Telugu Dakshina Vedam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| శ న్న "| | నా! న వ. | ॥ ( న. (్క య ఖ గ /ఇ జో గ్గ న (1,

తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం (వమరణ = 90 వావ దక్షిణవఎదం ఆల, (తమిళంలోని “తిరుక్కురళోకు తెలుగు అనువాదం) అనువక్త : ఆరుద్ర స్‌ ి (వమురణ : తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు = క్త,

ఉమని "7౯0434 - గం 1180912002 0 జు! పెంం చరం లనిఉపి 09 3181107815 - గౌాజంిీఉ466 9 ౧౯. శగురేగ?8ి. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు - 500 004. (పథమ ము(దణ - 1989 ల్‌ త హక్కులు : ఆరదవి క య ౦ త (పతులు : 2000 క లా రాం వళ [ ౯ + ష[ళ్ళా న గ. శి జ టల భా 2 ఇటం...! వెల : రూ. $/- న. త చ వాచరనలో ముఖవిత్రం : [శీ శీలానీ రాజు గే 1వళులకు : (౮. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, కళాభవన్‌, సైఫాబాద్‌, హైదరాబాదు - 500 004. ముదణ : శ్రీ సేవా మందిర్‌ పస్‌, పాలిగ్రామం, మాను - 600 098

• విషయనూచిక

ఈ [వచరణ గురింవి....

ఆచార్య శ) వి. వారంాయణరెడ్డి

ఉపాధ్యక్షులు,

తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం. అ89 9 ళ్‌ పీఠిక ;

శ్రీ ముదుమారి జగన్నాధరాజు ఆతం న్‌ ముందు మాట :

డా. చల్లా రాధాకృష్ణశర్మ వ. చక్షిణ వేదం

తిదవళ్లువర్‌ వారి 'తిరుక్కురళ్‌" తమిళ

మూలావికి ఆకర గారి తెనుగు పేత ధర్మ విభాగం లని వళ అర్ధ విభాగం అలం 89 కామ విభాగం అల... క్షేషే1ే

ఈ పుచురణ గురించి ఆచార్య పి. వారాయబణరెడ్డి, ఉపాధ్యక్షులు, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం లక్ష్యాలలో బాతీయ సమైక్యసాధనకు సమువిత ప్రాధాన్యం ఉంది. ఈ లక్ష్యసిద్ధికే తెలుగునుంచి ఇతరభాషల్లోకీ, ఇతరభామలనుంచి తెలుగులోకీ ఉత్తమగుంథాలను అనువదింపజేసి పుమురించే పుణాశికను ఈ విశ్వవిద్యాలయం రూపొందింవింది. ఈ పుణాళకలో అంతర్భాగంగానే ఆముక్తమాల్యద, పాండురంగమహాత్మ్యం లాంటి పొొథాంధు పుబంధాఅను తమిళ హిందీ భాషల్లోకి అనువదింపచేసి పుచురించడం జరిగింది. సుప్రాచీన తమిళభాషా సంస్కృతులకు నురువిరదర్పణం తిరువళ్వర్‌ రవించిన 'తిరుక్కురళ్‌.. ఆ పుశస్తగంథానికి నమర్ధానువాదం డా॥ అఆరుదగారు రవింవిన ఈ “దక్షిణవేద౦ం.” డా॥ ఆరుదగారు తమిళమెరిగిన, తెలుగులో కైతిరిగిన కవి కావటంవల్ల ఈ అనువాదం అనుసృజన గుణాన్ని నంతరించుకుంది. ధర్మసోపానం నుంవి మోక్షసోపానాన్ని అధిరోహింపజేసే అర్ధకామా లను ఎంత వ్యగదృష్టితో, నిగ్రహపుష్టితో దాటి పైపెకి పోవాలో (ప్రవవిం చిన పరమార్థ సంపుటి ఈ కృతి. అ మహార్దాన్ని తెలుగువారికి అంద జేయాలనే నరికల్పఫలితమే ఈ ఆంధ్రీకృతి. లోగడ 'తిరుక్కురళ్‌'కు ఎన్నో అనువాదాలు వెలువడినా ఆరుదృూముద్రవల్ల ఈ అనువాదం అనితర విశిష్షతను సమికరించుకుంది. దక్షిణవేదాన్ని ఈ రూపంలో తెలుగువారికి అందిస్తున్న డా॥ ఆరుదగారికి, పీఠిక అమర్చిన $) ముదునూరి జగన్నాథ రాజుగారికి ముందుమాట పలికిన డా॥ చల్లా రాధాకృష్ణశర్మగారికీ మా కృతజ్ఞతలు. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం (ప్రచరింవిన ఈ “దక్షిణవేదం" అక్షరాంధృజగతి ఆమోదం పొందుతుందని అకిస్తున్నాము. హైదరాబాదు 18-7 = 1989 | పి. నారాయణరెడ్డి

న. చితా . న. స్‌

న ట్‌ . న సనం నో వ చ (స్తుహి? టా * న హ్‌ జల

న అల్‌ వం [ల్లు య.

షై ప్‌ శ న . వ్‌ ఒ శ్వ కే ష్‌ జ

లత పతం కి మో ఖీ జుంకితచం కళాభిమావి

(వముఖ పారి,శామికవే త్త మిత్రుడు

(శ్రీ. వ. ఓబుల్‌ రెడ్డిగారిక

శాస్త్రీయగాన రసాస్వాదనా కళాపొటీర నైజము (పధమగుణము, లక్షణయుతమైన దాక్షిణాత్య భరత వాట్యరీతుల పోషణ మలిగుణము. వేతికెముకలేక చేయదగినబోట గుప్రదాన విధము గొప్పగుణము మునుపు మెచ్చిన సంస్థ మూడు పువ్వులనుండి ఆరుకాయలుబూచు భూరిగుణము మేటి గుణములు నీలోన గాటమగుట సరస కూర్చొని చూశాను నభలోన మెచ్చుకొన్నాను కాబట్టి మేలుకాన్క ఇచ్చుచున్నాను నత్కృతి పుచ్చుకోండి. వక్ష ఉగాది ఆరుద్ర

పీఠిక

బవుభాషాపవీణ, (శీ ముదుమారి జగవ్నాథరాజు, ఆధ్యక్షులు = మణిమేఖలై మథనం - తెలుగు విద్యాలయం, రాజపాళయం, తమిళనాడు.

నుషుసిద్ధ పరిశోధనకులూ, విమర్శకులూ, ఐన మహాకవి ఆరుద్ర గారు, అరవై ఏండ్లు నిండినా ఇరవై ఏండ ఉత్సాహంతో ఎన్నో పరిశోధనలు కృతినిర్మాణాలూ, వేస్తూనే ఉన్నారు. నమగ అంధృసాహిత్యాన్ని అవ గాహన చేసుకొన్న ఆర్నుదగారు, తమిళసాహిత్యంలో ప్రసిద్ధమైన కలింగత్తు ప్పరణిలోని కొన్ని భాగాలు వెన్నెల వేనవి అనే పేరున అంధ సహృదయుల కందించి మన్నన గొన్నవారే. పుస్తుతం (పప్రపంచవిఖ్యాతిగన్న తిరుక్కుఅళ్‌ అనే తమిళ ధార్మిక గృంభాన్ని దక్షిణవేదం అనే పేరున అనువదింవి ఆంధ్యులకందిస్తున్నారు.

ఉత్తరవేదం భగవద్దీత అనుకొంటే దక్షిణవేదం తిరుక్కుఅక్‌ అన వచ్చునని 'కొందరభిప్రాయం, కాని తిరుక్కుఅక్‌కే ఉత్తరవేదం అనే "పేరుండేది. ఇక్కడ ఉత్తరం అంటే సర్వమానవకోటికి సంబంధింవిన దిక్చూవి గాక, తర్వాతిది అనీ అర్ధం ; ఉత్త రకాండం అన్నట్లు, ధర్మార్ధకామాలన్న మూడు పురుషార్థాలను పుతిపాదించే తిరుక్కురళ్‌వంటి ధర్మగుంథం వేరొ కటి లేదనవచ్చు. ఆల్‌ బర్ట్‌ష్వట్టర్‌ అను నోచెల్‌ బహుమతి పొందిన తత్వ వేత్తయొక్క నిర్ణయం ఇది. దీనికి తర్వాత మిద్గుని పువచనాలైన ధర్మపదం పేర్కొనవచ్చు. కురళ్‌ నీతిగుంభం మాత్రమే కాదు కామత్తుప్పాల్‌ అన్న కరళ్‌ కామ విభాగం సాహిత్యగుంథంగా పరిగణించ తగిన ఈ త్తమకావ్యం. గాథనప్రశతిని పోలిన నాటకీయత కల్లి, ధ్వనిగర్భితమైన, బౌవిత్యపూర్ణమైన కవిత్వంతో అలరారుతున్నది. ఇట్టి ఉదుంథాన్ని ఆరుదుగారు అంధుల కందించడం మహాభాగ్యం. గీతకూ అభిజ్ఞాన కొకుంతలానికీ లాగే తిరుక్కురళ్‌కు కూడా తెలుగులో వాలా అనువాదాలు వచ్చాయి. కనుపర్తి వెంకట్టామ విద్యానందనాధ (18038 = 1898) త్రివర్గదీపిక అనే పేరున కందపద్యాలలో చేశారు. బొక్కం నరసింహనాయుడు 1691లో త్రివర్గము అనే పేరున అనువదిందారు. స్వాతంత్ర్య సమరవీరుడూ, మంచి కవీఅయిన చరిమెళ్ల సత్యనారాయణ తిరక్కురళ్‌ ధర్మవిభాగం మాతం - తమిళ చృందస్సులాగే తెలుగులో ఒకటిన్నర పాదాలలో పరిమేళగర్‌ వ్యాఖ్యతో పాటు అనువదింవారు. మహాకవి పూతలపట్టు శ్రీరాములురెడ్డి తృివర్గము శం

అనే పేరున 1960లో అనువదించారు. ఇంకొ నడకుదుటి కుప్పుస్వామి. ఆయ్య, కవిశేఖర సెట్టిలక్ష్మీనరసింహం, చల్లా లక్ష్మీ నారాయణకౌన్రి,గార్లు కూడా అనువదించివున్నారు. ముదిగంటి జగ్గన్నశాస్త్ర, - రాజాజీ రవించిన తిరుక్కురళ్‌ ఆంగ్లానువాదాన్ని మూలంగా తీసుకొని వచనంగా అనువదిం చారు. ఈ మధ్యమన్నిత్రులు, తమిశాంధు భాషాకోవిధులైన డా. బల్లా రాధాకృష్ణశర్మ-ద్విపదలందు మూలం అనువదింవి దాని భావార్థం వచనంలో ఇవ్చి పుచురింవివున్నారు. ఇంకా శ్రీవిద్యానంద రామలింగవార్యగారు శ్రీసూక్తులు అనే పేర ద్విపదలందు అనువదించుటేగాక విపులవ్యాఖ్యానంతో పుచురింవియున్నారు. 1966లో శ్రీ కాంతిశ్రీపతిశాస్త్రి, 'శ్రీపదులు'. అనే "పేరున వృత్తాలందు శ్రీ, అనే అక్షరం అంతంలో వచ్చునట్లు భావానువాదం వేసి వున్నారు. శ్రీగురుచరణ్‌ దూతలూరి జగన్నాధంగారు ఆటవెలది భందస్సులో తిరుక్కురళ్‌ అనే పేరున పృచురింవివున్నారు. ఇంకా కొన్ని అనువాదాలు కూడా వచ్చాయి. దీనినిబట్టి చూ స్తే తిరుక్కురళ్‌ విద్వన్మండలిని ఎంత ఆకర్షింవిందో తెలుస్తుంది. ఇస్ని అనువాధాలుండగా ఆరుదగారు ఎందుకు చేశారు ? ఈ అనువాదంలోని విశిష్టత ఏమిటి ? అనువాదంకూడా ఒక కళ అనవచ్చు. ద్విభాషా సాహిత్యాలు, సంప్రదాయాలూ చక్కగా అవగాహన చేసుకొన్న వారికే వీలౌతుంది. అనువాదం చెరకునిస్తే రసం వేరు పిప్పివేరుగా పడుతుంది. పిప్పిలోకూడా మధురత్వం ఉండ వచ్చు, వీమలకు అది బాలును,. కాని రసంలోని పరిపూర్ణానందం లభిస్తుంది. ఈ మర్మం ఎరిగినవారు ఆరుదగారు. మూలంలోని పదాలను వాక్యాలను కొందరు ముక్కకు ముక్కగా తర్జుమా చేస్తారు. మూలంలో లేని వాక్యాలు కొందరు చొనుపుతారు. మూలంకన్నా వారి మాటలే ఎక్కువాతుంటాయి. కొందరు భందస్సుకోసం తికమకలౌతారు. ఇట్టి వేవీ. లేకుండా మూలానుసారంగానూ, మూలంలోని జీవకళ ఉటిపడేటటు అనువదించేదే. మంచి అనువాదం. ఇట్టి అనువాదమే ఆరుదగారు చేసింది. శ్రీ ఆరుదగారు మూలంలోని భౌవాన్ని తేలిగా నులభశలిలో అటు వెలది భందన్సులోనే అనువదించివున్నారు. ఇదివీండితుల శెలిలో లేకుండా సామాన్యపుజలు కూడా చదివి అర్ధం చేనుకొని అనందించే టట్టున్నది. ఇది. ఇందలి విశిష్టత. అనువాదం అనువాదంలా తోచకూడదు. అదే మేలైన అనువాదం. అఆరుదుగారి దక్షిణవేదం వదివితే అనువాదంలాగా కనిపించదు. పరిశోధకులూ, విమర్శకులూ, కవిగా రాణించడం కష్టం. క్షేమేందుడు వంటి కొందరికే ఈ వరం అభింవింది. ఆరుదుగారు మంవికవిగా దక్షిణ వేదంలో కనుపిన్తున్నారు. అంటే సంప్రదాయ కవిలాగా కూడాను. తదితరకవుల అనువాదాలకూ

శ్‌

అరుదుగారి. అనువాదానికి ఉన్న తారతమ్య విమర్శవేయడానికి నా కిషంలేదు, తిరుక్కురళ్‌ తెనిగింపులు అనే ఒక నీదాంత గంథం ఎవరైన టబ ౧ కా

రాయవచ్చు. నేను అన్ని అనువాదాలూ చూశాను. నేను తేటగీతుల్లో తిరుక్కురళ్‌లో నుండి ఎన్నుకొన్నవి మాతం తెనిగింవివున్నాను. నా అభిప్రాయంలో పండితపామర జనానురంజకంగానూ, మూలానుసారం గాను సులభమధురమైన. లిలో సంపుదాయచ్భందస్సుల సాగిన అను వాద౦ంగొనూ, మేలు బంతిగానూ ఈ దక్షిణవేదం అలరారుతున్నది.

మంచిమడులు విడిచి కొంచెములాడుట

వచ్చికాయ తిమట పండు విడిచి 100

కొండవంటి వాడు గురుగింందోషమ్ము

చేసెనేవి పరువు వాశమగుమ 965

కష్టమొచ్చివపుడు కలకల నవ్వుము

ట్ర సు

వెైతలపట్ల వేరు విరుగుడేది ? 621

వేను జూచినపుడు వేలజూచుము తాను

చూడ వపుడు వమ్నచూచి వవ్వు 109%

ఇట్టి సుకరమైన అనువాదం ఆరుదుగారు చేశారు. తిరుక్కురళ్‌ తమిళపుజల నానుడులందు మెలగుతున్నట్టు, ఆంధృపుజలందు వేమన వెలసివున్నట్లు ఆరుద్యగారి “దక్షి ణవేదం' కూడా ఆంధృప్రుజలకు అపరవేమన లాగా అంకితం కాగలదని ఆ+ిస్తున్నాను.

తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారు తెలుగు భాషాసాహిక్యాలను తదితర భాషలలోనికీ తదితర భాహోత్తమ సాహిత్యాలను తెలుగున ఆఅనువదింపకేసి జాతీయ సమైక్యభావానికి దోహదం వేయడం పుశంసా రం.

(నం) ముదునూరి జగవ్నాథరాజు

ల్‌

ముందుమాట డా. చల్లా రాధాకృష్ణళర్మ మధురై

సాహిత్యాకాశంలో ద్యోతించే ధ్రువతార “తిరుక్కురళ్‌' తమిళ సాహిత్యాన్ని పరిపుష్టం చేసిన యీ ప్రశస్త నీతిగృంథానికి పదిపేర్లున్నాయి. శమిళవేదం (తమిళ్‌ మరై) సార్వజనీనవేదం (పొదుమరై) త్రివర్షం (ముష్పార్స్‌) మొదలైనవి పేర్కొనదగినవి. ఇవి ఈ గంథపాాళస్యాన్ని సుస్పష్టం చేస్తున్నాయి. వేదవిఖ్యాతిని సముపార్దించిన విశిష్ట గంథం తిరుక్కురళ్‌. కనుకనే యిది పెక్కు ప్రాచ్యపాశళ్చాత్య భాషలలోకి అనువదితమై నభ్యలోకాన్ని అలరింపడేస్తున్నది. _కురళుకి పదిపేర్లు ఉన్నట్లుగానే, తత్కర్త అయిన తిరువట్లవరుకి కూడా పదిపేర్లు ఉన్నాయి. నాయనార్‌ (పూజనీయుడు) దైవాంశ సంభూతుడైన కవి ( దెయ్‌వప్పులవర్‌) అనేవి అ దళ నామాలలో కొన్ని. ఇంతకూ అఆ మహితాత్ముని నిజనామధేయం

తెలియరాక పోవడం మన దురదృష్టం.

తిరుక్కురళ్‌ తెలుగువారికి కొత్తకాదు. కనుపర్తి వెంకటరామ విద్యా నందనాథులు 1808-1899 మొదలుకొని వల్లారాధాకృవ్ణశర్మ దాకా పలువురు కురళులకి యథానువాదాలు వెలయింవారు. వీటికి పుభుర పువారం లభించకపోవచ్చు. అయినా తిరువళ్లువరు సత్క్యుతిని నలుగురికీ తెలియకేయాలన్న వీరి ఆశయం ఉదాత్త మయింది.

“దక్షిణవేదం' అనే పేరుతో డాక్టర్‌ ఆరుదుగారు తిరుక్కురళని సమర్ధంగా తెనిగించడం, ఆ తెనిగింపుని తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారు నర్వాంగ సుందరంగా పృురించడం హర్షించదగిన అంశాలు. తెలుగు తోబుట్టుభాషలలోని అనర్హ రత్నాల తెలుగు సేతల్ని విశ్వవిద్యాలయం వారు ఇతోధికంగా ప్రచురించాలని నా మనవి.

బహుముఖ పుజ్ఞావంతు లైన ఆరుదుగారు నాకు విరకాల మిత్పులు, ఆయన వైపు వాటము తెలిసిన రచయిత అనీ, చేయితిరిగిన కవి అనీ నేను కొత్తగా చెప్పనవసరం లేదు. ఆరుద్ర వంటి పుజాకవి తిరుక్కురళువి తెనిగించడం నాకు పరమానందం కలిగించిన అంశం. ఈ “దక్షి ణవేదం" తెలుగు పాఠకలోకాన్ని అనాయాసంగా ఆకట్టుకుంటుందని నా నమ్మకం.

అనలే. అనువాదం అసిధారావృతంచంటిది. అందులోనూ వేదతుల్యమైన రచనను అనువదించడం మరీకష్టం. కురళుకి తమిళంలో

శ్‌

నాడూ నేడూ వ్యాఖ్యానాలెన్నో వెలిశాయి. కొన్ని కురటల్ని అర్ధం వేసుకునేందుకు తమిళులుకూడా ఈ వ్యాఖ్యల నహాయాన్ని అర్ధిసారు. తమిళసాహిత్యానికి శ్రీకారం చుట్టివా నంగసాహిత్య సంప్రదాయాలు తెలిసి వుంటే, కురళులోని కామవిభాగం కమనీయంగా కనిపిస్తుంది, లజ్ఞాపరిత్యాగం దశకంలో మడల్‌ (తాటిగురం) పునక్తివస్తుంది. మడలుకి అరుదుగారు సరిఅయిన వివరణ యివ్న్చారు. ఇంతకు మునుపు కురబుని తెనిగించినవారు అర్హకందం, ద్విపద మొదలైన వాటిని స్వీకరించారు. ఆరుదుగారు ఆటవెలదిని వరింవారు. అటవెలదిలో రచన పఠన యోగ్యంగా సాగిందని చెప్పడం చర్విత చర్వణమే. అయినా అక్కడక్కడ కొంచెం స్వాతంత్యుం వహింవారు. అనువాద రచనల ఈ మాతపు స్వాతంత్రం దోషం కాదని నా అభ్మిపాయం. నిరంకుశత్వం దళకంలోని యీ కింద కురళు పరిశీలనార్హం. “కష్టపడెడు (వజిలు శార్చెడికన్నీరె రాచ విరుల కోయు రంపమగును.” మూలంలో సెల్వతై త్తేయ్‌క్కుం పడై (రాజనంవదను హరించేసైన్యం) అని ఉండగా, రాజు సిరుల్ని కోసేరంపమని ఆరుదగారు పేర్కొన్నారు, భావం ఒకటే అయినా మూలంలోని సైన్యం తెలుగు సేతలో రంపమయింది. దృష్టుడెన రాజువల్ల బాధలు పడుతూ, వాటిని భరించలేక విలపించేవారి కన్నీళ్లు అని కష్టపడెడు ప్రజలకు అర్ధం చెప్పుకోవాలి. అలాగే మరో కురళు :- “అడగవేల మంచివడతకు ఫలితమ్ము శిబికమోయు వెవడు ? శిస్తుడెవడు ? తెలుగుసేక సాఫీగా సాగినా, అర్హం అంత స్పష్టంగా లేదేమో అని పిస్తున్నది. ధర్మమంటే ఏమిటో తిరువచ్లవరు స్పష్టంగా వెప్పక, అ విష యాన్ని పాఠకుడికే వదిలిపెట్టినట్లుగా కనిపిస్తున్నది. పల్లకిని మో సేవారినీ, అందులో కూర్చుని (ప్రయాణం చేసేవారినీ పరికిస్తే ధర్మమేదో తెలియవస్తుం దని ఆయన పేర్కొన్నాడు. పురావృతకర్వల్ని అనుసరింవి ఈ జన్మలో శభానభాలు కలుగుతాయని మనలో కొందరి నమ్మకం. ఈ దృష్టితో చూసినట్లయితే, పల్లకిలో (ప్రయాణం వేసేవాడు పూర్వజన్మలో పుణ్యం చేసినట్లు పల్లకిని మోసేవాడు పుణ్యం చెయ్యనట్లూ చెప్పవలసివస్తుంది. కాని ఈ అర్థం యిక్కడ పొసగదవి ఆధునికుల అభిప్రాయం. ధర్మం మ!

ఇది అది అని చెప్పక పల్లకిని మో'సేవారినీ, పల్లకిలో (ప్రయాణం వేసేవారినీ చూసీ ధర్మమేదో (గగ్రహించవలెనని ఆధునికులు ఈ కురళుకి అర్ధం వెపుతారు. అంటే సేవాభావం ధర్మమని వారి అభిమతం. పల్లకి మోసే వానిలో సేవాభావం (పన్ఫుటం.

దక్షిణవేదం మూలవిధేయం, పఠనయోగ్యం. అనువాదానికి మూలవిధేయత, పఠనయోగ్యత తప్పనిసరిగా ఉండవలసిన లక్షణాలు. ఈ లక్షణ ద్వయాన్ని సాధింవిన ఆర్నుదగారిని మరోసారి మనసారా కొని యాడుతున్నాను. తెలుగు పాఠకలోకంలో దక్షిణవేదానికి పెద్దపీట లభించగలదని భావిన్తున్నాను.

ఈ ముందుమాట (వాసే నదవకాశం కల్పించిన ఆరుదగారి వహృదయతకూ తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి సొజన్యానికీ కై మోడ్పు.

మధుర, | బుధజనవి థేయుడు ఛ-5-1989 (నం) చల్లా రాధాకృష్ణశర్మ

దఠకిణచవేదం ధర్మ విభాగం

క్ష వేల్పు పొగడ్త

1. అక్షరాల కెల్ల ఆది అకారమ్ము వనుధ కాదిని భగవానుడుండు. £. చదువుకొన్న ఫలము నర్వజ్ఞ పాదాల వూజ సేయకున్న ఓజ గమనె. $. విరుల నడచు వాని శరణమ్ము పొందిన వరలు నరుడు పెక్కు వత్సరములు శీ. ఇచ్చ వగయు లేని ఈపని వూజింవ ఇడుములేల కలుగు వుడమిలోన. 5, ఇరులనుండి వుట్టు ఇరుఫలమ్ములు హోవు దైవకీర్తనమ్ము ధరను జేయ

2. (్రార్థనమ్ము నలువ పంచేందియాతీతు డిచ్చు కాలమెల్ల ఎంతొ నుఖము.

3. పాటిలేని వాని చరణాలు శరణన మదిని కలతలేక మనుజుడుండు,

4. ధర్మ వింధువెన దైవాన్ని నమ్మిన కర్మయనెడు కడలి గడచు నరుడు.

5. చేస్పలుడిగి నట్టి న ష్టేంద్రియమ్మురా అప్రగుణికి (మొక్కనట్టి శిరను. చి టబ

6. జనన మరణ భరిత నంసార జలధివి భక్తు డీదగలడు, పరుడు మునుగు.

7. వాన పొగడ్త

8. వాన వడుట వల్ల వర్ధిల్లు లోకమ్ము వాన అమృత మనుట వాన్తవమ్ము

9. తిండి యొనగువాన దండిగా నరులకు తిండి తానె యగును తెలిసికొనిన.

10. కడలి భూమి చుట్టు కలిమిగా నున్నను కురవదేని వాన కరువు పెరుగు.

11. ఏరు పట్టి దున్నువారల కష్టమ్ము వాన కురవకున్న వ్యర్హమగును. థి

12. వెరుచువాన జనుని, వెడినట్టి వానిని నిలుపగలదు మరల నిండువాన.

13. వాన ఎద్దడైన వనుధలో ఒకపోచ పచ్చగడ్డి యైన పెకి రాదు.

14. మబ్బు నీళ్ళుతాగి మరల ఈయనివేళ కడలి గర్భమెంతొ కలత వెందు.

15. నింగి ఒట్టి పోవ నిత్య నైవేద్యాలు విందు భోజనాలు కుందిపోవు.

16. వాన కురవకున్న దానాలు ధర్మాలు తపములన్ని తొలగు ధరణి నుండి.

17. నీరులేక జగతి నిలవి పోవునటన్న వానలేక నీరు పాఠరటోదు. చక్షిణ వేదం ల్లి

క. మునుల గొప్పతనం బ1,. నిఖిల ముడిగి కఠిన నియమాలు పాటించు ఘనుల చాటవలయు ంథరా!ి, |

ని. చన్నవారి నంఖ్య ఎన్నగా కష్టమ్ము సాధు గొప్ప లెన్న సాధ్య మగునె.

చ8. ఇహము వరము నెరుగు ఇల వరిత్యాగుల వింతఘనత వల్ల వెలుగు జగతి.

చిక. ఏను ఇంద్రియాల జ్ఞానాంకుశము వట్టి నడువువాడు నిజము నభవు విత్తు.

25. అయిదు గెల్బువాని అనమాన మహిమను ఇలను చాట వాలు ఇందుడొకడె.

26. గడ్డు కార్యమైన ఘనుడు సాధించును, అట్లు చేయగలడె అల్బ్పనరుడు.

27. రనము రూవు న్పర్శ శ్రవణ గంథమ్ముల అయిదు తెలియువాడు అవని గెలుచు.

28. నిండుమాట గుట్టు నినదించు వారల వేదశాన్తు) చయము వినయపరుచు.

ఓ29. గుణములనెడు కొండకొమ్ము నెక్కి శపించ క్షణము సేవు గూడ సైవ గలరె.

30. పారులనెడి వారు (ప్రాణికోటి యెడల కరుణ చూపవునపుడు ఘనులు కారె.

తి ధర్మవిభాగం

4. నడవడి పొగడ్త

5. ధర్మ వర్తనమ్ము ధనమిచ్చు వరమిచ్చు ఇలనడవడికన్న ఏది హెచ్చు.

6. మంచి నడతకన్న మించిన దేముంది ? పాడి మరవుకన్న కీడులేదు. -

7. మంచి వనులు చేయ మరువరాదెన్నడు ఒప్పు చేయ వలయు నెప్పుడైన.

8. మచ్చలేని మనను మంవికి కాణాచి వేరు చేత లెల్ల వెకిలి పనులు,

9. ఈను ఆన కినుక దోసాల వాగుడు నాల్లు విడిచినవుడు నడత మెరుగు.

10. ధర్మ మాచరింప తడవేల గడువేల పోవునాడు తోడు వుణ్యమొకటె.

11. అడుగ నేల మంచి నడతకు ఫలితమ్ము! శివిక మోయునెవడు ? శిష్టుడెవడు ? ?

12. రిత్త పొద్దు లేక నిత్తె మంవి యొనర్న వుట్టగతుల (తోవ కట్టి వేయు.

13. వుణ్య వర్తనాన పుట్టును సౌఖ్యాలు అన్య మందు వుట్టు వాని, గ్లాని.

శీ0. ఒకడు చేయవలయు ఒప్పార వుణ్యంబు తప్పుచేయ నింద తప్పదెవుడు.

దక్షిణ వేదం కీ

క్‌. ఇంటి (బతుకు ఇల్లూ - వాకిలి శీ1. ఇంటి వాడె చూడ ఇలలోన తక్కిన మూడు ఆశ్రమాల తోడునీడ. 42. యతుల దీన జనుల పితరుల ఇతరుల దిక్కు మొక్కుకాడె యొక్క గేన్తు. 48. వితరు డతిధి వేల్పు [పియబంధువును తొను వెరశి అయిదు మంది వెలుగు గేస్తు శశ, వరుల తోడ కూడు పంచుక తిన్నబో వంశహానిరాదు వాదు రాదు. 45. ఇంటవలవు నీతి ఇవి రెండు యున్నచో ధర్మఫలము లవియె ధరణిలోన. 46. మహిని చక్కగాను గృహధర్మములు దీర్చ వేరు ఆశమాల చేరునెవడు ? త్మీ7, దైవ వింత తోడ కైవల్య మార్గాల కొలికి వూనగదర ఇలనుగేన్తు 48. గృహవిధుల విడువక గురువుల సేవించ తవని కన్నమిన్న ధరణి గేస్తు. శీ9. ధర్మ మెచట నుండు? దాంపత్య మందునే ! మంచి కీర్తియె తలమానికమ్మ. 50. వెనరు తోడ గేన్తు నేలకై వర్తించ నింగి వేల్పు సాటి నిక్కమగును. శ ధర్మవిభాగం

6. ఇంటిదాని మేలిమి

ర్‌1. నధ్ధుణాల రా, సంసారమున తోడు, మగని గడనలోనె మగువ మెలగు.

52, కాపురాన నెంత కలిమి లేకున్ననూ ఇంతి మంచితనమె ఇంటి వెలుగు.

53, ఇంకనేమి వలయు ఇల్లాలు బొగున్న? ఇంటిసిరులు తొలగు ఇంతిచెడీన.

54. శీలవంతురాలు స్థిరముగ నున్నచో ఆమెకన్న మిన్నయవని గలదె.

55. వేల్పు వూజమాని విభుగొల్చి లేచెడు వనిత కురువమన్న వాన కురియు.

56. తన్నుగాచుకొనుచు తనకీర్తి నిల్చుచు మగని మరులు గొల్బు మగువ మగువ.

57. చెరను బెట్టినంత చెరయీమి కాపాడు తనదు శీలమునకు తానెకావు.

58. కట్టుకొన్న వాని ఘనముగా సేవింప వేల్చు లోకమందు వెలుగు నుదతి.

59. ఇంటిదాని పరువు ఇలలోన తెగనాడ తిరగ గలడె మగడు సింహమట్టు.

60. మంచి కావురమ్ము మంగళకరమౌను వీట వుట్టు వారు విమల మణులు.

దక్షిణ వేదం 6

7. సంతతి

8. తగ వివేకమున్న తనయుల మించిన మంవితనము మేము యెంచలేము.

9. నుగుణవంతులెన నుతులున్న వారికి ఏడు జన్మలైన కీడ్రురాదు. .

10. తాను కన్నవారె తన యొక్క నంవద వారి మంచి పనులె కారణములు.

11. విట్టి చేతు లొనగు ఎట్టి అంబలియైన అదియె మధురమౌను ! అమృతమేల ?

12. విడ్డ లేకమైన ఉడ్డోలమగు హాయి ముద్దు పలుకులు విన మోదమొదవు.

13. "వేణు వెంత తీపి! వీణెంత తీపిరా అనరు బిడ్డ మౌట వినినవారు.

14. తానుకన్నవాని నభ ముందు వరునలో వేర్చుటొకటె తండి నేయుమేలు.

15. తనను మించువారు తనబిడ్డ లైనచో తండికెంత హాయి ధరను కలుగు.

16. మగువ నంతసించు మగబిడ్డ వుట్టగా జనులు వాని పొగడ జనని పొంగు.

17. "వుట్టినాడు గొవృవుణ్యాన'' అనుమాటె బిడ్డ తండి కిచ్చు పెద్ద కాన్క. 7 ధర్మవిభాగం

18. నెనరు

19. వలవు తలువు మూయ కలవొకో గడియలు జంట కంటినీరు వొటు (ప్రియము.

20. వలవు లేనివాడు వనుధ తాదోచును వలచ తనదు బొమిక పరులదనును.

21. పాతజన్మలోని (వ్రణయమ్ము రువి చూడ అస్లీ పంజరాన ఆత్మ దూరి.

థి

74, వలవు వలన పుట్టు తులలేని కోరిక దానివల్ల స్నేహ ధనము వుట్టు.

ర్‌, వూర్వజన్మ వలపు పుణ్యాన వుడమిలో పొందు నుఖమటంచు బుధుడు పలుకు.

76. నీతివరుల కొరకె నెనరు తోడన కల్ల: దుష్ట విత్తుకిన తోడు వలపె.

77. ఎముక లేని [క్రిముల నెవుడు నూర్యుడు కాల్చు నెనరులేని వాని నీతి కాల్చు.

78. మోడు విగురు వేయునాడు మాతమె చూడ వలవులేని (బతుకు అలరులెత్తు.

79. బయట నున్నవేమి బావుకో గల్లును ఎడదలోన పేమ నిండినవుడు.

80. తొలగెనేని వలవు తోలు తిత్తియె మేను కలిగెనేని వలవు వెలుగు (బతుకు.

చక్షిణ వేటం ఠి

9. ఆతిథ్యం

10. కాపురమ్ము పెట్టి కలిమి నార్జించుట అతిథి తీర్థ జనుల ఆదుకొనగ

11. అతిథి ఇంట నుండ అమృతమ్ము నొంటిగా తాగువాడు ఉత్త ఓగుకాడె ? శ్ర9. ఇంటి కొచ్చు నతిథి నింపార జతనుంచ ఎట్టి కీడు తనకు వట్టబోదు. రికీ. హాన వచనుడగుచు ఆతిథ్య మిచ్చుబో లక్షి శ్రయింట నుండు లక్షణముగ.

12. అతిథి తిన్న వెనుక అవశేషము భుజింప విత్తకుండ పొలము విధిగ వండు.

13. ఏగ వంవి ఒకని కెదురు చూచెడువాడు అమర లోకమందు అతిథియగును.

14. ఎంచరాదు యజ్ఞ మింతింత ఫలమని అతిథి యోగ్య తెంతొ అంతవలము. తికి. ఆచరింవడేని అతిథి నక్కారమ్ము సిరులు చేర్చ తుదకు వింత నొందు.

15. అతిథి “'సఏేవలేని ఐశ్వర్యవంతుడు సిరుల మధ్యలేమి చెందు మొప్పె. ఏ0. తావి పీల్చ ఒడలు ధరను ముసిడి వువ్వు "పెడ ముఖమ్ము చూడ వెడలు నతిథి. ఆ ధర్మవిభాగం

16. మధురభాషణం

17. [దోహవింత లేక స్నేహమెంతొ ఒలక బుధుల నోటవచ్చు మధుర వాక్కు.

18. గాదిలి మది యిచ్చు కాన్క కన్నను మిన్న నవ్వు ముఖము పలుకునట్టి నుడులు.

19. గుండె నుండి వచ్చు నిండు చూవువలుకు లనుభవింప ధర్మమవచటె నుండు.

04, ఎల్ల వారితోడ చల్లగా మాట్లాడ | బాములుండబోవు లేమిరాదు.

95. వినయ మున్నమాట విలువైన నగయౌను వేష భూషణాల వెలుకురావు.

96. తలవు మంచిదైన పలుకు తీయనైన కర్మ కరిగిపోవు ధర్మమెదుగు.

97. మాట మంవిదైన మర్యాద చూపిన మ్మితరాశ పెరుగు మేలుకలుగు.

98. కరుణ తోడ వలుక వరబాధ లేకుండు ఇహము వరము రెంట ఇంవు పెంచు.

99. తీపిమాట మేలు తెలిసిన పేమ్మట మొరటు మాటలేల మొరుగు జనుడు.

100. మంచి నుడులు విడిచి కొంచెము లాడుట వచ్చి కాయ తినుట వండు విడివి. దక్షిణ బీదం 10

101. కృత జత

102. ఒకడు కోరనట్లి ఉవకారమొనరించ దివియు, భువియు దాని దీటుకావు.

103. నమయమందు చేయు న్వల్పనహాయము ధరణి కన్న హెచ్చు బరువుతూగు.

104. లాభచింతలేక లావుమేలును జేయ చాని ముందు కడలి దాలిగుంట.

105. చూడ చేయుమేలు జొన్నగింజంతైన తాటి పండుకన్న తానుమిన్న.

106. తిరిగి చేయుమేలు వరిమాణమెంతన ముందు పొందువాని వుణ్యమంత,.

107. మచ్చలేని వారి మైత్రివిడువరాదు బాధలందు నిన్ను ఆదుకొనరిె,.

108. సాధుజనుడు తనకు సాయవడినవాని ఏడు జన్నలందు కూడ తలచు.

109. మంచివాడు మేలు మరచిహోకూడదు వరులుకీడు సేయ మరువ వలయు.

110. ఇవుడు చంవనున్న అవకారి ఎవుడైన మంవి చేసెనేని ఎంచ వలయు.

111. దుష్కృతాలు చేయ నిమృతి ఉండొచ్చు మేలు మరువ ముక్తి వీలుకాదు. క! ధర్మవిభాగ6

112. నిష్పక్షపాతం

క11. నిఖిల జనుల పట్ల నిష్పక్షపామ్ము ధరణిలోన మనుజధర్మమగును.

112. నమత కల్గువాని నంపద పెరుగును తరగ బోదు పెక్కు తరములైన.

113. వలదు వలదు వలదు వల పక్షమున వచ్చు సిరుల తాకవలదు మరువ వలయు.

114. తగినవాడు లేక తగనట్టివాడను పరు కాననగను బిడ్డలందు.

115. కలిమిలేమి రెండు కలిగేను కర్మచే గుండె దిటవు ఘనులకుండు తొడవు.

కే16. చెడువు నెడదనెంవి చెడ్డపనులు వేయ చావురించగలదు తనకు చేటు.

కే17- ఎడదమంచివాని కడు బీదరికమును ఎంచదెవుడు జగము కించపరవ,

18. త్రానుముల్లు వోలె కాసింత ఒరగమి దొడ్డవారి పసిడితొడవు నమత.

19. వలుకులోన రాదు వలపక్షపాతము మననులోన నమతయునికియున్న.

20. పరుల హితము తనదు వరమార్ధ్థమని యెంచు వణిజుడొందు వృద్ధి వ ర్త కమున,

తక్షిణ వేతం న్‌

19. అణకువ

20. అణకువ గలవాడు అమరుల నరిజోడు అట్టి గుణములేమి ఒట్టి ఇరులు.

21. న్మిగహమ్ము నెవుడు నిధి పోలె కాచుకో మనికిలోన వేరు ధనము లేదు.

22. అరసి తెలివి తోడ అణకువ పాటించ అవని జనులు మెత్తురట్టి తెలివి.

23. నిలకడ గలవాని నిగ్రహమిలలోన కొండకన్న చాలా గొవ్పదగును.

24. అవని జనులకెల్ల అణకువ కడుమేలు అదియె ధనికునందు అధిక ధనము.

25. కూర్మమట్లు అయిదు కూడ దీయుఫలమ్ము ఏడు జన్మలందు తోడుతనకు.

26. వేరు నణచకున్న నోరైన అణచుకో మాట జారినంత చేటు కగులు.

27. వరుష వాక్యమొకటి పలికిన పావమ్ము మిగత మంచినెల్ల (మింగి వేయు.

28. నిప్పు కాల్బ వుండు నిడివిమై మానేను నవాల్కకాల్చు (వణము నయము కాదు.

29. కోవ మణచుకొన్న గుణవంతు డెయున్న విమల ధర్మ మతని వెదికివచ్చు.

క్ర ధర్మవిభాగం

14. మంచి నడవడి

15. నత్పవర్తనమ్ము సాటియా (పాణమ్ము? మేలు నడత యొనగు మేటిదనము.

16. గట్టి వూన్కి వలన కాపాడుకొన్నట్టి నడత తోడు కాదె నరుని కెవుడు.

17. మంచి వర్తనుండు మహిని నత్కులజుండు నీచవర్తనుండు నీచకులుడు.

18. మరల చదువ వచ్చు మరచిన వేదాలు విడిచెనేని నడత వివుడగునె.

19. ఓర్వ లేమి వలన ఊడిన సిరివోలె హీన విత్తు వీడు ఇలను మేల్మి.

20. దృఢ మనన్కులెపుడు విడలేరు నడవడి శీల రహితుడొందు చేటు తెలిసి.

21. మేలు కలుగు మంవి శీలమ్ము చేతనే అవగుణమ్ము వల్ల అవయశన్సు.

22. విమలగతికి నడక విత్తనంబయ్యేను నడతలేని [బతుకు నరక మౌను.

23. వరుష వాక్యమెవుడు వలుకడు నుజనుడు నోట జారివడదు చేటు పలుకు.

24. ఎంత చదువు చదివి ఎన్ని నేర్చిన నేమి లోక మెరుగడేని లేకి కాడె ? దక్షిణ వేదం మ!

25. పరదారాగమనం

క్షే41. వరుల సొత్తు కోరి పరునాలి నాశించు తప్పు సేయ బోడు ధర్మవిదుడు.

కేశసి. ఇరుగు పొరుగు వారి ఇల్లాండ్ర కోరుట పాతకముల కెల్ల పాతకమ్ము.

కే438. ఎట్టి శంకలేని ఇరుగు పొరుగు స్త్రీల పెనగ జూడ నడచు - పీనుగౌను.

144. _పావ వింత తోడ పరునిల్లు చొచ్చిన పరువు బలగమున్న ఫలిత మేమి ?

145. నులభ సాధ్య యనుచు నుదతిని వెరబట్ట అతడు చెడ్డ కీర్తి కాటపట్లు.

ఉం “చని టబ

146. పగయు, శంక, నింద, పాపమ్ములను నాలు మిండగాని కేల ఉండకుండు ౧

147. అన్యకాంత శీల మవహరించని నాడె నిక్కమైన గేస్తు నీతి పరుడు.

148. బరవ బోడు పొరుగు భామినిమకై చూవు మగటిమి గలవాడు మంచివాడు.

149. పరుని భార్య భుజము పట్టి తాకని వారు వుడమిలోన మేళ్ళు బడయ గలరు.

150. పరమ భష్టుడేని పరునాలి కోరిక యుండెదేని, వాడె ఉత్తముండు.

కేవ్‌ ధర్మవిభాగం

16. ఓరిమి “మెరింవు

17. తన్ను తవ్వువారి ధరణి ఓర్చెడి రీతి తిటు వారి నోర్చ దిట్లతనము. యట బి

18. చెడువు చేయువారి విడుచుట మంవిది మరచి పోవునెడల మరియు మేలు.

19. లేమి కన్న లేమి లేదన్న అతిథికి బలిమికన్న బలిమి ఖలునినోర్చ.

20. నిండుతనము తనకు నిత్యమ్ము కోరుచో ఓర్మి తోడ నిత్యముండ వలయు.

21. ఓగు నొక్కలాగ ఒవ్పనట్టి జనులె శాంత మెంచగలరు న్వర్ణమట్లు.

22. ఓగు చేయువాని కొక్కనాడే తృప్తి నహనశీలు కీర్తి శాశ్వతమ్ము.

23. హాని చేయ వరుడు అందుచే నొచ్చినా మారు చేయకున్న మంచితనము.

24. గర్వి కీడు చేయ [గక్కున మన్నింవి తులువ నోర్చుచేత గెలువ వలయు.

25. తాల్మి కలుగు వాడు తవసికన్నను మిన్న చురును మాటలాడు తుచ్భునోర్చ

26. తిండి తినక చేయు దండితపము లొచ్చు వరుష వాక్యమోర్చు [పజల ముందు. దక్షిణ వేదం 16

27. ఈనులేమి

28. ఒవ్పయిన నుగుణము ఒకని మననులోన ఈను లేమి తనమె ఇంవునొనగు.

29. వరుల చూచి ఈర్ష్య వడనట్టివాడెపో సీరుల మించు నీరిని చెందగలడు.

30. వరుల కలిమి చూవి నరు డీనువడినవో తనకు కలిమి మంవితనము రావు.

31. ఈనువల్ల వచ్చు ఇడుములు తెళినిన అ[కమాల నెవ్వ డాదరించు 9

32. తనకు కీడు సేయ తన ఈర్ష్యయే వాలు బాధపెట్ట తనకు వగళుడేల ?

33. ఈవి చూవి మిగుల ఈర్ష్య చెందినవాడు అన్న వన్త హీనుడగుము వెడడె?

34. పెను అనూయవరుని పెద్దమ్మ పాల్టేసి వాని విడివి పోవు భాగ్యలక్ష్మి.

35. సిరుల తొలగ చేసి నరకాగ్నిలో తోయ ఓర్వలేని పాప మొకటి చాలు.

36. ఈనుగాని కలిమి ఇజ్యుని లేమిడి తఈలవి తలచి మిగుల తరచవలెను.

37. తగని ఈనుచేత ధనరాశి పెరగదు ధర్మవర్తను సిరి తగ్గబోదు. కై? ఢర్మవిభోగం డె

38. దురాళ లేకుండుట

39. పెద్ద మనను లేక సపెరధనమును కోర తనదు కులము వితుకు తక్షణమ్ము.

40. తీరుగాను మంచి తీర్చరి కాగోరు నరుడు కోరబోడు పరులధనము.

173.. చిన్న నుఖము కోరి చెడలేరు ధర్మంబు పెద్ద నుఖమును తలపెట్టువారు.

174. ఇంద్రియాల గెలుచు ఇజ్యుడు పేదైన అన్య సిరులపైన ఆళ గొనడు.

175. తెలివి తేటలేల? దిట్లజాన మదేల? వరుల సిరిని కోరి దురితుడైన.

176. దైవకృపను కోరి ధర్మస్థుడగు గేన్తు వరుల సిరిని కోర (భష్టుడగును.

177. అన్యు సొత్తు దోవి అనుభవించటలోన మనఖము కానరాదు నుంతయేని.

178. అను వేతిసొత్తు కాశించకుండుటే స్వీయధనము కాచ విన్నకిటుకు.

179. వరధనేచృ విడుట వరమ ధర్మమనెడి వాని ఇంట లక్ష్మి వానముండు.

180. ఆశచేత తాను నాశనమ్మేయగు నయమువేత నరుడు జయము గొనును.

దక్షిణ వేరం క!

10, నిందలు వేయకుండుట

181. ధర్మవింత లేక దారి తవ్వ కుమతి నింద చేయడేని నిగుడు మంది.

182. దొంగవవ్వు మొదట దుర్భాషలా వెన్క ధర్మహానికన్న దారుణమ్ము.

183. బొంకి వాదులేసి పొంగుట కన్నను చచ్చెనేని దక్కు ధర్మఫలము.

184. ఎదుట వాదు వేయ ఇనుమంత పావనము వెనుక దూరునవుడు వేయిరెట్లు.

185. పెకి ఉత్తధర్మ పన్నాలు వల్లించ లోలొటారవు మదిలోక మెరుగు,

186. తప్పులెన్నువాడు తన తప్పులొకనాడు బట్ట బయలు కాగ భంగవడును.

187. చెలిమి చేయలేక వికునవ్వు లెరుగక దూరి హితుల నుండి దూరమగును.

188. చుట్ట వక్కములను తిట్టి పోసెడివాడు ఆడి పోనుకోడె అవ౦చితుల.

189. వరులతిట్టువారి భారమ్ము నేరమ్ము మోయు ధర్మమెంచి భూమితల్లి.

190. జనుల తవులట్టు తన తప్పులెరిగిన (ప్రాణి కోటికెల్ల బాధ తొలగు.

కం రర్మవిఠాగం

20. జూల్లు మాటలాడక పోవడం

21. ఎవ్వడేని నభల నవ్వుల పాలౌను చొల్లు మాటలాడి బొక్క చేయ.

22. వరుల యెదుట పలుకు వనికి మాలినమాట. మితహింన కన్న మిగులకీడు.

23. వనికిరాని మాట పలుకుచుండెడువాడు ఘనత రానివాడె కచ్చితముగ.

24. నభలలోన వలుక పారహీనోక్తులు ఫలము లేదు మంది పారిపోవు.

25. దొడ్డవాడు నభల తూలు మాటలనాడ పెద్దరికము పోవు పేరుపోవు.

26. నిరుపయోగవాక్యనిరతుడు జనులందు. నెల్లుమనిషి కాడు ; పొల్లుమనిషి.

27. వరుషవాక్యమేని పాజ్ఞులాడగవచ్చు వనికిమాలు మాట పాడికాదు.

28. తరుచుకాని తెలివి తరచెడు పెద్దలు లొచ్చుమాటలు' వెలిబుచ, ఏ లేరు.

29. మరుగు కోరినట్టి మహనీయు లెప్పుడు మాట తూలలేరు మరవునైన,

వ200. వలుక వలసెనేని పలుకుము పనతోడ వలుక కుంటమేలు పనికిమాలి.

దక్షిణ వేదం. 20

21. పాపఖీతి

22. జంకు గొంకు లేక చరియించు వెరుపరి ; వెరచు పొపమెరిగి విబుధుడెపుడు.

23. చెడువు నుంది కొత్త చెడువులు వుట్టేను , విచ్చుకన్న చెడువు హెచ్చు చేటు.

24. కీడు సేయువాని కినియక విడుచుట మంచి చదువుల తలమానికమ్ము.

25. మరవునైన కీడు మదినెంచ బోయిన తలచు వాని కాల్చు ధర్మకీల.

26. లేనివాడ ననుచు హీనకార్యము సేయ . సేదలందు మిగుల పేదయగును.

27. వ్యాధిలాగ కీడు బాధించరాదన్న చెడువు వరులకెవుడు చేయరాదు.

28. (బతకవచ్చు భువిని వగవారలున్నను ; పావ వింతనమ్ము బతకనీదు,

29. కిడుచేయ పట్టి పీడించు పాపాలు, నీడవోలె తన్ను వీడ వెవుడు.

30. తన్నుతాను పెద్దతమకాన వలచువో విన్నమెళ్తు కీడు చేయరాదు.

31. దారితప్పనట్టి ధర్మవర్తను డౌను కొంచెమైన కీడు య్లైంచనవుడె. (32 స్త సై వి 21 నో నం నా. ధర్మవిభాగం ల్‌. స్తా

32. లోకనమ్మతం

33. చాత కోరబోడు ధరను [పత్యువకృతి వానమబ్బుకేమి వనుధ యొనగు.

బేల. తాను కూర్చుధనము తక్కొరులకిలను దానమోయవలయు ధర్మవిదుడు.

218. తోటి వారికెల్ల తోడ్పడు సౌఖ్యమ్ము సాటియా ఇహపర సౌాఖ్యరాఃి ?

219. ఒప్పెరింగి నతడు ఉర్విలో జీవించు. కానివాడు భువికి లేనివాడె.

విర. ఊరి చెరువునీరు ఉమ్మడి సొత్తట్టు మంచివాడు కలిమి నెంచవలయు.

216. ఊరివళ్ళ చెట్టు ఉపకార మొనరించు నజ్జనుండు చేర్చు నంపదభైె.

217. అయిన వాని కలిమి బౌాషధ(ప్రాయమ్మ్యు. ఊరి జబ్బులెల్ల తీరిపోవు.

వ18. ఊరిమంచి కొరకు ఒప్పెరింగినవాడు లేమిలోన కూడ 'లేదు' అనడు.

219. తొలి దినమ్ములట్లు తోడ్పడలేకున్న వాని చెడిన దాత క్షేశవడును.

వ220. ఉవకరించువేళ అపకార మొచ్చినా తననె వికక్రయించుకొనును దాత.

దక్షిణ వేదం విప్లొ

28. ఈవి
29. 'పేదసాదకింత పెట్టినదే ఈవి కాన్కలన్ని ఎదురు కాన్కకోరు.
30. అమిత వుణ్యమైన యాచన కడుకీడు వరము లేదటన వితరణ మేలు.
31. లీమిలోన కూడ లేదు లేదనకుండ ఇచ్చువాని కులమె హెచ్చుకులము. ఏ224. చానమడుగువాడు హీనుడేకావచ్చు 'పెట్టటలయు మోము విచ్చువరకు. ఓఓి5. ఆకలిని జయించు ఆర్యమునులకన్న క్షుధను బావువొడు గొప్పవాడు.
32. ఆదరించి తీర్చ బీదల ఆకలి, పెట్టుపోతలు తన 'ెట్టుబడియె.
33. [కూరమైన వ్యాధి క్షుద్బాధ రాలేదు వరులతోడ తిండి పంచుకొన్న. వి౭2ి8ి, కూర్చినటి సొత్తుకోల్పోవు మూర్థులు ఈవిలోని తృప్తి ఎరుగలేరు. ఓ29, వంక్తి నెనరు లేక భక్షించి సిరిగూర్చ బిచ్చగానికన్న లొచ్చు లోభి.
34. వావు కన్న కీడు జగతినేది? అదియె ఈయలేనివేళ తీయనగును. వి. రర్మవిభాగం,

లశ. కీర్తి 231. ఈవి ఖ్యాతి నొనగ జీవించ మంచిది ! (ప్రాణికంతకన్న ఫలము లేదు. 2ి8ఓ£. బీద కిచ్చువాని విఖ్యాతి నిరతమ్ము భట్టు పాట యందు బతుకుచుండు. 288. నిరువమానమైన నరుని కీర్తియెతప్ప జగతి నేది కాదు కాశ్వతమ్ము. 284. దివిజ కవులు కూడ దివ్యుల విడనాడి భువియశస్వి నెపుడు పొగడగలరు. 285. ఇచ్చి వీదయైన హెచ్చును విఖ్యాతి వొవుకూడ్‌ కీర్తి నజ్జనులకు. 236. వుటెనేని కీర్తిపొందాలి, లేదేని వుట్టకున్న మేలు పుడమిలోన. 287. కీర్తికపరిచితులు గీపెట్టి తముతాము తీట్లుకొనక వరుల తిట్టనేల. బి టబ 238. గొవృకీర్తి కనక గొడ్డుపోయినవాడు మహిని మాసిపోని మచ్చనాందు. 239. అవని మోసెనేని అపకీర్తివంతుని బరువు పెరిగి ఫలము తరిగిపోవు. 240, వాసికెక్కువారె వనుధలో జీవులు వాసిలేమి భువిని బాసినట్లె. తక్షిణ వేడం క!

మునివృత్తి 85, కరుణ 241. ధనములందు కరుణధనము మాత్తమెమిన్న వెడుగు చెడెడి ధనము చేర్చగలడు. విశద. వెదికి వట్టవలయు విమల మార్గమ్మును తుదకు కరుణ యొకటె తోడు నీడ. ఓ4&8. కరుణ గుండెలోన కలవారలెన్నడూ ఇరులనరకబాధ నెరుగ లేరు. 24క. ప్రాజికోటిగాచు (పాజ్ఞున కెన్నడు కలుగటోదు వెరచు కలత (బతుకు. 245. వనుధలోన వీచువాయువే సాక్ష్యమ్ము జాలి గుండెవాడు డీలు పడడు. 246. కరుణవీడి కూరకర్మను చేయట మంచి విడుట వల్ల, మరవువల్ల. విశ7. పిరులులేని యెడల నరలోకముండదు ; కరుణలేని యెడల పరము లేదు. 248. పరులు తొలగి నెడల మరల కూర్చగవచ్చు కరుణ తొలగ (బ్రతుకు కాలినట్లె. 249. తెలివి లేనివాడు తెలియడు తత్త్వమ్ము జాలిలేనివాని జాతమటై. 250. మును బలాఢ్యుముందు తనతీరు తలచాలి ఐడుగుమోద తాను వడెడువేళ. మ్‌ ధర్మలితాగం

26. మాంసవిసర్ద న

27. తనదు కండ పెరుగ తదితర ప్రాణుల కండ తినగ నెట్లు కరుణ వుట్టు. బి52. కలిమిహ్‌నుడు సిరి కాచుకో లేనట్లు కండ తినగ కరుణ యుండబోదు.

28. కత్తివట్టినట్టి కఠిన విత్తమువోలె పొలను తినెడి వారి బుద్ధియుండు.

29. కరుణ యనగ హింన కావించ కుండుట ; మాంన భక్షణమ్ము మంవికాదు. 25ళ. నంజుడు తిన నృష్టి నాశనమై పోవు నరక ముమ్మబోదు నరుని పిదప.

30. తిండికై వవవుల ఖండించ కుండిన

31. కండకోసి తినుట గాయమ్ము తినుటయే తెలునుకొన్నవాడు పొలను తినడు. వి5్‌రి. మననుతిన్ననైన మనుజుడు తినబోడు (పాణి జంపి పెట్టు భక్ష్యములను. సి59, వేయి (కతువులందు వేల్చుట కన్నను (పాణిజంపి తినుట మౌన లెన్స. వ260. కడమ (ప్రాణికోటి కై మోడ్చి వూజించు. జీవి చంపి తినని దేవనముని. దక్షిజవేడం' న

32. తపస్సు బ261. తాను బాధలన్ని తట్టుకొని వరుల బాధ బౌవ తపను ఫలము మెండు. 262, తవనుచేసి వుట్టు తవపనులకే సిద్ధి తదితరులకు ఫలము దక్కబోదు.

33. తావనులకు తోడు ధర్మమని తలవి మరచె నేమొగేస్తు మహిని తపము,

34. శానివారి విరుగు, ఐనవారి “పెరుగు తలచ తపను చేత సాధ్యమగును.

35. అచట తీరబోవు నన్ని వాంఛలనెంచి ఇచట చేయవలయు నివుడె తపము.

36. తవసె ధర్మవర్తి; తక్కొరులందరు ఆశచేత విక్కి నాశమవరె ?

37. కాల్చ కాల్బ వసిడి శాంతులీను, తవసి వంతలొంద వెలుగునంతకన్న.

38. తనదు ఆత్మనెవుడు తాచిక్కబట్టిన వుడమి ఆత్మలతని వూజచేయు.

39. ఉర్వి బడ సెనేని ఉన్నతోన్నతళక్తి ఈపని యముని కూడ తరిమికొట్టు.

40. పాటు వడనివారు పలువురు కావున 'పేదజనులు కలరు పెక్కుమంది. ర్ల ధర్మవిళాగం

41. తగని నడవడి : కల్లాకపటం

42. వంచకుని తమవున వపంచభూతమ్ములే పాడునడత చూసి ఫక్కుమనును.

వి72, ఎడదనుండు తప్పులెరుగనివానికి మిన్నుముట్టు కీర్తులున్న నేమి ?

278. పొలము మేయ పపవు వులితోలు ధరియించు పోల్కి దొంగతపనీ పొంకముండు.

279. పొంది వేటగాడు వులుగు కొట్టినరీతి శవసివేషగాడు తప్వుచేయు.

న75. అన్నివీడి నాడ నను దొంగ నన్వ్యాసీ ఏమి చేస్తిననుచు ఎడదనేడ్చు.

'276. నన్యసించకుండ నన్యాసి ననుచుండు పాపికన్న మిన్న పాపిలేడు.

277. కుమతులందరిలను గురుగింజి సామ్యాన అంత ఎరుపెగాని అడుగు నలువు.

278. మదిని మలిన ముండ నదిలోన మునుగుచు తవసిలాగమెలగు చదాంభికుండు.

279. నూటికోల కీడు ; సౌరవీణ మధురము ! రూవు చూడ గుణము రూఢికాదు.

విరి0. బోడి తలలవల్ల పొందరు వుణ్యము వుడమి తిట్టిపోయు నడత విడక.

ఈషిల తేడం విక్ర

209. దొంగలించక పోవడం

విరి. మచ్చ నింద వాదు మదిని కోరనివాడు ముచ్చిలించరాదు ముల్లె సాత్తు.

ఓ£8ఏ. తలవులోన కూడ తాముచ్చలింవిన దొంగతనపు దొడ్డ దోషమబ్బు.

2838. సిరులు దోచుకొన్న పెరిగినట్లే తోవి తుట్లతుదకు వట్లిమట్లి యగును.

ట టబ టబ

284. దొాంగసొత్తుమోద దొంతర మమతలు చిట్టచివర కీడు చేసితీరు.

బిరిర. కావి పరులధనము కాచేయువానికి కరుణ వితరణేల కలుగు మదిని.

286. అన్యధనము కొరకు అత్యాశ వడువారు ధర్మనిరతి మేరతప్పువారె.

287. మేరదాట కుండ మెలగెడు నద్చుద్ధి చోరవిత్తమందు వొరకనుండు.

288. అవధి తెలియువారి కభివృద్ధితీరున తన్కరులకు పాపతతులు పరుగు.

289. చౌర్యమొకటి తప్ప తదితరమెరుగని నరుడు దానియందె నాశమగును.

290. టక్కరీనిమేను టకటొంకు తన కౌను విమలు లందగలరు వేల్పు టెంకి,

ఇ ధర్మవిభాగతి

80. నిజము

81. వరులు నొవ్వకుండ పలికిన పలుకునే ధరను నత్యమనును ధర్మవిదుడు.

82. కల్ల కూడమేలు కలగించునప్పుడు నిక్కమొనగు ఫలము దక్కజేయు. న938. తెలిసి తెలిసి మదిని పలుక కూడదు కల్ల మనసె నిన్ను తుదకు మాడ్చివేయు. ఓరి. మననులోన కల్ల కనరాని మనుజుడే మనలు చుండు జనుల మననులందు. చ95. చానమిడుట కన్న తపము చేయుటకన్న కల్లలేమి మిన్న ఉల్లమందు.

83. కల్లలాడ డనెడి ఘనకీర్తి యున్నబో ఎల్ల ఫలము లదియె ఇచ్చుచుండు.

84. నిక్కమాడ ఒక్క నిక్కమే ఆడిన బాలు నదియే ధర్మచర్యయగును.

85. జనర నీటిచేత ఒడలు శభమగును ఆత్మ వద్ది నత్యమాడనగును.

86. దివ్వెలన్ని చూడ దివ్వెలు కాలేవు దివ్య నత్యమొకటె దీపమనగ.

87. వాకు తెలిసినంత లోకమందిన్నిట నిక్కము నరిపాటి నిగ్గు లేదు. ఈక్షఅ వేదం 30

88. కోపము

89. చెల్లు చోట నైన చిరునావుట మేలు ఓపలేని చోట కోపమేల ?

90. వెల్ల నట్టి చోట చెరి పెడు కోవమ్ము వెల్లుచోట వ్మిరుబుర్లు పెట్టు.

91. మరువవలయు కినుక మనుజులందరి వట్ల చిరు బ్యురులాడ చెడువు కలుగు.

92. నగవు నంతనముల నశియింప జేయుచు కోవమగును నరుని గొప్పదవైరి.

93. తన్నుతాను కావ తన కోవమణవాలి మిన్నకున్న కినుక తన్నుచంవు.

+06. గుండెలందు విన్న కోపాగ్ని కణమున్న నెయ్యమనెడు దోనె నిప్పుపాలు.

807. కినుక మంచిదనగ కీడు వాటిల్లును చేయి నొప్పినొందు రాయి చరద

శ08. విచ్చు వంటి కీడు చేసెడు రివుపైన పొనగ అలుగకుంట పొందుమేలు.

809. ఇంచుకంత కోవ మెదలేని వానికి తలవినట్టి వెల్ల తథ్యమగును,.

810. రెచ్చిపోవ కినుక చవ్చినటేలెక్క అణచుకొన్న వెనుక యతిగ లెక్క.

శి ధర్మవిభాగం

ఏ2. భూతదయ 811. హింన చేయ కలిమి ఇనుమడించెడునాడు కచ్చలేని యెడల మచ్చరాదు. 312. తెలిసి కడుసేయు ఖలునకు సైతము మారుసేయ కుంట మంచి తనము. $18. తాను మిన్నకున్న తనకు కిడొనరించు - | వానికెగ్గు తలచ హానివచ్చు. 814. చెడుగు చేయువాడు నిగ్గిలునట్లుగా పొనగ మేలుచేసి పొమ్మన వలె. $15. జనుల బాధలెల్ల తనబాధ రీతిగా తలచ లేనివాని తెలివి రిత్త. 316. తనకు చెడుగటంచు తలచు చుండెడివన్ని వరుల వట్ల శేయ పాడికాదు. 17. ఎవనికైన గాని ఎట్టి వేళనుగాని కీడు తలచవేని పాడియగును. 818. తనకు ప్రాణహాని యొనరించు కీడును తాను పరులకేల తలచవలయు. $19. ఒకరి కెంచు కీడు ఒనరించు లోవలఠే తనకు మూడు కీడు తానెవచ్చు. 3820. బాధ పెట్టువారె బాధలు వడువారు బాధ పెట్లకున్న బాధరాదు. బ్‌ దక్షిణ వేదం ౩3

88. అహింన

89. ధర్మ మేదనంగ ధర చంపకుండుట చంవ కీడులన్ని చయ్య నొమ్చు.

90. తిండి వంచుకొనుచు తినుటయే ధర్మమ్ము వదువులన్ని యదియె చాటి చెప్పు.

91. ఒకటియె కడుమేలు ఉర్విలోన అహింన చాని పిదవ మేలు నత్యవాక్కు.

92. భువిని జీవరాశి పొలివుచ్చకుండుట నత్పథమ్ములందు సత్పథమ్ము.

93. విధమెరింగి యన్ని విడివిన వారిలో వధ నెరింగి మానువాడె ఘనుడు.

94. జీవహింనమాన జీవితకాలాన జముడు కూడ వవ్చి చంపలేడు.

95. తనకు [పాణహాని దావురించిన గాని వరులకెంచరాదు [ప్రాణవాని.

96. యాగహింన లిచ్చు భోగ భాగ్యమ్ముల రోసి హత్య రోయు వాసి జనులు.

97. వృత్తిచేత వనల నెత్తురోడ్చెడు వాడు సీచజన్ముడని వునీతు లెంధ్రు.

98. లేమి, జబ్బు, వెలితి, బాములపాలౌను ఒడలి నుండి ఉనురు విడగ జేయ.

83 ధర్మవిఠలొగం

౩

8డీ. అకాళ్వతం

381. శాశ్వతమ్ము కాని నకలమ్ము తిరమని ఎంచువారి బుద్ధి కొంచెమనుము.

382. ఆట చూడ జనులు అరుదెంచి పోవుట పోలు సిరుల రాకపోక లవని.

$88. కలిమి చంచలమ్ము కాన ; వచ్చినవేళ ధర్మవర్తనముకు దాచవలెను.

884. కాల మెన్న కొలతగా తోచెడి దినము రంపమగుచు జనుల చంవు విధము.

885. నోరు పడక ముందె, జోరుగా వెక్కిళ్ళు రాకముందె, ధర్మ రక్షవలయు.

886. నిన్న నున్న వాడు నేడింక లేడాయె చూడ నదియె జగతి చోద్యమగును.

887. మరుక్షణమ్ము ఎరుకమాలుచు కనుచుండు వగటి కలలు కోటి; (భమలు కోటి.

888. గుడ్డు నుండ వెడలి కూ నెగురు విధాన బొంది నుండి ఆత్మ పోవు నెగసి.

889. మృత్యు వేమొ న్మిద పోవుట చందమ్ము జన్మ మేలుకొనెడి చందమగును.

890. బొందిలోని కొచ్చి పోయెడు చుట్టమ్ము స్థిర నివాన మాత్మ చెందదేని,

దక్షిజు వేదం? ఆశ

తక్‌, పరి త్యాగం

941. ఎద్ది ఎద్ది తాను బుద్ధిగా విడుచునో వాటి వాటి నుండి చేటురాదు.

శవ. ఉన్న వేళ తాను నన్నా్యాసి కావలె వీడ నుఖము లెన్నా కూడగలవు.

శికీ8. అయిదు యిందియముల నదువులో పెట్టుచు వాంఛితమ్ము లన్ని వదలవలయు.

ప్రైతశ. నర్వనంగములను త్యాగమ్ము చేయక ఒక్కటున్న మాయ విక్కు పెట్టు.

శి4ర. వలదు వల దనుకొన వరున జన్మల పీడ ఒడలె బరువు ; వేరు ఉచ్చులేల.

346. నేను నా దనియొడు నిగళాలు తెంపిన వేల్పు లందలేని విడిది చేరు.

శ్రిశీ7. మమత వీడ కుండ మహి నన్న్యసించగా వట్టి పీకుచుండు పాడు వెతలు.

లకర. ముక్తితథ్యమగు విరక్తునికి, పరులు జన్మ్నలవలలోని జలచరములు.

శిక9. ఆశ వీడు వాని కాగు వునర్జన్మ కాని వారికి వెత కానబడును.

350. వాంఛ యనగ నెట్టి వాంఛలు లేనట్టి పరము వాంభ సేయు వాంఛ యొకటె.

శ్‌ ధర్మచిభాగం

86. పరమార్థ జ్ఞానం

87. నిజము కాని వెల్ల నిజమని తోపించు మాయ వలన జన్మ హేయమగును. $52. చూడ మాయ తొలగ చూచెడివారికి ఇరులు తొలగు దొడ్డ ఇంవు కలుగు.

88. శంకలన్ని గెలుచు నత్యసాధకులకు అవనికన్నమిన్ను అందుబాటు.

89. ఐదునుండి అరయు అనుభవసారమ్ము తత్త్వమెరుగ డేని దండు గౌను.

90. ఎట్టి (దవ్యమునకు ఎట్టి గుణములున్న తరవి నిజము తెలియ దర్శనమ్ము.

91. కల తెరంగు నిచట కాంచిన వారికి ఇటకు మరలరాని కిటుకు తెలును.

92. ఉన్న రూవునంత ఉల్ల మందెరిగిన మరలపుటుక కేల తిరిగి వచ్చు.

93. వుటుకలనెడి ఇరులు పోవంగ వరమార్థ తేజమును కనుటయెొ తెలివియగును.

94. నిక్క మెరిగి అహము నీల్లుట మానుచో చెరచనున్న కీడు చెదరిపోవు.

95. మొదట కోర్కె, కోధ, మోహమ్ములను మూడు "పేరు తుడిచి పెట పీడ విరుగు. ళా టబ దక్షిణ వేదం 86

96. వాంభా నివృత్తి

97. కామవాంఛ యనెడు ఘన విత్తనంబున భువిని ప్రాణి కోటి వుట్టు చుండు.

98. వలయునేని కోరవలె జన్మరాహిత్య మదియె కలిగి తీరు అశలుడుగ.

99. త్యాగ మనెడి కలిమి సా టిలలో లేదు దివిని కూడ నేది దీటు రాదు.

364 నిర్మలత్వ మొనరు నిష్కామనియతిచే నిత్య నత్య ఫలము నిక్క మదియె.

865. రక్తి నుండి తుద విముక్తులైతే ముక్తి రక్తిగల జనులకు ముక్తిలేదు.

866. వాంఛ నుండి వెరచు వర్తన ముఖ్యము వాంఛ సేయగలదు వంచనమ్ము.

867. కోర్కెల పెకలించ కూకటి వేళ్లతో గొనబు ముక్తి ఫలము కోరివచ్చు.

868. కామ రహిళుల కిల కలుగవు కష్టాలు మరుల వలన వెతలు మరల మరల,

869. వెతులలోన వెత తవిలి కామమణచగ బొంది తోడ నుఖము పొందవచ్చుః

870, తృప్తి చెందనట్టి తుచ్ళు కామము బాయ తక్షణమ్ము కలుగు తత్త్వ సిద్ధి.

ప్ర ధర్మవిభాగం

88. [వారబ కర్మ
89. కలిమి కర్మ తెచ్చు కడుపాటు పడువేళ సోమరైన వేళ సొత్తు తొలగు.
90. పోవుసొత్తు కర్మ మూర్భని కావింప వచ్చు వేళ జ్ఞానమిచ్చు నదియె.
91. (గంథరాశి నెల్ల గాలించి చదివినా ఉన్నతెలివి తప్ప ఉండ దేమి.
92. నరులలోని రెండు నైజాల మూలాన ధనికుడొకడు జ్ఞానధనికు డొకడు.
93. కలని వచ్చునన్న కలసి రాకుండును కలసి ఠా దటన్న కలవివచ్చు.
94. పారవేయ పోదుప్రారబ్బమౌ సిరి కాచుకొన్న పోవు కర్మవలన.
95. ఎంత మేర తనకొ అంతయె (ప్రాప్రమ్ము కోట్ల కొలది కూర్చ కొద్ది దక్కు. లా ౧0౧
96. గాసినుండి కర్మ కరుణించకున్నచో ఎంచి వీద నన్న్యసించ గలడె.
97. ఉన్ననాడు మిగుల ఉచ్చి పోయిన వొడు ఏల లేనినాడు గోల చేయు.
98. విధి బలీయమె! అది విరుగు దేనివలన ? వెదుక నదియెవచ్చి ఎదుట నిలుచు. ధర్మవిభాగము పరిసమాప్తం. దక్షిణ వేదం 988

అర్హవిభాగం

రాజ్యాంగములు - 1. స్వామి 89. రాజు = దొడ్డ తనం

9881. (వ్రజలు, సేన, హితులు, (వగ్గడ, దుర్గమ్ము అన్నమనెడు ఆరు ఉన్ననె దొర.

9882. _వెరవు లేమి, ఈవి, విజ్ఞత, శద్ధ్దయు నాల్గు గల్గువాడె నరవతియగు.

9883. జాగరూకతొకటి చదువు రెండు దిటవు మూడులేనివాడు రేడు కాడు.

9884. ధర్మ మొకటి తప్ప తదితరముల వీడి మగటిమి గలవాడు మహిని రాజు.

9885. ధనము వేర్చి పెంచి దానిని రక్షింవి దానమొనగువాడు ధరను లేడు.

9886. (వ్రజలకు నులభుండు పరుషవాక్యరహితు డేలు భువిని మెచ్చు నెల్ల జగతి.

9887. చనెనరు మాటలాడి నెరదాత కావంగ కట్టు బడరె వౌని కెట్టి జనులు.

9888. నీతి తప్పకుండ భూతలేందుడు[బోవ వాని దేవుడనుచు వనుధ తలచు.

9889. చెవికి కటువు మాట విరునవ్వుతో నోర్చు ఒడయు గొడుగు నీడ నుర్వి చొచ్చు.

9890. దయయు, ఈవి, ఏలుదక్షత, వరిరక్ష్మ వాళుయున్న నృవతి వెళ్లుచుండు.

జ్తీ్నే ఆర్థవిభాగం

శీ0. విద్య 391. చదువదగ్గవెల్ల చదవాలి (బతుకులో చదువు కొన్న మేర మెదల వలయు. 892. అంకెలెన్ను తెలివి అక్షర జ్ఞానంబు రెండు నరునికుండు రెండు కనులు. 898. మోమునందు కండ్లు బుధులకే ; మొప్పెకు కండ్డుకావు ఉత్తవుండ్రైె యుండు. 894. విన్నవారు మరల వీ డెప్పుడొచ్చునా అనుచు తలపజేయునతడె బుధుడు. 895. ఉన్నవార లెదుట ఉఊత్తదీద విధాన నేర్వ వండితుండు ; గర్వి? బెండు ! 306. (తవ్వ (తవ్వ ఇనుక తలమందు జలమూరు తరచ తరచ జ్ఞానసారమూరు. 897. చదువ ఊళ్లనాళ్లు నర్వమ్ముతనవేను చచ్చుదాక జనుడు చదువడేల. 8098. నేడు చదువు కొన్న నేడు జన్మలదాక బడయ గలడు దాని ఫలము నరుడు. 899, తనకు విద్యవలన తనరారు నంతృప్తి వరులు పొంద పొంగు పండితుండు. శ00. చదువు వంటి కలిమి తరగని నంవద మిగత కలుములన్ని విగత మగును. దక్తిణి వేదం క్షి

41. విద్యా విహీనత

42. చదువుకొరతతోడ నభలోన మాట్లాడ పాళిలేక నెత్తమాడు పగిది.

&02. రెండు చనులులేనిలేమ రతినికోరు చందముకద మొప్పె నభల కిక్క.

408. జ్ఞాన శూన్యులేని నజ్జనులౌదురు నోరు విష్పుకున్న నూరిముందు.

409. అజ్ఞు నింగితమ్ము అక్కరకొచ్చినా విలుపనీయబోరు విబుధవరులు.

&05. విరవీగుచుండు విద్యావిహీనుడు విజ్ఞులెదుట పలికి వీగిపోవు.

&06. చదువు లేనివారు చవిటి నేలలవోలె ఉర్విలోన పేరుకున్నవారు.

407. అధిక జ్ఞానరహితు అందాలు చందాలు మట్టిబొమ్మకుండు వట్టి సౌగను.

&08. చదువు లేనివారి నంపద కడువంత భూమి విబుధవరుల లేమికన్న.

409. అధిక కులజుడైన అజ్జుండు విజ్ఞుడౌ దానకులజు ముందు తీనికట్టు.

410. మనిషి వక్క వనుల మందలుండెడి రీతి ప్రాజ్ఞివరుని వెంత అజ్ఞులుందు.

క్ష అర్ధవిలాగం

శీ2. వినికిడి చ్తీ్షేయే, సిరులకెల్లను సిరి వెవితో వినెడుసిరి వినికిడి సిరి సిరుల ఘనతరమ్ము. 412. వీనులకును విందులేనట్టి (బతుకులో పొట్ట నిండ బువ్వ వుటగలదె. వ! టబ 418. _విద్యలన్ని చెవుల విన్నట్టి వారలు హవిని గొనెడి వేల్చులట్టివారు. శీ14. వెలయు చదువుకాక వినికిడియను విద్య ఉర్వి వెతలలోన ఊతకర. 415. ఊతకరలేను జ్ఞాతల పచనాలు అడునులోన నరుడు నడుభునపుడు. 416. కోరి విన్నదెంత కొంచెమైనాగాని మంచి వినికిడెపుడు మంవిచేయు. శ17. విన్న విజ్ఞు లొకటి విశదముకానట్టి చోట నోట వెకిలి మాటరాదు. 418. ఇల వినికిడి బాగ దొలవని కర్ణాలు వెవిటి చెవులటంచు చెప్పవలయు. శ19. విషయసారమెల్ల విననట్టి వక్తలు గరిమ మాటలాడు డరుదుకాదె. 420. వవికి నాల్కతప్ప వెవిని వాడనివారు ఉన్ననేమి! భువిని ఉడుగనేమి ? క్షిణ వేదం జ్తీక్షీ

శీ ఎరుక

శ్తీల్లశే, కాచు కీడునుండి కవచమై డ్ఞానమ్ము'

ముటడించలేని గటికోట. ట్‌ టి

శీలి, మంచి చెడ్డలెరిగిమదిని యథేచ్భగా తిరుకనీదు ఎరుక తెరువుచూవు.

శనికి, ఎవరెవరి పలుకుల ఏ నిజమున్నదో తేల్చుకొనుట యొకటె తెలివియగును.

424. మాటలాడ వలయుతేట తెల్లమ్ముగా మాటనెరుగు తెలివి నూటిగాను.

425. విరిసి ముడుచు కొనక విజ్ఞుల నేన్తమ్ము వేసి నిలువుకొనుట వాసియెరుక.

426. వదుగురేగు నట్టి బాటలో వారితో నడుదుకొనుట తెలివి - నడతయగును.

తీల్లిగా జరుగబోవు దాని నెరుగుట ప్రాజ్ఞత అరయలేని వారి నజ్జులండు.

428. జంకదగిన చోట జంకనేరడు మంకు జంకుచుండు నచట జ్ఞానియొకడె.

4వి9. ముందు చూపుగలుగ ముపష్పుముంచుకురాదు. ఎరుకయున్న వానికేమి వంత,

4380. ఉన్నవారు తెలివియున్నట్టి వారలే లేనివారు తెలివి లేనివారె.

శీర్‌ అర్థవిభాగం

శీశీ, దొనగు దిద్దుబాటు

శ్నీ31. కావరంబు, బి(రు, కామంబు లేకున్న గొప్పవారి సిరులు చెప్పతరమె.

శీ382. తగని స్వాతశయము తప్పుడు భోగమ్ము లోభ గుణము రేని లోన తగదు.

438. అవగింజపాటి అవరాధ మొనరించి తాటి చెట్లు సాటి తప్పునెంచు.

ట్‌

434. దొనగు కాచుకొనిన ఒసగును కలిమిని తప్పిదములె నీకు గొప్ప రివులు.

శీకిర్‌, చెడుగు రాకముందె వెచ్చర కాచక విచ్చులోన గడ్డి జీవితమ్ము.

శీ86. తనవి తెలిసి పరుల తప్పుల నెంచిన కీడు రాజు కేమి మూడగలదు.

శ్సీప్ర7. చేయదగిన పనులు చేయని పిసినారి కలిమి తరిగిపోవు కరిగిపోవు.

శీ88. లెక్క పెట్టి చూడ కక్కుర్తి తోడను సాటి అవగుణాలు దీటురావు.

ఉ39. భువిని తన్ను తాను భూషిందు కొనరాదు పరుల కెగ్గు చేయు పనులు వలదు.

తీశీ0, అన్యు లెరుగక దొర అభిమతమ్ములు దీర రిపుల కుటటలన్ని విఫలమౌను.

చక్షిణ వేదం శక్ర

.. శీ. పెద్దల తోడు నీడ శీశ1. అనుభవాన వండినట్టి వారలపేర్మి విలువ నెంవి చేయ వలయు చెలిమి. శీ42. _ఇడుములున్న దీర్చి ఇకవాని రానీని పెద్ద వారి చెలిమి పెంచవలయు. శీశ3. అరుదులోన అరుదు నరిలేని భాగ్యమ్ము తగిన పెద్దవారు తననుగాచ. తీ4శ్సీ, తనను మించు వారు తన వారలైనవో బలములందునదియె కొలికి వూన, శీశీర. నృపతి కిలను చూడ నేతాలు మంత్రులే (వజ్ఞి చూసి ఈయవలయు పదవి. శీ4&6. తగినవారు హితవు తనకు చెప్పుచు నుండ వగతురేమి చేసి బావు కొండ్రు? శీ47, అడ్డు చెప్ప జంకనట్టి నచివులుండ దొడ్డ వైరు లొచ్చి దోచగలరె. ఆ కహా 448. _అదువులోన పెట్టు అధికులు లేకున్న రివులు లేక కూడ నృపతి చెడును, 4409. మూల ధనము లేక పొంగునా లాభాలు (గ్రభువు లేడు విజ్ఞు ప్రావులేక. శీఠ0. వలువురి వపగకన్న పవెరెట్లు హానియో విబుధునొకని నృవతి విడుచు నంత. త్తే అర్థవిరోగం'

40, దున్సృహవాసనంనుండి దూరం

శీ5్‌1. అల్ప జనుల పొత్తు కధికుడు వెరచును చూచు నోగు నోగు చుట్ట మట్లు.

కీగ్రల్ల, నేలగుణము బట్టి నీరు మారెడు రీతి వెలమి గుణము బట్టి వెలగు తెలివి.

453. మనను వలన తెలివి మనుజుల కబ్బును వెలుల వలన పేరు చెప్పు కొందు

454. మనను వలన బుద్ది జనియించునని తోచు మారు నదియు చెలుల పేరు వలన.

455. చిత్తపద్ధియు మరి చేతల వద్ధియు మై(త్రివద్ది నుండి మనకు వచ్చు.

456. చేట మనను గాంచు తేటయౌ నంతతి శేట వెలిమి కిలను సాటియేది.

457. మనను మంచి వలన ఎనలేని నంవద మంది వెలిమి వలన మంది పేరు.

458. న్వయముగాను తాము నజ్జనులై నను వెలిమి మంవితనము బలిమి నిచ్చు.

459. మంచి మనను ముక్రిమార్గాన నడివిన దొడ్డ వారిమైతి తోడునీడ.

శ&ీ60. మంచి చెలిమి నిలను మించునట్టిది లేదు * వెనటి చెలిమి కన్న వేటు లేదు.

దక్షిణ వేదం కీర

47, తెలిసి చేసే పనులు

461. ఉన్నదేమి? ఊడ నున్నదేమిటి ? లాభ మొనరుటెంవి పిదప వనికి దిగుము.

462. అయినవారితోడ ఆలోచనముజేసి వేయుపనుల ఇష్టసిద్ధి కలుగు.

శీరిత, ముందు లాభమెంవి మొదటికి మోనమ్ము వచ్చుపనికి ప్రాజ్జు లిచ్చపడరు.

464. నిందవచ్చు వనుల ముందుగా నూహించి బుధులు వాటి పక్క పోవరెవుడు.

&65. వగల నరయకుండ వగవారితో పోరు నలుపు టిలను దాని నిలువుటౌను.

466. చేయరాని పనులు చేసిన చెడిపోవు చేయదగిన వుడుగ చెడును చెడును.

467. వింతవలయు వనులు చేపట్టుటకు ముందు నడుమ చింత చేయ చెడుపుకలుగు.

శీ68. కానివనులు చేయ కార్యము వండదు పలువురొచ్చి తోడు పడినగాని.

469. యోగికాని వాని కువకార మొనరించో ఒప్పుకూడ గొప్ప తప్పిదమ్ము.

470. జనులు తెగడ నట్టి పనులనెంచి నృవతి చవేయవలయు, తెగడ సయరాదు.

శ్త్ర ఆర్థవిభాగం

టీ

శీర. బలనిర్మయం తీ71. తనబలమ్ము, రివుల, తన చెలుల బలము క్రియ బలమ్ము తూచి బయలుదేరు. 472. ఎరుగదగ్గ వన్ని ఎరిగి దిట్టమ్ముగా .. ఫోరుకేగ చెల్లటోని దేమి? శీ739. బలమెరుగక గట్టి వట్టుపట్టి నడుమ వట్టువీడి పాట్లు పడరె జనులు. శీ74, పొరుగు పొత్తులేక పొగడుకొనుచు బౌల విరవీగు ఓగు వీగుతుదకు. శీ75,. నెమలి ఈక లైన అమితమ్ముగామోవ బండి యిరును విరుగు బరువు వలన. శీ76. కొనను తుది విటారు కొమ్మనెక్కి వివరి శెగుర చూడ (ప్రాణమెగిరిపోవు, శీ77. తనదుళక్తి నెరిగి దానమ్ము నొనగిన కలిమి నదియె నిచ్చకాచగలదు. శీ78. అరయ కొలదిపాటి ఆదాయమైనను వ్యయము కొంత తగ్గ వంతరాదు. శీ70. కలిమికొలత మీరి గడిపెడి మనుగడ ఉన్నయట్లై తోని ఉడిగిపోవు. 480. తలకుమించినట్టి దావాలు కావించ కలిమి నన్నగిల్లి కడకు చెడుమ. దక్షిణ వేదం క్‌0

&ీ9. సముచిత కాలనిర్ణయము శీర. పగటి వూట కాకి పట్టి గూబనుగెల్బు అరుల గెలువ కాల మెరుగవలయు. తీరిఐ, అదను చూచి పనుల నాచరింవిన వాలు కలమి కాచ నదియె కట్టుతాడు. 488. తగిన నమయమెరిగి తగువని ముట్లతో వనులు చేయ సాధ్యవడని దేది? తీరి. ఇలజయించ గోర ఇష్టమ్ము నెరవేరు తావు కాల మెరిగి తాను సాగ. 485. కలవరమ్ము లేక కాలమ్ముకై వేవి పనులు చేయరాగ పదవులొదవు. తరళ, అదను వచ్చు దనుక ఒదిగి యుండు టెల్ల తగరు వెనుక తగి తాకునటు. గ. జ! త్తీగ్రి, కోవమున్న వెలికి చూపక లోలోన అణచుకొనును జ్ఞాని అదను కొరకు. 488. బలిమియున్న అరికి తలయొగ్గి యుండుము తెగునువాని శిరను తగిన వేళ. శీ89. అరుదు కాలమొచ్చినప్పుడె అరుదైన వనులు వేసి ఫలము బఐడయ వలయు. 4900. అదనుదాక వేచి ఆహారమును పొందు కొంగవల్తెచ్చుస గ వలయు. | ఉిని28 కాం గ్‌ వ 1 "వితిక క ట్‌ ళా | శీ

1. ఎ ఖో

ర్‌ 0. స్థానబలిమి శీ01. అనువు బోటు దొరుకునందాక అరులను తడుమరాదు దండు వెడలరాదు. శ్తీ0్రల, ఎంత బలిమి యున్న ఎంతటి దిటవున్న కోటగట్టి గాక యేటి రక్ష. 4098. తగిన చోట రణము తనకు సిద్ధించుబో బలవిహీనుడై న గెలువు నొందు. శీ04, ఎదిరి గెలువు తలవు లెన్నియున్నను వీగు తావు తెలిసి రణము నీవు చేయ. 495. నీటనున్న మొసలి ఓటమి నెరుగదు లోతువీడ పరుల చేత చచ్చు. 496. కడలిలోన రథము నడువదు నుంతైన కడలి వీడ వడవ కదల లేదు. 407. వీరగుణము కన్న వేరు తోడు వలదు చోటు తెలిసి రివులతోటి పోర. 498. విన్న సేనవాడు స్థితి నెంచి పోరిన "పెద సేనవాడు దద్గరిల్లు. 0౧ ఉగ 400. బలిమి కోటలేని పగవార నైనను. స్థాన బలిమి యున్న తాకతగదు. 500. పోటు బంట్లనైన పొడుచు దంతిని కూడ రొంపిలోన నక్క చంవగలదు. దక్షిణ వేదం “కల

త1. నమ్మకం, అపనమ్మకం

ఈ01. తనదు మంతినెంచ ధ ర్నార్ధ కా మాత్మ రక్షనాలుగుల పరీక్షవలయు.

502. కులము పొవళఖీతి కుట్రకు జంకెడి గుణములున్నతగును కొలువునందు.

ఈ08. డొక్క ద్ధి, మనను చక్కంగ నున్నను ఒక్క పినరు తెలివి తక్కువుండు.

4. గుణము జూచి, వాని కొరత పరీక్షించి, 'హెచ్చుతగ్గులరసి ఇమ్ము పదవి.

5. ెద్దరికము నెంచ పిన్నతనమెరుంగ గీటురాయి వారి[కియలుకావె.

ఈ06. బంధుహీనుజేర్చు బంధాలులేవని హేయమైన వనికి వేయునడుగు.

7. నెనరు చేత చేర్చి నియమించ మూర్ణుడు ముప్పులోనికీడ్చి ముంచగలడు.

శఈ08. ముక్కు మొగము తెలియకొక్కని నియమించ తరతరాలకీడు తప్పకుండు.

509. అన్యుడెవ్వడంచు ఆరాలుకీశాక ఇవ్వదగిన పదవి నీయవలయు.

510. తెలియక నెరనమ్మ తెలిసి శంకించంగ తీరనట్లి కీడు తెచ్చిపెట్టు.

ట లబ ల్‌్ర అర్థవిభాగం

కల, ఎంపిక

511. మంచి వెడ్డలరసి మంచినే కావించు మంచివానిని నియమించవలయు.

512. వనరు లెరగి పెంచి ధనరావలనుచేర్చి కీడు బాపు [వగడ (కియకుతగును.

513. తెలివి, నెనరు, నిగ్గుతేల్చుట, నంతృప్తి నాల్లు గల్లువాడె నయవిదుండు.

514. నెరపరీక్ష పిదవ నియమించ పలువురు వీరువలన వనుల మారగలరు.

ర్‌1ేర్‌. నేర్చు ఓర్చు మంచి తీర్పున్నచోతప్ప స్వీయుడనుచు వదవి నీయరాదు.

516. కార్యమెరిగి మంచి కార్యశీలు నెరగి కాలమెరిగి క్రియకు కడలి కొనుము.

517. దీన్ని దీనిచేత దీటుగా నితగాడె చేయుటెంచి అప్పచెప్పవలయు.

518. దేనికెవడు తగునొ దానికవ్వానినే ఎంచుకొని వని నొనరించమనుము.

ల్‌19. తనదు వనుల దిట్టతనమున్నవానిని నంశయించు దొరల నంవదుడుగు.

520. జగము చెడదు నృవుని నచివులు చెడరేని దినదినమ్ము నడత దిద్రవలయు.

దక్షిణ వేదం ర్‌క్తీ

58ి. చుట్టాల నంగతి గలే. నెనరు మరవిపోవ నేరరు చుట్టాలు తనదు కలిమి పోయి కనలునవుడు. 5212. ఒక్కడైన ప్రీతినొదలని చుట్టమ్ము చాలు! చాలు! సిరుల మేలుకలుగు. 528. బఐంధ్యుపీతిలేక ఎందుకు నంపద ? గట్టులేక చెరువులెట్లు నిండు. 524. చుట్టు తనను చేరి చుట్టమ్ములున్నచో కలిమి యున్న వాని ఫలము వండు. 525. చుట్టు ముట్టగలరు చుట్టాలు "పెక్కురు ఈవియున్న మాట ఠీవియున్న-. 526. చూడ వనుధనతడె చుట్టాల నురభలియౌ కోపపడక హితుల కోర్కె దీర్చ. 527. కాకి తిండి దొరుక మూక నెల్లపిలుచు అట్టి గుణము వలన అబ్బుసిరులు. 528. తారతమ్య మెరిగి తగు రీతి మన్నించ "సెక్కుమంది రాజు వక్కనుందు. 529. మరల చేరగలరు మరచిన చుట్టాలు మరవు కారణాలు మరుగుపడిన. 5380. దూరమగుచు మరల చేరువ కాగోర కారణమ్ము నరసి కాచవలయు. ర్‌ర్‌ అర్భవిధాగం

రశ, మతిమరుపు 581. వట్టరాని కోపమెట్టి కీడైనను ముదము వల్ల మరుపు ముంచుతనను. 532. చంవును తిరిపెమ్ము జ్ఞానమ్మునెప్పుడు చంవును మతిమరువు పెంవు, కీర్తి. 588. [గంధకర్త లొక్కకంఠాన నుడివిరి మందమతులు కీర్తినొందలేరు. 584. [ప్రహరి యుండి పిరికి వందనుకాచదు బుద్ధిమాల సిరులు (టోచలేవు. 585. ఆవవలయు తొలుత ఆవదరానున్న ; వచ్చు పిదవ వెతలు హెచ్చుచుండు. 5386. ఎల్లవారి నెప్పు డేమరకున్నచో కలుగు మేలు సొటి కనడు నృపతి. శ్‌8ి7. మరువు లేని ఎరుక చురుకు అన్హృమ్మన సాధ్యపడని దొకటి జగతి లేదు. శ్‌కిరి. పొగడబడిన విధుల వూని చేయకయున్న ఏడు జన్మలందు కీడుమూడు. 5389. మనిషి నుఖములందు మైమర్చి చెడినచో శొలుత చెడిన వారి తలచవలయు. శ్‌4ఉ0. మనను వడిన చేత మరువక గావింవ నఫలమగుట చాల నులభమౌను. తక్షణ వేదం క్‌6ి

5ఠ. దండనీతి శ్‌4శ1. తవ్వునరసి ; పొడి తప్పక కృవలేక ఈయదగిన తీర్పునీయవలెను. 542. వనుధ నింగి జూచు వానల కోనము నీతికెదురు చూదు నిఖిలజనత. 548. అధివు చేతిదండ మాలంబనమ్మగు వ్మివవరుల వేదవిధుల కెల్ల. ర్‌శీతీ. (ప్రజల (గేమతోడ పాలించు నరపతి ఇఅడుగులంటి యుండు నఖిల జగము. 545. పాడి తవ్పకుండ పాలించు రాజ్యాన వానతోడ పైరు వంట లుండు. ల్‌46. వేయి ఈబటెలైన విజయాల నీయవు ఖండితముగ నీతిదండ మొకటె. 547. జగతికెల్ల రక్ష జనపతి అయినచో రక్ష అతనికగును రాజనీతి. 548. గోడువినక రాచపాడి పాటించక తనకు తాను చెడును ధరణివిభుడు. 549. ఆదుకొనుచు తప్పు లరని దండించుట దోషమవదు; పొడి దేశవతికి. శ్‌ర్‌0. వరుల జంపినపవుడు మరణదండనతగు కలువుతీసి పైరు గాచునట్టు. క్‌ అర్భవిభాగం

56. నిరంకుళత్వం

57. అంకెతప్పి దొర నిరంకువ డైనబో హంతకన్నను కఠినాత్ముడుగును.

58. ఈటె చూవి దొంగ బాటసారుల దోచు రాచకోల యట్లు వేచరాదు.

59. దినదినమ్మునాడు దిగజారిపోవును దినదినమ్ము విధులు తీర్చకున్న.

60. ఫలిత మెంచక దొర పాడితప్పిన నాడు (వజలు, సిరులు తనను వదలిపోవు.

61. కష్టపడెడు [వజలు కార్చెడికన్నీరె రాజుసిరుల కోయు రంపమగును.

62. మంచిపాలనమ్ము మంవికేరు నిలువు వెడ్డపాలనమ్ము చెరువు కీర్తి.

63. వానజల్టులేక వనుధ తానెండును రాజుకరుణలేక [పజలునటె.

64. లేనివానికన్న లిబ్బిగలుగువాడె కఠినుడేలునవుడు కష్టపడును.

65. రాజ్యమేలుదొర నిరంకునడై నచో మబ్బుకూడ కురియ మననువడదు.

66. ఆలపొడి తరుగు ఆర్లేయవిధిమారు కాచువాడు వపరమనీచుడైన.

ద&జ వేదం క్‌డి

87. తేలిక పాలన

88. తప్పు నిర్ణయింవి తగుదండనము వేసి జరుగనీరు దాన్ని దొరలు మరల.

89. కఠినమగు వరీక్ష కడులఘువగు శిక్ష నిలువజాలు నృవతి కలిమినెవుడు.

90. జనుల చెదరగొట్టు జగమొండి పాలన త్వరితగతి నశించు తవ్పకుండ.

91. వతి నిరంకునడను పట్టంబు బొందిన రాజ్యముండ బోదు రాజు లేడు.

92. బుంగమూతివాని బుడిదర్శనమువాని రాజ్యమేలు బ్రహ్మ రాక్ష సేదొ.

93. మాటకటువువాని మనను కటువువాని గొప్ప కలిమి చెడును కుప్ప కూలి.

94. ఆకురాయి ఇనుము నరగదీయునట్టు కఠిన దండన (పభుహఠము జెరచు.

95. తన [పధానుల దరి తగిన మంతాంగమ్ము నలుపక కినియు దొర కలిమి వెడును.

96. గట్టి కోట ముందు దిట్టమ్ము చేయక హోరురాగ జడినీ పొందు చెడుగు.

97. భూమి భారమేది ? భూపతి చేర్చిన బుదిలేని ఏద మూర జనమె. 9 ఛి థి కం అర్థవిధాగల

98. కారుణ్యము

శ71. ధరణివతుల వద్ద దాక్షి ణ్యమను గొప్ప అందముంది కనుక అవని కలదు.

572. వుడమి సాగుచుండు భూమావదయపైన కరుణ లేని రాజు ధరకు బరువు.

573. రక్తిలేని పాట రాగ విహీనమ్ము కరుణ లేని కన్ను గాజుకన్ను.

574. ఉన్న యట్టుతోచు చున్నను మోమందు కరుణ లేని కట్లు కాంచలేవు.

575. కృవ నిజమ్ముగనగ ; ఎవుడేని కృవలేని కండు కండుకావు వుండ్తుకాని.

రా ళా న!

576. కరుణ నుంతలేక ధరణి పెబతికిన మనిషి మనిషికాడు (మాకుగాని.

577. కరుణ లేని తనము ధరణి (గుడ్డితనమ్ము కన్నులున్న యొడల కరుణ వుండు.

578. కార్యహాని కొని కరుణను చూవించ వనుధ యెల్ల రాజు వశముకాదె.

579. _వెడువు చేయజూచు చెనటిమై సైతము సాదరత్వము కడు నభ్యతౌను.

580. మెనవును తన హితులు వినము వడించినా నాగరికము దారినేగువాడు. స

చక్షిణ వేదం 60

59. గూఢబారితనం

60. విమలరాజనీతి, వేగులవాండ్రును దండి నృపతి కుండు రెండుకనులు.

61. ఎవరి కెచట ఎప్పు డేమేమిజరుగునొ వేగు దీయవలయు వేగనృ్ఫవతి.

62. గూఢచారివలన గుట్టు లెరుగకుండ విజయ మొందలేడు వెరిరాజు,

63. చుట్టునున్నజనుల చుట్టాల శత్రువుల గుట్టులెరుగు వాడె గూఢవారి. 58ిర్‌. కట్టివేషమందు కంగారు పడకుండ వరుల గుట్టు మట్టు లెరుగు వేగు.

64. అన్యులందు జొచ్చు నన్యాసి వేషాన జనులహింన లోర్చుకొనును వేగు.

65. మరుగుపడిన గుట్టు నెరుగుచుండును వేగు మననులోని శంక మరుగుపరచు.

66. వేగు చెప్పనొకటి వేరొక్క వేగువే వాన్త్నవమ్ము నరయ వలయు నృపతి.

67. జఒకరి వెనుక నొకరి వేగుగా వంపినా మూడవ మనిషి నుడిరూఢియగును.

68. జనులు చూచుచుండ వారుని భూషింవి బహుమతీయ గుటు బట బయలు. మ! న! 61 అర్భవిభాగం౦ం

69. క్కి

70. శక్షియున్నవారె నంపద కలవారు కలిమి శ క్రిలేక కలిమియౌనె ?

71. శ్రద్ధ కలుగువాడు నర్వమ్ము కలవాడు సిరులు చంచలమ్ము స్థిరము శక్తి.

72. శక్తియున్నవాడు నంపద తొలిగినా హోయె సిరులటంచు మొత్తుకొనడు.

73. అమిత శక్తియున్న నతగాని కోనమై వెదుకుకొనచు సిరులు వీటికొచ్చు.

74. సీటిలోతు కొలది నిడివి తామర తూడు వ్యక్తమగును క్రీర్తి శక్తికొలది.

75. తలచవలెను రాజు తన ఉన్నతేసదా ఫలితమెట్టిదెన తలపు చాలు.

76. కరి చలించదెన్ని శరములునాటినా గటి మననువాడు వట్లు విడడు. బి స!

77. శక్తిమదిని లేక బాటుకోజాలునే ఈడు లేని ఈవివాడననుచు.

78. అంతఒడలు, వాడిదంతమ్ము లున్నను ఏనుగు వులితాక ఇరవు చెడును.

79. బలిమి మదికి కలిమి, బలిమిలేని జనుడు మనిషిలాగ తోచు [మాకు కాడె. చక్షణ వేదం 62

61. చురుకుతనం
62. కులము గొప్ప దివ్వె కొడిగట్టి ఘనమౌను చురుకు తనములేని నరుని వలన.
63. జడత జడత యనుచు వడి వడిమేల్కొన కులము కులమువోలె నిలుపగలడు.
64. వానికన్న ముందు వాని కులముచచ్చు సోమరితనమున్న చంఠవలన.
65. అలనత వెనువెంట తొలగించుకొనకున్న కుదురు చెడుటకాక కొరత పెరుగు.
66. జడత, మరపు, నిద, జాలమ్ములను నాల్గు నాశనమ్ము కొరకు నావయగును.
67. భూమి వరుల సొత్తు సోమరి చేతికి విక్కెనేని ఫలము దక్కుటరుదు.
68. దినదినమ్ము హితుల తిట్టు వీవాట్లనే విను [పయత్నములను విడుచు జడుడు. ౪608. కులము గొప్పదైన ఫలమేమి సోమరి తనము శత్రువులకు దానుజేయు.
69. తనకు కులమునకును తగిలిన నిందలు జనుడు తొలగ జేయు జడత విడిన. ౪10. తొలుత మూడడుగులతో కొలవినట్టి విశ మేలు రాజు విడిన జడత. సు! అర్థవిభాగం

602, మానవయత్నాలు

611. అలవికాని దనుచు అదరకు వనినెంవి చేతగొప్పదనము చెమట బాటు.

612. మహిని వనులు నీవు మధ్యలో విడువకు నగము వనుల వాని జిగము విడుచు.

613. వరులకుపకరించి బహు కీర్తికాంతులు పాటు వడుట వలనె ఐబడయవచ్చు.

614. పాటు వడక ఈవి వరులకు నొనగుట 'పేడివాని చేతి వాడి కత్తి.

615. స్వార్ధ రహితుడగు శమియించి ; చుట్టాల మూలకంబమగును వుణ్యజనుడు.

616. పాటుపడిన సిరుల బడయంగ వచ్చును ఏమి సేయకుంట లేమికునికి.

617. వద్ధ సోమరైన పెద్దమ్మ వరియించు పాటు వడిన లక్ష్మి (ప్రాప్తమగును.

618. మంద థాగ్యమెవుడు నిందగా ఎంచరు నేర్చి సోమరైన నేరమగును.

619. (వాతనవాని (బవ్మా వరమోయకున్నను చేత సేయ కార్యసిద్ధి యగును.

620. పట్టు వీడకుండ పాటు వడెడువారు వెనుక నెట్టగలరు విధినికూడ.

దక్షిణ వేదం 64

68, ఇబ్బంది తట్టుకొనడం 621. కష్టమొచ్చినవుడు కలకల నవ్వుము వెతలపట్ల వేరు విరుగుడేది ? 622. వెతలు తన్ను ముంచ వెల్లువై వచ్చిన మరొకరీతి జ్ఞాని మదిని తలచు. 628. ఇడుములందు, ఇడుములినుమంత చెందక ఇడుము తోడ ఇడుము గడవగలరు. 624. బండి నీడ్చు యెద్దు బాధకమ్ములదాటు దండి మనుజుడట్లె దాటు నిడుము. 625. వెంట వెంటవద్చు వెతలన్ని గతియించు ఓర్చుకొనుట జనుడు నేర్చుకున్న. 626. సిరులు పోయెననుచు చింతించుచుందురే మున్ను సిరులు కలుగ పొంగనవుడు. 627. ఇడుములెన్నియేని ఒడలు కొచ్చుననుచు వెతల నెంచబోరు విజ్ఞాలెవుడు. 628. బాధ నహజమనుచు భావించి గెలుతురు నుఖము కోరనట్టి నూరిజనులు. 629. నుఖములోన నుఖము నుంత పొందనివానవి వంతలోని వంత వంచగలదె. 680. బాధ సౌఖ్యమనుచు భావించువానిని మేటి శతువైన మెచ్చుకొనును. రాచపాడి నమాప్తము ర్‌ అర్థవిభాగం క్‌

రాజ్యాంగ ములు - కి. అమాళ్యులు 64, మంతి

681. వలనిన వని, వీలు, వనరు, వేళ, తగిన వ్యక్తుల మదినెంచ వలయు మంత్రి.

682. (వజలమేలు, దిటవు, (వజ్జయు, విజ్ఞత పెన అయిదు కలుగు వాడె మంతి.

683. పగరమైతి చీల్చి, తగమైతి నిలుపుచు వెలులు వీడ చేర్చవలయు మంతి.

684. నదవగాహన, పని సామర్ధ్యము తగిన హితవు వెప్పగలుగు నతడు మంతి.

685. ధర్మమెరిగి యుక్త కర్మమెరిగి మాట మర్మమెరిగి చెన్న మంచి నఖుడు.

686. [గ్రంథ సాంగుడైన కడుబుద్ధికాలికి ధర్మ నూక్ష్మమేది తట్టకుండు ణి

ఉ87. లోకరీతికి పనిలోను కావలయును శాన్తమెంత తాను చదువుకొన్న.

౪388. చెప్పు హితవులు పెడచెవిని తాబెట్టినా తెలివిలేని రేని దిద్దవలయు.

639. వక్కనున్న మంతి యొక్కడు కీ డెంచ ఏడుకోట్ల వగరకీడు యగును.

640. చేతకానివారు చేయనెంవిన మంచి కడకు తారుమారు కార్యమగును.

దక్షిణ వేదం 66

65. మాటనేర్చు

€41. నోరు మంవిదైన వేరు మంది జగాన సాటి రాదు రాదు దీటుకొనగ.

౪642. వలుకు వలన కలుగు భాగ్యదౌర్భాగ్యాలు; గ్రల్రదమ్ములేక వలుకవలయు.

౪48. విన్నవారు మెచ్చ విననివారలు విన - వేడుకపడ మాటలాడవలయు.

₹4ీ4. తగిన నుడుల కన్న ధర్మార్ధములులేవు ; వలుకు వటిమ నెరిగి వలుక వలయు.

శ45. మాట మాటలాడ ఓటమి రానట్లు మాటలాడ వలయు మర్మమెరిగి.

46. ఇంవు మాటలాడి ఇతరుల మాటలో లాభ మరయ మంత్రి లక్ష్యమగును.

భ47. మాటకారి, నుంత మరుపన్నదేలేని బలియుని కపటాన గెలువ గలరె?

₹48. వేడుక జనియింవ వేర్వేరు విషయాలు వెవ్పగలిగెనేని ఒప్పుజగతి.

49. విగువులేని నుడుల తెగ వాగదలతురు అలతి నుడుల మంచి నరయలేక.

50. చదువు చదివి తెలివి చాటజాలనివాడు పరిమళమ్ములేని విరులగుత్తి .

శ్ర? అర్థవిభాగం

66. చేతల జద్ది

67. చెలిమి మంచి వలన సిరులు పెంహిందును

చేత పది ఇషసిది నిచ్చు. థి బబ థ

652. భూ దివమ్ము లందు వుణ్యమ్ము, సత్కీర్తి ఈయలేని పనుల చేయరాదు.

653. కాని పనుల నన్ని మానవలయు : కీర్తి బాగువడదలచిన వొడు మొదట.

654. ఇడుముల కడదేర ఇనుమంత చెడుపైన ఒడిని కట్టలేడు కడువివేకి.

655. "ఎంత చేసితిన'ని చింతించు చెడుపని కశేయరాదు మరల చేయరాదు

656. తల్లి ఆకలి వెత తాజూచు చున్నను (ప్రాజ్ఞులొల్లని పని పొడికాదు.

657. పాపకర్మ లొనగు భాగ్యాల కన్నను డాగులేని పేదతనము మిన్న.

658. కానిపనులు చేయమానక, చేశాక చింత కలుగు, నుఖము నుంత రాదు.

659. కంటి నీటి సిరులు కన్నీట కరిగేను తగిన చేతలసిరి తరుగు పెరుగు.

660. వచ్చికుండ నిండ వట్టిన నీరట్లు కానిపనుల ధనము కడకు చేటు.

దక్షిణ వేదం 66

67. చేతల దిట్టతనం

68. వేతగట్టి తనము విత్తమ్ములో గల గట్టితనమె, కావు కడమవన్ని.

69. హానిరాని పనులు ; హానిలో నిలకడ, రెండు గొవ్చ వండ్రు దండి విదులు.

70. వివరిదాక గుట్టు చెడరాదు చేతకు నడుమ బయట పడిన ఇడుములగును.

71. చెవ్పడాని కెల్ల చేతలు నులభమే వేసిచూప కడు [పయానమనును.

72. చేత దిట్టతనము ఖ్యాతికి నిలయమై రాజవూజ్యత తగ రాణ కెక్కు.

73. తలదు తలపులెల్ల గెలుపులు సాధించు తలవులందు దిట్టథనము నిండ.

74. [హన్వరూవు నెవ్వ డవహసించగరాదు ఇరును వీల శేరు నరన నెంత.

75. వట్టువిడువక తుదముట్ట కలంగక జాగులేక పనులు జరుపవలయు.

76. నడుమ నిడుము లెన్ని పొడమినా ఓర్పుతో తుది నుఖాంతపు పని దూయవలయు. -

77. ఇతర బలము లెన్ని జతగూడి యున్నను చేత బలమి నొకటి చెప్పుకొందు.

4కి అర్థవిభాగం

68. చేతలపటిమ

69. తీరుమానమైన తెగువ చూపవలయు తెగువలోన జాగు తెచ్చు కీడు.

70. వేవి చేయదగ్గ విధులుండు నొకకొన్ని వెంట చేయ దగిన విధులు కొన్ని.

71. చెల్లునవుడు పనులుచేయాలి నూటిగా చెల్లనవుడు వెరవు నొల్లవలయు.

72. శతుశేషము తన వైదాలశేషమ్ము అగ్ని శేషమగుచు వ్యాప్తి నొందు.

73. ధనము, వేళ, తీరు, తావు, సాధనముల అయిదు చర్చ పిదప చెయిదిమేలు.

74. కృషి ముగింవు మధ్య విషమించు ఇడుములు గొప్ప ఫలము నెంచు బొప్పు తెలియు.

75. పనిని చేత బట్ట పని నెరింగినవాని మాట సాయము తగుబాట యగును.

76. ఒకపనివలన మరియొకపని సాధించు కరిని బట్ట కరిని బరువు నట్లు.

77. మిత కోటికి తగు మేలు కన్నను మిన్న అరులు కాని వారి దరికి జేర్చ.

78. విన్నరాజు జనులు విత్తాన భీతిల్ల పెద్దరాజు తోడుపెను బలమ్ము.

దక్తిణ వేదం 70

6౪9. రాయబారులు

681. (వబల జన్మ, నయము బంధువాత్సల్యమ్ము రాజుమెవృుయున్న రాయబారి.

682. స్వామిభక్తి, తెలివి, చల్లని వచనాలు మూడు దూతలోన చూడవలయు.

683. శన్తధనులపలుకు అస్త్రాల గెలివెడి శాన్త్రవిదుడు నీతి కాన్త్ర ఘనుడు.

684. చురుకుదనము, చదువు, చూడ చక్కనిరూవు మూడు దూతలోన ముఖ్యమగును.

685. నొవ్వకుండ పొదువు నవ్వుమాటలతోడు రాజు మంవి నెంచు రాయబారి.

686. నీతి చదివి తగిన రీతిభీతినుడిగి అదనెరింగి మాటలాడు దూత.

687. విధినెరింగి తగినవేళ తావు లెరింగి తూవి మాటలాడ దూత గుణము.

688. చచియు, తోడు, తెగువ నుగుణాలు మూటితో నత్యనంధుడైన తగినదూత.

689. నోరుజారకుండ ధీరుడై తన రాజు వరువు కాచు రాయబారి యెవుడు.

690. [పాణహానికైన భయము చెందక రాజు మేలుకోరువాడె మేలుదూత.

“41 అర్థవిభాగం

సన్నిధానవర్తులు 70. కొలువులోనడక 691. (ప్రభువు నిష్పటంచు బాయక డాయక చలిని కాగునట్టు కొలువ వలయు. 692. రాజు మోజుపడిన, రాశి కోరనపుడు తానె పిలిచి రాజు దానమిచ్చు. 608. రాజు నంశయింప రట్టడి ముట్టడి శాచుకొనవు, ముందె కాచుకొనుము. ఈ94. చెవులు కొరుకు కొనుట చెరినగవులాట నన్నిధానమందు తగని పనులు. 695. పొంచి వినగరాదు పృచ్భ సేయగరాదు విభుడు చెప్పునంతె వినగవలయు. 696. వీలుచూచి, రాజు వాలు చూచియు మాట తూచి పలుకవలయు దొసగుతోవి. 697. యుక్తమైన వడుగ వ్యక్తపరవి రాజు తగని దడుగచెప్ప తగదు నతము. 6938. బొల్జెడనక తనకు చుట్టమనక మంత్రి _ రాజుగొలువ వలయు తేజమరసి. 699. జఒప్పెననుచు పొంగి ఒడయుడు మెచ్చని పనులు చెయబటోరు (పాజ్ఞులెవుడు. 700. పొతకావుననుచు పరువుకాని వనికి పాలు పడిన కీడు రాలిపడును. చక్షిణ వేదం గల్ల

71. సూచనఎరుగుట

72. తెలుపకున్న, చూవి తలవుల గుర్తించు వురుషు డెన్న లోకభూషణంబు.

73. తిరుగులేక మనను తెలియ జాలినవాడు దైవనముడటంచు తలచవలయు.

74. మనను గురుతు తెలియు మహనీయులకు రాజు అడుగు నట్టిదిచ్చి నడువ వలయు.

75. రూవులొక్కరీతి చూవున కున్నను ఊహ తెలియనేర్చు ఉదుటువేరు,

76. చూడగానె మనను జాడలెరుగలేని కన్నులున్న ఫలము నున్నకాదె.

77. నృటికమందు వన్నె _పతిఫలించునట్లు వదనమందు మనను ఎదుట పడును.

78. మది నుఖమ్ము వంత, వదనమందేతోచు మోముమించు ముకుర మొకటి కలదె.

79. మొగము జూవినంత ముగియించు వారలు వెంత నిలువ రాజుకెంతొ మేలు.

80. వరుల కనులలోన వగ, మైత్రి కనబడు కనుల చదువు ఘనులు కలుగమేలు.

81. తెలివి దొడ్డదనగ కొలబద్దయేమిటి ? అధివు భావమెరుగు అక్షికాదె.

73 ఆర్భవిభాగం

72, సభ అంచనా

711. నభ న్వభావమెరిగి నందర్భవద్ధిగా (పోడలెపుడు మాటలాడ వలయు.

712. చక్కనెరిగి ముందు నభవారి వైఖరి పిదవ మాటలాడ విజ్ఞతగును.

713. నభ విధాన ముడిగి నరనవాక్కులమాని మాటలాడిన పనలోటుకాదె.

గ14. ధిషణు లెదుట నీవు దేదీప్యమాన్నివై శూన్యులెదుట కమ్ము నుద్దమట్టి.

715. విదుల ముందు ఒదిగి వినయమ్ము చూపుట మాట మప్పితాల మంచితనము.

716. బుధుల నన్నిధి కడు బుద్ధిహీనవు మాట మంచిబొాట నుండి మరలు టగును.

717. చదువు కొన్నవారి చదువు రాణించును పలుక లెన్సనెంచు పాజ్ఞులెదుట.

ఖా

718. పైరు పెరుగ నీరు పారించునట్లొను విజ్ఞు లెదుట మాట విన్నవింవు.

719. వండిత నభలందు పాల్గొని, కలనైన పామరుల ఎదుటను పలుకరాదు.

720. తగని వారి నభల తానాడు మాటలు అంగణాన చిందు అమర నుధలు.

చక్షిణ వేదం గ్గొత్త

78. సభలో నిర్భయం

79. భామ సొౌంవు తెలిసి భాషించు వక్తలు మాటజారలేరు మాన్యు లెదుట.

80. వేత్తలందు పెద్ద వేత్తగా నెంతురు వేత్తలందు విద్య విశద పరచ. గరిక. వెరువక అని జొచ్చు వీరులు పలువురు వెరువక నభ జొచ్చు టరుదు కాదె. ల్లి. నేర్చుకొన్న వెల్ల నివుణుల 'కెరిగించ నేర్వదగినవన్ని నేర్వవలయు.

81. నియమబద్ధ తర్కనివుణుడు కావలె జదురులేక్‌ నభల బదులు వలుక. భొలిగ, కదనఖీతు చేత కరవాల మెందుకు నభకు జంకువారి చదువులేల. గల్లా "పేడివాని చేతి పెనుకత్తి చందంబు నభల సపెకలనట్టి కాస్త్రబలము. గొల్లి దండి పండిత నభ తనను బాననదేని ఎన్ని విద్యలున్న నేమి ఫలము. 20, విదుడు నభలయందు వీగి పోయిననాడు చేచెకన్న చాల తీసికట్టు._

82. నభకుజంకి కాస్త సారమ్ములోపించి బ్రతికియుండి యునురు బాసి నట్లే. భ్‌ అర్భవిలొగ౦ం

83. రాష్ట్రం వ!

84. నెరయు సేద్యగాట్ల నీతి వర్తనులును శేష వణిజులున్న రాష్రమగును. ( థి య్‌

85. వరుల కన్నుకుట్టు సిరులతో, పంటతో చూడలేక "పెరుగు సీమ నాడు.

86. వరుల బరువు మాదపడిన తట్టుకొనుచు రాజుకరులు కట్ల రాష్రమగును.

ట ట

784. పెనుబుభుక్షయు విడవనివ్యాధి శత్రుల దాొడిలేని నా డెనాడ నంగ.

785. మెండు వర్గములును దుండగీండ్రును ఇంటి రిపులు లేని నాడె రేని రక్ష.

786. నాడులందు గొప్ప నాడు శ్తతువులవే చెడదు చెరచ మరల [శ్రీలమించు

"787. ఏరు, చెరువు, బావి, ఎత్తెన కొండలు గట్టికోట నాడుక వయవాలు.

788. వ్యాధిలేమి, సిరులు, పంట, ముదము, రక్ష అరనిచూడ నాటి కైదునగలు.

789. శ్రమములేక సిరులు నమకూర్చున దెనాడు భూరిశ్రమలవడ ఎడారియగును.

790. నర్వలక్షణాలు నిర్వీర్యమైపోవు రాజు (ప్రజల మధ్యర క్తిలేక.

చక్షిణ వేదం 76

75. దుర్గం

గొశ1. దండు వెడల బోవ తలదాచుకొనచోవ మొట్టమొదట కోట ముఖ్యమగును.

742. మంచినీరు, బయలు, [మాకులు, కొండలు కుదురుకున్నచోట కోటతగును.

743. పొడవు, విరివి, దిటవు, పొనగ దుర్భేద్యమ్ము నాల్లుచేరి దుర్గ నామ మగును.

744. విన్నకావుదలయు క్షే (తవిస్తారమ్ము రిపుల దిటవు చెరచునపుడె కోట.

745. తమకు విరివి నెలవు దాయ కభేద్యము భుక్తి నిలువలున్న పొనగు కోట.

746. నర్వ వస్తుచయము నకల రక్షణమ్ము మేటి వీరులున్న కోటయగును.

747. ముట్టడించికాని, మోనగించియుగాని వట్ట వీలువడని పట్టుకోట.

748. ముట్టడించు వైరి మూకల వెదిరింవి వట్టుతోడ గెలుచు వట్టుకోట.

749. మొన ముఖాన వైరి మూకలు భీతిల్లు మేటి కీర్తులున్నచోటు కోట.

750. అన్నియుండియును క్రియాహూన్యులు గలుగ నిండుకోట మేల్మి నిష్ఫృలమ్ము.

77 అర్భవిభాగర

76. సొత్తు చేర్చే విధానం

₹51. నరుకులేనివాని నరుకుచేయించును సిరినిమించగలది ధరణినేది ?

752. లేనివాని నెల్ల పూని నిందించును ఉన్నవాని పొగడు నుర్విజనుడు.

753. కలిమి దివ్యకాంతి తలచిన తావుల శగగలదు, వెళ్లి ఇరుల చెరుచము.

754. నీతి తప్పకుండ నిధి చేర్చ నయ్యది ధర్మదాత సాఖ్యదాతయగును.

755. కరుణ నెనరు వీడి కలిమి నంపాదించు దారివీడవలయు దండి నృవులు.

756. లంకెలేని సొత్తు సుంకాలు, కప్పాలు ధరణినేలువాని ధనములగును,

757. కన్నతల్లి నెనరు ; కరుణ పురిటిపాప; ధనముపెంచవలయు దాది యగుచు.

758. కొండమిదనుండి దండి యేలన్లుపోరు చూచునంత నులువు సొత్తుగలుగ.

"759. సిరుల చేర్చవలయు అరుల గర్వంబుల నణచ గలుగు ఖడ్ల మన్యమేది.

760. అర్ధమన్నదొకటి అధికమ్ముగాజేర్చ ధర్మకామయుగళి తామెవచ్చు.

దక్షిణ వేదం 78

77. సేన పళస్తి

78. జంకమి, విజిగివ, చతురంగములుగల్లు 'సేననెన్న నృవతి సిరులు మిన్న.

79. బలముకలిగి గాయపడిన నోటమివేళ మొనలపోలి గెలుచు మూలబలమె.

80. కలుగు ఎలుకలెన్ని కడలిలాపొంగినా బూడిదగును పాము బునలుకొట్ట.

81. లయముగాక పగర లంచాలనొల్లక తరతరాలవచ్చు స్వామిభ క్తి

82. పాశధరుడు యముడు పైబడ్డ్లజంకక కలని యెదురుకొనును గట్టిసేన.

83. మగటిమి, తగునడత, మానమ్ము, కట్టుబా, టనెడు నాల్గు "సేనకును గుణాలు.

84. అరులనడ్డు కొనుచు అ దాడి దుమ్ములు 60 మోిదపడని దళమె మేలుమూక.

85. దాడి ఎదురుదాడి స్టెర్యమ్ముతగ్గినా మొనల నిలచు సేన ఘనతచేందు.

86. దళము తరుగులేమి, దళపతి పైరోత లేనినాడు నిలచి సేన గెలుచు.

87. బంటులెందరున్న పడవాలులేనిచో దండుబలము తుదుకు నిండునున్న. ఆర్థవిభాగం

88. వీరోచితం

89. నిలువకండి రిపులు! కలను నాయకు ముందు నిలవి పెక్కుమంది శీల లయేరు.

90. అమ్ములేయ నేల లడవికుందేళ్ల పై ఆజికరుల నేయనగునులెన్న.

91. కర్కశ మనిలోన కడుపరా[కమ మండ్రు వగర వడగ కృపయె మగతనమ్ము.

92. కరములోని ఈటె కరినివేయ వీనరి ఉరములోని ఈటె పెరికినవ్వు.

93. రివుల ఈటె తాక రెవ్పవాల్చినవాలు వీరుడెవ్వడైన వీగినబ్లె.

94. గాయపడని పాతకాలమునంతయు వృధయటంచు మేటి వీరుడెంచు. +

95. పాణమేల తనకు వఖ్యాతి వాంభించు వీర.వరుడు కోరు "పెండెరమ్ము.

96. రాజువలదటన్న రాజీకిరాలేదు ప్రాణమొడ్డి పోరు జాణదండు,

97. శవథము నెరవేర్చ చావుకు తెగియించి వతనమైన తప్పు పట్టగలరె.

98. బంటు వావ రాజు కంట నీరొలికిన అట్టిచావుకోర గట్టిబావు. చక్షిణ వేదం 80

99. నే స్తం

100. మైతికన్న మిన్న మహినేదిసాధింవ అభ కాచు నెద్ది యరుల నుండి?

101. చక్సవక్షవుశశి నుజనులతో మైతి కృష్ణపక్షవుశశి కుజనుమైత్రి.

102. చదువుకొలది [గంథచయము నంతనమిచ్చు వేయుకొలది నుజను స్నేహమటైె.

103. కాదు నవ్వులాటకై మాతమె వెలిమి పొందు దిద్దగలుగు ముందు ముందు.

104. చనువు మమత తరచు నహజీవనమెకాదు చెలిమి యనగ ఎదల కలయి కౌను.

105. మోము నగవు చూవి పొందు చేయుటకాదు అంతరంగ మెరుగ నగును చెలిమి.

106. ముప్పు తవ్పజేయు ముందుగతిని చూవు వంతకూడ చెలిమి వంచుకొనును.

107. కట్టు వలువ తొలగ కర మడ్డుపడినట్లు మానభంగ వేళమై(తికాచు.

108. ఎవ్వు డెక్కడైన ఏన్టితిలో నైన నిలివి తోడుపడుట నెయ్యమగును.

109. ఇంత గొప్ప నఖున కెంత గొప్ప చెలుడ గొప్పబాటు కొన్న కూలు మైతి. .

| అర్థవిళాగం

రి

80, స్నహపరీక్ష

1. తెలునుకొనక ముందు చెలిమి సేయుట కీడు వేసి వీడుటన్న ఊనులేదు.

2. మరల మరల నరసి మెతి చేయని నాడు వచ్చినంత వంత తెచ్చి పెట్టు. ॥

కౌ08్ర, గుణము, కులము, లోట్లు తన బంధు జన రక్తి తెలునుకొన్న పిదవ చెలిమి మేలు.

ఇంక, వాదుకు భయవడెడువాని, కులీనుని చెలిమి ఎదురు యిచ్చి చేయవలెను.

795. తిట్టి, ఏడిపించి దిద్ది తిన్ననిదారి పట్ట కేయువాడె గట్టి చెలుడు.

796. కీడులోన మేలు చూడవచ్చును ; వంత వెలుని గుణము కొలువ కొలతబద్ద.

797. మూరుతోడ మైతి మొదలంట తెగదెంవు చేనుకొనుట లబ్ధి వేనుకొనుట.

798. గుండె దిగులు వనులు కోరి వేయగరాదు చేయివిడుచు చెలిమి చేయరాదు.

799. కష్ట కాలమందు కైవీడు చెనటిని మరణవేళ తలచ మండు గుండె.

800. మంచివారి మైత్రి పెంచాలి ; [తుంవాలి లఅంచమివ్ని చెనటిలంవటమ్ము.

చక్షిణ వేదం జో

రిక, అన్యోన్యం

శ్ర01. అరమరికలు లేని దన్యోన్య మనబడు చనువు చెలుడు తీనుకొనిన తగును.

శ02. నెనరు ప్రాణమగును నిడు వైన చెలిమికి విధుల నడ్డుకొనరు విబుధులెవుడు.

3098. చెలుల చేతలు తమ చేత లనుకొనక చేసి ఫలితమేమి దీర్హమైతత్రి.

శే0%. అడుగనట్టి పనుల నాప్తమిత్రుడువేయ మంవి నెంచగలడు మంచి నఖుడు.

405. ప్రాత చెలుడు మదిని బాధించువనిచేయ అజ్ఞత, చనువనుచు నరయవలయు.

406. ఎల్లమిరని జను లేకష్టమొచ్చినా తొల్లిటి చెలినుండి తొలగలేరు.

407. చెడువు చేసెనేని చెలిమిని వీడరు నెనరుగల్లు పాతనేస్త గాళ్ళు.

శ08. చెలుని గూర్చి చెడుగు చెవిని పెట్టనివాడు జోలికొచ్చెనేని కభ దినమ్ము.

శ09. చెడక సాగుచున్న చెలిమిని వీక్షించి అట్టి వెలిమి కెవ్వరాళశవడరు ?

810. అరులుకూడ మెచ్చి రాశింతురెయ్యది ? జగచిలోవల ఎడ తెగని చెలిమి !

3838 అర్థవిభాగం

82. దుష్ట సొౌంగత్యం న!

83. ముదము ముంద జూచు మొప్పెలస్నేహాలు "పెరుగుదలను విడివి తరుగమేలు.

84. అక్కరున్నకలని అదిపోవ తాబోవు చెైలిమియున్ననేమి ? చెరుగనేమి ?

85. కలిమి కొల్ల గొండదు వెలయాండ్రు, చోరులు వలమునెదురు జూచుచెలిమియటులె.

రి14. అజిని పడదోయుతేజి దుష్టనఖుడు జంటకన్నమేలు ఒంటిపాటు.

815. కావుమన్నవేళ కావని బలిమేల ? చేయకున్నమేలు చేతకన్న.

816. మొప్పెతోడచేయు గొప్పనేన్నముకన్న కోవిదువగమేలు కోటిరెట్లు. -

817. వరిహసించదగ్గ పనుల నేన్తముకన్న కోటిరెట్టుమేలు సాటివైరి.

818. చేయగలుగు పనుల చేయనిమి[ తుల చేయివీడవలయు చెప్పకుండ.

819. చెప్పుమాటవేరు చేయుచేతయువేరు వెలిమి అట్లిదెన కలను చేదు.

820. ఇంట పొగడి రచ్చ నీనడించెడువాని చేరదీయరాదు చెంతకెపుడు.

చక్షిణ వేదం 84

88, కూడనిచెలిమి

821. కవటమున్న నఖుడు కమ్మరి దాగలి నిరుగ గొట్టనగును తరుణ మందు.

తి2ిజి, అయినవారివోలె అగుపించి, కాకున్న వారు వారవనిత వంటివారు.

828. తగచదువు చదివిన పగవొడు మదిమారి మంచితనముచూప నెంచుటరుదు.

829. నవ్వుమోముతోడ నయవంచనలుజేయు కుంక చెలిమికెపుడు జంకవలయు.

830. మనను కలవనట్టి మనుజుల బోధన వెవిని పెట్టకుంట భువిని లెన్స.

తి£26. మిత్రునివలె వైరి మేలుమాటల జెప్ప వన్నుగడల నిజము పెకికేలు.

827. విల్లువంగ కలుగు విపరీతమగుహాని వైరివంగి వలుక వంతకలుగు.

శి2ిరి. ఆయుధంబు వైరి అంజలిలో దాచు వాని కంటినీరు హానిదెచ్చు.

శి29. మిగులచెలిమిజూపి తెగనాడ లోలోన నవ్వజేసి నిలుపు దవ్వులందె.

శీతి0. వైరిమైతిగోర వదనహాన మెదను తుడువవలయు విదప విడువవలయు,

శ్‌ అర్థవిభాగ్‌ం

84, అవివేకం

881. _అర్థమేమిటన్న అవివేకియనిచెప్ప రాబడి విడనాడి రట్టుగొనుట.

882. మొప్పలందు మేటి మొప్పరికముజూడ అలవికాని వనులకాశపడుట.

రికికి. ఆశయాలు, సిగ్గు, అణకువలేకుండ మొరటుతనము జూప మొప్పెయగును.

8384. చదివి చదువు తెలిసి కాస్త్రాలుబోధింవి ఆచరించకున్న అజుడగును,

లా

885. ఏడు జన్మలందు హింసించు నరకమ్ము ఒక్క జన్మలోనె ఓగుపొందు.

886. చేతకానిపనికి నిద్ధమౌ ఓగుకు పడును శృంఖలాలు వనులుచెడగ.

887. సిరులు పొంద మొప్పె ఇరుగుపొరుగుహాయి ; ఇంటపస్తులుండి కంటనీరు.

888. _పివ్చివాడుతాగ రెచ్చువిందులయట్టు తెలివిలేనివాడు కలిమిపొంద.

889. మొప్పెతోడ పొందుమోద మెందులకంట ? వెలిమివిడిన వంత వెంతరాదు.

890. విజ్ఞులున్ననభల నజ్జాని బొచ్చుట అడునుతొక్కి శయ్య నమరినట్లు.

దక్షిణ వేదం ఠా

85. అహంకారం

86. కడమలేములేవి గణనకు రాలేవు తెలివిలేమి యొకటె ఇలనులేమి.

87. ఇచ్చేనేని మొప్పె ఈవికి కతమేమి ? వుచ్చుకొన్నవాని వుణ్యమొకటె. ర48. మొప్పె తనకు తాను మూడించుకొనుకీడు చెడు విరోధులైన చేయుటరుదు. రిశీ4. భువిని నేనె గొవ్పబుద్గి కాలినటంచు వాటు కొనుటె బుద్ధిలోటుకాదె.

88. _ నేర్వని చదువందు నెరజాణననువాని చదివిన చదువైన నంశయమ్మె.

89. తప్పులు కనబఐడగ తప్పుకోలేదేని కచ్చ కవ్వుకొనగ కతములేదు. 8ి&ీ7. గుట్టు మట్టులన్ని రట్టు చేసెడి వంఠ తనకు తానె కీడు తథ్యముగను. రికీరి, తెలువ చేయలేని తెలునుకోజాలని జిడుడు చచ్చుదాక జబ్బుమనిషి.

90. మొప్పెలకు విద్య వెప్పు టజ్ఞిత్వంబు మొప్పె అహములోన గొప్పవాడు,

91. ఎల్ల రున్నదన్న కల్ల ! లేదనువాని దయ్యమట్లు జనులు తలచుచుంగద్రు, 87 అర్జవిభాగఠి

92. పగ

93. = ఎల్ల జీవకోటి నెడబావు రోగము పగయటంచు యోగి వలుకుచుండు.

94. కోరి కీడుచేయు వారలకైనను మంచి చేయి వైర మెంచకుండ.

95. ద్వేషమన్నవ్యాధి తీరిపోయిననాడు తరగనట్టి కీర్తి తనకు గలుగు. శిర్‌4. వెతలకెల్ల దొడ్డ వెత పగ ; వీడిన నుఖములోన మంది నుఖము కలుగు. శ55. వగను బూననట్టి పరమ నుజ్ఞానికి ఎదురు నిలివి గెలువ ఎవడు తలచు,

96. వగ [వశ స్తమనుచు భావించ వెంటనే (బతుకు చెడును నరుడు (భష్టుడగును. శిర్‌7. వగజయించు ననెడి పాపిష్టి తెలివికి విజయమొనగు నిజము విశదమవదు. తీ్‌రి. వైర బుద్ధి నుండి వెదొల్ల నిరులబ్బు ద్వేష మధికమైన నాశమగును. శి59. భాగ్య మబ్బువేళ వగ బూనకున్నను సిరులపెంవుకోర చేటుకలుగు. త60. వెతల గూర్చుచుండు విద్వేష మొక్కటే వెలిమి నీతివలన నిరులు కలుగు. చష్షేణ తేతం వు!

97. కళ (త్రులక్షణం

98. మేటిబలుల తోడ పోటాడనెంచకు అల్బబలుల గెలుచుటవనరంబు.

99. చెలిమి లేనివాడు బలవంతు డవలేడు చెలులు లేక అరుల గెలువలేడు.

100. ఈవి, నమత, దిటవు, ఇంగితమ్ములు లేక అరుల వేత పొందు అపజయమ్ము.

101. గుట్టు దాచలేక కోపమ్మువీడక ఎల్ల వేళవీగు ఏరికైన.

102. తెరువు చూచు కొనక తిరునీతి చదువక (వతిభలేని చెనటి పరులకోడు.

103. కన్నుమిన్ను కనని కామార్తి ముక్కోపి పగనుకోరు కుందు (ప్రబల రివులు.

104. మొదలు పెట్టు పనిని తుదదాక సేయని మనిషి పగను గొనును ధనమునొనగి.

105. చెడు గుణమ్ములున్న స్నేహితులుండరు అట్టివాడు పగతుడైనమేలు.

106. పరమ శంఠ, పిరికి, పగవాడు లభియించ వైరిజనుల నుఖము వరలుచుండు.

107. లేకివారి గెలువలేనట్టి వానిపై విజయకీ ర్తికాంతి వెలగబోదు.

ఆ అర్థవిభాగరి

88. తగని పగ

89. నగవులాటకైన పగ కోర కూడదు వపగయటన్నకీడు ప్రాప్తమగును.

90. వింటిజోదు వగకు వెరువక యున్నను విబుధవరుల పగకు వెరువవలయు.

91. ఒంటి పాటున పలుయోధులవగకోర వెరివాని మించు వెగడు కాడె.

92. వగను మైత్రి [కింద పరివర్తనము జేయ ఘనుడు నిలుచును నల కాలమెల్ల.

93. నఖుడొకండు లేడు శతువులిరువురు చెలిమి యొకనితోడ చేయుమపుడు.

94. తెలిసి తెలియనితరి కలసికలవనట్లు చెలిమి చేయునెడల చేటురాదు.

95. వెలికిరాని వంత చెలికైన చెప్పకు వైరి చెవులదొకవార్త పొక్కు.

96. తన్ను కాచుకొనగ తగువిధమ్ములు తోడు నృపతికున్న రివులు నెగ్గ లేరు.

97. ముండ్ల వెట్ల నెవుడు మొలకలో [తుంచాలి "పెరిగి నట్టి పిదప పెరుకనొప్పి.

బ్‌

880. శ్వానపీల్చ లేడు శతుల గర్వమ్ము నణచలేని రేడు క్షణము కూడ.

దక్షిణ వేదం థి

89. అంతళ్ళతువు

రిరి1. నీడ, నీరు, వ్యాధి నెలవులైన చెడువు బంధు జనుల కీడుపనులునటైె.

882. విచ్చుకత్తి పగకు వెరవగపనిలేదు ఇంటివారల వగ కంటకమ్ము.

883. కోతము వచ్చికుండల కోయదా ? అయినవారి పగయు నట్లెకోయు.

884. కటికమననులోని కావేషమే కీడు బంధుక్ష్రయము దానివల్ల వచ్చు.

885. వంశమందు నణగి వైరమ్ములున్నచో చారుణాల కవియె దారితీయు.

రితి. అంతరంగమందు నావ్లులు పగదాచ చావుతప్పి బ్రతుక సాధ్యమవదు,

887. భరిణమూతలట్లు వగదాచు చుట్టాలు అతికినట్లు తోచి అతకలేరు.

888. ఆకురాయి యినుము నంతమ్ము చేయును అపవజనుల వగలు నటె చంపు.

889. వనగమునువ్వుగింజ సాటిదెననుచాలు ఎడదనున్న కక్ష వెడదకీడు.

890. కాని వారితోడ కలని జీవించుట (శాచుతోడ కాపురమ్ము కాదె.

స! అర్థవిభాగం

అ జ 00, పెద్దల చిన్నబుచ్చుట 891. ప్రాజ్ఞులైన వారి (పతిభశంకింపమి రక్ష్మణముల మేలురక్షణమ్ము. 892. పెద్దవారి పట్ల వెక్కిరింతలవల్ల ఇడుములెన్నా పడును పిడుగులట్లు. 8093. శిషజనుల కెగ్గుచేసి నాశనమును కోరి తెచ్చు కోనును కుమతి వినక. 894. శక్రియుతులపట్ల రిక్తు డెగ్గునుజేయ చిటికె వేసి యముని జీరినట్లె. 895. [కూరళక్తియుతుడు కోపింప నెటకేగి (బ్రతుకజాలగలరు బడుగువారు. 896. మంట కాల్చెనేని మన జాలవచ్చును శిషునాడ [పాణనష్టమగును. స! ట్‌ 897. తగిన పెద్దవారు తనవట్ల కోపింప కలిమి నుఖముల గల ఫలితమేమి. 898. కొండవంటి పెద్ద కోపించి శపియించ చండి వంశమెల దబ్బరగును. గా 899. సాధుజనులు కలిని సాధించబూనిన నడుమ ఇం దపదవులుడిగి వెడును. 900. లెక్కలేని బలములొక్కని కున్నను తపసి కావపమేల తాకకుండు. . దక్షిణ వేదర వ్ర

$1. కాంతదానులు

901. ఆలువంచ పాలుమాలగ క్రియ నున్న ధర్మవిధికి కోరతగని దదియె.

902. ధనము కలిగియు మగతనమును విడనాడి స్రీలవళము కాగ సిగ్గవేటు.

903. నజ్జనుల నరనను లజ్ఞాకరంబౌను కాంతదాన్యమనెడు వింతగుణము.

904. భార్యకు భయపడుచు వనిచేయమెప్పుల ఫలమురాదు తుదకు పరములేదు,

905. ఆలి కదురు వాడు మేలిజనుల నెందచి పిలచి మేలుచేయ చెదురుచుండు.

906. ఆలిజబ్బ వెదురుకోలచూవి చెదురు అమరుడైన వెదురు విమల క్తి ర్తి.

907. మగువ సేవ చేయు మగటిమి కన్నను విగ్గు నహజమైన స్త్రీత్వ మెచ్చు.

908. ఆలి కణగిమణగ మేలు కావించునా హితులకైన మంచి గతులకైన. 'పెంటిదాను నింట పెరగవంట.

909. దృఢ మనన్కుడైన పొడమెడు సిరులున్న 'పెంటిబాని ననెడు పేరురాదు.

208 అర్జవిభాగం

$2. వార వనితలు

$11. వలపులేక వసిడి వాంభించు వేశ్యల ముద్దు మాటవలన మోనమొదవు.

$12. ముందు కలిమి నెరిగి మోదమ్ము కురిపించు వేశ్యతోడ పొందు వీడవలయు.

13. ఎరుకలేని శవము నిరులింట పెనవేత శాను కోరు కాంత కౌగిలింత.

14. వరములోని సిరుల భక్తికోరెడు జ్ఞాని వారకాంత చెంత చేరటోడు.

15. నహజ గుణము చేత నదసద్వివేకులు వాడవదిన పొందు వలచలేరు.

16. అందమమ్ము కొనెడి బంధకి భుజముల తాకరు తమకీర్తి తలచుఘనులు.

17. తనువు కౌగిలించ మనను ధనము కోరు వనిత భుజము తట్టు వట్టివాడు.

18. _వెడుగు కోరునట్టి వేశ్య ఆశ్రేషమ్ము కామినీపిశాచి కౌగలింత.

19. కూళ కోరివడెడు ఘోరమౌనరకమ్ము భూషలున్న వేశ్య భుజము చూడ.

20. జోడుమదుల వెలది జూదమ్ము మధుసేన సిరినిమింగ గలుగు చీడ చెలులు.

దక్షిణ వేదం !

98. [తాగుడు మానుట
99. ఎల్లవేళందు కల్లు[తాగెడువారి "పేరు చెడును రివులు ీతిగనరు.
100. కల్లు త్రాగరాదు ఘనులైన పెద్దల మెప్పుకోరకున్న తప్పత్రాగు.
101. తల్లి కళ్ళముందు కల్లుత్రాగినవెగటు సాధుజనములంక సైవగలరిె.
102. "నభ్యత' నెడుకన్య నరగున వెనుదీయు (శాగుబోతు తనకు తారసిలగ.
103. కోరి సొత్తునిచ్చికొన్నవోమైకమ్ము ఒళ్లుతిరుగు తెలివి కొల్లచోవు. ద
104. మత్తునిదకూడ మరణ నమానమ్ము గరళపానమగును నురినుతిగ.
105. ఊరుకన్నుకవ్చి మైరేయమును[తాగ గుట్టు బట్టబయలు రట్టు చెలగు, టబ టబ ట్‌ (తాగగానె కల్ల రేగసాగు. ,
106. వీటమునుగ దివ్వెతోటి వెదకునట్లె (తాగుబోతు కతని తప్పుచెప్ప.
107. వరులు శతప్పుత్రాగ పరికింది రోసినా తనదు కై పుస్ధితిని తలచుకోడు. 08 అర్థవిభాగం

94, జూదం

381. తొలుత గెలువునిచ్చు జూదానికెరగాకు మినుగాల మేయ (మింగుటగును.

382. ఒకటిగెలిచవి నూటినోడు జూదరులకు మచ్చలేని మంచి మనికి గలదె.

383. అడ్డసాళ్ల మిది ఆదాయమెంతై న తరిగి తరిగి పిదప పరుల జేరు.

384. "పెక్కు [నుక్కులొనగి పెన్నిధి పోగొట్టు జూదమేల లేమి చూడలెన్స.

385. అక్ష, అక్ష గృహము. హన్త్నకళ, మరువ లేనివాడు తుదకు లేనివాడె.

386. తీర దాకలచట రౌరవమ్మచ్చటె జూదరునకు జెష్ట చుట్టుకున్న.

టబ లట

937. నర్వవేళలందు నభను జూదమ్మాడ పాత సిరులు 'పేర్మిభష్టువట్టు.

$388. సిరిహరించు బొంకజేయును జూదమ్ము నీడ చెరదు అల్లలాడ జేయు.

939. కూడు గుడ్డ సొతు గుణము కీర్తులనెడు మైదు పాయ జేయు నక్ష విద్య,

940. ఓడిపోవు కొలది ఒడ్డి గెలువ (పీతి బాధ పెరుగు కొలది బతుకు తీపి.

దక్షిణ వేదం న!

$5, జాొషధం

941. వైద్యశాన్త, విదులు వాత మాదిగ మూడు హెచ్చ తగ్గ వ్యాధి వచ్చుననిరి.

942. తి న్నదరిగినంత తెలిని మరల తిన్న మందుజోలి కెపుడు మనిషి పోడు.

943. అరుగ, కొలత నెరిగి ఆహారమును తిన్న దేహభారి బ్రతుకు దీర్చ మగును.

944. జీర్ణమైన దనుచు పూర్ణమ్ముగా తోచ ఆకలెరిగి వడు నవారగించు.

945. ఒడలుకు వడునట్టి ఓగిరము మితిగ నారగించ [ప్రాణహానిరాదు.

946. మితము తెలిని తినిన మిక్కిలి నుఖియగు తిండిపోతుజూడ మెండురోగి.

947. జడుడు మెక్కెనేని జఠరాగ్ని తెలియక నర్వరోగములకు తానె నెలవు.

948. రుజనెరింగి దాని నిజకారణ మెరింగి వలయు మందునొనగ వైద్యమగును.

949. రోగి తత్వమెరిగి, రోగతత్త్వమెరిగి బుతువెరుగు వికిత్స రిక్తమవదు.

950. వ్యాధి, మందు, వెజ్జు, వైద్యసేవకుడను నాల్గు చెద్యమందు నాడులగును.

రా ఆఅర్థవిభాగం

ణా

మూడవభాగం - సంకీర్ణం 96. అభిజాత విం

951. నిందపట్ల సిగ్గు, నిలకడయు కులీను లందెకాక కలవె అన్యులందు.

952. నడత, నిజము, లజ్జె, వుడమిలో ఈమూడు "పెను కులీను లెపుడు విడువలేరు.

953. తీపిమాట, పరులతిట్ల కుండుట, ఈవి, నవ్వు నత్కులజుల నాల్గ్టువగలు.

954. నత్కులమ్మువారు నంపద కోటికై "'పేరుచెడగ (తోవజారలేరు.

955. చాన శక్తులుడుగు తరుణమ్ములో నైన గుణమువిడరు దొడ్డ కుదురువారు.

956. మచ్చలేని కుదురు మర్యాద చెడగొట్టు చలమువట్టరు 'పెనుకుదురువారు.

957. చందమామ మచ్చ చందానకనిపించు దొడ్డ కుదురువారి దొనగునుంత.

958. కరుణ నడతలోన కరువైన వానిలో నత్కులినత కడు నంశయమ్ము.

959. నేలగుణము మొక్క నిక్కమ్ముగా తెల్పు నోటి మాటకుదురు తేటపరుచు.

960. క్షేమమెంచిబతుక సిగ్గులజ్జి వలయు విదులకుదురు కోరు వినయ మబట్లె.

దక్షిణ వేదం 08

$7. మానము 961. చేసి తీరదగును చేతలు కులముకు సిగ్గు తెచ్చునెడల చేయరాదు, 962. ఖ్యాతి కోనమైన నీతిమాలిన వని పాడి కాదు కులము పరువుపోవ. 968. కలిమి దినములందు కడునమత వలయు లేమిలోన ఠీవి లెన్సయగును. 964. ఇలకు నూడిపడిన తలనీలములటోలు (బతికి చెడినవారి పాటు జూడ. 965. కొండవంటి వాడు గురుగింజ దోషమ్ము వేసెనేని వరువు నాశమగును. 966. తొలుత కీర్తి సున్న తుదకు ముక్తియునున్న తిట్టు వారివెంట తిరుగనేల. 967. విన్నబుచ్చువారి చెంత (బతుకుకన్న ం చచ్చెననెడి మాట చాలమేలు, 968. వెడలినంత పరువు ఒడలు నిల్చుకొనుట మరణ మాపజాలు మందు యగునె. 969. చచ్చును కురులూడ చమరీమృగ మృ్మట్లె మానమెడల చచ్చు మానధనుడు. 970. మాటవడుటకన్న మరణమే మేలను జినులకీ ర్తినెపుడు జగము పొగడు. 99 అర్థవిభాగ౦

08, పేర్మి

71. ఉత్సహించ నొకని కొనగూడు తేజమ్ము జోకవిడిన (బతుకు వీకటొను.

72. వుట్టు టొక్కతీరె భూమి జనులకెల్ల కార్యసాధవమున కలుగు కీర్తి.

73. పైననున్న మొప్పె పైవాడు కాలేడు (క్రిందనున్న విదుడు కుందబోడు.

74. వడతి శీలమట్లు పరువు మర్యాదలు కాచుకొనినవారి కాచుచుండు.

75. గొవ్పవారలెపుడు గొప్పకార్యములనే చేయదగిన రీతి చేయగలరు.

76. అల్పబుద్ధికెన్న డాలోచనేరాదు ెద్దవార్‌ కొదిగి "రుగాంచ.

77. కులము, కలిమి, చదువు కలిగివా అల్నుని కడులేక గర్వమతిశయించు.

౮

978. పెద్దవారలు తమ పేర్మినెంచ రెవుడు తన్ను పొగడు కొనును విన్నవాడె.

979. ఘనుడు నర్వ దా నిగర్వచూడామణి అల్పు డంతులేని అగడునెలవు.

980. పరుల తప్పులన్ని మరచుట పేర్మియౌ వెలగతప్పు లెన్ను విన్నరికము.

ఛక్షిణ వేదం 10

09, పరివూర్ధత

81. విధుల నెరుగ మంచి విధులన్ని నహజమై దొడ్డవారియందు తోచుచుండు.

82. మంవి గుణ మదొకటె మహిని దొడ్డగుణమ్ము కడమ గుణములన్ని కడకురావు.

83. నెనరు, తోడు, వెరవు, నిక్కమ్ము, కరుణలు నీటు గుణము కైదురాటలగును.

84. చంపకుండుటౌను జగతి పెనుతవమ్ము ఒరులనింద్‌ నుడుగ నొవ్ప్చుమంది.

85. కార్యసిద్ధి బలిమి కడు న్వమతే యౌను శ్మతుమర్షనమున శస్త్ర, మదియె.

ది

986. సాటికానివారి కోటమి నొప్పుట మేలు నికషమగును వాలుబడికి.

987. మహిని దుర్దనునికి మంచి చేయనినాడు చాలుబడికి తగిన నఫలతేమి ?

988. కడు నమర్థునికిని కలిమి లేకుండుట ధరను యెన్నడైన కొరతకాదు.

989. వ్రణయజలధి కాచు చెలియలి కట్టలై నిగ్గుకలుగువారు నెగ్గగలరు.

990. శక్తి కొరతవడిన నంవూర్ల్ణులందున ధర్వజి-శార్ధాన్తకనజాల్చలేదు. (7 న. ర

101 భా ఇళ్ళ ఆర్దవభోగం

/ (1 110288 టు | క

[గీ ౦. గీ0....--.60060 ఏటో ంంనాలం థి లీ

100. మర్యాద
101. అంతమంది కెవ్వ డందుబాటున నుండు నులభమౌను మంచి చొరవ తనకు.
102. మెండు జన్మ, నెనరు రెండున్నచోచాలు మంచి నడత గలుగు మనుజులండు.
103. రూపసామ్య మేల రూఢిగా గుణముల సామ్యమున్న పోల్కి సాధ్యమగును.
104. నరులమంచి కోరు నయశాలి నడతను. వాల మెప్పుతోడ జగతిపొగడు.
105. నవ్వులకెగతాళి నొవ్వ జేయునుగాన వగలనెన్నవలయు సుగుణములనె.
106. జనుల నద్గుణాలె జగతిని కాపాడు మంవిలేక జనత మట్టి కలయు.
107. అకురాయి వాడి నతిశయించెడివాడు (మాకులాగ (బతుకు మంవిలేక.
108. చెలిమిలేక చెడువు చేయువారలపట్ట మంచి విడిన గుణము కొంచెమగును.
109. నవ్వలేనినాడు నరుల కీలోకమ్ము పట్ట పగలె ఇరులు దట్టమగును.
110. పాలుచెడును కిలుము పాతలోనుంచిన నభ్య తుడుగ పెద్ద నంషదటైై దక్షిణ వేదం 02

101. పనికిరాని కలిమి
102. గుట్టపోసి సిరులముట్టని పిసినారి చచ్చినట్లె, కలిమి నఫలతేమి ?
103. పొత్తు నర్వమనుచు నుంత వాడనిలోభి భువి పిశాచి జన్మపొందగలడు.
104. పేరు కాశపడక పెన్నిధి క ప్పెట్ట ధరకు భారమగును వరమలోఖి.
105. ఏది తనదటంచు నెంచును పరమందు లోకు లీనడించ లోభిమదిని.
106. ఈయలేక తాను హాయినొందగలేక కోట్లు చేర్చికూడా కొరతటబతుకె.
107. తానుతినక ధనము తగువారికీయక చెలగులోభి చూడ సిరికితెగులు.
108. 'పేదకీయనట్టి 'పెనులోభి ధనలక్ష్మి పొందులేక ముదియు నుందరాంగి.
109. మెప్పు పొందనట్టి మొప్పెలనంపద వురముమధ్య పండు ముసిడిబెట్టు.
110. నెనరుపాడి వీడి తనకు బాధనొనంగు సిరుల గూర్చు నవియు పరులపాలు,
111. వానగురిసిమబ్బు వట్రిపోయినయట్లు _ పేర్మిగల ధనికుడు 'పదయగుట. 108 అర్థవిధాగం

1009, సిగ్గూ - లజ్జా 1011. చేయరాని పనికి సిగ్గు జెందుటవేరు ఆడపిల్ల పడెడు వీడవేరు. 1012. కూడు, గుడ్డ జీవకోటికి నహజమ్ము లజ్జ సుగుణమౌను నజ్జనులకె. 1013. నెలవుపాణములకు నిలలోన దేహమే నిగ్గు కానునెలవు సిగ్గువడుటె. 1014. +ష్ణ్ర భూషణమ్ము సిగ్గరితనమగు తిగులు వంటి దగును మిగతనడత. 1015. ఎగ్గులెవరివైన సిగ్గిలు వారకే ముజ్షగమ్ములందు లజ్జినెలవు. 1016. సిగ్గు కంచెలేక జీవించ నొల్లరు అడవివంటి వుడమి వార్యులెపుడు. 1017. నిగ్గు వేటువేళ జీవాలు విడుతురు విదులు (బతుకగోరి విడరు సిగ్గు. 1018. _వరుల దొనగు జూని నరుడు సిగ్గిలకున్న నానజింది నుకృతి వాని విడుచు. 1019. తెలివిలేని పనులు కులమునే కాల్చును సిగ్గు విడుట తనకు చేటుమంట. 1020. ఆత్మలబజ్జలేని అచారవంతులు తోలు బొమ్మలట్లు తోచుచుందు. ఊ&జణ చేదం 104

108. కుటుంబ విస్తరణ

109. "విధిగ చేయగలను విధ్యుక్త కర్మల నినుటకన్న పెరిమ యవనిలేదు.

110. అవిరళముగ నలువు యత్నవివేకాల జంటయున్నకుదురు పంటపండు.

111. కులమునుద్ధరించ కోర్కెలున్న జనుని వెదుకు కొనుచువచ్చు వేల్చుతానె.

112. కుదురు పెంచ తాను కొరలేక శమయించ తలవని తలవువలె గెలువు కలుగు.

113. కుత్సితమ్ములేక కుదురు పెంచెడువాని చుట్టముట్టు జగము చుట్టమట్టు.

114. తాను వుట్టినట్టి తన వంశ మేలుట జగములోన తగిన మగతనమ్ము.

115. యుద్ద భారమెట్లు యోధుడు దాల్చునో వంశ భారమట్లె వరుడుదాల్చు,

116. కుదురు పంటకొరకు వదునుకా ర్తెలులేవు జాగువేయ పరువు వీగిచెడును.

117. తనకుటుంబ మందు తప్పులు తప్పించ

_ ఇడుము లెన్ని మోయ నొడలుకలదా ?

1030. కూలుకుదురు చెటు కూకటి వేళ్లతో శావినిలువువాడు కరువుకాగ.

శతక అర్థవిధాగం

104. సేద్యం

105. అరక పిదపనెకద అవనిలో వృత్తులు వంతయైన 'సేద్యమెంతొ మేలు.

106. కృషిని విడుచువారి కూడుభారము దాల్బ ఇరునువంటివాడు ఇలను.రెతు.

107. దున్నితినెడు బతుకె ఎన్నంగ బతుకౌను పరులు సేవచేసి [బతుకువారె.

108. ఫైరువచ్చరైతు వరులభ(త్రములన్ని 'రేని గొడుగునీడ కిందతెచ్చు.

109. అడుగజా లడితరు లడుగ లేదనలేడు పాటు పడుచు తినెడు పంటకావు.

110. సేద్యముడిగి రైతు చేయిముడుచుకున్న జోగి బతుకు కూడ శోకమగును.

111. వలము దుక్కిదున్ని పావునెండగ జూడ విడికె డెరువు లేక విరగబండు.

112. ఏరుకన్నమిన్న ఎరువు ; గొవ్వుపిదప నిలవి చూడమేలు నీటికన్న.

113. పొలము నప్పుడవుడు తిలకించకున్నచో ఆలువోలె చాల అలుగుచుండు.

114. చేతకాదటంచు చేనునువిడివిన భూమికావు జూచి భూమి నవ్వు.

చక్షిణ వేదం 106

105. లేమి

106. లేమి మించు బాధ లేమని (పశ్నించ లేమి వంటి బాధ లేమి యొకటె.

107. లేమి యనెడు పాపలేశమ్ము తగిలిన నరుల కిహములేదు వరములేదు.

108. కుదురు దొడ్డతనము మధుర భాషణములు చచ్చు లేమిచేత బిచ్చమెత్త.

109. పేదరికమువేత పెద్ద వంశమువాడు మాన మెడలు నట్టి మాటలాడు.

110. సెనుదర్శిద మెవుడు తన తోడ తెచ్చును కడుభరించరాని ఇడుములెన్నా.

111. మంచి గంథమరసి మధురమ్ముగా చెప్ప వీదవారి మాట బీరుపోవు.

112. కన్నళల్లి కూడ కన్నెత్తి చూడదు ధర్మపరుని లేమి కర్మపట్ట.

113. నిన్న చచ్చునట్లు నన్ను బాధించిన లేమి నేడు కూడ ల్మిపమగున.

114. నివ్పులందు మునువు నిదించగలిగినా తనకు లేమిలోన కునుకురాదు.

115. వరుల యుప్పు గంజి పాలిట యముడైన నన్యసించలేడు చావలేడు.

10? ఆర్థవిభాగ౦

106. బిచ్చం

107. అడుగ దగిన వారి నడుగగ లేదన్న తప్పువారిదౌను తనదికాదు.

108. ఇచ్చుచుండు నింవు బిచ్చమ్ముస్రైతము బాధపడక కోర్కె బడయునపుడు.

109. పరుల గౌరవమ్ము నరసిన నెరదాత అండ బిచ్చమెత్త నంద ముండు.

110. కలనుదాచ కొసగు కడుధార్మికుల వద్ద బిచ్చమెత్త తాను యిచ్చినట్లె. "

111. ధర్మబుద్ధి కలుగు దాతలుండుటచేత బిచ్చగాళ్ళు ఎదుటకొచ్చువాళ్ళు.

112. విసిని తెగులు లేని పెనుదాత యగుపించ లేమి ఇడుములన్ని లేకపోవు.

113. ఈనడింవు, నవ్వు ఇనుమంత లేకుండ ఇచ్చిన మది పొంగి ఇంవు పెరుగు.

114. విచ్చగాళ్లు లేని విశ్వరంగము జూడ అకట తోలు బొమ్మలాటకాదె.

115. దాతకెట్లు కీర్తి దత్తమ్ము కానోవు వేరి బిచ్చమెత్తు వారులేక,

116. విచ్చమియనవుడు బిగిని యలుగరాదు తనదు లేమి యిడుమె తనకు సాక్షి.

చఊక్షిఐ వేదం 106

107. యాచనదైన్యం

108. కంటి పావకన్న కడుమిన్న దాతల

కోరియడుగ కున్న కోటిసేయు. 1062. బిచ్చమెత్తుట నొక వృత్తిగా లిభియించు

(బహ్మతిరుగు గాక వాడవాడ. 1068. విచ్చ మెత్తిలేమి చెడదదాటెదనను

చెడు తలంవు బలిమి చేటుదెచ్చు- 1064. చిచ్చమెత్త ననుచు భీష్మించు కొన్నచో

పట్టు పొగడ భూమి పట్టలేదు. 1065. గంజినీట్ల కూడ కడుతీయవై తోచు

పాటుపడుచు తాను వండుకొన్న. 1066. అవుకిన్ని నీళ్లు అడిగినా యాచనే

సిగ్గు చేటు మాట జిహ్వ కదియె. 1067. యాచకతతినెల్ల యావించెదను నేను

_ జాలిలేని వాని జోలివిడుడు.

1068. బిక్షదోనెయైన వీసినారి పెనుశిల

కొట్టుకొన్న బొలుపుట్టి మునుగు. 1069. కోరిబిచ్చమెత్త గుండె నీరయిపోవు

ఉండిలేదనుతరి గుండె పగులు. 1070. బిచ్చమడుగ నగము చచ్చును జీవమ్ము

ఉనురు నెచట చాను పిసినిగొట్టు. 109 అర్భవిభాగత

108. తుచ్చల లోకం

109. తుచ్చుడైన తోచు అచ్చము. మనిషబ్లె వానివంటి హీను కానమెచట.

110. మంవివాని కన్న మహినీచుడు మురియు బాధ పడగ గుండె వానికేది ?

111. తలచుకొన్న వెల్ల తా మొనర్చుట యందు తుచ్భలెబ్హ నురల తోటివారు.

112. వరమ నీచునొకని నరసివానిని మించు దుష్కృతము చేసి తుచ్భుడెనగు.

113. అవని తుచ్చుడేల ఆవనార వంతుడొ? భయముచేత లేక ఫలము కోరి.

114. తానువిన్నదెల్ల దండోర వేసెడు మొప్పె గుట్టుమట్ల డప్పుకాడె.

115. తుచ్చుడెంగిలైన దులుపజాలడుగాని చెంపగొట్ట ధనము వేతికిచ్చు.

116. చెరుకు గానుగాడ చెనటి దానమునిచ్చు ఆర్యుడొనగ జాలు నడిగినంళ.

117. కట్టి కుడుచు జనుల గాంచిన నీచుండు తప్పులెన్ని కీడు దలచు చుండు.

118. ఆత్మ లమ్ముకొనరె ఆపద రాగానె తుచ్భు లంతకన్న తూగ గలరె.

అర్ధవిభాగం నమా ప్త౦ం 'చ&ఓణ వేదం 110

కావు విభాగవుు

రహన్య [పణయం 109. కన్నుకాటు

1081. అందాల నెమిలేమొ ? అప్పరో? మనిషియొ నగలమగువ కలచె నాదు మనను..

1082. చూచు చూడ్కులెదురు చూడంగ (నుక్కించు 'సేనతోడ చేసె బానదాడి.

1083. ఎరుగనైతి మునువు ఎవ్వడోయముడని వాడువెడద కనుల వనితె చూడ.

1084. ఆడతనము గల్గు అ పెద్ద కన్నులు చూచు వారినెల్ల నేచగలవు.

1085. కన్నెలేడియేమొ కాలుడో కన్నులో మూడు కలినితోచు ముగుదకనుల.

1086. కుటిలమౌ కనుబొమలటు కొంతకవ్పిన ఈమె కనుల వలన హింన కలదె.

1087. వడతి గుబ్బలపయి పయ్యెద చూడంగ మదవుటేన్లు మోము మాదవళము.

1088. ఈమె నుదురుపైన నీగిపోయెనునాదు శతుభీకరమగు నమరశళక్తి.

1089. చెదురు లేడికనులు బిడియమ్ము జిగిమించ వెలదికేల నింక వేరునగలు.

1090. నురను త్రావ కైవు చూడ్కులతోడనె శైవునీయగలదు కామమొకటె,

క్షే18 కామవిఠాగర

8

110. సైగలు

111. ఈమె కన్నులందు ఇరుచూడ్కులున్నవి మననుగాయమొకటి మందుయొకటి.

112. చిన్న ఓరచూవు చెప్పక చెప్పును కాదువగము, నిండుకామమెల్ల.

113. చూచి తలనువాల్చె చూవులతోడనె నారుపోసి ఆమె నీరుపోసె.

114. నేను జూవినవుడు నేలజూచును తాను చూడనవుడు నన్ను చూవినవ్వు.

115. ముదిత సైగ తెలిసి మోమెత్తి చూడదు వాలు కనుల జూవి లీల నవ్వు.

116. పరుల మాటలట్లు పరుషమ్ముగాతోవి మనను తెలియ నుడులు మధురమౌను.

117. నూటి పోటి మాట చురచుర చూవులు వరులవోలెతోవి బంధులగును.

118. నాదుచూవువేడ నానతోనవ్వెను ఆమెనవ్వుచాలు ఆశనొనగ.

119. అపరివితుల వోలై అటునిటు చూసినా అంతరంగమందు ఎంతవలపు ?

120. కన్నుతోడ కన్ను కలబోనుకొన్నచో నోటిమాట కింక చోటులేదు.

ద్రకిణ వేదం న!

111. పరిష్వంగ సుఖం

112. కనుట, వినుట, తినుట, [ఘాణమ్ము, నృర్శమ్ము నుఖములొక్కసారి నుదతియొనగు.

113. వెలయు వ్యాధి మందు వేరు వన్తువులందు ఈమె యొనగు వ్యాధి కీమెమందు.

114. వలచుదాని బాహు వపంజరశయనమ్ము సాటి యగునె విష్ణువీటి నుఖము.

115. దూరమైన వేడి, చేరువైన చలువ ఇంత యెచటపొందె వింతనిప్పు.

116. విరులు దాల్చు బాల కరములు వరములు వలయు వమ్తచయము వలెనుతోచు.

117. అతివ బాహుయుగళ అమృతోవమానమ్ము చూచి తాక ఉనురు లేవి వచ్చు.

118. వడతి కౌగిలింత వరికించ ముదమార పంచనుండి తినుచు పంచుకొనుట.

119. గాలిదూర నందు కనరాని కౌగిలి

120. అలుక బుజ్లిగింవు లలరించు రతికేళి ఇరువురందు తోచుమరుల ఫలము.

121. తరచుకొలది తెలియు తనదు యజ్ఞానమ్ము కలియ కలియ తెలియు కామవృద్ధి. 115 కశామవిాగర

122. సౌందర్య పళస్తి

శే111. - వరలు మృదులమైన దిరిసెన వుష్పమా మృదువు నందు నిన్ను మించు నుదతి.

1112. వూలజూవి మనన ! పొలతి కన్ను అనకు వూలజూళురెల్ల వుడమి జనులు.

1113. ముఠళికేలు ; మంది ముత్యాలు దంతాలు; పూలమేమ మగువ బొమలు విండ్లు.

1114. కలువ కెన్నడైన కన్నులున్న యెడల పోలనీమె ననుచు వాలిపోవు.

1115. శిరము వందు తురిమె దిరిసెన వనమెల్ల విరుగునేమొ నడుము బరువువేత,

1116. ఎవరు చందమామ ఏదితొయ్యలి మోము తేలక ఉడుగుణము తికమకాయె.

క117. కళలు పెరుగ పెరుగు నెలరాజులో మచ్చ నుంత మచ్చగలదె ఇంతిమోము ?

క118.. తరుణి మోమువోలె తరుగక వెలినితే నిన్ను నలతు చంద్ర ! నీకు జయము.

1119. కలువ కంటి మోము కాంక్షింయ చందమా కళ్లబడకు నీవు యెల్ల రెదుట.

1120. వడతి పాదములకు వల్లేరులై తోడు అంచ ఈక దిరిసె నెంవి చూడ.

చ్‌వ్నీణ వేడుం 116

119, త్మీవ్యపణయ (పపళంన

1121. వాన పలువరునను [నవియించు నీరమ్ము పాలు తేనెల మురిపాల తీపి.

1122. ఒడలు తోడ ఎడద కున్నట్టి బంధ మి వడతితోడ నాదు వణయమగును.

1123. కంట (వతిఫలించు శాంతరో పోపొమ్ము ఈవు విలువ చెలియకేది చోటు ?

1124. చెలియ వజ్జనున్న జీవాత్మవలెనుందు తొలగ మరణమట్లు దుఃఖి నౌదు.

1125. మరవి యున్నను కద మరల వింతించుట మరువ వెపుడు మదిని మగువ గుణము.

1126. కన్నులోని [పియుడు నన్నెడ బాయడు రెప్పపాటు కోర్చు మృదుమనస్వి.

1127. కంటిలోనచెలుడు కావురమున్నాడు కందుననుళు దిద్ద కాటుకైన.

1128. ఎడద నెచ్చెలునికి విడిదిగా చేశాక వేడిరుచులు తినగ వెరతునేను.

1129. నిదుర కాతు [ప్రియుని నిచ్చట బూడంగ ఊరివార అతని (గూరుడందు.

1130. గుండె అందు నిండి కులికేటి నారాజు దూరమేగె ననుచు ఊరుదూరు.

న? శాతవిభాగం

వివరణ

, రాబోయే 114 వ దశకంలో "తాడిగు.రం, 'మడలు అనే మాటలు వస్తాయి. వాటికి ఇది వివరణ :

భగ్న (ప్రేమికుడు పియురాలిని తనకిచ్చి పెళ్ళి చేయమని ఆమె బంధువులను అడగడానికి తాటిమట్టల కువృమోద కూర్చొని, స్నేహితులు దానిని లాగగా, వీధిలో ఊరేగి తన కోరికను బహిరంగంగా (పకటిస్తాడు. దీనినే తమిళంలో "మడల్‌' అంటారు. తాటి గుర్రమని కూడా పేర్కొంటారు.

ఇది తెలుగులో కూడ ఒకప్పుడు ఉండేదేమో?! 'తనది కాకపోతే తాటిపట్టెకు ఎందుకుడేకమన్నార'రన్న సామెతకు అర్థం ఆలోవించాలి. దక్షిణ వేదం కకరి

114. లజ్ఞా పరిత్యాగం

115. కామ ముఖము ఏపిదవ కడువియోగంబైవ తాడి - గుర మెక్కదగిన దారి.

116. తాపమోర్వ లేక తాడి - గురమునెక్కి ఒడలు ఎడద సిగ్గు విడువ మేలు.

117. సిగ్గు మగటిమి, మును అగ్గలమ్ముగ నుండి తాడి - గురమెక్కినాడ వలవి.

118. కామ మనెడు వరద కబశించి వేసెను. నాన, పొరుషాల దోనెలకట.

119. విన్ని కంకణాల చేతితో మాపట ఇడుములొనగె లేమ మడలు నొనగె.

120. రేయి పొడుగున "మడలిక్కి' కునుకుదీయ బోను మీదు విగురుచోణి కతను.

121. కామ జలధి తనను కల్లోల వరచినా మడలు నెక్కనట్లి మగువ నుగుణ.

బ

1138. మరిగి పొంగ సాగె మగరాయ కామంబు గుణము కరుణ దాగి గుట్టు మరచె,

1139. లోకు లెరుగుటెట్టు ? లోలోన పడియున్న ! వెరి కామమిపుడు వీథికెక్కె.

1140. బాధపడని జనులు పరికించినవ్వేరు వారికేమి తెలును వలపు వంత.

119" కామవిభాగ౦.

116. వాడలోన వాదు

117. వాదుపైన నిలవె నాదు ప్రాణమ్ములు వలువు రరయలేమి భాగ్యవశము.

118. త్వరగ విక్కనట్టి అరు దైన విన్నది ఊరివాదు వలన చేరువాయె.

119. ఊరివారి వాదు ఉవకారమే జేసె విక్కనట్టి చిలుక విక్కినట్టై.

క144. కల్లకాని వాదు కామాన్ని పెంచేను అల్లలేమిలేక అణగిపోవు.

1145. కల్లు త్రాగు కొలది కావలెననిపించు బయటపడిన కొలది వలవు పెరుగు.

1146. కన్నదొక్క దినమె కాని ఈవాదేమొ కలికి ! విడువులేని గ్రహణమాయె.

1147. ఊరివారి వాదు నారు కెరువు : తల్లి నిందవలపు వండ నీరు పోసె.

1148. అగ్నినార్పదలవి ఆజ్యమేయుట కాదె. వలవునావ జూవి వాదువేయ.

1149. వెడలు నవుడు నన్ను వెరువకుమన్నాడు వాదుకేల వెరతు వదలె బెదురు.

1150. కోరుకొన్న నింద ఊరు మోపెనుకాన వేడుకొన్న (ప్రియుడు వేడ్క దీర్చు. కామవిభాగంలోని [పధమ పరివ్ళేదం రహన్య [వణయం, గాంధర్వం ముగిసింది.

దక్షిణ వేడం 190

దాంపత్యం 116. విపలంభం 1151. వెడలనన్న వార్తె వినిపించు, తిరిగొచ్చి బొసి బతకగల్లు వారి జూడు. 1152. కౌగిలింత వంత కడువియోగ భయాన మునుపు కంటి చూపె ముదపు నంత. 158. _నర్వమెరుగు నట్టి నదయు వియోగమ్ము నాటలేదు మదిని నమ్మకమ్ము. 1154. బానలిచ్చి చెలుడు బాసిన పిమ్మట బాన నమ్ముకొనుట దోనమగునె. 1155. నాదు బతుకు నిలువ నాధుని నిలువుము ఆతడేగ, రాక అరుదు కనుక. 1156. స్వామి జాలి మాలి పయనమ్ము తెలిపితే మరల కూడునన్న మాట వమ్ము. 1157. విక్కిపోయినట్టి చేతుల కడియాలె స్వామి వీడెననుచు బౌటి చెప్పు. 1158. తోడులేని ఊరు దుర్శరమైనచో వెలుడులేని (బతుకు చీకటౌను. 1159. కాల్బగలదె నివ్వు కామాగ్ని కీలలా తాకనట్టి వారి తనువు కూడ. 1160. ఉర్విలోన పలువురున్నారు (ప్రియుబాసి బాధ కోర్చి ఏడ్చి [బతుకువారు. 121 కామవనిభాగం లి

117. విరహవేదన

118. దాచదలతు విరహతావమ్ము ; అది, తోడ ఊరునట్టి ఊట నీరమాయె.

119. బాధ దాచలేను బాధకారకులకు చెప్పు కొందమన్న నిగ్గు అడ్డు.

120. కామము, పెనునిగ్గు, కావడి కుండలై కాళలేని మేన (వేలుచుండు.

121. కామమనెడు కడలి కలకాలమున్నదే గట్టు చేర్చగలుగు వుట్టిలేదు.

122. నెనరు జూపి యింత కనల జే సెడువాడు వగను బట్టనెన్ని బొధలిడునొ.

123. కామ సౌఖ్యమన్న కడలి పొంగుల బోలు క్రామదుఃఖముకడ కడలి చెరువు.

124. కామమిది దరిని కనజాల కున్నాను నడికి రేయి వాంటి - యెడద నాది.

125. అఖిల జీవములను నుఖనిదలో ముంచి కరుణ నాకు తోడు కాళరాతి.

126. నెనరు, వాధలొనగు నిర్ణయాత్ముల మించి తీవ కఠిన మాయె దీర్తరాతి.

ఖ్‌

1170 ఎడద వోలె కన్నులేల చేరవునిన్ను? కంటి నీటి వరద గడవలేక !

చక్షిణ:.వేద్‌ం - 122

118. సా[వ్రనయనాలు

119. అవుడు జూవి కన్నులివుడేడ్వ ఫలమేమి ? వాటివలన కలిగె వంతనాకు.

120. తెలివిమాఠి వాని తృప్తిగా వరికించి ఇవుడు తప్పు తెలిసి ఏడ్వనేల ?

121. తమకు తామె కనులు తమకానవడె చూవి నొవ్వుచుండ నివుడు నవ్వు వచ్చు.

122. కామ తొవ మొనగి కాటుక కన్నులు ఏడ్వలేవు నీరమెండిపోయె.

123. కునుకురాక నేడు కుందుచున్నవి ; నాడు ఉదధి యంత బాధ నొనగి కండ్తు.

క176. హాయి! హాయి! కన్నులటమటించుట గౌంచో తాపమొనగె కనుక తగిన శాస్తి!

177. వగవి, వగవి నీరు వట్టిపోవునుగాక కోరి కోరి వాడు కులుకు కనులు.

178. పెదవితోడ నన్ను (శ్రేమింవె నెదనీక వెలుని జాడ తెలిసి చెదురు కనులు.

179. రాక నిదుర రాదు! రాగానె నిదురేది? ఎంతబాధ కనులకిచ్చె వెలుడు.

180. కనులుడవ్వు కొట్టి మననంత బాటంగ ఊరునాడు అది [వచారమనదె?

123 కామవిభాగం

119. వివర్హత

120. నాడు నమ్మతింవి నాస్వామి నెడదాయ ఈ వివర మిప్పుడేడ జెబుదు.

121. కోరి చెలువుడిచ్చె గోరోజన మనుచు దండి గర్వమొడలు నిండ బులుము.

122. వన్నె విన్నె సిగ్గులన్నియు తాదోచి వెతయు పాొండిమమును [పియుడొనంగె.

123. తన మగటిమి మదిని తలచి గానముచేయ వెలదనము నొనగె కల్లరీడు. ళా గా

124. చూడు చూడు మదిగొ వీడుచుండెను స్వామి చూడు రంగుబాయు సోయగమ్ము. $186.. ఇరులు, దివ్వెయారు తరుణముకై వేచు కౌగిలివిడ వనువుకాంతి యొనగు.

125. కొగలించి నుంత కాంతుని కెడమైతి వ్యధయు వెల్లదనము వ్యాప్తిజెందె. శ188. తిని విడిచి రంగు బాసెనందురుగాని చెలుడు బాధపాలు చేసెననరు. కే189. ఏడనున్న స్వామి యిమ్ముగా నుండనీ నాకు రంగు చెడిన నష్టమేమి ?

126. ఊరివారు విభుని దూరకుండినచాలు వన్నె చెడిన పేరు నన్నుతినని. దక్షిణ వేదం కనక

127. ఏకాంత వేదన

128. తాను వలచువాడు తనకు దక్కిననాడు లేమవలవు టెంక లేని వండు.

129. కొమ్మమైన వెలుడు కురిపించు ముద్దులు వనుధ (బోచ వడెడు వానయట్లు.

130. వలవినట్టివారు వలపించ వెల్లును కలసి (బతుకుటనెడి గట్టి తఈలవు.

131. ఒడయుడేలనపుడు ఊరునాడు పొగడ (కూర కర్మ యనగ కొమ్మతగును.

132. మనము వలచునపుడు మర్ష్హుచెందనినొడు యెమ్మెకాని వలన యేమిమేలు ?

133. ఒక్కపక్కనున్న నొనగూడ దే మేలు కావడై నమేలు కామమెపుడు.

134. చక్షపాతియైన వంచబాణుం డేల కాంచడమ్మ నాకు కలుగు హింన.

135. విభుని వార్వయొకటి వినకుండ మనజాలు నాతి గుండె బఐండరాతి పలక.

136. చెలుడు వచ్చినన్ను చేరక పోనిమ్ము అతని గుణగణాలనుతిని విందు.

137. [పియములేని చెవికి వినిపించ కేవంత కడలి వూడ మేలుకలుగు మనన. క్షలిక్‌ కామవిళాగం

138. విరహాన వేడినిటూర్చులు

139. తలచుకొన్నవాలు తనివి తీరునుకాన కల్లు కన్నమిన్న కామమగుమ.

140. చెలిని తలచుకొన్న చింతతీరునుగాన కామమెట్టిదైన ఘనము కాదె.

141. తుమ్ము వచ్చు ననుచు తోచిరాకున్నది వెలుడు తలువదలవి తలవలేదొ ?

142. చెలుని మననులోన నిలువుకొంటిని, యటె వెలుడు నన్ను కూడ విలువు కొనెనె ?

143. తనమనన్సు నందు కావీయడేనాకు - చెలుడు మదిని జొచ్చె నిగ్గులేదొ ?

144. తొలి కలయిక దలబ నిలిచేను ప్రాణాలు అటులగాక [బదుకు టెటుల చెపుమ |

145. తలవులనెడు జ్వాల దహియించుచున్ననూ మరువను ; మనగలనె మరవిపోవ.

146. ఎట్లు తలచుకొన్ననేమి కోవించడు (యుడు చూవునట్టి పేమ యదియె.

147. ఇరువురొక్కటనుచు ఎదవీడి పోవుట తలచుకొన్న నెడద ద్‌గ్శ మవదె?

148. విడువననుచు వీడె విభుని నే కనుదాక 'వెలుగుమయ్య చంద వేయిరేలు. దక్షిణ వేదం క26

149. స్వప్నదర్శనం

150. నక్కరింతు నెటుల నందేశమును దెచ్చె చెలుని దూతయైన కలను నేను? క్షేని12. కోరుకొనగ కనులు కూర్కుదీ సెడువేళ చెలుని కలల గలని చెవుదు వంత. కేవ18. వాన్తవముగ రాక వచ్చును న్వష్నాన నిలవె నునికి చెలుని కలలగాంది.

151. కంటి యెదుట వడక కనరాని చెలికాని వెదకి తెచ్చుకలలు మదికి ప్రియము.

152. నిజముగాను చూడ నిండు నంతనమిచ్చె న్వపష్నమందు కూడ నంతసమ్మె.

153. మేలుకొనుట లేక లేలు సాగిన వాలు చెలుడు నన్ను విడడు కలలలోన. శేసి17. వాస్తవదశలోన వలచని కఠినుడు న్వవ్నహింన చేయ నభ్యమగునె.

154. న్నిదలోన భుజము నిమిరేటి నాస్వామి మేలుకొనగ గుండె మూలదాగు.

155. కలలలోన వెలుని కాంచనేరని వారు ఎదుట రాడటంచు వదరనేల ? కని20. పగటి వూటరాని వగకాడు న్వప్నాన దూరు టెరుగరేమి ? ఊరివారు. నం శామచిభాగం

156. మలినంచె

కవి21. మావువా? నుదతుల మది దొలచగలిగెడు తూవువా? వరలుము తుదకు (ప్రొద్ద !

1222. దీన! అనుర నంధ్య! దీర్ణాయురన్తులే ! నీదుపియుడు కూడ నిష్టురుండె?

1223. మునువు మంచుతోడ ముడుచుకుపోయొడి నంజలివుడు నన్ను చౌకపరుచు,

1224. చెలుడు బేనివేళ పొలికలనుచరించు అరినిమించి వచ్చు ననురనంధ్య.

1225. రేవకడను జేయు నావుణ్యఫలమేమి ? మాపటేళ చేయు పావమేమి?

1226. 'ఫొద్దువాలునవుడు పొం దెడుతావమ్ము వెలుడు వీడనపుడు తెలియనైతి.

1227. వనరిక తొలినంజె ; వగలెల్ల అరవిరి మాపటేళ ఎచ్చు తాపమయ్యె,

1228. నంజదూతవలె నెనగు గొల్లని మురళి జ్వాల పోలెమారి చంవునన్ను.

1229. మది కలంవినట్టి మావుముదిరినచో ఊరు శళోకమందు కూరుకొనును.

1230. నిలువదింక యునురు మలినంజెకొనపాగ విత్తమెంచి విభుడు వెడలిహోయె.

దక్షిణ వేదం 128

124. సొగనువపష్కించడం

125. వెతల ముంవిచన్న విభుని దలంచుచు వూలుచూవి కనులు పొందెసిగ్గు.

126. పాలిపోయి కనుల బాష్పధారలు బాటు దయితు నిరయళతను ధరణి కెల్ల.

127. ఓలలాడ రతుల ఉచ్చిన జబ్బలు విక్కుచునెడబాటు వెప్పునివుడు.

128. విభుడువీడ సొగను వీడిన హస్తాల చింకమెడలి జూరె కంకణాలు.

129. కమను కటికతనము కడియాలు వవియించు సొగను తగ్గి చేయి చష్కమవగ,

130. ఊరివారలతని [కూరుడనుట విని చేతి గాజుజార చిక్కుచుంటి.

131. పోయిచెప్పి, మనన ! వుణ్యమ్ముకట్టుకో కటికవానికిచట క్రాగు సొగను.

132. కౌగలించువేయి కాసింత నడలించ విన్నదాని నొనట వన్నెతగ్గ.

133. గాలిబొరబడినది కౌగిలి నడలించ పాలిపోయె వెరిభామ కనులు.

134. నానట వూర్వమున్న పనచెడ గమనించి శన్నులు కళ తప్పి కనలి యేడ్చె.

184 శామవిళాగం

125. న్వగతం
126. ఒక్కసారి నీవు యోవించి చెప్పుమా మనన ! వాదు రుజకు మందులున్న.
127. మరవినట్టి ప్రియుని మరువ జాలవునీవు వ్మెరిమనన ! మనుము వెయ్యి యేండ్లు,
128. ఇచట నుండి మనన ఎందుకు వగచేవు బాధనొనగువాడు బాధపడడు.
129. శాంతు జూపు మనుచు కాల్చుకుతినుకండ్ల వెంటతీసి కెళ్లు వ్మెరిమనన !
130. విడిచెననుచు చేయి వీడుట పాడియో వలవు చూపనట్టి వానిమనన !
131. కలని నురత మందు యలుక తీర్చెడువేళ కోవపడవు యిపుడు కోపమేల ?
132. కామమైన విడుము కాదేని సిగ్గును వీటిరెండుతోడ వేగలేనె.
133. చెలుడు నిర్ణయుడని తెలిసి తెలిసి వాని వెంట పడెదవేల వెరిమనన !
134. చెలుడు లోననెవుడు నెలకొనియుండగా వెలికిపోయి, మనన ! వెదుకనేల ?
135. వలవి విడిచి చనిన వానిని మదినుంచ మిగిలియున్న సౌగను వగవి వెడును. ద&ీణ వేదం 1130

క26, నిగ్రహంతగ్గుట 1251. నిగహమ్ము తలువు ; నెరసిగ్గులు గడియ ఎదను కామమింక యడియగొట్టు. 1252. కామమొకటె నుంత కరుణైన లేనిది నాదుమానమేలు నడికిరేయి. 1258. కామమెంత నేను గట్టిగానదిమిన తుమ్ముపోలె వెలికి తో నుకొచ్చు. 1254. నిండు న్మిగహాన నుండగాదలవితి మదినికామమింత మాటుపడదు. 12585. వెడలినటి వారి వెంట పోవుటకల ([్‌ ఛా కామపీడితులకు కలదె తెలివి. 1256. చెలుని వెంట బోవ తలవెడు నావెత యెట్టి దౌను ? మేలు వుట్టి వడునె ? 1257. కామకేళి ప్రియుడు కావించు వనులకు చెలియ సిగ్గుపడుట తెలియనమ్మ. 1ని5్‌8. పచ్చి మోనగాని వలుకుల తీపులే ఆడతనము నణచు ఆయుధాలు. 1250. అలగదలవి వానికెలకుల, కేగితి కలయగోరి కరిగి కౌగలి స్త్రి. 1260. మంటకరుగు కొవ్వు, మదియున్న యెలనాగ అలగగలటదె ? రతుల తొలగ గలదె?! క్షే శామవిభాగం

127. పరస్పరవాంఛ

కే261. చూచి, చూచి, కనులు సోయగమ్మునువీడె లెక్క పెట్టి వేళ్లు చిక్కిహోయె.

1262. మరతునేని నేడు మరుజన్మలోగూడ మేను విక్కి నగలు మిగులబోవు.

1263. జయము గోరు యెడద'సె దోడుగొచనె అతని రాక కోర [బతుకునిలచె.

1264. చేడు చిగురువేసె మోడైన హృదయమ్ము వలవుతోడ వెలుడు వచ్చెననుదు.

1265. తగ్గినట్టి కళలు తనువు మరల జేరు కన్నులార చెలుని కాంచగానె.

1266. ఇల్లు చేరును వెలుడే నాటికైనను : వంతదీర [ప్రణయవాంఛ పండు.

1267. చెలుడు రాగ మొదట యలుగుటా ? పెనగుటా,? చెలగి రెండు నొకట చేతునేమొ.

1268. పోరిరాజు గెలువ పొలతి యింటికిపోయి మావునందు కుడుతు మంది విందు.

1269. ఒక్కదినము చాలు ఒకవారమైతోచు తిరిగి వచ్చువాని తెరువు జూడ.

1270. చూడగలిగి నతిని కూడిన ఫలమేమి వేచిగుండె పగిలి వెలది తొలగ.

చక్షణ వేదం 132

128. మనోభావాలు

129. కట్టుదప్పి నీదు కాటుకకన్నులు వెప్పనేర్చు నీవు చెప్పకున్న.

130. కనులవిందు జేయగల వేణుహన్తకు ఆడవెడగుతనము చూడజాస్త్తి.

131. మణి నరమ్ములోన కనిపించు ప్రోగట్లు వెలది చక్కనెడద తలపుతోచు.

132. మొగ్గలోన తావి ముకుళించియున్నట్లు తరుణి నవ్వులోన దాగెనేదొ.

133. చెలియ యేగునపవుడు చేసిన చేష్టలో మరుల వెతల దీర్చు మందుగలదు.

1276 అకట! వీడునన్న అనుమాన ముదయించె (ప్రియుని కాౌగలింత బిగువు తెలియ.

1277. ముందు తెలుసుకొనెను ముంజేతి కడియాలు వచెలుని మననులోని చలి తలంపు.

1278. నిన్న వన్నెకాడు నన్ను వీడెనుగాని వన్నెతరిగి నాకు వారమాయె.

1279. కంకణాలుజూచె, కరములు తాజూచె కాళ్ళుజూచె చెలియ కామనేమొ.

1280. కనులతోడ వెప్పగలుగుకామితమెల్ల " పలుక్షులేక వేడగలదు లలన.

188 శామవిభాగం

129. నమాగమకొాంక్ష

130. మనను తలచవెలుగు, జనులుచూడ ముదము ఈయలేదు కల్లు ; ఇచ్చువలవు.

131. తాటికాయయంత తమియుండనచ్చును ఆవగింజి పాటి అలుక తగదు.

క్షే2ిరి8. చిత్తమొచ్చురీతి చెలుడు వర్తించినా కన్నులతనివీడి కదలబోవు.

1284. అలుగదలవి నేను చెలుని చెంతకుచేర వెరిమనసు రతికి వేగఫడెను.

1285. కనులు దిద్ధునపుడు కనవు కాటుక కోల చెలుని తప్పులట్టె తెలియరావు.

1286. కానువద్దనున్న తప్పేమి కనరాదు లేనివేళ తప్పు కానిదేది ?

1287. కోవమాగగలద కొట్టుకుపోకుండ _ _ ఏటి జోరు చెలుని నీటు వలపు.

1288. నీయురమ్ము ఫైన నేవాల గోరుట (త్రాగరాని కల్లు త్రాగునిచ్భ.

1289. పూవుకన్న చాల మృదులమ్ము కామమ్ము అరసినట్టి వారలరుదుకాదె.

1290. కంట కోపగించె ; కౌగిట త్వరపడె; నన్నుమింవిపోయె నాతి తమిని. .

చక్షిణ వేదం 184

130. మాననదూషణ

131. చెలుని మనను వాని చెప్పుచేతలనుండు మనన ! నా వశమయి మనలవేల?

132. వలచడనుచు తెలిసి వానినే చెలుడని అంటి పెట్టుకుందు వకట ! మనస!

133. చెడగ చుట్ట మెవరు చిక్క జాలరటంచు (భమనసి వాని వెంట వడెదు మనన.

134. అలుకను నటియించి అటుపైన కూడవు మనన ! వాలునీదు మంతనాలు.

135. కలువనవుడు జంకు, కలిసినచో జంకు ఎద ! ఎడతెగనట్టి యిడుములాయె.

136. ఎంవిచూచు కొనగ ఏకాంత మందున నన్ను మింగివేయు నాదు మనను.

137. మనను మాయల తలమునుకలె వెలునెంవి మరువరాని సిగ్గు మరచిపోతి.

138. చెలుని తెగడ చాల సిగ్గుచేటని వాని మంవినెంచు మననము మనదలంవి.

139. ఇడుము లందు సాయ మింకెవరుండేరు ? తన మనన్సు తనకు దవ్వుకాగ.

$13800. చూడతన మనన్సు చుట్టముకాదేని వరుల చుట్టరికము దొరుకుటరుదు.

నే కశామవిభాగం

131. (పపణయకలహం

132. కౌగలించ కుండ కాసింత కోపించు ; వెలుని వంత కొంత తెలియగలదు.

133. ఉప్పు వోలె అలుకయును రుచితగుపాళ్ల ; ఎక్కువైన వెగటు మిక్కుటమ్ము.

134. కాంత యలుగ దువ్వి కౌగలించక వీడ వెతలలో మరింత వెతలనిడుట.

135. ముద్దు తీగెవాడ మొదలంట నరుకుటే బుజ్జగించకున్న పొలతి యలుక.

136. మేలువానికెంత మేలౌను జలజాక్షి అలుగ చెంత చేరి అనునయించ.

137. కలహమెచ్చు తగ్గు కలుగక కామంబు మాగు, లేక పిందెలాగ తోచు.

138. కలహమందు కూడ కలచెడునొక యూహ నేటికలయి కింక నిలుకడొన.

139. తెలిసి యింతి యలుక దీర్చని [పియుడున్న అలుగువంత వలన ఫలితమేమి +? 19“. నీడలోన నీరు నెలయింపు కలిగించు చెలుని యెదుట యలుక చెన్నుమోరు.

140. వెతలపెట్టి విడివి వెడలిపోయిన సైత మతని వీడజాల నాశచేత. దక్షిణ్‌ వేదం 1886

141. అలుకళలో మెలకువలు

142. లక్ష్మచెలులు నీదు వక్షమ్ముజూతురు ఒల్ల నోయినిన్ను కల్లరీడ !

143. నోరుతెరవి నేను కోరిదీవించంగ అలిగినవుడు తుమ్మెనమ్మసామి.

144. వూలదండ నేను పొలుపార ధరియింప 'అన్యకాంత కోస మినును చాన.

145. 'అందరందు నీవె అధిక [పియమ' టన్న "ఎందరెందర'” నుచు యింతి యడీగె.

146. "నేటి జన్మలోన నిన్నుబాయి ననగ ముందు జన్మగూర్చి ముదిత యేడ్చె.

147. 'నీన్ను దలవిత' నుచు నెలతతో వలుకంగ "ఏలమరచిత' నుచు ఎడమ.ఎమ్ము.

148. తుమ్మ? దివనొనగి తోడనే కోపంవి "ఎవతె తలతె'ననుచు యేడ్వసాగె. తలచు చున్న వేళ దాచ” కనును.

149. నాతి ననునయింవ నాొనేర్పు చూపించ "ఎంత సాధన) నుచు యింతిదెప్పు.

150. అందమంత మెచ్చి అంగాంగమును జూడ "ఎవరిసాటి సేయనెంతు' వనును. 1397 ళి కామవిభాగం క్రో శెకార (( = జీ ఇ

151. స్వాంతనంలో సంతోషం

152. లేనితవ్వలెంవి లేశమలుగ వాని మమత తెలును కొనగ మార్గమగును: 1322 అలుకలోని చిన్న కలతచే చెలు.క్రేమ వాడినట్టు తోచి వరలు చుండు.

153. అలుక కన్నమించు అమర నుఖంబేది? నేలనీరు వోలె నెననియున్న.

154. [పియుని పెన నలిగి బిగి కౌగలించుటే ఎడద కోట తలుపు యిడియగొట్టు. 13825 వడతి కోపగించ వరిరంభమికున్న దొనగులేని యెడల తోచు నుఖము.

155. ఆరగింవు కన్న అరిగించకొనహాయి రమ్యమలుక యగును రతులకన్న.

156. గెలుచుటౌను తాను పొలయల్య. చోడుట నెలత రతులలోన నిజము తెలియు.

157. మరల పొందగలన మగువ కినుకతీర్చి నుదురు చెమ్మ గిల్లు నూత్నరతులు.

158. చెలియ బిగునుకొనిన పొాలయల్క తీవత తీర గాను రేయి దీరమవుత. ఖు

159. కామమం_ద్తలుకల్లు కడురమ్యమై ; తీర్చ ఇనుమడించ్త 'భెదవున్నాబుంవు. ఖ్‌! ఎ 40 ఇరాని. . ॥ ॥ స. ో ం/

[న టాకా త బం. ము ల్‌ో! | యా. ఆ త. లం. ౧. కం ఎ. ల్‌" మ ఎలు ల కా [1 పక కా కలక స్త క్‌ ష్ష్‌... న నరా . ల గ్‌ నా వ -ం | ౧” కతన హమ శస క 1 న సం క స మాంగో వం | |. న న జ 1 ఎ య సు “ కన ౧... ఆరుద్ర . “ . అరుదగారి ఇబ్టలు శేరు భాగవతుల శంకరశాస్త్రి. వీరు 1925 వ | . నంవళ్చరంలో విశాఖ సల్లలో అన్మించారు. , జ య కేరిక్షరి = 7లో వైమానిక దళంలో ఉద్యోగం చేశారు. 1949లో ; న్‌ " వీనీమూ రంగంలో ప్రనేశంవి, అనేక విశాలకు.పాటలు, మాటలు రాశారు. శ ||| ... అదేఏడు 'క్వమేవాహం అనే కావ్య నంపుటిని వెలువరించి అభ్యుదయ , గ! [స 'అనందత్వాలోకి 'సేస్లోన్ల నంహిదకులుగా ఉన్న వీరు ప్రావీన, ఏ త మే మ (ఇంటింటి పద్యాలు, ఆరుద్ర కథలు, నాటికళ్ళ || స క నటు అనేకం వేసిన అర్యువగారు కన క త్‌? వ. మా షప లా ళ్‌ రా మచ! | న్‌ ఈ .. పాయా జ వస ॥| బే రం యం. లు ల నాన్‌. మ. న | న. ప కు ఇతే శ: ల! జ నం సల్‌. ష్‌;