Telugu Chittoor Zilla pallepadalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

_అభెదదాయి. వ అ... . స్‌ ” ఆజా తగా

1 (| | (1 కా స షి, 1

న (0 11 (0 రూం ౨603 (ఉప సా

క్ష ఇ చితూరుబిలా పలెపదాలు సహో శే బో జ్ఞానపీర అవార్డు గ్రహీత జా! సి. నారాయణ లెడ్డి గారి బపహూూకరణ వ్యాట్‌ ఖ్‌ అడ డా; వట శ్రునివాసులు రెడ్డి క222222కకాకాలాకకననకాణకికాకాకనాలడడడడకకాన2లనడకినలననకలానడ22 22222222 డవ ఈ గంధం

• తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ ఆర్థిక సహాయంతో ప్రచురితం?” విషఘ్టవంళ+ీ [ప్రచురణలు శీ18, బండ్లవీధి, తిరుపతి _- 517 001. 1991

చిత్తూరుజిల్లా పల్లెసదాలు ౫౧౦౦౫ 20124 కెత23 4040౮ సర్వస్వామ్య సంకలితం (ప్రథమ మ్యుదణ - 1001 రట వ. ద పతులు _ 10600 ల్డి టు ౮ ళ్తి వెలరూ ఏ(0/_ (ప్రతులకు (శ్రీమతి యం. దాకెయణి 18, బండ్ల వీధి, ల తిరుపతి. 617 60 | (9, ౨౦౮౩ ముదణ థ్రీ బాలాజీ థింటర్బ్‌, తిరుపతి 617 గ్ర01

వెం కూ 30/్లో క త! ఇటే / శీ టే న్న ( శఈ(4 1; (ఉట దర్హాా౭ై? భ్‌ స ల్‌ ఉంటి యం జాచయలి శీ గ ఎంగ వీధి, ళం | | తింలయతి 517 (| (6 | / నద - లి వాం గోలా శ. .

యం సిన" ! గె శ్ర య మిం. శా మట శ్‌ స ననా. న. న ర. న ర మం ష్‌ న ల న షి 'శపో నీ టు. న పన (సట ఏమిచి?నా కన్నతల్లి యిణం భా ఈ_ఇరాలెనిది చంటదునికా నూలు పోగులా మా అమ థి ౨మ3 పేట చెంగ న్కుకు చు ౮ 10 న వం అఆ౧౦కితడ౦

కృతజ్ఞతలు లా కనాను. €0 అనానానాని

చిత్తూరుజిల్లా పల్లెపదాలను నేకరించడానికి కారక్కులైన గురు వర్యులు క్‌ 'శే॥ ఆచార్య జి యన్‌ రెడ్డి గారికి నా స్మృత్యంజలి

నానుంచి ఏ (గంధం రూపు దిద్దుకున్నా అందుకు తగిన (పోళ్సాహం, సహాయ సవాకారాలందించే గురువులు డా॥ ఎస్టీడి చంద్రశేఖర్‌, డా॥ పాపిరెడ్డి నరసింహారెడ్డి గార్లకు నా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞతలు

ఈ (గంథానికి అభినందన రాసిన ఆచార్య జి నాగయ్య గారికి నా ధన్యవాదాలు

నన్ను వాత్సల్యంతో (ప్రోత్సహ్‌ంచే ఆచార్య మద్దూరి సుబ్బా రెడ్డి, ఆచార్య ఎ మునిరత్నం రెడ్డి (సోషల్‌ అంతోపాలజీ శాఖా ధ్యతులు, అచార్య నాయని కృష్ణకుమారి గార్లకు నా నమస్సులు

నా అభివృద్దిని ఆకొంకీంచే ఆం(ధ(ప దేశ్‌ అధికార భాషా సంఘం ఆధ్యతరాలు ఆచార్య పి యళోదారెడ్డి గారికి నా అభివందనాలు

నన్ను విద్యావిషయాల్లో (పోత్సహ్‌ిస్తూ, ముందుకు నడిపించే ఆపులు డా॥వినారె, డా॥ పి ముసిరత్నం రెడ్డి, డా॥ కె రాజా రెడ్డి టి బాలసుదర్శన్‌ రెడ్డి పోకల వెంకకేశర్వరావు, పి ముని (ప్రసాదరావు, శ్రీ కె యం డి, హెనని, జ ముఠీధర్‌ సత్యం, కె శంకర్‌రెడ్డి పగడాల శీను, (ప్రతాప్‌ గన్నీ లకు __

చిత్తూరు జిల్లా పళ్ళే పదాలను పొడి సహకరించిన జానపద గాయనీ గాయకులకు --

క్షేత పఠ్యటనలో తోడ్పడిన క రవీంద్రనాధ రెడ్డి, పి వెంకటముని రెడ్డి, ఎస్‌ బాలనసుబమణ్యం రెడ్డి (నెక్రటరీ, ఇండియన్‌ (పేడ). 3 భారతి. డా॥డీ నరసింహారెడ్డి డా॥ ఎ వరదారెడ్డి, పోకల 'వెంకపేశ్వర రావు, పి మొెలానా యం చిరంజీపులు రెడ్డి, డీయం మార్కండేయ, జ యోగానంద రెడ్డి, యం రామచందదారెడ్డి, జి కేశవరెడ్డి ఎన్‌ జయనారాయ ౫ రెడ్డి, యం 'వెంకటస్వావి రెడ్ది డాః చెంచు మునప్వామి రెక్షి వంటి మ్మితులకు __

కేసెట్ల నుండి గేయాలను రాసివ్వడంలో తోడ్పడిన డా! (శ్రీమతి వి రామసుధ డా| (శ్రీమతి) ఆరో ఎం సంతోషం, శ్రుమతి సీఠాలష్మీ శ్రీమతి మంజుల, శ్రీమతి వేంకట సుబ్బమ్మలకు --

వివిధ విషయాలలో సహాయపడిన (శ్రీ వెంకట సుబ్బారెడ్డి (కంథటోలర్‌, తెలుగు యూనివర్శిటీ, టి రామ(వ్రసాద్‌ శెడ్డిలకు--

ఈ పుస్తక (వచురణకు ఆర్థిక నహాయం చేసిన తెలుగు విశ్వవివ్యాలయానిక్త __

పుస్తక (ప్రచురణ విషయంలో ద్ద వహించిన తమ్ముడు ఆర్‌ 'వెంకకేళ రెడ్డికి కంపోజిటర్స్‌ ఇ నాధముని కె రమేష్‌లకు, శ్రీ బాలాజీ (ప్రింటర్స్‌ సీబ్బందికి __

నా కృళజ్ఞతలు లన డా పేట ఛశ్రీనవొనులు రేడీ

పౌ ఫెసర్‌ బి నాగ య్య

తెలుగు అధ్యయన శాఖ్లు

( (శ్ర వేంక ళుళ్వర విశ్శవిద్యాలయం

తిరువతి = 517 5039

అభినందన అ= ౮ = జానపదుల చేత సృష్టింపబడ్డ “పదాలు” లేదా గేయాలు

మౌఖిక (పసారంతొ (బతుకుతున్నాయి. జానపదుల జీవనంలోని అనుభూతుల్ని, అనుభవాల్ని అభివ్యక్తం చేస్తున్నాయి. నంగీత సాహిత్యాలతో ఠసిక హృదయాలను రంజింపచేస్తున్నాయి. అందరూ హృదయంలో దాచుకోదగిన మృదువైన, మధురమైన సౌరభం వెదజల్లే విచ్చీవిచ్చని కునువాలలాంటి జానపద గేయాలను కాల గర్భంలో కలసిపోటండా సేకరించి సంరక్షించుకోవలసిన బాధ్యత సహృదయ్ముడైన (పతి వ్యక్తిమీద ఉంది అట్టిదాధ్యతను గుర్తించి యువ పరిశోధకుడైన డా॥ పేట(శ్రీ “చిత్తూరుజిల్లా శృంగార గేయాలు" అనే తన పిహెచ్‌ డి పరిశోధనా (గంధ సమయంలో కే్యత పర్యటన చేస్తూ చిత్తూరు జిల్లాలోని కృంగాంగేయాలనే కాకుండా ఇతరములైన ఎన్నోగేయాలను సేకరించాడు పరిశోధనా నమయం ముగిసిన తర్వాత కూడా డా! పేట(శ్రీ చిత్తూరుజిల్లా సల్లెపదాలను వ్యయ (ప్రమూసలకోర్చి శీక్రరించాడు ఆ సేకరించిన గేయాలలో కొన్నింటిని ఏర్చి “చిత్తూరు జిల్లా పల్లెపదాలు” అనే పేరుతో సంకలన రూపంగా కూర్చి (సకటిం చడం ముదావహం, మెచ్చదగింది. ఈ పల్లెపడాల్లు చిత్తూరూజిల్లా సామాన్య జనుల హృదయాలలో నుంచి పొంగి వచ్చిన మాటలుకావడం చేత వాటిలో ఉండే చిత్తూరుజిల్లా పజల స్వచ్చంద జీవితింలోని కష్ట సుఖాలను ఆందరూ అనుభవించ గలుగుతారు. చిత్తూరుజిల్లా వల్లె పదాలను సంకలన రూపంగా (ప్రకటించినందుకు డా॥ 'పేటశ్రీ ని అభినందిస్తున్నాను.

చిత్తూరుజిల్లా పల్లెపదాలను వర్లీకరించడంలో డా॥ 'పేట(శ్రీ కొంత జ్యాగత్త చూపిఉంపే బాగుండేది “చారిత్రక గేయాలుిలో పవి స్పష్ట చారితకాలో, ఏవి అస్పష్ట చార్మితకాలో వివరించి చెప్పివుంకే పాఠకులకు సౌకర్యంగా ఉండేది. “సాంఘిక గేయాలు అనే శీర్షైక లో5౨ 'గొబ్బిపాటలు వొలాటం పాటలును “వేడుక పాటలు కించ జేర్చి ఉండవచ్చు ఈ “పల్లెపదాలు' లో (సతివింవితమైన జానపదుల మస స్తృళ్వాన్ని రేభాహ్మాతంగాానైనా సూచించి వుంపే మరింత బాగుండేది డా॥ పేట(శ్రీ తాను ముందు నుందు (ప్రకటించదోయే జొనపద గేయ సంకలనాలులో ఈ విషయాలను గమనిస్తారని ఆశిస్తున్నాను

ఈ “చిత్తూరుజిల్లా పల్లెపదా ౨” సంకలనాన్ని ఆంధ పొర కలోకత ఆర్థికంగా, హార్చికంగా ఆదరించి డా పేటశ్రీ పరిశోధనను (ప్రోత్స వహిస్తుందని నా ఆశ ఇలాంటి పల్లెపదాల సంకలనాల్ని డా॥ "ససేట్రీ మరి కొన్నింటిని వెలికి తేవాలని నా ఆకొంత

జి. నాగయ్య

విషయ నూచిక అానానాన్‌. 0 న.

పుట సంఖ్య (ప్రవేశిక 1 లా 21

| పొరాణిక గేయాలు 1 కీ$ .. వైష్ణవ సంబంధి గేయాలు కేఎ శక 111 రామాయణ సంబంధి గేయాలు శే

1 1.2 భాగవత సంబంధి గేయాలు 15

118 వేంకటపేళ్యర సంబంధి గేయాలు 7

1 2 వ్రైవనంబంధి గే్‌చూలు శ్రీశ్రీ

ల్లి చారిత్రక గేయాలు 50-_. 658 శ్రి 1! సాంఘిక గేయాలు 80. 147 శృంగార గేయాలు (0

కరు ణరన గేయాలు రే

తాత్విక గేయాలు 112

నీతి గేయాలు 117

గొబ్బి పాటలు 7. కోలాట పాటలు 125

లాలి పాటలు 10 మంగళహారతులు 106

ఆా///

(ప వే?5క

చిత్తూరుజిల్లాకు భారతదేశంలో ఎంత గుర్తింపు ఉందో మనందరికీ తెలిసిందే. అందుకు కారణం తిరుపతి పుణ్యక్షేతమే, (పంచ (పథ్యాతి గాంచిన తిరుపతి పుణ్యక్షేత్రానికి రోజూ చేలాది మంది యాత్రికులు దేశం నలుమూలలు నుండి, ' విదేశాల నుండి (శీ వేంకకేశ్వరిని దర్శనార్థమై వస్తుంటారు.

తిరుపతి (ప్రసక్తి 7వ శతాబ్దం నుండి 14వ శతాబ్దం వరకు గల శాసనాల్లో తిరువెంగడం తిరువేంగడకొట్టం అని ఉంది తిరుపతిని రెండు రకాలుగా న్యవహరించేవారు "కొండ మైనుండే వూరిని ఫిగువ తిరుపతి అని, కొండకిందుండే వూరిని దిగువ తిరుపతి అని. లక్ష్మీపతెనే (శ్రీపతి ((శ్రీనివానుడు) అని కూడా అంటారు తమి శంలో “శీ ఆంపే “తిరు* అని అర్ధం కాబట్టి శ్రీపతి, తిరుపతిగా వ్యవపోరంలోకి వచ్చింది. మొట్ట మొదట తిరుపతి కొండ కింద ఈశాన్యంలో ఉండేది. తరచూ ఈతీబాధలు ఎదుర వ్వడం వల్ల ఇప్పుడున్న చోటుకు ఊరును మార్చుకున్నారు. శ్రీ గోవిందరాజస్వామి గుడికి చుట్టూ వీధులేర్పరచుకొని 'తిరుపతి నేడు మహా పట్టణమైంది. తిరుపతిలో (శ్రీ గోవిందరాజస్వామి గుడితో పొటు, (శ్రీకోదండ రామాలయం, (శ్రీకపిలేశ్వరస్వామి దేవాలయం, ప్రముఖ (గామ ధేవత గంగమ్మ గుడి వంటి దేవాలయాలతో తిరుపతి విరాజిల్లుతోంది

న!

ఎగువ తిరుపతిగా వ్యవహరింపబడే తిరుమల _ క్షేత్రాన్ని కశ 1000-1140 మధ్యకాలంలో నివఎంచిన రామానుజా చార్యులు ఎంతో (పాళస్త్యంలోకి తెచ్చాడు కీ శ 18861485 మధ్యకాలంలో విజయనగర సంగమ వంశరాజుల కాలంలో తిరుమల క్షేత్రం ఎంతో అభివృద్ధి చెందింది వఏీరి కాలంలో (కీ శ్ర 1858లో) (శ్రీ వేంకపేశ్వరుని ఆలయ విమానగో పురానికి బంగారుపూత పూయించారు తరువాత శీ శ 1505 _ 1578 మధ్యకాలంలో తుళువ వంశీయులు విజయనగర సా_మాజ్యాన్ని పాలించారు వీరిలో (ప్రముఖులైన (శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు అచ్యుత దెవరాయలు తిరుమల సాభివృద్ధికి ఏంతో పాటుబడడ మే కాఠుండా (శ్రీవారికి కనకాభిషేకం ఆనంద నిలయ పిమానానికి బంగారుపూతలు బంగారు కిశీటం విలువైన ఆభరణాలను సమర్పించి ఎన్నో దానథర్మాలను చేశారు వీరికౌలంలోనూ తర్వాత ( కీ శ 15701049 ్ర కాలంలోని ఆరవీటిరాజుల కాలంలోనూ తిరుమలక్షేతం ఎంతో అభివృద్ధిచెంది (శ్రీ వేంకపేళ్వరుని వైభవం దళదిశల వ్యాఎంచింది

రామానుజాచార్యుల కాలంలో (పారంభమైన వివిధ పూజాకార్య [కమాల్చు నేటికీ కొనసాగడ మే కాకుండా తిరుమల తిరుపతులు సంవ తరంలో (ప్రతిరోజూ వివిధ పూజలు పునస్కారాలు ఉత్సవాలు వేడుకలు పందుగలు (గామదేవతల జాతరలణతో అలరారుతున్నాయి/

తిరుమల తిరుపతి పుణ్యక్షేత్రాల తరువాతి తిరుచానూరుకూడా క: పుణ్యక్షేత్ర మె దీనినే అభమేలు మంగాపురం అనికూడా అంటారు. ఇక్కడ (శ్రీనివాసుని సతీమణి అయిన అలమేలుమంగ దేవాలయం ఉంది అలమేలు మంగసే పద్మావతి దేవి ఆని కూడా అంటారు

(శీనివాన మంగాపురంలోని కళ్యాణ వేంకట్వోరుని ఆలయం కూడా (పము పుణ్యక్షేత్ర మే ఈ ఆలయం నిత్యం వివిధ పూజా కార్య్యకమాలతో అలరారుతోంది

క.

వీనిలో ముఖ్యంగా తిరుమల, తిరుపతి, తిరుచానూరులకే య్యాతికులు అధికంగా వస్తుంటారు. కాబట్టి ఇవి అధిక (ప్రాశన్త్యం కలిగిన పుణ్యమేేత్రాలుగా చెప్పొచ్చు.

అలాగే. చిక్తూరు. జిల్లాలోని శ్రీ కాళహస్తి చెప్పుకోదగ్గ శ్రైవపుణ్యకే్యతం, (శ్రి కాళహస్తి దక్షణ కౌళిగా "పేరు పొందింది. చిత్తూరు జిల్లాలోని దేవాలయాల్లో శ్రీ కాళహస్తి వైశాల్యంలో పెద్ద దేవాలయం స్వర్హముఖీనది ఒడ్డునున్న ఈ దేవాలయం శిల్పపంపదధలో ఆం(ధదేశంలోని దేవాలయాలకే తలమానికం ఈ దేవాలయాన్ని కూడా అధిక సంఖస్థలో యాతతికులు వచ్చి దర్శిస్తుంటారు

వీని తర్వాత చెప్పుకోదగ్గ పెద్ద దేవాలయాలు నారాయణవనం లోని “కళ్యాణ వేంకటేశ్వరు"ని ఆలయం, సనాగలాపురంలోని వేద నారాయణస్వామి ఆలయాలు. ఈ ఆలయాల శిల్పసంపద కూడా గమనించదగ్గదే.

ఇవేగాక చిత్తూరు జిల్లాలో ఇెప్పుకోదగ్గ పుణ్య కేేతాలలో మొగిలిలోని మొగిలీళ్వరాలయం, లద్దిగంలోని సీలకం శేశ్వరాలయం, తొండవాడలోని అగప్త్యేశ్వరాలయం, కార్వేటి నగరంలోని వేణు గోపాలస్వామి ఆలయం, తలకోనలోని సిద్ధేళ్వరాలయం, శతైలాన కోనలోని క్రైలాసనాధుని ఆలయం, నారాయణవనంలోని అవణాశమ్మ ఆలయం, ఆగస్తేేశ్వరస్వామి ఆలయం, తరిగొండలొోని అక్ష్మీనరసింహాలయం, వాయల్బాడులోని కోదండ రామాలయం, యోగిమల్లవరంలోని పరాశరేశ్వరాలయం, అప్పళాయ గుంటలోని వేంకమేశ్వరాలయం, కాణిపాకంలోని వరసిద్ధి వినాయకాలయం, కంగుందితోని బనవేశక్వరాలయం, మల్లేశ్వరాబయం, వేదమరిలోని కోదండ రామాలయం, వరదరాజస్వామి ఆఅయం, ప్ప.గనూరులోని కాశీ విశ్వేశ్వరాలయం, కళ్యాణ వేంకపేశ్వరాలయం, సోమేళ్వ రాలయం, మేడీకుర్తిలోని లక్ష్మీ నారాయణస్వామి అలయం వంటి చేవాలయాలు (పథానమైనవె, (ప్రముఖమైనవి, ప్రాచీనమైనవి

శ

చిత్తూరు జిల్లాలో గామదేవతలు కూడా ఎంతో (ప్రాముఖ్యాన్ని సంతరించుకొని ఉన్నారు... ఈ (గామ దేషతలలో గంగమ్మ అంకాళమ్మ, మాతమ్మ ఎల్లమ్మ, చౌడమ్మ, మారెమ్మ, పోలేరమ్మ, ముత్యాలమ్మ, నేరేళమ్మ, వేషాలమ్మ, రెడ్డమ్మ, మూలస్థానమ్మ, (దాపదమ్మ వంటి వారు చెప్పుకోదగ్గ (గామ దేవతలు.

అలాగే చిత్తూరుజిల్లాకు మరో (ప్రత్యేకత ఉంది, చిత్తూరుజిల్లా అంతటా వేసవికాలంలో ధగ్మరాజు తిరునాళ్ళు జరుపుతుంటారు. దీనినే (దౌపదమ్మ తిరునాళ్ళని, " అగ్గి తిరునాళ్ళస్‌, మహాభారతమని ఆంటారు. ఈ తిరునాళ్ళను ఇంచవగకు ఆం(ధ్ర దేశంలో ఒక్క చిత్తూరు జిల్లాలో మాతమే జరుపేవారు ఇప్పుడిప్పుడే ఈ జిల్లాలొ జరిపే ధర్మరాజు తిరునాళ్ళ (పత్యేకతను గుర్తించి పక్క జిల్లాలవారు ఈ జిరునాళ్ళను తమ జిల్లాల్లో జరిపించడానికి పూను కుంటున్నారు ధర్మరాజు తిరునాళ్ళు పథ్ధెనిమిది రోజులు పాటు ఉంటుంది తిర్ను నాళ్ళను (ప్రారంభించినప్పటి నుండి పద్దెనిమిది రోజులు పగటిపూట మహాభారతం హరికధను చెప్పారు. తొమ్మిదోరోజు నుండి రాతి పూట మహాభారతం నాటకం మొదలవుతుంది తర్వాత అర్జునుడు “తపస్మానుి (తపనుమాను) తపస్సుదేయడం, భీముడు బండికై వికాసురుని చంపడ:లోసం తిండిని తీసుకెళ్ళడం, దుర్యోధనుడు, దుళ్ళాసనుల మట్టిబొమ్మల్ని గదతో మోది చంపడం, చివరన భక్తులు ఇగ్నిగుండ (ప్రవేశం చేయడం ఈ తిరునాళ్ళలో (ప్రత్యేకత. ఈ, ధగ్మరాజు తిరునాళ్ళు చిత్తూరుజిల్లాకు పతక్యేకతకావడం గమనించ దగ్గ వషయం,

ఇలా చిత్తూరుజిల్లాలో వివిధ (పాంతాలలో వివిధ పుణ్యమే శాలు (గామ దేవతలు ఉండడంవల్ల ఈ జిల్లా నిత్యకళ్యాణం, పచ్చ తోరణంగా వివిధ పూజలు, పునస్కారాలు, ఉత్సవాలు, వేడుకలు. పండుగలు, జాతిరలు, తిరునాళ్లు వంటి వాటితో అలరారుతోంది.

చిత్తూరుజిల్లాలో చెప్పుకోదగ్గ నదులు పాపాఘ్ని, ,పింఛా, కౌండిన్య, పాలారు, పొన్న, అరణి, న్వర్దముభి, బాహుదా,

ళా

కళ్యాణి, కుశస్థలి వంటివి. ఈజిల్లాలో జీవనదులు లేవ. పై నదులన్నీ చిన్ననదులే. ఇవి ఈజిల్లాలోనే పుట్టినా ఇవి (పవ హించేది ఎక్కువగా నెల్లూరు ఉత్తర ఆర్కాడు, కడస, చెంగల్పట్టు జిల్లాల్లో నే,

చిత్తూరు జిల్లాకు హాద్దులుగా తూర్పున నెల్లూరుజిల్లా, తమిళ నాడులోని చెంగల్బటొ జిల్లా, పడమర కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని కోలారు జిల్లా. ఉత్తరాన కడపజిల్లా, దక్షిణాన తమిళనాడులోని ఉత్తర ఆర్కాటు, ధర్మపురి జిల్లాలు ఉన్నాయి.

చిత్తూరుజిల్లాలో చెప్పుకోదగ్గ అడవులు భాకరాపేట, తలకోన తిరుమల, మామండూరు, పలమనేరు, మదనపల్లి అడవులు, ఈ జిల్లాలో అడవులు 80.5 శాతం భూమిని-ఆకమించుకొని ఉన్నాయి.

చిత్తూరజిల్లాలో కొండలు విస్తారంగానే వ్యాపించి ఉన్నాయి. కుప్పం దుండి పలమనేరు, పృంగనూరు తాలూకాల మీదుగా తూర్చు కనుమలు విస్తరించి ఉన్నాయి. తిరుపతి కొండల్ని “వెలిగొండలు” అంటారు. ఇవి కూర్పు దిశగా ఈరకంబాడి, మామండూరుల వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి... చిత్తూరు. పుక్తూరు కాలూకాల గుండా వ్యాపించి ఉన్న కొండలకు నగరి కొండలని పేరు ఇవి (శ్రీ కాళహస్తి వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. ' మదనపల్లితలోని హార్చిలీ ఫాల్స్‌ సముద మట్టానికి 4,000 అడుగుల, ఎత్తులో ఉంది. ఇక్కడ చల్లగా ఉండడం వల్ల దీనిని “ఆం(ధాఊటి*” అంటారు.

చిత్తూరుజిల్లాలోని కాలూకౌాలు పదిహేను అవి !. కుప్పం వ చంథదగిరి. 8. చిత్తూరు, శీ. చిన్నగొట్టిగల్లు, $. తం బళ్ళపల్లి, 8. తొట్టంబేడు, 7. పలమనేరు, 8. పుంగనూరు, $, పృత్తూరు, 10. బంగారుపాళ0ం, 11. మదనపల్లి, కి, వాయల్బాడు, 18. థ్రీకాళహస్తి, 14. సత్యవేడు, 15, నగరి తాలూకాలు, ఇటీవల ఏర్పడిన మండలాలు అరవైఐదు మండలాలు.

ళ్‌]

చిత్తూరుజిల్లాలో (ప్రధానభాష తెలుగు. తమిళనాడు, కర్ణాటక రాష్ట్రాణు పక్కనే ఉండడం వల్ల తమిళ, కన్నడ భాషల (వభావం ఇక్కడి పజలపై కొంత ఉన్నాం జాసపదగేయాల్లో మ్మాతం ఇతర భాషా (ప్రభావం అంతగాలేదు.

' చిత్తూరుజిల్లాలో (ప్రధానమైన కులాలు రెడ్మి (కాపు), బలిజ, కమ్మ, వెలమలే అయినా వ్యవసాయపనుల్లో చురుగ్గా పాలు పంచు కునే వారు హరిజనులు. వీరితో కలిపి చిత్తూరు జిల్లాలో సుమారు నూరు కుల్టాలున్నాయి.

చిత్తూరు జిల్లాలో "పెద్ద పట్టణాలు తిరుపతి, చిత్తూరు. తర్వాత చెప్పుకోదగ్గ పట్టణాలు (శ్రీకళహస్పిం మదనపల్లి, పుంగనూరు, పలమనేరు, నగరి పుత్తూరు, పీలేరు,

ఇంతటి (ప్రాశస్త్యం, (పాధాన్యం, (ప్రాముఖ్యం కలిగిన చిత్తూరుజిల్లాలో జానపదుల శొతమే. పైచేయి... చిత్తూరు జిల్లా జాన సచులకు, ఇతరజిల్లాల జానపదులకు వారు పాడుకునే గేయాల్లో ఎంతో, వై0ధ్యం కనిపిస్తుంది, చిత్తూరుజిల్లాలొ (ప్రత్యేకించి చంద్ర గిరి తాలూకా, ప్తూరు తాలూకా, (శ్రీకాశహసి, తాలూకా జానపదులు వేంఠపేశ్వర స్వామికి సంబందించిస గేయాలసు ఎక్కువగా పాడు తారు. మిగిలిన (ప్రాంతంలో అక్కడక్కడా. ఒకటో, రెండో వేంక'పేశ్వరస్వామికి సంబంధించిన గేయాలను' పాడుకుంటుంటారు. చిత్తూరుజిల్లా జానపదులు పాడుకునే వేంకపేళ్వర సంబంధ జానపద గేయాలను నేను ప్రధానంగా వేకరించి * జోనపద గేయాల్లో శ్రీ వేంకశ్పేళ్వరుడు' అనే [గ్రంథాన్ని రచించాను. ఈ గేయాలను నేను పిహెచ్‌.డి, పరిశోధనా సమయంలో క్షత పర్యటనలు చేస్తూ, ఎక్కువభాగం నేకరించాను. ఆతర్వాతకూడా కొన్ని సేకలించాను. (ప్రస్తుతం ఈగంధంలోని గేయాలన్నీ నేను పిహెచ్‌.డి, పరిశోధనా సమయంలో సేకరించినట్టివే.

ప.

చిత్తూరుజిల్లా పళ్లిపదాల సౌందర్యాన్ని రుచి చూసే ముందు జానపదగేయాల పుట్టు పూర్వోత్తరాలను గురించి కొంత తెలును కోవడం ఎంతైనా అవసరం.

మానవ పరిణామ దశలో మొదటిది అటవిక దశ మానవులు అనాగరికులుగా వున్నప్పుడు కొండల్లో, కోనల్లో నివసిస్తూ జంతువుల ను వేటాడి జీవించేవారు. సంతోషం కలిగినప్పుడు వింత వింత శబ్దాలను చేస్తూ, చిందులు వేసేవారు... లయబద్ధమైన శద్దాలు రాగాలుగా వారి మనస్సులను 'రంజింపజే సేవి. దానితో తాము వేటలో పడిన కష్టాల్ని మరచిపోయి. ఉల్లాసంతో సీదదీరే వారు. (కమ (క్రమంగా భాషనునేర్చి. నాగరికతను _ అలవరచుకొంటూ కొండా, కోనల్ని వదలి మైదానాల్లో స్టిరనివాసం ఏర్పరచుకోసాగారు. 'మైవానాల్లో జంతువుల బారి నుండి రక్షించుకోవడానికి, జీవన విధానంలో సహాయ నహకారాల కోసమని గుంపులు గుంపులుగా వుంటూ సంఘ జీఏవికాన్ని (పారంభించారు. "'వేటమాని వ్యవసాయం చేయ నారంభించారు. భాషను నేర్చిన మానవులు తమ భావాలను పాటల్లో పొందు పరచి పాడుకోవడం (పారంభించారు. పనితోపాటు పాట పాడుకోవడంవల్ల తాము పడుతున్న (శమనుమరచి పోయే వాళ్ళు. ఇలా [పపంచంలో (పతి భాషలోనూ సాహిత్యం మొదలైంది. కాబట్టి సాహిత్యంకన్నా పురాతనమైంది జానపదశిష్ట సాహీత్యం అని చెప్పవచ్చు.

“జనపదం” అంకే పల్లెటూరు. జనపదంటలో నివసించేవారు జానపదులు, “*,జానపదుల్‌ పురీజను **1 లని ఎజ్జన జానపద శద్దాన్ని (గామవానులు లేదా పల్లి [ప్రజలు అనే అర్ధంలో వాడాడు. జానపదులు పాడుకునే పాటలను లేదా గేయాలను *“జానపదగేయాలు" అంటారు.

జానపద గేయానికి ఒక కవి అంటూ ఎవరూ ఉండరు. జాన

1. (శ్రీమదాంధ మహాభారతం, అరణ్యపర్వం 5 - 846.

య.

)దగేయాలు అనామక కర్త్షృకాలు. వీద్యాగంధంలేని జానపదులు $మ మనోల్లాపానికై సామూహికంగా అల్లుకున్నపే ఈ గేయాలు. ౨ం'కే ఎవరో ఒకరు అల్లినగేయం నలుగురు నోళ్ళల్లో నాని, నలుగురి హూటలు కలిస్తే నే జానపద్‌గేయం అవుతున్నది

జానపద గేయాలు మౌఖిక వచారంలో ఉంటాయి. ఒక తరం నుండి మరో తరం వారు మౌఖికంగా నేర్చుకుంటారు. ఇలా ఒకరి నుండి మరొకరికి సంక్రమించడం వల్ల, కొత్తగా నేర్చుకున్న వ్యక్తి తన మనోభావాలకు అనుగుణంగా కొత్తభావాల్ని కొత్త పదాల్ని చేర్చుకొని, తనకిష్టంలేని భాగాలను, పదాలను తొలగించి షాడుకోవడం సహజమే. కౌబట్టి జానపదగేయాలకు నియమిత స్వరూపం ఉండదు. జానపద గేయాలు ఒక తరం నుండి మరో తరానికి మౌఖికంగా అందుతున్నాయి. అందువల్ల ఆయా రాల నసూత్నభావాలు, వినూత్న పదబంధాలు జానపద గేయాల్లో చేరు తుంటాయి. అంటే భాష లాగే *జానపదగేయాలు' కూడా నిత్య పరిణామ రీతి అన్నమాట.

జొనపద గేయాలు ఎప్పటికప్పుడు మారుతుండడం వల్ల వీటి రచనాకాలం నిర్ణయించడంచాలాకష్టం.జానపద గేయాలు ఆశురచనలు. ఆశువం'పే వేగమని అర్ధం. జానపదులు ఈగేయాలను ఆశువుగా, అప్రయత్నంగా చెప్పారు. అంపే జానపదులు చెప్పదలచిన విషచూలను అయానుగుణంగా పదాలన్సు విరచిగానీ, పొడిగించిగా నీ హెడతారు.

జానసదగేయాలు సహజన్వైలిని కలిగి ఉంటాయి. వీటిలో సరళత్వం, బాహ్యసౌందర్యల, స్వళావో క్తి, నుడికౌరాల సాగసులు, రసధ్వని కనిపిస్తాయి. కాబట్టి జానపద గేయాలు నిరలంకృతంగా, స్వచ్చందంగా, సరసంగా ఉంటాయి. పైగా ఇవి పాడుకోవడానికి వీలుగా ఉంటాయి, నృత్యంతో పాటు జానపదగేయోత్పత్తి జరిగింది కాబట్టి గేయావికి తళలయలు ఉంటాయి, జొనపదగేయాల్లో

120

ఒక చరణం అక్కడక్కడా పునరావృత్తి అవుతుంటుంది. ఇది 'పల్లవి”*లా ఉంటుంది

జానపదగేయాల్లో జనసా మాన్య పరిచిత వస్తువుంటుంది. అంకే (వ్రజల-జీవితాలు, ఆళయాలు, వేడుకలు, కష్ట నిష్టారాలు, పౌరాణిక కధలు, ఇతిహాసాలు వంటివి జొనపదగేయాల్లో కథా వస్తువులు జొనపదగేయాల్లో ఆల్మా్యశ్రయ కవిత్వం ఎక్కువగా ఉంటుఎది కానీ కథాగేయాల్లో మ్మాతం వస్త్వాశరయ కవిత్వం ఊుటురిడి జానపద గేయాలను పరిశీలిస్తై జానపదులు స్టూబంగా ళృంగారాని కే అధదికు (ొధాన్యం ఇచ్చారని చెప్పవచ్చును

జానపదగేయాలను వివిధ రకాలుగా వక్షీకరించడొం జరిగింది* ఆచార్య బిరుదురాజు రామరాజు గారు "పౌరాణిక, చార్మితకు మళ! పారముర్థిక, శొమిక, స్తేల, పిల్లల, శృంగార అచద్భుతు కరుణ? హాస్యగేయాలిని విభజించారు,

హరి ఆదిశేషువు గారు. “శృంగార. రసాత్మక గేయములు, వీరకథా వొజ్జ యము, సాహసిక కథా వాజ్ఞ్య్యయము, కరుణ రసాత్మక కథా వాజ్ఞ యము. అద్భుత రసపవాన కథా వాజ్ఞ శ్రయము, శైవ కథా వాజ్ఞ్య్ర యము, వేదాంత భక్తారస్యపధానమైన రచనలు. శ్రీల పాటలు, బాలబాలికల గేయాలు, (ప్రకీర్ణములు'గా వర్లీకరించారు.

• "కృష్ణ(శ్రీ" గారు. 'పనిపాటలు, ఆటపాటలు, వ్‌రగాళలుః (బ్రతుకపాటలు, వినోదగేయాలు, ఏలపాటలు, పడచపాటిలర వేదాంత పు పాటలు'గా విభజించారు. కానీ జానపదులుమా. తోకా? తమా గేయాలను వగ్లీకరణలకు అనుగుణంగా పాడుకోలేచు వారు సందళ్ళాను సారంగా, వాలి మనోగుణానికి అనుగుణంగా పాడుకున్న వాటిని మనం విషయ సౌలభ్యం కోసం వగ్లీ కరించుకోవడం జరిగిందా జరుగుతోంది. *

“విత్తూరాజిల్లా పల్లేపదాలు” అనే ఈ సంకలనంగోని గేయాలను ఇలివృత్తసరంగా వర్షీకరించడం జరిగింది. అవి “పౌరాణికగేయా'లు చారిితక గేయాలు, సొంఘక గేయాలు, పౌరాణిక గేయాలకింద

న్‌

రామాయణ సంబంధి గేయాలు, భాగవత సంబంధి గేయాలు, వేంక కేశ్వర సంబంధి గేయాలు, శైవ సంబంధ గేయాలను పొందు పరచడం జరిగింది చార్మీతక గేయాలకింద వివిధ రాజులకు, వారి కాలాలకు సంబంధించిన గేయాలను ఇవ్వడం జరిగింది సాంఘిక గేయాలకింద శృంగార, కరుణ హాస్య,తాత్విక నీతి, గొబ్బి, కోలాటం, లాలి, మంగళహారతులు వంటి గేయాలు పొందుపరచడం జరిగింది

జానపద గేయాలను పేకరించడ మం హే కాస్త (శమతోకూడుకున్న పనే. మేత్రపర్యటన శెళ్లినప్పుడు పల్లీయులు పగలు ఎవరి పనుల్లోకి వాళ్ళు వెళతారు మనం ఆ సమయంతో పాటలు రికార్డు చేసు కోవాలనుకుంపే పొలం పనులు చెడిపోతాయని కూలీ డబ్బులు వృథా అయిపోతాయని రెశులు నుముఖంగా ఉండరు ఒక వేళ ఒప్పుకున్నా పాటలు తెలిసిన వారు ఒకచో'పే ఉండరు అందుకని జానపదులు పనులు ముగించుకొని సాయంత్రం ఇండ్లకు చేరాక వంటా - వార్చులు ముగించుకొని భోంచేళాక తిన్నగా, తాపీగా మనమున్న వనోటుప వస్తారు అదీ ఊరుపెద్ద పోగు చేస్తేనే మనం అస్పటికే రికార్డు చేసున్న మంచి గేయాల్ని వినిపిస్తుంటే సరదాగా వింటూ తమకొచ్చిన గేయాల్ని మనసుల్లో నెమరు వేను కుంటుంటారు తర్వాత ఎవరో ఒకరు ధైర్యం చేసి ముందు పాడితే ఆ తర్వాత బిడియం పోయి వాళ్ళకు తెలిసన పాటలు కొన్నిపాదేవారు తాంబూలం లేదా వీడీలు బేదా సారా అళ చూపించి పాడించుకున్న సందర్భాలుకూడా ఉన్నాయి నాకు పాటలు ఎక్కువగా పొడించాలనే ఉద్దేశంతో నగరి తాలూకా నంబాకం (గామంలోని నా మి్యిశుడు డా॥ ఎ వరదారెడ్డి పాటలు పాడిన వారికి రవికగుడ్డలు తీసిస్తానని (ప్రకటించేసేవారు, ఆ (ప్రకారం వారికి తర్వాత రవికగుడ్డలు తీసివ్వడం జరిగింది

డా॥ సి నారాయణరెడ్డి అన్నట్లు “జానపద గేయూీలు. సేక రించడం మాటలు కాదు పాడమనగానే అవి బిల బిలా ఉబికిరావు వినయం, బిడియం, నయం, భయం, ఇన్నిటిని తప్పించుకుం కే గానీ అ పొట సపెడవి దాటదు దాటిన ఆపాటను రికార్డు చేసుకుందా

గ

మంపే అందరికీ ఆ సౌక్షర్యాలు లేవుం (వాసుకుందామం పే అది అనుపదం ఆగదు (సవంతి కదాః అందులోనూ సజీవ్యసవంతి మ,్లీ పాడమం'కే మరుపో, వెరపో (ప్రాధేయపడాలి హుషారు చేయాలి, అవసరమైతే మా రామరాజులాగా కల్లయినా తాగించ్చ్దాలి, ఏ అధికారుల చేతనో బెదిరించాలి అంత కష్టం జానపదగేయాల 'సేకరణం"*2

ఇప్పటికే జానపదగేయాలు అధికభాగం కొలగర్భంలో కలసి పోయాయి. రాబోయే తరాల వారికి ఈ గేయాల మాధుర్యాన్ని రుచి చూపాలంపే కనీసం ఇప్పుడున్న జానపద గేయాల్ని సేకరించి 'వెలువరించాల్సిన అవసరం ఎంత్రైనా ఉంది ఇంకా ఆలస్యం జరిగితే సినివా పాటల ప్రభావం, నవనాగరిళత (తభాచాలతో ఈ గేయాలు ఇంకా పూర్తిగా కనుమరుగై పోతాయి - 1854వ సంవత్వ రంలో హరి ఆదిశేషువు “ఇప్పటికే ఈ విషయాన్ని గురించి కృషి చెయ్యడంలో జాప్యం జరిగిందనీ, అందుచేతు ఎంతో వాజ్మయం కాల వాహినిలో కలసిపోయి వుంటుందనీ, అది లభించే. అవకాశం జారిపోయిందనీ, తలచే వారిలో నేనొకణ్ని అందువల్ల అందరూ నడుముకట్టి దొరికిన జానపద వాజ్ఞ్మయాన్ని సేకరించి, అందులో కన్పించే. తెలుగు తెన్నుల్నీ, తరితీపుల్నీ, ఇతరులకు చూర లియ్యాలొ'8 అని పేర్కొన్నాడు

అన్నమయ్య నంకీ ర్తనల్లో జానపదగేయ ఫణితుల్నిి పరిశీలిస్తే, ఎగువ తిరుపతిలో స్థిర నివాసం ఏర్పరచుకొన్న అన్నమయ్యకు తన చుట్టూ వినిపించే జానపద గేయాలే ఉత్తేజాన్ని కలిగించాయని ఛెవ్సక తప్పదు ఇప్పుడు కనుమరుగై పోయిన జానపద గేయాలు కొన్ని అన్నమయ్య సంకీర్తనల్లో ,ప్రతివింబించడం మనం గమనించవచ్చు. చ, సుధాసవంతి, నంద్యాలగోపాల్‌ (ఈల ఆనేముందు మాటలో) 8 జానపదగేయ వాజ్మయ పరిచయము, హరి ఆదిశేషువు, పుట-!%

న.

చిత్తూరుజిల్లా జానవద గేయాలను పాడేవాళ్ళలో అధికులు హరి జనులు. అందులోనూ స్తిలే ఎక్కువగా పాడతారు. కౌరణం పీ్ల వ్యవసాయ కూలీలుగా పనిచేస్తారు కాబట్టి పనితోపాటు పాటను మరచీపోక్తేకున్నారు

చిక్టూరుజిల్లా జానపదులు రత్నాల గనిలాంటి వాళ్లు, మనం (తవ్వే కొద్దీ జానపదగేయరత్నాలు బయటకొస్తుంటాయి నేను 'సేకరించాల్సిందే ఇంకా ఎంకో ఉంది నేను పిహెచ్‌డి, పరిశోధనా కాలంలో నేకరించిన గేూల్లో కొన్ని మాత్రమే ఈ సంకలనంలో పొందు, పరచడం జరిగిర్హిది ఆర్థిక పరిస్థితులు అను కూల్సిస్తే మరిన్ని గేయాల్ని సేకరించి, ఇంకా కొన్ని జానపదగేయ సంకలనాలు వెలికి తేవాలని నా ఆకాంక్ష

తినటోయే వారికి రుచి చెప్పడం ఎందుకు? ఈ ఉనపదకు గేయాల సాహితీ సంగీత విందుప మీరందరూ ఆహ్వానితులు

డా పేట థ్రీనివాసులు రెడి

జో పొరాణిక గేయాలు శే] వెష్టవ నంబంధి గేయాలు 111 రామాయణ నంబంధి గేయాలు క్ష పుట్టకింత నెయి బోసి ప్యశూనీ నేను గంటీ నీళ్ళూ బోసిన గానీ నిద్దూరూపినగాని నిదురా టోడమ్మా (శ్రీరామా బెదిరినాడేమో రాతికింత నేయి బోసి రాములనీ నేను గంటి పాలు దాపిన గాని పండా బెట్టిన గాని నిదురా టోడమ్మా శ్రీరామూలు బెదిరి నాదేమో బంగారి ఉయ్యాలా ఎండీవీ గెలుసూలు ౧బంగారి॥ ఉయాల్లో పండేసి లాలి పాడిన గాని నిదురా బోడమ్మా (శీరామూలు బెదిరి నాదేమో కైకోయి, కమసిల్య, సుమిత్ర ముగ్గూరు క3ెకోయి॥

2

ఉయాల్లో పండేసి జోల పాడినగాని నిదురా బోడమ్మా (శ్రీరామూలు బెదిరినాడేమో పచ్చానీ సనుపూలా తెల్లాటీ సున్నాము ఎరినీళ్ళు కలిపినా తీసిపోసిన గాని నిదుర టోడమ్మా (శ్రీరామూలు బెదిరినాడేమో బంగారీ కిరీటం, సిరిసున ధరియించి శిరనునా ధరయించి శివపూజ జేసీనా నిదుర పోడమ్మా (శ్రీరామూలు బెదిరినాడేమో గోటీ గయా సుతుడు బాలల జతగ్తూడి యా బొల జత గూడి యాగాలి సోకిందో నిదురా బోడమ్మా (శ్రీరామూలు బెదిరినా జేమో - (పి, కనులమ్మ, మల్లెల చెజలువుపల్లి చంట(దగిరి తాలూక్సా

2 లక్కయింగ్లే గట్టి రచ్చలే గట్టి యిళ్లు కట్ని వారికే యిద్దరు జొనికీలు రామన్న లచ్చుమన్నా యన్నాదమ్ములు వహరన్నదమ్మూలూ నామదాసరులు +వారన్న్య॥ ఆరండపడపవులకే ఏటలే బొయ్‌రో 1ఆరండ॥ చెట్టుచెళ్లై దిరిగే, గుట్టలే దిరిగే ॥చెట్టు॥ కొండ కొండా దిరిగే కోనలే తీరిగ్‌ ॥1కొండ॥ దుప్పిలేసి లచ్చుమన్నా దప్పులే గౌనెనో అన్న రావోరన్నా అన్న (శ్రీరామా 1 దుప్పి॥అన్న 1 ఈపొద్దు పీరెత్రి ఎక్కడుం దాము ॥ ఈపొద్దు॥ ఇనకముని పట్నానా సెలవ బండాన ఇజనక॥ పట్టు మంచాముపైన సవ్వలింతాము ॥పట్టు॥ వారన్న దమ్మూలూ నామ' దాసరులతు ౧వారన్న॥ జనప ముని పట్నాము చేరవస్నిరో 1జనకు॥ ఎవవరమ్మ నగిరీలొ, ఎవరు నగిరీలో ॥ఎవ॥

(దప్పూలూ అవ్పతానె (దాగమిమ్మునిరో గజ్జెల మంచాము గల్లునా దిగనో ॥ గజ్జెల 1 ఎండి నెంబుతో నీళ్ళ ఏలు కం దేనా ఏమి ఎరుగని రామన్న వరచేతులొడ్డే 11ఏమి1॥ మాయికారి లచ్చుమన్నా మోచవేతులొడ్జె 1;మౌాయి:!। పతివరత సీతమ్మ పక్కనా నవ్వే ఏమి నూసి నన్వితివే వారీ సీతమ్మ (గంగులమ్మ, లక్ష్మమ్మ, శివపురి అగ్రహారం. పుంగనూరు తాలూకాొ ప కళ్యాణము చూతము రారమ్మ అయోధ్యారాముల కళ్యాణము చూతము రారమ్మ చూచు వారలకు చాల పుణ్యమట భక్తాాగేనర ముక్రిదానమట కళ్యాణము చూతము రారమ్మా అయోధ్యారాముల కక్యాణను చూతము రారమ్మా భేరి మృదంగ డమరగానమట గజరోహన పవీరని గార్లట వింత వింతమగు విన్యలేలమట వీనుల విందగు వినగ సన్నాయట తెల్లని గోవుల బృంద మృదంగము భజనలు (ప్రార్ధనలు భక్తుల నృత్యము అత్యద్భుతముగ అఆనందనుగా కలుకుచు పలుకుచు కలకలలాదెడి కళ్యాణము చూతము రారమ్మా అయోద్యారాముల కళ్యాణము చూతము రారమ్మా ముస్తాబొందిన 'ముచ్చపేనిగపై మెత్తని పానుపు మోరి మనంవారట అంబార్నపై అలర శేజనమున

శీ ధగ ధగ మెరినెటి దివ్యరాములట రామ యంకమున కురముగ సీకగ సీతారాములకు సుందర సేవలట చిరు నగవున నేదు మడిగిగట కళ్యాణము చూతను రారమ్మా అ యోధ్యారాముల కళ్యాణము చూతము రారమ్మ రామ లత్మణుల వెంట వళిష్టులట నారద తుంబుర దివ్యభక్తులౌ వారి వెంటనే కొని కొౌశికులట, కౌశిక పక్కన వర్ణ దశరధులట దశరధుల నానుచు జానకి జనకులు జనకుని పక్కన మంతి సుమంత్రులు సాముజ్జనమున వ్మేతవేదులు వేద హృదయముగ కాంతలు వేనలు రధములు హయములనేకములు _ నేేతోత్సవముగ అయోధ్యా అంతయు కదలి వచ్చెను కళ్యాణము చూతము రారమ్మా అయమోధ్యరాముల కళ్యాణము చూతము రారమ్మా (మునెమ్మ, శివప్పరి అగ్రహారం, పుంగనూరు తాలూకా) శీ పూజిత మగుచున్న బూజమ్మ బంతి బోజనాలందరూ పొందుగా జేసి దళరధులు తమరంత కడు సంద్రావడుచు జెనకునకు జెప్పేనే సీఠా పయనమ్ము ఆంతలో జనకుండు సీతను దెచ్చీ కందమిడి గట్టియో బొమ్మ ఒడిగట్టీ తెల్ల న్నీ ముక్యాలూ దేవికీకట్టి నెయ్యి కాచనేరదూ నెలత సుమీ ఒదినా నేర్పుగా జెప్ఫు సీఠా మీదమ్మ పాలు కాచనేరదూ పడతి సుమీ' ఒదినా భాగ్యములు సీవేనీ బాగుగా చూడు

వ్‌

బుద్దు లెరుగదు మంకు బుద్దులే గానీ

బుద్ది ఒచ్చినదాక దిద్దుకోవన్ము

పాలలో చెయి ముంచి భూమి నుతతెచ్చీ

కౌసల్య చేతులో చెయి వప్పాగించే

(శ్రీరామూలూ సీడా పయనమయిరాగా

మేలు శవమవములాయొ వాడాలోపలానూ

కోటి వేలా దివిటీలు కొవురప్పు చెలుగ

కొమరుడీ గృహాపపవేశంబులాయే

వేవేల దివిటీలు వేడుకతో వెలుగా

రాముడీ గృహ (ప్రవేశలబులాయె

(రామయ్య, కుప్పం. కుప్పం తాలూక్సా

వ్‌

అన్నరో నాదుగది కన్నులార జూడుమన్నా

కన్నులార చూడుమన్న్నా చవులారా వినుమయన్న 11అన్నః1 అర్క వంశరాజులట అయోధ్య పురంబుట

“కక వరము చేత రాముకారండపడవి జేరి 11అన్న!। దశరధుని తనయులట రామలకవ్మణ లిద్దరట

రామునీ భార్యయట సీతా మహాదేవియటి

దశరధుని కోడలట* జనకుని కూతురట

చి(తకూటడవి చేరి స్థిరముగా యున్నాదన్న 11 అన్న।। "పిదవాడు రాముడట, చిన్నవాడు అక్మణుడట

నామ ముక్కు. చెవులు గోచి నన్ను భంగపరచిరన్నా |; అన్న! అటువంటి సీతాదేవి మనలంకటో లేదురన్నాా

సీకుతగును రాముల సతియు నిన్నూ బాసిపోదురన్నా అన్ను !। (లి రాజా రెడ్డి ఉఊ(గాణపల్లి: చిత్తూరు రాలాకొ ౮ _

సర్ష్మశాల కాడనిన్లు--పదిలముగా నుండామం"పే తరుణీ విడిచి రాను నీకు_-తగున తమ్ముడా 11పర్థ॥:

6

అయోద్య వెడలిరాగా_అరి కట్టి పాలగరుగా కారాని శకునమాయె-తమ్ముడ లక్ముళా డెటై యేడు యల్లువులు- దేవపుసతులు నిన్ను గెల్వఎమనకేమి శకున మన్నయన దొరలకు 11పర్ట్మః। పాలశబది యదురాయంవట్టి బాపడెదురాయె కారాని శకునమాయెంతమ్ముడా లక్మణా అండపిండ (బ్రమ్మాండ లోకముల నుండి యుండ మనకేమి-శకునమన్న మన్నెదొరలకు ఎకిక వరము చేత మనము-దాయక పదు నాలుగేండ్లు - వనవాస మొచ్చి అడవిలో నిలచి తమ్ముడో 11పర్షః। మాయజాతి కనక మృగము _ పర్థశాల శొచ్చి నంత అఫ్టే జూచి సీఈ మనస్సు (బ్రమినె లక్ముడా 11పర్హ।। వెక్కసముతో వదిన నన్ను = కక్కసంబు లాడగాను అందుకొరకు నిన్ను నేను - వెదక వస్తిని 11పర్షః। కాని మాటలాడితేను కదల మెదల వుండకుండ తరుణి విడచి రాను సీకు తగునా తమ్ముడా అల్జజనకుడింట సీత - ఆప దెన్నడెరుగదాయె సాగరమున జెందనాయె తన్ముడా లట్కణా కొల్ల మనము యెొవ్వదికో (దోహములు జేసి శీమౌ అల్లవాలు మనకు తప్పదన్న రాఘవా 11పర్ట।। పాక పాకు రాఘవేంద్ర _ పాకవాయీ మృుగమునెల్ల - నీకు చాల జఇెప్పలేను నిజము రాఘవా 11పర్ష।। వక్కత్లి విడ్డలై కే వడ్డిక మనకుండదం (డి మారు తల్లి బిడ్డలని మరసి పోతివా (బి రాజారెడ్డి, ఉగాణపట్లి, చిత్తూరు రాలూకా)

క్‌ సుందరి ముఖులారా _ పున్నమ్మా చంథదుని తరులారా

7 సన్నజాజులారా-మాసీతను శాడలు కానరంపే వోయమ్మా 3 11సుందరి!॥ వుండ చందులారా హెట్చైన మేపి వృషిములారా చంద్ర వదనులారా మాసీతను జాడలు కోనరం కే వోయమ్మా ॥సుందరి॥ (దాక్షవననులారా "హెద్చైన దామరకగుదులారా దాళిమ్మవనములారా మాసీళను జాడలు కానరం పే ఓయమ్మా ॥నసుందరి॥ కల్ప వృకములారా హె చ్చైెన కరళి వనములారా ఖర్జూరవనములా రా మాసీతను జొడలు కౌనారం పే ఓయమ్మా 1సుందరి॥ నారీకేళములారా హెచ్చైన నార్జ దృవనములారా బృందావనములారా ॥మాసీతను॥సుందరి॥ శ్రీరామ పతులారా హెచ్చైనా రామ చిలుకలారా హంన కోవిలలారా ॥మాసీతను॥సుందరి॥ సుకపి కబకములారా హెచ్చ్రైనా సుందరి పిట్టలారా కాకుల కుంపులారా ॥మాసీత ను॥సుందరి॥ సురులారా మునులారా హె్రైన సూర్య చల్యదులారా శుళ్లకోణితములారా 1మౌాసీతను॥సుందరి।॥ మందరి గిరులారా హెన్చ్హ్రైన మకరంద వనములారా గుండు మళల్లెలారా ॥మాసీతను॥సుందరి॥ కొమ్ముల మృగముళారా "'హెచ్చ్రైన మేటి మృగములారా పొడమప్పి జింకలారా ॥మాసీతను॥నుందిరి॥ కిష్క్‌ంద పురికి నీ అప్పడు వెళ్ళే జటాయునందా బాలసీతజూడ జటాయుపకీ దెక్పెవింతగాను (ది రాజౌ రెడ్డీ, ఉ(గా ణపల్లి, చిత్తూరుకాలూకా) 8 హనుమయ్యా వినుమయ్యా మేమడిగిన సంగితులంతూ తెలియదనుమయ్యా వినుమయ్యా

శ పొన్న మీరగా మేముయాడ ఒక పరమ శీలగట్టుకోని బూజాత మాత నెతుకోని మావదిన సీత నెతుకొని మాసీకాలేని జాడ చిత్తా చీకటినుమయ్యా వినుమయ్యా హనుమా ఏదియో ఒక మాయలేడి మాయెదుటుగ బోనిలబడెను మాసీత బట్టి తెమ్మనెను పట్టురవిక కుట్టి వివ్వమనెను నా పొసికంబులను యాడ మేము జూదంబులు కొనియాడ మేమడిగిన సంగతులంతూ తెలియదనుమయ్యా వినుమయ్యా నేనంబును నంటే చెనుమా విలనంబునయం పే జనుషా నా రామబాణ మెక్కేసి ఆలేడి కూడా పరుగెడియో అలేడికినే చోటిచ్చి ఆలక్మణా ఆసీతయని అగచి (పాణముల్లు విడిచినాది హనుమయ్యా వినుమయ్యా ఏదిర లక్మణ పాయరలేడి బంగారులేడి పరుగెడుచున్నది బొశ మేయరా పట్నము గట్టుక తకాతక్‌ తక దందతదిగణత: (వెళకటయ్య, వేమూరు. చంటదగిరి తాలూకా

ఫి

వాయ హనుమంతూడూ జోయీ 'నెరలో సీతను దెచ్చి సీతాను నెన్టెస్తినో ఓస్వామీ సీవాను వేన్దెస్తినా ఏమి పీరయనుమంత వంచెనూ ల్రాడేవా లంచమూ ఏమిచ్చేరా అసీశా లంచామూ ఏమిచ్చేరా అయ్యెమ్యో ఓ సామీ యనరాదు మమ్మిటులా పతివరతా సీతమ్మగా ఆసీకా పతివరతా సీతమ్మగా

౦

అంతా మేగములేల

దచుం(తా మభ్యలు కలదూ

అయివోధి (అమయమోఢ్య్ర సేరుండెనా

ఆసీకా పుట్నిల్లు పోయుండెనా

అంతా మధ్యమూ నేల

మంథ(తా పుష్పము తెచ్చి

హంతా మధ్యాము నేల

మంతా పుష్పను దెచ్చి

అయివోది సేరదుండెనూ

ఆసీకా పుట్నిల్లు పోయుండునూ

(గోవిందమ్మ, మన్లైల చెణబువుపల్లి, చంథదగిరి తాలూకా)

10

కానవ రామూ నూవాలిని ఘనవాలిని

యెరుగవ రావా, కానవరామా. రాను సంహారుని

యేమి కర్మను చేనె యేల ఖండిందితివి ॥కాన॥ తప్పేమి జేనె మావాలి నీకు డంపించవలెను

తస్వు జేసికే రామ దండించవళతె గాని

“హెచ్చరించక సీవు ఏల అంబు వేసితివి ॥1కొనవ॥ వాలి స్ముగివులు. వారన్మదమ్ములు

వారి దగవులు దీర్చి వర్టల్లవలె రామా /కానవ॥ యిద్దరు ఒక రూపు యొరుగ లేక నేను

చేసితి బాణముతోసూ! మన్నించు నామనవి 1;కాన।;। క్ష్యత్‌య వంళము నాకు చెల్లునయీ బుద్ధి కోతి మూంసము తిన కోరినా నీబుర్ధి 11కాన;। దొంగవలె నీవు దోవలు కానుండి దోనుకొన్న, రీతి చేసితివి (శ్రీరామా 11కాన।। టోయవాని వల పొదలోన దాగుండి సొంచి బాణమువేయ, నీకు తగునా రామా 1కాన॥

10 ఆకార శోకము అంత యింతయు గాదు (పాణంబులిచ్చెను, (బ్రతికేవవో వాలి ॥కాన॥ యెంగిలి (ప్రాణము యక యందుకో రామా ఉవెకుంట పదవికి శెలవు దయ చేయుము ॥కాన॥ (వి రాజారెడ్డి, ఉ్యగ్రాణపల్లి, చిత్తూరు తాలూక్సా

క్ష వాలి రావో వాలీ _ వాలె సద్గుణ సాలె కారణ మెంతుండేనే ఓవాలే ఆవాలి పండేటి వమసల్ల పానుప్ప 1211 స్యుగీవు పాలెయెనే ఓవాలీ ॥వాలిరావో॥ ఆవాలి తలా పరులూ నెమిలీ కుచ్చులుబోలు 11211 యాదేముడమిరించెనే ఓవాలి ॥వాలిరావో॥ ఆవాలి పలువరస సన్నవీమూలు వేల 128 యా దేముడమిరించేనే ఓవాలి ॥వాలిరా వో॥ ఆవాలి సేతులూ చెరుకు పిచ్చలు వేల ॥వాలిరా వా॥ యాదేముడమిరించెనే ఓవాలి ॥వారిరావో॥ ఆవాలి పెనుదొడలు వరటి స్టంబములేలు 1011 యాదేముడమిరించెనే ఓవాలి 1వాలిరానో!। ఆవాలి గజ్రైటి పులుసు దుంసీరాలు 1181, యాదేముడమిరించెనే ఓవాలి ఆవాలి "పెన్టేటి వమసల్ల కమ్మలు 11811 సినదాని పాలెయెనే ఓవాలి 11వాలిరావో।। పొదల సాటునా దాగె వాలెనువెవెవ్వరే 11811 ఎదురు బాణములిడుతునూ ఓవాఠె 11వాలిరావో।। (జి సావిత్రి, తెట్టు, మదనపల్లి తాలూకొ క్షం

యెరుగవటరా రావ నన్న్యుః రావణ నన్ను యెరుగవటరా

శ్రే ఇం(ద్రతనయుని గదిమి నిను వాలమున జుట్టి అరుదుగ వారదిలో ముంచిన అట్టివాలి తనయుడనగు నాపేరు అంగదుడని యందు ముందు (1యెరుగ![1 సీత లోక మాత యనుచు పాతకుడ నీకేల తెలియదు ఘాతకుడవె లోకములో (పఖ్యాతిగను, నపకీర్తి జెందియు సీతి తోడుత వనిజ నిచ్చియు నీవు (బ్రతుకుట గాక రాముని చేత నీతలలెల్లి మహిబడ గూల్తూనని దెల్చ్బంగ వచ్చితి 11యెరుగః। ముందు రాములు దైవమని తెలుసున్న వాడవుగావ వినరా నిన్ను గెలిచిన కార్తవీరుని నిమషమున వదింపజేసి బాలుడున్న తుండగు పరశురాముని నుక్కణగించినః దెరిగి మరిగి సీకున్న పొరుషమేమో తెలియదు 11మెరుగ!॥ సన్నుతాంగిని నిచ్చి శరణను రామచందుని దేవి తెచ్చిన ఏమి పొరుషమేమో తెలియదు ఆముకోని నీబలము జూడను స్వామి నిను రమ్మననెను గొబ్బున ఇక జాములోపల నీదు అంకయు నమచి పోవుట 1యెరుగ।। మేటి నీసుతులెల్లి మొదలగు మెలగి రాతస ళధ కోటి చావగ, నేటికిత్తువు సీత నీవిక ఇనకులోత్తమ చేత చావక వాటముగ ,నీవనము 'సెరికి వనము లోపల ముంచి వేచి

కేం

కోటలని్మ్నయు కూల్చివేసి కూలదన్నెవాడననినను |1యెరుగ।। దండ దర్యు అండబాయక ఉండెదవు మార్తండ వంశళభవుడు యీ రాముండు నిను రమణ మఠండలంబున చెండగలడని నిజముగ నగుర్తెరిగి హనుమంతుడు జేసిన పొరుషంబిది యెరుగవటరా 1[యెరుగ;। (వి రాజారెడ్డి, ఉఊ్యగ్రాణపల్లి. చిత్తూరు కాలూకా్రా

క్ష పోయి వచ్చెదను రాములదనుక పోయి వచ్చెదను అవ్నవు నాకన్న తండ్రివని నేను నీవు చెప్పినమాట లన్నియు యర్హములాయెను 11హోయి,॥ లక్ష కుమారులు అకయముగా నీవు హెచ్చుగా యీలంకా ఏలుకో మాయన్న 11హోయి 1 రాశ్ససులనమ్మి మది గర్వము జెంది వెనుకొచ్చెహేతువ యెరుగక యున్నావు 11పోంఎ1 సీత యెక మాతయని తెలియక నీవు ఏల 'తెస్ప్తివిరోరి (కూర రాక్షసుడా 11పోయి।। రాముడ్‌ నర్సుడని నమ్మియున్నవు నీవు నరుడు కాదు (శ్రీమన్‌ నారాయణమూరితి 11పోయి!। సీతను తెచ్చితివని (శ్రిరామ చంద్రుడు పద్దులో నిన్ను బాణమున గూల్చును 11ఫపోయి!। భూసురులు జూడంగ భూలోక మదరంగా యెగిరి తన్నితివోరి హేతువ తెలియక 1పోయి।। కౌకులు కారాడె సునకములు గూసెను సలువదు యీలంకా ఇది సత్యమనుకోరా 11పోయి!! నిన్ను జంప్పకొరకై అఆయోధ్య పురమున వైకుంరవాసుడు రాముడై జన్మించె 11పోయి।। (బి రాజారెడ్డి ఉగ్రాణపల్లి, చిత్తూరు లూకా

శే ఊరికి ఉత్తరానా రామా దారికి దచ్చ్చనానా రామా దారికి దచ్చనానా రామా ఒదరిని హామినంటా రామా పతీ వరత సీతారామా భూ దేవి కూతూరే రామా బౌ బుద్దీశాలే రామా జనకుని కూతూరే రామా జగమేలె తల్లే రామా మూడు నెల్లులాయె రావా ముక్హైలయెగా నిలిచే రామొ అరు నెలలులాయె రామా వంజపెలయెకే నిలిచే రామా తొమ్మిది నెలలాకీ రామా తొడలు భారమూళలే రామా వదో నెలలాకి రామౌ _పతి తలన లేదే రాన ఏవమ్మ సీతమ్మా రామా సిన్నంగ వుండావూ రామా అప్పుడు జనకురుడే రామా మూడు రాళ్లు ఎత్తేరామా మూడు రాళ్లు ఎత్తేరామా వపిని మంతరించే రామా మూడు పక్కంలే సే రామౌ ఏమప్ప జనకురుడా రామా మములను పిలిచిన పనులే రామౌ దాది కన్నెలారా రామా సీఠమ్మ కష్టాలే రామా

ల! కడా కేర్చి పోండి రామా ॥సీతమ్మ॥ ముస్గూరు మంథత్రూలే రామా సీతమ్మ రెట్టలే రామా సీతమ్మ రెట్టాలే రామా గట్టిగ బట్టిరే రాహా ఈమాను కింద నుంపే రామా ఆమాను కిందీకే రామా (పాపులమ్మ, కరప్పల్లి: పుంగనూరు తాలూకా

క్షే5్‌

(శ్రీరఘురామష సితజన సోమా తారక రామా దశరధ రామా 1శ్రీ రఘురామ॥ తకీత్త మందరాధర నా మహితావి చరణా సుందరా వదనా సూరాజనావనా ॥(శ్రీరఘు॥ తకిత్త కాటికిని మాటించి తపసా యోగము గాంచి సరళు రాముని బలమూ బంగ పరచినా రామా 1శ్రీరఘుః॥ తకీత్త శివుని యిల్లూయో విరశి సీతాను పెండ్లాడి రాముడే రాజ్యము ఏలగా వల సెను 1శ్రురము॥ రాతిసీ మాతగా మార్చీనా మారామ ఇం(ద్రావళికి నీవు వరములిచ్చినా రామ 1(శ్రీరఘు॥ వావా యవతారామూనా అడుగూ మూడడుగూలూ చ్యకవిని సీవు తొక్కి చూచినా రామ 1 గ్రీరఘు॥ వరహా యవతారామూనా వీరానిస్కుని దుంచి బాల ప్రహ్లాదూకి అభయమిచ్చిన రామ ౪ శ్రీరఘు!॥ మచ్చా యవకారామూనా సళ్యాసోమకునీ చంపి తెచ్చినా విద్యాలూ బ్రహ్మకొసగినా రామ (వెంకటయ్య, వేమూరు, చంద్రగిరి కాలూకొ)

కేక్‌ 11 2 భాగవత సంబంధి గేయాలు కే6 ఎన్ని మాయల నేర్చినాడమ్మా యళోద నీకొడుకన్నిటికి మిరజాలడోయమ్మా పగడనా పగడఅపుతోట తోట గట్టున చేరినాడమ్మా యశోద నీ కొడుకీల లేసి పిలిచెనాడమ్మా చేడలంతా కూడుకోని కోనలో జలకంబులాడగ గట్టుమీద "కెక్కి నాడమ్మా యశోద నీ కొడుకు ఈలలేసి పెలిచినాడమ్మా ఎన్నివాయల నేర్చినాడమ్మా క్ష క యళోద నీ కొడుకన్నిటికి మిరజాలడోయమ్మా పగడనా పగడంపుతోట తోట జూడను నేనుటోశే తోట గట్టున చేరినాడమ్మా యళోద నీ కొడుకు కన్ను.నైగ చేసినాడమ్మా రాతిరి మాయాలు మగలము శేమతో పవళించి యుండగ గోడచాటు కొచ్చినాడమ్మా యశోద నీ కొడుకు ఈలలేసి పిలిచినాడమ్మా (వెంకయ్య, రెడ్డిపల్లి. (శ్రీకాళహ స్తితాలూ కా కై? గోపిక - అమ్మా; తనయుని దుడుకులు తేల్పెదనే తల్లీ రాచ బిడ్డా యనుచు మేము వెరచి చెప్పాటేము నీకు చిన్నివానికి పిచ్చిచేష్టలు కొంగు కాండైెవ్వారు నేర్చిరి ఆమ్మా దాచగ నేలనే - దాచగ నేలనే

క్ష్‌ యశోద _ ఐదు ఏండ్ల బాలుడు వాణెన్నిపనులు చేయనేరడు " మొరలు పెట్టగ ఏలనాతో మర్మము తెగజెప్పరేమి భామా దాచగ నేలనే - దాచగనేలనే గోపిక - నిన్న మాసిటి వేళ మాకన్న్నె చిన్నణాన్ని బట్టి నన్నతిప్పలుపెట్టి పెదవులు కొరికి పరుగిడి వచ్చినాడు తనయుని! యళోద - ఏలరా కిష్టయ్య గొల్లభామలా ఎంగిలి పెదపులు ఏమిరుచియని కొరికినావు ఎంతకొంటి గాడవన్నా ॥4తనయుని॥ కృష్ణుడు. చక్కనీ (కిష్టయ్య రమ్మని _ చిక్కితిని నీముద్దు తెమ్మని సక్క వేవలు ముద్దు "పెట్టికే ఒక్క పొల్లిటి సోకెనేమో తెలియాదే తల్లి . తెలియాచే తలి శాం ళం గోపిక - "పెరుగు చిలుకూ చుండగా నా మొరుగునా నిలుచున్న్యకష్ణుడు "పెరుగు చారడు నించుకోని జ్మూురి పరుగిడ పోయినాడు అడుగాచే తల్లీ అడుగావే తలి న్‌. ళు యశోద - అడిగినంతా వెన్న నీక పెడుదునే మన యింటి లేదా మడుకు తనమున పొరిగిండ్లకు దొంగతనముకు పోవనేల కిష్టా పడచులపై నీకు తగువేలరా కిష్టా కృష్ణుడు దేవరాకు 'పెట్టవలెనని - ఈవరకు అనుకొంటి యుంటిని ఆదేవుడేమో జ్యురిపోతే తెలియకా నామీద బెట్టిరి తెలియాదే తల్లి తెలియాదే తల్లి గోపిక _ నిన్నమాపిటి వేళ మాకన్నెది జలకంబు లాడగ అందు ఎవ్వరులేరు దానంబివ్వమని ఇయ్యెగ్గినాడు అడుగా వేతల్లీ అగుగా వేతల్లి | యళోదం ఆడువారు జలక మాడగ మొగానొఢడవ్ల ఏదో తివి దూఢ పిల్లను దానమిమ్ముని ఊడుగ వలసినదేమి యున్నది (కిష్టా పడతులమై నీకు చెలమేలరా (క్రిష్ణా

క్షే కృిష్తుడు- చండు పండిన కిచ్చిలి చెట్టుండగా ఆస౨దు ల్లి స! లా ు. నేనాక పండుయిమ్మని చెయ్యి యొగ్గితే ఎరుగానే తల్లి ఎరుగాన్స తల్లీ గోపిక - బట్టలోపల కట్టుబున్నవి పండ్లు ఏమిటి వంటకుచములు గట్టిగా బిగబట్టి దిండ్ల ఖరీదెంతని అడిగినాడు తనయుని దుడుకులు తెల్పెదమే తల్లి యశోద. ఏలరా (క్‌ష్ట్రయ గొల్లవామలా పాలిండ్ల బట్టుత ఏమి ఏమో చేసినావట ఎన్నటికి బుద్దిరాడా పడతులపైై నీకు చెలవేలరా ఆప్లై కృష్ణుడు- పండు అంటే పట్టి3 పాలిండ్లు అంపే విడిచితి పాలిండ్లు గిండ్లు ఎరుగనమ్మ పసపగియున్నాపె చెప్పినారు తెలియాదే తల్లి తెలియాదే తల్లి గోపిక = గొల్ల భామాలంత కూడి చల్లలమ్మను జోవుచున్న చల వానకు సుంకమివ్వని చిల్లులు పడగొట్టినాడు శం క్‌ తనయుని దుడుకులు తెల్పెదనే తల్లి యశోద- ఏమిరా కిష్టయ్య గొల్లభామలా చల్లలమ్మగాను చల బానకు నుంక మివ్వని చిల్లులూ పడగొట్టిడు ళ్‌ కృష్ణుడు- చల్లలమ్మను బోయిన సమయమున వడగండ్లా వరసమొచ్చి బొనలు చిల్లులు పడగొల్హై తెలియాదే తల్లి తెలియాదే తల్ల గోపిక - నోటి నిండా విడము వీసుక నీటుగా నిలుచున్న కిష్తుడు దారిపోయే చిన్నవాని వ్రట మీదుమ్మేసినాడు యణ అమ్మా తనయుని దుడుకులు లెల్చెదమే తల్లి (త్యాగరాజొ, కవ్నయ్య, శానంఎట్ల చం్మదగిరి రాలూకాా

18

ఓ యెసోదా ఏమి చేతునమ్మా సీ కొడుకు దుడుకులకు ॥1ఓ రసోడా॥ నిన్న సంది వెళల్లో మాచిన్నది ఎలక౦ంటులాడి కొంగులు ముదేసినాడే తొంగి చూచి వెళ్ళినాడే 1ఓ యెసోదా॥ అర్ధ రాతి వేళల్లో మామిద్దెలెక్కి వచ్చివాడు మజ్టీగన్ని (త్రాగి వేసి గోడదూకి వెషినాడె ॥ఓ యెసోదా॥ మెల్లి మెల్లిగా రేపళ్లెలోకి వచ్చివాడు ఉట్టి మీద పిల దుత్త కొట్టి వేసి వెళ్ళినాడే ॥ఓ యె సోదా! పల్లవ పానీరు వాడు అల్లుడు కావాలనే పొన్న మానుపైన చేరి కన్నునైగ వెసినాడే. 1ఓ యఇనోరాః అద్దు పొద్దు రెనివాడు ముద్దువాడే 'క్రిష్ణుడమ్మా అట్టీ క్రిష్ణ? బట్టి కొట్టీ పం పెదామమ్మా 1 ఓయెసోదా॥ (వెంకటయ్య, వేమూరు, చందదగిరి రాలూక్యా

కఫ ఏల వచ్చెనమ్మా క్రిష్ణడేల వచ్చెన వాడేలా వచ్చేనమ్మా (క్రిస్టాడేల వచ్చేనే ఆవెన్నేలాకు సన్నా జాజులు సరము గూర్చెనె ఆ సరము గూర్చి మెడకు వేసి సరసమాడేనే )ఏలవచ్చే॥ మాపాలా కుండాలన్నీ వాడు పారదోనెనే మావెన్నా కుండాలన్నీ వాడు కార్లావొనెనే ॥ఏల॥ ఆమాయాదారి కిష్ణాడొచ్చెట మయశు చేనెనే వాడదా రాశ్చి వెళల్లో నన్నిదాలెపేనె వాడ్యరా రాత్రి వేళల్లా నన్నీద్రావెపేశే వాడ గట్టీగ నాకొంగూ వాడు పట్టి లాగెనే ॥1ఎల1 (వెంకటయ్య, వేమూరు, చంద్రగిరి కాలాకా)

20 మెల్లి మెళ్లిగా లేజెనే అక్రిస్టా మూరితి

క్షం

మెల్లి మెల్లిగ లేనెనే

రేపల్లి విడిచినాడు ఆ(కిష్ణ్ట మూరితి మాపళ్లె కొచ్చినాడూ ఆ్కకిష్ట మూరితి గోవందూ "పెళ్లైనా

గోపిందూ 'పెశ్టైనా ఆకిష్ట మూరితి

లు

గోవిందూ ఆకిష్ణుడేరా

తలపూ కంటిలో దూరెనే ఆ|కిష్ణు డేరా భామలా చెంత చేరెనే

భామల చెంతా చేరెనే ఆ(కిష్ణ్టమూరితి లైకా ముళ్శిష్పుతున్నా డే

రైకా ముళ్ళిష్ఫుతున్నా డే ఆకిష్ణ్ట మూరితి చెక్కుళ్లు నొక్కుతున్నాడే

చెక్కుళ్లు నొక్కుతున్నాడే ఆకక్రిష్ణమూరితి చేరి ముద్దాడుతున్నాడే

చేరి ముద్దాడుతున్నాడే ఆకిష్ణ మూరితి సంకల్లో చెయిలూ బెడకఠాడే

కాళ్లూ సేతూలు కడిగనే ఆసవ్యూభామా తడిమీ జూసి గురుతే పళ్పేనే

తడిమి జూసి గురుతే బన్లేనే ఆసత్యోభామా ఏమంట అదగ జాగెనే

మన మొగుడు కాదే భామలా ఓకన్నెలారా దొంగ వాడొచ్చి యున్నాడు

దొంగ వాడొచ్చి యున్నాడో ఓ కన్నెలారా హంత మాటలు యాడేను

కొటండె (కిష్ణమూరితిని ఈయేలలోనా పండ్లూ రాలగ గొట్టాగా

చిన్న చిన్నగా హరిచెనే ఆక్రిష్ణ్టమూరితి "పెద్ద "పెద్దగ హరిచెనే

కొట్టాక తిట్టాకుండా నే ఆ(క్రిస్ణునేమా దారికి వెళ్ళినారే

20 ఆ కన్నెలేమో ముల3అకీ తోడినారు కాయ కత్తూలు నూరిరి ఆకన్నెలెమో కోకలకి తోడినారో మద్ది మాను మడుగులో ఆకన్నాలంకా మునిగి స్త్రానంబు లాడిరి ఆవల సలదూనేమో అక్రిష్ణమూరితి అనుగురా వచ్చినడొ 'పేయాల సందూనేమో ఆవిష్ణుడేరా "'పెనగూతా వచ్చినాడు స్‌రాలు ఎత్తినాడే ఆ |కిష్ణమూరితి సొమ్ములు ఎత్తినాడు సొన్ములు ఎవై వాడు అఆకిస్ట యూరితి రైకాలు ఎత్తీనాడు టెకొలు ఎత్తీనాడే ఆ [క్రిష్ణమూరితి పొన్నమాని కాడ పొన్నమానిలోన్చె ఆక్రిష్టమూరితి పొందూగ కొలువాయ పిల్లం గ వైత్తినాశ్చ ఆవిష్షుడీర వేల (ఏల) పాట పాడెన్స ఓనేని పడ్డాలారా ముడ్డూలు పైకెత్తూకోనీ మునిగి మునిగి స్తానాము జెసరా ఓపడ్డాలారా గడ్డ క3క్కరె వొడ్డు జూళాదు “ఆంటూ ఏల పాటలు పాదుతున్నాడంట (శ్రీ[్రిష్ణుడు అప్పుడు ఈ అమ్మలక్కలండా గడ్డ కెట్లొచ్చిచూ స్తే” చేరాలు లేవు గాదె ఓ కన్నెలారా సామ్మూలు లేవుగాచే సొమ్మూలు లేవు గాదే ఓకన్నెలారా ఇలెకొలు లేవు గాదె ఎజ్జ గాలొచ్చేనేమో ఓ కన్నెతారా

421 విసురుక పొయెనేమో సృుటగాలొచ్చెనేమో ఓ కన్నెలారా సుట్టూక పాయెనేమో 'వెరా గాలిగాదె ఓ కన్నెలార నుట గాలి గాదే సత్యధామా జూసి ఆకన్నేలాతో ఏమంట నెప్పుతాది ఎరగాలి రాలేదు ఓ కన్నెలారా నుటగాలీ రాలేదు కోడాల సందెనేమో ఆ(కిష్ణమూరితి కోపుగవచ్చినాడో దూడాల సందూనేమో ఆకిష్ణమూరితి దూకుత వచ్చినాడే చీరాలు ఎత్తీనాడే ఓ కన్నెలారా సొమ్ములు ఎత్తినాడే సొమ్ములు ఎత్తీనాడే ఓ కన్నెలారా రైకాలు ఎత్తినాదే పొన్న మానిలోనే ఆ(్రిష్ణమూరితి పొందుగ కొలువాయ పారిటాకులు బెరికిరీ ఆ కన్నెలేమో సయిటాలు వేసు కున్నారు పొన్నమానీ కాడికీ ఆకన్నెలంతా పొందూగ వచ్చినారు ఒంటి చేతీ సలాము అకిష్ణు సీకి పొందూగ వొప్పగించీరీ నేనేమి సొయిబున్నా ఓ కన్నెలారా ఒంటి 'నెయ్యినలామూ ఒంటి సెయ్యి సలామూ ఆక్రిష్ణమూరితి ఇచ్చేదీలేదానా “రెండూ చేతులు ఎత్తండీ ఓ కన్నెలారా గోయిందమని మొక్కుండీ తల పెళ్లై తలపసెన్హైనే ఈ (కిష్టమూరితి సలామూ లెందుఈ మనకు రెండూ జేతులు ఎత్తండీ ఓ కన్నెలారా గోయిందమని మొక్కండి గోవిందమనీ మొక్కిరి సక ఫకొ నవ్వుతొడే ఆ(కిష్టమూరితి 8లకీల నప్వుతాడే వారి వారి చీరాలూ అవిష్ణువేరా వారికిచ్చినాదు వాళ్ళ వాళ్ళా సొమ్ములే ఖీ (కిష్ణమూరితీ వాళ్ళకూ ఇచ్చినాడు (జగదమ్మ* మళల్లెల చెరువుపల్లి, చం। దడిణొతాలూకా -ా

22 21

మంగళమగు నీ వాకిలి దీయ వే

మంచి గుణము గల భామా

ఇక చెంచల పడకవే భామా

ముంగిట నిలచి భయము లేకనే

మొగడని పిలిచే వారెవరోయా

ఆయ్యోా నగుబాపెంచని 'దెవరోయి

మత్స్య మూర్తియై వేదము 'దెచ్చిన మాధపుడందురే భామా నన్ను

మాధవుడందు దే భామా

మత్స్యంటైతే మడుగున నుండును

మావద్దను సనియేమోయీ సీవు త్మీవముగానే పఫోవోయి కూర్మ రూపమై గిరిని ధరించిన

గుణవంతుందే భామానే గుణవంతుండే భామా కూర్మంటై తే సనియేమిక్కడ కూసమునకు షోవోయి నీ చూపు దెలిసి పోవోయి

వరాహహయి మును భూమిని నిలపిన వసుధొముడను భామానే వసుధాముడను భామా వరాహమయితే వనమందుండును

వాడలో వనులేమోయీ నీజాడ తెలిసి పోవోయి నరసింహం టై బాలుని గాచిన

నరునే ఎరుగవే భామా లేక్ష

విని యండవే మును భామా

నరసింహం టై తే హిరణ్యకశిపుడు నావద్దనూ లేడోయీ సీవు భూవలయమును వెదుకోయి

వామనుడని నను భూమిని నుందురు

వసింతురు గను భామా బహ (పపంచంబుగను భామా

వామనుడై తే బలివలె నిచ్చెడు

వరాలిచ్చట లేదోయా

23 అకోరిక తగదు పోవోయి పరశు రాముడని శివముని నరులను పలుకు నెరుగవే భామా నీవు పలుక మున్ను భామా సరశు రాముడయికతే కౌగర్తవ్యవీరుని వలె జయము సొందునేమోయీ రానుడనుచు ఆరాముని శివుడు రమణికి నుడివెను భామా రాముడయికే ఆరామ రావణుల రంపు లిపుడు లేదోయీ ఇక సౌొంపుగ నీవు తెలుసుకోవోయి (క్రిషుండను నన్ను అష్ట వకవులు క్రీర్తింతురు విను భామానీ ఆతిధ్య మీయవే భామా (కిష్ణండయితే చుష్ట కంనుని గీలనని గించి పోవోయి నీ ఆళ తీరు పోవోయి కలికి దేవుడై కళియుగాంతమున నెలవు ముకూందే భామౌ నీవు ఎరుగక వినుము భామా కలికి వైతే నీ బలను చూపుటకు కలిమిక్కడ లేదోయి (ఆచారి, కాయం పేట, పుత్తూరు తాలూకా) 22 శేపల్లె వాడాకే సల్లమ్ము టోయిండీ మాయతత్త వచ్చేటి వేశాలవయినాయి నల్ల నల్లని వాడా నవనీత చోరవాడ శెంకు చ్యకభఛారి లెయ్యరా రేపల్లె వాడాక సల్లమ్మ బొయ్యుం'పే

24 మ్‌ యత్త్త వచ్చేటి 'వెళాలు వయ్యుంకే లతెయ్యశ్చే భామ లెయ్యనే నఖియ లెయ్యునే ॥నల్ల॥ దవణంపు తోటాకు దడిగట్ను బొయ్యుంపే 'మీ హామ వచ్చెిటీ చేకాలు అయ్యుంహే లెయ్యనే సకియా లెయ్యనే ॥నల్ల॥ జమ్మూ గుంటల్లో జవ్వేట దొయునాదు మా మరిది వచ్చేటి వేశాలు వయినాయి లెయ్యరా క్‌స్ట్ర లెయ్యరా సామి తెయ్యరా సల్ల 11 జమ్మూగుంటల్లా జవ్వేట బౌయ్యుంటే నిమరిది వద్చెటి వేళాలు అయ్యం పే లతెయ్యనే వాదూ తెమ్యున 1గల్లః ఎరగడ్డా తొటాకు ఎరువెయ్ను దొయనాడు నామొగుడూ వచ్చేటి వేళాను అయినాది 'లెయ్యురా కిష్ట లెయ్యరా సామి లెయ్యరా 1 వల్ల ఎరగడ్డా తొటాకు ఎరువెయ్నుు బొయ్యుంకే సీ మొగుడు వచ్చేటి వేళాను అయ్యుం పే లేస్తానే భామా లేస్తానే సకియా లేస్తానే ॥నల్ల॥ (నాగమ్మ, గారేటివారిపల్టి, మదనపల్లి తాలూకా) 2 హావులు పొయ్యే శేవులోన-ఆద మరసి న్నిదపోతే 1హొవులు! యేమ గల రామచిలక-సెదము కొరికి న్మిదలేపే నను మందలించ బాకురా-గో పాల క్రిష్ణా నను రట్టూ నేయబాకురా ఆకులిస్తా హందుకోరా.వక్కలిస్తానసమలర ,।కిష్టా ॥ఆకు॥॥ స్నాఎండి జరుగూ సీర మీదా-ఎంగిలొక్క కిష్ణర కిష్టా నను మందలించ బాకురా-గోపాలడక్రిష్టా ననురట్టూసేయ బాకురా ఎద్గుణ నడిచే దారిలోన ఏడు పిడకల్‌ కాలే వరకీ కొన్ని గాలికి కొన్నేగాలే- కొంఇ తనమూ మానరక్రిస్టా నను॥ రొటి నిండా జొన్నలు పోసీ-రొమ్మున కిస్నీరు నిలిపి మీరు పాడే పాట నాకు,.చొన్నలైనా పాదగవు 'కిష్టా 1నను॥

రైక ఏటి కవకలట ఉవృుతీగి-ఎండితే సన్నాయి కడ్డీ గడ్డికేసి లాగితేనూ-నీకు నలుగురు లంజలు చిస్టై ॥1నను॥ ఆంచులంచూలరుగు మై నంమామిడంచుల చీర బరచి 1అంచు॥ రంకు బొంకూలాడతపుడు-సువనాతి నుక్కావుప్టే ॥నను॥ (రొళమ్మ, ఎం డి పుత్తూరు, తొట్టంబేడు కాలూక్సా ర! పసిదాన్నిరా (క్రిష్ణా కసిదీరా నన్నీ నీవు కరిసీనా ఫలమేమిరా తిష్తచ్యూ కరసీనా ఫలమేమిరా వొద్దు వొద్దని చెంప గరసిన నెత్తురాయరా కొత్త గుడ్డకు వచ్చ రనమున నీదు (పీకి సంపురా నా మొగుడు రాతి 1పసీ దాన్న్విరా॥ అత్త తగినదే నాకూ కొత్తా కోడలు నయ్యో 121 వస్తూరూ ఎవరైనా ఓరే. దుర్యార్లుడా ॥పసిదాన్నిరా॥ అలిగెరా నా మొగుడు రాతి పగలు రేవటి దినము లేనని అణుక దీర్చెద పోరా కటినం బు(ర్రీ పాలను తాగీ వ్యరీ బస్హైరా స్‌కు న్‌ కరీ వాడవయనచో కరా పూనితి వటరా పసి॥ పైటా చెంగున బట్టీ ఐతిమాల నొచ్చేవూ బై కరీ వాడనయనడదో కరా పూనితి వటరా ॥వసి॥ 25 శేపళ్లై వాడలకు [కిష్ణ్టమూర్తీ నీవేమి పనుల కొచ్చీనావు కీష్ణమూరిక సల్లలడగ నొచ్చీనాను పల్లవాదరీ నల్ల వెన్నాలడగా నొచ్చీనాను పల్లవాదరీ

28 స్‌క్క పొడ పోయెను నల్ల మ్య ఒనె ముత్యమా, ఒనె రత్నమా ఒనె పగణమా నన్నెవరనూ కుంటీవి చెంచీనా నేనవకార పురుషూడే చెంవీతా నేనాది నారాయుడే చెం వీతా నువ్వు ముట్టు ముట్టానేవు చెంచీతా నీ ముష్లేుడ బుళ్లేనో చెంచికా మూడు లోకాలకప్వూను చెంచీతా నువ్వుయంటు యంటూనేప చెంచీకా నీ యంపేడ బుప్టేనె చెంచీకా ఆరు లోకాల కవ్య్యూనే చెంచీకా ముగ్గురు మురాలే బుటీరి చెంచీకా ౧ ఇక నాన ఇ అట్ట పార్వాతి బుక్తునె. ఇంవీరా ల గ సరమేళ్వుడే బుస్లైనే చంచిలా ఓన్నె పంట ముష్లైగాని చెంచీళా నాకు పొటింపు కొస్తావె' పెండ్రాడ వే ఒరె (కిష్లాడా ఈయారండాపడ వీలో (క్రిష్ణుడా ఈ యద్దోన సీమాలో ,కిష్ణాడా నువు పడి పడి వస్తావు (్రిష్టాడా నా సయిటట్ల బశ్లైవు కిష్హాగా నేను దూచ్చినా పెడితేను (కిమూడా ణ / నువ్వు దుమ్మయి పొాయ్యేవు క్రిళ్లూడా నేను సాపిన పెడితేను కెష్ణడా నువ్వు సచ్చన్న పొయ్యేవు (కిష్ణాడా నేను అత్సింటి కోడాలు ఎట్హడా నేను మొగినాలు దాన్నీరా (కిష్ణాడా నను హమ్మింటి బిడ్జేరా 'కిష్టాడా ఆడమా నాయనుంపేను ిహ్టాడా నిన్ను కొట్టానొ తిట్టూనో క్రిళ్ణూడా

20 నిన్ను కోదండామేసూనో [(కిష్ణాడా ఓరి పోరోరి పోరోరి క్రిష్ణయ్య నీకు బౌద్దేడ పోయెనో నాసోమీ ఓనె ముత్యమా ఒనె పగడమో ఒనె రత్నమా నన్నావడాను కుంటీవి చెంచీతా నేనవతార పురుసూడే చెంచీతో ఆడ మీ నాయనుంజేను చెంచీకా ఆడు నాకంపే యీరూడా చెంచీళా ఆడు నాకంటే శూరూడా చెంచీతా నేను నిన్ను కోరొస్తీనీ చెంచీకా నేను నిన్ను మెచ్చొస్తీనీ చెంచీతా ఒనె రాయె రాయ భొమ చెంచీతా ఓ రమణి ముద్దుల గుమ్మ వయ్యారీ ఒరె శ్రిష్టుడా ఒరె (కిప్ణాడా నన్ను యా ముండగన్నాది (కిష్టుడా నిన్ను యారండ గన్నాది ,క్రిజెల్టొడా సీకు పెండ్రాలు లేకానే ,(కిష్టోడా సీవు (యేమతో వస్తీవా కిష్ణూడో నీక భారీలు లేకనే కిష్ణూడా - నీవు బాధతో వస్తీవా (కిష్టాడో నీకు శ్రీయలే లేకానే (కిస్ణూడా

నీవు సింతతో వస్తీవా క్రిస్ట్రాడా

ఓరి పోరోరి పోరోరి నాసామి

దుమ్మెగుర దన్నేము పుల్లయ్య

ఓసి చెంచీకా ఒనె రత్నమో ఒనె ముళత్యామా నాకు భారీలు బేకానే చెంచీకా

శేను బాధతో రాలేదు చెంచీతొ

నాకు థారీలు వుండారు చెంచీతా

అట ముపష్పయ్యి ముగ్గూరు చెంచీతా

30 నొక (శీయకే వుండారు చెంచీతా ఆట అరవయ్యి వేలేమె చెంచీకా నాకు పెండ్లాలు లేకాను చెంచీళా నేను (పేమతో రాలేదు చెంచీతా నాకు పెండ్లాలు పుండారు చెంచీళా అట్ల అరవయ్యి వేలైన చెంచీకా నా యెందరున్నగాని. చెంచీకా నాతో సరివేరు పెండ్లాడ వె ఒరి |కిష్టూడా ఓరి క్రిష్ణాడా నా చేతులకు గాజులు యేనేవా నా కొర్లాకు అండెలు యేసేవా నా నడుమూకు డాటైనా యేసేవా నా జడాళకు జడబిల్ల యే'నేవా నా ముక్కూూకు ముక్కేర యేనేవా నా నెవలాకు కమ్మాలు యేసేవా నా ఏలీకి వుంగరము యేసేవా నువ్వు ఏడేడు మేడాలు కశ్షేవ యా మేడలో నన్ను బెక్లైవా 1నువ్వు॥ ఒ'నె చెంచితా ఒనె ముత్యమా ఒనె రత్నృమా నన్ను యెవడానుకుంటీవీ చెంచీతా నేనవతార పురుసూడూ చెంచీతా నేనాది నారాయీడే చెంవీకా నా దేవకీ మా తల్లి చెంచీవా వసు దేవుడే మాతండి చెంచీఠా నువు మాట మాటకి నన్ను చెంచీకా నుప్ప తిట్టకే తిట్టకు చెంచీళా ఆడ నువ్వ ఈస్టే కిట్టూలు చెంచీరా అయ్యి నాకేమొ తగలావు చెంచీతా ఓనె రాయె రాయె భామ చెంవీతా

పే ఒని రమణి ముద్దుల గుమ్మ వయా్యారి ఒనె రత్నమా ఒనె ముత్యమా నీ కాళ్ళకు అంజేలు వేసేను నీ నడుమూకు డాబైన వేసేను నీ బూమాల దండలే వేసేను నీ జడాకు జడబిల్ల వేసేను సీ నెవలాకు కమ్మాలు వేసేను నీ ముక్కూకు ముక్కేర వేసేను నీ యేలికీ వుం[గాము వేసేను నేను ఏడేడు మేడాలు కస్టేను ఆ మేడలో నిన్నూ బెన్టేనే ॥1నేనుః (కమల, జగదమ్మ., మల్లెలచెలు వుపల్లి; చందగిరి తాలూకా 27 ఆన్నా బలరామన్నా - అపిమానిన్నూూచూ కన్నానాడొకనాచైనూ - చిన్నాడు అపినున్యూ చిన్నాది శశి దేభా ॥చిన్నాడు! ఇద్దరికీడేనన్నా బలరామన్నా ఇద్దరికీ జో దేనన్నా - పుట్టింది ఛీపథత్రీ పుట్టినప్పుడే వమ్మా 1 పుట్టింది॥ అడవులకు ఎడబాపుదు సుభదమ్మ వడపులకెడబంపుదు తూగటుయ్యాలలో - తూగేటి నాప్కుతి వడవులకు వెడ బంపుదూ తిన్నా యన్నము లేదు వున్నా (దాహము లేదూ నాకన్నా నీకివ్వనూ సుభ్యద్రమ్యూ నాకట్ట నీకివ్వనూ

వేజ్‌

సండు మంచము లేదూ

కట్టు వస్రములేదూ ॥1పండు॥

వడవులకీ వెట బంపుదూ సుభద్రమ్మ

పొలు అన్నము పెరుగు

భుజయించు నాపుటత్రీ

నా కన్నా నీకివ్వనూ సుభద్రమ్మ

నాకట్ట నీకిన్వను ॥

కంఠాకి తగినట్టు _ వబొంతాయున్నాదిరన్నా 1॥కంఠా॥

నీకన్నె నాకియ్యకుం కే బలరామన్నా

నీ కన్నె నాకియ్యకుం పే

(మునెమ్మ, శిపప్పరి అ్యగహారం: పృంగనూరు తాలూకా 118, వేంకఫేశ్వర సంబంధి గేయాలు :

జ్ర

రామరామ ఓ రామారావూ ఓ రామారామా

(నో పరమటొక్కయో దేశముంది మచ్చల బందారీ

(నా మచ్చల బందరి వేఆఅతుండడు 'శేషాచల్మేమి

(నా) శేషాచెల్మకు చబొరియ ేరు పేరూగు దేవి

(నా 'పేడూారమ్మ కొడుకూలంటా వోశ్శేడూమందీ

(నా) సపేరుకాడికి 'పెద్దవోడు పెద వోబీలన్నా

(న్రా అతనికాడికీ సిన్నవోడు సిన వోవీలన్నా

(నా అతనికోడికీ సిన్నహోడు మద్దీలేటన్న్నా

(న్రా అతనికాడికీ సిన్నవోడు పెంచల నరిసీమ్మా

(న్రా అతనికాడికి సిన్నవోడు కదిరీ నరిసిమ్మా

(నా అతనికాడికి సిన్నవోడు గోయిందారాజు

(న్రా అతనికాడికి సిన్నవోడు (శ్రీ ఎంకాకేకు

(నా కందినమంత వరనంతోన కడ బుట్టీనాడు

33 ఓ హమ్మరాయె ఓతల్లీ నీవు పేరూరూదేవి (నా) పరమటి దేశము మోటు దేశమూ నేనుండాలేనూ నేను తూరప్తు రాజ్యము వెళ్ళిపోతనే నను గన్నాతల్లీ నా తూరపు రాజ్యము ఏలేవాళ్ళు బలె దొడ్డావాళ్ళు వాళ్ళు మం(శ్రాలు తంథత్రాలు చేత మాయము జేసేరూ వాళ్ళు కట్టుబట్టలు చేతా కొడుకా కట్టి పెన్టురు నేను వొడ్డి కానులా వాడిననీ వాడెబ్బాకు దెలుసూ నేను కాసుకూయో రెండు కాసులూ లాగే వోడీనీ (నా) పొద్ద్డ పొద్దనే లేసినాడు శ్రీఎంకాపేకు (నా పొగడ పుల్లలే వించినాడే (శ్రీఎంకా'సేశు (నా) పొల్లు గహర్రయో నేసినాడు (శ్రీఎంకాపేకు (నా కౌలు 'సేతులు సుద్దిపరిచా థీఎంకాకేకు (న్ర) వోకు లొక్కలు హమురుకున్నడు ్రీఎంకాపేళు (నా) వ్యరి వారి నామాలు ఏసే శ్రీఎంకాసేశు (న్ఫా కలికి కుచ్చులు కమ్మిడిదెచ్చె (శ్రీఎంకటేకు (నా ఊత క్యరయో శేతబూనే (శ్రుఎంకా కేకు హమ్మరాయె ఓతల్లి సీవు సేరూరూదేవి నాకో సల్మంగయో ఓదీవనలిచ్చి నను బంపావమ్మ (నా) సల్లంగయో దీవెన్నలైనా కను విచ్చీనాదీ (నా విక్క-బెక్కినీ పాదము సామి ఎక్కడ వుంచానో (నా గుత్తి గుంటయో కనము తోపల తనువొంచీనాడు (నా ఆద యానుడ మూదు యామడా లెక్కాజే నేనూ (నా పొదానికి గెట్టినోటు నాకు దొరకాలేదు (నా) ఎక్కెజెక్కీ-ని పాదము సామి ఎక్కడ ఉంచానూ (నా బా(క్రాపేటా కనమలోపల తనువొంచినాడూ (నా) యారు యామడా మూడు యామడా లెక్కాజేశాను (నా) పాదానిక్‌ గెట్టిసోటు నాకు దొరకాలేదు (నొ) మూడి గుంటయో గంగ వద్దనా తను వొంచినాడు

34 (నా) ఏ వూరయో యేపల్లే ఓ దాసారయ్యా (న్ఫా పిలిసిన గూడా పలకాలెదూ అ డాసారయ్యా మేము నేల పక్కయో తూరుమేమో బైట దాడేమో నా బెట జడిని గుడ్డలు మేమూ గుంటలు విందేమూ నా పిలిసిన గూడ పలకా లదూ హః దాసారన్నా ఓళ్ళన్నాను పోతులూరిని కేకేసి పిలిశా నా ఏవమ్మా ఓనెల్లిగోరూ నను బిలసిని పనులూ నా వూరుయా ఏపల్లియా ఓ దాసారయ్యా నా పిలిసిన గూడా పలకాలేదూ ఈడాసారయ్యా నా రామ రామభో రామరామ ఉఓరామారామ నా పరమబొక్కయా దేళన్తుంది మచ్చల బందాశీ నా మచ్చల ఐందారి వేలతుండడూ 'శేషాచల్మేమి నా 'శేషాచెల్మకు బారియసపేరు జేరూరుచేవి నా పేరూరమ్మ కొడుకూలండి మేమేడూమందిీ మా ఆరుమందికి హన్నగోర్లకి చోటమిరీనాదీ నా పాదానికి గెట్టి సోటు నాకు జూపిస్తేనూ నీకు సమ్ముప్రానికి ఒక్కదినము జాతర జేపిస్తూ నీకు దున్నపోతులు గండబియ్యలు ఆహారామిస్తూ ఇక్కడికి మూడావమడుంది వరసామి గుడ్తీ నా వరస్సామియో గడివద్దకు నువ్‌ బోతేనయ్యా సీ పాదానికి గెట్టిసోటు నీకు దొరుకూనయ్యా నా ఏ్మరివానలే గూరిపించా వెయ్యంకాకేళకు నా కసల కసలయో గాలిదోలె (శ్రీఎంకాపేకు ఓ తాతరార ఓత్తాత నీవు వరసామి తాత నా పొదానికి చోటు నాకు నాక్షియ్యా తాత నా ఓక్క పాదమే అయితే ఛోటిచ్చీనాడు నేన్‌ రెండో పాదము ఎక్కడ బెడ్తూ వరసామిళాత సీ రెండో పాదం తలమీద వెట్టు (శ్రీ ఎంకళేశూ నా కొత రార ఓకతత నీవు వరసామి తాత

35 నా ముందు పూజలు నీకు రాత వరసామి తాత నా ఎనక పూజలు నాకు లాత వరసామి తాత వోడేడు కొండలు వేలతుండడే శ్రీఎంకా కేకు (లక్ష్మమ్మ, సరోజమ్మ, రాజమ్మ, కానంబట్ల; చం(దగిరి తాలూకా) గం (నా) పెద్దలంతా కూడి సెత్తానం టొయరో గుమస్హీల గుమ్మడిలో (నా) పోయీరే పెద్దాలు మంగా నగరూకో గుమస్తీల గుమ్మడిలో ** మంగమ్మా వోళ్లమ్మా కమిసల్య జూశో-. లక *, ఏమండీ పెదలారా మీరొచిన పనులో == ఃళి +. మీ ఇంట్లో చిన పాపను చూడానొస్తీమో ,. =. ,, సూసీ నగినావైనా చెప్పానొస్తీమో 69 అను *= బెరుకు తుంటాలాల చేతులు గల్లాదో 99" ళం ,. హరిటి స్తందాలాల కాళ్ళే గల్లాదో కలాం ల ,, పెసులూ కాయలాల సెదములూ గల్లాదో ,. ఇం == పచ్చీ వీమూలాల సండగ్లేగల్లాడో ః9 ఠం +, మంగా మీ సామీ నొపష్పాలేదయ్యో 99 ఉం *= పొయరే సపెద్దాలూ వాళ్ళా నగరూకో లం ఇం ,, ఏమండీ పెదలారా మీర్చొయినీ పనులూ *= ఇ +, కౌయీయా పొండాయా చెప్పండి మీరూ ** 99 = వాళ్ళ మంగ నిన్నయినా వొప్పాలేదంటా = 99 ,, కుడి మీసం వడదిప్పి గుడ్తె్య(రచేసో 99 కఫ బంగారి గాజులతో పన్నీరు బెట్లో కక ం9 *. ఎండీ గాజులలో వేడ్నీలు బెట్టో ఏం 98 ,. సీకాయ ముద్దాలు నెంబులకు దీసో వ. == పనుపు కొమ్ములు దంచి బు(రలకు వోసో =, కం ,= వేడ్నీళ్ళు నర్నీళ్ళు చలిదళం చేసో 99 ఇం +, జాలారి ఐంటెక్కి జలకంబులాదో ఇం ఇం

36

(నా వాలారి బం డెక్కి వొల్లార్చినాదో గుమస్తీల గుమ్మడీలో == ఎండీ దువ్వెనతోనే ఎలచిక్కూ దీసో ,, *9 *, బంగారి దువ్వెనతో పాపిట్లు బంజో క్క ఃం ఇం సిద్దిల్లో నూనెత్తి శిరసూ తలలంటో = థి 4 *= నున్నంగా తలదువ్వి నునుపూ జగ్లేసో ,, ఆః 99 బజౌరు బక్కుల జూసి జారు ముడ్హేసో న ఖం ౩, హోడవారి ర్రైకాలూ సామీ గట్టానో ఇం క = హోడవారి నగాలూ పామీ బెట్టానో ం8 ఇం ** కూలూరి కుంకామూ గురుతుగా బెట్టో ఇం / న నిలువూటద్దామెత్తీ నీడార జూసో ఆం అం

• నాయట్టి హాడాది జగతందు లేదో ఇఇ 9 == ఏలూరి సీమాను వెత్తానే ఎదురూ ' ౨... = చిత్తూరు సీమాను ఉళానే ఎదురూ ఇ9 + కం హద్దాడా మల్లెలతో ఎడగాయ బుస్హే అ *ం *- గిద్దాడా మల్లెలతో ముడువాయ బుశ్లై అం *ం కం బుట్టికి ముళ్యాలే సామే గుట్టించో 4 కం కఇ బిడ్జ్డాక్క సంకాన బెత్తారీ సూపో ఇం ఇఇ = పాయేనే యాసామీ మంగా నగరూకు ॥. ఇ9 ౪9 గ్దే గే నా జెప్పే గద్దేని జెప్పో 99 ం6 = గద్దెడగ లేదమ్మ గద్దెడగలేదో ఇం | == గద్దెన్న్స మాటాలూ ఎవరూ యిన్నారో ., అం ఇం మంగమ్మా వోళ్లమ్మ కమిసల్య యినో ,. ంం *. యావూరు ఎరికాలి ఎందొచ్చినాచో 2 == తాపూ తంగెడుపల్లె తలము పుట్నిల్లు .. జం
• పెండ్రీకాని బాలలకు గద్దే జెప్పేమూ జజ ఇ “. హశస్సైతే మూ మంగకు "పెంద్లేకాలేదో *ం ఆం
• తెల్టాని గుడ్డూ తెరగట్టామనో = జం 4 పచ్చీ బీమూలైనా రెండూ దెమ్మానో ౨. =. = పనుపూ కొమ్మూలయినా రెండీదెమ్మానో .. తం

37 (నా)నూలా కండే నూలు నూలే 'దెద్మూనో గుమస్తీల గుమ్మడిలో +, ముత్యాల పీకైైనా సామికేశారో అం 99 ,, రతనాల పీమైనా మంగమ్మాకేసో ఠం 99 =, మంగమ్మ తొడమీద సామితొడపెట్లో == ఉం +, మంగమ్మ కయితేనో మత్తూలెక్కిందో 99 +, మరుగూ మాటలతో నే బొట్టుకట్టినాడో 9 99 .. బొట్టు గట్టి యాసామి మాయామయ్యాడు ,. =. 9 పొదుబుశ్తై తెల్లారే ఏడూ గడులాయో = ఃం (ఆదెమ్మ, వశ్లెమ్ము, ఉప్పరపల్లి; చం(దగిరి తాలూకా

ఏ0

మంగమ్మా వేసేను మరు తులిసీ వనమూ ఆ పొద్ద పొద్దన లేపే పొద్దన్నే లేశా లెయ్యేమి ఓసామా అెయ్యేమి సామా అ ఎ(రంగా సొదు పొడిసీ వేడు జాములాయౌ శెయ్యమి ఓసామా లెయ్యే సామా దిక్కూ దిక్కూన్‌ లేసే దిక్కులా లకించా దిక్కులేని వనములకు తరలి ఫొయ్యినాడు తిత్తిరేణీ పుల్లించి పలువరసా జేళౌ థ్రీ ఎంకాకేశుడికి నెయ్యెత్తీ మొక్కా పొద్దా పొద్దాన్నే లేసీ పొద్దన్నేలేసి యలీచేలి మంగమ్మా ఏమీ పనిజేసా ముళ్యాల సతులతో ముందో సెత్తా దోశ పగడాల సేతులతో పె నెక్తాదోశా రత్నాల సేతులతో రవు నెళ్తాదోళౌ కస్తూరీ కళ్శాపు గందాము గలిపొ విసురిసిరీ జల్లిందో వీధీ కళ్శాపు పాలించి చల్లించి సంచ కళ్ళ్శొవు

వత్‌ ముత్తాల, ముగ్గెత్తి మ్లుగ్గేరు పంచా 1121 రత్నాఅ ముగ్గెత్తి రంగల సంచా 1211 నగరు నగరంటానే నదితోశీ బాయా గిన్నాలా జెంబూలు నేతం రాబఐస్లై పెళ్ళు పెళ్ళంటానే- పెళ్ళేకి వచ్చా గిన్నేరీ జూలేసి గిన్నేలే దోమా పల్లేరి పూలేసి పళ్ళిగితే దోమా చాయించీ నారేసీ శాస్తల్లే దోమా లెయ్యేమీ వోసామె లెయ్యేమి సామే యన్నంనూ దీవైనా బోంజేస్తువ్‌ సామి సామిగా వొచ్చాడూ హరుగు మిందొచ్చా మంచి మంచి వదార్టం పల్లిగలో పెట్టా " సామికీ వెదురుగ్గాామంగా కూర్చూనే నుంగాకీ వెదురుగా సామీ కూర్చూనే సామిగా బోంజేసి పెకి.లేశాడు యాకీయ్యే మంగా. ఫోకీయ్యే మంగా సున్నాపాకాయల్లో సుట్టియ్యే మంగా ఏటా మూర్గం నేనూ పొయ్యెచ్చీ మంగా ఏటా మార్గం నేనూ పొయ్యెచ్చి మంగా నాయంటి సక్కనిదా ఇంకొక్కా నెలియా కన్నె సీవంటి సక్కనిదా ఇంకొక్క నెలియా బంగారి పావుకోళ్లు పాదనున వేశా మెరి వేటల్‌ రెండూ వెంకేసూకునే యాకిచ్చా యామంగా,.పాకిచ్చా మంగా సున్నపాకాయల్లో సుట్టిచ్చే మంగా పొయ్‌ వచ్చే ఓమంగా పొయ్‌-వచ్చే మంగా ఏటామార్షం నేనూ పొయ్‌ వచ్చే మంగా సామి బొయెసీ గడికేమో మంగేమీ జేసా బాపసీదక్క_లారా మాయక్కాాలారా

39 మీరు బెట్టిటీ సామ్మూలు నాకు బెట్టండక్కా- “నేను వేటామార్లము నేను పొయ వచ్చేనక్కా కన్నానీదక్కలారా నా అక్కలారా మీరు కళ్చటి చీరాలు నాకటారక్కొా. వేటమాగ్గమ్‌ నేను బొయ్‌ వచ్చేనక్కా అవి అన్నీవీ దలపెట్టీ యద్దంలో జూశా యద్దంలో యా మంగా గుడ్డినట్లుం డె సామీకీ వెదురుగ్గా మంగా బొయ్యిందో మంగాకీ వెదురుగ్గా సామి వచ్చినాడో ఏ వూడే సినదానా ఏపల్లే సీడి నాతోనూ కానేపు నిలిచీ మాట్టాడే' ఏవూరు అయితేమీ వేపలై తేమీ సీతోనూ కాసేపు నిలసి మాళ్లేమి నీ పచ్చాల దాపీనా పతఠంబులిస్తే సితోనూ కాసేపు నిలిసి, మాన్లుడా సీ వశజొల దాసీనా వస్తుంబులిస్తే. నీతోనూ కాసేపు యాల్చాకూడేను నా పచ్చొలొ దాపీనా-పత్కంంపూలీగో నా వ(జాల దాపీనా వస్తాంంబులీగో మల్లినెట్టూ కింద మరిగేరు పఠిచా ఆ పచ్చాల దుప్పాటి-కింద బరిచేడు ఆ సామీకీ వెదురుగ్గా మంగ కూర్చునే మంగాకీ వెదురుగ్గా సామి కూర్చునే యాకుతో కాంచేపు యాల్చామౌడిలదో " వక్కాతో కాసేపు జూజమాడిందో ఆ నున్నముతో కొంచేపు జోజోటా పొడా యలిసి పులిసా సామి నిద్రలూ బళ్ల మొగిలి తుండూ దెచ్చి తలకిందా. బెట్టా+ మంగేమి జేసిందో వింటీకొచ్చిందో

40 వమంగొచ్చిన కాసేటి సామి లేసాడో దిక్కు దిక్కున లేశా దిక్కులాలకించా ఆడదాని మాట వింతేనూ గాదా మగవాడా మామ్రైతే మరిచి నిరోదో ఆడదానీ మాటా దడి గట్టినట్టూ తప్పిత కాయైనా కోసీ పోనీయినూ ఆడదానీ మాటా హ్మరమ్మీ మనమూ యడవీ పాలై నాగా హయ్యనావమ్మా వ్యరి ఏటల్‌ రెండూ ఎంపేసీనాడు బంగారి పావుకోళ్ళా పాదమునా దొడిగా సామొచ్చే కాడికీ మంగేమిజేశా కిలకిలా నవ్యుతానే కిందగెశ్ళేశా పక పక నవుతానే పై గెచ్ళా ఏశా ఊరు &శరు దిరిగి యాకాలౌతాదే గడిదియ్యే మంగా గడిదియ్యే మంగా సీ చిన్నలకీ మొక్కేను గడిదియ్యే మంగా నీ పెద్దలకీ మొక్కేను గడిదియ్యే మంగా కిలకిలా నవుతాని కింద గెళ్ళూ దిశా పకపకా నవుళానే చె గెచ్చూ దీశా మంచి మంచి పదారగం పళ్ళెంలో వెటా

లు ల సామికీ వెదురుగ్గా మంగా కూసునే మంగాకి వెదురుగ్గా సామీ కూసునే బోంజేసీ యాసామి యగగు మించేమో పవళించి నాడేమో యాయందాసామి ఆ కిచ్చే ఓ మంగా పాకిచ్చే మంగా సున్నాపాకాయల్లో సుట్టిచ్చేమంగా నీ పచ్చాలా (ఛాపీనా పతకంబులేయి నీ వాలా ద్రాపీనా వస్తుంబులేయి నా వాలా దాపీనా వస్తుంబుబేమా

| దాపనోళ్ళీదండ్లో దానామూలి స్త్రీ నా పచ్చాలా దాపీనా సతకంబులే మో బాపానోళ్ళీదుల్లో దానాలిస్తీ నీ నరులకీ ఉండాల విన్నీ బొంకులో సామికి ఎందుకో విన్నీ బొంకులు నావంటి చిన్నదా ఇంకొక్క చెలియా నాయంటి సక్కనిదా ఇంకొక్క ఇలియా సీ పచ్చాలా దాపీనా పతకంబూలీగో నీ వ్యజాలా దాపీనా వస్త్రంబూలీగో (అచ్చమ్మ. సంతవేలూరు; సత్యవేడు తాలూళ్సా 3కే చూ దిగువ తిరపతిలోనే వెండీది మేడే నా ఎగువ తిరవతిలోనే బంగౌరు మేడే నా సామీ నీ మంగమ్మా సాలా నిద్రబొయ్యిరీ మంగాను నీ(దోపి సామెల్లిపోయె సుట్టూ పట్టూ జూనే సూశ్చైవరు లేరు దిగ్గు బగ్గున లేచే దీవెలిగించె అత్తా రా ఓయత్తా నాయారంజి జటోతే నీ కొడుకు చేందుబోయె కానారా మీరు గ్యురాలు కాట్టుండే గుడిసిల్లు జూడు వేనుగులు కాట్టుండే వెదురింట్లో లేడు ఇంచుదానా చెంచుదానొ ఓ చెంచుదానా రాజైనా మీరైనొ కానార మీరూ నా విప్పుడు విస్త్పివమ్మా పట్టూచీరాలు ఇపుడెల్లీ పోయినాడే పూవాలీధులకు నా పూలీది అన్నాలాశా మాయన్నలారా సామెచ్చినాడయ్యా మీరు కౌనారారా

జై విష్పుడిస్తిమయ్యా సన్నజాజులు ఇపుడెల్లి పోయినాడో యాకుల పవీధుఅకు నా యాకులీధి యన్నాలారా మాయన్నలారా సామెచ్చీనాడువయ్యా మీరు కానారారా విష్పుడిస్తిమయ్యా తంబేరి యాకుతే ఇప్పుడెల్లి పోయినాడే వక్కాలీధులకు నా వక్కలిధి 'అన్నారాలా హూయన్నలారా సామెచ్చినాడువయ్యా మీరు గానారారా విష్పుడిస్తి మయ్యా సిగనాపి వక్కాాలే విప్పడెల్లీ పోయినాడే నున్నాపీధులకు నా నునపీది యన్నాలారా మాయన్నలారా సామొచ్చినాడువయ్యా మీరు గానారారా విష్పుడిస్తి మయ్యా తెల్లాటి సున్నం విష్పుడెల్లిపోయినాడే మాదిగివాడలకూ సీ మాదిగిధి అన్నాలారా మా యన్నలారా సామొచ్చినాడువయ్యా మీరు కౌనారారా నావిష్పుడు విస్తివయ్యా కిరికిటిజో డే విష్పుడెల్లి పోయినాడే చెంచు వారీధులకు చెంచుదానా చెంచుదానా ఓ చెంచుదానా నీ పంచాన యుండేటి రాజెవరు రాజూ సీ పక్కాన ఉం డేటి జోడెవరు జోడు నా కిల కిల నవ్‌త్రానే కీగల్లు తీసే పక పక నవ్‌తానే వైగడ్లూ శీసే నా వీళాకు విల్లేసామె ఇగవేల నీకూ తాటాకు విల్లే సామే తగవేల నీకూ మాయన్నా గోవిందరాజూ వింటాడుగానీ రట్టూ సేయకే మంగా గుట్టుంచుకోయె (రత్నమ్మ, మట్టపల్లి; బంగారుపాలెం తాలూకా

ద! ఏ2 కీలూ గంటాలేసుకోనీ కిన్నిరీలు మీటుకుంటా సామి వద్దకు నేనేబోతినో ఓ...హావిలేలిమంగా సాలినంతా సంతాన మిచ్చేనో చాలు చాలూ నీతో _పొందూ సద్గున శాలెవరున్నారూ మాటతప్పీనోడు ఎవరున్నే .-. హవిలేలిమంగా మాట దప్పినోడు ఎవరున్నె పరమా భక్తులెల్లా గూడీ పరవ] పదిహేలూ రెయ్యామూ డెరచీ థక్తుడానీ నన్నూ తలచీరే... హవిలేలిమంగా బాసుడానీ నన్నూ దళిచీఠే 'వెండాగాచే బండా మీదా ॥1వెండా॥ చెక్కాగొప్లే మామ కొడుకౌ చెక్కవచ్చీ జంపా దగిలేరా ఓ....వెంక్తపేశా ఇెన్పరానీ దుక్కా మొచ్చానూ కరపూరాపూ బరిజాలోనే నిప్పూలంటీ కేలేగుట్టా మంతరించే జొనా గలిగేనూ ఓ....హవిలేలీమంగా మంళతరించే జానా గలిగేనూ ఎందూ కలిగీనావే మంగా 1ఎందూ॥ సమీ నేరం జేసీనాను ఇంతకారీ రంకూ నయికీనా హవిలేలీమంగా ఇంతకాౌరీ రంకొనయితీనా 'పైనావుండే పట్టూ మకుటం పసుపూ కథరా లెక్కడివి సామీ పరత్తీల పనుపూ లేడావీ ఓ.... వేంకశేశ పరత్రీల వనుపూలేడా వీ

టీటీ వేలాగిరీ కొండాలో నే 1వేలా॥ వేటాలాడన్‌ నేనేటో తే పచ్చిమోదగ పసుపూలాయేనే ... హవిలేలిమంగా పచ్చిమోదగ పసుపూలాయేనే (రంగమ్మ, కాయం'సపేట:; పుత్తూరు తాలూకా కంల శైవ సంబంధి గేయాలు : హైదరా 33 గజముఖ నిన్నే గొలతు గజాననా గజముఖ నిన్నే గొలతూ వీణా కాళము, వీనుదుమియ మనముననే డెదము ॥1గజాననా! ॥[గజముఖ॥॥ తంబుర తాళము, వీణా మృదంగము ఆడుచు పాడుచు, గజానన 1గజముఖ॥ మూషక వాహన, మునిజన పాలన గణ గణ వందితయో 1గజొననా! 1గజాముఖ$॥ (బి. రాజారెడి, ఊ్యగ్రాణపల్లి, చిత్తూరు తాలూకా 34 గనన్నాధ విగ్గిన గనన్నాధ నిను (బ్రమ్మ దేవుడందురయ్యా గనన్నాధ ॥గనన్నాధ॥ ఈ రాజొమూ ర్తి మవుతలింగ గనన్నాధ కోమటివారు నిన్నూ కొల్వ గనన్నాధ వాళ్ల అరిచేల గంగాన ఉండావయ్యా గనన్నాధ '॥౪గనన్నాధ॥ కాప్పవారు నిన్నూ కొల్వ గనన్నాధ వాళ్ల కాడిమేట నుండా పయ్యా గనన్నాధ ఆడేటి కాళ్టమీదా గనన్నాధ

త్‌ నువ్వ కొలువూ దేరుండవయ్యా గనన్నాధ € ॥గనన్నాధః॥ వాకిటి గడ్జిలమీద గనన్నాధ సువ్వు కొలువూ దేరుండవయ్యా గనన్నాధ 1గనన్నాధ॥ మాదిగవారు నిన్నూ కొల్వ గనన్నాధ వాళ్ల ఆరెచూరునున్నావయ్యా గనన్నాధ మాలవాళ్లు నిన్నూ కొల్వ గనన్నాధ వాళ్ల మగ్గాన ఉన్నావయ్యా గనన్నాధ ॥గనన్నాధ॥ వాకేటి కట్లుమీద గనన్నాధ నువ్వు కొలువూ 'దేరుండవయ్యా గనన్నాధ ఆడేటి బావులుమీద గనన్నాధ నువ్వు కొలువూ 'దేరుండవయ్యా గనన్నాధ శరణు ళంకర పార్వతి నందన శరణయ్య కంచి వరద గనన్నాధ తుమ్మెత్త తూముడు తుమ్మేపువ్వాలు దెచ్చి గనన్నాధ నీకు పూజాలు చేతుమయ్యా 1ళరణు॥ మానెతో మానెడు మళ్లేపువ్వాలు దెచ్చి ॥మానెతె॥ గనన్నాధ నీకు పూజలూ చేతుమయ్యా 1ళరణు॥ (ఎల్లప్ప: కరప్పల్లి; పుంగనూరు తాలూక్తా పశ చెండు మళ్లెిల సరముగూర్చి కుట్టి నెంకరుడేయగా సేతులేటి నెండుదీసి - చెలియ పార్వతి వేయగా పూల చెండ్లాడెరా 'నెంకరుడు పార్వతి తోడుతో అదాల మాలలో - యానందపురములో పోల చెండ్లాడెరా = నెంకరుడు పార్వతి తోడుతో సన్నజాజుల సరముగూర్చి _ కుట్టి శంకరుడేయగా సీతులోటి నెండు కీసి _ చెలియ పార్వతి వేయగా పూల నెండ్లాదెరా - నెంకరుడు పార్వతి తోడుతో బొండు మల్లెల సరము గూర్చి - కుట్టి నెంకరుడేయగా

జే

'నేతులేటి నెండుదీసి - చెలియ పార్వతి వేయగా పూలచెండ్లాడెరా - నెంకరుడు పార్వతి తోదుతో (సరోజ, సెద్దయెల్లకుంట్ల; పుంగనూరు తాలూక్సా

వెల్‌ ఇల్లూ వాకిలి లేనీ శివుడో వారండా నడలీనాడే శివుడో 1ఇల్లు॥ ఆర్జ ముర్దా కొండ్లా నడుమా అట్లానే వున్నాడే శివుడో పార్వతీ'దేవీ ఎంతమంచివాడే శివుడూ కట్టుకోనూ బట్టలు లేక జింకచర్మము గట్టూకోని ॥కట్టుకోను॥ ఆర్ష ముర్డా కొండ్ల నడువూ అట్ధనే వున్నాడే శివుడూ పార్వతీదేపీ ఎంతపీద్రవాడే కివుడో పనుకోన్లూ పానుపులేక పుళలిచర్మము పరచూకోనీ ॥పనుకోనూ,॥ అఆర్జ్ర ముర్దా కొండ్ల నడుమా ఎట్లానే వున్నాడే శివుడో పార్వతి'దేవీ ఎంత నీదవాడే శివుడో కాళ్ళలేక్రి యంకెలు లేకా తుమ్మకాయలు గట్టూకోనీ ఆర్జ ముర్ద కొండ్ల నడుమా అట్లనే వృన్నాడే శివుడో పౌర్వతీదేవీ ఎంతబీదావాడే శివుడూ మెడలోకి యారము లేకా నాగ సర్ఫాము జుట్టూకోసీ ॥మెడ॥ ఆర ముర్టి కొండ్ల నడుమూ

త ఎట్లనే వున్నాడే శివుడో తాగానూ (దాహము లేకా గంగా దేవిని యనుచూకోనీ 1తాగానుః॥ ఆర్జముర్జా కొండ్ల నడుమా ఎట్లన వున్నాడే శివుడో (ఎల్లమ్మ, మత్లైలచెరువుపల్లై; చందగిరి లాలూక్రొ ఏ6 శివభక్తులకే దయగలవాడను శివుడందురు నా పేరూ సాంబ శివుడందురు నాపేరూ శివనామంబులు సకలెందుల జెల్లును చేరికతో వుండవోయీ - శివ చేరికతో వుండవోయి వడిగిన లందిన కుంతన లొనగణెటి ఉరపతి దరుడనే గారీ - నే ఉరపతి దరుడనే గౌరీ ఉరపతి దరుడవైై తే మేలాయెను వడలు కడకు పోవోయీా శివ వడలు కడకు పోవోయీ బలాన రాముడు ఐలసతి నడిగిన ఐలిదుండుడనే గౌరి -నే బలిదుండుడనే గొరి ఐబలిదుండుడ వై.తే చేలాయెను భక్తులిల్లకు సోవోయీ - శివ భక్తులిల్లకు పోవోయా కొమరుగ గంగని జటలోనించుకు కొమర జంగాన్నే - గౌరి - నే కొమర జంగాన్నే గౌరి కొమర జంగమైతే మాయెను కొమరులిండ్లకు పోవోయీ

చ్‌

కొమరులిండ్లకు పోవోయీ కాశీలోపల మోకములొసగేటి గంగాధరుడనే గౌరి _ నే గంగాధరుడనే గారి వాళికి మేలాగ్రై తిరిగే మీరు వార్నాసివై వుండవోయీ శివ వార్నాళివై వుండవోయీ (పాపులమ్మ, కురప్పల్లి, పుంగనూరు తాలూకా

వ గొబ్మియల్లో గంగమ్మా గౌరమ్మా సవతులిద్దూరే గొబ్బియల్లో గంగమ్మ గౌరమ్మా నీర్లాకే బొయ్యిరి గొబ్బియల్లో గంగా కాలే యిరిగే కలశేన ముల్లూ గొబ్బీయల్లో అక్కా వోయక్కాారా ముళ్లే దొక్షీతి గా బ్పీయల్లో నీకాళ్ల ముళ్లుం పే నేనెట్లా దీత్తూ గొబ్బియల్లో నాకాళ్ళు ముళ్లం'పే నువ్‌ దీయవాక్క గొచ్పియల్లో వూరూరి మంగతలోని ఉరుకున బిలిచే గొబ్బియల్లో తనవూరి మంగలోని తన్సుప్తూన బిలిచే గొబ్బియల్లో గంగా కౌళ్ల ముళ్లూ తీరా మంగా? గొబ్బియల్లో పగిడీ గోరులతోన పే గదిలించే గొబ్బియల్లో రాగీ గోరులతోన రాదుశే ముల్లూ గొబ్బియల్లో ఎండీ గోరులతోన ఎలదీనె ముల్లూ గొబ్బియల్లో చూడ్లానె గంగమ్మ చొప్పకస్టేలా గొబ్బియల్లో మళ్లోన గంగమ్మ మల్లూరికేలే గొబ్బి యళ్లో కట్టకింద నేతెచ్చే ఘటమ కుండాళే గొబ్బియల్లో

డం సిగలోకి నే దెచ్చె చెల్లూ పామాలే గొబ్బియల్లో మోపు గట్టి దెచ్చీరే మొగిలీరేకూలే గొబ్బియళత్లో పుష్ణ్టేడు బియ్యాము నీ ముద్దకూడే గొబ్బియల్లో కొమ్మాన గశ్షేరే కోడెదున్నాలే గొబ్బియల్లో (పాపులమ్మ, కురప్పల్లి: పుంగనూరు కాలూక్సా

సం బారితక "గేయాలు ). చారిితక గేయాలు : 3౩8 చేతులందంరా సారంగా - చెరుకు తుంటల బిళ్ళలు ఏ అమ్మ నిన్ను గన్నదో సారంగా - ఎంత సక్కని వాడివి తల్లెనక తల్లి వమ్మ పినతల్లీ - ఆమాటలేల నీకు నాతల్లి పావురిమ్మా - పినతల్లీ నామాల్లు కెళ్ళుదును సీ పెదములందములేరా సారంగదరో "'పెసరకాయల బేడలో 1ఏయమ్మా॥ నీ కురులు అందమేరా సారంగ _ గుంటూరు దీపమాలు ॥ఏయమ్మా॥ నీ కాళ్లు అంద మేరా సారంగదరా అరటి స్తంబములగు 1ఏయమ్మ॥ నీకాడికి నను బిలిచెరో సారంగ మీ తండ్రీ 'పెళ్లాడెనో తల్లి తల్లి అనబాకురా సారంగా తశ్షేను దౌడ మీద (చెంగమ్మ, ముసిలిపేడు; తొట్టంబేడు తాలూకా

వ్‌ 3ంి

నిత్య చెండులాడతుంటిరా సారింగిదరా

పారీ గడగాలా నీడరా 09

వై చెండులాడతుంటీరా కాకి

పాపజాతి పిన్న తల్లే మో 93

షారీ గోడలంది సూనెనో ళ9

దరాముడాడె బంగరాలతెమో 99

మానగిరీ వాని తేమో అం

ఇల్లలికి ముగ్గు పెడుతునో 93

ఈదిలోన సల్లటోస్తునో అం

కశ్షై పుల్లాలకే +

జోడు కోళ్లనేను గోతునో అం

పిన్నతల్లి నగిరి చేరెనో 99

బంగరాలు ఏసినాదమో ఇక

అడుగు దండున దాల్చినాదిమో గ

అమ్మరాయె కన్నతల్లెమో 99

పిన్నతల్లి నగిరి పోవాలా కక

వద్దు వద్దు చిన్నిరాముడా 89

పోరాని ఇండ్లకు పోతెనేమో జం

రారాని నిందలొచ్చునే శం

సెట్టు నేమ పోచాలమ్మయో ఎఖ

"సెప్పకుండ పోళానమ్మయో కిం

పిన్నమ్మ నగిరి జేరెనె *9

రారోరి చిన్ని రాముడ శ9

తండి కుచ్చునే పాన్పుమీదనో లా గంధాలై కూర్చోర సిన్ని రాముడా యక న తండికుచ్చున పొన్చుమీదన్స్లో (ఈ గ్ర ఆరవ బిడ్లతెల్ల కూచోమమ్మయో (ఫో + న 0 న ఓ తండి తాగ చెంబులాతోనే పః లో

క మం న్‌ త నై వాడ స్ట రీ

వ్‌ల్తై

రాగములే తాగువయ్యో సారింగిదరా

తంగడ్రితాగె చెంబులాతోనే ౪9

బిడ్డలెల్ల తాగమ'మ్మో 99

తండ్రి తినే పల్లెముతోనే *9

అన్నములే సెట్టినాదమో *9

తండి తినే పల్లెముతోనే ఇం

విడ్డలెల్ల తినమన్ముయో 93

సీకని నన్ను 'దెచ్చారో అ

సి నాయన "పెండ్రియాడెరో ఃం

నల్ల చీర కట్టినా దెమె శ 4

నాక్రైములె జూసినాదెమో ళం

కెల్ల జీర కట్టినా దెమో ం

"పేట తెల్ల జూసినా దెమో ంం

చేతిలో గాజులించినాదెమె గ.

ఒన్నెళ్ల గీసినా 'దెమో +9

ముసుగు గట్టి మూలఇంట్లానె ళు

(చిన్నక్క, మట్టపల్లి; బంగా రుపాలెం తాలూకా

త౦

రారె పోదాము రమణీలాల

(పాణేసుని కడకూ పదవే పోదాము.పణుతూలారా

అమ్మా _. అమ్మ మళ్లెలు మల్లెలు - మరి విరజాజులు

సన్నమల్లెలే - జాపత్తిరులు - కొలువూ సుంగారామాయొని ప్పడు

నరేంద్రరాజూ పూందమూ మీరగా వెళ్ళెని పుడు

అమ్మ సరిగమ పదనిస = వీన పొడిన 12 11

సంతోషంపై దాదులు పిలవగా

కొలువు సుంగారమాయమెొ నిపుడు రా 6514 వచనం... అమ్మా - ఆసారంగధారునికి సదువు సాము సక్కగా నేర్వ

మని నెప్పవే

వ్‌ ఏలునాయినా సాకంగాదారా వేలుకోమరా నాయినా బాలరామాన్నామూ బాగుగా సదివావా లై సదివినానమ్మా కనతల్లి నేను సదివి వచ్చెదనూ నాయినా గురువు కెప్పిని సదువు గుట్టు సదివేవా 1 11 సదివిశానమ్మా కనళల్లి నేనూ సదివి వచ్చెదనూ నాయనా హమృత పాద్యములు బాగుగా సదీవావా ॥వ్లి ॥ సదివినానమ్మా కనకల్లి నేను సదివి వచ్చాదనూ నాయినా దష్టుడ వుడితివా దురమార్షుడ నీవు 12 ॥ వేలలేనమ్మా కనళల్లి నేను నదివి వచ్చెదనూ వచనం;- శారదా ఆసదువూ సాము నక్క_గా నేర్చుకున్నాడా ఆలాగే నేర్చుకున్నాడు సామీ అయికే ఆసారంగదారన కొక అగ్నముజేసి ఆపరమట బళ్ళారి పట్నానికి జాబులు రాయవే రాయుడు రాయుడు పఏగమునందున కెండచ్చరములు రాయుడే ఓ మం్యితీవర్యా జాబూలు వేగా రాయుడే 121" పరమటా బల్లారి రాజులకు ఒక జాబు రాయవలెనో ఒక్కసీటి బంపా వలినూ - ఆజాబురాసి పంపినవేడల తొరగా రండోయి తూరుపు తుంగబ[ దా రాజులకూ ఒక్కుజాబు రాయా వలెను ఒక్కసీటి బంపావలెనూ ఆ డాబు రాసి పంపిన వెలడా తొరగా రండోయి దచ్చనమే దరమా రాజులకు ఒక్కజాబు రాయావలెను ఓక సీటి బంపావలెనూ = ఆజాబు రాసీ పంపిన వెడలా తొరగా రండోయి రాండమ్మా ఓ దాదులాలా _ రాండమ్మ ఓ శాడలారా అమ్మ 'సెండ్లంతా మన నగరూలో పేఠుగా దలఠిసే

వ్‌ ఉత్తరం ఉదియారాజులుకూ ఒక్క జాబు రాయవఐనో ఒక్క సీటి పంపావలెనో - ఆజాబు రాస్‌ పంపిన వెడల తొరగారండోయి. (డేగానీ చిన్నప్ప. తెట్టు. మదనపల్లి తాలూకా

జ్శే్షే

పలటానికే భూమిలుండాయేమో తందానో వాశ్శెక్కటానికే ఎక్కాలుండాయో 1241 రాను హోనురా రాగి మేడలేమో తందానో ఎక్కను దిగను ఎన్ని మేడలేమో న... జూదమాడను కాదు మేడలు వాళ్ల పండటానికే బంగారు మేడలు తందానో ఇంతప్పుండి వాళ్ళకేమిచేయను- కొంటోజ మహరాజు అంఆకేను రాజు గొప్పగా ఇంటయున్నడేమో తందానో ఎంత చేసినా సంతు కలగలేదు రాజు రాజు కాంభోజి రాజురా ఆరుమందిని "పెండ్లి యాడెను ఒక్కరి కన్నా సంతు కలగలేదా తందానో కాంటబోజ నముహరాజు కయితేనేమో అరుమందినీ సపెండ్లియాడెనా చింతతోనే తాను యున్నాడా శేఖరా నా మాట వింటవయ్యా తందానో మంతిశేఖరా నా మాట లింటావయ్యా ఏమి పాపము నేను చేనెనో వైకుంటాన _బహ్మ దేవుడా లోక విష్టా నేనేమి చేసినానో తందానో' లోకీళ్వరుడా నేనేమి చేసినాను (రోశమ్మ. ఎం.డి పుత్తూరు. తొట్టంబేడు తాలూకా)

క్‌ డ్తేణై చోవనా వొౌడ్వ్యేటి వో జంగమయ్యా మాయింట శివపూజ వెసి పోవయ్య రామా పుయ్యాలలో భ్రీహకీ రామనా వుయ్యాలలో మా యింట శివపూజ చేసీ పోవయ్యా శ్రీకౌాయ పౌరకెత్తి సిక కెల్ల తోళా ॥రామనా॥ బంగారు పెరకెత్తి బయలెల్ల తోశా ॥రామనా॥ కంచ కుండలు కడిగి కలివెసరు బెట్టా ॥రామనా॥ పాల ఓండలు కడిగి పైమూతలేశా ॥1రామనా॥ పొడి పోడి చెక్కలతో పౌొయ్‌ రగలేశా ॥1రామనా॥ గందాప చెక్కలతో గన మంటలేశా $రామనా॥ జాలారి సిబ్బెసీ జల్లన్న మొంచా ॥రామనా॥ః కూడు కూరలు చెసి కుదుబొప్పగించా టోంచేత్తు రావయ్య అయ్య దేవరాయలు 1రామనా॥ (ఆిష్ణళ్యు శానంబట్ల చం,దగిరి తాలూక్సా శే సర్పాయి పాపన్న బంగారి దాసూడే పాపన్న దుడ్డు వుండే తావు చెప్పవే కనకల్లే దుడ్డు వుండే రాఎ కెప్తే లంజలాకు ఇన్తావు ఇల్లట్లా కొల్ల బెట్టి వొవ్మాలాటచవాడ దీస్తావో పాపన్నా థోగమాట లాడిపిస్తావో పాపన్నా థూ తెరి బంచెల్తా తుంట మాద రెచేదా చెచ్చు చెప్పు మంటాడే పావన చెచ్చమం టే చెప్పవెదురా కనతల్లే వప్పకుం పే ఇవు ఇడవె కనతల్లే

5్‌6 తూరుపు బొయ్యినాడురొ పాపన్నాా వరి కసువు తెచ్చినాడురో పాపన్నా కాలుగాలె బంగడమిందానే పాపన్నా కన్నతల్లిని కాలుసేతులు కశ్లేనెనో పాపన్నాా చెదరకుండా కుదురు బెట్టారో పాపశ్నా వ్మరంగా కాలేనెనే ఆ కమ్మినే వాతలైనా తీసినాడురో పాపన్నా అబ్బ బొబ్బ రేగినాదిరో పాొపన్నా అయ్యెయ్యె ఇంక నన్ను ఇడవరొ పాపన్నా దుడ్డుండే కావు చెప్తారొ పాపన్నా ఎల్లమ్మ దేవళముండాదో పాపన్నా ధనం చెళ్లు వున్నాదిరో పాపన్నా కన్నతల్లిని వొదల బెట్టరో పాపన్నా వాడునయి పోతున్నాడో పాపన్నా ఆఅంగిడీ పొయనాడురో పాపన్నా కాయ కప్పురం తీసినాడురో పాపన్నా పార గడ్డపార దీసినాడురో పానన్నా వాడయి పోతున్నాడో పాపన్నా అప్పుడు సయినమురో పాపన్నా సాకాలి పాపవచ్చారో పాపన్నా సంకట బుట్టి సంకన గట్టారే షపావన్నా సలవ సేసిన సీరగట్టానే పాపన్నా సాదు సుక్కలు బెట్టినాదిరొ పాపన్నా కండ్లాకు కాటికేసిరో పాపన్నా పొండ్లాకు దచ్చినె నేరేపాపన్నా ఆయన నేతులకది వచ్చారో పాపన్నా ఒక తుమ్ము తుమ్మినాదిరో పాపన్న్నా ఒక తుమ్ము ఏల తుమ్మితివె సాకారి సాపి (చిన్నక్క, మట్టపల్లి బంగారుపాలతం తాలూకా)

వ్‌7 తేశ జొజోయి వానాలు జోజోయి వానలు జొకొట్టి కరయంగ జోడు గురాలెక్కినాడు వీనె గౌడు తరిమి గ్యురాన్నెక్కి నాడు తరిమి గురా న్నెక్కి నాడు వీనెగొడు తేరదబలము దాటించినాడూ ఎయము ఏమని బిలిక్‌నాడు వీనెగాడు డంగరము బాకించినాడూ కుడిపల్లె కనుమలో కుడిపల్లె కనుమలో గుండు ఆగే తడవు దండు గుదిరే తడవు చెరకు కొండా కాలవగ్గి మొలికేటట్లు టొంగురాలాడించినాడూ - బొంగురాలాడించినాడూ వీసేగాడు భోగమాటాడించినాడు - బయము ఏమని సలికినాడు వీనెగాడు డంగరము దాకించినాడూ - కోలారుపేటలో కోలారుపేటలో నుధ్యాన్నపుకెండలో ఎ బట్టబగులేల మట్ట మద్యాన్నోడు కోమటీ ఎల్లమ్మ గోబలేకోసి దీనెగాడు-చెవుల పోగుల దెంపనాడూ ఇవుల పోగుల దెంపినాడు గొడు- పెద్ద గొలుసులు కత్తి రించేనా కాళ్ళీ సేకమని పేరు నెస్పినా - కడపజిల్లా దల్లటించేనా నేనెరుగ నెనెరుగ నెనెరుగ నేనెరగ ఆపాలి గానే శేనరుగ ఆ పాలిగొనె నాసామి నేనెరుగ ఆ పాలి గొనే చేలేలు ఉంగరాలు _ వేలేలు ఉంగరాలు - అన్నేలు కుంగరాలు నయినాపా చడ్జీలు - బంగారు జుంకీలు పట్టు పానుపుసామె - నే నెరుగ ఆపాలిగొనే (రాజా ముప్పిరెడ్డిగారిపల్లి చిన్నగొట్టిగల్లా తాలూకా తీవ్‌ ఓరన్నలార మాయన్నలార మాయన్నలారా సూర చెంగయ్యా దరమ చెంగయో అన్నదమ్మూలో ఓరన్న ॥ రాంభాయ కూమారుడున్నాడో రాజవరదగిరి ॥ఓరన్న1॥ బాలుడు పుటిన నవ్వ్యతమూ తల్లిదూరమాయె 1ఓరన్న॥ తల్లి జచ్చిన ఆరునెల్లకు తం్మడి కౌాలమాయె 1ఓరన్న॥

58 'పెంచంగ 'సపెంచంగ బాలుడు ఏడు యేండ్లవాదు 1ఓరన్న॥ పండెండేళ్ల పాయమప్పుడు బాల్సునితైనానె ॥ఓరన్న॥ పర'జేలిడేళ్ల 'సాయమప్పుడు పట్టం కట్టిరో 1ఓరన్న॥ (పాపులమ్ము కురప్పల్లి పుంగనూరు తాలూక్సా జీ వాతురు శంకర రాయలు శెట్టించిరన్నా నీ పువ్వల తేరు క్షే మద్ద చూనులు గొట్టి 'మట్ట6 గొడక్కీంచి అందముగో పృవ్వల్‌ తేరు తీరేనన్నా రాగిమానులు కొట్టి లోవుగా చెక్కించి రాకొసి'కూప్పలతో తీరేనన్నా బంగారి సరాయలూ బాతురు కంకర రాయలూ కజ్టించిరన్నా సే పువ్వల తేరు (రామక్క్ల, శివప్పరి అ్యగహారం పుంగనూరు తాలూకా శ్ర దీమ్లైనదిపేట తేటగా జూసీన కోటి పొసములన్నీ మూటాయి పోవూనట కోటిరవు రాత్ముఅ వేటకూటమునకు బింగారు నాటుకుగ సేనలు _ సుట్టూరు కంచు కోటలు ఇరుగిడలు పృవ్వుల తోటలు - ఈ పృంజీరమున దాటక సరనవైన బావుల మాటలు - ఈ సూర్యసోమ బాటలమిరిన “'పీటకిస్పుడు = టోటులార రారమ్మ' ' మనరాజునారి పేట"కన్నులా *చూతూము

వం వింత చక్కని పేట ఇలయందు లేదట చేసేటి ధాన్యము సుంకము లేదట లేసి రారంభ వేగముగా సూసివద్దాం మనరాజువారు సత్యేకముగా ఉల్హాసముగ నగరిలోవల సూస్తే ప్రాప్తం మేటి కోలువై యున్నాడట టోటులారా రావమ్మ మనరాజువారిపేట కన్నులచూళాము రాజేశ్వరా మహరాజ కేజంపు వరపుతుడా రంగైన వీధాలు పొంగుచూ నీవేళ సంగీతోపాసకులు సరల సన్నాములు బేరిరూములు విరుగుడంచులు తారకనమున కౌరి కుండలు ఒక వన్నెలేసి నుముదంగము లీకూర్మతా శబ్దములు పలుక ఈ పేటదని కస్తూరి కరిమ రాములు - టోటులారా రారమ్మ మనరాజు వారిపేట కన్నుల చూతాము (సాయమ్మ, ముసిలి పేడు, తొట్టంబేడు తాలూకా

తొ సొంమిక గేయాలు శృంగార గేయాలు శప ఆదివారం వస్తావని బావా ఆళతో నేనుంటినీ ఆదివారం రాకపోయే బావా ఆళలన్నీ మానుకుంటీ సోమవారం వస్తావనీబావా - సోకుతో నేనుంటిసీ సోమవారం రాకసోయే బావా - సోకులన్నీ మానుకుంటీ మంగళకారం వస్తావని బావా . మనసుతో నేనుంటినీ మంగళారం రాకపోయే బావా - మనసులన్నీ మానుకుంటీ బుధవారం వస్తావని బావా - బుద్దితో నేనుంటిని బుధవారం రాకపోయే బావా - బుద్దులన్నీ మార్చీకుంటీ బేస్తవారం వస్తావనీ బావా _ (ఐమసతో నేనుంటిసి బేస్తవారం రాకపోయే బాహ్‌ - (బ్రమసలన్నీ మానుకుంటీ శుక్కురారం వస్తావని బావా - శుద్దితో నేనుంటినీ శుక్కురారం రాకపోయే బావ - శుదులన్నీ మానిపోయి శనివారం వస్తావని బావా - సహెగనీతో నేనుంటిని శనివారం రాకపోయే బావా - సొగనులన్నీ మానిపోయె

651 నమ్మినాను నమ్మినాను బావా - నిన్ను నేను నమ్మినాను నిన్ను నేను నమ్మినాను బావా - నన్ను నీవు నమ్మాలేదు మూడు నెల్లూ సావాసమూబావా _- (ప్రేమతో నేనుంటినీ నాల్లో నెల "పెళ్టైకడికి వావ - అందరికీ తెలిసీపోయే నీకు నేను నిమ్మపండూ బావా-నీవాళ్ల కంతా ముస్టకాయా ॥1నీఠు॥ కాని పోనీ మాటాలు విని బావా - కష్టముతో సీవుండావు (రంగమ్మ, కాయం సేట, పుత్తూరు కాలూకా) త్తం నూగు నూగు మీసమోడ - నూగునేని కావిలోడ బరిగసేను బాట జెస్పరా ఓ౭రికిలీ - బరిగసేను బాటజెప్పరా 1నూగు॥ “'ినిగ పూసే నెనిగ కానె ॥1నెని గ॥ "'ినిగ జాగ నాలుడాయె నెందమామ పేరు బెడదమా ఓరెరికిలీ 'నెందమావమ పేరు బెడదమా సెనిగ బుడతల సేనికాడ 1 నెని గ "సేటు నిద పోయె పాప నీకు నిదర నాకు దుక్కమే ఓరెరికిలీ “నెరుగుదియె మొగము జూతమూ ॥నూగు॥ సాలుగొట్టి ఇల్లా కట్టి సాలు! వుట్లనింట్లో నన్ను బెట్టి వాడుబోయె వాడ బేరము ఓరెరికిలీ వాడుటోయె వాడబేరము మళ్లే పూల దండ గుట్టి మంచానికేల గట్టి వాడుటబోయె వాడ బేరము ఓరెరికిలి వాడుటోయె వాడబేరము అంచులంచుల చాయికాడ

62

మంచిసీళ్ల భబాయికాడ నన్లటి మాయన్న చావన ఓరెరికిలీ వుంగరాలు మరచి వస్తిరా ఎండగా'నె బండలమైన 1ఎండ॥ చెక్కగొశ్లై మామ కొడక చెక్కవచ్చి చెంపదగిలెరా ఓరెరికిలీ ఎగడలేని దుక్కమొచ్చెరా నిమ్మమానికి నిచ్చెనేసి నిమ్మపూలు కోయటోతే నిమ్మ ముల్లు రొమ్ము నాకెరా ఓరరికిలీ రయిక ముడి రగత మాయెరా ॥నూగు నూగు ఈతమాను విల్లుగాదు 11ఈత 14 తొటిమాను కావుకాదు తగులుకున్నోడు మొగుడుకాదురా ఓరెరికిలీ తగరమే బంగారు కాదురా 11నూగునూగు,, (రాజా ముస్పిరెగ్డిగారి పల్లి, చిన్నగొట్టిగల్లు తాలూకా

వ్‌0 మావిటికి మావూరిలో సారిగా-మాతమ్మ తిరునాళ్ళురా ఇటమాతమ్మ తిరునాళ్ళకీ-మాటీలు చేయంచలా సందిట్లోసారిగోడా సారిగా సారీ బజారీగోడా ॥ఓరి మావిటి॥ ఊరికే రావొదురా సారిగా - వురాగా రావొదురా

యె గమ! వ! వీ జోవీలొ దుడ్డుంటే జల్బాగా రారా -- సందిట్లో సారిగోడా సారిగా సారీ బజారీగోడా మ్‌ యమ్మను మాయమ్మనీ సారిగా _ సిలిమాకు పంపిస్తారా ఇట సిలిమావ పంపించి సిలకేసు కుందాంరో-సందిట్లోసారిగోడా సారిగ సారీ బజారీగోడా

63 ఇట కాళాస్తీ తిరునాళ్ళురా సారిగా-కట్టుకున్న ఒర్హొస్తాడే ఇట కట్టుకున్న భర్తాస్తే కని పెట్టీ తిరగరా-సందిట్లో సారిగోడా సారిగా సారీ బజారీగోడా పూయత్తగారిం అనకరా సారిగా-గుమ్మీడి చెట్టున్నాదీ ఇటగుమ్మిడి చెట్టుకింద గుద్దూలు తింటావురా నందిట్లోసారిగోడా సారిగా సారీ బజారిగోడా నువ్‌ పొయ్యేదారిలోన సారిగా-నిలువు రాయెకటుండాదీ అట నిలువూ రాయికాడా నీరూపూ నీరేక రానెన్నపోరా- సందిట్లో సారిగోడొ సారిగా సారీ బజారీగోడా లా మాయత్త గారించెనకరా సారిగా--చిక్కూడూ చెట్టున్నాదీ ఇట చిక్కూడూ చెట్టుకింద చిక్కీపోతావురా-నందిట్లోసారిగోడా సారిగా నారీ ఐజారీగోడా (పనపాకం సిద్దయ్య (శ్రీనివానమంగావురం, చంద్రగిరి తా ) వ్‌క్షే ఆకిస్తా నవులబ్బే-తోటాకూ లిస్తానములబ్బే 124 నీ నోటినిండా నవలబ్బ్వే-నాపైటి కొంగున వూయట్బే తవటాకుల కుురోడ నాకంఠ సక్కన్దెవతబ్బ్చే నాసవకబ్బీ పరిగెత్తటబ్పే పలికాకటబ్బే కిలాడటబ్బే తెివటాకుల కురోడా ఒక పక్క పావడనేసీ ఒక పక్క దావిని నేసి పావడ సందు దావిని సందు నెవిలి కుచ్చులు నిలపన్నోో మావూరి ధరమన్నా నాకంయట సక్క_ం దెవతబ్బి 1ఆకి స్తా॥ ఒక పక్క రైకినేసి-ఒక పక్క బాడీనేసి రైక సందు బొడిసందు ' నెమిలి తలుపు గుబ్బల నిలుపబ్బీ మావూరిధరమన్నా।నాకం కె!

ర్క

ఓ పక్కా సవరం వేసి -ఓ పక్కా రిబ్బను బెట్టి సవరం సందు రిబ్బను సందు మన్లైపూలు నిలుపబ్బే మాపూరి ధరమన్నా ॥నాకం మె॥ ఓపక్క్లా కాటిక బెట్టి ఓ పక్కా తిలకం బెట్టి కౌటిక సందు తిలకం సందు సాదుసుక్క నిలుపజ్బే మాపూరి ధరమన్నా 11నాకంచె;। (చెంగమ్మ, ముసిలిపేడు, తొట్టంబేడు తాలూకాా

వ్‌2 ఆంగునా బంగారి బొమ్మా-రంగు జూవర కేళలోన టంగుటూరి భాగు తెలుపు-లింగ ఖభోగము చిన్నదీ ॥1అంగునా॥ ఓ కడవ చిన్నది_-బోన గొప్పది పడచు పండెండేళ్ళ చిన్నది ॥కడప॥।। కల్లూరి బాయిలోన-_కడిప మునగదె జానకీ ॥అంగునా!॥ ఓ దుత్త మీదకు దుత్తబెట్టి__దుత్తలో నేరుప్పుటోసి 1దుర్త। ఉప్పు ఉప్పు నమ్ముతోందిరా_ఉప్పరోళ్లా చిన్నది. ॥1అంగ+॥ ఓ కాలెమెళ్లై కఠజుతాళం మినుకు మధ్యాలాగుతుంది |1కా౭। కాలు 'దరొక్కా యాడుతోందిరా_కంసలోక్లా చిన్నది ॥ అంగునా॥ (రాజా, ముప్పిరెడ్డిగారి పల్లి చిన్నగొట్టిగల్లు తాలూకా

వ్‌ కౌయి సున్నపకోయి.కాయి సున్నపకాయీ కస్తూరి సుక్కబొట్టు-.కలలంకా నీమీద మరిదో-చిన్న మరిదా కస్తూరి సుక్కదొట్టు_కలలంకా సీమపైన వదినో చిన్నవదినా కౌనగా చెట్లల్లొా..కపిలీ తోలుతునుంపే (బ్రమలంత నీపైన వదినో_ముదు వదినా ॥కాయిసున్నప॥ ఏపమాని కంద ఏకులొడుకూతుంటే ॥ యోచనలు సీపైనో మరిదో-చిన్నమరిదీ 1॥కాయి సున్నప॥ రాగి మాని కింద-_రాగిమాని కింద

65 రాట్నమొడుకూతుంకే మనసంతా నీపైన మరిది-చిన్నమరిదీ కట్టకింద బాయితో--కపిలీ తోలుతుంటచే కన్నంఠా నీపై నా వదినా-చిన్నవదినా ఉఅమలంవా సీ్‌సై న వదినా-చిన్నవదినా (సిద్దారెడ్డి, కొండకింద మేకలవారిపల్లి, తంబల్ల పల్లె శాలూక్ర క్‌శీ రారా ముద్దూలగుమ్మా-నారమణజీ కుచ్చుల దండా ఇట్ల రానిఫోనిం పనక-రాదారి బాట రారా ముద్దూలగుమ్మ కట్టమీద నువ్వురారా--- వై కట్ట కింద నేనువస్తా ఇట్లాక్యటాయి మొరుగై తే కలిసీపోదాము రారా ముద్దూలగు మ్మా చెకుపు నిండి మరువదాయా-_నైచేపలకూ దడిగజ్టై సీళ్లపైన కొంగిడిసి నిద్దరపోదాము రారా ముర్దూలగుమ్మూ ఇరువులో చేపమెరుపూ--న్వై కట్ట మింద కట్టి మెరుపు ఇట్ల మూలుండే చిన్నదాని- ముక్కుపుల్న మెరప్పు రారా ముడ్డూల గుమ్మా ఇరువుదున్ని జెనుగులేసీ-నైకట్టమింద రాసి టీసీ ఇంగన్నా రారద రామక్కాా మొగుడా-రారా ముద్దూలగుమ్మా (ధ్రీనివాస రెడ్డి, బొమ్మన చెరువు, మదనపల్లి తాలూక్సా వ్‌న్‌ శ్రోకే నన్నిడవాలాడకు ఆ కొటిరై కా కొబ్బరి వడక రాగి సంగటి-రొ య్యల పులును 1కోటపే నన్నిడవా$! కందిగొౌయ్యను శేచే బోతే | కట్ట కట్టను తానే వచ్చె కంచి గింజ కన్నేనెరా మామా కో కే నన్నిడవా॥ ఉలవ గొయ్యను నేనే టోతే

66 కట్ట కట్టను తానే వచ్చె ఉలన గింజ ఊదెసేరా మామా కోటే నన్నిడవా॥ః (శ్రీనివాసరెడ్డి, బొమ్మన చెరువు, మదనపల్లి తాలూకా వ్‌6 పచ్చి కొబిరి దెస్తాడమ్మా-పక్కావాళ్లో బెడతాడమ్మా పసీ బిడ్డ తల్లిరనేను-పనికి రానురా లలనా 11పసీ1॥ అల్లూరి పుల్లూరి సందునా-సడ్డిదిన్న చలమూ కాడా చల్లని గంధూడి తేరా-చల్లుకుందామూ లలనా పువ్వల గంధూడి తేరా_పూనుకుందామూ లలనా కొత్తకుండే దేరా_సౌ డేపల్లి సనదియ్యం దేరా మూసం పూరి సీశ్లెసూరి టోసి.అన్న మొందెదమో అటలనా సక్కంగుంది సదుమూ 'పేట-పక్కా నుంది పాలమందా పువ్వాలకి ప్పంగూనూరి పేటరా మాదోలలనా 11పువ్వా!1 (శాంతమ్మ మల్లెల చెరువుపల్లి, చంటదగిరి 'తాలాక్రా వ్‌ ఏమే పిల్లా నా ఎలరాపిల్లా సీ మొగమే చిన్నబాయె చిట్టి పిల్లా ఆహా గూడూరు సంళాకి పోతను పిల్ల 11గూడూరు।। నీకు గుళ్ళదండ నేను తెస్తను పిల్లా తెస్త్రను పిల్ల నీకిస్తను పిల్ల నీకిస్తను పిల్ల నేనొస్తను పిల్ల 11ఏమేపిల్లా! అబ్బా కాళాస్తి స్తంకాకు పోతిను పిల్ల నీకు కౌలి గొలుసులు నేనుకెస్త్రను పిల్ల తెస్తను పిల్లా నీక్సిస్తను పిల్ల నీకిస్తను పిల్ల నేనాస,ను పిల్ల 11ఏమేపిల్లాః। ్‌ గ అటి ళా ల వెంకటగిరి సంతాకు పోతను పిల్ల నీకు వ్యర్రాకోకను నేను తెస్తను పిల్ల

6౮7 తెస్తను పిల్లా సీకి స్తను పిల్ల సీక్సిస్తను పిల్లా నేనొస్తనుపిల్లా 11ఏమేపిల్లా! పత్తీ కొండకు నేను పోతను పిల్లా నీకు పచ్చీ కొబ్బరి నేను తెస్తను పిల్ల తెస్తను పిల్ల నీకిస్తను పిల్ల నీకిప్తను పిల్ల నేనొస్తను పిల్లా (వెంకటమ్మ, ఓబుకాయపలి, శ్రీకాళహస్తి తాలూకా వ్‌కి వానేడ కురినేరా వానా నాసామి వరద రాజుల [పాగమున మొగిలి వెంకటగిరిలోనా వానా మోగించి కురినెరా సోనా తూరుపు తుమ్మాయ పాలెం నాస్వామి పరమట పాదాయిొకుంట వంచున వది గొల్లపల్లె నాస్వామి వొల్లంత బంగారు పూత కఠగుంది కలబాయి నీళ్లూ నాస్వామి కడవ నిండా ముంచుకోని బంగారు దుత్తనిండా ముంచుకోని కడవ మీద ఒక్కచెయీ్యా నాస్వామి వాని మీద ఓరగన్న్నూ వచ్చె పొయ్యే దొవలోనా నాస్వామి ఒక్క యేరా విక్కి చెట్టూ విక్కి చెట్టు బిక్కరిన్తే నాస్వామి చేతి కడ వే జారిపాయీ రెజ్లోరి చేన్లోన గడ్డీ నాస్వామి చెంగులిడిచి మోపుగట్టి మోపు మీద ఒక్క చెయ్యి నాస్పామి

6కి వాని మీద ఓరగన్నూూ (ప్రమీల ముప్పిరెడ్డిగారి పల్లి, చిన్నగొట్టిగళ్లా తాలూకా వ్‌9 బాగుందేమే పిల్ల బాగుందేమే సిత్తూరస్ప సిలకల బందధ్లో తావుందేమే బెంగ్లూరికే పోతాను పాప బెల్లం మ.ద్దల్‌ దెస్తాన్‌ పాప నీకూనే నిచ్చేటపుడు సీ వూరోళు చూ వేటవుడు బాగుందెమె పిల్మ బాగుందెమే సిత్తూరప్ప సిలకల బండ్లో తావుందేమే రోలూరికె పోతాన్‌ పాపా రయికాలు దెస్తాన్‌ పాపా స్‌కూ నేనిచ్చేటప్పుడు నీవూరోళ చూ పేనపుడు 1బాగుందేమే? 1బెంగ్రూరి కే॥ మదనపల్లికి పోకాన్‌ పాపా మగ్గలు ర్రైకలు తెస్తాన్‌ పాపా సీకూ నేనిచ్చేటపుడు సీ వూరోళ చూసినపుడు *దాగుం దేమే॥ చౌ డేవల్లికి పోతాన్‌ పాప శనిగలు బొరుగులు 'దెస్తాన్‌ పాపా నీకు నేనిచ్చేటప్పుడు సీవూరోళ మూసినపుడు 1దాగుందేమే॥ పుంగనూరికే పోతాన్‌ పాపా పూల రయికలు దెస్తాన్‌ పాపా సీకూ నేనిచ్చేటపుడు సీ వూరోళ జూసినప్పడు ॥వొగుందే మే॥ (మునిరామయ్య, శివప్పరి అ్యగహారం, పుంగనూరు తాలూకా

69

60 జిల్లేడి పువ్వాలతో నేనై జిలకర మసాలతో నేనుండేది టంగుటూరిలోనానై -ముండ్లల్లో మాయదారిలోనా పీలేరి సంతాకురాయెనై -పిన్నిల్లైనా తీసిస్తాలే సీపిన్నీలు నాకొద్దుపోరావై -మాచైనా పైనుంయ్రేచాలు జిల్లేడు! చీనేపల్లై సంతాఈ రాయెనై-చీరలన్నా తీసిస్తాలే నీ చీరాలు నాకొద్దుపోరావై -మ్మామైనా వెనుంచేచాలు ॥జిల్లేడు! సుండుపల్లి సంతాకురాయెనై -సున్నమ న్నా శీసిప్తాలేయే నీ నున్నాము నాకొద్దుపోరానై -మాక్రైనా వై నుంపేదాలు! జిల్లేడు! రాయచోటి సంతాకురాయెన్నై -రవికలై నా తీసిస్తాలేయే నీ రవికాలు నాకొద్డుపోరాన్టై-మ్మాటైనా పై నుం పేచాలు: జిల్లేడు! అదివారం సంతాకు రాయెనై -ఆకులస్నా తీసిస్తాలేయే సీ ఆజూలు నాకొద్దుపోరావై -మాకైనా 'పైనుంపేచాలు ।జిల్లేడు। (ప్రమీల ముప్పి రెడ్డి గారి పల్లె చిన్నగొట్టిగల్లు తాలూకా

౮1 జడనీకూ ఎవరల్లీరే చిన్నదానా- జడ నీకూ ఎవరల్లీరే జడన జాజికాయ మెడన కచ్చులదండ--జడ నీకూ ఎవరల్లీ రే మానిలో పండ్లుంటేనే ఓ చిన్నవాడ-అబాధపరితే దొరుకునా సతిలో దోటుం పేనూ చిన్నావాడా-గెడ్డానాపడ దూకునా॥జడ॥ భ్రాయిలో చేపుండాదె చిన్నావాడాబాదవడితే దొరుకునాచిన్న వాడా అళపడితే దొరూకునా చిన్నావాడా-చేతిలో గాలముం టెచిన్నావొడా గడ్డాన పడ దూకునా చిన్నావాొడా | 1జడ( బాటంటీ బాతుంపేనొ చిన్నావాడాబాదపడికే దొరుకునాచిన్నావాడా ఆళవపడితే దొరుకానా చిన్నావాడాచేకిలో రూకుంపేనోచిన్నవాడ క?రికి చేరొచ్చానూ (వెంకటమ్మ, మళ్లైల చెరువుపల్లి. చం(డ్రగిరి తాలూకా)

70

62 సేనివార సేను- నేను నెప్పినట్లు వినూ ఎంగ'పేవని దండా--నీవాలు కొప్పుల మీద వద్దుర వద్దుర హబ్బయం.-నేనారస గాదు రబ్బయ నే నొదిన గావలబ్బయ గుడిసింటి గుడ్డివాడా--ఓమిడత మీసాలోడా నువ్వూస్తామం'పే చాలూ--నామగని కంస మేలూ (జగదమ్మ, మనై్లెల చెరుపుపల్లి, చంద్రగిరి తాలూకా

63 తుమ్మెదాలున్నా యేమిరా దాని కుంచెల మీద కరువుల నడమ జామంచాలున్నా యేమిరా ఇంట్లో మొగుడు (పయానమైతే సద్ది గట్టను గుడ్డాలేదు సాగా నంపను పొత్తూలేదూ 1తుమ్మెదా॥ ఇంట్లో మొగుడు సడుకోనుం కే పరుపూ దిండ్లూ లేవంటుంది 1తుమ్మెదా॥ పరాయి మొగుడు (ప్రయానమైతే నాగలి తోక నడుంకి జుంకె ॥తు మ్మెదా॥ పరాయి మొగుడు పడుకోలంటపే పరుపూ దిండ్లూ పట్టూ మంచం ఇషస్తానంటుంది 1;తుమ్మెదా?? (ప్రమీల ముప్పిరెడ్డిగారి పల్లె, చిన్నగొట్టిగల్లు తాలూకా)

64 నంగప్తువ్వా నిన్ను గోరితినే జఆరునెల్లూ చొక్క దినుమూ వాన తడి నిన్ను గోరితినే దుక్కు జూడు దున్ను జూడూ దున్నటోతులు దారి జూడూ వస్త్తపోఠా నన్ను జూడూ వొక్కఠ్యేత్రి నిద్రజూడూ నం గప్పువ్వా॥

క్‌, ఎండి విందీ సంకనేసి జోరింకాడికి నీళ్ల పోతే ఐన్సు తోలే డ్రైవారూ కన్నుగొట్టి వైగ సేనె ॥వంగపువ్వా॥ సిలుకు చీరా గట్టుకోని సిలిమాకు నేబోతే సీలిమాలో రెడ్డి కొడుకూ కొంగుబట్లా బట్టినాడూ ఏవంగపువ్వా॥ (సి జయమ్మ, ఛ్రీనివానమంగాపురం. చం[దగిరితాలూక్సా 65్‌ ఒంగోల్‌ బాయ దంచు--ఒంగోల్‌ బాయ్‌ దంచు &ఓ£ర0ంకట సుబ్బ దంచు._ నీకు పచ్చడి జెడళాదంచు నాసక్కని సామి దంచు-నువు భయపడొద్దు దంచు॥ఒంగో ల్‌ దనియాల పొడిదంచు-మిరాల పొడి దంచు దానట్లు బో సిదంచు-అిట్టొడిలో బోసి దంచు పక్కొక్లో బోసిదంచు-మూలొళ్లో బోసిదంచు ఓ రరకటసుబ్బా దంచు.-నీకుదణ్ఞం బెడడా దంచు దనాల పొడి దంచు.-మిర్యాల పొడి దంచు సరొక్కు ఫోటు దంచు_.ఒంగోల్‌ బాయ్‌ దంచు ఒ౭౦కటసుబ్బా దంచు--నీకోపిక లేదా దంచు 1ఒంగో ల్‌॥ ఎయరా ఎంకన్నా ఎయ్‌రాదెబ్బ--ఎయురా బలే జోరుగా పాళా కోకొ పక్కన బరిచె-ఎయ్‌రో బలే జోరుగా కాలిమెట్టి కడగా దోచే- 99 ఠ9 నుష్ట కుంకం చిట్లకుండా / కః 99 దాన్‌ తల్లో పూలు వాడకుండా, 92 == చేతి గాజు లెనక్కి దీసి. = + ॥9 దాని కాలి మెళ్లై కడగా బెట్టి = ళం + దాని ఎరా కోకౌ ఎనక్కి- దీసి, 9 9

772 నల్లారైకా నలగా కుండా ఎయురా బలే జోరుగా కాలి మెన్టై కదలాకుండా =, లం 9 దాని కండ్లా కౌటిక్కి కదలాకుండా 9. % 6 దాని నోట్లో వక్కనానకుంటా, ,, 9 దాని కౌలి గొలుసూ కదలాకుంటా ,, 9 జాని ముక్కు ముంగారూగ కుంటా , ణి దానీ చెప్పలా కమ్మ కదలాకుంటా %ఖ దాని నడుమూ కాడు వదలాకుంటా , = ॥$ఏయరా ఎంక॥ (సుబ్మీలక్మమ్మ, నాగమ్మ, సంత వేటారు, సత్యవేడు తా 0. 66 ఏమి చంకా యో-ఎ్యర నీళ్లకాయో 1211 వానిలో వుండేది మరియాద కాదో విరి విరి బౌయ్యావ్‌ 1211 దుప్పటి ఐరిచెవ్‌ 124 బియ్యములో ఒక పోచెయ్యరా చిన్నోడా?2। | ఏమిశెంకాయో। దుడ దుడ వచ్చేవ్‌ దుప్పటి బరిచేవ్‌ 1111 జొలవలో దాలుడికి పాలు జాలవు నామి బాభింతరాలను బాలింతరాలని వేలించ బాకా దాలింతరాలసి ఆకు మనింట్లో వక్క మనింట్లో చున్నం దానింట్లో చూచ్చంమేమిరా బాలింతరాలని కూడు మనింట్లో..గుడ్డు మనింట్లో పడక దావింట్లో.ఫలమేమిరాజా చాలింతరాలని।;బాలింతరాలని (చెంగమ్మ, సంత వేలూరు. సత్యవేడు తాలూకా ౮7 ఇంటీ ముందర కొ(ర్రాసేను కోయలేనురా ప్రామి మోయాలేనురా

73 ఈపాడు ఎన్నెలా పాడ్లైపోనూ నను సీకటి రారాదా సామి సీకటి రారాదా ఇంటి ముందరా సద్దానేను కోయలేనురా సామి మోయాబేనురా ॥ఈపాడు ఎన్నెలః॥ ఇంటి ముందరా రాగిసేనూ కోయాలేనురా సామి మోయా లేనురా 11ఈపాడు ఎన్నెలా॥ (గంగులమ్మ తెట్టు, మదనవల్లి తాలూకాా 68 మూడు గంటల సినిమాకీ జటోళావుంజచే నువ్‌ మంచం మింద పండుకొని వేడ్చుకునుంటే తిరిగి సూద్దామన్నా తీరికరాలా మల్లొ ద్దామన్నా నా మనసు ఈకదర్లా శృడేరుకొని నేనొస్తా వుంటే నువ్‌ కర్‌తుమ్మ చెట్టల్లో కనుగొడుతుంకే ॥తిరిగి సూద్దాః చింతాక్కోనుకొని నేనొస్తా వుంచే 121 నువ్‌ జండా మానికాడ ఊ శేస్తుంకే తిరిగి, (అచ్చమ్మ సంత వేలూరు, సత్యవేడు తాలూకా 69 పచ్చ కోక కట్టి పచ్చిగడ్డీ కొ'నేదానా. పక్క సూపు చూడకుండా పచ్చీగడ్డీ కోయరాదా సెళ్ళారిలో అమ్మలాలి చిన్నమ్మలాలి సపెళ్ళారిలో నీప జూడ చిన్నదాన్ని-లో కుఅకు ఫలుకాకిదాన్ని 124 “పెన పోయె పచ్చిినెతి-పండూ జిళ్లేడాకున్తైతి ల్‌ ॥ పెళ్ళారిలో అమ్మలాలి॥ సుక్కచొట్టు సపెట్టుకోని-చున్నమడ గను నేనేబోతే వోడు చూసే చూపులాకు చుక్కబొళ్తే సున్నామాయె ॥సెళ్ళారిలో అమ్మలాలి॥

76 ముసూరి కవతలా ముస్టి చెట్టళ్లో వట్ట హోనిద్దునా చెలియా ॥చెలియ! వాకిల్ల కవతలా వంకొయి చెట్టల్లో వొడ్డంశే పోనిత్తునా చెలియా చెలియ; కల్లూరికవతలా ఆకల్లి చెట్లల్లో కొదంటే పోనిత్తునా చెలియా ॥$చెలియ!॥ ఏలూరి కవతలా ఆఏలక చెట్టల్లో ఏడిస్తే పోనిత్తునా చెలియా 1చెైలియ॥ నువుటొయ్యె దారిలో నిలువు రాయొకటుంది ఏరూప్ప రాసి వోయే చెలియా (మరగుంట అక్కమ్మ, నాయుని చెరువుపల్లి, వాయల్పాడు తాలూక్సా కడ ఊరు ముద్ర సేను దున్‌దామే సామిగా ఉల్లినారు మనము దోడ్దామే నా సామిగా 124 ఊరు ము6ద్ర సేను దున్నితేనే నాపాప పన్నురూకలు స్రైనబడతాయే పన్ను రూకలు పైన ఐడితేనే నాసామిగా శమ్మలమ్మీ నేను బెడళారే కమ్మలమ్మి నీవు బెడితేనే నాపాప మీ య త్త్తా మామ పూరుకుంటారా మాయత్తామామలడిగితేమో సామిగా బాయిలో బడి పోయిందంటానూ నా సామిగా బాయిలో ఐడి పోయిందంపేనే నాపాస నీళ్ళనీ "నేదమంటారే నాపాప సీళ్ళనే సేదమం పేనే నాసామిగా నీరు కస్ప మింగిందంటానే నాసామిగా నీరుకస్ప మింగిందం పేనే నాపాప / కప్పనీ బడ గోయమం౦టారే (గున్నమ్మ. చుట్టుగుంటరామాపురం, పుత్తూరు తాలూకా

77

74 ఏటికి అవతల ఎలమఐలిజోలింట్లో సేద్యాని కుండావంటటా ఓ చిన్నవాడా -జీతాని కున్నా వంటా రాకున్నా పోకున్నా రహదారిలేకున్నా-గోోేరంత చీటంపబ్బీ ఒ చిన్నవాడా కొసింత చీటంపల్బీ నువ్‌బొయ్యే దోవలో-నిలువూ రాయొకటుందీ నీ దూపు నీరేకట్పీ ఓచినవాడా-రాళన్నా ఫోరాదంటా ఆరు నెల్లానుంచీ ఆసు పెట్లోనుం పే- అడిగన్నా పోరాదంకే ఓ చినదానా చూసన్నా పోరాదం శే ఒల్లేట్‌ వద్దకః తడిమింది కెగజల్లీ దయ తలిచీ రారాదంజకే ఓ చినదానా చూసన్నా పోరాదంటపే పండేటి పంటలో-పాపమ్మ గుడికాడా పాపములో ఒడిగడ్తివా- ఓచినవాడా పాపములో ఒడిగడ్తీవా దున్నేటి దుక్కల్లో-దుక్కమ్మ గుడికాడా దుక్కముల్లో ఒడిగడ్తివా-ఓ చిన్నవాడా ేగుల్లో ఒడిగడ్తివా మూలింటీ చిన్నదానా-ముడ్దూ మొగమూదానా ముద్దేడా “పెడ్డూనమ్మే-ఓచినదానా ముద్దేడా 'పెడ్డునమ్మే చెక్కిల్లూ శిగనొక్కి-ముక్కిార్లు తెగనొక్కి సీరి ముద్దాడి పోరా--ఓచిన్నవాడా సేరి ముద్దాడి పోరా మా మావా సారకాడె-మాయత్త లేదింట్లో ఏదోవ నొచ్చేదబ్బే ఓచినవాడా-ఏ దోవనొచ్చే దజ్బే గిన్నింపు తల్పులు-సారంపు వేళ సందులో రారాదంపే ఓచినదానా చూసన్నా పోరాదం టె (పి. లక్ష్మమ్మ. (ీనివాసమం గా పురం, చంటదగిరి తాలూక్సా

గప్‌ పావలా మిటాయి తెచ్చి పొరిగోడ మీద పెట్టి

78

అరునెల్ల కావిలుండవ్బీ ఫపడమలి చిన్న అంతలోనే కోడి కూసెబ్బీ పడమలి చిన్న లేరా నట్టడవి పోదామో సడమలి చిన్న పదరా బందారి టోదామో పడమలి చిన్న ఏటి గడ్డ చేని వాడా వేపకౌరి మంచివాడా 1ఏటి॥ ఎన్ను మిండీ గువ్వ వాలెరా పడమలి చిన్న రొమ్ముమింద చెయిర్ణదియ్యరా పడమలి చిన్న లేరా నట్టడివి పోదామో పడమలి చిన్న పదరా బందారు బటోదామో పడమలి చిన్న బాయిలోనా బంగి చెట్టు ఎండితే ఒక డమ్ము కొట్టు గంగ కూతురు కొంగు పట్టవ్పీ పడమలి చిన్న 1లేరానట్టడి॥ (సరోజమ్మ, పెద్దయెల్లకుంట్ల పుంగనూరు కతాలాకాా

౯6 భాగు బాగు వాటల్లో నాసామి-బండితోలె మస్తానయ్యా ॥2॥ ఐండి నిలిపి బలుపు బెయ్‌రా నాసామి బండి కింద బాసదిస్తా బాగు! రెండు గుట్ల నట్టనడనా నాసూమి-డేరాటోనే బొంది నావు ఘుల్లు ఘల్లున పూలు రాతె నాసామి దరులు మింద మంగు పున్షై కట్ట మింద కంజుపూనె నాసామి.గుట్టమింద కోడిగూనె 4124 కపిల తోలి చిన్నవోడు నాసామి-క శ్రైమింద చేవకోడు 121 కట్ట మింద కలికి చెట్టూ నాసామి-కొయలాకు బలెతూగుతాయి మాను కూతుర కన్నే పడుచో నాసామి నిగాకు బలె తూగుతాది (చెంగమ్మ, ముసిలిపేడు, తొట్టంబేడు తాలూక్సా

ణా బుడ్డా మొలగొలుకూ ఏసినాము రెడ్డికి

79 ఏసిని మరు దినమూ లేసింద్‌ రెడ్డికి సన్నా మొలగొలుకూ ఏసినాము రెడ్డికి ఏపిన మరుదినము లేస్పిందీ రెడ్డికి బుడ్డా హబ్బబ్బా యాడది స్తూడు అది బొయ్యే పాటు జూడు హబ్బా దాని నడక జూడు--అది బొయ్యేదారి జూడు తెలగోక కట్టుకోని ..నల్ల ర్రెకా ఏసుకోని గంప సంక నేసుకోని_కిలు గంట ఏనుకోని కులుకుల నడకలతో--కులకతానే బోతంద ఏమేమె ఓకమలా-నిలిచి మాటలాడి పోయె నిలిచి మాట్లాడు-నాసాయ జూడవేయే ఇదిగిదిగొ డబ్బులిస్తా- తీసుకోని పోదువురాయే నీ చిల్లర శే నెరుగ-నేను మాటలాడ్నపోరా నా భరత జూసికే-భలే కోపదారబ్న్బే నా మరిది జూసికే-భలె కోపదారబ్బే ఏటికి ఒక దెబ్బ-ని న్నేసి పోతారు హబ్బబ్బ ఐయము లేదు-వన్తావా రావా పిల్లా సందాకాడనే సందుజూసి రాయేంరో హబ్బబ్బ బాధలాయ-వొళ్ళంత పోటులాయ హబ్బనీ ఐగిశార-చిల్లరన్న దీసుకోయే నీ చిల్లర నాకొద్దు-మాయింటి కొచ్చిపోరో సీ బరకా జూసితే నన్నిరగ ఏనెననే సీ మరిది జూసితే నన్ను గొట్టి పడుననే హమ్మొమ్మొ ఓ కమలా కులుకు నడత నడిశేవో న్‌ల్ల జాకిట మింద పడ్డాది నాది మనసు అబ్బా వస్తావ రావ కమలా ఒక్కమాట జెప్పిపోయే (లత్మమ్మ. సుబ్బలమ్మమ్మ సంత వేటూరు, సత్యవేడు తా ౯ప్ర నువ్వేనే బాణమూ నాకు పూలా హారమూ

80

ఓ నతీయుడా నాహుదయా మందు సరసామాడరా నేను ముసిలీ దాన్నిరో నాతో ముచ్చాపేలరో శ సతియుడా నా హుదయా మందు సరసామాడరా నువ్వ గుద్దె గుద్దులూ నాకు లడ్డూ ముద్దలూ ఓ నతియుడా నా హుదయామందు సరసామాడరా (న గమ్మ, సంత వేలూరు, సత్యవేడు తాలూకా

క! బాకరాపేటోడు-బాకరా పేటోడు బల్లోళ్ల చిన్నోడు_ముక్కులో పోగోడు ముంజేతి కంటోడు-రాగి తేలిందంటివా మంగీ రాదేదు పొమ్మంటివా-ఇట సరకారు పొన్లంటివా మంగి సరిపోద్చు పొమ్మంటివా ఓరి యంద్లోరి, పెంద్లోరి-నడుమ టంగాటూరి నారాయణ నెల్లూరి-సిరిమేడు చిత్తూరి చిత్తోజి కవతల - ఉస్తి కాయలపెంట ఉదయ మానిక్కొన ఎ తప్పట్లు తాళాలు తహల పొకుల కింద - యరగుంట కోటల్లో గంగజౌతర్లోన - వాలరో నే చిన్నదాన్నిరా మామ కన్నెరో నే చిన్నదాన్నిరా కవలగిరి కొండల్లో కవిలాడరాదో కన్న్నేరో నే చిన్నదాన్నిరా ఓరి నే చిన్నదాన్నవి నువ్‌ చింతపడబాక ఎనకటికి నీమేలు మరవానురబ్బీ-ఓంటి నేనుండలేను ఒంటి నుండలేను _ ఒరి చందవమావో జంట నేనెడ బాయలేను ఓరి రాగులూ విసరంగా - రవగాలీ తోలంగా పిండి గాలికి జటోయె - తిరగలే నాపై తిరగబడె నట్చే

8 ఒజంటిగ నేనుండలేనూ ఒంటి నేనుండలేను ఓరి చందమామో జంటనే యెగబాయనూ జఓరి యంధ్లోరి॥! ఓరి ఏటగిరోలింటికాడా ॥నీటి॥ ఏటనై నా కోనైనా-పొయ్యిమిందా ఏసుం'పే గుబ గుబ వుడకతుంకే-అటు దేవగిరి గంగొచ్చి దేవుకొని బోయో, సాచ్చన్నాచెప్పో సంబర పోలక్కా-గుణము గలుగి పలుకో గుడిసింటీ గంగే_నేనేడ నేనేడ రంకాదేది ఇట రంకన్నా తెల్చేమే-బొంకుల మారమ్మే శేశేడ నేనేడ రంకాదేది ఓ అత్తా చిన్నత్తా ॥ ఓ అత్తా॥ నీ గడపలో దుమ్మెత్తా సీకొడుకు చేసిన దుడుకులు కడుపాయె గదత్తో నేనేడ నేనేడ రంకాడేది;ఇటరంకన్నా తెల్చే ఓ అకత్తా చిన్నత్తా ॥ఓ అర్హా॥ ఏకమ్తైం దెక్కడా ఎంకటి గిరి లోపల సున్నమేసిం దెక్కడా-చుట్టు గుంటలోపల వొక్కేసిం దెక్కడా-వొంగునూరు ప్లెైలో ఆకేసిం దెక్కడా-ఆదుతూరు లోపల పొగాకేసిం దెక్కడా.పొద్దుటూరు లోపల కంచ దోపిందెక్కడా రాంగిరి లోపల మాట్లాడిందెక్కడా -మల్లాయం పల్లెలో పడక 'పెట్టిం దెక్కడా -పాడి పేట తోపల వాళ్ళిద్దరు తలు పెళ్లే-ముక్కి రెడ్డీ పళ్లే వంగి ముద్దులాడో.-వరస ముద్దులాడో గుంజి ముద్దులా డో-కులుకు ముద్దులాడో నేసేడ నేనేడ రంకాడేది 1ఇట రంకన్నా॥ (పి, సిద్దయ్య, (శ్రీనివాస మంగాప్వరం, చంసదగిరి రాలాక్సా

82 80

పూలు కొప్పులో పెట్టుకొని గోంగూరా నేను తోటకూర కెనతుంపే గోంగూరా

వాడు తోటమాలి నాబక్టే గోంగూరా

వాడు దారి కడ్త మొచ్చాడే గోంగూరా

వాడు అన్హ్రైట్ట చ్యూస్తాడే గోంగూరా

వాడు దారికడ్డ మొచ్చాడే గోంగూరా

వాడు కన్నుసైగ జేస్తాడే గోంగూరా

వాడు ముద్దెట్ట దిస్సుతాడే గోంగూరా

వాడు కన్నట్ట గొడతాడే గోంగూరా

వాడు తోటమాలి నాబస్లే గోంగూరా

వాడు దారికడ్డ మొచ్చాడే గోంగూరా

వాడు వంకౌయి గోప్తాడే గోంగూరా

వాడు వాళ్లోనె వేస్తాడే గోంగూరా

వాడు బజెండతోట్లో కొస్తాదే గొంగూరా

వాడు బెండకాయలు కొస్తాడే గోంగూర

వాడు రొమ్ములో నె వేస్తాదడే గోంగూర

వాడు తోటమాలి నాబజ్లు గోంగూర

వాడు అశ్షైట జూస్తాడే గోంగూర

వాడు దారి కడ్డ మొచ్చాడే గోంగూర

(బి వెంకటసుబ్బయ్య ఓబుశాయపల్లి, శ్రీకాళహస్తి తా)

కే

పైడీది రవ్వాగుబ్బా._ఎండీది వడినెలా

వూపించీ వేసితేనె.సోకించీ తగులవ్బీ

వడిసేల వారు విడిపేరన్నయా

ఓ నా ముద్దు చిలుకా, వడినేల వారు విడిసేరన్నయా వడిసేల వారు విడినే-వాళ్ళంళా రాళ్లువేనే ॥వడి నేల॥ పచ్చి కొవీర బెల్లం-పట్టిస్తి సుబ్బక్కా వడి నేల॥

83

దున్నేటప్పుడు లెదూ- సల్లేటస్పుడు లేదూ

పాలకంకుల్లా మీద-_ పారాడేసిలూకా ॥వడిసేల।॥ వొశ్హైల్లా రాళ్లూ వేనె-వొడినేలా వారు వేసె

పడచు వాళ్లందురే_ఫడి పడి నవ్వి'రే ॥వడిసేల॥ కట మీదా పొయ్యెదానా-కలువా కొన్నుఅదానా ॥కటమీదా॥ కలువా కన్నుల మీదే._కలిసే నా మనుసే ॥వడిసేల॥ నిగనిగ కన్నుల్దానా-నిలువు గుబ్బలాదానా

నిలువు గుబ్బల మీదా-నిలిసిందే మనుసే ॥వడిసేల॥ మంగ్లోళ సిన్నావాడా-మర్యాద గల్లావాడా ॥మంగ్లోళ॥ సన్నాయి కట్టుల్లో నే..నన్నె్తి పాడబ్బీ *వడిసేల॥ పచ్చె జొన్నాలు తిని_ప్తారేత్లో నీల్లుదాగే ॥పచ్చె॥ మన వారీ తోపులో-మనువార్చె చిలూకా ॥వడిసేల॥ కొండా గడ్డికి పోతే_కానేట్లో సీన్లతాగె ॥కొండా! తంగేడి మిట్టాకొస్తే_తగిచేనె జరమే వడి సేల॥ కంద్ర కౌడీ కన్లై-కపిల్లోలె సిన్నావాడా 115స్యరె!: క్యరెద్దు వేసిదాన్ని- ఏరుదాటించబ్బీ 11వడిసేల॥ (రత్నమ్మ, మట్టపల్లి, బంగారుపా ఇం తాలూకా

82 ల

బట్ల బట్లా చీరగట్టి-బానగీరికి నెనేపోతే

దానగీరిలో బొజ్జయ్య కొడుకు మామ

ఓ నీలగిరి రంగయ్యా-బావా

నిన్ను జూసి కన్నూ నిల్చ్బుమా

ఆళి పోసి విల్లుగట్టి..అడ్డపింట్లో నన్నే బెప్టే 11 ఆళి; వాడు బోయే వానీ భేరము

ఓ నీలగిరి రంగయ్యా బావా

కొత్త కొత్త కడావనెత్తి-_ మెట్ల బాయీ నీల్లాకొచ్చే

మెట్టు జారీ ముట్టూ నిలిచరా మామ “”* ఓ నీలగిరి రంగయ్యా బొవా

రశ కొత్తకుండా కొడుకే బుశ్సే మామా (రత్నమ్మ మట్టపల్లి, బంగారుపాలెం తాలూకా శఫపడ 83 వేపకొయ సక్కాదనము. వేపచేదు తప్పాలేదే 1 వేప॥ బిడ్డ పుట్టీ సక్కాదనమూవతల్లీసాలు తప్పాలేదో నన్ను ఇడనాడకురా-సీమిందా యేమోట్‌ బావా ॥1నన్నుు॥ నల్లా నల్లాటోడంటా_నడుమూ సన్నాటోడంటా ఇనల్లా!॥ తాటికొయ వన్నోడంటా_తగులుకుంశే మల్లాదలడంటా 1;నన్నుు।। రెండిళ్ళా నందులోని_అరుగుమిందా పనుకునుంకు 1 రెండిళ్ళాః అగ్గి మీద సాకూ బెట్టి_నిన్నుచూడా వస్తిని బావా (నన్ను; ఇంట్లోవాడికి ఈతాకల్లూ-_పరావాడికి తాటికల్లూ 11 ఇంట్లో: నడుమ తిరిగే లల్లాయి గోడికి- సారాబుడ్డీలు శానాబావా?నన్ను;। ఇంట్లోవోడికి కుంటీ బండీ._పరావాడికి పొగాబండి. 1;ఇం ట్లోఃః నడుమ తిరిగ లల్లాయ్‌గోడికి-.మైనాపొయ్యె ఇమానందావా 1నన్నుు;। ఇంట్లోవాడికి ఈతా చాప_సరాయివాడికి పట్టూ మంచం।1ఇంట్లో। నడుమ తిరిగే లల్లాయ్‌ గోడికి _ దిండూ పరుపూలునీ కూ లావా 11నన్ను।1 రెండు చేతలా రోజా గాజులు _ మెడల మిందా కీలుగంటా 1 రెండు;।। దారినపొయ్యే వాళ్ళకు..ధరమా కొంగులేసేశు బావా ॥నన్ను1। కట్ట మింద నీవేరారా-కట్ట కిందా నేనే వస్తా ఇద్దరము కలుసుకొని_దామూ దూమూలాడుదామూ 1నన్నుు।1 (రంగమ్మ కాయం పేట. పుత్తూరు తాలూకా శంక 84 తిరుపతి గోవిందరాజుల -బుగ్గా మటము కాడా

85

బట్టా బయలులోనే ॥తిరుపతి॥ నబ్బూ బూసినవు -_ కాటు కేసినవు గమ గమ లాడుతుందే _ బాలా గమ గమ లాడుకుందే నీ రెండు చేతులకు _ రోజా గాజులు బలే వున్నది వాలా తోలు పలుచనా _ తొడలు దిట్టమూ నడుము డాకుదానా - నీభుజాన కడవ బూమిన దించి -_- ముద్దా "పెట్టూ బాలా ముద్దూ! (రామయ్య, కాయంపేట, పుత్తూరు కాలూక్సా

85 పొద్దు మొలవక దాని ఈరులు ఆఅందమైన యేమ తొడలు వుండవచ్చును దానికొరశ్ర వీణనాదం బండలా రంగు రామల చెంచయా నాకన్న చక్కని దెవతిరా నా సవతీరా ఎబిచేరిరా మొగడాలిరా - నెల్లూరి భోగందానిరా ॥1రంగు రామల॥ ఉద్దగీరి ముద్ద బెల్లం ఏరుసేటి నేరు నెనగలు మూటగట్టి వూళ్ళ గుళ్ళో వేసి పెట్టిన దానిరా దాచి "పెట్టిన దానిరా 1రంగు॥ బిగిన పట్టు కమ్మెరాకులు ॥1బిగిన॥ నాణెమైన లవంగాలు ఇద్దరూ మీరు నములుతుం కే ముద్దు "పెట్నట్లుండురా 1రంగు॥ “పకి కి పకి చలకలు

86

బంగారి పావుకోళ్ళు

ఇద్దరూ మీరు పండుకుంటిగ

చ్వుగ్గు నుగ్గు లాయెరా ॥రంగు॥ (లక్మమ్ము, కాయం పేట పృత్తూరు కాలూక్సా

కి6

చాటం పే పొయ్యేటి - బాతులన్నా ఓ బాతులన్నా

ఒక బాతుగుడ్డిస్తావా దాతులన్నా ॥ ॥ఓక॥ బాతు గుడ్డు వేను _ మాలళొలమ్మీ ఓ మాళలెలమ్యి

సీయమ్మూరు కుంటుందా మాలొలమ్మీ

సీ మొగుడూరు కుంటాడ మాలొలమ్మీ

మనిద్దరము ఒకక్రైతే బాత్నులన్నా ఓ బాతులన్నా

మౌ యమ్మేమి చేస్తుంది బాతులన్నా

మా మొగుడేమి జేస్తాడో బాతూలన్నా

'రెండిండ్ల సందూనా బాతులన్న్నా ఓ బాతులన్నా

నా కమ్మాలు పడిపోయీ బాతులన్నా 1నా కమ్మా॥ నీ కమ్మాలు పడిపోతే - మాలొలమ్మీ ఓ మాళాలమ్మీ సేద్యానికుండి చేపిస్తా మాలాలమ్మీ

నేను బాతులమ్మి చేపిస్తా మాలొలమ్మ్‌

'రెండిండా సందానా బాతులన్న్నా ఓ బాతులన్నా

నా ముక్కుపుల్ల పడిపోయె బాతులన్నాా ॥నా యుక్క్కు॥ ముక్కు పుల్ల పడిపో తే మాలొలమ్మీ ఓ మారొలమ్మీ పేద్యానికుండి చేపిస్తా మాలొలమ్మీ

నేను భాతులమ్ము చెపిన్తా మాలొలమ్మీ

రెండిండ్లా సందానా నారులనామ దాతులన్నా

స స దాలులన్నా 1౫4

నా గొలునూలు పడిపో ళాలమీై ఓమాలాలమీ

నీ గొలునూలు పడిపో క్షే 'శ్రై

జీపిస్తా మాలే లమ్మీ

నేను సేద్యానికుండి మూలో లమ్మీ కేను బాళులమ్మి చేపిస్తా

8/7 నిన్ను కూడిన మొదిలు బాళులన్నా ఓ బాతులన్నా నాకాపురం నిలకపోయె దాతులన్నా 1నాకౌపురం॥ మనం బాతులన్నీ అమ్మేసి బాతులన్నా ఓబాతులన్నా మనం వాదూరుకి' పోదోం బాతులన్నా గమనం బాదూరికి,। దాదూరికి పోదాను బాతులన్నా ఓ బాతులన్నా మనం మార్కట్టు కొందాము బాతులన్నా ॥మనఎ॥ మనం మార్కట్టు కొందామే బాతులన్నా మనం మహారాజులవువాము బాతులన్నా" వమనం మదరాసు ఎక్టాము దాతులన్నా (పి, లక్మమ్మ, (శ్రీనివాస మంగాపురం, చంద్రగిరి తాలూకా) ౪8 చెలియ పూరగ మాని కింద చెలియ! చేటు నిదా పొయ్య పాపా+ నీకు నిద్దర నాకు దుక్కామే నీయమ్మ జాలా కొంగుతీయ మొగము జూతాము ఊరిలోనా పండగంటా ఊరి లోన ॥ పోతులూ నరకద్దు మరిదీ నీకు నేను యాగిటయ్యుండా నాచిన్న మరిదీ నీకు నేను గరివినయ్యుండ నరకనం పే నరకినొదినా నోము ఫలములు తీచెదాకౌ నన్ను ఏలా రట్టు పరిసేవో నాచిన్న వొదినా నన్ను ఏలాభంగ పరిసేవు తిరపాతీ సంతంటా టిపనికారీ నరసమంటా నాకు ఒక్క టిపను ళేరాదా నా చిన్న మరిదో నాకు ఒక్క వచెంబుకేరాదా

806 మంగశారం సంతంట మళ్లైపూలు సరసమంటా నాకు ఒక్కనెండు శేరాదా నా చిన్నమరిదా నాకు ఒక్క సరముతేరాదా సుక్కరారం సంతంటా ॥1సుక్క॥ సుట్లు భలే సరసమంటా నాకు ఒక నుట్టు 'తేరాదా నాచిన్న మరిదా నాకు ఒక్క మురుకు తేరాదా (జగదమ్మ మల్లెల చెరువుపల్లి. చంద్రగిరి తాలూకా 85 కిందాగిరి జాలా జూలో.-పైనా బంగారి గొడుగే నాకొత్త కరుకూ మాయీలే దే-దూడమ్మా దూడ దూడో ఎంతా సోక్రైనా దూడే దూడమ్మ దూడ దూడా నావ్యరిదూడా “ఏటి కెనకాల బాకర పేటకు పోయి మంచోవ్న పట్టకొస్తా డంట నాయట్టా జాగుదోతోడు అప్పుడేం జెనెనంజే దూడను కొట్టి ముందరేసుకునింది మిండగాడి కోసం ఏడస్తు న్నది” యమ్మా ఇంగిలీసు చదివిన దూడా సాంటి కాపీ తాణే దూడా "హై(ద్రబాదుకు మారిన దూడే దూడపవగ్మా దూడ దూడ ఎంతా సరుకైన దూడా దూడమ్మా దూడ దూడ నాలుగ్లాళ్ల తెలుగూ దూడా నడ్నెత్తిన ఆర చుక్క దూడా తోకకూ తోకా దూడే దూడమ్మా దూడ దూడ ॥ఎంకాసరు॥ మంచి నెనగాలు తెచ్చి పాలల్లో నాన యేసి తాలి తాలి నీకే పెడికే దూడమ్మా దూడ దూడ లేపి లేపి నీకూ సెడుతూ దూడమ్మా దూడ దూడ

89 కొరబ్దించి కూడూ వండి-కొరమేన్ల కూరాగాంచి బొద్దులన్ని నీకి బెట్టి పులుసంతా మొగుడికి పోస్తీ దూడమ్మ దూడ దూడ ఎంరా సోక్లై నా దూడే దూడమ్మా దూడ దూడ రామక్క యింటి యెనక రవ చింతల మానీ కిందా కళ్చుసి మేపిన దూడే దూడమ్మా దూడ దూడ ॥ఎంతాసరు॥ ॥కిందాగిరి॥ పంది కూర దెచ్చినానో- పక్కంగా వండీనానో ॥పంది॥ ఏదోవా నన్సెత్తునే దూడమ్మా దూడదూడా 1ఎంతాసోత్రై॥ ముపష్పయారు మడకల్లోనా ముందు మడకా దున్నూతుంపే 'పెళ్లోకొచ్చినీక్కి చూస్తునే దూడమ్మా దూడ దూడ ॥ఎంతాసోకై న॥ (పి సిద్దయ్య (ీనివాస మంగాపురం, చంటదగిరి తాలూకా 89 ఉండేది కందారి కనుమా మోపు కశ్లేది మబ్చోల పేట రాను పోనూ రంగం సేట_మేలంటి జానా కొలువు తీరేది కొత్మికోటబ్బీ కొనగల బాయీలోన కపిలకొరే నాచిన్న మరిదీ కపిలిదోలే నాచిన్న మరిది కపిలి నిలిపి కడవ క్లైత్తవ్బీ-- మేలంటి రాజా మళ్ల ఒక్క కడవా కొచ్చెనూ బొజిగాల గుంటలోన-బండితోలే నాబావ కొడుకా దాస'కెద్దు బేరము చెప్పబ్బీ-- మే లంటివి రాజా ఎద్దు కొప్పు గిరచే లేదబ్బీ

90

శామగిరి బండ్లపైన-శామలెండ బోపే పాపా శామలెండ బోసేపాపా-శామలకే సీమలొచ్చెమ్మీ మేలంటివి రాజా.సరసమాడను పొద్దే బోయమ్మే ఉద్దగిరి బండ్హ్నపైన_ఉద్దులెండ బోసి పాపా ఉద్దులెండ బో సేపాపా_ఉద్దులకే ఎద్దులొచ్చెమ్మీ మేలంటివిరాజాసుద్దులాడను పొప్టై పోయమ్మే గుృురము కొండ ఓ గుజ్జుకొడకా గురము వస్తేనూ కానలేదా యా గురము వన్తే నువు కానలేదా ఎడమ కొలికి నీలి సాయమ్మీ మేలంటివి రాజా_ఎడమకాలికి నీలి సాయమ్మీ (రాజమ్మ, పెద్దయెల్ల కుంట్ల, పుంగనూరు తాలూకా)

9 గాజు గాజాయని మోజుగ యమ్మేవు 121 గాజులున్నా యేట చిన్నోడా కొత్త గాజులున్నాయేంటటా ష్మరోడా వోటి గాజులు నామూటాన లేవమ్మి గట్టి గాజులు నాపెట్లోన వుండాయి 1211 రేటు చెప్పితేనే ఓపిల్లా నీకు మూటిప్పి చూపిస్తాను ఓపిల్లా కుదురుగ కూర్చోయే ఓపిల్లా నీకేసేను సరిబంత ఓపిల్లా కుచ్చు కచ్చనేవు కూచోన బెక్టైవు యద్దాల గాజులే ఎక్కింప టోతావు నాకు సరిటొబ్బ లేచెను కుురోడా అత్తల్లో మామత్లో అపకీర్తులపుశారు బావల్లో మరుదుల్లో బాధలు కలిగేను లేత చెయ్యినాది చిన్నొడా నాకు నలిపి వెక్కించరా కరోడా పనిబాటు చెయ్యాల క్కురోడా నాకు పగల కుంటుండాల క్మురోడా

ం ప౦పొట చేసిన పగిలేది లేదమ్మి యమ్మలక్క_లు చేరి నీళ్లకు టోకారు కొట్లాడకుంటారు తిట్లాడుకుంటారు పగలేసుకుంటారు "పెట్టిన చిన్నోడ్న్ని ఓపిల్లా మీరు తిట్టుకుంటుంటా రే ఓపిల్లా కాడింటి కన్నయ్య కొడుకూ నేనే గంగధర గాజులే అందురు 8211 నన్నులోకమంతా పొగడు కొందురు (చెంగమ్మ, ముసిలి పేడు, తొట్టంబేడు తాలూకా కరుణరస గేయాలు ం్రే పాపా పొపా నాసిన్ని పాపా శంకొరా నేను టోతా భూమాల మీదా శంకారా మామా మామా ఓ మేనమామా శంకారా నువ్వూబోతే నేనొస్తా మామా శంకౌరా తల్లి వుండరూ తండ్రీ వుండారో శంకారా నా యెంటను నువ్వొద్దే పాపా ళంకారా నువ్వూటో తే నేనొస్తా మామా శంకారా వందారాని వటవాలకేమో శంకారా నిత్యానాలే ఏసీ యున్నారో శంకారా చిన్నా నెంబూ చేతాబట్టీరో ళంకారా చీమలు దూరని వడవిదాటిరొ శంకారా కాకులు దూరని కారడవిదాటో శంకారా గద్దలు దూరని 'పెద్దడవిదాటో శంకారా వాళ్లుబొయ్యే దోవాటోనేమో శంకారా మామా మామా ఓమేనమామా శంకౌరా నాకు నీళ్లు దప్పులౌతాయో శంకారా పాగా పచ్చని మానీ కలదయే శళంకారా

92

పాగా పచ్చని మానీ కిందయో శంకారా పాపాలేమో వక్కడ బెట్టానో శంకారా చిన్నా చెంబూ చేతా ఇట్టానో శంకారా సీళ్లా కేమో వచ్చీయున్నాడో శంకారా ఒక్క మెట్టూ దిగ్‌ యున్నాడో ళంకారా 'రెండోమెట్టూ దిగీ యున్నాడో శంకారా మూడోమెట్లూ కూడ నిలిచేనో శంకారా కాలూ మొగమూ కడ్డి పరివేనో శంకారా నీళ్లూ ఏమో ముంచూకున్నాడో శంకారా గడ్డాకేమో పచ్చియున్నాడో శంకారా బాయిగడ్డన వాయో బొమ్మన్నా శంకారా ఎల్లా నమ్మతో ఏసీయున్నాడో శంకారా గుండెల పేగులు గుత్తిగ జేరేనో శంకారా గుండెల పేగులు కడుపున దాచానో కంకారా సిన్నా పాప వింటీ కొచ్చేనో శంకారా పాపా పాప్రానా సిన్నిపాప శంకారా కౌలు వట్ల సాపమన్నాడో శంకారా కాళ్ళమీద తలాబెట్టానో శంకారా (పానాములే ఇగ విడిచినాడో శంకారా గుండ్ల దండాలిచ్చీ యున్నాదో శంకారా గుండాలేమో దొవ్వించి యున్నాదో శంకారా (వమీల, ముప్పి రెడ్డిగారి పల్లి, చిన్నగొట్టిగల్లు తాలూక్సా

02 బండి మీద బండి పదారు బండ్లు కట్టి యా బండి మనదీ కొడుకో బండోల గురువులన్నా కడ బండి నాది తల్లి కనతల్లి నరసులమ్మ సరకారి వాళ్ళు వచ్చి సావిట్లా నిలిచినారు నేనేమి చెబుదు కొడుకో బండోల్ల గురువులన్న

93 లేదాని జెప్పుత ల్లీ కనతల్లి నరనులమ్మ పొలూను వోళ్ళు వవ్చీ పంచాన నిలిసినారు ॥పొలూను॥ నేనేమి చెబుదు కొడుకో బండోల గురువులన్నా కారీన రకతమంతా కడవాలకు ఎత్తుకోనీ చిందిన రకతమంతా చిప్పలకు జోసుకోనీ చళ్లోన ఆమ్ముతల్లి కనతల్లి నరసులమ్మ' (మల్లమ్మ, మళ్లైల చెరువుపల్లి. చం(దగిరి తాలూకా)

93

కాడి మడక గట్టా సందామామా సక్కొని సందామామ అ ఎ్మ్యరరేగడ దున్నబాయ సందామామ ఆ ఎ(రరేగడ దున్నబాయ సందామామ సక్కాని సందామామ ఆ ఎ(రజొన్న జల్లినారు సందామామ ఆవఎ్మర జొన్న జల్లినారు సందామామ సక్కాని సందొమూమ అసపండి పరమట కొరిగినాదో సందామానమ ఆపండి పరమట కొరిగినాదో సందామాహమ సక్కానిసంపామామ వోడేడు నిలువుల మంచువేళా సందామామ వోడేడు నిలువుల మంచువేళా సందామామ

| సక్కాని సందామాను ఆ మంచె మీదా కొలువుదీరా సందామామ ఎలమోళ్ళ రెడ్డసాని సందామావమ ఆతట్ట సంకన వేసినాదో సందామామ ఆతట్ట సంకన వేసినాదో సందామామ సక్కాని సందామామ ఆకొడవలి సేతబట్టినాదో సందామామ తట్ట సంకన వేసుకోని సందామామ నక్కానీ సందామామ ఆబో దగెడ్డి గోసినాదో సందామామ ఆతట్టాకీ పేర్చినాదో నందామాను సక్కాని సందామామ ఆతట్టపైనా కొలువుదీరా సందామామ ఆ హడవుల్లో నెయ్య వేశా సందామామ సక్కాని సందామాను

ల!

ఆ వొక్క వుంది పొవ్యాకు వుంది సందామావు

వొక్కవుంది పొవ్వాకువుంది సందామామ సక్కాని సుదామామ ఆ యాకు లేదు నేనేమి సేతునో సందమామ

యలమోళ్ష రెడ్డసాని సందామామ సక్కాని సందామామ

ఆ మంచె కాడికి వెళ్ళినాదో సందామామ

మంచె మీదా సిన్నావాడా సందామామా సక్కాని సందామామ అంతాకన్నా బెక్టేమయా సందామామ

యలమోళ్ళ సిన్నవాడు సందావామ సక్కాాని సఎదావామ

ఆ మంచె మింద నుంచి దూకినాడు సందామామ

ఆడ నుంచి సిన్నవాడు సందామామ

ఆ యావుల తోటకాడికి దారిబ'శ్ల సందామామ

ఆతోట లోపలోకి వెళ్ళినాడు సండామామ

ఆఎంచి యేడాకులు గోసినాడు సందామామ

ఆతోటగల్డా శెడ్డి వచ్చా సందామామ

ఆతోట గల్లా రెడ్డీ వచ్చా సందామామ సక్కాని సందామాము ఆతోట లోపలికి దూరినాడు సందామామ

అతోట లోపలికి దూరినాడు సందామామ సక్కాని సంగామూమ వోన్ని వొడిసి జుట్టు బట్టినాడు సందామామ | ప్రా

ఆ చిన్నోడ్ని జంపినాడు సందామామ

ఆ యరటి నెట్టు కేలాడ దిశా సందామామ

అయన బొయ్యి జావమాయా సందామామ సక్కాని సందామామ ఆ రాలేదు ఏమాయెనే సందామామ

యలమోళ్ళ రెడ్డసాని సందామామ సక్కాని సందామామ ఆతోట లోపలకు వచ్చినాదో సందామామ

గుడ్డ వుందీ దుడ్డు వుందీ సందామూమ సక్కాని సందామామ "ఆ మని నేడా కానలేదూ సందామామ

ఆడనించి రెడ్డసాని సందామామ

ఆతోటలోపలికి దూరినాదో సందామామ సక్కాని సందామావ ఆచిన్నోడు సాయ జూశా సందామామ

అన్నె మెరుగనూ పున్నె మెరగనూ సందామావమ

95

ఆఏమి సేద్దూ దై వరాయా సందామామ

యలమోళ్ళ సిన్నోోజ్ణి సంబదామామ

ఆపేరు బెట్టీ పిలిచినాదో సందామామ సక్కాని సందామామ నీతోడు న్నేనెనా సందామాను

ఆ నేనైనా వచ్చేనయ్యా సందామామ

(కాంతమ్మ, సంతవేలూరు, సత్యవేడు తాలూకా

త్రిక

బుచ్చన్న బుట్టిందే బూమి బందరుజిల్లా ; "పెరిగింది పెనజిల్లరో బుచ్చన్న

బుచ్చన్న మాటంటే రెడ్లూనూ కరణాలు బుచ్చన్న మాటం 'టే॥ లేచి కుర్చీలెత్తురో బుచ్చన్న ॥బుచ్చన్న॥ బుచ్చన్న మాటం'పే ఎర బుట్లావారు. బుచ్చన్న మాటం పే॥ ఎగిసి ఏనుగులెగ్దురో బువృన్న 1బుచ్చన్న॥ బుచ్చన్న కాన్లేమో హరటి స్తృంబములాల ॥బుచ్చన్న॥ బూమమ్మ పాలాయెనో బుచ్చన్న 1బుచ్చన్నః బుచ్చన్న చేళూలు చెరుకు పిచ్చలటోలు

ఇదులమ్మ పాలాయెనో బుచ్చన్న బుచ్చన్న॥ బుచ్చన్న లంజాలు సత్తి పువ్వట్లోలు [బుచ్చన్న॥ పగవారి పొలాయెరో బుచ్చన్న (బుచ్చన్న॥ బుచ్చన్న సెండ్లాండ్లు నిమ్మ పండట్టోలు

నిలిచి ముళ4డలమోసికో బుచ్చన్న గబుచ్చన్న॥ (ప్రమీల, ముప్పిరెడ్డిగారి పల్లి, చిన్నగొట్టిగల్లు తాలూకా)

థి

ఈకొండ ఆకొండరా భక్తుడా-సీమా[ది (శ్రీ కొండరా సీమ్మాది (శ్రీకొండరా భక్తుడా-జాలారి కోనొకటిరా

జాలారి కోనలోని భక్తుడా-వాలారి పూలున్నాయ్‌రా నా దేవుడూ వాలారి పూలున్నాయరా

96

కోరికాలు తీరాలిరా అవి ఎట్లా వస్తాయేదేపీ-అందలేదా పూవులు

కాలకాడికి సీళ్లొచ్చెనే. బలదేవి అందలేదా వూపులు ఇంకరొంతట్ల హోరా భక్తుడా-అందుతాయా పూవులు

'మోకాలు కాడికి సీశ్లాచ్చినే-బలదేవి అందలేదా పూవులు

॥ఇంకలొం రట్ల॥ గొంళుకాడికి సీళ్లాచ్చెనే 'దేవి-.అందటబేదా పూవులు ॥1ఇంకరొం తట్ల॥

జుట్టు మునిగే కాలమాయెనే-బలదేవి అందలేదా పూవులు పోతుండ పోతుండా నె దేవి-కొాళంగి మడుగులోన

చేతుల్లోటి చిట్టిగాజులూ భక్తుడా -చిట్లించే కాలమాయనా నాదెవుడా చిట్లించే కాలమాయనా

'మెళ్లోటి 'మెడిప్పస్తిరా భక్తుడా

తీవేస కాలమాయనా దెవుడూ

తీసేనె కాలమాయనా

(ప్రమీల, ముప్పిరెడ్డిగారి పల్లి, చిన్నగొట్టిగల్లు శాలూకాా

ఏ౮

వోరొరి సాగరయ్యా-పొద్దూస్నే లేపినా డే మసుగా రెసాగరయ్య పొద్దున్న లేపినాడే మసుగార సాగరయ్య

బాయి కాడికి పోయినాడె ఓరోరి సాగరయ్య

వేపపుల్ల వించినాడే మనుగారి సాగరయ్య

వేపపుల్ల వించినాడే ఓరోరి సాగరయ్య

ఫొల్లుగారా చేసినాడే మసుగారి సాగరయ్య

పొల్లుగారా చేసినాడే ఓరోరి సాగరయ్య

నాలుగు పక్కల నీళ్ళు గ్టై మసుగారె సాగరయ్య

మిసను ఏమో వదిలినాడే ఓరోరి సాగరయ్య

నాలుగు పక్కల నీళ్లు గట్టి మసుగారె సాగరయ్య

కాళ్ళు జేతులూ కడిగినాదే ఓరోరి సాగరయ్యా

97/7

నా ఇంటికేమో నచ్చినాడు మసుగారి సాగరయ్యా

ఇంటికేమో వచ్చినాడో ఓరోరి పాగరయ్య

తల్లీని బిలిసినాడే మసుగారి సాగరయ్య

తల్లీని బిలిసినాడే ఓరోరి సాగరయ్య

అమ్మరావే కన్నతల్లీ మసుగారి సాగరయ్య

అన్నాము బెట్టావమ్మా మనసుగారి సాగరయ్య

అన్నాము థోంచేసే ఓరోరి సాగరయ్య

సూట్‌కేసు పీగాలీవా మసుగారి సాగరయ్య

దిగ నెయ్యి దీసినాడే ఓరోరి సాగరయ్య డబ్బులేమో వెత్తీనాడే ఓరోరి సాగరయ్య బస్టాండు కొచ్చినాడే ఓరోరి సాగరయ్యా బస్టాండులో ఐస్సూవెక్కే మనుగారి సాగరయ్యా ఆబజారీ కొచ్చినాడే మనసుగారి సాగరయ్యా సిగరట్టు పాకెట్టు తీనే మనుగారి సాగరయ్యా అగ్గిపెట్టి తీసిన డే మసుగారి సాగరయ్యా

నా ఇం(టీయో సీసాయి తీసే మనుగారి సాగరయ్యా బాయి కాడికి వచ్చినాడే మనసుగారి సాగరయ్యా (వెంకటమ్మ, మళల్లైల చెరువుపల్లె. చం,దగిరి తాలూకా

ప్ర

పొలంటోయిన దేమూడు పరమెల్లినాదే సమక్క బడికి పోయిన బాలయ్యా బడికి టోయినాడే సమక్క బడికి పోయిన బాలయ్య ఇంటికొచ్చానే సమక్క మంగ్లోళ్ళ సందూలో ఇద్దరున్నారూ నమక్క అమ్మరా ఓయమ్మ నాఇంట్లో చెప్పకా సమక్క ఇృటారా నాకొడుక ఇటారా కొడుకా సమక్క్ల బాలా బండం మీద బ9గారి బూమి సమక్క కుడి హంస ఎంటికలు కూమక్క్ల దువ్వె సమక్క ఎడ చెంప ఎంటికలు ఏడస్త దువ్వె సమక్క

98 కుడి రొమ్ము పాలిచ్చి కుకలారగించె సమక్క ఎడమ రొమ్ము షాలిచ్చి ఏడస్త ఇచ్చె సమక్క చెక్కుళ్ళు దీసింది ముద్దు పెట్టింది సమక్క మేలు మేలంటానే మెడ ఘుద్ధరించా సమక్క కౌలు చొలంటానే తలకత్తరించా సమక్క కోసినా తలకాయను చూరులో దోసింది సమక్క కౌలు చేతులు కొట్టి కడగా వేసిరది సమక్క_ 'మెత్తాటి మానుసమే కూరా వండింది సమక్క పొలం దేమూడు ఇంటికొచ్చాను సమక్క చుట్టూరు కూరాలు నడి మర్దైనంబూ సమక్క ఎక్కుడవే ఓదేవి ఎక్కడివే కూర సమక్క తారప్పగా మూయన్న దుప్పీటకోడు సమక్క పరమటగా మాయన్న పందేటకోడు సమక్క ఉత్తరంగా మాయన్న్మ ఉడు మేటకోడు సమక్క్ల చూరులో తలక్షాలయ భిగువాబడ్డాది నమక్క్ల నాయగ్షూ. ఓనాయనా నేను చెవతా నేను సమక్క పొలం బోఖన బేవుడివి ఫాలంటోయినావు సమక్క బడికి పోయిన బాలుడ్ని బడికి పోయినా సమక్క్ల బడికి పోయిన బాలుడ్ని వింటీకొచ్చాను సమక్క మాయమ్మ మంగతోడు తొంగూనున్నారు సమక్క్ల అమ్మరా ఓయమ్మ నాయన్లో చెప్పళా సమక్క చెప్పద్దు చెప్పద్దు నాచిన్ని కొడుకా సమక్క చెక్కూళ్లు థీసింది ముద్దు షెట్టింది సమక్క దాలా బం్యడం మీద బంగారీ గూడి సమక్క కుడి చెంప ఏంటికలు కుమఃశ్తా దువ్వె సమక్క ఎడం చెంస ఇంటికలు వేడస్తా దువ్వె సమక్క పడిరొమ్ము పాలిచ్చి కతలారగించా సమక్కా ఎడమరొమ్ము ఫాలిచ్చి ఏడుస్త ఇచ్చె సమక్మ్లు మేలు మేళంటానే మెడ ముద్దరించా సమక్క తాలు కాలంటానే తల కత్తరించా సమక్క

9౦

కోసీనా చిరు కత్తి చూరులో దోపింది సమక్క

కాలు చేతులు కట్టి కడగా వేసింది సమక్క్ల

మెత్తాటి మామసము కూరాలొండింది సమక్క్ల

కొట్టొద్దు తిట్టద్దు మాయమ్మనైనా నమక్క

మాతల్లి కెనక్రైనా వారు తల్లుంది సమక్క

వారు తల్లిని “పెళ్ళాడు మల్లా పుడకళాను సమక్క్ల

అన్నీ మాటాలు చెప్పె పాణా మిడిచాడు సమక్క (కొండమ్మ, ఎం డి పుత్తూరు, తొట్టంబేడు తాలూకా

త్రి

చిన్ననాడు నుంచి నేను-కంచి మేకను సాకతుంకే

కంచి మేక పాలు దెచ్చీ-తల్లినీ మరిపించితికొడుకా

నా కొడుకా ఓగోపి రెడ్డీ... దాసిపల్లెకే చాన మైతివా

దాసిపల్లి మైదానాన-దాది నిమ్మ చెట్టుకాడా 121 బుంగదేయ యావు నెయ్యా-బం దేడేసి గందప చెక్కలు కశైల్లోన దానమైతివా-_ నాకొడుకా ఓగోపి రెడ్డే

దాసి పల్లికే దానమైతివా

దాసిపల్లి మైదానాన-దాద్‌ స్‌్మమ్మ చెట్టుకాడా 42

బాయి గడ్థిన కూసోనుం పే-బాలుడని మోపొంచిరి కొడుకా యద్దానాన మరణమైతివా 1నాకొడుకా ఉగోపిరెడ్డే॥ (సిద్దమ్మ రెడ్డిపల్లి. (శ్రీకాళహస్తి తాలూకా)

పం

ఎదురింటి పిల్లనయితే వే దురగమ్మ సామి వినరా నాచిన్నసామి 1ఎదూం౦ంట॥ లేసి 'పెంద్రీ ఆడుతా సామి దురగమ్మ

పాప వినవె నాచిన్ని పాప దురగమ్మ ఇపదులింటి॥ ఇందదే నామనసే నాదుఠగమ్మ ॥ఎదులింటి! సామిరారా నాచిన్నసామి. దుఠగమ్మ

100 పక్కింటి పిల్లనయితి-సామి పినరా నాచిన్నిసామి లేసి పెండ్లి యాడుత సామి దురగమ్మ పాప వినవే నాచిన్ని పాప దురగమ్మ నావూరికి నేనెళ్ళిపోళా దురగమ్మ--సామి వినవె నాచిన్నిసామి తెల్ల గ్యురం వా శ్నెక్కినారే దురగమ్మ చిల్లి సెంబు చేతబట్టారే దురగమ్మ కావలసిన ధనమిచ్చినారా దురగమ్మ కారడవి వాళ్ళుదాటిరా సామి వినరా నాచిన్నసామి దురగమ్మ నీళ్ళదాహం నాకవుతాది దురగమ్మా పాపవినవే నాచిన్నిపాస దురగమ్మ ళ్‌ ఎక్కడయినా నీవుండు పాప దురగమ్మ చిల్లి చెంబు చేతబట్టాడు దురగమ్మ దాయి వద్ద తాను చేరాడు దురగమ్మ ఎంచి ఏడు పడిగట్లు దిగె దురగమ్మ ముంచి మూడు దోసెట్లు తాగె దురగమ్మ భార్యవద్ద తసు దేరినాడు దురగమ్మ పాప వినవె నాచిన్నిపాప దురగమ్మ కాళ్ళట్ల చాప్పకో పాస నాచిన్నిపాప చిన్నిచెంబు చేతి కందించే నాచిన్నిపాప దురగమ్మ కాళ్ళమీద పవళించినాడో దురగమ్మ విలవిల పాణమొదిలాదే దురగమ్మా పాపవినవే నాచిన్నిపాప-ఎండి కశ్లైగెడిస్తి నే దురగమ్మ ఏ ఫలమో నీఫలమొంది పాప పచ్చి కశ్లైగేడిస్తేనే ఫలమైన నీకుంది గుళ్ళదండ లేసినాది దురగమ్మ గుండము గావించినాది దురగమ్మ కొస్తదండ కావించినాది దురగమ్మ కాష్టంబు వేయించినాది దురగమ్మ కొత్తగుడ్డ మీరు కేవండి దురగమ్మ

101

కొత్తకుండ మీరుకేవండి దురగమ్మ

కాళ్ళకాడ మీరు పట్టండి దురగమ్మ

తలకాడ నేను పడతా దురగమ్మ

కాష్టం మీద తలపెట్టినాడే దురగమ్మ

కాష్టం మూడు చుట్లు తిరిగె దురగమ్మ

కల కలా మాడేటపుడు దురగమ్మ

కౌగిలించి దుముకి నాదె దురగమ్మ

కల కలా వాళ్ళు మాడారో దురగమ్మ

కైలాసం వాళ్ళు చేరారో దురగమ్మ

(మల్లీ, రంగమ్మ, దేసూరు అగ్రహారం; నగరి తాలూకా

100

కుత్తూర్జా బుట్టీనావు-(బైంబేట్లో విచ్చీనారో 1 ॥

ెంబేటి గామామంతా చెంగమ్మా

గొల్లవారి కోడలవమ్మా మాయమ్మా

రాతిరి పది గంటలవపవడూ సిద్దావ రెడ్డి వచ్చి ॥2॥

సిద్దాప రెడ్డీ వచ్చి చెంగమ్మా

షా

మద్దిస్తారన్నారమ్మా మాయమ్మా

మడ్డి ఆమాట ఇన్నాదమ్మా కుక్కురారం ఉదయం లేచి చెంగమ్మా ఇల్లువాకిలి అలికి నాదే మాయమ్మా ఇల్లువాకిలి అలకీనాదీ-బిడ్డలానూ విలిచీనాదీ బిడ్లలానూ బిలిచీనాదీ చెంగమ్మా ి

న్‌ భం"? టగంధాం కడుపునిండా కూడు బెట్టా మాయ మ్రాక్ట సి వ కం ఖల కడుపునిండా కూడు బెట్టా కంటి గోర వౌడ్డూతుం టె క. ట్‌ కం కెనీరూ వొడ్తుకుంద చెంగమ్మూ శో: గి డం లే శ ( + ౫ తట్ల కొడవలి చంకానేనె మాయనమ్మ్యూ మ ౮ యు ల పా అలలో వొద్‌.గ్రరర్టి (డీడీ

102 తట్ట కొడవలి చంకానేశా_తూర్చ్పుదారులు పట్టూతుంది తూర్ప్చుదారులు పట్టూతుంది చెంగమ్మా గెనివి గెనివి తిరుగూతుంది మాయమ్మా గెనివి గెనివి తిరుగూతుంది- గెనివిగడ్డీ గోసూకుంది 'గెనివి గడ్డీ గోసూకుంది చెంగమ్మా కోకేమో బోసినాదీ చెంగమ్మ కోకేమో బోసీనాదీ తడావేమో వేసినాడీ ॥£ి॥ తడావేమో వేసీనాదీ చెంగమ్మా కొడవలేమో గుచ్చినాదీ మూయమ్మా ఆకాశాన్ని దలచీనాదీ హరచేతిబూనీనాది హరిచేతి బూని నాదీ చెంగమ్మా తల్లి దర్శడుల వేడీనాదీ మాయమ్మా తల్లి దండ్రుల వేడీనాదీ-తలాకేమో బూనీనాది తలాకేమో బూనీనాదీ చెంగమ్మా బాయ బాయ తిరుగూతుంది మాయమ్మ వాయ బాయ తిరుగుతుంది.కడబాయ కొచ్చుతుంది కడాబాయ కొచ్చించమ్మా చెంగమ్మా కడా వేమో దించినాదే మాయమ్మా కడావేమో దించినాది 1211 బొందు దారం దీసీనాదీ చెంగమ్మా పుల్లకేమో దగిలిచ్చింది మాయమ్మ పుల్లకేమో తగిలిచ్చింది దట్టియ గట్టీనాదీ దట్టీయ గట్టీనాదీ చెంగమ్మా వొస్పళిచ్చి బాయిలో దూకే మాయన్ము (ఆర్‌, పద్మ* ఓబుకాయపల్లిః (శ్రీకాళహస్తి తాలూకా

103 హాన్య గేయాలు క్ష0కే కాలూ సేతులు లేని కుమ్మరి చేనెను రెండు దాండములు ఒకటికి అడుగే లేదే ఒకటికి అంచే లేదే 1౬కటికి॥ అడుగు అంచూలేని వానితో జేసిరి వంటాకాములు ఒకటి వుడికీనది ఒకటి వుడకనే లేదు వుడికి వడకని వంటకోనము నచ్చిరి ఇద్దరు చుట్టాలు ఒకడికి కడుపే లేదే ఒకడికి నోరే లేదే పండీ పండని జీని కోసము వచ్చిరి ఇద్దరు దొంగాలు ఒకడు కదలా లేడు ఒకడు మెదలా బేడు కదలీ కదలని దొంగకోసము.-వచ్చిరి ఇద్దరు పోలీసోళ్లు ఒకడికి చేతులే లేవే..ఒకడికి కొళ్లే లేవే (రత్నమ్మ, మట్టపల్లి, బంగారు పాఠం తాలూక్రా కే02 వొక్షర్శి కిందేసి వొకర్ని మిందేసి వొకరి కోసం నేన్చోతిరా మాను వొకరి కోసం॥ ఎవర్ని కిందేసి ఎవర్ని 'పెనేసి ఎవరి కోసము నువు బోతివే పిల్ల

104

కోడ్న్ని కిం దేసి గంపపైనేసీ

కత్తి కోసము నేన్‌ బోతిరామామ

వొకడ్ని కళ్టుసీ వొకడ్ని విడిచేసీ

వొకడి కోసము నేన్చోతిరా మామ

ఎవర్ని కన్లైసీ ఎవర్ని విడిచేసీ

ఎవరి కోనము నువ్‌ బోతివే పిల్ల

ఆవును గప్తేసి దూడ్చుు విడిచేసీ

దుత్త కోసము నేన్నోతిరా

వొకర్ని బూసుకోనీ వొకర్ని బెట్టుకోని

వొకరి కోసము నేన్సోతిరా మామ

ఎవర్ని బూసుకోనీ ఎవర్ని బెట్టుకోనీ

ఎవరి కోసం సువ్‌ బోతివే పిల్ల

పసుపు బూసుకోనీ బొట్టు పెట్టుకోనీ

అద్దము సూడను నేన్ఫోతిరా మామ

అద్దము సూడన్సు నేన్పోతిరా

(కమలమ్మ, మళ్లెల చెరువుపల్లి; చంద్రగిరి తాలూకా)

103

పోతులన్నా కలి పోతులన్నా-పఫోతులన్నా దున్న వోతులన్నా కట్టమింద ఒకిటటా, కట్ట కింద ఒకిిట్రాం ఏసేది ఒక్కిట్రా ఎక్కెది ఒకిటటా, పొడినేది ఒకిట్రా, కారేది ఒకటా

కక్కేది ఒక్కిటా ॥1పోతులన్నా॥ అబ్బేది ఒకటా, రుబ్బేది ఒకి(టా

కడాసారి పొయ్యేటప్పుడు కడుకుం డేదొకిట్రా ॥1పోతులన్నా॥ అబ్బేది ఏంటదా, రుబ్బేది ఏం[దా

కచాసారి పొయ్యేటపుడు కడుకుం డే దేంథద్రా 1పోతులన్నా ॥1 అబ్బేది రోలురా, రుబ్బేది పప్పురా

కగణాసారి పొమ్యేటపుడు కడుక్కుం డేది ఇెయ్యిరా!పోతులన్నా। పెప్టేది ఒక్కిట్రా సజ్జైది ఒకిటా

105 పొట్ట ప్రైకెత్తుకొని కొన్హుది ఒకటా ॥పోతులన్నా॥ 'పెళ్తుది ఏందిరా, పశ్తేది ఏందిరా పొట్ట పైకెత్తుకొని కొక్తేది ఏందిదా 1వోతులన్నా॥ 'పెళ్టైది కొలిమిరా, పక్టేది కారా పొట్ట పై కెత్తుకొని కొన్లేది సమి్యటా ॥పోతులన్నా॥ ఏ'పేది ఒక్కిటా, 'సపెస్లేది ఒకిిటా పట్టుకుండే దొకిటా పిసికే దొకిటా, ఎక్కీంచే దొక్కిటా ॥పోతులన్నా॥ ఏసేది ఏందిరా, ెస్హైది ఏందిరా పట్టుకం దే జేందిరా. పిసికే దేందిరా ఎక్కించే 'దేందిరా ॥పోళతులన్న॥ ఏ'ేది సంచిరా, "పెళ్లి మలారమురా పట్టుకుం డేది చెయ్యిరా* పిసికేది చెయ్యిరా ఎక్కించేది గొజురా ॥పోతులన్న॥ కశ్తునే దొకిటా ఇడిసే దొకి(టా కరును కుందేదొకి(టా రెండుగాశ్ష సందులోన ఊగులాడే దొక్నిటా ॥పోతులన్న॥ క్రళఓసే దేందిరా యిడీనేదేందిరా రా కరుసు కుండేదేందిరా 'రెండుగాళ్ల నసందులోన ఊగులాడేదేందిరా ॥పోతులన్న॥ క శ్తేసేది ఎనుము[నా= యిడినేది దూడ(నా కరును కుండేది పొదుగురా శెండుగాక్ష సందులోన ఊగులాడేది దుత్తరా ॥పోతులన్న॥ జోదోడు ఒకా బొచ్చోడు ఒకడ్రా మొలజుట్టు బాకులోడు వాడిపేరేమిరా ॥పోతులన్న॥ బోడోడు కోడిగుడ్డు. బొచ్చోడు మెంకాయ మొలజుట్లు బాకులోడు వాడి పేరొంకాయి ॥పోతులన్న॥ (కిష్టం శివపురి అ్యగహారం; పుంగనూరు తాలూకా

106 104 ఎద్దు వుచ్చపోయంగ ఏరునై పారంగ తాటాకు పడవకట్టి దాటినానూ 8241 చెరువునిండ నీళ్ళుంపే 121 కట్టమీద జోయి కట్టమీద వచ్చినానూ అదే చెర్లో రెండు గుడ్డి కొంగలు కూర్చోనుండ దొంగలని పరిగెత్తుకొని ఎల్లినాను గాది కింద మాఇంటి ముందద గాది కింద పందు కుక్కను జూచి ఎలుగు గుడ్డులని ఎగిరి దూకి ఎల్లినాను కడవ కింద కప్ప ॥12|1 గ్మర్‌ గ్యర్ర్‌ గ్యర్‌ మనరవగా బల్లాము తీసుకొని కసక్కన పొడిసినాను ఒకే ఒక మానుకో రెండు ఉడత పిల్లలు కరుసుకుండ "పెద్ద పులులని జాబు రాసినాను ఎవరికి? మాతాతకి భలెరె భలెరె మాతాత వేటాడగనే అది సూసి నేను వేటాడగనె గొటిపింటికి గుండ పొయ్యికాడ మాకు వాకిట్లో సూపో (గురవయ్య, ముసిలిపేడు, తొట్టంబేడు తాలూక్సా క్షేథ5 తిరుపతికి బోతుంపే రంగనాయికొ నాకు సద్ద సేనడ్డ మొచ్చె రంగనాయికొ తిరిగి మల్ల వస్తుం కే రంగనాయికా నేను తిరిగి మల్ల వస్తుంటే రంగనాయికా సద్దసేను పండి వుందె రంగనాయికా

107 నడ్డసేను కెల్ల జూసి రంగనాయికొ నొామనసే మూడిదములాయె రంగనాయికొ మంచి నుంచి గెన్లు బెరికి రంగనాయికా నా వొళ్లోన రాచుకుంటి రంగనాయికా వాడు సేనుగల్ల సామ్ముకాప్పు రంగనాయికొ వాడు తెల్లకేదు బొగియుండే రంగనాయికొ నాస్టైట చెరుగు బట్టి నాడు రంగనాయికా నాకు పట్టరాని కోపమొచ్చె దంగనాయికొ నేను చీర ఇప్పి కువ బెడితి రంగనాయికో నేను రవిక టిసి దిగువ నేస రంగునాయిక వానికి ఏమేమా మనసుకొచ్చి రంగనాయికో మాయన్మూ గంగా లమ్మా దండమమ్మా రొంగనాయి క మాయమ్మా పోలేరమ్మ దండవముమ్మా రంగనాయిక వాడు రెండు చేతుటెత్తి మొక్కె రంగనోయిక (గంగులమ్మ, తెట్టు మదనపల్లి తొలూక్సా 106 ఊర్లోకి టొయ్య్యా ఉఊశర్లోకీ బొయ్యి మజ్జిగ దెమ్యుం క చొళ్లంత దుమ్మూ ఎక్కడి దె లొడీ తందానే తానందానె కైన గందూడి ఊర్లోకి బొయ్యి ఊర్జోకి బొయ్యి మజ్జిగ దెస్తుంపే రెడ్డోళ్ల దున్నటోతు కాలునీరి దుమ్ము ఎగరగొశ్హై మొగడా తందానే తానందానె పైన గందూడి నియ్యు రూపొయిలిచ్చి..ఎయ్యి రూపాయిలిచ్చి ఎండీ చీరా దెన్తే అది ఏలా చినిగిందె లౌడీ 1తందానే!। కలుపుకు నేన్పొాయ్యి--కలుపుకు నేన్నొల్యు కలుపుదీస్తావుం పే. ఊదర క్ళరబట్టి చినిగేరా మొగుడా

• 11తందానే;। ఓ

106 కొండ కాట్లోకి బొయి్యింకొండ కాట్లోకి భొయ్యి వాసాఖా దెస్తుంపేంసిగలోవి పువ్వులు ఎక్కడి వేరాడి 1తందానేఃః కొండ కొట్లోకి జొయ్యి 11211 వాసాలు దెస్తుంపే-కొమ్మచిట్లి కొన్సునిండేర మొగుడా 11తందానే।; ఊర్లోక్‌ 'వొయ్యి 11ల11 ఇలవాలు తెమ్ముం పే. ఒశ్లైళ్ల గిచ్చులు ఎక్కడి వేలౌడిఃతందానే ఊర్లోకి టొయ్యి 11211 శెలవాలు దెస్తుంఫే తక్కిడి పుల్ల తగిలేరా మొగుడా 11చందా నే? మాట షూటక్కు నువ్వు 11211 పది జెప్ప కొస్తాపు.పల్లాయ్‌ గొడ్డావు మంచం కిందా పృంధే వాడెివడే లౌడీ 12తండానే;1 మంచం కిందా వుండే 11 బ్లైః( అల్లిబిల్లీగోడు పిల్లీ! జొరయమొస్తే నల్లూపాలూకొచ్చి ఉండాడు మొగుడా 1$తందాొనే(4 (చిన్నక్క, మట్టపల్లి; బంగారుషాలెం జాలూకాొ కేం తేలుకుట్టిందో పిన్ని ఏలు కుట్టిండో ॥1బ11 మట్టా మద్యానపుడు మగనితో కొట్లాడి 1211 తొట్టు మంచ మేనుకొసి నట్టింటొ కూనుంశకే సుట్టు మొగడేసినోని సంగటిననుకోని సంగటిట్లాననుకోని నట్టి గడగ నేనుటోశే సట్టికింధ సుట్టుండే స్పుట్టుకిండ తేలుండే 1తేలు!1 నడీమేలు గుట్టింది నరనరా మంటుఠఅది నరసరామంటుంది బగఐబగా మంటుంది 11 త్రేల్య11 దయగల్లా, నాబాన డాకేరును బిల్‌నంపే స్త

109 బాకరాపేటోడు భలే బాగానున్నోడు చింతమానిలా వుండే తాటిమాను పొడువుండే ॥తేలు॥ పాతసింతా పండు రీతిలా వున్నాడు 11211 అడ్డు పంచి గట్టాడు సట్టు మంచమేసాడు సట్టు మంచంపైనా పండుకోమ న్నాడు పరవారెదన్నా చ దము లేదన్నాడు ఇంకా కొంచెంసే _ వోర్చుకోమన్నాడు ॥ తేలు! బిడ్లు పాపలొచ్చారు హందాయానేడ్చారు హమ్మానాయినంటూ తల్లటిల్లు తున్నారు తేలు! బాకరాపేటోడు భలే బాగా నున్నాడు పాతా సింతా పండు రీతిలా వున్నాడు సింత మానిలా వుందే తాటిమాను పొడువుండే తేలు॥ అడ్డు పంచగట్టాడు-సట్టు మంచమేసాడు అడ్డు తెరా గట్టాడు-పండుకోమ న్నాడు పరవాలేదన్నాడు-బయము లేదన్నాడు వింకొ కొంచెం సేపు వోర్చుకోమన్నాడు వక్కన నెయ్యేసి-చీ రెత్తా మన్నాడు పరవాలేదన్నాడు - పట్టుకున్నాడండీ బిడ్ల పాపలందరినీ వక్కకే దరిమాడు పక్కన కులాయ్‌ బెట్టి-సక్కాని సూదేసినాడు ॥తేలు॥ (గంగులమ్మ తెట్టు, మదనపల్లి తాలూక్సా 108 వక్కలిక్కడ లెదాని-వాదులాడొద్ద క్కయ్య వక్క॥ గుళక రాశ్లేరుకోని._తిత్తి నిండ టోసుకోని "పెండ్లికి రాండమ్మయ్య--సెండ్లికి రాండి ఆకులీకులు బేదాని_వాదులాడొదధక్కయ్య అకు కీళ్లాకులు బెరుక్కోని-తి త్రినిండ బెట్టకోని "పెండ్లీక్‌ వఛాండమ్మయ్య-- పెండ్లికి రాండ్‌

110

"పెండ్లికి రాండక్క్య్య- పెండ్లికి రాండి

సున్నం గిన్నం లేదాని-వాదులాడొద్దక్కయ్య 1సున్న॥

కోడి పియ్‌ తీసుకొని _తిత్తినిండ ఏసుకోని

"పెండ్రికి రాండమ్మ య్య-- పెండ్లికి రాండి

"పెండ్లికి రాండక్కయ్య--ెండ్డికి రాండి

(చిన్నప్ప శివపురి అగ్రహారం, పుంగనూరు తాలూకా

109

ఎందుకమ్మ ఈమొగుడూ _పదిమందిలోన కాన పడడూ

ఆకూ దేడూ వక్కా_ దేడు..న లగ్గొట్టి నా నోటిలో వెట్టడు

ఎందుకమ్మ ఈమొగుడూ.-_పది మందినో కానపడడూ

పుంగనూరి సంతకు బో తే_పువ్వాలోనికాక బిడ్న్నే కంట్ని ॥ఎందుకమ్మ॥

కూరలాకాడా సంతకు టోళే..పువ్వలోనికొక విడ్నే కంట్ని ॥ఎందుకమ్మ॥

నలుగురి బిడ్లా తల్లి నైతే...మొగని పొందు నేనెరగానమ్మా ॥ఎందుకమ్మ॥

రోటిలోకి రోకలిలేదు-రోటికాడికి నన్నెత్త కపోడు ॥ఎందుకమ్మ॥

సవుడేపల్లె సంతకుటో తే_సాకలోని కొక బిడ్నే కంట్ని ॥ఎందుకమ్మ॥

(పి కృష్ణప్ప, తెట్టు, మదనపల్లి తాలూకా)

కే10

చిటుకు పొటుకులా డే_ ఒయ్యారి ఓపిల్లా 1చిటుకు॥

సీ ముందరుండే కడుషేడకీ

ఇట్ల అందమైన బాయికి ఏీలాకు పోతే

కప్పా జిరుక్కుమని..కడుపాయెనత్తా నేనేడ రంకాడేది

| నారంకులన్నీ తెలికే బొౌంకుల మారత్తా--నేనేడ రంకాడేది చిటుకు పొటుకులా డే_-ఒయ్యారి ఓపిల్లా ॥చిటు కు! నీ కొకకుండే మరకేడదీ? ఇట ఆవూ దగ్గరికీ పాలాకు పోస్ట దూడా తన్నె మరకాయెనె అత్తా-నేనేడ రంకాడేది ॥నారంకలన్నీ॥ చిటుకు పొటుకులాడే-జయ్యాారి ఓపిల్లా నీ ముక్కులోన నుక్కెరేడదీ ఇట కోంటోళ్ళంగడికి సామానూ పోతే తక్కిట్లో రాయి తగిలి ముక్కు పుల్లాయె నశేనేడ రంకా డేది ॥నారఎకులన్నీ॥ (భారతి, కాయం'పేట పుత్తూరు తాలూకా న. కొయం పుత్తూరి చిత్తూరి జిల్లా కోకరి పేట ఆహా కోకరి "సే్‌టా ॥1కొయం॥ ఆడోళ్ల చెరిగేది చేట దొంగలు కశ్షైది మూట నన్న నన్న నన్నా నానన నేను బొయ్యేదోవలోన-పోయెర బొద్దు నాకు 'పెండ్డాను వద్దు-నాకులంజలు ముద్దు ॥1కొయం[॥ దొంగలు గొట్ట కటారుకత్తి.చేశబడ్డిరా మదరాసు మైలు వస్తిరా కిలాడి ఏస్కం నేస్తిరా నన్న నన్న నన్నా నానాన (మునిరా మయ్య శివప్పురి అగ్రహారం. ఫుంగనూరు తాలూకా)

112 తాత్విక "గేయాలు 112 ఇరవై ఐదు యేండ్లాకంతా 'వేశయ్యకు 'పెండ్లాయె గదో భగవంతుని మాయ ఇదంతా పరమాత్ముని మాయ 'పెండ్లి అయినీ మూడు నెల్లకూ భారీ గరభని అయె గదొ భగవంతుని మాయో ఇదంతా పరమాత్ముని మాయో భారీ గరభనీ అవ్వాతానే ఏరే రూపు మారెగదో భగవంతుని మాయో ఇదంళఠా పరమాత్ముని మాయో ఏరే రూపు మారఠానే కొళ్లూ సేతులు మండ్లాయో భగమంతుని మాయో ఇదంతా పరమాత్ముని మాయో కౌజ్లూ నేతులు ముళ్లూళానే సీమూ రగతము చిందెగదో 11భగవంతుని।। సీమూ రగతము సిందాతానే చూసే వాళ్ల కు ఆసింకమాయె 1;భగవంతుని,, సూష్ట వాళ్లకు అసింకమవుతనే భారీ పుట్నిళ్ల సేరెనయో భారీ పుట్నిళ్ల సేరాతానే భారీ మింద భమిసాయో 11భగవంతుని।। ధారీ మింద భమిసీ అవుతానే

13

హత్తా వారిళ్లు నేరనయో 11భగవంతునిః॥ హత్తా. వారిళ్లు సేరూతానే హత్తామామలు సూనెనయో భగవంతుని 11 హత్తా మామా సూసేతానే సూసీ వింట్లోకి పోయెనయో 11భగవంతుని! కత్తీ గుడ్డా ఎత్తీతానే కొండకు కట్లకు పోయెనయో 1;భగవంతుని £॥ కట్టూ వేర్‌ మోపూ గట్టీ నగరికి సాలా వచ్చెనయో ॥భగవంతుని॥ నగరికి సాలా వచ్చీనారూ పంచానేమో వేనెనయో ॥1భగవంతుని (జయ లత్మమ్మ మల్లేలచెరువు పల్లి, చంటదగిరి తాలూకా

శ13 నరహర్శ్ని నమ్మాక నరులను నమ్మిన నరజన్మ ఏీడేరునా ఓమ్మెరీ మనుసా నరజన్మ వీడేరునా అన్నముండాక నన్నో బియ్యాము తినినంత ఆకలి విటు తీరునా ఓవ్నెరీ మనసా ఆకలి విటు తీరునా ॥నరహర్ని॥ (దాహ ముండాగాొ ఉమ్మీ నీళ్ళూ (తాగినా 1దాహ॥ నిండు (దాహమూ తీరునా ఓవెరరీ మనసా నిండు (దాహమూ తీరునా అమ్మ యుండాగా పేడ్డామ్మాను పిలసినా (యేమలు విటు తీరునా ఓవెరీ మనసా తల్లిపేమలు విటు తీరునా ॥1నరహర్ని॥ కన్యయుండాగా కొయ్యా బొమ్మాతో కలిసినా కామము విటు తీరునా ఓ వెరీ మనసా కామము విటు తీరునా 1నరహర్ని॥

[కత

కాళ్లు యుండగా మోకాల్లాతో నడఎన

కాశీకి పోవచ్చునా ఓవెరి మనసా

కాశీకి ప్రోవచ్చునా

(సరోజమ్మ మల్లెల ఇెరుపుపల్లి చర్మిదగిరి తాలూకా)

కత

వానా గురిశా _ కుంపే నిండా

కుంటా కిందా.-పం పే బండా

పంటాగోఎ కుప్పాలే పేరూ ఓ ఎగలటీలింగా

వంట గోసి కుప్పాలేఎ

కుస్పాక్రైనా వగ్గే బెశ్తే.కుప్పాగాలవ నబ్బ్చే తీరారా

మూటి గల్ల మసీలమ్మా

నెక్తీమీద నోరే బుళ్హు

ఎంతగొట్న్‌ సింకాటోతాది ఓ ఏగంటీలింగా 1ఎంతగొట్న్ని॥ ఇద్దా బుద్దా నేర్చినీవారు.సదచుపూసాము నేర్చిని వారు

దాని హరతము మిరే కఇస్ఫండీ-ఓ ఎగంటీలింగా 121 ఇద్దా బుద్దా నేర్చినీ వారూ-సదువూ సాము నేర్చీని వారే

దాని హరతము మీరే చూడండి-ఓ ఏగంటీలింగా

దానిపేరే రాగడ రోయం(డ్రొ

ఆకాసానా సుక్కేబుక్లై..అంచలా మధ్యనో వాకిలేబు స్టే

ఆలు ఇంట్లో మొగుడూ దొడ్లోన ఓ ఎగంటీలిం గాః దాని హరదము మీరే ఇన్పండీ

ఆకాశానా ఇళ్లేగట్టి-ఆంచలా మ థెన వాకిలేబేట్టీ

దాని పేరే శానగవోయండో ఓ ఏగంటీలింగా॥ ముక్కు మొగమూ లేని పక

ముప్పై మూడే గుడ్లే పెట్టా

ఆరవై యారే పిల్లాలు జేశారో ఓ ఎగంటీలింగా

దాని హరశము మీరే ఇస్పండీ

ఇద్దోబుద్దా నేర్చినవారు-నదుము సాము నేర్చినవారు

డే దాని పేరే ఎండకాయండా - ఓ చ్‌గంటీలింగా దాని హరదము మీరే సూడండి ఆకూ తీగె సక్కాదవమే--అవిసీ మానూ మరుగునుండూ ఆడదాని సక్కాదనమేరా ఓ ఏగుటీలింగా సవిటి నెరుగూ మరుగూ- నుండూనూ 41నొద్దాబుద్దా॥ పగులజూస్తే పాడుతోట.. రెయ్యిజూ్తే సషలేనుక్కా దాని హరతము మీరే చెప్పండి-ఓ ఏగంటీలింగా వాని హరతము మీరే జూడండి 1 ఇద్దాబుద్దా॥ దానిపేరే హోాకాళ మేనం(టా నీకు నేను మంచీదాన్ని- ఈ ఊరికి నేను కానిదాన్ని నీవుర హోడే మాటలకొారా ఓ ఎగంటీలింగా పండు జిల్లేడాకునై పోయా నేశ్చాడేనా పాటాలకించే--ఏలా వస్తివి జీరాజాణా నిలువ రాతీ కనమాదానేరా-ఓ ఏగంటీలింగా నిలివి ఏడూ జామూలాయరా (గోపాలమ్మ ఎటియం హరిజనవాడ మదనపల్లి తాలూకా) కేశే5 పోరా జీవుడా పోరా జీవుడా పోరా జీవుడా పోరా పోరా జీవుడా పొద్దూ పోకే పనుకొంటా పొద్దూ పోకే పనుకొంటార జివుడా మాటలాడు కొంటా బూటలాడు కొంటార బజివ్నడ మట్టి మోసుకొంటా ఎత్త క పోయేది నలుగురు తన పంట పోయేది వదుగురు ఒంటిగా నన్నాడ దీర్చితి-_ఇంటి కందు కొచ్చేందుకు ॥పోరా॥ తొమ్మిది కిటికీల దరవాజుల సందో మాటలాడుకొంటా మాటలాడు కొంటార జివుడా మన్నుమోసు కొంటా పోరా! చేతిలో బెల్లం వున్నంతారికి కౌకి బలగమంటా చేతిలో బెల్లం సరి సరిబోకే ఎవరురారు వెంట (సుబ్బమ్మ సామిరెడ్డి పల్లి చిత్తూరు తాయూకా)

116 116 ఎన్నాళ్ళు దితికినగాని..ఇక సుకనులు కొన్నాశ్శేగద మనుసా ఎళ్ళిపౌయ్యే నాడు ఏమీ ఎంబడి రాదు జీవనారీయనా।ఎన్నాళ్ళు। ఇల్లు వాకిలి విల్లాలు నాదని ఎందుకు తలటో నెదవు ఏరిమనుసా తల పోఎనందున తన వెంటనే రాదు జీవనారీయనా ఆలూ ఎల్లలని జెబ్బ అవవితో దల పోనెదవ మనుసా తల పోసినందున తనవెంట ఏమ్‌ రాదు జీవనారీయనా 1ఎన్నాళ్ళు॥ మిధైలుం పే నేమిరా మేడలుం పేనేమిరా 1ఎల్లిపొయ్యే॥ ఇఎన్నాళ్ళుః (గంగులప్ప కొండకింద మేకలవారిపల్లి తంబళ్ళపల్లి తా క్షేే7 ఓ మానవుడా మమత వీడరా మమత వీడి రామ నామ శరణ చేయరా అరే రామ అరే రామ అనరా అరే రామ అంటే అరియించు పాతకమురా ॥౪ఓ మానవుడా॥ నంద కుమారా ముందాలా బాలా ఆలు బిడ్డలు అన్నదమ్ములు ఎవరు వెంటరారురా గటము వదలి వైకుంట మెలితే ఎవరు ఎంటరారురా 1ఓ మానవుడా॥ చుట్టూ కోటలలో నాగెట్టురా గెట్టు వదలి పొయ్యెవేళ సందు చేసే తెలియదురా ॥ఓ మానవుడా॥ కొండవీటి దొంగలలో దొరవిరా దొరలలోనే సీవు ఒక దొరవిరా 1ఓ మానవుడా।।

శేష? ఆకాశమూ నొక్కు పొండురా ఆపొండును ఎలిచే నాదుడెవరురా 11ఓ మానవుడా! కత్తియొక బలియేని దిక్కురా దొక్కీదీనా దయాలా పక్షీరా ఓ మానవుడా॥ తల్లిదం డ్రులన్న దమ్ములు ఎవరు వెంటరారురా , గటము వదల్‌ వెకుంటామవరు పేంటరారురా ॥ఓ మానవుడా (వెంకటయ్య వేమూరు చంద్రగిరీ కాలోకా) నీతో గేయాలు కే18 రంకులాడిని నమ్మకురో రన్నో రైతన్నా _ నువ్‌ నమ్మితేను చెడిపోతవరో రన్నో ర్రైతోన్నా కన్నులకై.నా కౌటుకో వేసి ముథానికైనా ఫొడిరు గొట్టి ఎండి పోయిన సపెదవులకేమో వ్యర్ర రంగుయో వేసికోని బండ మీచుయో గుడీనా వేం గుడినిలోకి నన్నూ రమ్మాంటుండి /రంకోలాడిని ॥ ఎండిపొయ్‌న 'పెదవులకేమో ఎ్యరరలగుయో. వేఎకోనా నొసట ఎ్యరన తలకం బెట్టి 1నానట॥ వాన్నీ రమ్మని వీన్నీ రమ్మని ఇద్దరికీ తగులాట బెట్టరా ॥1రంకులాడినీ॥ వాడిపొయ్‌న తోలు రొమ్ములకు ॥వాడీ॥ లాడీలె బిగించి కట్టి రంకులాడిని॥ ( వెంకటరెడ్డి శివప్పరి అగహారం పృంగనూరు తాయూకాొ

0!

క్షం ఈరీరంటారు-విరజల్లు కుంటారు ॥ ఈరిరి॥॥ కొత్తిళ్లకూపాయె--పాతిళ్లు సడకాయనె లంచా సీయిల్లూ సీిటాయెనె._సీయిల్లా నీటాయున లంజా నాయిల్లు మందాయెనే 4 ఈరీరి॥ ఈరీరి మొగుళ్లు-వాడొకడు ఈడొకడు వంకాయ గాడొకడు-యచంకాయ గాడొకడు దుమ్మి దొడ్డిలోన-పడ్డి చిన్నేగాడు కొల వెంకట మునే లంజా-కాపురము నీటూయనే నీ వెంత జానగత్తే లంజా. నేనెంత వ్మరివాడ్నే 1 ఈదిరి॥ బెంగుళూరికి టొయ్యి-- బెంగుళూరికి బొయి్యిి ఐంగారు తెప్పించి.-రూకకు రూకేసి మెన దమ్మిడేసి-అద్దాలు బొదిగించి ముత్యాలు పొదిగించి.--రాగి మాని కింద రాగితేలిందంటివే లంజా-రాలేదు పొమ్మంటివే నీవెంత జానగత్తేలంజా--నేనెంత ఏ(రివాన్నే ॥ ఈర్‌రి॥ కపిల బావుల కాడ-.కపిల బావుల కాడ వంకాయ తో పుల్లో--అంకాయ తోపుల్లో సీమాట తలుచుకుంకే లంజా-కన్న్‌ళ్ళు ఫలమాయెొనే కన్నీళ్ళు ఫలమాయెనే లంజూ--కాళ్లాడక పోయెనే 1 ఈరీరి॥ అడ్డ కావుల కాడ -- అడ్డ బావుల కాడ ఆకు తోటల్లోన-వయిదు వరిటీ పళు అందుకున్నట్లుగా దే లంజా-అందుకున్నట్లుగా దే సీవెంత జానకత్తే లంజా నశేనెంత వ్యరి వాడ్నే 1 ఈరీరిణ (బషీర్‌ శివపురి అ్యగహారం పుంగనూరు తాలూక్సాా

119 1120 మానుకోర మానుకోర అన్న రెడ్డెన్నా నువు మాలసల్లి మానుకోరా అన్న రెడెన్నా మాననమ్మే మాననమ్మే చెల్లెలా దెమ్మా నీకు మనవులడగ తుండనులే బెల్లేలా దెమ్మ మనవులడగ తుంకేునూ అన్న రక్ఞెన్నా నేను నడవ జాల కుండనురా అన్న రెడ్డన్న నడవ జాల కం నూ చెల్లెలా దెమ్యా నీకు నళ్లేరూతోన నలుగూలో చెల్లెలా దెమ్మా జిల్లేడూ తోన నలుగూలో చెల్లై లా దెమ్మా కాకెమ్మా కౌక3మ్మా బాల కొ కెన్యూ బాలునకు బుద్ది చెప్పవే బాల కాకెమ్మా బాలునకు బుద్ది చెప్పావే (సరోజ పెద్ద యెల్లకుంట్ల పుంగనూరు తాలూకొ) క్షే2ైకే చిన్నోడా - నల్లచినో్నుడా కాయ్‌ గెందామౌ సండు దిందామా చిన్నోని ఎరుపుకు-చినదాని 'తెలుపువ్ర బరు నన్నది రై క-బిగదన్ని నట్టుంది 1చిన్నోడ॥ ఓ ఇంటింటికొక బాయ-ఈదిలో కోనేరు గగ కోనేరు దొవ్వినీ కులగో(త మేమయ్య ॥చిన్నోడ॥ ఓ మంచి నీళ్ల బాయి-మన ఇంట్లో ఉండుకోని ఉస్పునీళ్ల కు బొయిన- ఉపకార మేమయ్య ॥చిన్నోడ॥ వండినా వరిటాడు-ఉట్లోన బెట్టుకోని కొర కూటికి బొయిన-కొట్లాట తేమయ్యా 11చిన్నోడ!1 అల్లనే రేడి పండు. అరచేత బెట్టుకోని

కేం0 ఐంకెరికి పండుకు-_బమలేల బడితివి 11చిన్నోడ।। మొగిలి రేకుల గుడ్డ మొగా నేసుకొని పగులు దానింటిలో-_పన్నైట్ట పండితివి 11చిన్నోడ॥ (సిద్ధారెడ్డి కొండకొందమేకలవారి పల్లి తంబళ్లపల్లి తో క22 వడ్ణమూట మూ పేగాథు-_లంజొ మాట మాసేగాదు లంజి మాటలిన్నావాడికికుండా కుదురు 'రెండూలేవ్వ నన్ను విడనాడకరా._నీమ్‌0దా మోజోయ్‌ బావా కనన్ను॥ చుట్టి గుడిచి చిన్నాదంటా-చూచ్చామన్నా జయలికి రాదు |,2,, కట్టుకున్న మానో. తే.కట్టూ దిట్టం తెడడూలేవు నన్ను! వింటిలోన గుద్దులాటా వీడీలొోనా కులుకూలాట 1121; వారాది కిందా కొడుకే బు'ప్టే. వెద్దాలికే మొగ్దియబావో।నన్ను; రౌళ్లదాకాడావా పావడా_కరకూ టవలా చొక్కాయె వాడ్లా ఈదూలీదులు తిరిగే వాడే.పీదిలో నే జేనేవాడే 11నన్ను[। కాళ్లీ కురచ చిన్నావాడు-కట్టూ డిట్టం రెండూలేవు 1121, కట్టుకున్నా మానోడైతే._పట్టి బాలింశ్రేమీ లేదా నన్ను! కాచేటి వెండల్లో నే. వెదు రుమాను స్‌డల్లోనే 1121; మాల పిల్ల మాటలతో-మాటలతో 'తెల్లారిపాయా 11నన్ను;; (గోళన్మూ ఎం డి పుత్తూరు తొట్ట్రబేడు తాలూక)

క్షే21 గొబ్బి పాటలు శ23

గొబ్బియాళ్ళో గొబ్బియాని పాడరమ్మా నిబ్బరంపు మీరగా ॥గొబ్బియాళ్ళ్‌॥

గొబ్బియాళ్నో ఇంతులారా రావే మనము దంతుని పూజింతాము ॥గొబ్బియాశ్ళో1

గొబ్బియాళ్ళో కాంతలారా రారే మనము కలసి గొబ్బియాడరే 1 గొబ్బియాళ్ళో॥

గొబ్పియాశ్నో గొబ్బితశ్తే జీడేలాకు యేమి యేమి అందమే 1గొబ్బియాళ్ళో॥

గొబ్బియాళ్ళో నిలచికశ్హు చేడేలాకు యేమి యేమి అందమే ॥గొబ్బియాక్న్యో॥

గొబ్బియాళ్ళో వంగితశ్షే చేడేలాకు యేమియేమి అందమే గగొబ్పియాళ్ళో॥

గొబ్బియాళ్ళో వంగితశ్తే జీడేలాకు వాలుకొప్పులంద మే ॥గొబ్బియాక్ళో॥

'€ రాజా రెడ్డి ఉగాణపల్లి చిత్తూరు తాలూక్సా

కే24

గొబ్బియళ్లో గొబ్బీయని పాడరమ్మా

కంచి వరద రాజులే గొబ్బియళ్లో 1గొబ్బి॥

గొబ్బియల్లో యిరవ్వైయారు దేశాలకు

యుక్తి కంచి పట్నమే ॥గొబ్బి॥

గొబ్బియళ్ళో ముపైయారు దేశాలకు

ముద్దు కంచి పట్నమే ॥గొబ్బి॥

గొబ్బియళ్ళో నలమైయారు దేశాలకు నాతికంచి పట్నమే

॥గొబ్బి॥

22

గొబ్బియళ్ళో యాప్పైయారు దేశాలకు మెచ్చు కంచిపట్నమే గొబ్బి!

గొబ్బియశ్ళో అరవైయారు దేశాలకు ఆరుద కంచి పట్నమే ॥గొబ్బి॥

గొబ్బియళ్ళో డెటై యారు దేశాలకు దేవకంచి పట్నమే ॥గొబ్బి॥

గొబ్బియళ్ళో ఎనప్రైయారు దేశాలకు యనుకంచి పట్నమే ॥గొబ్బి॥

గొబ్బియళ్ళొ తొంభై యారు దేశాలకు తోరణాల పట్నమే ॥గొబ్బి॥

గొబ్బియళ్ళో నూట ఎనిమిది దేశాలకు నూతి కంచి పట్ట మే

గొబ్బియళ్ళో పట్నమేలే రాజు పేరుందేవి వరదుడే గొబ్బి

గొబ్బియళ్ళో ఆపావాకి పతిని దలచి చెప్పరే 'శ్రీకరము 1గొబ్బి*

గొబ్బియళ్ళో కోటామీద డంకా వాంచే కొడిస్త్రంభము జూపతే ॥గొబ్బ్చి॥

గొబ్బియశ్ళో వెయ్యి శరస్సు పాము తల వెండి బరిజా చూడ 'ఆే ॥గొబ్బి॥

(బి రాజారెడ్డి ఉఊ్యగ్రాణపల్లి చిత్తూరు తాలూకా)

శే25

గొవ్బీయళ్లో గొబ్బిల్లాడి పా డేరమ్మ

కంచి వరదా రాజూఠే గొబ్బీయళ్లో ॥గొప్పీ॥

గొట్బీయక్లో అంచులంచులరుగుల మీద

పంచె వన్నె ముగ్గూలే గొబ్బియక్లో

గొబ్బీయళ్లో పంచెవన్నె ముగ్గులపైన

రెండు ముగ్గులు కన్నేలే గొట్బీయక్లో ॥గొవ్బీః

గొబ్బీయక్షో దేవేందుని కూతులైన

దేవకన్నెకులున్నారే గొట్బీయశ్లో

గొబ్బియళ్లా అగ్గీదేవుని క్తూతూలైన

శే23

అగ్గి కన్నెకులున్నారే గొబ్బియళ్నో

గొబ్బీయళ్ళో వలగి గొబ్బాడేదానికి

వొల్లెల్లా బంగారమే గొబ్బీయళ్ళో

గొబ్బీయళ్ళో కూచోని గొబ్బాడే వారికి

కూదేల బంగారమే గొవ్పీయళ్ళో ॥గొవ్బీః (ఎల్లయ్య: కరస్పల్లి పుంగనూరు తాయాక్సా

126

సీ మొగుడూ ఎందూబోయినాడే వాహనామైలేరి గొన్బీయలో గింజుండే సోటుకూ దండూ టొయినాడే వాహనామైలేరి 4గొ॥ నే గంపతో గంపాడు తెమ్ముంటినమ్మా వాహనామైలేరి గొ చిన చీర బెద చీర నాగమల్లి చీర + రాతి గడల్లేకి రక్కనుడమ్మ 9 9 వీపీ మూటలేకి బిపవైన వాడే 9 వడా రాసి కాడా వగల కాడమ్మా ఇ కాకార 'నెట్టుకొడా కొవిలీ కాడో ౪ గుమ్మాడ చెట్టుకింద గురుతైన వాడే 49 చీకట్లో నాసామి చిక్కినాడేమో * ఎన్నెట్లో నాసామికి ఏటు పడ్డదేమో తాటిమ బ్రెళ్లేసి తగలేసిరేమో 9 శ పచ్చంగా నా సొమికి పూసినారేమో చిన్న చిన్న కత్తులతో చిదిమినారేమో (కొండమ్మ ఎం డి పృత్తూరు తొట్టంబేడు లాలూకా)

క్షే2ైత క్ష27 నాకు చిన్నయడవితోనే లేలే ఓహో టేతే ఓహో 12 నాకు చిన్న దండ దొరికె శేలే ఓనో దండ పేరు ద్యానము మొగ్గ లేలే ఓహో లేలే ఓహో నాపేరు జమీందారి లెలే ఓహో దండ పేరు దామ మొగ్గ లేలే ఓహో లేలే ఓహొ దానక్క "పేరు గోలకుండి లేలే ఓహో నాకు పెద్ద యడవిలోనే లేలే ఓహో లేలే ఓపో నాప పెద్ద దండ దొరికె దండ పేరు దామ మొగ్గ నా పేరు గోలకుండి దండ పేరు దా్యామ మొగ్గ దానక్క పేరు గోలకుండి నాకు పొట్టి యడవిలోనె నాక్కు పెద్ద దండ దొరి3 బిల్లం కట్టి ఊదుకుంట పిల్లా యింటికి వోడుబాయ పిల్లదాకౌ పిగిలి పిట్ట ఈదులు జుట్టి ఎగరదన్న్నె నాగసరము ఊదుకుంటా నాగి ఇంటికోడుబాయ నాగి జాతి నల్లాకుక్క నాలుగీదులు తరిమి కరిచె (చెంగమ్మ సుబ్బలక్మమ్మ, ఆదిలక్క్మమ్మ సంత వేలూరు సత్యవేడు తాలూకా

25 కోలాట పాటలు కే28 కోలు కోలు కోలు కోలే నాసామి కొమ్మ మనిద్దరము జోడో తకిధిం భామ మనిద్దరము ఈడో గాజులే గల్లాయెనమ్మా నాచేతి గాజులే చెయి జార కొమ్మా ఈద౦ంతా ఇచ్చారను న్నా-ఈవూరి కోలాటలంతాడి కొమ్మూతకిధిం కోలాటలంతాడి కొమ్మా -- కొత్తకానులే కస్హేసి ఇల్నాని తగలతానే నడవనమ్మా లాగితే కలబాయినీళ్లూ నాసామి-కడవనిండా ముంచుకోని తకిధీం దిందె నిండా ముంచుకోని రెండు చేతులు కడవ మీద నాయన్న వాలు గన్నులు వానిమీద ఇచ్చేది పైగోడ మట్టా నాసామి - ఒక దినము దవనాగు కట్టా వానుగల్లా 'దేవుడయితే నాసొౌమి - వచ్చి ఒకచోటుండరాదా ॥కోలు కోలు ఇటిక దేకుల చీర పొపొ - నువ్‌ వీధిలో ఏడామె చెయువు కనిక దేకుల బీర పాపా - నువ్‌ కాపరానికొస్త వేమే వానేడ కురినినే జొనా - ఇట వరదరాజుల భూమిలోన మళ్లించి ఖరినెరా వానా - ఇట మొగలి వెంకటగిరిలోన చాప నంకన ెట్టుకోన్‌ నాసామి - నదుంపళె నంతకే సోకే అన్నెకారి కడుప్ప నొప్పీ నాసామి నంతలో కనిపించకుండా 1కోలు॥ గంగమ్మ తిరునాళ్లపోతీ నాసామి గంగినే పోగొట్టుకుంటి గంగమ్మ ॥ ఇట రెడ్డి గుమస్తాను మాట పొద్దున్నె లేచి నేన్చోత కోలు కోతి॥ (మంగమ్మ ఎల్లప్ప కురప్పల్లిః పుంగనూరు తాలూకా)

*26 క్షే2ం చిక్కుడు పూనె చిక్కుడు కానెనె ఓ అచ్చిమిచేవి చిక్కుడు కొనలు ననలఅబారెనె ఇంగరములు రామనీధిలో ఓ లచ్చిమిదేవి భారీ కోలాటలేద్దమా వీరపూనె వీరకానెనే ఓ లచ్చిమిదేవి వీర కొనలు ననలబారెనె బంగరములు రామనీధీలో ఓ లచ్చిమి దేవి భారీ కోలోటలేద్దమా గుమ్మడ్‌ పూనె గుమ్మడి కానెనె ఓ లచ్చిమిదేవి గుమ్మడీ కొనలు ననలదారెనె బంగరములు రామనీధిలో ఓ లచ్చిమిదేవి భారీ కోలాటలేద్దమా _ న! కాకరపూనె కాకర కానెనె ఓ లచ్చిమిదేవి కొకర కొనలు ననలబారెనె బంగరములు రామసీధిలో ఓ అచ్చిమిదేవి భారీ కోలాటలేద్దమా (నాగులయ్య ముష్పి రెడ్డిగారిపల్లి బంగారుపాలెం తాలూక్త్రా 130 కోలు కోలె కోలు కోలె కోలె చెలియ మేలుకోలన్నా ముద్దురంగా నామోవిరంగా-గడ్దూళ సీమ కొయ్యాల గుంట కలికి రంగా ॥కొలు॥ పోలే చెలియ నీవు పోవే పిలువ రంగనాయకుని తోడుతెనై నీవే జాణవే ॥కోలు1 ఆందగాడ నీ విందురారా సీ అడుగులకు చరణా మడుపస్పలందుకోరా ॥కోలు॥

127 నిన్నుపుడు నేను కూడినారా నా నేరములు చెప్ప నీకు రీతికాదురా ॥కోలు॥ బామ మంచిది బంగారు సుడ్లది అక్కచూడ వే దాని హంన నడకలు. £కోలు॥ కంచి చీమది కరకంచు చీమది నేనేమి చేతురా తమ్ముడు కౌని కులమిది ॥కోలు॥ జఇెలియ మంచిది చేమంతి పూలది దాని చెంత నున్నంత సేపు చిలుక పలుకులదీ వారి చిన్నది వయ్యారి చిన్నది అది రామ రత్నమైనది రావూరి చిన్నది ॥కోలు4 (బి రాజారెడ్డి ఉ(్గాణపల్లి చిత్తూరు తాలూక్సా కేపకే కోలు కోలనా కోలు కోలే ఏకోలు కోలేను కోలు కోలే కోలు కొలనా కోలు కోలే మేక బలిమి కొమ్మలిద్దరు మంచిజోడు ॥కోలు॥ చీరల్డా చిత్తారి రాత - దానిపై వల్లు బంగారు పూత కనకనా తుమ్మెదల మూత -_ నీ వెంట రంగులేరున్నది రాత ॥కోలు॥ వానేడ కురిచేరా సోనా - చినకంచి వరదరాజుల పొదమానా మల్లొచ్చి కురిచేరా సోనానాస్వామి-మటము వెంకటగిరి మోనా ॥1కోలు॥ పొద్దు పోయే మన గరిడిలోన చినదానంపొయ్యెవాడెవ్వదే జాణ గద్దించి నన్ను అడిగితే నాస్యామి_బుంగతేన సరివారిలోన 1కోలు|1 నగరు కష్టేటప్పుడు వచ్చినా స్వామి నగరు జొచ్చిన వెళ్ళడద్యూ

126

వప్పగించిన గందమమ్మా నాస్వామి-కుప్పగిరి చెన్నుడే కొమ్మ 11కోలు1

ఎదురింటి ఎర చిన్నవాడ నాస్వామి-కదురు తీరుగదు యేమిసేతు

కదిటికి యేసిన కలికిమందు నాస్వామి-నాకువేసికే సనీివెంటరానా 11కోలు;॥

వుద్దగిరి వుదయనూనే నాస్వామి-వుదయనెల్లూరి చెక్కా

చంద్రకావి బావి నీళ్ళు నాస్వామి-తలకు పోసితి కళలు తీరు 11కోలు!॥

కడగుంట కడబావి నీళ్లు నాస్వామి-కడవనిండ యుంచుకోని *

రెండు చేతులు కడవమీద నా స్వామి-వారకన్నుల్లు వాడి మీద 11:కోలు;1

(బి రాజారెడ్డి ఉగ్రాణపల్లి చిత్తూరు కాలూకాొ

క్షే32

యక్కాడి దానవె - చక్కాని కోమలి

ఒక్కదానివడివిలో - ఓ చెంచిత

ఒక్కదావివడివిలో 1యక్కాడి;,

వగసి దాననని = యెగచి గంతెయ్యబోతే

అరికాలు ముల్లు నాశెరా - ఒరే బాలుడా

కుడికాలు ముల్లు నాకెరా 1 యక్కా డ్రి;

కూర్చోవే నీముల్లు - కుదురుగ దీచేనూ

కూడనియ్యవే చెంచీతా = ఓ లలనా

కూడ సీయ్య వే చెంచికా 11 యక్కా_డ్తి।।

ముల్లు ముల్లంగి వనము - ముందర ముష్టివనము

యనక యంపొలవనము _ ఓలే బాలుడా

(పక్కనే పాలవనము 1; యక్కాడి;1

కట్టింతు నీనగరు - కారండపడవితో

పెట్టింతు మకరకుండలు = ఓచెంచిళా

120 పూయింతు పునుగు జవ్వాజి ॥యక్కాడి॥ కట్టింతు నీవనము - గుండు మళ్లెలతోనూ 'పెట్టింతు పారిగోడ - ఓ చెంచీత కట్టింతు కనక మేడ ॥యక్కా_డి॥ పట్టు చీరలు దెచ్చి = పెట్టిలో "పెట్టియుండా కళ్లువారు లేరుగా _ ఓచెంచికా విడిచేవారు లేరుగా ॥యక్కాాడి॥ నార చీరలు కళ్లు = మా చెంచువారికి సరిగంచు చీరలందమా - ఓరి బాలుడా సరిగ చీరలందమా ॥[యక్కాడి॥ పారుటాకుల దొడిగె - మా చెంచువారికి పట్టు రవికెలందమా - ఓరిభాలుడా పట్టించు రవి కెలందమా ॥యక్కా_డి॥ సన్న బియ్యము తెచ్చి - గోనెలో యుంచి యుండ వండే వారు లేరుగా = ఓ చెంచీతా తినేవారు లేరుగా [యక్కాండి॥ యెదురు బవియ్యను తనే మా చెంచువారికి సన్నబియ్యము లందమా-ఓరిబాలుడా సంపంగి బియ్యమందమా ॥యక్కాడి॥ జుంటి తేనెలు తాగే - మా చెంచువారికి సిైల్లో నూనెలందమా - ఓరి బాలుడా సంపంగి నూనెలందమా ॥యక్కా_డీ॥ (బి రాజా రెడ్డి ఉఊ్యగాణపల్లి చిత్తూరు తాలూకా కేం నిన్నే కోరున్నదే ఓరద్దిమ్మాన నెలత చెట్టూరి పల్ల దే ఓ చెన్నరాయ నిన్నే వేగమే తిడయక చెవకే కోర న్న దే ని న్నే॥ పకపక నవ్వులదీ ఓరద్దీమానా పణతి వయ్యారంపుది ఓ వెన్నరాయా

130 నిన్నే వేగమే కఆడయక పక్కక్షే రమ్మన్నది ॥నిన్న్నే॥ పడుచు పన్నేం డేండ్లది, ఓ రద్దిమానాా పక పక్షా నవ్వులదీ ఓ చెన్నురాయా నిన్నే వేగమే తడయక ముద్దు సెళ్టుమన్నది ఏనిన్నే॥ మొగమంతా మొటియాలదీ ఓ రద్దీమానా 'మొగ్గాల' రవి!కేఅది ఓ ఇన్నారాయా నిన్నే వేగమే తడయుక సేవకే కోరున్నదే ని న్నే భోల్‌ వోట్స్‌ మెక్టైలదీ ఓరడ్దిమానా బొమ్మంచు చీరలదీ ఓ చెన్నారాయా కమ్ముల కడియాలచీ ఓరద్దీమానా కనమ కాతొట్టు పళ్లైదీ ఓ చెన్నురాయా నిన్నే వేగమే తడయకో నేవకోరున్నడి ని న్నేః (వి రాజారెడ్డి, ఊ్యగాణవల్లి చిత్తూరు తాలూక్సా ౮ క్షే34 నల్లాని మోవిపండా మన్లైప్పుడొన్వావే చిత్తూర్లో బండి ఎక్కి, రంగూల్తో రైలుదిగి రంగూల్లో రైలు దిగితే న్నిద ఎట్లాపప్టై నీకూ కాలరూపాయ్‌ చెక్కెర దీసి కాగితములో కట్టుకొని రాగిమాను రచ్చకాడ కల్పుకోని తిందామా ॥నల్తాని॥ చెర్లో గూడేచేదాన _. చేమంతి కొప్పుదానా గా చేమంతి కొప్పు మీద - చందూడు కావిలుండు ॥నల్లాని॥ ళా వడ్ల్డు౪ంటా దంచుకోని - "పెండ్లంటా చేనుకోని "పెండ్గంటా జేసుకోని మొగునివెంట పోళావుంపే వొప్పాదే నా మనస్సూ ॥నల్లాని॥ (బి రాజారెడ్డి, ఉగ్రాణపల్లి, చిత్తూరు తాలూకా)

క! మ! కొమ్ములశే శొక్కాపట్లి = గొడ్డు మెడకాయ కోచి చర్మ మెట్లు వలతునయ్యో దై వమా ॥కొమ్ము॥ చర్మము వలచి నేను - రొమ్మువగలకోచి గుండెలేమి చేతునయ్యో దై వమా ఓ దైవమౌ గుండెలు తీసి నేను పొట్ట పగల కోచి శీగులేమి జేతునయ్యో దైవమా ఓ ద్రైవమా కత్తి యొకటి తీసికొని - కదచి యముకలు నరుక కత్తి జారి యేలు తెగెను కదసి రక్తముకొరే కట్టు కట్ట దిక్కలేరే దైవమా & దైవమా మంచి మంచి మాంసమంత - మంచినీళ్లీతో కదిగి కావిడెట్లు మోతునయ్యో దైవమా: ఓదైై వమా (వి రాజా రెడ్డీ ఊగాణపల్లి చిత్తూరు కాలూకొ) క36 కొల కోలు కోలే కోలన్న కోలు కోలె కోలన్న కోలు కొలే కొలకోలు కోలె కోలన్న మేలు కోలే సందమామ బొట్టు - వాడ్న్‌ సందిటికేసి కట్టు అది కిష్టి రోకటి కష్టి - అది పెట్టిందే తులికిష్టి నిలువెట్టి వాడు నీమైన సిన్నవాడు వాడు పెద్దల్‌ నాటి మడిసి పొద్దెక్కిందారో లెముడూ పొట్టిదానిపొందు - నీకెట్లా దొరికె సందూ యా ముండ బై మందు - వాడెట్లా గొటు పొందు 1కొల॥ సిటికెన వేలి గోరు - అది సిళ్తానూరో శేరు ఆ కశేరు కిందా బొటొ * నళిపంగి పూలతోటా కొల కటి కిందా కయ్యా - ఓ దోడ్‌ వాపనయ్యా నాకు వేదం చెప్పావయ్యా = సీయాచ్రి ముండమొభ్యూ ౩కొల॥

132 పాలి గుమ్మడికాయ - వానాలి ముండ మొయ్యా కలకోడి చెన్నరాయా - నాకోడ్ని గెల్బక పోయా కొల వానగురిసి సెడితీ - దాని వాకిలి జారీ పడితి దాన్నీ దీన్ని తిడితీ - దానెమ్మును మెటో గొడితీ ॥1కొల॥ సీరాకిడ పోకిడ జూసి - నే వాకిటి రాట్నంబెడితి సీ పేదరాల్‌రా నుమ్మి - నువు పెందలకడ్నే రామ్మ్‌ ॥కొల॥ ఊరి ముందర ఉలవ - ఈ ఊశ్ళో రెడ్డి తులవ వస్తానంపే సాలు - నా మొగిని కంహే మేలు ॥కొల1। మా యాతడొచ్చే వేళ - నా వాకిల్‌ దాటి పోరా ॥1కొల|| ఎద్దలకు ఎండ - పేరైనా గోలుకొండ కాసుకొక్క_ దండ - కనుగొంటి సపెనుగౌండ (జాగర్లమూడి రాజగొపాల్‌ నాయుడు మోపిరెడ్డిగారిపల్లి చిత్తూరు తాలూకా క్షే” బండోడ బండోడ ఓరి బండోడ నీ బండి మీద మనస్సుంది నిలపర ఐండోడ సీ మీద (పేముంది నిలపర బండోడ నల్లటి బండోడ తెల్లటి ముఖమోడ తిరుసతి నుంచియైన జాబు వచ్చినీకురా చందగిరి నుంచియైన జాబు వచ్చినీకురా నేంగుంట నుంచియైన జాబు వచ్చినీకురా సెనుమూరు నుంచిమైన జాబు వచ్చినీకురా 'రెక్కమాను నుంచియ్లైన జాబు వచ్చిసనీకురా దాసరిపనై నుంచియైన జాబు వచ్చినీకురా చారాకానిపల్లై నుంచియైన జాబు వచ్చినీకరా

క్షే33 కొత్తరోడ్డు నుంచిమైన జాబు వచ్చినీకరా ఉ(గ్రాణపల్లై గ. ల తం జెట్టిగుంటపల్లై 9౯ మనియాణంపల్లె వి శిత న! కలవకుంట ళ్‌ శి మురకంబట్టు కి క చిత్తూరు ౩8 ॥ (బి రాజా రెడ్డి ఉ(గ్రాణ పల్లి చిత్తూరు కాలూకొొ

లాలి పొటలు కే38

సిలకలు రెండూ పావరలనుండు దంతపు పాలవల కుదురమరదోసి లాలీ దండపు పాలవుల కుదురమర దోసి రోటికి మిక్కుట వాయి పడటోసి లాలీ రోటికి వాయి మిక్కుట పడటోసి నువ్వి సువ్వియని దంచంగ నునిత నిద్దూర లాలీ సువ్వి నువ్వియని దంచంగ సునితలిదరూ పాడి పాడి దంచంగ పణతులిదారూ ల్‌లీ పాటల నందునా పాపడేలేచి * అంత భూజాతి సండ్లమ్మ నొచ్చేలాలీ అమ్మ రోయమ్మ వడ్డు బెట్టమ్మ వడ్లేడ దెత్తురా ఓరి కుమారా లాలీ ముంగిటా ఉన్నాది ముత్యాల రాసి ముంచుకో కిష్టమ్మ మూడు దోసిల్లు లాలీ వాకిటా ఉన్నాది వజ్రాల రాసీ

క్షేపత వారుకో కిష్టమ్మ ఆరు దోపిల్లు లాలీ పోయెనే కిష్టమ్ము భూజాతి కడకు పశ్సైనే భూజాతి ఒక సేటయిన గానీ లాలి కొలిచెనే భూజాతి చిట్టితో గానీ ెళ్హ్లైనే భూజాతి ఎంచి ఏటెడు పండ్లు లాలీ దుడుకుపడి కిష్టమ్మ ఒక్క పండెత్తై తిట్టటోక భూచాతి దీవించవమ్మ గంపలో పల్లన్నీ వ్యజాలు అవును లాలీ గంప కింద సుట్ట మాణిక్యమగును లాలీ కట్టుకున్న బట్ట "పేలిక పట్టు శొలువ అగును మెల్లోని నల్లపూన కెంపులడ్డిగలు లాలీ (మునిరత్నమ్మ పలమనేరు పలమశేరు తాలూకా

శ్షే39

తూరిపిల్లం కన్నరో రపిమానె దూలాని ఒంకన్నరొ పడమటిల్లక్కన్నరో రపిమానె పట్టిలే వొంపన్నరో నిను కన్న నీ తల్లికీ రపిమానె చేతు గాజుఠే వంకన్నరో బలబ(ద మేనమామ రపిమానె నష్ట తిరవనీ వంకన్నరో నావమతీ తంచాయెనో నీవామ నీ కేమి తెచ్చినాడో గ. వక్కి గవ్వలు దెచ్చెనో రపిమానె ఉయ్యాల దెచ్చినాడో పాల గవ్వల దెచ్చినో రపిమానె పొడి యావును 'దెచ్చెనో

క్షే35

ఉయ్యాల పండుకోని రపిమానె

హాయిగా నిద్రపోరా

లాలి పాటల పాడెనో మామయ్య

జోల పాటల బాడెనో

ఉయ్యాల పండుకోనే రపిమానె

హాయిగా నిదపోరా

(మంగమ్మ సంతవేలూరు సత్యవేడు తాలూకా)

కేశ0

లాలి లాలి లాలి లాలి లాలమ్మ

లాలమ్మా లాలి లాలమ్మ నువ్వోలాలాడు లాలూలూ లూగేరూ రాజమ్మా

మదనాపల్లి సంతాలోనా మొగ్గాలమ్మే రాజమ్మా నువ్వు 'మొగ్గాల మ్మే రాజమ్మా | మొగ్గలెవరో ముడిసేరొ నువ్వోలాలాడు రాజు చిత్తూరు సంతలోన చీరలమ్మే రాజమ్మా

నువ్వు చీరాలమ్మే రాజమ్మా

చీరాలెవరో కట్తారో నువ్వోలాలాడు రాజమ్మా పుంగనూరు సంతాలోన పువ్వాలమ్మే రాజమ్మా నువ్వు పువ్వాలమ్మే రాజమ్మ పూలెవరూ ముడిసీరొ నువ్వోలలాడు రాజమ్మ రాయలు పేట సంతాలోన ౩ కలమ్మే రాజమ్మా నువ్వు రైకలమ్మే రాజమ్మా రైకలతవరు తొడిగేరు నువ్వోలలాడు రాజమ్మా పెద్దపల్లె సంతలొన సనిగలమ్మె రాజమ్మా నువ్వు సనిగలమ్మె రాజమ్మా సనిగ లెవరు దినేరో నువ్వొలలాడు రాజమ్మా (ఈరమ్మ పెద్దయెల్లకుంట్ల పుంగనూరు తాలూకా)

136 క్షేశ్మక్షే దూరి దూరి తానితందన్నా బంగారిపాస లాలి లాలి నన్ను మరిచేవు దూరి జూడి దుక్కిజూడు దున్నపోతుల జోరు జూడు తుమ్మల సల్లి కోట జూడు ॥దూరి దూరి॥ కందిబూశకా కందిగాళా నందికొండ మెయిలు మోశా నాలిగంచుల వానా గురిశా *దూరి ద్రూరి॥ ఏటికొక్కు కాయరాఠల ఉంచుకున్న లంజి జచ్చా చూరి ద్రూరి॥ (సిద్దారెడ్డి కొండకింద మేకలవారిసల్లి తంబక్ల పల్లి తాలూక్ర్రా క్షేశ2ై లాలమ్మి ఉయ్యాతో లాళె - తమరడి కలిసి కానల్రేద్దో ఉయ్యాలో లాలి నా మట్టాడి డేగలమ్మ ఉయ్యాలో లాలె - నావన్నెడేగలమ్మ ఉయ్యాలోలాలి కలాతు రసకన్నెదిగ ఉయ్యలో లాల - నామిట్టనూరి మిన్ను డేగ ఉయ్యాలో లాలి ఎట్టాడి డేగలమ్మ ఉయ్యాలో లాలే _ మావన్నె డేగలమ్మ | ఉయ్యాతోల్రాలి పాలుపోసి సాకినామె ఉయ్యూలో లాలె-నా పంజరాన్నవేన్న డేగ ఉయ్యాలోలాలి సీతమ్మ ఉయ్యాలో లాలి - నాడేగాలసలు కొనలేదో ఉయ్యాలో లాలి

137 నా యట్టాడి డేగలమ్మ ఉయ్యాలో లాలె -నా ఏవన్నే డేగలమ్మ ఉయ్యాలో లాలి కొలు కురున కన్నెడేగ ఉయ్యాలోలాలె - నా మిట్టాను సర్శి కన్నెడేగ ఉయ్యాలో లాలథి అదిగదిగో పోతాంది ఉయ్యాలో లాలి - డేగతో సరికానలేదు ఉయ్యాతోలాలి (బుజ్జి ఉప్పరపల్లి చంద్రగిరి తాలూక కేశ3 లాలి లాలి లాలి మాయన్న లాలె సోమార రఘురామ రాజపమరా యామిని కొమ్ము నాఖీమసే గుండురాలెపోమా రఘురాను | | రాజపమరా తల వొలిచి లత్మణుడు తొట్లుగావించె లాలే పోమా రఘురామ రాజకుసురా నాయెండి వేరే గొలుసు బంగారు తల్లిరాలే పోమా నాబంగారు తొట్లలో మగచ్చూలు పరచి రాలె పోమా నామగచమాూలి నాదయికే బాల నే బండాళలైపోమా నాడిత్తరం వచ్చినను ఊపిరే సీతమ్మ నాయేమి సాటలుగలదు ఎ(రెసీతి మ్మ కెలే పోమా నావచ్చినా సీతమ్మ నగరీకే వచ్చెనేలే పోమా నాబంగారు బిందెతి సంకలో'పెట్టినాలే పోమా అటో డ్‌ నాపోయెనో సీతమ్మ నందాన నీళ్ళకె మరచి మోకాటయిన తలనైన సపెప్టెనే పోమా నా నగరి వరిచెకానొచ్చెనే పోమా ఈ చిట్టడివి నేనయితేని పడి కూలితిని పొయలైపోమా సంజీవుని మంత్రించి తొట్లోన వేశా వుపోవా

138 ఏడవకు నాయనా ఏచవకప లాఐ పోమా రఘురామా రాజకుమారా నాబెట్లు చుట్టాలురా రాళ్ళు బంధువులురా నాదామ్హైన బంధువుడు దొనకొండసున్నాడు చేరి నాబంధువృడు చినదూరం నున్నాడు సీతం[డి జనకుడు నిద్రపోతం్యడరా 'లాలె పోమౌ నాకట్టి చేతికిశ్లు తాళ్లు పట్టిపోయె లాలె ఫోమా నిద్ర పోయెవాన్ని మనమెట్ట లేపేది నాయనా నాయనా ననుగన్న తండి నాకు చినకువూరునికి కుడిరొమ్ము యియ్యమ్మ సా ేవగు కునూరునికి ఎడమ రొమ్ము యియ్యమ్మ (వెంకటమ్మ లత్మమ్మ ఉప్పరపల్లి చంథద్రగిరి తాలూకా మంగళ హారతులు క్షేశ4 మేడల న్రైను మెరియగ బాలా 1 మెడల॥ కాల్లపైన లేతుకే - కన్ను సైగా సేతూరే నిరంజోతి నిరంజోతి మంగళారతి సోమీ మంగళారతి మెడల నైను లేతుకే కన్నునై గసేతురే నిరంజోతి నిరంజోతి మంగళకారతి - సామీ మంగళారతి 'సేతిగాజుదేతురే - నెయ్యందం స్తూతునే నిరంజోతి నిరంజోతీ మంగళారతి . సామీ మంగిశారతి "పెండ్రి ఏమో 'సేతురే _ 'పెండ్లిపీట నిల్తురే నిరంజోతి నిరంజోతి మంగళశారతి - సామీ మంగళారతి తలం్మబాలు వేతురే నెయ్యి నెయ్యి కూర్తురే నిరంజోతి నిరంజోతి మంగళారతి .. సామీ మంగళారతి (జగదమ్మ, మల్లెల చెరువుపల్లి చంథదగిరి తాలూకా

139

కైశీక్‌ అతడుండె తీరుకి - అతడుండె తీరుకి ఆగోడ పూతకీ యతడు కొంగన విరచి తౌడుగట్టీ సుక్కలై సూడంగ నురి ఐక్కలాడంగ సిగ్గుమాలిన “పెళ్ళికొడక నీ ఆటలూ జయ మంగళం జయా శుభ మంగళం _ కొండలకి కొకట కొండలకి కాకట - కోజేటి (దచ్చణనూ ఉండాడు మాయన్న మండపాన తరుగు గుమ్మదికాయ - తాళింపు వంకాయ మెప్పొాందుకోరన్న పనసనసపందడూ జయ మంగళం జయా శుభ మంగళం ఎద్దూనే వెక్కినాడు-ఎడ్జానే వెక్కినాడు-విథై నేర్చినాథు వేజేడు నము(ద్రాలు వేలినాడు భూచక్క బుడగలతో - పూలదాణములతో దిగిరార సరసన్న దివిటీలతో జయ మంగళం జయౌ శుభమంగళం నవక నవ్వల ముద్దు మొకము గలవారికి యలుగు ముత్తైెపు నవిరి యలివేలికి కలలోన కొలికి ఐంకన రామచం(దులికి వేనెల్ల కీర్తి బొం(ద్రిం్యద్రలళనూ జయ మంగళం జయా కుభ మంగళం కందపు కూసాలు చందనపు _వెకతి తీరైన తిరపకీ నడివీధిలో నందుగాదని నెప్పు నా సంగటీధితో అంగటింటి ముత్తైము అన్నకిపుడూ జయ మంగళం జయా కశకుభ మంగళం కొండనీ నరికించి వరలంక గట్టించి క్రోటి రాచ్చేనుల కొవ్వులనసి " అతడ చేత 'పాొణరబు హంబులైరాలగా

140 హడడు జనకుడు నాకు అల్టుడగునూ జయమంగళం జయా శుభ మంగళం చిలికినేలుంగరము-చిలికినే లుం గరము._చిన్నంచు సంచలు “రెప రెపా 'ెండ్రిబ్న రె రేకలూ మవాయన్నదమ్ములు కూదండ రాములు మామాలగుడ్డ నా రూకలిడ్షిసి జయమంగళం జయా శుభమంగళం ॥అతడుం'డె॥ ఊటాకు ఉల్లడము-ఊటాకు ఉల్లడము-సోరాకు సొల్లడమ్లు సప్పనాటి బాసికము సాగసుగోడికి దిబ్బలో నిలబెట్టి చింపితో దిగడిసి సిగ్గుమాలిన పెళ్ళికొడక నీకార్తైలు జయ మంగళం జయా శుభమంగళం (సుబ్బలక్మమ్మ సంతవేలూరు సత్య వేడు తాలూకా 146 ఆరతీ తెచ్చినా వంతటా నిలుతునా - వడ్డేర మాడుదన వడ్డింతునా గుడ్డంత పెండ్లికొడుకును గట్టిగా శేపించి వరిగడ్డి ఏసించి వండింతును జయమంగళం నామ కుభ మంగళం ఓరి మామా రారా - ఓటి పలకా తేరా మదనగిరిక్రి పొయ్యి మల్లరాగా వచ్చేటి దోవలో వడ్డార మాడకర పటుకోని తన్నేరు మా మామని జయ మంగళం రామ) థీభ మంగళం ఉప్పుకూ ఒకపల్లె _ సప్పేకూ ఒకపల్లె కూరగాయల పల్లె గుండుపల్లై _ + అప్పులోడు వచ్చి చెప్పుతో కొడుతుంచ అప్పుడేమో పెండ్లికొడుకు పొప్పుకెడినే జయ మంగళం రామ కుభ మంగళం

క్షే4] ఈడు వల్లెన కొట్టి = వాడు వల్లన: తొట్టొ వడ్డోడు వల్లింది వట్టి తొట్టి చిన్నెరువు కట్టకీంద మన్నై మోనున తొట్టి “పెండ్లికొడుకు సీమొగము షేడదట్టి జయ మంగళం రాము శకుభ మంగళం: (పొపులమ్మ. కురప్పల్లి. పుంగనూరు తాలూక్సా

క్షే47

వానలు గురవంగ - వానలు గుఠవంగ వంకలే సాగంగ - కార్రైన మొబ్బునే కమ్ముకోంగ కంచెంత పట్నాన కలిమి వానఠే గురిసే కంచికామాక్షమ్మ నీక్షారతి జయ మంగళం జయ కుభ మంగళం విసికెలో గుడిగట్టి = విషికెలో గుడిగట్టి వీ౭ాప దడియిల్లు - రంగైన బొమ్మ'కే రవిక దొడిగి చిక్కు చీరలు గట్టి సిరిగంద 'మొడిగట్టి సీఠానే పెండ్లాడు (భీరాములు జయ మంగళం జయ శభ మంగళం కట్టమీద రెండు కానగంమాకులే వానగాలి వచ్చి వంగులాడు మాయన్న "పెండ్లాడి నగరెల్లి రాగానె బంగారె బాస్కెము సుంగుఠాడు జయ మంగళం జయ శకుభమంగళం దిక్కుల్లు చూడొద్దు. - గుక్కెల్లు మింగద్దు తలయెత్తి నామొగము చూడరన్నా తలగుడ్లొ వున్నడీ కెల్లటీ వరపాలు విప్పి పశ్శెములోన వెయ్యరన్నా జయమంగళం జయ శుభమంగళం

క్షేత2 కొండలూ నల్లన - గోపాలు తెల్లన కొండ చిక్కుడు గాయి పిండొంటలు నాలుకాళ్ళ మండపము కాడ నచ్చ్మ్యతం కోనేట్లో - తెల్లదామరపున్న తెప్పాడెని జయ మంగళం జయ శుభ మంగళం (ఊఉదయమాణిక్యం కిష్టయ్య, శానంబట్ల; చందగిరితాలూక్రా కే48 మంగళమని మంగళమని మంగళమనరే మంగళమని పాడరే సారంగంన జనులు ముత్యాల హారతులు ముదితులివ్వగా రత్నా సింహాసనమున రామునిసిరి కరిరాజ వరదునకు కొంతి మంగళం గిరి రాజు దీరునకు దివ్యమంగళం నందా నవసీతునకు నాతి మంగళం రుక్మిణి సమేతునకు నిత్యమం గళం తర్కడి (శ్రీరాములకు జయ మంగళం తల్లి సీతమ్మకు నిత్యమంగళం (బె, రాజారెడ్డి, ఉగాణపల్లి; చిత్తూరు తాలూక్సా క్షేశం తెల్ల కాకరకాయ = శీనంపు వంకాయ . నేతిలో మాగింది పనస కాయ ఆకాయ ఈకాయ సెదని గుమ్మడికాయ. అన్నిటికి తీపన్న యరటికాయ జయ మంగళం జయా శుభమంగళం

143 అతనుండే తీరుకీ - యతనుండే తీరుకీ ఆ గోతపూతకీ = అతను కొంగున గడిత తౌడుగట్టి చుక్కలై చూడంగ (శ్రీభక్తలాడంగ చూడు సెండ్తికొడక నీ అటలూ జయమంగళం జయా శుభమంగళం వచ్చెనే లచ్చిమి _ వచ్చెనే లచ్చిమివై ఖోగముతోను వచ్చెనే అచ్చిమి - సౌంపుతోను - వచ్చి మన పెద్దింట వరి సేటలెయ్యంగ - యవతార మె త్తైనే యాదిలచ్చిమి జయ మంగళం జయా ళకుభ మంగళం కొండలాకాకట - కొండలా కాకటా ._ కోనేరి గడ్డున ఉన్నాడు జనకుడు మండపాన తరుగు గుమ్మడికాయ తాళింపు వంకొయ నిప్పందుకోరన్న పనన పొండూ జయ వనుగళం జయా శుభ మంగళం దారాలు పేడించి = దారాలు సేడించి దండతే కుట్టించి కుట్టించి దనిమడియ కుట్లకాంతా కుట్లకౌంతా 'మెరియ కూరి నొసల మెరియ పుట్టలో నాగన్న కట్లు మెరియా జయ మంగళం జయా శుభ మంగళం కమసాలి చేసినీ _- కమసాలి చేసినీ కంచు పల్లెములోను మించగా ముగ్గులు వెంచటోసి - అరిచేతి వత్తేసి అవు నెయ్యాబోసి = ఆకాసి వేనమ్మా నీకారతిలో జయ మంగళం జయా శుభమంగళం పొద్ల పొద్దన్నే లేచి పొద్ద పొద్దనే లేచి

న్‌ ది ది ళా

తలదువ్వి జడలేసి = బంగారి బాసికము నుష్ట బెట్టి వూళ్లోని మామయ్య ఊరెల్లీరావంగ - దిబ్బలే తీసినే నీకారతిలో జయ మంగళం జయా శుభమంగళం (నాగమ్మ సంత వేలూరు సత్యవేడు తాలూకా)

క్షేకత క్షేక50

అత అం. కొడుకా ఇపుడు ఈవల నాకలోక విడిచి పొయ్యేవారు కాము మేము జాజు జాబున నేనె సరిగె కాయదమం పె 'సెండ్లా కూతురు తురాయి పెట్టినాము జయ. మంగళం నిత్య కభ మంగళం మనసులా తలచుకోర _ మరదాండ్లు వచ్చేరు 'తెచ్చరు తేడార్చి సిగ్గపడ ముందు నీవారు వొప్పించి వరహాలు తప్పరును తాంబూల మీవలరా జయ మంగళం నిత్య శుభమంగళం తిస్పయ్య తిమ్మయ్య బావగారు మా యింటి పడుచులకు మనువులేదో ఉభీయ మేస్త్రముగట్టి 'పెండ్లిండ్లు చేసేము ఒప్పుకొమ్మం'పె బంగ పడవలెరా జయ మంగళం నిత్య శుభ మంగళం హత్తమామకు పట్టు చీర వస్త్రమిచ్చె హట్టిగా జూపిప్తే హల్లుడౌరా అదిలేకో పోతేను కడవ చేతిక్‌ విచ్చి నీళ్లు మాయించేరు నీ చేతన జయ మంగళం నిత్య కుభ నుంగళం తన వారి వోడోచ్చి = తలవాకిటుంటాడు మురతానికే ముందు వచ్చినాడూ ఎంతనేదీని వాని కొరవ జేయక పోతే గంటి సరిపిన మెడప వేసిన హారం జయ మంగళం న్‌త్య కభీ మంగళం దోశము (ద్రోవతివి తెగవతో వచ్చింది హది పీమి హూడుగును హడగ లేదూ

క్షేడక్‌! హమ్మ రమ్మని పిలిచి - హతి ఏగమన దాన్ని శీపు రమ్మనుచు దండ 'పెట్టుకోరా జయమంగళం విత్య శుభ మంగళం హనమాన మేళరా హళ్లిదిగొ చ్హూడరా నాజ్షైమైన నట్టి వొడ్డు వోర్చి కాసుకుని వుండారు - కదల నీయరు నిన్ను హావేల 'పెండ్లంట గింజేరులో జయ మంగళం విత్య శుభ మంగళం 'పీదవాడన్నావు 'పెద్దవాడవు గావు ముడి విడ్‌చి ఒక రూపాయ్‌ ఇయ్యలేవు ఎంత వంచకుడవి ఇపుడు తెలినెను మాకు పూట పూటకు పిండి కొలిచేవురా జయ మంగళం నిత్య శుభ నముంగళం ీదవాడన్నావు పేదవాడవు గావు సిరిదేవి నీయందు చేరూగన అమరన రేయిన వరి దాసుబందరూ వరిదిల్లమని నే దీవించినారూ జయ మంగళం నిత్య కుభమంగళం (మునెమ్మ. శివపురి అగ్రహారం, పుంగనూరు కాలూశా)

క్షేక

ఆ సంకనొక బిడ్డ = ఈ సంకనొక విడ్ణ కడుపులో ఒక బిడ్డ కదలాడతా మూడు చాట్ల మునగాకు = నాలుగు చాట్ల ఆవిశాకు సాదానె మావదిన సట్టినాక జయ మంగళం రామ శుభనుంగళశల

ఫఫర్త ఎద్ద నెక్కినాడ = ఎడ్డునెక్కి నాఢ ఏడేడు మండ పారలేలినాడ ఈబూతి పట్లతో ఈ పూజంచెండ్లతే దిగిరార మాయన్న ది ష్టైక్తను జయమంగళం రావు శుభ మంగశం కొంతనీ నల్లని = కొంతనీ నల్లని - కోళ్సేరు చక్కని. కొంత ఘాటు బంగారు పిండొంటలు ఊరేగు మా అన్న ఊరెల్లి: తావన్న దీవించి పష్టేరు దిష్టారతులు , జయ మంగళం దేవ కుభ మంగళం. వానాలు గురవంక్ర వంకాలు దొర్గంగ ఎట్లావొస్తివి సీత - ఈజెడలకు పురితాడు రళ్నాల్లు భూచ్చెక గొాడుగుచో నడుముకూ వడ్డాణం నాగసారం (నుబ్బమ్మ సామిరెడ్డిపల్లి, చిత్తూరు తాల్గూక్సా. క్షేవ్‌2 వమిరా ఓరన్న పిలిచిన .వలకావు తలయెత్తి సూడవు తగ చెప్పవు ఆర్తీలో బి స్లేటి నీ అప్బచెళ్లెలికి ఆవు దూడనిచ్చి పంపరన్నా జయ మంగళం దేవ కుభ మంగళం పొద్దా పొద్దాన లేచి పొగడ దువ్వి జడలేసి దింగారు వాసికాము నచ్చగట్టి చిన్న చెంబుతో నీష్ణ సేకాయ వదకంబు అప్పార జలకంబు హన్నా నీకు జయనుంగళం దేవ శుభ మంగళం

శత బంగారు సిరికడవ దాటీరారన్న ॥1లై 11 భర్తృ సిత్తులసేరు ఇప్పీరారన్న బంగారు సిరి కడప దాటీ రారన్న మందుగా నీ ఆలిపేరు చెప్పిరారన్న జయమంగళం దేవ శుభమంగళం (సుబ్బమ్మ, సామిరెడ్డిపల్లి, చిత్తూరు తాలూకా క్షేద్‌3 గుణము నీమైన నిలిపి _ గుండు మల్లెలేతుమా 8గును॥ అరదములా తీసికోని - ఆరువత్తులేతుమో నిరాకాడా నిరం జ్యోతి = సీకు యారతి _ మడియాల మా సామికి - మంగళారతి ॥1నిరాకౌడా!॥ భావము నీపైన సేలిపి . బొండుమల్లేలేతుమా అరదమలా తీసికోని ఆరువత్తులేతుమో' నిరాకాడా నిర౦జ్యోతి = సీకు యారతి మడియాల మాసామికి - మంగళారతి సరసము నీవైన నిలిపి సన్నజాజులేతుమో నీరాకాడా నరంజ్యోతి _ నీకు యారతి మడియాల మా సామికి - మంగళారతి (సరోజ 'వేద్దయెల్లకుంట్ల, వుంగనూరు తోలూకొ) జో శాక ధాం ర్త టె ల్‌ ష్‌, 6౧56౬ ) ॥ నక జ అచనో |. న ఇ ఆ ఈ ఎస్థిట్టే క. స

• 6111700764 211182 ౧118 గగ ఓట 9, 9౬24 5౧2101౪7450066 సకం. ॥ ట్‌ . జననం ; తిరుపతి (బండ్ల వీధి ] ల భ్రీమతి చెంగమ్మ, శ్రీ పేట నారాయణరెడ్డి తల్లి దం్యడులు. =. విద్య : పెద్దకాపుపీథి మునిసిపల్‌ అప్పర్‌ వై 9మరీ స్కూలు, 7 టి.పి.పి.యం. హైస్కూలు, ఎస్‌.వి. జూనియర్‌ కళొళాల, ఎస్‌.వి. ఆర్ట్స్‌ కళాళాలలో బి.కాం., ఎస్‌.వి. యూనివర్శిటీలో ఎం.ఏ., పిహెచ్‌ ,డి., ఫోటో గఫీలో పోన్‌ [గాడ్వుయేట్‌ డిపొమా . , ౮ స్‌ గాడ్యు న్‌ . రచనలు ; జానపద శృంగార గేయాలు ॥ ణి (| జానపద గేయాల్లో థ్రీ వేంక పేశ్వరుడు వివిధ పత్రికల్లో వదిహేను సాహితీ వ్యాసాలు వివిధ జాతీయ సదస్సుల్లో పరిశోధనా పష్యతిల సమర్పణ ఆలిండియా రేడియోలో వివిభాంశాల మీద వప్రనంగాలు . అఖిరుచులు : “వేటశ్ర్రీ* పేరుతో వివిధ పత్రికల్లో సుమారు వంద కార్టోన్లు ముప్పయ్‌కి పైగా ముఖపత్ర చిత్రణలు . . ప(తికల్లో ఏృభెకి పైగా ఛాయాచిత్రాలు, రేథా చిత్రాలు . (వ్రచురితాలు. న ననుతాపుననననననానతననుతన ల నాడనాడనానణనానాలు. ॥ 5/10/642౯ 52] 31.4) ౧2౧౫౯౧5 క%4గతికనిి! ౧౦40, 71260471. |