Telugu Binder1_0 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

“ఫూల్‌చన్‌

' కొంటేబొహక్‌ వ. శ్‌ ./ స్య మ దేవులపల్లి మదన్‌ మోహన్‌రావు . లి న! శ్‌ క్‌ ఇ పల్లి పబ్లికషన్స్‌

అల్లో ఫూల్‌ చన్న టి ఆట కాంటే బొహత్‌ దేవులపల్లి మడన్‌మోహన్‌ రావు దేవులపల్లి పబ్లికేషన్స్‌, ఎస్‌టియు. భవన్‌, చప్పల్‌ బజార్‌, హైదరాబాద్‌ - 500027 ననన

నా 9 నల నిగింం/ 0౧౭౧౮ ఖు గ2౧౧69 80గ21 ఆ 09౪౪140౬||| ౧౮౦1021009 న4011041100 1౫0. 6 ర౭౪౮/౭౦4// గ౭౮2౧గ౦౧౬౧ ౧౭ర్హి దడానాకా ళంభాలయ. వ సి

న. 30/ రగ సళ

| ణే షయ డస్తో నిం/0౦౧౦/95 . కష. యో కవ కక 1! లి గ 5౧0 8౧2%౫౧, ౧01490౫ 84220 లి డం ర464, 17/6612026 = 27. గ నిగ౦గ6 : క5683425, 55583424. గ్ర నిగ౧(60 42౧. ఆ౦)/౧1'౮౦0౪ /గ౧16/9, 570 80207202, 0౧40౧౫ ర224% 80010462, 0/6612026 = 27. ని[౧౦గ౧8 : 55683425, 55583424.

కటట యల లలంలంంద లాం లానదో లలల

చలసాని ప్రసాదరావు

"హైదరాబాద్‌

ఆత్మీయ మిత్రులు

నుదన్‌ మోహన్‌రావు గారికి

నమస్కారాలు.

మిమ్మల్ని /చూసిక్షేశాలా కాలం 'అయినది. మీరు ఆరోగ్యంగా, ఉత్సాహంగా ఉన్నారని ఆశిస్తాను,

“ప్రజాతం శ్రికలో ఉర్జూ పదాలను గురించిన క వ్యాసం ఆసక్తిగా చదివాను. చదివించేలా రాశారుగదా! పైగా గో వ్యాసంలో పర్తామర్భింఛింది ఖబర్‌ గురించి. నేనేమో గత 26 సంవత్సరాలుగా నా కాలమ్‌" కవరు ధ్థాఘ్రానన్షఎయొ- జనరల్‌గానే "నాకు అలాంటి వ్యాసాలంటే ఆసక్తే అయినా ఈ ఖబ మరింత ఆసక్తికరం.

మీ రచనా లి ఆసక్తికరంగా చదివించేలా ఉంది. వాడుకలో మనకు తెలీకుండానే వాడేన్తున్న మాటలు ఎన్నో ఉన్నాయి. నాడుకలో ఆయా వేదాల అర్జాలు మారినా, విసృతమయినా అది సహజమ్‌గానే నిరుద్దార్దాలు. వికృతార్జాలకు గురవకుండా వాటి అసలు అర్జాలూ, ఉత్పత్యర్థాలూ ఈతరం నారికీ తలియజెప్పాల్సిన ఆవసరం చాలా ఉన్నది. (ఈనాడులో బూదరాజుగారు ఆ పని మరో విధంగా - క్లుప్తంగా చేస్తున్నారు),

మీరు మీ పద్దతిలో తెలుగులో ఇమిడిపోయిన ఉరూ పదాల గురించి వరుసగా వ్యాసాలు రాయాలని నా మనవి. అవి నాకే గాక, మరెందరికో ఆసక్తికరంగానూ, విజ్ఞానదాయకంగానూ ఉండగలవు.

చలసాని ప్రసాదరావు తేది ౩; 26-3-98 లలల లతటాట తలని

స్థక్రీయా! ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శనా (ప్రక్రియలో ఒక వినూత్న, విశిష్ట ప్రయోగానికి, (ప్రయత్నానికి రమ్యాక్షర రూపం ఈ (గ్రంథం. తెలుగు సారస్వత రంగంలో ఇంతవరకు ఇటునంటి (ప్రయోగం, (ప్రయత్నం జరుగలేదు. అందువల్ల, ఇది నిశ్చయంగా అపూర్వప్రయోగం, అసాధారణ (ప్రయత్నం. ఈ రోజు ఈ సాహస కార్యానికి కలం పట్టగలిగిన అర్హత, ప్రతిభ ఉభయ (తెలుగు, ఉర్జు) భాషా సొహిత్యాల ప్రావీణ్యం ఉన్నవారు శ్రీ దేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌రావు గారు ఒక్కరే అంట్సే ఆతీశయోక్తికాదు. ఓపికతో, దృఢ దీక్షతో, సూక్ష్మ పరిశీలనా దృష్టితో, అభ్యుదయ ,జృీక్సథంతో శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావు గడచిన అయిదు దశాబ్దాల నుంచి కానసాగిస్తున్న నిరంతర, నిర్వరామ కృషి ఫలితం ఈ (గ్రంథం. ఇంతటి ఆమూల్య (గ్రంథం ఆందించిన శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావుకు తెలుగు సారస్వత '(ప్రియులు, తెలుగు వాజ్మయ వికాసాన్ని, విసృతిని ఆకాంక్షించేనారు సర్వదా కృతజ్ఞులు. “ఉర్పూ పదజాలం - ఉచితానుచిత (ప్రస్తావన, 'మధురోహలు'” శీర్షికలతో “ప్రజాతంత్ర వార పత్రికలో ధారాహహికంగా (ప్రచురితమయిన కమనీయ సారస్వత వ్యాసాలు ఈ గ్రంథంలో సంకలితమయినాయి. ఇవి కమనీయమయినవే కారు, విజ్ఞాన 'ప్రదమయినవి, సాహిత్య 'ప్రీయులలో ఆలోచనలను శేకెత్తించగలిగి నవి. న్వర్షీయ దేవులపల్లి వేంకటాచలపతిరావు పెంచి పోషించిన తెలుగు, ఉర్దూ భాషల నంస్కృతి నత్సం 'ప్రదాయాలను ఉగ్గుపాలతో ఆవాహనం చేసుకున్నందువల్ల శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావు ఆ రెండు భాషల సౌరభాలను సులభంగా ఆ(ఘ్రాణించగలిగారు. ఆయిదు దశాబ్దాల కిందటి వరకు తెలంగాణ పూర్వపు హైదరాబాద్‌ సంస్టానంలో ప్రధాన భాగం; దాదాపు రెండు వందల యాభయి సంవత్సరాల ఆసఫ్‌జాహి పాలనలో ఉర్జూ. ఫారసీ భాషల (ప్రభావం, ముఖ్యంగొ ఉర్దూ భాష ప్రభావం తెలంగాణ తెలుగు భాషా సంస్కృతులపై, ఆచార పట

వ్యవహారాలు, జీవన రీతులపై గాఢంగా (ప్రసరించింది. అయినప్పటికి, తెలంగాణలోని తెలుగుభాష తెలుగు సంస్కృతి, తెలంగాణ (ప్రజల జీవనరీతి వ్యక్తిత్వాన్ని, అస్తిత్వాన్ని కోల్పోలేదు. తెలంగాణ ప్రజల తెలుగు భాష సారస్వతాలలోనికి ఉర్దూ పదాలు విరివిగా స్వేచ్చగా ప్రవేశించాయి. ఉర్దూ పదాల కలయికతో తెలంగాణ తెలుగు భాషు తెలుగు సాహిత్యం పరిపుష్టముయినాయి, సుసంపన్నమయినాయి తెలంగాణ ప్రజలు మాతృభాష తెలుగుతో పాటు ఉర్దూను గూడ (ప్రేమాభిమానాలతో నేర్చుకున్నారు? ఉర్జూలో వారు కొందరు సాటిలేని పాండిత్యాన్ని సంపాందించగలిగారు. తెలంగాణ (ప్రజల నాటి తరానికి సంబంధించినంతవరకు (1948 సెప్టెంబర్‌ తరువాత (క్రమంగా తెలంగాణలో ఉరూ భాషను నేర్చుకునే అవకాశం సన్నగిల్లింది. అది చారిత్రక పరిణామం) ఉర్దూ పదాల తప్పుడు ప్రయోగం ఎన్నడూ జరుగలేదు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అవతరణ (1956 నవంబర్‌) అనంతరం కొన్ని విచిత్ర పరిణామాలు సంభవించాయి. ఆంతవరకు ఉర్దూ భాషతో, సంస్కృతితో పరిచయం సైతం లేని ఆంధ్రులు, విశేషించి మేధావులుగొ, విద్యావంతులుగా చలామణి అయిన, సాంస్కృతిక అహంకారం ప్రదర్శించిన ఆరంద్రులు, ఆంధ్ర కవులు, రచయితలు, పాత్రికేయులు ఒక ఫ్యాషన్‌గా ఉర్జూ పదాలను ఉపయోగించడం ఈ విచిత్ర పరిణామాలలో ఒకటి.

తెలంగాణ ప్రజలు పేన్వానీ, పైజామా, రూమీ టోపీలను (క్రమంగా మరచిపోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్న సమయాన ఆంధ్రులు కొందరు ఆ వేష ధారణపసట్ల మోజు పడ్డారు. భాష సాహిత్యం ఎవరి సొంత సొత్తులు కావు- అవి అభిమానం, ఆసక్తి సహృదయం ఉన్న వారందరివి. ఉర్దూ పదాలను గాని. ఇంకేభాష పదాలనుగాని ఎవరయినా ఉపయోగించవచ్చు. మడికట్టుకో కుండా ఒక భాష వారు ఇతర భాషల శబ్బజాలాన్ని, సాహిత్యాలను ఆహ్వానించినప్పుడే ఆ భాష సుసంపన్నమవుతుంది. ఈ సత్యాన్ని సాహిత్యవేత్త శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావు తమ రచనలలో నొక్కి చెప్పారు. కాని, ఉర్దూ పదాల ఉచ్చారణ, వ్యుత్పత్తి అర్జాలు తెలియకుండా వాటిని తప్పు అర్జాలతో, తప్పు ఉచ్చారణలతో వికృతులుగా మార్చి ఉపయోగిస్తున్నందుకు ఆయన బాధపడుతున్నారు. తెలుగు పత్రికలలో, పుస్తకాలలో, ఇతర ప్రచార సాధనాలలో ఉర్జూ పదాలను వాడుతున్న తీరుపై, ఆ పదాల న

తప్పు ప్రయోగంపై శ్రీ మదన్‌ మోహన్‌రావు జరిపిన కూలంకుష పరిశీలన, శాస్త్రీయ అవలోకనం ఆశ్చర్యం కల్లిస్తుంది. 'ఉచితానుచిత ్రస్తావనిలో శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావు చాల ఉదాహరణలు ఇచ్చి ఆ పదాల సరైన వ్యుత్పత్తి ఉచ్చారణ, అర్జాలు ఏమిటో, ఈ రోజు తెలుగులో వాటిని తప్పు అర్జాలతో ఏ విధంగా" ఉపయోగిస్తున్నారో వివరించారు. ఆయన పరిశీలన, విశ్లేషణ, సూక్ష్మవివరణ .వ్వతీయమయినవి. ఈ (గ్రంథంలో ఆయన వ్యాఖ్యానించిన కొన్ని పదాలు ఇవి : ఈద్‌ *బురు, సర్కారు, ఖాయం, సవాలు, జవాబు, మాజీ, కదం, దగా, మద్దతు, జారి, దుకాణం, ఖరారు, ఖాతరు, జాబితా, జిందాబాద్‌ ముర్దాబాద్‌, ఖజానా, నజరానా, భారీ, ఖూనీ, గుండా, భామూష్‌, పరారీ, ఖుషీ హుషారు, తయారీ, బర్తరపు, ఫిరాయింపు, రాజీనామా, రాజీ, పంచనామా, నిగాహ్‌, సిఫారసు, మినహాయింపు, అల్హా ఖైదీ, ఖయిదు, ముసాయిదా, హామీ, ఘెరావ్‌, బంద్‌, వాయిదా, పానీ, గూడ్‌, తారీకులు, దస్తావేజులు, మతలబులు, కైఫియతులు, ఖర్చులు, గరంగరం, బలాదూర్‌, రిమ్‌యిమ్‌, మంజూరు, జరిమానా, మాఫి, దరఖాస్తు, జామీను, సరిహద్దు, హుకుమ్‌, సరఫరా, మీజాన్‌, కసరత్తు, దుబార, సబబు, జుంల, దర్యాప్త్ర, లూటి, లగాయతు, బాపతు, కరారు, షరా, మామూలు, నకలు, సాఫీ, ఖాలి, జాగ, ఫిర్యాదు, జోరు, వసూలు, సాఫీ, జరూరు, మోజు, హక్కు, దఫా, తాబేదారులు, టికాన, ఆసర, ఖాతరు, రద్దు, జగడం, పంచ్‌, పంచాయతీ, సలహా, కొట్టాట, దకలు, దాఖలు, దాఖల, ఖాకీ, దౌడు, కితాబు, షికాయతు, బద్‌నామ్‌, బకాయి, మేల, ఆజమాయిషీ, "హైరాన, మూజావాణి, వాకబు, వకీలు, ఆమితుమి, ముద్దాయి, రుజువు. ఉర్దు భాషలో ఉన్న కొన్ని అక్షరాలు తెలుగులో లేక పోవడం వల్ల కలుగుతున్న ఇబ్బందిని శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావు ఉదాహరణలతో వివరించారు. ఒక పదం గురించి రాస్తునప్పుడు ఆ పదాన్ని ఉర్జూలో ప్రసిద్ద కవులు ఏ విధంగా 'ప్రయోగించారో ఆయన ఆందంగా వెల్లడించారు. కొన్ని ఉర్జూ పదాలకు సరైన అర్థం ఇవ్వగల తెలుగు పదాలు లేవని ఆయన స్పష్టపరిచారు.

నిజానికి పాఠకులకు ఈ (గ్రంథంలో విన్నించేవి, కన్పించేవి శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావు గారి జ్ఞాపకాల లహరులు. రచయిత బహుముఖ జీవన మధురస్మృతులు అనేకం ఈ (గ్రంథంలో చోటుచేసుకున్నాయి, తెలుగులో, ఉర్పులో అనేక కావ్య ఖండికల రసాత్మక తతలటుటుటలలయలులకషాణంలలటాలాలలలాలాల

వాక్యాలను ఆయన మరచిపోకుండా ఇప్పటికీ జ్ఞాపకం పెట్టుకుని కంఠత విన్పించడం విశేషం. ఈ (గ్రంథంలో ఆ రసాత్మక వాక్యాలను పలుచోట్ట ఆయన ఉల్లేఖించారు. చిన్నప్పుడు వరంగల్‌ "హైస్కూలులో చదువుతున్నప్పటి నుంచి ఆయనకు హాకి, పుట్‌బాల్‌ ఆటలలో, తెలుగు, ఉర్జూ సాహిత్యాల హవణికలను అవలోకించి అధ్యయనం చేయడంలో, చర్చావేదికలలో పాల్గొనడంలో, వక్షృత్వ పోటీలలో, రచనా పాటవం ప్రదర్శించడంలో అమిత ఆసక్తి ఏర్పడింది. ఆయన సాహిత్య, సాంస్కృతిక వాతావరణంలో పుట్టి పెరిగారు. ఆయన సాహిత్య వాయువులను పీల్చకుండా ఉన్న నిమిషం లేదు. ఇంటర్‌ అనంతరం మెడిసిన్‌ పూర్తి చేసి డాక్టర్స్‌ అయ్యే అవకాశం ఉన్నప్పటికి శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావు చదువుకు సలామ్‌ పెట్టి నిషేధిత కమ్యూనిస్టు పార్టీలో చేరారు. కమ్యూనిస్టు పార్టీలో కొన్ని సంవత్సరాల జీవితం తరువాత ఆయన అధ్యాపక వృత్తిని చేపట్టారు. జీవితంలో ఎన్నో మలుపులు తిరిగినప్పటికి ఆయన మేధో నుధనం నిలువలేదు, ఆయన కలం ఆగలేదు. ఒక విధంగా శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావు 'నో చేంజర్‌. ఆయన గదిలో తల్లిదండ్రుల ఫోటోలతో పాటు స్టాలిన్‌ ఫోటో ఫ్రేమ్‌ ఇప్పటికీ కన్పిస్తుంది. మాస్కో మారినా మదన్‌ మారలేదు. ఆయన మనసు మార్షవం, కవితాత్మకం!

ఈ (గ్రంథం రెండవ భాగం 'మధురోహలు*%, అనేకం ఆయన మధురోహలు. రెండవ భాగంలో మొదటి రచన గాలిబ్‌ ద్విశత జయంతి ఉత్సవాల సందర్భాన ఆయన లేఖిని నుంచి వెలువడింది. తరువాత అయిదు వ్యాసాలలో శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావు ఉర్దూ విప్లకవి మగ్దూమ్‌ మొహియుద్దిన్‌ బహుముఖ సాహిత్య (ప్రతిభా సంపదను పాఠకులకు పరిమళ భరితంగా అందించారు. 'హైదరాబాద్‌ సంస్టానం పై పోలీస్‌ చర్య- కొన్ని జ్ఞాపకాలు” ఆర్టికల్‌ ఆ నాటి భయానక పరిస్థితికి దర్శణం. ఏడవ నిజామ్‌రాజు మీర్‌ ఉస్మాన్‌ అలీఖాన్‌ ఉర్దూలో రచించిన ఒక గీతాన్ని శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావు తెలుగులోనికి అనువదించి ఆసఫ్‌జాహి చివరి పాదుషా జీవితంలోని మరో కొణాన్ని పారకులకు పరిచయం కావించారు. 'మరుగున మహరత్నం మానేపల్లి తాతాచార్య'లో రచయిత ఒక మణిపూసను వెలుగులోనికి తీసుకవచ్చారు. 'మెల్లె కన్నుల (ప్రేయని*లో వైవిధ్యం ప్రన్ఫుటమవుతుంది. శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావుకు గాలిబ్‌, మగ్గూమ్‌ పట్ట అపార అభిమానం, గౌరవం, గాలిబ్‌ గీతాలను యా

లోతుగా అధ్యయనం చేసి ఆయన చాల గీతాలను తెలుగులోకి అనువదించారు. -గాలిబ్‌ గీతాలకు ఆయనదే (ప్రామాణిక అనువాదం. ఆయన అనువదించిన గాలిబ్‌ గీతాలను ఆం(ధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ ఒక సంకలనంగా ప్రచురించింది. స్వర్గీయ దేవులపల్లి రామానుజరావు 'గుబారెఖాతిరో ను (మౌలానా ఆబుల్‌కలామ్‌ ఆజాద్‌ రచించిన ఉద్షంథం) తెలుగులోనికి అనువదించడంలో శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావు అందించిన నహకారం మరువలేనిది, ఈ (గ్రంథం కేంద్ర సాహిత్య ఆకాడమీ (ప్రచురణ. శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావు ఈ (గ్రంథం పేజీలలో మూడు నాలుగు వాక్యాల చక్కని రేఖా చిత్రాలతో గాలిబ్‌, మగ్గూమ్‌, ఫిరాక్‌ గోరఖ్‌పూరి, జోష్‌మల్‌హాబాదీ, కాళోజీ, శ్రీర్రీ, చలం, దాశరధి, కృష్ణశాస్త్రి, ఆరుద్ర, జాషువా, సాహిర్‌ లుధియానవీ, పాములపర్తి సదాశివరావు, జువ్వాది గౌతమరావు, గురూజీ గార్లపాటి రాఘ్రవరెడ్డి, పి.వి, నరసింహారావు, మందుముల నరసింగరావు, షోయిబుల్హాఖాన్‌, దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు, అడవిబాపీరాజు, సి. నారాయణరెడ్డి, కవి దేవులపల్లి వెంకటేశ్చరరావు (బాల్లికుంట), విశ్చనాధ సత్యనారాయణ, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ, శ్రీనివాన్‌ లాహోటి, మున్షీ (ప్రేమ్‌చంద్‌, తాపీ ధర్మారావు, జవహర్గాల్‌, సర్‌ సయ్యద్‌ అహ్మద్‌ఖాను, జూలియన్‌ పూచిక్‌, మేలానాఅబుల్‌కలామ్‌ ఆజాద్‌ తదితరులను తనదయిన శైలిలో పరిచయం చేసారు. ఒకవంక భాష్మ సాహిత్య అంశాలపై వివరిన్తూ శ్రీ మదన్‌మోహన్‌రావు నమకాలీన సమన్యలు, సంఘటనలు, రాజకీయ పరిణామాలపై నిశిత వ్యాఖ్యలు కావిస్తారు. కంటకాలు ఏవీలేని సౌరభసుమాల సాహిత్య సంకలన (గ్రంథం ఇప్పుడు మీ చేతుల్లో ఉంది. దయచేసి ఆస్వాదించండి, అ(ఘ్రాణించండి - షుక్రియా!

• దేవులపల్లి ప్రభాకరరావు హైదరాబాద్‌ 199.2004 మ.

తెలుగు పత్రికలలో ఉర్దూ పదజాలం ౦ -_ ఉచితానుచిత ప్రన్తావన ('ప్రబాతం(త - 1 99 లలల భలం తతా లమతలాటానంననోో

మార్చి 22, 1998 “రాష్టంలో ముస్లిం సోదరులు ఈద్‌ పండుగను వైభవంగా జరుపుకున్లారు” అని రానీనప్పుడు బదివి అది యే వండుగ అనుకోవలెను! ఈ తప్పు నర్వసామాన్యంగా జరుగుతున్లుది. “కఃదుల్‌ ఫీతల్‌” జరువుకున్నారనో “కఈదుల్‌హహ” జరుపుకున్హారనో రాస్తే అర్ధం ఉన్లుది. పండుగ వేరు చెప్పుకుండా “ఈట్‌ పండుగ” అని రాస్తే. గమనించే సలహా సంఘాలు లేవ, నంపాదక వర్లమూ లేదు. ఈ తప్పు జరుగుతూనే ఉన్బది. “కదుల్‌ ఫి తర్‌” అని రాసీన తరువాత, మళ్లీ పండుగ అని రాయవలసిన అవసరం గూడ ఉండదు. తెలుగు రచయితలలో, కవులలో, పాత్రికేయులలో ఉరూ ప్రియత్వం ఉన్నదని చెప్పితే అతిశయోక్తి కాదు. ఇది సమర్హనీయం, అభిలషణీయం కూడా. ఏదో ఒక సందర్భంలో పాఠకులపై మంచి ప్రభావం చూపేదిగా రాయవలెనన్నప్పుడు, తప్పకుండా ఉర్దూ పదాన్ని వెతికి రాస్తుంటారు.

ఈ ఉర్దూ పదాలను వాడినప్పుడు దాని సరిద్రైన వ్యుత్పత్తి, స్వరూపం, ధ్వని, సరియైన అర్హం తెలిసికొని, రాయదలచుకున్న సందర్భంలో” వాడిన ఉర్పూ పదానిక్సి మనం అనుకున్న అర్ధం ఉన్నదా లేదా, అని పరీక్షించుకొని రాయటం అవసరం. ఇందువలన భాషకు, పాఠకులకు, మేలు చేసిన వారమవుతాం. లేకపోతే అది మన దోషమవుతుంది, భాషకు, పాఠకులకు అన్యాయం జరుగుతుంది.

50 సంవత్సరాలకు పూర్వం నండూరి సుబ్బారావుగొరు తమ “ఎంకి పాటలు” అను కావ్యంలో విరహబాధా పరితప్తురాలైన ఎంకిని వర్షించినారు. ప్రియుని ఎడబాటుతో తల్లడిల్లిపోయిన ఎంకి -

“ఈ రేయినన్నొల్లనేరవా రాజ యెన్నెలల సొగసంత ఏటి పాలేనటర” అని వాపోతూ,

“కాకమ్మ చేతైన కబురంపడా రాజు"

అని విలవిలలాడుత్తుంది ఎంకి. విరహంతో తాళలేక (ప్రియుని కొరకు ఎదురుచూస్తుంది. ప్రియుడు రాడు. కనీసం కాకి చేతనైన తనను గురించిన కబురు క ట్‌. జవాను నన దానన సనన పటడోన

దేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు పంపకపాయెగద అని బాధపడుతుంది. ఇది ప్రేయసి విరహం, మిర్దాగాలిట్‌ తన గజళ్లలో వర్షించిన విరహబాధ చదివిన వారికి కండ్ల వెంట నీళ్లు రాక తప్పదు. కవికి విరహంలో అనేక ఊహలు, ఆలోచనలు, అనుమానాలు, విరహంతో బాధపడే గాలిబ్‌ కవికి ఒకరోజు (ప్రియురాలు తన ఇంటికి వస్తుందన్న వార్త తెలుస్తుంది. ఆ నోట ఈ నోట ఈ కబురు అందుతుంది. కవి అంటారు.. “బల్‌ గరమ్‌ హై జన్కె అనేతీ అఆజ్‌హి ఘల్‌మె బోరియా. ననున చీన్ని తెలుగులో చెప్పదలిస్తే “ఆమె వచ్చునన్న వార్త ఎంతగానో ఉంది, ఈ రోజె నాయింట చాప లేదాయె” అని చెప్పవచ్చును. (ప్రియురాలిరాక కొరకు నిరీక్షణ, అందులో ఆయన బీదరికం, విరహానలజ్వలితుడై, జీవితమంత కవితనే (ప్రేయసిగ డ్రుమించి బ్రతుకుతాడు గాలిబ్‌. రాజకీయ దురంధరుడు, పారిపాలనాదక్షుడు, సాహిత్యవేత్త, కవి, పాత్రికేయుడు, మాజీ ప్రధాన మంత్రి ('మాజీ" ఉర్దూ పదం) శ్రీ, పి.వి. నర్సింహారావుగారు వసంతంలో విరహాన్ని మన్మధుడు ఉద్దీపింప చేసినప్పుడు కలిగే బాధను ఎంతో చక్కగా వర్లించినారు. వారు రాసిన “ఆర్త గీతికలు” అను కవితలో “ప్రీయనామా పాదవమ్ముల్‌ చిగిర్సె, ధరాకిన్సురి నూలు చేలమున్‌ ధరించె” అని వసంత రుతువును వర్షించుతూ, మన్మధుడు, “విరనోద్దీనకుడైకలంచుటు, ఉద్వగ్భాతళ్ళులం జేయునంటి, రతీజనివియుత్తులం చేయునంటో అన్న వికారాలను పాఠకులకు అనుభవింపజేసినారు. ఇంతకు విషయమంత “కబురు” ను గురించిందే. “కబురు” ఉర్జూలో “ఇబర్‌” అన్న వదానికి రూపం. “ఖబర్‌” అనగా వార్త. “ఖబర్‌”ను “కబురు” గా చేసుకున్న పదాన్ని రెండు అర్జాలుగా వాడుతున్నారు. పత్రికల వారు ఎక్కువగా “కబురు” అన్న పదాన్ని, అబద్ధపు మాటలు, (ప్రేలాపనలు అన్న అర్ధంలో. మాత్రమే వాడుతున్నారు. “రాష్ట ప్రభుత్వం ప్రజలకు చేసిందేమీ లేదు, అన్ని కబుర్లు మాత్రమే” అనిగాని, పలచ నపింసలఏంలనిలిల. 2 దద టదననదటటటుటనటని

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

లేక “ప్రతిపక్ష పార్టీలు చేసే వాగ్దానాలన్నీ,కబుర్హు మాత్రమే” నని పత్రికలు రాసినప్పుడు

“బురు” అర్జాన్నే మార్చివేస్తున్నారు. యదార్జానికి 'ఇబరో అన్న పదంలో 'వార్త' అన్న .. అర్హం ఉన్నది కాని, వృధా మాటలని, కల్లబొల్లి మాటలని అర్హంలేదు. దీన్ని పత్రికల వారు

యే విధంగా (గ్రహించినారో, ఆళ్ళర్యం. నండూరి సుబ్బారావుగారు వాడిన కబురు సరిగా

“బర్‌” అనే అర్జున్ని ఇస్తున్నది. దీన్ని అందరూ (గ్రహించటం అవసరం,

పథత్రికలవారు, ఆకాళవాణి, దూరదర్శన్‌ వారు చాలా కాలం నుంచి “ఈద్‌ పండుగలని” రాస్తున్నారు. చదువుతున్నారు. “ఈద్‌” అనగా సండుగు ఈద్‌, పండుగ అంటే అర్హం యేమిటని “రాష్ట్రంలో ప్రజలు” పర్వం పండుగను జరుపుకున్నారు, అని రాస్తే చదీవితే, అది ఏ పండుగ అనుకోవలెను! “రాష్ట్రంలో ముస్టిం సోదరులు ఈద్‌ పండుగను వైభవంగా జరుపుక్తున్నారు” అని రాసినప్పుడు చదివి అది యే పండుగ అనుకోవలెను! ఈ తప్పు నర్వసామాన్యంగా జరుగుతున్నది. “ఈదుల్‌ ఫితర్‌” జరుపుకున్నారనో, “ఈదుల్‌జుహ” జరుపుకున్నారనో రాస్తే అర్ధం ఉన్నది. పండుగ పేరు చెప్పకుండా “ఈద్‌ పండుగ” అని రాస్తే, గమనించే సలహా సంఘాలు లేవు సంపాదక వర్గ్షమూ లేదు. ఈ తప్పు జరుగుతూనే ఉన్నది. “క్కదుత్‌ ఫీ తరొ" అని రాసిన తరువాత, మళ్లీ పండుగ అని రాయవలసిన అవసరం గూడ ఉండదు.

6.3.98 నాటి ఒక దిన పత్రికలో పెద్దపెద్ద అక్షరాలలో “బి.జె.పి సర్కార్‌ ఖాయం” అని రాసినారు. 'సర్కారో 'ఖాయం' రెండు ఉర్పూ పదాలే. 'సర్కారో అని ఉరూ పదం యెందుకు వాడినట్టు. *ప్రభుత్వం' అన్న తెలుగు పదానికి 'సర్కార్‌ అనే ఉర్దూ పదానికి ఉన్నంత అర్ధం, (ప్రభావం లేవా! ఉర్పూ భాష చదినే వారికి, ప్రభుత్వం అని రాస్తే తెలియదని, “సర్కారో వాడినట్టా! లేక తెలుగు చదివే ప్రజలకు ఉర్జూ పదాలు పరిచయం చేయవలెనని రాసినట్టా! ఇవన్నీ గాక మాకు ఉర్దూ వచ్చునని పాఠకులకు తెలుపడానికి సర్కార్‌ వాడినట్టా!

'టీని వెంటనే ఇంకొక పదం 'ఖాయం'. 'ఖాయం'లో 'ఇ'కు ఇవ్వవలసిన ధ్వని తెలుగులో లేదు. అందుకొరకు 'ఇ' అని రాసుకోవటం, “ఖాయం” అని రాయటం తప్పదు. “ఖాయం”

'ఉర్జూ పదం. 'ఖాయం' అని 'ఖియాం' అని చక్కటి పదాలు ఉన్నవి. ఖాయం" అనగా ఉండుట, ఏర్పడుట, అని చెప్పవచ్చును. ఇక్కడ ఇంకొక విషాదం యేమిటంటే మన ప(్రికలవారు 'ఖాయం' అన్న పదాన్ని తెలుగులో “తప్పనిసరి” అన్న అర్హంలో వాడుతున్నారు. వార్తలలో “కాం(గ్రైన్‌ ఓటమి భాయం' “తెలుగుదేశం ఓటమి ఖాయం”, "యెవ్వరో నాయకుని న... భ్లానిర్తనట్లన నన పోనటన టోనీ పనన టానడనీ

దేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు

ఓటమి ఖాయం” అని రాస్తున్నప్పుడు ఆ పదానికున్న అర్ధం తెలుసుకోనవసరం లేదా! “బి.జె.పి. సర్కార్‌ ఖాయం” అని రాసినప్పుడు, బి.జె.పి, (ప్రభుత్వం యేర్పడుతుంది. అన్న అర్హంలో వాడితే, పరవాలేదు. (పర్వా అన్నది ఉరూ పదం). కాని వేరే యే అర్థంలో వాడినా, అది పారపాటే కాగలదు. భాషను రాసినప్పుడైనా చదివినప్పుడైైనా అర్జాలను, స్వరాలను [గ్రహించకపోతే దోషరి కాగలదు.

ఇంకొక సూచన 5.3.98 నాటి ఒక దినపత్రికలో/“ఏక్‌బార్‌ఫేర్‌, జీత్‌గయా సాలార్‌” అనే శీర్షిక ఉన్నది. దీన్ని ఉర్జూలో యే ఉద్దేశంతో రాసినారో తెలియదు, కాని ఇదే,/ “ఫిర్‌ఏక్‌బార్‌, జీత్‌గయా సాలార్‌”/అని రాస్తే అంత్యప్రాసలు సరిపోయి, చదవటానికి, వినటానికి, గూడ కర్ణపేయంగా ఉంటుంది గదా. పదాల వాడకం, వాని కూర్పు ఒక నేర్పు మౌత్రమే.

“అదం తొక్కుతూ

వదం పాడుతు”

నృాదంతరాళం గర్టిస్తు,

వదండి పోదాం, పదండి పోదాం,

పోదాం, పోదాం పైపైక”

అని మహాకవి శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానంలో రాసినాడు.

“ఇదం” అన్నది ఉర్జూ పదం.

మారాణ అనాఖయా.

సలంిలపలలల శ ధొనిటలీదానటటద్తర్తనటానిద్లానిద్తనన్లాన్షట్లా

మార్చి 29 1998

“రాష్టంలో ముస్లీం సోదరులు ఈద్‌ పండుగను వైభవంగా జరుపుకున్హారు” అని రానీనప్పుడు చదివి అదియే వండుగ అనుకోవలెను! ఈ తవ్చు నర్వసామాన్యంగా జరుగుతున్నది. ఈదుల్‌ శీతల్‌” జరువుకున్హానో “ఈదుల్‌హహ” జరువుకున్లారనో రాస్తే అరం ఉన్లది. పండుగ పేరు చెప్పకుండా “ఈట్‌ పండుగ” అని రాస్తే గమనించే నలహా నంఘాలు లేవు. నంపాదక వర్గమూ లేదు. ఈ తప్పు జరుగుతూనే ఉన్నది. “కఈదుర్‌ ఫీ తర్‌” అని రాసిన తరువాత మళ్లీ పండుగ అని రాయవలసీన ఆవసరం గూడ ఉండదు.

ముబారక్‌ నొంసబ్‌కొ-జుస్లై ఉగొది,

వార్‌ దిల్‌మెం జిస్లే ఖుష్వా జగాది,

గుల్చన్‌క-యుర్మట్‌స-కోయల్‌ నవాహై,

ఖుద్రత్‌నె-ధక్తీపె-జనుత్‌ బసొది.

మహాకవి శ్రీశ్రీ రచించిన కావ్యం 'మహాప్రస్థానం' ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక గీటురాయిని దాటి, అభ్యుదయ సాహిత్యానికి తలమానికమైంది. శ్రీశ్రీ తన కవితలలో ఉర్జూ వదాలను వాడీ ఉర్దూ భాషకు మాన్యతను (ప్రసాదించినాడు. 'మహాప్రస్థానం'లోని ఓ గీతం : “జగన్నాధుని 'రథచక్రాలు"లో

వతితులార

(భ్రస్టులార

బాధా నర్ప దష్తులార

దగా నడీన తమ్ములారు

వీడవకండేడనకండి? అని

తాడిత పీడిత జనానికి ధైర్యాన్ని ఇచ్చినాడు. పై పంక్తులలోని పదం “దగ” ఉర్జూ పదం. “దగ” అన్న పదంలో “గ” కు రావలసిన ధ్వని తెలుగులో లేదు. అందుకొరకు “దగ” అని వాడుతున్నారు. “దగ” అన్న పదాన్ని పత్రిక వారు గూడ తరచుగ వాడుతున్నారు. నట

దేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు “దగ” అనగా “మోసం”. మోసం అన్న అర్థంతో దీన్ని ఎక్కడ వాడినా చింతలేదు.

“దగా” అన్న అర్హంతోనే ఉర్జూలో వేరొక పదం ఉన్నది. ఇది “ధోక”. ఈ “ధోక”ను గూడ “ఢోక” అని వాడుతున్నారు. ఇక్కడ “ధో”కు బదులు “ఢో” అని వాడవలసిన అవసరం లేదు. దీన్ని “ధోక” అని మాత్రమే వాడటం సమంజసం,

“విత్తనాల అమ్మకంలో రైతులను దగా చేసిన దుకాణదారులు” అని' పత్రికలలో వాడుతున్నారు. ఇక్కడ “దుకాణ దారు” అన్న దానిలో “దుకాణ్‌” ఉర్జూ పదం. “దుకాణ్‌”ను కలిగి ఉన్నవానిని “దుకాణ్‌దార్‌” అని ఉరూ, దీన్ని తెలుగులో “దుకాణదారు” అని రాస్తున్నారు. “దుకాణము” అన్న పదాన్ని తెలంగాణా ప్రాంతంలో అన్ని వర్గాల ప్రజలు విరివిగా వాడుతారు.

ఇటీవలి రోజులలో “మద్దతు”, “జారి' అన్న పదాలు వత్రికలలో అధికంగా చదువుతున్నాం. “మదద్‌” అనే ఉర్దూ పదాన్ని “మద్దతు” గ తెలుగు స్వరూపాన్ని ఇచ్చి వాడుతున్నారు. తెలుగు పదాలకు సాధారణంగా, చివరకు నకారపాొల్టు ఉండదు, అందుకొరకే కావచ్చును “మదద్‌” అనే పదాన్ని “మద్దతు” అని రాస్తున్నారు. అమీన్‌, “సర్కార్‌ అనే ఉర్దూ పదాన్ని చివరకు నకారపొల్టుతోనే రాసినప్పుడు "మదద్‌” అని మాత్రం ఎందుకు రాయకూడదు.

“మదద్‌” అనగా సహాయం. దీన్ని తెలుగు పత్రికలలో వాడుతున్న సందర్భం ఉచితంగా లేదు. “బి.జె.పి, ప్రభుత్వానికి తృణముల్‌ కాంగైన్‌ మద్దతు” అని రాస్తున్నారు. మద్దతుకు ఉర్చూలో ఉన్న అర్థం ఇక్కడ (ప్రకటించవలసిన దానికి సరిపోదు. ఉర్జూ పత్రికల వారు గూడ “మదద్‌'ను అర్ధంలో వాడటం లేదు. “బి.జె.పి, (ప్రభుత్వానికి మద్దతు అని రాయవలసి వచ్చినప్పుడువారు “మదద్‌"” అనకుండా, “తాయిద్‌” అనీ రాస్తున్నారు. అందుకొరకు సందర్భానికి సరిపోయే అర్ధం రానప్పుడు పదాలను వాడటం అనర్హమేగదా।

ఇంకొకటి, “జారి”. “రాజ్యసభ సభ్యుల ఎన్నికకు రాష్ట్రపతి అధి సూచన “జారి” అని తెలుగు పత్రికలు రాస్తున్నాయి. “జారి"కి తెలుగు పదం వెదుక్కోవటం చాలాకష్టం. “జారి” అన్న పదం అనేక సందర్భాలలో వాడుతున్నారు. ఉర్దూలో "జ్తాగ్ర" అర్హం కొనసాగుట.

అసెంబ్లీ సమావేశాలు కొనసాగుతున్లవి, లేక జరుగుతున్నవి 'అనటానికి, ఉర్తూలో “అసెంబ్లీ కా ఇజ్ఞాస్‌ జారి హై” అని రాయటం సర్వసాధారణం, రాష్ట్రపతి అధి శాసనం “జారి అని రాయకుండా ఉండలేకపోతున్నారు. దీనిని తెలుగులోనే రాయవలెనంటె నం 7 య హూ

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

“అధిశాసనం వెలువడినది” అని రాస్తే సరియైన అర్ధం వస్తుంది. అందుకొరకు సరియైన అర్థం ఇవ్వని “జారి” రాసినదానికంటే వెలువడినది అని'రాసుకోవటం మేలు. “ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు జారి అయినవి అని గూడ తరచుగా వాడుతున్నారు. ఈ విథంగా “జారి” అన్నపదం పూర్తిగా తెలుగుపదంగానే వాడుతున్నారు.

“కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ఎన్నికల జాబితా ఖరారు” అని పత్రికలు రాసినప్పుడు ఇందులో “పార్టి” ఇంగ్రీషు, జాబిత, ఖరారు” ఉర్పూ పదాలు. ఇంగ్లీషు జోలికి పోకుండా ఉర్దూ పదాలనే ప్రస్తావించుదాం,

“జాబిత” అనే ఉర్దూ పదంలో “జా”కు రావలసిన ధ్వని తెలుగులో లేదు. అందుకొరకు రెండవ “జాను రాసి “జాబిత” అని చదవటం ఉచితం. ఇంకో అర్జానికి వస్తే దానికి ఉర్దూలో ఉన్న అర్ధం ఒకటి పత్రికల వారు రాస్తున్నది ఒకటి. “జాబిత” అనగా పద్దతి, నియమం, లేక శాసనం అని కూడ కొన్ని సందర్భాలలో రాయవచ్చును. కాని తెలుగులో పట్టిక అనే అర్థంలో “జాబిత”ను రాయటం పొరపాటు. “అభ్యర్దుల జాబిత” అనగా పట్టికనే గదా. మరి ఇక్కడ ఆ పదానికి ఉండవలసిన అర్థం యే విధంగా సరిపోతుంది. పట్టికకు పద్దతికి అంతుపొంతులేని భేదం ఉన్నది. ఉర్దూలో “బాజాస్తా” అనగా పద్దతి (ప్రకారము, “జాబ్సె కార్వాయి” అనగ వ్యవహారాన్ని నిర్వహించే పద్ధతి ఆని అర్ధం వస్తుంది. అందుకొరకు “జాబిత”ను అర్హరహితంగొ వాడటం పొరబాటు.

“ఖరారు” అన్నది గూడ ఉర్జూ పదమే. “ఖ”కు రావలసిన ధ్వని _ తెలుగులో లేదు 'ఖాసింలో 'ఖ'కు రావలసిన ధ్వని ఇక్కడ “ఖరారు”కు రావలెను. ఉర్దూలో “ఖరార్‌” అయిత్తే దాన్ని తెలుగులో “ఖరారు” అని రాస్తున్నారు. దీని అర్థం “నిర్ణయం లేక ఒప్పుకానుట” జాబిత ఖరారు” అన్నప్పుడు పట్టిక నిర్ణ్మయమైనది, అని చెప్పవచ్చును.

“నజరాన” అనే ఉర్పూ పదాన్ని ఒక తెలుగు పత్రికలో, వంటల చిట్కాలకు శీర్ణికగా ఉపయోగించుతున్నది. వివిధ రకాల పంటలను ఈ శీర్ణిక (క్రింద పారకులకు పరిచయం చేస్తున్నది, “నజరాన” అని వంటలను పారకులకు అందించితే, కేవలం వంటలను మాత్రమే “నజరాన', అంటారేమో అని పొఠకులు అపోహపడే ప్రమాదం ఉన్నది. “నజరాన” లో “జ” రెండవ “ద” రాసి “నజరాని, అని చదివితే ఉన్న ధ్వనికి కొద్దిగా మాత్రమే జరిగి పలుకవచ్చును.

“నజరాన” కు ఉన్నతమైన అర్జం ఉన్నది. ఒక ప్రియుడు తన (ప్రేయసికిగాని, కనక

దేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు ప్రియురాలు తన ప్రియునికి గాని, భక్తితో, ప్రేమతో అందించే కానుకను “నజరాన” అంటారు. తరువాత ప్రధానంగా దేశాధినేత, ప్రత్యేకంగా రాజుకు ప్రజలు భక్తితో ప్రేమతో అందించే పారితోషికాన్ని “నజరాన” అంటారు. ఇంత ఉన్నతమైన అర్థంగల పదాన్ని వంటలకు మాత్రమే పరిమితం చేస్తే దాని అర్జాన్ని మరుగున పరిచి, పాఠకులకు తప్పుగా పరిచయం చేయటంకాగలదు.

ఆ పైన “సవాల్‌” అను ఉర్జూ పదం ఒకటి. “సవాల్‌కు అర్హం ప్రశ్న.

“సవాలీపర్చ” అనగా విద్యార్థులకు పరీక్షలకు ఇచ్చే ప్రశ్నాపత్రము, దీన్ని రాయటంలో, చదవటంలో ఇబ్బందిలేదు. “సవాల్‌” అని రాయవచ్చు. అదే విధంగా చదువవచ్చు. కాన్ని తెలుగులో వాడుతున్నప్పుడు “ప్రశ్న” అనే అర్ధంలో గాక” ఇంగ్లీషులో "01౬16౧6 అనే అర్ధంలో పత్రికలు రాస్తున్నవి.

“పత్తి రైతుల అత్మహత్యలు, ప్రభుత్వానికి ఒక “సవాల్‌” అని రాస్తే దాని అర్థమే మారిపోతున్నది. “సవాల్‌” లో అర్ధం ్రశ్నకాదు. 0౧౬||16౧౫6 మాత్రమే, కాని ఉర్టూ భాషలో దానికి 0౧౭|6౧౮౭ అనే అర్ధం యే విధంగాను లేదు,

అనవరసంగా రచ్చకీడ్చి, లేని అర్జాన్ని ఆపాదించుతున్నారు. “సవాల్‌ ను “ప్రశ్న గా మాత్రమే ఉపయోగించుకుంటే మంచిది.

దీనివెంటనే వచ్చేది “జవాబు”, జవాబు రాయటం చదువటం సాధారణమే, ఉర్జూ, తెలుగులో ఒకేతీరు ధ్వని. ఉర్జూలో మాత్రం చివరకు నకారపొల్టుతో “జవాబ్‌” అని చదువుతారు. అర్థం సమాధానం, ఆకాశవాణి వారు జవాబులు, అని, దూరదర్శన్‌ వారు “జాబులు, జవాబులు, అని ఒక కార్య(క్రమాన్ని నిర్వహించుతున్నారు. “జవాబు”కు సొధారణమైన అర్ధం” సమాధానం అని. విద్యార్థుల ప్రశ్నాపషత్రాలలో “సమాధానాలను రాయండి” అని, ఉర్దూలో “జవాబాత్‌ లిఖ్టియే” అని చూస్తుంటాం. పత్రికల వారు, జవాబు అను పదాన్ని వాడుతూ ఇంకొకటి “జవాబ్బ్దారి" అని గూడ రాస్తుంటారు. “రాష్ట్రపతికి గవర్నర్‌ జవాబు” అని సాధారణ అర్థంలోనే ఉంటుంది. “జవాబ్దారి”ని మాత్రం “బాధ్యులు” “కారకులు” అనే అర్థంలో వాడుతున్నారు. “పత్తి రైతుల ఆత్మహత్యలకు (ప్రభుత్వమే జవాబ్దారి” అని “మధ్యంతర ఎన్నికల వలన దేశంపై పడుతున్న భారి (భారి ఉర్జూ పదం) ఆర్థిక వ్యయానికి ఎవరు జవాబ్దారి” అని పత్రికలలో చదువుతున్నాం.

హోలిక అరద్లు. పటలలంంిలలులు. 0 తలంయటాలలలాాలట

ఏప్రిల్‌ 5 1996

'హోష్యారోొను 'పారా'తో జోడించి వాడుతున్నారు. దీన్ని దైనందిన జీవితంలో, పత్రికలలో గూడ ఉపయోగించుతున్నారు. ఇవి రెండూ వక్ర రూపాలే. 'పారా' అన్నది 'పహెర', హుషారో అన్నది 'హోష్యార్‌

ఆ

సు్రబద్ధ ప్రజాకవి కాళోజీ నారాయణరావు, ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు. తెలంగాణ ప్రజలకు ఆప్పుడు. తన కవితా క్రాంతి ద్వారా న్షుద్ర చీకట్టను పటాపంచలు చేయగల రచనాశక్తి కలిగిన యోధుడు. హైదరాబాదు విమోచనోద్యమంలో సాహసోపేతమైన పా్యత్రను నిర్వహించిన ద్దార్యశాలి. 1945లో [వ్రభుత్వ వ్యతిశేక ఉద్యమాలను నిర్వహించుతున్నాడన్న మిషతో, అప్పటి నిజాం రాజు, కాళోజీని వరంగల్‌ జిల్హా నుండి బహిష్కురించినాడు. ఆ రోజులలో హైదరాబాదులోని నిజాం ప్రభుత్వానికి నర్‌మిర్డా ఇస్మాయిల్‌ (సదరె ఆజమ్‌) ప్రధానమంత్రి - వరంగల్‌ పట్టణంలో జరిగిన మత ఘర్షణలను విచారించడానికి ఆయన వరంగల్‌ సందర్భ్శించవలసియుండెను, మిర్టా ఇస్మాయిల్‌ వరంగల్‌ సందర్శన సందర్భంలో, అజ్ఞాతంలో ఉన్న కాళోజీ ఆయనను సంబోధించుతూ ఒక గేయం రాసినాడు:ః

ఇదిగో, అదిగో యంచు ఈ నాటికైనను ఏగివచ్చితివా,

కోట గోడలనడుమ 'ఖూని' జరిగిన చోట, గుండాల గుర్తులు గోచరించితివా!' అని సుదీర్ధంగా హెచ్చరించుతూ, చివరకు, కాలానుగుణ్యమే కాళోజీ ప్రశ్నలకు, కన్నులెర్రగజేసి "భామూష్‌'

అంటావ అని రాసినాడు, తెలుగు కవితలలో ప్రప్రధమంగా 'కలంపేరు'ను (తఖల్లున్‌) వాడిన చతురత కాళోజీగారిదే! అయినప్పటికీ, న ఏ1 న గా

దోవులపల్లి మదన్‌మోహాన్‌ రావు “తప్పు దిద్దగలేను, దారిచూపగలేను, /తప్పుజేసిన వాని దండింపగాలేను,/ఎందుకో నాహృదిని, ఇన్ని ఆవేదనలు” అని బాధపడతాడు కాళోజీ, కాళోజీ రచించిన “నా గొడవ” కవితలు, కాళోజీ గొడవ కాదు, అన్యాయాలు, అపరాధాలు, అసమానతలతో ఉడికిపోతున్న సమాజంపై (ప్రహారం చేస్తున్న కత్తుల పడవ. కాళోజీ రచించిన పై గీతంలో “ఖూని”, “ఖామూమ్‌” అన్నవి రెండూ ఉర్వూ పదాలే. తరచుగా పత్రికలలో ఈ పదాలను వాడుతున్నారు. “నిరంకుశ కవయః” అన్న ప్రతీతిని, తప్పులేమైన గొనుడు సూత్రం బులట్టు, /నా ప్రయోగంబె వ్యాకరణంబు సుమ్ము, ఇద్ది నా యాజ్ఞ యెవడునో రెత్తువాడు” అని శాసించిన నెల్టుట్ట రామకృష్ణామూత్యుల వారిని, నాయిచ్చయేగాకో నాకేటి వెరపు, నవ్వి పోదురుగాక నాకేటి సిగ్గు” అని స్వేచ్చా బావుటానెత్తిన దేవులపల్లి కృష్ణశాస్రిగారిని, ఈ సందర్భంలో గుర్తుకు తెచ్చుకోవటం అవసరం. కవులకు పదాల ఉపయోగంపై స్వేచ్చ ఉండవచ్చును, కాని అన్య భాషా పదాలను ఉపయోగించినప్పుడు కొంత “చౌకసి” (చౌకసి ఉర్దూ పదం, అర్ధం, జాగ్రత్త చాల అనవసరం, కాళోజీ నారాయణరావు గారు ఉపయోగించిన “ఖూనీ” అనగా హత్య చేసినవాడు. కాని కవిగారు వాడిన సందర్భం కేవలం హత్య' అన్న అర్థంలో మాత్రమే ఉన్నది. హత్యః అనగా ఉర్జూలో 'ఖూన్‌ అని వాడితే సరిపోతుంది, కాని అక్కడ కవితలో ధ్వని సవ్యంగా ఉండదు. అందుకొరకు “ఖూనీ” అని రాసి ఉంటారు. 'ఖూనీ జరిగినచోటి, 'భూన్‌ జరిగినవోట', చదివినప్పుడు తప్పకుండ కొంతలయ దోషం స్పురించుతున్నది. పత్రికలు గూడ 'భూనీ' అనే పదం హత్య" కొరకు వాడుతున్నారు. ఉదాహరణకు, ఫలాన వీధిలో నలుగురు ఆనామక వ్యక్తుల 'ఖూనీ'. శ 'ఖామూమ్‌ అనగా నిళ్ళబ్దంగా ఉండటం, 'ఉదాసినంగా ఉండటం, 'ఖామూషి అనగా ఉదాసీనత, లేక నిళ్ళ్శబ్దత. 'పత్తిరైతుల ఆత్మహత్యల పట్ట (ప్రభుత్వం 'ఖామూమ్‌ అనగా (ప్రభుత్వం ఉదాసీనంగా, యేమీ చెప్పకుండా ఉన్నది, అని అర్థం. ప్రియుని 'హోష్యారి దొంగల ఫరారి' సదాలు మరింత అసక్తిని కలిగించుతవి, ప్రియుడు న

ఉర్జూపదజాలం-టఉచితానుచిత ప్రస్తావన హోష్ష్యార్‌కాగానేే దొంగలు ఫరార్‌ అయినారు, అప్పుడు రావలసింది 'నజరాన',

'ఖుపీఖుషీగ నవ్వుతు" అని ప్రేయసి ఖుషీని చూచి సంబరపడతాడు మహానుభావుడు దాశరథి. ప్రేయసిని ఖుష్‌ చేయటం చాల కష్టం,

అరుదైన ఆమె ఖుషీ క్షణం ప్రియునికి ఒక వరం, అప్పుడింక హోష్టారే, హోష్యార్‌. ,

హోష్యార్‌, హోష్యారీ, హోష్యార్‌ రహ్న, అన్న పదాలు, అన్ని భాషలు మాట్టాడే (ప్రజలలో బాగా నాటుకుపోయినవి.

“హుషారు” అన్న పదాన్ని గూడ పదే పదే వాడుతుంటారు. ఉర్జూలో ఇది "హూష్యార్‌, “హూషారోలో 'య' వత్తును తీసి “హుషారు” అని రాస్తున్నారు. “షాకు 'య'” వత్తు రాసి చదవటంలో కష్టమా! 'లేక “హుషారు” అని రాస్తే అది పూర్తిగా తెలుగుపదం అయిపోతుందన్న (భ్రమా! అందులో “హోష్ట్యారోలో చివరకు కొమ్ములేదు. “ర” కు నకార పాల్లుతోనే సరిపుచ్చుకోవలెను. పదాలను ఉన్నది ఉన్నట్టుగా, రాసుకొని, సరిత్రైన అర్ధం వచ్చే సందర్భంలో మాత్రమే వాడుకుంటే భాషకు న్యాయంచేసే వాళ్లమవుతాం. అందులోబౌచిత్యము ఉంటుంది. గుణింతాలను మార్చి. అర్జాలను తారుమారు చేసి వాడుకుంటే, అనర్జాలు సంభవించుతవి. “హోష్టారోొ అర్థం, తెలివిగలవాడు, జాగ్రత్తగా ఉండువాడు, చురుకైన వాడు. ఈ అర్దాలు వచ్చే సందర్భాలలో పదాన్ని వాడుకుంటే అభ్యంతరం లేదు.

'హోష్యార్‌ను 'పారా'తో జోడించి వాడుతున్నారు. దీన్ని దైనందిన జీవితంలో, పత్రికలలో గూడ ఉపయోగించుతున్నారు. ఇవి రెండూ వక్ర రూపాలే, 'పారా' అన్నది 'పహెర, హుషార్‌ అన్నది 'హోష్యీర్‌

పహైరి ఆనగా కాపల, హోష్మిర్‌. అనగా బా(గ్రత్తగా ఉండుట. పహెర హోష్యార్‌ను పలకటం ఇబ్బందనో, లేక దీన్ని తెలుగీకరించాలనే ఉద్దేశంతోనో, 'ారా హుషారోగా చేసి వాడుతున్నారు. కాని 'పహెర హోష్యార్‌ రాయటంలోను, చదవటంలోను, అందం, ఆనందం ఉన్నవి. అందుకొరకు 'పహెర హోమ్యారో అని ఉపయోగించుటమే ఉచితం,

నగర వీధులలో, పట్టణాలలో గూడ రాత్రిపూట సాధారణంగా, గూర్చావారు, 'పహెర హోష్యారొ అని గట్టిగా అంటూ, అరుగుల మీద కర్రలతో చప్పుళ్లు చేస్తుంటారు. “కాపలా కానున్నాం జగ్రత్తగా ఉండండి అని, కాపలా కాస్తున్నాం, భయమేమి లేదని, అర్థం చేసుకోవచ్చును. 'ఫోష్యారొను ఇంకొక అర్థంతో గూడ వాడుతారు. ఉర్జూలో'. హోష్యార్‌హోన' టన. త్రభఖనిటఫటనవాటకన ధాన కాపనపనవానకన్‌

దేవులవళ్లి మదన్‌ మోవాన్‌ రాను అనగా మేల్కోనుట, ఉదయాన్నే మేల్కొనుట మేల్కొన్నాను, అనగా 'హోష్యార్‌ హువ' అన్న ఉపయోగం చాల ఉన్నది. ఇవన్నీ (గ్రహించటం అవసరం.

ఆసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది 'నజరాని, 'నజరాన'* అనే శీర్షికతో వంటల చిట్కాలు, మనకు (ప్రతిరోజు కావలసిన ఇతర అవసరాలను గురించిన, చిట్కాలను తెలిపినంత మాత్రాన ఆ శీర్షికకు న్యాయం జరగదు. దానికొక ఉన్నతమైన అర్ధం ఉన్నదని, నజరానాను ఆ సందర్భంలో మాత్రమే ఉపయోగించటం అవసరమని, గత సంచికలో ప్రస్తావన జరిగింది.

'భారి" అన్న పదం, రాయటం, చదువటంలో ఇబ్బందిలేదు. దీని అర్ధం బరువుగల, మోయలేని అని. దీన్ని కవులు ఉర్జూలో వాడిన రీతివేరు. ఇది పత్రికలలో 'భారి ఆర్థిక వ్యయం” అన్నప్పుడు, దేశం మోయనంత వ్యయం, అని అర్ధం చేసుకోవలసి ఉంటుంది.

'తయ్యార్‌ో అనే పదం సాధారణంగా పత్రికలు, పాఠకులు అందరు వాడుతున్నదే. దీన్ని రాయటం, చదువటంలో ఇబ్బంది లేదు. తయ్యారో అని రాయకుండా ఈ అర్థంతో తెలుగుపదం రాయవలసి వచ్చినప్పుడు, వెంటనే తోచేది, 'సిద్దం' అని మాత్రమే, ఈ 'సిద్దం' అన్నదానికి మంచి అర్ధం ఉన్నది, వ్యంగ్యార్థం కూడ ఉన్నది. 'నేతలంతా ఎన్నికలకు మళ్లీ సిద్ధం' అన్నప్పుడు తప్పకుండా కొంత వ్యంగ్యం స్ఫురించక మానదు.

ఈ ద్వంద్వార్థం దీన్ని ఉర్దూలో వాడినప్పుడు గూడ స్ఫురించుతుంది. అందుకొరకు ఉపయోగించవలసిన నంందర్భాన్ని దృష్టిలో పెట్పకాని ఉపయోగించితే సరిపోత్తుంది. “తయ్యార్‌ అన్న పదం గూడ తెలుగులోని అన్ని రంగాలలో దాదాపు తెలుగుపదంగానే జీర్లించిపోయిందని చెప్పితే అతిశయోక్తి గాదు.

దేశంలో (ప్రజాస్వామ్యవ్యవస్థ ఏర్పడిన తరువాత, రాజీనామాలు, బర్తరవులు, ఫిరాయింపులు, సర్ససాధారణమైపోయి రంగు రంగులలో పత్రికలను అలంకరించుతున్నవి. ఈ మూడు ఉర్దూ పదాలు. వీనికి తెలుగులో పదాలు లేవా! లేక ఉర్జూవదాలనే వాడవలెనన్నమోజా? మళ్లీ అదే ప్రశ్న.

'రాజీనామా' అన్న పదం, స్వయంగా, ఇష్టపూర్వకంగా పదవి నుండి వైదొలగటానికి, రానీ ఇచ్చే వళత్రము. దీన్ని తెలుగులో పదవి విరమణ వత్రము అనవచ్చునా? ఆలోచించవలసిన విషయం. కాని ఉర్దూ పదంలో 'రాజీనామా'లో మాత్రం ఆ అర్ధం లేదు. 'రాజి' అన్నప్పుడు దీనిలో 'జి' ధ్వని తెలుగులో లేదు. ఇంగ్రీషులో, “2 ఇచ్చే అర్ధం ఇక్కడ రావలెను. అందుకొరకు రెండవ 'జు రాసి తృప్తిపడవలసిందే. ఇంక ఆర్జానికి వస్తే,

ఏల చటండండటలలపలననన 702 తనటనటనటనకనపాననవానదానతానటనీ

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన 'రాజీ' అనగా అంగీకారము, ఒప్పుకొనుట. 'రాజీ, రాజీ హోన' అని ఉర్జూలో వాడుతుంటారు. 'నామ' అనగా పత్రము. 'రాజీనామా అనగా అంగీకార పత్రము, దేనికి ఆంగీకారపత్రము? అప్పు తీసుకున్నానని, వివాహం చేసుకుంటానని, భూమి కొన్నానని, విక్రయించినానని, దేనికి అంగీకార పత్రము? మరి దీన్ని కేవలం ఉద్యోగం విరమించినప్పుడు, పదవి నుండి . వైదొలగినప్పుడు, ఉపయోగించుట యే విధంగా సాధ్యపడుతుంది? గమనించవలసిన ఇంకొక విషయం. పరస్పరం అభిప్రాయ బేధాలు కలిగినప్పుడు, ఆలోచనలలో వ్యతిరేకత ఉన్నప్పుడు, వడులుకుంటున్న పదవుల సందర్భంలొ “రాబీనామా' అని ఉపయోగించితె, జరుగుతున్న చర్యను, ఉపయోగించిన పదానికి అర్జం యెక్కడ సరిపోతున్నది? అందుకొరకు ఈ రాజీనామా. ఉపయోగించకుండా వేరొక పదాన్ని వెతుక్కోనటం చాల ఆవనరం. “రాజీనామా వంటి ఇంకా కొన్ని పదాలు-

1 _తల్చాభ్‌నామ,

2. • హలఫ్‌నామ,

3, రోజ్‌నామ,

క కార్‌నామ,

5. పంచ్‌నామ. శో

ఈ విషయంలో వివరమైన ఆలోచన ఆవసరం.

ఈ విధంగ అనేక తై ధ్వనిని, అర్థాన్ని, (ప్రస్తావించి, పరిశీలించుకోవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉన్నది.

చాకాల అరాడూ

పలాలలయాలలలల 70 అటాలాలటాటానాో

ఏప్రిల్‌ 12 2996

.తెలుగు పత్రికలలో వాడే కొన్లి ఉర్దూ పదాలకు ధ్నీటైనవి, సరియైన అర్జాన్లి ఇచ్చేవి తెలుగులో లేవంటే అతిళయోక్తి కాదు. ఉదాహరణకు బర్తరఫ్‌, సిపారసుు, ఫిరాయింపు మొదలగు అనేక పదాలు.

మనసులు జి బాధలు ఎన్నెన్నో, సుఖసంతోషాలు మరెన్నో! మనసులు తేలికవుతని, మనసులు బరువెక్కుతవి. మనసులు బాధ పడతవి, మనసులు సంతోషించుతవి, మనసులు మల్లెలను పూయించుతవి, మంటలను 'ప్రబ్సరిల్ల జేస్తవి, మనసులు (ప్రేమించుతవి, విరహంలో వెతలు జెందుతవి. మనసులు పరుగెత్తుతవి, దిగాలున కూలబడిపోతవి. మనసులు ముచ్చటించుకుంటవి, ముద్దులాడుతవి. ఇవన్నీ మనసులకు కలిగే అనుభవాలు,

మిర్జా గాలిబ్‌ తాత్విక చింతన కలిగిన శృంగారకవి.. అతను వేదాంతి, రసికుడు, తత్పచింతనగల ఉన్నతమైన వ్యక్తి

“ద్యె-మసాయెలె తనవ్వుల్‌ యొతరాబయాన్‌ గాలిబ్‌

లుమొ-వాం నలి నముయ్తై-జోన-బాదఖ్వార్‌హోలో"

అంటాడు కవి తన ఒక్ష గజల్‌లో - నీవు మదిరను సేవించకపోజే, నీ కవితలలో నీవు రాసీన వేదాంతము, ఐహిక చింతన వలన, నిన్నాక రుషిగ జనులు గుర్తించేవారు, అంటాడు గాలిబ్‌ -

(ప్రేయసి వలన మనసుకు కలిగే అనుభవాలు గాలిబ్‌ కవికి ఎన్నెన్నో.

కవుల రచనలలో, యదార్హ జీవితంలో, రసికుల సరస విన్యాసాలలో, మనసులకు అనుభవాలు కలగటం సహజం. కాని మిర్టా గాలిబ్‌ కవితలలో మనసుతో బాటు, కాలేయం కూడా స్పందించటం, ఆయన ఊహా సంపదకు, తాత్విక చింతనకు తార్కాణం. న ధోనీ నాన ధాన పానీటాన వధ నానటాననానపననన్‌

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

“దిల్‌స ౩ంి నిగావొ జిగల్‌ తక్‌ ఉతోర్‌ గయి,

దోనోకో ఎక్‌ అదామె(రణామంద్‌కల్‌ గయి”

అని రాస్తాడు గాలిబ్‌.

(ప్రేయసి వలపు చూపు ఒక్కటేసారి మనసుకు ్రసరించిపోయి కాలేయాన్ని కూడ సంతృప్తి పరచింది. ప్రేయసి “నిగాహ్‌” మధురమైన, రసవత్తరమైన స్పర్శ.

వలపులను జిమ్మై ఈ “నిగాహ్‌” సోకితే, ఒళ్లంత పులకరింత,

ఈ “నిగాహ్‌” తెలుగులో పోలీసుల "నిఘా”గ పోలీసు శాఖలో “నిఘా విభాగంగాను” స్టీరపడిపోయింది ఇదంతా “నిగాహ్‌” కథనం. (ప్రేయసి "నిగావ్‌ా” కి, పోలీసుల “నిఘా” కి యేమైనా పోలిక ఉన్నదా? ప్రేయసి '"నిగాహ్‌” మధురమైన స్పర్శ అయితే, పోలీసుల “నిఘా” భయంకరమైన ఒత్తిడి. “నిగాహ్‌' అనగా “చూపు”, కన్నేసి ఉంచుట అన్న అర్జాలు ఉన్నవి. "నిగాహ్‌”ను సరస సంపదకు, మనోజ్ఞ చింతనకు మాత్రమే ఉపయోగించుకుంటే మంచిది.

“బర్రరఫ్‌” అన్న పదం ఇటీవల పత్రికలలో బాగా చదువుతున్నాం. "బర్తరఫ్‌ లో చివరి “ఫో ధ్వని తెలుగులో లేదు, అందుకొరకు ఇంగ్లీషు “౯” ధ్వనితో చదుకోవటం అవసరం,

“బర్తరఫ్‌” అనగా 'పదవి నుండి తొలగించుట, ఉద్యోగము నుంచి తొలగించుట. ఉర్తూలో గూడ ఈ పదాన్ని ఇదే అర్హంతో వాడుతున్నారు.

'శెలుగు పత్రికలలో నా కొన్ని ఉర్దూ పదాలకు ద్షీటైనవి, సరియైన అర్థాన్ని ఇచ్చేవి తెలుగులో లేవంటే అతిశయోక్తి కాదు. ఉదాహరణకు బర్తరఫ్‌, సిఫారసు, ఫిరాయింపు మొదలగు అనేక పదాలు.

"“బర్రరఫ్‌” లో ఒక వ్యక్తిని తప్పని సరియై యేవో కొన్ని ఆరోపణల కారణంగా పదవి నుండి తొలగించటం అన్న అర్థం ఉన్నది. దీన్ని తెలుగులో .గూడ “బర్తరఫ్‌ అని వాడవలసిందే గాని, వేలే యే పదము తెలుగులో లేదు. “పదవి నుండి తొలగించబడినాడు ర్థినినను “ప్రభుత్వము రద్దు చేయబడినది”, అనినను “బర్తరఫ్‌” లోని అర్థం రావటం

దు. -

“సిఫ్రారను” ఇది ఉర్పూలో “నిఫారిమ్‌', “వ”ను ఇంగ్లీషులోని “గ్‌” ధ్వనితో చదువుకోవలెను. “సిఫారను* తెలుగులో ఉన్నది ఉన్నట్టుగా రాసుకోక తప్పదు. దన్ని తెలుగులో సూచన, అభిప్రాయము, లేక ఇంకయేపదాన్ని వాడినా “సిఫారసు”అర్థంరాదు. సలసల లలలపదబలాలాలా. (౧ ఆనన వటనటంానననతో

దేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు “సిహారిషోను "సిఫారిష్‌” గానే రాసి చదువుకొనవచ్చును గదా, ఏదైన ఒక వ్యవహారాన్ని గురించి పై అధికారికి సూచించటం, సలహా ఇవ్వటాన్ని “సిఫారిష్‌" గా ఉర్జూలోను, తెలుగులోనూ వాడుతున్నాము. “రాష్ట ప్రభుత్వాన్ని రద్దు చేయవలసిందిగా గవర్నర్‌ సిఫారిష్‌” అని రాయవచ్చును. రాయటంలోను, చదవటంలోను ఇబ్బంది లేదు.

దేశంలో ఇప్పుడున్న మన ప్రభుత్వాలు, పార్టీ ప్రభుత్వాలు కావు, సమైక్య సంఘటన (ప్రభుత్వాలు కావు. స్థిర, ఆస్రిర ప్రభుత్వాలు కావు, ఇవి ఫీరాయింపు ప్రభుత్వాలు మాత్రమే. రాజకీయ నాయకులు, ఎప్పుడు ఏ క్షణాన ఫిరాయింపు జరుపుతారో తెలియదు. "ఫిర్నా” అనగా తిరుగుట, “ఫిరానొ అనగా “త్రిప్పుట”, అంతేగాని దీనిలో మార్చుట, లేక మారుట అన్న అర్ధం లేదు. పార్టీ మార్చుట, అనడానికి పార్టీ ఫిరాయింపు, అన్న పదాలలో జౌచిత్యం లేదు. అన్య భాషా పదాలను వాడినప్పుడు, స్వరూపాలు, అర్జాలు మారుతూ ఉంటాయని, కొందరి అభిప్రాయం. కాని స్వరూపాలు వికృతంగా మారకుండా , అర్జాలు కనీసం నమీపార్ణంగానైనా ఉండకపోతే, ఆందులో కౌచిత్యం ఉండదు. ఈ నడలింవు న్యాయసమ్మతం కాదు.

“మినహాయింపు” అన్నది ఇంకొక పదం, ఇది పత్రికలలోనే కాదు, శాసన సభలలో, చట్టాల తయారి (ఉర్జూపదం)లో బహుళంగా వాడబడుచున్నది. “మినహాయి” అన్నది ఉర్దూ పదం. అర్ధం తీసీవేయుట. “మినహా కర్నా” అన్నను తీసివేయుట. “ఉద్యోగాల నియామకాల కొరకు జరిగే పరీక్షల నుండి కొందరికి మినహాయింపు", క

ఏప్రిల్‌ 19 1998

"హైదరాబాద్‌ బంద్‌ అన్న దానిలో యెంత ఉద్యమ పటుత్వం, ప్రభావం ఉన్నదో, “హైదరాబాద్‌ మూసివేత” అన్న దానిలో లేదు. “బంద్‌” అన్న చర్యను, ఆ పదాన్ని ఉపయోగించిన ్రష్టలకు జోహార్లు చెప్పవలసిందే. “బంద్‌” అన్న ఉర్జూ పదానికి, ఆలోచించి ప్రయత్నించినా, దీటైన తెలుగు పదం తట్టదు. “బంద్‌” ను ఉపయోగించక తప్పుదు, అవసరమున్నప్పుడు నిర్వహించక తప్పటం లేదు. .

ఆధునిక్‌ ఇలుగు సాహిత్యంలో కీశే. గుర్రం జాసువ కవికి విశిష్ట స్థానం ఉన్నది. ఆయన రచించిన కావ్యాలు ఫిరదౌనీ, ముంతాజ్‌ మహల్‌, గబ్బిలము, ఆత్మకథ మొదలగునవి కవుల, సాహితీ వేత్తల మన్ననలను పాందటమేగాక, బహుళ పాఠక జనాదరణ పొందినవి.

పర్షియాను పరిపాలించిన ముస్టిం రాజులలో మహమూద్‌ గబ్నవీ ఒకడు. ఇతను తన ప్రభుత్వాన్ని, తనను గురించిన (ప్రళంసరాయవలెనని, ఫారనీ కవిర్రైన ఫిర్‌దౌసిని కోరుతాడు. ఇందుకు బహుమతిగా కవికి బధగారు నాణాలను ఇవ్వగలనని వాగ్దానం చేస్తాడు. ఫిర్‌దౌసీ 'షావొనామ” అను కావ్యం రచించిన తరువాత రాదా అతనికి వెండి నాణాలను మాత్రమే పంపించుతాడు. ఫీర్‌చౌసి, బాధపడతాడు, చింతించుతాడు, ఆవేశపూరితుడవుతాడు. ఫీర్‌దౌసి కవికి ఫి'ని ఇంగ్లీషులోని “గ్‌ ధ్వనితో చదవటం ఆవసరం) సంబంధించిన యీ వృత్తాంతమే, జాషువ కవిగారు రాసీన ఫిరదౌసి" కావ్యం.

ఈ కావ్యంలోని పద్యాలన్నీ ఆగ్రహం, ఆవేదన, ఉద్రేకంతో నిండి ఉన్న ఆణిముత్యాలు.

దీనిలోని ఒక పద్యాన్ని

'అల్లా తోడని పలిక్కి నా పసిడి కొవ్య ్రవ్వమున్‌,

వెండిలో చల్లింనన్స్‌ దొరకొన్లు టక్కరిని"

అని మొదలు పెడతాడు. మ ట్ట. స ధ్రభఖనపపతన కానననదానటన పనన

దేవులపళ్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు

ఇక్కడ 'అల్లా అన్న ప్రయోగం, ఉచితం, అవసరం.

ఇటీవల, నిజామాబాద్‌ జిల్హాలలోని ఒక జైలు నుండి ఖైదీలు" పారిపోయినట్టు, అన్ని పత్రికలు ప్రచురించినవి. పారిపోవటానికి పత్రికలవారు 'ఫరారి' అన్న ఉర్వు పదాన్ని ఉపయోగించినారు. 'ఖైది' 'ఫరారి' రెండూ ఉర్దూ పదాల. ఈ పదాలు రాయటానికి, చదువటానికి సులభమైనవే. 'ఖైద్‌ అనగా 'జైలు నిర్భంధం అని చెప్పుకోవచ్చును. 'ఫరారి లోని (ఏ) ఇంగ్రీషులోని “౯ ధ్వనితో చదువటం అవసరం. 'ఫరారి అనగా పారిపోవుట, 'ఫరార్‌ అనగా పారిపోయినారు. ఈ విధంగా 'ఖైదీలు ఫరార్‌, లేక 'ఖైదీల ఫరారి' అనవచ్చును. ఈ సందర్భంలో ఆసక్తికరమైన ఒక విషయం జ్ఞాపకం వ్రస్తుంది. మహాకవి 'మఖ్టూమ్‌' ఉర్పూలో 'ఖైదొ అను కవితను యెంతో అర్ధవంతంగా, భావోపేతంగా రచించినాడు.

'ముసాయిది అని తెలుగులో వాడుతున్న ఉర్జూ పదం 'మస్విద* 'మస్విద' రాయటంలో, చదువటంలో ఇబ్బందిలేదు. రాసినట్టుగా స్పష్టంగా పలుకవచ్చును. ఉర్జూలోని రాత పద్దతికి ఉచ్చారణకు, భేదం ఉండవలసిన అవసరమే లేదు. అందుకొరకు 'మస్విద' అని రాసి, చదువటం ఉచితం.

ఒక రాజకీయ' పార్టీ, (ప్రభుత్వము, లేక సంస్థకు చెందిన కొందరు ముఖ్యులు, వారి ఆలోచనా సరళిని, కార్యక్రమాన్ని ర్యూపాందించుతారు. దీనిని ఉర్దూలో 'మస్విద' అని అంటారు. దీనిని తెలుగులో 'ముసాయిది' అని రాస్తున్నారు. ఈ 'మస్విది, అర్హత గలిగి, అవసరమైన వ్యక్తుల ఆమోదము పొందిన తరువాత 'మస్విద'కు సరియైన, "చట్టబద్దమైన గుర్తింపు లభించును. ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు, ఇతర వివరాలు గూడ, మొదలు 'మస్విద' రూపంలో రాయబడి, తరువాత సంబంధిత అధికారి ఆమోదము పొందిన తరువాత, దానికి గుర్తింపు లభించును. 'మస్విద' రాయటం, చదువటంలో ఇబ్బంది యేమైనా ఉన్నదా?

'కార్మిక సంఘాల విజ్ఞప్తిని 'ఖాతరు" చేయని కార్మిక మంత్రి, 'ఖాతరు” అన్న ఉర్దూ పదానికి ఉర్దూలో రెండర్టాలున్నవి. ఇక్కడ ఉపయోగించిన సందర్భంలో పట్టించుకోవటం లేదు, శ్రద్ధచూపటం లేదు, అని చెప్పవచ్చును... ఉర్దూలో దీనిని 'ఖ్వాతిరో అని చదువుతారు. దీనిలో 'ఖా' కు రావలసిన ధ్వని తెలుగులో లేదు. అందుకొరకు ఉర్జూ' వచ్చిన వారితో విని తెలిసికోవలసినదే- |

హామీలు” బాగా వింటున్న పదం. సమాజంలోని వివిధ వర్గాలకు, కొన్నికొన్ని రంగాలలో తగిన హామీలు! లభించుతూనే ఉన్నవి. 'హామి' అన్న ఉర్దూ పదానికి తెలుగులో వాడుతున్న ప

ఉర్జూపదజాలం-టఉచితానుచిత ప్రస్తావన అర్థం లేదు. 'హామీ'" అనగ్గా ఉర్జూలో, సమర్థించువారు, సమర్ధన, ఒప్పుకానువారు, అనే అర్జ్రాలున్నవి. ఇవి సందర్భాన్ని బట్టి వాడటం జరుగుతుంది. నేను మీకు హామీ ఇస్తున్నాను. అనగా మీకు నమ్మకంగా చెప్పుతున్నాను అని. కాని ఉర్జూలో ఈ అర్థంతో వాడటంలేదు. 'కొన్ని హామీలు" అనగ కొన్ని వాగ్దానాలు, కొన్ని రక్షణలు అని చెప్పవచ్చును. వారంతా నా 'హామీలు' అనగా నన్ను సమర్హించువారు, అని ఉరులో ఉపయోగం ఉన్నది.

“ఫురావు” “బంద్‌” అన్న పదాలు ప్రతిరోజు ఉపయోగంలో ఉండే పదాలు ఆయిపోయినవి. ఏదో కారణంగా యెక్కడనో ఒకచోట, బంద్‌, యెవ్వరినో ఒకరిని "ఘెరావు”. ఈ రెండు పదాలు ఉద్యమాలలో ఒక మెట్టుగా, ఉద్యమాలకు స్ఫూర్తినిచ్చి, ఒక ఊపును కలిగించేవిగా, ఉద్భవించినవి. చదవటానికి, అర్థం చేసుకోవటానికి రెండూ సాధారణమైన పదాలే. “బంద్‌” అనగా మూసివేత, "హైదరాబాద్‌ బంద్‌” అన్న దానిలో యెంత ఉద్యమ పటుత్వం, ప్రభావం ఉన్నదో, "హైదరాబాద్‌ మూసివేత” అన్న దానిలో లేదు. “బంద్‌” అన్న చర్యను, ఆ పదాస్సి ఉపయోగించిన ్రష్టలకు జోహారు చెప్పవలసిందే. “బంద్‌” అన్న ఉర్దూ పదానికి, ఆలోచించి ప్రయత్షించిన్నా, దీటైన తెలుగు పదం తట్టదు. "బంద్‌" ను ఉపయోగించక తప్పదు, అవసరమున్నప్పుడు నిర్వహించక తప్పటం లేదు. అదే విధంగా ఘెరావు. “ఘెరావు” అన్న ఉర్దూ పదాన్ని రాయటం, చదువటం యెంత సులభమో, దాన్ని నిర్వహించటం కూడా అంతే సులభమై పోయింది. ప్రధానమంత్రి దగ్గర నుంచి, (గ్రామ సర్పంచ్‌ వరకు, అనేక సమస్యలపైన “ఘెరావు" చేయబడుతూనే ఉన్నారు. అనేక భాషలు మాట్లాడే (ప్రజలు “బంద్‌ లలో ఘెరావులలో పాల్గొంటూనే ఉన్నారు. ఐనా ఆ చర్యకు వాడుతున్న పదం మాత్రం ఉర్జూ పదాలు మాత్రమే. "ఘెరాన్‌” అనగా చుట్టు ముట్టుట. “ఘేర్నా” అనగా చట్టుముట్టే చర్య- "ఘేర్నా” ఘెరాను రెండు పదాలలోను ఉద్యమంలో ఉండవలసిన మ్య్‌ర్తి ఒత్తిడి, (ప్రభావం ఉన్నవి. "ఘెరావు” అన్నప్పుడు ఉన్న వటిమ చుట్టు ముట్టుటలో లేదు. పత్రికలలో, ఉద్యమాలలో, అన్నిట "ఘెరావు అన్న పదం మాత్రమే వాడుతున్నారు. దీనికి బదులు వేరే పదాలు రాయవలెనని, ఆలోచించి ప్రయత్నించినా లభించటం కష్టం. ఈ ప్రయత్నాన్ని, భాషావేత్తలకు, పండిత ప్రకాండులకు, సాహితీ వేత్తలకు వదిలివేయక తప్పుదు. 'వాయిద' తీర్మానాలు, 'వాయిద పద్ధతులు “ప్రభుత్వం చేసే వాయిదాలు అనేకం, ఉర్దూ పదం “వాయిదా' ను గురించి ముందు ముందు తెలిసుకోవం అవసరం. అందుకు 'ప్రయత్నించుదాం,

చారం అసూయా

లలల ల లలటలంలిల 70 తలలు ాటుటునా!

వీప్రిల్‌ 26, 1998

“ఎం.ఎల్‌. వైతావె---.-

రాజ్యమేల బోతాన్‌----

అని రొస్తూ

“గూడు సాన బెల్లం గలిసీ గులుకోననంటివి,

కోమటోట్ల పోరగ్గాల్ల కొంన దడుబాయిస్తేని”

1045-00 (ప్రాంతంలో, తెలంగాణలోని వరంగల్‌ పట్టణం నుండి ప్రచురించబడిన, కాకతీయ” తెలుగు వార పత్రిక తెలుగు పత్రికా రంగంలో చరిత్రను సృష్టించింది. తెలంగాణాకు జీవగడ్డయిన వరంగల్టును వైభవంగా పరిపాలించిన కాకతీయ రాజుల ధైర్య సాహసాలకు, శౌర్యాభి మానాలకు, కళాకౌశలానికి, సాహితీ సంపదకు, రాజకీయ విజ్ఞతకు, ప్రతిబింబంగా వెలువడింది నాటీ కాకతీయ వార పత్రిక

పత్రికా సంపాదకుడు, కీశే పాములపర్తి సదాశివరావు బహుముఖ ప్రజ్ఞాాలి. హాస్య, వ్యంగ్య రచనలు చేయటంలో, (ప్రామాణికమైన సాహిత్య వ్యాసాలు రాయటంలో, రాజకీయ విషయాలపై, విమర్శనాత్మక, పరిశీలన్నా వ్యాసాలు రాయటంలో సదాశివరావుగారు సిద్ధ హస్తులు, ఎంత (ప్రతిభావంతంగా రాయగలడో అంతే (ప్రతిభావంతంగా మాట్తాడగలిగిన వొడు. న్‌

1951 నుండి, ఇటీవలి లోక్‌సభ ఎన్నికల వరకు జరిగిన సాధారణ ఎన్నికలలో, పార్టీల, అభ్యర్థుల (ప్రచారంలో, అపారమైన ప్రచార సాహిత్యం స్పష్టించబడింది. ఇదే విధంగా స్వతం[త్ర అభ్యర్థులు కూడ తము తమ ప్రచారానికి ఏంతో సాహిత్యాన్ని ప్రకటించినారు. (ప్రకటనలు, కవితలు, కరప(త్రాలు, వ్యాసాలు పుంఖాను పుంఖంగా వెలువడి ప్రజలను ఉక్కిరి బిక్కిరి చేసేనవి, ఆ ఎన్నీకల ప్రచార సాహిత్యాన్ని అంతా సేకరించి, పరిశీలించి పరిశోధనా వ్యాసాలు రాసి, డాక్టరేట్‌ పట్టాలను గూడ పొందగల అవకాశం లేక్రపోలేదు. పపలయటలలటులలులం 20 అలటణాలణలలమాలలాటా

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

1950లో, అప్పటి హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రంల తెలంగాణ ప్రాంతంలో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికల సందర్భాన, ఒక అభ్యర్టిని గురించి సదాశివరావు గారు రాసిన వ్యంగ్య హాస్య, విమర్శనాత్మకమైన గీతం, హైదరాబాదు రాష్ట్రంలో గొప్ప సంచలనాన్ని కలిగంచింది.

ఎన్నికల సంరంభం పూర్తిగా ముగిసిన తరువాత గూడ, ఆ నియోజకవర్గంలోని చిన్నలు, పెద్దలు, స్రీలు, పురుషులు ఆ గీలాన్ని జానపద గీతంగా పాడుతున్న సంఘటనలను ఆ రోజులలో అక్కడ నివసించిన వారు ఎన్నటికి మరిచిపోలేరు.

“సం.ఎల్‌ఏ. వైతావ-----

రాజ్యమేల బోతావె----

అని రాస్తూ,

“నాడు సాని బెల్లం గలిపి సులుకోసనంటివిి

తోనుటోల్ల సోరగ్గాల్ల కొంప డుబాయిస్తివి”

అన్న గీతం, (ప్రచారం రోజుల్టో నియోజక వర్గంలో మిన్ను ముట్టింది.

ఉర్జూ పదాలు, 'గూజ్‌ పాని, అనగా బెల్లపు నీళ్ళు అయితే ఉర్దూలో “గుడ్‌” అని మాత్రమే అంటారు బెల్లాన్ని. పాని అనగా నీరు. “డుబాయించితివి” అనగా ముంచితివి. కోమట్ట పిల్లల డబ్బులన్ని అనవసరంగా ఖర్చు చేయించితివి, అని అర్థం. “డూబ్నా” అనగా “మునిగి పోవుటో “డుబానొ అనగా ముంచుట, ఇక్కడ రచయిత ముంచితిని అనటానికి, "డుబాయించితివి” అని యెంతో భావోపేతంగా, వ్యంగ్యం ఉట్టిపడే విధంగా వాడినాడు. పదాలను పదనిసలాడించడం సదాశివరావు గారికి మాత్రమే సాధ్యమయింది. కాకతీయ పత్రికలో జయ విజయులు, రాజహంస, (త్రినేత్రుడు, అనే పేర్లతో ఆయన రాసిన వ్యంగ్య హాస్య చిత్రణలు, స్థూలమైన వ్యాసాలను పాఠకులెన్నడూ మరువలేరు.

సదాశివరావుగారు ఎన్నడూ పదవులకొరకు అర్రులు చాచలేదు. పేరు ప్రతిష్టల కొరకు పల్లకీలను మోయలేదు. వరంగల్టు రోడ్లపైన, వీధులలో యెప్పుడంటె అప్పుడు, సాటివారితో కరచాలనం చేస్తూ హాయిగా, తలెత్తుకొని, స్వతంత్రంగా జీవించిన ధన్య జీవి, స్నేహశీలి...

వాయిదా తీర్మానాలు, వాయిదా పద్దతులు మొదలగు వానిలో వాడుతున్న “వాయిదా” ను ఉర్చూలో “వాద” అని అంటారు. “వాద” ఆర్థం ఉర్చూలో “వాగ్దానం” అని. కాని “వాయిద తీర్మానం”లో వాయిద, వాగ్దానం అర్జాన్నివుటం లేదు, అదే విధంగా, వాయిద పద్ధతులలోని అర్ధం. ఇంగ్లీషులో వాడుకలో ఉన్న &ర00/౧1౧6౧1 110400 లో “వాద” న

దేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు అరం కుదరటంలేదు. “వాయిద” గాకుండ “వాద” అని మాత్రమే రాసుకొని, వాగ్దానం, అర్షంతో ఉపయోగించటమే, సమంజసంగా ఉంటుంది,

ఇటీవల ఒక (ప్రముఖ దినపత్రికలో

“సారే జనవోసె అచ్చా

లాడ్‌ బజాల్‌ చుడియ”

అని శీర్షిక పెట్టడం జరిగింది. దీనిలో “జహా” “అచ్చా అన్న పదాలు ఉర్పులో లేవు. పత్రిక అభిప్రాయం ప్రకారం ఉండవలసిన పదాలు ఇవి.

“జహార “అచ్చా” “చూడియాలొ, వీనిలో "జహొలో “హొ” తరువాత అరసున్న రాసి, “జహాం౮' అని, “అచ్చా” లో రెండవ “ఛ” రాసి “ఛ వత్తు రాసి, “అచ్చా” అని, “చుడియ"“లో “యొకు దీర 0 ఇచ్చి, “యా” తరువాత అరసున్న రాసి “చూడియాల” అని చదువటం అవసరం. తలతలలులలలలల 22 అలటలటాణలలాఅణలాలాః

మే ౨, 1998

ఇటీవల ఒక దిన పత్రికలో మొదటి పుటలోనే పతాక శీర్షిక గరం గరం గవర్లర్హ నియామకాలు" అని ప్రచురించినారు. గవర్లర్ధ నియామకాలు గరం గరం అని రాయటానికి అవి మిరపకాయ బజ్జీలు కావు. ఇడ్డీ వడలు కావు. గరం” అన్లు పదాన్ది రెండుసార్లు గరం గరం' అని కేవలం మిరపకాయ బజ్జీలకు, తినుబండారాలకు మామే కాని, యే ఇతర విషయాలకు రాయరు. రాస్తే అది తప్పు.

మహాకవి శ్రీశ్రీని గురించి యేమైనా రాయటానికి (ప్రయత్నించితే, సూర్యుడిని చూడటానికి కొవ్యాత్తును వెలిగించుకున్నట్టు అవుతుంది. అయినా కొవ్వొత్తులు వెలుగుతూనే ఉన్నవి. సూర్యుడు రాకమానడు, మనం చూడకమానము.

మహాకవి శ్రీశ్రీ రచించిన 'మహాప్రస్టానం' ఆభ్యుదయ సాహిత్యానికి ధృవతార వంటింది.

'మహాప్రస్టానం' రచనతో ఒక మహాకావ్యం ఉద్భవించింది. అదొక మహా పోరాటం.

'నాకువూరత శీకరాలె

దేశమంత బల్లులాడే

ఆ మునార్హాలాగ మిస్తాయి? అంటాడు శ్రీశ్రీ

నేను సైతం ప్రపంచాబ్దవు తెల్లరేకై పల్లవిస్తాను'

నేను సైతం భునన భవనవు బావుటానై పైకీలేస్తాను”

అని గళమెత్తి పాడుతాడు శ్రీశ్రీ. _

బౌను, శ్రీశ్రీ పైకి లేచాడు. చాల సైకి లేచాడు, ఆకాశాన్ని అంటుకునేంత పైకి లేచి, నిగనిగలాడే ఎర్రబావుటగా, సాహితీ లోకానికంతటికి, మార్గదర్శకుడుయ్యాడు. చరిత్ర కొక కొత్త నిర్వచనాన్ని ('ప్రకటించినాడు మహాకవి శ్రీశ్రీ.

“ప్రభువెక్కిన వల్లకి కాదోయ్‌,

అది మోసీన బోయిలెనురు? స చంనలటంవలలపల న 20 ధామనదామామునదటనదాు?

దేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు “లాజ్‌ మనాల్‌ నిర్మాణానికే, రాళ్లత్తన కూలీ లెన్వరు? ఏ యుద్దం ఎందుకు జరిగనొ? ఏ రాజ్యం ఎన్నాళ్లుందో? తారీఖులు, దస్తావేజులు, ఇవి కానోంప్‌, చరిత్ర కరం, ఈ రాణీ ప్రేమ పురాణం, ఆ ముట్టడికైన ఖర్చులూ, మతలదబులూ, శైఫీయతులూ, జని కానోయ్‌ చరత సారంగ అంటూ దేశ చరిత్రలను నిలదీస్తాడు శ్రీశ్రీ. ఇంతటితో ఆగిపోక అనేక దృష్టాంతాలతో, చరిత్రకొక స్పష్టమైన లంబకోణాన్ని గీచి చూపెడతాడు మహాకవి. ఇదంచా పరిశీలించితే ఒక కావ్యం బొతుంది.

తారీఖులు, దస్తావేజులు, మతలబులు, కైఫియతులు, ఖర్చులు, ఇవన్నీ శ్రీత్తీ ఉపయోగించిన ఉరూ పదాలు, యాభై సంవత్సరాలకు పూర్వం సృష్టించిన ఈ కావ్యంలో శ్రీశ్రీ ఇన్ని ఉర్దు పదాలు వాడటం, ఆయన గొప్పతననే!

తాఠిఖులు ఖర్చులు, ప్రతిరోజు అందరు చూటల సందర్భంలోనే గాక, పత్రికలలో కూడ ఉపయోగించుతున్నారు. వీనిని రాయటం, చదువటంలో ఇబ్బంది లేదు.

'మత్‌లబో అనే ఉర్జూ పదాన్ని మహాకవి 'మతలబులు' అని ఉపయోగించినాడు, ఉర్పూలో 'మత్‌లబో సందర్భానుసారంగా రెండుమూడు అర్భాలతో వాడుతారు. ముఖ్యంగా 'మతలబో అనగా, అర్థం అని, వివరణ అని వాడుతుంటారు. ఇక్కడ శ్రీశ్రీ 'వివరాలు' అన్న అర్హంతో వాడినాడు. న

'జైఫియత్‌ అన్న ఉర్లూ పదాన్ని 'కైఫియతులు' అని వాడినాడు. 'కైఫియతో అనగా పరిస్టితి. ఈ పదానికి మాత్రం అర్థం కొంత మార్చి దాన్ని గూడ వివరాలు అన్న అర్ధంతోనే వాడినట్టున్నారు.

ఒక (ప్రముఖ దిన పత్రికలలో పతాక శీర్షిక వెలువడిన 'సారెజహోసి అచ్చా లాడ్‌ బజార్‌ చుడియ” అనే శీర్షిక గత వారం పత్రికలో (ప్రస్తావనకు వచ్చింది. నీనిలో 'జహాం 'చూడియా బం టంపతపంఏటననలిచటఏటన 20 తతనలనతానవలువంథంిన్‌

ఉర్టూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

• అన్న పదాలకు చివరన అరసున్న, 'అచ్చు' లో రెండవ వత్తు 'ఛ రాసి 'ఛ' వత్తు, దీర్హం ఇస్తేనే అర్జం ఉన్నది. లేకపోతే వాని అర్ధాలు నిండుసున్నాలు మాత్రమే- 'జహాం అనగా ప్రపంచము”, 'సారె' అనగా “పూర్తి లేక 'అన్నిట', 'అచ్చా' అనగా మంచిది, 'చూడియాల అనగా "స్రీలు ధరించే గాజులు*. దీనిలోని జొచిత్యాన్ని పాఠకులే (గగ్రహించుదురు గాక.

ఇటీవల ఒక దిన పత్రికలో మొదటి పుటలోనే పతాక శీర్షిక గరం గరం గవర్నర్ల నియామకాలు' అని ప్రచురించినారు. గవర్నర్ల నియామకాలు గరం గరం అని రాయటానికి, అవి మిరపకాయ బజ్జీలు కావు. ఇడ్లీ వడలు కావు. 'గరం' అన్న పదాన్ని రెండుసార్లు “గరం గరం' అని కేవలం మిరపకాయ బజ్జీలకు, తినుబండారాలకు మాత్రమే కాని, యే ఇతర విషయాలకు రాయరు. రాస్తే అది తప్పు,

ఈ విధంగా, తెలిసీ తెలియక, అర్హం అయి, అర్థం గాక అనేక ఉర్జు పదాలను తెలుగు పత్రికలలో ప్రయోగించుతున్నారు.

న నా

పటాలం లట ఏల పఏట న 20 తధదటదాటాననకాటానటదాడా

మే 10, 1990 మంజూరు” జరీమానోలను తెలుగులో జరిగే వ్యవహారం నుంచి తప్పించలేము. మంజూరు"లోని 'జూ” రెండవ 'జ' రాసి కొమ్ముదీర్పమిచ్చి, చివరి 'ర కు కొమ్ము తీసేసి నకార పొల్టుతో రాస్తే అది ఉర్చూ పదం 'మమంజూర్‌. దీనికి ద్వీటైన తెలుగుపదం కొరకు ప్రయత్షించితే దొరకదు. 'మంజూరల్‌ కు అర్థం మళ్లీ మంజూల్‌ మాత్రమే చెప్పుకోవలెను. ఉర్టూ పదాలు వాడకుండా వెలువడుతున్న తెలుగు పత్రికలు లేనేలేవంటే అతిశయోక్తి గాదు. కొత్త కొత్త ఉర్దూ పదాలను, చిత్రవిచిత్రమైన ఉచ్చారణలతో, అర్జాలు కుదిరినా కుదరకపోయినా, ప్రతిరోజు అదొక తపనగా, ఉద్యమంగా తెలుగు పత్రికలలో వాడుతూనే ఉన్నారు. ఉర్జూ భాషపైన మనకంత మక్కువ ఏర్పడినప్పుడు, ఆ భాష సర్వతో ముఖాభివృద్దికి అల్ని విధాల తోడ్పడి, కృషి సల్పపలసిన బాధ్యత భాషాభిమాను అందరిపైన ఉన్నది. దాదాపు అన్ని హిందీ సినిమాలకు పాటలు రాసినవారు ఉర్జూ కవులే, హస్రత్‌ జైపూరి, షకీల్‌ బదాయుని, సైలేంద్ర, మజ్రాహ్‌ సుల్హాన్‌పూరి, కైఫ్‌ ఆజ్మీ, సాహెర్‌లుధ్యాయన్వి వంటి కవులు ఈ సినిమాలకు, సాహితీ విలువలు లోపించకుండా శృంగారం పేరిట, నగ్నమైన బీభత్సాన్ని వర్షించకుండా, విలువైన పాటలను రచించారు. యాభై సంవత్సరాలకు పూర్వం రాసిన పాటలను గూడ ఈ నాటికీ, పాడుతూ, అనుభవించుతూ, అభిమానులు యెంతో ఆనందాన్ని పొందుతారు. సాహెర్‌ లుధ్యాన్వి ఒక సినిమాకు రాసిన పాట, జొరత్‌నె జనమ్‌ దియనుర్లోండో, నుర్గోనె ఉసె బాజార్‌ దియా” అన్నపాట, సృష్టీ క్రమాన్ని విడదీసి చెప్పుతూ, స్త్రీ బౌన్నత్యాన్ని, మానవుల పశు (ప్రవృత్తిని నిశితంగా చాటి చెప్పింది, ల

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

ఏరిలో ఇంకొకరు ఒక సినిమాలో,

“రిందయిం, రింగిం, ఐర్సెబాదల్‌నొ,

మస్త్‌ వానాయెఆయి(ం

పియా ఘర్‌ అబా అణా,

వీయాథుల్‌ ఆజా" అని ఒక సినీ అభిసారిక పరివేదనను వర్ణించినాడు. వర్షం కురుస్తున్నప్పుడు వచ్చే ధ్వనిని, రింయిం, రింయిం, అని ఆంటారు. అయితే, వర్షం తన్మయత్యాన్ని కలిగించే చప్పుడుతో కురుస్తున్నది, చల్లని గాలులు వీస్తున్నాయి, ప్రియా, నీవు నా వద్దకు తరలిరావాలి, అని పాడుతున్నది, ప్రేయసి.

1945-16 ప్రాంతంలో శ్రీ జువ్వాడి గౌతమరావుగారి, సంపాదకత్వంలో, హైదరాబాదు నుండి వెలువడిన “జనశక్తి వారపత్రిక ద్వారా పరిచయమైన శ్రీ సి. నారాయణ రెడ్డిగారి కవితా వాహిని వెల్టువ, ప్రవాహంగా సాగిపోతున్నది. నారాయణారెడ్డి గారికి లభించిన, కీర్తి కిరీటాలు లేవు, ఖ్యాతి కంకణాలు లేవు. అనేక పదవుల నలంకరించి యెన్నో అవార్డులను పొందినారు.

ఒక సినిమాలో నారాయణరెడ్డి గౌరు

“రింగు రింయిం, హైదరాబాద్‌

రిక్షావాలా జిందాబాద్‌,

మూడు చక్రములు గిరగిర తిరిగితే

మోటారు కారు బలాదూర్‌ అని రాసినారు. 'రింయిం రింయిం' అన్నది వర్షం పడుతున్న ధ్వని. జిందాబాద్‌ అన్న పదం, ప్రతి ఉద్యమంలోను, ప్రతిరోజు వింటుంటాం. 'బలాదూరోలో “చీలి అనగా 'ఆపద'్లేక 'ఉపద్రవము' అని. 'బలాదూరో ఆనగా “ఆపదలేక ఉపద్రవము దూరముగా నుండుగాకో అని అర్హము... 'రింయిం” “జిందాబాద్‌” 'బలాదూరో మూడు ఉర్జూ పదాలే. ఇక్కడ వీని ఉచితానుచితాలను గురించి విజ్ఞులైన పొరకులే తేల్చుకుందురు గాక!

“మంజారు' 'జరీమాన'లను తెలుగులో జరిగే వ్యవహారం నుంచి తప్పించలేము. 'మంజూరు'లోని 'జూ' రెండవ 'జ' రాసీ కొమ్ముదీర్షమిచ్చి, చివరి '6' కు కొమ్ము తీసేసి, నకార పాల్లుతో రాస్తే అది ఉర్దూ పదం 'మంజూర్‌. దీనికి దీటైన తెలుగుపదం కొరకు (ప్రయత్నించీతే దొరకదు. మంజూరో కు అర్ధం మళ్లీ 'మంజూర్‌ మాత్రమే చెప్పుకోవలెను. సజటంలపల చంటిని టలిల 2/7 అాహాటానాననుానానటు

దేవులపల్లి మదశ్‌మోహాన్‌ రావు

'మంజురీ' అన్నది 'మంజూర్‌ పదం మరొక రూపం.

దరఖాస్తుల మంజూరి (దరఖాస్తు అన్నది ఉర్దూ పదం), రుణాల మంజారి, నిధుల మంజూరి, ఈ విధంగా అన్ని రంగాలలో అనేక కారణాలకు ఈ పదాన్ని వాడుతున్నారు. ఈ పదానికి టూకీగా తెలుగులో అర్థం చెప్పవలెనంటే, అధికారికంగా ఒప్పుకోరు అని చెప్పవచ్చును.

ఇంకొక పదం 'జరీమాన. 'జుర్మాని అన్న ఉర్జూ పదాన్ని అన్యాయంగా రూపం, ఉచ్చారణ మార్చి 'జరీమాన' అని రాస్తున్నారు. ఉన్నది ఉన్నట్టుగానే రాసీ, చదువవచ్చును. ఇబ్బందిలేదు. 'జుర్మాని రాయటం, చదువటం సులభమే. అటువంటప్పుడు 'జరీమాని అని రాయటం పొరబాటు, దీనిలో అర్ధం చెప్పవలెనంటె, మళ్ళీ కొద్దిగా తికమకపడవలసిందే. తెలుగులో దీనికి దీటైన పదం లేదు. అందుకొరకు “జుర్మాన' అని రాసుకొని, చదివితే, పోయేదేమున్నది. మనం కట్టవలసిన డబ్బు, సమయానికి కట్టనప్పుడు ఇవ్వవలసిని డబ్బు కన్నా కొంత ఎక్కువ కట్టవలసిన డబ్బు 'జుర్మాని అంటారు. పాఠశాలలో కట్టవలసిన ఫీజుల దగ్గరనుంచి, ఫీజు" (ఇంగ్లీష్‌ పదం) (ప్రభుత్వానికి చెల్లించవలసిన డబ్బులుగూడ, సమయానికి చెల్లించనప్పుడు 'జుర్మాని కట్టవలసే వస్తుంది.

మారాలి అచ్యాడ్తూ.

పంటలు 20 తంయలలాలటాణలాటాలాతోో

మే 17 1998

ఉర్దూ వదమైన “సర్‌వాట్‌'ను తెలుగులో నరివాద్దుగా ఉపయోగించుతున్నారు. 'సర్‌హద్‌ో అనగా 'ఎల్లలు, ఈ పదం తెలుగులో ఉన్నప్పటికీ అన్ని పత్రికలు, 'సరిహద్దు' అని మాత్రమే రాస్తున్నాయి. 'సరిహద్దు భద్రతాదళాలు అంటున్నారు. ఎల్లల భద్రతా దళాలు అనటం లేదు. "80/66/ 56064/%/ 10/098" అనటానికి “సరిహద్దు భద్రతా దళాలు

గురూజీ పరమపదించి, ఇరవై సంవత్సరాల కన్నా ఎక్కువనే అయి ఉంటుంది. ఎప్పుడూ నవ్వుతూ, కవులతో, పండితులలో, రాజకీయ వేత్తలతో చిన్నలతో, పెద్దలతో, అందరితోను యెంతో మృదువుగా మాట్లాడే స్వరూపం కండ్ల ముందు కట్టినట్టుంటుంది. గురూజీ మృదుభాషికాని మితభాషిగాదు. కదిలించిజే చాలు విజ్ఞాన కడలి! ఎటువంటి వారితోనైనా సరళంగా, మృదువుగా మాట్టాడి, తనవైపు చేసుకోగల వాక్‌శీలి.

గురూజీ తెలుగు, హీందీ భాషలలో పండితుడు. ఉర్దూ భాషతో గూడ ఆయనకు మంచీ పరిచయం. ఆయన సహజకవి. అయినా ముద్రిత కృతులు లేవు. కృతులను ముద్రించి పేరు ప్రఖ్యాతులు పొందవలెనన్న కోరిక ఆయనకు లేకపోయింది. (ప్రఖ్యాత హిందీకవి మహేదేవి వర్మ రచనలను ప్రతిభావంతంగా అనువదించినాడు.

'క్రణవివాళివతంగ భస్మము

చాటు నమరజ్యోతి పంటను”

అని మహాదేవి వర్మ హిందీ కృతినాకదాన్ని గురూజీ యెంతో ఆనక్తికరంగా అనువదించినాడు.

సండితులచేత, కవుల చేత, రాజకీయ వాదుల చేత, విద్యార్థుల చేత, అందరిచేత (గురూజీ అని పిలువబడి, గౌరవించబడిన ఈ మనిషే గార్లపాటి రాఘవరెడ్డిగారు.

అన్యభాషా పదాల పట్ట అనాసక్తి తెలుగు భాషా పదాల ఉపయోగంలో మహాయ్రుక్తి సళల2ంలటలపిలనన 290 అధమ టారామాటానాన్లు

దోవులపల్లి మదన్‌మోహాన్‌ రావు గురూజీ ప్రత్యేకత. ఉరూ భాషను గౌరవించినా, ఈ భాషా పదాల ఉపయోగం కొరకు ఆసక్తి చూపలేదు. 'జామీను పై విడుదల” అన్నప్పుడు 'జామీను' అన్నది ఒక ఉర్దూ పదానికి, వికృతరూపం. 'జమానత్‌ో అన్నది ఉరూ పదం. దీనిలో 'జి రెండవ 'జో రాసి, చదువవలెను. 'జమానతోను తెలుగులో పూచి అని రాస్తున్నారు అక్కడక్కడ. కాని 'జమానత్‌ అన్నదే ఎక్కువ ఉపయోగంలో ఉన్నది. 'జామిన్‌ అనగా జమానత్‌ ఉన్నవాడు. ఈ జామిన్‌ను జామీను, అని రాస్తున్నారు. ఉరూ పదమైన 'సర్‌హద్‌ను తెలుగులో సరిహద్దుగా ఉపయోగించుతున్నారు. 'సర్‌హద్‌' అనగా 'ఎల్లలు, ఈ పదం తెలుగులో ఉన్నప్పటికీ అన్ని పత్రికలు, 'సరిహద్దు' అని మత్రమే రాస్తున్నాయి. 'సరిహద్దు భద్రతాదళాలు" అంటున్నారు. ఎల్లల భద్రతా దళాలు అనటం లేదు. "80109 5606/0/ 10/065" అనటానికి 'సరిహద్దు భద్రతా దళాలు" అని రాస్తున్నారు. పత్రికలలో విరివిగా వచ్చేది “మాఫీ కరువు కాటకాలవలన, రైతులకిచ్చిన రుణాలు 'మాఫీ, చేయవలెనని, రైతు సంఘాలు, రాజకీయ పార్టీలు చేసే (ప్రకటనలను పత్రికలు ప్రచురించుతవి. మాఫీ అన్నది ఉర్దూ పదం 'మాఫీ'లో 'ఫ్‌' ఇంగ్లీులోని “౯ తో ఉండే ధ్వనితో చదువవలెను. 'మాఫ్‌ కర్నా అనగా యేమిటి? అని తెలుగుపదం కొరకు ఆలోచించినప్పుడు, 'మాఫీ" తప్ప మరో పదం తట్టదు. ఇది పూర్తిగా తెలుగు పదమే అయిపోయింది. 'మాఫీ' అనగా వసూలు చేయకుండా (వసూల్‌ అన్నది ఉర్జూ పదం) వదిలివేయటం, (ప్రభుత్వ రైతులకు ఇచ్చిన రుణాలను తిరిగి వసూలు చేయకపోవటాన్ని 'మాఫీ' అంటాము. అదే విధంగా సరసుల శిక్షను కొంతవరకు గానీ, పూర్తిగా గాని తగ్గించటాన్ని 'మాఫీ' అంటారు. వేరే సందర్భంలో ఎవరైనా పొరపాటు చేసి 'మాఫీ అడగటం గూడ మన ఆచార వ్యవహారాలలో ఉన్నది. సక్రమ నీటి “సరఫరాకు ముఖ్యమంత్రి 'హుకుం' జారి, అని పత్రికలు రాసినప్పుడు, ఇందులో 'సరఫరా' 'హుకుం'” 'జారి' మూడు ఉర్జూ పదాలే. ఈ పదాల నుండి తెలుగు పత్రికలు తప్పించుకొనలేవు. సర్‌బరాహి' అన్న ఉర్జూ పదాన్ని తెలుగులో 'సరఫర' అని రాస్తున్నారు. 'సర్‌బరాహి' అన్న పదానికి ఆర్థం 'ఆందించుట' ఆవి చెప్పవచ్చును. 'జంటనగరాలకు నీటి సరఫరి అని, కొన్ని కొన్ని సార్హు సరిహద్దు దళాలకు ఆయుధాల సరపరా' అని, 'జంటనగరాలలో గోధుమల సరఫర' అని పత్రికలు రాస్తున్నవి 'సర్‌బరాహి' అని రాసి, చదువటంలో ఇబ్బంది లేకపోయినను, దానిని 'సరఫర' గా మార్చి రాయటం జరుగుతుుది. చాల ఆనదడూా. పలచ పటల టల 0 తటంటామిటాలాలాాటో

మే 24, 19965

'హుకుం' అన్న ఉర్జూ పదాన్ని పత్రికలు విచ్చలవిడిగా రాస్తున్నవి. దీని అర్హం ఆజ్ఞ. ఆదేశము అనే అర్ధం రాయటానికి గూడ 'హుకుం' రాస్తున్నారు. ఆజ్ఞ ఆదేశం, ఉత్తరువు, అన్న ఉన్నతమైన పదాలు ఉన్న తరువాత హుకురి రాయటం అనవసరం గదా! అయితే కొంత వెటకారంగా, కొంత వ్యంగ్యంగా రాయదలచినప్పుడు 'హుకుం' తప్పక రాస్తున్నట్టు స్పురించుత 0. ఇది ఉర్జూ భాష పట్ల వ్యంగ్యమా, లేక రాసిన వార్తపట్ట వ్యంగ్యమా!

పత్రికా రంగంలోని కొన్ని సంఘటనలు స్మరణకు వస్తే విచిత్రమైన అనుభూతి కలుగుతుంది. అనేకానేక నంవంటనలు ఆనందాన్ని కలిగించి, ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పెంపొందించుతవి.

“రయ్యత్‌ అను ఉర్దూ దిన పత్రికను నిర్వహించి, దానికి సంపాదకత్వం వహించిన మందముల నర్సింగరావు గారు, చిరస్మరణీయులు. 'ఇమ్‌రోజ్‌ అను ఉర్జూ దిన పత్రికను నిర్వహించి, దానికి సంపాదకత్వం వహించిన అమరుడు, షోయబుల్లాఖాన్‌, ప్రశంసనీయుడు. “తెలంగాణ మరియు మీజాన్‌ అను తెలుగు దిన వ(త్రికలను నిర్వహించి, వాటికి సంపాదకత్వం వహించిన మాడపాటి హనుమంతరావుగారు, ఆడవి బాపీరాజుగారు గర్వకారకులు. ఎన్నాన్నో జ్ఞాపకాలు, అనుభవాలు, గుణపారాలు, ఈ పత్రికలతో పెనవేసుకొని ఉన్నవి. 1947లో రజాకార్ల దౌర్జన్యాలు, హైదరాబాదు రాష్ట్రంలో మితిమీరినప్పుడు, షోయబుల్దాఖాన్‌ కొందరు దుండగుల చేత ఒక అర్హరా(త్రి హైదరాబాదులోని చప్పల్‌ బజార్‌ వీధిలో అమానుషంగా హత్య చేయబడినాడు.

తాడిత, పీడిత, శోషిత, శుష్కిత తెలంగాణ ప్రజల ఆరిపోయిన గళాన్ని, గుటికెడు నీళ్లతో తడిపిన ఘనత మాడపాటి హనుమంతరావుగారిదైతే, ఆ గళానకి వా బలాన్ని చేకూర్చిన ఫునత సూర్యాపేట వాస్తవ్యుడైన కా(మ్రేడ్‌ దేవులపల్లి వెంకటేశ్వ: రావుకు దక్కుతుంది. ప్రజల గళాలకు బలాన్ని చేకూర్చి, పోరాట పటిమను కలిగించిన, యోధుడు న

బేవులవళల్లి మదన్‌మోహాన్‌ రావు కా(మ్రేడ్‌ వెంకటేశ్వరరావు. 'జనగాం ప్రజల వీరోచిత పోరాటం" అనే పుస్తకాన్ని రాసి తిరుగుబాటు బావుటాను ఎగరవేసినోడు కామ్రేడ్‌ దేవులపల్లి,

అడవి బాపిరాజుగారు సంపాదకత్సం వహించి నడిపిన దిన పత్రిక 'మీజాన్‌'. బాపిరాజు సాహితీవేత్త కవి, కళాకారుడు, నటుడు, శిల్పి, ఎందరో తెలుగు ప్రముఖులకు ఆయన 'బాపి బావ. దాదాపు యాభై ఆయిదు సంవత్సరాలకు పూర్వం, పత్రికకు 'మీజానో పేరు పెట్టవలెనన్న ఆలోచన, నిర్వాహకులకు రావటం గమనార్హం. ఇది ఉర్జూ భాష విశిష్టతకు నిదర్శనం. 'మీజాన్‌ అనునది ఉర్దూ పదం. 'మీజాన్‌' ౧వగా తరాజు, తక్కెడ అని తెలుగులో వాడుక్క కాని 'తరాజు" అన్నది గూడ ఉర్జూ పదమే. 'త్రాసు' అన్నపదం కూడ తెలుగులో ఉన్నది. 'మీజాన్‌' అనేపేరు, సమభావన, నిష్పక్షపాతము, యాదార్హవాదము అన్న లక్షణాలకు ప్రతీకగా ఉంటుందని, బహుశః ఆ పేరు నిర్ణయించి ఉంటారు. ఇప్పుడు కావలసింది 'మీజాన్‌' అనునది ఉర్జూ పదం.

“హుకుం” అన్న ఉర్జూ పదాన్ని పత్రికలు విచ్చలవిడిగా రాస్తున్నవి. దీని అర్తం అజ్ఞ, ఆదేశము అనే అర్థం రాయటానికి గూడ 'హుకుం” రాస్తున్నారు, ఆజ్ఞ, ఆదేశం, ఉత్తరువు, అన్న ఉన్నతమైన పదాలు ఉన్న తరువాత 'హుకుం' శాయటం అనవసరం గదా! అయితే కొంత వెటకారంగా, కొంత వ్యంగ్యంగా రాయదలచినప్పుడు 'హృకుం తప్పక రాస్తున్నట్టు స్పురించుతుంది. ఇది ఉరు భాష పట్ట వ్యంగ్యమా, లేక రాసిన వార్తపట్ట వ్యంగ్యమా!

'జారి' అన్ను ఉర్వు పదం తెలుగు పత్రికలలో, మాటలలో సర్వసాధారణమైపోయింది. ఉత్తరువులు జారీ, ఆదేశాలు జారి, శ జారి, అన్న పదాలు రాస్తున్నారు. 'జారి' అనుపదానికి తెలుగులేదు. అధికార భాషా కమిటీలు ఏర్చడి, భాషా పదకోశాలతో కసరత్తు చేస్తూ (కసరత్తు ఉరూ పదం) ఇరవై సంవత్సరాలకన్న ఎక్కువై పోయింది. 'జారి' అను ఒక సాధారణ పదానికి తెలుగుపదం తెలుసుకొనబడలేదు. ఇప్పుడొక పరీక్షా సమయం. ఇటువంటి పదాలను ఎన్నుకొని, వాటన్నింటికి తెలుగు పదాలను నిర్ణయించటం, చాల అవసరం. 'జారి' అన్న పదానికి అర్ధం చెప్పవలసి వస్తే, మళ్లీ 'జాగో అని మాత్రమే చెప్పక తప్పుదు.

ఇంకొక పదం 'దుబారి. 'దుబార' అన్న పదానికి అర్థం - 'మళ్లీ ఒకసారి లేక 'రెండోసారి, 'దుబార ఖర్చులు” “రాష్ట (ప్రభుత్వ దుబార' అని పత్రికలు అనేకంగా రాస్తుంటవి 'దుబారలో 'వృధా' అనిగాని 'అనవసరమైన' అనిగాని అర్ధం లేదు. 'దోబార్‌ో సబ్సి బట పనపచపిలపటపఏనవలన ౮2 వవనలినటనన తినవు నననానాట

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

అన్న ఉరూ పదం అర్ధం 'రెండుసార్లు' అని 'రెండవసారో అన్న పదానికి, 'వృధా' అన్న పదానికి పొంతనే లేదు గదా. ఇంత వ్యర్థంగా, ఆర్థంలేకుండా, వదాలను వాడటం మానుకుంటే చాలా బాగుంటుంది.

కిల లలలలలలలలలల 00 ఆననంలాటటటాటటానన

జూన్‌ 7. 1998

ఇంగ్లీషు, -ఉర్లూ భాషలలో కవితలు రానీ, క్రమంగా తెలుగుతో పరిచయమేర్పరచుకొని సాధారణమైన కవితలను కొన్టింటిని రాసీనప్పుడు, ఉర్జూ పదొలు ఉపయోగించుతుండేవాడు. ఆ ఉర్జూ పదానికి ఉను అర్ధం ఇక్కడి తెలుగు పాఠానికి నరిపోతుందా, లేద్సా అన్హు విచక్షణను ఎంతో నియమంగా పరిశీలించుతుండేవాడు. వ భాషా పదానికి అన్యాయం చేసేవాడు కొదు.

యోగ్యత గలిగిన ఇటువంటి విలువైన ఆణిముత్వాలు నామరూపాలు లేకుండా కాలగర్భంలో కలినిపోవటం భరించలేని ఒక విషాదం.

'ానాపీ! భకనైన విశ్రమించుము నీవు

కన్సీటి కడలిలో తొల్లవారెను నీకు,

మి్య్రులాప్తులు అంతదూరమైైపోనగు

నీ పొవానమే నీకు తోడుగ నిల్టినది

అన్న నాలుగు పాదాలు 'సాహసి” (కీర్తి శేషుడు సి.వి.నరసింహారావు) ఉర్దూలో రాసిన ఒక గీతికలోని చివరి నాలుగు పాదాలు, ఇవి ఆయన జీవిత సమరానికి అద్దం పట్టే నాలుగు పాదాలు.

రాష్ట ప్రభుత్వ వైద్య ఆరోగ్య శాఖలో గుమస్తాగా పనిచేసిన సాహసి జీవితం స్నేహితంలో సగమైసోయి, సంపారంలో సొంతమైపోయింది. ఉగ్గు, ఇంగ్రీషు భాషలలో మంచి ప్రావీణ్యం గలిగి, పదాల ఉపయోగంలో శ్లాఘనీయమైన నేర్చు గలిగిన వాడు ఆయన,

మనం ఎవ్వరింటికైనా వెళ్లితే, కూర్చుండమని, మంచినీళ్ళు కాఫీ, టీలు ఇవ్వటం ఆచారం. ఇవి తీసుకుంటారా అని అడగటం ఒక పద్ధతి.

సాహసి ఇంటికి వెళ్లితే చాపవేసి, కూర్చుండమని, కొన్ని కొత్త కవితలు రాసినాను, వింటావా అని అడిగేవాడు. రెండు గదుల ఇంటిలో అంతటా రాసి పెట్టిన కాగితాలు మాత్రమే కనపడేవిగాని, డబ్బు దర్చం కూడా కనిపించేది గాదు.

ఇంగ్లీషు, ఉర్జూ భాషలలో కవితలు రాసి, (క్రమంగా తెలుగుతో పరిచయమేర్చరచుకొని సలలిత 4 తతాటాటాటాాలాటో

ఉర్జూపదజా లం-ఉచితాముచిత ప్రస్తావన సాధారణమైన కవితలను కొన్నింటిని రాసినప్పుడు, ఉర్దూ పదాలు ఉపయోగించుతుండేవాడు. ఆ ఉర్జూ పదానికి ఉన్న అర్హం, ఇక్కడి తెలుగు పారానికి సరిపోతుందా, లేదా, అన్న విచక్షణను ఎంతో నియమంగా పరిశీలించుతుండేవాడు. ఏ భాషా పదానికి అన్యాయం చేసేవాడు కాదు.

యోగ్యత గలిగిన, ఇటువంటి విలువైన ఆణిముత్యాలు నామరూపాలు లేకుండా కాలగర్భంలో కలిసిపోవటం భరించలేని ఒక విషాదం.

ఇంతకు చెప్పవలసిందేమిటంటే, కవితలో భర్ణూ పదాలను ఇంత నియమబద్దంగా వాడగలిగినప్పుడు, పత్రికల వార్తలలో ఆ నియమాలను పాటించలేకపోవటం విచారకరమైన విషయం,

ఇక్కడ చెప్పదలచిన విషయం తశేమిటంటే, 'ఖులాస' అని ఉర్జూ పదం ఒకటున్నది. దీనిలోని ఖు" రెండవ 'ఖ" రాసి, కొమ్మును మూత్రం ఇస్తే అది 'ఖు' బొతుంది. కాని దీనిలో రావలసిన ధ్వని తెలుగులోను, ఇంగ్లీమలోను లేదు. అందుకొరకు ఉరూ వచ్చిన వారితో విని ధ్వని తెలుసుకోవటం అవసరం. ఖులానగా ఉన్నారా? అంతా ఖులాసాయేనా, వెొొదలగు వాక్యాలను వివిధ నందర్భాలలో మాట్టాడుతున్నప్పుడు. రానినప్పుడు ఉపయోగించుతుంటారు. ఇక్కడ 'ఖులాసన' అర్ధం ఆరోగ్యంగా, ఉత్సాహంగా, ఆర్థికంగా, అంతటా బాగున్నావా; ఆని మాత్రమే గద, కాని ఉర్దూలో దీనికి ఆ అర్ధం లేనేలేదు. 'ఖులాన' అనగా 'సారాంశము*, సంక్షిప్తము, క్లుప్త పాఠము అని చెప్పవచ్చును.

ఖులాన కాదోయి రన్ముంటే

మణాఖా కాదోంప్‌ వనలసంటే"

ఆని ఒక సీనిమా పాట. వలపంటె మజాఖ (ఉర్దూలో 'మజాళ్‌) కాదు బాగానే ఉంది. ఎందుకుంటే వలపును వశపరచుకోవటం, దానితో సయ్యాటలాడటం, వలపుతో నెగలటం కష్టమైనపనే, అది ఎంత మాత్రం “'మజాఖ్‌ కాదు. కాని రమ్మంటె 'ఖులాస' గాదు, అంటె అర్థం యేమిటి? రమ్మని పిలిస్తే ఆరోగ్యం చెడిపోతుంది, దేహశుద్ది జరుగుతుంది, అని అర్థం తీసుకోమన్చూ? 'ఖులాన' అనే వదానికి, ఆరోగ్యానికి, పరిస్థితికి, సంబంధించిన యెటువంటి అర్హమూలేదు. లేకపోయినా, 'ఖులానిను (ప్రతిరోజు, ఆనేక సార్టు, ఆనేక సందర్భాలలో, యోగక్షేమాలు తెలుసుకోవటానికి వాడుతూనే ఉన్నారు. భాషను ఇంత అర్హ రహితంగా వాడటం మానుకుంటే మంచిది. న నం.

దేవులవల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు “'నమోన' అనగా 'వముచ్చు' లేక “మాదిరి' అనవచ్చును. కాని తెలుగులో ఉపయోగించుతున్నది, ఎక్కువగా 'నమూని అని మాత్రమే. విత్తనాల నమోన అని “అచ్చు ప్రతి నమోన' అని వాడుకలో ఉన్నది. కొన్ని కొన్ని సార్లు 'మచ్చు విత్తనాలు” మాదిరి ప్రశ్న పత్రాలు, మాదిరి ఫారాలు అని గూడ వాడుకలో ఉన్నది. విద్యార్థులు పరీక్షలు రాసేముందు, మాదిరి ప్రశ్నలను, మాదిరి ప్రశ్నా పత్రాలను అభ్యాసం చేస్తుంటారు. ఈ మాదిరి 'మచ్చును' ఉర్జూలో నమోన ఆంటారు. ఉర్జూలో 'నమోనికు ఇంకొక అర్ధం గూడ ఉన్నది. ఆది ఆదర్శం. తరగతిలో విద్యార్థులందరిలో రాము నమోనగ ఉంటాడు. అన్నప్పుడు ఆ బాలుడు, ఆదర్శంగ ఉంటాడు అని అర్థం, అధ్య 'తరహ' ప్రజాస్వామ్యాన్ని గురించి ప్రస్తుతం మన దేశంలో చర్చలు జరుగుతున్నవి. అధ్యక్ష “తరహ” ప్రజాస్వామ్యం అన్నదానిలో 'తరహ'" కు బదులు వరే తెలుగు పదాన్ని రాసి, చదువగల అవకాశమే లేదు. ఇక్కడ 'తరహ' అన్న ఉర్వు పదానికి అర్ధం “అటువంటిది” లేక పద్ధతి అని చెప్పుకోవలసి వస్తుంది. ఉర్వులో ఈ పదానికి అర్థం 'విధంగ' పద్ధతిలో అని ఉంటుంది. అర్థం కొంత కలినినప్పటికి, ఉపయోగంలో మాత్రం “తరహ” రాస్తున్నారుగాని, పద్ధతి, విధము అని రాయటం లేదు. 'స్‌తరహ' అనగ “ఈ విధముగ", ఇటువంటి ముఖ్యమైన పదాలన్నీ తెలుగుల్లో బాగ ఇమిడి పోయినవి. మాది ఆదాడా. మ

జూన్‌ 22 7998

ఈ నబబు ఎక్కడినుంచి వచ్చింది సబబు అనది ఉర్దూ పదం. దీన్టి ఆందరు తెలుగులో రాసినప్పుడు, మాట్టాడినవ్చుడు సమంబనము అని, మంచిది అన్హు ఆర్జాలలో వాడుతుస్టారు. ఉద్దూలో పదాన్ని. సబబ్‌ అని చదువుతారు. దీని అర్థం కారణం” అని. వేరే యే అర్జంలోను దీన్ని ఉపయోగించటానికి వీలులేదు. “అకారణంగా విద్వార్థులను విమర్ధించటం సబబుకాదు” అని రాస్తే ఇక్కడ సబబు” అర్ధం “మంచిది” కొదనే గదా!

ఉన్న ఊరు మంచిది కాదన్న జర్యోక్తీ (తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఎక్కువగా “ఊరు అచ్చిరాదు' అంటారు.) చాల పాతద్దైనవ్పటికి దాని విలువ అర్జ్‌ం నిత్యనూతనమైనవి.

(ప్రభుత్వాలు మారిన్నా పరిపాలనా విధానాలు చూరినా, సమాజ వ్యవస్థ తీరు మారినా మనుషలకుండే ఈ స్వభావం మారలేదు. అలనాటి రాజులు, ఇప్పుడు పరిపాలకులు, అప్పటి, ఇప్పటి (ప్రజలు అందరూ ఈ జర్యోక్తికి తల ఒగ్గుతున్నవారే.

రాజకీ రంగం, సాహితీ రంగం, ప్రీకారంగం, (క్రీడారంగం, అన్ని రంగాలలోను చాలమంది మహానుభావులకు ఉన్నమాటంటే ముఖం విడుపు, నడుం కుదుపు. అయినొ, వాస్తవాలు వాస్తవాలుగానే ఉంటవి, యదొర్దాలు మారజాలవు

ఉర్జూలో ఒక కవిత,

“స్తీకీధీ నదక్‌హై

ఆజ్‌ళక్‌కోయి. రానొాదొ

ఇన్‌రానొసర్‌ భట్కానహిం

ఒక కవీశ్వరుడు సత్యాన్ని ఉటంకించినాడు. (సత్యము, యదార్థమన్నది చాల చక్కటి బాట, దీనిలో యెటువంటి కుదుపులు లేవు, ఆయినా ఈ బాటలో ఎవ్వరు నడువరు) పజళుల లిం. 07 తదాతనునానా!

జోవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు అని.

తప్పు చేసిన వారిని, తప్పు చేసినావని తప్పు మాట్లాడినవారిని తప్పు మాట్టాడినవు అని, తప్పు రాసిన వారిని తప్పు రాసినావని విమర్షించితే, భరించలేని వారు మన సమాజంలో చాలమంది ఉన్నారు. భరించలేక గర్జించి, గందరగోళ పెట్టేవారూ ఉన్నారు. సభ్యసమాజంలో ఈ లక్షణం అవాంఛనీయము,

తప్పు చేసినప్పుడు, దాన్ని గమనించి గ్రహించి, తప్పని చెప్పితే సబబు కాదా! అది సబబే. ఈ సబబు ఎక్కడినుంచి వచ్చింది. సబబు అన్నది ఉర్జూ పదం. దీన్ని ఆందరు తెలుగులో రాసినప్పుడు, మాట్టాడినప్పుడు సమంజసము అని, మంచిది అన్న అర్జాలలో వాడుతున్నారు. ఉర్జూలో పదాన్ని సబబో అని చదువుతారు. దీని అర్ధం 'కారణం' అని. వేరీ యే ఆర్థంలోను దీన్ని ఉపయోగించటానికి వీలులేదు. “అకారణంగా విద్యార్థులను విమర్శించటం సబబుకాదు” అని రాస్తే ఇక్కడ 'సబబు" అర్థం “మంచిది” కాదనే గదా! “కారణానికి, మంచికి” అర్ధంలో చాల వ్యత్యాసం ఉన్నది. “జుంల” అనే పదంగూడ బాగానే వాడుకలో ఉన్నది. “జుంల” అన్న పదం (గ్రామాలలో గూడ బాగా వ్యాపించి ఉన్నది. ఇది ఉర్దూ పదం, దీని అర్థం మొత్తం” అని.

“దరియాప్తు” జరపటాన్ని తెలుగులో ఏమంటారు? తెలుగులో దీనికి పర్యాయపదం లేనేలేదు. “దరియాస్తు” అన్న ఉర్జూ పదానికి అర్ధం “తెలుసుకొనుట” అని చెప్పవచ్చును. “దరియాప్పు"కు విచారణకు భేదం ఉన్నది. “దరియాస్త” ఒక విషయాన్ని గురించి, లేక ఒక సంఘటన గురించి తెలుసుకొని పరిశీలించటమే, కాని విచారణలో ఆ సంఘటనలో చేరి ఉన్న వ్యక్తుల పాత్రను పరిశీలించి, మిగతా ఇతర విషయాలను గురించి గూడ తెలుసుకొని, నిర్ణయాన్ని, తీర్చును ఇవ్వటం అన్నమాట. విచారణ ఎక్కువగా న్యాయ విషయాలలో మాత్రమే జరుగుతుంది. “ఎరువుల అశక్రమ పంపీణీని గురించీ దరియాస్తు" అని ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చును.

'పాతబస్తీలో దుకాణాల లూటి” లూటి అన్న ఉర్జూ పదం చాల సాధారణమైనది. దాదాపు అన్ని వర్షాల ప్రజలు, అన్ని నందర్భాలలోను “లూటి” అన్న వదాన్ని వాడుతుంటారు. దీని అర్థం దోపిడి” అని వాడకుండ “లూటి” అని రాయటం సర్శసాధారనమైపోయింది. +

“నిన్ను క్సాసులోన చూసినది లగాయతు అని ఒక సేనిమా పాట, ఈ “లగాయత్తు” న ధ్రవర తాని దానపాటునటునభత్తానోన

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

సినిమాలోనే గాకుండా సాధారణ, సర్వసామాన్యమైన వ్యవహారంలో గూడ బాగా వాడుకలో ఉన్నది. ఉర్దూలో దీన్ని “అగాయత"” అని చదువుతారు. అయితే దీనిలో “గ” కు రావలసిన ధ్వని తెలుగులోను, ఆంగ్లంలోను లేదు. అందుకొరకు ఉరూ వచ్చిన వారితో చదివించి వినటం అవసరం. లేకపోతే ఆ పదం అపస్వరంగా ధ్వనించుతుంది.

“లగాయత” అనగా "సంబంధించింది లేక “మొదలుకొని” అని అర్ధం. ఈ పదాన్ని ఈ రెండు అర్జాలిలో వాడితేనే బాగుంటుంది.

ఇటువంటిదే ఇంకొక పదం “బాబతు” “బాబతు” అన్న పదం ఉర్జూలోని “బాబ” అన్న దాని వికృతరూపం. దీనిలో ధ్వని భేదం లేదు. “బాబతు” అన్నదాన్ని పండిత పామరులు అన్ని భాషలవారును ప్రతిరోజు యేదో సందర్భంలో వాడుతుంటారు. దీనికి బదులు “సంబంధించినది” అన్న పదం తెలుగులో వాడుకోవచ్చును. కాని “బాబతును” వాడుకలో నుండి తప్పించలేనంత, ఉపయోగాన్ని సంతరించుకున్నది.

“బాబ్త” అనగా అర్థం సంబంధించినది అని మాత్రమే. 1998-99 “బాబత బడ్జెట్‌” అని జనాదరణ పొందిన ఉపయోగం. 'కాంగ్రైన్‌లో తృణముల్‌ కాం(గ్రైస్‌ విలీనం కొరకు రాజీ బేరాలు అని ఇటీవల పత్రికలలో చదువుతున్నాం. “రాజీ” అన్నది ఉరూ పదం. ఇందులో "జీ", ఇంగ్రీషులోని “ 2 ” ధ్వనితో చదువటం అవసరం. సర్వసాధారణంగా తెలుగులోని "జ” ధ్వనితో మాత్రమే దీనిని చదువటం పారిపాటి అయిపోయింది. భాషలు తెలిసీన వారికి “రాజీని తెలుగు “జ"'తో చదివినప్పుడు, కర్షకరోరంగా ఉంటుంది. ఈ “రాజీ” అర్థం “ఒప్పుకొనుట” 'అంగీకరించుట' అని. పదాలను సరిమైన ధ్వనిలో చదివి, ఉన్న అర్థంలోనే వోడటానికి రాజీ పడటం అవసరం. కలసిల్సలసంపిల పటట నిట 9 తటరాటనదానకాపతానమానటానడానపానటపన్లా

జూలై 26, 1998

రఘుపతి రాఘవ రాజారాం,

చస్తే తోవకు రానేరాం

చస్తే తోవకు రానేరాం

రఘుపతి రొఘవ రాజారాం"

జీ

దలు లేని పాండిత్యము, వన్నెకురాని ఈ పాడుకాలాన' అంటూ మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మగారిని గురించి, కీ.శే. విశ్శనాథ సత్యనారాయణగారు రాసినారు. సోమశేఖర శర్మగారు, గొప్ప చరిత్ర పరిశోధకులు, సాహితీవేత్త. విశ్చనాథవారిని గురించి చెప్పవలసిన అవసరం లేదు. ఇది ఎప్పుడో పూర్వపు పరిస్థితులలో రాసిన పద్యం. ఆ పరిస్థితులు ఇంకా అట్లానే ఉన్నవి. ఆ పాడుకాలం మారనేలేదు.

ఈ రోజులలో, డాక్టరీట్‌ పట్టాలు పొందినవారీ పండితులు, వారే కవులు, వారే విమర్శకులు, వారే తెలుగు సాహిత్యానికి దాతలు, తాతలుగా గూడ చలామణి అవుతున్నారు. ఆ రంగానికి వారు ఇంకొకడిని రానిన్సరు, ఒప్పుకోరు.

తెలంగాణ ప్రాంతంలో, వరంగల్‌ తాలూకా బొల్లికుంట (గ్రామ వాస్తవ్యుడు, దేవులపల్లి వేంకటేళ్ళరరావు. విద్యార్హత కేవలం 9వ తరగతి వరకే అయినా, తెలుగు సాహిత్యంలో పరిపూర్ణమైన భాషాజ్ఞానం సంపాదించినవాడు. ఆదికని నన్నయ ధోరణిలో, సునాయాసంగా పద్యాలు రాయగల, నహజకవి.

తెలుగులోనే గాక, ఉర్జూ, ఇంగ్లీషు భాషలలో నుంచి ప్రవేశం సంపాదించి, భాషాంతరీకరణలో దీటైన పదాలను సృష్టించగలిగిన దిట్ట. 'ఫ్రతి ర్వనులు' అనే కవితా సంకలనాన్ని ప్రచురించినారు. ఇప్పుడది లభ్యంకావడంలేదు. అర్జాయువుతో 1957లోనే 35 సంవత్సరాల వయసులో మరణించి అనామకుడై పోయినాడు.

ను రాసేదే రాసుకుంటాం, మేము చెప్పేదే టం.

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

చెప్పుకొని చేపేది చేసుకుంటాం. మంచి చెడ్డలతో మాకు నంబంధంలేదు./ షరా మూమూలే

హిదాయల్‌ బేకార్‌”

వాస్తవాలను ముఖం మీద గుద్దినట్టు, ఢంకబజాయించి చెప్పటంలో మన కాళోజి పెద్ద ఉస్తాద్‌ మొహమాటం లేకుండా, మొట్టికాయళివ్వగల, నిర్భీకుడు.

“రఘుపతి రొఘన రాజారాం,

చస్తే తోనకు రానేరాం

చస్తే తోవకు రానేరాం

రఘునతి రానున రాజారాం"

అంటూ ఒక పెద్దగీతం రాసినాడు. దీన్ని ఎవ్వరైనా అన్నయించుకోవచ్చును. 'ఖాలి' సమయాలలో కవిత్వం రాయటం వేరు, ఒక ఉద్దేశంతో కవిత్వం రాయటం వేరు. ఖాలీ సమయాలలో కొంత మంది, మంచి పుస్తకాలు చదువుతుంటారు. ఇంటికి నలువైపులా ఖాలీ జాగాయేమైన ఉంటే, కూరగాయల పాదులు, చిన్న చిన్న ఇతర మొలను నాటితే, పర్యావరణ పొరిశుద్ధ్యానికి వీలవుతుంది. నెలాఖరులో సాధారణంగా ప్రభుత్వోద్యోగుల అందరి జేబులు ఖాలీగా ఉంటాయి. ఎవ్వరినైనా మనమేమైన, పని చేయమని అడిగి, వెంటనే, నా మాట ఖాలీ చెయ్యొద్దు సుమా, అని కోరుతుంటాము. ఈ 'ఖాలి" పదం ఇన్ని విధాలుగా ఉపయోగించుతుంటారు, ప్రతిరోజు.

విద్యార్థుల (ప్రశ్నాపత్రాలలో, 'ఖాలీలునింపుడు" అని, పత్రికలలో 'ఉపాధ్యాయుల ఖాలీలను భర్తీ చేయటానికి ప్రభుత్వం చర్యలు తీసుకోవలెను' అని 'ఖాల' ఉపయోగం జరుగుతున్నది.

అందుకొరకు 'ఖాలి'ని ఖాలిగ వదిలి పెట్టక, దీని వివరాలు కొన్ని తెలిసి కొనుట అవసరం.

ఖాలి" అన్న ఉర్దూ పదంలో "లొని 'ళ'గా రాసి 'ఖాలి' మాత్రమే. అయితే 'ళ' పెట్టి 'ఖాళి' అని రాస్తే అచ్చ తెలుగు అవుతుంది. భ్రమ పడగూడదు. ఉర్జూలో 'ఖల” అనగా 'జాన్యం', 'ఖాలి' అనగా యేమిలేనిది, వట్టిది అని ఇెస్పవచ్చును. మనం వాడుతున్న సందర్భాలలో ఈ అర్జాన్ని అన్నయించుకొని చూచుకోవటం మంచిది. వినియోగదారులు ఫిర్యాదు' చేసుకోవటం ఎలా? అని ఒక పత్రికలో వార్త.

ఉర్దూ పదం 'ఫర్యాదోను 'ఫిర్యాదు' అని తెలుగులో రాస్తున్నారు. 'పర్యాదొలో 'ఫ' ఇంగ్లీసులోని “౯ ధ్వనితో వస్తుంది. ఆ ధ్వని తెలుగులో లేదు. ఒక భాష నుండి పదాలు వేరొక భాషకు పోయినప్పుడు, అర్జ్రాలు కొంత వరకు మారితే సే, కాని ఉచ్చారణ గూడ సవ్యంగా లేకుండా, రాయటమే చింతాజనకమైన విషయం. ఇక్కడ ఒక విషయాన్ని (ప్రస్తానించితే అసందర్భం కాదు.

తెలుగులోని “సంవాదము” అనే పదాన్ని హిందీలో 'సంవాద్‌దాత'" అని అర్థం పూర్తిగా మార్చిరాసుకుంటున్నారు, చదువుతున్నారు. న

దేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు

కాని ఉచ్చారణ మాత్రం చాలా స్పష్టంగా, యెంత మాత్రం విఘాతం గాకుండా వాడుతున్నారు. ఇది కొంత వరకైనా సమంజసమే!

ఫర్యాద్‌' అనగ మొర బాధలను విన్నవించుకోవటం. ఫిర్యాదు అనియే సందర్భాలలో వచ్చేటట్టుగా ఉపయోగించితే, అర్ధవంతంగా ఉంటుంది. 'షరహ్‌' అనే ఉర్పూ పదాన్ని 'షర' అని రాస్తున్నారు. 'షరహ్‌' అనే పదానికి అర్ధం ఇంగ్లీషులో గల (గిఇ|6) అని చెప్పవచ్చును. తెలుగులో “చొప్పున అని వాడుకలో ఉన్నది. ఉదాహరణకు 'బియ్యం' 16 రూ. కిలో చొప్పుని ఆంటాం. 'చొప్పున' అనే పదానికి “ఎప్పటివలెనె' లేక “మార్చు లేకుండ' అని చెప్పవచ్చును. -. షరహ్‌ మామూల్‌ అని రెండు కలిపి విడివిడిగా వాడుకలో ఉన్నది. దీని అర్థం. 'ఎప్పటినలెనే' అన్నది, యెంత వరకు ఉచితమో, గమనించుట అవసరం.

సమాజంలో పండగల సందర్భంలో వివిధ వృత్తుల వారికి, సంవత్సరానికి ఒకసారి ఇచ్చే పారితోషికాన్ని, 'మామూల్‌ అని, 'మామూళ్ళు' అని వాడుకలో ఉన్నది. క య.

ఆగన్హు 23, 1998

'జరూరు” అను పదం బాగ వాడుకలో ఉన్దుది. జరూరు' ఆను పదంలో ఉన్ల జను ఇం్టీషులోని 2 ధ్వనితో చదవటం అవనరం, దీనిని జ'తోగాని జోతో గాని చదివిత్తే అవన్వరం అవుతుంది. ఈ 'జరూరల్‌ో అర్థం 'తప్పునిసరిగ” 'జరూరుగో రావలెను, అని జరూరుగా వాడవలనీన వస్తువులు” అని ఇట్లా అనేక సందార్భాలలో జరూల్‌ అను పదాన్ని జరూరు”అని చదువటం, రాయటం జరుగుతున్లుది.

స్వాతంత్ర స్వర్ణోత్సవాలు దేశమంతట 'జోరుగ' జరుగుతున్నట్టు పత్రికలలో వార్తలు వస్తున్నవి. స్వాతంత్ర్య స్వ ర్జోత్సవాలు జోరుగ జరుపుకుంటున్నది ఎవరు? ఇవి ఎక్కడ జరుగుతున్నవి? ఈ శుభసందర్భంలో, స్వాతంత్ర్యం అంటే యేమిటి, అది యెప్పుడు వచ్చింది? అది వస్తే యేం జరుగుతుంది? అని అడుగుతున్న ప్రజలు గూడ కోట్టున్నారు, దేశంలో. యాభై సంవత్సరాల స్వతంత్ర్య భారతంలో సామాన్యుని జీవితం మాత్రం 'సాఫిగ గడవటం లేదు.

ఈ యాభై సంవత్సరాలలో నిధులుయెన్ని కేటాయించబడిన, భాషల సాహిత్యాలు గూడ చెప్పుకో దగినంత అభివృద్దిని సాధించలేదు. అకాడమీలు, సంఘాలునియమించి, నిధులు కేటాయించినంత మాత్రాన అభివృద్ది జరగదు. వానికి ఒక 'ప్రామాణాత్మకమైన, నిక్షీతమైన కార్యక్రమం ఆవసరం, ప్రఖ్యాతి చెందిన సాహితీ వేత్తలకు అవార్డులను ప్రకటించి, వారి కవితలను, (గ్రంథాలను (ప్రచురించితే చాలదు. భాష, సాహిత్యం (ప్రజలలోకి చొచ్చుకొనిపోయి వారిని సంపన్నం చేయగల కార్యక్రమాలు రూపొందవలెను. (ప్రజలందరికి ఈ భాషలతో, సాహిత్యాలతో సంబంధం కలిగించి, వారిలో నూతన చైతన్యాన్ని కలిగించవలెను. సాహిత్యం ఒక ప్రతిభావంతమైన (ప్రక్రియ, ఆయుధం అకాడమీలకు, సంఘాలకు, లభించుతున్న నిధులలో గూడ దుర్వినియోగం యెక్కువ. ఇది నేటి సమాజంలో మానసిక లక్షణం. సాహిత్యం ప్రజల వరకు పోతేనే అది సాహిత్యం. జనంలేనిది సాహిత్యం ఎక్కడున్నది?

ప గా

దేవులపల్లి మదన్‌ మోవాన్‌ రావు సాహిత్యంలో భాగంగా జరుగుతున్నదే పదజాల ప్రవేశప్రస్తావన.

జోరు, జరూరు, సాఫీ, మోజు ఇవన్ని ఉర్జూ పదాలు. తెలియకుండానే మాటల సందర్భంలో రాతల సందర్భంలో పదాలను విరివిగ వాడటం జరుగుతున్నది.

'జోర్‌ అన్న ఉర్దూ పదంలో 'జో' అను అక్షరాన్ని ఇంగీషులోని '2 ధ్వనితో చదవటం అవసరం. ఈ 'జోరు' అనగ *క్తి 'జోర్‌దార్‌ అనగ 'శ్తి' వంతమైన" అనే అర్ధం వస్తుంది. 'జోర్‌ దార్‌ బారిష్‌ అనగ ఉదధృతంగ, శక్తితో కురిసినవాన,

ఆంగ్లేయులకు వ్యతిరీకంగా జరిగిన స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో ఒక గీతం జన బాళ్యాన్ని బాగా ఆకర్షించింది. పోరాట సమయంలో ప్రజలు బాగ పాడుకునేవారు.

ఇది చదువటానికి ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. సర్‌ ఫరోషికి తమన్న ఆజ్‌ నామారె దిల్‌ మె హై,

దేళ్లా హై జోర్‌ కిల్చు బాజూయె ఖాతిల్‌ మె హై”

“'తలయెత్తుకొని తిరుగుబాటు చేయవలెనన్న కోరిక, సంకల్పం ఈ రోజు మాలో ఉన్నది. ఐతే హంతకుల చేతులలో గూడ యెంతశక్తి ఉన్నదో చూడవలసి ఉన్నది"

ఇందులో 'జోర్‌ అన్న పద్గాన్ని పూర్తిగ “శక్తి అనే అర్హంలోనే వాడటం జరిగింది.

తెలుగులో మాత్రం కాన్ని సార్గు 'శక్తి అనే అర్జంలోను, మరికొన్ని సార్లు 'అకర్షణీయంగ' “అందంగ అనే అర్థంలో గూడ వాడుతున్నారు. మరి కొన్ని సార్లు 'విజయవంతంగి అనే అర్థంలో గూడ వాడుతున్నారు. 'జోరుగ తయారైనావని సభలు జోరుగా సాగుతున్నవి" తరువాత 'జోరుగదెబ్బతగిలింది" అని అనేక అర్భాలలో ఇంత చిన్న పదమైన 'జోరోను తెలుగులో వాడుతున్నారు. ఇక్కడ ఇంకొక విషయం గూడ అప్రస్తుతం గాదు. ఉర్తూ భాషలోని ప్రఖ్యాతకవి, సాహితీవేత్త తనకలం పేరు 'జోరో అని పెట్టుకోవటం గమనించ వలసీన విషయం. ఆయన డా.మొహియుద్దీన్‌ ఖాదిరి, 'జోర్‌గ దేశంలో గొప్ప ఖ్యాతిని సంపాదించినాడు.

'జరూరు' అన్న పదం బాగ వాడుకలో ఉన్నది. 'జరూరు' అను పదంలో ఉన్న 'జిను ఇంగ్రీషులోని “2 ధ్వనితో చదవటం అవసరం, దీనిని 'జితోగాని 'జొతో గాని చదివితే, అపస్వరం అవుతుంది. ఈ 'జరూరో అర్థం 'తప్పనిసరిగి 'జరూరుగి రావలెను, అని 'జరూరుగా వాడవలసీన వస్తువులు" అని, ఇట్లా అనేక సందార్భాలలో “'జరూర్‌ో అన్న పదాన్ని 'జరూరు* అని చదువటం, రాయటం జరుగుతున్నది, న

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

ఉర్జూ భాషలో 'సాఫ్‌' అన్న ఒక అతి సాధారణమైన పదం ఉన్నది. ఇందులో 'ఫ్‌'ను ఇంగ్లీష్‌లో ౯ ధ్వని తో చదవటం అవసరం. ఈ 'సాఫ్‌ అన్న పదం తెలుగులోనికి వచ్చి పూర్తిగ “సాఫీ అయి పోయింది. దీని అర్ధం శుభ్రంగ అని, ఒడు దొడుకులు లేకుండా ఉన్నది. , 'పానిసాఫ్‌హై' అనగ నీరు శుభ్రంగా ఉన్నది" అని. ఈ విధంగ ఒకే పదాన్ని సందర్భాన్ని బట్టి, అనేక అర్జాలలో ఉపయోగించటం జరుగుతున్నది. తెలుగులో 'సాఫీగ

' మారిన ఈ 'సాఫ్‌'ను 'ఆటంకాలు లేకుండా" ఎటువంటి ఎగుడు దిగుడు, గొడవలు లేకుండా" అనే అర్ధంలో వాడుతున్నారు. 'వివాహం సాఫీగ జరిగింది", పరీక్షలు సాఫీగ జరిగిపోయినవి' అన్న వాదనలలో 'సాఫీ ఇస్తున్న అర్జాన్ని గమనించవచ్చును.

'మౌజ్‌ అన్న ఉర్దూ పదం, 'మోజు' అని తెలుగులో మారింది.

'మౌజ్‌ అనే ఈ ఉర్జూ పదానికి ఉర్వులోనే రెండు, మూడు ఆసక్తి కరమైన అర్జ్రాలున్నవి. దీన్ని తెలుగులో 'మోజు'గ వాడుతున్న అర్ధం గూడ విచిత్రంగానే ఉన్నది. వీనిని వివరంగానే తెలుసుకోవడం అవసరం. సతతంతలుల ఉం అతటంతటంటాటాాటుట్ను

ఆగస్టు 30 2998

ఆమాయకురాలు, (వ్రీయురాలికి తాజీమహల్‌ అందచందాలమీద మోజు

కలిగిందేగాని, దాని నిర్మాణంలో దాగి ఉను ఆంతర్వాలు, అంతరాలు ఆమెకు

తెలువదు! ఇందంత మోజు! దేళవరిత్రలు" అను కవితలో మహాకవి (్రీ(ీ

తాజీమహల్‌ నిర్మాణానికి రాళ్లెత్తిన కూలీలెవ్దురు అని కూలీల బాగోగులను అడిగినాడు కాని, షాజహాన్‌ చర్రవర్తి గొప్పుదనాన్చి ప్రళంనించలేదు.

విశాఖ ఉక్కు - ఆంధ్రుల హక్కు” అన్నది ఒక నాడు ఆంధ్రదేశంలో (మోగిన నినాదం. ఉక్కుపై ఆంధ్రులకు హక్కు ఉండవచ్చును గాని, 'హక్కు" అన్న పదం మాత్రం ఆం(ధ్రపదం కాదు, తెలుగుపదం కాదు, ఇది ఒక ఉర్జూపదం,

సాహెర్‌లుధ్యావ్వి ప్రఖ్యాత ఉర్జూకవి. సాహితీ వేత్తలు, సినిమా ప్రేక్షకులు, ప్రజలు ఆయన పేరు వినని వారుండరు, 'అనేక ఉర్దూ హింది, సినిమాలకు విలువైన పాటలను రాసి ఆయనయెంతో ఖ్యాతిని గడించినాడు. సా(మ్రాజ్య వాదానికి, పెట్టుబడిదారి, భూస్వామ్య, ప్యూడల్‌ విధానాలకు వ్యతిరేకంగ వాటిని గర్హించుతు బీద, మధ్యతరగతి (ప్రజల పొట్టను (ప్రస్తావించుతు, కవితలు రాసిన కవులలో పాహెర్‌ ఇ(గ్రగణ్యుడు.

షా6జహాన్‌- చక్రవర్తి తన భార్య ముంతాజ్‌ మహల్‌ సంస్మరణార్థం నిర్మింపజేసిన అపూర్వమైన కట్టడం తాజ్‌మహల్‌ను గురించి అనేక మంది కవులు కవితలు రాసినారు. కాని సాహెర్‌ దాన్ని గురించి ఒక అనితరమైన దృష్టిని, దృక్కోణాన్ని, తన గీతమైన “తాజ్‌మహల్‌ోలో ్రదర్శించినాడు.

(ప్రేయసిని ఉద్దేశిల్లచి చెప్పుతు, 'నికు తాజ్‌మహల్‌ పై గొరము, ఆసక్తి ఉండవచ్చును: అది గాఢమైన (ప్రేమో కలిగి ప్రేమ జీవుల గుర్తింపని, నీవు మాత్రము నన్ను అక్కడ కలువవద్దు. వేరే ఎక్కడనైన నన్ను కలుసుకో. అది మనవంటి బీద ప్రేమికులకు తగిన స్థలము కాదు. ఒక చక్రవర్తి తన వద్దగల అపారమైన ధనమును ఆధారముగ చేసుకొని, ఈ కట్టడము నిర్మింపజేసి బీదప్రేమికులను, వారి 'క్రేమ పరిహానం చేసినాడు. అందు కొరకు నీవు అక్కడ కలువవద్దు. అంటు తన ప్రేయసిని కోరుతాడు. ధనమందాంధులైన న

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన చ(క్రవర్తులదే (ఢుమగాని, బీదజంటలకు అంతటి (ప్రేమ ఉండదా!

అమాయకురాలు, ప్రియురాలికి తాజ్‌మహల్‌ అందచందాలమీద మోజా కలిగిందేగాని, దాని నిర్మాణంలో దాగి ఉన్న అంతర్యాలు, అంతరాలు ఆమెకు తెలువదు! ఇందంత్త “మోజు

*దేశవరిత్రలు' అను కవితలో మహాకవి శ్రీశ్రీ తాజ్‌మహల్‌ నిర్మాణానికి రాళైత్తిన కూలీలెవ్వరు అని కూలీల బాగోగులను అడిగినాడు కొని, షాజహాన్‌ చక్రవర్తి గొప్పదనాన్ని 'ప్రశంసించలేదు.

కొందరికీ మూలం షాంజునోన్‌

కళాప్రియల్సమే గొప్పు!

ధృక్సుధాలు వేరైనప్పుడు, గతి వధాలు

ఒకటయి ఉందటం, అసాధ్యం.

సరె, ఎవరికైన, ఇష్టమైన దానిపైన 'మోజు' పడటమే తెలుసుకాని, ఆ పదం ఎక్కడిది అన్న విషయం చాలా మందికి తెలిసి ఉండదు.

తెలుగులో మోజు అని వాడబడుతున్నది ఉర్దులోని 'మౌజ్‌ అనుపదం, “మౌజోకు ఉర్దూలో రెండర్జాలున్నవి. ఒకటి 'మూజ్‌ అనగా సము(ద్రంలో వచ్చే బలమైన ఆలలు అన్నమాట. రెండవది 'మూజ్‌ో అనగా విలాసంగ తింటు, తాగుతు గడపటం అన్నమాట. అయితే ఈ 'మూజ్‌ మాత్రం క్రియారూపంలో 'మౌజ్‌కర్నా" అని అనవలసి వస్తుంది. సముద్రంలోని అలలు గూడ ఉల్లాసంగ, ఉత్తేజంగ ఎగసి వస్తుంటవి గనుక అటువంటి జీవితం గడపటమే 'మూజ్‌కర్షా' అని బహుళ వాడుకలో ఉన్నది. ఈ రెండర్ధాలను అటుపెట్టి తెలుగులో 'మోజు' అంటే అమితమైన ఆసక్తి. ఇష్టం అనే అర్థంతో వాడుతున్నారు.

ఇటీవలికాలంలో ప్రజలకు జీవన ప్రమాణం పెంచుకోవలెనన్న కోరికతో, ఆవసరాలు ఎక్కువయి పోయినవి. ఆ అవసరాలకు కావలసిన వన్తువులు గూడ అన్నం తినే పళ్లెం మొదలుకొని, మనం ఎక్కి తిరిగే మోటర్‌కారువరకు, వాటి ధరలను వాయిదాల పద్దతిమీద చెల్లించితే దొరికే అవకాశాలు బాగా పెరిగపోయినవి. అన్ని వర్గాల వారు ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకుంటున్నారు. ఈ వాయిదా పద్దతిలోని 'వాయిద” ఉర్జూ పదమని ఇదివరకే ప్రస్తావనకు వచ్చింది. 'వాయిది గాకుండ వేరే యేదైన పదం వాడవచ్చున, అని ఆలోచించితే, రెండు పదాలు స్పురణకు వస్తవి. అవి, ఖిస్తుల పద్దతి అని, లేక దఫాల పద్ధతి అని, సలిలం లపలవత లలితలు 47 వోయనంనానపటాటననటానటనటున

దోవులపల్లి మదన్‌మోహాన్‌ రావు ఆయితే మళ్ళీ ఈ ఖిస్తు, దఫాలు గూడ ఉర్జూ పదాలే, ఇవి తెలుగుకావు. ఈ వాయిద, దఫా, ఖిస్తులను పదాలకు వెతికినా తెలుగుపదం దొరకదు.

'ఇిస్తు' అన్నదానిలో 'ఫ'కు రావలసిన ధ్వని, తెలుగులోను, ఇంగ్రీషులోను లేదు. అందుకొరకు ఉర్జూ వచ్చిన వారితో చదివి వింటే తెలుస్తుంది. 'దపిలోని 'ఏ' ఇంగ్లీషులోని '౯ ధ్వనిలో వస్తుంది. ఉర్జూలో 'మొదటి దఫి అనగ మొదటిసారి అని అర్థం 'నాలుగు దఫాలుగ' అంటే నాలుగు సార్ట్హు అన్నది స్పష్టం. ఇంగ్లీషులోని 1౧91210611 “కు” 'ఖిస్తు' అన్నది సరైన పదం. ఈ మూడు పదాలను తెలుగులో వాడకుండ, వ్యవహారం నడపటం అసాధ్యం,

'తాబేదార్టు' అన్న ఉర్దూ పదానికి 'అనుయాయులు* అన్న చక్కటి తెలుగుపదం ఉన్నప్పటికి, అనేక సందర్భాలలో 'తాబేదార్లు అనే వాడటం జరుగుతున్నది. దీని వివరణ గూడ కొంత అవసరం,

న

సెప్టెంబర్‌ 6, [990

ఉపాధ్యాయులకు 'తర్ఫీదు' అని, యం.ఎల్‌ఎ.లకు 'తర్భీదు' అని, కలెక్టర్లికు 'తర్భీదు' అని, ఇటీవల లోక్‌సభ సభ్యులకు గూడ 'తర్పీదు' అని పత్రికలలో చదువుతుంటాం, వింటు గూడా ఉంటాం. తర్ఫీదు" అని తెలుగులో లెన్ఫుగా వాడబడుతున్న ఈ ఉర్జూ పదం, తర్‌బియ్యత్‌ అనునది. తర్‌బియ్యల్‌ అనగా శిక్షణ: తెలుగులోగూడ ఈ తర్పీదును జ్షణ అనే అర్థంలోనే వాడుతున్నారు.

దేశంలో ధార్మిక మఠాలు కొన్నిచోట్లనయితే, కడప, కర్నూల్‌ జిల్దాలలో ముఠా తగాదాల మఠాలు, ప్రజలను దద్దరిల్లజేస్తున్నవి. ఏ పార్టీ ప్రభుత్వం వచ్చినా, హోంమం'త్రులు యెటునంటి నివారణోపాయాలు వాగ్దాదనం చేసినా, కక్షలు, కార్బణ్యాలు, ఆ జిల్లాలను హడలగొట్టి వేస్తున్నవి. ఇవి రాజకీయ విషయాలకు సంబంధించిన కక్షలా, లేక ఇతర కారణాలేవైనా ఉండవచ్చునా అన్న విషయాన్ని ఎవ్వరూ తేల్చి చెప్పలేకపోతున్నారు.

ముఠా తగాదాలు జరిపించేది మీరంటే మీరని, రాజకీయ పార్టీల నాయకులు ఆ(గ్రవోవేశాలతో లేచి, లేచి హంతకులు మీలేనంటు, మీలేనంటు, అసెంబ్లీలో పరన్పరారోపణలు చేనుకుంటున్నప్పుడు, (ప్రజలు, చూసి, చదివి, విని, సిగ్గుతో తలవంచుకోవలెనో, నవ్వుకోవలెనో, లేక ఆ(గ్రహము చెందవలెనో తెలియక బెంబేలు పడుతున్నారు. ॥ ॥

శాననసభలలో ప్రతివిధులుగా ఎన్నుకొని, (ప్రజాశ్రేయస్సుకు కృషి చేయవలసిన నాయకులు, ముఠాలు కట్టి, తగాదాలు జరిపించి, కొన్ని సందర్భాలలో హత్యలకు కూడ కారకులు అవుతున్నారన్న ఆరోపణలు రావటిరీ విచారకరం. మానవతా విలువలను మంటగలిపి ప్రజాస్వామ్యానికే మాయనిమచ్చ తెచ్చిన వారవుతున్నారు. ఇంతకు ఇదంతా 'తగాదికు సంబంధించిన కథనం మాత్రమే. 'తగాద'_అన్నది ఒక ఉర్జూ పదం, తెలుగులో ఉర్దూలో 'తగాజా' అన్నపదం 'తగొద'గా వాడుతున్నారు. ఇందులో 'జ' రెండవ 'జ' న

దేవులవల్లి మదన్‌మోహాన్‌ రావు

కంటెగూడ కొంతసరళమైన ధ్వనితోనే 'తగాజ'గా చదివితే సరిపోతుంది. 'జ' తెలుగులో 'ద'గా మారిపోతుంది. 'తగాజికు ఉర్పూలో ఉన్న అర్హంతో తెలుగులో ఉపయోగం జరగటం లేదు. 'తగాజును రెండర్జాలలో వాడుతున్నారు. ఉర్జూలో 'తగాజ' అంటె కొన్ని సందర్భాలలో “ఆవసరం” అర్థంలోను, మరికొన్ని సందర్భాలలో, 'మరి మరి ఖచ్చితంగా అడగటం” అన్న అర్ధంలో వాడుకలో ఉన్నది. కాని దెబ్బలాటలు, గొడవలు, హత్యలు అనే అర్ధంలో మాత్రం ఈ పదాన్ని వాడరు. దీనిని తెలుగులోనికి 'తగాద'గా తీసుకొనివచ్చి 'హత్య' చేయటం, ముఠాలకు అంటగట్టడం అన్యాయం,

ఇటువంటిదే ఇంకొక పదం 'గలాభ' 'గలాభ' ఉపయోగం గూడ తెలుగులో విరివిగానే ఉన్నది. ఇంతకు ఇది గూడ ఒక ఉర్దూ పదం 'ఘల్చా'. ఈ 'ఘల్చా'లో 'ఘుకు రావలసిన ధ్వని తెలుగులోను, ఇంగ్లీషులోను లేదు. అందుకొరకు ఉర్జూ తెలిసిన వారితో చదివించి వింటే, దానిని సరియైన తి తెలుస్తుంది. 'ఘల్చా' అను పదాన్ని ఉర్దూలో “వివాదం” లేక 'సంఘటన' అనే అర్ధంలో గూడ వాడుతారు. దాదాపు తెలుగులో గూడ ఇదే అర్ధంతో వాడుతున్నట్టు (గ్రహించవచ్చును.

ఉపాధ్యాయులకు 'తర్భీదు" అని, యం.ఎల్‌.ఎ.లకు “తర్ఫీదు” అని, కలెక్టర్లకు 'తర్భీదు” అని; ఇటీవల లోక్‌సభ సభ్యులకు గూడ 'తర్పీదు' అని పత్రికలలో చదువుతుంటాం, వింటు గూడా "ఉంటాం. 'తర్భదు' అని తెలుగులో లెస్సుగా వాడబడుతున్న ఈ ఉరూ పదం, 'తర్‌బియ్యతో అనునది. 'తర్‌బియ్యత్‌ో అనగా 'శిక్షణ'. తెలుగులో గూడ ఈ 'తర్భీదు'ను శిక్షణ అనే అర్ధంలోనే వాడుతున్నారు. శిక్షణ అను మంచి పదం తెలుగులో ఉన్న తరువాత 'తర్పీదు'ను మరి మరి వాడటం ఆనవసరమేగాక, అదీ ఒక 'మోజు' మాత్రమే. ఉర్జూలోని 'తర్చియ్యత్‌యాప్త' అనుదానికి అర్ధం “శిక్షణ పొందిన వారు' అని. ఈ విధర్హగ్గాతఫీముంర్యూడ్త తెలుగులోనికి బాగా వచ్చేసింది.

పే న్‌ నా. . అని చెప్పడానికి, హెచ్చరికవలె సూచించడానికి, ఉళ్తూళ్లా శక్‌ మంచిపదం ఉన్నదేశా! 'తాకిదో అన్న పదం. ఇది తెలుగులో 'తాకీదు'గా దాథాష్మ ఈదే 'ఆర్ధంతో వాడుతున్నార్డు. కలప గాక యేవైన పనులు తప్పనిసరిగా చేయవలసీ వచ్చికప్పుడు' గూడ 'తాకీదులు బ్గఖో ఏటం'” అని తెలుగులో వాడుతున్నారు. “దర్జాగా (బ్రతకవచ్చు! ఆంటొాయే లోట ఉల్లాసంగా సుఖమయ జీవితం గడపవచ్చును న

ఉర్జూపదజాలం-టఉచితానుచిత ప్రస్తావన

ఉత్తీర్ణులగుట, అన్న దానికి ఉర్దూలో సహెలదర్ద' లేక 'అవ్వల్‌దర్హ' అని అంటారు. 'దర్జాగా బ్రతుకవచ్చు అన్నప్పుడు మాత్రం 'ప్రభమథ్రేణిగా బ్రతకవచ్చు' అన్నది తెలుగులో వాడుకలో లేదు. ఇందుకు భిన్నంగా, 'శ్రేణి అన్న దానిని విస్మరించి “దర్జాగా' (బ్రతుకవచ్చు అని వాడుతున్నారు. ఇవన్ని అటుంచితే, ఉన్నతమైన జీవితం గడపవచ్చును, అని అనవచ్చును. ఉర్జూలో ఉష్ణోగ్రత మాపకాన్ని గూడ 'దర్జా' ఆని అంటారు. 'దర్జె హరారత్‌ అన్న ఉర్తూ పదానికి తెలుగులో ఒకే ఒక దీటైన పదం, 'ఉష్లోగ్రత' అన్నది వాడుకలో ఉన్నది. ఇదే విధంగా రైళ్లలో ప్రయాణం చేసినప్పుడు గూడ తెలుగులో 'ప్రథమ'(్రేణిలో ప్రయాణం" అన్న వాడుకలేదు. అందరు ఫస్ట్‌క్లాస్‌, సెకండ్‌క్లాన్‌ అని అనుకోవడమే వాడుక. ఇది ఉర్దూలో మాత్రం, 'అవ్వల్‌ దర్హ, దువ్వం దర్జ' అని ఉపయోగంలో ఉన్నది. ఇన్ని అర్జాలతో పెనవేసుకొన్న “దర్ణ' అను పదాన్ని అందరూ సాధారణ జీవితంలో 'దర్గ (బ్రతుకు అని బాగా వాడుతుంటారు. ఆతను 'మఖాం' మార్చేసినాడు, ప్రస్తుత చిరునామా తెలియదని, అతనికి నారాయణగూడలో గూడా ఒక '“ఠికాణ" ఉన్నదని, అనేక సందర్భాలలో 'నివాసానికి' సంబంధించిన ప్రస్తావనలు విచ్చినప్పుడు, ఈ 'మఖాం' “కాణి అనే ఉర్దూ పదాలు సాధారణంగా, అన్ని వర్గాల భాషల (ప్రజలు వాడుతుంటారు. ఈ పదాలను గూడ సందర్భాలను బట్టి వాడే విధానం, వీటికి ఉర్జూలో ఉన్న అర్జాల వివరణ చాలా అవసరం.

వాందాల అరయ. క టే! టనపన్‌ టన వవ వనటిన వరన పటటనటోన

సెప్టెంబర్‌ 23, 1998

ఆయన పదహారు సంవత్సరాల వయస్సునుండే మధుమేహ వ్యాధి గ్రస్తుడు. అయినా డెబ్బైఆరు నంవత్సరాలు ఆయన జీవించారు. ఒకరోజు గూడ అనారోగ్యంగా ఉనట్టు, ఆయన సహచరులుగాని, పరిచితులుగాని ఎరుగరు. డెబ్బై ఆరు సంవత్సరాలు, యువకుడుగా, ఉత్సాహంగ్భా నవ్వుతూ నవ్వించుతూ జీవించి, 1991లో వెన్ఫైముక వ్యాధితో దివంగతుడైనాడు లాహోటి. భాషల అభివృద్ధి, సాహిత్యం అన్లు ఆసక్తి వీనికీ సంబంధించిన కార్యక్రమాలను యెంతో (శ్రమతో పట్టుదలతో నిర్దహించేనాడు.

గ్‌

ఉర్తూ, తెలుగు భాషల (ప్రస్తావన పరంపరలో మరువలేని, మారపునకు రాని వ్యక్తి క;శేః శ్రీనివాస్‌ లాహోటి. ఉర్దూ, హీందీ భాషలకు ఆయన చేసిన సేవ విస్మరించరానిది. తెలుగు భాషతో ఆయన యేర్పరచుకున్న సాన్నిహిత్యం 'ప్రశంసించదగినది.

వ్యక్తిగత విషయాలను పక్కకు పెట్టి, తానే ఒక సంస్థగా కదిలి, పలువురిని కదిలించుతూ, స్ఫూర్తి నిచ్చిన, (క్రియాశీలి శ్రీనివాస్‌ లాహోటి, మనస్సు నిండ (ప్రేమ, ముఖంనిండ నవ్వు, చకచక అడుగులు వేసే నడక, సంపూర్మమైన క్రమశిక్షణ ఉట్టిపడే దుస్తులు, నీరసం, నిస్పృహయెరుగని మనస్తత్వం, స్నేహశీలి, శ్రీనివాన్‌ లాహోటి.

ఉర్వూభాష (ప్రగతి కొరకు కృషి చేస్తున్న, అంజుమన్‌-తరఖియె-ఉర్జూ కార్యదర్శిగా ఎంతో కాలం, కొంతకాలం హైదరాబాద్‌ హిందీ (ప్రచారసభ కార్యదర్శిగా, అని వేళల ఆంధ్ర పారస్వతు పరిషత్తు సానుభూతిపరుడుగా, హైదరాబాద్‌లోని కొన్ని (ప్రయివేటు పాఠశాలలకు కమిటీ కార్యదర్శిగా, మరి కొన్నిటి కార్యనిర్వాహక కమిటీ సభ్యుడుగా, సయోర్డ్యతో, సరదాగా, తన సంస్థాగత జీవితాన్ని విజయవంతంగా గడిపినాడు.

సాహిత్యంతో పొటు, రాజకీయాతీలో గూడ ఎంతో ఆసక్తి ఉండేది. వామపక్ష రాజకీయీలలో, ఉద్యమాలలో చురుకుగా పాల్గొని నాయకత్వం చహించేవాడు. అభ్యుదయ రచయితల సంఘంతో ఆయనకు దగ్గరి సంబంధం ఉండేది, కమ్యూనిస్టు పార్టీ సభ్యుడుగా, ఆ పార్టీ ఉద్యమాలలో చురుకుగా పాల్గొనేవాడు. న

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

'శ్రీనివాన్‌ లాహోటి తన ఇరవైవయేట నుంచి కవికోకిల సరోజినినాయుడుకు చాల నమీపంగా ఉంటూ, ఆమె ఇంట్లోనే ఉంటూ సాహితీవ్యానంగాలలో, రాజకీయ కార్యక్రమాలలో పాల్గొనేవాడు. స్వాతంత్ర్యసమరంలో పాల్గొన్నందుకు, నిజాం వ్యతిరేక ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించినందుకు కొంతకాలం జైలుశిక్ష ఆనుభవించాడు.

హిందీ, తెలుగు భాషాపదకోశాన్ని కూర్చటానికి, లాహోటి యెంతో శ్రమపడ్డాడు. ప్రఖ్యాత ఉర్జూకవి, సాహితీవేత్త కీ/శ॥సులేమాన్‌ ఆరీజ్‌తో కలిసి చాలాకాలం *చిరాగొ అనే మాస ప(త్రికను విజయవంతంగా నిర్వహించినాడు.

ఆయన పదహారు సంవత్సరాల వయస్సునుండే మధుమేహ వ్యాధి (గ్రస్తుడు. అయినా, డెబ్బైఆరు సంవత్సరాలు ఆయన జీవించారు. ఒకరోజు గూడ అనారోగ్యంగా ఉన్నట్టు, ఆయన నహచరులుగాని, పరిచితులుగాని ఎరుగరు. డెబ్బై ఆరు సంవత్సరాలు, యువకుడుగా, ఉత్సాహంగా, నవ్వుతూ, నవ్వించుతూ జీవించి, 1991లో వెన్నెముక వ్యాధితో దివంగతుడైనాడు లాహోటి. భాషల అభివృద్ది, సాహిత్యం అన్న ఆసక్తి, వీనికి సంబంధించిన కార్యక్రమాలను యెంతో శ్రమతో పట్టుదలతో నిర్వహించేవాడు. __ నిస్వార్ధంగా, భామల పట్ట అమితమైన ఆసక్తి (శ్రద్దతో, ఉద్యమాలకు కృషి చేసిన 'శ్రీనివానలాహోటిని సంస్మరించుకోవటం, యెంతైనా అవసరం.

విషయానికి వచ్చినప్పుడు, హక్కు, తాబేదార్జ్హు, రికాన మఖాం మొదలగు పదాలు ఇంతకు ముందే ప్రస్తావనకు వచ్చినప్పటికి, కొంత వివరణ అవసరం.

ఉరూ పదమైన 'హక్‌ 'హక్కు'గ తెలుగులో ఉపయోగంలో ఉన్నది. 'హకొలో "కొకు రావలసిన ధ్వని తెలుగులో, ఇంగ్లీషులో లేదు. హక్‌ అర్హం 'అధికారం' అని తెలుగులో చెప్పగలిగినా, ఈ రెంటిని అర్ధం చేసుకున్నప్పుడు కొంత భేదం తప్పకుండా స్ఫురించుతుంది, మీన రాజ్యాంగంలో “ప్రాథమిక హక్కులు' అని అంటున్నారుగాని, 'ప్రాధమిక అధికారాలు అనటంలేదు. ఇదే విధంగా రాషష్టపతి అధికారాలు అంటున్నారు. రాష్ట్రపతి హక్కులు ఆనటం లేదు. అందుకొరకు ఈ రెంటిని అర్థం చేసుకున్నప్పుడు బేధం తప్పకుండా ఉన్నది. 'హక్కు" అన్నపదానికి సరిక్రైన అర్థం ఇచ్చే తెలుగుపదం లేదనే చెప్పవచ్చు. అందుకొరకే, ప్రాథమిక హక్కులు, అన్న తప్పనిసరి ప్రయోగం అయిపోయింది,

అధికారాలు అన్నపదానికి ఉర్జూలో మాత్రం మంచి పదం 'ఎఖ్హియారాతో అన్నది పూర్తిగా ఉపయోగంలో ఉన్నది. క యూ.

దేవులపల్లి మదన్‌మోవాన్‌ రావు

'తాబేదార్డు అన్న పదం తెలుగులో వాడుకలో ఉన్నది. దీనికి తెలుగులో సరియైన అర్థం వచ్చే పదం చెప్పవలెనంటే 'అనుయాయులు" అన్న దానికన్నా 'అధీనులు' అన్నది ఇంకా సరిత్రైనదని చెప్పవచ్చును.

'ముఖామ్‌' అన్నది ఉర్దూ పదం. లోగడ చెప్పినట్టుగా 'ముఖాం' యెొత్తివేసినాడు" అని అంటూ ఉంటారు. కాని 'ముఖామ్‌' అర్ధంయేదో ఒకచోట నివాసం అనికాదు, అది ఒక (ప్రదేశాన్ని లేక ప్రాంతాన్ని సూచించేపదం. ఉర్జూలో 'ముఖామ్‌' అయిన, తెలుగులో మాత్రం మఖామ్‌, అని రాస్తున్నారు. దీనిలో గూడ 'ఖ'కు రావలసిన ధ్వని తెలుగులోను, ఇంగ్రీషులోను లేదు. ఇది గాక 'ఠికాన అన్న దాని అర్ధం మాత్రం ఒక చోట నివాసం. ఈ సందర్భంలో ఆసక్తికరమైన ఒక విషయం, గ్రామాలనుండి స్వంత పనులకొరకు గాని, వైద్యనిమిత్తం గాని యెవ్వరైనా పట్టణ కాలలో కొద్ది రోజుల కొరకు నివాసం యేర్సరచుకుంటే, దానికి 'ఠికాన' అని వాడుకలో ఉన్నది. ఉర్దూలో గూడ “ఠికానిను నివాసం కొరకే వాడటం జరుగుతున్నది.

“ఆసర' 'బేఖాతర్‌ అన్న పదాలు పత్రికలలో ఇటీవల బాగా కనబడుతున్నవి. 'ఆసర' అన్న చాల సులువైన, సాధారణమైన పదం, ఉర్జూదని తెలుపకుండానే వాడేస్తున్నారు. "వెనుక, ముందు, ఎవ్వరు 'ఆసరి లేరు అని అంటూ ఉంటారు. 'ఆసర' అని తెలుగులో వాడుతున్న ఈ పదం ఉర్దూ 'ఆ'స్రా'. దీని అర్ధం సహాయం, ఆధారం, అని ఇప్పవచ్చును.

'ఖాతర్‌ అన్న పదం ఇది వరకే ప్రస్తావనకు వచ్చింది. ఈ పదానికి 'బౌ అన్నది తగిలించి 'బేఖాతరు' అని తెలుగులో, ఒప్పుకొనకపోవుట, గౌరవించకపోవుట, లేక పట్టించుకొనక పోవుట అన్న అర్జాలతో వాడుతున్నారు.

ఇటీవల (ప్రచురితమైన ఒక వింత! ఒక ప్రముఖ దినపత్రికలో మొదటి సేజీలోనే 'రబ్రీసర్కార్‌ రద్దుకు కసరత్తు" అన్న శీర్షికతో వార్త (ప్రచురితమైంది. సై శీర్షికలో తెలుగు ఏమున్నది? ఒక రట్రీ, *కు' అన్నవి తప్పితే మిగతా ఆంత ఉర్జూ, తెలుగు పదాలను ఉపయోగించి, ఇంతకన్నా మంచి, ఆకర్షణీయమైన శీర్షిక పెట్టలేమా? ఇది ఉర్దూ పట్ట ఉన్న మోజు" మాత్రమే! ఇన్ని ఉర్దూ పదాలను వాడుకుంటున్నప్పుడు, ఉర్జూ పదాలులేనిదే మన రచనలు సాగలేని పరిస్టితి ఉన్నప్పుడు, ఉర్జూభాషను గౌరవించి, సహృదయంతో స్వీకరించటం అవసరం. ఈ భాషయే ఒక్కవర్లానికో చెందిందికాదు ఇది జనప్రియమైన జాతీయ భాష మాత్రమేనని అంగీకరించక తప్పదు.

క న

అక్షోబర్‌ 1, [990

ఉర్దూలో ఉన్హ సలహ్‌' అను వదాన్లి తెలుగులోనికి తీసుకొని సలవాగా చదువుకుంటున్నారు. అనేకమైన ఇతర పదాలవలనే, సలాహ్‌'కు తెలుగుపదం యేదైనా రాయటానికి ప్రయళత్శించితే, దొరకదు. సలాహ్‌'కు తెలుగు పదం సలహా' అని మాత్రమే చెప్పుకొనకతప్పుదు. దీనికి తెలుగులో అర్ధం చెప్పుకోటానికి ప్రయత్సించితే సూచనో అని చెప్పవచ్చును.

మౌదిగీ ండోరాకు, మాల మహానాడుకు స్వాగతం. కాని ఇటీవల కొన్ని అపశ్రుతులు వినవస్తున్నవి. కృష్ణమాదిగకు, కృపాకర్‌ మాదిగకు మధ్య అభిప్రాయ భేదాలేర్చడి, వివాదాలు రేగి, జగడం జరుగుతున్నట్టు, పత్రికల ద్వారా తెలున్తున్నది. ఇది శుభసూచకం కాదు. ఇది వరకే పరితపించుతున్న బాపూజి ఆత్మ మరింత ఘోషపడుతుంది.

పంచాయితి, కొట్టాట, గొడవ, జగడం అన్న పదాలు, ఇరువర్గాలకు వివాదం వచ్చిన ఆనేక సందర్భాలలో అంటుంటారు. పంచాయతి అన్నపదం పూర్తిగ శాసనబద్దమైనదనే చెప్పవచ్చును. పంచాయితి రాజ్‌ వ్యవస్త, (గ్రామపంచాయతి, పంచాయత్‌ కమిటీలు అన్నవి మన పరిపాలనా వ్యవస్థలో, శాసనాలలో సర్వసాధారణమైపోయినవి. పంచాయితి ఆంటే గొడవ, వివాదం అన్న ఆర్థంతో సమాజంలో వాడుకలో ఉన్నది. 'పంచో అనగా అయిదు అన్నప్పుడు, ఐదుగురు సభ్యుల కమిటీని పంచాయతి'గా గూడ వాడడం జరిగి ఉండవచ్చును. ఏదైనా పంచాయితి అన్నపదం మాత్రం సర్వసాధారణం. ప్రముఖ ఉర్దూ కథారచయిత మున్షీప్రేమ్‌చంద్‌: రాసిన 'పంచాయత్‌ అను కథ అనేక దేశాలలో ఆదరణపాొంది, దేశంలోని అన్ని భాషలలోనికి ఆనువదించబడింది. 'కొట్టాట' అన్నపదం, తెలంగాణ ప్రాంతంలో బాగావాడుకలో ఉన్నది. “వారిరువురికి కొట్టాట జరిగిందని", 'కొట్లాటలు పెట్టుకోవద్దని" అనటం సర్వసాధారణం. ల నా.

దోవులసల్లి మదన్‌మోవాన్‌ రావు ఇటువంటిదే మరొకపదం, 'జగడం', ఇంకా కొద్దిగా పల్లె ప్రాంతాలలోనైతే దీన్ని 'జవుడం' అని గూడా అంటుంటారు. ఇంకా కొద్దిగా ముందుకు పోతే, మాదిగ కొట్టాట అని, 'మాదిగ పంచాయితి' అని 'మాదిగ జగడం” అని కొన్ని సందర్భాలలో అనుకోవటం జరుగుతుంది. మాదిగ జగడం అంటె, ఎటుతెగని జగడం అన్నమాట. రెండు పక్షాలవారు గట్టిపట్టాదలతో ఉండి, పట్ట విడువులు లేకుండ, యెటువంటి పరిష్కారానికి ఒప్పుకోవడానికి సిద్దంకానప్పుడు దానిని మాదిగ జగడం, లేక 'మాదిగ పంచాయితి అనుకుంటారు.

ఇంతకు ఈ 'జగడం' అన్నది తెలుగు పదం కాదు. ఇది ఉర్జూలో 'రుగ్‌డి అన్న పదానికి రూపం. పట్టణాలకు, పల్లెలకు ఇంత బహుళంగా ఈ పదం యేవిధంగా పాకిపోయిందో, చెప్పటం కష్టం. దాదాపు తెలంగాణలోని అన్ని పల్లెలలోను 'జగడం' అనే అంటుంటారు. 'రుగ్‌డ' అనగా వివాదం, గొడవ. ఇదే *'జగడం' అయిపోయింది,

ఈ రోజులలో ఏ విషయానికైన, ఏ సమస్యకైన 'సలహాలివ్వని వ్యక్తి అంటూ ఉండడు. వైద్యం, విజ్ఞానం, సాహిత్యం, సామాజికం, (ప్రతి సమస్యకు ప్రతివారు యేదో ఒక సలహా ఇస్తూనే ఉంటారు. విషయం చెప్పిన వెంటనే సలహాలు, 'రెడీరికనరొలో నుండి వచ్చినట్టు, వడివడిగా వచ్చేస్తుంటవి. ఇది ఉచితసలహాల విషయం,

ఉర్జూలో ఉన్న 'నలవొ' అను వదాన్ని తెలుగులోనికి తీనుకొని *నలహా'గా చదువుకుంటున్నారు. అనేకమైన ఇతర పదాలవలనే, 'సలాహ్‌'కు తెలుగుపదం యేదైనా రాయటానికి ప్రయళ్నించితే, దొరకదు. 'సలాహ్‌'కు తెలుగు పదం 'సలహా' అని మాత్రమే చెప్పుకొనకతప్పదు. దీనికి తెలుగులో అర్ధం చెప్పుకోటానికి ప్రయత్నించితే 'సూచన' అని చెప్పవచ్చును., కాని సలహా'లో ఉన్న అర్థం సూచనలో లేదు. అందుకొరకు 'సలాహ్‌'ను 'సలహా'గానే స్వీకరించక తప్పదు. ఈ 'సలహోను వివిధ రంగాలలో, వివిధ సందర్భాలలో, మాటలలో, రాతలలో ఎంతగా ఉపయోగించుతున్నామో చెప్పలేము,

ఉర్దూలో 'దఖిలో అని ఒక పదం ఉన్నది. ఇందులోని 'ఖ'కు రావలసిన ధ్వని తెలుగులోను, ఇంగ్రీషులోను లేదు. దీని అర్థం 'జోక్యం' అని, ఇదే ధ్వనితో 'దాఖిలు' అని గూడ ఒక పదం ఉన్నది. దీని అర్ధం 'ప్రవేశం' ఆని. ఇవి ఉర్జూలోని ఈ పదాలకు తెలుగు అర్భాలు. ఈ 'దాఖల' తెలుగులో యేవిధంగా వాడుతున్నారో గమనించండి, ఒక రైతు రెవెన్యూ అధికారిగారి దగ్గరకు పోయి, ఛలానా భూమినాది, దానిని శృంకొక వ్యక్తి న

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన షాగుచేసుకుంటున్నాడు, అని మనవి చేసుకుంటే, అధికారి గారు సంబంధిత కాగితాలు చూసి, ఈ భూమి నీదైనట్టు మా దగ్గర 'దాఖల' యేమీలేదు, నీ దగ్గర యేమైనా ఉన్నదా? అని ప్రశ్నించినారట. ఇక్కడ 'దాఖల'కు వస్తున్న అర్థం పాఠకులే ఊహించుకోగలరు. ఈ విధంగా ఒక్క రెవిన్యూలోనే కాదు. అనేక సందర్భాలలో “దాఖలాలు ఉండుట". దాఖలాలు లేక పోవటం” అన్న పద్దతిలో 'దాఖిల' విపరీతంగా ఉపయోగంలో ఉన్నది.

ఇటీవల దినపత్రికలలో పారకులు 'ఖాకీలు, ఖాకీలు... అన్న పదం దాదాపు ప్రతిరోజు చదువుతుంటారు. ఇది తెలుగుపదం కాదు. ఇది స్పష్టమైన ఒక ఉర్జూపదం. అయితే ఈ పదంలో గూడ 'ఖా' అన్న ధ్వని తెలుగులోను, ఉర్జూలోను లేదు. అర్జాలు, ధ్వనులు, తేడాలను పట్టించుకోకుండా, అనేక పదాలను తెలుగులో వాడుతున్నట్టు, దీన్ని గూడ వాడుతున్నారు. 'ఖాకొ అన్న ఉర్వుసదానికి అర్ధం 'మట్టి' అని. ఇక్కడ ఇంకొక గమనించ వలసిన విషయం, ఈ ఖాకీలు అన్నపదం 'ఖాకీ' దుస్తులు ధరించుతున్న పోలీసులకు మాత్రమే వాడుతున్నట్టు తోస్తుంది. ఈ దుస్తులకు 'ఖాకీ రంగు దుస్తులు అన్న పేరుయే విధంగా వచ్చిందో కాని, వీటి 'రంగు', 'ఖాకీ' రంగు యే విధంగా అవుతుంది. 'ఖాక్‌ అన్నది చాలా స్వచ్చమైన ఉర్జూపదం. దీని అర్ధం 'మట్టి, ఖాక్‌గాని, 'ఖాకీ'గాని ఇంగ్లీషు కాదు. మట్టిరంగులో లేకపోయిన. వాటిని 'ఖాకి దుస్తులు అని పేర్కొంటున్నారు. ఇవన్ని అసందర్భం. అసంబద్దం, అనర్థంగా దొర్హిపోతున్న వాడుకపదాలు మాత్రమే. న

అక్టోబర్‌ 18, 2998

వసూలు' అన్లు పదానికి వెతికిన తెలుగు పదం దొరకదు. శిస్తులు వసూలు చేయడం' ఫీజులు వసూలు చేయడం” 'బకాయిలు వసూలు చేయడం' అన్ట శీర్షికలను రాయక తప్పుటంలేదు. వసూలు” అన్నది ఉర్దూలో వనూల్‌ో అన్హు పదం, దీనికి ఆర్థం చెప్పవలెనంటే రావలసిన డబ్బు, అడిణి తిరిగి రాబట్టుకోవడం. ఇంత అర్జొన్టి వసూల్‌ అను ఒక చిన పదం ఇమడ్చుకొని ఉన్హుది. ఇంక బకాయిలు" బఖాయ' అన్షది ఉడ్డు పదం,

అమెరికొఆధ్యక్షుడు క్రంటన్‌ పాపం (ప్రపంచషుంతట '“బద్‌నామ్‌" అయికూర్చున్నాడు. ఆయనను ఆధ్యక్షుడుగొ కొనపాగపీయవచ్చునని కొందరు, కూడదని మరికొందరు, అమెరికా దేశం, తర్దవభర్ణనలతో ఉడికిపోతున్నది.

ఉర్జూలో ఒక ఆర్యోక్తీ ఉన్నది. 'బద్‌హో, మగర్‌ బద్‌నామ్‌ నహో' అసి 'బదొ అనగా చెడు, మొత్తానికి అర్జం యేమిటంటె, చెడుపని ఒకవేళ చేసినా, చెడు పేరు మాత్రం తెచ్చుకోకు అని, ఇది వినడానికి, అక్రం చేసుకోవడానికి గూడ విచిత్రంగానే ఉంటుంది. చెడు పని చేసిన తరువాత చెడు పేరు రాకుండ ఉంటుందా? చాటు, చాటుగా చెడుపనులు చేసిన, నిజాయితీగల, నీతిమంతుడైన సెద్దమనిషిగానే, చలామణి కావటం, మోసాలతో కూడుకున్న పనిమాత్రమే. క్లింటన్‌ చేసిన పారపాటు, పారపాటేనా, అది చిన్నదా పెద్దదా, అన్న విషయం మనస్తత్వాలను బట్టి, అయా (ప్రదేశాల సంస్కృతిని బట్టి, ఆచారాలను బట్టి. నైతిక విలువలను బట్టి నిర్ణయించుకోవలపిన విషయం, ఇప్పటికైతే, ఆమెరికా ప్రసిడెంట్‌ అంతటి పదవికి ముప్పు తేగల తప్పంటే అది కొండంత తప్పే అయిపోయింది,

మాట వరసకి మనదేశంలో, మన నమాజంలో, రాజకీయ నాయకులు, ఉన్నత పదవులలో ఉన్నవారు, పామాన్యులు, ఆసామాన్యులు ఎన్వరూ' ఇటువంటి బలహీనతలు లేనివారేనా! అదేమిటో, మనది గొప్పు సంన్కృతి, సభ్యత, సంప్రదాయాల దేశమైనా, ఇటునంటిని యెవ్వరు పట్టించుకోరు. దొరికితే దొంగ లేకపోతే దొర, అన్నమాటే! సళ పన పనస పటసంటపిల (త్ర వధానభనపానదాతుటునటలో

ఉర్జూపదజాలం-టచితానుచిత ప్రస్తావన

బహుళ (ప్రజాదరణ పొందిన ఒకానొక తెలుగు కవి గారికి హైదరాబాదు నుండి దూరంగా వేరే ఒక పట్టణానికి వెళ్లి ఒక నాలుగు రోజులు హాయిగా గడపవలెనని కోరిక కలిగిందట. వేరే పట్టణానికి పోయి, నాలుగురోజులు ఒక హోటల్‌లో బస జేసి జల్పాగ నాలుగు రోజులు గడిపి, హైదరాబాద్‌కు సంతోషంగా, సంతృప్తిగా తిరిగి వచ్చినారట. ఒక పది రోజుల తరువాత ఆ సుఖసంతోషాలన్నీ బయటపడటం మొదలైంది. ఒళ్లంత దురద, ఎక్కడగోకితే అక్కడ మచ్చలు మొదలైనవి. ఇదంత ఏదో విధంగా ఉన్నదని భయపడి డాక్టర్‌ దగ్గరికి వెళదామనుకున్నారు. తెలిసిన డాక్టర్‌ దగ్గరికి వెళితే, నవ్వులపాలైతాడనుకొని, ఒక కొత్త డాక్టర్‌గారి దగ్గరికి వెళితే, నెలరోజులు ఒళ్లంతా సూదులు పొడిచి, మాత్రలు తెగ మింగించి, ఈ ఒక్కసారికి ఇక చెంపలు వేసుకోండి పామ్మన్నాడట. కవిగారు ఉ(ద్రేకపూరితులై, అనుభవించిన ఆనందాన్ని తలచుకొని, 'కాసింత పాపానికే కొండంత శిక్షయా" ఆంటూ ఒక శృంగార రసభరితమైన కవిత రచించాడు. ఆ కవిగారు పత్రికను చదివి వారే గనుకనైతే జ్ఞాపకాలను తలచుకొని, ఆనంద పారవశ్యులుగక తప్పదు. ఈ విధంగా ఆతను తన మిత్రలలో కొంత 'బద్‌నామ్‌'గాక తప్పలేదు. ఇది 'క్తింటన్‌ పొరబాటు” అయితే కొంతమంది పాపం “బద్‌నామ్‌” అవతారు. కొంతమంది మాత్రం పెద్దమనుషుల వలెనే కొనసాగిపోతారు. ఇవన్నీ 'బద్‌నామ్‌” అయే గాథలు.

అనేక సందర్భాలలో, వ్యక్తులు, వివిధ కారణాల వలన “బద్‌నామ్‌" అవుతుంటారు. దురదృష్టవశాత్తు అకారణంగా “బద్‌నామ్‌' అయే వ్యక్తులు గూడ లేకపోలేదు. ఇదే తీరుగా కొన్ని కొన్ని సంస్థలు గూడా 'బద్‌నామ్‌' అయిన సందర్భాలున్నవి. “బద్‌నామ్‌' అన్న ఉర్జూపదానికి బదులు “అప్రతిష్ట, " అ'ప్రతిష్టపాలైన' అని'రాయవచ్చును. కాని సులభంగా అనుకోవడానికి, రాసుకోవడానికి 'బద్‌నామ్‌' అన్న పదం బాగా వాడుకలో ఉన్నది. 'బదో అనగా చెడు, 'నామ్‌' అనగా పేరు, 'బద్‌నామ్‌' అంటే చెడుపేరని స్పష్టం,

'వసూలు' అన్న పదానికి వెతికిన తెలుగు పదం దొరకదు. శిస్తులు వసూలు చేయడం” శృీజాలు వసూలు చేయడం' “బకాయిలు వసూలు చేయడం” అన్న శీర్షికలను రాయక తప్పటంలేదు. 'వసూలు' అన్నది ఉర్జూలో 'వసూల్‌ో అన్న పదం. దీనికి అర్ధం చెప్పవలెనంటే రావలసిన డబ్బు, అడిగి తిరిగి రాబట్టుకోవడం, ఇంత అర్థాన్ని 'వసూల్‌ అన్న ఒక చిన్న పదం ఇమడ్చుకొని ఉన్నది. ఇంక 'బకాయిలు' 'బఖాయ' అన్నది ఉరూ పదం. ఇందులో 'ఖికు రావలసిన ధ్వని తెలుగులో గాని ఇంగ్లీషులో గానీ లేదు. 'బఖాయిఅనగా 'మిగిలి ప

దేవులవల్లి మదన్‌మోపాన్‌ రావు ఉన్న ఇవ్వవలసిన డబ్బు' అని అర్హం. దీనికి గూడ సకైన తెలుగు పదం యేది దౌారకదు.

'మేల' అన్న పదానికి అర్హం తెలుగులో సాధారణంగా “తిరునాళ్లు అని అంటున్నారు. కాని 'మేల' అన్న పదమే రాతలలో గాని, మాటలలో గాని చాల ఎక్కువ వస్తున్నది. తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఈ 'మేల' అనే పదానికి 'తీర్ణం' అని వాడుతున్నారు. ఉదాహరణకు 'ఐనవోలు తీర్దం” 'మేడారం సమ్మక్క తీర్ధం" అని వాడుకలో ఉన్నది. 'తిరనాళ్లు, 'తీర్ణం' అన్న పదాల వ్యుత్పత్తి వివరాలు సరిగా ఎక్కడ చెప్పబడలేదు. ఏమైనా మేల” అన్న ఉరూ పదమే బహుళ జనాదరణ పొందింది.

'జోరు' అన్న పదం ఇదివరకే (ప్రస్తావనకు వచ్చిన ఒక సంఘటన. ఆసక్తికరమైనది. జ్ఞాపకం వస్తున్నది. ఒక (ప్రముఖ రాజకీయ నాయకుడు కొంతకాలం ఒక రా[ష్ట్రానికి ముఖ్యమంత్రిగా, గూడ ఉన్న వ్యక్తి ఒక రచయితపైన విరుచుకు పడి, నీ కలం జోరునా పైన చూపవద్దు' అని వాపోయినారు. ఇందులో 'జోరు' ఉన్నది 'జోర్‌ అన్న పదంలో, న న తానా ననతానపానపటునీ

అక్షోబల్‌ 25, 1998

రాజులు, చ్రవర్తులు దేశాలను వరిపొలించిన రోజులలో వారు వారి

చెవ్టుచేతలలో నడుబుకున్న వారిక, యేదో ఒక రంగంలో అనమాన

(పజ్ఞాపాటవాలనున్లు వారికి, కొన్టి ఉన్నతమైన పేర్లను, పేరు చివరన

రాసుకోవడానికి విశేషార్థాలు గల పదాలను బహుకరించేవారు. వీనిని ఉర్దూలో

ఖితాబో అని అంటారు. ఖితాబ్‌ను తెలుగులో గూడ ఖితాబు అని అనేక బోట్ల వాడుతున్నారు.

దేశంలో నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు (ప్రజలకు అందుబాటులో లేకుండ 'దౌడు" తీస్తున్నవి. సామాన్య ప్రజల జీవితం దుర్భరమై పోయింది.

“ఢిల్లీలో ఉల్లి సమరం' భీకర స్వరూపం దాల్చింది. ఉల్లి పాయల ధరలు పెరిగి సాధారణ ప్రజలకు అందుబాటులో లేకుండా పోతే, కలిగే ఇబ్బంది ప్రత్యేకంగ మహిళలకు ఎక్కువగా తెలుస్తుందంటే, ఎవ్వరు అళ్ళర్యపడవలసిన ఆవసరం లేదు. ఇది భారతీయ సమాజంలోని సర్శసాధారణమైన ఆచారం.

ఢిల్లీలోని ఉల్లి సమరాన్ని జయించడానికే కాబోలు బిజెపి ప్రభుత్వం ఒక సముచితమైన నిర్ణయాన్ని తీసుకోని సాహెబ్‌సేంగ్‌ వర్మను ఢిల్లీ ముఖ్యమంత్రిగా తొలగించి శ్రీమతి సుషుమ స్వరాజ్‌ను ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నుకొన్నది. ఇంటింటికి ఉల్లి పాయలు కోకొల్లలుగా లభించగలవని ఆళించుదాం.

ఈ ధకల దౌడుతో ముడిపడి ఉన్న ఇంకొక ముఖ్యమైన సమస్య. ధరల దౌడును తాళుకోలేక, ప్రభుత్యోద్యోగులు కరువు భత్యం పెంచవలసిందని ఆందోళన జరుపుతారు. అగి, ఆగి, ప్రభుత్వం ఈ భత్యాలను పెంచగానే, పత్రికలలో 'పెద్ద పెద్ద అక్షరాలతో 'ప్రభుత్యోద్యోగులకు కరువు భత్యం పెరుగుదల, ప్రచురించుతారు. దీన్ని చూసి వర్తకులు చంకలు ఎగురవేసి, ధరలను మరీ పెంచుతారు. ఉద్యోగులకేదో మూటలకొద్ది ధనం లభించినట్టు! ఇవన్నీ లోపభూయిష్టమైన పరిపాలనలో, అసాంఘిక శక్తుల విలయ తాండవం

న యా గ గా.

దేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు వలన కలిగే పరిణామాలు. ఈ దురవస్థ్రనుండి బయట పడేదెన్నడో! ఉల్లిపాయల ధరల పెరుగుదల కారణంగానే, మన దేశంలో కేంద్రంలో ఒక ప్రభుత్వం పడిపోయిన సంఘటన పారకులకు జ్ఞాపకమే ఉండి ఉంటుంది.

1941, 42లో రెండవ ప్రపంచయుద్ధం తీవ్రంగా జరుగుతున్న సమయం. అప్పుడు గూడ దాదాపు అన్ని వస్తువుల ధరల దౌడు తీస్తున్న సమయం, ఈ కాలంలో చీపురుగట్టల ధరలు గూడా బాగా పెరిగిపోయినవి. ఒక వర్తకుడు తోపుడు బండిపైన చీపురుగట్టలు పెట్టి వీధి వీధికి వెళ్ళి అమ్మేవాడు. అతనిని “యేమయ్యా" ఈ చీపురు గట్టల ధరలు గూడా ఇంతగ యెందుకు 'పెరిగినవి' అని అడిగితే యుద్దం చేయడానికి తుపాకులు సరిపోవడం లేదట, అందుకని చీపురుగట్టలతో గూడ యుద్ధం చేస్తున్నారట, చీపురు కట్టలు అక్కడికి పంపబడటం వలన, ధరలు పెరిగినవి అని చెప్పిన సంఘటన, ఈ నాటికి విస్మయం కలిగించుతుంది. ఈ విధంగా సహజంగా వచ్చే ధరల దౌడు కొంత, కృత్రిమంగా వచ్చే ధరల దౌడు కొంత ప్రజల జీవితాన్ని ఉక్కిరి బిక్కిరి చేస్తున్సవదియదార్థం. ఈ విధంగా కృత్రిమంగా ధరలను పెంచే వారిపైన 'షికాయత్‌ ఎవరి దగ్గర చేయవలెను? చెస్తే ఫలితం ఉంటుందా అన్నది సమస్య. గ్‌

దౌడు. షినాయతు' అన్న పదాలు తెలుగు పదాలు కావు, అవి ఉర్జూ పదాలు. వీటికి సరిగా సరిపోయే పదం తెలుగులో దొరకడం కష్టం. 'దౌడు' అన్నది ఉర్దూలో 'దౌడ్‌ “ని మాత్రమే. తెలుగు వ్యాకరణ సూత్రాల (ప్రకారం దీన్ని 'దౌడు' అని తెలుగులో రాసుకోవచ్చునని కొందరి వాదన. కాని తెలుగు వ్యాకరణ సూత్రాలు తెలుగు వరకేగొని, ఉర్దూ పదాలకు అన్వయించగూడదని నా సూచన" అయితే ఈ 'దౌడును తెలుగులో పరుగు" అని అనవచ్చును. కాని 'ధరల దౌడు' అంటే ఎంత స్పష్టమైన అర్థం వస్తుందో, అది 'ధరల పరుగులో కనిపించటం లేదు. ఇది గమనించవలసిన విషయం. క

తరువాత షికాయత్‌. ఈ పదానికి తెలుగులో (ప , ఇంగ్లీషులో చెప్పవలెనంటే, దీనిని 'ంగ౧|1|౧+ అని అనవద్యమ కురు గర ఆయిన ఫిర్యాదు" అని గూడ అనలేము. ఈ రెండింటికి చాలా భేదం ఉన్నది.

'ఫిర్యాద్‌ అన్న పదం లోగడ ప్రస్తావనకు వచ్చింది. 'ఫిర్యాద్‌ అన్నపదం ఉర్జూలో పర్యాదోఅని అంటారు. ఇది తెలుగులోనికి వచ్చినప్పుడు దీని ఆరం గూడ మారిపోతున్నది. ఫర్యాద్‌ అర్థం, మొర పెట్టుకోవటం, ఇని ఇదివరకే వివరించబడింది. దీన్ని తెలుగులో తతలతలలలలలల ర2 తతతమలాలాటాలలటాలాలో

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన 'ఫెర్యాదు” అని ఇదే అర్హంలో వాడబడటం లేదు. ఇందుకొరకు 'షికాయత్‌ అన్న పదాన్ని తెలుగులో వాడుకోక తప్పటం లేదు.

నగరపాలక సంస్థ సిబ్బంది సరిగా తమ విధులను నిర్వహించనప్పుడు (ప్రజలు, కమీషనర్‌గారికి 'షికాయత్‌ చేస్తారు. ఇదే విధంగా [ప్రభుత్వోద్యోగులు ఇతర అధికారులు పని సరిగా చేయనప్పుడు పై అధికారులకు ప్రజలు 'షికాయత్‌ చేస్తారు. దీన్ని 'ఫర్యాద్‌ ఆనడానికి వీలు లేదు. ఫెర్యాదు" అన్న పదంలో 'విజ్ఞప్త' అన్న అర్థం ఉంటుంది. కాని ఆది 'షకాయణోలో ఉండవలసిన అవసరం లేదు. ఇది 'షకాయత్‌ అన్న పదంలో ఫ్రత్యేకత.

రాజులు, చ!కవర్హులు దేశాలను పరిపాలించిన రోజులలో వారు వారి చెప్పుచేతలలో నడుచుకున్న వారికి, యేదో ఒక రంగంలో అసమాన ప్రజ్ఞాపాటవాలనున్న వారికి, కొన్ని ఉన్నతమైన పేర్లను, పేరు చివరన రాసుకోవడానికి, విశేషార్జాలు గల పదాలను బహుకరించేవారు. వీనిని ఉర్జూలో 'ఖితాబో అని అంటారు. 'ఫితాబ్‌ను తెలుగులో గూడ థితాబు అని అనేక చోట్ల వాడుతున్నారు.

అలియావర్‌జంగ్‌ బహదూర్‌; ఆజమ్‌యల్‌జంగ్‌ బహదూర్‌ అన్న పేర్లలో 'జంగ్‌ బహదూర్‌, సర్‌ సయ్యద్‌ అహ్మద్‌ఖాన్‌ అన్న పేరులో 'సరో అన్న పదము, 'థితాబోకు ఉపమానాలు చెప్పవచ్చును.

ఈనాటి ప్రజాస్వామ్య (ప్రభుత్వంలో గూడా ప్రభుత్వం కొంతమంది విశిష్ట వ్యక్తులకు ఉన్నతమైన బిరుదులను (ప్రసాదించుతున్నది. వీనిని 'థితాబో అని అనవచ్చును, 'థితాబో అన్న పదం, తెలుగులో ఉపయోగించిన సందర్భాలలోగల ఉచితానుచితా లను పాఠకులే (గ్రహించుకుందురు గాక, న న

నవంబర్‌ 1, 1998

ఉర్జూభాషవారు (ప్రభాత్‌ను పర్‌భాత్‌ అని ప్రపంచమును? పర్‌పంచము" అని పవిత్రమును” పవిత్రర్‌ స్కూల్‌ను ఇస్కూల్‌, శ్రమదానము ను శరమ్‌దాన్‌ అని చదువుతుంటే వినడానికి ఇంవుగా ఉంటుందా!

శ్రీమతి జయ ప్రభగారు, ప్రజాతంత్ర వారపత్రికలో 'తెలుగులో ఉర్వు పదడాలం' అన్న విషయాన్ని గురించి, 'ప్రచురితమవుతున్న వ్యాసాలకు నంబంధించి, పత్రిక సంపాదకుడు అమర్‌కు రాసిన ఉత్తరం చూసీ అవకాశం కలిగింది. ఈ ఉత్తరం చదివిన తరువాత వారు ఈ వ్యాసాలను శ్రద్ధతో చదువుతున్నట్టు బోధపడింది. అయితే అన్ని వ్యాసాలను చదివి, ఉర్జూ పదాల న్వరూపాన్ని, ఉచ్చారణను, వానిలో గల అర్జాలను (గ్రహించవలెనని సూచన.

ఉర్జూపదాలను తెలుగుభాషలో ఇష్టం వచ్చిన ఉచ్చారణలలో, యెంతమాత్రం పొసగని అర్జాలతో, వాడుతున్నందువలన, ఆ పదాల నరిటైైన స్వరూపాన్ని + వాడవలనీన సందర్భాలను తెలియపరచవలెనన్న ఉద్దేశంతోనే ఈ వ్యాసాలను రాయడం జరుగుతున్నది.

పాతబడి, పనికిరాని, తెలుగుభాషవారే త్యజించిన, వ్యాకరణ సూత్రాలను అడ్డుజేసుకొని, ఉర్జూభాషా పదాలను ఇష్టం వచ్చినట్టు రాసుకొని, ఇష్టం వచ్చిన సందర్భాలలో వాడుతామని వాదించటం సమంజసం గాదు,

తెలుగులోని అరసున్న, సున్న, విసర్గ వ్యాకరణ సూత్రాలు ఎప్పుడో మసితైైపోయినవి, పూజ్యులు, తాతాజి, శ్రీతాపి ధర్మారావుగారు రాసిన (గ్రంథం, “సూరిమరణ'*, లేక బండీ “ఆ' పల్లకి" జటిలమైన వ్యాకరణ సూత్రాల నన్నింటిని ఛేదించి, భాషా మార్గాన్ని సుగమం చేసినది, తెలుగు పదాలనే తెలుగువారు కలుషితం జేసి, రూపాలను మార్చి, చదవటానికి ప

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

రోతపుట్టే విధంగా రాస్తున్న సందర్భాలు తనేకం ఉన్నవి. విలేఖరిని, 'విలేకరి' అని, భావాలను 'బావాలు' అని, నరళాన్ని 'నరలము” అని పదాలను పాడుజేసి, ఇదే భాష అని వాదించుతున్నారు. ఈ రోజులలో, అనవసరంగా, ఉర్దూ భాషావదాలను గూడ కలుషితమయిన ఈ ఊబిలోనికి లాగి, రూపాలు మార్చి, అర్జాలను వ్రీకరించవద్దు. అవి ఉన్నవి ఉన్నట్టుగా చదువుకొని, అర్దాలు తెలుసుకొని, సరియైన సందర్భాలలో వాడటమే వివేకం అనిపించుకుంటుంది.

సంస్కృతం, తెలుగు, హిందీ భాషలకు అది నుండి సామీప్యం ఉన్నది. ఈ పదాలు పరస్పరం మారినప్పుడు, అర్జాలు, రూపాలు మారవచ్చును. అందులో సహజత్వం ఉన్నది. కాని ఉర్జూ భాష పూర్తిగా భిన్నమైనది. దాని రాత పద్దతివేరు, సాహితీ రీతులు వేరు, కవితా భావనలు వేరు. ఉర్జూ పదాలపైన తెలుగులోనే రద్దయిపోయిన, వ్యాకరణ సూత్రాలను అన్వయించడానికి ప్రయత్నించడం శోచనీయం.

ఎక్కడో, ఎప్పుడో విన్న ఉరూ పదాన్ని సులభంగా మనం పలుకగల పద్దతిలో మార్చుకొని, మనకు ఇష్టం వచ్చిన సందర్భంలో వాడటం అన్యాయం.

ఒక భాషకు సంబంధించిన పదాలు వేరొక భాషలోనికి రావటం, ఆరోగ్యకరమైన విషయం. దానినలననే భాషలు అభివృద్ది చెంది, విస్తరించి, ఎక్కువ అర్హవంతమనవుతవి. కాని ఈ పదాలను ఇతర భాషలలోనికి తీసుకున్నప్పుడు, వాటిని గురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకొని, సరిగా రాసి, సరిగా చదివి, అర్హవంతంగా ఉపయోగించిన నాడే, ఈ ఉద్దేశం ఫల(ప్రదమవుతుంది.

'నిగాహ్‌' అన్న పదం రమణులు (ప్రసరింపజేసే రమణీయమైన, లేక కోసోడ్రిక్తమైన చూపును వర్ణించడానికి మాత్రమే బాగుంటుంది. దానిని 'నిఘా'గా మార్చి భయంకరమైన పోలీసులు నిరంతర కాపలాకు వాడితే ఆ పదం మసిణైపోతుంది.

పోనీయండి, ఈ 'నిగాహ్‌'ను కనీసం దృష్టికి, పరిశీలనకు, ఆలోచనకు వాడినా అభ్యంతరం ఉండదు. ఇప్పుడు 'ప్రజాతండత్ర' పత్రిక వారు ఆదే అర్ధంలో వాడుతున్నట్టు తోస్తున్నది. వారిని అభినందించండి.

ఆ వ్యాసాలను చదివి ఉర్దూ భాషాపదాలతో, మంచి పరిచయాన్ని ఏర్పరచుకొని, ఆ భాషతో ఇంకా సామీప్యం పెంపొందించుకుంటే సంతోషం. ఉర్జూపదాలను వాని మూల న్వరూపంలోనే రాసుకొని, చదివి, సరియైన సందర్భంలో మాత్రమే ఉపయాీగించడం సిటటటటంలిలిు రం ఉలణలాలాటాముముటునానా

దేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు

అవసరం. అన్య భాషా పదాలను తెలుగులో వాడుకున్నప్పుడు, వాటి అర్జాలు, ఉచ్చారణ మార్చమని, ఏ తెలుగు వ్యాకరణం చెప్పలేదు "అనుకుంటాను. రాజీనామ, జాబ్దా, ఆజ్‌మాయిష్‌ ఈద్‌పండుగ, హైరాన మొదలగు అసంఖ్యాకమైన ఉర్దూ పదాలను, కనీసం సమీపమైన అర్థమైనా లేకుండా, ఉచ్చారణలను భరించరాని రీతిగా మార్చి ఉపయోగించుతున్నపద్దతిని, ఏ వ్యాకరణము, యే భాషా సూత్రము సమర్హించలేదు.

ఇంకొంచెం మందుకు పోతే, ఇంగ్లీషులోని "పేపర్‌ను 'ప్యాపరో అని, ట్రేనొను ట్రెయిన్‌ అని, 'వరళ్లోను వరల్డుఅని చదువుతూ ఈ పదాలను “ఏరాయికో” రప్పకో వాడితే భరించగలమా! ఇది సమర్హనీయమేనా!

ఉర్జూభాషవారు 'ప్రభాతొను పర్‌భాత్‌ అని 'ప్రపంచమును”, 'పర్‌పంచము” అని 'పవిత్రమును' 'పవిత్తరో, స్కూల్‌ను 'ఇస్కూల్‌, 'శ్రమదానమును 'శరమ్‌దాన్‌ అని చదువుతుంటే వినడానికి ఇంపుగా ఉంటుందా! న

జనవరి ౩3, 1999

మిర్దాగాలిబ్‌ తమ మిత్రులకు రాసిన ఉత్తరాల ధోరణే వేరు. ఒకరి ముందు ఒకరు కూర్చుండి ముచ్చటించుకున్లట్టే ఉంటవి. ఆయన రచనాధోరణీ, సంబోధనలు, వాక్వాలు ఎంతో కళాత్మకంగా, వినూత్ధుంగా ఉంటవి మిర్దాగాలిబ్‌ రాసీన ఉత్తరాలలో,

జతిలటోషలు శాశ్చతమైనవి. పృద్విపై మానవ మనుగడ ఉన్నంతకాలం, భాషలు అనేక (ప్రక్రియలతో అభివృద్ది జెందుతూ, దేదీప్యమానంగా విరాజిల్సుతవి. ఏ భాష శాశ్ళతమ్రైనది కాదు అనుకోవడం, అనివేకం. సమాజ స్వరూపాలు మారినా, పరిస్థితులు మోరినా భాషలు మారవు. మారవలసిన అవనరం లేదు. ప్రక్రియలు అనేకంగా రూపొందవచ్చును, ఇతివృత్తం, వస్తువు మారవచ్చును, ఆంతమాత్రాన భాషలు మారవు, అంతము కావు. భాషలు అళ్ళాశ్ళతమని, ఆలోచించడం అత్మహత్యాసదృశంకాగలదు,. యుద్దాలవంటివి గూడ మానవ మనుగడకు విఘాతం కలిగించేవైనా, భాషలను, మానవతను మాత్రం అంతమొందించలేవన్న విషయం (గ్రహించవలసిన ఆవసరం ఉన్నది.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో యుద్ధ్దోన్మాదులు జపాన్‌లోని హిరోషిమా, నాగాసాకి పైన జరిపిన మారణహోమం వలన జపాన్‌ భాషకు ఎటువంటి హానీ కలుగలేదు. జపొన్‌లో ప్రముఖ సినీ దర్శకుడు కురుసోవా నిర్మించిన చిత్రాలు ప్రపంచఖ్యాతి పొంది, అంతర్జాతీయ 'ప్రశంసలనందుకున్నవి.

రష్యా దేశంలో వచ్చిన విష్ణవం తరువాత అక్కడి సమాజవ్యవస్థ్ర పూర్తిగా మారిపోయింది. అంతమాత్రాన రష్యాలోని భాషలు మారలేదు. అవి అంతంకాలేదు.

వంద నంవత్సరాల బ్రిటిమ్‌ దుష్టపరిపాలన వలన భారతదేశంలోని భాషలేవి అంతంకాలేదు. ఇక్కడి నంన్కృతి నశించలేదు. దేశంలో నమాజవ్యవనగూడ, ఏజిసిట?లపిబడటపల దన పలపదన ర కరానటకాటటానటానడాటాననటుపటల్లా!

దేవులవల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు చెప్పుకోతగినంతగా మారిన విషయం వాస్తవం, అంతమాత్రాన భాషలు, వాని స్వరూపం మారలేదు. ఎన్నో ఐరోపా దేశాలలో, విష్ణవాలు వచ్చి సమాజ వ్యవస్థలు మారినవి. భాషలు మారలేదు. ఛైనా దేశంలో వచ్చిన చరితాత్మక విష్లవం తరువాత, ఆర్థిక, సామాజిక, రాజకీయ వ్యవస్థలలో గూడ గురుతరమైన మార్పులు వచ్చినవి. అంతమాత్రాన చైనా భాష మారలేదు, అంతం కాలేదు. ఆందుకొరకు సమాజ వ్యవస్థ మారినప్పుడు. భాషలు మారుతవనిగాని, భాషలు శాశ్వతం కావనిగాని భావించడం, అవివేకం. ఇందులో విజ్ఞతలేదు. ఇది యెంత యదార్హమో, ఒక్‌ భాషకు సంబంధించిన పదాలు, వేరొక భాషలోనికి తీసుకున్నప్పుడు, వాని అర్థాలు స్వరూపాలు మారవలసిన అవసరం లేధన్నది గూడ, అంతే యదార్థం. మన పలుకుబడికీ తనుకూలంగా, మన సౌలభ్యం కొరకు పదాల అర్జాలను, స్వరూపాలను మార్చుకున్నామే చప్పు, అవి యే సూత్ర ప్రకారము జరిగినవి కావు. అందులో జౌచిత్యం లేదు. సాధారణంగా తెలుగులో రాసుకునే ఉత్తరాలలోగూడ ఉర్జూపదాలు అనేకం, ప్రయోగానికి వస్తుంటవి, లేఖారచన గూడా ఒక కళాత్మకమైన సాహితీ ప్రక్రియ. అదీ ఒక నేర్చు మాత్రమే, రెండన (ప్రపంచయుద్ధ సందర్భంలో, చెక్‌ దేశానికి చెందిన ఏప్లవకారుడు, జూలియస్‌ పూచిక్‌ జైలునుంచి తన భార్యకు రాసిన ఉత్తరాలు “10698 [700 19 841045 శ్వేర్రుతో ఇంగ్లీషులో (ప్రచురితమైై, పిస్టవసాహిత్యంలో సంచలనాన్ని కలిగించినవి. జవహర్‌లాల్‌నెహ్రూ తన కూతురు ఇందిరాగాంధీకి జైలునుండి రాసిన ఉత్తరాలు ఎంతో (ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నని, ఉర్దూలో సర్‌సయ్యద్‌ అహ్మద్‌ ఖాన్‌ రాసిన ఉత్తరాలు అనాటి సాంఘిక పరిస్థితులను చక్కదిద్దుటకు, యెంతో తోడ్పడినవి. ప్రముఖ సాహితీవేత్త స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు మౌలాన అజాద్‌ రాసిన ఉత్తరాల సంపుటి 'గుబారె ఖాతిరొ సాహితీరీత్యా, శైలిపరంగా వాటికవే సాటి అని చెప్పవచ్చును. మిర్టాగాలిబ్‌ తమ మిత్రులకు రాసిన ఉత్తరాల ధోరణే వేరు, ఒకరి ముందు ఒకరు కూర్చుండి ముచ్చటించుకున్నట్టే, ఉంటవి. ఆయన రచనాధోరణి, సంబోధనలు, వాక్యాలు ఎంతో కళాత్మకంగా, వినూత్నంగా ఉంటవి మిర్దాగాలిట్‌ రాసిన ఉత్తరాలలో. బలల లటాాంలపలు రతి తంల ముటనటంాటాాటాటోః

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

తెలుగులో గురజాడ ఆప్పారావు గారు రాసిన ఉత్తరాలు, భాషాపరంగా, వానిలోని విషయపరంగా యెంతో శ్రేష్టమైనవి. 1943, 44 ప్రాంతంలో వరంగల్‌ నుండి కీశే;దేవులపల్లి రామానుజరావు గారి సంపాదకత్వంలో వెలువడిన, 'శోభి అనే మాసపత్రికలో శ్రీ పొట్టపల్లి రామారావు గారు రాసిన 'సైవికుని జాబులు” తెలుగుసాహిత్యంలో ఉన్నత (శ్రేణికి చెందిన రచనలు. సైనికుడు దేశ సరిహద్దులనుండి తన భార్యకు రాసిన ఉత్తరాలు ఇవి.

ఇటీవల, (ప్రముఖ సాహితీవేత్త శ్రీ జువ్వాది గౌతమరావు గారు తమ మిత్రులకు రాసిన ఉత్తరాల ప్రసక్తి యెంతో ముఖ్యమైనది. ఆయన సంబోధనాశైలి, భాష విషయాలు, లేఖా సాహిత్యం ఉన్నతమైనది అని చెప్పడానికి నిదర్శనాలు. లేఖా సాహిత్యంలో గూడ ఉర్జూ పదజాలం విరివిగా ఉపయోగంలో ఉన్నది.

శాసనసభలలో, లోక్‌సభ, రాజ్యసభలలో, ఇతర (ప్రజాసంస్థలలో, మూజువాణి ఓటుతో నిర్ణయాలు, చట్టాలు రూపాందించబడటం తరచుగా పత్రికలలో చదువుతుంటాం.

'మూజువాణి' అన్నపదం, ఉర్జూపదమైన 'ముంహి-జబాని' అను పదానికి తెలుగురూపం, 'ముంవొ-జబాని" అన్న ఉర్దూపదానికి అర్హం, నోటిమాట, లేక మాటల ద్వారా అని గూడ చెప్పవచ్చును. పాఠశాలలో విద్యార్థులు పాఠాలను జ్ఞావకం చేసీ, చూడకుండ వినిపించినప్పుడు, దానిని గూడ 'ముంహ్‌-జబాని' వినిపించడం ఆంటారు. శాసనసభలలో కేవలం ధ్వనితో మాత్రమే ఆమోదం పాందే విధానాన్ని, మూజువాణి" అని అనడం జరుగుతున్నది. ఈ 'ముంవొ-జబాని' అన్న ఉర్చుపదం, 'మూజునాణి' గా యే సూత్రప్రకారం మారినట్టు? అందుకొరకు ఇటువంటి మార్పులకు సూటత్రాలేవీలేవు. ఇవన్నీ నిరాధారమైనవి.

బహుళంగా ఉపయోగంలో ఉన్న ఇంకొక పదం 'వాకబు' చేయటం, ఈ పదాన్ని తెలుగులో 'తెలియపరచడం'” లేక 'తెలుసుకోవటం' అన్న అర్థంలో వాడుతున్నారు. ఇది ఉర్జుపదమైన 'వాఖిఫ్‌'కు వికృత రూపం. అర్థం మాత్రం ఉర్జూలో గూడ 'వాఖిఫ్‌' అనగా తెలుసుకోవటమే, ఇక్కడ 'పెద్దమార్సేమీ లేదు. 'వాఖిఫ్‌లో 'ఖ' 'ఫ'కు రావలసిన ధ్వని మాత్రం తెలుగులో లేదు.

ఏ భాషా పదాలనైనా, వాటి సరిభైన ధ్వనితో చదివినప్పుడేగదా, ఆనందం, ఆసక్తి రెండూ ఉంటవి.

రాల అధ్యయ.

లలలింంాతంాు రం తలలాలాతాలాతాలానావాటుటా

ఫిబ్రవరి 28, [999

ఈ తరం వారికి టి.ఎల్‌. అంటే ఎవ్వరో! చరిత్ర పుటలలో ఇతని ్రనక్తి ఉండదు. ఇతని పేరున వీధులు లేవు. శిలా విగ్రహాలు, పార్కులు గాలీ లేవు. సరిగ్గా ఇటువంటివారే హైదరాబాదు రోడ్డు రవాణా కార్మికుల సంఘ వ్యవస్థ్రాహకుడు సయ్యద్‌ ఖాసిం. టి.ఎల్‌ సయ్యద్‌ఖానీంలు ఈనాడు సజీవంగా లేరు. వారు ఆమరులు,

చరిత్ర పుటలకెక్కిన కొన్ని సంఘటనలు జనవాహిని మస్తిష్కంలో శాశ్వతంగా మిగలిపోతవి. అవి ఒక తరం నుండి ఇంకొక తరానికి పోతుంటవేగాని, నళించవు. రాసీనా రాయకపోయినా, ఇవి చరిత్రలోని భాగం కాక తప్పవు. ఈ సంఘటనలే సమాజాన్ని ఉత్తేజపరచటానికి తోడ్పడుతవి. వ్యక్తులకు, సంస్థలకు స్ఫూర్తిని చేకూర్చుతవి.

1942 నుండి వరకు వరంగల్‌ పట్టణంలో ఒక వినూత్న చైతన్య వెల్లువ యేర్పడింది, ఖమ్మం వాస్తవ్యుడైన నర్వదేవభట్ట రామనాధం వరంగల్‌లో, వివిధ కర్మాగారాలలోని కార్మికులను సంఘటిత పరచి, వారి యూనియన్‌లను స్థాపించి, అదే కాలంలో కమ్యూనిస్టు పార్టీకి పునాదులు వేసినాడు. ఆజంజాహి మిల్లు కార్మికులు యూనియన్‌, తోళ్ల కార్మికుల యూనియన్‌, బీడీ కార్మికుల యూనియన్‌లను స్థాపించి, వారి హక్కుల కొరకు వీరోచితంగా స్వార్థరహితంగా పోరాడి, కార్మికుల హృదయాలలో చిరస్థాయిగా చోటుచేసుకున్నాడు. ఇతను శ్రీమంతుడు, విద్యాధికుడు, ఇంగ్లీషు, తెలుగు, ఉర్జూ భాషలు బాగా వచ్చినవాడు. ఇతని ఆలోచనలతో, అభిప్రాయాలతో ప్రభావితులై ఇతనికి సహచరులుగా వచ్చిన వారిలో ప్రముఖుడు టి.ఎల్‌. ఇతని పూర్తిపేరు టి.లక్ష్మీనర్సింహారావు. కాని కారి గకులలో, కమ్యూనిస్టు హార్టీలో, ఇతర అన్ని సన్నిహిత వర్గాలలో ఇతన్ని టి.ఎల్‌.అని మాత్రమే పీలిచేవారు, అందరికి అతను టి.ఎల్‌.అని మాత్రమే తెలుసు,

టి.ఎల్‌ ఖమ్మం వాస్తవ్యుడు. ఆ రోజులలో వరంగల్‌లో ఇంటల్‌ చదువుతూ, ఏటంసంపలితటులిటఏటలల 70 తలంటి 2లో

ఉర్జూపదజాలం-ఉచితానుచిత ప్రస్తావన

శామనాధంగారితో ప్రభావితుడై కాలేజి వదిలి, ఉద్యమంలోనికి దుమికిన ఉద్దండుడుు. అప్పటికి ఆయనకు 20 సంవత్సరాలుండవచ్చును. బక్క పలుచనివాడు. మంచి వక్త, మార్క్సిస్టు సీద్దాంతాలను వీలైనంత లోతుగా అధ్యయనం చేయడానికి ప్రయత్నించిన మేధావి. కాలేజి చదువు వదిలి, తన భవిష్యత్తును గురించి ఆలోచించకుండా, ఉద్యమాలలోకి దుమికిన యోధుడు.

ఇంతకీ, ఉర్జూ పదజాలానికి, ఈ వృత్తాంతానికి సంబంధంయేమిటి, అంటే టి.ఎల్‌, ఇంగ్లీషు, తెలుగు, ఉర్జూ భాషలలో సమానమైన, పరిపూర్ణమైన భాషాజ్ఞానాన్ని కలిగి ఉండి, సరిణైన సందర్భాలలో అర్థవంతమైన పదాలను ఉపయోగించగలిగిన్న నేర్చరి. అతడు ఇప్పుడు సజీవంగా లేడు. టి.ఎల్‌. అమరుడు. చరిత్ర పుటలకెక్కని, (ప్రముఖుడు, విస్మరించరాని విద్యాధికుడు. రాజకీయాలలో గూడ, భాషా (ప్రావీణ్యం చాల అవసరమని నిరూపించిన విజ్ఞుడు. రాజకీయ నాయకులు గూడ భాషా జ్ఞానాన్ని విస్మరించరాదని నిరూపించిన వివేకి.

రాజకీయాలతో అమి-తుమి తేల్చుకోవాలని రంగప్రవేశం చేసిన యువమేధావి అనాటి టి.ఎల్‌: అమి-తుమి విని ఈనాడు ఆతనుంటే నవ్వుకునేవాడు. ఏమిటయ్యా, తెలుగులో అమి-తుమి అన్ని ప్రళ్నించేవాడు. జౌను, అమి-తుమి తెలుగు పదం కాదు. ఇది ఉర్దూ నుండి, తెలుగులోనికి అరువు వచ్చిన వికృత పదం,

ఈ తరం వారికి టి.ఎల్‌ అంటే ఎవ్వరో! చరిత్ర పుటలలో ఇతని (ప్రసక్తి ఉండదు. ఇతని పేరున వీధులు లేవు, శిలా విగ్రహాలు, పార్కులు గానీ లేవు. సరిగ్గా ఇటువంటివారే హైదరాబాదు రోడ్డు రవాణా కార్మికుల సంఘ వ్యవస్థాపకుడు సయ్యద్‌ ఖాసీం. టి.ఎల్‌, సయ్యద్‌ఖాసింలు ఈనాడు సజీవంగా లేరు. వారు అమరులు. |

అమి-తుమి అన్న పదం ఉర్జూలోని హమ్‌-తుమ్‌, అన్న పదం మాత్రమే. ఉర్చూ తెలుగు బొటాబొటిగా వచ్చిన పండితులు, హమ్‌-తుమ్‌ అనే ఉర్దూ పదాన్ని, అమి-తుమి అని వాడుతూ, రాను రాను తెలుగు ప్రజలకు అందించారు.

హమ్‌-తుమ్‌, అనగా మీరు-మేము, అని అమి-తుమి తేల్చుకుందాం అనగా, నువ్వుంటానో, నేనుంటానో తేల్చుకుందాం, అన్న అర్ధంలో తెలుగుభాష ఎల్లెడల ఇది పాకిపోయింది. దీని పైన ఏ వ్యాకరణ ప్రభ తన వెలుగును ప్రసరింపచేయలేదు. ఇదేదో, అనుకుంటుండగా, సౌలభ్యం కొరకు మారి యేర్పడిన పదం. జబ సబిబ భటుల. 7 టాలంనతుననానటపంానపటానదానకోనర్లా

బేవులవల్లి మదన్‌మోనాన్‌ రావు

ఏ వ్యాకరణ (ప్రభల ప్రమేయం లేకుండా తెలుగులోకి వచ్చి, మారిపోయిన ఉర్దూ పదాలు, వకాల్తా పుచ్చుకోవటం, ముద్దాయి, మొఖాబిల, మొదలగునవి.

'మొఖాబిల' అన్న పదానికి అర్ధం 'పోటీ' అని చెప్పవచ్చును. మొఖాబిల్‌ అన్నప్పుడు 'ఎదురెదురుగా' అన్న అర్థం వస్తుంది. తెలుగులో 'మొఖాబిల' ఇస్తావా లేక మొఖాబిల పెట్టుతావా' అని మొఖాబిల చేస్తావా అని వాడటం జరుగుతున్నది. మొఖాబిల ఇస్తావా అన్నప్పుడు 'ఒకరి ముందు ఈ విషయం చెప్పుతావా అని ఇంకా ముందుకు పోయి “రుజువు చేస్తావా లేక 'ధృవీకరించగలవా' అన్న అర్జాలలో గూడ ఉపయోగించటం జరుగుతున్నది. ప్కాధారణంగా న్యాయవాదిని ఉర్జూలో “వకీల్‌ అని ఆంటారు. ఒకరికి సహాయంగా, అతని పక్షాన యేదైనా విషయాన్ని ఒక వ్యక్తి మాట్లాడటానికి వచ్చినప్పుడు, "వకాల్తా పుచ్చుకుంటున్నావా? అని ఆ(గ్రహంగాను, పరిహాసంగాను, కొన్ని కొన్నిసార్టు సదభిప్రాయంతోను, అనటం జరుగుతున్నది. ఉర్జులో 'వకీల్‌క్రు ఉన్న సరియైన అర్ధం తెలుగు వాడుకలో స్ఫురింపచేయబడటం లేదు. పైన చెప్పినట్టు ఇందులో కొంత పరిహాసం, కొంత వెటకారం, ఉండక తప్పడం లేదు.

ఉర్జూలోని 'ముద్దఇ' అన్న పదం తెలుగులో 'ముద్దాయి'గా వాడటం జరుగుతున్నది. పం లంవలలిటలలులు 72 య్య

మధదురోహలు (ప్రజాతంత్ర - 1998-99 క

మే 31, 1998 ప్రఖ్యాత ఉర్జూకవి మిర్టాగాలిబ్‌ (౧ జు ద్విశతజయంతి ఉత్సవాల సందర్పాన

మిర్జాగొలీబీ జీవిత విశేషాలను, కవితారీతిని, రచనా వైశిష్ట్యాన్ని అవలోకించి విశ్లేషించడోనికి దేశం నలుమూలల వినృతంగా సభలు నమావేశాలు జరుగుతున్నవి. మనదేశంలోనే గాక విదేశాలలో గూడ గాలిబ్‌ కవి రచనలు ్రళంసలనందుకున్నవి,

మిర్టాగాలిబ్‌ శృంగారకవి, రసీకుడు, సొందర్యోపాసకుడు మాత్రమేగాదు, ఆతను తాత్టాకుడు. ఆయన తత్వ జ్ఞాన చింతన గూడ శ్చాఘనీయము, ఈ తత్వచింతనలో గూడ గాలిబ్‌ యెన్నో గజళ్లను రాసినాడు.

దైనందిన జీవితంలో ఆర్హిక బాధల నెన్ని యెదుర్కొన్నను గాలిబ్‌ కవితా సరళి, కవితావాహినికి అంతరాయం ఏర్పడలేదు.

మిర్టాగాలిబ్‌ రాసిన, ఆసంఖ్యాకమయిన గజళ్ళు “దివాన్‌ గా ప్రచురించబడినవి. (ప్రియుడు, ప్రేయసి, ప్రత్యర్హి, మీనా, మైఖాను బాధ, సౌఖి, మొదలగునవి ప్రధానంగా ఆయన కవితా వస్తువులు. మిర్టాగాలిబ్‌ రచనలకు కాలదోషం పట్టడానికి వీలులేదు. ఆయన కవితలన్నీ నిత్సనూతన స్ఫూర్తినివ్వగల గులాబి రెక్కలవంటివి.

గం రాన ఓ రాసిన గజళ్లు, ఆలోచనలోను, వర్షనలోను అనితర సాధ్యమైనవి. |

సునిశితమైన భాష భావగర్భితమైన వర్షన మిర్టాగొలిబ్‌ రచనలకు ఊపిరి వంటివి.

కవితను సరించి చెప్పకున్న, గమనించదగిన "పేర్లు! (షీర్‌ అనగా ఒక గజల్‌లోని గ

దోవులవల్లి మదన్‌మోవాన్‌ రావు రెండు పాదాలు) 'యూణొ హైందునియామె సఖున్‌వర్‌ బొహత్‌ అచ్చే, కహైలోగ్‌ హైణె, గాలిబ్‌కా హై అందాడె బయాబౌర్‌ (ప్రపంచంలో రచనలు చేసే వారు యెంతో మంది ఉన్నారు. కాని గాలిబ్‌ కవి రచనా సరళియే వేరైనది) 'మౌల్‌కా ఏక్‌దిన్‌ మొ అయ్యన్‌ హై రాజ్‌భర్‌ నీంద్‌ కృవుంనసీం ఆతి (ఏదో ఒకరోజు మరణం తప్పనిసరి గదా, అయినా, నాక్షు రాత్రంతా నిద్ర యెందుకు రావడం లేదు). ఈ విధంగా అనేకమైన గజళ్లను రాసి గాలిబ్‌ కవి అద్వితీయుడైనాడు. మిర్టాగాలిబ్‌ రచించిన గజళ్లలోని కొన్ని "షేర్లు అనువాదం. మ ఈళ్చర్థా నన్నపుడె కాలనుంత మొందించునేల్స ప్పద్వి ఫలకముపై మరి మరి వచ్చు అక్షరమును గానునేను, 2 ఇన్లి బాధల నెపుడు నా నొసటరాసీతివో గుండెలెన్నా స్వామి, నీయ నైతినియేల! 3 జాపొద్స్‌ మసీదులో నన్ఫుముదిరో (తాగనిమ్ము లేదేన్సి దేవుడేలేని బోటేబా చూసరన్ము 4ఓ అందమైన ముఖముగూడ యెంత ఇబ్బంది కరము, కన్నెనడునేసిను కొంటెచూపేగద? క. ఆమె పెదవుల నూధుర్య మింతగాదు, తిట్లుతిని గూడ ప్రత్యర్థి సంతసించె ప నా నాం.

జూన్‌ 74, 2998 మహాకఎ మళఖ్లూ౦ లా ఒక అవలోకన

ఏడ నిజాం రాజు మీర్‌ ఉస్మాన్‌ అలీఖాన్‌ పరిపాలించిన పూర్వపు హైదరాబాద్‌ సంస్థానంలో అనేక మంది (ప్రముఖులు ఉద్భవించి సుప్రసిద్దులైనారు. వీరిలో మహాకవి మఖ్దూం, చిరస్మరణీయుడు. హైదరాబాదు చరిత్ర, సభ్యత, ప్రజల దైనందిన జీవితం, మఖ్టూంను ఎన్నటికీ విస్మరించలేవు.

మఖ్టూం పూర్తి పేరు మఖ్దూం మొహియుద్దీన్‌. మహాకవి మఖ్టూంగా, కామ్రేడ్‌ మఘ్టాంగా దేశంలోని అశేష ప్రజానీక జీవితంతో మఖూం పెనవేసుకొని పోయినాడు.

మఖ్టూం కార్మిక నాయకుడు, భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ గ్రనాయకులలో ప్రముఖుడు. అంధ్రప్రదేశ్‌ ట్రేడ్‌ యూనియన్‌ కాంగ్రైన్‌ నాయకుడుగా, భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ కేంద్ర కమిటీ సభ్యుడుగా మఖ్దూం కార్మిక వర్గానికి, కర్షక ఉద్యమాలకు, దేశ (ప్రజలకు వేసిన సేవ విస్మరించరానిది.

మభఖ్టూం' కవి. ఆయన విప్లవ కవి. తన కవితల ద్వారా దేశ ప్రజలను అలరింపదేసి, ఉద్యమింపజేసి, కార్యోన్ముఖులను జేసినాడు.

మభఖ్టూంలోని కవితా (ప్రతిభ విద్యార్థి జీవితంలోనే వికనీంచింది. ఉస్మానియా విశ్చవిద్యాలయంలో విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు, ఆయన విశ్శవిద్యాలయ హాస్టల్‌ (వసతి గృహం)లో ఉండేవాడు. తోటి విద్యార్థి ఒకతను పచ్చని దుశ్ళాలువకప్పుకున్నది చూసి మఖ్టూమ్‌ 'పీలా దుశాల అనే గీతాన్ని రాసినాడు. ఆది ఆయన మొదటి కవిత,

మఖ్లూం నహజకవి. కవితలను రాయటానికి ఛందోళా।స్తాన్ని కంఠస్థం చేసి, క

దేవులపళ్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు

అవస్తపడవలసిన, అవసరం ఆయనకు కలుగలేదు.

మఖ్లాం తన రచనలలో శృంగార ప్రియత్యాన్ని కాదనలేదు. శృంగారం ఉంటేనే జీవితం అని, ఆ జీవితం (ప్రపంచమంతట చిరస్టాయిన నెలకొనుటకు జరిపే ఉద్యమమే ఆయన ఉద్దేశమని మభఖ్టూం చాటి చెప్పేనాడు.

మఖ్ధూం గొప్ప వక్త. గంటలకొలది, నిరాఘాటంగా ఉపన్యసీంచి శ్రోతలను, ముగ్దులను జేసి, కార్యోన్ముఖులను చేయగల శక్తి అతనిది. ప్రతి సభలోను, మఖ్టూం ఉపన్యాసం అయిపోయిన వెంటనే, శ్రోతలు ఆయనను, తను రాసిన గీతాలు, 'జంగె ఆజాదీ, 'ఖైద్‌, 'చారగర్‌ో మొదలగు వానిని చదవమని కోరుతుండేవారు. మఖ్దూం తన గీతాన్ని 'యెం జంగొహై జంగె ఆజాదీ” ఆని ఆవేశ పూరితంగా చదువటం ప్రారంభించగానే (శ్రోతలంతా దానిని అందుకొని చదవటం (ప్రారంభించేవారు. మధ్యలో కొద్దిసేపు మఖ్టూం చదవటం ఆపీనా, శ్రోతలు దానిని చదవృతుండేవారు. మళ్లీ మఖ్టూం అందుకునే వాడు. బహిరంగసభలలో జనబాహుళ్యాన్ని ఉర్రూతలూగించగల ప్రతిభ ఆతని స్వంతం మాత్రమే-

సున్నితమైన, సునిశితమైన హాస్యానికి, ఛలోక్తులకు మఖ్టూంది పెట్టింది పేరు. హైదరాబాద్‌ రాష్ట్ర అసెంబ్లీలో బూర్గుల రామకృష్ణారావు గారు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు, కశ. పూల్‌చన్ట్‌గాంధీ గారు, ఆరోగ్య శాఖామాత్యులుగా ఉండేవారు. అప్పుడు మఖ్టూం అసెంబ్లీలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు. అసెంబ్లీలో మఖ్యూం ఆ శాఖ కార్యక్రమాలను విమర్శించుతూ, వీనిలో 'పూల్‌చన్‌, కాంటే బొహత్‌ అని తన ప్రసంగంలో ఛలోక్తి విసిరినప్పుడు, అసెంబ్లీలో గందరగోళం చెలరేగకపోగా, నవ్వుల పువ్వులతో అసెంబ్లీ అంతా సుళోభితమైంది. ఇది మఖ్టూం గొప్పదనం. గంటసేపు ఉపన్యాసం చేసి చెప్పగల విషయాలను, ఒక చిన్న ఛలోక్తిలో ఇమిడ్చి, చెప్పగలగటం ఆయనకు మాత్రమే చేతనైంది.

మఖ్తుం రాసి, ప్రచురించిన కవితా సంపుటాలు రెండు. ఒకటి 'సుర్జ్‌సవేరో రెండవది 'గులెతర్‌. ఈ రెండింటిని ఒక చోటచేర్చి 'బిసాతె, రళ్స్‌' గా ప్రచురించినాడు. మఖ్దూం శతాధిక (గ్రంధకర్తకాదు. ఇతను పుంఖాను పుంఖంగా రచనలు వెలువరించలేదు. ఇందుకు తీరికలేక పోయినది. ఏదో రచనకు, టక్కున బహుమతులు వస్తాయని ఆయన ఆశించలేదు, ఆ ఉద్దేశంతోను ఆతను రాయలేదు. మఖం రాసిన ప్రతిగీతం వేయివరహాల విలువగలది. కవులు పని పాటలు లేక ఏవో ఆలోచనలతో రచనలు చేస్తుంటారని, ఎక్కడ ఏ పని లేనివారే కవులవుతారని, అనుకునే ఆలోచనలకు మఖ్దూం సంపూర్ణంగా విరుద్దం. న 7. న

మధురోహలు జీవించినంతకాలం, క్షణం తీరిక లేని జీవితం గడిపిన వాడు మఖ్యూం. చిత్తశుద్ధిగల రాజకీయ, కార్మికనాయకుడు, ఉత్తమకవి మఖ్ధూం. క్షణం తీరిక లేక, పనుల ఒత్తిడి అధికంగా ఉన్న సమయంలోనే, నా రచనలన్నీ చేసినానని మఖ్టూం స్వయంగా తన (గ్రంధమైన 'బ్లైసాతిరళ్స్‌'లో రాసుకున్నాడు.

'జంగె ఆజాది అనే గీతం విదేశాలలో యెంతో జనాదరణ పొందింది. మఖ్టాం విదేశాలకు వెళ్లినప్పుడు, 'జంగె ఆజాది' కవికి స్వాగతమని హర్షోల్దాసాలతో అహ్వానించినారు.

'యెంింగ్‌హై బఐంగె ఆజాది

ఆణాదీ ౩ పర్పమ్‌ కెలలె

మాం హీంద్‌కె రహ్హైనాలో(క్కీ

మహెకూమోంకీ మజ్బూరో/ీ

దహెభానోంక్రీ నుజూరో(కీ

ఆబాదికె మత్వాలో/ి,

యెన జంగ్‌ హై జంగె ఆదాది శ

“ఇది స్వాతంత్ర్య సమరం, భారతదేశ ప్రజల సమరం, తాడిత, పీడిత జనుల స్వాతం(త్ర్య సం(గ్రామం. స్వాతంత్ర్య సమర పతాక 'అండన కర్షకులు, కార్మికులు పోరాడుతున్న స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం" అంటూ ఎంతో గంభీరంగా, అంతర్జాతీయ గీతంగా రచించినాడు, మఖ్టూం ఈ గీతాన్ని

“సారా నన్‌సార్‌ నొమారా హై

వూరబ్స్‌ పటిమ ఉత్తర్‌ దక్కన్‌,

నామ్‌ అమెరీక్తి వాం అఫ్రంగి,

వాం చీనీ జా(భాజానె వలన్‌!

మము ఆంగేయులం, అమెరికన్‌లం, చీనీ యోధులం, ప్రపంచమంతా మేమే, ఉత్తరం, దక్షిణం, తూర్పు, పడమర, ఈ ప్రపంచమంత , మాది, ఈ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం, (ప్రపంచ ్రజలందరిది' అంటు నినాదించుతాడు మఖ్యాం.

మభఖ్టూం సరసుడు, యోధుడు, విష్ణవకారుడు, శృంగారమయ, సుఖప్రదమైన జీవితం 'ప్రపంచ ప్రజలందరి హక్కు అంటారు మభఖ్టూం, అందుకొరకు జీవితాంతం, విశ్రామ మెరుగక పోరాడినాడు. 'ఇంతెజారో అనగా 'నిరీక్షణ' అనే గీతంలో ననన

బేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు

“ాజ్‌భల్‌ దీదయె నమ్‌నాక్‌మెంభహెరాతె రహ్హె

సాంనకీి తరవా జుప్‌ అతరహె, జాతారహె”

అని (ప్రేయసి కొరకు జరిగిన నిరీక్షణను వర్షించుతారు.

“రాత్రంతా కన్నీళ్లలో గడిచిపోయింది, ఉఛ్వాస, నిశ్వాసలతో నీవు వస్తూ, పోతున్నట్టు అనిపించింది. నీ నిరీక్షణలో తెల్లవారి పోయింది. అని మఖ్టూం ప్రేయసి నిరీక్షణ.

తెలంగాణ (ప్రజల గుండెలలో నేగాక, ప్రపంచ (ప్రజల జీవనాడులలో చిరంజీవిగా స్పందించగల యోధుడు మఖం. న

జూలై 22, 1998 ఆగ మహాకవి మఖ్లూమ్‌ 6 కవితా వైశిష్ట౦

ప్రకృతిలోని అపురూపమైన అందచందాలను, సౌందర్యాన్ని అనేక మంది కవులు, వివిధ రీతులుగా వర్షించినారు. విష్లవవాది, అభ్యుదయకవి అయిన మఖ్యుమ్‌ రమణీయమైన ఈ సౌందర్యాన్ని తన కవితలలో విస్మరించలేదు. అతను సౌందర్యోపాసకుడు. అందమైన జీవితం కొరడీ విప్లవం అని నమ్మి రచనలు చేసి, అందుకు చివరిదాకా పోరాటం సల్సి అభ్యుదయకవి,

వేఖ్వామ్‌ ఆలోచనా సరళి వినూత్నమై, వర్షనారీతి అద్వితీయమైనది. అాదమైన యువతుల దేహాలను, మెరుగులు, అలంకారాలు లేకుండా సాధారణమైన వర్షించుతాడు,

నెఛీమలగీ ఆగ్‌ పరేషాన్‌ హై మళ్లీ

కుబ్‌మోబ బదన్‌ ఆయె హై సానీమే ననోనె” ,

అందమైన దేహాలు కొన్ని నీటిలో స్నానానికి దిగినప్పుడు, నీటిలో అగ్నికిఖల ప్రవేశంత జ్యాలలంటుకున్నవని, చేపలు అందోళనచెందినవట, ఆతిరమ్యమైన విషు న్ని అలవోకగా వర్లించిన కవి శ్లాఘనీయుడు. క

తన కవితాసంకలనమై 'బిసాతె రల్స్‌'కు రాసిన ముందు మాటలో మళమ్‌ 5 వి తనలో నిగూఢమై ఉన్న బాధలను, వాని వలన కలిగే అనేకమైన అనుభావాలని వా! రూపంలో వ్యక్త పరుస్తాడు. ఆదే విధంగా కవికి ప్రకృతిలోని అందచందాల వల అనుభూతిని' గూడ, గీతాల రూపంలో వ్యక్తపరుస్తాడు. న ఖ్రఫ్తానకానిపాన పాప టాటదాన కన టానపాట నీలోన

దేవులపల్లి మదన్‌మోవాన్‌ రావు" మభఖ్లూమ్‌లోని ఈ అభిప్రాయం అతని కవితలలో (ప్రస్ఫుటంగా కనిపించుతుంది.

'ిలోం మె అజ్‌ధామ్‌ ఆర్జూ లబ్‌ బంట్‌ రహ్హైధే

నజర్‌స గుప్రగు వోతీథీ దమ్‌ జల్చల్‌ క భర్తే ధే

గాఢమైన (ప్రేమలోని అనుభవాలను, దానిలో కలిగే బాధను, పై పంక్తులలో మఖ్టూమ్‌ మనసు కదిలే విధంగా వ్యక్తపరిచినాడు. వీనితో అతను 'మనసులో కోరికల సమూహంతో, పెదవులు కదిలేవి కావు. ఆ కోరికలను, ఆకాంక్షలను మనసులో నిగూఢమైన (ఢ్రేమ వ్యక్తపరచనివ్వనిది. మౌనంగా, ఆ బాధను అనుభవించక తప్పదు. (ప్రేమలో పరవళమై పోయిన మనసుతో, మౌనంగా చూపులతో మాత్రం (ప్రేమను వ్యక్త పరచుకోగలిగే వారము” ఇది అనుభవించవలసీన అవస్థ మాత్రమే కాని, వ్యక్తపరచగలిగింది మాత్రం కాదు. ఇంతటి మధురమైన అనుభూతిని, భరించలేని బాధను మఖ్టూమ్‌ ఈ కవితలో చెప్పగలిగినాడు.

ఇంతటి, సునిశితమై, సున్నితమైన మనస్సుతో, మఖ్టూమ్‌ రచించిన గీతాలు, సాధారణ వ్యక్తుల అనుభవాలు మాత్రమే నేమో, అన్న ఆలోచననను కలిగించుతవి.

“సాగ్‌ కె కినారె” అను గీతంలో

“అంగ్జాయియా. లేతా వునా తూఫానె జవాని

మల్తావంవ అంబే ఉఠా ఫీత్తోంో జగానె”

“యవ్వనం, ఒళ్ళు విరుస్తూ, ఉప్పెన వలె పొంగుతూ, కండ్లునులుముకుంటూ, అనేక వికారాలతో యెన్నో చమత్కారాలను ప్రదర్శింపజేస్తున్నది' నిండు యవ్వనంలో కలిగే (ప్రతి అనుభూతిని, విచారాన్ని మఖ్రూమ్‌, రసవత్తరంగా వర్షించినాడు.

బహుళ జనాదరణ పొందిన 'చంబేలీకె మండ్వేతలే' అను గీతం, మఖ్టూమ్‌ *చారగర్‌ అనుశీర్షికతో రానంది. హైదరాబాద్‌ పట్టణంలో నంభవించిన (ప్రేమికుల గాధను మభఖ్లూమ్‌యెంతో రమ్యంగా, ప్రతిభావంతంగా గీతముగా రచించినాడు.

వీక్‌ చంబేలీకె మండ్వేతలే

మైకదేసె జురాదూల్‌ ఉన్‌ మోడ్‌పర్స్‌

బో బదన్‌స్వార్‌కె ఆగ్‌మె జల్‌గయే"

'పానశాలకు కొద్ది దూరంలో, ఒక చంబేలీ పూల పందిరి కింద, రెండు దేహాలు (ప్రేమానలంలో జ్వలించిపోయినవి' అని గీతాన్ని ప్రారంభించుతాడు.

న

నుధురోహలు

“ప్యార్‌ వార్పె వప్రా

స్వార్‌ ఉన్‌కా ఖుదా

స్వాల్‌ ఉన్‌కి చితో అంటూ వారి (ప్రేమలోని గొప్పదనాన్ని, నైర్మల్యాన్ని వర్షించుతాడు.

చరిబేలీపూలు, పూలపందిరి చల్లదనానికి సువాసనలను వెదజిమ్ముతవి, ఇదే పందిరి కింద రెండు దేహాలు నిర్మలమైన (ప్రేమలో ఆహుతియయిపోయిన, (ప్రేమగాధ, వతి

వారిది నిర్మలమైన, స్వచ్చమైన (ప్రేమ, ప్రేమే వారి దైవం, చివరకు (ప్రేమే. వారి చితి, అని ఒక బాధామయ గాధను వర్షింఛినాడు.

“నస్తీదో. క మినారో నె దేఖా ఉన్నై

మందిలో కె తీనాభో నె దేఖా జిన్లై

కదేతీ దరాడో నె దేఖభా ఉన్నై

ల స్తంభాలు, మందిరాలలోని స్తూపాలు, పానశాలలోని దాలు అస్థి వీరి ప్రేమను గమనించినవి. ఇవన్నీ పవిత్రమైన వారి ప్రేమకు సాక్షులుగా ( వర్లించుతూ

“యె బతా చారగల్‌

తేరి జన్‌బేల్‌ ను

మన్టయె కీమ్యూయె మొనొబ్బుల్‌ ఫ్‌? ,

కుభ్‌ ఇలానొ ముదానాయె జిల్పల్‌ వి హై?

ష్‌ క్ష దాతను, స కర్తల ప్రక్తి తుతాడు మఖ్టామ్‌. ఓ సృష్టికరా, అన్నదాత,

న + పృష్టికర్తను అ ళహించటానిక్‌, ప్రేమికులను

యెన్నో మహిమలకు పేరుగాంచిన, నీ జోలెలో, ప్రేమను ప్రోత్స రక్షించటానికి చిట్కాలు ఏమైనా ఉన్నవా? థీ ఇది ల మే చెందిన ఆవేదనకు నిదర్శనం.

వో అనగా “ఆమె” అను ఒకో గీతంలో

వీక్‌ అయిన గం జో అను బన్‌కె హె నక్త నవ్‌

దిలొసి నహెనూన్‌ కల్‌నక్తాహై కహెనల్తా నహ

ఆంటూ (ప్రేమలోని బాధను వల్లించినాడు. మ

ఇది నా యైమల్‌ కన్నీరై ప్రవహించలేని బాధ. ఈ బాధను మనసు స్పృర్మించుతుంగ్యా అనుభవించుతుంది, కాని ప్రకటించలేదు. ఇది ('ప్రేమికులలో, గుష్తమై, నిగూఢమై ల 1 త్రఫటానీ వట పాన పనన ట పానపాన రో

దేవులపల్లి మదన్‌మోహాన్‌ రావు అమభూతి, అవస్థ ఇది మహాకవి మఖ్యుమ్‌ మధురకవితల స్ఫుల వివరణ. మళఖ్లూమ్‌ విష్ణవ కవిగా, అశ్రమాలకు వ్యతిరేకంగా గొంతెంత్తి రచనలు చేసినాడు. 'ప్రసంచంలో సామ్యవ్యవస్థ్ర స్టాపన పట్ట తన ప్రగాఢ విశ్వాసాన్ని (ప్రకటించి, అందుకు జీవితాంతం, కార్యోన్ముఖుడైై పోరాడినాడు. పళపంసలంపలపటలుటు 70 తాలిాలాటలామాాలాలా

జూలై 19 1998 ట్య ఆగ విష్ణవకవిగా మహాకవి మఖ్లామ్‌ ౮ ర

అభ్యుదయ సాహిత్యంలోని విప్లవ శకవైతాళికులలో మహాకవి మఖ్టూమ్‌ ఒకరు. వివిధ భాషల విష్ణవ కవితా ప్రపంచంలో మహాకవి మఖామ్‌ చిరంజీవి. ప్రజల జీవితాలను చిత్రించి, ప్రజల నమన్యలను చర్చించి, సమాజంలోని అక్రమాలను ప్రతిఘటించి, సామ్రాజ్యవాద, నాజీ విధానాలకు వ్యతిరేకంగా, బలమైన ఉద్యమాన్ని నిర్మించి పోరాడిన, మభఖూమ్‌ ఒక ఆచంచలమైన, అజేయమైన విప్లవ శక్తి

సాషఘ్రాజ్యవాదులు, నాజీ నియంతల, రాజ్యవిస్తరణ కాంక్ష, జాత్యహంకార ఫలితాలే వినాశకరమైన్‌ యుద్దాలు-యుద్దాలలో హతులయేది మూత్రం, వేల కొలది సైనికులు, లక్షలాది 'సామాన్యజనం.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ద ఫలితంగా యేర్పడిన మారణహోమం, విధ్యంసకాండ మానవజాతి మసుగడకే ముప్పు తెచ్చిపెట్టింది. ఈ పరిణామాలకు తీత్రంగా స్పందించిన కమ్యూనిస్టు, (ప్రజాస్వామ్య దేశాలు, ఒక మహాయజ్ఞం వంటి శాంతి ఉద్యమాన్ని నిర్మించినారు. అంతర్జాతీయ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం ఈ మహోద్యమానికి నాయకత్వం వహించింది. మన దేశానికి చెందిన రమేష్‌ చంద్ర సెక్రెటరీ జనరల్‌గా, విశ్యశాంతి స్థాపనకు ఈ ఉద్యమం చేసిన కృషిలో, మళఖ్టామ్‌ ప్రముఖ పాత్ర నిర్సహించినాడు.

యుద్దాలలో ఆకాలంగా ప్రాణాలను కోల్పోయి, అధినేతలకు సొమ్రాజ్యాలను కట్టబెట్టే సైనిక సోదరులకు, సామన్యజీవితం పట్ల ఆసక్తి ఉండదా? తల్లి దంథ్రులు. భార్యా , పిల్లలు, బంధు, మిత్రులు మొదలగు వారితో సంతోషకరమైన జీవితం గడపలెనన్న లల లజల ల లలలిల 7 తంతాలామాటుటన నాపి

దేవులపల్లి మదన్‌మోనాన్‌ రావు

కోరిక సైనికులకు ఉండదా? కొడుకులను యుద్దాలలో కోల్పయిన తల్లిదండ్రుల పుత్రశోకంతో, భర్తలను పోగొట్టుకుని అనాధులైన చంటి పిల్లల ఆర్తనాదాలతో 'సైనికునికి యెటువంటి సంబంధం ఉండదా? మళియెందుకు సైనికుడు ఈ యుద్దానికి సీద్దమవుతున్నాడు? ఇదే (ప్రశ్న మభఖ్లూమ్‌ 'సిపాహి' అనే గీతంలో, జ్టనికునితో అడుగుతున్నాడు.

జానెవాలె సిపాహిసి వూళో

నొ కవో జూరసాసైై

కౌన్‌ దుఖ్యాహై జో గా రహిహై?

భూకె బచ్చోకొ జహెలా రహీహై

లాన్స్‌ జుల్సెకీబు ఆరహిహై

జిందగి హైకె చిల్లా రహీహై"

"పై గీతంలో మఖ్టూమ్‌ ఒక హృదయ విదారక దృశ్యాన్ని చిత్రించినాడు.

అదిలిపోతున్న ఆ సైనికుడిని అడగ్గండీ?

అతను ఎక్కడికీ పోతున్హాడు?

శోకంతో గొణుగుతున్ను ఆ దుఖిత ఎన్వురు?

జకలితో శోస్తించుతున్ను పిల్లలను ఊరదించుతున్నది"

శనం కాలిపోతున్లు నానన వస్తున్నది

జీనితం ఇక్కడ భోరుముంటున్నది?

ఇధి మఖ్టూమ్‌ హృదయంలో చెలరేగిన మారణ ఘెష

ఇదే గీతంలో,

ఈల్చై సహ్మెనునె హై నజార్కె

శ్రన దర్‌ దర్‌కె చల్రిహై తార్కె

క్యా జనొని కఖూ వో రహాహ్ఞై

సుర్జ్‌ హై అంచలో కె కినారె”

అంటూ యుద్ద సమయంలో జరిగే బీభత్సాన్ని వర్ణించినాడు మభఖ్టూమ్‌,

చృళ్వాలు కంవంచి సోతున్షవి"

చుక్కలు ఖభయంకంపిత్తులౌతున్నవి న ఉభనపదనట్తితటా నలా

మధురోహలు

యన్వునం వధింస బడుతున్హది,

స్త్రీల కొంగులు రక్తంతో తడిసి నర బడుతున్లుని.

అంటూ యుద్దం వలన కలిగే భయంకరమైన పరిణామాలను వ్యక్త పరిచినాడు.

చివరి నాలుగు పంక్తులలో ఆశాజ్యోతిని వెలిగించుతాడు. ఈ యుద్దాలు ఇక ముంద ఉండబోవని, వాటిని సర్వశక్తుల ప్రతిఘటించి నివారించుతామన్ను దృఢ విశ్వాసంతో, 'ప్రపంచమంతట శాంతి కపోతాలు స్వేచ్చగా విహరించే సజీవ దృశ్యాలను చూస్తాడు మఖ్యుమ్‌.

౫5 రవో హై సియాహ్‌ క దేరు

నోరనో హై మెరిజా ననేర

ఓ వతన్‌ ఛోడ్‌ కర్‌ జానెవాలో

ఖుల్‌గయ ఇన్‌ఖిలాబి ఫ రేరొ

అంటూ ఆవేళంలో గొనం చేస్తాడు.

చీకటి తెరలు విప్పుకొని తెగిపడి సోలున్లని,

ప్రేయన్సీ వెలుతురు నిరజిమ్ముతు తెల్లనారుతున్నుది.

ఊర్చు పల్లె, దేళం విడిచి పోయె,

సోదరులారా,

విప్తన పతాకర్మీ ఎగిరి రెసరెపలాడుతున్లుది'

యుద్దాలు అంతరించి, (ప్రశాంతమైన సమాజం నెలకొనగలదని మఖ్టామ్‌ దృఢవిశ్వాసం, సామ్రాజ్య వాదుల, యుద్గోన్మాదుల (క్రౌర్యపు కోరల తెగనరకడానికి, విప్లవ పతాకం రెపరెపలు, విశ్చ మానవాళికి ఉత్సాహాన్ని కలిగించుతున్నవి.

ప్రశాంతమైన విశ్చమానవ మనుగడ, మఖ్దూమ్‌ చూడదలిచింది. మనిషిని, మానవాళిని 'పేమించినాడు మఖ్దూమ్‌.

మఖ్టూమ్‌ మార్గం విప్లవ పంథా.

మఖ్యూమ్‌ ధ్యేయం, యుద్దాలు, అరాచకాలు లేని సమసమాజం.

మానాల అద్యవడా.

న టా

ఆగస్టు 2, 1900 ళ్‌ ి జ౦గె-ఆబా(ది కవి కార్రేడ్‌ మఖ్టూమ్‌ న క. టే

ఎశ్చమా నవ స్వాతంత్ర్యం, సౌభ్రాతృత్వం, శాంతి కొరకు కాన్రేడ్‌ మళఖ్టూమ్‌, జీవించి ఆ ఆశయాల కోసమే మరణించినాడు. వీనీ కొరకు ప్రాణాలొడ్డి పోరాడిన మఖ్యుమ్‌ అమరవీరుడు.

భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ కేంద్ర కమిటీ సమావేశాలలో పాల్లొనటానికి, ఢిల్లీ వెళ్ళిన మఖ్యుమ్‌ 1969లో అక్కడనే గుండె పోటుతో మరణించినాడు. మఖ్టూమ్‌ తిరిగి సజీవంగా హైదరాబాద్‌కు రాలేదు, ఒక్ష (ప్రత్యేక విమానంలో తీసుకువచ్చిన ఆయన శవాన్ని, విమానాశ్రయంలో లక్షలాది జనం అ'శ్రుతర్నణలతో, శోక్రతస్తులై, అందుకున్నారు,

కార్మెకులు, కర్షకులు, కవులు, సాహితీవేత్తలు, సాధారణ ప్రజలు” రాజకీయ ప్రత్యర్థులుగూడ, ఆయన శవంపై, బరువైన గుండెలతో, అశ్రువులను రాల్చి వీడ్కోలు పలికినారు,

సారరాబాద్‌ వీధులలో, చాయెభానాలనో, హోటెళ్లలో, సభలలో, సమావేశాలలో, మఖ్టామ్‌ ఇంకా ఛలోక్తులు విసురుతున్నట్టే అనిపించుతుంది ' ఆయన చిరస్మరణీయుడు. మఖామ్‌ రాసిన గీతం 'జంగె అబాది' స్వాతంత్ర్య గీతం అనేక దేశాలలో ప్రసిద్దిగాంచింది.

సంయుక్త సోవియట్‌ సోషలిస్ట్‌ రిపల్లీక్‌లోను, ఇతర (ప్రజాస్వామ్య దేశాలలోను మఖ్టున్‌ 'జంగె ఆజాది' కవిగా విశేష ఖ్యాతిని ఆర్జించినాడు. మఖ్యామ్‌ యే సభకు వెళ్ళినా సాధారణ సమావేశాలకు పోయినా 'జంగె అజాది' గీతం పాడమని కోరేవారు. మభఖ్టూమ్‌ మాస్కోలో ఒక సమావేశంలో ప్రసంగించినప్పుడు గూడ ఈ *జంగె అజాది గీతం కొరకు, ప్రజలు తమ కోరికను వెల్లడించినారు. న గా

మధురోహలు

మన దేశంలోని కార్మికులు, కర్షక్రులు, సాధారణ ప్రజలు దీనినాక ఇంటింటి గీతంగా పాడుకొని పరవశం చెందేవారు. నిజానికి ఇది రాజకీయాలకు, సిద్ధాంతాలకు అతీతంగా సకల మానవాళి పాడుకోవలసిన స్వాతంత్ర్య గీతం.

భారతదేశంపై బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్య వాదుల దుష్పరిపాలన కొనసాగుతున్న రోజులు. హైదరాబాద్‌లో నిజాం నిరంకుశ పాలన చిందులు తొక్కుతున్న రోజులు. ఆ రోజులలోనే మఖ్యామ్‌ స్వతంత్ర గీతాన్ని రచించినాడు.

“'యెజంగ్‌ హై జంగె ఆజాది

నామ్‌ హీంద్‌కె రహ్హైనాలో(కీ

మవళ్కూమోక్తి మజ్పూరోంక్కీ

మజ్ఞారోక్తి దవా కానోంకీ

ఆజాది కె నుత్వాలోకీ

ఇది స్వాతంత్ర పోరాటం. పీడింపబడి, నిస్సహాయులయిన వారి పోరాటం, కార్మికులు, కర్షకుల పోరాటం. స్వాతంత్ర్యం కొరకు ప్రాణాలనైనా, ఆర్సించగల యోధుల పోరాటం. ఇది భారతదేశంలో సీవసించే అఖిల భారతీయుల పవిత్ర సంగ్రామం. ఇది స్వాతంత్ర్య సం(గ్రామం, అని దేశవాసులకు ప్రబోధ గీతాన్ని పాడి ముందుకు నడిపించుతాడు.

'సారా సన్‌సార్‌ వామారాహై

వూరబ్స్‌ పళ్ళిమ్‌, ఉత్తర్‌ దక్కన్‌"

అనగా ప్రపంచమంత మాది. (శ్రమ జీవులది, రైతుల, పీడిత ప్రజానీకానిది. వీరిని సామ్రాజ్య వాదులు, భూస్వాములు పీడ్రించుతున్నారు. వీరిని బానిసలుగా చేస్తున్నారు. మేమంత ఒక్కటయి, ఐకమత్యంతో. ఈ స్వాతంత్ర్య సం(గ్రామాన్ని పోరాడుతాం.

6ప్రపంచ కార్మికులార ఏకం కండి" అన్న నినాదానికి ప్రతిస్పందనగా , విశ్చవానవా ళి ఐక్యతను, ఉమ్మడి స్వాతంత్ర్య పోరాటాన్ని మఖ్యుమ్‌ ప్రై పంక్తులలో ప్రతిబింబింప చేసినాడు.

నా; జంగ్‌ వాకా, వొ అమన్‌ వొక్వా?

దుష్మన్‌ బిన్‌మె తారాబ్‌ నవో,

వొ దునియ దునియ క్యా నోక్కి,

జిన్‌ దునియ మె స్వరాజ్‌న నో

ఎవొ; ఆజాద్కి ఆవాది క్యాహై న

దోవులవల్లి మదన్‌మోవాన్‌ రావు

మజ్టూరొంక జిన్‌ మె రాజ్‌ నవొ?

సామ్రాజ్యవాద శక్తులు, నాజీ నియంతలు దురహంకారంతో 'ప్రపంచాన్నంతటిని యుద్ధ జ్వాలతో అంత మొందించి ప్రయత్నించినవి. మానవాళి మనుగడకు ముప్పు తెచ్చిన వీరి (ప్రయత్నాలను తిప్పికొట్టి, ప్రపంచంలో శాన్ళత శాంతిని స్థాపించాలని, మఖ్యుమ్‌ ఆకాంక్ష

శత్రువులను, మానవ విద్రోహులను తుదముట్టించలేని యుద్దాలు, శాంతి స్థాపించలేవని, శత్రువును నాశనం చేయలేని యుద్దాలు వ్యర్థమని పై పంక్తులలో మఖ్దామ్‌ అభిప్రాయ పడినాడు. ప్రపంచదేశాలన్నిటికీ స్వాతంత్ర్యం లభించవలెనని, మనిషికి స్వాతంత్ర్యం, స్వేచ్చలేని ప్రపంచం వృధా అని ఆంటారు. ప్రపంచమంతట కార్మిక, కర్టక ప్రభుత్వం ఏర్చడ్డనాడే, విశ్చమానవాళికి స్వేచ్చలభించినట్టని మఖ్టూమ్‌ అభిప్రాయం.

'జంగె ఆజాది” (స్వాతంత్ర్య సమరం) అనే గీతం ప్రపంచంలో సామ్యవాద వ్యవస్థకు స్వాగతం పలికింది. కార్మిక, కర్షక ప్రభుత్వాన్ని ఆహ్వానించి, మానవుడి, మానవుడు పీడించి బానిసలను గావంచే వ్యవస్థను తీవ్రంగా ప్రతిఘటించింది. ఈ గీతంలోని చివరి పంక్తులలో

“లో నుర్డ్‌ సవేర ఆతాహై

ఆజాదిక్క అజాదీక

గుల్లార్‌ తరాన గాతాహై

ఆఅవాదీక్క ఆజాదీక్తు

దేళో పర్టమ్‌ బహెరాతాహైై

అజాదీక ఆజాటీక...

అంటు అరుణారుణ ఉషస్సుకు దృడ విశ్వాసంతో స్వాగతం పలుకుతున్నాడు కవి-

"అరుణారుణ ఉషస్సు (ప్రపంచమంతట తేజస్సుతో ('ప్రసరించుతున్నది. ప్రకృతి దీనికి స్వాగత గీతాలను ఆలపించుతున్నది, విశ్శమానవ స్పేచ్చాపతాక గర్భంగా రెపరెప లాడుతున్నది.' ఆంటూ వివిధ దేశాలలో నివసించే ప్రజలందరిని, సంపూర్ణ స్వేచ్చకొరకు జరిగే, సం(గ్రామనికి, ఆహ్వానం పలుకుతున్నాడు కామ్రేడ్స్‌ మభఖ్బూమ్‌. 7 టూ.

ఆగస్తు 9, 1998 ॥ $ ఎక్‌ చ౦బే లీకె మంద్వి తలె నానా ననన

కాద్రేడ్‌ మఖ్టూమ్‌ ఉస్మానియా విశ్శవిద్యాలయంలో విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు, విశ్శవిద్యాలయంలోను, హాస్టళ్లలోను, ఆయన సునిశిత ఛలోక్తులకు ప్రసీద్ది. మఖ్టూమ్‌ సౌమ్యమనస్కుడు, ఛలోక్తులకు చక్రవర్తి, రాజకీయ జీవితంలోని పోరాట సమయాలలో కూడా ఛలోక్తులతో ఆయన ఉద్యమాలకు వటుత్వం కల్పించి, కార్యాకర్తలను ఉత్సాహపరచేవాడు.

ఎంత క్లిష్ట పరిస్థితులలోనైనొ రాజీ పడని ఉద్యమకారుడు, నాయకుడు, నిష్కళంకమైన రాజకీయ వేత్త, బహుముఖ ప్రజ్ఞకలగిన కవితా చతురుడు.

గౌరవ (ప్రదమైన మానవ మనుగడకోసం మఖ్వామ్‌ జరిపిన అవిశ్రాంత పోరాటమే విరామమెరుగని ఆయన జీవితం.

జీవితంలో అడుగడుగున అక్రమ నియమనిబంధనలు, నిర్బంధాలు, కొర్మిక సంఘాలను సంఘటిత పరచి, ఉద్యమించ వలసిన ఒత్తిడులు ఆయన కెప్పుడూ ఊపిరాడనివ్వలేదు.

తాను రాసిన ఖైదో అనే ఒక గీతంలో మఖ్దూమ్‌,

ముయొఘంహైకె

మెర గిరా. మాయమనె ఉమ్‌,

నై జిందా నావు

నడ్రై ఆజాదియె జిందానే నతన్‌ కృవుళన వాన, ల. సే ల.

దేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు అంటూ బాధ పడుతాడు.

'నా జీవితమంతా నియమ నిబంధనలకు, నిర్బంధాలకు లోనై, దేశంలోని ఆక్రమ నియమాలు, నిర్బంధాలనుండి, దేశ (ప్రజలకు విముక్తి కలిగించ లేకపోతిని గదా అన్న విషయమే, నన్ను బాధించుతుంటుంది.' అంటాడు మఖూమ్‌.

చారగరో శీర్షికతో మఖ్యమ్‌ రాసిన గీతం 'ఎక్‌ చంజే లీక మండ్వే తలె' అని బహుళ జనాదరణ పాందింది. విద్యాధికులు, విద్యార్హతలు లేనివారు చాల మంది ఈ గీతాన్ని ఆలపించుతుంటారు.

హైదరాబాద్‌ పట్టణంలో ఏదో ఒక ప్రాంతంలో ప్రేమికుల విషాదసంఘటన ఒక చంబేలి పూల పందిరి క్రింద ఘటించినట్టు ప్రతీతి. ఈ సంఘటననే మఖ్జామ్‌ తన కవితలలో 'ఎక్‌ చంబేలికై మండ్వే తలె" అని రాసీనాడు

ఎక్‌ చంబేలీ కె మంద్వే తలె,

దో బదన్‌ ప్యార్‌ ఆగ్‌ మె జల్‌సయోె”

'ఒక చంబేలీ పూల పందిరి కింద రెండు దేహాలు (ప్రేమానలంలో జ్వలించుకు పోయినవి” అంటూ గీతం (ప్రారంభించినాడు.

'స్యార్‌ వార్చె వఫ్రా

ప్యార్‌ ఉన్‌ కా ఖుద,

స్యార్‌ ఉన్‌ కి చిత

ప్రేమే నారి వళ్వానం, (సేమే వారి దైనం,

ప్రేమే వారి చితి, అంటూ ఆ ప్రేమికుల స్వచ్చమైన ఆదర్శాన్ని, (ప్రేమ జొన్నత్యాన్ని మఖ్టూమ్‌ వర్షించినాడు.

(బో బదన్‌,

ఉన్‌మె భీ చాందీ మెగ నవోతె నావ

టైప్‌ దొతాజెరు, తాజెదమ్‌ పూల్‌ పిచ్లె పహెర్‌

ఠండి కంది సుబనొ రు చముక్‌కి నావ

వాల్ళె మాతన్‌ హువి”

'రెండు దేహాలు, కురుస్తున్న మంచులో తడిసి, వెన్నెలలో చల్ల చల్లని గాలులు వీస్తున్న సాయం సమయంలో, అప్పుడే వికసించిన రెండు పూవులై, ప్రే మరియు విశ్వాసాలకు హన టవకునటావవలానర్యాలనటాటానతానిన

మధురోహలు బలిమై పోయినవి. ఒక చంబేలి పందిరి కింద,

ప్రేమ జంట, విశ్వాసం, ప్రణయం కవిని గాఢంగా కదిలించి, స్పర్శించినప్పుడు,

నాం దేఖా న.

దిన్‌ మె జౌర్‌ రాత్‌ మె

నూరొ జుల్మాల్‌ మె(

“జనమంతా వారిని అన్ని సమయాలలోను, ముసిరిన చీకట్లలో, వెన్నెలలో, పగటి వేళలోను, చూచి స్పందించినారు.

'మస్తీదోె మినారో నె దేఖా ఉీన్లై

మందిరోక కీవాఢో నె దేఖా డీనై

మైకదెకె దరాదోనె దేభా ఉన్నై”

(ప్రేమకు, మందిరాలు, మసీదులు, పానశాలల వంటి పట్టింపులేవి ఉండవు, అని కవి వర్లించుతూ, ఆ (ప్రేమికులను మసీదులు, మందిరాలు, పానశాలలు అన్ని గమనించుతూనే ఉన్నవి, అని కవి వర్ణన.

మందిరాలకు, మసీదులకు వెళ్ళేవారు,

పానశాలలో సమయం గడిపేవారు, ఆందరు, ఆ ఇద్దరు ట్రేమికుల పరిస్టితి, (ప్రేమ పట్ట వారిరువురి విశ్వాసం గమనించి హర్షించినారు. సృష్టికర్తను, అన్నదాతను (చారగర్‌ కవి 'ప్రశ్నించినాడు.

'అబ్‌ అబల్‌ తా అబబ్‌

యె బతా చారగల్‌

తేరి జన్‌ బేల్‌ మె

మస్ప్టయె కేమ్యాయె మొనాబ్బల్‌ భిహై

కుభ్‌ ఇలాజొ నుదానాయె దల్చల్‌ భిహై?

ప్రేమికులకు ఇటువంటి అన్యాయం ఆదినుండి, ఈనాటికీ జరుగుతున్నది. ఓ సృష్టికర్త అన్నదాత, నీీజోలెలో (గ్రేమకు, (యేమికులకు జరుగుతున్న ఈ అన్యాయాన్ని నివారించటానికి, యేదైన బొషధం ఉన్నదా? అని ఆపదలను, అన్యాయాలను, నివారించి, జనులకు శాంతిని సమకూర్చగలశక్తి ఉందంటారు, ప్రేమికులను రక్షించి కాపాడటానికి నీవేమైనా చేయగలవా?

న

దోవులపల్లి మదన్‌మోహా ! రావు ఎక్స్‌ చంబేలి కె మండ్వే తలె మ్రైకదె సె జర దూర్‌ ఉన్‌ మోడ్‌ పర్‌ దో బదన్‌ స్వాళ్‌కి ఆగ్‌ మె జల్‌నయో" సమాజంలోని దురాచారలకు, మూఢ నిశ్వాసాలకు బభ్రియుయి. పోయిన స్వచ్చమైన ఆ ర్రేమజంట ఆత్మలు ఈ నాటికీ నిర్మలాకాశంపై విహరించుతున్నట్టే అనిపించుతుంది. సలల పళంటు టు 20 ాాాటాలాటాటనటో

సెప్టెంబర్‌ 20, 1998 హెదరాబాద్‌ సంస్తానంపై పోలీసు చర యా వి ్ట రీ ___కనిజుకాల భయాని స్వాతంత్రం రాక పూర్వం హైదరాబాదు సంస్థానం అనేక మతాలవారికి, భాషల వారికి సంగమంగ (ప్రసిద్ది చెందింది. అన్ని మతాల భాషలవారు ప్రశాంతంగా జీవితాలు గడిపిన రోజులను మరువలేము. సంస్థానాన్ని పరిపాలించిన రాజ భాష ఉర్పూ నేర్చుకొనక తప్పలేదు. ఉరూ భాషకు ప్రాముఖ్యత ఉండేదన్న విషయం గూడ వాస్తవం, ఉర్జూ భాష అన్ని మతాలవారికి సమ్మతమైన (ప్రజాభాషగా రూపొందిన విషయం గూడ హెస్త్రవం, భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చి, ఆంగ్లేయులు భారత ప్రభుత్వాన్ని వదిలిన తరువాత, నిజాం హైదరాబాద్‌ సంస్థానాన్ని స్వతంత్ర దేశంగా ప్రకటించుకున్నాడు. నిజాం రాజుకు సలహాదారులైన కొందరు మతతత్వ వాదులు చేసిన కుట్ర ఇది. ఆయనపై అనేక రకాల వత్తిడులను తెచ్చి, ఖాసిం రజ్వీ అను వ్యక్తి రజాకార్‌ సంస్థను స్థాపించి, మతదురహంకారంతో ముస్టిమేతరులపై దౌర్జన్యాలను, అమానుష హింసొకాండను సాగించినాడు. (ప్రజలకు సంస్థానంలో శాంతి భద్రతలు కరువైపోయినవి. నిజాం రాజును లెక్కచేయక సంస్తానంలో బీభత్సాన్ని సృష్టించి నాడు ఖాసిం రజ్వీ. రజాకార్డు జరిపే మారణ హోమాన్నుండి సంస్థాన (ప్రజలను రక్షించుటకు భారత (ప్రభుత్వం పోలీసు చర్యను జరుపక తప్పలేదు. ఇక్కడ ఇంక కొన్ని విషయాలను గూడ విస్మరించలేము. భారతదేశంలోని సంస్థానాలను అన్నింటిని, ఐక్యపరచి, ఒకే ఐక్య భారతంగా రూపొందించవలెనన్న ఉద్దేశంతో గూడ పోలీసు చర్య ఆవసరమైంది. లలల 2/ అతమటతటాలాలునా

దేవులవల్లి మదన్‌మోహాన్‌ రావు అన్నిటికన్న ముఖ్యమైంది తెలంగాణ ప్రాంతంలో కమ్యూనిస్కృల ప్రభావం అనేక సంవత్సరాలుగ, రాజరికంలో (మగ్గి, దేశముఖ్‌లు భూస్వాముల దౌర్జన్యాలతో విసిగి పోయిన ప్రజలు, భూస్వామ్య విధానానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ పోరాటం జరిపీనారు. కమ్యూనిస్టు పార్టీ, ఆంధ్రమహాసభ, రైతు సంఘం నాయకత్వంలో (ప్రజలు రజాకార్లను, వారికి అండగా నిలిచిన దేశముఖ్‌లను, భూస్వాములను (గ్రామాలనుండి తరిమికొట్టినారు, తెలంగాణప్రాంతంలోని కొన్ని వేల ఎకరాల భూమిని రైతులు పంచుకొని స్వేచ్చా జీవితం గడిపినారు. రజాకార్ల దౌర్జన్యాల నెదుర్కొని అనేక (గ్రామాలను స్వతంత్ర (గ్రామాలుగా 'ప్రకటించినారు. తెలంగాణ రైతులు జరిపిన ఈ సాయుధ పోరాటం (ప్రపంచ దేశాల అధినేతలకు చర్చనీయాంళమై ప్రజల ప్రశంసలను పొందింది. తెలంగాణ ప్రజల ధైర్య సాహాసాలకు చైతన్యానికి ప్రపంచ ప్రజలు జేజేలు కొట్టక తప్పలేదు.

ఈ అంశంగూడ భారత ప్రభుత్వానికి భయాన్ని కలిగించింది. తెలంగాణలో జరిగిన సాయుధ పోరాటం, దేశమంతట వ్యాప్తి జెందుతుందేమోనన్న భయంగూడ, పోలీసు చర్యకు కారణభూతమైంది.

స్వతంత్ర సంస్తానంగా రూపాందదలచిన నిజాం నవాబు, సైనిక బలాన్ని, ఆయుధాలను పెంపొందించుకోవటానికి, బ్రిటన్‌లోని సిడ్ని కార్టకితో ఒప్పందం కుదుర్చుకొని, ఆయుధాలను విమానాలలో దిగుమతి చేసుకోవటం (ప్రారంభించినాడు, వరంగల్‌ పట్టణానికి సమీపంలో, ఉన్న మామునూర్‌ విమానాశ్రయంలో ఈ ఆయుధాల విమానాలు దిగుతుండేవి. ఆయుధాలను దిగమతి చేసుకున్నారేగాని, వాటిని సమయానికి ఉపయోగించడం, రజాకర్లకు రాకపోయేది. వాని ఉపయోగంకొరకు ప్రత్యేక మైన శిక్షణ అవసరం.

ఎ.రొమారావు వరంగల్‌ పట్టణానికి చెందిన యువకుడు. ఆయుధాల ఉపయోగంలో, గుర్తింపులో శిక్షణను పొందిన అనుభవశాలి. కుస్తీపట్టలో కట్టెసాములో నేర్పుగలిగిన ఉత్సాహవంతుడు. ఇతడు మామునూరు విమానాశ్రయానికి సిర్ని కార్టక్‌ విమానాలు వచ్చే సమయానికి, చుట్టుపట్ల రహస్యంగ ఉండి, కార్టక్‌ పంపుతున్న ఆయుధాల రకాలను, (ప్రమాణాలను (గ్రహించి, భారత (వ్రభుత్వానికి రహన్యంగా నమాచారాన్ని అంజజేస్తున్నండేవాడు. ఈ విషయాన్ని గుర్తించి, యం,వీరభ(ద్రంరావుగారు రచించిన పుస్తకం, "హైదరాబాద్‌పై పోలీసుచర్యిలో వివరంగా రాసినారు.

పోలీసు చర్య ఒకపద్దతిలో, పథకం ప్రకారం చాలా విజయవంతంగ జరిగిందని కం టపటంలలులులులిల 22 అతలాలటాట్యాంణాలాలలాటో

మధురోహలు

చెప్పవచ్చును. మిలటరీ బలగాలను పంపేముందు, భారత వైమానికులు హైదరాబాద్‌లోను విమానాశ్రయాలను, ప్రత్యేకంగా మామునూరు విమానాశ్రయాన్ని ధ్వంసంజేసి, కార్టర్‌ విమానాలు దిగకుండా చేసినారు.

1948 సెష్టెంబర్‌ మొదటి వారంలోనే, భారత విమానాలు, సరిగ పది గంటలకు రెండు సార్ట్హు విమానాశ్రయంపై బోంబులను విసిరేవారు. ఈ బాంబులు విమానాశ్రయాన్ని ధ్వంసం జేసినప్పుడు, విమానాశ్రయంలో బావులు పడి అని నీటి బావులుగా ఏర్పడినవి. ఈ విధంగా పది గంటలనుండి. మధ్యాహ్నం ఒంటిగంట వరకు నాలుగుసార్జు, రెండు విమానాలు, విమానాశ్రయం పైకివాలి, బాంబులను కురిపించి, లేచిపోయేవి. ఒకవారం రోజులపాటు, మామూనూరు. చుట్టుపక్కల (గ్రామవాసులందరికి, ఇది ఒక వినోదంగా ఉండేది. సరిగ్గా విమానాలు వచ్చే సమయానికి, (గ్రామస్థులు ఇండ్ల బయటికి వచ్చి వినోదాన్ని చూస్తుండేవారు.

మొదటి రెండు రోజులు మాత్రం, ఈ దాడులు తమకేమైన హాని కలిగించుతవోనని, (గ్రామస్థులు భయపడిన విషయం వాస్తవం. మూడవరోజున -ఈ విమానాలు విసృతంగా కరపత్రాలను కురిపించినవి. మేము మీకు మిత్రులం, ఇది మీఫైన దొడిగాదు, కేవలం విమానాశ్రయాన్ని దగ్ధం చేయడానికి మాత్రమే అన్న ఆ కరపత్రాలు, ప్రజలకు ధైర్యాన్ని ఇవ్వటమేగాక, ద్విగుణీకృతమైన ఉత్సాహాన్ని కలిగించినవి.

ఇక్కడొక విషాదం యేమిటంటే విమానాలను కూల్చివేయగల ఆయుధాలను కార్టర్‌ రజాకార్లకు సరఫరా చేసినాడట, కాని వాటిని పట్టుకోవటంగొని, ఉపయోగించడం గాని వారికి చేతగాలేదు.

ఎటువంటి శిక్షణ, నేర్పులేక, శవలం మతోన్మాదంతో ఉద్రిక్తులై పోరాటానికి సిద్దమై మామునూరు వినమానాశ్రయంలో నియమించబడిన రజాకార్హు చావుభయంతో చతికిల బడి, దీనంగ, చెలకలలో పని చేసుకుంటున్న మంచెల మీద ఉన్న రైతుల వద్దకు వచ్చి, కొద్దిగ మంచినీళ్ళు తాగించమని, కొన్ని రొట్టె ముక్కలియ్యమని, (బ్రతిమిలాడుకున్న సంఘటనలను, (ప్రజలు చెప్పుకొని, విపరీతంగా నవ్వుకునేవారు.

హైదరాబాద్‌ నంస్నానాన్ని భారతసైన్యం చాల న్తులభంగ, నునాయానంగ వశపరచుకున్నది. ఈ సైన్యానికి శీనానిగ వచ్చిన జనరల్‌ చౌదరి, హైదరాబాదు (ప్రవేశించినవెంటనే, నిజాం నవాబు, హైదరాబాద్‌ రేడియో స్టేషన్‌నుండి, ఆయనకు స్వాగతం న

దోవులవల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు పలికినాడు. ఈ ఆ(క్రమణ తరువాత, హైదరాబాద్‌ సంస్థానం భారతదేశంలోని రాష్ట్రరిగా రూపొందింది. భారత సైన్యాలు హైదరాబాద్‌లోని అన్ని ప్రాంతాలకు తరలి, స్టావరాలనేర్చరచు కున్నది. తెలంగాణ (ప్రాంతంలో కమ్యూనిన్సల ప్రాబల్యాన్ని తగ్గించవలెనన్న ప్రయత్నంలో, ఇక్కడ సైన్యాలను, వివరీతమైన సంఖ్యలో మోహరింపజేసింది. హైదరాబాద్‌లోని అన్ని పట్టణాలలోను కర్ఫ్యూ విధించటం జరిగింది. హైదరాబాద్‌ నగరంలో కర్ఫ్యూ విధించి, హైదరాబాద్‌ మె దహీ క కర్చ్యూ చల్‌ రహా హై, దేఖో, అని జనర్‌ చౌధరి, తన సహచరులతో, అధికారులతో, ఎంతో సంతోషంగా ఆవేశంతో అన్నారట. రాత్రులందు కర్ఫ్యూలో సైన్యాలు చీమనుకదలనివ్వలేదు. అది 1948, 17 సెప్టెంబర్‌ తరువాత, ఇదే నెలలోని ఒక రోజు, హైదరాబాద్‌ అంత ఒక విధంగా అల్లకల్లోలంగాను, ఉన్న విషయం ఆందరికి తెలును. వరంగల్‌ నుండి, హైదరాబాద్‌ పాసింజర్‌ రైలులో బయలుదేరి సికింద్రాబాద్‌ స్టేషన్‌లో దిగినాము. సమయం దాదాపు ఎనిమిది గంటలైంది రాత్రి. ఆరోజు రైలు బహుళ: ఆలస్యం అయి ఉండవచ్చును. లేకపోతే సాధారణంగా వరంగల్‌లో పగలు 12-30కు బయలు దేరిన పాసింజర్‌ రైలు, సాయం(త్రం 6-30లేక, 7 గంటలకు మాత్రమే సికింద్రాబాద్‌ చేరుతుంది. సికిం(ద్రాబాద్‌లో దిగి, లోకల్‌ రైలులో ఎక్కి, కాచీగూడ స్టేషన్‌లో దిగినాము. నేను మా బంధువు అబ్బాయి మరొకరు. ఆతను నా కన్న వయసులో కొంత పెద్ద. కాచీగూడ స్టేషన్‌లో దిగేవరకు _దాదాపు రాత్రితామ్మిదయింది. స్టేషన్‌ సైనికులతో నిండి ఉన్నది. సాధారణ జనులెవ్వరు కనబడటం లేదు. ఎక్కువగా మేము ఈ స్టేషన్‌లో నుండి మా గదికి పోవలెను. ఈ రోజులలో కావీగూడలోని వెంకటరమణ సినిమా వోలు పక్క సందులో మా గది. స్టేషన్‌లోనే ఉండిపోదామా అని కొద్దిసేపు ఆలోచించినాము. అందులో కొంత సమయం పోయింది. సమీపంలోనే గదా మెల్లగా వెళ్లుదామన్నాడు. నా కంటె పెద్దవాడు. సరెననుకొని, స్టేషన్‌ బయటికి వచ్చి నడువసాగినాము నిదానంగ. పది అడుగుల నడిచేసరికి, 'భాగో, భాగో' అంటు ధ్వనులు వినబడినవి. వారు సైనికులే. మేము ఇద్దరం సైనికులు నలుగురు. 'బాగో, భాగో అన్న పదాలను వారు విడువటంలేదు: మేము ఉరుకుతుంటే మా వెనక, వీపుపైన, మెడల కింద, తుపాకి గొట్టాలనుంచి, అదే, 'భాగ్కో భాగో' అంటూ తరమటం మొదలు పెట్టినారు. భయానికి ఉరకలేకపోతున్నాం. ఎప్పుడో, మధ్యలోనే వీరు కాల్చివేయక తప్పదనుకున్నాం. నా కన్న పెద్దవాడు మెల్లగ ధైర్యం చెప్పుతున్నాడు. 'త్వరగా పరుగెత్తు ఏిలలనటపంలపండటనటనిననల ౧ తవటాలాననంనదాిదానానికాథననననానీ

మధురోహలు త్వరగా పరుగెత్తు మని రోడ్డును అనుకొని ఉన్న ఆ నందులో ప్రవేశించి, ఉరుకుతు, తలుపులు గడియవేసుకునేదాక, వారు మమ్ములను వెంటాడినారు. గదిలో దమ్ముతీసుకొని, (బ్రతికి పోయినాం, అనుకున్నాం. _ శాంతి భద్రతలు, అన్న తరువాత, మంచి, చెడ్డ విచక్షణ ఉండదుగద. అప్పుడు వారి

విద్యుక్తధర్మం, మనిషి కనపడితే, కాల్సివేయటం మాత్రమే! అప్పటికి, సైనిక దుస్తులలో లేని (ప్రతివాడు, సైనికులకు, రజాకార్‌గానో. కమ్యూనిస్టుగానో మాత్రమే కనిపించినాడు. ఇది ఢిల్లీ కర్ఫ్యూ!

శాంతి భద్రతల 'సంరక్షణ' పేరిట జరిగే దురాగతాలుగూడ, అనేకం ఉంటవి, దానిని విస్మరించలేము. వరంగల్‌ పట్టణానికి పది కిలోమీటర్ల దూరంలో మామునూరు (గ్రామం,ఆ (గ్రామానికి సంబంధించిన చెల్కలనానుకొని విమానాశ్రయం. విమానాశ్రయానికి కేవలం మూడు కిలోమీటర్ల దూరంలో మా గ్రామం బొల్లికుంట. |

బొల్లికుంట (గ్రామానికి రజాకార్ల కాలానికి పూర్వంనుండే ఒక పేరున్నది. వస్తే బొల్లికుంట, పోతే మొత్తుకుంట” అని. ఆ (గ్రామ ప్రజల ధైర్యసాహసాలు ఆటువంటివి: వారిలోని ఐకమత్యమే ఆ (గ్రామానికి జీవం. పోలీసుచర్య ముగిసిన తరువాత, మిలటరీ రాజ్యంలోనే, ఒకనాడు రాత్రి. సెలునలైనందువలన నేను (గ్రామంలో ఉన్నాను. ప్రశాంతమైన రాత్రి, రైతులు, వ్యవసాయ కూలీలు, దినమంత కష్టించి, కష్టసుఖాలను అన్నింటిని మరచి, ప్రశాంతంగా గురకలు వేస్తున్నరాత్రి. దాదాపు పన్నెండు, ఒంటి గంట అయిఉంటుంది. (గ్రామం మొదట్లోనే ఉన్న మూడు బాటల కూడలి. ఆ కూడలికి ఒక పక్కన మౌ ఇల్ల అఆ రాత్రి ఒక జీపువేగంగా పరుగెత్తుకొచ్చిన ధ్వని వినపడి, నాకు మేల్క వచ్చింది. చి కిటికీలోనుంచి బయటికి చూనీన, అవ్పట్‌కి జీపు వచ్చి కూడలిలో ఆగింది, ను చూస్తున్నాను. ఒక పోలఠీన్‌ ఇనొస్పెక్టర్‌. నలుగురు జవాన్లు, పూర్తి ఆయుధాల దిగినారు. నాకు బయటికి పోవాలనిపించంది. తలుపుతీసి బయటికి పోయిన. అందరిచేతులలో కట్టె, బుజాన తుపాకులు, ఇన్‌స్పెక్టర్‌గారు కర్రతో సైగచేన్తు, నన్ను రమ్మన్నారు. సమీపానికి పోయినాను, కర్ర ఊనతూనే ఉంది చేతిలో. నీవు ఈ (గ్రామంలో యేం చేస్తావు? అన్నారు. నేను నిద్యార్థిని, ఈ (గ్రామస్టుడను, సెలవులలో వచ్చినొను' అని చెప్పినాను. వింతగా, ఈ (గ్రావన సేగేమిటి? అని అడిగినాడు. (గ్రామం మొదట్లోనే ఉన్న పెద్ద బోర్డు, ఇన్‌స్పెక్టర్‌గారు బహుశ చూసీ ఉండరు. సరె, అనుకొని, 'ఈ (గ్రామం పేరు బొల్లికుంటిని చెప్పినాను. *ళచ లం లఏలపలలలంంంటిలిల 20 తంింటాటాామామాననటనీ

దేవులవల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు

ఇక్కడ కమ్యూనిస్టులెవరైనా ఉన్నారా? అని అడిగినాడు. మా (గ్రామంలో ఆ:ఎవంటిచేది లేదని చెప్పినాను. రైతులెవ్వరు బైటకిరాలేదు. గాఢనిద్రలో ఉన్నారు. ఒక్క వ్యక్తి బయటికి వచ్చిన, అప్పుడు రంగం వేరే విధంగ ఉండేది. ఇన్‌స్పెక్టర్‌గారు నిశ్శబ్దంగా, జవాన్లను ఎక్కించుకొని వెళ్ళిపోయారు. ఇది ఆ (గ్రామం పేరులో ఉన్న ప్రభావం.

ఈ విధంగా ఆనేక సంఫఎటనలు, నంతోషకరమైనవి, దు:ఖపూరితమైై నవి, బాధాకరమైనవి, ఆ రోజులలో జరిగినవి,

జౌను, ఆ రోజులలో హింసాకాండ జరిగింది. దౌర్జన్యాలు, హత్యలు, దోపిడీలు జరిగినవి. ప్రజలకు శాంతి భద్రతలు, కరువైపోయినవి. స్వాతంత్ర్యం వచ్చి యట్జై సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత ఈ నాడు, ఇవన్ని లేకుండ, ప్రజల జీవితాలు, సుఖ సంతోషాలతో, శాంతి భద్రతల మధ్య గడుస్తున్నవా? 1టసబడంనట ఏట పదపనినుఏనటన 26 తటనతనతననుానటావకనానిడా

అక్షోబల్‌ 11, 7998 డా ఆ , లా ఆలాహట్రిత్‌ మీర్‌ ఉస్మాన్‌ అలిఖాన్‌ బహద్దూర్‌ తడ... యట (ప్రేరణ : ఏడవ నిజాం రాజు మజ తామీరె మిల్లత్‌, హైదరాబాద్‌వారు హైదరాబాదు సంస్థాన నిమోచనకు ముందు, తరువాతీ జరిగిన సంఘటనలను గురించి పరిశీలనాత్మక వ్యాసాలతో 'సిఖ్వతె హైదరాబాద్‌ అను పేరుతో ఒక సంకలనాన్ని ఏడవరాజు నవాబ్‌ మీర్‌ ఉస్మాన్‌ అలిఖాన్‌ బహద్దూర్‌ గారు హైదరాబాద్‌ విమోచన తరువాత రాసీన ఒక గీతం గూడ చేవ వాదిగాని మీర్‌ ఉస్మాన్‌ అలిభాన్‌ సషృథహాగా, మనస్తత్వ రీతా న్మాదిగొని; ను కాదు. అతను కదార స్వభాల్తేడు. క కా ఎన్నింటినో నిర్ధపాంచిగా డు. అతను సాహితీవేత్త, ఉర్చు, ఫార్సీ భాషలలో కవి. దురదృష్టవశాత్తు కొందరు మ న్మాదులు ఆయనపై ఒత్తిడులు తెచ్చి, అపఖ్యాతి పాలుజేసినారు. రికి రాజకీయాలకు అతీతంగా, కేవలం సాహిత్యరీత్యా మాత్రమే క&ీ;శేః నిజాం ర శ మజ్జిస్‌ తామీరె మిల్లత్‌ వారికి కృతజ్ఞతలతో నిజాం రాజు గారి గీతాన్ని అనువదించడం జరుగుతున్నది. ఆనువాదం ఇది. ఈ (స్రసంచం నళించుతున్నది నాపైగూడ ఎన్నెన్నో దౌస్ట్రాలు జదగినవి నేనూ స్వార్ధపరుల మధ్య ఎంతగానో నలిగినాను, గత చరిత్ర కధలను ఎన్లన్లి, ఎంతని నివరించను.. మంచి చెడుల వ్రభావం నాపైన ఎంటో పడినది గతంలోని తీరు తెన్నులన్లి ఇప్పుడు మారిపోయినని టట తలులలలలల 27 శటాతలలాాటానాతామాటామ

దోవులవల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు

ఉ్‌స్మాం అందరి నడవడి మారిపోయి, కొత్త పరిస్థితులు వీర్పడుతున్నని

శరర కాలవైపరీత్యము నలిన ఉస్మాం అంతమైనది సుఖముగూడ సాన్ట్చిపొత్యము (ప్రేమలేవు మంచి బాడలు మిగణలేదు ఎదో తీరుగ బ్రతుకునింక గడపవలెను నీవు ఉస్నా( కష్టసుఖములు తోడుగిక బ్రతుకవలెను నీవు ఇపుడు, మారికాలము, (బ్రతుకు బరువై, "క్రాంతి భ్రమణము చెంది ఉస్నా( (క్రాంతి కతమున కాబమిప్పుడు, మారుతున్నది ఎంతగాన్తొ ఇంతకాలను చెవులలో వినబడినదంత ధరణిపై జరుగనున్న విష్ణవ చరిత్ర మాత్రమె,

శో మదిరను కలుషీతము చేపిన వారు ఎవ్వురని అడుగవద్దు ఎందరొందరు నన్ను, అనుగ్రహించిరో అడగవద్దు,

శరర ప్పుథ్విలోని కాఠన్యములను భరించుటికు ఉస్మా( మనసు జక్కుగు కాలేయమును రాయిగ చేనుకొందును

శం మనను పడిన బాధను, నేనెవదికనుచెప్పను నిరిగిపడి వాటిపోయినో వుష్పునుదిచెప్పు,

శరర బీవితమంతనేను,ు యమయాలతనలతో గడిపితని భూమిపై బ్రతుకుటకీవి, ఇంకెన్ని బాధలోనాక్రు

శల ఆల్మళాంతిని కాబమెప్పుడొ కాజేసినది నారాల వన్నెటక్కు ఈడ్చుకొని వచ్చినది.

మసాల అన్యాా్హా.

స నా గా

డీసెంబల్‌ 6 1998 మరుగున పటన మహారళ్న౦ ననన మానేపల్లి తాతాచర్య రాలే

సాహితీరంగంలో , నేర్చు, యోగ్యత, పటిమలు కలిగి గూడా, అనామకంగా మిగిలిపోయిన రాలిన రతనాలు అనేకం, వీరిలో కీ;శేమానేపల్లి తాతాచార్య ఒకరు.

(ప్రచారం కొరకు అర్రులు చాచకుండా, కేవలం పరిశ్రమ, పరిశోధననే లక్ష్యంగా పెట్టుకొని, అనేకమైన కథలను, వ్యాసాలను తాతాచారిగారు రచించారు.

సాహిత్యంతో సరిగమలు ఆడుకోకుండా, ఒక ఉద్దేశంతో రచనలు సృష్టించిన సదాచారి తాతాచారి.

విశాలాంధ్ర పత్రికలో, తెలుగు స్వతంత్రలో ఆయన కథలు, రచనలు సొగించి, శతాధిక (గ్రంధకర్త కావలెనని ప్రయత్నించకుండా, కొద్దిపాటి సాహిత్యంలోనే, కొండంత విలువ ఉంటుందని నిరూపించిన వాడు మానేపల్లి తాతాచర్య, బెంగాలి భాషలో భవాని భట్టాచార్య రచించిన ఒక సుదీర్ధమైన నవలను 'ఆకలి' అనే పేరుతో తెలుగులోనికి అనువదించి, తెలుగు పాఠకులకు ఒక ఉత్తమ రచనను అందించిన కీర్తి ఆయనకే దక్కింది. ఈ నవల తెలుగు పాఠకులను ఎంతో ఆకర్షించింది. తాతాచారిగారి వర్దంతి సభలు గాని, సంస్మరణ సభలు గాని, ఎక్కడా జరిగినట్టు వినబడదు సాహితీ ప్రసంగాలలో, (ప్రస్తావనలో, ఎక్కడా ఆయన పేరు వచ్చినట్టు వినబడదు. ఇది లోకం పోకడ.

తాతాచారి గారికి వామపక్ష ఉద్యమాల పట్ల ప్రత్యేకంగా, కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యక్రమాల పట్ట సానుభూతి ఎక్కువగా ఉండేది.

(ప్రముఖ ఉర్జూకవి అలిసర్జార్‌ జాట్రీ ఉర్దూలో రచించిన, 'అభ్యుదయ సాహిత్యం" అనే జటలు లలల 29 తంటతాటాాహాహాహామాపాో

దేవులవల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు (గ్రంథంతో తాతాచారిగారు ప్రభావితులై. దానిని గురించి కాన్ని వ్యాసాలు రాయవలెనని ఉద్దేశించినా, అధి ఫలించలేదు.

చాలా కాలం ఆం(ద్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ ఆర్ధగణాంక శాఖలో ఉద్యోగిగా పనిచేసి, మరికొంత కాలం మద్రాసులో సోవియట్‌ రష్యావారి 'సోవియట్‌ భూమి” పత్రికా కార్యాలయంలో పనిచేసిన తాతాచారిగారు, నిరాడంబరజీవి, సహృదయుడు, సాహితీ వేత్త, వయస్సు నిండక ముందే సాహితీలోకాన్ని వదిలి శాశ్వతంగా నిద్రపోయినాడు తాతాచారి.

రఘుపతి సహాయె ఫిరాఖ్‌గోర్‌ఫపూరి, ఆత్యున్నత స్థాయికి చెందిన ఉర్పూ కవులలో ఒకరు, హృదయాలను కదిలించే కొన్ని వేలగీతాలను ఫిరాఖ్‌ రచించినాడు. ఫిరాఖ్‌కు జ్ఞానపీఠ అవార్డు గూడ లభించింది. ఆయన ఒక గీతంలో

ఖున్సైవాలెను న్రైరహె బడే షాఖ్‌సె,

ఖుద్‌హి సోగయె దాస్తాం కొహ్హే కహ్హై!

“వినేవారు ఎంతో శ్రద్దగా వింటున్నారు. చెప్పేవాడివి నీవే గాథను చెప్పుతూ, చెప్పుతూ, నిద్రపోయినావు' అంటాడు. తాతాచారిగారిని జ్ఞాపకం చేసుకున్నప్పుడు ఇది అక్షరాల నిజమనిపించుతుంది.

ఫీరాఖ్‌ జీవితమంతా విషాదం. ఆయనకుటుంబ జీవితంలో శాంతి, సహకారం లభించలేదు. ఈయన ఇంగ్లీషులో గొప్ప పండితుడు. అలీగఢ్‌ విశ్శవిద్యాలయంలో ఇంగ్లీషు (పొఫెసర్‌గా పని జేసిన ఫిరాఖ్‌, ఉర్దూ భాషలో గూడా ఉద్దండుడు. సాహిత్యంలో, కవిత్వంలో అభ్యుదయ మార్గాన్ని స్వీకరించి, అట్టడుగున అణగారి పోయే ప్రజల హాహాకారాలను నినదింపజేస్తూ ఒక అభ్యుదయకరమైన నూతన సమాజ స్థాపనకు తన కవితల ద్వారా బహుళంగా తోడ్పడిన అభ్యుదయకవి. ఇందుకు కొంత కాలం కారాగార వాసం గూడా అనుభవించక తప్పలేదు.

'ధర్తీకీ కర్వట్‌ో అనే ఒక సుదీర్ధమైన కవితను రాసినందుకు గాను ఫిరాఖ్‌ను చాలాకాలం జైలులో ఉంచినారు.

మూరజ్ల్‌ చాంద్‌ అంగ్‌డాయి లీంగ్గె

తారే అన్లీ గతి బద్‌లేంగే

జౌర్‌య: ధ్తీ కర్వట్‌లేగ”

అన్న కవిత ఆ రోజులలో, సాహిత్య, రాజకీయ, సామాన్య వర్గాలలో సంచలనాన్ని డెటసిబపిలుసలుడండింిచడచపినపటదటి ౧౮ తధలనననననభకునమాని దానన లాననాన

మధురోహలు కలిగించింది. ఈ సమాజం మారుతుంది. ఈ వ్యవస్థ మారుతుంది. దోపిడి, పెట్టుబడిదారి వర్షాలు నశించి, సామాన్య మానవునికి విముక్తి కలుగుతుంది, అని ఈ గీతం (ప్రబోధించింది.

ఇంతకూ, ఈ అభ్యుదయ, సాహిత్యానికి యేమిచ్చింది? కప్పురపు విడియాలు లేవు, (ప్రేయసి మెల్లెకన్నులు లేవు, టూగుటూయలలు లేవు, పూల పొన్చులు లేవు! మరి ఈ సాహిత్యం యేం సాధించింది? అభ్యుదయ సాహిత్యానికి ప్రబల సాన్నిహిత్యం లభించింది. (ప్రజల ఆదరణ, భాగస్వామ్యం లభించినవి. ఈ సాహిత్యంలో జనం తమను తమ సమస్యలను చూచుకో గలుగుతున్నారు. సంకుచితమైన పరిమిత పరిధులను దొటి, ఊహా జనితాలను పక్కకు పెట్టి, యదార్జాలను ప్రజల అభ్యుదయ సాహిత్యంలో చదువ గలుగుతున్నారు. రోధించలేవని అంటూ

సాహిత్యాన్ని కవిత్యాన్ని యెటువంటి నిర్భంధాలు, ఆపలేవని, నిరొధిం ( ఉర్జూకవి, జాన్‌ నిసార్‌ అఖ్లర్‌,

'మతాయె లోహీ ఖలం ఛిన్‌గయి లొక్వా ఘం హై

డుబోదీ హైయీూనె దిల్‌మె. ఉర్లియా

నుయేంె" ఏటలుల లలల లాం లలులు 7 తలా

డిసెంబర్‌ 20, 1296 నునన ననోడువన వలనను రానా లలలయలవానాలాకనో ( వ ళం మెల్లికన్సుల (యం రన్న మహాకవి శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు రచించిన, అసాధారణమైన, ఆమూల్యమైన కావ్యం 'మహాప్రస్థానానికి' కీ.శే. గుడిపాటి వెంకటచలం ప్రసాదించిన యోగ్యతా పత్రంలో ఒక చోట “అదుగో అమూల పాతగోదబకేసీ మొనోలు తిప్పుకొని నగషీలు చెక్కుతున్నారు, సాత పదాలక్షీ ఊనాలకు చి(త్రికలు పట్టి (ప్రేయసి మెళ్లెకన్సుల మీద పద్యాలు ఉఅల్లుతున్నారు, రామాయణాలు, శర్మిష్టలూ వృద్ధమునులు వ్రాసీ అర్పిస్తున్నారు. 'భారతికి 'న్రైవేద్యంగా'-* కాని తెలుగు సాహీతీ జగత్తులో, కవితా రంగంలో ఈనాటి పరిస్థితి వేరు. బేపవి-నెన్లైలి అనే గీతంలో సన్నని సంగీతం లాంటి నడుంచుట్టు చేయివేసి, ఆనందించే అబ్బాయి, ఆనందించు, అందించు, అమ్మాయి, పెదవి అందించు అంటూ శృంగారాన్ని వర్ణించిన సుఫ్రసిద్ధ అభ్యుదయ కవి ఆరుద్ర, “'త్వమే-వాహమ్‌' అనే తన కావ్యంలో, (ట్రేయిన్‌, (ట్రేయిన్‌ స్టెన్‌గన్‌లా' అంటూ నువ్వెక్కదలచిన రైలు ఎప్పుడు ఒక జీవితం కాలం లేటు జలం 02 అిటలులామావావామానతమనోో

మదురోహలు

అంటూ తన రచనలలో నిప్పులు కరిపించినారు.

ఉర్జూ సంప్రదాయ కవిత్వం రాసిన అగ్రగామి కవులంతా, అభ్యుదయవాదాన్ని స్వీకరించ ఆమోఘమైన రచనలు చేసినారు.

1941-42 రెండవ ప్రపంచయుద్ధం తీవ్రరూపం దాల్చింది. జర్మనీ నియంత అడాల్ఫ్‌ హిట్టర్‌, సామ్రాజ్యవాద దేశాలైన అమెరికా, బ్రిటన్‌: ప్రాన్స్‌ల సైన్యాలను వెనకకు తరిమికొట్ట 'ప్రారంభించినవి. ఆదే కాలంలో భారతదేశంలో స్వాతంత్రోద్యమం ఉధృతమైపోయింది. అరుణా అనఫ్‌ అలీ వంటి విష్లవ కారులు స్వాతంత్రోద్యమాన్ని ఒక కొత్త మార్గం పట్టించినారు. దేశంలో బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం పట్ల క్రోధం, ఆసహ్యం బాగా పెరిగిపోయినవి, విష్లవ కారుల ఈ ఉద్యమంతో కవులు, సాహితీ వేత్తలు గూడ (ప్రభావితమైనారు. విశ్శవిఖ్యాతి పొందిన ఉర్జూకవి షీర్‌ హసన్‌ ఖాన్‌ జోష్‌ మలేహ్‌ అబాది, హిట్లర్‌ను సంబోధించుతూ సుదీర్థమైన గీతం ఒకటి, హిట్టరి 'ఆజమ్‌ కె సామ్‌' అంటూ

సలాం అయె లొబ్టారె వర్చనీ

అయె పహిట్లరె ఆజం,

ఖుదాక ఖౌమ్స్‌ పైదాయె నతోన్‌

అయె నయ్యరె ఆనాం,

అని రాస్తూ

'యొభేదియే, తుయొ ఖేడియ

కెహ్లై హై హైరల్‌ హై,

ఖుద్‌కొ బడ దర్డ్‌ అష్టా

కహ్తై హై హైరల్‌ హై,

అంటూూ ఇంకొ ముందు పోయి,

'అబ్‌క బార్‌తాతు బభింగమ్‌ ల రవి

వాన్లూ ఎక్‌ గోల ఫేంక్‌ కర ఆ

న వలిబుచ్చుతొడు. వొట్లర్‌ కు అభినందనలు తెలుపుతూ. ఇంగ్లేయులు నిన్నేదో దౌర్జన్యపరుడరటారు వారు మూత్రం తక్కువన, రి బవు గనుకషలండన్‌లోని బఖింగమ్‌ భీవనంపై దాడి జరిపితే, మా పేరన గూడ ఒక బాంబు విసిరిరా ఆంటూ ఆయనకు, గల స్వాతంత్ర్య పిపాసను, ప్రకటించుతాడు. ఈ గీతం జట ంలలలలలిల 00 ంాటాలమటటటుటుటుః

దేవులపల్లి మదన్‌మోహన్‌ రావు టిష్‌ ప్రభుత్వం కారాగార శిక్ష విధించింది. జోష్‌ రాసిన రాసినందుకు గాను, జోష్‌కు బ్రిటిష్‌ (ప్రభుత్వ క్ష నవి ౯వ అనేకమైన శృంగార రచనలు, గజళ్లు, గీతాలు కూడ అపూరూపమై అస్వొాదించదగినవి.

“కత వచ్చిన తరువాత, దేశానికి కేవలిం రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం మాత్రమే లభించిందని, ఆర్థికంగా దేశం ఇంకా సామ్రాజ్యవాదుల గుప్పిట్లోనే ఉన్నదని, నామపగ్షాయు, ప్రత్యేకంగా భారత కమ్యూనిస్ట్రపార్టీ దేశంలో వీరోచితమైన ఉద్యమాల నిర్మాణానికి, పోరాటానికి పిలుపునిచ్చి, ప్రజలను సంఘటిత పరచింది. ॥

ఈ ఉద్యమంలో కార్మికులు,' కర్షకులు, ఇతర ప్రజలతో బాటు, కవులు కళాకారులు గూడ పెద్ద ఎత్తున పాల్గొన్నారు. ఆ రోజులలో ఉర్జూ కవులు ప్రజల సమస్యలను, అప్పుడున్న సాంఘిక వ్యవస్థను వర్లించుతూ రచనలు చేసినారు.

ఈ సందర్భంలో రఘుపతి సహాయె ఫిరాఖ్‌ గోరఖ్‌పూరి 'ధర్తికి కర్వటో అను సుదీర్ధమైన గీతం,

నారణ్‌ చాంట్‌ అంగ్‌దాయి లీంగె

తారె అప్లీగతి బద్‌ లీంగె

పర్‌ఐల్‌ సాగల్‌ అహెరాయింగ్గె

జౌర్‌ యె:ధర్తి కర్పట్‌లేగ'

అంటూ రాసినాడు. భారత (ప్రభుత్వం ఈ గీతాన్ని నిషేధించి, ఫిరాథ్‌ను కారాగారంలో బంధించి పెట్టింది. వ్యవస్థను వరించి నిరసించితే, అటు ్రటిష్‌ (ప్రభుత్వం భరించలేక పోయింది, తరువాత స్వతంత్ర భారతంలో భారత (ప్రభుత్వం కూడ భరించలేక పోయింది.

దేశంలో ఆర్థిక, సామాబిక వ్యవస్థ, మారవలసిన అవసరాన్ని గుర్తు చేస్తూ రచనలు చేసినందుకు, అనేక మంది ఉర్జూ కవులు జైళ్ల పాల్సు కావలసి వచ్చింది.

జటలం (౨! మయా భో

పలటులలులులిలుల 34 తంటాలు లాలన

2. 3రళంం 286 2 ౧. స

హైదరాబాద్‌ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా బూర్గుల న 2

...., రామకృష్ణారావు ఉన్న సమయంలో ఆనాటి ప్రతిపక్ష / .

| నాయకుడు మఖ్టూమ్‌ మొహియుద్దీన్‌. అప్పటి ఆరోగ్య . (న ॥ శాఖ మంత్రి పూల్‌చంద్‌ గాంధీ. అసెంబ్లీలో ఆరోగ్య .. .

శాఖ కార్యక్రమాలను విమర్శించాల్సి వచ్చినప్పుడు . | .

ప్రతిపక్త నాయకుడిగా మఖ్టూమ్‌ మాట్లాడుతూ “ఇస్‌మె _ - న

_ ఫూల్‌చన్స్‌ కాంటే బొహత్‌' అని వ్యాఖ్యానించారు. అంటే క

" , పూలు తక్కువ ముళ్లు ఎక్కువ అని అర్థం. (1

, .... సెప్టెంబర్‌ 20న మా బాపు పుట్టిన రోజు, ఇది ఆయన 70వ పుట్టిన రోజు, ఆయన రచనల పుస్తకం నై , ' ఒకటి ఈ సందర్భంగా ప్రచురించాలనే ఆలోచన నాకే వొచ్చింది. ల సః ఈ 70 ఏళ్ల జీవితంలో ఆయన చాలా రచనలు చేసి ఉంటారు. అందులో ఎన్నో చాలా పత్రికలలో స

...? అచ్చయి ఉంటాయి. అవేవీ మాకు అందుబాటులో లేవు. పైన చెప్పిన కామ్రేడ్‌ మభఖ్యుమ్‌ చతుర ,. = ల

, . వ్యాఖ్యలు మా బాపు ప్రజాతంత్రలో మధురోహలు అన్న శీర్షికన రాసిన ఒక వ్యాసంలో పేర్కొన్నది. వ “2. | శృంగార కవి, సొందర్యోపానకుడు, రసికుడు మ్‌ర్హా గాలిబ్‌, కార్మిక నాయకుడు కమ్యూనిస్ట్‌ మేధావి ౨|| వగ “| విష్లవకవి మఖామ్‌ మొహియుద్దీన్‌ ఆయనకు చాలా ఇష్టమైన వారు. ఉర్దూ భాష మీదఆయనకు 1. | మంచి పట్టు ఉంది. ఉర్లూలో తెలుగులో ఆసంఖ్యాకమైన రచనలు చేసినా ఆయన సాహితీ 1. సే

' ప్రపంచానికి అనామకంగానే మిగిలిపోయారు. అనామకంగా అనడంకంటే ఆ ప్రపంచానికి దూరంగా స ఇ

స. ౯ | ఉండిపోయారనడం సమంజసంగా ఉంటుందేమో. క. చె ౧... వెనుకటి అయన రచనలేవీ ఆయనా భద్రపరచుకోలేదు, మేమూ వాటిని సంపాదించలేక _... లీ

• 2 పోయాము. ఆయన వృత్తిరీత్యా ఉపాధ్యాయుడు. ఉపాధ్యాయుడు ఎంత ఆదర్శవంతంగా ఉండాలో ట్టు స 2 ఆయన నిదర్శనం. ఆయన తన వృత్తి, కుటుంబ బాధ్యతలు తప్ప ఇంకో వ్యాపకం పెట్టుకోలేదు.
• • : ఆయన సాహితీ వ్యాసంగాన్ని సీరియస్‌గా కొనసాగించి ఉంటే రెండు భాషల్లోనూ గొప్ప సాహితీవేత్తగా _ శే . | మిగిలిపోయి ఉండేవారు. ప్రజాతంత్రలో ఆయన ఏడాదిన్నరపాటు "ఉరూ పదజాలం, ఉచితానుచిత “౨౧ గహ ప్రస్తావన, 'మధురోహలు' అన్న శీర్తికన చేసిన రచనలు ఒక పుస్తకంగా తీసుకువొచ్చి, తనకిష్టమైన నై స్ట! ఉరూ సాహిత్య సృజనను పక్కకు పెట్టి మమ్మల్ని సమాజంలో ఒక మంచి స్థానం సంపాదించుకునే ,. --_శ్తే (. పం వ పౌరులుగా తీర్చిదిద్దినందుకు, 70వ జన్మదినాన ఉడుతాభక్తి ప్రదర్శించాలనిపించింది నాకు. ఆయన స్‌ శ ప సహస జీవితం మభ్యామ్‌ చెప్పినట్టు ఫూల్‌చన్స్‌, కాంటే బొహత్‌. 23వ ఏట నేను రెక్కలొచ్చి ఇంటినుంచి గర సలి ఓ వగిరిపోయినా (ఇంట్లో నేనేపెద్ద కొడుకును) నా బాధ్యతలను కూడా ఆయన చాలా కాలం స సమన * | నిర్వర్తించారు. ఈ పుస్తకానికి “ఫూల్‌చన్స్‌, కాంటే బొహత్‌' అన్న శీర్షిక మా బాపు జీవనయానానికి సరిగ్గా 1; ప నో | ప ఖ్‌ ॥ | సరిపోతుందనిపించింది నాకు. ఆయన రుణం నేను ఏం చేసినా తీర్చుకోలేనిది. - మి