Telugu Chatupadhya manimanjari - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

గ ఖ్‌ న.

శి ఇచట న క! వ క్‌ శి ర రను క రను శ్‌ సే అ హా! వ చాటుపద్య వుణివుంజరి | శు క! వ్వ ఫ్‌ ఇయ్యది థ్‌ / వేటూరి పభాకరశా్త్రిగారిచే ] 1 నమకూర్చుంఐడినది శ శు వ ప థ్‌ వి ్‌ చెన్నపురి / వెజయంతీ ముదణాలయమున చీ ్‌ మైశయిం లన్న వ ఫ్‌ ముదింవబడినది శ ల! గ శ్‌ 1913 ఫ్‌ ర క్‌ శ న వ్‌ శః గ! ఫ్‌ వెగంం ; 25. 1] [వెల: రూ.౧ క్‌ శ లీ రసల లను నం నం ననన లన తశలకపన ఉట ఉటటనణటన కనును (న ఇచ లీ చాటుపద్య మణిమంజరి (పథమ ముదణము (1918) ముఖనతము

బాటుపద్య మణిమంజరి శ్రీం వేటూరి ప్రభాకరళాన్త్రుగారి థో యనం. తొలిపలుకు (పథమ భాగమున)

తీరుతీయములుగల భాషావాహినియందు సుకవుల కవితామృతము 1వలింధరూవమునన కాక చాటురూవమునను జాలువాజును. వీనులకు విందులె డెందమును దనుపార్చుచు( జాటురచనము లొక్కొకయెడం (బఐబంధ రచ నముల సయితము మీజి యుండునని బెవ్వట భాషావేదుల కనుళవపునరు క్ర మగును. (గంథములుగా నేర్పడమిచే దొల్లింటి యాంధకవీళ్వరులు రచించిన బాటువద్యము లెన్నేని యునికితప్పినవి, వరంవరాగతములగుచు( గొని వల్లె టూళ్ళలో ముదుసళ్ళ నోళ్ళయందును మజికొన్ని పురువులకు భక్తులువెట్టు ప్రాదీన శాళప్యత నంపుటములందును ఉీర్ణించుచున్నవి, ఇంపొరు నిద్ధివద్యముల నంపా దించి (గంథరూవమున వెల్వరింవ( దలంపుగొని యెజిగిన వారీనెల్ల నడిగియు దొరికిన తాళవ్యత సంపుట మెల్ల లరిశీలించియు , నానా(ట; గొన్ని చాటువుల€ గూర్చితిని. హైందవ సారస్వతమునకు గని యనందగు చెన్నపురపు లిఖిత వు నకభాండాగారము పెక నద్యరత్నముల నొనఃగినది. మజికొన్ని ముదిత [గంథములనుండి సేకరించితిని. రాజులగూర్చి రాజమంతులనుగూర్చి కవీశ్వరులనుగూర్చి సీతి శృంగార హాస్యాదివిషయములం, దింక ననేక విష యములందు:, ఐలుదెజ(గుల సమకూజిన వద్యములలో బెక్కి౦టి నే/టికాలపు మర్యాద నత్మికమింవకుండ సవరించియు వీడనాడియు రత్నము లన/దగిన వాని కఠథానందర్భముల. జేర్చి [గంథరూవమున సమకూర్చితిని. శృంగార విషయము మిక్కిలి మెలకువతో నిర్దువ్నవజిచితిని. కొన్ని వద్యములు నందిగ్ధార్థములయినను జర్మితకారులకు( జిక్కుకల్లునని మార్పు సేయకయ ముద్రించితిని. నే(టికవుల చాటువుల కేకొనలేదు. |పాచీనకృతులందలి పద్యము లేవేని యిందుంజేరినచో గుర్రింపలేని నాయవరజ్లానమును శమింస వే(డెదను. కొన్ని శతకములందలి వద్యము లిందు( చేర్చితిని. పప్రాచీనులగు నాశత కములిప్పుడు కొన్ని దుర్గములు. సహృదయుల కియ్యది యింపు నింపు ననియే నాతలంప్ప.

ద్వితీయభాగము [వఠథమభాగమును గూర్చిన [వకారముననే యీద్వితీయ భాగమునుగూడ6 గూర్చి నవృదయులకు నమర్పించుకొన్నాండను. ఇట్లే మఠికాన్ని భాగములను గూడం గూర్చఃగల్లుదునో ః చెన్నపురి దుందుఖిజ్యేష్టము వేటూరి పభాకరకాశన్త్రి భల స టచ్‌ వేచే

శ్రీ మల్లంపల్లి పోమశేఖరశర్మ గారి పీఠిక చాటుపద్య మణిమంజరి

ద్వితీయ భాగము-_పునర్ము ద్రణము 1958 (1988)

చాటువద్య మణీమంజరి ద్వితీయభాగము నివటికి ముప్పది సంవత్సర ముల [కిందట ననుకొందును పూజ్యులు (బహ్మశ్రీ వేటూరి _పభాకరళాన్త్రిగారు [వకటించినారు. ద్వితీయభాగమును మ్యాతమే కాక యింకను మజికొన్ని భాగ ములను [1బకటింపవలెనని వారి యాశయము. మిగిలిన భాగములను (కటిం చుట యెట్లున్నను ద్వితీయభాగ (వకటనానంతరము [శమ కోర్చి వారు 'సేక రించి యుంచిన చాటువద్య విషయక [గంభమునంతయు పొందువటిది వారు ద్వితీయ భాగమును మజల మృుదించుటకు వూనుకొని యేశత్కార్య నిర్వహణ భారమును వారి 1పియ శిష్యులైన శ్రీతిమ్మావజ్ష్యల కోదండరామయ్యగారిపై బెట్టిరి. ఈ ద్వితీయభాగము మ్ముదణము పూర్రికాక పూర్వమే శ్రీవభాకరులవా రస్రమయము నొందుట విచారకర మైన విషయము. శ్రీ కోదండరామయ్యగా శేమరక 1శద్ధ వహించి యీ ముదణ కార్యమును వరిసమాప్తి నొందించి కృతకృత్యులై రి, ఆ

ఈ చాటువద్యమణిమంజరి ద్వితీయభాగమునకు పీఠిక |వాయవలసిన దని శ్రీ పభాకరళకాస్తిగారి సోదరులు శ్రీ వేటూరి శంకరళాన్తిగారు నన్ను కోరిరి. నామీదగల యభిమానాదారములవలన వారు నన్నట్లు కోరినారు కాని యీ [వళ సృగంథమునకు పీఠికే యవసరము లేదు. ఏలన వూజ్యులు శ్రీ (వభాకరళాన్రిగారు గొవ్ప పండితులు, ఉదారదర్శనులు, కవులు, సాహిత్య విద్యాధరులు. తెలు(గు పాఠకలోకమున వారి నెజు(గనివారు లేరు. తెలుగు దేశమునకు వారు చేసిన సాహిత్యసేవ యపారమైనది. వారు కాళపష్యత[గంఠ (వతులను బరళోధించి, (పాచీనాంధవికృత (వఎంధములలో గొన్నిటిని సాధుపాఠనిర్ణయము చేసి చక్కగ పంష్క రించి [పకటించినారు. మజికొన్ని 1[వబంధములలోని వద్యములకు రనవ త్రమములై న పాఠముల నేర్చి చూపి నారు. ఆర్గము తెలియని తెలు(గు వదములకు సరసమైన యర్భనిర్ణయము కావించి మించినారు. కాసనములలో మాతమే కానవచ్చు తెలుంగు వదములు కొన్నింటికి నితర ద్రావిడ భాషావరిచయ వరిజ్హానమున నర్థములు సాధించినారు.

ఖే

1పాచీన కాళవ్మృత భండారములను బరిశోధించి విస్కృతార్మధకవులను కావ్య ములను గురించి (వానీ తెలు(గుదేశమున కెటకవజీచినారు. ఉత్తమ (గంథ ముల కెన్నిటికో యమూల్యములై న పీఠికలు రచించి తెలుగువారి కనేక నూతనవిషయములను తెలియజేనినారు. స్వయముగా కవులై తెలుగులో రన వంతములైన చక్కని ఖండకావృములు విరచించినారు. భగవదజ్ఞుకము [వతిమానాటకము మొదలైన సంస్కృత నాటకములను రసవంతముగ నాంధీకరించినారు. చెదరియున్న ఎజ్జ్మా పెగడ విరచిత రామాయణమునందలి వద్యముల నేర్చి కూర్చి వకటించినారు. శలాబ్దులతరబడ్‌ మజుగుపడి మటు మాయమైన శ్రీ తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యకృత సంకీర్తన (గంఠజాలమును వెలికిదీని వరిష్కరించి [పకటింవకేనీ తన్మాదుర్యామృతముల నాం(ధపాఠక లోకమునకు విందులు పెట్టినారు. శ్రీతాళ్ళపాక చినతిరువెంగళనాథి కృత మైన అన్నమాదార్య చరిితమునకు వారు రచియించిన పీఠిక వారి పరిశోధనా నిపు ఐతకు తార్కాణము. ఇంత యెందుకు? తెలు(గు వాబ్య్బ్యయమునకు శ్రీ (వభా కరళాన్తిగారు చేసిన సేవ యపార మైనది; అనర్హ మైనది. అట్టి సాహిత్య సేవా ధురంధరుని [గంథమునకు పీఠిక [వాయుట అనవసరము. జగ మెటి(గిన (వాహ్మణు(డాయన. అయినను పూజ్యులు శ్రీ [వభాకరళాన్త్రగారిమీ(ది భక్రి కాశ్సర్యములవలన ఆ సాహిత్యతపస్విని సంస్మరించి వారికి నా వినయాంజలి నర్పించుట కవకాశము కలిగినదని శ్రీ శంకరళాన్తగారి కోరికను గాదనక వీనికి పీఠిక ,వాయుట కంగీకరించితిని.

చాటువద్యమణిమంజరి యీ ద్వితీయభాగము వెనుకటికంటె నెన్నియో రెట్లు పెద్దదయినది ఇందు దేవతాసుతి స్రబకము, కవి వశంసా సబకము రాజవళంసా స్రబకము అని మూ+డు విభాగములున్నవి. ఇందలి ఒకొగ.క్క విలాగమున ననేక నూతన విషయములు చేర్చ(ఐడి వెనుకటి కూర్పుకంటె నిది యనేకవిధముల [సళ స్త్రముగను, నమూల్యముగను నున్నది. ఈకూర్చ్పులో బిల్ల ణుడు, పెద్దిభట్టు, బాణు(డు, కపర్గిస్వామి, శాకల్యమల్తువట్టు, జగన్నాథ పండితరాయలు మొదలైన సువసిద్ధకవి వండితులు రచియించిన చాటు శ్లోకములును, వారికి సంబంధించిన కథలు గాథలును చేర్చ(బడినవి ఇది వఆకు కూర్పులోలేని చాటుపద్యము లాంధకవి విరచితము లెన్నియో యీ కూర్పులో కలవు. రాజ్యవళంసా సబకమున ళాకతీ యసెన్యాధిపతులై న నాయ కుల వీరుద జయ్మవళస్తులను జేర్చుటవలన నేతద్రంథ పాముఖ్యము మజింత యధిక మైనది, చర్మిత వరిశోధన చేయువారి కీవిరుదావళి యత్య్మంతోపయోగ కారియని యమూల్యమని వేఆనుడువ(బనిలేదు.

ఛే నూతనవిషయము లమూల్యము లైన విన్ని చేర్చుటవలన [(గంథము (కౌనునైజా నుండి మార్చి డెమ్మీ.నైెజన అచ్చు వేయించినను చాలా పెరిగి పోయినది. ఇప్పటికే యీ [గంథము మ్యుదణమున దాదాపుగ మూడువందల యే(ఐది పుటలవజకు పెరిగినది. అచ్చు కావలసిన విషయ మింకను చాలా నిలిచిపోయినది. అందువలన న్మీగంథము ద్వితీయభాగము (వథమనంవుట ముగాగ్యబకటిత మగుచున్నది. శ్రీవభాకరళాన్త్రిగారు తెలు(గువాజ్మ్యయము విషయమున నెట్లా యప్లే తెలు(గులాషా చర్మిత వరిశోధనలలో( గూడ గట్టి కృషిచేసినారు. అత్యంత (పాచీనలిపులు విడదీసి [_పాచీనాం[ధశాననములను (బకటించినారు. చర్మిత వరిశోధనలో వారికి గల వజ్ఞానభావముననే సమర్థతతో తెలుగుకవులు కొందటి కాలనిర్ణయాదికములను గావించియున్నారు, నన్నయళలట్టారకునికి వూర్వ ముండిన తెను(గు బాసకు సంబంధించిన విషయాలను న్రప్రమాణ ముగ( జర్చీంచి యమూల్యవ్యాసములను విరచించినారు. చర్మితకు, భాషకు, నాబ్బయమునకు సంబంధించి వారు వ్రాసిన వ్యాసములు [పామాణికములై నవి. శ్రీశాస్త్రిగారు వట్టి తెలు/గు నండితులు మాత్రమే కారు. (పామాణికులైన చర్మితవరిశోధకులు కూడను. ఈ కారణమున వారు సామాన్య్మపాఠకులు వినోదముగాను, రస్మగహణపారీణులు కుతుకముతోను, భ క్రివరు లాన క్రితోను పఠించుటకు న్యూతమే కాక ఈ రాటువద్య మణిమంజరి ద్వితీయభాగమును వరిశోధనానిరతులై న చార్మితికులకు(గూడ నువకరించునట్లు సంతరించినారు. ఈ్యగ్రంథ్మవకటనమును జూచుకొను భాగ్యము వారికి కజవగుటయే విచారకర మైన విషయము, ఈగంథము నింత నర్వాంగసుందరముగ ముదింపించి అంగధపాఠక లోకమున కందించినందుకు శ్రీ [వభాకర వరిశోధక మండలివారి నభినందించు చున్నాను. ఆంధ పాఠకలోకము దీనికి, దగినయాదరము చూపునుగాక: వూజ్యాలు శ్రీవకాకరళాన్రిగారి యితర రచనలనుగూడ యతోచిత రీతిని [గంథరూవమున, (బకటించి పుణ్యము కట్టుకొందురు గాక యని ఈ మండలివారిని కోరుచున్నాను. నా కీ యవకాళ మిచ్చినందుకు శ్రీ శంకరళాన్తీ గారికినా కృతజ్ఞతావూర్వక వందనము లర్బించుచున్నాను. 53 శరవణ "పెరుమాళ్‌ వీథి వురశవాకం, మదదాసు-? నందన నైైతము. మల్సంపల్సి పోమ శేఖర శర్మ

విషయసూచిక వేటూరివారి తొలివలుకు శి మల్లంవల్లివారి పీఠిక ళీ విషయసూచిక 1జి అంజలి -- ఆర్ముద న్‌న1ేడ్‌ మనవి మనిన! బాటుపద్య మణిమంజరి = శి రాజ్యపశంసా న్తబకము వ్మికమార్కు/డు || భోజుండు ర్‌ వట్బ[కవర్తులు 6 మైలమలీమన (ఏజవలీమ, 10 (అమృతనాఠథుండు / మాచయ్మబహ్మ+డు రణతిక్కన-_నెల్లూరు పురము కం సదయ తిక్కన కేరి నెల్లూరు ఏలికలు హరిహరరాయలు ప్రౌాఠరాయండు $9 పోశుగంటి మెలానే(డు ణు అబ్బనృపాలు(డు ఖండియరాయవల్లకుండు రై గజరావు తీప్పారాయండు జ (వకావరుద చకవర్రి సాహిణిమారన ల! రెడ్డిరాజులు

శ్‌

అనవేమారెడ్డి బ్‌ అనవేమనృపాలు(డు ౫ ెదకోమటిరెడ్డి "పెదకోమటి వేమారెడి 30 కాటయవేమారెడ్డి న 83 అల్లయవేమారెడ్డి వత్త వీరభ్యదారెడ్డి స్త్‌ సాగిచై చరాజు 8 సాజకువగుండ నరసీంహరాయలు

నవరత్నములు త్ర సహ్తాంగవద్దతి క్త శ్రీకృష్ణదేవరాయలు 40 అళశియరామరాయలు

తంజావూరి విజయరాఘవరాయలు 60 గనితిమ్మానాయ(డు యె వెలుగోటికస్తూరి రంగవృనాయడు 76 వెలుగోటి యాచమనాయఃడు త్‌ మల్కిభరామ్‌ కేర్‌ మైనూరి చిక్కదేవరాయలు కేం కోటి రఘునాథరాయలు 128 వెలుగోటివారు 130 పోలెవల్లి బుక్కరాయలు 132 మట్లవారు శై3కీ అధ్రంకినృపాలురు

వత్సవాయవారు 185 పూనపాటివారు శేతే జూవల్లివారు &40 సాయవనేనివారు క! 'పెమ్మసానివారు కెశ్తర్‌ తిమ్మయ బుక్కరాజు క్షైత్తీ?

య. శాకమూరివారు కే4రి మేదర మెట్లవారు 150 మాణిక్యరావువారు క539 అట్లూరి వేంగళన్న కేర్‌ర్‌ జల్లిఆంక భూపతి కాళభూవతి జగ్గరాజు వేళ్ళవేంకట కృష్ణరాణు కేర్‌ నూజివీటి అప్పారావు వాసీరెడ్డి వేంకట్నాదినాయండు ర్‌ వాసీరెడ్డి నాయండమ్మ వాసిరెడ్డి రామనాథవాబు తేర శ్రీ ధనంజయధ్యాటాజు శీరర్‌ సీ. పి. [బౌన్‌ దొరగారు 168 విరుదావళులు విస్పర్తవారి బిరుదావశి 169 'పెళాలవారి విరుదావళి 170 ఇనుగాలవారి వీరుదావళి ఆరవెల్లివారి విరుదావళి 176 అలఘచర్లవారి వంళావళి క్ష వసువులవారి బిరుదావళి 78 రేపాలవారి విరుదావళి సన్నగూరివారి విరుదావళి శే9 'పెంపాలవారి బిరుదు 180 పొన్నెవల్లివారి వీరుదావళి వెదనూళ్ళవారి విరుదావళి 38 వేర ట్లవారి వీరుదావళి రేవునూళ్ళవారి బిరుదావళి

న! వల్లచెళ్ల వారి బిరుదానళి 180 జంబులూరివారి వీరుడు 183 దేసట్లవారి బిరుదు పొాలూరివారి దీరుదావళి 1054 మల్లెలవారి బిరుదు మరువట్లవారి బిరుదు మండివల్లివారి బిరుదు మధుపాలవారి బిరుదు 185 మరిచెట్లవారి బీరుదావళి మోఠేవారి వీరుదు ముద్దునూళ్ల వారి వీరుడు గుండేటివారి బిరుదు డెబ్బదులవారి వీరుదు శే లాడిపాములవారి వీరుదు గుండివర్రివారి వీరుదు కాటెవ ర్రివారి విరుదు 187 పాలవ ర్రివారి బిరుదు కందుకూరివారి వీరుదు 'పెనుగొండవారి వీరుదు వరువట్లవారి వీరుడు నింగివెల్లివారి బిరుదు 188 పాండాజులవారి బీరుదు పులియాలవారి వీరుదు ఉప్పునూరివారి బిరుదు కంజరియవారి బిరుదు 14 యేటుకూరివారి బిరుదు 'పెడిపాలవారి విరుదు ఆఅవాలవారి వీరుదు శనగవూడివారి బీరుదు 190 పాయేటివారి వీరుడు

మ! గోనంగివారి బిరుదు 190 మంగివూడివారి బీరుదు మాధవరగేకులవారి వీరుడు స! శిరుసునూళ్ళవారి బిరుదు ముయ్యూర్పులవారి బిరుదు శ్రీ మెళ్ళవారి వీరుడు అయోధ్యవారి బిరుదు 192 కొమరవెలివారి వీరుదు చెరుకూరివారి బిరుదు &93 మార ట్లవారి ఐబరుదు కొప్పాళ్ళవారి బిరుదు నెలవెల్లివారి బిరుదు నిడిమానివారి బీరుదు శ్ర9ిశ్తీ విరియాలవారి వీరుదు 195 మట్నూూళ్ళవారి వీరుదు క దురునూళ్ల వారి బిరుదు వలుకునూరివారి వీరుడు కై96 రావిపాలవారి బిరుదు కొమ్మునూరివారి వీరుదు బలసట్లవారి వీరుదు ధాన్మవోలివారి విరుదు కోర్కంటివారి బిరుదు శం? మారట్లవారి వీరుడు శే9్రి కొప్పునూళ్ళవారి వీరుదు 208 దాచునూళ్ళగ్మోత బిరుదు 20 వంశావళి దామెరవంకావళి 21 దామెర వెంకటరాయభూపాలుడు 247 దామెరముద్దువెంకటభూపాలుడు జరి

న! మంతులు ద్వాతింశన్మం్మతులు ర! భాస్థారుడు 1 255 బాస్కరసూతికొండమంతతి త్రి లెరఆి రామలింగళాస్కరు(డు 3 270 గోవరాజురామపధాను(డు కీ 272 కరణము మల్లన్న ర్‌ బండారుకేతమంతి 6 276 సీదయయాచమంతి 7 నాదెండ్ల అయ్యలయ్య ర నీదయ తిక్కన 9 రూ కోటనింగరాజు 10 278 నిటల వరివారవ్ప ౫కే 280 కొట్టరువు ఎజ్జిమంతి కీర గుండమంతతి 13 సింగనమంతి మాచడు 14 క్ర సాహిణీ మారన &5 మామిడి సింగన 16 286 కొరవి అన్నమంతతి 17 'పెమ్మయసీంగరాజు 18 287 నండూరి గుండమంతి శం విస్మవధాని 2 తిమ్మరుసు 21 20 బెండవూడి అన్నమంధతి 282 22 చేమకూర అవ్పరాజుముంధతి 23 వీట్టల వెజ్టిమంథతి లక్ష జు గుంటువల్లి ముత్తరాజు 75 ణు గుంటువల్లి నరనీంగ మంతి ౫ 206 నందిసింగయ తిమ్మన 27 297 కూరగాయల రామన 208

న! తిమ్మమంతి ణు ర్త? కటికికామన్న మంతి 30 28 కోటివల్లి శరభరాజు 31 బందావరదేశి మంది 33 జం మజణీకొందంయల మంతులు -- దుర్మంత్రులు దేవనారాయణామాళ్యుడు & సాళ్వతిమ్మరను 2 నండూరి వెంగమంతతి 3 300 మహిమలూరి పెమ్మయనింగన క కోనమరుసు 5 భట్టిపోలుమల్లయ మంతి6 301 మాదిరాజువేంకట మంటి 7 సిద్దయామాత్యుండు 8 డొక్కా సీతమ్మగారు 9 లోలి 10 వనమయగారి తుక్కన 1 304 బాచమరును 42 నీంగయరామన 18 తంగెడకొండ(డు 14 బెహరాదారన 15 305 ప్పుటేపువెంకటాయండు కేర్‌ "పేరులేనివాడు 17 ఆదెన 18 306 పోగోలువీర మంతి 19 807 మజికొందరు ౫1 806 రాజ్యతంతము యు నీతి తీర్పరి 311 ధర్మహీనుండు

ల! హ్‌తము తే! స్వార్ధము 912 మంచినోరు.కంపునోరు అస్టకష్టములు గాడిదకొడుకు 813 వనరము మజికొన్ని నీతులు గువ్వలచెన్నా 316 శరలభాంకలింగమా తై? లైరవా పుల్లకవి వద్యాలు 918 (1పాక్టక పురాకృతకర్మ్శ్మము ర24 సుభాషితములు లర్గాః పార్వతీ వల్లభా | చెన్న కేళవా ః 3ట్‌ నవనీఠచోరకాష్టకము 326 బాటువంచచామరాల్‌ తల్లో కంభమురామచం్మద ః 932 ఊళ్ళు = నాళ్ళు తూర్పునాడు ప! కర్ణాటదేళ ము కొండవీటి నముతులు 935 వినుకొండ సముతులు ర3ర మారెళ్ళసీమ వీరనకనువూరు, కొల్లుకుదురు క్య0 ఉదయగిరి రాజ్యలన్మీ

తళ

కొప్పోలు వృత్తాంతము వ! గాలివాన త్రిశ3 ఉప్పెన -_ ఐందరు రి4్‌ రాజమహేందవరము నల్లూరు 850 బెజవాడ 95కే జగ్గ్భయ పేట బందిపోట్టు 352 సీద్దవటము 853 రంవ పొన్నూరు శొన్నియూళ్ళ నియోగులు తక బెల్లంకొండ త్‌5 నందవనరము ర్‌? చముడాంబ 858 దామగట్ల 8509 నెల్లూరు 361 తంజావూరు పరిశిషము

|! నియోగులు 363 పునుగుపొటి వెంకన వెలుగోటివారు 36క్‌ మట్లవారు ఎ ఎల్లమరాజు తిరువెంగళనాథరాజు 367 కొమార ఆనంతరాజు 370 పూసపాటీవారు సాయవనేనివారు ప! 'పెమ్మసానివారు వ్‌75 శిమ్మయబుక్కరాజు ఏ7

ఇళ! మేదర మెట్లవారు 373 వాసిరెడ్డి వేంకటా దినాయండు తాం కృష్ణభూనతి కలిదిండి రంగరాజు కలిదిండి రామభూపాలుండు 380 కొండమంతతి గోవఠిన్స మంతి వెంకటాచలవతీందా మందపాటి రామఠ దేశుండు 38 మందపాటి రఘువతిరాజు మ్మలాజు గుండభూపతి 982 మిరియాల వెంకటపతి డొక్కా సీతమ్మ = జోగయ్య 383 తిరువశేందు(డు అచ్యుతరాజు న! అచ్యుతరామభూపాలు(డు 385 వెంకటనీల్మాదిరాజు 889 కపిసేన 390 శ్రీనాథుని చాటువులు 39 ఆదినారాయణా జనాహ్హాదకరణ | 3ం7 (ప్రార్థనము 400 కొన్ని నంస్కృతళ్లోకాలకు ఠెలుంగు వివరణము 401 ఆకారాది వద్యాను కమణిక 406 మా ్మనచురణలు త్రూ శుభులు

అంజలి -అఆరుద్ర

పః8ళోధనారంగంలో వట్టినదంఠా బంగారం ముట్టినదల్లా ముత్వం: శావించగల [వజ్ఞాదురీణులను ఎన్ని కచే సేటవ్పుడు ఎందడరులె క్రించినా, ఎప్పడు లెక్కించినా ఆందంజావితాలో మొదటివారుగా శ్రీ వేటూరి (వభాకరళాన్తుగారే గణన కెక్కుతారు. అది వారి సర్వతోముఖ వై దుష్యానికీ, దీతకూ, ముఖ్యంగా చి త్రజద్ధికీ తార్కాణం. కాము తెలునుకొన్నది శజాతిజను లందరికీ చెప్పాలనే ఆళయమే వారిని ఎన్నో (గంథాల సేకరణకూ, వరిష్కరణకూ, [వచురణకూ టపేరేపించింది. [వభాకరుల సాహిత్య, సాంస్కృతిక సంసేవలతో తెలుగు చనం సంవన్నమైంది. చైతన్యం (వవర్దమానమైంది.

(వభాకరులకు ్మవ్యవథమంగా ేరు వఖ్యాతులను తెచ్చిన సంకలన (గంథం చాటువద్యమణి మంజరి. (ఇక్‌ దీనిని 'చా మ” అని పేర్కొంటాను) దీని మొదటి ఎడిషన్‌ 1913లో వెలువడింది. అప్పుడు (వభాకరులు పైలా వచ్చీసు వయసులో ఉన్నారు. బా. మ. వెలువరించడానికి రెండుమూడె ఆ ఉవయత్నంలోనే వారున్నారని దాఠలలాలు కనబడుతున్నాయి. వివిధ సంకలన శగంథాలు సంస్కృతాంధ భాషలలో ఉన్నవి వారు చూకారు. కొన్ని "సేకరిం ఉరు. కొన్ని సేకరణచేయాలని వయత్నింబారు. 1౪12 నవంబరు మానంలో (వకాకరులు శ్రీ గురజాడ అప్పారావుగారికి రానిశ ఉత్తరంలో కొన్ని శాసనాలనూ, కొన్ని పుసకాలనూ వంవమని కోరారు. “ముఖ్యంగా వసంగ రత్నావళి వంవగోరుచున్నాను"” అని రాళారు. ఇది బహుళా వట్టుతట్లు నంకలనంచేసిన [గంథం కావచ్చు. షూడభూషి కృష్ణమాచార్యులవారు తమ సంస్కృత సాహిత్య చర్మితలో దానిని పేర్కొన్నా రని ఇటీవల పెంపు చేకూర్చుకొన్న చా.-.మ. వునర్ముుదణ పీఠికలో ఆచార్య బిరుదురాజు రామరాజు గారు చెప్పారు.

గురజాడ అప్పారావుగారికీ, (వళాకరులకూ ఒకేరకమైన అభిరుచులు ఈఉండడంవల్లనే వారిద్దరు నృజనాత్మక సాహిత్యరంగంలోనూ, వ58శోధశా

తక

రంగంలోనూ [ష్మ్వవథము లయ్యారు. “ప్రాచీనభాషను, మాండలిక భాషలను పరిశీలించడం ఎంత ఉవయోగమో తెలుగు రచయితలు గుర్రించడం లేదు. దురదృషస్టవళాత్తూ తెలుగున ఈ కృషికి సి.పి. ,బౌను మొదటివాడు, ఆఖరు వాడు. తమిశమున అలా కాదనుకొంటానూ అని గురజాడవారు 1905లో భావిస్తూ ఉండేవారు. 'తెలుగులోనూ అలా కాదు అని రుజువుచేస్తూ [బౌను చేవట్టిన అన్నిరకాల వరిశోరధనాావ్యకియలలో కృషిచేయడం, గురజాడవారి జీవితకాలంలోనే [వభాకరులు [పారంభించి తమ జీవితాంతం వరకు అవిరా మంగా పాటువడ్డారు.

(వలాకరులు మదదానులోని [పొచ్యలిలిత [గంథాలయంలో పండితులుగా వనిచేయడం తెలుగుసాహిత్యానికి ఎనలేనిమేలు చేకూర్చింది. ఆపుసక లాండా గారం “హైందవ సారస్వతమునకు గని' అని ,వభాకరులకు కుబ్ణంగాతెలుసు. ఆ లై ఐరీలోని వతిఒక్కపు స్రకాన్నీ సాకల్యంగా వరిశీలించిన ఒక రిద్రరు పరిశోధకులలో [వభాకరులే (వసిద్ధులు. ఏ (గంథంలో ఏముందో న్నిదలోకూడ చెన్సగలిగే సామర్థ్యం అలా [(గంథపరిశీలనచేసినవారికే అబ్బుతుంది. వీరేశ లింగంగారూ, గురజాడ అప్పారావుగారూ ఈలైె[|ఐబరీలో గంటలతరబడి కూర్చొని నోట్సు రాసుకొన్నవాశ్ళే. వాళ్ళ వరవడ్షిని ఉద్యోగరీత్సామ్మాతమే కాక, (వవృ తిరీత్యా దిద్దారు. [వభాకరుల సేకరంలోని బాటువద్యాలు కొన్ని వేల వరిమితిని దాటి ఉంటాయి.

లా. మ, (1988) 'పెంపుముుదణలో మొతం 911 వద్యాలున్నాయి. ఇది మొదటిభాగం మ్యాతమే. ఇప్పుడు ఈ చా. మ. ద్వితీయభాగంలో 912 వద్యాలున్నాయి. ఈ రెండుభాగాలలో (4 దేవతాస్తుతి సఐకం, (2) వండిత- కవి.[వళంసా స్రబకం, (3ె కదంబకవితాపుష్ప సబకం, (శ్ర రాజ్మవశంసా స్తబకం ((వళు - మండి |[వళంసా స్రబకం) ఉన్నాయి. చివరి నబకం (వకీ ర్హంగా ఉంది. ఇవిగాక శృంగారం, భ క, వనానాచాటువులు ఏవసంపుటంగా సంతరిస్తున్నారు (టస్తువారు. నాలుగో సంపుటంలో ఇంకా (వాళవతులలోనే మిగిలిపోయినవీ, ఆశీ లాలనీ, అసంపూర్ణాలనీ (వచురించక విడిచి పెట్టినవీ “నేటికాలపు మర్యాద నత్మికమించకుండా నవరించడానికికూడా లొంగని బూతులబుంగలను చేర్చి వరిశోధకులకోనం (వచుకించబోతున్నారు.

మ!

ఇన్నివద్యాలు అవసరమా ? అశ్లీలాలు కూడానా మొదలైన వళ్నలు జనించవచ్చును. వేమనగారిలాగ నిలబెట్టి ఇలా అడగవచ్చును.

నిక్కమైన మంచి నీలమొక్క టిచాలు

తళుకుబెకుకురాక్ళు త పైడేల ?

చాటువద్యమొకటి చాలదాయిలలోన ?

విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

గనిలోంచి తీసినవి తళుకుబెసకురాళ్లో, నిక్కమైన మంచినీలాలో రత్నవరీక్షచేశాకగాని తెలీదు. రాళ్లురవృలు తన్ని తీసినవృడు విలువైన రాళ్ళన్నింటినీ మణు అంటారు. ఇవి ఉజ్ఞాయింపుగా తొమ్మిదిరకాలు. అందుకే నవరత్నా లనేపేరు వచ్చింది. అయితే వీటిలో మంచిచెడ్డల- మేళవింపులు ఉంటాయి. వావిరిపుట్టురత్నాలను ఇలాంటి సేకరాలలో 'ఆకారితసత్మవి కల్పనావిభూషావహపూర్వవృ త్తములిను ఉటంకించిడే అవి సానలుతీరిన జాతిరత్నాలవుతాయి.

చాటువద్యాలలో ఛందోళంగాలూ, యతినియమాల అత్మికనుణా, వ్యాకరణదోషాలూ వగైరాలు ఎన్నయినా ఉండవచ్చు. ఉన్నా ఫరవాలేదు. చాటువద్యానికి నసందర్భశుద్ధి ఒక్క-టే ముఖ్యం.

(వస్తుతంపువేళ వద్యంబు చెవ్పుచో

తవ్వ గలిగియున్న నొప్పె యగును

విత్తరి రతిలోన విత్తలె యుండదా

విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

బొచిత్వ మన్నది సమయాన్నిబట్టీ నందర్భాన్నిబట్టీ తేలవలసిన విషయం. సభలో పాటించవలసిన మర్యాదలను బట్టి నర్యళాస్తూతాలు ఏర్పడ తాయి. రాజులు భోగలాలసులై తే సభహడా లీలాగృహసన్నిళమే అవుతుంది. సీతికన్నా బూతుకే పెద్ధపీట వేస్తారు. కవిచౌడప్ప అందుకే అనాటి నిజం ఇలా చెప్పాడు.

ప!

సీతుల కేమి యొకించుక

బూతాడక దొరకు నవ్వు పుట్టదు రరలో

సీఠులు బూళులు లోక

ఖ్యాతులురా కుందవరపు కవిచాడప్పా.

వదినీతులు వదిబూతులు

పదిశ్ళంగారములుగల్లు పద్మములు సభన్‌

జదివినవాడే యధికుడు

గదరప్పా కుందవరపు కవిచాడప్పా.

(వకృతిలో ఎన్నోరకాల దినును లున్నట్టే వాబ్బయంలోకూడ నానా రకాల కృతులుంటాయి. వాడుకొనేటన్పుడు వాటిని విచశణతో ఉనయోగించాలి. అందుకే వభాకరులు [కీడాభిరామానికి పీఠిక |వాస్తూ ఒకసంగతి స్పష్టంచేశారు.

“విషముష్టివిత్తులు, నాభి, నల్లమందు ఉల్లిపాషాణము ఎట్టి చెట్టవస్తువులో ఇవికూడ నట్టి చెట్టపుస్తకములే యన దగును. వస్తువరిజ్ఞానము చాలనివారు, వాడవలసినవరుస నెరుగనివారు, దురుద్రేకముల మురియువారు, ధర్మాభిరతి లేని వారు, బాలురు, పామరులు, ముగుదలు నట్టి వస్తువులు ముట్టరాదు. ఇట్టి పుస్త కములుగూడ చేతవట్టరాదు. ఆట్టివారికివి యబ్బెనేని యనర్ధములు గలిగినను గల్గవచ్చును. ఇక నిట్టి చెట్టఠనముగల వస్తువులను బుస్రకములను జెత్త కుప్పలో జేర్పక యంగళ్ళకు దెచ్చుటేల యచ్చొత్రించు బేల అని యాకేన మేని యిదిగో సమాధానము. అవియు నివియు గొంతయపాయకరములే యయినను నెక్కువగా యారోగ్యవర్ధకములు నానందదాయకములు నగు చున్నవి. విరుద్రోవయోగమున విషములేకాని యర్గోవయోగమున నివి యమృ తములు. వండితు లావనువులను నీ పుస్తకములను శుద్ధిచేసి దోషముల దౌల గించి విషవికారము లెనరేగ కుండునట్లును ఆరోగ్యము నానందము నలవడు నట్లును వాడుదురు. నాడీశ క్రి నష్టమై నీరసించుచున్నరోగుల నెందరినో సర్వై ద్యులు విషముష్టివిత్తులు మొదలగు వానిని వాడదగునట్లు వాడి యుత్సావహబలో "పేతుల గావించి యుజ్జీవింవ జేయుచున్నారు. వాని నముచితవయోగమువలన శాస్త్రసీద్ధాంత వి శేషముల జాలగా గుర్రించుచున్నారు. వాని వినాశనమునకు వై ద్యులంగీకరింవరు. అ్రే అనువమానక వితాహ్షాదమును గల్పించుచు ననేక (ప్రాచీన చర్మితవిషయముల నెరిగించుచు నింక ననేకావూర్వశ బ్ఞార్భరహన్యముల

మన1!

నీరూపించుచు సహవృదయహృదయాహ్లాదకములై న ముట్టి చళురకృతులుగూడ ఐబండితలోకమునకు ఐబహాపకారకములుగానున్న వి. వాని నాళఠళవరుచుటకు సరసు లగువిద్వాంసులును సమ్మతింవరు”

క్రీడాభిరామం పీఠికలో ఎన్నో చాటువులను ఉదాహరించడం వల్లనే ఎన్నో చర్మితవిషయాలను [వభాకరులు వెలుగులోనికి తేగలినారు. చా. మ, తొలి ఎడిషన్లు వచ్చాక దాటువద్య రత్నాకరం (చా. ర.) అనే సంకలనాన్ని 1వభాకరుల బాటలోనే నడిచి దీపాలపిచ్చయ్య శాస్త్రిగారు వెలువరించడంవల్ల హెమాజీక, సాహిత్య, రాజకీయ చర్మిత రచనలలో మెళుకువలు దొరికాయి. ఉదాహరణకు చా. మ. (1917) ముదణ వెలువడ్డాకనే ఇంతదాకా శ్రీనాథుని వద్యాలుగా చెలామణీ అవుతున్న “చూడగనల్పుగాని ..... అనే వద్య్మమూ, “భూతలమందు ధాతకు ..* అనే వద్యమూ తురగా రామకవి రచన లని తేట తెల్ల మయింది, చా, ర. లో వినుకొండమీద వద్యాన్ని దీపాలవారు [వచురిందే దాకా ఈస్టిండియా కంపెనీవారికి కుంపినీ, కుంఫిణీ కుంభినీ అనే పర్యాయ వదాలున్నట్ల్టు తెలియరాలేదు. ప్రానస్టానంలో వాడినమాట కనుక (ప్రామాణిక మే.

కుంభినివంటి (వకుత్వము

రంభాలోగమ్ము వంటి రతిసౌఖ్యంబున్‌

జంభారివంటి విభవము

శంభో ః వినుకొండవంటి షహరుకా గలదే (బా, ర. క్షే5థ

చాటువద్యాలు చర్మితకారులకు ఎలాగ ఉవయోగవడతాయో చెప్పడానికి కొన్నివందల ఉదాహరణలు ఇవ్వవచ్చు. నేనునా సమ్మగఆం(ధసాహిత్యం నన్నెండుసంపుటాలలో ఎన్నోసార్లు ఈచాటువద్యాలను వాడుకొని సత్యం కేల్చాను. చాటుకవులే కాదు సత్మవులకావ్యాలలోని సత్యాలుకూడా విద్వాం సుల సంభాషణలలో దొర్దతూ ఉంటాయి. కూచిరాజు ఎారన తన సకలనీకి కథానిధానంలో వాస్రవాన్ని చెప్పాడు.

సుకవులు చెప్పిన కవితా

నికరములు శిలాశరములు నిలుకడ గాంచున్‌

కుకవులు చెప్పిన కవితా

నికరములు జలాశకరముల నీనత నణగున్‌ (1 ఎ 10

ప!

వభాకరులూ, వారిమార్గంలోనే వయనిస్తున్నవారూ. సేకగంచిన వివిధ సంకలనాలలోని వద్యాలు బహుళార్థ సాధకాలు. ఆనుమాననివారణాలు. ఉదా హరణకు చెళ పిళ వేంకటళాన్తిగారు తను కథలు . గాథలు వ్యాసవరంవరలో తరుచుగా తమనోటికి వచ్చిన చాటువులను గుప్పిన్తూ ఉంటారు. అవి నిజంగా చాటువులో, చెళ పిళ వారి రచనలో, అవ్వుడవ్వుడు తెలుసుకోవడం ఆంత సులభమైనవని కాదు “టశిఐకీ మీఠాత బల్లెంబు చేబూని పుల్లాకు తూటుగా పొడిచినాడు' అనే సీసవద్యాన్ని వారు ఉదహరించారు. ఇది వూర్వులు చెప్పిం దేనా లేక వెటకారానికి చె్నపిళ్లవారు చెప్పిందా? అనే సందేహం నాకు ఉండేది. ఇప్పుడు చా మ. 2లో 806వ నెంబరువద్యం చూసేసరికి అది తీరి పోయింది. (ఈ నీసవద్యంలోని ఎత్తుగితిలో కొన్నిపాదాలు లు వ్రంకావడం దురదృష్టం ,.

నా సందేవోనికేంగాని చెళ్ల పిళ్ళ వేంకటళాన్తి గా రంతటివారికే చాటువుల విషయంలో అనుమానాలు, అవపాఠాలు తప్పలేదు. ఒక వ్యానంలో, అందు లోనూ 1911లో “ముదివిటులు విధవలంజలు” అనే చాటువును ఉదహరించి చివరిపాదాన్ని 'కదనార్భటవీరవరులు కడిదిపురమునన్‌” అని ఇచ్చారు. అలా ఇవ్వడమేకాక “ఈ వద్యంలో నాలుగోచరణనికి ఆర్ధం నా కివటికీ తెలియనే లేదు (యేదేనిపాఠాంతరం వుందేమో తెలియదు) గాని మొత్తంమీద యేదో దురర్ధం చెవకతవ్ప దనిమ్మాతం ]1సకరణాన్నిబట్లి తెలునుకొన్నాను” అని రాశారు. అయితే [వభాకరులు 1౪17 నాటికే “కదనాస్థిర వీరవరులు” అనే పాఠాన్ని చా. మ. వావిళ్ళవచురణలో ఇచ్చారు. దీనిని చెళ్లపిళ్ల అంతటివారే చూడలే దంటే = ఏంచెప్పాలి?

కదనాలలో అస్టిరులుగానో ఆర్భాటంగానో వీరులు పాల్గొనక తప్పదు. గెలిచినవారిని 'ఫలానావారిని ఓడించిన అనే అర్శంవచ్చే బిరుదుతో పిలుస్తారు. వీరులు సాధారణంగా తమ తాతముత్రాతల బిరుదులో తమబిరుదులో మామే కాక రాము ఏ మండలేశ్వరులకు ఏ పృర్వీశ్వరులకు అణకువగా వుంటారో ఆలాటి వారి బిరుదులను కూడా ధరిస్తారు. [పాంతీయ చర్మితలు సానిక పాలకులచర్శితలు రాయటానికి ఈ బిరుదావషల అవసరం ఎంత్రె నా ఉంటుంది. కిందబిళతాబ్దం ఉత్రరార్థం చివరిరోజుల్తో ఈ శతాబ్దం (వఠమార్శంలో మన వరిశోధకులు బిరుదావపల గురించి చాళా వరిశోధనలు చేళారు.

వ్‌న? కాకతీయ స్మామాజ్యంలో 72 మంది నాయకు లుండేవారు. 75 మంది వుండేవారా ॥ లేక 77 మందా అన్నది ఒక చిన్నసమస్య- వడ్డాది అప్పారావు గారు “రెడ్డిసంచిక'*లో 72 మంది నాయకుల పేర్లను వట్లిగా వేని చూపించారు (పుటలు 6, గ ఈ నాయకులలో (బొహ్మణులూ రెడ్లూ వెలమలూ, కాయస్థులూ, వృతియులూ అన్నివర్గాలవాహ్ల ఎందరో ఉన్నారు. వీళ్ళలో చాలా మంది చార్మితక పురువులుగానే కనబడుతున్నారు. కొందరిగురించి ళాసనా ధారాలు లభ్య మవుతున్నాయి. మరికొందరి బిరుదులు వాళ్ళవంళాలచరి తలు చెప్పేవాళ్ళు నోళ్ళలో ఉన్నాయి. గురజాడ అప్పారావుగారు కళింగదేళ చరిత రచించే నందర్భంలో 1904 నుండి 1908 దాకా ఓంగోలు మునిసుబహ్మణ్యంగారిచేత [వబంధాలలో కృతిక_ర కృతివతుల వంళావళులు తెలిపే వద్యాలవల్ల తెలియవచ్చే చార్మితక విషయాలను విడదీన శిలాశాసనాలలో 'పేర్కొన్నరాజుల మం్మతుల కాలాలవల్ల ఆంధకవుల చర్మితలో వారి పోషకుల లభోగట్టాలు "సేకరించి కాలనిర్హ్ణయానికి ఆఅకరాలు తయారుచేయించారు. ఆ సందర్భంలోనే గురజాడ తాముగా అనేక మంది బిరుదావకులు నోటు చేసుకొన్నారు. వారు నమకూర్చుకొన్న వైనాలు “మాటామంతీ అనే సంపుటంలో ఉన్నాయి (పుటలు ; 7.87). వాటిని ఆకారాలుగా నేను జాబీతా వేళను. అవి చూడండి. నా ో (4) అనివల్లి, (21 అనుగంటి, (3) అయోధ్య, శ ఆరూళ్ళ, గో ఆరట్ల, (6) కాశ్యనగోతీకుల, (7, కౌండిన్యగో త్రీకుల, (8) గుండీక, (9) గుండేటి (10), గూడిలి, (11 గూడే. (12 చెర్వునూళ్ళ, (13) జమ్ములూరి (4) జయవట్ల (45) జాచ్చరుల, (16) దట్నార్శ (17) దేసట (18) రనంజయ గోతీకుల (49) ధాన్గవోలు, (20) నరకోల, (24) నింగివాల్లి (264) వట్నూళ్ళ, ఇ2ప వల్కునూళ్ళ, (24) వల్లవుల, (2౮) వల్లివెళ్ళు (26) వసుపునూళ్ళ, (27) పానెవల్లి (208) పాయేటి, (బ్ర) పాలూరి (30) పునుగోటి (31) వూర్వాడి (32), వూసపాటి, (33) పెనుగొండ (34) పెడిముక్కుల, (35) మంగివూడి (86) మట్నూళ్ళ (37) మల్లెల (38), మారుట్ల (39) రుక్మక, (చెరుంతు) (40) రేచర్ల, (4) రేపాల, (42) వాలూరి (43) వివ్పర్త. (4కీ) విరియాల, (45) వేటకూరి, (46) ఇలవోలి (47) శ్రీమల్లె.

న! లెక్కకు 53 మంది వీరుల వంళాల బిరుదులను గురజాడ అప్పారావు

గార నోటుచేసుకొన్నా కొన్ని మరీ టూకీగా ఉన్నాయి ! చర్మితకారులకు ఉవయోగవడేటట్టు [వభాకరులు చా. మ. ద్వితీయభాగం [వఠమసంపుటంలోనే 1922 లోనే 68 గ్మోతాలవారి బిరుదులను దొరికినన్ని వివరాలతో పొందు వరిచారు. ఈ సంపుటంలో కూడా అవన్నీ విశదంగా ఉన్నాయి. వాటినికూడా అకారాదిని పొందుపరచడం వరిశోధకులకు సౌకర్యంగా ఉంటుంది.

క. అయ్యోధ్య 24. తాండిపాముల 47, మరుపాల

-లై అలమఘుచర జ్‌. దాచునూళ్ళ కరి. మరిచెట్ల

8. ఆరట్ల " 2. డేసట్ల 49, మలైల

4 ఆర వెల్లి 27. ధాన్యవోలు 50. మాధవ రేకుల

ర్‌, ఆవాల ౭. నింగి వెల్లి ర్‌కే, మారట్ల

ఈ. ఇనగాల 29. నిడిమూడి ర్‌2ె. మారుట్ల

ణా ఉప్పునూరి 30, నెలవెల్లి 538. ముట్నూళ్ళ

8. ఏటుకూరి 31. వలుకునూరి 54 ముద్దునూళ

9, కంజరియ వ వల్లబెళ్ళ 55. ముయ్యూర్చుల

10. కందుకూరి 338 వసుపుల 56, మోతే

11. కదురునూళ్ళ 34. పాండాజుల 57. రావిపాల

&ీఓ కాటివరరి 35. పాయేటి 58. రేపాల

13. కొప్పాళ్ళ త6. పాలనర్హి 59. రేపునూళ్ళ

కఉ. కొప్పునూళ్ళ 37. పాలూరి 60. వరువల్లి

15. కొమరవెల్లి 38. పులియాల 61. వివర

16. కొమ్మునూరి 89 పెంపాల 62, విరియాల

17. కోర్కంటి 40. పెనుగొండ 63. వెదనూళ్ళ

18. గుండివరి 41. 'పెడిపాల 64, వేరట

19. గుండేటి 42, వెళాల 65. శనగవూడి

2౮. గోసంగి శీ3. పొన్నవల్లి 66. శిరుసునూళ్ళ

21, చెరుకు 44. బరనట్ల 67. శ్రీమెళ్ళ

22. జంబులూరి తీ5్‌, మంగివూడి 68. సన్నగూరి

బి. డెబ్బదుల తర మండివల్లి

మ!

గురజాడ అప్పారావుగారు నోటుచేసుకొన్న కొన్ని పేర్లు వఠాకరుల జొబిఠాలో కనబడవు. |వభాకరులు గుర్పించిన కొన్ని గురజాడవాంలిస్టులో కనబడవు. ఇద్దరి జావీతాలను తై పారవేసీ కొత్త్రపట్టికను తయారుచేసుకొనడం వరిశోధకుల విధి.

ఒక్క- బిరుదులవిషయంలోనే కాదు. చా. మ. రెండు సంపుటాలలోను ఎన్నో విషయాలగురించి విపులమైన వివరణలు అవగాహన చేసుకోవాలన్నా తెలియ జేయాలన్నా వి సృతవరిశోధనలు చాలా అవసరం. మాటవరనకు ఈ ద్వితీయభాగంలోనే 336వ పుటలో మొట్టమొదటి వంక్రిలో “దాచినధనంబు వంటిది కూచిపూడి” అనే ఎత్తుగీతి మొదటిపాదం కనబడుతుంది. సర్వసాధా రణంగా “కూచిపూడి' అంటే కృష్ణాజిల్లా దివిసీమలో ఉన్న (గామమే అనీ, ఈనాడు అభిలభారతస్టాయిలోనూ, అంతర్జాతీయంగా తెలుగువారి నాట్యనం వ దాయంలో ఒక వైన నాట్యమేళం భాగవతుల కళకు పేరుతెచ్చిన పద్దతి అనీ అనుకొంటాం. ఆయితే ఇది కొండవీటిసముతులు వద్నాలింటిలోను వన్నెం డింటిలో ఒకదానికి చెందింది. దీని గురించి చెప్పాలంటే బోలెడ్క్యుగంథ ముంది.

దివిసీమ కూచిపూడివారు తమ చర్మితను చెప్పుకొనే టన్సుడు మాచుపల్లి శై ఫీయత్తును హెచ్చుగా ఉదాహరిస్తూ ఉంటారు. అయితే ఆందులో వినుకొండ, బెల్లంకొండ తట్టున కూచిపూడి అనే గామంనుంచి “బాహ్మణభాగవతు” లనే వేషధారులగురిండే ఉంది. (వినుకొండ సీమలోని పదహారునముతులలో 207 [గ్రామాలున్నాయి గాని వాటిలో కూచిపూడి లేదు) ఒక్క కొండవీటిసీమ సముతులలోనే కూచిపూడి ఒక్క. గగామంగానే కాక కేంద్రంగా ఉంది. మెకంజీ కై ఫీయత్తులలో కూచిపూడి 'కైఫియ్యత్తు' అనేది వత్యేకంగా ఉంది. మెకంజీ మాతృకల నుంచి [బౌను పుట్టించిన స్టానిక చర్మితలు (లోకల్‌ రికార్సు) సంపుటాలలో అయిదో నెంబరు దాంట్లో 409 పుట దగర్నుండి “కయిఫీయ్యళు మాజె జంపని, సంతు కూచివూడి, సర్కారు ముర్తుజానగరు తొలూకె చింత వల్లి రాజా వాసిరెడ్డి వెంకట్టాదినాయుడు మంనెసుల్తానూ” వారి ఏలుఐడిలోని స్థానిక వివరాలు ఉన్నాయి. హైెత గుంటూరుజిల్లాని పూర్వం ముర్తుజానగరు సర్కారు అనేవారు. ఇవ్వుడు ఎల్లలు మారి వేరే జిల్లాలు ఏర్పడ్డాయి. రేవల్లె తాలూకాలో ఒక 'కూచినవూడి' ఉంది. తెనాలితాలూకాలో ఒక 'కూచిపూడి ఉంది. నెల్లూరుజిల్లా పొదిలి డివిజనులో "కూచిపూడి అనే జమిందారీ[గ్రామం

జని]!

ఉంది. వీటన్నింటిలోనూ “దాచిన ధనంబు వంటి” దైన కూదివూడి మాతం తెనాలికాలూకా లోనిదే ఈ నిర్ధారణకు పైన చెస్పిన కూచిపూడి కై ఫీయత్తులో పౌత్యాలున్నాయి.

తెనాలి కూచివూడి సముతుల్లోనే 'పెరవలి” అనే [గామం ఉంది. ఇక్కడి మాధవ పెరుమూళ్ల గుడిలోని శాసనాన్ని మెకంజీ గుమస్తాలు కూచివూడికాననం కిందనే జమకట్టి కాపీనేశారు. (చూ. లోకల్‌ రికార్డు సంపుటం. నెం, 42, పుట. న. తెనాలి కూచివూడి సాధారణగామం కాదు. కసుబా, ఆ మాటకు అర్థం "పెద్దఊరు గడిస్టలం. కూచిపూడికసుబాకింద వెరనీ 44 |గామాలు ఉండెవి, ఈ కసువాలో పరకశురామస్వాములవారు పతిష్షచేసిన రామలింగేశ్వరస్వామి ఆలయం అఆదినుంచీ ఉంది. కాలివాహన శకసంవత్సరము 1056 అంటే క్రీ. శ. 1134 నుంది ఈ కూచివూడికి చర్మిత ఉంది. కై ఫీయత రచనాకాల మయిన 812 డిసెంబరు 26వ తేదీ నాటికి భారద్వాజగోోతీకు లయిన వసు మరి వెంకయ్యగారు రామలింగేశ్వర స్వామివారి ఆలయంలో అర్బకులు. ఈ కూచివూడిలోనే శాలివాహన ళకసంవత్సరాలు 12140 అంటే క్రీశ. 1318లో రెడ్డు వభుత్వం చేసేటవ్నడు దేవాలయం కట్టించి శ్రీ గోపాలస్వామివారిని (వ్రతిష్టచేశారు. ఈ ఆలయానికి కై ఫీయత్తురచనాకాలం నాడు ఆ(త్రేయసగ్మోతం వేదాంతంవారు అర్బకులు. వపూర్వంనుంచీ ఈకుటుంబంవారే ఆర్బళులు. విరు వై ఖాననులు, ఈ కూచిపూడికై ఫీయతువల్ల వసుమర్రివారు, వేదాంతంవారు శౌండవిటిసీమలోని కూచిపూడి కనుబాగడిలో ఉండేవారని తెలుస్తూంది. ఇక్కడినుంచే కొన్ని కుటుంబాలవారు దివిసీమ కూచివూడికి వలసవెళ్ళిఆక్కడ స్థిరవడ్డా రనీ, రామలింగేశ్వరస్వామివారిని (వతిష్టచేసుకొన్నా రనీ ఊహిం చడం ఏమంత కష్టంకాదుగాని రుజువుచేయడానికి ఇతోధిక మైన ఆధారాలు కావాలి. దివిసీమ కూచివూడి వూర్వచర్శితచుట్లూ ఇంకా దటంగా పొగమంచు శెరలు ఉన్నాయి. తెరలు తొలగేదాకా చా, మలో చెప్పిన “దాచినధనంబు చంటిది కూచివూడి' అన్నది విభిన్న మైనదని విన్సష్టం. "

ఈవిధమైన వరిశోధన లోతుగా వెళ్ళి చేస్తే ఈ బా. మ. సంపుటంలో ఉన్న 400 పుటలలో కనీసం మూడొంతుల పుటలలోని సంగతులపై విసృత వివరణాత్మకమైన వ్యాఖ్యానాలు చేచూలి. ఇది తిరగని గని. ఈ గనిలోంచి శీసిన మణుల వక్క. చేర్చవలసిన రత్నా లెర్నో ఉన్నాయి. (స్రవాకరులు

వ్‌ని!ీన్‌

కూర్చుకొన్నవి మ్మాతమేకాక వారు చేర్చు తలుచుకొని నోట్పులొౌ ఉంచినా వాటిని ([గహించి ఇతరుల నంకలనాలలో దొరికే కొన్ని వద్యాలనుకూడా ఈ సంపుటాలలో లేనివి చేర్చవలసినవి పరిశోధకులు వనిగట్టుకొని (టస్టువారికి వంపితే చాలా మంచిది. మన ఈఖజానాను సంవన్నం చేయడం వరిశోధకుల క_ర్రవ్యం.

నాకర్రవ్యంగా నేను కొన్ని చేర్పులు సూచిస్తున్నాను. చా. మ. (1908) మొదటిసంపుటంలో కశందుకూరిజనార్హ నాషకం (పుటలు 8కే, 80) ఉంది. అష్టకం అన్న పేరుకు తగ్గట్టే ఇందులో 8 మా్యతామత్తకోకిల రచనలు ఉన్నాయి. [వభాకరులు సేకరించిన ఈ అష్టకానికి 1పాచ్యలిభఖితృగంథాలయం లోని £. 128 అనే నెంబరు వతిలోని వద్యాలు ఆధార మని చెప్పడానికి వీలు లేదు ఆవతిలో ఉన్న “చెల్లెటో! అన్న వద్యం కొదవఅన్నియు” అన్న వద్యం దా.మ. 917) ముదణలో లేవు. నిజానికి ఇందులో 7 వద్యాలే ఉన్నాయి. చామ. (195856) ముదణలో ఎనిమిదోదిగా 'కొదవలన్నియు” అన్నది |టస్టువారు చేర్చారు. అయితే కె. 128% అనే వాత్మవలిలోనే కాక నెల్లూరి మండలనర్వస్వంలో కూడా జరార్జనాష్టకం పాఠాంతరాలు కనబడ తాయి. ఇందులో కూడా "*చెల్లెబో' అన్నది లేదు. 'జంటనే్మేతములంటి' అనే అదనపు వద్యం ఉంది. నేను 'ఆనందమో హనకావ్యమాల' వారికోసం 1966లో ఎడిట్‌ చేసిన *కందుకూరి ర్ముదక విజనార్దనాష్టకం'లో వివిధ అకరాలనుండి "సేకరించిన పదిమ త్తకోకిల మ్మాతాళందాలు అందించాను అందులోని ఈకింది రెండింటినీ కూడా అదనపుపాఠాలుగా చా,మ. _వథమసంపుటం మలిమ్ముదణలో చేర్చుతారని ఆశిసున్నాను.

చెలైటో వసువంటినది నీ జిలుగుదువ్పటి వివరా

ముల్లు మోవగ సందు లేదుర మోవికెంపులు గప్పరా

తెల్లవారినదాక యెక్కడ తిరుగులాడితీ చెప్పరా

కల్ప లాడక దనుజమర్హనః కందుకూరి జనార్హనా

(అది [వభాకరుల అష్టకంలో లేదు. నెల్లూరిసర్వన్వంలో నూ లేదు. (వాశ్మవతిలోనే ఉంది.)

షెస్‌న

జంటవ్మేతము లంటి చూచితె జాజివూవులు వూచెరా

మింటి,తోవను జూచుచుండగ మేఘవర్హము గ ప్పెరా

కంటిలో నొక వండువెన్నెల కాయుచున్నది యేమిరా

కంటి లేరా దనుజమర్గన కందుకూరి జనార్దనా ః

(తిది ఒక్క నెల్లూరిసర్వస్వంలోనే ఉంది. మరెక్కడా కనబడలేదు, ఈ వద్యంలో రాకొట్టడమే అంత్య్మ్పపాసలో కనబడుతుంది గాని మిగతా పద్యాలలో ఉన్నట్లు చివరి రెండక్షరాల అంత్యప్రాస నిజంగా ఇందులో కనబడదు.)

చేర్చవలనినవాటిలో ఇంకొౌన్నికూడా లేకపోలేదు. ముప్పదిరెండు మంతులమీది వద్యాలలో 22వ నెంబరు బెండపూడి అన్నమంతి ఖాతాలో ఓక్క.వద్యమూ జమకాలేదు. శ్రీనాథుడు భీమఖండంలో చెప్పిన అన్నమంతతి ఇరడుకాడా ? "శృంగార శ్రీనాథము' అనే తమ [వళ సమైన కవిజీవిత చర్మితలో వళాకరులు 1913 నాటికే భీమఖండం రచనగురించీ దాని కృతివతి అయిన బేండపూడి అన్నమంతి శ క్రివ్యక్తులను దాతృతను తెలుగు పద్యాల లోనూ శాసనాలలోని నంస్కత క్లోకాలలోనూ విశదవరిచారే! (చూ: ము్ముదణం 1923 పుటలు: 42 నుంచి 152 దాకా వంచారామాలలోనూ వల్వెలప్పురిలోనూ ప్రౌడేందు బింబాననలు కాంచీకంకణ తారవోరాడులు దూతికా తతికి లంచాలిచ్చి రప్పంచుకోకోరిన అన్నమంతిమీద కనీసం ఆ ఒక్క వద్యం (భీమఖండం ఓ78) ఇందులో చోటుచేసుకొంటే రాసిక్యం పెంపొందేది.

శమొొమొవానావాాఖ

చా. మ, ఇటీవలి నంపుటాలు రెండింటిలోనూ చదివి ఆపహ్హాదం చెందే రనగుళకలు ఎన్నో ఉన్నాయి. వాటిలోని సారస్యాలను ఆం[ధపాఠకలోకం ఎన్ని దళాబ్దాలనుంచో పెంచుకుంది. ఇంకెన్ని దళాన్దాలపాటో తనివితీరా చదువుకొంటుంది

[వళాకరుల ఈ సేకరాలు చాటునాకరునీ శీకరాలు- వళ స సరిశోధనా శేఖరాలు. వాటికి ముమ్మాటికీ నావాటికీ శోవోరులు, శినవకాశ ముదలివీధి ఆరు[ద టి. నగర్‌ మదాసు.]17. 31.8.88

వునవి

"పెంపు చేకూర్చుకొన్న భాటువద్యమణిమంజరి పునర్ము[దణము మొదటి భాగంలోని మా మనవి మాటల్లో సూచించిన (వకారం ఈ రెండో లాగాన్ని ఇప్పుడు వెలువరిస్తున్నాము. ఇందు [వభు-.మంతి-[వశంసా సబకమొక్క టే విసృతినంది ఊళ్ళు- నాళ్ళు అనే విభాగంతోనూ, పరిశిష్టంతోనూ, కూడుకొని నాలుగువందల పుటల (గంథమైనది. రాజులు, మంతులు, దుర్మం్మతులు అనే ఈ విభాగానికి భద్రి, శృంగార, విభాగాలనుకూడా చేరిస్తే సంపుటం అతి విసృత మౌతుందనే ఖీరితో (వనసుళానికి వాటిని వదలి విషయసాన్ని హత్యాన్నిబట్టి రాజనీతికి ఊళ్ళకు, నాళ్ళకు నంబంధించిన విభాగాలనిందు కూర్చి, ఒకటో భాగంలోనూ ఇందులోనూ (వధానగంథంలో జారిపోయిన మజికొన్ని వద్యా లను వరిశిషంలో చేర్చాము. శేషించిన భక్రి శృంగారాది విభాగాలు గల [గంథం వభాకరులే కూర్చియుంచుకొన్నది మరో నాలుగు వందల పుట లుంటుంది. ఆదికాక వారు విడిచిపుచ్చినవి సేకరించవలెనని సూచించి విడిచి నవీ వెరసి ఇంకో అంత (గంథమవుతుంది. అంటే పెంపు చేకూర్చుకొన్న బాటువద్గమణిమంజరి మొత్తం [గంథఠమే వన్నెండువందల పుటలకుపెవడు శుందన్నమాట : ఈ విభాగాలన్నింటిని వెంటవెంటనే అచ్చుకి తేవాలని తల పోసినా మా (వచురణల (వణాళశికలో చాటువద్యమణిమంజరిని మ్మాతమే వెలువరిస్తు న్నట్లనిపిస్తుందన్న సంకయంతో కౌంత వ్యవధితీసుకొని వై విధ్యం కోసం పీఠికలు రెండోభాగం, వ్యాసమంజరి నంపుటాలు మొదలై నవాటినీ కొన్నిటిని దీనితోపాటు వకటిస్తున్నాము. ఇవి అయిన తర్వాత 'పెచయేడు చాటు-ళక్కి.న రెండు సంపుటాలూ వెలువరిస్తాము.

(వళాకరులున్నవ్వుడే కూర్చి ఉంచుకొన్న [(గంఠభాగం అంతా వెనుకనే మనవిచేసుకొన్నట్లు కారణాంతరాల వలన 1952 నాటి ముదణంలో చోటు చేసుకోలేదు. వారి అస్తమయంతో ఆ తరువాత ఆ ముదణం సగంలోనే ఆగిపోయింది.* అవ్పటి ఆ కూర్చే దీనికి వధానాకరమైనా (వళా

• దాటు-ముదణమును గురంచి అవృటి యీ లేఖాంశములు చూడదగినవి. కీ శే తిమ్మావజ్ఞల కోదండరామయ్యగారు తమ గురుదేవులకు, మ్యిశులకు వ్రాసినలేఖలు మా

వెసన్‌! కరుల (వాళ్మపతుల నుండి, నోట్సుల నుండి ఇటీవల మేముద్ధరించిన మణి కొన్ని అధిక పద్యాలను కూడా సందర్భవళాన ఇందు పౌందువరిచాము.

(వలాకరుల పర్యవేషణలో కోదండరామయ్యగారి తిరుమల రామచంద గారి దస్తూరీలో కూర్చబడిన చాటు సంకలనం రాజులు, ఊళ్ళు, నాళ్ళు శృంగా రము, నీతి, సుభోజనం, నానా, విభాగాల (వాత్వపళులు మాకడనున్నవ గాని అట్లి కూర్పుగల మంత్రుల విభాగం రాజుల తరవాత రావలసినది మా రికార్డులో కానరాలేదు. ఆది (పెస్సులో ఎక్కడ దిగబడిపోయినదో ఆ విభాగము మాతం పూర్వమ్ముదణమునుండీ, కాస్తిగారి నోట్సు (వాతవతులనుండీ ఉద్రరించి దాని కొకరూపును మేమివ్పడు కల్పించినాము 'సేకరము వారిదే. కూర్చుమాది. ఈ విషయంలోగల ఆస క్రితో వరిశోధకుల కనువుగొల్పుననే ఉద్దేశంతో చాటు వద్యరత్నాకరం నుండి కూడా కొన్ని వద్యాలను తగుసూచనలతో వ-265) మేమిక్కడ (గహించాము.

1వభాకరుల సేకరంలో ఉండి వారి కూర్పులోకి రాని వద్యాలు కొన్ని చా రేతలపుతో విడిబారోకానీ అఆట్టివాటినీ కొన్ని మేషుక్కడ స్వికరించాము. వారు సేకరించిన వద్మాలేవీ అచ్చుకాకుండా మిగిలి పోరాదన్నదే ఇందు మా లవ్యము ఉదాహరణకు,

&. జోగయ్య్మగారిమీడి వద్యం (పు. 383) సేకరించి నోటు (వాసీ ఉంచుకొన్నా వారు అచ్చువేయలేదు. బహుశః అది ఆవహార మన్న 'దృష్టితో ఆనాడు చేర్చలేదేమో 1

“లహ్మాశ్ర్రీ గురుదేవుల దివ్యశ్రీచరణ నన్నిధికిి సాష్టాంగ నమస్కార ములు. ఉభయకుళలోవరి = తమ దివ్యాన్ముగహమున ఇచ్చటనందణు మేను ముగా నున్నారు. తాము దయతో (వాయించిన యు త్రరమందినది. శ్రీమాస్టరు గారి దివ్యాన్ముగహమువలన( దమకిపాటికారోగ్యము చక్కబడియుండునని విశ్వనించుచున్నా(డను.

తమయానతి మేరకు నిన్నటిదినము నేను కాక్సటన్‌ _పెస్సునకు(బోయి శ్రీ శేషయ్యగారితో సంభాషించితిని. వారు [ఫూపులను నాకడకే వం పెదమని చెప్పిరి. ఫోర్‌ మనునుగూడా పిలిపించి యతనితో మాటలాడితిని, అతనికడ

వవవ1టీ

ఓ బలవదరీ ...వద్యాలు వు. 176-చాటు ఒకటోభాగం) మొదటి కొన్నే అచ్చయినవి. తక్కి నవి తర్వాతి నంపుటాలలో చేర్చదగుననుకొన్నారో లేక జారుపాటో ; ఏమైనా వద్యాన్నుకమణికలులేని వూర్గుముదణాలలో ఏవి అచ్చువడినవో ఏవి వడలేదో తెలుసుకోవడంకూడా కష్టమే. ఎంత జ్యాగలత్త వడినా అనవధానం కారణాన ఈ ముద్రణంలోనూ (వధాన్మగంథంలో జారిపోయి వరిశిష్షంలోవడిన వద్యాలూ, రెండుసార్లు ఆచ్చయిన వద్యాలూ, కొన్ని ఉన్నవి. సందర్భకుద్ది ఉన్నా పునరుక్రికి పాఠకులు మన్నింతురుగాకని మనవి.

9. మిశులు ఆర్ముదగారన్నట్లు చామ. 1917 మ్ముదణలోనేకాక 1913 నాటి తొలిమ్ముదణలో కూడా జనార్హనాష్టకం అనే శీర్షిక కింద ఏడు వద్యాలే ఉన్నవి. ఎనిమిదవది ఏలా జారిపోయిందోగదా అన్న విచికిత్సతోనే వభాక రులే సేకరించి కూర్చిన డ్మిస్కి-ఫ్టివ్‌ కేటలాగు ఆంళాలను వరిశీలించి 2.1 281 నుండిన ఒరిజినలు కాగితములను, ఇంతకుమునుపు అచ్చయిన ఫారములను వరిశిలించితిని. తమకడకు( ఐదమూండవ ఫారము కరెక్షనుకై వంపియున్నట్లు అతడు చెప్పినాండు. ఆది మీరు కరెక్టుచేసి యిక్కడకు. ఐబంపినయెడల దక్కిన ఫారములను నేనే చూది స్టెకు ఆర్జరు ఇచ్చెదను. మీకడనుండి ఫారము [వూపు వచ్చినదే వడివడిగా ముదణము సాగింతుమని చెప్పినారు. వడిగా మృుదణము సాగినచో వారికడనున్న మేటరు కొలది దినములలో ముదింవ(ఐడ(గలదు. అందుచే దయయుంచి యిచటికి వచ్చువారిచేత “రాజు ల'కు సంబంధించిన సబకమును బంవంజేయ( గోరుచున్నా(గను. అందులో గనితిమ్మనాయుని, రంగపవ్పనాయుని సీసమాలికలను సరిచూడవలెను. దామెర వారి వంళావళి సరిగానే యున్నది. 'విరుదులు' _ అయోమయముగానున్నది. తాము దానిని ఒక దారికిందెచ్చి వంపుదురుగాకని కోరుచున్నాండను. ఇవి మీరు వంపిన _ నాకు కాలేజిలో నెక్కువ వని లేదు గనుక - వడిగా ముదణము సాగింవంగలను. దీనిగూర్చి మీరు [శమగై కొన నక్శ_అలేదు .......

విధేయుడు, శిష్యుడు,

తిమ్మావ జ్ఞల కోదండరామయ్య

[మదరాసు = 32.72.1950] కవరు

2 కష? [వతిలోని చివరి వద్యాన్ని ఆష్షకం లెక్కకు నరివడేలా మేము చేర్చాము, త 100; 2 1205లోనే కాక 404.13. 4.29; 405 414 [32_7960లో కూడ జనార్దనాష్టక మున్నది. వాస్తవానికి వాటి మూలాలన్నిటిని మేము అంతగా వరికించలేదు. జనార్దనాష్టమేకాక ఇ 128 లోనే మరి ఐదారు అష్టకాలనుకూడా శాస్రీగారు సేకరించి శృంగార విభాగంలో కూర్చి ఉంచారు. అవి తర్వాతి సంపుటంలో రాగలవు. అన్ని అష్షకాల మధ్యనున్న ఈ జనార్గనాష్టకంలోని ఎనిమిదో నద్యం “కొదవలన్నియు చేర్చుకొని ఆ కొదవతీర్చుకొన్నాము. 4) వ. 856 . వ. 675లు ఎవరో వంపినవి. _వధాకరుల సేకరణలో 1927 నాటినుండే ఉన్నా వూర్వమ్ముదణాలలో అవి అన్నీ చేరియండలేదు. | మదరాసు అ 49.68.4950] కొద్ద = ౨+-బాటువద్యమణిమంజరి _ 20 రోజులుగా (పూపులు వచ్చుట లేదుం మా యింటి దగణనుండు శేషయ్యగారు అనారోగ్యముచే టవునులో నెక్కడో యున్నారు. అర్ధంటు వని యొకటి వచ్చుటడే ఇది నిలుప(బడినదని అక్కడి కంపోజిటరు చెప్పినా(డు. ఒకళూరి _ తరువాత నాలుగైదు రోజులకు వారింటికి పోయి యడుగగా వారు మర్యాదగానై న సమాధాన మీయలేదు. సోమవారము నాడు (పెస్సుకే వెళ్ళి విషయము తెలిసికొని రావలయునని తలంచుచున్నాను* వీలయితే తామొక యుత్తరము |పెస్సుకు [వాయంగోరుదును, త్వరగా ముద ఇము సాగింపుమని. రాజ్మపళంసాస్రబకము ఒక [కమములో తయారుచేసి యున్నాను. అచ్చయిన ఫారములు మూడు నాకు ఇచ్చిరి. వాటిని మీకు బంవగలను.... విధేయుడు, శిమ్యండు కోదండరాముడు పోచిరాజు శేషగిరిరావుగారికి కోదండరామయ్యగారు [వాసిన లేఖాంశము. *----వారి యవసొనమునకారునెలలనుండియే వారి శరీరములో నేదో యావేదన యెక్కువగా నుండినది. ఏవో అవీ యివీ అన్ని కొర్యములూ చేయవలయునని త్వరలో ముగింవవలయునని వారు ఉద్వేగవడుచుండిరి.

కవి? కారణం వాటిలో కొన్ని సజీవులైన నమకాలికులవన్న తలపుగానీ తరువాతి సంపుటాలలో చేర్చువచ్చునన్న తలపుగానీ కావచ్చును.

5. నాదెండ్ల ఆయ్యలయ్య, మామిడి సింగన, బెండపూడి అన్నమంత్రి శిమ్మమంతి, మొదలెన శీర్షికలలో చేర్చుదగిన చాటువులు చా.ర.లో గాని చా. మ. మ (వ్రాత్మవతులలో గానీ కానరానికారణిన అంకెలువేనీ నూచించి విడిబాము. ఆన్నమంతి (శృంగార శ్రీనాథం.లీమఖండంలో) గరించి, సింగన (శృంగారనై షధంలో) మంతి గురించి కాసన్మగంథ సామ[గిలో గుర్రింన దగిన వద్యాలు కొన్ని ఉన్నా అవి చాటువులు కావనీ కళాన్రిగారు చేర్చలేదనీ తలచి విడిబాము. అయినా మాన్నమ్మితులు ఆర్ముదగారు సూచించినట్లు అట్టి వానిని చేర్చి చదువుకోడంలో నిండుదనమేగానీ త ప్పేమీ లేదు.

ఇవీ ఇన్సటి ఈ కూర్చునుగురించి చెవదలచిన మాటలు, యథాపూర్వం ఇందులోనూ ఆంధధాంగ్లభాషల్లో (గంథ్మవళంసలు చేర్చాలనుకొన్నాను కానీ ఆంగ్లరచన ఎంతకూ మాచేతికందక తెలుగు రచనతోనే తృ ప్రీవడవలనీ కాని యవ్పడనుకొనెడివాండను 'సాహిత్యములోగాని ఇతర విషయములలో గాని యింత యాందోశన యుద్వేగము చెందెడువారుకారే ! ఎందుకింతగా సీ వయసులో నుద్వేగపడుచున్నా'రని ॥ నేడుజూడగా నర్ధమగుచున్నది. వారి యవసానము విషయము వారికి ముందుగనే తెలినినట్లున్నది. అందుకనియే తామేవో కొన్ని కార్యములు చేసిపోవలయునని వారు తొందరవడుచుండిరి కాబోలునని యూహించుచున్నా(డను వారి యవసానమునకు ఇరువదిరోజులకు ముందు వారు మదరాసునకు వచ్చియుండిరి. చాటువద్యమణిమంజరికై వారు "సేకరించిన నేకరమును నాచేతికిచ్చి యచ్చువనులు చూడమనిరి. అన్ని చూడ గలనుగొని, *బీరుదములు' భాగము వూపులు మీరే చూచిన నిర్దష్షముగా నుండగలదంటిని,. అప్పుడు వారు చెప్పిన మాటలు ఇంకను (మోగుచున్నవి. “లంక నేను చేయగలిగినదేమీ లేదు. అంతా యేదో మీరే చేయాలి. ఏదో నువ్వే చూడు” అని ఈ వాక్యాలలో ఏదో ఒక హెచ్చరిక వారు చేసినారనే ౮ లావన. [కాడు తెగిన బొంగరముల వంటివార మైనాము .......

నీ మ్మితుడు, తి; కోదండరామయ్య

నక న ళ్లో వచ్చింది. ఈ కూర్చునకు 'అంజలి' ఘటిస్తూ మాన్యమ్మితులు విద్వత్పరి శోధకులు డా॥ ఆర్ముదగారు చార్మితక నేవథ్యాన్నీ (గంథత్యపాళ స్యాన్నీ కొనియాడారు. వారికి మా కృతజ్ఞతాంజలి సమర్పిస్తున్నాము. పూర్వంవలెనే ఇందులోనూ సంన్మృత శ్లోకాలకు ఆచార్య పుల్పెల శ్రీరామచందుడుగారి తెలుగు వచళానువాదం పాఠకుల సౌకర్యార్థం చేర్చాము. ఈ విషయాలలో మాకు అన్నివిధాలా సహకరిస్తున్న పుల్లెల వారికి మా కృతజ్ఞతలు, ఈ (గంభాన్ని వడివడిగా నిర్దుష్టంగా ముదించడంలో నహకరించిన సహృదయులు నాగార్జున వింటర్స్‌ అధివతి శ్రీ నారాయణగారికి మా కృత జ్ఞతాభివందనలర్చి స్తున్నాను. అకారాది వద్యాన్నుక మణికను సమకూర్చుడంలో తోడుపడిన వర్టిష్షువు చి॥ మసన చెన్నప్పగారికి మా ధన్యవాదములు.

గతసంపుటం కవి వండిత పాఠకుల నలరించిన ట్రే ఇదీ అందరినీ

అలరించి చర్మిత జీజ్ఞాసువులకు వరితృప్తి నింపగలదని ఆశిసుర్నాము హైదరాబాదు విధేయుడు పర్‌-10.83 వేటూరి అనందమూరి

వనన్న

బాటుపద్య వుణివుంజరి రాజ్మపశంనా స్రబకము వానా వ్మికమార్కు(డు సీ। ఉదయకాళం బెక్కి యట్టి చేరులు గోసి శూలాలపాతఆ గూలవైచె ఉం గ్ని నుటికి యప్పాతాళ కేతువు( దెగటార్చి శశిలేఖ6 దెచ్చుకొనియె బేఠాకు బంధించి బిలకన్య పావకు( దనమేనికండలు తటిగి మేపె వపెళాణీనగరంబు( బరువడి సాధించి గుళికనిద్దుని( బట్టి గోళి చేసె రనకూటమున కేగి రణతాంబరములోని గవి నున్న సింహము గజము దునిమె( గన్నంబులో నెరకాలునితల( (దుంచి పాములమొగ్గని వంత మడ+దె జడియక పాలంక బడి సదాళివునికే నసితాతవ్యతంబు లందుకొనియె రౌౌదాసురుని. జంపి రయమున నిం[దుచే+ గనకంపు(బు త్రడిగ ధై( దెచ్చె6 గంఠర క్రంబున గాళికి విండిచ్చి యరయ వహోమాగ్నికి నావంతయ్యె( జ్మితకంకాళిచే సింగినాదము. గొని మొఅవెట్ట మృత్యువు ముక్కు-(దునిమె

డె బాటువద్య మణీమంజరి గీ॥ యోగవాగాలు కంబము నొనర( దాల్చి చెవ్స నరుదుగ లోక వసిద్దుడయ్యె నెన్ని చూడంగ నిటువంటి వెన్ని లేవు వ్మికమూర్కు౦డు చేసిన వితరణములు శై సీ॥ భరతునిలాగున( ఐబరకురామునిరీతి రంతిదేవునిభంగి రామువలెను నంగుని రేణ యయాతిభావంబున( బృథువిధంబున భగీరథునిమాడ్కీ. గయులీల మాంథాతక్రె వడి నంబరీ మనిరూడీ శశిబిందుసోయగమున శిదిసోలిక మరుత్తుచెలువున నంగుని కరణి సు హేతృని గౌరవమున గి నగరువెరవున( బురుకుత్సుసరణి నలుని రమణ నర్దున్ముకియ! బురూరవునిచంద మున హంశ్చందు తెజంగున వినుతి కెక్కి సాహసాంకుండు వసుమతీచ్మక మేలె. ౭ క॥ పొడగన్నంతనె వేయును నుడివిన( ఐదివేలు నగిన నూర్వేలు మనం బొడ(ఐడ మెచ్చిన! గోటియ నడిగెడివారలకు వికమార్కు౦ డిచ్చెళాం తి న్నీ; (వకట్మవతకాపాతవముచేత వైరుల కన్నుల జీకట్లు (గమ్మ( జేసీ ఖర్గహాలాహలగరిమచే నహితుల నమృకతాశనుల(గా(గ నలవరించి సలలితనత్కీ_ర్రిచం(దిక( బగతుర మనసులతావంబు మట్టుకొలిపి నముద్యగనారాచశరవృష్టి విమతుల ఛనువుల( జెమట్లలు దనుపు గొల్ఫి

[వకు-మంతత్రి..వళంసా స్తబకము రి గీ॥ చ్మితచార్మితవ్మికమశ్రీ వహించి సాహసాంక మహీపాలచ [కవ రి జలథీవలయితవనుమతీచ|కవరరి చండభుజదండకలితుడై యుండు నంత. న! సీ; నవరత్న భూషణానారతరణభూమి విలసిల్లుకల్యాణవేది గాంగ్‌ దళిత కుంజరకుంభకలితమౌ క్రికరాబి రమణీయ'సేసాక్షతములు గాంగ సమరసం[కీడననందర్శనాగత సుర కోటులును బెండ్లిదొరలు గా(గ బహువిధజయతూర్యబహులనిన్వనములు రమ్యమంగళళూర్యరవము గాంగ గీ॥ నుచితకాలజ్ఞాం డగుభట్టి యొజ్జ గాంగ సచల (వీరు (వకాపాగ్ని సాషీ గాంగ విజయలవ్మీసమేతు(డై విలసనమున సాహసాంకమహీపాలచం(దు. డొప్పె. ర్‌ సీ॥ బలమున( జలమున( [బాణరశణమున లీము భీమ్మాగజు లీమగురునిం జెలువున సంకల్పసిద్ధి/ దేజంబున( బద్మారి. బద్మజు(. బద్మమ్నితు శివభక్తి మూర్తి విశిషదానంబున. 6 అజా (పాతము) న శ్లోః అఆర్థిళ్యః కనకస్య దీవకపిళా విశాణితా రాశయో వాదే వాదవిషాణినాం వతిహళాళ్ళాస్తోం క్రి గర్భా గిరః ఉర్భాత (వతిరోపి తెర్నృవతిభిళ్ళార రివ [క్రీడిరం క ర్రవ్యం కృతమర్థితా యది విరే స్మతాపి నజ్ఞావయమ్‌. 7

శీ చాటువద్య మణీమంజరి నేంటికి దాదాపుగా నిర్వది యేండ్లకు ముందు" తంజువూరికి వెళ్ళి నే నక్కడి సరస్వతీ పునకళాలలోని వా(త్మవతుల నుండి యె త్రివానికొనివచ్చిన యువనయుక్తాంశములలో నేనింతకుముందే (వకటించినవిపోను, మజీియు నిత రులు వెల్లడించినవిపోను, మిగిలిన వానింగొన్నింటిని, శిథిలమగుచున్న శాగితములనుండి యెత్తి యిందు (వకటించుచున్నాండను. ఇందేవేని సహృద యులకు వినోదము గొల్బ(గలవేమోః శ్‌ గీ. వ్మికమార్కు( డనెడు విభుండు వేతాసని గట్టి తెచ్చినట్టి కథలు చెవ్ప వినుచునుందు, నెట్టివిధమునంగొని తెచ్చె నానతియ్యవలయు నవనినాథః 8 సీ, వ్యికమార్కు(డు జగద్విఖ్యాత చరితు(డై జగతి(బాలన సేయు సనమయమునను కాంతి కీలుండు వ్మివసంయమి ... త్రి మీ(దిది తంజావూరి లై[బరిలోనున్న “బేతాళవంచవింకతి (గంథపు టారంభ భాగము. దీనిరచయిత పేరెజు(గరాదు. దీని నేనెందుకు వాసికొని వచ్చితినన(గా కవిభల్లటుని వ్మికమార్గూ చరిితమనీ, బేతాళవంచవింశతి అనీ పేర్లతో [1పాచీన లశణ (గంథములందు కొన్నివద్యము లుదాహృతము లయి యున్నవి. కవిభల్లటుండెవ(డో ఏకాలమువా(డో సరిగాగు శింవ(గుదుర లేదు. అర్మధళబ్ద చింకామణిలో కవిభల్లదైః (తియాణాం నామ్నా మిత్యాది సూత్రమున గవిళల్లటుండు స్మరింపవందిడినాడు. ఆంధధశబ్ది చింతామణి .. అ (శ్రీ [వభాకరులు కూర్చుకొన్న చాటువద్యముల కాగితాలలో ఇది లఠర్య మైనది. దీనినిందు చేర్చుచున్నాము. శాన్ర్రీగారు తంజావూరు వెళ్ళినది 1916 [పాంతమున. 1936లో వారేమి టాయనెంచిరో కాని అసంపూర్ణ ముగా ఈ విషయమింత మాతమే ఉన్నది. ఎనకాళకులు]

(వతు.మంతి వళంసా న్రబకము కీ భోజుడు సీః జననాథసామంత సచివసందోహంబు నరివారమును దన్నుబలనికొలువ హితులు వృద్దులు పురోహితులు విద్వాంసులు 'సేసలు చల్లియాశీర్వదింవ కవిగాయకానేక కామినీ నటనటీ వందిమాగధు లిరువంక(బొగడ భేరీమృదంగ గంఖీర నాదంబులు ముంచి దిక్కుల నొక్క మోంతగాగ గీ॥ వేతహస్తులు ముందర వినుతిసేయ కొలువుకూటంబునకు వచ్చి కొమరు మిగిలె భూరివిద్యా విశారద భుజగరాజు భోగవైభవ సురరాజు భోజరాజు. 10 సీశః రాగబంధము చేత రాపున(బొందక పొర పొచ్చెములచేత(బూసగాక కాంక్షించి చూచిన( గఠినమై యుండక గట్టిగా నొకవంక కట్టబడక వై రిరత్నముచేత వడుసుళ్ళనందక తఆచుగా. బలుస్తూతధారిగాక తనజన్య మునకు రంధము దెచ్చు... లలా దవ్పకణ(గియున్న గీ అమరరత్నంబు వివరణ యత్నమునకు సాటి నీతోడ ననవచ్చు సార్వభౌమః భూరివిద్యావిశారద భజగరాజ భోగవై భవ సురరాజ భోజరాజ, శ్రే +*కమూడు వద్యములను ఫ్రీ (వఖాకరుల చాటు-నోట్సు నెం॥ 27 పుట 61 నుండి (గహించితిమి._.సం॥

ఠి ఉాటువద్య మణీమంజరీ సీ వనవానసియైపోక నాతకంవయుగాక కజకుగా .... గాక నండుపోనాడక బహుబీజమైపోక కోలలచేతను గొట్టువడక వల్పవించినచోట వసరుగా(దిరుగక వేలను దాచక మూలధనము వలుగాకులకు సీడవట్టునై నిలువక కొమ్ములంజూవక కోర్కులిడక గీ కల్చ్పవృతంబు దాన సంకల్పమునను షట్బ[క్రవర్తులు ల్లోః హరిశ్చందో నలో రాజా పురుకుత్సః పురూరవాః, సగరః కార్తవీర్య శ్చ వ డేతే చ్మకవ ర్రినః స్‌ జగిబీగియును, రబియును గల యీ (క్రింది వద్యరాజములు యత్క-_ రృకములో తెలిసినదికాదు. సః హరిహర్మబవ్మాదు అద్భుతం ఐబందంగ నెగడె సత్య్మవతనిష్ట కలిమి నాలుగుయుగముల నోలిని బదునాల్లు వరుసల వర్షిల్లి వసుధ యేలె స వ్రపాఠోధిసంగు వస వ్రద్వీవ సంరుల జయళిలా సంభవితతి నిలిపె నాఖండలాదులు వంప్ప సేయంగ గధాజనూయమవాధ్వరం బొనర్బె

(వళు-మంశ్రీ్యవళంసా న్రఐబకము ణ్గి గీ॥ నతలవితలరసాతలాద్యభిలదనుజ లోకగంధర్వలోకాహిలో కనాక లోకగోలోక క మలజలోకభరిత సా్యదయళంజెన్నందగు హరిళ సంద విభుని. క! నీ॥ః చం్చదకందర్హాది సొందర్యవంతులు తను(జూచి సిగ్గున దనర+ దనరె శలోక్యసుందరి దమయంతి తనయందు బద్దానురాగగా. బరంగ( బరంగె ఆర్ధికి (వాణంబు నర్గంబు నిచ్చుట నెట్టన విరుదుగా నెగడ నెగడె అమరులు దనమనోవిమలత కిచ్చమై మెచ్చి నెచ్చెలులుగా మజయ మెజనె గీ! మహితకర్కో టకాహీం(ద మెతివరు(డు పుణ్కబుతువర్ణ వర్షితాగ ఇ్యగుణు(డు వితతక లిదోషసంహార విమలయశళండు నలుని గీర్రింవ నఘములు డౌలంగు టరుదెః శ్‌ సీః చం్యదనందనునకు సాధ్వియిలాకన్య యం దుదృవించె. బుణ్యములతోడ శ్రీమత్సురాంగనాసీమంత మణియైన యూర్వశ వత్నిగా నుర్వి యేలె వితతభాండాగార విపులగొష్రాగార తతి వ్మివహ స్రసంగతిగ నిచ్చె ఆఅయుర్భథడాయుస్పుఖాయుర్ముఖుల దేవ వతి చూచి వెజంగంద సుతుల బడ సె గీ॥ సుజనముచికుందభూపాలసోదరత్వ మేరుమందరరృతియశోమేదురత్వ సకలగుణరత్న భూషణసాగరత్వ ధను నఘచ్యుతు బురుకుత్సు( జను నుతింవం 16

క బాటువద్య మణీమంజరీ సీః మహి యెల్లయెడ నేలుమాంధాతృనకు( బుట్టి యాదిగర్భేశ్వరుం డనఃగం ఐబరంగె 1బాహ్మణక కినంపన్న సౌజన్యత వ్మివనశుం డన వినుతి కెక్కె ఇరువేలవర్షముల్‌ గుజలుతుగా నొకదినం వాదిగా. గలయధ్వరాళి. జేసె (తికువన్మపీతిగా దివ్యకోదండుండై ఐహుకోటిదనుజుల బల మడంచె గీ. [వకటళాతవళంజనఖె రవుండు పౌత్రంతాయ_ త కౌరవపొరవుండు హర్షి కానేకజనవినుతారవుండు గౌరవోన్నతి నొప్పె/. బురూరవుండు. క్ష సీ. వటుళ క్రిళౌర్యు లర్వదివేవు ర్మాజుల్‌ వనిసేయ నిమ్మహీభరము దాల్బె ఒక్కొక్క నుతు పేర నొక్కాక్కవట్టణం వీలయెల్ల( గల్పించె నలఘుమహిమ అన్నిపట్టణముల నభిలమహారత్న చయములు గల్ల రాజ్యంబు చేసె పు త్ర్రమోహ (భాంతి పొందక మర్యాద తొల(గినసుతుల నిల్‌ తొలగ డోలె గీ. చెన్ప నొవ్పదె నిజపొత్తం చ్మితఘోర తమతపోలబ్దిగంగాంబుతరళసలిల వీచికానూన సోపాన వితతయాన నవనివానత వై కుంళనగరు సగరు. 18

[వళు-.మంి.[వళంపా స్రీబకము ర్ట సీ; హేహయవంళధా (శ్రీశాబ్టిచం్యదుండై జనియించి విశ్వభూచ్మక మేలె అచ్యుతమ్హూి దత్తాతేయయోగిం్యదు చేత జగబ్జైతసిద్ధి వడ'నె ఏతవ్పు నెన్నడు నెవ్వరు నెచ్చోట+ దల(వ రాకుండంగ నిలిపె నొజ్ఞ ఏడుదీవులయందు నేన్నూలు హయమేధ యాగంబు లొనరించె నలఘుమహిమ గీకి ఆతులతరదీర్హస త్వసహ్మస బావుం( డహిగణాధివపజగణాయ తళ్రూరి ళూఠరము( దాల్చె నవలీల( బొగడ దగదె కార్త వీర్యార్డు నావ్వాయఖ్మాత లేర్యదు? కం సి ఒగి/ జతుర్షశమహాయుగములు భువి( దాల్బె సత్య్మవతము హరి ఏం్మదవిళు+డు జంభారివరుణాదిసంభావితులలోన దమయంతి వరియించె!. దనర నలుడు ఆదిగర్భేశ్వరుం డై వన దాసుడై చరియించె. బురుకుత్సజనవిభుండు (ాహ్మణహ_స్రంబు భండార మదియె కొ భారంబు( జేసె. బురూరవుండు గీ సాగరము పేర్మి నిర్మించె నసగరనృవతి కారవీర్యుండు మహి జై (తవ రనుండు వీరలార్లురుః దలపోయ విషునిభులు చ్మకవర్తులు నిత్యనిర్వకయకులు, ణు

శ0 చాటువద్య మణీమ౦జరీ మైలమభీమన ((ఏజువఖీమ) ఈతని పేరం గల్గువద్యములు (“గరళపుముద్ధ.” ఏలువభీమ.) వేలేేములవాడలీమక విక్కృతములుగా లత్షణ్యగంథములం దుదాహరింవ(ఎడినవి. ఈ్మకింద నుదాహరింపంబడువద్యము లెల్ల నొక్కవరునలోనివే యగుటచే నొక్క రిచేతనే (భీమకవిచేత) రచియింపంబడిన వనుకొనెదను. లీమకవివద్య ములు నల్లసిద్ది, సాహిణిమారన, చాళుక్యచొక్క భూవతి, కశింగగంగు (చోడ గంగడు) తెలుంగారీశుండు, మైలమభీముండు ననువారికి. (బన క్షించినవి యగుటచేత. నాయందు సమకాలమువారు కాందగుదురు. ఖీమకవినిగూర్చి “వ్రబంధరత్నావ” పీఠికలో. గొంత విస్తరించి చర్చించియుశ్నాను * విజయ నగరసంస్టానపుగబభువు లగు పూసపాటివా రీమైలమభీమనసంబంరు లట! ఈతడు ఏలేరు, కసిమి, వేంగి, కళింగలను జయించినట్టు వద్యములందున్నది, ఏలువఖీమ మైలమఖీమ పదము లొక్కనిపేశ్ళే. ఏణువవంశమున నల్లలీము( తని ఎజ్జభీము! డని యిద్ధలు భీము లున్నారు. అందొకండు మైలమలీము(డు గాంబోలును. ఉ॥ యాచకటేచరుండు సుగుణాంమిధి మైలమఖీమః డీల్గినజా జూచి వరించె రంభ యెడ(జొచ్చె( దిలోత్తమ, దారి నిద్ధజ౯ా (దోశె ఘృతాచి, ముగ్గుజకు దొద్దడికయము పువై నంతలో నాయకుపోయె ముక్రిసతి నవ్విరి యధ్ధశం జూచి నిర్జరుల్‌ నోంచినవారిసొమ్ము లవి నోమనివారికి వచ్చునే ధరజా శ! [ఇందలి కడపటి చరణము నాచనసోముని యు త్తరహరివంశ మందును గలదు |] చ॥ ఆహితుల( దా(కి పోరునెడ నంబురి కల్గిననాంటిరాము గో (గహణమునా+టిపార్టు గద గౌరవు నేసిననా;టిలీము నో (గచా మెస(గం బుర్మతయము! గాల్చిననా(టి లలాటలోచను౯ా మహి నునమింవ(గా( దగునె మైలమ భీముని ఖీమవ్మికముళ, 22 సీటుని ననానాలననిన ననున లకకనానకననునానాానను. శ చ్హూ. చాటు- కవ్మివశంసా స్రబకము ఆ[వకాశకులు.

[వకు-.మం్మతీ.[వళ ౦సా సక ము |!

ఉ॥ వన్ని తురంగమంబునకు! బక్కెర వెట్టినవార్త హేరిచే

విన్న భయంబునం గలఃగి వీసరనాడును చ్మకగోట్టముఖా

మన్నియవట్టణంబులును మక్కెన వేంగి కళింగ లాదిగా

నిన్నియు నొక్క పెల్టెగ సె నేటువలీమ నృపాలుధాటికి౯. జ క॥ అరివరు లేలటువఖీమని

పొరువున మనలేరు చిచ్చుపొంతను వన్నె

తెరువున( బెనరై జూదరి

సీరియె రేనెట్టుకింద టిల్లెడుచెర్హై ర ఉ॥ ఆఅలములో నరాతులకు హమ్మని మార్కొ నవచ్చునే మవి

కాళికి శూలికిళా బళయకాలపుగాలికి రాఘవేందుబా

ణాళకి. బకినాయకునఖాళికి మత్తగజేందవైరిదం

హ్టా9+కి దావపావకశిఖాశికి మైలమలీమువాలికి౯. 25 ఉ॥ నేరుపు [బవ్మా( జేరె నిజనిర్మల తేజము నూర్యు. జేరెనా

కారము కాము జేరె నధికం బగులవ్మీ యనంతు( జేరెగం

లీరత వారి( జేర గల పెంపు కుల్మాదుల. జేరె గీ్పి దా

నూజట లేక ,త్రిమ్మజుచు నున్నది మైలమలీముః డీల్లినకా, 2 చ॥ గరళపృముద్ద లోహ మవగాఢ మవాళనికోట్లు నమ్మెటల్‌

హరునయనాగ్ని కాల్మి యురగాధిపుకోజలు వట్టుకార్లు ది

క్కరటిశిరంబు దాయి లయకాలు(డు కమ్మరి వై రివీరనం

హరణగుణాభిరాము( డగుమైలమలీమనఖగ్గసృష్టి 8-. డ్డ మః తెరలంబాటి నభంబు దా(కిన( బయోధిం జొచ్చినళా శెలగ

వ్వారముల్‌ దూజిన( జిక్క లీముడు నృవవాతంబు( బోనిచ్చునే

గరుడండై చని పట్టు మింటితుద నుుగగాహమై చొచ్చి సా

గరమధ్యంబున (మింగుః బట్టుకొను సీింగంబై గువోంతంబునక. 28

క్షీ ఈటువద్య మణిమంజరీ

క॥ ఆలమున బిక్క లీము(డు

వా లతివేగమున( బెఅికి వడి తుద( గవియజా

(బేలివడ( బడుగు నేసెనుః

ఏలేరును గసిమి భైరవేవం డెలబ/గళా. 29 ఉ॥ వీరగుణ,వతాపగుణవ్మికుత: మైలమనలీమః నీయళం

వారభమానతార కర హారవిలానము నీని కేతనం

బారభమానతారకరహారవిలాసము నీభుజార్గళం

వారభమానతారకరహారవిలాసము చ్మిత మిద్దరళా. 30 ఉ॥ భండనఖీమ నీయెదుర( బాఅక నిల్చినశ్నాతవుల్‌ బృవా

న్మండలపుండరీక పురనాకనివాసులు నోర్చినజా బృహ

న్మండలపుండరీక పురనాకనివాసులు చచ్చినకా బృహ

న్మండలపుండరీక పురనాకనివాసులు చ్మిత మిద్దరజా, ర్న చః విదితగుర్మువతావగుణవ్కికుత। మైలమభీమళూవ! నీ

వదిలపుఖడ్గధార( దెగి పాళశినవీరు(డు గోపురంబుపె

విదితసువర్తరత్న మయవేదికమీ(దను నిల్చి కాంచు నౌ

ఐదినదు లగ్నిహో[ తులను బన్నిరుసూర్యుల నూజుచంద్రులళ. 38 చ॥ అసమున। గాశికొనగరమం దనువుల్‌ త్యజియించినంతనే

యనద్భశ మైనకన్ను గల దచ్చట మైలమభీమభూవ నీ

యసి+ దెగివడ్డవైరులకు నంఐికముల్‌ వదినూణు లయ్యెనీ

యనసికిని వారణాసీకిని నంతర మెంత దలంచి చూచినలా. 23 క॥ వనుమతిలో( జిరకాలము

మళకంబై మనుటకంబటె మదకరికుంభ

[గననంబగు సీంహంబై

మనలుట యొకగడియచాలు మైలమభఖీమాః రెడ

(వకు. మంతి.వశంసా నబకము కై (అమృతనాథుండు మాచయబహ్మండు ఈతడు, నాచనసోముని వసంతవిలానకృతికి. బతియని, యా [గంథ మందలి మొదబివద్యమిది యని శ్రీరామకృష్ణకవిగా రుదాహారించినారు. ళా శ్రీచన్నుం[గవ కేవ( [గొమ్మెజు(గులకా శృంగారపుందో(ట కుకా (బాచీనం బగుచున్న వింశతినఖ పౌఢథి౯ సుఖాంలోరివే లాచందోదయ మైనదేవుండు కృపాలంకారచి తంబునకా జూచుకా మాచయ్మబహ్మధీమణి గవిస్తోమైకచింతామణిన్‌. ర్‌ ఈతని(గూర్చి చాటువు :. సీ॥ కమలంబునకు( బుట్టి కమలంబుచుట్ట మె కమలంబు తననాభి. గాంచిగాక గంగకు నుదయించి గంగ నౌదలందాల్చి గంగలో భవనంబు గలపిగాక జలరా? జన్మించి జలరాళి లంఘించి జలరా! వాణాగ్ని( జమరి గాక వహ్నికి నుదయించి వహ్ని నెచ్చెలి. జేనీ వహ్ని ఖాండవము పె (బాకి గాక గీ ఊర కెవ్వారు నీతోడ నొరయువారు బుద్దితేజోరమాశార్య భూతి యత్న కాంతి వికమఖ్యాతి సంగతుల కలర (ప్రాభవోదారః మాచయబహ్మథీర. రిం రణతిక్కన = నెల్లూరుపురము విరాటవర్వము/దొట్టి తుదముట్ట నార్యధ మహాభారతమును రచియించిన తిక్కన సోమయాజి కీతండు పెద్దతండడికుమూరుండు. పదుమూడవ కతాల్ది యందు వ్మికమసీంహపురమున రాజ్యమేలిన మనుమనిద్ధిరాజునొద్ధ "సేనాని.

క్లేశ బాటువద్య మణిమంజరి సీ॥ వీరవివాదంబు వేదనినాదంబు పాయక యేసప్రొద్దు [మైోయచుండు భూసుర్మవకరంబు సేనలు చల్పంగ బాయ కెన్నియొ కుటుంబములు (బదుకు (ాహ్మణావళికి ధారలుపోసినజలంబు సతతంబు ముంగిట జాలువాజు రిపుల కొస(గిన న్మతికలపు త్రికలను బాయక కరణముల్‌ [వాయుచుందు గీ। మానఘను( డై నతిక్కనమంగత్రి యింట మదనసము. డై నతిక్కనమంతి యింట మహితయకు! డై నతిక్కనమంతి యింట మంత్రిమణియైన తిక్కనమంతి యింట. ష్‌ మనుమసిద్ధి రాజునకును నెజగడ్డపాటియేలికయగు కాటమ రాజునకును జరిగిన సర్మగామమున నీధన్యచర్శితుండు కీ రిశేషమండయ్యెను. పుల్లరియిచ్చు నొడంబడిక పె గాటమరాజు తనవసుల మనుమసిద్దిరాజుమేంతబీగ్గలో మేపు కొని యక్కడ( దనకోడెదూడలలో నేదో నష్టము సంభవించిన దన్నకారణ మున బుల్లరి నెగంగొ బైను. దానిపై మనుమసిద్ధిరాజు వసులబో(నీ యండయ్యె. వరస్పరయుద్ధమున కిది కారణము. ఈ యుద చర్మితము “కాటమ రాజుకథ" యను పేర [గంథరూవమున వెలసినది. మనుమసిద్ధి వకమున( గౌంత సేనతో ఖడ్లతిక్కన కాటమరాజు సేన నెదుర్కొని కొంత పోరాడి తన బలము చెల్లా చెదరుకాంగా నిలువరాక తింగి యింటికి వచ్చెను. నాడు స్నానము చేయ! బోంగా స్రీలు జలకమాడు మలుంగువట్టున భార్య నులుకమంద మడ్డు సేసి వన పుటుండ దానిపెనుంచి నీళ్ళబిందెందెచ్చి పెవైనంట। ఇది యేమని వ్యసనవడి యడుగ __ క॥ వగఅకు వెన్నిచ్చినచో నగరే నిను మగతనంపు నాయకు లెందుకా? ముగు రాండువార మైతిమి వగ పేటికి జలకమాడవచ్చినచోటక్లా? త

(వధు.మంతి.వళ ౦సా న్రఐకము కేం] అనీ యవమానకరముగా సైతము వల్కెనటః తర్వాత( దల్లి యన్న ములో విటిగినపాలుపో'సెను. తిక్కన తల్లి నిదియేమని యడిగెను. తల్లి “*నాయనాః నీవు పోయునచోటికే వనులును మేంతకు( బోయెను. అవియును విజీగి వచ్చినవి. పాలును విజిగెను” అనెన(ట.! క॥ అనదృశముగ నరిపీరుల మసిపుచ్చక విజిగివచ్చుమగవంద[కియ౯ా గసవుకా మేయ(గ6 బోయిన వసులు౯ విజిగినవి తిక్క: పాలు౯ా విటిగెకా. 39 అంతట నన్నము విడిచి లేచి యుద్ధనన్నద్దుండై పోయి వగఆ నెదు ర్కొని వీరస్వర్గమునందినట్లు నాంటికవుల వర్ణనము. చ॥ పదటున వాజీ రాహుశులపై దుమికించుచు( దిక్క( డార్చినకా బెదిరి వర్మిళమించి కడు బిమ్మట వీరులు ఖీతచిత్తు లై యదె యిబె వాలు వాల్నెజంగు లల్లవె యల్లదె యాత(డం చనకా గొదుకక యాజి(జేసె రిపుకోటుల కందజ కన్నిరూపులె . త్త౦0 ఉ॥ చిక్కక మన్మసిద్ధివిభు చే మును గొన్నబుణంు దీర్చె మా తిక్క నమంతతి సోమల దేవరసాక్షిగ బెన్నసాక్నిగా నెక్కినవాజి సా్ష్షీగ మహి న్నుతి కెక్కినకీ ర్రిసాషగా 1నుకగ్గాక మారుకొన్నరణశూరులు సా&ిగం గొండసావీగకా. క!

కేర్‌ చాటువద్య మణీనుంజరీ సీ *రణజరంగమున మోహరంబుల బొడగని (ప్రాణంబు వానీినవందగజమః విజయాధిపుని దాడి వెనుకొని తగులంగ దెనదప్పి పాటినదిగ్గజంఐః చేరం జాలక తిర్గి చేమడ మళ్లించి మంచాన కందనిమదగజంబః బెనుళుల్లి చెబవులో( బిరుదు లన్నియు రొంపి( (గుంగంగ( | దొక్కినకుంజరంద! ఆ|వెః నేడు మొదలుగా(గ నెల్లూరివీథిలో( బొగడుతనము సేయుమగలతలలు వూరిగజచి తిక్క? భూతమై సోంకుము యూరివారిసో(కు గారు సేసి. శరై హిళాంతరము. సీ విజయాధిపునిదాడి వెనువెంట దగిలిన( (బాణముల్‌ దాచిన వందగజమః "పెనుజల్లెపల్లెలో బిరుదు లన్నియు వైచి పరుగెత్రి వచ్చినపారుబోత: దురములో( జావక దొరలెల్ల హసీయింన మంచాన కొరిగిన కొంచె కాడ చళురంగబలముతో సమరంబు సేయక మానంబు విడచిన మందబుద్ధి గీ. యనుచు నార్వేలవారు ని న్నవవానీంవ ధరణి నెల్లూరిలో నెట్లు తిరుగ గలవు? వై రులను గెల్చి నత్కీర్రి వరలు మయ్యః మంగతికుల హే? తిక్కనామాత్యవౌ? ; క్రై

(వభు.మం్మతి.[వళంసా సనబకము శై? సీ; రైర్యంబు సీమేన దగిలి యుండుట జేనీ చలియించి మందరాచలము తిరిగె గాంలీర్య మెల్ల నీకడన యుండుట జేని కాకుత్సుచే వారి కట్టువడియె ఇజయలష్మీ నీయురస్రృలిన యుండుట+జేసి హరి పోయి బలి దాన మడుగుకొనియె ఆకార మెల్ల నీయంద యుండుటంజేసీ మరుడు చిచ్చునం ఐడి మడిని చనియె గీ॥ దిక్కదండనాథః దేవేందపురికి నీ వరుగు టెటి(గి నగము తిరుగు టుడుగు నద్ది కట్టువిడుచు నచ్యుతుకొద మాను మరు(డు మరల గలుగు మగలరాజ : న! సీ॥ః నందిని బుత్రెంచె నిందుశేఖరుండు నీ వన్నః యేతెమ్ము కారాదికడకు గరుడిని( బు త్తెంచె నరహరి రావయ్య వడి సిద్ధతిక్క? కై వల్యమునకు హంసను బు ల్రెంచె నజుండు నీకడకు ను భయకులమి్మిత। రా (బబహ్మనళకు ఐరావతము. బంపె నమరేం్యదు( డివుడు దివమున కే తెమ్ము తిక్కయోధ। గీః యనును వేజువేఆ నర్దితోం బీలువంగ వారువీరుః గూడ వచ్చివచ్చి దివ్యయోగి యైనతిక్కనామాళ్యుండు సూర్యమండలంబు సొచ్చి చనియె. తర్‌ ఉ॥ వెన్నెలలేనిర్యాతియ రవ్మివభలేనిదినంబు నీరులే కున్నసరోవరంబు కడునావ్వగుదీవములేనియిల్లు నై విన్న/దనంబు నొందె మనవ్మికమసింహపురంబు చూడగా బున్నమచందదు( బోలు మనపోలమతిక్కండు లేమి నక్కటాః త

18 చాటువద్య మణిమంజరి ర సిద్ధ్దయ తిక్కన ఈః తిక్కన రణనిహతుః. డయినపిదవ వేములవాడలీమకవి యాతని యింటికే(గి యాతని భార్యను “దీ ర్రసుమంగలీళవా యని యాశీర్వదించెనటః ఆమె భరృవియోగవార్త తెలిపి కోకింవ(గా నాత(డు _- క॥। గుణములనిధాన మగుమన రణతిక్కన తాం గశేబరంబును శిరముకా గణ(క మెయి. గలయ (వదుకును 1బణుకాలిలవై రిమ కుటభానితవదు(డై గ్‌ అని వద్యముచెప్పి రణతిక్కనను జీవింవ( జేసెనట। ఇది కట్టుకత. రణతిక్క నను గూర్చీ చెవ్పంబడిన వద్మ మిది యొకటి. ఉ॥ ఏమితవంబు చేసి పరమేశ్వరు నేమిట( బూజచేసిరో రామునితల్లియుం బరశరామునితల్లియు లీముతల్లియు గామునికన్నతల్లియును గంజదళాతుననుంగు( దల్లియుకా శ్రీమహిత్మవకాపు, డగుసిద్రనతిక్కనకన్నతల్లియః. ఉరి ఊ॥ శ్రీయలరార శృ్మతువుల జెందితి వార్యులు మంతివర్యు రా ర్వేలఘనుల్‌ నుతించి రలవేల్పుదొరల్‌ ముదమంది మెచ్చిరో లాలితశౌర్యదై ర్య జయలష్మి |పియంబున ని న్వరించె సీ లీలలు హెచ్చె( దిక్కనిక శేబరమాః యింక నిల్చియాడుమాః తం 1.నెల్లూరు (పాంతమున(గల వట్టుపురాయి[గామానకు( దూర్చుభాగమున బినాకినీ నదీతీరమున6 దిక్కు నపా డనుస్టలము గలదు. ఆ స్థలమందు గజము మీద రౌతును జెక్కినశిల యొకటి నేటికిని గలదు. ఆది తిక్కన్మవతిమయని సలజ్ఞులు చెవ్పదురు. అ ౯ా

1. ఈ్యవిషయము (ప్రాచ్యలిభిత పుస్తక బాండాగార మందలి. చార్మితక సంపృటములం దున్నది.

(వకు.మంతి. వళంసా స్రబకము శ9 నెల్లూరు ఏరికలు సీః ధీరుండై ధరయేలెం దిరుకాళదేవుండు తిక్కనాయకు(డేలె. దేజ మెసంగ మన్మసీద్ధన యేలె మహిమతో దీపించి చాదినాగన యేలె ధర్మరీతి మనుగండగోపాలమనుజాధివతి యేలె స్వర్ణదేవుం డత్మివభగ నేలె గోపినాథుం డేలె గుణవయోరాశియె రమణతో శ్రీరంగరమణు. డేలె గీ॥ తిక్కనయు మజియొకకొన్నిదినము లేలె నేలె మీతం్యడి మర్యాద లెల్ల గలుగ( గడం నీ వేలి తందజఅకంటె మించి శరధిగంఖీర। సంగమవ్మాత లేందః క్‌0 హరిహరరాయలు చ॥ హరిహరదేవ నీ వవినతారుల నద్చుతలీల( (దుంవంగా గరికరి వాజివాజి నవఖండ విఖండవిఖండధారలై యరుదుగ నీదు హేతి జఠరాగ్నులం ఐర్వుచు నెవ్ప డుండురా ధరధర ధారధార ధరధార ధరాధర ధారధారలజ (2) క్మ్‌ థాధరాయండు సీ నర్వనర్వంసహాచ్మకవ రికి భట్టు ఘన మైననాయకా(గణికి భట్లు రణనముదృటవీర రాహుత్తునకు ళ్లు కనువట్టుదాతరాయనికి ళ్లు వీయనయోన్నతి గలబిరుదురాజుకు ళ్లు సుచరితు( డగుగ్భహనస్టునకు భట్టు స ప్రసంతానాతిశాంతాత్ము నకు వ! గణుతింవం దగుమంతిమణికి భట్లు

20 బాటువద్య మణిమంజరి గీ॥! కాక యత్యంతలోభివికారగరిమ చటులదుర్భాషితానేక జన కలోరు6 డై నమేధావిహీనున కవునె భట్టు లతణో పేంద (ప్రౌాథధరాయకిలీం ద. ర్‌ం పోతుగంటి - మైలానేండు సీ॥ ఐలిమి( బకాపునికొలువునాయంకుల కుంచెలు నూన్పినగురుభుజుండు భువి దొడ్డమారెమ్మగవిని దూరుచు నర్షు (వకటవిద్వేషనాయకులమగండు ఎలమి డెబ్బదియేడ్లు రలరారం గొల్బ్చిరా రృుదదేవుని యొద్ద భృదగజము వరతేర నందలు( బాజంగం గరి [దోచి హరిదంతిలీమాంకు( డన(గ( ఐరఈగి గి; ధరణిలోన వెలయుదండాడుగండాంక లీమన్ఫవతిప్కుత వృళులగో త పోతుగంటిమైలభూపాల! నీవేతి హేతి కెదురు నిల్వ నెందు లేరు. ర్‌3 సీ। మానిసికొండొద్ధ మన్నె వేశ్యాభుజం గాంకుబొమ్మయదేవు నాజి. బర పె నీసున బైవడ్గ బోసంగికడ దా(5ఈ( బర(గ మంగయనేని భంగవణిచె పోరిలో మెజయుకొండూరినల్లయ రెడ్డి 4... ఆం వైసం జీమలేటిబయల నుష్పరవల్తొద్ద నుద్చృు త్రి. బై వడి " ఢిల్లితురుష్కుల [తుళ్ళడంచె ఢిల్లిలో దెలు(గువిజ్ఞలనృపాలుని గెల్చి తావిశలకీ ర్థిధర్మగతిని నిల్ఫెః

(వళు-మంతీ.వళంసా స్రబకము 2 ఫీమభూపాలసుతు(డు తద్బీమబలు,డు వై రిగజలీము( డమితనసత్యపియుండు ఘనభుజాశాలి యగుపోతుగంటి మెలి. ర్‌4 సీ॥ ఢిల్లిలో సురధాను. డొల్లివేదిధిరాది [2] (డల్లాయుదీ౯ధరా) దృ(ద్య్ర)క్షుండు (వత్యవసాషి గాంగ మహనీయజయళాలి మలికినేమారుండు జగదేకళూరులు సా&ీ గాంగ జగతిపై డెబ్బ దేడుగురు నాయంకులు నశ్షీణఐలయుతుల్‌ సాక్షిగా(గ సనహజసాహసయుద్ధసన్న ద్ధవరభటా (శ్రయ మైనదాకొలు సావిగాంగ గీ; నూర్యవంశోదయఖ్యాతు( డార్య తెలుంగు విజ్ఞలనృపాలు గెల్బెం దద్భీమబలుండు వై రిగజలీము( డమితసత్య[పియుండు ఘనభుజాకాలి యగుపోతుగంటి మైలి. ఠ్‌ర్‌ ఈయనకొడుకు సీ మాయుకరే భాశోరమల్లసంహరణాంక చా(గురే తెలు(గువీజ్ఞలవిలాళ వోవా సముద్ధతాహవవై రిగజలీమ మేలుమేలు కులపిశాలిగ్యోత యా క భఖ లా హోవొసత్కీ_రిసముచ్భింతబవ్మాండ యము హాహ్మేపళ సదండాడుగండ ట్‌ ర ॥ రష ళ యవుర పాంబాదేశ వన్ని బృవరగండ గ గం. సాగా బళ బేతిదంవభూపాలదశన త్రం 2 లీ న్‌ షస. వప రత్త శ్తంం00 ఎం

లీ చుటువద్య మ్‌ణీమంజరీ గీ।; యనుచు గొనియాడుదురు నిన్ను నర్థిజనులు మగధమాళవనేపాళమత్స్యసభల ఫీమభూపాల సత్చ్మాత వృథుచర్శిత విభవనాభాగ మైలభూవిళునినాగ? ర్‌5 అబ్బ నృపాలుండు ఊ॥ వల్ల! భోగభాగ్యసుర వల్లభ: చారువివేకళారదా వల్లభ। నిత్యసత్యరఘువల్లభ! ధర్మవిచార్నదౌవదీ వలవ। వాగ్విలాసఫణివల్పభ। కాంతివిహారళారదా వల్లభః చింతపల్లుపురవల్లభ:। అబ్బ నృపాలువల్లలాః ర్‌ ఖండియరాయ వల్లభుండు మ॥ కరీదిలె౯ ఖండియరాయవల్లభు(డు వేడ్కళా దాడి యీధ్యాతి'పె ళా నదె ఛభతం బదె చామరం బదె హయం ఐన్న౯ భయ భాంతులై కదనోర్వీధర బావచ(కధృతిగా ఖగ్గాదిశస్తాన్తముల్‌ చదరళా వైచి తదీయవై రులు గిరుల్‌ సంపు లె రక్కరేః 58 అతనికశొడుకు ఉ। భండన మాటవట్టు జయఖభామిని నెచ్చెలి చండవిద్విష న్మండలి దేహర క్తములు మానక పానకముల్‌ (గసించు ను ద్ధండత డాకినుల్‌ సఖులు తక్కి నభూతము లర్థు లిమ్మహి౯ా అఖండియరాయవల్లముని గన్న నృపాలకరాసిపుతికి౯. ర్‌9 అతనియనుజు౦డు సీ॥ వతివవనుందరీబంధుర సనముల వసుపు(బయ్యెదలకు: వాయు తెరువు రిపురాయ భామినీవిపులధమ్మి ల్లంబు విరులనెత్తావికి వీడుకోలు

(వరు.మర్శతీ.వశంసా స్తబకము జ శ్నాతవకామినీచటుల నేతంబుల క లికికాటుక లకు( గానివావి యరిరాయభా మినియారుణాధ రముల 1 సౌొబగువీడములకు( జుక్క కెదురు గి॥ చేసె నౌరౌర ధ్యాతి నీచేకఠారి వైరిగజభీమ వల్లభేశ్వరకుమార వనజహిత తేజః కామినీజనమనోజః ఐబహుతరాటోవ! సింగభూస్యవతావ। 650 ఈ సీింగమనే(డే రావు (చౌసీతివరాల) సింగనాయన వావమఆంది గజరాపు = తిప్పరాయండు సీ; యవనుల గెల్వండే యంపరాయలు చూడ నెద్రైనం గంబము మెట్టు బెట( బరివంథియోధుల బరవ+డే వా(డిమై నుదండవృత్తి కోనూరియొద+ ది అత చి గాటయవేమభూకొంతు సైన్యం వెల్ల గొట్టండే యలగుండుగొలన్నికేవ చమడపామాత్యుని సహెచిగా. గొటండే జా కొండవీ డా పెదకొండగడిని గీ॥ (నిబలరణరంగజయభేరిబాంకృతుండు రాయచేకోలుగండధరావిభుండు రామ రఘురామ వఐలభ్మదరామ విభుండు ద్మీవబలు( డైన గజరావు తిప్పఘనుండు. 61

(పతాపర్నుద చక వ ర్తి సీ పూర్వావర్మాదులు పొలిమేర లై యండ నేరాజు జగ మెల్ల వేలంగల్లి లకింవం దొమ్మిదిలషిలవిలుకాండు వేరాజుబలములో నెలమి( గలరు ధరణి డెబ్బదియేడుగురు నాయకోత్తము లేరాజు సేఏంతు రిచ్చగించి దాకిజాశ్యులనెల్ల( దజిమి జయ నంత మేరాజు నిల్చె రామేశ్వరాన గి అతడు కాకతివీరరు దావనీశం డమ్మవారాజు చెవృంగ నలరె ధ్యాతి రాజుశేఖరు(. డెంతయు రమణతోడ జగముపాలించు భూలోకచ్యకవ రి. ౮ సాహిణిమారన సీ జిడలలో మిన్నేజు జంగ రేఖయుంగల యాత.డీతండు నేమౌదు రొక్కా వరవ్యజకవచంటు వజాయుధము గల యాళం డితండు నేమౌదు రొకొగా కోల్పోవుతనయుండు శోంతిరెక్కెము గల యాత డీఠండు వేమౌదు రాక్కా చెజకునింగిణివిల్లు వెలగోలయునుగల్లు నాత( డితండు నేమాదు రొక్కా గః శంభు( డాతండు కాశ ్యతారంళుం డితండు ఇందు( డాతండు లోగదేవేం్యదు. డితండు పార్టుం డాశండు నమరనమర్థు డఉతండు మారు డాశండు సాహిశిమారుం డితండు. యె

వ్రకు-నుంతి..వశంసా నబకము గవ! రెడ్షిరాజులు ఉ కొకరీయల యొద్దం దొలుత దండనాథులుగా మండి తత్నామాజ్యము నన్నగిల్లిన తర్వాతం బద్మనాయకుల వలెనే వీరును న్వతంగత రాజులెరి. శాలుత వీరి రాజధాని యదంకి తర్వాతం గొండవీడు రాజమ హేందవరము కందుకూరు... వీరు మవాదాతలు. వదుమూండవ శతాల్దినుండి వీరి పాలనము పెంపొందెను. నూలు నంవత్సరములకంటె వీరిరాజ్యము మహోచ సఫ్రయమున లేదు. వెల్లోటి వెలమరాజులును ఒడైరాజులును బటల శశువులై యీ రాజ్య మవుంతరింనం జేసిరి ఈరెడ్డ వరిపాలన్మకమమును గూర్చి యీ క్రింది సీన వద్యము వాడుక లో(గలదు. శాననములంబట్టి వరిశీలించిన నిది మిక్కిలి య్శక్రమ మగుచున్నది. షః పోలయవేమన్న పొలుపార6 బం్యడెండు వత్సరంబులు గాచె వనుధయెల్ల అటవెన్క_ మువ్పది యనపోత వేమన్న వన్నెవానీకి నెక్కివనుధ యేలె ధర్మాళ్ము. డనవేమధరజీకళ్యతుండు వదియునేనిట భూమి వదిలవళతిచె (వజల కుబ్బనముగం బదునాలుగేండులు కొమరగి తేలెను నమయుదాంక మీ ఏలె. గోమటివేమన యిరువదేడు రాచవేమన్న నాల్లు వర్షములనేలె మించి కట్టిరి గృవరాజుమేడ కొంత లీట వూరేంద్లు రెడ్డు భూవిదితయశులు. ళీ అన వేమారెడ్డి “రెక్టిరాజులలో విశండు విఖ్యాతబలవరా[క్రముండు. [క్రి శ. 1370 (పాంశముల నున్నవాడు. రెడ్డిరాజ్యమునకు నద్దంకి రాజధానిగా మండంగా వీతండు (కొ త్తగాం గొండవీడుదుర్గమును గట్టించి తనకు రాజధానిగాం తేని

లీ బూటువద్య మణీమంజరి కొన్నా(డు. “కొండవీడుం రాజధానీం సవిచ్శితా మకల్పయత్‌: దృష్ట్వా త్వహ్హై పివైచ్మిత్య ద్యస్యామ భూస్సవిస్మ యః” ఈతడు వెల్లోటీ వెలమరాజులతో. బోరాడి రాజ్యమును బెంపు వెలయంజేనీన శౌర్యళాలి. ఈయన నవరాజధానీ (వశంసాత్మక మగు సమస్య: ఊ॥ [వేటున కాజుతున్మలుగ వేయంగ జాలినరాయరౌతులు౯ బోటరు లై నవీరభటపుంగవు లోయనవేమభూవః। నీ వీటను గల్లి యుండఃగను వ్మిగహు లెంతటివా రెదుర్చంగా "ఘోటక హాటక వకటకుంజరధాటికి6 గొండవీటీకిణ. రర్‌ ఊ॥ కాటమ గెడ్డివేమ( డవఘాటమహాద్భుతచండ ఇఖడ్గుండై కాటమజేనికోట గొని గౌతమవాహిని దా(టి పోయి యా కోటల నున్న రాసుతుల+ గోమలుల౯ా దగ గొంచు వచ్చె. బో ఘోటకహాటక వకటకుంజర ధాటికి గొండవీటికికా. 656 ఉ॥ ఘోటకభోటహాటకురుకొంకణసింధు మరాటలాటక ర్లాటకళింగవంగృదవిళాంగవిదేవాక రూళ దుర్గ ముల్‌ సాటియె యన్న వేమవివులావిభుః డేలినదుర్గ మైనయా "ఘోటకహాటక్కవకటకుంజరధాటికి. గొండ వీటికి౯. 67 ఉః॥ ఎ త్రినవీర మొవ్ప( గడునేపున వేమయయన్న వేముదం డెత్రినవార్త విన్న బరువెత్తుతలంపులె యెత్తు. గాని మో మెత్తను జెవ్పలెత్త గొడుగె శ( వితాకము లెత్త(గా మనం బెత్తద తత్తరంబుమెయి నెత్రినభీతి నరాతికోటికి౯. 68 ళ॥ భదత్యాగగుణాయురాహవకళ్ళావస్స్ఫూ రి. గోదండసం వదేఖాకృతి నన్న వేమనృవతిఇా భాషింతు నీభూమి నే భదేభాంతకు భానుప్పత్తు భరతు॥ా భాష్మాపియు౯ా భార్గవుజా భ్యదుక బాను భగీరథుకా భవసుతు౯ భంగోదృవు౯ల భావజుక౯ా. 69

[వళు-మంతి-[పళంసా నబకము ద్ద ఈ విని చెప్పకున్న దోషం బని చెప్పిన( గొండె మందు రది యెట్టన్న౯ా నిను. బొంది కీర్తికామిని యనవేమనృపాల ! దెసల కరిగెను జుమ్మీ 1 70 సీ। వీరనారాయణవిళుండు గొల్లెన యెత్తె నేవంక దాడిగా నేంగువాడొ రాజవేళ్యావిటరాజు లేజీ నెక్కె వాహ్వాశిగా నెందు వచ్చువాండా జగనొబ్బగండండు సరనబంటుల! జేర్చె నేకోటం జుట్టుకో నెన్నినాండొ కలియుగ బేతాళఘను(డు ఖడ్గము వ్తూనె ధరలోన నెవనిక్షై తలంచినాండొ గీ॥ యెజు(గరా దని వేగరు లెటుంగ జెవ్ప సీదుళతవబలములు న్మిదలేక తివిరి జడిసిరి నీఖగ్గత్మీవధాటి నతనుసమరూవ। యనవేమనాఖ్యభూపః గ! సీః సంవారలై రవచండ బావోదండ డమరుడిండిమ (రవ) డంబరంబు మందరకోణ్మీధమంథానసంధాన దుగ్గాబ్టీగా ౦లీర్యదూర్వహంణు నృవర కంఠ కఠోర కహకవో .. .... సీః పావకవరమేష్టివవనపారావార పాకశాసనులు నీపాటివారు కందర్ప కాశ్యపీకమలాధిపతికర్ష కాలకంధరులు నీకరణివారు

౭8 బొటువద్య మణీమంజరి యామినీశ యయాతియాదోధివతియత యమతనూఖవులు నీయంతవారు తపనతాటక? వై రకాలాంకతార్నాది తారకాంతకులు సీతరమువారు గీ॥ శుద్దిమతిర యగాంభీర్యవృద్ధిరూవ శాంతికరుణావితరభూతికాంతి భాగ్య పారధనధర్మ తేజోతిశౌర్యదై ర్య భుజబలంబుల ననవేమళూవవర్య। 7 సీః భరత భాషారాడ్సిదుర భీష్మ ముజగాధి భూభేశ ఖై ముల పొల్పువాండు మరుమారమిహిర మీనధవముద్గుర మూర? భిన్మేరిమైతుల పేర్మివాండు శకళ్శాక శిబిశీక (వకురీట) శుకశూక శేషశై నేయుల సెలవువా(డు కరికాలకిరికీల కురుకూలకెసకేస కై టభారాతుల కరణివాండు గీః స్టితికళా వేష్టజవసుహృద్భృతిజయార్డి తనుమనోజాతధ్రైర్యసదన . ... == + దొనవిద్యాయ బుద్దివినుత ఘనబలో పేతు. డనవేమజనవిభుండు. /' ఉ॥ ధారుణి రాణివాసి నని కాననుచున్నది యన్నవేముతో మారుతభుక్కు. లాధిపుని మాన(గ( గారజమేమికలైనో నారికి నారియైన( ఐరనారులు నవ్వరె ముజ్జగంబుల౯ా. 75 క॥ ఏవనికి, దగినమనుజుని నావని కనువంగ లేక యవనీళు(డు దా నోపవనిమనుజుని(. బంపిన చావని దా జెజిచినట్ట లనవేమనృపాః 76

(వళు-మర్శతివశంసా స్రబకము భు సీ; కర్ణాటభూపాలు కంఠవోరముమీంద గురురాజు ముత్యాలగొడుగుమీ-ద హిందుదేశాధీశు నెల్లిజల్లీలందు గౌశేశు వ(ాలగ ధైమీంద( - వాంచాలభూపతి వట్టుపుట్టముమీ/ద6 వాండ్యళూవతి వెండిభరణిమీ(ద6 గాళింగభూపతి గంధసారముమీ(ద . పొరాస్ట్రఏవిము చందళాలమీంద గీః నాడు( బొడు నటించును నవఘళించు/ బొంచు. దురలించు. గుప్పించు భూత్మరించ సంతసంబున నీకీ ర్రిజలజనే్యతి మానుషో పేర్యద! యనవేమమండలేం[దః 77 అన వేమనృపాలుండు క॥ ర్‌వితాకన్యకు నలుగురు - కవి జనకుండు భట్టు దాది గణుతింవంగా నవరనసరసీకుఃడె పెనిమిటి యవివేకియె తోడంబుట్టు వనవేమనృపాః 78 కః కొంచెపుజగములలోపల నంచితముగ నీదుకి ర్తి యనవేమన్ఫపాః మించెను గరి ముకురంబున బంచాతరిలోన శివుడు బలసీనభంగికా, తా గీ॥ వందికొమ్మెకి॥.. పెనుపామువడగలెక్కి మేటికామేచివీ( 'పెక్కి మెట్టలెక్క విసీవి వేసారి యనవేమవిభునిః జేరి రాణివాసంబుగతి మించి రత్నగర్భ. 80

క్రిం బొటువద్య మణిమంజరి క॥ రాకున్న( విలువ డేనియు రాకకు ముద మంది చేర రమ్మన డేని౯ల ఆ(కొన్న సీయండేనియ నాకొలు వటు కాల్పవలయు ననవేమనృపాః 81 శ్లోః అనవేమమహీపాల స్వ స్యస్తు తవ బాహవే, ఆవహవే రిపుదోర్టండ చం,దమండలరాహవేః 82 ఈళ్లోకము ననవేమన్ఫపాలునిపె నొకకవిచెన్సంగా సంతసించి రాజు మూ(డువేలుపారితోషిక మొసంగనట. కవి నేను నాల్లువేలు (వే అను నవర ములు) ఒన(గిన మీరు మూ+డువేలిచ్చెదరా యనెను. రాజు నాల్లువే/ లౌన(గితి ననెను. కవి మే మొన(గినదే తిరిగి మాకొస(గి వంపెదరా యనెను. రాజయిడు వేలు కొ మ్మనెను. కవి (ఆర్వేలనియోగి) కులమును గుంచించెదరాయనెను. రాజు అటువే లిచ్చితి ననెను. కవి నేను పుట్టువుతోడనే యార్వేలవాండననెను. రాజు దాతుర్యమునకు మెచ్చి యేడువేలు కొనుమనెను. కవి సంఖ్య మంచిది కా దనెను. రా జెనిమిదివే లిచ్చి పుచ్చెను. పెదకోమటి రెడ్డి ఉ॥ వీపున మోపె( గచ్చవము వెండి భుజంగమరాజు మస్తక స్థాపితం జేసె నీవు వసుధారమణి౯ా బెదకోమటీం్యద: బా హావరిరంభ గుంభసముదంచిత( జేయుట యింత యొవ్పునే మోవరు లేమెజటుంగుదురు ముగ్రలతోడివిహారధర్మముల్‌. 83 "పెదకోమటి వేమారెడ్డి ఈయనకు సర్వజ్ఞచ్మకవ ర్రి యని బిరుదు. ఆమరుళతకవ్యాఖ్యా సాహిత్యచింతామణ్యాది కృతుల కీయన క ర్త శ్రీనాథకవిసార్వభౌము. డీయన యాస్టానమున విద్యాధికారి. కీ. ళ. 1404 మొదలు 142% వఅకు నీతండు రాజ్యపాలనము చేసినాండు.

(వళు-మంతిృపళంపసా స్తబకము తై సీ॥! కవటకంఠీరవాకారనారాయణ క్షేళానినాదంబు గేలి సేయః గల్పాంతదుర్దాంతకాలలై రవభేరి ఢమరుకోన్మాదం ఐడంగ6 జేయు! (బళశయకాలానీలవటు "ఘోరనిర్హాత వటుపుటారావంబు( జటులనజచు కుహనామహాకాలకోలాహలోత్రాల పాతాళనినదంబు భంగవపజదు గీ గండు మెఅసీనరిపుకోటిగుండె లవియ! జండగతి మోయు నీర ణోద్దండభేరి జయరమాసంగ: రాయవేళ్యాభుజంగ। యతులబలధామః పెదకోమటన్న వేమః 84 సీ॥ కానీనకాకోక కానీనకాకోక కానీనకాకోక కాదవేయ క్నాదవేయాధర్మ క్నాదవేయాధర్మ కాదవేయాధర్మ కాలకాల కాలకాల్మపాంగ కాలకాల్మప్రాంగ కాలకాల్మపాంగ కారకార కారకార[గాహ కారకారగాహ కారకార్మగాహ గాహగాహ గీ॥ గాహగాహాను గాహానుకై నదూమ ధూమనాటిక నాటీకదురభిమాన రమ్యగుణలోలః: సంగడిరషపాలః యమితగుణధామః పెదకోమటన్న వేమః 85 చ॥ ధరణియె బొమ్మరిల్లు వసుభావరవంక్తులు బొమ్మ లంబుదుల్‌ గురుగులు చ్మకవాళగికి కోట నభం బది సేనకోర ని ర్లరగిరి గదైపీంట యినచ౦్మదులు మేటినివాళివ శెముల్‌ గురుతరపుణ్యు. డై నపెదకోమటివేమనకీ ర్రికాంతకుఖా, రిం

తై బాటునద్య మణీమంజరి సీః ఆచెంప నుద్ర్ధండ? (ఆచ్చంపువుద్దిండి?) అనవేమపురమను (గౌమంబు తోరణ కట్టిరేని ధరణీకోటను గల్గుధనధాన్యవస్తువు లరికట్టుకొని చూజలాడిరేని మునుకొని యభిమానముద్గ (2 భశచింవంగ సారెకు( జేతులు చాంచిరేని అభ్యంజనము 'నేయునన్నగారికిం (నన్న వేముకు) దెచ్చు నూనెలో6 జెవ్పులు నూటిరేని గీ! కణంగి శృతులు (విపులు) 'సేయునోగాత్యమునకు నోర్చియంటివి నీసాటి యుర్వం గలండె [ఓర్చి కీర్తులు గాంచితి వుర్విలోన నెన్న రాజులు సాటిరా రెవ్వరై న] నమదరిపువీర రాజవేళ్యాభుజంగః అతులబలభీమః పెదకోమటన్న వేమ। ర క॥ ఈరేడుజగము లన( జె న్నాడు వదునాల్లుగుడ్డ ననిశము జక్క ల్‌ సారించి పొదుగుచున్నది కోరిక నీకీ రివాంసి కోమటివేమా? వ! నీ వీరళ్ళాశవరాజ వృవముల్‌ వడగొట్రి దుర్మార్గ పురములు దుక్కిదున్ని చెనటివిరోధుల 'నెల్పిమున్‌ పొడ్రపాపి ఆం. అ... రిపులను నలకలేరి వై రికాంతానేత వర్షముల్‌ కురిపించి కుటిలారి దంతముల్‌ గొల్జిమర్చి వీర రాహుత్తుల విత్తులు వెద బెట్టి వగతుల యమ్ములు వంట చేనీ

(వలు మంతి.[వళంసా స్తబకము కి గి॥ మొరయుమన్నీ లగుంపుల మొదలు గోసీ

మెన(గ నూరిచి తూర్ప్చెత్తి యేకరా!ి

గాను గావించె నీక త్రి కాంపు కొడుకు

గాయ గోవాళ జగనొబ్బ గండవేమ. 89

ఈకోమటి వేమారెడ్డియాస్టానమున మామిడిసీంగనాదులు మంత్రులు. తురగారామన యనుమంత్రి దుష్టండటః ఒకకవి వాని( బేర్కొనెను

క॥ కోమటి వేమనత్యాగము

భూమి. బసిద్ధంబు కల్పభూజముచేతజా

బామున్న వగిది దురగా

రాముం డున్నా(డు చేరరా దెన్వరికి౯. 90

కాటయ వేమారెడ్డి

కం॥ వెలయాలు శీవవు నుండు

నిలయేలిక యాచకుండు నేగురు ధరలో

గలిమియు లేమియు( దలంవరు

కలియుగమున గీ ర్రికామః కాటయవేమా! ర

ఈత(డు కాళిదాసునాటక[తయమునకు వ్యాఖ్యాత. కుమారగిరిచే గొండ వీటి రాజ్యమేలించినవా౦డు. “నప్రాకాటయశౌరేః పౌత్రోం మారన్య కాటన్ఫవ సూనుః । వీరాన్న పోతనృవతే ర్ధామాతా జయతి వేమభూపాలః”__ ఈయన భార్య కుమారగిరితోంబుట్టువు కుమారగిరి తనయవసానకాలమున నీతనికి రాజమహేందప్రాంతదేశమును బారితోషికముగా నాసఃగి యక్కడికి. బంపీ నాడు. తనయేకపుత్తుంండు మృతినొంద(గా( నీత డారాజ్యమును దనయల్లుః డగువీరభ్మదారెడ్డి కరణముగా నొసంగి యాతనికి బాసటయై యక్కడ. జీవిత శిషమును గడ పెను కుమారగిరి యనంతరము కొండవీటిరాజ మేలినపెద కోమటి వేమారెడ్డి కీయన విరోధి. పెదకోమటివేమునికిం జెలందగిన రాజ మహేం్యదరాజ్యము నీతండు వడయుట విరోధకారణము. శ్రీనాథుం డీతని *మనుతుల్యుం'డని (వళ ౦సీంచెను.

ర చాటువద్య మణీమంజరి ఉ॥ మానుషదానమానబలమానితధర్మ ర మామనోజ్ఞ కే ఖానుతభూతివి త్తముల( గాటయవేమన( బోలు వాసవిజ వానివిరోధి వానివిభు వానివివకుని వానియగజు౯ వానిమజంది వానిసుతు వానియమ్మిశుని వానిమ్మితుని౯ా. 9౭ ఉ॥ ఓలి నరాతులం దునిమె న్ముగత గాటమ రెడ్డి వేమభూ పాలు(డు రాశస్మతిపురభంగము చేసినలీమురీతి, నా కాలపు(బార్డువెఖరి జగంబును జాల నుతించుచుండ(గా నాలివరాభవంబునకు నంబుధి గట్టినరాముకై వడికా? ప్ర అల్హయ వేమా రెడ్డి (శ్రీనాథుని కాశీఖండము కృతిగొన్నవీరభృదారెడ్డి కితం డన్న. భార్య మూలమున దమ్మునికి వచ్చినరాజను హేందరాజ్యము నీతండు నిర్వ్మక వరా (కఈముఃడై పెంపొందించినాండు. కీ శ. 1440 (పాంతములదాంక నీతండు కలండు. ఈతనివయి. జెవ్వ(బడినవద్యములు పెక్కులు, శ్రీనాథక వీళశ్వరునివి:ం సీ॥ వివిధవిద్నోద్రండ విద్వశ్కు ముదకాండ హరిణాంక। రూవనారాయణాంక। నీత్కోగకరవాల నిర్దితారినృపాల సప్తాంగ ? రాజవేళ్యాకుజంగ సకలమహీరాజ్యనంర వణోద్యోజ్య కులకీల గుజ్జరిదళ విభాళ ॥ భామా జనస్వాంతవరితోషణలతాంత కొదండ ! రాయదేకోలుగండ | గీః జయవిజయ జన్యకాంభోజహ యనమాజ ఖురవిపాటననంభూతకుతల రేణు వటలనివీడఘనధ్వాంత భరితమువన విజయరఘురామ :ః అల్గాడవిభునివేమ ॥ రిక

(వకుంమంతి.వళశంసా స్తబకము తర్‌ సీ। అండేందుమౌళిపై. గలహంసపాళిపె6 గర్పూరధూళి-పైె( గాల్ముదవ్వు మిన్నేటి తెజలపై మించుతామరలపె మహి మంచునుజలపె మల్లరించు జంభారిగజము పె. జం[దికార జము పె6 జందనధ్వజము పై( జౌకళించు ముత్యాలనరుల పై మొల్ల కొవ్విరుల పె ముదికల్చతరుల పె మోహరించు గీ॥ వెండిమల యెక్కి. శేషాహి వెన్ను. దన్ని తొడరి దుగ్గాబ్దితర(గలతోడ నలరి నెజతనం వాడి నీ కీరి నిండీ యహవా విజయరఘురామ అల్లాడవిభునివేమ ॥ 95 సీ॥ దండయాతా ఘోషతమ్మ టధ్వనులచే గంతులు వేయించె. గన్చకొండ కితవకాలాలీలకీలానలము చేత నేలపొం గడగించెం. బాలకొండ ఆరట్టజాదట్టహయదట్టములచేత మట్టితూ ర్పె త్రించెం బొట్టునూరు ళూర్మినతాపాగ్ని(/ బుటములు వెట్టించె విద్వేషు లన( గళావెండిపుర ము? గీ॥ అనంగ నుతి కెక్కి తౌర కేళాదిరాయ యరులవండువమండువాయవనహరణ బళియధరూశియమాళవబందికార విజయరఘురామః అల్గాడవిభునివేమ। 90గ౮

జ్‌ చాటువద్య మణీమంణరి వీర భదా రెడ్డి (శ్రీనాఠకవికాశీలండము నీతండు కృతిగొనెను. రాజమ హేర్యదము రాజధానిగా( గృష్టైానద్యు త్రరతీరముననుండి చీకటి, చిల్క నము దములదా౭క రాజ్యమేలినవాండు. ఈయనయన్న _ యళ్శయవేమారెడ్డి బహుసమర్దుండు. కొండవీడు రాజధానిగా నాందదేశ మేలినపెదకోమటి నేమారెడ్డికి వీరు విరోధులు. పెదకోమటివేమా రెడ్డియు( దత్పు[తుండును న్వర్గస్థు లయిన పిదవ శ్రీనాథుండు వీరి యాస్టానమునకుంజేరెను. ఈయన వద్య్మములందును గొన్ని శ్రీనాథునివి కలవు, సీ॥ జయ రాజవేశ్యాభుజంగాంకః నిశ్శంకః యభ్యదయంబు రాజాధిరాజణః మంగళం బానతమండలీకరగండ। సంకల్పనంనిద్ధి సమరవిజయః (ివ్మోాయు వరిరాయబసువళంకరము[ద వర్పిల్లుగాయగోవాళ వీరుద మహి మించు రిపుచెంచుమలచూటకారాంక న్వ సి కర్పూరవసంతరాయ గ్‌! ఆంధ (కర్ణాటళక) నీంధయవనచేది వీరలమ్ష్మీన్వయంవర వీక్షణాఢ్యః ధరణీ పాలింవు మాచం[దతారకముగ వ్మికమోన్ని[ద। యళ్లయవీరళ్మదః తా సీః వృద్ధకచ్చవరాజు వీపు భగన( దన్ని ఫణిసార్వభౌమునివడగ దన్ని ధరణీస్టలము. (దొక్కి గిరులెక్కి వరవా ర వరునతో నంభోధివరులః జూచి యనిలమార్గము దా(టి యసమండలము దూఃటి శశి దూజి నత్మతనసమితిః గేతి ఘనశించమారచ(క ము (దిప్పి యబాత జ భపు మించి గోలోకశివ మగంచి

(వభు-మంతీ-పళంసా నఐబకము క్ర గీ॥ యేకవిళభవంబుతో నడ్డమాక లేక పూర్ణవిధుగాత నీయశోంబురుహన్నేత జగము లన్నియు. దానమై నంచరించె విమతలయరు[ద।ః యల్లయవీరభ్మదః ! ఉ॥ భ్యదమరుత్ప్ర్యయాణగుణ పొరుష దానవినీతిశార్యసం పద్ద్రఢథిమ్మవశ సిగుణవర్డితు( డళ్ళయపేరభ దు డా ళదకథ [దఠ దగజభ |దకఠ _దకళ |దభ్యదక ల్పదుమవీరభ్యదబలభదనము[దసురాదిభదులజ- ంం సాగిబై చరాజు సీః; కూరత వైరిరాజుల( గాని జక్కున (వేయవు మానగోవిందరాయ ఆది లాపు నిది ఘనం బనుదళంబుల. గాని చొచ్చి నజ్క వు దివిచూజణకార [వధనదకుండు మవోబలు( డగునృపు. గాని యొజయవు రాయ రాహు త్రమిండ వటఖానుఖానాది ఐబలుదురములు గాని కొన విల బులియమార్కోలుగండ గీ॥ గండ బేరుండ యు_త్రమగండవీరుద వీరకేదార రణరంగవీరభద నవ్యగుణహార సాగి గన్నయకుమార బశర వై బామహాప్యాత ఐహుచరిత. 100 సీ బహుముఖ బహ్మాండభాండంబు దివెగూడు సంపూర్ణ వీరరసంబు చమురు లీమ్మవతాపార్కబింబంబు తిరువత్తి విజయసంగరభూమి వేంటపొలము

న! లాటువద్య మణీమంజరీ వంచమవిళబ్దబంధంబు గంటలు కరవాలఖై రవాకార మంబు మేటివై రుల పాలిమృత్యువు చొవ్పరి సహజసన్నాహంబు శక్తిగాంగ గీ॥ ర్యాతివపగ లన క్రేపొద్దు రాజసమున గంట వేటాడె దహితమృగములు సమయ గాంతీహిమధామ గండరగండనామ శ్యతునారాచ గన్నయసాగివై చః 101 సీ॥ నెరవుగా. బేరిననెత్తురుదబ్బలు గుజుతుగా నంటినకొవ్వుపొరలు మేపుపొట్టలమీంద మెదలాడు పేపులు చెదరి చించినగుండె చేరుగుదులు మాటబ్రైనకువ్సలు మాంసఖిండంబులు చరణముల్‌ కరములు శల్యములును మొదలికి నూడినమూలుగుకొడుపులు వవనంబు వోవనివచ్చితలలు గీ కందుకూరొద్ధ భూఠాలు కలనీ మెనంగ ఘానమల్కల గెల్చ్బుటే ఘనము నీకు జల్లసురధాణబీరుదసంపాద్‌ పాద శృతునారాచ గన్నయసాగివై చః 102 సీః పులితలాటంబుకై కలహించుదా మెల్ల మల్లయ్యనని ౮) రేకు మడ(గ6 గొట్టి నెజిగండలేరుండబిరుదుకై వట్టిన వెల్ణంకులను నాజి విజణగ( (దోలి మునుక ర క్తక్షేతమునకునై యొరనిన యినుగంటి తిమ్మనయే వణంచి బల్లెనుర్నతాణపట్టువిరుదము క్రై సెట్టివల్‌ రాఘవుచే/త చెజిచి

[వమ.మం్మతీవళంసీ స్తబకము క్రి గీ మజియు( దక్కినమన్నీల నురుముచేని మించె నీకి రి దిక్కుల మేదినందు ఐల్లసురధాణబిరుదసంపాదపాద శ్యతునారాచ గన్నయసాగిబై చః 10 క॥ ఈసాగివై చభూవరు! డీసాగిన మొదలు నర్జు లేచిరి సిరులజా రాసాగి బల్లె మందిన బోసాగిరి వైరు లిరదపురికిని సమరజా, 104 మ॥ నరస్మాగేనర సాగిగన్న యళతనూవా బై చభూపాల యి ద్దరణిా నీకరిగోడ చెల్లునంట చ్మితంవా తలంవంగ వి ర్భర తారుణ్యవయోవిజ్బృంభ యగురంభానారిపాలిండ్ల నీ యరిగో రెంతయు జెల్లుచుండు నంట జంభారాతిలోకంబునకా. 105 సాళువగుండ నరసింహరాయలు (పొఢదేవరాయలయనంతర మీతండు కర్ణాటరాజ్యమాక్రమించుకొని వరి పాలించెను. (క 14580 పాంతములం దీరాజరత్నము కలడు. డీండిమభట్టా రకు డనుసంస్కృతకవి యీతని దిగ్విజయాదికమును వర్ణించుచు సాళ్వాలళ్యు దయమను వదునాల్టునర్గముల మహాకావ్యమును రచించెను. పిల్చలమజ్ఞి పినవీర భ్యదకవి యీతని కంకితముగా జై మినిభారతము రచియించెను. ఈతనిపేర “నవరత్న” వద్య్మములును “సప్తాంగవద్ధతి” పద్యములును రచింవ( బడినవి, దీనికి, [గంథగర్త పినవీరభ్మదుండు కా(దగును, నవర తులు సీ దినదినంబును నెల్లదివిజులం బోషించు( గైరవబందు డేకార్యకాంత్ష? అన్పటన్పటికి లోజాంధకారము మాన్ను నీను. డేమిలాభంబు నిచ్చగించి?

శ్రర ఉాటువీద్య మణీమంజరి నచరాచరం బై నజగతియెల్లి భరించు ఫణిపతి యేఫల్మపా ప్రి జూచి? ఆదనున వర్షించి యఖిలజీవులం [బోచు జలధరం బే (వయోజనము గోరి? గీః వరహితం వాత్మహిత మతి నరమపుణ్యు లన్యు లొనరించుమేలు తా రాసవడరు సకలభాగ్యోదయ కఠారిసౌళువాంక। గుండభూపాలునరసింహమండలేం[దః శ్‌06 నీ। ఆకారనంవద ననుకరించినవిద్య విద్యకు. దోడై నవినయగుణము వినయగర్భిత మైనవ్మికమారంభంబు విక మార్దిత మైనవిభవగుణము విభవానుగుణ మైనవితరణోన్మేషంబు వితరణో పేతమై వెలయ్మపియము 1పేయవచోనిరతమై పెంపొందు సత్కృతి నత్క్బృతి. జేకొన్నచారుకీ రి చీ॥ చారుకీర్తికి నెల వై నపౌరుషంబు పొరుషంయిన వ _రించు భాగ్యభూమి భూమి పాలించునృవతికి భూషణములు గుండభూపాలునర సింహమండలేంద। 107 నీ॥ సర్వజ్ఞా డగుమంగతి నవదరించినరాజు కార్యఖడగ్గమ్ముల్మక ము మెటుంగు కార్యఖగ్గమ్ముల్మక్రమ మెజీంగిన వాజ్లు ఐబహువిధంబుల మూలబలము గూర్చు బహువిధంబుల మూలఎలము గూర్చిన రాజా శ్మృతుల నవలీల సంవారించు శతుల నవలీల సంహరించినరాజా భరణి యేకాతస్మతముగ నేలు

[వభు-మంధత్రి.వశంసా స్రబకము శీ గి; కావున మహ్మావధాన్యాగగణ్యుమిద్ధి యధిపుస్మామాజ్యమునకు సర్వాంగరశ్ష రాయమలవరగండ। వీర్వవచండ గుండభూపాలు నరసింహమండ లెం ద। 108 సీ। సంగిత ధర్మంబు సాహిత్యధర్మంబు తెలియనేర్చుట (వజ్ఞగలఫలంబు వితరణ్మప్రౌఢథియు వినయసంరూఢియు. గైకొంట నంవద గలఫలంబు కుజనశిశతణమును సుజనర షణమును గల్గుట నిజశ_కిగలపలంబు (ాహ్మణభ క్రియ ఏరహితళ క్రియ గావింపు విభవంబుగలపలంబు గి బట్టు వ్మిపుండు విద్యార్థి సరంగ దాత కిదియ లనణ మెన్నంగ 'సెలమి నెపుడు సౌశువమోణివతివంశజలధిచంద గుండభూపాలునరసింహమండలేం[ద | 109 సీ బంగారునకు సౌరభము జనించినయట్లు కులజా( డు త్తమగుణకలితు(డేని కన్తూరి నికరంపు( గాంతి( జెందినయట్లు లుత్రమైోతముండు శ్రీనొందెనేని భావింవ( జెజకున( బఐండు వండినయట్లు నెజదాత (పియవచోనిరతుండేని అలరుగందప్ముమాన నలరు వూచినయట్లు శ్రీమంతునకు గీరి చెందెనేని గీ॥ భవ్యగుణసాం[దః సకలవై భవసురేర్యద £ సహజదానశిలీందః భాషాఫణీందద్ర 1 సాళువషోణివతివంశజలధిచంద 1 గుండభూ పాలునరసింహమండలేం[ద। 110

శీలి బాటువద్య మణీమరిజరీ సీః వాహ్యాళిచో మ త్రవారణనూకరా శ్వములం గ న్గొనుచోట పాముచోట ఆరగించెడిచోట నౌషధంబులచోట న్మిదవోయెడిచోట నెలంతచోట వేట వెళ్ళెడిచోట విందుచెప్పినచోట నాటపాటల వేడ్క. నలరుచోట వైద్యుచే ంనిఆక టం బై నట్టి తెరువున ననిమొనల్‌ దీర్చుచోట గీ; దై వతస్టానవై భవతతులచోటం (గొ త్తవారల గాన్సించుకొ నెడుచోట నాత్మరక యేమజకుండునతండె రాజు గుండభూపాలునర సింహ మండలేం(ద్రః శేష సి [ప్రియముతో నిజమాతృ పితృళ క్రి యొనరించు ధర్మాళ్ములకు వేజెదైవ మేలః మమతమై సర్వభూతములందు దయగల్లు ఛన్యులకును వేజె తవము లేల? నరససత్క వికావ్య సరణివినోదించు నతిపుణ్యులకు వేజె యమృత మేల? సతతంబు నత్యభాషానిష్ట వదలని కృతకృత్యులకు వేతె క్రళువు లేల? గీ॥ |పాఐవద మైనలలికాంగి. బాయకుండు పురుషులకు వేజె దేవే్య్యదపురమదేల రాయచౌహత్తమల్ల ధరావరావాః గుండభూపాలునరసింహమండలేం దః 112

1వభు.మం[తిపళంసా సఐకము శీత సీ॥ ధనికుల గావింవదగదు సోదర్యుల ఐడవాలు( జేయ జొవ్పడచు కుటిలు తగదు దుర్గాధివత్యము జాతీ కొసంగంగ ధనము కావలి! బెట్టందగదు ఖలునీి దేశాధికారింగా (దిప్ప నొవ్పదు [కూరు జనవు [వమాదంబు సాహసునకు కాదు లీరు( దలారికము (వతిష్టింసంగ గిడు వంచకుని వాకిటను నిల్ప గి॥ నమ్మ ననుమాన మగువాని నమ్మందగదు నమ్మియుండినచోట [వణంబు గనిన (వణమునకు( దగంజేయంగ వలె జికిత్సం గుండభూపాలునరసింహమండ లేం్యద। 118 సీ॥ మంత్రాధిపునితోడ మర్మజ్ఞుతో రాజ హితునితోడను న్మిగహింవ(జనదు ఆతిమదాంధునితోడ నంగనాసక్తుతో జెడుగుతో, దనయాత్మ చెవ్నందగదు నిందితుతో బరనిందాభిలాషితో [(గూరకర్మునితోడ గూడ జనదు రాజవిద్వేషితో భూజన్నదోహితో వంచకుతో. బొత్తు వలదు సేయ గీ వరంగ సీరీతి. జరియించునర వరునకు నూర కెవ్వారు మార్టులై వైరులగుచు నడచిరేని యవశ్యంబు చెడకపోరు గుండభూ పాలునరసీింహమండ లేం దః కై2శీ

గ్‌ బాటువద్య మణీమంజర నప్తాంగ పద్ధతి సప్రాంగవద్ధతి యను పేరిపద్యము లేడును జేకుతినవి కావు. చేకుటిన మట్టున కుదాహరింవ( బడుచున్నవిః రాజపద్ధతి సీః ఉత్తమకులజు(డై యుద్యోగశీలు(డై బాషలలిపు లెల్ల( బరికళించి వాక్సటుత్వము గల్లి వ్యసనము మానీయ రము గూర్చు దతు(డై [శమము దెలిసీ [వజలకు( జల్లనై ఐలములం బోషించి సుకృతిమయై హూరుండై శుద్ది మెజన్‌ రాజదోషములు భూరమణు( బొంద(గనీక వరమర్మ బేదియై వెర వెజింగి గీ॥ గుపమంతు( డైకుశలు( డై కొలు వెణింగి బారచతు( డై దేశవిచార మరయు నట్టిసన్మంతతి గలగినయత(డు రాజు గుండభూపాలునరసింహమండలేం[ద : కే1ర్‌ కోశపద్ధతి గీ॥ తనభుజార్జిత మైనయర్ధంబు దెచ్చి యాయ మెజింగి|వయించుచు ననుదినంబు నరనీ భండార మొడ(గూర్చునత(డు రాజు గుండభూపాలు నరసింహమండలేం[దః 116 రాష్ట్రవద్ధతి సీ వర్ణ్మాశమంబుల వరున దవ్పంగనీక జారచోరాదులపే రడంచి దేవభూదేవతాస్టితులు పాలించుచు నల్సువిన్నవ మైన నాదరించి

(వళు-మంధతి..వశంసా సబకము తీకీ అబలుని ఐబలవంతు లడరి (తోవంగసీక వ్యవవోరధర్మ ముల్‌ తివిరి నడపి కొలువుమన్నీ లలోవలిపోరు లడంగించు గళ్ళ కూళ్ళకు నలజప్ల మాన్ని గీ॥ నిఖీలదేశంబులను జక్క నిజగృ్భృహంబు లరయువిధమున దివ్యాజ్ఞ లనువువజిచి య్మవమత్తుండై ధర యేలునతండు రాజు గుండభూపాలు నరసింహమండలేం[దః &ీ1ే7 దుర్గపద్ధతి సీః తృణకాష్టజలసమృద్ధిని (విధానంబుగా€ గలకాలమును సమగంబు నేని కోట యాళ్వరి కొమ్ము (కొత్తశంబు లగ డ్ర లట్టళ్ళు యంతంబు లనువువతిచి దాన్నంబు లాదిగా. దగునవరణలెల నొకటియు( గౌొదవ లేకుండ నునిచి నీతిమార్గంబున నెనరై నదొరలను బలనీ పాశెములందు( గొలువునిలపీ గీ॥ నగరకావలి సావధానముగ నునిది చోద్య మిది యెట్టివారి కభేద్య మనెడు నట్టు దుర్గంబులం దుండునత(డు రాజు గుండభూపాలు నరసింహమండలేంద। 116 ఐలపద్ద్ధతి సీ॥ వేడు పైతరవులు పెట్టక చేజేత ఈవణదన్పకయ జీతంబు లిచ్చి? చేరువదొర లిచ్చుజీతంబు వచ్చుట రాకయుండుట విచారంబుచేన్‌

తథ చాటువద్య మణీమంజరి

యగువలై తల ఎ ళం తగ్గిన నైనను

గట్టకుండిన వారకముగ నిచ్చి రణరంగమున( గానరా మెలంగినచోట నుచితంబు లొస(గుచు నువచరించి గీ॥ [ప్రాతవారిని గొల్వాస వడనివారి

మూలబలముల మన్నీల మొనలకంటె

నంగళంబుగ నేలినయళత/(డు రాజు

గుండభూపాలునర సింహ మండ లేం[ద। కె[9

శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు

బ్లారిమండలములోని యానెగొందికి సమీవమున నుండిన విద్యానగర మను వట్టణరాజము రాజధానిగా దక్షిణహిందూ దేశ మునకెల్త నేకచ్చ(తాధివత్య మును నిర్వహించిన యీ నృపాలరత్నము 39 1509 మొదలు 1530 వఅకు రాజ్యము వహించినట్లు తెలియుచున్నది. కృష్ణరాయలు బవువారములు దండ య్యాతలుచేసీ నానారాజుల జయించి తురుష్కులముష్కరకృత్వముల సాగనీ యక రాష్ట్రముల నాక్రమించుకొని మవారాజ్యవై భవ మనుభంచినవాల డగుటయ కాక సరనకవితావిలాసలాలసు(డై పెద్దనాది కవీందుల వల్కు(దేనియల జూటల/ గొని సంన్కృకాంధములందు మేలయినకవనము నెప్ప నేర్చిన సుక విరాజశిఖామణి. ఆంధధమున విష్ణుచి త్రీయమును సంస్కృతమున మదాలసా చర్మితాదికములు నీతనికృతులు. ఆయ్యధవాజ్యయమున కీమహారాజుకాలమున నిం తం తనరానిమహోన్నతి చేకూజెను. సెద్రనాదికవ్నిశేమ్టు లీతని యాస్టానమునం గవీశ్వరులు. మనుచర్మితము పారిజాతావహరణము మొదలగుకృతుల కీతండు కృతివతి. పెదనామాత్యున కీత. డాంర్యధకవితాపితామవుం(డన్న బిరుద మొన గెను. విద్యావిషయమున నీమహరాజు నా స్థానమందు జరిగిన వృత్తాంతములు వింతవింతలుగా( జెివ్సకొన(బడుచున్నవి. కొన్నిమ్మాత మిందు(దెల్ప/బడును.

ఒకవ్పడు కృష్ణరాయలు వని-డిప శరమున గవిగండ పెండేకమును గొనివచ్చి సభాస్టానమున నిడి సంస్కృతాంధములందు సమముగా( గవనము "సెవ్పనేర్చినవారిద్దానింగై కొననర్హు అనగా సభ్యులు మిన్నకుండిరనియు దానిపై వాత(డే...

[వఠు.మంి. వశంసా స్రబకము త్త ఊ॥ ముద్దుగ గండ పెండీయరముళకా గొను(డంచు బవూకరింవ(గా నాద్రిక నాకొసంగుమని యొక్కరు( గోరంగలేరు లేరొకొ_ అని నగమువద్యము( జదివిన( బెద్దనామాత్యుండు లేచి_ ఉ॥ ెద్రన(బోలువండితులు వృశ్విని లేరని సీ వెజుంగవే పెద్దన కీిదలంచినను బేరిమి నా కిడు కృష్ణరాజ్ఞపా। 120 అని వూరించి యీమాలిక నాపవుగా రచించిచదివెనంటః: ఉఊ॥ వూ(తమెజలుంగులుం బనరువూ(వన బెడంగులు. జూపునట్టివా కైతలు? జగ్గు నిగ్గు నెనగావలె. గమ్మనగమ్మనన్వలె౯ా రాతిరియుజా బవల్‌ మజపురాని హొయల్‌ చెలి యారజంపుని ధా తరితీపులో యనంగ దారసిలన్వలె లో. దలంచినకా_ బాంతిగ( భై కొనలవలెను బై దలికుత్తుకలోనివల్లటీ కూ(తలనన్వలెఖ సొగసుకోర్కులు రావలె నాలకించినకా జేతికొలంది( గౌగిటను జేర్చినకన్నియచిన్ని పొన్నిమే ల్మూ(తలచన్నుదోయివలె ముచ్చటఓగావలె( బట్టిచూచినళా డాతొడనున్న మిన్నులమిటార పుముద్గులగుమ్మ కమ్మనౌా వాతెటదొండవండువలె వాచవిగావలె. బంటనూ.దినళా గాతల( దమ్మిచూలిదార కై వసపుంజవరాలి సిబ్బెపు 'స్మే తెలియబ్బురంపు జిగి నిబ్బర పుబ్బగుగబ్బిగుబ్బపొం బూ(తలనూనెకాయసరిపోండిమి కిన్నెర మెట్లబంతి సం గాతపు సన్నతంతి బయకారపు( గన్నడ గౌళవంతుకా పాతత తానఠానలవసకా దివుటాడెడుగోటమీటు బల్‌ (మో(తలునుంబలెక హరువు మొల్లముగావలె నచ్చతెన్లు లీ రీతిగ సంస్కృతంబువచరిం వెడువట్టున భారతీవధరూ టి తవనీయగర్చ్భనికటీలవ దాననవర్వసాహితీ భౌతిక నాటక్కపకర భారత భారత సమ్మతవభా శీతనగాత్మ జా గిరిశ శేఖర శీత మయూఖరేఖికా పాతసుధ్యాపవూర బవుభంగ ఘుమంఘుమఘుంఘు మార్చటీ జాతక తాళయుగ్మలయనంగతిచుంచు వివందచి కామృదం గాతత రేహిత త్రహిత వాధితధంధణుధాణుధింధిమి

శిర్రీ చొటువద్య మణిమంజరి (వాతనయానుకూల వదవారకువూద్వహ వారకింకీణీ మాతనఘల్స లా చరణనూపుర రూశరుకీమరందసం ఘాతవియద్దునీచక చకద్వికచోత్సలసారసం్యగ వో యాతకుమారగంధవహహారిసుగంధ విలాసయు క్రమె చేతము చల్లంజేయవలె జిల్లన జల్లవలె౯ మనోహర ద్యోతకగో సనీఫలమధ్యుదవ గోఘృతపాయస వసా రాతిరస్మవసారరుచిర వసరంబుగ సారసారెకుకా. క్ష2్షై రాయ లంతట( గవిగండ పెండేరమును దానై యాతని పాదమున దొడిగెనంట? రాయలు వేజొకవ్పు డేదో యాశువుగా రచింపునున బెద్దనగారు చెప్పినది _ చం॥ నిరువహతిస్థలంబు రమణీ పియదూతిక తెచ్చియిచ్చుక వ్వృరవిడె మాత్మ కింవయినలోజన ముయ్యెలమంచ మొప్పుత వృరయురనజ్ఞా లూవూ తెలియంగల లేఖక పాఠకో తముల్‌ దొరికిసంగాక యూరక కృతుల్‌ రచియింపుమనంగ శక్యమే! 122 కృష్ణరాయ లొకనాః డాస్టానమున గవీశ్వరుల కీసమస్య నాసంగెనట। “వి స్ఫురిత ఫవణామణిద్యుతుల. బొల్పగునాగకుమారు(డో యనక” "పెద్దన్నగారి పూరణము . చః వరుడు చెజంగు వట్టినను వల్వకొజంగినలేమ. సిగ్గువ ట్టురుతరత్నము[దికల నావ్పగుడావలికేల మూయ :గా( గర మమరెం గరం బపుడు కామనిధానము( గాచియున్నని స్ఫృురితఫణామణిద్యుతుల( బొల్పగునాగకుమారు(డో యనక, 103 నగరు; తగరు, తొగరు, వగరు, అనువదములు (ప్రానస్లానమున నెల కొల్పి, రామాయణ, భారత, భాగవత, వరములుగా: గృష్షరాయని యాస్తాన మున నాకకవిచే జెవ్చ(ఐడినవద్యములు.__.

(వళు.మంత్రి.[వళంసా స్రబకము శం చ॥ వగరువగాయె నింక విపినంబులకే(గుండు రాజ్యకాంకకుం దగరు కుమారులారః యని తల్లి వగ ల్మిగులంగ దో గాః దొగరున రవగట్టి మది(దో(వక గద్దదభిన్నకంఠయె వగరుచుచున్నః జూచి రఘువంశవరేణ్యుండు తల్లి కిట్లను౯ాం న! చ॥ తొగరుచి కన్నుడోయిం. గడు దోంవంగ గర్హుండు ఖీమ సేను పై దగరు ధరాతలంబునను దా(కినభంగిని దాకి నొచ్చి తా వగరుచుచుకా వెనకా బరుగువాజణిన నచ్చటిరాజలోకముల్‌ నగరు, నుయోధనాజ్ఞ మదినాటుట(జేసి ధరాతలేశ్వరాః శ2్‌ చ॥ వగరుషుమాతమే వరుడు వళ్యుండుగాండు సభీనఖత్వమె న్న గరుడవాహనుండు మము వా,డటు డించుటయెల్ల నుద్దవా తగ రనికాక మోహపులతాతనువై న విడంగ(జూతురే తొగరుచి యోషరీశునకు. దోంవ(గ(జేయునె వీడనాగ(గళా. కత కృష్ణరాయలు దూర్జటికవి కవనళ క్రినిగూర్చి వద్మరూవమున( (విశ్నింపంగా నొకకవి పూరించిన వూరణము. _ చ॥ స్తుతమతియైన యం్యరక విధూర్హటినల్కుల కేలక లైనో యతులిత మారురీమహిమః--: వి తెలి సెక జగదేకమోవానో ద్ధతనుకుమార వార వనితాజనతాఘనతానవారినం తతమదురాధరోదితసుధారసధారల( [గోలుటం జామీః కైరై7 రాయలకోరిక పె సీ [కింది మూడు వద్యములును బెద్దన తిమ్మన భట్టుమూర్తి కవులచే రచింవ(బడినవి = శా॥ రంతుల్‌ మానుము కుక్కుటాధను దర్శిదక్ముదళూ దాంగణ 1పాంతోలూఖలమూలతండులక ణఇ(గాసంబుదే( (గొవ్విదు ర్జాంతాలీలవిశేష నీషణపణాంతర్మాంససంతోషిత స్యాంతుండై న ఖగేం్యదుక ధ్థైదుర నీజంజాటముల్‌ సాగునేః 1

ర్‌0 బాటువద్య మణిమంజరి ఉ॥ స్టానవిశేషమ్మాతమునః దామరపాకున నీటిబొట్ట:ని౯ా బూనికమౌ క్రికంబనుచు! బోల్చినమ్మాతన యింతగర్వమా మానవతీశిరోమణుల మాలికలందును గూర్పవత్తువో కానుక లియ్య వళ్తువా వికానము నిత్తువొ ఏిల్వదెత్తువో. 129 ఊఉ తక్కక నేల ముదైగొని తవ్వంగనేర్తు నంచు దాకుతా వొక్క టె జాతి యంచు ముద మొందకు బుర్దిని వెజ్జివందిః సీ వెక్కడ! యాదిఘోణియన నెక్కడ! యదిసముదదుర్గరూ ర్భాక్కుతలంబు నొక్క యరవంటనె మింటికి నెత్త నేర్తువే 130 రాయలయాస్థానమున కొక సంస్కృత కవి యరుదెంచి పెద్దనాద్యాం (రకవీశ్వరులయెడ నీసడింపుతో నిట్టువల్కె నట_ ళ్లోః ఆంధభాషామయం కావ్య మయోమయ విభూషణమ్‌। వెన్వెంటనే పెదనామాత్యుండు చెంవ పెటు పెటినటు వూరిందె_ ద బ బల ౧ శ్లోః నంస్కృకారణ్య సంచారి విద్యన్మ త్రేభ శృంఖలమ్‌. 131 రాయలకు. జదరంగపుబెత్తులు వేయటయం దత్యంకాస కి యుండెడి దట: బొడ్డుచర్ల చినతిమ్మనయను కొప్పోలు కరణము కవీళ్వరిదిగ్రంతియను [వతిష్టగలవాడై శ్రీకృషరాయలతో' జదరంగమాడుచుండెడివాండు. శ్రీకృష ణ ణ రాయలవతమున నెంద జాలోదించి యెత్తునేయచున్నను నీత. డొక్కండే యెదురెత్తు వేసీ యాటగెల్బుచు వేయార్లు వందెము గొనుచుండెడివాండటః ఆతని శక్రికి సంతోషించి కొప్పోలు (గామమునకు( గృష్టారాయపురమనునామ మేర్చ ఉచి రాయలు సర్వాగహారముగా నాతనికి ధారవో సెను. క॥ శతనంఖ్యు లొక్కైనను నతతము థ్రీకృష్ణరాయ జగతీవతితో( జతురంగ మాడి గెల్బును ధృతిమంతుండు బ్నొడుచర్ల “తిమ్మన ఐ?రేః 122

[వళు-.మంధి.వళంసా న్తబకము ర్క్‌

ఊ॥ దీరుండు బొడ్డుచెర్ల చినతిమ్మన మంతికుమారు. డంచిళా

కారుండు సత్కళావిదుండు కౌశికగో్యోతుండు వద్మన్నేతసే వారతబుద్ధి నందవరవంశ్యుండు సత్కవిలోకనాథు( డా చారసమ్మగవ ర్తనుండు బారువచస్థితి రొవ్వవాం డొగికా. 133 రాయలు కళింగదేళ విజిగీషామనీష దండె త్రిపోవుచు బెజవాడలో విడిసి హరివాసరోవవానవతమును గృష్టాతీరమున నున్న శ్రీకాకుళ పుణ్య మేతమునం గావించుటకై పెద్దనాది విద్వత్కవులతో నరిగెను. అవుడే యక్కడవెలనీ యున్నయాంధనాయకస్వామి కృష్ణరాయల స్వవ్నమున నాము కమాల్యద రచింవ నాడేశించిన ట్లాము క్త్రమాల్యదయందు! జెప్ప/బడి యున్నది. అక్కడ నేకాదశినా(డు వండితమండలితో. బుణ్యకథాగోష్టి సలుపుచు( గృష్టరాయలు , దాశరథు లెకు,.వవారా? పాండవులెక్కువవారాః అని వళ్నింతెనంట. 'పెద్దనా దులు తమకు దోంచినరీతిని ఐలుదెజంగుల జెప్పిరట. దాశరథులు ఈశ్వరాంశ మున జన్మించినవారుగాపున వారి కమానుష శక్తులును లోకో త్తరయోగ్యత యనుగల్లుట వింతకాదు. పాండవులయెడ నీశ్వరాంశములేదు. అట్టయియు శక్తు _లయందును యోగ్యతయందును దాశరథులతో సాటివచ్చిరి. కావున! బాండ వులే యెక్టువ వారగుదురని తనయాశయమును రాయలు తుదకు వెల్లడించెనట। ఆది విని రాయల్మవక్కను జామరము విసరుచున్న చాకలి యొకండు కేలు మోడ్చి “దేవర జన్మాంతరమున నున్నను బాండవులమీ(ది యభిమానమును మానలే” దనెనటః రాయ లత్యానందమునెంది యా చాకలివాని నేదికావల యునో కోరుకొమ్మనెన6ట: వాడు దేవరకోట యేలవలెనని కోరిక కలదనెనటః ఆప్పుడే యక్కడ వానికి దేవరకోటసీమ నేలుకొమ్మని యనుజ్ఞ నొసంగెనంటః నేం జాదేవర కోటసీమను గమ్మజమీందారులు పాలించుచున్నారు. కాని నేంటి వటజకును నా సంస్థానమున( జాకలిచే. బల్లకి మోయింప కుండుటయ సీలుమొ హర్లు వానియొద్దనే యుంచుటయు నాచారముగా వచ్చుచుండె నందురు, కృష్ణరాయలపై ననేక కవులే. జెవ్పబడిన చాటువులు.

మ॥ శరసంధానబలవమాది వివిదై శ్వ్యర్యంబులుం గల్గిదు రృరషండత్వవీల్మపవేశకలన్మబహ్మమ, న్‌ నరసింహకతి మండలేశ్వరుల నెన్న క షళ్సు నీసాబన మిక టొ నర సింహాక్షితిమండ లేళ్వరులకృ ష్థ్రోన్థ ధాజకంకీర గాన ల టి

క /!

రె చాటువద్య మణిమంజరి

మ॥ కలనం దావక ఖర్గఖండితరిపుమ్మాళ ర్త మార్తాంగమం

డలభేదం బొనరించి యే(గునెడ( దన్మధ్యంబునజా వోరకుం

డలకేయూరకిరిటభూషితుని శ్రీనారాయణుం గాంచి లో

గల(గం బాజుచు నే(గె నీవయనుశంకళా గృష్టరాయాధిపాః 135 ఉఊ॥ ఏపునంగృష్షరాయ జగదీశ్వరుఖగ్గము మింట మార్గముం

జూపిన భానుమండలముసొచ్చి హుటావుటి శతు లేంగుచో

రేవటిబావనయ్య వగలింటిమహో[గపుజంగమయ్య యో

మావటిదాసరయ్య మము మన్ననసేయు మటందు రెంతయుళా. 136 ఉః॥ కాళియు నీకరాసిసరిగాదు నృసింహునికృష్ణరాయః యా

కాళిని జచ్చువారికిని గల్లును జేతికి( బుడ్జె సీమహో

గగానీని గండతుండెములుగా మృతి(బొందినవై రికోటికికా

భాసురరాంభకుంభకుచభారము లబ్బెడు నేమిచ్మితమోః క137 ర! రాయ్యగామణి కృష్ణరాయః భవదు.గ(కూరఖడ్గాహిచే(

గాయం బూడ్చి కళింగదేశనృవతుల్‌ కానిర్హ రీపోషజీ

మాయాఫీకుముటూరులోటుకువుటూమాయాసటాజాహరే

మాయాగ్లేయమడే యటండడు దివి రంభావారునిణ యక్షుని౯. 138 మ॥ సమరమషోణిని గృష్టరాయలభుణా కాఠాసీదే( బడ్డదు

ర్హమదోర్టండ పుశిందకోటి యవన(వాతంలు సప్రాశ్వమా

రృమున౯ గాంచి సెవా సవో హరిహరంగా ఖూబు ఘోడాకితే

తుముకీబాయిల బాయిదేమలికియందు ర్మింటికిం బోవుచుళా. 1309 మ॥ గవ(కుల్‌ బల్లిదమయ్యె ఢిల్లికిని మక్కాకోటమేలయ్యె! ఐం

డువకుర (గొ త్రగ((గొ త్రడంబు లమరెకా బోలేరు చందేరులళా

దవనం బెక్కె బెడందకోటపుర కాంతాగర్భ నిరృేదన

1వవణంబై నభవ్యత్పయాఖజయవా ర్త గృష్టరాయాధిపా 140

[పఠు-మంతీ,పళంసా స్రలకము కం ఒకప్పుడు కృష్ణరాయలకు గృష్టడగ్గజ( దురుష్కు లతో బోరువాటిల్లెను రాయలసేన కృష్ణ కిద్దరిని దురుష్క సేన యధ్ధరిని నుండెను. నదిదాంటి రాయలసేనపెకి రావలయునని యేన్గులతో దురకలు నదిలోనికింజొచ్చి కృష్ణ వెల్లువగొ( బాయచుండుటచే( జెల్లాచెదరై కొట్టుకొని పోయిరి. ఏన్లులుమ్మాత మీదరికి వచ్చి రాయల సేనలో(జిక్కైను. అప్పు డొకకవి చెప్పినవద్యము._ క॥ నరసింహకృష్ణరాయా దురమున నీపేరిటేటు తురకలజం పెళ గరిరాజవరదు( డంచును గరిఘట లట మిమ్ముజూచి [గకు,. నవచ్చెఖా. కైత్తకై శా థశ్రీలీలాత్మజ! కృష్ణరాయః సమరోర్వి౯ నీదువై రితమా- పాలు ర్వీ/గి హయాధిరూఢులగుచుం బాజకా వనీళాథభిళా ఖాలగ్నాయత కేళపాశులయి యూగజా గేకిసల్లౌట్టి యు య్యాలో జొంవలొా యంచు బాడుదురు భిల్లాంలోజవ్మరేషణల్‌ ఉక్తం మః బలఖిన్నాగము చెంవ(గొట్టి గిరిజా 1పాణేవనట్ణెక్కి వా గ్ధలవారేవణకొవ్పవట్టి శశివకంబెక్కి ధట్టించి యా ఐబలరాముకా మొలబట్టి నీయశము భూభాగమ్మునళా మించెనౌ లలనామన్మథః కృష్ణ్ణాయనరపాలా రాజకంరీరవా. కే43ి క॥ నరసింహకృష్ణరాయని కరమరుదగుకి ర్రియొప్పెం గరిలి ద్ధిరిఖి త్కరికరిలి ద్లిరిగిరిభి త్కరిలి ద్లిరిథి త్తురంగ కమనీయంబై. కేతకీ గి నద్మనాట్యస్థలంబున ఐక్కీలోనం బైరువైం ఐవ్వళించిన వరమమూర్రి అనుదినంబును గృష్టరాయాధిపునకు( జాక్కణగడాలవేలుపు సభము లొసంగు, క్షేశ్తర్‌

గ! బాటువద్య మణీమంజరి చః పెనిమిటిచేయ పుణ్యజనపీడనవృ త్రియు( దండిళలంగముకా దనయుననంగభావమును దమ్మునికార్య్యముః జూచి రోసి స జ్ఞైనపరిరత్షు శౌర్యనిధిం జారుళ రీరు( గళ్ళావపూర్ణు న వ్వననిధికన్య చేరె జితవై రినికాయునీ గృష్షరాయని౯. శీశేర ఉ॥ అబ్బముఖీమనోజః నరసారివనందనః కృష్ణః సీయశం ఐబ్బకరాబ్దజాబనయనాబ్దివిలాసము సీవితీరిమం ఐజ్జకరాబ్దజాబనగయనాబైవిలాసము సీవరాక మం బబ్బక రాబ్ధజాద్ధినయనాబ్దవిలాసము చత మిద్ధరజా. కడై ఉ॥ కాయము వంగి తాముదినె. గన్నులునుం బొరగప్పె.( గాలు క దాయె నటంచు రోని నరసాధివనందనః కృష్ణరాయః యా భూయువతీలలామ నినుంబొందిన నాదిఘుజంగఖ ర్తకుకా బాయనిచింతచేత( దల్నపాణము తో(కకు రాకయుండునే. 1405 ఆం్యధవాజ్బ్యయమున శ్రీకృష్ణరాయలవిఖ్యాతి యవినళ్వరమును బధా నమును గావున నామహారాజునుగూర్చి సంస్కృతమున( జెవ్వంబడిన చాటు వద్యముల( గూడ నిందు(జేర్చుట సముచితమని యట్లుచేయుచున్నా(డను... ల్లోః వీర్మాగేసర। కృష్ణరాయనృవతేః త్వదైైరికాంతా వనే ధ్యావంత్యః కుచయానరోమలతికావ్యాహారలీలాభృతః 1 [పాపాళా కోకమ హేభవన్నగళుకాణ రుంధంతి వ క్రేందు నా మద్యే నాపి కచేన కంకణరన ద్వైడూర్యరడ్రైరపి. &49 ళ్డో॥ ళో లో భూవరః భూరమ్మికమః భవద్ధాటీషు విద్యాధరై ర్నిస్సాణేషమ ధిణం రణం ధణధణం ధాణంధణ ధ్వానిమ। త్వత్కృ త్త్మవతిమల్లవీరవరణే దేవాంగనానా మభూ న్న క్లేభ్యో ధిమిధిమ్మి ధింధిమి ధిమిం ధింధిం ధిమింధింకృతిః. 150 ల్టోః దృగ్భీత్యా నరసవమావతిసభన్తీణాం మృగే ణ్శాశితో రాజా తన్ముఖతర్జిత స్వయ మపి త్యక్తాఒత్మనో మండలమ్‌! దుర్దేశన్య జటాటవీ మువగతః పాణౌత మేణం దధౌ న్మనార్గవవణో నిజాశితతమంశీజోఒపి నో 'పేవతే. కైర్‌కే

(వళు-మంతీ. వళంసా న్రబకము ర్‌ర్‌ ళ్లోః వీర్మాగేసర కృష్ణరాయః భవకా కృత్తారణ(ప్రాంగణే

1పొఢాః కేచన పారనసీకవతయః (ప్రాప్తాః పురీ మామరీమ్‌।

పీరుత్తేతి గురౌ, వలద్విషి సురత్రాణేతి, శభ్యాంపున

ర్చిబ్బీతి, (వణతౌ సలామితి, సురాళా 'స్మేరాననాళా కుర్వతేః క్షీర్‌లై

ళ్లో॥ కృష్ణరాయ నువంతు త్వాం, కవయో నవయం స్తుమః

నరనింహకిశోరస్య కియాక౯ా గజవతే ర్టయఃః 1153

శ్రీకృష్ణదేవరాయలు లావణ్యగణ్యమగు నొకస్త్రీరత్నమును ఐవు యత్నమున సాధించి యవరోధవరూసవిధమున దన యుల్లాసమును. వెల్ల డించెనటః అంత నాయంతఃపురిక యింతకే ఇంతయుప్పొంగవలెనాః యిది యేమి గజపతి కుమా_రెను సాధించుటయొక్కోఇశాయని తేలనాజెనటః రాయల డెందమున చుజుకుమని తా(కెను. గజవతి కుమా రను సాధింవందలంపొద వెను. ఒకనాటిర్మాతి యువశుతి నరిజ్ఞానమున కై బొకివాని యింటిద౦ కొక యావ వృత్యుని, దిమ్మరుసును బంపెనటః ఆయింటి బాకివాండు సుఖశయితు డై యిట్లు పాడుచుండెనటః

“కోండవీడు మందేరా కొండవల్లి మందేరా

శాదని యెవ్వండు వాదుకు వచ్చిన కటకందాకా మందేరా" శైర్‌డ్త

విజయసూచకమగునా యువ్మశుతినిగొనియే రాయలు దాడివెడలి కట కము నవజకునుగల దేశమును పళశవజఅచుకొనుటయేకాక గజవతి కుమార్తెను గూడ దక్కం(గొని యంతఃపురమున జరిగిన యవమానమును బాపికొనెనట.

ఫ్రీ ఎప్టదేవరాయల నిర్మాణకాలము_

ఉ॥ బోరన యాచక్కపతతి భూరివివద్రశ నందుచుండ.గా

నారయ కాలివాహనళకాబ్దను లద్రియుగాబ్టిసోములం

దారణవత్సగంబున నిదాఘదినంబున మాఘ శద్రష

ష్టీరవివాసరంబున నృసింహుశికృష్ణుండు చేరె స్వర్గముకా

ద్వారకనున్న కృష్ణు డవతారసమా ప్రిని ఇందుకై వడిళా, క్షే5్‌5్‌

ర్‌రీ బూటువద్య మణీమంజరీ రాయలనిర్యాజానంతరము కొన్ని సంవత్సరములు 'పెద్దనామాత్యుండు జీవించి స్వావస్థ నిట్లు చెవ్పకొనెను._ సీః ఎదురై నచో. దనమదకరీర్యదమునిల్సి కేలూ(త యొసఃగి యెక్కించుకొనియె మనుచర్మితం బందుకొనువేళ6 బుర మే(గ బల్లకి( దనశేలం బట్టి యెత్తె గోకట్మగామా ద్యనేక్మాగహారంబు లడిగిన సీమలయందు నిచ్చె విరుదైన కవిగండ పెండేరమున కిన తగుదని తానె పాదమున! దొడగె గీ॥ ఆంధక ఏతొపితామహః అల్లసాని "పెద్దనకవీం్యదః యని తన్నుఃబిల్చునట్టి కృష్ణరాయలతళో దివి కేంగలేక (బతికియున్నాండ జీవచ్చవంబనగుచు, కే56 రాయల నిర్మాణానంతర మే గజవతిరాజు కన్నడ రాజ్యమువైకి దండెత్తి రాగా బెద్దనామాత్యు! డీ సీసవద్యమును రచించి వం పెను. సిగ్గిలి గజపతిరాజు తిరిగిపోయెను. సీః రాయరాహుతమిండ రాచయేను6గు వచ్చి యారట్ట్లకోట గోరాడువాండు నం పెటనరపాల సార్వభౌముండు వచ్చి సింవోది జయశిల( జేర్చునాఃడు "సెలగోలు సింహంబు చేరి ధిక క్రలి. గంచు తల్పుల6 గరుల డీకొల్పునాండు ఘనతర నిర్భర గండపెండెర మిచ్చి కూతు రాయల కొనగూర్భునాండు

[వకుంమంతీ.పళంసా న్రబకము ర్‌ గీ॥ ఒడ లెటుంగవొ చచ్చితొా యుర్విలేవా చేరణజాలక తలచేడి జీర్ణమెతొ కన్నడం బెట్లు సౌచ్చెదు గజవతీంద తెజచినిలు కుక్కసొచ్చిన తెజంగు దోంవ కర్‌? ణి వ ఖ్‌ వ న! ఈ [కింది సమన్య లొల్ప లష్మీధర వండితునిచే. బూరింస(బడినది. ఈత(డు కృష్ణరాయని యాస్టాన విద్వత్క-వి. ల్లో శ్రీకృష్ణడితిపాలద త్తమణిభి ర్విద్వత్కవీనాం గృవి నానారత్న విచ్శితకుట్టిమభువో రత్నాకరత్వం గతాః అబ్టిః కేవలవారివూర నిలయ స్సంభాష్యతే సజ్జన రంభోధి ర్హలధిః వయోధి రుదధి ర్వారాన్నిధి ర్వారిధిః. 158 న! ఇదే సమస్యకు( (వాచీనతర మగువేరొక వూరణము:- శ్లో అంబా కువ్యతితాత! మూర్చ విహితా గంగేయ మత్సృజ్యకాం ళా ఠి విద్వకణ షణ్ముఖ కాగతి ర్మయి చిరం తస్యాన్టితాయా వద రోషోత్కర్షవళా దశేషవదనై॥ (వళ్యుత్తరం దత్తవా నంబోధి రలధిః వయోఠథి రుదధి ర్వారాన్నిధి ర్వారిధిః కే59ి జ! సీ॥ చెడిపి రాలౌ త్రినయడుగుందమ్ములకును గట్టవయ్యెదం టించి చుట్టుకొనుచు బయలై నకుచకుంభపాశులపను జంటి శిపవుల మాటుగా జేర్చుకొనుచు, గనుగందులకు వడగాలికి. జాటుగా( గచభరంబులు విప్పి కవ్పకొనుచు పీడినతురుము నీవియదాంక సడలించి చేలాంతము ముసుగు చేర్చుకొనుచు

క్ర బూటువద్య మణీమంజరి గీ॥ః ఖానమల్కవజీరుల మానవళతులు పాటువరువుననీవు కల్పరిగ గొనిన (మని దెసచెడి నలుగడ( బఅతు రౌర యావోవో పేంద: కృష్ణరాయవితీ్యదః 60 మ॥ ఆలలం బాజితి వేమి? కృష్ణః వతిదేవా। కృష్ణరాయకనూ తలనాథుం గనివారితాన్న మిడ(గా( ద్యద్భాహ్మణాపోళశనం బులకుంబోయె సము[ద(మ్మగ) జీవనమి(కం బూరించు నారాజుని ర్మలిళాన్నోదకదానధారల విచారం బేల పాణేశ సరీః కమ! మః నిర సాధీశ్వరుకృష్ణరాయజగతీనాథా! భవత్కీ ర్రికిక సురకల్లోలిని వీంగి భర్గుని జటాజూటంబి పాపిందె నా హరు డవ్వాహినివార్థిముంచుట భయస్వాంతాంగుండై వూనెనౌ6 గరిచర్మ౦బు కపాలము౯ భసితముజా ఖట్వాంగముఖఇ శూలమున్‌. 162 సి అమిత్మనతావబాలార్కవిస్ఫూ ్రిచే నదన గోల్బడియె నయ్యుదయఖరి భేరధణంధణ” ఘోరనాదములచే వినుకొండ దుగ్గంబు విజీగిపడియె వాహినీసవుతాబు () వావాముఠంబురా లక్క యె కర/గె బెల్లంబుకొండ [కూరరా హుతఖడ్గ కులిశ ధారల చేత గొలన్‌ చెటువగ దై గౌండవీడు గీ॥ కూలె బెజవాడ కంపీంచె( గొండపల్లి వగిలె; గటకంబు గగ్లోలువడియె ఢిల్లి యేకరాటిగ నీవు దండె త్తినపుడు కిరితో పాయధౌారేయః కృష్ణరాయః 463

(వకు-మంత్రీష్యవళ సా స్తఎకము ర్‌ం గీ॥ స్వచ్చశై వలగుపచ్చచ్చయచ్చాయాఖి నవసుధానిధి లాంఛనము నణంచి శంభుకంళద్భుజా సంభదంభ సంభ శాంభవీవిగహచ్చవి హరించి భానుకన్యా సౌ. లం అలం గీ॥ యెదురులే కెల్లదో( జరియించుచుండు నృభగంగాంబుశరద భప్మభజలరు వోభమ్ముసీయద మాదక మహిమ: (బఐలు శ్రీకృష్ణ్ణాయభూపాలుయశము. 164 సీ .... తరాకాశీయ ఘనశరాసనకళాకా ర్రికేయ సగరహళలిశ్చంయ్యదజననాయకన్యాయ రక్షతసక లార్ధరాజదాయ కర్కశకదనరంగస్థలగాంగేయ (గా యకసుకవ్మివకాండ గేయ) వివిదార్థివాంఛితవితర ణరాథేయ సీ॥; ఇంభారిగంలీరరంభాకుచ సంభ సంభోగగరిమ నీసనమరమపామ చింతామణి [కాంతసంకతానని.కాంత? శాంతికరంబు నీసత్యకీ ర్రి ధాటీసమారంళ భేటీరణభఖేరి? భేరీరవంబు నీఖీమగరిమ చండో[గదండమై ఇఖండించురిపునని ఖండించి వైచునీ ఖడగ్గధార

రం లాటువద్య మణీమంజరీ గీ॥ చంయ్యద చందన మందార చారురుచిర కుటిలగోషీర సురరాజ కుంతనముల నవఘళించు నీకీర్తి యఖభిలదిశల కీరిరాధేయ! నరనింహకృష్ణరాయః శేరఠ అళియ రామరాయలు కథ సలకము తిమ్మండనియెడు సలుబీజము వోయె! (బజలు బతికితి మనంగా వెలసెనయొ రామరాయండు ములు పుచ్చిన చోట! గొట్టు మొ త్రినభంగిన్‌. 167 తంజాపూరి విజయరాఘవరాయలు ఊఈతండు తంజాపురము నేలినయాం[ధనాయకరాజు. రఘునాథరాయల కుమారు(డు. మహారసికుడు. మహాదాత. మవీకవి. ఈవంశమువారి యోగ్య తలు, తంజావూరియాంధ్ర రాజుల చరిత మూలమున నెణు(గ నగును. లయః తావిజగడంపునిగవూవులసరుల్‌ తశుకు మోవివలుగెంపు బురుసావలపు సొంప్పల్‌ ఠీవిదులకింపునొాక తావిచుణుకు న్మరుశు మావువయి నెక్కిప్పరిలో వెడలి రాగా నీవగలు చూచి చెలి రేవగలు సౌక్కుచును వూవుజముదాడిదొర హావళికి( టిక్కెఇా మా వెల(ది నేలుకొన రావలదె నీవు దయ తో విజయరాఘవమహీవర వపరాకాః 168 క॥। కూతలమున శివీకర్డులు దాత లనేసుది సుద్రదబ్బర నిన్నెం చి చి చేతతి వదాన్యు డెవ్వడు ౮? తంజావూరి విజయరాఘవనృవతీ. 169

(వకు-మంతి.వళంఫా స్రఎకము శే ఈయనయాస్థానమున రంగాజి, కోష్టాజి మొదలగు వారాంగనలు, నరన కవిత నేర్చనవా రుండెడివారు. ఆందు రంగాజి మన్నారుదానవిలాస' మను "పేర నీయనళ్ళంగార చర్మితమునే (గంథముగా రచించినది. ఆపె, యారాజేం [దనిచే గనకాభి షేక సళ్కారమును వడసీనది. ఆయనవలపునెలంత. ఎల్లనేళ లందును వెల్లాటక తతో నానందించు నీనృపాలుని మహిషీ తనయ్యాగహము నాపుకొన(ంజాలక యొకనా( డావారాంగనకు దూషణోక్తులతో చనొళ గూతికమూ అమున వార్తనం పెనటః విదుషీమణి యగునావారాంగన యాదూతి కీవద్యమును రచించి చెప్పి పుచ్చెనట __ ఉ&॥। ఏవనితల్‌ మముం దల(వ సేమివనోః తమ రాండువారుగా రో? వలపించునే ర్పెటు(గరో?తమకౌంగిటిలోన నుండగా రా వదియేమిరా విజయరామ ॥ యటం బచిలు దూజి ఐళ్మిచేం దీవరక త్తెనై పెనంగి తీసుకవచ్చితినా తలోదరీః 170 ఉ॥ రాజనిభాననాః సరసురాలవు జబ్బుగ నల్లినా వదే మే జడ? యింతకంటె వలెనే? వలనొవ్న బీగించి యల్లవే యోజవరాలః వేజె వనియున్నది; దోసమె దోసమే మసి రా జగునట్టి యవ్విజయరాఘవు మై చిగురాకె కోమలీః క! చః కులికెద వేటికే చెలియ కుంచెండు మానెండు గాను నెల్లవా రలు వినినారలే; విజయరాఘవరాయండు నిన్ను గూడుటల్‌ వలపులె చాటుచున్నవి జవాదియు నల్దవు విజ్ఞవీంగంగా వలెనటె చూదియోర్తురటె వంతులు జంతు లవేటియెమ్మెలే? క్షై2 కఈ॥ ఇంతీ ।; పానుపుపెనిదె కంతుండు కూర్చున్నవాండు కను(గొను మహవో। కంళు6 డనంగు(డు నీ తెలి వింతేనా విజయరాఘవేందుండె చెలియా! క్ర నాళీక భృంగకృదతీ వ నదీనబంధుః నత్మ్యతపోనవసుధా విథవై క హేతుః రాజాకిమిందురపి నార్యభిమానవహారీ రాజాపరం విజయరాఘవ సార్వభౌమః కేశ

62 చాటువద్య మణీమంజరి గని తిమ్మానాయండు ఈత,డు కృస్ణరాయలనా(టి వాండు. నంద్యాల శాలూకాలోని గనీ రాజధానిని ముఖ్యనివాసముగా( జేసికొనియున్నందున నితనికి గని తిమ్మా నాయం డనువ్యవవారము కలిగెను. ఆచ్యుత దేవరాయల [వభుత్వకాలములో గుండ్లకమ్మ యను నదిసమీవ ముట( బుట్టకోట యను వట్టణములో! జాబోలు తిమ్మరా జనునతండు తన తమ్ములైన కొండాజు, నాగరాజు, అన్నమరాజు మొదలైన వారలను నవీ యముగా దీసికొని నైన్యముతో. గూడ బోయి వల్నాడు, గురిజాలసీమల వళువులను దొంగిలించెను, వినుకొండసీమ, తంగెళ్ళసీమ, పొదిలెరాజ్యము, అమ్మనవోలు, ఉదయగిరి, చీరువెళ్ళ, సీద్ధాపురముసీమ యను [వదేశములను దో(చి నందికనుమలో మనుష్యులు నడవకుండ( ద్రోవ నరిక చైను. రాయలవారి కోట న్యాకమించెను. అతని సవరివారముగ సంహరించుటకై యచ్యుతదేవరా యలవా రీగని తిమ్మానాయుని( బంపిరి. ఇతండు పుట్టకోట యొద్ద గొవ్వ యుద్ధము జేసి చాబోలు తీమ్మరాజును సవరివారముగ సంహరింది తొండమార యగుళ్ళ కోటను సాధించి యచ్యుత దేవరాయల వారివలన, వెక్కు మన్ననల గాంచెను. వెలుగోటివారి వంకావళి యందును, వెలుగోటివారి వంళ చర్మిత యందును నితని వ్రళంస కలదు. నీసమాలికః శ్రీమించు వెలుగోటి చినతిమ్మ భూపాలు( డెలమి శ్రీగిరిదేశ మేలుచుండి వూర్వసాగరకృష్ణః బొనగు కొల్లెరుగడి గరివించు నల మన్నెకురువ లెల్ల సాధించు మని "పెక్కు శలవు వీడ్యము లంది యాదరంమిన నయ్యవరును నంపి విధివళంబునం గొండవీడు (పొద్దున వెళ్ళి తదనంతరము వచ్చి దర్శి జేరి

(వకు-మంత్రిగవళశంసా స్రబకము 63 చనుదెంచి కోటల సన్నాహముల నుండి కనుంగొని కురోళ్ళకాడం జేరి తల(వవిరోధి భ్యాదవదశుద్ధాష్టమి వరుసతోడుత భానువారమునను మల్లాపురముబై ట మంది మువ్పదివేలు వెల్ల గుజ్జము లేడువేలు మకియు గొడుగులు వడిగెలు గుజుతై నయరిగెలు కొలంది మీటిన పెట్టకోవు లమర మెజు(గుటీటెలతోడ మెఅయు పొందళములు గడిమితో. బౌజులుగా నొనర్చి గర్యోక్తు లాడుచు గాటంబుతో వచ్చి నిర్భాగ్యు లందళు నిలిచి రప్పు డెలగోలుముందఆ నేర్పడ నడిపించి దండిపొజుల గజదళవిభాకు( డదియు నాకర్ణించి యావెన్క శలవన్నె తెగువతో( బోయెను ద్మీవగతిని దొడరిన యెలగోలు తోడిమూ(కల+ గూడి యడరి వారును దాను నంటు! గదిసి "ఘోరయుద్ధంబులో( గొట్టి చెండాడుచుః బొరివోక ముప్పిళ్శ పొడిచినపుడు థీరత రావ్యాల తిమ్మయ మృతి. బొందె. బేరూరిశాయని పీంచ మడంగెం గోనేటి తిమ్మయ కోటరావెలసింగు కూలి రవృయ్య (యుగ గొదవలేక తడయక యరగాండు తనయుండు విచ్చేసి నుడినె. జీంతలచెర్వు కూరు మడిసె

రక చాటువద్య మణిమంజరి వీరాదిగా( బెక్కువిధము _సెన్యము దొరల్‌ వడి వెజ(గందిరి కడమవారు కలగి మున్నే పోయి కల్లని తలపోనీ దద్దిర్గ పాజుచు( దలంకి బెగడి హయములు డిగి గొడ్లు లందలాల్‌ కుంచెలు వడగలు టెక్కెముల్‌ పాజనైచి వప్రైమంచంబును బరుపు గుడారులు గట్టిగా గలవెండి పె ్రిలిచ్చి నవరత్నములతోడ నలువొందుసొమ్ములు కవగూడునవనసీత కామినులును బట్టుమాంటిష్టులు పెళాణీ సేల్వలు నాదిగా( జీనిచీనాంబరములు కన్తూరివీణెలు గదంబు నగరును (బస్తుతితో( బెక్కు వరిమళములు జల్లులు జగ్గలు సమకట్లు మొదలుగా విలువైన వస్తువుల్‌ వెన నొసంగి కొట్టినవడ్లును గోనెల బియ్యాలు వట్రితెచ్చిన యాసుబాజమాలు నమరంగమున కోడి సప్తాంగముల నిచ్చి యాప్తుల నొప్పించె నకట యనుచు నాహవంబున ఛ త్రిసాయుధంబులు వైచి పాహనయోరులు ననిన తెజగు పెదవుల దడుపుచు లీతిల్లి వణకుచు జడిసీ పాఅకయున్న( జత్తుమనుచు మడ మెత్తువరువులు మాని యబ్బయనూరు వడివాగె సిడి పెద్దవరువు గదలె

[వళు-మంత్రి.వళంసా స్రబకము 65 ఐల మెల్లం జంపుక ఐరువరాఘవ రెడ్డి గొరగయై దూపాటికోట సొచ్చె మదవాక్యములచేత మననేర వటుపోయి పొదలకు రావ్యాల పోతినేండ గుజు తెలటుంగనికొాండగుహలలో( బడిపోయె బరి( (బాకి రావ్యాల ఐసివినేండు [కొవ్వి దేశముమీ/ద( గొండెమా యిదియేమ్‌ యొవ్వక నారయ్య్యియురకవ య్య పట్టి విడ్చినమాట (ఐజ లెబుంగకముందె చందలూరికి దిమ్మ సరగ బొమ్మ దూడలళక్యమా తుదిగంట [మోయను పౌజు మూడని( బాడి పర్వతయ్య కళవళంబున( గుంచెకంటెి సర్వనగారు నెల వెటుంగక యేటినీళ్లల బడిరి కాకతితిర్మ లేకంతను బోయెనో యెన్ముల బసవన నెజు(గరాదు కొజమాలి కీలారి కొండుకోనయగారు వరిచేత( బొలివోయి వర(గి రంత మటి చింతగుంపల్లి మాచుగంగనగారు యెదవడి యిటు లేగి యేట బడిరి ముప్పాళ్ళమాచన మునుపు రావెల మాచు యుప్పిచెట్రను బడి యుజికి రంత మదిద వ్నగ స్తొడ్ధి మల్లు రేంగులు సొచ్చి . గతులభాగముమల్లు గానరాండు వలువిళ్తు చలపాది పాతకుం డగుకంచి తొల్లనే పాలడ్గు తిమ్ము వెళ్ళె?

ర బాటువద్య నుణిమంజరి వయ్యాలపావయ్య వంచఎంగాళ మై చయ్య నేను(గువారి సరువు గదిరె జన్యాల చిటిరాము నటలతిప్పానేండు అన్యాయమున( బోయి యడవి బడిరి (ఈమ జెంది యల పొట్లవల్లిలవ్మ యలింగు ఈుమికిచెట్లను బడి తళూజె నంత నువృమ్ముకొనవచ్చు నుసురు క లిన జాలు నెరవోజ అవుభళ యేగవయ్య (ప్రాణంబు గలిగిన బలునసుటాకులు చాలు ననుచు జానీ ... నంచు జుటె దూబిలగం పైన దూళిపాశెపుమల్లు బబ్బరింపుచు( బోయి బయలు (వాకె రణళూతములు సో,కి రాతి సంగామల్లు జంకి పాజె గిలారి వెంకటయ్య దోషివై చెడిపోకు తొలఃగు నున్నవగోపు మళ్ళి చూడక వెళు మద్దిమల్లు మంది గూడక వేటి మాజ్ముతోవలం బోయె జిందు బొల్లేవల్లి సింగరయ్య కావేరిమేరగా( గల్గుమన్నీలలో వెన్నిచ్చి యంబర్సు వీ(గి వెశ్లై మునువటి విజుగుళ్ళ మొక్కపో మెన్న(డు నెనయ జింతలచెర్వు నెల్లినేండ మానంబు లేనట్టి మాలబుక ట్రాయతిమ్ము "సేన కడ్డము పోక శిలలు (ాకె మలుదేవు వడచించ మచ్చర్రనాయుండు కలిలోని నూనయై కడలు వద్ది

1వకు-మంతి.[వళంసా సబకము థః అడుసువ్వలామయ యాకస్వినేండును మది దల్కి వడి గుళ్ళమడకుం అనిరి గాయగోవాళుని గజదశంబులచేత( వాయక మనసేన వడ్డపాటు విన( జెవ్ప్చు(డా మాకు వెనుక వచ్చినయట్టి వర్వతమాచన [భ్రమలు మాని కావున మీ రడ్డుకథలు చెవ్పట కాదు పోవక వినరయ్య [పోడలార వంటకమ్మలః గొల్వ. బావ మింతటనుండి యొంటిమై దున్నుక తింటె మేలు జగతి మిడుతభట్లశకున మింతకు వచ్చె యింకం బోట్లాడుట యేల మనకు కొండతో. దల మోదుకొన్న చందంబున బండ్రెతి మింకేటి [బదుకు లయ్య కా(పువల్లెలలోని కలహంబువలె( గాదు వీంపుపోట్లను భూమి విడువవల'ె రేచర్హవతిసింహు ధృతి నెదిర్చినరిపుల్‌ భూతలంబున లేరు మీతరంబె గట్టుపె6 జింబోతుగతి నుండ నేరక గుట్టు చెడితిరి నరకూశలార? వడుచుకొడ్కులు గార వట్టు వీడ్యము లంది మిడుతలు అగ్నిలో మెలంగం గలవె యూరూరి గుడివంచ నొదిగి జోగులరీతి మోరుండ లై తిరి మూడులార రెంటికి/ జెడ్షట్టి రేవనికథ లాయె నంటు. దప్నెడు నిలుపాస లేక

68ి బాటునద్య మణిమంజర నిన్నమొన్నటి దుక్కి నీచు లంతే మీరు యెన్నటి మన్నీల వెజు(గరాదు వద్దంటి వెలుగోటివారితో జగడంబు సుధైబుంగవు నీవు నూరినే/డ వెరసి లెక్కకు రెండువేలాయెః జావులు ఆరయ ముక్కులకో(త లాటునేలు కాకిభాషల నోట గసవులు కజచుక (ధర) మీంద దొరలు భూవరులు హితులు దెనచెడి తమసీమ దిక్కు లెజ్లక తిర్గి విసిగి యూరకె జీవి విడుచువారు ఘన మైనగిరిగుహాగహనభూములు సూచి యొనర గన్నులు మూనీ యొజలువారు నెండమావుల 'నెలయేలజు లంచును బాణి యందె యుసురనుచు నడలువారు మలలమ్మ నే బోయి మాయిల్లు 'సేరిన నెలమి జాతర లని యేంగువారు నిరగల సానెమ్మ యీవారి గడపిన సుళులు నీ పేరని సురు(గువారు ఆడువారలసొమ్ము లమ్మి కొన్నివేలు పుచ్చుకొంటే నూరెయాన మీకు? దీసి కట్టుక వని దేవళ్ళకోకలు దోంచుకుంటే రెడ్డితోడు మీకు? జాక్కు కెదుగ దిక్కు( జూడ మెన్న+డు నింక (మొక్కెదం లోనిండు మొత్త నేల మోద శకునముగాదు మొజి పెట్టగావ న్తి? తలు(గక తల సీటె. భొరళలువారు

(వళు. మంతీ. వశంసా సబకము 69 నెనయ నాతనిమహిమ నెజి/గెద మంటిమా శేషవాణీనలు నెవ్పలేరు వంజు గద్చినదిక్కు బాహువిక్రమమూ(క సవరణ యేమని చవ్పవచ్చు నేజాలసొౌంపును నెలమి గ్కురము పెంపు నుదయభానుని కేమి నుడుగవచ్చు "సీనాధివతియేపు చెద (చిత లానునీ చూపు పురహరు కేమని పొగడవచ్చు పోర బాణము [మోత బయట నమ్ముల[వేతః తగ దేవతల కేమి తల(వవచ్చు దమ్మెటధ్వనులును దార త ప్పెటలును భేరీరవము లేమి బెణకవచ్చు కరిఘటంబులు పెక్కు. కదిసి వై రుల దొక్కు ముదమున నెవనందు మోహరించు భటు(డు మెచ్చనియీవి ఐవరంబు కొన్న గేవి నిరవంద నెవ్వాండు యీడు వచ్చు జముదాళములు మెండు సకలాయుధము లుండు మ్మికమం బెవనందు వెలనియుండు శ్మాతవుల్‌ భయమంది శరణన్న గాచెడీ కారుణ్య మెవనందు! గలిగియుండు సింహనాద౦ంబును జితబ్షేదంబును వెసం గర్హముల కేమి విసువు వచ్చు జడి గొన(గా( జేయు సంగామభావంబు కదిసీన తొలివానకాల మమరె( బఐడుగులు పేకలై వడినమొండెంబులు కొండలపొడుగులై యుండు( దలలు

70 బొటువద్య మణీమరజరీ ధరమీంద నురుర క్రధార్మావవాహంబు చెలగ వారిధు లెల్లం గలక వాటె భానుమండల మెల్ల |బభవించె. గెంణాయ నూనినతారలు నుడ్డు కుడువ బెదరి దిక్పతు లతిలీతిని బొందిరి మేరుతై లముతోడ మేది నదరె వేదాళ్ము( డాత్మలో విస్మయంబున( బొందె సాధనంబున మంతసంధ్య మజచె వేశాకుసన్నిధి లీతి నార్భటముగా నంబ తై యని తాండవంబు నాడె ఖేచరంబులు మింట గెరలి భూమిని (వాలి భూచరంబుల గూడి పొస(గి యుండె దూపాడు కొలుకుల తుది మార్కపురి కోట దాపున( బట్టించె ధర్మదార శ్రీతై లనతినారసింవాు లిద్దజు సాష విశదమల్తాపురి వీరు సా&ి నడుమ నిర్లులసాని నాట్య(తిపుర సావి కణ(గి రేనుక గుండ్లకమ్మ సాక్షి కరవాలవతీ తారకంబులగిరి సావి నిర తెల్లురాయనిచెజ్వు సావీ వరునతోడుత గొడ్డువానిసోబన సావ్న్‌ యిరువంక దార వట్టింపు సాషి [తిజగంబులను గీరి దీపింవ(గా గెల్బె విజయు(డై జగముల వెలనీయుండు గీ॥ ననుచు నీధాటి కోడినయహతవర్షలు బబ్బరింపంగ జగములు (వ్రస్తుతించు నమరనిళ్శంక రేచర్లళాసనాంక విజయ మిదె కొమ్మ తిమ్మయ పిన్నతిమ్మః కా

[వకు.మంత్రీ.[నళంసా స్రబకము కోల్‌! సీసమాలిక॥

కొల(ది మీజీనపుట్టకురువ లంకాపురి గొనకొన్న జలరాః గుండ్లకమ్మ

మిరియాలకంట్లాలు మిథిలాతనూఖభవ దివిజారి చాబోలితిమ్మరాజు

గుజు తై నయాకుంభకర్ణుండె కొండాజు పొదలినరావనుల్‌ బోయమూ/క

నయముగా మారీచు నాగరాజనుమయ్య మొదలుగా నీ మన్య్మమూంకలెల

దగ్గజి యేరువల్‌ గగ్లోలు వడ6జేసి వల్నేటిగురుజాల వసుల+ దెచ్చి

వినికొండ ని మెల్ల వెడుదర (9) మోదించి తంగెడరాజ్యంబు దొంగలించి

పొదిలె యమ్మన్మవోలు వదవద వణ;కించి కదిసి యుద్ధగిరిండ్లు కన్న వెట్టి

పాడుగా నాసగిలపా యెల్లం గొల్లాడి చిరివెళ్ళ నందేల చెజలు పట్టి

సిద్ధాపురపుసీమ నిద్దుర పోనీక బందులు వట్టించి (వజలః కొట్టి

తొండమారయగుళ్ల దుండగంబులు సేసి నందికనుమను నడవనీక

గీ॥ చోరుతనమున నీరీతి జూటు సేయ

దండు గూడుక బల్లరగండయకండు

చదిపి చాబోలురావణు సంహరించె

రమణ వెలుగోటి చినతిమ్మరాఘవుండు, కే76

ణ్లెర్డీ బాటువద్య మణీమంజరీ వెలుగోటి కస్తూరి రంగప్పనాయండు. ఇతడు [క్రీళ. 1570 [పాంతమువా(డు. సువసిద్ధుం డగువెలుగోటి యాచమనాయకు! డితని కుమారు(డు. ఈతని భార్య వేంకటాంబిక. దామెర వారి యాడువడుచు బహులాశ్వచర్మితక ర దామెర వెంగళభూపాలు( డితని మేనల్లుడు. ఇత(డు మహా వరాాకమవంతు(ండు. మట్ల తిమ్మరాజు సారె యోబళరాజు రాజ్యము న్మాకమించుకొన(గా నత( డీతని శరణు వేడెను. ఇత( డతని కభయ మొస(గి గొవృనైన్యముతో( దరలిపోయి కోడూరు€ జేరెను. దామెర వెంకటన్న నాయడు కొంత సైన్యముతో నితనికి సహాయముగా వచ్చెను. యుద్ధమున దిమ్మరాణు నోడించి సారె యోఐళరాజున కతనిరాజ్యము నొస(గివై చెను. ఈ యుద్ధము కాలివాహనళకము 1501 [వమాది సంవత్సరాశ్వయుణ శుద్దాష్టమి యాదిత్యవారమునాండు ముగిసినది, సీసమాలిక॥ శ్రీకర విజయలక్షీసమున్నతు( డైన వెలుగోటి రంగభూవిళునికి ర్తి విలసీల్ల(గా వై రివీరుల దునుమాడి యేఅువసీమ దా నేలుచుండె( (గొవ్వి దాసరిరాజు కొం్యడాజు తో(బుట్టు నన్న వేంక్కటాజు నతనితమ్ము( డాతిమ్మరాజు మవాళార్య్మమున( బే హండియవారిని నాకమించి సారివారిని నొకసారి యే వణ౦గించి వారిరాజ్యంబు దుర్వారలీల ఐల వపర్మాకమ వంతుండ్రై యండనా సారియోఐన (2) యాత్మలోన

వభు-మంతీషపశంసా స్రబకము గ్ర కలనిలో వాని దోర్గర్వంబు మానను పాయంబుః జింతించి యపుడు (1) సోమ కులభార్గవుండు వెల్లోటి రంగప్పచేం గాని యితరులచే( గా దటంచు! గూరిమి రేచెర్ల గ్మోతవవ్మితుని వినయంబుతో! గాంచి విన్నవించి శరణు వే(డినవిలీషణు నాదరించిన దశ రథరాజనందనునిరీతి( ఐబరులచే భూమి గోల్పడినళూపాలుర నిర్వహించుట రాజనీతి గాన ఆ రంగభూవరుం డాహవనిశళ్శంక వీరుదాంకు( డగుట నాలీలవృత్తి హితబందుమ్మితుల నెవ్వరి. బీలువక తనకయి జీతంబు తానె కదలి వచ్చి యాకోడూరివద్ద నున్నంతనా వార్తను వేగులవారివలన నంతకు మున్నె తా నంతయు నెజిగియా కొండాజువారును (గోధచిత్తు లై తమ కనుకూల మె వచ్చు మన్నీల శేకాంతమున( గొన్ని లేక లంపి క్మాటేనివారు వంకరవారు మటి కూన పులివారు నా పెదపోతువారు ఆలనెసవారు వేములవారు కాలువ వల్లివారును మాచుపల్లవారు పై త్తరవారును పొంత రేగురిగింణి కంటవా రాగండకోనవారు

గ్గ బాటువద్య మణీమరజరి చల్లవారును దారు సవరమువారును వెలయంగ వా రైదువేలతోడ నెళ్టగుం టొద్దను నేపార(గా దిగి తగ మట్సె తిమ్మళూధవుసి6 గాంచి వింటిరా మనమీ/ద వెలుగోటిరంగప్ప దండె త్రివచ్చె నుద్దండవృత్తి తొడరి 'పేరనిపాడు విడిపించి యిచ్చెద నని సారియోబన కభయ మిచ్చి మన మెంత మెత్తనో మానిసి యెవ్వ(డు నాజిలో దొసరిరాజువారి వరుసతోడుత మ చ్లైవారిసీమలు సొచ్చి వచ్చితి మనుమాటి వాసికొఆకు వచ్చినా( డటు సారివారి మాటలు విని మొన చేసికొని కడుమొక్కళమున వీ(డె కోడూరిలో వేల్‌ రెండువేలతో నున్నా(డు మిక్కిలివన్నె మెఆసి యిదె వేళ మనలకు నిరుగడ జుట్టుక బలిమి మై( బట్టుగా( బట్టుకొంద మని సులభంబుగా నాడుదాసరిరాజు వారిమాటలకు గర్వంబు మీఆి యా మబ్దె తిమ్మరా జై కాని మ్మని కదనచాతుర్య పగల్భు( డగుచు గల్మిలి యదయాది కదిరి పొ త్రపినాడు సిద్ధవట్టము సక్సి (సీమం) గల్లు దొరలను మన్నీల దుర్గాధివళులను రాజుల బందువర్గ ముల హితుల

(వళు-.మంశీ.[పళ ంసా సీవికము 7కి బెక్కు చందముల రప్పించి మానువ మెంచి యతిగౌరవంబున నాదరించి కరులు తొంబది తురంగంబులు వేయును దొరలు మున్నూజు భూవరులు నూలు ఏ(బదివాణాలు నేనూటయేంబది యాలు తుపాకు లేనూణజు విండ్లు కడమ చందురగిరికడ మ,థై తిమ్మరా జేలిన కై జీత మేడువేలు మజియు దక్కినభూమిమన్నిలు పెక్కండు గొల్చిరా నాయెల్డిగుంట గదలి వచ్చినా, డట సిద్రవటములో దిగి వంటా వాుటిపైనమున నేలటూరు చేరి రాయబారము దానీ రౌతును వెట్టంపీ కొంచాన నుండుట గుట్టు దెలినీ దాడిగా నామజునాండు [పొద్దున వచ్చి వేలంబు జాటుక వెనుక ముందు గూడినయందా.క గుత్తి వెంకట్రాజు నంపి యొక్కట మాట్ల జంపు నడపి యతనిచే నంధాన మమరక పోవుచో రాజులమూ(క హేరాల మనిన. గోపించి యాదూదికొండలు నిలుచునే [వళ యాగ్నిముందట ఐల్లెములను వృథ్వీధరం బైన భేదింతు నన వెలు గోటి రంగవ్పశి మాట ళల్లి లొడిఐడి చిల్లరదొర లెల్ల నాకవంక [గక్కున మథెవా రొక్కవంక

గ్‌ జటువద్య మణీమరిజరి వేజె దాసరిరాజువారిపొ జొకవంక తక్కి నమూఃకలు పెక్కు గతుల వీరులై వండెండువేలకాల్బలముతో నెక్కడెక్కడినేల యీనిగట్లు ధర సమ్ముదము వెళ్లి విరినిన కై వడి( గదిసి నల్‌ దిక్కుల [(గమ్ముకొనిన నింహనాదంబులు శింజీనీరవములు ఘనతరం బై నఘీంకారములును వాణజాలములు తుపాకులవిండ్తును లేరిరవంబులు భీతి కొలువ నాఖగ్గనారాయణాంకుం డవ్వేళ( దా నీంచుక శంకింవ కెల్ల బిరుదు కొమర వేశ్యాభుజంగుం డప్పు డటువంటి కూటువల్‌ గని దొడ్డు కొంచె మనక స్వవష్నంబులోవల జయలక్మిగ్ర కొన్న నంతోషమునను నశ్వంబు నెక్సి మదగర్వమున వచ్చుమన్నీ ల( బొడగని లేనగ వలర బల్లెంబు పూని వరివారమునకు( గవ్పర్‌ ఏడ్యములు వెట్టి యపవుడు దామెర వెంకటన్న జూచి దండిఫౌ జది రాచదళమునే నిందు ప( దొడరెద. దక్కినదొరల' గూర్చు కొని గీవు నడుపుము కొం్యడాజువారిపై నన విని యాత డిట్లనియె నగుు సీ కెదిరించుమన్ని( డిట నెవ్వండు యీ రాచమూకపై నేమె చొత్తు

(వక-.మంతి..వళశంసా న్రబకము 77 మనుచు. దక్కి నదొర లందలు నారీతి సరనసభాషల రణోత్సవము మీజి మొత్తమై యీ(బెల ముంగలితై వంచి కణక యొండారులను గదిసీ నడవ నుఠయ నైన్నంబులు నొండొరు దార్కొాన్న భూరజంబున నిండి ముసు6గు వడియె వాణాలపౌగ మేఘవటలంబుగా( దుపా కులగుండ్తు వడగంగ్షకొమరు మిగిలె బృథుసింహనాదంబు లేరీరవం బయ్యె నురుతరవాద్యంబి లుజుము లయ్యె మెజు(గుంగై దువు లొప్పె మెజపులగతి సంవ వర్షంబు తొలకరివాన( బోలె నప్పుడు [వళయకాలాదిత్యుక్రై వడి లాలితసింహతలాటరాయ రాహుత్తులకు విటరాయ డౌ శ్రీరంగ ధామునిహృద యవద్మ మున! జేర్చి పిడుగుచందంబున బెడిదంబుగా నార్చి పొడుపొడుం డదెతిర్ధె పొడు. డటంచు జలనిధి మందరాచలము సౌొచ్చినరితి నచలంబుతోడ వ్యజాయుధంబు దికొనుగతి మభ్లై తిమ్మభూవిభు దాంకి ముంగల మూ(కలపొం గణంచి మునుమున్నె యామళ్లై చినయెల్లు దునుమాడి యక్క-డి దొరలః బెక్క ౦డ( గూల్చి రణముఖంబున లింగరాజుతిమ్మన! జంపి విళూరివీరయ్య (ఈ ళృడంచి

౯ బాటువద్య మణీమంజరి ఐబలుఏిడీ నక్కెనవల్లిరాఘవుం (దుంచి యెజగుడికోనేటియేపు మాపి యతనిమేనల్లుని నాక్షణంబున4 గూల్చి యాతిమ్మభూవరు నదటణంచి నగరీరు నారంగనాథరాజును రూపు మాపి బ్యాలాజురామనను గెడపి పాలెపుకోనేట్మిపాణంబు లగలించి మచ్చాలవెంగయః! (గుచ్చి వెచి కొండాజు సోమన గుజుతు మాయంగం జేసి సూూరాజు కొండాజు చౌవ్ప మార్చి రణములోనే తులసిరాజుతిమ్మన( (గుమ్మి వై (రాజు కోనేటి బడలు వజపి యాజిలో నల తిమ్మరాజు తివ్ప్సన( జంపీ గొట్టికం టోబయపొట్టం జించి యాజిలోనే సంగరాజుమూ రిని గూల్చి వసవుల యోబన గనీమసంగి ముల్లగూ రెల్షయ్మవల్లదం బణ6గించి సిరిగిరి కోనేటి జిదిమివైచి యట చింతకుంటకోనేటి నీటెల6 (గుమ్మి యాసుబ్బరాజుకాయమును జాపి మథజీి యాలమున నాకమల్లు తిమ్మయ నట పెక్కుగంట్లను బడ బృథివి(/గూల్చి యాయోబభూవరు నతనియొద్దనె (ఈుంచి గుత్తివెంక్కటాజు. గూల( (గుమ్మి కోపించి మ్మలాజు కొండాజు నెత్తురం బొరలించి యాదంగడభూమరాజు

(వళు-మంత్రి.వశంసా స్రఐకము 7౫ తిమ్మరాజును భూమిదేవికి బలీ వెట్టి యల్లుండు వీరయ్మతు ళృడంచి యుజికించి మజి కత్తులూరి లతుమరాజు నలు(గులం (గుమ్మించి సలకరాజు ెదరాజు. బొరిమార్చి కదిసిన మబ్దె వ రదరాజు తిమ్మయ మద మణంచి యచట నేంబదిముగ్గు రందలా వెక్కిన నరవరోత్త ములను నామ మణంచి మథియింపు చున్నట్లు మై తిర్మలరాజు రేజి నెక్కెడు రాజతేజ మెసంగ ఘనతరవర్వతాకారు. డై పొడిచిన గై దువుల్‌ పో దట్టి వదసు మెజనీ?ః చనుదెంచుచున్న నా జనవతి యశ్వంబు మీ/(దనె యీటుల మొనల (మేన?) ళగుచ్చి పుడమిపై( బడ( [దోచి భుజసత్వమున లేచి రీరత గొండాజు తిమ్ము( జూచి యామూ/క చొర/వాజి యప్పుడ యందంద (గక్కున రాయుచు నుక్కు(బొళ్ళు రాలెడి వెలుగోటి రంగని ముంగలి యీటెల( గని పోటుమాట లుడిగి జల్లని విజిగి దాసరిరాజు తిమ్మన్న మొదలుగా. గలమన్నెమూక లెల్ల యందలళలా లటు వేనీ బొందలా లటు దీసి లేవలు దిగ( గోన దీవి. దానీ హయముల బోనాడి నయము సిగ్గునువీడి వగవారలకు నోడి పాగ లూడి

80 చాటువద్య మణిమంజరీ గోనెల దిగ( గోసి కొ ట్దెడ్డ నెడవాసి యరిగెలు విడిచి యొండారులః గడచి యధిపుల వంచించి యాడుపావల డించి కరులం బో(దోలి భంగమునః గూలి భూరజంబున( రో(గి పొదల సందున నీంగి కడులీతి: గుడిచి కంకటము లూడ్చి సొం పెల్ల( జెడి జొన్న గుంపులలో( ఐడి కంవ మందుచు( దగొడ(కాడికొనుచు( గొౌండల కెగ(బాణి దండకోనల దూటి తమవారి. జేరి దైవమును దూజి యెగరో.జూలకు! బెట్టి దగలు కుత్తుక దొట్టి దీనత వచ్చినతెరువు( బట్టి వజచుచో( బగిలి పూబంతులు కత్తులు బంగరుకు ప్పెలు పట్టుదట్లు ముంగామురంబులు మొళృతాళ్ళు భటువులు వింజామరంబులు వెండితట్లు చే బొక్కసంబులు చెంబులు బాగాల నలకలు నద్దముల్‌ వసిండిగిండ్లు సికఠాయెతులు వన్నె చీరెలు మెడనూళ్ళు సీలాలపోగులు నేవళములు నందులకడియాలు జల్లులు సవరాలు 1పాణభయంబున బాజవైచి కొనకూ(తలకె పోయెం గోనతెల్లలు నేడు వెడలె. గాలువవల్లి వెంకటయ్య పొడచూవకే కూనపులి గంగినే( డేగె యెదవడెం గాబ్నేని కదిరినేండు

[వళు-మంత్రి.[వశంసా స్రబకము యై యొంటరై గురిగింజగుంట బుచ్చన వోయె దవులనె చనె చల్ల కాతినేండు జరిగె. దా నెవ్వడో సవరము తాతన్న వరువెత్తె వంకర ఐసివివే/డు యే నందు బాజెనో నేస తిమ్మన్న తా దిగువాజె మాచువళ్‌ తిమ్మినేండు దెనవడె పొ త్రర తిమ్మినే/ డూడని బాడె వేముల గంగినే:డు గదలె మజియు( దక్కినవారు మానుషంబులు డింది తరతరంబుల దొరతనము డించి పోవంగ( గని పోకు పోకు( డటంచును వెలుగోటిపులి వాకి వెంట వెంట నంటంటి పీనుగు పెంటలు సేయుచు! బీలపిల బజతెంచు బెట్టిదంపు( గూ(తల రణలీతి కొని మెడ ల్వడి చిక్కి యడుగిడ లేక తూ(గాడువారు వద్ధ బోటులు వడ్డవారినెత్తురు( జూచి నివ్వెజ గందుచు సీల్లువారు దగ గొట్టి యూరకె దాహంబు పెంపున దొడివడ( బెదవులు దడపువారు పిడియంపు( బోటులః [బేవులు వెళ్ళిన నొకచేత బట్టుక యుణుకువారు నీచిపోటులం (జేవు లివ్యలవ్వల వెళ్ళం గొజపాణముల బుసల్‌ గొట్టువారు భారంబుగా డాగి | బదికెడియానల గొంగుచు. బొదలలో( దూజువారు

౮౭ బాటువద్య మణిమంజం ఎవ్వరైనను దిర్గ కేమియు సేయక విజిగి పాఆ(గ6 గని బరవసమున అలం =. మప్ప కొండాజు ... --. పీరదాసరిరాజు వారి. జూచి విమఠుల కీరీతి వెన్నిచ్చి పోరాదు తిరుగు దొాసరిరాజు తిమ్మరాజ నీయంత మన్నెవానికి. బాజ జెల్లునా తిరుగు దాసరిరాజు తిమ్మరాణ వడిగలత నము నీవంకనుండియె పోయె తిరుగు దాసరిరాజు తిమ్మరాజ అక్క-టాః కులమున కవకీరిదె న్తీవి తిరుగు దాసరిరాజు తిమ్మరాజ నిను. గొల్చువా(డను నను జూచి పోవోయి తిరుగు దాసరిరాజు తిమ్మరాజ అని యావ లెత్తచు నవ కొండాజు లా నొక్కడే తిరిగి మహోగలీల6 గణ(గిన యతని ఫీకరమూ ర( గను(గొని పెక్కు బల్లెంబుల ను క్కణంచి మజియు( బోనీక యామడవెంట. బట్టిన హతశేషు లెల్ల దైన్యంబు నంది మేటి విరోధుల మిండగీ( డగువెలు గోటిరంగప్పను గుణుతెటింగి వారణాశ్వములతో వానిచే నల రాయ మన్నీలు వడుపొటు మున్ను వినియు గుణహీను లైనయీ కొండాజువ రేల శూరులవలె. గలం జూపి రిట్లు

[వదు.మం్నతి. వళ ౦సౌ నబకము 83 చూపిరి గాక యీతుల్పకులకు( దోడ్సు యీమటైై తిమ్మరా జెట్లు వచ్చె వచ్చె/గా వచ్చినవాః డొకటిుద్ధి ల కోక రాజుల నెట్లు కోరువెవై బెబ్బులి మీనముల్‌ పెటుక( బోయినరీత్రి కుడిచి (కొవ్యున జామి గుద్దినట్లు వెజపీంవ( దా వచ్చి వెజచి పోయినవాని తెజంగయ్యె నింక నీ తెజంగు గలదె యెక్కడో మనసీమ యేది వచ్చినతోవ చిక్కితి మి(క దరిః జేర గలమె చూడంగ( గలమొకో చుట్టాలమోములు వగచుచు నిష్టదెవముల( దలచి యీసారి (బతికితె యీస్తారి యోబన తెరువు వో నొల్ప మో తిరుమరలియ్య యిల్లు జేరితినేని యిలు తీర్ధములు గాంగ వచ్చెద నో కంచివరదరాజ టిదికితి నేని యే/ఐది మానీ దాసళ్ళ కద్ధ నేతులు పెట్టు దౌబశేళ గండంబు గడచితే కంఠాని కొకకోడెం గద్రైదను మ్మి/క6 గదిరినాథ (1పాణానం జేరితే బంటోతుతన మింక నెన్నండు నొల్ల నోపెన్న రాయ యీసారి |బతీకించ వే నీకు ద్‌న్నీరు చాసుండ నగుడు నోతండి యనుచు (మొక్కుచుం గడు నంట ముట్టిన భయమున వెలుగోటి రంగభూవిభునిం జూచి

84 చాటుపద్య మణీమంజరీ చల మేల నృవపిళాచములు సీ సరివారె (వరికింవం) (బతిగండలైర వాంక పాజిపోయెడి నరవకువుల వెన్నాడ వలదయా గాయగోవాళ యిట్టు లెటు(గక వచ్చినయీ దురాశ్ముల మమ్ము( గావవె బల్లరగండబిరుద యిందతి( బొరిగొాంటి విక నైనం గోవంబు€ దాళవె పొండియదళవిభాళ యని పెక్కుభంగుల నజచుచు వగచుచు వంగంబు నొందుచు( ఒజచుచున్న వారల (దయ!) జూచి (వాత్సల్యమున) ధర్మ దార వ్టించి యంతటను మరలె రణరంగమున ననం[కాజు వెంక్టటాజు మొదలైన యే(బండు మొనసి నిలిచి వటుశార్యమున( బట్టువడిన( జంవక కాచి సవరించి నిజనివాసముల కనిచి యిల కకాబ్దములు వెయ్యేనూట యొక్కటి వరుస (బమాది సంవత్సరమున విదితంబుగా(గ నాశ్వీజకుద్దాష్టమి యాదివారమున నిట్లాహనమున గి జగతి కెల్లను నిజకీరి సాషిగాంగ విమతని శేషముగ+ జేసి విజయలమ్మి వెలయ వెలుగోటి యాచభూవిళునిరంగ 6 డెలమి( జిరకాల మిల యెల్ల నేలుచుండె, శా

[వభు-మంతి.నళంసా స్తబకము ర్‌ "వెలుగోటి యాచమనాయంు ఇత౦ండు వెలుగోటి కస్తూరి రంగవృనాయుని లెండవ కుమారుడు. మవా వర్మాకమవంళు(డు. వీరవెంకటవతిరాయ లొవంగిన పెరిమిడి సీమను బాలించుచు మధురాంతకములో నుండెను. కొంతకాలమున కిత(డు ఉత్తర మల్లూరి కోటమీ+దికి గొవృ సైన్యముతో దండెత్రిపోంగాం ద దధివతి యయిన యారడి నాగవృనాయడు తనవావమజ!ది యగు దావాల పాపానాయు నితని మీ(దికి. ఐంపెను ఉ త్తరమల్లూరియొద్ద వీరి కిరువురకు ఘోరసం[గామము జరగెను యాచమనాయ(డు మహావర్మాకమముతో సరదారుల నెల్ప సంహరించి పాపానాయుని తలంగొట్టి భంగవటిచెను.. ఈ యుద్ధము శాలివాహన ౧౫౨8 వ్రవసంవత్సర జృేష్ట పద్ద దశమి భానువానరమునాండు జరగినది. ఇతని వరా (కమాదికము బహులాశ్వచర్మితమున నిట్లు (వళంసింపంబడినది. సి ఉ త్తరమల్లూరి యొద్ర దొవలపావ విభుని. గొటిననాటి విజయకలన తిరుమల చేరి ధ్యాతిని మన్నె రాజుల6 బాజ( [దోలిననాంటి బాహుబలము చెంగలివట్టు వీక్షించి లగ్గలు వట్టి యా[కమించిననా(టి వ్మికమంబు హపాలెంబుకోట వెల్పట నాజి యతిరాజు జరగ జేనిననా(టి శౌర్యపటిమ గీ॥ మున్నెతోవూరు జగ్గరాణ్ముఖుల నాంచి మరురదొర చెంజిమన్నీని మద మడంచి తిరిచెనావలి చొర(దోలు తేజము గల మేటి వెలిగోటి యాచనిసాటి గల? 178

తర్‌ చాటువద్య మణీనుంజరీ సీసమాలిక॥ ఫ్రీ మించు రేచెర్ల సింహాసనస్థుండు సత్యసంధుండు హరిచరణవద్మ “సేవారురీణు! డూర్జితకీ _ర్రిమంతుండు నిరుడుమన్నీ౦డు సంగరకిరీటి మన్నెసింహము రాయమన్నీండు పరదుర్గ వర్గావహర ణదుర్వారబలుండు ఇగ్గనారాయణగాయగోవాళాంకుం డారూఢి( (బతిగండఖై రవుండు రణలీము( డుద్దండరాయముఖాంలోజ కుముదమితు(డు వెలుగోటి యేచ ఘనునిప్మొతు(డు ర ంగజననాఠప్పుతుండు ధీరుండు యేచధ్యాతీవరుండు భ? వీరచేంకటనతిరాయ లిచ్చిన "పెరిమెటిసీమ నిబ్బరముతోడ+ గయికొని మధురాంతకమున( బా ?ము నిల్చి దండయా,తాసముద్రండవృ త్రి మణునా(ట ను త్తరమల్లూరివయి( బోయి కోటలగ్గల వెనుకొన్నవార్త ఆరడినాగ (7) ధరాధినాథుండు విని రోషలీషణకాలరు దు. డగుచు గండరగండని గామిన్మీవసవకో దండుని(. జండమార్తాండనిభుని రసీకశేఖరుని సాహనవిక్రమార్కుని దావలపావభూధవుని( బీల్చి వింటివా యనుచు దద్వృత్తాంత మంతయు నెజటి(గించి జగడాన కెచ చరించి

వ్రకు.మంత్రీవళంసా నస్రబకము రౌ సరగున( దనసీమదొర మన్నె రాజుల బలవంతు లగురెడ్లం వాలెగొం(డ! బెంటి తంజావూరు కుంజరాశ్వంబుల రప్పించి ఐహువదార్హమ్ము లిచ్చి వెంట నంపిన నాజి వెన్నీనిమన్నీ౦డు శౌర్యవంతు(డు వటుదై ర్యచిత్తు డసమానదానవిద్యానిధి దావుల చిన్న పావనృపాలు( డన్ను మెజిని తనకల్మి తనబల్మి తన పేరు! గీరియు వసుధ టబసిద్ధి గావలె నటంచు వచ్చి మూ(కలు దాను వడి గోటిలగ్గల కెక్కిగాయము దాణి చక్కంబోక వెలుగోటి యేచభూవిభునిపె బలిమితో నెదిరించి మించి జయింతు ననుచు శకవత్సరములు వై శ్వానరలోచన శ రసుధాకరసనముజ్వలత మించి సన్నుత వ్లవనామసంవత్సరంబున సురచిరంబుగ జ్యేష్టపద్ధదళ మి బానువాసరమున€. బగలంత నుత్తర " మల్లూరిళూర్పున బల్లిదముగ గనువట్టునశ్చిమంబునంగోట సాషిగా సరసం గందస్వామి సాగాను నళినాకు డగుచాక్కనాథుండు సాషీగా నంగతి భూదేవి సాషిగాను వెస నంబుధులు వెల్లి విరిసినచాడ్పున , వసుధాధరం బె త్రివచ్చినట్టు .

88 చటువద్య మణిమంజరీ నూజుగజంబు లేనూబుజోళ్ళగుజాలు నరవావానంబులదొరలు వేయు వదివేలవిండ్లు డెబ్బదివేలబాణముల్‌ పం్యడెండువేలతుపాకిపౌజూ వరుస మువ్ఫదివేలు వరభటవర్గముల్‌ గెంటక బారుల్పై వెంట నడవ చావుల చినపావధరణీశు. డొకయింత లవ్య పెట్టక మొక్కలమున! జేరి నపుడు గెల్పులరాయ' డరిభయంకరమూ రి వైరిమ తేభకంఠిరవుండు కదనంబులో నలుంగనినా(టిఫల్గునుం డహితాంధకారనహ్మ్రకరు(డ వెలుగోటి రంగభూవిభునియేచవృపాలు డఉదరక వరబలం బధిక మనక వండెండువేలకాల్బలముతో మార్కొన్న తెగువరి యల మట తిమ్మఘనునిః దొడరి కొట్టినతండడి వడిగలతన మెంచి రామలక్మణులమార్గమున మించి తనతమ్ము( డగుసింగజననాథుండును దాను ఘన మైనకరితురంగముల నెక్కి ధణధణంధణ యనురణలేరిశతుభూ మండలారీపలగుండె లవియః గాహళశంఖమంగళతూర్యఢక్కాది రవములు వైరుల( జెివుడు వజువ వందిమాగధజనవర్గంబు గీరింన భూసురాశీర్యాదములు "సెలంగ

(వళు-.మం[తీ. వశంసే నఓకము ట్ర ఘన మైనసురధానిగజవతుల్‌ గొని యాడ వీరవేంకటరాయవిమండు మెచ్చ గంధగజాశ్వసంఘములు మావంతులు ధీరులు శూరులు వీరవరులు బిరుదరాహుత్తులు దొర లన్నదమ్ములు బావలు మజ(దులు బంధుజనులు రెండువేలకు నముద్ధండత నేర్చడి వాణాలరవళికి (బమనసిపోక గుజుతు మీజ దుపాకిగుండ్లకు నళ్క్ళక గజఘీంకృతులకు( జీకాకువడక తురగఖురోద్దూత దూళి. గన్‌ జెదరక విలుమూ(కలకు ముందువెనక గాక గడలపొౌంజులకు నల్లడలకు నే(గక అరిగెరాణువలకు నదటు లేక (వళయవాయువు మేఘవటలి దాంకినరితి దావాగ్ని వనభూమి( దరియుకరణి బలుమూరి వెంకటప్పను (దంచి మజి వూస పాటికృష్టమరాజు( గీటడంచి ముష్పాళ్ళ రాగన( జొవ్పడ బరిమార్ని గడెపూ(డి యయ్యన్న గదిమి చిదిమి యెది5నయరవోబ శే్య్యదునయ్యనః గూల్చి పులగము కాళయ్య పొంక మణ+చి మచ్చర్ల తిమ్మన మాట లే దనిపించి యలకేతిరెడ్డి కమ్మనను దునిమి దామర లింగనదర్పంబు దూలించి 7 గోనతిమ్మనం గూల (గుమ్మి వైచి

ఫ్ర0 బొటుపద్య మణీమంజరి పంజుల వీరప్ప బై కొని విదశించి దివ్వలేం[దుని సూరధీరు. బొడిచి యిటికేల రంగని నీ టెలం (గుచ్చె తి సందినాయని వెంగశౌరి. గెడపి పీరపాణెమరామవిభునిపొట్టలు చీజి దుర్గము పెద్ద దుత్తుమురు చేసి నెజయోధ లింగమనేని నాగనః గొట్టి కలివె వెంగని నరికట్టి మట్టి చినచిదంబరరాజు( జీకాకువడ( జెండి వెళ్ళిరాజును బుచ్చె వీడ్ర నజికి గబ్బికిలారి వెంకటళౌరి( దునుమాడి ముద్దువెంకటఘను సుద్దు లణంచి హెచ్చి వీరవనేని యెల్లవ్ప( ఐరిమార్చీ చెప్పల్లీ వెంగన జేరి వీజీ బల్లిదు( డగుపొట్లవల్లి లచ్చన చింత పట్ల వొబన కోటపాటి చెన్న వరునికృష్ణప్పను ఐరిమార్చి దావుల చిన్న పాపనృపాలుశీరము( (యంచి గరుడగంధర్వకిన్నరవరుల్‌ నుతి సేయ నమరేందదపురమున కతని. బంపి దొరల వెయ్యింటికి దురములోవల( జంపి యార్వేల కరయ గాయములు చేసి భువిలోన( వేరు! బెంపును గలదామెర్ల కరిచెన్న కౌరిని గామిరెడ్డి సర్వవ్పమఘను నాగజనపాలచందుని+ వాలల రాజుల బట్టి రచట

(వభు-మంత్రీ[వళంసా సబకము మ! మ త్రిల్లు వీరరా హుత్తుల( దెగటార్చి తక్కినమయొంటర్ల నుక్కడంచి శిరములు నురములు చెక్కులు ముక్కులు కరములు నురములు కాళ్లు [వేళ్ళు చట్టలు పొట్టలు చర్మముల్‌ వర్మముల్‌ దొబ్బలు జబ్బలు దొడలు మెడలు నడుములు సిడెములు నాయముల్‌ కాయముల్‌ వెన్నులు కన్నులు వీడ నజికి తతిమిన విజిగెను జెజకురామవనేండు వరువెత్తె దగ యెత్తి బాలమూర్తి మళ్ళి చూడక పాఅవెళ్ళి విస్సారెడ్డి సౌరిగెను పాశెపు తిరుమలయ్య జడిసి కంవల( ఐట సాళ్వ కోనమరాజు కజచె నోరను బుల్లు కంచిమల్లు ముందుగా( బోయెను మోవూరి తిమ్మన కదిలె నంతకుముందె కణిపినే/డు పోయె గొబ్బున వీలపురపు వీరప్పయ్య చిక్కెను జెన్సల్లి సిద్దినేండు జడినీ పుట్టల! ఐడె సృతము నాగప్ప వజదిరి కంచినంబాక రెడ్లు ఊడనిబాడిరి ఒడియప్ప శేష్మాది యేడ నుండక పోయి రోడవారు (తోవ దవ్పక చనె దావుల సర్వప్ప దూటి రప్పుడె వడవీటివారు కొండలంటిరి చెంజి గుద్దాలరౌతులు గట్లు పట్టిరి నెల్లివట్లవారు

ర్టీగ్రీ బుటునద్య మణిమంజరీ తూరను పొదలు మల్లా రెడ్డి మల్లవ్ప చక్కనిరా జంత( జక్క( బోయె ద త్తజంబునం బరువెల్తె దావులమూలర్రి వటిచె(. బాణంబాక పాపరాజు తొలగిను మద్దికాయల చిన్నతిమ్మన్న తేలిపోయెను నూడిగాల యొజ్లు బాపు దప్పించుక చనె బోయరామన యుఖజికిరి మొదల నామూరివారు మలసి యచ్చట గొంద అలసిపో( గానక హా! విధి; యనుచు బిట్టజుచువారు ఈ టెపోటుల బే్రేవు లివ్వలవ్వల వెళ్లి ముక్కు చు నెత్తురుల్‌ [కక్కువారు నెత్తురు చూచి కన్దిరిగి దెబ్బున(బడి యొస్రిలుంగక మూర్భు నొందువారు గుప్పుదెబ్బున( బట్టదువ్పటంబులు వేసి తూరనిడొంకల౯ దూరువారు ఐల్లరగండనిపౌ(జా లల్లడె వచ్చె! ఐబదమంచు నిల్వక కదలువారు వంచపాండ్యదళ విభాశు( డేను(గు నెక్కె6 టిక్కితి మని బిట్టు వెక్కువారు వెలిగోటిపులితోటి చల మేటి కనుచును లేటిగుంపులవలె దూటువారు వగపాడి దిగనాడి దగ గూడి విపెండ సుడివడి పాణముల్‌ విడుచువారు బెగడొంది వగ జెంది తగ మున్నె నిల్వక కన్నది గాదిగా. జన్నవారు

(వళు-మంతి.నళంసా స్రబకము 9 వడి( బెట్ట బడి చెట నడిగట్ల ఇశెగంబాటి 'పెక్కు.దిక్కుల( దొక్కి నక్కువారు అలపుంబజి గలచెంజీ బఐలుమంజి వెనుదీ సె దిరుగుమంచును వేగ జరుగువారు వద మించి మదిగొంచి పెదకంచుకోవుల బారు నెగ్గె నటంచు( బాజువారు కనిదుర్డిరని గడ్డి దిని రెడ్డిబిడ్డలు వా(గుల (వంతల నేగువారు ఐలునపైములు నెట్టెములు నట వడవేసి రిచ్చలువడి బొబ్బరించువారు తొలిబింకములు పొంకములు మాని దిగులూని యొకవంక సికలూడ నుజుకువారు వెజచి వాచజచి మై మలచి కోకలు వీడి వెన దిగంబరు లయి మసలువారు దప్పి దవని మది దప్పి జొమ్ముల! బబ్ది మడుగులోవల దాహ మడుగువారు నగుచు నందలములు నళ్వముల్‌ గజములు చెక్కెముల్‌ గొడుగులు చిక్కటార్లు వట్టెముల్‌ పికిలివూఐంతులయీ(బెలు భూషణంబులు వట్టుబొందళములు బంగారుక ట్రతుపాకులు వాణాలు జల్లులు బిరుదువింజామరములు తొత్తులు మందుతిత్తులు గుడారంబులు కంచుగొమ్ములు వెండికట్లవిండ్లు బహవుధనధాన్యముల్‌ వరిమళ్యదవ్యముల్‌ ఊప కోటలు సీమ లొవ్చగించి

ర చాటువద్య మణిమంజరి గీ॥ విటిగిపోయిన( గొట్టక విడిచి ధర్మ దార వట్టింది సంగరన్థలమునందు విజయలక్ష్మిని గైకొని వెల నెనంచు సకలనృపు లెంచగా విని దాల మెచ్చి వీరవేంకటవతిరాయవిభఘఃడు నీకు ఘనవిభూషణవస్తువాహనచయంబు అమితరాజ్యంబు లొస(గిన నతులళార్య దై ర్యగాంలీర్యబందు రై శ్వర్యలీల మీటితివి కీర్తు లాచం్యదతారకముగ ఆయురారోగ్యప్ముత పొతాభివృద్ది రస్తు దిగ్విజణయోస్తు శ్రీరను నీకు కోవిదస్తోత: వెలుగోటికులవవిత। బంధుమందార! వెంకటాంబాకుమార। ఈశ్వరాటోవః వెలుగోటి యేచభూవ! క్షం ఉ॥ మువ్పదిరెండువేలభటముఖ్యుల దావులపావళారితో ముప్పదియంచు నెంచ కతిమూర్చత( జేరనరెండువేలతో( జొవ్పడ నిల్చి గెల్బితివి శూరతనీ్నీవతిమన్నె వాండు లేం డవ్ప బర: రంగవసుధాధిపు నేచనృపాల శేఖరా: 180 సీసమాలిక॥ శ్రీ మించురేచర్లసింహననాదీశు( డసమానభూరిబాహాబలుండు శరణాగత కాణకరుణాధురీణుండు ఖండిత వత్యర్థిమండలుండు భరతరంతిసుహ్మోతభార్గవనాభాగ రామాంబరీషాదిరామనిభు(డు ధాటీనిరామాట ఘోటీఖురోద్దూత భూరేణువంకిలాంలోధినిభుండు

(వకు-మంతి.[.నళంసా సబకము ల్రీ్ర ఘనకీ ర్రివిన్ఫూ ర్రికర్బూరవాననా వాసీతాశేషభూవలయు( డఖిల నర్వసర్వంనవాసంర ్షిదషీఐ వాహుద౦ండు( డఖండపాండ్యగర్వ దుర్వావహరణుండు దుర్మన్నె భుజగాంకు( డర్ధిదార్మిద్యము[దాంధకార చండమార్తాండుండు నర్వజ్ఞసింగభళూ రమణవంళాబ్ధికైర వనఖుండు తమతండి రంగభూధవు(డు గెల్పుల సుల రాను వద్దొకయింత( దవ్పకుండ మెల(గ నేర్పినమహామహుడు విికమళాలి ? యాచభూవిభని సాహసగుణంబు సన్నుతి "సేయంగ శక్యమా యొకమాట నారూడి బొవ్పనగారినెల్ల( గొల్లాడి తమతోడ మల్లాడి కినిసిన | రాచమూఃకల నెల్ల పీచ మణంచి చెండి యుద్దండుండ్రై చెలగి యక్కడ సీమః గట్టించి భుజశౌర్యగరిమ మెఆయ నొకనాడు వడి హుటావుటిగ దాడిగం బోయి ధీరుండ్తై య్యుతమల్లూరికోటం గైకొని యాసీమం గట్టించి యక్కడి మన్నెమూ(కల నెల్ల మదమణంబి మిగుల( (బతొవంబు మెనీ యుండెడువేళ వేలూరి లింగభూవిళు( డెటింగి తనమదిలోన నెంతయు విచారము నంది చలము రోషంబు మచ్చరము పేర్చి

ర బాటువద్య మణీమంజరి ఐలవంతులై నట్టివభువు లనేకుల( గూడ బెట్టిన( గాని కొంచమునను వెలుగోటివారితో విిగహించంగ రా దనుచు నారడినాగఘనుండు దాను నొక్క దై హర్షించి మిక్కిలి మీం దెంది వింటివా మది నింత వెజపు లేక ఢాకతో మొనజేసి డానీ యాచమనేండు మనబలం బొకతృణంబునకు(. గొనక హత్రి మెల్పగ సిమ యొత్రి కట్టం దొణంగె నదిగాక కోటల నాాకమించె ననిన నాగమనే(డు నాగహవ్య్మగుండై తన బల్మియును గల్మి(. దలచి యుబ్బీ యీవని సాధించు టిడి యెంత దొడ్డని ఈనవాన నధికవతావళాలి దావాలపావయ్య నావేళ( బిలిపించి కడు ముదం బొదవించి గారవించి మించి యాచమనే(డు మేటియె మనకోట లాకమించెను భుజావికమమున నతనిపై దండెత్త నర్షుః డెవ్వడు లేండు నే/టికాలంబు మన్నీ లలోన+ (టజ( గూర్చు విచ్చంగ బలవంతు(డవు సివె యటుమీ(ద నధికసౌహనివి గాన నేవిధంబులనై న నీకార్య మీడేర్చి కులమెల్ల నే/టితో నిలుపు మనిన నర్పించి యవ్ప డాదావాలపావయ్య కడిమితో రోషంబు గడలుకొనంగ(

(వళు-మంతి.వళంసా స్తబకము రా గడు నుద్ధవిడి నేండు గదలి దాడిగం బోయి కమనీయభుజవరా[కమము మెజని కోట లగ్గలం దీసికొనివత్తు నను జూడు మని వంతముల్‌ వల్కి యావణంబె యారణి చెంజి వేలూరిలో! గల్గుబల్‌ మూక లన్నియు నొక్క_వీ/కతోడ( గూర్చి తిండివనంబు కోట తిర్వదికోట వలదాపురప్పుంగోట వందవాని కోట పెన్లోటూరికోట తిర్వత్తూరి కోటయు ననుమూరికోట కదివె కోటయు నార్కాటికోటయు మొదలైన కోటలలో( గలమేటిదొరల మధుర తంజావూరి మన్నె మూకల నెల్ల దేజి గుజ్జముల మ స్తేను/గులను బడవీట( గల పా/తవరిజనంబుల నెల్లి పట్లవారును గుడిపాటివారు నామూరివారును నాదిగా( గల్లునీ పాలెగాండ్లను బట్టి నిలము నెల్ల రమణ గమ్మలు వంపి రప్పించి మజియును దోడు వచ్చినయట్టిదొరల కెల్ల గౌరవం బెనంగ వెయ్యారుజాలెలు చించి వెచ్చించి యిచ్చుచు వేగిరించ యుద్రనన్నద్దులె యువ్వెత్తుగా( జని యు త్రరమల్లూరియొద్ది విడిని కదిసి కయ్యమునకుః గాలు దవ్వుచు నుండ గను(గొని పెవచ్చు కార్య మెంచి

త్ర చాటువద్య మణిమంజరి కరె చెన్నవిభు(డు నాగారెడ్డియును జేరి హితము( దెల్పెద మంచు మళి( దలంచి యేచమనేనితో నెదిరించి నిలుచుట భారంబు దావాల పాపినేండ యితనిపై దండెత్తి యింతట మజలితే వటుకీర్రి దావాల పాపీనేండ మనమూ;క లెన్నైన మొన సేయ వతని పై( బరికింవ దావాల పాపీనేండ కాదని యతనితో. గణగి మార్కొంటిమా బడబానలము! గేరి( బట్టేనట్టు పులులమీసముల నుయ్యలలూ(గ జనినట్టు కొండతో( దగరు దీకొనినయట్లు మేటిసింహము నిద మేలుకౌల్పినయట్లు విను మింక( బలుమాట లన/(గ నేల సంధాన మొనరించి చక_( జేయుట మంచి వనిసుమీ దావాల పాపినేండ యని పెక్కుభంగుల శాడిన( జీరికిం గొనక వారల గనుగొనక వినక వెనుక ముందజ( జూచుకొనక యాచనతోడి కినుక మోసము వచ్చు ననక భూరి నరభనంబున సర్వసన్నాహములు మీటి చేరి యాయ్యుతమల్లూరి శూర్పు బై టను జిగి మించు పైఠాణికట్టు వ ర్గంబులు వచ్చలకడియములును రాణీంచు గొవ్పకట్రాణిముత్యాల చౌ కట్లు హౌొంబట్టులు ద్లు మేలి

(వభు-మంధి.వళశంసా సబకము ర ముంగామురబుంలు నుంగరాల్‌ తలిమంపు దువ్పటంబులు జిరాల్‌ ముప్పిడములు బంగారు సీర్వోతవని చెక్కడాలును జెలరే(గి రెడ్డిబిడ్డలును దొరలు కడు మదోన్మతులై గరిమతో నేతేర నూజాజు మదపుటేను(గులు చాల దండిగా. గనువట్టు రెండువేల్‌ నిండుసం జోకగుజ్జములు ననేకభటులు నార్వేలఏండ్లు నాల్థయిదువేల్‌ బాణపు ఫౌంజు లాటేడువేల్‌ బలుతుపాకు లును ఐదార్వే లీంటెలును గడల్‌ నల్లడ నిండెను దండోవతండ మగుచు ధరణి యీనినజాడ( తగ సము[దంబు పె ల్లుబ్చి వచ్చినరూఢి నిబ్బరమున ఢమిఢమింఢిమి పెఠల్‌ ఢబ్బుఢిబ్బుస్సురిం ఖం గన్నరవళితో ... ........... ళూరిభేరీఢమామీరుంజతమ్మ ఢా రవము దిగ్రంతుల జెవుడువటువ( దీరుగా వేర్వేణ బారుగా నొనరించి వీంక నేశెంచునమ్మూ(క( గొంది రేవెర్లసింహ మౌయేచభూపాలుండు నక్కును బెప్క నింతైన లేక పొడుపుగుబ్బలిమీ(ద( బొడు పైనలభానుని రంగు మీజంగ నేనుంగు నెక్కి సింగంపు(గొదమలభంగి(/ (గేప్తజికెడు బలముల గను(గొని సెలవు పెట్టి

10 బచాటువద్య మణిమంజరి రావణుమె బోవువామచం[దునిచెంత గణంకతో నరచురవ్మ ణునిజాడ( దనతమ్ము( డతిశాౌర్యధనుడు సింగ మనేండు రాజసంబున మేలిరేజి నెక్కి గమకించి దుమికించి (నమదంబుతో రాగ నుప్పొంగి హరి నాత్మ నునిచి తలంచి వెనువెంట నిదె వత్తు ననుచు నట్లావేళ గరుడుండు వామభాగమున నడవ గనుంగొని జయలవ్మీ గై నిశ్చయముగా నని పేర్చి కోయని యార్చి కూర్చి తనమూ/క మూండువేల్‌ ఘన మైనయవ్వలి మూక మువ్పదివేలు మొనసె ననక ఘనభీకరాకారఖడ్గుండై మదవార ణంబుల( గన్నసింహంబువగిది లేళ గన్గాన్న బల్‌ బెబ్బులిచందాన ఫణుల! గాంచిన ఖగ్మవకునిజాడ సరవిః బకుల గన్న సౌళ్వంబువై ఖరి ఘనజవృఫౌఢిచే గదిని కినిసి మొననీ తీరినవార్లు ఘనతరంగములు గా౭ జుట్టువేడెము లెల్ల సుప్లగాంగ బాణాగ్ని ధూమముల్‌ బడవాగ్ని శిఖలుగా గజములు కెలనసంఘములు గాంగ ఐటువీరతటమహార్భటనిర్భరార్భటుల్‌ మునుకొన్న ఘుమఘుమధ్వనులు గాంగ జెలరే(గి వచ్చునానేనామవాంభోధి. . గుంభనంభవుండు చార్కొనినయట్లు

[వళు.మం్శతి.[వశంసా స్తబకము త01 (వళయకాలాలీలభయదరు దునిలీల వారుల వడి( దూజ+ వాట(గొట్టి మునుమున్నుగా గట్టి మొనల నిల్చినయటి ట్‌ ట్‌ దొరల బెక్కం్యడం దుత్తుమురు! జేసీ గడెవూడి యయ్యన-= బుడమి పై( బడగ్యగుమ్మి అల కోటిపాటి చన్నవ్ప కృష్ణప్పను బరిమార్చి... ఇలరల 360. ఏకం ఉవంం26 ఆల కేతి రెడ్డికమ్మన్న మస్రము( (దంచి 080644. ౨౨, పాత మణంచి చింళపట్లోబన్న నంతకుపురి కంపి ఘను. జందినేని వెంగనను గూల్చి వీరాదియైనట్టి పేరు గల్గినవారి నలువదిదొర పేర్త నలియ మొత్రి వెను(దీక మొనలకు( గినినీ సాహనముతో నెక్కి గాయము దా॥కి చిక్కినట్టి మన్నీని దామర్ల చెన్నవ్పః బట్టించి యచట నూర్ల్గరికి గాయములు చేసి యావేళ నత్యుుగుండై మోహరించిన దావాలపావభూధవుని. గట్టి మస్రంబు మ్మిగహవ్య స్రంబుగా( గొట్టి కలివె వెంక్కటాజు: గనీమనంగి యతనిమేనల్లు నయ్యవరాజుః బొరిమార్చి బనానా ౯౫ 2 10 సతిని "కహ ల ర్న చినచిదంబరరాజు జీవంబు( దెగటార్ని-." [1074౯౪ స! ళ్‌ శ ఇం చుటి వెయ్యాజణలం బటి [శు వ్రు. ౮. గం... కం లం 620 222444 | ఖ అ శీ హ్‌ ఆటే 1 యీ సా వా నవస ో సైన్య శతరగ ్రో

సధడీ శాటువద్య మణీమంటరీ

యేనుంగులను మించి పోనీక వట్టించి

గుజ్దంబులను గూల (గుమ్మి చిమ్మి తరిమి రౌతుల నెల్ల దండించి మండించి

మేటివిల్కాండను (వేటు గొట్టి వెస బాణగాండ్లను (వీలించి తూలించి

గడల బారుల( బాజం గదిమి చిదిమి పోలేక జడిసిన పోవెలవెంకట

రాజుతమ్ము(డు( దిమ్మరాజు సూర్య నారాయణేందుకుమారకాలవరాణు(

బట్టించి యామూః౯క( బాజ( దజిమి ఘనశౌర్యు. డైననాగారెడ్డి చవ్చల్లి

సిద్దన్ననుం ఐట్టీ చెలగి మజియు మెండొడ్డి నిలిచిన దండిమూ(కల నెల్ల

గరములు నరములు గాళ్ళు [వేళ్ళు చెక్కులు ముక్కులు కిరములు నురములు

కండలు గుండెలు గండ్పు రొండ్తు ముఖములు నఖములు మూ;ప్పులు వీ(పులు

మేనులు వీనులు మెడలు తొడలు చీకాకు వడ! గొట్టి చెండి వెంవరలాడి

గుట్టలు పెట్టిన గూడి యచట లీకరార్భటి మీతి శాకిసీడాకిసీ

బేఠాళము ఖమవాళూత కోట్లు కుత్తుకజంటిగా. నెత్తురుల్‌ వడిగదావి

మెదడు మాంసము [కొవ్వు మెనవి మెనవి నిక్కి. యన్నెక్కి మై పొక్కి నాట్యము లాడ

యాచ భూవిభు(డు వెన్నాడి తరుమ

(వళు-మంతీ. వశంసా న్తబక ము శే0కి డాలుడమామీలు మేలిగుడారముల్‌ బాణము లరిగెను వద్రైములును దరకసంబులు వాడి(గౌరక లంబులపొదుల్‌ ముప్పిడంబులు దట్లు దువ్చృటములు నై జంబులును గరాచూకులు సింగిణుల్‌? బొమిడికెములు జిరాల్‌ కోలుగడలు చేకత్తులును విండ్లు బా(కులు జంబువల్‌ కిరునులు జముదాస్న నురెకటార్లు సరిపెణల్‌ తాశీలు చౌకట్లు వదకముల్‌ ఘనచామరములు కాళాంటి గిండ్లు జముకాళములు బొక్కి సలు బోనపుటికలు చెంబులు కొ ప్పెరల్‌ తంవీకలును ఐలుతుపాకులు ఫిరంగులు తురంగంబులు వల్పముల్‌ దిల్లెముల్‌ వల్లకీలు గొడుగు లందలములు కుంభిని దిగనాడీ వ్మిలాంతు లై నిగల్‌ వీడి చెదరి పాజుచు( జెట్టలో( దూజుచు( బుట్టల దారుచు దైవంబు దూరుకొనుచు గుడిచి కూర్చుండి యీగోడేల తలపెపి దావాల పానయ్య దావరీండు తల పెట్టుకొను. గాక తన మట్టుతో రాక యీమూః!కలెన్నైన నేల కూర్చె కూర్చిన నే మియ్యకొంటిమి యాచళూ వరునితో నెదిరింవ వళమె మనకు మొనకు! బోయిన మహామోసంబు వద్దింక శిరుగుము పాలెప్పు! దిరుమలయ్య

కే04 బొటువీద్య మణీమంజరీ కయ్య మింతట జాలు( గడకు జారుటె మేలు పదపద బిగువేల బాలమూర్తి పో పూరి లేదట మోవూరితిమ్మన్న వెనుక4 జిక్కకరమ్ము వీరపయ్య బాప(డ వంతె నీపరు వింత నీ కేల వడి యప్ప శేషాది( దొడుక పొమ్ము స్మతంబు నాగప్ప చ్మితంబుగా దూంటె వడిగలతన మేడ వజద6 బోయె బోయరామన్న తా( బోయె నందజికన్న మున్నుగా దావాలచిన్నమూూలర్తి వడపీటిమూ(క లెక్కడ నేట( గలనెనో నెల్లిపట్టులవార్మితు శ్లణంగె కూడి రాలేవదె యూడిగా లెజ్జిన కజ్దం బాట(గ వెచి కడకు(. బొమ్మ చెజకు( దప్పితివి మేల్‌ చెరు రాఘవనే(డ పొమ్మల్ల సమ్మెర్ల బుక్కరాణ మాకన్న మునుమున్నె ...-.. ౨. ... మనిపినా. డవ్పుడె గసవినేండు? తప్పి వచ్చెద నన్న తప్పి రావనుళుని న్నప్పుడె సాల్వకోనవృరాణ వాణ యౌనట్టుండు సర్వవన్న వర్వవ్ప వెల్లైనం గూడ౦గ ....00.22. === బొమ్మయ్య శీఘంబె పొమ్మయ్య [వజ గూడి పుంజి తమ్మయ్య దా పుంజ దప్పె వాడవారును నాము జోడుగూ డూడని( బాడిరి కంచి తంవాడి రెడ్డు

(వళు-మంతీ.[వశంసా స్త్రబకము కంకి పీ.వయ్య పురివట్టు వావయ్య గాయంబు రామన్న మున్నుగా రాగ నొచ్చె నొచ్చర్త నొచ్చెంగా మచ్చర్లతిమ్మన్న కలివెరాజును దాము గలసీ మెలసీ హిలేలరాజుల( బడి పాటి పోలేక వెట్టివా(డై కూలె వెజీరాజు మేటి యానలకొట . చెన్నవృ కృ ష్టవ్స నేవంకగ నరిపికొనిరొ కంచె మించై వెళ్ళి. గంచి మల్లన్న య ల్లవ్పుడే జాటె నయ్యవ్పనేండు చామర్ల చన్నవ తామర్ల కే చిక్క చిక్కై నాచప్పల్లి సిద్దమను+డు తండి నాగారెడ్డిః దగిలించి తాదూటె విస్సవ్పయును దొరల్‌ విజిగి పాణి బెదవుల( దడిలేక బెదరి పాఆగ లేక దగ దొట్టి చిట్టాడి సిగలు వీడి వగరింత లకు బెట్టి దిగ జెమ్మటలు వెట్టి తోడు వచ్చినయట్టిదొరలః దిట్టి దిగులునం గనుమూని దిక్కులః జే సాచి దెసవెడి తలదాంచి తిరగి చూచి యిదె మూ(క వెన్నాడె నని బఐబ్బరింపుచు( దుంగ గుంపులలోన( దూజువారు నక్కబొక్కలలోన డొక్కి యుండెడివారు కొజ్మపాణముల నిల గూలువారు నెత్తుకు తలదాంకి త త్రరిల్గెడువారు మాటమాటకు( (వాలుమాలువారు

106 భాటువద్య మణీమంజం

వడినపీను(గులలో నడ(గ దాంగెడువారు చెలువు కాలువలలో నొరలువారు

కడుగాయములనొచ్చి మడు6ంగుల( బడ( జొచ్చి జడినీ దప్పులకు నీళ్ళడుగువారు

తమమూకలనె చూచి తల్తడిలైడువారు మొక్కి గుంటలలోన మును(గువారు

మిగుల నూపీరి( బట్టి మెదలకుండెడివారు వడి వటావంచలై పారువారు

పాజగా లేక వేసారి యోశ్రీహరి వీరరాఘవసామి వెంకటాది

యీతూరీ దయను మ మ్మిందజ నిలు సేర్చి 1పాణముల్‌ నిలుపు. డావదల దలంచి

వడవీటి యల్లమ్మ నల్కెడి ఏీర్లార పోతురాజయ్య యో పుట్టలమ్మ

మమ్మకోటమ్మ మహమ్మాయి గురునాథ మీరెల్స( గూడి యీవారి( గడపి

ప్రోవుండి యేటేటం బొంగళ్ళు వెట్టించి పొప్రేళ్ళం గొట్టించి పట్టి కొలుతు

బంటౌతుకొలు వంత పావ మెన్నంఢడు వద్ధు చాలు(బో యేడేడుజన్మ ములకు

గుడిని. దుమ్మిరి కసుక్కున నిల్లు వెళ్ళ(గా( జా( గిడుకల గంటి సన్న కేయి

పపెనమై పోగానె వడియె నామపువెబై నవశకునంబు లెన్నైన నాయె

నీశూరి (బతికితే ని;క గలలోనైన చేచమనేనితో నెదిరి నిల్వ

[వళు.మంతీవశంసా స్తీబకము 07 మని [వజల్‌ పాజంగ వాగయ్య బందాని లోబాలరాహుత్త అలకల ఎవ 844 దావాల పావయ్య తా బిద్ద నేనయ్య హోహిందె బందెరా హుత్తనం జ సుమ్మనె బారయ్య దమ్మయ్య రాహుత్త యిత్త బారయ్య బాయిత్తనంగ నాహోదె నిల్లుకో నాని నీ నింతుకో సాగుమల్లన్న నీ సాగు సాగు హేగయ్య నీమున్నె హేగయ్య నిన్నాణె హోగయ్య నీహోగు ఒల్లె యనుచు జెంజిరాతులు ఖీతి( జెదరి సందుల( దూణ తిరులతోవందు డల్లరము మూర్తి వెబ్ణుం డొద్దామురా చేంబి రప్పిళ్ళ పో ఆ 2 రాయగల్‌ చల్తనోడు కొ త్తళం బెట్టుటల్‌ కుళ్లాయి పోచిరా కానన్స కుడికతాళ తణ్ణి యిల్లి నీయోడి వార్మయ్య ఆయం బెరుమ్మా 9 | పెరుమాళు) నమకుండు "పెరియసామి మోణ్కవ్ప శివనవ్ప వెణ్కాముడా దంద లాది మానాల పొల్పాదెనమకు ఓడివా యన్ప సీ యోడివాడా యంచు (దావిడుల్‌ భయమంది తల్లడిల్ల రణఖీతులై నట్టి [వజలభంగము లెల్ల! గరుణావిధేయు(డై కాచి యపుడు భజబలలీము( డద్భుతవ్మికమార్మావ శారుండు (వతిగండ బై ర వుండు

1% భొటువద్య మణీమంజరీ థీరుండు ఘనదానకూరుండు మన్నెహం పవీరుండు .... 2-64-౧ === ఈగ నంత మన్నించితా దర్మదార వ ట్టించి రక్షించి యదంచితముగ మునుకొన్న ప్లవ వర్షమున( దగు క్యెష్ట మా సంబున శుక్షవకమున దశమి యాదిత్యవార మర్యాహ్నలగ్నంబున! జం దదివాకరుల్‌ హెకిగా(గ్‌ మహి మించు నల యృుతమల్లూరు సాకీగా గంమతో జయకన్యకను వరించి యఖిలదిగ్లేకరాశాధిరాజులు దొరల్‌ మన్నిలు6 దనగెల్పు సన్నుతింప గర్జాటకమునకు( (గమ్మ జ జనుదెంచి వెంకటపతిరాయవిభు(. డొసంగు రంగత్తురంగ వారణభూషణావళుల్‌ గైకొని లోకవిఖ్యాతు. డయ్యె గీ॥ నత౦డు మన్నీనిమాతుండె మతి( దలంపః గలితజయహా౦ వెలుగోటికులవిహారి కుపితజయహారి వెలుగొటికులవివార౦ యిద్ధబలసీరి రంగయయేచశౌరి. 181 వెలుగోటి యాచమనాయుని కుమారుడు కువూర యాచమవాయుని నిదేశముచొవ్పన వసుమర్రి కోదండవతి యను కవీశ్వరుడు చెప్పిన వద్యము లివి. శా॥ అభూవ్యతితయంబులో మహితవంశళారీళు(డ్రై యాచధా ీళ్ళక్కేసరి మీటి శై శవమునందే సాహసస్ఫూ ర్రిను ర్వీఖారంబు వహించి పోచె/ |బజల౯ా శ్రీరామరాజ్యంబుగా నాఖీమారి మదావహరి సరిసేయం జెల్ల దేరాజులకా. 182

(వళు-మంతి.వశంసా సబకము శే సీ ఉత్తరమల్లూర నుద్దండవృ త్రిగా న్మాకమించిన విని య్యాగహించి దావాల పావభళూధవుండు నల్వదివేల కాల్చలంబులు నశ్వగజబలంబు దామెర కటెచెన్నధ్యాతీపం డాదిగా? గలబలముతో వచ్చి కదినీనపుడు మున్నూటికై జీతమును గూడ నాల్లువేల్‌ భటులతో నచ్చట బారు నడచి గీ1 వరబలము+ (దుంచి చెన్నభూపాలు( బట్లి తజిమి పావషీతీర్యదుమ స్తకము దునిమి వీర వెంకటవతిరాయ డొర యనంగ హీతశుల రకించె వెలుగోటి యేచఘనుండు. 183 సీ॥ ఇల రామదేవరాయలను ఐట్లము( గట్టి ఐబందుమి తసహాయవటిమ మెజనీ మాటమాాత( గొమారమాకరాజును దున్మి చెంగాడుజగ్గ వజీరు( దజిమి గొబ్బూరివా రేలుకోటలు భూములు సాధించి చెంజికృష్ణ షితీందు వారు గెల్బాతని( బట్టి పాలెముకోట చేరువ యతిరాజు( బాణ [దోలి గీ॥ః మజియు( గలళతువీరుల మట్లు పెట్టి వేలురికి. దూర్చు కృష్ణకావేరినడుమ వెలమనాడుగ నా(డు గావించినాండు యేచభూవిభ్య్ముపాభవ మెంచ6 దరమె. కేరిక

శ[0 చాటువద్య మణిమంజరి సీః రామరాయనరేంద రఘునాథనాయక [1ప్రాముఖ్యకార్యక ర్రలబలంబు నిజసహోదరసింగనృవతిరాయవభూవ రాయ్యవనాయకోద్యతబలంబు దామెర కజెదెన్నధ్యాతీశ చెరుకు వెం గళభూవ బంధువర్గములబలము వరమాస్తు కేతిరెడ్డి రఘునాథేందు పా వడకృష్ణ నృవసువృృుద్వరబలంబు గీః మెఆని తను గొల్వ( గొక్కర్చు మెట్టయొద్ర సమర మొనరించి గొబ్బూరిజగవిభుని( దునిమి మధురేం్యదు( జెంజీశు దొరల( దటిమె వెంత [వబలుండు రంగయయేచఘనుండు. 185 సీః సించాననమునకు" జీత్తంబులో రెండు దలంచుదోవుల జొమ్ము( దన్నినాండు మదిలోనం (గొవ్వి ఛభద్మనకార్య మూహించు చెనటులజీహ్వులు చీల్చినాండు మొనలు తారనమైనం గనీ భయంబున వీంగు చండిమన్నె లజొమ్ము( జఆఅచినాండు ఎదిరించుమన్నీల నేపున( బడి పుట్ట చెండ్లు గొట్టినరీతి( జెండినాండు గీ మన్నెమ్మాతుంగె యిత( డరిమర్శ భేది మన్నె బెబ్బులి గడెమన్నె మగలమగండు నమరగాండివి వెలుగోటికాననుండు రంగభూపాలు నేచధరావిభుండు, 186

(వళు.మంతి.వళంసా స్తఐబకము కష సీ। నేండుగా తలవూవు వాడ కెంతయు జాల నలరె నీ వద్మనాయకకులంబు నేండుగా భువనవర్షితమవిద్యుతి తోడ( గొమరొందె రేచెర్లగ్యోత మెల్ల నేండుగా ఫలియించె నెగడి సర్వజ్ఞనీం గమనేనినంకానగారవంబు నేండుగా మది6 గల్లునెవ్వ లన్నియు! దీణి విలసిల్లై ఘన మైనవెలమ పేరు గీ॥ నీవు కర్ణాటకంబున నిలిచినపుడు రాయవిద్వేషిగర్వదుర్వారవై రి కోటి. బరిమార్చి గెలుపు. జేకొనినకతన హితమితాలావ వెలుగోటియేచబూవః 1187 సీ॥ దళవాయికిని వెజ్టి గొలిపి వచ్చినవాని పట్నం౦బు గట్టుకొన్నట్టినాండె గుమిగూడి వేలూరికోటలో(. గలయీంటె యౌబ శేశుని. (దుంచినట్టినా(డె నిండార మౌరాయభండార మెల్టను నాక్రమణము నేసినట్టినాండె ప్కుతమితకళ్ళతపుంజంబు రాయల నరయక వధియించినట్టినా(డె గీ॥ చచ్చె నీచేత గొబ్బూరిజగ్గరాజు పాతీ పోంబట్టి రెండేండ్లు (తికెం గాక లలితచార్మిత వెలుగోటికులవవిత హితమితాలావ వెలుగోటి యేచభూన 14

1112 బాటువద్య మణీమంజరి సీ? సీహేతిచే జగ్గనృవతి సద్ధతి బొంది పాపాత్ము( డనునింద వొపుకొనియె వితిగి వీరవిభుండు చిరుతనావలి జేరి దిడ్డితూరుపుదిక్కు. దెజవన వెజచె( దన్నపాణములు దాచుకొని చెంజికృష్ణవ్ప వీంగి యెన్న(డు. గోట వెళ్ళ వెజుచె నమ్మినదొర లటు నజ్రేట( ఐడీపోవ నోటకా. డొక్కండు గూట/ బడియె గి॥ కాకమూరులు రావెలల్‌ మాకరాజు వారు దికా. మొగంబు లై నారు జడిసీ యౌర తోవూరుపాళ్యంబు లదర నీవు (తోచి నడచిన వెలుగోటి యేచధీర 1 189 సీ॥ రాజులలో జగ్గరా జనిమొన( ఐడె దస్పె( గార్యంబు వీరవ్పనేండ వదవద తిరుచునావలి( జేకంగా వలె మాకరాజు గుజూని నూకె మొదల నేనుంగు నెక్కుట మానక దళవాయి శాజెను దనదుబిడారివై ట రావెలవెంకన తా వెళ్లసాగెను పోయె మున్నుగ దెరువీయ నొక్క6 గీ॥ డనుచు. గృష్టమనేండు మున్నాడి తెలున జాలు వీరవనే(డు నీబారు జూచి వైభవవీడౌజ రంగభూవరతనూజ హీమకరాకార వెలుగోటి యేచరీర £ 1900

1వళు.మంతతి..వళంసా నబకము శై13 సీ; వారజీతమె కాని బారు నాకేలని చినరౌతు సొనలను జేర వెజశె నూడిగమే కాని కూడ వీవను లని యెవ్పడో జరిగె నా తివ్పరౌతు మణియ మంతే కాని మా కిది కాదని గుట్టుగా దీతవ సెట్టి కదలె! బా?గా(డై తాను బకతుకేది లెన్సని చిట్టాడ ళకదలె నాగట్టిమొదలి గీ॥ మజియు( దక్కినదొర లిటు మార్గముననె వట్టిమూ(కలు సీమీంద నెట్టుకొనునె వెభవదిగొజ రంగభూవరతనూజ హీమకరాకార వెలుగోటియేచదీక క! సీ పాఠకనుకవీం్యదబంధువిద్వజ్ఞనా (శయ మైనయట్టిరేచర్ల పేరు వరవంథిరాజన్యపట్టణహతవీర రణ జయార్డిత మైనరావు పేరు సకలదిగ్భూములజనము సన్నుతి సేయ? గర మొవ్వుగనియాల గనిన పేరు వ్మికమ[ కమకథావిర్భూత మహిమల + గోరి తెచ్చినవెలుగోటి పేరు గీ నీకు ముత్యాలపేరు లైనిలిచె నౌర మ శ్రరిపుముస విన్న స మణికిరీట చారుకీ ధివతంగ కస్తూరి రంగ విభునినత్సుత యేచవృర్వీకళ్ళత:ః 1092

కేశేత చాటుపద్య మణిమంజరి ఉ॥ గొబ్బురిజగ్గరాజు లొకకోటి మజే/బదికోట్లు మాకరా జబ్బలు నూజుకోట్లవయి నార్వురు రావెలవెంకులైన హ న్నిబ్బరగండ+ డేదధరణీళ్వరు ముందర నిల్వ శక్యమే గబ్బులు గాక బెబ్బులి ముఖాముఖి మేకలు నిల్వనేర్చునే? 193 ఉ॥ గబ్బిని నుండు నీతరము గాదు రణస్థలి మాకరాజ; నీ గబ్బితనంబు మాను మవకార్శము రావెల వెంకట్నాది; యో గొబ్బురిజగ్గరాజః మనకుం దగ దీవగ యాచశారితో బెబ్బులి శాసి మచ్చరము పేర్చుక పిన్నల కోర్వవచ్చునేః: _ 194 ఉ॥ మువ్పదివేల వీరభటముఖ్యులు దావుల పావ శౌంతో ముప్పది యంచు నెంచ కతిమూర్థతం జేంన రెండువేలతో( జొవ్పడ నిల్చి తీవు రణశూరత శ్మీవతిమన్నెవాండు లే, డన్ప బీరె; రంగవనుధాధిపు నేచనృపాలశేఖరా! కైం5 సీ॥ తొక్కి ంచు గడివన్నెదురముల్‌ హయముచే ధిగధిగ మని పెళ్ల లగయుచుండ దరికొన( జేయు నుద్దండవిరోధిరా జ్లీకరవట్టణవహ్నా నింగి కెగయం దలలు చెక్కాడు (వత్యర్థి రాజకుమూర వర్గముల్‌ దోర్గర్వవై ఖరులను విల్లించు! వెఆవట్టి రట్టించి రిపురాజ కోటిని మిక్కిలి నీటు చూపు గి! కాచు శరణన్నవారిని. |బోచు( దనదు దండం జేరిశయరిరాజమంకలమును మండలంబున రంగభూమండలేందదు నేచభూపాలశౌరి దయావివోరి, కంఠ

(వళు.మంతి.[.వళంసా నబకము క్షై]ే5్‌ సీః పాజణువేంటలు రాచబారు లెల్లను నీకు బట్టుగొట్జెలు గదా నగజకరులు వీ;టితోంటలు గదా మేవైనకోటలు కాకు లాఠాణాలమూ(క లెల్పం బన్నన్ను లామన్నె పాశేలసొమ్ములు నమ్మి నకా(పు లాకమ్మదౌొరలు ెండ్లిండ్తుగా నీకు లీకరకదనముల్‌ (వకిన గదా రామరాయవట్ట గీః మౌరః ముగురుదునేదారు లయిన నిన్ను నెదుర( జాలరు యతిరాజు యెదుర( గలండె బాంధవుల నన్న దమ్ముల వాస చనియె వరహితాచార: వెలుగోటిపురవివోరః రంగధ్యాతీశునేనధరాతలేం దః 197 మ॥ బెగడెళ గల్మిలి సత్యవీడు వడి! గంపించెం బటావంచలై వగలం బాజెను జెంజీ మించి మధురావర్యంతరాష్ట్ర్రంబులజా దిగులె త్తెజా గడిదుర్గముల్‌ వణ'(కె ఖీతి౯ జగ్గరాజాదిరా చగముల్‌ రంగయయేచశౌరి కెదిరింంచకా లేక పాజెక గడు౯. 19

• మల్కభరామ్‌ చ తురుష్క [వభువు కై9స్తవ సం. 1550 తరువాత నాంధధదేశము న్మాకమించుకొని వరిపాలన మొనర్చినవాండు. ఈతనివిజయముల నీ చాటువు చాటుచున్నది. ఊః॥ ధాటిగ నే/గి యుద్దగిరి. దార్కొని వేంకటరాజు/ దోలి ముం గోటల లగ్గవట్ల్టి వినుకొండయు బెల్లముకొండ తంగెగల్‌ పాటిమెయికా హరించి మటి బల్మిని గైైకొనె. గొండవీడు( గ ర్హాటకరాజధాని యిభరాము(డు బాహుబలంబు మీజ(గళాం క్రీ9ం ఈత ని'పేర “ఇభరాంవట్టణ” మని నేటికిని బుర మొకటి కలదు. ఛురుమ్కడై నను సీఈ డాంధ్రభాషయం దత్యంతాదరము కలవాండ్డె యశే.

116 బాటువద్య మణీమంజరీ కార్యధకవుల నాదరించి ధనమొసఃగి మిక్కిలి విఖ్యాతి సెందెను. పొన్నిగంటి కెలగనార్ను( డను కవి యయాతిచర్మిత మను నచ్చతెల్లువబంధమును, అద్ధంకి గంగాధరకవి తవతీసంవరణోపాఖ్యానమును, నీతనికి, గృతులుగా నొసంగిరి. కవీశ్వరులగోష్టియం దీతనికి, గుతూహలము మెండు. ఒకవ్పుడు మల్కిభరామ్‌నమువు తనయాస్థానముకు( బెమ్మసాని తిమ్మానాయని, ఆనంత పురపు హండెయన్సను, మట్ల అనంతరాణును, బంగారేచమనాయని, పేరమల్లా రెడ్డిని, వారివారి కవీశ్వరులతో(బిలిపించి, వారిని బొగడిన పొగలు వినిపింవ నాయాకవీశ్వరులః గోరెనంటః ఆకవీశ్వరులు చదివిన పొగ డ్రవద్యములివి _ ఉ॥ దాలు గుజాలు మాళిగడిసంగడిరాజులు గొల్వరం డహో వీలహలో[గఫాలద హనాకునియంతటిధాటివా-డు నా యేలిక వేంకట్మ్నాదిధరణీశునితిమ్మండు పెమ్మసానిభూ పాలు(డు హెచ్చు ధాతి( గలపార్టివు లెల్లరు లొచ్చు వానికి. 200 ఉ॥ మట్టక రాండు బెట్టుటికి మన్నెకుమారులసీమ ధూళిగా( గొట్టక మానండే కద యకుంఠితసింహతలాటరాయ. డీ "పెట్టినదండు( దీండు రణలీష్మ (డు హండియయవ్పశారికిజా బెట్టుండు వేగ దండములు బింకము లేటికి శృతుభూవతుల్‌ : 201 ఉ॥ కొద్దిని రాండు దిం డుజికి కోటలుకొమ్మలు గొన్నశూరు! డా గద్రజిగబ్బిరాచపులి గండరబాలు(డు మట్లనంతు( డే (పొద్దును వై రిళూళుజులపొంక మడంవనె పుట్టినాండు మీ పెద్దటీకాలు సాగ వి(క( [బేలకుండీ గడిమన్నెభూవతుల్‌ ; 202 ఉ॥ టెక్కున! గొండతోం దగరు డికొని తా,కినజోకగాక యీ వీక్కవకీరుమన్నె సరిబేసి కారల్‌ మొనలందు నిల్వనాః నిక్కము ఐంగ రేచనృవః నీవు రణస్ధలి మోహారించినళా బక్కున లోకముల్‌ వగిలి పాఆఅవె కూలవె దిగజంబులుల. 203

(వళు-మంతీ-వశంనా స్తబకము క్షే? చం॥ బలరిపుభోగ కృష్ణనరపాలుని పేరకుమార మల్లః మీ కలిత యశఃవభావములు కన్గొనలే కల కట్టుమన్నెమూః కలుతల లొల్లరో బిరుదుగద్దియముల్‌ చదివించుకొందు రౌ కొలంది యెజబుంగనేర కల కుక్కలు చుక్కల జూచి కూయవే. 204 పేరమల్లా రెడ్డిపొగ డ్రకుం దక్కినరాజు లెల్లరు న్మాగహ లరితులై యుద్ధ నన్నద్ధులయిరంట! అంతట మల్కిభరామ్‌ వభువు “ఈ పొగ డ్రవలనం బొగ డినవారికి న్యూనత యేర్చడును గాని మీ కేమియు(గొజంత కలదని చెప్పి వారిని కాంతింవం జే సెశంటః ఈతని పె. జెవ్వ(బడిన చాటువులు. సీ॥ నవ్వెనా సంగెతనాడ భేద విధిజ్ఞ ధీరాత్ములకు6 ఐబదినూజు లిచ్చు రమ్మనెనా సభ్మాపొౌఢసత్క వివర జాలములకు( ఐదివేలు నిచ్చు కూర్చుండు మవియెనా గురుతరళాన్త్రజ్ఞ లశతణవిదులకు లక యిచ్చు సాబాసురా యన్న సకలాశితానేక కోవిదులకు మెచ్చి కోటి యిచ్చు గీ॥ ఐళిరః చతురబ్రిమేఖలా కలితద్యాతి చ।కనిర్వ్మకపాలనా చారుకీర్తి రమ్యముక్రాతపవ్యతరారాజితండు చారుతరమూ ర్రిః యిభరాముచ్యకవ రి 1 ణక సీ॥ కర్ణాటకాశీక కంఠమాలికమీంద గురురాజుముత్యాల గొడుగుమీంద వింధ్యదేశాధీళు వెల్లవల్వలమీంద గౌశేశువ్యజాల గద్దెమీంద

$ేశేరీ బటువద్య మణీమంజరీ పాంచాలభూమీశు వట్టుపల్లముమీ/ద బాండ్యభూవతి వెండిబరణిమీ(ద బంగాళజననాథు పొంచజన్యముమీంద గుకురేర్యదుధవళ గొళకముమీంద గీ॥ అడిపాడించు నటియించు నవఘళించు మెచ్చి కుప్పించు( గెరలించు మేఐళించు సంతసంబున నీకీ _రిజలజన్మేత మానవోపేందః యిభరాము మండలేంద్రః 206 ఉ॥ రా యిటు కట్ట; యేమి కవిరత్నమ పిల్చితి; వీవి వద్య్మముల్‌ ఏయవనీళు పె; నృవకులేళ్వరుఃడౌ నిభరాముకాపా'పె; నాయతపుణ్యమూ ర్రి యత డర్టులు వే(డిన నిచ్చు; నిచ్చునా వేయును రెండువేలు వదివేలును లతలు గోట్లు నిచ్చు; నౌః 7 కవిత్వము నేర్చినవారికి( గాని మల్కిళరామ్‌ [వభువు సమ్మానము మెండుగా( గావించుచుండెడివాండు కాండంటః ఒకవ్పుడు కవిత్వము నేరని చతురు లిర్వురు “కరయుగమును” *యరలవమదనస” యను కందవద్యము లను దలలు మార్చి మల్కిళరాము వకువున కన్వయించునట్టు చదివి పెద్దగా సమ్మానింవంబడిరంట. కం॥ కరయుగమును జరణంబులు నురము లలాటస్లలంబు నున్నతభుజముల్‌ సరి ధరణి మోపి మొక్కిరి మజిమటి నీశతులెల మల్కిభరామాః 208 కం॥ యరలవమదనస యనుచును బరువడి నీయకతరములు భయనయతతులజా నిరతమును వాయనేర్చిరి రల మజిమజి సిపుత్రులెల్ల మల్కి భరామా। ణ9

1వభు.మంధ్రీవళంసా స్తబకము కేం ఉ॥ ఏడు కుల్నాదులెక్కి వెస నేడు వయోధులు దాటి లీలమై నేడవు దీవులం దిరిగి యేడుగడళా వివరించి కరి యా రేడు జగమ్ములఃకా వెలయ నేచినమల్కి భరాముచందుండే యేడవచ్శకవ ర్రి వదునేడవరాజు ధరాతలమ్మునఃా. 20 ఉ॥ రాజును రాజుగా( డతి(డు రావుముఖంబున( జిక్కె. వాహినీ రాజును రాజుగా. డత(డు రామశరావాతి(దూలి, దేవతా రాజును రాజుగా( డత(డు రావణనూతికి నోడె, నాజిలో రాజన రాజు మల్కి. యివరాము(డె రాజు ధరాతలంబునఃా, క! ఉ॥ రాము(డు దుక్కిముచ్చు. రఘురాము(డు (కోంతులరాజు, రేణుకా రాముడు పోటుబంటు, వటురాగనమంచితుండై న గోపికా రాము(డు వెట్టిగొల్లం డింక రాష్ట్రములందు సమాను లేరయా రాముల నెంచి చూడ నిభరామ మహీధవః భవ్యవై భవాః 212 చః మలికిళల రామభూవ!: మహిమండలరాజకుల్మవదీవ! నీ వలుకు శిలావరం బితరపార్ధివకోటుల వల్కు. లన్నియు జలలిపు లెండమావులు ( ) బూడిదపొల్లునీరుబు గలు వడగళ్ళు ( ) శారదమేఘజాలముల్‌।; 23 ఉఊ॥ రార విధాతః యోరి వినరాః తగురాః తలకొట్లమారి! ని స్సారపులోభి రాజులను జంవక మల్కిభరాము భూవరుకా జారుయశోధనుకా సుగుణి( జంపితి వర్థుల కేమి దిక్కురా చేరిక నింతరాజును సృజింవంగ నీతరమా వసుంధరా ర4 మైసూరిచిక్క దేవరాయలు ఈతడు వదునేడవ శశాబ్లియందు మైసూరు వభువై పేరెన్నికగన్న వాడు. ఈతని పేర సంస్కృళాం్యధ కర్ణాట భాషలలో( గొన్ని [గ్రంథములు _రచింవ(బడినఫి.

100 బుటువద్య మణీనుంజరీ సీ॥ న్వ స్త్యస్తు విశ్వవిశ్వంభరాభరజైక దకదవిణభూజా సంభ నీకు విజయోస్తు నిర్వకమ్మికమ[కమకళా పరిభూతవిద్విషత్పటల నీకు మహనీయతాన్తు సామంతచూడారత్న విరుదాంగదస్ఫారచరణ నీకు హర్షోఒస్తు వృథుకాశ్వతై శ్వర్యదూర్గుర్య సొందర్యధుర్యతాళ్చర్య నికు గీ॥ వివిధవిభవోన్తు, సత్కీర్రివిజీతరజత తార కాదారతారకాదారవార వారనీవోరదివిషదావాిరరుచిర హార మైసూరి చికదేవధీర సీకు, 215 సీ॥ శీమించు జడదారి చికిలి డెందపు టాట వట్టువా+ డవరంటి పట్టువాండు తన లక్తులగు వారి తవ్పు లన్నియును మ న్నించువా! డనుకంవ నించువాండు తలచిన జాలు( బాతకము లన్నియు రాచు 'పేరువా. డరదంపు. బేరువాండు తదు లెన్న్వియులేక తానయె తై 9ల్యోళ మేలువా( డిందిర మేలువాడు గీ॥ రంగ రమణు డభంగస్మామాజ్య లమ్మీ నొంనగు( గాత నిజార్యఘిసారసమదాళి వటలదరివీరమకుటాగఘటితదివిజ రాజమణికిని జికదేవరాజమణికి. ఓం

[వభు-మంత్రీ.[వళంసా సఐకము శీ సీః జంగమార్చనము భూషాయమాణ మవోళు జంగమార్చనము నేజాణ సేయు చారదర్శనము నజ్జనశుద్రమగుళివా చారదర్శనము నే సరసు డెలుగు దేవమాన్మములు సంభావితాభోగ భూ దేవ మాన్యములు నేదీరు. డొసంగు రణవర్మాకమము దుర్దర ధరాధరవిదా రణవర్మాకమము నేరాజు గాంచు గీ ఆత(డు పొగడొందు నెందు నుద్మగనిజళు వాగజ్మాగ న్మవోమండాల్మాగ ఖండి కాగహ్మగహదుర్ని.గవోరివారి పాలనవివారిః చిక్క భూపాలశౌరి । 2? సీ॥ నీరిమించు. ........... వజపువా( డొకండు సీ యొజపువాండు కకుకు బంగరువట్టు గరుల సింగిణి కోపు బటపువా( డొక(డు నీ యొజపువాడు కడలిరాయలతరంగముల చిందులు పొందు వఅపువా( డొక(డు నీయొజపువాండు నును(బూల రెండు నొండుగ సేయు విలువిద్య నజపువా. డొకండు నీయొజపువాండు గీ॥ మ్మికమవిభూతిగానవాగ్విలస నముల నౌర।ః యాహవరీరః సావాసకుమార।ః కోవిదవిదేయ హగలుగగ్లోలురాయ రాజదేవేంద। చికదేవరాజచందః 218

క్షేస్లై బొటువద్య మణీమరజరె సీ। కడ(గి వీరాధివీరుండు వచ్చె ననివూరి గజచువారును దారి మజచువారు హగలుగగ్లోలురాయండు వచ్చెనని చెట్ల6 దారువారును గట్ల జేరువారు గడిమన్నెదౌరల గండ(డు వచ్చెనని కూలి పొరలువారును జాలినొరలువారు "ఘోరాణివ్మికమార్కు (డు వచ్చెనని నీళ్ల చొచ్చువారును గాప్ల చచ్చువారు గీ॥ నగుచు( దా రెలగోల్‌ హళాహళికినళికి వటుచు నిజబలమాజికి/ బఅవలేక వఆచె నిక్కే రిశివ్వభూవరు- డయారె రాజదేవేం్యద శ్రీదేవరాయచం(ద, 219 సీ॥ డాసీ ఢిల్లీక హాటములు చాటములయ్యె గోలకొండకు( గొ త్రళాలుబలి సె తగ విజాపురినగ డ్తలు పొగ డ్రలుగాంచె( గటకార్లశిములు మిక్కుటములయ్యె (వబలికల్బరిగవ్యవములుద్మీవనములయ్యె నాగడా నుక్కుడా లతిశయిల్లె కొల్లూరు వలుదెటంగుల పిరంగులం బొల్బె బెడదకోటకురసు బెడిద మయ్యె గీ॥ పౌర తొల్టగడణాన నీవతిమి తటిమి నిక్కునిక్కే రిశివ్వపనేని నరగ విజుగ( బొడిచిన యావార్త విన్నవాండె యాహావోపేం్యదః దేవరాయక్షితీంద. 220

(వ్రళు-మంతి.[వశంసా న్రబకము శ23 మ॥ కడీమిన్‌ మెసురిదేవరాయలకు రంగస్వామివెన్నాసగా నడువన్‌ దండి నఖండ చండివపుఖండాల్వూని చాముండి యె ల్లెడలన్‌ దోడును నీడయై నడువంగా నిక్కేరిలండీలవం గడపుం బా పయినిల్బె నంతకు( డహంకారంబు దానెట్రిదో. 2బ సీ॥ చూచిన( జాలదా నుల్తాన్మహమ్మదు పాదుళాయెద!( దాకు నీదుబాకు ఎదిరిన6 జాలదా యిక్కే రిశివ్వప నేనిపాలిటిమి త్తి నీదుక త్రి కవనీనంజాలదా రవణించురాయదు నేదారులకుమారి నీదుచూరి మలసీగ( జాలదా మధురతంవాపురీ నేతలపై దూలు నీదుబారు గీ॥ వరన్ఫవతులెంత నీయంత దొరకు రాయ భేరికొాభూరికాహళాలీలమకర మరుబాంకుళదోనేజమహితబిరుద రాజదేవేంద్ర శ్రీదేవరాయచం ద. జ౭ ఉ॥ మీజముదాడివాడి కడిమిం గడి మించిన దుండగీల జెం డేజముదాడి యొ క్కురవడిన్‌ రవడించెడు మీకడింది ఖం డాజగడంబు కవ్వడి కడంగెడు 'పెన్‌ జగడం ఐయారెనీ తేజులుదేవరాయనృపతీ! జగ తీతరుణీపురందరా. 223 మః కడిమిన్‌ మైసురి దేవరాయమణి ఖడ్గాఖడ్గిచే- బోరువా రిడినన్‌ డీకొని నిల్వలేక యిహిహీ యిక్కేరి శివ్వప్పనా య$ఃడు దా నూడనింబాడె(గా కటక కళ్యాణాగడాంవాగడా గడవై రాగడశాగడాశ హగడాఖానుల్‌ మదింగుందగన్‌ 224

క! చుటుపద్య మణీమంజరీ మ.[స॥ గడిసీమల్‌ దేవరాయా[గణింగని బెగడుల్‌ గాంచు టేవింత వైరా గడ రాడాలావురాంబాగడళ హగడవ ఖ్ఞామహల్లోలకొండా గడఢి ల్రీమవురాసాగరక లుబర గీ భానవర్గంబు తడ్ధా క్కడమాక్యారం బటంచున్‌ గడగడవడణకున్‌ గర్జవిన్నవ్పడెల్లన్‌- 2బ్‌ మ॥ కలకాలం ఐరియెన శివ్వవసుధాకాంతుండు శ్రీరంగరా యలంకేవట్టుక నేడు తా గెలుచుకో యాచం్మదతారార్క మా జలజాత |పభవాభవాదిసురవూజల్‌ గాంచు శ్రీరంగరా యలు చేపట్టిన దేవరాయల కసాధ్యం బెద్ధియుం గల్లునోః 2726 మ॥ గడిసీమల్‌ వెగడ౯ా విజాపురము వే(గన్‌ గోలకొండన్‌ హడా హడీ పుట్టల గటకంబు డంబుచెడ్మివయ్యళా జంజితంజాపురుల్‌ వనడ( కందన్‌ మథురన్‌ మహాభయము పర్వ న్ని బలం బాజీకిన్‌ వెడలున్‌ డీకోనువార లేరి యింక నుర్విన్‌ దేవరాయ్యాగణీః 227 చ॥ గడగడ నన్యభూమి వడక(॥౯ గకకిన్నుల గెంపునింపు న బ్లడగడిరాజు లెల్ల నశుకం దకుకన్‌ జీగివాలు( బూని పే రడివుల రాతికోటు లరయన్‌ నెరయందప్పు(దేజి నెక్కునీ పుడమిని దేవరాయ నృవపుంగవు డీఘనుడాక యెట్టిదో! 228 శా॥ కట్టున్‌ మట్టునుమీజు నగ్గలికలగ్గల్‌ వట్టియీరో ద్ధుతా6 గట్టల్య-ం జలవట్టి కట్టుకొని యక్కాల రెడ్డిచేవట్ట(గా( బట్టెన్‌ ఐట్టినమ్మాతమా కరుణచే( బాలించి లాలించి చే వబ్టెన్‌ మాయురె చిక్కదేవధరణీపాలుండు సామాన్యుడే: 429 మ॥ ధరణీచ్మక మవకవి[కమముచేతకా నేనె సాధించిభూ సురులం బోవనె పుట్టినాఃడ నిదె యంచున్‌ వామపాదంబునం విరుదుంబెండెము పెట్టినాండవ(ట యెంతే మమ్ము(బోషింవ నీ ళరుదే మైసురిదేవరాయ నృవచం్నదాః సాందతేజోనిదీః 230

(వభు.మంతతి.వళంసా స్రబకము కైల్‌ మః॥ శ్రీరంగ క వివారి శౌరి భువనక్షేమంకర[పాభవో దారస్స్బార కృపాకటావములచేత న్నిశ్వవిశ్వంభరా ధౌరంధర్యకళావి శేష విలనద్చావోర్గకుం డైనమై సూరి శ్రీచికదేవరాయలకు నిచ్చున్‌ కశాశ్వ తెళ్వర్యముల్‌. 231 సీ॥ కురువిరాటవరాట కరవాటనృవజూట తటకిరీటములపె( దా(కితాంకి చోళ నేపాళపాందాల భూపాలవి స్ఫాలఫాలముల పై వాలి నాలి యంగగౌళకళింగ వంగబంగాళరా డుత్తమాంగములపై నుతికి యుజికి కుకురకాశకరూళశ కోసలక్ష్మాధీళ మాంసలాంసముల పై మలనీమలసీ గి యెవ్వని భుజానీ జయలక్ష్మి నెన(గియుండు నతడు పొగడొందు నెందును నసమనమర వినృ్నమరచమూసమూవహ సాహనరురా వ రాజితనతారి చికదేవరాయళశౌరి. 232 సీ। కడ(గివై రాగడా గడగడాగడ వడం తులపావటలకు సింధూర రజము గోలకొండబెడంద కోటవిజాపుర శ్రీలచన్నులకు( గాశ్మీర రసము కటక కళ్యాణమక్థావరూక బరీ ళ రములకు( జంవక (వసవసమితి ఆముదానగర ఢిలీమవురాపురాం గనలమోవులకు లావాదవంబు గీ॥ తానయై యుండు నేయశోధనుని తేజ మత(డు పొగడొందు నెందును నసమసమర నాహసకళావివోరి దుస్సహవిరోధి రాణ్యదవిదారి చికదేవరాయశౌరి. జ

125 చాటుపద్య మణీమంజరి సీ॥ గడిదొరల్‌ గడగడ వడ(క నీరోడుపె గగ్గోలువడి కోట గట్టుకొనియె దిక్కుదిక్కులవా ర్త కెక్కునక్కా రెడ్డి నట్టిట్టుదేసి చేవట్టువ టై తోడ్తోడ గంధసిందుర సైెంధవ్యవాత ముడివోనికడిమిచే నొడినితెచ్చె శ్రీదేవితో జయశ్రీలెదుర్కొ.నుచు రాం గీరి (వకాపవిస్పూలర్రి/ గాంచె గి॥ బారకేతన వటవటాత్కార దీర కరటిఘీంకార వటహభాంకార వీర వారహుంకార బావటంకార ఘోర రణవిఘటితారి చికదేవరాయశౌరి. 2ం ఆ.వె! వంజరమున నుంచి వండ్తు చక్కెర లిచ్చి మాటనేర్పి చిలుక మనుపునట్లు నిం డ్లాసంగి ధనము లిచ్చి విద్యలునేర్పి ప్రోవు బుధులం జిక్క దేవవిభు;డ. జ లయ॥ లిబ్బివిరిబోణిదయ గుబ్బతిలు సంపదల నుబ్బు చికదేవవిభు నిబ్బరపు( దేజం బబ్బురములై న తరిమబ్బులన _పెంబడదు గబ్బితనపుందురుక బెబ్బులులబిబ్బీ గుబ్బెతల తండముల సిబ్బెపు మిటారివగ లబ్బు బిగిగుబ్బచను గుబ్బలులమీ/దళా బొబ్బిలు మృగిమదపు గబ్బులు వెసందొలంగ (దొబ్బుచు దిగంతముల గెబ్బుచు మెలంగున్‌. 236 చ॥ ఒకచెలి నాక్కచే వెనుక నుంచి కనుంగవ మూసివట్టి వే ఉక కరమెత్తి కొమ్మనుచు నొక్కతెకుం గనునన్న చేసిన న్నాకవరిముద్దు వెట్టుకొన నొక్క_తె వెంటనె వచ్చిమెచ్చెదా నికి( జికదేవవాయ లొకనేర్చున వంచన సేయకుండునే. జ?

(వభు-మంత్రి.వళంసా స్రబకము 327 సీ నెనరంజూపులువాండి. దనరుతూపులుళ కీ వరుల.పె నరుల పై/ బఅపువాడు చుట్టు కెదువు6 దమ్మి( బుట్మనెదువునై జి కరమున నురమున( గలుగువాండు చందుంగేరెడు తమ్మివిందుమీజెడు శంఖ రాజంబు తేజంబు (గాలువాండు శెంపుపావలు విడియంపుఠేవలు నాత్మ వదముల రదముల బర(గువా(డు గి; రంగరమణు( డభంగ స్మామాజ్యలక్ష్మి నొనగు/గాత నిజారయ్యఘిసారసమదాళి వటలదరివీర మకుటా[గమటిత దివిజ రాజమణీికిని జీకదేవరాజమణికి. 2338 సీ। ఆరికాంతలమునుంగు తెరల(దెంవరలాడి కడు బొగడొాందు జిష్టుండవు నీవు కళలచే విబుధలోకముల కెంతయు. [బీతి నెఅనంజాలిన కళానిధివి నీవు సర్వసర్వుంసవోచ [కంబు జీవనా కలనచే నలరించు ఘనుడ వీవు మహనీయముగ నర్విమంగళావా _పిదే+ గర మొప్పరాజశేఖరు(డ వీవు గీ॥ అవుర। నృవమ్మాతు(డవె మహోద్మగనిజభు జాాగజాాగదన్లళోగాసిజ్వవ తానతవన | వతాపితోద్ద ౦డరిపున్ఫ పాళి శ్రీ చిక్క దేవ భూపాలమౌ. ణం మః అమృతంబానకయున్న( ద్మదుచులపై నాస క్రియే కల్లదా యమృతం బానినమీ/(ద మానవళమా యావి భవద్విన్ఫుర త్కమనీయోక్తులు నట్లగాదె యి(కమీ(దన్‌ [గోల కెట్లుందు నే నిమిషంబేనియు జిక్కదేవనృవతీ ని స్తందసాం,దద్యుతీః 240

కిం బాటువద్య మణీమంణరి కోటి రాయరఘునాథరాయలు ఈతడు పుదుక్కో టవభువు. పదునేడవ శరాబ్దీవాండు. ఆంధ భాషా ర్దవకర్త నుదురుపాటివెంగన యీతని యాస్థానకవి. తురంగపంచకము సీః అఆస్కందితాషవహసి తానగోద్యత్తు రంగమంబగు నీతురంగ మంబు ధౌరితకత్వరోద్ధతిదుతస్థావర జంగమంబగు నీతురంగమంబు శేచితో ద్వేగాధ రీకృత హరిబృద్వి హంగమంబగు నీతురంగమంబు వల్గితన్యద వినిర్భగ్న ఫణాద్యలు జంగమం బగు నీశురంగమంబు గి॥ ప్రతజవవినిరిత సురాశ్వవితతగమన చంగమంబగు నీదు తురంగమంబు కలితగుణ పేటి: కవికోటికల్పవాటి రాయరఘునాథ వంచణ [పభుకిరీటి. టం! సీ॥ పుటములు [దొక్కెనా కుటిలారిరాజన్మ కోటికోటిరముల్‌ కుదియ(/బడును జోడెనల్‌ చూ పెనా శూరవీరకతోర గంధాంధసింరుర ఘటలుచదియు చౌ దాంట్లు దాఃటెనా సామంశతభూపాల జవనకంఖాణముల్‌. [సగ్మిమొగ్గు వేడెముల్‌ తిరిగె నా విమశులపురములు గాలిచ్మక్రమ్ముల కరణిందిరుగు గీ; బిర రవగాలుఘటియింన భండనమున వెగడందయుఠరములు బరులును విజిగివిజిగి దొర+గురిపుకోటి సీదెరాబీరదు కోటి రాయరఘునాథ సంచణవళుకిరీటి. జ?

(వళు.మం్యతి.[ వశంసా నఐకము శే29 సీ। కదలిక చూపెనా కక్క నంవడు నేల గుండెలు కలంగు గగ్లోలుగాను చులదులనడచెశా దుర్దాంతసామంత బలములగముల గర్భములు గలంగు వరువులువాతెనా వరినంధి నరపాల చిత్తముల్‌ మెత్రనై త త్తళించు కరకరినెదిరెనా గర్వితారాతిరాట్‌ 1పాణంబు లటునిటు వజచివెజచు గీ॥ః దూతి రణమున హదలికల్‌ మీజ6గాను ఖుర పుటోద్ధతు లడరంగ. గొట్టిమెట్టం దొరంగె రిపుకోటి నీదెరా వీరుదు కోటి రాయరఘునాథ వంచణ్మవభుకిరీటి. 243 సి॥ నమరాన ళాతవ సమితి శ8ిరోజముల్‌ గనకన ఘాసమ్ము కరణి నమలి కదనాన విమతుల కండలు గుండెలు రుళర్చుళ కబళమ్ము సరణిమెసగి (వధశాన మార్తుజ [వక్కలు డొక్కలు కరకర ఖాణంబు వరుసమెక్కి బవరాన( బరరాజ వరుల రక్తంబులు గళగళ జలముల గతిని గోలి గీ మెట్టి మర్దించి చుట్టుక మెదలనీక గొట్టి గోరింవ రణమున గుండె లవినీ తొరంగె రిపుకోటి సీదెరా బిరుదు కోటి రాయరఘుశాథ వంచణ (వభుకిరీటి, బడక

130 చాటువద్య మణిమంజరి సీ గర్వాంధవరివంధి గంధసింధురముల కొమ్ముకత్తుల మొనల్‌ కొట్టికొట్టి చెన(టిదునేదార్ల శిరముల గొగ్గీల గొలుసులు వీడంగ6 గూల్చి కూల్చి మూర్జారివీరులౌ ముసలిమానులమోము ముక్కుదూలము లూడ మోది మోది ఘారవజీమోటు జీరాల యుంగరాల్‌ చెదరి రుల్లనరాల. జెండి చెండి గీ॥ చీర తూజుచు ఖురముల! జించి చించి "'సేరములువార బారువ పెంటలగుచు4 డొర౮౫ రిపుకోటి నీదెరా బిరుదు కోటి రాయరఘునాథ వంచణ వళుకిరీటి, రైల్‌ వెలుగోటివారు చ॥ కీదనమె బొమ్మరిల్లు చెలికత్తెలు వీరజయాంగనామణుల్‌ మదకరిమ సకుంభముల మాటికి దొంతులు సంగరన్ధలిన్‌ గుదిగొని వడ్డరాహుతుల శోపులు గుజ్ఞనగూళ్ళు బాపురే పొదలెడు రాయరావు ననపోతయ ధర్మని ఖర్గపుత్రికిన్‌, 246 ఉ॥ మత్తుండుకూర్మరాజు విషమత్తుండు నాగవిభుండు మిక్కిలిన్‌ మళత్తుండు సూకరాధిపుండు మత్తగజంబులు తిండిపోతు లీ తొత్తడికా(పురంబు తుల(దూ6(గ దటంచును రత్నగర్భ నీ పొత్తుల నీఘజాబలము పొందెనపో యనపోతభూవరా. జ? శా ఏమీశేమ/డ? ఏమినారద: ముకం బేపారునాః తొంటి వి (శామం బేమియులే; దదేమి? ససీమీజన్‌ రావుసింగాంకు. డు ద్రామ్మపౌఢి జయింవ సోమకులగో[తాదీశ్వరుల్‌ జోగులై భామళ్‌ దామును బాములన్‌ వెదకంగా బాతాళమున్‌ దూజీతిన్‌. 2406

[వభు-మర్శతి.[వళంనా నబకము క31

చః కుదురగ మిమ్ము. గొల్చి వెలుగోటిపురిం దః కొమారతిమ్మః నిన్‌

గదియంగ న్యగవోరములు తై కొనంజూతురు భూసుకోత్రముల్‌

బెదరక నీకరానిహతి. బెల్కురి వైరులు పోయి యూర్వశిన్‌

గదిసి కుచ్మాగవిరములు శ్రైకొన( జూతు రదేమిచ్మితమో | 249 ఉ॥ రంగవనేనియబ్బనృవరత్నము గోవనృపాలు ధాటికిన్‌

సంగరరంగభూములను క్షాతవకోటులు నిల్వలేక సా

రంగముభీలలామలను రాజ్యతురంగ కవీంద సంవదల్‌

సంగతి నవ్వనం బొసంగి శై లములన్‌ విహరించు రెవ్పుడున్‌. 250 మః తలం పెల్లన్‌ హరిభ క్రియు దినకృత్యం బల్ల రర్మ్మకియల్‌

నిలు వెల్లన్‌ దయ రూవ మెల్లయెడలన్‌ నిరర్వ మ్మశాంతమున్‌

గొలువెల్టన్‌ గవిగాయకాళి యితరషోణీళ్వరుల్‌ సాటియే

వెలుగోట్యన్వయనారనింహ సకలోర్వీనాథ రాయన్నకున్‌ః 0! ఉ॥ ఆలములోన సింగవసుధాధివనందన ? యన్నపోతభూ

పాలక; నీకునోడి యని బాజినవై రుల నాలభంగినే

తోలుదుగాని చంవవ(6ట దోస మటంచును నౌరః గాయగో

వాప(డవైన నీకు6 బళువర్గము(గాచుట నె జమేగదాః 254 క4 ఇనువెనుకయ (టగవాచకము

వినుతామరవర్ష మల్ల వెనకయవెనుకే

జనవతులు సాహసంబున

ననపోతనృపాల: సీకు నందజు వెనుకే. జ్‌3 చః అగణితకి రిలోలః సుగుణాకర। దాచయవెన్నభూవః సి

వగతుజు కొండలెక్క ( దమభామలళోమలదేహదీధి తుల్‌

జిగిగొని నిండినన్‌ గుహల జీ(కటివాసిన( దమ్ము(గాంతు రన్‌

దిగులున( గస్తురిన్‌ వెదకి తెత్తురు మేనల మెత్త నలత్రజి౯ా. ణ్‌4

132 చాటువద్య మణిమంజరీ ఊ॥ ఐల్లరగండ లింగవిభుపాదమునందు( బసీండియందె తా ఘల్లురుఘల్లుఘల్లురని ఘల్లని (మోయ+గ లీతిగుండియల్‌ ర్సుల్లురు ర్పుబ్తు రుల్లురని రుల్టున నల్పలనాడుచుందురా యల్లయరెడ్డివేముడు(ను నాతని తమ్ము(డు వీరళదుడున్‌. 255 క॥ తమ్మతమకెంత(,పియమో తమ్మకుః జెయిసాంచి రిపులు తల్టకిందై సీ తమ్మవడిగాననుందురు బొమ్మల్మకియ రావుదాచభూవరునీంగా! ర్‌ం ఉ॥ ఈశతి. గాశికానగరి నీల్లినమ్మాతలలించు నెంచంగా భికపు(గూడు యూచధరణీత లనాథవతంసు ఖగ్గధా రాక్షతి మేనువీడీన యరాతికి( గల్లు సుధారసంబు త ద్రైశము మంచిదో యమృతపానము మంచిదా యెంచిచూడ(గన్‌: జ్‌ మ॥ ఆరుదౌ నీబిరుద వతాపములు కల్యాణ్యాది'పెనుండి కి న్నరగంధర్వ సతుల్‌ సదా [శుతిపుటానందంబుగా వాడ6గా రనరేః బాపు! బీ। నెబాః సహహః యౌరాః మేః లహో; యందుర య్యరివీరుల్‌ వెలుగోటి యాచవిభురంగాః సంగారకార్డునాః 258 ఉ॥ ఆంచిత రాయరావు బిరుదాంకమురాజుల( గొట్టి యందెం గి లించిన మాదళూవిభుని లింగనృపాలున కొవ్పఃగాక గ ర్వించిన నీకు(జొప్పడునె వేమణునల్లయ వేమరెడ్డి ప్రో కొంచపు( దమ్మెతిండితిను కూళకు సింహతలాట మేటికిన్‌. జబ్‌9 పోలెపల్లి బుక్కరాయలు సీః కొలువులో మీసాలు కొనలు దిద్ద(గవచ్చు( జికిలి పేనాక త్రి చిమ్మవచ్చు మేలైనయంగీలు మెఅసితొడ్డగవచ్చు సళులుచూడగ నెమ్మె నలువవచ్చు

[వభు మం్యతి.వళంసా స్త్రబకము కప గరడిశాదనంజూచి ఘాత సేయ(/గవచ్చు బిరుదులు చదువంగ బిగియవచ్చు గీ॥ కాక యరి నని [వేయ సత్కవుల కీయ సీవె నేర్తువు ధరలోన నేర్చుమెజయ+ బరమకళ్ళాణ: నూతనవంచబాణ ళూనుతకాటోవ । తిమ్మయ బుక్క భూవ: 250 నః కలగుండ్తువడు(వారు కన్చించుదుర్గాలు కడగి భగ్గనవిచ్చు గండవిండ్లు 'పెందూ+ిపెంగప్పి లీతిల్లుంగొటలు కమలిభస్మంబులౌ, గాననములు చికాకువడు దొడ్డసింహాననంబులు హల్లకల్లోలమౌ నష్టదిళలు గగ్గులకాడౌను గడిమన్నె భూములు వంచబంగాళ మౌ బట్టణములు గీ॥ గర్వదుర్వారభూవసంఘములలోన మట్టిపడ్డట్టు సీధాటి పుట్టినపుడె మన్నెళార్దూలః రిపుమన్నెమ ర్తజాల భూనుకాటోన | తిమ్మయ బుక్క భూవ! న! సీ మత్తారిరాజన్య మకుటంబులనెకాని పాదంబు చా(వ(డు బలిమిమెజనీ బీరుదాడురాజుల పేరురమ్మునెకాని మన్నెబిబ్బులి బాకు మహి నిడండు వచరించురిపురాజ వట్టణంబునె గాని వాటీ నెక్కాడండు రాజసమున కవటరాజ కఠోరకంఠర క్రమెళాని యడిదంబుకడుగ( డాహవమునందు

కెకిథ ఉొటువేద్య మణీమంజరీ గీ॥ మన్నెమ్మాతుండె గద్దరిమన్నె మావు మలయ బి త్తరిమన్నీల మగలమగండు దండిమన్నిల వలపుల మిండగిండు భోగసురరాజు తిమ్మయ బుక్కరాజు. 262 సి॥ అనిలో విజిగివచ్చి యందల మెక్కునే ముక్కు సెవుల్లేని మొండిగాక పోరిలో గల్జంబు పొలియించివచ్చునే గుజిచెడ్డగుత్చాల గోవుగాక బవరంబునెకు(బోయి వతికివంచనచేనీ తాలంగునే ఐల్ధంగి దూ(బఐగాక ఏలినవతిసౌమ్ము నెల్లకాలము దిని హెటిపోనెంచునే వందగాక గీ॥ సమరతలమున( దమ్మపాణనతులందలఃచి సుఖముగోరునె జోగుల సుతు(డుగాక యనుచుగెల్వంగ నేర్తువె నాహవమున భూనుతాటోవః తిమ్మయ బుక్కళూవ। 263 మట్లవారు ఊఉ; అక్కజ మొప్ప/(గా భుజవరాకమళకుల నెంచిచూచినన్‌ దిక్కు లలోన( బోలివలి తిమ్మయ బుక్క(డు రాజు నా(టికిన్‌ మక్కు వదోర్చలంబునను మానవనాథులలోన నంతకు న్నెక్కువ మట్లకోనధరణీశ్వరు నెల్లమరాజు నే(టికిన్‌. వంక ఊఉ; మాయురెః సరద్గుణాభరణ మల్లకుమారయనంత శౌర్యధా శేయుని నిన్ను నాజి నెదిరింవను శకులుగాక కై దువుల్‌ వేయని రాజులున్‌ శరణువేండనిమన్నె కొమాళ్ళు కానికల్‌ సేయనిళూర్లు మొక్కనివజీర్ణును లేరు వనుంథరాస్థలిన్‌. ణ్‌

వభళు.మర౦్శతీ [వశంసా స్రఐకము క! ఉ॥ వెండియు మట్లరాజు తిరువేంగళనాథు(డు కందనోలికా భండనతూమిలో( దురకబారుల పెంబడి నంహరింన(గా గండలు కొండలయ్యె నెముకల్‌ ధరణీజములయ్యె నెత్తురుల్‌ గందపుటేజు లయ్యెః దలకాయలు తారకలయ్యె జూడగన్‌, 266 అద్దంకి నృపాలురు మ॥ పదవే రంభ! సురేందుకొల్వునకు; నప్పాః నాకు రాం దీరదే; యదియేమే? ధర మందపాటి రఘునాథాధిశుబావాసి చే( గదనమోణిని నీల్లినట్టిరపుసంమాతంబు వే వచ్చెడుజ, వదిలే దెవృడు వచ్చు బెవ్పడు, చెలీ; వామాశిః వోరెందటణే? బదులున్నూటులు వేలు లవలు గణింపకా శక్యమే చెల్లెలా 267 ఊ॥ ఇందుని సన్నిధానమున కే/(గె రణోజ్వలవ్మికమ్మ్యకియా సాందుండు మందపాటికులసాగర చందుండు రామఠళదరా జేర్మదుండు పార్గివాబ్బమున నేకత( గొర్లిక శుద్ధపూర్ణిమా చందదినాంతమందు రవి జారినకై వడి మారుతాత్మజా 268 వత్సృవాయవారు ఉ॥ తీరుగ వతృ్సవాయకులతిమ్మజగత్పతికీ ర్రిహోర మా హారళరద్దిజన్మ కులిళాయుధజాతుల మించె శౌార్యమా వారశరద్ద్విజన్మకులిశాయుధజాతుల మిందె రూవమా వారళ రద్ద్విజన్మకులిశాయుధజాతుల మించె నిర్ధరన్‌ 269 ఉఊ॥ రాజులరాజు లోభి యొకరాజులరా జతిమూర్జు. డష్టది (గాజులరాజు చోరుడు విరాజులరా జొక పవి కారకా రాజులరాజు దోషి ఫణ్‌ిరాజులరా జొకవకగామి యీ రాజులు రాజులా సుగుణరాజులరాజవు నీవుగాక యో రాజవతంసః వతృవయ రాజమహీపతి? తిమ్మభూపసరీ; 270

శేతేర ఉటువద్య మణీమంజరి ఉ॥ రాజు కళశంకమూూరరి రతిరాజు శరీరవిహీను( డంబికా రాజు దిగంబరుండు మృగరాజు గువోంతరసీమ నుండు వి (శాజితపూసపాడ్విజయరామనృపాలు(డు రాజుగాని యీ రాజులు రాజులా 'పెనుతరాజులు గాక ధరాతలంబునకాం రట! జ ఖు వి న! ఖు ఉ॥ ఆరయ వత్సవాయ తెలగాధిననందన నారనీంహః మీ ద్వారము గర్వితాహితవిదారము సత్కవిఐంధురక్షణో దారము సత్యశాచనయధర్మవిచారము కామలోభవి స్తారనివారముకా సదువచారము దై న్యనివార మారంగళాం 272 క॥ రాచర్క మనగ జందెపుం “=... బో/చా మటి రిపుల గెలిచి భూనుతకీ రికా యాచకుల కియ్యంగలుగుటె రాచర్కము వత్సవాయరామనృపాలా 273 మః ఇత(డా రంగదభంగసంగర చమూ హేతిచ్చటాపావకో ద్ధతకీలాశ లభాయమానరిపురాడ్డార్మాకుధారానదీ నతరంగిణ్యబలాసమాగమ సమానందత్పయోధిస్తుతా యతశౌర్యోజ్జ్వ్యలుండై నవత్సవయరాయఖువరుం డీత(డాః రట! మ॥ మహి నానందనృపాలుశ్రీవిజయరామస్వామివా ల్పోకి నూ ర్ధివు సే౯ఖానునిమ సకం ఐనిమొనఖా రెండయ్యె రెండయ్యె న , వ్యహరిద్దోటకమండలం బపుడు రంభాకంచుక[గంథియుజా రహీ రెండయ్యె జనానులావమునకుకా ద ప్పేది[వే(టాజనకా, ర్‌ ఉ॥ శే;కువతోడ వత్సవయతిమ్మ జగత్పతి పాపు సేరితి౯ా రాకు దర్శిదమా యి(క ఐరాకుననై న గిరాకునైన నీ పోకలు సాగ వింక6 జెడిపోవక మావగవారి. జేరుమా దీకౌనివచ్చితేని నిను దిట్టక కొట్టక మాన నిమ్మహికా. - 276

1వభు-మలతి.వశంసా స్త్రబకము శ్ర? క॥ డాబాలో( గూర్చున్నాః డేబాలుండు ముద్దుగుమ్మ యెవ్వరె చెపుమా చాబామ నీ వదెజబు(గవె బావాజీ బుచ్చితిమ్మబహదరె చెలియా | ర్డ77 పూనపొటివారు ఊ॥ ఆయతకీర్తి సజ్జనకుల్మాగణి మాధవవర్మ చింతలం గాయలుకోన్‌ యమ్ముకొను క వైలగుండతనూ జుబావుకై శ్రీయుతుండై న పుత్తు) తలచేతికినిచ్చె బెజాడపాడె నా] పాయక నిల్బె వార్డిళశిబాణశకాబ్రములై నకాలమున్‌, 273 తః కటదైలగుండి ఎ కద్రైదురణ దనవట్టిం దెచ్చి య వృట్టున( జంపి చ్మితమని భర్గుండు మెచ్చి సువర్షవృష్షియ వృట్టణభూమిలో( గురియ( బంచెను మాధవవర్మ పాడి పెం ెట్టిదొ యంచు నిరదుసభ( వేర్కొని రవ్పుడు దేవసంఘముల్‌. 279 సి॥ చినుకుకు! జినుకెత్తు కనకంపువర్షంబు నేరాజు కురిపిందె నేడుగడెలు దురితవిదూరు(డై దుర్గజగన్నాథు మెప్పించె నేరాజు మేదినందు గరువంబునకు బోయవరు. బన్ని శిశు తనళశికు. జంపెను . ... చతురంగబలములు శ కితో నంధించి వగతుట నేరాజు వజపినాండు గ్‌ లానువంళ్యుండు సహకారభాంధవుండు ధర్మపాలుండు తమ రారతండి పొసంగ నెవ్వారు నీపాటి పూసపాటి రాజకులదీవః ఉద్ధండరాచమావ। 200

488 బాటువద్య మణీమంజరి చ॥ ఎనిమిదివేలదోరగలయేను(గులుకా వడి నేలదొక్కి. [తొ క్క నిదళలశవాజులును గాలుండుపోని .... .... ఎనయ/గ దుర్గయిచ్చె ధనమిద్ధధనంజ యలీకరాంకు కుకా మనుజవ రేణ్యతం బరగుమాధవవర్మకు గారవంబునళా 281 సీ మత్తఖండాపూని మాకులు తెగమొతి మెజియుమన్నీలకు మిండగీండు వూని గంతులువేసి బోరున నార్చియు మురియుమన్నీ లకు మూకవిప్పు కోపించి నడివీథి గుజ్జుంబు దట్టించి వదరుమన్నీలకు వలపువటు(డు వనితలమ. ౦దఆ వన్నెలు పెట్లుక నిక్కుమన్నీలకు నెత్రిపిడుగు గీ అనుచు నర్దులు దిక్కుల నభినుతింన వీరవ్మిక మవి ఖ్యాతి వెలసి తౌర మన్నెసుల్తాన కాతవమానవంగ వినుతనారాచ ।ః చినతిమ్మవిభునిరాచ 282 సీ॥ మనను లొంగని వై రిమన్నె పేరంటాండ6 గదనాన గర్భాలు కల(గ మోదు గంటగించెడు మన్నెకొంటె భూవతులారడ వెస నర్ధికోటికి వెచ్చ పెట్టు లజ్షాభిమానంబు లుజగించెడుమన్నె కూటలంజెలచుంచు కోసివేయు( దొడరిన రిపుమన్నె దుక్కి బెద్దులం గాంచి కరకరినదలించి కసవుమేప్పం గీః జెడుగుగుల్లాపుమన్నీ లం జెండియాడు విధవగుల్హాపుమన్నీల వెన్ను(జఆచు భూనుతాటోవ గుణ పేటి వూసపాటి రాచవిభుతమ్మ: ఉద్ధండరాచమావ! 28

1వట-మంత్రీ.వళంసా స్రబకము క్షేత్ర క॥ కరకరి తమ్మయరాచం డతిముజి తురగంబు నెక్కి. యాజి( గృపాణి౯ బటవళ్ట విడిచినంతనె మొఅవెప్లు నరాతిరాజ ముఖ్యులవీళ్ల౯. 284 క॥ మన్నెసులకానుబిరుదం బెన్న(గ గజరాజువీట నెన్న(గ( దాము౯ మన్నీల మనుచు వచ్చిన6 దన్నును సీగొడుగువా(డు తమ్మయరాబా। రైక సీః హేమాచలముదా(క నేకళ్యతంబుగా భువియేలె మీతాత బుద్దవర్మ మీఠాత కురియించె మెజని మాధవవర్మ గరిమతొో బెజవా(డ గనకవృష్టి పాండ్య కేకయచోళ వరవీరబలముల డెగటార్చె మీఠాత దేవవర్శ పీడుగుము త్రియముగా వడి నేనె మీ తాత లీకరంబుగ( జికలీమనృవతి గీ॥; చండవి[కమః ఘనవంశ జలధిచం,ద వాపు; నగరీర రణరంగభై రవాంక పొసగ నెవ్వారు నీసాటివూసపాటి రాచవిభుతమ్మ: ఉద్బండరాచమావ। 286 మ॥ అతిశౌర్యుండగు వూసపాటికులరాబాధీశు తమ్మయ్యకు న్నతిగావించుచు న్యాశయింతు రిల వర్దాటి వరిచ్చేదికా కితకోట్నవభులాత్మబాంధవతనో గెల్వంగలేకో మవి చతురుండంచునా ఖద్విపాగ్నిశళ భృచ్భాకాబ్దకాలంబులక. 287

క4ీ0 ఊటువద్య మణీమంజరీ ఉ॥ కొందజురాజు లస్పనము గొమ్మని యియ్య(గ బందువర్గమె కొందలు గొల్వ బేర్నుడివి కొందజు మొక్క గ నూడిగంబులకా ముందట!( గొందణజుం బిరుదు [మోవ(గ రాజుల పూజలింగమై యందున మించె రాచమనుజాధిపుతమ్మన రాజమ్మాతు(డేః 288 జూపల్లివారు సీ॥; చటులకాతవకోటి. జక్కుగా నజకవే పిలిచి బిడ్గల పేర్లు పెట్టకున్న మత్తారిసంఘంబు మట్టిమల్లాడ వే పరతెంచి పదముల బడకయున్న చెన(టివిరొధుల( జించిచెండాడవే యెలమితో. గొనుక లియ్యకున్న గబ్బివై రులంబట్రి కసవు దిన్పింవవే వేవేగ శరణంబు వేండకున్న గీ॥ గండ భేరుండగండరగండబిరుద గురుత రోద్దండ పులియమార్కో లుగండ శకవకరాకార కొండభూవిభుకొమార దీపితాటోవః జూపలితిమ్మభూప। 289 (ఈ కొండమనేడే రావుసింగమనేనియన్న మనేనిబావ సీ; రభనంబుతో వై రిరాజన్యవతుల+ గొట్టుజెక్కలం జాపచుటుగాను చటులారవరవీరచ్మక వాకంబుల( జీంచు గోళ్ళను బటాపంచగాను కవటళ్ళాతవ విహంగమకోటి శిరసులు చెండు ముక్కున గంతతుండెములుగ ఘోరవిద్వేషికకుంతమాంనంబులు భశీంచు వేడ్కతో( గుక్షినిండ

(వకు మందతి..వళంసా స్రటకము క! గీః అవుర సీగండభేరుండ మహరహంబు తివిరి యీరీతివిహరించు దిక్కులందు శళకరాకర కొండళూవిభుకుమార దీపితాటోవ! జూవల్లి తిమ్మథభూవ ॥ 2ఇ0 సీ॥ వీరునైన సిగండభేరుండ వీరుదంబు తమదన్నవా(డు నీతమ్మదిండి "పెం పైననీగండ భేరుండ బిరుదంబు "పెవైడువాండు నీజె సవా(డు తీరైన నీగండ బేరుండబిరుదంబు గుజి(. బూనువాండు నీ గొడుగువాండు పేరై ననీగండభేరుండవిరుదంబు కోరెడువా:డు నీకుంచెవాడు గీ మండలంబున గండభేరుండ బిరుదు సీకె తగుంగాక దూబమన్నీల కేల భవ్యచార్మిత। కొండభూపాలపు త్ర ॥ దీపితాటోవ: జూవల్లితిమ్మభూన | ర | ఉ॥ మండితకీ ర్రి మీణి జయమాఘచతుర్హశినాండు గండలే రుండము,దీనీ (కిందువడి రూఢిని వెల్లకిరాయ! డద్ధిరా కొండయతిమ్మని౯ శరణుగోరెను జూవలివంశచందదుని మ్మండలమందు గొండపలిమాన్యులు సాక్షిగ గృష్టసాషీగణాం రో! కజ గండరభేరుండబిరుదు కొండయతిమ్మక్షితీపుకును భూషణమై యుండె నల కనకశై లము కొండుక పరిపంధిచానగుడి నెల గలదే. 293

కేతలి చాటువద్య మణిమంజరి కథ కొలువక యిచ్చుట త్యాగము కొలిపించుట యిచ్చు బెల్ల గూలివ నిండే కొలువునకు( బసర మీదా పొలుపుగ జూవల్రి కొండభూవరుతిమ్మాః రత్త క॥ కొండవలిబయల బిరుదులు నిండినవేడుకలః బెట్టి నీ కెదిరించే లండీల( బటి ముక్కులు చండుదు వచ్చోటం గొండజనవరుతిమ్మా: 295 సీః కొండంతభుజళ క్రిం గొండలు సాధించి యవలీల గడికోటలా(కమించి హాడువల్లెలు మేటిపట్టణంబులు చేని ఘనతటాకము లనేకములు నిల్చి బహుధనంబులు పెట్టి బావులు (తవ్వించి వావల పెండిండ్తు వరగంజేసి భరతకట్టడ( (బజాపాలనం బొనరించి మలయుళ్శాతనకోటిమద మడంచి చః భరితసత్కీ _క్రిచేత భూఖార మెల్ల నేలుచున్నా(డు మటియును నేలంగలండు బలిమి( గనుపట్టి రామభూపాలువట్టి శ్రీవిశాలుండు జూనలి ఎన్నఘనుండు. 296 క॥ ఏరున సింవిసనమున కేరిపాలింన రాజు లిల సత్వమునకా నేరుపున( గలిమిబలిమిని బారత నిన్నెన్ని యెన్న జూవలిచెన్నా | 297

[వళు-మందతి..వళంసా స్తబకము క43

కః అడపాలు కుంచె లరిగెలు

ముడిచెడ(గా( జింతకుంటము త్తండుచన్నీ?

తడ(బడుచు వేసి పాజ(గ

సుడివడంగా నొడీచితార జూవలిసింగా : 2౦8 వః జఠతచరితాంగ లింగవిభుజూవలికొండలరాయభూప యా

రభటిని వై రిభూపులు దురంబున నిల్చియు నీఢమామి దా

గుభులు గుభుల్లటంచు వడిఘూర్తిల (మోవంగ వారిగుండియల్‌

గుభులుగుభు ల్రటంచు వడి మూర్చిల్మమోవ నగుం (ఐతిధ్వనుల్‌ః 2 చః అరిఐలఖేది లింగవసుధాధిపుకొండలరాయచంద నం

గరమున నిన్ను మార్కొనినగర్వితరాజకుమారకోటిలీ న్‌

కరముగ నీకరాసి(దెగి కందుగ నాదివి కేంగున త్రతీఖా

సరసిజమ్మితమండలము జంతిగవిళ్లతెజంగు దాల్పదేః 800 ఊ॥ కొండనృపాలుపొ త్త్ర౦ నయకోవిద భోగజయంత లింగభూ

మండలనాయ కేందునికొమార దయాకర నూత్నపుష్పకో

దండనసమానరూవ నికంతంబును నిన్నును (బస్తుతింతురా

కొండలరాయ వై రిన్సృవకుంజర జూపలిళాననోత్తమాః 801 ఉ॥ మండువవండువా దవిళశ మాలవమత్స్యవిదేహకాశ భూ

మండలరాజమధ్యమున మచ్చిక నెంతురు నిన్ను గండళే

రుండవద (వచండు డని రూఢిగ నర్జులు జూవ్వికాండమా

కొండలరాయ నిజ సుకవికోవిదరాయని! (విస్తుతించెదళా. 802 సీః కలిఠధర్మజ్దానఖని ధర్మజుడు గాని

వరభయంకరభుజాఐలము లేదు వరవయంకరభుజాబలు(డు లీముండుగాని వివిధాస్త్రశన్ర్రకోవిదత లేదు

న! చాటుపద్య మణీమంజరీ వివిధాస్త్రశస్రకోవిదు( డర్దునుండుగాని సతతదానకళాభిరతీయు లేదు సతతదానకళాభిరతు(డు కర్తుండు గాని వరవంశసంగతత్వంబు లేదు గీః అనుచు ధర్మజలీనూర్జునార్క సుతులం బరిహసింతువు ఘనధర్మబాహుస త్ర శస్రవటిమ వితీర్ణిభాస్వత్కులముల గురుతరాటోవః జూపల్లిగోవభూపః 303 సీ। శ్రీకీరి రస్తు సంచితగండబేరుండ (బహ్మాయు కరవాలభె రవుండ అభివృద్ధి రస్తు రాహత్తుమువ్వరగండ శుభమస్తు రాదివి (విళ?) చూజకార కుళలంలు దుష్టగోకులమానమర్ష న కటకహన్ని బృరగండబిరుద శృతుకమోస్తు చేశ్వల క్రిపారీణ భదంబు సీకు వివృర్లగోోత గ ఆయురారోగ్య ముత్రమనాయకేంద ఆఅవుర సంకల్పసీద్ధి నీ కనుదినంబు వైభవాకారః అన్పయ్యవరకుమార రాజదేవేందః జూవరల్లి రామచందదః 304 ఖా సాయపనేని వారు సీ అదిగొ సాయవనేని యారట్ట ఘోట్టాణ ధాటికా ఘోటికాదళిత రజము ఇదిగొ సయ్యన ధీర హేలాఢమామికా ధాంధణధాంధణధ్వనితరవము

(వకు-మంత్రి..వళంసా నబకము కేశ్‌ అదె నచ్చె( జినవేంకట్నాదినాయకసింహ బలుండు బావాబల పౌఢిళాలి ఆదె లగ్గవటించె నెట్టణ వలికొండ ఘనదుర్గభటజనుల్‌ కడువడ౦క+ గీ॥ గినిసి మన్నీలు చూడంగ మొననిళాని గరిమ నడపించి వలికొండ( గట్టితార సమదహంవీరనిళ్శంక సార్వభౌమ ధీరదేవేం్యదః వేంకట్నాదికితీంద। 305 'పెమ్ముసానివారు సీః జొటూరి ముండర శూరత్వ మేర్పడ రణభూమిలో నల్క రాజుగెల్బి కోరి బేతముచెర్ల కోట రూశిగంజేసి చింతగుం |టఘువతివంత మణంది బెడగంటికయ్యాన లీకరంబుగ నీవు వెండియు నల్కని విరుగందోలి సాహసుం రై నట్టిసహజియ్యఖానుని నదలించి యాదవ నంతలోన గీ॥ (తిమ్మ రై నట్టిసల్క యతిమ్మవిభుని+ [దుంచి రాయల బట్టాన నుంచితార వృథుల గెల్పుల సురధాణి పెమ్మసాని చన్నవిభురామలింగ: తేజఃవతంగ | 306 సీః మేలిమిశేజీలు డాలుడమామిలు చికిరేలగోరీలు నీంగిణీలు ఖబ్బాయిధట్టీలు కపురంపుసురటీలు శులకతేనినై వాలు తోదుమీలు

కేశీర బాటువద్య మణిమంజర చా(కట్లజల్లులు జవ్వాదిపిల్లులు తెలివిము త్రెపు బేర్లు ఐబలుగుడార్లు వన్నీటిచెంబులు పైడి కేడెంబులు నందలంబులు జరాచాందవములు గీ కొల్పగొనివచ్చె సీమూ(క కొంకులేక &తి. (ఐణుతధర్మమృదుతర చేలభర్మ సిద్దగజకర్మ పెమసానిచిన్న తిమ్మ వితరణగుణేంద; లోగనిర్జితసురేం్యదః 807 సీః అభయంబొసంగుము హత్తుమువ్వరగండ కావుము వా(డిచేకండబిరుద (శోధింవకుము గండికోటదుర్గాధ్యక్ష కరుణించు గండరగండబిరుద రక్షించు గరుడనారాయణాంకవిహార మనుపుము కాతవమదవిఫాల న్మిగహింవకుము హన్నిబ్బరగండ చే వట్టు గండరసూర్యభ్నదచివ్న గీ అనుచు నీచేతి హేతికి నడరి రిపులు శరణు( బొందిరి భవదీయచర ణములకు ధీర పెమసాని యక్కషార్ధివకుమూర భోగదేవేర్యద। చినతిమ్మ ళూవచం దః 3808 సీ॥ వేలసంఖ్యలుగదా వినుతింవ నీయీవి స్టిరసత్యసల్లావ తిమ్మభూస తనరు వజీలమీ(దనె కదా నీధాటి ధీరతరాటోవ తిమ్మభూవః మన్నెరాజుల కదా నిన్ను(గొల్చినవారు దేవే్యద సమరూవ తిమ్మళూన రాయదేవు(డె కదా రహిమించు సీకొల్వు కమ్మవంళసుదీవ తిమ్మళూవః

[వళు-మంత్రివళంసా స్తబకము శ్రథ? గీ॥ ఎంతమన్నీ(డ వౌరార యెంచిచూడ గండరాదిత్య ముఖ్య నచండబిరుద ఫీకరాహవ సేనాని; పెమ్మసాని యక్కభఖూపాల చినతిమ్మ యలఘుధర్మ ॥ 309 సీః రమణ మీపెదతం[డి రామలింగవిభుండు ముగురువజీర్షను మొక్కవతిచె మీతఠం్శడి పెదతిమ్మ భూతలాధ్యకుండు దసూరిఖానుని మ నణంచె మీయన్న బశ చిన్ననాయకేం[దుండు మస్త ఖానుని బలము చీకాకువతిచె అది విచారించి సీవశ్వరాయని ఐల మడ6చవే జమ్ములమడు(గు బయల నీ అహవా నీగెల్పు నెన్నంగ నవనిలోన( దరమె శేమనితైన ముష్క రతురుష్క- మస్తకన్యస్త చరణ నమన్త ళస నవబిరుదసింవా పెమసాని నారనీంహ. 310 తీిమ్మయ బుక్కరాజు సీ। పరవీరనరపాలశిరములు పొక్కిళ్లు భ(దేభకుంభముల్‌ భాండనమితి లలిత్మవకాపానలం బగ్నికీలలు కవటారిశల్కముల్‌ కాష్టనమితి కడికండ లై యుండు తురగాలుఖక్షాలు నివిడారినతుల కన్నీరుజలము కుటిలారిమాంసంబు కూళ్లునుగూరలు 1వత్యర్థిర క్రంబు పానకంబు

148 చాటువద్య మణిమంజరి గీ॥ ఇన్నియునుగూర్చి సమరోర్వి నిష్ణుుహిమ నామెతలు పెట్టి భూతా కర్పితముగ. [బేమదపకొ_త జయకాంత పెండ్తిగోరు లోగసురరాజు తిమ్మయబుక్కరాజు. 211 శాకమూరివారు సీ॥ (శ్రీమించుమన్నియ శేఖరాధివవర్య శౌార్యగాంగేయ సౌందర్యమదన సమదారిగజసింహ నర్వజ్ఞ్మతిపురారి వరశ్మతులేదన వరశురామ సత్యహరిశ్చం[ద్ర నిత్యవై భవసాంద మానదుర్యోధన దానకర్ణ పాకారిసమలభోగ భానునన్ని భతేజ అదిదైర్య .... మానభదమూలర్తి గః నిన్ను వర్ణించ(గవులకు నేర్పు గలదె శాకమూరన్వయాంభోధిశ ర్వరీళ ధాటిరఘునాయక [వభుమేటితనయ వైరిజ్టిదంహ । వేంకటనారసింహ. 312 సీః దర్చితాహితరాజ దర్వీకరాళికి( బరగ(బ త్రంరథాధితర్ర యయ్యె (వత్యర్థినరపాల భదేళసమితికి సంవారవ్మికమసింహ మయ్యె ధీరవై రికుమార తివరసంఘమునకు రౌదవీరావేశ ర్నుదుండయ్యె కుటిలా రివృథ్వీశకుల మేఘవటలికి (విళశయకాలాలీలపవను( డయ్యె

(వఠు.మంతీ.[ ఫళంపా న్రబకము క49 గీ॥ నీవతావంబు వర్గింన నెవరితరము శాకమూరన్వయాంభోధి చందబింబ ధాటిరఘమునాయక్మవళుమేటితనయ వైరిజ్మిదంహః వేంకటనారసీంవా, రైక సీ॥ (వత్యర్థిమ త్రేలవం క్రికి మృగరాజు వరసర్బవితతికి. బషీరాజు శ్మాశవనీహారచయముకు దినరాజు అహితగోోతాళికి నమరరాజు దర్పితాహితవద్మ దళముల కుడురాజు నభియాతిఘనులకు ననీలరాజు వరివంథిమారుత[వతతికి నహిరాజు నరివనంబులకు దావాగ్నిరాజు గీ॥ అనుచు విమతులు నీధాటి నడరి బెడరి యణగియుందురు కాకమూరన్వయేళ గురుగుణోదార రఘునాయకులకుమార వై రిజ్మిదంహః వేంకటనారనీంహ రడ సీః శరజన్మ భార్గవ శతమన్యు సుత లీష్మ రాఘవ దోణులరణజయంటు ఇఖచరమేఘ ఐలీంద కల్చ్యదుమదరధీది విషజావ నూనుల వితరణంబు నలిననాయక రంతి నలకూబర వనంత శకాత్మ జాతుల చక్కదనము ఐబలరామ శంకర వద్మాది దుగ్గాట్టి వాణి తార్మాదులవరయళంబు గీః వబలె నీయందు నత్కవుల్‌ (వస్తుతింన శాకమూరాన్వయాంభోధి చర్మిదబింన ధాటి రఘునాథనాయకు మేటితనయ వై రిజ్మిదంహ వెంకటనారసింహ. తర్‌

50 చాటువద్య మణీమంజరి మేదర మెట్టవారు సీః కొల్బలంబులమీంద ఖర్గంబు వైవ(డు రాయరాహుత్తుల వేయు(గాని రూఢి కెక్కి నహయారూడుల డాయండు వీరసాహసులను డాయుంగాని వెన్నిచ్చినజచుబూవిభుల వెంటాడించ€ డెదిరించురిపుల పె నెక్కు!గాని పామాన్యయోధుల నరకు సేయం డాజి మించునెక్కుడుకాండ డించులాని గీః వెజచి వజచిన( గసువులు కఆఅచి మజచి గట్టులెక్కిన నరచినం గాు రిపుల బ+ర మేదర మెటయౌఐళ సుతుండు మన్నెమ్మాశుండె నరసనఖ్మావిభుండు, రేర్‌ సీ॥ వాహాబలాటోన వటుగర్వముల మించు కూటువమన్నీల గుండెదిగులు ఆహవతమోణిలో నరిసేనం బొడ6గని పాజెడు మన్నెళూపతులవిటు(డు వలుకువంతము లొక్కభంగిగా మెలంగక యడరెడికొదమనాయకులమగ+డు పొడవనిపోటును నిడనిశ్యాగంబునై యిలనొన్నమన్నీల యింటిళర్త గీ అతండు పువునూరికువన విఖభ్యాతయజశండు అత(డు గజవతిరాజసాహాయ్యక ర్త అత(డు సుల్తానగర్వసర్వావహ ర్త నారసింహుండు మేడర నరసవిభు(డు. తే?

1[వరు-మంధతీ.[వళంసా నబకము కైక సీ గజపతిమన్నీ(డు కమలాకి ! యితండంటే సఖి రాజవేళ్యాభుజంగు( డీతండె కోమలి! కోటలగొంగ యీతండంటే కాంతః రాచూరిదుర్గావహరుండె నారి యీత(డు పువునూరిసీంహం ఐటే అలివేణి; కొదమనాయకు( డితండె చెలియరోః సురుమాయిచివ్నా మీతండంటే ఆలివ। గగ్గోలురాయాంకు( డితఈ(డె గీ అనుచు. బౌరాంగనలు మవాహర్ష మొదవ నొండొరుల పాచ్చరింపుచు నుందు రవాహ బళర మేదరమెట్ల అయ్యలకుమార మన్నెదేవేర్యదః నరసింహమండలేం[దః 318 క॥ కంటకపురిపుల. బొడంగని గెంటుచు వెన్నిచ్చి పోక కినిసినయప్పుడే బం టైనవాని కెల్లను కంటై నిలిచేది వరుసకదరయ నరసా। 319 సీః మాటాడిత ప్పెడిమన్నీల నేవేండ లట్ల్టునెర్లని లోభివందం బొగడ వెన్నిచ్చుమన్నీని వినుతి సేయంగ నొల్ప కొలువెజుంగనిమ డై గొలువ నొల్ప (వజ్ఞమీజనిమన్నె ఐజగెళ్టం (బణుతింవ నీతిచాలనిమన్నెనీచు చొల్ల వరువెజటుంగని మన్నెవాని( గన్నుల జూడ మహిని దుర్మన్నియమాట నెంద గీ॥ నిన్ను నీవంటిమన్నీల నెంతుఃగాని ఆహవోద్ర్దండ కొదమనాయః/కులగండ వనధిగంలీర।ః అయ్యలవరకుమార మేటిరణరస | మేదర మెట్టనరన ॥ 3820

252 బోటువద్య మణీమంణరి ఉ॥ బట్టును నేను కమ్మకులవట్టపురాజవు నీవు కావ్యవా గట్టిండ నేను, శౌర్యనయధర్మవిదగ్గు(డ వీవు, నేల యీ వట్టున( దొంటియట్టునయ వద్ధతి (బోచికృపానిరూవముఖా మెట్టగదయ్య యయ్య ః ఘనమేదరమెట్లనృసింహభూవరా ! 321 సీ॥ః విజయంబుగజవతినిజమన్నె దౌరేయః ఆహవోద్దామ శేళాదిరాయ!ః "పేరై నసురుమాయిబీరుదాంకమూర్థన్య! (వతివక్షసంహార పరశరామః హంపీర పువునూరిసింహాసనరురీణః గగ్గ్లోలురాయనంగ్రామలీమః [వకటకోటలగొంగ [వత్యర్థిమదభంగ। జగదీశ రాజవేశ్యాతుజంగ: గీః అనుచు సుకవులు నిన్నెంతు రన్నిదిశల మిహిరసమతేజ మేదర మెట్లభోజ, నారసింవోర్యసత్పు.తః నవ్యగాాత। గీతగుణసాంద: రమణవృథ్వీతలేంద। 922 సీ దురములో రాచూరుదుర్గావవహరణాఖ్య వీరుద మేమన్నెభూవరుడు చెందె రణములో నేమన్నెరాజన్యు( డింపొంద. గొదమనాయంకర విదితు( డయ్యె బవరాన నేమన్నె భార్గవుం డెక్కుండై గగ్లోలురాయాంక ఘనత. దనరె కదనాన నేమన్నెకంఠీరవుండు హెచ్చి కోటలగొంగాఖ్యగురుతు మీజె గీ॥ నిన్నివీరుదులు నీయంద యెన్న(గలిగె మిహిరనిభరేజ మేదర మెట్లభోజ నారనీంవోంక నత్పుత్త్రం నవ్య్మగ్శాత వూతగుణసాంద: రమణ వృఠ్వీతతే్యద 823

[వరు-మంతీ.[పళంసా సబకము శ్షేకి$ీ సీ॥ సిరీమించుసురుమాయి బిరుదుమన్నెకుమార ఫీమ్మవతావ సం[గామవిజయ గజవతి స్మామాజ్యగజమన్నె నింహమ కేళాదిరాయ గాంగేయశౌర్య కమ్మకులాధ్యక ఘనకీ ర్రివిస్తార తమ్మలూరిసుగోత దానకర్ణః సత్య్మహరిశ్చం్యద నిత్యాన్నవరదాన భటకవినంస్తుత్య బంధుమిత్ర గి మ్మితజనపోష మేదర మెట్లవంళ జలధిసారంగ: లోభివేళ్యాఘుజంగః మల్లళూపాలనత్సుత మంజుగ్యాతః భవ్యగుణగణ్య। కొండవ్యవభువరేణ్య! వ! మాణిక్యరావువారు సీ నుమమౌ _కికాకల్ప స్నువతీకంబుతో కంబుతో( బుండరీకంబుతోడ వలవకుసుమ సంపాదనై కాంతుతో( ”. గంతుతో రోహిణీకాంతుతోడ ఆధిగతవర మో[గుడై న న్వర్భానుతో భానుతో నల చితభానుతోడ దండిగాండీవ కోదండాఖిరాముతో రాము(తో నందనారాముతోడ గీ॥ నీదునత్కీ ర నీమూ ర- స్మీవతావ దీప్తి నీదోర్చల న్పూరి చీటుమిగిలి యలరె మాణిక్స్కరాయవంళాబ్దిసోమ లాసురగుణా€ భావళూపాలమౌళి, 3బ్‌

గ! చఛటువద్య మణీమ్‌౦జరీ సీః ఒక రార కుతుబుకా [వకటదశీణళణా దండు(డై కోవెలకొండ యేలె నెలమి రెంగవతాత యిళరాముపాదుళా వంపునం బెదకొండవల్లె యేలె మహిమించు మున్ముడిమాణిక్యరాయండు వినుతి కెక్కి నకొండవీటి నేలె రాజణీించురఘువతి మాణిక్యరాయండు వనరభయంకరవృ త్రి6 బరిఢనిల్లె గీ॥ తంగడికంటెను బెదతండడి తండికంటె రాతముక్రాతలకు నెల్ల ఖ్యాతిదనర వన్నెగంటి కృష్టానేనివంశమునను నిర్మలోపాయ ఐళిర మాణిక్యరాయ. 8256 సః దురములో( గదిసీిన దొరలశిరంబులు భేదింప ఐలుదిట్ట నీదువట్ట కదనరంగమునందు( గదిసీన వరరాజ నిచయంబులను దా(కు సీదుబాకు ఇజన్మసంతోమలై చనుదెంచువై రుల నిముసంబులో [మింగు నీదుబాంగు గీః సౌరిదినీడాలు వై రులచుక (ా(వాలు బర నీ పౌరుషం బెన్న( దరముగాదు ఆవని మాణిక. రాజవంకాబ్టిచం[ద్ర రాజవేంకటగోపాలరాయళూవః 327

(వళు-మంధతీఎవళంసా స్తబకము కరీ సీ॥ శ్రీకరవిజయల$్మ విరాజితవైభ వేందుండు నదుణసాందమూ రి లొ అాజతీ మాణీక్యరాడ్వంశ మందారభూజంబుి వద్మనాయకమనఃవద్మ హే మన్నెకులో ద్యానమరూమాస పెకంబు కామినీమన్మ ధాకార వేమ( నతిపుణ్యపరిగ్యోతవితతాబ్దిచం దుండు డరిచాతకవారుకాంబుదంబు న! ల! గీ॥ అని జనుల్‌ మెచ్చ గీర్తిచే నలరి తహహ చరితదేళశాంత నత్క పీశ్వర నితాంత వర్షితస్వాంతః శేవల్లెవూర్ని కాంత దీపితాటోవః వేంకటగోవభూవః 388 అట్లూరి వేంగళన్న రా సీ। పరగధర్యాధర్మ వద్ధతుల్‌ దిగనాడు దుండగీ( డగుకమ్మ గుండకమ్మ యల ఆగణితవిఖ్యాతినెగడ నేర్చినయర్థి మన 'సెజుంగనికమ్మ మాచకమ్మ కడ(గివై రులమద మడ'(చిపుచ్చంగలేక యడ(గియుండెడుకమ్మ యాకు;గమ్మ గీ కమ్మలందజు( గమ్మలాః కమ్మ లరయ! గమ్మలకు6 గీరి. దెచ్చినకమ్మ వీవె 1వథితగుణవారః నారమాంవాకుమార విక మో పేంద। అట్టూరివేంగ శేరద! 329

$కీ6 ఉాటువద్య మణీమంిజరి జల్లి అంకథభూపతి ఉ॥ జెలి కులావతంస బలళాసనవై భవ యంకభూవన సీ సల్లలికై క కీ రిరుచిజాలము మిక్కిలివన్నె వెట్టు శా అజా జాత టబ వీల్లికి( బాలవెల్లికిని ఫీష్మనితల్లికి నాణీము కెపుం జల్లిక, కల్పవలికిని సాగరగర్భవదూమతల్లికి౯. 380 యు రా కాళభూపతి ఉ॥ ఏమిదర్శిదమా! సుకవి యేమిరః పొమ్మింక/ బోకయుండినళా సీమొన లేమిచేయు; నది సీవె యెజుంగుదు వైనం జూడునూ సామజకాళభూవతి 5 ఫపాంబుధిచే విలనీల్లుదానము కామిత హేమధారయనుఖగ్గముచే నజకింతు ధీరతజా. 331 జగరాజు గ ఉ॥ కొంచులవెంబడికా మునుపు కొన్నిదినంబులు సంచరించి సీ యంచును వారి రోసిమహద్మాశయ మంచును మిమ్ము( జేరితికా వంచకులై నద్ముష్పళుల వాకిటికిజ మగుడకా జనంగ నా కించుక బుద్ది పుట్ట దిళక నేమియుహియము జగ్గరాణ్మజీ, 332 అల వేళ్ల అ వేంక కృ ష్టరాజు మః చెల(గె౯ా వేవెళసార్వభౌము(డు జయశ్రీశాలి సింహాసన స్టులలో నేడవరాజు దిగ్విజయకీ రుల్‌ వానివే వానితోం గలవాంబివ్పుడువద్దురా రిపునృపుల్‌ గర్వించి మార్కొంటిరా పులితో లేస్న విహంగపుంగవునితో. బూరేళ్ళు పోరాడుటల్‌. ర్‌

(వళు-.మంతియవళంసా సబకము క్ష్‌? నూజివీటి = యప్పారావు చః వెలమకులంబునందు నిలువెళ్ళ రు కాంత లటంచు( బల్కున వృలుకు లబద్ధమయ్యె. గులపావను6 డీఘను( డవ్వరాయరా త్కలభము కీ ర్రికాంతకృతికాంత మహీజయకాంచ యివ్సడీ కలిజగమంతటళా దిరుగ(గాంగను(గొంటిమి చితమారయళా ప! వాని రెడ్డి - వేంకట్నాదినాయండు ఈ కమ్మ వభువు వదునాల్లవ శతాబ్ది తర్వాత, గృష్టాతీరమందలి యమరావతి రాజధానిగా. గొంత తెల్లుదేశ మేలినవాండు. మమిదాత. కూరుడు. “అటునుండి కొట్టుకు రమ్మన్నారు” అను సామెత కీఠ(డే జనన కారణము. ఆ కాలమునందు దారిదోపుడుగాండు మెండుగా నుండిరట! అనేకుల [పాణ ధనముల గొనుచు. (బజలకు మిక్కిలి పీడ గల్గించుచున్న యా వచ్చెవు దొంగలలో బహ్మువయత్నమున వేంట్మాదినాయండు నూర్గురను ఐట్టించి వరునగా నిల్వ+బెట్టి తలలు నఅక( దలారుల కనుజ్ఞ నాసంగెనటః ఒక కొన నుండి నజక( [వారంభింనంబోంగా నచ్చటీవాం[డు, అటునుండి కొట్టుకొనుచు రమ్మని కోరరటః (కొందజ నజికిన తర్వాతనేని తాలి వొడమక పోదని) నాయండుగారును నష్టే రెండవ్మవక్కనుండి యారంభింనంజేని నిశ్ళేషముగనే నంవారింపించి వజలకు( జోరభీతి మాన్చిరట; మః వరవి ల్మాసులభంగి సాలువులు కంబళ్లట్త రూపాయలుకా మజి గవ్వల్వలె. గంకణమ్ములు( తృణ్య్వపాయమ్ముగా నిచ్చి బం గరువ శ్రాంబుల బాయసాన్నములు లవ బాహ్మణాపోశ నం బర లే కిత్తువు వాసీరెడ్డి కులదీపాః వేంఠటాది)క్వరాః 335 ఒకప్పుడు, వానీరెడ్డి వేంకటాాదినాయ(డును నర్సారావుపేట మలాజు గుండారాయఃడును, నూబివీటి యప్పారావును, చల్లవల్లి యంకినే(డును, మొద లుగా. గొందజు జమీందారులు కూడి యిష్షగోష్టీ వినోదము నల్సుకొను నందర్భమున వోన్యచతురుఃడగు గుండారాయడు “మనజీవితములు కడచనిన

గ5్‌ప్ర చాటువద్య మణీమంజరి తర్వాత లోకము మనల నెట్లు (వళంసించునో తలంచిచూచుకొందమా"” యనె నటః అందజు నంగీకరించిరట ఇట్లు పేర్కొనెనటః నూజివీటి యప్పా రాయడు చనిపోయెనా బై రాగులందజును బలవించెదరు. తాను చనిపోయితినా వేశ్యలందణును విలపించెదరు. వేంకట్మాదినాయండు చనిపోయెనా యందలజును నల్లోయని దుఃభించెదరు. అంకినే/డు చనిపోయెనా యందజు నావా యని సంతోషించెద” రనియెనట।

అమరావతిలో నీ వేంకటాద్రి నాయని శిలావ్మిగహ మున్నది.

దర్శిదు(డగు నొకకవి యా వాసిరెడ్డి వేంకట్మాది నాయని దాతృత్వము విని యాతని దర్శింవ(. బల్నాడు (పాంతమునుండి యరుదెంచుచు గుంటూరు చేరునవ్పటి కాభూవతి నరలోక యాత గావించినట్టు తెలియరా(గా సీకింది వద్యమును జెప్పెనందురు.

చ॥ నలువ చివీ? నినుం దల(వ న్యాయముగా ది(క వేంకట్నాది భూ తిలకుని. జంపి యర్జులకు దిక్కు మజేమొనరించినావు? నీ విల దలకొట్లమారితన మెన్నటికి౯ విడవైతి వౌరః భూ తలమున నిట్టిరాజును యథావిధి సీతరమా సృజింవఃగకా 2536 వేంకట్నాదినాయ/డు “వారికి వారికిజా మజియు వారికి వారికి వారి

వారికి౯” అను సమస్యనీయ(గా వబ్బెం విరూపావకాస్తు)ు లను కవి యిట్టు పూరిందెనట.

ఉ॥ భూరమణీనమునఃకుముదపుంజసుధాంబని వేంకటా[దిల వ్మీరమణావకారుని భబింతురు రాజులు దళ్చుతుల్‌ హిశుల్‌ నూరిజనుల్‌ తదీయులును సొంపుగ నావళు విచ్చు. గోరికల్‌ వారికి వారికిల మశియు వారికి వారికి వారివారికిజాం 2337

సీః లోకవతిష్టి తోల్లుటనామకగ్యోత

వద్మసంకేరుహు బాంధవుండు వాని రెడ్యాఖ్యా న్వవాయపారావార కారదరాకా నిళాశరుండు

(వళు-మంధి. వళంసా న్రఐబకము క్షం రణరంగఫల్లున రాజజగన్నాథ ళూవానిసీంపహ తనూజవిళు(డు లవ్మీసఠీతుల్య లఖ్ష్మీసతీగర్భ కు _క్రికానర్జోరు మౌ క్రికంబు గీః కొండవీడాది వినుకొండ కొండవలి బందరు నిజామువటణ [వముఖరాజ్య విభు(డు జగదేకవీరుండు వేంకటాడది నాయడు ఐహద్ధరు ధరాధినాయకుండు. 2338 సీ శశిలోనిమృగము వచ్చలభి త్రికాంతులు దూర్వాంకురము లని దుముక€ జూచు మలచిన కెంపువ ధైలం జూచి మదనుండు తనమానికపుదొన తఅచు వెదకు! వినడంపవు( ణూరు కల్పకళాఖి చిగు రని కామధేనువు మేయ/గా యతించు వజనీల _స్రంభవర్ణముల్‌ శివవిష్ణు తనువులంచు నగాబ్టితనయ లెంతు గీ రౌర నవరత్న బద్ధానుకారి ముకుర నికరరుచి వేంకట్నాదీంద నిరువమాన లలితకలిత సౌభాగ్యవిలాననామ సొధవై భన మగణితసరణి నొవ్ప. 339 సీ ఏవంకం జూచిన హేమరౌప్యాంచిత నంభంబులకడింది తపుకులెన(గు ఎచ్చోట( జూచిన హెచై ఎనమృదు హేమ వటచ్మితళశ యనోవ బర్త ణములు ఏచెంత( గనుంగొన్న నెంచి చెవ్వంగరాని నిలువుటద్రపు నిగన్నిగలుగమ్ము ఏకడ గను(గొన్న నెంతా వింతఘటించు చితవస్తునమృద్ధి చెలువు(జూప

160 బాటువద్య మణిమంజరి

గీః ఏదరినీ జెయ్యిసాచిన వెననీ చుక థా

లందుకొనవచ్చు శ్రీవేంకటా(దిమనుజ

రాణ్మ హేంద విలానహర్మ్యంబు మహిమ

వర్ణనము సేయు. దరమె యెవ్వారికై న, 840 క॥ ఇల( గలనృ్ఫవతులు నీతో:

దులదూ(గకయున్న నీవు తులదూ!గితి వౌ

బళిబళి బంగారముతో

బలసాం్యదాః వేంకట్నాది పార్థివచంటదాః 341 మ॥ మురుగుల్‌ గొల్పులు చం్యదహారములు సమ్మోదో కినిధంపుటుం

గరముల్‌ పోగులు వల్లకీలు వహయసంఘం బ్యృగహారంబులు౯ా

మెోజయం జాలిన సేలువుల్‌ ధనము నెమ్మిజ వేంకటా దీం్యదువే

తజచుక గొన్న బహాస్టితుల్‌ గలిగి విద్వాంసుల్‌ నుఖంబందరే.. 342 గీః వైఠనోపేందుం డై నట్టి వాసిరెడ్డి

వేంకటా దీం్యదు( డొక పెండ్రినేళ యందు

బిన్నదొరలకు న త్రరుకొన్నకర్చు

వృథ్విః గలరాచ వారికి బెండ్రికర్చు. త్త3 శా తేజఃకాంతివితీర్ణిభోగక రుణా రీసారతలా బద్మినీ

రాజుః౯ రాజును రాజరాజు నుమనోరాజుకా నదీరాజు వా

(గౌజా౯ బర్వతరాజు మీజితివి నీకా సాటీ భూరాజు లో

రాజశ్రీయతవాసి రెడ్డికులచందాః వేంకట్యాద్రీశ్వరాః వ! కః వెన్నెలవలె గర్బూరప్యం

దిన్నెలవలె నీదుకి రి దిగ్లేశములం

దౌన్నత్యంబున వెల నెను

వీన్నావా వాసి రెడ్డివేంకటనృవతీః క్‌

(వకు-మంతి..వళంసా న్తఐకము కె6]1 సీ దేవరకోటాఖ్య దేశాధివత్యంబు గల్గిమించిన యేర్లగడ్డవారు 'సేనాధివత్యంబుచేతను మెప్పించు శూరవర్యులు శాకమూరివారు అరయ+గ దమవాసీ ననునరించెడు మంచి చేవచే మించెడు చేవవారు కులగ్కోతసంపద గలిగి రాజపీతి మెలంగినట్టి చిజునూమిళ్ల వారు గీ॥ మొదలుగా(గల బంధువుల్‌ మోద మలర మన్నెసుల్తా౯ ఇహద్దరు మంచినృపుడు మజియు బంధుసముదుండు మానఘను డ టంచువర్ణింతు శెపుడు నాయవనివతిని. రశీర సీ॥ దీపాలమిసీరవల్‌ తా(పినబంగారు టోపీ శీరంబందు నేపునూన రంగ్రె ననీమ స రంగీజరీ దెట్ల లుంగీ హొయల్‌ మీతి చెంగలింవ గుజరాతి కెంపులకూర్చు తిన్ననయొవ్ప్ను వల్వర్సపైె నవ్వుచెల్వు దనర మేచారమున బచ్చపోబీ కరంబదు మేల్మిజీజలముద్దు లల్ముకొనంగ గీ అరసీచిగురాకు! దరవారు మరువజీరు

కేర2 బొటువద్య మణిమంజరి శ్రీవేంకట్టాదినాయనివా రొకదినమున “నందన” మనెడి యమరావతి యందలి వారిస్వీయోద్యానంబున విహరించుచుండ ములుగు పావయారాధ్యుల వారు దర్శించి యీ [కింది వద్యము చెప్పిరట. సీ॥ సురసరిద్ధరిణరుగ్ద్విర దభిద్దరకుళృ ద్ధరశరచ్చరదర స్పురితకీర్రి, హరిసఖస్వరుహరి ద్రరికరోద్దురభయం కరశరోత్కర ముఖ తరదరాతి సురభికిన్నరకులే శ్వరసుతస్మరమరు ద్వరజనుస్సురుచిసుందరతనుండు ఈర ణీభూశరదనిర్హర కురుట్సురగ ఏ హరసఖామరమణీ వరవితీర్ది గి నృవతిమ్మాతుండె య్యాశిత నివహవద్మ బాను(డై భూరిధీరతానూనరత్న సెనుండగు వాసిరెడ్డివంళ వసిద్ధ వేంకటాద్మివభుండు ర వ్మివళుండు. ప! నాయనిగారు “తాతా: యిట్టి యుద్యానవన మున్నందులకు( దగిన ఫలము లభింవదయ్యెను. ఇది మీబో(టి కవిశేఖరులకే యనుఠవయోగ్గము గా(దయ్యెను. సొరభళలరిత పుష్పగుచ్చము లెన్నియున్న నేమి ఫలము? మిము(బో(టి కనివరేణ్యులచే గండోవల్మవవారంబుల ననుభవింవవల సె” ననిరట, అంత పావయారార్భులవారీ [కిందివద్యము( జదివిరట. సీః వములతో సురపాదవములతో గంగోద కములతో నీహారకములతోడ హేతితో నమరేందవీతితో నై లింవ వీతితో వర మేష్టినూతితోడ నవ్వుతో విరిమల్లెపువ్వుతో జేజేల బువ్వతో వలుకులయవ్వతోడ ( శూలితో గూఢపాత్ప్సాలితో మౌ క్రిక ఫాలితో సారంగపఫాలితోడ

(వళు-మంతి.వళ 9సా నఐకము క68 గీ మొల్లమున నల్లిలిల్లియె యెల్ల జగము నల్లుకొని సీయశో వల్లి యుల్లసిల్లు (్రీవిబాసితజగ్గ కూభృ త్తనూజ వెంకటాద్రీరద నృవచం[ద్ర విజయసాం్యద. 349 క॥ జలణారి కళలయందును గలళాంబుధీయందు( బన్నగ వభనందుకా నెలయె యలమై తలయై యలరెళా నీకీ ర్తి వేంకటాదిమ హేశాః 850 సీ॥ ధరణి నేవిభు డద్యతనలోజరా జంచు విద్వద్దణంబుచే వినుతీగాంచె నెరయ నేఘను( డిదానీంతనరారేయు( డని రాజసభలం (బఖ్యాతి( గాంచె నేనృపుం డై దంయుగి యార్దునుండని శకూరులదేత( (బస్తుతివహించె నేమహా(నభువర్యు( డిల నధునాతన రుక్మాంగదుండని రూఢీమించి గీ॥ నభిలవిద్యావర్మిశమా త్యంతదాన శౌర్యహరివాసర్మవత చర్యలందు నట్టిశ్రీవాని రెడ్డివం శాబ్టిపూర్ణ చందు(డగు వేంక ట్యాదిధ్యాత్రీందు! డలరు. హా! మః సురభూమీరుహవంచకంబున రమా నూనుండు నొక్కొాక్కళా ఖ రహిళ౯ గైకొని వాసీరెడ్డికు లరాకాచం(దుండౌ వేంకటా (దిరసాధిశుని వంచకాఖముగ( గూర్చె న్నేండు మాకు న్మహే శ్వరవూజాతికళయం బఐటంచు సురభూజంబుల్‌ ముదంబందెడిజా, 35్‌జె

వరక చాటువద్య మణిమంజరి ఉ॥ సోము(డు లేనిరాతివలె నూర్యుండులేనిదినంబురీతి శ్రీ రాము(డులే నయోధ్యవలె రాజకులేర్యదుండు వాసీ రెడ్డి ను (శాముండు గానరాని యమరావతి పెంవతటె( గాలమానముకొ గామవిరోధికిం గడవ(గాదుగదా మది శంక లేటికిజాం 353 వాసిరెడ్డి నాయండమ్మ ఈ క్రిందిసీసము పావయారార్యులవారు శ్రీవేంకటాదినాయనింగారి పినతం[డికుమారులై న నాయఃడమ్మగారి.పై( జెప్పినది :__ సీః ఘనసారశరశర ద్దనసార సేశావ ఘనసార మైయొవ్చుమనయళంబు మ్మికమార్కునితోడ వికమింవగ(జాలు శకావభనిర 31కమ్మిక మంబు కల్చ్పభూమీజనం కల్పభూశతజన్మ కల్చ్పళూరిత్యాగ కాంతతా వీ రాజరాజనిలింస రాజరాజత్సురీ భాజనంబై నట్టి భాగ్యగరిమ గః స్టిరతవిలసిల్ల వలె. బార్వతీనమేత రామలిం గేళ్వర కృపాభరంబునలన+ (ఐకటతరరంహ వాసీరెడ్డి కులనీంహ నరులకల్పద్రుమపు. గొమ్మః నాయ4డమ్మ. 3ర54ీ వాని రెడ్డి రామనాథవాబు ఈయన వేంకటాదినాయని కునూరు(డు. వీరి కాలముననే వేంకట్నాది నాయనింగా రార్థించిన (ప్రాఖ్యమగు రాజ్యము యథాయథ లయినది.

(వకు.మంత్రీ.నకంసా స్రబకము 165 సీః సుల్తానుబహదరీచూపించినలఖాబు ఇచ్చ వచ్చినలచ్చలిచ్చు జేబు కయివారములు సేయు కవికిచ్చుతసిరీబు కాన్కుషీతో(గూడు . కాబు అలకాధిపతికైన నవ్ప లిచ్చునరీబు చలవట్టి 'సేయువై రులఖరాబు వాస్‌ రెడ్డికులాబ్టి వర్ధిల్లుమహతాబు సర్కారు సారించుసరి జవాబు గీః జబరదస్తులకెల్ల దృుసానవాబు కన్ను వేసిందిచూ తమ్మికంటిబూబు నవనవోల్హాసి మారామనాథబాబు శ్రీధనంజయధ్యాటాజు ఛఈళత(డు. విశాలనట్టణ మండలమందలి పార్వతీపురపు! (బళువు. వంతుల (బ్రహ్మయళాన్త్రియను కవి యీతని(గూర్చి చెప్పిన వద్యములు:ః_ సీః భటులకోలాహలార్భటుల గుండెల్ముపీల పుండరీకంబులు బెండువడంగ విలువే(టటకుక్కల భౌభౌరవంబుల నడవిపందులు గుండె లవిసీివడం తమతుపాకీవేట్ల ధనుధనంధనముల క్షణములో మృగములగములుగూల కెలుల జనులెల్ల( గేరి కేకలువేయ జయజయధ్వని వందిజనము "సేయ గి వేట గావించితిరి వనవీథియందు నర్జునవరాాకమంబుచే నతిశయించి మహిత ్రీవీరవరతో[(డ మల్సిరుదున శ్రీధనంజయధ్యాటాజః షీతిబిడౌజ, 356

266 బటువద్య మణీమరణరి సీ॥ సౌగసైనరత్నాల జీగిగుల్కు మేల్తాజో హౌసుగా నౌదలవానినింన ముఖచందు నిర్ముక్రేవ మొనయు కీర్తులపోల్కి వ్యజాలచౌకట్లు వన్నె లొలుక సరసకవీంద రకణవిచషణన్మేత రాజీవముల దయారసముగుల్కు సకలవనీవక [శవణంబు లింపొంద శుచిధాము మధురవాగచన లెనంగ గీ నజుత వురుమంజిముత్యాలసరులు దనర గంతుని జయంతు నలమహీకాంతు గెలిది వెలయుమిము( గన్న( గనులకు విందుగాదె శీధనంజయధ్యాటాజ: షతిబిడౌజ. 357 సీః నుదుట బావటబొట్టు వదనుకస్తురిచుక్కు మెడను గందపురేక మేల్ముసుంగు సొగసుచెక్కు లనింపు జానపాలబలుసౌంపు మోవియందు బులాకిము త్రియంబు 'పెిణీరైక (కొంబట్టు కుచ్చులజడ తళుకుతాబేదు జల్తారు వాణీ మొలనూలుగంటలు జిలు(గు పావంజీలు మోమందు( జిజునవ్వు మొలకలెత్త గీ రంగుమీఅంగ మదనస్మామాజ్యలమ్మీ విధముగా వచ్చి కన్పరవిడియ మిచ్చి కౌంగిటను [గుచ్చి బావిలీ ల్మదల మెచ్చి మచ్చు కిచ్చిన ముద్దును మజవవద్దు. 358

(వఠతు-.మర్శతీ.వళ 0౦సా స్రబకము తేర? ఉ॥ వంతులవంశ (బహ్మకవి పార్థివలో కలలామః దేవిడీ చెంతకు(జేరి దర్శనము(వేయ( (_బతీశ మొనర్చుచుండె న త్యంతదయా రసార్హృహృదయంబున సన్నిధి(జేర్చునాజ్ఞ ద్వా రాంతరవర్రి కిమ్ము సముదారధనంజయధాటరాణ్మ బీ. రల క॥ ననవలి ననవలె చెటకుం గనవలె( గనవలె మృదుత్వగరిమ మరురిమళా ఘనమగు భవత్మవిత్వం ఐనుపమతేజా: ధనంజయనృవబిడౌజాః 3860 (థ్రీ రాజాకొకర్లపూడి రామచందరాజు బహద్దరుగారు చెప్పిన చాటు వద్యము). సీ॥ః సీబాకు శ్మ్యతుల నెమ్మేని కెగబాకు నీసాగువై రుల నెమకసాగు సీ కఠా రరుల బోనీక కారుగజేయ సీగద వగర దండించునుగద సీ బల్ల మహితుల (ప్రాబల్యమణగించు నీ శకి రిపుల అండించుళకి __ నీఖాండ మది శతు నృవఖండన మొనర్చు సీయంబు పరవాహినికి భయంబు గీ॥ నీదుకై జారు కై జారు నిఖిలశ కుల దార్చు జముధాటికి నిజము దాటిదాటి కడగి వె రులనొాంతు కాకర్లవూడి

• రామచం[ద్రావనీవ। సూర్మవతావ। 361 శ్రీరాజా నల్వవరాజు మీరా వెంకట సీల్మాది రాజు ఐహద్దర్‌గారి పైన ఛా జ ది స్‌ చెప్పిన శ్లోకము వంశస్టవృ త్తం) ల్లో చిరసుస్సురా సత్యగిరా ఏరాజతాం | (వశావరూపామితభోగకీ ర్రిభిః షితా హరిశ్చంద ఇతీరితోఒమరె । ర్నరైైశ్చ సీల్మాదినరేర్యదచం దమాః॥ 364

168 ఉటువద్య మణీమంజర సి, పి, [బౌకాదొరగారు

ట్రై 1770 తర్వాత 1820 వజకు నీమవాశయు డాం్యధభాషక్రై యతి (వచూసపడి మహోవకృతి సల్పినవా(డు. బందరు మొదలగు వట్టణములం దీత(డు జిల్లాజడ్డీ యుద్యోగము సల్పుచు ననేక సంస్కృళతాం్యధ్యగంథములను ఐహుధన్మ్నవయమున సేకరించెను. తెల్టునకు నిఘంటువులు నిర్మించెను. జూలూరి అప్పయ్య వండితు(డు, గురుమూ రి శాస్ర, మొదలగు ననేక వండి తుల నాదరించి విరివిగా ధన మొసంగెను. ఆంధభాషయం దీఘనున కత్యంతా భిమానము కలదు. ఇప్పుడు ప్రాచ్య లిఖిత పుస్తక భాండాగారముననున్న సంస్కృతాంధ (గంథములం దనేకము లిమ్మ హనీయు( డార్జించినవే. ఈతని యాంధభాషాభిమానమును బుద్దివైభవమును దద్భాండాగారమున( గల (గంథములంబట్టి గుర్తింవనగును.

క॥ నూర్హార్లు లెక్క సేయక

'పేర్షందినవిబుధవరుల( బిలిపించుచు వే

మా ర్లర్శ మిచ్చువితరణి

చార్జెసు ఫీలిప్పుబౌను సాహెబు కరుణణా, 363

పీదటికమును గుడుచుచున్న యొకయాంధ వంగితుండు సి, పి. (టౌ దొరగారికి భాగవతమందలి యీ [కింది వద్యమును (వాసి తనకు [దవ్యసావీ య్యము వేడుకొనుచు నొక యర్జీ వంపికొనెన,టః ఆ వద్యము థ్‌

ఉఊ॥ లా వొక్కింతయు లేదు రైర్యము విలోలంబయ్యె( (వాణంబులా

ఠావుల్దప్పెను మూర్చవచ్చె. దనువుళల డన్సె౯ (శమం బయ్యెడికా

నీవేతవ్ప నితఃనరం బెజు(గ మన్నింవందగుం దీనునికా

రావే యీశ్వరః కావవేవరదః। సంరషీంచు భదాత్మకాః 36%

(బౌ దొరగారి కిట్లు మనుమ్యునారుని స్తుతించుటయందు రోత. (వారి స్వహ స్రముతో నొకచోట 'ఈ దేశపు జనులు కార్యార్థమె సీవే తం్యకివి, నీవే దైవమవు, అని నరునొరుని స్తుతింతురు; అట్లు స్తుతించుట తల్లిని దంిని దడ్లైవమును వంచించుట యగును. ఆంగ్లేయు లిది మేవగొందురు” అను నర్థము

(ప్రకు-మంతీషవళంసా స్త్రబకము కేం వచ్చునట్లు తెల్లుననే కొంత (వాసియున్నారు.) ఆ యర్జీని జూచి దొరగారు తిరిగి భాగవతములోనిదే యగు నీ కిందివద్యము( (బత్యు తరముగాః ఐంపిరంట., ఊఉ*॥ ఏనుమృతుండ నౌదునని యింతతభయంబు మనంబులోవల౯ా మానుము సంభవంబుగల మానవకోట్లకు6 జావు నిక్కమౌ గాన వారిం దలంవు మి(/క6 గల్లదు జన్మము నీకు ధాతిపె మానవనాథ। పొందెదవు మాధవలోక నివానసాఖ్యముల్‌. తెరర్‌ విరుదావళులు విష్పర్లవారి విదదావళి కొకతి వభువుల 'సేనాధివతులగు డెబ్బదియేడుగుర నాయకులలో విన్సర్లవారి బిరుదానళి - స్వస్రినమస్త నకల స్మామాజ్యలక్మి లకనాలంకార వీరగుణాళరణ మ్మికమ్మపతావ వైభవ శృంగార సత్య హరిశ్చంద్ర శౌచ గాంగేయ అన్నదానోదకదాన వస్త్రదాన సువర్ణదాన గోదాన భూదాన కనక దాన చింతామణి నకల విద్యావిశారద నిజకుల పార్థివవర్ధన కదనవూర్ణిమా సుధాకర ఐలవద్వ్వైరి పొన్నయ మహీపాల గోధూమఘట్రన ఘట్టరయమాన దోర్టండమండన కొలనిపుర మహీపాలకశిరఃకందుక్కకీణానినోద చిచ్చెటి కోనయ కొత్త మాతంగఖండన (వమదరిపుకదనవచండ గండరగండ గండ లేరుండ నిఖిలజన ముఖఫలక శరణాగతవ్యజవంజర, స్వామిదోవా కులాంతక కీ ర్తికర్పూరపూరిత [బవ్మోండకరండ వేంగి దాపక్య వాన్యాల వోడుగండ బీరుదరాజ భయాకర ఏకాంగివీర చోడకటక వజపాకార సంగతి రశతపాలక మానదుర్వోధన యేతాడిమాదినాయని తలగుండుగండ కాసల సోముని గర్వావహరణ వ ట్టైలమల్లని పాణావవారణ దొడ్డన లీమని దుర్గర్వ హరణ కొల్లూరి బేతీని హల్లకల్లోల తిరుమల్లి నాయని దికాపట్ల కొంగమాయ దేవుని కోలాహల అల్లుర్రి పురారి మానవర్థన చించెడి కొమ్మినాయని 5 శ్చేదన దాడిమల్లని తలగుండుగండ ఆర్యఖీము నప్తాంగహరణ బొంటు నాగదేవుని నిర్మూలన త్యాగనాగని దళవిభాళ వివిధ మణి ఖచిత కనకదండ కిరీట ధవళ చృతచ్భాయావలయవేదిత రాజ్యలీ తి [వసన్న చామరనమీచీన విజితకరనికా నీక శంఖునినద మూర్చిత రిపువాహినీకర నిజప్రతావ మహిమానుకూల కరవాల

10 బొటుపద్య మణీమంటరి భై రవగోకులమారి గోకుల డిశావట్ట దుష్టగోకుల మానమర్హన రణమున పె క్రండ్డు నాయకు లొక్కెత్తుగండ దివిచూరకార పులియమార్కోలుగండ మండలీ కర దూమకేతు మండలీకర మకరధ్వజ కటకనిబ్బరగండ హత్తు మువ్యురగండ తెరసావంత వారమండలీకరగండ తన కేలు బీరుదంబున బుద్రవర్మ వంశ విస్తారక కమలగర్భ చరణోదృవ వరనారీదూర వంళ విస్తారక అభిమానకురు నరేంద భటకోవకరతే నాయకాంచ్చాన్లు వరరట్ల గోోతవమ్మిత తటవిరోధికరతే నాయకొంచ్భాము కట్లు వెడు రేపుమధ్యాహ్న వరిగళతె నాయకాంచ్చామ్ల దేవ (బాహ్మణ టక విదానసంవన్న శ్రీనారాయణ దేవరకు యేడునేల గంగిధేను వుల సమర్పించిన దానసంవన్నులున్నూ శరణాగత జీవరక్షపాలకులున్నూ దుష్టగోకుల పట్టితెచ్చే గోడార్ల చేత వారి హలాయుధంబులు (వళంబించి తద క్రంబున చీరలు దడిపి చర్మ సమేతంబుగా గొడ్డులకుబెట్టి వారి తలలు అండించి గొడ్గులకు గుబ్బలు గావించి వారి కవచంబు లొలిపించి గొడ్డులకు వచ్చి విలాసంబు గావించి యెత్రించిన యర గొడ్గులున్నూ కొంకణ ఘూర్దర (దవిడ (దామిళ ఉజ్జయిని యని నల్లాది రాజులు అదూరిబై శృ ఏనుగు దళంబు లతో( దలపడి తమపేరు చెప్పి యేనుగ తొండంబులు ఖండవిఖండళకతఖండ శుండంబులుగా వేసీ ఆటలాడించి ఆ రాజులవడుతలలు వట్టితెచ్చి తమ్మేలిన కరికాశచోశ చ్యకవర్రికి సమర్నించి ఆ నృపాలుండు మెచ్చియిచ్చిన ఆ రాజ్య వీరుద వదనంవద లెట్టివనిన - ఏక శంఖంబులున్ను, ఎల్జగొడ్గులున్ను, హను మంతువడియు, ఆలవట్టంబును, (వముఖగిరులున్ను పులికాలియొడ్డున పలి తోటలు వక్కెరసమెర పులితలాటంబును రెడ్డెరికంబును గండలేరుండమును గండభేరుండ తలాటంబును ఆరిరాయ గజాంకుశంబును ద&ిణదోర్టండ మండి తంబె శాసన యంగల వసుపుపావడ వికమార్చిత (దిక్య+) ధనంజయలోల సరికర్ష ఖేచర శిబిజీమూతవాహనులు గల త్యాగసింహాననాధీశ్వర 'పెరియూరి [తికూటేళశ్వరాది దేవదవ్య శ్రీపాదవద్మారాధకులై న వివ్వర్లనాయంకులాన్వ యాది బిరుదు విజయ (వళి విజయీభవ. 'పైళాలవారి వీరుదు

దివ్యశ్రీ పాదవద్మారాధకు లై నవివ్వర్లనాయంకులాన్వయాది విజయ [వళ నీ విజయీభవ _ 'పెళాలవారి బిరుదు. గండరాదిత్య గండరళావ్మ గండ రమోగిత గండభండార నన్నూరునరువత్తు కొమరవేళ్యా భుజంగ చిక్కు తిరు

(వకు-.మంతీ.[వళ ంస్తా స్రబకము క్ర కాశ హేమగళ వధానికరగండ యిమ్మడిగండ నాయకరగండ ముమ్మడి గండ నాయకరగండ హత్తిత పామండలీకరగండ హి త్రిగురుతోమండలీకర గండ కూడికాదోమండలీకరగండ కూడివిచ్చో మండలీకరగండ నెరటికోడో మండలీకరగండ అడ్డదోడి 'పెమమండలీకరగండ కెంచువండలీకరగండ కెరయుమండలీకర గండ గుజమండలీకరగండ మొయిలు[కింద మడమెత్రి నడిచే మండలీకరగండ మిసినీరుకులో మండలీకరగండ 3రయు నరకులో మండలీకరగండ హిత్రిగలి బెదరి హతి తపో మండలీకరగండ మదనారి తల గుండుగండ విసర్పృతల గోమండలీకరగండ బల్లాడదేవుని నీబలవంకుకు మదిద్దో మండలీకరగండ బల్లాడదేవుని యిందుకు మదిద్దో మండలీకరగండ జల్లాడదేవుని నీ ముందుకు మదిద్రో మండలీకరగండ భల్లాణ మోహినీ. పేషిణీ హనుమంత షార్థివపరకురామ అనురనర కందుకు ద్భొళ్లు యందరో తాటంక వీభాళ భట్టు బాహ్మణ వంచాణుహటణ పరగ సేనా సాలీనాంటిభృంగి భూపాలి మారవి తికుట తిర్యాబార్యవొస బీరుదుగండ వోరటు మురారి నిడుదనిక్కు రాయ తిదోడమండలికరగండ బిరుదుల వెన్ను సమ్మెట ఖండేరాయ చౌహత్తు మల్ల కరికమల కలయవిలి యమ్మాడు ఆంతుంబొమండలీకరగండ తన యందుకూడు బంటందుకూడు తొత్తందుకూడు నాయబందుకూడు ముమ్మె మండలీకరగండ వన్నిబ్బరగండ వాత్తుమువ్వరగండ త్యాగి సహ్మసవాహ వెల్లటూరి పురవరాధీశ్వర నృవదవంశోదృవ పాంచాల దేళాదిశ్వర వైరిగణా భీమ దండొడుమండలీకరగండ యెల్లనాయంకుల నందనవనమవాలుగండ మున్ను దేలు జవులున్నూ కోలొముకి మందునాలుకయు గల్గు నాయకాంచాన్లు నల్లిగిరి తెల్లగిరి నాయకాంచాన్లు వందితేగుడిచి వాసాల కింద ఖండేనాయకాం చామ గండిచెరువు కట్టయెక్కి దొడ్డమారెమ్మగవిని దూరేనాయకాంచాము కాసారవల్లని వెంకోలుగండ కందూరిసోమని బెంకోలుగండ బెండవనాయని వెంకోలుగండ కొండవనాయని దిళావట్ట మొగులువలె గూడి మంచువలె విచ్చే నాయకాంచామ్ల 'పిళాలి కులకమలమార్తాండ భవతలాట రాయరాహు త్తవేళ్యా భుజంగ దేవబాహ్మణ [శీపాదవద్మారాధకులయిన పిశాలనాయంకులాన్వయాది వీరుదు విజయ్మవళ స్తీ విజయీభవ

ఈ విరుదునిచ్చినవాడు పోతుగంటి మైలానేండు. తెలుగు విజ్ఞలుని గెలిచి బిరుదు దెచ్చినందుకున్నూ పోతుగంటి మైలానేని నుండి చింతవట్ల శింగమనేనిదాకా వంళావళికిన్ని యివే పద్యాలు.

శకి చుటువద్య మణీమంజరి సీః బలిమి బత్రాపుని కొలువునాయంకుల కుంచలు మాన్చినగురుభుజుండ శ భవి దొడ్డమారెమ్మగవిని దూరుచు నర్లు నసమ విద్వేషనాయకుల మగడు యెలమి డెబ్బా దేడ్డురను గొల్చిరా 1 ర్ముదదేవునవంద ళదగజము వఅ తేర నందజణు పాజంగ గరి [దోచి హరిదంతినీమకు( డనంగ బరగె గిజ ధరణిలోన వెలయ దండోడుగండాంక లీనునృపతిప్కుత వృథులగ్యోత పోతుగంటి మెలభూపాల నీచేతి హేతి కెదురు నిల్వ నెందు లేరు. 366 సీ మాసిసికొండోద్ర మన్య వేళ్యాముజం గాంకు బొమ్మయదేవు నాజి. ఐబరపె యీసులపై బడ్డ పోసంగికడదా(క వరగ మంగయనేని భంగవఅచె. బోరిలో మెజయుకొండూరి నల్లియరెడ్డి సీచె వాలిచె చిదులేటిబయట నువ్పరవల్లొద్ద నుద్భృతి. బై వడి ఢిల్లీ తురుష్కుల శుళ్ళడంచె గీ బిజ్ఞలనృపాలు గెల్చి తా విళదకీర్తి ధర్మగతి నిల్పె ీమభూధవుని సుఠుండు వై రిగజలీము! డమితసత్వవయశుండు ఘనభుజాశాలి యగుపోతుగంటిమైలి. 367

(వళు-మంధ్రి..వళంహె నబకము శ? సీ ఢిల్లిలో సులఠాను తొల్లివేదిధరాది (డల్లావుదీన్‌ధరా ఖి ద(ధ్యతుండు (వత్యక్షసాక్షిగాంగ మవహనసీయజయళాలి మలికి నేమారుండు ఇగ దేక శూరులు సావిగాంగ సహజసాహనయుద్రసన్న ద్ధవరభటా శయ మైనదాకోటసాషిగాంగ గీ సూర్యవంళోదయఖ్యాతు( డార్యు తెలుంగు బిజ్ఞలనృపాలు గెల్బె+ దద్భీమబలు(డు వై రిగజలీము( డమితసత్యవయకుండు ఘనభుజాశాలి యగుపోతుగంటి మెలి. 368 సీః మాయురే భాళోరమల్లనంహరణాంక చా(గు రే తెలు(గుబిజ్ఞళవిభాళ వోవో నముత్సాహయరివీరగజభీమ మేలుమేలు కులపిళాలగ్యోత వోవాొ సత్కీ _రిసముచ్చింత బహ్మాండ హోహో [వళ సదండోడుగండ అవుర పాంబాదేశ వాన్నిబ్బృరగండ భళ బేతిదంవ భూపాలదళన గీ యనుచు గొనియాడుదురు నిన్ను నర్థివరులు మగధమాళవనేపాళమత్స్యగతల విభవనాభాగ మెైలభూవిభునినాగ ఫీమభూపాలు నత్సాత్ర/వృభుచర్మిత, 369

క్షే74 చాటునద్య మణిమంజరి సీ కుటిలళ్నాతవకోవకొల్మి కాంకలః దేలి ఘనరిపునేతడాకంట నిల్చి యరిర క్రధారచే నందంద పదనంది శతువవపుం గరసాన మెఅసీ వగడకొవ్వున6 జికిలిబారుగా నమకూడి ? సమదారి మొనచాయ: జాయమించి యధికకంఠాంతరం ఐనుబలువర చొచ్చి కాలకూటపులోహకాంతి మెటసీ గీ చటుల భేతాళ కమ్మరి చాత( (ఐబలి నెగడె జయమార్శ గుణరాళశి నీకరాని నరనుతోదార నాగభూవరుకుమార యమితవిభవేర్యద పోతుగంటవుబలేంద | 970 ఉ॥ వల్లల భోగభాగ్యసురవల్వభ చారువివేక శారదా వల్లళ నిత్వనత్యరఘువల్లళ ధర్మవిచారదౌవదీ వల్లభ వాగ్వివిలానఫణివల్లభ కాండిచకోర కారదా వల్లభ చింత వల్లుపురవల్లత ఆబ్బనృపాలువల్లభా 1 వో! మ॥ అదె ఛ్యతం బదె చామరం ఐదె హయంబన్నక భలయ్యభాంతులై కదనోర్వీధరచానచ [కరృతికాఖడ్లాదిశ సాంస్త్రముల్‌ చెదరళా వైచి తదీయవైరులు గిరుల్‌ సం్యప్రాపులై యెక్కరే అతని కుమారుండు ఉక భండన మాటవట్టు జయభామిని నెచ్చెలి చండవిద్విష న్మండలి యంగర క్రములు మానక పొనము లానుచుండ ను ద్ధండవిదాకినుల్‌ సఖులు తక్కి నభూతము లర్టు లిమ్మహి౯ా ఘండియరాయవల్లళుని గన్న నృపాలకరాసిపుతికి౯ా. 97

(వక-మంత్రియవళ ౦సా సఐకము శే అతని యనుజుండు సీః (వతివశనుందరీబందుర_ సనముల వసపు( బయ్యెదలకు. బాయునెలవు రిపురాయభామినీవిపులధమ్మిల్లంబు విరులనెత్తావికి పవీడుకొలుపు గ్మాత్రవకామినీచటులన్నేతంబుల కవికాటుకలకును గానివావి యరిరాయభామిని యరణాధరంబుల సొబ(గువీడెములకు( జుక్క- కెదురు గీః చేసె నౌరౌర ధాతిని జేతరా? వై రగజఖీమ వల్లభేశ్వర కుమార కమలహిత తేజ కామిసీజనమనోజ చిరతరాటోవ సింగభూవ్మవతావ 1 రౌడీ ఈ సింగమనేడే రావుచాశీతివరాల సింగమ నాయని వావమణిది-ఆతని యనుజుండు, సీ; ఘనతరదండోడుగండ వచండ నీ కభ్యుదయ వరంవరాభివృద్ది వై రిగజాలీమవనరాశిగంలీర ధనకనకవస్తువాహన సమృద్ది బండియరాహు త్తమిండ వ్మికమబాహు శార్య సీ కెపుడు నై శ్వర్యమస్తు విలసిల్లు తెలుంగు బిజ్ఞలురాయసప్ర్తాంగ మలరె నీకును సుదీర్దాయరస్తు గః వాలుగడ్డంబు మెండైన (వేలు చెవులు ముల్కకోలెముఖము వోడునాల్క గలుగు వైరులకు మిండ వర్పిలు వసుధలోన కాగ్యసంతృష్ట వల్పభూపాలకృష్ణం 875

శే76 చాటువద్య మణీమంజరి ఇనుగాలవారి వీరుదొవళ స వీ సమ సమహామండలేక్వర మవోాసామంతపదవీ సమేత ఉతర దిగ్భాగవూర్వ సింహాసనాదీశ్వర ఆయోధ్యాపురస్కామాజ్య లవ్మ్మీనిర్వాహక హరిశ్చందమహారాజ రాజ్యస్టఏిశేషకార్యదురంధర లొహతాశ్వదవిణభుణా దండ భగీరథ స్వ (ల) కార్యవిస్తారక అనవనేమ మహీపాలుని సకల సేనా ధీశ్వర దితిపురమహారాజరాజ్యభారక ఇజ్వాకు "సేనాసమరముఖర వికులాంభో నిధి వార్మికిడావీనోద చం దభూపాలపాదవంక జ భమరాయమాణ దశరథమనో రత సౌస్మీల చతుర్దికు మహామండల మండితాయసూనరామభాగీరత లమ్మణ శృళుఘ్న కార్యనిర్వాహక మహోశ్యతిపురవరాధీశ్వర శ్రీ లక్మణదేన మహా పట్టాభిషేక మహోత్సవ మహాసంతుష్ట కరికాశ॥ చోళ రాజ్య సముద్ధార కావేరీతీర శ్రీరంగనామధేయ దివ్యశ్రీ పాదవద్మారాధక చతుర్ధకుల సుధార్తవ సంపూర్ణచంద రాజేందచోళరాజ్యవతిపాలక సమరముఖహనుమంత యిను గాలగోోత కదనృతిన్మేత యన్నిచ్చి కుడువబెట్లు నాయంకరగండ కార్గబృహ నృతిస్వరూవ ఘడికోట మల్లాయ లిదాయరావసవయికి వనకుతార శ్మతుకుల నిర్జిత ఆరిబలతల్లడ సాహసాళరణ గిరిదుర్గ వ్యజాయుధ స్టలదుర్గహలాయుర వనదుర్గవెళ్వానర జలదుర్గ బడబానల సత్యహరిశ్చంద యందు వనొబ్బర్ను సనముఖంబున వంజోళ్ళ పడమట బండ్తవాగున ఐబలాన పులిని బొడిచిన నబల సహ్మసబాహ పులియ మార్కోలుగండ బాహుబలలీమ వైరి గజ్బవిదళవంచానన సమరముఖరామ దా&ణ్యపారిజాత వరివార సంగడి నన్నాహ అభిలజనపురు హాూత ఆ్మశితపారిజాత పాలూరి పురవరాధీశ్వర శ్రీ నరసీంహదేవ దివ్యశీపాద వద్మారాధక _

(వతాపుం డిచ్చినబిరుదంబు లెట్టి వనినను వర్ణ తలాటంబును నుళయ వింజామరంబులున్ను ఇళ్యాది నామాది శనీ సహితులయిన యినుగాల నాయంకులాన్వయాది బిరుదు విజయ[వళ ని విజయీభవ దిగ్విజయీభవ...

ఆర వెల్లివారి నీరుదానళి

స్వస్తీ నమన గుణగణాళరణ చందచూడామణి కృతివరాకరణ వరి వారభరణ నమరసమయమార్తాండ వీరలకీ నిజేళ్లర ఆరవెల్లి పురవరా థీశ్వర దళదానవిలాన నిత్యదాన మాధవ వరబలావిలంవితలీమ వితరణ గుణ

(వకు-మంతి.వళంసో స్తబకము క్ష స్తంభ ఆ(శితవల్లల్‌ భండనపవీరోవతార కదన్నవచండ గండరగండ గండ ఖేరుండ యేరున తొండని దషణ భుజాదండ కామినీజనమనోవలళ నోన్సిం బరగరడ శాకువాంవిరగండ నరగజ శేనరి వన్ని మార్కోలుగండ వరగలేడీ లై రవ యెక్కుడుగాండ్ల దీజాదిగురువ విలువిద్య వరశురామ పులితలాట రాయ రాహు వేశ్యాభుజంగ (శ్రీకృష్ణ వేణాజల శ్రీడావినోద చోడాలుండిచ్చిన చోతం దిరిన్ని తల్తాణు డిచ్చిన బల్లవందిరిన్ని ముఠ్యాలవందిరిన్ని యేక ళంఖంబును సీలచ్చ[తవింజామరంబులుం గలిగి 'సేతుబంధ రామేశ్వరదేవదివ్య శ్రీపాద వద్మా రాధకులయిన ఆర వెల్లినాయంకులాన్నయ బిరుదు విజయవశ స్తీ విజయీఖవ - ఆలఘచర్లవారీ వంళావ? స్వస్తి సమ స్తభూమండల మండితభుణాదండ కీ ర్రికర్బూర వర్తమాశ సహెహిత్యవినోద సకలదానవినోద పురసురధాన బవురయ కోలాహల వతిహితా ధారక విశ్వలోక కరుణాపారిజాత అరరాయనాయంక మంగళసూత వవ్శిత గర్వితరిపురాజ కదనకాలకంటక అరిరాయ హృదయళలల్ల మూరుకాయవేట తల్తాండ రాయకొ మరుహాన్ని బృర గండ స వనంతాన సమర్ధ నంగడి రత్న హైలక మానదుర్యోధన అనహాయళూక ఆరచనిగొండియరగండ ఆంచమనేని జకొండియన గండ స్వామ్మిదోహర గండ అర్ధ పాణ వంచకరగండ పతిహితా భరణ [పజమెచ్చుగండ ఐంధుఖన చింతామణి వరనారీదూర తురగారోహణ రేఖా రేవంత ఆరట్లరాయరాహు త్ర వేళ్యాళుజంగ అదనెన్ని సప్రదిశా నాయ కాంచ్చ్భాము మృదుమని సామంతరగండ ఉభయదళపూజలింగమ చళక కేతా రెడ్డి తలగుండుగండ విరుతు.: విసగొమ్ము - రాయరగండ్‌ ళన్తూరి కర్పూరకా వినోదిరాయకొమార పీరతాణిరాయకౌముకు వుక్కళ-.ఖటవీక- లలాట కాంతి మాళవ రాయాత్నాన్లు సమరముఖ హనుమంత సాహస పామంత జలధిబడ' బానల కృష్ణవేణ్హా జల్మకీడావినోత్త_ ఘృదుకొఖిటి-ఎవీర మేశ్రాతో భారతిక మల్ల హైరావోర చశుర్షశ ఆభంగభార్గవ యేకాంగి వీర వీరావతారరాయనాయంక యేనుగ విధి ఆఖిట్ట రాహుత్త విభాళ సంగ్రామలీమ అవుటకోట కొమర భయ భంగవర్దిత రణవిజయ నర్మాకమ విజయలక్ష్మీ నివాస వైరి సామంత రాగొల కఠభారిరాయకాలానల శరణాగత వ(జవంజర చాతుర్య భోజరాజ భూదాన

శ్రై/8 చాటువద్య మణిమంజరి ఐలీంద అన్నదాన హరిశ్చం్యద ఆరిరాజకోవకాలాగ్ని ర్ముద ఉద్దండ రాజో రగవైనతేయ రాజమార్తాండ చౌవత్తుమల్ల విషమధాటీ పాంచాల గిరిదుగ్గదహన దొవానల స్టలదుర్గ్లహరణహలాయుధ జలదుర్ల జలధిబడబినల మండలీకర వీర మేతాణో (జరూరు?) దంతావళ (ప్రతిధనుః కోలావాల కెరుదాడు నాయం కరగండ బిరుదు యీసడించు నాయంకుల తలగుండుగండ లాలుసరి బీరు దాంక వర్తమానవై భవామరేంద డేవబాహ్మణ [వతిపాలన భటకవిజన స్లోతప్మాత.

వల్లపుం డనురాజు యేర్వసింవాననంబున కెత్తి నడచిన యేర్వరాజు ఈను ఆలఘుచర్ల నాయకవర్గంబుల బీలిపించి కదనంబున కేర్పరచి తురగం బులవల్లన కంటి ళ్యతిళాయుధవ్రవీణులై వంచమహలాయుధంబులతో పురంబు వెడలి యుర్ధనన్నద్హుడె తలపడి భదగజంబులు కయ్యంబున కెదిరి నట్లు సింహంబులు పోరాటంబునకు చేరినట్లు ఒండొరులమీద తమ ఘండంబు లెత్రి మొత్రిన తుతునియలై వీరఠటుల శరీరంబులు చరణంబులు బాహులు శిరంణులు ఉత్తుంగతరంగంబులై న తురంగంబులను అఖంగశుండంబులై వడిన గజతండంబులను ఛ్యతిశాయుధంబులు వైచి శరణంబు వేడిన గాచి వల్లవుల వీరుదంబు గైకొని తమ్మేలిన యేకువరాజు సముఖంబున బెట్టి విన్నవించిన అ నృపాలుండ మెచ్చి యిచ్చిన బిరుదంబు లెట్టివనిన = నిత్యకళ్యాణమున్ను, వచ్చతోరణమున్ను, తిరుమణిన్ని, నాగబంధమున్ను, ఉతయకుల పవ్మితముం గరి వల్లవ వంశోదృవుని బిరుదంబులు ఉజ్వల తలాటంబును అర్ధనారి తలా టంబును కవితలాటంబును ధవళచ్చతచామరంబులున్ను యెర్వరాజు తమ అలఘుచర్ల నాయంకుల -అెకుదలణు -లిచ్చిన “యెర్వరాజు స్టావనాచార్యులేన వంచపాండ్యవరద గోపాలదేవదివ్య శ్ర్రీపాదవద్మారాధకులై న అఅఘుచర్హ నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయవళ స్రీ దిగ్విజయీఖన._ -

పనువులవారి విరుదొవళి

న్వస్తి సమస్త వనువులసింహమ వనుష్పులగ్మోతవవ్శిత అరిగండ ఖై రవ మణీకంటినారాయణ మేదినిమీసరగండ స్వర్గమ ర్య పాతాళ (త్రిభువనదాతల శిరోమణి రాచూరిదుర్ల ,వతిపాలన ముదిగంటి వీరకేతాబో భార తీకమల్ల గోనంగి ములునని మీసాలతో తల [దుంచిన మీసాలమండలీకరగంగ రుట్ధి

[వళు మం తి..వళంసె సఐబకము (౧ భల్లాణ హాల్లకల్లోల చరుకుమురాఠన్న నప్తాంగహరణ క తెరగండకర శిర చ్చేదన గోనెగండ్ల పూర్వసింవాననారీశ్వర దేవ శేశ్వురు వంశపారావార పాకి జాత - శ్రీమ్మదామాయణ కృతిళాయంకులైన వసుపులకులాన్వయ బిరుడు విజయ్యనళ స్లి విభవ విజయీభవ దిగ్యిజయూభవ- శీపాలవారి వీరుదొవళి

న్వన్తీ నమన రేపాలనింహమ పాఠాళగరుడ మన్మథనాఠ సుబ్బి నాటి గొంగ ఘడియంకనీంహమ ఘడికి బోరుదలువ కన్నడమన్నేని తలగుండ గండ' నిడదవోలి వీరక్షేతాణో భారతీకమల్ల తెల్లతలాటరాయ రాహుత్త వేశ్యా భుజంగ కోలాహక నాయంకరగండ బిరుదు లెల్టి హన్నిబ్బరగండ రాయగజ నీింహమ కొంకణ రాజ్యస్టావనాచార్య బెంకణ రాజ్మతీక ర అవుట కోట కొమర భయభంగ వర్టిత కర్ణాటక మదవిదారణ అరి)జాత హనుమంత వెరి గర్భనిర్భేదన మన్నె కాలాంతక సంగరవిజయ కిరీటి సంతానదాన చింతామణి నంగత గంధర్వ కిన్న రేక్వర సాహిత్య విద్యాకథాభరణ విద్యల లోజరాజోవ తార విజాపురీహల్లకల్లోల విరుగు లేని మన్నె విభాళ గెలులుంయ రాయ తొవాత్తుమల్ల గిరిదుర్ల రాయమానమర్హన దొరుసుమన్నె విభాళ_

వోరుగరటి _ప్రతాపువి సేనావట్టభ్నభుడై న? కిరిబిరుదాంకులై న రేపాల నాయంకూలా-బిలిసించి గబ్బినాటి రాజులమీదికి దండెత్తుమని చతురంగ సబల మేతంబులతో గదలి రణంబున కెదిరి వారితలలు ఖండించి గబ్బినాడు తమకు నింవోసనంబుగా జేసుకొని తమ్మేళలన వోరుగంటి (వళాపునికి విన్నవించిన ఆ నృపాలుండు మెచ్చి యిచ్చిన బిరుదంబు లెట్టివనిన_తెల్లవట్టుత లాటంబును తెల్లాలు డమారంబును తేల పోవడయును ధవళశంభఖంబులును ముఠ్యాలజగ జంపు ఆరుణచ్చ్యతచామరంణలును మొదలయినవి రేపాలరాయంకులకు విరు దంబు లిచ్చిన బెజవాడ మల్లేశ్వర దేవదివ్య శ్రీపాదవద్మారాధకు లమున రేపాలకులాన్వ్యయ వీరుడు విజయ్యచళ సి ' విజయీభవ

నన్నగూరివారి విరుడొవళి

స్వస్తి సమస్త నిరువమమాణిక్యమ పూర్వసింవాసనారీశ్వ్యర మూరులో

కశరగండ గండరగండ యిరుదత్తుగండ గండగోవాళ కాంలీ రకపాలక చోడ

180 చాటువద్య మణిమంజరి రాజ్యస్టావనాచార్య నాయంక చరువు కంగార భరత సంగీక తాన'వరినారో నంగడిసన్నాహ పరనారీదూర వరమమా హేశ్వర పరపురుషార్థక కుమార కంఠీరవ భట్తును గడపవనిగండ వరదళవిశోద వరమన్నె భయంకర ధాంతి మన్నె విభాళ బహు ధాన్య స్టావనాబార పొన్న ఐలనాథదేవదివ్య శ్రీపాద వద్మారాధకు లయిన సన్నగూరి నాయంకులాన్వయ బీరుదు విజయ్మపళ సి. 'పెంపాలవారి వీరుడు

స్వని నమస పంచమహాళద్దానురాగ వంచమవాషామంత నసీంహాపనా తీశ్వర వరనారీదూర సద్దుణాదార వరోవకార వరమన్నె వరమేశ్వర పరటల సాధక పరబలనిరంకుళ వితరణగుణకర్ణ్ష దానమాన (గానతాన విద్యాధచ వజమెచ్చుగండ బంధుజన చింతామణి భరత నంగీతసాహిత్య రళ్నాకళ నాయకరత్నమ నవరసరచనాచార్యి నత్యహరిశ్చం[ద శౌచగాంగేయ' గోవా హ్మణహితార్హక చారుకుల దీవక పెంపాలగ్యోత వవ్మిత యెర్వరాజు...రాజ్య మూల_స్రంభమ._చౌషష్టి విద్యా కళా (వవీణ స్వామి దోవారగండ టొడ్డలీమ దేవుని శిరచ్చేదన రణరంగ విజయసన్నాహ అ్యవగోపుదికావట్ట కాసులసోముని గర్వహరణ వబైసమల్లుని పాణహరణ . పమరనిళ్శంక మన్యలీమనాయని మానమర్తన మన్య్మమాదినేని దళవిభాళ మశ్యపాతనితలగుండుగండ వరబల మేఘవవన అవతిహత్మపతావ వైరితిమిరమార్తాండు మల్లమహారూన మాన మర్దన రూవకందర్ప లవ్ష్మీలవ్మణసంవన్న వ్మికమాదిత్య అంజనాపుత అహిత వటలనికరలంకారి వదహానచేకొలు పార్టివ వరళురామ దీకాకుమార యెర్య తొండ కళూషతి దతిణళుకాదలండ కటకవల్లానిగర్వాపహార మెసగుటలుగుల్ను పొడగని పొడవలుపు నాయంకరగండ ఉత్తమగండ ఉభయరగండ గండర గండ గండబేరుండ బశ్రీసాయధ (వవీణ హొన్నకట్టో కుదిరకట్టోనొోయంకర గండ వత్తుముప్పరగండ తురగారోహణ రేఖా రేవంత ఆశ్చాదండ. .(పతిజ్జా వరకురామ కమలపురి పురాన్వయ కోదండనారాయణ వివేక దేశాభివంళావ్న తారులయినవారి బిరుదంబులు ఖీమారావు ముత్యాలతలాటంబును కనకదండెం బును గరుడతలాటంబును చామరంబులును వంచవన్నె వాద్యంబులును గల "ససెంపాల కులాన్యయబిరుదు విజయవళన్తీ విజయీభవ దిగ్యిజయీభవన న

1వళు-మం్నతి.వశంసా నబకము శతీకై పొన్నెవల్లివారి వీరుదొన?

స్వసి నమన పొన్నెవల్సిసింంామ. పొన్నెవల్లి గోతవవ్మితరాయ యిమ్మడి బిరుద విఖ్యాత (త్రిభువనదాతలరాయ మెండొడ్డ మండలీకరగండ డబ్బు కుడుబుకులమారి డంబుకుల తలగుండుగండ డంబుకుల నిర్ధామధామ సనకునాయంకరగండ వికటనాయంకుల తలగుండుగండ సమరగాంగేయ యేకాంగివీర శృతురాజ గజసింహమ మడమెత్తి మడమదిరిగే నాయకాంభామ చిన్న గిరిదుర్లవిభాక వసేటి రాజుల తలగుండుగండ కాసుల సోమనితలగుండు గండ అవుటకోటవిభాళ వై రిగర్భనిర్భేదన బొమ్మయదేవుని నిర్ధామదామ వోరుగంటికోట విడిచి కోటకుబొయ్యే నాయకాంఛాన్లు కుట్లమన్యవిభాళ వోరు గంటి పతాపుని దఓణభుజాదండ [వతాపరామావతార దలబిరుదురగండ రుక్కాంగడువి ద్వాదళిచూరకార వెనక ముందర. చూచే వైగవ్రాయకులమిండ భొనుగంటి వట్టణ్మపాకొార ఉదయరాజు రాజ్య స్టావనాదార్య కనక వసంత రాయ బఐహుబిరుద _వంచఘంటావట్టుతలాట రాయరాహుత్త వేళ్ళాభుజంగ పొన్నెవల్లి గో(ఖ,? వాథ దేవదివ్య శ్రిపాదవద్మారాధకు లయిన పొన్నెవల్లి నాయంకులాన్నయ బిరుదు విజయ్మవపళ ని విజయీథవ-

చెదనూళ్ళవోరి వీరుదొన?

న్వన్లీ సమస్త వెదునూళ్ళ పురవంాధీశ్వర దాతలదాతరాయ ధర్మ న్వరూవ అన్నదాన అమృతదాన గజదాన తురంగదాన గోదాన భూదాన కన్యా -వాన నవరత్నదాన మవామండలేళశ్రర అనవరతదాన ధార్మావజావా వై౦డెబ్సై యేడుగుడు వెలనుకులభుజగ సప్రవిషయనాయకాంధాన్లు సమరముఖహనుమంత సంతతదానకర్ణ గజతురగ రేవంత కాకతి రాజ పేనావట్టత్మద శాయధాన్యము కొరువబ్దై నాయకాంచామ' భట్టకవి జనస్తోతంప్మాత వంచపాండ్య్మ. రాయహాద్ది కల్లోల ముళ్యాలతలాట రాయరాహు శ్ర వేళ్యాభుజంగ శ్రీరామేశ్వర దేవదివ్మ శ్రీపాదవజ్యారాధకు (లయిన . .... ..3) ధవశచ్చతంబును మౌ క్రికచ్చత కిరీట నవరత్న భూషణాది దుకూబాంబరంబును గలవైన వెదునూళ్ళకులా న్వయవిరుతు విజయ్మవశ సి విజయీభవ దిగ్విజయీభవ.

కే8డీ భటువద్య మణ్తీమరిజరి వేరట్లనారి విరుదోవళి

స్వస్తి నమస్త వేరట్లసింహామ వేటభల్లాణ అణకుమీసరగండ. నురియ కరబేతాశ వర్మవసాదక సువర్హతలాట రాయరాహా త్త వేశ్యాళుజంగ అభిమాన లిష్మీనివాస వేరట్లకులాన్వయబిరుదు విశియ (వళ స్తీ విజయీభవ దిగ్విజయీ భవ -

రేవునూళ్ళవారి విరుదొవళి

స్వసి సమస రేవునూళ్ళ పురవరాదీశ్వర వీఠరుదు బిమైర్దుగండ శ్‌నను నాయకరగండ కూడివిచ్చోనాయంకరగండ కూడికాదోనాయంకరగోండ దప్పి తలగుండుగండ జాదురతలగుండుగండ గురిజాల గణవతీి కోందకుద్దాళ ముమ్మడిసీంగ తలగుండుగండ ముమ్మడినై చతలగుండుగండ [శికువనవట్టర్త గొంగ వట్టర్ల మానమర్దన తెలుగుదేళాది తెలుగు రావు త్ర పొమణివతెకొను రాంఛామ్లు అర్దనారీతలా టేశ్వర చలువరగండ శలగోలపార్జివ మొగులునలె గూడి మంచువలే విచ్చిపొయ్యే నాయకాంధాన్లు వరదళము పొడగని దేహ మందు (జొడురాగెవస్తు ?) కాళ్ల పాదుకలు మెట్టేనాయకాంఛాన్లు "ఆర్షనారీ తలాట రాయరాహు త్త వేళ్ళాతుజంగ దేవబావ్మణ శ్రీపాదవద్మారాధకులైన రేవునూళ్ల కులాన్వయబిరుదు విజయ్యపళ స్తి విజయీలతవ.

వల్లచెళ్ళవారి వీరుడు

న్వన్లీ సమస్త వల్లచెళ్ళపురవరాధీశ్వర రాయనాయంక గండభేరుండ చికటనాయంకుల తలగుండుగండ చందగిరి సోమనాఠునిదిళావట్ట కులుగొండ వీర మేకాణోవారతీకమల్ల భట్టును గడవనిగండొ ఉజ్జయినీ పురవరాధీశ్వర ఘడికోటమల్లని తలగుండుగండ థానూరి (పాంతీక. ముంగళభావ వల్పికులరాజ వెదారణ డేగనాగదేవుని తలగుండు గండ ఉ తమగండ వైరిగండ గండర గండ గండభేరుండ కొట్టల కేతినేని ప్రాణావహార చీకటిరామనాథుని శిరశ్ళేదన ఆర్యలీముని నప్తాంగచూరకార బొంటునాగదేవుని దళవిభాశ రాయనాయంక సురియకరలేతాళ కాలిపీఠంబును కంచుడమారంబును గరుడధ్వజంబును మౌ క్రికంపు ఛ్మతంబును ముత్యాలశురాయి. గలవాడ ఉదయరాజు రాజ్య స్థావనాచార్య శ్రీ లఖ్మీనారాయణ దేవదివ్య శ్రీపాదవద్మారాధకు లయిన

వ్‌ళుంమంతీ. వశంసా న్రీబకము 183 ముత్యాలతలాటఠాయరాహు త్త వేళ్యాళఘజంగు లయిన వల్లచెళ్ళు నాయంకు లాన్వయ వీరుడు విజయవళ నీ విజయూళవన_ జంబులూరివారి విరదు

న్వస్తి సమస మఘవనాభ్యంతర నిరంతత ఆదిగర్భేశ్వర అనవరత భూసురాశీర్వాదసంవన్న సకలవిద్యావిశారద ళరణాగతవ,జపంజర ఉన్మదన మదనమోహన వశీకరణసంతావ కామినీ వంచబాణావతార అఆరిరాయ హృదయ మాహేశ్వర మూడురాయచుట్టుల భల్త్గాడ అలవూరి జోగుల వరమేశ్వర వర (వసాదక డెబ్బ దేడ్డురు నాయంకులను ఐంతిగా బెట్టి చృక్మకమంబుగా విడిపించి నట్టి నరవర సమర ఘోరభంగ్మవతావన గోపికొండ దానవమురారి (తిమ్మికను చూడామణి కొంచిచూరకార గజమల్లుతలగుండుగండ అల్లులీమ్ననిసస్తాంగవై రి కంచి బొడిచి కంచి తలుపులు డిచ్చి ఆలవూరి బాలబొమ్మేశ్వరదేవనగరికి యెక్కి తలుపులు దాటించిన యడబలరాయ రుంగిలమన్నియరగండ రుంగిల మన్నె నాయకాంఛామ్లు బళతవిషితలగుండుగండ చండనార్తాండ భూరి దేవని తలగుండుగండ పడి వెనకె వీర్మవవేశ చాంగుతొండమనేని తిక్కమనేని తల గుండుగండ చాంగువారి చాంగుమండలీకరగండ అదట్టు మండలీకులు అదె అన్నారు. చుష్టమండలీకులు వొడైన వున్నారు. రణమందు మార్మలనీనరావు చుట్టంకవన్నె నున్నారు. రాయమన్నె మృగవేటకాడ ఉన్నవ్పటికిన్ని మోగుండు మారు వీటికిన్ని మెగుండు అక్కడినవ్మున బావాదోని దోసుబామల్ల కొత్తి కొమరురాయాం ఛామల్ది నిత్యకల్యాణమున్ను నచ్చతోరణమున్ను గలిగి వార ణా దేవదిన్య శ్రీపాద వద్మారాధక వంచవన్నెతలాట రాయరాహుత వేళ్యా భుజంగ తై 9లోక్యమల్లి ముజలలీతు. పొండ్యరాజగణకేనరి పాండ్యరాజ్యస్ట్థావ నాచార్య అవుదుంబంాభరణ గండనా సీ. గలడచనారాయణ రాగెనాశి తెలుగు బొమ్మదళవాయ మాయదేవాచ్భామల్ల జంబులూరి పురవరారీశ్వక శలవరోఅని గుండ భూవతిశరఃఖండన రాధాంక్స, నిహ్రామధామ . మేడివల్లికంచివేని శిరచ్చేదన జాంగూరి గజహత్తురాయ రగడకురాయ కోలాహలమంతతి చూరకార వసవుల నిర్దామధామ ఆశ్రితపారిశాత దేవబాన్మణ శ్రీపాద వద్మారాధకు లయిన జంబులూరినాయంకులాన్వయ బీరుదు విజయవళశస్తి విజయీఖభనఎ

కేర్రి1 ళటునద్య మణిమంజరి దేనట్లవారి బిరుదు స్వస్తి సమస్త దేసటసింహమ సూర్యవీర్య సంకర్షణ (వజ మెచ్చుగండ చెంచుమలచూరకార మన్యడేగనితలగుండుగండ మద విరోధుల మానమర్దన మారుకుమారు మలయురాయకరగండ కూటువ మూకగుండెదిగుల దేదీవ్యమాన దేసట్ల పురవరాధీశ్వర రాముని దూత రావణుని చెంకులుగండ కుంభకర్ణాదుని మష్టివిదారకా పందిటిమీదిగుండ పడనున్న పిడుగ నీళ్లలోనిముల్ల డెవ్పరపు నాయనాయంక రాయవాయంకుల శిరఃఖండన: -వాయనాయంకులకు .సీములో వింకెలః దన్నాలకోటరాయవేశ్యాముజంగ శ్రీ మల్లికార్జున వేవదివ్యు శ్రీపాద వద్మారారక దేనబాహ్మణ స్థావనాభార్యు లఖన దేసట్లకులాన్వయ ...వీరుదు విజయ్మపళ స్తీ విజయీఖవ. అరట్లవారి వీరుదు స్వస్తి నమన్త ఆరట్లపురవరాధీశ్వర అరిరాయభయంకరి 'అశితపారి ఉర అనవరతళూనుకాశీర్వాదనసంపన్న ఆరులహృాదయ శూలము మదమచ్చ రులతలగుండుగండ సమరనిశ్శంక సంగామరాయ సంగరకిరీటి నకలదాన వినోద శంగీళ-సాహిత్వభరతవీనోచ లట్లజనళవిజాంధన వతిహితహనుమంత భండనభీమ యొళె శెశేనుడు రాహుత్తులగండ గండలవోరుగల్ల తలానికౌలువున .. బలమదహ సీని వకట్టు అట్టు మట్టను వకలట్టుకు వంచింవగా ఆరట్లు ఆరట్లు అట్లుకొని తొలివిడమున్ను తొలికట్నమున్ను పుచ్చుకొన్న మొల్లమూరి విరుద రాఘవవరకుమార్‌ ద్వాదశి సోమవారమునాడు యలమింట వడమటిబై ట కలె మల్లిదేవునితో - శఈలవగీ “యద్రరకు-బేసి “సేనలనున్ను అతనిన్ని తెగటార్చి అర్హనారీతలాటంబు పుచ్చుకొన్న అళులితబఖల్లిదుండ కామినీచిత్రచోర “మన్య మృగవేటకాడ బిరుదురాజుల బెంకోలుగండ శురగా రోహణరేఖా రేవంత శోదండనారాయణ దేవదివ్య శ్రీపాద వద్మారాధకు లయిన్‌ అరచి నాయంకు లాన్వయ బిరుదు విజయ్యవళ స్తీ వియీభవ_ పాలూరీవారి వీరదొవళి న్వన్తీ నమస్త పాలూరి సింహమ పాలూరి పురవరాదీశ్వర కంచీ చూర కార జగమల్లు తలగుండుగండ గంగేశ్వర ఖ్రైరవుని పురంబు నాట బొడిచి

(వకు.మం్మతియవశంసా నబకము శి దండించిన సురెలాంఛనవిభాశ చలమర్రిగండ భట్ట (కవిజన) బాంధవ దేవ ాహ్మణ శ్రీపాద వద్మారాధకు లయిన పాలూరి నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ[పళ స్తి వియీభవ- మళలైలవారి వీరుడు స్వస్తి సమ స్త మల్లెలపురవరాదీశ్వర వోనవిరుదరగండ వొడ్డియ దళ విభాళ రాయదండి పెద మోట్ట గండమన్నీ లమారి చిక్కమగరుడ తలాట రాయ రాహు త్తవేళ్ళాళుజంగు లెన మల్లెలనాయంకులాన్వయ విరుదు విజయవళ న్నీ విజయీభవ. మరుపట్లవాారి వీరుదు స్వస్తి సమన మరువట్లసింహమ మరువట్ట పురవరాధీశ్వర జెల్వము కొండ తామనాతుని శీరశ్చేదన సురియకరలేతాళ కఠారిసాళ్సబిరుద తిని? కళారి రాయాంధాన్లు పొడవనిపోట్లున్ను పెట్టని త్యాగమున్ను పొగిడించుకునే నాయ కాంఛాము దేవబాహ్మణ శ్రీపోదోవద్మారాధకులై న మరుపట నాయంకులాన్వ్నయ న! జా గా విరుదు ఏజయవళసి విజయీఖవ._ మండివల్లివారి వీపదు న్వన్గి సమస్త మండిఫల్లిసింవూవు న్నుండినల్లి పురవరాధీశ్వర ఆంధకార జగజ్ఞోతి లజ్ఞవెరాగ్య ? సపాంగచూరకార భట్ట (కవిజన) వాంధవ చలమర్రి చండ రాచర్తదుర్లస్రాననాదార్య న్వయంభూనాథ దేవదివ్య ్రీపాదవద్మారాధకు లు ౧ఈత అయిన చృండ్రీవుట్లీ, వాయంకులాన్వయ వీరుదు విజయ్మవశ స్హి విజల్లప్రైత్షున్ల మధుపాఅజూరి పిరుదు స్వస్తి నమస్త మధుపాలసింహమ 'మధుపాల గ్మోతపవిత నాయక చూడామణి యలదాయ వెన్ను సమ్మెట ఘోరరణహూర పరకార్యసముద్ధారణ 'సేతుబంధరామేళ్వర దేవదిన్య శ్రీపాదవద్మారాధకు లయిన మరుపాల నాయం కులాన్వయవీరుదు విజయ్మవళ స్తి విజయూభవ దిగ్విజయీభవ __

186 టొటువద్య మణీమ౦జరి మరిచెట్లవారి విరుడొవళి స్వస్తి సమస్త మరిచెట్లసింహమ మగ్బరంబురిగండ వేదండ పురవరా ధీశ్వర యాదవగిరి చూరకార క్యపవిటె () గొంగ రణముఖ ఖైరవ అభళంగ రాయరాహు త్త వేళ్యాభుజంగ దేవబ్రాహ్మణ శ్రీపాదవద్మారాధకు లయిన మరి చెట్ల నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ్మవళ స్తి విజయీభవ. మోతేవారి వీరుదు స్వన్గి నమస్త మోరేగజనింంమ జయంతవనంతనలకూబరొ సొందర్యొ ధర్మ విన్మరణ కారణ జననాఠనింహానన నండూరి వీరక్షేతాబో (జంరూ మారుత) న్వచ్చమౌ క్రికమైశివెకళత విరుదద్భాయాసమాచ్చాదిత కువలయ (వ్రభావనిలయ యడ్డఐల శాసనాధీశ్వర దేవబాహ్మణ శ్రీపాదపద్మారాధకు లయిన మోతేనాయంకుణాన్వయ బిరుదు విజయ్యవళ స్తి విజియూళవ_ ముద్డునూళ్ళవారి వీరుదు -న్వస్తి సమస్త ముద్ధునూళ్ళసింవమ హెమానుకూలి నింగివెల్లి పురవరా ధీశ్వర పాహమరాణి తలగండుగండ మొనకు మొన న్మూతధారి మొనకు మచ్చరిగిబరిగండ దేవబాహ్మణ శ్రీపాదవద్మారాధకు లయిన ముద్దునూళ నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ్మవశ స్తీ విజయీభవ. గుండేటివారి విరుదు న్వన్తీ సమస్త గుండేటిసింహమగేండరాలరణ - గండరగండ గండ లేరుండ సామంతకొమర ఘండేరాయ్‌- సోమలఠకకొనముర జవిణికెనారాయణ వేగి మువ్వరగండ వేగిదిళావట్టరోయ - 'కుకింగ- దేవ్యబాహ్మణ్రీపాదపద్మారాధకు లయిన గుండేటి నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ్మ్యవళ సి విజయీభవ 'జెబ్బదులవారి నిరుడు. స్‌ స్వని నమస్త డెబ్బదులసింహము రణరంగ ఖైరవ మల్లికావల్లభ సహ కశారబాంధవ కొత విరుదులనె త్తిపిడుగ గంధిగజగనయవాన బిరుదరగండ వొడ్డియదళవిభాళ కొలిపాక పురవరాధీశ్వర శ్రీ నారాయణ దేవదివ్య శ్రీపాద

(వళు.మంీ.[వేశంసా న్రబకమేు శం వద్మారాధకులయిన డెబ్బదుల నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయవళ స్తీ విజయీభవ _ కాండిపాములవారి విరుదు

స్వనీ నమ స తాండిపాములవంశోద్భవ గండరగండ _వజమెచ్చుగండ శ్రీధాన్యకటక వురవరాధిశ్వర యేటిపేరు కృష్ణవేణీ బంటు పేరు |వజమెచ్చు గండ రాజుపేరు [వజమెచ్చుగండ రేవుపేరు పావవినాశన వండుగ పేరు నడు గుచు వనుగ ? వదివేలతోనున్ను బిరుదు ధరించిన _బావ్మాణ శ్రీపాదవద్మా రాధకులయిన తాండిపొముల కులాన్వయ బిరుదు విజయ్మవళ స్తి విజయీభవ-

గ్పుండిపర్తివారి బిరుదు

స్వీ సమన గుండివర్తి పురవరాధీశ్వర ఆడితప్ప్సవరగండ ఆభరణ మండలనంసుత్వ ఆశీతకల్పవృక్షమ గుండివ్రినాయంళులాన్వయ బిరుదు విజయ్మవళ స్తి విజయీభవ.

కొ 'పెపర్టివారి విరుడు

స్వస్తి షమవ్రకాటెన ర్రిసింహము బెబకుటొయ్యారంపు చక్కని మన్య సింవామ అనవరత భూనురాశీర్వాదనంవన్న చెనకువై రులమిండ స్వామిహితై క ఖాన్వత్‌ స్టెర్య (శౌర్య ?) మేటి వకాపాధీశ్వర వైరిసప్తాంగహరణ గొడగనూరి మల్లని సప్రాంగవారణ దండినూరి మల్పనిదానళంజన సం్యగామకూర లేని విరు దులు పొగిడించుకునే నాయతాంతాతుల్ల 'గరధకస్తూరి వరిమళాలంకృత వైరి జీమూతవవన గలాలునరి గజాంకుక -శొడ్సియ తేనగి. నప్తాంగహరణ [వల్లద మాడి పొయ్యేటన్ను మీనరగండ మాహూరివరీవీర మేతాతో-- భారతీక మల్ర వరాక్రమ కంఠీరవ కనకగి౦దుర్ల విభాశులైన తాటెవ ర్రి వాయంకులతు ఉదలస భానుండు మెచ్చి యిచ్చిన ధవళచ్చ్మత చామరాందోశి కాలవట్టంబులును పంచ వన్నె పావడంబులున్ను బీరుడు బౌదార్య వితరణ గుణంబులు గల్లి ధనకనక వసువాహన సమృద్ధి గల్గిన కాటెవర్రినాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయవళ స్తీ విజయీభవ.

న! ఇాటువద్య మఃశీమంజరి వాలపర్దివారి విరుదు స్వస్తి సమస్త పాలవరిగ్యోత పవ్మిత బిరుదు బెక్కూలుగండ పొన బిరుదు కొమరవేశ్యాభుజంగ అసహాయ కొమరరశ్షక బెళియతి నేత రణమున వెన్నిచ్చి వచ్చె నాయంకరగండ పరివారసంగడి సన్నాహ జఉాణమర (1) వివేకనారాయణ దేవబాహ్మణ శ్రీపాదపద్మారాధకులయిన పాలవర్రి నాయం శులాన్వయ బిరుదు విజయ్మవశ సి విజయూభవ-_ కందూవివారి విరుదు స్వన్గీ సమస కందూరి గ్మోతవవ్మిత రణమున వెన్నిచ్చి చచ్చే నాయ కొంధామల్ల కూటువమూళలగుండెదిగుల రణమున నంతములాడి వెనకఠీసే నాయకరగండ కోటానుకొమ్మానం జవరాలినిన్ని యేలినయేలికనున్ను యర గం్మజాన ఏిడిచిపొయ్యే నాయకాంఛామల్ల ్రీరంగనాథదేవదివ్వ శ్రీపాద వద్మా రాధకు లయిన కందూరి నాయంకులాన్నయ బిరుదు . విజయ్మవళ ని విజయీ భవ. “పెనుగోండవారి విరుదు న్వసిపనుస్త పెనుగొండ కేసరి అపుదుంబరాయ అకలంక మల్ల భట్టర శాన వరనారీదూర ఇఖండనహాయ బీ తరవుగొయ్య అంతరాంతర ఆరిమండలీ కులతలగుండుగండ తిరువీధి వీరచూడామణులయిన "ెగుగోండ నాయంశు 'లాన్వయ వీరుదు వీకయ[వళ సి విజయీభవ. వరువట్లవారి బిరుదు స్వస్తి సమస్త వరువట్ల వంశోద్యవ అకలంకరామ దిల్లరగండ మూరు -తోకరగండ మూరిముకుంద ధరాభరణబిరుదొాంక-ఈదబీరుద (బవ్మారావస గొలిపాకగ్యోతపవ్మిత రాజనారాయణ దేవదివూ శ్రీపాద వద్మారాధకు లయిన వరువట్ల నాయంకులోన్వయతిరుచు విజయ్మవళ ని విజయీభవ. మిచిగి వెల్లివారి విరుదు స్వస్తి సమన నింగివెల్లి పురవరాథిశ్యర వెగువకులవంశతే మండలీ కాంఛామల్త మెలా ఘోడానుఐంధతె మండ లనాయకాంఛామల మెల్గా ఘోడాను

(వళు.మంతీషవళంసా సబకము 18 బంధతె దోయికలదంచుణి 'శౌరికుల నోయకాంఛామల్ల నింగివెల్లి నాయంకు లాన్వయ బిరుదు విజయ్యవళ ని విజయీథవ పాం (డాజులవారి విరుడు నస్వనీి సమస్త పాండాజుల నాయకవంళోద్భృవ తై 9లోక్యమల్ల లుజ బలలీమ హైండ్యరాయమానమర్హన పొండ్యరాయ తలగుండుగండ పొండ్యరాజ గజకేనరి వరివారనంగడినన్నాహ శతుతిమిరమార్తాండ దేవబాహ్మణ శ్రీపాద వద్మారాధకు లయన్‌ పార్యడాజుల నాయంకులాన్నయ వీరుడు విజయ వళసి విజయీభవీ_ పులియాలవారి వీరుదు స్వస్తి సమస్త పులియాల పుఠవరాధీశ్వర నతృహరిశ్చుంద కౌచగాం గేయ మూరులోకరగండ గండగోవాళ కాంబీపుర రషపాలక కనకవూర్ణదాన ధార్మావవాహ అసవాయశూవ వ్మికమార్కావతార దేవబాహ్మణ దివ్య శ్రిపాద వద్మారారకు లయిన పులియాల నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ్యవక సీ... చిజయీఖవ_ 'శ్రేస్పునూరివారి విరుదు స్వని సమస్ర ఉవ్పునూరి వంకోదృవ దాయలతలగుండుగండ వైరివీర సామంతరాగొల ఆలేద్యవై రనాయంక కోటబగొండ్‌ హంకార రాయమండలీకర గండ ఆదటుమండలీకరవేళ్యాభుజంగ కూడివిచ్చు నాయకరగండ కూటున రాయకొమార గుండెదిగుల ఉన్యదచనమదన మోహనవ!శీకర కామినీవంచ బాణావఠార దేనబాహ్మణ శ్రీపాద వద్నారాధకు లయిన ఉవ్పనూరి నాయంకు లాన్వయ బిరుదు వీజయ్మపశ స్తీ, విజయీభవ కంజరియవారి విీరుదు స్వస్తి నమస కంజరియ పురవరాతీక్యత-- గండరాభరణ కూడివిచ్చ వరగండ వైరినారాయణ వైరిసామంత వైరిభుజాదండ వైరిగజకేనరి వైరి నాయంకమదవిభాళ వైరిమన్నీలమోర చిక్క మొననీన చోట వెన్సిచ్చే నాయ

190 చాటువద్య మణీమంజరీ కరగండ హంకారకొనురవేళ్యాముజంగ దేవబాహ్మణ శ్రీపాద వద్మారాధకు లయిన కంజరియ నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ్మవళ ని విజయీభవ, దిగ్విజయీభవ దుటుహరివారి వీరుదు స్వస్తి నమస్త యేటుకూరి వంళోదృవ సామంతకొమర ఇఖండేరాయ మల్లసామంతకొమరభఖిండేరాయ దాయలతలగుండుగండ_ వూర్వసింహాసనా ధథీశ్వర అవుణిభావనారాయణ కూడివిచ్చు నాయకరగండ కూడలిసంగ మేశ్వర్శ శ్రీపాద వద్మారాధకు లయిన యేటుకూరి నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ (వళ స్తీ దిగ్విజయీభవ _ 'పైెడిపొల వారి విరుదు న్వన్గి సమ స్త పెడిపాల వంకోదృవ సువర్హనక్ష్మత క్వేతచ్చ్యత్రలాంభన చశనేసునాయంకరీగండ ఉేరువరాజు రాజ్యస్థావ శా దార్య “ఘడి యంకమల్ల అర్ది జనచింతామణి వొడ్డియదేవుని సర్వదళవిభాళ స్వామి కార్యధురంధర స్వామి కార్య వంచకుని తలగుండుగండ వరమన్యభయంకఠర దేవ [బాహ్మణ దివ్య శ్రీపాద వద్మారాధకు లయిన పైడిపాల నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ (వళ స్తి విజయీభవ తివాలవారి విరుడి "న్వ'న్‌ నమస్త ఆవాల వంకోద్భొవ నెరబాతగొంగ చేతనియంక తా నున్నకోట విడిది మారుకోట చంధిందేనాయకాంఛామబ వఠదళశ వయంకర వరనారీదూర వరమనిస్తాకక వర పురుషార్లక చౌషష్టి విద్యావినోద నేలకువట్ట కూఈనాయతాతిఛామల్ల దేవబావ్మణ శ్రీపాద వద్మారాధకు లరుక'' ఆవాల నాయంకులాన్నయ వీరుదు విజయ్మవళ స్తి విజయీవన __ శనగపూడివారి బిరుదు స్వనీ నమస్త శనగపూడి వంకోదృవ దిరుదుబిసగొంబు రాయరగండ ఛ శ్రీసాయధ్మవవీణ గండరాళరణ ఓరుగంటి వీరశేకాణో జంరూమారుత

[వళు-మంతి.[వశంహా స్రబకము క హెరావారగంలీర దుష్టరగండరాయ తిపురారిదేవుని తలగుండుగండ రాయ కొమరవేళశ్ళాభుజంగ వివ్పర్లకోట విలువిద్య వరళురామ గయ్యాలించుమడ మెట్టుగండ తురగారోహణ రేఖారేవంత దేవ శ్రీపాద వద్మారాధకు లయిన శనగపూడి నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ వళ స్తీ విజయీభవ పొయమీటివారి బిరుదు న్వనీ ననున పాయేటి వంశోదృవ వరబలసాధక్‌ వరివారనంగడి నన్నాహ క్యాగిజీమూతజాహన కూడివిచ్చునాయంకరగండ మల్ల కుమారమాన మర్తన మామనియ్య్గంకరమార మారుమలయు నాయంకరగండ కూడలిసంగ మేశ్వర శ్రీపాద వద్మారాధకు అంబన పాయేటి నాయంకులాన్వయ వీరుడు విజయ్మవళ స్తి విజయీనభవ_ గోనంగివారి విరుదు స్వస్తి సమస్త గోనంగివంశోద్భృవ జంగిలీమండల (నాయ) కాంఛామల్ల మరడలీకరమృగవేటకాడ నిశ్శంకనిర్భయమల్ల జాదునరాయ వరళకళింగమ న వదళపతి నాయకాంఛామల్ల వులువభానుని సహ్తాంగ చూరకార మలుకనే జూలుని మానమర్దన గజగంధవారోణ తీలాట“'రాయరాహు త్త వేశ్యాభుజంగు తైన.తోసలగి నాయంకులాన్వయ వీరుదు విజయ్మవళ స్తి విజయీభవ మంగిపూడివారి వీరుదు న్వస్తీ సమస్త మంగివూడివంశోద్భృవన అత్యుగనారనింహదంష్టం ఆతు లితవరాకమ మరురగుణసంపన్న భీమ నిఖ్యాత బిరుదావశి నిరుదాంకులకుటి లారి గణముఖవిశకంక శ్రీపార్యతీదేవుని దివ్య శ్రీపాద్రవద్మార్శాధక్ను ఇయివు .... మంగివూఢి.వాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ్యవళ స్తి విజయూభవ- మాధరవపరేకులవారి విరుదు -న్వసి సమన మాధవరేకుల " (కుల) కమలమారాండ దేవ్యబాహ్మణ భటవందన ఆఅరినృపాల వెన్ను సంబెట రాయకుంక దీకావిగురువ' రణము పొడగని శంకించే వాయకాంఛామల్ల వులువులు వ్యాస త్రిన్ని 9 కోరువవైనాయ

162 బాటువద్య మణీమంజరీ కొంఛామల్ల గుహుని రాజ్యస్తావనాచార్యులయిన మాధవలేకుల నాయంకులా. న్వయ వీరుడు విజయ_వళ స్లి విజయీభవ శిరుసునూళ్ళవారి బిరుదు న్వనీ సమస శిరుసునూళ్ళవంశోద్భవ వై రనాయంకరగండ అరిరాయ గండబేరుండ మేదినీరాయమలవరగండ బల్లాడరాయమదవిభంజన వెన్నాడ రాయని గర్వావహవారణ కూడివిచ్చు నాయకరగండ కొలనివీటి సర్వగర్వావ హరణ వరీవార సంగడినన్నాహ హేమ్మాద్రి దానచింకామణ్‌ ఆరిఐబల తిమిర మారాండ దేవ(బాహ్య్మణ శ్రీపాదవద్మారారకు లయిన శిరుసునూళ్ళ నాయం కులాన్వయ బిరుదు విజయవళ స్త విజయీభవ - ముయ్యూర్చులవారి బిరుదు స్వస్తి నమస ముయ్యూర్పులవంళోదృవ కన్నడదళవిభాః గుత్తి వాన్నిబ్బరగరడ_గు త్తిహత్తుమువ్వరగండ రాదేవు సహదేవు _తలగుండుగంగ బొగ్గులకొమాళ్ళ తలగుండుగండ మొన మొట్టుగండ పెడ మొట్టుగండ అభిన వదిశావల్లభ ఇర్థితన చింతామణి అలఘుతర పతావ దయారస దీకలాప శ్రీనారాయజ దేవదివ్య శ్రీపాదవద్మారారకులయిన ముమయ్యూర్పుల నాయం కులాన్వయ బిరుదు విజయ్మవళ స్తీ విజయ్రాభవ శ్రీమెళ్ళవారి విరుదు న్వన్తి సమస్త శ్రీమెళ్ళపురవరార్రీశ్వర అనవా యగండనారాయణ తము వనళోటగొంగ చలముకు చలమర్తిగండ తిక్కన బయని తలగుండుగండ గంగానురుని తలగుండుగండ మడికోటమల ' మలుకి' జీమూత తలగుండు గండ ఉత్తమగండ ఉఠతయరగండ డదుటుమ్మన్నియరగండ దేవ్యబాహ్యణ శ్రీపాదవద్మారాధకు'" లయిన శ్రీమెళ్ళనాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ (వళ నీ విజయీభన -- అమయోధ్యవారి వీరుడు స్వస్తి సమస్త అయోధ్యపురవవారీశ్వర నత్తిక తవ్పవరగండ అది లాజాన్వయ చర్మిత వూర్వసింవోననాధీశ్వర అరుల పొగగని వెన్నిచ్చి వళ్ళే

(వకు.మంతివళ ౦సా స్రలకము య! నాయకాంఛామల్ల కూడి విచ్చునాయకరగండ వరివార నంగడి నన్నాహ అయోధ్యనాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ్యవళ స్లి విజయీభవ. కొమర వెల్లివారి వీరుడు

న్వస్తి నమన్ద కొమర వెల్లివంశోద్భవ వరబలసాధక వరబల నిరంకుళ విశరణగుణకర్ణ దానమాన వివేకవిద్యాధర (వజమెచ్చుగండ ఐంధుజవచింతా మణి భరతసంగీత సాహిత్యరత్నాకర నాయకరత్నమ నవరసాలంకార సత్య హరిళ్చంద దేవవాహ్మణహితార్థక చారుకుల దీసకవవ్మిత యెర్వరాజు (రొజు) మూలసంభమ దొడ్డభీమదేవుని శిరచ్చేదన బలుసామంతుల తల గుండుగండ రణరంగ విజయ నన్నాహ మన్యలీమనేని దళవిళశ ఆవుల గోప్పనిదికావట్ట సమర నిళ్శంక మన్యలీమినాయని మానమర్షన్న మన్యమాది నేనివిభాళ మన్యహితని తలగుండుగండ రూవకందర్ప లఖ్మీలక్ష్మణనంవన్న గుత్తికోట ముమ్మినేనిప్రాణావహార దళలీమినేని దిశాపట్ట అశ్వకామి దేవుని విదారణ యెర్వశాండభూవతి దశిణభుజాదండ మెరుగుటలుగులు గనీ వులి శీనాయకరగండ ఉతమగండ ఉళయరగండ గండరగండ గండభేరుండ నారసింహ అనంతభండార యెర్వవాజు కార్య హిఠార్థక దేవబాహ్మణ “శీపొదవద్యారాధకు లయిన కొమళవిల్లి నాయంకులాన్వలన బిరుదు విజయ (వళ సి విజయీభవ దిగ్విజయీభవ

వెరుకువారి వీరుడు

న్వన్గి నమ న చెరుకునాయకవంశోదృవ తై 9లోక్యమల్ల టుజబలలీమ పాండ్యరాజగజ కేనరి పాండ్యరాయ;వస్టావనా చార్య బాదుంబరాభరణ అఆభగ్గ హీవుళ గంధహ స్త గండనారాయణ పాండ్యవాశి తెలుంగు బొ మ్మెదళవాయ మామదెకాంభామల్ల జంబులూరిపుర వరాదీశ్వర కలువకొలనిగండ భూపతి? రః ఖండన. వాగుగజోహత్తురాయ జలుక్కు రాయకోలాహల మన్నియచూరకార వనపులనంళ నిర్దామధామ అ్కశితపారిజాత బంధుజనకల్పళూజమ సాహస రఘురామ దేవ(బాహ్మణ దివ్యశ్రీపాదవద్మారాధకు లయినచెరుకునాయంకులా న్యయబిరుడు విజయ్మవళ స్హి విజయీకవ-

494 చాటువద్య మణీమంజరి మారట్లవారి విరుదు స్వస్తి సమస్త మారట్లవంశోదృవ మల్లవోలి పురవరారిశ్వర అభంగ రాయ సాళ్వధట్టివిభాళ దుర్భిశవై రిమధ్యాహ్న కల్పవృకత్షమ నుడిదంతిగండ శరభతలాట రాయరావుత వేశ్యాళుజంగ (శీగిరినాథ దేవదివ శ్రీపాదవద్మా రాధకు లయినమారట్టనాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ్మవళశ స్తి విజయీభవ. కొప్పాళ్ళవారి బిరుదు న్వ్యనసి సమస్త విీరుదుబాల్లోడుగండు అర్ధనారీనటేశ్వర _ చనసు వాయంకరగండ చెలువరగండగడ శలగోలపార్ధిన లాలుసరిగజాంకుశ దిశల వీరుద [వతాపాదీశ్వర గురిజాల ముమ్మదేవు మానవిదకిత -యిమ్న్మ డిముమ్మడి తళవిభాళ దుగ్గిదారవేముల వీర షేతాశో భారతీకమళ్ద దొడ్డపాటిసమరమన్నియప జంరూమారుత మిమ్మిరేల పాఠకార హల్లకల్లోల గూండూర యౌభకు తల గుండుగండ దూదిబొమ్మిరాజు మనోళభయంకర వొడ్గియదేశాది. పామంత గర్వావహరణ గజరాజ విరుద్మవతాపాధీశ్వర పొడవనిపోటుచ్ను పెట్టనిక్యాగ మున్ను పొగిడించుకొనే మన్యకొమాళ్శమిండ అడితవ్వువరగండ ఆప్షద్యిగాజ మనో భయంకర ఆదిగ ర్భేశ్వర దేవబాహ్మణ దివ్యశ్రీపాదపద్మారాధకు లయిన కొప్పాళ్ళ నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ్మవపళ స్తీ విజయీభవ నెల వెల్లీవారి విరుదు ళా న్వ స్తీ సమ స్త నెలవెల్లిపురవరారీశ్వర మార్చలసింవామ రాయనాయంక ఉత మగండ చెల్లురణభూమి నాయకాంఛామల్ల మల్ల వారటుమురారి వట్టుతలాట దక్షిణభుజాదండ యెర్వసింవోసనాధీశ్వర సింహతలాట రాయరాహు త్త వేళ్ళా భుజంగ సం్మగామవరశురామ దేవబాహ్మణ దివ్య శ్రీపాదవద్మారాధకు లయిన నూర్యపుటము గుడారంబును నువర్ష దెక్కెంజును కంచుడమారంబును కాలి “పెండెంబును ” 'సింహతలాట ౦టును౦ గలనెలవెల్లియంపలాన్వయబిరుదు వీజయ్మవళ స్తీ విజయీభవ దిగ్విజయీథళన - నిడిమానివారి విరుదు న్వన్తి సమస్త సకలస్మామాజ్యలక్ష్మీ లక్మణనంవన్న మహాఫామంత నదవీనమేత ఆనవరతభోగభాగ్యదురంధర ఉ తరనింవననారీశ్వర నత్యహరి

(వళు-.మం తతి. వళంసా సబకము క్షే౦05 శృం[ద సనమరరఘురామ చారుకులదీవక నిడుమాని గోశవవిత ఉదయరాజు రాజ్యస్థావనాచార్య మం డలీకవీర్యవళావ మండలీక రాజవేళ్యాభుజంగ మండలీ కరగండ ఆర్థిగడవనిగండ (వత్యర్థి తలగుండుగండ బాహుబిలలీమ అన్న జాన ఉదకదాన వస్త్రదాన గోదాన భూదాన చింతామణి సకలవిద్యాపారంగత వకలకళ్ళావవీణ నకల సేనాదీశ్వుర యెర్వతొండభూవతి తలగుండుగండ అదవరాజు దశీణభుజాదండ అదవకులరక్షక చెంచుమలచూరకార ఆదవెన్ని చుర్గవిలోళ ఆదవెన్నినప్తాంగహరణ ఆదవెన్ని కొండభూవతి నర్వగర్వావ వారణ రాచూరి మదనిబెంకోలుగండ రాచూరి సోమని బేంకోలుగండ రాచూరి సనపొంగహరణ గిరదురవ్యజాయుధ వనదుర్గ వై క్వానర జలదుర్గబడగబానల కాకతిగణవతిరాజు రాజ్యభారక గండలేరుండ వట్టుతలాట రాయరాహుత్ర వేశ్యాభుజంగ దేవబాహ్మణ ,వతిపాలక ప్యుతమ్మితకళతాది బారధవసంరక్షక అభిలధర్మ స్వరూవ ఆదినారాయణ సేవావరుండ నకల కార్యవిళశారద కుల స్థాన పొరుష (వసిద్దులైన నిడుమాని నాయంకులాన్వయబిరుడు విజయ్మవళ సి విజయీభవ దిగ్విజయీభవ న విరియాలవారి వీరుడు

న్వన్తి సమస్త మన్నెకులసరోవర రాజహంస సరస్వతీకరావతంన అయ్యననింహ అరిబలగ౦ండ విరియాలకులకమలమార్తాండ నత్యహరిశ్చం(ద శౌచగారగేయ వరనారీదూర కటకమున్నర్య శౌర్యమున్నర్య బంధుజనకల్ప ఈూరుహ-నాన్మానశసు లై నయిమ్మడిరాజాల తలగుండుగండ వొడ్డురాజుల దిళాపట్ట వట్టలళా సీబలంబుల గెల్చిన థీకునారునకు -కరికాలుండు మెచ్చి యిచ్చిన యుభయవింజామరంబులును సింహముఖ కనకదండంబులును కాళాంబియు లోహఖండ తురగంబును మాణిక్యతలాటంబును తెల్లపట్టు గుడా రంబును కంచుడమారంబును ముళ్యాల కుచ్చుగొడుగు గల సురధాని నిర్దూమ ధామ రాతగం౦ట్లపుర వరాదీశ్వర వై రికుమూరవాహినీ భుజంగవై నతేయ కార్చి క్రేయదుష్టతరరవణ- - చాళనిర్దాతదోర్టండక రహాంతకమల్ల కార్ముకధనంజయ వతిహితహనుమంత భండనభఖీమ ఆజ్ఞాదండ ప్రతిజ్హా వరశురామ పరబలలీమ దుష్టరాజగజాంకుళ 'చేరాసామంత భా౨ామండలీకరగండ గడి విడిది కూడి విచ్చేనాయకాంఛామల్ల వోరుగంటి కాకతిరాజు రాజృస్టాపనాబార్యు వర్మాకమ కంఠీరవ శ్రీరంగధామదేవదివ్య శ్రిపాదపద్మారాధకు లమిన విరియాల నాయంకులాన్వయబిరుదు విజయ[పళ స్హి విజయీభన =

196 చాటువద్య మణీనుంజరి మట్న్నూళ్ళవారి విరుదు న్వస్గి సమగ్ర మట్నూళ్ళ సింహమ మట్నూళ్ళగోత మవామండలేశ్వర భండనపార్డివమిండ గజకేసరి దుష్టరాజగజాంకుళక రణరంగ భెరవ కొంకణ దిశాపట రణరంగలీమ విమలకళాపారీణ అనంతలోగ సంవన్న ఉభయదళ దకిణదేశారీశ్వర సన్నర్ధ తురుష్కరసందోహ సమరమారాండ [వళయకాల వ్మికమ కళాపారీణ బిరుదుమన్యవిభశ ఉదయభఖానుం డిచ్చిన పలువీరుదు రాహుత్త తన కింత విరుదుసేగి వాయకరగండ అసువశంకర బిరుదంబు గైకొన్న మవామేట్మివతావళూర కమ్మనూరి వాగన కోలాహల. యిమ్మడి ముమ్మడి మండలీకరగండ కేరమమన్నియ విభాశః ఆటకుంట్ల. వురవరాదీశ్వర మధ్యాహ్న విరోధి నాయకొంఛామల్ల మట్నూళ్ళగో[త వవ్మిత భైరవవర్యపసా దక దక్షిణదోర్టండ సమరకీర్రికర్బూర (బహ్మాండకరండ బిరుదురాజ తయంి కర యేకాంగివీర చోడకటక వ్యజృపాకార సంగడిరవపాలక బిరుదు గైకొని కనకగిరిరాజులతో దలవడి ఇఖండతుండంబులు చేస్‌ వారిశిరంబులు. డునుమాడి మగటిమి మెజసి త మ్మేలినయుదయభానుండు మెచ్చి ఆజచ్చిన కాలిపెండెం బును కంచుడమారంబును నవరత్న కలితతలాటంబును కరితురగాందగో?కంబు లును మెచ్చియిచ్చిన మట్నూళ్ళనాయంకులాన్నయవిరుదు విజయవళన్తి విజయీతవ దిగ్విజయీభవ _ కదురునూళ్ళవారి వీశుడు.- - న్వస్తి నమస కదురునూళ్శవంకోద్భృవ యడగండ వరదరాజుల తల గుండుగండ కోటానుకొమ్మ యేలిశయేలికను విడిది పొయ్యే నాయకాంఛామల్ల వరిజారనంగడినన్నాహ భండననీమ శ్రీ రామేశ్వతదేవ దివ్యశ్రీపాద వద్మా రారకు లయిన .ళదురునూళ్ళ వాయలకులాన్వయవలీరుదు. -విజయ[వళ ని విజయాభవ- పలుకునూరివారి విరుదు న్వన్గీ నమన్త వలుకునూరి వంశోద్భృవ నగర వంతములాడి వెన్నిచ్చి వచ్చేనాయకాంఛామల్ల యేలినయేలిక పోటాసించి తిరిగి చూచేనా యకాంధామట్ల ఏలినఏలికను రణమందు విడిచిపొయ్యే నాయకాంఛామల్ల శ్రీ రామేశ్వరదేవ దివ్యశ్రీపాదవద్మారాధకులయిన వలుకునూరి నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ్మవళ స్లీ విజయీభవ _

(వీభు-మంత్రీనళంసా సబకము శత? రావిపొలవారి వీరుదు న్వన్తి సమన రావిపాలవంశోద్భృవ "పెనుగొండ కేసరి అవుదుంబరాయ ఆకలంకమల్ల భట్టరభావ వరనారీదూర అండసహాయ విత్తరుపు గొయ్య అంతరంతర అరిమండలీకుల తలగుండుగండ తిరువీది వీరచూడామణు లయిన రావిపాల నాయంకులాన్వయ బిరుదు విజయ్మపళ సి విజయీభవ -- కొమ్మునూరివారి బిరుదు స్వన్‌ సమస్త కొమ్మునూరివంశోదృవ ఉ త్తమగండ ఉభయరగండ పీరోధించు నాయంకుల శిరఃఖండన [వతివిధానమాన వరబెంకోలుగండ పొన్న బలనాథదేవ దివ్యశ్రీపాదపద్మారాధకు లయిన కొమ్మునూరి నాయంకులా న్వయ బిరుదు విజయ్మపశ నీ ఏజయీవవ - బలనట్లవారి విరుడు స్వస్తి సమ స్త్ర్రఐబలసట్ట్లసింహమ బలసట్ల పురవరాదీశ్వర చోడ రాజ్య స్టైవనాచార్యు లైన శళరణాగతవ్మజపంజర అరిఎలలీమ చనసు నాయంకర నిర్దూమధామ రామేశ్వర దేవదివ్య శ్రీపాద వద్మారాధకులయిన బలసట్టనాయం తాక్రలాన్వయ బిరుదు విజయ్మవళ నీ విజయీఖవ ధాన్యవోలివారి విరుదు స్వస్తి సమస ధాన్మవోలివంళోదృవ అనవరతగుణగణాలంకార సహ 1సాఠకరణ మండలస్తుత్య అభంగవీరనారాయణ శ్మతుమన్యవేళ్యాభుజంగ శరణా గత వజవంజర అనవరత కనక కర్పూరదానధారా (వవాహ ధాన్మవోలి పురవరారధీశ్వర శ్రీరంగఢామదేవ దివ్యశ్రీపాద వద్మారాధకు లయిన ధాన్య వోలి నాయంకులాన్వయ వీరుదు విజయ్మవళ నీ విజయీఠన దిగ్విజయీభవ. కోర్కుంటివారి విరుదు స్వస్తి సమస్త మహామండలేశ్వర మవాసామంత వదవీసమేత ఉతర దిగ్భాగపూర్వసింవాసనాధీశ్వర అయోధ్యాపుర ప్మామాజ్యలత్మీనిర్వాహక హరి శృందమవారాణు రాజ్యస్థావన విశష కార్యరురంధర లోహికాస్య దశీణ

16క బౌటువ్‌ద్య మణిమంజరి భజాదండ భాగీరథ నకలకార్యవిస్తారక ఆనవేమమహీపాలుని నకల సేనా ధీళ్వర దితిపురమవారాజు రాజ్యభారక యివ్వాకు సేనాముఖ రవికులాంభోనిధి చంద్ర హగ్మకీడావినోద అజుపాదవంకజ్మభమరాయమాణ దళరథమనోరథ సొన్మిల చతుర్దిక మహీమండల మండితాయమాన రామఠాగీరథత లక్ష్మణ శ్మతుఘ్స కార్యనిర్వాహక మాహిష్మతీ పురవరాధీశ్వర ఫ్రీలమ్మణ దేవమవి వటాభి'షేక మహోత్సవ మహానంతుష్ట కరికాలచోడ రాజ్యసముద్ధారక కావేరీ తీర శ్రీరంగనాథదేవ దివ్మశ్రీ పాదపద్మారాధక చతుర్దకుల సుధార్దవ నంవూ ర్లచంద రాజేం్యదచబోడ రాజ్మపతిపాలక నమరముఖ హనుమంత కోర్కంటిగోత కదన్యతిన్నేత వెన్నిచ్చి కుడు: నాయకరగండ కార్యబృహ స్పతి నస్వరూవ ఘడికోటమల్ల్టయలదాయరాక్షస వైరివనకుఠార ళతుకుల నిర్ణిత అఆరిబలతల్లడ సాహసాభరణ గిరిదుర్ల వ్యజాయుధ స్టలదుర్గహలా యుధ వనదుర్గవెళ్వానర జలదుర్గబడబానల సత్మహరిశ్చం[ద యేరువకర్షుని సముఖంబున పంజులబండవాగున సబలాన పులిని బొడిచిన సబలసవాన వాహ పులియమార్కో లుగండ బాహుబలభీమ వైరిగజవిదళ పంచానన చమరముఖరాను డీఖద కపారిజాత వరివారసంగడిసన్నాహ అభిలజన పురు హూత అితపారిజాత వాడూరి పురవరాదిశ్వర శ్రీ నరసింహదేవ దివ్యశ్రీ పాదవద్మారాధక యిళ్యాది “నామాద్మివళ న నమ స్రహితులైన కోర్కంటి నాయంకులాన్వయ్‌ బిరుదు విజయ్మవళ నీ విజయీభవ_ మారట్లవారి విరుదు

స్వనీ నమస్త మారట్లసింహమ మారట్లగ్కోతవవ్శిత మధ్యాహ్న కల్ప వృషము దుర్భిక్షవై రికామధేను కల్పవృక్ష ఇంతానుణి మాన దుర్యోధన నుడు దంతి రాయచేకొలుగండ హంవీరహరిసౌాలకసమూన అసమాయశూరి పొడు వని పోటు పౌగిడించుకునే మన్నెకొమాళ్ళమిండ బిరుదు పౌొగిడించుకొని ఆ్యాగమియ్యక జుణిగేమన్నె కొమాళ్ళమిండ కలుగొండవీర క్షేతశాడో”' భారతీక మల్ల కలుగొండయుద్దిరంగమందు పన్నిద్ధరు సామంతుల జంపిన భారతీకమల్ల ఆదటురాయమాన మర్షనహంకార రాయజగజ్ష్యోతి మన్నెనెరవాహినీకోటల గొంగ మలకగజనీంహమ కోర్కంటి సింహ ఆద వెన్ని రెడ్డి మస్తకరంవమ ఆర వెల్లి నాయంకుల ఆత్మబాంధవ కోర్కుంటినాయంకుల కోలావహల డెబ్బ దేడ్డురుగ్యోత పద్మనాయకబాంధవ అ,వతిహత్మవతాన వరబల విదళంచిత ?

వకు మర్శతీ-వశంశా న్రబకము కేం పరవీకభయంకర అఆదురుమన్నె కొమరమిండ మలయమన్నె కొమాళ్శ మన్లక రంపమ తలయు నున్నెకొమాళ్ళు వెలయచేసిన తాత్పర్యనిర్వాహక ఏకాంగి వీర రణమందు యెంతటి వీరునైన నంహరించినయట్టి సింహవీరబలాఢ్య కంభంమెట్లు నాయంకుల గర్వావహర యేరువరాజుల నెత్రిపిడుగ ఉదయ రాజు రాజ్యస్టావనాదార్య గజవతి గజసింహమ సనమరాన మడమదిరిగే నాయం కరగండ నున్నెరాయని మ స్తూల గంలీరశూరుని హల్పకల్లోల దుర్గదళ విఖా బని నిర్దామధామ బంగాళప్యుతుని |వళయాంతక కుమారలీముని కోలాహల శీకాటిరాముని శిరచ్చేదన అయ్యార విపురవరాధీళశ్వర మోహనీవట్టవర్ధన సత్య భాషా హరిళ్చం(ద చుష్షన్మిగహ శిష్ట్రవతిపాలక చావగాంగేయ ఆలవూరి బాల (టట హ్మేశ్వర శ్రీపాద వద్మారాధకు లగు మారట్ల నాయంకుడగు మల్లారావు సీసమాలిఈట ఈంగేళ్ళ యసునూరు ధర్మంబు పాలించి యందు౬ [బఖ్యాతి యె యమరుచుండి మల్లవృకీర్తులు వెల్లి విరియ జేసి శ్రీమల్లిఖార్జున సేవ కొనరి ఫ క్రిపంచన్ను(డై పొఢి మీటి శ్రీశై లమందున శివభ క్రియుక్తు(డై మల్లికార్జున సేవ మమత నొంది భక్తులలోవల( బరమభకుం డన నతనివరమునను నధిక ఐలుల వీర మదేవుండు వెలయుప్పు తుల మువ్వు _+ఈవు గాందె నిల మూర్రితయము లనంగ యెవ్వంవ్వరటన్న నహపితుల( జెండాడి మంతు కిక్కు కొమారమల్లఘనుండు మల్తవ్పకీర్తులు వెళ్టవిరియ. జేస ధర్మంబు నాల్లుపాదముల నుండ ఐహుదశంటుల గూర్చి బఐలమున( జెండాడి గుతికొండదుర్గము నతుకుకొనియె

206 లొటువద్య మణీమంజరి నాదుర్లమం దున్న (యరుల) సామంతుల ఐడ+దన్ని వరిమార్చి బలియు డంత నా[కమించుకొనియు.............4. కోట యాశువరియు(. గొమ్మ కొ త్తడములు అదిమొదల్‌ గుత్రికొం డనుపేరు - నతి మదమున( జెండి కొమారు. డన6ంగ నతనివంశం బెల్ల నధిక తేజము చెందె బ్యుకాభివృద్ధిచే! బొలుపు( గనియె పీరినంళం బెల్ల పీరవైష్టవు లెరి కడమవారలు కజకంఠభక్తు (లైరి) మల్లన్స కనుజుఃడై మహిమీంద విలసీల్లి వీరళదవిళభుండు వ్మికమార్కులవంటి సాహసవంతుల సంహరించె గంగకు సాటిగా( గడు విికమించిన ంలంనపళత ఎఎ లం అధంల. 9060 660326 ్ట0 కృష్ణవేణ్ఞానది కేవల వశ్చిమం బేలేశ్వరం ఐన నెన/గుప్తురము ముట్టడిగా( జుట్టి మొనసినళ తుల బరిమార్చి యార్చియు బలియు? తగుకు ననిబారి కెదురుచు నందున్న రాజుల. నళులితశపలె హతమజంచి దిక్పాలకుల నెల్ల (దివ్వుచు( దోలిన వీరభదుం డన వెలసె నప్పు డావీరభదుని నతిమోదమున+ జెండి యేలేశ్వరప్పవారు హెచ్చి రపుడు చీరల్మదునికిని వలయగెదమ్ముం డైన మాచభూపాలుండు మహిమ మీణి

[వకు.మంతి.[వళ ౦సా న్రబకము రీ శ్రీ వర్వతంబున జెంది శేఖరు( గాంచి యతని పాదములకు నతి యొనర్చి భాగ్యసంవన్ను(డై బహువదార్థము( గూర్చి యెక్కడ నుంపుదు నిది యటంచు వీరమాంబను దల్లి వివరించి యడుగగా ఘనశివాలయమునకడను వెలయ తల్లియు మతిదేత ధర్మవరుండు శ్రీవర్వుతంబును జెన్నుమీఆ(గ+ గాండె మనసీజహరు! డై నమల్లి కార్డును నకు గోపుర్మవాకార గర్భగ్భహంబులు ? వనీ(డినిర్మితులుగా( బరిథవిల్ల బడిరతరంగులు చాల బహుళముల్‌ చేసీ కా ళ్యక మైనవర మేజుభ క్రి మీజ ధర్మంబు విళ్వ మంతయును నిండ సూర్యచం్మదాదులు సొం పైనతువియును జు నాతాశవజాణీయు నభిలమునులు నష్టదిక్పాలకు లల౦డుకాలంబు తనకీ ర్రి ధర్మంబు నొనర( గాంచి యంతయు నటమీ(ద నహితుల! జెండాడి గుమ్మళం బనునూరు( గొమరొప్పః గావించి వట్న్బంబు కోటయు భద్రవటిచి వదివేలబలముల హృదయసమ్మతి_ర్లైన్న _ వారి యాప్రఐలంబు వలనొవ్నః జూచియు బనానా నిదియె వేళ యటంచు నెచ్చరిం లక ఇదియు. దొంబదివేలు వరబలంబులణీధి 7" గ లినా వ్‌ / అకీయం 1 సా ప. లో లో

200 చోటువద్య మణీమరజరీ బహవుబలంబుల! గూర్చి వరహక్కిి మొననీన రణమున శినరభూర మణు( గొట్టి వీర మహాదేవువ్మికమ మెడలించి జయ మట జేకొని జగదేకమల్షతి భవనై కమల్లుర నవని. గూల్చి వీరఖైరవు నిల ఏిదళించి మించియు మదగజకుంభికుంభములు [వయ్యలు చేసి ఐలవర్నాకము లైన బఐలియుల ధరి పీరకుమాూరవరుల ఘూర్ధరయిల్వలరాయ దండధరోద్రండసామంతుల బరి మార్చియు ఉదయరాజు రాజ్యస్థావనాచార్యు లై నడేగనాగదేవుని శిరంబు ఖండించి రణగబ్బిని రణముల్‌ (దుంచి కాసులసోముని గర్వం బజణంచి సౌహస్మవకాపు లైన బలియు 2 నట్టి ఐలవీరసామంతుని బలియన బంధన? బట్టె మల్లని వెంకోలుగండ యేరువఖీముని శిరచ్చేదన గర్వించి యెొదిరిన కాల్వ 'సేనుని శిరంణ ఖండించిన వరబలాఢ్య దిళాధివతి యైన దేసింగరాయని రాజ్యంబు నిల్పిననమ్యయకులన విలసిల్లి వంళాభివృద్ది వొనరించి హరివార భక్తులె యతిమోదమున జెంది ధర్మజ్ఞులని చాల జనులు మెచ్చంగ వెలసి రన్నదాన ఉదకదాన కన్యాదాన కనకదాన గోదాన భూదాన గజదాన షోడళదాన మవాదాన విశేషదాన నవ్రసంతానాదీశ్వర సమర్దులెన (తిమూ ర్య్యాకం టై నట్ల కుమారమల్సన్స ఏీరభ్మదవిభండు తంగెళ్ళమాబాకాపు మొద లుగా తమ్మేలిన కరికాల (రాళ?) చ్మక్రవ్షిని దర్శించిన నానృపాలుంచు మెచ్చి యిచ్చిన మహాఘనరాజ్య_ విరుదసంపద లెట్టి వనిన తన చతురంగ బఇలంబులకు సేనాధివతిగా వట్టంబు గట్టి వజ వై డూర్యశోమేదిక .మరకత మౌక్రిక పుష్యరాగ నీల కెంపు పచ్చలు మొదలైన నవరత్న ఇచితంఖు లగు బహుభూషణంబులును చీనిబచీనాంబరం౦ంబులును గంధ కస్తూరి కుంకుమ వరి ఈ క్వ సీసమాలిక ల్పైలతడకగా నువలబ్బమయినది. ళక్యమయిన సంస్కా రములు జరిపి యిట్టు (వకటించితిమి.

(వళు-మంధతీ.వళంసా స్తబకీము ఖం మళాలంకారుం జేసీ సింహముఖంబు కనకదండెందలంబును కంచుఢమా రంబును గండ పెం డెరంబును కాలందెయు నుభయవింజామరంబులు ముత్యాల అంపుగొడుగును తెల్లవట్టు గుడారంబును వంచవన్నె వాద్యంబును ఆరిరాయ లాలుసరి గజాంకుళంబును గజతురంగంబులును శ్యభవర్ణం బైన వీరవహను మంత టెక్కెంబును కర్పూరతాంబూలంబులును ఆలవూరి వాల్యబ హ్మేశ్వర ట్రీపాదవద్మారాధకు లయిన మహా వీరరధికజ్యాతవంతు లగు మారట్టనాయంకు డగు తంగెళ్శమాచారావుకు యీ బిరుదు (పశసులు మవావీరవదవీ సామం తులకన్న మునుప్పుగా నొసంగిన మెచ్చి శరభతలాట రాయరాహుత్త వేళ్యా భుజంగుడై తన భజాబలిమిని కులబీరుదు చలవీరుదు సంతరించి మారట్ల నాయంకుడగు తంగేళ్ళమాచారావు తెచ్చిన అన్వయాది బిరుదు విజయ్మవళ స్త్రి విజయీభవ. కొప్పునూళ్ళవారి విరుదు

స్వస్తి సమప్ర కొవ్పుమాళ నీంహమ కొవ్వనూళ్ళ గోతవవిత కన్నడ మలెనేని తలగుండుగండ కాపురపుమలెనేని తలగుండుగంక దళవపతిరావు సప్రాంగహరణ వేమవరపు లింగమనేని తలగుండుగండ కొ తకోటమలెనేని కోలాహల పెంపారాయల ఆదిమూలమ కంబం మెట్టు నాయంకలం -ఈంట్రోటి "నిరన భల్తాని వట్టుక భంగవజీచిక ఆభంగ వ్మికమ ఆడి తప్పేటివారి తల గీరడుగండ్‌ తగవుతప్పి నడచేటి వారలకు మిండ పులిమీసాల నుయ్యాల లూగిన మవోవీర శళరణాగతరగామణి అసవియకూర మన్యగజకంళఠీరవ సర్వళాన్త్ర వవీణ కై సేయని భుజబలవరా[కమవంత రూనజితకందర్ప డెబ్బ దేడ్లురు వద్మనాయంకుల వశీకర కాటయవేముని తలగుండుగండ మండవ మలెశేని మనశరంవమ ముగురురాజుల వూజాలింగమ పాతాళగరుడ వంజ రాదుల నె శ్రిపిడుగ మళయాళరెడ్డిమ సకరంవమ నూరసేన సూరారెడ్డి శర చ్చేదన అవుటు కోటమల్లానాయుని నప్తాంగ చూరకార ఆదివరాహరెడ్డిని భంగవళఠిచిన కొవ్వునూళ్ళ నాయంళల రమ్మేలిన భల్లానచ్మకవరి రప్పీంచి గంధకస్తూరి వరిమళదవ్యంబు లొసంగి నవరత్న భూషణాంబరంబులు కర్పూరతాంబూలంబి లొసంగి పాంచాలరాజులమీట "సేలవనిన సెలవు గైకొని దొడ్డు కొంచ మని చూడక వారి బలంబు లరువదియారువేల గుురం బులు నెనమన్నూరు గణంబులమీద అయిదువేల కాల్ఫలంబు, .లారువేల

204 ఉొటువద్య మణీమంజరీ గుర్రంబు లేబదిగజంబులతో రాజుల కెదురునడచి గజంబుల కడిఖండంబులుగా ఇెండి కాల్వురబలంబుల కాలునిపురి కనిపి తురంగంబుల తుత్తుమురుగా నజికి హైందాలరాజుల తలలు ఖండించి విజయంబు దేకొని త మ్మేలిన బల్లానచ్యక వరిని దర్శించిన అన్ఫపాలఘనుండు మెచ్చి యిచ్చిన ఘనరాజ్య' బీరుదవద్‌ నంవద లెట్టి వనిన అరిరాయ లాలుసరి గజాంకుళంబును సురుమూయి బీరు దున్ను బాలార్క జాదున్ను సూర్య పుటముగుడారంబును సువర్ణతలాటంబును కాలి పెండెంబును కంచుఢమారంబును కనకదండెందలంబును నుభయ వింజో మరంబులును ముత్యాలజంపుగొడుగును వంచమవోవాద్యంబులు మొదోలినవి యొనంగిన గై కొని మవావదవీసామంతు లైన కొవ్వునూళ్శనాయంకులు మవాో వర్మాకమవంతు లై నరావు వంశోదృవు లైన తిప్పారావు అన్నమనేడు మొద లుగా నాచందార్క_౦బుగా నీ యాది చలబిరుదు సంతరించిన విజయీభవ. సీః 1యవనుల గెల్వండే యంవరాయలు చూడ నచ్దైన( గంభముమెట్టు వై ట వరివంథీయోతులం బజన(డే వాఃడిమై నుద్రండవృ త్రి/ గోనూరి మొద్దం గాటయదేవభూకాంకు సైన్యం బెల్ల ాగొట్టండే యలగుండుగొలనిి కేవ చమరపామాత్యుని సాచి కొట్టండె...? కొండవీటను బెద్దకొండగడిని గీ॥ వబలరణరంగజయ భేరిభాంకృతుండు రాయచేకోలుగండ ధరాధినేత రామరఘురామబలలభ[ దరామనిభు/డక ది వబిలు( డై నగజరావుతిన్పఘనుడు. సీనమాలిక4 శ్రీవిష్టుడేవుని శ్రీపాదమునం బుట్టి గంగకు సైదోడనంగ( (బబలు కే. ఈవద్యము (వత్యేక ముగా నిందే మజొకచో ముదితము.

(వభు-మంతి-.[వళంశా స్రబకము 205 నంటవంళా[గణి వరమపావనుః డైన "సేటయల్లన్నకుం (వియకనూజు లయ్యన్న నీవును నలఘు( డౌపేరవ నాగన గంగభూనాయకుండు రంగభూపాలుండు రణవీరగాండీవి వసుధ నార్లురు చ్మకవరు లన(గ మీము( బెంచ హర్దాన మీమేనమామ దే వారెడ్డి చెన్నభూవరుండు వాసి వనన్నెగా మము రాయమన్నీలు దొరలును రాజులు. గొనియాడ దేజముగను సీసోదరులలోన నెఅయోధ నాగమ్మ రణమ్మికమార్క వీర్మనఠాన శాలి నిశ్చలవృత్రి కాతవబలముల బలసీ రౌతుల దంగములను గవయు తద్వైరిసంఘ మంద .....తన కరఖర్లధారచే నజకి నజకి రెంజిపురిబయళ్ళ సింవూలగ్నవృత్రి' వేవళల్‌ దెచ్చినదివ్యరథము రహి నెక్కి చేరె వీరస్వర్ల మచ్చోటః దదనంతరంబున హదలు మెజన్సీ తక్కినరిపులు నీతమ్ములు రంగన్న నిలిచి ఇడ్లా-**ణలాంంగచదుంకి అలిలం్చారాలళారింళకోక ఓ 6ట0 2 9226606 606064 ఈవై అచ అట కునికి భూషణమ్మిళ మమర సీ శెంతయును ... .... నీటుగాం జూపుచుట బౌరుషఖ్యాతిచేం బరిఢవిల్లు గంగన్న రంగవ్ప కదనవాంటీరుల ఐ_రితో నిమ( గొల్వ నత్తి నీటు కెలగ౧బౌఢి మెజనీ శ్రీమంతుండై నట్టి

206 బోటువద్య మణీమంజరి హేమాది దానచింతా మణి బోగను (శాము( డంబుధిగలీరగుణళాలి కనక కర్ప్చూరవసంతరాయుడు నత్య ? సర్గుణాంచితు( డార్యజనవిధేయు. డంగనాజన మోహ రాతారరూవపాం చాలుండు రాయవేళ్యాభుజంగ జగనొద్బిగండ నిశ్చులవీరనారాయ ణాంకసద్చిరుదాంకు( డమితకి రి శేభ్మావతావధురీణుండు వంటవం కాగణీ నిశ్శంకుం డర్దనాంళ ( జెలువుగా విలసిల్లె గజదుర్గానకు శి హృదయ లీకరమవోలిరుడ మైన దేసూరికోటలో వాసీ వన్నె ఘటిల్ల ఐంధువుల్‌ దొరలును బరిజనముల: తో నుండె ...నని మానవేందులు మెచ్చి రయ్యారె సకలదిగంతరముల సంతలో ఖా౯ఖాను( డ్మాగహింవ(గ నుబా మీద దండెత్తి .. ఘండి కోట ముట్టడి వేసికొని దోవచిత్తుండై యక్కడి ఘడికోట లాకమించు మని కాగితము వంవన నంబరుఖానుండు నది చదువుక (వేగ హదలు మెజని బల్లీదుం డగుమురా(రల్సు)ని భాలోజి యహివతి రాయశూర్మాగగణుళ బవాజఖానుని వంతు. డెన మహ్మదుఖాను దుర్మత్తు(డై న కైరాతఖానుని. లేరు పేరులం బిల్చి ఘడిసీమ లన్నియు( గట్టు మనుచు "సెలవు పెట్టిన వారు బలువిడి నేతెంచి యతివేగ మటముకో టాకమించి

(వళు-మంతి.[వళంసా న్రబకము 207 1కూరు6 కె నట్టి దుర్గోజివండితులను నిర్గయు నచట ఠథాణెంబు పెట్టి యలకోట కెల్నాట కోటాదిగా. గల? కోటల నన్ని యు గూడ(గట్టి ముట్టడి సేయను మొనగాండ గై సేనీ చాధావరానను ధాణె ముంచి కంచి చెంగలవట్టు కరుగుడిపాలెంబు నా్మాకమింవ( దలంచి యలమురారి జల్లి యన్నుగోోగసాహసి బాలోజి అహివతిరాయండు నయ్యవారిపురంబు "పీటలు గెల్చియు బెకుకుగా( గంచి'పై జగడ మిచ్చిరి వజల్‌ వగిలిపాణ నంతటః గంచిజే నెంతయు ముట్టడి దొ(కినచో నిపు జాంక మెఆని నిను సంతరించిననృవమణి డామర వేంక టేర్మదుని రాజ్యవిభవ మెల్ల నుద్ధరింవ( దలంచి యుద్రనన్నావామై యవ్వుడు దామర యక్కభూపు ననుమతిం గై కొని పీనతండి యెనట్టి పెదకృష్ణవిభుని నీ (పెద్ద) యల్లుః డత్యంతరణహరు డై నదేవారెడ్డి "పెద్దన మొదలై నదొరల డేనూర నునిచి మదురాంతకవుగో తమన్యసింహము .... కూచి సేయించి గగ్గోలుగాను నల్కు బెళ్ళును లేక యత్యంత ఘోర మై బహువాదఘోషముల్‌ వరిఢవిల భట్లు నీబీరుదు లేర్పాటుగాం బొగడంగ( గటికెవా రెచ్ళరిక లటు సేయ

208 బాటువద్య మణిమంజరి నెజయోధర లగురెడ్డిదొరల రాజుల మంచి కె జత పోటరికాం[డ వీర భటుల హెర్చైనతుపాకులచేరువ కాండ్ల( గూర్చుక భయంకరనిరూఢి గా శ్మృతుపురములు గాల్చినా(. డ్యుగుని థాకతో మటముకోటకును జేర్కి కదినీ లగ్గల కెక్కి ఖగ్లధారలచేత విరుదురాహుత్తులపించ మార్చి గబ్బి గంబుల (వీర) కంఠనాళశంబులు గరిమ రిగ్గున( దెగ నజకి నిండు శిలిదార్ల బొండుగల్‌ దెగటార్చీ నీదెన? రిపువఠాణీరౌతు . లను గొట్టి కవటగరీజుల గర్వ మణంచీ వీ(6 మరాటిలపే రణంది అబిసికణోజుల యంగముల్‌ దెగటార్చీ దళక ర్త దృగ్గోజిగళముః (దుంచి నెత్తురు మాంసంబు మె త్తని[కొవ్వును రణభూత భేతాశరాణా కపుడు విందు గావించహో వీరలక్ష్మీని జెంది దయ వచ్చి ధర్మదారయును వేగ బట్లించి యంతట. బటువిబృంభణరీతో దనరుచుం గీ శ్నివతాన మలర నతనిడాలు డమార మఠతనిదమ్మవాత మంతయు గైకొని అలం లల ఏల6ం గావించి చెంజిలగల కెక్కవలె నని పొడ వైననిచ్చెనల్‌ పొంకవటిచి

[వకు-మంతి..వశంసా గ్రబకము ౭00 వలుఫిరంగీగుండ్లు బాణాలమోపులు మందుతిత్తులు చాల నందగించి యల చెంటిలో( గలమలక మొల్కలు వలు రకమైన్మవజలు హేరాళముగను ముక్కలు గోయించ నుక్కుచివ్వలు బాల చేయించి నీవరి'సేవకులను విడిచి చెంజీపురివీధిని _ నిరుల రాతికాకిట మెల్లు రాల పెచ్చు విడిపించినాః డతిహృద్ఫీతి దీనుండై అంబరుఖానుండు నంతట బాలోజటి యహివతిరాయుండు నలమురారి జల్ల్యాదిగా గొడ్డనరదారు లందలణు ఆదె వచ్చె! బేట కృష్ణార్డునుం డంచును వెజచువారును బూరి గజచువారు నై విజ్లిపోయిరి యలనరదారులు నీయుద్ధజయము వర్షింవ( దరమె యీవార్త వినినమన్నీలు దామెరవేంక టోర్వీవరుండు “౨4 నీ కనుజన్ము( డై నరంగవ్ప( దోడ్కొని రాజ నమునబాబు........ పొడ? గని పిల్చి నీవు గెల్చినగెలుపులను నా యనువారు దెల్ప్బ(గా విని నవాబు జోకతో నిచ్చ మేల్కోక యెలమిని ళా వాసవో శౌర్యం బయారె యనుచు == *=-మెచ్చి వంపె వైభవ మొవ్పగానున కాలీలు చౌకటుల్‌ నాలునగలు

210 చాటుపద్య మణిమంజరి గీ॥ ....4-- =- కట్టిమన్నీ లలోన6 గదనహంవీర ేచెల్లఘనకుమార కృష్ణభూపాలచంద సత్కీ ర్రిసాంయద ధరణి వర్ధిల్లు మాంచం్యదతారకముగం 378 దొచునూళ్ళగో[త వీరుడు స్వస్తి సమన నకలస్మామాజ్యలవణాలంకర వీరగుణాభరణ వికమ (వళావ దాచునూళ్శగ్కోతవవ్శిత దళదాన నిత్యదాన విలంనిత వరదళవిభాళ గంధవారణ గంధస్తుత నిశ్శంకమల్ల వేంగిమున్వరగండ కాలవిమన్నియల తలగుండుగండ అసహాయళూర వికమార్కా వతార కొదమసీంహమ నకల కాస్త్రవవీణ స్టలదుర్గ్లహరణహలాయుధ వనదుర్గవెరివె శ్వానర గిరిదుర్గదళన వ్యజాయధ సత్యభాషాహరిశ్చంద చావగాంగేయ అహవలీమార్జున వర సరామ దుష్టన్మిగహ శిష్టవరిపాలక దళశరథరామ యుద్ధరంగమందు మడిమె దిరిగే మన్నెకొమాళ్ళమిండ బిరుదు పొగడించుకొని త్యాగ మియ్యక జుణిగేమన్న శొమూళ్ళమిండ కలుగొండ వీర శేతాణో భారతీకనుల్ల ఆదిమన్యరెడ్డి మనక రంపమ ఆర వెల్లినాయంకుల ఆత్మబాంధవ కోర్కంటినాయంకుల కోలావహల యిమ్మడిముమ్మడిగండ నాయకరగండ హత్తి తపోమంగలీకర గండనా స్తీంబర గండ నాఖవబ్బరగండ [వతిగండలై రవ |వళయ మార్దోలుగండ యెక్కుడు గాండ్ల దీక్షాదిగురువ డెబ్రైయేగ్గురు గో తవద్మ నాయకబాంధవ ఆడిండిన(?) తలగుండుగండ మచ్చర్ముదమ దేవుని మానావహరణ కన్నడమలెనేని కంఠవిద శన వేమవరపు లింగమనేని విదళించిన వర్శాకచు కంఠీరవ బండికోటరెడ్డి ప్రాణా వహరణ కుట్టూరి మారారెడ్డి మన్రకరంవమ వీరకుమార మూర్దరరాయరట్టవిలాళ యిల్వలరాయనిశిరఃఖండన సుంకుమల్లనిలోజ ,పాణావహార వరబల సాధక ఏకాంగి వీరళ్నద చం్కదగు వమానమర్దన ఆదియోదరగండ ? నత్యహరి శ్చం్యద మానదుర్యోధన ధనగిరి దుర్గవల్లభ దుర్గనిశ్శంకమల్ల బీరుద లీకరు లయినట్టి బిరుదు ఘనులు తమ్మేలిన ఓరుగంటి [వతాపుండు తన చతురంగ బలంబులకు సేనాధివతి దాచునూళ్ళ గోోతోద్భృవుండై న గుండయ గురునాథా రావును నట్టంబు గట్టి లాంగూల గజపతి బలంబుల మీద వంపు సనెలవనిన సెలవు గైకొని వాని ఐలంబుల బాఆదరిమి చతురంగ బలంబుల వాతము

[వకు-మంతి. వళంసా సఐబకము ర 1 చేసీ వారి బిరుదులు గైకొని గజకురంగంబులను [వతాపుని సముఖంబున నుంచిన సంతోషభరితుండై బిరుదంబుల నాసంగె అవి యేవి యనిన వాని కనకదండము అందలంబును కంచుడమారంబును కాళాంజీయు గంగపెండే రంబును నుభయ వింజిమరంబులును మాణిక్య తలాటంబును నీంవావు డాలును తెల్ల వట్లు గుడారంబును నూర్యపుటము గుడారంబును సుకుమాయి జిల్లులున్న వంచెవన్నె నవాయుధంబులును బిముదంబులును దాచునూళ్ళ గ్‌ వమ్మితుండగు గుండయ గురునాథునకు గంధ కస్తూరి కుంకునుు వరిమళాలం కృతుని చేసి యంబర కర్పూర తాంకూలాదుల నాసంగెను హెచ్చి తన కణ బలంబువల్ల చల బిరుదురగండడ్లై షోడళ మహాదానంబులం జేసీ నంతా నంబు వగసీ (నరః)నింహదేవ దివ్యశ్రీ పాదవద్యారాధకు లయినవారి వంశం బులవారలకు ఆయురారోగ్య పృుతపొతాభివృద్ధి యవునటుగా (సుళవ) కనక వస్తువాహన నమృద్ధి యగుశట్టుగా వరంబు వడసి ధర్మాతుండవని నాచం[ద శారార్క ౦బుగాను జయ విజయీభవ దిగ్విజయీభవ వంశావళి దొమెరవారి వంశావళి

స్వస్తి సమన మహామండలేశ్వర మవాసామంత వదవీసమేత ఉత్తర దిగ్భాగ పూర్వసింహాసనాధీశ్వర అయోర్కాపుర స్మామాజ్య లకఖ్ష్మీనిక్వాహక హరిశ్చంద్ర మహారాజ్య కార్యదురంధర లోహతాస్స ద&ణలుజాదండ భాగీ రధీసము.దా ... విస్తారక అనవేమ మహీపాలుని సకల సేనాధీళ్లుర దితి పుర మహారాజ రాజ్యభారక ఇశ్వాకు సేనాముఖదరీకులాంలభోనిధథి హరికీడా వినోద చం్యదచూడ పాదవంకజ [భమరాయమాణ దళరథమనోరథ సన్మీల చతుర్చన మహీమండల మండితాయమాన రాము భాగిరథీ లక్ష్మణ శృశుమ్న కార్యనిర్వాహక మాహిష్మతీపురవరాధీశ్వవ శ్రీ లవ్మణదేన మహావట్టాభిషేక మవోత్సన మవోనంతుష్ట కరికాలచో/రాజ్య సముద్ధారక కావేరి శ్రీరంగనాథ దేవ దివ్యశ్రీపాదవద్మారాధక చతుర్ధకుల సుధార్హవ సంపూర్ణచంద చోళ రాజ్య మవతిష్టావక సమరముఖ వానుమంత యినిగాలగ్యోత కదనృతిన్నేత వెన్నిచ్చి కుడువబెట్టు నాయంకరగండ కార్యబృవస్పతిస్వరూవ గండికోట మల్గాయలదాయరావన వైరివనకుళలార శ్యతుకుల నిర్ణిత అరిబలతల్లడ సాహూ

ఒ2 చాటువద్య మణిమంజరి భరణ గిరిదుర్గ వ్యజాయుర స్థలదుర్గహలాయుధ వనదుర్గ వైళ్వానర జడ దుర్గబడ బానల సత్యహరిళశ్చంద యేరువగోకర్దుని సముఖంబున పంజూరి వడమట బండ్లవాగున సభలోన పులిని పొడిచి యెత్తిన సబశీసహ్మసవాహ పులియమార్కో లుగండ బాహుబలలీమ వైరిగణదళ విదళవంచానన సమర ముఖ (హనుమంత) ఓరుగంటి [వతావర్నుదుండు యిచ్చిన బిరుదంబు లెట్టి వనిన సువర్షతలాటంబును ఉళయ వింజూమరంబులును ద॥&్షణ పారిజాత వరివారసంగడి సన్నాహ అభిలజన పురుహూత అశితపారిణాత వాలూరిపురవ రాధీశ్వర శ్రీ నరసింహదేవదివ్య శ్రీ యిత్యాది నామాదివళ న్త్‌ నహిళులైన యినిగాలగో్కోత నాయంకులాన్వయ బిరుదు ఆదివిజయబిరుదు [వళ స్తీ విజయీ భవ దిగ్విజయీభవ-

మాదయనాయనింవారు [వతావరుదుని తావున విసారంగా (వకుత్వం చేన్తూవుండి తదనంతరం గణవతి రాయులవారి తావున (వవేశించి వారు విస్తా రంగ రాజ్యం సంపాదించుకుని |వభుత్వం చేస్తూ వున్నప్పుడు వారియొక్క కీర్మివకాపములైన వద్యం.

క॥ మాదయఘనవల్లల విభు

జాదటను _బబతాపరుదునంతరమున నొ

డ్డాదిగ గజపతి. గొల్చి ళు

లోదిత బహురాజ్యభరిత భుజబలయుతు.డై . 8

ఆటు పిమ్మట వల్లభనాయని౦వారు (వ్రళుత్వం చేస్తూవుండి గణవతి వారి వంపున ఖాదిరిఖాను(డనే వజీరుమీదికి దండెత్తి పోయి వాణ్ణి -కొట్టి వాడీ యొక్క సదాలతును తీనుకునివచ్చి గజపతివారికి యిచ్చినంతలో వారు సంతో షీంచి సకలబహుమతులు యిచ్చినది యేమంటే వారియొక్క వద్యం :

నీ॥ గజరాజు వంపున ఘన మైనఖాదిరి ఖానాదివ[జీలకడిమి మాపి వారల హయగ జవాతభండారుస ద్భిరుదు ఛృతధ్వజస్పురితదుర్గ

(వకుంమంతీషవళంసా స్రబకము ల వర్షముల్‌ కానుక( విట్టంవ గడు మెచ్చి యొడ్డెరాజవ్యాధ్యతు డొవ్పు గులుకు వడివాగె ఠేజీలు భృదగజంబులు సరవి ము త్రెపుజగజంపుగొడుగు గీ॥ కపకు నెలక త్తి యొసంగిన( గడిమి నొంది చండగతి( బుల్యమార్కోలుగండ బిరుదు ప్మాత చరితుండు యినిగాలగో త తీలకు( డమితయజ+ డై నవల్లభావ్వాయుడు భువిని. 380 వీరి తదనంతరం తిమ్మానాయనింవారున్ను అన్నమనాయనింవారున్ను (వళుత్వం చేస్తూ వచ్చిరి. క॥ ఆనరవతికిని దిమ్మ వ్మానేతయు మజియు నన్నమాహ్వయు! డనంగళా మానిత[వతాపకీర్తుల చే నిరువురు వెలసి రెలమి స్టిరకాలంబు౯. 881 అటుపిమ్మట మహీవపతిరాయనివారు (వకుత్వం చేసినవద్యం. కః। దామెరమహిసతిరావుకు భూమీవతు లీడు గారు వూర్ణయళోళృ త్పోముండు వటుశార్యశ్రీ రాముడు శారవుల కనఃగ రహి నుతికెక్కెకాం 382 తదనంతరం తిమ్మానాయనివారు మహీవతిరాయని వారి కొమారుడు గన్కు వీరు మవ్శవబలులై గజవతిరాయనివారి కావున నిండా మెహనతు చేసినందున వారు నిండా దయచేసి దేవరకొండ రాజ్యం జహగీరుగా దయ చేసీరి గన్కు వంపుబందితో కూడా పోయి దేవరకొండ (వళుత్వం చేస్తూ వున్న బైచడు అనేవానిమీద లడాయి చేసీ వాణ్ణీకొట్టి వాడిదగ్గర వున్న వస్తు వాహనములు తీస్కు న్నవ్పడు వారియొక్క కి ర్మిపతావ మైనవద్యం :

ర ళటువద్య మణిమంణరీ సీ॥; బలవర్మ్శాకమయశః[వబలు(డై తిమ్మళూ నతి యున్నచో గజవపతియు. బిలిచి వస్తువర్గములు దేవరకొండ దుర్గంబు రాజ్యంబుతో( గూడ రహి నొసంగెః గ్రైకొమ్ము కొమ్మన గడిసీమ లటు సొచ్చి దుర్గంబు చుట్టుక దోర్చలమున లగ్గ వట్టించుచో బెగ్గిల కం దున్న బలముతో 'సేనాధివతుల గినిన్‌ ధట్టించి శస్తాస్త్రతతులచే నొంచిన తనవీరవటులతో.( దాను గినినీ6 పొడు పొడు మనచు బెబ్బులిమాడ్కి. లంఘించి యీటెల( గుమ్మించి యేపు మాపి దుర్గాని కధివ తౌతులువ బైచని( బట్టి తల గొట్టి పొంజుల నెలమి( గూల్చి నెళ్తురుటేరులు నెజపి భూతలముకు విందు( గావించి దోర్విజయు. డగుచు! గీ బర(గు దేవరకొండవిభాళబీరుదు నెమ్మె. గనువట్టు( దనకెందు నెదురు లేక యతులితం బై ననబశీనహ(నవాహం( డిమ్మహి( జెలంగె దామెరతిమ్మఘను(డు. 383 ఈ ,పకొరం కొన్ని దినములు తిమ్మూనాయని వారు (వకుత్వం చేసీరి. వీరి తదనంతరం రాఘవవాయనింవారు [వకుత్వం చేసిరి గనుక వారి యొక్క వద్యం : సీ కారకాచలసముద్వావహంబు దేహంబు చటులహాలాహలనఖము ముఖము దంభోళినిజఖడ్లధారలు కోరలు కాలకంఠోద్యగగరము శిరము

(వళు.మంతీ.[.వశంా నబకము ఖై వటుమృళ్యుహ సనంపాదముల్‌ పాదముల్‌ దీపిత్మవళయాగ్ని చూపు రూపు శిషితయదుదండశీలంబు వాలంబు ధీరనృసింహుని (వేప గోళ్ల ళా ళ్‌ గి నాంగ రిపురాజృముల వీరగజచయంబు జెండు నీదై నకోర్కంటి సింవబిరుదు ఛరణి దామెర తిమ్మళూరధవనుప్కుత రాజదేవేర్యద యిమ్మడిరాఘవేంద రిర్రక తదనంతరం తిమ్మానాయనివారు ఆ రాజ్యమే (వళుత్వం చేస్తూ వుండిరి. కనుక వారియొక్క (వకావమైన వద్యం : ఊ॥ పెట్టినదండ+ దీయని యలేద్మవర్మాకమశాలి యైనసీ క టైదుటకా నిలం గలరె కట్టడిమన్నెకునూరు లాజిలో ముట్టినసింగపుంగొద మముందర నేన్లులు నిల్చువేని రా దిట్టవు సివె దామెరలతిమ్మనృపాల నికాలవై భవా | 885 వీరి తదనంతరం వెంకటవ్పనాయనివారు (వళుత్వం చేస్నిది వద్యం : ఉ॥ దామరవెంకటేం్యద కలదా మరలఃా సమితిం గృపీటజో ద్దామరసాఢ్య ళూస్టలిని దారక శై లశతారచండదబృం దామరభూజరాజళ రద(భజిద(భ్రమరాళ మల్లికా దామరతీశవై రుల నదల్చి వెలుంగెడుం గిర్తు లెంతయ౯, 386 వీరి తదనంతరం తిమ్మానాయనివారున్ను కొన్ని దినములు [వభుత్వం చేసిన వద్యం : చ॥ దురమున కోవాటింపక యెదుర్కొని తూటి ఖడాఖడిః నెజా విరుదవజీరులం దజిమి వీంక మెలర్ప(గ జక్కు.చక్కు గా నణికి జయంబు( గై కొనురణాంగణశూరు(డ వీవెరా ఈ ః పిరకుజసార దామెరలతిమ్మనృపాల ః విశాలవైఖవా 387 ఇ

దేర బాటువద్య మణిమంజరీ వీరి తదనంతరం *శ్రీపాదనాయనివారు [వభుత్వం చేసినారు గన్కు వార వద్యం : క॥ ఆవటుళౌర్యున కొదవెళా భూపాలకతిలక మనుచు భవి వొగడ హరి శ్రీపాదధ్యానాయతి శ్రీపాదవోణివతి విచితసితియె. 388 సీః గజరాజర వణ ఘనతరదోర్ధండ గురుతర పులియమార్కోలుగండ స్పుటమతి వాలూరిపుట భేద నాధ్యక్ష రణనిటలాక నిర్గతవిపక్ష యభయనైనిక మవావ్యూహపితామహ హనుమంత సవ సహనబాహ యతులితస్వర్హవట్టతలాటలాలాట నాభికాఘంటానినాద హోట గీః కదనరిపురంహ విజయకోర్కంటిసింవా కాంచనవనంతరాయ విఖ్యాతవిజయ యనుచు మాటికి మాగరు లభినుతింన బొదలె వీరుదాళ శ్రీపాదభూవమౌశి. 889 ఈవల శ్రీపాదనాయనివారి కొమారుడు అబ్బానాయనింవారు దేవర శొండరాజ్యం (వళుత్వం చేస్తూ వున్నంతలో లోగడ బైచడు అనే వాని కూతి వాలూరీరాజ్యం చేస్తూవుండే వీరిమీద విరోధాలకు యత్నం చేన్తూవుండె కన్కు వాడిమీద లడాయినేనీ వాణ్ణీ కొట్టి వాలూరివట్నం కట్టుకుని యీ రాజ్యమున్ను దేవరకొండ రాజ్యమున్ను (పభుత్వం చేస్తూ వచ్చినారు. వీరి యొక్క వద్యములు ఫి తి బహులాళ్వ విజయమునందును నుషావరిణయమునందును దామెర వారి వంళావతార వర్ణన మితనితో నారంభ మగును.

(వరు.మంత్రి.వళంసా నబకము ల్‌ కజ దురమున బోయదళంబుల బరువడితో నజకి వారివట్టణ మపుడుకా గరకరి అబ్బ నృపాలుండు స్టిరముగ 6 దా నేలె నపుడు దివ్యులు మెచ్చకా. 390 ఈయన కొన్నాళ్ళు (వకుత్వం చేస్తూ వుండి వీరి తదనంతరం ధర్మా నాయనివారు వఠుత్వం చేళ్ని వద్యం : ఉ॥ దుర్మ్శదవై రిహారిబలరుర్యవివారికి నబ్బ శౌంకిజా నిర్మలకీ రికాలి రమణీయతనూరుచిహేశి న్మత్కియా కర్మఠసారధుయూఠవర కామిత దానలసర్గుణాళ యౌ ధర్మనృపాలమౌళి వటుధర్మవినిర్ణతళూలి కల్గినకా- 891 వీరియొకగా కొమారుడు వెంగ॥ఃవృనాయనింవారు వకుత్వం చేసిన దినములలో వీరియొక్క. వద్యం : సీ; *ఠన వదాతిశయంబు తనవదాతిశయంబు కఠణి నాశీకసంగతి నటింవ( దనసుద్భుగ్గరిమంబు తనసుదృగ్గరిమంబు గతి గౌముదీవసంగంబు నిలువ( దనవ్మిగహోన్నతి తనవిగహోన్నతి కైవడి నసమాన్రకలన( దెలువ( దచనకరస్సురణంబు తనకరస్సురణంబు (వఖ్యాతి సగరవైభవము( బూన గీ బరిఢవిల్లు శఠద్విషత్‌ పంవృఠ వ గాఢతుజపీఠకుఠ కాభికాఖిధావి ధాకళోర కుఠారకారారధర్మ నృవతి దామెర్గవెంగళోర్విర వుండు. 392 ౨ ఈ వద్యము వఐహులాశ్సవిజయములో గలదు,

28 శటువద్య మణిమంజటరి వీరి తదనంతరం చెన్నవ్పనాయనింవారి (వళుత్వంలో వద్యం ః

క్‌॥ చక్కనిదామెర చెన్న(డు చొక్కపురణరంగభూమి. జొచ్చిన( గినుకళా ముక్కులు చెక్కులు డొక్కలు జక్కులుగా( జేయు వానిసా టెవ్వ రిల౯? 393 వీరి తదనంతరం యీన కొమారుడు వెంకటవ్పనాయుడు [వభుత్వం

చేసినవ్పుడు వారియొక లా (వతావమైన వద్యం ;

ఉ॥ దామెర చెన్నభూవిభఘుసుత వజరత్న మనజఖా వినూత్నదై ర్యామితశౌార్యలీల( జళురబ్దివరీతధర్శితి వెంకట ఖ్మామహిళామనోహరు( డథండయశోఏభవంబు వర్వసు (ామనమానవై భవధురంధరబంధుర చర్య రంజిలకా. ర! పీరి తదనంతరం చెన్నవృనాయ(డు (నళుత్వం చేశినవన్పడు వీరి

యొక తా వద్యం ఫి

శణజ తమతమకె బెదరి చెదరుచు నమః. జెందుదు రెంత మన్నె భార్గవు లైన౯ా ఘుమఘుమ మని చెలగెడు నీ శమటధ్వని జెవుల విన్న దామెర చెన్నా 1 895 వీరి తదనంతరం యీనకొమారుడు వెంకట న్పనాయనింగారి వద్యం £

సీ లంధురవరివంథిగంధేభముల( గాని

చెండదు కోర్కంటిసీంహబిరుదు ఆరీనృపాలకరాజవర పురంబుల: గాని

నెగడదు కదన్మతిన్నేతవిరుదు మత్తారిసముద్మగమన్నె లేళ్లను గాని

యత్తదు నవిశీసహ్య బిరుదు

1వఠు-మంధత్రి.[వశంసా సీబకము ల్ని గీః నీదు బిరుద్మవళ స్రంబు నిథిలమునను రిప్త్పల కెల్లను గర్భనిర్భేదనంబు జస్వతాళాంక దామెర్లశాసనాంక చెన్నళూపాల వెంకటకితితలేం ద । 396 వీరి తదనంతరం యీనకొమారుడు అవ్బానాయుడు [వభుత్వం చేశి నపుడు యీన వద్యం వ్‌ క॥ దామెర్లకులాంలోజ న భోమణి యై తనరుత్మత్పభ్ముశేష్టునకుకా రీమంళు(. డబ్బనృవతి ల లామము జనియిందె సత్కళానిధి తగంగన్‌. 397 వీరి తదనంతరం యీనకొమారుడు తిమ్మానాయుడు (వమత్వం చేళి నపుడు యీనవద్యం : సీః కర్ణాటకస్వామి క్రై సేయరణఏర మలహరియందున మనను విజిచి వార్షించి కుదవళవా యిచ్చునుభయవిం జామరల్‌ వైవః (బనటక్రి మాలి కడువేడ్క. నేదులాఖాను( డొసంగుదో ఖండా లనడ్డగా గడను బెట్టి గురుముఖం బాదిగా( దజిమి వైరులవేర( గై కొన్న కేతులగములు వైచి గీ యిందుకార్యము( దగ నిర్వహించి యింక విరుదులను బొంద. దలః(చె నావరతదీయ నభళకు వేందేనె సన్మానవిభవు. డగుచు దిగ్ణయవిహారి దామెరతిమ్మళౌరి. 398 .. ఈవల యీ రాజ్యాలు (వభత్వం చేస్తూవుండి తదనంతరం యీన కొమారుడైన వెంకటవృనాయనివారు యీరాజ్యాలు (వకభుత్వంచేస్తూ వున్నంతలో సుంకెళల రాజ్యం [వమత్వం చేస్తూవున్న తురకలు లాతుఖానుడు వీరిమీద

2 బాటువద్య మణీమంజరి చిదగొద చేస్తూవుండె గన్కు వాడిమీద వంజు మందిచేని లడాయిచేసి వాణ్ణీ కొట్టి వభుత్వం చేస్తూవచ్చె గన్కు వీరియొక్క కీర్మివతానమైన వద్యం: సీః సుంకేశపురిలోన శూరుండై మ్రేచ్చుండు కలుషు( డెంతయు మురార్థాను( డనంగ బలియు(డై యెదిరించ బవరంబులో వాని శిరము వయ్యలు చేసి శ్మీఘమునను (భాళృప్కుతామాత శ్రిబంధువర్గ ౦బుల( బొడిచియు నజకియు భూరిమహిమ హయగజ్మవాతంబు లన్నియు గొనియును కూరుండై యెంతయు నుస్టిరముగ( గీ॥ జెల(గె మహిలోన మార్కొ ౦టిసింహ మనంగ దామెరాన్వయతిమ్మభూధ వుని తనయు+ డగుచు వెలసెను బౌఢిమ నమితయశుడు ధన్వు(డై నట్టి వెంక టరరణివిభుడు. 2909 యీనకొమారుడు తిమ్మానాయడు (వళుత్వం చేసిన దినముల్లో వీరి యొక్క కీరివతావ మైనవద్యం ( ళా॥ ఇచ్చేవట్ల( దృణంబుగా([గ మణులుం హేమంబులుం (గామముల్‌ నిచ్చల్‌ వేడుక నిచ్చుచుండుట గదా సీకి రి నల్గిక్కు లఖా రచ్చళా మెచ్చిక మెచ్చు పెచ్చు గనియెల రాజన్మమూర్ధన్య: భా స్వచ్చార్మిత 1 కుమారతిమ్మనృవతీ ॥ సౌందర్యరమ్మాకృతీ ॥ 400 యీానకొమారుడు చన్నవృనాయనింవారు [వళుత్వం చేసూ వున్న దినముల్లో వీరివద్యం ; సీః తేజిపై లంఘించి నేజ చే! బూనితే బెదరు నెంతటిమన్నె బెబ్బులై నః గినిసి మీసము దిద్ది కిలకిల నవ్వితే [సుక్కు నెంతటి మన్నెహరుండై న

1వళభు-మం్యతి.వళశంసా నబకము 2౭1 ధర ఘరీలున దూసి కరవాలు చిమ్మితే తిరుగు నెంతటి మన్నెరీరుండైన నట్టవోనము( వేని యాజికి నడచితే విటుగు నెంతటిమన్నె వీరు. డై న( గీ॥ గాక నీరాక కెదిరించి క త్రిమొనకు నానునా యెంతవారైన నళుకు లేక భాగ్యచార్మిత । తిమ్మళూపాలపుత 1 మానవోపేం్యద : చెన్నభూమండలేంద ః శీ01 యీన కొమారుడై న కొమార ఆక్కవ్పనాయనింవారు [వభత్వం చేస్తూ వున్న దినములలో వద్యం : సీ మొననీ ్మవత్యర్దివై మోహరించిన నిన్ను గంటింవ(గల(డె ముక్కంటి యెన దండిబా రేర్పడి మెండొడ్డితే నిన్ను( దెమలించునా _బహ్మదేవుం డైన గదలెత్తి నడచిన గదనాన నీతోడ నెదిరించ( గలండె యాయిందు( డైన దారసిల్లిన నీకు. దలగి వెన్నియక బవరాన నిల్చునా పార్టుం డైన గీ॥ సీదెరా శార్యవిన్ఫూ ర్తి నిక్కముగను నిన్ను మార్కొని యెవ్వడు నిలువ(గలండు వర్దితోదార ॥ చెన్నభూవరకుమార ః వీరబలసాం[ద్ర ; దామెరవెంకటేంద ః 402 యీనకొమారుండై న తిమ్మానాయనింవారు |వభుత్వం చేస్తూవున్న దిన ములలో వద్యం :

222 బాటువద్య మణీమంజరి మ॥ ఇల దామెర్తకుమారతిమ్మవిటు దాతృత్వంబు వర్షింవగా( గలయం వీనుల నాలకించి సభలం గర్జాటసంస్థానవ ర్యులు( దా మట ఘటింన(బూనుటయెకానాక్కింత యీ నేర్తురే పులిబాజల్‌ గని నక్ట వన్నె లిడుటం బొల్చౌనె తత్సామ్యముల్‌. 403 ఈనకొమారు(డై న వెంకటవ్పనాయడు [పభుత్వం చేస్తూవున్న దినము లలో యీన వద్యం : సీః పెద్దనగరనాద్ధః ,బేమ బాదరుజల్లి తలందుంచినబ్లియొద్రత్యమునకు నిందుకూరున జయార్గశ వృత్తి నలము? భానును నుజికించు కార్యమునకు గజవతిరాయలు ఘనముగా నిను మెచ్చి గండ పెండారంబి ఘనగజంబు తాశీచౌకట్టును దగ వీరమలహరిం బంగారుడా ల్స నుమంతుడాలు గీః వైభవము మీ నకలభూవతులలోన నమితగుణహార మ్మికమార్మా, వార వర్త్షితోదార చెన్నభూవరకుమార వీరబలసాం్మద దామెరవెంక టేంద। తృ0 ఈనకొమారుడు ఇయ్యవృనాయడు [వభుత్వం చేసిన దినములలో యీనవద్యం ; సీః; ఫణితల్ప వణికేతు ఫణిరాజభూషణ ఫణికులాధిపులు నీపాటివారు వనునగ వానవా వసురాజనందన వాసవాత్మజులు సీవంటివారు కమలేశ కమలారి కమలాతనూజఇాత కమలసంభవులు స్మీకమమువారు యాడోధి యషేళశ యదునందనాత్య జ యమతనూభవులు నీయంత వారు

(వళు-మంి.[వళంసా సబకము 220 గః శార్యమానుషై ర్య వజ్ఞానుళూతి భాగ్యవై భవవీర[వభావరూవ శాళ్వరై శ్వర్యధనబలనత్యములను ఈనకొమారు(డైన వెంగళవ్పనాయని వారి |వభుత్వంలో వద్యం ; క॥ అంగజనిళు వెంగళవిళు నంగగు భువి నర్జికోటి యహిమాంళునిభుళా ? అంగ (తిలింగక వంగ క శింగంబుల నీడు జోడు లేరు నదాన్యుల్‌. 406 ఈనకొమారుడు చినవెంకటవన్పనాయనింవారు (వభుత్వం చేసిన దినము లలో ఈనవద్యం : సీః ,వథనభార్గవ 1 నీదుళటధాటి గన్నంఈ దురకలగుండియళ్‌ విరియ(బాటె జన్య(లిన్మేత 1 సనీజయలేరి విన్నంత యవనాధివపురంబు లవియః జొచ్చె రణరనంజయ:ః నీదుమణికేతు వీకింప దగిడీలచకతవుల్‌ పెగలి చెదరె యుద్దగాంగేయ ః నీయుద్దతి కదినిన మొగలురాహుత్తులు వగిలి పాణె గీ నౌర । నఐబశీసహ్మనబావోభిరామ విరుదసన్నుత జయళాలి లీమకేళి దామెరల వెంగ శేందుని తనయమౌళి చిన్న వెంకటనృవళాలి మన్నె హే. శ07 ఈనకొమారుడు అయ్యవృనాయడు [వకుత్వం దేశినపవ్పుడు యాన వద్యం :

224 బాటుపద్య మణిమంజరీ సీ॥। అభియాతి సర్వంసవాదీశ మండలీ కంఠర క్రము లుగ్గుగాంగం బొదలి దుర్మదారాతిమేదోమాంనమని ష్క మృదులాన్నకవళముల్‌ మెన6గి మె్సన(గి వరివంథిరాజదుర్చరగర్భవటలముల్‌ భమంచి [క్రొన్నల్ల పట్టి పట్టి [వత్యర్థిగజశిరోభాగకపాలని ర్యన్మా క్రి కశేణి రాల్చి రాల్చి గీ చండతారక భుజదండ మండల్మాగ కాళరాత్రి చరించు నుత్కటము గాంగ రీజనాధార వెంకటాధిపుకుమార ఆశతో పేర్యద దామెర ఆయ్యపేంద త౦ ఈనకొమారు డై న వెంకటవృనాయనివారు వళుత్వం చేస్తూ వున్న వడు యీనవద్యం : సీః ఒడలు వెల్వడి చిచ్చు లుమియుకత్తుల ధగ ద్దగలు గన్గొని గుండెదిగులు గొనక కొమ్ముకత్తులు చిమ్ముకొని వచ్చుళ(దదం రావళంబుల జూచి తల్లడిలక "ఘోటికావరపుటీకోటీహతర జోవి జృంభణంబుల( గన్ను చెదరి చనక ఢాక మించుఢమామీ టోకు కఠరోరముల్‌ చెవులు సొచ్చిన బిట్లు చెదరి చనక గీ॥ నిల్చి పోరునం దెగటార్చి నీదుళటులు పొడువ శాతవభటపా€ పోటుగంటి దూరుదువు నీవు దురునవు దొరవు గనుక వినుతగుణసాం[ద ః దామెరవెంక టేర్యద్ర | 409

[వభు-.మంతి.వళంసా సబకము జా ఈ ]వకారం కొన్ని దినములు రాజ్యం చేస్తూవుండి చన్నవ్పృనాయని వారిని అ ,వళుత్వంలో వుంచి వెంకటవ్పసోయనివారు శ్రీరంగరాయని వారి దగ్గరికి దశణరాజ్యాలు [వభుత్వం చేశ్నివయినం ఉత్తరాదిన సుంకెళల, దేవరకొండ వాలూరు వగైరా రాజ్యాలు వఠళుత్వం చేస్తూ వుండిరి గన్కు గోలకొండ రాజ్యం [నకుత్వం చేస్తూవున్న తురకలు యీ దక్షణ రాజ్యాలు (వకుత్వం చేశేది చూడజాలక ఆ శ్రీజయించవలెనని (వయత్నందేశి అందుకు తగినసరదార్లను వంజును వయాణం చేసినంతలో ఆ వంజు వచ్చి కందు కూరి బయశ్ల చిగినంతలో అ వమాదారం. శ్రీరంగథాయలవారికి తెలి వారున్ను తగినసలతనచేసీ అవ్పుడు వెంకటవృనాయనిం వారు..బఐముశా[ఠతవంళు' లని తెలిసి వారికి (వాయించి వంపించిరికదా మీరు కర్నాటకస్తులు బవాుక్యాత వంతులు మా రాజ్యాలమీదికి [వయత్నంచేశి తర్పి వస్తున్నారు. మేమున్ను దళ సమేతంగా "వారిమీదికి తర్పి వస్తున్నాము. మీకున్ను దళనమేతంగా తర్షి వచ్చి నట్లు అయితే యీ కార్యం ఫత్తా అయిన వెనుక మీకు మాకు జాగీరులు నకల ఐబహుమానాదులున్ను మా స్టానాన్కు వజీరుగానున్ను నకలమర్యాదలున్ను నడిపిస్తు వున్నామని (వాయించి వంపీంచినందున పెద వెంకట ప్పనాయనింవారు వారి తమ్ముడై న చెన్నప్పనాయనింవారిని ఆక్కడవుంది వారు దళనమేతుగా వచ్చి శ్రీరంగరాయలవారితో కలసి కందుకూరి బారుమీదికిపోయి. లడామిదేళి రాయలవారికి జయ్మవదం చేళి యిచ్చినందువల్ల వారు బహునంతోషచిత్తు లె వీరికి నకలమెన బిరుదులు సింహతలాటాలు మొదలైన బవుమానములుయిచ్ని జహగీరు కాళహస్తి, వందివా?, చంజీ వగైరా రాజ్యాలు యిప్పించి తమ వైన్మముతో కూడా వెంటబెట్టుకుని వచ్చిన తరవాత ఈ రాజ్యాలు [వభక్వం చేస్తూ వచ్చినారు. ఈ లడాయిలో జయ్మవదమైనది. వారియొక్క కీర్మివతాన మైన వద్వాలు [వాయించినాము తయేమంటే: సీ గోలకొండవజీరు( గొట్టి దుముదారుగా( 1 గందుకూరి బయళ్ల( గదిసినపుడు శరవరంవర వృష్టి గురియించి బాణంబు లొండుగా నొనరించి యొగి( దుబాకు లై దాజువేలకు నారగా( బదివేలు రౌతు ధాణువ మిన్ను (వాకినటుల

ల చాటువద్య్మ మణిమంజరి యొకటి రెంటను గుంపు లుత్ప్చాత హేతులై గట్టినదేవే్యదుగతి జెలంగి గీ॥ ఘనత భదాయ వనియెడి గజము నెక్కి గుంపు లన్నియు నాకగుంపు గూర్చి నటికి దంటతనమున జయము చేకొంటి వార వ్మికమ మృగేరద ః దామెర వెంక టేంద: 410 సే; వెంట నంటినబారు లంటి కూడక మున్నె యెంత లేదని తన కెదురు లేక రాచూరి బాణాలు రవళ€ఫిరంగీల యొడ్లవై కుజికిన యద్భృతంబు కరికి గాయము దాఃశి చురుకు లట్టిబ్టైన నరికి దారికి. దెచ్చి నడువనేర్పు (వళనముఖంబున బలుగాయములు దాంకి దాటి ళ్మ్యతుల గెల్చురై ర్య వటిమ గీః కందుకూరందు వై భవకమము లెల్ల నెంచి వినుతించ నాబహ్మ కేని. దరమె.- “యమో గుజాహోర గ క్యష్టమాలికికుమాకుూలం వెలయు దామెర చెన్న భూవెంకటేంద ॥ న! సీః పదిహేను వేలకు బకువైన గ్మురముల్‌ ఘనవజీరులను సింగాణివిండ్లు నమ్ముల గురియించి కమ్మీ వబాణంబమిలు బలనీ ముట్టించి తుపాకివేట్టు నూరారువేలకు రీరంబుతో నేసి కదినిన( దా నెక్పు గణమునకును మువ్పదిగాయముల్‌ మొనసి డాలుకు. దుపా కీవేట్లు వదునైదు కెరలి శాం

1వకు-మంతి.[వళంసా స్తబకము రై? గీ! తనకు గాయంబు దా(కిన( దలంక కపుడు నెంచి గోలించి తురకల (దుంచినాండు కందుకూరందు చెన్న భూకాంతసుతుండు మహీని దామెర వెంకటన్మావరుండు. తే౭ై సీః మన్నె మార్తాండుతో మత్సరం బేటికి మానుమీ ఆలముఖాళా ఖాననాయ దరాయమన్నీలతో రణము సేయగ వచ్చి కలువరించే వదే కాటి కాజి మన్నెసింవాము( జేరి మి నిల్వ(గా లేవు చూనుకో బాగు పారానుఖాన మన్నె. భెబ్బులితోను మనలక గునుకెత్తు వినుము హల్లాకొల్లి విశదముగను గి॥ బాల నను నెడి నవ్వ డాగోల రోకు "ఘోర వీలు నిను( గందుకూరి బయల వర్ణితోదార ః చెన్నళూవర కుమార ॥ వీరబలసాంద ః దామెర వెంకటేంద 413 సీః కర్ణాటకమోణి. గలమన్నె వారితో " వి భ్యాళశీక్తుల-పిల్‌న్‌నావు దమశకీతి ఉింవాననమున 'నా౭డును నేడు పెద్దవె కార్యముల్‌ దిద్దినావు రణదళాఖానుని రాకుండ( బో (దోలి గదిమిసంస్థానంబు గాచినావు గ (వకమణి వటంచు శ్రీరంగరాయ లపుడు వంపు నిన్నప్పఖాదిని జంపీ మజియు గెలిదీ శతురకల( దటిమితా కృష్ణ దాట ఫీరబలసాంద ః దామెర వెంక టేంద శకేడ్త

22 చాటువద్య మణీమంజరీ యీ రాజ్యాలు వభుత్వం చేస్తూ వున్నంతలో మరికొన్ని దినములకు

వీరు [కమించిన వెనుక ఈనకొమారుడై న చన్నవృనాయనింవారు వారి కొమా రుడు ముద్దు వెంకటప్పనాయనింవారు (వళుత్వం దేస్తూ వున్నవ్పడు యింగి రీజా బహదరువారు మరి కొన్ని దినములకు ఈ రాజ్యాలకు వచ్చి మధిరాను రేవు బందరు చాయవలెనని |వయత్నం చేశి ఈ రాజ్యాల్కు. వభువులమ్ని మా పెద్దల్కు తమ అభిమానం తెలియచేశినరతల్తో “"భుం౦ంగిరాజు బహదరు వారు గొవ్ప సరదార్హు, వీరికి మనము యేమి విహితంగా నడిపించినా ఆది ఉత్రరోత్తరా మ్న (శేయన్కరానకు 'హేశువ వంటిది. చందనూర్యులు వున్న మట్కు- మ్న వంళంమీద అభిమానం వుండునని యోచన చేశి చన్నప్ప నాయని వారి కొమారుడు ముద్గు వెంకటవృనాయనింవారు యీ రేవుదగ్గర తన తంగడి అయిన చన్నవృనాయనిం వారి పేరిటను పట్నం కట్టించి వృద్ధిచే శేటట్టు మాకు యిష్టదెవంగా వున్న చెన్న కేళవస్వామి ఉభయ నాంచార్లతో కరుకు _వరవా వెట్టువేశి నడిపించేటట్టు నిష్కరష చేస్కుని రాయసంస్టల్లో ఆహం వహించి జవాజాస్వాలు చేకి ఆ సం మా రేవుకు తీర్చి యిచ్చినారు. మరి

కొన్ని దినములకు వట్నాన్ని గురించి వతి సంవత్సరం ఫేష్కసు ఒక

దిట్టంగా యేర్చరచుకోవలెనని కౌలు పుట్టించుకోవలెనని వయత్నం చేసి

నంతల్లో ముద్దు వెంకటవృనాయనింవారు శ్రీరంగనాయకులవారి దగ్గర జనా

జాస్వాలు చేశి చన్నవట్నానకు వతి సంవత్సరం వెయిన్ని నూరు వరవిలు

"ఫేష్కను నిషురష చేయింది శ్రీరలిగశాయనివారి తరపున వక శాసన

మున్ను ముదాపెరకబిప్తానాలమనినానణుతమపుముంవకుచమ్ముత్తున్ను. పుట్టించి

యిచ్చినారు శ్రీరంగరాయలవారు [వాళి యిచ్చిన బంగారు శాసనంమీద వాళి

యిచ్చినది యేమంటే యింగిరీజా కుంపినీవారు చన్నవట్నానకు వతి నంవ

త్సరం ఫేష్కసు వెయిన్ని నూరు వరహాలు యిుచ్చేది. కాళ్వతంగా అనుభ

వించుకొనేది. చన్నవట్నంలో టంకసాల చన్న కేశ్వర స్వామి ఉభయనాం

చార్లతో కూడా వరవిలు వెట్టువేసుకునేది. దేవాదాయం (బవ్మోదాయం నడి

పించి కర్నాటకస్తుల వట్నంవలె అన్ని విధాలా చన్నపట్నాన్ని యంచి నడి

పించ గలది అని యిత్వాది సంగతులు (వాసీ వున్నది. రెండోవద్దు దామెర్ల

ముద్దు వెంకటప్పనాయనివారి పేరట వాళి యిచ్చిన దిమ్మత్తుళో చన్నవట్నం

రాయలవారు వాళి యిచ్చిన కానన వకారం వూర్తితంగా అనుళవిసు రాగల

వారు అని [వాళి వున్నది, యింగిరీజు బహద్ధరువారు నూర్యచందదులు వ్యండే

(వఠు-మంతీషపళంసా స్రఎకము సం మటుకు మనమీద అభిమానం తస్పరు. మనవంశస్థులు వుండేవారంతా వారితో స్నేవిభివృద్ధిగా వుండేది అని _వాశి యిచ్చినారు. తదారఠ్య యింగిరీజు _ఐహదరువారు ఆ విశ్వాసం మనసులో వుంచి అవృటవ్పట్కి మా పెద్దలకు బహుమానం అంపినూ రావడం, మావారు యవ్వ్పుడైనా చన్నవట్నాన్కు పోయినొయుంగికీజు -జహదరువార్కి. బవుమానము అంపినా అవి ఘన మర్యాదగా రప్పించుకుని యిరవై యొక్క ఫిరంగీ వేట్లు వేయించి యితర లాంఛన బహుమానములు అంతఃకరణంగా నడిపిస్తూ వచ్చిరి. మరి కొన్ని దినములకు యింగిరీజు బహదరువారు ఫౌంసువారికి మెలాపురి దగ్గర లడాయి అయినంతల్లో మా పెద్దలు యింగిరీజా బహదరువారితో "కూడా నహాయమె ఫ్రాంసువారి మీద లడాయి చేశి ఆ కార్యముల్లో మా పెద్దలు చన్నవృనాయని వారు ముద్దులనాయనివారు కొందరు బంధువులు విశేషంగా ైన్య్మమున్ను న్వర్గస్థులైరి. ఆ కార్యం ఫత్తి అయినందున యింగిరీజా ఐబహదరువార్కి మౌ "పెద్ధలమీద నిండా అంతఃకరణ వుంచి స్కల మర్యాదలు వారు చేశినారు. ఆ లడాయిలో మావారియొక్క- కీర వఠానములైన వద్యములు- సీ; 1మునుమున్న యేరాజు మున్నలిబయపల వేలూరి లింగళూవిళుని. గొట్టి నంచవన్నియడాలు వట్టించె నేరాజు వరవీరభ్మదేభపటలి( దెచ్చి డిరణ్‌ నోడ్‌ లాతోరలొ” నరాజు కా శచబలముల"నంహోరిందె శకవారమునా!డె చొజబాటి యేరాజు పాండ్యుని ఐలముల భంగవణిచె గీః నత(డు సొమాన్యు(డే దామెరాన్వవాయ కలళశవారాళి పూర్ణరాకాశకాంకు6 డనంగ గడికోట మల్లశుభాంగయుతుండు *వేంక టేందుని చెన్నభూవిభమవరుండు. త్తకేర్‌ .

1. ఈ వద్యము బహులాళ్వ చర్మితములోనిది. లై చన్నళూపాలు( డరిరాజనన్నుతుండు.

230 బాటునద్య మణీమీ౦జరి చన్నవట్నంలో [ఫాంసులవారిమీద చేసిన లడాయి వద్యాలు : సః సూర్యుండు తా( (దోవ( జూపి కూర్మిని బంవ నిది లగ్న మని గురు! డెచ్చరింన( దూర్చు టేను(గు జలాదూరు దిస్షులు తీయ మునుపుటిం[దు(డు బీగెము.ద లీయ రంభాది సతులు హారతు లెత్తి జయ లాడ నారదమౌని గానంబు( వాడ గరుడోరగామరవరులు చెంగట నిల్వ( జ్యిత సేనాదులు చేరి కొల్వ గీ॥ (ఫ్రాంనువీరుల( జెండాడి [పాభవమున నల సుధర్మను రత్నసింవాననమున నిండుకొలువున( దమతండి దండ నుండె ముదు ముదుగ దామెర ముద్రులయ్య. 4ీ1ేర ౧ టి చి వః కజ్ఞ మయ్యెను వీపు కదనంబునే నని భక్రి నూర్వశి మూపు! బట్టుచుండ నొచ్న్ని బాదము లంచు వచ్చి వేగ ఘృతాచి యొయ్యనః గుచపాళి నొత్తుచుండ నెండకా(కల మేను నండ(బాడె నటంచు. బొన(గ రంభ వయంట వినరుచుండ నగ్గిం దీర్పవలయు నని వచ్చి శశిరేఖ కూర్మితో బన్నీరు గులుకుచుండ గీః (ఫాంనువీరుల( జెండాడి (పాళభవమున నల నుధర్మను రత్న నసీంహాననమున నిండు కొలువున( దమతండిదండ నుండె ముద్దు ముద్దుగ దామెర ముద్ధులయ్య. శీ1ే7

(వళు-మంతి.పళంసా నబకము ణే సీ చెల్ల విర్చదుం డనుకిల్లాకు లిక నని వలుమాజు తెలు(గుబిజ్ఞలుండు వలుక నలకూబరున్మితుళ్ళు పొలిబాయలే దని మెండుగా వ్మికమార్కు౦డు పలుక (వాపు కల్లెను నేండు వతి యెవ్వ రింక నని ేర్మితోం దిక్కన్మపెగడ వలుక€ వారిజారము వీనిపా లయ్యె నింక-నది యశిరామరాజేంగదు( డెలమి( బలుక గీః (ప్రాంసువీరులం జెండాడి ప్రాభవమున నల నుధర్మను రత్నసింవాననమున నిండుకొలువున( దమతండిదండ నుండె ముద్దుముద్దుగ దామెర ముద్దులయ్య. 418 సః వినమమాలి బుద్దులు వీనులు సౌరనీక యరులచే ధనముల కానవడక మొనను స్వామి దోహమునకు( దా లో గాక "నుబలమసు లెదసి వొనుక్‌ దక్‌ ? యనుదినంబును న్మిద్‌ నాహారమును లేక వాలు వీరుదును డాల్‌ గోలుపోక వైరు లేతెంచిన వడి ముచ్చముణు+గక కిరి. బోనీక దుష్కీ తేక గీ॥ [ప్రాంసువీరులః జెండాడి పాభవమున నల సుధర్మను రత్నసింహాసనమున నవిండుకొలువున( దమతండిదండ నుండె ముద్దుముద్దుగ దామెర ముద్ధులయ్య, శక్ర

232 ఉఊటువపద్య మణిమంజర సీ; విజయనితో( బోరు వినుతుల తలయేరు చేరి పోవుట భయము చిచ్చుమయము 1? వాని ఫందలక త్రి వైరుల ఐలుమిత్తి తటిమి వెంబడి హత్తి తలలు మొత్త్తి ఐబలుఫిరంగులనాదు వటముగా నిల నీదు ధరజణ్మీధము లగలు తలలు వగలు చూజ దప్పంగ లేదు చొచ్చి పోవ(గ రాదు చికీలిగుం ణ్లేస్‌న జి త్తవాన న్నీ 1ఫాంసువీరుల( జెండాడి _పానవమున నల సుధర్మను రత్నసింహాసనమున నిండుకొలువున(. దమతం।[డిదండ నుండె ముద్దుముద్దుగ దామెర ముద్దులయ్య, 420 యా [వకారం యింగ్లీజువారి యంళతఃకరణ నిండా కలగవలెనని సకలవిధాలా మెహనతు చేసినారు. పూర్వో త్తరం తెలియగలందులకు యేమంటే మునిశల ఐడదీసు అన్మేఫాంన్సు సరదారుడు చన్నవట్టంమీద యుద్దం చేసీ స్థళం తీస్కుని తిర్గి స్టళం యింగిలీజు బహదరువారు తీస్కున్నతర్వాత- వట్నం నిమితం లోగగ పుటివున్న--దయెనజాలు తెలియవలసినందులకు కుంధిణీలేఖ న లలు ళో ధర విననూను--సనదలపాాళవాసిపాకాలసకాననము న్ను ముద్దు వెంకటవ్పనాయినివారి దిమ్మత్తును అగువడినందున తీసీ వుంచినారు. ఇదిగాక చన్న కేశ్వరస్వామి దేవాలయం కట్టించి నై వేద్యదీపారాధనల్కు- నంవత్పరం ౧-కి నూరువరహాలకే యిదివర్కు నడిపిస్తూనే వున్నాము. వారి తదనంతరం కరిచన్నప్పనాయనింవారు పెద అక్కన్ప నాయనింవారు యీ రాజ్యాలు [వళుత్వం చేస్తూవుండి రావూరిబారులో జయించినందున అక్కవ్పనాయనింవారికి రాయలవారు నిండా దయచేసి మునువటి జవాగీర్లు కాక చిరతనావల్లి తంజావూరు తాల్కూల్లో కొంత నిందపొన్న నాన్నవరం వగ రా తాలుకాలు జహగీర్లు దయచేసి నడిపించిరి. గను. [పభుత్వం విస్తార మైనవ్పడు యాఖై వల్లకీలవారున్ను వద్దెనిమిదివేల వంజుకొలువు కొలుస్తూ వుండిరి. యీ ్మవకారం [వళుత్వం చేన్తూ వున్నంతలో కొన్ని దినంబులకు

(వీలు-.మంతి.వళంసా నఐబకము క! సమయవరందగ్గరలడాయిలో ఆక్కవ్పనాయినింవారు న్వర్గస్థులెరి. వీరియెక్క (వఠావ మైనవద్యము: సీః అల పాదుసావుదే నాకు లందితి వని ఉజుియాదివురిసామి విన్ననయ్యెం గడిమితో దొషీణకార్య మందితి వని మదురాధిపతి కనుమాన మొదవె బిడిద మప్రస్థానలేరి వేయించుట మయిసూరు దొరయు( గన్మలు విగించెం గతిని సోమళిల దగ్గణ వచ్చుటను విని ళఈరపజాపురీకుండు త _త?ించె గీ॥ దండె రావూరివైట నుద్రండముగను దారనం బైనమన్నీల( దజిమె నప్పుడె శడమదొర లెల్ల దిక్కామొగంబు లెరి యెన్న దామెర్ల అక్కయ చన్నథీర 421 సీః ఘనవత్కిదోహరగండాంకు( డగుటకు( వాంద్యతూముంకలళారాసాటో తివిడి. పెట్టినదండు దీవియ వవుటకు రంజిలసమయవరంబె సా॥్నీ మెసినయరులపొం దానించువాం డౌట కుళభయ నైన్యముల భూవిభులు సాక్షి బిరుదు మించినమహోద్దురతకు ముంజేత( గట్టినకపి కేతువట్టి సాకీ గీః రహి మహాభాగవతతకు రంగధామ చర ణపాఠోరుదేశంబు పాష గాంగ నద్దేవునందు నై క్యంబు నొంద నరుల( బరిమార్చె దామెర అక్కళౌరి, త్రీం2

జి బొటువేద్య మణీమంజరీ శాః ధిక్కార్మకమ ః వ్మికమ్మోగ ః వరివంథ్మివాతముల్‌ నీవలెకా జక్కాడం గలమన్నెవాని నికనే చక్కి.౯ వినళా లేదులే చక్కం౦ జూడంగ శక్తుడా యొకండు నీ సంరంభళ మళ్టారె న మ్యకో్కో లాహలఢక్క_1 దామెరల అక్కా! మన్నెకంఠీరవాః శ23 సీః ధృతి సాగి కొండభూవతి యతిరాజులు శడు నొవు శఈళథచ్య కములు గా(గ( జండవి[కముం డైన పాగి లచ్చవ కడు డంటైనయట్టిళార్‌ సంబు గాంగ సమర లీకరు. డయి చనువేంక టేందుండు కౌమోదకస్పూ ర్రిగా నెసంగ గి మోషలట్మీసమేతులై ముఖ్యలటులు పార్శ్వవర్తులుగా సూర్యవథము దాటి దామెరాక్కవసుంధరాధవు(డు విష్ణు మూర్తి చెన్నాందు వై కుంఠపురమునందు. 424 నీః ఆరవరములః దా(కి యని నుగుగా కాళి వెన్నాడ శర వొక నేసానాసో మదగజంబుల( జేరి మావుత్తులను జీరి కరములు శిరములు నజికి పెఠికి కాల్బలంబుల! (దోలి గాండివి యనం జాలి నెరవై నమన్నీల నెత్తి మొత్తి పోరక వెజ( వాటి పుట్ట లెక్కె డువార గరుణార్డ్ష9దృష్టి వెన్గాచి కాచి గీ తహహ ః సీసాటి యెవ్వ రీ యధివకోటి గురుతరోద్రండ 1 పులియమార్కోలుగండ గ “చెన్న భూపాలపుత 1 సుస్టిరచర్మిత 1 వారినిఖాటోవ : దామెర అక్క భూవ। న!

(వళు-మం్యతీ[వళంసా స్తబకము జర్‌ యీన కొమారుడు ముద్దు వెంకటవ్పనాయని వారియొక్క వద్యం; సీః మ త్రవిరోధిచర్మంబు వల్లము గా(గ6 వఐరఓగ€ (బేవులు నుగ్గవట్టు గాంగ ఇవిమతనర్గముల శల్యములు కళ్యము గాంగ వసుధీళునరములు వాగె గాం నభియాతి దావ లంకవన్నియ గాంగ బుగమీపక్రావ్వు పావడలు గాంగ భూపాలుకండలు వూలదంక్షలు గాంగ వరులపున్కలు బీరుదందె గాంగ రజకూరుకన్యూగుడ్డు మణిీతురాయులు గాంగ గమకంబు పరభయంకరము గా(గ( టోరి ఘోటర్వనుల్‌ భువనకంవము గాంగ జోడుగా జయలక్ష్మి తోడు గాంగ గీః వాగె సవరించి యక్కనివాటి రిపుల (చుంచి విదళించి దిశల రాణించి తౌర : సలలితోదార : దామెర్డ కులవిహార ॥ కలీితగుణజాల : ముద్దు వెంకటనృపాల । శీ2ెర సీః బహుళళ్ళాతవరాజవం క్రి దామెనగొర్హు పొలుచుపత్యర్డులు పునుక పేర్లు చండించుమన్నిల గుండెలే కుడుములు మెండుమాంసంబులు పీండికూర విరసించు మన్నీల వీపు డాగురకిల్లు వై రివీరులిజడల్‌ వీరదాళ్ళు మదవద్విరోరుల మెదడు గంధపుంబూ(త బహుర క్రపూరముల్‌ పానకములు

బేర్‌ చౌటువద్య మణిమంజరీ గీ॥ గాంగ జాతర లాడించి ఘనత గాంచి 1వకటరణకేళి సీలడ్గభ్యదకాళి సలలితోదార : దామెర్లకులవివార : కదనహంవీర ముద్ధువెంకటవజీర : త్తంై7 యీ [సకారం [వభుత్వం చేస్తూ వచ్చిరి. వారి తదనంతరం ఆయ్యవ శాయనింవారు రొపూరివారును జయవదమైనందున సీజూవూరు పోయ ఆక్కుడి కార్యాలు పత్తి చేస్కుని తిరుగ చిరుతనావల్రెకు వచ్చి (వమత్వం చేస్తూ వచ్చిరి. మరి కొన్ని దినంబులకు మయిసూరివారి మీద యీరేటిబారులో అయ్యననాయనిం వారు కంచి లడాయియయిన వెనుక న్వర్గనులె రి వీరి యొక్క (వతావమైన వద్యము. సీ వగణవజీరుల వలుగుడారులు కదా భదేభములమీ(ది వరువులకును దగుదునేదారుల తగటుకోకలు గదా స్వామి సీబిరుదధర్వజంబునకును మత్తారిసర దార్ల మైకబాయులు కదా వడివాగెరేజుల వర్పమునక్షు థ్‌ (రురావాత్తుల ౌర్టాంబునేాపున మొననీ నీదు ఢమామిమూ/(తలకును గీ॥ నమరె( గద కంచిలై శ ఘోరాహవమునః గెరలినసవోవజీరుని గెలిచి సీవు విజయలశ్నిని గై కొనువేశ దామె రయ్య పేంద్ర ।; మహోగసాహనమృగేంద 1 శై వీరి తదనంతరం వీరి కొమారు డై నచన్నవనాయనింవారు కొన్ని దినంబులు [వభుత్వం చేసి వారున్ను లడాయిలో స్వర్గస్తులైరి. గన్కు వారి యొక్క [వతాన మైనవద్యము _

(వకు-మంతి.వళంసా న్తబకము 27 శా॥ ఘోరాటీం దనకేరు( దోలి విమతక్షోణీతలాధీశులకా నారాజిం దెగటార్చి వీరభటసన్నాహంబుతోః జేరి యా నౌరోవాగజహ నముల్‌ నజికి నానావస్తువుల్‌ గొన్న యో నారీజాలమనోజ । దామెరలచెన్నా ? మన్నెకంరీరవాః క్త సీ॥ ధీవోలు మొదలుగా ధీరు లౌవ్యజీలు గరిమతోం దనదికుు కనుగొనంగ సీదిన్న వానికే యింత సాహస మని. కఈ+ దుపాకుల కృష్ణఘనుడు మెచ్చ నెంత కూరుం డని సంతోష మందిరా వి ముదుకృషేర్యదు( డలరుచుండ( తెదళర్శాడికంటెను బీరుదుమన్నీ( డ్‌ని తం్మడి ఆయవనేండు తగు ననంగ గి॥ః దురమున నెదుర్చు ళావాజీ తుక్కన కర వీరరాహుత్తులును జెండి వేసి తార ॥ యవుర ః నీసాటీ మన్నియ లవని( గలరె -వవ్యగుణపాంగద । చెన్నప్ప నాయకేంద్ర 1 430 వ॥ వీరియొక్క రాజ్యాలు 1 పభుతం౦. చేకేటటుముముడీమవుల్తేంవాతు- యిచబ్చినటువంటి దాకవ్యతాలు కాసనాలున్ను అ్యగహారకాసనాలు కంచి, వంద వాళి వగైరా స్గలాల్లో చెరువులమీద వుండేటటువంటి ళాసనాలున్ను తమరు దరియాప్తు చేసినట్టు అయితే తమకే విశదమవుతున్నది. వీరి తదనంతరం వీరి కుమారుడై న కొమార అక్కన్పనాయనింవారు బాలురు గన్కు. కార్యస్టులు "పెద్దలు అందరు [కమించి హోయినందున చెంజి, చిరుతనావల్లె, వందవానీ వగైరా తాల్కూల కున్నలలు వచ్చె గను వందవాసినుంచి శ్రీకాళహన్తి (వవేళించి తమ బంధువులైన సరదార్లను యిక్కడ వుంచి కుమార అక్కసప్ప నాయని వారు యథావకారం తాలూకాలు జొగీరు తీస్టు రావలె నని యోచన చేని . గోలుకొండకు అఆలంగిరు పొదుషావు వారి తావుకు వ్లవంగ సంవత్స రంలో తర్పి పోయి పాదుషావు వారిబేటి అయి కొన్ని దినంబులు అక్కడ వుండి యథ్మావకారం తాలూకాలు దయచేయవలయు నని నకలవిధాల మనని

ర! బొటువద్య మణీమంజరీ కేసుకుని అందుకు పాదుషావువారు మీరు బాలులు యింకా కొన్ని దినములు మా దయకు ప్యాతులు అయినట్టు అయితే అదే (నకారం దయచేస్తూవున్నాము. యివ్పుడు కాళహన్గి సీమకు పేమకన్సే అక్కరలేకుండా వాయించి యిప్పి సున్నాము అని సెలవు యిచ్చి కాశవాస్తి సీమపాశేలు వగైరా దరోబస్తు పరమానా (వాయించి యిప్పించి సకల బహుమానాలు దయవచేసిరి గన్కు- అ బహుమానాలు తీస్సుని కాళహస్తి (వవేశించి వభుత్వం చేస్తూ వుండిరి. సీః -శాదమసింగము నై నమద మణంపంగ వచ్చు బేళాలుతోనై న చెనంగవచ్చు- -- చండిమృతు?పవు నైన( దటిమి కొట్టంగవచ్చు బడబానలము కేల బట్టవచ్చు( గార్చిచ్చుతో నైనం గదిసి మార్కొనవచ్చు బెబ్బులిమీసాలం బెజుకవచ్చు “ఫీళరమారాండబింబ మంటంగ వచ్చు . గొలవైరవు నైనం గదియవచ్చు( గః గాక నీఢాక కెదిరించి కదనమునను నిలుచునా యెంతవా(డైన నపుకు లేక భాగ్యబార్మిత। వెన్న భూపాలపుత। .హారీనిభాటోను..దామైర అక్కృ_దూప: 431 వః వీరితదనంతరం వీరికుమారుడై న పెదవెంకట నాయనివారు తిన్మూనాయనివారు వీరు యిద్దరు వకుత్వం చేస్తూ వచ్చిరి. యీ [వకారం (వకుత్వం శేస్తూవున్నంతలో అసన్టాగారు దక్కనుసువా విచారించగలంద్కు. బారి (తమ్ముడు) తిమ్మానాయనింవారు వీరికొమారుడై న కొమారవెంకటవ్ప నాయనింవారున్ను అసబ్దావారితావుకు పోయి వారిలేటి అయి వారియంతఃకరణ కలిగేటట్టుగా నకలవిధాలా కొలువుగొలిచి పూర్వోత్తరం సంగతి రాజ్యాలు జహగీరుల వయనం యావత్తూ మనవి చేస్కుని మాజగిర్లు యథ్యావకారం మాకు దయ చాయ వలెనని మనవి చేసుకున్నందున వారు గోలుకొండకు -. తర్టిపోయేటవ్పుడు యీసుబాకు నియమించి వున్న అనవర్దిఖానుని వారి పేరట వీధికి కొంత జహగిరులు యిప్సించమని ఫరమానా [వాయించి యిచ్చిరి గన్కు

(వకు-.మం్మతివళంసా స్రబకము జం వారిచేత బహుమానములు తీస్కుని అనవర్దిఖానుని వారి తావుకు వచ్చి వారిలేటి అయి ఫరమానా చూపించి మనవి చేస్కున్నంతలో ఉత్తరాదిన పామూరు సీతారాంపురం తాలూకు జహగిరు దయచేసిరి గన్కు వారిచేత "సెలవు తీస్కుని శ్రీకాళవా సి చేరి వంజుమందిని గూర్భుకుని తాల్కుమీద్కి పోయి ఆ కాల్కూ.లో నున్న వాడవారు బప. మొదలయ్బి నరదార్ల-షిని మీద లడాయి చేసి వాండ్లను సంహరించి ఆ రాజ్యం కట్టుకుని కొన్నిదినంబులు (వకుత్వం చేసిరి. అప్పుడు లడాము చేసినప్పుడు యీ యొక్క వద్య్మములు: సీ రూూర్గః సీజయధాటి వార్త విన్నంతనే యూర్చులు నిగుడించె. దూర్చుదిక్కు "పెక్కు. నీచుధమామి పెట్టు విన్నంతనే 'ఠల్లడం ఐందెను దక్షీణంబు ఘన మైనసీనైన్యకహకహధ్వనుల చే( ఐబటవట మని (వీలె. బశ్చిమంబు ఫొబగై ననీడాలు చూచినయంతనె యుజ్జూత లూగను ను త్తరంబు గీ అహహ । మజ్చారె 1 వీరనంవోరళూర | శారకర్పూరకీర్రికాంత్తావిహార్ల 1 మ్మికమోదార : అక్క-ళూఎిభుకుమార ః వీభవదేవేర్యద ః దామెర వెంకటేంద। ఉరిత్తి సీః శ్రీకరంబుగ లేరి జోకొట్టి నడిమిలా భానుని [వేయవా మానువకడ హత్తిని దుమికింబి దు త్రలూరిబయళ్ల మొత్రవా బష్కిని నెత్తి వగుల బెడబెడల్‌ గొనివచ్చు వడి ఫిరంగీగుండ్ల శెదురుగా నడవవా కదనమునను జడిసీ పోయెడివాని; బొడుచుట ధర్మంబు గాదని విలభువవా నీదుభటుల

240 చాటువద్య మణీమంజరీ గీ నవుర : సీకీ రివిస్సూ రి యజునకైన వర్షనలు సేయ శక్యమా వసుధలోన( దిమ్మభూపాలసత్పు[త : ధీవిచ్మిత 1 వీరజలసాం్యద ః దామెర వెంకటేంద ! 433 వః 'పెదవెంకటవ్వనాయనివారు తినమ్మూనాయనివారు శమించిన వెన్క వారి తదనంతరం కొమార వెంకటప్పనాయనివారు [వకుత్యం చేస్తూ వుండిరి. గను" బహుందినంబులు రాజ్యం చేసినారు. వారు నవాబు వాలాజా వారితో కూడా కన్షవడి దయ నంపాదించుకున్నది, ముసేలాలి అనే పురిచేరి శరచారుడు చన్నవట్లణం మీద వచ్చి కనిపించుకున్నవ్వుడు నవాబు వాలాణా వారు యింగిలీజు బహదరువారి యనుమతి [వకారం చన్నవట్లాన్తు యింగ్లీజా ఐబహదరువారికి రసదుపొచా యిస్తు వచ్చినారు. మరికొన్ని దినములకు వాలాతా వారి తాలూకు మోదరు ఖానుడు అనే సరదారుడున్ను వలనాకికి పోయినవ్వుడం పీరున్ను కూడా పోయి రెండు సంవత్సరములు అక్కడ్‌ వుండి వారి యన మతి చొవన వుల్లారెడ్డిగూడెం వగైరా కొట్టి కాణావేసి యుళయ త్రర్ల పీతి సంపాదించుకున్నారు. మరికొన్ని దినములకు వాలాజావారున్ను జండల్‌ యిసుమతువారున్ను కర్నల్‌ వూటువారున్ను వెంకటప్పనాయనివారున్ను కూడా కోళాళస్వారి పోయినప్పుడు శారితో కూడ కడాకువుండి మెహనతుచేసి జెడి కోటమారాన పూటువారు యిసుమతువారితో కలియవస్తుండంగా హయిజరువారి వంజు కఠత్నతవూటువానమీద మొకాదీలా ఆయ గన్ను పూటువాక్కి కుమ్మక్తు నిమిత్తం జండల్‌ యిసనమత్‌ వారు పోతూ వెంకటరాయని వారిని పిలుచుకొని పోయినందున వారితోకూడావుండి హైదరువారి వంజామీద లడాయి చేసి నిండా మెహనళశు చేసి కార్యం ఫత్తి చేసీరారు. ఆ వేళ మావంజులో శేనా మందికి చావులు గాయాలు ఆయ గన్కు. బారావారున్ను యిసమతువారున్ను కూడా సంతోషవడి ఐహదరు కితాపు బహుమానములు నిండా దయచేసినారు. అప్పుడు వారియొక్క. వద్యములు : శా కోళాల్‌ చెంత('దురుష్క సైన్యముల పై( గోవంబు రెట్టించి శుం డాలంబుఃా బెన నెక్కి హైదరుసువా డాబాసయు౯ా దెచ్చినళా దాళశంజాలక వెళ్ళసాగి రట కాంతార్మ వదేశంబుల౯ా జాలా శ్రీకర దామెకాన్యయవతంసా వెంకటాదీశ్యరా ః త్రిక

[వళు-మంతి.వళంసా న్ధబకము బక చ॥ తొలి యిసుమంతలె గదియం దొటిల వేయ్యుఫిరంగి పెట్టకుకా దొల(గి కడాఖడికా ఐవుజు దీజ(గ మీనము! డిడి హత్తిపె నిలిచి కరానీ దూసి వటు నిర్భర మైనతుపాకిగుండ్లకుణా నలంగక కామనూరికడ హైదరుబాదరు షీంద గవ్పునక గలబడ నోర్చి మొత్తితివిగా మణి దామెరవెంకటాధిపా! త5 ఉ* నంగరమందు నీభటులసాహస మద్దిర కామనూర నల్‌ ఉకంగుల నొత్రి యీటెలను గత్తుల జూర్లంగటార్హ వాకులణ కంగు అణింగు ఘల్లురన గబ్బిగురాన బిరాన జోళ్ళపె( జంగున( జంగునళా దుమికి జబ్బలు పిక్కలు డొక్క. లక్కుల౯ ముంగల పుజ్టియల్‌ దొరుగ మొ త్రిరి దామెరవెంకటాధిపాః 436 వః తిరువతిదగ్గర మమ్మత్క-మాలును కొట్టినప్పుడు వీరి యొక్క వకావ మైనవద్యము : సీ॥ మమ్మత్కమాలును మర్పించినందుకు బైద మౌపొంగళ్ళబైలు సాకీ చుట్టుపాశే లన్ని చూజ గొన్నందుకు గుళి యైనకందాటికౌండ సాకి హైదరు మిము జూచి మైదుదే/ (గమ్మిన పోరి గెల్బ్చుట కామనూరు సా&ి వడి ఫిరంగీగుం డ్రవయంశేని ఐష్కి-ని గొట్టినందుకు దుత్తుకూరు సాకీ గీ గాగ బలనాటీరాజుల గర్వ మడంచి "సితుహిమగిరిమధ్యభూ మీతలమున శౌార్యకీర్తులు (వభఖ్యాతి నలిపినట్టి విజయు(డవు సీవె దామెర వెంకటేం్యద్ర । శం

హ2 ఉటుపద్య మణీమంజరి మః వటుశౌర్యో క్రి మమత్కమాలుదళముల్‌ పై వచ్చినం జూచి [వ

సృుటదంశావళ వీర వి[కమముచేం బొంగళ్ల బైల౯ా రట

తృటహోద్యద్ద్వని వించి శుంచితివి సీ వట్టాసిదే శ్మతురా

ట్పృటలిక దామెర వెంకట్మవభమణీ ః భాస్వత్చతాపాగణీ : 438

వః ఆవల జం[డల్‌ యిసుమతువారున్ను ఆర్మీలు వుమావారున్ను తంజావూరుమీదికి పోయినప్పుడు వీరున్ను కూడా పోయివుండి నిండా మెవా నతు చేసినారు. పులిచేరి యింగ్లీజు బహాదరు కట్టుకునేంద్కు ఉం్మడల్‌ మంగడోలువారిని అర్పిస్తూ వారితో కూడా మా వంజును ఆర్పించమని వుకుం అయినందున ఆ [వకారం ఆందించినంతల్లో మానరదారుడు మంథడోలు వరి యనుమతిచొవ్సన మోర్దాలు వగైరా తావుల్లో నిండా మెహనతు చేసినారు. పులిచేరి కట్టుకుని తర్వాత మా సరదారుడ్కి. బహుమానం యిప్పించి వెంక టవ్పనాయనిం వార్కి యేనుగ గుజ్జం కత్తి వీరకంకణం వగైరా బవుమాన ములు అర్పించినారు. ఆ వద్యము :

శూరు( డటంచు మెచ్చి రణకహూరుండు మేల్‌ మమదల్లి మీకుని

ద్ధారుణి వీరకంకణము తాళి తురాయి జీరానిసరాలు ఐల్‌

బారహజాతి యేనుంగును బాళిచినంతులచేత( బంపెనీ

"పీరుగ నాల్లుదిక్టులకు బెట్టుగ దామెర వెంకటాధిపా ః శాం

వః అవతల మరికొన్ని దినములకు కొండపాశెంగారలు సరకారు మీద తిరగబడి పోళూరికోటలో ఠానా ఉన్న ఆరికాటి కోట కొ త్రవాల్‌ ఆబ్బూ మహ మ్మదును తలకాయ కోసుకొని పోయినంద్దు వాలాజావారి యనుమతిమీద చందల్‌ వెల్లి వారితో కూడా వుండి పాశేల లడాయిలో నిండా కష్టవడి ఫత్తి చేసినందున నవాబు వాలాజావారితో పాశేలు పూర్వం మాది అని మనవి చేసు కున్నందున వాలాజావారు నిండా బవుమానం దయచేసి ఆ పాశేలు మాకు కొన్ని జహగీరు యిచ్చినారు. ఆ లడాయి చేసినవ్పుడు వీరియొక,,.. వద్యములుః

సీః నీలేరి ధణధణానినదంబు విన్నంత వేలారి పాశింబు గోలుపోయె సీభటావళి కిల్కిలార్భటుల్‌ విన్నంత పరి వీడి బాల్శీడు వరుగు సూసఫె

(వలు మంతి. వళంసా నబకము 243

సీదు రుండావొయల్‌ నెజి. జూచినంతనే

వీర్ష కొండన కొండదార్లు సేరె సీవతావన్సూ రి నివిడ మెనంతనే మోదెనవనాయనివాది యణగె గీః నాండె కదలెను పాయబునాయ( డవహహ 1

త తరించెను లొకబారితంబు చారి?

మనకు రణమేల యీగెరామన్న యనుచు

వెళి రౌరౌరః దామెరవెంక టేంద ॥ ఉతృ(

వః యిటీనవల హయదరు కలావనలో ైదరువారి తాలూకు ళామా రాయుడు నాలుగువేల గురంతోకూడా తిరువతిలో వచ్చియుండగా వంజును అర్పించి లాణా లేవగొట్టించి నరకారు ఠాణాకు అక్కడ వసూలు అయిన రూకలు సరకారుకు చేరేలాగ్ను చేయడమయినది. అవ్వుడు లాటుమకారీటీను వారు వాలాజావారున్ను సంతోషవడి ఉభయ్యత బహుమానములు అర్పించి నారు. అ దినములలో వారియందు యింగ్లీజు ఐహదరువారికి అభిమానం వున్నందున నవాబు వాలాజావారి కొమారుడు అమీరుల్‌ వుమారావువారు వారి యందు జిందుజేసి దురాషేనణలు చేసీ అవిపాతములు నడిపించినంద్కు యింగిలీజు ఐబహదరువారు పూర్వో తరం అభిమానం తెలిసినవారు గన్కు మా యందు దయశేసి కుంధిణి తరపున మె స్తరుక్షోను వారిని వారి కావుకు అర్పించి విచారించి మహలు యావత్తు త్మ సముఖాన్కు వాయించి వంపించి సీమలో తీరి వచ్చిన [వకారం గౌనరు దార్తిసువోకిలీ బహదరువారి దినాలలో రాజ మొవహారుతోకూడా సదామదు యిచ్చి 'పేషుకను తీస్టునేటట్టున్ను అఆధనం అడగకుండా గవనరు ఛార్లీ చోకిలీ బహదరువారి జాబున్ను బహుమానములున్ను యిప్పించినారు గన్స్ల యింగ్లీజు బహదరువారి కోటి కల్పవృకంవంటిది అనిన్నీ చందుడివలెనె చల్లదనం కలిగినటువంటిదిన్ని గన్కు. వాటికారణం వాలీసువారితో మనవిచేస్టుని నవాబువారి తావున యిలాకా లేకుండా చేస్కుని కుంభిణీవారి యిలాకాలో చేరినాము. మమ్మును చూచి చుట్టువట్టువారున్ను తమ యిలాకాలో ,వవేసిందినారు. యీ (సకారం బహుఏనములు రాజ్యం చేసి వారు (కమించిరి.

బక చాటువద్య మణీమంజరి తదనంతరం వారికొమారు కైన తిమ్మానాయడు బహదరువారు [వ్రళుత్వం చేస్తూ వచ్చిరి. వారు వారితం్యడిగా రున్నవ్వుడె వారి ఆనుమతి [వకారం వట్టాన్కు పోయినప్పుడు ఆక్కడ హైదరు కలావనలలో బాకలపేట, చింత్నాదిపేట, తటుకాపున్ను, లుంగబాక, బత్తీరి అమీరుబాగు, మెైలాపురి చరపు వగ్రైరా తావుల హెైదరువారి వంజుమీద లడాయి చేశి వ తి బాయడ మున్ను వేలూరికి రనదు పౌబాయించడమున్ను ఆ దినములలో ళానామంది మా వంజులో జాయాకావడమున్ను యిషువంటి మెహనతులు చాయడం అయి నందున లాటు మకారీటున్ను వాలాజావారు జం్యడల్‌ మెడోసు వారితో కూడా శ్రీరంగవట్నం స్వారికి మా వంజును నరదారుణ్ణి అంపించినంతల్లో అక్కడ నిండా మెహనతు చేసినారు. వారియొక్క (వశావములై న వద్యాలు : సీః వటుశౌార్యమున( జెన్న వట్నమునీ(దను బహుమందిపొజుతో బహద రపుడు చుట్ల ఐలేరాలు గట్ట్రదువంగం బెట్టి "పేర్మి ఫిరంగీల పేట్ల కపుడు మొన చెదరక వెడ ముసిమునీనగవుతో " ఘనత నేజా వడీగాం/గ దూనీ ఆరవిరేజీ నెక్కి యరిరాజగణముల యవనులడొక్కల నధికముగను గీ దివిరి రణరంగమున నీవు తేడవడంగ _ నజకునపుడు మహమదల్లి యవుర యనుచు నకలదౌలత్తు లొనంగిననర్గుణాఢ్య (| (వబల దామెర వెంకట, వభుకుమార | వరగుణవిరాజ తిమ్మభూవరబిడౌజ ? జీడ్తీక్షే శః రాజాబాదరు తిమ్మభూవ : తగురా రమ్మంచు మందల్లి మేల్‌ తేజీపాలికి నాల్‌నగల్‌' వతకముల్‌ దేశంబు నీ కిచ్చె మేల్‌ రాజత్వంబు కుమారపద్దు భళరా : రారాజదేవేంద 1 నీ రాజత్సంబును గీర్తు లెంతు రవురా ; రాజుధిరాజావళుల్‌. తృర్శర్గి

[వభు.మంత్రి.వశంసా స్తబకము రతీ చ॥ తిరువళికేణినుంచ్నిబహుత్మీవగతికా బడి గుర మెక్కినకా గరమున హేతి( బూనియు లగాలగి హైదరువారు వంజుల౯ా నజికి జయంబు గాంచినఘనాఘను( డంచు నవాబు మెచ్చంగా దురమును జేసి తౌ భళిర : దోర్చలళాలివి తిమ్మభూవరా 1 శీత3ి ఉః గండునరాతితండముల. గానె విగించియు హేతి( బూని బల్‌ చండతర్మోగకోవమున జన్యము. జొచ్చి విరోధి సేనలఖా బెండు వడంగ(గా గదిమి పేరెమువాజణుచు( జక్కుచక్కుగాం జెండినదా మెరాన్వయవశీకర : తిమ్మనృపాలక్కాగణీ ః క్తీక్తత్న శః వీరత్వంబున దేణీ నెక్కి చటులో ద్వేలారియూధంబులి౯ా బేరెంబాజెడు హైద రన్పుదళముల్‌ పేరై నమెలాపురికా బోరం జొచ్చి తురుష్ట బృందములనుం బోనీక లేదించి తౌ దీర్మపాభవ : దామెరాన్వయమణీ ః తిమ్మేంద్రరాజన్మణీ | ఉ్వశీర్‌ మ॥ నెజవేగంబున టీపుసైన్యముల పె నీఢాక మైలాప్పరికా బరిపసంథిక దురగంబు నెకి వడిగా బావోనీచే నంటినకా బెజుకణా వెళ్ళిరి కంచిమిట్టలకు బల్‌ విద్వేషిభూ పావపల్‌ తరమే శౌర్యము నెన్న(గా జగతిలో దామెర్లతిమ్మాధిపా : 446 సీ! చెలంగి మైలాపురిచెజువు లోతట్టున హైదరుపొజువై నావావమున ఘనశళిలేదార్లను గంఠముల్‌ విదళించి మొగలిగరీబుల మొనని నజికి దండిబారున( జొచ్చి మెండై నసరదార్ల కండరములు రాల గదిమి పొడిచి వడి గలవజీల వక్షములను (గుమ్మ మేలౌజమేదార్ల మెడలు దుంచి

లీ4రీ బాటువ్‌ద్య మణీమరజరీ గీ॥ గర్వ మణచి(యు నాకరింఖాను నపుడు కంచి కేగంగ( దజిమించి ఘనత మించె చామెరాన్వయ వెంకటధవుని ముద్దు తనయశేఖర తిమ్మభూధవవిళుండు. ట్తీడ్తీ7 వీరు కొన్నిదినములు (వభుత్వం చేని [కమించిరి. తదనంతరం వీరి కుమారు డైన పెద వెంకస్పృనాయనివారు [వభుత్వం చేస్తూవున్నారు. వీరియొక్క వద్య్మములు : సీ అద లెజుంగవు గదా మదవంతు లగురాచ కదుపుల( గొట్టుసింగం బనంగ భయము నౌందవు గదా హయమ తవారణ ముష్కరారుల కోట్లు మొనయువట్ల చలన మొందవు గదా ఐలవద్విరోధుల6 జలపట్టి నుగ్గాడుసమయమునను ఐరవ సేయవుగదా వటువికమ,పౌఢి (వశయమై యేశెంచుబలమునైన గీః నవురః నీ సైన్య మెన్నంగ నలవి యగునె సలిలతోదార : దామెర్లకులవిహార ః వార్జిగంలీర 1 తిమ్మభూవరకుమార యావహవాటోవ । పెదవెంకటావనీవ :£ శీక్తర్రి సీ॥ కవ్ప గవ్పదు గదా కఠినంపువై రుల మేనిచర్మంబుల మిసిమి గాని జలము (గోలదు గదా ళ (శుమూర్ధన్యుల ఐటువై నమెడర క్రపాళి గాని మే(త మేయదు గదా మేటితరాహితు గుదిగొన్న మాంసంబుగుములు గాని శబ్ద మీయ్యదు గదా శ్మతుమూర్ధన్యుల ఈలమీ(ది బొమిడికతతులు గాని

[వకు-మంతీ.[పళంసా నబకము ద్రం గీ। యెంత కరకరి యదిగాక యెంత హంత యెంత వేగంబు గడుసరి యెంత బలము కలితభవదీయ వావోగ అగ్గళ కి యాహవాటోవ । పెదవెంకటావనీన శీశ9 సీ॥; కవిగాయకుల ఐంధుగణముల బోషించి ఘనత కెక్కి నయినుగాల పేరు ఆరిరాట్పురంబులు చురమున విదళించి సిరుల (బబలినదామెరల పేరు అభిలదిగ్భూముల యవనీశ్వరులు మెచ్చ గణనచే మించుకోర్కంటి పేరు శౌర్యవిస్ఫూరర్తిచే జగములు మెచ్చంగ నుతిమి కై కొన్నవాలూరి పేరు గీ మీకు వజ్రాల పేరులై మెజనె నౌర। మదవదరిమ న్తకన్య సమకుటరత్న భాసితవదాబై తిమ్మభూపాలప్కుత ॥ యాహవాటోవన । పెదవెంకటావనీవ £ 450 వ॥ యీ (వకారం హిందూ రాజ్యాదులకు (వవేశించిన లగాయితీ మా "పెద్ద లైనటువంటివారు తమ (శ్రేయస్సే కోరి నడుచుకుంటూ వచ్చినారు. న! న! థి ళ ఖి దామెర వెంళకటరాయభూపాలుండు ఉ*॥ (శ్రీమహితాల్దివాప్రియుండు సేవితరకుండు సర్వదేవఠా [గామణి భ క్రవత్సలుండు రమ్మఘనోదయకాంతిదేహు( డు ద్దామసరోజలోచను( డుదా త్తకుళంబుల నిచ్చి (ఫోవుత౯ా దామెరవంళవారధిసుధాకరు వెంకటరాయభూవరుఖా, శర్‌క్షే

248 చటువద్య మణీమంజరీ దామెర ముద్దువెంకటభూపాలుండు

కః (ర్రీకర దామరవంశ సు

ధాకరనసంజాత సత్సుధాకర దీన

శ్రీకర రిపుజనబహుతర

లీకరనిజరూవ ముద్దువెంకటభూపా ॥ శీర్‌2 కః సారాసారవిదారవి

శారదులును మీరె దామరాన్వయతిలకా

కారులును మీరె బళిరే

వీరనభాచంద ముద్ధువెంకటభూపా 1 క్ష5్‌3

గుజనుల శి&ింవ సుజనకోటుల బెంవం

సృజనం బొనర్చె నహవి

విజీఠారిసమూహ ముద్దువెంకటభూపా ః శ్తీర్‌డీ క॥ అమిత్యవతాననమిత

కుమతిశిరస్తోమ ॥ దుష్టకుంజరసీంవో ;

సుమశరసన్ని భరూపా ॥

విమతాచలకులిళ ; ముద్దువెంకటభూపా ॥ త్తీర్‌ర్‌ కః ధరలో భూవతు లెల్లను

బరబోధలు వినుచు! గార్యవరు లౌదురుగా

వరికించి చూడ బహును

స్టిరచిత్తులు మీర ముద్దువెంకటభూపా ॥ జీ5 కథ శ్రీదామరకులదీవక |

వేదాంతవిచారనిపుణ ॥ విద్వద్విద్యా

వాదరసజ్ఞులు మీరే

లేదు కదా సాటి ముద్దువెంకటభూపా : శీర్‌

(వళు-మంతి.వళంసా స్తబకము టీ క॥ నే నెవరికి వినిపించెద దానధురంధరులు సుజనదావీణ్యవరుల్‌ జ్ఞానాజ్జానవిచారులు నీనాంటికి మీరె ముద్దువెంకటభూపా ॥ శ్తర్‌ర్రి క ఇళముఖునితం డికరుణను సభికగుణంబులను గార్యచరులగుణాంబుల్‌ సభ మెచ్చ వెదకువనళువుల విభు(డవు దామెరల ముద్దువెంకటళూపా ॥ శర్‌9 కథ నలుమొగములు గలవేలుపు వెలణ౧దియు మీవలుకులందు వెలసినది వభ గలరే మీకు నమానులు నిలలో దామెరల ముద్దువెంకటభూపా ; కర0 న! అవర౦మితదయాసాగర * రిపుజనమ శ్రేభకేసరీంద । నరేందా? యువకృతిదానవినోదా ః . .... సృవవర : దామెరల ముర్దువెంకటభూపా 1 తీరే క6॥ మనుజేందులసభలోపల , 1 ఘనతరదా తెవ్వ( డనెడుగణనకు మొదల౯ వినుతించవలిను మిమ్మును ఆ. వినుమీ దామెరల ముద్దువెంకటథూపా । క! క॥ వరమే లోర్చి నటించే దొరలకు దొర వీవు సొటి డొరకదు లువిలో మరునయ్య నీకు నము డని యెజు(గుదు దామెరల ముద్దువెంకటభూపా ॥ 463 క॥ అనుమాన మేమి లేకను వినుపీించెద నృవవరేజణ్య | వినుత్మవజ్తా ఘను(డవు కవికమలంబుల ౯ =... కిను(డవు దామెరల ముద్దువెంకటభూపా ; శీరకీ

ట0 బటువ్‌ద్య మణీమంజరీ క్‌॥ అహ్టైమరాంశసంభవ

శిష్ణజన్మతిదశభూసు రేశ్వర పూటో

త్కృష్టమతి బహుళ కక్రివి

శిష్టా దామెరల ముద్దువెంకటటూపా 1 శీరన్‌ క॥ పురహరు(డు దయను మీవయి

స్థిరముగ నిడి సకలకార్యసిద్ది నాసంగళా

స్టిరమతి గలవా(డైను

స్థిర డౌదామెరల ముద్దువెంకటభూపా ॥ ఉీరర క॥ వశ్షీం్యదవాహనుండు షీ

వతమునం దుండి కార్యభాగంబులు దా

సీషీంచి సేయవలయును

సీషితి దామెరల ముద్దువెంక టభూపా : శీర7 క॥ రతివతిసన్నుతకాయా

మతిజితనిర్ణర సమూహ మానితధిషణా

నతతసురమహీసురవర

హితకర దామెరల ముద్దువెంటథూపా ; తీ68 క॥ లీదలపేదటికము( గని

లే దనుచు నొనంగుదాత వీ వనుచు భువికా

వాదింతు రభిలజనములు

లేదుగ మీసాటి ముద్దువెంకటభూపా ; 469 కః సీసరఠిసమాన మనగునరు

వేసరకయు మదిని నేను వెదకితి రసపై

వీసముపాలికి సమనరు(

డీసరికిని గాన ముద్దువెంకటభూపా 1 త్త70 క॥ కమలాననాంగనాకచ

నుమశరవరకంఠళ దేశసుమన స్పంబే

రమగండసలమలహర

విమలయళోరూవ ; ముద్దువెంకటభూపా 1 త్తీ7కే

వంతులు సీ। [వాయను జదువను వరునతో మాటాడ నావలీవలివల్కు. లాలకింవ వరదేశభాషలు [వభువుకు వినిపింవ నభదుర్గుణంబులు సర్జుచేయ' మనవులుగదియింప మనసులేకముదడేయ గవటనిష్క వటముల్‌ కలయనెజవ కలిపింప విడిపింప( గరుణింన మన్నింవం బరన్ఫృపాళికిరాజ్యవదవిందీర్చ గీ సభల(గూర్చుండి చ్మితవసంగ మాడ నరససంగితసాపాత్యసరణి నెజవ వినయగాం లీర్య చాతుర్యవితరణముల నేర్చుగల్లినమం్మతులు సీతిపరులు. త్తం ద్వా(తింశ న్మంత్రులు మువృది యిద్దరు మర్నతులను దెలుపు నీ సీసమాలిక కట్టుకతలను బట్టి యొకబట్టుక విచే( గూర్చంబడినది. పేర్కొన(బడిన మంతుల (కమము కాల్మకమమునకు ననుకూలింపదు. చర్మితకారులు దీనిని. బరమ్మనమాణముగా దీనీకొనరాదు. క. సీ॥ః కవులిచ్చి భూవతి గాని పెట్రంగ6 జచ్చె( (జలకై రొాయన భాన్కరుండు, 2 వరదాతయై మణీవలయముల్‌ కవికిచ్చె దండిలాన్మరసూతి కొండమంథతి,

జీ2 చోటుపద్య మజణీమంజర 8. భాస్కరువలె గీ ర్తివడ నె. తత్స్మారుండౌ ఘనరామలింగభొన్కరు( డొకండు. 4, గణకనిర్వాహంబు గల్గించె నూరూర మహి గోపరొజు రామ్యపధాని. ర్‌ దుర్గమియ్యక శషతువర్గంబుతో టబోరెం వెలుగా(. గరణము మల్లమంటతి, ళా ళా రు ఆత్మీయతవముచే నర్జినాలుకమరడ్డు శేడించె బండారు కేతమంథి. క, కవిపాముదే! జావ(గను నాయు వాతని కై యిచ్చె సీదయ యాచఘనుఃడుం 8 వేంటటాజబుతునియల విమళుల( జెండాడె నాజలో నాదెండ్ద యమ్మలయ్య. త, పోరిలో ననవాయశూరు+డై తెగి వెన్క (బిలికె సిద్దయ తిక్క డళులితముగ 40. వట్టిసపురవీరభ్మదుని_పేమచేం జెన్నాందె శ్రీ కోటసింగరాజు, కవే. ఇలుచూణజ యాచకావలికి దాతలదాత యై యిచ్చె నిట్టల హరిహరప్పం శ2. తనదు మీనముదీనీ తాకట్టుగొనుంచి కొట్ట రెజ్టం డర్థి కోర్క తీర్చె. శీ9. గణవపతిదేవునిక రుణ లట్టుకు మణీ రస యడవంబొసంగె గుండార్యవరుండుం 14. అపష్ప్షనహ్మసంబు లర్పి కిచ్చి నుకీరి " లే ఠి జీ మహిని సింగనమంతి మాచ డందె,

(వకు-మంది..వశంసా స్తబకము ర3్ర

15. కొనియె లాన్కరునిచే. దెను/గురామాయణం బారూరి పాహిణశిమారమంథతి.

క16. ఆంధధనై షధకావ్య మందె శ్రీనాథుచే మామిడి సింగనామాత్యమౌళి.

క ఘనదానకర్షు(డై గండ పెండెముదాల్చి. గొజవి యన్నామాత్యకుంజరుండు,

18. వగతుః జాట్రమటంచు! బల్క-(గా ధనమిచ్చి చేవపె. బెమ్మయసింగరాజుం

బి

క9. గురుజగ శ్ర్యయదాన గురుమూర్తియె మించె నండూరి ఫీసునగుండమం (తి.

2, (పాజణికోటికినెల్ల బహుభశ్యలోజ్యాన్న నృతముల్‌ పెదై విన్సవధాని,

జ. కట్టుమూ ర్షికిం గిన్క రెట్టింవణ బచ్చల వోర మర్పించె( దిన్మురనమౌళిం

22. ఘనదై వతంబు దాశారామభఖీ మేశు( డని కొల్చె బెండపూ. డన్న మంటి.

23. నీడ దొక్కెడువేళ నెటి నర్ధి కభిమతం విప్పించె. జేమకూ రప్పరాజు.

24. ఘనన వనంతతు లొనరించి స్కీ రి వెలయించె విర్ణల వెట్బముంతి.

జ్‌. అమితశ్ళశుల గెల్బి యవని హెలనచేనె రహి గుంటుపలి ముత్తరొజమం్థతి,

జ. తనునేలునృవతిచేతనె మేటికృతి గాంచె శ్రీ గుంటువలి నరసింగమం తి,

లశ బొటువద్య మణీమంజరీ గట ఘనలట్టుసుకవికి మణికుండల మొసంగి నందితిమ్ముకవీందదు( డందె. గృతుల. 98. కవుల కర్ట్‌ మొసంగి ఘనకీరి వహియించె రహి. గూరగాయల రొమమంటతి. 2, వాకిటికావలి జో(కతో నానరించి దివ్యకీర్రి వహించె. దిమ్మమంథతి. 380. రిపు గెల్వ నృపు డిచ్చువిపులార్లముల నర్ధి కర్పింబె. గటికి కొామన్న మంతి. 31. కవిబుధావళినేలి మనకీ రిని వహించె వర కోటిపల్లి శ్రీశరభమం ధి. 82. నిరతాన్నదాతయె నిత్యకీ ర వహించె( గాశి బందా పరదేశిమంఖి. త్ర ఒకానొకబట్టురా జ్మీకిందివిధమున ద్వాతింశన్మం్మతుల సీనమాలికను జదువ(జాగెను; గాని, కడముట్టింప(జాల/డయ్యె. ఆందినంతవట్టు. సీ॥ బళిర ; రామయమంథతి భాన్మరామాత్యుండు నిండారునండూరి గుండమం (తి శివపాదలక్తుండు శ్రీ కంఠవెంగన్న శ్రీనిధి యౌకోట సింగరాజు వేమభూపతి మంతి మామిడిసింగన్న యెన్న నౌబెండపూ(డన్న మంతి మేబైన కొచ్చెర్లకోటకర్షముమల్లు శా ణా ణి ళా సుతికెక్కువాడల తుక్కమంతి (పియమాడునెటవాణ "పెష్కుయనింగన మహితుండు సీంగవమం(తిమాచ నర్వజ్ఞాం డె నట్టి నర్వయ చిక్కన యధికుండు నెల్లారి యాదిరాజు

(వళు-మంతి-వళంసా న్రబకము జ్‌ థీరుండు సాళువ తిమ్మనరేందుండు గురిజాల నాదిండ్లి గోపమంతి [వధితి కెళ్టుచు నుండు భాన్మరామాత్యుండు మాన్యుండు కొడప ర్తి మాదిరాజు ఇల( గొండవీటిలో వెలయు [నదానుండు భవ్వ్యుండు ఐబలభళ( పా(తతఘను(డు కుల ముద్దరించిన గోపయరామన "సిరిమి తిరువెళ్ళ సెమ్మరొబు విస్మారసత్కీర్రి విలసిల్లి వర్పిల్లు విదిళుండు నండూరి వెంగళయ్య ... శేవలపుణ్యుండు శీేనమయరామన సుజనుండు శ్రీపతిసోమరాజు త్తీగొడ్సీ పె స్రీనమారికయందు( బేర్కొన(బడినవారిలో, గొందజ పై. జెన్స( బడిన చాటువద్యములు చేకుజినవి. ఆవి యీ కింద వివరింవంబడు చున్నవి,

1. థభాస్కరుండు ఈనామముగల [వఖ్యాతపురువు లనేకులుగలరు. తిక్కన పితా మహాదు లటుండ రాజమం్యతులును దాతృత్వమున (బఖ్యాతులును నందవరీ కులును నగు భాన్కరులే నల్వురై దుగురు గన్పట్టుచున్నారు. రామయళభాస్దరు లిర్వురు. వదునాల్లవళ తాబ్దియందు( (బఖ్యాతక వీశ్వరు(డుగానున్న రావిపాటి (తిపుకాంతకునివే_ మః నరిబేసై రిపు డేల భాన్మరులు ః భాషానాథ : పుత్తాా వసుం ధరయందొక్క(డు మంతియయ్యె;వినుకొండలా రామాయామాత్యభా స్కరుండో; యౌ; నయిన౯ సహసకరళాఖ ల్దే వవే యున్నవే తిరమైదానము సేయుచో రిపుల హేతి౯ (వేయుచో [వాయుచోజా, 475 అని పొగగ(బడినవాండాకండు,

50 బాటువద్య మణీమంజలీ సీ॥ నిర్మించె నేమంత్రి నిరువమ్మప్రాకార నవకంబుగా గోపినాథఠపురము గెలిచినా. డేమంతి లలితవ్మికమమున (బ్రబలు(డై యవనుల బలము నెల్ల నిలిపినా. డేమంతి నియతవై భవమున గోపికావల్లక! గూర్మివెలయ పాలించె నేమంతి |వకటధర్మ ఖ్యాతి మహిమ మీఅ;గ నాంధ్రమండలంబు గి ఆతడు భూపాలమం తీర్యదనతత వినుత ధీవిశారదు! డచ్యుతదేవరాయ మాన్యహితవ ర్తనుండు శౌ ర్లమహితయశుండు భానురేజుండు రామయభాస్కరుండు( ఉీ76 కొండవీటి గోపీనాఠపురపు గోపీనాథస్వామి యాలయము ముఖద్వార శాలయందు (వాయబడిన యీ వద్న్యమువలన యచ్యుత దేవరాయలనా(డు వేజొక రామయభాన్క రు డున్నట్లు [ధువవడుచున్నది. ఇంక రాయనభాస్క రులుకూడ ననేకు లున్నట్ట స్పష్టవడుచున్నది. మనలో దండి పేరు కుమారు నకు( బెనైడు నాదారము కలదుగదా। దానివలననే యేకనామ మనేకులకు బొనగియుండె నని తల(వ(దగి యున్నది. చః కలయ! బసిండిగంటమున. గాటయవేమసమక్షమందు న శృలముగ రాయన్మపళునిభాచడు వాసిన వాల్మ్యమో(శలుజ గలుగలు గల్లుగల్లు రన గంటకమం్యతుల గుండెలన్నియు౯ా జలుజలు జల్లు జల్లురనె సత్క ఏవర్యులు మేలుమే లనకా. త్త అను బాటువద్యమువలన( గాటయవేముని కాలమున క్రైం. 1400వ నొక రాయలాన్మరు( డుండిన ఫ్రేర్పడుచున్నది. ల్లో శాకాబే వసువహ్ని వేదధరణీగణ్యే చ ద్మాతబ్దకే వైళాలే వినుకొండసీమని సుధీ ర్నాదెళ్ళ యవ్ప్నవళుః వాసీస్టైయ చ ళరపూండి మభిలరగామం స్వనామాంకితం (పాద్మాదాయనిభాస్కరాయ విదుషే షెళ్వర్యభోగాన్వితమ్‌. శ7

(వళు.మంతి.వశంసా స్రబకము 27 ఆను కాసనమువలన కై 1500 తర్వాత నొక రాయన భాన్కరు! డుండిన శ్రేర్పడుచున్నది. మువ్పదియిద్ధణు మం్యతుల సీసమాలికలో( బేర్కొ న(బడిన రాయళాస్తరుండు (పాచీను(డుగా. నూపాంవ(దగియున్నా(డు. ఆతండు మవాదాత. ఆరాయని లాస్త్రరుని గూర్చి చెవ్పబడిన చాటువద్యము లనేకములు గలవు. కథ వన్నిద్దజు భాన్కరులని యెన్నిక సేయుటదికల్ల యిద్దజుగాదా మిన్నున నొకభాస్కరుండును బన్నుగ వినుకొండనున్న భాన్కరు. డొకండుళ. త79 కః వసముత్య మొకటిచాలును గస పూడ్చిన చింపిరాలు గంపెం డేలా? రనికుం డొక్క (డె చాలును రసహీనులు వదువురేల రాయనిబాచా 480 కః చేకొని రాయని బాచండు కాకాలు గుణించు పీదవళాలమునా!డే లాకేత్వ మియ్యనేరండు దాకును గొమ్మియ్యఊడిట్టి ధన్యులుగలరే ? కీరికే కః ఏ(వాలైనను |వాయును న్యావాయండు (వా నెనేని నవ్వుచునై నళా స్మీవాసిళావడియ్యండు భావజ్ఞాండు రాయనార్య భాన్కరుండెలమిళా. కీరిడ్లై కథ వగమాన్ని యర్షి కియని మగముండకు మీసమేల మజిమూతినయిం దెగగొజణుగ( జాయె మంగలి రగఢందున గీ ర్రిదోంచ రాయనిబాదాః శ్తర3

బం చొటువద్య మణీమంజరీ ఉ॥ ఓక్క(డు మాంసమిచ్చె మటిమొక్క(డు చర్మము( గోసి యిచ్చె వే

ఉక్కరు( డస్టినిచ్చె నికనాక్క(డు పాణములిచ్చె వీరిలో

నొక్కా కవట్టున౯ా [ఐదుక నోవక యిచ్చిరొ కిరి కిచ్చిరో

చక్క/గ(జూడు మంతికులసంభవః రాయనమం్యతిలాస్కరా. 486 ఊఉ _రాజితకీ ర్రిళలియగురాయనివాచ ; భవద్యశంబుది

క్పూజితమౌచు మించె సురళూధరభూధరేం[ద కాం

తాజనుగో[తరు గ్వితు రథభాంగరథాంగరథాంగ శేషభా

షాజలజాహితాహిత తుషార తుషాతురధాములళకా. తీ్రి్‌ ఉ॥ ఏమినిలింవళాఖి ? వనియేమి సురేశ్వర ! యీవి నిన్ను6 జిం

శామణి మీజీనా-డడటకదా మనరాయనబాచ కోవిద

(గామజి; యౌన యింతటనె కాదుచుమీ విభవంబునందు ని

న్నో మఠియందు నీ గురువునో సుకుమవారత నీకుమారునో. 456 మః అయలవఖ్మీనిధి రాయనపభునిబాచామాళ్యు.డ కాంతముఖా

నియతి (బాహ్మణవపూజ సేయ టభివర్షింవంగ శక్యంబెత

[త్పియగేహంబున హేమవంజరమునకా బె “లర్బత్మపార్చత

(పియమేధా” యనుచుం బఠించు శక భారీకిన్న రీద్వంద్వముల్‌. కర్రి ఉ। అన్నరొ కొండవలి నచివ్యాగణీ రాయనమంధతివట్రి బా

ళా లబ

చన్నజలాన్నస్మత మెడ పైన వథంబున( బెట్టు నెయ్యిరా

జాన్నము లొల్పు.బన్ప వదియాజు తెజంగులకూరగాయలు౯ా

వెన్నెలగుజ్ఞా(బోలుదధి వేసవికాల మవారితంబుగజా. 480 క్‌ మునలా పె[వేలు(జన్నుల

వనవంటిది లోభివాన్మిబదుకు ధర్శితి౯

బనీబొాలవయసువంటిది

రనికునిజీవనము మంతిరాయనిభాభఛా. తీరి9

(వకు-మంత్రి.[.వళంసా నబకము రం సీః ఫణిరాజు తనశిరోమణు లరికిచ్చునో యనుచు విమ్హువు (క్రింద నణ(గియుండె కై లానకుధర మెక్కడ నిచ్చునో యని య్ముగుం డక్కడం గావ లుండంబూనె తనయందు మణుల నేతి నిచ్చునో యని వనధిసంతతమును వణ(కుచుండె నురధరాధరము నెవ్వరి కిచ్చునో యని తరణీ యగ్గిరిచుట్టు( దిరుగుచుండె గీ బౌర: నీదానవిఖ్యాతి యభఖిలదిశల మింటవ ర్రించె నీకీ రి నెంచందరమె గాఢదారిద్య యామినీకాంతిచం(ద భాగ్యదేవేర్యద ! రాయన భాన్కరేంద ః 490 సీ నీవంక్రి నొకనాండు నెజిభుటించినవ్మిపు( డమృతాన్న మైనను నరుచిసేయు నీనలాస్టలి నొక్కనిముసమున్న జనుండు తల్పశేమనినై నం దవ్పువట్టు సీరూవ మొకనాడు తేతిచూచినభామ కందర్పునై న డాకాలః దన్ను సీచేతిదానమ్ము నెమ్మినమ్మినయర్తి యెమ్మె ధనాధిపు బొమ్మబెట్టు గీ॥ః నీవె నినుః బోలుదువుగాక నిన్ను నెన్ని యున్న మంతుల నెన్నుట పిన్నతనమె బాలిక్షాపాణ నూతన వంచవాణ : భాన్కరేర్మదుని రాయనలాస్కరేంద్ర 1 క! సీః అవరాధ్యాసంబు $కిగచేసెడునా(డె యోవానీ నా (వాయకుండినావు గుణీతవేళలయందు( గోరి లాకేత్వంబు దాకు. గొమ్మియ్యక తర్గి నావు

2050 చాటుపద్య మణిమంజరి ఒకటి వజ్కీనిివాయు నూహూ నేర్చిననా(డె సున్నచుట్రక్మవేలు చూపినావు గణితవేళలనాండె ఘనయు కక్రిగా నేర్పు గురుకీ _రికిని బాలుగూర్చినావు గీ నిజకులాచారధర్మంబు నిర్వహించి హెచ్చు గలయట్టిదాతవై హెచ్చినావు సరనహృదయుండ 1 వినుకొండకాననుండ | భవ్యభరళుండ £: రాయన భాస్కరుండ ః త్తం సీ నంగీతసాహిత్యనరనవిద్యల కిచ్చు విహురూపులకు నిచ్చు! బట్టుకిచ్చు "పెండ్లి పేదల కిచ్చు బేదవిిపుల కిచ్చు వీదసాదులకెల్ల( బిలిచి యిచ్చు తిట్టవచ్చిన నిచ్చు దీవించ(గా నిచ్చు! గొట్టవచ్చిన నిచ్చు( గొంటె కచ్చు బాచన్న ! యన నిచ్చు భాస్కరా ।! యన నిచ్చు. దేరబాచాయన్న! దిరిగి యిచ్చు గీ మెచ్చి తగనిచ్చు మెచ్చులుమెచ్చి యిచ్చు వీ/డువా. డనకయె సొమ్మువే(డ నిచ్చు మంతిరాయని లాన;,రామాత్యు(బోలం గలరె దాతలు మూండులోకములయందు 1 నం! సీ కదలియి ల్వెడలంగ( గడవ కాల్‌ దాకిన( దలపాగ వందిట' దగులుకొన్న ఎందుబోయెద వన్న నేకవిపు నిం గన్న నొంటిరోదన మన్న నుండుమన్న తగినచో( దుమ్మిన6 దంబళియెదురై న వీడినతలవాని వీథి. గన్న ఒలిమిడీమి క్రిలి యొంటికొమ్మె క్‌నం బులు(గువీచినం బొడపురుగు( గన్న

(వళ-.మంతీ..వళంసా నఐకము ర! గీ। మానకేతెంచు నర్థిసమా జములకు నిచ్చునిష్టార్ణవస్తువు లెలమితోడ సరసహృదయుండు వినుకొండళాననుండు భవ్యభళరతుండు రాయనభాన్ద రుండు, శశీ సీ॥ అవుపొడ్చినయర్ధి లేవకుండ6గ నిచ్చె వలవేసి తీనీన వాని కిచ్చె గుడ్మివానియా(గిన( గొజకొజవడ కిచ్చె (వొర్జించిబుజమెక్టు బట్టు కిచ్చె మొగసాల(జిచ్చిడ్డ తగవరి. బిలి చిచ్చె నిలుచూజవే(డిన నెనంగ నిచ్చె 1పాణముల్‌ వేండినం భాభవంబుగ నిచ్చె బార్యనువే(డిన( బర(గ నిచ్చె గీ॥ వల్ల మడిగిన6 బదటులో( బల్లమశక భట్లగొంపోయి మున్ను కాకట్లు పెట్ట ముచ్చవెంగన+ జేవట్టి మెచ్చి యిచ్చె భవ్యభరతుండు రాయనభాస్త రుండు. శ్సీిర్‌ వైనద్యమున_ 'భార్యనిచ్చె' ననగా వివాహముచేసె ననియే యర్ణము విర్ధారించుకొందము. ఈయన దాతృత్వపు(బీచ్చిని విను(డుః విట్టగామణులకు( గామ సతతము పెట్టించినాండట | సః అతిథికోట్లకు నిల నమృకఠాన్నస్మతంబు నంఐలిస్మతంబు నాతురులకు ఆచార్యులిండ్ల రామానుజన్మతంబు నూనెస్మతము శిరస్స్నానమునకు బాలకులకును నేర్పడ( బాలస్మతము కామస్మతము విటగామణులకు జలకమాడుట కింట జలసృష్టి న్మృతంబు రాంబూలస్యతంబు ధన్యులకును

జరీ ఊటువద్య మణిమ్‌ంటరి గీ కట్టడలుచేసె వినుకొండ వట్టణమున సర్వకాలము సత్హ్తారపూర్వకముగ మంగతిరాయనభాస్థ రామాత్యుః బోల గలరె దాతలు మూ(డులోకములయందు?ి న మతజియు .. సీ బట్టు దీవించుచు బాసీకంబును జూప వెలయ! బెండిలిచేసి వేడ్క_( ఐం పె జొప్పకట్టలమీంద సోలియుండ(గ6 జూచి వద్రైమంచము పాన్చు బట్టు కిచ్చె వలెతాడు( జూపిన బెలి(గి యెద్దు నాసంగె( బలుపు జూచిన6 బాడివశువు నిచ్చె€ గ న్లెంబుంజూపీన ఘనత గుజ్జము నిచ్చె తొట్ట( జూపిన దానీసుదతి నిచ్చె గీ॥ స్నానమాడంగ( గడియంబు జార€ గడమ కశడియమును వేయ ళాంభవి కరముచూపె వెలయరాయల కుం[గమ్మువేసిచూ పె సరసహృదయుండు వినుకొండళాననుండు భవ్యభరకుండు రాయనలాస్క రుండు. త్త సీ. నిత్యసత్యత్యాగనీతిలొ శిబి జెప్పి నీను జెప్పి మణియును నిన్ను+ జెప్పి బహువరా[కమమున( ఐబరళురాముని( జెప్పి నిను+ జెప్పి మజియును నిన్ను( జెప్పి రఘుకులో తము డైన రామచందుని( జెప్పి నిను జెప్పి మజియును నిన్ను జెప్పి సుకుమారతను సరి సురరాజసుతు జెప్పి నినుం జెప్పి మజియును నిన్ను( జెప్పి -ఇనననననోనననిఖనినానినినానాన లలనా కానా ననినననుా నాననా ననననా ననిన తననన. 4 శ వద్యమునే(ఎత్తుగీతి) పాళాంతరములతో రామలింగయ భాస్టరునిదిగా బార. పేర్కొన్నది. నం

(వళు-.మంతి.వళంసహై స్తబకము తక గీ॥ చెన్చ( దగుంగాక యితరుల( జెవ్ప్చ(దగునె ? కశలియుగంబున నీవంటిఘను(డు కలండె? అమితగుణసాంద ; మానినీకుముదచం౦ంద £ భాగ్యదేవేర్యద ః రాయనిభాస్క రేంద ॥ 498 ఉః నన్ను తలీల( బాండవులసంత తి. గర్దుండు దాత గాక వా రన్నలు దమ్ములందు నొక రైన వదాన్యులు గారు; కీ రినం వన్నునిరాయన్మవకుని భాస్కరుసంతతి నెంచి చూడ వా రన్నలు దమ్ము లింట౯ గలయందలు దాతలు భూతలమ్మునన్‌, కఠోొ సీః ఏవేళ( జూచిన నిందిరానంద మె యందమై చెలంగు నీమందిరంబు ఏపాళ( జూచిన గోపాలసత్కథా శిందమై చెలంగు నీ మందిరంబు ఏజణాము( జూచిన నిష్టాన్నళోజనా శిందమై చేల(గునీమందిరంబు ఏ వక్క. జూదిన స్తువజానాయకా శిందమై చెల(గు నీమందిరంబు గీ గాక తక్కినమంతివర్గముల యిండ్లు మేక మెడచండ్లు గిజిగాండ్ల మెలుగుగూండ్డు పూవు(బో(డులు నిర్మించుబొమ్మరిండ్లు భవ్యవిభవేంద : రాయనిభాస్త రేంద ॥ 5్‌00 సీ; రంగత్కృపాదృష్టి గంగాభవానికి మణికంకణంబు లేమం్యతి యొసంగె లిషార్థమీయ॥గా నక్షయంబగునట్లు మార్తాండు( డర్ధ మేమంతి కొసంగెం దగ వేండినంతలో జగతిపై నర్ధికి మానంబు[పాణ మేమంతి యొసంగె మీసంబు తాకట్టువేని వదార్ధంబు మహిమచే నర్థి శ్రేమంతి మొన(గె

264 చటువద్య మణీమంజరీ గీ; అతడు నందవరీకవరాన్వయుండు దుర్డ్‌ టుండు వనీష్టగ్కోతోద్భవుండు శతుమథనుండు వినుకొండళాననుండు భవ్యభరతుండు రాయనిభాస్తరుండు. 501 క॥ వసుధేళ( గొల్వరాదో వసగలమణియంబు చేసీ (బిదుకంగరాదో రససీద్ధిం బడయరాదో రనీకు(డు కారాదు గాక రాయనబాభా ; 502 క॥ మీ/గాళ్ళబంటినీళ్ళకు వీ(గుదు రమ్మక్షృ యనుచు వెరప్పున వనితల్‌ బా(గి వయోధులు దాబెను రాగ్రై నీకీ ర్రికాంత రాయనిబాదాః 503 సీ। ఉత్తుంగభుజనూనుద త్రనందాప్పరీ పుణ్యాగవోరాంశలో క యితండె ఆజన్మ సంసిదళూజన [వఖ్యాత చాననింహవాననాధ్యానీ యిత+డె కొండవల్లీ రాజ్యమండలాభిల మహో గణక సందోహాగగణ్యు( డీత(డె వై కుంఠతీర్థ నిర్వాణ సంయమికృషపా నంవర్ధితాఖిలై శ్వర్యు( డితండె గి॥ కొండవీ డుద్దగిరి పెనుగొండ గుత్తి పానుగ ల్విజయనగర వట్టనముల యర్ధులకు నిచ్చు నిత(డె యిష్టార్థ మనుచు జగము రాయనభాస్థ రుం [బెగడం బొగడు, 504 ఉఊ॥ రాజితకీ ర్రిళలి యగు రాయనిళాస్త్ర రు వేండంబోవ(గా నాజీకి నిట్లనుళా బరునీ యాలికినిట్టను నర్జి కిట్లనుఖా దేజము పెంపులేని యతిడీనుని హీనుని వేండంబోవంగా నాజీకి నిట్టనుా బరునియాలికినిట్టను నర్థి కిట్లనుకా, త్‌05

(వలు.మంతి.వళంసా స్తబకము 2టీ ల్లైః కృతేయుగే బలిర్హాతా తేతాయాం రఘునందనః, ద్వావరే నూర్యపు త్త్రళ్ళు కలౌ రాయనవాన్క్మరః, 506 ఆ.వె సర(గ రాయనికులబాచనిధన మెల్ల భటులపాలు కవృలపాలు దలం(న రరను లోభీవాని ధనము దాయాదుల షోలు జారకాంతపాలు వేమ! 5్‌07 ఈ నద్యమువలన, వేమనవద్యక ర్రయగు వేమన రాయని లాస్త్రరుని కాలపువా(డని తేలుచున్నది. (ఈ వేమన వేమాఖిధానులగు నవృటికొండవీటి రెడ్డిరాజుల నంతతిలోనివాండెయై యుండును. ఈ యుదాహరింనఐడు పద్య మాతనిరీతి. దెలుపును. క॥ కాదన డెవ్వరినేనియు వాదులకుంబో+డు వెజ్టివానివలెనె తా లేదాలేదము లెజటు(గండు వేదాంతరహన్యమెల్ల వేమన యెజు(గున్‌, 506 తః నన్నుతలీల(బాండవుల సంతతి గర్హుడు దాత గాక వా రన్నల/ దమ్ములందు నౌకరైన వదాన్యులు గారు; కీర్తినం వన్నుని రాయనివళుని భాస్క.రుసంతతి నెంచిచూడ చా రన్నలు దమ్ము లింటంగల యందలజు దాతలు భూతలంబునన్‌. 50 సీ థ్రీగిర్మిపాగ్టిశ శ్రీల కావాలమై విలసిల్లు విరదండ విన్నకొండ; విబుధాధిరాణ్మాశివిశ్వంభరా,వజ విజయధాటికి జెండ విన్నకొండ; వేదవేదాంతాదివిద్యావిచకణ విద్వజ్ఞనుల కండ విన్నకొండ; రాయనిభాన్క ర [పాంచత్పధానుండు విత్తము లిడు కొండ విన్నకొండ,

రేర్‌ చఊటువద్య మణిమంజరి గీ కొండవీడాది పెనుగొండ గోలకొండ కొండపలిసీమ మేలైన కొండవీడు దుర్గముల కెల్ల బలుదొడ్డ దొడ్డకొండ భాస్కరునికొండ( వినుకొండ [ఐబలుచుండ. క్న్‌0 కః ఏ కొండయు వినుకొండకు రా(గోరదు సాటి పోటి రానేరదుగా చేకొని రాయనిభాస్కరు డేకోన్నతవృద్ధి మీఆ నేలుట చేతన్‌. రక క॥ అఆ వినుకొండకు రెండవ జేవేరదు(డు భాస్కరుండు దీపించె; భళీ; వవేళ నర్జికోటికి( గావించుచు. గనక వృష్టి కడు( జోద్యముగకా. 512 సః దాఠతో నరుల శారతమ్మము' దెల్పి యిప్పింవ నేర్చు దా నీయ నేర్చు; నవరసాలంకార నవక విత్వ పౌఢిం దెలియనేర్చును, మూఢు6 దెలువనేర్చు; భట్టుసంఘట్టఘరట్టవాగ్లిట్టయె చదువగా విననేర్చు(, జదువనేర్చు; మానుషాధివులై న మానవాధీశుల మెప్పింవ నేర్చు( దా మెచ్చనేర్చు ; గి దాతకవి ళట్టు మంత్రియు( దానె యగుచు మంతు కెక్కెను ధారుణి మండలమున సరసనవృదయుండు వినుకొండ ళాననుండు భానుతేజుండు రాయని భాన్కరుండు. 513 సీ॥ః కౌరకర్మ్శ్మముదీర్చ సరనులౌ నంబవ్షు, లభళ్యంజన మొనర్చ్ప నంటువాండ, వలువచలువ సేయ వరుసతో మడివేళ్ళ గంధలేవ మొనర్ప గట్టువాళ్ళ

(వలు.మంత్రీషవళ ంసా న్రబకము రధ నమృతాన్న రుచులిడ నలస్వయంపాకుల, నదన వీడెములీయ నడవకాంటడ, గాంతదీర్పంగ దంమి గామస్మతన్త్రీల, వరుస వ్యాధులుమాన్న వై ద్యవరుల, గి గట్టడలుచేనె వినుకొండ వట్టణమున దానసింవాసనాసీను(డై న ఘనుడు మంగతిభాస్కర భాస్క రామాత్యు( బోల గలరె దాతలు మూడులోకములయందు ? ణల! సీ గణీతంబునందును గావ్యంబునందును గాంభీర్యమందును గరుణయందు నంగీతమందును సాహిత్యమందును జతురంగమందును శళకునమందు భారతకథలందు (భరతంబునందును) తి వరహితంబందు వడణ్భాషలందు ఆచారమందు మహౌదార్యమందును జక్క ౦దనమునందు కాంతమందు గీ స్వామిహితమందు నసత్క ళాసరణియందు నేర్పు నోర్పును గూర్చును నెగడవలయు మంతి ననువాని కెల్ల; దుర్మంతహరణ 1 భాస్క- రేందదుని రాయని భాస్కరేం్యద ॥ ర్‌1ేర్‌ సీ; చూచిన నీవంటి సుందరాకారుని సౌంపుగాః గన్నుల( జూడవలయు; నడిగిన నీవంటి యధికసంవన్నుని నరలేక యాచకు( డడుగవలయు। నెన్నిన నీవంటి హితసుగుణాడ్యుని నెందణిలోనై న నెన్నవలయు(; బొగడిన నీవంటి పుణ్యమూ రిని రాజ పుంగవ నభలలో( బొగడవలయుః

• భ్రారతమందును .- అని బా. ర. పాఠము. సం॥

రతీ బాటువద్య మణిమంజం గీ॥ః వన్నెమీజ(గ నినువంటివాని(, గన్న త ల్లిదం్యడులభాశ్య మెంతనినుతింతు । నమితగుణసార్మద 1 మానినీకుముదచందద । భాగ్యదేవేం్యద $ రాయనివాస్కరేంద । 5్‌16 క॥ రాయనిభాస్కరు నొకనతి పాయక యెలమావిసీడ6( వొాడంగ( దమితో నా యెలు(గునన్న సిగ్గనం గోయిల తన చిగురు/గొమ్మ గూడున్‌ బా సెన్‌. 517 క॥ నియ్యోగిలేని చావడి దయ్యాలకె యిరవుగాక దాతల కిరవా? యొయ్యోరి గుబ్బచంటికి( బయ్యెదలేనట్టు; మంతిభాస్క్రరరాయా ః 518 క॥ వగ గల్లి యర్జికీయని మొగముండల కేల మొలిచె మూతిని మీనల్‌ తెగగాజుగ. డాయె మంగలి రగ డొంద6గ6 గీర్తికాంత; రాయనివాచా | కం చ॥ కరములు వేయునుం గలుగలా ఫల మేమిటొనర్చు భాస్టరుం దరులను వేడుకొంచు. దిరుగాడును బంగరుకొండచుట్టు శ్రీ కరు(డగు భాస రేర్య్యదుకులగణ్యు(డు రాయనిభానస్ట రన్నవే కరములు యాచకాంబుజవికాసకరలబులు శ్రీకరంబులుకా. 520

• వరకోధన కనువు గొల్పు ననుదృష్టితో ద్వాతింశన్మం్యతుల విషయమై లభ్యములగు నధికవద్యముల మత కొన్నింటిని వభాకరుల నోట్సు నుండియు, దా, రత్నాకరము నుండియు (గహించి వాని నిందు పొందువరచితిమి. 510_519 వద్యములివి బార, నుండి గహించి నవి -నం. )

[వళు-మర్మతి..వశళంశా న్రబకము 259 ఉఊ॥ ఆకుల(వాలు్కువాయ సచివాగణిబాచనకే ఘటిల్లు, బ భాకీకుమంతినందనులు గంటముముట్టి లిఖించినట్టి (వా లాకులు రాటపొకులు చెవాకులు (బాహ్మణవీథీలోనిపు ల్హాకులు లంజెలిండ్లవలుగాకులు గాక నిజాన కాకులే | రర ఉఊ॥ వాయుః బసిండీగంటమున రాజహికై కరహన్య కార్యముల్‌ వాయు ధనార్జికోటినిటలంబున శోభనభాగ్యనంవదల్‌ (వ్రాయు జకోరలోచనల వ్యటువచన్నుల మన్మథాంకముల్‌ రాయనిమంత్రి భాన్తరు(డు వాసిన్మవాంత లసంఖ్యముల్లదా | రడ ఈవద్య మాభాస్కరునిర్యాణము( గూర్చి చెన్న(దిడినది. చః సహజకళ౦ంకమూ రులు కుజాతులు గూఢతరోదయ వలా మహితులు గో[తవిద్విషదమాత్యులు ర్యాతిచరానుకూలరీ సహితులు మందవ రనులు సర్పసమానులు రాజ సేవక [గహములు కాననయ్యె నల రాయనిభాస్తరు( డ స్రమించినన్‌, ర్‌టే శి. భాన్నరనూతి కొండమంథతి కాన కొంజావిర్భవభాండభూవరివృఢ గై ౦వేయశై లేయనూ కాండాటాధివ కేతుమాతులబ లా కాళ (సవంతీమరు ఠ్కా..ండాఖండలతుండిపాండురయళ ఃకర్పూర 'పేటీభవ తశ్రాండా ! రాయనమంతి భాస్కరునికొండా ॥ దండనాథ్యాగణీ 1 ర2క్షీ శా॥ రెండా నాల్కలు సారనదాముకునకు౯ లెక్కింనంగా చొక్కటే గండాగొండిశిఖండిబండనికి లెక్కల్లేని నాల్క-ల్లదా చండారాతికులాటవీదహనతేజస్సారధాటీలన త్రాండా! రాయనమంతి భాస్కరునికౌండా ॥ దండనాఠాగ్రణీ 5్‌రై5 కః వద్యముదెప్పిన సుకవికి హృద్యముగా నియ్యనట్టి హీనాత్మునియా వద్యము పామై కజచును (బద్యోతితకీ _రికాండ ః భాస్రరుకాండా 1 ర్‌ై6

౭70 చాటుపద్య మణీమంజరి గీ॥ వడుచునిడినవాని. బద్యమిచ్చిన వాని( గడుపు కిడినవాని నడువవలయు నడువలేనివాని నయవిదు లెంతురా ళునిని భాస్కరేందపుత్త౦ 1 కొండ: 527 8. రామలింగ భాన్యరుండు రామలింగభాన్రరుండు చిజుతనాండు విద్యాభ్యాసము చేయుచుండగా నొక బట్టువా(డు- కజ రాయని భాన్సరుతోనే పోయెసుమీ కీ ర్రికాంత_ అనెనట 1! తోడనే యాతడు తనకరముననున్న మణికంకణమును వానికొసంగి _ పోదె _ అనెనట ః అచ్చట మజియొకండు మజేదీ _ అనెనట | అంతట నాభట్టుకవి పూరించెను, ఆయన మనుమడు చతురో పైాయుండగు రామలింగ భాస్కరు!కేరెన్‌. 528 సీ ఏమంతిసత్కీ_ర్రి హిమ సేతువర్గంత మవనిమండలము ముత్యాలళాల ఏ మంత్రి మొగసాల య్యేపొద్దు చూచిన నంగిత సాహిత్యసరస గోష్టి ఏమం్మతియిలవేలు పిందురేఖామౌళి చౌడేశ్వరీమవిశంభుళ కి ఏ మం[తిసొౌందర్య మిందీవరాకుల

• వాలారు(జూపుల వలపుముద్దు గీ అతండు హరిదానవంళాల్ది కబ్టిభవుండు అరిదార్షిద్యగాఢత మెర్కు( డత(డు థి దానధర్మవరోవకారానుకూలి భాన్కరుని రామలింగన్న భాన్కరుండు. రజ

1వకు-మంతియవళంసా స్త్రబకము గటి! సీ; సీ దేవదేవుండు నిజభ_క్రరజువ రాయణుం డాదినారాయణుండు సీతఠాత జగదేకదాత రాయనమంతి భాన్మరాన్వయు!( డై న భాన్కరుండు నీతం్యడి వితరణఖ్యాతిని. గలియగ కర్షుండు రామలింగ [వధాని నీతల్లి వతిహితసీతి నరుంధతీ దేవితో. (బతివచ్చు తిరుమలాంబ గః తనర వెలసితి నత్యంతవినయవిళవ గురుత రై శ్వర్య మహనీయ గుణగణాఢ్య ః భవ్యకరతుండ । వినుకొండ పాలకుండ । భాస్కరుని రామలింగయ్య భాస్కరుండ :* 530 సి॥ కడ6గిమేఘుం డేకకాలంబుననె కాని కొమరొవ్ప నేవేళశ6 గురియ(గలండె కల్పభూరుహు మొక్కు కాలంబుననెకాని గరిమ నేవేళశల గాయంగలదె కమలారి ఠా నొక్కకాలంబుననెకొని యేవేళ నమృతంబు నీయగలండె కామధేనువు నేకకాలంబుననెకాని 'పెంపొంద నేవేళ. బిదుక/ఐడునె గి॥ వలుచనై పోక యాకులపాటులేక వట్టిపోవక చిల్లరవంకలేక యనుదినం బర్జల కొనంగె దౌర భువిని ఘననసుగుణసాం[ద ।! రామలింగయ్యచం(దః ర్‌3]

• బది దార.లో 'నరస వృదయుండ ! వినుకొండ ళాననుండ! భవ్శభర శుండః రాయని భాస్ట రుండ! అని రాయని భాస రుని'పేఠర నున్నది. -సం॥

272 చాటువద్య మణీమంజరీ 4. గోపరాజు రామ్మపధానుండు! లోక శ్రీమాళా గణవతి ర్యూపో గజవత్యన్వ యోద్భృవః, ఆస్మి౯ భూనముండలే తన్య బహవ న్సంతి మంతిణః 532 గోవరాజాన్వయోఒ౬మాత్యో రామాఖ్యో గణక్కాగణీః, గణకానాం హీతారాయ సద్య స్సాపనాయచ. 533 న! న! తిష్టత శృశిమార్తాండౌ యావత్తావ.... గోతళాస్తాంంబ రేందూనాం నంఖ్యాజ్జే శాలివాహనే.3 534 రకాత్యజే కాదదర్సే ఆర్క్‌ గహణకాలికే, తేన రాజ్లా |గహీ దానం కృష్ణవేణాతటే తథా. 5్‌3ర్‌ నే 0 క | ధర్మ మేత త్కలౌ యేన చాషీ వంచ దురాత్మ నా, షష్టివర్త సహస్రాణి జాయలేఖరయోనిషు. 536 (పాచీనలేఖనముల౦ దీశోకము లగవడుచున్నవి. ౯. 1067? మున గజవత్యన్వయు(డగు గణవతి కలండో యని విచారింవవలనియున్నది. లేక, పె క్లోకములందు 'గణవత్యన్వయోద్భృవః' అని యగునోః: ఈ రామవరా నుండు కమసాలులవర మయియుండు కరణికవృత్తులను నియోగి బాహ్మణుల శిప్పించెనట : గృష్టవేణ్ఞానదీతీరమున ళూదాన్మవత్మిగహ మొనర్చి సజాతీయుల

1. బా.ర.లో గోవయరామయ గోవరాజు రామవరధాని భిన్నులుగా "పేర్కొ నఐడినారు నం॥
2. రామ్మవధాని కాలము, శా. శ. ౧౦౬౭ అని సూచించునీ (కింది వద్య్మము చా, ర. నందు గుర్రింపబడినది _సం॥ కః ధర గోవరాజు రామయ కరణీకము లుద్దరించుకాలము తల(వన్‌ గిరి బుతు గగన శళాంకులు శర మొప్పెడు శకమునా(టి కాలంబయ్యెన్‌. 537

నకు-మంతి.[వళంసా నఐకము 273 భరించెనట 1 దానికి వైదికు లెవకో యావ్షేపింవ(గా నియోగులెవరో బదులు చెప్పిన వద్యములు. ఆకేపము చః అవగతళబ్దళాస్త్రచయు లై నమహాత్ములు వండితో త్తముల్‌ భువనతలంబునం దధికవూజ్యులు వారలటుండ( గూటికై నవనవకల్పనావిధిచణత్వము తోవ నబద్ధమాడు సి కవు లిల దానప్మాతులయి గౌరవమందుట చూవె చితముల్‌ ః 538 నమాధానము ఉ॥ [వాయట చిత్రమా వికృతవై దికమా నిజదారరశణో పాయముకై నియోగి యిల బార్దివ సేవ యొనర్చినంతనే పాయునె వంశశీలములు పాయక యెొవ్పుడు చితగు పులుకా (వాయరె యెల్లలోక ములవారలు( కేసినపుణ్యపావముల్‌. 539 ఉ* మానఘనుండు (బహ్మకులమండనమూ రి వరోవకారిదు ర్హానదురన్నముల్‌ గొనండు తవ్పండు స్వామిహితోవకారముల్‌ దీనుల [బోచు బాంధవవిదేయు(డు డస్సీయు వేయడం బోడులా నూనినవేడ్కతోడుత నియోగికి నిచబ్చినదాన మల్పమే ? 540 చ। కవి కమలాననుండు (తిజగత్పతి యైెనపీనాకపాణియుం గవియె తలంపంగా( గవులుకారె పరాశరబాదరాయబణుల్‌ కవికృతపు సక[గహణగర్వితు లల్పులె వూజ లంద గా గవు లట! దానప్మాతు లంటః కార(టః యిట్టివిపో విచ్మతముల్‌ .* ద్‌శ్తే

• క సందర్భమందలివే మరి మూడు పద్మము లివి దార.నందు గుర్రింవంబడినవి =సం॥ చః గురుకులవానఖేదమునకుం గడు డస్సి, యపారళాన్త్రసా గరముల నీందియున్‌ వల(తిగా. డలంంవ(గ( ఐండిశుండు తాన్‌; వరకవు లుద్యదిందుక రవారనమాగ మపుల్లహల్ల కో త్కరవిగళన్మరం వనదకాండముచే నలరించుచొడ్పునన్‌. దిశల తక్కినవి 274 పుటలో --+*

2224 బాటువద్య మణీమంజరి ఆతని(పళ ని సీ తనకీర్రి యాచందతారార్క ముగ మంతి కులులకు( గరణీకముల నానంగె నతిథిసంతర్నణ మనుదినంబు నొనర్చి ఖ్యాతిగా హరిహర।పీతి. జేసె వర్ణాశమాదారనిర్ణయంబుల నెల్ల వేదో కరీతిగా వెలయ(జేసె ఘనవి[వ్రవందిమాగధకవీం[దుల నెల్ల న్మగహారము లిచ్చి యాదరిందె గీ! నతడు శ్రీ గోవరాజున్వ యాబ్లిచందు? డన(గ విలసిల్లెం దనసాటిఘనులు పొగడ మంతిదేవేందు!. డన(గ స్వతంత లీల మంథతికుల హేశి రామయామాత్యమౌళి, ర్‌త్త3 సీ॥ వీండెపో 1 దుష్టారి వీరమంతిక కోర భూదరంబులకు దంభోళిదార వీండెపో కవిరాజగాఢదార్నిద్యాంధ కారంబు ల(డగించుక మలహిశతు(డు గీ ఎంచి యెంచి చూడ నింవయి తోంచు నీ మూడులోకములను ముగ్గలెన మించుబోండ్లచూపు లించురసంబులు చతురులైన కవుల నరసమతులు. ర్‌4కీ చ॥ వలుమరు శాన్తముల్‌ చదివి వండితు(2 యజురాణి సత్కృపా ఫలమును గాంచి కా రసము బాగుగ(జెవు వలంతియైన వా డిల గవి; లాతివా(డు కసియే యని చెవ్వ(గ నొవ్పు; జాయ నాం గులజయ జాయగాని, పెజకోమలి మాయయ కాక జాయయే! రక్‌

(వభు-మంతి.వశంసా సబకము రాక వీండెపో బహుసితివిద్యానిరూఢిచే సురగురు గెల్చినకుభక రుండు వీడెపో చతురబ్ధివేష్టితావని( గల్లు బహుమం(తికులసార్వభౌమమూూ రి గీ; ఈత(డే నర్వదేవత్మాపీతికరుండు ఈత(డే గోవరాట్కులకీత భాను! డని కవీందులు పొగడంగ నతిశయిల్లె మంతిజంభారి రామయామాత్యశారి.* ర్‌శర ౨ _ఘీదివద్యమ్మీకిందివిధరముగా పాఠలేదముతో చా. ర. నందు గోవయ రామయ రచనగా గుర్రింప(బడియున్నది. ఇతండు |వథమళాఖా (బాహ్మఖండు. ఇంటిపేరు వనుమకొండవారు. ఇత(డు (ఏ రాజుకడనో) మంతియె యుండి మంచికీర్పి గడించినవాండనియు, దాతయనియు ఈ [కిందివద్యము తెలుపుచున్నది సి వీండెగా శరమం్యతి వీరదై ర్యకఠోర ళూధరరంబునకు దంభోళశిధార, వీండెగా సొందర్యవ్మిభమాద్మభవ ర్యాచక ఘనయక్షరాజసుతుండు, వీండెగా కవిరాజవికటదార్మిద్యాంధ కారభారస్ఫుటకమలహితు(డు, వీండెగా చతురబ్ది వేష్టితోర్వీచ క యాచకావళికి( గర్జాంశదాత. గి॥ మంత్రిమార్తాండదుర్శ ర్మతమదవిరోధి, ఆఅఘవిదూరుండు, హనుమకొండాన్వయుండు, గణకనిర్వాహు డ్యగళాఖ్యావకుండు రమ్యగుణపాళి గోవయరాయమౌ? రడ?

276 చాటువద్య మణిమంజరి 5. కరణము మల్లన్నశ*ి గన కథ గంటము ఖడముతోడుత నంటినం బగ దీర్పవలయు నవసర మైనా గంటము కళంఠముకొణకా కంటకరపుహృుదయ భల్ల కరణముమల్లా. 54ర్రి క వంచింవ( జనదుమంతికి వంచించిన గీ రి గలదె వసుమతీలోనన్‌ బెంచవిసీన ఖం గనునా కంచవిసిన ననును గాక కరణముమల్లా ర్‌డ్ష9 క॥ కరణము [గామాభరణము కరణము తమవంకవారి కాళఠరణంబౌ కరణము నృపునువకరణము కరణము కులవార్ధిచంయ్యద కరణముమల్లా 11 ర్‌ర్‌0 6. బండారు కేతమంతతి ఉఊ॥ అలములోన నోడమికి నన్య్మవధూటులదిక్కు. వోమికిన్‌ మేలము కైన బొంకమికి మెచ్చినచో వృథ గామికి౯ మహీ హెలనకీ _రిలోలు( డగుబండరు కేతననీతిసా టికి౯ నాలుక నడ్డువ బైద మనంబున రాముని నిల్చి వేడుకన్‌. ర్‌5్‌1

• క్కశత్ర(డు రామగిరి దుర్గమున నొక గడిమన్నెకోట కధికారియైన సాజువ చెంచుభూపాలుని మంత్రియని చా.ర. నందు గుర్రింవ(బడియున్నది. ఈశని ఆస్థానకవి ఏనుగుధాటి సుబృరాజు రచించిన వద్యము లివియని యందు గలదు. _సధ॥

[వళు-మంతీ-వళంసా స్రబకము ర్ల? 7. సీదయయాచమం తతి ఉ॥ మీ(దవెలుంగు వూర్ణళ శిమేనికళంకముకవ్నః (గిందటన్‌ రోదు(చయనున్న శేషఫణరోచులకవ్ప సుధావయోధిలో సీ/దెడుకృష్ణుకవ్చః బర మేశ్వరుకంఠముకప్పు! గప్పి మా సీదయయాచకీర్రి విలసిల్పైను దిక్కులం బిక్కటిల్లుచున్‌. 1 552 8. నాదెండ్ల అయ్యలయ్య న్‌! 0, సిద్ధయ తిక్కన ఈ తిక్కన రణనిహతు( డయినపీదవ వేములవాడ భీమకవి యాతని యింటికే(గి యాతని భార్యను 'దీర్షసుమంగలీభవ' యని యాశీర్వదించెనంట 1 ఆమెభరృృవియోగవార్త తెలిసి శోకింవ(గా నొత(డు. క్‌ గుణముల నిధాన మగుమన రణతిక్కన తాః గశళేబరంబును శిరమున్‌ గణక మెయి గలయ (బదుకును (బణుకాఖిల వైంమకుట భాసితవదు+డై . ర్‌5్‌3 అని నద్మము చెప్పి రణతిక్కన నుజ్జీవింవ(జే నెన(ట £ ఇది కట్టుకత. రణతిక్కనను గూర్చి చెవ్చ(బడిన వద్య మిదియొకటి... ఉ॥ ఏమితవంబు చేసి వరమేళ్వరు నేమిటం బూజచేసీరో రాముని తల్లియం ఐబరళురాముని తల్లియు లీము తల్లియున్‌ గాముని కన్నతల్లియును గంజదళాకుననుంగు(దల్లియున్‌ శ్రీమహిత వతాపుండగు సిద్దన తిక్కన కన్నతల్లియున్‌. డై ల! నాలు

1. ఈ వద్య్మము మొగతాటి రామళ్యదకవి కృతముగా సేదమ యాచమంతి “పేర బా.ర. నందు కలదు _నసం॥ ఇ చూ. మణియు నిందే పుట 18 _సం॥

278 బొటుపీద్య మణీమం౦జరి 10. కోటసింగరాజు ఈతడు విద్యానగర ప్రభువును శ్రీకృష్ణదేవరాయల తండియ నగువీర నరసింహరాయల కాలమున నున్నవాండు రాజశేఖరచర్మితమును రచియించిన మల్లయకవితం్యడి మదయ మైరావణచర్మితమున వెంజెర్లగోవమంతి తన్నిట్లు [వళ ంసించినట్లు చెవ్వుకొన్నా(డు. సి॥ మెప్పించినా(డవు మెజవడి( గర్గాట నరనాయకుని వీరనారనింహు ధట్టించినాండవు తస్క రకవిరాజి( గోటనింగయ మంతి కొల్వులోన కాంచినా(డవు కనళక్కాంచనాభరణంబు లేపార నందాపురీశుచేత ఆందినా(డవు ను త్తమాళ్వద్వయంబును గిమిడిభూమండలరమణుచేత గీ నతిమతిన్పూ _ర్రిగ్యగోడించినాండవఖిల కావ్యలకణలక్ష్యసాగరము నెజయ నిన్ను( బేర్వేర వర్షింవనింక నేల పో౦ఢడవన్నింట సర్వయమాదనుకవి 1 ర్‌ర్‌ర్‌ కోటసింగరాజు నిరతాన్నదాత సీః పాయసాన్న[పొఢివరిపాకమే చాలు పిండివంటలరుచుల్‌ మెండు మేలు ఆజ్యవవాహంబు రాజ్యమేనని చెవ్ప( ఐల్బని పెసరొల్పు(ఐవ్పుతెవ్వ మెత నై స్వచ్చమై మెదవెడురాజాన్న మెన్న( గైకొంటి యోయన్న । నిన్న బవహువిధళాక (వవంచంబు తుదిముట్ట నూర(గాయలరుచు లొరవులుట్ట

[వకు-మంతి.[వశంసా నీబకము 209 గీ అనుచునీవం క్రి భుజియించు రనుదినంబి భూసురశేష్షు లెలమి నుప్పొంగి పొంగి మహితదార్మిత కొండయామాత్యప్కుత | కుటిలదుర్మంతిమదభంగ : కోటసింగ | 5్‌ర్‌ర్‌ సీ॥ః రావూరుపురి ఢిల్లి రాజ్యంబులందుండి సిందుబర్చరమధ్యసీమనుండి పాంచాలమాళవపాండ్యళూములనుండి కటక కల్యాచలగయలనుండి ఘోట్టాణ దెంకణమార్ద రోర్వులనుండి మళయాళ కేరళ మహులనుండీ భోజకర్ణాటకాంభో జభూములనుండి సాల్వార్యధ ముఖ్యదేశములనుండి గిజ చాలనేతెంచు సద్విజసంఘములకు నన్నదాన౦ంబు గావించుచున్న దొరవు భవ్యచార్హిత 1 కొండయ(నళలుసుపు త ః కుదిలదుర్మరృతిమదభంగ : కోటసింగ 557 క॥ నరజన్మంబున( బుట్టిన( గరణీకమె యుత్రమంబు కరణంబై నళ పురుషార్ధ వరుడు గావలె శిర నె త్రినవలము కోటనింగనవర్యా | 5్‌5్‌8 చః గడునరి లోలియర్థ మదికన్న పుదొంగలబందిపోటుకుళా బుడమిని వారకాంతలకు భూపతికిం జనుం గోటసింగ : నీ వడసినయర్థ మార్తులకు బాంధవకోటికి యాచకాళికి౯ా గుడికిని న త్త్రంళాలకును గూవతటాకవన(వతిష్టకున్‌, 559

280 బటు పద్య మణీమంజరి

గ| కోటసీంగరాజు మాటవానియె కాని

గంగమాంబవలన ఘనత కెక్కె

గంగమాంబ జగతి గయ్యాళియైెనను

నీంగరా జి(కేమి సేయ(గల'డు. ర్‌ 60

ఊ॥ _ భానుజు! డర్హముం గుముద బాంధవు! డాయమృతంబు మేఘు(డున్‌

దానజలంబు నన్న మది ధర్మజు(డున్‌ గలవే! నిత్తురౌ

వానిని వానివాని మళీ వానిని( జెప్పకు కోట సింగండే

మానక కాంచనామృత సమాన జలాన్నము లిచ్చు నెవ్సుడున్‌. 561

కీసీం నిట్టల హరిహరప్ప

క॥ నిజమా రాజ్యసుఖంబులు

నిజమా తరుణీవిలాసనిరువమలీలల్‌

నిజమా నసంపచ్చయములు

నిజమా యీజీవనంబు నిట్టల హరియా: 562 క రీరోదారగుణంబులు

కారణజన్మునకు వేజె కజనంగవలెనా

ధారుణిలో( డెంకాయకు

నీరెవ్వరు పోని రయ్య నిట్టలహరియా ౫ 563 క॥ నిట్టలహరియుండయి యిల

బుబైను సురదేనుకల్పభూరుహములు దా

మట్టులు గాకుండినచో

నెట్టుల నిడు నర్థికోటి కీప్పితఫలముల్‌. ర్‌రకీ క॥ దాతలదాతవు గదరా

భూతలమున నెట్టిసుక్సతముం జేసీరొక్లో

ఖ్యాతిగలనిన్ను! గనుటకు

నీ తలిదండ్రులు గడంగి నిట్టలవరియా | ర్‌ర్‌

[వళు-మంి..వళంసా స్రబకము 281 వయో 12. క ట్టరువు = ఎజ్జమంతత్రి ఉ॥ వీనులు సంతనిల్లు నిను విన్న, గనుంగవనిండువారు నీ మానితమూ 6 గన్న; నిను మంత్రిశిఖామణీ వన్న నాలుక౦ దేనియ లౌల్కు; నీవొసంగు దివవిభూషణచందనాదులకా మేనును నాసికేరదియము మెచ్చుర కొట్టరువెళ్ఞరీనిరీ ॥ ర5్‌5ర శత. గుండ మంత్రి క్‌ నెట్టన గజవతిదేవుని వట్టణమున! గల్లువీరభట సామంతుల్‌ చుట్టములు దాతలే ఐళి। గట్టిగ గుండన్న కరుణగలినకతనన్‌. ర్‌ర7 ప! ళి 14. సింగనమం్యతి మాచండు సీః వృికమార్కుని(బోలు వీరుండు గల్గిన భట్టివంటి యుపాయవరుండు గలడు; రామచందుని౧బోలు రారాజు గల్గిన ఐవనతనయువంటి బంటు గలడు; లోజభూవతి(బోలు భూనాథు( డుండిన కాళిదాసునివంటి కవియు( గలడు; తన నంవసుళు(బోలు తం[డియు( గలిగిన కుసుమాయురునివంటి కొడుకు గలడు; గీ ఎట్టివారికి. దగినట్టు లట్టివారు పుట్టడముతోడనే భువి: బుట్టుచుందు వళిర ; సుకుమార లక్కమాంబాకుమార | మానితకులీన 1 సింగయమంతిమాచ : 568

జై బూుటువద్య మణిమంజరి సీ; కులమును రూపును గుణమును గల్గిన యింతి నిల్లాలుగా నేలవలయు వీర్యంబు హితమును వెరపును గల్గిన పురుషని ఐంటుగా( [బోవవలయు శ్రీపెంపు వాటింప నోవక కలిమిమై నిలయేలురాజును గొలువవలయు అభిలంబు నెజి;గి దయాశు(డై పెంపొందు మూర్తి సద్గురు డంచ్నుమొక్కవలయు గీ కాన నిన్నిగుణంబులు గల్లెనేని ఆలియెగ బంటునందు భూపాలువలన గురునివట్టున సౌఖ్యంబు గూడుటరుదె మనుజమందార । సింగనమంత్రిమాచ 569 సీః న్యాయంబుదవ్పనినరవతి నరపతి నరవతిపాలించునాడు నాడు నా డెజటీంగినదొరపో(డిమి పోండిమి పో(డిమి సొబగై నబుధులు బుధులు బుధులు నంభావించుపురుషుండు పురువుండు పురుషో త్రమునిమీ(దిబుద్ది బుద్ది బుద్దిమంతున కై నపుణ్యంబు పుణ్యంబు పుణ్యలతణ యెనపొల!తి పౌల(తి గీ పొలంతీ యట్టిద కలవానికలిమి కలిమి కలిమి చల మని తెలినీనతెలివి తెలివి భానునిభరేజ ! లక్క మాంబాతనూజ 1 మనుజమందార ! సింగనమంత్రిమాచ 1 రాం సీః అర్ధులయెడల( (ఐత్వర్జులయెడలను వెజ పెజుంగనివా(డె వీరవరు(డు నతులసన్నిధి మహీవతులసన్ని ధియందు దత్తజింపనివా(డె రై ర్యవరుండు

(వకు-మంతీ.వళంసా నఐబకము రై రన మగ్గలంబై న జన వగ్గలంబైన గర్వ మెర్లనివా(డె కార్యవరుండు శివుమీంద నైన గేశవుమీ(ద నై నను దల(పు నిల్పినవాండె తత్త్యఘనుండు గీ కాన నిట్టివివేకంబు గలిగి మెలగు పురుము లిహవరసౌఖ్యముల్‌ సొందువారు థానునిభరేజ । లక్కమాంబాతనూజ ॥ మనుజమందార : సింగనమం్యతిమాచ | క్‌ సీః ఈలోకపుసుఖంబు నాలోక పుసుఖంబు సతిచేత సుతుచేత( జాల బడనీ మేనిరోగంబును లోనిరోగంబును వెజ్హుచే వేల్పుచే నుజ్జగించి సురతర్పణంబు భూసురతర్పణంబును భక్రిచే ళక్రిచే/ బరంగంకేని అతిసుకృతంబును నభిమతార్థంబును నీతిరై ర్యంబుల నెజయఃజేని గి ళొల్లిచన్న మవిళ్ముల్మతోవ దెలినీ తవ్పకుండ మెల(గువారు త త్వఘనులు భానునిభతేజ 1 లక్కమాంబాతనూజ | మనుణమందార :; సింగనమం్మతిమాచ । ర్‌2 సీ తల్లిదం్యడుల (బోచుతనయుండు తనయుండు తగురాజుచేవడ్డధరణ రరణి అభిమానవతి యెన యంగన యంగన యక్కఅకొదవిన యర్ధ మర్ద మొరుకాంత(గోరనిపురుషుండు పురుషుండు వే(డనియోతనివిద్య విద్య సంగరాంగణమున( జచ్చుట చచ్చుటు వవనించి నల్చెడు.వతము [(వతము

284 చాటువద్య మణిమంజరి గీ ఎదురు తన్నెటి(గినయట్టి యెలుక యెజుక (వజలు మెచ్చ6గ6 జెప్పెడిపాటి పాటి వగయె లేకుండ (బదికిన్మఐదుకు [బదుకు మనుజమందార ! సింగనమంతిమాచ 573 సీ। ఎరువుళ్ళంగారంబు నరవుసంభోగంబు జేయటయెల్లను సిగ్గుగాదె వివ్పనిపువ్వును నొవ్పనికాంతను ననుభవించుట యెల్ల నధమవృత్తి తన్నెజుంగక యున్న మన్నింపులేకున్న( గా(పురం బుండుట కష్టతరము తర మెజుంగనిరాజు వరమీనిదై వంబు( గొల్చ్బుటయెల్లను గూళతనము గి గాన నెప్పుడు! జతురు.డై ఘనత మెఆసీ [వజలు మెచ్చంగ సుఖలీల |బదుకవలదె భానునిభలేజ 1 లక్క మాంబాతనూజ ః మనుజమందార ! సీంగనమంతిమాచ : ర్‌74్త సీ ఉద్యోగహీనుండై యుండెడుమనుజుని( (టోవంగ6 జాల డేదేవు(డైన ధర(గృతఘ్నుండై న నరునివర్తన చూచి (కక్కుదే పుచ్చినకుక్క యైన అత్యంతధనలోభి యగువాని యెడరోనీ నవసీ వర్ధిలవె పాణయు లైన అభిలజగ్మదోహ్‌ యగువాని కలుగరే కృవ దాల గలభ్గినతవసులై న గీ।! గాన నుద్యోగియె కృతఘ్నతకు( బానీ వెలయ లోఖభంబు విడిచి జీవులకు నెగ్గు 'నేయకుండెడువాండు విశిమ్ష డండు మనుజమందార సింగనమం్యతిమాచ ః ర్‌75

(వకు-మంతివళంసా న్రబకము రక స్కీ సంవద్దనుని కేయంజనదు కృతఘ్నుని వైన్యాధివతి( జేయంజనదు ఖీతు కవటాళ్ము నాత్మీయుంగా( జేయ వలవదు సన్మంత మెఠజింగించంజనదు సభల కొర్యంబు లూహింవ( గా దవివేకితో( గాదు వంచకుః గార్యక ర్తం జేయ పాపాళ్ళు( బరమ్మతు భ_క్రివిహీనుని వలవదు వరిచరవ ర్తి. జేయ గీ అనృతభాషణుచేత దుర్వ్యననిచేళ లోలమతిదేత నత్యంతలోఖిచేత వినినకార్యంబు వలవదు విశ్వనీంన మనుజమందార : సింగనమంత్రిమాచ : రోం సీః కులమున నధికు(డై గుణవంతు. డయ్యెనా యాకారహీనుండై యలరుచుండు వాకారలగనణం బంతయు+ గలెనా యోగ్యత లన్నియు నోవ్పకుండు యోగ్యత లన్నియు నొవ్వుచు నుండెనా గర్వాంధకారంబు గప్పి యుండు గర్వాంధకారంబు గవ్పక యుండెనా యనుకూలవతి లేక యవయుచుండు గీ కొమ్మగలిగిన నంతతికొజకు వగచు పు త్రఏసంతతి మొదలుగా. బొందె నిన్ను ఖానునిభరేజ । లక్కమాంబాతనూజ ః మనుజమందార 1 సింగనమంతిమాచ | క్‌77

286 బాటువద్య మణీమంజరీ 15. సాహిణీ మారని ముప్పదియిద్రరు మంతుల సీసమాలిక యాసాహిణిమారుని నియోగిని జేనీనది. ఈతడు (బాహ్మణు(డుగా( దోంవండు. క॥ అప్పు లిడునతడు ఘనుండా అవ్పు డొన(గి మరల( గాంచునాత(డు రాజా చెన్పంగవలె సాహిణిమా రప్పను దానమున ఘనుడు రాజు నటంచు౯ా. వ్‌70 కఠఈథ మాటాడరాదు సభలకా మాటాడిన. దప్పరాదు మగసింగముకుఖా మాటే మానము గాదా సాటువగలవారికెల్ల సాహిణిమూరా వ్‌ క॥ ఇంతులమనముల నరిసా మంతులమనములను బుద్ధిమంతులమదిలో( జీింతింపన్మిబదు కేటికి సంతతసత్కీ_ర్రిహార 1 సాొహిణిమారా ; 580 కోక అజాగకస్టస్తన ముష్ట్రవృష్టం నాపాంతరే కేశ మథధాండయుగ్మమ్‌. వృరా సృజం త్సాహిణిమారభూపం పూజాం నలేలే భువి వద్మయోనిః, ర్‌్రి్షే ఓ6. మామిడి సింగన

• సౌహిణిమారన గూర్చిన మరియొక వద్యము ఇందే పుట 2లో చూడనగును _నం॥

1(వకు-.మంతత్రి.వళంసా సబకము 287 17. కొరవి అన్నమంత్రి

క॥; హం సిరిని వలచు/; సిరియును నరుదుగ హరి వలచు; గౌరవియన్నయ యొపుడున్‌ వరకీ ర్రిసతిని వలచును; వరుసను నత్కీర్రి యతని వలచును సతమున్‌*ి 582

18. "పెమ్మయ సింగరాజు “ఆ పెమ్మయసింగరీమణీ యను మకుటముతో నొక శళతకమే రచింవ ఐడె నేమో; [వయోగ రత్నాకరమున “జక్కన చెప్పిన పెమ్మయరీమణి శతకము” అని యుదాహరింవ(బడెను. కాన నీసింగరాజు, (పొఢదేవరాయల నా(టీవా( డగును కొన్ని వద్యములు -

చ॥ _మిరియములు లేని కూరయును మెచ్చు నెజుంగనివావయీవియుకా గరగరగాని భోజనము కన్నుల వండువుగాని రూవముజా మురివములేని యౌవనము మోహములేనిలతాంగికూటముఇ నరసుల కింపుగావు సుగుణాకర ః పెమ్మయనింగధీమణీ 583 పోర్చికీసువారు (బుడతకీచులు) మనదేశమునకు రాక వూర్వ మిక్కడ

మిర్యపు/గాయలు లేవు. కారమునకు మిరియములే యువయోగించేడివారు. ఆ

దేశము నుండి పోర్చికీసువారే తొలుత వీనిని మనదేశ మునకు దెచ్చిరి. కావుననే

నే(టికిని గొందజు వైదిక కృత్యములందు. గారమునకు. మిర్య్మములనే యువయోగింతురు. మిరియములకు బదులుగా నేర్పడినవిగాన వీనిని మనవారు మిర్యపు(గాయ లనిరి

ఉ& _మచ్చికలేనిచోట ననుమానము వచ్చినచోట మెండుగా. గుచ్చితులున్న చోట గుణకోవిదు లుండనిచోట విద్యకుఖ మెచ్చనిచోట రాజాకరుణించనిచోట వివేకులుండిరే నచ్చట మోసమం[డు సుగుజాకర పెమ్మయసింగదీమణి 1 5్‌ర్రిత్త

4 ర వద్యము చా.ర. నుండి గహింవ(బడినది -సం॥

258 చాటుపద్య మణీమంజరి ఉఈ॥ _ వాననలేనిపువ్వు బుధ వర్గములేనిపురంబు నిత్యవి

శ్వాసము లేనిభార్య గుణవంతుడు గాని కుమారుండుకా సద

భ్యానములేని విద్య వరివాస్మవసంగములేని వాక్యముఃణ

(గాసములేని కొల్వు కొఅగానిఏ పెమ్మయసింగధీమణీ 1 585 ఉ॥ ఆడిక కోడ( డేని యుచితానుచితంబు లెటుంగ. గేని ము

న్నాడినమాట తా( దిరుగ నాడక యుండడ యేని (వల్లదం

బాడెన యేనీ సిగ్గు వినయంబు నయంబును పీడె నేని వా

డేడ నియోగి యయ్యెడు మహీస్టలి. బెమ్మయనింగధీమణీ ! 586 ఊఉ మాగలమీ(ద నాస గలమానిని కెక్కడికీరి కీరిపె

వేడుకగల్లునాతనికి విత్తముమీ/ంద మజెక్క డాస యీ

రేడుజగంబులందు వెల హెచ్చినకీ రిధనంబు గాంచిన

త్చాంఢధయళ౦బు జేకొనియె బమ్మయనింగండు దానకర్తు( డె. 56 ఉః పెట్టక కీర్రిరాదు వలపింనక యింతికి నింపులేదు తా

దిట్టక వాదులేదు కడు దీరత వైరుల సంగరంబులో(

గొట్టక వాడలేదు కొడు కొక్కడు పుట్టక ముక్రి రాదయా

వట్టపురాజుకైన నిది వద్దతి పెమ్మయనింగధీమణీ 1 588 ఉఊ॥ ఇవ్చటిదాతలర్భులకు నియ్యంగ( జాలక రాగిబిందెలన్‌

(దువ్వులు వట్టః బా(తులిడి దూ(కొని యుండంగ ఒండికండ్లతో

గువృనజొమ్ము[గుద్ది దివెకోలలు పుచ్చుక మోము గాల్పగా

నవ్పుడుగాని యియ్యరు గుణాకర పెమ్మయసింగధీమణీ :* 509

9 ఈ మూడు పద్యములు |వభాకరుల [వాతవతుల నుండి స్వీకరించితిమి.

నం॥ +

(వళు-మం తి-(వళంసా స్తబకము ణం గ్‌ా ఎవ్వరిసొమ్ము నెంత దిన నెవ్వరికున్నదొ; (ఫె ప్రిగల్షినన్‌ దవ్వులనున్న( వీల్చి తము(దార మొసంగుదురంతయంత; పై నవ్వుల నెంత వే(డినను నా వకు వెంత యొసంగ6 జూచినన్‌ గవ్వయు నివ్వశీదు తన కర్మము పెమ్మయసింగరీమణి! 590 ఊ॥ అక్క జమైన దుర్దనుని కారయ బుద్దు లవెన్ని నేర్పినన్‌ అక్కటి శేలవచ్చు; విను సాదృళశ మొక్కటి వే(పఏిత్తుకున్‌ జక్కెర షైదిచేసి యనిశంబును బాలునుపోని పెంచినన్‌ దక్కునె దానిచేదు వసుధాస్టలి+ బెమ్మయసింగదీమణీ ॥ వ్‌ం్ర( ఉ॥ మానమె భూషణంబు చనుమానమె సౌఖ్యకరంబు నిర్మల క్టానమె ము కికాస్పదము గానమె విద్యల కెల్ల రాజునం తానమె పోఫలంబు మహి ధర్మమె తోడు తలంవంగా నుదా “ సికమె వీడుకోలు గుణశేఖర పెమ్మయసింగదీమణీ ః 592 ఉ॥ నత్యములేనిచోట దను నమ్మతి చెందనిచోట సారుసాం గత్యములేనిచోట, ధనకాండమునింగినచో టః శతురా హిత్యములేనిచోట, బుణమీయనిచోటను, గొపురంబు! దా నిత్యము జేయరాదు సుమీ; నిక్కము పెమ్మ యసింగదీమణీ 1* 593 ఉ॥। బూరుగృుమాని యున్నతీయు( బూపులు( బిందెలు! జూచి యాసతో గీరము లాజునెల్లు తమకీంచుచునుండి ఫలాభిలాషితన్‌ జేరి రసంబు[గోలుటక (6 జంచిన దూదియు రే(గునట్టు, లొ కూరిమిలేని రాజులను గొల్చుట; పెమ్మయసింగదీమణీ 1 అ! చః మనవికి నొక గ్రాయేడు; ననుమానపుమాటకు నాజునెల్లు; నే డనిపెదనన్న మాసమవు; నన్పెద పొమ్మన( ఐబవమౌను; రఠ్‌ వణ మిదె యంపితన్న మజఠజి సంతయు వచ్చును; మోక మింక టౌ మనవికి నెన్న(డో? సుజనమాన్ను(డ్‌ 1 పెమ్మయసింగధీమణీ లో నాడా శె ర్ర (093-596) నాలుగు వద్యములు చా. ర నుండి (గ్రహించితిమి-సం॥

20 చాటువద్య మణీమంజరి ఊఉ _ వదెము లోభికేల ? మణి వందికి జాఫరుగంధ మేల?దు

క్కెద్దుకు వంచదారటుకు లేల ? నపుంసకు( డై నవానికిన్‌

ముద్దులగుమ్మ యేల ? నెజముక్కణ యేల వితంతురాలికిన్‌ ?

గద్దకు స్నానమేమిటికి. గావలె.? బెమ్మయసింగధీమణీ 1 596

19. నండూరి గుండమంటతి

"కేయారబాహుచర్మితకృతివతి యీతండు. మ॥ ధరణిం దానగురుండ వీ వని కవీంద్మశేణి వర్ణింవంగా

విరుదుల్‌ నిండినగుండయేందునకు గంభీర వభావోన్నతిం

దొరకుం గా కతిలుబ్జులై న గణకస్తోమంబుకుం గల్గినళా

తిరికిం బెట్టినచందమౌ నితరులకా గీ ర్రింనంగా నేటికిన్‌. 597 క; అనుదినము నన్నదానము

ఘనభూదేవతలు మెచ్చ(గా జేసితి వౌ

నిను. జూచి మెచ్చుకొనరా

వినయజ్ఞులు దానవిధము ? విస్సనమంతీ 5౪8

తొ శిఓ. తిమ్మరుసు

చఈతండు కృష్ణరాయలయొద్ధ ముఖ్యమంత్రి. రాయలకు. బితృనము(డు, కృష్ణరాయ లీతని *నప్పాజీ' యని పిల్చువాండు. ఒకవ్పు డీతనియెడ కట్టు మూరర్రికవి కడు( గుపితు/డై యీ [కింద నుదాహరింన(బడు నుతృలమాలి కాదులను జెిప్పెనట.

ఈ శ వద్యము చార. నుండి న్వీకరించితిమి. సం॥

చకు మంతి. వళంసా నబకము ణే

ఉత్పలమాలిక లొట్ట యి దేటిమాట పెనులోళులతో మొగమోట మేల తా( గుట్టకయున్న వృశ్చికము( గుమ్మరపుర్వని యందురే కదా వట్టపురాజువట్టి సరివల్సె సరానరి యీ యకున్న నేం దిటకమాన నామతము తీవ మహోగ భయంకర౦బుగాః దిట్టితినా మహాగహమతిన్‌ మకకగహజర్దరీతటా వట్టపుదట్ట ఫాలఫణి భ రృబహూకృతవర్ధటస్సుటా ఘట్టనదట్టణాలక విఘట్టనిర ర్లళ రాజభృత్యకీ చట్టచటార్భటీనయనజర్దరకీలలు రాల(గావలెన్‌ జాటజీకంబునం బొగడ జూచితినా ర జతాద్యధిత్యకా వట్టణ మధ్యరంగగతభవృవధూవదనానుషంగనం వాట్టశిరస్ప్రగాంగరురహల్లక జాల సుధాతరంగముల్‌ చుట్టుకొనన్వలె౯ భువనచోద్యముగా భయదంబుగా మణి౯ా దిట్టితినా సభాభ వనదీంకృత లీమనృసింవరాడ్డ్వజా తాట్టమవోట్టహాసచతురాన్య సముద్భృకుటితటీనటీ కోట్టణరోషజాలహ్పతకుంఠితకంఠ గలీరనాదనం ఘట్టవిజ్బృంభమాణగతి గావలె, దీవనవద్య మిచ్చి చే పట్టితినా మణీకనక భాజనభూషణ భాసురాంబరా రట్లతురంగగంధ గజరాజ దమూల్యఘనాతవత భూ వట్టణలర్మ హర్మ్యవజీ!.. చిరాయరనామయంబునై గట్టిగ దోడుతో వెలయ/గావలె నెక్కువరఠీవి జూడు! డీ యట్టిటు మందెమేలముల నందఆనుం బలె. జుల్క(జూచియే వట్టుననై నః గేరడము వల్కకు(డీ పయి పెచ్చునందులః గొట్టుడు దుష్కవిద్విరద కోటుల: బంచముఖోదృటాకృతిన్‌ బెట్టుదు దండముల్‌ సుకవిబృందము కే నతిభక్తి సారెకున్‌ గటితి ముల్లె లేంబదియు( గాంగలనూటవదాలఅు లెయ్యడ౯ రట్టడిభట్టుమూ ర్రికవిరాయనిమార్గ మెజుంగ( జెప్ఫితి౯. 599

292 చాటువద్య మజణీమంజరి గీ; ముందు నిప్పుడు నింకమీద( మోద మలర

ఐద్యదండంబు చేంబూని పార్టివులను

జంపుచున్నా(డు చంపును జంవ(గలడు

వరుషవాక్యత సమవ రి భట్టుమూ ర. 600 కాజ గుర్తిం బుల్లెలుకుట్టి చందదగిరిలో(. గూ డెత్తి పెనాండలో

హత్తిన్‌ సృతమునందు వేడి బలదుర్గాధీశతాంబూలపుం

దిత్తుల్మోసి వదస్థులై నఘనులఖ్షా దీవించ ..

అనునంతవజకు( జెప్పునవటికి( దిమ్మరుసు దుష్కీ- ర్తికి భయవడి వచ్చలహారము మెడనుండి తీసీ భట్టుమూర్రికి సమర్పింవంగా నాతండు [వవ్ళా వ్టండ్తై పూరించెను..

==-దీవించెదకా మత్తారాతియయాతి నాగమసులరు*ా మంత్రీశ్వరుఖా దిమ్మరు౯. 601 క ఆయ్య యనిపసించుకొంటివి

నెయ్యంబున గృష్ప్షరాయనృవపుంగవుచే

నయ్యా ! సీసం యేరీ ?

తియ్యనివిలుకాండవయ్య : తిమ్మరునయ్యా 602

గురువై మహారాజ్యవదావయితయె తన్ను నర్వవిధముల నంరవించిన శిమ్మరుసుమంతిని శ్రీ కృష్ణరాయలు కడకాలమున విద్వేషించెను. ఆయన రెండుగగుడ్లను దోడించెను. తన యశశ్చందున కి టవయళఃకళంకమును గూర్చుకొనెను.

శశి, బెండపూడి అన్నమంతి

(వఠు-మం్యతీషపళంసా స్తబకము 2903 శితి. చేమకూర అప్పరాజు మంతి సీ దొతతో నర్జులతారతమ్యము జెప్పి యిప్పింవ నేర్చు. దా నీయనేర్చు నవరసాలంకార నయకవిత్న పౌఢి( డెలియనేర్చును నన్ను దెలుపనేర్చు భట్టవాగ్రట్టసంఘట్లక విత్వంబు చదువ(గా విననేర్చు( జదువనేర్చు మానవో త్రము లై నమహితలాదీకుల మెప్పింప నేర్చు(దా మెచ్చనేర్చు గీ దాత కవి భట్టురాజును దానయనుచు మహిమ నుతి శెక్కె ధారుణీమండలమున వీరరిపుద ంతిమథనకంఠీరవుండు రమ్యశ్రీ చేమకూర వృ రాజుమంతి. 603 కః అనుదినము నీడ (దొక్కుంగ చానర(గ సురభూజ మీయ దొకకొనైనజా దినదినము సుకవిజనులకు ననయము శ్రీ చేమకూరయనృన యిచ్చు౯. 604 ఖతి నికీ, విట్టల వెజ్టమం్యతి క॥ తన పేరు తల్లి "పేరును తనుగాంచినతండి పేరు దై వము పేరుల తనయున్న యూరు పేరును వినుకలిగా బతుకవలయు విట్టలవెట్లా కి 605 ౨ రఈతని వద్యములివి రెండును గుండుటట్టు నారాయణకవి కృతములని చార. గుర్రింపు _స్‌ం

పరీ చాటువద్య మణిమ్‌ంజ౦ ఉ॥ ఛశ్రిగలవేశ నాశ్రితుల శిష్ణజనంబుల ళూసురాళశిన

వ్యాగతుల౯ా గవీశ్వరుల బాంధవులక దగ నాదరించి మే

ల్యాగము సేయుసర్వధన ధర్మవిధిజ్ఞాల( జెందుకీర్రి ఐ

(లాగకు యు క్రిమంతులకు రాదు గదా యిల వెజ్దధీమణీ ॥ 606

జిక, గుంటుపలి ము తరాజు ణా అటి

ఉ॥ _ అద్దిరః వీరము త( డలియాతిహరుండు కఠోరళ్ళాతనో

ద్యద్ధళశన్నవచండ కరు( డాజిభయంకరు( డబ్బ । వానితో

వద్దు విరోధ మెంత బలవంతులకై నను నిన్న( ఐంవండే

గద్ధరివై రిరాచతలకాయలు నాలుగు గోలకొండకు౯ల౯? 607 మః అని నీవై రులమంతు లిట్టనిన నిన్నార్యుల్‌ కవుల్‌ వండితుల్‌

ఘనదానంబున మేఘునికా శిబిఘనుం గంధీశ్యరుం గర్జునిం

జనులెల్లకా వినుతింన గెల్బె నని ఏశ్వాసంబుగా( బల్కితౌ

మును నీచేయుతవంబు గుంటువలి శ్రీ ముత్త్మవధాన్నాగణీ: 60 క॥ పదినేలమాడ లిచ్చిన

నిదిగొమ్మని య్మగహార మిచ్చిన.గానీ

శుద్మపియము చెప్పకుండిన

ముదుగు సుమీ గుంటువల్లి ముత్తయమంత్రీ ॥ 60 మ॥ అనఘ్మపాభవ । గుంటువల్లినచివేందదా 1 ముత్రయామాత్య సీ

మఘనవస్తాబనివీనవాసన మదంగవ్యా వ మెనవ్పుడే

కను(గొంటి౯ల జతురంతయానవదముల్‌ గై కొంటి మేల్వస్తువుల్‌

గనకస్నానము లబ్బె మాకు 'సెలవా కర్పాటకవోణికిన్‌. 610 ఉ॥ వార్తల శ్మతురాజుల నవళము గెల్బె నటన్నమేటిన

ద్వార్తలు [బహ్మ చారులు వివాహము సేయుదు రన్నవార్రలుం

న్పూర్రిగ షడ్రసాన్నములు భూసురకోటి కొసంగువార్తలుం

గిర్తివిళూష గుంటువలిఖేలన । వీరయమంతిము ఈత:నీ

వార్తలె కాని యెన్న నిక వార్తలు లేవు ధరాతలంబునః. 613

(వలు-మంత్రీ..వళంసే సనబకము వంక ఉ॥ సంతత మారగించునెడ నజ్జనకోటుల బూజ సేయుశ్రీ మంతుడు గుంటువల్లికులమంతిశిఖామణి ము _తమంతి దౌ బంతియె బంతిగాక కడువందగులాముల ఐంతులెల్ల నూ ల్పంతులు దుక్కి టెడ్ల మెడబంతులు వివవినోదిగారడీ బంతులు దొంగవార్మడ ములుబంతులు సుమ్ము ధరరాళతలంబునః. 612 సీ దుమ్ముధూళిగంజేసి తూర్చార( బట్ట(డే కోపాగ్నిచే బొమ్మలాపురంబు నుగ్గునూచంబుగా నూర్పిడి సేయండే ధాటి మీజగ నెజ్టిపాటి కోట కంగడతుండెములుగా( జెండి చెక్కాడండే దండిబోయల పేట జుండికోట కుటిలవై రులః (దుంచి కొల్లం బట్టింవండే శ్రీలు మీర4గ బోర లోలకోట గి॥ పాదుషాద త్రఘనరాజ్య నదనిరూఢి బెందె శ్రీగుంటువలి కులకేఖభరుండ టంచు నీవై రిమం్మతు లిట్లర్మదు భువిని మంతి కులహేశి ముతయామాత్యమౌళ. 603 చః ఎలమినిమించి బంధుజనులెల్లను హ త్త (బమత్తులైె నరా జులు నభల౯ా మవోనుహిము నూచుచు (మొక్కుచు( జేతులెత్త మా ర్మలయు నమ తకృ తరిపుమండతులు పాదము లొత్త శీవిమై వెలసీతివౌర గుంటువలివీరయము త్తవదాన్యశేఖరా : 614 శా॥ ముత్తామాత్య వరాకు। నందనగరీమూర్థన్య ॥ మత్తారీరా హంత్తోన్మ్న త వజీరవారపరివారోదారసాహోనమ ధ్రతోపాయనదానలోల యిదిగో దండంబు లర్పించెదజా జిత్రాంభోరుహ పీఠశోభితమహాచేతో భవారాతికిళా, 6౮15

206 చోటుసద్య మణిమంజరి మ॥ శతమన్యుం డమరావతేలంగ సురల్‌సత్తాాలపాలై రి నం

గతి( బాతాళము శేవు(డేల(గ ఫణుల్‌ గాలావటించుండె సీ

కితి నీవేలంగ వీరము త్ర । మనుజుల్‌ శ్రీగంధముకా బుష్పముల్‌

హితరాజాన్నము గ్‌ల్లి యుండి సుఖులై రెల్లవ డుల్లాసులై . 616 శా నావిద్వత్క-వితావిశృంఖలవచో నై పుణ్యధారాశధా

రావష్టంభవిజృంభణంబునకు నౌరా వీరము త్రవధా

నావిర్భూతవితీరిక లవలె లేదా యన్యుల న్వేండనా

ఇగ

చీ వాచార్భటి! చీ కవిత్వమ £ చిచీచీ 11 యర్ధకాంఇారతుల్‌ 1 617 చ॥ కమలభవాండభాండమున(గల్లిన 1 నందవరంపు టిండ్లలో(

(బముఖు(డు రాయన్మవభుని భాన్క్మరు(డే నెజదాత; పిమ్మటక౯ా

విమలగుణాఘ గుంటువలి వీరయము త్రండె దాత భట్రవం

[భమఘనదానరూఢినాక పాటి వదాన్యుల నెన్న నేటికిళా. 618 క నాలుగుదుర్గంబులు వదు

నాలుగు దేశముల వజల నయమార్ష్గ మునఠా

లాలించుచు( జీరకాలము

పాలించెను ము త్తమంతి [వభుమ్మాతుండేః 6519 క॥ పొందుగ శళరజలనిధిహరి

చందనతరుచం ద సంఖ్యళకవర్షంబుల్‌

దుందుభి నాషాఢంబున

నందముగా వీరము త్తం డరిగె౯ా దివికిజా. 6౮ణు

26, గుంటుపల్లి నరసింగమంతత్రి

కః యాచక నంరక్షణకై

భళూచకమునకా జనింవం బొ మ్మని నిన్నా

వాచస్పతి వం పెనటే

నాచక్కని గుంటువల్లి నరనీంగన్నా 621

1వకు-మంతి.వశంసా స్తబకము 2 గీ గురుయశళ్ళాలి యగునట్టి గుంటువల్లి

మంతి నరసింగరాయనసన్మందిరమున

నొక్కునాంటివ్యయంబగు6 దక్కింనట్టి

దేశపాండ్యాలయొకయే!టి ప్రాశనంబు. 622 మ॥ వరగంఖీరత నింధురాజు కళలః౯ా వారాశిపుత్తుంండు సుం

దరభావంబున మన్మథుండు కరుణ నార్దవధ్వజుం డార్య్మస

ద్రురువ్మిపావనదానక ర్లు డభిలషోజీస్టలిఖా మంతిశే

ఖరు( డ్నీశీకర గుంటుపల్లి నరసింగామాత్యు( డెన్నం దగున్‌. 623

శి. నంది సింగయ తిమ్మన

పాంజాతావహరణమురచించిన నందితిమ్మనకు ముక్కు పొడుగుగా నుండుటచే ముక్కుతిమ్మన్న యనియు( బేరుకలెను. పారిజాతావహరణము కృతినందినవ్పుడు కృష్ణరాయ లీతనికి రత్నకుండలముల నొన(గెను, ఒకనా డీకవి కుండలముల ధరించి తన యింటియరుంగు పై గూర్చుండియుండగా భట్టుకవ్మితోన నరుగుళు నీకందవద్యము. జెప్పెను క। మాకొల!ది జానపదులకె

సనీకవనపుఠీవి యబ్బునే కూవనట

ద్భేకములకు ౩ గగనధునీ

శీకరముల చెమ్మ నందిసింగయతిమ్మా ! రణ

ఆనందించి తిమ్మకవి చేత నేమియు లేకపోవుటదే( గర్హమున నున్న కుండల మొకటి లీసి యాతని కొనంగె నటః తర్వాత రాయలయాస్థానమునకు చాంటికుండలముతో దిమ్మకవియు భట్టుకవియు వచ్చిరట : (వస్తావవళమున సీవృత్తాంతము. రాజు విని గగన” యనుచో 'నాకి యనిమార్చి వద్యము మిసమిసలార్చెనట. కఈజ మాకొల(దిజానవదులకె

సీకవనవుఠీవి య్ధబ్బునే కూవనట

దృేకములకు నాకథునీ

శీకరములచెమ్మ నందిసింగయతిమ్మా 1 65ట్‌

208 చాటువద్య మణీమరజరి తిమ్మకవియు భట్టుమూ ర్రికవియు రెండుకుండలములను రాజునకు సమర్ప్చించిరట ? రాయలు వారిసరసతకు మెచ్చి హెచ్చు బహుమతు లిచ్చెనటః 28. కూరగాయల రామన కః చొరవగొని నజకు వానికి నరివరు(. డొక తృణము; దాతయగు నాతనికిన్‌ వరపవాలు చింతగింజలు; కరుణారసధామః కూరగాయలరామా 1 626 80. కటికి కొమన్నమంతి కః తననుడినడి గలదినములు కని మనవలె నరుడు కటికికామనవలెనే తనువులు ధనములు రాజుల చనవులు నెన్నాళ్ళు నమ్మ సాకువతిమ్మా3 627 శ. ఈ వద్యమును దా. ర. నుండి [గహించితిమి. రామన్న రాయలవారి సువారములో కూరగాయల శాఖ కధికారిగా చేసిన సేవలకు మెచ్చి (వళువు సొమ్మీయ(గా దానినాతండు కవులకు వంచి పెట్టుట ఇందు న్మరింవ(బడినది. సం ఓ ఈతడు సాశువ తిమ్మభూపాలునికడ చిన్న యుద్యోగి యని చా. ర, గు ,రింపు, సం॥

వీకు-.మంతీ.[వశంసా స్రబకము 200 తి! కోటిపల్లి శరభరాజు! గీ నీతిదానహీనుని నియోగి నెవ్వరు కరణ మనరు వానికరుణ మనరు టా! కోటివల్లి శరభన్ననందటు కరణ మనిరి వానికరుణ మనిరి. 628 తిశి. ఐందొ పరదేశి మంతి క॥ టబృిందారక లోకంబున మందారం బునికిమాని మహి కేతెంచెన్‌ జందా వరదేశి యనన్‌ అందముగా నర్జికోటి కాధారంబై. 3 65ణు క॥ బృందారక లోకంబున మందారం బుండమాని మహిజేరె నటం చందురు ఘనులందబలు నిను బందా వరదేశి: పూర్ణవాగ్యపురాశీ ॥ 600 శక ఇదే వద్యము మోటువల్లి శరభన్న పేర చార.లో నున్నది. ఈతని యింటి పేరు కోటివల్లి అని సీసమాలికలో నున్నట్లుండుటయే సరికానోపును.నం॥

ఓ ఈ రెండు వద్యములును చా.ర, నుండి గహింవంబడినవి. వాసిరెడ్డి వెంకట్మాదినాయని గారి రాజ్యమున ఒక చిన్నవల్లెకు కరణ మితడు. ఈతని అన్నదాన విఖ్యాతి కాశిదాక (పాకినవా ర్త వెంకట్యాదినాయ(డు విని యానందించి యతని నత్కరించిన సంఘటన చా. ర. లో చూడనగును, _సం

వుణీ కొందజు వుంత్రులుం=దుర్శ౦త్రులు వా చ ఇన్‌

1. దేపవనారాయణామాత్యుంయ కః డీ త్యాకాశదిశావకాశముల ముంచె౯ా దేవనారాయణా మాత్యగామణికీ రిచం దికలు రుంపాతాళశమాన[ కియా నృత్యద్ధూర్దటిజూటకోటర కుటీ టేంఖద్వియద్వాహినీ (బత్యగ్భుద్దవిశుద్ద "ఫేనవటలీపాటచ్చర (పొఢిమఖా, 6౮1 శి సాళ ష్‌ తిమ్మరసను శః ఏతెంతురు తము! దామే దాతరల సన్నిధికి నర్థితతు లుర్వి ళుక (వాతమునకు. జూతమహీ లే మ్మంపినదె కమ్మ ॥ సాకభువతిమ్మా | 632 తి. సండూరి వెంగళమం తి సః హంహయ చందికా హంస నారదులను *పిలగిర్ల'కు( దగ బిలిచి యాడు; శారదనిర్మలబ్భ్బాయావతాకాళ భాగంబులను “కోలువ బై” లాడు; నక్షీణవరదీ వీ నక్ష్మతవం క్రితో నాొవ్పుగా “వెన్నెలకువ్ప” లాడు గ్రైలాన హీమశైి లగహ్వర కలళాబ్ది రీతుల 'డాగిలిమూ(త” లాడు; 4 శ వద్య్మము చారం నుండి గహింవ(బడినది. ఇందలి బాల్మకీడా విశేషములు గుర్తింవందగినవి, _నం॥

(వకు-మంతి.[వళంసా నబకము 30] గీ; భవ్యభాగిరథీతటి 'ఐంతు' లాడు; వాల్ల కాబ్బులతో( “దన్నులీిళ్శ' లాడు; నమరతరువుల( 'దూజుదండెముల* నాడు. గేరి నండూరి వెంగళు కీరిశికువు. 633 పిల్లగిలులు, కోలువటైలు, వెన్నెలకున్నలు, డాగిలిమూ(తలు, వంతులు తిన్నువిళ్ల లు, దూణుదండెములు, బాలకీడావి కేషములు. 4. మహిమలూరి “పెమ్మయసింగన కః సంవదలు జలతరంగము లింవలర(గ వచ్చు బోవు నిమ్మహిలో మేల్‌ నంపాదింవంగవలెరా "పెంపలర(గ మహిమలూరి పెమ్మయసీంగా ః 634 8, కోనమరును కః. బేవట్టిన [రువు లవుదురు కోపించిన రంభ గూడుకొందురు జగలీకా _.... స్టాపింవ బొడువనేరని యావందలు సాశ్వకోనమరునున కెనయే ? 63ర్‌ స! ఎ. ఉ॥ నీవలె నిచ్చుదాత ధరణీస్టలిలో మును కర్షుః డొక్కండే సీవలె మాటలాడుతరి నేర్పరియౌ నిల శేషు డొక్క(డే సీవలె నుందరాంగ కమనీయతరుండు జయంతు( డొక్కండే ! భావిత ఐట్లిపోలు కులపావన మల్లయమం్శతి రీమణీ | 656

302 చాటువద్య మణిమంజరి 7. మాదిరాజు వేంళకటమంతి క అన్నా మంతిశిఖభామణీి నిన్నెవ్సుడు. గోనసీమనియ్యోగులలో నెన్నికదాతవటంచును విన్నారము మాదిరాజు వేంకటమంతీ . 6౮37 8. సిద్ధయామాత్యుండు సీ।ః శేషాహ బాషావిశేవ( డింతే కాని యెలమి( గర్గనిరీతి సియలే(డు ఎలమిః గర్గుఃడు దాన షీయ నింతే కాని పుడమి నిందదునివంటిభోగి గా(డు పుడమి నిందుండు కడుభోగి .... నకు గాని ధర్మనందనువంటితాల్మి లేదు రర్మనందను( డెంత తాల్నిదాల్చిన(గాని పార్ట నా గాంలీగ్యపరు(డు గాడు. గీ గాక యిటువంటి గుణములు గలిగె నీకు శ్యతునిళ్ళంక ఉటుకూరు శాస5ాంక। భాగ్య గంలీర వెంగయ్మపభుకుమార। మహితమందారః: సిద్దయామాత్య దీర । 638 9. డొక్కా సీతమ్మగారు ఈమె నిరతాన్న ]వదాతిగా( గొలది కాలము[కింద రాజోలు కాలూ కాలో నున్నదట ః ఈమె భర్త పేరు జోగయ. సీ శ్రీగల్లురాము! డీజోగాలిదేయండు ధరణీతనూజ సీతమ్మగారు కొళివి శ్వేశు( డిఘను(డు జోగయగారు త గునన్నపూర్ణ సీతమ్మగారు

వకు-మం తతి. వళంసా నబకము 383

సురకులాధీశు( డీటోగాభిదేయుండు

నభినవవాణీి సీతమ్మగారు దానచందుండు జోగమానవ। శేమండు |! నెమ్మి రోహిణియు సీతమ్మగారు

గీ అనుచు మీము యాచకులుకొనియాడుచుందదు

అహహ తమభఖాగ్య మేమని యభినుతింతు

ఆఅళులగుణధామ డొక్కాన్వ యాట్దిసోమ |

అవుర 1 జోగయనామ।:ః సీతాభిరామ ! ను! క॥ యాచకుడు లోభివానికి

రాచూరిఫీరంగి దానరాధేయునకుళా

నూచింవ దేవరాయలు

సీచపుదగిడీల నెన్న నేటికి బుడమికాం 640 గీ దాతగానివాని ఖ్యాతిగా నెన్నిన

దాతయానె వాండు ధరణిలోన

గడ్డివరకపీ/కి గంగ నల్లార్చిన

దర్భయగునె యజ్రతంతమునకు. రశీ1ే

వే

ఉక తిట్టిన రోసముంబడండు దీవనయిచ్చిన సంతసీంవ( డా

కట్టిడిలో భి కెంతయధికారముగల్సిన నేమి? లేకయే

బెట్టుగనున్న నేమి? నడపీనుగుకుకా మణిభూషణంబులళా

బెట్రన మొబినళ సరియె మెచ్చునొ నొచ్చునొ కొళికేశ్వరీ ॥ 642

జ! ట

క॥ అంటేవేళకు నంటును

నంటనిళణి నంట దెంతయలమటపడినళా

అంటే భాగ్యం బుంటే

నింటికిం దా నడచివచ్చు నిమ్మహిలోనఖా. 6543

304 బాటువద్య మణిమంజరీ ఉః (కూరగణంబు మందు విషగుంభితవాక్కము గుండు వద్యమా "ఘోరపుబల్‌ ఫీరంగి కవికోవము వహ్నియు నంటి సూటిగా గూరిక బారుసాగి కొనగుండుదడాదడిదూ.కి తాం/కినజా సెరెకు లోభి తూల(బడు సాలమహీజము కూలునట్లుగలా. 644 ఉ॥ _మొండిశిఖండిలో కులను ముఖ్యజనావళి వేండ/బోయితే దండ మనేది, రెడ్దెలలు తాశు మనేది, మణింతనొక్కి తే నుండు మనేది యీదివస మోర్చు మనేది, సహించి చూచితే మండివడేది మొండిచెయి మాటుకొనేది వివాదవద్ధతి౯. 645 శాజ ఇచ్చే దెన్నె/డు లేద యిత్తు ననెనా యీ పొద్దురా రేపురా వచ్చేయేటికిరా యమాసవయిరా వడ్దమ్మ(గారా ధరల్‌ 'హెచ్చేటవ్పడురా మజొక్క పుడురా యీమధ్యతంటాలచే! జచ్చే నన్నను గవ్వలేదుగదరా చాగంబు లోభివభూ : న ఊఉ ఇంతుల కిచ్చినట్లు సుకవీందుల కియ్య రదేమిచోద్యమో యింతులు చెంతజేరి యెలయింతురు పెకొనువేశ మోవి నా కింతురు గాఢబంధరతి కేశిసుఖంబున నోరతమ్మతి న్చింతురు చెక్కునాక్కి మరపింతురుమే నింక నేమిచోద్యమోః 647 గి విత్త మొకని కిచ్చి వతరణభరణంపు టిత్త మొకని కిచ్చి చెజిచినాండు [బహ్మయాల్మికాడు బండిజేవున( (దెంచ రెండు నొకని కీక బండుచేసె. 648 11. వననమయగారి తుక్కన చః మును పొకకేల రావణుడు మోదమునకా రజతాది యెత్రినం తనె హకు( డోవ(డే తనవదంబునం [దొక్కి మదం బడంవంగా వనమయగారితుక్క నచివా ! యలశీగిరి గడ్డపాజలక౯ా గనలుచు( |దవ్వి సర్వమును గె కొనునీ కిపు డాతం డోవండే!. (49

(వళు-మంతి.వశంసా నలకము త05 18. బొాచమరునసు ఆ. వె॥ గోలక్రాండమలక గోవుల భక్షించు! గొండవీటి వ్మివకులము నెల్ల బాచమరుసుచేరి భషించుచున్నా(డు మలక మేలొ బాచమరుసు మేలొ? 650 18. సింగయరామన కళ బే! గంటమువస్తే (కోతికి నీవ మె త్రినట్టు కొందజుమం్శతుల్‌ సీతీయెజటుంగక వీగుతురు సీఠారామాభిరామ నింగయరామాః రర్‌1 ఓ4. తంగెడ కొండండు ఉ పింగళ యేకచ్చకపురి పెంపుగ నందు వసించి యున్నయా తంగెడ కొండ(డే ఐబకుండు తథ్యము మూనవులార।! వానివా ధం గడముట్లః జేనె మును ధర్మజు తమ్ము(డు లీము డిన్సు డా +" యెంగిలిముచ్చు. జంపుటకు నీళ్వరు వేండుండి భీము. డయ్యెడు౯ణ-. 652 15. బహరా దొరన ఒళానాక బాటసారి *బేచిరా” కయిన దని యెజు(గక [కింది య్యగవో రము పేరువిని వెళ్ళివెదకి కానక విసిగి చెప్పిన వద్యమట । ఉ॥ _కానర కూనరై మిగులగందర గోళపుమూలమై రసా భానవు హేతువై వికటవద్రతీయె నిగవట్టగ్యోతమై దానరిపాటమయై బెహరదారన చేసిన య్యగహర మా శాశముముట్టి తో(కతెగి గాడిదవాలక మయ్యె జూడ(గా౯ా- 658

306 చాటువద్య మణీమంజరి 16. ప్వుపేపు వేంకటాయండు కః ప్యువ్రేపువంశభవ వెం క్మటావా ! దుస్స్ప్వభావ! గార్హ (౧ (గీవా న్మిటాచ్మటావిభవా భ్యృటాజుల కియ్యలేవు ఇడవా : చెడవా। 654 17. "పేరులేనివాండు సీ వేడ్క నిద్దజతోడ వీథిలో నిలుచుండి జోడుగా ముచ్చటలాడ భయము కొంవ సౌరుగ( గట్టుకొని కాపురంబుండి తెల్లనిబట్టతో( దిరుగ భయము గంధాచతలు పెట్టి కడుపార భజియించి నిండార వీథిలో నీలువ భయము శభశోభనములందు సౌంపుగా స్త్రీలతో రాగిల్లి యూరనూరే/గ భయము గ్‌ఖ నెట్ల నంగీతొడిగి పాగచుట్ట భయము (వావ్మణులపాలిమృత్యుపు పానజుతి కఠినచిత్తుండు వీ;డమ్మకడుపుగాల 18. ఆదెన కథ పెద్దమ్మ బొచ్చు ఆదెన చి వద్దికి జనుదేర గార యూరార్చునెడళా మొద్దువలె వలుకకుండిన గద్దరి పెదమ్మ వాని కౌగిట జేర్చుళ౯ాం ర6ర్‌6 ఛి న!

(వకు-మంతి.వళంసా న్రబకము 307 సీ నేవచ్చి నిలిచిన సీమందిరము లోన ధాన్యరానులు నూర్జితంబు లేవు నేవచ్చి నిలిచిన నీగడించినసొమ్ము యెక్కడి దక్కుడనే హరించు నేవచ్చి నిలిచిన నీయింటిలోవల పెడి సొమ్ములు చోర్ల పాలం జేరు నేవచ్చి నిలిచిన సీవశ్మువాతంబు గడియలో యమప్పరికడకుః జేరు గ నేను వచ్చిన తరువాత నీకు నింట నంవడలు లేవు నీరిలేదు చాలు చాలు బొచ్చు ఆదెన నీవ్యెరిపోక లెల్ల మాన కలశేరు చెడుబుద్ధి మానవల సెం 6ర్‌7 19. పోగోలు వీరమంతి సి కడుపు వెన్నునకంటి కష్టించువానికి మిల్టుగా గూనంత బొట్టి పెరిగి వరిగోని చోడియంబలిదాగువానికి కడుపొత్తి వంచెలుగట్టం గలిగె పొలములో తాటి టెంకలు చీకువానికి తమలముల్‌ నలుమారు నమల;గలిగె తలయు గడ్డము బుట్టవలె బెంచువానికి (వతివారమునను కారమును గల్లె గ॥ పౌరుషంబును ధర్మంబు వట్టువిడిచి తిట్ట కొడిగట్టి యవకీరి చెట్ట బట్టి (కూరదుర్మంతతి పోగోలు వీర మంతి. 6ర్‌8ి

2308 చాటువద్య మణిమంజరి 20. మజీికొందకు

ఉ॥ బానెండు జొన్నవంటకము వంటెడుపాలును మేటిచారు లెం

లేనియు( బుల్లంగూర కడు! దేరనమజ్జిగ పెద్దచెంబెడుకా

బూనిచి కమ్మచౌదరులు బొజ్జ్టలు పెంచుక కొండవీటిలో6

గానరు కుంభకర్ణ గజకర్ణ హిడింబ ఐబకాసురారులజా, 659 ఉ॥ _లిండికి. గుంజరంబులు వీతీర్ణికిం గంటకిభూరువహంబులుకా

దండ....గృహంబులకు దండధరుల్‌ రణరంగభూమికికా

ముండలు కుండగో/(కరులు ముచ్చటకుం గొజగానివార లి

మ్మ౦ండలమందు(. గొంద అధమాధమకమ్మబికారిత్రిమ్మరుల్‌. 6560 క॥జ పిండెంత రొవై యంతే

మండలవతిమను నదెంత మానుష మంతే

గుం డెంత శూని కంతే

మిండనియీ వెంత లంజెమేలము నంతే. 661

అల్పుండు

ళజ అలుపుని నధికు(డు చేంన

నలుపుని తప్పొనె యల్పు. డల్పునె చేరున్‌

కొలను విడి కుండ కే(గిన

కలహంసది తవ్ఫగాని కాకిది తప్పా: మ! గీ అల్పునకు( "గలి వచ్చిన నర్షరాతి

ఆజ గన

గొడుగు! దెమ్మన్న కతయయ్యె నొడలెజుంగ.

డేడిపించుచు నున్నాండు పీడవొోలె

వీడిపోడేమి వీడాలి తాడుతెంచ. 663

రాజ్యతర్మతము = నీతి సీ (ఛభొూహ్మణ భూములపై నానయుంచకు దేవత్శాదవ్యంబు తెరువుపోకు తగలంచగొండిని దగవరి సేయకు కవటికి సత్తాధికార మియకు గుడిపారువత్సెంబు కడుళోగి కియ్యకు వెన(టికి నిండిన సీమ యియకు వి త్తహీనులకును గుత్తలు కట్టకు మథణి జారచోరుల మజు(గ నియకు గీ సనీచజాతుల వారి మన్నింవణబోకు దుర్మదాంధుల వాకిలి (దొకంనియకు తలపు ధర్మాలివృద్ధి కావలయునేని. 6654 సీః గాంలీర్యవరులను గడిదుర్గమున నుంచు చతురుని సేనాధివతిని. జేయు పైయక నరసుల రాయబారుల( జేయు ముచితజ్ఞు దగ్గణ నుంచికొనుము మణి ధనాధ్యతుల మణియగార్లను జేయు మతిమంతు( గరజణీళమార్గు6 జేయు వరఃగ విశ్వాసుల వరిచారకుల! జేయు కరుణాన్వితుని గార్యక ర్తం వేయ గీ సరత విధ్యు క్రమతి/ బురోహిరునితేయు నవర సాలంకృతుని మవాకవిని జేయు షణ్మతజ్డానవంతు నాచార్యు( వేయ వా లర్రకెక్కినకీ రి కానలయునేని. ళ్‌

310 బోటువద్య మణీమరజరీ సీః శరణన్నళతుని, జనవిచ్చి రక్షించు దీనులమనవుల( దెలియ వినుము విష్ణులక్తులజోడు విడువక వరించు క్ట మాధవుపెచింత మజవ బోకు పేదసాదులనేల. బిలిచి రవ్షింపుము నలుచనివలుకులు వలుక( బోకు అన్నదమ్ములసౌమ్ము లవహరింవ(గ( బోకు తలిదం[డిహితవును దన్సం బోకు గిజ దయయు నత్యంబు మదిలోన దజుగ నియకు వరనతులమీ(ద భావంబు పాఆ సీకు భగవదర్పణకానిది వట్టబోకు వెలయు మోఇుభివృద్ది కావలయునేని, 6655 సి నమ్మినవారల నమ్మివర్రింపుము నమ్మనివారల నమ్మ( బోకు మటి శ్యతువుల మీద మజిపీంచి దండెత్తు శై జీతగాండను గలుగ నేలు పొడిచి గెల్చినవారి. బోసీక మన్నించు వంచించు మన్నీల గొంచెవలజుచు వెరపుమాలినవాని దొర "సేయం బోకుము వందకు నేనాధివత్య మియకు తిః చేరి చనవిచ్చి దాయల మీజనీయకు నిక్క మైనట్టి రాణువలెక్క లెల్ల నెలమి నృళద్ధ చేయక తెలియవినుము చెలయుభాగ్యాభివృద్ధి కానలయునేని, 667

[వళు-మంతీవళంసా నబకము త్మ] లీర్చరి సీ తగవునం గూర్చుండి ధర్మంబుద ప్పెనా తన్ప కాతనికళత ముకు దాంకు అర్ధంబు నేపాటియాసించి చెప్పెనా యుభయవంళంబులు నుడిగిపోను వశపాతము చేని పాన మార్టించెనా తొలగ(క యతని పుత్తుంలకు( దాంకు కపటియె తగ వెజుంగక తవ్పః జెప్పెనా కాలునీపురికి. దాం గదియనేంగు గీ॥ _ వాద్మిసతివాదిమాటల వరుస నెటి(గి యుభయసాతుల వల్కు_ల నుచిత మెజి(గి నత్యమెనట్టిమాటలజాడ యెజి(గి తగవుతీర్చినయతండెపో ధర్మరాజు, 668 ధర శ్రహీనుండు ళఈః ధర్మముచెడి రెండాడిన దుర్తార్గుండు గృవామువట్టు తుడిచినరూ శై నిర్మూలోన్తూలంబై ధర్మజు పురికే/గి మలము (దావుచునుండుఇా, 669 హితము ఉ॥ _ఉబ్బుచు నర్జి వేడినను నూరకె [ప్రాణము వోవు లోఖికిన్‌ దబ్బజగాదు తథ్యమిది దారుణీనాథుండు వటి తన్నినన్‌ లిబ్బులు పెళ్ళగించి మణి లెక్క కుమించినమాట్లు దంచియున్‌ గొబ్బున కుష్పబోతురెలుగోటిధరాధిన చెన్న కేశవా.* 670

• ఈ (670 671) వద్యములను (వభాకరుల నోట్సునుండి (గహించితిమి. _సం%*

ఏ2 బటువద్య మజీమంజరి స్వార్షము న! క॥ పజవవు కవి నాకు 'చెల్లను వీిషయించుట కొజకుగాక వేడుకకొజకా వసురేశుడు చెరువేయుట దశ బంధముకొఆఅకుగాక ధర్మముకొటకా 1 671 మంచినోరు-కంపునోరు చః పుడమిని సత్యసంధు;డగు పుణ్యునినోరు సమ్మిత మెప్పుడుకా మడియతనాన నూటి కొకమాటయినకా నిజమాగనేర నా గడుసరినోరు నోరె యతికష్టపుంగంపిడిబే జలారినీ ర్వెడలెడ్మికంత తుం పెరపురీహనుమంత। నితాంతవై భవా. 672 చః కడుగకయున్న(గంపు, ఐబలు[గంతలు రెంటలు, చుట్టివెర్యడుకల్‌ గడుకొనియుండు, శబ్దముల గల్బన సేయుచునుండు, నిట్టిచో నుడుగు నదర్శమైవెలయ నోరని వల్కిరిి యర్థహేనమై చెడుగయి కంపుగొట్టిన వచించిరి వేని యెంతలేదమో ॥ 673 అష్టక ష్టములు సీ$; అరయ బరదేశ యాత సేయుట యొండు తనకు. దానే వండుకొనుట రెండు కులసతి నెడ(ానీ తొాల(గిపోవుట మూడు వెలయంగ యాచకవృత్రి నాల్డు తననరివారివంచను జేరుకొను _చెదు గుజుతిజుంగని రాజు( గొల్బు టాజు చదువునేరకయుండి నభకు( బోవుట యేడు నెన్న దార్మిద్యంబు నెన్మిదవది గః అష్టకష్షంబు లనియెడునవ్వి యిమ్ని గాన యిటువంటి వెవ్వరికైన వలదు బారుతరమూరర్తి దేవతాచ[కవర్రి ॥ రమ్యగుణధామ । కావేటిరంగధామ 674

1వలు-మంతీ.[వశంసా స్రబకము మ! గాడిదకొడుకు క॥ ఆడిన మాటలు దప్పిన గాడిదకొడు కంచు( దిట్టంగా విని యయ్యో। వీడా నా కొకకొడు కని గాడిద యేడ్చెం గదన్న ఘశనసనంవన్నా ॥ ళ75 పనరము క ఆనమానదానవిద్యా రసికత లేనట్టినరున్మిబదు శేటికి సీ కస వేజుక తిని (దుకదె వసరము తనకడుపు నిండ( బర్వతకొండాః రర మజికొన్ని నీతులు కః సమ!$ీల్మవతియుతులకు సనమధనవంతులకు సమసుదార్మితులకుకా దమలోన సఖ్యము వివా దము దగు(గా కసములకును దగునే యెందుళా. 677 కఈ॥ కోటానుకోటు లిచ్చిన( గూటికి సరిరాదు దేవకోటులు రారా పాటించి యజ్ఞవాటికిం గూటికి మారెళ్ళకొండ ; గుణరత్ననిదీ ః 678 క॥ అని( బాజిన ఏధి నవ్వును ధననంవద నవ్వు నుచిత దానవిహీనుకా దనయుని ముద్దాడంగా( బెనిమిటి/ గని జార నవ్వు. విచ్చయరేబా | 6గు శః నదివేలమంది కిచ్చియ! దుద కొక్కని కీయకున్న దొరకవు కీర్తుల్‌ వదివేలు నోము నోచిన వదలదె యొకజణంకు వంక వన్ని యసుంకా ॥ 680

చేత బాటువద్య మణిమరిజరి కఈః _ఇస్పటియన్నము కొజతై

(తివృల ఐడి కుందనేల ? దేవు(డు శిలలో(

గన్స కొనంగెడు హారము

కుప్పలుగ మహేం[దవాస : గోక ర్ధేశా ॥ 681 క॥ చెప్పినవని యొనరించిన

యవ్పణతుక గల్లుగహన మది సదన మగున్‌,

జెప్పినపని యొనరింవని

యవ్పణః/తుక గల్లుసదన మది గహన మగుజాం 682 ఉ। వారక యీళ్వరుండు తలపై ధరియించినయంతమాత స

వ్వారిజవై రితోడ సరివత్తువె యుమ్మెతవూవ । నీవస౯ా

వారిధు లుబ్బునో దెసలు వన్నెల! దేరునొ చం[దకాంతముల్‌

సీరవునో చకోరములనెవ్వగ దీఖునొా తాప మాజునో 683 ఉః _ పీనసరోగి నిన్ను దిలపిషసమానము చేసినంతనే

. వానివివేకహీనతకు వందుఅనేల కురంగనాభమా 1

మానవతీక పోలకు చమండలమండిత చ్యితవతికా

నూనవితానవాననల నొందుట లోకముని న్నెజంగదే ॥ 6రికీ ఉ ఎవ్వండ వీవు కాళ్ళు మొగ మెబ్టన? హంసమ; నెందు నుందువో?ః

దవ్వుల మానసంబునను; దాన విశేషము లేమి తెల్పుమా 1

మవ్వపు(గాంచనాబ్ధములు మౌక్రికముల్‌ గల వందు; నత్తలో?

యవ్వి యెజుంగ; మన్ననహవాః యని నవ్వె ఐకంబు లన్నియు౯కా 685 మః ధర నశ్యుత్తము(డై న ధీరునిమనస్తావంబు దీర్పంగ స

త్పురుషానీకమ యోపు(గాని యొకయల్పుం డోపునే త్మీవదు

న్వరనై దాఘవిదాాతాన మడ(వ౯ ధారాధరాంచదదసో

త్కరధారావళిగాక యర్త్హ మగునే గండూషతోయంబులుకా ? 686

[వకు.మంతీ.వళంసా న్రబకము [ల ఉ॥ చేతికి వచ్చు కార్య మెడనేసితి వర్జులు శ్శశులైరి యిం కేతరినై నం గార్యము ఘటించెదనన్న ఘటింవనీవు సీ చే(తగునట్టి చెడ్టుమును జేనితి వింతియకాక యింకనా (వాం తొకయింత మార్చ(గలవా [గవాచారమః దుర్విచారమా। కరో ఉ॥ కా దనిపించుకో;దగదు కానిగుణంబు వహించి లోభిచే లే దనిపించుకోందగదు లేనిదురాశకు బోయి యిందురా రా దనిపించుకో;దగదు రట్టడియె కరినెక్కి దిడ్డిదూ జే దదియెంత ? తుం పెరపురివానునుంత | నితాంతవైళవా?: 6808 చః ఎనయంగ హీనుదంట జలమింతయ నిల్వని పాడుగుంట నీ చునకు( బదార్థముంట తను జూచిసహింవనియూరనుంట తే దనియెడుచేనివంట వెననా(కటికందనివంట మంటకా? జనకనుతాభిరామ | బుధనన్నుత ॥ శ్రీ 'పెనుమళ్ళరాఘవా | ఈ9 చ॥। కరిగమనల్‌ దురాత్తులనెకాని రమింవరు హీనజాతికా పురుమల(గాని భూకుజులు (పోవరు కానలఃగాని మేభముల్‌ కురియవు నత్యశౌాచములకుం బెడబానినవాని(గాని యిం దిర వరియింవ దుర్వి యవినీతులంగాని భరింన దెంతయుజాం 690 చక పీలువనికూటికి౯ల వెతల బెట్టుధరావరు( దేలువీటికికా " జలములు లేనియేటికిని సారెకు బందుగు లున్నచోటికి౯ా బలువురతోటిపోటికి నృపాలురసాటికి. బోవరాదయా బలవదరీ । దరీకుహరథాస్వదరీ : యదరిదరీహరీ ;* 691 ఉ॥ _ తంులులేని పీణయును దానమురాగము లేనిగశముజా మం్యతములేని సంధ్యయును మౌనములేని తనంబు వేదవి ట్త ర్యతములేని యాగము బదజ్ఞతలేనిక విత్వత త్ర్వముజా మం్మశులులేని రాజ్యము సమానము లియ్యవి దుష్ప్ర్ఫయు క్రముల్‌, 692 ోోయవచతయలవమయయ

• క్క మకుటముగల మజికొన్ని వద్యములను చాటువద్య మణిీమంజరి (కొత్తకూర్చు) [వథమసంపుటమున చూడనగును. _నం॥

తేర బొటుపద్య మణీమంజరీ ఉజ గందవు జెట్టుకింద నురగంబు వయోనిధి బాడబాగ్నిమా

కందవఫలంబు (కింద నొకకందురుదుంన జగద్విలోక నా

నందము మేఘునందు( బవి నా(చినమాడ్కి. నకారణంబుగా

నుందురు దాతనన్నిధి నయోగ్యులు కొందణు మల్లికార్డునా ః 693 ఉ॥ చూతఫలావతంస నిను(జూచబిన( గన్నులవండు వయ్యః లో

పారిశయంబునకా ఐర6మళాన్విత మయ్యె దిశాఘమెల్ల వి

ఖ్యాతియొనర్చె నీగుణము లైనను గల్లదు నాకు నెమ్మది

గౌతుక మెప్లు సీహృదయకర్కశభావము జూడ(జూడంగజా 694

గువ్వలచెన్నా

“ఈక ఉండ్సుగ( దగువారి నడుగక

బడుగుల నడుగంగ లేమి( బావం గలరా

వడగళ్ళ గట్టువడునా

గుడి రాళ్శనుగట్టకున్న గువ్వలతెన్నా। 6౮95 'శశఉ సారాసారము లెజు(గని

బేరణముకు బుద్ధి సెవ్ప( బెధలవళ మాః

సీ రెంత పోని పెంచిన

గూరౌనా నేలవేము: గువ్వలచెన్నాః 696 శః కలిమిగలవా(డె మనుజుండు

విలనీతనత్కీ _ర్రిచేత వెలయ/గవలదా?

కలి మేమి యెల్లకాలము

కులగిరులా కదలకుండ? గువ్వలచెన్నాః ౮97 కః కలిమిగలలోభికన్నను

విలనితముగ( బేద మేలు వితరణియైనఖా

జలిచెలమ మేలుగాదా

కురినిధి యంబోధిక నః గువ్వలచెన్నాః 698

[వభు-.మంత్రి.[.వళంసా నబకము రై కః విలువరున దానగుణములు

గలవారికి. గాఠ లోభిగాడ్జెల కేలా:

తలు పేల చా(వగుడి సెకు(?

గులపావనకీ ర్రివన్న। గువ్వలచెన్నా! 699 క వెలివిద్య లెన్ని యైనను

గులవిద్యకు సాటిరావు కుంభినిలోనళా

వేలకాంత లెంద జున్నను

గులకాంతకు సాటిరారు గువ్వలదెన్నా; 700 కథ తల లెంత పెంచుకున్న ౯

గులధర్మము విడిచి కన్నకూప్లం దిన్నళా

గలుగదు మోనము చిత్రము

విలయము గాకున్న విజనవేములచెన్నా! ౯01 క ఎన్న/గల జీవరాసుల

నన్నిటిగర్చుమున( బుట్టి యట మనుజుండై

తన్నెటి(గి (దుకవలెరా

కొన్నాళ్ళింక నెచటనున్న గువ్వలచెన్నా! 702

శరభాంకలింగమా

చః పెనిమిటికిం దలారికిని బిమ్మటివారికి బంధుకోటికీజా

వనరుహన్నేత తా వెజచి వాకిటి శకేంగదుగాక $ యాత్మ నె

నవ్వని మజిపొందరాదె బలవంత పు(గా౭ంపులు వెట్టి కామినీ

జనముల నేలువారు నెజజాణలయా శరలాంకలింగమా | 703 చః _పొౌరింబొరి మేకమాంనములు బొక్కుచు నిక్కుచు సోమయాజియె

సురపురి కేగి రంభఠకడ( జొక్కుచుసోలుచు! గామయాబియె

ధరణీకి డిగ్గి యిండ్ల(బడి తండులమెత్తుచు( గర్మయాజియై

సౌర దిరుగాడుకామి మిము( జూడంగడయా శరభాంకలింగమా |; 706

318 బచాటువద్య మణీమంజరీ ఉ॥ గారుడమంతసీద్దు( డురగంబులచే( గఅపించుకొన్న(ద డోరవిషంబు లెక్కవ(ట కుంభినిలో శివమంతసిద్దు!డై మ! జారవినోదియై విషయసంగతి( జెందిన. జెందు(గాక యా పూరిత మోహపాశముల( బొంద(డయా శరభాంకలింగమా ః 705 ఉఃణ కంగలు వహ్ని దేవునకు( గాలినయెమ్ములు భూమిదేవికిళా వండినకూడు కాకులకు వాతిహిరణ్యము చీర మాలకు నిండినసొమ్ము భూపతికి నిత్యము [1పాణము మృత్యుదేవికిళా మిండతయాలు నన్యులకు మేదినిలో శరభాంకలింగమా ః 706 ఉ*ః వండెడువాని సత్కవిని వైద్యుని మంధిని దం్యతవాదినికా గొండెమువల్సు.వాని రిపు. గూడినవాని ధనేకుని౯ణ మహీ మండలమేలువాని( దనమర్మ మెజింగినవాని నిస్తునిః అండితమాడునే నదియు గండమయా శరభఖాంకలింగమాః 707 ఇరవా చూ చ॥ కీలిగినవానియింట శభకార్యముగల్లిన గీడుగల్లినల బిలువకమున్నె బాంధవులు ెల్ల్తుగ6 బోయితదంగమంతయుజా దెలుపుచు నుందు రాతనికి దీనునియింట శుళంబె కల్గినళా బలుమలజు( బిల్చినవృటికి. బల్కరుగా యెవరైన ఖైరవా 708 చః వరువుగహింవనేర కొకపాటిదురాత్ము(డు మించనాడినజా నరసు లెజింగి మార్కొనక _నెంచినయంతట నైచ్య మే లగుకా అరుదుగ వచ్చుమార్గమున కడ్డముగా నొకకుక్క వచ్చినజా గఆచిన( గోవగించి కరి కర్వగరాదుగదయ్య ఖైరవాః తం ఇచ జ పుల్ల కవిపద్యాలు సీ కోణంగి నొట్యముల్‌ (కోతు లాడించగా నూరబందులు నవ నున్నయట్లు గూబకూతలు విని గువ్వలు తల లూంచి పోయికాకుల మొద్ద( బొగడినట్లు

(వకు-.మంటతిసళంసా న్రబకము 319 కాలువదరి నుండి కవ్ప లంకించ(గా నెంండకాయలు తల లెక్తినట్లు ఎనుబోతు బీరుదులు మనుబోతు పొగడంగ మేలుమే లని గొజె మెచ్చినట్లు గీ ఓగుధగిడీలు తమలోననొకరి కొకరు మెచ్చుకొనుచుందు రెటువంటి పిచ్చితనమొ! మేలుమే లెట్టిగుణము నిర్మించినాండు పుల్లకవి నేలు గోపికావల్లకుండు. 710 సీ కంభికుంళములపె కుప్పించి సింహంబు చిక్కదా సింహంబు నక్కచేత గాంలీర్యకల్లోల గాఢసముదంబు తజుగదా యొకవేశ తవనసీచేత మత్రిల్లి లీషణోన్మ త్త మాతంగంబు మునుగదా యొకవేళ మొసలిచేత వాహుబలోన్స త్త బావుండు హన్మంతు చిక్కడా లానిందజిత్తుచేత గీ; యెంతవానికి నొకవేళ నెట్టిపాటు వచ్చుబోవును ధరలోన వగవ వలదు మేలుమే లెట్టిమహిమ నిర్మించినాడు పుల్పకవి నేలు గోపికావల్లఘండు. కట! సీః ఇచ్చె ఇచ్చెను దొర యేమిచ్చె నంటిరా ఈవూరిలో నుండనిచ్చినాండు | హపొరుగూళ్ళ వెంబడిపోయి ముుషైత్తుక యింటికితిరిగి రానిచ్చినాండు [గాసానకొకవేళ కలిగిలేకుండిన నిట్టింట వస్తుండ నిచ్చినాండు చలివేళకవ్పకో చట్ట లేకుండినా చేతులుముడుచుకోనిచ్చినాండు(?)

ప్ర చాటువద్య మణీమంజంర ఇట్టియన్యాయమున కేడ్వనిచ్చినాండు మేలుమే లెట్టిగుణము నిర్మించినాండు పుల్లకవి నేలు గోపీకావల్లభుండు. క! సీః ఎందుండివ స్లివో యింతై నవడదా+కి కూచుండు మీనేల కొంచెమనక ఇంత మజ్జిగదెచ్చి యిప్పింతు మంటేను నిమ్మాకులునులేవు నీళ్ళులేవు వూరకోమటి లేడువొక్క కే నేరంబు శెప్పింతునో విడెము దేవరాన తీయించిగంధంబు వూయింతమంటేను చివుకుమానేగాని చిక్క లేదు అవషీంతలాదిగా నర్పింత మంటేను ఊర దియ్యపుగింజ యొకటి లేదు "పేలాలు వేయించి పెట్టింత మంటేను వెలకుతే కొ త్రమంగలము లేదు వంటక మొండించి వర్డింత మంటేను యింటియావిడ కుండ లంటరాదు తెప్పించివచ్చడ మిప్పింత మంటేను చేత పెైకములలేదు చెప్పరాదు మా పేరు చెన్పక మరి యొక్క యూరను భోంచెయ్యమని . ... పుల్లకవి నేలుగోపికావల్లభుండు. [ం సీ॥ తుదిరావబు(డు జగదోహియై మోహియై నిజవంళ మెల్లను సీరుజేనె కార్యవీర్యుండు పావకర్ము(డై మర్ము(డై తృకాన్నయం బెల్ల క్షయముచేనె

(వళు.మందతి.వశంసా నబకము తి కనకకళ్యపు డౌర ఘన విష్ష్ణుడూరుండై తనవంళ మెల్ల దగ్గంబుచే నె దుర్కోధను౦డు ధర్మదూరుం2ై (కూరుండై బంధుసోదరులపెం వడవి గలీసె గీ చెజిచె! గులమెల్ల ఫణ్‌ వరీక్షిత్తు గణచె చెడు వగవట్టు కులముకు చేటుదెచ్చు మేలుమే లెట్టిగుణము నిర్మించినాండు పుల్లకవి నేలు గోపికావల్లళుండు ?]త సీ; నగరాన్వయం బనశ్వరగతి బెంపొందె లొజితం బగుభగీర థునిచేత యదువంళ మెల్లను విదితిమై గనుపీంచె గీర్రి పెంపొందె శ్రీకృన్లుచేత భానువంళ మును జగద్వ్యావమెై కనుపించె జానకీవతి రామచం్నదుగేత వరళురాముని ఈపోబలవృద్ధి మహిమను భృగువంళ మెల్లను బూజ్యమయ్యె తః ఒకండు చాలును గులమెల్ల నుద్దరింవ ధర్మ మెజుగని పెక్కండు తనయు లేల మేలుమే లెట్టిగుణము నిర్మించినా(డు పుల్పకప్‌ నేలు గోపికావల్లకుండు. కాక్‌ సీ శ్రీవిష్టు(దేవ)వాంఛితమహారథ మైన వశీర్యదునకు విషపాది కూడు భూరేకకామితన్పూ ర వాహనమైన బనవరాయనికి నాకసవు మేత (బ్రహ్మదేవునికి మిభమతురంగంబైె న దొడ్డరాయంచకు దుంవ తిండి నర్వనర్వంసహాచ్యకవాహకుఃడై న శాకోదరేందుకా గాలి గటక

322 చాటుపద్య మణిమంజర గీ గరిమ గల్గును తన వూర్వఘటనచేత నెంతవారిని గొలిచిన నేమి కలదు మేలుమే లెట్టిమహిమ నిర్మించినాండు పుల్లకవి నేలు గోపికావల్టభుండు. 716 సీ కుక్క కస్తూరికి గుల్ల కరాటంబు ముక్కిడిరాజుకు మొండియాలు ఐడబాగ్నిరాజుకు బద్దక(పు) కరణాలు మాలసుకుమారికి తోలువరుపు యియలేని యవ్వుకు యీతాకువతంబు చెయలేని చేనుకు చిలుకళాస్తి దబ్బర పెండ్డికి దబ్బాకు జోగంట మునసబు కరణాన్కు. ముతకకలము గీ కురిపెంపువానికి గూనివోయినయాలు మజఖి కాపుటూరికి మంగలోజు మేలుమే లెట్టిమహిమ నిర్మించినాండు పుల్పకవి నేలు గోపికావల్లభుండు. ణా? సః దొరకైన కరణముళో విరోధము సెబ అఆతిల్‌ భిమొండికి నర్ణి "సెబి హపార్ధివో త్రమునకు బవునాయకము సె్కెఐ "'పెనుఅంకుటాలికి( బిల్ల మ్‌ దాతకు రాజుకు( దామనంబులు సెబ వనుధ నిల్లాలికి వగలు స్మెఐ ఘనుడై న విద్యాధికున కహంకృతి స్మెఐ యరయ దుర్చుద్ది యెొవ్వరికి స్మెఐ గః మిమ్ము( గొల్వమి యన్నింట మేటి స్మెబ 'స్మెైబ లెవ్వియు మిము( గొల్వ! జేర వెజచు శై లకోదండకాండ ః నిజాముకొండ వాలగోపాల ! రాధికా పాణలోలం,. 718

1వళు మంగి. పళంసా స్రబకము 323 పీ నరనాథవంశకాననము దహించుట కవనీసురులవి త్త మగ్నికీల జననాయకుల నిజై శ్వర్యాబ్ది నింకింవ (బాహ్మణమేశంబు బాడబంబు పార్టివో త్తముల సంవచ్చైలములు గూల్చ ళూసురధనము దంలోళిధార జగతీవరులకీ రిచందిక మావ వి (ఫోత్తము ధనము సూర్యోదయంబు గః వివతతిసౌమ్ముకంటెను విషము మేలు గరళమున కుర్వి( ,బతికృతి కలదుగాని దాని మాన్సంగ నిల నౌషధములు లేవు కాన (హ్మస్వ్సములు వట్ట! గాదు వతికి. 70 గీ ఇలుకరాదు చేత నినుమంతనిప్పెనం గౌజుకరాదు యినుము కొంచెమైన నజఖకరాదు నీళ్ళు నడిమికి రెండుగా బెటుకరాదు బావి పెళ్ళగిల(గ. 72 ఉ ఎక్కడి కేగెదో వడుగ! యే/గెద బెండ్డిక; మాడ లేవిరా నిక్కము నాల్లు దే/గలవు; నీకటరా యవి యే౨ చూపుమీ; యొక్క టి తోవలో: గనెద నొక్కటి కొక్కర6ి6 బూట పె చ్చెదజా ఒక్కటి తప్ప నెంచెద మతజొక్కటి లేదని కొక్కరించెదకాం కటా! స్కీ పోకలు నమలుశు నాకులు చేకొని నున్న మడ్గినవాండు కుద్ధవిధవ ఇద్ధకబు నాకచోట నేకాంతమాడంగ వద్ద జేరినవా(డు వట్టివిధవ ఆలితో( గలపించి యాలి లేదని వస్తున్నవా( డొక్కు వంజీవిధవన వారకొంతలయిండ్ల వాసంబుదేయుచు మగువ కేడ్సెడువాండు మడ్డి వెధవ

324 చాటుపద్య మణిమంజం చదువుచెప్పినజీత మదనులో నీయక మిటకరంచెడివాండు మేటివఎిధవ (తోవలోయెడు స్త్రీలతో మొగం బిగిలించి ముచ్చటాడెడువా(డు ముష్టివిధవ కట్ట మిచ్చెద నని కాలమం దీయక గోళ్ళు గిల్లెడువా(డు కొంటెవిధవ ఇంటిఅం కెటు(గక యిరుగుపొరుగుజంకు వెంటాడువా( డొక్కు యంటవిధవ దార్మిద్యముల నుండి తన పూర్వసంవద లూరకతల(చువా( డు తవిధవ చ॥ అసదృశగంధబంధుర మటంచు వడికా జనుదెంచి కేతకీ (వసవమునందు( జెంది మకరందము పెందమి( |గోలలేమికిన్‌ దెసచెడి కుందనేమిటికి/ దే(టి !: యరాళకరాశకంటక వసవముచే భవ త్రనువు _వయ్యక వచ్చిన మేలు దాలదేః 723 (పాజ్ఞత చ॥ వలవదు చూడదుర్హను నవశ్యము చూచిన వాని ముందటన్‌ నిలువకయుండ(గా వలయ నిల్చుట గల్గిన వానితోడుతళా బలుకక యుండ(గా వలయు (వాజ్ఞుండు దత్సమయోచితంబిగా( బలికిన యేని వా( డెటులు వల్కిన నట్టల వల్క౭గాఃదగుళా. కయ! పురాకృతకర్మము ఉ: దౌొనము భూమిదాన మటె దార మహాబలియ బై, కాలముకా భూనుత యజ్ఞకాల మటె పూనిగదాధరు( డర్ధియ బై, త దానఫలంబు బంధనము దానటె యిట్టిదియైన నింక బౌ రాణికవాక్య వద్ధతి( బురాకృతకర్మమ : నీకు మొక్కెదజ. 7బీ

(వకు.మంతి.వశ ౦సా న్రఐకము 3ర్లీక్‌ సుభాషితములు

చ॥ వినుము మవిద్భుతంబు నరివెంటను బుట్టును బంచమే(దుండుళా మనుజుల లష్మివాందిన( (ఐబమత్తుండు లుబ్టుండు వాని( జేరి యా యనుకుల కళ్ళ నోర జెవి నింపుగనుందిన యంత నత్తజి౯, వినరును తేరిచూడరు విచేకముతోడను మాటలాడగరుజాం 726

చః సరి దనయంత మానవుని, జెందనయంతనె బానవావిగా నెజి/గియు లచ్చిసోదరు(డు నేపున శిళ్నములైదు నీక (గాం బొర।బొరి కర్ణన్మేతముల( బొందుగ వక్త్రమునన్‌ ఘటించు( టో గుటుతుగ( జూడకుండ వినకుండ సుకాషిత మాడకుండ(గళా, 727

భర్గా 1 పార్వతీవల్లభా 1

మః మడళశల్‌ వల్కు- నృపాలుతో ఐలుమటు౯ మాటాడు పెండ్దాముతో చెడువాడణ బచరించు నాత్మ జునితో( జెట్టాడు కోల్గెంకతో పొడవం దన్నంగ వచ్చు కార్మొదవుతో పోరాడు చుట్టంబుతో కడలేరజ వశమా గృహస్థునకు భర్గాః పార్వతీవల్లభా ॥ 708

చెన్న కేశవా :

ఉ॥ _ఉబ్బున నర్జివేండినను నూరక [పాణము పోవు లోలికి౯ా దబ్బజగాదు తథ్యమిది ధారుణినాథు.డు పట్టితన్నినజా లిబ్బులు పెళ్ళగించి మటి లెక్కకు మించిన మాట్లు దంచినకా గొబ్బున( గువ్వంబోళు శెలుగోటిపురాధివ చెన్నకేశవా ॥ 72

ఉ॥ _ఇంటనుబోరు స్నేహిళులు నిష్టులుగారు భుజింపనొక్కటికా వంటకమింపులేదు, వయివారికి/గూడ నసవ్యామెైతి నీ కొంటెశనం బదెల్లి నమకొల్పితి వింతథియకాని యింక నా వెంటుకముక్క. పీళగలవే (టగహచారము దుర్విచారమా 1 ట్‌

కేర్‌ బాటుపద్య్‌ మణిమ్‌ంజరి నవనీత చోరకాష్టకము

ఉ॥ (సగ్శని పాణఖీతిమెయి సారె భయంవడు దేహధారి గుం

(డాళ్ళను రువ్వినకా శితకరంబులనా(టిన రోగ మొందినజా

సీళ్ళమునింగినఖా రిపులు నిర్ణయులై గరళంబు వెట్టినళా

(దెష్ననె బహ్మ [వాత కడతేరక యో నవనీతచోరకా : 5! చ॥ ఘనమగు మంతిలేని నృప్పుకార్యము, నేరనివాని విద్య, లు

బ్బనిసీరి వృద్దనారి రతి, భూసురుపో, టవిచేకి సీత మ

త్తునిచదు, వల్పుతో చెలిమి తూకొని మేలని లోక మెంతురే

కినియుచు నెంత హాయనుచు( గేరక యో నవనీతచోరకా: ౮32 ఉఊ॥ లః వతంబు లుండి వదిలనలు తీర్చము లాడి భన్మరు

(దాక జటాచ్చటాభరణులై మునులై వనులం జరింవనా

యశకయ కాలకింళకర భయంకరబాధ లణంవవచ్చునే

కుషిని మీవదామృతము గూరక యో నవనీతచోరకా 993 ఉ॥। అనలు పుతమ్మిత జనకాదుల( బానీ మహోవవాసులై

దాసు లటంచు. జేరి సతతంబును వంచనభలేకళ మానవుల్‌

గాసము( బెట్టుమంచు బరిగంటును గొల్బిన మేలుగల్లునే

దూనలుబారీ యెత్తుబడి దోరక యో నవనీతచోరకా | కట! చ॥ వనరముకైవడిన్‌ విటుడు పై(ఐడి తుచ్చపు ఐంధరీతులఖా

గుసుమము వేచినట్లుకుసిగుంపులు చేసిన మేలుగల్లునే

నిసితమనోజబాణనిభ నిర్మలకాంతి నఖ్య్మాగవంక్తులకా

గినలయ పాణిచన్మొనలు గీరక యో నవసీతచోరకా ః ౯95 వజ వనగలయాచకుండు జనఖభావ మెజటింగి మెలంగగావలెఇా

రసికుని విద్య కాదనక రమ్మని (ప్రార్ధనచేసి మెచ్చినళా

గొనరక యీనివాని మరుగొబ్బున దిట్టక చారుకీర్రితో

పొనగనిలోభితో జరుగు పోరక యో నవసీతచోరకాః 836

(వళు.మంతీ.వళంసా సబకము 9ల7 చః గదరున రాకుమారకుండు కండలు బెంచుక యూరకుండితే

విదితచిలంబు శౌార్యమును విస్మితకీర్తులు గల్గనేర్చునే

బెదరొకయింత లేక యతిలీకరబంధుర యుద్ధభూమిలో

నెదిరిన వైరికోటితలలేరక యో నవనీతచోరకా ; 737 చ కసరెడికాపు రూర్తయగు కామిని దుష్షగుబంటు వట్టి రా

జసమున నుబ్బునుంకరి నిజంబొకయింతయు లేని దాని న

వృసమును రమ్ముపొమ్మనియు (బార్ధన చేసిన లెక్క సేతురే

మనలక చేతికొద్ది ఐడిమారక యో నవనీతచోరకా ॥ 738

చాటుపంచచామరాల్‌

థర మగ్నిపాలు బట్టీ బచొకిపాలు (పాణముల్‌

వరేశరాజుపాలు వాతిపె(డి మాలపాలుగా

నెజింగి యీగులాలు ధర్మ మేల చేయ నేరరో

సీరామ రామ రామ రామ శ్రీరమామనోహరాః 39

గురాలః గట్టి నీళ్లమోసీ కూళ్ళు వండిపెట్టి వి

నస్త్‌రాకు లమ్మి లంజెలిండ్ల తమ్మలెత్తి పిమ్మటఃా

దొరై నవాండు ధర్మ మైన్మతోవదొక్క నేర్చునా

సీరామ రామ రామ రామ శశ్రీరమామనోహరా: 740

వరాంగనాజనంబుమీ(ద బారుజెందువా(డు న

శ్పురాణమార్గముల్‌ దొలంగిపోవువాండు విపులన్‌

దురాసలబా భమించులంజెదోపుగాడు నుం దొరా

గరాసు మొండిదూ(/బవాడుగాక బుద్ధినేర్చునా

సీరామ రామ రామ రామ శ్రీరమామనోహరా ॥ న!

ఈజట గొటి చెవ్పుగాళ్ళ! దన్ని మొట్టి తిటిన౯ా

ళా టబ ట్‌ బ్‌

గొజట్ట(గాల్ప మూలదాచుకొన్నసొమ్ము లిత్తురా

నరండిమొండి బండగాడ్డె లర్టి కివ్వలేరయా

సీరామ రామ రాను రామ శ్రీరమామనోహరా। కొం

3ఖీ3 బూటువద్య మణీమంజరి దందులైరి దాత లాతతాయులై రి భూకుజుల్‌ చిరాయులై రి లోభు లల్పజీవులై రి నజ్జనుల్‌ కరాబులైరి మం్యతులెల్ల( గాల మెంత సెడ్డదో సీరామ రామ రామ రామ శ్రీరమానునోహరాః 743 కంథము రామచంద : సః వినయంబు తోడ బెట్టనిభోజనము రోత ముప్పున పెండ్లాడ మొదల రోత లెక్కింవ కన్నులు లేనిదేహము రోత గరితలేనటి మందిరము రోత వ్యృతంబు తగనిచ్చి పాకులాడుటరోత మురిసిన యూరనే తిరియ రోత గడుసుయీవుల కాశవడియుండుటయు రోత దారుణంబగు దర్శిదంబు రోత ౧౪ ఇంతకంటెను పెనురోత యింకనొకటి కతారతమ్యంబు లెరుగని ధరణివతుల కునవలయంబున రోయక కొలుచుబెల్ల రమ్య్మగుణసాంద కంభము రామచంద్రః 744 నీః నెరవైన విద్వాంనునికి కోలుకానిపై బరిగెంటు పాతికావరకచిట్టు ఘటికా |వబంధంబు గట్టిన చాతురి గల కవిరాజులకు కాసుచిటు ళూరి విజ్బంభణ పొగడినభట్టుకు న కొరతబెట్టక నొకకొ త్తరూక మిగుల వేడుక పెట్టి మేళంబులకు నెల్ప మీరుచునూరు వదారు లిపుడు

(వలు-మంతీ.వళంసా న్రఐకము రం గీ; కోరి యీరికి నానగును కూశకధాత యెలమి కలనైన సక్సాత మెరిగియూడు ఇట్టి మూఢాత్ము గొలువంగ నెట్లు వచ్చు రమ్యగణసాం్యద కంభము రామచం[ద।ః 745 సీ పుట్టినప్పుడె నూరుబొంకులు తలనంటి ఖో మున్నూరుబొంకులు మొలనుగట్టి నన్నూరు బొంకులు నాలికె నంటించి ఐనూరు బొంకుల మేననలది అర్నూరు బొంకులు అంగిట బడబోని పొటలో యేహ్హరు బొంకులణదచి రషగా వలకేల లశబొంకులు గట్టి మితిమీరి బొంకులు మెడనువేసీ 48 తల్లిదర్శడులు యీరకీతి ధ్యాతి వెంవ "పెరిగినటువంటి వడి శెట్టు పెంకెదీటు అనుచు రోయుదు రల్పుల నఖిలజనులు రమ్యగుణసాంద కంభము రామచంద 746 సీః ఐవుతరై శ్వర్య సంనన్నుండు శంభుండు భషింవలే కేల భివమెత్తె ఆదిలక్ష్మీనాథు(డై యుండి దీనుడై చనుజాధివతి నేల దానమడిగె భూరిభోగన్న్బూ రి పొలుపొందు సురనాథుం డద్టావసుతు నేల న్మాశయిందె నకలభూముల జయ సంభంబు నిలిపిన పాండవ్శాగజు డేల వరుల గొలిచె గీ యెంతవారికి నొకవేళ నిట్టిపాటు వచ్చు నిందుల కెంతయు వగవనేల (యనుచు. దెలిసిన (పాజ్టాల కరయమేలు) రమ్మగుజణసాంద కంభమురామచంద ః గ?

930 బాటువద్య మణిమంజరి సీః ఎన్నగా రెండువేలేండ్తు త్మాబతికిన వ్మికమార్కా వనీవిభు(డు వే4డి కడువేడ్క తో లన కొడుకుల గన్నట్టి రసికుండారావణ(ఐవ్మూ యేడి అంబురులేడింటి నాపోశనము గొన్న బలళాలి కుంభసంభవు(డు ఏడి మితిలేని రాజ్యసంవదల చేనాదవిన నుతమూ ర్రి దుర్యోధనుండు ఏడీ గీ వదవి కులమును బలము సంనదలు మాయ సుతులు పెండ్లాలు తెరచాటు [వతిమలౌర ; చేసినటువంటి ధర్మంబె చెడని వదవి రమ్మ్యగుజసాం్యద కంభము రామచంద। 748 స్కీ మగనాలి మీ(దను మమత యుంచ(గరాదు వగవానితో మించి నగ(గరాదు నగరివాకిలినంటుమగువల! విలరాదు వతి కాపు. గోపించి వలుకరాదు చలపట్టి దొరపోడు సరివడ దనరాదు చనవరితో. గంటు కన(గరాదు (వభువు చెన్పకయె తా బనులు చేయగరాదు వీలక డగ్గఆ(బోయి నిలువరాదు గీ వరులు రారాజుమొనచూసి వలుక రాదు వగజ యధికత స్వామితో, బొగడరాదు నరులకెల్లను నీనీతి నడవ వలయు (బకట గుణసాందః కంళము రామచంద్రః 7409 సీ, తలవరితోమించి కలహింవ(గా రాదు స్రీల స్వతంతుల జేయరాదు జాతిదప్పినయట్టి నాతి( జేకొనరాదు నీతిమాలినయెడ నిలువరాదు

(వకు-మం్మతీ్యవళంసా స్తబకము ఘే (వళువు సమ్ముఖమున( బకవక నగరాదు చనువున గర్వంబు గన(గరాదు కులమెజటుంగక యరికూతు. గై కొనరాదు వరునికల్మి కసూయవడగరాదు గః వదిరియానల ధర్మంబు వదలరాదు చలము బొంకును సుజనుతో. జలుపరాదు నరులకెల్లను నీనీతి నడవవలయు? (కటగుణ సాందః కంభము రామచందద : ఛెత్రట్రి సీః అక్క అకొదవనియర్థంబు వ్యర్థంబు బంటుతనము లేని వభటుండు నటుడు రసికు;డేలనియట్టి రాజ్యంబు త్యాజ్యంబు శీలంబుదలంవనియాలు తేలు మాటతవ్ప(గనాండుమనుజుండు దనుజుండు గౌరవం బెలుగనియూరు పోరు ధర్మంబుమానిన దానంబు హీనంబు నయము వీడిన వానినంటు కంటు గీ పొదలు తమి బూననిలథాంగిపొందు మందు దెలంగి నజ్జనుల్‌ మెచ్చనిచేంత రోంత యిష్ణబంధులు నిండనియిల్లు పొల్లు - [వకటగుణనౌంద్రః కంభము రామచంద | ల! ఉ॥ _ వీడనిమూర్జునొద్ద నెజవిద్దెలు రూఢీకరా వదెట్లనశా బూడిద వోమమై చవుట(బోనీన నెయ్యయి వెజ్టిదానితో గూడినకూటమై విధవకొవ్పనం జుట్టీన పుష్పమాలిక్రై గాడిదవాహమై యడవింగాచిన వెన్నెలయై వృధాయగుకా, 7592

334 బాటువద్య మణిమ్‌౦జం ఉ॥ లంచము వెజ్టుహలియును లంజెయునుంకువ వన్నిదంబు జో డించిన యీగితేగము కడిందిమగంటిమి వడ్డి వై ద్యముళా మంచివయస్సు సుంకమును మానుగ( జేతికిడాయ(జేయ ద క్కి ంచుకొనంగలేకునికి గేలియొనర్తురు వాని. బిమ్మటకా. 753 సీ రొజు పాలింపని రాజ్యంబు పూజ్యంబు రథీకు లుండనియట్టి రర్య వధ్య కరుణాకరులు లేని గామంబు ధూమంబు ఘనళతతో నిలువని కవులు తెవులు ధర బ్యాతమెజు(గని దానంబు హీనంబు దయదవీణతలేని దాత (_పేత అతీిధథివూజకు రాని యర్థంబు వ్వర్థంబు అనుకూలవతిగాని యాలు తేలు హీనులతో( బొందునిష్టంబు నష్టంబు ఇల్లాలు లేనట్టియిల్లు పొల్లు సరవి మూర్చునితోటి నరసంబు విరసంబు శబ్ద మెజుగనివాని చదువు ముదువు బంరులు లేనట్టి నండుగ దండుగ వావినర్తనలేని వాడ పీడ గి ఇన్నిరీతులు జగమందు నెన్నికాయె విబుధ లోకేళ ॥? వినుకొండ వెంక టేశ : 754 చ॥ వదల కుపాయవంతుః డగువానికి నెన్నడు రాగర క్రిమైః వఐదనీకి రానివాల దలవట్టుక యీడ్చుక తెచ్చినట్టుగా కొదుకక వచ్చు శ్రీనతి మహోన్నతమై తనుదానవచ్చి త తృదనము నందు నిల్చు! బ్రమదస్టితి. బాయక యెల్లకాలము౯. 755

(వకు.మంతి.వళంసా న్తబకము 803 సీ సనర్వజ్ఞు. డగుమంతి సాదరించిన రాజు కార్యఖరగ్గంబుల (శమమెజుంగు కార్యభఖగ్గంబుల ్రమమెజింగిన రాజు బహువిధంబుల మూలబలము గూర్చు ఐహువిధంబుల మూలబలము గూర్చిన రాజు శృళుల నవలీల సంవారించు శ్మృశుల నవలీల సంహరించిన రాజు ధరణి నేకాతవత్త్ర్వ్రముగ నేలు గీ గావున (వధానమది య్మగగణ్యబుద్ధి యదురు స్మామాజ్యమునకు నర్వాంగరక్ష రాజధ్యాతేయగ్యోతధర . ....య గుండభూపాల నరసింహమండలేం[ద 1 756

ఊళ్లు = నాళ్ళు తూర్పునాడు సీ ర్రీరామః వలిపేష దొరలు రాచకొమాళ్ళు వెలమనాయక్ష చేవెళ్లు గోళ్లు కాళ్ళను బొంకోళ్ళు కడునోరసిగముళ్ళు వింతకట్టురుమాళ్ళు ఐబంతికూళ్ళు దెవులపోంగుల జోర్ల చేయీ(టె వదిమూళ్ళు మాటవ్య క్తపునోళ్ళు వే(టకాళ్ళు వెలిరారుమగనాళ్ళు 'సెనువాలకానక్షు గొల్లబటోయళ్ళు పెందెల్లజోళ్ళు గీ చాలుమామిళ్ళు తాళ వజాలరాష్ళ నిష గలయూబ్ళ నడవికుందేళ్ళు లేళ్ళు మహలుకట్టళ్లు పాంతప్ల మానుజోళ్లు మెవ్స నడవళ్ళు తూర్పున నుష్పుమళ్శు. రొద్‌ కర్ణాట దేశము సీ టీలుగునన్నెరుమాప్ల చెవుల ముత్యపుజోళ్ళు వెగ చెనవడదోళ్ళు వేంటకాళ్ళు వారకాంతలయిళ్ళు వచ్చురాచకొమాళ్ళు నారీమణుల పెళ్ళు నారికెళ్ళు వానీంచువటివేళ్ళు వారిజొకినగళ్ళు దాసరిదేవష్శ ఈశజచుగుప శృంగారసాౌవళ్ళు బంగారు మెడనూళ్ళు నిగ్జెనమద్దెళ్ళు నేర్చుకాళ్ళు

(వళు.మంి.పళంసా న్రబకము రైల్‌ గీ ఎట్టివారికి. గలరయా యిద్దజాళ్ళు నంతళంబును దమయొద్ద ఐంతికూళ్ళు మాటనిలుకష్న మజిమంచినీటుకాళ్ళు పొందుకర్ణాట దేశపు! బొందుకాళ్ళు, "వ! న్‌ కాసుపుట్టని యూళ్ళు కణవు మబ్జ్టిగనీళ్ళు వడిపొర్తుదేవళ్ళు పైడుగుళ్ళు దరిబేసిసావళ్ళు మొజలు పెట్టువజక్ళు వరుగులె త్రెడిలేళ్ళు వలుగుంణాష్మ చౌటవా(గులనీళ్ళ సరకు లేనంగళ్ళు "పెనులోళులనగళ్ళు పిచ్చవళ్ళు మలవముండలజోక్క మరడ్డిచెక్క లపోచ్ళు తెందెన?) శివపాళ్ళ తెల్లనూళ్ళు తిః _చీవికిపోయినవందిళ్ళ చింపిదళ్ళు వీదరాచకొమాప్ల తబ్బిబ్బు పేళ్లు తోడుంబటోతులవడుసుక్లు శుమ్మవీక్ల పోరుమామిళ్లనడవక్లు పూటకూళ్లు. గవద కొండవీటిసీమ సముతులు సీః కొండవీటీసీమకోర్కులు దీర్పంగ దండిసముతులు వండెండు రెండు ఎలమితో. జెప్పేను, ఏదేది యంటివా పాలడ్లు పులివళ్డు (వత్తి పాడు నంళనరావూరు నసరసను నూతక్కి పొంతను చేబోలు పొన్నునూరు మంగళగిరియను మజి మంచిమునుగోడు రం గ్రైననాదెండ్ల రాయివపూఃండి

8036 చాటువద్య మణీమంజరి గీః దాచినరనంబువంటిది కూచిపూండి పంట లధికంబు గుంటూరు (వజలకెల్ల హొడిబానలు గలిగుండు కాడికొండ వరమమల్లేశ శివలింగ । పార్వతీశ £ 700 వినుకొండసముతులు సీః వినుకొండసముతున విలసిల్లు [గామంబు లిన్నూటనార్నాక టెన్ని కకును వానీకి నసముతులు వర్ణింప వదియాలజు సముతుల నామముల్‌ [కమముతోడ వివరించి చెప్పెద వినుకొండ వూనూరు కొండపాటూరును కొణిదెనయును ముక్రేశ్వరంబు చొప్పూడీ చింతల చెర్వు కుందురు చేచెర్ల కొవ్పరంబు వెల్లటూ రిని మెళ్ళ విశదమౌనినగల్లు రావూరుపురము తలార్ష వల్లి రొంపి దెర్లయు! గూడి పెంపెన సముతుల (కింద చెల్లెడు నూప్తు పొందుమీజ నెన్నగరచియింతు సీవినుకొండ హ వేలి |కిందను జెల్లు వేలుజోడు దానరి పాలెము దగ్గుపాడుప్పర్ల వల్తెనలయనంతవరము గోవ వరము (పాడేగివి?) నిర్గపాడు కుంకల గుంట మద్దిరేలయు నెనమదల పిచ్చి కలపాడు నరుదందగను కొం్యడముట్లయు వినుకొండయును గూడ వేడుకలర వదమూడు వల్లెల వరగెను నీసము శరయంగ నాగలవరముగరికె

(వళు.మంతి.వశంసా న్త్గఐకము 337 పాడును వయకట్ల (వబల పిట్టంబండ నాగండ్ల యగ్నిగుండాల ముక్తి పూడియు కనుమర్గపూడి కోమటిగుంట శురుమళ్ళ నాయన్నవరపుపాడు అన్నవరంబును నావీరవట్నంబు చెలువొందు ముప్పాళ్ళ "ెట్టివల్లే ముమ్మడివరమును కొమ్మాల పాడును రమణీయమగు నాగరాజు వలె గోగులపాడును కొమరొంద€ గోమాలె పాడు బొల్లావల్లి బబ్బెవల్లి ఈడ్చులపాడును నెనయ రేమిడిచెర్త ఏపుమీరెడు కామలీపురంబు కుందుఅ నముతయెె కొండకొ లింకొల్లు “కాప్పె రపాడును కొమరుమిగుల మదమంచిపాడు తమ్మవర మెన్నంగ జనుల్‌ (బసుతి సేయు(గ( (బబలుచున్న మేదర మెట్లయు మించు కామేవల్లి తంగేడుమల్లెయు రంగు మీర ఈూరువన్నవరంబు తోరంపు ముదుకొండ పొడు చినకంచెర్లతోడ(గలసి బొప్పూడి (శ) నం్యడెండు పొందగు పల్లెలు సముతయ్యె చూడ నాళశ్చర్యముగను ములకటారుతనంగ ము త్రనపల్పెయు వరిటిచెర్తయు మజథి వయిడపాడు వరునతో నవిసీసు వారియ ప్పాపురం బుల్పానము "పెరుమాళ్ళవల్లె తమ్మాలకుంటయు తిమ్మ పాలెంబును బల్లిదంబగు దింతవలెపాడు ఐబంగాలపల్లె పొనంగ యెద్రనపూడి నూరవరపు వల్లె చోద్యమెన

338 చాటువద్య మణిమంజరి

వింజనంపాడును రంజనంబగు [కొత్త

లూరు నారేపల్లె సారమైన (వాహ్మణవల్లెయు వడమటనుండును

రేవల్లె యిను కుర్కియును కాణు(9) చారు నన్నవరంబు తరుచగు సిరులచే

మండితంబె చాల దండియెైన 'పెడిమట్టియు వేడ్క( ఐరంగెడు మిన్నెక

ల్లారయ నినుగల్లు నమరగూడి ఇరువది రెండూ )ను(22) నినుగంటి సముతన

బెంపొందె జనులకు నింపెనంగ వెల్లలచేర్పూడి జిర్లసీసంవూడి

ెట్లూరపాలెము వేటరాయ నప్పాపురమ్ము కొండయపాలె మువ్చల

పాడును కూర్ముల ... .... (1) కర్ణగుంయు రౌంపిచెర్తనంగ

చేరి తొమ్మిది 9) రొంపిచెర్ల నముకు చిట్లాపురంబును చీవూరు లొగరం

బొమ్మరాజునిపల్లె బజనవల్తె (7) వనికుంట పొట్లారు క.

కౌత్రవ ల్లినుమక గూడియేడు నినుమళ్ల నముతన నిరవుగ తొమ్మిది

[గామంబులనునొప్పి ఘనతమీఆ కల్లూరు దానళ్లవల్లె విష్తమరాజు

వల్లి వేమవరంబు( [బబలమైన జండారుపల్లెకంచె ర్లరగయపాలె

మతుల గోకనకొండ మతుకుమల్లి ఉప్పరపాలెంబు నొప్పెన యేనుగ

పాలెంబు వాగుంటుపల్లి కొన్స రపుపాలె మంతయు రమణతో మీరంగ

నీంగారములళో జెలంగుచుండి

(వరు-.మంృతి,వళ ంసా స్రబకము 8ంం రంగగు శంకరలింగము గుడిపాడు నందిపా డెన్న కోనంగి కొవ్వురము గూడుక కడ మవిగో వదునేడు (17) వల్లెల నముతు కొవరము చెల(గె ముక్కెళ్ళపాడును ముత్తుజాపురమును గంగహెలెము నీలగంగవరము కమ్మలచెరువును కన్క్మవరంబును పువ్వాడు నూజండ్ర ఫౌందుమీర ఒనరు సెద్దవరంబు నాగితంగ్లిరాలయు బై దనయు మైలవరము చెరువు కొమ్మపాలెము చూడకూకుట్లవల్లె యు నరనయపాలెము వరుసతోడ కంథభముపాడు చొకాటపుచింతల చర్వుతోడనుగూడి సరసముగను సదునేడువల్తెల(1?7) బరగిచింతలచెర్వు సముతయ్యె [వజలెల్ల సన్నుతింవ "పెడిపోతును మృరిపాడు రవ్వరవంబు 1తిపురాపురంబును తెల్ల్పపాడు ఉచ్చునూశులయును నువ్పల కొచ్చెర్త యంగలూరును కంకణుాలవలైె నయతతలార్డ వల్లెయు! గూడి వదునొకం(11) డగు నూర్గచేశతలార్త వల్లె నసముతునాః బర(గ నొడెముగుంట పేరూరు పైడూరు సరికొండపాలె మువ్వ వాయనిపాలెంబు నడిగెడ్డ కొన్సుకొం డయు బలిజేపల్లి నయముమీజ వెల్లటూరును గూడి వెలయునెన్మిదియూళ్ళు (8) నముతయ్య వెల్లటూ రమరుచుండ వలుకూరు వేంకనపాలెము పోలయ ప్రాలెంబు తగుగుటవల్సిదార్త వణ ల

త40 చాటువద మణిమంజర దిన్నెజువ్వుల కల్లతెల్లపాడును గంగు వల్లెతో కలిసుక పరగ రావు లాపురమనుపేర రమణళలో సముతయె। తొమ్మి దియూళ్ళచే నెమ్మతోడ గః నట్టి సముళులు తగ (పళ) వదియాజు గూడి యూళ్ళు (2070యిన్నూట పై నాజునొకటి గాగ వసుధ ధనధాన్య లక్ష్మీనివాన మగుచు నమరియుండెను వినుకొండ సముతనంగ. క! మారె శ్‌ సీమ సీ సిరిమించు మారెళ్ళసీమ దేశంబునం దుదమ. ట్ట(జూచిన( చువ్వళూమి ఆభూమివనంటలు నారికె కందులు చామలు నులువలు సజలు మథతీ వరునతో' గొల్జిలు వరిగ లల్బందలు ననుములు పెనరును నాముదాలు వతియు రాగులు పా+పుజొన్నలు వదునాల్లు వన్నెలవంట గలదు గి; అందు: గూరగాయ లనువై నగో(గులు పుచ్చకాయ తుమ్మిపులుసు(గూర పాలు పెరుగు నెయ్యి వరిపొటిగా( గద్దు ఇంతకన్న లేద యెంచిచూడ, 762 వీరనకనుపూరు, కొల్లుకుదురు ఛఈ+ రెండు [గామములును నెల్లూరిదగ్గల నున్నివి. ఆ.వె! ఊరిచుట్టు ముండు నుదకంబు మధ్యంబు పాడివంట సున్న ఫలము నాస్తి తీరు దినుసు లేనివీరనకనుపూరు పాడుకొంవ దీన్మితాడు [తెంవ 763

[వళు.మం్యతీ.వళంసా నబకము ప |! అ. వెః ఒక్కపా లెగేసి యొక్కపాలు దిగేసి ఉన్నయాూరిమీ(ద మన్నుబోని హైవరాజుపోయె! బారువ త్రియుంలోయె కొల్లుకుదురుమీ(ద6 గొణవి పెట్టి, కరత ఉదయిగిరి రొాజ్యలక్ము క॥జ ఉదయగిం రాజ్యలమ్మీకి నదనము నెల్లూరు అటి సాధ్వీమణికికా ళు స! వదనంబు కందుకూరుకా బదయుగళం బాత్మకూరు బ ప్రేపాడుజ- క కొప్పోలు వృతొాంతము న!

ఆ ర్హీకృష్ణ దేవరాయలడే. గొప్పోలు (గామమును బొడ్లుచెర్ల తిమ్మన యగ్రవోరముగాబడ నెను (వ్రళమ భాగము (పు. కే61) చూచునది.) ఆ తిమ్మన మంత్రి కుమారుడు వెంగన్న యాకొప్పోలు _గామమునకు. బావఘ్నీ నదినుండి కాలువ [తవ్వించి నాగులకుంట యను పేర నొకచెర్వు నిర్మించి యా నీటిచేతఈ దన యగవారమును నదీ మాతృకము చేసికొని యువవన్ను( డగుచుండెనటః దానికోర్వక తమశేదో నషము కలుగుళున్నదని లెంబాక నాగిరెడ్డి యనునాత(డు తద్దాామాధికారిగా నున్న పోచిరాజు ఓబన్నతోడ్పాటున వెంగన్నమీ(ద( దగవు పాగించెనట: అవ్పుడు దేళాధీశ్వరుండుగా నున్న మట్ల. కు మారనంత రాజుగారికడ శీగి బొడ్డుచెర్ల వెంగన్న విన్నవించుకాన్న విధము ;: --

స కొప్పోలుకవి దిళాకుంజరంబులమీ(ద( గొలాహలంవా డె( గోలక పై

తగ(గృష్టరాయేంద్ర దత్తాగహారంబు వాళంబుగా( బూవె నాగిరెడ్డి

ర్రీ్తపి ఉొటుసీద్య మణీమరిజం యారాజ (0 నరనాథఠకృత మైన పెనుగాల్వ కూల(/(దొబ్బ!గ6 బుషై€ గుంటకట్ట వెలయ వామన మవోత్పల కాసనంబులు (1) తల్పడంబులు చేసె నల్లః డహహ గి; విని వరామరిసించు మా విన్ననంబు చిత్తమున నుంచు పోషిళాశ్రితకలావ మట్టకులదీవ! మత్తారి వంశహరద నర్గ్షశ (_వతావః కుమారనంతభూవ! 766 దీనిపై ననంతరాజుగారు వెంగన్న కనుకూలముగా దంగవు తీర్చిరటః పోచిరాజు. ఓబనమీ/ద బొడ్డుచెర్ల వెంగన్న చెప్పిన వద్యములు, సి. మహియేలునట్లకుమారనంతాన్నయ మూర్దాభిషిక్తుని ముదలలేక మంతి శేఖరుని సమ్మతము లేక కడు(దిట్ట దీవించ(గాగల కొప్పోలు వరకవి [శేస్టుల యెలుకలేక అనయంబుగా పుండియన్ను వన్నులు పెట్టి మనుమేటి కాప్పలమాట లేక గీ కాలనష్టంబుగా(గుంట కట్టుమనుచు నిచ్చె లే(బాకవారికి ముచ్చుకమ్మ గీ గొడుగు కాలిపోయె గుల్దంబు చనిపోయె నాలు తొల!/గిపోయె నల్లుః డలిగె నూరు మాజిపోయె నూరికి రాకురాః ఓరి పోచిరాజు నోఐ: దూబ!: 708

వకంమండీషవళంసి న్రఐకము తం గాలివాన సి శ్రీరామ సీపాద 'సేవామృతంమిగా నీసమాలిక యొండు చెప్పినాండ జగతిలో నుత్చాశతజంరూనమీరంబు విసరిన విధమెల్ల విన్నవింతు ర్ముదసంబంధియా రౌదినంవత్సర కార్తిక కద్ధ పేకాదళితిథ ఏపార స్వాతి మూడోపాద మందున వాయవ్యమున గాలివాన వినరె చిటవట చినుకులు చెలగి యదన మాయె ఘన మేఘములు మింటంగప్పి నిలిచె 1వశయ సముద్భూతవయదజంరూనిల మవని గంపింవంగ నడరసాంగె మేడలు గోపురాల్‌ మిదైలు కోటలు నేలపై గూలెను నీళ్లం గలనె వళువులు మృగములు వశీజాలంబులు నెల్ల భూములయందు( గొల్డ లయ్యె అష్టదిగజములు నట్టిట్టు తిరిగెను గడుశేమనకు శిరఃకంవ మొదవె రవి సోమ మండల రథములు గతిద ప్పె నవ్యతములు పూర్వ వతమయ్యె అవులు దూడలు నంభార వములతో+ జెట్లను గట్లను జేరంబడియె అన్నలు తమ్ములు నతివలు పురువులు కొడుకులు కోడం్యడు గురుజనంబు తల్దులు బిడ్డలు తగ గౌగిలించుక చలివేత నలసట చాల బఐడిరి బందరు బావట్ల వరగ నిజాంవట్న (గొమముల్‌ జలధిలో. గలసీపోయె

స్రీశ4 భాటువద్య మణీమంజరి పాలేరు మాచేరు (వబలించి కొన్నూళ్ళు వరదను గడువడీ వార్థి( జేరె ఆదంకి వినుకొండ యా ప్రాంతముల యూళ్ళు న గుండ్దకమ్మనుబడి కూలిపోయె కందనూ లాదోని గండిగోటయు గుత్తి కడవ సిద్దోటముల్‌ కలవరించె నల్ఫమలంతయు హల్తకల్లోలమై కూ(కటి (వేళ్ళతో. గూలె ధరను వెలిగొండ వృక్షాలు వెల్లిపాలయ్యెను పొదిలె కొండను గుండ్లు పొర్లి వడియె చిమకుర్రి కొండయు ఛిన్న లిన్న౦దియె! గొండవీ డెంతయు బెండువడియె సీరిగిరి మల్లయ్య చెక్కిట( జెయిచేర్చె [(మరాంబ చింతే. ఐవ్వశించె వేంకటాచలవతి విపరీత మనివల్కె, నలమేలు మంగమ్మ యడలసాగె (వర శెక్కు దేవళ్ళు వరితావవడ( జూచి యూళ్ళ దేవ ళ్ళిల్ల వెళ్టంబడిరి ఎనగ్గొని విషవాయు వీళాన్యమునః బుద టైరులు వంటలు పొడు వడియె పాళ్ళు ధాన్యముళి నూతుల విధమాయె! గలవ ర్తకుల కోర్కి ఘనత గాండె కజవు దీటిన వెన్క ( గడువేడ్క భూమికి నెలమూ/(డు వానలు నిండి కురినె వెండుగా దండిగా( బండెను ఐంటలు వర హాకు( బుదైండు వనుధ నమ్మ ఆంతట భూజను లానందమందిరి సర్వ్మత సౌఖ్యముల్‌ నంఘటిల్లె

(వకు-మంతి.వళంసా స్రబకము తర్‌ గి అహహ నీ మాయ యేమని యఖినుతింతు బొసనంగ నీ పాదమున బుట్టి పుడమి ముంచి మేలుగా నౌల మంచె వాతాళగంగ నెమలి గుండము [శ్రీరంగ నిర్మలాంగః 769 ఉప్పెన-బందరు రక్తాషి నంవత్సరము కార్రికంబున కుద్దమంగళ వార మిద్దర్మితి విదియనా( డుదయంబు మొదల! దుషారంబు అంతంత కెక్కు.వై యంతకముగ 1పొద్దుకుంకిన వెన్సఃబొగ ర్రై తులాసిని (౪) చానివల్లను లావుగాలి కీలి ఉ త్తరంబున బుబై మొత్తాన పెళ గిలి కూకటీ వేళ్ల తోం గూలెందరులు ఆచలంబు లల్హాడె నవని తల్పడమందె దజిణ దిశనుండి తర్‌కణమనున వారకతొల్లి దుర్వాసశావవశాన నమరేందునిరి కంధి నణఃగినట్లు బందరుప్పర లవష్మీ బలుదుర్దళ అ నొంది యుప్పెనపాలయి యుడిగిపోవ వళయ రుంగూసమీరమునకు దోడుగా మొజటుపులు నుజుములు మెండుకొనియె లయకాలర్ముదలలాట నేశాగ్నిగా భగ్గుభగ్గున మంట లగ్గలముగ పిడుగులు బడబాగ్నిపిల్లలో యనునట్లు నివ్సులకువలై గన్వుమనియె తిమిఠిమింగిలఢులిభ్రమి భయంకరముగా నల్దకల్లోల మై యడరె జలధి

రర బొటువ్‌ద్య మణీమరజరి జలధి యాకాశంబు పుడమియజా భేదంబు దెలియ రాకుండ/(గా దెరలె నిరులు గుళ్దాలవలె నేనుగులవలె; గొండల రెక్కలవలె నెక్కువెళ్కువగుచు జలధితరంగాలు చెలరేగి ముందుగా ముంచివేసెను గొన్ని వంచటూష్ళ ఏవేవి యంటేను నిరుగు గిరాల్‌దిండి గిలకలదిండి యా [కిందిదిండి తుమ్మలసొజ్టియు నమ్మలదీవియు నుష్టగుండాలన్ని యూడ్న్చి పెబై నరవి. జెంగ్యలాయ స్మృతంబు చిన పెద్ద గొల్లపాలెమ్ములు వెల్లి( గలిసె మంగినపూ(డియు మథి తవిశేవూడి బరిశి పాచ్చాపురి ఐంటువల్లి చెడముంచి యటు దివిసీమకు( (బవహించి మందపాకలదాని మాలివల్లె పిట్టలలంకంత( వీక్తి రెండిళ్తుంచి కోడూరు మునువట్ల పాడుచేసి నారాయపాలింబు నాళంబుగావించి భావదేవరపల్లి భగ్నపతిచి తలగడ దీవిని దలమున్కలుగ జేసి మాచవరము రూపుమాపి విశ్వ నాథ వల్లిని బిట్లుశోధించి మణి టేకు వల్లిని 'పెదక శ్రివల్లి( జెటిది లభోగిరెడ్డివల్లె సాగరమును జేసీ యట రెండు మాజేర్లు నవహరించి మంగళాపురము నామముమాపి మ్ముతాసు పాలెము పీన్గుదిబ్బలుగ6 జేసి పాలచెట్లడవిని బడిచల్లపల్‌ పెద (పోలును వేంకటాపురము నదిమి

[వళు-మంత్రీవశంసా స్రబకము ర్‌ి వర్వతాకారమై వెం బొంగివచ్చిన వెల్లువ యటకొంత వెనుకంబడిమె ఇంతకు వదిరెట్లు హిమవన్నగములాగు "పెటిగి సము్ముదంబు విరిగివడిచ తామసోోగముగ బందరు వట్టణంబెల్ల నదియేమి పావమో చిదిగిపోయె మొట్టమొదట రేగి ముంచెను శివగంగ య$[గవోరముమీంద న్మాగహించి (వావ్మాణో _శములిండ్ల పె దిబ్బయినుక య్యె గుండాలు వేసెను గొన్ని చోట్లు కాలిఖాన్‌ పేట నాకలిగొని కొల్వరి వంతెన వడవలు వార్డి గలపే మంటగల పె జింతకుంటపాలెమ్ము దే శాహిప్మేటాదిగా జరగు పేట లెన్నిక( బదునెన్మి దన్నింటి నడంగార్చె 'పెద్దదౌర్మాబనన్‌ పేట నడుమ వాని కెక్కిన వై ళ్యవర్యుల సరకుల కొట్టులన్నింటిని మట్టుపెటై ఉప్ప బెల్పంబులు చవ్వున గరగింతె నేతిసిధైలు తేనెగోత(గల పె వెల్లులి యింగున నల్లమందు ఆకులు పోకల్‌ పుగాకు పెండెమ్ములు చీంతవండును బవ్ప జీలక జ్జ మెంళులావాలును మిరియాల్‌ లవంగాలు జావతి యేలకుల్‌ చందనంబు ననపు నోమంబును పొదరనము వంచ చార కన్తూరి వన్నీరు వచ్చ కపురము హారతి కర్పూర మగరువు కుంకుమపువ్వు పున్గును జవాది

తక చాటువద్య మణీమంజరీ వెండి బంగారముల్‌ విలువైన నగలును బహుమహౌషధములు భాగ్యరాసులును ధాన్యరాసులును వస్త్రములనేకంబులు గుర్తింపరాకుండ( గూలిపోయె లోబందరెల్ల( గల్లోలంబు గావించె కందకం బెల్ల సాగరము గలనె కలకటేరు కచేరి తల [కిందులె పోయె వ్మతాలు వద్దులు వరిసిపోయె అ సభ నధికుండై యలరిన దిన వహి పురుషో త్తమయ పుణ్యమునను (బదికె సర్కారు వారి ఖజాన ముంవకమయ్యె లైను సిపాయీలు లయము బొంది రురుతంబై న దేవరకోట సీమలో పట్టణముల నూళ్ళంబిట్టి చూచె నందులు గొందులు సావిళ్ళు మావిళ్ళు డొంకలు బంకులు, పెంకుటిళు భోషాణములు గొవ్ప పాషాణములు టేకు దూలాల్‌ తనాబీలు దొడ్డు తెడ్డు ఓడలు పిన్నీసు లౌగినడవడవలు దోనెలు నంగళ్లు దొవ్ప తెవ్ప లడగారె చందువా లలమాళ్లు లీరువాల్‌ కారాగృహంబులు క ల్లు సార, రూపాయి వరహాలు రూకలు నేబులు మొహరీలు ముత్యాలు మోహణములు కంటెలు నానులు కంకణాల్‌ కడియాలు ముక్కు-పోగులును చేర్చుక్క బొట్లు నడుము వడ్డాణిముల్‌ నానుకోళ్ళును మంచి రాగిళ్ళ 'సెల్లాలు రంగుమీజు కోట్ల సౌమ్ములు పోయి కోళ్ళనేకల సెను ని ల్త్‌డి సామాను లెగిరిపోయె

[వళు-మంతి.వశంసా స్రబకము తం కంచాలు వందిరిమంచాలు పీటలు రాటాలు ఐండ్లును రఠచయములు వపవులు లేగలు బట్జెలు దున్నలు వేలకొలందిగా వెల్లిగల'సె బందాలతో( గొన్నియందు నిటటప్పుదాటి చెట్ల మొవ్వులలోన జిక్కువడియె వభ్ధైమంచాల పై వన్నుండి సతినతుల్‌ వదలక కొట్టుకవచ్చు వారు చచ్చిన పీను(గు సాయంబుగా. గొని యునుంతో నిళీదుచుండువారు 1పాణంబువిడి సొమ్ము పెయాళ విడలేక దయ్యమై పీనుగు దగులువారు (బ్రాహ్మణ స్వాములు (బహ్మరాకానులే (శుళులు ర్యాతులను వర్టించువారు ఏళయంబును లేకయే పీనుగులమీది నగలెల్ల దోచుకొన్‌ తెగువవారు వ ఠి ఠి ఠి ళ గీః ఈ విధమ్మును రాణెమ్మ కెజుక సేయ సీమలోవల రాణెమ్మ 'సేమ మరయ శోదియజ్జ ఫలంబు చేకూరె ననుచు మేరునగరీరు డా కలక్రేరు గారు శనములను పూడ్చి పెట్టింది చాలవజకు "పేదలకు నిళ్ళు గట్టించి పెవై మణియు నాదుకొనెడి బెక్కు విధముల మోదుకూరి వేణుగోపాల 1 రాధికాపాణలోల. 7)

850 బొటువద్య మణీమంజరీ రాజమహేంద్రవరము సీ లలితంపు గౌతమి లవణవారిధిగాంగ నా (యో +హీ?రా 1) మగిరి సువేల్మాదిగాంగ మహిత పెద్దన మంతిమణి విలీషణుండుగా మల్కినేయబు హనుమంతుగాంగ బాహుబలేందుండు భల్లూక వతిగాంగ కజకు(దుర్కులు వ్రవంగములుగాంగ రాజమ హేం్యద మేలంకాపురముగాంగ రమణతోనిభరామురాముగా(గ గీ కనలియహిశుని( జీఠానఖానువెడల( 1దోలి యాంగీరసందు నుద్దురత జూపి సనరవి నాషాఠళుద్రపంచమి మొదలుగ రాజ్యమేలెను నిభరామురాయ శౌరి. గ కజ్చాల్రి వాసన శకవర్షములు 1485 ఆంగీరస నంవత్స రాషాఢ శక్‌ గురువారమునాడు” నలూరు ణ్‌ (్రీనాకుండు.. నల్లూరు. పోగా అ్యగవారికుండు బుజ్జా సీంగయ అనండితు(డు అనాదరింవ శ్రీనాథుడు చెప్పిన నద్యం. కఈ॥ నల్లూరి తూర్పు వీథిని( లో బజీలర 1వజలెల్ల బుఆ నింగని యింటకా ళ్‌ ళా |! జీల్దేళ్ళును నుమ్మెత్తలు క్‌ ల్‌ వర్లేళ్ళను మొలచు(గాక భ్యదనరేం[దా. 772

(వకు మంతి.వళంపా స్రఐకము పే! బెజవాడ సీ, వివరయ్య బెజవాడ విమల [వలానంబు వివరించి చెప్పెద వేడ[_తోడ నిందకీల్నాది.పె నిరదతనూజుండు తద్దయు నత్యు[గతవముచే సె వందికై పోరాడి ఫాలాక్షు మెప్పించి పాశువతాస్తంబు వడ సెం దొల్లి శ్రీవతివండితుల్‌ శివదూషకులః జూచి తమ తపోమహిమచే దర్ప మడంచె అగ్నిహ్మోతుని(ఐట్టి యాకర్ష ఇముచేని జమ్మికొమ్మను గట్టి శావమిచ్చె దివినుండి దేవతల్‌ దృష్టించి వెజ(గంది మాధవవర్మ ధర్మముల కలరి చినుకు చిన్నంబెత్తు ఘనమైన వర్షంబు కరుణించి కురిపించె. గనకదుర్ల్ష ఆడి తవ్పనటన్నయతి ఘన్మవతముచే తన సనతినంటక తనువు ముదినీ కుమ్మరగుండయ కులవల్నితో. గూడి [1ప్రాయంబు వడ సెనే భవునిచేత జైన భక్తు. డొకండు శంభుని బూజింవ బొందితో( గై లానమునకు నేంగె నిది ము క్రిసోపాన మిది శంకర మేత మిది తీర్ధసారమై యెసంగు ధరణి గి నిట్టి మహిమల విలసిల్లు వట్టణంబు వరుగు శ్రీగిరికీశాన్య భాగమునను తివిరి కృష్ణవేణీ నడీతీరమునను గలదు బెజవాడ దషిణకాశి యనంగ, 773

358్లి బాటువద్య మణిమంజర జగ్గయ్య పేట బందిపోట్టు సీ (శ్రీహరి కృవగల్ల జీకటి వెల్లౌను లేకున్న వెల్లును జీకటౌను తొలుత దానికి(దేరు దొంగలబేతవోల్‌ పిమ్మట జగ్గయ్య పేట యయ్యె ఐబనుభాగ్య భరితమై (వబలుచున్నట్టి యౌ సరవి( బింగళనామ సంవత్సరము కారి కంబున బవుళ వకంబునందు శనివానసరమ్మున వంచమతిథి నాండయో వట్లవగటివేళ బెట్రిదముగ 'పైళాచమహిమ దాబబల కాండవమాడె ధర్మదేవత కొండదారి: వై ఆర్భులు రోహిళా లావేశ( బయనమెై దండుర్కి రూరిపై మెండుగాను (పొద్దుపొడ్పున వచ్చి పోలీసు సూటుపె కదిసీరి దొద్దడి కయ్యమునకు వెజవక దెబ్బలు వేసిరిర్వంకల చచ్చిరి వదిమంది నమఫలముగ కత్తులు చూనుకో( గదిసిరి చోరులు వంద జమానులు పారిపోయి రంతట వరక తియందుకు పెబడి నర్ధార్ని నజకిరి సాహసమున గర్భనిర్భేదమౌ మూతలు సేయుచు కొట్టులు "పెకలించి కొల్లగొట్టి రఠథిలవై వల యిండ్ల నై శ్వగ్యము హరించి రడ్డులేకుండ నాయనుర జనులు వై శ్యకులంబున వాసికెక్కిన యట్టి ధార మల్ల య్యయజా దాక గలడు

1వకు-మం,తి.వళంసా స్రబకము తం లింగమ్ము నమ్మిన భంగమ్మురాదని యిలువీడ( జాయెను సీళ్వరాజ్ఞ చేతిలో లింగంబు సేవించుచుండెను కాళి బాహ్మణు(డని కొచిరతని శివకేశవుల సౌమ్ములవి యెల్ల హరియించి రెంతబంగారమో యెంత వెండొ గమిడివై వెల్లుచు ఘనమైన వస్త్రముల్‌ ధర్మముచేసిరి దండిగాను గీ వట్టవగలింటి వేళనే వంచుకొనిరి 774 కుక్క రోలెంతనాకినం గూడుగాదు ధర్మమార్గంబు దప్నినధనము ఘనమె దుష్టసంహార! మముం(బోవు దురితదూర। సిద్ధవటము సీ సిద్దవటంబున సిద్దేశ్వరుం డెపు సీకొండతూర్చున నిలిచియండు వడమటి భాగాన బారైన యూటూ/రు శ్రీ చెన్న కేశవుల్‌ చెలఃగుచుండు ఉ త్తరంబున గత వత్తుక యారామ వెంకటాచలవతి వెలు(గుచుండు ద&ిణంబున నర్వలశణవంతుండు బుగ్గమల్లేకండు దగ్గణుండు గీ వర్వతము చుట్టుం బదివేలు [వతిమలెన్న కొలది వెటంగ ఫణఫణుల్‌ కోటివళమె యుగము గల్పింవ గఠమన్య విన్నస్వామి ఖి ఫాలకొండాయ విదితసద్భ క్ష గేయ. 7765

354 చాటువద్య మణిమంజం రంప ఉ౪ రంవ గణింవరాని జనరాశిని జంపెడుదుంన కాన్స్సిబిల్‌ గుంపుల పెంపు సొంవణ(వ( గూర్చిన యాజముకొంవ, దొర్ల మా యింవ జనించురొంవ ధరణీకల టొంవ, పితూరిదార్ల కుకా సంవదలిచ్చి (ప్రోచుటకు! జాలినమేరువుచెంచ యిమ్మహిజ. కట పొన్నూరు క॥ మన్నవ గణకవివాదము నన్నన్నా కొండవీటి యజముల పోరుకా పొన్నూరి నంబికలహము తిన్నంగా బహ్మ కై నః దీర్పంగవళమే 1 గా కొన్ని యూళ్ళ నియోగులు క॥ చేకూరును నెలపాకయు [వేకటమగు దుగ్గిాల పెదగూడూరుజా కాకాని కాకుమానును నీకుండి పుచ్చుకోకు (డిల నియ్యోగుల్‌. 778 బెలంకొండ నో కః నల్లులకే దోమలచే నల్లని వస్త్రములచేత నవ్యదాగుడుచే బె(నశిల్లంకొండకు( జెల్లే వల్లెల కరణాల గోడు (వ హ్మేయెజు(గులా. రట!

వళు.మంతి.వళంసా స్రబకము క్రి నందవరము సః అలపాండునకు! గిరీ టాతని కభిమన్యు డశనివలను బరీషితు( డతనికి జనమేజయుండు. నాతనికి శతానీకు డాధన్నునకు నశ్వమేధదతు డతనికి షేమేం[దుం డతనికి సోమేం్యదు! జాతని కుతుంగు. డతనివలన సార్వభౌముండును సరసుండు నందన చ కేశ! డరివీర జయవిహారి గి యాత్మనామాంకమున నొక్కయ్యగ వార మెలమి( జేసెను నేనూజునిండ్ల వ్మివ గ్యోత సంఖ్యయు( బదునూడు కొమరుమిగుల వారి (బోచును చముడాంబవనజనేేత- 780 సః నందాపురీవ(వనాడు లేనూటికి( గోమరొవ్ప ఐదుమూడు గో[తములకు శ్రీవత్స శత కౌశిక వసీషతేయ లలగొతముల వృత్తు లలరు వెరసి హరిత కరద్వాజు లవి శెండుగోత్రముల్‌ నలువది నలువది వెలయుచుండు కాశ్యవమౌని భార్గవకుత్స మౌగ్గల్య గాతమాగ స్త నంవీతహప్యు గః లేడుగోోలరంబులకు వృత్తు లిరువదేసి మనకు గులదైవ మమ్ము హాజనమునకును నమ్మవాదేని క రుజింన నలరినారు. 701

856 భాటువద్య మణిమంజరి సీ; శ్రీరమారమణీయ శృంగార సౌఖ్యంబు అలతూరుపునను బద్మాకరంబు ద&ణాస్టలి గదాధరుండు పావనమూ రి ధర్మాళ్ము(గగు జనార్శన విభుండు వశ్చిమంబునను సౌభాగ్యసంవదలిచ్చు వివిదోకులకు దీవి వింధ్య శిఖర ఉ త్తరంబునను దా నుడురాజబింబాస్య చముడాంబయను మహాళ క్రిగలిగి గీః నందవరమన కోభిల్లు నగర మపుడు మొనసి యేనూలు వివ నమూహమునకు గరిమతోడుత( గిరి (వఖ్యాతిగాంగ దానమిచ్చెను నాచందతారకముగ. 72 సీః భువిలోన నేనూజు భూసురో త్తములకు నవవిధాన పురమ్ము నందపురము ఘనజనార్దనమ్పూలర్రి కరుణా కటాక్షేష ణకమణ . . ......నందవరము గుజుతుగా. ఐదుమూ+డు గోత పావనులకు నవ్యసంపదురము నందపురము చౌషప్టివిద్యల చముడాంబ కిరవైన సుందరపురము శ్రీనందవరము గీ ధారవోనెను గాశిలో ధర్మళాలి యోగవాగాలు తనవంపు నొవృకొన్న వినుతిచే నెను సురుచిర వ్మివవరుని శ్మ్యశునమవి నందన చృకవర్రి. 703 సీ వేదళాస్త్రములకు మళ మస్థ్టానంబు సౌజన్నవదవికి జన్మభూమి ఆచార సంవద కావానగేహంబు గుణనిధానములకు కులగ్భృహంబు

(వభు-మరత్రీ్య్యవళంసా స్రబకము త్‌? కలిత చతుష్షషి కళలకు నిలయంబు బాంధివాశితులకు( బట్టు( గొమ్మ మలయు నీతి విచార మహిమకు పుట్టిల్లు వితరణ స్పూర్పికి వీడువట్టు గ నందచ్యక్రేళ హస్తారవింద దత్త వర్ష్యమాన్మాగహార (వ్రవర్ధమాన భాసమానాగమాచార భూసురంబు నవ్య విభవాకరంబు శ్రీనందవరము. 786 న॥ తడిదోవతులు నభస్థృలమున రానను ష్టానులై వత్తు రేజగతిసురులు వంపుసేయని యోగవాగాలు నందుని వంపుసేయించి రేభవ్యమతులు మును కాళినుండి చాముండిమహాశ కి వెంటరా( బరగి రేవ్మివవరులు ఎండిన రావ్మిమా నిగిరింవ(గాను మం (లావత లిడి రేమహాజనములు ౧౫ లాగురే వారు వేదళాస్తపవీణ కావ్యనాటకాలంకార గాఢమకతులు భవ్యగుణముల గలియుగ (టహ్మలౌర నందవర వ్మివవర్యు లానందయశులు 705 చముడొంబ సః కొశికాపరినుండు ఘనవమ్మివవర్యులు షాషికివచ్చు కటాక్ష మేది! కవితా మవ త్వంబు కాళిదాసున కిచ్చి వలిళ శెన్నాందిన (వజ్జ యేది:

358ీ బుటువద్య మణిమరజరి ఢక్కా నినాదంబు వక్కలు చేసుక శ్రీనాథు కిచ్చిన చెల్వ మేది: నందప్పురాంగనా నయ శిరోరత్నమై పూజలుగొన్నట్టి లోగ మేది: గ॥ అట్టిక క్రివి సీవిట్టు లణగియుండ6 గారణంబేమి సెలవిమ్ము కరుణతోడ నందవరమందు నెలకొన్న నయకదంబ - సరససద్గుణ నికురుంబ చముడమాంబ, 7865 సీః చటుల రాశసనాథ శల్యంబు లన్నియు " | సిళ ఫెళ ఫెళ పెళ ఫెళను విరిచి కఠిన దానవ వీరకంఠ ర క్రంబులు " గళ గళ గళ గళ గళను దావి మత్త దైత్వ (వాత మత్రామిషంబులు గర గర గర గర గరన నమిలి ఘోరాసుర్టశేష్ట గురు క శేబరములు జిర జీర జీర జీర జీరన నీడ్చి గ కొట్టి కోలాహలంబాడి మట్టు పెట్టి నట్టినీలావు వినుతించన నలవి యగునె నందవరమున నెలకొన్న నయకదంబ నరసర్గుణ నికురుంబ చముడమాంబి, 787 దామగట 1

• కంది పురుషోత్తమ కవి.త్రాగుబోతని (గ్రామస్థులు గర్హింవగా, నాతని శానముచే _గామము దగ్రమైనట్లును, తర్వాత, స్టలముమార్చి అ పేరనే తర్వాతి ఛ*జా గా ఠి వారు కవిని శాంతవజిచి [గామము నిర్మించుకొన్నట్టును సలజులవాడుక, సు. ఈ ఖా

(వక్‌ మంటీ.వళంసా స్రబకము మ్‌0ీ ఆ.వె కపిల మునివరేణ్యు విపులకోపాగ్నిచే సగరవనంళ మెల్ల సమనినట్లు పొగలురేగు కంది పురుషోత్తముని దృష్టీ దామగట్ల పురము దగ్గ మయ్యె. ౫8 నెలూరు ణా స పొలించు నేవట (బిహ్మాదివంద్యుండు లీల మూలస్థాన లింగగురు(డు దీపించు నేఏట దేవాలయంబులు ధావళ్యనవసుధా ధౌాతము లయి [(వ్రవహించు నేఏట (బహ్మాండకర్పరం బొరసీ మిన్నులముట్ల నున్న పెన్న చెలు వందు నేవీటం జిరకాలటీవన స్వర్హాలచెలువు నంపూర్ణ మగుచు గీ॥ (వజలకును మన్కి. నకలసంనదల కున్కి భోగములవీడు సురవతిప్పరికి నీడు నమ్మికలటెంకి వై రుల జిమ్ముకొంకి ఖభాగ్యనిక రంబు నెల్లూరువట్టణంబుం గం సీః ఏ వట్టనంబున నెన్నంగ మున్నూట యజువది దేవాలయంబులుండు వీ వట్టనంబున రూపింన నన్నియు సీకేడు బొవు లింపారుచుండు ఏ పట్టనంబున నెల్లమానవులు. (బి శ స్రిగాంచిరి నెఅవాణ లనంగ ఏ వట్టనంబున నేకాలమును బెన్న కాల్వలచేత ముక్కొజు( ఐబండు

తర్రీ0 బోటువద్య మణీమంజరీ గీ॥ _శీవునిక్సృవ( బురై వేమాల సెట్టిబొవి పర(గ జగ మెల్ల నెజు(గ నేవట్టనమున నట్టిపట్టన మిలను సౌఖ్యముల కునికి వట్టనందగు నెల్లూరు వట్టనంబు- 790 సీ; చరియించితిని గాని జగము మూలస్టాన వరమేశ్వరునివంటి భక్రవరదు వివారించితిని గాని వివిధళూములు * వల్లి కొండనాథునివంటి కూర్చువేల్చు వరికించితినిగాని ఐహుదేశము లనంత వద్మనాభునివంటి భవ్యమూ ర్తి వీశీంచితినిగాని విశ్వమంతయు. బెన్న నదివంటి దివ్య పుణ్య గ్రవంతి గ అరిగితిని గాని దేశచేళాంతరముల వేదగిరివంటి పావనోర్వీధరంటబు6 గాన మిన్ని విశేషముల్‌ గలిగి ధర ని సిద్ది కెక్కె6 (దివ్మికమ నీంహపురము. 791 నీక: ఆ వట్టణంబున నమరంగ( దూర్చున మా కందచందన మహితవనము ఆ నగరంబున కటు దవిణంబున జెలువారు వేమాల సెట్టిబావి ఆఅ యూరి వడమట నంభోజ రాబిదే( [బ్రాకటం వై నతటాక మమరు ఒప్పారు నవ్వీటి యుత్తరదిక్కున మున్నీటి కెదురైన పెన్న దనరు। ౨ వల్లి కొండనా(థుడు. శయనీంచినస్వామీం రంగనారుండు.

[వము-మంతి.వళ ౦సా స్త్వఐకము తే గీ కలిమి నా రాజధాని మార్గంబు నెన్న

బహుళ గంధర్వ సిందుర బంరురంబు

రతశపుం బొమ్మ లవ్వరి రమణు లనంగ

వినుతి కెక్కెను నెల్లూరి విభవ మహిమ 792 ళా మల్లెల్‌ మొల్లలు “'సేమమా? శుళములా మా కందముల్‌ జాజులున్‌

మొల్తం బారక యుండునా? సుదశతులున్‌ మోదంబు వాటింతురా?

విల్లుం గోలయు (యేమరూఢమరునా?) వేమాలనూ యున్నదా

నెల్లూరళ? బెదసోమ వీథిన కదా నీరాక జై వాత్ళకాః కన!

తంజావూరు

క॥ పుర్రముననుండే కవులే

చొార(బడి తిన గూడులేక చుంబించంగా

బరకవు లేటికి వచ్చిరి

తర మెజు(గక యరికివిరికి, దంజాపురికిళా. కారిక క॥జ లేదాఠంజావూర బఐ

ళా దొరలున్నారు లంజెలకు మాబోంట్లం

జ్లేదేవా రెవ్వరు నీ

యాదరణ వినాగ నరనయ[వళునాగాః 795

పరిశి ష్ట్ర వుం సీ నిపుణత రాజ్యవినీతు(డు గాందేని నేలయేలెడువాండు బేలగా(డె సంగిత సాహిత్య సరసుడు గాండేని కృతి సెప్పవాండు దుష్క్సృుళతుండు గాండె కుశలత సతిమతి విశదు(డు గా(డేని విటు( డనువా(డు దుర్విటుండు గాండె మాధవ శ్రీపాదమగ్నుండు గాడేని మోక్షర్డి ననువా(యడు మొప్పెగా(డె గి అతుల రాజ్యనీతి యతుల కావ్యసుళ యంగనానుర క్రి యచలభక్రి రతు(డుగానివాడు పతిగా,డు కృతిగాండు కామిగా(డు మోక్షగామికొండు.* 796 స॥ వాలము నులిచియు నేల గాశ్లణంచియు ధృాతి.పె( బొరలియు( దాల్మివిడిచి వదనంబు దెజచియసు నుదరంబు( జూచియు! బెక్కుపొటున(బడ్డ( గుక్క కొక్క శడిమాాతమన్న మా(కలిదీఅ నిడంబోరు నాగంబునకు( (బార్గనంబుతోడ కబళశతంబులు కరమున కందీయ నాంకలిదీఆఅ(గ నదిభుజించు న

• పొదలకూరునుండి మైనంపాటి హనుమంతరావుగారు "సేకరించినది.

వకు మంత్రీ వళంసా స్తబకము 9 గీ॥ ఎంతవేడిన హీనున కెవ్వ రీరు ఇచ్చిరేనియు. గడు. గొంచె మెచ్చు లేదు ఘనున కూరకయుండిన( గాంవదీజ గురుతరార్థంబు లిత్తురు ధరణివతులు. 797 గీ॥ పొరుషజ్ఞానకీర్తుల( ఐబర(గెనేని వానిజన్మం ఐ దొక్కువూ బైన జాలు నుదరపోషణమాత మీయుర్విమీ/(ద గాకి చిరకాలమున్న నేకార్యమగును? 798 నియోగులు గ్‌క్ల భాగ్యవళమున బుద్ధిసంపన్ను. డగును బుద్దిబలమున నృపులకు( బూజ్యుం డగును నృపులు మన్నింవ నయకళానిపుణు( డగును. పూని రాజ్యము నడుపః _బధానుః డగును, 09 చః (వాలివిగో, గనుంగొనుము వన్నియమీఆంగ (వాలకేమి నా (వాలు సుధారసాలు కవిరాజుల కెల్ల మనోహరాలు వ (లు సరనస్వతీవిమల చారుకుదాగనరాలు చూడ! టి (లాలు మిటారిమోహనకరాలు నుతింవ( దరంబె యేరికి౯? 800 ఉ॥ _ మేదినినాథుః డల్లినను మించినకార్యము చక్కసేయన మ్మోద మెలర్ప/గా గణకముఖ్యునిసఖ్యము లెన్స యెట్లనళా అదటం గాలు డలియ గళాయు వటన్నను జ్మీతగుపు( ణా “గా” దొలగించి 'ళ” మొదట [గక్కున(వానీ నజీవు( జేయ డే. 801 చః హరిహరి! యేమి సాంబశివ : అయ్య । లయంవడి వల్కనోడెద౯ా అరమర లేల వల్కు; భవద్మగ పురంధి పెదక్క. యేదయా నీరికిని దానికిం ఐడక శీ/దర యెత్తగ( ఉంత పల్లెలో వరకరణాలయిండ్లకడ వారక యున్నదయా యుమావతీ।; 802

రేరీకి బోటువద్య మణీమంజ౦ క॥ అధికార మబ్చినప్పుడు బురులు [వమోదించి వీండె పురుషోత్తము( డం చధికంబుగ గొనియాడెడు విధమున వ ర్రింవ( దరమె వేల్పులకై నక! 803 మః విధినంకల్పముదే నొకానొకండు తా విశ ంబుపాలించుచో బధిరం బెక్కువ చూపు తక్కువ నదా భాషల్‌ దురుక్తుల్‌ మనో వ్యధతో మత్తతతోడ దుర్వ్యుసన దుర్వ్యాపారతం జందున య్యధికారాంతమునందు( జూడవలదా యాయయ్య సౌభాగ్యము౯-. 804 14 ఉద్యోగ మొదవినవ్పుడు సద్యోమద మొదవి పూర్వసరసత లుడుగుఖా విద్యావంతున కైనను విద్యాహినునకు వేజె వివరం బేలా 805 స్కి బళబకీ: మీ తాత బల్లెంబు చేబూని పుల్గాకు తూటుగా బొడిచినాండు ఎద్దుచ్చపోయంగ నేజులై పాజంగ లంకించి లంకించి దాటినాండు కలుగులోనూ కవ్ప గల్జుగల్టు మనంగ కట్టారి తీసుక గదిమినాండు నాగలాపురికాడ నక్క. తర్ముకురాగ తిరువళూరూ కాడ తిరిగినాండు ఎలుకయెదురుకు రాగ నీటె చేతనుబూని యేడాజుబారులు యెొగిరినాండు గీ బౌరః వీని వర్మాకమం ఐద్భుతంబు న. *==-బిన్నవ క్మాతలేర్యదః 606

(వము-మంత్రివశంసా స్తుకము తర్‌ పునుగుపాటి వెంకన కశ చెన్నగునియోగి కవితల మిన్నా వైదికుని కబ్బమె నిజంబు నుమీ ఈన్నుకు చచ్చినగానీ విన్నావా పునుగుపాటి వెంకనమంతీ 11 ఈ? వెలుగోటివారు ఈ నంళశమున సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు, విద్వత్కుమార యాచమ వాయండు మొదలగు విద్శూత్పలువులు వెలసినారు. విద్వత్కుమార యాచమ నాయని వై దుష్య దాతృత్వములకు ద్యోతకముగా నీ (కింది విధమున నొక కథ యున్నది. విద్వత్కుమార యాచమశాయండు [వకుత్వము చేస్తుండగా, ఒక విద్వాంసుండు ఆస్టానమునకు వచ్చి కాస్త _వసంగం చేసి నంస్థాన వండిళు లను వోడగొ చైను కుమార యాచమనీడు మిక్కిలి నంతోషంచి ఏమికావలెనో కోరుకొండని వండితుని అడిగెను. ఆయన దేవర సంస్థానములో నా మనో వృత్తికి చాలినంత భూమి దయచేసి, నా నిత్యృకర్మానుషానములు చక్కగా జరిగేటట్లు, అన్ముగహించవలసినదని కోరెను. ఏ వూళ్ళో ఏ పొలముకానలెనో, మీరే నన్యగర్భముగా చూచుకొని వచ్చి చెప్పితే నర్వమాన్యముగా దానవ్యతము (వ్రాయించి యిప్పిన్తున్నామని రాజుగారు సెలవిచ్చిరి. అ వండితు(డు వారి కశాలూకాలో తీర్ధంపా డనే వూరికిపోయి అక్కడ జలనసమృద్ధి, నల నమృద్ధి చూచుకొని తన స్నాన సంధ్యాద్యనుష్టానములకు, అనుకూలంగా ఉన్నదను కొన్నా(డు. ఆ వూజి చెజువుకు ద&్షణపు తట్లు పొలం తనకు వనరుగా భావిం చెను. రాజుగారి దగ్గిరకు వచ్చి, అ నంగతి విన్నవించి అక్కడి అ చెణువు

1. బ్యురా శేషగిరిరావు సేకరించినది (1915) ఓ ఈ వాక్యములను పు. 330లో వెలుగోటివారివద్యములకు ముందు చేర్చి చదువుకోవలెను.

ఏర చాటువద్య మణిమంజరి దక్షణపు చేనుకు దాన వ్యృతము పుట్టించుకొనెను. ఆ పూరికి బోయి (గ్రామస్తు లతో మాట్లాడి (గామకరణమును సంశోష పెట్టి తన దానవ్మ్వతము చూపించెను. “అయ్యో (వాహ్యడా: చెజువుకు ఉత్తరపు చేను సుకేతమై వుండగా వట్టి చొటివజ్డ, దక్షిణపు దేను కోరుకొన్నావేమిటి?ః మాతో చెన్సక వెట్టిపని చే స్తివి” అని కరణం చెప్పేటప్పటికి, ఆ వండితు,డు “సరి కుదురుశుందిలో అని లో లోవల సరిచూచుకొని, “ఆయ్యాః నేను కోరినదిన్నీ అదేనండీ! అట్లాగే (వాయిం చినా*నని ఆయన కేదో చెప్పి లోఐరుచుకొని, చెలువు కుత్తరపు కనే విడుదల 'పెట్టించుకొన్నా(డు. దాన్ని సాగుబడిచేసే రైతును వెళ్ళగొట్టి తన సేద్య గాళ్ళను చొప్పించి తగవు సాగించినాండు. అంతట ఆ భూమి కాపు రాజుగారి దగ్గిర ఫిర్యాదు చేసుకొనెను. పిలిపించి, “యిదేమిటి? మీరిట్లా చేయవచ్చునా?" అని రాజుగారు వండితుణ్ణి అడిగిరి, “తమరు దాన వ్యతంలో [వాయించిన (ప్రకారం చెజువు వుత్తరపు చేనే నేను లోబరుచుకొన్నాను. నా తప్పేమి?" అని వండితు( డనెను. స్వయము వండితుండు గనుక ఆ రాజు, “ఓహోః చెజువు వుత్తరపు చేననగా ఏ చేనుకు చెటువు వుత్తరముగా వున్నదో అ చేనని ఆర్భము చేసినిడు సుమా” అని [గహించి “బహాు[వీహీచే సిరా?” అనెను. *దేవర వారు దయచేసిన భూమి బవావీహిగాక అల్పవీహి కావచ్చునొ అని ఆ వండితు,డు చమత్కరించెను. ఐవు [బీహి అనగా 'పొచ్చు ధాన్యము కలదిం బహ్మువీహి అనే సమాసమున్ను అర్హము. విద్వత్కుమార యాచమ నాయని వారు నరనూనందము చెంది “మునుపు యిచ్చినది అబద్ధము ఇవ్వుడు ఇచ్చినది నిబద్ధి అని మెచ్చి అట్లాగే మార్చి యిచ్చి సంసారినిన్ని సమాధానవంచి వంపెను

వీరి బాటువద్యములు వరళ్శతముగా నున్నవి. మచ్చునకు. గొన్ని మాత ముదాహరించెదను. వేంకటగిరి వభువులు వాని నన్నిటిని ముదింతురు గాకః

(వళు-మంతి-.వళంసా స్రబకము 367 *షుటవారు = ఎల్లమరాజు ళన ళిగి సీ చక్కంగా నఆఅకవా చొక్కునాథు. డెటుంగు మీరి వైరుల నెలదనూరికాడ కొట్టవా దాపెన గొర్లుగా పోలిలో రణళూమి పోతు కొండడాయనిగని చెండవా పొత్తపినుండి పారగంబాణ చెండి వైరులు నీరుకొండ లెక్క కొండూరి మలలమ్మకును బీతిగా. దోలి కొట్టించవా తలల్‌ గుట్టలుగను గి; అహహః గుణాలు గొడుగులు నందలాలు విడిచి పొరగ బాజగ వెంటనంటి సమర నిశ్శంక మట్ట వంశ (వధాన భాగ్యముల కెల్ల కోన ళూపాలుయెల్ల 12 808 తిరువెంగళనాథ రాజు సః గుత్తి దుర్గాసక్తి గూడిన మన్నీల పోకార్చె నే రాజు........ వరచి ఆర్బి పోరఃగ కొల్లలాడించె నేరాజు వటుళ కి ఉదయాది వట్టణంబు

1. మట్టవారినిగూర్చిన బాటువులివి మరికొన్ని శ్రీ (వళాకరుల సేకరమున గలవు. మాకడనున్న [వాత [వతి పాఠమునుబట్టి వీనినిట్లు కూర్చినాము. ఈ నందర్భమున మటవారినిగూర్చీ ఆంధవతికలో (1944ని వలా కరుల వ్యాసాంశములు చూడదగును. వీని నీ శీర్షిక (క్రింద పు. 135లో వ. జర తర్వాత చేర్చి చదువుకోవలెను. 2 వెంకటవతి రాయలనుగూర్చి లోకల్‌ రికార్డ్‌ వార్తలను నుద్దరించువట్టున 304.45 ఆంధధవ్యతికలో ,వభాకరులు (వకటించిన వ్యాసాంశమున సీ నద్య్మము గలదు,

౩68 చాటునద్య మణీమంజరి సాధించె నేరాజు చలవట్టి భుజబలో ద్యల్లీల పోరుమామిళ్ళపురము కామలాపుర భయంకరవ్మవ మేరాజు వకమ్మకమ రూఢి న్మాకమిందె గ నతడు తగు బద్దేవోల్‌ పట్టణాభిరాన మాతృ నామైక లక్క మాంబాతటాక వేంకటేశ వతిష్టైది వివిధ సుకృత శాలి తిరువెంగళ తమాపాలమౌళి. 8409 సీః విరుదు శతులమేన పెట్టు సొమ్ములెకాని "పెట్టరు నీవద్ది లట్టువారు హెచ్చువీరుల దోచి తెచ్చుకోకలెకాని కట్టరు నీ వద్ధి కటికవారు (వత్వర్థి యర్థియై పట్టమిచ్చినగాని అందరు నీవద్ది అడపసవారు మదవైరి చర్మంబు వదును సిద్గలెగాని వట్టరు సీవద్ధి వంజువారు గి అవుర నీయంత ఘనుని దిగంళత.... గొలిచి (బిదుకని మన్నీలు కూళ లహవా సమరనిశ్శంక మట్ల . కాసనాంక అలితగుణసాంద తిరువెంగళ షితీం ద; 6810 సీః నురుమాయి బిరుదు భాసురలీల నీకిచ్చె రాయలు సీ వర్మాకమము మెచ్చి కనక తప్పెట హెచ్చు గనుక నీ కిచ్చెను పట్టభ్యదుండ భవదృలము బొగడి మలహరి వైరిసీమలు వరించిన నెల విచ్చి నీకిచ్చెను విలనీతముగ మీనాంక మభిల భూమీనాంక మిదె నీకు గెలిచివచ్చిన నాడె కవ నొనంగె ॥

(వకు.మంతి..వళంసా సలకము త్రి గీ మజణియు! దానెక్కు రేజీల మతకరుల నిచ్చిక ట్టాణిముత్యాల కుచ్చులొనంగె వనుపుపావడ కర్ణాట వతి యొనంగె లకణోపేంద్ర తిరువెంగళ కితీంద: 811 సి; ఇభరామ మదసామజేందుల గడిదాటి రాసీదు నీదు వీరధ్వజంబు ఉదయ్యాది తురగ్భాది మొదలై న గిరులను వేటాడు నీడాలు వ్మికమమున సింవాననం బెక్కి చెలగి రాయులచేత( గొన్నది వూజ సీకఘులవతాక కొలువని పాటిల గూడేల దొరలను మేతగా మేయు నీ కేతనంబు గి విజయ నీంహంబు గనుక నీ భుజబలంబు రాయమన్నిలు నన్నుతుల్‌ సేయువారు మట్లకు లభోజు బాపురే మగల రాజః లషణో పేం్యద తిరువేంగళ తేతీందః 812 సీ (వకటించి వేంకటవతి దేవరాయలు ఘనతమించిన రాజవనుచు( బొగడి మదపుటేనుంగులు మంచితేజీలును పొందైన నవరత్న భూషణములు సింహడాలు వసపుటిగిమించు పావళ్ళు కనక-తప్పెటలు ఐంగారునై ౫ ౨... ఎంటెక్కెము వీరమలవారి మొదలై న నీఠుడులు నీకిచ్చె పెంపు సేయ గీ మెల!గినాండవు మన్నీలు మెచ్చగాను మహితనత్కీ._రిరౌరేయ మట్లరాయ కలిగె నీసాటి హైదరగండ బిరుద లనణో పేర్యద 1 తిరువేంగళవితీంద 1 813

870 చాటువద్య మణిమ౦జరీ చః వదరి కుమారనంత రణభార్గవ ని న్నెదిరించుమ్మూత కన్‌ జెదరి తపక్కునన్‌ చికిలి చేనిన తావక ఖడ్గరాజమున్‌ కదనములోన దర్పణముగా దలపోనిరొ కాక యుండినన్‌ మదవదరాతి కోటులకు మాటికి వండ్లిగిలించ వేటికిన్‌? 814 కొమార అనంతరాజు కః బసవన బోయ!డె బసవండు బసవని'పై నెక్కినట్టి భవుండవు సీవే కన వెరి వెలమలందలజు రసికాగణ్‌ మట్లనంత రణవహనుంతాః 81ర్‌ కః బనవన బోయ/(డె వెలమల కనివీనిగా నజికినట్టి కండలు యెగయన్‌ విసవిన వడ 'సెను (గద్దలు రనీక్శాగణి మట్లనంతరణ హనుమంతాః 85 సీః కలకడ వట్టణ [కమ దక్షిణాళల గుండ్లూరు సం్యగవోకుంఠళ విభవ వేమువెల్లీ పురీ విజయభాటీధుర్య అనిమెలపాలగిర్యరివిదార తెవృలిళాతవ సేనా విళంజన తంగేడువల్లి సాధన సమ్మగ పిగిలేటికారి రిపులేదనోోగచమూవ ఆతుల కుమాళ్ళకాల్వరివిదూర గీ మాధవర శ్యశునంహార మహిత తేటి శెట్టి వలిసాల సాధన సిద్ద శౌర్య ఉదయగిరిదుర్ల రిపు భయద్మోగయ్యాత మహిత మహికాంత మట్లకుమారనంత. 817

(వళు.మంతి..వళంసా స్రబకము త్రై సః నేత యుగ్మము మూసీ నిర్ణీవులై నట్ల నుర్వి సాగిలబడి యున్నవారు వెన్నంటి సుడినిన వికృతాననములనే వెజచి మొక్కుచు వపూరిగజచువారు చోపిచ్చి కుళ్ళూరి దోవలు గానక_ చినమొలచే చెడి తిరుగువారు తల(కొవ్వి దామర్ల ధర్మండు తమయిండ్ల వట్టార్చునని తెగి తిట్టువారు( గః ఐబట్టుబడువారు గాయాలబడినవారు బగలువడువారు [పాణము విడుచువాగ నైరి (వైరులు) మట్లకునూరనంత "విభుని యెలగోలు మూకడే విరిగినవుడు. 818 సీ; సాధించితివి మవిశ్చర్యంబుగాను నం (గామ దుర్గ్దయ శ్యత్రుభూములెల్ల చేనితి దానముల్‌ భూసుర [వతతుల కారూఢీ దార్మిద్యహతముగాను నమళూర్చితివి శేషశైల భర్తకు మహి శైంకళ్య విధులు లోకములు పొగడ 1వబలించితివి దేవభవన భూముల(ఘన) 1పాశార గోపుర వవనసమితి గక... చెలంగి సత్కవివరులెల్ల సిరులదారల నెంతగల్లిన చెప్పుదు రంత నేని నిజము వర్తింవ శక్యమే సీ వఠళావ మహిమను ధర్మాంటు మద్దకుమారనంత:ః న! సీ ఏ రాజుముక్తాత ధారుణి గైకొనె ధీరుండై తనదు కఠారిమొనను ఏ రాజుతాత.... .. దుర్వారదోర్భల శ లో రాఫిక్‌ 000 0

9ాల్రి చాటువద్య మణీమంజరి ఏ రాజుతండి .... ఏ రాజు తనకెందు నెదురులే కేలెను కువలయంబున రాజకులమునెల్ల గీ అనుచు నీభట్లు దిక్కుల వినుతిసేయ నున్నమన్నీలు రాజులు నిన్ను గొలువ సీకు శరణని [పాణముల్‌ నిలుపుకొనిరి మట్ల తిరువెంగ శేందకుమారనంత ॥ శి పీజీ వెంకటాచలమున వెలయు గోపురములు పూని కట్టించినపుణ్యు డిఈండు విశత తులాభార విత్రంబు ద్విజులకు దానమిచ్చిన యట్టి ధన్యు డిత(డు (వత్యర్దు లర్పించు బహుళార్థ కటకముల్‌ భటకవీందు లకిచ్చుధన్యు! డితండు' దొరమన్నెరాజులు వరదునేదా రెంచ రాయవట్టము నిల్చు రాజిఠండు గి రాజదేవేంద వ్మికమ రాఘవేర్మదు( డనుచు జనులెంచ మించి తా నభిలదిశల వినుత గుణవంత రిపులీమ విజయకుంత మహిత మహికాంత మట్టకుమారనంత: 821 సీ మించి యుద్ధతి గబళింగెగా ముత్తారి వీరుల మెదడు గుండ్డూరియొద్ద గమకించి తుమురుగా నమిలెగా ళ్యతుభూ వతుల యమ్ముల వేమువల్లి వజ్ఞా కృవలేక జ్యారెగా రిపుల ర క్రంబులు ఆనిమెలపాలగిర్యవనిలోన కనీబోక మెనవెగా గర్వికాహిత మాంన అండంబులు కుమాళ్ళకాల్వ చెంత

(వ్రళు-మరం్శతీ.(వళ సా స్తబకము తే గీ; యీ కరణి, గొన్ని (కీడల గాక యిపుడు దల(న నటువంటి వేడ్కల' దనివి. బొంద నేరదట పెద్ద దయ్యమా సీకఠారి "ఘోర జయవనంతః మట్ట కఘుమారనంత। 822 ఇళ. కాంతిన్‌ మదుణ దోష సంఘముల నెంచన్‌బోకు కారుణ్యన( (శాంత స్వాంతమునన్‌ కుభాన్వితునిగా గావించి పోషించు దీ మంఠొః మట్టకుమారనంత! నృవసమ్మ గ్వా(కనూనావ! కాంతంబై తగు సీ యుదాహరణమున్‌ గల్పించి పూరించితిన్‌* 82 సీః దురములో రావిళ్ళ దొరలను దెగ దీర్చు నవలీలగా మట్లనంతనృవతి కందనోలను రాయకార్యంబు లీడేర్చు విజయు( డామట్ల తిర్వేంగళుండు తతశులాభారాది దాన సంధానుండు అరయ మట్ట కుమారనంత శౌరి మార్కొన్న పూరుల మన్తకంబులు దుందె మట్ట రాజయ్య ఆతా మహీనుదేత గః వరంగ నందరి మీటి సౌభాగ్యములను గరిమ నమరంగ కేజచే కరితురంగ కూషజంబులు తగనంది బొల్పు మీజె మట్ల వేంకట రామ భూమండలుండుం 824

• ఆధిక వద్యము లివి మూడును (తె 8 టు 823) మట్లకుమార అనంత రాజును గూర్చి [వభాకరులు 29.7.1944 ఆంధ్ర వ్యతికలో కూర్చిన వ్యాసాంశమున గలవు. సం॥

డో చుటునద్య మణీమ్‌6జరి పూసపాటివారు ! కః రరకరి నీవీరుదులు విని వరయుదమని వరయ(జూచి వరయనిరాజుల్‌ తరముగను వారితాతల తరముల నీఐబంటు బొజుగు తమ్మయరాచా రట క॥ నీ బిరుదులు విని నాలయ లాబూబులు తారు మన్నిలమనుచు6 దుదిసా గూబరవడు చొదిగుందురు (దాబలవలె! బూసపాటి తమ్మయరాచా £ 825 సాయనేనివారు " మః జయళాలైన ఘనుండు రావెళకులేశ స్వామికొండవ్పకున్‌ నయవాగ్గాలత వీరు ళట్టని కడున్‌ నానాదిళాశింగ మ న్నియ నంఘంబులు రాయలున్‌ నెజ(గిదన్మె చ్చంగరి () వూరుషా హ్వయు డాధన్ను కుమారు బావసుకవిన్‌ సీవాడనం జూడు మీ దయతో సాయవనేని వెంకటవతీం్యదా 1 మన్నె సర్మకందనాః: 682 కే. ఈ వద్యములను ఇందలిపుట 139లో వ. 28కతర్వాత చేర్చి చదువుకో వలెను_నం॥ ఓ శ (వభాకరుల [వ్రాత్వవతులనుండి (గహించిన ఈ పద్యమును పుట 145._వ 305 తర్వాత చేర్చి చదువుకోవలెను..నం॥

1వళు మం్యరీ. నళంపా న్రబకము తి75్‌ 'పెమ్మసానివారు సః సత్కవి, కృతకావ్మ ళారదాదేవికిం బాయకుండెడు రచ్చవట్ట భట్టు రాజవర్యుల క్రీర్పి రమణి నాకంబను మేడమీదికి నెత్తుమెట్లు భట్టు జయలక్షి్యవరియించు సమరజారులః జేసి (వనుకింవంగ వాతరట్టు నట్టు మంగళపసావన మహిమోత్సవము దాల్చి వృథుగుణంబుల నిల్వవెట్టు లట్టు గీ కాన మీవంటి సత్కీర్రికాములై న _ఓవళువులకు నెల్ల జేపట్టవలయు ళట్టు అవుర 'పెమసాని "పెద్దతిమ్మయకుమార, 826 స్షీ. ఈత(డే కద మును యేదులాళాలిదా నేకవజీర భాషా ......... అబ్బులాఖాను ఖానుఐతార్జాను.. తంల ఉాగద్విషత్సఠాని "ఘోరారి వంవీర వీర రావుత్తుల హరికిళోరంబున.... .. ..0. 0.2. కడతేర్చి "పెల్లార్చి ఉల ఉకీశంి 966 కొట్టి గోరించి గుట్టలు పెట్టి గెలువు గమ్హ గైకొన్న భూజాని పెముసాని దిన్నతిమ్మేరదమౌళి రక్షితబుధాళి. 8జి ళి థీ (వవాశకరుల [వ్రాత్మ్వవతులలోనున్న అవరిష్కృత పాఠముగల వద్యములివి. యట్రే (గహంచితిమి. వీనిని పుట 146లో _ వ. 308 తర్వాత చేర్చి చదువుకోవలెను_సం॥

త్‌76 బాటువద్య మణిమంజరి సీ ఇతండే కదాగద్దించి దిగ్గునలేచి మీసము దీటి........... రాబాకు చూరీ జీరాధరించి లక్కరీశిలే దారి సం గడములో కదినీనీ గండికోట పైలగ్గ కెక్కి శుపాకి........ .. బొమిడీక పైదాకి కంపించి భాయి వాయి గః భాయి పెమ్మసాని (తిమ్మ) కళావాసు ఆలెస లామనుచు గొండదిగి చల్చడములు విడిచి ఖానునికి( జెవృనబ్దులాఖాను( డురికె నవుర చిన తిమ్మభూవః సాహసదిలీవ। 890 సీ చూదెనా ఒక వింత నుముఖుండై కవులకు నవురౌర నూటవదాజు లిచ్చు మాటాడెరా లోఖి మన్నీలమిండ డిం పార వేనూట వదాలు లిచ్చు నవ్వెనా ఒకమాటు వాయక రత్నంబు సంఖ్యగా లవల సంఖ్య లిచ్చు సంతోష వడియెనా సకలార్థిపోషకుం డరిదిగా. గోట వర్యంత మిచ్చు ళా గీ మెచ్చు . నౌరౌర మేలు మేలు బఐబళిఎళి యనంగ ధరలోన. (బబలితౌర వృథులసంవదమావాని "పెమ్మసాని నారసింహేంద నత్కరినారనీంహ. 831 ఉ॥ బాలు దురాలు మాని గడి సంగడి అచ్చువేయనలసినవి. చూచెనా, చాలు దురాలుమాని అనియున్న రెండు వద్యములలో ఒకటిమాతమే కలదు. నం

(వేళు.మంతివళ సా స్తఐకము త్రై తిష్క్ముయ బుక్కరాజుి క॥ వనములలోవల సింహము శెనయ/(గ మృగరాజు వట్ట మెవ్వడు గదైైన్‌ దనలావున భుజబలమున దీనదినమును నంన దెక్క తిమ్మయ్య బుక్కా$ 833 సీ ఇంతింత మన్నీల కిసుమంత మన్నీల కెంతటి మన్నీల కింటిమగ(డు ఉన్న మన్నీలకు6 జన్న మన్నీ లకు విన్న మన్నీలకు బెండ్లికొడుకు ఉబ్బు మన్నీలకు నుదుటు మన్నీలకు గబ్బీ మన్నిలకు( గంటినెరను నలుపు మన్నీలకు నెజుపు మన్నీలకు వలిపెంపు మన్నీల కలి విజయుడు గ్‌ రూర్తమన్నియ విగ ధూమకేతు [వకటమన్నియ వ్మిగహపాశియముండు కంటకవువైరి మన్నీల యంటుమగ(ండు బుక్కరాజయ్యవై రుల ముక్కు. 6 గొయ్యం రతిక ఓ గడిరాజు ముట్టిన కనుమలు గట్టిన నెజితవ్వుమన్నీల నె త్రిపిఈగు వంపు పుత్తెంచిన వగవారి (పోపైన కంటించు మన్నీల కంటిమంట వరధనంబుల గన్న బలమల్పమై యున్న వెన్చుదొళ్కు. మన్నీల వెన్నుదగులు ఈవ్చుదోవల( జన్న( దమవారు వద్దన్న చింతించు మన్నీల శిరసు(గొజ్జు

• ర్య నద్యములను పుట 147లో వ. 311 తర్వాత చేర్చి చదువుకోవలయునుంసం॥

38 బొటువద్య మణీమంజరి గః చూ ర్రళ్శాతవని[గవహ ధూమ కేతు (వకట మన్నియ మ్మిగహ బాడబాగ్ని అనుచు గొనియాడుదురు నిన్ను నభిల సభల భూనుతాటోన తిమ్మయ బుక్కభూవః [65 సీ కాఠరండుల వగల్‌ తలమున్కలై యండ దండు పోటోకు మీదషీణంబు అధవా అటబేగిన నా భూమిలోవల సోమవంళముకేసీ చూడబోకు పోయినా కల్లరిపోలె పల్‌ రజరంగ భార్గవరాము ౨, ౨న ఉొరకు నురదాను బంపిన సోలి తొల్లుదుగాని అతనితో. బోరాడ ననుచు జెవ్ప మేదర మెట్లవారు" సీ; వితరజణం బెజు(గని ఆతీలోభులను వేడ (తిక కెక్క నివాని( (ఐసుతింవ ఘనమార్గహీనుకు గద్యవద్య మొసంగ విరుదువద్ధతిలేని దొరను గొల్వ దురమున వంచించు ధరణీళు! గొనియాడల బుణ్య మార్దించని ప్పరువు నెంచ భటకవీం్యదులకీని [వభువుల గౌనియాడ మాటనిలకడలేని మహిపు( దలంవ ఈ శ్రీ వభాకరుల నోట్సునుండి (గహించిన యీ అధికవద్యములను పుట శ52లో న. 322 తర్వాత చేర్చి చదువుకోవలెను_ సం॥

[వలు-మంతీ.[పైళంసా స్రబకము క్ర0 గీ తలకు నినువంటిమన్నీ లధరణినభల మిహిరనిభరేజ : మేదర మెట్టభోజ ॥ నారసింహాంకనత్సు.త ః నవ్యగ్యాత ః గీతగుణసాంద ।; రమణ వృర్వీతలేం ద ॥ 837 ఊ॥ మేదర మెట్లవంశమున మేటివదాన్యు(డ వంచు దిక్కులన్‌ మోదముతోడ నెన్నెదను మున్నుగ మన్నెసభాంతరంబులన్‌ ఆదరణించి మమ్ము ముద మంద(గ6 జేయుము పూర్వు లట్లు మ ర్యాదల నారసింహతనయా : రమణవ్పనృపాలశేఖరా ॥ 838 కః శ్రీదనరగ భటకవులకు లేదనక యపారకోర్కె లెల్సను యొసంగే మేదర మెట్టాన్వ్తయమదు నూదననివ రమణభూవ । నుమళరరూపా | 89 క॥ గజరాజు మన్నియుండవు [వజపాలిటి ధర్మజు(డవు ప్రాభవరీతిన్‌ విజయు డవు ఆరి కెయ్యెడ రజత్మాదిసమానదై ర్య రమణన్నపాలా 840 వాసీ రెడ్డి వేంకటా[దినాయండు సః లంగుగా నవరంజి యంచువీరె ధరించి రంగై మెటుంగారు రవిక(దొడీగి కమణు లందియ్య(గా రహి రత్న అచితమౌ సొమ్ము లంద౦బుగ సొరిది. దాల్చి చెలిక తెపె నొక్క. చెయివైచుకొని, స్వామి యింతపొ ద్రాయె రా( డేమటంచు నెల్లిపూదండచే నల్లిన చల్లని సురటి చేయూని యచ్చోటనిలచి 9 ఇందే పు. 16% .. వ. 353 తర్వాత చేర్చి చదువుకోవలిను.

380 బాటువద్య మణీమంజరీ గి రాకపోకల నిన్నె వరాకుమాని యరయుచున్నది యదిగొ మాయమ్మ సాధ్వి వరమదనకోటిలావణ్య వాసిరెడ్డి వేంకట్మార్రింద్ర! మన్నెహం వీరచంద। ప! క ప్టభూపతి కః అవదు డషీనదుండును కువదు(డును సీకు సరియె కువలయమందున్‌ స్మువదకృష్ణ మహీభుజ విపోశ్తమ కల్పభూజ విద్యాళోజా : 842 కలిదిండి రంగరొజు కః రీలిదిండి రంగరాజా: కుల పెద్దలు నిన్ను( జూది ౨.౪4. లనగరా ౩ వెలమలకు( బుట్టినావా వలువీజను 1 నీకు రావు వ ధ్ధేటికిరా ॥ 843 కలిదిండి రొమభూపొాలు(డు" సీ "ఘోరయుద్దంబులో( గోటిరాణునమీంద జెండువెండాడదే చేతికత్రి ఢీకొన్నమతిదొడ్డ ఢిల్లిఫొంజులమీ/ద జగడంబు సేయదే బాయకత్తి చదురుపాద్చాయైన నెదురుకొన్నవ్పడే సూటిగా( బొడువదే చూజక త్రి నేటుగా మీరు వజునిల్ల ఖానునిమీఃడ నాడంగ నజకదే యాయుధంబు తవవాలా శ ఈతని మీది వద్యమిది. (నభాకరుల (వాత్యవతుల నుండి [గహించితిమి- ఇదే చార. నందును గలదు_నం॥

వళు-మంతి.వళంసా స్రబకము త్రిత్ర1 గీ మహిమ వర్డింవంగా రాదు మానవులకు విరివి ఛభప్పన్నదేళాల వినుతికెక్కి వల్టగాకున్నతుర కుల వంచినావు రమ్మగుణదీవ కలిదిండి రానముభూవ।ః 844 కొండమంళతి ఉఊ నూటవదాలు లిర్చెద వనూనవదాన్యు(డ వంచు నెమ్మదిలా మాటికి నెంచి వచ్చితిని మానితకీ రిధనుండ వౌట నీ సౌట్మివధాను లెవ్వ 6/5 సం[శితరక్షణళ క్రి నీకు బా వహాటమెకొన (పోవుము కృపాకర కొండయమంతిశేఖరాః 8కీక్‌ గోప తిప్పమంతి మః ఎనయకా గోవయతివ్పభూవిభునితో న్మేబాసిళూపాలురన్‌ జన నీగిం [బితిసేయ(గా వినినదోషం బేమిటం బాయునే విను కావేరి మునింగి రంగవిళునిజా వీషీంచి య్యకాంతచిం తనగా రామసమాసనామవఠ నోద్దాముండు గాకుండినన్‌ ః 846 వెంకటాచలపతీందా మః అట మిన్నందిన యట్టివాని పొడ్లవెం తన్నట్టుగాడే సము దృటదై నందిన దానఖేలన మహోద్యద్భాన్క రామాత్య వి నృుటవంశోదయ నిన్ను నద్దుణగణా వూర్తుండ వీవంచు మే మటు వర్ణించుట వేంకటాచలవతీందా సాందశేజోనిదీః 847 మందపొటి రామభ్యదేశుండు శాః దండ్డంగూర్చి విరోధిరాజుల వడిం దార్కొన్నచే సోరులన్‌ చెండ్లన్‌ వైచి తలల్‌ నడించి జయల&్యిం జెంది నద్వస్తువుల్‌ ఐండ్లం దెచ్చిన మంద పౌటి కులకుంభదామలభ దేవన య్యెండ్లూ రిక్కడి కెంత దవ్వు చెప్పుమూ యేణాంకబింబాననాః: 848 ((వలాకరులనోట్సు 27)

980 చాటువద్య మణీమంజరీ మందపాటి రఘుపతిరాజు సీ జనక జుతానంద నంధాయి యాకండు జనకజాత్మ పేమ చతురు(డితండు బహుపుణ్య జనలోక భంజనుండాతండు పుణ్యజనావన స్పురితు(డితండు మ్మత సంతతికెల్ల మేళలొసంగునతండు మి్మితసంతతిబోచి మెలగునితండు మండితరత్నాక రుండాత(డధి గుణ మండల రత్నాక రుండిశండు గీ మనుకులాగణియాతండు మందపాటి కులజుడీతండు దశరధు కొమరు( డతడు రామభదషితీశు పుతకు( డితండు రఘువతి యతండు రఘువతీరాజితండు ఈం మలాజు గుండభూపతి శా॥ _దోరిలామన మర్తు జాన్నగరుమేల్‌ దుర్వార ఉర్వీరమా దిల్లీదాక మషూరుకొన్న దొరవా( డెవ్వా. డహోనీవెళుం వల్రీలాగుణి: గుండభూవరమణీ మ్మలాజు వంళాగణీ 1 450 (నోట్సు = వ) క్‌॥ పుట్టుక వద్మజుండైతే భట్లును పోషంచ వలెను పాలించని బా కదైయు వద్మజు(డౌ నా గట్టిగ మ్మలాజుగుండ గండరగండా 1* 851 (నోట్సు = 27) 9 క్ర వద్యము భా, ర, నందును గలదు,

(వళు-మంతి.[వళంసా స్త్రబకము 8033 కః పొట్టలు "పెంచుక తిరిగే రట్టడి 'పెనులోలి మన్నెరండలకేలాః భ్మృటాజున గలకీర్తులు గట్టిగ మ్మలాజుగుండ గండరగండాః 2852 (నోట్సు - 27 మిరియాల వెంకటపతి మ॥ [కనుమొవ్చ మిరియాల వెంకటపరీందదా నీదుఖడ్గంబు సే రిమి(బై ( బడ్డ విరోధిగ్యాత మవనిన్‌ రెండయ్యె మార్తాండ విం ఐము రెండయ్యె బకాలునన్‌ విదిలి రంవాకంచుక్కగంథీ ఐం ధము రెండయ్యె జనానులానమునకుం దప్పేమి[వేటా జనల. 853 డొక్కాసీతమ్మ = జోగయ్య" సీః సద్యోఘృతము హైయనము పిండివంటలు కండచక్కెర పానకంబు పనన తొనలును నుధతోడ నెనవచ్చు శ్షీరముల్‌ కమ్మనికూరలు కందివవ్ప శాక్నాదనము కడు( జవిగల్లు వచ్చక్ళు మరువులో( దోంచిన మావి సండ్లు మిల మిల మెజసెడి మీ;గడ పెరుగును ,_ మఘారంగాయల బారు నీరు చారు ఈ శ్రీ వభాకరుల [వాత్యవతులనుండి స్వీకరించిన యీ వద్యమును పుట 303 వ. 6939 కర్యాత చేర్చి చదువుకోవలెను. _నం్క

384 ఛాటునద్య మణిమంజరి గి ఇలసురాళికి భట్టుమూర్తులకు [బేమ నఠిశయంబుగ వడ్గించు( గుతుక మలర సీ కుటుంబిని సీతమ్మ నేర్చుదనర ఆతులగుణధాను | డొక్కాన్వయాబ్లిసోమః మ! (బాహ్మణలలామ జగ్గయ్యభవ్యనామః రైర్‌క హైవ మొకభ్యట్రాజు [ప్రాచీన కవి కవిత్వము (సీసచరణములు) హరించి తన పైత్యము (గీతము ) దగిలించి, పొగడినాండు. శిరువశేందుండు లయః నిగనిగని చన్నుణను నగుమొగములుక నకన కగు నడుములు న్మెజయ జిగి నమరకాంతల్‌ నగరరుండు మెచ్చ భవదణిశగుణాఘముల నొగి థిమికి దింధిమికీ ఉిగు డధిమి ఛిమి తొం దిదుడ్రదిగి దిగు డ్రగణ తగుడ్త తతతొం తగణ జగుధగిణ తత్తిగణ తెగుడ తత తత్‌తై జగు డ్రగిణ కాతిగణ తగు డ్రతతతాయనుచు మిుల నటియింపుడురు తగ( దిరువశేందా 1 855 అచ్యుతరాజు గః తొరగిరి మందరములు బృందారకాది శారకారాజవదనలు ళారు తార కార ధారా [శతిన్వరోదారలీల వాడుదురు నచ్యుతేరదుని తవ్యకీ రి. 856

• ఈ వద్యములను [వభాకరులు సేకరించిన (వాత్మవళుల నుండి (గహించితిమి. ఎ=నం౦ం॥

(వకు-మంతతి.వశంసా స్తబకము 8 క॥ సాటి చదలేటినీటికి హాటకగర్చ్భ్చునివధూటి కమర్శుదువనీ వాటికి మధుకై టభరివు వీటికి శ్రీయచ్యుతేం్యదు విశదయళంబుల్‌ 857 గీ బారతీ వదనాంబుజ [భాజమాన కలిశకర్పూర తాంబూల కబశగంధ బంధురంబులు నీమంజుభాషణములు లలిళకగుణరుర్య ఆఅచ్చ్భుతరాజ వర్యం ల! అచ్యుతరామ భూపాలుడు అచ్వుతరామ థూపాలుని గూర్చి భోగరాజు నారాయణమూర్తి గారు చెప్పిన పద్యములు. -మతి [కీరరకిరతి కచ్యుతుండు సుగుణ సత్యరర్మ నవా .మతికిన్‌ రాముడు సత_ళాకలనకున్‌ మారాజు రా జంచుసీ పితరుల్‌ బావ్మిగహించి నామకరణోద్వేలోత్సవం బందు స మ్మతి నీ కచ్యుతరామరాజనుచు నామం బుంచి రుర్వీళ్యరాః 809 శః ఠాసీల్లుం గద పామరుండు నధిక (వజ్దాత్మకుండౌచు, వి ద్యాసామాన్యుడు వండితుండ గు, కవిత్వంబల్లు విద్వాంసు(డున్‌ -=ఇతీ నంవన్నుత రామరాజణ్మృవమణీ సితో (వ్రసంగించినన్‌ నీ సాంగతృము నిత్యమున్‌ సలిపినన్‌ నీమోము వీకించినన్‌. 860 ముంగండ అగపొరొ కోవ్సిరన్టు లొకళవిగారు చెప్పిన వద్యమిది. స్కీ అభిలలోకై కరజాంచన్నిరీకణ 1భమరక [భమర నంవదలతోడ నమికమాదుర్య ధురాధళ వల్లవ లలికాయ్యఘశయ కిసాలములతోడ

886 చాటువద్యమణి మంజరి (వకటకుంకుమ రజఃవటలికాంచితపృథు స్తనహారసూన గుచ్చములతోడ దనయట్టి సహజ చందనపద్మకర్పూర వరిమళామోదవిస్పుర ణతోడ గీ॥ః నురునిజానంద కలళాబ్దీ నొాజపుమీజు కవినుతిమతల్లి కవిత వాక్కల్పవల్లి శ్రీమదచ్యుతరామధాతతీ బలారి 'కెప్పుడు వాక్సౌఢి పాండిత్య మీచ్చుగాత. 861 ఆటపొటలమేటి శ్రీమదజ్జాడ ఆదికట్ల నారాయణదాసుగారు. చెప్పిన వద్యము, ఉ॥ సీతుల సీతులం గదియు నేతల నీయవనీతలంబునన్‌ జూత మనన్‌ లభింపుదురె చూతము బోలు ఫలేం్యదముల్‌ ఫల (వాతములోన నెట్లు గనువప్రైడు పట్టణతుల్యకోభ నే రీతిని వల్లెటూ శృనుకరించెడు అచ్యుతరామర్శాట్పళభూ ః 802 వారణాశి రామమూ ర్రిశాన్తిగారి వద్యము సీ॥; భవదీయ గీర్వాణ భాషాభిమానంబు గన వ్మికమార్కు ని కలిమి దోచె భవదీయ విద్వ్మత్పవర్హనాతత శకి దిలకింవ భోజుని తలపు గలగె భవదీయ కవిలోక పాలనామిత భక్రి నరయ శ్రీ కృష్ణరాయలు స్పురించె భవదీయ భాషాలినవ సమంచిత సేవ గాంచ రాజనరేందు ఘనత బొడమె గీ బార! నల్లవరాజ వంశాబ్ది చర్మద రాజకులవర్శ వండిత భోజధుర్యః సుగుణమణి భూష! వండితస్తుత మనీవ లలిత పభరూవన యచ్యుత రామభూప. 8563

1వకు-మంటి.వళంసా న్రబకము త్రూ వీటూరి వేంకటరామళాశ్తి గారి వద్యము సీ శ్రీరమణియాంధ భారతీ తీర క థి లాధిక జయపురేలాధినాథ వ్మీకమ దేవ భూ విభుదత్త విద్యావి లాస వరబీరుద లాంఛితుండు మీర్టయన్‌ బిరుదంటు మేల్‌ పురుల్‌ పాదుషా చేనాందు కులమధిష్టించువాడు నల్లన యన్‌దేవి కెల్ల పూజలు నల్ప నల్లపరాజోవనామకుండు గీ (శీ ధనంజయ గోతాల్టి శీతరకరుండు నార్య సీతారామ రాజాద్యనసుతుండు 1శాశళృయుక్తుండు పత వ్మిభాజీితుండు నార్యు( డచ్యుతరాయరాజాహ్వ్యయుండు, 856కీ ఈ కింది రెండును గడియారం వెంకటళాన్రిగారు చెప్పిన వద్యములు శొజ రాశా నల్లవరాజనంళమణి మీర్దాఖ్యాతు(డున్‌ సత్కళా భోజుం డ్నాశితకల్పభూజము దయాంలోరా! దీవ్యన్మ వా తేజుం డచ్యుత రామరాజు సుయళోధీర్దాయురై శ్వర్య వి 1వాజిష్టుం డవుగాత శ్రీశునిపురీ రాజ్యేందిరాకాముండై 865్‌ తః. విందుము మీ మహత్త్యము కవిత్వకలా రనికత్వమున్‌ దదా నంద ఘనత్వమున్‌ వితరణ (వవణత్వము ధార్మికత్వని వ్యంది యళః ియత్వము ననర్డ గుణాచ్యుత రామరాన్మణీ విందగు నిన్నుబోలు వృథివీవతి కానలి నందు మెందునున్‌. 8566 మరురవచన్‌ మిర్‌ జాబోలే సున్‌నేమే అతిప్యారా హైం శోభిర్‌న్టభ్‌ విశాల్‌ హృదయ్‌ మన్‌ ఆతి నిళ్చులధారాహై భాషావోఃకీ (పేమీ అవుర్‌ కవికావో కా సార్‌ హై నరనగీల్‌ నంగీత్‌కా (వేమీ తునీకా నివాశీ హై. పం?

388 బాటువద్య మణీమంజరి జగజీవన్‌కీ అపార్‌ మహిమా గానే నాలాజ్ఞానీ హై కాల్‌ కే [వవాహవేగ్‌ మే ఛిపాహువా ఏక్‌తారా హై అనువమరూప్‌ విద్వతా, అభిలవిశ్వకా భాండార్‌ హై (వేమీయోకా _పేమీ ఈశ్వర్‌కా ప్యారా అచ్యుతరామ్‌ రాజాహై.. 8668 మీది రెండు :హిందీ వద్యములును వారణాసి నుండి [శీకృష్ణ కృష్ణళాస్త్రి గారు వాసినవిం విజయనగరారీశులు శ్రీ పూసపాటి నారాయణ గజవతిరాజుగా రడిగిన వళ్నకు మీరా వైంకటపతిరాజుగారు చెప్పిన సమాధానము. సీ॥ [వత్యక్షబావాట పాంబాల నటనల నరనంబు గుల్కనే జదువనేర్తు నాయకీ నాయకనై పుణ చాతురీ శృంగార కవితయు! జెన్పనేర్తు భరతళాన్త విశిష్ట బహువిధ కబ్దముల్‌ చెలగ నాటకరీతి( దెలువనేర్తు తపవ కొణ్లవగాన కాశమ్యృదంగముల్‌ యొంటిగా నవధాన మొనరగూర్తు పారసీభాషచే. ఐరగు సమానముల్‌ చ్మితంబుగా తెనుజేయ నేర్తు గీ॥ నళ్వశివయు జ్యౌతీష మళ్వ కాన్త శిల్పి గారడి విద్య్మలచేత నరయు నృవకులోచిత వృత్తుల నిపుణతయును ఘనత మిరజా ఖీతాబు వెంకటవతీం్యదు( డరయ నేర్చెను బుధజను లోననంగ. 865 క॥ బహదరు మిరజా యనుచును మహరాజ కులోదృవుండు మన్ననతోడన్‌ వవా నారాయణ గజవతి షవావాష నటంచు నన్ను సభలో మెచ్చెన్‌. ౭7)

[వలు-మం్శతి.[వళంసా స్రబకము 289 'వెంక్‌ టనీలాదిరాజు క॥ పంశేజభవవరూవద నంకజ మంజీరనినద భాసురములు ని పొంకపు వలుకులు మిర్‌జా వెంకటనీల్మాదిరాజ విద్యలభోజాః రై కాకర్లవూడి రామళ్యదరాజుగారు చెప్పిన వద్మము మ॥ నమదానేకవయూరదర్శనరుషా సంరబ్ద కంఠీరవ [కము లంస్యాగనిరూఢ భూవలయ రశాదశ శిగాకమ క్‌ము లా వవవ్మితవంళ్యులు [తిలింగ [పాఠళవ [శీధవుల్‌ నుమళతుల్‌ నల్లవరాజరాజనుణిరాజుల్‌ దానకల్ప్మదువుల్‌. 872 చిలుకూరి సోమనాథళాన్త్రిగారు చెప్పిన శ్లోకము ల్లో వంశేన విద్యయా స్టిళ్యా సుగుజేశ్చమవా త్రమాః అన్వేభ్య శృతియో భ్యోమీ మీరాశబాంకితా నృపాః 8023 న! చి నారాయణగజవతి నగర్మ్యవవేశము చేయునవ్పుడు వెంకటవతి రాజు గారు చెప్పిన వద్యము సీ; గగనమండల మదే కంటినే డోయమ్మః గగనంబు కాదది గజము కొమ్మ గజమైతె నకషత గణము లం దేమమ్మ? నక్షతములుగావు నవ్యమణులు మజఖులై త హరిణ్మాన మండలం బేమమ్మ? హరిణ్మాభముల గావు సురకజూలు నురకజూ లవియెతె మెరపు లం దేమమ్మ? మెరువులు జలతారు దెరగు లమ్మ గీ చెరగు లవియైతె నిండు చందురు(డదేమి చందుడునుగాడు ...... ...226062020004 రామరాజేందసుతుండు నారాయణ గజ వతి మహారాజ చందుడే వద్మగంధిః గ!

కిం0 ఉటుసీద్య మణీమరిజరి కపిసేన సీ కోతు లెన్సది కోట్టు కొమరవ్ప నొక గంతు గంతులు వేయు నిక్కంపు గమియు గమికోటి కోట్లును గలయంగ నొక మొత్త మొత్త లర్వది కోట్లు మొరయ వీడు వీడు లక వోణి వెలయంగ నొక సాతు సౌతు డెబ్బది వేలు సరవి మూక మూకలు శతకోటి ముదమొవ్ప సంగడ నంగడ శతకోటి సరగ ధట్టి ధట్టు లర్వడి కోట్లు ధట్టింన నాక మొన మొనలు మున్నూట వద్మూడు తోయ గీః అట్టి తోయలు మరి యారైన నది వెల్వ నట్టి వెల్వలు డెబ్బదారు తోడ నరిగె సౌమిత్రి వీర నహాయు( డగుచు రామచందుండు లంకాపురంబుమీ(ద. 85 ళ్లోః నిత్యం సంధ్యానియమ విధయో రామసేతు ప్రదేశే లోపాము.దా నహచరమునే రన్వహం స్వన్తివాచః (కీడాశి లో మలయళిఖరీ దర్శి కా త్మామపర్డీ రాజా పాండ్య న్స కథ మితర గ్యతసాధారణ,:.3 876 ళ్లోః విరాజతే సుందరపాండ్యదేవ వదాంబుజే కాంచన వీరథభూషా కారాగృహస్థా నివ కాలమేమాన్‌ సొదామినీ మోచయితుం (వవన్నా: 87 &. ర56 నుండి 8/5 వకు గల వద్యములు ఫ్రీ (వళాకరులు సేకరించి యుండిన [వాత్మవతుల నుండి (గహించినవి, _సం॥ 2 ఈ శ్లోకములు (నభాకరుల నోట్సు నుండి గహించితిమి, _నం॥

(వళు-మంత్రి. పళంసా స్రబకము క్రై శ్లో; శ్వదంగణే విక్రమ పాండ్యదేవ మతంగజాశ్ళృం అలినోవిభా ని ఆవాస దానా దరిభూవతీనాం ఆళాంత శైలా ఇవ సావరాధాః 678 శ్లో న్వసి వ్మికమ పాండ్యన్య బావానే చ్మకవర్రినే ఆరిరాజ వరూ కంఠ (వరమా కరణ (దువే ః 879 శ్లో "సేవాదుః ఖాలి భూతన్య యాద్దా దుఃభోధ (లేవ భాయ) ళభూయసే దీర్దాధ్వ వరిభిన్నన్య శ లకోట రివాగతః 'సేవాశ్వవృత్తి రుక్తాయెః నతై సృమ్యగుదాహృతమ్‌ స్వచ్చదం చరతి క ళం వ్యికీతాసుః క్వ సేవకః 880 లోక రామో దారవియోగ్య ఐధ్యత బలి శ్చోరో వాతహ్మ్శదకః। ద్వాంజాశీఖలు వ్మికమార్క. నృవతిర్ధర్మోవనం వస్టిత చండాల్మాశయ దూషితో ఐత హరిళ్చందదో జగద్వల్పభః ప్రాప్తేకాలనశే విధర్‌బలయుతో ధిగ్ధిగ్యృరధాపౌరువమ్‌. కి 888 శ్రీనాథుని చొటువులు సీ నీలాలకాజాలఫాలకస్తూరికా తీలకంబు నేమిట దిద్దువాండ నంగనాలింగ నానంగసంగర ఘర్మ శీేకరం బేమిట జిమ్మువాండ మ రేభగామినీవృ త సనంబుల

• నెలవంక లేమిట నిల్పువాండ భామామణీకచాళరణశోభిత మైన హొపట నేమిట( బాపువా(డ్‌ 1 ఈ ల్లోకములు (వవాకరుల నోట్సు నుండి (గహించితిమి. _సం॥ 2, చాటువద్య మణిమంజరి కొత్త కూర్పు! వు. 352, 302లలో చేరని మరికొన్ని వద్యములివి [వభాకరుల నోట్సు నుండి, క్రీడాభిరామము పీఠిక నుండి [గహింవబడినవి. _సం॥

32 చొటువద్య మణిమంజరి గీ; ఇందుసఖులను వే(పొద్దు( (గిందువటిచి కలికి చెంగల్వజేకుల కాంతి. దనరి ఇళ4 06060 366060006000.. ఆం. అహహా! పోయె నా గోరు! తనచేతిపోరు మాని. 882 ఉ॥ ఇంగల మంచు వచ్చి యడియే నని కా త్రమసాని _మొక్క(గాం గొంగు బిరాల్న( బట్టి తిరుకొం గటు దీసి జలార౦ిచెంతనే వంగ(గ౯ బెట్టి యోనిం దిరువట్టల( గొట్టగ6 జాలు జాలు సీ

• ౨ ౬టంచు నిన్ను మణి తిచైనుగా శఠకోవజియ్యరూ; 833 ఉ॥ జంగమురాలి. బట్టి యొకజంగము వంగంగ బెట్టి యోనిలో లింగము! బెట్టి (కుక్రియదలించుచు నొక్కాకతా(కు లాకినన్‌ లింగః నమశ్శివాయః గురులింగః మహేశ్వర ! జంగమయ్య! యో యంగజభంగ : సాంబగురు(డా ! యను(దా/కినకా(కుతా(కుకున్‌. 88% ఉ॥ _గోష్పదరూవమై మిగుల గోమలమై గణుతింవరానిదై శష్ఫవిహీనమై నునువు చాలగలగత్తి [దవతల.ఐపార మై పుష్పిణి యైననీభగము పుణ్యమునన్‌ భుజియింవంగలె వా స్తోష్పతికైన నో దవిడసుందరి ! నిన్ను వచింప శక్యమే? 885 చ॥ వడిసెల చేత( బూని బిగివటువగుబ్బల: బెట జాజంగా నడుము వడంక(గా( బీజుడు నాట్యము సల్పగం గొవ్పువీడంగా దుడదుడ మంచెయెక్కైె నొకదౌడ్డమిటారపు6 గమ్మకూతురున్‌ దొడదొడ మంచమెక్కైె నొక దొడ్డ మిటార పురెడ్డికూంతురున్‌. 886 శా॥ హంసీయానకు! గామికిన్నధమరోమాళుల్‌ నభఃపుష్పముల్‌ సంసార్శదుమమూలవల్లవగుకచ్చం బై నయచ్చోటి వ్‌ ద్వాంసుల్‌ రాజమహేందవట్టణమునళా ధర్మాననంబుండి వ ధ్వంసాభావము 1పాగభావమనుచుకా దర్కి ౦6 రెలవ్సడు౯, 887 న!

• ఈ సంధి శ్రీనాథప్రయుక్తమే. శివర్మాతి మావాత్మ్య్యమున జూడందగును, 'కయ్యధమి అనియే కవ్మివయోగముగావచ్చునుం

(వళు-మం్నతి.వళంసా స్త్రబకము 993 చ్‌ ఉలిమిడిచెక్క యు౯ మిగులనుక్కు యు జప్పని రొచైముక్క యుజా మలినపుగుడ్డలు౯. నులుక మంచపు(గుక్కి యు జీకటిల్లునుం దలచిన రోంతవచ్చు నొకనాఃటిసుఖం బొకయేంటిదుఃఖ మీ వలివెల వారకాంతల యుపస్టలకుం బదివేల దండముల్‌ ? 688 క।॥ తేలాకాయెను బోనము హిలాయెను మంచినీళ్ళు వడియుండుటకున్‌ నేలా కఆవాయె నిసీ కాలినగురజాల నిష్టకామేళ శివా: 85 జేస్తేమి లేనీ మామెకుడిచేతికి దండ మటుండనిమ్మయా విస్తరి పుట్టినట్టి వలువిత్తుల ఆంకుల రాచవీటిలో నస్తును ఐస్తు వాయె! గవితార్థుల కక్కడః గూడు గల్గునా? 880 స్కీ జిలుంగైనచెంగావి జిగిమిఅుకుచ్చెళ్ళు చిన్ని మెనైలమీ:దం జిందులాడ సీచైనరత్నాల కాటంకములకాంతి కుల్కుగుబ్బలమీ(ద గునిసి యాడ గుజుతై నయవరంజి గొవ్పము శ్రెపునత్తు మోవిపై నొకవింత ముద్దుగుల్క- తీరై నముత్యాలహారముల్‌ మేలిమై మెటు(గుః జెక్కులతోడ మేలమాడ గీ గంధకస్తురివాననల్‌ గమ్మనంగ నలరువిలుకానిచేతివూ వమ్మనంగ కొళ్ళనందెలు గలుగల్లుగ ల్తనంగ సౌగసు గుల్మ ౦గ వేపారిసుదతి వచ్చె. 891 ఉ॥ వాసన గల్టుమేను నిడువాలుకనుంగవ గవ్బిగుబ్బలున్‌ కేసరిమధ్యమున్‌ మదనశకేళికి నింపగుబాహుమూలవి వ్యానము గల్లినట్టియెలనా(గను బోగముదాని/ జేయ కా దాసరిదాని. జేసినవిధాతను నేమనవచ్చు నీళశ్వరాః 892

క్ర్రంశ బొటువద్య మణిమంజరి సీః మకరధ్వజునికొంవ నొకచెంవ గమనింస జీర గట్టినదయా చిగురుటోండి యుభయక కములందు నురుదీర్హ తరము లౌ నెజటులు పెంచినదయా నీలవేణీ పనపువాసన [గమ్మ( బై (టచేలము లెస్స ముసుకు పెట్టినదయా ముద్దుగుమ్మ వూర్త్చచందదునిబోలి పౌసంగ సీందూరంపు బొట్టు పెద్దినదయా పొలతి నుదుట గీ ఎమ్మె మీజంగ నిత్తడిసామ్ము లలర వోరచూప్తులు గుల్క సింగార మొల్క కల్సి. యేతెంచె మరునిరాచిల్హ యనంగ వలపులకు పేటి యొక యొడ్డెకులవరూటి. ర! క్‌ నిబ్బరపు(గలికిచూపులు జబ్బించుక లేనిపిఖుందు సన్నపునడుమున్‌ మబ్బుకురు లుబ్బుకుచములు విబ్బీలకు గాక కలవె వృథివీస్టలి పె. 6894 ఉ॥ _దుష్పరివారకూన్యగతితో మెజుంగై నరసోచితోల్లన త్పువ్చళరాసన్యకియకు( బొల్బెనలారి మనోహరంబు నౌ పుష్పనసుగంధ్యనంగగృహపుణ్యము నకా భుజియింవంగల్లె వా సోస్పతి కెన్ని యున్న సరితూ(గినవే యొకశోళనంబుతోన్‌. 895 ఉ॥ కూటమి నొక్కనాటికి. [దికోణనహ్మనములం బగుల్బునీ ధాటికి( జల్లడంబులును దారుణగోణము లంచుగోచులుజా | శాటులు నోర్వంగా(గలవె ః చాలును నీదు విజృంభంణం ఐయో ఈీటికి లేవ(బాజితీవి యీసరిపొద్దుక డం ]బజావరీ। 896 ఉః మావటికొండవీటికసుమాలపు(దొత్తులః జూచి యేల యు జ్ఞావనళ క్రిదూపెదవు దబ్బజ శిళ్నమ 1 వారిసొమన శ్చావగృహాంతరాశతలజ్నాగడుద(గనిరర్గళ్మవణో ద్ధీపీతకాలకూటవిషదిగ్ధశశీరుల ము న్నెలుంగవే £ 87

(వలు-మం్యతి..సళంసౌ స్రబకము 305 చః నడి గలవంటగుంటకులనంభవ వేంకటభట్లయింటిలో వడు గని చేరవత్తురట వచ్చిన్మవాహ్మల కేమి వెట్టునో పిడుకల వెట్టునో మజియుబీ(టల బెట్టునా జాల వెట్టునో తడ(ఐడ లేవ( (దోలి తనదడ్డొక టడ్డము బెట్టి కొట్టునో ? 898 ళం ఏ న! ట్‌ ఉ॥ రాతిరి నేను వస్తు హయరత్నము వస్తు కవీందగాయక (వాతము వస్తు ర ఉతంల పంటక66క69ిర ఆజ అ6 ం0ం లే(తమిటారి నా వయసులేమ యువ_కు( ఐన్తు భూవరా | 899 సీ నగముః బోలెడుమేను సగము చేసెను గదా ఈగము కా దది నమహోరగము గొని పెల్లు రోగముల దుఃఖీల్ల జేసెను గదా గొల్లిగాదది యీతముల్లుగాని గోంకుడుపుండ్ల6 జీకాకు జేసెనుగదా =కుగాదది మారుబాకుగాని భగభగల్‌ తనువెల్ల రగుల( జేనెనుగదా ద్ద గాదది నివ్చముద్దగాని గీ న | వయివసారంబుగని పొర(బడితి. జెడితి. తం0 వాల, యువతి, లోల, |పొౌఢలకు( జెప్పిన వద్య్మములు యువతి : సీ కౌాంగిటి లోవల గదియంగ వీగియించి భనుగవ లెదురొ త్రి చాలసొక్కి ఆరవిరిసిగును నాహ్హాదనంబును దత్రరంబును గడ వీత్తరంబు 9 వాల మీంద చెప్పిన “శమనీయకర వల్లవము వద్యము చాటు.[వథమ భాగము (కొత్త హర్పున గలరు. -నం॥

3035 బాటువద్య మణిమంజరి వెడవెడ మెరయును వివిధ రతి[కీడ చేతకు( జాల్కగా( జెల(గి పెనగు ఒయ్యార మొనరించు నువరతిగతులను రెవృలలోవల గప్పికొనును గీ సకల రుచి సొఖ్యముల చేతచాలసొక్కి నిండుజువ్వని గలయంగ నేర్తువీవె రాజవర మేశ రాజాధిరాజ విభవ లషజో పేంద ॥ (1ప్రొాధరాయక&ఓకీంద ః 901 ్రౌారకు కిలా సి; అలుకయు.( గినుకయు నలసభావంబును (కొవ్వును నవ్వును గుమురుకొన(గ్‌ కౌక్కుల నొక్కుల సోయగంబుల చేత నగవుల కొసరుల నవ్వుకొనంగ దట్టించి గదుముచు గొట్టును జడకొర్ధి వింతయా తమకంబు సంకతసిల్ల చెదరుల బెదరుల( జెన్నుల మిన్నలౌ బహుఐంధ ఖేదముల్‌ వనిగొనంగ గీ॥ (ప్రౌఢ వలపించు నప్పంచబాణునైన అట్టి ప్రౌఢను వలపింశువౌర నీవు రాజపరమేళ రాజాధిరాజ వీళవ లక్షణో పేందద £ (పౌఢరాయకితీంద । 902 లోలకు ;. సీ చన్నులపై జెయిచాంననీయక లోగు నక్కున నందంద యదుముకొనును (ప్రాంతసుద్దులు కొన్ని వచరించి వచరించి ఐంధభఖేదముల నిర్భంధనణుచు

వ్రళు-మంధతి. వళంసా స్రబకము వ్ర సూచ్యపుతావునం జొచ్చి పోవ(గ నీక యదను లేకుండిన ముదము పెన6గు మోముకు(దెచ్చును మురిపెమెంతెంత్రై న (పియ/జాల పోషించు పెక్కు గళుల గీ వంచశరుండెతి పోయిన పాళమనగ వరఃగ కస్తురిముడిచిన పాశ యనంగ లోల జవరాలు విటులను జాలి పెట్టు లక్షణో పేంద (ప్రొాఢధరాయ కిరీంద ః 903 ఆదినారాయణా జనాహ్లాదరరణ (1 * సీః (పనవ వేదనవడ్డ పడతుక తరువాత విషయ వయత్నంబు విడిచి యున్నె దండుగ కలవడి బెండైె నహలికుండు హలకర్మ మటమీద నణచి యున్నె అఆవయం లై నట్టి శిక్ష గల్గినదొంగ వదలిన ొల్లిటివరున విడునె అ త్రింటివార లెంతణచిన నంత నం చారిజీ న్వభావసరణి విడునె గీ; తగినవారలు తా మెంత నొగిలి గడిమి విడిచి పెట్టిన ధనలోలి విడిచియున్నె సహజమైనట్టి తన తొంటి సరణి నెప్పు డాదినారాయణా జనాహ్లాదకరణ | 90% న్స శయ్య నాయ్యనజార సయ్యన డాసిన విటు( డనుష్టింపక విడచి చనునె కనవుకే సస్యంబు గాని నొందిన తరి దున్నక తొలగునే దుక్కివాడు న ననతావాతా శ శ్రీ (వళాకరుల (వాత(వతుల ముండి (గహించితిమి. నం

398 బాటువద్య మణీమంజరి పక్వంబు గాకున్న పననకాయకు వన పాలుండు గొట్టడే పట్టుక్కారు కాపులగొడ్డు పాల్సేపకున్నను కట్టు బంధించడే (పట్టి) పసులవాడు గీ! లోభళగుణమున ధనికుడు లోలవృతి కవుల కిడకున్న వానిపై కరుణ వదలి గద్యపద్యావళల వాని గెల్వవలదె ఆదినారాయణా 1 జనాహ్లాద కరణ 905 సః కర్కుళ పాషాణ కర్షణంబునగాని కొబ్బరికాయనీ రబ్బ నగునె కఠిన రత్మిశాంత(గా( జేయతరిగాని "సెలతుక సుతుల దా నెలమి గనునె వృషణఘట్టన చేత వెతల నొాందకగాని వృషళంబు కృషిసేయ వెరన దగుణి హలముఖంబున( జాల నలగ దున్నక కాని పుడమి సన్యం బిడ బూన నగునె గీ వికట పదపద్యములచేత |,వకటమైన నిందలు నభాంతరములందు నెగడు మీద గాశ సుకవుల కిడనేర గలదె కుజని ఆదినారాయణా జనాహ్హాదకరణ ॥ 906 సీ మైలకోకలు మోసి మను గార్హభం జాజి సాది కశ్వమురీతి సాగ గలదె వల్వలంబుల జేర (బతిశెడి కొక్కెర పంజరశుకి పోల్కి ఐలుక గలదె వశుక శేబరముల పాలైన కనకంబు నీంహలీల రవంబు( జేయ గలదె వూతిగంధంబున పొదలు మషీకము సూ నానవం ఐబవలీల నాన గలదె

(వళు.మంత్రి.వళంసా సబకము త్రం గః నంకర కులంబునందున నంభవించు జను(డు కాలవశంబున జగతి యేల హైలుపడియున్న వండిత [పొడి గనునె ఆదినారాయణా: జనాహ్లోదకరణ $ రం? సీ సాని తెయ్యని యాడసాగిన దానిపై కనకంబు కురిపించు తనకు తానె కొండెగా డొకకొన్ని గొడిమెలు నుడివిన కౌగిలించును వాని గరుణతోడ యువజను ల్మృదనమహోత్సవోక్తులు దెల్బ వారికి మౌ క్రికహార మిడును వాచాలు రొకకొన్నివార్తలు ఐల్కిన ళాలూలు భూషజాల్‌ చాల నొనగు గీ నుకవి యభిలపురాణముల్‌ [శకులు ళాన్హ కావ్యనాటకములు మృదుగతిని దెల్ప దాని గడకంట జూగగాబూనం డెన్వ: జాదినారాయణా జానాహ్లాదకరణ ; 903 సీ పొ ల్లెంత దంచిన వూట కూటికినైన తండులంబులు గూర్చు దలవ వళమె మరుభూమిలోపల మన్నెంత [దవ్విన పుడి సెడు జలమైన బడయ వళమె వంధ్యతో రతికేశి వరుసతో సల్పిన సుతలాభ మందుల జూడ వళమె యిగుళ పోకగజేసి పొనగ మర్షించిన నూనియ దానిలో గాన వళమె గీ హీనకులమున జనియించువాని జేరి (వకువటంచును సుకవులు (వస్తుతించి కశాచమైనను వానిచే గాంచగలరె ఆదినారాయణా | జనాహ్లాదకరణ 1 909

400 చాటువద్య మణీమంజం౦ (పార్షనము ఇ సీ నిభిలభూధరదరీ నిమ్నోన్నతస్థలీ విహరణాగత మైన వెనుకబెణుకు( యమిరశణార మె యమహృత్క-వాటంబి( వ ఒగుల(దన్నిన నా(టిపాత(నొప్పి (బవ్మోదినక ల నిర్ణ రకృతార్చనకాల మున నిల్వు( బట్టిన మొనయుగుదులు నేశా్యఘిపె నిల్చి నృత్యమత్యంతంబు విరచించునా(టి తిమ్మరియు(దీఅి తః తోమి గుదైదం బిసికెద ధూళ/దుడిచి (వేళ్ళువిటిచెద( జూవవే కాళ్ళు తండి నిగమనుతకీ ర యెలకుర్రి నగరవ ర్తి యీళనుల్లేళ లింగ తృమాళతాంగ : ర్న0 మః తలక ట్రిత్వము కొమ్ము నేత్వమును నైత్వం బౌత్వముం బొల్వలు౯ బ్‌ స్‌ న్‌ బలుసంయు క్రపుటశర ౦బులు విరామపానళబ్బాదు లిం దుల జేతవ్పునందవ్ప నజ్ఞుడను నలా దూషింవ కాతవ్వులొ వృలుగాంజేయు(డు పెదలార ! మిము నేపొౌదుక బశంసించెదజా. ౪11 చి జాచి హో శో॥ విసరవిందు మాతాది ళా ణి వదపాదాశరాది చ న్యూన మవ్యతిరి కం వా శకనుస్వ పురుషోత్తమ ! రి వును

[ఈ [గంథంలోని కొన్ని న శఈ (గంథ న్ని నంన్కృృత ల్లోకాలకు తెలుగు వివరణ] ఎ=ఆచార్య పుల్లైల (శ్రీరొమచంద్రుడు

పే. 3 షో గ్గ

దీనంవంటి వచ్చని రంగుల బంగారం రాసులు యాచకులకు వంచి "పెట్టాం. వాదాలలో వాదులనే గజాల ళాస్తోంక్తులతో నిండిన వాక్కు.లను తిప్పి కొట్టాం. రాజులను పీకివేన్తూ మళ్ళీ నిలబెడుతూ, పాచికలతో ఆడుకున్నట్లు వాళ్ళతో అడుకున్నాం. ఆరిత్వాన్ని జరవవలనీన అవసరాన్ని కూడా దైవం కల్పిస్తే అందుకు కూడా నీద్దంగా ఉన్నా౦. పీర్‌. ల్లో. క్రి

హరిళ్చం్యదుడు, నలమహారాజు, పురుకుత్చుడు, వురూరవుడు నగరుడు కార్తవీర్యుడూ ఈ అరుగురూ చకవర్తులు, సే 00 శ్లో 52

ఓ! అనవేమ మహీపాలా? యుద్దంలో శ్యతువుల బాహుదండములనే చందుని పాలిటి రాహువైన నీ బాహువునకు స్వ స్లి అగుగాక. శే. 50. ల. 131.

“తెలుగులో రచించిన కావ్యం ఇనుముతో చేసిన అలంకారం"

“ఇది సంస్కృతం అనే అరణ్యంలో నంచరిందే విద్యాంసులనే మద గవాలను కట్టడానికి ఉవయోగించే గొలుసు” పే. 54. ళో 149

వీర్మాగేసరుడవై న ఓః కృష్ణరాయనృపాలాః కుచములు నడక లత వంటి రోమవం క్రి, మాటలు- వీటి లీలలు గల నీ శశుస్త్రీలు తమను వెంటాడి వస్తూన్న చ్మృకవాకాలనూ మదగజాలనూ సర్పాలనూ చిలుకలనూ తమ ముఖచందుడు నడుము కేళపాశము కంకణాలలో [వకాశిస్తూన్న వైడూర్య రత్నాలు -వీటి నహాయంచేత తను దగ్గరకు రాకుండా చేసుకుంటున్నారు.

402

స్తనాలు చూచి తమ సజాతీయాలైన చ్యకవాక పక్షులనే (భ్రాంతిచేత చ్మకవాకాలూ గజగమనం వంటి గమనం చూచి కరేణువులనే (భాంతిలో గజాలు నల్లని రోమరేలచూచి సర్ఫాలూ. దిలుక వలుకులవంటి వలుకులు విని చిలకలూ, అస్త్రీలను వెన్నాడడం కోసం [పయత్నంచేశాయి. అయితే వాళ్ళ ముఖాలు చూడగానే చందుడనే [భాంతితో రాతి చందోదయం అవగానే విరహంపౌందే చ్యకవాకాలు వెనకి, పారిపోయాయి. నడుములు చూడగానే నీంహాలు అనుకొని ఏనుగులు పారిపోయాయి. కేశపాళం చూడగానే నెమలి (గరుడవక్షి అని భయవడి సర్పాలు పారిపోయాయి. కంకణాలలో ఉన్న పిల్లి కండ్డు రంగుగల వైడూర్యాలు చూడగానే పిల్లి అని భయవడి చిలుకలు హెైంపోయాయి అని భావం. పే 56 క్లో 150

గొన్స్పవరాకమంగల ఓ! రాజాః నీ యుద్ధయ్యాతలలో సేన్యాగలాగాలు విద్యాధరుల వాద్యాల్మమోతలతో రణంధణం ధణ ధణం ధాణంధణం ధ్వను లతో మార్ముమోగుతూ ఉంటే నీవు ఖండించిన వీరులను వరించడానికి వచ్చిన దేవతాంగనలు నాట్యం చేస్తూంటే ధిమిధిమ్మి ధిం ధిమి ధిమిం ధింధిం ధిమిం ధిం ధ్వనులు వినబడుతున్నాయి పే. 54 శై. 151

“నరస భళూపాలుని నభలో ఉండే స్త్రీల చూపులకు భయవడిన లేడీ రాజును (చందదుణి। ఆశయిసే ఆ రాజు వాళ్ళ ముఖాలచేత జయించబడీ తన మండలం (చందమండలం, రాజ్యమండలం అని రెండర్జాలు) విడచి, దుర్దేశుని (దుర్గకు ర్తయెన శివుడు, ఒక దుర్గానికి అధివతి అని రెండర్థాలు) జటాటఫిని ఆశయించి, తనను శరణుజొచ్చిన ఆ మృగాన్ని ఆతని చెతిలో పెట్టాడు- సన్మార్గమునందు ఆస క్రిగల వాడు (మంచిమార్గము, ఆకాశమార్గము అనీ రెండు అర్ధాలు) ఎంత శ&ఓీణదళలో ఉన్నా తనను ఆఇశయించినవానిని ఉపేషీంచడు కదా?” పే 55 ళో. కేర్‌2.

వీర్మాగేసరుడ వైన ఓ కృష్ణదేవరాయా ; యుద్దరంగంలో నీవు చేదించిన పారశీక దేశ రాజులు న్వర్గరాజధానియైన అమరావతి చేరి బృహనృతిని

403

పీరుత్త అని, ఇం్మదుణ్ణి “సుల్తాను అనీ, శచీదేవిని 'బీవీ అనీ నమన్కరించే టప్పుడు “సలాం” అనీ అంటూ దేవతలకు చిరునవ్వు పుట్టిస్తున్నారు. పే 55. శ్లో. ట్‌3ి

ఓ కృష్ణదేవరాయా ః కవులు నిన్ను స్తుతిస్తే సుతించెదరుగాక. మేము మ్మాతం స్తుతించము. నరసింవా కిశోరుడు (నరసింహుని కుమారుడు గజవతిని జయించడం అనేవి ఏమంత గొవ్ప వని: (నసింహంపిల్ల ఏనుగును జయించిన దంటెి ఆశ్చర్యం ఏమిటి?) సే. 57. శో 158

శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ఇచ్చిన నుణులతో విద్వత్కవులు తమగ్భవిీలలో అనేక రత్నాలు పొదిగించి చవటాలు చేయించుకున్నారు. అందుచేత వాళ్ళ ఇండ్లల్లోని భూభాగాలన్నీ రత్నాకరాలు (రత్నాలకు నెలవులు) అమొపోవగంతో సీష్ళ మాత్రమే మిగిలిన సముద్రాన్ని సజ్ఞనులందరూ “అంభోధి, జలధి, వయోధి* ఉధధి, వారాంనిధి, వారిధి" అనే పేర్లతో పిలుస్తున్నారు (దానికిపూర్వం ఉన్న రత్నాకరం అనే పేరు ఇప్పుడు లేకుండా పోయింఏి.) పే 57. ల్ల 159

“నాన్నా : అమ్మకి కోవం వస్తూన్నది. నీ తలమీద ఉన్న ఈ గంగను విడిచి పెట్టు” “కుమారస్యామీః నీవు అన్నీ తెలిసినవాడవు కదా: ఇన్నాళ్ళూ నా నెత్తిమీద ఉన్న ఆమెగతి ఏం కావాలో చెన్స*. ఆ మాటవినగానే కోవం వటజాలక “ఆమెకు ఏమిగతీ అంటావా-” “అంభోది, జలధి వయోరి, ఉదధి, వారాంనిధి, వారిధి” అనీ అరుముఖాలగో ఒక గ్రామాటే సమాధానం చెప్పాడు. శస. దర్‌. ళో 506

కృతయుగంలో మహాదాత బలి; (తేతాయగంలో రాముడు. ద్వావర యుగంలో కర్ణుడు కలియుగంలో రాయన భాన్కరుడు. సే, 272 ళో 532, 533

గజపతి వంశంలో పుట్టిన శ్రీమంతుడై న గణవతి ఈ భూమండలానికి రాజుగా ఉన్నాడు. ఆయనకు బాలమంది మంగతులున్నారు. గోవరాజు వంళానికి చెందిన రామామాళ్యుడు గణకులలో తేవ్టుడు. ఇతడు గజణకులకు హితం చేకూర్చి గౌవ్నకీర్రి నంపాదిందుకొన్నాడు.

శీ04 ల్లో, 534. 536

చం[దసూర్నులు ఎంతవరకూ ఉంటారో ఆంతవరకు.... .. ....శాలి వాహన శకం &067లో రకా&ఉ భాదవద అమావాన్యనాడు సూర్యగహణ పర్వమునందు కృష్ణ వెజ్లానదీ తీరంలో అ రాజునుంచి దానం గ్రహించాడు. కలి యుగంలో చేసిన ఈ దానాన్ని ఏ దురాత్ముడు లాగుకుంటాడో వాడు ఆరె వేలసంవత్సరాలు గాడిద జన్మ ఎత్తుతాడు.

(హ్మ ఎలాంటి ఉనయోగమూలేని మేక మెడలోని చళ్ళనూ ఒంటె తోకనూ, ముక్కులో రోమాలనూ రెండు వృషణాలనూ సాహిణిమారభూపా లుణ్ణీ స్కృష్టిందాడు. ఆందుచేతనే అతని కీలోకంలో వూజలేకుండా పోయింది. సే. 389. జ 673.

మీర్దా అనే మాట చిహ్నంగాగల ఈరాజులు వంశంచేత విద్యచేత సుగుణాలచేతా ఇతర గృతియులందరి కంటె చాలా గొప్పవారు. సే, 390, క్లో. 68ర

సంధ్యావందనాది నిత్యకార్య్మకమాలన్నీ రాముడు నిర్మించిన "సేతువు దగ్గర వ్రతిరోజూ ఆగస్తుని స్వ న్తీవాక్యాలు. మలయవర్వతం [క్రీడా3ైలం. త్మామసర్డి దిగుడుబావి, అలాంటి పాండ్యరాజుకూ ఇతర రాజులకూ పోలిక ఏమిటి:

సుందరపొండ్యరాజు పాదాంబుజంలో ఉన్న బంగారు వీరభూషణం (కడియం, కారాగారంలో ఉన్న నల్లని మేఘాలను విడిపిలచడానికై వచ్చి ఆశయించిన మెరుపువలె ఉన్నది. (భావం స్పష్లంగాలేదు.) పే. 391. ల్లో. 878.

ఓ పాండ్యరాజా!; నీముంగిట గొలుసులతో కట్టివేసిన మదగజాలు, శృతురాజులకు నివానం ఇచ్చిన ఆవరాధానికి వంధించబడిన దిగంళాలలోని వర్యతాలవలె ఉన్నాయి.

శ్ష05్‌ “సీ. 391. ల్లో, 679.

శ్మ్రారాజుల శ్రీల కంఠాలలోని మొదటి ఆభరణాన్ని (మంగళ నూశాన్నిి తొలగించినదీ చ్మకవరీ (రాజ్యచ్మకం నడిపంచేదీ) అయిన వ్మికమపాండ్యుని వాహువుకు స్వస్రిఆగుగాక. సే. ౩1. ల్లో. ౫0.

"సీవ అనే దుఃఖంతో బాధవడుతున్న వానికి యాచన అనేది చాలా చూరం నడిచి అలిసిపోయిన వానికి ఎదురుగా (దాటవలనిను వర్వతం కని పించినట్లుగా ఇంకా అధీక దుఃఖం కలిగిస్తుంది. పే 91, ల్లో 880

“సేవ శ్వవృత్తి (కుక్కవృత్త్రి)” అని అన్నవాళ్శ్ళమాట సరైనది కాదు. స్వేచ్చగా తిరిగే కుక్క ఎక్కడ తన (ప్రాణాలే అమ్ముకున్న 'సేవకుడెక్కడః సే. 391. ల్లో 881.

రాముడికి భార్యా వియోగం కలిగింది. బలికి బంధనం లభించింది. జూదకుణ్ణి చోరులు చంపీవేశారు వ్మికమార్కుడు కాకుల్ని తిన్నాడు. ధర్మ రాజు ఆరణ్యానికి వెళ్ళాడు, జగత్తుకు ఇస్టుడైన హరిశ్చందుడు చండాలుణ్ణి

ఆ(శ్రయించడంచేత దూషితుడయ్యాడు. కాలం వచ్చినపుడు దైవమే బలనత్త రమై పురుషకారం అంతా వ్యర్థం అయిపోళుంది. పే. 400 ల్లో ఫ్రం,

వినర్గ అనుస్వార, మ్య్మాత మొదలై నవీ వదము పాదము అతరమూ మొదలె నదీ"ఏదైనా తక్కువైనా, ఎక్కువైనా. ఓ పురుషోత్తమాః వమించు.

చాటుపద్య వుణీవుంజరి

అకారాది పద్వాన్ముకమణిక

ఆఅంగజ నిభువెంగళవిభు 405 అన్నామంతిశి ఖభామణి 637 అంగుగానవర౦ జి 841 అనినీవై రులమంతులిట్లనిన 608 అంచితరాయరావు జ59 అనిబాజినవిధినవ్వును 679 అంటేవేశకు నంటును 643 అనిలో వితిగివచ్చి 2638 అంబాకువ్యతితొత । 159 అనుదినము నన్నదానము 5098 అక్కజమైన దుర్దనుని 591 అనుదినము నీడ దొక్కంగ 604 అక్క జమొన్సగా భుజనరాకమ 264 ఆనుమానమేమిలేకను తీరక ఆక్క అకొదవని 75[ అవరిమితదయాసాగర శీర అభిలలోకై క 861 అప్రదుండషి 842 అగణితకిర్రిలోలః సుగుణాకర : 254 ఆవ్పలిడునతడు 578 అవాగళ స్తన 58] అబ్బముఖీమనోజ ॥ క్షెత్త7 అజు(డు మదివెదకి తీ5శ ఆతయంబొసంగుము 908 ఆటమిన్నందిన 847 అభియాతి సర్వంసవో 448 అడపాలుకుంచెలరిగెలు 298 అమిత (వకావనమిత డస్‌ర్‌ అడుగ(దగువారినడుగక 695 అఆమిత।వతావవాలార్క 463 ఆతిథికోటకునిల 495 _అమృతాంబానకయున్న 240 ఆతిశౌర్యుండగువూసపాటి 287 అయలక్ష్మీనిధి రాయన్మవళు 487 అదలెజుంగవుగదా తరి అయ్యయనిపించుకాంటివి ఈ 2 ఆదిగొసాయవనేని 805 ఆరికాంతలముసుంగుతెరల 239 అద్దిరః: వీరముత్త(డలియాతి 607 అగిఐలలేదిలింగవసురాధివు 300 అదెఛ్ళతంబఐదె బామరంబదె 372 ఆరివర్గములందాకి 42 అధికారమబ్చి &ఈ3 అఆరివరులేజువలీమని ర అనఘ్మపాభవః। గుంటువల్లి. 610 అఆర్దిర్యకనకస్వ 7 అనవేమమహీపాల 82 అరుదౌ శ బిరుద్మవతానములు 258 అన్నరొకొండవల్లి 408 అర్భలయెడ లగ్యఐత్యర్థల ర్‌71

ఆకారాది వద్యాన్ముక్రమణిక 407 అంపాండునకు 780 అలములోన సింగవనుధాధివ 252 అలపాదుసావు చేనాకు శీ2శీ ఆవినుకొండకు రెంగవ న! అరలలంబాజితీవేమీ 15& అఆవుపొడి నయర్గి శీర్‌ అలుకయు(గినుకయు 902 అనలుప్మత 734 అలుపునినధికుడుచేరిన 562 అన్కందిశాళువవసి లైడ్ష్కై అల్పునకు(గల్మి వచ్చిన 663 ఇంగలమంచు 88) అవగతళబ్రశాస్త్రచయులై ర38 ఇంటనులోరు 720 అష్టామరాంశ సంభవ 455 ఇంతింత మన్నీల 834 అనదృశగంధ 723 ఇంతీ; పానుపు పెనిదె కే73 అసదృళముగ తం ఇంచులకిచ్చినట్లు 6౮47 అనమానదానవిద్యా 676 ఇంఠుల మనముల 580 అసమున(గాళికా 983 ఇతండేకదా 830 అహితుల+దా+కి 22 ఇం్మదునిసన్ని ధానమునకేగె. 268 అవరాభ్యాసంబు త్తం2ై ఇచ్చె ఇచ్చెను దొర గోడ ఆంధభాషామయం 131 ఇచ్చేదెన్నడు లేద ఈీ6 ఆకార సంవదననుకరించి &07 _ఇచ్చేవట్ల(దృణంబుగాగ 400 ఆకుల్మవాల్మువాయ 521 ఇఠతడారంగదభంగసంగర 27కి ఆచెంవనుద్దండ ? అనవేమ 67 ఇనువెనుకయ[గహచ కము ర! ఆడికకోడ(డేని న్‌రి6 ఇవ్వటిదాతలర్ల్గులకు ర్‌్ర్రి9 ఆడినమాటలు దప్పిన 675 ఇవ్పటి యన్నముకొఅతె _ 681 ఆనరవతికిని 388 ఇభముఖునితండి కరుణను త్సరం ఆవట్టణంబున 02 బ్రభంరామమద 812 ఆఅవటుకౌ ర్యునకొద వెన్‌ 388 ఇలుకరాదు 720 ఆభూవ్యతితయంబులో 182 ఇలంగలనృవతులు వ! ఆయతకీర్రినజ్ఞనకుల్యాగణి 278 ఇలదామెర్ల కుమార తిమ్మవిళు 403 ఆరయఃబరదేశయాత 674 ఇలరామదేవరాయలను 184 ఆరయవత్సవాయ 272 కఈత(డేకద 829 ఆలమున(జిక్క భీముడు ణి ఈరేడు జగములన 88 ఆలములోననోడమికి 53ఓ ఈలోకపుసుఖంబు 570 అలములో నరాశులకు 25 ఈసాగివై చ భూవరుః శ01

408 చాటువద్య మణిమంజరి ఈషీతి. కాశికానగరి 257 వఏనుమృతుండనౌొదునని 8365 ఉ త్తమకులజుడై 315 ఎ వట్టణంబున 700 ఉ త్రరమల్లూరనుద్దండ వృత్తిగా 183 ఏవనికిందగినమనుజుని 76 ఉ శ్రర మల్లూరియొద్ద 178 వపునంగృష్షరాయజగదీశ్వరు. 136 ఉత్తుంగ భుజసూను 50% ఏమంిసత్కీ రీ 529 ఉదయగిరిరాజ్య ౯65 ఏమితపంబుచేసి శ్రీ ఉదయకాళంబెక్కి 1 ఏమిశతవంబుచేసి ర్‌వ్‌డ్తీ ఉద్యోగ మొదవి 85 ఏమిదర్శిదమా ః సుకవి 331 ఉద్యోగహీనుడై 8575 ఏమినిలింపళాభి ? 486 ఉబ్బుచునర్జివేడినను 670 ఏమీశేవడ ? ఏీమినారద ।; 2438 ఉబ్బుననర్ధి 729 ఏరాజుముత్తాత 8ణు ఉలిమిడిచెక్కయున్‌ 888 ఏరువ సింహాసనమున 27 ఊరిచుట్టుముండ్లు 763 ఏవంక/( జూచీన 340 ఎంచియెంచి 544 ఏ వనితల్‌మముందలన 170 ఎందుండివ స్తివో 713 వఏనవాలైనన్మువాయును శీరిల్లీ ఎక్క డి కేగెదో ౯21 వఏీవేళ(జూచిననిందిరానంద 500 ఎ త్తినవీర మొవ్చ 68 ఒకచెలినొక్క చేవెనుక 237 ఎదురై నచోందనమద 155 ఒకఠాతకుతుబుళా 326 ఎనయంగహీనుదంట 689 ఒక్క (డుమాంసమిచ్చె రిక్త ఎనయన్‌గోవయ ఈర ఒక్క పాలెగేసి 76 ఎన్న(గలజీపరాసుల 702 ఒగింజతుర్ధళ ణు ఎన్నగారెండు 748 ఒడలు వెల్వడిచిచ్చు శ9 ఎనిమిదివేల దోరగల జు1 ఓలినరాతులందునిమె 9 ఎరువుళ్ళంగారంబు 5/74 కంటకపురిపుల షం ఎలమిని మించిబంధుజను 614 కండలువహ్ని దేవునకు 706 ఎవ్వ(డ వీవుకాళ్ళు 685 కజమయ్యెనువీంపు షే? ఎవ్వరిసొమ్ము నెంత 590 కట్టున్‌ మట్టునుమీటు ణు ఏకొండయు వినుకొండకు 511 కటైలగుండ్‌ ...క రైదురన్‌ 27౪ ఏడుకుల్మాదులెక్కివెసనేడు 210 కడంగిమేఘుండేకకాలంబుననె. 531 ఏతెంతురుతము(దామే 632 కడగి వీరాధివీరుడు 2౬9

ఆకారాదీ వద్యానుకమణీక 409 కడ(గివై రాగడా 233 కలయంబనిండి గంటమున త్త కడిమిన్‌ మెైసురిదేవరాయలకు 221 కలిగిన వానియింట 708 కడిమిన్‌ మెసురిదేవరాయ 224 కలిత ధర్మజ్ఞానఖని 803 కడుగకమున్న(గంపు 673 కలిదిండి రంగరాజా 8543 కడుపువెన్నునకంటె 658 కలిమి గల లోభికన్నను 698 కదనమె బొమ్మరిల్లు 246 కలిమి కలవాడె మనుజుడు 697 కదలిక చూపెనా 243 కలిమినారాజ 792 కదలియిల్వెడలంగ 43ళడ కవికమలాననుండు ర్‌శ్తీపే కదిలెన్‌ ఖండియరాయ 58 కవిగాయకుల బంధుగణము 450 కవటకంఠీరవాకార 84 కవితాకన్యకు నలుగురు ర్‌ి కపిలముని 788 కవులిచ్చి భూవతి 473 కవ్వుగప్పదుగదా 449 కసరెడికాపు 738 కమలంబునకు(బుట్టి 86 [కమమొవ్పమిరియాల తరి కమలభవాండభాండమున 618 కాటమరెడ్డి వేమండవ 66 కమలాసనాంగ 471 కాదనం డెవ్వరినేనియు 508 కరకరితమ్మయ 284 కాదనిపించుకో(దగదు 656 కరకరినీ 8ట్‌ కానీనకాకోక తక్‌ కరణము[గామాభరణము 550 కాయము వంగి తాముదిని/. 146 కరములు వేయునుం గలుగ 500 కాల్బలంబుల మీ(ద తళ కరయుగమును చరణంబును 2068 కొశికాపురినుండు 736 కర్కళపాషాణ 906 కాఠియు నీ కరాసీనరిగాదు తం? కర్ణాటక తోణి/గలమన్నె 4]4 కాసర కూసరై మిగుల 658 కర్ణాట భూపాలు కంళహారము 77 కాసుపుట్టని యూళ్ళ 759 కర్ణాటకస్వామికై 398 కుంలికుంతముల పై కన! కర్ణాటకారీశు కంఠమాలిక 206 కుక్కకస్తూరికి 717 కరిగమనల్‌ దురాత్ములనె 690 కుటిలళ్యాతవకోవన 370 కలకడ వటణ 817 కదురుగ మిమ్ము(గొల్చి రశ్మ9 కలకాలంబరియెన 226 కురువిరాట వరాటకరవిట డ34 కలగుండువడుంబారు 2౫1 కులమున నధికుండై ర్‌? కలనందావకఖడ్ల ఖండిత 135 కులమును రూపును గుణమును. 569

410 బాటువీద్య మణిమంజరీ కులి౭ద వేటికే చెలియ! 174 గంటము ఇగ్గముతోడుత ర్‌డ్తర్రి కూటమినొక్క 896 గండర ఖేరుండ బిరుదు 293 కృతేయుగే బలిర్లాతా 506 గండునరాతి తండముల న! కృష్ణ రాయస్తువంతుత్వాం 153 గందపు( జెట్టుకింద 6౮93 కొంచుల వెంబడిన్‌ 334 గగన మండలమదే 8 కీ కొంచెపు జగములలోపల 79 గజవతి మన్నీడు కమలాక్ష 318 కొండంత భుజళకి 4౨6 గజరాజరకణ ఘనతర 389 కొండపలి బయల వీరుదులు 295 గజరాజు వంపున 380 కొండవీటి సీమ 760 గజరాజు మన్ని 840 కొండ నృపాలు పొత్త 301 గడగడ నన్యభళూమి వడకన్‌ 248 కొండవీడు మందేరా 154 గడిదొరల్‌ గడగడ బె4 శొండావిర్భవభాండ ర్‌ గడిరాజు ముట్టిన 835 కొందలు రాజు లవ్సనము _ 288 గడిసీమల్‌ దేవరాయాగణి 2) కొదమ సింగమునైన 431 గడిసీమల్‌ బెగడన్‌ ఏజాపురము 427 కొద్దిని రాడు దిండుజికి బుడి గడుసరి లోలియర్జ క్‌59 కొప్పోలు కవి 706 గణిీతంబునందును రీైక్‌ కొలది మీజీన పుట్టకురువ $/76 గదడురునరా లా కొలునక యిచ్చుట త్యాగము 2+4 గట్బినినుండు నీతరముగాదు 94 కొలువులో మీసాలు కొనలు 260 గరళపుముద్ర 28 కోట సింగరాజు 560 గర్వాంధ పరివంధి 2 కోటానుకోటులిచ్చిన 678 గాంలీర్గవరులను 6655 కోణంగి నాట్యముల్‌ 7410 గవంకుల్‌ బల్లిద మయ్యె ఢిల్రికిని కై40 కోతు లెక్బదికోట్లు 875 గారుడ మం్మతసిద్దు 705 కోళాల్‌ చెంత దురుష్క తీ3శ గుణముల నిధానమగు డ్తై కోమటి వేమన త్యాగము 9౮ గుణముల నిరానమగు ర్‌ర్‌తే కౌంగిటిలోపల 901 గుత్తిం బుల్లెలు కుట్టి 601 [కూర గణంబు మందు 644 గుత్తీదుర్గాస క్రి 50 శీత్యాకాశదిళశావకాళముల 631 గురాలంగట్టి 740 క్షౌర కర్మము దీర్చ 514 గురుకుల వాసఖేదమునకు _ రజి ఖండేందు మౌళిపై 95 _గురుయశశ్శాలి యగునట్టి 624

ఆకారాది వద్యాను[కమణీక 411 గొడుగు కాలిపోయె 768 శెడిపిరాలొ తిన కేర0 గొబ్బురి జగ్గరాజు లొకకోటి 193 చెన్నగునియోగి 807 గోవరాజాన్వయో 533 చెప్పినవనియొనరించిన 682 గోలకొండ మలక 650 చెలఃగిమెలాపురి శక గోలకొండ వజీరుంగొట్టి 410 చెలంగెన్‌వేజోసార్వలౌముడు 333 గోషృ్పదరూవమై 885 చెల్లవిం్యదుండనుకిల్లాకు 418 ఘన తరదండోడు తె75 చేకూరును 278 ఘనవతి [దోహర గండాంకు శీం2 చేకొనిరాయనిబాచండు తీరికే ఘనమగు మంతి 734 చేతికిగంటమువ సే 651 ఘనసార శరళర 354 చేతికివచ్చుకార్యమెడ 687 'ఘోటకలోట వోటకురు 67 చేవట్టిన్మధువులవుదురు 635 "ఘోరయుద్ధంబులో రక4 చేసిమిలే సీమా 890 "ఘోరాజీందన తేరు తర చొరవగొనినజకువానికి 6౫8 చందకందర్నాది &5్‌ జంగమార్చనముభూషాయ 27 చందనందనునకు 16 జంగమురాలి 884 చక్కగా నజకవా ఖ8ి జంభారిగంలీర 166 చక్కని దామెర చెన్నడు 3౪3 జగజీవన్‌కీ 868 చటులరావన 787 జడలలో మిన్నేఆు రం చటుల శాతవకోటి 29 జనకజాతానంద 849 చన్నుల పై 9.3 ఇననాధసామంత తీ చరియించితిని 79 జయరాజవేశ్యాభుజంగాంక 9 చాలుగుతొలు మాళిగడి 280 జయళాలైన 82 చాలుదురాలుమాని 832 జలజణారి కళలయందును 850 చిక్కక మన్మసిరి 41 జల్లికులావతంన 380 చినుకుకు( జినుకెత్తు 250 జిలుగువన్నె రుమాళ్లు ౯88 చిరస్ఫురాసత్య 362 కజిలుగై నచెంగావి 891 చూచిన(జాలదాసులా రెటజ్తి జూటూరి ముండర 306 చూచిననీవంటి 516 చెక్కున(గొండతో(దగరు 203 చూచెనాఒకనింత 831 జాబాలో/గూర్చున్నా ణా? చూతఫలావతంన 694 డాసీఢిల్లీక వాటములు 2కు

త1 గే బాటువద్య మణిమంజరి ఢిలీలోసురధాను 55 తీరుగ వత్సవాయకుల [69 ఢిల్లీలోసులకాను 368 శుదిరావణుండు జగ్యదోహియై 714 తంగేళ్ళయసునూరు 376 తృణకాష్ట జలసమృద్ధిని 118 తంషతులులేనివీజయును 692 తెరలంబదాజి నభంబు ళీ తక్కకనేలము పైగొని 230 తేంువతోడ వత్సవయ ౯76 తగవున(గూర్చుండి 668 తేజఃకాంతి వితీర్ణిభోగ ర్రిడ్తత్త తడిదోవతులు 785 తేబిపె లంఘించి 401 ఈనకీ ధియాచం ద ర్‌క3 తేలాకాయెను 89 తననుడివడిగలదినములు 627 తొగరుచి కన్నుదోయి క్రైం తనపేరు తల్లి పేరును 60 తొలియిసుమంతలె శ3ైక్‌ తనభుజార్జిత మైెనయర్థంబు 116 [తొక్కించు గడివన్నె దుర్గముల్‌ 196 తనపదాతిశయంటు 392 దండయా[(తా ఘోష 06 తమళతమకెబెదరి 395 _దండ్లంగూర్చి 848 తమ్మతమకెంతపియమో 256 దర్శిదులెరి 743 ౨... తరాకాశీయ 165 దర్పితాహితరాజ 313 తజట్లగొట్టి 742 దళవాయికిని వెట్టిగొలిపి 188 శలక ట్టిత్వము 91 దాతగానివాని ఖ్యాతిగా 641 తల పెల్లన్‌ హరిభక్రియు క్రి 251 దాతతోనర్థుల 513 తల లెంత పెంచుకున్నన్‌ _ 701 దాతతోనర్జుల తారతమ్యము - 603 తలవరితో 50 దాతల దాతవు గదరా 5్‌6ర్‌ తల్లిదర్శడులంబ్రోచు తనయుండు 573 దానము భూమిదాన 725 త్వదంగణే 878 దామర వెంకటేంద: 386 కాళ తండడుల వగల్‌ 836 దామెర చెన్న భూవిళు 294 కారకాచల సముద్వావాంబు 36% దామెర మహివతిరావుకు 382 కారగిరిమంద 856 దామెర కులాంలోజ 397 కావిజగడంపు సీగపూవుల 168 దిన దీనంబును నెల్ల దివిజులు 106 తిండికి. గుంజరంబులు 660 దీపాల మిసిరవల్‌ త్త? తిట్టిన రోసముం బడడు 642 దుమ్ము ధూ?గ జేసి 613 తిరువళ కేణినుంచి 443 దురమున కోహటింనక 387 తిష్టతళ్ళశి 534 దురమున బోయ దళలంబుల 3%

అకారాది పద్యానుకమజీక శేతే దురములో(గదినీన 327 నందినిబు తెంచె శ్‌ దురములో రాచూరు 323 నగముబోలెడు 900 దురములో రావిళ్శ 824 నగరువగాయెనింక ఏపీినంబుల 124 దుర్మద వెరివారిబల 391 నరనాథవంళ గాం దుష్పరివార 895 ననవలెననవలెచెజకుం 860 దృగ్భీత్యా నరసక్షమావతి 151 నమ్మి నవారలనమ్మి 667 దేవరకోటాఖ్య 346 నరజన్మంబిన(బుట్టిన 558్రి దొరక్రైన 718 నర సీింహకృష్ణరాయని క్షేతత దోర్లీ లామన 850 నరసింహకృష్ణరాయా క్‌! ధనికులగావింవ(దగదు 123 నరపారీశ్వరుకృష్ణరయ 262 ధరగోవరాజురా మయ 537 నలుమొగములు గలవేలుపు 460 ధరణిందానగురుండ 597 నలువచిచీ 1 నినుందలంవా 36 ధరజణీనేవిభుండద్యతన త్రై నల్లులచేదోమలచే 2779 ధరణియెబొమ్మరిల్లు 86 నల్లూరుతూర్చువిథి 772 ధరణీచకమవకవి[కమము 230 నవరత్నభూషణా క్‌ ధరనత్ను త్రముడైన 686 నవ్వెనాసంగితనాద ణ్‌ దరలోభూవతులెల్లను 456 నాలుగు దుర్గంబులు 6019 ధర్మముచెడి రెండాడిన 669 నాళశీకళృంగకృదతీ 74 ధర్మమేతత్కలౌ 536 నావిద్వత్క విఠావిళ్ళంఖల 5617 ధారుణీరాణివాసినవ్‌ 75 న్యాయంబుదవృనినర పతి ర్‌70 రధాటిగ నేగియుద్దగిరి 19 నిథిలభూధర ర0 ధిక్కార(కమ : వ్యికమ్యోగ ! 42 విగనిగని చన్ను 8్‌ర్‌ దీరుండుబొడ్డుదెర్లచిన 133 నిజమారాజ్యసుఖంబులు 562 ఢీరుడై ధరయేలె 50 విటలహరియుండయి ర5్‌6కీ దరీరోదార గుణంబులు క౮3 నిత్యంనంధ్యా రం రీవోలుమొదలుగా త0 విత్యసత్యత్యాగ నీతిలో తంప ధూ ర్రసీజయధాటి 4రట నిపుణత 796 ధృతిసాగికొండభూవతి క! నిబ్బరపు(గలికి 894 రై ర్యంబునీమేన త4 నియ్యాగిలేనిచావడి 518 నందాపురీవ్మిప 7్ర్ర1 నిరుపహతిస్థలంబు 1జు

త్రీక్షిడ్తీ ఉటువద్య మణిమంజరి నిర్మించెనేమంతినిరువమ 476 _వగగల్గియర్థికీయని ర్‌ం నీబిరుదులు విని 826 వగఅకువెన్నిచ్చినచో 38 సీతిదానహీనుని 628 వగఅవజీరుల తీరైర్రి సీశులనీతులం 852 వటుళ క్రిళౌర్యు క్ష సీదేవదేవుండు నిజళక్త 530 వటుశౌర్యమున తీత్తక సీ వం క్రినొకనాడు 491 వటుకౌర్యో కిమమత్కమాలు 438 సీబాకుళతులనెమ్మేని 361 వడుచునిడినవాని ర్‌ఉ7 సీలేరి ధణధణా నినదంబు శ40 వపదటునవాటి త్త0 సిలాలకాజాల 882 వదరికుమార 814 సీ వలె నిచ్చుదాత 636 వదవేరంభ: సురేందు 267 సీసరిసమానమగు 470 వద్మనాట్యస్థలంబున క్షత్త5 సీహేతిచే జగ్గనృవతి 169 పద్యముచెప్పిన సుకవికి 526 నుదుట(బాపటబొట్లు 358 వదివేలమందికిచ్చియు 660 నూటవదాజు 845 వదివేలమాడలిచ్చిన 60 నూర్లార్లు లెక్క పేయక 303 వదిహేనువేలకుబళువైన తకం నెట్లనగజవతిదేవుని 567 వధైములోభికేల ? మఠి ర్‌36 నెనరుంజూప్పులువా(డి 238 వన్నితురంగమంబు 23 నెరవుగా( జేరిన నెత్తురు 102 పన్నిద్రణుభాస్క రులని శాం నెరవై నవిద్వాంను 745 వరగధర్మాధర్మ 329 నెజవేగంబునటిపు సైన్యముల 4ఉర పర(గరాయనికుల 507 నేడుగా తలవూవువాడ 187 పరమేలోర్చినటించే 463 నేతయుగ్మము 818 వరవీరనరపాల తక్షేకే నేనెవరికి వినిపించెద 458 పరాంగనా టు! నేరుపు బహ్మ(జేరె 25 వరువ్వగహింపనేరకౌక 709 నేవచ్చినిలిచిన 657 వలుమరుళాన్త్రముల్‌ చదివి _ 545 వంకేజభవవధూ 87£ వజువుకవినాముటెల్లను 671 వంజరముననుంచి 235 వసగలయాచకుండు 736 వంతులవంళ[బవ్మాకవి తర్‌9 వసముత్యమొకటిచాలును శ్త్ర౦0 పందికొమ్మెక్కి పెనుపాము ఈ నసరముకై వడిన్‌ 735 పశీం్యదవాహనుడు 407 పాఠకనుకవీరదబంధు 492

ఆకొరాది వద్యాన్ముకమణీక త|రీ పాయసాన్నప్రౌఢి 555 పోలయ వేమన్న పొలుపార ౮కి పొాజువేంటటలురాచబారు 97 పౌరుషజాన 7౪8 హాలించునేవీట 189 [వకట[ప్రతాపాతపము 4 పావకవర మేష్టివవన 73 వకటించి 813 పింగళ యేక చ కవురి 652 [వతివశసుందరీ ౮60 పిండెంత రౌ వైెయంతే 66[ [(వతివకనుందరీ ల్‌. పిలువనికూటికిన్‌ 691 పత్యర్థిమ తేభ తికీకీ పీననరోగినిన్ను 684 (వత్యవషబాహాట 869 పుటములు[దొక్కె నా 242 [వఠనవార్గవ 1 నీదు 407 పుట్టినవ్వడె 746 (వనవవేదన 90క్మ పుట్టుకవద్మజుండై 851 [వీయముతోనిజమాతృ 112 పుుదేపువంశభవ 656 ఫణితల్పఫణికేతు శీ(5్‌ పుడమినిసత్యనందుడ గు 672 ఫణిరాజుతనశిరోమణు శప0 పురముననుండే 794 బంగారునకు సౌరభము ఖపై0 పురహరుండుదయను 4665 బంధుర వరిపంథీ 396 పులితలాటంబుక్రె 103 బట్టుదీవించుచు బానీకంబును 497 పూ(తమెజుంగులుం 121 బట్టునునేను ఠకమ్మకుల చలికే పూర్వాపర్నాడులు 62 బలనరాకమయశః [నఐలుండై తరి 'పెట్లకకీ రిరాదు 588 విలభిన్నాగము చెంవ(గొ వై 1148 "పెట్టినదండ(దీయని తరర్‌ బలమున(. జలమున 6 పెద్దనగరునొద్దబేమ 404 బలరిపులోగకృష్ణనరపాలుని 20క ెద్దమ్మబొచ్చుఆదెన 6056 బల్లరగండలింగ విభుపాదము రక్‌ “పెనిమిటికిందలాకిని ?03 బలిమి(బళొపుని 5్‌3 "పెనిమిటిచేయ పుణ్యజన 146 బలిమి. బరాపుని 366 పొందుగ శరజలనిధి 0620 బళిబ!ీ 406 పొట్టలు పెంచుక 852 బఇళిర ।; రామయమంతి శీ74ీ పొడగన్నంతనె 3 ఐబనవనబోయ+డె 815 పొరింబొరిమేకమాంసములు 704 లనవనబోయఈడె వెలమల త15 పొలంతదంచిన 909 బఐబవాదరుమిరజా 870 పోంకలు నములుచు 72 బవుతరైశ్వర్య 747

శీ16 చొటువద్య మణీమంజరీ బహుముఖ బవ్మాండ 101 భూరమణీమనఃకుముద 337 బహుశళాాతవరాజ 427 లో భోభూవర : భూరివికమః: 150 బానెడుజాన్నవంటకము 659 మండితకీ రిమీజ్‌ 692 బావాబలాటోవ చ1₹ మండువవండువాద 302 విరుదుళ్నతుల 810 మం,[తాధిపునితోడ కేక్షీత్త విరు నైననీగండ భేరుండ 291 మకరధ్వజుని 8593 లవీదల పేదజికము 469 మగనాలిమీంద ౯4౦0 బూరుగ్యుమూనియున్నతియు 594 మచ్చికలేనిచోటననుమానము 554 బృందారకలోకంబున 630 మట్టకరా(డుబెట్టుజికి 601 బృందారక లోకంబున 6జి మడతల్‌ బల్కు 728 బెగడెన్‌ గల్మిలినత్యవీడు &98 మతలండాపూని 282 వేడుపై తర వులు పెట్టక 119 మత్తవిరోధిచర్మంబు 420 బోర నయాచక|వతతి శేకర్‌ మత్తారిరాజన్యమకుటంబుల 252 (వాొవ్మణభూముల పె 604 మత్తు(డుకూర్మరాజు 247 భండనలీమనీయెదుర ౩1 మరురవచన్‌మిర్‌ జా 867 భండనమాటవట్లు 59 మనవికినాక్క యేడు 595 భండనమాటవట్టు 873 మనసులొంగనివై రి 283 ళటుల కోలాహలార్భటుల 356 మనుజేందులసభలోవల 462 వ్యదత్యాగగ ణాయురాహవ 69 మన్నవగణక ల్లా భ్యదమరుత్ప్ర్యయాణగుణ ంం మన్నెమారాండుతో త్త13 భములతో నురపాదసము 349 మన్నెసులతానులిరుదు జ5 భరత భాషారాడ్భిదుర 74 మమ్మత్క మాలును శ? భరతునిలాగున 2 మలికిభరామభూవ | 213 భవదీయగీర్వాణ 868 మల్తెల్‌ మొల్లలు 793 బానుజు/డర్థముంగుముద 561 మహినానందనృపాలు ౭5 థారతీవదనాంబుజ 858 మహియెల్లయెడ క్ష? వాసీల్టుంగద 860 మహియేలుమట్ల 767 భాగ్యవశమున 799 మాకొల(దిజానపదులకె 624 భువిలోననేనూజు 703 మాకొలదినానవదులకె 625 భూతలమునశివికర్డులు 169 మాటాడరాదుసభలన్‌ 5/9

ఆకారాది వద్యాను కమణీక టే? మాటాడిత ప్పెడి 320 మైలకోకలు 907 మాడలమీ(ద నాసగల 587 మొండిశిలండి లోళులను 64క్‌ మాదయభఘనవల్లభ్‌ 79 _మొనస్మివత్యర్తివై 402 మానఘనుండు(బహ్మ 540 యరలవమదనసయనుచును 209 మానమెళూషణంబు 592 యవనులగెల్వడే రక మానినికొండొద 54 యవనులగెల్వండే 877 మానినీకౌండాద్ర 9367 యాచకఖేచరుండు రే మానుషదానమానఐల 92 యాచకనంరకణనై మ! మావటికొండవీటి 8౪87 యాచకు(డులోఖినానికి 640 మాయురె ః సదుణాభరణ 265 రంగత్కృపా 50% మాయురేభాశళోర 56 రంగవనేని బ్‌0 మాయురేభాశోర 3869 రంతుల్‌ మానుముకుక్కుటాధను 128 మించియుద్దతి 822 రంపగణింవ 776 మిరియములులేని కూరయును 583 రకాక్షిసంవత్సరము 770 మీంగాళ్ళబంటినీళ్ళకు 503 రక్తావబ్దే కిక్‌ మీజముదాడివా(డికడిమింగడి 223 రణరంగమున శై మీ(దవెలుంగువూర్తశశ 552 రతిపతిసన్నుత 468 ముందునివ్పుడుని(కమీద 600 రభళసంబుతో ౭0 ముత్తామాత్యపరాకు 615 రమణమీపెద 310 ముద్దుగ గండ పెండియరమున్‌ &20 రాకున్న(బిలువండేనియ య! మునుపొక కేలరావణుడు 649 రాగబంధముదేత |! మునుమున్నయేరాజు శీ15్‌ రాచర్మమనలగ లాం మువ్పదిరెండువేలభటముఖ్యుల 180 రాజనిభాననా | సరసురాలవు 171 ముప్పదివేలవీర భటముఖ్యులు 395 రాజానల్లవరాజ మం! మురుగుల్‌ గొల్పులు 342 రాశకాబాదరు తీక్ష2 మునలా పెవేలు(జన్నుల 49 రాజితకీరి శక్‌ మెప్పించినాడవు 555 _రాజితకీ ర్రికాలి 505 మేదర మెటవంళ 835 రాజుకళంకమూలర్తి 271 మేదినినా థం 801 రాజునురాజగా€ 211 మేలిమితేజీలు 307 రాజుపాలింవని 754

తీ18ి చాటువద్య మణీమంజరీ రాజులరాజు 270 వనవాసియెపోక 2 రాజులలోజగ్గ 190 వరగంభీరతసింధురాజు 623 రాతిరినేనువస్తు 89 వరవోల్కాసుల 335 రామరాయనరేం[ద 185 వరుడు చెళంగువట్టినను 423 రాము(డుదుక్కి 212 వర్ణాళ మంబుల వరుస క17 రామోదారవియోగ్య 8681 వలవదుచూడ 7024 రాయ[గామణి కృష్ణరాయః క38 వల్లభభోగ 57 రాయనిభాస్కరు 517 వల్లభభోగ ప్ర రాయనిభాస్కరుతోనే 528 వసురేశు( 502 రాయరాహుతమిండ 157 వసుమతిలో వెత రాయిటుళట్ట 207 వారకయీళ్వరుండు 6803 రారవిధాత 214 వారజీత మెకాని 101 రావూరుపురిఢిల్లి 557 వార్తలశతురాజుల 6111 లెండానాల్కల 525 వాలమునులిచి ౯7 లంచమువెజ్టు 753 వజాసనగ లుమేను ఈ లలితంపుగౌతమి 771 వాసనలేని 585 లకవతంబు 713 వాహ్యాశిచోమ త్రవారణ క! లావొక్కింతయు 364 [వాయను జదువను 472 లిబ్బివిరిబోణి జిక [వాయంబసీండిగంటమున 5్‌22 లేదాతంజావూర 5 వాయట చిత్రమా 539 లొట్టయిదేటిమాట ర5్‌99 (వాలివిగో( 800 లోక్కవతిష్షితో 338 విందుమునీమహ త్వము 866 వంచింప(జనదు ర్‌త్త9 వీకమార్కు(డనెడు 8 వండెడువానిసత్కవిని 707 వ్మికమార్కు/డు ం్ర వం శేనవిద్యయా 8738 వ్మికమార్కునిబోలు 568 వగమాన్ని శర3 విజయంబు 322 వగరుపుమ్మాతమే వరుడు 106 విజయనితోంబోరు త20 వడి సెలచేత( 886 విజయాధిపునిదాడి క్రి వదలకుపాయ 755 వితరణంబెజటు(గని 837 వనములలోవల 833 విత్తమొకనికిచ్చి 6౮48

ఆకారాది వద్యానుుకమణిక శ10 విదితగురువతావ 38 వెలమకులంబు త్రిక విధిసంకల్పము 804 వెలయాలు శిశువునలుడు | వినయంబుతోడ 744 వెలివిద్యలెన్నియెనను 700 వినరయ్య బెజవాడ కర్‌ వేడ్కనిద్రఅతోడ 655 వినిచెవకున్నదోవంబని 70 వేదళానస్త్రములకు క! వినుకొండనముతున 761 వేలసంఖ్యలు 309 వినుముమవి 720 వైఠళవో పేర్యదు! తశ3ి విరాజతేసుందర 877 [వేటున కాటుళున్కలుగ ళ్‌ విలువరుసదానగ ణములు 6౪9 శతమన్యుండమరావతేలగ 616 వివిధవిద్యోద్రండ వ! శతసంఖ్యు లొక్కుదినను క132 విసర్లబిందు 93 కయ్యశ్రాయ్యనజార 905 విసుమాలి త్తం శరజన్మ భార్గవ తిశే5్‌ వీడనిమూర్థు 752 శరణన్న శ్మతుని 6566 వీ/(డెగాశఠమంతి 54/7 _శరనంధాన ఐలశమాది స! వీండెపోదుష్టారి 546 ళరీరమగ్నిపాలు 7ం వీనులునంతసిల్లు 566 ళళిలోనిమృగము 839 వీపునమో నె/గచ్చవము 83 కాంతిన్‌మద్దుణ 823 వీర గుణఖవతావగుణ 80 శాకాబేవసు 478 వీరత్వంబున6 శ4ర్‌ కుభచరితాంగ ణం వీరనారాయణ విభడు 71 హారతవై రిరాజుల(గాని 100 పీరవివాదంబు 57 జూరుండటంచు శం9 వీరళ్ళాశవరాజ వృశ్షముల్‌ 89 శేషాహిభాషావిశేషు 638 వీర్మాగేసరః కృష్ణరాయన్ఫపవతేః శే49 (శితరరమిరతి 859 వీర్మాగేసర కృష్ణరాయ భవతా క52 శ్రీకరంబుగలేరి శ33 వృద్రక చ్చవరాజువీ(పు 98 [4కరదామర శీర్‌2 వెంకటాచలమున 821 [శకరవిజయ కై? వెంటనంటినబారు త1]1 [శీకరవిజయలత్మీ 328 వెండియుమట్ల 266 [శీకిర్తిరను 304 వెన్నెలలేని ర్నాతియ 46 [ీకృష్ణితిపాలద త్ర 158 వెన్నెలవలె 345 [శిగలవేశన్నాశితుల 6506

శతీ20 చాటువద్య మణిమంజరి శ్రీగల్గురాముండీ 639 నడిగలవంట 808 శ్రీగిర్మిపార్టి శ్రీల 510 నకఠ్కవికృత 828 1శీచన్నుంగవ్మ కేవ వై సత్యములేనిచోట 593 (శ్రీదనరగ 89 నద్యోఘృతము 854 శ్రీదామరకుల 457 _సన్నుతలీలః త్తంం (శ్రీమహితాబ్ది 451 నన్నుతలీల 509 శీమాన్‌గణవతి 532 సమదానేకవ 872 (శ్రీమించుజడదారి 216 సమరషోణినిగృష్ణరాయల 139 శ్రీమించుమన్నియ 312 నమరానళ్ళాతవ రైడ్తక (శీమించురేచర్ల 179 నమకీల్యకతియుతులకు 677 శ్రీమించురేచర్ద 181 నరస్మాగేసరసాగినన్న క05 శ్రీమించువెలుగోటి 175 నరిబేనైరిపు శీర్‌ శ్రీయలరార శతీ9ం సర, ్వజ్ఞాండ గ్ప 108 (శీరంగై నే ర్య నర్వజ్ఞుడగుమం తతి ౯56 (శ్రీరమణీయాం[ర 864 నర్వసర్యం నవి 52 శ్రీరమారమణీయ 782 సలకముతిమ్మండనియెడు 67 (శ్రీరామనీపాద 769 సవాజకళంక 523 శ్రీరామఃవతి 757 సాటిచదలేటి 857 (శ్రీలీలాత్మజః కృష్ణరాయ! "142 సాధించితివి 819 శీవిమ్లు (దేవ) 716 ఫానితెయ్యని 908 శ్రీవిష్షుదేవుని 378 సారాసారములెలుగని 696 (శీహరికృవ 774 సారాసారవిచార త్తర్‌3 సంగరమందు 136 నీంవాసనమునకు( 186 సంగీత ధర్యంబు 109 నిద్రవటంబున లాగ సంగీతసాహిత; 493 స్రరదనయంత ౯727 సంతతమారగించునెడ 612 సిరమించి ....... 218 నంపదలు జలతరంగము 634 సిరిమించుమారెళ్ళ 762 సంవద్ద నుని 576 సిరిమించుసురుమూయి 224 నంహారలై రవచండ 72 నుంకేశపురిలోన 339 నగరాన్వయంబన 715 సుమమౌ క్రికాకల్బ 3

అకొరాదీ వద్యానుకమణీక్‌ త్తి నురభూమీరుహ 352 న్వ స్తిమికమ 879 సురనరిద్దరిణ 348 స్థానవిశేషమ్మాతమున! 12 సురుమాయిబిరుదు 811 న్తుళమతియైనయం[ధకవి శై2? సులానుబహదరీ 355 హంసీయానకు 887 సూర్యుండుతాగ(దోవ 416 హరిళ్చందోనలోరాణా క్ర పొగ సైనరత్నాల తర్‌” హారినీరిని 582 'సేవాదుఃఖాభి 880 హరిహయచందికా ఈ 'సేవాశ్వవృత్తి 8808 వరిహరదేవ 51 సోముండులేని త03 వహరివహర(బవ్మోదు క! (సళ్ళన్నిపాణ 731 హరివరియేమి 802 స్వచ్చుశై వలగుకుచ్చ 164 హేమాచలము 286 స్వ నను 215 హేహయవంళ ధాత్రీ శం

బీ డా 'వేటూరీ (పభాకరకాస్త్రీ మెమోరియల్‌ (స్ట వారీ వుణివుంజరి [పచురణలు శీ వేటూరి పపభాకరశాస్త్రిగారి (గంథములు

1. [వబంధ రత్నావ!. వెల రూ. 15/ (1౯2040002?260272)]1 సెం, 15/-
2. లల 94010 ఓఒజ665 11550/ 6/00/1727] 2 నీతినిధి, వెల రూ. 18/. గంత! 10! షం. 18/- వెంం. ౨౧ వ40110 1005168 8.0.210] 5-81/84 646 4-484, 3 తంజావూరి ఆం్యధరాజుల చరిత. వెలరూ. 10/. [₹జుజ*/0051 ౩00౯252012 ౧౨2102 28 10/- వి[00 9707/70/90 )/581)] శీ. కామధేనువు కథ. వెల 10/- (మడుడ01002870 కడర2 5. 10/- 2౯00. 8038/16/900/6003]
3. కుమార సంభవము. (వాఖ్య-విమర్శ.పాఠ పరామర్శ) వెల రూ. 25/- కంరుడ!2 వతిర 0087300 ₹4%మ2 3. 25/0 6 శృంగార శ్రినాథము. వెల రూ 50/. 5౯1008౯2 ఏ?6694టు9డాల సెం. 25/- ?, వేటూరివారి పీఠికలు, వెల రూ. 60,. 76654741 కంంటట410 గం, 60/-
4. |వతిమా నాటకము. వెల రూ. కేర్‌/. వ౯జటగు208(88జీగుం 3. 15/-
5. గౌరీ కల్యాణము. వెలరూ. 10/_ ఆంః1413/28200 28 10/- శ0. రూవకమంజరి. వెల రూ. 60/. తిం09812 మ20)2౯1 28. 60/= కేక. భగవరజ్ఞుకము వెల రూ. 15్మ్‌/- మ కం నీతిద్విషష్షిక వెల రూ. 15/. వంం1601992890ఏ008. £9. 15/4

$8 చాటువద్య మణీమంజరి. వెల రూ. 75/_ య 75/- కళ్ల (వజ్హావకాకరము వెలరూ. 250/. క౯28%2 9£200212282000. 3. 25/- 15. వ్యాసమంజరి (మధురకవితలు). వెలరూ 50/_. 9292008014 (4తర9092127114210). మం. 50 [వెనుక (టస్టులో సభ్యులుగా చేరినవారికి అచ్చయిన (గంఠాలు నగము ధరకే అంద జేయబడును.] మణిమంజరి విశేష సంచికలు (ఒకొశకగటి) రూ. 15/- మొత్తము (2 నుండి 2 వరకు) అచ్చయినవి. త్వరలో రానున్న మరి రెంకు నంచికలతో వాటి అవృత్తి సంవన్నమగును, వెనుకటి నంచికలు కొన్ని వ్మూతమే లభ్యములు. కశ ం01020)0812 స8, 15/- ఆం. ౯౦౦. ఈ 0610 10౯85463 ౬ 0. గం. 22 1/82 66 21-7-82 59/00. 57౯ ఏ్‌ం%00! 2640 ౩100, గం0ం1044. £&. 6.౫౦. 1672 / 64/ 82 6౬ 23-782 కంం0ంణణు6౧రేం6 ౧0౯ 5010019 &984 (౦116868. శీ ప్రభాకర శత జయంత్యుత్సవమును పున్కరించుకొని త్వరలో మరికొన్ని (గంథములు వెలుమచున్నవి, వాయడు (వతులకు, వివరాలకు మేనేజింగ్‌ టస్టీ . వేటూరి పభాకరకాన్థ్రి మోరియల్‌ న్స్‌, ఒ౭౬8/15/0/1, బాగ్‌ అంబర్‌ పేట, హెదంబాదు.5000 13 ఫోన్‌ నెం: 67859 మజియు (కింది విలాసములందును [వతులు ల్లములు టటస్టీ; వేటూరి పథాకరళాస్త్రి మెమోయల్‌ (టన్‌, వె. 6.2. 4 విజ్ఞానపురి. మైదరావా౭ 5000 4క ఫోన్‌ నెం; 66538 (టన్టీ: వేటూరి (పలళాకరళాన్త్రి మెమొయల్‌ (యన్ట్‌, 6/2 27 (పైట) విజయనగర్‌ కాలనీ. హైరాబాదు.500 457 ఫోన్‌ నెం; 2దరుం70 +"

+4ద్రి ద్దుబాట్లు | పట వంక్తి ఉన్నది సవరణ మం! ర! వాద వాది ర్‌డ్తీ శీ9 కంకణరస _ కంకణలస 26 దుర్దేోన్య దుర్దేశోన్య డై న్మనార్గ న నన్మార్ల 236 శే నష్టం ఎ పుచ్చం 974 శ0ి సాయనేని సాయవనేని ఏప్ర4 కౌ అచ్యుతరాజు _. అచ్యుతరాజుి 801 రి లా ల 0 10 యు య 8801