Telugu Chetivruthula Patalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

హ2కకం కట క కో న ఇ చా జట (క త్‌ హాయ డా డో “| వక! టా | జ్జ న్య కల వారం - లం ల నా (1 సత నన మ ల ట్‌ జీ టై | శే యే ప్న నన న " - స యో. గ్‌ న ః లాల ల "జాయే సే ట్రై క, రై వన హా | పీ కస్ట అరం కనన రేక స్త న రం క గ ఆ యతి.

(1011450741 (6087 వగభం01:06 10 . టంటంటవ?! 1005 10089 చేతివృత్తుల పాటలు // . గ. క | ఖా. ॥ హా, సా ువహ్రనమంలా “ ప్రజునాట్యమందలి =; ప్రచురణ :- | ప్రజాశక్తిబుక్‌హౌన్‌ . +_7-127/7/2. వివేకినగర్‌, చిక్కడపల్లి, హైదరాబాద్‌-20 ఫోన్స్‌: 7660073, 7635136

వం. లో ప్రా య్‌. ళా 17 త్‌ రత? * ధాం స్స్‌ ఆరే లాలా జాజి నీ ల ల ॥ ణ్‌ ఖం ప్రచురణసంఖ్య : 724 త రల వం! ప్రచురణకాలం : ఆగస్టు,2002 || ల శే ప్రతులు : 3000 హైజ్‌ - చస వష; 1... రరంతంట వెల 2 రు.15-00 ఆదంండృఉణతొత్ర ముద్రణ : ప్రజాశక్తి డైలీ ప్రింటింగ్‌ ప్రెన్‌, హైదరాబాద్‌ వాట్లో ప హూ న్‌ ఆలి మానక “ప్రతుల ప్రజాశకి బుక్‌ హౌస్‌ ర్త స్‌ అతి ఎ షీ 27-19-14, 1-2-52/2. వి ఎన్‌ఆర్‌, కాంప్లెక్స్‌, శ్రీరామాకాంప్లెక్స్‌ క ప్రో బెం వ దుర్గయ్యవీధి, - టో ప చ్వారకానగర్‌, ఫోన్‌ 577533 గెంధ్వాత్చే నే్రంట్టో సాంకుల్ర్‌ రా లూ సుందరయ్యభవన్‌ం6- ఏ౯౩46,ప్రక్రాళ రోడ రెరశక్ర-250. ఇ - |. (నుందరయ్యభవన్‌ ఖీ యి ఖష్తుర7001 | థ:2007- | పషాదరుం౦01 | నల్గొండ

ముఅమమాటి

మానవుడి మాటకున్నంత వయన్సు పాటకూ ఉంది-.మావవ్య జీవితంలాగే వాట యెక్క నిడివి చాలా వశాలమైనథి, లోతైనది, వైవిదృభరితమైనటి ప్రజలు తమ నిత్సజీవిత నంఘర్షణలో, సామూహిక కార్యక్రమాలలో, బాధల్లొ, బయివుల్లో, కష్టాల్లో, నష్టాల్లో ఆనందంలో; ఆవేశంలో అనేక పాటలు అల్లుకున్నారు వాటిని ఒక సాంస్వృతిక సంపదగా తమ మొందు' తరాలకు అందజేస్తున్నారు ప్రతి తరం దానికి తమదైన సృజనాత్షకతను జోడిస్తూ మరింత సుసంపన్నందోవిన్తున్తది; ఆ నాంస్కృతిక సంవతాతరగని గని ఆ గనిలో నుండి ముడి_వదోర్డాన్ని వెలికి తీసి నమకొాలీన నమాజానికి? అన్వయించి దానిని జక శోదాటి-ఆయుధంగా తీర్చిదిద్ది తిరిగి ప్రజలకు అందిస్తుంది ప్రజానాట్బమండలి

ప్రజానోట్యమండలి వేలాది పాటల్ని న్యష్టించింటి ప్రజలంనుండే కవులను, గాయకులను, రచయితలను తయారు చేస్తుంధితణదికినంకోకు | పైగా పాటలను.స్యష్టించగల శక్తి, సానుర్ధ్యం నేడు ప్రజునాట్ననమండలికి.ఉంది., రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా, నామాజికంగా, సాంస్కృతికంగా ప్రజల్లో చైతన్యం, పాదుకొల్పాలనే కర్తవృంతో ప్రజానాట్నమండలి పాటను ఆయుధంగా చేసుకుని మారుతున్న పరిస్థితులకు అనుగుణంగా పాటకు పదును పెడుతూ ముందుకు ? సాగుతున్నది ఆ క్రమంలో ఉద్ధవించినవే ఈ పాటలు ఈ పొటలన్ట్‌ రాస, వ్యాపేతంగా విన్వ్పతంగా వ్రచారంలో ఉన్నవే వ్రజా ఉద్యమాల్లో మారుమ్రోగుతున్లవే ప్రజానోట్యమండలి గాయినీ, గాయకులతోవొటు అనక ' ఇతర నంన్సల కార్యకర్తల కంఠాల్లో వ్రతిధ్వదిన్తూ త్రజలను ఉత్సాహపరుస్తున్నాయి. ఉత్తేజ పరుస్తున్నాయి ప్రజల ఆదరణ పోఠిటిథ- ఈ! పాటలన్నిటిని గతంలోలాదే ఇవ్వడూ ప్రచురిన్తున్న ప్రజాశక్తిబుక్‌హౌస్‌కి ధన్యవాదాలు ఎప్సణిలాగే ఏటిని ఆదరిస్తారని అశిస్తూ -

ప్రజానాట్యమరడలి.' రాష్ట్ర-కమిటీ

విషయసూణిక

1. పల్లె కన్నీరు పెడుతుందో - గోరటి వెంకన్న లకే 2, వృత్తి చేసి - రౌతురవి ంంంంక్తే
2. చేతివృత్తిదారుల - ముద్దాని సింహాచలం ఆల్‌
3. చేతివృత్తిదారుల కలయిక - ముద్దాని సింహాచలం 7 ర్‌ చేతివృత్తుల సంఘం = చైతన్యప్రసాద్‌ ది
4. చేతివృత్తికి విలువేది? - చైతన్యప్రసాద్‌ కి
5. హయ్యారే తమాషాల - కటుకోర్వుల 20
6. కల్లుగీసేటోళ్ళు - గట్టు రామచంద్రరావు న.
7. రారో గీత కార్మికుడా - మేడగాని శేషగిరి ల కేల
8. పోరుతప్పా దారిలేదు - రౌతురవి 28
9. దగాపడ్డ సోదరుడా - కె. రామకృష్ణ |!
10. కల్లుగీత కార్మిక సంఘం = సి.హెచ్‌. లింగేశ్వరరావు 15
11. కదలిరార నీవికా = సాంబరాజు యాదగిరి 26
12. గీత వృత్తి - నక్క ఉప్పలయ్య 17
13. నన్నారే = మేడగాని శేషగిరి 18
14. వేగవేగరారా - అబ్బగాని బిక్షం & బిత్తిని రమేష్‌ , 0
15. చేతివృత్తి శామికుడా - సి.హెచ్‌. చంద్రమౌళి

• ఎం. శేషగిరిరావు 20

18. “చెల్లెమ్మా - అబ్బగాని బిక్షం లక

19. తాడును ఎక్కే అన్న - కన్నెబోయిన అంజయ్య 22

20. ఎట్టి బ్రతుకు - గట్టు రామచంద్రరావు = బతి

21. చేనేత కార్మికుడా - దేవేంద్ర చైత్య 22, కదలిరా చేనేత శ్రామికుడా - గోరు వెంకటరమణ లర్‌

22. తాతల నుండీ నేతనేసినా - వైతన్య ప్రసాద్‌ 26

23. ఐతికెందుకు దారిలేదురా 27

24. జౌళి కూలన్నా - స్ఫూర్తి . 28

25. నేతనేయిమాయన్న = బి. దశరధ తిం

26. క్షౌరపనివాళ్ళం = చంటి వ

27. విమాయె దొర పాట - సత్తయ్య 81

28. క్షౌరాలు జేసినా బతుకు = బి. సత్తెన్న 282

29. వృత్తిధర్మం - బి. సత్తెన్న 33

30. గొర్రెల పెంపకందార్ల పాటలు ను! ౩2. గొర్రె మేకలగాసె కొమురన్న - సత్తయ్య 96

31. గోసిపెట్టి గొంగదివేసి త?

32. గంగాపుత్రులు - సన్యాసిరావు ంతై9ి

33. అదిగో తూరుపు హైలెస్సా 40

34. పట్టర దబ్బా - ధర్మ్శనాయక్‌ ల త్తలై ౩7. ఏం బతుకురన్నా -డి.బి. చారి శీత

35. ఓ గిరిజనుడా! -డిబి చారి -డ్వేడ్తీ

36. కళ్లు తెరచిచూదరా! = డి. మల్లేష్‌ ఉర్‌

37. కుమ్మరోల్ల గోడు - బి. సత్తెన్న - జే

38. తలమారి డప్పుల బతుకు - నల్లిధర్మారావు న! 42, ఎమి బతుకులు - మల్లేష్‌ -ల్‌0

39. ఎన్నాళ్ళురన్నా = ఎస్‌. ముత్యాలయ్య *ర్‌1

అల్లి కన్నీరు. ఫఅెడుతుందో -గోరేటి వెంకన్న

పల్లవి; _ పల్లె కన్నీరు పెడుతుందో - కనిపించని కుట్రల

తల్లీ బందీయై పోతుందో కనిపించని కుట్రల చరణం: కుమ్మరి వామిల తుమ్మలు మొలిసెను

కమ్మరి కొలిమిల దుమ్ము లేసెను

పెద్ద బాడిష మొద్దు.బారినది

సాలెల మగ్గం సదుగులిరిగినవి

చేతివృత్తులు చేతులిరిగినాయే - నా పల్లెల్లోనా

(గ్రామ స్వరాజ్యం గంగల ఛలిసిందో - నాపల్లెళ్లోనా పల్లె చరణం: మడుగులన్నీ అడుగరిటి పోయినవి

బావలు సావుకు దగ్గరయినవి

వాగులు వంకలు.=ఎండిపోయినవి

సాకలి పొయ్యిల కూలీ పోయినవి

'పెద్దబోరు పొద్దంతా నడుస్తుందో - బలిసిన దొరలది

'పేదరైతుల బావులెండినాయో - నా పల్లెల్లోనా పళ్ల, చకూం ఈదులన్ని వొట్టి మొద్దులయనవి

ఈతకల్లు బంగారమయినవి-

మందు కలిపిన కల్గునుతాగి

మంది కండ్ల నిందుసులయినవి

చల్లని బీరు విస్కీ పల్లెకొచ్చే - ఇగ కొల్లగొట్టుటకు

కూలీ మెతుకులకు గాలమేసినారో

-హై టెక్కు దొరలు 11పల్లె।

క్షే

చరణం: అరకల పనికి ఆకలి తీరక

గడెం నొగలపని గాసమెళ్లక

ఫర్నీచర్‌ పనులెతుక్కుంట

ఆ పట్నంపోయిర విశ్వకర్మలు

అసాములంత-కూసునేటి -- వడ్రరిగుల వాకల్సి

పొక్షిలి లేసి దుఃఖిస్తున్నయిరోంన, పల్లెల్లోనా ॥పల్లే॥ చరణం: పరక శాపలకు గొలాలేసి

తురకల పొరలు ఊరినిడిసిరి

లారీలల్లా క్షినర్లయిర్లి....

పెట్రోలు మురికిల మురికయ్రిండ్రు;

తల్లి దూద్‌ సేమియకుదూరమైనారో పో సాహెబ్‌ల ఫోఠలు

కేఫ్‌ బీకరిల ఇకలి శీరిండో---ఆనషట్లణాలలొ పల్లే చరణం: మేరోల్ల చేతిల కత్తెర

మూలకొయ్యి శిలుమెక్కి పోయినది

కట్టుడు రెట్టల బనీను లేవి

షోడలాగుల జాడేలేదు

రెడీమేడ్‌ ప్యాషన్‌ ఛుస్తులొచ్చినాయే. ఐనా: పల్లి పొలిమేరకు

కుట్టు మిషన్‌ల పొట్టగొట్టగదలో

గార్మెంటు గుడ్డలు పల్లే! చరణం; హరిశ్చంద్ర పద్య నాటకాల పంత్తుల్లు

హార్మోనియం చెదలు పట్టినది

యక్షగానము నేర్పే పంతులు

ఉప్పరి పనిలో తట్టంసట్టినడు”.

యాచకులు ఇబుడీని జంగాలో. నంసల్లెలు నిడ్రిఫ్ట్‌

పాత బట్టలు గన్లీలమ్ముతుంద్రో - ఆ పట్టణాలలో ॥1పల్లే।

చరణం: మాదిగ లొద్దినోరు తెరిసినదీ

తంగెడు చెక్క బంగపడ్డది

తొండెం బొక్కెన నిండ ముస్లినది

ఆం రంపె పదునారి పోయినది

పాతరేకు వలె మోతలు మోగేటి - ప్లాస్టిక్‌ దప్పులు

నా మ్యాతరి డప్పుల పాతరేసి గదరో - నా పల్లెల్లోన పల్లె చరణం: పిండోలే ఎన్నెల రాలుచుండగా

రచ్చబండపై కూసోని రైతులు

ఎనకటి సుద్దులు ఎతలు కతలు

యాది చేసుకొని బాదలు మారిచిరి

బుక్కనోటిలో పడ్డదంటే నేడు - నా పల్లెల్లోనా

ఒక్కడు రాతిరి బయటకు రాదేలా - నా పల్లెల్లోనా ॥పల్లే॥ చరణం: నారాకెంపు తెల్లలు జెల్లలు

పరులకు తెలియని మరుగుభాషతో

బేరం జేసే అవసలి వీధులు

వన్నె తగ్గినయి చిన్నబోయినవి

చెన్నై బాంబే కంఫిని నగలొచ్చి - మన స్వర్ణకారుల

చండ్రకోలలై తరుముతవున్నయిరో = నా పల్లెల నుండి పల్లే చరణం: వందల దట్టీలు గట్టేపీర్లకు

ఒకటీ రెండు మోటైపోయినవి

అలావునిప్పుల ఆరుతున్నవి

పాలావు కందూర్లెగిరి పోయినవి

ఇంటికొక్కడయప్ప వేషమేసే - నా పల్లెల్లోనా

ఇదడుపు దేవరలు ఈదిలభడ్డయిరో - నా పల్లెల్లోనా ॥పల్లే॥ చరణం: కుంకుమ దాసెన బుక్క్మమీద గూడ

కంపెనీ రక్కసి కన్ను బడ్డది

శ ,

పూసలోల్ల తాళం కప్పలు

కాశిలగలసి జంగు బట్టినయి

బొట్టు బిల్లలె నొష్టి కొచ్చెగదరో - మన ఆడ పడుసులకు

దాసరి పూసలి (బ్రతుకులాగ మాయే - నా పల్లెల్లోనా ॥పల్లే॥ చరణం: బతకమ్మా కోలాట పాటల _

భజన కీర్తనల మద్దెల మోతతో

ఎన్నెల రా(్రుల్లోనా పల్లె

కన్నుకు కునుకుండేదే కాదు

బైరాగులు కిన్నెర తత్వంబుల

కనుమరుగాయర పల్లేల్లోన

స్టార్‌ టీవి సకలిస్తూ ఉన్నదమ్మో - నా పల్లెలకొచ్చి

సామ్రాజ్యవాద విషమెక్కితున్నదమ్మో -

మెల్లంగ పల్లెకు పల్లే!

వృత్తి చేసి -- = రౌతురనవి

పల్లవి : ఏళ్లనుండి ఊళ్లల్లో - వృత్తి చేసి బ్రతికినోళ్లం

మాయదారి పాలనొచ్చి - మంటగలిసి పోతున్నం

వృత్తులు బతకాలంటే - ఉద్యమంగ మారాలి

వృత్తిసంఘాలన్ని = ఒక్కటై సాగాలి చర్గణం : పట్టుచీర ముట్టుగుడ్డ - పిల్లజెల్ల గుడ్డలన్నీ

బందకేసి తెల్లజీసి - ఇల్లుజల్లు తిరిగి ఇస్తే

బలిసిన దొరసాని నోట - బందబూతుల వాసానాయె

ఈ చాకి(రేవుబండ బిగల రజకసంఘంలో జేరా ఏళ్ళ! ణ్‌; గడ్డం మీసాలు గొరిగి - కాళ్లు బట్టి గోళ్లుదీసి

ఊరంతా కొప చేసి - సంకెత్తితే సాపుజేసి లావాలా

త

చారడన్ని మేరగింజల - గంజినీకు సాలదాయె

నడుంగట్టి కదలవయ్య - నాయీబ్రాహ్మణుడనీవు 1 ఏళ్ళ॥ 3౩; కర్రలు నాగళ్లు జేసి - కొడవలి గొడ్డళ్లు జరిసి

బండ్లు చేసి ఇంద్లుగట్టి - బండచాకిరి చేసినాము

యంత్రాలు పులులొచ్చి - మన చేతులు విరిచివేసే

వ(డ్రంగులు ఒక్కటై - ఉద్యమంగ కదలాలి 1 ఏళ్ళ॥ శీ: చెరువు కుంటల్లోన - చేపసాదుకుందమంటే

చెరువుల వేలంలోన దొరలజోరు ఎక్కువాయె

బెస్తవాడి కడుపుల్లో - పస్తులే పోవాలంటే

మత్స్యకార్శ్మికులంతా సంగజండా పట్టాలి ఏళ్ళ! వ గొల్లకురమ బతుకులకు గార్రైలే ఆధారమయ్యే

గొర్లకు రోగాలొచ్చి మందంతా మాయమాయె

ఆదుకునే దిక్కులేదు, సర్మారుకు జాలిలేదు

గొరై మేకల సంఘంతో మన గోడు చెప్పుకుందాము ॥ఏళ్ళ॥ 61; చాకలైనా మంగలైనా - కుమ్మరైన కమ్మరైనా

సంఘాలు పెట్టకుంటే సాగదయ్య మన వృత్తి

పొట్టగొట్టె పద్దతులకు పాడెగట్టాలంటే

సంఘమై మనమంతా పోరాటం జెయ్యాలి = ॥వళ్ళ॥

చేతివృత్తిదారుల యహ

• ముద్దాని సింహాచలం

కుమ్మరి, కమ్మరి, మంగలి, చాకలి, సాలె, కంసాలి

మేదర, మాదిగ, మత్స్యకార్శికా! అన్నా! వినుమన్నా! ॥కు॥

1. చేతివృత్తి పనివారు చేయూత మాదంటు!

ఆదరణపధకమంటు ఆశలెన్నో చూపారు

త్‌

పాలకుల ఆర్భాటం ఆరచేతిలో వైకుంరం

అధికధరల ఆహ్వానం, అందుకొనే మన భాగ్యం కు! 2; బట్టటుతక చెరువులేక కమ్ముపిడి సెబానలేక

వృత్తిచేయమదుపులేక వూరిబట్టలుతకలేక

కాలమంతకన్నీరై అర్థాకలి రజకన్నా

అలమటించని పిల్లల ఆకలితేరేదెప్పుడు... ॥కు॥ తి; రోడ్డుపక్క పనివాడా రోజుగడువకష్టమాయిె!

ఎదురుబద్దపేడుతీసి బుట్టలెన్ను అల్లేటోడ

వెదురుగొన మద్దుపులేక చేద్దమంటే. పనిలేక

బానిసగా బ్రతుకంతా బరువుబండిలాగుటాయె ॥కు॥ శ; అడుసుతొక్కి మట్టి పిసికి సారె తిప్పెకుమ్మరన్న

కుండలెన్నో చేసెటోడ కూడు లేకమాదెటోడ

మట్టికొనగమదుపులేక కుండలామి తేయలేక

నిరుద్యోగివైనీవు బసిబారిన బ్రతుకాయె ॥కు॥ ర్‌; ఏటిపైన వేటగాడు ధీటైన ఈతగాడ

చేపలు పట్టగపోతే వలకట్టులేకపోయె.

ప్రభుత దారి మదుపుకొరకు ఎదురుచూచిదాహాయి

చేతివృత్తిమారిపోయి కూడులేక మాడుటాయె కూ! 6 చేతివృత్తిపనివాదా చేయి కలుపుమాయన్న

చేతివృత్తుల సంఘం సంఘశక్తినీకున్నదీ

స్రోరుబాట పయనించు మదుపుకోరి ధ్వనియించు

. ఐక్యతయేనీ శక్తి సాధించుము శ్రమఫలితం ॥1కు॥1 ల ణా

6

చేతివృత్తిదారుల కలయిక -=ముద్దాని సింహాచలం

కలవందోయ్‌ కలవండోయ్‌

కలవండోయ్‌ కదలండోయ్‌, కలసికట్టుగా నిలవండోయ్‌

చేతివృత్తికార్మికులంతా చేయికలిపి కదలండోయ్‌

ఐక్యశక్తికి ఎదురేదండోయి అందరాకటిగ నిలవండో ॥కలవం॥ చరణం : మేదరన్న కమ్మరన్న సారెతిప్పె కుమ్మరన్న!

బట్టలల్లై నేతగాడా, రూపుదిద్దెస్వర్ణకారుడా

క్షౌరరజక, చర్మకారుడా చేతివృత్తి కూలిపోయే

తిందమంటే తిండిలేక బక్కబ్రతుక ఎండదేరే ॥కలవం॥ ౭; బల్లకట్టి చెట్టులెక్కి కల్లుగీసె గీతగాడా?

పొట్టకోసం బందమేసుక చెట్టు పైకెగబాకెటోడా

పట్టుతప్పికిందపడితే రక్షణేది గీతగాడా

కల్లుతీసి అమ్ముకొనగ చీప్‌లిక్కరెదురునీకు 1॥1కలవం॥ 3: రక్తమంతా చెమటచేసి ఇటుక తడిపి మేడగట్టి

ఇంటినంతా రంగులేసి, భవనమంతారూపుదిద్ది

అలసిసోలిసి ఇంటికెళితె ఆలిపిల్లలంతపస్తు

పూరిగుడిసె నీడ నీకు పుట్టెడప్పుభారమాయె ॥కలవం॥ త్త; ఏటిపైన వేటగాడా - చేపలట్టైెమత్సకారుడా

ఏలెవారిమదుపులేక ఏటిపైన వేటలేక

చేపలట్టెదిక్కులేక చేతివృత్తిమాసిపోయి

కూలివానిగమారిపోయి కూడులేక కుములుటాయె కలవం॥ ర్‌; పోరుబాటలో పయనించు మదుపుకోరి ధ్వనియించు

సంఘశక్తితోసాధించు చేతివృత్తికే వెలుగుంది ॥కలవం॥

7

లంక చేతివృత్తులనంభుం (యంత్రం తిరిగే .... వరస) _ -చైతన్యప్రసాద్‌ పల్లవి : చేతివృత్తుల సంఘంలో నువుచేరన్నా! మనచేతికింత పనిదొరకకపోరుచెయ్యన్నా!! చరణం : తరతరాలనుండీ తరగని కళను నేర్చినామూ తలరాతనుకుంటూ ఇప్పుడు చతికిలబడ్డాము పెట్టుబడులు లేక ఈ పోటీసంఘంలో పొట్టగలవకున్నా మన పనిని వదలలేమూ... ॥చేతివృత్తుల॥ ల; ఆలుపిల్లలంతా రేయిపగలు అనకా కష్టపడ్డగానీ మనకు గిట్టుబాటులేదూ నాణ్యతలేకున్నో. అనకిలీసరుకొచ్చి దోచుకుపోతుంటే మరిదిక్కులు చూశామూ... 1 చేతివృత్తుల! 85... ఆస్తులేమో తరిగీ కండలేమో కరిగీ ఎముకలగూడయ్యా చివరకు గూడుకూడులేక తిండిగుడ్డ కరువై రోగమొచ్చిదంటె మందుచుక్కసోసే దిక్కులేకపోయే... చేతివృత్తుల! శ; దేశసంపదంతా మన అందరిసొత్తన్నా ఏ ఒక్కరో, ఇద్దరికో అది గుత్తకొదురన్నా. మిగులుభూమిపంచీ మన అందరికందిస్తే సిరులు పండురన్నా మన ఐతుకు మారునన్నా... చేతివృత్తుల! 5: వృత్రిపరికరాలూ సప్లయి చేయ్యాలీ ముడిసరుకందించీ మనకు అప్పులు ఇవ్వాలీ న 8

ఉచిత విద్య, వైద్యం - పెన్ననులివ్వాలీ చేతివృత్తులాకూ - రక్షణ కావాలీ... చేతివృత్తుల! చేతివృత్తికి విలులేది? -చైతన్యప్రసాద్‌

పల్లవి : _ చేతివృత్తికి విలువేదీ... అన్నో - ఓరన్నా!

మన-చేతినిండా పని ఏదీ... అన్న-యూయన్నా! చరణం : కుమ్మరి కుండకు - పాత్రలపోటీ

వెదురుబుట్టలకు - ప్లాస్టిక్‌ పోటీ

నూలుగుడ్డకు - నైలాన్‌ పోటీ

మనిషి పనికీ - యంత్రాలే పోటీ | చేతివృత్తికీ॥ 2; పెట్టుబడికి మరి - డబ్బులు లేక

పిల్లాపాపతో - ఇల్గుగదడవక

దినదినగండం - బతుకుభారమై

అప్పులు, రాయితీ - అందని పండుర! ॥చేతివృత్తికీ॥ తె: ఆదరణంటరు - ముందడుగంటరు

ముందుగ ఏం - కావాలో అడగరు

అందరికివ్వం - కొందరి కంటరు

పనికిమాలిన - పనిముట్లిస్తరు! || చేతివృత్తికీ త్తే చేతివృత్తుల - రక్షకొరకై

అందరమొకటై - నిలదియ్యాలలి

కష్టజీవుల - కడుపులు కొట్టే

దోపిడి మూకల - నెదిరించాలీ!

అప్పుడే....

లాటా

చేతివృత్తికీ విలువొచ్చు - అన్నో - ఓరన్నా! మన చేతినిండా పనిదొరకూ - అన్నో - మాయన్నా! భాయ్యాతే తమాషాల -కటుకోర్వుల

హయ్యారే తమాషాల రంగుల చిత్రం

(మన) బాబుగారి ఆదరణ భలే విచిత్రం అ.ప : పధకమెనక పధకమూ ప్రచారమధికమన్నా

నిజానికి జనానికి మిగిలేది గుండుసున్న ? ॥హయ్యారే॥ చరణం * నూలుధర వెదురుధర, కరెంటు ఛార్జీలు పెంచి

సబ్సిడీలు, అప్పులిచ్చు సహాయాన్ని కత్తిరించి

చేతివృత్తిదార్ల పొట్టగొట్టినట్టి ప్రభుత్వం

చేస్తున్నది ఆర్భాటం (ప్రచారమే.బూటకం ॥;పధకమెనక॥ 2: పనికిరాని సైకిళ్లు తెగనినాసి కత్తెర్లు

సుత్తులు రంపాలంటూ చేసిరెన్నో కసరత్తులు

వేలల్లో లెక్కబెట్టి నలుగురికే పంచిపెట్టి

రెండొందల ధర వస్తువు ఇిండేలని రాసిరి ॥ పధకమెనక॥ తి; నాసిరకం పనిముట్లకు కోట్లకు టెండర్లు

పరిశ్రమల అధిపతుల జేబులన్నీ నింపేరు

హైటెక్కు పాలనలో టూలుకిట్లు సరఫరా

అప్పులు చేసిన డబ్బులు. కమీషన్లకే సఫా ॥పధకమెనక॥ త్తే కొండలోన జనుల్లో చైతన్యం కొంతలేచి

ఈ భూమి మదంటే లాఠీలతో బాదుతుంటే తహ ల.

10

అదవిబిడ్డలొకటై ఆందోళన చేస్తుంటే దాడులు చేసి మాటలగారడి చేస్తున్నారు 1 పథకమెనక॥ 5: భూస్వామ్య విషకోరకు పెరుగుతున్న వివక్షతకు సామాజిక దోపిడీకి గురౌతున్న పనివాళ్లం దౌర్జన్యం, వెలివేతలు దళితుల దీనావస్థలు చూస్తూనే ప్రగల్భాలు పలుకుతున్న పొలకులు ॥పధకమెనక॥ 6: పధకాలు పనిముట్లు మా బతుకులు మార్చలేవు పరపతి సౌకర్యమిచ్చి, పనిహక్కును కల్పించి భూమి, ముడిసరుకులిచ్చి, కనీస కూలీని పెంచి పనివాళ్లను ఆదరించి ఆలోచన చేసేటి వామపక్ష ప్రజాతంత్ర శక్తులు ఏకమై చేతివృత్తుదార్లందరు వెలుగుబాట నడవాలి వృత్తుల రక్షణకొరకై ఉద్యమంగా సాగాలి ర కల్లుగీసిటోళ్ళు -గట్టు రామచంద్రరావు పల్లవి: కల్లు గీసేటోళ్లు ఒక్కటయినారు మొకు ముస్తాదేసి జెండ పట్టినారంట గట్టుపుట్టా తిరిగి చెట్టుచెట్టు ఎక్కి పోరుబాటల్లోన వచ్చారంట తాడిచెట్టు ఎక్కేటోళ్లు - ఈత చెట్టు గీసేటోళ్లు సంఘం బెట్టెరో మన (బ్రతుకులన్నీ బాగుచేయ సం చ: చెట్టులేని కలాలన్న గీతగీసె ఆశతో భూస్వాముల పీడనలో నలిగిన కడుశోకంతో మూడు రకాల పన్నులను కట్టలేని కోపంతో గీత గీసేది నేనే - తాడి చెట్టు నాదేనని ॥సం॥ శై

జ; ఈదు గీసే వీరన్న - ఈలగొట్టి పిలిచిండు

కావడెత్తి కనకన్న కడలివలె లేచిండు

ఐక్యతే ఆయుధమని పోరటమే మార్గమని

ప్రాంతాలు వేరైనా మేమంతా ఒక్కటేనని ॥సం॥ తె; ముప్పూటలు తాదెక్కితే ముచ్చమటలు పట్టబట్టె

అమీనోడు సర్మ్కిలోడు కోడికూర అడగబట్టె

రకరకాల లంచాలతో రకరకాల పన్నులతో

కలాలన్న కన్నులలో రక్తము నిప్పులు కక్ళెను ॥సం॥ త్న; కోడిని కోసిన కూడ బ్రాండీ సీసలేదని

అమీనోడు అలిగిపోయె - సర్కీలోడు సర్రుమనె

సంబరంగ లేదంటూ నెంబర్ల పంతులేమో

బిలానెంబరు వేసి వాడు భలే డబ్బు గుంజుతుండు ॥సం॥

రారో గీత కార్శికుడా

• మేడగాని శేషగిరి

పల్లవి ; రారో గీత కార్మికుడా - గీత సంఘంల జేర రారో గీత కార్మికుడా

ఆం(ధ్రదేశమంతటా ఎగిరెను మన సంఘ జెండా

కదన రంగమున దూకి కష్టాలను యీడేర్చగ రారో!

శే చరణం : గట్టుమీద గంగమ్మ చెట్టుగాలి దుమ్ముకు పడిన

గవర్నమెంటు పన్నేమో - గోరంతా తగ్గదాయె

తాటాకుతోనన్న - సరిపెట్టుకుందానున్నా

భూస్వామి బుసకొడుతూ - దారికడ్డొస్తాడు రారో! లై; పొద్దున్నే లేచి నీవు - పరుగు పరుగునపోయి

పోచమ్మ చెట్టుని - బర్రుమని ఎక్కితివి

క్ష

పెద్దతేనే తెట్టీగలు - పెయ్యంత కరువబట్టె కల్లు సంగతేమోగానీ - కన్నీళ్లతో లొట్టినిండె రారో! తి; మద్దినోరి చేలచెట్టుకు - ముంజలు నువుకొడుతుంటే మారుకత్తి పట్టు తప్పి - పొట్టలోన దిగెనీకు ఒళ్లంతా రక్తముతో - ఆసుపత్రికి పోతె పైసా పావలా వుంటే - పరీక్షకే ఖర్చాయె ॥రారో॥ డ్తే; గుదిగడ్డలై నీకు - గుంపెడిగలాలిన తాడిచెట్టుమీద ఉంచి - తల్లక్రిందులా పడిన పట్టించుకునే ఏలికలు ఒక్కరైన దొరకరాయె పోరాడెసంఘమిది - ఎదురేగి వచ్చింది రండిరండి రండంటు మనకు స్వాగతమే చెబుతుంది ॥రారో॥ పోరుతప్పా దారిలేదు = రౌతు రవి పల్లవి ; పోరుదప్పా దారిలేదుర - గీతకార్మికా సంఘజెండ ఎత్తిపట్టి కదలిరా యికా పోరు! చరణం : పొద్దున్నే నువ్వు లేచి - మస్తాదు కట్టుకొని మోకు భుజానేసుకొని - పిల్లపాపనాదిలేసి వనంలోకి నువుపోతె - తిరిగొచ్చేది గుర్తీది పోరు! 22... పోతుతాడు పండుతాడు చెట్టుచెట్టు ఎక్కిదిగి (ప్రాజాలను బిగబట్టి - చెమటనీవు చిందిస్తావు కాలుజారి క్రిందపడితే - ఆదుకునే దిక్కులేదు ॥పోరు॥ తి; నీ ఆలి, బిడ్డలంత - పగలంతా కల్లమ్మి త

వితుకువితుకుమంటూనే - (బ్రతుకు ఈదుతుంటారు

దళారోడు రకమంటూ - మన చెమటను దోస్తవుండు పోరు! త్తే గీత గీసే కూలన్నా - తల వ్రాత మార

నీ హక్కుల రక్షణకై - సంఘజెండ అండవుంది

సంఘ బలం చూపన్న - పోరుబాటనడువన్నా పోరు!

దగాఠడ్డ సోదరుడా

• కె.రామకృష్ణ

పల్లవి : కల్లుగీత కార్మికుడా - దగాపడ్డ సోదరుడా

నీ గీత ఎట్టు మారునురో - సోకమెట్లు తీరునురో చరణం : పొద్దుగుంకేవేళ - బర్లూ మళ్లే వేళ

చెట్లచెట్ల నడుమ - చేలగట్టా ఎడమ

కావడితో ప్రయాణం - చీకటిలో దేవలాటం ॥కల్లు॥ 2; నీవు వెనుకా బాకు - భుజున బరువైన మోకు

చేతిలోన ముంత - చెవిలోన చుట్టపీక

తాటితోపు నీ యిల్లు - నువు గీసేది కల్లు కల్లు తె; తాడిచెట్టు తల్లంటవ్‌ - ఈత చెట్టు ఇల్లంటవ్‌

ఎక్కేవెట్టు దిగే చెట్టు బ్రతుకుంతా భయం భయం

ఒంటికి చొక్కా తొడిగి - ఎన్నాళ్ళు ఆయెనురో కల్లు! త్త; అబ్మారీ అధికారుల - అనుక్షణం వేధింపులు

అడ్డపన్ను, నిలువుపన్ను - అడ్డమైన పన్నులురా

తరతరాల నీ వృత్తిని నిషేధిస్త్రమంటారు

చెట్టెక్కి జారిపడితే - కాలం మూడిందంటారు కల్గు! సహ ల

| గ్షేత్తీ

ర్‌; చేనేత కార్మికులను నేతనేయనీయమంటరు

గీత కార్మికులను గీత గీయనీయమంటరు

దున్నేవానికి భూమంటే - ధూత్‌తేరీ పొమ్మంటరు

ఆత్మహత్యలెక్కవైతే - వృద్ధాప్యపు చ్చాస్తీలంటరు కల్లు! 6: ఒకటిగాదు లక్షగాదు - 60లక్షలు మనం

ఐక్యంగా కదిలొస్తే - కళ్లు చెదిరే జనం

నీ బాధలు తీరాలంటే - ఉమ్మడిగా ఉద్యమించు

సమస్యలు పోవాలంటే - సంఘాన్ని నిర్మించు కల్గు!

కల్లుగీత కార్మికనంభుం -సిహెచ్‌.లింగేశ్వరరావు

పల్లవి : కదిలిందండి కార్మికసంఘం

కల్లుగీతా కార్మికసంఘం * కది! చరణం : చీకటిలోన బ్రతుకును గడిపే - కార్మికన్నలకు వెలుగు చూపగా

కల్లుగీత కార్మికసంఘం - కదం తొక్కుతూ కదిలింది ॥కది। బై; వర్షమొచ్చినా ముసురుపెట్టినా - చెట్లను ఎక్కి కల్లును తీసే

జీవితవృత్తితో బ్రతుకును గడిపే - గీత కార్మికుల ఐక్యపరచగా _ ॥కది॥ 8: ప్రకృతి దేవత బిక్షమెట్టిన - గీతవృత్తి మా బ్రతుకు గమనమని

తొడిచెట్టు మా కన్న తల్లని చెట్లపన్ను తొలగించాలంటూ ॥1కది॥ త్త (ప్రభుత్వ పద్ధతి మారాలంటూ - నూతన వ్యవస్థ రావాలంటూ

ప్రమాదములో మరణించిన వారికి - ఎక్స్‌గ్రేషియా పెంచాలంటూ ॥కది॥ ర్‌: ఉప్పెనలై గీత కార్మికులు - ఏకతాటిపై నడువాలంటూ

ధరణి అంతా దద్దరిల్లగా - గీత కార్మికులు కదలాలంటూ ॥కది॥

15

6 సమస్యలనే సాలెగూళ్లపై - సమరశీల పోరాటం చేయగా

సమరశంఖము మోగించి

పదం పాడుతూ - కదం తొక్కుతూ ॥1కది॥

కదలిరార నీవికా -సాంబరాజు యాదగిరి

పల్లవి : కల్లుగీత కొర్మికా - కదలిరార నీవికా

ముస్తాదుల్లో కత్తిపెట్టి - మొకును భుజానబెట్టి

ఈ దోపిడి - దొంగలపై తిరుగుబాటు జెందెత్తి 1॥కది॥ చరణం : ఒక్కటై పిడికిలెత్తి - నడుంకట్టి ముందు నిలిచి

రకరకాల పన్నులను - రద్దుపరచ కదలండిరా కది! 2; కల్లుగీత కార్మికుని - వృత్తే దినదినగండం

స క 1 - కది

పట్టుదప్పి క్రిందపడితే - దిక్కులేదు మొక్కు లేదు కది! తె; రెక్కడొక్క నొయ్యకుండ - చెమటచుక్క రాల్బకుండ

మనలదోచె కంట్రాక్టరు - పద్దతింకా మారాలని ॥1కది॥ క్ష; కల్లుగీత కార్మికుని రెక్కల కష్టాన్ని దోచి

చట్టాన్ని అడ్డుపెట్టి - కోట్ల డబ్బు గుంజుతుండు ॥కది॥ ర్‌ దున్నేవానిదే భూమని - గసేవానిదే చెట్టని

దిక్కులన్ని పిక్కటిల్లగ - జైతయాథే సాగండిరా ॥కది॥ ల న న

16

గీత వృత్తి -నక్కఉప్పలయ్య

పల్లవి : కల్లు వృత్తి పనిచేసే కార్మికుడా

మన కష్టాలెవరు క్తానలేరు కార్మికుడా

మోకు గుది మోపుకట్టి - పిల్లబద్ద బొడ్లో పెట్టి

కల్గుకుండ బింకులన్నీ - కావడీకి ఏసుకొని

తెల్లవారి లేవగానే - తాళ్లుగీయ వెళతావు కల్లు! చరణం : కన్నైెబొత్త చిన్న బొత్త - మైసమ్మ మర్లెబొత్త

బోనంకుండ బొంగరంబు - గట్టుమీద గంగమ్మ

చెట్టుచెట్టు తిరుగుతురటె - పుట్టెను చలిచీమబలన్నా

ఎక్కంగెగపోతపట్టు - దిగిరాంగ దిమ్మతిరుగు కల్లు! 2; పట్టుకొను కొమ్మలేదు పైకెక్క మెట్టులేదు

నిన్ను నీవు మోకుతోటి - చెట్టు కట్టేసుకుని

బంధములు కాళ్లకువేసి - బాకాలి తాడిచెట్టు

కాళ్లు అరచేతులు కాయకాసి కడ్డీలాయె

తొంటి, దండ, భుజాలేమో బుగ్గవోలె బౌగ్గలొచ్చె కల్లు 8; చిన్నకొత్త పెద్దకొత్త - పైసలన్ని పోగుచేసి

ములెగట్టి పైసలన్ని - ముస్తేదారుకు కడితివి

దళారీలు నీ రక్తం - దోమలాగ పీల్చేసి

దోచుకొని శ్రమనంతా - దొరల కప్పజెప్పుతారు కల్లు! త్త; అడ్డపన్ను వెట్టుపన్ను = దారూకకు ధర్మపన్ను

నెంబర్‌ పన్ను అంటూ నీవు నెలనెలా కట్టాలి

దండలన్ని కడితే దమ్మిడి మిగలదురన్నా

దారితెన్నూలేని దరిద్రపు బ్రతుకురన్నా ॥కల్లు॥ లాలా

ర్‌; ముస్తాదు కట్టగానే ముండంట నీభార్య ఇల్లుజేరేదాక ఇల్లాలు విధవరన్నా భార్యపిల్లలకేమో బట్టగుడ్డ కొనలేక అప్పులతో సతమతమై తిప్పలు పదతానన్నా కల్లు! 6; గీసేవానికే చెట్టూ - పట్టా కావాలంటూ ఊరూరున పోరాటం - ఉప్పెనల లేస్తుంది పట్టణాల గుండెల్లో పెద్దమంటలేసుంది కష్టాలను కడతేర్చే మార్గమిదే లేవన్నా నన్నాతే

• మేడగాని శేషగిరి నన్నారై.. .£కార్మికుదా, గీత కార్మికుడా... పలవి : వన్నారే.... నాననిన - ననిన నాననినా నన్నారే ... నా _నననిన....ననిన...నానననినా.... ననిన...నాననినా... నీ బ్రతుకంతా భారమాయె కార్మికుడా + గీత కార్మికుడా నీ జీవితమే అమావాస్య కార్మికుడా - గీతకార్మికుడా వరణం : ఆగుంటి కెళతావు - ఈ గుంటి కొస్తావు ఒళ్లంత కాయకాయ - పొట్లెమో పడతావు చివరికి నీకు మిగిలేది ఏమీలేద్గు నీ మోకూ ముస్తాదు తప్పా ॥నన్నారే॥ 2: ఆదిలోనే మొదటిపన్ను - ఆ యెసుక చేట్టుపన్ను అకాల సంఘటనలో - ఆపదలో నువుంటే దయలేని ప్రభుత్వాలు - దగ్గరకు తీయకనే కల్లుగీత రద్దంటూ - కరువస్తయన్న మనల ॥నన్నారే॥ లాలా 6: తా.

తె; నీ ఆలిపిల్లలే అకలితో చచ్చినా తాటిపై నీ బ్రతుకు అంతమయిపోయినా చివరికి నీకూ మిగిలేది ఏమీలేదు నీమోకూ ముస్తాదు తప్పా 1॥నన్నారే॥ త్తే గ్‌త కార్మికసంఘం ఎదురేగి వచ్చింది రారమ్మని నీకూ స్వాగతం చెబుతుంది నీతాటిపైన సంఘజెండ ఎత్తరా ముందడుగు వేయరా - ముందడుగు వేయరా నన్నారే॥ వేగదఠతేగదరారా -అబ్బగాని బిక్షం & బత్తిని రమేష్‌ పల్లవి _ వేగవేగ వేగరార ఓ నా కార్మికుదా వేగిరమ్మున లేచిరారా ఓనా కార్మికుడా గీత సంఘంలోన ఓనా కార్మికుడా సభ్యునిగా జేరరార ఓ కార్మికుడా వేగ చరణం : చెట్టుపన్ను అడ్డపన్ను,ఓ నా కార్మికుడా పట్టెదారుకింతపన్ను ఓనా కార్మికుడా ఎత్తివేయకదలిరారా ఓ నా కార్మికుడా వేగ 2; శాశ్వత లైసెన్సు కొరకు ఓ నా కార్మికుదా ఉద్యమాలు నడుపుదాము ఓ నా కార్మికుడా ఊరూర తిరుగుదాము ఓ నా కార్మికుడా ఉప్పెనలా కదులుదాము ఓ నా కార్మికుదా ॥వేగ॥ న! నీ తోటి సోదరులు ఓ నా కార్మికుడా చేనేత కార్మికన్నలు ఓ నా కార్మికుడా చేరదీసే దిక్కులేక ఓ నా కార్మికుడా చేసుకొనిరి ఆత్మహత్యలు ఓ నా కార్మికుడా 1వేగ॥ కేం

న! గీతవృత్తి కార్మికులంతా ఓ నా కార్మికుదా కలసి కట్టుగాను వుంటే ఓ నా కార్మికుడా అడ్డమైన పన్నుల గుట్టు ఓ నా కార్మికుడా మట్టుపెట్ట దొరుకును పట్టా ఓ నా కార్మికుడా ॥వేగః చేతివృత్తి శ్రామికుడా

• సిహెచ్‌.చంద్రమౌళి & ఎం.శేషగిరిరావు పల్లవి: ఓ గీత కార్మికుడా - చేతివృత్తి శొమికుడా నీ రాత మారు సంఘంబెట్టరో - తలరాత మారు జెండాబట్టరో ఓ చరణం * మోకు అనుబంధముగా - కత్తే కర్తవ్యంగా తలపాగే చుట్టంగ - కాళ్లకు నువు గుదిని బెట్టి చెరి సగము తాడు ఎక్కి - కత్తికి సదునెడుతుంటే పిల్ల బద్ద పెడతిరిగి - పెద్దనేలు శైగిపోయే చెమట, కన్నీళ్లు రక్తం ఓ కార్మికుడా తాటిమొదలు తడిసిపోయోనా ఓ. క్మాకుడా ॥ఓ॥ 2; మొదలు పన్ను అడ్డపన్ను - రంగులేన్ని రకఠాపన్ను పన్ను మీద పన్ను వేసి - దవడ పన్ను విరగగ్గొల్సి నెంబరు వాడికి లంచం - అమీనోడికి మంచం (లంచం) వాళ్లిద్దరు ఇంటికొస్తే ఓ కార్మికుదా ఆవేళన ఖాళీకంచం ఓ శౌమికుడా ॥1ఓ॥ తి మొప్పొద్దులు తాదెక్కి - ఊర్లు తిరిగి ఉమ్ముకున్న ,ఒక్కపొద్దు బతుకులాయె - చిల్లి గవ్వ మిగలదాయై తాటి చెట్టు ఎక్కినువ్వు - బారుమని క్రిందబడతే నీ భార్య పిల్లలంతా ఓ కార్మికుడా బజారు పొలు అవుతారు కదా ఓ శామికా ఓ 20 లాలా

త్త ఉద్దరిస్తామాని కొందరు - ఉరికురికి పస్తుంటరు

కులపు సంఘాలు పెట్టి - కుతంత్రాలు చేస్తువుండ్రు

నిజమైన సంఘమెట్టిదో ఓ కార్మికుడా

నేరుగా నువు తెలుసుకోవోయి ఓ శ్రామికుడా ॥1ఓ॥

చెల్లెమ్మా -అబ్బగాని బిక్షం

పల్లవి : కల్లమ్మబోయేటి చెల్లమో నీకు

ఎన్ని కష్టలొచ్చే మాయమ్మా కే; కడవనెత్తిన బెట్టి కల్లమ్మబోతుంటే

కర్మషహృదయులు కాంచన లోలులు

కామందులు వారు చెల్లెమ్మ

నిన్ను కాటేయ జూసేరు మాయమ్మా ॥కల్లమ్మ॥ ల కల్గుబోసి నువ్వు కాళ్లరగ తిరగాలి

కల్లు మంచిదిగాదు కటిక నీళ్లంటారు

ధుర్మార్గులు' కొందరోయమ్మా

నిన్ను దుర్భాషలాదేరు చెల్లెమ్మా 11కల్లమ్మ॥

ఆమె : నీ ధేటి తక్కువరా అన్నాయ్యా 9 వాన వరదల్లోన గాలిదుమ్ముల్లోన

బందములు కట్టుకుని బాకాలి తాడును

కాలుజారిపడితే రన్నయ్యా (నీకు)

కష్టాలు తప్పవుర చిన్నయ్యా 1కల్లమ్మ॥

ఆమె : గీత గీసే వృత్తి మనదన్నా

మనరాత మార్చదెట్ల చిన్నన్నా

లై యషళక

శ; ఆనాడు ఆ దొరలు కలాలి వృత్తికి పాలెందుకని వారు పట్టా జేసుకొని ఇప్పుడీ వృత్తిపైరన్నాయ్యా ( వారు) ఈగలై ముసినారు చిన్నయ్యా ॥కల్లమ్మః అతడు : అందుకే : - గీత కార్మికులంత గీటుమీద కొస్తే వల్లకాదెవరికీ వృత్తి సామాన్యంబు అందరూ మేల్మొంటి చెల్లమ్మ గుండె జట్లుమను మంత్రులకు మాయమ్మో కల్లమ్మ॥ తాడును లక్కే అన్న

• కన్నెబోయిన అంజయ్య పల్లవి: తాలే తాలన్న తాడును ఎక్కే అన్న తాలే లింగన్న తాడును గీసే అన్న ॥తాలే॥ చరణం : నడుముకు ముస్తాదుకట్టి - నరాలన్నీ బిగబట్టి చావు బతుకు తెలియకుండా - చెట్టెక్కి మట్టదీసి సురాపానం దింపేసి - దొరలకు నువు పోస్తంటవు పట్టుతప్పి కిందపడితే - నీ పిల్లల నోటే మట్టి తాలే॥ ల; దండె భుజానబెట్టి - కుండలన్ని మోసిమోసి మండుటెండ వేసవిలో - మాడిన నీ కాళ్లతోటి నాటివనంనుంచి నువు - తరబడుతూ ఇంటికొస్తే ప్రాణంతో నిన్నుచూసి - బ్రతికున్నడనుకుంటరు ॥తాలే॥ లలి లాలా

8. ఏడాదికి నాలుగు నెలలు - గీతగీసి బతుకుతావు మిగతా ఎనిమిది నెలలు - ఒంటిపూట పస్తులాయె ఫీజులను కట్టలేక - పిల్లలను చదివించలేక గాసానికి కొలువు వుంచి గేదెలను కాపిస్తివి ॥తాలే॥ 4: తాటిపన్ను ఈతపన్ను - మధ్యదళారీలవన్ను చీటికి మాటికి నెలలో - చిన్న మొత్తాల పన్ను పండ్లన్నీ బిగపట్టి - పన్నులన్నింటిని గట్టి పస్తులుండే నీపైన - పగబట్టిరి పాలకులు ॥తాలే॥ ర్‌ నీ నోట మట్టిగొట్టె - నీచుల నెదిరించు కొరకు నీ హక్కుల పోరాటం - నీవే సాగించాలి. లింగన్న ఎంకన్న - ముస్తాదు కట్టన్న నిను పీడించెవాళ్లను - నిలదీయగరారన్నా ॥తాలే॥ అట్టి బ్రతుకు -గట్టు రామచంద్రర్హావు పల్లవి.: ఏమి బ్రతుకురన్నాయ్యా - మనదేమి (బ్రతుకురన్నయ్యా - ఎండావానల్లోనే - ఎట్టి బ్రతుకురన్నాయ్యా ఏమి చరణం: పురుగుబూచి చూడకుండ - జాము:పొద్దుకాడ లేచి పొట్టచేతబట్టుకొని. - చెట్టుపుట్ట'తిరుగుకుంటు వాగు వొద్దు తాళ్లలోకి - కల్లు తేను బ్రోతె కల్లు సంగతేమోగాని - తుమ్మముల్లు గుచ్చుకుంది 1ఏమి॥। లం పెళ్లి గిరాకొచ్చేనాని = పట్టపగలె కల్లుకెలితే నెత్తిమీది సూరీడేమో - కొ(ర్రకొర్ర జూస్తవుండు చెప్పుల్లేక నేను వెళితే - కాల్లు నిండ బొబ్బలెక్కే, కల్లు తాగి పెళ్లివాళ్లు - పంటకళ్లాలిస్తమనిరి ॥ఏమి॥ ననన త్ర లా లాడ

తి పిల్లాజెల్లా నేనుమామ - అంచెకల్లు లచ్చమ్మ

మాపటేల్ల మండువక్తాడికి - కల్లుఅమ్మ మేము బోతే

జీబులోని సారాబాబు - దొంగరూల్సు చెప్పుకుంటు

కల్గుకుండలు పగులగొట్టి - వెకిలినవ్వులు నవ్వబట్టె ॥ఏమిః॥ త్న ఇట్లుంటె మన బతుకు-- గట్టి పడే దారిలేదు

కట్టేకాలె వయసొచ్చినా - ఒంటిపూట "తిందేనా

కల్లుగీత సంఘపోలు - కదిలిరమ్మని పిలుచుతుండ్రు

పోరుసంఘంలోన జేరి - బతుకుబాగు చేసుకుందాం ఏమి!

నేనేత కార్మికుడా -దేవేంద్ర

పల్లవి : చేనేత కార్మికుడా, సుఖమెరుగని ఓ శ్రామికుడా

పడుగు పేకల మధనంలో నువ్‌

రంగు వెలిసిన దారముకా చరణం : కాకతీయుల కాలంలో, కడనరంగానికురికొవు

మగ్గంనేసిన చేతులతో కరవాలం ధరియించావు

రాజుల కోసం, రాజ్యంకోసం, త్యాగాలెన్నో చేసావు

నగిషీ నేతల సృష్టికర్తలై, రధ్రమూర్తిగా మారెను నువ్వే ॥ చేనేత ॥ ళ్‌ స్వరాజ్య సమరపు యజ్ఞంలో, ఖాదీయే ఒక శాస్త్రంగా

మువ్వన్నెల జెండాలో రాట్నమో ఒక చిహ్నంగా

రైతుతోపాటు చేనేత, అన్నాడు మన గాంధీతాతా

ఏబాదేళ్ళ స్వరాజ్యంలో, ఆకలి చావులు దాపురించేనా ॥ చేనేత ॥ త లలిత మనోహర నైపుణ్యాలు అద్భుతాలు సృష్టించాయి

“అగ్గిపెట్టెలో అమరే చీరలు ఖండాంతరాలు చేరాయి

/ చ.

సంపద మొత్తం బ్రిటిష్‌ ఓడల, సంద్రంపై తరలెల్లాయి

అంగుష్పాలు, తెగిన చేతులే బహుమతిగా నీకు మిగిలాయి. ॥ చేనేత ॥

నేతలెందరు మారినా, చేనేత బ్రతుకులో మార్చేది

మిల్లుబట్టల యజమానులతో పాలక చెలిమి సాగిస్తుంటే

ఆకలిచావుల ఆర్తనా గీతం, పంచమశ్చ్ళతిలో విన్సిస్తున్న

ఐబదిరులైన ఈ వంచనపరులను కూలద్రోయగా కదలండి

ఎన్నాళ్ళు ఇలా సహిద్దాం - ఈ గోరకలిని ఎలా భరిద్దాం ఉద్యమంగా కదులుదాం - సముద్దతిని సాధిద్దాం కదలిరా చేనేత శ్రామికుడా -గోరువెంకటరమణ

పః కదలిరా కదలిరా కదలిరా చేనేత శ్రామిక అష _ ఉదయించిన ఉషస్సులా ఉద్యమముగా ప్రజ్వలించు

అంతరాల చీకట్లను చీల్చి వెలుగుబాట నడవ కదలిరా॥ చ; నీ వృత్తిని రక్షించి శ్రమశక్తి గుర్తించి

అనగారిన జీవితాల వెలుగు కాంతి నింపువరక్షు

వస్త్రాలను నేయువాడ హస్తాలను కలిపినడు

ఒక్కటిగా నీవుంటే నీ హక్కులు దక్క్మేను ॥కదలిరా॥ లి భరతజాతి విముక్తికై బాపూజీ బాట నడచి

ఏకుల రాట్నంతో ఎలుగెత్తును మన రుండా

వందేమాతర నినాదంతో వైషమ్యం విస్మరించి

సర్వజనం సోగినారు స్వాతంత్ర్యం తెచ్చినారు ॥కదలిరా॥ తి ఎందుకు ఈ బేలతనం ఎన్నాళ్ళీ పిరికితనం

మన హక్షును సాధించగ జనశక్తిని చూపించు

25

కులమతాలు ఎన్నైనా మనదీ చేనేత వర్గం యాఖై ఐదేండ్ల నుండీ నిను మరచిన ప్రభుత్వాలు కదలిరా! శ ప్రభుత్వపు ప్రకటనలు పత్రికలకు పరిమితం ఎందమావులను చూసి మురిసిపోకు సోదరా వృష్టినిచ్చు వర్షాలకు శబ్దాలే అంటవురా మోసగించు ఈ ప్రభుత్వ ఆటలింక చెల్లవుగా ॥కదలిరా॥ ర నడిరేతిరి నిదురలేచి నూలు తోడికండి చుట్టి ఇంటి పనులు చంటి పిల్లల లాలించే ఇల్లాలు పగ: = రాతిరి నేతల నీరసించు మగవాడు వ్యాధులతో బాధలతో మూలుగుతున్న ముసలోళ్ళు 'చాలీ చాలని కూడుతో కుమిలిపోవుటెన్నాళ్ళు కదలిరా! అ తాతల నుండీ నేఠనేసినా -చైతన్య ప్రసాద్‌ పల్లవి: తాతల నుండీ నేతనేసినా - రాత మారదే ఓరన్నా! _తలరాత మారదే ఓరన్నా! కోతలేతప్ప, చేతలు లేని - నేతల తీరును చూడన్నా! “మననేతలతీరును చూడన్నా! చర: అగ్గిపెట్టేలో చీరను నేసిన - అతినైపుణ్యపు కళాకారులం ప్రపంచ ప్రజలు ఖేషని అంటే - పొంగిపోయిన నేత అన్నలం ఆలు, పిల్లలతో కష్టం చేసిన - ఆకలి, అప్పులు, అనారోగ్యమే పొట్టగడవక, మట్టి పనులకై " పట్నాలకు పోతున్నాం నేడు! " తాతల నుండీ॥ టా 26

2 విదేశీ మారకద్రవ్యం కోసం - నూలు ఎగుమతులు ప్రోత్సపాంచుతూ నూతన జౌళి విధానమని చే-నేతకు పాడెను సిద్ధం చేస్తే నూలు, రంగుల కొరతతో చస్తూ - అధిక ధరలతో సతమతమవుతూ మరమగ్గాల, మిల్లు బట్టల - పోటీకెదురుగా ప్రాణాలొడ్డాం! ॥తాతల నుండీ॥ తి నేసిన బట్టల గుట్టలు బరువై - నేత సంఘాలు మూతలు బడితే ఆదుకునే ఏ నాధుడు లేక - “ఆపో బకాయి విడుదల కాక చేసిన పనికి కూలిగిట్టక - చేద్దామన్నా పని కరువౌతూ ఛస్తూ బ్రతుకుతూ చితిని పేర్చుకునే - ప్రాణం ఉన్న పీనుగులయ్యాం ॥తాతలనుండీ॥ ల్తే రంగు చీరలూ, అంచుపంచెలూ - చేనేతకే ప్రత్యేకం అంటూ రిజర్వేషను చట్టం చేసినా - కాగితాలకే పరిమితమయ్యెరా మన్నిక అయిన నేత బట్టలు - మిల్లు గుడ్డలకు లోకువాయెరా ప్రభుత్వ వాఖలు చులకన జేసెరా - ప్రజలూ మోజుకు మొగ్గుచూపెరా! ॥తాతల నుండీ॥ ర్‌ ఆకలి చావలు. ఆత్మహవ్మ్యూలకు = అభాగ్యులెందరో. బలి అవుతుంటే పరిహారం చెల్లించని ప్రభువులు - అరచేతిలో స్వర్గం అని'చెబుతూ షిల్లబ చదువులు, ఇళ్ళు కడతమని - ఉచిత భోజనం పెడతామనంటే బిచ్చగాళ్ళుగా అడుక్కుతినలేం - పనికోసం పోరాటం చేస్తాం పనికోసం! బతికెందుకు దారిలేదురా -రామనాధం సుదర్శన్‌ పల్లవి : _ బతికెందుకు దారిలేదురా - ఓ చేనేతన్నా తినదానికి తిండిలేదురా చరణం : అచ్చతికి రోజంతా - పోగుపోగు లెకృబెట్టి మరుసటి దినమునాడు - మెలగట్టి మొగ్గానేస్తి పిల్లలు ఇచ్చెలు వెలిసె - తల్లులు కండెలు పడితె ఇల్లంతా పనిచేసినా - ఓ చేనేతన్నా ఇసిరేసినా పోయక్షదురా బతికేందుకు! ల

లె కుడిచేత కుచ్చాబట్టి - కొయ్యినాడి సొరుగునేసి పూతల పర్ప్చులతోటి - బొమ్మల అంచునుఎట్టి సచ్చిబతికి చీరనేసి - సావుకారు కొట్టుకెళితే నూలు రేటు పెరిగిందని = కూలిరేటు తగ్గించె గబతికేందుకు॥ 8 రేయి పగలు కష్టపడిన - దినసరుకులు రాకపాయె రేషన్‌ బియ్యంతోటి - కాలమెల్ల బుచ్చుతుంటే అమ్మా పండుగంటు పిల్లలు - పాశం కావాలంటే కూడొండితే కూరుండదు - పాశమెలా తెచ్చేదిర బతికేందుకు! త్తే పుట్టిందే మొదలుకొని - అరగుంటా అర్ధకూడు పచ్చడి మెతుకులే 'మాకు - పంచభక్ష్య పరమాన్నం పచ్చళ్ళతో తినితిని - సత్తునలేకపోతే మాకు మందులు మేం కొనలేం -కాటికెళ్ళి బతుకులాయో ల్‌, కర్మా తలరాతనుకొని - కాలమెల్లబుచ్చుతుంటే ఏలుతున్న దొరలు = మమ్మాదుకొనేటట్టులేదు చేనేత కార్మిక సంఘుం పోరుభాట నడుస్తుంది ఆ సంఘంలో జేరి, ఐక్యపోరు చెద్దాం-రందన్నా జౌళి కూలన్నా. పల్లవి : కూలన్నా కూలన్నా - నా జౌళి కూలన్నా “పోరాడుకుంటూ నీవు - సోధించుకోవన్నా క్షే పల్లెటూళ్ళ నుండి పత్తంతా తీసుకొచ్చి పత్తిలోన గింజ - గింజా సుట్టు పత్తి అద్దమోలే నీవు - రెంటి వేరు చేసి జిన్నింగు మిల్లులోన - బేళ్ళు చేస్తావన్నా ॥కూలన్నా లాలా

2 బేళ్ళు విరగ్గొట్టి - బ్లోయర్లోన వేసి

పత్తంతా విడదీసి - ఉండలాగ సుట్టి

దారాన్ని సాగదీసి - సన్నంగా నీవు చేస్తే

దారాం సన్నమాయో - బతుకేమో ఘోరమాయే ॥కూలన్నా॥ తి దారాలు తెగుతుంటే - ముడులన్ని వేసుకుంటూ

కాళ్ళన్ని గుంజుతుంటే - రోజంతా తిరుగుకుంటూ

చూసిచూసి కళ్ళు - అరె మసక బారిపోయి

వయసులోనే నీకు- అద్దాలు కళ్ళకెక్కే ॥కూలన్నా॥ జ్నీ దుమ్మంతా పెరిగిపోయి - గాలంతా పాడాయి

నోటినుండి దూరి - ముక్కు నుండి దూరి

కడుపులోన దూరి - 'పెయ్యంత ఖరాబయ్యి

తీరొక్క రోగాలొచ్చే - బతుకేమో బండలాయే ॥1కూలన్నా॥ ర్‌ నీకొచ్చే జీతమంతా - పనికేమో లింకుపెట్టి

పాడైన మిషన్లోన - పని అసలు జరగకుంటె

తప్పంతా నీదే అంటూ - తర్భీదు లేదంటూ

దొంగ లెక్కలు చెప్పి - జీతములో తూటుపెట్టే ॥కూలన్నాా! 6 అమెరికా చెప్పినట్లు - అప్పంతా తీసుకొచ్చి

మనకున్న సంపదంతా - తాకట్టు వాడు పెట్టి

కొత్త మిషన్లంటూ - కొలువులూదపీకి

సర్వీసు నుండి వాడు - తీసేసె నిన్ను చూడు కూలన్నా॥ గా పోరాడకుండ మనకు - కష్టాలు తీరబోవు

మనలోన గొడవబెట్టి - లాభాలు గుంజుతుండ్రు

బతుకు బాగుకారకు - మనమంతా కలిసి మెలిసి

ఎర్రజెండా నీడకింద - పోరుజేద్ధామన్నా 1॥కూలన్నా॥

వెర్రి -

నేతనేయిమాయన్న -=బ,దశరథ పల్లవి; నేతనేయి మాయన్న - దిగులు చెందబోకన్నా కర్మరాత అనుకుంటే కష్టాలు తీరవన్న పారుబాటనడవంగ, చేయిచేయి కలుపన్నా చరణం: అప్పుతెచ్చిన రంగునూలు పసిడిమొగ్గలు ఎలుస్తుంటె ముడతలడిన ముసలి దేహం ఆనుమీద తోడుతుంటె పాలిపోయిన ఆలుమగలు పడుగు ఎరికుంచె తీస్తే అలసిసౌలసిన బక్కపేగుల గంజిజారుటే గగనమాయే నేత! చరణం: ఎంటి వేసి మొలకట్టి అరగుంటలో (మగ్గిపోతు కాళ్ళు చేతులు ఒక్కపెట్టున ఆగకుండా ఆదుతుంటే నరాలన్ని జివ్వుమంటు నాజూకు బట్టనేస్తే నూలు రేటు పెరిగెనంటు, మాజూరిలో కోతకోసె ॥నేత॥ చరణం: అహర్షిశలు చాక్షిరైన అప్పు తీరెదారిలేదే కడుపు నిండ తిండి లేక, రక్తటొనతావహించె కొత్త నగిషీలెన్నో నేస్తే చిగురుపాతే నీకు మిగిలె బుజ్జగొంపు మాటలన్ని నీటిమీద బుడగలాయె (నేత చరణం; అగ్గిపెట్టెలో చీర నేసినా గతం ఎంతో ఘనతఅంట మరణశయ్యపై మగ్గమంట నేటి చరిత దుస్తితంట చేసెవాదికి దుఖమంట దోసెవాడికి సౌఖ్యమంట నేటి ప్రభుత తీరు అంట నిజం తెలిసి మసలమంట ॥నేత॥ నా 30 వ

ల క్షా రభనివాళ్ళం -చంటి

పల్లవి : _క్షౌరపనివాళ్ళం - సౌఖ్యం లేనోళ్లం-

క్షౌరవృత్తితో జనానికి - సేవ చేస్తున్నాము

కట్టలకడలిలో మునిగితేలుతున్నాము. చరణం : కూడికూత ముందులేచి కత్తెర్లు పడతాము

మాలీష్‌లు చేస్తాము గడ్డాలు గీస్తాము

అరిగినట్టి బ్లేడులాగా రాబడ్తిలో మెరుగ్గులేదు

అప్పులు అర్ధాకలితో (బ్రతుకు నెళ్లదీస్తాము ॥ క్షార ॥ ల మా డోలు మొగనిదే ఏ కట్టె కదలదాయె

మా సన్నాయి ఉదనిదే శుభకార్యం జగగదాయె

సీజన్‌లో తప్పిమాకు, పస్తులాబతుకాయ

మోగని ఆదోలులా మూలపడి ఉంటాము 1 క్షార ॥ ౩ పూరిగుడిసెదారిలేదు అద్దె బ్రతుకు తప్పలేదు

పథకాలెన్నెట్టిన - మాదరికి చేరలేదు

రేషన్‌కార్టు లేదు - రక్షణలేనేలేదు

అందరూ ఒక్కటై - బ్రతుకుపోరు సాగిద్దాం

క్షైరవృత్తిదారులు సంఘంలో చేరుదాం

• సత్తయ్య

పల్లవి " వమాయదొర క్షౌరవృత్తిదార్లపైన ఏది నీదయ -2 చరణం : మూడు నాలుగు రోజులకు గడ్డమంటు వస్తవీ - ముద్దుగ జేయంటివి

నెలనైన తిరుగకుండ నెత్తిబెరిగెనంటివీ - కత్తిరించుమంటివి

త్ర

సబ్బులన్ని బెట్టినీకు గబ్బు వాదిలించినాను

చాకిరికి దగిన సైకమివ్వుమంటే కొసురుతావు ॥ఏమాయదొర॥ య రాములోరి గుడికాడి జాతరయ్యినప్పుడు - తేరుగుంజినప్పుడు

చెట్టుచెట్టు దిరిగి మామిడాకు గోసుకొసినీ - పేదోడు వచ్చినప్పుడు

బాజా బజంత్రి జూసి బాగవున్నదంటివీ

కట్నమియ్యిదొర అంటే కండ్లు యెగ్రజేస్తివీ ॥ఏమాయదారః॥ తి నగదు పైసలిచ్చెదాను క్షౌరం జెయ్యంటు - పేదోడు వచ్చినప్పుడు

సేదవానికంటె వెనకవొచ్చి కూర్చుంటివీ - పెద్దదొరనంటివి

పెద్దరికమూ జూసి పేదవాన్ని పకృకెడితే

మనసునొచ్చుకున్న పేదవాడు మళ్లిరాకపాయె ॥1వఏమాయదొర॥ క్త సెట్టుకింద రోడ్డు మీద సెంటుసీసబెట్టి - షేవింగు జేయుచుంటివి

పటేలోరి కొడుకునంటు పెత్తనంబు జేస్తివీ - ఇంటికిరమ్మంటివి

ఇల్లు ఇల్లు దిరిగినాకు కాళ్లు గుంజీ కడుపులో మాడి

కళ్లములోకెల్తె తొలు గింజలేసి పంపితీవి ॥ఏమాయదార॥ ర్‌ ఎంతకాలమూ నన్ను ఎట్టి జేయుమంటవూ-పొట్టమీదగొట్టుతావ్‌

కడుపులు మాడిన మేము కసిపెంచుకున్నమూ - కబడ్డారంటమూ

క్షైరవృత్తిదార్లమంత సంఘటితమయ్యినాము

మమ్ము దోచెటోల్లమీద మంటలయ్యి మండదుతాము

సాగదు దొర మీ జులుమూ మా మీద ఇక సాగదూ దొర

ఆగదు దొరమా క్షౌరవృతితదార్ల పోరు ఆగదు దొర

క్లొారాలు జేసినా బతుకు = బి. సత్తెన్న

పల్లవి : క్షారాలు జేసినా బతుకు చేరువౌతుంది బొందలకు

తీరిన పనులెన్ని జేసినప్పటికైనా తినుటకే కరువాయె మెతుకు లద వా

82

చరణం . చావుపుట్టుకలందు పెండ్లి పందుగలందు కూడినా ఖర్మమని కులవృత్తి జేస్తున్న ఏడాది యెల్లందె మేర అడుగొద్దంట అర్ధాకలితోటి చస్తున్న ప్రతిపూట గక్షౌరాలు॥ లి ఇంటిలో ఆలుపిల్లలు పస్తులున్ననూ పెద్దోళ్ల పెండ్లి పత్రికలన్నీ పంచాలి పోలురాసిన ధాన్యమంత ఫోగేసినా చాటనిండదాయె చాకిరెక్కువాయె ॥క్షౌరాలు! క్‌ దారకొడుకు పెండ్లి వూరేగింపులోనా కాలిన కాగదై వెలుగులందించినా సన్నాయి' మేళంతో చక్కగా బాడిన అక్మెరెల్లీనంక ఆవలుండంటరు 1॥క్షైరాలు! ర్త పుష్పవతయ్యితే, పురుడు బోసుకుంటే నా భార్య మంత్రసాని సేవ జేసితె పదిరూకలూ పాపుసేరు బియ్యం ఇస్తై చాలదంటే సారకల్లుతో సరిపెట్టి క్షారాలు! ర్‌ బండచాకిరి వద్దు బానిసబతుకొద్దు చెమట ఫలితానికై చేయిక్షలుపుతాము క్షౌరవృత్తిదార్లు సంఘంలో చేరుతం బలహీనవర్జాల బలమేందో చూపుతాం వృత్తిధర్నం -బి. సత్తెన్న పల్లవి: నా వృత్తి ధర్మాన్ని కాపాడుక్షుంటున్న నామూషీయనకుండ పనిజుసుకొంటున్న ఎంగిలిస్తరాకు తీరూ మంగలోడంటు తీసేసేదారు -2 లా

చరణం : ఇంటియావలనున్న పెంటకుప్పలు పొలము

చెత్తాచెదారంలో సెలుకలన్ని దిరిగి

కడుగని కాళ్లతో నా కాడికీ రాంగ

కాల్లూ నాయనుకోని గోళ్లూదీసిన నన్ను 1ఎంగిలిస్తరాకు॥! ల పక్కనున్నవూరు పయనం బోవాలంటూ

పరుగున నాకడకు పంపిండు నౌకరును

పండ్లైనా దోమని పాచిమొఖం దొరకు

సబ్బుబెట్టి గడ్డం గీసి సోకు జేస్తే ॥ఎంగిలిస్తరాకు! తె మూతిమీసం ముక్కు మురికితో నిండుగ

నోటినిండా సొల్లు వాటలూరంగ

కంటికింపు జేసుకొని కడిగితుడిసి

ముసలయ్య గడ్డాన్ని గీసి శుభ్రం చేస్తే ॥ఎంగిలిస్తరాకు! క్షీ సేతిగోళ్లూ పెరిగి పెండమట్టి నిండి

సెడువాసనొస్తున్నా తడుముకోను నేను |. కంపుగొట్టిన చంకలెంట్రుకలే దీసిన

సిన్న పెద్దలకెల్ల సేవజేసిననన్ను ఎంగిలిస్తరాకు॥ ర్‌ పెట్టబడిదారుడు పట్నపు వీధుల్లో

షాపులెన్నో బెట్టి సగము కూలికి బిలిచె

నమ్ముకున్న వృత్తి నట్టేటిలో మునిగె

డబ్బున్న వానికి దాసోహమై పోతి

అందుకే : క్షౌరవృత్తిదార్లమైన మేమూ - వృత్తి

రక్షణకు దండుగట్టినామ్హు,

గొర్రిల ఫపెంభకందార్ల

ఉన్ని. పాలు, మాంసం, ఉత్పత్తి దారులం

గొర్రెల గాసేటోళ్ళం - మేకల మేపేటోళ్ళం పాలా

కశ

మా పొట్ట కొరకుచెట్టుగుట్ట తిరిగెటోళ్ళం (1) ఎండవానల చలిలో - గొంగడి కాపాడుతుంది సెట్టెక్కి కొమ్మ నరికె - గొడ్డలే మా పెద్ద సొత్తు మా వేషం జూస్తే కొంద రీసడించుకుంటరండి గోసలెన్నో జెప్తం కాసింత ఆలకించరయ్య ఉన్ని॥ (2) సమాజమందున్నం - సదువు సంధ్య లేనోళ్ళం కులవృత్తే కొలువంటూ - నమ్ముకొనీ వున్నోళ్ళం తాతా తండ్రుల నుండీ మేమూ మా పిల్లలమూ తలరాతే ఇట్లుందని కాలమెల్లదీస్తున్నం ఉన్ని (3) మంద చాల వందంటూ - మనసులోన మురిసేము పిల్లల పెండ్లీలకేమి - ఫికరు లేదు అనుకుంటం మందజూసి షావుకారు ముందుకొచ్చి అప్పిచ్చె మూతిరోగమొచ్చి పడీ సగం మంద సాపుజేసె ఉన్నా! (4) మిగిలిన జీవాల తోటి - మేతకు బైలెల్లంగ కట్టకొమ్ముకున్న సెట్టు - కొట్ట నియ్యడాయె దొర సర్కారు భూమిగదా వొద్దంట వేందనంటె సంపి బొంద పెద్రకొదుక సవాలు జేస్తావయనె 1 ఉన్ని। (5) మంద సల్లగుందడాలని - మల్లన్న బీరప్పకు పండుగ జేస్తంటుజెప్పి - దండి ఖర్చు పెట్టినాము రోగం రాకుండ మంద బాగుండాలని మొక్కితె గెటిక రోగమొచ్చి గొర్లు చిటికలోన మాయమాయె ఉన్ని! (6) మావూరిలో మ్యాతలేక పొరుగూరికి బోదమని మిరపకారం బియ్యం - మూటమల్లె సర్దుకొని పరిచెయమూ లేనట్టీ ప్రాంతంలో దొడ్డి బెడితె 8ిర్‌

అర్ధరాత్రి దొంగలు మ మృ్మదగొట్టి దోసుకుండ్ర ॥ ఉన్ని। (7) జీవాలకు తావులేదు - మాకు నిలువ నీడలేదు

వచ్చని చెట్లాకులనూ - పరుసుకోని నిద్రబోంగ

పటేలోరి కస్తనన్న పొటేలు పిల్లలు రెండు

తోడేలాచ్చి ఎతుకపోతే పడీపడీ ఏడ్పినాము ఉన్ని! (8) బంజరు భూములను గొర్లు బతకడానికిమ్మంటు

సర్మారు రుణమిచ్చే - సాయం జేయాలెనంటు

మందకు రోగం దగిలితె - మందులు ఇవ్వాలెనంటు

ఇండ్లను గట్టివ్వాలని - ఇన్సూరెన్సు ఇవ్వాలని

ఫించను సౌకర్యంకై పెట్టినాము సంగమొకటి పల్లవి; సంఘం జెండందుకొని పోరుసల్పుతా

మారుమూల వాసులం

మా హక్కుల సాధన కొరకూ ఒక్కటవ్వుతాం ల

గొర్రి మకలగాసి కొమురన్న -సత్తయ్య

పల్లవి: గొర్రెమేకల గాసె కొమురన్నా నీ బతుకు గొంగడి

ఏదసితికో పోతదోరన్నా (1) కరువు కాటకమొచ్చినపుడన్నా - నీ ఐతుకు దెరువూ భారమైపోతుంది

చూడన్నా

నిక్కముగ వొక వూరు గౌదూ - ఎక్కడెక్కడో తిరుగుతావు

నీళ్ళ కొరకూ మైళ్ళ కొద్దీ - ఎల్లి పోతవు యెంతో దూరం

తల్లి ఆలూ పిల్లలిడిసీ తల్లడిల్లుతు బళుకుతుంటవ్‌ గొర్రె! నాలాలో నాం

86

(2) భూమి తల్లే పరువు నీ కన్నా - చలివాన యెండకు - ఆకసం పైకప్పు నీకన్నా మాపటేలా మందకాడా - సిమ్మసీకటి సెట్టుపుట్టలు పొదల మరుగున పురుగు బూసీ - కాటువేయగ యెటూ దోచదు మందకాడా మందు దొరుకక మరణమైపోతున్నరెందరో 1గొ౮ె|॥ (8) వర్షమేడ కురిసినాగానీ - కుటుంబిముతో - వలసయెల్లి బతుకుతవుగానీ కొండగుహలో వాగువంకలో - దండి మృగములు దిరుగుతుంటయి పరుగుపరుగున ప్రాణభయముతో పక్శనున్న సెట్టు ఎక్కగ కాలు జారీ కింద ఐడి తల పగిలి సచ్చిన దిక్కులేదు ॥గొర్ర॥ (4) దొడ్డి కావలిగాసె నీకన్నా - తల దాసుకొనుటకు అడ్డమేమీ లేదు మాయన్నా వేళగానీ వేళలోనా - రాళ్ళ వానారానే వచ్చె వొర్లుకుంటా గొర్లు మేకలు - వరదలల్లో కొటుకపాయె పిడుగు పొటుకు నీవు సచ్చీ - పీడకల ఇల్లాలు కొచ్చే గొర్రె (5) సంపదను సృష్టించే నీవన్నా - సర్కారు సాయం పొందుటకు పోరాడరావన్నా ప్రమాదాలూ జరిగి ప్రాణం పోయినట్టీ సమయమందున ఆలుపిల్లల ఆదుకొనుటకు అవసరంబైనంత మేరకు ఎక్స్‌(గ్రేషియా కావాలంటూ వకమై పోరాడుదామూ సంఘమందున జేరుదామన్నా - మనమంత నేడు సంఘటితమై కదులుదామన్నా -2 గోసిలెట్టి గొంగడివేసి పల్లవి. _ గోసిపెట్టి గొంగడివేసి గొడ్డలి కర్ర చేతులబట్టి గొర్ల కాసేటి గొర్ల కాసారన్న గొర్లకాడా గోసనీదన్న లాల లాలా

చర1: పొద్దుగల్ల లేచి నువ్వు దొడ్డి ఊడ్చి పాలు పిండేవూ

గొర్ల నుచ్చి కోకాలేసి మేపుట్లాకు బయలు దేరేవు

గొర్ల మేకల మేపుకుంటూ చెట్టుగుట్టలు తిరగేవురన్నా

ఎండలైనా వానలోనయిన గొర్రెతోపాటు తడిచి ఎండేవూ 11గోసి॥ చర2: పండగొచ్చిన పబ్బమే వచ్చిన ఇంటి మొఖము సూడవురన్నా

పదిమంది పద్ధతులు నీకు తెలువవురన్నా

గార్ల మందను చూసుకుంటూ గొర్ల కాదనే పడివుంటవన్నా _ ॥గోసి॥ చర8: దొబ్బదొమ్మల రోగాలు వచ్చి దిమ్మతిరిగి పడిపాయె గొర్లు

ఆకుపసరు పిండీ పోస్తే అమ్మతల్లి రోగము వచ్చే

అయ్యో అమ్మని మొత్తుకుంటే పెట్టరోగము వెంటనే వచ్చే

రోగాలొచ్చి ఊర్లన్ని సచ్చీ వందగొర్లకు పదిగొర్లు మిగిలే ॥గోసి॥ చర4: వానకాలమొబ్చీనదంటే బీడు భూములు దున్నేరురన్నా

భూములున్న భూస్వాములంత కస్సుబుస్సని బెదిర్తిస్తరన్నా

సొంత భూమీ నీకుండదన్నా గొర్లనేడ మేపేవురన్నా

గవర్నమెంటు భూములంట గొర్ల నువ్వు మేపబోతే

జాలిలేని జింగ్లాతాడు జులుం చేసి గొర్రెను బట్టి గోసి! చర$్‌: జబ్బు జ్వరముతో నీ అలిపిల్లలు ఇంటికాడ మూల్గుతుంటే

ఇంటికిరాను తీరిక వుండదు ఇంటికొస్తే మందకాడెవరు

తల్లి సచ్చిన గొర్రెపిల్లలా తల్లడిల్లిపోయావురన్నా

ఇన్ని బాధలతో సతమతమవుతుంటే గొర్తకాపరుల గోడెవడు వినడు॥గోసి॥ చర6: ఎండకాలమొచ్చీనదంటే - వాడిపాయెనేలగడ్డంత

పొలంగట్ల మీనున్న చెట్లను ఎక్కీ కొమ్మ కొట్టితే నీవు

కాలుజారి కిందపదితే - కాపాడి వారెవ్వరడవిలో

ఇ.ఎస్‌.ఐ. సౌకర్యముండదు - ఇన్సూరెన్సు నీగుండదయి

38

చర? చదువుశాస్త్రం మనకూ రాకా సకల బాధలు మనకొచ్చేరన్నా చదువుతు మనము సాగాలిరన్నా హక్కుల కొరకు పోరాడమనము గొర్లకాపర్త సంఘంలో చేరి పోరుచెయ్య కదలాలి రన్నా-3 గంగాప్రుత్రులు -సన్యాసెరావు పల్లవి : గంగాపుత్రులము బాబు - బుంగా రాజులం | బుంగా రాజులము బాబు - గంగా పుత్రులం జాలర్లు బెస్తన్నలు పల్లీలు ఓడబల్లి ఊరుకొక్క ఓడకొక్క ముద్దుపేరు ఉన్నోళ్లు ॥1గంగా!॥ చరణం * వాలుగ వేటకు వలలే చుట్టి వడిసిపట్టెను పోలియ్య సొర్రలు సందువలేటలో సంధ్రం లోతులు చూచెను సత్తయ్య పీతల వేటలో గోతులు తిరుగుతూ రౌతిరిమరిసెను జాల్రేసు కొయ్యంగల వంజిరాలు పండుమేలు వేటకు తిప్పనిక్కెమొకర్లయ్య సంద్రమే సల్లగుంటే సంబరాలు బా బతుకు గంగమ్మ అలిగిందా సొంగలే గక్కుతాము గంగా! చరణం : సంధ్రంలోను వేటబారితే సంతోషానికి ధరలేదు పిత్తపరిరైన దొరకక పోతే సద్దన్నానికి తడిలేదు ఏళ్లతరబడి తిప్పలెక్కినా అప్పులు తీరేదారిలేదు చెప్పకుండ ఉప్పుటేరుకు ఉప్పెనలా వచ్చాయా చిరిగినట్టి తెరచాప మా బతుకు కాసేందుకు మాకు లేవు బోట్లు తరతరాల మమ్ముముంచే ఇన్నికట్లు గంగా! చరణం : కడలిలోతు కెళ్లద్దంటూ గౌరుమెంటోళ్లు ఆర్డర్లు లోతుల చేపలు పట్టకపోతే కతకలేరు మనజాలర్లు చాడా ానానానానాాలాాాలాాాళళ లారా వాలా

చేపలన్నిటినీ దోచుకుపోయెను పెద్దపెద్దోళ్ల ట్రాలర్లు

నీటిలోని పిల్లా పరిగా రొయ్యా జాతినంతటిని

దేవుకు పోయెను విదేశీ ఓడలు

తిమింగలాల ముందు పిత్తపరిగెలం

కుక్కనోట చిక్కికున్న పట్టి సవడలం ॥గంగా!॥ చరణం : చేపల వలను కొరికాయంటే వలలకుంది ఇన్సూరెన్సు

పడవలు నీటమునిగాయంటే పడవలకది ఇన్సూరెన్సు

కంపెనీ చాపలు కుల్లాయంటే చాపలకుంది ఇన్సూరెన్సు

పెద్దపెద్ద ఓడలకు ఓడలున్న బోర్రలకు ఉందండి ॥

వెల్తువచ్చి పల్లీయుల ప్రాణంతీస్తే ఇంటిల్లీపాదికీ చావే ఇన్సూరెన్సు 1॥గంగా॥ చరణం : గట్టున ఉన్న దళారోళ్లకు వాడిల్లెప్పుడు అలుసేలే

బేరాలాడి ఇకటాలాడి ఎదుకును దోబీ వరసేలే

దలారి కొంగలబారినుండి ఏలేటోళ్లు రక్షించాలి

మేము పట్టి చేపలకు సరియైన రేటునిచ్చి

ప్రభుత్వమే అమ్మించాలి_

మత్స్యకారులవసరాలు తీర్చకపోతే

మాకళ్లె ఎర్రబారి జెండలైపోతాయి

అదిగో తూరువు ఫ్లైలెస్సా నింగినితాకే ॥ గంగను చూడు ॥ ॥ వాగులు దాటి ॥ ॥ వేగమెపోవా ॥ ॥ మోజులమీద ॥ ॥ శేలుకుపోవ ॥ ॥ తొయ్యరనావ ॥ ॥' వెయ్యరతెడ్డు [4 హైలెస్సో హవ్వరిహవ్వ హైలెస్సో శ్తీ0

క్ష ఓ.... అంతులేని జీవితం - అంతులేని సముద్రం

ఏదైన ఎదురీదే - వీరులం జాలరులం 1॥వీరులం॥

తుపానులెదురైనా - తలవంచబోమురా _

గుండంలో చిక్కినా - గుండె జారనీయురా గుండె!

అలలతోనే ఆటలు ఆడదేం హైలెస్సా

ఉప్పెనతోనే ఊయలలూగేం ॥ హైలెస్సో! ల; ఓ......... తెప్పకింద చందువా - చప్పునలేచింది

మొప్పలిప్పి చేదచేప - కుప్పిగంతులేసింది ॥కుప్పి॥

చొరచేప దూసుకొచ్చి - కోర చూపు చూసింది "

వంజరాల గుంపదిగో - వలలోన చిక్కింది ॥1వలలోన॥

దండిగ పడితే చేపలు వలలో హైలెస్సా

పండగరామన.జులరి బతుకులు ॥ హైలెస్నో॥ తి; ఓ.... పెద్దచేప చిన్నదాన్ని - మింగేసేన్యాయము

పేదవాడి కష్టాన్ని - దోచే సేధర్మము 1దోచేసే!

నీటిపైన నేలపైబెన - ఎక్కడా ఒక్కటేరా

ఈ న్యాయధర్మాలు - నీటిపై రాతలురా నీటి

తీరంతోటి కెరటంలాగా హైలెస్సా

బతుకుతోటి పోరాటం తప్పదు ॥ హైలెస్సా! త్త ఓ... కన్నీటి సముద్రాన - కమ్మింది చీకటి

ఈ నాటు పడవలో - ఈ పూట దాటాలి 1 ఈపూట॥

దూరాలు ఎంతున్నా - తీరాన్ని చేరాలి

వేగుచుక్క చుక్కానిని బట్టి హైలెస్సో

సంఘజెండ తెరచాపగ ఎత్తు హైలెస్సా ॥ హైలెస్సో!

హైలెస్సో హవ్వరే హవ్వ హైలెస్సో

దించకు లంగరు అద్దరి వరకు హైలెస్సా

త్తే

ఠట్టర దబ్బా లట -ధర్మనాయక్‌ పట్టర దబ్బా బయన్నా ఎయ్యర అంబుసెంచన్న నల్లమల్ల అడవి మనది - గాలినీరు భూమి మనది మనలను దోసే దోపిడి దొంగల - గుండెలకు సూటిగదించు (బ్రతుకు బరువై ఐంకకుమ్మితే - బైయన్నను ఎలుగు చంపే బందల పడుచు బంకను తీస్తే - గ్రేడింగ్‌ అంటూ మోసం చేసే పచ్చది బంక పనికి రాదని - తప్పుడు తూకం తీసిరన్న చెంచెగడ్డ నులుగడ్డ లా దొండగడ్డ మనలను దోచే కడుపుల ఆకలి తీరకపాయా - తేనేటి ఈగలతో తెగించిపోయే కుండెడు తేనె తీసుకుపోతే - సారేడు నూకలు రాకపోయా నేరేడి పంద్లు జానపండు - చెట్టు ఒకటిఒకటి, ఏరి పట్నం వచ్చి అమ్మబోతే - బచ్చాగాళ్లు ఎగబడిదొసరి లంబాదక్కలు కట్టెలు తెచ్చి - మోపుగట్టక ఊళ్లకు పోతే బలసిన దొరసానమ్మ రమ్మని - ఇంతకే ఇవ్వమని బారంజేసే - ఎండాకాలం పచ్చడికొరకు = ఊసిరి మామిడి చింతాకాయలకు బోతే పావులెక్కన అమ్మబోతే - సేరు లెక్కన దోసేరమ్మా నీళ్లు లేక నెమలి జస్తే - గడ్డి లేక జింక చచ్చే భుజాన తెచ్చే కట్టె కోసం - పట్టుకొని జైలుబెట్టె లారీలల్లా కలపాపోతే - గవర్నమెంట్‌ ఏడ ఉన్నది శునికాకులకు నువ్వు బోతే - వందకట్టకు రాతిరాయా కల్లమీద వచ్చే దొరలు - కాలాకష్టం దోసేరన్న డా శ్తీ౭

వర్షంలేక అడవి పెరగక - అదిగో అంతరించెను చూడు అడవిని నమ్మిన గిరిజనులంతా - వలసబాట పట్టెనురన్నా ఆడవి తల్లి రక్షించుకోను - గవర్నమెంటు మెడలు వంచ చెట్లు పెంచి ద్యామును కట్టి - పచ్చటి అడవికి రంగులు వేద్దాం గిరిజనుడు మేకల పెంచబోతే - అడవి నాశనమని పుకారులే పారిస్ట్రోడు చేతులు కలిపే - దళారోడు అడివి లూటీ జేసే వాగులు కొండలు తిరిగి చెట్టుకు పండు ఏరుకొస్తే పానం అలసి మూలకు బడితే - మందు సుక్కగోలీ లేదు తం బతుకురన్నా = డి.బి.చారి పల్లవి . ఏం బతుకురన్నా ఇది ఏం బతుకురన్నా దినదినగండాలతోటి నిండిపోయెరోరన్నా. 112 చరణం : సీకటేళ లేసి మనం సేను కాడికెళ్ల సితుకుమీద కాలేత్తే ఏ పామో కాటేత్తే మందుమాకు ఇచ్చేందుకు డాట్టరయిన లేడాయే పట్నం బోయేలోగా ప్రాణాలో పోయేను ॥ఏం॥ లై ముళ్లల్లో డొంకల్లో మొండిగా తిరిగిమనం చింతపండులాంటి అడవి సంపదెంతో తీసుకొత్తే అమ్మబోతే అడివాయె కొనబోతే కొరివాయె దళారీల చేతుల్లో దగా పడిపోయాము ॥వఏం॥ ౭ మనకెట్టా సదువులేదు సదివేటి వీలులేదు పోరగాళ్లు వాళ్లఐనా సదివి బాగుపడతారని తత

సెట్టుకింద సిన్నబడికి పోరగాడ్ని పంపిత్తే

అచ్చరాలు నేర్చేందుకు పంతులైన లేడాయే ॥ఏం॥ త్త కోతలే కోసుకుంటు మీసాలే దిప్పుకొంటు

వెలుగులెన్నో ఇస్తమంటు గొప్పలెన్నో జెప్పుకుంటు

వేసినట్టి వీధిలైటు వెలుగకుండ పోయాయి

సిమ్మెంటు స్తంభాలు కొయ్యలాగ మిగిలాయి ఏ0 ర్క్‌ కట్టమెంత జేస్తున్నా తినడానికి తిండి లేదు

ఎండుతున్న గొంతులోకి మంచిసీటి చుక్కలేదు

నెత్తిమీద కుండ పెట్టి మైళ్లకొద్ది పోవాల

నిప్పులాంటి ఎండలో సమ్మసిల్లిపోవాల ఏం 6. ఎన్నాళ్లని ఎట్టాగా పడరాని ఈ పాట్లు

సుఖమనేది లేకుండా కట్టాలు కన్నీళ్లు

గిరిజనులం అందరం చేయిచేయి కలుపుదాం

ఎ(గ్రజెండ చేతబట్టి హక్కులకై పోరుదాం..

ఓ గిరిజనుడా! -ది.బి.చారి

పల్లవి . మోడు బారిన చెట్టులాగ - కాలుతున్న కట్టెలాగ

ఎన్నాళ్లని గడిపేవురా ఓ గిరిజనుదా

ఎన్నేళ్లని కుమిలేవురా ఓ గిరిజనుడా ॥మోదు॥ చరణం . అచ్చరాలు దిద్దేటి వయసులోనే అరకబట్టి

మెట్టపల్లాలన్నీ దుక్కి దున్ని చదును చేసి

ఎర్రాటి ఎండలోన వెట్టి చాకిరి చేసి

బతుకులోని బాధలన్నీ చిన్ననాడే చూసావు మోడు! లో

త్తీణ్తీ

ల వయసు పెరుగుతుంటే నీవు - బరువుతోటి నలిగావు అలుపు లేక పశువల్లె-కట్టమెంత జేసావు రెక్కలోని సత్తువంత చెమటలాగ కరిగించి ఉన్నోళ్ల కాళ్ల కాడ ఊడిగం చేసావు ॥మోడు![! 8, పోడుగొట్టి మోడు గొట్టి - భూమినువ్వకుంటె నారుపోసి నీరు పోసి పంట భూమిగ చేస్తే, భూస్వామి కళ్లేమో నీమీద పడ్డాయా నీ భూమీ పోతుంటే కన్నీళ్లూ మిగిలాయా ॥మోడు॥ 4 బతుకు దెరుబు కోసమస కూలికోమో' నువుఖోతే ఆలుపిల్లల తోటి షొద్దంత వనిచేస్తే ఇచ్చిన కూలిరేటు మీ కడుపు నింపదాయె ర్‌, బతుకంత భారంగా కన్నీళ్ళు జారంగో కష్టాల కోరల్లో కాపురెరే జేస్తావా ఎర్రజెండ చేతబట్టి వెలుగుదోరి సడువన్నా దోపిడోళ్ల పీడనపై తిరుగుబాటు చేయరన్న మోడు! కళ్తు ఆరచిచూడరా | 39౪దా.ట.దీ- లది తచి.మల్లేష్‌, క్ష అన్న గిరిజన రైతన్న - కళ్లు'తెరచి చూడన్నా “' మనల ఏలె పాలకులన్నా నట్టేట ముంచినరన్నా నమ్మించి న్యాయం చేస్తమని నరకాన్ని చూపుతున్నరు అన్నా లి నీచేను పండదాయె పంటకు నీరందదాయె నా నానా నాననా తతర ఆ రారా లారా తారా నాం

'ప్రతియేట కరువుత్తో న్సువ్వు

పస్తులతో చస్తుహ్టవు

కూడు గింజ దిక్కులేక గంజినీళ్లు కరువైపాయా 1 అన్నా! 8 కరువు సహాయక చర్యల కొరకై

గిరిజనుల బాగు కొరకై

కోట్లు కోట్లు విడుదల చేస్తూ

మాటలతో కోటలు కడుతూ

విడుదలయిన కోట్ల డబ్బుల్లో చిల్లిగవ్వ అందకపాయే (అన్నా తే చైతన్యం పేరుతో గిరిజన

అభివృద్ధి చేస్తామన్నారు

చెట్లు గుట్టల్లోన నువ్వ

సంసారం లాగుతున్నవు

చైతన్యం పేరుజెప్పి కోట్లుకోట్లు దండ్రుకున్నరు 1 అన్నా! ర పండించిన పంటాకేమో

గిట్టుబాటు రాకపాయా

మధ్యదళారుతోని

ప్రభుత్వము దోస్తానాయా

తూకములో మోసమాయ రేట్లుల్లో కోసుడాయే. ॥అన్నాః రడ ఎన్నేళ్లు బాధలు పడుతున్న

రోజురోజుకు చస్తూ బతుక్తుతవు"

నిన్ను దోసే దోపిడీ దొంగల గుండెల్ల గుబులు పుట్టగల

ఎర్రజెండతో ఏకమయ్యి పోరుబాటలో పయనించు లాలా లా

కుమ్మరోల్ల గోడు -బి సత్తెన్న పల్లవి ; చెరువుల కుంటల మట్టిని దెచ్చి చేసిన కుండలు దొంతులు పేర్చి నమ్మిన కుండలు అమ్ముడుబోకుంటె దిమ్మదిరిగిపోయే కుమ్మరోల్లమయ్య అప ; అన్నలారా మా కుమ్మరోళ్ళ గోడు విన్నారా మా పొట్ట నిండని తీరు-2 చరణం :; కుండల మట్టికి కుంట కెల్లంగనే భూమి నాదియంటు భూసామి బెదిరించె కాల్లుయేలు యొక్క కాసులు కొన్నిచ్చి తెచ్చిన మట్టి వానొచ్చి కొట్టుకపోయే అన్నా। లై బండుమట్టినంత పిండిపిసికి నట్టు ముద్ద జేసి ముద్దు ముంతలెన్నో జేసే గుడిసెలోన బెడితె తడిసి ముద్దయిపోయే ఇండ్లు కప్పటోల్లం ఇండ్లు సరిగాలేవు. అన్నా! తి ఎండకాలం జూసి గుండె ధైర్యం జేసి కష్టానికి దగిన ఫలితమొస్తుందని వారానికోసారి వాముబెట్టి జూస్తే పగిలిపోగ మిగులు దొరలకే సరిపోయే అన్నా। త్త కుండలు కూజలు గోళెము గురుగులు అందంగ జేసిన అడిగె దిక్కేలేదు ష్లాస్టిక్కు సామాను పల్లెపల్లెకు వచ్చి పని మాకు లేదాయే పస్తుదప్పదాయే అన్నా! నాలా నాననా 7 లావాలా

ర్‌ ఆదరణ పేరుతో ఆదుకుంటామంటు సర్మారు కరెంటు సారె ఇస్తారంట నాటికీ ఇంట్ల దీపమెద్దిక్కాయె చిల్లి గవ్వలేదు బిల్లు గట్టేదెట్ల ॥అన్నాః 6 కుంట భూములు కుమ్మరోల్లకివ్వాలని చేతి వృత్తులల్లో చేరదీయాలని పాస్టిక్కురాతెండి, స్టీలు సామాన్లన్ని పోటికి దెబ్బ మా పొట్ట గొట్టదని అన్నా (1 అన్నలార అంత ఏకమైరున్నాము చేతివృత్తులల్లో సంఘంలో జేడాము ఎలెటోళ్ళ నెదిరించి అడుగుతాము సంఘం జెండా బట్టుకొని కదులుతాము. తలమారి డప్పుల బతుకు -నల్లిధర్యారావు పల్లవి. తలనంచినంత వరకూ తప్పదురా ఎంగిలిమెతుకు నిలదీస్తే మారకతప్పదు తలయారీ డప్పుల బతుకు చరణం . ఏలినోల మనుషులు మంతరు - ఎట్టి పనితో సంపుకుదింతరు ఏటి అన్నేయము అంటే - ఎదురు తిరుగుతున్నామంతరు ఊరత్తల పేటల నుంచి - నోరెత్తిన దందోరాలు తరతరాల నుంచి ఇది- తలయెత్తని దండోరాలు 1॥1తల॥ లె ఊడిగము సెయ్యమంటే- ఊరిలోని పెద్దబుర్ర మారుమాట ఆడలేదు మనసేతిలో దుద్దుగర్ర నాయుడు కరణాల సేవలో నలిగాయి. సేతులు, కాళ్ళు సాలి సాలని జీతాలు- ముప్పూటల గెంజినీళ్ళు ॥1తల॥ తగ. . /

తి కోతల్లో వోవిత్తారని- వారాలకు బువ్వెచతారని

పండుగలకు బూరిత్తారని -పాత-పంచి 'పోరెత్తారని

సిన్న-సిన్న ఆశలకేమో వళ్లు సితికీ పోయంది.

బారికోడు అన్న పిలుపే- బతుక్కుమిగిలిపోయింది 1॥1తల॥ జే సరకారు శాసనాలు - కలకటేరు ఆర్డర్లు" |

ఈది, ఈది ఇంటింటికి ఇనిపించాలంటేమనమే

గొడ్డుతోలు దప్పుమోద దండోరా వెయ్యాలి

గొంతు సిరిగిపోతుందన్నా - కేకలేసి సెప్పాలీ ॥తల॥ ల్‌ దిక్కు మొక్కు లేని శవము- పొౌలిమెరలో ఉందంటేను

పోలిసోళ్ళు వచ్చే వరకు-హరిచం-ద్రకాటిసీను

అప్పు బతుక్కి సెప్పులు కరువు-నడక తప్ప దెక్కడికైనా

పుస్తకాల దొంతులు మోసే కళాసీలు తలయార్లేనా ? ॥తల॥ 6 సెలవులేని కొాలువే మాదీ :ఐపసేగంటల పరమితిలేదు

పియ్యఫ్‌లు, ఇంకిరిమెంట్లు, ఆ పదాలు మేమినలేదు

నయిటు డూటీ అవెన్సులు _యల్టీసీ బోనస్సులు

టియ్యేలు, డేయ్యేలంటే- అయ్యో ! మాకేట్‌ తెట్టే ॥ తలొ॥ 7 వోరసత్వమైనాది - తలయార్న్మీ బతుకే మాకు

అచ్చరాలు వచ్చినగానీ- గొగ్రెతోక బెత్తెడు బతుకు

ఊరత్తల పేటల్లోనా ఉంచేసిందే మమ్ము

తలయారీ కలృ నీళ్ళతోఆడలాడుతున్నారు

సంఘమై లెవాలంతా స్‌ ఐ.టి యు. జెండాబట్టి

లాలా

మల్లేష్‌

పల్లవి. ఏమి బతుకులు-పోడుపేతుకులుఖప్రమి బతుకులయ్యేగస్నా గ్రామ సేవకులోల్ల'కతుక్తులు గోలి పతుకులయ్యేరన్నా పొద్దు పొద్దున లేచినువ్వు ఊరి దారింటి కెళ్లిరన్నా గడపకావాలి ఉన్నవాడిలా -వరిగినిలుచుండీర్సన్నూ ఊరిలో ఉన్న పరిస్టితినంతా వివరంచీ నువొచెప్పేవూతన్నా ఏమి!

2=7-౧| జన్మభూమి పేరుతోటి గ్రామ సభలంటిరన్నా (మధానము పచ్చదనము పరిశుభ్రతంటారన్న అధికారులు (గగ్రామానికొచ్చి చాక్మానలుగకుండారన్న మట్టీ పనులన్ని నీతోని బేహిరవి పేపర్లోకి పోజులిస్తుంటెరన్నా ఏమి!

8౮౬ అధికారులా ఇండ్లల్లోనా భానిసలయితిమిలోఠన్నా ఎట్టి పనులను చెయ్యంకుంటె వేదింపులెక్కువ్వాయెరన్నా ఐక్యంగా పోరాడి సాధించుకున్న అమలు లేదురన్నా ప్రభుత్వ పనుల్లో ప్రాణాలు బోయిన గుర్తింపులేకపోయకన్నా ॥ఏమి॥

ఉనాడు: పొద్దునిండా ఊరరతా తీరిగ్‌ ఇంటికి.చేరుకుంటెరన్నా ఆలు పిల్లలుతిండిలేక అలమటిస్తుంటిరన్నా అలసిసాలసిపోయి విజ్రాంతెకసొాఇల్లు:జేరబోతె న్నా దారి[ద్రమ్మునవకలోకము స్వాగతమ్ము పలికేఠన్నా ॥ఏమిః ఎన్నాల్లు ఎన్నేల్లు మోసపోతుంటొవూరన్నా ప్రభుత్వపు మోసాలఖి గుట్టరట్టు చెయ్యారన్నా

లో నాల మనము సాౌనాలికా భస్మ బొ చేహాక్కులవు, స్తోహిలృష్టాన్టర్టకు పోరుజేయాలన్నా ీ షో ట్‌ షు సాలా నో ఖ్‌. ల్‌ో లో 50 ంజనుయయమముయిల ల

-ఎస్‌, ముత్యాలయ్య పల్లవి ఎన్నాళ్ళురన్నా ఓ తలారన్నాకుమిలేవు నీకునీవే కన్నీళ్ళు కాదుర కదలాలిపకమై కష్టాలు తీరేందుకు చరణం అధికారులనమ్మి ఊరిలో మనముండి వొచ్చినోళకంత చాకిరి చేసేము రోజుకు పదిహేడు రూపాయలు మనకిచ్చి ఎల్లకాలం ఎట్టి చేయించుకుంటుడ్రు ఎన్నా 2 ఆనాటి తెల్లదొరల కాలం నుండి ఎట్టి బ్రతుకులు మనకు తప్ప లేదురన్నా ఎన్ని ప్రభుత్వాలు మారుతున్నగాని ఎక్కడేసిన గోంగదకృడే ఉన్నది 1॥ఎన్నా। తి ఊరిలోపల ప్రభుత్వ పనులన్ని అది ఇది అనకుండా అన్ని చేస్తున్నాము ఎన్ని చేసినాను ఎంత అడిగినాగాని జీతం పెంచామంటే మూతి ముడుచుతుండ్రు ఎన్నా! త్తే చితకపోయిన మన బతుకు బాగుకొరకు (గ్రామతలారులంత ఒక్కటి గనిలవాలి సిఐటియు జెండ చేత పట్టుకొని హక్కులు సాధించ ముందుకు రావాలన్నా కదలాలిరన్నా ఓతలారన్నా పీ కోసమే నీవుగా ఒంటరికాదురా సిఐటియు సంఘం అందనీక్తుంతో ం ధరల! టి కొలం్య మ్య | ఖీ [న హస 1 ఖ్శ్‌ ఏ గో శ | (౧6 ౫6. త "ర గ క త కి లో ఆలో సర చడం స్రప పానీ

, [| ” | .

ఫర వ్‌ "చత్నే | మ వ. . ,

పట టాం న. (స

టి టనషి మ ర టి క. గై 1

లి వం ఖీ వ నం . చ ఖో క మయా! ఖ్‌ న. హార నలి సళ

ను +. సమస్యల ప్రతిజింటోలు.... పోరాటాల ప్రతిధ్వనులు... ా స. ఇ ప్రజలపాటలు , వెలరు.20 కార్మిక పాటలు, వెల:రు.25 టంలలలలలమయ |... చదువంటేమూదోకన్ను, వెలురు.30 తొలిపొద్దుపొడిచిందివెలురు.పై , ॥| |. పాడరాఓతెలుగువాద్యావెల:రు.15 వ్యవసాయ కార్మికపాటలు, వెలుర్టై.12 = _ మహిళా పీ మహిళా, వెల:రు.25 రైతాంగ పాటలు, వెలురు.20 1 , 1 గే శ | ( చేతివృత్తుల పాటలు, వెలురు.15 విద్యార్థి యువజన పాటలు, వెలు15 కా. కులవివక్ష పాటలు, వెలఃరు.15 హైటక్కరిపాలనపాటలు,వెలుధ్తు!10 _ ...... న. | మ్రోగెనునగారా, వెలరు.8

. 1 శిగిషషనషక?। 800% ౫౦౮5౬ + ' వన లు . ః శ . ం వ. | ల. శ