వంపువాల్డూవులున్‌ (వమ దాంభోనిధి-జేల్చి, సౌఖ్యములు నాపాదించె నూహించంలా రమణీ ! కోపము నేయునట్టి యుపశక్రారం వెన్నంగా శక్యమే ' అచ్చ తెనుంగు పదములతోని ళ్లు .___

ఛాగి

ము తొగళఠారా తెగ మేడ యూవదలజోతుల్‌ 'జేటనిద్దంవులే జిగురు న్వెన్నెల చల్వ చప్పరములన్‌ చిన్నారి న్లూగుత్తులన్‌ నెగడం జేయంగ ఇాటనుండి వలి కేనెల్‌ చిందు చందంబునన్‌ చిగురుం బోడి ముళాజేం పలిశెన్‌ చి త్తంబు శాన _త్తణిన్‌.

మ. కలలో నైనను నీదు మాటలకు నౌంగాదంచు మాజతాడుటల్‌ గలవో ? వాడలవాడలం దిరిగి రాగా నీకు మెండొద్డుటల్‌ తశలవో ”) చూచినవారలందజు నగంగా నిన్ని విన్నాణముల్‌ గలవో ) మాూనవతీవిలాన ముంఠరాంకా! యింక నేమందురా * ఇందు కళ ఖం గారరనము అమరుక కావము నందునలె భావపధా

నము గాని, యాంధ కావ్య సాధారణమగునర్జన (పానము గాదు = కేశ

104

వస్తువర్శన గావింపక్క థావస్ఫోరణముగ నంభానణ మూలముననే ళ్‌ అం” రరసావిమృరణము గావించిన కాళకవి (వకిళ యననౌాన మైనది.

రాజగోపాల వీలానమునకు కొంచెము ముందుగం బుట్టిన విజయ విలానముళో సరిచూచిన నీ విషయము స్పష్టము - విజయ విలాసమున శేమలమూలమున నర నలమూలమున వేంకటకవి రననిద్ధి గావించినాండు, జాంబవతి లతీణ నాయికల ఘట్టములోని నంభామణలు చూచీన కాళకవి శేవలశ్లేమనర్ష నల పొంతఠతంబోక యెంత ఛావ్యవధానముగ రచించి వదియు.

ఈ (గ్రంథము విజయరాఘననాయకుండు సింహోనన మెక్కీన తొలి సంవత్సరముననే యశంగా క్రీ. శ, 1688లో రచియింపంబడినది, శాబట్టియే నీ మహారాజు శ్రాలమున విలసిల్లిన రంగాజమ్మ మొదలగు కనయి[ తుల వృత్తాంతముగాని, విజయరాఘననాయక్రుని రచనలు గాని యిందుండుట కనకాళశము లేను, నిద్వత్కవియు, విష్దుభ క్యాగోరరుండగు విజయరాఘవన'యకుని శాలమునాంటి వి _స్పృతమగన వాజ జ్ఞయమునకు తలనానికమగణు సీ శృతి నింఠను మనమం చక్క గాచదువవలనీయున్న ది.

అనాస ద్రీల్‌ ళీ శక దీశీఠత చంద్రుడు.

ఈశండు “విజయరాఘవ శల్యాణను” అక నాటకనుునకుం గర్త రాజగురునగు కత కతు చతుశ్వేది (శ్రీనివాన తా తాచార్యుల శిష్యుండు, రామానుజాచార్యతనయుండు. విజయరాఘవనాయకుని చేత న్మగవార కారబోరాదిబిరుద వాద్య పారితోమిశములందిన మనీని. “కందళ దక

గర్భసందర్భరిబులు జావణించునట్లు” రచితమైన యీ నాటకమునుండి యుదాబ్భాత మైన యా క్రింది భౌగమునుండి పై యంళములు 'చెలియు నవిపౌదకండు నిడుషనోలు కేంకటశాన్ము ఎక్‌, ఏ,

క్షే07 “(శీమ దానమాయణోప బేళ నంతుష్టాంతరంగ భవత్కృపాపొంగ వీచషణాను రతణప్పాప్త నూరాగవార తారహోరర చిత రత్న కంకణ శే చారకాను రూపవొ కిక కలా పవ్భాద్యతర బిదదవాద్యనానావావానాది నమ్మాాన మౌోననీయ శాళ్యతె శ్వర్యధుర్యుండును, బహువాఠరచిత యాన భాగనంతర్చి తాఖల "జీవతావర్యుండును, సంగీతసాహిత్య విద్యా ధురీణవ లేణ్యుండును, 'రామొనుజాచార్య తనయాగగ ణ్యుండును థారత భాగవతాది శిమోవై చతణ్య విజతవిబుధాచార్యుండును గురురాజ శత కతు (శ్రీనివాన జేశిక (వళిస్టావితోధ్యాయ వై భనభుర్యుండును, నకలనద్దుణ సాంద్రుండునగు కొనేటిదీమీత చందుండు” విజయరాభన నాయకుండు * న్రీ,రామాభిఠామంబగు (శ్రీరామసౌధంబున కలువరా ెలునంబుగల చలునరాజగతి పై, నూత్న రత్న సింహోరన సుఖానీనుండై” యున్నయవుడు, చ, చతురవచోవికేమములు శాళ్యతవై భవ శోభనంబులున్‌ వితరణగౌరనంబులు నవీనయళంబు లుడార లేజముల్‌ శీ తిశవిరాజకోటికిని. జేడుచునుండ ధృఢ వకంబుగాం (బతిదినముల్‌ గృతుల్‌ విజయరాఘన భూమిపతిన్ను తింపంాన్‌ ఈ కృతిని రచించెను. విజయరాఘవ కాంతినతీని వాజామిందు వర్ణ్శితము, రచనాధోరణి యత్‌ గాననరణి నడచియున్నది, ఈ (గ్రంధము శ్రీ, రామసౌధమున, తంజావూరిలోనే, విజయరాఘన నాయకుండు చలువరాజగతిపై కొలువు దీర్చియున్న నమయంబున రచిఠమైనది, ఈ (శీరామసౌధమున నేడు శరభోజీ శిలావ్మిగవాముగలదు, అము(దితము (వంఖ్య 01) వాం పురుషో త్తమదీ వీ తుండు అయా ఈగడు “తంజాపుతాన్న దాన ముజోనాటకమును గచియించిన కవి, తంజూనూరి నాయకరాజు లన్న దానమునకు (పసిద్ధి-జెందినవారు “నిరతావారితాన్న న్మతనంతోమీత పంచాళత్సహనభూసుర” అని

108

రఘునాథ నాయకుని వార్మీకిచర్మిత గద్యయందుగలదు, విజయరాఘవ నాయకుండ ళ్లు (పతిదినము నేంబది వేలమంది (ూహ్మణులప నన్న దానము వేస్‌ యన్నదాత. ఈ [గంథమం దచ్చటచ్చట పాత్రల నంభామణ ములో నరవభావ, (పయుక్షమైనది, దీనికి “న తమరులు” అని నామాం తరము. అముదిత (గంథమునుండి యీ కింది భాగముద్ధ్రతము.

తంజావురాన్న న్మతములు కళ వేంచేసియున్న నేతు కాశీశలాంతర నిరంత రిత మత త్రయధరి త్రీకుపర్వులకు ఘృతగుడపాయ సావూప దధ్యన్న దుగ్ధవ్యంజన రంజతంబగుి తదీయా రాధనంబున నతివార్ష ౦బు నొందిం బెడ్షిని,

ళు న్మత్రముల కధికారి నెల్లూరి యెల్లమ రాజు ఏమను చున్నాడు నునయేలినవారు (శావ్మాణ్యపభువులు, వీరవైవ్ల వ సార్వముభౌములు ఆట్లుగనుక (శౌవ్మాణులకు అన్న పానాదుల పట్లకొదువవచ్చీనా కాళవ, ఎంత మొతపఫువాడైనా తంజావూర ఉపవానము ఉండళకాదు. అటుగనుక ఘడియలు పం డెండాయెను, రామానుజకూటము, మధ్య కూటము, పెద్దసతము పశామర్శి _స్తీరా ' పొడిఅమళెనా? నంట అవు చున్నదా ?) తడియాకులు అమరిస్టిరా ఉప్ప, జఊోరగాయలు, ఊరు బిండి, పప్పు, పచ్చళ్లు, వేపుడుకూరలు, తడిచాలు విండీమిరియాలు, పుల్లకూరలు, పాయసం, కజ్ఞాయాలు మొదలెన పడాన్ధాకల్లా శోభ నరాలు, అమరిఉంచా 1”

ఈ వృద్యమగు కృతియందు నాయకరాజుల కాలమున (బావా జలకుగలుగు సదుపాయములు, నిత్యాన్న దాన్మపశేస్తి చక్కగావర్శింప బడినది, నెల్లూరినుండి తరలివచ్చినవారిలో ముఖ్యుండు నెల్లూరియెల్ల మ రాజు న్మతములకధిశ్రారి, ఈ కృతిలో విశేషముగా తెలుగువారి వంట శనులే వర్గితమగుట వత నాన్మతములలో నాంధవావజ్ఞణ భోజనము విశేషముగా దొరకుచుం డెడిదని (గ్రహింపనగును,

100 =? కానురసువేంఠటపతి సోమయాజి ఏలా ఈతండు విజయరాఘన చందదికావిలానమను నాటకనును రచించిన మహాకవి, విజయరాఘవ పట్టభదుని పట్టపులగవి. ఈతండీ నాటకమును “* విజయరాఘవచందదుని చంద్రికా విబోర ఛృంగారలీలా విలానంబు కవిజివ్వూరంగ శృంగాటకంబుల ధాటి నల్పుభారతి ఫఘోట కంబుగా” ళృంగారరన గర్భావిళ్శావంబునకు గర్భోటకంబుగా సోన ణీంచి యున్నాండు ఈ నాటకమునుండి చోళజీళ వర్ష నమును విజయ రాఘవనాయ కుని నర్షనము నుదావారించుచున్నాండను. దీనివలన యందలి శవితా వైలి యెటుకపడును, చోళ జేళ తంజావుర వర్ణన = రగడ

కవులెంతురు ఛోళజీళము దిన్య - శావేరీవారి (పశాళశము

నవరత్నములున్న కోళనము నుర - నాయక రాజ్యసంకాళము

ఇచెటుకు రాజనంవుంబై రులు కావు = నేమముగలిగినంయూరులు

తిరముగా. (బవహించు నేజులు చోళ- జేళంబున వెయ్యాజులు

ఆ రాజ్యమునకు మంజీరము ఆల్ల- ఆమ రావతి గన్న సారము

భూరమణీమణివశరము తంజా _ పురము నంపదలకొటారము

నవరత్నంబుల వేటలు దిన్య _ నారిశీళంబుల తోటలు

నవరణ నేసిన కోటలు వీట = నరనులు నూతాఆటుకోటులు

వలరాయనిమిోది జేలలు చాల - వర్ణింప నేర్చిన చాలలు

విలసిల్లు నాటకళాలలు అందు = వింతనింతలు కృష్ణలీలలు

వరులనుగెల్బిన పొజులు వెచ్చ = పాలింతురు దినఠాజులు

నరిలేని విద్యాభోజులు వీట - నడినున్న రాజాధి రాజులు,

క10 విజయరాఘవనాయకుని వర్ణ న ద్విపద

(శ్రీశాజగో పాల _ సనీవచేం జూల చీదలాంచిన జేండు - బికుదుమన్నీ:కు లమణాన్వితుండు క = భావతీనుతుండు దాథీణ్యశాలి యు = _త్తమరాజమొలళి రణముల జగబెట్టి య రఘునాథుపట్టి గుణరత్నముల దీవి = గురుజన సేవి బనవుచానపరుండు భూ = పాలశేఖరుండ నబాజగుణస్ఫూ_ర్హి యు సర్వష్థమూ రి రతులకు రతిరాజు = రాజుల రాజు వితరణగుణ కౌరి = విభవజంభారి జగదువశ్రారి వై - చృవమతోగ్డారి తగవులవీడు చిం - కౌమణిజోడు సీతికిచూంఛాత - నియమనంధాత జూళివా ర్తల మేటి - శార్యకిరీటి నరసుంకు నెలజూణ = చక్కనివాండు పరమై వ్యవుల చే పట్టు కుంచంబు బావా వ కమకాలి - భరతకోవిదుండు సాహిత్యభోజుండు = సంగీత వేది కోరినవారికి కోంగు - బంగారు వేరునమేను వా = శ్రిత వర్షముంనకుం జేదల పాలింటి - 'ెన్నిధానంబు "వేదళోవిదులకు - వెల లేనిసొమ్ము పలికిబొంకని రాజు _- పరమవి వే! నిలుకడగలవాండు - నిత్యాన్నడాత

శ్రే చుట్టాలనురభి రా - జలమేలుబంతి వరళరణాగత్ర _ వ్యజపంజరుండు నరులపాలింటి ఫు _ న్నను చందమామను వకవీరుండు జగ - బేకనదాన్యుం డాకారమన్మ థుల = డసమసాబాసుండు మానినీసూతన - మకర శీతను:.డు భానునమానుండు - పరత _త్త్వ వేది అనుమవూనములేని - యావనమాలి చనవరి యిల్లాలి = చను వాల్యుగోలి పెరిగిన యన్న నో-భిల మౌొనికన్న పరత _త్వరుచింగన్న - పాయంవుమిళ్న విజయరాఘవకౌోరి _ నిద్యావిహోరి భుజబలకంసారి = పూర్ణ సంసారి అన్నిట నవభాని యాశరాజఛాని నున్న నతో నేలు మహి మేలుచమేలు. (అముదదితము = సంఖ్య క, 686 తంజావూరి పుస్తక భాంచా గారము) నంఖ్య 608, ఇండలిజీ కమ్మువక్కణ, లీలావతి (వానినది, నీ, శ్రీరాజగోపకుమారులౌవిజయ రా ఘవ నాయనయ్య నారవధథరింప గదరయ్య జేవర పదపద్ర ములకు మా బై టినాటకళాల పడుచునై న లీలావతిని పదివేలు దండంబులు పెట్టిచేయంగల విన్న పంబు శలలోన ననుమిోరు కలినినజాదిగ గనుగొని స్వారిగాం గడలిరాంగ

కేల గీ. ఆనపడిచకూచి నగరిసౌమ్మైన దాన దూచభథోరిక నంవితి మనవింబెల్బ గట్టిగా నన్నుమిోరు వచేపట్టకున్న నించువిల్కాడు మతినిర్వహింప నుండె, విజయరాఘన చం దికావిలాసములో విజయ రాఘవవాయకుండు లీలావతియను వై నాటకళాల పడంతితో చందదికావివోర వినోదములు సలువుట యిందలి యితిన్ఫత్తము, విజయరాఘవనాయకుని యాస్థానమునకు విద్యుత్కళికయగు రంగాజమ్ముకు రంగాజీయని నామాంతరము. ఇంటిపేరు పనుపులేటివారు తండి వేంశట్బాదది. తల్లి మంగమ్మ, ఈమె రచించిన కృతులు, క్షే మన్నారుదాన విలాసను = (ప్రబంధము, కి, ఉపూాపరిణయము - 9 క్ర, మన్నారుడాన విలాగనము = నాటకము, 4, రామాయణ సంగవాము, క భారత ల! కఫ 6, భాగవత - $9 ఇంతియేగాక నంగీతీమున నీవె లలితఫణితిని మృదుర సాన్బద ములగు పెక్కుపదములు రచియించినట్లు, తన యుషాపరిణయాన కారికయం దిట్లు చెన్పినది, “ఇంపుమిోర జేనును శృం గారరసంబులం ఇన్నుమిరు మన్నారుదాన విలాసంబు వినుపించుచున్న నమయంబున, సీ, 'వేంశ శేందుని పుతి! వినుత నద్దుణధాతి ఘనయశోశరాజి ' రంగాజి! వినుము, మౌధుర్యమున మించు మున్నారుదాన విలాన 1చబంధంబు లలిత ఫణితిం

118 గావించి, మిగులళృం గారంబు గన్పట్టం బక్రములు మృదు రసాన్పదములగుచు రాణింప రచియించి, రామవాయణంబును భాగవశంబును, భారతంబు గీ, సం్మగవాంబుగ రచించి నరనరీతి

మమ్ము మెన్సించితిని కాల సెమి శ దనరం

వరగ వారినంళ మున నుషాసరిణయకథ

"కెనుంగం గావింవుమిక నీవు తేటగాంగ,

పెక లులలో మన్నారుజానవిలాన (ప్రబంధమును మన్నారు జచానవిలాన నాటకమును, (వీనిలో మన్నారుడానవిలాన నాటకముతప్న తక్కినవి రెండును నము[దితములు,) ఈమె రచిశములగు పదములు కూడ మనకు లభ్యముకా లేదు, శాని యామె శన కృతులలో వాని నచ్చటచ్చట కూర్చుకొనియుండుట బే నుదావారణమునకు న్యూత్రమే మనకు దొరికినవి

రంగాజమ (్‌ కృతులను 'ూర్చి మయెతుంగుటకు ముందు నాజెం విద్యావై దున్య వెజులగందగినది, అది యాయా (గ్రంథముల కడపట. గూర్చిన గద్య యే 'తెలునంగలదు, చానినిట నుచాబారిం చెడను,

“ ఇది. శీమ దాజగోపాలకరుణాకటాత వీ కణానుతణ (వవర్థ్‌ మొనసారన్వతధురీణయాు, విచ్శితతరప తి శాకతలిఖగ వాచి కాన్థానగా వానవవీణయు, తత్ప్రితిబ్మతికాశతనస్వవో స్తలేఖన (పళ _స్తకీ ర్హియు, శృంగారరన తరంగిత సదక విత్వమబాసీయ నుతిస్ఫూ ర్థియు, అతులికాష్ట భాషాకవికానర్వంకనమనీషా విశేవనిశారదయు, రాజనీతివిద్యావిశార దయ్య విజయ రానువ మహీపాలనిరచితకన కాభిపే.కయు? విడ్వత్కవిజ న_న్దవనీయ నివేకయు, మన్నారుదానవిలాసనామ మహో పబంధనకృత లతమణయు మహనీయరానూయణ భారత భాగవత కథాసంగవావిచ తమణయు, వనువులేటి వేంకట్యాది బవాజన్మ తపఃఫలంబును, మంగ

కేశ

మాంటాగర్భ శుక్తిముశ్రాఫలంబును, రంగద్దుణశదంబయునగు రంగాజమ్మ వచనర చనాచమక్కృృతిం జెన్ను మాటు ఉపావరిణయ (వబంధమునందు తృతీయాళ్వానము.”

పై గద్యవలన నీకె రాజగోపాల జీవుని దయవలన కవయితతి యయ్యెననియు, నాచకత్వమున నేగాక, చిత్రవిచిత ఛశతలేఖనీ విద్య యందు (పనీణురాలనియు, నెనిమిదిభామలలో కవనమల్ల గల 'నేర్పతీి యనియు, పదకవిత్వమున (పొఢిమగన్న దనియు, శాజనీతినెటింగిన రమణియనియు సరసళ్ళంగార వదకవితయందు జాణయనియుు విజయ శాఘవమహీపాలునిచే కనశాభిపేశకమను మవోగారవమునులొందిన విద్వత్కవయి (తి యనియు తెలియుచున్నది, (కనకాభిపేకము వేయు విధానముగూర్చి కూడుండు ఏ ళృంగార శీనాథము వ గౌరవముచేయు వ్యక్తిపై చింజెలతో బంగారు నాశెములు స్నానముచేయునట్లు వెలున రింపనలెను. (కిందపడిన యా నాగెములన్నింటిని తక్కినవారందటఆకును వంచిపెట్టవలెను, ఇది కనకాఖిపేశము, ఇందు కవికి గొరవమేగాని శనకము లభింపదు పుట 189) -

కనకాభిపేకగౌారనము బొండుటయనునది సామాన్య వీవయము గాదు, లోకోత్తర (వతిధాళాలియగు నుహాకవికిగాని విద్వల్లోకమకు టాయనూనుండగు మహోవిచ్యాంనునికిగాని చేయందగిన మహశగారవ ములలో కనకాభిసీ కము (వధానమైనది, విజయనగర సా మాజ్యాధీళుం కగు 'బేనరాయనిే శ్రీనాథ మజోకవి యీ సక్కాౌరమును గాంచిన వాడు. న్యాఖ్యారృచ(శవ_ర్లి మళల్లినాథనూరి నర్వజ్ఞనింగ మహీ లుపాలునిచే నీ నత్కారమును పొందినవాండు. శాని యింశవజకు (ప్రీ ళెన్వరును నిట్టి గౌరవమును లొందినట్లు మనకు తెలియుట దు.

కవయి[ తియగు రంగాజమ్మ యిట్టిగారవమును బడయుట యాంథథ లోకమును, నందు ముఖ్యముగా నాంధమహి ళామండలియు గర్వింపం తగిన విషయము, ఆంతియేకాదు ; ఆంధ్రచాబుయ చరి్మితమున నిది నువర్గాకురములతో లిఖంపందగినది,

115

గద్యలో ' ఆతులికాష్టభాపాకవిళా నర్వంకమమనీషా విశేష విశారద * అనునది సనీమెయెడల సార్థక మే, అష్టభామలనంగా క్షే నంన్క్భృతము* వ (పాక్ళృశము. 8. శకౌరనేని, 4, మాగధిం 5. వపైళాచి, 6, చూళిక, 7, అప భంళము, 8. తెలుంగు అనునవి, ఈ భామలయం దీమె కవికావై దువ్యము 'తెలువుటకు మన్నా రుడాన విలాన నాటకము నుండి యీ (క్రీందివాని నుచాపహారిం చుచున్నాండనుం

క చార్యమంగనృ పభంగవిభాన ధుర్యమ్‌

శౌార్యంచ థై ర్యమవి శౌర్యుపలాలనీయమ్‌

రాూవంచ వంచళరవీరవిలోభ నీయమ్‌

యస్త్యా _స్త్వృవో విజయరాఘవ సార్వభౌమ, (పొకృ్ళతీము,

భద్ద జేయు వుగేతుబా చంపయరత్నస్పయేన నంచాళో

బారిద్దణం యితడుజ్ఞ్యల నుందిర విపాయీాయరాయనో పాలో, కార నేని,

విదదయసో నత్తదిసో జయయివిహుద్దణ్పడో యేసో

కళ్ణపదబ త్తిసీలో మణ్ణరుడాసో మహిపాళో, మాగధి,

పుకువశరానన ళరిసే రూవేణ హరియ్య మహిమాయీ

చాగవాంశాహేయే నియయి రనునాసాకామి నంతాణ, పె శాచి,

సౌవజ్యోగుననంతో బమ్మునవాచ్చాను పూళన్దమవానానో

అయ్య వెన్ను నమౌొనో ళోక్టవిళోకన్స పున్నె నిమచందో,

116 చూళిక, ఖముళనిలో చనముధ నే యాచకరున ధావ్యపాదపోయీసో భావోభళభళపద్దా ఆరవికారయ వియయరాఘవో వివమయ, అవ 0ళము ఫుణు కావిగోడి తుంహో డద్టూణ మణేన్నరూఫు ఆనమాణు దూయి యనిబ్భరవిరవా ఫువోవు నుల్లరుడాను భూపాలు, తెలుంగున నామె గ్రంథ కర్ణయేగావున నుజాహారణమిీయ లేదు. సంస్కృత పద కవిత్యమునందీ వె చతురయనుటకు నీమెర చిం చిన ఇూూర్జిక రూవకశాళవనర్థములు మొదలగునవి తెలువును, ఈమెకు సంస్కృత వ్యాశరణమున మంచ్చిపవేళ ము గలదనుటకు, మన్నా రుదానవిలానమున నొళచో నీమెవాసిన వ్యాశరణశా(స్తు (చనంగమే యుచాసహారణము, (గంథవిన్తరభీతిచే వాని నుదావారింప లేదు. నున్నారుదాసనిలాననాటకమున నీమె (వతిభ లోకజ్జ త్‌ హోన్య రనసంవిధానము - నంగీతజ్ఞానము నిండారవెల్లి విరియుచున్నది, -ఈ నాటకమునందు పాతో చితభాన. వాడంబడుటభే నిదిమటియు రనవ త్త రమై వోస్యమననిదియని నిరూవించుచున్నది, ఇందు కొన్ని యుదా జరణములు, ముహూర్తము నిర్గ యించుటకు రాజాగారియాస్థానముననున్న గణితజ్ఞుల చర్చలు, ఒకరిపై నొకరివాక్యములు నంభామణ ఫా ఖై రవజ్యోస్యులు మం చనళభట్లుగారు సంచాంగం విఫుడా శి నుంచనభట్లు, ఛై రవజ్యోస్యులు, నేరనిమాటలె ఆడుదువు చక్కంగా అళ్వినిభరణి కృత్తికలు గురుతెరుగవు సీకు పంచాంగం విప్పే దిన్నా నీళవిష్టికి, టై: మంచనభట్లు గారికి నూలొనత[తమే మాటాడకమునువే మూలం శేగుతూ ఉన్నది,

క?

మం: ఓరిశై రజ్యోస్సిగా ! తిథి వారనత తాల్లలో నొకటి గురు తెరు గవ్చుగచా !' పంచాంగమనంగా నేందిరా +

ఖై ; మంచనత ముక్కుమిోడనే వుండునుకోపం. అమావాన్యనాదు ట్రచాణమనిన్నీ, ఆగ్నేయస్సర్శ అనిన్నీదబ్బర లే (వా 'స్తివే! మేమ్ము॥వాన్భుటంచేసి గ్రహణము లేదంటిమే.

మం; నీవు పోచన సోనుయాజులవారింట మొగవాండుపుట్టునని (పళ్న జెవ్సీ యేశాతర్యవయోగం చేయించుకన స్తిలే +

ఫ్రై + నీవు బుచ్చావధానికొడుకు బుచ్చిగాండు వదన*శరో యేంట పల్లకి యెక్కునని జూఠకర్యవా స్తివే - ఇదిగో బిచ్చంయెత్తుక తిరుగు చున్నాండె శ

ముం ఏ నేఫలభాగం (వ్రాసినవారు వదివేలమంది పల్లకివదన్థులు నీశేం తెలుసు పోరా.

మధ్యస్థులు : వోయి ఇాలించరోయి, మా జగడాలు నగరివారు ముసాుర్తం నిర్ణయించమం'కే వషాగాధా లాడుచున్నారు,

వురోహితుల మొటలు

కొండు భట్లమొట ఏ అవునోయి యల్లుసోమయాజులు, నూరుతరాల నుంచి యీ యింటికి తగువైన పునోహితుండ నేనుండగా నీ వెవ్వండికొడకవు నా స్వాతంత్ర్యం లొంగుముడిరూక తీనుకు పోయేటట్లుగా 1

ట్‌ యల్లుసోమయాజులు . ఏమోయి కొండుభట్లా ' మాతాతకు చవ్వప లా ళ్‌

నాయనివారు పాశిన నంభావన కట్టడచేసివుండగా నీ వెన్వండ నోయి అపహరించుక పోయేటట్టు మొ అన్న కొడకవా ' ను శత్రైదువుల మాటలు,

116 యల్లమ్మ ఏ ఆవునసేలిమ్మక్క ! నాకువక్క(బద్దా వకటికొదనా 1 వాలుచాలు ; నిన్నమావారు సుక్కురారం సంతలో పిండి కూరకంచున్నూ గానుగవిండిదెచ్చేరు. నోరు మెదలించవలె నంచున్నూ, తిమ్మక్క ఏ పొరుగింటి తిమ్మావధాని'పెండ్రాం వీరము శ్ర పాటలు పాడు తూన్నది. అందుకొని నీవున్నూ పాడాదమవో, యల్ల మ్మ + ఇబీందో నీవ్చ నాగపసానిలా పె _త్తనంచేనుకు వుందేదాన వ్రన్నూ కడమవారు పాటలుపాడేవారున్నా. తిమ్మక్క వోళమ్మా-మాయింటి ఆయన యెందుకో యీవేల లమ్మం చున్నారు, పక్కడంళా మొగవారేవున్నారు, నీవ్రధవళం యెత్తు నేనుంగూడాపాడేగాని, ఇన్ల్లు లగ్ననిర్ధ యసందర్భమున నీమె క్య్యతిమపరిజ్ఞానమును, విద్వద్లోస్టియందీ మె విద్యావి కేషములును సీ నాటకము మూలమున వ్య _కృములగుచున్నవి. ఇందలి కథ విజయరాఘవనాయండు శకాంతిమతియను నొక కన్యను వివాహమునాడ్తు నట్టివృ త్తాంతము. ఒకనాడు రాజగో పాలస్వామి యుత్సవము వరాడవచ్చిన యువతులలో శాంతిముతి యనునామె విజయ రాఘవునిచూచి, మోహించి విరహవ్యథతో వేగి, విలాసవతి యను నొళఠదూతిని రాజునద్దకువంపెను. రాజును విలానవతి వెన్పినవివమయము (గ్రహించి కాను శాంతిమతిని నివాఫాను వేసికొందునని తెలియ జేసెను, ఇంశలో నొక్ష యెజుకత నచ్చి ముందుగా జీ రాజుపెంక్లి కం *కరిం చుననీ చెప్పెను, విలాసవతి వచ్చి యీ శుభవృత్తాంతము చెప్పగానే కాంతి మళి సంతోషముతో శ్రాలము గడపుచుండెను. ఇక్కడ కాజు శాంతిమతి విరహమువే (నుక్కూుచుండగా. రాజ గురువగు శత క్రతు కౌతయా చార్యులవా రీకంగతిగహించ్చి శాంతినుతి

శం తండ్రియగు రాజచం[డ మవోరాజువద్దకుంబోయి యాతనితో కాంతిమతీ వివాహనునుగూర్చి ముచ్చటించెను, రాజచం[దుండు నందులకంగీరింప వివాహావయత్నమనులు గావించిరి. శాజును భ(వగజముపై నెక్కి యూ ేగిరాగా వధూవరుల బీంటలపై. (గూర్చుండంబెట్టి పురోహితులు న!

వివాహనంకల్పము నడిపి 'జేవళాబ్వాననాంద్యగ్ని ముఖస్నా తశవత పునఃవుణ్యాహవాచన అంకురార్పణ కన్యావరణ మంగ ళాష్టక నవవ న్త్వి భారణ మంగళసూత్రధారణ వివావ్యవధాన వోమాదిళుభ కర్మంబుల” న్మ్యకమముగానడివించిరి. ము ల్తైదువులంత ధవళంబులు శోభనములు పాడిరి. విజయరాఘవ శకాంతీముతీవివావాము పూర్తియెన వెనుక నిజ నగర ప వేళ మైనది, నాయికానాయకులు నుఖస్థితినుండిరి,

ఈ (ప్రళ_న్తనాటకనును. శ. క, [1986 లో నాంధసాహిత్య బరినత్తునారు కీ, కే, జయంతి రామయపంతులవారి నం పాదక త్వమునం (వకటించినారు,. వారి ఆధునికాంధ వాగ్టయవికానవై ఖరియం డీ నాటకము-గార్చీన విమర్శనము ఏ9=40 వుటలవరకుంలదుం

ఉపాపరిణయము

ఉషానిరుద్ధుల వివావోవ నీర మైన యా (వబంధమున మూంజా శ్వానములు నమ్యగముగను నాలుగవ యాశ్య్వానములో కొంత భాగ మును లభ్యమగుచున్నది, అము(దితముగు సీ [(0థము తంజావూరి వున్తకశాలలో 140 సంఖ్య గానున్న ది, కృత్యవతరణికలో విజయ శాఘవనాయకుని వంశానళి నంయగవాముగాగలదు, ళ ఫంగారరన (వభాన మగు నీగ్రంథమునుండి కొంత భాగమును దాహరించుచున్నాను. (వారంభము

న్హీ,విజయాయురున్న తులబే నలరింపెదంగొలు- వారలన్‌

/ షి మ

ధీవిభవంబు మిజనని తెల్పుచు హుమననింజెలంగురా

జీవదళాయ తాముండణగు ఇెంగమ లేకుండు మన్ననారు గో

(శావిభుభేం డని న్విజయ రాఘవ చందదునిం బో చుంగావుతని ,

190

ఇన్హ చేనతా (పార్థననును శతకతు ,న్రీనివాస తౌత గురునర్యు నందనమునై న వెనుక తంజాపుగీకుండగు విజయరాఘవ మేదినీవిభునరుండు “శాజనోపాల విలానంబునందు నతులితవిలాసవతులై న కులనతులును విబుధసన్ను తమతియగు విజయ'వెంకటపతియు, నుహితవభావుండగు మన్నారు బేవుండును, తశతయళకోధనుండగు తాతఘనుండున్కు రంగద్దుణ విలానుండగు చెంగమలదానుండును, మొదలగు నిఖలజన మితులై న ప్యుతులును, నిరుపమచరితపవి తులైన పౌతులును, నిరవద్యరూప లేఖా కనకపు(తిక లైన ప్యుతికలును యింపుమెజియం చానురతంపరమొనిండీ యుండ” శంగాజమ్మ మన్నా రుడానవిలానము నాటకము వినువీంచు చుండ విజయరాఘనవుం డుషూపరిణయము రచియింపమని కోరను, అవెయు నవంఛొావతారనము వర్థి ంచి శంథ ము (పారంభించి ముగిం చెను, ఇందు రంగాజమ్మ్శ్మ కథాసంన్‌థాననునుు కవితాచమళత్కారమును కెలియంగలగు, కననమురమ్య మేయైనను, నాచనసోమ, కనుపర్తి అబ్బయానొత్యదామెర అంకభూపాల రచనలతో శులందూగలేదు,

ఉపాపరిణయను క, కుందకయుండంగ కరముల నింయుముఖ౯ (బ్రహ్మయెట్లు నృజియించెనొ కో యందంబు పొగడందరనూ కందర్పుని రాబ్యలథ్మీకై వడినము'ర౯, చు, ఘనసంఘంబు (ప్రచండవాతమున వేగన్విచ్చు చందంబునక్‌ ఘనదంభోళి కరోరఘాోర పరిభూఘాతంబునకా నొచ్చియా, చనుజానీకముకార వెంటజం యు క్సాహంబు శెట్టింప న య్యనిరుద్ధుం డట పోకుపోకుండు నిలుండంచు౯ వెనంబల్కు-చుకా,

క్షే] నీ ముల్లోకముమెచ్చ ముక్కంటి జేతను వరములు గ్రైకొన్న వరబలుండు వేయుకరంబుల వివిధాయుధంబులు ధరియించియని సేయు ఖెర్యశాలి 'బేవేంద్రనుఖులై న దిక్స్పాలకుల నెల్ల తణమా(త్రమునగెల్చు సాహాసికుండు మూయాబలంబున వగటిమి చేతను పగతుఆసాధించు బల్లి దుండు గీ. [పమభగణములతో గూడ భర్గనంత వా-డు వాకిటినొల్లయై వచ్చిళొలువ నల్లకోణితవుర మేలు నట్టి మేటి యమిత తేజోధికుండు శాణాసుకుండు, (వబంధను. రంగాజమ్మరచనలలో (పభమముసు (ప్రళృమును నగునీకృతి యింతదనుక ము[దణభాగ్యమునంద లేదు = ఈ[గంథరచనాకాల ము నాటికి రంగాజమ్మ కనకాభిపేశ సన్మాననులకు బొందియుండ లేదు, ఇందు విజయరాఘన నాయకునికి నున్నారు బేవునివై గల మక్కువయు, అను న్నాడు స్వామికి నేత జ్లేవాలయనునకు విజయశాఘవుం డొనరించిన చాన ధర సములు, అచ్చట ఫాలబ్లుణనూనమున జరుగ తిరునాళ్ల వై భవములు కాంతిమతీ వివానాము మున్నగునవి వర్శితములై నవి. ఈ[గ్రంథమునకు గల రెండుపప్రతులలో నొకటి (గంథలివిలో నున్నది (పారంభ ముం ఉ, (శ్రీరుచిరాంగ్‌మె వెలయుంజెంగమలాంబికంంాడి సంతత (శ్రీరమణీయ వై భవనిశేసనుల ... సారెనువ్యుత పా్యత్రులను శాశ్యతలమ్ములనిచ్చి వేడ్క. దూ 'శ్వార భుజాబలున్‌ విజయ 'రాఘవభ(దునిగ్యబోచు గావ్సతన్‌, శ6

199 న్‌, విజయ రాఘవ మేదినీవిభుడుకన్న తండి, గురువును, టై వంబుతకానయగుచు ఇెలువుమోిజు శత[కతు శ్రీనివాన శాతయాచాద్యచరణ పద్ధములుగొలుతు, క్క, పన్నగశాయి చరిత్రముం బన్నుగద్రవిడ [ప్రబంధఫణితిని నుడువన్‌ సన్ని ద్దరాళువార్డ టబ సన్నుల నన్నుతులుచేసి భఛావింతుముదిన్‌, ఇష్ట బేవతా స్తుతిమొన వెనుక తంజూవుకీ వల్ల భుండగు విజయా భవుని వర్శన, సీ వీరాజచంగడుండు (శీరాజనోపాల సేవాధురీణుండై పెల/ఏచుండు వరాజరిలకంబు హేమాబ్దనాయికా వరతనూభవుండన వన్నెశెక్కు ఏ రాజ శేఖరుండిలలోన పదియాజు చానమ్ములను మవాత్త వ్రంబుంజెందె వాజసీంసుండు వీరాధిపీదం డై. పరవీడలను లె ే "చాల్యముననె గీ అతండు రఘునాథ భూపవరాత (్హైజుండు మౌాననీజనమోహన మన్హుథుండు ఛావికీర్తి (పకాశిత భవనతలుండు శ్రీలవిలసిల్లు తంజావురీవిభుండు, నిండుకొలువై “శీమ[దామాయణ భారళార్థంబుల నుపన్యసింవు చుండ నాజయలక్నీ యనందగు నాజయమ్మయు, నంపదలసాంపాఠరు చంప కవల్లేమ్ముయు నిదగడల నరననొరనుకం గూద్చండ, (ప్రఖ్యాతనయులగు

1వ$ తేనయాలును పరివేష్టింప మన్ననారు కాంతిమతీ కర(గహణము, ఫొల్లుణ మహోల్సవాది దివ్య వై భవంబులు (శ్రీరాజనోపాల నామూాంకితంబుగా నొకపబంధంబు గావింపుము, మజీయు నేతత్‌ (ప్రబంధమున కత్యంత మవా త్త న్రంబునుం గలుగునని యానతిచ్చి మెచ్చివచ్చు జాంబూనచాభర ణంబులు నమూాల్యంబులగు మన్నారు వణంబులు?! నొనంగిని నవంకశావ 'శారం బభివర్షించెను రఘునాథ నాయకునివర్మ్మ న ఉ, సొారభుజూబలంబునను చక్కదనంబున నద్దుణంబులళ్‌ ధీరనుత (ప్రతాపముల దిక్కులమిక్కిలి నిండుకీ ర్తులన్‌ థారణి[బోచునేద్సన నుడారదయం గవి లాచమత్క్భృతిన్‌ (శీర ఘునాథభూమిపఫణీమణికిన్‌ నను లేనృపాలకుల్‌ సీ దినమొక్కలతు భూజీవతో _త్తములకు నర్రంబుంబెట్టుకు స్వామి[వతము (ప్రలివత్చరంబుం దప్పకయొ పోడళమహో చానముల్‌ జేయుళే ధన్యుపూన్కి. అనిశంబు శ్రీవై వ్లవావళికిని న్మగ బోరంబు లిచ్చుకే యధిఫప్రుమతము కవులవిడ్వాంసులం గనక పతమ్ములం గాచిరటీ.చుకే ఘనునిరీతి గీ, అమహామహుండచ్యుత మోన హేంద్ర తనయనద్యుండు రఘునాథ ధరణివిభుండు నవ్యగుణయు క్ర శీర ఘునాథుండగుచు భఛాత్రించాలిం చెవిబుధ సంతతులుబొగడ, ఈతండు రాజనోపాల బేఫుని వేడుటచే మన్ననారను "పేరుగల విజయ రాఘవుడు జన్నిం చెను, రాజనోపాలుండిట్ల నెను,

క! గీ శీవివిజయాఖ్యసుతుని వేడితినిననుక లీలమము రానువునిగం గొలిచితిగనుక విజయరాఘవనాముంబు కెలంకఈ దాల్చి ఇెలంగివేయేండ్లు వుడమిరవీంచుచుండు. విజయ రాఘవనాయ కండు, నీ తొలుందొ _ల్పపసిండి యమయ్యెలలూంగు వేళనే తోరవాత్తుగందులం దూంగనేర్చె డాడిపల్కులు నేర్పు తరినె (శీరాజనో పాలనామంబును పలుక నేర్చి అశశాభ్యానంబు నప్పుడె [గ్రామముల్‌ వేడ్కనొప్పంబులు 'వెట్టనేర్చె గరిడిలొపల సాముదొరళొన్న వేళనె “ తునెలుగా వై కులం దునుమ నేర్చి గ్‌ జనకుండీరండు నుజ్ఞానజనకుండనుచు ననుదినము తండ్రి సేననేయంగ నేర్చి మన్ననారులళభ క్తుండై చీన్ననాండె ఇరండునున్నాడు డాసాఖ్య నెరగనేర్చె, నీ (శీరాజనోపాలకౌరి కంకితముగా మంజరీను.ఖకృతుల్‌ మహినొనర్చి శాయలసాహిత్య రాయ సెంజేరంబు శారదాధ్వజము నెనంగకెగ జె, విజయరాభువుని వర్ణన, మన్ననారు (రాజగోపాల, విజయ రాఘ వ్రు కళేదన్యవసాయము)

లిక్‌ నీ వతస్థలంబున నన్నె'శెక్కి.నమచ్చ

లాలితంబగు వనమాలికయును

సరి లేనికరముల శంఖచ[కంబులు నవరత్నమయ మైన నవ్య నేత

వమునుపమంబె మించుకనకాంబరంబును రమణ మైమోతు నృజములవంకి

ముంజేతులను బొల్ఫుము త్యాలకడియ ముల్‌ చరణపద్మమునందు బిరుదుపెండజె

శీ, మమరె నిద్దరియందును నందముగనె నెంతభావించినను శేదమెజబుంగరాడు శావునను రాజగోపాల జీవుండిపుడు తనర మహాపద్వయంబును డాల్చెనేమొ శ వురవర్శ నలో నొకపద్యము,

ఉ, కన్నులు గండువిరాలు తొలుకారు మెటుంగులు మేనులయ్యెడన్‌ గన్నవి కావ్రకానులలకంబులు చొక్కఫుటిం[దనీలముల్‌ చన్నులు కుంభికుంభనులు సారసముల్‌ పదముల్‌ జలంపలా నన్నగరంబు కామినుల కన్యవధూటులు సాటివత్తు కే, గ్రంథాంతమున,

నీ, నావిభుండైన మన్నారుడాసునివేత

ముదమున మంజరీముఖకృతులను పొగడొంద నంకితంబుగంగాంచు (శ్రీరాజ

గోపాలకౌరికి. నోర్కెమిోాటఆ "ేనంకీతముసేయ నిటునంటి మన్నారు

జానవిలాసంబు ధరణిలోన పరమభాగవతుని చరీతంబుగావున

వినిన వాసినంజదినిన జనులకు

126 గీ నాయురారోగ్యపు(త పౌఆాభివృద్ధి ధనకనకదివ్యవ స్తువావాన సమ్బద్ధి నిడపమానకవిత్వ పాండిత్యమహిమః గలుగునాచం[ద్రరవి శారకంబుగాంగ మన్నారుడాసవిలాసము = (ప్రబంధము) - చిత్రకథ _ సౌందరి --- రంగాజమ్మరచించిన యిీకృతి తంజూవూరి పు_న్తకశాలలో కలదు శాన, ఈగంధమే మతియొక కవయిత్రి “సౌందరి' అనునామె దీనినిరచిం చినట్లుగా నందలిగద్యములు కూర్చబడి “అల్లాడ విజయసింహభూపతివిలా నము” అనుపీర మదరాసు (పాచ్యలిఖత వు_న్తశాగారముననున్నది, డాని నంఖ్య 786 ఇది కాళష్యత్మగంథమే. (వ్రాతనవీనముగ స్ఫుటముగ నున్నది. ఒక్కొక్క దానియందు 14 పం క్తులుగలవు, ఈ్ళగంథము చదివిన వారి కిది యొక కూటసృష్టియని తోచకమానదు, ఏలననగా రంగాజమ్మ గద్యయందలి సేళ్లుమా(త్రమే యిందు మాద చెందినవిగాని తక్కినవి యన్నియు సమానమే, ఇప్పుడు ముద్రితమైన మన్నారుడాస విలాసనా టకములోని పద్యములిందున్నవి. కాబట్టియిది రంగాజమ్మకృతియే, “సౌం దరి” అనునామె యెట్లోనయ్థగహించి (ఆమెయు సంత సాహిల్యములు నేర్చినది కాదగును) (గంథక_ర్హృత్వము నభిలషించి, దీనినిట్లు మార్పించి యుండును, రంగాజమ్మ గద్యలో “విజయరాఘవ” అని యున్నచో నిందు “విజయసింవాభూపతి” అచట “పసుపులేటి” యన్న నిచట “రాచ చేటి"-అచట “మంగనూంబి” ఇచ్చట మా క్రిశాంబ ” యిత్యాదిగా వెలసినవి, ఈమార్చులు శేనలము పీరులలోనే యుండుటచే నొక్కొ కప్పుడు యతిదోసషములుగూడ గమనింప బడియుండ లేదు. ఉదావారణ మునకు * క, ధిరశాజుల చనవీశా పీశాయితశేళి నిన్ను పెలకునగోనేరా నేశాలశేమి రారా 'రాశాపవులు నూని విజయభాపతిధీ కా!

1వ ఇట్లుగా 14వ పష్మతమునగలదు “శాకావ్రలు మాని విజయకా ఘనధీరా'” అనిగదణా యుండదగినది, కావున సీక్ళతి రంగాజను ల జే యనుట నిక్కము, అము(ద్రితమగు ని (గంథమునుండి కని_త్త్వనైైలిని కెలియుటక “వసగంతవర్ష ని నుండి కొన్ని పద్యములు లుడానారించు చున్నాడను,

మ, పరగళ్‌ డై (తుండు నవ్యస్యూతతిలకా పాణి గహంబందుచు౯ 'వెంటియన్‌ మల్లి కలు౯ తడ్మువజములు నైెచ్చందంగా నిత్తరిన్‌ 'కెజగొప్పన్‌ నిడి పాణిపల్ల వములన్‌ దీవ్యన్న చామోదముల్‌ నెటయన్‌ దాల్చిన నేసర్యాలనగ గన్పించెన్‌ [పసూనావళుల్‌,

క, బాహుబలకాలి మరండు "క్సాహంబున జగముొలువ తరలెడుచో న న్నావాంయబుబెల్సు తత్‌ ఘన ఇశానాళ రాననులన నళికధ్వను లెరగెల,

గీ. కొమరువమితిన ననపల్ల వముల శాంతి గాణమౌసాంధ్యరాగంబు కరణిమించ నపుడు గనిపవించె నందందు నందముగను శారకంబు లనంగను కోరకములు,.

క, తరుగోజన మొానమద ద్విరదంబుల మదమడంప దివ్రదమసునికిన్‌ దరమగు రళ్నాంకుళ ముల

మురువుగ గనుపళ్షైనపుడు మోదుగ మొగ్గల, గీ మలయనిలయానిలుం డను మం(తవాది

యచట (భమరాతనరము (దిప్పుచును మతియు

పొనగు కుకుము పరాగంబు భూతి జల్లి

నల్సి యువతి మౌాన్యగ్రహోచ్యాటనంబు,

126

ఈమన్నారుడాన విలాసముననే రంగాజమ్మ యొకదండకముగూడ విజయ 'రామవుని'ేర రచించినది, అదియు పై విధముగా మాడ్స చెందినది, అఆల్లాడవిజయసింవాభూపలిపై “మోహిని” అను నామె మరులుగొన్సట, పొందుట యిందలినివయము, ఇదియు మదరాసు (పాచ్యలిఖత ఫుస్తకశా లలో “మోహీని దండకము” అనుపేరగలదు, నంఖ్య ౨001 మగ్నాడు జానకావ్యము, నాటకము రెండును విజయరాఘవనాయకుని చర్మితాత్మక ములేనిగాని వేజుగావు, రంగాజమ్మ కృతు లిట్టితకల కృతులుగా మూప్ప చెందు నవకళాశమున్నదనుటకు వముతయొక వృ త్రాంతముగూడ నిటం దెల్ప్చెదను,

“విజయరాఘవ నాయకుండెల్ల ప్పుడును నీవెతో (రంగాజను తో) నానందించుటచూచి, యాతనిపట్టమహివీ. యా[గవాము నాఫుకొనజాలక యొక దూతికమూలనమున దూషణో క్పులతో నొకచా_ర్తనంపెనట ! చానికి విదువీీమణియగు రంగాజము శ్‌ దూతికీపద్యము జవాబునివ్చైనట !

స నప

ఉ, ఏవనితల్‌ మనముదల(/స 'నేమిపనో! తమ రాడువ్నార్య నా

ఠోః నలపించు ేర్చెటుగరో? తమకౌంగిటిలోన నుండగా జా శానవేమిరా 1? విజయరాఘన ! యంచిలుదూరిబల్మి చేం

దీనరక _ల్తైనై యిటుల తీసుక వచ్చితినా తలోదరీ !

మతియు నంతఃపురములో నిట్టిసందర్భములో జెప్పినచాటువులు . ఉ. “రాజనిభాననా ' నరసుశాలవు; జబ్బుగ నల్లినావే

కీ జడ ” *యింకకంశువలెనీ ” “వలనొప్ప బిగించియల్ల వే

ఓఏజవరాల' 'వేతెపనియున్నది “దోనమె దోనకీ! మజ

రాజగునట్టి యవ్విజయరానువుమై చిగురాకుకోమలీ 1

చ కులిశెకవేటిశే చెలియ! పంచెడు మానెడుగాకు నెల్లవా

రలు వినినారులే ! విజయరాఘవనాయండు నిన్ను గూడుటల్‌ |

నలపులెచాటుచున్నవి ; జవాదియు సట్బవు . విజ్ఞవీగంగా

నలెనకె” భరాచి ఆకూ ర్థర"కె వంతులుజంతు ల వేటియెమ్మె లే గి

కవ$ క, “* ఇంతీపానువుపై నిజె

కంతుడు కూర్చున్న వాండు ; గనుగొను '” * వజావా,

కంతుండనంగుండు, నీ తెలి

విం లేనా” విజయరాఫ వేం్యదుండు, చెలియా '”

పై పద్యములు “విజయ రాముఅనం మార్పుతో విజయనగరరాజు (కళింగ బేళశమున) విజయరామరాజువై అడిదము సూరకవి చెప్పినట్లు $ేరశేషములు గురుజాడ |శీరాముమూ ర పంతులుగారు సూరకవిచరి, తలో క (6 వ (వాసియున్నారు. అఆ వైవున నీ పద్యములు సూరకవియసని యేవాకుక, (వె వద్యములు చాటుపద్య మణిమంజరి ((పథమభాగమున) 68, 64, వుటలలో (బహ్మశీవేటూర (వభాకరళాంన్తిగారు _పకటించియున్నారు

రంగాజను న కులము రంగాజమ్మ చారాంగనయని వూర్వ చరిత కారు లభి పాయపడి రు, వీరజన్మముభే వేశ్యలు గానుండియు, నంస్కార నికేషము వ సాంఘీకజీవిత మాధుర్యము చనవింజూవీన నరసురాం థ్రె

యిగ్మీ్యన్న కస్థానము నాక్రమించినవారు, రఘునాథళాయల కాలమున, శామభద్రాంబ, తిరుములాంబ, మధురవాణి, ఏజయరాఫఘవుని శాల మున రంగాజీ, కృష్ణాజీ మున్నగువారు కులమున వేళ్యలేయైనను, నేక చారిణ్మ వతము ననునరించినవారు (అనగా జీవితకొలమంతయు నొశే నౌయకుని ననుసరించియుంకువారు.) కావుననే ఏరిలోళొందజు, తమ నాయకులకు ధర్మ పత్నుులుగాం జన్పిళొన్నారు. రంగాజమ్మ యు నట్టి యీకచారిణ వత నంవన్ను రాలై సాహిత్యస్మామాజ్యము నధిస్టీంచిన పూజ్యురాలు. పరిశోధకళిఖామణులు, విద్వద్వర్యులు మౌ, రామకృష్ణ శవిగారు *'మధురచాణినింి గూర్చి వాయుచు నీవిషయమున పై యభి (పాయమునే న్య _కృపఆచినారు,

వనాంటిసాంఘిక పరిస్థితుల శానాంటిసాం్యపదాయముల ననుసరించి విమర్శింపవ లెను, జేంయను సీకులజులు సంగీత సాహిత్య విద్యాసంస్కా-ర

180 సంపన్నుల, ఉర్తృమేణిలో జేరిన తారాగణమురై. (పకాళించుచునే యున్నారు, శావున రంగాజమ మ్రయు సళ్వాం ధభలోకమునకు, నంకఠత న్థృరశీయయు పూజ్యయు ననుట నిర్వివాదము. విజయ రాఘవనాయకుని యాస్థానమునం గల కనయి తులలో “ళృష్ణాజిలేక కృ ష్టాజమ్మనుగూర్చి యిీివజకు తెల్పితిని, ఇపుడాకాల ముననే యాం ధకవయి[ తులలో న్యగగణ్యయని చెప్పందగిన రంగా జమ్మనుగూర్చి వివరించితిని, శ్నేతయ చాతీణార్య సంగీత పవంచమున, మ్ఫూర్త్మికయమని 'చెప్పడగిన వారు ముగ్గురు, అన్నమయ్య, శ్నేత్రయ, త్యాగయ్య. ఇందు కడపటివా రిరువురు తంజావూరికి నసంబంధించినవా-ే, వ్నేత్రయ రఘునాథనాయకుని కాలమున తంజాపురాస్థానమునకువచ్చి, యా వెనుక విజయరాఘవ నాయకునిప్రై 'వేయిపదములను చెవ్పియున్నాండు. ఇవి శృంగారరన న_ర్తరంగములై చెలయుచున్నవి ఇందుండి యొకపదము1ే నుదాభా శాంభోజి = అది పల్లవి నుదిననూయొచీ యిప్రొద్దు నుదినమూమొజీ యీ అనువలవి ళ్‌ మదనావకారుని నేన - మనకంగలిగా న కనుదిన॥ చరణములు (పొద్దున నిలువటద్దము పొడగన్న ఫలము - ఈతని ముద్దుమోముం జూడంగలిా _ ముద్దులగున్తు శ్రి 1నుదిన! ాాావాతనన నానా ది త 'నుదిన కే. చూడుడు కాకతి (గప్పెంబత 1050) విజయశాఘన పదములు. శీ తిక్యూ శనగల కోదండ రామయ్య గాడ, ఇందు (పుటలు 209206

కేక్ర1

భూపాలకుంజరుని నేం ఆ బొడంగంటినమ్మ

ద్విజరాజుల 'నేవించిన = దిన్యశకునము అచ్యుత

విజయ రాభు వేందదుని యీ - విడిదిలోగంటి, శసుదిన॥

మహరసికుండునుు మనోకవియు, మహాభక్షుండును నగు విజయ రశాఘవనాయకుంకు తంజావురాంధ వాబ్మయమున కే గాక, యాన దాంధవాజణ స్హ్రయమునకు సంన్మరణీయుండ,

అశావి పదదానగరి విం ద

విజయరాఘవనాయకులి కాలమున పెద్దదానరియను, మవోభక్తు గుం జెడివాడనియు, వానిని విజయరాఘవనాయకుండు తిరస్కారభాన ముళతోచూబెననియు, కీ, అే, వేటూరి. పభాకర శాన్త్రులవారు దతథ్నీ భ క్తుండనియు సంస్కృతమున 'శెనుగున పెక్కుసదములు రచియించిన వాడనియు; సంగీత పపంచమున కీతడుపరిచితుడనియు క శ్లాటనంగీత రచయితలను నాంస (గంథమున వేరొ్కూనంబడినది. “40009615 మ. క 200094 167160 106 [0110ఇ198్ర 1160 0£ 605 08678

&పి౦డ+ ఇనింయ 0౨13 క0ఉ0ళా 19ళీంముడ0200 18 &?21140]16 పే విండేగేడ = 18821 12 006 ఓమ 08 పచ్తాషక 016 12 క4ల్తుం:6 తీ పౌంళ0806 98 024 1132281982 206 4 ౦౫08ల 01 వంతెన 19 01360 ఉ నజం6క18 న మన్నారు జేవుంకు ఫ్‌

ఈత.డు విజయ రాఘవనాయకుల కువారుండు. మహారాన్ట్ర)ల పైకి తండితో యుద్ధమునకు వెడలి, వీరన్వర్లమలంకరించిన వీరండు, ఇతండును తండికాతలవలె గొప్పకవి, విజయరాఘవాభ్యుదయమను (వబంధమును రచించెను. అది నేకు కానరాకున్న ది, మనకు లభ్య మైనది, పేమొబ్దనాయి శాన్వయంనరము,

1త్రివ విజయ రాఘవనాయకుందు రక్రాబ్దనాయిక లేక హేమాబ్దనాయిక అను చెంగమ ను మన్నారుండను రాజనోపాలునకు వివాహాను వేసిన కథ యిందునర్జి తము, ఇదియును యతుగాననాటకమే. (వారంభ ము, నీ శ్రీ,రమణీనముజ్జృంభ మాన కటాతు. నారమణీలనద్భ్యూరివత వార్తాచమత్కార వై భవ్య పదనామ మౌార్తాండ మండలమహితథాను నూొణిక్య శీేయూర మండితభుజదండ చాణూరగర్వశితూ (పచండ తంజావురాధిప_స్తవనీయచారి త కంజాతసత్ర నంకాళ స్మ గీ, చ్వారకాధీక శాంచన వననీవాన పాకరివుని(త్ర చెంగమలాకళత్ర మములటావీంచి శకుభలీలమనుపుంజూల శాజగోపాల రాధికారతివిలోల, మధ్య. ద్వి, ననంబోణి డతీణ ద్వార కాఫురిని చెలువుమోతినయట్టి చెలువమన్నడితండు వెలందిరోపది యాఆజువేవురు జన్వనుల వలపీించియేలిన వన్నె కాదెయితండు కనకాంగి విజయశరాఘవునింట పవెలయుచు దీనదిన ముపూజందు జేవుం జేయితండు, శరీతిం జేరి యష్పృుడాకప్పురగంధి యప్పృరంబున విజయ రావ పట్టభ్యదుండు, శట్టంచిన గుజ రాతికెంపు వెక్టడంపుపనుల మిటా రించు. నతిదిశ్చారంబులగు గోపుర్మ పాశారంబుల్కు శ్రీవ వృవపుంగవో

కశ) బాంబులు ళృంగారననసమూహాంబులు, సార్మిదానది మొదలు బొదలు ననేక తటాకంబులు సోటకమయంబులై న మంటపానీకంబులు నాలో కింపుచు సొంపునంది యానంపంగి మన్నా రునగరిపాలికిం జేరి (వవేశించి యచ్చట వాచ్చులగుపచ్చల గచ్చులనిచ్చలంబులగు శఛాశకుంభ స్తంభ సహా(నంబుల మించు విజయరాభున భూపాలమంటపస రాజంబుచేరువ రాయనంఫువెలువ చది వేపద్యం, న్వయంనరాబ్వూనము కమ్మవక్క-ణ, సీ (శీమన్మపహాగుణస్తోమ నంవన్ను+రై భాసిల్లు శాజనో పాలకరి పాదంబులకు (యొక్కి- పాలక డలి రాజు వేడ్క సేయంగల విన్నపంబు పౌమ్యుసంవత్సర వై(త్రశుద్ధాష్టమి మౌొపట్టేయగు చంగమకున్వ్యయంవన రోత్సవంబొనరింప నుద్యు క్తులై నాము గ్‌, వంబునెజువేజ్బ గావలెస్వామి నన్ను ఖానకును నారదుని వెంటమా నియోగి నంచితిమి వారిపల్కులాలించి మూరు వేగనిటు సాగి రాగ నీవిన్న పంబు, క్‌, 'రారమ్ము విజయరాఘవ ఛారణినీవంటి ముద్దుతనయులు గలుగన్‌ సారపమిీవముదిలో గల కోరిక లొనగూడుటరుబె ” గుణ రత్ననిధీ ! గీ, విజయరాఘవ! నల్స' యా పెండ్లి నీవు నంఘుటించంగ మామది చల్లనయ్యె బలి నర్వంసహారాజ భాగ్యములను ధరణినర్థిల్లు మాచం దతారకముగ,

1శీ4 భరతచాక్యం

ఇవ్విధంబున చివ చెవ్వ యాచ్చు తౌఫ పప్రపొ తుండును, రఘు నాథ జననాథ పొత్రుండును విజయ రాఘనభూపాలక (వియవు(తుండును రాజనగోపాలాంబికా గర్భకలళ జలధికువలయ మిత్రుంటును అఆతులకనక తులాప్రముఖనిఖల మహాదాన దీఠశవాధురీణుందు ను అనేకాగబోర పతి ఫ్టైాపన (వ్రవీణుండును, విజయరాఘవాభ్యుదయాడి (పఒంధనిబంధన చాతురీధాలేయుండును, అతులిత వితృ భ్లక్తిగురుభక్తి ఇ్రాగభేయుంకును మహిశాను భావుండునగు మన్నారుజేవుంకు భునన_స్తవనీయంబుగా వావణించిన పేమాబ్దనాయికా స్య్యయంనరంబను నాటకంబునకు కథా నౌాయకులగు రశ్రాబ్బనాయి కా శాజనోపొలకులు తమవ్రయపు తుండై ఛాతిపాలింపుచు చాలవర్థిల్లుచున్న విజయరాఘన భూపాలునకు సర్వ నసర్వంనచోధిపత్య నిత్యాయు రారోగ్య భాగ్యంబులు పాలించి రటీం తురుగాత,

ఈ సౌమ్య. కీ కొ, 1664. అదియే (గ్రంథరచనాకాలముః ఈతడు కీ, ఈ. 1674లో తండ్రియగు విజయరాఘవనాయకునితోగూడ మహారాష్ట్రులతో జరిగిన యుద్ధమున వాతుండయ్యెను, శాబట్టి యిీాాతనితో నాయగరాజ పాలన మంతమైనది. ఆనాటినుండిమనో రాష్ట్ర) రాజ్యపాలన (పారంభము,

తంజావురి నుహారాష్ట్ర రాజులు

నాయ రాజుల వెనుక తంజూవూరు మజవోరాష్ట్రలు పరిపాలించిరి శ్రీ శ 1674 మొదలు క్రీ, శ, 1855 వటకును ఏరి పరిపాలనకాల మని చెప్పనొప్పును. ఈ మవోరాష్ట్రళాజులు తమ వూర్వులగు నాయ కరాజులవ లె సంస్కృ తాం భామలం బోమీంచి కృతిక ర్తి కృతిభ _క్షలె కీీంగాంచిర, మారృభామ మహోరాన్ట్రమై, పాలించిన జేశము (ద్రావీడ మైనను, సంస్కృ తాం థ భామలయం దత్యంశాభిమానము సహించి యాూభౌషమల (దెవిడ జేళఠ మునం జిరస్థా యుల గావించిన మహః

$16ిక రాష్ట్ర (వభువులు మనకృ్ళతజ్ఞ న్‌ బాతులు, అట్టిఠాజన్యుల కాలమున వెలసిన కవులంగార్చీయు (గంథముల/హార్చియు నౌంధలోకమున శలీగించుచున్నాను. అయాళాజుల కాలమున వెలసిన కవులంార్చియు, (గ్రంథము లంగూర్చియు, నుగమముగ తెలిసికొనుట క్రై మొదట తంజూాపూరు మహారాష్ట్రరాజుల నంళవృషము నీకింద నిచ్చు చున్నాండను, దూలోణజీ శస | | శివాజీ ఏకోజీ లేక పెంశాళీ | | | 7 | న! క=వ కరభోజ్‌ [వ గులజాజీ లేక కుక్కోజీ (1684-8712) (8712. 8728) (శాజట్‌కూకాం చిక) (రాజనాంసాంలీళ) | (1728-8736) వారళ్ళం[ రంకు అయకిం జంతు ఏలోజీ 35 భార్య నుజనాభాయి క్రళాకకీంన (1736-8787) (4737-8780) (యమునానాయి) | 178609.8762 | 2 రులజాజీ అనురనీంగు (7562-1787) (1787-1708) | 8, శరభోజీ (ఆవాల్యావాయి) (1798-1833) న (₹808.8866) (ర్వప్వాత్యమాలు 0థక రవి) వినరణము $;=ా (1) తంజావూరు మబోళాష్ట్రళాజుల నంకముః గూర్చిన వినర ములు నెలు/ంసననీ (గ్రంథములనలన శెలియనగును,

186 (1) నెలూరి-శివరామకవి కామకళానిధి (9) వకోజ్‌ ద్విపదరా ఉం మూయణము (8) మొతృభాతకవి పారిజాతాపహరణము (4) శివాజీ మహారాజు అన్నపూన్హా పరిణయనుః పీనిలోం గామకళానిధి తక్క కక్కినసి యముద్రితములు, ఇవియే గాక గంగాధరుని భోనలనంఇావళి (శ్రీధరా వేంక శుశార్యుని శా హేందవిలానము, శేపాచలపతి శోనలభోన లీయనునను సంస్కృత గంథధములయందును, ఏ6 స య నే | 0 80)070 అను నాంగ్లేయ బ్రంథమునందును గలవు, వీనిలో జీను (వాసీనరీతి వంశనృత్‌. మెచ్చటను (వాయబడలేము, ఆ (గంథముల యందలి విషయములు నిమర్శించి జీనీ వంకవృతనుం దయారు వేసీతిని, ($) ఒక ేరుగల రాజు లిద్దజుంసటచే వారిపేరు కెదురుగ నొకటి కెండును నంకెలు వేయంబడినవి. ($) మొదటి తులజాజీని తుక్కోజీయని వాజెదరుం (4 వారిళ ఏం జయసీింహులు రాజ్యమునుః బరిపాలింపక సో వుటనే చారి శాజ్యకాల చరిమితి తెలుపలేదు ఇందు జయసింవాండే శామశశానిధి శృతిళ ర్త వళోజీ (1676 - 1088) తంజానూరును. బరిపాలించిన మొదటిరాజన్యుం దేకోజీ, ఈరండు మవారాష్ట్రరాజ్య నంస్థాపకుండగు శ్రీశివాజ్‌ చ్మక్రవ దర్తికి దనయుండు ఈతండు తంజూవూరున మవోళాష్ట్ర రాజ్యమును స్థిరముగ నెలకొల్సి నాడు, ఈతందు తెలుగున ద్విపద రావూయణమును రచియించినట్లు ొసెనరు ను బవ్మాణ్యముగారు తమ తంజావూరు మహారాష్ట్ర రాజుల చర్మితమున (వాసినారు.! ఇచ్చట (పొపెసరుగారు పొరపాటు చవడినారు, వ్‌ఫోజీ (వాసిన ద్విపద రామాయణానతారికను బట్టి చూడ నతడు ఎ మం యకం! 3 66 10 టాం యంత కాంట వ వా వైశిత మనలని. 3నడ ఇంరే క696711 04%01 ఇం: 8 102 5010జ్ర6 ఇ616 ఇక14892 స 11కి 2618ల (లిజ్యం 22 000 వేళ్‌: ష0%2 వటజమక 00 కస్క0౯6 292కి

పే? తులజాజీ లేక తుళ్కోజ కొమరుండని స్పష్టముగల టెలియుచున్నది, కావున నతండు శ్రీ భివాజీ చక్రవర్తి కొమకుండగు నీయేకోజీ కాజా లడు. ద్విపద రామాయణనునందలి గద్యను. జూచిన సీ విమయ న్పవ్టము శాగలదు. “అని ఖోనలాబ్ధినుథాంళుం డుత్తీముండు ధననోధతుల్యుం డుదార న్మిశముఃదు నరనసాహిశ్య లతీణ చక్రవ_ర్థి కరణానమ్ముదుంకు కవిశల్పకంబు | విలసిల్లు' తుళజభూవిభు కుమారకు(కు, పొలుపొందు యేకోజీ భూమిపాలకుండేో తనతండి తుళజేంద ధరణిళశువేర పనుపొందునుకరాంక చిరుచాంకు చేర రమణీయమెన యీ రావమాయణమున క్రమనీయ 'సుంవర శాండంబుంజె స్పె. దీగింబట్టి యీ యేకోజ్‌ (కీ, శ, 1706 నంవత్సరమున తంజావూ రును బరిపాలించిన రెండవ యేకోజ్‌ గాని క్రీ, శ, 1680 సంవత్సర (పాంతమున నన్ను యేకోజీశాడు. కాని యిీసందర్భమునం దంజూపూరు కెలుంగుగంథనుల సూచిక. (బకటించిననావ కూడ మొదటియీళలో జీయేీ యీరానూయణ[గంథక్నర్తయని |(వాయుట మటీయు. వింతగ నున్నదిః ఆంథనూచికం దయారు గావించిశవా కే శామాయణ్న[ంథా వళారికయందుగల రాజుల నామములను నధోశేఖాంకీశత ములు గానిం చియే యున్నను (గంథ్‌ వశాళకు లాంగ్లేయభానలో నిది మొదటి య్రేకో్‌ వాసినట్లు (వ్రాసిరి! చూడుడు. &ీ 08011907౯6 410800 04 1060 క్రీకీడ0డ8071048 40 సం కొడం 076 తేట సి&2)2 పం:1018 దొజ1ళ: 81 వటీనలం! మర?47 7 (4క్రతి 124, 14) ూదటి-'యేకోజీ-న్వయమూగో గ్రంథళ్ళుక్త-- గాకపోయినను. గవి వండిత పోనుకు-డై యుంజెనని మనమూహింపనచ్చును," కి

శం కసోజీ లేక శవోమనహోళాఖా (1684-1719)

వకోజీకరువాత నాతం కొవూరులు ముగ్గురును భమముగా రాజ్యమును చాలించి. నారలో. దొలివాండు శహోజీ, ఈరాజ దందని శాలము తంజావూరు నహో రాష్ట్ర రాజ్య భాహావాబ్బయ చరిత్ర మున నువర్శ యుగమని చెప్పందగినది, సంస్క తాంధము లం ేమి, (దావికభామమం బేవి లెక్క లేనన్ని కతు లీ గా జేందునికాలమున వెలసినవి, కృతికర్తమైై, కృతిళ _ర్తయై, యపరభోజురై విరాజిన్ని న ళాహారా జేంద్రుండు, శీళుక్ల 'జేనవ రఘునాథ రాయాదులవ లె నాంధు లకుం జిరన్మరణీయుండ్కు

నంస్కృృరచాబ్మయమను కవోజీ కాలమున విశేషముగా నభివృద్ధి నందినవ, కహాజీ సంస్కృతమున ళశబరశ్న నమనంయము ళఈసార సం

లి ది వ్‌ దిఖథి (భహామునను ఆెంకు నిఘంటువులు రచియింఛినాడు. ఇంతియ కాళ్ల గీ శ, 1698 లో తిరువళ నల్లూరు (12౪2382081107) అను (గౌమనునకు కహాజీ రాజపుర మను నామకరణము గావించీ జానిని నలువది యారు గురు విచ్వాంసులకు భఛారాపుకన్సరముగ నొనలణొను, అందలి విద్వాం సులందజును న్యపనిద్ధు లే! వారిలో. నొందతీ గూర్చి యిందు వివరించు చున్నాండను,

రామభదదీషీతుండు--ళశహాజీ. శాజవర విద్వన్శండలి ఘాషణ(పాయాంకు అభినవపతుజలి చిుుచాంక్యకు అప్పయ వవ్నీతుని మనుకుండగు నీలకంఠ దీత్నీతుండును, చొక్క్టనాఖథ దీతీతుండను కొల ళృన్ష భగవ త్పాదుండును సీ విద్వద్వ లేణ్యుని గురువులు, వతంజలి చ8 త్రము జావీవరణయము, కృంగాకతిలక్షధాణము. పరిభాషావృత్తి వ్యాఖక్లి, ఘడ్డర్యనని దాంతనం। “పూనా ప భే

నశ? ఖ్య _మున్నగనవి యీశతని కనే వి పక అనాను ది

శ రామధ్యవ దీకీశ్రుని.'హార్చి వివరములు కెలోం నోరినవారు. 1060145 ఉం (2457 అను ప్రికయందు 88 చం పుటముల జూడత సదురు,

149

త శ్రీధర వేంక శుకార్యుండు..... ఈతనికి ఆయ్యవాళ్‌ అను నో భూంతరనుంం చావీగాత్య మండలకుల నేంటికీని మహబోవిదాాంసుకుగా బూజింపంబడుచున్నాండు. ఈతని స్లుిగంథములు పకనాలుగు మురదిక మైనవి ఈతండు కవోజీ రాజవుర్శాగవార (పతిగృహీతంలో నోకంయం శవోజీరాజు చేర శ హేంద విలాస శ్రాగ్యరును రచియించి యున్నాంకు ఇది యెనిమిది నర్షలు కల కాన్యముం శహోజీ జీవితము 'దెల్పును, ఇది యము "తము. ఈ వేంక ళ కార్య ాలహార్చి చండిశవగం నులు (బవ్మూ్రీ వేటూరి (వభౌాకర శాస్త్రులవారు ళృంగారరాథా మాధవ నంవాదవీటికయందు (వాసియున్నారు, ॥

భాన్కరదీవీకుండు - వేదాంత (గ్రంథమగు సిద్దాంత సిన్గాం జనమునకు రత్న మాలిక యను వ్యాల్యానము ఛాస్‌న విద్వాంను(శు, ఈ నిన్ధాంత సిద్దాంజనమౌొతని లివ్యుకం పి కృష్ణానంద నరన్వతిచే రచి

ట్‌ 4 యింపంబడినది, తనతిష్యంకు (ాసినగంథ మునకు వ్యాఖనవాసి వ్యాప్తి కిందెచ్చినగురు ఏీఠండు ఈరంకు లలిళ నహ్మననామములకు వ్యాఖ్యా శ

ఉ. పెరియప్పకవి - ఈతండు శృంగారమంజరీ శాహాజీయమ.ను నాటక మును శ హాజీ జీవితమును. జ్యాతించుచు వాసినాడుం ఈత,డు పెన వివరించిన కృష్ణానంద సరన్వతీ శిష్యండు, ఈతని పొండి్యమునక్రు మెచ్చి కృష్ణానందయతి యాతనికి కవి తార్కిక సార్వ్యభఖౌముండని చిళద మె ద్చెనటఎవిళ్వనా థాగ్య నీ మీతుండును వైనతేయ సూరియు నీశని యన్నదమ్ములు విళ్వనాభుండు సిర్ధాంతసిదాంజనముపై వ్యాఖ్య రఠరచియిం వెనంట, ఈతశికండి యన్న శాస్తి వేంకటపతిరాయల నభయందు కా ము బేవకవినిజయించి యాశనివలన బంగరుపల్ల కిని ఏఠాశరమకు (గామ మును బహుమానము 7 నగొనెనంట2 లు

$ దయాళతకమా మున్నగునవి (శ్రీరంగము వాణీవిలాస ము దొయ౦(గిమున 2, ళృంగార రాధామూధనము సీఠిక నూడు జాలుగు ఇకృటలు శృంగార ంధమాలా (పకటికము ౧. క

1శి0

క, వేకళవి- ఈతండు విద్యాసరిణయను జీవానన్షము మొదలగు నంతరార్థ కథా నమన్వితములగు శండునాటషకముల రచియించినాక్కు ఇవి రెండు వేదాంతవిషయములు (బితిపాదించుచు. (బబోధచం దోడ యమునుఃం బోలియుండును, విద్యాపరిణయ మోీరతనిపోమకుండగు నా నందరాయమఖి కృతి గాల గానవచ్చుటచే నీతడీ నాటకమురచించి తన పోమకుని కారోవీం చెనని విజ్ఞులు తలంచుచున్నారు.

6, మహ బేనకవి - ఈతండద్భుతదర్చణమును (బబోధచం[ దోద యము నూదిరిని రచియించియున్నాడు, ఇది శాన్యమాలయందు ముదికము, ఈతందు శుకనం బేశమను నొక సం 'బేళ కావ్యమును రచి యించినాండు 2

7, వీరఠాఘనకవి-ఈతంకు వల్లీపరిణయము, రామరాజ్యాలి పేక నాటకము, పార్వతీస్రో(ర్రము రచియించినాడు, ఈశ్వరునికి: గామావ్నీ॥ి బుత్తుంండు కాండిన్యగో తుంయ,

8, నల్ల దీమీతుండు ఈతనికి భూమినాథకవి యని నావోంకరము ఈతండు రామభ దదీఖీతుని శిమ్యుండును బంధువై (ప్రఖ్యాతిగాంచిన వాండు, ఈరండు నుభదాపరిణయముికు నాటకమును ధర్మ విజయమును నాలుగు స్తబకముల చంవూ కావ్యమును రచియించెను. ఇందు ఆెండవది శబోజీనమబోరాజు చర్మిగతమునుం 'చెల్పుకాన్యము, |ఈళవి శభోజీని నభి నవభోజునిగాం జెప్పియున్నాడుం

“ఇత్యనభినభోజరాజ శవోమహీమ హేంద సుందరముఖ చంద నందర్శన మహిమసాందీ కృత వాగ్విలాసన్య, రామభ ద్యావివర్మవియ నలల

౨ కం లె100121 ౮4611086 0? కేశీజ023022049 0.102111 మేక్‌డ0486119885 మలం. (రితిక ₹01 ప 1. నిడివ9కా 8 (॥ర్రంక 2క/7రం2రగ77) ఏ సం౦ంస్మక దూతకావ్యోత్సత్తి విశాససములు _ శ్రీకూన్‌ యిీయాశ్ణి = సీర కాఘకా చార్యులకాతు ఎమ్‌ ఏ ఆంధధ్రపహాహీర్య పరిమర్చ్యతిక 18 న సంపుటము క్‌ 0 ఇంచికలణ

టు! శీవ్యన్య, తదీయవంళజన్మనో భూమినాథవిద్వత్క వేళ్ళతొ ధర్మవిజయే చతుర్థ _స్తబకః

ఇక్రి (దసిద్ధనంగ్కృత పండితకవులు కవ+బీరాజు వురమంమన్న చారు గాక శహాజేయాస్థానముసు నలంకరించిన వారెందతేని గలరు హాజీ మంతియగు శ్రయంబక రాయనుఖ యేకోజీమంటత్రియ గంగా ధర మఖతనయుంకు, యేకోజీ (తయంబక రాయమఖనిం తనకాలము నంజే తనకొమరుండగు ళహోజీకి మంతిగాం జేసెను గంగాధరీమఖి కెంగల్పట్టు మండలమునందలి తిరువలంగాడు (ైనువా_స్తవ్యుండయ్యు మహారాష్ట్ర రాజుల కోంకపె తంజావూరు నిహానముగా నేర్చరచుకొ వెను, గంగాధరమఖి యప్పయదీవీతుని వంళనువాండు, అప యది తీ తుని కువలయానందమునకు రసికరంజనివ్యాఖ్య(వాసీ గ్రంథావతారిక యంము భోసలవంశానలియను వేర మహారాష్ట్రళాజుల వంళ చర్మితనము వర్ణించినాడు, గంగాధరమఖికి మ్యుపరు కొడుకులు, మువ్వురును యంథ కర్తలు, విద్వాంగులు, రాజకార్యవిపుణులు, అందు తొలివాండు,

క. నరసింహరశాయమఖి వవా-ఈరఠండు తండి వెనుక జీకోజీకీ నుం (తిగానుండెను, ఈతండు త్రిఫవురవిజయచంవువును రచియిం చెను,

2, (తయంబకరాయమఖ-__ఈతండు. శవోజీవద్దన్కు శోవజీ 'వెుక రాజ్యమునుం బరిపాలించిన మొదటి శరభోజీవద్ద మంత్రిగా వ్యన వారించినవాదు, రామొంయణనమునకు ధశ్మాకూతమను వ్యాఖ్యానమున్యు, (స్రీధర్భుకును రచియించినవాడు. ఈతండు శవోజీ (పోత్సావాముచే క్రీ శ, 1696 నంవత్సరమున కుంభకోణమువద్ద స్వామిమలయందు (బ్రైవట్టీందమగు యజ్జ ము గావించినొాడట, అవిషయము (గ్రంథ స్తమై యున్నది.

లిం భగవం కార్యమఖి ఫా ఈతకు ఈనయన్న గారి వెనుక మొద టిళరభోజీవద్ద సచివస్థా నమలంకరించినవాడు, రాఘవాభ్యుదయ నాట కము, ముకుందవిలాగ కాన్యము, ఉట _త్త్రరచంపువు నీరినికృతులు. వీరిలో.

శేశతీ బొలివాండగు నరసింహశాయనుఖ తనయు. జొనందళశాయమఖ గూడ్‌ మిగుల (వఖ్యాశింగాంచిన మంతిన_ల్తేముడు, ఈరంకును కహోజీమయొెొ ద్దృను మొదటి శరభోజీయొద్దను మంతిగా నుండెనుం ఈత-డాళ్యలా యన గృవ్యూ సూూతరవ్యాఖ్యరు రచిమిుంచెను, వేదకవిలహార్చి (వాయు వఫుకు విద్యాపరిణయ రాటక్రము నానందరాయమఖ కారోవీంపంబడిన దవి తెలివియున్నానుు ఇశ్తే అప్పాధ్యరి విరచికమైన యాచారనవనీత మను పెద్ద ధర్మశా(స్తు గంథముగూడ నానంద రాయమఖి కారో వింపం బడినదని చెప్పుచున్నారు. ఆనంద రాయమఖి మంతిమై, విద్వాంగండైై యుంకుటచే నాతనియకు్కు గహామును నాతనిద్వా రా శాజాన గ్రహమును నందించుట శ్రా కవులిట్లు చేసియ.౦దురని యూహః పాడముచున్నది, ఏీనిలో విదాస్ఞపరిణయము నిశ్చయముగ నానంద రాయమఖ కృతియ నియు, నాభారనవనీతమప్పాధ్వరి విరచిశతమనియు నీ మథ్యకొక విద్వాం మందు (వాసియున్నాండ. 1 గాక కోనలభోసలీయ మును శ హోజీ పీర రచిం చిన కేషూచలకవియు, శవోరాజూష్టపదిని రచించిన ఇశ్రీ/నివాసకవియు, నకేళ విజయమును రచియించిన వేంకటకృష్ణకవియు ళహాజీరాజీయము, శహారాజసభానరోవర్ష్మన రచియుంచిన లతు తవియు నుమతీం దజయ ఘోనును రచిమించిన నుమత్తీం దుండును శవో రాజనతీ తమాలను రచియించిన నారాయంుండును నీ రాజచండు నాస్థానము నలంకరిం ఛిన విద్వత్మవులు, శబోవే (1684-1719)

శవోజీమవోరాజు పరిపాలనకాలమున నాంధ్రభాషా వృద్ధి మనకు విన్మ యముగలిగించును, ఈ విద్వత్స)భువు రచిమయించిన యాం గ్రంథ ములను, పోమీంచిశన యాంధకవులను మన మెటీి,గితిమేరి యిీకతండాంధ భాహాపోమణశే శేవలము జన్మి చినట్లు తలంపనలసియున్న ది, మజీయు సీ మహారాజు కాలమును వాద్ధ్దుయ.. పరిణామమును తెలిసికొనుటకు పలల 1 005 ఇం ల మమా 68 = 7007 ఉ సయలంళాయి. నిి8$! మె & న!

శే4కి నెంత యేని తోడ్సడుచున్న ది, గళానుగతికమగు (ద్రబంధ వాళ్ళయము గాక్క జాతీయ సారన్వతమునకు నంబంధించిన నాటకములు యమగాన నులు, ద్విపడల్కు గేయములు, శా స్రీయ్యగంథములు మొుకలగునవి యి మహారాజుశాలమున నెల్లివిరిసినవి, వీనిని మనము పరిశీలించిన, నాకాలమున నాంధవాబ్మయము దథీణమున నెంక గారవస్థానమున నున్నదియు తెలిసికొని నంకసింఛ్రనుముం ఆంభమున ళవోజీముహోరాడా కృతము లీకింది (గ్రంథములు గలన్చ ఏటా 1, కీరాతవిలానము--నాటకము, అర్జునునకు బరమేళ్వరుండు సాళుపళంబు నొనం'సట యిండలి యతివృ ల్సీము.. భీశ్చనకింకిరము, £. కృవ్ణలీలావిలానము,__నాటకము, శ్రీ జీవకీ జీవి గర్భమున ఇశ్రీ.కఎక్తు! డవతరించుటయు నాతని చిన్ననాటి భేస్టలుశు నర్య నాతండు పరిణయము చేసికొశుటయు, నిందు వస్మితము, శ్రీశస్తాం కరము కి గంగా పార్వతీ నంవాదము,--నాటకము, దీని నామమే ఆుందలి కథనుతెలుపును, ₹ ఫంగారరన (పాథాన్యముం ళివాంకికముం శీ జల క్రీడలు, గోసి కానస్త్రాపవారణము నర్గించు నాటకము, (శ్రీళృష్ణాంకితము. క్ష $. త్యాగరాజవినోద చిఠర్యవ్రబంధ నాటకము. ఇ ఇయ్యడి నిజముగా వినోదది[తములు గలిగియున్నది, వేరు (ఫబంధనాటకము గనుక చిత్రము. ఇతివృ లము నంన్కృరము లెనుంగు మహారాష్ట్ర మునను మూడు భావమలలో నర్ష్మి తీ మగుటచే వినోడకరము. ఈనాటకో మువభశ సీమబ+ రాజున కాయాభామల యందుంగల పాండిత్య మెంత లీని తెలియనగును, 6. జాపదీ కల్యాణము. నాటకము, (దౌవది పెంక్షికథ వర్మీ

కికిథీ

గా పంచరత్న ప్రబంధ నాటక ముూజనటళిఖామ'ణియగ సీ్‌ళ్వ వనియదుట బిరుదుమిటాగడలు తను నాఓ ఫ్ర చ్యా కాళశలమునుజూశ్రట వారు బవుుమొనములు జేయుటయు నిటులనే "వవసిగ్ధజ్‌ొ గి, పెంచు, బిపదు బంటులనువారు తమ శాన నాట్య, ఆభినయూది విద్యల శాత లమునుంజూవుట యిందు వర్గింపంబడినది, ఇది . న్హీ/శివాంకితము,

8 పార్వతీ కల్యాణము. పార్వతి పెండ్లి యిందు వర్రితీము,

ళ్‌ న!

వరమేళ స రాంకీతము,

౦, రతీ కల్యాణము--నాటకము, రతీ మన్మథ వివాహానుం గారి జేవి కంకికనము.

10, కామవట్టాభిపేకము--- శ్రీ,రామాంకిరమ్ను

(న గ్ర

11 రుళ్టిణీ నక్యభామా నంచావము.....స్రికృష్టాంకతయు.

కేక, వల్లీ శల్యోణము--కుమొరస్వామి వల్లి యును నామెను "పెంక్లాడుట యిందలి యింతినృ త్తము. శిచాంకితము, క్ట

విఘ్నేశ్వర శల్యాణము-గాటకము విఘ్నేశ్వరుని "పెండ్లి

కేశ, శంకరపల్ల॥ి నేవావబంధము=నాటకము, 'శ్రీ/ పార్వతీ పగ మేళ్యరుల కంకీళము, యాడినకథ, భివాంకితను,

శాంతా కల్యాణము. నాటకము, దశరథుని కూతుకగు శాంత బుళ్యశృంగ మునీళ్వకుని సెంద్ది యాకినకథ ఖివాంకీలము ఇక” నరీషరిగాన విలాసము---నాటకము, శ్రీకృష్ణాంకినము. 16, నరన్వతీ కల్యాణము---నాటకము. శ్రీ కృష్ణూంకితము,

కేత్‌ 19, సీశాకల్యాణముయానాటకోను, (శీరాయాంకిరము, 80. సతిదానళూరముానాటకము, (శ్రీళివాంకితము, ఇన్ని టంథములు రచియించుటచేశనే కహాజీమవోరాజు గుణ భరిత నకలభాహాచతుర్విధసాహితీ నిర్వావబాకుం దనియు, సాహితీవ్రం భాన శారద యనియు (సిద్ధివడసినవాండుం (క) కిశాత విలాసము మొబొదలు ఫ--జయ పార్వతీరమణ, జయజూనకీరమణ్య జయలఅంతకదమన, జయమభ[ఖునసూదన్నా జయ్యలివుకనంపారణ, జయ వేదోద్ధరణ, ఆజయలఅఖిలనుత చరణజయ జనాభరణ,. ల! ఖు ఖః నూ. ఈవిధంబుక నళల జీనలౌ(పార్థనంచేసిన యాతడనంతరం (ీశాహనహాో రాజవణీతంలై న కిరాశవిలానసంబనెకు నాటక ౦బు నందు తొలుత కథా శమం వినివించేనూర్ల 0 ద్వి (శీనజాళివుడు శాజికనిరీళుంకు, భాసిల్లుచున్న యిీపార్వతితోడ వన్నిద మొనరించిశపగడ కాలాడి, వినై ఇనచెంచుల వేషంబుబూని ఫుడమిని చరియించిభూ లేశునిజూడ సరనంబులనుకొంత నయ్యా టములను, యిరవుడు గావించి యేశకమహొటయును అనుకతలనుచాలనమరుకి రార భుశవిలానము కాజాఘనుండుగావించె నరననత్క_వివరుల్‌ నన్ను తిశాయ, ధరణలోనాచం(ద శారార్కనుగను. కి

ల! నూ, ఈవిధంబున కథానంవిధానంబుండు నాటకం వినివించిన యాతక్ష నంతరంబున ఇన్రీశావానువోరాజ (వ్రణీశంబునందు శొలుత వినాయక (పార్థనంశాయగా విఘ్నేళశ్వరుంకు వచ్చేనూ గ్గ్‌ం పరాకు ౨69969 96 అ ళలితల తుది:...నూ!వ।! ఈవిధంబున పార్వశీపర మేళ్యరులు కూడియుంకు నమ యంబున నారడ కీన్న రకింపురుషవులు మంగళం పాడేమాక్షం, వమాయాకిరాతవహూక ని!$మంగి ళంం నిగ్యం మాయాకిఠరాత జీవీ॥ ముంగళం అమరనందికుని. . ...శాహమహారాజ జేవునికిమంగళం దీనికి 601 (౫ 616) మొకలు క06€ వఆకును నాలుగు వ్రతులు కలవు, (2) కృవ్నలీలా విలానము 'మొదలు:లాజయ బేవకీవ్యగ జయ దివ్యకుతపాత్య జయక్ళన్తసుచ రత జయజగన్మి త్ర, జయళుభానవాగాత్ర జయజగత్క్భృతి సూత్ర, జయభానుళళి నేత జయజిశామిత్ర, జయజయా, నూః వః అవ్చరా యీవిధంబున అభీష్ట జేనకాషండశంబు గావించి నభా నాయకాదుల సభివర్ణి చి యాతవనంతరంబున నీ శాహమహో రాజ పణీశంవై న కృవ్యలీలావిలానంబు కథ్యాగ్రమంబుగా విను కనాణాన చవినానాలనాలాానననాననానాా న ననిమాా కాన వీంచేమువిన నౌాధరింపవయ్య్యూ, కుదిః:-అవృరా యీవిధంబున యాళన్య వచ్చిన యాతదనంకరంబున నుము నూ _ర్తమందడు కృన్లునికి నర్యభామకు వివాబాంనేయా నమయంబున నారదకిన ఉరకీంపురవులు మంగళంపాజే మొర్షం పరాకు, మందరధరు! క మౌాధపునికి నందకుమోకునికి నరవారి$ పొందుగానత్య భామను పెండ్లాడిన నోవిందునికి యశోదనందనునికి శోభానమేే శోభనమే,

కేటి? గద్యం ఇది శ్రీమడ్యోనలకుల ఛాబోమవాళాజ విరచితం శీళృవ్ణలీలా విలాననాట"౦ నకలవిద్వజ్జన (వీతయే నకల కేయనే శీళ్యాగేళ సాంబశివ పూన్తానంచార్చణమ న్తుః 505 (౫4 17) 506 "రెండు పతులు, (3) గంగా పార్వతీ నంవాదము మొదలు: _...జయరమాఫపురవాస్క జయ చందికాహాన్యు జయకనుమేరుళ కాన జయకృ త్రిచాన్య జయజయ, సూః ఇల్తెంంగులై న పలుకాకులై న కాకవి నికరంబులం బతంబులను టబౌడీ కవ:వన కుకవులకు జోసశకుచేస్తి చతుఃడఫె వననవలయిత రసాతలరాజకూన్య రాజన్యకు_స్తకమణిముకుట మసారిమరీచి మంజరీ వ్రంజబిందుమాలి క మనోవరపాచార విందుండును. .. భోనకులజలఫ ళ ఛాంకుండను....వా గుణళభ రితనకల భాషాచతుర్విధ సాహితీ నిర్వాహకండును దీపాంబికా గర్భళు '_కీిముకాపలుండును నగు (నీ శాహోవకుంధ శాపురందరుండు రచియించిన ళృంగారంబున వాంగారు గంగా పార్వతీ నంవాదంబనియెకు నాటకంబునకు కథాకమం బె దనిన వినిపిం వెదను వినననధరింపుము స్వామిాం తుది ;-ద్వి, (శ్రీగిరీళుని పీఠ సితతను జేర భోగిభూవణు చేర పురబారుపేర క్రై లానపతిపేర గారీళుచేర భాలలో చను'పీేర భవవారుచీర గద్యం అంకితంబుగ భోనలాన్వ యజలధి పంకజవైరి దీపాంబి కానుతుండు నరననర్ధుణుండగు శావాభూవిభుండు కెరలకంగా పార్వతీ వివాదంబు విరచించె రసికులు వినుతులు నేయ ధరణిలోనాచండ్ర తాళారక్కముగను, 515 (జీ, 491) నుండి 618 వనజకు నాజు ప్రతులు గలఫ్స,

1క8 (ఉ) జల శ్రీ డలు మొదలు :--- జయ బేవకీవుుత జయదివ్యనుతి ప్మాతజయ కృవ్ణసుచరిత జయ జగన్మి త, నూ, వ। అవృరా!' యిీవిధంబున అభీష్ట జేవతావందనంబు గావించి నభానాయ కాదుల నభివ్రించి. నీ, కాహోనము హో రాజు (వణీగంటై న జల్మకీడలనియెడు నాటకంబు కథా[క్రమంగా. వినివంచేము అవధ రించరయ్యా తుది ;.._..మంగళంబులు పాడేమార్షంబుప'రాకు దరువు మందఠథరునికి మాధవునికి నందకుమారునికి నరభారికిపొందుగ గోపకన్యలను "పెండ్రాడిన గోవిందునికి యశోదనందునికి శోభానకు, శోభా నమే భోనలకవాజీ, భూవిభునిభాసిల్లు (పేమను పాలించు వాసిగ శోభనవై భవనంతతి ధీగంపదలిడు'జీవునికి శోభానయే, $ల1 (మ. 5988) మొదలు 5207 వజకు (వతులు, (5) క్యాగళాజవినోద చిక ప్రబంధ నాటకము చుదలు “లా వవంక వినాట్యారంభేఇష్ట జేనళాపార్ధనంకరోమి. చూూర్థిక్థ్‌ః ఇహాఖలుచరా చరవందిశపాజారవింజేీ, *4 గ | నూకత్ర। అవుఠాయీవిధంబున పగళనుకొనియాడి త్యాగవినోదచ్చిత (వబంధంబునందు నరననక లవిద్యా పారంగత నకలభాషూభిప దుచిత విసాకళవితా నిరాంాకవి కః నంయుగా శ్యాగేళనామూంకిక విద్యాసుధావారిఫి జనిత సంగీత సాహిత్యరరంగంబులలో యథోచితంబుగా తోంచిన అణు మౌొత్రంబుగా కవివి స్తరించను, నిన్మపటులాతస్పులుదిద్ది విన నౌధరించరయ్య్యా.

కేతకి “డ్బది సంస్కృతము, కెలుగు, మబోరాన్ష్రము అను మూండు భామలతో (వాయంబడిన నాటకము ఆయాపాత్రలీ మూడుభానులను నాడ నుపయోగించును వపాత్ర యేనందర్భమున, శీభామను వ్యనవారించునను విషయము నిర్గ యించుటకు ళ క్యృముగావన్న దిః దీననాణింకములుగలవు, అఆయంకముల నచ్చటచ్చట 'తెలుగువ్యనవా రింపణబడియె, సంస్కృత బహాుళంబుగానుంకటచే సంస్కృత నాటక నమౌొఖ్యకుందగియున్న ది, తెనుంగునకుగూడ నిజ్ఞాన్మబ వేళ ముంటదీ న [గున _క్తీకలిగినదిం” 580 (3% 572) మొదలు కలికీ వజకు క (వతులుగలవు, (6) మొదలు :- తోడ్యం, జయ పార్వలీరమణ జయమనోభవహరణ, బజయభుజంగాభరణ, జయలోకళరణ, జయ జమైకమహీత లేశ్వర తనూజ జయజమయోదార భోనలథాహారాజం తుది;= అవుఠా యిీవిధంబుననచ్చిన వ్యానలకు నెదుర్కొని వందన మొచరించి యుచితకాననంబుం కూర్చుండ నేమించి యావ్యాను లంజూచి (దుపదభూపాలుండు పలి శేమార్షం, శ, వరముని నందోబాపురం దర! థభరమిో'శెజుంగనట్టి ధిర్మముగల'జే 'వెర వేమికన్యకకు వే గురు పెనిమిటులనుచు పలికె కంతి' పెద్ద 'గొమరుతోన్‌? సూ అవురా యిీావిధమునపలికీన (దువదుని వాళ రహో: 58ిక (3 కక1) నుండి కఠి89ి వజకు ఈ (పతులు,

1క0 (7) పంచరత్న (ప్రబంధము మొదలు;. జయరనమొవ్రక వాన జయచళదికాబాన జయసమేరుళ రాన జయకృత్తివాన నర్వగుణ భరిత నకలభాహూ చతుర్విధ సాహితీ ర్యావాకుండును దీపాంటా గర్భళు _$ిముక్తాస్తలంబగు (శ్రీశాహావనుంధళాఫురంద రఠరుంకు రచియించిన పంచరశ్న, పబంధంబు నందు తొలుత విఘ్నే శ్వరపార్టన చేయగానే ని ఘ్నేళ్వరుడు వచ్చేమొర్షం, దరువుం తుదిఫింద్వి, (శ్రీళంధరుని పేర సిత జేహు'వేర లోశబాయకు వేర ర్యుదుని'పేర వుసుువూతకతు వేర వురవారు వేర శరుణాంబునిఫ పేర గారీళశు పేర సాహీఠీవుంభాప శారదమైన శాహభూపాక శాననుడురచించబె సరసనత్కవు నెల్ల నన్నుతిసేయ ధరణిలో నాచంద శారార్కముగను, సూ, ఇ హ్రెైరంగున ఉదారవేనభాపాభూవీతంబగు శ్రీశాహామహోరాజ రమై సకలకవికర్ణ్శ భూమణ మై రాణించుమహ్ళవబంధంబు త్యాశే శ్వర (వీతికరమై విలసిల్లు గాత, కక0 3, 605) (8) పార్వతీ పరిణయము వందలు: జయసార్వరీరమణ, జయమనోభవహారణ, జయభుజంగాభ రణ, జయలోక శరణం క! ణః శ న న్యూశభారి వః అవ్చరా ఈవిధంబున నురిన్నే వీిధాననం ను,

న! నీ. నళలవిద్యావిలానముల చేరంజిల్లు శావూఖా పసొలుని నన్ను తించి అతనినభానీమనమరుథీరుల దతు 'శ్వీద వేచాం తానిదులుపొగడి అందునానందించు అనకద్య సాహిత్య పరులుమహక వీళ్యరుల వేడి సంగీత భర తళాస్త్రుళళాధురీణుల నేర్పులనుదినెంచి యేర్చరించి శ్ర అమహారాజుపర మేశ్య రాంకీతముగ వరగచేసిన పార్వ తీపరిణ యాఖ్య మనెడు నాటకమారాలు ననుమతమున వేమభాపూదియురము గా విస్తరింతు, వశ అన్నంకగనక, అవురా యీూవిధంబున అభీష్ట జేనకానందనంబు గావించి నభానాయశాదులకు అభివర్షి ౦చి నీ శావాముజో రొజ (వణీఠంవై న పార్వలీకల్య్వాణం బనియెకము నాటకంబు, కథానం విధానంబుగా వినువించెదము విననవధరించిరయ్యా, కభథానం విభానం, తుది; నూ! ఈవిధంబున (టహ్మేంచ్రాదిజేవతలు పార్వతీపర మేళ $ రల వివాామహోతృవంబుశాయంగా అననయంబున గంధర్వ కిన్నరకింవ్రరునులు వుష్చవర్ష౦బులు నక్షించియా నువోత్సకం బున తుంబురనారడాదులు నుంగళంబులు శోళనంబులు పాడే మౌార్షంప రాకు, వ కో శ మహే-వళాహరాజాయమంగ ళం నిర్యమహిత కల్యాణమంగ ళం నః సః వ నః + (శీశోశనాయ కాయ ్రీవాసుబీవకవి వచన్సంతుష్టాయమంగళం. కర్‌ (హీ కంక) మొదలు 558 వజకు 9 (వరలు కజవు.న + (స్ట 1 నో న యు పాదా వక కో

159 (8) రతీకల్యాణము 'మొదలు:- జయ బేవిశార్యాణి జయవినుతగీ ర్వాణీీ జయ కీరపరవాణీ జయన్బదులపాణీ జయశుభ గుణ కేణి జయగారికల్యాణి జయ విభవనికేణి జయఘన్యాేణి. జ వః వ నూ ఈరీతినినాంద్యారంభ మందు ఇవ్ట చేనకానందశనంబుగావించి నా నాయకుని అభివర్శించి శ్రీ/శాహమహారాజ(ప్రణీకంటై న ల్యాణ నాటకం కథా[క్రమంబు”ా వినువీంచేము విననవధకె రయ్యా, తుది;= సూ ఈవిధంబున నకల కేవరలువచ్చిన తరువాతను వివాహా శ్రయంగా మంగళం పా డేమొర్షం మంగళం! గౌరికిర మ్య వివోరి ణక సారక్ళ పారనవారిణికి, మిరిన్మపేమను థీరలవోచుచు కోరికలొన రెడు గుణనిధిక, 'బేష్రనికిముహో బేవని$ి, 'జీవాధిపనుత భావ్టంకి శ్రీ-టై భవములుతగపాననుండై. తగు నేవకనిధియగు శివ్పునికిని భోనల కాహజిభావిభుని, భౌాసిలు.వేమను పాలీంచు, వాసిగళో భన థ్రైళవసనంతతి శీసంపదలిడు బేవనికి ఫోఇభాచ్ళ శోభనమె, గద్య, ఇతి (శ్రీమడ్యోనలకుల శాహోమనోరాజ విరచిక రతీమన్నథవిలాన మజోనాటకం నకలవిద్వజ్ఞన వ్రీంియ్‌ నకల కేయనే గున సొంబనచాళిన శ్రీ/-పూన్లానం జార్సణమ న్తుం 561 (౫ కరి?) మొవలు 567 వఆకు”? (వతులు గల? (30) రామపట్ర్టాభిషేకము మొకలు:-జయవ్రళరథ పుత్ర జయ రామనుచరిత జుయదివ్యనుతి పాత జయపజిగన్మిత్ర-య జయ జయకు భావవాగా త్ర జయజగత్కృృతి సూత జయ భానుకళి నేత జయజయా, న స ఖు

168 నూ అవ్రరా యీవిధంబున అభీష్ట బీవళావందనంబుగావించి నభానా యకాదుల నభివర్ణించి శ్రీ/శాహామహాో రాజ పణీతంవై న శామ పట్టాఖిపేకమనెడు నాటకంబు కథా[క్రమముగా వినువీంచేనము విననవధరించనవయ్యా, తుది; నూ! న॥ అవురా యివ్విధంబున యాజేవేంచాది జేవతలు యా శామస్వామిని శనకనభయందు నవరత్నఖచిత సించోననంబున కూర్చుండ నియమించి నకలమైన తీర్థములచేత పట్టాభిపేకంబు నేయునమయంబును నాఠరదకిన్నరకింపురువులు, మంగళంబు మా సాడేనూర్లంబుపరాకు. మొరామభ్మదునికి మంగళం, నూనీళా 'జీవికిమంగళం, వనజాతనే తునికి, (శీశావామహీ పాల జీవునికి మంగళం, గద్య, (శ్రీ వెలయంగనా[ళితరమకుండు భావజాకారుంకు పరమవుణ్యుందు భోనలకులనింధుపూర్త చందుండు, మ! శ్రళవాభాపాల శేఖరుండిపుడు శ్రీ రామపట్టాభ్‌ శే కనాటకము, కోరిగావించె నెక్కువభ _క్రిమార నెవ్వరుచదివిన నెవ్వరువిన్న, నెవ్వరాడినను మరియెనరుచదివినను భనధాన్యములు తరువై ననతులు, దే[యయనమైననంవదల్‌ కరిరథాళ్యములు 8నచీగుకై నళ క్రి నౌనతిశో భనములు, లుగ రడవావానుడిచ్చు గరిమమిోరగను " ధఠరణిలోనాచం ద కాళార్కముగమ. 679 (8. 581) నుండి 577 నజుకు 7 (పతులు గలవ్ర, $77, ఈవతితుదినిట్లుగలదు, ““ఆరణనామనంవత్స కే భా దపక కృష్ణ పశ ఏకద శ్యాంసామ్యవాన కే తంజావుర్యాం చేళునభాండాస్టానే (వనన్నానంత (శ్రీనివాననుఖోద్ద లేలేఖనం (వకాపరా మోసనాన్నూ శుక "బీవనతవిర్థ లేన లిఖకం,” లి

కేక్‌4 (కక) రుక్టిణీనత్య భామా నంవాదము యొదలు ఏ ద్విం చెలునొండకుక్న్మిణి (శ్రీనత్యభామ తొలుతవచ్చుటయు ముద్దులకృష్ణుండంత యరుబెంచ్వి రుక్టిణిసాదరంబునను నరయుచు నసరనములాడుచుంకుటయు చక్కనికృష్ణుని నత్యభావ ఫుకు "పెక్కువచెలిచేక వీలువనంపుటయు 'చెలువునివిత మెల్ల ఇలిజెల్సి కెలినీ శలగుచురుక్షిణి జాంళారమునను పొదరింటికరుజెంచి పొంచి యుంకడుటయు సూ$॥ వ॥ అవురా ఈ విధంబున తొలుత కళానంవిధానంవినివించి యా తదనంఠరంబున శాజభంయపో రాజ (వణీతంటై క రుట్టుణీనత్య భామా నంచాదంబనెడు నాటకంబునందు తొలుక నిర్విఘ్నంబు ణాను విఘ్నేశ్వర (ప్రార్థనచేయగా విఘ్నే శ్వరుండు వచ్చేమొర్షం, తుది ;_ఈరీతిని పలుకణా వారుళృష్ణునితో చ్లమన్నారు వృ్తదరువు, చెలువగానీపాడ నేవపౌసెడమునీ వలుకులువినిచుము పరగనడీ 3కము పొలుపొందయిదినిజము ఫూవిల్తుపదమాన పోళింక వెలయంగ మమ్మేలరా ీకృష్ణ వేడుకమాటగశాళా. 508 (3 605) మొదలు 586 వజ నాలుగు ప్రతులు,

155 (12) వలీ కల్యాణము ళం చముదలు = జయపార్వతీరమణ, జయమనోభవసహారణ జయభుజంగాళ రణ, జయలోకళశరణ జయజూాహ్న పీథధరణ, జయజి తాంతఃకరణ జయసరోరుబాచరణ, జయజగరత్తరణా జయజయా, అవురా యీవిధంబునవి ఘ్నేళ నరుని పాదపద ుంబులకు వందన మాచరించి యా తదనంతరంబున మరిన్నేవిధాననం కును, త్లోక నృ్యరై్యైకారగ తై 1కరాప్టనలనై ;కాలాయత'కంకణ; (వ క్వాలై 'నృతిళాంగతై ర్ముఖవలల్లోలాంబమాలారు తై | వీశౌయామృదుగీతిభిఃపరవళానాళీజనాకా కుర్వతీ వాగ్దే ఏవదనాంబు జేనినసతి(క్రీశావాప్ఫధ్వీప లేః | నూ వ అవ్రరా యీవిధంబున కుమారస్వామికి వల్లీ జీవికి వినావాంబు నేయసనమయంబున నారదకిన్నర కింపురుషులు మంగళంబులు పాదేనూర్షం చరాకు, మంగళం॥। గౌరీళశ రమ్యవిహోరునికి సారెకృ్ళ పారసహోరునికి మిరిన చేమను ధీరుల బోచుచు కోరికలొనగెడుగుణనిధికి జీవునికిమపళ+-జీ పునికి బేవాఫిపనుత భావునికి శ్రీవిభవములపావనుండై తగు నేవళనిధి యగుళివునికినిభోనల శాహజిభూవిభుని భాసీలు(వేనునుపాలించు చాసిగళోభనవై భన సంతతిధీ సంపదలిడు జీవునకు, ఫల స్తుతి ద్వి ఖందేందుధర పాద కంజంబులందు వెంండై నభ _క్రిచేమారిననాండు 'శ్రీ/-వాసవవిభుండు చిరయళశోధనుండు భోగలక లశాన్టి పూర్ణ చంద్రుండు

1శ6 నత్యసంధుండుస జాచారసంపన్ను6 డత్యంతదయళాలి యతిమొనసుండు నరసశళిరోమణి శాహభూనరుండు ఇరవొందగారచించిన ళ_క్రిధరుని క ల్యాణంబు(ధరణిలో సనెవడుచదివిన నెవడువినిననెనండాడిన నెనరుభణకూచినను) సుతులుధనంబులు శుభములుమిగుల అతులితమైనట్టి యైళ్యర్యములును పొందుగాక పను అఉొలుపొందచారలకు ఇందు కేఖరుండిచ్చు యీాస్సితార్థములు.

580 (1 ఉ66ళ) మొదలు 5906 వణకు 7 (వతులు,

596 సంఖ్యగల ఆాళష్మతగంథమున చివరనిట్లుగలదు. చ్రార్రణ నామ సంవత్సరే, ఆశ్వియుజమానే, శుక్లవదే, మ్టీస్థిరవాన కే నవ శా(శే, వివృళోపనాన్నూ (ప్రతాపరాయ ఉళేలేఖనం సరిపూర్మమన్తు.”

దీనినిబట్టి (ప్రతాపరాయడను నాతీడీ గంధమును శారణనంనల్సర మునందు లిఖంచినట్లు తెలియుచున్నది, ఇది [క శ. 1704తో నరి పోవుచున్నది గాన యీనాటక మౌ నంనత్సరమున [వాయబడినది

(198) విఘ్నేశ స్ట” కల్యాణము ముదలు ఫాం తోజెం రాగంనాట కాళం షుంపె జయ పార్వతీర మణ, జయమనోభవబారణ.... . నూ॥ వ! అపురా యీ విధంబున నిష్టజేవతా (ప్రార్థన నేసిన యాతదనం తరంబున శ్రీేశాహామవాళాజ (పణీఠతంవైన విఘ్నేశ సగ కల్యాణ మనెడు నాటకంబు కథానంగ్రబోంబుగా వినిషించెదము విన నాధరించరయ్యా '

167 తుది $.... దరువు ఆదికాళం గుమ్మ కాంబోదిరాగం మొతృళ మూగజముఖునికిమంగళం నిత్యం మదనజారనుతునికి మంగళం రంజిత భక్తునికి రాజళిరోమణికి మంజులరూపునికి మంగళం శానోజీ రా జేందుపాల నతఠముమెలంగు సామికీమపానీయరూపునికి మంగళం గద్య వా సూత్రధార వచనం ఇతిశ్రీమద్యోసలకుల శాహామహారాజ విరచితం విఘ్నేళ్వర కల్యాణ నాటకం నకలరసిక విద్వజ్ఞన(వీతయే శ్రీ క్యాగేళసాంబళివా ర్చణమన్తు, 610 (జ 5208) మొదలు 616 వజకు (తులు, 610 శేఖర వెంక టరంగయ్య. (కే4) (విక్ణుపల్లకి నేవా (వబంధము) మొదలు .._-జయరవమాపురవాసజయచం దికాహోన, జయనుమేరుళ కాస జయక్ళ _త్తివాన జః ల నః నూ॥ ఇ త్తెరంగునపలుగాకు వై న శాకవినిక రంబులను గ్రాడికవనవనసుక వు లైన సుకవులకు జోబోరుచేసి చతురుదధివనన నలయితరసాకల రాజమొనరాజన్య మస్తక న్య స్త్రమణిముకుట మసారమరీచినుం జరీపుంజమిళిందమాలిశా మనోళణర సాజారవిందుండు నునుందరీ బృందమకరంద సాయకుండును మకరమక రంద రుమముఖ్మపముఖ బిరుడాంకుండును భోనలకులజల.ధిళ శాంకుండును పరాళరవ భవకణాళనపణినసుత పతంజలిగవీగుంభన జరీజ్బృం భదుట్టంకన నముద్ధృుత రాద్ధాంతకలనా ద్వితీయుండును మవహారాజవిలానని వాననిబరీననీకు వేలవందనదూలి శా రచనా చణకటామోలమ్మీ

168 వళంవదుండును కలితసంగీత కాన (శ్రుతిన్వరస్థాన రాగాంగగాన (శ్రీయాస్థాయి గనక (వబంధధాతుగాయనగుణ తకానద్ధదా౯వహా ల్‌ కుండును. దీపాంబికాగర్భళుక్రిముక్తాఫలం బగు లీశాహావసుంధరా పురందడణుండు రచియించిన పల్లకీ నేవ (వబంధమున తొలుతే విఘ్నేశ్వర (ప్రార్థన నేయగా విఘ్నే శ్వరుండు నచ్చేమౌర్గం, తుది ;...-నూ॥ ఇ_త్తెరంగున స్వామి మేలుకొన్న తదనంతరంబున శోళ నమునుడిచే లే మముపరాకుం శోభానమే న్రీ,వారికి శోభానమె న్రీ,పతికికోభానమె శోభాన మేశౌరి కిని శోభాన మెలవ్నీకిని శోభానమెనగవరోన్దారునికి నగసన్ని భకుచ యుగకు గగనవర్డునికి గగనమధ్యకునుశోభానమె ళంబగరూవునకు శంబరనయనకు అంబుజనాభునికిఅంబుజగోవాకునుశోభానమె తా శమిత్రునికి త్యాగేళ సోదరికి భోగీళశశాయికిని భోకోళ వేణికనిశాోధా నమె! మంగళం! గద్య:-ద్వి. శ్రీలోలుపేర నా శ్రితపాలు పేర నీలవర్డుని'పేర నిరుపముజేర నారాయణుని వేర నగధకుచేర వారిజోదరు వీర వైకుంకు వేర పల్లకి సేవ (పబంధరత్నంబు పల్ల వాయుధసమ పభగలవాండు భూపాలనుణి యీక భూధవపల్ని దీపొంబగర్భాట్టి దివ్యరత్న ౦బు యు | నత్వభాషా వారిళ ఏంటదుండు _తృముండం నత్యాగ రాజాంఘీ నన్ను తిపరుండు వాను టేవచరి త వర్షనారతుండు భోసలకులకావా భూపాలమాలి విరచిం చెనత్కవుల్‌ విస్టాయమంద ధరణిలోనాచంద తాఠరార్కముగను, ఇంద్రజిత్తు వాలు (618 (పతి) 418 (* 6), 619 శ0డ (వతులు,

19 (15) శంశరపల్లకి నేచాపబంధను ఇజ్య్వృాదలునా ద్వివద, (భీకరిముఖుని పోమితచతుర్ము ఖున్మి వకదంతునిదురి తేభ శీనరిని శారకదై త్యవి దారినిగువాని, గారనంబునగ న్నగారిళ ౦కరుల పల్లకి నేవ పబంధంబుగాను, ఉలానమునచతురో దధి వలయ నర్వనర్వంనహాచ (కంబునేలు, నర్వపాచాంబుజ నన్ను తిపరుండ వానరవల్ల భాన్యయ రాజమాళి, భోనలీశాబాభూ పురం దరుండు విరచించెకవు లెల్ల వేనోళ్ళ బొగడ ధరణిలోనాచం[ద శారార్క్తముగను. తుది; మూపాలిజేపునికి మంగళం మముగన్న తల్లి కిమంగళం॥ పల్ల | గంగాధరునికి కరుణాబ్థికిదివ్య మంగళ-జీపానికి మంగళం నంగీత రసీకకుజలజూవీ, కి నర్వ్యమంగళకు జేవికిముంగళం ముదిత ళంకరునికి చరాబూనాకారునికి మదననంబశిరునికి మంగళం నద యాపాంగకు నరజవనదాయినికి మదవతిగిరిజకుమంగళం రహీ గలళ్యారేళుకు రాజమౌళికి శాహమహీపాలజీవునికీ భుంగళం గజముఖులను కూరిమిశోగన్న మహికగుశాఢ్యకు మంగశం, గక్యం (భీళంకరునిపేర (శ్రీగారి చీర, వానవార్చితు వేరపార్వతి వేర శ్రీశవనుతి వేర గిరినత వేర, ఈశునివేర నశ్వేళ్వరి వేర భోగిభూనుణు పేర భూబోణి పర, క్యా గేళు వేరకాశ్యాయని వేర

160 వల్ల క సేవా పబంధంబుదివన వల్ల భా భాన్వయుండేక వనుభేళ ధర్జు వత్సి దీ పాంబగర సి గీటి, ర! భఖ రత్నంబు (శీశావారాజ జేవేందుం ఉఊొనరించెకవులెల్ల నుల్ల సిల్లంగ్య దనరుచునాచం ద శతాళార్కముగను, 680 (జ్‌ 650) నుండి 5204 వనజకు క్‌ (వశులు, 638 అనంతయ్య లిఖతము (16) శ చీవురం దరము మొదలు ;- తోజ. నాటరాగం. యుంపెతాళం జయ పార్వతీ రమణజఇయనునోభవభారణ, * ౫ థ్‌ నూ(త్రభారవచనం॥ అపురా యీవిధంబున నభీష్ట బేవకావందనంబుగా వించి నభానాయశాదుల నభినర్మించ శ్రీశావామహోరాజ (వ్రణీ తంబెన శచీళ్రరందరంబనెడు నాటకంబు కభా[కనుంబుగా విను వించేమువిననవధరించనయ్యా,. తుది;- పావనుంగైై, తగు నేవకనిధియగు ళివునికి ని భోనలళాబాజి భూవిభునిభాసిలు ేమలుపాలించు చాసిగశోభనవై భవనంతతి ధీనంపదలిడు 'జేవునకుకా, గత్య ఇతి కీభోనలళావామపహోరాజ విరచిత శ చీపురందరకల్యాణమ మహోనాటకం నకలరసిక విదబన, వీరికే నకల, శేయనే శీళా వజ (6 ౮ళ్య 1 సాంబళి వార్చణమ న్ను అనీ “ఈయ లేఖమునందు (వథమనాటకం గణపతి ఆెండోది నరన్వతి మూడోడి పార్వతి నాలుగోది నీత అయిదోదడి శామపట్టాభిపే. కం అరోది యీనాటకం దీనికిజీరు శ చీపురండరం నంవూర్మ మగు నట్లు (ౌసీన కాసేకులు ఆం వెంక టరంగయ్య (వాళినా. 6285 (1 548) నుండి 697 వఆకు (వశులు.

161 (17) శాంతాకల్యాణం మొదలు :- జయ పార్వతీ రమణజయమనోభవవారణ * * ౫4 అనియెడిశథలచే నమరివేకుకను, దనరుచుండు శాంతాపరిణ యము ఘనుడుశా హేం(దుండుగావిం చెభువిని పనివడియానంద' భరితుండైనచాల నరనత్కవివరుల్‌ నన్ను తిచేయ, ధరణిలోనా చంద కాశార్కముగను, 628 (మ 619) నుండీ 680 వజకు మూడు వతులు, (18) నతిజడాన శూరము. కొ్ళొనలు.- తోడం. జయపార్యతీరమణ జయజానకీరమణ )( జనాభ రణ అనియెడికశభలబే ననురిరాజిల్లు చునుమించు నతిదానళూరనాటకము విరివిగా శాహాభూవిభుండుగావిం చె ధరణిలో నాచం[థ తా రార్కముగను. సూ, అవురా యీవిధంబున శ్రీశావామవోరాజ (వణీతంవై. న నలతిదాన కూరనాటకంబు నందు. తుది;- అవురా యీవీధంబునం బర మేళ్వురుండు ఆౌహ్ముణు నికి సాయుజ్యమును, మౌొదిగబానికి సారూప్యమును , మఠంగభామి నికి సామిాప్యమున్ను విద్యార్థి! సాలోక్యమును యిచ్చినయా తవనంతరంబున నారదకిన్నర కింవ్రరుపోదులు మంగళంపాటే మొోరం, ౧ 688 (3 622) నుండి 64కి నజకు వ్రతులు, ౮!

శ169 (19) నరీవతిచాన విలానము మొదలు.- జయ బేవకీఫ్యుత జయదివ్యనుతి పాత్ర), జయజితామి[ఈ. అనియెడి కథలచే నమరివేడుకను దనరునతీపతి దాననాటకము నరనశుభో క్తుల నంతనంబునను విరివిగా శాహభూవిభుండుగావింప వరకవీళ్వరు లెల్ల వర్ష ననేయ ధరణిలోనాచంద్ర కారార్కముగను, తంది.* అవురా నీవిధంబున నీరీతి నారదుండు స్తుతి నేయునమయంబున నురలు నారక్షకిన్నర కింవురుషులు మంగళంబులు పాదేమార్లం వరాకు, వరువు, మంజరధరునికి మొధవునికి శోభానమే, నోభానమే భోసలశాహోజీ భూవిభుని వాసిగళశోభన వై భవనంఠతి ధీసంపదలికు బేవునికి కోళానచేు, 64కి (కీ 694) నుండి 650 వఆకు (వతులు, (20) నీతాక ల్యాణము (గ్రద్ధర్మ రామంశ్యామాభిరామం రవిళశినయనం కోటిసూర్య (ప కాశం దిన్యందిన్యా(స్త్రుపాణిం ళరముఖళరధిం చారుకోదండహా సక్‌ శాలంశాలాగ్నిరు దం రిపువనరహనం విఘ్నువిచ్చేదదతంం భీమంభీమూట్టహోనం నకలభయవారం రానమచం[దంభ కేబామ్‌,

166 తోజె. నాటరాగం రుంపెతాళం జయదళ రథపఫుత జయదివ్యనుతి పాత జయబజమైక మహీత లేళ్వర జయజ యో దార భోనలశాబారాజ ౨.4.0 సూః వ। అవురా యీవిధంబున నభీవ్ష జేవతావందనంబు గావించి నభా నాయశాదుల నభివర్షించి, న్రీశాహామహారాజ (పణీఠంటై న నీ ళాకల్యాణంబనెడు నాటకంబు శభా[క్రమంబుగా వినివించేము, విననౌాధరించరయ్య- ముది,= మౌారఠామభదునికి మంగళం నిత్యం మానీతాబేవికి మంగళం వనజాత నేత్రునికి వరకీరవాణికని మనసిజరూపునికీ మంగళం భానుకు లేళునికి పరమకల్యాణికి మాొనవేందునికిని మంగళం వివాగవావానునిక్కి విరిబోణిక్ష శీ శవామహీపాల జీవునికి మంగళం, నీ తాకల్యాణనాటకం నంవూర్జ్మం, 6681 (3 615) నుండి 672 వజకు 10 (పతులు, ఇంతవజకును ఇశ్రీ/శ్‌ వాజీ న్వయముగా రచించినకృతులు, ఈ (క్రింది *నరన్వతీ కల్యాణనాటకము' ళనోజీమవో రాజూ స్టానియగు "శీపూచలకవి రచించి (గ్రంథక_ర్హృత్వము ళాహాజీకారోవించియున్నా దు కావున శాపాజ్‌ కృతులలోనిది చేర్చబడినది, సరస్వతీ కల్యాణము (సారంభము:- జయ బేవకీవుత, జయదివ్యనుతి పాత ౫ జయజితామ్మిత. అన్నా డుగనుక అవురాయీవీధంబున నభీష్ట చేవ తావంద నంబు

1164 గావించి సభానాయకాదుల నభివర్షించి శ్రీ/ గ హనువోరాజ (వణీతంటై న నరస్వతీక ల్యాణం బనెడు నాటకంబు కథా([శమం బుకా వినునిం చేనువిన న్‌ "ధరించరయ్యా,. అగుచొక్కనాథ మవోమాత్యనాథు నుగుణనత్పుత్రుంకు నుజినమ్మిత్రుంకు చిరవుణ్యవరమతి కేసాచలపతి వరకాహానీభు వేరవహిని దై వార చారుళృ్ళంగారరసంబులధీరు తౌ రాయనుచు మెచ్చ పార్షంబుహెచ్చ మొల్ల పువ్వులపొట్లములువివ్చినట్లు చల్ల గావన్నీరు చల్లి నతీరు పరగునరన్వతీ పరిణయంబనెడు నరననాటక ములాన్యములరంజిల్ల భాననుల్‌ తగు వేవభాషాదులమర గావిం చెఛరతులు గాయకుల్‌ ఇెంచ్చ అచక్రవాళా చలాచలాచ[క మొచం(ద తారార్క యైయొప్పుగాత. (గ్రంఖాంతము:లావాణికిపల్ల వపాణికి వీణా పియకవి వేణికిని, వణనయ నకు నెలమిపద్మ జని రాణికి శ్రీ/కల్యాణికని, భోనలళాహాజభూవి భని భాసిలు_ వేమనుపాలించ్రు వాసిగశోభనవై భవ సంతతిథీ నంపదలిదు కేవునకు, నకలజగములకునంతనము అకలంశా ప్త తనమరించు, నుకృతినంతలి శోఛననిధికిని ఆకలువమతియగు అజనికిని! శోభానమె, దీనికి 651 నుండి 657 పటుకును వడుపతులుగలవు, ఇందులో వేంకటరంగయ్యగాళ, వేంకటనృసింవాుండను వేతాక లేఖపండుకూడ గలడు,

145 శచ్చశజీ యాస్థానమందలి యాం ధకవులు, ఆ ఆంధపాణిని శేషూచలకవి ఏ శళహాబీరాజూస్థానమున (వథమగణ్యుండు శేసూచలకవి. ఈతనిని నెల్లూరి శినరామశని “కామకళానిధి యను (గంథమున తనగురువుగా నిట్లు జేర్కొనినాకు, మ్‌, నకలాంథో క్తుల కాంధపాణినియనగి శాయస్ర్రుంబుగల్పించితత్‌. (వకృలివ్రశ్యయనిర్మ యంబుకొటికి భామ్యంబుగావించి, జీ శికుై రాజులచేతం బూజంగొనునా శేషాచలర్షి న్‌ నివృ _త్రికులస్వామినిమద్దురున్‌ గొలుతు భ _$నీ మానసొబ్జంబునన్‌ పై పద్యమును బట్టి “ఆంధపాణినియని "వేరొ న-బడిన యాతండు నివృ త్తికులజుండనియు, శేషాచల నానుభేయుండనియు శాజులచేః బూజింపయుడిన వాండనియు సంన్బ్బృతభావకుం బాణినీయమునలె నాంధ భామకు సూత్రములు గావించి, డానికి భామ్యముకూడ (వాసిన శవాజీమహారాజునకు. గృతిగా శవిరచించిన ' కభోనలకోనలీ యము అను నమ్ముదికనంస్కృృత కావ్యమునుండి కవిని/హార్చి యా (శ్రీందిరీతిని గలదు. శ్లో, నాయాసంకవనేత౭తోవి కఠినంకావ్యంతతో రూపకమ్‌ త స్మాద్ధ్వ్యన్యమతః వదధ్యరనపై 1వాగ్రై న్ర్‌ఖరీ జీవితమ్‌ ఈ దామాయణభాసి మజ్ఞయకథం జల్పాం ధవాశ్చాణినే శ్రీ, చేపాచలపఠ్యమాత్యకుళలో& న్తీ త్యాహాశాబోధివః శ్లో, శాహేందద_ర్త శిబికాకనకాభిచే.క నంభాననారుణబిధ (వతికారహేతోః యత్సాహనంవిరచయీ వనుఠ(త్రచాణి త్వతో౭ధికం (ప్రతిభువం కల కంననూనమ్‌, ఎ 1 0019876 0401106006 0 నొంంింక210 వకషం0602100%9, కొడము౦క6 ఏ&2 2820. వేతజ2ం1 మ1 పండినా వళ ాణ 701 7115 రంగ0414464. [0 4805, వడిరంక 3275-77,

166 ద్వితీయ నన్హాంతగ ద్య, (శీభోజోనిజనో[త కారణ భ రచ్వాజోనివృ త్యాన్వయా ద్యీ చేంకటపక్యమార్య తిల కాజ్ఞాతో౭క శా టేవీవీభో (శ్రీ శేషాచల పత్యఛిఖ్యకృతినా _స్తస్వాంధవా క్పాణినే శా వ్యేభోనలకోన లేంద్రచరి తే న న్లేద్వితీయా౭భవత్‌. పె యు దాహృతులనుబట్టి “ఆంధధపాణిని" యనంబరగిన ఆశేసా చలకవి శహోజీమబోరాజునే కనకాభిపేక మహానత్కారమును నాందోళికాది విశేమబహుమాననులను పొందినవా+డనియు, నీతని నోతము భార ద్వాజనో(త్రమనియు, తల్లి అక్కను, తండి వెంకటపతి యనియు స్పష్టమగుచున్నది సంస్కృ తాంధభామలయం జే కాక అష్ట భావమలయందితంకు కవిత్వ మల్లగలండని యా (కింది పద్యమునలన 'బెలియుచున్న ది, షె గీ, లలితగతి శాబా రాబవిలానమనెకు నాటశ్రము నేయు బుధులునంతగణ మునొంద ధీచమచ్కృతి వెలయ కేపాదచలపతి అన్ట భాహెవి శేమంబు లమరుుక్నతి (వస్తుతమితని కృతులు మూండుకానసవచ్చుచున్నవి, 1, శావో రాజవిలానము 2 సరన్వతీ కల్యాణము 8 ఆంభ్రవ్యాశరణము. ఇందులో మొదటిరిండు తెనుగు, మూూండవది నంన్క ఖరీము సరన్వతీకల్యాణను కానురచించినను (గంథక _ర్తుశ్వుము శ బోజీమవోరాజు పేరం బెట్టినాండని ముందు జెలివితిని, == శకొహూరాజ వీలాసము (గ్రంథ(ప్రారంభము శా. శ్రీమద్దారకటాతుమిళుముఖ ఛావీవంబున్‌ మట్పద సోమంబాతరినిచ్చె నెచ్చెలియ్యగందు౯ లజ్జ్ఞయాతల్లి కిన్‌ '్రేమన్‌నమ్మతి సేయనంగతముఖా _వ్రిన్‌ మిరునాదంపతుల్‌ నేమన్‌లబ్ధకుమారుం జేయుతన్వరీతిన్‌ శావాభూనల్ల భున్‌. శ జ్‌ గ తి

167 నీ, 'శ్రీ/శరసుణ శాలి యీశేం వనుతమొళి స్వారి రాగానొక్క నరసిజూతీ భూచిమోహించుచు శుకముఖ్యదూతిక లంవిమన్థుథ వినశార్శ్యయగుచు వన శేళిమినశేతను పూజలొాసరించి, శుళభనూచ కంటైన నూ క్రివలన అవిలంబముగవెలుల్‌ పాఠలేళుడాళావా విభునితోంహార్చిన విభనమెల్ల కే. లలికగరిశాహారాజ నిలాననునెడు నాటకమురచించు బుధులునంత నమునొండ ధీచమక్కృతి వెలయ కేపాచలపతి అష్ట భాపాశవిత్వంబు లమరుసుక్యతి, | జ న క భవ్యపరమాయుర స్తు దీ పాతనూజ నర్వనంపత్సడా స్తు లేశావారాజ” వ॥ ఈరీతి కథాసూ[తంబునకు ప్మాత్రంబగు భోనలగో కావతార ఆారి తం బెట్టిదనిన, కో ్రీ/శరుండగు చంద కేఖరుకరుణ చేశీరికములైన శ్రీకీర్తిరతులం బరగిళంకరు పాదపద్ధుముల్‌ వోూద నరణిచేంబూజించి నంపదల్‌ గాంచి వహోరిమహోరాష్ట్ర) మనుమహో రాష్ట్ర భారుణిభూనీ.ంచ తనరజనించె తై నదామించు.పఖ్యాతులుగాంచు శ్రీశావారాజు భాసిరకీ ర రేజుం డె సార్వభౌముండింపలర్మ కీరాము

168

సగిదిదు శ్నామౌొది సావవిఖేడి నగుణశాననుండతి చండళశాననుండు అతనినందను-డతులళ్ళం గారుం డార్జవగణో జారు ఆళి 4 060000 డాతండీభూలోశమున నుండుడాళ భాతిగా నేశారపత నంజూత శీతలచ్చాయగాచి నసుజంచచేయ నాతరభూరాజులనిరి యీరాజు యేకమైధరలోన నిరవొందుగాన యేకశాజనభూమి నెసగునాసావిం "తనకులాంగనలందు తగుఖ్యారింెందు వినయానలంబ (శ్రీవెలయుదీ పొంబ యందునందనుల శివాఖివందనుల ముందరోన్న తుల నన్మార్షనన్నుతుల గాంచెళాహూనృ పాలు కమసీయళీలు ఆంచితవిభ వేంద్రుడగు శరభేండ్రు తుళుజభూపాలుని న్థులచానకీలు చెలగిరివారలూక్జిత లల్మీమిర అందగ్రజూండు పర్వవికాగజుండు కందర్పరోవు,డు ఖండిళాటోన్ర డర్కు[ వ కావు డాహవదిలీఫుండు అర్కుజనమజానుండ నమాగవమాను

వః న ఈ ర“పననానుకుల నెల్లనరి మొనభల్ల జవనతశిథీ౦చి జగతికథ్నీంచి వంగమ్ము గాంచె (ద్రవిశోర్వినిగాం ఇ మం(దంచౌ కమిం చె

169 వంగభూమిభరించె వనకాళిమించె జాలిగలం బేల పాంచాలోర్వి(వాలె సౌరాష్ట్రమెప్టైను ళ5 భూమిక క్పై నారట్టకముచేరె నాంధోర్విమారె. టంథాంగము సింగి! నల్లనికేనను నార ముళొక్షనలి పల్ల వెండ్రుకలు బల్లి కడుపును శట్టుబుంగయును నల్ల “ట్టి మును చిల్లనోలయును చేయమర చవెంగలినడయును వేలదూపులుకు కొంగతెక్టాలును కుండ బొజ్జ చును చొంగయుమిఅంగ సింగిచేయుచును, కుభమ ను, బారఃఓమిం ళో శ్రి/₹ ౦ జేవముపాన్య శేమనుమ?ి కృ ర్వాంశ్న భాపావిదాః కావ్యాదినవహోరచారు చతురాంమ ౫ స్రం,ధ భాపాంచిరాత్‌ శాంవ్యు క్సాదయదం, ధక, పాణిరి నమ నృజ్టోప కారీ ధనన్‌ ఆంధ వ్యాకరణం కైగుని నురైస్సా! ౦న్య కానీర్టు0వమ్‌॥ శ్రీ, సాణినిము ఫ్యేభ్యోనమః వాంఃఓం అఇఉణ్‌ బుక్‌ వఓబజ్‌ ఐజౌచ్‌ హయురట్‌లణ్‌ ఇమజణనమ్‌ యుభభుఢధష్‌ ఖఫుఛర థ చటకివ్‌ కపయ్‌ ళవనర్‌ వాల్‌ ఇమౌతి శ యోదళ సూతా ణీప్రక్యావా రారాన్టానివర్థ్మ పర త్వాగ్సంన్కృృగ దాకృగలనమా సాన్య సినంన్భగమిక (పశిజ్ఞాన్సం తే. వపామం గ్యమిత్సంజ్ఞ ంవి న్న తే. చాకారాదిమంకారను రణా రః, ధాన్య 'కారాదివ్వ ఎఖోచ్చా ణార్థః నూ అథాంధళ ఫ్రొానుశాసనమ్‌ 1అథళ ప్లోమంగళార్థః ఆరం భాజ్యర్థ గవాం ఆంధ్రళ క్ష్రానామను కానన మొర భ్యశ ఇత్యర్థః

పగిదిదుల్నామొది పాపవిలేది నగుణశానను.డలి చండళారనుండు అతనినందను-డతులళ్ళం గారుం డార్జవగణో చారు *4 3 4666 జాతండీభూలోశమున నుండుడాక భారతిగా నేశాతపత నంజూత శీతలచ్చ్భాయగాచి సుఖంపచేయ నాతరిభూరాజులనిరి యీశరాజు 'యేకమైధరలోన నిరవొందుగాన యీకరాజనభామి నెనగునాసావిం "కనకులాంగనలందు తగుఖ్యాతింటెందు వినయానలంబ (శ్రీ వెలయొదీ పొంబ యందునందనుల ళివాఖివందనుల మందరోన్న తుల నన్మార్షనన్నుతుల గాంచెళాహూనృ పాలు కమసీయశీలు ఆంచికవిభ వేందుడగు శరభేందు తుళుజభూపాలుని న్తులచానళీలు ఇచెలగిరివారలూర్జిత లథ్మీమిర అందగ్రజుండు పర్వవిళతాగజుండు కందర్పరూవుండు ఖండ కాటోప్ర డర్కవ కావు. జాహవదిలీపుండు అర్క జనమదానుండ నమానమూాను శ శ జ అపననానుడుల నెల్లనరిమొనభ బ్ర ఇవనఠశివీ.0చి జగతిరల్నీంచి వంగమ్ము గాంచె (దవిశోర్వినిగాంఇ మం(దం'చా[కమిం చె

వంగభూమిభరించె వనకాళిమించె జాలిగలం బేల పాంచాలోర్వివ్రాలె సౌళాష్ట్రమెస్పైను శక భూమిక శ్వై నారట్ట! ముచేరె నాంధోర్విమారె, సింగి! నల్లనికుర ను నార మయు.థొడవలి పల్ల వెండ్రుకలు బల్లి కడుపును కటుబుంగయును నలకటి మును ళణి మ చిల్లనోలయును చేయమర వెంగలినడయును వేలదూపులుకు కొంగతెక్కులును కుండ బొజ్జ మును చొంగయుమిోజంగ సింగి చేయుచును, కుభమన్తు, బూ౭ఃఓమిం నీ న్తీ/5 ౦ బేవముపాన్య శేమన మ? కృర్వాంళృభాపావిదాః శావ్యాదివృవహారచారు చతురాంమ” 60 ధభాపాంచిరాత్‌ | శాంవ్యు త్సాదయదం। ధ। పాణిని నమ ృజ్ఞోప కారీ భనన్‌ ఆంధవ్యాకరణం” రైగు ని నురైస్సాః ౦న్య ౩ -సీద్దు0వ మ్‌! శ్రీ/సాణినిము భ్యేభ్యోనమః వారఃఓం అఇఉణ్‌ బు౪?క్‌ ఏఓజ్‌ ఐజబొచ్‌ వాయురట్‌౧ణ్‌ జఇమజణనమ్‌ యుభభథఢధష్‌ ఖపఫఛర థ చటకవ్‌ కపయ్‌ ళవనర్‌ వాల్‌ ఇమౌతి గ యోదళ సూతా ణిప్రత్యాహా రారా ర్థానివర్థ పర త్వాశ్సంస్కృృగ (వాక్సుగనమా సాన్యపినంస ్భృగమిక (పశిజ్ఞాస్యం తే. ఏషామం గ్యమిశ్సంజ్ఞ్ఞంవి ఛాన్య తే, వాకా రాదిమ్వ కారన్సుఖో చ్చారణార్థః, నూ అభథాంధళ వ్రానుశాననమ్‌ కఅథళ ప్రోమంగ ళార్థః ఆరం భాజ్యర్థ గా. అంధధ్రళ డ్‌ నామనుశాసనమౌర భ్యశ ఇత్యర్థః,

ఖ్లో నిపే.దివాన్‌కంసకృవనృవిష్ట రే [ఇయ్య చౌలౌకిక వాక్యానాం వక్తు ర్వివమోధీనమ్‌, ఆంధధకృతె భావివస్వంత పా తేన నిపే.దివాంను డుదూర్వాసన్ఫు (పాగ్విసెనాదుర్వాననుండు (వచేతుల్‌ నదాగ తుల్‌ ఇతిభావి తత్చా సదిశ క్య్యాచ_ర్త్వస్థిల్యన సానజళాంరువి నర్గన్యచనిరాసఃం నుపికించాగ్ధాటి యళ: పతాపముతత్సమౌొసా జ్య వేహాష్మిపాతిపదికన్వుత్‌. $వనుపథాయాదీర్ధ్య ౭21 వస్వంతన్య ఉపఛాయాః దీర్ధృస్సా ల్‌ విద్వప్‌ జ నుఇతిస్థి తేశత ద్ధితనుక్‌ ॥ తద్ధి శస్యాత ఉపధాయాః చాద్యసుపడాయాశ్చనుక్‌ స్యాత్‌ అక్సిద్ధ వీవముప్పోపథాబవేన పరమేనశీమంత , బంధుమంత తథావి అంధ వ్యాశరణము ఇదియే. "కేమసుమతి (వణీశముగా తంజావూరి వు_స్తకశాలలో నున్నది. పై నియుదహరించిన "శీసాచలపతి విమయములనుబట్టి యా “శీమనుమతి, కేషాచలకవియని స్పష్టమగుచున్నది గడా! జావ [రి రాజక వీ:;లా శభోజీ మవోరాజూస్థానమున పసిద్ధికెక్కిన కవులలో గిరి రాజివి యయొకండు. ఈతనిసోదరులండు వెంకటకవి తన ద్విపద రుక్మాంగద చర్మిత మున వంళ(క్రమమిట్లు "'కెలివియున్నాండ., నో పాలమిర్యతి (చెంగమాంబ) క బళన్న (జానకమ్మ) గోపన గిరధాజూ వెంగన కవిగిరి లేక వెంకటగిరి (విచిత్ర రాయా వతంసుడు)

పె వారిలో మొదటియీశని వృత్తాంతము మనకు తెలియదు. "రెండవవాండు (పసిద్ధుండగు గిరిరాజకవి. ఈతండు “మా గ్తాండకుల 'శాహి మహిపాలు సభను, కీ ర్రికెక్కినవాండు గిరి రాజసుకవి”యని కీ ర్హింపంబడి నవాండు, ఈరండు సంగీత సాహిణ్యముల శఅిండింటను సీద్ధవా న్తుండు* శపోజీ సోదరుండగు కరభోజీ యాస్టానమున కూడనుండినవాండు. తాళ ప్మతగంధములలో పదములను శి కలో కకర్కి కశ9్కి ఉర! నంఖ్యగల వదము లీతని రచనములున్నవి, '“గిరిరాజనుతుండు అందమునన్యూ'ి “గిరి రాజనత సీరొమ్మున చెదరనగంధము అందము ముదమున ఇశాహేం (ద' ముగుదలు గూడిన చందముు '*కోపగ _లెగాగిరిరాజనుత శరభోజి నృప్కా' అనుము[దలు పవైయంశమును రుజువుచేయుచున్నవి. ఈతని కృతులు, శాహీంద చర్మితము ఇదియొక యతుగానము శాహోజీయొక కన్యనువలచి యాయెను పెండ్లి యాడుట యందలి యితిన్ఫగ్తము, ఇత్వైెదలు,=ా కం, వాణీ దుత వళ్యాంత ళ్వాణీ స్తుత మభరకీరవాణి నకింకు శ్వాణీకృత నానాగ్‌ శ్వాణియ నిజారించు శా హవరుముఖవీథిన్‌, ద్విపడ అప్పుడయ్యింతి కాయజు బాణ వహ్ని గప్ప డెప్పరమైన కాకకుంగాక శాహబామహీ పాలు చందదునిమిద మోహంబుమిక్కిలి మోహకింపగ అలుకుచుమిక్కిలి యనురుసురనుచు గలంగుచు!జం దునిః గాంచియిట్లనియె,

1686 పగిదిదు ర్నా మౌొది పావవిలేది నగుణశానను.డతి చండశాననుండు ఆతనినండనుండతులళ్ళం గారుం డార్జవగణో చారు 420066 చాతండీఘాలోళమున నుండుడాక భారిగా నేశాతపత నంజూత శీతలచ్భాయగాచి సుఖంపచేయ నాతరిభూశాజులనిరి యీ కాజు యేకమైధరలోన నిరవొందుగాన యీకశాజనభూమి నెసగునాసానిం తనసకులొంగనలందు తగుఖ్యాతితెందు వినయావలంబ (శ్రీ వెలయొదీ పాంబ యందునందనుల శినాఖివందనుల మందరోన్నతుల నన్మార్గనన్నుతుల గాంచెళావానృ పాలు కమనీయళీలు అంచికవిభ వేంద్రుడగు శరభే-డ్రు తుళుజభూపాలుని నులదానళీలు ెలగిరి వారలూర్జిత లథ్మీమిార అంద([గ్రజుండు పర్వవికాగజుండు కందర్చరావుండు ఖండి ళాటోన్ర డర్కవకావు. జాహవదిలీవుండు అర్క జనమచానుండ నమాగమాను

ఖః న నా ఆపననానుకుల నెల్లనరిమొనభల్ల జవనతళిలీ.0చి జగతిరశీంచి వంగమ్ము గాంచె (ద్రవిశోర్వినిగాంచ నుందంా కమించె

160 నంగభూమిభరించె వనకాశిమించె జూలిగలం బేలె పొంచాలోర్వి(వాలె సౌరాష్ట్రిమ్పైను కం భూమిక స్ట నారట్టక మువేరె నాంధోక్విమోరెం (గ్రంథఛాంగము సింగి నల్లని మేర ను నార ముఫొడనలి పల్ల బిం(డ్రుకలు బన్ని కడుపును కలుబుంగయును నల *టి మును ళం ఆలు చిల్లగోలయును చేయమర చెంగలినడయును వేలదూపులుకు కొంగతెక్క్ళాలును కుండ బొజ్జ మును చొంగయుమోఆంగ సీంగిచేయుచును. శుభమ న్తు, హరిఃఓమ్‌ం త్ల శ్రి/5 ౦ బేవముపాన్య శేమన.మళ క ర్వాంశ్చభాపావిదాః శావ్యాదినవహారచారు చెతురాంమగొ ర్ర;ధభాపాంచిరాత్‌ | శాంవ్యు క్పాదయదం। ధ, పాణిని సమ సృజ్షోప కారీ భనన్‌ ఆంధ వ్యాక కణం” లైగ్చుని నుడైస్సాక ౦న్య ఆ నీర్టు0వమ్‌? శ్రీ పాణినిము ఖ్యేభ్యోనమః హం:ఓం అఇఉణ్‌ బుణక్‌ వఓజ్‌ ఐజొచ్‌ హయురటొంణ్‌ ఇమజణనమ్‌ యుభఘఢథధమష్‌ ఖఫఛర థచటరవ్‌ కశపయ్‌ శవనర్‌ హల్‌ ఇమౌొతి గయోదళ సూతా ణిప్రక్యావా రారా నానినర్థ పర త్వాన్సంస్కృృల (దాశశనమా సాన్యపిసంనకృృగమిత (పశిజ్ఞాన్యం తే. ఏహామంగ్యమిశృంజ్ఞ్ఞంవి ఛాన్య తే. చాళారాదివ్వ కారన్సుఖో చ్చారణా ర్థః, న్యూ ఆథాంధ్రళ న్రాను శాననమ్‌ అథ క బోమంగళార్థః అరం భాద్య్య్థ లా అంధ్రళ బ్రానామను శాసన మొర భ్యన ఇత్యర్థః

170 క్లో, నిసేదివాన్‌కంసకృవన్సవివ్ష రే [ఇయ్య దౌాలౌకికవాక్యానాం వక్త ర్వినమాధీనమ్‌, ఆం ధకృతె భావివస్వంత పా కేన నిపే.దివాంనుం డుదూర్వాసన్సు (ప్రాగ్వి ఫె నాదుర్వాననుండు (వచేశుల్‌ నచాగ లి తుల్‌ ఇతిభావి, తత్చా వ్రదిళ్‌ క్యూ చ_ర్త్వస్థిత్యవ సానజశాంరువి సర్షన్యచనిరాసః నువికింవాగ్ధాటి యళః[ పతాపముతత్సమాసా న్యేవేహాప్మిపాతిపదికమ్వుత్‌. 8వనుపథాయాదీర్ధృ లెక వస్వంతన్య ఉపభాయా; దీర్ధస్సా టల్‌ విద్వప్‌ ౫ నులతిస్థి తే॥తద్ధితనుక్‌ 1 త్ధి తస్యాత ఉపధాయా। చాద్యసుపడాయాళ్ళనుక్‌ స్యాత్‌ అక్సిద్ధ వవముప్పోవథాబ వేన పరమేవశీమంత ; బంధుమంత తథావి ఛ్వాంనజలగడగి 66 60 అంధ వ్యాకరణము ఇదియే "కీవసుమతి (వణీశముగా తంజూవూరి వు _నకశాలలో నున్నది. పైనియుదహరించిన "కేపాచలపతి విషయములను బట్టి యీ "శీేమనుమత్సి కేషాచలకవియని నృష్టమగుచున్న ది గజా! అజావి గీరి రా జ కని; శభోజీ మవో రాజూస్థానమున (ప్రసిద్ధికెక్కిన కవులలో గిరిరాజకవి మొకండు. ఈతనిసోదకుండు పెంకటకవీ తన ద్విపద రుక్మాంగ దచర్శ్మిత మున నంళకమమిట్లు 'కెలివియున్నాండ., లోహితగో తము అప _స్పంబనూ తము గో పాలమిం్రి (చెంగమాంబ) కౌబళన్న (జానకమ్మ) గోపన గిరిరాజ... వెంగన కి విగిరి లేశ ఫెంకటగిరి (విచ్యిత రాయా వతంనుడు)

క్ష వై వారిలో మొదటియీతని వృత్తాంతము మనకు తెలియదు. రెండవవాండు (వసిద్ధుండగు గిరిరాజకవి, ఈతండు “మా ర్లాండవల ఇాహీ మహిపాలు సభను, కీ ర్రికెక్కినవాండు గిరి రాజనసుకవియని కీ రింపంబడి నవాండు, ఈరండు నంగీత సాహిత్యముల "శెండింటను సిద్ధపా స్తుందు శహోజీ సోదరుండగు కరభోజీ యాస్థానమున కూడనుండినవాండు, తాళ స్మతగంధములలో పదములను శీ కలో ఉతర ఉశ9 ఉర! నంఖ్యగల పదము లీతని రచనములున్నవి, '“గరిరాజనుతుండు అందముననూూ,ి “గిరి రాజనత సీరొమ్మున చెదరినగంధము అందము ముదమున శాహేం (ద ముగుదలు గూడిన చందముు “ఖోపగ కెగాగిరిరాజనుత శరభోజి నృప్వా' అనుము[దలు వైయంళమును రుజువు చేయుచున్నవి. ఈతని కృతులు, శాహీంద చర్మితనము ఇదియొక యతశుగానము ఇాహాజీయొక కన్యనువలచి యాయెను "పెండ్లి యాడుట యందలి యితివృ_తగృము, మొదలు, కం, వాణీ దుతవళ్యాంత ర్వాణీ స్తుత మధురకీరవాణి సకింకు శ్వాణీక్సృతనానాగ్‌ ర్వాణియ విజారించు కా హనరుముఖవీథిన్‌, ద్విపద అప్పుడయ్యింతి కాయజు కాణవహ్ని గప్ప జెప్పరమైన శాకకుంగాక ఇశాహమహీ పాలు చందునిమిద మోబహాంబుమిక్కాిలి మోసాకింపగ అఆలుకుచుమిక్కి.లి యసురుసురనుచు గలంగచు.జం దునిం గాంచియిట్లనియె,

క. దరువు, చందవమామపదము వలవొప్పచల్ల నివాండపు ౫ దనోయు చందమామా వంనున్న యింగులవలచ నేటికి చందమామా వ! యిీరీతిని యాకలి॥। చందదునిదూజుచుండు సమయంబున అంత (వభాతంబై న ఇాహామహారాజ బే వేం చుండు నామెనాూతప హేమా దులొనంగి నం శోషీతురాలిం జేసీ యాకన్యనుగూడి విలానంబుగా నుండునంత, గద్య ద్వి శ్రీకరు వేర యాశితరయు పేర ఏకేందుసుతుపేర యినవంళ్యు కేర సరససాహిత్యలక్ష ణవిదు పేర నినవొంద శావాబేవే ద్రని జీర కండచక్కెరలీల గిల్పించురుచుల గండుమితిర యత గానంబుమిగుల గరిమను గిరిరాజకవిరచియిం చె ధరణిలో నాచంద్ర తారార్కముగను, ఉ96 (8 649) వకపతి, వ ===$ రామమోహన కొజవంజి (సారంభము,ఎ= ద్విపద, శ్రీసుతతుల్యుండై. చెలువొందునట్టి భోనలకులశాబూ భూ పాలుమిోందం జెన్నుగామోహితచి త్తమై రాజ కన్య కామణి సరి కాంత లు సొలువం గరిమతో దుతమున్న కదలినచ్చుటయు విరహభరంబుచే వితలం జెంకుటయు నెజుశతవచ్చి దానెతుకంజెప్పటయు గురుతు గా కా హేం్యదుంబాడి యుండుటయు

178 ననియెడి రాజమోవానకొజు వంజి పనువడిశా హేం, దుం పె నంకితనముగ ఫఘనతతో గింరాజక్రవరచియింప జనులెల్ల మేలని నంతసిల్ల గను, తుది. నూ. ఈవిధంబున రాజకన్యక కశాహామవోరాబ 'దేవేందునికూడి యుండగా వద్దనుండే చెలిక_ల్తెలు శోభానమంగళం పా డేమార్షం వ శేందనుతునికి భోనలేందునికి శోభానమేే శోభాన మే, దీ పాంబతన యునిక్సి గిరిరాజ పాలునిక్తి నరసూననికి, ,,.. సరిసా టి లేనట్టి ఇా హేంద్రునికి తంజావురీళునిక్రి తరుణిపాంచాలునికి మంజులభావునికి మంగళం వాసవనిభునికి వరసాహిత్యభోజనికి మూ శావారా జేందునికి మంగళం, 500 (క క2క) నుండి 510 వజకు 8 (వతులు, 509 నాగమయ్య లేఖరి, వై యుదాబారణను బట్టి యితివృ_త్తము నృష్టము,. లీలావతీ కల్యాణము ఇందు కల్యాణపురాధీశ్వరుండగు క్రీర్సచందరాజు కుమూ కశ్రెయగు లీలావతిని ళఠరభోజీ పెండ్రియాడిన కథవనర్షి తము, ట్‌, అతిళి బం. అ శిధ ్దేవకిరీటకోటిమణిదీధితి దీ _ప్రపడాంబుజద్యయా పావనశేమళల్పు ... , . తానువర్థిరా జీవదాశాయుండీవుత విశేమళుభాళిళరీభ కౌరికిన్‌..

174 క, కవులాధునికులు ళరునాన్‌ కవితకునూధుర్య ధుర్యగరిమముదీర్చన్‌ కవికాళిజచాస బల్బు ణ భవభూతిమయూారభట్ట చాణులదలంతున్‌, గ్రే, పన్నుగంగానిపోని పద పద్యములూర కెయూర వేనియ భ్యున్న తిగాంచి మంచిబుథులుండిన చోటికి వచ్చు కాకవుల్‌ కన్నపుటచ్చరానళుల గంతలుగట్టి మహీళ తాళికిన్‌ చెన్ను గనమ్మా జూచు జడచిత్తులకున్‌ నయిదోడులేకదా ! ద్విపద, శ్రీ/టిన శ్రభూమిమై వెలువంబుకలిమి శాజిల్లునల మహారాష్ట్ర బేశమున (వజలపాలిటినాడు పరమ పావనుండు రజనీశరాన్వయ రాజరత్నంబు కాలిమిగలవాండు ధర్మతత్పరుండు మేలిమిగని మెచ్చు మేలై నదాత క్ట _ర్తిచందికలు మిక్కిలి తేజరిల్లు $ కచం| దాహ్యయవ్నీతి పాలహాలళి శలిమియుబలిమియు( గడలుకొనంగ పాలు పారకల్యాణవురి నేలునపుడు, దరువు, లీలావతి వెడలె హొయలుమాట పటువగుపయ్యెదం జనుగవపొదల నటునిటుముత్య పుహవోరము గదల నుచరిశరమయని నుదకులుయూడ కచకచభారము కౌనసియాడ అం 'జెలరొద రాయం చలంబిీలువ

కక ఉ. పూవెనుమాధివీలతలు పూవుల తేనెలు (శావిజుమ్మనన్‌ లే చెనుగండుతు మ్మైదలు లేమలయీలువుకొల్లలాడంగా చూజెనుపం చసాయకుండు సోమరి తెమ్మెర వీల్ల లెల్లెడన్‌ పవీవెను చూడవమ 5 వనవీధులతాంశ వసంత వై ఖరుల్‌, తుది :_గిరిరాజనుత శరభోజిభూ పాల నురత కేళినన్ను చొక్క. జేసితివి, యోగిని, ద్వి, ్రీనద్దుణోచార సింధుగంఖీర భోనలాన్వయ నంద భూమి బేవేంద జననాథ దినరాజ శరభోజిశాజ వినుమునీదాన నావిన్న వంబొకటి ఆచంద్రతారఠార్కమై యుండనయ్య, 587 (3 680) ఒక (ప్రతి ద్విపద, శ్రీ/గిరిజానాథు జితరిపుంయయా ఘు నాగచ ర్మాంబరు నాగ శీయూడు ఈళున క్వేళు త్యాశేళు జీపొందు భానురముగమనః పద శంబునందు తలచినద్య ్రిచే దనరినథ్గీర | జలనిధిగంభీర శతునంహోర 1 రతిపతినమదావ రవిపలదీవ ! సత తఠళుభాచార నన్హుణాసార | చోళమహీసాల సురుచిరళీల ! లాలిశకవిపాల గరమణీయలీల ' వానననంపూర్ష వై భవవిమల ! భోసలకలకాభా భూపాల చంద |

176 పొంకంబుమోర పెంపొందనీమాద అంకిత్‌) బుగ నతుల వై ఖరిని చాదజయంబను వరనాటకంబు చఎరాదంబుతో + తముకుకొనియిఫాకు గావించెదను నేను కవులునుతింప, భూవలయంబున పూజ్య మైపాగడ, నూ! వశ అవుఠూ యీావిధంబున గిరిరాజ! వి ఇాహూరాజ 'బీవే-డుపై అంకిశంబుగ నొనరిి,నవాదజయ ౧బను నాటకమునందు కభాసం విభానముగా వినిపించేము వినననధరించరయా, తుది:._.సరిసాటి లేనట్టి శాహేందదునికిని ఛోభానెశోభానమేం

మంగళం॥ మహారాజళా హేందునికి మంగళం మిగల మవానీ

యశీలునికి మంగళం ననఫిగంభీరునికి వనజలో ఛనునిక్కి మనసిజ

రూవునకు మంగళం తంజాపురీంద్రనికి తరుణీ పొంచాలునిక్కి మం జులభామణునికి మంగళం వానవనిభునికి వర సాహిళ్య భో జనిక్రి మారాజశాహోం దనికి మంగళం.

వ! (౫ 648) నుండి 601 వజకు కీ (దశులు,

అనాన్యా సర్వాంగ సుందరీవిలానము (ప్రారంభము: తోజం నాటఠాగం జంప తాళం

జయే రకీపుత జయదివ్యనుతి పాగ,

న॥ ఈవిధంబున నభీష్ట బేవ తావందనంబు గావించి నభానాయకుల నభివర్శించి సర్వాంగసుందరీ విలానంబనెడు నాటకంబు కథా్యకమంబు ఇావినిపీం చదమవిన నవధరించర య్యా

ద్విపద, అనియెడి కథలవే నమరినశాపూ ధవుని న రార్షంగనందరి వివాహంబు .అవాననాణాఖననినాలు .చననకనఖననిలానననననతకుతనా నినా ననా నాను. నన వై ఖరులు మిజన టకంబుగను గరిమతో గిరిరాజక్రవిరచియించె ధరణిలోనా చంద ఆతారకంబుగన్వు,

షే తుది; నూ. అవుళశా యీవిధంబుగ పలికినకన్నెను ఛా పాందుండు అంగీ కారమువేసిన భావం తెలిసివద్దనున్న చవెలులుముంగళం పాడేమార్లం. మంగళం కావా రాజాయ మంగళం నిత్య మహిరఠశల్యాణాయ మంగళం భోగ జీవాంచాయ భోనలకులదీ పాయ వాగీళ పాండి త్యాయ మంగళం భానర్తై ర్యాయ భవనై వీరాయ మాధుర్య నిలయాయమం౦ంగళం శ్రీచోళ నాయశాయ శ్రీ వానుజీవళవి వాళానంతుషస్టాయ మంగళం _ 658 (* కకక) నుండీ 669 వజకు క (వతులు, శేఖకుకు మంత్రమూ _ర్హి వెంకటరుగయ్య కాలదు కారణ కంనత్సరము, ఆవ్‌ కీవిగిరి కేక వేంకటగిరి గిరిరాజకవి తమ్ములలో (పసిద్ధుంకు కవిగిరిలేశ వేంకటగిరి కవి, తనయన్నవలెనే నంగీశ సాహీశ్యములలో మంచి పవేశము గలవాండుం శవోబీమహారాజు ఒంధువులలో నొకంయనుు విచి తరాయనికునూరుః డును నగు ఖంకోజీరాయని యాస్థానకవి, ఈతని కృతులన్నియు నాతని యాజీశానుసారము రచిత ముల్రై నవి, విచ్శినరా చూవతంశుడని యితని బిరుదునామము, శఈతనిపోమకుండ గు ఖండోజీ యూబిరుదునామముతో నంబోధించిన నన్ని వేళ మును ఒట్టిమాడగ్యా కవిగిరి ఖండోజీ తండిశాట నుండియు నాతి యాస్టానమున నుం డెననియు, నందుచే తన తం్కకి పేరి తోనున్న బిరుదము కో ఖంకోజీ సంబోధెం చెననియు సృష్ట మగుచున్న 5, య

1! రుక్మాంగద చరిశ్ర (వన్లోచాది వరమభక్తులలో (వ స్తుకుండగు రుక్మాంగదుని చరిత మిందుకర్జిశము, ఇది మూండాశ్వానములుగల ద్విపదకృతి ముందు నేనుదాహరించినవంశ[ క మమి గంథమునందడలి బే. (ప్రారంభ మున “శ్రీపల్టణీనాధు జితయై. త్యనాథు నాహాఢ కారుణ్యు నఖిల రణ్యు పారికాంతీస్వాంత వద్ధునంచారు ఇారుచమూడువాంఛకమిత నేతు (వణుకబర్ష్మాకలాపు లబణవన్వరూవు” నమస్కరించి, శ్రీరాజనోపాల నేవాధురీణుండు, ఆయతమొళివం శాప విచ్చితరాయ వుతుండు, ఖండోజీరాయడు (ప్రాక్టింపగా,. రుశ్యాం గదచర్శిత రచియించినాడు, ఠరవాత వంళ కమము ఆవెనుక కళా 'శ్రమముః (గగ్రంథాంత గ్‌ ద్య

ఆలిల్రాశికవినుత్ర దర్యాన్వయ జలధి జనితుభటాబళమంతి జానకాంబయును శ్రమమున మళ్నింప శకడకదీవించ కమలాంచిశా జీవి కరుణపోమీంచ పంకజామయునిపాద భ_క్రియు క్తుండు 'చేంకటనిరిళవి విమ్ణునిపేర ,..., శ్రీనత్రీపతి'పేర జిన్హుని వేర్‌ అంకితంబుగను రుకాబ్తంగదు చరిత మంకురింపంగం దృతీయా శ్వాస మయ్యె, ఈకవికి ముందుగా సీరుశ్చాంగద చరికమును చదలువాడమల్లన (వళ దిగపదశాన్యముగా రచించినాండు, 1 ప య 4 విప్రనారాయణ చరిత్రఫీకిక్కు పుటః ఈ [%0థకరచే త ఆం(భసాహిళ్యతరిషన్‌ ఫ్రళటీకకు క ్రంథశ్యలి సంపాదితవా

కే? అభినయదర్పణము

ఇది నంది కేళ్యుర కృతమగు నభినయదర్పణ మునకు పద్యాను వాదము, ఇందలి భాగములకు “అనుబింబములు” అనిపేరు ఇందు మూండనబింబములుగలవు, ఇది ఖండోజీరాయనికిక్సతి. ఇందు ఖంథోజీరాయంకు ; కాళికనో తుండనియు, ఖండదోజీరాయని వ్య్మతు. డగు, విచిశతరాయావతంనుని కొమరుండనియ్యు తల్లి భాగాంబయనియు, నాతనివంశమునకు నంబంధించిన విషయము తెలుపంబడినది, ఇందలి యనుచాదమున కొకయుదాపారణము.

కం, ఎనయంబతాకగవిశయుగ

మునన్వ స్విక మొప్ప రండుభుజములనిడి నే

ర్పుననొరుగాంతుం జూపంగ ఒం

మను హేమంతాభినయము మదగజయానా, అనుబించాంత గద్య ఫ--ఇది స్రీ, కమలాంబికా విమలకృపాలబ్ధసా

హీగ్యకళావతంసస లోహితగో(త్ర యాబళార్యవుత దర్భకుల

పావన గిరిరాజకవివరానుక విచిత రాయావతంస (పణీఠంటైన

యభినయదర్పణంబను మహా గంథంబున ద్వితీయానుబింబంబు,

నంప్యూర్ణము, తృతీయానుబింబమున గద్య కానరాదు; ఇందు

(గ్రంథకర్త బిరుదునామముతో వ్యవహారించినాడుం

(గ్రంథసంఖ్య 718. ఇదియేవై కపతి, ఘటికాచల మబోత్మ్యము జూ కృ త్యాది

స్కుపసిద్ధుడగు కెనాలిరామక్ళవ్లుకవి రచించిన కృతులలో ఖుటి శాచలమబోగ్న్య మొక్కటి,. ఇది నేకు చిత్తూోవమండలమున గల “ఇోలింగర్‌” అను చేరబరగు పుణ్యస్థలముయొక్కం మహత్తును విళదీక రించును, ఇందలి జై నతము నృసింహాస్వామిం ఈ మహాత్మ్యమును నీఠరరువాత శీ రిశేషులు కొథ్కొండ వేంకటరత్నము పంతులుగారును

160 1లాతీణికళవులు శ్రీరావ్రూరి దొరసామిళర్య (్రగారును పద్య కావ్యములు శామళ్ళన్లకవి (గ్రంథమును రచించి, తగినక్నతిభ ర్వ లభింపక పోవుటచే నెవ్వరికి కృతినీయకుండ యుంవెననియ్యు. నింశలో నాతకు గలించుటచేత్క నారనిమనుముడు ఖండోజీరాయనికి నాగంథము అెచ్చి యి చ్చెననియు (ంథావ కారికలోనున్నది, అందు మనుమని జేరులేదు, అతడును రామషృన్ణుండే కావచ్చును. ఖండోజీరాయడు తన యాస్థాన క వియగు వేంకటగిరికవికృ త్యా 3 పద్యములును వంశానళియు శాయు మని కోరినట్లుగా నీ క్రిందిపద్యములలో చెప్పబడియున్నది. ౧) | ఆ రదగంభీర చతుర్విధ (పథితధా రాసిద్ధి, (పాపంచనం నదభిద్యద్షిరి రాజ సోదరత హెోచ్చన్‌ మించుపుంభావళా రద వీవేగదవన్న 'వేంకటగిరీందా ! సాంద్ర మేధానిధీ | క విదిత పబంధములు వే డ్కంచనరల మదంకితముగంగావించిననున్‌ మొదలంబవిత్రముచేసితి సదయాత్మా' విచితరాయ చం,దవశంసా! అాణనిభినినిఖనానానననాననలనా లలనా నననలననినాఖననాననననినాననాన క ధఠణిందొమ్మి లిబ్బులు డాచికొన్న వానికై నను ధనకాంతుపోనియట్లు డై నవానికి-జనదు శావ్యాభిలామ, ననన కకక క మెోదటీ (గంథమము రము, ఆం(ధప్యతికా కాశ్యాలయముననున్న ది 'రెండకడి మత మైనది [గంధక ర్తనన్హ లభించును రామక్ళష్ణకవి ఖుటికొచల నుళోర్యసృనణ “కళావతో కత్రికలో శ్రీళ 1902లో మతము ౨, ఈ చద్వుము “ఉదయం” స్తనగంబు 6 ఉన ఉ6 వరపార్ధబోధఘటనాహీలా కరిస్కారళారద సీరూకకు శామకృన్నకవిచంా సాందకీర్తీళ్వరా [9 ఆను పాండు రంగ నువాత్మృ పద్యమునకకం బతి బింబము

181 ఉ. కావునరామక్ళళ్ణకవి కల్పితకాన్య మొకందు దెచ్చి స చ్భాపముతోడనాక్రతని పౌనశుడొనం” మదంకికంబుగా నీవిక పోరనాయక మణి పతిమానముగా మదీయనం శావళి చె్పి కూర్పుము యళంబు భృళంబుగ సంఘటిల్ల గన్‌, భంథావతారిక్క వంళావళి వేంళటగిరిశ్ళతముగా ముదిత గంధ మునగలమ, తక్కినయా శ్వాసాక్యంత పద్యములు స్మ్క్రమముగా లేష్ఫ, ద్వితీయాళ్యాసాది నొకకందపద్యమును, [గంభాంతమున నొఠమాలిని వృ త్తమును మాత్ర మేగలవు, కవిగిరి కవితాశైలి జెలియుటకవై పద్య (ూలకవి నుబ సన్న) లీలావతీ శావారాజీయము నీ, [శితజనసాంంతవారిజమ తరోలంబ స్‌ స య గురువర_స్థవనీయ సుణకదంబ వోరహీర పటీరళార దా (భనిభాంగ విమలకృ పాపాంగ వృషతురంగ (తివురదానవ మదద్విరదమృగాధీళ భానురహాన క్రై లాసవాస కరధృత ళూలమార్క_ం దేయనుతిజాల నహ్నిలోచనఫాలవ్యా ఘచేల "లే, భుజగశేయూర దుమృ్భృ తౌంబుదనమిోర చేల రాట్బాప నూతనళ శికలావ అఖిలలో కేశ కోటిసూర్య (ప్రశాళ నీపవందనయొనరింతు నీలకంఠ,

18 శ్రైనారం! (శీమన్మువోజేవ నేవాధురీణ, నీమంతినీనూతనపంచ బాణకన కనగ ఖై ర్య ణే ఈ శ్‌ నిరుపమమహాదాన దీయౌధురంఫర దీపాంబి కాగర్భళు క్రీన్ఫుర నస్హ కికాకార దిన్యకర కే యూర్క చోళభూమండలాఖండల, నుశకవిరాజమండల, యేకమహారాజకలళ పాఠావారపూర్ణి మా సుధాకర, హితపర్మశీకర్క సంగీత సాహిగ్య విద్యావిలోల ఇౌహాజీ మహీపాల్కు పరాకు సెకవులెన్న "బాలకవినుబృన్న మేలిమి మిరవావణించిన లీలానతీశావా రాజీ మ బసు నాటకంబు నటన పటిమవినువీంప వీినుపించెదము ద ల్తావధానుండవై విననవధ రింపుము, తుది; ఇవ్విధంబువ నాజవ్యనులు శోభానలుపాడునా నమయంబుస ఛేరీమృదంగ ఢక్కాహాుకు క్కాాది వాద్య భ్వనులు నింగికుట్టిచేలం గనుప్పొంగిలీలానతి మంగళంబు పాడుచు నటియిం చెయెటువలెను. ళాహారా జేందునికి జయమంగళం సచాజాలంకారునికి జయమంగళం విలసికాకారునికి వీఠాఫిపీరునికి జలఫెగంభీరునికి జయమంగళం, గద్య, ఇవ్విఫంబున మన్వంబుమోద వా ర్ధానమత్క్యృతి వెలయ నరి కవులెన్న 'బౌలకవి నుబ్బన్న మేలిమిమిర వావణించిన లీలావతీ శాహాశాజీయంబును నాటకంబున కధీశ్వురుంకు, అఠ6606 588 (క 639) 680 ఆెండు (వతులు. అఫర్‌ హజీ నరస్వతీమహాలు (్రంథభభాండా గారాభివృద్ధి:_ నేకు శరభోజీ వేర వెలయుచున్న నరస్వతీమవాలు ంథాలయ మున తెలుసు [%ంథములను విశేషముగ భదపజచిన యళస్సు శహాజీనముహా రాజు'బేనని ₹ెప్పనగును. ఈతండనేశ లేఖపలనేర్పఆచి,

"సెక్కు(పొచీనగంథములను (వాయిం'చెనుం ఆతండానాండు (వతులువా యింపనిచో నేడీవాటికి కొన్ని యమూల్య[%ంథములు నామమా తా వళిష్టములై యుంజెగిఏి, అంథ సాహిత్య ప్రవపంచంబు నుజ్జూలూతగిం చిన నన్నెచోడ మవోకవి కుమారనంభవ (పతి యీమహాళరాజు కాల ముననే వాయబడినట్లు చతుర్దాళ్వానము చినరగల “ోశీళబోజీఘా పాల సనంతుషస్టార్పణమ స్తు” అను వాక్యము విళదముచేయుచున్న ది, మతజియు తెనుగు భామయందు "పెద్దద్విపదగంథములు శండింటిలోనొకటి యగుద్వివద భారతమంతయు నీమహాళాజునాజ్ఞ చే వాయ బడినట్లీ క్రింద విరాటపర్వాంత ద్విపదలు కెలువ్రచున్నది.

“భోనలాన్వయ నుధాంబోధి చందునకు

భారురక్రావ్యాను భావహృదయునకు

భవనముత్కట జటాభరణాళయవమౌొాన

థవళకీ _ర్హీమనోజ్ఞ, తరగాంగభంగ

గావానైై శపవిత గంధర్వగాన

హైాహి తామరవథూ ముఖకాంతణీయ

మనుజభొవునకు రామామనోజునకు

ననఘు నన్నుతికి ఇాహాోంవనీపతికి

ఇవకమొనానానానినననాా నానా సటనతనపు.

నించాజిచాయించె నిఖలార్థవితతి

కంబోధియగు దుండుచట్టి భారతము

పటుచిత్తు.డ్లై న కుసష్పయమం తి చేతో

ఈమహోోగంథము పదునెనిమిది పర్వములను, నించాజీయను నాతడు కాహామనోారాజు కొకు కపస్పయమంతిచేత (ాయిం చెను. భోంథవిలేఖరుల పోమణయందు కళహాజీరాజునకు (వీతిమెండు,

శాబట్టియే యితని రచనలకు వి చేఖరులు పెక్కుపు తీకలను తయారు 'భేసియున్నారు. తంజావూరి శృ్తకళాలలో గల ెండువందలనాటక

164 ములలో సగముభాగము అనగా నూజునాటకములు శావ+జీ రాజకృత ములగు నికువదినాటకముల ప్యుతిక లే' మిగిలిన నూజింటిలో కజహిిజ్‌ యాస్థానకవుల కృతుల్రతులు 15 పోగా తక్కిన 85 మొఠమే నాయ కశరాజులకు నీితరులకు నంబంధించినవని తెలియవ లెనుం

శబోజీకాలమున నట్ట వచ కవ(ర్డి గట్టునరనింహులు, నాగమయ్య 'వేంళటరంగయ్య, (పనంగి గజసింపహుులు, మద్దాలి వల్లభుండు మొదలగు లేఖపలు "పెక్కురు వెలసినట్టుగా నాయా్యగంథము చివజగల (వ్రాతలను బట్టి లెలియుచున్నది,

తంజావూరి యాంధవాబ యమున నాయకరాజులలో రఘు నాభనాయకు డెట్టివాండో, మహారాష్ట్ర రాజులలో శవోజీ యట్టివాండు:

మొదటి శరభోజీ :_..(1718-17909)

(శ్రీ ళం 1686 - 1718 వజకు నభినవభోజుండని ఇెప్పందగిన కభోజీను నో రాజు రాజ్యము పాలించిన వెనుక నాతని తమ్ములు మొకటి శరభోజీయున్వు తులుజాజీ యను నామాంతరముగల నుక్కోజీయును గ్రమముగా 'రాజ్యపాలనముగావించిరి, వారిరువురు శవోజీ మహోాఠా జొనర్చిన కట్టుబాటుల నన సరించి, కభోజీమహాఠాజునలె భాహాపోమకుశై (వ్రఖ్యాతింగాంచిరి, వారిలో మొదటి శరభోజీ శ్రీ శృ 1719 మొదలు శ్రీ శ, 1708 వజికు రాజ్యము పరిపాలించెను, ఈతని శాలమున నంస్కృక భాషాభివృస్ధియే విశేషముగ గాననగునుం

మొనటి కరభోజ్‌ జానధర్మశీలుండు, భక్రిపరుయ, ఈతని ధర్యాఫశారి (గౌహ్మణులకు నీ మహారాజువేర శ రభోశీరాజపురమను న్యహోారమునుు మంగమటనును మణిముం? చయ గహారమును చాన మొసంగినాండు, తన యన్నయగు కవోబీమపహో రాజు కాలమునుండియు మృతిగనున్న యానందరాయమఖి తన "విదా వ్రసరిణయణ'” మను నాటక

మును సీశరభోజీ శాలమునంజే రచియిం చినట్లు విడ్యాపరిణయ ము నందలి యీ శ్రీంది శ్లోక మువలనం 'చెలియుచున్నది,

185

“రకల రాజ్య ఘురంధరన్య శరభ మహారాజ మం తిళి ఖామ గేరన్య జనకననక , ,. ధారంధ రేయమితిమే మహాదాళ ఏ రిమ్‌*

అవాల్యాదవి పోవీతో&జని మయా వేన్లూ తయా లాలితః

కేనాసొ సరసాముపైతు కవి తామానందరాయాధ్వరీ,

ఇ ల్యేక మీ తి పాలవంళ జలధీ దేవ్యా గిరా జూాశతరయా

ధీర శ్రీ శరభావనీం దవపుషానూనం (వసాదః కుతః.”

ఈ నాటకము తంజాపూరునగల ఆనందవల్శియను "జీవత యుత్సవ సందర్భమున సీ మహారాజు సమత్‌మునం (ట్రదర్శింపంబ డెను, దీనింబట్టి యీశతని భాహాభిమానము సువ్యక్రమగుచున్నది. ఇంతియగాక యీతండు సంస్కృతమున 1 రాఘవచరిత్రమను కావ్యమొకటి రచి యించినాండు, ఇది పం డెండు నర్షలుకలిగి శాొమాయణకథను నర్యగవా ముగ 'జెలుపుచున్నదిః (గ్రంథావతారికయం'బీమిి స న్రాంతగద్యలయం "జీమి ర5ా శావ్యము శ రభోజీకృతమని నృష్టముగం జెలియుచున్నమ ద్వితీయ నన్దాంతమందుగల “ఇది పంచరత్న కవిశృతా రాఘవచరి తే ద్వితీయన్సర్షః ” అను గద్యచే నిది పంచరత్నకవి రచియించి యా మహో రాజు వేరు 'పెట్టియుండునని పాశ్చాత్య విమర్శకులు తలంచుచున్నా రుం కరభోజీ యాస్థానమున ననంత నాశాయణుండన్న శనికి వంచరత్నక వి యను బిగువముగలదు. అఆతంజే యీ కృతిని మవోళాజు పేరం జెప్పి యుండునని చా రనుకొనినంతమా[తముచే ఛరభోజీ యీ గ్రంథము రచియింపలేదని చెప్పట యనమంజసము, వంచరత్నకవి తోడ్చాటు (గ్రంథరచనమున శాజుగారికినుండీ యుండవచ్చును. మతియు వై పంచరత్నకవి గద్య యొక్క-ద్వితీయ నన్సాంతమం దుంకుటచే నానక్ష యొుకటియే యాతండు రచించిచెనేమో యం కంక పొడముచున్నది, అంతమొతమున శరభోజీ గ్రంథక _ర్పృమునకు లోపము చూపట్టదు, (గంథమునందలి నర్హాంతగద్య యిదాా ॥

కే. & 12190512001ఇ₹0 04110646 01 రోజ. 36218 కకం 08001 ఫైకక్య గొటముం 4 వ1409 10227 (00 ౮720 నిట్యిం8 26412264, ర్క

186

దితి (శ్రీమద భిజాత భోసలకులకలళ జలధి సంపూర్ష తుహినదీ ధికేే రఖల ధరణీపాల మకుటతటీ నిబిడిత మణికరణపటల మంజరీ వీంజరిత చరణపంకజన్య నకల కల్యాణగుణ శేవభే -లీకమహోశాజన్య తనయేరదడయుత గుణమధిక శుభగుణ మణిగణ మహోదభేః నకల భాపాద్భుత సరళనందర్భ గుణగరిమ ననభివ్యంజిత నిజసరన్వతీ పురు పావ కారభావస్య, శబోజీ మహివలా రే రనుజన నా కళరభోజీఠా జేన. సంగబా శామాయనే కాఘవచర8 కే మహోశ్రావ్యే ద్వాద శన్సర్లః”

సంస్కృతమున రతినున సథ నాటశమును రచియించిన జగన్నాథ కవి శరభోజీ యాస్థానకవి, ఈతం డీ నాటకమునేగాక తసపోమకుని చర్షితమును నతని పూర్వుల చరిత్రమును శరభ శాజవిలాస] మను 'వీర (శీ క, 1729-లో నంస్కృతమునజీ రచియించి (పఖ్యాతింగాంచినాండు, వరమానంజ కవీందదుని భివభారత మను (పసిద్ధ చారిత్రక (గ్రంథము నీ మహారాజలకాలమునజే రచియింపంబడినది, అయ్యాది క్రీ శివాజీ ఛతపతి వృత్తాంతమును 'ెలుఫుచున్నది. చాని కీ మహారాజుకాల ములో నొక తమిళానువాదముగూడ£ వెలువజెను, శరభోజీమహో రాజుకాలమున నాం భాషాఛివ)ద్ధి వికేవముగ గాలేదుు శభోజీ కాలమునందున్న గిరిరాజకవి శి రభోజీపై రచియించిన కొన్ని పదములు, శీర్తనలు గన్పట్టుచున్నవి.8 వై విషయముల ననుసరించిచూడ, శరభోజీ విద్వత్చోనమకత్యమున తన యన్నయగు శబోజీమభోరాజును నాథర్శ (పాయముగ గొన్మి యా కీ _కివతిష్టలను నిలునబెట్టినవాండని తెలియ చున్నది. వెల మ105819 0౮10 శ్ర2త్త]), వర68 8201-0208,

ఓ కం క 22కి 01 మషింకం్య వెం 50 ఇ ౮1410839. 0% కొం కిక్‌ం0ళ96:10490. కొష)076

187 తులజాజీ లేక తుక్కోజీ .__-(1728-17/86)

ఈతడు శరభోజీ వెనుక (కీ, ఈ, 1728-1706 వజికు తంజావూ రును పాలించెను. ఈతనిని తుక్కోజీయని చరిత్రకారులు వాడెదరు. ఈతండు తన యన్న లిద్దజవలె భాపాపోవమకటుండు. ఈరఠండు సాహీత్య ముననే గాక నంగీతశాస్ర్రుమును ెటింగిన వతిభాశాలి. తనరాజ్య మున హిందూస్థానీగానపద్ధతుల నెలగొల్పుటయేగాక “'5ంగీతసారా మృతి మను నొక (గంథముంగూడ రచియించినాడు, అందీతనికిగల శాంస్రుక్ఞానము విశేమముగం చెలియుచున్నది. ఈతండు శబ్ద్బకా్యస్రుమున పర్మిశ్ర మం జేసినవాడు, ఈరనికాలమున (వఖ్యాతిం జెందిన వారిద్ద జు నంస్కృృుతపండితులుండిరి. ఒకడు మనమభట్టు, రెండవవాడు ఘనక్యా ముండు, మనమభట్టు పండితుండేగాక నంన్క్బృతభామయం దమరూల్య ములగు [గంథములను నేకరించినాడు. ఘన శ్యాముండు తుక్కోజీగ్భహో మాత్యుండు. రమారమి యిరునదినాలుగు (గ్రంథములు రచియించినాడుు ఈతనికి నుందర్శి కమల యను భార్యలిరువురు, వారును నంస్కృృతనాట కములకు వ్యాఖ్యానములు (వాసినారంట! ఈఠండు మౌన భౌర్షవ వంశీ యుండు కాశీనుహాజేవుని వుుతుండు, ఉ_త్పరరామచరిత్రవ్యాఖ్య, దళ కుమౌరచర్శిత టిప్పణము, నీలకంఠవిజయవ్యాఖ్య, అన్యాప దేళళత శకము, రామాయణచంపువు యుద్ధ కాండము తద్వా్య్యాఖ్యానము, వహవోధ చందోదయ వ్యాఖ్యానము మున్నగు [గంథము లెన్ని మో నీవిద్వాం నునివి పరిశోధకుల శెజుక్రపడి యున్నవి,!

తులజాజీ తెలుంగున 'శినవకామనుందరీ వరిణము మను నాట కము రచియించినవాండు. ఈశనికవనశై లి రసీక జనహృదయంగ మ ముగ నుందు ననుటకు శళినకామనుందరీ పరిణయమునుండి యీక్షింది పద్యము లుదాజారించు చున్నాండను-ా

౮౦౧2౨41 0 01162౪81 6804702 వేడ ఇ8 ౨86 1 7011906 11/4

గ్‌, నంచికంయందు భఘనళ్యామ పండీతువిగూర్చి ఫఘనమగచ్యాసముగ లదు

148

కం. విలసిత కినలయ సమకమ

ఫలపరిమళ శోళినములు, భానజచాపో

డ్జ్వ్రలగుణ శుకవీకముఖరవ

మలయానిల భానురములు మధువాసరముల్‌ చ॥ నురుచిర పుణ్యశీలురన చూయులు సర్వవిదుల్‌ , ** దయా

పరులు కృతజ్ఞలు _త్తములుపావనులీ నభ బారు మెచ్చభా

సురతుళజ థీత్రీళకృత ...4......శివకామనుందరీ

పరిణయరూప నాటకము బౌగుగనాడుద మానభాస్థలిళా,

గంథమంతయు సంపూర్ణ్మముగ "తంజూవూరు భాండాగారమునం గలదుం

ఆ5ండవ యేకోజీవా(178)

తుకో్కోజీ వెనుక నాతని తనయుండు లెండన ఏకోజీయొక సంవత్స రముమ్మాతమే పాలించినను నాతందు, తనతండి పెదతండులనలె నం స్కృ కాం ధభాషాపోమకు. డై. కృతిక రయగుట (వశంసనీయము, ఈత నికి 'బానాసాహేిబని నామాంతరము, ఈతండు తెలుంగున ద్విపదలలో రామాయణమును రచియించినవాండు, చరితకారులేగాక (గ్రంథవిమ రృకులుగూడ నీరామాయణమును [క్రీ శ, 1676-1688 వజకుం దంజా వురరాజ్యమును బరిపాలించిన మొదటి మమేకోజీ రచియిం చెనని (భమ పడిర్కి కాని జేను మొదటి యేకోజీనినూర్చి (వాయునపుడు డిందలిగద్య నుదాహరించ్సి యది రెంగవయేకోజీ రచితమని నిరూవించితిని, ఆవిమ యము నిశ్చితమగుటకును, నీతనవై లి గమనించుటకును సీకింది యవఠళా రిశా భాగమును పొందుపరచుచున్నా డను, ఇందారుకాండలు నమ్మగ ముగ గలవు,

189 క శీగణనాథు నాశిత పారిజాతు ఇజాపగనుతియించి వాక్సిద్ధి కెపుడు 'శ్రీ/శారదా టేవి చిత్తాంబుజమున ఛానిల్ల పార్థించి భ _క్రితోడుతను వానవ్మ పముఖ గీర్వాణనందితుని భోనలాన్వయరాజ పూజితపదుని ఫాల నేతుని భ_కృపాలునిచంద మౌళీళ్వరుని దయామానసు;దల చి ధరణి రామాయణో డద్యాససంభార నరకోకిలంటై న వాల్మీకిదలచి వ్యానళుకాదుల వర్మించికాళి చాసాది కవులకుం దగ కేలుమోడ్చి కలదై వతమ్ములం గొనియాడమదిని వాలుపొందు నత్కవి బుధులనమ్మతిని భోనలకలాబ్ధి పూర్ణ చందుంకు భానురమాళోజి పార్థి వసుతుండు సాహూసాంకుండు నిత్యనశ్యసంధుందు వాహాభూపాలుండు చతురమాననుండు అతని తనూజుంజేశావనీపాలుం డతనిచాలకుండు శాహాష్‌తీపాలుం డతనిసోదరుండు మహీ. ర్రిఖాలి చతురుండు శరభ రాజన్య "బే వేందుం జారాజసోదరుం డతులవి కముండు ధీరుడు నయళాలి దీపాంబనుతుండు చోళభూపాలుండు నుగుణపోరుండు పాలిఠసుజనుండు పరమపావనుండు వనునడి తుళజభూపాలుం డారాజ

190 తనయుండునా నేకధరణిపాలకుండు యతుల్మపానంబుల నర్థనంగతుల (పతిలేని నవరసభావముల్‌ డనర నిరుపమాలంకార నియమముల్‌ దనర సరుదుగా వాల్మీకి యల శామకథను రచియించినట్లు సారముగాంగ ద్వివద రచియింపం దర్కథా కమ 'మెట్టిదనిన ఘన తపస్వాధ్యాయ కలితమాననుని మునినారదునిజూ చి ముదమునం బలికె”

వై యుద్ధృతాంళశముననుసరించి రండవ యేకోజీయే గంథకర్త యని నిశ్చయముగం జెప్పనొప్పును. వఠకోజీరామాయణమనమునుండి యీ (శ్రీంది భాగముద్ధ్భ్యృతము శః “రి రాశసులార! యుర్విమై నేను ళూరతవిలసిల్లు నుగీవు బంట శీరాముదూతను శ్నీతినివాయుజుందు 'శేశాము నేమంబు నీతో జెప్పి పోవుచున్నా. డనీ పురిరాతసులకు వావిరిమృత్యువై. వచ్చియున్నాండ ననిబల్క్‌ దై త్యుల నందఆంగూల్చి దనరుచునోరణ _స్తంభంబునుం డె పత కేషవనుఖమున నావా రృటెలిసి ధృతిబూనికోపించి జీనతారాత్సి గురుగొనికవింగ శాత్వుని దీర జి వరవ్మక్ర నాసాళ్ళ శ్‌ వకుళా చే ముఖులశేవురబంప మొనసీవారప్పు డఖలా నృములకొప్పు వానుమంతుండలిగి ధనువుల.వితి చి కేతనములుకూల్చి పనువడిర థముల భగ్నంబు జేసి,”

శ9్ర1 ఈరని రెండవ్యగంథము “విఘ్నేశ్వర కల్యాణ” మన్గునాటము, ఇది శాహాజీ మనోఠాజు రచియించిన విఘ్నే శ్వరకల్యాణ నాటకము ననునరించి (చాయబడినది, సంన్కల్భ తాం ధభాహామయము, ముందు చూర్ణికయందు రామవూయణమునందు వర్షించినక్షు తన వంళ[కమమును జీకోజీ వర్షించినాడు,. (గంథనామ మిందలి యితివృ త్తమును 'బెలువు చున్నది. ఈశని తల్లి వేరు రాజహంసాంబికయని యీ[గంథమువలనం జలియుచున్న ది, ఇందు నంస్క్బృ తాం గద్యలు ఆండుగలవు. ఇెలుంగు ద్వి, రా జేం్యద శరభోజ రాజనందనుంు రశరాజహంసాంచికా రమ్యసుతుంకు శ్రీ/కరేగుణముల చఇెలువొందునట్టి యేశేందవిరచిత మిచరి తంబు ఎలమితో తుళ జేంద్ర యే శేందనికిని బలములు నంతానభాగ్భసంపద లు (వణవస్వరూపుండు భ_కృపాలకుండు గణనాయకుండిచ్చు గణనమిారగను, న౦ంన్క్సృతము ఇతి శ్రీచుద్య్భోనలకుల కలళాంబోధి సుధాకర తుళజమహారాజ తనూజ వకమహారాజ (పణీశం విఘ్నేళ్వర పరిణయమనాకం సాంబళివవీతి యే విఘ్పేళ్వుర (వీరియే... న్భుభే సకల శేయనే౭ స్త ఈతనిచీన నీతిపదములు అనుశీర్షి కతో కొన్నిపదములు తంజా వూరి ఫవుస్తక కాలలో సంఖ్య 40-42 లో గలవు శండవ యేకోజీవెనుక యాతని భార్య నజనాభాయి 1787-1788 వజకును నావెనుక 1788-1789 వజకు పొహుజీ ,అను నాతండును తం జావూరు రాజ్యమును బరిపాలించిరి, వీరసమర్థులగుట చేతను, రాజ్యము

199 నందశరాజళ మేర్చడ.ట చేతను సీకొలనున భాపాభివృద్ధిగా లేదు, పీరిథరు వ్రాత రాజ్యమున కధిపకియెనవాండు (పతాపసింవాండు, జయసీంవాండు- నెల్లూరి శిన రామకవి, శ్రీ శ, 17460 (వతాపసింవానని య్మగజులలో "ఆండనవాండు జయసింహుండు, ఈతండును కవిపండితపోమపండు, నెల్లూరి శివరామకబి యిీతనియాస్మే నమున నుండెను, శివరామకవి *“కామశళానిధి యను కామశా(స్రువిమ యిక [గంథమురచించి జయసింవాని కంకిత మొన ర్చెను, అందులో నవతారికకాభాగమంతయు తంజూావూరి మవారాష్ట్రారాజుల వంశావళి! నంబంధించినది, ముందు నేనుదావహరించిన వంళవృతుము స్ట్మీగంథ మం దలిీ జయసీింహుండు తన్నువిలిపించి యివిథ ము గాం బలికినట్లు కానుక ళానిధిలో శివ రామకవి (వాసియున్నాండు, చ, హితుండవు పొకనాటనుతికెక్కిన నెల్లురివంళ జూరుండీ వతులితసాహితీపటిమ యాదవరాఘవ పాండవీయమన్‌ కృతిగలవీర రాఘవ శపీం దనుతుండవు కొద్దివాడవే తతమతి నంస్కృతాంధకవితా నిరా శివరామనత్కవీ, శివరామకవీ తండి వీఠరరాఘనకవి యాదవరావఘువ సాండవీయ మను (ఠ్యర్థి కావ్యమును రచియించిన మహాకవి. ఈతండీవజ శే కవ్రలచరి (లీశెక్సినవాండు, వసుంధ రాపరిణయమను నీత౦ి గృత్యంతరము ముదిళ మైనది, సంస్కృతమున నీఠండు [వాసినది విశేవమణరామాయణము తంజావూరిపు_స్రకశాలలోనున్నది అదియమ్ముదిశతము, భివరామకనవి గురువీవజకు సూచించిన, యాంధ్ర పాణిని కేషూదలకవి. లాడానలవోారానయనత లారా నాలయనన మొనా నావాలవాలనానానయా వయా వనాల! క

క ఠరంజావ్లూరి మహారాష్ట్ర రాజుల చరిత్రకు మిక్కిలి యుపకరంఛభు న్మీగంథము తొలుత కీ ళ 103) లో నవతారిక భాగము లేకుండ కళ్ళం గార్మగంథమాలో చారి చ్యేపళటిత మైన% ఈగంథము కాళవర్రపతి గాని వ్రాత్యపతిశాని తంజావూరి పుస్త శ*ళాలలో లేదు మదరాసు (వళభుత్వప్రాచ్యలిఖక పుసనకళాలలో £ 420 సంఖ్యగా కున్నది అవతారిక (ప ర్యేకముగ ముదణమునందు నున్నది

198 కామక ళానిధి నాలుగా శ్యానముల (గ్రంథము, నసంసలృతమున కొకో్కోకళని రతిరహస్యము ననుసరించినది, గద్యం “ఇది ,శ్రీగురుచర ణారవింద మిళించాయమానమాసన్క నెల్లూరి వీరరాఘ వామాత్య తనూభవ నూరమాం బాకుమూార నంన్కృ ఆంధ సాహిత్య సార్వభౌమ శివరామనాము (వణితంబై న శామకళానిధి యను కానుశా(స్ర్రుంబునం ఉేళూళ్వాసముం శివరామకవి రామగీతలను తెనిగించి, మజ్జి కృష్ణభూపాలుని యాజ్ఞానుసార మొ గంథమును రామళ్ళవ్షవురధాముడై న శామునకంకి త్రముగావిం చెను. శ్చ

శ్రీ/చుజ్రినలవాంర్థి శీత్రమయాఖుండు _ జనకులగొ*త్ర విస్తారకుండు నలకృష్షవిభునకు నొనర్వమౌొంబకు. బౌత్రుండు నద్దుడ తిటి త ఉన వేంకటశ్ళవ్యభూవిభునకు 'వేంగమాం బకుందనూభ వు! డువై భవనడొజు డగు కృష్ణ భూపాలుం డాత్దనామాంకిత వురవాసియైన రామునకునంకి గీ తమ్ముంగాగ......త. త్త్యీబుద్ధి = నతురననర్థ మయపం క్రి నర్చచేసి యీామహోక్సృతి సభలలో సెన్నికగని జగతినాచం(ద ఆా రార్కముగంజెలంగు ఈగంథము ము ౨తమెనది, భూడుక)ు అ౦(ధ వా వ్‌! య నూచికప్తుట 167, నా ముద్దుపళని- రాఫ కా సాంత్వనము ఫా దమీణ దేశాం్యధి వాబ్బృయములో విజయవిలాసము వెనుక వివుల (వచారముగలది ఆాఫి శాసాంత్వనము. యువకలోకము నుబ్జూగలూగిం డ్‌

194 చుచు విద్వ దసికుల నతివేలముగ నాకర్షి 0౦చిన యిీళ్ళంగారకృతి ముద్దు వళనిరచనము, ఆం(ధకవయి తులలో సచెకొక విశిష్టస్టానముగలదు, ఇళాజేవీయమను నానూంతరనుగల రాధికాసాంశ్యనను రచి యించిన ముద్దువళని వేళ్యాంగన తంజావూరి మహరాష్ట్ర్రరాజగు (పకాపసింహేందుని శాలనున వెలసీనది, తనవంశ కమమును విద్యా విశేవము నిట్లు తన్మగంధమున "తెలుపుకొన్న ది, నాల్లవజాతిలో అయ్యానయ అ భార్య చెంగాతి శామానుణి క, ఓ వీరిరువురిని తంజూనాయకి యనునావె ద తుగాగొనెను, ముద్దుతంజనాయకి కమా ర్రియగు శామొమణినిార్చి యిట్లున్నదిం ఈరామామణి సౌందర్యవతి యగుటయేగాక భగవదృ క్తుర్నాలె య్మగహారాది బానధర్శవతరీలయె , చసీదిశెకి_నది. నే ధర్మ(వ్రత*లమై ( సిద్ధి కెళ్ళన నీ వశామగట్టించి యిజెనగవారంబు వుడమిరానూం బాఖ్య వురమనంగ సమరే న్యది వ్యాలయం బొనరించి తిరములాల శివ పతిష్ట కేలసె నెంచి యేపుణ్యపెట్టించె నందనవని కొఆ లేనివిరున _త్తీ కొమరుమిగుల నేమాన్యజీవనం బెగంగందటాకంబు ఘటియింజె నేతుమాక్షంబునందు

19ఫ్‌ న్స్‌ 'మేటేయెవ్వ తె గండరకోటలోన మజియుని త్యాన్న దానాది మహిమలంది పార్వతీళుల నిత్యోత్సవములొనర్చి నట్టిరామామణి వధూటి నల వెపొగడ, ముత్యాలుపోటిబోటిని "ెండ్లియై సం శానవంతుండయ్యెను. మూళ్యాలు - పోటిబోటి | | | | | | ముద్దుపళని జీలాయుధుడు ముడ్డుకుమూర సామి ముర్దులత్మీ గ్‌ ముద్దయ పద్యా వతి | రామస్వామి పె సంకతానములో తొలిచూలు, వంశ మున కెల్ల తులలేవి క్‌ి "తెచ్చినది ముద్దుపళని, ది ముద్దుపళని వేరు 'జీవతే[తము వేరు, ధథఖీ.ణబీళనులో వేలా యుధుని పూజాశేేతము పళని, “'చాలచోట్ల బిడ్డలకు జేవస్థలముల పేరు లే ఉంచుచుండుట వాడుక ఉన్నదిం అను శ్రుతి బెంగుళూరి నాగ రత్న నారీశిరోమణి మాట ననుసరించి చీరనమంజనముగా నేయున్నది, ఈమె[గంథావ తారికలో తన్నుగూర్చి ఇెప్పుళొన్నవిమయ ములన్నియు నతిళ మో క్తులుకాళ యన్వర్థములై యలరారు చున్నవి సౌందర్యము, సీ, 'చెన్నుందురంభ గాకున్న చోను తాప సింహేందదు పెంవును జెందనేల 1 లలిముద్దులమ్మీతో వెలయనేల ? శరీరళశాంతి, తగుదివ్యగుగుణరత్నంబు గాకున్నచో ముత్యాలలోనుండి పొదల నేల 1 సౌరభము, యిలసుగంధ(పద మిదియ కాకన్న చో శ్రీ/నివాస్మపా_ప్లిం 'జెలలగనేల!

196 క భావాథి, గ్‌. వీకణగలచం(ద్రరేఖయె కాకయున్న లలితనకల కళా పొథి వెలయ నేల యనిపొగడ మేటియై మి తెనతనఘోటీ భవ్యవాగ్ధాటి శ్రీ/ముద్దుపళనిబొటి. రామభ క్రి నీ, వనాలతియీరీతి నెంతొభ క్రి చెలంగ (వాయించెజయధాటి రామకోటి విద్యత్సమ్మాా వనారి యీదారి నెలమివిద్వ(ద్భేణి నము, దనియించె నెజమెచ్చిధనములిచ్చి కృతిభ_ర్భృత్వము వఏకల్కినీపోల్కినిలకీర్రిగై కానెం గబ్బముల్‌ చేనంది ఫఘనతం జెంది ఘనత, వవాలనీలీల నిటుబ రాబకులచే బొగడొందెగడిచేజి పొలుపుమాతీ వైవ్లపప్రపత్తి, గీ, తలపనేధీరనే మేర శాతయార్యు కల శెన్సీసాటి ముత్యాలుకన్న మేటి (వబలగుణ వేటి శ్రీముద్దుపళనిబోటి, కవనళశ క్తి. సీ, ఘటియింపనే ర్తువు కవనజాతు లెజింగి పలుకులక్రల్క్‌ 'వెల్యెలనంబౌఆ దాతృత్వము. సీయంగా-నేకుతువిలంగోరినవరాలు నగళాజు నుకుమూరి సగముగాన్మ్వు నతీధర్ముము ఇెల్లింపనే_ర్తువు ఇెవ్పినరీతిగా గని చౌావదీనతి శాన శేగ నాట్యకాళలము నటియింప నే ర్తువు నవరనసంబులునంటి తగురంభ యనివి. మత్యమువహింప సరసత్వము. గీ, నీచె మనయు క్రిపరికింపనీదెళ క్రి సీదెనెజపద్దునరనయంగా సీచెముదు టి సరనముగంజేరి రాధికాసాంత్వనమ్ము క్త ్ర భ క్రీహరికిమ్ము శ్రీముద్దుపళనిబోటి,

197 ముద్దుపళని కృతినందిన కృతులునేకు కానరావు, ఆమె వేజుర చనములు కూడ కానరావు. కాని (స్ర్రీలలో, కవయి(త్రులు శృతికర్త లుగలరుగాన్సి ముద్దుపళనివలె కృతిభ_ర్హలెన్వరును వేరు. కావున నీవిమ యమున నీమె (ప ల్యేక విశిష్టత యెన్నదగినది, ఈమె చిన్ని కృమ్ణుని శృంగారభ![క్తురాలు, ఇంకను నీమెవిద్యా వై దువ్యముకకింది యా శ్యాసాంతగద్యనుండి టహించనచ్చున్ను శక్‌ జ అది శ్రీ/చిన్నిగృన్తకరుణాకటాతు వీకుణతణ(ప్రవర్థమానానూన శృంగార రన్మపధాన సంగీతసాహిత్య భరతశాస్తాది విడ్యాపారంగత [భీము_ల్రికుమల రాతయాచార్య పాదారనింద మిళించాయనమానమొనన్క చోళసింహోన నాధ్యతు (తాపసింబా మహారాజి బహాకృ లానేకచా మికరాంబరాభరణ, ముత్యాలుగర్భళు క్రీ ముక్తాయమాన ముద్దుప ళని (వశీతంటై న రాధి కాసాంత్యనం బను శృంగాగ్యప్రబంధంబునందు (వథవాశ్వాసము, ఇందు పథమాశ్వానమున 115%, ద్వితీయాశ్వాసమున 1167, తృతీయా శ్వాసమున 171, చతున్ధాశ్వానమున 118, మొ త్తముమిాద ర5్‌85్‌ గద్య పద్యములు గలవు మష్ట్యంతములు ఆశ్వాసాద్యంత నులు, మొదలగు వానియందుతప్ప, తక్కిన గంథను.నందంతట, "తెలుగుపలు కుల మెలకువలు, జాతీయములు నిండారియున్న వి ఈనాలుగాశ్వాసము “ఫ+ను కథాంశములు సంల, మే నతిళలు. . న్‌ నా (శ్రీకృన్లుని యశోచానందులు గారాబముతో వేపళ్లెలో. పెంచు ౦+నుచుండిరి, నందుని ఇెశ్లైలు. రాధ (శ్రీకృన్ణునికి యావనము. వచ్చిన -టనుండి, యాతనిమోహించి, తనవళముచేసిళొని, తుదకు పాణపద మైనది. యకోదతోబుట్టువు కుంభకుకు, అతనికూతురు యిళ. మొదటి నుండి యిళ మేన _క్సవద్ద (వేపళ్లెలో కశాధ పొవణలో “పెరిగినది 'పెద్దమనివీ.మైనది, ఇళను (శ్రీకృష్ణునికిచ్చి వివావాముచేసినారు. ఇళనయ నులో చిన్నదిమైనను, తెలివి తేటలలో మిన్న గావున (శీకృష్ణునియను ర కుని గావించుకొన్న ది.

1086 కొన్నాళ్లకు కృష్ణుడు అ _త్తవారింటికి నిళాబేవితో మిథిలకు వెళ్ళినాడు, అప్పటినుండి రాధ కృమ్ణువిరహా వేదన ఛరింపలేక నవతి మత్సరమనువూని' యొకచిలుకను మిథిలప రాయహౌరమంపినది, చిలుక యిశామాధవుల సంగతిచూచి, వచ్చి రాధకుచెప్పుసరి కామెచాల తూలిపోయినది, ఇంతలో కృష్ణుడు శాధనుభూనుటకు తపాతపాలాడి (వేపళ్లెకు వచ్చినాడు, రాధ “ఉకోమముతో” మండిపడి (శ్రీకృష్ణుని యెన్నో విధ ములుగా నోొటలనినది. పదములంటిన తన్నిసది. చివజకు నేడ్చినది, (శ్రీకృష్ణుం డామెనూశార్చిి సొంత్య్వనవచనములు పలుకగానే కృష్ణుని కాగిలిలో నైక్య్ళభావన యందినది. రాధసంబంధ మైన సాంత్వనము (ప్రథానముగాన నీక్ళతికి రాధిశాసాంచ్వనను అని పేరువచ్చినరి, ఇది (ప్రధానముగా శృంగారశ్రావ్యము, అందును చాతీణాత్య భ్‌ ంగార కాన్యములకు నంబంధించినది, కావున నిందు కావ్యోభ వలే రనురతవర్ణనము గో ప్వాంగవర్శనము విళ్చ్ళంఖలముగా చేయబడినవి, ఇట్టివి యానాటి కావ్యములలో సర్వసాధారణనులే, నుజియు నీ (గ్రంథములో చాలాభాగము, సముఖము 'వేంకటకృవ్ణప్ప నాయకుడు రచించిన శాధిశాసాంత్యనమునుండి (గ్రహింపబడినదని వేంకటకృష్ణప్ప నాయని చరితయందు వెనుక వివరించియున్నాను, (గ్రంథవి _స్తరభీతి నిచట ముందు చూపలేదు, ఇందలి శృంగారమత్యుత్కట మై, యి తరవాత యాంగ్లేయప్రభుత్వమువారి నిషేధమునకు ప్మాతమైన (గ్రంథ ౫ ములలో (వథమముగానిలిచినది. అయినన్కు అనాటి ఫంగారాభిరుచు లనుబట్టిచూచిన యంతవిపరీతముగ గన్నట్టకపోవచ్చును, ముద్దుపళని వేళ్యయేమైనను విద్యత్కవయితతి. పడుపుబోటియే మైనను భగవత్‌ భాగవత కై 0కర్యపరురాలు, సానియేమైనను నంగీత సాహిత్య విద్యావిళారద, వెలయా లేమయైనను విద్వత్సమ్మానిత. ఇన్ని విశీష్టగుణను లీమెయందుట చేతనే, యాశావ్యము (ప్రజాదరణకు పాతమైనది.

199

ఈమె శృంగారపాండిత్యము ' అనవిల్తుకా(న్తుంపు మినుకులా న్నర్థించుపని వెన్నతోడబెట్టినది * అను వాక్యమునకు స్మ్మారకము.

అపాండిత్యమైన శుళూవ చేసి నేర్చినట్లుగా :-.

ఇన సేయదొమరు సాముగమనములకు. చజానునాచేశరంబడిన వెత్తంవుంబెట్లు” (8-7)

అను పాదమునలన 'తెలియుచున్న దిం

ఈ (గ్రంథములో రాధికా పాత్రలో ముద్దుపళని యంత ర్భానము జెందినది, తనప్రభువగు తంజావూరి రాజు (వతాపసింహాడే శ్రీకృష్ణుడు, లాను ముద్దుపళని వేడున వెలసినరాధ, అమె ళృంగారానుభవములను నీ గంథ రూపమున న్య _క మొనర్చినట్లుగా నిందలిళ్ళంగార నన్ని వేళ ములయందలి మెలకువలుపట్టి యిచ్చుచున్నవి, “దతీణనాయి కాధ్యము కైన నోపాలజేవుడు” అని యవతారికలో సీవె'చెప్పుటయే పె విమ యమును న్పష్టపజిచుచున్నది, ఇళాపరముగా దథీణనాయకుడు 'శ్రీ/ముడు ముద్దుపళనిపరము గా దత్మీణసించోననాధ్యయుడగు తంజూ వూరి మవోరాష్ట్ర రాజు (వతాపసింహుంకు,

ముద్దుపళనిరచన జూతీయనులతో నానుడులతో ముద్దులుగులుకు చుండును. “చల్లకె వచ్చి ముంతదాచంగ నేల (9-186), నిన్నంగుప్పయు నేడాళ్లు (8-7), వీచ్చుక యెదిర్చి కాట్లాడవచ్చినట్ల (6=8. తాను బెంచిన పొశ్పులుతనదుచే నన్నంబకుట (8-9), వేలువాచిన రోలంత విరివిమైన రోలువాచినది యెంతబోలు (8-10), కుట్ట కేలుకుట్టకున్న గుమ్మరబూచి (8-19), ఎంతమిానువచ్చి మయెంతమిోనును[మింగె (శి-28) వెన్నకుపండ్లు వచ్చువితము (3-16), అర్థర్యాతి గొకుగు కెమ్మన్నకత (8-18), కొన్నంగడిలోపలనే మూారుబేరము (8-29), కుమ్మరికి చూడనొకయీండు గుదియకొక్క పెట్టు (86-264), అశగనె త్తి చేతులంగడిలోలన్ను లు (8-98). ఇట్లాక యా శ్వానమునం బే యివి కుష్పతిప్పలుగనున్నవి,

ర00 ఈ (గంథనమున నుక్కుతిమ్మ న పారజూతొపసహబూరణము, రామ చం అనవిని(వేటుబడ్డ యురగాంగనయుంబ లె. 1-89, పారిజాతాప ఛా, మాయాశీలురు చంచలాత్తులనుకం పాళూన్యు లాత్మీయక్యా,' ర్యాయత్తుల్‌ వృాదయానుకూలన మయ వ్యా పారగోపాయనో పాయబజ్జుల్‌ మగవారలాపయిని భూపాలుర్‌ మహా-వె భవ బా శక శ్రీ, యోగాంధులు శెప్పనేల మగచారిన్నమ్మగావచ్చు నే ? వసుచరిత ర చ, కవటులు[కూరచిత్తులు స్వకార్యపరుల్‌ కరుణా నివర్షితుల్‌ చ నిలుకడనున్న, తాల్షి ్రనహిం నేస్తముదబ్బర, మొటపద్దులే నలఫువాుుళక్కి. యానలుసివావులు వై పయిమేల్చినీదు ఫీ తులు మెజిమెచ్చు లాదరణదూజుదయల్‌ నటనవ్ను ఆనచ్చునే యిలమగవారిం దన్మహిమలెన్నగ ళక్య మెయందులన్‌ చారీ! రాధికా (ఊ?70-71) ఇట్టివియున్నను, ధారాళుద్ధి పదదులపొందిక్క గలిగి తెలుగు వనముగల రచన యిందుచాలగలదు, ళజ్మ మౌటలుముద్దుపల్టులును, మక్కువయెక్టులు (యొప్టసొక్టులున్‌ గాటవుగాగిలింతలువగల్‌ గిలిగింతలుమోటు వింతలునొ్‌ మాటివమూటికిం గలియువమూలిమ మేలిమింజూచినట్టియే యాటది వానివీడునకటా ' కడురకసినన్ను ందక్కంగన్‌ ! 2-69 అనునది పై రచన కొకమచ్చుతునళ, (గంథమంతయు నిప్లే సాగీనది _

లి01 “* ఎంతయుయార్త మెంతసౌగ్యసెంత వదాన్యగ, యెంత రాజ నం బెంఠవిలాన్క్య మెంఠకళ, యెంతగళీరత్క యెంతసోయగం బెంతనిరూఢ మెంత నయ, మెంత మనోజ్ఞ త యెంతరీవినా యంతటిమంద భాగ్య కింకనంతటిచక్కని బేవుండబ్బు నే”(ఏ-119) అను రాధగూర్చిన పద్యములోని చివరపాదము ముద్దుపళని శే యన్వయించి, యీ కవయితి చరి.తముగింతును, వంతయొయారయమెంత.. న ఠం లం ఉక ౨ళి6 ఉపక = + ,ఎంతరీవినీ కింతులలోన ముద్దుపళనీ ! తుల లేపగ దమ్మ ! మానినీ రాధి కాసాంత్వనమున పద్యకులు 1 6 ఆంధధ్వన్యాలోకముని నుదావ్భాతము లై నవి వానిని వివరించు చున్నా 6డను, ద్వితీ యోద్ద్యోశము-వుట ల63. అర్థళ_క్రిమాలమున కుదానా రణము, సీ. చిగురాకుననుమోవి ఇలియ నెనమ్మోవికా గజిచిజీయగు పలుగంటు లెల్ల ? ననచెంకులను చెందునాలి లేంజన లకా కజఆకునోటి ఫిరంగినరుకు లెల్ల ? నగునాచుననజీను నిలివపెన్నె అులశ్లా త్‌ క్రగ్కనంబగు పెక్కు చిక్కు లెల్ల” మరువంపుగురుదింవు మసువనెమ్మోలికా వికుువనిమరుసాము బడలి కల్ల | గీ, నకట!' మగలకు తమయక।.. తై నజూలు నబలలాగెంచి లాలించరనుచ్లు నిళళకు వగచుగతి రాధ తనలోనివంతంబే యం జేసశారికి నవ్యాాప దేశమునను, (1-142) క్‌ నారయశితోవుణి వేదాల లీరునెంగ” భా చార్యులు గారిది తా చె, గ్‌ ఇ హైదళాళా దాం్యథ్ర పాహిత్యపరిమశ్తు క9క0 తలం వ్ర లం ఆ (| ఇత ఎ ( స్‌౬ వ.

09 (ప్రకృత పద్యమున నభివ్య _కృముకౌందగిన యభిపాయమును గీతి లోని చివర లెండుపాదములును బై టపెట్టినవి. అందువలన వ్యంజన లోని చమక్కారమూలనులమగు గూఢత చెడిపోయినది, శావున యాధ్వనికాదు, రూపకధ్వని = పుట 25 త బెం సొమ్ములియ్యవచ్చు సొమ్మందమియవచు న్‌ నియ్యరాని (పాణమియ్యవచ్చు శఈనదువిభుని వేడి తరుణి చేతికినిచ్చి శాళవళ మెయెట్టి దానిక్రైన, (11-116) కి వటుళాళనున్నదో యీాళొమ్ముశెమ్మోోని శై టభా రాతి పల్గాటులకును ఎటులోర్వనున్నవో యిీకన్నె చన్నులు గోవసింపహునినోటి కుము లకును ఎటులాగనున్న దో యీయింతినునుమేను దంతిమర్దను గౌగిలింతలకును _ ఎటులాగనున్నవో యితన్వి వేదొడల్‌ ఇాఖారపాళుమోూరు సాదనలకు అంచుననుగోలి యొనరించు నించుబోండ్త్ర గాంచితలవంచిసిన్దుచే కలకగయటొజం బారిజాసనవీనుల వద్ద జేరి బుస్ధిగానిట్టులనురాధ బుజ్జగించి, గూ10) ఇ౦దు [(దాసాభాసోపన్కృృతమును, శృంగారాంగమునగు బోన్య నర్గ్గ “ట్టింగప్టము (వధమచరణమున శెమ్భూవ్‌ యుపమవ్యంగ్యము ద్పితీయ చరిణమున గోపసింహుండు అను విశేషణమునలన వ్యంగ్యము తృతీయచరణమున “దంతి” మర్జనుడు అను వికేషణమువలనస్పూూ ర్తి వ్యం

ల్‌0$ గ్యము, చతుర్ధచరణమున _ మల్లలోకైక (శేష్టనితో (శ్రీకృష్ణుని! సామ్యము నట్టిటే...... ..ఇట్లు న్యంగ్యములగు నుపములును దదు స్నీలితమగు శ్రీకృష్ణుని యభిలామయు, (ప్రముఖన్యంగ్యములు పరికరా లంకృతమును, (తాసాభాసోపస్క్బృత మును నగు వోన్యమునక౦గములై జాని నధికరసాస్వాదనీయ మొనర్చును, _ (వినరములకు 975-277 పుటలు చూడుడు)

ఇళ్లు “ఇలిమినిచిన్న నాంజె”(4-55) అనుపద్యమును “వారిమో ముముజూచి నేనేలబేలై తిః అనుపద్యమును ద్వితీ యోద్ద్యో శమునను డా హృగమ్ములె నవి, దీనినిబట్టియే రాఫకాసాంత్వనముళ్ళంగార కావ్యనుల యంచెట్టి విళిష్టత గలదో యొజుగవచ్చును,

నుద్దుపళని పాళశురములు-న_ప్తవదులు,

(దావిడభామలో గోదా టేవి (ఆండాళ్‌) రచించిన తిరుప్పావై అనే ముప్పది పాళశురములకు నప్పపదులు గేయరూోపమైన “ఇెనుగు నేత, "తెలుగులో 1ఉ చరణముల పాటగానున్నది, అముప దింటిలో పది మాత మే ముద్దుపళని కృశముగా దొరికినట్లు శృంగార కావ్యగ్రంధ మండలివారు తాము 1986 లో (పకటించిన రాఫెకాస్వాంత సము లో ననుబంధముగా కీ కే, వెంపటి నాగభూమముగారి వీఠికతో (పకటించిరి, అంతకుముం జే కీ. కే. (పభాకరళా స్త్రులవారు 1985లో తక్కినవానిని పూరించిసన్నప్తపదులను పూర్తిగ న్వధర్శుపకాళిని లో (ప్రకటించి (వ ల్యేక (గంథరూపమున వెలునతించి9. కాని ముద్దుపళని (గంధకర్భృ త్వమును గూర్చి సందియముగలిగి (ప్రసిద్ధవిద్యాంనులగు (శ్రీబులును 'వేంళటరమణయ్యుగారు, మరూల్మవతులను పరిశీలించగానందు మొదటి చరణనులోనే,

4 భ్రీనిచాసగురును విష్ణు చిత్తుకూర్మ్మి ముద్దుపట్టి పూనిచేయు[ దవిడ పాటలోనిఫావమూ చెలగి తెలియగాను నాదు జిహ్వూకొనను నిలచియిటుల

క్టగత్తీ పలిశేతిరుస్పావు న్తపదిపదంబుగా. .. అనియు చీవర. వావిరిలగనిటుల 'శ్రీ/నివాన బేశికుండు తిరు ప్పావు భావమెల్ల సప్తపదులు గూర్చిరీ” అనియుండుట కనిపెట్టిరి. ఈంథము సురఫుర సంస్థానవిద్వాం నులగు శ్రీనివాస జేశికులను మహాపండిత కవులు రచియించినదని వాళే హించి యది మ్ముదిశమగుట నెజింగి చాని తెప్పించి, (గ్రంథకర్త త్వము (పామొణి'ముగ ముక్టుపళనిది కాదని సిళ్చయించిరి, పూర్వ పారము ముదణములలో “శ్రీని వానగురునిందలంచి చిగ్తేమునను పూనిచేయు ముద్దుపళని (దవిడ పాటలోనిభావము” అని మొజు టే వచ్చిన మదాయనర్థక పారమును (శ్రీ వేంకటరమణయ్యగారు బహి మ్కరించి, నిజస్థితిని “న_ప్పపదులు అనువ్యానమున భారతి (నం, కకం నసంకి మార్చి 1988) లో నిర్వివాదముగా నిరూవించినాకు, (ఫుటలు లీలిధ=౨క1) అయిన 'నేటివఎకు వాబ '్రయ చరిత కారు లీపాళురములను ముద్దుపళని కృతిగా వ్యనవారించుట శోచనీయము, రాధి కాసాంత్వనము - ముదితా ముద్రిత పతుల వివరము శాగిరపు (పతి సంఖ్య 707, శంల్య 708 షం 0 6 ౫౨. 3059 కషం క4త01కడ 8ఏమెకీ కాపి 07 కం మం1టండ్ల 8061 01 కక (02 14) తీకింంండి జ6ర్రిమకంూ 0 మెడని? పేక్‌?000216 21866938 0 ౮2185644 జీ 46ఖ%శంంా కెంంకు ఇాకశం3 వ? 1101, & య! 0 116 243)4 01 (గొటు02ల వెషమండే 192 808 810281

క్త౦ర్ట్‌

'018 బ్రం0రు 18 0206833761 ౩229 ప 26 180 00081064 $01 66 మ201క- 622ఫ%6 211 12ఫై0వ8604 సడ 12001119 తమీం608 19 డ161696 వై1జ068 2వతి [00 68194 ₹001ఏ08020481 1060. మా రొ:6041009 ఉడి €02మ904 416 ౮౦౨1606 6814109

కేశ రే౦ం68 ౨06 86002 ౯004516 ఓ18 $206 1469 మేలాంం1[ 00మ00504 916 ఇాసిం16 0090 ; లజి!6 08 ఇ210% తు9012) మంద 10820108 నేం ౧4006 &కరే 426 00161 ౧10068 8803 1060డ0068 &8 26]188008 ఉరైవంజ2 శం అం 92మషేడకష0 0 06113 4162096 మీ0ంయ క010 డ్రా ఉ9201140008 కం! 2601 ₹710878788్రసీఏ= ఇషంస&ి1 ఫై: 008013 &5319604 63 , 016 [607 6000916109 12 01191 4718 671006 ఏ 160216 4౨ఢే, ఉలిడే 18 ౧49 ౨6 69962764 0226 810 1869 ల! 06 99808108్రి 2646౯8 శవీ096 06108 [6 6251086 60 605వ056 12, ఏ16 2180 ఇక68 కం 6131086 26 10059805 10ర09 510 48 అఖండయతి *ప2డ4 వబ యూరభేరయతి 600 709. (శానుదొరవారి (వతి, పార భేవమీలతోనున్న ది, 711, రాఫికాసాంత్వనము, నటీక. వాకుకభావలో నీ (గగ్రంథమునకు

సంవూర్ష్మ వ్యాఖ్యానము (వాయబడినది, వ్యాఖ్యాన వై డిపాటి 712-189. మొదటి రం డాళ్వాసము లొకనంఫుటము, మిగిలిన ఆండా

శ్వాసము లొకనంఫవుటము, (బౌనుదొరవారి (ప్రతి.

పె యంళమువలన మొదట నీ (గ్రంథమును సంపాదించి వ్యాక్త్తి లోనికి 'ెచ్చినకీ _క (టొనుదొరవారిదియని వెప్పదనను. ఈ కింది 1897. శ్రీఛాను ముదా కరకొలు మదఠరాను. 1907, 'శ్రీ/పారిజాత మ.[ద్రాతమరళాల మదళాసుం 1910. ఇండియా మ్యుదాతురశాల్క మదరాసు, శ్రీమతి బెంగళూరి

నాగరత షముచే (ప్రకటితము, ఇందు విఫులనీరికగలదు, ఈ

(వచుకణయే (పభుత్వనిేధనమునకు కారణ మైనది,

౨06 1986, శృంగారకావ్య (గంథమందలి మచిలీపట్టణము, శే, జ, నూర్జి, 1987, (శ్రీనర్యనాశాయణ పబ్లివింగు హౌన్‌, రాజమ హేందవరము,. 1950. ,న్రీవావిళ్ల రామస్యామిళా స్త్రలు అండ్‌ నర్సు “భీ వావిళ్ల 'వేంక శుళ్వర శా స్త్రులవారు కృంగార్యగంథములపవై నిపేధము తొలగింప జేసి (ప్రథమముగ దీనిన్మిపకటించిరి, ఏ అమరసింవాు.డు-మొతృభూతకవి ;__ (వతాపసింహానని కవూరుండగు నమరసింహూుండు తం డివలెనే భాపాపోనుకుండు. ఈతండు ెండవతులజాజీ వెనుక నొకనంవత్సరము (శ్రీ. ఈ, 1788-1789) తంజూవూరిని పాలించినవాడు, ఈతని నామాం కితముగా మాతృభూకయ్య అనుకవి “పారిజాతాపపబారణము'అను నాట కము రచించియున్నా6డు. అది అమరసీంవామజళో రాజు మంతియగు శివరాయమం తి (పోత్సాహూమువలన జరిగినది. శాబట్టియే గద్యయిది, కోదద్రి (శ్రీచోశసించోననాధ్యతు భోనల పతాపసించా రాజ పూర్వపుణ్య పరిపాకన్వరూప యకయమునాంచబిశా గర్భళుక్రిహౌక్షి కాయ మానామురసించా మండలాధీశ్వర నామౌంకిత వైన ముం[తిమానగ్తాండ శివరాయమం,తి శారితంటైన శ్రీమత్సుగంధి కుంతలేళ్యర కరుణాకటాతువివణ సుధా సారసంజనిత చతుర్విధకవి తానిర్వాహక, శాండిల్యగో(తపవిత్ర, కవి రంగయార్య పుత్ర విద్వజ్ఞనఏిధేయ మాతృభూతకవినామ భేయ (వణీతం బైన పారిజాతాపహరణ నాటక్రమందు నర్వంబును పంచమొంగను*” గ్రంథక _ర్తృయగు మౌొతృభాతకవి తనవంళమునుగూర్చి కృతి వే రకుండైన శివరాయమంతి వనంళమునుశూర్శి యిట్లు (్రంథముఖమునం జెస్స్పియున్నాండు. ఈం జయజగత్పరిపాల, జయరుక్షిణీలోల జయమధురవాస్దాల్క జయకశకృపానవాల జయఘనాఘననీల జయసురామరసాల

క్‌0?

జయదళితళిళకుపాల్క, జయజయగో పాల

(వకటమౌొమద్దుకు స్వామినిందలంచి

గురుత రళాండిల్య గో తపావనుండ

వరళవిరం గార్య వరతనూభ వుండ

గురుకృపాసౌగం ఫి కుంతలా బేని

వరముచేజనియించి (వబలినవాండ

నమూగృభాత స్వామి మహితకటాతు

చాతుర్యపరిలబ్ధ నరనసాహిత్య

సంగీతమధుర వాక్‌ రురిగల్లువాండ

ళృంగారరనము 'జెల్చినమేలువాడ

కవిమొతృభూత నాఖ్యానంబు చేత

భువిలోపల. (టెసిద్ధిబొందినవాండ ఒం

గరిమవేలోక విఖ్యాతంబుగాను

నరవిమిటంగం. వారిజ కావహరణ

మనుమచబ+శ నాటకం బందజుమెచ్చ

వినువీంతు తై )లోళ విఖ్యాతముగను,

వై వానినిబట్టి మారృభూతకవి, “ఛాండిల్యనో తుండు రంగా

ర్యుని పుతుండు, న్వగీ తసాహిత్య విచ్యానిశారదు,డు నగంధిపంత లా జీవి వర్మపసాది"'అసు వివమయములు తెలియుచున్నవి. “మొతృభూతయ్యి' అని పేరుండుటచే నీకండు దశ్నీణబేళమున నెలకొన్న తెలుయకవి ఆరవనములో నూతృభూ తేళ్యరుని యూలయమునకు “ ఆాయిమాన్‌ గోయిల్‌” అనిపేరు ఈతనిభార్య సుగంఫికుంతల. ఈ యాలయను వునుక్కోటలో సుండుటచే నీకవి పుదుక్కోట నివాసియని యూహింప నగును, మతీమయు 'నంగీ శనం, పదాయ (వదర్శినియంకుదావారింపబడ్షిన మారృభూతయ్య పదములీతీని వేయని చెప్పనగును,

కీ06 ఈతని (పోర్సహించిన శివరాయమం తి కృన్సరాయల'చెంత య ప్పాజీనలె యమరసింవాని మొద్ద నుంజెడివాడు. ఈతని తండి శంభాజీ శంభాజీకగల నలుగురు పుత్రులలో నీఠకండు రెండవచాండు. శంభాజీ (శ్రియంబకమం తతి శివరాయమంతత్రి నానోజీ శంకరుడు శః వృశ్తౌంతము (గంథానతారికయం దిట్లు ఇెవ్పంబడినది, వ।[అని * ఇ * కృతిపతినభివర్థించెద నెటునలెనా, థ్విః 'శ్రీ,ఛోనలకులాబ్టి శీళాంళఛుండడనగ (వాభవంబందిన పరమపుణ్యండు శ్రీ కరమై ॥ లునుభాసిలుచ్‌ “ళరాజ్య మేక చ కంబుగా నే లెడుచాండు వముకరంద ముఖ్యసమంచిత బిరుదు లకి లంకముగ బూనియమరినవాండు పొలుపై న న్లీ,తంజపుటభే దనమను ఇలిదీవికిని విమ్హ బేవుడౌవాందు. స్త ణల గాం నిరతంబునుళభజాపనీ మహీ పాలునికి కర మొప్పవ్యామ్రందై కడగినవాండు మరియు[ప తాపనింవావీతీండ నికి సౌరిదిలిపు &ండై+ "ఖల్లువ డు వ్య_క్థమైతగు యమునాంబికాగర్య శుక్రిమొ కికముగాసాం౮ ౦దువాండు సారజ్ఞుండౌతుళు జావనీందదునికి కూరిమియనుజుండై కొమరకొందు వాండు జ స్‌ గా

౨09 బవాళంబు గాగల్లి భాసిల్లువాండు & న సః యింతటియమరసింహే దుండా నృపతి ెంక బాయకయుంను శినరాయ మంతి ళ్‌ గా ఖ్‌ ణా రమణ కెక్కిన కృవ్ళ రాయలచెంత విమలుండై య ప్పాజి వెలసినరీతి విహితధర్శముచేత వెలసికంభాజి శాయనితనయుండై రాష్ట్రంబునందు నాయతకీ ర్థిదే సమరినవాండు, అల్మతియంబక్రమంతి కనువుండౌావాండు కలితనానోజ్‌ శంకరులక గజుండు యెలమినీయమర సిం హేందునిన భన నలుగురుమెచ్చంగ ననుబిలివించి యాచంద తారార్కమొనట్టుగాను. స్‌ ను భవ్య మైత గుగద్య పద్యాత్మ '్రక్‌ ముగ నలపారిజూాతాపస జారణంబుముద్ధు, తుది;= వ॥। అనినోప స్త్రీలు 1యొక్కిరటయెటువలెనూ, గుమ్మ కాంబోథి, ఆది "చేరి యొక్కిరిగో పాలాంగ నలు చేరి మొక్కిరి వేర్యియొక్కి-రిసిస్ట చేత కనులుమూసుక సారెటత్రిళిరగిరీ కున ఖుండై న శ్రీహరికి యమొనగుబ్బలుకరవోర బౌవుమూల రుచులుపొదలకనకపు వళ్లిములనగతత తవనుననవిలుతుదివాణములు తెైలియగాబేరి, వః ఇట్లు (మొక్క-న సమయంబున గో పాలమూూలర్తి గోప(స్ర్రీ సర్వాం గడర్శన నంజూత కుతూబాలుండై చీరలొనంగిన ధరియించుకొని ణా

210 నంతుస్టాంతంరంగలై. నోప స్త్రీలు స్వామిని పరిబేస్టించుకొని 'ీమనిళొనియాడు చున్నారు, శ్లో, తనకథామృతంత_ప్తజీవనం, కవిభిరీడితంకల్ల శ్రపాపవామ్‌! 1శనణమంగళం (శీమదాతశంభువిగృణంతియే భఘారిదాజనౌాః. అంగనామంగనా "జీనకీవందనః, (గగ్రంథాంతగద్య ఏ06 వ వుటలో నీయబడినది, పారిజాళావవారణ ళథలో గొల్లలగూర్చి విశేవనముగ శెప్ప బడినది, శ, (శ్రీవిలనద్యోనకుల పావననమకరందచిరుద భావజరూపా శ్రీ/ననిశాంచిక వీక్షణ "ీవకరివుభూస! యమరసింబానముహీపా! నీ అవధరింపుము నీపీరనంకిత ముగ పారిజకాపహరణంబు 'ాగుమోఆ నాటకముగాను రచియించినాను వేడ్క నెలమినంధున (వథమాంళ మెట్టేదనిగం త. ముక కారళు కుడిఇ్చె నయ మొప్పగంగము సలునూర్యు.డి చ్చె విం “"వెక్కీనళారపారములు వేర్మినిచందురుండిచ్చె నిందుండున్‌ మయొక్కువలై న శంకణములి చ్చెను పొఫటబొట్టుకంభుండున్‌ పారన్యమైసట్టి చక్కటిచల్ల కూరిమికొనరను క్‌ కొమనరై నచల్ల

వే భారతిగొన్నట్టి బార్రైనచల్ల శీరమనగొన్న టి చెలువె నచల (€ ఇప్‌ తాగ ్గ్డా పార్వతిగొన్నట్టి పరువై నచల్ల ల హు. గా నవ్వుచుంగొనరమ్మ నావేతిచల మెట్‌! నల్లావువీతికీన్‌ నయమైన చల్ల 'తెల్లావువితికిన లేమై నచల్ల ఎక్టై వుపితికిన హె చృ్చయినచల్ల క, నెల్లనయి వుల్లనగుచును చల్ల'నమైననకల శాపళముమెగమమె యా వేస! సనక.

చెల్లుగ మధురంబానీ

చల్లకుముల్లోకములను సొటియుగల జీ? -

చల్ల వర్ష న యింత చక్కూగ వేజొండుచోట లేదు,

మాతృభఘాతయ భక్తినిగూర్చి యీక్రిందికథ నంగీతసం ట్రచాయ (వదర్శిని (111 పుట లో సీయయిడినది.

“ఈమౌారృభూతశయ్య తన వేదజిక్‌ మును సె చక నుగంధి కంత లాంబవద్ద బవాకీ ర్తనములచే మొజయిడినదిగాక “ళ్రాశిక్రప్పణమిోావల నమ్మి” అని ఇెన్పిన కీరృనమువిని అద్ము వారు మాతృభూతయ్యన్వప్న మున దర్శనమిచ్చి “కంజాపూరిలో నాభ కుండా (వ లౌపసీంహుడు న్నాడు, అచ్చటికి వెడలును* ఆకాజునీలేమిని పోగొట్టును “ఆన్న మొ[తమునలేచి తేంజూవూరికి వెడలెను. ఆదినమే 'నుగంధికుంతలాంబ (వళశొపసింహానని న్వష్నములో” నాభ క్తుని నీవద్దకు రమ 'శ్ఞంటిని వాని లేమినిదేర్చుము. ”అని చెప్పినతోడ'నే రాజులేచి మొళృ్ళభూతయ్యరా కను గోరియుం జెనట, అతడువచ్చినది తెలిసి యుపచరించి పది వేలరూ పొయలిచ్చి తిశిరగిరికి పంవించెను, అత డచ్చట "సౌఖ్యముగా తన కృతు లవే నుగంధికుంతలాంబను భజించుకొనుచుంజెను”

క.

ఈతనికీ ర్తనలు *త్రిశిరగిరి ముదగలిగి పదళశయ్య, అర్థవుస్టితో నుండును. ఈతదు భ క్తిళ్ళంగార పరముగానే కాక నీతిపదములుకూడ రచియించి యున్నాడు,

ఎవి ెండవళరభోజ్‌ ఏలా

తంజూవూరి నేలిన కడపటి రాజులలో నీతడు ('పసిద్ధండుం ఈతండు బహుభాషావేది. సంగీతసాహిత్యవిద్యాపోమకుండు, ఈతనివేరనే తం జూవూరి వుస్తకభాండాగారము “తంజూవూరి మహారాజు శరభోజీ నర స్వతీ మహలు వు_స్తకభాండాగారము" అని పిలువబడుచున్నది, ఈమహో శాజు చలువరాతి వ్మిగహము నేటికిని దర్శనీయమై వు_స్తకభాండాగార ముఖమున వెలయుచున్నది,

సంస్కృతమున నీతండు రచించిన క1కుమారగం భన చంపూ కావ్య మొకటి లభ్యమగుచున్నది, అందు నాల్గ్లాశ్వాసములు గలవు ఆళ్వ్యా

“ర్బతి శ్రీభోసలకులజలధి కా స్తుభ చోళవసుంధ శాధురంధరతులజ మహారాజకునూర శరభోజీ మహారాజ విరచికే కువూరనంభన నువో చంపూశా వ్యే చతున్ధాళ్వాసః”

ఈరనిశాలమున (వసిద్ధికిలోనికి వచ్చిన మహానుభావుడు త్యాగరాజు,

ఆంధనంగీతమున శాచంద్రార్క నును నజరావమరమును నగు కీక్రిగడించిన మహాకుభావుకు నాద బవ్మా త్యాగశాజ్యు సంగీత వాబ్మయ (ప్రపంచమున త్రిమూర్తులలో కనిష్ట కాధిప్టిత కాళిచానః అనునట్లుగా తృతీయుండై నను నద్వితీయుం డైన మహోన్య క్ర, ఈతండు రామభశ్తా (గ్రణి, ఒళళోటి తొంబదియారు లతలు రామనామముజవీంచి గ్రీరామ మాలా ల్‌ న ముజవించి రావ

1 ాశ్యపకసంఖ్య 4020, (వ్రాయబడిన లేదీ 11.12.1012

వ్త్‌ేక్ర సామో శ్కారమును జెందిన మహాపురుషుడు. ఈతనికృతులు 'వేలకొల దిగా రచితములై నను నాంథుల దురదృష్టమున నాజువందల మతమే లభ్యములై నవి. కావున (వ త్యేకముగ నిందు [పన్తుతముకా లేదు, దవలీణ బేళమున సీమ ర్తి వెలయుటచేత దతీణాంధసంగీత వాజ్మయ మేకాక యాంధ భ_క్రి సంగీత వాబ్బయమంతయు భ_క్రిరన స్లావితమై పవి త మైనది, శివాజీ మహళాజు (1888-1855) ఇసవనీయుండగు శరభోజీ మహారాజు వెనుక తంజూపూరిని పరి పాలించిన రాజు శివాజీ ఈతనికి సంతతిలేనందునను, తరువాత నీ రాజ్యము ఇంగ్సీమవారి వళమగుట చేతను నీఠనిజే కడపటి మహారాష్ట్ర రాజుగా మనము భావింపవచ్చును. ఈతండును తన వంశీయులందటి వలెనే భాహిపోమకుడు, కవి. ఈశని కృతి “అన్న పూరాపరిణయ ము అనునది మనకు లభ్యమగుచున్నది, (గం థాన తారికలో శివాజీ ఈన వంళమునంతయు వర్ణించినాడు, అది యిట్లున్న ది, జయ కనకమయనానే జయమంజులవిలా నే జయ భ_కృవ్చాద్వానే జయళుభావానే క, తంజూపురంబటంచును రంజిల్లిన పట్టణమ్ము రహినివహించున్‌ కుంజరములు రథ నాజులు ఆంజన వీరభటజనులునద్భుతలీలన్‌, సూ॥ వ ఇటువంటి పట్టణంబునందు సకలవిద్యా[వవీణులయిన సభ్యుల గూడి యున్నారు గనుక యీనభకుచితంబై న అన్న పూరా పరి ఆయంబను, నూతననాటకంబునటియింప జేసి అళ్మనుళ్ళ తార్థత జెంద వలెనని యిచ్చ్భయి న్తున్నాను ॥పా॥ యెవరయ్యా యిాదివ్య (వ్రబంధనిర్మాత 1సూ॥

ల్రె్తేత్తీ క వివిధోలంకృతిగలిగియు భువిజనులను[ వేమ బో చుపుణ్యూత్మ కుండ్రై అపిరళజానఘనుండై_ కవినుతుండుళి వాజి రా జుఘునసద్దుణుం డై. పా॥ సకలకళా పవీణుండయిన 'శ్రీ,శివాజిరా జేరదుండా యా గ్రంధ నిర్మాత అయితే మనమనోరథంబులన్ని యుస ఫలమవును, అశని గుణాతిశయంబులు వినవలెనని యిచ్భయిన్తున్నాను. సూ చెప్పెదవినూ, సీ! దయచేసిధారుణీతలము పాలించుచో (పతిలేన్‌ స్రీ, రామభ దుండనంగ ముదమందిసుదతులమోహింపం జేయు చో ఇారైననవపవువ్వుబాణుండనంగ య్‌ వెదిరించిరిపులను భేదింప జేయు చో మురువై న న్రీకృవ్ణమూ_ర్రియనంగ కవిజనంబులనెల్ల గాచిరవీ,ంచుచో రహిమించు[శ్రీభోజిరాజనంగ జే; వెల నెనుశి వాజిచం దునివిమలగుణము 'లవ్వరికినై నగల్లునేయెంచి చూడ అనుచునకలజనంబులునభినుతింప వెలయుకంజాపురంబున వేడ్కమిర, ద్విపద, ఆవిభువద్దను అమరియున్నషట్టి (శీ విలసత్సదాళివరాయనుండు అతులసౌ భాగ్యంబులమరినవాండు మతిమంతం* డై నట్టేమం తివర్యుండు అతనిసోదరుం డై. సఅద్భుత గుణుండు మతిశాలియెనట్టిమాన్యుండు జగతి

వక వితత భుజాబలవిఖ్యాతయళుండు ॥ (వతిలేని నేనాధిపతియైనవాండు ఆ _ర్తశాజినుల బోచుఅలకల్పకంబు కీర్రిగల్లినయట్టికృన్న రాయండు బవావుపకారియు భాగ్యపూర్తుండు మవానీయ గు ణ శాలి మంచినత్ప)భువు, గానవిద్యలలో నఘను.డై నవాండు నేనాభురంధర (శ్రీగల్లువాండు వరయోగళాలియావరహేీం। దఘనుండు వరివూర్షవిద్యల్యవబల్‌నవాండు యిటునంటిమి తులుయి రువంకగొలువ పటువుగావిలసిల్లు భా గ్యముస్పాంగ శ్రీశివాజీం దుండు'ఇెలగునద్విభుండు అశాంతభూవులననువుగా బోచి ధీచమత్కృతులభే లేజరిల్టువాడు భూచ్రవ _ర్రియైపొల్పొందువాండు, పొ॥ తోయి న్యూతధారా యిటునంటి మవోరాఖా నంళక్రమంబు జలుపవోయి రూ అప్టుగు చ(క్రనర్తులు పచార్డురు రాజులంబోలి రాజ్యంబు చేయుచు నుండు శీ శివాజీరా జేం్యదుని వంళకమంబు సవి_స్తరంబుగా "'జెలిపెదవినుము, త్వ్‌పట * శ్రీ/,శావాజీందదుం దు చిరసద్దుణుండు వాసిగాను వెలుంగె వై పుమోరగను యేకోజియనువు[తుయెలమి గానవుడు "దోళతోగాం చెనుసొంవుమోరగను 'శ్రీ/మించి యేకోజి చెలువు చెందగను

ఫే( (వేమగాయీ చోళభూమిపాలించి తుక్కోజియనుపు తుతుల్యునిగనియె చక్క నాసౌందర్య శాలితుక్కోజి చెలువుడై న్యవతాప సింహేదుగాంచె యిలలోనజను లెల్ల హెచ్చుగాపాగ డం న! ఇవ్విధంబున (వతావసింహేద్రుండు పూర్వ రాజర్టులంబో లిళాజ్యంబు చేయుచు నుండి తుల జేందుడను కుమొరునిం గాం చె నివ్వి ధంబుగా, ది్చపద, అతుల జేందదుండుఅద్భుతగుణుండు ఖ్యాతుండై విలనిల్లి ఫఘనులపోమీంచి బవాు'యోగళాలి మెభాగ ససంపదలు సవాజము గా గాంచిసౌందర్యఘనుని కే రభేందుండనువు తు చెలువుగాగాంచి పరిపూర్ణ సా మౌాజ్యపదముననుం చె ఆళర భేయ్యదుండుఅతినుందరుండ: (శ్రీశివభ క్తుండుస్థిియశోధనుండు మహ బేవునత కృాపామహి మంబువలన వహీమించినశి వాజినర్యునిగాం చె భోనలకులరాజపుంగ వులెల్ల వీనముబోలరీవిభుగుణంబులకు బవాుదాతబవా నేమిభవ్యసద్దుణుడు మవానీయ సౌందర్యమాన్యుండువిభుండు (వఖ్యాతుడై చాలభాసిల్లి మిగుల సౌఖ్యసవు ద్ధుడెజగ మేలుచుండు (శీశివభక్తు ౦డుచిరయశో ధనుండు 'జేళాధిపతులెల్ల తెలిసి తన్‌ పొగడ

వష తుల కేం దపొ(తుండుదొరలలో ఘనుండు 'వెలయుచం దునిబోలువిమలముఖుండు యిీచోళరాజ్యంబు యింపుమోరగను భూచకమున నేలుపురుపో తృముండు (శీచందమౌళీళు చింకృ్ళపవలన ఆచంద తారార్క.మవ నేలువాండు రహిమించు, శీఅహల్యాంబికాగర్భ మహిత ళుక్యుక్భృనమౌ కిక మనుచు (వఖ్యానుండై భవి భాసిల్లువాండు సౌఖ్యాభివృస్థి చేసద యు(డౌనొాండు, మూః వ। ఇవ్విధంబున నంళశకమంబు తెలివినవిమ్ముట కళా కమం బెటు వలెనం టనూ. అన్న పూరా పరిణయమునందలికథ తంజూవూరియందు నెలగొనిన కొంక గేళ్వ్వరునకు సంబంధించినది. అఆతండన్న పూర్హా జీనిని వివాభా మాఖకుట యిందు నర్మితనుః నీ! వూర్వశాలంబున శర్వుననుష జ సిద్దపుమ్కరిణ్‌కి చెంగనున్న వల్మీకవరినరివ ర్తి భూభాగాన తపముచేయళివుంకు తాను మెచ్చి కొంకణసిద్ధుని కోర్కి.ంటె. పుమటన్న నాచేరమిీరిట నతజనులకు నక్రములనిచ్చుచు వానుండై యీపుర వినులపోమింవుచు శాశ్వతముగ నీ। శొంక గేళ్వరుండని భ_క్రికొలిచ్నిమొక;- వలయునని జేవళను” ట్టివరదుండ గుచు నెలకొనుమునంగ కొంక ణునిచ్చంబెలిపీ వర్చమొనగి నిత్యవానుడై వరలుచుం గె

ల్లి[ేప్ర _ దఠీణ చేళమున రనచాదళా(స్త్రు నంపజాయ (వన_ర్తకులలో నొకడగు కొంకణ సిద్ధుని పేర సీకొంక ేశ్వురుని యాలయనుం తంజావ్పరిని 'చెలసినట్లుగా పై పద్యను 'కెలుపుచున్నది. ఇశ్లు తెలుగు-జేళ నున నోరు గంటిలో సిద్దేశ్వరాలయము గలదు, (గ్రంభాంతమున నొళచో రంగనాథ కవీశ్వరుండొకం జాశీర్వదించి నట్లుగా చెన్పబడియున్నది, ఈ (గ్రంథరచనముననాతండు తోడ్చ్సడియుండ

క విధంబున గంథళ _ర్తమయెన భివాజీమహో రాజ ఛత్రపతికి ఆ శ్రిత వరంపరులైన రంగనాథ క వీళ సరులు అత్యాన్లోదచి త్తంతో ఆశీళ్యా కము చేనెనటువలెనం'పేనుి” ఈ రంగనాథక వీళ్వరుండే వెనుక పేర్థాన్న అమృతళవి తులసిరంగయ్య శాదగును ఆశీర్వాదము నీ॥ (శ్రీరన్తు విజయోన్తు థీరస్తు శుభమస్తు గాంభీర్యమన్ను దీర్హాయురన్తు పౌందర్యవిభతోన్ను శాశ్వ్యకధనమన్తు నంతోమమహిమోన్తు జాఖ్యవన్తు అఆరోగ్యమన్సు ఛాన్యాభివృద్ధియశోన్ను ధృతిమన్ను శ్రుతిమన్తు లేజమన్తు పటా సంవూర్థవర్భరిమన్తు మాజ్వనమ ॥ శీ॥! నళలనదుణ వాత త్వచతురమన్తు ౧ ల అన్‌ హితనుగోధన సంపత్సన్చుద్ధిరన్తు చం దమౌొళీళ నల్కృపాసారమన్సు ఈమణమె అష్ట్లలథ్నీ శ్రీ టొత్‌మన్తు, నూ॥ ఈ విధంబున ఆశీ ర్వాదంబు చేయగా నను_న్తనభ్యులు తథాన్ను; తథాన్తు, అని బల్కు_చునుండిరంక ,

ఓం గద్య “లలి, శ్రీమవ్యోసలకుల కలళాంబునిధి పూర్తాక శాంక భూమండ లాఖండల క్రీళ వాజీమవో రాజు ఛ (తపతీనృపవర విరచితం వైనఅన్న పూరాపరిణయంబను ఆంధనాటకమునందు ద్వితీయాశ్వానము. వ్ర “జయనామ సంవత్సరం ళాదపద శుద్ధనవమి గురువారంనాడు శాజకీమధ్యన్థులవారి ఊఉ _త్తరవు[వకారం నగరిలోశిండే భాగవత మేళం నబనీనుదగ్ద ఆ య అన్నపూ ర్జాపరిణయ నాటకవు_న్తకం, (వాయించి అమృతకవి తుల*రంగయ్యం గారు నగరివారికి (వాయించి యిచ్చినది వనంళనృతేముం శచశరాజు వకోజ్‌ తుక్ర్క్కజీ (వళౌపసింహేంద్రుండు శరభేందుండు (భార్య అహాల్యాంబిక్రా) భివాజ్‌ (ద్రనశనాటకక ర్త తంజపూరి పు _న్తకళాల (గ్రంథనంఖ్య క99, జీ 6690, ఈ గ్రంథ మున నీ నాటకమునాడు నవు డెన్వ రవ్వ రే యీ వేషములు వేసీరోో యా వివరణము (వాయబడినది. ఇందు కొంక గేళ్వరుడు విఘ్నేశ్వరుడు, న్తబునులు మొడలగు పురుమప్యాతలు, అన్న పూర్త శుక వాణి, మంజువాణ, తిలోత్తను బారిణి మొదలగు స్త్రీస్మాత్రలునత్తురు,

లలి0 యాప్‌ 'వెంకటకృష్ణక వి - శివపారిజూతను ఈతండుమల్లువలక్థుండు, భీచాజీమపహాో రొజు నాస్థానమున కెలు గుకవి, ఈతనికృతినుండి విశేషము లిట్లు తెలియుచున్నవి, నీ, మల్లువంశంబున మొళతనింబజచేత చెల్యు.లై వెలసీన మల్లులందు కనకయ్యవు[శ్రుండ కమలామయు నేవ్యుండ ఘనవసిష్టకులుండ కవులబంట 'వెంకస్పయనుకవివిస్పిన శివకథల్‌ పుంఖభానుపుంఖమై పొదలుచుండ వసిబాలుడను నేను పళకుపతిపొగడంగ రసికు లెల్ల ద్‌వీని రమ్యుమొంద "లే, వేదములయందు జాగినవింతయొకటి

బారియు.జెప్పంగ నఫవురూవుబారునిక భలు

నారదుని చేతంజెలి నెను నాణ్యముగను

ధరణిలో జేనుబొగజెద ధర్మనిపుణ,

వ! శ్రీకరంబుగా విఘ్నేశ నరుడు వచ్చిన వెనుక సకలవిఘ్నా లున్నూ తీర్చిన వెనుక శివపారిజాత నాటకవగా డేటటువంటి మార్గం, ంథాంతనున,

క కందము జెప్పెదవిన వే

నుందరిన్మావక్కం జేరు శుభలగ్న మునన్‌

ఇందుధరుండనెనేనును,

పొందుగనన్నేలుకోవె పువ్వులకొమూ స్త గంగచాశ్యం,

మంచిదిసామిళార బవామంచిదిగల్లునునీకు మేలుణా

చెంచల మెల్ల ందీర్చినను (శ్రీశివబోవవె పాణనాయళ్లా!

ల్ల] మంగళం శృంగారకరముగాం జెలగి(మొక్కి= (శీజయము కలుగునని (శీ వేంకటుడ నేను శ్రీ వెలయంకెప్పితిని శివకథ లును జయమంగళం నత్యళుభ మంగళం విద్యాజయములిచ్చి సిసివరములనొనగి థి చెలువమెనగు జయమంగళం నర్యకుభ మంగళం గద్య ఫ-శ్రీమత్సళలగుణ నంపన్నులయిన అఖండలథ్మీ (పసన్నులయిన అవ్షలకీ 9 నివానులైన శిష్టజనరతక్రులై న నిత్యాన్నదాన గోదా నభూడాన న(న్ర్రుదాన హీరణ్య దాన కన్య కాదాన పరిపాలక లయిన శ్రీరజితాచల హీమొచల కనకాచల ధీరులైన శ్రీశాజ మౌన్య రాజరాజ రాజలీ శివాజీ మహీపాలుని తెలుగుకనవి కన కా జెట్టి వేంకటకృష్తా జెట్టి చేసినకవిత్వం, మజీయు గద్య(క్రిందనే “ఈశివపారిజాతనాటకం [క్రీతంజవురీయ్యదు. శ్రీశివాజీ నుహీపొ లుని కులటేవుడై న శ్రీచం దమొళీళ్వరుని శృపచే (నానీనకవిత్వం.”” అనికలదు. పె యు దొబ్భాతులను బట్టి యిదిఖాల్యకవిత యేయని పెవ్పనగునుం శాని *ోమల్లుల్లో అల్లుగొప్ప వాకు”"అ నేరీతిగా, మల్లులలో కవిత చెప్పుట ఇేీఘనతశాబట్టి శివాజీ యీతనిచేరదీసియుం కును. సంఖ్య 686-687

కీల వీవాజీ శీసములు ఈ ేరితో (శ్రీశివాజి మహారాజుపేర * (గంథములు 811,18,18 కేశ నంఖ్యగలవి తంజూవూరి పు న్తకళాలలో నున్నవి, వీనిలో కొన్నిం టికి యలినియమములుగూడ పాటింపబడియుండ లేదు, మచ్చునకు నిందలి మకటములు, *ధనిిక్రడా (శీశివాజీని "తేవేయను క్త” “ధనికుండాళి వాజీం దుని "కే వెరరుణి” “నళినదళ నేత (శ్రీశివాజీం దచం ద” ఇవీ లతమణము తెలియక (వాసిన స్తుతి పద్యములుగా నెన్న నగును “అన్న న్మతంబులు అతి_పేమతో గట్టి అవనికీ ర్తులుగొన్న యత జెయమ శ" అనియిట్లు “అమ” సంబోధనలు కూడ నుండుటచే నచ్చట యువరులు కొన్ని నీనములను రచియించి యుండవచ్చును. ఎ పల్లవి గోపాలయ్య లేశ రాజనో పాలకవి వాస్టేయక్రారా గణి ఫా సంగీ ంగీత (ప్రపంచమున పల్లవి గోపాలయ్య అను సిద్ధిని గన్న విద్వాంసుడే సాహిత్య (పపంచమున కవిరాజగో పాల వాగ్లేయ కారాగ్ర ణిగా విలసిల్లినవాండు, ఈతడు భ_కృజనపారిజాతము అను నాల్లాళ్వా సములమహా పబంధము రచియించియున్నాడు. అందలి గద్యలోనీతందు గుంటూరివంకీయు, డైనట్లుగా (వాసికొనినాడు, గద్య... ఇదిచింకామణి మంగత్రజపలస్ధ చతుష్ట న్పికలాకలా పాభి రాము గుంటూరి రామకృష్ణకవి సార్వభౌమనందన, గోపాలవిద్వశ్క వీంద తనయ, వేదాదినిద్యామనీషా వి'కీహాభిరాను లాబగోపొ

ఏ28

లకవి వాగ్లేయకాకా(గణి (ప్రణీతంటై న భక్తజన పారిజాభంబను

మనా వబంధంబునందు చతున్ధాశ్వానము,

శాజనోపాలకవి వెలనాటి ఇకాఖా శాహ్మణుండు, ఈశని పూర్వులు తొలుత గుంటూరిఐవా _గ్రశ్యులగుటశేత సీతని యింటివేరు గుంటూరివానవై యుండవచ్చును. దథతీణ-జీళమునకు తరలివచ్చినప్పుడు గూడ నాయింటిచీేలే వాడుకలో నుండవచ్చును. ఈతని తండి కాఠలు తంజావూరిలో నివానముచేయుటే గాబోలు నీతనికి మన్నారు గుడియందలి రాజగోపా లస్వామి "వీరు పెట్టినారు, నంగీత నంవ జాయవ్రదర్శిని (26 వుట) “పల్లవి గోపాలయ్య = ఈతండు (చావిడ (గౌవ్మాణులలో నౌ _త్తరుడు, తంజపురియే యిశని నిచోనస్టానము” అని (బాయబడుట స్వై యూబాను బలవజచుచున్నది మజియు “కనర్హాటనం గీతపద కర్తలు ఆనునాంగ్ల (గంథమున నీతని వంశీయులలో నొకడును (వనిద్ధ నంగీత విద్వాంనుడునగు వెంకటకామళా న్రలను గూర్చి యిట్లు గ్రంథకర్త (ఛాసయున్నా ము,

ఉ 20168 0090000781 7 08 82191 క?063రాణ &ండే. 2 97010యితీ ఉంట౦!ష? 12 0810 నిశ ెనీన7ా కసే ౧2898 నీ28011 ౯48 2 కొం14866.లము!ష 01 106 70140880 8608 ఇం 41104 గాం 186 91]136 08 చెకం800607 13 శం గొంజం78 0 ౧042 క7974మ068 ౨ నీ 101001 20౪6 $0 వీ! ం కఈరరమింంా కాం! పడక ఏలు

[8 ఉ96660018 మిశీర్ర?249ఠి ౧౦ 102966: 43డీ 9610194 పేం:6,"

(కరం 6179310 మి2610 60056, 0 సి ₹1854ఢ0749 లండ7081 01 26 నేకీడే?డ8 ఇరు?98109 ?01 మ 20 1. ష66 158 శాబట్టి పల్లవి నో పొఅయ్య శాజగొపాల వాన్లేయ శార్యాగణి అని తెలియుచున్నది,

భ్‌ _కృజనపారిజాతమున నళనివంశమ కమ మిట్లు శెలుపంబడీనది,

లిలిజ్లీ జలనాటిశాఖి - అ(లేయగో [తము గుంటూరి పెద్దన దీవీతులు | భార్య అక్కమ

బనవనయజ్వ - థార్యసింగమ లింగన

ఛామక్ళవన్నకవి భార్య లవ్మీ

నోపొాలయ భార్యతిరుమలమ్మ న్‌

కాజనగోపాలకవిం

ఈఠండు (వకాపసింవాబని కుమొరుండగు నమరసీంనాుని శాల ములోను, శరభోజీ మహారాజు శాలములోను జీనించియుంజెను, ఈతని శృతియగు భక్తజన పారిజాతమున పరమభాగవతుల చర్మిత వర్షిల్వమెనది (గంథమమను [దితము, తంజూవూరి పు స్తకళాలలో నున్నది, నంఖ్య 909 య్‌ 874

అవాజా న్‌ యమెరత్తూరు వెంకట రామా స్త్రి (180% = 1860 ఫి

శాజనోపాల వాగ్లోయకా రాణి వంశీయులలో నొకడగు నీ వెంకట కానుశా క్రి మెరత్తూరను టైమమున నివసించుటవలన మెర తూరు వెంకట రామళాన్త్రియని న్యవవాతుంగై. నవాడు,

లృతేడు గొప్పనంగీతవి ద్వాంనుడగుట య్‌ గాక సెలుగున వం (రెండు యమీగాన నాటకములను రచియించియున్నా డు, వానిలో 11 మాతను లభ్యము.లై నవి, అవియు నము దిరములు,

ఏ౨ీ$్‌

(1) (వహ్లాదచరి త, (ఏ) మొర్కం డేయచరిత్ర, (ఫ్రిపక్మాం గదచరిత్ర, (శు ఉపాపరిణయము, ($) వారిళ్చంద నాటకము, "రెండుభాగములు (6) పక్టిణీశల్యాణము (7) శివర్శాతి నాటకము (8) నత్సంగ రాజనాటకము, (9) అనత్సంగరాజనాటకము, (10 నీళా కల్యాణము, (11) జగన్మోహన విలాననాటకముం

వేంళట రామశా క్రి నంగీత సాహిత్య వే ర్తయేగాక నాట్యశ్యాన్తు మునభ్యసించిన నటకుండగుట వేత పెనాటకనులలో కానే నాయక 'ేనమును ధరించెడువాడట! కావున సీతని నాటక (ద్రదర్శనమునకు గొచ్పనంగీత విద్వాంనులు వచ్చెడివారట!

(శ్రీ ఈ, 1825 లో నీనాటకములు రచించినది మొదలు జెబ్బ 'జీండ్లవజకును నివి తంజూవూరి (వౌంతమున య నేశవశ్లెాలలో నృసీంవా జయంత్యుత్సవ నందర్భమున (వవర్శింపంబడుచుం జెడివట!

ఇరనినిగూర్చి నంగీతనంఎదాయ (వదర్శినిలో నిట్లు (వ్రాయబడి నది, వుట లిక, నంఖ్య కక్‌ ఇతడు తై)లింగ్య గౌన్యాణుడు, తంజా వూరికి నమిపమున నున్న మెరటూరగిగామవానన్థుండు, ఈతడు శర భోజీ మహః రాజుకాలమునందును శివాజీ మహారాజు కాలములో కొన్ని నంవత్సరములుండిన వాడు, ఆం ధభావలో నసాధారణమైన పాండిత్య ముగలవాడు, ఈకని పదములు కాళికిరీతిగా పదసౌష్టవము గలిగి శృంగారరన భూయిష్టమై యుండును,

రథ01ట0 మ1510 ౮౦మ 0896 78 వడిగ్రం8ి కేక్రడ్యె కకత

అతా ర

ఫరఠాంద వా ము నుధురాఫురా ధ్ర 'జ్వయ మధురనాయశరాజుల వంళవృతును, నాగమనాయకుడు | విశ్వనాథ నాయకుడు (భార్యనాగమ్మ) (1529-1564) | మొదటి క్ల వ్పనాయకళ (భార్యలత్మమ్మ) (1664159) పీరప్పనాయకుడు (భార్య తిరుములాంబ) (1572-1596) | న నన (1591-1601) | ముద్దుకృష్ణవ్ప్న నాయకుడు (1601-1609) | | | యొకటి చుద్దువీరప్పనాయకుడు తిరువులనాయకుడు కుమూర మనుడ్డు (1609-1628) (1648-1629) నాయకుకు | శండవ ముద్దువీరప్పనాయకుడు | (1669) చఛొక్కునాథభనాయకుడు ముత్తులింగనాయకుడు. లేక (1659-1682) భార్య మంగమ్మ ముద్దళగిరి | మూడవ ముద్దువీరవ్చనాయకడు (భార్య ముద్దు (1682-1689) విజయరంగ చొక్కనాథుడు (1706-1789) | కార్య మినాత్సీ (1732-1786)

వ్ర్‌ఫ్ణ? శాయవాచకము - విశ్వనాథనాయకుని స్థానాపతీ మభరవాయకుల కాలమునంబుట్టిన (గ్రంథములలో శాయవాచ కము (పథమముగాం గన్పట్టుచున్నది, ఇది విశ్వనాభనాయకుని స్థానాపతి చించినది. ఇది వచన కావ్యము. ఇందులో నవతారికయందు 1నాలుగు వద్యములుగలవు, (గ్రంథమధ్యమున ఫూర్వకవిరచిత (గంథములనుండి పద్యము లుడానారింపబడి యున్నవి, అవతౌరికలో ఇెప్పినరీతిని విజయ నగరవృ త్తాంతము, కృష్ణ రాయలచరిత్ర, ఆతశివిజయ నములు, కృవ్ణ్టరాయల కస్పాజీచెస్పిన రాజనీతులు నిందుగలవు, కావున చరిత్రకారుల కీ (గంథ మఠ్యంతము నుపాజేయ మైనది. మజీయు నిందలి చరితాంశములు, కృష్ణరాయనికాలమున పోడ్చుగల్‌ 'చేశమునుండి వచ్చిన యాత్రికులు (వ్రాసిన యంశములతో నరిపోవుచుండుట చేత నీ (గంథమువిలున మజియు 'ోచ్చినది, దీనిననుసరించియే కుమారధూర్షటి కృన్ణరాయవిజయము, అను (పబంధమును రచించియున్నాడు, 2. అనకారిక, శ, విజయనగర నృఠ్తౌాంరవణ నుజనులతో విన్నయట్టి నూన్ఫర వాక్క్కల్‌ (పజలక చేటపడంగా చృజియించితి శృస్లళాయ కేఖరు చరిఠల్‌. గ శ విజయనగర జనపాలంండు విజయాఫురి గోలుకొండ వీరులతోడన్‌ గజపతిని నాజిగెలిదిన విజయుంచడెా కృష్ణ్టశాయవీరుని చరిరల్‌ శి శ. కాయలకు రాజనీరులు శజాయుండు నప్పాజి చెప్పినవి యన్నియు.దాం చాయక మనసుననునిచిన శాయ సములు (వాయంజదున రనీకతగలుగున్‌ -! జ లాలురుచదీవిన బుద్ధివి శొలురు శానలయు కాస్రుళాళంలులలో అతోలురునరివధ చింతా శీలురు శానలయు భ క్రీశిలర నెళ్చడున్‌ + ళీ

ల్తీలైప్ర

ఇటీ మధురరాజ్య సంస్థాపకుడణు విశ్వనాథనాయని బారి కాలము నంజే (క, శ, 1580 (ప్రాంతమున రచియింపంబడినట్లు కథా(ప్రారంభము వలనం దెలియుచున్నదిః

“శ్రీవంతు సకలగుణనంపన్ను లై న మహామేరునమాన ధీరులైన అఖండితలఖ్మ్మీప్రనన్ను లై న శ్రీమన్మ చోమండ లేశ్వర రాజమాన్యమహా రాజ శాజ్యక్రీ కాళీవిశ్వనాథ నొాయనయ్యవారి దివ్య శ్రీ పాదపద్ధములకు 'ేనర వారిస్థానాధిపరి భ_కృపరాధీనుండు సద్వినయ భయభ క్తులనున్ను శాయం గల విన్నపములు,”

ఈస్థానాపతి కవియైనట్లవతారిక పద్యము లే చెప్పుచున్నవి,

శాయహాచకమున నీ [క్రింది విమయములు వివరింగబడినవి (1) కర్లాటరాజుల దినచర్య, (వ) విద్యారణ్య (పశంన (8) విడద్యానగర నిర్మాణము, (4 శంఖుస్థాపన ముహూర్తము, (౧) కృష్ణశాయల పట్టా?పేకము,. (6) కృవ్ణరాయలకు మంత్రులు రాజనీతినుప బేశించుట, (7) లోకవార్తలు తెచ్చుటకు వేగర్ల్హ నియమించుట, (8) కృవ్ణరాయని నిత్యకృళత్యవివరణము, (9) కోళాదివివరణము, (10 కృష్ణశాయలు పట్టణకోధనకుంబోవుట. (11) తిమ్మురసు రాయలవారిని మందలించుట, (12) శాయలసేన వివరణము, (19) సాళువతిమ్మరను (ప్రశంస. (14) విజయాపుర వృత్తాంతము, (15) అశ్వపతి నరపతి గజపతుల కార తమ్యము, (16) తురుమ్కులకీలము, (17) అవామ్ముడా బాదు గోలు కొండల వృత్తాంతము, (19) పరజేశుల శోధనము. (19) తురున్క శాజ్యనులో దండనవిధము, (20) మూడు దఖీ,ణహిందూ రాజ్యములు, (21) ఢిల్లీలోనున్న (ప్రతాపరుద్రుని వృత్తాంతము, (29) అవామడొ నగర విజావుర గోలుకొండరాజ్య వృత్తాంతము, (28) గజపతివారి! విరోధులు విషప్రయోగము చేయించుట, (లకీ కాయలు రురళకల మిదికి యుద్ధమునకు వెడలుట, (25) రాయలవారు ఉదయగిరి మొద లగు దుర్గములమిదికి దండెత్తుట,

ల్డ్‌ల్రెప్ర

ఈ విషయములను తాను న్వజనులచేవిన్న సనూనృతవాక్కులను (నిజయగు మాటల) నిందు చక్కని రాజీయవ్యవవోరిక ఖామలో స్థానా పలికవి రచించియున్నాడు, (ంథాంతమున నిట్లుగలదు

“నుటునాడు కొలువళోపల యిష్టక థావినోద మైన నగరిని నియ్యోగులున్న కవీశ్వరులు విద్వాంసులు మొదలై న నిండుసళలోన సాళువ తిమ్మునరసయ్యగారున్ను రాయసంకొండమరనయ్య మొదలె న వారలున్ను (ప్రనంగంవెంబడిని అందజున్ను యొంచినట్లు కవితాచాతుర్య ముగలవారలున్ను రాయలవారినిజూచి (ప్రసంగం వెంబడిని నీదుకీ _ర్రిశాశ్వ తముగా నిలిచేటందులకు ఆదియందు అవనసీపతులు కృతులందుచు రాగా చారల (_వతాపకులున్ను క ర్రిన్ని అందజును యొంచినట్లు స్వామివా కన్ను కృతు లందుకుంశు కీర్రిపతాపములః శౌాళ్వతముగా నిలుచును గనుక ,తిమ్మురసయ్య, అయ్యమరసయ్య కొండమరసనయ్య, 'బాచరసు తిష్పరను, అయ్యమరను మొదలయినవారలు తెలుపగా కాయలవారన్ను చాలాసంతోవపడి నుక్కులిమ్భుయ్య, అల్లసాని'పెద్దయ్య; మాడనగారి మల్లయ్య మొదలై న కఏీళ్వరులతో కృతులందుకోవలెనని కవితానాయ కులతో పలుకరించి ఆతీడున అయ్య్యిని అనంగా కున్లాయి, తాళిచౌకట్లు, చేసరిపేడలు కోకతాకలు యిచ్చి పారిజాతాపహరణమున్ను నును చరి (శాను చెప్పమని అనతిచ్చినారు.

వెనుక స్వామివారికి యానజకునడచు సమాచారములకు (వాసి యంవించినాను, తర్వాతనడచు సమాచారములకు వెంబడిగా విన్నవించి అంవుచుగ్నాను గనుక స్వామివారి పాదారవిందముల యందు నిరంతర భ_క్రియిచ్చి రతీంపగలది, ఈ రాయవనాచకం చదివినవారలకు విన్న చార్లలకున్ను బుద్దివివేళ విచతణనులుగలిగి భాగ్యవంతుల్రై యోగళా లులై ఆ చర్మికార్క-స్థాయిగా నుఖాననుందురు. (శీరామార్చణమ న్తు, శ్రీరామజయం.”

లతి0

వై చారిత్రక విమయములనుబట్టి యీ (0థము కృష్ణ 'చేవరాయల 'రాజ్యాంత కాలమున రచితమైనట్టు చార్వితకులు ని త్రయించియున్నాకు, విశ్వనాథనాయకుడు కొందజు చరిత్రకారుల మతమున కృష్ణ బేవరాయని శాలమువనే మధురరాజ్య ఫ్థాపకుడయ్యెనని 'ఇెలియుచున్నది, (గ్రంథ రచనశైలి యొట్లున్నదో పెయుదాహరణలే తెలుపగలవు.

ఈ రాయవాచకమున రాజనీతినందర్భమున “నభాపతి వచనము అను పేరుగలయొక విశేషవిషయనసంకలిత వచనముగలదు,. ఈ వచనము "వేటుగా ే/డుకన్సించుటచేత నంతకుముందు రచితమైనచడానిని స్టానాషరి యిందు చొవ్పించెనని యకాహాంపదగియిన్నది.

ఇందులో నుదాహరింపబడిన పద్యములు భారతము, బద్దెనీతులు ఇాణక్యశతకము మున స గువానినుండి యుదడాహృతములై నవి, ఈ్టగంథ మునంజే క ర్తాటరాజుల దినచర్యలో సీ ంథములు రఛాహ్మీమూ ర్త మున రాజులు పఠించుచున్నట్లు "తెలియుచున్నది,

“విద్యానగరమందు ఏీరన్ఫసింవా రాయలవారు (శాహీ శ్రముహూ శాన లేచి, ఆ రాధ్యుల నామావళులున్ను, ఆథ్యాత్మనంకీ _ర్తనలున్ను పొండన గీఠలు, (భమరగీతలు, గజేంద్రమోక్షం, కారతసావితి దధివామనసో తము, గంగావతరణమున్ను, నదీస్తోతమున్ను భారతంభాగవతం రామూ యణము ముచుకుందన్తుతి, అక్రూర స్తుతి, నంజయునిసీతిి విదురనీతి, వాణక్యనీతి, బద్యసీతి ఇదిమొదలై నవిన్నీ, సీతివై రాగ్యశతకం వురాణ (శ్రవణమున్ను రాజనీతులన్ని యువిని” వె వానిలో కెండు మూడు మాత్రమే నంసగ్కృతముగాని తక్కినవి తెలుగు.

ఆశాధ్యుల నామావళులనగా సహా(శ్రగణమాలిక, _ ముల్లికాద్ధన పండి కారాధ్యకృతము, ఇది లెలుగు కన్న డములలోతప్ప సంస్కృతమున నప్పటికికేదు.. అధ్యార్శనంకీ ర్తనలు మహో'ప్రసిద్ధులగు తాళ్ల పాఠ అన్న మయ్యగారివి, పాండవ!,తలు, (భమరశగీతలు, గజేంద్రమోక్షము, భారత

వ్‌ఫ1 సావ్నితి, అకూర స్తుతి, భీవ్మ స్తుతి ఇనియన్నియు ెలుగుకృతు లే దధి] వామనస్తోతము గంగావతరణము, నదీస్తోతను నుచుకుంద స్తుత్‌ గంగ్క్భృ తము, తక్కిననీతులు తెల, బద్యనీతి, యనగా బక్టెననీతిసార ముక్షానళి, ఇందుండి పద్యములు, క, న్యాయము (ప్రజపెక్కువకును పాయము (వజశలిమిసిరి కుపాయంబగుటన్‌ న్యాయము భంజడారము నర నాయకులకు నండ్రుకీర్తి నారాయణుండా! క, బలవర్గము సామంతుల బలమునకగ్గలముగల నృపాలున-కొదచే బలిమెపెజనృపతి కాజ్ఞా బలసంపద శెంతదవ్సు బద్దెన ళేండా ! క. పర్నిధరి[త్రియు ఫురుములె రత్నములెప్పుడు వురంధిరత్నములు శిలా రత్నము లవనిపతులకుం ॥ బత్నులరత్నములునగవ బైన కేంద్రా క, తరుణుండై నవరళ్నా భరణుండై గంధవువ్రపరిమళయుతుంై నరనాయక పరివృతుండ్రై పరనినవాడమరునిట నభాపతియన(గన్‌. ఇందు నరయ్మగహింపబడిన మతిళొన్ని పద్యముల నుఠావారించు క. ఈ స్తో రము "పెద్దన నామన న్తుతి కరర్వఖు భుటింఛు'అని (పన ళాఖ్యుని క్షీ 6చుపట్ల ఇెన్పినాడు,

252 క్‌ శ్రీరన్యుండు విజయుండును ధీరోడాత్తుండు సుగుణ తేజోనిధియొ యారయ సింహాసనమున నారూఢుండగుట యొప్పునా నభనడుమనణ్‌, గీ వెలంది, జూదంబు, పానంబు, వేంట, పలుకు (పల్లదంబును, దండంబు బరునదనము సొమ్మునివ్చ) యోజముగ వమ్ము సేత య నెడున_ప్పవ్యననముల జనదుతగుల, క, సాధువులగు జంతువులకు జాధలుకల్పించు ఖలులభజింనని రా (శ్రీధనములు విడిచిపోవు సిద్ధమ.తల్లీ | పరీఖీత్తు ధర్శభేనువుతో ఇెవ్పినది, ల్లో, శ లేషుజాయ లేళూరః నవాసేషుచ పండిత నక్ర్తానతసహసేమడా ళా భవలతివానవ శ్లో. యతోగై ర్య స్తతో లక్షీయతో లన్నీ శ నతోవారిః యతోహరి, త్రతోధర్శః యతోధర్శ్మ _న్తతోజయః క, ఘనుండావినయంచాడిన వినయం బామి6దనదియు విషరీరమగున్‌ గొననుండి విల్లువంగుట వినయం'బా యెదుటిచాన వేగయెదుంచున్‌. పీ వవంకంజూచిన హేమకుంభ దభా మండితోజ్డ సలనఖా మంటపములు వవీఫి జూచిన నిషయరంభా_న్తంభ నర్చణాంచిత గృవాజ్వారభూమి

౨88 జేచాయంజూచినని భతురంగా నేక రావాు_త్తనుభట విఠాజిరంబు ఇీదిక్కుళూూచిన నేణనే శావచ భఘనసారమృగమద గంధలబారి గి, యొచటంగనుగొన్న నవరన్న ఖచితరచిత బోటకోన్నత వివిధళ్ళంగారవనము గలిగిజూపట్టు "బీడీ ప్యకలితమగు చు కుభకరంబగు పట్టనళోభితంబు, అరిర్మి తంవిమంపథ్య గుధరో, ధర శాం వకేత్‌ అనుకూలేజగన్నా ఖే విపరీతే విపర్యయమ్‌. కం నరసింవాకృన్ణ రాయా! దురముననసీ పేరు 'వేరందురకల దుం చెళా గి రి శాజవరదుండవునని కరిఘటములు నిన్ను జూచి (గ్రక్కునదిరిొన్‌, ఇదిముక్కలివ్లు శ్త్ర చెస్పినవద్యం, కం ఛా త్రీళుండంతదిగ్దయ యా కాసంరంళ జృంభి కాటోపగలతిన్‌ శ్మతువ్రలగుం జెలవియంగ కై(తవస్తానభేరి నేయించుటయున్‌. ళా భూకశంపంబుజనింపరొప్పంగ నువాంభో రానులుప్పాంగంగా లో శాలోకములెల్లంబెల్ల గిల ముల్లోకంబుఘూర్జిల్ల న సోకవ్యా క్రినజాండ గోళద కనోద్యూతధ్వనింలో లె వ నా కాలంబుద గర్జిగ ధ్వని నమారం భంబులై మిజుంగన్‌. ఇందలివచనర చన యొట్ల న్నదియు తెలిసికొనుటకు మందుదావా రించిన పంక్తులే తెలుపగలవు, ఈ(గంథమాం[ధ సాహిత్యపరిమత్తు ణు

డ్‌కిక్త

వారిచే కీ శే, జయంతిశామయసంతులుగారి నసంసాదకత్వమునం టక టితమైనది,

మధురావురాం[ధ వాజ 'శ్రాయనుతిరుమలనాయకుని శాలమునుండి (ప్రారంభము, తిరమలనాయకుని కుమారుడగు ముద్దళగిరి శా్రితుండ

అం లింగనమభఖి శ్రీ/ కౌ మేళ్వరకవి కిలా

ఈరనిపేరు 'శ్రీ/శౌ మేళ్వరకవియని 'తెలియుచున్నను సీవజకును (్రించిన వారెల్లరు నీతనిచేరు కామేళ్యరకవియని ముదించినారు. క రి "శీషులు ఏశేశలింగము సంతులవారి కపులచరి తమునం చేమి, టాచ్య లిఖత వు_్తకాగార వివరణములం దేమి శృంగార్థంథమాలా ముద ణనునం బేమి (గ్రంథక ర్త శా మేశ్వరకవీయని యేయున్నది ఈరడు తన గద్యమున “శీకరకవిళాకర ' సుజనవిభేయ (శీశామేళ్వరనామభేయ (వగీతంబై, ని అనియే (వాసికొనియున్నాడు, నేనుపరికోధించిమా చిన కాళష్మత[గంధముల నిక్షేయున్నది. ఇంతియకాక (శీశామేళ్వరకవి శన్నుంహార్చి ఇప్పుళొను సందర్భమున “జం, జాకులవలె నింటింటను

శాకవులున్నారు వాంస క్రైవడిభువిలో

(శ్రీశామ! సీశెతగురా

ఇచేశడనుడిపాలు సీర నేర్ప్వణువంగన్‌ 99

“కం, వభామనై_నం గృతిపతి

శోభనములంజెందునీదు నూ క్తులవలననొ

నీభాగ్యమసదృళమను గా

తీళవకరుణానివేళ | (శీశామేశా!”

ఇందుందొలి పద్యమునం (గౌనముకొఅపను "ెండవపద్యమునే యతి కొజపను "శ్రి ఇేర్చినాండనియందు లేని యాతని య5ా కిందిపద్య మునుందిల కింపుడు,

ఏ$85

ఆ అనువుగరుక్షిణీ వరిణయంబున-నునొ్‌వావణించి యార్యులో ననండనియించినావుముము = నపతిమంబుగ నవ్య కావ్య మిం వునరచియించుమిో సాగను = పోండిమిమోటజంగ నర్యభామ సాం త్వనమనంగప్పురంపుచలు - వన్‌ గెలువన్‌ దిరుశామనత్క వీ” ఇచట (శీశామశబ్దమునకు తిరుకామయని వాడినాండు. ్రీళబ్బము

నకు (దావిడమున *తిరు అనురూపనువచ్చును, తిరుమల, తిరువేం

గడ తిరుమంజన, తిర్వళిక మొదలగు పదనులిట్టి వే వైన్నవనంప్ర

చాయమున "తిరు శబ్బ్దమొడియగు ఛబ్దములే మనకన్నియుంగానవచ్చు

చుండును. ఇంతియేగాక (శ్రీకామేళ్యరకవి కృతము ధేనుముహత్శ్య మను

వచనకావ్యము తంజావూరు పుస్తకళాలలోంగలదు. అందుంగూడ

“చ, వివిధకలావఖని = వెంగనలింగమ ఖేంద్రునాగ న

త్కవితిరుశ్రామనోవిద _ శిఖామణి” అనిన్నష్టముగా జెప్పళొనియున్నాడు. కావున సీతనిపేరు శీ

శామేళ్వర కవియగుట నిశ్చయము,

గద్య ఫివా=ల్పిది శ్రీశాళబా _్తీళ్యర చరణారవింద మిళించాయ మౌానాంత రంగ కన (దసూనాంబికా కృపావలంబ విజ్బృంభమాణ సార సారస్వత నసుధాతరంగ వెంగనామాశ్య నంళ పావన విరచిత విద్యాధి -జీవకొనంభొనన దమీణసింహాసనాధ్యయ్‌ తిరుములత మాశ్రాంత కరుణాకటాతు లతీతస్వచ్భ ముక్తాగుళుచ్చళితచ్భ (రచామరకళాచికాకన శాందోళికాది రాజోపచార సృాదయ రంజకవచో విహోరవల్ల కీ వాదనధురీణవర్ష గీతాది గాంధర్వ న్వర కల్పన్నాపవీణ శానూత్యంచికా నాగనకవిరాజనందన కలితనకల 'బాంధవహృదయరంజన (శ్రీకరళవికాకర నుజనవిధేయ ,న్రీ,కామే శ్వరనామధేయ (ప్రణీశంవై న సత్యభామొ సాంత్వనంబను మహే (వబంధంబునందు. (బథమొాశ్వానము,

నిర

శ్రీ/శౌమేళ్వరకవి తొలుత (శీశాళహ స్తీ నివాసుండై యా వెనుక మధుశాపురమున రాజనన్నానములంగ ౦చుచు నచ్చటనే స్థిరపడిన వాండు, గద్యయందలి * న్హీ,కాళహ న్తీళ సర చరణారవింద మిళించాయ మొనాం తరంగ క్షానవసూనాంబికా కృపాలంబ విజృంభ మొణ సారన్వత నుధా తరంగి అనువాళ్యమును “'దజీ.ణసింహాస నాధ్యత తిరుమలతుమూ శాంత కరుణాశటాతు లవల్నీత స్వ చ్భముక్ర్తాగుళుచ్చ సితచ్చత ఇామర శళాచిక కనకాందోళిశ్రాది రాజోపచారి అసువాక్యమును సీవిమయము "తెల్లము చేయుచున్న వి, శామాతమ్మ, నాగన యితని తలిదం[డులు ఈతనివంశ మున బహునుఖముల నాచరించిన లింగనమభఖి (వసిద్ధుండగు టచే సీతని యింటిపేరు లింగనమఖి వానరై నది, ఈతడు నంన్కృ 'కాంధములయందనమొనపండితు. డై ?) శరనకవితా నంపన్నుండగుటయే గాక సంగీత మునం (టెసిద్ధి-జెందినవాండు. గద్యయందలి “వల్ల కీవావన ధురీణ' యనువిశేషణ మోతని వీశావాదననుం 'దెలుపుచున్నది. మటి సీఠ,డు గోయకృతులు పెక్కు లురచియిం చినట్లు *వర్షగీ తాది గాంధర్వ స్వరనవీనకల్పన్యాప్రవీణి యనునది స్పష్ట పఅచుచున్నది ఈతని (వబం ధక్ళతులలో నివుడు సత్యభామాసాంశ్వన ముందక్క తక్కినవి యేవి యు శానవచ్చుట లేదు, ఈతడు తొలుత రుక్టిణీ పరిణయము రచియించినట్లీవ ఆకుదాహరించిన పద్యమువలననే గాక్ట, తే, 1. “కనదుదఖీణనాయక _ త్వమున కుచిత

ముగను ముద్దళఘరికౌరి _ నువముమోర

నపటి రుక్టిణీ పరిణయం = బందుకతన

చానిపుడు సత్యభామసాం అ త్వనముంో ₹.”

అను పద్యమునలనం చెలియుచున్నది, ఇదియు ముద్దళఘరి కంకీ తీనుగా వెలసినది.

అవాలి 'భేను మహాత్మ్యము వలలు

ఈరనికృతి 'వేలాకటి ధేరుమహోత్మ్యమను వచన కావ్యము

గలదు, ఇదియము(దితము: తంజావూరు పు_స్తశౌలయ వినరణమునంగల

వ్ర్‌ష్రై హానీ విమయము+ నొంత చెలుపుచున్నాండను, ఇది సత్యభామా సాంత్వ నకృతిపతి ముద్ద ళఘరి సవతియన్నయగు చొక్కనాథ నాయని వారికిగృతి. ళచ్దా శ్రీ/రానొమణివింత ఇానురమునం -| ఆన్నొా ందికొల్చుండనెం కేరంగంబును కట్టుమట్టున సదా - దీవ్యశ్కృపాధార &ీ రారూఢిందగంగామ భేనువునలెనీ - రతీంచిలోకంబులో ఇశ్రీ/రం గేళుడుచొక్కనాథ == నరికి వేడుకన్‌ బోవురన్‌.” అనువద్యముతోం (శారంభించి (గ్రంథ మంతయు వచనకావ్యంబు శారచియించినాండు గ్రంథము కడపట “చ్చ, వివిధశలాకలాపఖని - వెంగనలింగమఖః దునాగ న త్కృవి తిరుకామకోవిదశి - ఖామణి ధీరులుపాకవై రలో శవికచకల్పకన్తబక - గంధధురంధరనూ _క్రియు క్షి నా నవునని మెచ్చనావుల నుచాత్మ్య మొనర్చ్భును "కేటమొటలన్‌. అనుపద్యముక లదు, ఇందు తేటమాటలతో గోమొహాత్మము ధగ్య (౩ గౌజునకు భీమ్మందఊ ల చెప్పుట మ్షింపంబడినది, అళ్వాసాద్యంక విభాగములేవు, ఇందలివచన రచనకు న్మీకింది పంక్తులనుడాహరించెదను , ““6త్యలోశముననివియజ్ఞసంగతి నివసించు, హోమము శ్రలనెల్లను వీని పాలచే చమురునుపయోగించు కొమ్ములు నెమ్ము లొ చర్భుములు, నున్ననితోంక గోమములు వేడపంచితమును నన్నింటికి నుపళ రించు, గాలిని చలిని ఎండను ఏనికి బడలికలేదు.. కావున నాయాన మయమ్ముల తమకు నుచిశమ్ము లై. న వనులివిసేయు, శావున నావును (గౌహ్మూణుంకును నీకత _త్త్వ్వృమ్మగుటం కేసి పర మపదంబు జెందునందున గోాచబ్ఞుణులు నమొనవన్నువులని "పెద్దలు పలుకరింతురు, అవు పాలమృతంబని యమరవిభుండు పలు శరించో,

వీ86 (శ్రీశా మేశ్వరకవి ముద్దుళఘరి తొతయ గు తిరుములనాయకుని కాలమున నున్న వాడగుట చేతను, తిరుమలనాయకుండు (క్రీ. శ, 1698 మొదలు 1659 వరకు మధురను బరిపాలించిన చాండగుటచేతను, శ్రీః శ, 1670 సంవత్సర (పాంతమున ముద్దళఘరి నర్య భామా సాంత్యనము6 గృతినం దుటచే నీతండు క్రీ, ఈ, 1670 (పొంతమువరకు జీవించెనని చెప్పనొ పను కవినిగూర్చి యింతకన్న మన శేమియుంబెలియ రాలేదు, జాల సత్యభామా సాంత్వనము పైలా నఠత్యభామా సాంత్యనము నాలుగాశ్వాసములు గల శృంగార (ప్రబంధము, ఆంధ్రవాబ్మయమున సాంత్వన మను పేరుగల కాన్యముల లోనిదియే తొలుతగాం గన్నట్టుచున్నది, దీనివెనుక సముఖను వేం కటళ్ళవ్ణప్పనాయకుండు శాధికాసాంత్వనమును దాని ననుసరించి ముద్దు పళని రాఫికాసాంత్వనమును వెలసినవి, ఇందు మొదటిది మధురా వురాంధకృతి, "శెండవది తంజాపురాం ధకృతి, ఈగంథమునకునుూూ లము భాగవతవారి వంశములయందు (వ న్గుత మైననర కానురవధభుట్టము, నరశాసురవధానంతరను నత్యభామనూనమునునా మెను శీకృష్ణుండు సాం తర్చెనము వేయుట నిందు ముఖ్యమగు వివయములగుట కవి యిీా[గంథము నకు సత్యభామా సాంత్వనమను పేరుపెట్టినాండు. శ్రీ/గృష్ణ చేవరాయల వారాను_కృమొల్యదయందు “నత్యావధూ వీణనము అను సంస్కృతే శాన్యము రచియించినట్లు" “భావధ్వనివ్యంగ వేవధి గాలం జెస్పి తివి స ళ్యానధూ వీణనంబు” నను పద్యము తెలుపుచున్నది, బహుశః నం నృత నత్యావధూ (వ్రీణనము దీనిక మూలమేమో ెలియరాదు, ఇందు. దొలియాశ్వానమంతయు నవళకారికయనియే ఇెప్పన గును శిస్టాచార్యవకార మిష్ట జేనతొవందనానంతరము ముప్పదినాలుగు పుటలలో మధురనాయకులనంళక్రము మెంతయువివుఎముగ ని తమైనది, ఇది చరిత కారులకంతయు నువయు కము, ఆఅవెనుళ కథా పారంభ మున ద్వారకావురవర్గ నమును (శ్రీకృష్ణుడు జ్వారకచేలునని మూర మే

కఫ

"తెలుసంబడినది. రెండవయాశ్వాసమున నియ్యదాగమనము నిందుండు నరశానురుని వృత్తాంతముంజెన్సి శీకృమ్ణునిచే నరశ్రానురుని వధింతునని (వలిజ్ఞ నేయించుటయు, వనంతోత్సవ వర్షనము,' శ్రీకృష్ణ నత్యభానుల వివోరమును, యుద్ధయ్యాతకు సత్యభామ బయలు జేరెదనన శ్రీకృమ్ణుండు నివారించుటయు, నరకానురప్పరమగు (పాక్టోతిమ నమిీాపమున జండు విడియటయు, చ్వారళకలో నత్యఖభామా విరహమునుంజెప్పంబడినవి,

మూండనయా శ్వానమున దండువిడుదలయందు న్రీ.కృమ్ణునివిరహో వస్థయా, కలవింకుని పాస్య్మ్మ్వపసంగమును సత్యభామవద్దనుండి చిలుకళా య భారములు కృ్ణుండు విరహామును నహింప.జూలక (పద్యుమ్న కుమా రుని నఠత్యభామను దోడి తేచ్చుటకుం బంవీ యామెను రవ్పీంచుటయు వరి రము,

మ!

నాలుగన యాశ్వానమున నర కానుకునిబంటు పఫూర్వజన్మవృ కాంతేముం జిలుక జెప్పుటయు.. వానివలన నరశానురుని యుదంతము కృన్ణుడెతుంగుటయు, నర్మ శరద్భృతు వర్ష్శనములును, యుద్ధ పారంభ మును, సర్యభామ యుద్ధకౌళలమును, నరకానురగంనోరమును, అదితి కుండలదానసంబును, భగద త్త పట్టాభి'పే.శమును నరకుని చెజయందున్న పచారువేల వేడియల (శ్రీకృన్ణుండు సపెండ్తియాడుటయు. నత్యభామ (వణయకోపనును (శ్రీకృష్ణుండామె సాంఠ్వనము నేయుటయు్య ఫల (శ్రుతితో ముగింపునుగలవు,

ఇందు ళృంగారరనము (ప్రధానమైనను నెడనెడవీరరాడ, వన్య రనములు సోమీంపంబడినవి, శృంగారలీలా (వ్రపంచనాటక నూ తధారి శ్రీ/శృష్ణుంయునాయకుండు, శృంగారరననీమ నత్యభామనాయికగానున్న మా రసవత్కృతియందు. ద(్రసస్థాయియగు రతివర్షన మత్యుర్కటము గాం గావించంబడినది. విరవోవస్థయుం బూరుషూయిత క్రియలు నతిమా (రముగా వర్గితములై నవి. వీర రా దరసములును నద్భుతరననును, నత్యభామయుద్ధ విపోరభట్టమునను, వ+న్యముక లవింకుని వచోధోరణీ

త్క్త౦0 ఆఈఆఈఈందును. బొందుపడీనవి, శ్రీ/శామే? స్వరకవి బవాుధానమదర్థండగుట శ్రాన్యము రన'మ్యందమై, రసినజనబ్భాదయంగ మ మై యలరునట్ల రచి యించి క గిగాంచినాడు, న! ఆయా రసవర్ష్శనలకు సీ (క్రిందిపగ వము లుదాహృశములు, కం గార పీఠ రరమునకు ;_ సీ కంకణ, కేం్టక్రియల్‌ -కటుచాపటం[కియల్‌ చిజునవుర్ధమెటయింపు- జేవురింవు కలవాగ్విరావముల్‌ =క్‌ వాకభోరావముల్‌ గొల్లనన గుముద్దు-గొరకనద్దు నరసనల్లావంబు-సం గామకోపంబు వింతసాగనుడాక- వెగటు శేక సొంవుమిాణినవై పు-చుఆచు ఆనమును భూష్ర బులుపులుత గునంగు-పొగకుపొంగు కే.గీ, నరనళ్ళంగారవీర ర నంబులమకు కొమడు తగియుండ మెయింజిలు- పఎెమటనిండం బోరుగావింెరివ్రు నేన-బోరనంగం గల్లవగ గొల్లజీవేక-శడశమితి. శఆ వుట 141 రౌద్రళ ఖఫిగారమునకు వా నీ, నంవ ర్రకీలిమె-చం, దిశాపాళియు అవి యా (4 మ్‌ బటుకాలదూలియె-వంచా స్తు హేతిైై జల్‌ రా చాపంబురూపంబు-నంఘటిల ళ్‌ జళనిదుర ర ర్స్‌ ఉఅమోయతినుధావ ర్‌ మె విడినడ్డునుడిముద్దు_వి స్తరిల్ల నుల్లాననాభిమై-యురుమోవాళోభిమై

రవృష్టీక చముక్టి-పరిఢవిల్ల ,

వశే కేగి, దితిజదితిజాంతకులకును జ్వేగ రాగ నంగతులుపొం గనంగనా-జనమకళ ల్లి కినిసియని: జేసె నెధ చమత్కృతి విన్మిద కాద ళ్‌ గారరనములౌరాయనంగ ॥ శృంణాళాద్భుతమునకు గ నీ, వెన్నిలమూంక యో. విడియెండ కాం యో యననణయ్యెంజం దాస్య మినుకు చూఫవు కు] మరుకీ ర్తి లక్క, యో- నెట కచుక్కుయో యనన య్యె- దెరనముత్యపుందు రాయి వపూజీనసపోన యమో-పొడి రాతి వానయో యనన య్యొం-మగువగాయక పుమూట జంతవి శేమమో-ళ తఛారఘో వమో యననయ్యె. కెలివింటి-గొాననునద్దు. లే,గ, ొునయు కరికి వె రికి-మోద ఖేద నులను శృంగారరనమున-ద్భుత రనంబుం దో(చనారా చముల నేసీ- దురము. జే నెం గుతుకకోపంబులనెనంగ-కోమలాంగీ, శ్రీ, గ మేళ్వరకవి యుభయభామలయందు వైదుమ్యముగల చా శయ్యును దనకవితయందు జూతీయములనుపమోగించి వెలు:గుశవియను బీరును సార్థకము గావించుకొనినాండు. కవితం గూర్చి. నీ. నరనతభువనంబు-చల్లనై విలనిల్ల సారన్వతస్ఫూ _క్రి-నంభుట్‌ల్ల వనమయూ రాధిక-వాజ్నైవుణిపొానంగ రయనటర్ధా రాతి-ళ య మెనంగ బటుతరోదిశక దంబంబులుననలొ శ్ర వెటంగుపడంగనె న-మెటుంగువా ర్త ఊూ- ల! జౌవ్భూద కవిరాజ=సంఘ ంబువార్షింవం నూలంకషపాభోగలీలమించ |

ం! శే.!, నమృుతవర్ష నుగురిసినయట్లుమఘునత

వెలయంగాగీ _ర్రికందళంబులు చెలంగం

(బకృతియంతయుగనియంగ-వికృతి లేని

నుకృతినొనరించు నాండౌర-సుకృతిజగ తి,

న! అని [గంథమునంజెప్పినాండు. అఫ్రే కవిఠసొగించినాడు,

(గ్రంథమునం "జలుయగసవలుకులను, నన్యభామోప దములను, చాడుక మాటలనుంగూర్చి శ్రీ/గామేళ న్రరక్‌వి తన భాహావై పుణ్యమును వెల్ల జించినాండుః దీర్ధనమొన భూయిష్టములగు పద్యములున్నను నవికవికిం గల గీర్వాణ భాషా పొండిత్యమును విశదీకరించుచున్నవి. ఇందు. బెద్దన గారి 'నహసానఖంపచి యి త్యాదిపద్యములకుః (ట్రతిబింబములనందగిన పద్యములు "రెండుగలవు, వీనింగవి సంస్కృత భాషా పొండ్యిత ముగల చాండగుట సాధ్యమైనంత (పౌశముగా రచియించినాండు. ఇట్టి వద్య మల్లబోయి కారాక శాంకనున "వేంకటపతి తెల్లబోయినాందు, నర్షన ముల గూడ సీశవి గళానుగతిశకముగంగాక ౯ (గొత్తదారులం (దొక్కా నాండుం

ద్వితీయాశ్వానమున శ య్యాగ్భహవర్శనము,

నీ, పటికవుకీల్భొమ్యు స్త = చిటిక యెద్దికంజిల్క- గుటిశల పల్ల కీ - గొనుచునినుచు నురటిెక్కులగాలి - సోంకులనేమొన నగొడిగెడునకినల - గుంపునింపు నద్దునద్దననార = జంప్రుమంపులనింపు జగజంపుజంత్రంవు - జతలకాకి కవలకుత్తుకబాత్తు - కవకనకివకీవ రవ య లతోమరుచివ్వ బవిరిదీర్చ

ల్రీత్తఫ్ర తే, గీ, నవులవుంజెందుచుందువా - కొనలపొందు తు మ్మైదయెలుంగు శ్చుత్మిగమ్ము జు కమ్మ పైడి ఢక్కయుమకారనులమేని - (గుక్క లేను హరువుమురువై న శయ్యాగ్భవామ్ము లోన తృతీయాశ్వానము--గుడారము వర్ణనము ఏ నీ, జారిపచ్చజోతి = శాతిగాజోచు ను క్షూతిపనరువన్నె _ రీతినరిగె శుట్టునాతిపతి మె ణు గుజ్జురాతివిళాతి నక భాతిచిళ్ల -పొందికన రాతి కుకరంగిహొరంగు - టింగిలీకపురంగు 'శెనయుపగ్గవునిగ్లు - లొనరల్లు నుగ్గడితపునిల్వు అ మగ్గపురుతకల్వు పతిమలపటుభా = పలనుబెట్టు లు లు కే, గ్‌, చుటుటనుపటురత నాల కుట్టుపనుల లు |! లు శఉకుకంబాలుపగడంఫవు = మేకులుదిరి కలళములపక్కి-దొరడాలు - కలికితావి మిజీిహోొమై్మైన కుతినీగుడారులోన, చతుర్జాశ్వానమున జాచిలివర నము:--- థ్‌ ౧్ణణ సీ, కలువలనంగాతి = చెలువులమక్డాతి యివమువుట్టో విళాతి యింపుజోతీ తొలిజోగిముడినూవు = బలుజక్కవలకావు వెలేవలపు పోవు = నింగి తావు ఒజ్జనె చ్చెలి మేలు _ యొరఫు వెన్నెలచాలు కడలి రాయలఇరూలు -= కళల పోలు మరునిన(జపు తాళి = మలయురిక్క_ల బౌళి యెడయుజోడువిఠాళి - యిరులజాలి

బ్రైశత్తీ

"శే, గ. చుజుకుడాల్‌ జంట తపసిరా - చూపఫుపంట

సోయగవు లేనకను బౌటు - చోటియాన

శామరలబంది కజిమేను - శామణంది

కేటంబాటిల్లెజాబిల్లి - తేజరల్లి .

ఏ గణపవరఫవు వేంకటకవి .___

లింగమఖ శీకా మేళ్యరక విని బోవీంచుటయేగాక, ముద్దళగిరిమవో లాలఖీణికుండును, బవా(గంథర చయితయునగు గణపవరపు వేంకట కవిని నమా "నిం చెను, "వేంకటకవి “విద్యావతీ దండకము” అనువేర నొక దండకము 1రచించి, ముద్దళగిరి కంకితముగావించెను, ఇందువిద్యావతి యను నొళఠయాట వెలది ముద్దళగిరిని మోహింప్య నాతండామెను, తన నాట్యశాలలో ననా శ్రనసపాతగా చేయుటయిందలి యితి వృ _త్త్‌ముః ఇది 'పెద్దదండకము, వలసినఖాగముల నుడదాజారింతును,

(శ్రీవిళ్వనాథాన్వయాంబోధి చందద్రుండు. .....నత్కాళ్య పాఖి ఖ్యగో తుండు భాన్వచ్చరిత్రుండు, (శ్రీతిమ్ములో ర్వీధశాధీళ పాతుండు ఏళావనసీపాల పుత్రుండు ఏశాధిపీర నతో ఉారదో స్సారవచ్చాక్కనాథ మీతీశాగ్రణీ సోదరుండా శీత్యతాణబన్ధాదరుం డచ్ధికన్యా నమానోల్లన ల్లింగమాంబా వథూగర్భళు _కీస్ఫురనె స్తై _కీశాకారుండై. యొస్పృముద్దళ్‌ ఘరిఖటోణి పాలుండు,.40...

చంద్రబిం బాన్య, చం డ్రాను కారాస్మితోచార సారన్య, మవ్వంపు పూరెమ్ము మాణిక్యంపుంబొమ్మ, నూద్యద్వయన్సీమ, విద్యావతీభామ నున్‌. .. మన్మ థధాభోగసామాజ్య భోగము శ్ఞలం బేలించె. అట్టి “తిలో కీవదాన్యత్వసంశీలుడౌ తిర ్రలటీణిరాట్‌ పొతు పరన్‌, నధీముద్దువీర మనాధీళు సత్సుత్రువేరన్‌, గుణా మేయలీనివానన్ఫురత్‌ పాండ్య

పే వెదికి 10౯ $86 106 ఓం సా వ, 700144 0. ప ఊ& 12 916 క లెం11660 08 06 0762100014 011641 తేక్‌39 18071048 10479 వేకీఃడి: ఇక 1069 (701౩౨౦ 1 వడడ్రంక 6684102)

బ్టీశ్తీర్‌ సింహాసనాధ్యమయు వేరన్‌, నదాసత్కృ పావీయువేరన్‌. =... ఎకళాభోజు 'వీరన్‌, జయోదా_త్తముద్ద ల్‌ గిరియ్మాతలాధీళు పేరన్‌, వృషాధీళ నంశాళు 'పీరన్‌ మవోలత. గ్రంథ భాపాభిధాన (వఛానూధురీసాధురీత్యర్థవచ్చ బ్ఞబంధాను బంధ(పబం ధాభిధానాప్పయామాళత్య శా ద్వేంకటార్య పణీ తంబుగాంబొల్బునా బువ్చకోదండకంపై న విద్యావతీ దండకంబుర్వినా చంద శారార్కమైయెప్ప నెల్ల ప్పుడున్‌. ఈ పళ _నదండకము వేంఠటకవికాలనిర్ల, యమునకు దోడ్చడునదిః ది ,పగటితమగువజకు నీతడు |. క, 1750 ,పాంతమువాడని ఏవే ఇం ౮ 4 న్‌ శలింగము (వభృతులు భావించిరి, కాని యీరచనవలన స్‌తండు శ్రీ శ 1674 (పొంతముననున్న ముద్దళగిరి శాలమువాడని స్పష్టమైనది. ఈ వెంకటకవియే, ముద్దళగిరి తంజావూరిని జయించునప్పుడు, “పెద్దళగిరి విజయము" అను నొక చాటుకృతిని రచియించినాడు. అది తూర్చుమాలిక, దతీణవుమాొలిక, పడమటినూలిక ఉ _త్తరవుమాలిక, ఆను శ కలతో నాలుగుపెద్దయుత్సలమాలికలుగా గనవచ్చుచున్న ది, మహారాష్ట్ర'రాజగు 'నేకోజీ మొదట తంజావూరిపై దం డె_త్తివచ్చినప్పుడు ముద్దళగిరి యాతని నోడించిన సందర్భమున నిది యాతని జయసూచక ముగా వెంకటకవి రచియించియుండవచ్చును, ముద్దళగిరి శీ శ, 1674 వ నంవత్సర మంతయు తంజూవూరిని సాలిం చెను. ఈమాలికలలో యుద్ధ పరికరములకు సంబంధించిన ీశీయపద ములు, అన్యభాపాపదములు చాలగలవు, చారి తాత్మకముగా మిక్కిలి యుపయుక్తము. వెంకటకవి తన ప్రబంధరాజ 'వేంక శేళ్యర విజయవిలానమును (గ్రంథమున గూడ తన్ను పాండ్య జే శాధీ క్వ్యరుడాదరించినట్లుగా నిట్లు 1 వెడిటంత 9 క సవం ఏంకళాషాం పీషామిం 10 106 0011640 01 శ (ం07872మ620 ౮0261 ేకలం80ం1బ08 1వంటవ నా. కేకజడూంక్క 1052 701, 7, ₹ం 2 నెం66 40-04,

వత్త

“కరాటతుండీర పాండ్య దేశాధీశ ముఖ నిఖలధరణీవరద త్త, విళ వుండును”

నర్వలతణ శిరోమణిగ ద్యలో

“కర్హాటతుండీర పొండ్యమండలాధీళ (ప్రముఖాఖిల మహీమండ లాఖండల ద _త్సీమ త్తసింథుర వైంధవాందోళికా చిరత్న రత్నరత్నాంబ రాదిన న్గుపళ స మందిరుూ

అణాల న!

అని పాండ్య రాజనన్మానము నుదాబారించియున్నా డుం

ఎజశా3 విజయరంగచొక్కునాథుండు వలా శ్రీ శ, 1706 = 89 విజయనగర _వాబ్బయమున కృష్ణరాయనికాలమెట్లో, తంజావూరి

నాయకళశాజుల కాలనున రఘునాథనాయకుని కాలమెట్లో, మహారాష్ట్ర రాజుల కాలమునళహ!జీకాలమెట్లో, మధురనాయకులకాలనున విజయ రంగచొక్క_నాథుని కాలమునునట్టిది. వారందతిన లెనే నిజయరంగచొళ్క నాధుండును కృతిక_ర్హకృతిభ_ర్త, విశేనమేనునగాా తనకుపూర్వులుపడ్య (వబంధవాబ్బయమున్యుపరిఢవిల్ల జేయగా, వజయరంగచొక్క నాథుండు విశిష్టమగు గద్యర చనానం పదాయము విలసిల్ల జేసినౌండు, ఆంధ్రవచన వాబ్బ్బయమునకు (శ్రీశారముచుట్టినది మధుపురాంధ వాబ్మయమే యని చెప్పనొప్పును, అట్లనిప బంధరచనమును నాతడు (పోత్సహింపక యుండలేదు, (పళ _నవబంధకవులెంద తేనియీతనియాస్టానము నలంక రించిరిం ఆవివరములీ క్రిందయను నంధింపబడినవీ,

విజయరంగనాథునికృతులు "రెండు లభ్యమగుచున్న వి. రెండవచ ననులే. 1. (శ్రీరంగమ హోత్మ్యము | మాఘమహాత్మ్య్యను, "ండును నము దితము లే,

విత్త? నారి శ్రీరంగ మవోత్మ్యము వినా

(పారంభము :--

్రీవిన్గుభ వాగగణ్యుండై ననారదమహోముని వ రేణ్యుండు మబోను భావుండైన మహా టేవును ద్లేశించి, "బీవజీవ ! భ వర్దివ్యముఖారవింద గ ళ₹తంటబైన వచనమకరందంబు వే బూండులోకంబులంగల వృత్తాంతంబు లన్నియు (శవణపుటంబులచేం దృ వ్రింబొందితి, అందువుణ్యతీర్థంబు లును పుణ్య శే తంబులును,గంగాదిపుణ్యనదులును, తక్కుంగల శాజర్షి "బీవర్షి చరిశంబులు వర్ణించు వేళ, శా వేరీమబోత్మ్యంబు (వళంసించి తిరి, అప్పుడు [శ్రీరంగంఒనంబరంగిన విష్ణుస్థలంబొకటి గలదని నంవ్నేపం బుగ_ నాజ్జవడసితిరి మహేళ్వరా! ఆ శ్రీరంగ మవోత్మ్యంబు నకల పాపనివారణంబగును. వుణ్యాభివృద్ధికరంబునునగును గావున సవిస్తా రంబుగ వినంగోళెడ ,.

ముఠాంతకుండు రామనామభేయంబున భవదీయనంళజాతుం కైన దళరభుని గర్భంబునండనతరించి లోకవి[డ్రావణుంగై న రావణుని సంహరించి వానికి నహోజరుండును, (బియంకరుండునగు విభీవణునకు లంకా రాజ్వంబును నీకుయలధనంబై న శ్రీరంగవిమానంబును సీం గలండుం అందుంజం[దపఫుమ్కరిణీ తీరంబున నచ్చోటంగల్పాంతరంబుండి యీవిమొనరత్నంబు (శమ్మజ సత్యలోకంబునవచ్చు. ఇవ్విధంబునం (టైలికల్పంబున (శ్రీరంగవిమానంబు దివంబునకు భూతలంబునకు రాకఠపో కలు సేయుచుండు, (బవ్మూ జేవుని యాయుదంతంబున నిజధామంబై న పరమపదంబునకుంజను, దథతీణ'జేళ వానులుం గా వేరీతీర నంభవులునై న నకలజనలయందును జీన జేవుండైన (శ్రీరంగ పాంత జేశంబున నున్న నకలజంతువులు మోతంబుంజెందటకు నందియంబు లేదు,

ఈ యితిసోనంబు (వానీన, పరియించిన, విన్న వావ్గాణుండు వేదవేదాంగ పసాఠరాయణుండగు, త్యతియుండు నమ _స్థమహేమండ

వత్తి లమునకు చేశాధిపత్యంబు నేయు, వై క్యుండుకోటికింబడ గెత్తు శూ దుండు నకలకుభంబులనొందు, అయారారోగ్యవిజయంబులం కేణాను, వుత పాతసమృద్ధిగ భాగ్యంబులంగొందురు, చదివిన (వాసీన వినినవారలకు నాయురారోగ్లై ఫ్రశ్వర్యంబులు గలుగునని నారాయణమూ_ర్హి యానతి చ్చిరి ఇటతులిత ముకుందచరణారవిందవందన నిరంత రానందంబును ఉం

శొండుదురని మబ+జేవ్రుండు నారథమజబోమునికీ నానతి యొసంగె, నచనకావ్యములు

టంథనంఖ్య, 1146ల.

*=ఏ మాఘమాజ+శత ము వా

లది మాఘమాసమాహోాత్మ్యమును 'జలువువదుజీ నధ్యాయ ముల నచనకావ్యము, (శ్రీరంగమబోత్మ్యము 'చెనుక రచితమైనది. శీ రంగేకున కంకితముం (ప్రారంభము; కం, (శ్రీమచ్చం దనరోవర

'తకామరనపరఠాగచారుతరవటచాసా |

శామారివినుత ' జగదభి

శామామృత గుణవిలాన ! రంగనిబాసా! ఆంథశ్రై లికి.

ఈ ఆ్రుద్సు శ్ర నికుమారుండు కా వేరికివచ్చి కుతికబంటి నీళ్ళలో నిలిచి యాదిత్యునిందప్పక చూచుచు. జేతులుపొడవుగానె త్తి యమసో[ తంబు బఠించుచుంజె నాయవనరంబునం దొలుశచారలందఆఅ మదగబంయబు తుం డంబు పొడవుగానెత్తుకొని యామునికుమూరుని నమిపంబునకునచ్చు టయు, మృగళ్ళంగమహాముని మనంబున భయంటు లేకచి తరు బొమ్మ యుం బలెగదలక యుండుటయు నగ్గ కేంద్రంబు నమ్మునిసందర్శనంబు వలన దమోగుణంబును గోపంబునుమవూన తనకరంబుజే మెల్ల ననాతని

విడి నెత్తుకొని కుంభ _స్తలంబున నుంచుకొనుటయు నామునివాలకుండు దాని ఈపభి పాయం టెజింగి జపంబుచాలించి, వనుంగు కుంభ_స్తలంబున సుఖా నీనుండై) యందువలనందనకు (_కేయస్సుకలుగునని వార్షించుచు, నిండి తంబైన గ జజన్మంబునుంజావి మంచిగతినొనంగెదనని మదిలోనందలంచి ఇమొనిమిదిదినంబులు శానుమాఘస్నానంబు వేసిన నుకృతంబు నొనం గదనని యుదకంలె త్తి దానిశిరంబున భారవోసను... చక్కని వై లినున్న చొక్కనాథుని లే ౦థములు రెండును ముదణ భాగ్యము నందకుండుట యాంధుల చార్భ్ళాగ్యము, ఈ గంఖథటతి ఆం ధసాహిత్య పరిమక్కా ర్యాలయమునందు నూ్రమేకలదు. (వతి (గ్రంథాంతంబునను “ఇది (శ్రీపాండ్యమండలాథీశ్వర విజయరంగ చొక్క నాథభూపాల (పణీతంటై న (శీరంగమవాక ప్రంబను నచనకావ్యంబున నర్వంబును పదియవయధ్యాయను” య ఇన్లు నొఘమవోత, (్రప్రమునను దతీయధ్యాయాం తమునను గశ్యలుగలవుం అజ నముఖము వేంకట కృవ్ణస్పనాయకుండు :--- విజయరంగ చొక్కనాథుని కాలమున తొలుత పేర్కొనదగిన (వసిద్ధకవి నముఖము వేంకటకృష్ణప్పనాయకుందు, ఈతండు విజయ రంగచొక్కనాథునిచే గజతురంగనూందోళికాది మహారాజ చిస్నూము లను బడసి యాతనిముఖ్యసామాజికుడై యుండి, కృతులనురచియించి, కవులను పోవించి కీర్తిగాంచినవాడు. ఈతని ద్వితీయకృతియగు నహల్యా సం కందనములో నీత డకుభయభాపొకవి కానికేవులై న కేవము వేంకట పతియ్యుకే వుణిగె కృష్ణకవీర్యదుండును తన వంశము నిట్లు వర్ణించినట్లు

ఈరండే శారాశళాంక విజయ(ప్రబంధక రృం 82

కిర0 చతుర్ధవంళశమ.న | "పెదగురునన్పనాయకుండు | ఎలి నెటి నాయకుండు న్‌ వేంఠళటనాయకుండు (భార్య వెంళకమ శ్ర) | మిీనావీనాయకుండు (ఖార్య ఆలకేలుమంగ) | ఈతని తండ్రియగు మినాతీనాయకునికి చొళశ్కనాథ ప్వ్యామి కలలో (నఠత్యతమై త_త్త్వవిజ్ఞాన మొనను (1-28 మతియు నసీరండు శామేళ్వరమున కేగు బాటలో *“పడనల్లూరు అనుచోట "పెద్దయన్ననత మును బెట్టించుటయేగాక, మంచినీటి తటాకమును (త్రవ్వించి, యన్నో దశములకు లోసము లేకుండ కేనెను (1-89) మధురలో నుంచ లేళ్వరునికి (ట్రవో లండనుగు మండపముగట్టిం చెను (1-80) కవియగు వేంళటకృ్ళన్ణనాయకుంనిగూర్చి ెప్పిన_ పద్యము లాతని (వతిభావిశేమములను ేటపజుపంగలవు, వీ, చదువంగాజేర్తువు శారదాళశారదా వ్రైననానూవురార్భటుల ఛాటిం శాడంగానేర్తువు పండితాపండితా కర్ణ నానందనంఘటన వటిముం బలుకగాజీర్తువు ఫావజాఖభావజూ టాపగాటోప నిరర్షళో క్రిం దగ్య్న్నాయ'నే ర్తువు తారకాశారశ్రా నీక కేఖానమా నకలిప్రల

0! గీ. మెచ్చనేర్తువు కవితలమేలు, బెలిసి యిగ్తుకేనుంగు పొడిగా నెలమియగవుల కన్ని గుణములు నీయందునమలినార ! రివుజయధార ! వేంళటకృష్ణధీర ఉ. ఎంతరొమొయూారమెంత సౌగసెంతవరా[ కమమెంతరాజనం బెంగవిలానమెంత నయమెంతన దాన్యత యెంశ రీవి మేల్‌ నంఠతతశె"ర్యధాటి విలసద్గుణ పేటి కిరీటినన్ని టిన్‌ కంతుజయంతరూపకవికల్పళ! వేంళటకృవ్ణభూవరా! మొనయమాజయ మావకావ మాళుభ రూవమామహితవిజ్ఞానమా జానమొాభోగమొా శ్రీనిదాఢ ఊచయాూగవమూ యా శితవ్య్యూవానంరతణ రాజద్విలానమూా రమ్యుమంద నోనమామహిత సౌవార్టస్వ భావన మా భావమాభూరి (వభావమాన్య గ్‌, నీకె గునంచుం బౌండ్యభూ నేత విజయ రంగచొ క్కేందుం డత్యంతరంగస బవా మానసానమొజక త్యమింపూన నొననె నముఖ వేంకటకృ సేం! శార్యసాందద! మ, లలనానత్యవసంతులన్‌ గెలుచు సౌందర్యమ్ము, ఖైర్యంబు దో ర్బలమున్‌ స్వామిహీ కానువృ _త్తిదయయున్‌ (పొథత్వమున్‌ విద్యయున్‌ పెలయన్‌ బాల్యమునం దెనీవు మధురో ర్వీనాథుమెీ సంచవా భళిరా ! 'వేంకటకృన్ణభూవగమణీ 1 భాహాఫణిగ్రామణీ, పై నివివరించిన వినయములనుబట్టి చూడగా వేంకటకృష్ణప్ప నాయకుండు కలమును ఖడ్గమును సమముగాధరించి క గన్న వాడవని _ తలియుచున్నది. జే. ౨తాలయ్యు శ భి. ం ష్‌ | (4౦ ౫9 ప్ర గలో ఇ యో య మంచాన్ని

వరల

'వేంకటకృన్లప్పనాయకుడు యుద్ధమున శారషసాహనములను జూవి బాల్యమున మధురోర్వీనాధుని మెప్పించినకాలము. విజయరంగ చొక్కానాథునసికి బాల్యమునందు సంరతుకురాలుగానుండిన మంగమ్మ రాజ్జీపాలనమునని చెప్పవచ్చును. ఆకాలమున తంజూవూరిని పాలించు చున్న మహాోరాన్ట్రరాజగు కశజ+శజీ సేతుపతి సపీయమున మధురనాయ కులకులోబడిన కొన్ని పట్టణములను వళ పజచుకొనెనుం అప్పుడు మంగమ్మ యాతనిపై యుద్ధమునకు వెడలి, యాతనిజయించి తఈన రాజ భానికి మజలెను.. యువకుండగు వేంకటకృవ్ణనాయకుండీ యుద్ధమున పాల్గొని జయము సమకూర్చి యుండవచ్చును, 5 అపైని విజయరంగ చొక్కనాథుని యాస్థానమున కవితాగోష్టియం జే కాలముగడ పెను. ఈతని వెనుక నీవంళమున కవులుద్భవిల్ల లేదు, ఈతనినంశము వారిస్ప టికిని వడగరినగరై జమించారులై యున్నారు, (చూడ్రుండు జై మినీ భారరము చతుర్ధముదణను. ఆంగ్లేయ వీఠిక) ఇక సీతని కృతుల వివ రణము,

(వస్తుతమాతని కృతులు నాలుగు లభ్యమగుచున్నది. (1) వై విసీఛారతము (ఏ అవాల్యాసం కందనము (8) సారంగధర చర్మిత (4) రాధి కానాంత్వనము, వీనిలో కొుదటిది నూడవది వచనములు శిండవది నాల్లవది పదములు, ంథరచనా[కమము ననునరించి చూడ గాపైని చెప్పిన రీతినే కమ్మిగంథర చనచే నెనని తోచుచున్నది. జైమినీ భారతము నచనము విజయరంగచొక్క నాఫ.నికిం గ్భతిగారచిత మైనది; ఇందులో నవతారికాఫాగములేదు, శ్రాని యా శ్వా వంత గద్యల వలన నీవిషయము తెలియుచున్నది. ెండవకృతి యగు నవాల్యాసంశ్రం దనములో

1 మ 1700, ం:6 కజక్‌ ఓ కాజు సంక గాం60. న(మసం6 104 కమకమిమిి! 9% ఉం006121 01 $06 0ఉ00126 01 +116 8006 61 162 107000 ఇఓ పేలి ఇడి0! నంజ! షం ఇంజ. 0162 1001101661 2 డం[ఈ48 059 నీంవి 261క్రషి రింగ? (31224 కెట28 08 గొజంుం?6 5 మె నర092మము8ర్తాడమి. 386 29) త్‌

లీక్‌ గ్‌ సముఖమిానాథ్నీనృ పగర్భ విమలజలధి

చంద! 'వేంళటకృ స్టేంద్ర! శౌర్యసాంద |

మునుపు జై మిని భారత మనంగవచన

శాన్య మొనరించి నట్టి సర్కవివికా వె,

అని యిీక్ళతి పేర్కొనబడినది, మూడనకృతియగు సారంగధర చరిత్రవచననులో పె వై మిని భారతమును గూర్చిన వపద్యముదావారింప బడుటయేగాక్క యావెంట'నే

గీ, రంగధరపతి నేను సారంగధర చ

రత వచనమువేసి తఠ్కృతినిమాకు

నంకితము నేయుము ళభంబులగునునీకు,

అని కృతిభ_రృపలికినట్లు (వాయబడినది. మజియు నిందులో నవాల్యా నం క్రందనవిలాసావతారిక యే యధామొతృకముగా పొందు సజుసబడియున్నది, ఒక్కవంళవనర్శనమాత మిందులేదు, నుందుకృతి లోను నుదాన్భాత మైన శారణమున కని యిందులోననతారిక మూత్రము (గ్రహించినాడు. శావున నిది మూడవకృతి, ఈకృతి వెనుక రచిం చినది, రాధిశాసాంత్వనము - వకాశ్వానపద్య కాన్యము. ఇందులో కృళ్యాదిలేదు. రసిశకావశంనులకు రసాయనముగ రంగపతి యాజ్ఞ చే

ఈగంథనములలో మూడింటియందు నంభోగవర్డ్మ నమున నీ (క్రీందిగద్యము సమొనముగా గన్నించుచున్నది, శ్రైమినీభారతమున | మదనకడనారంభ , సముజ్జ్యృంభ మొణ మనోభిలాషల న్యాపమిలానుం దరీ పురందరనండనుల మందానండకరచందనాది కన్తూరికా వరిమళ

మన్మధబవ్ము నందంబునుం బొంది మతియు ఇదియే ,మనోళి లావల ఆవాల్యానుందరీ పూరందరులమంచానంద ..అనీ అవాల్యా

₹ ముగిత్యతియం దీ భాగము లేదు

రర్‌క్తీ సం క్రందనంబునం గలదు (8-107) ఇదియే *నునోళలిలామల నారాధామొ ధవులమంచానంది” అని రాధిశాసాంత్యనముగలదు (1288 నంఖ్య నచ నము) సారంగధరచర్మిత యందవశాళములేకపోవుటనే నీభాగములేదు, ఇదియు పై కావ్యరచనా[ కమమును విళశదము చేయుచున్న ది ఎఫ్‌ జై మినీ భారతము ,-

సంస్కృతమున శై మినిభారతమని పిలువబడు నళ్వ మేధ పర్వము ననుసరించియు తేలుగున విల్లలమజ్ఞి పినవీరభ్మదకవిరచించిన డైమినీ భారతము ననుసరించియు వేంకటశృన్లప్ప నాయకుడు దీనిని రచించెను, ఇదియెచాశ్వాసముల వచనకావ్వము, ఇదియు విజయరంగ చొక్కనా థునికి కృతియని యీవజ శే 'తెల్పియు౦టిని. ఇది వచనకావ్య మైనను పద్య్యపబంధమువలెె అవతారిక, ఆ శ్వాసాద్యంత పద్యములు గద్య మొ దలగు నియనుములిందు పాటింపబడినవి. (ప్రస్తుతము ము[దితమైన (గ్రంథమున నవతారిక ౩ లేదు, అభ్యుదడయపరం ప రాభివృద్ధిగా నారచిం పంబూనిన చై.మినిభారతంబునందళ్య మేధ పర్వంబునకు. గథాక్రమం బెట్టి దనిన- అని కావ్యను _ప్రారంభమగుచున్న ది, (వధమాశ్వాసాంఠను స్మీక్రిందివి ధముగనున్న ది,

చ, అవిరతజానకీల శరణాగతరతణలీల నత్కళా

కునలయసిత్ర సూనళరకోటిమనోవారగా(త్ర సాహీతీ

నవరసభోజ నూత్న దిననాథవిడంబక తేజ రాజమా

న్యవిజయరంగచొక్కనరనాయక సజ్జనభాగ్య డాయ కా!

కం శ్రీరంగ కృవ్యముద్దుల

వీశేంయ్యద కుమార నమరవితరణళూళా

శ్రీరంగ పతిపదాంబుజ

సారంగా నమదవశైైలనమ సొరంగా! , పీకకలో _పకాళకలం తనుకు అభించిన కెండుపతులలేోను (సంఖ్యలు 142, 3౦8) నీయవకారిక లోపించినదని (వాసియున్నారు, ఈయవతారకాభాగము పాండ్యరా జాల చరితమును పేర ఆడయారు పుప్తకభాండాగారము వెన్ను) లో గలదు, దీని కనుసంధముగా డానిని పశకటించుచున్నాను

లిక్‌ మౌనిని, నిని సనయహృదయ పద్మా శాళ్వతై శ్వర్యసచ్చా! మదనవిమత శ్‌ "ళ్యా! మందరాహోర్యకై ర్యా! విదితవిభవసాం(దా! విళ్వనాథాన్వ యేం చా! ముదిరకవినమాజూ ముద్దమాంబాతనూజూ! గద్య, ఇది (శీమ శ్చాండ్యమండలాధీ శ్వర (శ్రీవిజయరంగచొక్కనాథ మహీనాథ కరుణాశటాతనం పాదిఠత గజతురంగమూందోలళి శ్యాపముఖనిఖల నంపక్పారంపరీ నమేధమాన నముఖ' మానాశీ నాయకతనూళవ మిానాశీ జీవీకటాతు లబ్ధకవి కాసాం[వదాయ వేంళటకృన్ణప్పనాయక (వణీతంతై. న వై మినిభారతంబున నళ్వ మేధ పర సవ ్రగువచన కావ్యంబునందుం (టబభమాశ్వానము, ద్వితీయా శ్వాన (పారంభమున భోరుబాళ్ళంగాయనూన భుజకరవీళా! భారాఖండితథా తవ ళూళశా శీవిజయరంగ చొక్కవజీరా! అవధరింవుము. ..అనియున్నది. ఆ శ్వాసాంత పద్యములు లేవు, గద్యవై (వథమాళ్వానపు గద్యనలెనేయున్నది, తృతీయా ళ్వాన(పారంభ ముం కం శ్రీ,పాండ్యధరాభరణా! భూపాలకమకుటరత్న పూజిత చరణా రూవరతిన్మర నిర్యా జోపకృతీ! విజయరంగచొక్కనరపతీ'

లకర అనధరింపును శై మినిమునీం దుండు జనమేజయనళలేం అని (ప్రారంభము, తృతీయా శ్వాసాంతమున సీకింది పద్యములు గలవు, ఉ. వారణఘోట వీరభ టవర్షనిరగ్షళ ధూళిపాళినం పూరిత చార్చి | (థావీ) తరివువజ సాధ్వనహేతుచ క వా ళోరుగుహోంత రాళబవాళోజ్జ్యలదోః పరిఘ(ప్రతాపవి 'చ్యారవిమండల (వకరథామధుశామధు రాధినాయ'కా! క, ముంగొంగుంబనీండ్‌ చెంగటి బంగపమలయొద్ది యమరపొదన మింటన్‌ రంగై నశామభేను వ గ నిజా,శితులం, బోచు నవక ॥ నం జాని లం న (1 పాబ్టీ భుజంగ (పయాతము. మ ేఫేంద్రయానాసమాజూస్తబాణా నజానంద (స( న్నీ తిశాన్తువవీణా (పదానాంబునంపూర్ణ్మ ఫొాలామతూణా సదాయ త్తవిద్వత్చ్రళ స్త వఘాణా, అళ్వాసాంత గద్యవూర్వము వలెనేయున్నదిం చతుశ్ధాశ్వాసము (ప్రారంభము, కం శ్రీ/యధు కాపురనాథా! = .ఎమధురాధరగభీర ..నిజబోఛా! భూమిోానుకభూరికళా సోమొంకా' విజయరంగ చొక్కమృగాంశా' పంచమాళ్యాసానంత రమున పద్యములు లేవు, “తశ్వాతినత[ థలు వినుచు శాళ్వతై శ్వర్య భోగములనుభవించుచుంజ”” అని ముగింపు, గద్య పూర్వమున లౌజీ గలదు,

వర ఎ? డై మినిఫారతము ఎ

ఇది యయిదాశ్వాసముల నచనశావ్యము, ఇది సంస్కృతమున, తై మినిఫారతమని విలునంబడు నళ్వ మేధపర్వ మునకు “'దెలుయగ, నంస్క్బృతీమున వై మినిభారతమున నళ్వ మేధపర్వ మొక్క-టి యే మిగిలిన ట్లును, దక్కినపర్వములన్ని యు నశించినట్లును, గాకున్నచో శై మిని భారతమని 'పేరేలవచ్చుననియు: గొందజు తలం చెదరు, జైమిని భారతనులో మిగిలినపర్యములు కొన్ని కలవనిగాని యవి నళించినవని గాని యశ మేధ పర్య ము "బెలిలించిన వీల్లలమళజి సినవీరభ(దళవిగాని యీ వేంకటకృష్ణ స్పనాయంకుడు గాని, “యెందును జెప్పీయుండలేదు* అశ్వ మేధపర్వ మునం గొన్ని వి శేసపూంళములను జెప్పందలంచి వ్యాసుని యశ్వ మేధపర్వము కంకు వేలుగా నతనిశిష్యుండగు జై మిని యా యళ్య మేఫ పర్వ మొక్కటియీ రచియించియుంకడునని మజికొందతు తలంచెదరు, ఎట్లున్నను మజికొందరు భాగవత నం పదాయములు వై న్యవమతము వ్యావీంచినతరువాత (ాయబడినగంథమని (గంథస్థ విమయమును పురన్కరించుకొని చెప్పుచున్నారు. ఎట్లున్నను శైమిని భారతమను జేర నీయళ్వ మేథపర్వ -మొకటియీం లోకమున విఖ్యాతి

ఈ3 వీ యాయళ్య మేధపర్వమును వచనముగా రచియించున పుడు “ఇది 'శ్రీ,నముఖమినాత్నీ నాయకతనూభవ వేంకటకృష్ణప్పనా యకప్రణీతంబయిన శై మినిభారతంబునం దళ్య మేభపర్వంబునందుం బదునాల్లవయధ్యా యము” అనునట్లుగానధ్యాయ క్రమమున గద్య ములను (వాసియున్నా డు, దీనిని బట్టి చూడగా మూలగంథ మునీతండు చూచె సని తెలియుచున్నది.

వేంకటకృషప్ణప్పనాయకు.డు మూలమును చూచినను నాతని రచనయంతయును, విల్ల లమజ్ఞి వినవీరభ దకవి తెలుంగు జై మినిభార తము ననుసరిం చినట్లీ కింది యు దాహరణములనుబట్టి తెలియగలదు,

తిం

258 పీనవీరభ [దుండు, గ్‌, పంకనిర '్రగషమగు గోవుపరికరించి కుకరముగ నుద్ధరించు నోపకునిమాడ్కి- ముదనుదై చార నుద్ధరింవుదువుగాక 1 గం పంకనిర్న గ్నునన్ను గోపాలతిలక! (1-180) పంకనిర్మగ్నంటై న భీనువును గో పాలకు చందంబున శోళమగ్నుల మైన మమ్మునుద్ధరింపుము: (పుట 17) క కలనన్‌ మనవారెల్లను బొలిసిర8 నీదుర్నయమునః బోయినయవి పె ద్దలె నాకును “(స్రీబుద్ధిః సీదుర్నయంవుబోధనచే యుద్ధంబునకుంబోయిననాకుం గలవాళలెల్లను సనమసిపోయిరి, “ స్తీంబుద్ధిః (దలయాంతకి” యనెడుపలు శే యధార్థం ఇెతిచితి విశంబుట్టినిల్లు ఇటీ చెదననియే వజ తేంచితి "ళిండిండ్లకుం “షెషృవనచేంట' నయి తేమిచే సెడిదనుచుళ. వీరభదుండు (క్త-69) పాపాత్డులారా! వొచ్చిన యిల్లు చెజచినదియుం గాక పుట్టిన యిల్లునుం 'జెటుప వచ్చితి వే? నీవంటి చఎజపనచేంట మాొయింటనుండ చ, ఫుడిసెండునీటి చేనడంగివోయె మ ధూలళికి. గాలమేఘముల్‌ దొడరునె జెవ్చ వేయం జెకుదోమలమిాంచనుపర్డుందె త్తిపోం గడంగునె యానుధన్వరథిక (పభుంజెన్నంగ మోకు సీకుగాం డుడుగుండుసం భమం బికని నోళ్చెదం జెచ్చెద నధ్వ రాళ మున్‌, వీర (5-66)

వీరి వుడిసెండు సీళ్లుచల్లిన నడంగిపోయెడు ధూలళికిం గాలమేఘంబులు నర్జింపవలెనే! జెప్ప వేసినం బడిపోవు దోమలమిోంద గరుత్మంతుం డె త్తి రావలయునె! ఈరాజు మికు నమానుండుగాండు. మి లరీతనిమోదం జేయిచేసికొనం బనిలేము, నేనె యీతనిం గెల్చి యధ్య రాళ్వంబుం కం చిలువదళవాయు లప్పుడు కులువత్త్వులు నై మొనతల నిలువక శేసూహికడకు నెటి ఇడి పాఅన్‌-ఏరభ(దుండు (7=109) చిలువదళంబులు తలబీకనకాయలు యథాయథలు కశకావీకలునై. మొనగట్టంజూలక "శేపషూహి చెంగటికిం బఆచిన, వేం, కృ, నాయంకుండు. (వుట ౨89) క. సొరిది ననాభారంబుల నురు వగుచున్‌ (బథమపాదమునం గలిమహిమం 'బెరుగము వడ్లునుగలివిన వీరభ(దుండు, (8-21) అందులోన (టబభమపాదమున దురఠాచారంబులు సదాచారం బులు నమ్మి ళంబ్బులై "వెరుగునడ్ల్డు గలిపిన కరణి వర్హా శమధర్మంబులు నంకరంబులగు, వేం. కృ, నాయకుండు (పుట 826) పెశీవిధముగా వీనవీరభ దుని నమానమనులు, జారీయములు సామెతలు నన్నింటిని యథామూాతృకముగా కృపష్ణప్సృనాయకుండు వచ ననుం నందనువదించియున్నాడు ఈపద్ధతి పద్య కాన్యములనుండి ద్విప దల కనునదించిన వారందజును ననునరిం చినది యే,

వ్‌ం0

ముదిత (గంథమున, వీనవీరభదశవి పంచమాశ్వాసమున [ప పద్యములలో (క-105) నుండి (5-124్సీ వర్మించిన (స్ర్రీమండలవృత్తాం తము యొక్క వచనభాగము ము[దితము శాలేదు, ఇందు బమిల యర్జునిని రాకవిని యాతని గామించుటయు, యుద్ధముచేసి యతనివళ పజచుకొని యింటికిందీసికొనివచ్చి యాతనితోర్మగీడించుటయు విపుల ముగా వర్షిత మైనది, నవీనాఖిరుచులకు భంగకరమని పరిష్క్ము _ర్తలు దీనిని ముదింప లేదు. ఈభాగమంతయు, శృంగార శావ్య[గంథమండలి (ప్రబంధ పరంపరయందు మూడవదిగా న్నుదిత మైన “అహాల్యాసం కందనముని యనుబంధముగా ను(దిత మైనది,

ఎ రచనావిశేషములు ఫా

ఈగంథమున శై లియందలి, భామయందలి విశేషము లీకింది వివరింపబడినవి.

(1 కథాసందర్భమునుబట్టి కథా పాత్రముల నామములకు నర్వ నామ వాచకపదను లుపయోగించుటచే నరిపోప్రచుండలగా మరల నాయాపాతముల నానునులనే తజుచుగా నుపయోగించుట (9) యమకవృ_్యేను (పాసాదిశ భ్రాలంకారముల క్రై కథా(పన _క్రికభ్యంతర ముగా విశేషణ బాహుళ్యమును గల్పించుట ($) [గంథమునందామూ లాగ్రముగా నెజసున్న లే శాని యరసున్న లుపయోగింపకుండుట్క (క్ర) అసమౌాపక[కియలు పెక్కులుపయోగించి చివరకొక్ష సమాపక కియతో పెద్దవాక్యములు [(వాయుట,

న్‌!

(5) *సేనుి అనదగినచోటం *చాో ననుట (6 “చెప్పెను అనం దగినచోట్లం *“బలుకరించె ననుట (7) వానితోడ అనుటకు “వానితో డంగూడ”ో ననుట నీశాన్యంబున కనుపట్టును,

శఈగంథము (నాశతలో నెట్లున్నదియు, నచ్చులో నెట్లున్న దియు జూఫుట కొళశ యుదావారణను నిచ్చుచున్నాండను,

ల61 (వాశటకి ఆచ్చు(పతి

అనిన వినీ థర్మనంద్దనుండ్డు అనినవినిధర్మ నందనుంకు కృప కష్ణ చ్వైపాయ నుంగ్లనుంగ్లాని చె్వ్రపాయనుం గనుంగొని, మచ మహాక్మా! నాతంమ్ములు భీమా ళా! నాతమ్ములు భీమార్జుననకుల ష్టన నకుల నహా బేవులు యుద్ధం నవా దేవులు యుద్ధంబున మిగుల బ్బున మిగులండస్పి యున్న వారు] డస్సియున్న వారలు, మజభ+బలుం మహాబలుండ్డును! కనకసూనుం మను, గర్శసూనుండునగు వృమశే డ్జును। నగున్ఫవ. కేతుండ్డు బాలుం తుంకఖాలుంక,ఘటోత్క చుండు డ్జు। భఘటోత్క_చుండ్డు మౌాశార్యం మౌశ్రార్యంబున వాతుండయ్యె, బున హాతుండ్డయ్యె నతనితనయుం అతని తనయుడంసు మేఘవర్డుం టగు మేఘవన్ను౯ం డ్జత్యం త్త డత్యంత బాలుండు, గాన్రన వారల బాలుండ్డు గావున! వారల నిరున్సఠర నిరువురు గయ్యంబునకుం బంపుట కయ్యంబ్బునకుం బంపుట అయు యయు క్తంబు, ఎవ్వాని (పాపునం _కృంబ్బుయవ్వాని (పావునం గ్రవ్వడి గవ్వకివై రిరాజులం బరాజయంబు మైరిరాజులం బృరాజయంబు నొ నొందించె నాగోపాల జేవుండు ద్దించె నాగోపాల బేవుండ్తు దూరం దూరంబుననున్న వాం, కాపున బ్బున నుంన్నవాంకు గావున నియ్య గం 'బేవిధంబునం కేయంగల నియం నం వారిము, అనినవిని భీమ సేనుండ లజవా అ 0 4 అగజు నవలోకించ్చి శ్రీకృష్ణ చే ర్ధరనలా కించి ట్రష్పక్ళ టేత్రండు వుంక్షు నర్వ్య్మత పరిపూన్నిఇాండ్తు కర $ ఛో = ఇప్చా యిచ్చట లెండన నేటిక్‌। య ్రైవునిం డననేటిక్కి అక్రైవుం డలంచిన ద్దలంచ్చిన మ్మొత్రంబ్బున పాపం మొతంబునం బాపంబులు రూప బ్బులు రూపణంగ్లు! నుకృతంబ్బులు డంగుం నుకృతంబులు లభించు, లభించ్చు! నదియునుంగ్లాక | యొక అదియునుంగాశక యొక్క రవ రహాస్యంబ్బు వినుము! న్రీవాను న్యంబు విరుము, శ్రీ/-నాను బేపుని "జేఫ్రనిమానతి ప్రకారంబ్బున మన యానతి (ప్రకారంబున మనము ము కయ్యంబ్బొన చ్చి = జ్ఞాతినధం కయ్యాంబొనర్సి జ్ఞాతినధంబొనర్భి బ్బొనచ్చికతి। మింత్తియ కాని స్వ మింళియ కాని న్యతంతంబుగం తంతంబ్బుగా జేశిన వారముగాము* జేసిన వారము కాము,

వ్రీగ్రలి అజాన్‌ జైమినీభారత (పతులు పాలా చై మినీభారత (పతులాం్థశ్రసాహిత్య పరిమద్భాండాగారమున నున్నవి. వానిసంఖ్య 142, ౨08. సాహిత్య పరిమత్తువాలే తమ (గ్రంథ మాలలో నే రెండవగంధము గా. దీనినిం శకటించిరి, వీరికాక_ర్పలు అభి నవవాగను శాసనమల్లాది సూర్యనారాయణ శా నిగా కు. ఇది నాలుగు ము్రణములందినది, అందు చతుర్ధము.ద్రణము శనుప యోగించితిని, అవీరిశాక_ర్తల శెంతయుం గృతజ్ఞుండను, మతీయుసిది మదరాసువిశ్వ విడద్యాలయములో పరనీయ్మగంథ మైనది జాలి అహల్యా నంక్రందనము నైలు ఇది నూడాళ్వాసముల (ప్రబంధము. ఇందు (గే-181 ఏ-1208, శిేశ9) శ్తీ08 గద్యపద్యములుగలవు, అయిన నిందు గద్య ములు మూడేయున్నవిగాన నిదిశీవలమను పద్య్యవబంధమనియే ఇెప్పనగును, (వథమౌా కశ్వానమున నవతారిక మష్ట్యంతములు నడ చినపిదప నమరావతీవురమున నిందుడు సేరోలగంబున నున్న ఘట్టముతో కధా (పారంభము, ఆసభలో తక్కిన దిక్సాలకులును మునీం దులును నుండిరి, అప్పుడిందుకు తన కొల్వుకూటమునకు వచ్చిన యప్సరనలను చూచి, నభవారితో ఏరిలో నెముచక్కనివాగో "తెల్పుడని యాజ్ఞావిం చెను... వరుణుడును సూర్యుడును నరార్వశియని చెప్పిరి, పురూరవుడు చానిని సమర్థి ౦చిను. నలకూబరుడు రంభచక్కనిద నిను అంత మునులలో మృకండుషొని (పమ చయని, విభాండకుడు హారిణీయన్కి మౌాండకర్థి మచాలనయన్తిి పరాళరుకు దాళకన్యయని యిశ్షైన్వకికి దో చినట్లు వారు చెప్పిరి, వాకళలబాముచెలరేగెను, అంత నీవివాదము దీర్చనలునవయగు బచ్మా యే సమర్థుడని సభ వారు తీర్మానింప యిందద్రుడు తనపరివారముతో (ట్రవ్ములోకమున శీను, ద్వితీ మాళ్వానమున నిందుడు (బహ్మామోల సీవివాదమును జెప్పగా నాతడీ యచ్చరవూబోండ్ల నందతిందలదన్ను నొకయతిలోక్‌

వలి

సౌందర్య రాళిని సృజింతునని చెప్పి తత్‌ తుణమే యపహాల్యయను నొక కన్యను సృష్టించెను, ఆ మెసౌందర్యమును బూచి జగమంతయు నమ్మోోహిత మైనది, ఇం(దుడును నామెవ్రైమరులుగాని, (బ్రహ్మ శ్రను నాక్రన్యను తనకిమ్మనిళో లెను, అహాల్యయు తొలుత నిందదునేవలచి యుండెను, కాని (బహ శనీకు స్‌వే వడ్డిం చుకోనదగదని చెప్పి పరమ నైఫ్టికుడగు గౌతమునకిచ్చి పెండ్లి చే నెను అహల్యయు గౌతమా మము (పవేశించి, కులవధూధర్మములు నెజవుచుండెను. కాని యప్పు డప్పుడు మహేందదుడు మనసును కలవరపెట్టుటచ్యే నాతలిం దలచుచుం డును. ఇంమడును, నవాల్యావిరహమునకు. దాళజూలక, కొంగుదాకిన కొంతవాసియవి గాతమొ ళమమున కప్పుడప్పుడు వచ్చి యాతిభ్యము కొనిపోయెడివాడు, అంశకంతకు నహల్యపై విఠాళి యూతనికి పెచ్చు శాబొచ్చెసు,

మూడనయాశ్యానము నిందుడొక శఈమోగినిని రాయ హౌరిగా బంవీీ యహాల్యతోతనమనోరథ మును ని వేదించుటతో (ప్రారంభమగును. అవాల్యయు తనమనసులో నిందునిపై గల మవ్క_వబెలుప నాదూతిక యునానంగతి యిందునకు నివేదించెను అంత యిం(దుడొకనాడు కోడిరూపమును ధరించి గౌతమౌ శ మమునకువచ్చి. యాతని తన కూత చే లెల్లవారినడని (భమ పెట్టి యాతడిలు వెడలగానే, అవాల్యతో సౌఖ్యమునను భవించి తనకోక్కె నెజ వేర్చిళొనెను, కాని యాతడు తిరిగి వెడలునప్పుడు గౌతముడశతని యెదుట (వత్యత మై, శవేనినపని నెజీగి యాతని మండహీకుడవు కమ్మని శాపమొనగెను. ల్వంటికి వచ్చి యపహాల్యనంభోగచిబ్నాములను కనిపెట్టి యామెను పొపూణరూ వము నొందుమని ఇాపసిచ్చెను. యామె దుఃఖతయె శాళ్లేపె బడ శ్రీ/ రాముడా (పాంతమునకు వచ్చినపుడతని పాద రజన్పర్శచే మోాతుముగలు గునని నిజన్వరూపమువచ్చునని శాపావధిని తాను తపన్సుచేయుటకు వెడలెను ఆపైని యా రూపముతో నామెపగియుండగా శ్రీరామ చందదుడువచ్చి యామెకు పూర్వరూపము నొనగోను,

వి౮4 వేంశటకృష్ణప్పనాయకుం డీకథను చక్కా నంతరించియున్నాడు. ఇందలి యితివృత్తము, జదకాలమునుండి వెలసి రామాయణ కాలము నుండి రసికుల నాకర్షించినది, శాని కశవియిందు చక్కని సన్ని వేశములు కల్పించి, యాచితీఛంగములేపండ కథను రసవత్తరముగాదిద్ది తీర్చినాడు, (శ్రవ్యమగు నిది (వబంధమేయైనను దృశ్యమగు నాటకమని చెప్ప నొప్పును, (వథమాశ్వాసనున నిందసభారంగమున నహల్యనృష్టి వొటకు బుషుల తగవుబెట్టి వివాదనాటకమౌడించి, కవి ద్వితీయా శ్వాసమున, నహల్యపురం దరుల మోహబీజములనాటినాడు. గౌతముని యహల్యశృంగారక ళా లతికవసి వాళ్లు వాతిన దె, గార్హ్హ_స్త్య్యములో వతి మిది భ_్రి, పరునిపై వలఫుచేత గతాగత కారిమైన యుయ్యెలబోలె వృాదయము మోభించినది. మూడన యాశ్య్వాసమున ఇందదదూతిక నమాగమము వాడిపోయిన మోజబాలతికను చివురింపజేసినది, చివరకు నవధిగా నిం్రావాల్యా శమాగమును (శ్రమపరిణామ మును జెందించిన వెంకటకృష్ణుకవి డార్శనికత ం శిల్పము (పళశంసనీయములు, నాటకీయనుంగ స్మీపబంధము రచితమగుటయే నిందలి విశివ్షత యని యిీకింది నంభామణపద్యములను బట్టి చెప్పనగును చ, ఎవరిది యింటిలోవల, నెవ్వరు ళ[కుండ చెల్లమిరలా యినలికిరండు, నీదుముగజెక్కడ మూలఫలార్థమేగెచా నువిదరొ ఇకామసమంబగునొ ఉండుండు వూజలుగాంచిపొంకు నే యనలయు పూజనీ వెజుగ వాయనసిస్లన నేగు నవ్వుచున్‌ (2-116) ఇంక్రుందు - ఎవరది యింటిలోపల! అభాల్య ఆ నెవ్వరు” ఇం - శకుండ, అభా = చెల్ల! మిోరలా! యినలకురండ , ఇం - నీదుమగంజెక్కడ? ఇఅహ = మూలఫలార్థమేంా,

౨65 ఇం = రా నువిదరో తామనంబగునొ? అహా - ఉండుండు పూజలుగాంచిపొండు ఇం - నేయవలయుపూజ నీవెజు/గవా! అన అహా - సిగ్గుననేంగు నవ్వుచున్‌ = ఉఊ, బేవ! శచీమనోరమణ బేవరవచి+న జేమి సీదుశో భఛావిభవంబు-జూడ, వనవాసిని శేమిటి చెల్వు రత్నమే 'శావుననున్న నేమి వని తానవమన్మథ ' నాపయికి గృపో ద్యావననానతి చ్చెదవు భావజునాన నిజంబుపల్కి_తిన్‌, అజా = బేవ! శచీమనోరమణ | "జీవరవచ్చిన టేవిం ఇం - నీదుకో భానిభ వంబుంజూడ అబా - వనవాసిని శేమిటి "వెలు ఇం = రత్నమే కావ్రననున్న నేమి అజా - వనితానవమన కథ! నాపయింగృపో ద్భావననానతి న్చెడవు ఇం - ఫభావజునాన నిజంబువల్కి_తిన్‌ “వై గివని చేతివిజమాయె వనిత బదుకు” అను నానుడిని వేంకట కృవ్ణప్పనాయకుడు విపులముగా వర్ణించియున్నాడు. న్వర్షలోకమున నింద్రుని ఫొలువుకూటనునకు నవ్చిరసలు వచ్చినప్పుడు, వై దిశవ్యవహోర ఇాందనపరిభావమలో, వారతమకము నెంతయో సరస పాస్యరసథోర ణితో నిట్లు (ప్రపంచించినాడు, నీ, సోమయాగఫలంబు నుదతినీకిచ్చేను మొగమిముదిప్ప వే ముద్దుగాను సోమ పానఫలంబు భామనీకిచ్చేను ఆనంగనాకునీ యధరమిీ వె కలికిరోసాన్నాయ్య కలశాలఫలమిత్తు బటువై నకుచముల బట్టనీవె రమణికో నామహో(వతఫలమిచ్చేను రతులనన్నేలవే (బతికిపోదు ర్క

౨66 నీ, ననుచుశౌండిల్య కౌండిన్యమునిపరాశ శాటతి ఉళిళ 4 చి భక ఇళవ* 99 తళ 4 6 6 ౨౨ 999 90 ౨9 964846 9 పర్వళాది బుషులుమోహింప నప్పర స్త్రీలు మజియు (1-68) సీ, అముఇషుబోవశీ యిసువులచేనన్ను విమనూ స్త్రంజేచీని వెజ్డిపడుచ! వాజిసేయఫలంబు వలదపే.యోూ యోవ యింగదుడేమిచ్చీని యిటునిలువ వె 'మేముశుంఠలమ కే నూరు నేర్చినపాటి యెటుగమ కే. వేదమెల్ల (జదివి యతివనివ్రద్వరోప్ట యయ్యే దినములయ్యు నగరికిబోవశే నడుమ నెటులో! గీ, అనునుఛాందనులగు సోమయాజివనులుం చెంటనంటగ,...9.* విడలిరప్పుడు వేలువు వెలవెలందులు, (1-69) ద్వితీయాశ్వాసమున _ నీక్రింది పద్యమరుకమునగల _ ద్వితీయ శ్లోకమునకు ననువాదము, నాలనపాదమున భావమువేతై నది, చ, శకలగిచలించుముంగురులు కర్ణ ములన్నటియించుకమ్ములున్‌ చిలిశిడు చిన్ని[కొంజెమట 'చెక్కులనించుకజాజు కొంచెవుం తిలకమునొప్ప-బౌరుమరతి శ్రమ తాంతవిలాన నేతియా కలికిమొగంబు నెన్నటికి. గన్నులపండువుగాగయూతునో కాని యితడు న్యతంతకల్పనల యందుసిద్ద్గవా స్తుండే, మచ్చునకు, ఉం అంబుజగంధిచక్కదనమల్లనంగ న్లొని విస్ని కార్ముండై యంబుజనేతుండప్పుడు [త్రయంబక ఫభావముంగోరి నాతండ స్టాంబకలీలగనోళి, మదినాతడునోలె నపాన్రలోచన త్వంబునతండనంతనయ సత్యముంగోరె మజేమిచెస్పగన్‌,

విర్ర

“వేంకటకృష్ణప్పనాయకుని (వబంధను వవిధమైన అనాచిళ్యా నికిన్ని యెడమిీయదు, పాకమాముది"”కటువుపడదు, ళ ఎంగారమా! సభ్యతనుముంచివేశి ఉచ్చంఖలముగా అఆతివేలముకాదు * కల్ప్చనలాబిం శము తప్పవు, నర్వమధురమైన సద్దొంథము"

మధురవిమర్శన రచనాపధితుశలైన మల్లాది! వారి వై వాక్యములు (గ్రంథనమాతుకు క లశముపెట్టినట్టున్నది

జజ సారంగధరచరిత న

వీల్ల లమటి వీనవీరభ(ద్రకవి జై మినీభారత పద్యకావ్యము నెట్లననుస రించివచన కావ్యముగా రచించినాడో, ఆవిధముగ నే చేమకూర వేంకట రాజ కవిశకృత సారంగధర చరిత్రను వచన కావ్యముగా వేంకటకృవ్ల ప్పనాయకుండు రచియించియున్నాండు. ఇందుల కుపబలముగా నము[దితమగు వచన సారంగధర చరిత్రమునుండియు, పద్య సారంగధర చరిత్రమునుండియు రెండుఘట్టముల నుదావారించుచున్నాను,.

1, సారంగధరుడు పావురముళకొఆకు చి(తాంగియింటికి వెడలేద నన్నవ్వుడు పద్య సారంగధర చరిత్ర ద్వికీయాశ్వానము ఉ మొదలు 7 వజకు సుబుద్ధి. పబోధము,

ళా 'టెంకటరాజు,

ఉ. బెంగలిడంగగెంటి యిటసెంటిని. గానగ తేలిపోయి, చి (శాంచివిచ్శితరత్నభవనాంగణ నీమను జేలనాలెనా బంగరునుద్దుసావురము ఇావురె! యంతివురంబులోని కే భంగుల నన్యులన్‌ 'వెదకంబంపంగరాదిక నేమిసేయుదున్‌,

క శృంగారకౌవ్య (గంధమండలి (పబంధపరంపర 8 అవాల్యాసం(కదనమా భూమికపుట 18 మల్లాద్కి రామక్ళన్మళా క్షి గారు, ఈభూవి.కలో నేంకటకృష్ణమ జాయకుని (గంధము లన్నింటిని గూర్చి విపులసమిత్స చదువతగినది గఅదు

268 గీ. తామనముసేయదగదింక దీమసమున నేడపరియెన నేబోక తీరదనుచుం బోవమతిమంతి తుండు నుబుద్ధి దీర్ధ్స దర్శిగావున సారంగధరుని కనియె, ఉ, మున్ననచేసిమోిరు బహువూననుతో ననునేలినార, నేం గన్నదితెల్పకుండిన నఘంబగుకాదని వెగ్గలింపకే విన్నపమాలక్షింపునము వి వేకివిగాని మజొండుగావు నీ శిన్నెడులేని యోజయిది యేమెటుపోయిన హోనియయ్యుడున్‌, 4ఉ, రాజొకందూర లేండు, చెలిిపాయపుబి_త్తరి, సీవురూపే ఖాజితమనుథుండ వటు కావునంబోందగదయ్య, నికునో శాజకనూర! యెక్కడిపరాకిటు నసూడగదయ్యభామినీ రాజులచి_త్సముల్‌ "తెలియ రాదెటుపోయెటువనచ్చునోక డా, వెంకటకృష్ణప్పనాయకుండు,

అవధరింపు మక్క-పోతంబు చి_తాంగిశాతోదరినగరిలోన వాలు టయుం 'జేరికల నున్న రాళొమరులు సారెసాలెకం కేకలు వేయ వ్యాకులం బగు మనంబున గలవరపడును మత్పారఠావతంబు పెంటింగానక చి,తాంగి విచితాంగణంబున “జీటికి (వాలి, నాబంగతుపావురంబుం దొజంగియెబ్బంగీి సుందు, పోతుటీగ శీనియుం. (జొరల గూడని యంతింపురంబునకు నెవ్వరింబనుతు, దీమనంబునం చామనంబుసేయరాదు, తక్కొక్కూరి నాయ మయింటికి. బంవుట నాయముగాదు. వనె పోవలయునంచు నెంచియా. .. నగరి కభిముఖంబుగం జనుచుండ నుతిమంతుం డను మంతిసుతుండు, తనకు హితుండును, వివేకిసుతుండునగు సుబుద్ధి బుద్ధిమంతుండుగావున సౌారంగధరుంజేరంగ గి పోవలదుపోవలదు, పరాకు రాకుమూరా! నన్ను మన్ననచేసి యున్నివితంబుల'నేలు నేలిళవు గావునం గన్న కార్యంబు విన్న వింపక యుండిన దోవంబు, కనుక తోచినవిధంబు విన్నపంబు చేసెద వివేకివిగాని మజొళండవుగావు, ఎన్నండులేని యోజనసేయుదులే, ఈ

లిగ్రీర్రి

కార్యంబొనర్చిన వోనివాటిల్లు, ఇక్కా-ర్యంబు నీయందగదు. ఆళావు నకుంపోయిన నిందలువచ్చు. ఆకావునకుం బోవంజనదు, పోరానిచోటు లకుంబోయిన రారానిమాటలువచ్చు. ఇంతయెటుంగ వె, ఇంతయేమిటి కంటివేని థారణివల్ల భుం డూరలేండు నీవుచక్కెరవిలుకాని ధిక్కరించు చక్కందనంబును నివ్వటిల్లు జవ్వనంబును విలాసినీ విభమకంబులైన విభ మంబులుం గలవాండవు, తిమురుకొమరు[చూయంవు గర్వంవుసొౌంవున నింపుమూజు నాచంపకగం?, అటుగావున నీవొంటిగ నవ్వాలుగంటి యింటికింబోవంజనదు, అటలా, యేటి మోమోట, నామాటవినుము, రాజుల వృ _త్తంబును శాజవదవల చి _త్తంబు నెజుంగం గూడదు”

పైవచనమును జూచిన వేంకటరాజకవి రచననెట్లు వుణికి వుచ్చు కొన్నదియు తెలియంగలదు. మజీయు నీ[క్రింది రెండవఘట్టమును చూడుడు ఇది రాజుపెద్దలతో సారంగధరుని నేరముగూర్చి విచారించు సందర్భము లోనిది,

ఉ ఓన్ఫప! నాకుజూడనలయుగ్శృలి నీనుతునిన్‌ మకోవారా నూనవిలాసుబూచి నిలుపోపకపట్టిన లోనుగామి నెం "కేనెగసులూని వానింబొలియింపంగ మాయలువనన్నె నిట్లు కొం జేనకు, ధర్భురాజలుగు నిక్కముగా మిముంజెప్పనేంటికిన్‌,

చ, పొలంతుక మిీకుంగానంబ డంబొందుగంటెల్పి నే నిజంబుగా దలంచెదరీ, రదెంతయును దబ్బజనూ, *“మగచాడు బొం'శినా యలదడిగట్టినట్టులగు నాడుదిబొంకిన గోడపెట్టి న ట్రలవడుమాటనన్న' వినరా వనరాశిపరీత భూభుజూ!

గీ ఇలంెరవమూయమూాకుడుగలదు గాక నోరమూయంగమూకు డెందులనుగలదె మయొరులనుట*ేమి సారంగధరునిమోద నాకుసంశయ మొదవగో నరవ రేణ్య!

ల్రీ?0 క. వతన్నా[తుండె, చేతో

జా తారికృపాకటాతమజాతుండు సుగుణా

స్వీతుండు, తెలియక యాడెద

శాతనికటువంటిగుణములా నర నాథా! (2౨0=248-251)

దీనికివచనభాగమా[కింది పొందుపజచుచున్నాను,

“ఫొంజెమునకు ధర్మరాజును నగునను నెడమిమ్ముం జెప్ప “'జేమిటికి అడియాలంబులు కనుపడం జేసీ నీకునిజంబగునట్టులా కలికి పలికిన బెంతయు దబ్బజసుమిా మగవాండు బొంకినం దడిగట్టినట్టులు, అండది బొంకినం గోడ బెట్టినయట్లన్నమాట వినమూ మనమరసిచూడనలయు, ెజవననూయ మరూకుడుగలదు గాని నోరుమూయ మూాకుడుగలదా! నవ్వ రేమన్న నేమి సారంగధడుంటట్టి వాండుకాండు, సీతనూజుండేతనా సశొండా ఈశ్వరనర జనితుండు, పరనారీశహోదరుండు,

ము(దితసారంగధరచచరి[తయందలి పాఠభీదములను సరిచూచుటకీ వచనసారంగధర చరిత్రయెంతయు నుపయోగకరమగును, కాని దీనికి పరిషత్పు _న్తకఫొండాగారమున నొక్క- కు (పతిసంఖ్య 69) గలదు, అది శిధిలమైనది, అయినది పూ_క్రిగాశిధిలముగాక మునుపే, దాని పయోగ పఆచుట మంచిది అయుపయోగమెట్లో యీశక్రింద తెలువుచున్నాను,

సారంగధరుండు చి_తాంగి యింటిముందజకు వెళ్లునప్పుడక్క_డ లిక క్రెలు వెలువటిచివ యభి(ప్రాయములు గల భాగనునకు పద్యభాగ ములేదు, ఇట రాబోవు సారంగధరునివశిని సూచించుచు వెలిక త్తెలాడిన మూటలు, 'రాజూస్థానములయందలి విశ్వానప్మాతులగు నసీవకులు తమ యేలికల మేలునోరి యాడుకొనునవిగానున్న వి, 'రాజాస్థానమర్యాదల సామూూాల్యాగముగ నెటిగిన చేమకూరకవి దీనిని విడిచియుండడు. మజియు

నాతని పద్యములకు య ఫానువాదములుండగా నీభాగమునకునుండి యుండ వలెను, లేఖకులు (ప్రమాదవశమున విడిచిలేమో యెజుగరాదు,. తాళ

వొ పత్ర (పతు లింకను జాగరూకతతో. బరిశీలింపవలసిన యవనరము నీఘట్టము

“అప్పుడు (ప్రోడలగు చేడియలా చేడియంజూచి యక్కుమారుని చక్కదనంబ్బును యిీచక్కె-ర బొంమ్ము యక్కటరయుం జూచిన నెటికిం బ్బొటొకిమోపాటువచ్చువని తోంచుచున్నయది, ఇత్తరి యిాచి_త్రిరికిం త్త త_త్తరం బేమిటికి నూటిగానిచోట మోహంబుపాటించుటం ఇాతిగాదు. యివ్విధంబు నూనుమని పలికినంబ్బగ యీవనిత మనము మానుప లేము. ద్రైవగతి విపరీతంబయ్యెనని తోంచుచుంన్నయది. మనమేమి శాయంగ్గలవారమాయమ్మునియ మించ్చిన చందంబ్బున నుండుదమటమిాద నెట్టులయ్యెనట్టు కాగాకయని గుసగుసలంబోవును నటునిటు నడియాడు చుండ్ల చిత్రాంగి విచిత్రంచై న మేడమిదికతనిం దోడ్కొవి తనపాదపద్మ్మ శాగంబ్బులు సోపానపద్ధురాగంబ్బులు పరన్పరంబును సంధింప,

పరిషత్‌ (గంథనంఖ్య 62, వుట 76-77,

ఈ భాగమును “గద్యచింకామణి యందు. గిడుగుపంతులుగారి చ్చియున్నారు, మజీయు, ముందుపేర్కొన శృంగార శాన్యసగంథ మండలి చారహల్యాసం[క్రదనమున దీనిని ముదించిరి,

ఎ. శాధికాసాంత్వనము ---

నత్యభామూా సాంత్వనము ననుసరించి వేంకటకృష్ణప్పనాయకుండీ శాధికాసాంత్వనమును రచించి గోపాల బేవునకుం గృతినొనగెను. కవియే దీనిని 'చాట్యునబంధమని” (గంథాంతగద్యయం దిట్లు 'చెన్సియున్నాడు,

“ఇదిశ్రీమ త్చాండ్యమండలాధీశ్వర (శ్రీవిజయరంగ చొక్కనాథ కటాతులన్టాఖల సంపళత్పారంపరీ సమేధమాన నముఖమినాశీ, నాయక తనూభవ మీనాటీ జేవీకటాతు లబ్ధకవిళా నంప్రడాయక, వేంకటకృష్ణ ప్పనాయశ (పణీతంవై న రాధి కాసొంత్వనంబను చాటు'ప్రబంధంబు సర్వంబు నేకాశ్యానముం

లవి ఇందాశ్వాసొరాంభమున మూడుపద్యములు, నాశ్వాసాంత మున మూడు_పద్యములుపోగా (గంథమున 120 పద్యములున్నవి, నడుమ చిన్నచిన్న వచనములు చివరనొక "పెద్దవచనముకలదు. (శ్రీకృష్ణుడు రాధను ననునయించుట యిందు యితివృ _త్తము, శృంగారరసపూరితము, ఇదివర లో నూచిం చినట్లిందలి చివరివచనము (నంభోగవర్ష్మ న) అవాల్యా సంయ్యక్రందనము నుండి (గహింపబడినది. ఇదివజులో వాజి న్మయచరి(తకాడులు ముద్దుహాని “శాధికాసాంత్వ నము" ను మ్మాతమే యెజుంగుదురు కాని యంతకు నూజేండ్లుముందుగా (వాయబడిన వేంశటకృష్ణప్ప్సనాయకుని కృతినిగూర్చి యెజుంగరు. దీని యునికిని యాం(ధసాహిత్య షరిషత్స(తిక” తెలు పువజకును లోక వెంజుం గదు, ఇటీవల యీ[(గంథము ము(ద్రణభాగ్యము నంది*నది. ముద్దుహాని (వాసిన రాధికాసాంత్వనమునకు మాతృక "వేంకట కృష్ణప్పనాయకుని కృతియని'చెప్పనచ్చును. క్షే ఆం(ధ్రసాహిత్యపరిమత్స(తిక. నం, 4 పుట, (గంథనంఖ్య క, 'పాచ్యలిఖత వు్తక భాండాగారము శాగితపతి సంఖ్య, క్షేం9, రి, శృంగార కాన్య్యగంథ మండలిపరంపర కి అవాల్యాసం[క ద నముతో గూడ న్మీగంథమును, వచనసారంగధర చరిత్రలోని కొంతభా గమును జై మినీభారతమున ను(ద్రితమునవిడిచిపెట్టటడిన ఫా గ ము ను ము(దితములై నవి, ౧౯౩౮. వీకాశ్వాసమగు సీక్ళతిని నాలుగాశ్వాసముల (పబంధనుగా ముద్దుహోని రచించినది, వేంళట్ళోవ్లప్పనాయుని కృతియందలి పద్యము లించు పొందుపజుపబడినవి, ఆవిషయము స్పష్టపజచుటకు నీకిందియుడా హరణముల నొనగుచున్నాను, పద్యముల మొదళ్లను మామే మయొస "ెదనుం

వొక

వెంకటకృష్ణనాయకుండు, ఆశ్వాన పద్య ముద్దుపళని, అశళ్వాన పద్య

నంఖ్య నంఖ్య చ. చిలుకవజీగరుండంతటను 9 చ. చిలుకవజీరుండంతటను 2-102 శ, ఇస్లుసినమది రుల్ల ని 10 క, ఇన్తుసినమదిర్యుల్ల ని 2-108 ఉట. శౌరినియిల్వంగాంజనిన 1కే ఉ, శారినిచిల్వంగాజనిన లవిఎ1ే04 నీ, తడవుజూచినదృష్టి 12 సీ, తడవుజూచినదృష్టి 23-116 సీ. మదదంతిపై నెక్కి 15 నీ, మదవహా స్లిపెనెక్సి. 2౨-108 గీ, వారునుదుటి కంటిమంటల 19 శీ, వాడనుదుటికంటిమంటల2-121 క. ఇటులేతెంచిన చిలుకన్‌ 20 క, ఇటులేతెంచినచిలుకన్‌ 2౨-122 గ్‌, అటులముంచేతిపై (వాలు 21 గీ, ఆటులముంజేతివై (వాలు 2-128 ఉ, ీవకిచిన్నికుజ్టవసు బేవుని ౨౨ ఉ, 'జీవకిచిన్నికుళ్స వసు 2-125 గీ ఎంతవేండినబదులాడ ౨4 గీ ఎంతవేడినబదులాడ ౨2-127 గీ, అనినవినిచిల్ల_యుల్క_ 26 గీ అనినవినిచిలయుల్క.. 221206 క. కెటవా![యేమనిచెప్పదు 37 నీ, కెజవా' యేమని చెప్పుదు2-128 నీ, పన్నీరుమేరువుల్‌ చాగాల 19 క పన్నీకుమేరువుల బాగాల12-188 నీ కొసరుపల్కులగమ్మిగోటి 80 నీ కొసడుపల్కు_లగమ్మికోటి1-146 సీ కిలక్రిలనవ్వులు గిలిగింతలు 81 సీ కిలకిలనవ్వులుగిలిగింతలు 2-140 క, నానావిఫభావాకర 82 క, నానావిధభావాకర 2144 చ, పరవశుండైన శౌరిలని $88 చ. పరవశుండైనశౌరగని 8-4 శా, ఎమీమేవెఆవింతలేకయ 385 శా వమేమేవెఆవీంతలేకయె 8-6 సీ మజచెనోనాచేత 56 సీ, మఆవెనోనాబేత రి? గీ, నిన్నగుప్పయు నేడాళ్ళు 87 గీ నిన్నగుప్పయునేడాళ్ళు 8-8 గీ, పొలమెజుంగనినిన్నటివుళక ఉ0 గీ పొల మెజుంగనినిన్న టివుళళ8-10 గీ కానిపదఆకుమింకమిాంద శక్‌ గీ కానిపదజకుమింకమాంద 8-15 నీ ఆశుకవిత్వంబులల్లి కేనేన 50 నీ. ఆశుకవిత్వంబులల్లి తిఎ14ీ కం అనివివిశుకమిట్లనియెన్‌ $1 క, అనివినిళశుక, తి=ఎ16 గ. భబూవులోపలనొకవింత 52 గీ బూవులోపలనొకవింత 8-17 గీ. లేనిపట్టింవు 58 గీ, లేనిపట్టింపు ఓ18 క, నిన్నెలుంగుదు నెడురు క్‌క్త క, నిన్నెజుందు నెదురు లి=ఎలి1

8ర్‌

వ్రగతీ

గీ రగడళొండమిోంద కఠ గీ తగడుకొండమిోాంద కై=1ేశి గీ కుట్టంజేలుకుట్టకున్న రగ గీ కుట్ట: జేలుకుట్టకున్న కిఎ19 కం నిన్నుండిమాని సై తా 590 క, నిన్నుండిమానిపై తా 2! గీ మూయ దారిమాట 60 గ, మాయదారిమాట $-28 గీ. పడంతిమునుంటెల్ని 61 గీ పడతిమునందెల్చి తి=19 క, కలలోనైనుబాయక 64 క కలలో నై ననువాయక 8-86 క, నెజటతనముడిగి 65 క, నెజతనముడిగి కై=కి5్‌ గీ, నందసుతుండుమున్ను 66 గీ నందసుతుండుమున్ను ఫీ=లిర సీ, కీరవాణులచేత 67 సీ, కీరవాణులచేత పఎఫ1 గీ మగువయిదిగాక 71 గీ మగువయిదిగాక కింక! గీ ఎల్ల వారికి శకునంబు గగ ఎల్ల చారికికకునంబు క=-46 గీ, నీవ్రపోయినపనికి 74 గీ నీవ్రపోయినపనికి శ్‌క0 క. తలశెక్కి.నవలవున 76 క. తలశెక్కినవలపున $-క్‌కీ సీ జడ వేగవదలించి 78 నీ, జడవేగవదలించి కి చ ఉలుకునువెచ్చనూక్ళు 79 చ ఉలుకునునెచ్చనూర్చు 59 ఉ. రాయనువింత 80 ఉ. రాయనువింతపుట్టినది 8-60 క. తనువెల్ల రుల్లుమున 85 ళం తనువెల్ల రుల్లుమన క్రి=ఎ%ఉ క, వమందమేమిసేయుద 97 క, వమందమేమిసేయుద 8-77 ఉ. కోమలిసిబ్బెపున్నెలుంగు. 69 ఉ. కోమలిసిబ్చెపున్మెతుంగు కి-76 గీ. ఆంతనచ్చటనడద్డునా 99 గీ అంతనచ్చటనడ్డునా 8.99 సీ, శాజాస్యగీలించు 08 సీ శాజాస్యగీలించు 8-97 "కే, గ, తోయజాననమది 95 తే గ. తోయజాననమది 8-100 సీ, నినువాసినిమునంబు 96 సీ, నినువాసినిమునంబు కిా21ే02 'శే,!, (యొక్కి.(యొుక్కించుకొను 98 తే, గీ, యొక్కి-(యొక్కి-ంచుకి-112

3 మునువునిద్దురలేదయ్యె 100 ,, మునువునిద్దుర లేదయ్యె 8-11

99 రామగాదది సౌందర్య 101 ,*, రశామగాదది రై=14? సీ శృంగారయావన శీరాబ్ధి 104 సీ, శృంగారయావనతీ రాబ్ధి 8-105 గీ, అపుడునచ్చటరాథకంసారి 107 గీ ఆపుడునచ్చటకాధకంసారి ఊ15 సీ, విథుపిడుముని 111 నీ, విడుపిడునుని శరేర్‌

వాక

ఇంకను నిందు 18-న పద్యమునకు ౨2-118, 88 పద్యమునకు 8-87 పద్యములలో ఛాయలును 112-వ పద్యమునకు శత16 లో నర్‌ సమొనత్యమును గానబడుచున్నవి, మొ _త్సమువై నగము భాగము వేంకటక్ళష్లప్పనాయకుని (గ్రంథమిందు పొందుపడినది, కాని యంతమా (రమున ముద్దుపళని [గంథమునకు (ఎ ల్యేకత లేకపో లేదు, ఆది ముద్దు

అవాల్యానం కంద నంబునందువలె నిందును సంభామణరూవకము నగు పద్యముగలదు, రాధికానుందిరము (వవేళింపబోవునపుడు వాకిట యడ్డమునిలిచిన చెలికి, కృష్ణునికి జరిగిన సంవాదము,

కృ. పొలతిరొ!

వె. ఏమి?

కృ, (తోవ విడు పోవలె

ఇ, నెచ్చటి

కం కింతిచెంత శే

చ. తొలిరుచివీడవో

కృ, విడను

చె, (తోతుము

పజ, పోను

కృ. మొాటలశెిడమొను

చె. శానినికటానకుజొచ్చితి

కః నౌొను,

చె రమి సదినొ

కం వచ్చితి

చ, రాకలమాననోబారీ!

వి్ర6 అది యిాక్రిందిపద్యము*== చ, పొలంతిరొ! యేమి” (త్రోవవిడుపోవలెనెచ్చటికింతి చెంత కే తొలిరుచివీడవోవిడను తోతుము[దొబ్బుదుపొమ్ము పోనుమొ టలకెడమొను కానివికటానకుంజొచ్చితి నౌనుయెన్వరో బలిమిమిటారిరమి ్పదిగొ వచ్చితిరాకలమానవోమహారీ | (ప్ర ల్యేకమువరాంగవర్షన మొదలగునవి అేకుండిన నీచాటు శావ్యము మనోహరముగనున్న ది, విజయరంగచొక్క_నాథునిపై ఇాటుపద్యనులు 'వేంకటకృష్ణుప్పనాయక రచితములు

క. రమ నగా తన చేజీ రమ్మ నెరా పంచళరుని శాపోర్బుట భా రమ్మునెరా నీవే తన సొమ్మునెరా విజయరంగ చొక్కవజీరా | రాపేరశా యొనంగితల్ల రమణికి నాతో చావేరా జేచీరా మూాసవేరా” విజయరంగ చొక్కువజీరా !

క, ఇమ్ముగలోము 'శ్రనివీ డెము కొమ్మని కొమ్మనిపుడేలు కొమ '్రనిళము కో పమ్మేరా యాజెలినీ సొమ్మేరా విజయరంగ చొక్కనజీఠా!

వ? క, వలరాజును నెలరాజును నలరాజును. , .నీశతులనీ తులరాగలరా? యిలఠా జులరాజూ ! వీజయరంగచొక్క_వజీరా ! క, నరసానికి దోరసానికి = 4. ,నొనగితివిళ లీ నరసాలా! కవిగాయక నురసాలా ' విజయరంగచొక్క వజీరా |! క, మొటికిమోబోటిని నొక చోటికి రమ శ్రనియునెనయయజూచితి. , జూశేరా” విజయరంగ చొక్కవజీశా+ శ, ఎక్కడ నేర్చితివగలను నిక్కముపజచినదిఫొము మ్‌ | సీచేరంశు (యోకు్కూనురా (దుక్కూనురా సొక్కునురా విజయరంగ చొెక్కవజీరా ! చాటుపద్యరత్నాకరను, తృతీయరరంగము. 140-141 పుట, విద్వత్కవిదీ పాల పిచ్చయశా్తీి నంపాదితము, ఫి శేవము వేంకటపతి శశాంకనిజయమను, విజయరంగచొక్కానాథుని కాలనున విలసిల్లి నకవులలో 'వేంళఠట పతి (పసిద్ధుండు. నముఖము వేంకటకృన్ణప్పనాయకుని కీతడా_ప్త మిత్రుడని యీనట కే తెలిపియుంటిని. ఈతని కృతియగు. శశాంక విజయము (తారాళశ్రాంకవిజయమని వాడుక వేరు) దావీణాత్య కృతు లలో వికేవ వ్యా ప్రిగలది. ఈకృతినంగల నీనయామాత్యుని కంకిలను నీనయానూత్యుని వంళ (శ్రనుమిది,

ల ఆ_లేయగో తము, శెడాంచివంళము (వంగలవారు) | వేంకటకృష్ణయ్య | పెద్ద గస్తణ్య | వెంగన్న కా స్పెరామాత్యుడు కళ్ల కృష్ణుడు రంగప్పయ, (భార్య నాంచారమ్మ శ) | తిరు వెంగళప్ప అచార్యుడు జ బుచ్చికృష్టయ్య "శేసార్యుడు శన్తూరయ్య _ అదివరహాయ్య | (భార్య నీనమ) వేంకటరాఘవాధ్వరి (భార్య తిరువేంగళమ్ము) | | | | శవయ నీనతయ 'వేంకటకృవ్ణయ వేంకట పెరుమాళ్లు (కృతిళ ర్త ఈవంళశమున తొలివాడగు వేంఠటకృష్ణయనుగూర్చి, 46 మంతిమాతుండె యతండుదుర్ముం(తిగంధ సింధురో దగ జూ గన్నృసింహమః లి చెంజివేంళటనృపతి సాచివ్యకారి కీ ర్థిపణపోరి వేంకటకృ్ళన్ణశార” అని 'కేలువబడినది, ఈ చెంజివేంక శేందదుండు, వేంఠటపతిరా యలచేత (క్రీ, శ, 1586 [పాంతమున "ెంజీదుర్ల పాలకుడు1ేగా నియమితు పే కలి 15586 86 (యా1కస34 0%). 16061168 26212896 ₹00ీ5టు. ఇమం 08201508 పే10 జంత నడ పము వడ 19 2802 పేం0క్ర 018 10001800 మంకు 110666 ఇాషక 22164 7 06 ₹621262 ఇషం ఇక 565% &ద్ర1మ8 వీ100 వ 76052010 787. (షం షె? 0కి కొముం:6, పిక 76 కొ కత

వం కైనాడు,. కావున వేంకటకృష్ణయయాకాలమువాదేయని. తెలియ నగును, ఈతని ఫొమూరుడు కృష్ణుడుః శాఠవరాజు కాంతల కబరిభార నులకు (కొప్పెరలను) వారించుటచే, *ళొప్పెర కృన్ణుడినివేరునహిం చెను, ఆ వెనుక సీనంళమున జెంగన్న 'లెండనతమ్ముడు కళ్ళకృష్ణుడు కవితా ధుర్యుడయ్యెను. ఇక కృతిపతితాత “పండిత మండలీవృాదయ పంకజ భానుడు” తండియగు వేంకటరాభువాధ్వరి నీ, బుగ్యజుస్స్పామౌొది రీతు లేర్పడ జేసి పార శాలలు సెట్టి వ్యానులట్ల (పాశారమణిమంట పాది వైంకర్యముల్‌ పరశ్రాలుగతి రంగపతికొనర్చి చాయలుగల్పించి జలధర(పౌథిమ ల శాలలువేయించి జనుల కెల్ల బుధులకు నవరత్న భూసుణాంబరములు కల,వ,త.ంబుల కరణినొనగి ఎలి గీ. వెలయు నారదవరదున కలఘుభ క్ర నిష్టభోగ ౧బులొనళె ఫణీందులీల భ జనతోవీ.తఖగ సార్వభౌమ వాజి సుగుణ వేంఠకటరాఘవ సోమయాజి అన్మిపళంసింపబడినాడు. కృతిపతినీనయ దానధర్శములవేత తండినిమించుట యేగాక నంగీత సాహిత్య విద్యావే త్తయై విలసిల్లిన వాందు, ఈతడు క్రీవిజయరంగచొక్క.నాథ మహీనాథ కృపాకటాత వీత ణానుతణవర్థమానుండు. మజియు నీ, నకలసామొజిక నంభఘుంబుమదికి నిం ఫుగ బృవాస్పతిలీల బుద్ధిచెప్పు కార్యఖడద్లక్రియా ఘటనాఘటనళ క్రి దోరన్యపమోడంబు దొరయం కేయు

౨80 జననంబు మొదలుగా నకలజనో పళా రంబు (వకంబుగా రహినొనర్చు జనకునివై ఖరి క్షానకర్మ్మ(ప్రప దనభ _క్రిగురునిష్టలొనర మెలంగు గీ, ధరనుపనయన కన్య కాదానళశతము లన్న దానంబుజలదాన మౌొదియైన చానములొనంగు ఘను డభిమానధనుడు 'శ్రీ/పతినిభుండు వంగలసీనవిభుండు, అని యీతని (పతిభావిశేషము, దాతృత్వము వక్షితములై నవి, ఇతడు వాధూలవరదబేశికుని శిమ్యడై యుభయ వేదాంత సిద్దాంతము లను (గ్రహించిన వై వ్లవళిఖామణి, సాహీత్య విద్యావే తృయగు నీనయ “రామానుజదిన్య చరిత్‌ (ప్రబంధ సాహితీ మోహితా నల్న్పనంతోవనవి ఛంకట వేంళటనగాథీళ్వ రుడు”, అనగా విశిష్టాద్వైత మఠ వన_ర్తకులగు శ్రీ రామానుజాచార్యుల వారి చరితను సీశడు (వబంధహాపమున కరచ్చించి 'శ్రీ/ వేంక శేళ్యరునకు కృతినిచ్చినాడని వివరణ. ఇదియే మష్టంతములలో “ళశామానుజనిజి యాంక గపీ మధుర శమోదమాన వేంకటపతికినొ”” అని ఇెస్పబడినది. ఈశని కవితాళ _క్రి యనమానమని *ఆలంశారిక సమ్మ తోజ్జ్వ్యల కవితా. గాధ” అని యాళ్వాసాంతమున పేర్కొ నబడినడి, “సరనగద్య పద్యరచన భోజుండు" అను విశేవణ ముపయు _కృమైనదిం ఇతడు నంగీతళా(స్ర్రుపారగుడు. ఏీశావాదనమున 'నీర్పరి “ఘన నయజీశీయ కమనీయ (గౌమమూర్భనా బహువిధన్యాస ధన్యానమాన 'శాళమాన నానానూన తానవితాన భంగీతరంగిత సంగీత విద్యావి కార దుండునుు వీణానినాద వినోదభూలోకనారదుండును” అని యవతారిక యందుగలదు, ఈతని సంగీతవిద్యానై పుణ్యము వోహపహూహూ గంధర్వుల మించినదని యిట్లు వేంకటపతి (పళంసించినాడు,

లి శా వచోవాచూచబూలు గానగరర్థమున నాహావళూనాువంచున్‌ న్వరా రోహ్మోపకీయ, =... 1566690266 0 464 99ంవ్యుభా సావూంకారులు మ! ర్యగాయకులు జోడా ) సీకు పాం డేశ్వుర న్నేహాలంకృతనంగలాన్వయ మణీ | నీనాకవ్మిగామణీ ( ఈతడు మన్నా రురంగనిగూర్చి పడములు చెప్పినట్టుగా కోన్తీమ న్నరురంగాధి పనామొం!త శేయకల్పనా సుతమణికినొి” అనియు “ శ్రీ/.యన్నరురంగాధి పరామానుజగుణ గణాంకరచనొాముదితా” అనియు కవిషస్యుంత నంబోధనలలో చెప్స్పియున్నాడు. మన్నారు రంగము[ ద గల వదములు జీడు లభించుచున్న వి, ఈపదము లీతని చివరి నివానస్టాన ముగు మన్నారు పోలూర్ముగ్రామమున వెలసియున్న మన్నారు రంగని ప్లై రచితములై నవి, కురవంజిరాగమున నున్న “శినదీమోపరురాల నురా అను మనోపహారపద మోతని రచిత మే, _ ఇట్టిమహనీయునకు శళాంళవిజయనును కృతినిచ్చి ధన్యుడైన వెంకటపతికవిగూర్చి విశేషములు మనకంత గా తెలియళశాలేదు, కృతి సతి తన్నుగూర్చి యీక్రిందివిధముగా వెప్పినమాటలలో నతడు శ్రీ/రం శేశ్యరభ కుండనియు, శేషము కృవ్ణనుధీతనయు డనియు నింతకుమున్ను కొన్ని కృతులు రచియిం చెననియు తెలియుచున్నది, క, నను రం శేశ్యుర చదయుగ ఘనతరభ జనానిరూఢ కవితాసా మా జ్యుని శేషము కృన్లనుధీ తనయునిశులివీంచిపలిశ3 దయదయివాజన్‌, కే. మన్నారుపోలూరు. (_గామము ఉ_ల్రరార్కాాటుజిల్లా యందున్నది- ఈతని ఊమొదటి ని చాసమానుండలములోని ఇెట్టిపట్టణము, 06 ౮4016 కేటం816 ౮002908678 " న, ₹1802426910. లౌండ:94]1 0 26 క్‌ షరేంజిక ౮017638109 01 మ సెకగంక 46.147. 2 మదుడు. తిమ్మావ రుణ కోదండ రామయ్య గారి వ్యాసము భారతి

వికి చం ఆనదృశభ క్రి నద్దుకుకటాతుముగాంచి నమంచి తాత్మతన్‌ బినరుపూామాకరందరన వేళ లకాళ లవన్ఫుదూ క్తులన్‌ రసికులకింపుగాల్య్కతి పరంపరలన్‌ రచియించికీ రిచే నెనగితివయ్య వేంకటపతీ ! భళి ! శేషము వంళనత్కృృతీ ! శాని యీతని కృత్యంతరము లేవియా లభింప లేదు ఇష్ట"బేన శాన్తుతిలో కందాళరామానుజాచార్యులను తనగురువును పేర్కొని నాడు, గద్యయందుగూడ విశేషములు లేవు,

“ఇది (శ్రీజానకీరామ చంద చరణారవిందవందన కందళి తొనంద కందాళరామానుజ గురుచరణ నేవానమాసాదిత సాహితీీవై భవ శేషము కృష్ణయార్య తనూళభవ నుకవిజనవిధేయ వేంకటపతి నామధేయ (పణ తంబైన ళళాంకవిజయంబను మహో ప్రబంధంబు నందు బంచమొ శ్వాసము”

శ సౌంకవిజయను కళానం[గవాము

పరమపవితుడగు నతిమహోముని తనభార్యయగు నననూయతో నంతానము బడయుట కొజకు హీమవల్‌ వర్వత పాంతమునకువచ్చి, యననూయ కచ్చటివి శేమముల నెటింగిం చెను, అచటనుండి ముందునకు వెడలుచుండ బదరికా శమము వారికి గోచరించెను. ఆచటనే యతి మహాముని నిలిచి ఘోరతపన్సు వశేయసాగెనుం. వారవార్మబబ్మూ లాతనికి (పఠ్యతమై వరమడుగుమని కోరిరి. అంతనాతడు (త్రిమూర్తుల వంటి మువ్వురు కొమారుల నిమ్మునెను. అప్పుడు (తిమూ ర్తులు తామే పు[తరూవములనుధరించి యనసూయకు జన్మిం చెదమని ఇెవ్పి యంత ర్హితులైరి. అవెనుక, విష్ణునంళమున దత్తా లేయుడు, శివునియంళమున దుర్వానుడు (బవ్మాయంళమున చందుడును జన్మించిరి. [బభ్మూయు తన యంళమున జన్మించిన చంద్రుడు దినదిన్నపవర్ధమౌనుడై యుండ నొళసారివచ్చి యాతనికి గాండీనాద్యాయుధములనొనంగి రాజపట్టము

ఏర్రిఫ్ర

నిచ్చి, యాతడుపాలించుటకు (వతిష్టానపురమను నొకపట్టణము నిర్మి శ్తంప విశ్వకర్మకు నియమించెను ఇది పథమాశ్యానకథ.

ద్వితీయాశ్వాసమున విళ్వకర్శ నిర్మించిన (వతిష్టానవురనర్ణనతో (ప్రారంభము, అచట చంద్రుడు నివసించుచుండెను, గురునియొద్ద చది వినగాని వివేకముగలుగదనియెంచి, అతిమబోముని చందదుని బృవాస్పతి వద్దవ పంపెను, బృవాస్పతియు చం్మదుని రూపవినయ గుణంబులకలర్కి తన ఇార్యయగు తారను బనిచ్చి యా(ొ_త్తళిమ్యని యాదరముతోనన్న పానా దులనిడి పోవమణ నేయుమని యప స్సగిం చెను. చర్మదుడు.ళ ద్ధ గాగురుముఖనమున సకల ాస్త్రుములును త్వరలో నేర్చెిను, ఇంతలో [శ్రమ[కముముగా నాతనికి యౌావనవసంతోదయమయ్యెను, తొలుత శీ యాతకు చక్కనివాడు, ఆ వెనుక యావనోదయ మైనవాడు. నకల కళారవాన్యములను నెజిగిన వాడు, అయన గురువునింటనుండుటచే నితరాంగనలకు వాని చక్క దనము పూచిననంపగ మధుకళాంగనలకుంబో ఆె నంట రానిదయ్యెను, బృవాన్సతిభార్య శారు కానింటనేయుండునదిగావున చందునిజూచి మోపామున తత్తరింపుచు, నాతనికి శృంగారచేస్టలమూలమున తన మనోభావము వ్య కృమునేయుచుం డెను, నయసులోనున్న చందదుం డును తారనుజూచి మోహించియు, గురుగృపహామగుటచే తనమనసులో దానినణచి, (పవర్హింపుచుం జెను, ఇరువురును [క్రమక్రమముగా సమొగ మమున కువ్విళ్లూరుచుండిరి. ఇంతలో వారికోర్కె లీడేరెనన్నట్లు వనంత శాలమువచ్చెను. ఇంద్రుడు యాగముచేయదలచి బృవాస్పతికి కబు రంపెను, బృవాన్పళతి యిందునియాడ్డ గాను ఇను పోయివచ్చెదనని యంతవజత చందదుని జాగరూకతతో. జూడమని ఇెవ్పి వెడలిపోయెను,

తృతీయాశ్వాసము శారాచందనమొగమ ఘట్టము. తార, చర్మదునిం జేరి తనమనోరథనును బెల గౌ చందుడా మెస, కులవధూధర్మ ములెజింగించి, ధర్ముశాయ్ర్ర సంవచాయములు దెలివి, యావెనుక నామెపొంటెడి బాధలను'దెల్పును. కాని యామె చందునికన్న నాలు శాకు లెక్కునచదివినది యగుటచే నారని నొడబజచి, మన్మథ

లిర్రిత్త

సౌఖ్యాంబుధి నోలలాడును, ఆప్పటినుండి గురువు తిరిగినచ్చువజకు వారిసౌఖ్యమునశే యంతరాయనును గలుగ లేదుం

నాల్లవయా శ్వానమున బృహాన్పతి య్‌ జ్జ ము నిర్వ _ర్తించివచ్చి, కారాచందులవైఖరి నీతీంచి, తనభార్య పై కోపించి చేసినపని చెప్ప మనెను, ఆమెసత్యము వలుకగా నాతడు శాసమాూాయబోయొను. కాని శాళ్ళవై బదుటచే, నామెనువడలి చందుని శవింపందలచి యదియు సరికాదని యాలోచించి, చంద్రునితో చదువుపూ ర్తి యైనద్కి గనుక న్యగ్భుహమునకు నేగుమని దీవించిపంపెను, చందదుడును ఖిన్నమన స్కుుండ్రై వెడలిపోయెను,

ఆనాటినుండి తార చందవిరవాము నోర్వ లేక యాతనినమాగ మెప్పుడైన నగునాయని కాంతీంచుచుంజెను, ఇంతలో నామెన్నేహీ తురాలగు నొకతాపసి చూచుటకు రాగా చందునికామెచేత కశబురం పెను అమెచందుని భూడబోవగా నాతడును తారావిరహూమున నతి ఖన్ను.డ్రైయుంటెను, తాపసి కార చెప్పిన సంటేళమును విని యామె "చెప్పిన పకారము నొకసాం కేతికస్థలమునకునచ్చి, ఆకారళొజకు నిరీత్సీంచు చుండెను. కాపసిచేసినపనికి మెచ్చుకొని తార యచ్చటికి తనభ_ర్తను కికురించి వచ్చి చందునితోగూడి చందదునిరాజధాని "కేగెను,

బృవాన్పతియు 'శారయింట లేమి కనునొని తనదిన్యదృర్టివలన జరిగినదంతయు నెతింగి, చందునికి తగినశా _స్తియొన క్చెదనని ెవ్పీ, యిం(దునివద్ద కేగి చందునిపై యుద్ధమునకుబోవ నాజ్ఞావించెను, వృందుడు తొలుత యుద్ధము చేయకుండ నొకదూతను పంపెను కొని చందదుడు వానిమాటలను లవ్య పెట్టక యుద్ధమునకు నన్న ద్ధుడయ్యెను

సంచమొశ్వాస మిందచంద్రు లిరువురును ఘోరముగా పోరుచుండు ఘట్టముళో ప్రారంభము, అఆ యుద్ధము మిక్కిలి విపరీత స్థితికిరాగా (త్రిమూర్తులు (వత్యతమై వారిని విచారించి చందునితో శారను తిరిగి గురునకు ని యాజ్ఞావించిరి. అంత నప్పుడే గర్భ

౨85

చివ్నాలు కన్పించుచున్న తారను గురునకొనంగెను, (టహ్ముయు నమృతరళ్ళియగు చందునిపొందినదిగావున యా మెపరిళుద్ధయని వల్ల డించెను, బృవాస్పతి న్వీకరించెను, అంత నవమొనములు నిండినవెనుక కార బుభుడను పుతుని గనెను, పుతోత్సవము నేయుటకు చందుడు రాగా బృవాస్పతి యాతడురానలసిన యగత్యము లేదని సివారించెనుం ఈనకొవూారుడేయని చంద్రుడు పలిశెను, చారికి నవాదమయ్యెను, (బవ్మా తిరిగివచ్చి తారనడుగగా నావె బుధుడు చందునికొమాపడే యని చెప్పెను, చందదునికి బృవాన్పతిచేత బుధుని నిప్పించి (బవ్ముయాతని! (ట్రవామండలాధిపత్యము నొనంగెను. చందుకు ఆతారాబుధులతో ఈసపురి కరుజెంచి సౌఖ్యముననుం డెను, అప్పుడు దత్‌ ప్రజాపతి యళ న్యాదినతు[తరూపములైన తనయిరువదియేడుమంది వుత్రికలను చంటదుని కిచ్చి వివావానుగావిం'చెను, ఆతడు వివాహమైన వెనుక తన రాజళబ్దము సార్థకముగావించుటకు రాజసూయయాగ మొనరించెను, కారకా సార్వభౌముండుదారరీతి ధరణి బాలించునవుడంచితంబుగ (వవంచ మంతయు నమృతమయమై. మించెను.

వేంకటపతి మృదుమధురరీతిని నీకాన్యమును రచించెను,

“*లోకనములోన కొండ జఅబలుల్‌ నతులన్‌ డనియింపలేక న

సోకమనీమ నన్యపురుషుల్‌ తమభామలనంటకుండం చా

టాకులలోనవాసిరి పరాంగనంగాడిన పావమంచు న

య్యాకుల పాటు జూచి యివుడాకుల పాటొద వెన్మనంబునన్‌. 4 అనుపద్యమును,

“ఎన్నిపూవులన్‌(వ్రాలదు లేటియకై మగవాడనువానికి దోన మున్న బే” యనుపద్య పాదము నెజుగనిచదువరులు తెనుగునాట లేరు, శావ్యముళ్ళృంగారరన (పధానమైనను నరాంగవర్శ నమొదలగునవి లేవు, ఈకథను నంతకుమూడుళ ఆాబ్దుల పూర్వము శ్రీనాధ మహాకవి కాళీ ఖండమున రచియించియున్నాదు. అందుచతున్ధాశ్వాసమున 19%క నుండి ౨80 వజకును 86 గద్యపద్యములలో నిది (వౌఢతమరీతిని రచిత మైనదిః

9౨86 ఈకథకు మూలప్రాయమైన ఆారాళళాంక (వణయపరిణామ మమును శ్రీ/నౌాభ మహాకవి యొక్కపద్య మున నిట్లు చెప్పియున్నాడు, గీ, చదివెచంద్రుండు ధర్మ శా(య్రంబుందొలుత

వరమ తాత్పర్య విశ్వానభ_క్రిగరిమం

జదివె చందదుండు శామశాస్తుంబు వ్‌దప

తలిరుంఛ్రాన్నున ననుర కితారయొద్నం

ఎకి దె అయినను నంజీ నీలిబోధకమును నిరవద్య్యమునగు సీ (క్రీంది పన్యము రచియించియున్నాడు. నీ, భువన కధన్విచే వుహ్పాయుధునిచేత (వసవా _స్త్వమున సేటుపడనివొండు ఆతిగాఢమైన (కోభాంధ శ్రారమ్మునం గన్ను లనంధుండు గానివాండు నిర్ణిబంధనలోభ ని దాభరంబునః పారవళ్యంబు చేపడనివాండు లత్నీకటాతలీలానీధుమద మున మనములోపల నన్నుకొనని వాండు గీ, నేండుభూపతిగలిగానావాడు నృపుండె

విళ్వథా(త్రీజనుల పాలి వేల్పుగాక

బావ్యూళ (శ్రులం బరిబారింపంగవచ్చు

సంతరారుల నిర్జి ౦పనలవిగాదు.

'వేంళటపతి తారాళశక్రాంకమునం బే కాక్క యాకాలమునంబుట్టిన (వబంధములలో నీనై తికదృష్టి కొజవడుటచేత వానిని కేవలము శామ శృంగార (చబంధములని విమర్శకులు నిరూవీంచినారు. ఆయన బవా (వజారంజకములగు సీ పబంధము లాశాలమున సాంఘీకాభిరుచులను చక్క-_గ;, దెలుపుట చేత వాబ్బయచరి తమున ఖాళ్ల స్వతస్థానమును నంపా దించినవి,

విర్ర (బౌనుదొరవారి నాకర్షించిన (గ్రంథములలో నీ వబంధ మొకటి. వారు దీనికి “చకోరీయము “తారకమూ “శారాభావ వకాశికి అను మూడు వ్యాఖ్యానములు రచియింపం జేసిరి, [గ్రంథమును (వతులతో నంథవ్రతించి పాఠరభేదములను నిర్ణయించిరి, ఆంగ్లేయభావలో సూచి కలు (వాసిరి, మతీయు నిందలి పదముల కకాఠాది యను కమణిక ట్రాయించిరి, వాని నిందు పొందుపజచుచున్నా ను. అవ లౌరాళశాంకవిజయము - (వతులు ;_. (బౌనుదొరగారి వివరణములు సంఖ్య 907 00 ౩% నోష3డం04ళ0)420 కొరక 0029 6002108 శమీఠి పీష1 కాతిం802100 01 శీషీం 0077664 624 &౦60మ 29196 09 606 271068 76401068 800, మీ 66 అుడే 01 $06 మడ2080030% 66762 2క్ర68 6021118 8షీ078 ౬0668 &మిరే 111080461028 09 ౮ ౫౨. మోంళాగ. 609 4 910 కొళం ₹01006. లె 84011108 00% 6265018 81067 118 లి0ంఠయ మ1క్రమక్‌ 6 ద్రా6॥$19 విలోల గ్రంకే ఇండ టం 26546764] 20076 వ090142 కమత 060612 26 800% 1 ళ07665 9.105, 9, 1.124 046 1416 90812 1 బళ త 00మ0ు600ష0 తాళ్యాపకాశళ? శాళా భొన్యపదీవిశ ? 00 206 01 006 ఊరే?! ౦9, 09 నెనే &౨ిడి 1118 ఇండ]14 06 6005606490015 0 06 ... సేరుం? 01 196 వం గష8 ౧|ల6 శీషీం కక7కరిపీకళష 10132 18 ్ర?ఠక1రా ]45డే6తి కాం. ఉ&ీ కైనషం4102] 609065. జల్లా కే 51006 19ళ62%64 ఇ విజయం 81111 ౧076 రై ఇవే ఇలీ10ష 86 761878 చకోరీయ్యం [016 [406 ఇట0117 ఇం 0760046910 ఇతే 822ర్రష1121క ిలేంప్రళండి 0 *నం 11816 రమ4వరుు& 910.017. ౮00168 01 ౪06 ఇంక, 918. (1) 22ష6 ఇ292180510%6 పే 38082 276 శషీళక ఢే1602100102104 తీ కక? శషంద్రం డడం 6060౯ 6029 మొింయి ఇష100 $మ18 0069 26 కాజలిక0 21004

౨88 తె, కకం48021068 09 జము! 68768 61028198 80 702566 మెడరుడాడి 12 326 ౮0116866 ఈ. తీ కమ 01062 6029 తలంా608 12 *06 ముడెతె!ం 91166 6000122108 శనం 20079, శ పీజళ6 00021%064 క0%7 0002 మడి018021008 ఇష101 మేష ?6 9802011864 $%6 6638 110210 1029, గౌర06 కొక72 సకకకగ౦192001 తి 0౫1క్ర1మి! కొం168్ర2 060 త 4౨8414 7693020101 కసం 1038 01 66 ౯69608 609 18 బ్ర!?60 క ఉపి వడిలిగ్రంతే పీక్‌ మి? 609 1082266. కండే. ఉడి? టు నషకరుడ?2 నడంత18 01 66 2182 ౮0౭౯4 01 కేక5ణ1 02440 16 3960120686008 980 6 ₹821048 ₹64య56్ర9 శ02% 220682 19 060862 9202500118 6011264] సళ 96. కేడ్‌షం 08 మక ౦0% 18 90 1266]1181016 శ0 2% 0% ₹679 కం౦0ి క001176 ఇ10%001 2 0000060 ఇాస108 18 961 $0 సేం ౧66, కే ఇ7016 6 ఉ0076 2006 12 1027 ఇ94 3106 *028 006 & ర0%ఇ-= 1686 రంయు608షూ ౫ 28 662 ఇా211160 206. 20 వడిం 86%)01008 810, ౧00 9116 01 0222 ౦9౨1016 ఇ 00మయమ6ం టా. 12 60266 010068 ౩880, కళ19 6097 48 సేంళళి 2671864 స శషీత 629 16129064 క6111 తవం 1 ఇమత 106 090168 6016061008 226 619062 19 మే8 వీషరిర బా ట06 07 మ. 0%. 100 018 002 ౨1060696 016 ఇని 2 ₹16% 60 క5షీ02 502106 $06 0108 $7 6201443108 16081088 7661111008 వేశంకం ఓ205 ఎనేకటం6 నయ, 2.036080 99. తీ మష9 37 $%6 188105. మిఠ$ీ 08 మక 02680 36 562081 10290768 1104228 6679212 క్ర॥118 రీ 0? ఇారం]2ళా 620డయ19క్ర $షందు మేం శీకీం006 2852196 పేండళంమి]1ళ్లా 01165 0౪18 2 0810 81790 10 సంం161 ₹6796 608768 19416 7-10. నారీశ కాపరాధాంవాపుస్పేణావిన శాడయేత్‌ దోషాన్న గణయే తృస్యాగుణానీవ [పకాళ యేత్‌

౨89 8020, మంయి!168 *1$8 ౮821021 78 09062429 92 ౮0౫9106 "౯14 తం నెంచి 016. కొర0 షడెఠి0క0765 08 022, 07 నోం111 200. 616 (662108 2 691604- కంర [ఏక . 0816, ఇాా160600 1 కొం10క్ర6ర 9286 ఉని 121085 078004 14% ఇ 600. మిండగా 6000 వ086డ 10867 326 6176601102 0౯ 0 ౫, క0ళ5 సా షం 1687 విళరే 21878100 మ400422 10 టం ₹ళ82 &ఉ ౨ 100 66 ఫై66698 60 $ష6 ₹0100210009 డెండ1048090 76206 666, 0౧౫184 కేం49 822 నకబుక 3432002 ఇట్‌ స22బ 7జమ్వూ8ి నిషక 48100 శారాళశాంక విజయము (7232592 71) 292000 0౫ తీర?0001768 0 ₹6008 ఇమిడే కీడేంం108 2 ౮616271094 0061084 వెంంమ

గౌట్‌ 15 ౨6% 6610102 01 %6 వింలటు. షం 0000628217 ఇాషక ఇా110%6వ ఏవి శీసీత క9%1 1029. తుండ 12 1658 1% ఇడ కటాంరక్ర సా 7ఈ1868, 6009 607 60102 మషడిఠ 192 66 షర్రం

కొం వ066%28 ₹01006 60201196 శషేం 1689264 తిం: | 602 790110208. షం 0090695 18 ౧2౬౫౦4 తారకం

828 ళ కాంకనవిజయళ బ్ద సూచిక = శ శాంకవిజయమునం (ట్రయు క్త ము లగు పదము లిందు నన్హానుకమణిక గా (వాయబడినవి, ఆళ్వాన పజ్యనంఖ్య తెలుపంబడియున్న దది, ఇది [బానుదొరగారి యాజ్ఞ ననుస రించి చేయబడినది, (గంథాంతమున,

“ఈ తారాళశాంకమును గురించిన సూచిక మహోరాజరా జేశీ (టౌనుదొరవారి వాకుంపశారము మచిలీపట్న మందు ౧౮౩౦ నంవత్స రంలో యిదికుది క్చేటందుకు గాను నలుగురిమనుష్యులకు నాలుగు మూనములు తగిలి ఉన్నది.

ర?

280 అంక - ,అవళారిక సం -౨0 అంకము = పం ౧-౨౪ అంకమున (వః కళగం అంకస్థితి చ, ౧౬, తీ 212ష3ప651021 1203 08 ఇ01828 1806 12 ఓ96 నోడకషంకష?1347402 శేలీం విళయనం 0% 896 0756 1561 శక6 000006 0076 శీమీతి? 00007 జూం 21580 022304 ౦9908166 $0 6౬0% ఇంతే 6ళాంవక్రా ఇాంవాడి. షం 12రేంన ఇఏ8 లై?ా6 వడ వళితి 10 క06 క6ఇ72 1080 1% కెజి28011240890 ఈం: $%8 19300008 09 ౮ వై కూంళ0ం 1188041064 046 [027 మ00 కాలాక 6008664 *ం 6009164 8 000001ఢేంష09 ౯70100 ఇజ6 00మవ16664 10 0ూ మయిటుత వ్‌ కుందుర్తి వేకటాచలకవి ;.... విజయరం/ చొక్కనాథుని యాష్టానమున 'వేతాక (వసిద్ధకవి "వేంళటాచలకవి, ఆరని వంశ క్రమము, అహోబలకవి | నగోవిందయ వెంకటపతి తిమ్మయ నారణప్ప గోపాలమంతతి రంగయ | (భార్య (వనన్నాంబ) శామయ వెంకటాచలకవీ గుగువాంబ మూూ_ర్తను (కృతిక _ర్త) పై వారిలో నహోబలకవి గజపతి యశ్వవతుల నభలో పండిత (గేణిని జయించెను, గోవిందయ కుందు రిని వానస్థలముగాం జేసికొనెను, మతియు నాతండు భారలీపరిణయమను కావ్యమును వీరచేంఠకటపతిళాయ లకు నొనంగి యాతనిచేత నమ్మానముగాం అెను, అది యిస్పృడు గాన నచు+ట లేదు, సట లేదు, శానమయ పౌండ్యవసుధాధ్యయుని మంగలి మైనాడుం వీర

కం] వెంకటపతి రాయలు శ్రీ ఈ, 1680-1700 (పాంతముల నున్న వాడు వెంకటాచలకవి తన్ను గూర్చి చెప్పుకొనునప్పుడు శ్రీః శు 17041780 వజుకును మధురను పాలించిన విజయరంగ చొక్కనాథుడు తన్నుబహూ చ, కవిజనకల్పకం బఖిలకావ్యరనజ్ఞు డఖండ పాండ్య భూ

ధవుండు మవోనుభావ్రండతి ఛారి ్రకండర్యగవ జధారియై

న విజయరంగ చోక్కనరనాధుందు నీకవికాన మ్మగవె.

భవములు మెచ్చి నీళొనగె భర్ముమణీళిబికాదినంపదల్‌,

దీనినిబట్టి యాతండు (క్రీ. ళం 1788 వెనుకనే (గంధరచనము గావించినట్లూహింపవచ్చును.

ఇక వెంకటాచలకవి *కథాళుకవి యని కీ రిగన్న వాడు, ఇతడు పెద్దచదువరి, ఆళుమధుర చితవి_స్తరములను చతుర్విధకవితలు ఇెప్పుట యందు 'ేర్చరి, నాటశములు చాటుకృతులు పెక్కులు రచియించి నాడు. ముఖ్యముగా భారత భాగవత రామాయణనులు వచన కాన్య ములుగా రచించినాడు, క్రాని నేడవి యేవియుం శానరాకున్నవి, ఈ విషయ మికింది పద్యములలో నీతండు రచించిన మితవిందా పరిణ యము అను (వబంఛావ తారిశనలన తెలియుచున్నది,

గీ అరండు సామాన్యుండే మట్సహ [నకుల న

రిత్పకుందు_రి ధవళాంతరీపదీ:ప్హుం

డాగమొంచలపద్యావివోర'క్రారి

విశ్వ పరితోవ కారి గోవిందశౌరి,

చ. పటుతరనో _న్తనీ మధుర పాఠనమం చితముళారసోర్భ్మి వ

ర్యటమగు భారతీ పరిణయం బను కావ్య మొనంగి ఏర వేం

కటవపతి రాయలందనివీక్రాంచె మణీకనశ్రాభిపే.కము

తృటగతినమ సై హోమంతి ముఖస్థితిశోభియళో భిరాముం డ్రై శః

వం $, చదివినావేమేమి చదువ కూగ్యంబులో యవియెల్ల నిస్సంశయంబుగాలో వచన కాన్యములుగా రచియించినావు ఫె రత భాగవతనులు రానముకథయు ఖటియించినావు (దావమౌపాకముగబహాూ నాటకంబులు నమున్నతినెలంగ జాటించినావు దిక్కో-టరంబుల బుధ కోటి వెచ్చన పారబాటుకృతులు గ్‌, అర్థగుంఫనముడ్డ్రంభి తాశుమధుర చ్మితవి _న్దరకవి తాప్రసిద్ధినీకు నహజమేకద పొండ్యభూజానినభ గ ఛాళుకవి యనంగీ _క్రింజెన్నలరినావుం క, అటుగానందలంప నీకే మిటనింత కొజుంత లేదు మేల్ళేలు భవ త్పటు కాన్యహారమునకును భుటియింవుము నాయకమణి గా రంగపతి౯, సీ, భనుండు మా ముల్తౌత కవ్యహోబల మంతి గజపతి సభనుతుల్‌ గాంచి మించి మో తొత గోవీందయమేదిసీసురుండురా యలచేతం గాంచె స్వర్షాభిపేశ మనఘుండు మా తంథడియును బాండ్య చొక్క నా ఛావనీశర్షరున క త్యాప్తుండయ్యె నీపూర్వవంశ జల్‌ నెలకొని రాయసం స్థానంబుననెకీ _రినవధరించి శ రనుచులోక్మపసిద్దులె తవరరిగద నీవ్రవారలవన లెనె య నేక కావ్య నాటశసమ్మగ రచనలమేటివైతి. ...... శార్తకమహాత్మ్యమను కృతిలో నిట్లు ఇచిప్పియున్నాండు

వీం38 నీ అంధభామనె పోడయనున్శతమేకాదు నంన్కృతంబుననీవు నరనమతివి లమణ(గ్రంథ సారము 'లెటుంగుదువై న లశ్యుముల్‌ నీకులాలాజలములు తత చతుర్విధకవిత్వ పొఢి సీసొమ్ము నవరస ప్రతులు నీనవ్యకృతులు సీదీననలునమున్ని క్రనం పదలిచ్చుం బూజలందితివి భూభుజులచేతం గీ, జూటుకృతులును బహాువిధనాటకములు బంధురత రార్థపూర్జ వ బంధములును రచనగావించి జేవకార్పణముచేసీ పొండ్యవిభు చేంబభుత్వనంపదలుగనితి, గీ, అనఘకా ర్తి కముహోత్త గ మొం[ధ భావం గబ్బ మొనరం చిమద భీవ్షకలనచెలంగ బంధురక్ళపాలవారికి గో పొలజారికి సంకిత మొనర్చుమిదియ మాయభినముతంబు, అని చెప్పినట్లు (వాసికొన్నాండు, కాని కవి కృతులలో "టికి లభ థ్‌ మైనవి పె ఆెండే - వానివివరము. ఎతాజాపి మిత్రవించదాపరిణయము ఇ కానానానాల ఇదియాకాళ్వానముల (వబంధము మి తవించాకృన్ణుల విచావా మిందుల యితివ్ఫ. త్తము, అశ్వాసాంత గద్య,

“లది న్రీచమదల మేలుముంగనాథ వేళఠళటనాథ దయాన మేధ మొన చతుర్విధ కవిళాధురంధరు మం్శతియుగంధర కందు _$ నిరసూయాపర కవివరవిధేయ కథాళుకవి వేంళటాచలకని నావు భేయ (పణేతంటై న మిత్రవిందాపరిణయంబను మవోవబంధంబు నందు నర్వంబును మష్టాశ్యానను,

వీ9కీ ఈతండు తనగురునగు శేవూరి కాళవాస్తి బేళికు నిట్లు నుతించి నాండుం సీ. అష్టభాహామహిశాళు పబంధని ర్మితచాతురీధుర్యు శతనవా(స లేఖనీలేఖ్య కలితకవిత్వాపాద నావ్భాతవ్యస్తావ్‌ రాది చతురుం జలజిహ్వికాచలాచల జిహి్యకాచల జిహ్వ కారచనా విశేషనివుణు నోష్ట్యనిరోవ్య వర్ణోదర్శ కల్పనుం గరిన్మతిపాద సంఘటనకుళ లు గీ, నభలలతణ లత్యసిద్దాంతపాణి

సీయకాణాదకావీలా నేక తంత్ర

కోవిదునిరేవురి కులాబ్ధికు ముదబంధుం

ఇెలంగి మది కాళవా స్త్రి టేశికుళజింతం,

ఈ కాళబా స్తీ బేశికుండు గాభేయోపాఖ్యానాది మహ్మాపబంధ ములు రచియించిన వూరి అనంతయకగజన్ను ్హళడు అనంతయ చరిత మున నీఠని యుదంతము తెలియగలదు,

మిత్రవించాపరిణయమున కథాశ్రమము,

శ్రీ/ కృమ్ణుండష్ట మహిషులలో నొక్తైయగు మ్మతవిందను పెండ్లీయాడుట యితి వృత్తముగల మ్మితవించాపరిణయముస్య (వథమా శ్వానమున, అనతారిక, కవివంశానుక్రమణిక్క మష్ట్యంతములు, కథా (ప్రారంభము, అవంతీవుర వర్ణనము, వున్నలావికాజనవర్షనము, రాజనర్ణ్మ నము రాజనీర్కి వెంకటాచల వర్ణనము, 'శేప దివర్గ్మ నవచనము, గీవ్మ బుతువర్శ్మనము, వర్ష ర్హు నర్షనముు శరదృతువర్షనము, కేవ నై లాధి నేత్ళ నర్ధనము గలవు,

విక్‌ ద్వితీయాశ్వానమున చౌహ్బదవర్ణ నము, మిత్రవింద బాల క్రీడాభి వర్గ నము, యావనదళాభివర్షనను, ననంతవర్ష్మ నము ననవివోరము, వన వివోరరగడ యనునవి గలవు, తృతీయాశ్వానమున కాసాఠరనర్షనము కాసారనర్తన వచనము, జలక్రీడాభివర్ష నము, మనోజపూజాభివర్ష్సనము, చిలుకరాయబారము అనునవి గలవు, చతుర్ధాశ్వానమున మురవారునర్షనము, జయసనేన కుమారిశ్రా వర్ణనను అనునవి గలవు, పంచమాశ్యాసనున అ_్తమయవర్శననుు జ్యోత్స్నా భినర్ణన వచనము, చండ్రదూవణ సూర్యోదయ వక్షృననును గలవు, మష్టాశ్వానమున మిత్రనించాభివర్ణన వచనము, ననుజీనకమార నర్శనము, రణాభివర్ష నము, రణరంగవర్షన వచనము, రత్నాకరవర్శనము, మి(తవిందా వివాహము అనునవి గలఫుం (వథమాశ్వానమున కేం ద్వితీయాళ్వానమున 121, తృతీయాశ్వానమున '5, చతు ర్ధాశ్వానమున కేశ సంచమాశ్వానమున 86, మషస్టాశ్వ్యాసమున 14క్క మొ _త్త్‌ము మోద 728 పద్యములు గలవు, ఇందు గద్య నంవదాయములుగల వచనములు తప్ప వేరులేవు, (పాచీనకవుల పోకడలు ముఖ్యముగా రామరాజభూవమణునివి పెక్కులు గలవు, మిత్రవింద న్వయంనరము నందలి శాజవర్షన న్టైమధము ననుసరించీనది. దీనిని వర్షనవ్రబంధమని చెప్పనగును, ఇందు లత్‌ణ విరుద్ధమ్ములె న, శరంగినీవై పడీన్సి ఎల్లానుకూ క్చేది మొదలగు (వయోగములున్నను నవి యు _త్తీఠరాంధ కృతులలో సామాన్యమే, ఈ [గంథము శ్రీః శ. 1888 సంవత్సరమున “అము [దిత (గ్రంథ చింతామణి” పతిశాధిపతులచే నెల్లూరిలో ము(దిత మై (వకటిత మైనది.

౨96 మజియు నీకవి తీర్థపుర పాలకుండును బలనగోలు లింగా రెడ్డికమా రుండును నగు వేంకటాచల నృవునియానతిచేం “గా _$ికమాబోత్మ్య్యము” గోపాలస్వామి కంకితముగా నొనర్చెను, ఎవ కార్తిక మావో తము వి ఇది యాతాశ్వాసముల పద్య (వబంధము ఇతండు గంథావతారికలో. దన్ను.'ార్చి (వాసికొనిన విమయ మోనజకు నుచావారించితిని - మజియు నింజీ కవి యిట్లు ెవ్పీ యున్నాండు, ఫీ వ రాజధానికి నిరచక్కి. గోపాల "వేంకటాచలపతుల్‌ వెలయుచుందు శీవురి మధ్య నందీవీరుండగుచు నం దీశ్వురుండు వసించు గృపను మనుప నే పట్టణం బయోభ్యావ్రురంబునకు జో కై పరాఖేద్యమై యలరుచుండు శజీపుట భేదనం జాపూర్ష రుచి రాష్ట్ర లశథ్నీ శ్రి నివానసమై లలింజెలంగు, గీ నట్టి తీర్థఫురీ పాలనాతివేల ధర్మపథవర్తి చందదికా ధవళకీ రి శాక్య ట్రనాలౌర్ముజ ధ్వజాద్య ఖలబిథుద విజిత చ(శ్రాయుధార్జున విభవుండతడు. ==. పాండ్య గజశేనరి చిరుడాంకుండు ... కాయ వేశ్యాభుజం గుండు. .పంటకుల కలళ పాధోనిధాన శాకారమిన బలనగోలు లింగ నృప పుంగవకులపాలిశ్రా 'వేర్యంబికా నిర్భరగర్భ శు క్తి ముక్తా యమౌ నుండునగు .. చేంకటాచల మహీమ హేంద్రుండు. .. నన్ను 6 చిలివించి యిట్లను చుం బలిశె,

వం ఈ తీరవురి తిరుచినాపల్లి జిలాలో తిరుచనాపల్లి కు త్తగముణగా థి ౧౧ భరి శిరి న

నిరువది యేడుమైళ్ల దూరములో నున్నది, ఇప్పుడు “తురై యూరు” అని వాడంబడుచున్నది, ఈ తురయూాపనుగూంర్చి కృత్సిపీరకుండగు లింగాజి "లెడ్డినిగార్చి యనుబంధము. జూడుండుం

కవిత్వ వివమయమున - ఈతని కవిత్వము కాను వర్శించికొనినంత (పౌఢమును విర్షస్టమును థారాళనును గాదుగాని దతీణ 'జేళమందలి యాంధకవిత్యములోం గొంత మెజుంగుచూపకపోదు. శైలి తెలుపు టకు రెంటినుండియు రెండు పద్యము లుదాహరిం చెదను,

చ చిందిల కేనియల్‌ చినింగి చీలికలొ చిగురాకు లెంతయున్‌ గందిన పూవు గుత్తులు వకావకలొ ఫలమంజరుల్‌ పెనల్‌ జెందిన లేంత తీవులు చలించిన ఫుల్లులు (చేలుకొమ్మ నై డిందియు. బొల్బెనవ్వని కడింది మిటాడలశేళి వై ఖరిన్‌-మిఈ

ఉ. ఎందుకు. గోవమోనరనీ జేతణ యెక్కడ డాంగినానయా యిందు ముఖవతందనమ యొకించుక ముంద రవచ్చి నిల్వవే బృంద సుభారనసం బొనలవే సికవాణి చలించుచున్ననా "'జెందము చల్ల సేయ వె కడింది తనంబులు నూని మొనినీ'-కా ర్తి.

ఆని బథ్టెపూడి ఎల్జభూపతి - యువజన చృాదయానండనము విజయరంగ చొకళనాభుని శాలమునే, శేసనను వేంకటపతి

శారాశశొంకవిజయము వెలయించిన శాలమునే, బన్చెపూడి వుకాధ్య ముడగు నెజ్టభూపతి యాకథను *'యునజన పవ్య్చాదయానందమను" వీరిట నొక (వబంధముగా రచియించి యున్నాడు, ఇందు రెండా శ్వానములు మొలతమే లభించినవి, (వథమాశ్వాసనము ననవతారికనుండి యా (శ్రీంది విశేవములు 'తేలియుచున్నని.

ఫి

298 ఈతడు చతుర్ధకులజుండు _ శలువకొండ గోతుండు పోత రాజు మూర్తిరాజు ఎజి మహీపతి న క్ల వహీ (మూనాంబ) ప్రై నిమయను లీ (క్రింది పద్యములవలన€ 'దెలియుచున్నవి. న. క శ్రీ, రమ్యుసారవై భవ గోశాణ్తిభు కలువకోండ గో తపవి[తున్‌ నూరిజిన న్వుతి పాత్రని భూరి గుణు =... ,పోరన నెంతున్‌ క వీల 96 94 9 995 ఈశథ్ర ==... మూర్తి పార్థివధుర్యున్‌ శ్రీ/ వరపాద నరోరువా నీవానిధి రిపుముజేళ సింహానిం డలంతున్‌ న అధ 5 ౨5 ఉప లలి భఖ ఇ ఏ అ వచి అతుల ఘనకీరినమిత శౌర్యాష్టమూా ర్తి మూర్తి నృపవర్యు నుతియింతు ముదము మిజు గ్‌, ఏ విరి ల 29 9 96వ పు ప న! భూవరతనూజు మజ్జినకు కృష్ణమహికాంతు మదిందలంతు

ఏం9ం్ర

క, వినుతింతు మిన మూాంబన్‌

తక్కినకవులన లె తమపూర్వులింతటి వారంతటివారని. చెప్పక వారినందతిని నిష్టజీవతాన్తుతిలో చేవకలవలె స్తుతించుట యెంతయు నమంజసమై యున్నది, మజియు నీదృశరచన లొ తృయనియీ జస వచ్చును,

ఇక కవి స్తుతిలో నొక్క పూరి యనంతయ జను మాతమే యిట్లు 'వేర్కొన్నాండు, ఉ, పాయనిభ_క్రిమద్గురుల పాదనరోరువహాయుగృమున్ను పొ భఛ్యాయత నొప్పు నప్పురధ రామరవర్యుందలం చి, భారతీ నాయకతుల్యు కేవురి యనంతక వీంద్రునిగొల్బి, భూరి'లే జోయుతులై న నత్కవుల సొంవుదలిర్బనుతింతునెప్పుడున్‌ ఈ ేవూరి యనంతయజ్వగా భే యోపాఖ్యాన, శ్రీ/మున్ల మహాత్మ శివరవాన్యఖండకృతులను రచియించిన మహాకవి. ఈతని గూర్చి మైసూరి వాబ్మయమునః జూడనగునుం

ఈంథభమంతయును లభ్యము కాలేదు. శాని యువలబ్ధమైన చానిని పట్టిమూడ, కవీత్వము జాతీయమై, జటిలత్వము. కలిగి యుండును,

క, పొలువగునని మదిం బొగడుచు కలికళొకతజటినతనినెలని: గవయంగదలంచున్‌ శెనసున్నది ఇెన్సి లేని యిప్పుడెచానిన్‌ నినుంగార్చి పెండ్లి వేసెద ననిచెంల నంజం్రుతోడ వోన్య మొనర్చున్‌. శ్చ శి

800 చ, వనితయుందాను నేంగి హీమవత్‌ (పముఖాఖల భూధరంబులనీ వినుతనర_స్తటంబులను విష్ణుపడీముఖవుణ్యనిమ్న గా ఖభనపులినంబులన్‌ బదరికాగవానాది మహాననంబులన్‌ మునులరుదందునట్టి తపముల్‌ సలి పెన్‌ గడునిష్టమిజింగన్‌, క్‌ అక్కజిమైనపై ర్య మహీమౌతిళ యంబులుకల్లునిం దునిం

గుక్కుుటమై యసహాల్యకడం/హాయగం జే నెం (బతాపశాలిమై మిక్కి-లినొక్కు.డర గుండు మె _తృనివాని నుభాంకు వేడ్కనా (వకళానుజొక్కిపావురవుం బల్కులుపల్కలో (జేయజాలందే,

గద్య: ఇది 'శ్రీ/ను. దామ భద్ర పాదారనిందనుందరమకరంద పాన రుందిలేందిందిరాయమొానమౌొన స్క నిత్యనమారాధిత (వభాకర చరణసారన, నిరంతరావార్య ₹"ర్య, మవాదౌ డార్య, నము పార్టిత సం గామార్జున జగనొబ్బ గండ, గండరగండ, నిళ్శంక మల్ల , చౌవా _త్తృమల్లి, దోపహా_త్త నారాయణ, గుజ్జరిదళవిదారణ సుకవిజన స్తుత్య, పల్ల వాదిత్య, కలియుగ బేళతాళ గాయనోవాళ జాళియామాళియాబందీకార చంచుములచూటికార్య బసవ శంకర శీతనాంక, నమరనిళ ల్‌ బలా క్కారాపవాత పాండ్య శాజనప్తాంగ, [త్రిభుననరాయ వే క్యాభుజంగ్య ధనకనకమణి గణ(వపూరిత బుధజననిశేతన్క పరభయదగరుడ శీతన్య ేళాది రాయ కనకకర్పూర వనంతరాయాది మవాసీయ బిరుదవిచతుణ, (శితజననంరతు ఇ, పంటవంళపయ;।ఃపారావార కారశ్రాకళత కృష్ణమహీమ హేం దఫుత, దిశేశనం కాళ (పకాళ, మధుర జేశా ధీళ, విజయరంగ చొక్క నాథధరానాథ వితీర్ణనువర్శ దండ్మవపకీ ర్త న న బవావిధ రాజలతుణానుమంగ, బుధవిధేయాంతరంగ, బద్యవూండి వురవరాధ్యత. యెబ్డ భూపాలవార్యతు (వణీఠంచై న యువజనపహృదయానందంబను శృంగార్మవబంధంబు,. వళి అతి ం 60 ఆం్రసాహిత్యపరిమత్పు _స్తక భాండారము-(గంథనంఖ్య 290.

క్ర్‌01 లరద్రినంవత్సర వయ్యాశినెల ౧౮ తేది గురువారము పద్యఖొం చజారము వేంకటకృవన్ల రాజువారి స్వామి రాజు వారితమ్ముుడు తిరుపళ్లి ని (వాసినది, ఎవి వెలగపూండీ కృష్ణయామాత్యుండు విలా భానుమద్వి జయము ఈతండు తనగంథమున నిచ్చిన వివరములు, వెలంగపూండి వారినవంళపృృతము, లోహీతన గోత్రము (1) అన్నయ | | | ] | కొబళుండు (28) ఎజ్జన (8) రామయ లేక గోపన (5) (గాజెవారికి (చింతపల్లి వారికి శావమురాజు (4) వీడుగువారికి మూల మూల (వెలగపూడి-వారికి మూల వురుముండు) పురుషుండు) మఠాల వురువుడు) వురువుండు) | | అన్నయ గౌరమండతి (4) కా గారా నీతిళాజు కామరాజు మల్లయ పెకసర్వయ చిననర్వయ | | నాగన వీరన | | ] | | నాగశాజు మల్లన "పెద్దన మొదన నాగన | | | | లింగరాజు నూరప శృవ్ణకవి పానుమంతుండు (భార్య పై డిళంటి పర్వతయ కూంతంళకు పార రా "ర ంక లట! ర్ట ల కం ఉన న (యే తాగ ౮ శల / ష్‌ క / శు ఇలా” గ

క్‌02 అనన | | (7) శామలింగము నరసింహాము (థార్య చలూరి | అన్నయ కూంతురు నారణమ్మ) | | (8) నరహరి అవ్పమం్నతి. (8) వెలిగొండయ భార్య బొప్పూడి శేషాదద్రిమంతి | కూతురు తిరువతమ్మ || శామలింగము నరసింహము కృష్ణయ 'శ్రీ/రౌముండు. సాంబయ (ఈతండే భాను మద్విజయ కృతిక_ర్ట,) విజయరంగ చొకళటనాథుని దళవాయి యగు బొప్పూడి సౌొంబయ క వయకు | | ! సాంబయ (10) తిరువతమ్మ కృన్దయ తల్లి, పై వంళవృతమునకు నంబంధించిన చరిశాంక ములు,

1, ఈవంళనమున తొలివాండగు “అన్నయ' జన్నావులవారి మంతి. ఈజన్నావుల వారివంశమున కనవానాయనింగారు శ్రీ శ్‌, 1414 లో వూర చెన్న కేళవ "జీవాలయనున వరువుంబనివేయించి నట్లు శాననమున్నది.! కీ, ళ, 1515 లో కృవ్ణరాయలకాలమున కొండవీటి దుర్షరత్‌ కులలో జన్నావుల కనవాపాతుండు గలండు,

వి అన్న రపకొడుకులలో మొదటివాడగు నౌబళుండు విళ్వపతి రాయ మంటతిమై ధనము గాటెలను నింప నాతని వంశీయులు గాబె వారైరి ఈతండు మధురరాజ్య సంస్థాపకుండగు విళ్వనాథనాయకుండు

న కాందగును,

ఎక్టమంటతి చింతవల్లి సొంతముగ శేలుటబేత యాతని వంశీయులు చింతపల్లి వావై 5, నడ ననన ననన నకల

కే వం 630 కంటు 98140 1080120528 ₹0110 వెం 32,

808 క, రామరాజు ' వెలగపూడి కాణాచిగా చేనికొనుటజే నావంశీ యులు వెలగపూండివానై_65. కృతికర్త యిీనంశీయుందేం 5. గోపన, ఉక్కళ జేళశాధీకుండగు వతాపరు్ర గజపతి దండెత్తి వచ్చినపు డాతని బలమును వీడుగువలె సంహరించుట చే నాతనివంశలీయులు వడుగు ॥ వాలైరి, లా 6, అన్నయపాతుండు గౌరన పలనాటిలో “జీళ పాండ్యా” అధికారమునుబొంది తన యన్నకునూరండగు రామరాజున కొనౌను, 7. వానుమంతునికొడుకు రామలింగము, పలనాటినీమకు *జీళ పాండ్యా” మై మిక్కిలి 'పేరుగడిం చెను, ఈతండు వెలుగోటివారి వంళీ యులలో దరిసికవూర యాచమహీపవతికి నా _ప్తమిత్రుండై యుండెను, 8. కృతికర్త వీనతం(డి *ొండయి” మిగుల పఠాకమశాలిమై పొండ్యమండలమున పాళిగార్హచే శస్పనులు నొనెను, 9. కృతిక:ర్త తండి నరహరి విజయరంగ చొక్కనాథునిచే నీ శ్రీందివిధముగా నమ్మా శైనిరుండ య్యెను, కం శ్రీ,విజయరంగచో క్క-మ హీవరక రుణాశటాతు. వీతుణగురు నం భ్రావితగజాంతవరల శ్మ్మీవిభవుండున్నై నరహరి మోాజున్‌ వేడ్కన్‌. క, బంగరు మొలాముగంటము సింగారవువెండీయొరయు శీతిబిపడుగమి ఆంగని సముఖమునం పతి యంగుగం గావించె నరహరయ్య చెలంగన్‌ 10. నరవారి బావయగు బొప్పూడిసాంబయ్య పాండ్య రాజుల దళవాయి నలుబదినాలుగు లతులవజులెడి పాండ్యభూమి నేలిన విజయ లాలా 1 పిడుగునుల్ల న కుమూరు!డు జేంకటకవి రచించిన విపనారాయణచరి ర్‌నును సొళ్యవబంధము (అఆసమ్మ్యగము) తంజూవూరి ఫు నక కాలలోగలదు, కవీ యిీతంశీ యందే కౌందగును,

804 రంగ చొకళనాధుని వేత బహూుముఖముగ నమ్మానింపంబడిన వాండు, ఈతని పళ _సి?; బలపరాకమనులు, నీ, నరిబేటి యార్కాటి సాదులాఖానుతో ఫఘటియించె నెవారడు ఘనతమిాణజ వేర్మితంజాపురీ పేషువా అనంద -=* రావునునెవ్యాండు రహినణంచె మయనూరి న౦ంజరాజయ గారి వీయ వాళ్య నంధికినిన్వాండు ఛ_క్తిదాల్బి నలువది వేల్చంట్లు నాల్లు వేల్లుక్టంబు కనికొల్చె నెవ్వాని కలిమిబలిమి గీ, నతండుతగు నాజిజితవెరి యత్యు చారి న కీత్త్వ్రనంయు_క్తగుణపహోరి స _త్త్వనీరి తిలకితపురారి బొవ్వూూడికులబలారి నదుపకారి (కీదళపతిసాంబశౌరి, ము, తనభేరీనినదంబొకింత వినినంతంజెంజి తంజాపురీ ఘనపూ ర్వాంబుధి తీరపట్టణములా ర్కా_డాది శ్రీరంగ ప ట్టణముం ేరళవట్టణంబులను జిట్టాడంగను _త్తుంగ క _ల్షిని గాం చెన్‌ ఖీతిసాంబవై. న్యపతి యుద్దీషప్రళాపోన్న తిన్‌, అతని జానధర (సములు వ నీ, వేదశా(స్తుపురాణ వేది ధరామర లసి తా గహారంబులను ఘటించి వారివార జేవాలయస్థిరగో పుర (వాశారనన్త గుంట పములొనర్చి నర్వవిద్యాళ్యాస నంవత్సర్మగాన రశ్నీత పారళాలలురచించి సకలటబేశాగతజన మనోరంజన (పవరాన్నదాన న్యర్రములనుంచి

805 గీ, రమ్య పానీయ'శాలికారామకూప దీరి కాతటాశ్రాదుల దివ్యముగను కరమునవరించె కీ_ర్తిది కృతులమించం కాండుదళవాయి మేటి సాంబయ కిరీటి (గ్రంథావతారికలో కృవ్ణయ పై సాంబయదళవాయి కునూరు డగు గోవించామాత్యుండును, శాననరచయితయు మంత్రియు నారని కుమొరుండునగు శివరామయ్య యును తన్నీ[గంథము రచింపుమని (పోశ్సహించినట్లుగా నీ (క్రిందివిధమునం జెప్పియున్నాండు, నీ పొండ్యభూనుండ లాఖండలుండైన వి జయరంగచొక। శాఘాజానిక్రాప్త మండనుండగుసాంబ దండనాథా గణి నంగీత సాహిత్య సంస్కృ తౌంథధ్రకవిత్వ మర్శష్ణాండై మేనమజదియగుచుం గొమరొప్పబొప్వూడి గోవింద యామాత్యుం డనుపమ విద్యాధి కార్యనళను గీ. నిండుకొలువుంచెనవుడు జేదండం జేరి సరననల్లాప ములుమిజి చతురమతిని,

క (క్రీ ళ 12739 సంవత్సరమున (9 2 1730) మినాత్నీ పరిపాలనాశౌలమున తిడనల్వేలి మండలమున. శీవలప్పేరి లేక ముద్దు వెంకటల క్మీ పతి భూపొలసము దము రానుమునగల చానళాసనమును వొనినది, శినరామయ ఇది తెలునళాసనము అను బంధమాలో దీనిని (పకటించినాడనుం

వం కక. ఉ& గౌం[1066 0067-1409 81496 01 0౮66950 క్‌1024%8501 వడక 1660 9074700026 ఉ0సఐ010861031 531198 701 771% ౨471 12 4668 220-234

ఈ నోవిందభృయ్యశారును తం(డివ లె దండనాథు(డై మానాశీ జీవి, బంగారు తిరుమఅ రాజు మె యాద్ధమునకు వెడలినప్పుడు, మై న్యాధిపత్యము వహించి యాథ నోడింెను, పే అధన్సూచిక నిజేదికపుట 2326

ఇం

ఏ06

క (్రీవిద్యానిధియగు ల నే శ్రవరగోవిందమం తి శివరామయ గా "శీ వేళంబొగడవినుమవూ నీవై ఖరి యేకవీంద్రునికి లేదై నన్‌,

ఉ. నీవుఘుటించునత్క్బృతికి నేంబతినయ్యెదనంచుళంకరుం జేవివరించె నింకనొశ శకుమిదలంచగ నున్నదట్ల నే భావముమిజఆసల్పుమన వారియనుజ్ఞ యు నీళ్యరో _క్రియున్‌ శీవలభు _క్రిముక్తులకుం గీర్హికికారణమంచునెంచునున్‌, ఆవెనుక నాత్మకులంబు వారలను (వస్తుతినేయట సంప్రదాయ

మని ప్రైవంళమును, విపులముగా వర్ణించియున్నాండు. వొజ య'చారి త కాంళ ములు భానుమద్విజయావతారికయందు కవి తనపూర్వులు పెక్కు కృతులు రచియించి నట్లీవిధముగాం కెప్పియున్నాండు,

క, భూనుర గాంగ యో పా ఖ్యానసుమంతోద యాం[ధ కర్తామృతముల్‌ మానతవ జభుజోపా ఖ్యానముశుభ హేతు సేతు మావోళ్మ్యంబున్‌.

క్క దత్తా తేయచరిత్రన్‌ న _క్తీగుముర్యాద రామసచివచర్మితన్‌ చి_త్తరపు గృతులుచేసిన యు_త్తమకవు లెల్ల మికులోద్భవులగుటన్‌ం వైకృతులలో క్షే గాం గే యోపాఖ్యానము, ౨ నుమంతోద

యము, 3, ఆంధ్రకళ్దామృతము, జ వజభుజోపాఖ్యానము, రక, సేతు మహోళ్మ్యము, 6, దత్తా తేయచర్మి తము, 7, మర్యాదరామనచర్మితము

807

అనువానిలో “ ఆం(ధక నర్లామృతము ” అనునదిమా త్రమే లభ్యమగు చున్నది, ఇదియే (శీకృన్ణకన్తామృుతము, లీలాకుకయోగియని నామాం తరముగల బిల్వమంగళుని సంస్కృత గంథమునకుం “'జెలుంగు నేంత, దీని రచయిత వెలలగపూండి "వెంగయామౌాత్యు.డని యాశ్వాసాంత పద్యములవలనం 'దెలియుచున్న ది,

ఇదికృష్ణా శమ యోగివుంగవ కృపావీమో 'త్తసారన్వ తా

భ్యుదయ (శ్రీవిభ_పభావచిదచిద్చ్సోధతమాశాంతి న

త్యదయాభూవ.ణ వెల్పపూండి మణిపెద్దామాత్య వెంగాగణీ

గెది తాశ్వాసమగున్‌ తృతీయమగుచున్‌ గన్హామృత శ్రీకృతి౯ా

వై పద్యమును బట్టి యీితందు వెలగపూండి "పెద్దయామా త్యుని కునూరుండని మనకుం 'దెలియుచున్నది. పై వంళవృత.ములో నీ పెద్దయామాత్యు. డెనరో (గ్రహించుటకు వెంగనామాత్యుని కాలమును తొలుత తెలుసుళొనవ లెను, ఒక కృవ్ణక న్లామ్బృత (వ్రతియందు

(ేమంబున వెల్ల ఫూడి వెంగన తెనుగున్‌

గామౌల్య(,గూ ర్చి దీనిన్‌

శామహ్లే శి మొనిరాట్టు లిఖంచెన్‌.

గీ, వాలివాహ నాఖ్యశక వరుమములు వె

య్యిన్ని యాజునూలఅు నిరువబేకు

వరగ చనిన వీదప పార్థిన వత్సర

మొర్ష శీర్ష మందు (వాసినాము

ఇాలివావహాన శకము 1627 అనగా [క్రీ ఈ, 1705 సంవత్సర మున రామబవ్మాను దీనిని (వాసి యుండుటపే సీతం డంతకుం బూర్వుండు, శాని కృష్ణక న్లామృతమును (శ్రీ శ, 1660 (పాంతముల

ల్‌06 సుపసిద్ధలాథీణివండు లింగమగుంట తిమ న తన సులతణ సార మున నుదావారించుటచే నీతఈండు శ్రీ శ. 1580 (ప్రాంతము వాండు శావలెను, ప్రై వంళ వృతముతో సీశాలపువార్కు గౌరమంత్రి, అతడు కొడుకు 'పెదనర్వయ, 'వెంగానూత్యుండు ెద సర్వయనే పెద్ద యామౌత్యుండని పేర్కొని యుండును. పెద్ద యానొత్యుని నాల్లన తరమువాడై న వానుమంతుడు (కీ. ఈ, 1690 (పాంతము వాడగుటచే తరమునకు ముప్పదియేంద్లు లెక్కించిన నీకాలము సరిపోపుచున్న ది. అంధ జనళా కర్హామృత స్యందియగు కృష్ణ క క్రామృ్మతమునుండి యొక పద్య ముదాహరించుచున్నాను. శా. వాలుస్మంజుల తాలవాల చపలా పొంగోల్ల నల్లీ లునిన్‌ గాళిందీపులినాంగణ (ప్రణయ ళృంగారైక ఖేలున్‌ శుభ

'శ్రీ/ లోలున్‌ కరుణావలోకననుభాశీలున్‌ వినీల పా

జాలున్‌ గొల్బెద శామణీయక రనస్వారాజ్య పాలున్న దిన్‌.

ఈ (గంథమునకు వచనము మహిమల్చూరి రంగయామాత్యుని కొడుకు వేంకటళ్ళష్ణుండు (ానెను,. ఈతం డాపస్తంబ సూూశుండు, శాండిల్య గోతుండు), పరమహంస పర్మివాజకాచార్య నదాళివ తీర్థ పాదుని శిష్యుండు, వేణుగోపాల భక్తుడు, దఠతీణ ద్వారక యగు

ఛానుమద్విజయ క_ర్రయంతకుమున్ను తానీ [కింది (గగంథములు రచించినట్లు చెప్పుళొనియున్నా డుం

సీ, మహీలోన మాలినీ మూధవీయమనంగ శృంగార శ్రావ్య మెనంగంజేసీ గాలభిళ్రా ఇాస్త్రుంబు కదు లోశకహీతముగా నెనయ నేకాశ్వాసమున రచించి

809 పరిఢవిల్లగణ గంద పద్యపు శతకంబు నాల్లు యాగంబుల ననువు పజచి మోాతిశ వేడాంతసార నంగవా శాస్త్ర మమరంగ వచన కావ్యంబొనర్భి గీ, వాటు కృతులను మతి కొన్ని నంఘటించి మొమకాకింత మొనరించి మంచిపుణ్య శాలియనం గీర్డి . వొన్న సత్మవీంద ! మధుర వాక్సాంద | కృష్టయామౌాత్య చరద | వీనిలో గాళిక్షా శాస్రునును. బల్లిపలుకు శాస్త్రము ముదిత లభ్యము శాలేదు, + అనా భానుమద్విజయము పనా ఇది యుత్తర కాకీఖండమందలి కథను గైకొని వరన కథా మంతుండగు వివకువారుం డుజ్జయిని రాజు కుమార్తెయగు వచా శ్రనతిని పెండ్రియాడట యందలి యితివృత్తము, ఈ ('ప్రబంధమున యోగఇా్యస్తు విషయ మైదవయా'శ్యాసమున వివులముగా నున్నది. (గంథక_ర్త దథీణా మూర్తి యవ కారమని (పసిద్ధిం జెందిన రామచంద వపరమవాంన శిష్యండు. దతీణామూలర్తి మంటతోపానకుండు, అద్వైత వేదాంత వేత్త, ఈ విమయనులు (గంథాద్యంతముల నుండి యిట్లు తెలియు ఆది ;-- ఛా, శ్రీ/ విద్యాకరమై, (చమోదకరమై, సిద్దాంత సం సేవ్య మై వ్రైవల్యస్థితి భవ్యమై, విమల విజ్ఞానై క సం వేద్య మై జీవార్న్మైక కృ దాద్యమై, (గోతి శిఖాసిద్ధాంత శుద్దాంతమై (పావీణ్యంబున శాంతమై తగు పర్మబహ్మాంబు భావింబెదన్‌,

ఫీ10 అంతము .- మ, సకలా ధారున క్మపమేయునకు నాస్తాగ్టస్థిరీ భూత దృ

స్టికి (గంధిత్రయ భేదనాలరి చతుర శ్రీ/ రాజయోగాడిన

_త్తకు విజ్ఞానిక ఖండ సౌఖ్యద నువుమ్నామొర్ష ముఖ్య (ప్రచా

రికి నంరవీత చేవమౌొని రతికిక్‌ శ్రీ దథీణామూ ర్షికిన్‌, ఇందలిగద్య విలా

ఇది శ్రీ, మద్దమీణామూూలర్తి కటాత లబ్బచతుర కవితాచ్చితను కవి జనమ్మిత ఆప_స్తంబసూ త, లోహితగనగో త్ర వెల్పపూండి నార సించోర్య పాత నరహరి మంతి వత కృష్ణయామాత్య (ప్రణీఠంటై న భానుమద్విజయంబను మహా (వబంధంబు నందును సర్వంబును థానుమద్విజయ టీక .___

ఈ (ంథమున కథ శృంగార మైనను (గ్రంథకర్త యోగవేడాంత విషయములను చేర్చి రచించుటచే, టీక యావళ్యకమైనది, (ప్రస్తుతము దీనికి గల టీక, (గ్రంథకర్తయే రచియించి యుండవచ్చును. ఏల ననగా గంథమున నులభమైన ఘట్టములను ఇ్యాఖ్య లేదు, కష్టమైన పద్యములకు;, ముఖ్యముగా యోగపద్ధతి (ప్రపంచితమెన పంచమా ఇ్వాసమునకు టీక విపులముగా నున్నది. సరళమైన వ్యవహోరిక భామలో నున్నది.

మొదటి పద్యము టీక, శ్రీ, = పూజ్యమైనటువంటి, విద్యా= (టైహ్మూ విద్యకు, అఆకరమై == అధారమై, (వమోద కరమై, ఆనంద కరమై, సిద్ధ = జ్ఞాన పరిపూర్ణులయొక్కయు ఆళి = పరంపరలకు, నం సేవ్యమై= ఉపానన చెయ్యతగ్గదిమై నై వల్య స్థిత్కి భవ్యమై= మో మౌర్హమై నటువంటి జనికిచేతను మనోజ్ఞ మై; నిమల =స్వచ్చమై నటువంటి, విజ్ఞాన విశేషమైన తెలివిచేతను, నం వేద్య మై = తెలునుకోతగ్గదై, జీవ= చేతనకున్నూ, అత్మ = పరాత్మక న్నూ, ఐక్యక్ళత్‌ = ఏకీభావము

వేగే చేనుటకు హేతువెనదె , అదంమె _ మొదటి జెనదె శురిలిఖా ఉం కా థ్ర్‌టై రూ ఉల్‌ ౮ ఉపనిషత్తుల యొక్క, సిదాంత =రాదాంత మాగ్షములకు ళశుడాం జానీ ఫ్‌ యి న్‌్‌ ధు ఈ మై = అంతఃపురమై (పావీణ్యంబున = నై పుణ్యముతో టి కాంతమై = జీ (వకాళించేటిదై, తగు = ఒప్పేటి పర్మబవ్మాంబు = పరత త్త స్వరూప మును, థావించెద౯ =ఉపానన చేనెదను.

ఈ కృతి తమిళ భామలోనికి ఖభాషూం తీకరింప బడినదట,. భాహాన్దా రకులు [జాను దొరగా ఠీ 'కాన్యమునుల గూర్చియు టీశను 'ూర్చియు నిటు (సిరి,

ళా

కలం ౧1041816 08 వషడేరక?తల! &ఇ150 62]110డ శష6 ఇర? 060698 04 బైకగరుతం002 ఇ118669 ఇకిండ6 (06 64 1040 02 1760 4 ౨,

₹016 6౨909218101986 &98 390011 ఏం0ే్‌ 18 6302608619 2266 18 16 సం100క్రక క0 900 92171 0౯0686 ఇారీ8!6 ఇక 606 71910006 07664 ఫ79?411128్ర 19 శం కెంకర్రరి 60యకల్తా.. పౌంఏగ్రయంపికక 05 18 00047 67627 ఇాషేత6ం 06% కే గంళం2 268 ఇడ మం16 శషషం శేళార 02008016

గ216 20692 18 కష06146064. 1980 "జరి! క60108 హింమి 61086 00 916 18 2కనండి *0 14 కొజ00011 తూ 97% వంకర

కలక 15 2 1647006 ఉండి. ౧86001 6000060885 &94 96001600 18 కౌంద్రడి2 రక శం 0020 ర1క0010 93988ఏ్ర్ర08 9 0028 6016 6189167 కైషకి6ఏక్రంక 2769 0921666 €86 02120066 6006077 02 శమ6 క022%2866046ష 041 వమ11080929, గ౦క1888%74012 0020841904 12 58% 04000 18 కి14004 18 ఉ000%02 ₹011006 ఆ భా, సంఖ్య 606-612.)

శరామాయణ వచనము

జ్యామరామకవి రచించిన రామాయణములో కాల్క అయోభ్యా 'క్రాండములును, అరణ్య కాండము పూర్తి 75 నర్షలకునుంటెను గు వచనము లభ్యమగుచున్నది, కవీం గూర్చి (గంథమున నిట్లున్నది,

6 “44 సాహిత్య విద్యాగోస్టి (వగంగంబున నాశ్వూలాయన నూ త్రుండును, వాసివ్టనో త సంభవుంకును, కృష్ణయామాత్య ఫ్యుత్రుండును, మడ్డర్శనీ పారంగతుండును, లభ్మ్మీ పతి నామ ధేయాగజు

1౨

ననుజుండును, నంస్క్భు తాంధ భాషాకవితా నిర్వావాక నకల పారంగ తుండును, అనవాయ శ్యామరాయ విద్యత్క_వియగు నన్నుం బిలివించి చతుళ్ళా(స్తు పండితుండవు, కవికుల తిలకుండవు ,.. . , .కళావల్ల భుండని కొనియాడి కర్పూర కశాంబూలం బొనంగి” కృతిపతియైన సుబ్బకాయ శెట్టి పలికినట్లున్నదిం సుబ్బఠాయ శెట్టి కళ ఛశ్రీ/ శాంతిమతీ శాలి వాటీశ్వర కరుణాకటాతు (ప్రళమిత సకలాంత రాయుండును, నేతు హిమాచల మధ్యవర్షి విద్వతవి నికరసంనస్తూయమానుండును, డత్సీణ శాశీతట 'శామపర్డీ తీరస్థిత నిరంతర నాన్న దాన సమో్మ్ళోదమొన భూనుశాశీర్వాద సంప్రాప్త సమేధమానోత్తుంగ శతాంగ మాతంగ తురంగ పచాతి సంగత నవరత్న విరాజిత మందిరుండును, చతురుడధి ముదిత విళ్వు విళ్యంభ రావలయ పరిపాలన శాజూధిరాజ నన్నాని తుండును నకల గుణగణాలంకృతుండును, వాసవకన్యకా వరప్రసాద శాళ్వ లై శ్వర్య విలాసుంకును, వై శ్యకుల రత్న రత్నాకరుండు పరిసెట్ల నోత నంభవుందును, తుమ్ములపాటి మన్నారు శెట్టి పౌతుండును, మణ ప్పార వేంకట కావి శెట్టి ప్యుత్రుండును, నిజనుకృత విశదీకృత మహనీయ పాత్మివత్యాది గుణకదంబయగు కృష్ణమొం'చావధూ గర్భళు_క్రి ముళ్రా ఫలుండును....,-.. *.గురుమూ ర్తి నహోదరుండును,.. *..., 'శ్రీ/ విజయరంగ చొక్కనాథ మహీవర కరుణా కటాతు వీక్షణ పాతుం డును, వణిగ్యగణియగు నుబ్బరాయ వై క్యధా లేయుంను క

ఈ శ్యామరానుకవి విజయరంగ చొక్కనాధుని కాలములోని వాడై. యుండియు నుబ్బ రాయ శెట్టితో 6 “=== శ్రీ, మదామౌొ యణంబు వచన కావ్యంబుగా జేయుమని పలికితి్కి నీవు కృ తార్థండ వైతివి తొల్లి వాల్మీకీయ రామాయణ మహోాకావ్యంబు భాస్కరకవి పద్య శావ్యంబుగా రచన చేయించెె రంగనాధళవి ద్విపద కావ్యంబుచే సె, నితరు లెవ్వరును వచన కౌవ్యంబుగా రచనచేయనిది నీవు నేను చేసిన పుణ్యంబుగా సీ జరనంకితంబుగా రచన చేనెదనసి” (శవిపలిక్రి . నవరసాలంకారంబుగా చాతుర్వన్తాశ మజన సనంఘంబులు సపరియింప యోగ్యంబుగా శ్రీ/చ్యదానూయణంబు +,= చేయం బూనినాండు,

818

ఈ (గ్రంథము (వాశ్యవతిలో నారణ్యకాండ మొక్కటి యే యున్నను, బాలకాండము మొదట నుండందగిన యీ కిందివీరిక కృత్యాది పద్యములు నిక్కడం జేర్చుట మనకీ యొక్క కాండమేశాక యన్ని కాండములును 'బెనింింపం బడినవి స్పష్టమగుచున్నది, కృత్యాది పద్య ములు (వాసిన 12 ష్మతములలోని (వాత యొక్కనిడి. తక్కిన కథా

కల్‌ భాగము వాత 'వేలొక్కనిది. (పకి నర్షమునకును ఇది శీ/ మదా రణ్య కాండంబునందు అసహాయ శ్యామరాయ విరచితంబను వచన శ్రాన్యంబునందు పచారున్నాకటన శరారము” అని యిటు కలదు*ః ౧ ఉం

ఆరణ్యకాండము సర్వమును జెబ్బదియైదు నర్షలున్నది. న_ప్పసంఖ్యను "'జెనుంగులో *ీ వడు” అనినరోదన నంఖ్య యని పేరుపెట్టి ఛాంద నముగా ఆజున్నా క్కటి యనుట కలదు. అశ్షు యిక్కవియుం. బచారు న్నొక్కటి యని చెప్పినా. అయా సర్భముల (ప్రారంభమునను

కాయబజ నంఠలాప జూత ఘనతరచింతా

భూయో న్వేమణ లక్స్‌ శ్ర”

ధీయుత వచనాభిరామ లేచోశామా 13 నర్గము

క. రాతన కృసాణ విదళిత

పతుద్య్వయ పాదజూను పార్శ కరోటీ

కుఖ్నీవిలోచన చందూ

పఖీతణ మోతజాన భాగ్య నిచానా 67 సర్గము

క, భీకరక బంధబంధన

సాకల్య భుజ (వసార సం్యగవా వారా

ఢాళన లత్మణరాజ

(దాశా శశి కీర్తి జాల రామనృసాలా 20 సర్షము

ఇట్లాయా తావుల కథా సూచనము విమయసూచిక వలం బద్యు ములు చేర్చినాడు, మొదట శ్యామరాయకవి పద్యకవిత్వముం నొంత దరొవి తర్వాత వచన రచనల జూపెదను,

శ0

ఫ్‌ యేక క శ్ర తులనీ చామోస్త్వల వాతౌర్మఖ నేవిళాంఘీ వనరువా యగ్శా కాశర నత జన వైరన శీథల గుణసాంభ సోమ! ,న్హ్రీ, రఘురామా ! నీ ఎవ్వని మదినెంచ నిందిఠా జీనియు మందిరంబుననుండి నమహివము లొనగు నెవ్వని నులతియింప నీవ్పిత కవనంబు నిచ్చి శారదయు సన్నిధి యొనర్చు నెవ్వని బింబంబు న్‌నీంన నియ్యదియ ఛామంజు లన్నియు గదలకులధు నెచ్వని నామంబు నెన్నుచో జనులకు బహు వ్ముత లాభంబు పరంగు చుండు గీ అతండు శీ/ రాము. డఖల సన్నుత చరి శత్రుం డాశ్రిత వనవనండుండు నబ్బజూది వినము డమర నుకుట తట వివిధ రత్న కాంతి కలిత పదయాగుండు కాంతి నొనగు, క్స్‌ ఎవ్వని పాయంబు మవన్వంబుందోంటకు దీ గ్లాంగళాటకదృష్టి యెము క మెొన్వని కరకరికిషీఖండముగడా చండీళుకోదండ డండవరభు ఎవ్వని బాణాగ్ని కింధనమ్ములు గజా యతిశాయకుంభ క క్రానుర రత్తి యెవ్వని విళిఖదా లేందీవళావీ, & బం క్రికంకునితలల్‌ బలతులాట లతండు[శ్రీరాము 9 $96990 9999 ఇ

$1క

శా శ్రీనుత్కోనల కాజు (చేమనిజలక్మీ కాంతి వై శేయంగాల గామౌొర్థంబులు ధర్మ మోతము లిలంగాంటీంవచానీంకల గా సీమాతాతీకదయావి కేషఘనుండై. చేదోయివద్మంబు చే ధామ(శ్రీనరు నుబ్బఠాయళ్ళతి నేతంలోచి శీలీవుతశ్‌.

క (శ్రీవేంకటాాది నేతయా భావంబునదన్నుందలంచు భ క్తుండగు నా ధీవరుని సుబ న రొయని శావి(శుత. ..కీ_ర్రికాంయలనొనంగున్‌.

మ. కరమౌవిమ్ణువు (బ్రహ్మో సారథియు నళ్వ్యంబుల్మ్థహో వేద ముల్‌ వరగన్‌ ఛారుణి తేరు సూర్యశ ళులుంబంత్ల ప్పృథానుమ్కండా పురముల్‌ గూల్చినజోదు నానుకృతినిన్‌ బొందొప్పీలాదిగా సిరిమొణిక్య మవాధనాఢ్య జయలథ్మీ (పా ప్తుగాంజేయుకన్‌,

నీ, తీగ చెంగటనున్న తిలకప్ఫృతముమొడ్మి

బలువిల్లునూ పునం బరగువాండు శాడతోంజెలువొందు కమలంబు చేఆంగున గర మునంజెన్నొందు శరమువాొండు కరుణారసమ్ములు కనుంగగవనలరంగ జిునవ్వుమోమునం 'జెలగవాండు పాద సేవకుంజేరు పవనజుకరమునం మచదండగై కొని కదలువాండు శాజవ్యుతుడొళండు నత్సీ! రార' యనెడి పలుకులను ననుఃబిలువలో భ క్తితోడ "వేకువనుగలలోనను వెజుగునంది 'యేమిపనియనంగను దానునిట్టులనియె,

ఫి16

“నాదుచరితము నీవును నాదరమున. బెనుంగుం జేయు” మని చెప్పి

నాండంట. వచనశైైలికి ,_ వకాదళ మనర్ల ప్రారంభము ఫా నే నీతాసాంత్వనవూర్వక

ఘాతుశరత.న్స్నమూపహ ఖండనవార్తా

జాళతాదరనన్వాచర్య

వేతళోనయనాభిరామ ! (శీరఘుశామా |

దండ కారణ్యంబునం జనునప్పు డ్మగభాగంబున శ్రీ/రామ టేవుండు మధ్యంబునందు నుముధ్యమయగు నీతాకాంతయు. బిజిందిదెనటౌణ వాణాననంబులను పాణి చేశాణించు లత్మ్హణుం డనువర్హించి చనునపుడు నారాజకుమారులిరువురు నానావిధములగు పర్వతములమధ్య (వదేళ ములు వనములు వింతవింత లై రనుశీయంబగు నదులంజూచుచు నీతా శాంతామణిశోడంగూడి చనునపుడు అనదీమధ్యభాగమునం జెలువలరు నినుకదిబ్బలందు సంచరించు బెగ్గురులు జక్కవలు జలంబునందు జనత ములగు నీరుకోళ్లు సీరుకాకులతోడలహాడి తామరలచే తనరారు కొలం కులు గుంవులుగుంపులుగా సంచరించు జింకలను మదగర్వితు లై గొప్ప లగు కొమ్ములచే గొమరొప్పు వృషభములను గాలెనుపోశులను వన నరాహనులను జెట్లనువితిచి పడవై చు "వేశండములను నవలోకించుచు దూరంబగు మార్షంబునుంగడచి సూర్యుండ _స్తగతుండగు సమయంబున నహన్రదళములచే సంకులంబగు పద్మములు నూజుేేకులచేం బొలు పారు వుష్కరంబులనెడి తౌామరనసహితంబున సమిీప'బేళంబున సంచ రించు సామజముల చే నమలంకృతంబును . ,యోజనదూర విశాలం బగు తటాకంబునందు గీతంబు వాద్యితంబు నాట్యవీణ మర్షలంబు పిల్ల(గోవి కంచుతాళంబనెడు చతుర్విధ వాజ్యనుల నాదంబు వినంబడు నపుడు నచట నొక్కనింగానక ఇట్లు 151 ప్మ్యతములలో నారణ్య శాం డము గలదు,

అఆంధ్రసాహిన్యపరిమత్తులో కాలా యో ధ్యాకాండములును నరణ్య శాండమును పుస్తకభాండాగారమున గలవు, (గ్రంథనంఖ్య 168.

ప్ర? వ వెలిదండ్ల అళభరికవి ;_ కవులచరి.త్రమున కెక్కని యీదాథీ ణాత్యకవి నుదంతాపరిణయ మను (వబంధమును రచించెను ఈతండు విజయరంగ చొక్కభూపా లుని యాఫ్థానములోని వాండయినట్టు నాతనియానతివేం దా నీక సతి (శ్రీరంగస్వామి కంకితముగా నొనర్చినట్లును దనతండి యాళాజునొద్ద మంతిగానున్నట్ట్లును (గంథావ తారికలో (వాసికొనిన యి క్రిందిప ద్యము వలనం దెలియుచున్నది, నీ అద్యస్వయంచ్య క్త మైనరంగస్థలం బేశ్ళపతికి రాజధానియయ్యి నధికచం చలమొన యలమహాలవ్మీ యే విభునిపూజలకిలు వేలువయ్యెం (బత్యతవిరజమొ పరంగుకా వేరియ్‌ (వభునికోటకు మవోపరిఘుయయ్యె రాజూర్వమెన చిరత్నరత్త ౦బులే టాటా యె దంటసీమకు మిట్టపంటయయ్య లు గ్‌ నట్టినృప పాలిత - = .*నమిద్ధ పంచతిడనట రాజనప్తాంగపాళి శాత్రవీకంరనూ[తశానన +-శూలి (శ్రీవిజయరంగ చొకళాధా(త్రీపషమౌలి,

నిండుకొలువుండి వేడ్క నన్ఫి లువనంపి, న్‌, నాక నారోగ్య భాగ్యముల్‌ సీకుంబతిళ విన్న వారికిబార్ష ంబువిన్తరిలం గృతియొనర్పును శ్రీరంగపతికి నవిన నాంటినెమ్మది నొకబచోయినాంటి లేయి,

818 నీ, పొంద్యేకపరమాొ ప్త పారిమద్యవఠుండు నోపాలచరణ నేవాపకుండు నిఖలది కృటవ_ర్రినిజకీ స్రివిన్ఫూ మట్పవా(నకులీన చ(శవ" రి మధు రాం(ధకవన గుంఫనక్రళాచతురుంకు సాధురతణ విచతముణకరుండు జ్ఞాతి బంధునుబ్భూన్ని రాంతంక శుభ కారి నతో క్రినూతనా జూతవైరి గ్‌ నకలధనికాఘవర్ష భూపూాయమాన లలితనిరవద్యనిజగుణా కలితపద్య శతనపబ్యాసుండనంగ నన్ను తివహిం చె ఘనుండు వెలిదండ్త పెద్దరాఘవవిభుండు. విజయరంగ చొక్క_నాథుండు శ్రీం 1704._.1781 నడుమను వాండగుటచే నీ కవియు నవ్పటివాండై. శేమను వెంకటపతి సముఖ 'వేంకటకృవ్ణ్లప్ప నాయశాది కవులకు నమకాలిళుండని న్పష్టపడుచున్నది. మజియు+ గవి తన వితామహాదుల నిట్లువర్ణి ౦చెనుం చ, అలతిరు వేంగళార్యుంకు మహాద్భుత చర్యుండు క్రీ _ర్రిభుర్యుండ్రై యలర్మిపసూనమార్షవ శుభాంగిని గోనమయన్వధూమణి౯ లలిత గతికావరించి కమలానతి. జీకొనినట్టి చుట్టువా లృ్బలియునిక్రై వడిన్‌ బరంగెబంధువులందలు నంరసింపంగన్‌. ఫి శృంకారరసముఖోచిత సితాంధో క్రిష దతిపోమీ వేంకటపతిమనిమి. సకల జే ఫాధళ సమ నత వేశల కవనుండు పెద్దరాఘువఘనుండు జననమనో రంజన సరసనల్లాప ధా రలవన్నె గన్న చ్మినాఘవ్రండు మధుర వాక్య పౌథిమ నిక న్తభారతి నఖముఖరిత తంత్ర నరనమంత్రి

తం గీ లలితవా ర్తాచమత్కృతి లత్మీపతియు ననగ నేవురుగల్లిరి వినయ్యులై న తనయు లలెతిరు వేంగళార్యునక్షు జగతి దనువులందిన పంచత_త్త్య్యములనంగ, విందపదుండచ్చ తోనుంగు వేంగన వెల నెన్‌ నీ అమేరురా మేళ్య రావని విఖ్యాత మే నేతళుద్ధాంధ కృతినవాన గీ, ఆతండు ఇెలువొందు, దిరు చేంగ ళార్యగర్భ జలధికమలాదిదుష్కవిస్మయవిచారి యనవరతతోవి, గానవి ద్యాభిలామి. బంధుపరిపోమీ వేంకటపతిమనీషి.. దీనినింబట్టి యముతనివితామవాుం డగు వేంగళార్యున కీఠనితం్నడి యగు పెదరాఘవార్యుండు గాక యిక నలువ్సుటు విదాాంసులగు వ్యుతులు గలరనియు, వారిలోంబెద్దవాండయిన వేంకటపతిమనీమి య నేక శుద్ధాం (గ్రంథములు రచించి యచ్చ తెనుం 'వెంగన యను బిరుదువడసె ననియు. 'బెలియుచున్నది, మజియు రాధామూధవన నంవాదము రచించినట్లుగాం గవులచర్మితలో: జేర్కొనంబడిన వెలిదండ్ల వేంకటపతి యీాయచ్చ తెనుంగు వెంగనయేయని యు స్పష్టమగుచున్నది. కాని యితని కాలనికర్ష్మయ మందు విస్పష్టముగా లేశపోవుటయే. శాక యీతని తండ్రి వేరు తిరు వేంగ ళా చార్యండని శనబడుచున్నది, ఇది యిట్లుండంగా దన పెదతం డి వేలగొలంది యచ్చ తెలుంగు శావ్యములు (వాసెనని "చెవ్పుచు వానిలో. గొన్నిటినై న మనకవి వేర్కొనకపోవు (గంథవిషయము--అన్టమహీషులలో నొక్క తియగు సుదం త కును (శ్రీకృష్ణునకును జరిగిన వివావాము (పబంధోచితవర్ణ నలతో

800 నిందువి_స్తరింపంబడినది. గ్రంథము సంపూర్ణ ముగా నున్నది, కవి త్వము చక్కంగానున్నది, వైలి కెలియుటకిం కొకపద్యు మయుదావా 80 జెదను.

చ, లలితరసాలసాలపరిలంబి మహీతలచుంబివల్లి కాం చలయుగళంబులం వెనచి చయ్యన నుయ్యల లూంగు వేళలన్‌ గులుకుమిటారి జన్వనవుంగొమ్ములు పొల్చిరి పంచ కాండకుం డలితధనుర్ల తాంతరకనత్కన కాంబక శే ఖలోయనన్‌,

జరి తిరుములక వీ ఫా విజయరంగచొక్క_నాథుని శాలమున వెలువడిన యతుగాన నాటకములలో తిరుములకవి విరచితమగు చిత్రకూట మహాత్య మనునది వళ _స్త్పమెనదిం ఈరండు బాలసరస్వతి వాత్రుండుం వెంళటాధ్వరి ప్యుశుండు, ఈచాలనరన్వతి యసమసాహిత్య విద్యా చతుర్థుఖుండై భారతమున నభాపర్వము ద్విపదగా రచించెను, తిరుములకవి తన్ను. గూర్చిచెవ్పిన (గ్రంథ భాగ మునుదాహరించుచున్నా ను, సీ శ్రీలచేనను చమరలీలచేనెంతీయు నలువొందుద్వార కా నగరమునను శాం మెసుత వై జయంత మై జిగిమోజు "మెటు గారుబంగారుమేడమిోాంది పొందుగాంగనుదోయి వింయగాంగనుపట్టు డంబై నకొలుపు కూటంబునందు శింవురాసంతన నింపురాణించు కుం దనపుగద్దిాయనుండు దై వరాయ తే॥ రంగకృష్ణముద్దుల వీరరాజనుతుండు (శీవిజయరం గచొక్కనాథావనీం దుం జెలమి కోరిన కోరికలిచ్చు జేన | నీకు_మొ కె దనిరవద్య నిగమ వేద్య |

| శై వారం॥ ** నీయొదుటనుదుటునగ కోవులమరనమరనాయక నాం తరముస నటియించు లెజగంటి తెరవల తెజంగ్యువకటించునించు జోణులు నటియించు, చ్మితకూ టమహపాోత ట్‌ మవోనాటకనంవిధా నంబు చూడనవధరించు నాస్వామి, జయీభవదిగ్యిజయీభవః తుది ద, రామకలి, అట, జల కేళిచాలించిళొలను వెల్వడివచ్చి ఇలులతోజతగాూడి వలునధరించి చలువగంధమలందినతియు ళంకరుండు నలువొందనిజనదనము చేరిలెలమిన్‌, గౌరియును. ,....నలకడనన భనఖలభోగంబు లనుభవింవునుండి రచటని, ద్విపద, అనియనివార్య శా ర్యాన్వితు వేర అనుషమనత్కీ._ర్రియగుశౌరి'జేర కృష్ణచార్మికకీలితుండై న రంగ కృష్ణముద్దులవీర నృపవ్ఫుతుండగుచు జయళాలియ. .. నెనంగిన శీవి జయరంగచొక్కరాయాధీశునగర నెవరుమోరవసించి నిరుపషమొనంద మనుళ వింప్రచునుండు ననఘుని వేర శ్రీలచేందనడచు నృవవరనిత్య లాలితుండయిన జాలసరస్వతిమఖి సుతముఖ్యుండగుచు ని న్రులకళాపొఢి నతనిమిం చిన వెంకటాధ్వరిసుతుండు తిర్మలకనవి పార్వతీపతి భజన నిర్మలమతి విస్ణునిత్య 'ీవకుండు ల!

$2వ నంగీత సాహిత్య చతురుడొవిజయ రంగ చొశ్ర్కావ నీరమణు కృపను శర భూవణములు ఘనభూవణములు న్వర్హాంబరంబులు సరిపెనల్‌ తాళి యనువొందు నందలం బగహారాది ఘనబవాునూోనముల్‌ గాంచినవాండు వచనచమత్కార వై ఖరిమోర రచన నేయగను నర్తన 'యోగ్యముగను నొనబుమితిన చి[త్రకూటమాహోత్మ్య మనునాటకమును విద్యల రూఢింగన్న కవులెన్న నాని కాకర తారకముగ నవనీళ్వర సభార్హమై రొప్పుగాత, చ్మితళకూటమొవాత్మ ఫ్రము, న ర్వేశ్వరుం డొకనాండద. (పమథ గణంబులలహడి కొలువుండి వారినిపార్వతి జూదయడుగ వారలామె చ్మిక్రకూటమున. తిల్లయను. వేరును గాంచి యున్నదనిరి అప్పు డీశ్వరుం “డ్లావల్ల వాథరను చూడక సొంపు నంధిల్లదు, ఆమె నాట్య మున తన వన్నెవాసి ధరణిలోం బొగడ, నన్నిడంజాసి మయొంటి?గ” దిల్ల వనినిం బొంటెం. అ వాలు గంటిని తలంచు కొంటిని యని వేంటాడు నెపంబున నచట వెడలి “తిల్తనసిని నాలుగు దినంబులుండి పార్వతిని గలసి తమ కుందనంవు మేడకు వచ్చుట యిందు వర్ణితము, తంజావూరి వున్తకళాల (వతి నంఖ్య 5280 (క 671 (గంథాంత మున “తిల్ల గోవిందరాజ నాటకను తెలుంగు లివిని ఆకులు కిక ట్‌ ఫవు_స్తకం ౧ట్కి వాుజూర్‌ నుంచి వచ్చింది మానాజి గుజార్తిసథా అళన్‌ వర్షం సఫర్‌ నెల 9 తొమ్మిదవ లేదీ మబాల్‌ (ప్రవేశం. ,.తిరుచినాపల్లి ముఖాంహర"శ్రార వై ద్య నాథుండి సంబంధం *” మధుర నాయక నంస్టానమునుండి యా (గంథము తంజూవూరకి వుస్తకశాలకం జేరినట్లు పై దానివలన తెలియుచున్నది (గ్రంథమ ముదదితముం

రీవి$ీ అజా శ్రీ+వతి రానుళ (దళవి వలనా

ఈతండు వహోలాన్య మౌొవ+త 'ఫ్రమును వచన శావ్యముగా రచిం చెను. ఇం 'దెనిమిది యాశ్వానములు గలవు, ఆశ్వాసాంత గద్యలో ళ్‌ లది శీ, మోానాశ్నీ సుండ లేశ్వర సౌయ్మద కృ పారనలబ్ధకవితా మాధురీ ధురీణ శాళ్యప నో తాళ గలాయన సూత శ్రీపతి కులపవ్మిత చరిత శ్రీ గరియమాంబా సత్కళ్యత నూరయామాత్యవుత్రకవి శామ భద (వణీతంైై, న ఇవోలాన్య మవోత్మంబను వచన శ్రాన్యంబున 1పభమౌశ్యానను,

వై గద్యవలన సీతడు మధురావుర నివాసియనియు (బావా శ్తకాం దనియు, కాళ్యపగో తుం డనియుు గిరియనూంకటా సూరనలఫు.తుం డనియు శఇలియుచున్నదిం ఈతని (గంథమునం 'జెచ్చటను విజయ రంగ చొక్కనాభునిపేరుడావ్చాతనము శాకపోయినను నితడు మధురా వురి నివాసి యగుటయు వచన [గంథము రచించుటయు నీతడు విజయ రంగ చొక్కనాధుని కాలము వాండని తెలియంకేయుచున్నవి, మజియు నిండలి వచన రచనయా, (శ్రీరంగమావోత్మ్య, నూఘమౌావోర్మ స్య రచనల పోలికనున్నది, దథీణాంధ వాబ్మయనును గూర్చి శ్రీః శ 1916 లోనే (వ్రాసిన బారి నేతురామయ్యగారు తమ న్యానమున పె యభ్యప్రాయమునే వెలిబుచ్చి యున్నారు (చూ, ఆంధ సాహిత్య పరిషత్న్యతిక 7వ నంవుటము పుటలు 84-92) ఇందలి నచన రచనకు చుచ్చు ఫలానా

66 అశ్వినీ జీవతలు చూచి యిది యపరిబోర్యం బనినవారు నిరుద్యోగుల జూగులై రి. తదోగ పరివోరార్థంబుగా నొక్క యుపా యింబు చేవరానతీయ నలయుననిన వరుణ ముఖావలోకనంబుచేసి వానవుండు, “విను ! మోనంబు లేదని నుధాసార నమాన వనచనంబులు” పలికినపుడు వమహవోవ్యాధి వీడితులై, పాపకృత్యు లై శ యపమృత్యువీడి తులై, శాలన్భుత్యు వశమైన వా "కవ్వరో చా రందటు సుండరనూ_ర్తి

కైలైత నందర్శనంబునం బునీతులగుదురు శొవున మనోవాక్కాయ పం శుద్ధుండ్రై యా యభిచే.క పాండ్య రాజ్యాగణీ! భక్రి పభానంబును యా జీవుని మహినొతిళశయంబును నీవు లెన్సగం బశీతీంచి తెలిసి తల్లిం గార్చనంఖు గావించితి వాయెనా నీ రోగంబు దొలంగు నిందులకు నంది యంబు లేదు” 1 కుందుర్తి నెంళటాచలకవి గూర్చి వాయుచు కా ర్తి మవ శ్వ కృతిపతి గూర్చిన విశేషములు (వానెదనని చెన్సితిని, వాని నిట 'బెలుపు చున్నాను, వీనినలన మధురనాయక రాజ్యమునగల చిన్న నంస్థానీకులు గూడ నెట్లు తెనుగుభామను పోమీంచిరో చెలియలలదు,

తురయూరుం దథీ,ణ'జీళమున నేడు తిరుచినాపల్లి కి ((త్రిశిరవుర) నిరువజీకు మైళ్ళ దూరమున తువై యారు అను సంస్థానము గలదు, దీని పూర్వ నామము * త్రీర్థపురి.” ఈ సంస్థానికు లైన రెడ్డిరాజులు శీ కృవ్ణ రాయల శాలనున నా (పాంతమునకు పాలకు ల్రై వెలసిరి. వారిలో వేంకటాచల డ్డి అను నాయకుని (పోత్సాహమువలన కుందు రి వేంకటాచల కవి “ శా_ర్రకమొవోగ్య క్‌ వము * అను నాతాళ్వానముల పద్య (వబంధము రచియించెను, ఈతడు కా_రికమాబోత 'ట్రమున తీర్థపురిని తత్పరిపాలక్షుని నిట్లు నీ, *ఏ రాజధానికి నిరచక్కి. నోపాల వేంళటాచలపతుల్‌ వెలయుచుందు "లీఫురిమధ్య నందీపితుం డగుచు నం దీళ్వరుండు వసించు గృృపను మనుప నే పట్టణం బయోధ్యాపురంబునకు జో డె పరాభేద్యమై యలరుచుండు నే వుటభేదనం బాపూర్ణ్మ రుచిరాన్ట లఖ్మ్మీనివానమై లలి 'జెలంగు యత ౯ 1 అంభసాహిత్యపరివత్తు (గంథసంఖ్య 17౦ వందళ్చు వళధాంచా సారము ద్వితీయసాగము పుట 76.70, శ్ర ఎక్‌ భాం

కికిఫ్‌ గీ నట్టి తీర్థవురీపాలనాతి వేల

ధర్మపథన్నర్హి చర్మదిశాధవళ కీర్తి

కామ్యవాళాత '్ర జధ్వజాద్య ఖల బిుద

విదిత చశ్రాయుధాద్టన వీభవుండతడు.”

వ, పొండ్యళ (తు గజశేసరి బిరుదాంకుండు లాయ వేళ్యాభుజం గుండు పంటకుల కలళ పాదోధి రాశాతమూన బలినోలులింగ నృప వుంగవ కులపాలి కా వేర్యంబిశా నిర్భరగర్భ ధు కీ ముకాయమొనుండును నగు. .. వేంకటాచల మహీమ హేం్యదుండు నన్ను బిలిపించి యుట్లనుచు బలికి

చెంకంజీ దొరవారి సంగ వాములందును పానిక్‌ చర్మితలయందును సీ త్కురైయారు సంస్థాన చరిత చక్కగా తెలియవచ్చుచున్నది, ఆ చరిత ననుసరించి తుచై యూరు "రెడ్డిరాజుల వంశ వృతుమును వారు సొలించిన కాలపరిమితిని యీ (క్రింద చూపుచున్నాను,

ఈ "రెడ్డిరాజులు వపంట'రెడ్లూూనెల్లూరి మండలమున పల్ల వోలి సీమ వీరి కాపురము, శ్రీ కృష్ణరాయల కాలనున, అన్నా రెడ్డి సూరాశెడ్డి అను నిరువురు సోదరు లాతనికడ నాయకుల్రై యుండిరి, కృష్ణ చేవరాయలు దతీణబేళము జయించిన వెనుక కొల్లడమున వ_త్తరముగ నుండు ములై నాడు తీర్థగిరి (వబేళములలో దోవీడీగాండ యొ దత్తిడి యధికముగ నుండుటచే నీ యన్న దమ్ము లిరువురిని వారి నణచుటకు వంపెను, వీరా వేళమున నిశ్శేమముగ దోంగలభయను లేకుండ చేసినందున యా తీర్థగిరి (వబేశమును ఏీరికీ నర్వమొన్యముగా శాయలవా రొనగిరి, సోదరు లిరువురు నా (పబేశము నభివృద్ధిపజచి నంస్టానముగా 'నేర్చజుచిరి, సోదరు లిరువురిలో నూరాశెడ్డి వెనుక య్‌ క్రింది చారళరొా నంస్థానమును పాలించిరిం

శీల6 (1) కుమార యెజ్ఞమరెడ్డి శ్రీ, ఈ. 1547-1589 | (8) పావిరెడ్డి శ్రీ ఈ. 1582-1597 | (8) ఎడమ రెడ్డి శ్రీ ఈ. 1597-1688 | (4) లింగారెడి (శ్రీ ఈ. 1682-1667 | ($) నల్ల పరెడ్డి (క్రీ ఈ. 1667-1696 | (6) లింగారెడ్డి (భార్యవేరమ) క్రీ, ఈ, 1696-1708 | (7) వెంళటాచలకెడ్డి (శ్రీ ఈ 1708-1740 వైవంళనృతుమున నాజవనాడగు లింగారెడ్డియే వేంశటాచల కవిని పోత్సహించిన వేంకటాచల కెడ్డి తండి, వేంకటాచలకెడ్డి కుమారుండూలాకుమార వేంకటాచల రెడ్డి క్రీ, శ, 1740లో రాజ్యపాలన (ప్రారంభించినాందు. ఈతండు క్రీ. ళ, 1772 వఆకు రాజ్యము చేసిన వెనుక సీతని కుమారుండు విజయ వెంకటాచల రెడ్డి (శ్రీ ఈం 1820 లో చెకంజి దొరవారికి తమ సంస్టానచరి తను] రచియించి పంవీనాడు, అది తమిళ భామలో నున్నది. దానినుండియే పై విమయములను (గ్రహించితిని, నెంకటాచలరెడ్డియు వీజయరంగ చొక్కనాథుండును నమకాలిక లనీ న్పృష్టపడుచునేయున్న దెం శా_ర్థికమహాత శ్రఫ్టముము (దితమైన యింకను వికేనములు తెలియగలవు, ఇందు నీతిజాయకములును భ క్రి పదములునగునుపాఖ్యానములుకా ర్రికమామబ+త (్రముతోగూడ ఛారాళతై లితో వర్ణితములై నవి, పెంగనూరువయి పైవంళీయులలో (క్రీ, ఈ, 1692._1667 వఆకు తురయూరు పాలించిన లింగా రెడ్డి తిరుచినాపల్లిమండలమున "పెరంబలూరుతాలూ"కొ

సేకంషయింం 0011661028 17 60 కొంటంవ 6 పం నా శయ? వితరన *ఏ0కమి,

$ ప యందలి వెంగనూర్ముగామమున నొళ (వ త్యేశనంస్థానము నెలళొల్సెను, లింగా రెడ్డిభార్య యెక్రైంటబిక. ఈమె వృద్ధాచలేళ్వరాలయము కట్టిం చను, 1 “గాభేయోపాఖ్యానము” అను శృం గారరగవత్ప్స్రబంధమును రచించినళాలకవి బిరుదాంకితుండ (పసిద్ధివిద్వ్యత్క_వి లేవూరి అనంతయజ్వ నృద్ధాచల మహాత్మ్యము” అను వై దాశ్వానముల (వబంధము రచించి యిలింగా రెడ్డికి కృతినొన గాను, అందు కృతినాయకుదు బల్లవోల్‌ శాననుడు జగదనో వాళ, రాయ వేశ్యాభుజంగుండు, పాండ్యగజ శేనర్కి విళుద్గుపంట వంళ పావనుడు” అని వర్జితుండైై నాడు, కావున నీతండు తుర యూరి పాలకవంశీయుండగుట స్పష్టము లింగారెడ్డి కొమరుండు వరద రాజరెడ్డీ... ఈతనికు మారుడు కృష్ణా శెడ్డి ఈ కృష్ణా రెడ్డికి, వె శేశ్లూరి అనంతయజ్వ పా తుండు, శజాలళని ెంగనూరు ఆనంతయజ్వ “శ్రీమువ్త మహాత్మ్యము” అనునై చాశ్వానముల (బంధము కృతి నిచ్చియున్నాడు, అందు వెంగుళమును గూర్చియు క లి పతినిగూర్చియు ంథానళారికలో నిట్లుగలదు. *వ్‌వీటనిరచొందు శే (వొద్దు థాశావు రీశ్వరనాఘుం డై. విళశ్వవిభుండు వపఫ్రరంబుననుండు కాపురంబుగగారి సౌందరనాయశా నముచి కౌఖ్య వ్మపోలు పాలించు నెలమింబెట్టనికోట యగుచులహా _శృండారు జగమెజఆుంగ జీ నగరంబున నింపునింపు ననంత విద్వత్కవిస్తోమ విశదపఫణితి అట్టి వెంగుళమల్తీ శ్రయమైన రాజ ఛానిగామాజు నా చంద కారకముగి భరిత జగనొబ్బగండాది బిరకుదశాలి వరడరాకేంద్రు కృవ్ణభూపాలమాళి” శే కొరంయి[వ039019 వె:88100 41007 ౮14010౯ 7. విషం 806,

828 “శ్రీమున్నమవా త్వం బభి రశామంబది 'కెనుంగు బేసి రహీ శెక్క్ళ జగల్‌ శేమంశర కృతిమచ్చుభ నామాంకితముగ నొనర్చి వై వుణిగనుమా” (శ్రీమున్షమనోర్మ్య్యము వాబ్మయమున గల (వళ్వస్త శే తమబోత్మ్య ములలోనొకటి, ఈవరడరాజరెడ్డి విజయరంగ చొక్కనాథుని నమకాలికుండు, కావున అనంతకవియు నాకాలఫువాడే, అనంతయజ్య వేజొకకృతి శివరవాన్యఖండముః తలమల:-- తిరుచనాసల్లి మండలమున నామళల్లు తాలూశ్రాయందలి తల మలయను కొండ కింద [పేళమును పె లింగారెడ్డికి శాతయగు పాని లెడ్డి వళ పజచుకొని కొండపై (శీవేంశ శుళ్వరస్వామి యాలయమను గట్టిం చను, ఈ వంశీయులకు తలమలవారని యింటి పేరు వచ్చినది, వీరిలో (క్రీ. ఈ. 3670-1700 (పాంతముల విలసిల్లిన తలమల రామచం చారెడ్డి! విశ్వేశ్యరపండితుండను విద్వత్కవి “కృన్ణవిలానము అను నై చాళ్వాస ముల ళృంగారరసో_త్తర (వబంధము నంకితము గావించెను. ఇందనఠా రిఠశలో కృతిపతినిమయమను విఫవులముగా గలదు, కృన్ణవిలాన కృతికర్త విక్వేళ స్రరకవి, కవితార్కిళ శిరోమణి బచిపచాంకితుడుం *శ్వాణసాహితీ వే త్తం కాని 'తెనుగునమూ తము భాషానుగుణ్యముగ మృదువదరచన గావీంచియున్నాండు, “తలపున నన్ను నిల్పునెల ౮ నెలళాపము హెచ్చివచ్చెనే యలరులతేనె చిల్కు. నవ లా |! ననలాలిత నూ_క్రిల్కవే వలవులు నందడింపల జెలువా ! పెలువానణగం గౌగలింప జే తలికులకావిగుల్క_ వనితా ననిశావుల నన్ను(గూడవే,”

$౨9. “న్క్యతిరచాలళి'వీర నును క జుక్కటలబల్కుల పేర నౌనుధన్‌ జదురుగ నవ్వుపేర నవ చందికలన్‌ నిటలంబు వేర డా లొదలగ నుండుమండలనము లో నగ మతులచేర గల్వలన్‌ గుదుపుగనుంచె మోమునకు గోము సుధాక రుం డప్పుందీయగన్‌.” పె గ్రంథములన్నియు నాంధసాహిత్య వరిమత్తునం గలవు, దత్నీ ణాంధ వాబ్బయమునకు సంబంధించిన కృతులెన్నో యపరిశీలితముగా నందున్న వి, ఛుద్ధ్యద్రవిడ దేశ మున సాహిత్య కళాపోమకులగు ెడ్డి శాజులెట్లు 'తెనుగుభామను కవులను నాదరించిరో దిజా ఖ్ర(రేముగ "కెలునుకొనుట కివి ఛభాలునుం జ పుదుకో-ట - అంధ్ర, వాజయము తంజూవూర్తు మధురనాయక రాజుల వెనుక తెనుగు వాజ య మును పోమీంచిన నాయకరాజులలో వుదుక్కోట రాజులు ముఖ్యులు, పరక *తొండమాన్‌” అను బిరుదముగలదు. వఏీరును తొలుత విజయ నగర సామొజ్యాధీశులకు సామంతులై, శమ[కమమంగ స్వతంత్రత వహించిరి, పుదుకళ్కోట యనగా నవసాలవురమని, (శొ_త్తశోట యని యర్థము. ఇది తిరుచినావల్లి కిరునది మైళ్ల దూరముననున్నది. ఈజీ శను శుద్ధ విడ బేళ మైనను పుదుక్కోట రాజధానిగాగణల తొండ బూన్‌ రాజులు తేనుంగున తాము న్వయనుగ కృతిక ర్తలె, కృతి భ_ర్తలై (ప్రఖ్యాతింగాంచిరి, ఇప్పటికి సీసం స్టానధ్వజమునందు "తెను గుతో “శ్రీ బృవాదంబా నవోయం” అని వాయంబడియున్నది, ఈ శాజుల నంశవృతము, శ్ర

$ి0 రఘునాథ కొండమాన్‌ | 1616-1780 తిరుమల విజయరఘునాథ | 1780-1769 శాయరఘునాథ 1769-1789 | విజయరఘునాథ 1789-1807 | విజయరఘునాధ 1807=18385 | శాయరఘునాథ 1885-1889 | శామచం(ట్‌ 1889-1086 ఏ గజీర లిట్లున్నను, నీరాజులందజును వుదుళ్కోట పవురాకి స్టైన శ క్రియగు బృభాదం బా జీవి భక్తులు, తిరుచినావల్సియండలి మాతృభూ తేళ్వరస్వామి (శాయిమాన్‌ కోయిల్‌ ) సేవకులు, కావున శైవులు, వీరియింటి పేరు కోటివారు శాన్సన ఏవీ శకెలుగపసనాయకులలి ఈ తొండమాన్‌ రాజులకు వంక పారంపర్యముగా నౌష్టానకవు లై విలసిల్లినవారు నుదురుపాటివారు, ఏీఠు వెలనాంటి వైదికులు, పళ్చిము గోజూనరీ మండలమున నరసాపురము కాలూశాయందలి నుదురుపొటి చా _స్తవ్యులు మధురనాయక ళొజగు ముద్దుంక, వ్స్‌ప్పనాయని శాలమున నాతని యావ్వానమున దథీణ బేళమునకుం డరలివచ్చిన యు_త్తరాంధ ఆౌవ్మాణకుటుంలికలలో నొశరు, వీరివంకీయాలును, నంతతి వారును నేడును ఫపుడుకో్కోోటలో నున్నారు. పీరికిని శాజులకును గల నంబంధము తెలుపుచున్నాను,

ఫీఫ1 నుదురు పాటి నీకారామయ్య (శాయరఘునాథవిజయ రఘునాధులు పోవకులు) | వెంకన్న పోమకుడు _ రాయరఘునాథ తొండమాన్‌ నీతారామయ్య సాంబళినకవి | విజయరఘునాథ పోమీతుండు | | విజ్వత్కవి సాంబన్న చిదంబరకనవి (రామచం(ద తొండమాన్‌ పోమితుండు) పై వారిలో తొలికవి నీశారామయ్య ఇతనికి “ఉద్దండళవి? “వని చిరుదముగలదు, ఈతండు కాయరఘు నాథునిచేతను తిరుముల తొండమాన్‌ రాజుచేతను విశేవముగ నన్నా నింపండినవాడఃని 60దాతని కమొరుండగు వెంకన్న చెప్పియున్నాండు, అతండు “మక్జన కాది ధీమజ్టన విరచిత వివిధ్యపబంధముల్‌ వినుచు అని త్‌న తండడినిగూరక్చి వాసినను నీతాఠామయ్య కృతులేవియు మనకు లభ్యుములు కాలేదు, అతండు రచించిన చాటుపద్యములు లభించినవి, వాని నీ (శ్రీం పొందువజచుచున్నా నుం ఈవంశీయుఅనృ త్రౌంతము కెలియుటకు నాధారభూతులు (శ్రీవారి సేతు రామయ్య కాడ, పీఠ నుదురపాటిజారి బంధునర్గనులోనిజాయ, పుదుక్కోటకా శవ్యుల నురురుపాటి కంళవృ క్తౌంత మే కాక మటీకొందజం దాతీ, ణాత్యకవుల వృత్తాంతనణను శాదట కెలిపినజారు పీలే, [కీ ఈ 1008 తో రభుణాథ తొండకూన్‌ విరచితనుగు పౌర్వతీపరిణయమును చజ్యదించుటక!్‌ మాఅటప్రతి జంపీనది వీరే (కీ. ఈ, 1016లో పీడ ఉచ్రోజ్ళ జేళాాథ్ట ొబల్యము” అన వళ స్త జ్యాసమును నాంధ్రసాహిత్యపరిమత్‌ వద్రిక జో '(వశటించియుళ్నారు

282 ఈరనినిం౧హార్చి కుమోరుండు వెంళనకవి యిట్లు చెప్పినాండుం కం బలవైరి గంధసింధుర

గళబంథురఘటితఘంటి కారావనిర గ్లళఛాటీపటిమ మనీ మీలలామా నుదురుపాటినీ తారావమూ '

కోటి తిరుమల రాయలు

ఈతనిపె సీతారామయ్య రచించిన పద్యములు మ్‌

చ, స్థిరజియసాండద ! కోటికుల తిర్మలరాయధ రాధ కేంద నీ కరకర వాలఘాతలను గాంచినవై రికి. బోటుందాన నం బరమణి మేనందూటు. బలవై రికి. దత్తరపాటు రంభవా 'కెజపైంగాటు సౌరనుదతీమణి కబ్బురపాటు చిత్రమే ?

చ. అపదుగడా ! తలంపంగవులార ! ధఠాధివులార ! వింటిళా? శరనిధిమేరందప్పిన (టచండకృ శాశనుండు చల్లనైన దు ర్భరకులిశంబు వాడతకిన రాముని ఇాణను నూటితవ్వ్పినన్‌ ధరణి సుధాపరుల్‌ గతులుందప్పినం గోటికులాబ్టి చందద్రుండీ తిరుమల తొండమానుండు మదిన్మతియాడినమాట దప్పు నే!

చ, జరజరవచ్చు నాణముల జల్ల కుం గొంకక రింగు రింగునన్‌ మొజయుకు పాకి గుండ్లకును (యొగ్గశ ఖల్లను కత్తిపెట్లకున్‌

౧ లిం వాలి ౧౧౫ 'చెరవకసాటిలో రిఫవ్రుల వేమరుగెల్లువు రాయతొండమాొన్‌ తిరుమలభూవపుంగవుని తిర్మలభూవ 1 దిలీపవి కమా (

చ, నజుకుదునౌర వై రి నరనాథుల గొగ్గి జిరాలు సింగ్‌ణీ తురకనజీని ఘోడలవదండధణాలు ఘణీలు ఘల్ల నన్‌ దురమునంబెద్దక త్తిగొని దోర్చలళ క్తిని రాయ తొండనూని తిరుమలభూపవుంగవుని తిర శ్రలగాప ! దిలీపవ్మికమా |

$88 ఉ. ఇట్టటుగోటి తిర్మల మహీపతియూరక కాని వాని తే పట్టడు వట్టడట్లనక పట్టినచోం దన యంతవానిల/ా గట్టిగ-కేయుగా కనదుగాదు నిజంబుగనింకజూడుండీ పట్టపురాజులార !' ఛభటవందిపురోహీతులార | వింటిరా ! సీ, చూచితి నేపాళచోళ శీరళ పాండ్య ధరణీధవుల నభాన్థలులనెల్ల 6 గనుంగొంటినంగ వంగకళింగ శ్రాకీ క్‌ వనుభాధి పతుల (పాభ వములెల్ల 6 దరిసించితి మరాట కరవోట కన్షాట జగర్రీళ స్టరుల విలాసంబు వెల్ల గాంచిలిగుకురు కొంకణ బెంకణవిదర్భ ధరణీధవుల కార్య థైగ్యపటిను గ్‌, లిట్టిసాగసిట్టి విభవంబు లిట్టిమహీమ లిట్టియా చార్య గరిమల నెందుగాన రాయతివమల తొండమాన్‌ (వభుతనూజ ః రమ్యాగుణసాం ద! తిరుమలరాయచంద ! శళిక, మటియును దుర్దన, భర్ణన,తర్జన, పరిచయకర జయళరజాలునైతై నరపతిలవణరతేణ... ... “నిజికీలున కై వారిదతిహోటకళాటకరూటకర రుచిరనురచిరగ ల్తేజన వై. వరినరభానురభూనురవానర ,.0..%.... అధికృత _గర్వితగుర్విత రోర్విత, లాధిపసాది పదాతతి కై మధురిమపూరితసారిత గీరిత మంగళ. ...4.2.060 కవిజనదాననిదాననిధాన కరకృ్ళత కరకృత పం ేజుని వై అవితత భామణపోమణ సుపడన భువదన., 464... నవలాల్కనుగ లనాట్యపుతుళు కై బావణిలువరుజలనల'రెడుపలు కై దువలును బూనుకదుముచువడివై. 42400404,

శకి శా స్పాయద్దంతి భటాఘటోద్భవ మదాసారమ్బురజడ్వాహినీ ౨99 ౨౭ ఇ ధిచి*ం అతి ఓ + ఛారరువావరస్తోమానసంత (జ్ర మా న్రాయద్భృంగ నమూపహానిమ్కటములో చారిళనుధీ గేవూముల్‌

46044666 + =ధీరువలనన్‌ రంజిల్లునెల్లవ్పృుడుకా. కళిక, నమతియు విబుధుల కలన గరిమను (ద భువలన ౨ ఏం + ఛి చితి 9 9 6 చిధిజళ + ననివిభువలన రణధ రాధిక చలన, రహితశే "ర్యునినలన గుణధ రాధికమిళన, కుతుకధుర్యునివలన మాం ,0.09906060 ఈ €ి పధ క ఉ 4 కరణంబల్కిలి తద్దుర్లై క్యమని త ర్కజ్ఞాళి నవ్వంబడున్‌ కళిక, మజియును గవ్ర్చలను మనుచును విభుచే నరులను కవులను ననుచును పభుచే శలనైనను బొంకినిధీరు గంట్లిడిగాంచినకై గల దొరచే గంన్తైడగాచినకై నగవరుభే కోటికులావనగుణ వాళ తిచే కోటి అ6క థి 64 “నిజ న్వ్సుగ నొభిచే (వజతగబాలి ఇన్‌ దినుసునమని బెన్‌ మనినుదిమని బెన్‌ సెనరు చుదని చెన్‌, తిరనులరాయని కుమారుడగు విజయరఘునాథునిపై నీళొ రామయ్య దెస్పిన పద్యములు,

$ీ5క నీ వలిమలల్లుండును వానీభమారుండు నరివత్తు రవనిలో శౌర్యమందు ననధియల్లుండును వానికుమారఠరుండు రూపొప్పుదురుడా త్త రూవమండదు పాందేంద్రు నల్లుండు వానికుమారుండు జంబాదురిలలోన వింటిరయందో వనజాతునల్లుండు వానికమారుండు సీడౌదురుర్విలో నీవియందు గాననినుంగొల్బి విఖ్యాతిగాం చినట్టి అల్లుడికుమాళ్ళ కవనిలోననుదినంబు భళిరతిరుమల తొండమొన్‌ (పభుకుమార 1 విజయరఘునాథ తొండమాన్‌ విభువజీర, నీ, జీవతారాజులు స్థిరశౌర్యమహిమ నే భోగిరాజులుం పటుబుద్ధి చేత గిరరాజనర్యులు నెజిక్రై ర్యగరిమచే బవీ రాజులు బవుబలముగేత గలళాఫ్థిరాజులు గాంభీర్యగుణముచే శలువల రాజులు కాంతిబేత శాజరాజులుతనరారు నంవడలబే వలరాజులిలరూప వై భవమున ధర్శరాజులు నీరిచేం దజఅచిచూడ సామినీఠరాజచం్మదులు జగతిమోంద భళిర్యతిరుమలతొండమాకి (వభుకుమార | విజయరఘునాథ ' తొండమాన్‌ విభువజీర | నీ, గుళగుఖాళిని పారు గుంటుకోవిఫిరంగీ జవురు జంగీలను నరకుగొనక నరనర చిర చిరజరజరమని'వచ్చు శాణాలరవళిచే బబ్బరిలక

886 ిళ ఫెళధమిధమిో పెట పెట “రొయ్యను, బలుతుపాకీగుండ్ల కళుకుంగొనక ధణథ ణాంధణధణాంధణధణనక్కార ఛరీభాంకృతులకు బెండగిలక ఇుంత లెమ్మని శకేర్షపై నెక్కితూరి చుట్టుముట్టగ 'ాళిముల్‌ గొట్టితౌర భ ₹రతిరుమలతొండమాన్‌ (పభుకునోర ! విజయరఘునాథ ! తొండమొన్‌ విభువజీర సీ, గజఘంటఘణఘణల్‌ ధ్వజములపెటపెటల్‌ గుంటుకోవిఫిరంగి గుళగుభ లును బలుకు పాకీగుండ ఫెళ ఫెళల్‌ శతుల భశభశల్‌బల ధగధగలును శరముల బచినచినల్‌ చశ్రాలజరచరల్‌ చబాణాలబిరచిరల్‌ భటులరథుల భూరిభేరీధ్వ్యనుల్‌ చారణఘీంకృతుల్‌ జననకంఖాణఘోవమలు చెలంగ నళుకు వెళుకును లేక యాహానముసొచ్చి ఘోర వై రుల శిరముల గూల్తువౌర ! భళిరతిరునులతొండమౌన్‌ (పభుకుమార ! విజయరఘునాథ ! తొండమాన్‌ - విభువజీర, ఎవి రొయరఘునాథరాజు వలా (శ్రీ ఈ 1769-89) వుదుక్కోట రాజులలో నాం భాహాపోమకులలో సి శాజగన ణుర్భందు, ఈతండు నుదురుపాటి సీకాళామాది యుద్దండకవులను పోమీంచు టయేగాక, స్వయముగా నంన్కృ కౌంధ భాషా పాండిత్య విశారదుం డై, శృతిక_ర్తయమైన మవోకవి. దథీణాంథ వాబ్బ శ్రాయమునం జే శాక "శెనుంగు చేశ మందలి (వశ్వస్తరాజకవులలో నితడును పేర్కొనండగినవాండు,

887

ఈతని యాస్టానముననే, అంధభాపార్ష్మ వాది బహు మవ్మోగంథనుల రచించి విద్వన్మ హాకవియని, ఉద్దండకవి యని పేరొందిన "వేంకన కవీందుండు వెలసినది. వెంకన కవీందదుని గూర్చి తెలువుటకు వూర్వ మూ రాజకవినిగూర్చి తొలుత 'తెలువుచున్నాను,

ఈతండు (క్రీ ఈ, 1780-1769 వజకు పాలించిన వీజయరఘు నాథ తొండమాను వెనుక రాజ్యమునకున చ్చెసు, ఆతనికి నంశతతి లేక పోవుటవలన నాతనిపోదరుని పుత్రండగు సీశాయ రఘునాభతొండమాన్‌ శాజయ్యెను, ఆం(ధభాషపాభిమాన మోారాజునకు చుదురుపాటి యాస్థానకని వలన నుగ్గుపాలతో నలవడెను, ఈతనికి ముందుపాలించిన విజయరఘునాథతొండమాన్‌ రాజును నాంధభాషాభిమాని, అతడు శ్రీః ఈ, 1782 లో పుదుక్కోట తిమ్ముయము ఆాలూశాలోని శక్టివ్సు నూరు" (గామము నొశా నొక (ఛావ్మాణునికి దానమిచ్చుచు, నాదాన శాసననమును తేనుగుభామలో (వాయించియున్నాడు, తక్కిన యితని శాననములన్నియు నరవభామలోనున్నవి, ఛాయ రఘునాథుండును బృహాదంబ భక్తుడు. సవాజమగు నాతని ప్రతిభకు దైవళ క్రీ గురుభ _క్రి వన్నె బెట్టినవి, ఆతడు రచించిన కృతులు రెండే మనకు శానవచ్చుచున్నవిం వానిలో తొలిది 4 పార్వతీపరిణయము, కండు కవిజనోడ్డవిని,

పార్వతీ పరిణయము

నన్నె చోడ మహీకవి మొదలుకొని నేటికశాలనునజకును కాళి జాన మజవోకవి కమారసంభ వశథను పిక్కునుంది కవులు కావ్యములు రచియించియున్నారుం వానిలో (కీః శ, 1769 నుండి 1789 వజఆకును

క్షే పార్వతీ పరిణయము (క, ళం 1907లో సరస్వతీ పత్రికలో ము(దితమైనడి ఈకనవి (4 ంథములనుగూార్చి తొలుత తెలిసినవారు విద్వద్వర్యులు ఇా ఛానుశృ్ళస్ణకవి శారు

అంగ్రరాజకవులు ఆంధష్యలిక పథము సంవక్సరాడి సంచిక, 1910,

కరి

888

వుదుకో్కోటట నంస్థానమును పరిపాలించిన కోటి రఘునాథ రాయ తొంగ మాన్‌ మహీపాలుడు రచియించిన పార్వతీ వరిణయ'మొకటి, కవిశా రచనయందు సిద్ధహా స్తులగు నన్నెచోడ శీనాథాది కవుల వెనుక సీకథను నింత న్వతం[తశల్పనలతో, చతురతతో, జూతీయ స్ఫోరశముగ రచిం చీన కవి వేజొకండులేండని కంరో _క్రిగం 'జెప్పవచ్చును,

పార్వతీ వరిణయమాతా శ్వానముల (వ్రబంధము.గ (వథమా ఇ్వాగనమున హీమవద్వర్ష్యనము, హీమవంతుండు మేనకాేవితో గూడి సౌఖ్యమునందుటం అంత సంతానము లేనందున చింతించి తపన్స్ఫు వేయుటకు భార్యతో నొకనరస్సునకు వెడలుట అను కథలు గలవు

ద్వితీయా శ్వాసారంభమున భార్యతోగూడ హీమనంరుండు తపో దీతమనుండగా జాలాంబ(ప్రత్యక మై కాను దతునికూతురననియు వార లకు పుత్రికయయ్యెదననియు. జెప్పి యంతర్షి తమయ్యెను, 'మేనకయు గర్భవతిమై కుమా క్తెనుగనెను, మునులు *“ఉమి యని నాముశరణము చేసిరి, పార్వతి దినదిన (ప్రవర్ధ్థమౌనయై శివభ _క్రిపరాయణమైె 'మెలగు చుండెను ఇంతలో నావెంకు యొవనోదయమయ్యెను, నారదం డొకనాడు నచ్చి పార్వతి యీశళ్వరుని యర్థళ రీరమని తలిదం్శడులకుం జెప్పెను, పరమేళ్యరుం. దాశాలముననే, హిమవంతమునకు తపస్సు వేయుటకు వచ్చెను, అంత హీమనంతుండు మేనకా పార్వతీసహితుం డ్రై శివునిపద్దకువచ్చి, వరిచర్య చేయుటకు తన నుతనంగీకరింప వేంటెను, లివుం డంగీకరించెను,ు అఆమెయు నతి (శ్రద్ధతో పరిచర్య చేయుచుంజెను.

ఇం్యద్రుండు మొదలగు సష్టదిశ్చాలకులు నానమయమున (టవ వద్దకరిగ్కి కారశాసురుడు చేయుచున్న దుండగములను వివరించిరి, (గవ్మాయు, పార్వతీ పరమేళ నరులకు జన్ని న్రంచిన పురువుడుగాని తార కుని చంపలేడుగాన నాతది యుదథయముళొఅకు పొర్యతీ పరమేళ్వర

889

నమాగమము నమకూడునట్లు చేయుడని చెప్పెను, చానికి మన్మథుని నియోగింప నువబేళ మిచ్చెను,

ఇం(దుండు మన్మథుని లిలివించి, యా కార్యనునక్రై నియోగింప యన్థుధుడును నంతోవముతో నాశ్రార్యము సాధించుటకు వనంతునితో, తనపరివారబలముతో నిళ్వరునిపై క (వయాణముసాగిం చెను, అంతమధ్యే మార్గమున క ళావతియను కన్య హీమనంతమునుండి వచ్చుచుండగా, మన్మథుడామెను, గారి వృత్తాంతమడి”ెను, కళావతియా, గారియెంత పరిచర్య చేసినను శివుండామె నంతదూ తముకన్నె తియైనదూడ లేదనియు నాతని వళపజచుకొనుట శేదటైన వళ్యవిద్యను సమకూర్చుకొని! రమ్మని పార్వతి ఈల్లిచేనక తన్నం౦పెననియు చెప్పెను, మన్న సుధుండామాటల శియ్యళగొనక యిళ్వరుని తపోవననమున డండువిడినెను ఇది ద్వితీ యాశ్వానకథ,

వనంతుండు తపోవనము [పవేళించగానే వనంతోదయమ య్యెను (పకృతి యాల్లానముతో నుప్పొంగుచుం డెను. ఆసమయముర తపోనిష్టా గరిష్టుడై యున్న శివ్సునిరూపముబూచి మస థుడు తొలుక 'ఠల్ల డిల్లి యావెనుక కానుచేసిన వకిజ్జ క్ష్‌ _ప్తికివచ్చి, యొక శెట్టుబొటున గౌరి రాకకై వేచియుండెను, అంతలో మనోవారాకారమున పార్వతివచ్చి శంభునక్ముమొక్కు. నమయనున మన 'శ్తభుడు తనబాణనులను శివునిపై (వ్రయోగించెను. శివుండు తత్‌ త.ణమే, తన్ను కలంత పెట్టిన మన్మథుని ఫాలన్నేతము తెఆచి భగ్న మొనర్చెను, పార్వతి మూర్భవోయెను, హినువంతుండచటికివచ్చి పార్వతిని తీనుళొనివెళ్లెను, అంత మన్మభని భార్యయగు రతి జరిగివదిచూచి భ_ర్మకె విలవించి, యగ్నివహో[తమున శ్రావుతి యగుటకు సిద్ధమ య్యెను అశాళవాణి పార్వతీవివాహనమ యమున మన థునితో నామెయుండుననియు నితరుల శ్రాతడనంగుం డై యుండుననియు పలిశెను. రతి నమాశ్వాసితయై వెడలిపోయెను, ఇది తృతీయాశ్వాసక థ,.

కీశ0

పార్వతియు హినువద్దిరికి వచ్చిననాటనుండి విరవాత ప్తె, తవస్సుచేయ నారంభించెను. పరమేళ్వరుండును తన కొలువుకూట మున నుండగా నిందో వేండ్రాదినమ _స్తబేవతలువచ్చి శంకరుని లోక నంరతు ణార్థము గారిని భార్యగా పర్మిగహింపవలసినదని కోరిరి. శంకరుం డందుల కీయ్యకొని మన్థుఖని ఫునరుజ్జనితుని జేసి వటురూవమునుదాల్చి పార్వతి తపోవనమునకు నచ్చినుం అప్పుడతండచ్చటి చెలిక_త్రెలవలన వృత్తాంతమంతయు నెతింగిి శివుడు జోగి యనియు విరూవియనియు నిట్టి సుంద రాంగిని నాతనికిచ్చుట తగదనియు శివుని నిందించెను, పార్వతియు కోపోద్దీపితయె లిక ల్పెలక్రా నటువు శివనింద జేసినందులకు తగినళా స్ది యొనర్బుమని యాజ్ఞాపిందెను, అంతట శివుడు తన నిజరూపమున (వత్యతమై పెండ్డియాడమని కోరెను. పార్వతి తల్ని దం్మడుల యాక్ఞ్మ శేనిజీ కానేదియు జెప్పజాలనని చెలికత్తెలతో వెడలిపోయెను. తనకూతురు తపముడిగి మగిడివచ్చి నందులశ్రామె నంతసీంచెను. పార్వతికి పరమేశ్వర వీరవూము [_ప్రారంభనముభయ్యును, ఇది చతుగ్ధాశ్వాసకథ.

పరమేశ్వ్యరుండును నప్రబువషులను హిమవంతుని యొద్దకు పెండ్లి మూటలకై పంపెను, హీిమవంతుండు వివాహమునకు నంగీకరించిన వెనుక పరమేశ్వరుడు పెండ్షికి తరలివ్పెను. ఆపైని వివాహము, మన్ముథుడు రతికి (వత్యశుమగుట, వై చాహికోత్సవముం పార్వతీ పరమే ఛ్వర ననొగమము, ఇది పంచమాళ్యానక థ,

మస్టాశ్వానమున మణ్బుఖుని జననము, ఆతడు "జీవనేనాధి వత్య మువహించి శారకునిపై యుద్ధమునకు వెడలుట్కు కారకనంచోరము, మణు స్త్రఖుండ్తు వల్లి యను పేరుగల ేవ నేనను "పెండ్రియాడుట అను నానంద వివయనముతో (ప్రబంధము సమౌ _ప్త్పమగును,

ఈ పబంధమున కృత్యవతరణికలో రఘునాథతొండమాన్‌ రాజు తన యాస్థానకవియగు నుదురుమూటి వేంకనార్యుండీ (పబంధము[వాయు మ్‌ని (పోక్సాహించినట్లు చెవ్పీనాడు, మతియు 'వేంకనార్యుని యాంధ

లక్ష] భాషూర్జ వములోని వంళవర్శన పద్యముల నాతడు చెవ్పినశ్లుయింందిమిడ్చీ యున్నా డ్య; ఇది యెంతీయు సమంజసమే, తన పూర్వుల వృత్తాంతము, తన్నుగూర్చి కాను చెప్పుకొనుటకంయె నితరులచేత చెప్పించుట మేలు గచా ! మజియు నుదురుమాటివారు, కుల కమౌాగతముగా వారి యాస్థా నకవులు కావున నిచట రఘునాథ తొండమూన్‌ యొక్కయాచిత్య మే గాకృయాస్థానకవి యందలి గౌరవాభిమానములుకూడ లేటపడుచున్న విం ఇందలి కొన్ని కల్పనలు భావములు మనోవారములై. యున్నది, గణపతి స్తుతి. చ, మంచము. జేరళంభుండు కుమారుని తొట్లను వెట్టినీవు చే లాంచలమేల పట్టుకొనె దవ్వకడంజను మన్నభ తుమి ము నం చనిపోర చంద్రకళ నక్కజంగై. నిడలేలందోయుచున్‌, (ద్రుంచి దోసెయంచ నెడు తోరపు బొజ్టగలానింగాల్బె దన పార్వతీ బేవికి “శఉమి యని వేరునచ్చుటకుం గారణము కాళిచాసు తపన్సునకు వెళ్ల వలదనుటనలశ వచ్చినదని చెప్పగా మనకవి ళిపమంత పరముగా జాని నిట్లు నమర్థించినాడు. క. (వణవస్వరూవియై తగ నణుకునగందద తురమ్ము లన్నియునుండం గణుతించియంబ కల ముని గణ ముమ యనియపుడు నామకరణము వేన్‌. ఓంశారములో అకార ఉకార మకారములుగలవు ఉమళ బ్హనులో ఉ శారము, మశారములోలి అక్రారము, మకారముగలవుః (ువ్మావర్ష్మనమిందు (వళ స్తముగనున్నదిః నీ, వదననంఖ్యనెగాదు వాచావిఖభాతిచే చతుళాన్య భావంబు సంఘటిల్లు యానంబుననెకాదు, ఛ్యానమౌొర్లంబుచే పరమహాంన్నవీతి పరిథవిల్లు

ఫీత9 అధథివానమునశాదు హోాసో_క్రియందును నళ్యాళయళుంబు నంభటిల్లు (వళ వరీతిని కాదు పారిళుద్ధ్యముచేత శనుల యోనిత్వంబు ఖ్యాతింగాంచు గీ. నేమవోనుూ ర్రికతండు నీవేచరాచ రాత శకనమ _స్తలోక జన్మాదిశార్య నంఘటన లేఖనినమిత సర్వ లేఖ ॥ 'శ్రీ/విధాతీప దానత శ్రీ/విధాక ! ఇన్లున్నేని పద్యములుదావారింపనచ్చును. ఇందలి కల్పనలు, రనపోమణ, నంభామణాచముళ్కారము జాతీయ రచన చదివినకొలది చవులూరించును. శీవలైహీక శృంగారనభూయిష్టములగు. దానీ గాత్య (వబంధములలో నుడా _త్తీముగనున్న కొలది కృతులలోనిది యు_త్తమమని చెప్పనొప్పృను. ఈ (గంథమునుగూర్చి సాహిత్యవిద్యా పోమకులు నద్విమర్శకులు, కృతిభ_ర్తలు నగు బవ్యా ఆశీ యీలూరిపాటి శానుభ(ద్రచయనులు గారొక విపులవిమర్శ్యవాసియున్నారు, అది ఇందలి గ దస్థముఏ=జ= ఇది [శ్రీమద్బృవాన్నాయికా కృపాకటాతు నంధప్రాప్తనిత్య మహో స్మామౌజ్యధుర్య, నర్వమహీ పాల న్తూయమాన శ ర్యాదార్య గాంభీర్యశౌణాయనాన దృక్కో.ణవిలోకన మౌ (త బాస్తగత సౌమంతదుర్ల నిరంతర పూజానంతోవి.తభర్ష కోటి నమాఖ్యాన మఖ్యాతనత్కుల కలళపయోనిధి రాకాని శాళశశాంకు, ఘంటికా వానుమధ్వజమకర శేతన, తురగ కరవాలనామకృ శాద్దూల త్రి పల్యయన సింహన్య కటకనీలాసపష్మతదివాదీపికా నిజోపాంగ నన విధభేరిశాది. నిఖల చిరుదాంక వాత్స్యాయనాది "వేదాంత పర్యంత సంత్‌ నిఖలతం(త నిర్మిత గం భసకృచ్చ్రవఃః విదిత మవో॥ని

మ! (వబంధనూళన తంత్రకరణ సామర్థ్యనిరంకుళ శపతిభావిభాసుర, బహాళాగవోర వతిష్టానంతోమీతభూనురు కుల్కకమొాయాత సాహితీ విద్యానవద్య, నశలనమ్మతనిజబిరుద వద్యదతీ, ణాన్య నం నేననాజీవన్ముకాయ మొనమహోడ్డండ కవి విధేయ [శీరాయ రఘునాధ తొండనూన్‌ మహీపాలనానుభేయ [పణీరంటై న పార్వతీవరిణయం బను మహా ప్రబంధమునం (బథభమాళ్వానము, జాం ల్‌ విజనోష్టవని వా రఘునాథ తొండమాన్‌ రాజురచించిన వేతాక కృత కవిజనో జ్ఞేవని” అనునది, ఇందులో నూజు తెలుగునమన్యల వూరణముగలడ్కు ఈగంథ మువలన రఘునాథ తొండమాను రాజు నంన్కృ కాంధభాపా పాండిత్యము (వతిళయెంక యో వెల్ల డియగుచున్నది. ఈనమన్యల నాష్టానకవియగు వెంకన్న రొయనగినట్లును కాను పూరించినట్లును (గంథ శర్తయే యిట్లు చెవ్పియున్నా -డుం ఊఉ, (శీకరలీలంువ్పమునం జెందిన తావియుంో లె దివ్య ర శ్నాకలికంబగున్‌ (ఈుతివిధంబున, జాబిలిచల్వరీతిగా నాశవిల్యాశ్రుతీళ్వరుని యంగమునన్వసియించి సర్వ వి జ్యాకృతియై ఇెలంగు బృవాదంబనునొల్తు నళీష్టసిద్ధికిన్‌ % వ, అనియిసబేవళా (పార్టనంబుచేసి, ల థి క. విజయరఘునాథభాపత నుజుడఖలమోణిపాలనుతుండనుచుంగలి (వజనునంగను మను కవితా రజనిసుభాద్యుతిని శాయరఘునాథ పతిశ్‌. స, చెంకనకపీం దుండుద్దండ బికుదళాలి మమ్ముంగొలీచియు కరిననమస్యలొనంగ నొప్పుకొనియేము పద్యముల్‌ సెప్పినంత నందజును వినిశృతికివి యర్ణ్శ్య మనిన

కికీడీ గి కవిజనోజ్టేవనియటంచుంగావ్య మొకటి దుర టనమన్యలకునెల్ల ((దోవంటెలియ కవిజనంబులకును నుపకారశముగం 'జేరుదయ చేత బృవాదంబ చి త్తగింపు, ఈ (గంధమున రఘునాథ రాయని టెదువ్యమెట్లు వ్యక్రమైనది యి కింది పూరణమువలనం 'బెలియనగును, “ళలునుగిరి కశేజథంబ ్రీబ్బృవాదాం బా” కం నకుళవననిత్య వాసిని నశళాభీన్టములనిచ్చు చక్కనితల్లీ (ళటికము నేయు మోకృతి న్వకలుమగిరి భేదళంబ ! శీబృవాదంచా (8) యతినంచన - కఠిన పాన గ్లావిమలాత్ష వేంకటనగాధ్యవ. క దిగ్గలలనాకబరీధర (గ్రగాలితకీ _కిజాలనద్దుణళీ లా వ్‌ వీత రతమార్తాం డగ్లౌవిమలాతు వేంశట నగాధ్యమూ, (8) కరిస్మ పానపునరు క్ర రూవవిమయనమన్య గో గణీనోఅగ్రణీగవాగణియనియెన్‌ క అగజనగోళ బ్రెమువై నగణిళ బ్టంబుగూడి నదియెట్లగు గం గోగ్రణినో అగణీగవా గణియనియెన్‌,

కకక (త) శరిన్నపాన సంస్పృతాంధ భాపానం(పదాయికము, భోఅంబరచారిణాంవ్‌భోన క్వేజే వాఆయాతవ్యాయన గో అగణినెక్కిశివుండుగొబ్బున వెడలెన్‌, (5) అఆంతర్లావి నమన్య, దొనపవులి మొనయమ్ము శాఖ తుదడలనిప ల్కెన్‌, గినుకంగనలుచును గనులగౌంవుజనింపన్‌ ననతూవువేసిఠమ ను దొనవులి మొనయము సృైశాఖి తుదలనివలి కెన్‌, దొన్క వులి, మొన, అము, శాఖ, యీపదముల చివరియతు రములు కలుపగా “*నలినముఖ' యగును, ఒక న్తీ తన ెలిక_శ్లెను జూచి చానితో *ఓ నలినముఖి నన్ను మన్మ్మభండు రమ్మనును అని పలి నని భావము, (6) వృత్తనోవనము. నారదవంద్య కాంతి జతనారద శకాంగిలినీయ వేమిళా క, మదనుండు కోవముచేతం గకడనంబునుం జేయందొడలొం (గకుననోనా రక్రవంద్య ! శాంతిజితనా రడ! కాంగిలినీయ వేమిరా!' మిదియేా' / వృత్తగోపనమనంగా నొక నృత్తపాదమును వేజొశవృత్త ములో నిముడ్చుట: ఇచ్చట ఉత్పలమాల పాఠము కందపద్యములో (7 వకపాదవూరణము - అనగా మూడుపాదములిచ్చి నాల్గవ పాదము పూ_ర్తిచేయుట, న!

క్క్త6 చ చిటిశెన (వేలియాంగరము చేడియకొడ్డెన మాయె భూవళా కటక చరత్కేణుచర కంపితసాలము శీత కై లనున్‌ కటకట దోనపండ్లినుపకట్లకు శాళునళే తల్రోదరీ 1 పూ ర్తి; చ, చిటికన (వేలియుంగరము వేడియన కొడ్డైెనమాయె భూనరా కటకట దోనపండ్షినుపకట్లకు. దాళునశే తలోదరీ | కటక చరత్కశేణుచర కంపితసాలము శీతవై లమున్‌ రుటితిని గాంతునేనని నిజాంగనతోడను "దెల్పు వేగమే, క. ఈకృతియతి కరిననము స్యాకృతిం జదివినను విన్న నఖిలార్థములౌ జీకృతికై నను శీఘ్ర) మె శ్రీోతి విజ్ఞాతరయను బృహాడంబదయన్‌. గద్యవ ఇది 'శ్రీ/బుహడంబికా పాదారవింద నిరంతర నం నేవనా విశేషలబ్ధ మవోసామొజ్యధురంధర, సకలభూపాల సభాభాసుర యశో బంధుర్క హనుమద్దరుడ మకరమళ్స ఫ్రపలౌశాది మహాళాజలత.ణ నవ విధాంగభేరీ ప్రముఖ నిఖలవాద్య గంభీరనినాద (శ్రవణమాత విరోధి గర్భ నిళ్ళేదన విచమణ, పాండ్యభూపాల దతీణచావోయమాన, నకల భూపాలసంస్తూయమాను వాత్సా్య్యయన పభ్య్ళతి (శుత్యంత పర్యంత పరిచయ సము_్రేజిత (వతిభావిశేము (ప్రబంధళతసమానవచో నిర్జి తాది శేము ఆళశురచనీయ మధుళాదికవితాధా నేయ కవిజనవిభేయ్య రణరంగ విజయ విజయ రఘునాథ తొండమాన్‌ మహీనాథతనూజ్య, రసీ కళాభి నవభోజ భోటికులదీప, ,న్రీరఘునాథభూవ(పణీతంటై న “క్లవినో క్టేవసి" యనుశాన్యంబునందు నర్వంబు నేకాశ్వానము, ఆం వ్రపౌహిర్యపరివ(తృకటితము = సం, 25, సంచిక క,

ఫీ్క7 ఆవ నుదురుపాటి వెంకన్న వా

నీశారానమయ్యప్యుతుండు వెంకన్న. వుదుక్కోట కవులలో నేకాక, చామీణాత్యకవులలోనే శ్రాక్ష యాం బేళ మంతట (ప్రఖ్యాతి కెక్కిన కవి, ఈతనికి తండడివలెనే “ఉద్దండకవి' బిరుదముకలదు, నంన్కృతీము ననే కాక్క అచ్చ తెనుంగున నీతండ నమౌొనుండు, నంస్కృతీమున నమ రమునకు (వకిగా చెనుంగున 4అం(ధామరము నీర్మించిన జగ జెట్టి నిఘంటు రచనకమీేకాక, నిరవద్యములగు పెక్కుళక్ళతులు రచించిన విద్వ త్కవి. ఈతండు (కీ! ఈ! 1769.__89 వజకు పాలించినపై రఘునాథ తొండమాన్‌ రాజుచే బవుముఖముగా నన్నానింపంబడిస నిద్వత్కవి, ఈళరని కృతులు.

ఆం ధభాషార్ష్మ వము,

ఇదియే పైని వేర్కొనంబడిన యాంామరకోళము, తెనుంగు 'జీళమున నకాఠరాది నిఘంటువులురాక పూర్వ మి నిఘంటువు చాల (వ్రచారములోనుంబెడిది,అం,ధ వాద్మయములా నచ్చ లెనుగు నిఘంటువు లలో నింకకన్న ెద్దనిఘంటువు తేలేదు, అఆకాలవు నిఘంటువులవలె నిదియును పద్యమయమను. అమరకోళ మువలె నిందును స్వర్షవో్యోమదిగ్ధా లాదివర్షముల విభాగముళో మూండుకాండనులు గలవు, ఇది మౌతృ భూ తేళ్యరస్వామి కంకితముగా రఘునాథ తొ ౦డమౌొన్‌శాయని (పేర ఇచే రచిత మైనది. ఈ(గంథావ తారికయందు కనివెంకన్న (పతిభొది కమేకాక తెనుగు భామవిశిష్టతయు, కేట కల్ల ము శాంగలదు మళ్రియు నిందు రఘునాథరాయని ఫపూర్వు లై దుతరములవారు వరి తులైరి, రఘు నాథునిశూర్చి చెప్పిన విషయములు చారితకముగ విలువగలవి, శావున నా యవఠారికశ్రాభాగము నిందుదావారించుచున్నాను. ప్రారంభమున

శా. శ్రీచమాళ '(వకటీకృ తాంగరుచిసాలెంజూచి భావీంపుచో

నామేమెన తిలోకమాతయగుట నై వశ్వాంగనందల్లియై

(ేమం బోచుటజూడ వింతయెయనన్‌ (శ్రీమాతృభూ లేళశ్వరుం

డామోడంబునబో చుంగాత రఘునాథాధ్ధీశ చదూడామణిన్‌,

ఖ్‌ జ న ః

క! వ॥ అని యిష్ట్రబేవతా నమస్కారంబును సుకవికుకవిపరిష్కొర తిరస్కారంబులుం జేయు నవనరంబున, నీ వివి అల శి ళ చికి క 6 ప త్రఖు 9 64 పొండ్యమహి మండలాధ్యతు. ఇావుుదండ కలికశిత లేజిత చకచ్చకత్క్భృ పాణి జాన విద్యా సశివ్యసం తానపాణి రంజితజనాళి రఘునాథ రాయమొళి, వక ఒక్కూళుభదినంబున ..4........, నభొాంతరాళశంబునం గొలువుండి నన్ను రప్పించి సన్నా '్రనంబు సేయుచు నవినయంబున, శ, ఖచరీకచకుచవిచల ద్వి చికిలహోర(నవన్న వీనమరండ (వ్రచురరుచి పెనుంగొనుం గబా కచిగా నీఠవిత లెన్నం గవి వెంకన్నా, క. ఆంధ గీర్వాణక వనములందు స్‌కుం గలుగుజ్ఞానం బ'ేరికిం గలుగనేర్చు నౌ శ్రితు;:డవంచు నుతియించు నట్లుగాదు శాని యవియేల యివ్సడు నెంకనకవీం దం కే. జీవవలభావగావునం "'దెనుంగుకన్న నంస్క్యృృత మెమిన్న యాయు క్రి గరియె తెలినె రసికుండగువాండు తనదు జూరుసికలోనం దులసినేయిడుళొనునొ” జాదులనెయిడునొ ? కే, శాన నీ యాంధకృతులను గలుగునట్టి పదనులకు నెల్ల నర్ధ్‌మేర్చ చెడు రీతి నద్భుతంబుగం గృతిని జేయంగవనలయు నర్థమైన రనన్ఫూ _ర్హియగుటయరు దె,

క్‌ కే. కృతికనాయక మాతృభూ లేళుం జేయ నలయానన 'నేనునట్ల నేతలంచితి ననం బసిండిసొమ్ములు సేయించి వంట రాలం శెక్కినను కలె రఠనము "లెక హాకున్న*

వ।॥ అనిన నేనునుం వదీయపర మేళ్యరచరణారవించళ _క్రీకీ మెచ్చు చు నత్కుల్మవసూతుండవగు నీకు నేళాదృళనునీపూవికేవం బరుజే యని తత్కుుల (ప్రళంస సేయందలంచి,

నీ, €9 న ౭౨ తికి

కల్పకమునీడ వినువాక గట్టుతలంవు మౌొనికపుఃదిన్నెం గిన్నరీగానఫణితి

నాలకింపుచు నానంద మనుళ వించు నల్ల జే వేర్చదుం డలవిచే యరనింబొగడ,

క. ఆతం డొకనా. డొశమొనవ నతిని వరించెను దదీయ సౌండర్యం బ ద్భుతమగుంగద యా యింతికి నుతులంతటం గలిగి రతులసుగుణాన్వితులై

కం ఆయన్వ వాయమందలి

శాయవీ, రి పాలమొళి శాజిల్లై యళ

కే యు కని, బన

చాయెడ నాపాలకడన యట్లు శలంగెన్‌,

క. ఆరాయనృవతిగాంచెం గు మారులర ఘునాథ రాయమహిపతి నమన కొరమణు.డు పచ గ్చనపహాం పేవంద) పేరమవిభుండన పేరలలోనన్‌. అననా నలా ననన ననన ననా నననిననను

ఖ్‌ వః ఖః షి

$ీక0 ఉ. అరభఘునాథభూపతి మహాద్భుత చర్యుండటంచు నిచ్చలున్‌ థీరజనంబులెల్ల వినుతింపలో ధారుణి జీలెం గాని యా చీరుకుంద గ్‌ శార్యములు పెక్కూువిత మ్ములు బెల్బళ క్య చె వ్వారికి క్రై నధర్మ పరిపాలన మొక్కటీ యెక్కు-డై. తగున్‌, "లే, అకండుగాంజెను 'బెద్ద రాయశథీతీందు భుజబలవిహోరు (శీముద్దువిజయథ్‌రు-. ధర (్రగుణశీలుం దిరుముల ధరణిపాలు రవితులిత జేవా పభునిం జ నాయవిభని, క, వారలలోపలంది రుముల భూరమణుండు ఖ్యాతిగాంె భుజబల దృష్య న్లోరాహితవారాహిత సాఠాహితతీీవ్రదీ _ప్పృళరజాలుండై , శ ఖః ఖః శః శే, అతదుగాంచెను (శ్రీవిజయరఘునాథ నరపతిశిరో మణినిముద్దున[మన]రసవి భుని కశాజగో పాలధీరుం దిర్మలవజేరు మటీయురణభాప్‌ కాఖ్య్ను.(గమం వమంబుతోడ, వ। అ కునూరులందు ఖు క! ఃః శు నీ (త్రిశిరః వురీపరివృఢమునోనలినికి బాలవిభాకరులీలందోంచి చోళ రాజాస్థాన కేళీగృవాంబున మణీదీవీ కావళిమొడ్కి.0జనరి మహీసూరినర పాల మానసాంభోధికి సబాడబంబోయను పగిదివెలసి తల్ప్రిియాన్యవమనూధవ శువ్కవనులకు జావపానకమనుదారి నెగడి

8కే 1తివురదై తేయవారణ సంకువితనిటల నయననయననటద్ధంజయ జయాన నోరబు శ్రీవిజయ రఘునాథావనీం[దు నత్స్రతాపంబు గనుపట్టు సంతతం, కే. దశీణామూ ర్తి నేవావిచతుణుండు నంత కాదై్వైత సిద్దాంతస కృచిత్తుం డతండు తద్దర్భ జలధిహి నూంళుండీవు రాయరఘునాథ నృపచం[డ రణమృగోందం ఉ. [శీరమణీమణీ చరణసింజ నమంజనరత్న వుంజమం జీరనినాదవద్దువావి'కేషుండవౌచు నవుతస్మాశతన్‌

ఛారుణి నేలు సౌభరివితమ్మున నర్వమహీవతుల్నినుః౯,

సాళెకుం గొల్బులీల రఘునాథనృ పాల విశాలవై భ చొ

మ. పృాదయావాలముచక్కి భక్రిరనవారిన్‌ జ్ఞానబీజంబులో నుదయంబంది (వదాఢపాదమగుచున్లో కర్శ నాథాటిధ

(తిద శానోశబానంగతిందనరుచున్‌ (శ్రీమద్చృవాన్నాయికా

ఖ్యందగున్తల్ప॥ వల్లి రాయరఘునాథాధీకునిం (ఎోవురన్‌ ॥

వః అని తలంచి శార్యంబు నాశీశ్వాద వూర్వకంబుగా నెజివేర్చి

క, (శ్రీమత్సుగంధి కబకీ

శామికీని ముసీందబ్యాదయగామికిని తమా

భూమికినీ మొత ఎబొత

స్వామికీని నమనశ్క-రించి నద్భక్రీమెయిన్‌.

వ, అంకిరంబుగా నాయొనర్పంబూనిన యాం ధ భాహార్ష వంబను మహోకృతికి నందర్భంబనినంత నకలాంతర్యామి గావునం (టశ్యష్‌ 0వైచజలకా యెట్టులని యడిగినట్టులదోంచె వినుము వివరిం చెద, గ ంళలరోసర్న

ఖా ౯ “

థ్‌ క ఇళ " / ఫ్‌ ళ్‌

(టా టీ |

859 సీ గట్టులయెకీమోడు గన్న వాల్లంటిని జెట్టలుట్టుక ీలినట్టిదిట్ట మున్నీటిరాచూలి ముక్క కెం జెడలోనం (గొవ్విరిగాలడాల్బుకొన్న మేటి గబ్బు చెంక మెకంబుగట్టి కళవనంబు కుబుసంబుగాం 'జేసికొన్న దంట వాంబల్కుూగుజ్రముల సన్ని ని _స్తగునట్టి ఫుడమి లేరెక్కెడి పోటుకాండు జమువగజ బూచులదొోర తొల్జంగమయ్య వినుసికగలాండు ముక్కంటియనంగనిట్లు యౌాగిశకంబుగ భ వదాఖ్యలలరియుండు ఛాతృనుత పాద జలజాత మొతృభూత, (గ్రంథాంతము: ఎ నే (శ్రీలు వెలయంగనీ పేరం జేయు కతనం టరగునాళ సరీముగ (గ్రీయావక్షమిట్లు నె ళొనుముదీనిభ_క్త నంభూభిమాని మారృభూతజగ్మత)ియిా మౌొతృభూత న &ః న సా మాలినీ, నసకలభువన నాథా నంతస్వావబోధా మకుటభటితసోమా మంగళాధారనామా సుకవివృాదయోేహా నుందరన్వచ్భ బేవో యకలువనిజచ ర్యా యా(శి తా మోదకార్యా, గద్య, ఇది (శ్రీమత్సరమేళ్వర కరుణాకటోతు నంపా_ప్త సర్వజ్ఞ ళ్వాది కతిపయగుణ స్వసామ్య తదితర నకలగుణ నిరాపమ్యా నేతుహీ మొాచలఖ్యాత , మహోద్దండకవి బిరుదపళ_స నీకఠాళామార్య వర్య తనూజాత శార్యడైర్య బైర్యాదినకలగుణచిరత్నరత్నాకర కోటి సనమాఖ్యవంళ నుధాపయోధిరాకాళశశొంక ఘంటికాతు రంగసీలాతవత బానుమద్ధ్వజమకర శేథన దివాదీవస నననిధళేరి

ల్‌5ఫీ

శాదినిఖల బిరుడాంక బృహాదంబికా కటాతు సంజాత సామాజ్య

ధురంధర విమలయశోబంధుర కాట పాండ్య చోళమహీ

పాలాది నంన్తూయమాన (శ్రీరాయరఘునొథ మహీనాథ మహో

నభొంకణ బచిరజాయనమూాన ఆర్యనుత చర్య వెంక నార్య (వ్రణీతం

వైన యాంధభాషార్గవంబునందుం దృ తీయ కాండము

బవారవామునుగాంచి నమధిశె శ్వర్యముతో

య్‌ మహి నేలుము శాళశ్యతముగ రహిదిక్కులందోప రాయ రఘునాథనృ పా ఇమే (ప్రతినర్ణాంతమునను గఅవు

పెని యుడావారించిన భాగమును బట్టి యానిఘంటువు ప _న్యము "తెలియగలదు, ఇందు తత్సమపదములకు సరిగానచ్చ తెలుంసు పదము లీయంబడినవి, ఆందుచేత నేటి తెలుగుకవులకు మిగుల నుప యోగ శారిగానున్నది, ఈ నిఘంటువునకె (వెో(పతులు ముదిత్యప్రతులు చాలగలవు, వాని నుదాహరించుచున్నానుం

మడళఠాను (పాచ్యలిఖత ఫు నకశభాండాగారము 1868 సంఖ్య నుండి 168 వణకు,

వీనిలో 1968 సంఖ్యలో నాం భాషార్డ్మ వశ బ్ఞనూచిగలదు.

(్‌ అం(ధసాహీత్య వరివమత్తు, శాళపత్ర పతులు,

క ఆర్ష ము్రద్రాతరళాల విశాఖపట్టణము, 1898

౨. చింతామణి మ్యుదాతురళాల, కే300

కర్‌

$$్‌4 ఈ నిఘంటువు వనాడుపరియాయములు మ్ముదిత మైనను, పా ణికమగు ము[దణము లేనే లేదు ఈ నిఘంటువునుగూర్చి తొలుత పరి శమ చేసినవారు భాహోన్ధారకులు (టౌను దొరవారు, నారుదీనికి అంధ భాపార్గవ శబ్దసూచి, అను వదసూచికను తయారుచేయించినారు, అది ఇొంత జాగరూకతతో చేయంబడినదీ, ఎంత యువయోగపడునదియు నీ క్రింది యుచావ్భాత భాగమునుబట్టి (గహింపవచ్చును, అజాన్‌ ఆం(ధభాషార్మవళ బ్బసూచి ఫలం బానుదొరవారు (వాయించినది

కుటిం మయ తెల36ని తంరిడళమంు 18 అం180త0 10 ₹6286 06156 12 1మ49%0. 01 తునక మం9సకి 67677 7696 0200210128 శేషం. 721065 87 20పన్రామం 1020206. శ%19 01601+ ఈ 1 6160668 2 16 *0 రెం 0466 ఇ1202008102113 01 శం ఇం769 €సకి వితల *140. 406 మ6ం8మినిక్రు 14 శం10డ్రడ ఏ 14 18 ఇ: షనక్రంరే 1౨ 8218 701306 0౨ 126 వ1809 ఇకళడ 40 మూ $01482 1080222174 ల 4 గురుం ఇంపక్‌ 00002109 ఫ92వేషర8 ౦౧6 - కింక 08 406 120ద్ర3కిక్రకి 81821012 10% 10076 అ-తృ=౧-౩.౨-వవశారార్థము. అంశవన్నె-ద్వి=3౭25-అళ సపార్నా సలంబిరజ్ఞువు అంకు-ద్వి--౨౬-౪-దం స్టా్రామూలము, అంకుసము-ద్వి-3౬-ర-అంకుళ ము, అంె-ద్వి-%౦౫-గో ణ్యర్థము-తృ-ర ౭-నమయ ము, అంగ-ద్వి-3౭౧-అన్క ందితీముం అంగ డిద్వీ-౧౬.-అపణము, అంగద (ప-౧౭౩-మనోవ్యధ, అంగదట్టము-ద్వి-౨౯౮౪- ూగాంతరీయము,

$్‌కక్‌ ఆంతము $-- హేమా హేములు-తృ_౨౬ బహువచనము చేత అన్యుల "తెలివేపట్ల పూజ్యులు, మైన రే-తృ-౧౨౧-యాథార్థ థ్రము. హోొంతకారులు-ద్వి-3౯0-బిరుదు వేసీన జెట్టి పరివారము, హోొన్ను-ద్వి-౫3౦-కాంచనము,. జ హోొమ్ము-తృ._3౧-స్థూలము,. హొొయలు-[ ప-౧౭౭-విలానము. హొెయల్బండి-ద్వి-32౬.-కంబళివ్యాహము, పహోరగు-[ప-౧౭ ర౭=వీలానము, వోోరనల-ద్వి_౨౮౫-వన్ని గల కోక, హో రాహోరీ-తృ-౧౧౫-అవిచ్చిన్న ము. కా216క6డ శకం 1850, 938204 ౮ ఇ కెగం0ంళాం ఇది చేటివజకు ముడి తము కొౌటుండుట ళోచనీయము ఎశ=ఫ రఘునాథధీయము ఏ ఇది నరనభూపాలీయనమువంటి యలంశ్రార (గంథము. అన్ని యలంశారములును రాయరఘునాధున కంకితముగా రచియింపబడినవి, విభావనాలం కారము, గీ, నీవలవ నాజింగలిగిన భావ మెంచి కలియుగంబున మింబె న్యకమమటంచు నడవులకుంబౌలు నలికి నీయరులజబారు నమదహిత గేయ [శ్రీరఘునాథ రాయ. ఇది నంన్కృృర చం చాలోకమున కాంధీికరణము కాడగును, అఫ్‌ పార్వతీశల్యాణము వ్‌ ఇది మోానాశీ నుండ రేశ్వరుల కంకిరముగా రచింపబడిన యము గానకావ్యము, ఇందు (గంధక _ర్తకుగల “మహోద్దండకవిబిరుద ముదా

$్‌56 హారింపబడినది, 'రాగతొాళశయు క్రములగు ననేకాంధకీర్తనలు, స్వల్ప ముగా సంస్కృత గేయములు కలవు. పార్వతీ పరమేశ్వరుల వివాహ మిందు వర్ణితము, సంస్కల్భత గేయ రచవకు దాన్మాతి: ఘనమణిదీ వే కల్పితధూ'పే శనదతి చృితశలాపే కనకమయొోల్లనస దనుపమనై జభ పన శుకమధు రాలా వే శ్రీ,శరవిభ వళ్శివయా సమేత శ్ళేతే మాణిక్యసౌ భే (శ్రీశానుబార పహారబాధ బా రేతి గీతం (పాశారరతణం కుర్వంతు, ఎవ తొండమాన్‌ వంశావళి :___ తొండమాన్‌ రాజుల వృత్తాంతమును 'జెలువు నీవంళావళి 878 నీనపాదములలో మౌలికగా రచిత మైనది. చరిత్రకారుల కత్యంతోప యుక్తమైనది, నీ, “శ్రీజానకీదరస్మిత నిదానీకృత భామణుండా శిత్రపోమణుండు నిచ్చలు దయ'నేయ హెచ్చుచు నానాట విజయచందురు రీతి వెలసీతార శోటికులాంబుధి కునవలయినీజూర రణరంగధీర ఏరాధిపీర రఘునాథభూపాల రమణీయగుణ జూల భవదన్వ్యయంబును [బన్తుతింప నాహ్లాదము జనింబె నానతీవర్డి ౦కు అని శాయరఘునాభుని పూర్వు లిరువది తరములనుండి వర్ణించి నౌఢడు, మజియు, పుదుక్కోట నిర్మాణము, పుదుక్కోటరాజును, మధుర తంజావూరి నాయకులతో యుద్ధములు చారి విజయములు నిపు

! లముగా వర్శ్మితములై నది, ఇం దంతయు (ప్రానూణికమగు చర్మితయే వాయబడినది. ంథాంతము ఫలా విజయలవ్మీ వరించి వేదుకలనుగాంచి విదియచందురురీతి వెలసితనుచు నంశానళులొనర్చి భవదీయసంతతి ముత్కృ తాళీర్వాద మహీమసలన నీ, నలరు గావ్సత రాయపచాంకశధుర్య | అర్యజన గేయ తొండమొనాఖి ధేయ రాయరఘునాథ నృపచం[డ రణమృేం(ద ధరిణివరిలు మాచం[ద తారకముగ + యథ్‌ంం (ఆంధషాహీఠ్య పరిమక్ప్యతిక సం 2. పుటలు ౦417. 1954 అో ము(దితము,) జఫ బృవాన్నాయికాదండకము :__ ఇది వుదుక్కోట వురవరాధీశ్వరియగు బృవాన్నాయి॥కు నంకి తముగా రాయరఘునాథునిగూర్చి తేలిపెడి పెద్దదండకముః ఇందులో వెంకనార్యుని నిరర్షళ నంన్క్ర తాం కవనపటిమ కనదగునుం (శ్రీమత్‌ బృవాన్నాయికా నామభేయే, మవోజీవజాయే మహో విష్ణుమాయ, నవాంభోధకాయీ, 22264 = శ్రీలస న్మేఖలా సూవురా లంక నేం దివ్యవీ తాంబరాలంకృ తే యంచనన్‌ ఆీవబ్బందంబుచే సమ్నతుల్‌గాంచు శీచకరాజంబుపై నిండుకొల్వుండ (శ్రీమన్నవో 69 24 “సంగీత సాహిత్యలోలుండు నత్కీర్రికీలుండు శ్రీమన్మవో

క్రీపగ రా జరాజూబహద్దర్‌ రఘూ _తంన నాథుండు బల్‌ వోయిగానంత నానా తండకను చినరవఏ--- శ్రీమన్మహారాజ రా జేశ్వరీ బేవి శ్రీమత్సదాల్‌ వర్ణ నారూపమొ సీశ్శతిన్‌ అకవీందద్రుల్‌ నుతింపగనుద్దండ విద్వత్మ-వి త్వాంకనుందై న (శీవేంకనార్యున్‌ తృతీయాళ్ళ [జాం జేయు (శ్రీమత్‌ బృవాన్నాయికా ద ౦ండ కంబుక్వి నాచందద మస్తారశ్రాంభోజినీ బంధుబింబంబుగా వర్థిలున్‌. (పొచ్యలి ఖతభాండాగార గ్రంథ నంఖ్య 1992 అమ్ము[దితము, మల్లువురాణము ఇది మల్లుల యుత్స్చ _త్తినిగూర్చి "తెలువు నాల్లాశ్వానముల పద్య శావ్యము, ఇది మల్ల, యుద్ధమున (వ్రనక్ర్తములగు ముప్పదిరెండు విన్నా ణము లిందు పేర్కొనబడినది. వుదుక్కోట కిరువదిరెండు మైళ్ళదూర మున నున్న గంధర్వకోట నివాసియగు బిరుదు కుస్పాల్‌ మల్లున కంకి తముగా రచితమైనది, ఇది యము దితముః కృతిపతివిషమయము-ఈ కవి చిరుదుకుప్పాలు మల్లుని (వేరణచే నారనికి గృతిగా (ట్రవ్హండ ఫురాణనులోని బేవమల్ల చరిథత్రము నాం ఫ్రీకరించినట్లుగానీ (క్రిందిపద్యములవలన "'జెలియు-చచున్నది, నీ, శ్రీ.కరుణారసార్ట్రీకృత భ వనుండు విద్వత్కవిచ్చటావినుత! రి మల్ల వంశాభోధివాల్లకినీపతి గార్జ్యనగో(త్రవిఖ్యాతమౌొళి నురుచిశాప_న్తంబ స్కూతకియా వేది య భ్యాసిగండ శేహాభిమౌని వేంకశుళ సరమళ్ల ఏీరపు(తాగ్రణి లత్మణాం బాగర్భరత్న భూమ

859 గీ నకలరాజూధిరాజి (వళ _స్తముగ్దు వడుగనాఖేంద ద _ర్తీవవర్ధమౌన నకలనిరవధివై ఈ సర్యశాలిపుమిత ఇఛాంధవజనుండు చిరుదుకుప్పాల్‌ ఘనుండు, ఉ. కొండలవంటేి జెట్లకులగో[_తము లేమని తెల్చలేశ యే యుండుదు రందజు౯ దెలియ నొక్కకృతిళల రచియింవుమోవుుబ వ్మోండపురాణమందుంగలమల్లకుల్మక్రమ మంధ్రభామ భూ మండలింబండితో _త్తములు మాననవీథి6 దలంచి మెచ్చంగ౯ాం ఈకృతినాయకుండు జెట్టివంళములోనివొం డయినట్లుపెని జూపిన మల్లుబట్లకుల శబ్బములను బట్టియు. గీ. అల్లఘనునికి నియ్యళగా దది జెట్టి వేంక శుళ్వరమల్లుండు విళదరీతి అనుచోంగృతివతిపెడతం డి తం డిపేరులలోనున్న “జెట్టి, మల్ల” శబ్బములను బట్టియు. జఉజలియుచుండగాం నిత. చాసస్త్వంబన్మూరతుండని కవి వర్ణించుట విచారణీయను. ఇందలి యనశౌరిశను లై పద్యములను బట్టి యీ కృతినేత ముద్దువడుగురాజు మొదలగు వారివలన గొవ్వ మైళ స్టర్‌ మౌొర్టించిన ననానాయకుండని 'తెలియుచుచున్నది, ఈశా జాకాలనున రామనాధవుర సంస్ట్థానమును పాలించుచుండెను, ఆతనిజే గారవింపంబడిన యగ బిరుదు కుప్పాలు నుల్లుండుమూ [తము గంధర్వ కోట నివానుండని తెలియవచ్చుచున్న ది. ఇదిపుదుకోటకు 20 మైళ్ళ దూరములోనున్నదిం (గంథవిమయమను---శార కానురునిమను మండగు నజడంతుంండను రావ్‌.నుండు న్వర్షలోకజయంబున కై యీశ్వరునిగూర్చి తపన్సుబేసి నరంబులుగొని మదించియుండంగా నతని జేవమల్లుండనువాండు నంట్టా మంబున నోడించుట, యీమల్లునివంశము నిందునర్జింపంబడినవి. అం దందు దోనములు గలవు గాని కవిత్వము మృుదువుగానుండును,

860 శ్కార్యాలయమున దీన్మవతులు గలవు, (గంథప్రారంభము,

జ్ఞా, (శ్రీమజ్ఞానకి నెచ్చెలుల్బసిండిజం చెం బట్టి భార్యాలిధల చామెల్లన్వినంబల్క- నిత్తుమననీళా దెల్బనంచేవచ స్సామర్థ్యంబునం బెల్పం దె ల్బెనని వారం తన్నగన్నవ్వినన్‌ వ్యావోూదుండగు రాముండీ చిరుదుకుస్పాల్ల శ్రన్లునిం (ోవుకన్‌,

ఉ. వకవిమూలమై తగెనొయేకవిదుంపయనన్‌ జెలంగెనో యేకవ్రలందుమోదట ననేక విధములంగెమృలుం జిగు

వ్రు శ్రీ |

శ్ఞాకులు సూసముల్‌ పలములై విలసిల్లెనొ నంగ్కృళ ౦ భా పౌకవనామరదులకు సత్కవి చం్యడములై. నయట్టి వ ల్మీకజ నన్న పాదులకు మేల్మిందలంచి నమస్కరిం చెదన్‌, వ॥। అసి, తభ ప లివి 8 949 = 4 యుండునమయంబున,

నీ. శ్రీకరుణారసార్జ్రి కృతభవనుండు

విద్వత్కవిచ్చటా వినుతకీ ర్తి

కాంధవజనుండు బిరుదు కు స్పాల్బృినుందు

క ననుంటిలువనంవీవచ్చిన వినయముతోనొక్కమొట వినవలెననుచుళలా వనరువూళ వ వనితామణి కనకమణీవలయ నినదళలమధురో క్తిన్‌,

టం కొండలవంటి జెట్లు శిఖి అ ల౪ 326 ఇళ క

శిధిల అభిట్ధి ౨భిల్ధి 99 4థథి

త్‌(1 “క్క బలవైరి గంధసింధుర

గళబంధుర ఘటితఘంటి శారాననిర

క్ష ఛాటీవటిమ మనీ

మీలలామొా నుదురుసాటి నీకాశావమూా,”

కం లని వినుతి. గన్న యతనికిం

దనయుండవగు నిన్ను మొకం దరనమూా పొగడం

గను నభినన నర్వజ్ఞుండ

వనందగు నీశెట్లుసాటి యన్యకవీం దుల్‌,

క్‌ అవాక్స్యాయన తంత్రం

జా వేచాంతముగం "జెలిసినట్టి కవీందుం

డీ వొక్కండె ధళాస్థలిం

గావున నీకవిత మిన్న కవి వెంకన్నా!

వ. అని తగుపాటి వినుతించి వీటికనకళాటీ (వముఖంజః లొనంగ నంగళానందుండై న నేనును గృతినాయకుని యవ్యయానకార (శ్రనుంబు నభివరిం చెద ॥

నీ. నకల చరాచరాత్మక జగత్కర్త యౌ అనీ ననరువాగర్భుం దెవ్య్వానితంి తద్విరోధి వరచ్చట భఛారవీర

నజదంత విజారి యెవ్యానిపాణి

యళతండు చెలువొందు నమరనవాయనితంబ

జా _త్తవృదయుండు జీనమల్లాభిదుండు

క, అతనికి నుతదశకంబ

ద్భుతగుణ సౌంద ర్యవీర్య భుజబలవిద్యా

న్వితముగ+ బొడమెను తత్సం

తతి పొల్పొంగినవికొన+ శనరుచు శాంగన్‌,

4ఓ$ి

క్‌

క. అందున గెంపనమల్లుం డందటు వినుతింప వెలసె నరవిందభళవ న్యందనపర చందనదర నండనధరణీ జగణ ఫణాయితయళుంై 4

కే. అల్లఘనునికి నాయళగా ది జెట్టే వేంక శళ్వరమల్లుండు విశదరీరిం దనయులన వెలయుచున్నారు ధరణిలోన4 డలంచి చూచినఖేద మింత యును లేక,

లే 'వేంక కేళ్యరమల్లుం చా వేంక శేళ్వ రుండు కావున నురమున నుండులత్మీ పరిచరియం జేయ. జెంతకవచ్చి ననలో నతనికిని భార్యయె లమ్మమొంబ వెలయు.

తే. అల్లమనునికి నాసాధ్వియందుం గలుగు చనందనులలోన న్యగణ్యత వహించ. దగినధీరుండు నీవేర సుగుణహోర వరవృ్బాదయభల్ల! బిరుదు కుప్పాలుమల్ల (

మ, శరినిం గన్లొన గుష్పునం డుముకుసింగం బోయటం జెన్నని బృరవుళా శార్యముంజూపుచు౯ా బిరుదు కుప్పా జెట్టిపైె డాంకియా చికుదుల్లాం చితి వార నిన్నుఃగని పహంపీకు ల్నుతింపంగ మేల్‌ పరమండూశ ఖఘటీపణీ బిరుదు వప్పాల్స స్‌ వీళాగణీ,

లే తమ్ములంచనం దనకు నుడారలీతి, రామసామియు వేంకటరమణుండుండ నఖిలళ (రుల నణగించునట్టి శక్తి నకల బిరుదమ్మూ 'లెకంగస శాళ్యతముగాన్కు

న! కే, ఇంత ఘనుండవుగాకనా (వున?) నెంచిచూచి మల్ల కులచకవర్తియై మనుచునుంచు "పెద్ద కుప్పనమల్లుంథు ీలితోడ నఖలఖనములు మెచ్చం గనక నొనంగె, ఖ | ్త క, వఏీరునకు బంధుజనతా ధారునకు సమ _న్తమల్ల దర్చాపవాడో స్సారునకు బిరుదుకుప్పాల్‌ ధీరునకుం (టైబంధళ్ళత్సు ధీమేరునకున్‌ * వ॥ అంకితంబుగా నా యొనర్పంబూనిన 'జీవమల్ల చరి తంబను మవ బంధమ్మునకు- గభావిధానం బెట్లనినం శ ,శ్రీ.ముద్దువటుక నృవతిల మైమదళ సింబాముఖను కామణి గుచ్భ్ళాద కునుమదామోల్ల సిళా ళి గద్య. ఇది (శ్రీమర్సరమేశ్వర కరుణాకటాత. సంధప్రాప్త సర్వజ్ఞ శ్వాది కతిపయగుణ న్వసామ్య తదితర సకలగుణ ని రౌపమ్యాభూత పూర్వతంత సద్యః కల్చన శీముమీనిధాన రాయరఘునాథ- మహీపాల సభాంకణ బిపజడాయమానా నేతు హిమాచల ఖ్యాతి మహోద్దండకవి బిరుడ్మపళ స్త నీతా రామార్యతనూజాత నకలవిద్వత్మ్కుల వినుతచర్య వేంకనార్య్మపణీతంవై న "చేవ మల్లుచర్మిత్రంబను మవ్ళపబంధంబునం జరు ర్థాశ్వానము, ఆస్థానకవి నుదురుపాటి వేంఠనార్యుండు శాయరఘునాథుని పై రచించిన చాటువులు.

శ6క శా, గంభీరోద్భట గంధసీంథుర ఘటాఘంటాఘగణాక్కౌారముల్‌ దంభాడంభరభఖేరి కా థధణధణంథాణంధణా క్కారముల్‌ జృంభింపన్‌ రణరంగమందు రిపులన్‌శివీంతువా దిష్టయ _న్తంభ (శ్రీరమణీయ రాయరఘునాథా ! యోధ యూభ్యాగణీ ! శా రాజూారాననరోజ బొౌంధవుండు (పహ్లోదుండు ఖైరోజి న తోజి ఘోర్పడముఖ్యులె ననెజయోధుల్‌ తొండమాన్‌ రాజ హే రాజాభోజనభానహాొభ వాతంభాల్లా ! యంచునిన్మి చ్చ ఖా బొజీ పండితుడా |! నమర్థుడురణంబుం జేయ నీడాకకున్‌ వోజీవై భళిచులురాయరఘునాథా | యోధయూాభఛా[గణీ ॥ మం గణాతింపన్‌వళమా భవద్విజయజా(గ్రద్వీర విద్యావిజ్బం భణ పాండిత్యమునీశెచె ల్లెభ ళిరా |! భగ్రోళఘంటామణాం ఘణని క్వాణనిరాఢ్య నిర్భరమహాగంభీర ఛరీధణాం ధణథాణంధణభాణ ' రాయరఘునాఛా |! యోధయోభాగణీ! ము, దురమందుందురగంబు క్రేయనుచుజిందుల్‌ (తొక్క బావోసిఖీ కరలీలం౦. ...44444+==,,,లపేటీజరా పెఆటఫఘోడాగజసింగిణీ తరకసా జేజల్‌ ధణారింతునా తరుణీమున సథ 1 కోటిరాయరఘునాథా! మోధ యోధా గణి. నీ, నవరసాలంశార నయచమత్క్బృతులొప్ప నత్కవుల్‌ వద్యముల్‌ నంభటింప జమడగ్ని భుజగర్వ శ మవ గభుజళ క్స్‌ లు _త్తమత్మతియులొగి జెలంగ విదితసంగరరంగ విజయవికములై న బవిపదురాతుల పరంపరలునగొల్వ ననవద్య జనహ్బద్య ఘనవద్యపద పద్య గతులొంది వందిమూగధులు పొగడ

$86క సెగడునభినయ వి భమౌన్వితులుబార వనితలవితరనులభ విద్యనునటింవ నిండుకొలువుండు నాఖండలుండు జగతి నీవెయననార రఘునాథ నృపవజీర ! సీ, మహిలోన గలబాంన మండలంబుల చెలు

గ కొనిదిక్కూులక లయదిరుగు నారదద్యుతి పరిణావాంబులం జూచి

నయనుమిటంగ జానన్వతొడగు నతిశీత భానుజావాంకార పాుంకార

పటిమ జేగొని వియ_త్తటినటించు దతహారకంర నిన్ఫృతరుచిక్ఫూ ర్తితో

నవనింజూడంగ నందందనలరు భళిర' నీవై, రిరాజన్యకులముకీ ర్త లరయనీళ విమ్య నత్కీ ర్తులమకరింప వచ్చిజిగినల్లనల్ల న విచ్చిపజుచు నిన్తులోడార |! రఘునాథ నృవవజీర

నీ, నమననై౦ధవ శరానన గురూ త్తమరాజ

శాజకర్ష్మ భాయంకరంబులగు చు గడ్రనభీకర వైరి మదమజావళిపం క్రీ

సవన వై వర్ష థ్‌ కృత్ససములగుచు నమతనిర్భయనిద్విమ త్చృత వీర్యము

ల్లర్వ నర్యంకన్మక మములగుచు

0 (గ్రతిమహీళ్ళన్న గ వోడ్భట పతనంతతు

ణవిచతుణ తరత.ణమ్ములగుచు విజయరఘునాఖ |! వరళుభృద్భిధుర | దరని రర్షళోద (గభవ్య దిన్యాయుధో[గ గుణములనుమించు నీభేరి పణథణమ్ము లదిర ' రఘునాథ చంద యాహవ నృుగేంద,

కీ66 నీ శార్యంబునకు లేక (గానమిమ్మానువానిం బట్టకముచ్చెను గొట్టవలయు నమరంబనిన బారి చదురుననుండెడు వచారిమోసనుబీకి వై వవలయు బంతికూటికిబొంచి బారుకేగనివాని ఏీథిలోనికిసొడ్ల "వేయనలయు బతియుండుమును చోట ఇారినచ్చినవాని జలనునగొ రుమై నిలుపవలయు ననుచురోషనుంలాడుచు నసహితనరుల నెగ్గిపిగ్గ లుదీతురు నీదుభబులు కోటికులవర్య |! రణనిఠా ఘాటవర్య |! రాయచిీరుదాంక ! రఘునాథ రాణ్మ్బృగాంక | నీ, శ్రీ/రామచంటదుని "గేరదొరతనమ్ము రతనమ్ము లనుమోరు సుతులకలిమి కలిమిపూబోడి నిల్కడమొన వరనభ రనభావనత్కార్య రచన కెలివి తెలివిప్పటన, = లిగనియాలోచన లోచనానంద వెం తోచునగరు నగరుచిర స్త్వనీనవవిలాగ కలన నకలవ రేంద (పళ_స్తమహిమ మహిమతగలకామినీ మానసీయ భావమును భావమును మెచ్చి భవుడొనంగుం గాంతకోటి కులాబ్ధినత[త్ర నేత ! రాయబిరుచాంక ! రఘునాథ రాలణ్మ్రుగాంక, నీ గొలకొలమనినంత (గలకం కౌతెడురాజు జం దెంబుతట్టు వచ్చాడిగా'బె స్వామికార్యమునందు జరిగిపో యెడు రాజు వ ప్రైనామముళొంగ ెట్టగాను సాళెంబుపోవ జూలాలు చేసెడురాజు బుజ్జకట్టియుదోటి నజ్హగా టె

న! యిదిజెలిసి .....నదరులెదరు నొదిర మదవదహితుల నెల్లను జదుమవలబె ” కోటికులనర్య ! రణనిరాఘాటవర్య ' శాయబిరుదాంళ ! రఘునాథ రాణ్మ్ర్రగాంక 1 సీ తనభేరకాధణంధణరవ (వవభయ స్ఫూర్దన్షనాఘన గర్జితంబు బృంభితాహిత కుంభికుంభోత్పతత్పత (దుచిరముక్తాభు వర్షోపలంబు (పతిదళన్ఫుర సితద్యుతి చకచ్చకలన ద్విద్యుల్లతోద(గ విభమంబు శరవనర్ద నిర్శగన్న పరభూధరధ్యాంత నిర ఠకీలాల నిర రంబు ల్ఫి ఖఘ _ గీ నసమరనమయ సముద్భవ ్రైన్యవరస ముదయ పర్జన్యవిలసితంబదిర 1 భోగ విజయరఘునాథ మేదినీవిభుతనూజ | శాయరఘునాథభూతలరాజరాజ |! సీ, మూనంబుదీటి గంభీరఖేరీతతి భాం(క్రియా నంభమ[(భ మధురీణ ఫఘోట్టాణజరటంక కుట్టకసంజూత్‌ ధరణీరజన్న 66 స్థగితనకల చారిడంతకుండుగా ననియమొనలోనిల్బి చిజునవ్వుతోడబల్‌ నురియబూని జిగిజిగాల్‌ బిగిగురాల్‌ తెగిఛటుల్‌ తెగినటుల్‌ బడినలామిడ నలామడుగుమడుగు ముడుకునడవడి తడబడి యడుగువిడగ గడునుకడివడిబ జెడు నీయడుగులందు సీశెైతగుంగాక! రణజయాన్విత వతాళ! భాయరఘునాథ భూపవిక్రమదిలీవ !

868 న సూర్య కేఖర కవీ ఫలా ఈతడు రాయరఘునాధథుని కాలములోనివాండు. ఈతని రచన లలో చాటువులుమాతమే లభించినవి,

చ వారివారవక్మజాది దినిజాంళము లన్ని యుగూడి మేటి మె వారిపంయ మెక్కి. మిక్కిలి రయార్భటి నిక్కినలై త్యకోటులన్‌ దురమున్నదుంచి మీంచిడయతో భుననమ్ముల (బ్రోచునట్టియా వురవాకు టేవిదూర్గనిను (బోచుదయన్‌ రఘునాథభూవరా!

చ, నమరతలంబ'నేమడిని శా తవరక్రజలయు నించి దు ర్టమకరకుంభ మొ క్రికషరంపర వి త్తనముల్‌ భుటించి వ్యో మమనెడు కాయమానమున మంజులకీ రిల కాళికారక్రా నసుమనహీతంబుగా (పబలంజూచెదు (శ్రీరఘునాథ భూవళా |

నీ, ఖండింతువా నముద్దండ డండాదండ

వరిపంధిగంథ సీింధురకరాలు సాధింతువాజగ్గు జగ్గుగాళ రలుత త్కరినారిలోక భీకరపురాలు. భదింతునౌ పెడాపటలుగాతళుకు వెళ్కును లేకరివుల గొంతులనశాలు "సెళలింతువౌ నకావకలుగాజకిలిత ములంగుల్కు_ ళ (రురాజులజిరాలు హళాను | మర్చూరె | బాబుకే! చౌ! శెచాను! రణజ యోద్దండ ! భుజదంద !' రాయవదండ మండలాఖండలతనూజ ! దండి తేజ ! శాయరఘునాథ భోజ ! వికమబిడాజ !

సీ, ఖమ్ము లై ₹శినమయూఖమ్ము.లె స్మరవిళి

శిఖమ్ము లె చందసఖమ్ములగుచు భమ్ముులై పవినన్ని భంబులగుఛు

$09 ఠి

సరములై నవనుధాసరము లె కుముద కే

నరములై కుందవిసరములగుచు శరము రై ద్యోధునీళరములై. .....

= = === సరమ్మాశీళశరములగుచుం జావకీనయళమ్ములు ధరణిలోన (వబలుబలనంపదల సపెంపుసాబగునింప విజయరఘునాథ మేదినీవిభతనూజ శాయరఘునాథభోజ ! వికమబిడౌజ !

కం నీకీ ర్రవుమ్చలతకును లోకస్తుత వున్నవంకులును వాసింపని లోకాలోశ ముదంబగు శాకాళళివూక్షవదన రఘునాథనృపా ! నీ, యామినీకామినీ వోరకా తారశా

శరకుంద దరబ్బంద సమితినొంచి చారగ్యాత నురగో త మరగాత్రమరసింధు

జరసీింధుభవదంతి బరిజాసించి జారికాండ వారకాండ బాగిదంత కరిదంత

శరదభ పరికుభ నరణిగెలిచి మదజాల వదజాల మందారబృందార

శావారబాబోర గరిమమించి అంచితోచారవై ఖర

ఎ==ఫి శే మయకవి ?__- విజయరఘునాథ రాయలపై కొన్ని చాటువులను నొళక ళతక మును జెన్పియున్నాండు, వావిలోనుండి కొన్ని పద్యములు, కొ

870 |! నీ 'శ్రీ/వారికరుణా వికేమవై ఖరులభబే సా మౌొజ్యమేలుము జయమునీకు: జందజూటునిదయాసాంద వై భవముచే నంపదల్‌ గాంచును జయమునీకు ఇవారిజోద్సవు కృ పా పారస్మత్పేమచే శోర్యంసుబూనుము జయమునీకు మలయ కేతన పాండ్యమధు రేళు వరముచే నత్కీర్తింజెందుము జయమునీకు ననుచులోని బుధపాఠకుల్‌ వినుతి సేయ వ్మికమన్ఫూ ల్థికీర్తల వెలసితౌర | భళిర ' తిరుమలతొండమాన్‌ (పభుకుమార! విజయరఘునాథ తొండమాన్‌ విభువజీర! సీ పై కాణిపాగపై పె డిలేకతురాయి చొక్కమైమిక్కిలి సొంపునింప వాఠుమంజి ముత్యంపు టొంట్లశోమగళశాల శఇావిలీల హోరంగు పంతగింపం బూర్షచందునిరీతి బొలుపొందుమోముకైై సిన్తుక న్గురిచుక్క జిగివహింప మైనిధరించిన మణిభూవమణావళుల్‌ కొమరొప్పు కాంతెలం (సమ్మరింప సీవ్రపట్టాభివి.క్తుడై నిభలజనులు గొలువమౌొణిక్యవీఏపై 6 కజెలగితౌర భళిర ! తిరుమల తొండమాన్‌ (వ్రభుకుమార విజయరఘునాథ తొండనూన్‌ విభునజీర ! సీ ఛారుణీతల మెల్ల దనుదానెయాప్పాం ౫ బలుచోరజూర బాధలుతళొలంగెం కేరకొల్చినవారి కోరికల్‌ ఫలియించె విమతుల కెల్లను వెతజనించె

క్ర1 బంధునంతతికి సౌభాగ్యంబుం దనరాలెం గవులచారి ద్యముల్‌ కడలిదూరె సకలనజ్జనులకు నంతోవములుమాలె గాయకళోటికిం గజవుతీరె నీవు పట్టాభిమీక్తుండై. నిఖల్వమెన ధరణిజనులను రవీ,ంపం దలంచినవుడె ఛళిర ! తిరుమల తొండమాన్‌ (వభుకుమొర ! విజకరఘునాథ తొండనూన్‌ విభువజీర ! సీ, నకలనద్దుణముల జానకీపతితోడు మరినీకు “నారణప్పరళ ” బిరుద ! గాంభీర్య గరిమచేం గలఇాబ్దిన్‌ కెన “వరవాక నూలిశాభరణ”చిరుద 1 శార్యవిస్ఫురణచే నవ్యసాచీడౌను థరనీకు *వర్కాలతర్క” బిరుద | వితరణఖ్యాలిచే విధుఃడునీసాటియా “జయపీరమణవాళ” చండచికుద 1 తై ర్యమున నీకు మేరుభూధరముదీటు తనర “వడశురు కులడండభారి” బిరుద ! భళిరతిరమల తొండమాన్‌ ్రభుకుమూర ! విజయరఘునాఖథ తొండమాన్‌ విభువజీర ! నీ. కత్తికి బచ్చిపూల్‌ గలిగిన నిఆయోధ బొడ్డు గంట గుతాని కిడ్డ జోద కవీ శ్రీతనముగట్లు కదనరంగ కిరీటి పీరకంకణముబే మూరు యేటి వతి తేని సింవహతలాటంబు గల ధీర వింజామరంబులు నెలయు శూర గండ పెండేరంబు గ ళొన్న దునెచారి పచ్చగొడ్డులు గల్లు (వధనశౌరి

ల! పంచవన్నెల పానడల్‌ పరగునేత మానరతణ విరుదంబు బూనుచాత భళిర ! తిరుమల తొండమా౯ (పభుకుమార! విజయ రఘునాథ ' తొండవమాళా నిభువజీర ! నీ, మదనుని యాశ్రార మహిమంబు విడనాడి యనిరుద్ధు సౌందర్య మణంగం్భదొక్కి= చందురు నెమ్మేని సారము నిరసించి మహీని జయంగుని మట్టుపజచి నలకూబరునీ నిండు చలువమ్ముు నను రెమ్మి నకులుని శృంగారనయము గేగి వలరాజు రూపంబు వల. జూచి యణకించి గాంగేయు చందంబుం గాకు నేసి కృష్ణ జేవుని యందంబు (గిందుపజుచి సాటి లేకుండ మితె నీ చక్కందనము భళిర! తిరుమల తొండమాన్‌ (పభుకుమూర | విజయ రఘునాథ ! తొండమాన్‌ విభువజీర ! నీ, తూనిక దాతాయె తొలుదొ ల్త శిచిరాజు చంచల దాతాయ జలధరంబు కరిన చాతాయెను కాంచ చింతామణి వీసఫు దాతాయె వెలయు విభుండు పరక చాతాయెను పకికింపకి పాతిశ చదాతాయె భానుసుతుండు ఆఅరవాసీ చాతాయె నంబికారమణుండు ముక్కాలు దాతాయె నున్నె బలియు గాన నీపాటి నెరదాతం గలియుగాన నరసి చూడంగ నే గాన బారి సమాన భళిర ' తిరుమల తొండమాన్‌ (ప్రభుపమార।! విజయ రఘునాథ !' తొండమౌన్‌ విభువజీర!

ఫ78 సీ. విడిబడి శేషుని వడగలు విడియించి పొలము న్నీటిని భంగపజచి కలువల చెలికాని శాంతులు కరగించి మరి తారకల నెల్ల మాయం కేసి ఆశాళ వాహిని నచ్ధిలోసల ముంచి వెలిదమ్మి విరుఅను విరియ జేసీ పూని శంఖంబుల పొట్టలెల్లనుం జించి కల్పన్ఫకుములం జీశాకుపటుచి వళర హీర పటీర నీవోర రుచుల మిరి నీ కీర్తి ధరలోన మెజనె నార ఛ5! తిరుమల తొండమొన్‌ _సభుకుమూర! విజయ రఘునాథ ! తొండమాన్‌ విభువజీర! నీ, (పతి "లేని మెసూరి వతి శేతనముమిాఃద నెలకొన్న సింగంబు నీదు కీర్తి పాచ్చాహు శిరముపై భొసిల్లుచున్నట్టి నిండు చందజ్యోతి సీ్‌దు కీర్తి గడిచోడ భూపతి కంర చేళంబున నెలకొన్న హోరంబు నీదు కీర్తి శీరళ భూపాలు శెలకులం కేవల నెగడు వింజూమర నీదు కీర్తి పగగ సామంత నృవతుల పాగలందు నిలుచు మగళాతి జిగి తురాల్‌ నీదు కీర్తి భళిర! తిగుముల తొండమొన్‌ (వ్రభుకుమొర! విజయ రఘునాథ ' తొండమాన్‌ విభువజీర! స్కీ భానుని నాకాశ పథమునం జాలించి బడజానలంబును జడధి కనివీ శాంచన్నాదిని విల్లు గావించి యిడ్చించి వేలాయుధుని ముందు వెనుకం జేసి

ఫ్రత్త వద్భు రాగంబులం బట్టి సానలంటబెట్టి యరుణుని గుంటిగాయడరం జేసి విమ్ణు చక్రంబును 'వేయంచు లొనరించి వారిజోద్భవు వివవడునిం జేసి పర” నీదు వతాపాగ్ని పద్బ ్రజాండ భాండమెనల్లను నిండీ యుద్దండ లీల భళిర! తిరుమల తొండమాన్‌ (వభకుమార! విజయ రఘునాథ ' తొండమాన్‌ విభువజీర ! నీ, జోజెనల్‌ (దొకుశాను సొగనుగా నొక క మదవద్విరోధుల మ_న్తకముల జేడాట్ల జాటును జగ్గుగా నొళసారి కుటిల విజ్వేషుల నిటలములను వేజెముల్‌ దిరుగును వేడ్నుతో నొకమాటు వీరాధివీకుల వీథులందు కదలికల్‌ జావును భఘునముగా నొళతూరి సౌమంత నృపతుల థధామములను సపంచధారలు కనుసించు బరులు వెగడం బూని నీ రేజ నృవరాజి పొగడనాజి భళిర! తిరుమల తొండమాన్‌ (వభుకుమూర! విజయ రఘునాథ ! తొండమాన్‌ విభువజీర! నీ ఘల్లు భుల్లు మనంగ గడంసు వైరులం గొట్టి ఘలిఘులీలు మనంగ బలుల గూల్చి ఘణిఘుణీలు మనంగ గడివీరులను డుల్చి ఖచిఖచిక్కు. మనంగ గరుల నొంచి ఖంగుఖంగు మనంగ గంఖాణములం (దంచి ఖరిఖరీలు మనంగ గత్తకములం

త్‌ జించి విదలించి విమతుల. జీల్చు కార మేలు నీక త్తి వైరుల పాలిమిత్తి భళిఠ! తిపమల తొండమాన్‌ (వభుకుమౌర! విజయ రఘునాథ! తొండమాన్‌ విభువజీర! నీ, కలనిలోం బగవారి ఖచిఖచిక్కునం (గుమ్మి ఛేదించు నీదు కై జీర బలను దురములో రివులపై దూరి నోరించుచుం జెండాడు నీదు వై జీత బలము అనిలోన విమతుల నదలించి విదలించి చించును నీదు కై జీత బలము పోరిలో వ్మజీల బొడిచి పొర్లి ౦ంచుచు చేకొడ్డి నీదు కై జీత బలను ఘోర వైరుల జారుల గొట్టి కోల్చి ఇెలగు జీలమున నీదు వై జీత బలము భళ5! తిగుముల తొండమాన్‌ (వభుకుమౌర! విజయ రఘునాథ ! తొండమాన్‌ విభువజీర! నీ, ఘోడాలు తోడాలు శీడాలు బొమిడికల్‌ ధరంగాల వ(జీల నజికి నటికి చీటలు కోటలు బిగువుజంట జిరాలు స్థిర వాల వైరుల+ 'జెండి చెండీ చిలు వొత్తు డగళాలు చికిలి చేదన్తులు వెదరంగ దునెచార్లం జించి చించి నీింగాణి తరశనల్‌ జిగిలేకు వత్తులు దునియంగ బగతులం దునిమి తునిమి కురగనుల మోటి విమతులం (ద్రుంచి (త్రుంచి గెలిచి భవదీయరానా త్త దళమువలన భళ5' తిరుమల తొండమాన్‌ (వభుకుమూర! విజయ రఘునాథ! తొండమాన్‌ విభునజీర!

876 సీ, వికటించు వైరుల వేసి “కో” యని యార్చు కన్షదై కయ్య” మన్న సీ యడపకాండు మదవద్విరో ధుల సృదయముల్‌ “పెకలించు ఈళ క్రణ్మ్రి? మన్ననీదు శాళాంజివాండు కటిల విజ్యేమల గుంజెశాయల జీల్చు “నుర” మంచనిన నీ జూరివాండు గర్వించు విముతుల కంరముల్‌ "తెగగొట్టి గడీ దురంబునను నీ గొడుగువాండు సీడు సాసాస మెంచి నర్గింపందరమె పీరమణవాళ బిరుడాంళ విక్రమార్క భళ51! తిరుమల తొండమాన్‌ (వభుకునూర! విజయ రఘునాథ ! తొండమాశ్‌' విభువజీర! సీ, సీ భేరి నినదంబు నెగడినయంత జే మదవద్విరోధుల మళఠతులుం గలంగు సీ జాలు పెటపసెటల్‌ నిండినయంత నే ఘోర విజ్వేషమల గుంజె లదురు స్ప కత్తి నిగనిగల్‌ సోకినయంత జే విమతుల గర్భ ని ర్ఫేదమగును సీ ఖోటి ఖురధూలళి నెగడినయంత కే మత్తుల చి_త్తముల్‌ తత్తరించు నార నినుం జూచినప్పుడే యాజి విడిచి భోర వైరలు గుహాలలో( 'జేకచుందు భళర! తిడమలు తొండమాన్‌ పభుకుమూర।! విజయ రఘునాథ ! తొండమాన్‌ విభువజీర! సీ, మొనసీ సొంమి,దోవా యొనరించు మూర్తుల వై ఖ్‌ త్తినీచేతి కత్తి | వ్‌లిక స్వామితో నెదిరించు కుమతుల న్‌ల్తిపై బలుమేకు నీదు బొకు

$77 స్వామి కార్యముల వంచన సేయు కుటిలుల నిటలంబుపై కొంకి నీదు వంకి వతి మూట మిోరిన బండలుండీలకు జముని దాడిర నీదు జమ్ము చాడీ గదర।! యుమ్మద్భుజాగ జాగత్స్ర తావ చెన్న శక్యంబి” అల పన్నగేం దునికిని భళ5! తిరుమల తొండమాన్‌ (ఫభుకుమార | విజయ రఘునాథ! తొండనూన్‌ విభువజీర ! నీ, మర్మూరె! సీవంటి మహిపచం[దుండు గల్ల శీ వరమందిరో ? యిష్హనఖులు భశ్లారె! నీవంటి (పభళిరోమణి గల్డీ నీ వూజ జేసిళో యెల్ల కవులు మాయు-₹ే! సీనంటి మనుజసింహము గల్లం బచ్మాముం గొల్చిరో బంధురతులు ఛాగులే! నీవంటి జననాయకుండు గల్లి జీ వరముందిగో యిష్టసఖులు తులు! శవాబౌను! నీవంటి మేటి కలంజె జలధి నలయిత ఛారుణీచ(కమునను భళ5! తిరుమల తొండమాన్‌ (వభుకుమార! విజయ రఘునాథ ! తొండమాన్‌ విభువజీర! సీ అల్ల మార్కందడేయునంత దీన్హాయువు సూర్యునియంత 'కేజబోభరంబు శంకరునంతటి శాక ఏలె సర్యుంబు "జీవేంద్రునంకటి దివ్యభోగ మర్దునునంతటి యావావశ్‌"ర్యంబు ఛీమ నేనునియంత భీమబలను 40

కై76 ఆలవారిళ్చండ రాజంరటినత్యంబు ధర్మ రాజంతటి ధర్మువరత నలరాజునంత వుణ్యశ్లోకతాయు క్తి మొంభాతయంతటి మహితకీర్హి అనిలునంతటి న్పళాపాతిశ యము శర్ణునంతటి యావియుంగలిగి మనును భళిర! తిరుమల తొండమౌొన్‌ (వభకుమార ] విజయరఘునాథ ! తొండమాన్‌ విభువజీర * క్క (శ్రీకంరుని కృపచేతను నీక త్తికి దిటులేక నిఖలధరి లిన్‌ శాకశాళశిరూప! విజయరఘునాథనృపా ! నీ, కత్తికపచ్చిపూల్‌ కలిగినహాంపీర బొడ్డుగంట గుతానికిడ్డకూర సాంబౌణి ధూపవానలు గై కొనుమేటి ! గండపెండేరంబుగల కిరీటి వం చవన్నెలుగల్లు పావడల్‌ గల యోధ నవబతుగలయట్టి యవనినాథ సింపతలాటంబుం జెల్లించువజీండ వేటు పావడగల్లు పోటుకాండ మక రచిబ్బీలుకల్లిన మన్నె రాయ! చందసూర్యాది వార్యవు సమితింజేయ కోటికులవర్య! రణని రాఘఖాటశై ర్య ! విజయరఘునాథ | జయభార్షివీసనాథ. సీం ఇేపట్టునడలళ చివ్వునవీడక 'తెనవునంద ప్పక "తెట్టగిలళ ఇలగాడితావుల వెలిగాక కడివోక నుంకులు రాలక చుట్టుకొనక

శి?9 గడుపై న కావుల దడబడినిలువక సౌమొనటంచన్న నరకునొనక శాదనివంపైన గతిమాడకుండక కొనక త్తిమెందై న దునిగిచనళ దొనకుదిగియేటు పోటును చినుకునిజుకు వినరులను వూ _త్తిబిరుదు కక్కనవుబంట్ల జిగురుదినివించు నౌారనీచేతిక త్తి విజయరఘునాథ ! జయభాగ్లవీననాథ ' సీ, వడివేయు మాసంబు పట్టునజిక్కగా పీడియుడాచేత (వేలుతలలు కరక రిచేతబల్లంటి నీయుచునుండ కోర్చిముం జే బట్టుళొనెడితలలు ఆటుగంట చెగియుండ నదియెజుంగకపోర రమ్‌ ను నన్న చే వాలుతలలు బికుదులుపలుకంగ దొరగియు మధ్యను వై ఖరిగాబల్క పడినతలలు శదియుబొమముళ్ల, నెత్తురు గక్కుతలలు నూవిరెగదీయు ముక్కు.లజూ పిరివులం గుత్తుకలంగోయు సీయనికోటి రాయ విజయరఘునాథ ! జయభార్షవీననాథ ! సీ, ఆధోరణుని విన్నునంటియుం డెడి వీంజ డంతిచుండవుచుట్లు దాంకనలుగు భటునకు కుడిజెబ్బ బడీ శానపడునీంజి జాశేలశీడంబు జాశనలుగు శాహా్తునె త్తిపె రంజిల్ల దగువింజ గుజ్జమువల బెని+ గొన్ననలుగు రథికుల_స్తకమున (గాలుచుంజెడి వింజ నాభిజేశంబున నొటనలుగు

880 గానజిడిపట్టు చంజచానకనులలోన శరము కలిగించుధాటి 'చేవరకుసాటి గాన రిపుకోటి నేను జగానం గోటి గోటివంళశననాథ ! సంగు ప్రబోధ విజయరఘునాథ ! జయభార్షవీసనాథ | ఫీ, చికిలిబంగరువూంత చిల్లోడుగే చెంబు చిప్పలంచును చనుల్‌ జెనక వెజుచి భేదుమా లెడు జనబ్బీ ఫరంగు మెజకుంగు ఛారగానెంచి నూగారుక్రలికి నరిగెవూహూరువుల చాయసూర్యప్రుటంప దొనలంచు బిక్కూలలనంగ వెజచి ఘాటంపులాహాలరి నాటకువిల్లని బొమముడిపాటున (బమవహించి భవదహిత పాళి యప్పర(వశతి కేళి ఫేవము వహీంచుగాని నుఖంపదాయె కోటివంశఠననాథ ! సంగు_ప్పబోధ | విజయరఘునాథ ! జయభార్షవీనివాన ! నీ పాండ్య భూపాలుదీ ప్త (వతాపాగ్ని శే ఛూరునిబరము సమిోరణంబు మధు రేళుకీ రి నిర్జలనుధారాళి కే యున్ని దుజయము చంద్రోదయంబు (తిళరఃవురాధి పతిప్రతిజ్ఞామంధ రమునకే దొరబుది కమర రాజి విళ్వనాథావనీ విభునకు, “భవవధూ (ీవశేభాపాలు నేవబొట్టు అతేడునీవెగచా, పచానతమహశంరి | పహోరికరుణావిబోరి |! యాభావపురారి |! కోటివంశననాథ ' నంగు_ప్తబోధ విజయరఘునాథ ! జయఖార్షవీసనాథ !

ఫ్రీగ] నీ, లేలవై వెడి వేళబాళిచేం దొడరిన వెను చక్కి మొనబడ్డ వినరివినరి కంఠంబుశకంఠంబు గదిసియున్నటులై న చాటించితొడిబడ మీూటిమిోటి శావాలపట్టు చోగలయక దగంజెంది చెండింపగాం జేరి జిమిరిజిమిరి అథి అం నః =. మయరలించి పెపె ని జేకొద్ది వైచివైచి జోడనలుమించ గురుచల చుజుకు.జూవీ నరికినరికీ,.. *.,....--దరిమితరిమి ఫఘూోటివడిమోటి గురుడాను గొనెడుకోటి విజయరఘువాఖ ! జయభార్షవీననాథ నీ గరినిక్కుటమ్ముులుం గుతుచ యెల్లైలుబూన్ని జబ్బువ్‌ంటనువేసి చంవుశడిమి కటికను దాటించు గతనై న మరలిన శేజినేమిాటి బా త్తెడుచలంబు కత్తికత్తిన బట్టగడ్దాను బోర్చిన నజకుచో బొళ్ల నేర్చరచు నేర్చు జీరాలుతెగనని చేరి 'మొనల్‌ జిమ్ము దవ్పించు మక్కి-చే గుప్పు తెగువ సనీకులము సాన కవుఆకెను గాకధరను గనంగనే ర్తురే” పోటుగాండడనికి మకురు లసికిలగుచేర తిపమల రా డ్కునూర విజయరఘునాథ జయ భార్గపీసనాథ | నీ జన్యాంగణమున రాజన్య పుంగవు లెన్నం గొ న్నన విల్కానికన్న మిన్న నన్నాహామున సముక్చన్న పన్నగవైరి జనయుతమగు మహాళ్వంబునెక్కి

శిర్రీప్తీ *ీోర్యూని యార్చి నందీ ప్తకాలానల కీలాకశాళ నంవేలఖడ్గ ఛారాజాశానేశ వీఠారిజనవార సారకోణితవ్రార భూోరనదులం బఆపనొరవై న దురము నిర్భరమునేయ నేర్పునీకళ్స్చె కార్లవ్రు నేర్పుమిర గోటివంళననాథ ! నంగు _ప్పలోధ ! విజయరఘునాథ ! జయభార్లవీననాథ ॥ నీ, గడగడమని కాళ్లువడకం జొచ్చినయంత _న్తంభగుణంబు కొంతణచివై వె బలుకుడగ్ధుల్సిక బడి విశారమునొందం శణయన్సు ్‌ మొననంపదను నిల్చె వెలవెలయై మేను విళృతి నసించుచో రోమొంచలంబు మజుంగు బె న్లైం గన్నీటం జినుకులు కాలువలై పాటి న్వేద్యవనవాహాంబుం జేర్చుకొనియె దర్కులను (దొల్చెరంభపై 6 దనకు(బేను యనుచు నీవై రి శేర్పుగనతనుచారి నగోటివంకననాథ ' నంగు ప్రబోధ విజయరఘునాథ ! జయభార్లవీననాథ | ఫీ చెంగావి పావడరంగుగా ఇటయించి యదికాక వూదండ లలవరించి తనమేన చాయచి _శత్తంబున 1శ్రమియించి వలసిన జహుమూనములను. జెంది శీడంబుదెరచాటు ఏీక్షి ముందరనిల్సి 1శ్రముముగా నటన వై ఖరినియావీ "పెంశకురను నని చింగున వెనుదీనీ వేగయే కంఠంజుం గొలలీంచి

$644

నురతలీలను గనువీంచి నుఖమునించు

నాటవిరిబోణి యనంగ సీదగుళ్ళపాణి

గోటివంళననాథ ! నంగు_ప్తబోధ |

విజయరఘునాథ ' జయ భార్లవీననాథ (|

అజవాని (శ్రీమన్నా రాయణయ్య లేక - మన్నారయ్య :--

వుదుక్కోటకవులలో వేర్కొనందగిన కవులలో నున్నారయ్య "లేక (శ్రీమన్నా రాయణ కపీందుండొకండు. ఈతండు శ్రీ శ 1700-60 లో పుదుక్కో టను పాలించిన విజయరఘునాథునికాలమున నున్న వాండం అతని సోదరుండగు కోటి రాజనో పాలరాయని శాళితుండుం

ఈళండు భానుకవిరచితమగు నంన్క్సృత రనమంజరినాం ధీ కరించియున్నాండు, ఈళ్ళలతియు తనకు పోనక్నలైన రాజులనుగూర్చి ెన్సిన 'చాటుసద్యములు శప్ప తదితరరచన లేమియు కానరాలేదు ఈకండు విళిస్టాద్వైెతి - అప్పయార్యపౌతుఃడు జు 'వేంళటాచార్య వుతుండు భారద్వాజగో[త్రుండు = 'పాఢకవి - నంసగ్క్భృ కాంధభాషా విశారదు.డు, ఈ గంథమునుండి యాద్ధ ఎక ములై న ౫ా [కింది భొగనము నలన నతని కవికాశై లి కెలియనగును, (పారంళ మము వాలా

సార (శ్రీవత్సకా న్గుభపభలు తమ

న్సూరులణోరు స్మీజుక

(శ్రీరంగస్థలపతిన్‌ భజింతున్‌ భ_క్రిన్‌,

ఉ. వల్లభునుల్ల మందు గృత వానయగుండనది వ్య దేహా మ

త్యుల్లసిత ద్యుతిన్వెలికిం దోంచెననం డదురస్థలంబునన్‌

కెల్లువడి న్ని రంతరముం జేరి వసించు నరోజపాణి ము

తలి యభీవసిగి నరతంబునెనంగ నొనంగు నెంథయున్‌,

ను. న.

ర86 క, వినుతి యొనరింతు మలయ బ్లునికి నటన చలిక మకుట లుళద మరధునీ ఖఘనతర తరంగబింబిత వనజారి కళానహ్యన వల్లనగతికిన్‌. క, శేవల కాంచనకటక వి ఛావిమ్యుతయుతులు కాళిడాసాదికపుల్‌ శావింప రత్నకటకమ బోవిభవులు నన్నయాదులాం ధ కవీం దుల్‌, వ। అని యొద్దియేని రొొుక సరసకృతి చమత్కృతి నమున్నతి?) కచియించ మతిబూనియున్న నమయంబున నీ, కోటివంశాంబుధి కుముదిసనీరమణుండు కువలయానందై క గుణగణుండు నీ. కలిత నిజనామబోధిత కాంతివిభవ సమరసాబజాస సత్యవా కమనమాజ శీలవురునుండు రాజగోపాలభూప విజయరఘునాథ నసుమతీ విభుండుభువిని. ముం (పనరచ్భాత్రుని యప్పయార్యవర సత్‌ పాతున్‌ ద్విమన్నీ రడ శ్వననస్ఫూ _ర్తిని జియ్య వేంకటమహాచార్యాళ (జాన్‌ విశ్వవి శ్వసనీయుని ఛ రకోప యోగికరుణా సంప్రాప్త సారస్వత న్వసనాభథున్‌ ద్య్యయపూర్వ వాక్యముఖమడ్వర్ష్మ పసిద్ధాహ్వాయున్‌ మం (వతిభోదంచిత కాన్యకల్పన భరచ్వాజీయగో తున్‌ జగ మం సుకవీంద్రుండవు మద్దురుండవు జన _న్తుత్యుండ వ త్యాదరుం డ కళంశార్ముండ వాం సంస్కృత క వి త్వాశ్యంత విఖ్యాతుండా నకలోర్వీనుత రీతి నీనొకకృతిన్‌ సంతుష్టుండై. చేని వే డుక్‌ గావింవు మిలన్మృవంకితము (పౌథో_క్రిన్‌ నుధీంచ్రాగల్రీ !

$85 క, శీలితబుధమానన మధు పాళిరసానంగ హేతు వై యలరంగ వా శ్కీళినిజీ రనమంజరి బాలళిం (బకాళింపం జేనె భఛానుండు జగతిన్‌, అని కాజు పలుకగా నాంధీకరిం చెను, అవ కౌరికలో కృతిపతి వంశానళి విశేషముగా. గలదు, నాలుగాశ్వానములు (పక్యాశ్యానము గద్యమును పద్యరూపముగా రచియిం చెను, నాల్లవయాశ్వాసాంతమున్క శాం వన్నెర్మీఆంగ నుల్లసిల్లిన భరద్వాజీయగో తార్ష్మ వో త్పన్న శీంగొను సూరిచం[దుండు దలిర్బన్‌ వేంకటాచార్యు ణీ మన్నా రాయణ నత్కవీందుండొనరింపన్‌ రమ్య మై యాం[ధమై యున్నన్నా రనమంజరీ కృతిం జతుర్థా శ్వానముర్విందగున్‌, అని కలదు, (ఆఈం(ధపాహీత్య పరిమర్తు (గంథసంఖ్య 148 పరిమత్చు స్తకభాంచాణారము ద్వితీయథాగమ్యూ పుట 76) 77౩ 'ఈ0థముచివరం నవపాలపురముననుంే పడమటినగరు దొరై యలక$రముణా శ్రీమన్నారాయణయ్యంగారు. జేనిన రసమంజరి యన్ముగంథము, వీణె సుబ్బయ్య శామననానము సం॥ (శ్రావణశుద్ధమష్ట్రి (వార వూరర్తిచేసెను, మన్నారుకవి కృతములు చాటువులు నీ, (పాఠరారంభ జృంభన్నాన సాంభోజ రమణీయ మకరంద రనము౯ేరి సాయంసముత్కుల్ల జూత్మిపసూనాళి పరిమళ నందోపహా పటిమదూరి శారదచందికా పారసార పటీర ఘనసారశీఠరల గరిమమిరగి పాణీలస ద్వాణి వీణా పరిక్యాణ కల కలార్భటులతోః గలసిపోరి క్ర

886 నుధురనురభిళ శీతల మ దభావ ములను విలసిల్లు సీపల్కు. జలముమిోఖీ విజయరఘునాథ మేదినీ విభుతనూజ రాయరఘునాథ భోజ ! వికమబిడాజ ! సీ, ఈఠజే నాసముదితహిఠత సముదయ ములు కొలువంగ బలు చెలువు తనర ఘనరళ్ళికులగము లనవరతము మది ముద యొదవగనరు ,౨4%=4460606 46 = 866 +,మరులగు బుధకవి గురులును నయమున నవజునసందనర6 గవితలు బలునగ కవిశ మధురన మ “ భురిమును గనుగొని మెఆయ వినక గొను......464466-=422 నత్‌ నమురు నమలపతి కరణిధరణిం గీ, దగు విజయరఘునాఖేందు తనయుండై న శాయరఘునాఖ మొనన ,,.46004464 స్కీ... ౨94 అం. = దురమున ననరక బెదరక కుదురుకొనిన మదమునరిపులను గదుముచు గుదుముచుః జదుముచు నదుముచు 'మెదలనీక ం్‌ గదులను గళముల జిదురుపలుకం బదపడి పుడమిని గదుపుల గెలువుల గలుముల చిలుకలకొలికి నెననె సీ, విభవుండ్రై క్నీర్తిచే జాల వెలసినట్టి విజయరఘునాథ తొండనూన్‌ విభుకిరీటి ....,,

క్రి? పీ. క్పీర్తిచే ధైర్య విస్ఫూ ర్తిదే నతతంబు గలభాత గెరిలీల వెలసినావు చానంబుచే బూర్శమానంబుచే నచా రాజరాజఖ్యాతిం (శబలినావు జయముచే నుతదయోదయముచే ననిశంబు కృష్ణ్రపభావంబు ఇెలిచినావు ఇలువుచే విద్యల నలువుచే సంతశం కాళ్ళు భూవైఖరి నలరినొవు రాజమ్మొత్రుండ వే సిష్టు రాజలోళ సన్నులెన్నళత్య గాంభీర్య శౌర్యధుర్య | విజయరఘునాథ మేదినీ విభుననూజ శాయరఘునాథ భోజ విక్రమబిడే" జ, సీ శాజకర(పా ప్పి "'కేజంబు కడుమించి _- రివ్రుఖేదన స్పూ_ర్షి సతిశయించి వ(జదరఖ్యాతి వదలకుండుటం జేసి వృత్త నంఛేదన వృ్తిందనరి భారాధరోన్నతి. దసరారుటను రాజి వహాంసోదయనటన నుమురం జేసి తతసమ[గస్ఫూ నతిశయించుచు! జూల శ్రమలాధికపిహార గరిమదూరి సనీదుతరవారి పటువైరి నియశచారి భూరి శుభ కారి నంతతభూరిదారి విజయరఘునాథ మేదినీ విభుతనూజ ! శాయరఘునాథ భోజి ' వి క్రమబిడౌజి | సీ. ఆలా” యనుచు నై జాననాంభోరువా సౌందర్య మకరంద సారలోక చంచరీకచ్చటచ్చవి -ేకమోనంబు వడ వేయ శగవుల్‌ ఉడిసి పార

888 నడవులలోదూరి యయ్యెడలను బారి పోనున్నవడియారి పొదలదూరి ముంద్రిడవగ-వై రి మూకలంచునుజారి తప్పగమదినోరి ఛారదూరి యేడ్ధ వెడలితిమాసారి యింకసాది వలదటంచును తను వారివద్దం జేరి "తెలువ్రుకొన జేసి తవాహ | దోర్జులజితారి ! రాయరఘునాథశేెరి ! వికమవివశరి ? నీ, వెడశేకవైచి నవ్విరమణమణిదీ ప బవోటకడోలిశ్రా కోటికలిత కుంభికుంభ ములమై గొరినెల్ముమోవనంగ బాళాహజారిని జేరనురికి చాఫ్రుననిడిన నిద్దాఫిరంగుల ఛాయ ధగదగయనంగ వై పుగనిదూసి

ఆజెపోటులదెమోటు ల'దెనజు కటెచుటు కదెకొసరబె విసరబెయ'దె” యని కదనమున నెదురుప జెడు నామద వదరుల. గదిమిచిదిమెడు మెఆటవడి కల టెమహిని నీశెత 'ఏగాక నసమరలీలాకువూర రాయరఘునాథ శౌరి ! విక్రమవిహోరి, ఎవి కోటిరాజగో పాలరాయలు :__- క, అదిరా !' మహీరధవిధిమధు మధుమధున కథాసుధాసుపధు మధురిమ ర్మధురమతీ ! మధురగత్రీ కుధరధృతీ కోటిరాజనోపాలపతీ |

880

తోటికచా,? యరిసవా[న కోటీరలుఠత్‌

కోటికజా ! చరణతులా

కోటిభలళీ ! కోటిరాజనో పాలపతీ |

వీిమమాంబక కార్య కార్య వివమాంబకుసళత్‌

విమితనుధ ద్విషీతబుథో

ద్ధుమిత కభాలాప |! రాజగో పాలన పా |

క మాపాటి వారినెల్లరం గాపాడుము నిమలహృదయ కమలాభాస్వత్‌ అ గనోపాలక నగోపాలక గోపాలకలాప |! రాజగో పాలనృపా ! క, అందజికి దొరకజీరదు

మందన గం చాకినీందు మంచారఖగ

నగందన నందన చందన

న్‌

కుందయకః (వకతి ! శాజనోపాలపతీ,

అజాన్‌ నవనప్ప అ ఖద్దలమ ణశిరోమణి ఫలానా

అనుంగు భామలో శాస్త్రీయ (గంధములు పత్యేక వాబ్బయ ఇాఖగా పరిగణింపందగిన విలువగలవ్కి కాని నిన్న మొన్నటివజకు స్మీగంథములకు పర్యా_ప్తమైన పరికీలనలేదు. ఈశాఖా సంబంధము లైన గంథములన్ని యు, నసీగా చక్కగా, పరిమృ్యృుతములై , వ్యా ప్రినందినగాని, తొల్లినర్వాంగ సంపన్నముగా వెలసిన తెనుంగు సాహిత్యస్వరూపము 'కేట తెల్లముశాదు, కావ్యలతయణములును, కవితా రీతులును, కవి (వతిభయును ెల్లడికాదు ॥

1 ఇట్టిపరిస్టితిలో నదరాసు రాష్ట్రీయ 'వభుత్వమచారు. చేళభాషలలోని ఆాచీనలంథము గొ చ్చుకూర్చించుటకుం దల పెట్టుటయు నందు ముఖ్యముగా, సంగీ తము, వైద్భము జో్యోతిపము వేదాంతము చరిిరీమున్నగు కా శ్రీయ ంథములకు6 ఛాధాన్య మొసంగుటయు మిక్కిలిగా భాహఖిమానులందజును 1(పళంనింపందగి జది ఈ (ప్రణాళికలో తెను/ణభామలో వెలువడిన కా శ్రీయ ంథములళో సీ ఖర్లలకణ శిరోమణి యొకటే

శ్రం0 న గ్రంథ పళస్తి తయా

ఈంథము వేరునుబట్టి యిది కత్తులను నానిన్వహాపములను వివరించునది యని 'తెలియుచు నేయున్న ది, 'తెనుంగులో నింతవజకు (వ త్యేకముగా ఖన్లములను గూర్చిన పద్యరూష్మగంథ కు లేదు, మటియొక విశేవచుమనగా నీ (గ్రంథము దవ్మీణ చేశమున పుదుక్కోోటలో పుట్టి నది, శాబట్టి శాస్త్రీయ (గ్రంథముగ నేగాక, దథీణాంధ్రసారన్వతము

ప్‌ ఆంథన్వరూపము ఫలా

దీని మౌొతృక యొక్క (వాంతపతి నూ,తమే లభించినది. అది ల66%7 నంఖ్యగా మదరాసు (పా చ్యలిఖత ఫవుస్తక థాండాగారమున నున్నది. ఆ (ప్రతి వివరములిి,

“కాగితము నెం. డి, 2677 (పొడవు 18క్ల వెడల్పు 8ిశిపుటలు 19 ఫుటకు 26 పంక్తులు, వాత చక్కగ నేయున్నది, కాని తప్పులు గలఫు, పద్యపాదములలో నచ్చటచ్చట లోపములుగలవు, (పతి నమ (గ్రముగనున్నది. ఒక్క (ద్రతిమ్మాత్రమే గలదు,

ఆం(ధసాహిక్యపరివగ్తు (కాకినాడ) పు నకభాండచాగారమున 95 సంఖ్యగా కత్తులలమేణము తెలువు చిన్న ఫు న్తకము గలదు, కాని యది యీ[గంథ ముననుసరించి నచనములో (చాయంబడినది, అధి యైన సమగముగాదు,

ఈ (గ్రంథములో ౯77 పద్యములు నొక పెద్దనచనము మజీ మొక చిన్ననచనమును గలవు, మొదత్తం 79, వీనిలో 1 చంపశము, 1 ఉత్ప లము, 15 కందములుః 14 గీశములు, 6 సీసపద్యములుగలవు, లభించిన (పతియొకటియే యసగటచేతన్తు సాంశేరిక పదజాలము విశేషమముగ నుంకుటచేశను, (గ్రంథ విమయను లోపింపకుండ స్వల్బ నవరణములు చేసి యథామొతృకముగ నిది మ్యూదింహ బడినది.

క్రిం అలాన్‌ (గంథక_ర్తశ్రాలము వ

దీనిని రచియించిన కవి నవనప్ప- నల్లవిచ్చయ్య కుమారుండుః ఈరని కులగో తములు 'శెలియరాలేదు, కాని యూతండు ఖద్దములను గూర్చి పూర్తిగా తెలిసిన యి కింది వ్యక్తులనే చీర్కొనుటచేశ, సీఠండును నావిళ వ్రీర్హశాఖకు సంబంధించిన వాండని (గహింపవచ్చును,

తిరమలచిదంబరుందు- బత ండు విశ్వకర్మను మించిన (వక్షగలవాంయ, వ, చిగిలి లమ్మూరాముండు జ నకలఖడ్షముల (శ్రమము నెజిగ౧నవాండుం 9, శెంకిసుమూలు - పనివారలలంద జిలో పండితుండు ఉ. లఅవమకుకాయి - ఖద్గపరీతయందు నివుణుండుః
నుభాభక్తుడు - పై లతుణములన్నియు గలవాండు గొప్పపనివాండు,

నననవ్ప తనతం డి నల్ల విచ్చయ్య శాయరఘునాథ రాజుచే నమ్మా నితుండనియు, తాను రాయరఘునాథశాయలు, తిరుములవజీరుండును వారల ఈనయుం డైన విజయరఘునాథ రాజును నాజ్ఞయీయంగా నీ కృతి రచించితిననియు వెప్పుళొన్నాండు. (7-౦ పద్యములు) వై వారిలో శాయరఘునాథరాజు, పుదుక్కోోటను. (శ్రీ, ఈ, 1769-89 వజకును పాలించిన తొండమొనురాజు. ఇరతండు భాపొపోనకుండగు విద్వత్చ భివు, ఈతని వెనుక విజయరఘునాథ రాజు రాజ్యమునకువచ్చి శ్రీ ఈ, 1789=1807 వజకును పాలించెను కాబట్టి యీకవియు శ్రీ ళు 1780 (పాంకమున నున్నవాండని ఇెన్పవచ్చును,

వ్‌ గ్రంథవివయము :--

ఈ (గంథమున అసిశో మొదలుగా ముప్పది రెండాయుధము లును వేర్కొనంబడివవి, ఆవెనుక వానిలో ముఖ్యమైన “ఆసి యకు ఖద్దమునకు (ప త్యేకముగా “లఖ్మీనారాయణ సంవాదము” అన్యుగంథ మున లతుణములు 'వెప్పంబడియున్న పనియు, తాను దాని ననుసరించితి

$9ల్లి

శాదు, అవెనుక నూటనలుబదిమూ:డు విధములగు నాయుధములను వానిలతణములు తెలివియున్నాండు, కవి నవీనుండగుటచేత నితర భాషా పదములను సొం శేతిశ్రపదములను వాడియున్నాండు, ఫిరంగి స్రైఫు (అరబీపదము) బందగు నూనై" త్యాగ ఖండామిశ్రి అచ్చాసి మొద లగునవి ఉద్దాపదములు, ఇవి పారశీకభాపనుండి వచ్చినవగుటచేత, భాషోద్ధారకులు (బౌనుదొరవారు వీనిని తమ నిఘంటువులో (18539 ముదణము) నిచ్చియున్నారు, పై వానిలో “*ఫిరంగు” అనునది, యగ్ని పోత సంబంధమగు నాయుధమనియు నది చేతితో నుపయోగింపం బడునది కాదని మనకొక యభ్మిపాయము శ్రాని యిదియు కత్తులలో నొళ భేదమని యిీి[గంథ మునుబట్టి, నిఘంటువును బట్టి తెలియు చున్నదిః ఖండాపసదము అెలుంగుకవులుప ఊకోూగించిన పదమే.

"తెలుంగు బేళమున ఖడ్డమున కనేక పర్యాయపదనులున్నను, అసిపదము వేదకాలమునాటి [పాచీనపద మైనను, “ఖడ్గతిక్కన” గఖడ్మ నారాయణ?” మొదలగు బిరుదనామములు ఖద్దళ జ్ఞప్రసిద్ధినే సూచించు

నవనప్ప ఈ[గంథమును * అసి* (ప్రబంధము అని చెవి ఖడ్గ లతణశిరోమణి యని దీనికి వేరుపటుటయీ పె పదన్నాా విని రూఢి

లు న్‌ ళు సజచుచుచున్నది, ఖడ్గముల వివరణము

మొదట శిలీ ఆయుధములు వివరణము ఏ

(1 అస్తి (2) ముద్దరము, (8) ముసలము, (4) కోవాణము, () కణయము, (6) కంపణి, (7) సిల్లు, (8) భల్లాతకము, (9) భిండివాలము, (10) కరవాలము, (11) కంతము, (12) కోదండము, (18) కకారిి (14) తోమరము, (15) పరళ్కు (16) (త్రిశూలము, (17) వ్యజముష్టి, (18 గద, (19 అఫపుది, (థ0్సి అంగల, (21) అంతక, (28 వంగిణ్కి (88) చకము, (4% నబళమ్ము (25)

ప! ఈక. (96) ఇనుషకోల్క (27) సెలకట్టి (38) పట్టినమ్కు (289) (వకూర్శుము (80) నఖరముూ (81) చుయూరదండము, (38) నారనను, కత్తులు సామాన్యరకములు వి (1) వాట్తము, (2) మకరము, (8) జవబల్‌, (క మశక్కె, (క) వాజలల్‌, ఫిరంగుతరగతి ౨0. వెల్‌ బందర్‌ 1, కీరైమౌన్‌ ఫిరంగు త, నాట్‌ 98 వి తురఠరా 93 వక. ఆరా ?0 4 దోర్యా 9; వీ జ్ఞా 09 ఫ్‌, కుమ్మ 39 ౨5. పూతన్‌శీనీ ,, ౨6, యెనా 90 వై పుతరగతి వ7. లయిమొనా 7, నుశ్చా 99 ౨0, తినాఖి ,, $, రుకమ్మి 97 81, పాము ,, 11, మళయవారి క9 88, బత్తాళి నా 18. ఉలాంచా కని కక ఏం తే ॥ మేలి, దా క లిక, ఇంగీషు $9 14 పుతన్‌క్ష 9 11 అం డ్‌ కర్‌, కమ్‌ వ్‌ న మవామ్మ నః 16, ఇనుపాత్‌ కఫ సువై తరగతి బందరుతరగతి 87, ఇందుస్తానీ నుర 17, చాందు. బండర్‌ 88. మారాషా $9 18. గోవా క్రి ఉ 89, భుజశా టట! 19, అవాన్ముదు ణా శ0, శరాజూసూ $క 4 50

$9ిశ్ర శ1. కంచకా నుర $6. నిరవరి 'క్యాగా కకి. పప్పమో 99 68, బువాన్‌ న్‌ ఉ8, అంబహబా 0 69, అమజ్జా 93 శఉ, వాసికుని ॥ 71! మేవ 99 ఃి ల! శక, సాదాల | ః 79, జీపగదిచండా ,, గుబు రాల్‌ 78, బంగాళీ $9 46. సుడాదాలా 99 74 ప ట్నా న్‌ క7. కలకత్తా 97 75 మైదరాబాద్‌ ,, 48, శత్తాను 0 76%, మసుధాభా | క9, సిద్దోట్కు 99 77, నహాజూపూర్‌ ,, 50, నురశానిశాయి ,, 78, నేంచా | 51 కలియకెరాట్‌నునై 79. నీద్దోట్‌ 93 80, క చ్చనా నా త్యాగాతరగతి 81. డాల్మన్‌ క్రాన్‌ ,, 52, బండవాన్‌ ళ్యాగా 89, చెంగమా 87 క్‌ి, ప్యవాం ?9 88, అలంగి9ి న కక్ష, అంబరీ 99 క5. గుమి ॥ గుపదాతరగతి 56, గుజరాత్‌ 99 8%, మకళరబ్‌ గురుజా ర్‌7, బంద్యా 99 85, జబ్బురు $9 క హీరాకి న 86. మకై_ క 58, వరకుసిల్‌ 9 87. వాలబ్బు ః 59, అహ్హాల | 88, తురా ఇ 61, జవహాళా $9 89 మకి( ంంి 61, మళ్తాన్‌ 10 90. డోణ్యుర్యో 19 628, బగ్జా ః 91. రుమ్ము 99 68, బహోరి 99 99, గుజరా న 64, లవాురి 96 98, అందెబాది 99 65, అకుపరి 99 94 వాందూ 99 66, ఆపరంగజవీ ౪? 9క్క, నోసా ః

మ! రీరి తుంకవారు గురుడా 118. బళ్తావి గురుజో 07, జల్‌ ॥ 114. కామల్‌ 99 098, నాల్‌ శ 115%, ఇంగ్లీషు $9 99, అరా ః 116, ఎక్కెల్‌ 99 100. ఆలయమనాని శ 117. కాదిపూసురలాన్‌ ,, 101. (పాంను 1 118. శికిందర్‌ $9 లా శి జాట్‌ 108, (వ్రతన్‌కన ॥ గ నుమాహిగ్‌ న” 104 ఎకనాఖి | 122. విలాడి | 106, బందర్‌ 39 194, బుఠాతిసావి , 107. అవేమాని 3 1456, సాలువాల ॥॥ 108, దోనాంచి క్రొ 196, ఖండా గ! క10, ప్యులాందర్‌ ఫి 1938, మొదను కం 111. పాము 99 129, మి, స్ట 99 119. శాండల్‌ 99 1680, ఇపి 99 ఇట్లు 180 కత్తులలతణములు చెప్పబడినవి, ఖనద్దలమణములు 18, (1) పాత, (8) (కొత్త, ($్ర) నిడివి (4 వెడల్పు, (5) (వక్కలు, (6) చూరి, (7) శాడి, (8) వాయుదార్య (9) పెణకు, (10) గీతలు, (11) మొదలు, (18) దోళా, (18) ఈ ముప్పది 'రెండాయుధములమేణములు, కత్తులనుగూర్చి విశే మనులు, అగ్నిపురాణ, బృవాక్సంహిత, శుక్రనీతి, మొససోల్లాన్య, శివ త _త్వరలత్నాకరాది (గ్రంథములలో. గాననగునుం “తెనుయనం జే కాని

క్రిం6 రరా శౌ్య్రుమునకు సంబంధించిన (గంథ మితరఖామలలో అేదు, అదియీ యీ(గంథ విళిన్షతం అం(ధసాహిత్య పరిమత్తులోగల వచనభాగము నిందుతో పొందు పజుపబడినది, “బ్రందుంగత్తుల వేరులు పొడవు వెడలువు లమయణములు ము(దలు వీడుల వివరము మొదలగునవి (వాయబడినవి, కశ్తులు శకం హీందూస్థాన్‌, సురై. 2, అభియాబాగు సునరై, 8. బల్‌ దవాన్‌ త్యాగా, శ్తీ న్యవాళ త్యాగా, క రుమి స త్వౌగా, 6. బిందుపాన్‌ త్యాగా, 7, హీరానత్యాగా 8 అచ్బాలీ క్యాగా, 9, పరన్‌ నెరీత్యాగా, 10, బగ్దాత్యాగా, 11. సరవరిత్యాగ్యా కకం మౌవివీళ్యాగా, 18. మైదరా బాద్‌ తక్యాగా, 14 కుచ్చి చనా క్యాగా, 15. వెంగ్లామాత్యాగ్సా. 16. విలాతి అభాసీ, 17, ఖురాసాళా అజానీ, 18 మందుమూభీరు 19. అండాభాది గురుచ్చా 90, ఎబ్నెల్‌ అనునవి ఇప్పంబడినవిం ఒక్కదాని కుదావారణము, ఖురాళాఆ బౌనీ -క లి గడుసుగానుండును, తక్కినలవణములు విలాతి మిశక త్తి ఆ (మిసర్‌ కత్తి) శాలుతక్కువ నాలుగు జేనలు వెడలుపు మూండ్యువేళ్లు "ెణికదగ్గర నొకదోరము,. పెణికలావు పిల్ల దోరిము ౧|-బీరకాయ వీంచువలె ఛాయ, నాలువాలు - నిడివికి జేనలు పెణికి కొనదాంఠ నన్న గానుండును నడుమ నొక దోశెము ఉక్కుటల్టు సీరునల్పు వెడలుపు రెండువేళ్లు, నచ న అం నన క కనక తనక క 000 ఇ00ళ6 ఇాం2% ఇజం డే! కండే 0 $%0 [08006 ఇ)1462 ఇ18ల 80 తంద180 శ కొం088 10ట0డం0ంట0క &కిడి ౯728 వైం01185042 10 షం వేళ4?86 (ంళ₹ఎ)౯బమం9! 011911 561166 10 217 0డిం 6ం &షశీకం167 0 606 0731059691 06 మేక్‌షరే? ఏ6.

క్ర? ఖండా - నిడివి కాతుకాలురక్కువ నాలుగు జేనలు వెడల్పుకి వేళ్లు చూూరి నుందు నంగియుంకును, అడుగు దుల్తెడు 8 దో రెములు,. "పెతెకె దగ్గెఆ కడ వెళ్ళ అటువుముద్దర దుగళం చేరాముదవు గింజవలె కత్తిగడుసు రందాపట్టు దప్పం క త్తిలఘువు. ఆయాతావులక త్తియొక్కు ముదలు చృతింప బడియున్నవి, ఫరు జులు డాల్‌లు, శెముల వేరులు గు ర్తుకొజకు కొన్ని (వాసికొన్నారు, ెడయ ములు _ బరువుగానుండును. కొ త్తదిళోసిన నేరేడుపండు చెక్కి నట్లుండును. (పాంతగిలిన దోరబీరళాయ బిక్కునంగో సినట్లుండును, నకు దగినం గూడిపోవును, నాలుగుతావులను బెట్టునది కెడ యము తక్కి.నతావున 'ెస్టేది చిలుకట్టు ” ఆంధ పాహిత్య పరిషత్తు . పుస్టకళ్థాంజాగారము (గంథసంఖ్య 9్ర$్‌ ఖడ్డఆత ణము (నచనమా) ఎవ నుదురుపాటి సొంబళివ కవి ;__ వెంళనార్యుని యార్వురుకొడుకులలో కడపటివాడగు నీ సొంబ శివ కవియు, తండిశాతలవలె (వొఢకవి ఈరని కృతులలో మనకు యో వ 1, బిల ణీయము టౌ ఇది సంస్కృృతచిల్హశీయనునకు 'దెలుంగునేత కథ టపసిద్ధ మైనజే శాఫ్రన వివరింపలేదు. ఇది పూర్వభాగము, ఉ _త్తరభాగము అని కెండు భాగములుగా రచితమైనది. కవిత సౌారవంతమై (శావ్యమై యున్నది, శైలిని దెలువుటకు రెండుపద్యము లుదావారించుచున్నా ను, టం కొందటు లేడియం [డు మతి ”ందజు చిబ్నూమటం(డు పీమ్ముటం గొందతు యు కక్తింజేసి కనుగొంటిమి భూ(పతిబింబమం(దు వో చందురులోనం గానంబడు చబామనిచాయ యదాన శేలనం దందతమంబు (మీంగనది తజ్జఠరంబునం గానవచ్చెడిన్‌,

క9ర్రీ నీ. అద్దంవుబిల్లయో ఆల్లజాబిల్లియో నికసీతాంభోజమో వెలందిమోము” వాలుంగచేపలో వలఠరాజుతూంపులో శామరళేకులో తరుణికనులొ ॥ కవవాయకుండు జక్కువల పూగుతులో బంగారుగిన్నెలో పడంతిచనులా) నమత్రమొ నవనవనమిన తీగయో శకారువెజటుంగొ వాల్గంటి మేనా” గ్‌, అకట! యీమంచుం జెప్పెద నాత్మలోన నీదియనుచు నిశ్చయముచేయ నెవరికైన వళమె యీరీతినూరక పలుకరింప నందులో నొక్కమెదియొన సౌనుగాళ ! ఈతండీ గంథ శ్రీః ఈ. 1825-89 (పాంతములలో వుదుక్కోటను పరిపాలించిన శాయరఘునాథరాజున కంకిశముగా గావించెను. వాజ్‌ వీ, తొండమొన్వంళ (వశావమాలి॥ వైలాలాలా తనతండి 'వెంకనార్యుండు రచించిన తొండమొన్వంశ మాలిక (శ్రీ ఈ. 1789 వజకు రాజులచర్మితను తెలుప్రటచూచి సాంబళివ కని చానిని కీ. శ, 1840 వకు ననగా తనకాలమునలకు వెలసిన రాజు లను నటేరీతిగా 848 పంక్తుల నీనమౌలికగాల. జెప్పెను... ఇదియు ముదితము, అప్పటికింగ్గీ మవారి పాలన (ప్రారంభమైనది, రాయరఘు నాథునకు “8౬118 ౨001169677" అను చిరుదము నిచ్చినట్లిందు వర్గ త మైనది. నీ కలళవారిధి లసక్కల్లోలముల మాడి యే మేటికీ_ర్రిపె పై చెలంగు నేతు కాశీ నధ్య భూతలంబందున నెవ్వానిరాడ్భావ చెన్ననెగడు

$99 సకల రాజన్య (వళ ంననీయంబు లై యెన్వాని బిరుదంబు లతెనకమెనగు కవితాతి ధూర్వపహాకవి లోకములకెల్ల నెవ్వాని గుణగణం అజెలమినేయు గం వబూణ రాజన్య వృమభ విపషూణమైన “ఎక్స లెన్స'”ను బికుదునే నృపుండువడ సె నింద వంళాన్ధిచం్యదుండై యొవకు వెలయు నట్టి రఘునాథ గ ణ్మాళి యనువుమోాజు ---2 చంజాననా దండకము .--- ఇది భోగినీదండకము. రీతిని పుదుక్కోట (పభువుల్రై నట్టియు కంపెనీ (పభుత్వముచే “హిజ్‌ ఎక్సలెన్సీ" బిరుదమును మొదట పడసినట్టియు శ్రీ శ. 1835-89 వజకు పాలించిన రఘునాథ తొండమాను రాజునకు కృతిగా నాంధభాషార్శ వశ_ర్శ వేంకట కవిపుతుడు సాంబళివళని రచిం చీనది, శృంగారపరము - శైలి! శ్రీ,చత కా భిఖ్యనోకర్ష వక్తాంరవింద న్భురద్దివ్య 'నేజన్సడా భఛ్యానన క్రాత్మ భావుండు, భావోద్భవామిత ఛాలాశీకీలానమొన (వళా పార్మ_బింబ ద్విమద్హూక వామండు, వారాళి గాంభీర్యగాఢత్వదాన (వవీ ణాతి గంభీరతా కాలి, శాలినవిద్వద్ధరా పాలమౌళీస్ఫురన్మంజు రత్నచ్చ విచ్శవ్న చ(శాదిలేఖోల్ల స శ్చావపద్దుండు. ... 46 వూణాచిరాజన్య నంన్తూయ మానోల్లనత్కీ_ర్థి 26.646 నంతాననంపత్తు లింపొంద నుద్దండ విద్వత్కవిత్వాంకనుం డై న (శ్రీసాంబనాభిఖ్య విద్వత్కపవీందుండు నై నేయ చం దాననాంకం బగున్‌. అం. సా వ, (గంథనంఖ్య 55) అము[దిగోము, కి చిన్నష్మత ములుగలి, పరిమత్చు _స్తభొండాగారము, వుట 19,

శీ00

ఇది పై రఘునాథ తొంగడమొనురాజు వ్వుతుండును శ్రీ, క, 18క్తీఉ4నుండీ 188% వజుకు పుదుక్కోోట పాలించిన శామచం ద తొండ మౌొనురాజున కంకితముగా, వేంకన కవిపాతుండును, మాతృభూతయ్య పుతుంచనునగు చిదాక్రారకవి (చిడానంద్రు చే రచితమైనది, ఈతనికిని నుద్దండకవి చీకుదముగలదుం (పౌఢమైన శైలిలో రచితమైనడి, మచ్చునకు

శ్రీ/శామచంద్ర లీతీళుంకు శానొక్కనాటన్‌ వాజారమ్మునన్‌ 4 *++నీ్చయేతరంపై న భూపాలళ మ్రైతు. మిత్వంబు,. ,.కోటిభూపాల నర్యుండితండంచు లోకుల్ను తింపంగ =. పోహా లౌస్మి వాకోహేతిశా నీదిదంకీిం వరాశే కిలావామ్ముటంచున్‌ వినిష్పేమణోద్యు క్త వాస్తా- బ్లైయెః. ఉద్దండ విద్వత్కవి త్వాంశనుండై న శ్రీ వేంకనాభిఖ్యధీ కేంద పొ తుండు శ్రీ/చూతృభూశాఖ్యధీ మంతు పు తుండు (శ్రీమచ్చిజాకార విద్వత్క-వీందుండు వ్వైనేయు చండ్రాననా దండకంబు......

ఆ సాాపస, (గ్రంథనంఖ్య. 61. అమ్ముదితము, కాగితప్పుం (కి వు ఫా, పుట 65.

మైసూరు - అం. ధవాజ్యయము అనావనాల్య చిక్క చేవ రాయలు చను

మైసూరిని పాలించిన మహారోజులలోకెల్ల చిక్క జేవరాయలు మహాప్రసిద్ధుంద.. ఈతండు (క్రీ. ఈ 1672 - 1704 వజకును పాలించిన వాండు,. ఈతని కాలమును సంస్కృత కర్షాటాంధ వాజబ్మయములు మూజ౫ను వర్ధిల్లి నవి, ఈశతనింగూర్చిన చాటువులు గలవు. మతీయు సీకనిపేర (ప్రస్తుతమున్న (గంథముల వివరణమిది,

చికేవరాయ విలానము

ఇదియెొక యశమేగానము, అనంపూర్ష్మము, (వళ _న్తకవిత గలది,

యత్‌ క_ర్భకమో తెలియళాదు.

శీ01 (ౌరంభము టి వానానానాలు ళా. శ్రీరంగై కవివోరహారి భువనశ్నేమంకర (ప్రాభవో చారస్ఫార కృపాఠటాతుముల చేతన్‌ విశ్వవిళ్వంభరా భధారంధర్య కళావికేమవిలనద్చావార్లళుండై న మై సూరి శీచిక'జీవరాయలకు నిచ్చున్‌ శాళ్వతై శ్యర్యముల్‌. శ్రీ/ మన్హుహో రాజాధిరాజ రాజపరమేళ గ (పౌఢ్యవకాపరపన ఛశ్తీ/వీర చిక'జేవరాయ మహో రాయ మహామండలాఖండలు పేర మవ్య్యం తంబులు రచియించెనట యెటున లెను, శ (శ్రీమంతున కవిరతనత సామంతునకఖిల విమతజన వననజవనీ "'హీమంతున కత్యద్భుత ధీమంతున కనుపమొన ధృతిమంతునకున్‌ అభ్యుదయ పరంప రాభివృద్ధిగా నారమొనర్పంబూనిన శీ చికబేవ రాయ విలాసాభిభానంబను యశుగానంబునకుం గథా(ప్రారంభం బజెటిదనిన... ఈ; 4686 ప! (గంథాంతము ఫలా నీ, కురువిరాటవరాట కరవాటనృపజూట తటకిరటముల పై 6 దాంకిదాంకీ, చోళశపాళపాంచాల భూపాలవి స్ఫాలభౌలములపై గృబాంకి బాం అంగనంగ కళింగ వంగబంగాళ రా డుత్తనొంగములపై నురికియురికి కుకురుకాళ కరూళ కోనలమ్మోధీళ మొనలాంసముల పై మలసీమలనీ 51

శీ03 గీ, ఎవ్వనిభుజాల జయలథ్మీ నెనసి యుండు నళండు పొగడొందు నెందును ననమసనమర వినృమరమ దాంధ సింధుర విఘటితారి రణజయవిబోరి చిక జీనరాయన్‌ "రి, మ, అని లోక (త్రితయంబునం గలుగువారాకార లేఖాకళా ఖనకీ _ర్లిపతిభావికేవములు వక్కాణింప శ్రీరంగవ ట్టణ స్మామాజ్య ధురంధరుండవయి వేడ్కంధా (తిం ఛాలింపుచున్‌ మనుమిా్థ్రీ చిక బేవరాయనృవచం చా ! సాందద కేజోనిధీ ! వై పద్యములను బట్టి రచనగు_ర్రింపనగును. ఇందు కొన్ని చరి (శౌంళములు గలవు, (పాచ్యలిఖక పుస్తకభాండాగారము,. యతుశా నంపుటము,ః సంఖ్య 1880 అము(దితము. 8. ళృంగార నీసపద్య శతకము ఈ వేర నొక ఛళతకమున “చికబేవిఅను పేరుకానవచ్చుళ్ళ దీనికి లోళో_త్తర స్వారర్యయుత ళతకమని వేశాక పేరు (గ్రంథ తి గానవచ్చుచున్న ది మణియొక (వాఠక్యతిలో “డిండిమ పహాసనము అను పేగు గాననగుచున్నది, అట్లయిన సంస్కృత డిండిను పహాసనమున శిది యనువాదము కానోఫవును, నీ, వింతగాంబొడంగన్న వెలందినినవలీల సాధించుేవ వేళ్యాభుజంగ / ముందరపొడగట్టు ముగనాలినై నను దొరకించుకొనునట్టి దుండగీడ తిరునాళ్ల క నివచ్చు పరువంవు వెలందుల దిరిగిపోనీయని ధీరవిటుడ వేటపంబోవుచో వీటనెవ్వతై న ననుపుల-జీలించు నటనశ్రాంగ

శీ0క గీ, నీకు శృంగారనటనల నేర్పువగల శతకమొక్కటి వినివింతు చకహా_స్త ఇన్లు చివరిపాదములేదు. తక్కిన మజికొన్నింటికి యొత్తుగీతియే లేదు, అయినను వానికింగూడ నిక్రేయుండునని శకతక్రమను పదమును బట్టి నిర్ణయించవచ్చును, అట్టిపద్యమున కొక యుడావారణను, సీ, సీవక్త్రళళిజూడ నిండు వాగ్షొబ్లికి అణాతీ, ఎది నీలీల కాడబజ్వాలయయ్యె రతిమోహపాలప్టచే రాణించు నీచూపు శిరలు రోమనిషాగ్ని కీలలయ్య కరననిశ్వానమంధర నొసి కావళుల్‌ చి _త్తజాగ్నికి కొల్మివిత్తులయ్యె ఆననాబ్బమరందవాక్షాళు బిందువుల్‌ తతశోోకమున శాజ్యధారలమయ్యె ఎ=వ వాటువులు చిక్క జీవరాయలనుగూర్చి చాటువులు తొలుత (శ్రీ. ఈ, 1911లో శాకినాడ సరన్వతీషతికయందు ము[దితమైనవి. ఆవెనుక చాటు పద్యమణిముంజరి (వథమభౌగమున ము[ితమైనవి, (వథమభాగము, వుట ఉం) ఎవి కంరీరవరాజు యత.గానకృతులు - పదములు :- "తెనుగు సాహిత్యములో మధుర కవితాశాఖకు నంబంధించిన కృతులలో యతుగానములనుగూర్చి యింతవజకును నమ్మగపరిశీలన జరిగియుండ లేదు, ఈ శాఖలోకూడ ముదిరములు, నము (దితములు

404 చ్‌గు (గంథజాలము ఇవాలగా వెలయుచున్నది. "కాసి వాజ్మయ (ప్రపంచ మున నీ శాఖకుగల యున్నరస్థానము గు_ర్టింపబడకుండుటచే యశ గానములనుగార్చి కూలంకషముగా వ్యాసంగము జరుగలేదు. కొలది మంది విద్వాంసులు £ మొతమే దీనినిగూర్చి పర్మిళమచేసి యాంధ్ర విద్వల్లోశమును కృతష్ఞ తాబద్ధము గావించినారు. సాహిత్యపథకము యుక్క_ పరిణామమును సంగీత సాహిత్యములకుగల పరస్పర సంబంధ మును వ్య _క్తమునేయుచు, నం కాను దను (ద్రదర్శించు నీ యతుగాన ములు మిక్కి.లి సూశ్మముగా పరిశీలింపందగినది. అట్టివానిలో నీ నజకు పరిశోధకుల కెటుగరాకుండ కాలగర్భము నణంగియున్న కంరీరవరాజు యతుగానకృతులనుగూర్చి పదనులనుగూర్చి "డు తెలుపుచున్నాను, కంఠకీరనరాజు మైసూరు పరిసాలకుండును కవి పండిత పియుండును మనాయశస్కుండునగు చిక్క_జేవరాయల కుమారుండు, ఇతడు [్రీ, ళం క704 నుండి 1718 వరకును మైసూరును పరిపాలించెను. ఇతడు ఫుట్టు కచే మూగవాండును, "ెవిటిచాండున్టై యుండెను, అందుచే నీతనికి “ట్వూూకరను” అను నామొంతరము. శీవలము బా_స్తసంజ్ఞ లతోడశే శాజ కార్యములను నిర్వహిం చెడివాండు. అయిచే భగవంతు. జేజేని యంగ వై కల్యమును గలిగించినప్పు డావ్య _$్రిశేజే నొక విలయణమైన శ్రీని పసాదించును, కంఠీరవరాజునకు కమనీయమగు కవనళ క్రియే గాక బహాుఖాషా వేతృత్వమును పర మేళ్వరుండు (వసాదించినాండు. ఇతని యతమగానసరచనముల మూలమున నితడు సంగీత సాహిత్య నాట్య విద్యలందు నేర్పరి యగుటతోపాటు సంస్కృతమున (పాకృతమున మాతృభామయగు కన్నడమున తెనుగున తమిళమున కవితారచన చేయగలవాండని విళదమగుచున్నది, ఈతని విద్యావి'శేమము మైనూరు చరితశారు 'లెన్వరును నీవజకు గుర్తించియుండ లేదుం (1) కీ. శే. పంధాన్నల ఆదిచారాయణళాక్ర్రిశారు (2) కీ శే వేటూరి (్రభాకరళా క్ర్రీగాడ, (3) (శ్రీచింళా దీమీతులుగారు. (4) (శ చాక్టరు శేలటూరి కేంకటరమణయ్య గారు,

405

ఈ యతగాన రచనలనలన నీతడు దతీణాంధ వాజ్మయమనుననే శాక యాంధవాబ స్రయమునంగల శాజకవులలో నొక (వళ _న్తకవిగా నెన్నందగినవాండు. ఇతని కృతుల వివరణము నీ [కింద నొనగుచున్నాను.

కొజవంజిక క్లై._...ఇందులో నాలుగుకృతులు గలవు,

షః ఆం(ధళొజవంజి. సం కన్నడగొజనంజి 6, (పాక గొజ వంజి, క్కి తిగుళళొటవంజిలేక తమిళళకొఆనంజి.

9 పంచాయుధక్ష యై

లఖ్మ్మీవిలాసము,

4 కలవాణీవిలానము,

ర్‌ నాట్యవిద్యాప్‌ిలానము,

6, వనంతోత్సవవిలానము,

౧ విభ_క్రిశాంకావిలానముం

8, అష్టదిక్పాలక విలాసము

9, పావకినాటకముః

వై వనస్వతనాటశము,

11, నై రుతినాటకము:

19, వారుణినాటకము,

18, వాయవినాటకముః

14, శాజేరినాటకము,

పె కృతులలో సీ (శ్రీంది లక్షణములు సాధారణముగ గన్పట్టు చున్నవి.

(1) (గ్రంథాదిని నంస్కృ్భృతశ్లోకము కొన్ని కృతులయందున్నవి*

(8) గంథాదిని "తేలుంసపద్యము కొన్నిటగలదు

(8) వచనములు మధ్య మధ్య గలవు,

(శ ద్విపదలు, నీనపద్యములు మొదలగు జూతులుకలవు,

(5) మ_శ్తేభము మొవలగు వృత్తములు గలవు,

406

(4 దరువులు, జంపె, తిపుటలు గలవు

(7) ఆటళాళము, వక్రతాళము, (భువతాళము, మర్యు తాళము (ప్రయు క్రములై నవిం

(8) కొన్నింట (పౌకృతమును కన్నడమును వాడబడినవి.

(9) "తెనుంగున లేక కన్న డమున నున్న సాంగత్య ఛందో పద్ధతి యిందు గలదు,

(10 అన్నింటియందును రచన నరళమును హృద్యమునై యున్నదిః క్షే “*ఆం[ధళొజువంజి” క్షే

కంఠిరవరాజు (శ్రీ రంగనాథుని దర్శించి తిరిగి వచ్చుచుండగా పాంచాల బేళపు రాచపట్టి శకాంచనలత యితని చూచి మోహ్‌ిం చును, ఇంతలో కొజివంజి (పవేశించును తన మనోరథమును "శెలునుకొని కంరీరవరాజు తన్ను (వేమించి విచాహూమొడునని [ొజ వంజి చెప్పగా విని నంతోవీంచి పారితోమికమిచ్చి పంపుట యిందలి

అతో

దీని రచనకొక మచ్చుతునక--ఎటుకత వచ్చుట,

మౌాళవిరాగము,

పచ్చె నెటుశతర యెజుక యెజుకని

వాడవాడలనెంటనూ

మెాచ్చుగా శార్కాణ లెల్లను

యిదిగొ ఇచెప్పెద ననుచునూ తళుకుంజెక్కు లం బసిండికమ్ములు తళుతళుక్కని మెజియలాా

క దీనినిగూర్చి “తాళపత్ర (గంథములం కొజనంబి” అను శీర్షిక (కింద వాణీలో తే 7.10-1950 దిని (ప్రకటితమైన యస్‌ యస్‌ సుందశేళ్వరళావు (యసంగముం జూడదగును

శ0? కులుకుగుబ్బలు పెని బోరము 'వెలసీవేడుక మాఆొంగా వపొందుగా రత్నములు నించిన బుట్టబుజముననుం చుక చందముగ తన చిన్ని బుడతను నరవి వీవున గట్టుకా భళ్లుభళ్లున జాళువాగిల కయుక్రరంబున యోయలా మెల్లమెల్లనె హూంననడవులు గల్లపొగనులు (శోయంగా సాత్యవతి నే నుందు స్వన్దాన నేనుందు | నిత్యన్ము ధరలోన నుందూ అక్యం కాద్భుత మైన అమా. దియందుందు సర్యమ్ము సరర్హ్మత్ర నుందోూూ ఇందు ఆహిరి, కాంభోజి, ఘంటారవమాళవి మొడలగు రాగ ములు (పయు_కృములై నవి, ద్విపదలు దరువులు కలవు, కంరీరవరా జు కృతులలో నిదియె పెద్దకృతి--- 8. పంచాయుధకగ్వై, ఇందు విస్ణుమూ ర్తి పంచాయుధములు శంరీరవనన్ఫపతిని నంర థీంచునట్లుగాా నాయాపాత నభినయించునట్లు రచితమైనది, ఇందు సంస్కృృతశ్లోక ములు పౌచ్చుగా గలవు, ఇది గంస్కృతళ్లోక ముతో (ారంభ ము, ర లథ్మ్మీవిలాసము, ఇదియు నాదిని నంస్కృృరల్లో కము గలది ఇందు మబోలవ్మీ కంఠీరవ రాజుసళను నృత్య మొనరించి యాళీర్వదించుట శచెప,-బడీనది,

తృీ08 ఇందు దరువు ద్విపద, నచనములు గలవు, ఈ [కింది గేయముతో సమౌ ప్తమైనది ; రాగం - సౌశాష్ట్రం లు కవిఠనిరంతర కనకవనంత వలరివువై భవ వాజిలేనంత వితరణరాభేయ వినయవిభేయ (శుతిమహితో పాయ శోభనకాయ శాజకంరీరవ రాజాధిరాజ రాకేంద చిక బేవరాజతనూజ, శ. కలవాణీవిలాసము, ఇందు కలనాణి యనువేళ్య కంరీరవరాజును చూచి మోహించు కథ "చెప్పంబడినది. ఇది 'కేలు/పద్యముతో (పారంభమూ ఆ పద్యమిది థ్‌ ఇశ్రీ/ శౌంతారమణుండు భూమిమహి భా చిత్తాభి రామోత్సవుం డాక న్లాంతవిలోచనుండు కమసీ యాజానువావాుదర్హయుం డీఠంరీరన రాజచం(దునికిదా సీరం గపద్ధీనరుం డాకల్పంబొన గూర్చు ధర్మములనే కై కు కీర్వాదులన్‌ ర నాట్యవి ద్యావిలానము, ఇది నాట్యక ల్తెలు తమ తను విశేషములను వివరించు కృతి, సంస్కలృత్లోకముతో (ప్రారంభము, ఇందు నంస్కృతభాగము హెచ్చుగా నున్నది, పద్యరచన 'తెనుగసన నచ్చటచ్చటం గాననగునుం

409 6, వరంతోత్సవ విలాసము ఇది (వళ _న్త్నమెన కృతి, వూర్వము నాచన సోమనాథ మజ శవి వగంత విలానమును (నాసీనట్లు లతుణగ్రంథములవలన శెలియు చున్నది, కాని గంథము పూర్తిగ లభించలేదు, కంశీరనరాజు కృతి పూ_ర్రిగనున్న ది, ఇది. శ్రీ/యక్పళ్చిమరంగ వట్టణవశే భోగం థ్‌ య్యాతలే శ్రీ/గామికర పల్ల వాశ్రిత పదా భోజళ ఇయానోవారిః అన్యాదాళశిత పారిజాతమఖల తో ణీంద చూడామణీం 'శ్రీ/+శంశీరవ భూమిపాల మనిళం శ్రీ/చేవ రాజూత్మ జం అను శ్లోకముతో (పారంభములాదీని వెనుక నీరీతి నాందిచేసి నూ తథారుండు కెరదిక్కుల. జూచుటయు నటి నచ్చే శ్రమం జెట్టు వలెననం శ్రాగం ఐనా అహీరి, వచ్చెను నటి వచ్చెను తమి సౌాచ్చైన శంకీర వేందుని సనమ్ముఖమున అటలపాటల లేటలనలరిన పాటలగంధి నెజనీటుతో నదిగో, వ ల్లి వి నచనం ఏ వచ్చిన నటిని జూచి సూత్రధారుడు, వసంతోత్సవ విలానంబు వినిపించవలె ననె, నట్కి అయ్యా! ఆ వనంత విలాసంబ నే కృతికి కృర్తయెవరు! అనుటయు నూ(త్రధారుం డిట్లనియె: న!

కృ

శ్రీ/సోమనం ాబ్టిసితకిరణుండు ముహో

జానథా ేయుంకు ధర్జుపధుఃక అకళంకచారి[ తుం డవింత మిశమశాలి

నకలఅవి ద్యాభ్యాన చతురవృానయుం డంగనాజనమనోచార రూవపలానణ్యు.

డత జన కల్ప కావనిజుండు శాజకంరీరవ రా కేంద్రచం[దుందు

చారు కారుణ్య విస్తారయకోుండు మధురమృదువాక్య నందర్భమగుచు నెగడ్తి నవరసాలం[కియాకల్ప నములంజనరి లలితమైనవనంత విలానమనెణి

నాట్యమే ళానగతి (బంధనము రచిం జె,

అ వెనుక నటి వనంతనమయమును మ్చించును. ఇందు రెండు (ప్రాకృతశేయములు నొక తెనుగుపడము గలదు, సకేయము :

నహియరము యుశళబాణొ

మవుయరన్సిణ దణుభానంకాకో

విరహీయణ మణోమియసుం

మియయా ెళ్లం కరయికదస్సోం

'ఇెనుగున యొదుకుల కాంభోజి-అఆట తాళము ఈనవనంతము లింపసాయె

భావించిచూడ బాగాయె

లీవితోశాజ కంరీరనవరాయం

టీ11 వ ల్లి ని

అలరువల్క్టల (శొవ్వికలు లేనెజాఆ

చెలళేగి యాసీంచి యలులళలందో జేర

చెలువైన మావిడ్‌ చిగురాకు సార

ములమదించిన కోయిలల సొంవుమిోజి......

ఈకృతి కంఠీరవేందుని నమ్ముఖమున (వడర్శించినట్లుగా తరు చాత భాగము చెప్పుచున్న గి, చానీమొడలు, *ఆనమయంబున రాట శంరీరటేం(ద్రుడు కొలువై యుండు (శమం 'లెటులన్నను” తని ౨9 వంక్తులలో కొలువు వర్షనగలదు, అపుడు సూత్రధారుడు నటినిజూచి

చశాజకంఠీర వేర్యదుండు రత్నసించోననా దాఢుండై. నిండు కొలువై యున్నాండు, ఈనమయంబా వనంశోత్సన విలాసంబను నాట్యవబం ధంబు వినువించుటకు వేళ, ఇపవ్వుడందుకు తగినపాతలు ఎవ్వరం కే మల్లిక, నుండారిక, మంజుభానిణి, మధురవాహిని మొదలె న యంగనాముణులు మునన్తీవై వచ్చునట్లు నేయుమనునప్పుడే వారు మున్తీవై వచ్చు [కమం పెట్లన్న,

వచ్చెను నుల్లిక వరునతో నిదినొ

మానై. ఎ కంరీరవేండప రోకు.”

దీనినిబట్టి తంజావూరి రంగమునందునలె మైఘూరియందు నాటక శాలలో (స్రీలు (స్ర్రీప్మాతలు ధరించి నాటకము లా జెడివారని తెలియు చున్నది. అ మల్లిక కంకీరవేందుని మోహించి చేపట్టునుని యీరీతిని (ప్రార్థించును, చానితో కథ ముగియును,

(ధువళాళము

శ్రీ/శంకీరవరాయ శ్రిత జనరాభేయ

శా కేందయచం[దికా రవళికి కాళ లేను

ఆ కాముదిబారికి నలసితిచబాల

శీలి

రూపకము నిరతము నెమ్మది నిన్నె నమ్మినదాన వరిపరిగా నన్ను భావించ నేల ఇరవుగా జయతో నన్నేలు కంరీరవేంద ధరణీపురందర జానమందార

రుం "పె సీపొందు నెడబౌనీ నిమునమోరువంజాల సీపాదమొన యిక సీ చెలిమి నే మొన భూపకంకీరన శతుభోదయవిశాల, వార కంరీరవరాజువనదములు ఏ 1, రాగము శ్రైరవి - (తివడి తాళము,

ఎారినిధిగంభీర ఇారద సీరచాశిత వోరరుచిర వి చశర్శ మనసిజవీర శళతగుణసార వితరణళూరు ధర్జువిచార, కుజనవి దూర, నరసోచార, నుజనాధారు వంశో చారు లలికాళార, మెసురివీర టి సన్‌ కంరీరవేంద జయ జయ, శగానలోలఘనబుధ జూల కవిజన కలిత లీలా.

వ ల్లి వి వంది తాఖలబ్బంద సుజనానందల సడర విండపదకనదిందు బంధురవదన భాన్వ్యర కుండకుట, సాల దంతనురవరనందివాచాన వందన పియకంద ళితకురునింధనఖక ర మందకాచలక్లై ర్యసౌందర చంవ్రకంతీర

శీ18ి వేం జయ జయ, రాజరాజ నమవానభోగవి శాజమాన మనోజభానుర రాజబింబ ననమూానచౌమర 'జేజికామర రాజవిద్యా భోజ మైనురి బేవభూస త నూజనవకృత నై జకవికాజాలకూజిత శాజకంకీఠ చేందని జయజయ,

ఏ, రాగము ఘంటారవ - వడ్తీనక్య గొమ్మ సీవదియే మే నాసామినీ వెంత భొదవగా యేీంకేనే యే ఈమహీని రాజ కంకీరవేందుని ునని తెలియ లేను,

ప ల్ల వి ఆటపాటలవింత నొటల కేటల అంద చండములు గలిగినా మోామై ననీటు బలు జూటుపనుబవోటుల మిటుకులాడు లై నట్టి పొాటలగంధులు పదముమోవీనగాని పొన్ను జేర్చనినాడమ్మా పాటపాడిమైన పడుచులనెల్లా పాటి కేనున శు ఓభామొ, వణాలీ వినవె యిలలోవారి కెల్ల యెొక్కువెన రూపము. జాణరనముమంచి' జిగిబిగిత నమున జగబిరుదందినట్టి (పాణనాయకి వే మకొనినగానిసుమంత ప్రొవుచేయని వాండన్మూ

శీ1ేశీ ౌణము “'జెలియని తగనవారివలల తగిలియుండేవాందే మో ఓ చెలియా నఖగరిమ 'ెలిసిన ఘనగంభీశముగల గుణవంతు డిరండందు చరసాల జనులలో నాడాడివాండంశ1ు నను బోడి నెంచందగునా నిరత మై గూడియుండువాని మహిమ నిజమై యెవరు జెలిసేచే పీరఠాజ కంరీరవేందుండు వేరిటి నలపులోడిని నమ్మునా (నా కొన్మూ. $. రాగం ఘంటారవ = అఆటతాళము అక్కరో | వినని యీ వేళ వలపుజూడ యెక్కడనుండి వచ్చెనే సొక్కుపొడి జళ్లెనో సొగసు కంరీర వేందుని న ల్ల వి అటు”౫ాః జూచినవానీ ఆలరుచమూములంతము ఇటుజూడ వాని నీటు యింత హీన ఎటుగా జూచినచాని యేమనవచ్చునో యందు విటరాయని నగలు వింతవై. చినటు నాంటి కనుబొమ్మ నన్నలోను శలికిరో రమ్మని మొనగుబ్బలపైై నోరు ముద్దుగానుంఛి అనవరత్‌ము నన్ను అంగజు శేళినిగూడీ వినయమున శంరీర వేందు నున్నట్టి నున్నది, త రాగం ఫఘంటారవం = ఆటళతాళం శానిలేర చక్కని సామీ శానిలేర జానళూర కంఠీరవ ధరణిపొల యిీాలాగై తె

శీ1క్‌ చలవని ళా

పడుచుచాననంటా నడి పాయాన నన్ను జూడక విడిచి చానినే 'జేరున్న వినర మెజుగనా వడియగట్టినదాన వసుమతి ఛచండ్రావిను నా జడనుజుట్టిన పూలు ఇదరి వేయకమూా శన దురునముమూాటలాడి దూరి ముద్దు బెట్టటోయనంట చికుదువని తలచే బలిమి బిగుడందినచాన బిరువై నగుబ్బల బిగిసి చక్కిలి చక్కిలిగోరు వరదనవరునగా జూడక వరిది విడి చెనాడోరోరి చక్కనై నయ్య యేరా యిట్టి చచ్చనలాకడనవచ్చిం సొక్కించి సోలించి నన్ను సొబగుమోజల మక్కువతో గూడినట్టి మైనురికంరీర వేంద్ర గ్రవళంన మోవి గంటుశాయకమొ'నేన

క, రాగం = అశోళకవరాళి వీకే భామినీ (వేమనను యెంతటిదో శానననూ, (5 శామకోటి రూప ఛాజకంరీర వేందునియందు వలవులొడినీ చెలులు విలిచినట్టివాని శీరనికలని బిలిచి నీలోనీవె తల నంచుకనుందే చేశే అలవై నదినుదిటినీవు తిలకనున దిద్దినంటా వలపులోళశాని రూవు నన్నె మాజి దినే వేవె ఆటపాడలాదేవేళ అందిపొంది యుండేచేళ బోంటిరో కంరీరవేందదుని పొందియుండు ఖొన మిదిగొ

6, శాగం = తోడి

పదిరి నన్నంటి నచ్చేవేర మొదటినలె గాదు చొలుళా మోనానాళా ధా |

శ్షే( చ ల్ల వి కులుకు కుబ్బలాన "వెయ్య్యారి గుమ్మినమిరి గురుత్తై యున్నదిళా కన్తూరి అలచానివద్ద సీవ్రు దూరిపొరి అటువంటి దినమున మైనూరికంరీరవేంద్రు కంటికంటిరా సీ మొయ లెల్ల అమ్మనే జెల్ల శల్లగాదు శామినివల్ల వింటి వింటి వింటిరా నీమాట లెల్ల అల్ల వెలదియంజీ నీ (వేమమేల కంరీరవేం్యదా అనరానిమాటలాదే వేర అవురాచాలురా ఆఅఆజీేఠానీ శా మేరవయ్యె రా, దినమున నేలు జాని భారమొర "జీవరా కేందుని కుమార కంరీర వేంద. 7. శాగము - తోడి (తినడి వారివారి కట వలచినవాడే పీఠ శంరీర వేందదుని వింతలుజూజడే పల్లవి అలివేణి వినవె అల్లటు జూచెసేనివాని చెలువైన చెక్కిలి చేరేది ఒక శ్తె అలగ నీమోవియన్న అమృత మేదిరా యని చవలటతు సంటి నొక్కు. వింతలాం.డి యొకతె 'బారిగుబ్బల మనల బలిమిరొమ్మున (గుమ్మి వీరముతో జడను బిగిసి జుట్టుకొని వీజీ సకొకతె యీవెలంది నలలరాయని యిశీత్రీ గాడియున్న యింతికే నొకతె బాళాడు కురులను బాగుగా వైచుక చారాసిగ పెట్టిన వయ్యా్యారి ఒకతె, వ్‌రా శంఠీర వేంద! ఎవతె భోరినదనీ గారుచేనే బలు గయ్యాళి యొకతె,

శ్రీ] 8 రాగము - ముఖారి విన్నవించరో ఓయమ్ము కన్నెరో యీ వగలెల్ల కంరీరవేయ్యదునితో న విడిదికే వచ్చిన పొమ్మనటె నన్నిఫవుడు విడనాడెబె ఎ శా సై విజమోాయగా నందుకోరాదా వింత జే సేదు దుడుకు లేటికి నాతో వాద దూగుకొనె జీ శడుదుజేసేజీ మరుచా శాని జీనేమిసాద ఆలదవని చెటబటికొంటి తా ఈ లమ బింఠశముతోన అటుజూచుకొంటి మొల్ల మొగ్గ్సలవంటి పంటి మోవి యానుళొంటి ఉల్లాసాన చానియింటనుండి వచ్చెదమాయంటి గురిగా మైనూరి నేలునంటి నిజరనంటి భన గుణవంతు కంటి వీరకంరీరవ వీరుండంటి వద్ద 'జేరుంటీ నిరతాన ననుగూడి నాడంటి జ్‌ నమ్మి యుంటి మెజసీవారనుంటి మేరగాదని యంటిం 9, రాగము కొంభోది - తొళము వడ్డిమర్య ఇఫుడు జూణవై శివా చెలియా నీ ఏవ్‌పుడు జూణవైతివా అపటిదినమున మజుచి నీవె పి పలు వారి యందమె నుపరతి నమశేవేమె యు చ్‌ చలవి గ. ముద్గులాడిరో నీవు చిన్న | పాయమునాడు ది 6 ముద్దుగుమ్మలతో బొమ్మ ల పెండ్లిండ్లు చేయించి కొద్దిగా నతిపతి నిద్దణినిగూర్చి కులుకుచు నీవుండగా అద్దరిపాయనె ను రాగా కనుగొని 5కి

శేర్రి

అదరిబెదరి మోము వార జేనుకొంటి

వద్దశున్న వెలులమఅుగుదాగున్న ట్టి

వలపులాడి విం తెగద చె నీవపుడు,

సామజయాన నొడు పౌన్పుపై జీను

నరనమె నిడురమబ్బు గనున్న యానన్న

(వేనుతోనుపరతి దిద్దుకొమ్మునంటి భామన్నాని

యుండగా జీమి చజేసునోయని వార జేసుకొంటి

ఇంతిజోడునరీతి నీవు చెలునుక

మోను వెళ్లమతుగునుంజొచ్చి మేలు మోజు

ముదముతోడ (పక్క జేరి యుంటివే యపుడు

జలియ చప్పడకాళ్ళ మంచముపై ని చిక్కించి

అదముపె నీడ గనునొని

౧ చా

తొలుత మదనశేళిలోని రీతిజూచి

తొయ్యలి భమసి నీవు

నెలతగోనా సామి కంఠీర వేందుండు

నేర్పున నుపరతి జేర్చుకొన్నాడంటి

పలుమొరద్ద ము వారజూవ్రలదూచుక

పదరి చిజునవ్వుతో నున్న జానవవుడు “కీ.శ శ్రీవేల గురవే నమః అని (వాశపతి చివరకలదు 1

కెలక రిశేషులు శ్రీకట్టమంచి శామలిం శా రెడ్డిగారు మైనూరి విళ్యవిద్యాలయ

మున నధ్యత. పురోధారులు (క౯౦-0022061167) శా నున్నప్పుడు, మెనూరిరాజు లాం[ధ్రచాబ్బంయయమన కొసర్చిన సేవనుగూర్చిన విళీషముల నన్నెజింగంంపగోరిరి అంతియేశాక్క మైనూరు పరిపాఅకులకు సంబంధించిన తెనుగు ఆంథమాల నన్నింటిని విశ్వవిద్యాలయము తరఫున నే నూ(దిరము గావించు నేర్చాటు చేయుదునుని నశ్నా చణాళికను రయారుచేయుమనిదూడ కోంర, జారు యనునుతిని ఆీనెంతరయో పరిిక్రమచేన్సి పె నూత్రనవిషయములతో జారి కొ (ప్రణాళికను చర్మిర్రను పంపితిని చారు క ర్రిశేషులు ా?ం-ీ యాయుద్యము. మంతరించినట్లున్నది అందలి (కొలర్త విషయనుభఖలో నిదియొశటి,

థ్రీ యాలాక్‌ బెంగుళూరునిర్శాత పెదకెంప రాయండు ఫలానా

౫౦గాగారీ విలాసము” నేడు మైసూరి (పాంకమున, బెంగుళూరిని కట్టించిన “చక్ర కెంస గాడు చేరు విననివారరుదని ఇచెప్పనచ్చును. ఈతని నిజనామము పెద్దశెంపరాయండు. కన్నడమున హీరియ శెంపళాయండుం. గొడు అను నది యి వంశీయుల కంకటకును నొక నాయకపదమును సూచించు బిరుదము, 'పెదకెంపరాయని వూర్వులు అెలుంగసవారు, శాంచీవుర (పొంతమాలనుండి మైసూరి రాజ్యముననున్న *ఆవటి' యను [గానుము నకు వచ్చి; యచ్చటనుండి, బెంగుళూరి కెనిమిది మైన్స్‌ దూరముననున్న ఎలవాంక అను (పాంఠతమున స్థిరపడిర, అప్పటికి విజయనగర సాామౌజ్య మేర్ప్చడుటచే, నాపభువులవలన నాడగొడతికమును పొందిరి. అందు

శ్రత సీ వంకీయులకు ,గొడ' యను పదమును ఎలవాంక (సభువు లను పదములును నియతమనుగా నుండ జొచ్చినవి, వీరిలో క్రీ, శం 1418 నుండి. 1498 నజికును ఎలబాంళను పాలించిన జయగాడయను నాతడు (వసిద్ధుండుం అతని కొమూారుండు *గిద్దగాడి. గిద్ద గాౌడునకు వీల్లలు లేకపోపుటచేత్కు తమ యిలు వేల్పగు 1 శెంపమ (న్‌ నాళాధించి, యొక కుమారుని గని యాతని శ్రా బేవత చీరుకో (శెంపనంజగాడ'" అని పేరుపెక్లైను, ఆ నాటినుండి శగేంపి అనుపేశేే యీావంశీయులందకికిని గలదు, శెంప నంజగొడ, తన శండి వెనుక (క్రీ ఈ. 1448 నుండి క్రీ ₹. 1518 వజకును తన సంస్థానమును పాలించెనుం ఈ కంప నంజగాడ కుమొరుడే పెద శెంపగాడ, ఈతందు శ్రీ శ, 1518 నుండి 1569 వజకు నేంబదియా లేం డ్రవిచ్చిన్నముగా శాజ్యము పాలించినవాండం, ఈతండు కృష్ణ దేవరాయల చేతను, నచ్యుత -జీవరాయనిచేతను మన్ననలను పొందినాండు, ఈశరంజే శ్రీ శ, 1587 లో శ “ళింపమ్ము " అనగా తెనుగలో “ఎజ్జమ్మ" అను చేవత్‌,

శ్తత0

జెంగుళూరు పట్టణమును నిర్మాణము చేసియున్నాండు, ఈతండే గంగో సగారీవిలాన కృతిక ర్త

బెంగుళూరు పట్టణము కట్టబడుటకు పూర్వ మో[పఫొంతమునకు “శివనము[ దను” అనిపేరు, తన రాజ్యము విస్తరించిన తరువాత రాజ ధానికొజువై, శివనము[ద (గామమునుండి బయలు బేరి, స్థలములు పరీ వీంచుచుండలా పదిమైళ్లు వెళ్ళిన వెనుక నొక స్థలమున నొకకుం చేలు తనకుక్కను నడ్డగించుటభూచి, అదియీ రాజధానికి తగిన స్థలమని ఇయొంచ్కీ కోటను నిర్మించెను. ఈ కోటకు నాలుగు బురుజులు కలవు, నాలుగు బురుజులు కోట పూ_ర్మిమై, సింహద్వారము కట్ట ,పారంభిం పగ్యా నది సాయంకాలమువటకు నిలిచియుండి, తెల్లవారినతోడనే వడిపోవుచుంటెడిది, ఇన్సైన్నియో దినములు జరుగగా, కెంపరాయండు నిరుత్సావుండై యుండంగా, నొకనాందు, స్వప్నములో నాతనికి నరబలియిచ్చిన నిలుచునని యొక మహాసీయుండు చెప్పెను, కెంప శాయండీ నృతాంతము తనవారితో తెలుపగా, నాతని కోడలు “లత్మమ్ము” అను నామె తాను బలియగుదునని చెప్పెను, కాని శెంపరాయం డందుల కంగీకరింప లేదు. తుడ శకావెయీ, ఎవ్వరికి "తెలియ కుండ, సీంంాద్వారమువద్దకు6 బోయి, కంరము నుత్తరించుకొన్తి యా రక్తముచే నా చ్వాగమును తడిపివె చినది, మజునాండు సించాద్వారము నిలిచినది, శెంపరాయం డామెకు బెంగళూరుకు తూర్పున కొరమంగల మనుచోట 'జేవాలయమును కట్టించెను, అందునేంట్‌కిని నీమెపూజల నందుచున్నది.

కెనుంగున లత. ్రమైకథి యని యొక పాట (వచారములో నున్నది, అది ము[దితమైనది. చానిని చూడగా నందు పేర్కొనబడిన లత. శ్ర శ్ర చిరమౌమిళ్ళవారి యాడుబడుచని కలదు, శావున నామె యా లవ్మమ్మ కశాదుం

ఈశరండు బెంగుళూరు పట్టణము కట్టించి చాని నభివృద్ధిపజిచు టమీ గాక, అనేశజేవాలయములను న్యగహారములను కట్టించినవాండు,

క్షి

గవిపురమున గంగాధీళ సరౌాబయము కిట్టించినవాండు, అందొక పెద్ద చెటువు (తవ్వించినాండు. చానికి తన కులబేవతయగు కెంపమ్మ పేర “ఇ₹ంపాంబుధి” అని వేరు పెట్టినాండు. నేటి బనవనగుడియందలి బన వేళ్వరుని (వతిస్థించి యాగుడి కట్టించిన బనవభ క్తుండు శకెంపరాయందే, అ గుడిచుట్టునున్న దొడ్డ విఘ్నేశ్వర, నందీశ్వ్యర్య ఆంజనేయ, మల్లి కార్టునజేవాలయములన్నియు నీత్రంజే కట్టించెనుం అన్నింటికన్న ముఖ్య ముగా వేర్కొనదగినది వాల్ఫ్బూరునందలి సో మేళ ప్ర రాలయము, అచ్చటనున్న సోమేశ్వరస్వామి శెంపరాయనికి కలలో కనబడి యొక స్థలము (తవ్వినచో నక్క_డ నధిక సంఖ్యాకమైన [ద్రవ్యము లభించు ననియు దానితో నొక బేవాలయము కట్టింపుమునియు. జెప్పెను, తెల్ల వాతీనతోడనీ యచ్చట (త్రవ్వింపంగ్భా (తవ్వి తండములుగా ధన మును, నొక లింగమును కాన్పించెను, ఆ ధనముతోడ నా జేవాలయ మును కట్టించి, అందు సోమేళ్యరస్వామిని 'వతివ్యీంచి శెంప రాయం డాతని నేవించుచుంటెను, |

ఈ సోమేశ్వరుని కే శంపరాయండు తన గంగాగారీ విలాన యతుగానము కృతి నిచ్చెను, గంథాదిని, శా “ఆ గారీపతి చం దశేఖర సతీ చిత్తాబరోలంబ స

న్నా గాధీశ్వరహాన మూర మథనా నా కేళసంనేవితా

యోగీంార్చిత పాదపద్దు యుగళా కూూహాను యార్థాంగ,..

*46ంపొరియ కెంప నృపతిన్‌ రత్నీంచు సోమేళ్వరా |!

క, సుళవులకు సారమై బహూ

కుకవులకైద ఈూలమై యకుంరితధారైై

చకిత చకిత వాద్యములై

విశసించును పెద్ద కెంప విభసత్క-వితల్‌ |

499 క, గంగా గౌరి విలానము సంగతి పదపద్యములకు నరనతమిాజన్‌ రంగ ద్భామణములు పవెలం గంగా "పెదశెంపరాయ ఫఘనుండొనరించున్‌, కతన (పాణేశుని వెదపచు వనితామణి గంగవచ్చు వై ఖరియేలా గన నెల్లనాండు “నేంయనం గనుంగొనవలె నకలజనులు కాంతురహీంపన్‌ * ఈ యతుగానము పూర్తిగ లభించలేదు, (గంథాంతమున నీ కంద పద్యమున్నది ఫ్‌

ఆంగజు్రీళిని వదియు ప్పొంగగ రతిశేలి సోలి బోంటిరహి ల్లన్‌ బంగారు గిండిపట్టుక ముంగిటికిని వెడలె చాల మురిపెంబలరన్‌ ” ఇందలి కవికారచన తెలుపుటకు రెండు పద్యములను రెండు పదములను నీం దుదాహరించుచున్నాను.
వనుమోములవాండు యిగురు పాయమువాండు నెలబౌసికమువాండు వలపుకాండు చిలువ సొమ్ములవాండు 'తెలికును గలవాంయ నీలక్రంరమువాందు నీటుశ్రాండు 'వేడికన్తల వాండు లేడింబట్టినవాండు జగము లేలెడువాండు జూల కాండు జడలుమోసీన వాడు వెడవిల్తు పగవాండు చుట్టాలుగలవాండు సొగనుశాండు

శ౨0 మింటిసిగచాండు పెనుగొండ వింటివా,డు లీలచోనమువాండు నామేలువాండు అలరునీ గుబ్తులకు నలువై నవాండు అనిన గారితో ఇెలి వ్యంగ్యమనుచు బలి”

పాయమందున పతినెడంబాయుకన్న పురు చారిద్యమున మదిం బొగులుకన్న విరవావేదనచేం జిక్కి. బొరలుకన్న నీ ళరీరము తృణముగా నెంచ మేలు” గుమ్మ శాంభోది - ఏక తాళము, శీల ముమొ న వాలునసీ శీలనే వానిమాంద కేలు ఫూనెను తలపై నొకయన్ను యట్టి వానిమై నేల నేకన్ను జడలలోన నెలనంక వాని కడియానలేలనె యింక 'కెలిమేనిపై ని విభూతి వాని చెలునము నీశీమి గతి అన్నింట కొజుగానివాండు ఓ కన్నెరొ సీ కీడుగాండు శాంభోది - వకళాళము, జాూలిమూోలి బొందితినె జాని పాయజాలక కుందితినె ఇవాలుభాలు ఆడబుట్టూ యి క్రైనమింద ఛాలనాశేటి గుట్ట గడియ యేచాదియెన గదవే వానిమా విడిదికి తేగద వే తలశేశ్కె. చానిమందుజే నెంఠ విలిచినరాందేమందు.

శ్వీవ్రిడ్తీ

"పెద శెంవరాయని పుతుండగు ఇమ జ్జడీ శెంపరాయండు & వెంగు చారున బల్లాపురపు వేటలోనున్న రంగనాథ 'ేవాలయమున వేయించిన యి (కింది తెలుంగు శాననమునుబట్టి వీరు తెలుంగు వారని తెలియనగును,

న్వస్తిన్రీ, విజయా భ్యుదయ ఇాలివాహన ఛకవర్ష౦బులు ౧౫5౪౯ అగు అనియెడి (వభవ నంవత్సరముగను ౧౫ ఆలు శ్రీ? మదాజాధిరాజ రాజపరమేళ స్ట్‌ శ్రీ వీరపతాప శీ పఏీఠరామ జీవ రాయ మవోరాయలయ్యవారు రత్నసింహాసననారూఢు లై పృథివీ సామాజ్యం జేయుచుండగాను ఆ సంన్నవకులై న ఎలవాంక నాడు (్రభువులై న కెంప నంజయగాని2వారి పొాతులైన కంప గానివారి ప్యుత్రులై న యిమ్మాడి శెంప గౌనయ్యనారు నద్ధర్శ (వతిపాలకులై నుఖరాజ్యం జేయుచుండగాను. బెంగుళూరిపటయందు నమ నులు యొక్క రూపాంతరము,

నమయం తీర్చుకొనివచ్చిన న్వ_స్తి నమ_న్త్న నిజమవాంకాళిశా (వళస్త నమన్లులెన శ్రే మద్ద గేళ్వుర గారీశ్వుర వీర నారాయణదివ్య (శ్రీపాదవద్శారాధకు నై న అయ్యావళి ముఖ్యులైన న్వటబేళ, పరబేళ ఉఛయ నానాబేళం చాలు మూల నమస్త పెక్క.ండ్రు. పెనుగొండ బెంగళూరు, చిక్కనాయనిపళ్లై బశ్లాపురం తాటిపర్థి అవళకె చంద గిర్కి కోలాగ్కు కొత్తటోట, శావేరీపట్నం రాయకోటి శ్రీరంగపట్నం నరనీపురం బేలూరు వాబురు నాగమంగలం ఇక్కేరి బ_స్తివాళ్ళి మూదులైన స్థ పరస్థల ఉభయ నానా దేశ చాలుమూల నమ_న్తలున్న్నూ బెంగుళూరు ముక్యాలవేట రంగనాథస్వామి పడితరనై_ వేద్య తిరుతిరు నాళ్లు మొదలై న ధరా శంకు కెంవగౌనయ్య వారికి యెజుక చేసీ యిచ్చిన మగముంపడి కవ ౧టిప౧ టి అరఏీనం లెఖను విడిచే స్తిమి అచం చాక్క- స్టాయిగా స్వామిపడిశర నై వేద్య తిరుతిరునాళ్లు మొదలైన ధర్మాలు (త్రికరణకుద్ధిగా సమర్పించిన దానపతళిలాశాననం. తరు వాత ““న్వద తాద్విగుణ పుణ్య”. ..ఇత్యాది శ్లోశములు, ఎ నటకల ర. ష3టం ₹0]. 9 టం 1 వం

2 గాని అనునది కాడిని” అను శప్టభవము*

42క

దీని తరువాతిది తెలుగు జే ॥

“యిమ్మడి కంప గౌనయ్యవారికి అ చీ వ శూ ల న! పి కక; ం వర్యము ధర్మం” అని కలదు,

ఈ కంప గౌడి వంశీయులు (క్ర. శ, 1738 వజకు బెంగుళూరి (ప్రాంతమును పరిపొలించిర, మైనూరి దొడ్డకృవ్ళ్య రాజు దశవాయి "బీవరాజయ్య వీరిలో చివరివాడగు ముమ్మడి ఆకెంప వీరప్పను జయించి యా రాజ్యములో దీనిని చేర్చిను,

ఈ నంకీయుల వృత్తాంతమును బెలుపు నొక కాశవత పుస్తక మిటీవల లభించినది, అందులో మొదటి యాజు పుటలు తెలుంగు తక్కినది కన్నడము ()) దీనినిబట్టి వీరు తెలుగువారనియు,. రాజ్య వ్యవహారములు కన్నడ భామలో వేయుచుం జెడినారనియు. కెలింకం గలదు, వీరి వంక వృత్తాంతము నాంగ్లేయ1ఓ భావలోన్సు కన్నడము లోను వివులముగా గలదు, వానినిబట్టియే నీ చరిత వ్రాసితిన్మి గంగాగారీ విలాసక_ర్త బెంగుళూరి నిరా శ్రగయగు శెంపరాయండదే యగుట కెలుగునారంకి ముదావవాముః

ఎవి కళుటె వీరరాజు ఫా

మైసూరి రాజులయొద్ద దశవాయులుగానుండి కవులై నంన్క్నృ శాం భాషాపోనకులైన వారిలో కళు పె పీరళాజు కుటుంబ మొకటి పీరు యాదవకులస్థులు మైనూరిజిల్లాలో నంజనగూడు (గౌనుమునకు నాలుగుమైళ్ళ దూరనముననున్న “క్ఞళు లో అను (గామము వీరి నివాన స్థానము* అందుచేత నే వీరి యింటివేర్ము *కళులె' బారై నదిం కళుళ యనునది సరియగు వేరు, జనవ్యవనోరమున కళువె అయినది, పీరు

1 కషం గంటా 021241 01 19 కకా110 పం01907, ₹01. మనక్‌ సం, కీ 13 10200 గరం మళంయలింి ఇంజ ౮164 9? కె 0014174 మం్ళి మ &, (జట 7020-74, ధి

శవీటి బు 'గ్వేడులు, ఆశ సలాయమాత్రులు, భారద్వాజనగో(త్రులు, ఈ నంక మున మొదట దొడ్డరాజు జన్మించెను. ఏ8 వంశవృయేముం దొడ్డరాజు - గౌరమ పీరశను | | | "జీవరాజు నంజరాజు

పై వారిలో మొదట దొడ్డరాజు చిక్క చేవరాయల (1671- 104) దళవాయి యయ్యొను, ఆకనివెనుక నాతని కుమూరు-డును, కవియు గ్రంథక _ర్హృయునగు వీరరాజు పై న్యాధికారి యయ్యొను, ఈతండు మహాపరా కమవంతుగ్తై మహోరాప్ట)వీరులను పాజదోలి య నేక దుర్షములనుగొని, చీక్క-బేవరాయల వెనుక రాజులకాలములో (శీ, శం 1794 వజుకు నుండెను. ఈతని వెనుశ మొదటి కమారుండగు బేవ రాజు సై న్యాధి పత్యము వహించి శ్రీం శ, 1788 వజకు నిర్వహిం చెను, అతని నెనుక (వసిద్ధ (గ్రంథక_ర్తయగు నంజరాజు శ్రీ 1759 వజకును సర్వాధికారియై విలసిల్లైను.

ఫేరళాజు రచించిన కృతులలో వచనభారతములో అది నభా భీవ శ్ర పర్వములు మనకు లభ్యము లగుచున్నవి. వీనిలో ఆదిపర్వమున నూటనలువది మూండవ యధ్యాయను తరుచాతిభాగము లభ థ్టము శాలేదు. సభాపర్వముపూ ర్తిగా లభ్యమైనది. అందు 180 యధ్యా యములు గలవు, భీమ శ్ర పర్వనుకూడ సంపూర్ణ్మ ముగ 117 యధ్యాయ ములలో మనకు లభించినది అందు “భగవద్లీత'కూడ గలదు, దీనినిబట్టి చూడగా వీరరాజ కవి మహాభారత (గంథమునంతటికి వచనానువాదము చేయ సంకల్పించినట్లు కానవచ్చుచున్నది, ఈతడు తనకుతోడుగా తుపా కుల యనంత భూపాలుండను ఇచెంజిదుర్షపరి పాలకుని చేఖొని యా రచనను నిర్వహించినట్లుగా సభావర్వాధ్యాయాంఠత ముఖ యందలి గద్యలు

శవ? కేలుపుచున్నవి. ఇది శ్రీ శ 1780లో రచిత మైనట్లుగ నాగజ్యల ప్రై నుండు నీ (క్రింది పద్యమువలన 'ెలియనగును, సీ, 'వెయ్యిన్ని యాజ్నూట వెలయు యేంబది శింటి మిీోందటి శశవర్ష మెలమీనడుచు వరున సాధారణనత్సరంబున మాఖ శుద్ధపంచమియందు శుభదినంబు వరునందనర దళవాయి దొడ్దేం్యదుని నుతుండు వీళేంద్రుండు సుశవినుతుండు వచనభారతమందు వై ఖరినీ నభా పర్వంబు రచియించె (ప్రతిభ) మాజి గీ, ధరణిమిదను చంద్రార్మ తారకముగ నలరుంగావుత లోక విఖ్యాతిగాను నరనులెల్లను వేడుకం జదువు వేళం వస్పులున్నను దిద్దండి దయనుమాూాజ, మ్‌ 26026699 0వీవీధ (శ్రీడానిరూ ఛాల 4 960558 998 కృతిచూడామణి జూల జూల పదళాడ్డంధర్వ నం న్తుత మినాద్యవ తారతారక్‌ విధుర్థోరశ్న నేఠద్వయి, శ, నందపమొరక మునిరాట్‌ బృంజారక విమలబ్యాదయ వీఠనివాసా నందధురందర వానవ నందన సారథ్య కల్పనాసిఠరథ్యా, గ్రగ్విణి, మ్మ వించాకుచామేయ కన్తూరికా పష్మతచిహ్న ద్వి కేఫన్ఫురత్క్క న్గుఖా కృతి మాంభోరువో క్ష ప్రిఫాభాగుర రశా నేవకోదారశొా,

శ28

పీరఠాజుగద్య: ఇది శ్రీరామచం్యద చరణారవింద నేాభినందన వరప్రసా జాసొదిత గీర్వాణాంధ కన్దాటకాది నానాభాషా కావ్యర చనా చతుర, శ్రీమనువోరాజాధిరాజ రాజపర మేళ్వరరాజ మార్తాండ పౌఢ (పతాపా (వతిమ వీరనరపతి చిరుదెం తెంబరగండ బిరుడాంకిత శంఖచ్మశ్రమకర మత్స్యహానూమద్దరుడ గండ భేరుండ సించహాశ రభ సాళ్వాది నానావిధ బేవార్హ ధ్వజాంకిఠ, యాదవవంశాబ్ధితిలక, అంగ వంగ కళింగ శాక్మీర లాటమళాట (ద్రావిడాది నానా దేశాధీశ్యర కిరీటకోటి సంఘటన న _నరత్న వళాగపశాగిత నిజభవనచ్య్వారా నక్రానేక భూపాలఫాలతలఫఘటి శాంజలి పుంజ రంజితారవించాంక రానూయణ సభాస్థానస్థ రత్న సింవాననాధిరూఢ నానావిద్వదళీష్ట వర్యప్రదానరాజ చికబేవ రాజ కరుణా ప్తాప్త కన్లాట రాజ్యలమ్మీ నృత్యరంగాయమౌొన, (శ్రీరంగవట్టణ పరిపాలనా నొదృత సె న్యాధిపత్య నిర్వాహక, మవోరాష్ట్రమ బేభ పంచానన, శిళదివంశదావావాను మధుళా నాథమర్షన, జయజయఘాటీలిరః కందుక[క్రీడను వసంత రాయ నాసాకృ్ళంతస, నిమ్మ్లైజీన మూలోనూ లను చాదోజీదండన (పకాపశీలవిఠల పాలెరాయవిదళన, అంత ర్భాహ్యోది శతు నంఘన్య మేఘజంరూూనిలు పరరాజూంధ కారవిదళన, దినరాజ దళ వాయిదొడ్డ శాజరనూజ్క యాచశనురభూజ్య భుజబలాటోప వరాజిత కాతి రాజన్య సమర్పితానేక రత్న రాశీకృత ధన కనక నన్తువాహన నంతోవి.తాఖల భూనురాశీర్వాదాను నర్ధిత పుత్రపాతాది నంఇాభివృద్ధి, విరాజమాన కళు వె వంళాస్థిరాకా నిశాకరాళ్యలాయన సూ తపరమపవిత భారద్వాజనో(త పరి పాలన ఆనేశుళీతాచల మధ్యవ ర్రికాశీపభ్ళతి పుణ్యతేత నిత్యాన్న దాన నినోదదాన వే శాధీళశ్వర విభిన్న మ్యేశ్యగవో రామాది సంతోవి.త కవిరాజ ఏీరరాజ (ప్రణీతంవై న (శ్రీమన్మువో భారతవచన కావ్యంబునందు నభాపర్వము సంపూర్ణ ముం

శ్రీవ అనంతభూపాలునిగద్య వ ఇది శ్రీనందనందన చరణారవింద నేవానుఫోన భావిత సారసారస్వత వాళ యు! స్రర్టిధుర్య, మేఠడనగ నమాన కై ర్య, సమొసాదిత విమత వాహినీ సమా క్రాంత దథీ.ణసించా సన నముద్ధారణాధురంధర్క విరోధినృపతి రాజధానీ నమౌనీత గంధసింధుర్క గోనహాన కనకతులాది నుహాదాన నానానవిధమాన నిస్తందకీ రి చంద్రికాధవళిత దిశాంతరాళ గడిమన్నియవిభాళ శతు శీతాచలమధ్య భాతలాయాతక, విబుధచాతక (వాత కౌతుక హేతు కనకభాళాభిపే.క, వినత పర్జన్య వినుత సౌజన్య నిఖలవురాణేతిహోనకథాను నంథాన నంవిధాన నిరుపమాన విజ్ఞాన, సాందడ్రవచన మౌొధురీగరిమాధరీ కృతసమొన, కవేర కన్యానదీతీర (పతిష్టావిత, నిన్గులవన్తు నమ్మగానేశాగబార సంతోమీర్కు మనీమి జనసంత తాళీర్వాది ముదిత సముదగ వైభవ, చందదగిరి కృ్ష నృపతనూళభవ, హానుమద్ధ్వజ బిరుద (వకాళిత, నిజభుజూాబల భాగమాం బాగర్భళు ముక్తాఫల సౌందర్య నిర్జిత నలకూబర నలజయంతు తుపాకుల యనంతవన మతీకాంత (ప్రణీతంపై న శ్రీ/యవాభారతవచన కావ్యంబునందు నభాపర్వను, ఎ ఫశభాపర్వుమునుండి యు దాహ్భృతము “ఇంతటి మహానుఫావులగు శాజులుండ రాజూర్హ్ధంబులగు పూజ లప రాజభావరహితుండగు గోవిందుం జెవ్విధంబున నర్ద్మ డగు ” మతి వాొటించి గదా యాదవునికిం గావించితివి! ఇది పొండుపుతులగు మికు నుచితరంబగు. మారు జాలురుగావున ధర్భునూత్ముం వేటుంగ శెతిరి, ఈశాంతనవుండు నల్చబుద్ధియును, వృద్ధండును నగుటం జేసి కృష్ణుండు మోకుం జెలికాండనియును నతని నర్చించుట మిాకుం (బియంబనియును వివరిం చెంగాని రాజధర్మం జెతింగి "తెలుప లేండయ్యె, ఇతండు వయోనృద్ధుండని పూజిం చితివేని వసుటేవుండుండ నతని ఫుతుం డగు నితండెట్లు పూజార్హ్ముండగు? కాశ మిత్రమహాత్వంబువలన నితండు

త్తల0 పూ జ్యుండని తలంచితివేన్తి నిఖల గుణగరిమ్ష్టుండగు (దుపదునిం వూజింపరా బే ) గురువని తలంచితివేని యాభార్యుండగు (దోణుం డుండ కృష్ణుండు పూజనీయుండగు మెట్లు” "లేక బుత్విజుండని విచా రించితి వేని (బహ్మానిమ్టండగు సాత్యవ తేయుండు లేండయ్యెనె ) స్వచ్భందమరణుండును, వృద్ధుండును బురమ(కేష్టుండునునగు శంతన నందనుండుండ నితని నెవ్విధంబున నర్చించికివి! మజతియును భరత నంళంబునకుం జాపవిద్యాగురుండగు కృ పాచార్యుండును, నిఖల శస్తాశ్రు విశారదుండగు నళ్వ ద్ధామయును, గింపురుషూచార్యుండగు (దుముండును, ధనుర్విద్యాకాళ లంబున బరాకమంబున ధనంజయ నమౌొనుండునునగు నేకలవ్యుందును, బటుశార్యధుర్యుండగు కృపా చార్యుండును, ఛగదత్తుండును, రాజ్యాధీశ్వరుండ గు జయ త్పేనుండును, గ్‌ ర్థిధురంధరుండగు కాళింగుండును, బూర్వకోన లేశ్వరుండగు బృవా దృలుండును, మహావీరుండగు విరాటుండును, ళూరాగ్రోనరుండగు దరదుండును, వై రిదున్సవాుండగు భీమ్మకుండును, బాండ్యభూవల్లభుం డగు కృతధన్వుండును, రాజ కేష్టుండగు రుక్టియును, మహారా జేశ్వ రుండగు జంత వ(క్రుండును, మ దదేశాధ్యముండగు శల్యుండును, ఏకం డగు నురాష్ట్రాధిపతియును, గంరీరవసనమొానుండగు మొళవుండును, సుజ్ఞానశీలుండగు వై చేహుండును నను మవాత్కుులగు వీరలిందటు నిటుండ నీ నోపాలబాలుండు నీకునర్చనీయుండ య్యెనె మతియును పరశురామ (వ్రియశిమ్యుండున్వు భుజాబలశాలియును, వినిర్జి తజరా నంధుండును నగు కర్టుండును, నవంతి 'జీళాధీళ్వరులగు వించానువిందు లును గాంభోజపలియ గు నుదతి,ణుంకును, రా జే్యద్రుండగు సాల్వుం డును, నష్టనసఖుండగు గంధర్వనాయకుండును నగు చ్మితరథుండును, నతి రథ (శేస్టులును, కురువంక దీపకులునునగు కాహ్ల్హిక సోమద త్త భూరి (శవులును, సుబలనందనుండగు శకునియున్తు మహాబలుండగు సెంధ వుండును, నిజీజో విజృంభణంబునం (బకాళింవుచునుండ వీ్‌రల నిరాకరించి కృష్ణుని పూజించితి'వేమిటికి * లోళంబున బుత్విజుండును, నాచార్యుండును, మూరన్చాభిషీ క్లుండున్కు స్నాతకుండును, జూమాతయును

శశి]

వీరలలో నొక్కరుండునుగాని యితని నెవ్విధంబునం బూజించితివి! "లేక మైతివలన బూజించితినంటి వేని మబోను ఫావ్చలగు నీఠరాజవర్యుల రప్పించి యవమొసంబు గావించుట యు_క్తంబగునె! ఇట్టి నీవు కప్పం బేటికి నొనంగితని యడిగి తేని జెప్పద, ధర్మ పభానుండగు నీధర్మ నందనునగుం 'బార్ధివత్వంబు గలుగవలయునని యిచ్చితిమిగాని, భయంబున కేనియు, లోభ ౦బున కేనియు, నిచ్చకంబున కేనియు నిచ్చిన వారము శ్రాను, అట్లయ్యును మమ్ముంగణింపక యవమానించెదవు, పూజార్హ్ధలతుణంబులలో నొక్కటియును లేని హీనునికి సపర్య గావిం చుటం జేసీ మొకు నింతకంకు వేతె యవమానంబునుం గలదె? కట కటా! ధర (శ్రన్ముతుండు ధ ర్మాతుండనియెడి వచనంబు నిషప్కారణంబుగా జనియె, తాను వృషస్టికులంబునంజనించి మూర్ధాభిమీ క్తుండగు కంనుని జంపె, ఇట్టి దుళాత్ళుని లోకంబున నెవ్వం డేనియుం బూజించునె? ఈ యాదడవునిం బూజించుటవలన నీఠకంయె నధర్మ పురుముండునుం గలంజె? అని పలికి మాధవును దశించి, పాండవులు దీనులును, ఖీతు లును నగుటం జేసి నిన్నుం బూజించిన మహాకులనంభవులగు రాజుల మధ్యంబున సీక్షునర్హ ంబుగాని పూజ నెన్విధంబున గై కొంటివి ? అగ వూజం _గెకొంటినని యింత మొతంబున గర్వింపకుము, నిర్ణనంబగు ఫ్టానంబుననున్న "జీవార్హ ంబగు నన్నంబు శునకంబు “కొనిన దానికి నది (వతిషఘ్రాకరంబగు నె? ధర్మునందనుండు రాజూుల నవమానిం చి నిన్నుం బూజించెనని తలంపకుము, ఇతనికిం బూజకునెంత దూరంబని కారవు 'లెల్లను నిన్నె పరిచబానీం చెదరు, మహారాజ యోగ్యంబగు పూజ రాజి శాజకులనంభ వుండవుగాని నీకు నొనంగుట నవుంనకునికిం గన్య నొసం గిన తెజంగును, నంధకునికిం జి త్తరువుచూవీన మౌొర్షంబును నయ్యనని శాజలోకంబు నవలోకీంచి, యిట్టి ని వేకసంపన్నులగు గాంగేయ శాం లేయ యాదవులం గనుగొంటిమి. ఇంతియ బాలు, పదివేలని వరమాసనంబుననుండి దిగ్సనలేచి నిజబంధు సమేతంబుగ సభాస్థానంబు ెలువడియె,”

ఈభాగమును నన్నయభట్ట ారతానువాదముతోం బోల్చిన 1 | /. వీరశాజకవి నంస్క్బృతమునే సరిగా ననునరిం చెనని తెలియంగలదు, /. _- :భీమ్మపర్వము :-- ... . - కళు జె వీరరాజకృతమగు సీ ఛీవ్మపర్వమునందు 1117 అధ్యాయ

ములు గలవు, ఇందలి విశేమమేమనగా సంస్కృతాంధ్రములలో . . మూలమందుకూడ కన్పట్టని భగవద్దీత యిందు 8-40 అధ్యాయము . . లలో కన్పట్టుచున్నది. పదునెనిమిది యధ్యాయములకు సరియగు . నచనముగలదు. ఈభీమ్మ పర్వ గద్యలయందు వీరళాజుగద్యలతో భార . తమున గన్నట్టుచున్న తుపాకుల యనంతభూపాలుని గద్య శాన . వచ్చుట లేదు, భగవద్లీత పారాయణ్యగంథము శ్రాబట్టి దానిని వేజుగా . (పతులానళ్యకములయ్యెను._ అట్లు వేజుగా లభ్యములైన వతుల .. . యందు వీరరాజుగద్యకు మొజుగా తుపాకుల యనంత భూపాలుని | ౨... గద్యయే కలదు. | (0 " శ . . 1 ఇది శ్రీ/[చదుభయభాషాక విత్వ ఫణీంద్ర చం(దగిరి కృళ్ణ | . నలీర్యద తపఃఫలసంజాత కుమారచంద విమల యశోవిశాల తుపా . కుల యనంతభూపాల పణీతంటై న శ్రీ/యుదృగవద్షీతా వచనంబునందు . | సర్వంబు నేకాఖ్వాసము. . ఈగద్య వెనుక నీకింది రెండుపద్యములు గన్ప్సట్టుచున్నవి : | జీ ఊఉ. సీలద సీరగాత్ర రజనీచరగర్వ విభేదనకియా . న. భార చతుక్ఫుజాన్విత సుదర్శనళం ఖగచాబ్ద నర్యబ్బృం [. ల్‌ _ చారక బృందనందిత పదద్వయ దివ్యకిరటహోర కే కీ నై యూర విభూవీ తాంగ నుగుణోన్నత సన్ముని జూలనన్ను తౌ, . శ ఈ భగవద్దిత వచనము శీ. ళం, 1907 లో మదరాసులో ను(దితమైనదిః న - దీనిని తిరగి (కీ శ, 1034లో ఎలమంచిలి గీశాసమాజము వారి పతుమున చఛనిద్ధ ల 1 వైక్షానికలు (శ్రీ గొబ్బూరి వేంకటానంద రాఘనళావుశారు నదించ్వి ఛకటించిరి. | ... .. ముుదిర్యగంథమలలో వె గద్యగలదు. - -

న!

భోరుపరీరంభ బృంభణోద్ట్యలమున్తా'

వోరాంచిత వతస్థల

శ్రీ/శమ్యు కృపాలవాఖి న్రీ,గోపాలా 12

ఈరెండుపద్యములు చూడగా న్‌ ఫీగవద్గితయు తక్కిన సో ములవలె. . వీఠరరాజును, " ఆనంతక భూసొలుందును కలిసీయీ రచించి నన్షేర్పడుచున్నది, ఏలయనగా వీరరాజ శృతులన్నియు శ్రీగోపాలాంకిత ములు, వీరరాజకృత భీవ్మువర్వ (వలతియందలి భగవద్గీతకు నుందు గాను వెనుకను గోపాలాంకీతముగా నీక్రంది పద్యములు గలవు £

శం శ్రీరమణీ హవృదయ్యవియ

సారనవ(తాయతాతు నకలాధ్యమో

భూరికరుణా విలాసా

ఇశ్రీశాజితనుగుణజూల (శ్రీనోపాలా,

మూలిని, దీవిజనగరపాలా ? దివ్యకా శేయ చేలా నవనభరణదతమా |! సాధిళారాతి వవౌ (వవిమలగుణధుళ్యా | పాననామేయచర్యా నవజలధరనీలా ' నందగో పాలబొలా |!

దీనినిబట్టి భగవద్దీత (వ ల్యేకముగ వేజుపజచి (వానినలేఖకులు తుపాకుల యనంతభూపాలుని గద్య మాలరమే (వాసిరనియు, నదియ్‌ ము[దణముల శెక్కినదనియు, (ప్రస్తుతము మదిర మైన భగవగ్గీత యిరువురి కృతమనియు నిళ్చయముగ 'చెప్పునొప్పను,

ఈ భీమ శవర్వ శైలి, నభాపర్వన్రై లికన్న మిన్నగనున్నదిం వీర శాజు మహాపీరుడగుటవలన, భీవ, శ్రపర్వనై లి విశిష్టమె వెలయుచున్నదిం భగవద్దీత వేడాంత్యగంథము గావున నందలి గంభీరవిమయనులు (వజలకు న్ముగావ్యామగురీతిని వఏీరరాజు రచియించియాన్నాండు. ఉడా చారణముకొజకు రెండు (గ్రంథ భాగములనుండి కొన్ని పంక్తులు నిచ్చు

ర్‌

శీరీడ భగవద్రీత వఆాాఎన్వరు సర్వజ్ఞ త్వాదిగుణంబులు గలిగి యిళ్వ రుంకై న నాయందు మనంబు నిలివీ నిత్యధ్యానయు కులై (క ధ్ధానంతుల్రై న న్నుపాసింపుదురు వారలు యోగి కేన్లులు, ఎవ్వలేనియు నింద్రియం బుల నిగహించి శతుమిత మధ్యన్థులయెడ, నర్వభూతహితు లై , అతు రంబును నని న్టేళ ౦బును, అవ్య క్రంబును, నర్వగతంబును, నచలంబును (ధువుండగు పర బన్నా శ్తంబు నుపాసింపుదురు వారు నన్నె జెందుదురు, జపం డెండన య ధ్యాయము, 1ేభీమ్మపర్వము:-అంత నార్యాతి ధర్మజుండు, తమ్ము ్ఞలుంచానును, నా పులగు మహీపాలకులతోడంగాడి, జనార్షనుని పాలికీంజని, భీమ్మ వరాకమంబును, తమ పరాజయంబును డలంచి పొగులుచు నతనింజూచి శాజీవాత.! నేండు నురనదీనూనుండు రణంబున విజ్బంభించుట గను గొంటివె. ఆతండు (గ్రీవ్మ సమయంబునం 'బేరడవి నేర్చు కార్చిచ్చు విధంబున విజృంభించి మన బలంబులనెల్ల నిశితనిశిఖంబులచే సమ యింసం దొడంగె, చబాపంబనియెడి వ_క్త్రంబుచే భయంకరంబగు నా భవ స్రశాహ్దూులమునుం గనుగొనిన యంత నే మనపై న్యంబు లెల్ల దిక్కులు జటి బజచుచున్న యది, వజపాణియగు నముహేందునె నం బాళజా నుం బట తె (౮ (ఉట యవి డగు వరుణునై నం గదాదండధారులగు వై్యశవణ వై వన్వతులనై_ నం 2ఇలువం డరంబగు నింలతియకాని మవాబలుండగు నతని గెలువందరంబు గాదు, ఎవవాడ్జీర్ట్‌ అధ్యాయము, ఎ? ఆదిపర్వము వచనము :_ ఈ పర్వమునండలి వచనరచన మచ్చునకు సీ (క్రింది భాగము నుదాబారించుచున్నాండను, ఇది ముదితనుకా లేదు. కే. మహాభారతము, ఫీన్మ పర్వము. పాధనమాశాల అనంతపురము 1906 త యన్‌, కె, కంక పేళమానంరుల గాడు సంపాదకులు పుటలు 3గొన్మ

కీశీక

“కవూరశ్రా !' యేను జార్యంధుండయినను పొాండుభూపాలుండు నన్ను మిగులం బూజించె. అది యెట్లం కుని లోచనంబులు ేమింజేసీ వరదళంబుల మొగ్గరంబులు పన్ని యగ్గలికమెలయ కెలునంజూల ; న్వశాన్ట్ర పరిపాలనంబున కనమధథ్థండ ; సాంగంబులుగ వేడంబులను శాజనీతి శాస్రుంబులు నధిశరించితి, ఎంత యతికరించిన నేమివయో జనంబు? త్య్యతియుండగువాండు ధర్మమొర్గంబు దప్పళ నమరంజు గావించి వాతుండయ్యె నే? న్వర్గంబునకరుగు జయించినం గీ ర్హియును భూమియుంబడయుం గావున నా యుధోపజీవుల శా యోధనంబవళ్ళ్య క_ర్తవ్యంబు, అట్లు గెలిచి పుతులయెడ నైళ న్రర్యంబు నిలిపి వననవానం బున కరుగవలయుం ధర్మ పారును (వభావంబుల వారలఫికు.లై యున్న యెడ వారల నెట్లునగరంబు 'వెలునరింవించి వారణావతంబున తంబనువు వాండ నట్లుపనిచినను లోకంబునం గల జనులు నిందింపకుందులె ?

(ఆదిపర్వము 189 అధ్యాయము య్‌ శి పుట 481,

ఇందలి రచనలలో, నేను శబ్దమునకు శాను, వలుకరించు మొదలగు [కియలు, తత్సమ[క్రియలకు శతర్థకమున నింవుగాగముము, అవామదర్థకమగు తచ్భబ్దమునకు “వాటిని (వమోూగము, మొగలు చూడుండుం (పాచీనాంధ వచన కావ్యములు, అంధ సాహిక్య పరిషమత్స

కీ. కే, శీ వేటూరి (పభాకర శాస్త్రిగారు,

పె నుదానారించిన వానినిబట్టి పవీరశాజకని రచనయండలి గుణములను (గహింపనగును,

శ

(1) వీరళాజు వ్యానభారతమునే యనునరించి, యందలి య ధ్యాయములకు సరిగా 'తెనుంగున నాధ్యాయములుగా'నే విభొగించి రచించెను, శావువ కవ్మితయ ఫారతను ననునరింప లేదు,

శ్రీం

(8 ఇందలి వచనవై లీయుళ గౌంభీరమై చొతీంగగమనము

(0) శైలి చాలచజక నంస్క్యృతపడ జటిలమైనను, తెనుంగు శాస్రానంప్రదాయము "లెజిననబాడగుటచే కవి (శాసినది "తెళుగు వచన బునివింపం జేసెను

(ఉ) వీరఠాజువర్థ్యనలు, చేయుటయందు మిగుల నై పుణ్యము గలవాండు, భిందును గఘుద్ధవర్ష నల కీతండు సెట్టివది పేరు, తాను స్వయ ముగా మనశవ ర్యాకమవంతుం డ్రై, సైన్యాధి పత్యము వహించి, యనేక యుద్ధనజలయండూపభ సముగలవాడగుట వేత, యాద్ధవర్ణ నయం దీఠడు వినువుచుట్టింపక యొడ్డము శన్నులకు కట్టినట్లు వర్గించునుః

(5) ఈతండు తన మోతృ 'జేళ మైన మైసూరి నీమయందు మహోళి తూవను గలవాంయం నధాపర్యములోయూలకున రెందచోట్ల 'మాహి వ్ధతో ఆనణా మైసూర్మోన"జేశ ముయొక్క. సూదన మొత మేయుండగా నాస్ధలమున "తెనూసలో తన “కాలనులో మైసూలినీవు యెట్లున్నడో యతి ఏపులనుగా వర్ణించినాండు.

(69 ఈరండు వచన ' తచంయత యేకాక్క కోవియుస్వై నట్టుగా సా ఇశ్వాసాద్యంతముల సిళగదుగరచదించిన సద్యములే 'ెలువుచున్నవి,

"తెనుగున వచస రచయితలలో వఏీరరాజునకు విశిష్టస్థానము సెలజు। నాననా ననన

క. సభాపర్వమాను తొలుత (కీ ఈ 1028 లో ము(దించ్వి క్రీశ యక శం చెం టేళయుసంకంల గారు. సిప్మబ్లనన ాలగ్గ పీశికతో ెలయిరచి(. నే డాంధ భ చక వాభ్యంకమున పీర రాజుయొక్క, విశిష్యస్థానము నెఆొకళజ చుట. కేంకకేళమా పఠితులంగారి యమోసుకృషియే కారణము. వీరి కాం్యధవిద్వల్లోక మెంతయు కృతష్ఞ తాబద్ధమై యున్నది,

శీ? తం నంజరాజు ఏ

వీఠరరాజ వుతుండగు నంజరాజు తంగడినిమించిన కుమారుండు ఈతండు నళ్వాధి కారిమై 'రెండుదళాబ్దులు మైసూరినేలెనని చెప్పవచ్చును ఇరండు సంస్కృత కశ్తాటాంధ భామలలో కవ్వి వండితుండు, కృతిక ర్వ, శృతిళ_ర్త, ఆలూరి నరసింహకవి విరచితమైన నంజరాజ యళశోభూవణ వును సంస్కృ తాలంకార శా(స్రునున కరంటు నాయకుండు,. ఆ (గ్రంథ మున సీతండు గీ ర్వాణాంధధ్రకన్లాట కాది నానాభాహావి శేమ శాన్యర చనా ఇవాతురీధురీణుండనియు ననభోజరాజనియు (వో సింపబడినాంయం ఈతని తెనుంగు ఫంథములు కెండు మనకు లభ్యమగుచున్నవిం "రెండును నము,దితము లే,

ఆల వోలాన్య మొహాగ ము :---

ఇది మధఘురయంవలి విశానాజీ,సుండ లేళ్యరుల లీలలను దెల్పు వెబ్బదిరం డాధ్యాయముల (గంథము, ఛండ్రి వీరరాజనలెనే ళృత్యాడి యందును నాథఖ్యాయాద్యంతంబుల యందును పద్యములు గలవు, ఇంజలి నై లి! కొన్నిపం=క్తు లుణాహారించుచున్నాశు,

న। రూపలావణ్య భాగ్యమువల్లనో, యనువైన గో తంబుగల వాండనియో విద్యంజూచియో, నుంద లేళగ్ణరుండను బుద్ధిచేతనో, ఇక (భాంతిచేతనో జీండు నేను బిడ్డనిచ్చుటు యనుచుంబలిక్కి యా(బవ్మా ఇచారిం గులనోత్రంబుల నడుగ నతండు తసగో తంబును సూతంబును నమ్‌(తంజును నూర్థ సాఫుండ్రంబును (గచుంబా?ాగ విస్నితుండై యెతీం గించుటయు నజ్బాంధవులు కులగోలత్ర వ్య త్యాసరిబులు లేకుంకుటకు నంతసించి, యుూర్థ సృవుండ్రధారణంబున కొక్కింత భేదంబుంజెంది య'నేకమ్ములగు గుణమ్మల యందొక దోవంబు గలిగి యుండీనంగాని యడంగేపనని నిక. ఏ రూంచీనవాశై ఉహాహాంబు లోనరింప నబి గర పాయం డై శ్వర్యయు క్తుండగుటం కేసి వు లెకళధిశంబుగా ద్రవ్యం బొనంగ నయ్యుర్వీనురనందనుండం కంతుస్టుండై యాధనంబంతయుం ౯ని

శశి పత్నీ నమేతంబుగా పెశ్క్ళర్మడు బంధువులతోడం నూడికొనియున్న తల్లి దండ్రుల సమిపంబునకుం. ఇను'జేర 'ేశాంతరంబున కరి వివా వాంబుచేసికొని భార్యతోడం జనుటెంచిన కుమారునిం గాంచి తండి యుం బాంధవులు నత్యంత నంతోమంబునం బెవగిరి, ఎవం అధ్యాయమునుండి.

ఇండలి రచన నలచుణమై నాతి శరినముగానున్నదని ఏశేశ

లింగముపంతులుగారి యభ్శిపాయము. (దూ, అంధ కవులచరిత వి కాలీ మహిమౌర్థడర్చణము వ...

ఇది స్మా.౦దపు రాణమువనున్న శాళీఖండమునకు వచనాను చాదము, దీని నింతకుముం బే శీనాథమవోకవి ('ప్రాఢతరమగు వద్య శావ్యముగా రచించియున్నాండు, వంజరాళా వచవరచన మూలాను నరణముగ నాధ్యాయ్మోశమము ననుసరించినది. గద్య ననుసరించి చూడగా నంజరాజు దీనిని తొలుత క నశ్లాటభామలో ననువదించి యందుండి 'తెనుగునక్తు. దార్చినని తెలియుచున్నది. “ఇది కర్ష్తాట భాసాూవిరచితంబుగా మవాళూర నేనాధివ దొడ్డరాజపాత వీరరాజి వత, దళపతి జేవరాజానుజ కళులె నంజరాజభూపాలుండు స్కాంద వురాణో కృ కాకీమహిమార్థదర్చణమునందు మణికర్ణికోత్పత్తిం 'జెవ్పిన యిరవై యారో ఆధ్యాయమునకు మంగళము,

కాశీఖండము పురాణము కావున యింజలి శైలి కొంచెము వ్యవవో౦కమై యున్నది, పారంభ ముఫఎజా

ఒకానొక కాశీపట్టణము భూమియందున్న దై నా గానీ అక్కడ వాగంచేసుకొని యుండేవారికి పునర్భ వాదులు లేవు గనుక కొను భూమి గజా ?) అయినాగాని న్వర్గమందుండేవారికి వునరానృ త్రిగదు. తన

శీశిఫ యందుండేవారికి పునరావృ త్తిలేకు,. కనుక ఆను న్వక్షమునకం కె క్రిందుగా ఉండదేటిదై నా, మిదనై ననుగాని కాను కోటళొ తీశముల చేశ కట్టబడిన వై నాభవబంధములను విడిపించును, చీవజ;... గంగామహిమ చెప్పేటివారికి నకల పావపరివోరము, మాయా మోహితులైన వారికి గంగ మొక్క నదిమొాత్రమై కనివించున్ను జన్మాంతర నంస్కా రము చేత గంగ రొక్క భక్తి దొరకును ఆభ క్రి గలిగినవారికి (ువ్మా అమరానతివట్టణము మొడరైన వాటియందు విడిది చేసిటొనియుండును ఈతని కవిళాశై లిని తెలియుటకు వోలాన్యమావాత్మ్య కృగ్యన తరణికనుండి యొకవద్య ముదడావారించుచున్నాను, శా. ధీర్మతకాణపరాయణుండగుచు నెం తే విశుతుండయిన యా నేవాధీళ్వర 'జీవణావిభుడు శాళింభానమొద్యన్మలా ఖానాద్యుద్భట యావనాధిశ్చల నర్శగామంబునం శాల్చి థీ ల్లీ వాభాదులకెల్ల నచ్చెరువు గొల్పెంఛారుణీ మండలిన్‌. (వాశవతులసంఖ్యం 1405 1606 - కాశీమహిమార్థదర్చణము, 1465, 1466 - బోలన్యమవో క్మ్యము- అవి మైనూరు చెన్నవట్టణనిర్మాత ఇమ శకి జగాీవరాయండు ఫా మైనూరి కాజ్యమున విజయనగర సామౌొజ్యాధీళులవలన నాయం కర వృత్తులను బడిసి యా వెనుక న్వతంత్రులై న వారిలో రాణావంశీయు లొకర్కు వీరు తెలుంగువారుం చతుర్థ కులజులు... విష్ణువర్ధ్థననో(త్రులు అ కాజ్యమున వెన్నవట్టణనీమను పాలించుచుందెగివారు. సనంన్కృ శాంధ్రళామలను పోపీంచి రణరంగమునకూడ (వళ్యాతి వహించిన

శీత0 వారు, వీరిలో (పనిద్ధుడగు నిమ్మడి జగేవరాయడు ॥ చెన్నపట్టణమున కోటను గట్టంచినాడు ఈతని కే పొన్న లోట హౌెబళకని 2 *వామన వురాణము' అను (గంథమును కృతి నొసగియున్నాండు, అందీతని వంళ శ్రమను మిట్లు వర్షి తముం తిమ్మ నాయకండు . సింగచాయకండు | | | ] / తిమ్మ భూద ఇన్నమ అశ్షన్న (జగేనశాయ బిరుదము (అంద శేంద్రుడను బిధదు జీసిం'వెను) యు | | | ] :దజగ చేనవరాయడు ఇమ్మడి సీనజగ శేనరాయడు ఆంగ శేందుడు | జగ చేనవరాయడు ,ఛార్యనెంగ ళౌంబ (ఇళజే చామనపురాణ కృతిళభ ర్త | లాం మాదన కునూరజగ బేవరాయడా జంకటవతి కం వైన్నపట్టణము = ఇదినున (మాను) ఇెన్నవట్టణమా శకొదు ఈ వెన్న పట్టణము మైనూరిరాష్ట్రమాలోని 'బెంగళూరునకు. 37 మొళ్ళదూరమన నున్నది, అెరి తాలూశౌ ముఖ్యపట్టణము. ఇమ్మడి జగ'జేనరాయడీ పట్టణమాన కోటగట్టి చానిని విస్తరంపకేన్తి రాజధానిశా బేనికొనెను * గొర6 1078 40096426 €ం సే?6 పీళంలయ 1118 200526 1660 ప తౌడిద్రణలింళా27%కాజ్సు ఇానీం ౧244 60౧0802804 ఏం ౮19182] 02 826 $02020 రా 00800ఇ0డ ఇభైంలి మలి. 207 18 క్రష!1221 తం6౨06 08 వెం06క్ర006ే4 ౯ మేక్‌ 7906 110914 మం 701. 2, వొు్ర106 1క్లక నడరం 62, శయంతయ లౌడక్రఉరేంళషూప.2 కేక క0278 కేశ్‌ జయిునటే శి న్నాంగ యముడి, లవద్రసరేం? ణ్గా లి తీమ0క& కర 9, వ 600, 1 ఇ ఆంటుంక8ి పూ రమా ₹0డిక ళం 64 మక్‌కంం. ఓ ఆమా దిరమ, ాచ్యులిభిక - ఫు శశభాంచాగారను వ్రవాన్షిక నూచికొ షర్షపుటకపు 1ద్ల10 22. వాలిన, సంపుటము సంఖ్య 5607, ,పుట 1క34-39,

న్‌! ఎల్లన్‌ డీ జగ చేవరాయండు ఏలా ₹ అనమ'బౌవోళ క్రి నలరారి మృత్యుజా ఖాను చిత్తాఖాను కరినఫాన ఖనినూరు ఖానుని ఖండించె వెనందదీ య్తాను చఠానళి నాక్రమించి "చెండాడె బలనమంచితముగ విక్రమ [క్రను లీలనెంతయు ([గమముమిాఆిం ఇట్లు మహమ్మదీయ నేనానాయకులను జయించుటయేగాక, వీరవేంకటపతి రాయలు పట్టాభిషి క్తుండగుటకు తోడ్చ డెను, ఈ మహో వీరునివలనజే శాణావంళము కీర్తి విశ్తగిల్లినది. పె వంశనృతములోని జగజేనని తమ్ముడగు ఆంకు కేందుని కుమారుడు యిన్న్డుడి అంకుశభూపతికి లేవూరి ఏశ్శామనాథుండను కని సంస్థ మున “జాంబవతీ క ల్యాణము”డ “న త్యావపరిణయము;”'8 అను "శెండు కాన్యములను రచియించి యంకిత మొనర్చియున్నాండు. ఈ శిండింటి యవ తారిశలయందును శాణావంకళ నృత్తాంతము వివరించబడినది, ఇందలి చారితికాంళము లన్నియు, చామనవురాణావళారికతో నంవా దము నందుచున్నవి, వామనవురాణమునకుం దరువాత రచితములగు క. వౌడలశకీలూ 8007008 08 ₹71)3278ష3క్రజక 18077 వెం వం ₹తనికడ01 వెఖుడరికా. ఓం ళం! 11 9266 205 &180 ₹01, మ్‌ వుక్రం 8011105, కళగం నీకా [10015 ల౩ద్రజరేంకాష 287720. (మం. 20167 08 ౮90% 9%1480& శిమీంళా. 0090 76015102 వేల్‌ &క $00127 6మలిం2 0వ లేవిత్రావిరింళక!10ళ సవ వ6479 0 మషళ6 మంతం & 5215 హింయి మం 1020 ఉపిరి. విశకంటిండి శమం మడళ0062821 తమి? ర, వెంక0119070 ౮౬81080 01 నిడ291711 మటలి08021వ 701. మనం పం రకర 11816 (౨, 7702 క29, 7089-97 ) 9 స్‌ండూం08 01 7131272026 2188017 ?0 గం 2, 227-200, రఫ్‌

శ్రీక్తల్పి టచ్చే నీ శావ్యములలో అంకశభూపతి భార్యలు, సంతానను కొంత వినవరణగా చెలుపబడినది. జగబేవరాయని విజయములనుగూర్చి న క్యాపరిణయములో-- “ యోఃరతీ, ద్దుగ్గవళ్యే ఘనగిరిమహితౌ మూ ర్తిజాఖాన నూరూ ఖాజీ జిల్వాచ శఛూ-కే మహితవలయుతం చిత్తఖానంచ యుద జీనగాబాం త్వ రే ఫప్షోద్పవాబలమవి నిళ్ళేద్య సౌజూతఖానం శమీ౭రత్నీ ఇే_ర్ణముల్కుం నజయతి జగ బే శావసీనాథ కౌ జీ” వానున పురాణములో నీవజ కుదాస్ఫాతమైన దాని నిది దృఢ వజిచుచున్నది, ఈతని శాననములు అెండింటి నిం దుదాహారించుచున్నాను, ఒకటి కన్నడము, ఒశటి తెలుంగు, క్ష 1మైనూరిరాజ్యమున వెన్నపట్టణము శొలూకాయందలి దళ వార్మగ్రామముననున్న శాననము. శఛుభమన్వ్తు, స్వ స్త్రీ విజయాభ్యుదయ కాలిచాహన కళకళ వరువంగళు 1545 అగుననియ రుధికోడ్లారి నంవత్సరద వై శాఖ బవాుళ 19 "నేడు 'శీ/యదాజాధి రాజమరనరాజన పరమేశ్వర 'శ్రీ/+ఎరపతాప శ్రీ/వీరశామ బేవరాయలయ్య నడబన్కు గొండరమ్మ నెయ్య్యానేన శ్రీయతు పృథ్వీ సాామాజ్యము'చేయుచుండి యుండంగయు. వింగ్ల 1 కే0క్రా820)304 రజూం48102 0! ౮౫14౨94 ఇ మ. హం 102, నషం 349,

శీశ్రరీ

జిగారుచలరు, (ప్ర...రుగ బసేన నిగద స్వామికిచ్చి ఛారోదాననహో ద్యలు అంగరంగ టైళభనలు మొదలుగాగల అన్నిన్ని సంగంగాను.., విష్ణువర్ధన నగోత్రపవిత్ర రాణా పెద జగ జీవరాయనింగారికి అమాత్యు లైన జగ చేవరాయనింగారి పుత్రులు రాజీ కుమార యిమ్మడి జగ జీవరాయనింగారు సమర్పించిన భూదాన అఆయధర్మ శాసనమ మెట్ల న్నను .అమరనాయక తనకు నడిచే చెన్నపట్నం నముతు ఇెల్లమం మొగి కిలళలై న దనవరం (గ్రామానకు చెళ్లే కుప్పకిళువళి నజాగాను వెళ్లే చతున్సీమ తండి జగ బేవరాయనింగారికి పుణ్యంగాను న హీర ణ్యోదకధాళా పూర్వకంగాను సమర్పించిన రంగను అ([గ్రామానకు ఇళ్లే అ చతున్సీమలో నిధి నిేప జలపాహిణ అథీణ అగామిసిద్ధ సాధ్యంబులు అనియెడు అష్ట భోగ తేజస్వామ్యములున్నూ మిీరైనడం గంగాను తివాచకంగాను ఆచం ద్రార్న స్థాయిగాను నడవేలాగున నమర్చించిన చాన శాననము,

చానపాలన యోర్మ ధ్యే

చానాచ్చే్రేయోను పాలనం,

చానాొల్‌ న్వర్ణమచవాప్పోతి

పాల నాదచ్యుతం పజం,

కంకణ వాల్లి కాలూ కా అల్లాన నంద (గామముననున్న శాన నము, శ్రీదుర్ము ఖి సంవత్సరద జ్యేమబహాళ శ రాజీ కొమరయిమ్మడి జగజీవరాయ అయనవరు 1 బసవపళి అఆళాజవానరు (పతివృమాడిదీ కాళీనిళ్వనాభస్వామిగ కనుక నళినీమాళుగిన అహాళనమ్ముద గ్రామ నన్ను సర్వమొన్య అగబోర వగికొట్టి వ్రయ్మగమక్కి. సల్లువ .... =. అలిగ చానవాగి కొటివుయందు బరసికొట్టి శిలాశానన శ్రీ విశ్వేశ్వర "జీవరు.

1 త ౮ ౦], 9 కజుకంండ0ు!!! 8100 గం 108 పకం 2906

శ్రీశ్రీ (ఈ ఎఫ్మిగాఫికా కర్ణాటిశా నంపుటములలోను, మైనూరి అక్ష శాఖానివేదికలలోను కెలుగుశాసనములు చాల గలవు. 10వ సంపు టములోనే ౨11 శాననములున్నవి, ఇవి కొంతమంది కవుల కాలసిర్జ యముచేయుట కనుకూలించును. వీని లివి కన్న డము,) ఇందు మొదటిది కీ, ఈ. 1698 నాటిది. "రెండవది. శ్రీ ళు 1621 నాటిది, దీనిని బట్టి యితడు, 17=-న ళ ఆాచ్దీ (వథమడళకముల లోనివాడన నచ్చును, ఈతనికి గృతినిచ్చిన పొన్నతోట జౌబళశవియు శ్రీ శ. 1620 (పాంతమువాడని 'చెప్పనగును. ఇన్ముడి జగ"బేవరాయండు సంగీత సాహిత్య విడద్యాచతుపండు, ఈతండు (వ త్యేకముగా వీణ వాయించుటయందు నేర్చరియని కృళ్యాది నున్న యూ (క్రింది పద్యమువలన తెలియుచున్నది, (పోదియగునతని వీణా వాదన మపతిను, మతులవై భనము ళుభా పాదకము వితరణంబతి 7౯ మోదకరం బార్య మతియమోఘం బెందున్‌, మటియు నీతండు తెనుంగున స్వయముగా కవి, కవిరాజని కీర్తి గాంచినవాండు. కొూబళకవిళయే యిట్లు వెప్పు్రచున్నాండు, అమిత మధ్యాళృ ్రరౌమాయణము "తెనుంగు శబ్బముగ గూర్చినట్టి యక్కబ్బి జేండు పరులకవితా (పవీణత లరయనేప్బ శాని జగ బేవరాయని కృతి యధ్యాత్ళ రామాయణము. నేడు లభ్యము కాలేదు, “కచ్చి తేడు” అనునది *“కవిరాజి శబ్దమునకు 'తెనుగుంచేశ, '

ఉ4క్‌ ఈత్‌డు సంస్కృతమున చండికాచేవీ నవరత్నములను రచి యిం 'చెననియు, వానిని ఏణపై వాయించుచుండెడి వాండనియు, అన్ష మాశ్వాసాద్యంతములలోని పద్యములబట్టి కెలియుచున్నది.

నిరత (ప్రచండ జేవీ విరచిత నవరత్న ఖచిత వీణానాద న్ఫురణార్చి త్ర మణిగ్భృహసం చరణా. లీ “* దీవి భవ ఘన ([వచండ బేఏభరత (పావీణ్య. 4266666062 6 66660620” మతియు సీతండు పెక్కుగీత (వబంధములు రచించి యవి పీణపై వాయించుచుండినట్లు పంచమొళ్వాసాంతమున నిట్లు శెస్పబడి యున్నది,
వరవై ణికాద్భు తౌపవా నిరపమగీత (ప్రబంధ నిర్మాణకళా దరణీయ ఇాతురీకృత పరళభాగ విశాల నుకృత భరణ సుశీలా !” ఈ గీఠతములకొజు కింకను పరిశోధన నెజపందగియున్న ది, జగ ేవరాయనిగూర్చి యా (క్రింది చాటుపద్యము చాటుపద్య రత్నాకరము 148 వుటలో నుదాబారింప బడియున్నది, జగలోభల్‌ మలభాౌండ విగహూులు గం జూతిండి లండీలు మొం డి గులాముల్‌ మగలంజ లాగడవు శ టీ ఫఘోర (ఈో రాధముల్‌ ధగిడీలుండగ నేమి యర్థుల గతా ర్ధత్వంబు నొందింతులీ ళ్‌ జగ బేవథ్స్‌తి పాలరాజషల తే

కశడ ఎవ పొన్నతోంట జొబళకవి - వామనపురాణము ఏ వొామనఫురాణమున పది యాశ్వానములు గలవు, కాని వానిలో స_ప్తమాష్టమాశ్యానములు మొతము ఈవని వేంక కళకి (వణీతమై నట్లుగా నా యా క్యాసాంత గద్యలు తెలుపుచున్నవి, కెబళకవిగద్య వాలది శ్రీ/య చ్వేంళటరమణ పరిచరణ ధురంధర సహృదయ నిఖిల కవిరాజ వర్ష నీయనరాం(ధ శవితా విశేష సర్వుంకమ భాషానిరాఘాట పాన్న తోంటకుల పాధోనిధి రాకానిశాకర రాజరాజ దౌాబళార్యతనూభ వాబళకని (పణీ తంటైన వామనపురాణంబునందు సథ్వంబును దళమా శ్వాసము, వెంక టేళకవి గద్య ఏఇది శీమానాశీ కటావవీకుణానుతుణ నంవ ర్థిత చతుర్విధ కవిత్వవై. భన యీవని యెజ్జనార్యతనూభన సరననంన్క్భృ తౌంధ భాషావిశేమ బోథాకరు శాండిల్యగోత నుధాకర నిరంత రారాధిత సోమ సౌండ ర్యేళ వేంక శేళకవి (ప్రణీ తంబైన చామనపురాణమున నౌబళకవివిరచిత ఆశేవషంబున స_్తమాశ్వానము---౩ క్ల అష్టమాశ్య్వానము., కాన్కి నవమ దళమాశ్య్వాసములలో నౌాబళ్ళకవిగద్య యుండుటచేత నౌబళ కవియే యిది పెద్ద (గ్రంథమని, శేమభాగమును వేంకశుళకవిని పూరింపుమని నియమించియుండును, తిరిగి తనకు తీరిక గలుగు టచే చివర 'ెండింటిని రచియించి యుండును, వీ రిఠువురును నమశాలికుతే గచా + కశొబళకవిని గూర్చిన యితర విషయములు తెలియరాలేదు. అఆతండు కంచాళ భావనాచార్యుని తనయుడైన శ్‌ రంగా చార్యుని శిష్యుడై నట్లు చెప్పుకొనియున్నాండు, క, ఈ, 1614-80 వఆకు పాలిం చిన రామబేవరాయల కాలమున కృతిభ_ర్హక ర్త లిరువురు నున్నట్లు “ అనమానోదవయ రామరాయ ఘన కార్యాయోగ నిర్వాహ అను పంచమౌాశ్యాసాంత పద్య పాడము తెలువుచున్న ది.

శ్రీశ? వామనవురాణమునకు వేతాకవోట (వత్యంతరమున్నట్లు కన్న ట్టు, (పాచ్యలిఖత వుస్తకభాండాగారమున గల యీ (వతిమూలమును సంపాదించినది శ్రీ మూనవల్లి రామకృష్ణ కవిగా శే కొబలకవి రచన కుదావారణములుగా వామన వు రాణమునుండి యుద్ధ్రుతములు : మం కృతకై, నల్యధునీక మై, మదవృవ.[్రీడా నమాభోగ ని ర్హితసం_పాపితమై సరో జసుమమో న్మేమ (కియాదత మై పతగా నేకవిజ్బంభ సంఘటితమై, వంక్రాపనోద పథా శ్రిత మై యంఠట ఛారదాగమముమిం చెన్‌ సర్వసౌఖ్యంబుగన్‌, ౧ చ. శమయును (బవ్మా చర్యమును శౌచనమదీ నతయున్‌ జిలేందియ త్యమును, వివేశమున్‌ దయయుదానము య జ్లిమునీళశ్వరాంబికా హీిమకర భ_క్రియుక్సియు నహింసయు శాంతిదమానుభూతియన్‌ (శ్రమమున మ ర్వధర్మములు గానచియింతురు నీతికోవిదుల్‌, ౨ క, లలిత మణిమేఖలాంచిత జలజూథీ.కి జఘనమధిప సాలంకృతమై వెలయు నలమదన భూవరు నలఘాకృద్దుర్ల నగరమనంగానమరగున్‌ , కి క, వారాహియువడ న్యాగన వారాహీిసమాన శతుండమరుచారగదు ర్వారాహిత తతిపై సుర వారాహీత వినుతులడరనడిగా దొడ'లెన్‌. ర 'వేంక కేళకవని రచన, అనుకీ_రిధ్వజమై, సము_స్తబుధ నేవ్యంబై , జగత్చావనో నృననంవై. కుభడాయియై సకలధర్య (శ్రీ జయాపాదిమై జనిసాఫల్యకరంబునై వెలయు సీసద్వుత్త మంచున్‌ మరు ను ని వీత్సీంచి పుల _న్య్యమొని పలిశెన్‌ మోదంబునంధిల్ల గన్‌,

శ్రీశ్మర ఎఫ్‌ నుగుటూరి ముమ్ముడి తమ్మభూపతి వా మైనూరి పాలకుల కింద సామంత రాజులలో నుగుటూరి వా రొకరు, వీరి జాననములు కోలారు మూల్‌ బాగలు జిల్లాలలో గలవు, వప శె వులు, నంస్కలృృతకర్తాటాంధ భాషూాపోవమపలు, ఏరి వంళ వృతుమిది. వీరికి చిక్క రాయలనునది నంళ పారంపర్యముగా వచ్చెడి బిరుదము, సుజానమూ రి ౬ పాలీ -జేనయ తిమ్మప్ప (1551-1560) చిక్కతమ్మేం్యద (1560-1575) (ఇతండు చికరాయపట్టము బొం జెను) ఇమ డి తమ్మభూపాల (1575-1614) ముమ్మడి తమ నభా పాల (161ఊ1680) వీరిలో కడపటి ముమ శ్రడీ తమ్మ భూపాలుండు గొప్పవిద్వాంసుండు, కవిం భాపష్మాశతయ విశారదు-డు. ఈతని రచనలు, సంస్కృతము, 1. శివదర్పణము; £, రసికమనోరంజనము, ఠం కౌముదీ వ్యాఖ్య. వి యతగానముం తెలుంగు 1, శా కేంద్ర చోళచరిత, ల కుమారార్టునీయము.

శీశఠి ఈతడు శైళవనముననే రాకేండ్ర చోళచరిత్రను, నూనూగుమిొన కట్టు వచ్చినతోడ'నే కుమొరార్టసయమును, (పొాఢవయన్కుై న వెనుక సౌంద రేశ చర్మితమును రచియించెనని వీరివంళ వృల్తాంతము బెలుపు గ్రంథముకేనుండి కెలియుచున్నదిం శాని యీ కెలుంగు గ్రంథము "లేవియును లభ్యముక్రా లేదు, నంస్ట్భృత (గంభములలో మొదటి (గ్రంథము శివదర్స్చణము, శివాగముములు, శినముతోత్కర్ష దెలుపు పెద్ద సంకలన (గంథముః, ఇందీతండు భాహాత్రయ (వబంధనిర్షాణ ధురీణుండని చీర్కొనం-బడినవాండు. ఇతనికాలమున విలసిల్లినకవి, అస్‌ బద్దెవీటి ద _త్తప్పకవి ఫయాా ఈతడు నుగుటూరి చిక్కరాయ మహేందదుని యానతిని గణిత దీవికయను గణితశా(స్తుమును రచించెను, ఇది పద్యకృతి. వ్యాఖ్యా నము కూడ కలదు, టౌరంభము, (శ్రీమద్విలాస పరికల్పిత జీవరూవ మొనందరూవమణు రూపనముమేయరూపమక్‌ చి _త్తీకృతోరువరమేళ నళలేళరూప మదైైతనాను జగదీశ్వర నామ భేయ, క. అని యా(కియ జగదీ ళ్వరు వీనుతింగావించి సకల విద్వజ్ఞన తా జనిళలాదరి ళా యోగ్యుం డనినను జనులెంచ ధరణినలరినవాండన్‌. లా

ం1క్రంఏ పైవి. 930104 ₹01, శమ నె ₹4ర్టం 20550256, మళ! మణ థ్‌?

కీ50 ఉ,. భోజసమానమౌానిత విభూతియు విద్వదభీష్టనత్కృృతి

(భాజిత పుణ్యవ_ర్తనను భవ్యయళంబును గల్లిధ్యాతిపై

శాజిలు నుగ్గుటూరి చికరాయమహేందుండు గారవింపంద

ద్యోజిత సర్వవై భవ నమున్నతింగాంచినవాండ నెంతయున్‌.

ఉ. శీతరుణీకటాతుమున ఇెల్వువహించినవాండు, లోక వి

ఖ్యాతుండు బద్దెవీటికలగణ్యుండు గౌతమగో తుండన్య కాం

శారఠతి సోదరుండు కడుధన్యుండ పుల్గయమంతతి పుంగవుం

చారని కూర్మి ప్యుతుండ మహానయశీలుండ ద _త్తనాఖ్యుండన్‌. గద్య ఫ---ఇదిశ్రీరామపద నేవక బద్దెవీటిపులయామాత్య పుత్రద త్రయ

నామభేయ (వణీశంటైన గణిత శా్యస్త్రుదీపకయందు వడ్డసూ( తము

సనమా_ప్తము,

టి (గ్రంథమడయాకు టగంథాలయమున గలదు, ఆమ్ముదిత ఎ ఫై రవకూరి ముళుచాగళు పభువు ఎఫ్‌ కోడూరి వేంళటాచలకవి :_

కవుల చరిత్రమున కీవటకీ పరిచితుండగు కోడూరి వేంకటాచ కవి దతీణ 'జేశీయాంధ వాబ్బయమునకుం జెందినకవి, ఈతండు * రచించిన శినవరహన్యఖండ కృతిపతి ముళువాగళు (ప్రభువు, సుగుటూరి వారితో నంబంధముగలవాండు. ముళువాగళు ఖెరవకూరిలో నివాన ముగా నా పాంతములకు పాలకుడగుటచే నీతని భఇైరవకూరి లేక భైర కూరి ముళువాగళు రాజనియందురు. వేంశటాచల కవి తన (గగ్రంథావ కారికలో నీ నంశీయులనుగూర్చి వివులముగా6 తెలివియున్నాండుం అందునుండి చారి వనంళవృతుము సీ (్రీండ నొనగుచున్నాను. ఈ ఛంశీయులందలు సన్రైవులు?

శీకి1 ఎలవంజరాయందు (ఈళతండు కాంచినుండి వచ్చి మైనో || | రిలో గురువ దల యనుచోట సోచీ సం శ్వరస్వామిని (వతిస్థిం చెను) తిమ నవి భండు ముళు వాగళువ్రభుప్పు "ెదలింగ | ముళుగువాగళు (ఈతండు వేంళటవతి రాయలచే | చిక్కశాయ బిరదము పొందెను) | | గ ఇ ఉదొఃశురు) పెద్ద చెన్నమ్మ న. (కూతుర్యు (అయ్యభాపతి భర్త) నము ఓ పొటిలింగ శ పా టారంళ్ళ లింగభాపతి (జీవమూంబ భార్య) గో క ననన నని చెన్నమ్మ నంజూంబ ముళువాగళుభూపతి (ఈమె సుగుటూరి ముమ్మడి (శివరవాన్యఖండ చిక్క-రాయని పెండ్తియా వెను) కృతిపతి) ల్‌ జడి చిక్క బేవరాయండు శివరవాన్యఖండ శృతిపతియగు ముళువాగుళు (వభనకును, 'వేంళటపతి రాయలచే చికరాయపట్టమును బొందిన ముళువాగళు (వ్రభు నకును నడమ మూందు తరములు గలవు, కీ ఈ 1584-1616 వలకు 'వేంళటపతి రాయలకాలమగుటచే నాతని వెన క మూండు తరములక్రనగా శీ శ. 1690 (ప్రాంతములలో కృతిపతి ముళువాగళువభువును నుండ

ఉీశవీ వచ్చును. మతీయు నీతని మేనల్లుడంగు నిమ్మాడి చిక్కరాయని శాన నము కీ, ఈ, 1698 లో శాననచ్చుచుండుటచేత, ముళువాగళు ప్రభు వును నాతని యాస్థానియగు వేంకటాచల కవియా క్రీ. ఈ, 1650-1700 ఎఫ్‌ వేంళఠటాచల కవి ;._-- ఈతిండు కోడూరివుర నివాసి, కాళ్యపగో[ తుండు, ళివపాద భక్తుండు, తాత ఎల్లార్యుందు, తండి శంశరమం తి, తల్లి లవ్మమ్మ, అభిరామవాను జేవాది శాన్యములు రచియించిన యడవల్లి వెంకటకవి యితని విచ్యాగురువు, నలయాదవ రాఘవపాండవీయాది మహో (వబంధ నిర్శాతమయై, ్లేషకవితా పికామవుండని (ఖ్యాతి శెక్కిన గునుగుటూరి వేంకటకృవ్ల కవి యీశని మేనమామ. వేంశటాచల శవి “బాలసరస్వతి అను బిపకమువే (వసిద్ధినందెను, ప్రై వారిలో విద్యాగురు విమయమును, మేనమామ విషయమును (గంథావ తారిక యందును మిగిలిన బీమయము లీ (శ్రీంది యాళ్వాసాంత గద్యనలనను “దది (శ్రీనుత్సకలనుకవిజనాన్ముగవా పాత, కాళ్యపగోద్ర కోడూరి ఎల్లనార్యపాత్ర, శ్‌ 0కరామాత్య పుత్ర లక్షంబికాతీసయ, వినయవిధేంకు 'వాలసనరస్వతీ నామాంక వెంకటాచల కవి (వణీతంటై న శీ స్మా=ందంబను మహాపురాణంబున ళంకరనంహితయను శినరహాన్య ఖండంబునం దుపజీశ కాండమునందు నర్వంబును కళ మాశ్వాసము వెంళటాచల కని గ్రంథ మిదియొక్క కే నునకు చిక్కుచున్నదిం ఈ శివరవాన్య ఖండమున నేడు కాండములు గలవు, ఆయా శాండ ములలో నెన్నెన్ని యాశ్వానములు గలవో, వాని వివరణనును (గ్రంథాంతనున కవియే యిట్లు చెప్పియున్నాంకు

ఉక8ి నీ నంభవంబై దు నాశ్వానముల్సర్యంబు నానురకాండ కఆెండభినుతింప నాశ్య్వాన మొక్కటి యలరు వీరమహేంద్ర శాండకుమతి యుద్ధ కాండ నాల్లు నాళ్వానములు 'శెంకు నమరును జీవకాం డకునాల్లు దతశాండకును దగును ఓనరలోం బదియొప్పునుప బేశ కాండకు నిరువదియెనిమిదౌనివియు నిట్లు గీ, నప్తకాండంబులకును నాళ్యాసనిర్ష యంబుగాగను శివరవా స్యాఖ్యఖండ స్కాందమును నాంధభామచే నకలసుకవి నుతుండు బాలసరస్వతి కృతియొనశ్ళి, దీని వివరణము :---

నంళభవన శాండము $ అశ్వానములు (గమగము) వీ. అసుర నా వ్ర ఫి నా క్రి వీరము హేం[ద 99 కి 99 కఫ శ్కీ యుద్ధ 99 శ్రీ 99 (లభ్యము కా లేదు) క్‌ జీన 99 కి 99... ఛథమౌొశ్వానము 6, దతు 99 శ్రీ $9 మొతము గలదు), 7, ఉపజబేళ గా 0 99 విరి జ భాగములలో నంభవ కాండమును, వీరమాహేందద్ర కాండ మును, “పరంగలులో శీ/ కొడిమేల భా జలింగారాధ్యులవారిచే, శ్రీ/ శామలింగేశ్వర శివధర్మ వర్థనీ ము(దాతుర శాలలో శ్రీ ఈ. 1918 వ సంవత్సరమున మదక మైనది,

శీర ఈ మహో[గంథమున జీడు శాండములును నిరునది యొనీమిదీ యాశ్వాసములు గలవు, ఏీనిలో 15 ఆళ్వానములగంథము మ్మౌారకే మనకు లభించినది. వెంళటాొచల కవి కవనము (పొఢమైన ఛారాళుద్ధి గలదియె యుండును. *కవితాకె లిని. దెలియుటకు+ గొన్ని పద్యముల రమ్‌ నూ. నుదాబారించుచున్నా ను, ఊఉ. లింగన్ఫపాల పవ్యుతొడగు లింగన్ఫపాలుని శుభ కీ ర్రిళూ లింగని, శారదాాభపటలింగని, నాకధునీతరంగపా లింగనీ, నీలబేలునివాలింగని, మొనసరస్ఫురన్న రా ళింగన్మి పద (్ఞైగర్భుని చెలింగని సారెవాసించు నెంతయున్‌ ఉ. లేనియనాంకయిచ్చటను తిన్నంగరాగదవే, మృగీమదం వీనలతకాలవో జె లిడునిచ్చట జూ తెదునుమ్సు శ్రంకోకీలో ద్లౌనములిందు వింకెకలకంరఠి యటంచునఖజనావళుల్‌ మౌనుగ హెచ్చరింవ నసమాన మవహామహి మాఖభిరాము యె. మః పలితస్వచ్భ భిరోజముల్‌ తనరగా బల్టీర్ష మౌ మేనునన్‌ నళులున్‌ వేలంగం గంపమంద తిరమున్‌ వకంబు, నిర్దంత మై పవెలయన్‌ భూరిజరాతి ఫభొారమున గర్వీభూతుం డ్రై పోలె టప స్థలదం[ఘీద్వయ మొప్పగద్ల దికమించన్‌ వృద్ధవ్మిపాగ ఎలిన్‌" అన్‌ దడీ.ణ బేళాంధ కవులు దథఖీణబీశమున నాయకశరాజులకు సామంతులకు నంబంధమ "లేకుండ నాయా[పబేళనుల నివసించుచు, దత్నీణాంధ వాబ్బుయనుః శేరందగిన కవులనుగూర్చి యిందు (పస్తావించెదను,. క న క (ాచ్యలిభిత పుషకభాంచాగారనణ మ(దాను శతి 3౨222: 2 వీరేళలింగము పంతులవారి ఆంధ్ర కవులచరిత మూడనభాగము పుట 73-76,

ఉీకర్‌ జార బడగలనాటీ నరనకవి వ్ల ఈతంక. నింబజూమావశర ఎన్గమును నామొంతరముగల *వశావీరా మౌొహార్మ్య్యము” అను ద్విపదకృళిన్కి భనువాళము గరిడిలోని రఘు రాముని వేర రచియించియున్నాంకు, ఈకృతి యే్‌పండు తొక్కడము మన్నారు జెట్టి, "జీవమల్లు కులమునకు నంబంధించినవాండు, ఈ మల్లు ళ్‌ లకును శాఖలును సూ త్రములును గలవు, పీరు విశ్వామి తుని నంకీయు లట, మన్నారుజెట్టి వంళనమున మొదటివాంకు, న! [రా ననన]! వెంకట జెట్టి (భార్య రంగమ్మ) గోవిండబెట్టి (ఈతండు జనుల తొక్కడములు సడలించుటం జేసి తొక్కడము వెంకట జెట్టియెనాండు,) | | మన్నారుజెట్టి (భార్య కృష్ణమూంబ రామౌకెట్టి ఈ మన్నారుజెట్టి నరనకవీంటదుని వీలివించి, ఈ -జీవమల్లునికథ "జీవిమ వోర్మ్య మోనిధంబున శాఖలేర్పాటుగాగ రమణ(బ్రహట్టండపు రాణ సంహీతల విమలమొద్దలగో(త విధము లేర్పడగ తెలుంగున తేటగా ద్విపదకావ్యంబు 'వియు, లలినొప్పు ధేను వాళము గరిడిలోన) వెలసిన న్లీీరఘువీగుని పేర స నున్నారు కృష్ణమాంౌ మనోవోరు నన్నుఠమతి నేలు సర్వజ్ఞ పేర

శరీర కరమర్థివిధుకై ల కన్నడనరస వరమం [తితనయుండు వనుధ పూజ్యుండు వరునబడగలనాటి వంశదీవకుండు నరసకవీం దుండు నయగుణోన్నతుండు కవులను్కుగహూమున గావించినట్టి రమణమొజీక వీరామహోత 'ఫ్రమున పబూనణుమిోిటిన పంచమాశ్వానమయ్యు. (వభమౌాశ్వాన గద్యయందు, ీ వణభూవగు నింబజూమహాోత | ఎస్టమున వావణుమిజలయం (శ్రథమాశ్వాసమయ్యె అని యతిస్థానమున నుండుటచే “నింబజామబోత్మ్యము'కూడ దీనికి 'వేరున్నది, (గ్రఖాంతమున విజయ నంవత్సర ఛ్యాద్రపడ శుద్ధ దళమి నాటికి నెల్లూరి వీరరాఘవ'పెరుమొళ్ల కుమారుడు కనకాజెట్టి వాయించి వది అని కలదు, కవి తంజావూరి మవోరాస్ట్రి రాజులక్రాలమున (క, ఈ, 1740 (పాంఠమువాండు కోదగును, కృతిపతియగు మన్నా రుకెట్టి సోదరుండు లు తొక్కడము రామాశెట్టి ఈతండు కవిమై యొక ళతకము రచియించీయున్నాండు, అది వేమనను గూర్చినద్ని “బాలచకవేమ భవ్యనామి అని దానిమకుటము, "వేమన పద్యములవలె నించాట వెలందులే గలవు, మచ్చునకు, శ6 కదిరితూర్పుదిక్కు. భునతళోభిల్ల గా పరగవరకటారు పల్లియనల యచటనునికిచేసి యమరియుండుదురయా బాలచక్ర వేము భవ్యనాము”

శీర్‌? ఎలమిబంధులాది యెల్ల జనులు కలిగివర్థిలూరు భుసతనుమితయిను బాలచ్మక వేమ భవ్యనామ,” ఛర్రక్ర కవులచర్మిత 499 పుట, ఎ చల్లానూరయకవి ఫలా ఈరండు తంజూపుర (సాంఠమందలి పొందవాకగామ నివాసీ వెలనాంటివై దిక, ఆఅపహన్తంబనూ తుండు కాండిన్యనో(తుండుం నూర భట్టునకు పాపమ్మకు ళొమారుండగు నూరయప్యుతుండు, తల్లి లత ను ఈతండు వేదాధ్యయన కాలి, మన్నారుగుడియందలి రాజగో పొలస్వామి యితని యిష్టదై వము, ఈతని కృతి “వివేశవిజయము” అను నాటకము. ఇది సంస్కృ తమున (పబోధ చందోదయమునంటికృతి, ఈ తెలులఏ కృతిలో నివే "శీంద్రుండు ఉపనిషవక్కాంతగూడి (ప్రమోదమునందుట ముఖ్యాంళముం అదై సతీ సార్వభౌొముండై న జీ వేశ్వరుండు ము_క్రికాంతంగూడి యమండజా శైలి మచ్చునకు. ద్వి, ముదమున జీవేశ మూ _ర్హియు ముక్తి గదినీ భేదము మాని కలయికం బొంది య కడలేని వేడుక కనరాని చెలిమి యుడివోని చోూదను నుజ్జి గ్రలొనంద మును బొంది సుఖమంది ముల్లోకములను తనదు తేజము కీర్థి దట్టమై నిగుడ తనసాటి లేదని తనుదానె తెలిసి వినుత వై భవముల నెలయుచునుండెం ర

శకకి గద్యం అనుచు శ్రీరాజ మన్నానైన స్వామి భన కృపా వర్థిత కవితాథశయుంకు కవిసూరయాఖ్యుండు భన త్ట్య విదుండు వివరింసంగ వివేక విజయనాటకము డవీణ ద్వారకా భాముని పేర నా చంద కారార్క మై వెలయ” రచించెను నాటకాంతమున ఫలశ్రుతి: చ, అఆలరలగ్‌ నీ వివేశ విజయాఖభిధ నాటక మెన్వ లేని ని శ్చలమగు భ_క్రిచే- జదునంజూలి తదీయ పడార్థ భావమున్‌ నలలిత చిత్తవృత్తి ననిళంబును చింతన చేసిరేని వా రలఘుత రాత్త [్‌ త _త్స్వవరమంది నుఖస్థితిం గాంతు రెప్పుడున్‌, తంజూవూరి పుస్తకాల సంఖ్య 604605 (8 క37, 689) అనన్‌ (శీనారాయణ తీర్థులు ఫాం గీత్రోళోవిందక ర్వయగు జయ ేవుని యపళావళారమై, కృష్ణలీలా తరంగిణిచే 'ఛారతీశమనను, గీర్వాశాం ధవాబ్మయములను భక్త హృదయములనే్టు పునీత మొనర్చిన నారాయణ తీర్టులవారు దవీణాంధ్ర వాబ్బయమునకు[ నంబంధించిన మవానీయులు. ఏరు తెనులభామలో “పారిజాతాపమ్హోరణము' అను (పళ న్త యత గానకృతిని రచియించినార్ము ఈ (గంథమున “శివనారాయణరీర్థ నీవితాధివుకు' అను వాక్యమే తీర్థుల వారి రచనము”ను నిన్ధారణ నేయ. చున్న ది, మజియునీ యత గానకృతిలో అచ్యు తాబ్ధివరి దప్రభో అని యుండుటచేతను, తంజానూ"*కి నమాపము ననున్న 'మెట శ్రూరును ఆచ్యుతప్ప నాయకుడు, అచ్యుళాస్ధియని నామ॥కర ణము చేయీటచేతను, తీర్థులవారు అచ్యుతప్పనాయకుని కాలమున ననగా శీ, "శ, 1561-1614 (పాంతముల విలసిల్లియుందురు,

4కీ9 శ్రీనాశాయణ తీర్థులనారిగు టించి తొలుత (వాసీనవారు (కీ శ (వభాకరశాన్త్రులవారు. వారు భారతి ద్వితీయసంపుటములో క్రీ ఈ 1925 లో తీర్ధలవారి పటముళోడ నీ (వళ _న్త్రవ్యాసము (పకటించిరి, తరువాత నింగ్రీషులో నంగీత విద్వాంనుల చరిత్రలలో తీర్ధులవారి చర్మిత యుళ్లేఖంపంబడినది. వీని వెనుక స్వామి[లీ శివళంకరళ్యాన్తి గారు (శ్రీ వావిళ్ల వేంక శేక్వర 'ఇాస్త్రిగారి మసష్టిపూ_ర్హ్యుత్సవ సంపుటమున (శ్రీ నారాయణ తీర్థులవారినిగూర్చి (వ్రాసియున్నారు.. (వుటలు 66-78) తీర్థుల వారినింూర్చిన వ్యానములలో సీ ెెండును గౌమాణి' ముల్తై ఎఫ్‌ పరమానంద తీర్టుండు వప ఈతండు తంజూవూరి మండలమున చంపకారణ్య శ్నేతవాసి, పరమబాంస పరివాజకాచార్యుండగు యతీశ్వరు.డు, ఈఠతండు దత్తా (శే గురువరంపరలోనివాండై, తెనుంగు భామలో నదై్యత వేదాంత (వతిపాదకమ్యులై న (గంథమ్ము ల నేశములు రచించియున్నా 6డు, అంధ భామయం దదై. వలే వేచాంక (వవ_ర్తకులలో సీశ డ్మగస్థానము నహింప వగినవాండు,. ఈతండు సులభ శైలితో గంభీరమగు "వేచాంత విషయ ములను, శతక, ద్విపద, యతుగాను నచనరూపమున 'బెలివీ యున్నాండు, ఈతండు శ్రీ శ, 16000 (ప్రాంతముల నుండెనని కళతక శతకములు ఏ 1, నంపగిమన్న శతకము, దీనికీ మన్నారు శఠకమని పేరు, శందపద్యములు (పారంభము . క, (శీమానినీమనోజార సోమొర్కవిశాల నేత్ర నురనుత చరణా జామోదర నీలమణి శ్యామా ననుం (బోొవవన్న నంపగిమన్నా |

శీ60 మ్‌ధ్య. క్ర త్తం బెజటుంగకయా (యె హా శ్రశ్వేమున చరించువారిమూటలు ఘృతకో శత్వములవి వమజిచిన ని సృత్త్వములగు నన్నవిన్న సంపంగిమన్నా |! చివజ, క, పరమానంద యతీంయండు పరివూర్లుండై న నీదుభ క్తుండెలమిన్‌. విరచించెను నొశఠళతకము శరణాగత సుప్రసన్న సంపంగిమన్నా ! చంపకారణ్య క్షేత్రమున వెలసిన మన్నారుజేవుండే నంపగి మన్న+డు, ఈరందే రాజగో పాలస్వామి. ఈ యాలయమున్నయూరు కకం. మన్నారుగుడి, ఏ, భివముకుంద పరమానంద ళతకము ఇదియును వేదాంత (వతిపాదక మైన కశందపద్య శతకము, ఇందుండి ఆెండు పద్యములు 4 క్క సుజ్ఞానిమహిమ యెప్పుడు సుజ్తానియె మొజు.గ నేరు, నుసిరమతి యె క ప ౬ యజ్ఞాని తెలియ నేర్చునె (పాజ్ఞనిగతి శివముకుంద పరమానంచా క పహారివార గిరిధర ఫుఠకవార గురుడధ్వజ నీలకంఠ కనకాంబర ళం కరగారీధవ మాధవ పరమాత్మా శివముుంద పరవమానంచా!

శీర్‌] క దల్తా- లేయ శతకము ఆఇదియును కందపద్య శతకము, (పారంభము ॥ క (శ్రీవిలసిత వరసంయమి సేవితపాదారవింద చింతితపలదా శావుమునను నెల్లప్పుడు జానరముగ గుణవిభేయ దత్తా తేయా చినజ, కం పరమార్థ (ప్రతిపాదన మరుదందంగ యోగివరుల కానందముగా పరమొనండ యతీం(దుండు ధరనాచందార్మముగను తగరచియించెన్‌, మం శ్రీ/విళ్యాతిగ నాత్‌ శైలీ _త్వరచనా సిద్ధాంత వాక్యార్థముల్‌ రీవిన్మీఆంగం గంద వద్యముల (పౌథింజెప్పి యర్పించితిన్‌ జీవా! సీకునుభ కృనత్సలతవీతిన్నన్ను మన్నించు (వ జావిరూ.త విమోదచి మున దఠౌ, తేయ నితోదయా, ఈ శగకము అెనుంగుబేశమున చాల (ప్రచారములో నున్నది. ఈ శరకములోని, క, ఎంకదయోూ చదానులపైై పంతంబున మశరింబట్టి బాధింవంగ శ్రీ శాంతుండు చకమంపెను దంతావళ రాజూగాయ దత్తాలేయా. అను పద్యమును పల్లెటూరి బడులలో నొరవడికుదుర్చుట క్రై (వాయింతురు, ద్విపదలు. అనుభ వదర్చణము, ఇది యదై్వ్వైత వేదాంత (గ్రంథము, నాల్గొాశ్వానసముల కృతి, దఠొ; తేయ గురునకంకితముం ఏ

శీలి గిర్టం శ్రీగురువర చందు సిద్ధమౌనీం దు యోగివై ఛభవసాందు యు కీని స్తందు 'కెలివిదత్తా తేయ జీలికస్వామిం దలంచి నేవించి కీ _రృనలొప్పం కేసి యానందమున పరమానంద శీర్థ మౌొసీందుండను మహామహీమదీవింప ననుభవదర్పణంబను మహో(గంథ మనుపమవా(క్చౌడి యలరరచింతు గద్యం (శ్రీమచానంద వి స్తీ నుధాబ్ధి సోమపరంధామ సుగుణాభి రావు యమిసార్వభౌమ దత్తా శేయపాద గోమలర జఃవ్రంజి కలిరలలొాట (శ్రీమత్సరమవాంన (శ్రీపర్మి వాళ్ళ శాచార్య్‌ (శ్రీవరమానం దతీర్థ పౌచాసుధారన వర్శితంవై న యనుభవ జర్చణము ఇను కృతియందు ననువమం*జు గల జరుర్ధాజ్వానమయ్యె, తంజూవూరి వ్రు క్రో పట్టిక 85 పుటలో నీ గద్య వ చనమువలె ఇది మొక వేదాంత[గ0థము, ద్విపదకృతి (పారంభము థ్‌ (శ్రీగుకవరమూ ర్షి శివయోగవ రి భోగమోశ న్ఫూ క్రి భారివత్కీ ర్తి అతిమునదంబున పరమానందతీర్థ

శీరేకీ

యతినామ ధేయుండ నింవు దలిర్ప

మహిత శివజ్ఞాన మంజరియనగ

మహిలోన్మపాజ్జి నమ్ముతముగానివుడు

రచియించెదను లోకర యోర్థముగను, ంథాంకము ;

కరమొప్పజగతి (వఖ్యాతిగాననుచు

ననువ్రమిీజంగ దత్తా తేయగురుని

యనుగుశిమ్యుండు పరమానంద తీర్థుం

చొనరిం చెనికృతి యు క్సావాలీల,

తంజూవూరి పుస్తక శాల 8539-61 మూక వశులు, అజా కీ ము క్రీకాంశావరిణయము కానా యమగానము, ఇదియును వేదాంత %0థము, వివేక జీవుంకు

ము _కిశాంతను పొందుట యిందలీ కథ,

శ్రీమచ్చిచాశారు శివ చదాగసారు

పరగదత్తా లేయు భక్తవిభేయుః

దలచికీ రించి నంకనమాచరించి

యలరుచువగ పరమొనందతీర్థ

యతినామభేయు. డాయత మోదమునను

చతురత పొఢిచే నజ్దనుల్‌ పొగడ

శరమొప్పగాము క్రి శాంళావివాసపా

మరుచారవద చాళి కమరం కెస్పెతను

చరిగి ుుమందిర (వకటస్థలనున

నాడీ _నస్తనద్యయ నాసీకా్యగ్రమున

ఉజోడుగరవి'చేసీ జోతులు వెలుగ

ఇలునొందుచువి వేళ జీవుండుము క్షీ

శీరడీ లలనామణినిగూడి లత్యుంబమర్చ తన్నుందానెజుగక తనువునుముజచి చిన కయస్థితి గాంచ శీ ఘముననఫుడు, తంజావూరి పుస్తకశాల కళ7-558 (4, 687-688) వచనకావ్యములు థి ఇది యొక వేదాంతగ్రంథధము, అనుభవవూర్వముగ రచిత మైనది, పదమూండు (వకరణములుగలది. (వతి (వకరణాంతమునను సీ (క్రింది విధముగ గద్యగలదు,

“ఇతి నీ, పరమవాంన వరి(వాజకాచార్యవర్య పరమొనంద యతికృతౌ (బవ్యూవి ద్యానుధార్డ్మ వే యోగళా_స్తే, పంచమ [ప్రయోజన నిరూపణం నామ్మత యోడళ (వకరణం ననౌొ _ప్పమ్‌, ఇది మదరాను (ాఖ్యలిఖత వు_న్తశ భాండాగారము వారిచే

ము[దిత మైన ది,

ఎ, వివేశకచింతామణి ... ఇది మూడుపరిచ్చేదములుగల "తెనుంగువచన వేదాంత[గంథము, (పారంభమున : “ జగదంకురకందాయ సచ్చిదానందనా ర్తయే గళి ళాఖలభే చాయ నమశ్శాం కాయ రేజ సే'యని కలదు ఇందు (వతిపాదిగములై న వీిమయములు,

(వథమపరిచ్చేదను. (వథమఖండము : చతు ర్వేద మహావాక్యార్థ శా ఏరస్టింబగు నుపనిమదర్థ (వ్రతిపాదకంబనంబరగు 'వేచాంథ సిద్దాంతముం

శ6$ ద్వితీయపరి చ్ళేదము : శె వసిర్థాంతము. తృతీయపరిచ్చేదము వ (బ్రవట్హండ (ప్రవంచభువనకోళ రచనావిచ్యిత్ర సిద్ధాంతముం వర్ణ నముం (గంథాంతమున నీ [క్రింది పద్యము గలదు,

త, (శ్రీమెజయంగ యోగివరసిద్ధ మనోబారమై వివేశచిం శామణినాగనీ కృతినిధారుణి నూనవులెవ్వ లేని నల్‌ (చ్రేమడలిర్చ విన్నమది వేర్చి దురంతములై న నంళయ సోమము లెల్లంకాసి కడుసొంవునం గాంతురు భోగమోవముల్‌, ఈ సద్యము నిజగుణ శినయోగి విరచిత కన్నడ వివేళభూడా

మణియందిట్లున్న ది,

ఉ, (శ్రీమదనంతసూరిజన నమ రీ దిందగ వేవి వేక చిం తామణియం బనక్క్బృతియ.........24400,న (శ్చేమదొళుక్కు మిష్ట ఫలసిద్ధిసమున్న తి ళంభులింగదిం నిజగుణళివ యోగి శ్రీః శ, 16వ కశాచ్చివాండని కన్నడకవిచరిత

గద్య ఏ ఇరికీమత్సరమవాంస పర్మివాజకాచార్యవర్య పరమౌనం దతీర్థ యతికృతే" వి వేశచింతామణా (బహ్మోండ్మపవంచ భువనకోథ విస్తారవర్షనంనామ తృతీయపరి చ్చేదః, ఉప జేళకమను జావ ఉత్తరగతా వాఖ్యానము :--- ఇది ఫారతాళ్వమేధ వర్వమునందలి యు _తృరగీతకు తెలుంగు వాఖ్యం భామ వ్యావహారిశముం కెనుంగువాజ స్థయమున దత్త్యాలేయ సంప్రదాయ (ప్రవర్తకులలో థి

తీరగ వ శీవూరి.అనంతయజ్వ శీవూరి కవికుటుంబము మధురనాయక రాజుల కాలనులో దథఖీ ణజీళమునకు వెడలి యచట స్టరపడియశళస్సునించిన యాం విద్వత్కవి కుటుంబములలో 'శేవూరినారి వంశ మొకటి, ఏరు వెలనాటి వైదికులు ఆపన్తంబ సూూతులు, కాండిన్యగో[క్రులుం ప! వంళవృతేము. 1 కేవూరి కాళహా_స్తికవి లింగశవి | | | | | శాళహా స్తికవి అనంతయ వశ్రామకవి గురువకని శివానందకవి లి | ల! జీ కాళవా స్తికవి అనంతయ క $, కాళవా స్తికవి ; కీమదప్పయ దీథ్నీతులవాలి ఛిష్యుండు.. కంచి శామాశ్నీ'జేవి భక్తుండు, వసుచర్శితను సంస్కృత భామలో రచించిన కవి. కుందు ర్రివేంశటాచల కవి గురువు, చూడుండు ఠి, అనంతయ్య = కౌొలకనీ యనంత య్య, మైసూరి జెంజిరాజులచే సన్మానితుండు, గాభేయా పాఖ్యానమును వృద్ధాచల మవోత మ్‌ మును శేషార్యోదాహరణ మును నితని కృతులు క్క వకామకవి, ఈతండు సంస్కృత భామలో గొప్పకవి. (కీ, ఈ, 16280 (ప్రాంతముననున్న ఇమ్మడి జగ చేవరాయని కనివ్చ సోద రుండగు నంకు శేందుని కొమారుంకు ఇమ్మడి అంకు కేందునికి నంకితము గా సళ్యాపరిణయము, జాంబవతీ పరిణయము నను శెండు కావ్యములు రచియించినాండు,

467 ర్‌ం (శ్రీముస్తమవోగ ఇష్ట? శివరవాస్య ఖండకృతిక_ర్హ ఈ కవులండజును (శ్రీః శ, 1600 నుండి 1760 (పాంతముల వజ కును విలసిల్లినవారు, పై వారిలో తెలుగు కవులనుగూర్చి 'తెలువు ఎ లేవూరి అనంతయ్య ఫా గాభేయోపాఖ్యము ఇది మెదాశ్వానముల సద్య్మపబంధము, 1వ ళేళశలింగము పంతు లుగారి కవులచరిత్ర మా కవి శాలమును 'చెల్పకపోవుటయేకాక యూతని యింటి వేరు కాళనవారని మార్చి యీగంథ మేశాశ్వాన శృంగార (వ్రబంధమని చెప్పుచున్నది. ఇందుకు. గారణమప్పటి కీ కృతి పూర్తిగా లభింపకపోవుటయేయని యూహింపందగియున్నది. ఈ శాన్యము కృతినందిన బదిర కృవ్ణభూపాలుండు తన్నుంగూర్చి చెప్పి నట్లుగా గవి [గంథావతారికలో నిట్లు వ్రాసికొనెను, నీ, ఘనమౌొనికలమౌాన్య కాండిన్యగో[త్రస విశత్రుండాపన్తంబ నూత్రమహిత గతిబోరిలేపూరి కాళబా _స్తికవీం దు పుతు లింగకవీందు పుుతుంగాళ వా _స్తిమవోక వియనుజన్నో ను నేకామ కవిశిఖామణిగుర్వ కవితిలక ి వానందనుశవుల శ్యగజన్ముని ఘటి శాళత్యగంథ నంఘటకులేఖ గీ, నీళతకగణ్య కవితావపశాళకుని ది న్యవబంధ నిబంధనునను ననంతు. ..,6, చీనింబట్టి “ంాక్రవి యింటి వేరు శేవూరివారు, ఇతండు వైదిక 1 వీశేశలింగమూ పంతులుగారి కవులచరిత 3-న భాగము, సంఖ్య 96 ఫుట ౩69, 270 ఈ(ద్రణము 19490

శీ608 కవీకీం బౌ(త్రుండు, లింగకవికిం బ్యురుండు, కాళహ స్తీ మవోకవికిం దమ్ము-డు= వశ్శామకవి గుర్వకని శివాసందకవులకు నన్న ఘటిశాళత్‌ (గ్రంథకర్త దినైక (వ్రబంధక _ర్హయని తెలియుచున్నది, మతియు సీతని ప్మాతుండగు ననంతయజ్వ తన (శ్రీమువ్షమావోత్త (్రైమున సీతని నిట్లు వి చెను, నీ, ఐజేండనాండె వేదాదివిద్యలు నేర్చి ఉం విభులమెన్పిం చె గర్వితులనణంచి యట్టిపాయమునాంజె యన్ట ఫామలం జతు ర్విధకృతుల్‌ ధరవినిర్మించినిలి పె ఘటిశాళతదినై క (వబంధములమై సూరి చెంజిండ్ల మెచ్చులుఘటిం బె నూజుఘంటములకై. నోరారగభనాఘ నంబనలవిత మిన్నందబంలికె గీ, జీకనంధాన ధృతధృతానేకవిబుధ దుర్షుహగంథ సావా నతూర్ష్మ తుప్ట మండలాధీళ ద_త్తసన్నాన వాల కవియనం తేంద్రు నెనతిలోకములంగలరె, పితామహాునియందలి గౌరవముచే నతండిందు కొంతయతిళ య్లోకి శెప్పెనని యూహించినను నీతని వై దువ్యకవిత్వ సామర్థ్యము గొప్పవి యని మొత మేకాక, యితని శాలనుకూడ కెలుసుకొనుటకు నిది యూధారమని జెప్పనగును, ఈ కావ్యము గృతినందిన యాతండు బదిర కృష్ణభూపాలుండుం శూ దజాతియందలి '*ళంపళ'మనునది యీతని కుల మైనట్లీ (క్రిందిసద్యము చెప్పుచున్నది,

శ4$ వంశ వర్షన (పారంళభమున తొలిపద్యము. నీ, ముల్లోకములయందు కల్లోలవతితన యందునముత్పన్నమై చెలంంగ ఆదిక్యమండలం బహారపబాంబును తన సన్ని ధానంబునె సాలెళోర దోహాకర్యవభాసోమంబు తనచేత నవనీఠమగుకొందు నధిగమింప నాని శాళులంజేర నరిెడునెడల భ వ్యాస _క్రితనకు నవ్యాహారముగం

గీ. జతచార్మితమైన లత్మ్మీకళత చరణళ త ష్మతమునం దుర్యజాతికుళ ల ధుర్యరీతిజనించె నందునుతింగాం చె కంబళంబనుకులము సత్కర్మ ఫలము, గాభేయోపాఖ్యాన కృతిభ_ర్త్వయగు కృష్ణభూపాలుండు,

గ, అతికి అది ౨౭9కి 4 464 ఆం కీవిననంతుం దనరుచిరభోధయుతనుసోవనరుహామున దనరునెనరునం గనుందొని = యనియొనిట్లు,

క. ఆలింతురొ లాలింతురొ పాలింతురొ మూఢజానపదులతులరన శ్రీ/లొలిఠమోవాన పాం వాలీలాలిత్యనిత్య చంచత్క-వితల్‌ .

మ. తనరన్‌మజ్జినకుండు ద్వజ్ఞనకుండున్‌ శారావళీదండకా ద్యనవోద్యదృవదీయ చాటుకృతులం డారావళీ దండశాం చనకీ ర్తుల్‌ గని శాంచనాంబరగజాక్వ(గ్రామభూపాదులం దనియన్‌ నిన్ను బహూకరించిరిగ డా తాత రఫి ధు క్యాత్ము లె ॥

జీ0 చ. సుమతులకెష్క-. నీదుమృదుసూ క్తులయందు మరందకందళం

బమరుటయెంతవింత వినుమొనిను మాచిరుదంచు నెంచునూ

కమితరసాను సారనము దార భవత్కృతి కన్య కాపతి

త్వముసమకూర్పుమా ! మతివితామహ తా మబానీయవ _ర్తనా!

క ముఖ్యాద్యర్థరతి శ్రుతి

సౌఖ్యావబా సంస్కృ తౌంధ నందర్శ్భోద్య

ద్విఖ్యాతిగ గాభేయో

అని గాధేయోపాఖ్యానము (ప్రబంధరూపమున రచింవుమని యానతి చ్చెను, గద్య వ ఇది (శ్రీమద్యామ ేవ సేవా హేవాకప్రభావాకలితలలికకవికా

వైభవ, లింగకవితనూభవ నిరంతరత త్త చింతనానం తార్య

(ప్రణీఠంటై న గాధేయోపాఖ్యానంబను మవో[పబంధమున పంచ

మౌళ్వానము.

గాధేయోపాఖ్యానమునకు చెన్నపురి పప్రాచ్యలిఖత పుస్తక భాండాగారమున నాలుగు (ప్రతులు గలవు, అందు 482, 488 సంఖ్య గలవి సంపూర్జ్మ పతులు. శత3శఉ్క ౨ 186 అనంపూర్జప్రతులు, ఈ ఫంథము పూ్తిగా ముదణము శాలేదు, ఇందులోని పంచమొ శ్వానమునకు మొతము, పూర్వ ముదణమొకటియు, శృంగార గంథ మాొలలోని రమణీయ ముద్రణ మొశటియు గలవు,

గాధేయోపాఖ్యానము వై చాశ్వానముల (ప్రతి సంపూ గ్తముగా పరిమత్తులోనున్నది. ఇందు విశ్వామి[తుండు రాజ్యముచేయుట, వసిష్టుని యావునడుగుట్క మొదలుగా ఘోరతపన్సుచేసి యాతనిఇే (శిహ్మ్ని యనివించుకొనుట యను నంతవజకునుగల కథాభాగ మతి (వౌఢముగా నరస శైలిని వర్ణింపబడినది, న్రైలి తెలువుటకు నీ కావ్యములనుండి శండు పడ్యము లుడావారిం చెడనుం

క! శా. వకాలంబున దీనిగట్టవిడ నీశెవ్యారలున్నారయో మౌాకీలారమునందు దీనినిడినక్‌ మాకింపుసంధిల్లదో నీకున్‌ వేడిన వేళనిచ్చిమగుడం 'దెప్పించుకోమోన్నథా వమౌకున్‌ నోపమ ₹ేంచితిందు. దరమేమిమ్మున్ని చారింపంగన్‌. టం వమనవచ్చునీమహిమ యీామహిమాదృగిలాతలాధిప (గామణికిట్టిగోమణి మయొకండును గల్లవ మేల్లదానునుం డీమునిదీనినింబడ నె నిమ్మైయిని మ్మెయి నింతకంయెకీ 'తెమొదవున్‌ మవోత్మునకు నే మొదవున్‌ మజిదీనిబోలు నే-గాభే వాావ్‌న్న మూ ర గ్రన్టాచల హార్మ్యము ఇది కవులచరితలోం జేర్కానంబడలేదు. ఇది లింగాజి రెడ్డి కంకితమోయంబడినది. ఈతని యింటివేరు పంటవారు, వీరు శూద్రులు, ఈతని తండి యగ్షై రెడ్డి. ఈకని రాజధాని వెంగనూరు ఇతనిభార్య యొక్రైాంబికకు వృద్ధాచ లేళ్వరుండు (వత్యత్‌ మై తనవ వెంగనూరిలో నాలయము కట్టింపుమని కోరినట్లా మెవలన విని యాకతనికి యాలయను కట్టించినట్లిందు వర్మింపంబడినదిః ఈ వెంగునూరు చెంగళమునకు సమోపమున ' ెరంబలూరు” శాలూశాలోనున్నదని తెలియుచున్నది, ఈ వెంగళము తిరుచినాపల్లి మండలములోనిది. కవీ యీ కృతినాయకుని “బల్ల వోల్‌ శాసనుండు, జగదగోవాళ, ళశాయవేశ్యాభుజంగుండు. పొండ్యగజ కేసరి విళుద్ధపంట వంక పావనుండు” మొదలుగాంగల విశకేషణములతో రి ౦చియుండుట చే నితండుగూడ పాండ్య భూ పాలుని సామంతులలో నొకడు, ఈతనింగూర్చి ఖా. అఆరూపంబు. గనుంగొన న్వెజుచి నేతాంభోజముల్‌ వమూసియా కౌారనబహృముఖామరుల్‌ (పణతులై స్వామి కటావమీంపవే యిీరూపంబు. గనుంగొనంగం గలమేయీ మెల్ల మాదృగ్షృగ బ్జై రాధ్యంబగురూవుః జూపంగదవే యన్ధేందుదూడామణే |

క్తి జాస్‌ శేపూర్యోదాహరణను ఫా

నల్లందిగళ్‌ వంశజుండగు "శేషూర్యుని (వళ స్తిని వర్ణించు నీ లఘు కృతిని జాలకవియనంతయ రచించినట్లుగా (ంథాంతమున నిట్లుగలదు,

క్క చెలంగు నుదాహూఠరణంచిది

నలనన్నిభ కాలకవి యనంతయనీశై

వెలయించి దీనిలై కొను

నలఘునమున్న్మేవ ! తిఠమలాచార్యుని "శీసూ !

ఈ యుచాహరణమును గూర్చి ను రచించిన యుదాబారణ చవాబ శ్రాయచరిత్ర వుటలు 15% నుండి 167 వజకు. జూడనగును, అందీ యుదాహరణను నావేత పూర్తిగ (ప్రకటిత మైనది. దీని విమయ మంతయు నందు గాననగును,

ఎవి ేవ్లూరి అనంతయజ్వ = నౌలకవి ఫా

ఇది మైదాశ్వానముల పద్య (వబంధము, దీని రచించిన యతండుు ేవూరి అనంతయజ్వ. ఇతండాప _న్తంబనూత్రుండు, కౌండిన్య గోర్రుండు. వై దిక్యాహృణుండు. ఇకాలకవి బిరుదాంకితుండు, బాలకవి బిరుచాంకిరు/డును మహాపం డితు:డ్రున గుమై యనం తార్యునకుం బౌ్రుందు కాళబా స్తికవికిం బ్యునుండు.. ఇతం డీ గ్రంథమును 'ెంగుళము కృష్ణ మహీందదుని యానతిచే టెనింగించి యాతని శే యంకిత మొనక్చెను, ఈ విషయమంతయు ంథావ కారికలోని యా శ్రింది పద్యమువలనః 'జేటపడంగలదు.

మ, అనఘున్‌ధీనిధి కాలకవ్యుదిత వూర్వానంత పొున్‌జగ క్ఞనగోయోదడయ శాళహస్తికవి భాగ్వత్సూను. గౌండిన్యపా నననో[తాంకు ననంత నామునను నాప _స్తంబన్నూక్రున్‌ (బియం బునరావించినుధార సౌభఘుముల సొంపుల్‌ గుల్కంబ ల్కెన్‌ దయన్‌,

క, ఈ (గంధమానుగూర్చి తొలుత పుట 327 లో చూఢనగును.

శ్రి నీ వవీటనిరవొందు నేపొద్దు ధారాపు రీశ్యరనాముండై విశ్యవిభుండు వవ్రరంబుననుండుం గావురంబుగ గారి సౌందరనాయికా నముచి శాఖ్య నేపోలుపాలించు నెలిమింబెట్టనికోట యగుచు. గూ తౌండారు జగమెటుంగ 'నేనగరంబున నింపునింపు ననంత విద్వత్కవిసోమ విశదఫణితి గ, నట్టి వెంగుళ మౌొల్మీయ మైనరాజ భానిగామారు నాచంద తారక ముగ భరితజగనొబ్బ గండాది బిరుదకాలి వరదరా కేంద్రు కృవ్ణభూపాలమౌళి, క శ్రీమున్ష మహ త్త సం బభి శామంబది తెనుంగు నేసీ రహి కళ్ళ జగత్‌ క్షేమంకర కృతి మచ్చుభ నామొాంకీతముగ నొనర్చి నైవుణిం గనుమూొ, అంధ సాహిత్యలో పరిమత్తున దీని కొక్క (వకి మొ రమే గలదు, ఆది మిక్కలి చక్కని (వాతలో నంపూ శ్త్‌ముగా నున్నది, శవిర్వ శైలి యెంతయుం. (బౌఢమై మనోబూరముగా నున్నది, స్వాయంవ్య కృంబులై (వనిద్ధింగాంచిన వేంకటాచల శ్రీరంగ మ! కంభళోణ (బవ్మాపురాది శేత్రంబులలో నొకటి యగు స్రీ, ముష్లం బను వుణ్యవేతము మొక్క మవాత్త్య మిందు నర్థింపంబడినది, యమ్‌ ఇాా నానా నారదహౌొని కిట్టులనియెన్‌ నానొన నారాజు నా నానా నారత భోగయోగముల౯ గానంబూన మూ భాక్యుండన్‌ గానన్‌ లాకిక వై దికోచితగతంల్‌ గానన్‌ ననున్‌ నీవే వా! నీ వానిగ నెంచి మంచి గతి యెట్లా నట్టు శినీంపవే, ఖు

త్త నీ. అతివేల రతిశీల గతియీల ననంజాల ఖల శకాండముల దండ నిలువకుండ వనరమొన పహారమైన నురయానక యమౌాన నలతాపనులతాప కలనం కాప ధన జానమున దీన జనమూననము. బూన బలుకల్ల పలుకల్ల పలుక వొల్ల 'వెరవారం బరచార పారనార భటి జేరం గులవృత్తముల ను_త్తములను హూ త్త గీ, మందమానస మజ్ఞాన బృందమాన మొన దీమొన దీ నైధమూాన మదము శరమయో లేండు నీపాటి పరమ ళయోగి శావు నను గావు నను ముక్తి గలుగంజేసి, న రబాన్య ఖండము: అనువై వాంధ వురాణ మితండు రచించినదొకటి పరిషత్తులో, గలదు, ఇందుం దొమ్మిదవ యాశ్వాసమునం దుదిషతములు గొన్ని లేవు గాని యిది తొమ్మిది యాళ్వాసముల (గంథమని నిర్ణయింపనగును, మిగిలియున్న భాగము మంచి స్థితిలోనే యున్నది. ఇది కోడూరి వేంక టాచలకవి రచించిన శినవరవాస్య ఖండముకం3ు వేజయి యాతనికిం బీదప రచియింపంబడినది, మహాస్కాంద పురాణాంతగ్షత మగు నీ భాగమును ెలింగించి తీర్థపుర (శువై. యిరు నందీ ళ్వరున కశంకీత మొనర్చిన, దీనింబట్టి యితండు తిరుచనాపల్లికి నమిపముననున్న “తురైెయూరు” అను (గౌమమున నున్నవాండని యూాహింపందగి ఇందు సంభవము, అనురము, వీరమ హేం[దము, యుదము నని థి నాలుగు శాండములు గలవు, [నంభన కాండమున నాలుగాశ్వాన

శక్‌ ములు, అసురవీరచూ హేశ్వర శకాండముల నొఠ్క్‌క్క యాశ్వాన మున్యు యుద్ధ కాండమున మూండాళ్వానములుం గనలయుడుచున్నవి. ఈ "రెండును శివశేత మహాత్త్యములు 'చెల్సునవియేమైనను. వీనియందుం వెక్కులు చక్కని యు పాఖ్యానములును (వబంధథోచిత వర్ష నములును (బౌఢథముగా నంతరింపంబడినవి, శలి 'దెలుఫ్రటకు ెండు పద్యము లుచాపహారించెదను, టం అమ్మక చెల్ల! యంచ లివి యడ్డము నిల్పెం జనంగ నీక యీ నెమ్మియుం బింఛమున్‌ నిబిడ నిర్వ్యృతి విప్ప్రచు నోల మొనయై సొమ్మసీలంగం జేసె నిది సొంవునం బెంచిన నాశె విఘ్నతన్‌ (గుమ్మ ఆగాం దొడంగెనని ళొమ్మ యొకర్తు చ నెన్‌ విభుంగనకం యిమ్ముల రాజవీథిం జను కేర్పడం గాంచి వినిక రోమయె సొమ్ములు పెట్టు చొప్పు నఖిం జూచి విపర్యననంబు గల్లం బో ఎాళీన రవాన్య ఖండను, జావ భౌన్కుర వేంకటాచల కవి; నేతు మొనో_త్త్యము అను నాలు గాళ్వాసముల పద్య (పబం అబాట్‌ ధము రచించిన యతండు భౌన్కర వేంకటాచల కవి. ఇతండు నంద వరీఠ నియోగ (ాహ్మణుండు, వసిమై నో తుండు, అఆళ వ్రలాయన నూ తుండు. ఈతని వీ ళొమవాండు వెంగనార్యుందుం ఇగండు నంద వరమునకు౬ (టభవై యొన్పినట్లుగాం గవి యవ తారికలో వ్యర్థం వెను, దీనింబట్టియే యాతండు నందవరీకుండని యూహీంపంబడిశది.. ఇక్కవి తండి సూరయామాత్యుండు, తల్లి వెంగాంబం, సోదరుండు కేషాచల కవి. ఇతండు నాంచారు పరిణయ మను యశతుగాన శావ్యమును రచియించిన ట్లనతారిక తెల్పుచున్నది. (గంథావ తారికాదులం బట్టి చెని దెల్పిన విషయము మొతమే 'దెలియుచున్నపి. కావా

తగ

ఇందు శ్రీ/రాను కథయు సేతు నృత్తాంకము రామేశ్వర శ్నేశ్ర మవా_త్త్స్యమును నమ్మగముగా నర్థింపంబడినవి, ఈ (గంథముయొక్క నమ్మగమైన (వతి యాం సాహిత్య పరిమత్తులో గలదు,

ఇందలి కవిత్వ మంత [పౌఢమైనదియు నిష్దష్టమైనడియుః గాదు గాని నులభ శైలి నొప్పుచున్నది, ఇంద చ్చటచ్చటం గొన్ని వృత్తములు (వాయంబడినవి గాని మొత్తముమోంద గీత కంద పద్య ములే యమితముగా నున్నవి,

చ, అన విని గౌతముం డతిపరా[కమభుర్యులం జాండవేయులన్‌ మనము వధింపగాం గలమె మౌనిత శౌర్య ధురీణు చీంచు రా జున శెతి/గించి చాని మన సొవ్పీన యట్టుల చేశ మన్న నా ఘన భుజుండైన దౌణి విన కప్ప్రృటె తా వెడలెన్‌ (భువంబుగన్‌ ॥

గీ (తివిరి సన్నుతి నేసి తల్తీరమున సన

మగరామ మడతుర మంగత్రజపను

జేయు చుండినం దనుం(త సిద్ధి మహిమ

నిశ్చలం బగు భక్తిచే నెగడె జగతి,

ఈ భొస్కర వేంకటాచల కవిని నీతని వెనుక నున్న నీనయ కవినీ దవీణాంధ దేశమున వెలసిన వాబ్బయమునకు నంబంధించివ వారినిగ్సా ,న్ర/హారి నేతురామయ్యగారు తాము రచించిన “చోళ పాండ్య జేశాంధ (పాబల్యమూు అను వ్యాసమునందు. "బెలివీనారు, పీరు క్రీ. శ. 1781-1767 (ప్రాంతముల నున్నట్లు వారి యఖ్శిపా యము, చూ, ఆంధ సాహిత్య పరిమత్చతిక, నం, 7 పుటలు 84-92.

ఎఫ్‌ నీనయ కవి ఏటా

మణ్ముఖ సహనము అను నపూర్వుమైన తెలుంగు వడ్య శావ్యము రచించిన శవినర్యుండు నీనయ్య, కృళత్యాది పద్యముల లోనివగు

శ్రీ మః నరస శ్రీనిధి తిరలార్య సుతుండన్‌ సాహిత్య విద్యా భన స్థిరమో దానహ చాతురీలలితనంధి గామ ఛా రాధురం ధరుండన్‌ నీనయ నామభథేయుండ జగత్సాకల్యమై థీ |ళుళా కర మొ నీతి నబాన పద్యకృతి నీ కర్పింతునో మళ్ముఖా. ఛా. నానా జేళిక చి త్త భూవణమ్ములైె నాళీక జాతాంగనా వీనోత్తుంగ పయోధశ్యాగ పదవీ (వేంఖ న్మిలద్య్భూమ లై నానా నీతి విచ్శిత వాళ్య దచులై నాణెంబు దీవింపంగా జీనీ వర రచింతు, బద్యములు వేయిన్నెన్ని దో మణ్యఖా, అను పదాములంబట్టి యికండు తిపమలార్యుని సుతుండనియు సెందిగామవాసి యనియు జక్కని సాహిత్యము గలవాండనియు వేయు నెనిమిది పద్యములు (శ్రీ పార్వతీ వరమేళ్యరుల వ్యుతుండగు కుమారస్వావిం కంకితముగా రచించినవాం డనియుం 'జెలియుచున్నది, సంది= నెంది ౫ (గ్రామము, ఇది యివుడు తిరునెందూ రనుపేరం దిరు నల్వేలి మండలములో నున్నది. ఈ్మగంథ మాంధ్రసాహిత్య పరిమత్తునందు గలదు, (పలి పరిశుద్ధ ముగానంపూర్ణ్మముగానున్న ది, ఇందు నూశీసి పద్యములు లొక్కొ క్క భాగముగా విభజింపబడినవి, ఇది లథఖ్మీ సబాసాదులనలెం. గోవ లము కృతినాయ॥క వర్షనావరముగాదు, ఇందు వివిధములయిన లోకనీతులు పురాణ గాథలు శాస్తుచర్చలుగూడ వినరింపంబడినవి, మజణియు నిందు లోకనుున వ్యవహారింపంబడుచుం డెడి పెకళ్కునంన్కృృత శ్లోకములు సరిగా నాంధ్రీకరింపంబడియున్నవి, కవిత్వ మంత నిర్దుస్హు మును (టౌఢనును శాళపోయినను గొంపె మించుమించుగా నిది నూ జేండ్లనాంటిది యగుటచేతను నీకి శాన్య మగుటచేతను నాం లోకమున నాడరము నొంద దగినది, శైలి తెలుపుట కిం కళ పద ముచదొవారిం చెను,

శ/6 మ, శరవాల్శాగమునం మెలంగుట భుజంగన్బీతరంగత్భణో దర సచ్చాయ వసించు భాతి గజమేదళ్చర్వ ణోన్మ గృ శ్చ నరికంఠం బవలంబనంబు గొను నోజన్‌ రాజ సేవా మభ త్వరమల్‌ నవక కోటి కల్ప నుఖముల్‌ ఛాీస్థలిన్‌ మణు ఖా, ధూర్జటి వేంళటరాయకని - రత్నావళీ పరిణయము:ంా నుపసిద్ధుండగు ధూర్జటి కవి వంకీయుండగు వేంకటరాయకవి రత్నావళీ పరిణయ మను (పబంధమును రచించి వేళూరి రామస్వామి మంత్రికి కృతి నిచ్చియున్నాండు. అవతారికలో కృతిపతి వంశమును గూర్చి యీ క్రింది వివరములు 'దెలివియున్నాండు. భారద్వాజ గోత్రము చేకూరి వెంగనమం (తి | (భార్య చెంగాంబిక్లు క ననన] రామన (భార్య కొండాంచిక ్సె భొన్కురుండు వెంకటనారాయణ వెంకటకృ్ణుండు (ఛార్య లత్మమ్మ) (భార్య బుచ్చమాంబ) | (ఈమె గజా నరసన్నసుత) శామలింగము సుబ్బమ్మ రామస్వామి కృత్తిపతి పై వారిలో కృతిపతి కాత గూర్చి యిట్లు చెప్పబడినది. £ “ధరణి నే సట చెలువొంె గరుడ సింధు దశీణ పినాకినీ నదీ తట నిరూఢ పాటల పవురాధి వాసిమై (వజలు పొగడ మనసిజసిభుండు రామయామౌత్య విభుండు కృతిపతికూడ “ ౫రుడ సింధు డవీణ వినాకినీ తటస్థాన పూర్వ శరధినంగమ పాటలఫుర నివానుండని నర్జితు డైనాండుు”

శ్తీ7్ర ఈ గరుడ తీర్థమునకు “గడిలము' అని వేరు. ఇది. నేడు దథ్నీణా ర్కాటు మండలములో దశథ్నీణ వీనాకినీ నదీ తీరమున పాటలీ పురము లేక తిరుస్పళయూరను పేరం బరగుచున్నద్కి కావున రత్నా నళీ పరిణయము దవీణాంధ వాజ యమునకు సంబంధించిన కాన్యమేయని చెప్పవచ్చును। ఆఫ ఎెల్లయ జు చంద్రతారా విలాసమువలాా చందళారా విలాస మనుపేర కారాళళాంకుల (వేమ గాథను యతుగాన రూపమున రచించిన యొల్లయకవి నేలమువద్ద నుద్దండ మల్లనము[వ గామ నివాసి యని యా (శ్రీంది పద్యములవలన "తేలియు చున్నది, క. (శ్రీకరు నగజ ముఖాబ్ద (వ భాకరు విఘ్నో ఘవారు కశుభాకరు స ద్వి జ్యాకరు మునిజన వృాదయ న శీకరు గణనాథు. గొల్చి నేవింతు నెదన్‌. నీ, శ్రీ రహీమించిన చేర జేళశంబులోం జెలువొంది వెలయును నేలఫురను చాని చేరువను నుద్దండ మల్ల సము[ద మను (గ్రామమున నుండు నాంధ వివుం జ్యాతేయ గో(తజుం డమల తేజన్కుండౌె రామ భక్తుంతైన శామభ దుం చాతని తనయులు ననఘులు నిద్దజు నం ద(గజుండు మల్ల నార్యు డనంగ గీ, నతని కనుజుండు విళ్యనాధాఖ్యం దనయ వినుతి శిక్కిన కులనతి వేంకటాంబ గర్భ కలళాబ్సి చందుండు కవి వరేణ్యు లకును శిమ్యుండు “ఎల్లయి సుకవిహితుండు,

శర గ్‌ శాజితంబుగం గల్యాణ రాము కృపను

చంద్ర లారా విలాసంయబు నరస యతు

గానముగ జేను బళల్కెద శారవమున

వినుండు జనులార ఏీనుల విందుగానుః

ఎాాఫగంథాంతము శోభనము: ---

ఘనులు మునులు కవీ గాయకులు

వినుతి సేయ భట వీరులతో

జనని జనక గురుజనులు ముజ మలర

దవరిన నీతా రామునకును, శోభానమే.

ఈ యెల్లయ కవి ఈరోడు పట్టణంబున శ్రీః శ, 1846లో నున్నట్లుగా నా నంవత్సరమున'నే “నీలగిరి యా(త్ర* అను వచన కావ్య ము రచియించిన కోలా శేసాచలకవి తన (గ్రంథమున నిట్లు [వాసి యున్నాండు, “

వుటవి క1ే.-పాచ్య లిఖత భాండాగార (గ్రంథ నంఖ్య కేశవ్‌

“శ యొల్లయ కావేరీ తీరంబున నీరోడునకు ముక్కాలుకోసెడు దవ్వున నొక న్మకంబు గట్టిం చెను,

ఈరోడనునది కోటయుం బేటయుం గలయది. శ్రావేరి యావలి తీరంబున నతంబును గట్టించిన యెల్లయ యను జన్నిగట్టీ చోట నున్నవాండు. నేలంబునందు పెట్లున్వ్సు (పత్తి లోనగు నరకుల వ్యా పారంబు నేయు “ఫిషర్‌ అను దొర కతందడు నొక్క యఅీజంటను శార్యకర్త గావున నళ్కోటలో నుండు నా దొర సె ట్లుప్పు గిడ్డంగి యాతని యధి కారమునకు లోనై యుండు,

అయ్యుర్వీ గీర్వాణుండు సంగీత సాహిత్య విద్యా (వవీణుండు గావునం జారాశ కాంక (వళ్ళుతి కతిపయ నాటక (వబంధంబులు శృంగారాది రసానుబంధములుగా రచియించి యాున్నాండు,

వుట; $1

4కే జజ శ్‌ ఎట్టియావురను నంస్థానము:... దశీణ'బేశమున ఎట్టియావుర నంస్థానాధీశులు నంగీతసాహిఠ్య విద్యలను పోపీంచినచారు, వీరిలో చాల (వనిద్ధుండు జగదీశ 65 రామకుమార ఎట్టప్ప మవోశాజు 1889, ఈతని తండి వెంక శుళ్వర ఎట్టవ్స్ప మహారాజు [క ఈ. 1816 మొదలు |. ఈ, 1889 వఆకు పాలించెను,. వెంకశుళ్వర ఎట్టప్ప నంగీక విద్యా నంపన్ను. డగుటయేగాక సంస్కృళకాంధ [దవిడభాషా విశారదుండు, జగదీ ళ్వరుండును తండ్రివలె సంస్కృతమున కావ్యనాట కా లంశారాది విద్యల (్రహీం చెను, మజథియు మట్భాత్ర్ర శు ర్య్యాదలను నెతింగను, నంగీతమున లమవ్యలతణ నంపడాయముల నెటింగి వైణికో _ర్తృముం డని పేరంటెనుం అంధ (ద్రావిడ భావమలలో నతిన మర్జుండు, నంస్క్భతమున 'జీవళాస్తుతు లగు శ్లోకములును, నంగీతమున “శీకాలర్తి “శేయి ముదతో భూూన్షికలు రక్తి శాగళల్చనలతో శీయ రచనలు నీఠకండు గావించెను. ఈతఠని యాస్థానమున నలంకరించిన కవి పండిత బృందమును పరిశీలించిన నీతండు నంగీత సొహిర్యములను శాశ్రుమును నెట్లు వపోమీంచినాండో తెలియంగలదు, తెనుగు భావలో కవులున్కుపండితు లును భటాజులును కూడ సీకని యాస్థాన మలంకరించుట చేత తెనుంగు భామయొక్క- (దౌధాన్యమును మనముగు _క్రింపవచ్చును. చతుశ్శా(స్రు పండితులు:--క్రీరంగం కుపష్పనయ్యంగారు తిరుదలంగాడు వి్వేవురి దీతీతులు - వీను అప్పయ దీవీరుని వంశీయులు మిానూంసా కాస్రువే త్తవ-.-తిరుక్కోడికానల్‌ కోదండ రొమ కాస్రీ వై యాకరణ పండితుండు:.-విల్లిపుత్తూరు వీరరామువ కాళాచార్యులు, ళార్కిక శిరోమణి:..-విట్లావురం మన్నారయ్యంగారు. ౮]

శీరిలీ అషహ్టైద శాగమ వేత్త = ఆంధ నంన్క్యృత పండితుండువి గుడుగుముల అహోబలళా స్త్రీ, అంధ వైయాకరణివావిళా _త్తియం కృష్ణయామాత్యులు, అంధ పండితులు: కాలయ్య, గో పాలయ్య (ద్రావిడ శవీందద్రులు:-.-కడికై ఇ. వృలవర్క్‌ ముద్దుకుమోర నంగీత విద్వాంసులు:.-ఇాలస్వామి దీవీతులు, ఏీణ మానావ్నీ నుందరమయ్య,

ఈ మహరాజు (ప్రతిదినము నంగీత సాహీత్య విద్యాగోన్టి నెజపు చుండెడినాండట, ఈ కవి పండిత బృందమును వంశ పొరంపర్యనుగా పోషీంచు 'జేశ్చాటు గావించినాండట. ఈ జగదీళ స్‌ ఎట్టప్స మవారాజు కాలమున బాల్యదళలో నున్న మహనీయులు,

ఏ నుబ్బఠామ దీటీతులు ఏ

డావీగాత్య నంగీత వపంచమున మూ_ర్హితయమని వఖ్యాతి గాంచిన వారిలో (వథములగు ,్ర్రీముద్దుస్వామి దీత్సీతుల శనిష్టసోదరు లైన బాలస్వామి దీవీతుల 'పింపుడుకొడుకు సుబ్బరామ దీతీతులు, ఈతండు |. శ, 1889 లో జన్మించెను... జగదీశ్వర ఎట్టప్ప యీఠని జూతకముచూచి గొప్పవిద్వాంనుండు శాగలండని తలంచి యఫ్ముత కడ్రును మాళామహాండునునై న వాలస్వామి దీవీ తులను పుత్రునిగా న్వీకరింప గోరిన, ఆతండళ్లు కావించెను, బాలస్వామి దీథీతులు పుత్రునికి (హ్మ్మోపబేళము, న్రీవిద్యోపచేశము చేసెను, నంన్కృతమున శావ్వ నాటశాలంకారాదు లేకాక సంస్థానపండిత్యులై న విళాత్రియం క్స్‌

అన్టయామౌత్యుల వారియొద్ద మనుచర్మిత్ర, వనుచర్శిాది మవోశాన్య

శీ8$

ములున్యు నాం వ్యాకరణ చృందస్సులును శేర్చెను, వంళ పారం పర్యనుగవచ్చు నంగ్‌త విద్య యితనికి నుగ్గుబాౌలతో నలవడీనదిం ఈతండు తన పదియన యేటజీ శ్రీశౌ _త్తిశేయస్వామిపై నోక కాన వర్గము రచించెనట, (గమకమముగా నంగీత సాహిత్య విద్యలయందు పరిణితుండై వాన్షేయశార్యాగణియై, ముద్దుస్వామి దీమీత నంపదాయ (వనర్తకుండై, ఎట్టియాపురనంస్థాన విద్వాంసుండై (పసిద్ధినం బెను,

నుబ్బరామదీవ్‌తులు నంగీఠ వాజ స యమునకు చేసిన నేవ యపార మైనది, సంగీతప్రపంచమునకు బ్లిళోళూమణమని ఇెప్పందగిన

*' సంగీత నంవ్రదాయ (పదర్శిని * అను మహాగంథమును. నీఠండు శః శ, 1904 లో ఎట్టియాపుర సంస్థానాధి పతుల యాదరముచే వెలునరించెను, అందు సిద్ధ వాగ్లేయ శారుల కృతు లనేకములు స్వరయు_కృముగ (పళటితములైనవి, నంగ్‌త విద్వాంసులకు, నంగీతళా(న్తు వరికోధకుల కీ గ్రంథము. పెన్నిధి, ఇందులో తొలుత తెలుంగుభామలో వీరఠకయు, నావెనుక క్క వుటలలో

చాచీయకారకుల చరిత 9 రి గలదు, మొట్టమొదట నంవదాయనిద్ధముగ, చారి తశాంళ ముల విన రించుచు వాన్షేయకారుల చరిత ెలిపినది నుబ్బరామదీమీతులవా'ే. (దవిడ వాగ్లేయకారుల గూర్చి యేగాళ, కెలుంగువాగ్లేయ శారులగూర్చి శెలిపెడి యి యాద్ద్రంథము, తరువాతి పరిశోధకుల కందటకు నువజీన్య మనది. ఇందలి తెలుగు వచనరచనయు నులభ మైయుంకును, అ వెనుక నంగీతళా(న్రుమును గుణించి యీ క్రింది రెండు నచనరచనలు గలవు,

నంగీఠరలవణ (పాచీనమౌగ్షము, క, నంగీతలతుణ నంగబాము,

ఈ 'రెండింటియందును, నంగీతళా(స్త్రు సం వదాయములు, లతణ

ములు నరిగా నిర్వచింపబడినవి, ఇందు కక విమయములగూర్చి విపుల

జీర్రీక్త న కోవితయ మసాభౌరత్‌నుం 1-2 (దావిడానువాదము నుబ్బరామదీతీతు లాం(ధభామకు గావించిన నేవ యపూర్వ మైనది. ఈతండు కవితయ రచితమైన ెనుం/ం మహాభారతము నంతటిని (ద్రవిడ భామలోనీకీ వచనరూపముగా ననువదించియున్నాంకు,

ఈ రచన జగదీశ్వర రామకుమూర ఎట్టప్పమహారాజుగారి (వోళ్సావ

మున జరిగినది, పై సంగీతనంపదాయ (వదర్శినిలో జే శ9 ఫుటలో

సుబ్బ రామదీత్నీతు లిట్లు (నౌసియున్నారు ;

“ోజగదీళ్వర రామకుమూర ఎట్టప్పమహారాజు హూణాంధ (దవిడభామ లలో నతినమర్థులు, ణీ మహాభారతమృందు బద్ధన్నృవాలలు, కవి (త్రయము వారిచే తెనుగింపబడిన శ్రీ అంధ మహాభారతము నీ మహారాజు అనుమతివలన నాచే (ద్రవిడీకరింపబడి యచ్చొ త్త బడినది వై రచనలనుబట్టి దాశ్సీణాత్య వాబ్మయమున నుబ్బళామ దీనీ

తులస్థానము నెతుగందగునుం

ఎఫ్‌ తీ, ను మురోళము వీళ్లు ఏ "కెను౧సభామలోను (దవిడభామలోను ననమొాన పాండీత్యముగల విద్వాంనులలో తి, ను మురోూేళము విళ్లను మించినవారు అేరని చెప్పవచ్చును. ఈతండు ఎట్టియావుర నంస్థానవండితుండుం "కెనుంగు భామలో విద్వర్కవి, (వళన్త వచనరచయిత్య్మ ఈతందు “తిశిరవురము' అను నిజనామముగల 'ేంటి తిరిచినాపల్లి వాన్తవ్యుండు, (శీ, ఈ, 1904లో

(వశటితమై, మున్ను వేర్కొనంబడిన “నంగీత నంపదాయ్మపదర్శిని"

(వశటనకాలమునం డ్య్మాగంథమును (వళంనించుచు సీతండు (వాసీన

శౌ ఘాపడ్యములనిందు పొందుపఆచుచున్నా ను,

శీ8కీ తొన్దువరుండిల కా_ర్తిశీయ చరణద్వ్యయప ద్మా వేశిత వృూాడయుంక డీ నావనపావన చర్మిత్రుండ్రై విలనీల్లున్‌ మత్త. చం[దకుంట మృశేంద్రచందన చందవి్షువదీనుధా సొంగ్రహీరతుషార కంకరసామ్య _శ్రిధురంధరుం డిం దతంల్యుండు వెంక టేళ శ్వర యెట్టభూమివిభుండుని _న్తంద(ంథములు ద్వహిం చెడి నంకనంబున నుండంగన్‌, సీ శ్రీపతినిభుండగు (శ్రీవేంక టేళ్వర యొక్షుందు భోగ జేవేర్యదుంగాంచి నన్నుతితో చిన్నసామి మొదలియారు మనవి నేయంగ నురమంతివో లె చెలంగు జగన్నా థ(ేస్టీ యుం బురిగొల్ప ధరణిపునాక్ష గాంధర్వ విద్య ఖల మొందనీయ కాఖిల విబుఢోపశా రముగ వేంకటమఖ (వముఖఫణితి గ్‌ శాన్సదంబును వత్కీ ర్రికాటపట్టు నె నసంగీత పాంప్రదాయ(పదర్శి, నీకముద్ద)ంథ నిర్మాణనిపుణ పటిమ ఇెందె(ీ నుబ్బ రామదీమీత బుధుండు. తి ను, మురగోశుండు, 'కెలుగు పండిరుండుు (త్రిశిర పురం. మురుశోళంపిళ్ల (క్రీ. ఈ, 1911లో నాం సాహిత్యపరిమత్తు స్థాపించిన నాటనుండి చానితో సంబంధముగలవాందు.. (కీ శ, 1916లో మధురయందు * అంధసాహిత్య పరివ ద్వార్షి శోత్సవ పళ * జయ(ప్రత ముగ జరిగించుటకు నీతజే కారణభారతు,డు, ఈతని రచనలన్నియు

శీ396 నాంధ సాహీత్య పరిమర్పత్రికయం జే [పకటితములై నవీ ఈతని రచనలు (దవిడాంధభామల అన్యోన్య నంబంధము

భాషారత్వశా(స్ర్రు నంబంధియగు సీపళ _న్తవ్యాన మిప్పటికి ముప్పదియేండ్త [కిందట (వకటితమైనది, ఈ వ్యాసరచన వెనుకనే కీ 9శేషులు జయంతిరామయ్య పంతులుగారు సూశ్యాశాయాంధ నిఘంటు నంపాదకులునుండి, మురుగేశంవిళ్ల పాండిశ్యమురు గమనించి నిఘంటువునకు [(డావిడభాషూ నజారీయపదములను నమిాకరించుటకు నియమించిరి, అపని సీతం డతిశ్రద్ధతో నిర్వహించి 7500 సజాతీయ వదములను 'నేకరిం చెను. దీనినిబట్టి యితని భాషా పాండిత్యము (గ హీంపనగును, (చూ, ఆంధ్రసాహిత్య పరివత్ప(త్రిక, నంఖ్య గా పుటలు 108-188.)

శవ కీంబమహబోకవి జీవితము ;=

(దావిడభాషూ మహాకవియు, రామాయణకర్తయునగు కంబమహో కవి జీవితమును నీతండు తెనుంగు వచనము౫ా రచియిం చెను, అదియును వైవ్యతికయం బే (ప్రకటితము, నం, 18, నం. ఏ-8, వుటలు 76-105,

శణ్ణకి లేక నూపురమహిను

(ద్రవిడ భావమలోని పం చమహాోకావ్యములలో మొదటిదగు శిలప్పాది కారను నుణిమీఖల అను [గంథములలో నాఖాలగో పొలమెజిగిన కోవి లన్‌ కణ్ణకి వృత్తాంతమును, మురుోళుండు నంగవాముగా వచనరూప ముగ రచియించియున్నాండు, ఇదియాను (వకటితము.

ఆజ్‌ (త్రిళిరగిరీళ శరకఠము ;___

ఇది (తిశిరగిరీళు పె చెప్పబడిన కందపద్య శతకము మురుగేళుని

నం, 1. పుటలు 12కి, (1989) అనాన్తద్సికమ

వుట 9, అనుబంథము విజయరాఖఘున నాయకుండు నాగవట్నమునండు డచ్చివారికి (ఒలాంచావారికి) నిచ్చిన నమ్మిక ఇాననము, (ఇది "కెలుంగు భామలో వెండి లేకువై ని చెళ్ళంబడియున్నది. ఇండోనేషియా యందు బు వియాపురా తత్వశాలలో భద పజుపబడినది,) స్వామిసాథ్నీ తచ్పీదిలేదు శ్రీరామ

విళంబినంవత్సర నూర్షశిర శు! 16 లు (శ్రీమకు అచ్చుత, శ్రీ,

ఏ. విజయరాఘవ నాయనయ్య వారు వొలాంచా రికులా

కి. ప్పంగును అమరాల్కు యిచ్చినకాలునమ్మిళ శాననము

టీ తమకుంవిబీయ్య న్నర్తగవవ_ర్హశం నాగపట్నం శీవునన

క్‌, డిపించుళొ నేమనిన్నీ అందుకు శాలుకట్టళ్లు కట్టడశాయ

వలెనని చిన్నయ శెట్టివారు మాతోచాలానమునవి రూపం

7,౫ విన్న పంనేసుకొన్నారు ఇాంబట్టి అరీతున్నేశాము నాగ

వట్నానకువచ్చి వర్తకవవ_ర్వగ౦ం నడినీంచుకొ నేది తమకు
పరంగివారి వకొనవున్న కోటానుకట్టడ నేసి వారియిండ్లు
ముంగిళ్లున్ను కట్టడ చేసినారము | ఇదిగాళ పరంగివారి
శావితానికిన్ని వాయిర్‌ పళ్ళీ గుళ్ల కున్ను తోంటపరంగివారికిన్ని నడ క9, చినగామాలు వుత్తూరుగామం ముట్టర్మగామం పోరు

క8. వాల్చేర్మిగామం అంతోనిపంట భామం శరువేస్పం

కేశ, గాదెగ్రామం అలిండిళనుంగళం ఠానుం నంగమం

15, గళం[గ్రామం నిరు _త్తినమంగళం ్రానుం మం జెగొశ్లగా

మం నరియంగుడ్డి (గ్రామం అంతు్రామాలు 10

17, ఈవది (గామాలున్నూ తమకు కట్టడ చేసినారంగనక అగామొ

శీ88

లు ఎంటివేరంటక నే పుట్టాస్తికి నగరికితాము ఎంటి పరిట కానుక
యిచ్చుక రాగలవారు |! ఇదిగాక కాము నాగవట్నం రేవునఎ 20," కంచే నరుకునప్పట్లు కోంకచాకలు వివనధాన్యాదులకున్ను దించే ఏ1. నరుకునప్పట్లకున్ను ఎగుమతి దిగుమతి తీరున సర్వమాన్యం 8౨. గాళట్టడచేసినారము | తమ కుంవీనీవొడల్కు. అడసాలనమురిసాలే ౨9, కుండా తముదిగానే కట్టడ చేసినారము! తను వర్తకు లేమిమను న్యమొ ఏడీ, తృలేమి నిలునసాలువలు సొమ్ముసంమ్శ స్ఞంఛాలు ఎట్టుకొని ఏక, నగరీ గ్రామాంతశాల పారివచ్చి వున్నట్టాయనా వార్నినీవార్నిసొ ౨6. మ్మున్నూ, ఠమశే చప్పగించగలవారము। మానీనులో తాము వీ వ _ర్తగవవ_ర్తకం తమకునరిపోయిన దారిని నడివించుకొనే ఏ8, తండ్డుల్లోనగరి చిల్లరళ్లు నడపకుండానున్నూ కట్టడ నేసినారము! త ఏ9. మకుయిచ్చిన పరంగివార్శిగామాల్లో వుమ్మే కాంపులపట్ల నేమి
నాగవట్నాన తమవ_ర్తకులై వుండే పారిపట్లనేమి నగరనుండి 8, న్నిచిల్లరల్లు నడునకుండానున్న్నూ తమమనుమ్యులు నౌల్లుదిక్కుల నవ, కన్నుకమ్మ గాళ్లు కొంచపొౌయ్యే వార్ని నుంకసూకాలు తే
కనున్నూ కట్ట 'చేసినారనము, యావ్రశారం కవులు కట్టడ చేసినార కత. ము। గనక యిాబద్ధతినాంట ప్యర పౌత్ర పాఠరంపర్యంగానడి " శక. చేటట్టు కట్టడ చేసినారము। గనక యిందుకు లేళమయినాతప్ప $6. కతమపట్ల నడినించుకనచ్చేమని చిన్నన్న శెట్టివార్కి. నమ్మి గ్తక్‌ 8 మొటపట్లున్ను యిచ్చినారము। అటుగనుక కౌామునునగరివ
ట్లహిత విశ్వాసముగలిగి కరతొరలున్నూ ముజువు అయ్యేటట్టు
గానడిపించుకొని యిరాకవులుకునమి ప్‌ అచం్రార్కస్థాయి
గావ_ర్తృళ్మపన_ర్తకము వడిపీంచుకు నే నుఖానవుంటేది తే (శ్రీవిజయరాఘన,

మై నమ్మిక శాసనము ఇారిిత్రకముగనే గాక భాపావిషయమున విలువగలది, ఈ ఇాననము నేది 15-9-1658, అ శాలమున, వనగా ఈంజావ్లూరి వాయకరాజఖుల పాలనలో తెలుగు తమిళములు కెండును

శర3ి శాజకీయన్యవవోర భామలుగానుండెనని దీనివలన తెలియుచున్నది, ఇందు పరంగియను పదము “పోర్చుగీను వారికి వాడబడినది, ఈ తరువాత నిది పరాసువారికీ వాడబడినది, భాను వ_ర్పకవ్యవహార నరళి నున్నది కుంవినీసడ మిందు (ప్రయు _కృమైయున్నది, రళాం వంథపవిం టు 2248 మింయి (6 నెజ?!14 సేళ8ంయి స్వా క, &. మా11ముకడ సిడక81 0 ఉం 20069604310866 01826 కషత49 మై184002041 000268 ంయర[38109 1087? 701 మగ 39. బి86 ఈ వుట 168, తులజూజీ - ఆలూరి కుస్పసకవి (ఆంధ్ర శాళిదాను ఆలూరి కస్పనళవి తన యాచార్యవిజయమున నొక చోలేం (ద్రుండు తన “శాం శాళిజచాస " చిరుచమునిచ్చి మన్నించినట్లుగా నిట్లు ఇప్పుకొనియున్నాండు, క, భఘనుండగు చోళేం్యదుండు దయ దనరంగ నీశాంధ కాళిడాసాభిదమ న్ననగా నొనంగెనటె నీ యనుపమ సాహిత్యమునకు వో! యనవల బే. తంజూవూరి పుస్తక శాలలో (వ్రాత్యప్రతి1యందిట్లున్నను మదళఠాను (పాచ్యలిఇత పు _స్తకళాలలోను,2 మ్యుద్రిత్యప్రతికి యందును నీ పద్య మిట్లున్నది ఫ్‌ కం ఘనుడగు తుళ జే్యదుని దయం దనరలో నీవాంధ కాళచాసాళిద మ న్ననగా నొనంగనసు నీ యనుపమ సాహిత్యమునకు బో! యనవలణే,

4& వ18య124ళ6 04410826 01 [1086 కషల0802710480 కజ2)076 0245 సం. షత. విషగం 15, లై కాా1000181 ౮418108026 01 మేక్‌జ0 16021218 వెజా క. గొం16జ్రం 701, 111 వ6 1 పం మి క. శేలటూరి ఈట్రుహ్మణ్భును ఆారి విద్యావిలాస నుదామర కొల్ళి నుదరాక్యు 1868, (1

శ్ష00 ఈ తుళ జేందుండు, ఛచ+జ్‌ రాజకుమోరుండును శినక్రామనుందక విలాన నాటకకర్తయ్యు క్రీ, ఈ. 1729 నుండి శ్రీః క. 1785 వజప తంజావూరిని పాలించిన మొదటి తులజాజీ కాదగును, మతియు కుస్పనకవి గద్యలో “శ్రీమద్భోనల తుళజమహోారాజకటాతు నముల్లనీ శాం(థ కాళిచానకవి (వణీశంటై. ని అనియు చెప్పుకొన్నాడు. మటియు (శ్రీ, ఈ. 1740-60 (పాంతముల (పసిద్ధుండైన కన్తూరి రంగకవి కీతండు శిష్యుండగుట చేత వె కాలము స్థిరపడుచున్నది. అచార్యవిజయ గద్యలో నాం కాళిడానను బిదుదనామమే యున్నను, నీతని యనలు పేరు “కుప్పనియని యాతని భాగవత దశమ న్కంంధ యమగానావతా౭ంకేే వలన "'దెలియుచున్నదదిః 46 ననునరసింబోర్చనాసమున్న తుని ఘన్ఫసత్కవిత్యలతు.ణ విచతుణుని కన్తూరిరంగ సత్కవిశిష్యభూప క న్య్యుత్యుం గుప్పనక వినిరప్పించి” “ పరికింప శ్రీమహాభాగనతంబు. .. హారికతి (వీయమగునందునుజూడ నలదళ మన్క-ంధమతి చిత్రమదియ గాననమ శ హసీయ కథ యెల్లయత గాన పబంధంబుగా నంఘటించి జననుతంబుగం 'బార్థసారథివిజయ ఈతండు చాల కృతులు రచియించియున్నను, నందు ఆరెండు మామే ల భ్యమ॥చున్నవి, తులజేందునకు గూడ (వ ల్యేకముగకే 'బేనిళ్ళతి యొసంగెనేమో తెలియరాదు. పై నిచెప్పిన ఆచార్య విజయ మనగా శంకరాచార్య చరిత. ఆనందగిరి రచిత ళంకరవిజయమునకు క వం8011901౯76 0462106109 06 0015జ్రష వకీటరిం302 048 01, 71 శమము గషంషక 0, 1007

క్తీర్రీ1ే "కినుంగు, ఆ గంథావకారికలో కృతి (పోశ్సావాకలగు ఇెన్న పురీ నియోగళిఖామణులు తన్నుగూర్మి యీ విధముగ పలికినట్టు బెపీ షి ఏ ణం ఎ యున్నాండు ఫ్‌ కు నను్రీనృసించా పాడా రృనజనితలసత్కవిత్వ చాతుర్య గుణా ఢ్యుని నాంధ్రకాళిదాసా ఖ్యునింబిల్వంగం బంచిపల్కిరున్నత కరుణన్‌. న్కీ లీలపంచనదిస్థలీ పురాణను తేనుం గించితివారూథి కీరిమెటయం బరగురావమాయణ భాగవతంబులు యతవేగాననము చెసిత జతీముగను గరమొప్పం బరమభొగవత చరిత్రయాం గృతియొనర్భితివి యున్నతిండలిర్చం 'జలివొందు నిందుమతీపరిణయ నామ కృతిరచియించితి వతులగరిమ గీ, గురుతరోజ్జ్వ్యల సరణితోహారికథాను ఛారసాభిధ కావ్యముదారఫణితి గారవించితి వెన లేని గద్యపద్య తతులు లెక్కి.ంపం దర మెఠర్వత్కృతులు జగతి, పై వానిలో వె నుదాహారించిన భాగవతము దళమన్కంథధము యతుగానమును లభించుచున్నది, గక్కినవానిలో పంచవదీస్థలీ వురా ణము (తిరువాడి శేతము) పరమభాగవత చర్మిత, ఇందుమతీ వరిణ యము, పారికథఖాసుధారసము లభ్యముకా లేదు ఆచార్య విజయమునండలి గద్య ఏ ఇది 'శ్రీ/లట్మీనృసింబా 'జేవదయా నంపాదిత సరనసాహిత్య విరాజత (శ్రీమచాలూరి -'వేంకటగిరి సుధీపొ ఈ; 'వేంక శుళ్వురార్య నరనమౌొంచిశా నువ్ముత, అప

శ్రర శ్తంబనూ త్ర, కాళ్యపగో(త పవిత కన్తూరిరంగ నద్దురుపాడాక్‌ వింద భజనాసందిత వ్యాద్విలాన, (శ్రీమద్యోనలతులజ మహారా॥ కటాత నముల్లసితౌంధ కాళిచాన (వ్రణీతంపై న శ్రీమడాచార్య విజయంబను మవోఫ్రురాణంబునందు, 4.6, మష్టైశ్వానము, అజా ప్‌ కన్తూరి రంగకవి వా

అంధ కాళిదాస బిరుదాంకితుండగు నాలూరి కుస్పనమంతి గురువు కన్తూరిరంగశవియు డాక్షీణాత్య వాబ్మయమునకుం జెందిన కవియే, కన్తూరిరంగకవి లకమణచూడామణి యను ేరుగల * ఆనంద రంగరాట్‌ ఛందన్సు”అను [గంథముచే నీవే వాబ సాయ లోకమునకు నుపరిచితుండు. ఈతని యచ్చ తెనుగు నిఘంటువు, సాంబనిఘంటువు, నిఘంటు తయములో నొకటి, కృష్ణార్జున చర్మితమును, పద్హునాయక చరిత్రమును నీఠని కృత్యంతరములు,

ఈతండు (ఫెంచి దొరతనమువారి కాలమున వుదుచ్చేరిలో దుబౌసిగానుండిన ఆనందరంగపిళ్ల కంకితము, కావుననే చానికి ఆనంద రంగ రాట్‌ ఛండమను వేరుగలిగినది. రంగళవి యానందరంగవిళ్ల యా స్థాన కవియేగాక, రాజకీయ వ్యవహా _ర్తగాకూడ నున్నవాండు, తిరుచినా పల్లిలో (ఫెంచివారి కాతండు వకీలుగానుం జెడివాండు. రంగకవి వృత్తాంత మౌనందరంగ విళ్ల గారి దినచర్య (గంథమునుండి చక్కగాం 'ెలియు చున్నవి, 1ఈ రంగకవినింహార్చి కీర్సికేషులు వంగోలు వేంకటరంగయ్య వంతులుగా రిట్లు (వాసియున్నారు:

“*వృతీయు నీ కవియు తెలుంగు దేశన్థుయగాండు, తిరుచినాపల్లిలో శేనానాయపలలో నొక చిన్న యధిశారిగానుంజెను,. అటులుండియు "తెనుగున లతణ (గ్రంథము (వాయునంతటి పాండీత్యను భాషాి మానము గలిగియుండెను, ఈ కవి ఆరువేల థమ సని యోగి "తెగనాం దయినందున అం భు జడేయగును”

ల భారతి. అంగరళ - ఫాట్టండు. లందర హాకా ఫం కంక న = ఫాల్టుణము, అనందరంగ విళ్ల డూజ్తుద్విభాషి. పుటలు

శ్రీకి శన్తూరిరంగకవిని గూర్చి ౦0యా కింది వ్యాసములు గలవు £ 1, వీశేళలింగళవి కవులచర్మిత మూండవభాగము, 170-171 వ, ఆనందరంగపిళ్ల రంగశాట్‌ ఛందన్సు క్టత్యవతరణిక, కీ. "శీ, వంగోలు వేంఠటరంగయ్య పంతులుగారు, ఆంధ సాహిత్య వుట క86, క్మ్‌ కన్తూరిరంగయ్య, డాక్టరు శాఘవన్‌ గారు. భారతి 1949, 6. మక 01 మజరక్రజ1 0. ఉ&ం41016 10 ౨061180 97 పిల, 7, క్ర0ికిళవ0ం వె. ౮. సళ ౮౦బగు6మిం?వ టం ₹010026. పుట కిర్‌క్కీ నముఖము వేంకటకృన్లప్ప నాయకుని జై మినీభారతీము = సాగరవలయాంకధరణి చకముంబూనెన్‌ నాగమహీధర వై ఠీ నాగమనాయకుండు బుధజనవాగమనిధియె, క, అనాగమ నాయకునకు చానామగన శాఖ సమరడ్షర్పిత రివురాట్‌ శీనావన ళిఖనృప న న్యానితుండగు విళ సనాథళనాయండు బుస్లైన్‌ |

శ్రిరిశీ కేసీ అచ్యుత రాయ లే యననీళశమౌొళికి నరుదుకాపలునగ చిరుదులిచ్చి దతీణసించోననాశీణసాామొజ్య భౌ-శేయుండయ్యెనే ధరణివిభుండు ఘనముగావిజయదుగ్షను మహాలత్మీ నే ధీరుండు తెచ్చి (వతిష్ట జేసె మధురాఫురంబున మవానీయపాండ్య భూ మండలంబేలనే మహీపమొళి గీ, అతండునృపమ్మొాతుంజే మహాహవజయాంక భువనవివరాది బిరుదనంభూతకీ ర్థి శ్రా _ర్థికీక చంద ధవళితగగన వాటి యలఘుండగు విశ్యనాథనాయక కిరీటి. క్ర ఆయవనీళ్వర వమొళికి నాయత కావోకృపాణ జాఠ వె రిచమూ నాయకుండగు పెదకృష్ణప నాయడు జనియించె నజ్జనావనపరుం డై 6 చ, గజమున నంకుక స్థితులుగావుగిరుల్‌ నరియేని పద్గతిన్‌ భుజగవరుండు డాంగు కిటిముఖ్యుండు చూడలగనొంటిశాడు త దృజనమవర్శ మంచు వనుభారమణీమణి కృష్మ పెద్దభూ భుజుని భుజా గవీఠ నునం బొందికంజెందునమంద వై ఖరిన్‌. క, అతనికి నుతుండయ్యె మహో న్నత చరితుండు పాదపద్ధు నమితారిమహీ వతి, పెదవీరధరి తీ పతి, సంపదలను నిలింప పతి చెలువలరన్‌, | క క6 ₹07896 18 606061 10 పౌ ం. సంా068 0 ₹71)2980%88” [518000 701, పే, 9 0 వం 02 వెజమువనిత? 9%, 2 ఉం వెన, వెం

శ9క ఊఉ, నీళ్లమునింగియుండి. నవనీయనరావానము వంటిముంటి యం దల్లలనూందియుండి, చనవనాళన వృ త్తిగనుండి, కొండలం ెల్లపుడుండి, యీధరణియెంత తపంబొనరింబెనో, బారి జ్వీల్లితకీ _ర్తిమైన పెద వీరనృపాలుని ఇెట్టంబట్టంగన్‌. క, ఆయన కుమార కృన్దప నాయనింగనె నతండుపూర్ణ. .. =..లీలల్‌ చాయ కువలయసాఖ్య ఇశ్రీయు _కిన్‌ భునకళావిశేషముం గాంచెన్‌, కం అసోక కీ ర్లిరచులుద యాస్తాచల పున్నవాటియై విలసిల్లన్‌ (వన్తుతగతి యానుకృతికి కన్తూరిరంగ నృపతిఘనమతిం బుస్టైన్‌, గ నెమ్మి నెలనమూండు వానలునిండం గురీయు సకలభూమండలంబు దున్నకయె పండు పొండ్యమయండల మేలు నప్పార్థివునకుః గృవ్షభూపతి యుదయిం చెం గృష్టుండనంగ, క, ఆతనికి నుదయించె మవో న్నతతిరమలశ్‌ "రి చరణనమిళతారి జనా హీితపహోరి సదొ....*4,దయు కృత త నుదర్శన విహారకెరి యనంగన్‌, శా, శ్రీ,మానామీయు సుంద లేళ్యరులు వేర్మిన్‌ తల్లిదం[డింబలెన్‌ (శైమంగామితముల్‌ ఘటింప విభవ శ్రీ,లీల "బీవేందుండై. భూమిీమండలమేలె నర్వ చతురంభో రాళి మధ్యతేమా భామాహొ కిక భూమణంబగుచుంబర్వన్‌ సర్వం న్తుత్యుండై, క న్తుతమతి ముదువీరనృఫవుం డరనికి సుతుండై జనించె యవనీచ[కం బతులిత బాహ+ళళ క్రిన్‌ ధృతిమిఆ ధరించెవైరి నృవులుందలంక్షన్‌,

శ9ిక గీ. చొక్కనాఖేందుం డతనికి సూనుండగుచు నక్కజంబగు కీ ర్రిచే నతిళయించె దిక్కు లెల్లను గెలిచిధాతిని నహించె మక్కువనువా_స్త ము(దికామరక తముగ, గ్‌ అతనికింగళ, *,దోషుం డతుయాంకుం డమితనంఖ్య కళాభారి యరివిదారి నృపతిచం[దుండు (శ్రీరంగ కృష్ణముద్దు వీరభూపతి పుతుండైై వెలససధరణి, "సీ, ఠనవీరభటజన ఘనపదాహరులచే దిగ్గజంబులతలల్‌ 'మొగ్గతిలగం డనరణ ఫేరికా ధణధణచ్కారంబు రిపువధూగర్భ ని ర్యేదనముగం డన రేజి నంగరోద్ధత వై రి రాజవ తుస్థలంబులు రవగాలులదొక్కం దనక _త్తిసామంత ధరణిశాంతుల కంఠ భాగంబులనునిండు వదనుంజూపం గీ, జెలంగు నిశ్కేరి, మైనూరి, హపెంజితంజ వురి విజాపురిఢిల్లీశ ముఖ్యరాజ విజయ లశీ, శ్రనమ్లిష్ట భుజుండు రంగ కృష్ణముదు ఏరన్ఫపతి సత్కీ_ర్టిగాంచె, సీ, తనకీర్షిదళదికా తాటంకవతులకుం చెక్కుము క్యాల చేర్చుక్క గాలం దన తౌసను మహోత సల భ వాండకటాబా మునకు బంగారంపు. బూంతలాలలం దనచరిత య శేమధారుణీ పతులకు ననవద్య్యమగు నిదర్శనముంగాలం దనదు చక్కదనంబు తరుణీమణులకెల్ల రతిఫతి మోహనా్యన్హ్రుంబులాంగ

శీర? గీ వెటయు దొరలందుమేటి నంగరకిరీటి (వణతరివుపాళి బాంధవపద్ధ్దుహేళి రివుజయవివోరి (శ్రీరంగ కృష్ణముద్దు వీరభూమిోందుండుర్వి "బే వేంద్రుండనల, క, సారనదాచారనరౌొరా చారయశో వృత్తశీలయగు ముద్దమ నన్‌ శ్రీరంగ కృవ్ణముద్దుల వీశేందుండు పెంక్షియాడె వేడ్క యెనంగన్‌, కం అవనితామణి యెడ నా భూవరచందుండు పూర్వవుణ్య ఫలమునా శ్రీ/విజయరంగ చొక్క తెస్టైవరునింగయె జగము నంతనయొందన్‌, గీ రామరంతి భగీరథ రాజ చర్య ననుకరింపుచు6 (బజలశాహ్లాద మెనల (శ్రీవియరంగ చొక్కఛాత్రీ విభుండు పూర్ణ వట్టాభిమీక్తుండై. భూమియీలు, నీ, తనకీర్తిచక వాళనగంబు నవ్వలి నెలవుకుంబేట వెన్నెలలు గాంగ దన్మపతౌపము సముద్ధత వైరిరాజన్య వనంశాటవికి మవోనహ్ని గాంగ దనదానధారాంబు తటినీనముత్కుర మంబోధికిని జీవననంబు.గాంగం దనగుణ ేణు లెంతయు సమస్తోర్వీశు పం క్తులకును కేులుబంతి గాయం గీ, గరినకమ కేంద పరభాగ కపట పోత్రి గంధ సామజ రాజ వర్షద్ద్వి జివ్హై భజనవృజన్నార్హి ధరణిశుభ(పదాయి భుజుండు (క్రీముద్దమొంబికా వ్యుతుండెనంగ, 08

శీ098 నీ, పలికీనవలు కెల్ల పద్మగర్భున్మి వాలు (ఈ తలంచినతలం పెల్ల ధర్జమయము నడ చిననడ లెల్ల నయమార్షసారంబు చూచినచూపెల్ల శుభకరంబు పనిచినపను లెల్ల పరచమూభయదంబు కోరుళోరిక్ర కెల్ల కొంగువసిండి ఎన్ను నెన్నిక లెల్ల హీతములోకములకు మనుమన్మి_యెల్లను మౌననసీయ గీ, మొర! యీమేటికిని సాటియననిం గలి నౌంటిరాజుల యందును నేంటిరాజు లందునను చాండ్యసింపోననాధి నాథుం డిల విజయరంగ చోక్క నాఖేందుం డ్‌లరుం చ, బవరమునందు శాబానర పాలుని గర్వమడంచి, దుష్టులౌ యవనుల మించనీక్ష తన యాజ్ఞ శిరంబునందాల్చి పాలిగా ర్లవిరళ రత్న కాంచనము లప్పనలియ్య నమ_స్తభూమినే లువిజయరంగ చొక్కనృపలోక ళిఖామణి 'రాముకైై వడిన్‌. నీ తడక్షట్టు పాముల దారిగానామన్నె దొరలిట్టు నటునాడ వెఆచియుందు రెక్క డెక్కడి వారలక్కడక్కడ పాళ్య గార్లు చి_కాక్ళతిం గదలకుండ్‌ పులుమోయుచును ననంబుల సంచరింవుచు శాత్రవుల్‌ పళువులనరణి మెలంగ శఈూలాగమున మేను కోవీంపం జేయాచుం జోరకుల్‌ తపముల తీరుగాంచ గీ, నవనిపాలించె నార వై శాశపశ నరణి శరణాగత తాణ బిరుదధారి పంచలిరువడి రాజనప్తాంగవోరి (శ్రీవిజయరంగ చొక్కథాత్రీ బలారి,

శ$్ర3 నీ ఎంచాంక నిందిరాధిళు వతుంబునం గౌ న్తుభరత్నంబు కాంతిమెజటయు నెంచాశచి _త్తృజాహిత జటాజూటికం గొన్నెలరాశళ్కు నన్నె మోజు నెందాకలోకతయీనృష్టిక_ర్తనె మో్మోమునవా స్లేవి మోద మొందు నెండా(కనాది నాగేంద్ర కీ, వెలయునంచాంక వంఇాఖివృద్దిగాగ సకలసామౌజ్య లఖ్మీవిశాలభోగ బహాసుపు(తాయురారోగ్య భాగ్య గరిమ శ్రీవిజయరంగ చొక్క భాట్రీళుండవని " గద్య ఏ వెండీయు నఖండవమారాండ మండల తేజః పశాండ వైశ్వా నరజ్యూలీ కా నిరంతరనంతప్యమాన ట్రైవ్మోండ భాండన్ఫుటిత విదీర్ణవివీ_ప్త వీహికర్షాయ మౌనవివిధవిరోధి సామంతవసుం ధళా నాధథయాభుండును, వినిళ్యంపబోధుండును, కుంభికుంభీ ననకుంభినీ ధీరకూటకఠనంరంభ వీరరణ పారంభక లీలావిజ్బం భమాణదంభోలళిథీర గంభీర వేదికర నంభఛెననూన విమతకుంభినీ వరదురభిమొన_న్దంభ దంభపతిష్టంభ శరణాగతరయో నంభార గంభీర, శుంభద్భుజ _స్తంభ నంభృతపరిరంభ నంజోకవియం భావుక, కలనునముచయ ధరారోమాంచ గుంభి తాజ్ఞాగ వ్యివలం భానంబోధి వలయిత విశ్వంభ రాంభోజముఖ మేఖలానంచరణ భీలుండును, శూరమ్మ న్యమన్య రాజన్య జన్యమనధి ఫొాలుండును, ఘోటకపా వేతగిరిత టకల్పక పటీరవిటపివాటీళ్ళ తాటీకన విబుధ శరకోటిచటులచాటు నచనపరిపొటీనము ల్పొదిత నటన ళళిమ కటకటక రజతగిరికటక కపటపటుచరణ నరిదురుదర శరనుర శరితురగ పరసితగరుదమల కమలకుముదసముదయ నమిదదన

క్‌00 విస్ఫూ ర్హిమూ ర్తికెత వామృతర్వురీప నూళిత వేలానై లచరమ భాగచయేదీనీతమఃపంకుండును మధురాపుర శాసనాంకుండును, అసాభ్యాసాధ్యసద్దురుధ్యానాధ్వనీన పరిపంధి విధ్వంసనద తుపాను మత్‌ ధ్వజ, గరుడధ్వజ, సింహధ్వజ, నాగధ్వజు, మకరిశాద్యయ చందసూర్య శంఖచ(కభూవరాబాధ్వజ, స్వర్ష్మ్యతోభయచామర సాంగ్రైణిశా వధూవకవుముఖ నిఖలబిరుద నమునీర్శ లేజ్తోవీ రాజతమానుండును శ్రీరంగనాథ జంబునాథ మాతృభూ తేళ్వర మినాథీనుంద లేశ్వర (ప్రముఖ టేవ తాపూజన సముదారుండును, నిఖలది గాజరాజీ రాజత గుణ కేణీశ్లాఘాసముల్లంఘన జాంఘీకా నంత కల్యాణగుకై కహారుండును పంచతిరువడి సనప్తాంగహరణ విహారుందున్తు నలనపాువనాభాగనృగ నకులా గజ(పభృతి నానామవోరాజ చర్యుండును, దటీణసించోనన సామౌొజ్య లభ్మీధుర్యుంకును నం గీతసాహిత్య సర్వస్వభో జుండును, సంతత (ప్రశాంత ముఖాంభోజుండును సకలనుకవిసముదయశేయుం డును నంగరరంగ గాంగేయుండును, (శ్రీ/ముద్ద మొంవికాగర్భ ళుక్రిముక్తాఫల శ్రీ, 5 రుండును, శామనమన్మ థా కారుండును, కాంచనాచలధీరుండునునగు శ్రీ/విజయరంగ చొక్క_-నాథనాయక తమామండలాఖండలుం డొక్ట్యనాండు రుటంపు పటికలమెటికల, నిగ్గులతో నిగ్గులాడుచుం జగ్గుమోరుమగఆాల నిగరాల. ..... డీడిశాడ? కశ 0?87 7 82-202 వెటుత త 180077) వుట 206, మధురమినావీ,'జేవి శాననము కీ, ఈ, 1789,

ఈ తెలుంగు శాననము తిరన ల్వేలి మండలమునందలి నంగు నేరి కాలూశాయందలి నేవల్ల చ్సేరి యను (గామమునకు సంబంధించినది డానికి “ముద్దువేంకట లత్మీపతి భూపాలసము[దము” అను వేజొక పేరు గలదు, ఈ [గ్రామమునందలి కొన్ని భూములను *“ ఇనొమ్‌ సాహెబు అను నొక ఫకీరునకు మానావ్నీ జీవి జావమొనంగ్‌న వివర

క్‌01 ములను లెలువునది ఈ శాననము (వ్రాసినది గోవిందస్పయ (వధాన శార్యక _రృయగు శివరామయ్య,

శాసనమున క$ పంక్తులు గలవు, అందు నరివాద్దులను బెలువు భాగము 6 పంక్తులు అరవముంు, మిగిలినది లెలుగు,

“శ్వ _స్తికీ విజయాభ్యుదయ శాలివావాన శౌకాబ్బ్దంబులు 1660 (వభచాది నంవత్సరంబులు $1 మిదటనగు నేటి కాళయు క్రినామ శుధ యోగ శుభకరణమున్ను కూడిన శుభదినమందు శ్రీమత్కాళ్యప ఇత జూతులై న చొక్కనాథ నాయనయ్యవారి ప్యుత్చులై న విజయరంగ చొక్కనాథనాయనయ్య వారి పట్టమహీవీ. ఆయిన శ్రీ వినాతమ్మ గారు పకిరిగురువులు యిమొమ్‌ సాయెబుకు యిచ్చిన కామశానన

శ్రి/చన్మ హామండ లీళ్వర మహారాజముకుటోప లాలితాతశ మా దిత సామొజ్య లజథ్నీ శ్రనినాన భూతేవ నవోరాజులైన శ్రీరాయలు జీవునివార్తు మూకు పాలించియిచ్చిన తిరుచినాపల్లి మధురనంస్థాన మందు తిరువాడి రాజ్యాన తిన్న వేల్లితో చేరిన శీవల్ల వరికి (పతినామమైన ముద్దు వెంకట లశ్నీ శ్రపతి భూపాలసమ్ముదములో పెద్ద శెజువు క్రిం తూరుపుమడవపా జే తూరుపుకట్ల మూడోకళ్ఞురులోను కట్ల నేఖరము గాను కయ్యలు 9 టికి విత్తనము కోట 1న్ని తిన్న వెల్లి ప్యాత సుంళములో దినము 1కి తేలువులుకి 2 లెఫ్ట అడిత్తూముడు రూకలున్ను ఈ రెండు మొన్యమ.లుస్ను పకీరుగురువులు ఇమామ్‌ సాయిబుకు శుద్ధసర్వమాన్య ముగా కట్టడచేసి ళా మళాసనమును (వ్రాసియిచ్చినారము,. గంగ ఫోటడు విత్తనములో శలిగిననిధి నిశేపజలతరు పాహాణాతీణా గామ్య సిద్ధసాధ్యములనియెడి అష్టభోగ తేజస్వామ్యముల నహిఠరముగాను వ్యూత పత పారంపర్యముగాను, ణీ మోనాతుమ్మ వాలు, ఆచం డ్రార్క స్తాయిగాను, చానాదినినినమయ న్మికయములకున్ను గతో, అడీకర్తాముడు

చాల లె

6 ల్‌ ల

9, ఇల ం (శ న. జమా భో జా

క్‌0పీ చీనము 1కి తెల్చులుకి 9 కిన్ని యి బేత్మామ శాననము”గా కట్టివుంచుకొనీ సుఖాన అనుభవించుకొ నేది. ఈ ధళర్శానకు ఎవ్వండై. నానేమి విఘాతం జ్‌ ం

చే స్తే వాజ్జు (బవాత్మలియ వర్ష ములలోనివాడ్డై తే శాళిలోను బ్రహ్మ వాత్న గోహత్య మౌతృవిగృబాత్య చేసిన పాపాన పోగలవాణ్డు | ఈ (క్రమొనకు రాయనం గోవిందప్పయ్య కుమూరుణ్జు శివరామయ్య (నాసిన తా మశానసము.

ఊజానపాలన 'యోర్మ ధ్యేదాన చ్య్రేయో్క ను పొలనమ్‌

జానాత్‌ న్వర్గమవాప్నోతి పాలనాద్యచ్యుతమ్‌ పదమ్‌, తరువాత తమిళభావమలో నున్నది,

(0౯17480026 తూంయే3ం01081021 861168 701. ₹1 98 11. పెం. 81. తీ 01084 0006౯ 14౪ 01 36602 మ198క90 నష 1660, వైషర్రంక 9220236,

పె శొాననములో తెలుపులు, అనగా వెండిశోచేసిన రూకలని రము యర్థను; వుట 828, కృష్ణవిలాన కర్ణయగు విక్వేళ్యరళవి యీ [గంథముసకు ముందు పెష్కు. సంస్కృతాంధ్ర కృతులు రచియించినట్లుగా సీ (క్రింది రీతిని నీ, కర్కళంబగునట్టి తర్కళా్యస్త్రుంబున

మిగులశళిరోమణి మించినట్లు

రాణదలిర్చు వురాణంబులం బెల్ల భాగవతంబు చొప్పడినపగిది

భవ్యసంస్కృృత నవ్య కావ్యంబులం దెల్ల కడునై మధంబొప్పు గాంచినట్లు

సాగ్టైనయాంధ (వ్రబంధమ్ములం దెల్ల నామూ_క్రమొల్యద యలకరుకరణి

508 న్‌్‌ నేను రచియించినట్టి నంస్కృతకృతులను తెలుంగు కృతులను గూడార్థకలనం గలుగ నంన్కృ తాం ఛాది లత్యులతే ణములందుం "చెలియంజాలనివారికిం జలియవళ మె, శొనీ యీాతని కృంత్యంతరములు లభింప లేదు, కృతిపతియగు రామచంద్ర నాయకుండు శ్రీ శ. 1658లో జన్మించి కీ. ళ. 1718లో మరణించినట్లుగ్యా నేలముజిల్లా గౌజటీయరు నలనం 'చెలియుచున్నది, (నం, కే పుట 69) కా పెంపిం?8 పం ం0111 00244 కజుషందీషనిడే? ఏ వ 2కిడి 6844008066. &$ నమేంమిడెడము2ంబ్రి1య 1 1020, 00 క028000 0% జుంళిలా 01 $10060 కెబుడంటేపనడేం2. వ872%ఏ8 6406 10200 ఏం నజరతిక 01 001. కీ4ంంయం0816 కం ఇరింలే 18 ఉంైం6డ28 ఏం ఇజ8 నీంగలి 19 0౦60002 16593 ఊఉ 64104 12 1716, గరం 24006 38 షకిఠ0 020662 ఇ18పీ క04181=తుముడ1త2, 2 111 6631005198 426 కళంక నా 192 0006 80080 01 వ[షమి కత! 41010 ఇండ కం వరికి కన! 078 18 కషి1ర పం ఓఏళాం 0099 సీ11% స్వా 2 పవనం 01 $06 12126, 50102 18031100 (1360ల 701, ప నిజగ్రం 69. (మక40:7) వుట ఉ08, చిక్క జేనరాయ కాలమున వైవ్లన విద్యాంనులలో చిక్క పాధ్యాయుని తరువాత రామాయణము తిరములాచార్యు(డు (వసిద్ధుండు, ఈతడు క, ఈ. 1674 వ నంవత్సరమున అేవనగిరి శాననమును రచించి నాండు ఈరఠండు కశ్తాటాంధ నంస్కృత శవిత్వములం బేగాక గాంధర్వ విద్యయందును (వవీణుండు, (యః053 01 వేక్‌?8026. 6 ?3ళ06ే804 మం, 701, 1. ౮8107౯ మా నకం 2 ఓ1462807 ఉంటళిట్లా 12 00 ఏ6 01 ౮2 వెం?27872 భ₹ండిం?ష:).

ర్‌04ీ వట 426. ఆఫ తుపాకుల అనంతభూపాలుండు ;._

చంటదగిరి కృష్ణరాజపు[త్రుండై న అనంతభూపాలుండు ఇచెంజీదుర్ల పాలకుండు, ఈతండు వచన భారత రచనలలో కళువె పీరరాజునకు దోడ్పడుట యే గాక, విన్ణుపురాణమును రామాయణ సుందర కాండమును నచనముగా రచియించియున్నాందు. వీనిలో విష్ణుపురాణము ముదిత మైనది. నుందరకాండము ముదితము కాలేదు. ఇతండు తన గద్యలో “నిఖలపురాణేతిచోన కథానసంభాన స మేధమానచాతుర్య వచనరచనా వైచతణ్య' అని చెప్పుళొన్నాండు, ఈతండు తెనుంగు వచనరచయిత టా త లలో నొక య(గస్థాన మలం రింపందగిన వాండు, మచ్చున కాయా (గ్రంథ ములనుండు యుజాహరించు చున్నాండనొు,

విముపురాణను

“కలియు గంబున వర్షా్యశ మధర్శంబు లర్థశామప ధానంబ్ములై యాచరింవంబడుం గాని బుగ్యజుస్సామ 'వేదమార్షంబునం (వ్రవ_్లిల్లవుః న్యాయ పా_ప్తంబులగు వివాహంబులును ధర్మమర్యాదా శలిఠతంబులగు గురు శిమ్యభావంబులును చాంపత్యధర్భ (్రంబులు నగ్నినంతర్పణంబులు 'జీవపూజూ విధానంబులు కలియుగంబున గలుగ నేరవుం

నుందరకాండము

అయి దాశ్వానముల (గ్రంథము.

ఓపురుమవుంగవా! నీవుత్సాహ సంపన్నుండనగుచు నన్ను. గరుణింపుము, నీవంటి వల్లభుండుండియు నేననాథ తెజంగుననున్న దాన భూకారుణ్యంబు పరమధర '్రంబని పూర్వంబున సీవలననే వినియుందునుం నీవు మహోఏీరుండ వనియు, మహో తృావుండవనియు, మవహోబల సమన్ని భుండవనియు, నెవ్వరికిం గాని కార్యంబు నీకు శక్యంబనియు నెజుంగుదు,

క్‌0క వుట 486, కళునె వీరరాజుపేర పీరభూపాలీయ మను నొక లవణ (గ్రంథము గలదు, ఇది *వీరనఛందన్చు" అను వేర వెలయుచున్నది, “గరళవురిఛందస్సు” అను మటతిమొక ఛంధో[గంథమును నీ వరన ఛందన్సును నమౌొనముగా నున్నవి, పరిమత్సు న్తక సంఖ్య 858. 10 ష్మతములు గలవుం ారంళ ము? వీరనయ మవా_త్వ్వసదృళ విద్వత్కవివాం వీరనయనాంచల కృపన్‌ వీరనలఘులతుణంబు వివరించెందగన్‌. ఊఉ ఈలఘులతణంబు సులభేచ్చగహించి యనంతరంబు ప చ్యాలపదాలమర్మము లుచారతపూని పరామరించునా వేళలనెల్లలతముణము "'వేయువిధంబుల సంగహింపలాం జాలుదులెట్టినారును నిజంబిదియేగద కీలు దీనికిన్‌, ఆ. వె. పానమురునకుం గావ్యభావంబు "తెలియదు చీకటింటిలోని చ్నితమట్ల కొంత తెలినవియున్న కొజవీ వెలుంగగవం బండితులకు దీవభాతియ గును, గ్‌ (పానమిరువదినాల్లింట వాసిగాంచి మష్టీవిధయతులందున న్పష్టమరసి నర్వసాధారణంబగు జబూడజూచి 'కేటగను తేటగనునట్టి తెజగొనదర్హు, 6౮

క్‌06 ఫుట్‌ జీక౦9, సుగుటూరి తమ్ముభాపతి = భివదర్పణము

గద్య వఎలది 'శీ/(వమథావ తార, నసుగుటూరి వంశ కలళాంబు నుధాక్రర, శివదర్శనస్థాపన ధురంధర నకలకవిబుధజన సరసీజ మిత్ర +, ివానందభూపాల చిక్క రాయతవము ప్ప ననేంద్రతమ్స గ్‌ మహీపతికలిత సౌభా తృ సనహృాదయపహృద యాస్లాద భాహ్మాశయ (పబంధనిర్మాణ, సంగీత సాహిత్య సారస్య సౌరభాస్వాదచాతురీ ధురీణ, నిజాం వళంవద నిఖలసానుంతధా శేయి డానరఠాధేయ, తమ్మప్పరూప రామేయ, ముమ్ముడి చిక్కరాయ నుహీపాల 'బృాదయ కమలకువార విహారమాణ శ్రీసాంబశివ( చేరి తేన వనాన్వయనృసింవాసూరి వరనూనునా, (బ్రవ్మావిద్యాధ్వ లేణ విరచితే, వేదాంతనర్వసాపరనామని శివదర్పణే (ప్రధమాధ్యా

జీర? 8 ౨ 21, వుట కడం

మైనూరి (వ్రభువగు శ్రీ కృష్ణరాజేందభూపాలుని కంకితముగా సీ (్రీంది (గ్రంథములు రచిత మైనవి,

శ్రీళృ్ణభూపాలీయము : చంద్రకవి రచితము (మైనూరి (పాచ్య లిఖతగంథ భాండాగారము. వారిచే (పకటితము, సంగీత సాహిత్య విద్యానిధులు శ్రీ రాళ్ళ పల్లి అనంతకృష్ణ ళర్భుగారిచే నంపాదితముం

£, క్నీర్తికాంతా స్వయంవరము ఏ మౌానూరి గోపాలరాయ కవి, రచితీము, ము దితము,

చామరాజేంద్ర చందిక వ ఇది చామరా జే్య్యద ఒడయరనకు కృతి; _ సి, ఆర్‌, చెల్లయ్యము గారు రచించినది. మ్ముదికము,

కొన్ని విశేషములు దఠథ్నీణ దేశీయాం[ధ వాచ్హుయమునకు సంబంధించిన కవులను గూర్చియు, [గంథములనుగూర్చియు. మజిగొన్ని విశేనముల నిందు పాందుపజచుచున్నాండను. తంజావూరు - నాయకరాజులు ఉపాపరిణయము ఏ రంగాజమ్మ రచిఠతమెన యీ [ప్రబంధము [క 6... నేండాంధ్రసాహిత్య పరిమత్ప(తికయందు 'వ్రకటితమగుటకు (పారంభ మైనది. శ్నేత్రయపడములు ఏ లభ్యమైనంతదనుక 1. ,్రీ, విస్సా అప్పారావు పంతులుగారు. 1, శ్రీ/వావిళ్ల వేంక శుళ్యర శాన్త్రుల వారు, $ి శ్రీ/వీరికాఫురము మహవోరాజూవారును పకటించిరి. ఈ మూండింటియందును వివులనీరికలుగలవు, మహవోరాష్ట్రరాజులు నా! ఆంధ్ర పాణిని కేసూచలకవియు, సరస్వతీకల్యాణ కృతిక_ర్తయగు సేషూచలపతికవీయును నొశండేయని సరస్వతీకల్యాణమునందలి యీ (్రీందిపంక్కు లచే నిర్ధారణ చేయవచ్చును.

పతిభై కప్మార భాళద్వాజగో త పతినుచారి[ తుం డాప్స్తంభ సూ్రుం డనఘు నివృత్తి నంఇాస్ధిచం్యదుండు వినయనయ్శ[శీ వి వేళశసాందుంకు” శబోజీ రతీకల్యాణనాటకమున నాతండు మొగలాయి చ క్రవర్షి యగు నౌరంగ జేబును జయించినట్లుగా గలదు,

508 “అని ముట్లు పార్వతీ పాణీళు జేర ననఘు.డౌ నకలలో కాదీళుచేర చంద కేఖరు వేర ఛఈంకరుపేర నింద వంద్యుని వేఠ నీశ్వరు వేర నంకితంబుగ శ్రీ/యవో బేవుపాద పంకజాలంకృళత భ నవ్యమౌొనసుండు నలలితభోసల నంతానఫలము కలిశదీ పాంబిగా గర్భాఫ్ట్‌ చంద్రుం జేకరాజకుమూరకు జెల్ల చేళముల నేశాతష్మతుండై య్‌లుచునుండు నెలమి భోసలకోస లేం దచందుండు నవ్యాంధ పాణేని నామౌాదిబిరుద భవ్య శేషాచలపతి ముఖ్యబుధుల హోర కేయూ రా గహోర హేమాళ్య చారణళశిబవిక్రాది వావానాలొనగి నయలీల భావించు నయకీ రిశాలి యినరంగ జేచాది యననసంజ+రి మగంటిమిమకరంద నుక రాదిబవిరుదుం డగు శాహభూమండలాఖండలుండు పరగించు రతి జేవిపరిణయంబనెడు నరననాటకము... ౨94 ౨౨ అలల ఠం భాసషూదులమర గావించె భారతుల్‌ గాయకుల్‌ మెచ్చ నాచ్మక్రవాళ చలాచలాచ మాచం[దకారార్కమై యొప్పుగాళ ఈగంథ మున * పరువడి గిరిరాజపదములను, నరనుండైై నట్టి శాహేందదుని పరిపరివిధములం బాడుచును” అని గిరి రాజకవి కృత పదముల (వళంనగలదు,

క్‌00 ద్విపద భారతక్రర్తలు

ఛహోజీకాలమున [వాయింపంబడిన ద్వ్భాపదథారత రచయితలలో నభాపర్వళృతిక_రయగు బాలసరస్వతి చాత్నీణాత్యుండే. అద్కి ఆరణ్య విరాటోద్యోగ భీమ్మ దోణ పర్వ్యక_రృయగు నాతుకూరి తిమ్ముయ దావమీణాత్యుండు 'కాండు. నెల్లూరిమండలమువాండు. కర్ష్శపర్వము నుండి మహో, పస్థానపర్వమువటికు గల భాగములు రచించిన సోమనయు నెల్లూరిమండలను వాండైనను కొంతకాలము తంజూవు రాస్థానమున నివ సంచి యుండును. ఏీరినిగూర్చి యా (గంథమును గూర్చి (ప ల్యేకముగ (వాయుదును, ఈ ద్వ్యిపదభారత మంతయు పూర్తిగా నాంధవిళ్వకళా పరిమత్తు వారిచేత (పకటితమైనది,

అది నభాపర్వసం పాదకులు ; శ్రీవింగళి లభ్మ్హీ కాంతముగాప,

అరణ్యపర్వమునుండి చినజవజకు ఏ; నంపాడకులు శ్రీగంటి జోగి సోమయాజిగార్ము

ఈ (కింది 'చీరొళనంబడినవారును క వోజీవహారాజుకాలనమువనారు శాందగుదురు వారి వివరములు తెలియటలేదు,

క్ష చంద 'శీఖర విలాసరచయిత అష్టావధానికవి,

లి “పార్వతీపరిణయ నాటశమున వేర్కొనంుడిన వాసు బేనకని,

అజాన్‌ అక్కనామాత్యుండు వలా

ఈ కాలమువాంచేయని చెప్పందగిన యక్కనామాత్యుండు జాల

కృవ్ణలీలావిలానము అను యశతగానము రచించియున్నాందు, ఇతండు, క

భారద్వాజగోతుండనియు, నరళాదలింగోజీ వుతుఃడనియు గద్యలో గలదు (గ్రంథము తంజూపూరి పుస్తక శాలలోగలదు, సంఖ్య ర్‌5ర్‌,

తుల జేందుని తనయుడై న వక రా జేందుని జర వెలసిన నీతి పదములు కొ్న్ని భారతి 1928లో (పకటితములై నవి,

క్‌1ే0 == నెలూరి శలివరామకవి ఫా ళం ఈతని కృతియగు కామక భానిధి శ్రీ శ. 1026లో ముదిత మై నది, (గంథావతారికగూడ యందుగలదు, “బ్పిక్రదుకవ్చుల యుదంత ములు అను వ్యాసములో (ఆంధధపిక విజయ సంవత్సరాది నంచిక ఫుట 111) నేనవతారిక ముదణముకాలేదని (వాసితిని. అది పొర పాటు, శివరామకవి తంగడియగు నెల్లూరి వీరరాఘవకవి్కి మొదట నెల్లూరివాండై యుండి యా నెనుక తంజాపురాస్థానముచేరి యుండ! దగును, జఫ నెల్లూరి వీరరాఘవకవి ఇతడు కామకళానిధిని రచించిన నెల్లూరి శినరామకవిరొొక్క తండిం ఈతని తెనుంగు కృతులు "రంకులభ్య మైనవి, ఒకటి యాదవ శాఘవ పాండవీయము [ర్య$్థకావ్యము, "ఆ0డు ననుంధ రాపరిణయము, ఈ రెండవ (గంథమున కవి తన వంశమును వర్మించియున్నాండు, అందు తానురచించిన కృతులనుగూడ వేర్కొనియున్నాండు. ఆ వివరము లివి :._ కొండన్న (రంగము) | | | "పేదనరనీంనామంగత్రి చిననరనింవామం[తి అళవాసీంగరి తిడుములుండూ ఓబళుండు | జీంకటాచలుండు (కృష్ణాం(బ కానని న | | రంగమంతి 'బెంగన ఓీబళుండు "జీవప్ప శామానుజమ్మ (జేంకటవతికాయలభే సమ్మానితుండు) జేంకటపతి శాగన రానున వరీనన (ఆబ్బులు వాసన్‌ చే సమ్మానితుండు) మంగమాంబ ॥ | | | వీఠరరాభవళవి శామన వేంకటళ్ళన్ణుండం

క్‌11 నీ, న_ప్పకాండమ్ములు సప్పవిభ కులు హరిక ర్థము విశేమణా _ప్రిందనర రమణ విశేషణరామాయణంబునాం గృతిరచించితి చతుత్క తిరహింవం గృవ్దభుజంగంబు కృవ్ణలీలామృతము (తిపురారిదండకకృతి రచించి అలరస్థంబోద్భవం కాదిగాం దత్కథ గద్య కావ్యంబుగా ఘటనంజేసి యెంచ రనమంజరిని తెనిగించి నీతి సర్వలో శేళ శతకంబు సంఘటించి మంత పాద _నృవంబును మజీియుంగృతులు ఘటనంజేసితి వీరరాఘవ కవీంద | వై వానిలో వికేమణరానూయణము తంజావూరి వున్తక కాలలో నున్నద్యి 9ది సంస్కృతమున నున్నది,

8707, విశేవణరామొయణము, నెల్లూరివీరరాఘవకవి వా శ్రీమక్కాళ్య పనో తనూత్ర మహితాప్పస్తంబ నూ(తన్యచ (శ్రీమన్నెల్లురి రంగమం(తిసుధియః పొత్రన్యవిద్యాని ధేః (శ్రీమత్పూజిత వీణ వెంకటప తేః వుతన్యరామాయణం శాన్యం న్వీకురు వీరరాఘనక వేః (శీరామమేనాబ్మయమ్‌ (శీరామూం ఘీసరో రహాంకిత విదం (శ్రీరాఘవాఖ్యావతా (పోక్సం చారుతరం ని శేమణమహాఠరామాయణం వానవీమ్‌ (శీమచ్చాటుకథాళు శావ్యరచనా చాతుర్యవాగ్లై సఖీ (భీవై చిత్య్రధురంధ శీణ కనినా చం(ార్క తారంన నేత్‌ ॥

శ్రీని శేషమణరానమూయ ణే వీరరాఘవీయే ఉత్తరకాండేనమొ_ప్తం సంస్కృత విశేమణరామాయణనుతప్ప తక్కిన లెండు తెలుగు

(వబంధములును సెల్లూరియందు , అము,(దితగంథచింళామణి పత్రికలో

(వశటితములై. నవి. వానినుండి యీతని శవితావై దువ్యము వతి

భఇాదికము (గ్రహింపనగును,

ర్‌19 “జఫ పోలూరి గోవిందకవి ;___

ఈతండ్యు పర్వతనారదో పాఖ్యానము, తాళదళా పాణ పదీవిక రాగళాళచింతామణి యను మూండు తెలుంగు కావ్యములు రచింవెను. వీనిలో నంగీతమునకు సంబంధించిన కడపటిలెండును ము[దితములై నవి, శ్రీ ఈ 1829లో న్రీశావలి వేంకటరామస్వామిగారు తమ కవుల చగిత్రలోనీ తేండు తంజావూరిరా జులయొద్ద నుంజెడివాండనియు, “ఇందు మతీపరిణయము అను (ప్రబంధమును రచిం చెననియు (వాసియున్నారు,

ఇది కానవచ్చుట లేదు. పై వానిలో పర్వతనారదో పాఖ్యాన మము[దితీము-

న! త్యాగరాజు వా

త్యాగరాజు రచించిననాటకములు, నౌశాచరిత్రమును (దక్షోద నాటక్రమును ము[ద్రితమ్ములై నది, నౌకాచరిిత్రమును "చెన్నపురి విళ్వ విద్యాలయ నంగీఠశాఖవారు (పచురించియున్నారు,

ఎవి మల్లులు భాపాపోమణము ;-

తంజావూరి మవోరాష్ట్రళాజుల కాలములోను పుదుకళ్కోటలోను జెట్టిమల్లు కులస్థులు, కవులను పోమీంచినారు,. వీరిలో కొందలజు తంజూ వూరిలోని ధేను వాళముగరిడి (పెద్దగరిడి)కి సంబంధించినవారుు ఆ జెట్టి మల్లులో నొకడగు తిమ్మ జెట్టి వేరణచే రచిత మైనది,

ఎఫ్‌ నాసీశేతప్టరాణనము వాలా

దవీ.౧ దేశీయాంధధ సాహీశ్యమున_ వెలసిన ద్వివద కృతులలో నాసిశీతపురాణము నొకటి, ఇది శృుంగారకవి తిరమలనాథకవి (వణీతము. పెద్దగరిడియందు విసిల్లిన కృష్ణునికంకితముగా అనంత జెట్టి తిమ్మా జెట్టియను మల్లుకులస్థుని (వ్రేరణచే రచితమైనది, ఇందు వంళ (శ్రమమిట్లు వర్ణి త్‌ మైనది,

క్‌18 మల్లుకులను - భారద్వాజనోత్రము, “వెంకట జెటి | న! అనంచ జెటి లు వ వవ లా ] (1) కనకా జెట్టి (1) తిమ్మా జెట్టి ($) రఘుపతి "పి వారిలో కెండనవాండగు తివాూాెటి ,ఉరణచే నిది రచిత మెనది, మక్‌ మల్లులకును (వ్మ్ముణులకునలె నూ శగో కములు గలవు, (బవ్మోండపురాణములో నేకవీ రామావోత్మ్యమని, నింబజామొవోత్మ్య మని వేరుగల ఖండమున "బీవమల్లుచరిత్రమున వివిధశాఖలును దశవిధ నో తములును నేర్చ్పాటుచేయ బడినవి, ఈ జేవమల్లుని కథయే మల్లు పురాణము, నుదురుసాటి 'నెంకనార్యుండు రచించిన మల్లుపురాణము నిదియే, అందులో కృతిపతియగు కుస్పాల్మల్లుండుు ఆపస్తంబ స్నూతుండు గార్ల్యనగో(త్రుండుగా వర్షి తుండై నాకు, వివపారిజాత ఠచ యిత వెంకటకృష్ణా జెట్టి వసిష్టగో తుండు, డ్విపదనిం బజూమాబోత్మ్య్య కృతి పోత్సాహాకుండగు మన్నార జెట్టి ఆళ్వలాయనసూ తుండు. కృతిక_ర్తయగు తిరుములనాథకవి తన్నుగూర్చి యిట్లు జెప్పు కొన్నాండు, కళ్‌ ఘనుండైన శృంగారకవి తిమ్ముఘనుని తనయుండ వై వో త్తమ నేవకుండ మజబానీయగుణుండ తిర్మలనాథళవిని అహీరఠాజశయనుని కంకితంబుగను కరమొస్ప పరమ భాగవతచరి[ త పరమార్థదీ విశ, పది సైనీపరిణ యము మొదలై సకాన్యములు రచించి” మో

కేశ పై దానిని బట్టి యిీాతండు రిమ్మూఖ్యునిప్కుతుడనియు, పరమభాగ వతచరి(త్ర, పరమార్థదీవిక పది స్హైనీపరిణయ మునను మూండు శావ్యములు రచిం'చెననియు తెలియుచున్నది. మతియు కృతిపతి తన్నుగూర్చి చెప్పు సందర్భములో, జ“ లులితో క్ర 'జేవమల్లుచరిత్ర మాకు తొలుతరచించి కీర్తులు 'జెచ్చినావు” అని (వాసీికొనుటవే నీఠండును నొక మల్లువురాణము రచింభెనని తెలియుచున్నది, కాని నాసి కేతపురాణముతప్ప పై(గంథము లేవియు కానరాలేదు. ఈతండు తనకవనమునుగూర్చి యిట్లు ఇజెప్పుకొని యున్నాండు, ళ్‌ అల మహారాష్ట్ర "జీశాంగనామణుల కులుకుగుబ్బలరీతి గూఢమైపోక మట్టుగా (ద్రవిడభామాకుచలీల బట్టబయల్‌ గాక భావజ్ఞులకును నజుజూజుప్రైటల నాంధ్రభామినుల చెజుంగుగుబ్బలరీతి కులిమిదనర నకలలతణల క్యు చాటుకావ్యనులు (వకటించి చెప్పనేర్పరి నాంగ మించె భనుండైన శృంగారకవి తిమ్మఘనుండు” పై ద్విపద పంక్తులు,

చ, ఘనతరఘూర్దరీకుచ యుగ[కియ గూఢము గాక్క (ద్రావిడీ _స్తనగతి తేటగాక, యజచాటగునాం ధవధూటి చొక్కపుం జనుగవలీల గూఢతయుం జాటు దనంబును శేకయుండం జె ప్సీనయ దెపో కవిత్యమనిపించు నగించటుగాక యుండినన్‌.

అను పద్యమునకు ననువాదము, (గంథధమము[దితము. ఇందలి యిది వృత్తము నాసిశేతూపాఖ్యానమే, కాని యిది దుగ్గనపద్య కావ్యము ననునరించిన ద్విపద కాదు, (గంథమున మూడాశ్వాసములు గలవు,

క్‌1ర్‌

*ద శ్నీ ౩ చేశ మందలి అంధవాజ్మయము అను వ్యానమున నిట్లుకలదు,

“రఘునాథకాయలచారి నాంటిరచనలే తంజావూరి రచనలలో (బశ _స్త్వములై నవి, రఘునాథరాయలు, చేమకూర వేంకటకవి కట్టా వరదరాజు ముకుంద యోగి, కృష్ణాధ్వరి చెంగల్వ కాళయ చల్లపల్లి రంగన్న 'వెంళటాచల విలాసకర్త మొదలగువారి రచనలు తంజాపు శాంధర చనలలో మెచ్చందగినవి”,

పె వారిలో, రఘునాథ రాయలు, చేమకూర వేంకటకవి కృష్ణా ధ్వరి, చెంగల్వ కాళయ తంజావూరివారేయగుట జగద్విదికము, మిగిలిన వారిని 'హూర్చి కొంత వివరణ యావళ్యకము.

జాన్‌ కట్టా వరదరాజు ఫా

ద్యిపద రామాయ 1, శ్రీరంగమవోళ్క 20 పరమఖాగవత చరిత గ్రంథ కర్ణయగు వరదరాజు తంజూవునాస్థానికి నంబంధించినవాండు కాడు. వరదరాజు తౌత కట్ట రంగప్పరాజు తోపూరు యుద్దమున రఘునాథ శాయనికి తోడ్చడినట్లు తెలియుచున్నది కాని యంతీమ్మతమున వరదరాజు తంజావూరి యాస్థానియనుట శీయాధారములేదు, అతని 2దిర్చిపద రామాయణ(పతి లిఖంపబడినకాలము మనకు తెలియదు, అది తంజావూరి పుస్తక భాండాగారము నందుండుటచేశను ళహోజీకాలమున లేఖకులు పెక్కురు వ_క్రిల్లియుండుట చేతను సీ రామా మః మాశాలము ననే (వ్రాయబడియుండును.

ఎవ ముకుందయోగి ఏ

ఈరండు (పసిద్ధవె వ్లవా చాప్యండగు కందాళ అప్ప ళాచార్యుల చారి శిష్యుండు. చామీణాత్యుంయ కాడు.

1, ఈ ద్విపద రామాయణమా. నాలుగు సంపుటములు గా నిటీవల తంజావూరి శరస్వతీమవాలు వారిచే (ప్రకటిత మైనది. సం పాదకుండు (పముత (౧౦థకర్తం

ఈ ద్విపద రామాయణమునకు వేలొక సంవూర్మ్యపతి ేహ్మాది రమణ శవులలో నొళరగు శేసాచార్యుల బారివద్దనున్నట్లు తెలియుచున్నది

క్‌ 16

ఈతండు చల్ల పల్లిరంగన్న కాడు, రంగన్న కొడుకు 'వెంళనార్యుందు, ఈతడు “ న్హీకృష్ణవిలానము అను నాల్గాశ్యానముల (ప్రబంధము రచించియున్నాడు,. ఇది వేంక శేళశ్వరునికి కృతి. ఈతడు తంజావూర చాడనుటకు నొక శు యాధారము కనుపట్టుచున్నది, ముందు జీర్కొనిన పోలూరి గోవిందకవిని యీతడు తన స్నేహితునిగా కృష్ణవిలాసాన శారకలో చేరొనినాడం,

వెంళటాచల విలొనక_ర్త యెవరో మనకు తెలియరాలేదు,

మధురావు రాం వాజ్మయము

కుందు_ర్లి వెంళటాచలకవి కా_ర్తికనుబోత్మ్యములో తన్నుగూర్చి యిట్లు చెప్పుకొనియాన్నాకు. “మ. నను(శ్రీవేంళట భూధరాధిపళ్ళపా నాణీయకల్లోలనం

జనిఆళానేక మహో(పబంధరచనా సంళశీల్కు విద్వజ్జనా

ననపాండిత్యవి శాలు, పొండ్యధరణీ పాల (వదత్తాళ్య శాం

చనచంచచ్చతురంత యానమణిభూషపాళాలి నెం లేదయన్‌”

క్లార్తికమ హాత్మ కృతిపతి తాతయగునల్లా రెడ్డి స్కాందవు రాణము నాంధమున రచించెనని యీ పద్యమువలన 'దెలియుచున్నది,

క శ్రీవేఠటాచలాధిప

"్‌వునికిన్‌ మంటపములు, దివ్యోత్సవముల్‌

గావించి; స్కాందమొం ధము

ణావ _ర్హిలకృతి యొనర్భ్చిఘనతనహిం వన్‌, ఈ తెలుగు స్కాందమిప్పుడు గానరాలేదు. శార్తక మవోత ఫ్రమందలి గద్య ఇది యలమేలునుంగాసనాథ

వేంకటనాథ నయానమేధమాన చతుర్విధకవితాధురంధర శ్రీ

ర

కరపంటవంళపళంసితోజ్జ్వల బల గోలులింగనృపపుంగవ ఖార

త్యావలంబ పేర్యబికాగర్భయళ 8 పారవార పూర్తళాఠానాధ

తీర్థపు రాథార వేరకటాచలభూ పాల (వద _శ్తమభా త్తరాంబ రాభ

రణ కల్యాణపల్యంకి కాది బహుబహూకరణ వపవిరాజమానా

సమాన సంప్మత్పవ_ర్టి కుందు_ర్రిరామయమనీమివుత ఆపస్తంబ

సూత ఇాండిల్యగొ త (వవ్మిత్రనిరసూయా పరకవివిధేయ కభా

శుక్రవి వేంకటాచలకవి నామధేయ (వణీఠం బన కార్పికమహో

త్శ్య్యంబును నవరసాన్ముప్రబంధంబునందు ('ప్రథనూశ్వానముః

మధురమంగావుంళ లీ లీలావిలాసము

మధురవాబ్బయమునకు నంబంధించిన యీకృతి చిన వెంగన కృతమని శీ డాక్టరు నేలటూరి వేంకటరమణయ్యగారు (జూలై భారతి, 1958 పుట 810) (వాసియున్నార, శాని యిది వికటకవి గోపాలరాయ కృత మని (శ్రీచల్లా కాభాకృళ్ల శర్మగారు కౌమువాసిన * నుధురజేలిన శెనుగు రాణి” అను వ్యాసమున (వాసినారు (భారతి నం, 80. నం, 10. వుటలు 882-888.)

నరసభోజనుతి

ఇది మభురావురాధీశ్వరిణియగు మంగమ్మ దళవాయి నరసనయా మొన్యునిన్తుతి నీనపద్యములు. యత్క_ర్భశమో తెలియదు, తంజూ వూరి వుస్తశశాలలో నున్నది, నరనయదళచాయి (& శ, 1709లో మరవయుద్ధమున కీ రి శేషుండయ్యెను.

గజారణ్యనంహిత = కవిధాటి బలభ దకవి,

గజారణ్య తేత్రమన గా జంబు శేళ్యరము= ఇచ్చట శంక రాచార్య మరమునకు విజయరంగ చొక్కనాఖుండీచ్చిన చానమును వివరించు నొక తెలుంగుశాననము గలదు, ఆంధ సాహిళ్యపరిష త్తులో కర్త "తెలియని గ జారణ్య వేత మవోత్మ్యము కెలుగువచనము గలదు గజూరణ్య సంహితీయను పద్యకృతి నేడులభ్యమగుచున్నది, ఇందు

క్‌18

విన యాశ్వ్యాసము మొదలు మష్టాశ్వానము వజకుగలభాగ ము పూర్వ

ఖండముగా లభ్యమగుచున్నది, ఇది శీ/గరగారశాజు బనవనకంకితము,

(గంథమందలి గద్యయిది : “బది శ్రీ/నూర్యనారాయణ వర్మ పసాడ లబ్బకవితా పాండిత్య రామకపీందపుత కవిదాటి బల భదద్రద్యినా మకకవి (పణీతంబైన గజారణ్యనంహిత పూర్వఖండంబున ద్వితీయాశ్వాసము.

దక్షీణ దేశీయాం. ధవా జయము (ప్రత్యేక వ్యాసములు = సూచికలు

18098, గురుజాడ శ్రీ/రోమమూ రి పంతులుగారు. కవిజీవితములు, సూచన, ౌళథ్యపబంధకవులు, ఫుటలు 5808-89,

ఏీశేళలింగము. పంతులుగారు ఆం(ధకవుల చరెత్ర. ద్వితీయ భాగము, తృతీయ భాగము, 1950 ముద్రణము,

ఇంచీ [కింది కవులనుగూర్చి గలదు.

1, చేమకూర వేంకటకవి ద్వితీయ భాగము పుట విశ3-252 ల, కామేళ్వరకవి తృతీయ భాగము పుట 14- 98 5, సముఖము వేంకటకృష్ణప్పనాయకుండు 99 9 కలవా ౨8 ఈ. వెలంగపూండి కృష్ణయ్య 9 ౫ విక లి9 $. శేవము వేంకటపతి 3 తపా లర 6, కోడూరి వేంకటాచలకవి 90 78-76 7. నెల్లూరి వీఠ5రాఘవకవి 93 ౨0 ర9= 99 8. నంజరాజు 99 39. 98- 94 9, కోటి వెంకనార్యుండు అం కిట 95 కే0, కుందుర్తి వెంకటాచలకవి 90 9 1లికి.126 కే, థూర్టటి వెంకట ళాయకవి 99 ం. 1వికానేతి ఓ 12, ముద్దుపళని ఆ శేడీ2-1ేడ4

క19 16. కన్తూరి రంగశవి న ఖం 170-1ే 14, ఆలూరి కుప్పనకవి 99 1/4 15, గణపవరవు వెంకటకవి కా 3 206-215 160, అనం తార్యుండు 99 3 269-270 1908, రఘునాథతొండమానుని పార్వతీపరిణయము, సరన్వలీష్మతిక రావు. 1910. ఆంధ రాజశవులు మౌనవల్లి రొమకృవ్లకవి, ఆంధప (తిక (వథమ సంవత్సరాది సంచిక, 1919. (పాచీనాంధ గద్య కావ్యములు, "వేటూరి (వభాశకర కాని ఆంధ 1914, పరిమత్పు స్తశ భాండాగారము. (కొత్తపల్లి నూర్యాకావు అంధసాహిత్య పరిషత్పతిక నంపు, 8, నం1. ౨, 1017. తొండమాన్‌ నంళావళి, వెంకనకవి - సాంబళివకవి ఆంధ 1024. విజయరంగ చొక్కనాథుండు మల్హాది సూర్యనా శాయణ శాసప్రీ సారస్వత సర్వస్వము, నంపు, 1. నం, 8 1925, తంజూవూరి సరస్వతీమహాల్‌, 'కేమూరి విశ్వనాథళర్మ భారతి సంపు. 8 సం, 1, పు, 187-1క41ే. 99 నారాయణతీర్టలు. "వేటూరి (పభాకరశాద్తి నంఫు, 2, సం, 7, వుటలు 147=140. 9 తంజూవూరి రఘునాథ రాయలు- వేటూరి (వభాకరశా్తి స్వధర్మ పకాశిని నంపుటము క,

కర0 1927. నేపాళ చోళగళబ్దములు విజయవిలాసము, తాపీ ధర్మారావు భారతి సంపు, 4 నం, 9. పుటలు 16, 1920. శేపాళచోళగళబ్బములు = పునర్విమర్శనముం "వేటూరి (ప్రభౌశర శాస్ర నంపు, $, నం. తి, పుటలు 487-489. ౪3 చేనుకూరవాని సారంగధర, ఆావీధ ర్యారావు నంపు, 5, నం, వుటలు శ40 548, 39 పునర్విమర్శనమునకు (పత్యుఖ్రానము, తావీధక్యారావు నం, $, నం. 5, పుటలు 805-800. 90 దథీ.ణాంధవాబ్బయను సూచన, కవిత్వవేది ఆంధ వాబయ చరితసంగహము, పుట 161, 108, పరిమత్చు _స్తక భాండాగారము - ద్వితీయ భాగము, ఆంధ సాహిత్యపరిమత్తు, కొత్తపల్లి సూర్యారావు, 1988, విజయవిలాన వ్యాఖ్యానవిధానము - శావీధర్మానావు. శ్ర /! కిక్‌ క్‌ శీ ల! క5క్ష8-553 9 ఫి $9 " క! ర్‌ ల! 758-759 క్‌ క! న! క్ర ౦, ర్ల 925.98! 108$, మధురవాణి - శ్రీమాన వల్లి రామక్ళవ్ద కవిగారు. భారతి సం, 18. నం, 12. బాటలు 777-799, 1987. శామభదాంబ - శ్రీమానవల్లి రామకృష్ణకవిగారు ((గంథచా రము అను వ్యానము. భారతి సంపు. 14 నం, 1, పుం శేఎ19. ఫి మన్నారుదాన విలాసనాటకము = విమర్శ, శ్రీ శీ జయంతి రశామయ్యపంతులు గారు. అధుని కాంధ్ర వాజ్మయ విశ్రాసవై ఖరి. కవ అధ్యాయము పుటలు 29-40,

ర్‌వి1

కృష్ణాధ్వరినై. షధ సపారిజాతీయము = శ్రిచల్లా నగ్యనారాయణ గారు. మదళాను విశ్వవిద్యాలయ (ప్రాచ్య; రిశోధనాలయపటిక. సం, ౨, భాగము ఏ, వుటలు 17-81. ,

1941, ముద్దుపళని కవిత్యములోని కమ్ముంద ము = వెళ్లవిళ్ల వేంకట శా్య్రిగారు. భారతి సంవు, 17, సం, 18. పుటలు 7072710,

$0 వాల్మీకిచరిత్ర - వీఠిక, నిడుదవోలు వేంకట రావు, ఆంధధ్రవిజ్ఞాన నమితి (వకటితము,

దతీణాంధయుగనుం శ్రీ. ఈ 1600-1775, ఆంధ్రవాబ్బయ చరితము ఆంధనర్వస్వము, ఫుటలు 295-298, శ్రీ పింగళ లభ్మీ శాంతము,

10949, నారాయణతీర్థలు _ శ్రీచెళ్లసో వేంకటళా, క్రీ. భారతి రజతోత్సవ నంవుటి. పుటలు 277-280.

1961, ఆంధవైవ్యవ వాబ్మయము - గోపన, నిడుదవోలు వేంకటావు "రెడ్డిరాజుల ఆంధ్ర వాబ్బయపోమణ, భారతి సం, 1. సం, 18,

1959, దథీణ బేశము, తంజు పురాంధ నాయకళశాజు రఘునాథనాయ కుండు = నినుదవోలు వేంకటరావు, (శ్రీవావిళ్ల వేంక శుళ్వరశాత్త్రి వమస్టిపూ _ర్యుర్సీవ సమ్మాాన సంపుటము ఫవుటలు 180-208.

93 'శ్రీనా రాయణలీద్ధలు ఎ స్వామిశివళంకరులు, డిటో వుటలు 66-72, 9 సభాపతయ్యి వదములు - తిమ్మూవర్ముల కోదిండ రామయ్య ,;. వేశ్రయ్య - తిమ్మ్మావర్షుల కోదండరామయ్య భారతి నం. 28, నం, 8, వుటలు 786, ఉం

క్‌22 1952. కంఠీరవఠాజు యతుగాన కృతులు = నిడుడవోలు వేంకటరావు, [| గని 4! క్రి క్షే, 39 బెంగుళూరిని ర్యాత పెదకెంపరాయండు = నిడుదవోలు వేంకట శావు, భారతి సం, 28. నం. ౨, 1958. మైసూరి చెన్న పట్టణనిర్తాత ఆము డీ జగాబేవరాయండు - నిడుద 9 మజొకపదకవి వంగలనీనయ-తిమ్మా వరుల కోదండ రామయ్య యి 90 బికుదుకవుల యుదంతములు - అం(ధపాణిని నీ. వేంకటరావు నందన నంవత్సరాది నంచిక ఫుటలు 111-118.

దమీణాంధయుగము రఘునాథ రాయలు - డాక్టరు. "క్రీవి,ఆర్‌. వి ల కలి నంం క్షే నం, 6 క్‌ 18-21. క్రి క్‌ క్రి నం, క్ష సనం, 7 క్‌ి 15-20.
విజయరాఘవుని యాస్థానకవులు 39 శనం, 110, వి1ంల౭ికి, క్‌? క్త వ్ర శ సం, శ్‌ 2. న్‌ 16-19

అవా వ్యాసములు అ వాద్మయము వ

అరవచేశమందలి “ఆంధ్ర వాజ్బయము = అక్కిరాజు ఉమాశ్రాం తముగారు, ఆం(ధసాహిత్య పరివత్తు, సం, 2 వుటలు 72-91. ఇది వేజిఫ్పుస్తక రూపమున (పకటితమైనది 1919, ల్సి ఆంధ జేళవు దవీణభాగాంధ కవ్టలు = వెన్నెలకంటి అప్పా రావుగారు, అంప(తిక సంవత్సరాది సంచిక 1918, పుటలు 118-117,

కైక

కి, చోళ చేళాంధ 'సాబల్యము అ హరి నేతు రామయ్య గారు ఆంధ

శ, తంజావూరి మవో రాష్ట్ర రాజులు = సంస్కృ తాం వాబ్బయ చర్చిత, నిడుదవోలు వేంకటరావు చంక 1984-1985, 4 నంచికలు,

ర్‌ం తంజూవురాం[ధ వాబ్బయమను జు ఆంధధనాయక రాజుల పరిపాల నము (1585-1678) అంధధసాహిత్య పరిమత్తు రజతోత్సవ సంచిక. ఫుటలు 151-164, 1086.

17-వ ళ తాబ్టీనాటి ఆంధ వాబ్బుయ విశేషాలు - డాక్టరు నేల టూరి వేంకటరమణయ్య, భారతి నం, 28 నం, 2 పుటలు 107-116. 19406. ల

7, దతీణేశమందలి ఆంధవాజ్మయము - శ్రీ రోషులు వేటూరి

ఉల (ప్రభాకరశాస్త్రిగారు భారతి రజతోత్సవనంపుటము, ఖుటలు $4ఉ6-9858. 1949. 1058. మధుర తంజూనూరు రాజులనాొటి చాతీణాంధ సాహిత్యము - డాక్టరు నేలటూరి వేంకటరమణయ్య గారు. 99 ;9 3) ర 99 26-82.

$$ 99 ఫ్ర 99 9

౩ తంజూనూరి మవోరాష్ట్ర భూపతులు ఆంధ సాహిత్యము = (శ్రీమల్లంపల్లి సోము శేఖరళర్మ నం, 80 సం, 19 పు 406-504.

1054 నా శ 81, 1 పు శిల కే

మధుర తంజూవూరు నాయకళా జులనాటి యాంధ్ర వాబ్మయము- డాక్టరు జీలటూరి వేంకటరమణయ్య గారు,

సం, 81నం, 2 ఫు 142-152,

ఠి కఫ ఫ్ర ! $9 కి వు వ29-261,

ర్‌9శ్తీ ఆఫ వార్మిత్రక (గ్రంథములు :_

తంజావూరి ఆంధ్రరాజుల చర్మిక _ కీ శీ. వేటూరి (ప్రభాకర కాతగారిచే (ప్రకటితము, మ్మదాను 19]%్తీ, £, తంజావురాంధవాయక రాజ చర్మిత-కురుగంటి నీతారామయ్య గారు ఎమ్‌, ఏ, ఆం(ధ(గంథమాల మాను 1981, రి, తీంజావూరి సరనస్వతీమవోలు (గంథధాలయమునందలి తెలుంగు తీ రెం5011217౯0 16410646 ౧€ 901186 మడ0686112%8 10 ఓం రకెడరం!6 తేకీజస222)2%2 ఏం! £001 న॥?28ళ201 కేక్‌జని21 క

క, సింబళ విజయము = శ్రీ యన్‌, యన్‌. సుంద లేళ్యర రావుచే నంపాదినము., (36110112 01 606 (ంళ?6గులుంష 016021 కేక ా86ం1వ48 మ1098గా కేశీయోంకు 01. 2 షాశ . 28809 72001. 10409, అవావాణు పి వాద్మయము కూ

కొందటు తంజావూరి కవులు, పండితులు. శ్రీ/శరుగంటి నీళా రామయ్యగాకు, పదరా బాదాంధ సాహిత్య పరిష్మత్పకటి తము. ఇందులో ఫుటలు 124 నుండి 185 వజకు తెనుగు వాబ్బయనునుగూర్చి గలదు, 190489. లప్‌ వ్యానము య మధురజీలిన తెలుగు నాయక రాజులు-(శ్రీదిగవల్లి వెంకట శివరావు, భారతి నం, ౨8 సం, 8 పుటలు 290-296. 9 న 9 ఊఉ 9 తి6ంలి-లి69. 1947.

క్‌ఫ్రీరి అలానే (ప్రబంధములు ఫలా అముద్రిత గంథ చింశామణీ (వకటించినవి,

మి(ఠవించా పరిణయము - కుందుర్తి వేకటాచలకవి 1888, త. (పబంధరాజ 'వేంక కేళ్వర విజయవిలాసము - గణపవరపు

"వేంకటకవి 1899, $,. యాదవరాఘన పాండపవీయము - నెల్లూరి పీరళాఘవకవి 1887, శీ. వసుంధళశా పరిణయము 39 1904,

సరన్వతి ష్మతిశ పకటించినవి

క, పార్వతీపరిణయము - పుదుక్కోట రాయరఘునాథ తొండ

మాన్‌ మహీపాలుండుం ళు వాలీ కీ చర్మితము - తంజావూరి రఘునాథుండు.

ఇవాటువులు,

శృంగార (గంథమాలవారు పకటించినవి, చిన్న నీరికలతో నర్వాంగనుందరముగా వెలువడినవి,

గా శృంగారనత్య భామాసాంఠ్య్వనము = లింగనమఖి శా మేళ్వరకవి, 8. శృంగాళాహాల్యా నం్మక్రందనము - సముఖము వేంకట కృష్ణప్ప

నాయకుఃండుం 9. శృంగారసావితి - రఘునాఖండు 10, ళ ంగార్‌ గాధేయో పాఖ్యానము = క అళ్వాసము మానము

శామశళానిఫ = నెల్లూరి శివరామకవి, (ఇది యవతారిళతో

గూడ ముదిత మైనది 1926.

క్‌26 శృం గారకావ్య (గంథమండలి = బందరువాఠు (వశటించినవీ. (3) శే. రాధికా సాంత్యనము - శ్రీ, వెంపటి నాగభూవణముగారు (ముద్దుపళని) వీరిక 198%, 2౨, నతభామా సాంత్వనము - నిడుదవోలు వేంళటళావు వీ8ళ 1908, (౨) ఇందులో (89

రాధికా సాంత్యనము, శ్రీ మల్లాది రామకృష్ణ శాస్త్రి, (నముఖము) వీరిక 1988, లై సారంగధర చరిత్ర వచన ఆంధ్రసాహీత్య పరిమత్తువారు (వకటించినవి,
జైమినీ ఫారకము వచనము - సముఖము వేంకట కృష్ణప్ప నాయకుండు, లి మన్నా రుదాన విలానము యమతగానము - రంగాజమ్మ, 1926.
రాయవాచకము వచనము - విళ్వనాథనాయకుని స్టానాపతి,

4, రఘునాథ రామాయణము (వబంధము రఘునాథుంకుు 1940, ర్‌ం కవిజనోజ్జ వని - పుదుకో్కోట తొండమాన్‌ రఘునాథ రాజు 1087, 6. 1950 నుండి మదళాను (వభుత్యమువారును, తంజూవూరి సరన్వతీ మహలు (గంథాలయముచారును (వశటించిన (గ్రంథములు,

$్‌ఏ7 మదరానుం

1 ఖద్దలత్‌ణ శిరోమణి-నవనపస్పర చితము, సంఖ్య 14, ఆంగ్లాంధ వీరికలు, వీఠికాకర్త్య పరిమ్మర్త నిడుదవోలు వేంకటరావు, వీఠకలు 28 పుటలు,

ఏ. (బవ్మావిద్యా నుధార్షవము = పరమౌనందయతి, సంఖ్య 88, పరిష్కర్త శ్రీ, వేదురుమూడి కృష్ణారావు, విపుల వీరిక లేదు,

రాగతాళచింతామణి - పోలూరి గోవిందకవి రచితము, సంఖ్య
పరిష్కర్త సంగీత కళానిధి -టి. వి. నుబ్బారావుగారు, వివుల వీఠికలేదు. తొలిఫలుకులు మాన మే గలవు.

తంజావూరు

/ రఘునాథనాయ కాభ్యుదయము విజయరాఘవ నాయకుండు,

రఘునాథఖాభ్యదయము ॥ సంఖ్య $2= పరిష్కు_ర్తలు (1) (శ్రీడాక్టరు 'ీలటూ రివేంకటరమణయ్యగారు, ఆంగ్లేయభాషా వీరిక 87 వుటలు, (9) ,త్రీమల్లంపల్లి సోమ కేఖరళర్థుగారు, జెలుంగుభావు వీరక 6 వుటలు,

ఏ. రాజగోపాల విలానము-చెంగల్వ కాళక వీ, సంఖ్య 88, పకిమృ-_ర్త నిడుదవోలు వేంకటరావు, ఎమ్‌, ఏ, అంచ్లేయభాపా. వీరిక కర పుటలు, తెలుంగు భాహ వీరిక్ర 49 వుటలు, ద్విపద శామాయణము - కట్టావరదరాజు, | సంఖ్య 56, €7,

తిం నాలుగు సంపుటములు, ఫం 59, పరిష్కర్త నిడుదవోలు వేంకటరావు ఎమ్‌. ఏ, ఆంగ్లేయ భాషా వీక్‌ 11 పుటలు, తెలుగుభామ వీరి 92 పుటలు,

528 శ, తాళదళ(ప్రాణదీవిక - పోలూరి గోవిందళవి, నంగీత కళానిద్ధి శ్రీ, వాను బేవశా స్త్రి, వి, సుండరళర్మ గార్లచే పరిమ్భృుతము, ఆం(ధాంగ్లవీరికలు, తాళస్తార వివేచనములు గలది, 5, విపనారాయణ చర్మిత=విజయ రాఘవ నాయకండు నంఖ్య 68, వి, నుందరళర్మ, అం మహా జేవళా(స్త్రీగార్ల చే పరిమృృతము. “ల్లగద్తిను (9 శతవరాని ఉన ఇ యరం౫ ఇవ వనన క్‌