Telugu Bhuvana vijayamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

_ అతవనవిజయ గో టీ మ. టా న టట యస ళా లా జీ. (న ఖ (. లం!!! గ జ

పంచర్‌ తు స (ం ...

న కు కట్టీ క ల! న నాం /

ం | |” క జొ ర్‌ 1 టు ట్ట, ॥

గ. ల గో ర? ల , న త న! టే “న ట్‌ న | న 1 1!” వ. |. |. వ ఘం టా న మ న | ల స జీ (1% టం. పేమాపతి ఐ. శర ఉమాపతి బి, శర్మ

భువనవిజయము - సాహితీ ప్రధాన నాటకం ఉమాపతి బఐ. శర్మ ప్రధమము[ద్రణ 2004 1000 ప్రతులు సర్వస్వామ్యుములు (గ్రంధకర్తవి.

1, 70/ కజశ్రప్రచురణలు-5 ర్మ గి శు ముఖపత్రాలంకరణ 'జహొ బాలు, కామేష్‌ డి.టి.పి. శతక టెరాలయి వ్ల

లొ ము. లి కావ్యకీ గ్రాఫిక్‌ త్‌ ళ్ళి 2-2-1136/7/1/సి,న్యూనల్లకుంట, గా ( గం సందషెక్‌!,... ౯ హైదరాబాదు - 500 044. ల ల్‌ లో ఫోను ః 27550530 మైన నా శ శు యి ప్రతులకు శ్రీమతి ఉమాపతి జూనకీశర్హా త్ర ఇం.నెం. 16-2-834/బి/1, ఎస్‌.బి.హెచ్‌.కాలనీ, పే సైదాబాద్‌, హైదరాబాద్‌ - 500 059, ల ఫోన్‌ ' 24068666 స్త్‌ ముద్రణ ]| శ్రీసాయి ప్రాసెస్‌ (/ నారాయణగూడ, హైదరాబాదు - 500 029 ఫోను: 27561981 గమనిక ఈ నాటకమును ప్రదర్శింపగోరువారు ముందుగా రచయిత్రి అనుమతిని పొందవలెను.

ఉమాపతిబి. శర్మ అంకితం [కష క్‌ / షు టో శె వ ఏ దేవదేవుడు ఇలలోన కలిలోన వెలసి యింటింట నిలవేలుపయ్యె ఏ దేవదేవుడు ఆది వరాహుని కొండపై నెలవూని కోరి నిలచె ఏదేవదేవుడు ఈశ్వర శబ్దార్ధ సాకారుడగుచు సాక్షాత్కరించె ఏదేవదేవుడు ఏర్పడి చూడంగ హంపీఫురీ విరూపాక్షుడయ్యె ముగురు మూర్తుల యవతారమూర్తియైన వేంకటేశ్వరు పాదారవిందములకు ఆర్బనము జేసి యర్పింతు నంకితముగ భువనవిజయము నాబడు పుస్తకమ్ము ఉమాపతి బి, శర్వా

|... లో భ్‌ | . స్‌. ఖీ ॥ 1. " న్‌ కం[జననజనకులకన్నను ఘనమలరు దేవతలు భువిని కలరే జూతన్‌ అనయము వారల స్మృరణమె మనమందున నిల్చి నాకు మార్గము జూపున్‌

111 స. (1 లే జా ఖ్‌. న. | టన 12 నం య చ్‌ మ. 1.0 |, యును య. న. |. . . జ్‌ |. గ్గ (| న. న... న నో | | న స. 0 / థ్‌ యక్‌ .. || కో ల వ్‌ వస్త సమ నో గ్‌ వ? ఫాల్‌ నంచు [: ల. న న చం న ఈ న శ భువనవిజయ ప్ర

భువన విజయము జ్ఞానపీర అవార్డు గ్రహిత డాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డి ఎక్స ఎం.ఎ. ఎం.ఏ., పిహెచ్‌డి., డి.లిట్‌ అధ్యక్షులు, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాంస్కృతిక మండలి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం, కళాభవన్‌, హైదరాబాద్‌- 500 004. ఫోన్‌: (ఆ) 23214603 (ఇ)23548451 సంస్పందన

సాహితీ సమరాంగణ చక్రవర్తిగా దక్షిణాపథంలో అక్షీణ యశఃకౌముదులను పండించిన శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలం తెలుగు వాబ్బయజగత్తులో స్వర్ణయుగం. కృష్ణ్ణాయల మాతృభాష ఇటు తెలుగు కాదు అటు కన్నడం కాదు తుళు అని అంటారు. ఆయన రచనలు ప్రాయికంగా సంస్కృతంలో వెలువడినా అవి నేటికీ అలబ్ధింగా ఉన్నాయి. అతని కరృత్వముద్ర ఉన్న ఏకైక లబ్ధకృతి తెలుగులోనే ఉంది. అదే “ఆముక్తమాల్యద? అనే ప్రౌఢ ప్రబంధం.

కృష్ణదేవరాయలు స్వయంగా కవిగానే కాకుండా ఎందరెందరో వివిధ భాషా కవి పండితులను సమాదరించాడు. అతని ఏలుబడిలో గణుతికెక్కిన తెలుగు మహా కవుల్లో అల్లసానిపెద్దన, నంది తిమ్మన, అయ్యలరాజు రామభద్రుడు, మాదయగారి మల్లనలాంటి తెలుగు కవీంద్రులు గణనీయులు.

రాయల సాహితీపోషణ చణతకు ప్రతీకగా భువనవిజయం సుప్రసిద్ధం. ఆ భువనవిజయంలో జరిగే సారస్వత చర్చలను రూపక రూపంలో లోగడ ఎందరో రచయితలు రూపొందించారు. ఉమాషతి.బి. శర్మగారు రచించిన ఈ సాహితీ రూపకం ఆ కోవకు చెందిందే. శర్మగారు ఆకాశవాణి నిలయ కళాకారులుగా నిత్యశ్రుతులు. జ్యోతిష ధర్మశాస్త్రాది విషయ విజ్ఞాన సంహ్రాప్తమతులు,

ఉమాసపతిబి. శర్మ ఉమాపతిశర్మగారు రచించిన ఈ సాహితీ రూపకంలో ప్రముఖంగా కనిపించే అంశాలు ఆయన ్రౌఢపద్య రచనా పాటవం, పరమ హృద్య చమత్మారభరిత సంభాషణాగ్రధనం ఈ రూపకం ప్రారంభంలో అవి హంపీ శిధిలాలయమ్ములట అంటూ ఎత్తుకున్న పద్యంలోనే శర్మగారి పద్యరచనాగరిమ ప్రస్ఫుటమవుతుంది. ఇలాంటి పద్యాలు ఈ రూపకమంతటా ఉన్నాయి. స్వస్తి సమస్త శస్త గుణపాళికి అనే పద్యంలోని ఛందస్‌చాలనం, అంత్యప్రాసఖేలనం అల్లసానిపెద్దనను అక్షరాలా తలపించేవిగా ఉన్నాయి. పెద్దనను అల్ల...సాని అని చమతృరించడం శర్మగారి పద విఘటన చమత్కతికి నిదర్శనం.

ఈ రూపకంలోని తెనాలి రామకృష్ణుడు, రామరాజభూషణుడు చారిత్రక దృష్టితో చూస్తే రాయలకాలంనాటివారు. తదనంతర కాలీన్సులు. శర్మగారికి పూర్వమున్న భువనవిజయ రూపక కర్తలు వారిని కూడా చేర్చుకోవడంవల్ల శర్మగారు ఆ సంప్రదాయాన్నే స్వీకరించారు. ఇంతకూ తెనాలి రామకృష్ణుడులేని భువనవిజయ రూపకాన్ని ఊహించుకోగలమా? ఈ రూపకంలో శర్మగారు తెనాలి రామకృష్ణుని నోట ఎన్నెన్నో పరిహాస తరంగాలను ప్రసరింపజేశారు. ఈ రూపకం పరిస్తుంటే పారకులను ఎంతగా ఆకట్టుకుంటుందో, రంగస్థలంపైన ప్రదర్శిస్తుంటే అంతగా రక్తి కట్టిస్తుంది. ఇలాంటి చక్కని సాప్రిత్రీ రూపకాన్ని రచించిన ఉమాపతి బి. శర్మగారికి నా హార్టికాభినందనలు.

(డా.సి. నారాయణరెడ్డి) నచ న్యా

భువన విజయము ఆచార్యకసిరెడ్డి వెంకటరెడ్డి అధ్యక్షులు, తెలుగు శాఖ, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు - 500 007. రసాస్వాదన సంసారమనే విషవృక్షానికి రెండే రెండు పళ్ళున్నాయి. అవి అమృతోపమానాలు. అందులో ఒకటి కావ్యామ్బృత రసాస్వాదనం, మరొకటి సజ్జన సల్లాపం. సంసార విషవృక్షస్య ద్వే ఫలే అమృతోపమే కొవ్యామృత రసాస్వాదః సల్లాపస్సజ్జనైస్సహ ఇది అభాణకమే కొని సత్యార్ధ ప్రతిపాదకం కావ్యరసాొమృతస్వాదనం అనేది రసోవై సః నే ఆ పరమాత్మ రసస్వరూపుడు. ఈ ఆస్వాదనం ఆ రస స్వరూపుజ్ణి అందుకోవడమే. ఇక సజ్జన సల్లాపం. జీవితంలో ఉత్సాహాన్ని నింపుతుంది. సమస్యల సుడిగుండంలో ఇరుకొన్నప్పుడు పరిష్మారమార్గానికి సజ్జన సల్లాపమే ఆధారం. మొత్తంమీద జిజ్ఞాసువుకు కావ్యామృత రసొస్వాదనం సజ్జనులతో సల్లాపం ఒక సత్సంగం వంటిదే. 'సొధుసంగంబు సకలార్థ సాధనంబు అని భర్భహరి పలికిన మాటలో సత్యమున్నది. ఆదిశంకరులు సత్సంగళత్వే నిస్సంగత్వం అన్నదాని మర్మం తరువాతి ఫలితం బంధాలు విడివడి ముక్తివైపు ప్రగమించడమే. ఇటువంటి దివ్యస్థితి పరమశాంతి మయస్టితి. ఆర్తుడూ, జిజ్లాసువైన వ్యక్తికి కలిగించేది సాహితీరూపకం. ఇది సాహితీరూపకం సాధించే పరమ ప్రయోజనం. ఆయనేమో ప్రభువ. రాజ్యరక్షణ, విస్తరణ, (ప్రజాసంక్షేమం చూడాలి. ప్రజలం దరికీ కూడూ గుడ్డ సరిగా అందాలి. 'సర్వేంపి సుఖినస్సన్తు అనే శ్లోకాన్ని శ్లోకార్జాన్ని అనుసరించి పరిపాలన చేయాలి. ఇదంలా వృత్తిధర్మం. ఆయనకు ప్రవృత్తి ధర్మమున్నది. అదే సాపొతీ కళాతత్త్వ సౌందర్యారాధనం. అందుకే ఆయన పెద్దనార్యుణ్ణి ఇంత

ఉమాపతి జ. శర్మ గొప్పగా ప్రస్తుతించి తమకు కృతినంకితమివ్వమని అడిగిన ఆ తెలుగురాజు సహృదయాన్ని ఏమని క్రీర్తిద్దాం! సప్తసంతానములలో ప్రశస్తిగాంచి'ఫిలము గాకుండునది ధాత్రి కృతియగాన కృతి రచింపుము మాకు శిరీషకుసుము పేశల సుధామయోక్తుల పెద్దనార్య! (మనుచరిత్ర : 1-14) క్త ఈ పద్యంలోని సాహిశ్రీ సమరాంగణ సార్వభౌమ అనే పేరు నాటినుండి నేటి దాక వి చేటు వేశారు. రాయలంటే అందరికీ గుర్తుకు వచ్చేది ఈ ప్రబంధమే. క్‌ సాహత్యంలోనూ సమరాంగణంలోనూ సార్వభౌముడే. ఆముక్షమాల్యదలోని లు! జూ న గ 18) ప్రకారంగా ఆ కవిరాజు మదాలసచరిత్ర, సత్యావధూప్రీణనం, సకల రచించారు. జ్జా , రసమంజరి తదితర కావ్యాలెన్నో రాయలు మరి అపార ప్రమా ఇంత ప్రేమ ఎందుకంటే ఆయనకు తెలుగుమీద ఉన్న కారణమని చెప్పాలి, ఆ ది వ్యక్తమవృతున్నద్రి ఎ తెలుగు వల్లభుని మాటల్లోనే ఇ తెలుగదేలయన్న దేశంబు తెల్పు గేను లు గొలువ నెణగవే బాసాడి శ్‌ భాష్ష తెలుగుభాష కా తెలుగు లెస్స! (ఆముక్త 1-15) షస్టై శె అపూర్వమైంది పొ దెశంపై త్ర అధికారంపై ఆ రాజుకున్న ప్రత్యయం కాదు సంగీత నాట్య క్షా నం వలసింది అదొక సాహిత్య సౌధం. కేవలం సాహిత్యమే సాహిత్య సదస్సు ఎలా న్న ధం. అక్ష్మడ్ష అన్ని కళలూ వికసించాయి. అందులో బలపడ్డ వాస్తవం, (అంగీకరించ అనేది ఒక ఊహ. ఇది ఊహకాదు. అందరికీ ఉంది.) 9 వైరుధ్యం కదా! అని అడగవచ్చు. ఆ స్వాతంత్ర్యం

భువన విజయము

భువనవిజయ సభా భవన శిథిలాలు ఈనాటికీ కనిపిస్తున్నాయి. అందువల కూడా ప్రత్యక్ష సాక్షాన్ని కాదనలేని స్థితి. ఆ తర్వాతి కవుల్లో కొందరు భువనవిజయ సదస్సును గూర్చి తమతమ కావ్యాల్లో ప్రస్తావించారు. అవి కూడా (ప్రామాణికాలే.

ఇక మిగిలిందల్లా ఈ భువనవిజయ సభ ఏ విధంగా జరిగిందనేదే! దానికి ఏ ఆధారాలు లేవు. ఆచార్య దివాకర్ల వెంకటావధానిగారు, డా॥ ప్రసాదరాయ కులపతి గారు, ఉమాపతి బి. శర్మగారు ఇంకా ఎందరో ఇది ఇలా ఉంటుందని వినిర్మించారు. తొలి దశలో తెలంగాణాలో ఒకజుట్టు, కోస్తా ప్రాంతంలో ఒకజట్టు ప్రధానంగా ఈ రూపకాన్ని తమంతకు తాము సంసిద్ధం చేసుకొని (ప్రదర్శించారు. ఓ స్రష్ట అంటూ ఏర్పడింది. అది అచ్చు కాకుండానే ప్రదర్శనకు నోచుకుంది. ఆ ప్రిష్ట అందుబాటులో లేకుంటే ఎవరికి వారే సంసిద్ధం చేసుకొని అష్టదిగ్గజ కవుల పాత్రను పోషించారు.

అయితే ఒక దశలో ఇటు తెలంగాణాలో అటు కోస్తాప్రాంతంలో ఏదో ఒక ఫ్రిప్ట మూలాధారంగా నిలిచి ప్రదర్శకులను అలరించింది. అటువంటి మూలాధార (ప్రతుల్లో ఒకటి శ్రీ ఉమాపతి బి.శర్మగారిది.

శ్రీ శర్మగారు ఈ భువనవిజయంలో అష్టదిగ్గజాలు వీరే అని స్థిరపడిన 1. అల్లసానిపెద్దన, 2. నందితిమ్మన, 3.మాదయగారి మల్లన, 4. అయ్యలరాజు రామ భద్రుడు, 5. రామరాజభూషణుడు, 6. పింగళిసూరన, 7. ధూర్జటి, 8. తెనాలి రామకృష్ణుడు తదితర పాత్రలున్నాయి. అయితే వీరేగాక బొద్దుచెర్ల తిమ్మన, చింతలపూడి ఎల్లన, భానుకవి కూడా ఉన్నారు. ప్రగడరాన్హరసయ్య వంటి ఒకరిద్దరు భువనవిజయానికి వచ్చి తెనాలి రామకృష్ణుని చమత్మారంముందు తలవంచి వెళ్ళిపోతారు.

అష్టదిగ్గజాలతోపాటు మరికొందరికి రాయలవారితో ఉన్న సాన్నిహిత్యం తెలుస్తూనే ఉంది. ఆకారణంగానే శ్రీ శర్మగారు బొద్దుచర్ల, చింతలపూడి, భానుకవి తదితరులను చేర్చారు. అయితే ఈ ముగ్గురిని ఈ సాహిత్యరూపక ్రదర్శనంలో ఎవరూ స్వీకరించలేదు. మాటవరసకు తిమ్మరుసుగానీ, రాయలుగానీ చెపితే చెప్పవచ్చు గానీ, పాత్రలరూపంలో వీరు రంగస్థలంపైకి రాలేదు. శ్రీశర్మగారి నేతృత్వంలో జరిగిన ప్రదర్శనల్లో వచ్చి ఉండాలి.

ఉమాపతి బి. శర్మ

ఇక భువనవిజయ ప్రారంభంలోనే ఈ రూపకంలో లక్ష్మినారాయణ పండితుల సంగీతం, రాజనర్తకి నృత్య ప్రదర్శన ఉన్నది. ఇప్పటి ప్రదర్శనల్లో సంగీతం కనిపించదు గాని కొందరు రాజనర్తకిని ప్రవేశపెడుతున్నారు. రాయలగురువు తాతాచార్యులను కొందరు, రాయల దేవేరులు తుక్సాదేవి, చిన్నాదేవులను ప్రవేశపెట్టినవారూ ఉన్నారు. ఒకటి రెండు ప్రదర్శనల్లో కొందరు పదకవినీ, జానపదకవినీ చూపించినవారున్నారు.

కోస్తా ప్రాంతంలో ఆహార్యానికంతగా ప్రాధాన్యమివ్వరు. కాని తెలంగాణ ప్రాంతంలో సముచిత ఆహార్యం లేకుండా ప్రదర్శనలే జరుగలేదు. రాయలకు తిమ్మరుసుకు మాత్రం అందరూ సముచిత వేషాలు వేయించా. ౫.

దివాకర్ల వేదిక ప్రారంభం కాకముందునుండి ప్రదర్శితముతున్న కొన్ని భువన విజయాలకు శ్రీ శర్మగారి ఈ రచనకూడా ఆధారంగా నిలచింది. అయితే ఆ తర్వాత ప్రధానంగా దివాకర్లవారి కూర్చే ఎక్కువగా ప్రదర్శితమయింది.

శ్రీ ఉమాపతి బి.శర్మగారి ఈ రచనలో ఒకటిరెండు పద్యాలు తప్ప అన్నీ వారి సొంతమే. కనీసం రాజనందన రాజరాజాత్మజులు సాటి, మేకతోకను మేక వంటి చాటువులు కూడా వారు స్వీకరించలేదు. ఆయా కవుల కావ్యాలలోని పద్యాలతో కావ్యగానం వంటి సన్నివేశాన్ని కూడా వీరు కల్పించలేదు. అయితే సాహితీరూపకాల ప్రదర్శనల్లో ఇది తొలిదశలో వచ్చిన కారణంగా శ్రీ శర్మగారు దీనిని స్వకపోల కల్పనతోనే నిర్మించారు.

కాయల్‌గాచె వధూనఖాగ్రములచే.. స్తుతమతియైన యాంధ్రకవి... పూత మెరుంగులున్‌... వంటివి స్వీకరించి ఆయా సన్నివేశాలను రక్తి గట్టించారు. కాని శ్రీశర్మగారి ఈ నిర్మాణాన్ని గాక ఆయా అష్టదిగ్గజకవుల రాయలవారి కావ్యాలలోని పద్యాలు, ప్రసిద్ధచాటువులు ఇప్పటి ప్రదర్శనల్లో బహుళంగా వినిపిస్తున్నాయి. అంతే గాక ప్రతికవికి రాయలవారొక సమస్య ఇవ్వడం, దానిని వారు పూరించడం సర్వ సాధారణంగా జరుగుతున్నది. ఈ సమస్యలు నిత్యనూతనాలుగా రావడం, సామాజి కాంశాలెన్నో ప్రతిబింబించడం ఇప్పుడున్న ట్రెండ్‌.

శ్రీ శర్మగారి ఈరచన అపూర్వం. వచనశైలి, పద్యశైలి దాదాపుగా నాటి సాహిత్య ప్రపంచాన్నే గుర్తుచేస్తున్నది. స్వీకరించిన వస్తువునాటిది. పదాలు పదబంధాలు నాటి

భువన విజయము కావ్యభాషకు దగ్గరగా ఉన్నాయి. తెనాలి రామకృష్ణుని మాటలు పెద్దనాదులనెందరినో కలవరపరచేవిగా ఉన్నాయి. అల్ల.. సాని పెద్దన అంటూ విడదీసి పలకడంలో వచ్చిన అపార్ధం తొలిగేట్లుగా రచయిత కూర్చుచేశారు. పదాల చమత్మారంలో ఏర్పడ్డ సన్నివేశాలు ఆహ్లాద వాతావరణాన్ని సృష్టించేవిధంగా ఉన్నాయి.

కృష్ణరాయలు పెద్దనగారిని కవికోకిల అన్నారు. రామకృష్ణుడు ఒకటి రెండు పర్యాయాలు అల్ల...పదాన్ని విరచి సొనిపెద్దన అన్నారు. అప్పుడు పెద్దన మరలమరల అదే కూయుచున్నావు అన్నారు. అప్పుడు తెనాలి రామకృష్ణుడు కూయుటకు నేనేమైనా పక్షినా కవీంద్రా! మీరలు కవికోకిల యనికదా ప్రభువులవారు సెలవిచ్చినది. కూయుట కోకిలకు సహజంకదా అన్నారు. సామాన్యుణ్ణి కూదా అలరించే ఇటువంటి ఎన్నో శ్రీశర్మగారు సంధించి నవ్వుల పువ్వులు కురిపించారు.

పద్యం విషయంలో కూడా ఈ భువనవిజయ రచయిత విజయపథంలో పయనించారు. రామకృష్ణుని చమత్కార సంభాషణకలరి పెద్దనగారు నీవు అకటా! వికటపు కవివే అన్నారు. దానిని కందంగా పూరించవలసినదని ధూర్జటి అన్నారు. తెనాలి రామకృష్ణుడు పూరించిన ఆ పద్యమిది,

అకటా వికటపు కవినే

నకటా! ప్రత్యర్థి కవుల కంకుశముబలెన్‌

వికట కవిగ వికటింును

ప్రకటిత కవితా పయోధి పారంగతుడన్‌

అలనాటి రామకృష్ణుడే పూరించాడన్నట్లున్నది. ఇదేవిధంగా అవి హంపీ శథిలాయమ్ములట... అద ఏద్యానగరమ్ము... పంపావిరూపాక్షశంపా జటాజూట.. ధూర్జటి కవితా గంగాధూర్షటి... ఏరాజు వీరవాహిని... జయధ్వానమ్ము.. శ్రీమంతంబగు రాక రాయలకు...వంటి అనేక పద్యాలు ప్రబంధశైలిని స్ఫురింపజేశాయి. భావయుక్తంగా పాడడానికి వీలుగా శ్రీశర్మగారు రచన చేశారు.

సన్నివేశాల నిర్మాణం, పద్యరచనతోపాటు వీరి వచనశైలికూడా పరమ రమణీయంగా ఉంది. వినేవారిని, చదివేవారిని అట్టే నిలిపి ఆలోచింపజేసే రమ్యశెలి ఇది. రామకృష్ణుని ఈ వాక్యాలు చూడండి!

ఉమాపతి బి. శర్మ

నేను అధఃకరించనూలేదు, పధఃకరించనూ లేదు. నేను చెప్పినదంతయూ వారి పేరులోని పెద్దతనమును మాత్రమే. అదియును ప్రభువులవారి అనుమతితోనే. ఉన్నది ఉన్నట్టుగా అనవలెనని యన్నారు కనుక అట్లంటిని. ఎవరికి తోచిన విధంగా వారలూహించుకొని అల్లసానివారిని అల్లరి పెడుతున్నారు. అంతేకాని పెద్దనగారి శాణితనము కవిత్వమునందు మనమెంతటి వారము.

ఇలా పరమ రమణీయంగా సాగింది రచన. చమత్మారాల వివరణల్లో, పద్యం కూర్చులో వాక్య సంవిధానంలో వారనుసరించిన పద్ధతి సర్వ జనామోదనీయం. అందువల్లనే ఈ భువనవిజయం రమ్యశైలీ రంజిత రమణీయం అనాలి.

“ అలనాటి భువనవిజయం ఈనాడు వేలకు వేల పర్యాయాలు పర్యాయాలు ప్రదర్శితమైంది అవుతున్నది. అందువల్ల తెలుగువారికి సాహిత్యాభిరుచి పెరుగుతున్నది. (భువనవిజయాన్ని అనుసరించి ఎన్నీ పిల్ల భువనవిజయాలు పుట్టుకునివచ్చాయి. అవి క్రింది పేర్లతో వివిధ ప్రాంతాల్లో ఆయా సంస్థలచేత ప్రతిభా సంపన్నులయిన రచయితలచేత ప్రదర్శితమవుతున్నాయి.

ఒక భువనవిజయం ఇన్ని ఆవిర్భవించడానికి కారణమైంది విచిత్రమేమిటంటే ఎన్ని ప్రదర్శించినా, ప్రదర్శించినవారికి, (ప్రేక్షకులకు అది భువనవిజయంగానే కన్పిస్తుంది. ఈనాడు ఆంధ్రదేశంనుండి అమెరికా వరకు ఈ భువనవిజయం ఎగిరింది. భారతదేశంలోని భిన్న ప్రాంతాలలోనే కాక ప్రపంచమంతటా భువనవిజయం ప్రదర్శింప బడదం నిజంగా భువనవిజయమే. అటువంటి భుననవిజయాన్ని ఎప్పుడో రాసి ప్రదర్శించినా, ప్రదర్శించేవారికి తమ ప్రతిని అందించిన 80 సం॥ల తర్వాత ఈనాడు ప్రచురిస్తున్నారు. అది రేడియోలో ప్రసారమైంది, దూరదర్శన్‌లో ప్రసారమైంది. జనం నాలుకలమిదికెక్కి నాట్యమాడింది. మర అటువంటి జన పృాదయాధిష్టత భువనవిజయీన్న ప్రచురంచి ఉమాపతి బీ. శర్మగారు అందిస్తున్నారు. వారీ ఈ కావ్యకృషివలత్వం చాలా ఆలస్యమైనా సరే పంట పండింది, అదీ సంతోషం. అందుకే పరమసంశోషంతో ఈ గ్రంథాన్ని ఆహ్వానిస్తున్నాను. చదవడానికి రస హృదయులందరికీ స్వాగతం పలుకుతున్నాను. డా! కసిరెడ్డి భాగ్యనగర్‌ కార్యదర్శి, జాతీయసాహిత్య పరిషత్‌ అంధ్రప్రదేశ్‌

భువన విజయము ఉమాపతి పద్య్మనాభశర్శ విశ్రాంత ఆంధ్రోపన్యాసకులు, ప్రభుత్వ కళాశాల, సిద్ధిపేట. భువన విజయం నవ కవన వజయం

సాహిత్య ప్రక్రియలో కవిత్వానికి ప్రాధాన్యమూ, కవిత్వ ప్రక్రియలలో పద్యానికి ప్రాథమ్యమూ, భాషాపరంగా సంస్క్రత 'ప్రాబల్యమూ తెలుగుకు లాభ నష్టాలను సమంగా పంచి పెట్టాయి.-కవిత్వం అనేమాట దృశ్యకావ్యాలైన నాటకాలకూ రూపకాలకూ కూడా వర్తించవలసి ఉండగా ఎందుకో అలా వర్తించకుందా తప్పుతున్నట్లయింది. గద్యం కవిత్వ విషయం కొదనీ (వచన కవితవేరు) నవలలూ, కథలూ కూడా కవిత్వం కాదనీ, దర్శన శాస్త్రాది రచనలు అసలు సాహిత్య ప్రక్రియలేనా? అనీ ఒక భావన ఏర్పడి ఉంది. ప్రాచీనాంధ్రకవులు పద్య ప్రాభవాన్ని మాత్రమే విశేషంగా ఆదరించి దృశ్య ప్రక్రియను దానిఅనసరాన్ని అంతగా గుర్తించలేదు. దేశీయఛందస్సులకు కొంత ప్రతిపత్తినిచ్చినా దేశీయశబ్ద జాలాన్ని నిఘంటువల్లోనే దాచిపెట్టారు. (శ్రవ్య కావ్యాల్లోనే నాటకీయత, ప్రత్యేక కావ్యాల్లోనే అసలు సిసలైన దేశితెలుగును సాధించి పెట్టుతున్నారనే అంశంతో సరిపెట్లుకున్నా వేయేళ్ళ తెలుగుసాపొత్యచరిత్రలో అస్పష్షచారిత్రక యుగంలోని యక్షగానాలు, భాగవత గ్రామీణ (ప్రదర్శనల్లూ, వీధి నాటకాలూ తంజావూరు సంగీత నాటకాలు, మేలటూరు భాగవతాదులు కాక పందొమ్మిదవ శతాబ్దం ఉత్తరార్థందాకా సంభాషణలకు కూడా ప్రాధాన్యమిచ్చే సంస్కృత నాటక పద్ధతిన దృశ్యరూపకాలు వెలువడకపోవడం అనే లోటుమాత్రం యథాతధంగా ఉండిపోయింది. శ్రీయుతులు కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారు, తిరుపతి వేంకట కవులు, వేదం వేంకటరాయశాస్రిగారివంటి (ప్రముఖులు రంగప్రవేశం చేసేదాకా తెలుగు నాటకాల చరిత్ర ప్రారంభం కాలేదు. దీనికి నేపథ్యరూప చరిత్ర ఎంతొ ఉండడం విషయాంతరం.

ఉమాపతి బి. శర్మ ఇక్కడ ముఖ్యంగా గమనించవలసిన విషయం ఒకటి ఉంది. తెలుగు సాహిత్య లోకంలో (శ్రవ్యకావ్యకర్తలకు దక్కిన కీర్తిప్రతిష్టలు, దృశ్యకావ్యకర్తలకు తదితర ప్రక్రియా స్రష్టలకుగాని దక్కలేదు. సంస్కృతంలో కాళిదాసాదులు, ఆంగ్లంలో షేక్స్పియర్‌ మున్నగువారు నాటకకర్భత్వంవల్లనే మహాకవులుగా గుర్తింపబడ్డారు. ఆదినుండి సంక్రమించిన సంస్కృత ప్రభావం వల్లగాని, ఇటీవల ఆంగ్ల సాహిత్య ప్రభావం వల్లగాని తెలుగు నాటకమూ, నాటక కవులూ ప్రాచుర్యం పొందలేకపోవడం ఒక ఆశ్చర్యకరమైన సత్యం. దీనికి సంఖ్యా బహుళ్యరాహిత్యంగాని, తెలుగు నాటక చరిత్ర ఆలస్యంగా ప్రారంభం కావడంగాని కారణాలు కానక్మర్తేదు. తెలుగు ప్రజలలో రాసిక్యదృక్ళధం కొరవడిందనీ చెప్పలేము. కేవలం కవిత్వైక ప్రతిభను మాత్రమేతప్ప తక్కిన భాషా విషయికమైన సృజనాత్మక ప్రతిభను గుర్తించేలక్షణం బొత్తిగా లేదనీ చెప్పలేము. దీనికి కారణాలేవైనా 'యోగం'” పట్టించదానికీ యోగ్యత కలిగి ఉండడానికీ మధ్య సంబంధాన్ని పటిష్టపరచవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. అప్పుడే శ్రవ్య ప్రపంచాన్ని దర్శించే అనుభవాన్ని దృశ్యప్రపంచాన్ని కవితానుభవంగా వినే ఆసందాన్నీ పొందే భాగ్యం కలుగుతుందేమో! అలనాటి శ్రీకృష్ణదేవరాయలవారి భువనవిజయం సాహిత్యగోష్టులు వాటి కవి రసవత్మావ్యాలు, రాజకీయాలకూ, గూధచర్యలకూ, కుట్రలకూ, కూహకాలకూ, కక్షలకూ కార్పణ్యాలకూ అతీతంగా సాగిపోయే ఆశుకవితాధారలు, ఆ సుకవితకు మేరల్పు, నాటి ఆ సాహితీ సన్నివేశాల దర్శనీయతల్లో కవితా మాధుర్యాల శ్రావ్యతలో పౌన పున్యంగా కజగిపోవాలనే తపనకు మారు రూపాలే ఈ ఉమాప్టబ్ర శర్మ భువనవిజయం. ఈ రచయిత ఆకాశవాణిలో తనదైనవాణి, తనదైనబాద్రి ద్వారా ఉమాపతి శర్మగా ోతలకు చిరపరిచితులు.

సంభాషణలూ పద్యాలూ, చెణుకులూ, ఛలోక్తులూ, శ్లేషల్లూ, విశ్లేషణలూ, శబ్దలాస్యాలు, గడుసు వాస్యాలూ, పోటీ పడుతూ ధాటిగా మనోహరంగానూ మనోజవం గానూ సాగిన ఈ లఘురూపకం రచయిత ఉమాపతి బాలాంజనేయశర్య తనదైనబాణి

భువన విజయము వొక్చతురతను, నటనా చమత్మతిని, ప్రాచీన ప్రౌఢ పద్యశైలిని, ఆధునిక భావభివ్యక్తినీ జీర్ణించుకున్న ఈ రచయిత, కొంగ్రొత్త ఘటనల కూర్చుని తన దయిన అందమైన పద్యాలల్లో సమకూర్చి పాతపాత్రలతో క్రొత్త పద్యములను పలికించడం ఇందులో విశేషంగా చెప్పుకోవాలి. ఆద్యంతాలూ వినోదభరితంగా విజ్ఞానకలితంగా ఉరకలువేసే ఈ భివనవిజయం, నేటి కవనవిజయం.

విజయనగర సామ్రాజ్య చరిత్రకు కృష్ణదేవరాయలే నాయకుడైనా, ఆనాటి కవితా సామ్రాజ్యానికి పెద్దనే కధానాయకుదైనా భువనవిజయానికి మాత్రం నాటికీ నేటికీ తెనాలి రామకృష్ణుడే కధానాయకుడు కావటానికి ఏకాంకికే అయినా తెరపడకుండానే ఐదు భాగాలు సాగే ఈ రూపకంలో కవిత్వమే ప్రధాన ఇతివృత్తం కళాసాహిత్యమూల్యాలు సమాజంమీద చూపే దృుష్పభావానికి కళాకారులకూ ప్రభుత్వానికీ సామాజికులకూ ఉన్న బాధ్యతల మీమాంస నాటకీయంగా సాగింది మొదటి భాగంలో. సామాజిక న్యాయాలనూ నీతి నియమాలనూ పరిగణించకుండా కళలని వెళ్టితలలు వెయిస్తూ సృృజనచేసే కళాకారులు మొదటి బాధ్యులు. ఆదర తిరస్కారాల నిమిత్తం లేకుండా తమను తాము దిగజార్చుకునే సామాజికులు రెండవ స్థానంలో బాధ్యులు. ఇక వాటి పరిణామాల బాగోగులననుసరించి సత్మారాలూ శిక్షలూవంటి వాటిలో (ప్రభుత్వం మూడవస్థానంలో బాధ్యత వహిస్తుంది. ప్రభుత్వమే ముందు కళాకారుల్ని కట్టడిచేయాలనే రచయిత సూచన ఆలోచింపదగిందే.

నాటికలో రెండవభాగం ఆశీఃకవితలు. వీటిలో కవిత్వంతోబాటు అలనాటి రాజులకూ కవ్సలకూ మధ్యగల (ప్రేమాభిమానాలు, కీర్తి సంపదలకాంక్షలూ, ఒక చారిత్రక సత్యం. ఆశీశ్శాపాల ఫలాఫలాలు వాక్సిద్ధిశుద్ధుల విశేషాలూ అదాక సంప్రదాయం. ఇది వేదకాలంనుంది నేటివరకూ అవిచ్చిన్నంగా సాగివస్తున్న బెపాధికమైన హెచ్చుతగ్గుల భేదాలమధ్య ఆంతర్యపు ఏకత్వాన్ని గుర్తుచేసే ఒక తాత్త్విక రహస్యం.

మూడవభాగమంతా వికటకవి విశ్వరూప సందర్శనయోగం. భాషా సరస్వతి రామకృష్ణకవి ద్వారా (ప్రేక్షకులమీదచల్లే నవ్వుల పువ్వులజల్లులు. తమ గిలిగింతల

ఉమాసతి జ. శర్మ గుబాళింపులతో ఇక్కడ పరిమళిస్తాయి. రసరాట్టయిన శృంగారం, (గగ్రామ్యస్థాయినుంచే కావ్యస్టాయికి ఎదిగినా లేక అద్వైత తత్పశిఖరంమీదనుంచే కావ్యస్థాయినుండి అనుష్టాన స్థాయికి దిగినా మధ్యయుగంనాటి సారస్వతమూర్తుల, (ప్రభువుల జీవితాలలో వాళ్ళ సాహితీక్షే్రంలోనూ ఏలాటి స్థాయీభావాలను పండించిందో తెలపడానికి ఈ భాగం ఒక చిన్నమచ్చుతునక. రామకృష్ణకవి, పెద్దనవంటి కవిని అల్ల-సాని యని పరిహసించినా ధూర్జటివంటి కవిని వారవనితాజనతాపవార సంతత మధురాధరోదిత సుధారసధారల (గగోలుటంజుమీ' అని అపవాస్యం చేసినా రాజసభా మర్యాదలకు కూదా భంగం కలగని కాలమది. హాస్యాన్ని పండించడంలో పాత్రధారుల కంఠస్వరాలు, ఉచ్చారణలి, హావభావప్రకటనలోని ప్రత్యేకతలు, భంగిమలు, ప్రాధాన్యం వహించినా సంభాషణలలో పటుత్వం సన్నివేశ కల్పనా బలమూ కూడా అంతకంటే ముఖ్యమైనవి. రచయిత చి॥బాలాంజనేయశర్మ అనాటి సామాజిక స్టితిగతుల ఆధారంగానే శ్లేషచమత్కారాలతో, పెద్దనపై, ధూర్జటిపై, తిమ్మనపై, నరస కవిపై, భట్టుకవిపై, విసిరిన విసుర్లతో, ఛలోక్తులతో, చమత్మార వ్యాఖ్యలలో (పేక్షకులను నవ్వులలో ముంచెత్తాడు. ఎంతమంచి పద్యాలైనా వినీవినీ వేపారిన శ్రోతలకు, వాటికి సాటిగా, ధీటుగా, ధాటిగా స్వీయపద్యాలను సమకూర్చి అడుగడుగునా ఒక నూతనోత్తేజాన్ని నింపాడు. రచయిత నాల్గవ భాగం ప్రబంధ కవుల కావ్యగానంతో అనిర్వదీనయమైన కవిత్వ తత్త్వాన్ని (శ్రావ్యమైన సంగీతంతో మేళవించి అందించినప్పుడు పరవశింపని సహృదయుడెవ్వడుంటాదు? సూర్యోదయాస్తమయాలనుండి ప్రాణుల ఉచ్చ్వాస నిశ్చాసాల వరకూ సృష్టిలో పరివ్యాప్తంగా పజచుకుని ఉండే లయ విన్యాసానికీ ఉరుముల గర్జనలనుండీ సముద్రం హోరువరకూ, కోకిల కలకూజితం నుండీ చీమ చిటుక్కుమనేవరకూ చెట్లగుంప్రులమధ్య గాలిఈలలనుండి, గులకరాళ్ళమధ్య వయ్యారాలు పోళూ నర్తించే సెలయేటి పాటదాకా, జలపాతాల మంద్రశ్రుతులనుండి, వాన చినుకుల సప్త స్వరాలవరకూ వేదఘోషలనుండి, పనివాని రోదన వరకూ ఖగోళాల భ్రమణాల అనాహత సంగీతంనుండి విద్వాంసుని స్వరలహరులవరకూ ఎశ్వవ్వాప్తం నిండి ఉన్న

భువన విజయము నాదలహరులకూ సమనయంగా ఆవిర్భవించిన ఛందస్సంగీత స్వరూపం జీవ చైతన్యపు స్వీయావలోకనస్థానం, అలా కవితా తత్త్వమూ సంగీత తత్త్వమూ సమ్మేళనం పొంది తెలుగు పద్యంగా రూపొందితే ఆ పద్యానికి ప్రతిస్పందించని తెలుగువాడెవడు? రాగం వచనమైతే తానం భావలయాత్మకమైన వచనకవిత అయితే పల్లవి పద్యమౌతుంది. అయితే ఈ మూడింటిలోనూ ఇతమిత్సమైన స్వరమేళ (రాగం) చెదరకుండా ఉన్నట్లు కవిత్వపదార్ధం కూడా వచనంలో, వచనకవితలో, పద్యంలోనూ ఉందే అవకాశం ఉంది. ఈ వివరణంతా ఎందుకంటే ఏ రూపంలో ఉన్నా, కవిత్వమే కవిత్వం అని చెప్పటానికి అన్నట్లు దృశ్యమూ (శ్రవ్యమూ వచనమూ పద్యమూ అనే భేదం లేకుండా " అభిరుచులమాట ఎలా ఉన్నా తరాలుమారినా ప్రమాణాలు మారకూడదనే సిద్ధాంతాన్ని నమ్మినవాళ్ళకు ఏరూపంలో ఉన్నా కాలదోషం పట్టని కళాఖండం నచ్చి తీరుతుంది. ఇది సత్యమే. అయితే ఈ భువనవిజయంలోని ప్రబంధాలపద్యాలూ, కవిస్వయంగా రచించిన పద్యాలూ కవన విజయాలుగా నిలువక మానవు. తూర్పు ఆకాశంలోని మెణుపు తెల్లగానూ, పశ్చిమాకాశంలోని మెటుపు నల్లగానూ ఉండదు కదా!

నాటక ఆద్యంతాలలో కళ్ళుజేగేలుమనిపించే అలనాటి విద్యానగరాంధ్ర కళా వైభవ స్నరణాన్ని కొంచెం బరువైన సంగీతంతో ఆవేదన గర్చితంగా వినిపించినపుడు దానిని తెలుగుజాతి వారసత్వ సంపదగా కాపాడుకోవాలనో, అలాంటీ సృజనకు ఇతోధికంగా చేయూతనిచ్చి ప్రోత్సహించాలనో, విలువలని ప్రమాణీకరించుకునే సహృదయత్నాన్ని అవిష్మరించుకోవాలనో ఒక సందేశ సంకేతంగా ధ్వనిస్తూ ఉంటుంది. ఈ బరువు మోయడంలో ఇబ్బంది పడేవాళ్ళకోసం హాయిగా నవ్వుకోవడానికి రామకృష్ణ నరసకవుల క్రొంగ్రాత్త పద్యాల గిలిగింతలున్నాయి. ప్రాఢథిమన పేక్షించే హృదయాలు సేద తీర్చటానికి ఈ కవి ఆ కవుల నోట పలికించిన హృద్యమైన పద్యాలున్నాయి. అప్పటి ఆ ప్రబంధాల మెచ్చు మచ్చలున్నాయి. ఇదమిత్హమైన ఇతివృత్తం లేకున్నా భవనవిజయమే ఒక ఇతివృత్తంగా తెలుగువాళ్ళను రంజింపజేయగల సంభాషణలూ ఇందులో పరవళ్ళు త్రొక్కాయి. అంతటా భాషా చమత్మార ప్రియులనలరించే హొయలు పరచుకొని ఉంది.

ఉమాపతిబి. శర్మ ఆం(ధ్ర పంచకావ్యాల పుట్టినిల్లు ఈ భువనవిజయం. ఆముక్తమాల్యదలూ కాళహస్తీశ్వర మహాత్య్యాలూ ఒక్కదో వెలసి శైవ వైష్ణవ సామరస్యానికి రంగస్థలమైంది ఈ భువనవిజయం. త్రిధాభిన్నోహ్యహం విష్ణోః (బ్రహ్మా విష్ణు హరాఖ్యయా వర్ష రక్షాలయగుణై | ర్నిష్మలోఇహం సదాహరే (రుద్రసంహిత 9 అధ్యాయం 28 శ్లో) అని శివపురాణంలోని పరమశివుని వాక్యాన్ని సౌమనస్యంగా జీర్ణించుకున్న వేదిక ఈ భువనవిజయం. ఈనాటి తెలుగు సాహిత్యహర్యానికి సువర్షమయమైన నడిమి అంతస్తు ఈ భువనవిజయం. తెలుగునాట ప్రతిచోటా అభిమానంతో ఆడుకునే మాటల ఆటకు క్రొత్తప్రతి ఈ “ఉమాపతిశర్మ భువనవిజయం. చరిత్రలో దాగిఉన్న భూత కాలపు కబ్బపు కవ్వల వెలుగుల దొంతర ఈ భువనవిజయం. ఆశువులకూ అవధానాలకూ, అప్రస్తుత ప్రసంగాలకూ, అప్రతిహతమైన వాక్ళిలీ ముఖాలకూ జన్మస్థలం ఈ భువనవిజయం. గంభీరమైన తెలుగు కవుల ముభాలమీద మొదటిసారిగా నవ్వుల దివ్వెలు వెలిగించిన హాస్యరసక్షేతం ఈ భువనవిజయం. ఆకాశవాణిలో (హైదరాబాద్‌) ఉమాపతి బి. శర్మగా ప్రసిద్ధుడైన చి. ఉమాపతి బాలాంజనేయశర్మ ఈ భువనవిజయ కర్త. ఇది ఇతనికి కవనవిజయం కావలెననీ, ఆశిస్తూ నా శుభాశీస్సులందిస్తున్నాను. పద్యముశ్రోతృహృచ్చషక పాళుల కావ్యరసాలు నింపు నా స్యాద్య సుధానిధానమగు చందము గానము రాగ యోగమై గద్యపుహృద్య భాషణలగాధపు సంసృ తినుత్తరించునాన్‌ చోద్యములేమి నాటక మచొప్పడు విశ్వశుభంకరిష్ణువై ఉమాపతి పదృ్ననాభశర్మ

భువన విజయము మనవిమాట

గత కాలము మేలు వచ్చు కాలము కంటెన్‌ అన్నాడొక మహానుభావుడు. "014 19 6౦16" అన్నది ఆంగ్లంలో సామెత. గతాన్ని సింహావలోకనం చేసుకోవటం ద్వారానే వర్తమానానికీ, భవిష్యత్తుకూ, బాటలు వేసుకునే అవకాశం లభిస్తుంది అనే సార్వత్రిక సత్యం ఏ భాషలోనైనా, ఏ దేశసంస్థృతిలోనైనా, ఎక్కడో ఒకచోట మాటగానో, పాటగానో కనిపిస్తూనే ఉంటుంది, వినిపిస్తూనే ఉంటుంది. మన భారతీయ జీవన విధానంలో కూడా గతానికి ఎంతో ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. అయితే మన భారతీయచరిత్ర అతి ప్రాచీనమైనది కనుక అవి పురాణాలుగా నామాంతరం చెందినవి. ఈనాడు మనం కులము అనే మాటకు తెగ అనే అర్ధం చెప్పి పొరపాటు పడుతున్నాము. కులము అంటే ఆది, అనాదిగా గల పునాది అని అర్ధం. అందుకే మొట్టమొదటగా ఏర్పడిన పర్వత పంక్తులను కులపర్వతాలు అని పిలిచారు. అటువంటిదే కులగోత్రాలు అనే నుడికారం కూడానూ. ప్రతి పరిణామానికీ కారణం గతమే ప్రాతిపదిక. ఆ గతమే చరిత్ర. చరిత్రనూ, చారిత్రకమైన అంశాలనూ పరిశీలించడం, పరిశోధించడం ద్వారా మన పూర్వీకుల జీవనవిధానాలను అవగాహన చేసుకోవటమే కాకుండా అందలి లోటుపాట్లను తెలుసుకొనే అవకాశం కూడా లభిస్తుంది.

వర్తమానం, భవిష్యత్తులు ఒక వరద వంటివి. వేగంగా తన్నుకువచ్చే నీటి వరదలో నీటిళోపాటు బురదకూదా ఉంటుంది. కానీ గతమూ చరిత్రలు ఒక తేటదీరిన నిశ్చల జలాశయము వంటివి. మాలిన్యమంతా అడుగున పేరిపోయి నిర్మలమైన నీటిని పైకి కనిపింపజేస్తాయి. అందుకే చరిత్రలను, చారిత్రకములైన అంశములను, చారిత్రకములైన కట్టడాలను నిర్తక్ష్యం చేయకూడదు. అవి మన సంస్కృతికి, సంప్రదాయా లకు విలువ కట్టలేని నిలువటద్ధములు.

మొదటినుండి చరిత్రలన్నా, చారిత్రకములైన అంశాలన్నా నాకెంతో అభిమానం. ఆ కారణంగానే నా ఆకాశవాణి నిలయకళాకారుణి జీవితంలో ఎన్నెన్నో చారిత్రాత్మక నాటకాలు, రూపకాలు వ్రాసి ప్రసారం చేశాను.

ముఖ్యంగా చరిత్రకు వన్నె తెచ్చిన మహాపురుషులను కథానాయకులుగా చేసి ఈ భువనవిజయము అనే నాటకమే కాకుఏడా “హంపీసుందరి, “విజయనగరము”

ఉమాపతి బి. శర్న “ఏకశిలి, “సమ్రాట్‌ అశోకి, “బుద్ధం శరణం గచ్చామి", “కవి సార్వభౌముడు” వంటి నాటకాలు వ్రాసి ప్రసారం చేశాను (2[4/2%), 1.610612 - గి ౧618౪ 2౧౮ 2 "6592600 59[46% అనే ఆంగ్షగ్రంధం కూడా రూపుదిద్ధుకుంటున్నవి ) ఆకాశవాణిలో ప్రసారమైన చారిశ్యాత్మకమైన నాటకాలన్నీ పద్యనాటకాలుగా రూపుదిద్దుకుంటున్నాయి. పద్యనాటకాలుగానే ఎందుకంటే, పద్యం, పద్యనాటకం మన తెలుగుభాషా సంస్కృతికి ఒక హృద్యమైన ఆభరణం అంతేకాకుండా “నం 6 ౧౦౪1౧౮ 0౮41 ౧౧౦10౧ 7600)160166 1౧ 12004110” అన్న */0/609౪/076) నిర్వచనాన్ని గమనించినపుడు ఆవేశపూరితమైన భావాలను, ఆలోచనా ప్రధానమైన ప్రశాంతతలో వడబోసి, క్రోడీకరించి, ఒక నియమపడద్దతిలో ప్రకటించాలి. ఆ నియమమే ఛందము, ఛందస్సు. వరదవలె వచ్చే భావాలను కాలువవలె తీర్చిదిద్దటమే ఛందస్సు. ఆ ఛందోబద్ధ మైన కవిత్వమే పద్యం, అంతేకాకుండా వివిధ వృత్తాలతో పరిక్రమించే పద్యం మన తెలుగుభాషకు మాత్రమే పరిమితమైన ఒక విశిష్ట ప్రక్రియ. ఆ విశిష్ట ప్రక్రియను అనుసరించడమే నా ఆదర్శం, నా రచనావప్రక్రియలోని నియమం. అంతేకాకుండా సంగీళవపి సాహిత్యం సరస్వత్యాపదద్వయం, పకమాపాత మధురం అన్యదాలోచనామృతం అన్నారు కాబట్టి సంపూర్ణ సంగీతలక్షణాలు కలిగిన పద్యం వివిధ రాగాల్లో హృద్యంగా పాడినపుడు పరవశించని రసహృదయులు ఎవరుండరు కనుక. అందుకే సంగీత సాహిత్య సరస సమ్మిళితమైనదే పద్యనాటకం, చారిత్రకములైన అంశాలను ప్రధానంగా ఎన్నుకొని, లోగడ్ర ఆకాశవాణిలో ప్రసారమైన చారిత్రాత్మక నాటకాలను రంగస్థల పద్యనాటకాలుగా తీర్చిదిద్దడం నా సంకల్చం నా ఈ సంకల్పానికి దైవశక్తి అనుకూలిస్తుందనీ, ప్రాజ్ఞ పండితులు ఆశీర్వదిస్తారని నా సంపూర్ణ విశ్వాసం. సే _చవసవిజయము అనే సాహతీ రూపకం. అలనాటి శ్రీకృష్ణదేవరాయల విద్నజ్ఞన గోష్టి సభాభవనమునకు ప్రతిబింబరూపము. ఇతఃపూర్వము పండితులెందరెంద్రరో తమ తష పాండితీ ప్రతిభలతో ఈ రూపకమున్తు విరచించిరి ప్రదర్శించిర,

భువన విజయము

నేను వ్రాసిన ఈ భువనవిజయమున మాత్రము నాటకీయ లక్షణములను తెచ్చుటకు ప్రయత్నించితిని. పద్యములన్నియు ఆ మహాకవుల కవితా౭ైలిని అనుకరించ (ప్రయత్నించి వ్రాసితిని. ఇవి అన్నియు నా స్వకపోలములే.

అ మహా కవులను అనుకరించునంతటి సమర్ధుడవా? అని విమర్శకులు వెంటనే ప్రశ్నింతురు. అందుకు ఒక్కటే సమాధానము “అనుకరణ సంస్కరణ సాధనము అను విజ్ఞుల ప్రవచనము. నాయీ ప్రయత్నము, కేవలము ప్రయత్నమేకాని సంపూర్ణ ఫలప్రదము కాదని కూడా నా మనవి.

నా యీ భువనవిజయము ఇంచుమించు పది సంవత్సరముల క్రితమే ఆకొశవాణి హైదరాబాద్‌ 'ఎ కేంద్రము ద్వారా ప్రసారితము హైదరాబాద్‌ దూరదర్శన్‌ కేంద్రము ద్వారా ప్రదర్శితము. ఢిల్లీ దూరదర్శన్‌ నేషనల్‌ ఛాషనల్‌ జాతీయస్రవంతిలో కూడా ఇంగ్లీషు అనువాదంతో ప్రదర్శింపబడినది అందుకు ప్రేరకులూ ్రోత్సాహకులూ అయిన అప్పటి దూరదర్శన్‌ అధికారులు శ్రీ అప్పారావుగారు, శ్రీ జయంత్‌గార్లకు నా హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతలు. నాచవరం లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానంవంటి దేవస్థానముల సాంస్కృతికోత్సములలోనూ తేజోమయి సాంస్కృతిక సంస్థద్వారా రవీంద్రభారతిలోనూ ప్రదర్శించబడింది.

ఆయా సందర్భాలలో నాయీ భువనవిజయ ప్రదర్శనకు సహకరించిన మా బావగారు మహా పండితులూ అయిన కీ.శే. బ్ర.త్రీ గౌరీభట్ల రఘురామశాస్త్రిగారికి, ఇంకా మధుసూదనాచార్య భాగవకార్‌గారికి మిత్రులు శ్రీకృష్ణారావు, అక్కిరాజు సుందర రామకృష్ణ, ఆదిమూర్తి, నారాయణరావు, శ్రీనివాస్‌రావు, నకులుడు మున్నగువారికి,

సంగీత దర్శకత్వముతోపాటు హార్మోనియం సహకారము నందించిన ప్రముఖ రంగస్థల నటులు శ్రీ పృద్వీ వెంకటేశ్వరరావగారికీ నా హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతలు.

ఈ నాటకంపట్ల తమ అమ్యూలమైన అభిప్రాయాలను అందించిన ప్రముఖ కవి, విజ్ఞులు, రసజ్ఞులు, విద్వత్మవులు, జ్ఞానపీర్‌ అవార్డు గ్రహీతలు ఆంధ్రప్రదేశ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక సలహామండలి అధ్యక్షులు దాసి. నారాయణరెడ్డిగారికి ప్రత్యక ధన్యవాదములు.

ఉమాసతిబి. శర్వ సారకవిత్వ తత్వ సరస 'ప్రకటైక విధాన చాతుకీ

మాదగుడొ సీనారె తలపన్‌దగు నాతనినిత్యనూతనో

శ్రేరక కాన్య మాధురులు, తెలు రసజ్ఞులకస్నివేళలన్‌ వారికీ నా కృతజ్ఞతలు వందనముల్‌ కవితార్హ గంధముట్‌ వాసియే కాని కసి దేమాత్రము లేని చస హృదయుడు దాః కసిరెడ్డి వెంకటరెడ్డి గారికి నా హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతలు. కసియన్నది కవితలలో వసివాడని భారతీయవాక్‌ర్తురిభోనన్‌ రస హృదయుడు కసిరెడ్డికి అసలాన ఘటించు గౌరవాదరణమ్ముల్‌ ఇక మాజ్యేష్ట సోదరుడు (మా పెదనాన్న కుమారుడు, పండితుడు, సాహతీ సమలంకృతుడు, సకల కళాభిజ్ఞుడూ, సా యీ భువనవిజయము కవసవిజయమగుటకు సంస్కరించి సహకరించిన బ్ర.శ్రీ. ఉమాసతి పద్మనాభశర్మ అన్నయ్యగారికి భక్తిపూర్వక (ప్రణామములు.

ఈ సాహితీరూపకము ముద్రణా రూపురేఖలు దిద్దుకొనుటకు గ్రేరకుడూ కొరకుడూ అయిన నా రెండవ అల్లుడు చి;దాశకాకునూరు నర్లా సూర్యనాదాయణమూర్తికి నిండా ఆశీస్సులు,

అన్నిటికన్నా మిన్న ముద్రారాక్షసములు లేకుండుటకు శ్రద్ధగా కృషి చేసి చక్కని ముద్రణ నందించిన కొవ్యశ్రీగ్రాఫిక్స్‌ శ్రీ సాగీ కమలాకరశర్మా మనోహరి దంపతులకు చిఃశ్రభకు అభినందన పూగ్వళన్టైన ఆశీస్సుమములు.

“జయంతి తే సుకృతినో రససిద్ధాః కపశ్వరా౯' బుధజన వపదధేయుడు ఉమాపటి బాలాంజనేయశర్నా

భువన విజయము ప్రార్థన కం॥. శ్రీవిఘ్నేశ్వరుదలచెద నే విఘ్నములేక కోర్కె లీడేరుటకున్‌ శ్రీవాణిని మదికొల్చెద ప్రావీణ్యము గల్గుటకును పదపదములలోన్‌ సీ॥ శ్రీ విరూపాక్షుని సేవింతు మనమున హంపీపుర క్షేత్రుదైన శివుని మహిత విద్యారణ్యు మదిని సంస్మరియింతు ప్రాజ్య సామ్రాజ్య నిర్మాణ ఘనుని హారిహర బుక్కరాయల నెంచి క్తీర్తింతు ధన్యమూర్థన్య రాజన్య విభుల (ప్రౌఢ రాయల శ్రీర్తిపొండితీ సత్కార శాలనూహింతు ముత్యాలశాల గ; గౌడ డిండిమభట్టుని కంచుధక్క పగులగొట్టిన పాండితీ ప్రాభవుండు పసిడి స్నాసమ్ము చేసిన పంజితుండు భవ్య శ్రీనాధ కవిసార్వభొముదలతు కం11రాజుల రారాజుల కవి రాజులనుతియింతు కృష్ణ్ణాయల వరకున్‌ కేజో ధీశాలురువి భ్రాజిత తిమ్మరుసు మంత్రివర్యుల దలతున్‌

2 ఉఊమావతిబ. శర్మ నాందీ : ప్రస్తావన చం[1 సకల కళాఖిలక్షణము సత్మవితా రచనైక లక్ష్యమున్‌ ప్రకట రసార్ధ సిద్ధియని పండితులందురు గాన, నో రసా త్మక మహనీయులార! సముదమ్మున నీ కృతి నాదరింపగన్‌ ముకిళిత హస్త యుగ్మమున (మొక్కెద సజ్జనపండితాళికిన్‌ ఉ 1 పద్యము హృద్యరాగముల పాడిన పండిత పామరాళికిన్‌ సద్యము, గాన సం(శ్రవణ సాధ్యసుయోగముగల్లు గద్య సం జోధ్య విధాన భాషణలపూర్ణ కళాత్ళ్మకమౌను సాహితీ వేద్యము గాగ నాటకము విశ్వజనీన ప్రయోజనమ్మగున్‌ చం ॥ చదివెడువారు కొందరును సారమెరుంగెదువారు కొందరున్‌ వదలక తార్మికమ్ముగను వస్తు విమర్శకులింక కొందరున్‌ సదయులు నాటకమ్మును సుసజ్జితరీతి ప్రదర్భ్శనమ్మిడన్‌ అదియె సమగ్ర లక్ష్యమని యాత్మ దలంచి నమస్మరించెదన్‌ (నెమ్మదిగా తెర తొలుగును) దృశ్యం : నేటి హంపీ శిథిలాలు - నిరూపాక్ష స్వామి దర్శనము (ఏకశిలా రథము), విద్యారణ్యస్వామి యోగముద్ర. నేపధ్యములో పద్యము : మః అవిహంపీ శిథిలాలయమ్ములట విద్యారణ్య మౌనీంద్ర సం స్తవనీయ ్రతిభన్‌ నిరంతర తపస్సంసిద్ధిచే నాదును

భువన విజయము నా దృవమయ్యెన్‌ సుయశో విశాల ఘన సంపత్సార సామ్రాజ్యమాం (ధ్ర వికాసమ్ము వెలార్చె భారత చరిత్రమ్మందు విద్యాప్రభల్‌ (క్రమంగా దృశ్యం తెరమరుగవుతూ ఉంటుంది) (సన్నగా వీజావాదనము) రాగము - మోహన వ్యాఖ్యాత : తెలుగువారి చరిత్రయందొక స్వర్ణయుగము విజయ విద్యానగర వైభవము

• తెలుగువారి వెలుగు జిలుగులు తెలుగుదేశమునందే కాక ఓఢధ్ర కర్నాటకములకు కూడా ప్రసరించి ప్రకాశించిన పుణ్యఘడియలు. ఆ మహా సామ్రాజ్య సార్వఫౌముడు సాహితీ కవితారామములందు భాసించిన శరచ్చంద్రుడు, శిల్పకళా వినూత్న వికాస భాసుర యశోధాముడు - శ్రీకృష్ణదేవరాయ చక్రవర్తి. అతని భువనవిజయము - సాపొతీ విహార భూమి, భువనవిశ్చత భువన విజయము - అదుగో అదియే... (క్రమంగా విద్యానగర వైభవ దృశ్యము) (వీణా వాదనము - కళ్యాణిరాగము) రాయలవారి కొలువు కూటమి పద్యం నేపథ్యంలో (కళ్యాణిరాగం లేదా శంకరాభరణము) మః అది విద్యానగరమ్ము భవ్వ కవితా వ్యాసంగ రంగమ్ము సం పదలన్‌' బ్రోదిలు రాజధాని, సునటత్రాంచత్మళా నర్తకీ పద మంజీర రుణంర్వుణ ల్బని తదిగ్భాగమ్ము వీర ప్రజా పద సంఘట్టన ధూళి ధూసర నభో వ్యాప్తమ్ము సామ్రాజ్యమున్‌ (మంగళ తూర్యారావాలు - వేదమంత్ర పఠనము - వీణావాద్యం - గానం)

త్త ఉమాపతి జ. శర్మ వందిమాగధుల జయనాదాలు శ్రీ మద్రాజాధిరాజ, రాజపరమేశ్వర గండ గండర గండ! మూరురాయరగండ భండనరంగ పరాక్రమోద్దంద! తేజు ప్రతాపమధ్యందిన మూర్తాండ! సాహితీ కవితాంగణ భువనవిజయ యశోవర్తీ! శ్రీశ్రీశ్రీ శ్రీకృష్ణదేవరాయ చక్రవర్తీ! జయ విజయీభవ! దిగ్విజయీభవ! శ్రీకృష్ణదేవరాయ సార్వభౌములకు జై జయ విజయీభవ దిగ్విజయీభవ! (ప్రజల నినాదాలు) (రాయలు గంభీర గమనముతో ప్రవేశించును) (ప్రజల నినాదాలు : శ్రీకృష్ణదేవరాయ ప్రభువులకూ జై శ్రీక్ళ : (నిలబడియె) నమస్సభాయై! పుంభావ సరస్వతీ సమానులైన ఆచార్య పురోహిత కవి పండిత మండలికి మా అభివాదములు. అల్లసాని పెద్దన : ఆంధ్రభోజునకు అభ్యుదయమగుగాక! ధూర్జటి : సద్ధర్మ సమవర్తికి సకల (శ్రేయములు కలుగుగాక ! నంది : విజయనగర చక్రవర్తికి దిగ్విజయమగు గాక! పింగళి : విద్వజ్ఞన మనోవర్తికి విశ్వయశము ప్రాప్తించును గాక! మా.మల్లన్న : విద్యానగర చక్రవర్తికి విరూపాక్ష స్వామి మేలుసేయుగాక! అ.రా.భ : భువన విజయ (శ్రుతకీర్తికి భూరియశము ప్రాప్తించును గాక! రామరాజ : విద్యావిరాజమాన రాజచంద్రమా! విజయోస్తు! దిగ్విజయోస్తు! తె.రా : సాహితీ సమరాంగణ చక్రవర్తికి సర్వార్థసిద్ధి కలుగుగాక! శ్రీక్ళ : ధన్యోస్మి - విద్వచ్చతుష్టయమునకు వినమతాపూర్వక వందనములు

భువన విజయము న్‌ బౌ॥ చినతిమ్మన, రాధామాధవకవి, ఈశ్వర దీక్షితులు, లక్ష్మీనారాయణుడు : సారస్వత చక్రవర్తికి సాహితీ చందనములు విజయాభినందనములు తిమ్మ : పండిత మండలికి ప్రణామ సహ(స్రములు అష్ట : (ముక్త కంఠముతో) అభినవ చాణుక్యులకు అభ్యుదయోస్తు! (రాయలు, తిమ్మరుసు సింహాసనాసీనులగుదురు) తిమ్మ: సకల విద్యాపారంగతులైన మహాకవులారా! నాట్య సంగీత కళా నిష్ణాతులైన కళామూర్తులారా! ఈనాడు మనకొక మహాపర్వదినము. మన ప్రభువులు శ్రీకృష్ణదేవరాయ చక్రవర్తి పూర్వదేశాన్ని పూర్తిగా జయించినారు. ధర్మదీక్షా పరులైన వారి ఛత్రఛాయలో ప్రజలు సుఖశాంతులతో జీవిస్తున్నారు. సంగీత సాహిత్య కళారంగములు మూడు పువ్వులూ ఆరు కాయలుగా వికసించు చున్నవి. విద్యానగరము సార్ధకనామమై విలసిల్లుచున్నది. ఈ విజయ దివసమున మన (ప్రభువులు ఈ “భువనవిజయ మహా మంటపముూను కేవలము కళా సాహితీ భవనముగా నిర్మాణము చేయించిరి. నేడు ఈ “భ్సవన విజయము” నందు కవి పండిత సత్మారమును చేయ సంకల్పించిరి. ప్రభూ! మీ యాజ్ఞ. శ్రీక్ళ : కళా సాహితీమూర్తులారా! “సంగీతమపి సాహిత్యం సరస్వత్యాస్తనద్వయం వకమాపాత మధురం అన్యదా లోచనామృతం” అన్నారు కదా! సంగీత సరస్వతియైన లక్ష్మీనారాయణ పండితులు ఆపాత మధుర సంగీత గంగా జలపాతముతో ఈ సభను ఓలలాడించగలరని మా కోరిక. లక్ష్మీ; మహా ప్రసాదము ప్రభూ! (శాస్త్రీయ సంగీత గానం - మహా గణపతిం నాటరాగకీర్తన) అనంతరము కరతాళ ధ్వనులు

6 ఉమాపతి బి. శర్మ లక్ష్మీ: ప్రభూ! “గీతం, వాద్యంచ నృత్యంచ త్రయం సంగీతముచ్యతే” అని కదా భరత శాస్త్రము. రాజ నర్తకీమణి రమణీయ నాట్యాఖినయముతో రూపొందిన నా యీ హంపీ విజయనగర గీతమును అవధరింపవలెనని మనవి. శ్రీక్ళ : చాలా సంతోషము, ప్రదర్శింపుడు. (లక్ష్మీనారాయణుడు - రాజనర్తకీ గానం చేసిన నృత్య యుగళగీతం - నృత్య ప్రదర్శన) సాకీ; వీర విజృంభణ విశాలధాత్రీ విజయ విరాజిత అంధ్ర పురంధ్రీ పల్లవి : ఓ హంపీ సుందరీ! ఊహాసుమనోహరీ ఓ హంపీ సుందరీ! ఊహాసుమనోహరీ మృదుల శిల్చమంజరీ మధుర కళాలాహిఠీ! ఓ హంపీ సుందరీ! తుంగభద్ర తరంగాల తూగుటుయ్యాలలూగీ విరూపాక్షు దీవనలో విజయపధమునందు సాగీ! తెలుగువారి కీర్తిలతల దిగ్గిగంతములకు బ్రాకి తెలుగు కన్నడముల నొక్క వెలుగు బాట నడిపించే ఓ హంపీ సుందరీ! ఊహాసుమనోహరీ! 1ఓ॥॥ తెలుగు తల్లి వాకిటిలో వెలుగు రంగవల్లికవై భరతజాతి వాటికలో పరిమళాల మల్లికవై సరస సాహితీవనిలో శారదేందు చంద్రికవై అందాలకు పందిరివై అందరినీ ౪అఒరించే ఓ హంపీ సుందరీ! ఊహాసుమనోహర్‌! 11811 వీర విజయ కేతనాలు వినువీథుల నెగురవేసి మృదు శిల్పనికేతనాల మేడలు నిర్మింపజేసి

భువన విజయము జ్‌ శిల్ప కళారమణికి మృదుతల్చ్పమ్ములనమరించి ఘన రాయల వైభవాల గండళిలలు పలికింపగ ఓ హంపీ సుందరీ! ఊవాసుమనోహరీ! 111 వ. హంపీ సుందర్‌!

(కృష్ణూయలు లక్ష్మీనారాయణ రాజనర్తకీమణులను బహూకరించును - వార్తి నిష్రమణ)

శ్రీక్ళ : అప్పాజీ! మహాకవి శేఖరులారా! సరస సాహితీ ప్రసంగములు సంస్కార దోహదములు కదా! మీ సుమధుర కవితా రసగంగా ప్రవాహములతో ఈ సభను పునీతము చేయవలెనని మా ఆకాంక్ష

అష్ట: ధన్యులము ప్రభూ!

తిన్ము: మహాకవులారా! లలితకళలు వ్యక్తి మానసిక వికాసమునకు మహోత్తమ సాధనములు. వ్యక్తి మానసిక వికాసమే సమాజ వికాసము. సమాజ వికాసము ద్వారానే జాతి వికాసము, దేశ శ్రేయస్సు సాధ్యపడును. మీరేమందురు పెద్దన కవీంద్రా!

పెదన ; మీ మాటలు అక్షర సత్యములు మహామంత్రీ!

తె.రా: కాని ఒక్కమాట తిమ్మరుసయ్యా!

తిమ్మ: ఏమిటది రామకృష్ణయ్యా!

తె.రా: వ్యక్తి మానసిక వికాసమునకూ, సమాజ శ్రేయస్సునకూ, దేశ శ్రేయస్సునకూ సాధనములైన కళా, సాహిత్య, రచనారంగములు, పెడదారిన పడకుండా, ప్రజలను పెడదారిని షట్టించకుంగా ప్రభువులూ, ప్రభుత్వమూ జాగ్రత్త పడవలెను.

ధూర్జటి : అది ప్రభుత్వమునకు విధ్యుక్త ధర్మము ప్రభూ! *“విశ్వశ్మేయః కావ్యమ్‌” అని కదా నన్నయార్యుని సూక్తి. విశ్వమానవ కళ్యాణ కారకమగునదియే ఉత్తమ సాహిత్యము.

౭ ఉమాపతిబి. శర్మ పింగళి : భరత మహాముని నాట్యశాస్తమునందు వక్కాణించిన మాట ప్రభూ! “పితా, పుత్ర, స్పుషా, శ్వశూ దృశ్యం యస్మాత్తునాటకం - తస్మాదేతాని సర్వాణి వర్జనీయాని యత్నతః అన్నాదు. తండ్రీ కొడుకులూ, తల్లీ కొడుకులూ, మామా కోడలూ, అల్లుళ్ళూ మరదళ్ళూ అందరూ కలిసి ఆనందించే విధముగా దృశ్యకావ్యముండవలెనని మనవి. అందులకే అభ్యంతరకరమైన విధముగా కళాసాపిత్యములు మారకూడదు ప్రభూ. అందునా కావ్యేషు నాటకంరమ్యం, అనికదా సూక్తి... నంది: మానవుని మనస్సును సమ్మోహనము చేసే కళా సాహితీ రంగములు ఉన్నత స్థాయిలో ఉంటేనే సమాజమునకు ఉత్తేజమును కలిగించును ప్రభూ! కళా సాహిత్యములు కేవలము వినోద సాధనములు మాత్రమే కాదు సమాజ పరివర్తన కారకములు కూడాను. పింగళి : పిన్ననుండి పెద్ద వరకూ మనిషిలోని మనస్సును కలుషితము చేసేవిధముగా కళా సాహిత్య రంగములు మారిపోతే, అవి వ్యక్తిని అవినీతిమయము చేసి అథుపతనము చేస్తాయి ప్రభూ! అయ్య : వ్యక్తి పతనము, సమాజ పతనమునకు దారి తీయును. మల్లన : సమాజము అవినీతికి ఆలవాలమైతే ఆ దేశ స్వాతంత్ర్యము సుస్థిరమై నిలువజాలదు ప్రభూ! పింగళి : ఈ ప్రపంచమంతయును సంకల్ప వికల్బ్పములతోనే ఏర్పడియున్నది. సంకల్ప వికల్చ్పములన్నియు మనిషి మనస్సులోనే కదా ఉత్పన్నమగును. పెద్దన: బెను! “మన ఏవ మనుష్యాణాం కారణం బంధ మోక్షయోఃొ మనిషికి మనస్సే ప్రధానము. బాహిరముగా జూచినది అంతరంగమున ముద్రితమై ప్రవృత్తిగా, వృత్తిగా మారి మానవ మానస పరిణతికి కాని పతనమునకు కాని దారి తీయుచున్నవి.

భువన విజయము త

ధూర్జటి : ఆ మనిషిలోని మనస్సుకు పిన్ననుండి పెద్దవరకూ కలుషితము చేసి నేర ప్రవృత్తినీ, కామ ్రవృత్తినీ రెచ్చగొట్టే విధముగా కళా సాహిత్వ రంగములు మారిపోతే అవి ఆ దేశ యువశక్తిపైన దుష్ప్రభావము చూపును ప్రభూ!

పెద్దన : దేశములోని యువశక్తి నిర్విర్యమైతే ఆ దేశ భవిష్యత్తు శూన్యమగును.

పింగళి : “నియమనిబద్ధత” కుటుంబము నుండియే ప్రారంభము కావలెను. పసితనము నుండియే నియమబద్ధ జీవనము వ్యక్తికి అలవడవలెను.

ధూర్జటి : అంతేకాదు! నియమనిష్టల విశిష్టత కూడా అవగతము కావలెను.

పింగళి ; న్యాయము, చట్టము, నియమము, నిబద్ధత వీటిని అభ్యుదయ కారకములుగా వ్యక్తి గుర్తించవలెను కాని నిరోధకములుగా భావించకూడదు.

పెదన : శిక్ష కూడా శిక్షణయే ప్రభూ! శిక్షలోనూ శిక్షణలోనూ రాజూ-పేద, పండితుడూ

ళు

-పామరుడూ, ఉన్నవాడూ-లేనివాడూ, తనవాడూ- పరవాడూ అనే భేద భావమును జూపక ప్రభువులు ధర్మమును పాటించవలెను.

శ్రీక్స : చక్కని మాట వక్కాణించితిరి. “నశ్షేయో నియమం వినా” నియమబద్ధము కానిదేదైనా అనర్ధమునే కలుగజేయును.

తెరా: ఆ నియమమును నియమముగా నియంత్రించుట ప్రభుత్వము యొక్క విధి ప్రభూ!

శ్రీక్ళ : ఒప్పుకుంటున్నాను రామకృష్ణయ్యా! మా విధ్యుక్త ధర్మమును గుర్తు చేసిన మీకు మా ధన్యవాదములు. మీరేమందురు అప్పాజీ!

తిమ్మ: సత్యమునూ, ధర్మమునూ గుర్తించగలగిన మీ వివేచనము ప్రశంసనీయము ప్రభూ! కాని మరియొక సత్యమును కూడా మనమందరము గుర్తించవలసి యున్నది.

10 ఉమాపతిబి. శర్మ శ్రీకృ : ఏమిటది అప్పాజీ తిమ్మ: సమాజమునూ, పౌరులనూ, సక్రమ మార్గమున నడిపించుటకు రెండు మార్గములు ప్రధానమైనవి. శ్రీక్స ; ఏమిటవి అప్పాజీ! తిమ్మ: ఒకటి శాసనము, రెండవది సత్సంప్రదాయము. శాసనము ప్రజల పట్ల “చేదు మందువలె నుండును”, సత్సంప్రదాయములను ప్రజలు తియ్యని మందువలె వెంటనే గ్రహియింతురు. సమాజమును సంప్రదాయ బద్దులను జేయుట సంప్రదాయములలోని మంచిని ప్రజలకు వివరించుట బ్రాహ్మీ మూర్తులైన పండితులకు నిరంతర కర్తవ్యము ప్రభూ! - ఏమందురు పెద్దనార్యా! పెద్దన : ఒప్పుకుంటున్నాను తిమ్మరుసయ్యా! “సమ్యక్‌ ప్రదాతుం యోగ్యం” ఇతి సంప్రదాయం అని నిర్వచనము. అందరకూ మంచిని కలిగించే మంచి అలవాటును, అలవాటుగా ఆచరించుటయే సంప్రదాయము. సమాజ మెప్పుడూ సంప్రదాయమును పాటించవలెను. తిమ్మ: ఆ సంప్రదాయములోని మంచి చెడులను ప్రజలకు తెలియజెప్పుట విజ్ఞులైన వారి విధ్యుక్త ధర్మము కదా! పెద్దన : జెను! సమాజమును సంప్రదాయబద్దులను చేయుట విజ్ఞులైన సంస్కర్తల పరమధర్శ్మము. తిమ్మ: రాజశాసనము పరిమితమైనది ప్రభూ! అత్యవసర సమయము, తప్పని సరి పరిస్థితులూ ఏర్పడినపుడు మాత్రమే శాసనమవసరము. సమాజము నూటికి తొంబది వంతులు మంచి సంప్రదాయమ్ముఖకే కట్టుబడి యుండవలెను. ఆ సంప్రదాయ పరిరక్షణ, పరిశీలన, పండితుల కర్తవ్యము.

భువన విజయము కష మేధావులు, కళామూర్తులు చేయవలనిన పని. అంతేకాని చెడు సంప్రదాయములను, దుర్భావములనూ సమాజమునందు ప్రబల జేసి తరువాత జరుగు చెడు పరిణామములను మాత్రము రాజశాసనము ద్వారా చట్టము ద్వారా- నివారించవలెననుకొనుట కాని అట్లు ప్రయత్నించుట కాని అవాస్తవిక ధోరణి. సత్సంప్రదాయ బద్ధమైన సమాజమునకు శాసనముతో పనియే లేదు.

తెరా; తిమ్మరుసయ్యగారి తార్మిక ప్రజ్ఞ అమోఘము కదా!

పింగళి ; కేవలము తార్మిక ప్రజ్ఞ మాత్రమే కాదు. తాత్త్విక సత్యవాదము కూడా “వాసన లేని పువ్వు బుధవర్షము లేని పురంబు” కొరగానివి అన్నారు

పెద్దన: సత్యమైన మాట. కవులూ, కళాకారులూ, మేధావులూ సమాజము పట్ల తమకు గల నైతిక బాధ్యతను గుర్తెరిగి ప్రయత్నించవలెను. దుష్టమైన కవితలతో (భష్టమైన కళారూపాలతో సమాజాన్ని కలుషితమూ, నేరమయమూ చేసి 'ప్రభుత్వమును నిందించుట పాడిగాదు.

తిమ్మ: మీ యామోదము మాకూ ప్రభువుల వారికీ సమ్మోదమును కలిగించినది. ధన్యవాదములు ప్రభూ! కవితా సదస్సు మీ యాజ్ఞకై వేచియున్నది,

శ్రీక్ళ : _బెను! పెద్దన కవీంద్రా!

పెద్దన : ప్రభూ!

శ్రీక్స : పెద్దలూ కవితా గురువులైన మీరు ఈనాడు ఈ భువనవిజయ సాపిత్రీ మహా మంటపమునకు ప్రారంభకులు కావలెనని-మా కోరిక.

పెద్దన : మహా ప్రసాదము ప్రభూ! ఆంధ్రభోజునకు అభ్యుదయోస్తు! అవధరింపుడు.

ఉ1 _ స్వస్తి సమస్త శస్త గుణపాళికి శాత్రవమస్తగాగ్ర వి

న్యస్త పదాస్పదైకసు మహాజయశాలికి సత్యశీలికిన్‌ విసృత ధారుణీవలయ వేష్టిత భవ్యయశః ప్రభానవో దస్తగభస్తి మాలికి సుధామధురోపమ కావ్యసాహితీ ప్రస్తుత పాండితీ విభవ భాసుర సతృవి బృంద శోభితా శస్త సభాంతరాళికి నిసర్గ కళాప్త సుధాంశుమాలికిన్‌ దుస్తర దుర్మదాంధ రిపు దుర్దన వార మహాస్రహారికిన్‌ నిస్తుల రాజ్యభూమి రమణీ వనమాలికి రాజమౌళికిన్‌ అస్తు జయోస్తు మంగళ కరాభ్యుదయోస్తు భవత్ర్రజాళికిన్‌ (గ్రంధకర్త) శ్రీక్ళ : అద్భుతము మహాకవీ! అద్భుతము. నిస్తులమైన మీ ప్రశస్త స్వస్తివాచకమునకు ఇవే మా మాన్యతాపూర్వక ధన్యవాదములు. ఈ చిరు కానుకను పరిగ్రహింపుడు. (ముత్యాల హారమును బహూకరించును.) పెద్దన: ధన్యుడను ప్రభూ! ఉ॥॥ _ గణ్యవదాన్య మాన్య గుణగౌరవ! మౌక్తిక ధాళధళ్యమై ధన్యత నంది నీ యశము ధారుణి యందున నిత్య నిర్మలా గణ్యత నంది సత్మవన కావ్యములందున సుస్థిరమ్మునై మాన్యగుణ ప్రమాణ బహుమాన్యతనందుత కృష్ణరాణణణీ! (గ్రంధకర్త) శ్రీక్ళ : _ విద్వదాశీర్వాదమే మాకు మహా ప్రసాదము కం! _ పెద్దన పేరున పెద్దన పెద్దలలో పెద్దనైన పెద్దన ఘనమౌ విద్దైలయందున పెద్దన పెద్దన పద్దియమె పెద్ద పెద్దనకన్నన్‌ (గ్రంధకర్త) (సభలో కరతాళగానులు - బాగు బా "+

భువన విజయము 13

పెద్దన పద్దియమె పెద్ద పెద్దన కన్నన్‌ ఎంత చక్కగా వక్కాణించినారు.

పెద్దన : కృతార్జుడను ప్రభూ!

తెరా: ప్రభూ! పెద్దనగారి పెద్దతనమును గూర్చి తమరు సెలవిచ్చినది అక్షరాలా నిజము...కానీ...

శ్రీక్స : కానీ! . . . కానీ ఏమిటది రామకృష్ణయ్యా!

తెరా: ప్రభువుల వారు పెద్దనగారి అన్ని పెద్దతనములను గూర్చి ప్రశంసించితిరి కాని ఒక్క పెద్దతనమును మాత్రము ప్రస్తావించలేదు కదాని...

శ్రీక్ళ : ఒక్క పెద్దతనమును (ప్రస్తావించలేదా! అట్లయిన ఆ పెద్దతనమేదో నీవే చెప్పరాదా రామకృష్ణయ్యా!

తెరా చెప్పవలెననియే యున్నది కాని . . . పెద్దన గారి అనుమతి కావలెను కదాయని సంకోచించుచుంటిని

శ్రీక్ళ : _ పెద్దనగారి అనుమతియా? పెద్దనార్యా మీకేమైనా అభ్యంతరమా?

పెద్దన : (స్వగతము) వీడేదో నన్నాటపట్టించుటకు ప్రయత్నించుచున్నట్లున్నాడ్రు) ప్రణాకగాగా) అహా ఉన్నది ఉన్నట్లుగా అన్నట్లయితే నాకేమి అభ్యంతరము?

తెరా: “ఉన్నమాటంటేనే ఉలుకు” “యదార్ధవాదీ లోక విరోధీ”...అహ - అట్లా అని సామెతలు కదా! తాతగారూ!

పెద్దన : సామెతరికేమిలే గాని సామ్యమును గూర్చి యోచించుకొనుము మనుమదా!

తె.రా : అమ్మమ్మ! వింత మాట తాతగారూ! మనుమడాయని మీరే మక్కువతో సంబోధించితిరి కదా! తాతా మనుమళ్ళకు మధ్యగల సామ్యమూ, సామీష్యమూ, సహజ చమత్మార సంప్రదాయములూ తెలుగునాట ఎవరికి తెలియవు కనుక!

14 ఉమాపతి బి, శర్మ తిమ్మ: ఇంతకూ విషయము వివరించరాదా రామకృష్ణయ్యా! తె.రా: చిత్తము మహామంత్రీ! మీరు కూడా అడిగినపుడు చెప్పక తప్పుతుందా! ఆలకించుడు (ప్రభూ! తె.రా : కం॥ మీరూహించిన విధమున పేరిమియై పేరుగన్న పెద్దన, మరియున్‌ పేరున గలడొక పెద్దన వీరల జనులల్ల . . సాని పెద్దన యనరే (సభలో నవ్వులు) పెద్దన : రామకృష్ణా! నీవు కుసంస్కారమతివి! నీ సంస్కారమునకు తగు రీతిగనే యూహించితివి! తెరా: ఇందు నేనూహించినదేమున్నది తాతగారూ! అల్ల . . సాని పెద్దనయగి మీరు పెట్టుకొనిన పేరే కదా! మీరన్నట్టుగా ఉన్నమాట ఉన్నది ఉన్నట్టుగా పలికితిని. తాతా మనుమళ్ళ సామ్యమును మరీ మరి ఆలోచించియే పల్మితిని అల్లసానివారూ! పెద్దన : రామకృష్ణా! నీ చమత్కార ప్రసంగములు ఛీత్మారయోగ్యములు. నీ హాస్యము పరిహాసాస్పదము. తెరా : అట్లేయగుగాక తాతగారూ! తాతగారి ఛీత్యారములన్నియు నేను శ్రీకారములుగనే భావింతును. కవిత్వ పరిభాషయందు యతి సామ్యము గలదని మీకు వేరుగా చెప్పవలయునా? ఇక పరిహాసాస్పదమందురా “పరొయను ఉపసర్గ విశేషముచే విశిష్టార్ధమే ధ్వనించును కదా! శ్రీకృ: ఓహో! శ్లేష విశ్లేషణతో చమత్కతియా! బాగున్నది.

భువన విజయము క్ష పెద్దన : ప్రభూ! మీరు ఈ రామకృష్ణుని వాచాలత్వమును నియంత్రించవలయును. శ్రీక్స : _పోనిండు పెద్దన కవీంద్రా! రామకృష్ణుని ధోరణి మనకు తెలిసినదే కదా! తిమ్మ: పెద్దనగారూ! రామకృష్ణుని మీరు ముద్దుగా మనుమడా! అందురు కదా! తాతామనుమల మధ్య పరియాచకములు పరిపాటియే కదా! తె.రా: అంతేకాదు తిమ్మరుసయ్యా! పెద్దనగారికి పెద్దతనము వచ్చినది కదా! రామా! కృష్ణా యని స్మరించుట వారికిని పరిపాటియే. పెద్దన ; ఓయీ రామకృష్ణా! నీవు కొలువున (ప్రవేశించినది మొదలు ధూర్త యువకునిగానే (ప్రవర్తించుచున్నావు! తెరా: కావచ్చును తాతగారూ! ధూర్తత్వముగా మీరు గుర్తించుచున్నారు. ధూర్వహన తత్వముగా నేను భావించుచున్నాను. శ్రీక : _రామకృష్ణయ్యా! పెద్దనగారు కవికోకిల. పెద్దన బోలు పెద్దలను ఆట పట్టించుట యుక్తము కాదుకదా! తెరా: ఇందు నేనాట పట్టించునదేమున్నది ప్రభూ! పెద్దనగారు అన్నిటిలోనూ పెద్దనయని మీరు సెలవిచ్చితిరి. ఇక నాకు తోచినవారి పేరులోని పెద్దతనమును గూర్చి నేను ప్రస్తావించితిని. అయినను పెద్దనగారే వారి ముద్దు పేరునకు మురిసిపోవుచుందురు అల్లసాని పెద్దనయని పెద్ద: ఓయీ! మరల మరల అదే కూయుచున్నావు తెరా: కూయుటకు నేనేమైనా పక్షినా కవీంద్రా! మీరలు కవికోకిల యని కదా ప్రభువుల వారు సెలవిచ్చినది. కూయుట'' కోకిలకు సహజము కదా! (నవ్వులు)

16 ఉమాపతి బి. శర్క పెద్ద: నీవు వికటకవివి. అకటా వికటపు చేష్టల వికట కవివి - నీ వికట కవి చేష్టలు వినోదమును కలిగించునవే కాని విజ్ఞానవంతములు కాదుకదా! అందుకే నీవు అకటా! వికటపు కవివే అందును. తెరా: చక్కగా మాణించితిరి తాతగారూ! “వి” విగతార్థముననైనను, విశిష్టార్థమున నైనను నాకు 'ప్రశంసయే కదా! “కటము” అను మాటకు “అతిశయము” అని కూడా అర్ధము కలదు కదా! విగతార్థమున అతిశయము లేనివాడనియు, విశిష్టార్ధమున విశిష్టమైన అతిశయము గలవాడనియు సమన్వయము కదా! తాతగారి దూషణలన్నియు నాకు భూషణములుగానే వర్తించును. శ్రీకృ : శహభాష్‌ రామకృష్ణయ్యా! మీ శ్లేష చమతృతి ప్రశంసనీయము. అయినను పెద్దనగారికి మీమీద ప్రేమయే. విజ్ఞాన వినోదములు రెండును మీకు మాత్రమే స్వంతము, తెరా: ధన్యుడను ప్రభూ! ధూర్జటి : “అకటా! వికటపు కవివే” అన్న పెద్దనగారి కందమును పూరించుము. తెరా: చిత్తము చిత్తము ఆలకించుడు ధూర్జదిగారు! తాతగారూ! జాగ్రత్తగా చెవియొగ వినవలెను. అహ. . . పెద్దవారు కదా! వినిపించునో లేదోయని అట్లంటిని. పెద్దన : సరిసరి! వినిపించుము నీ పద్యపూరణము “అకటా వికటపు కవివే” తె.రా; అకటా వికటపు కవినే సకటా! ప్రత్యర్థి కవులకంకుశము బలెన్‌ వికటకవిగ వికటించును ప్రకటి ప్రకటిత కవితా పయోధి పారంగతుడన్‌ (గ్రంధకర్త) కటి ; ర్‌ దే ధూర్జటి : ఏమంటివి? ఏమంటివి? రామకృష్ణా! నీవు (ప్రకటిత కవిళాపయాథభి

భువన విజయము “క్‌ పారంగతుడవా? ఎంతటి అహంకారము తెరా" అహంకారమా దు ఓ తవింద్రా! బెను అర్హత కలవారికి అహంకారము కూడా ఒక అలంకారమే కదా! ఇక సాహసమందురా! “నిరంకుశాః కి-యకొ అన్నమాట ఈనాటిది కాదుకదా! ధూర్జటి : చాలించు నీ విపరీత సమన్వయము ఇందరు వయోవృద్ధులు గల ఈ సభలో ప్రకటిత కవికా పయోధి పారంగతుదనని నీకు నీవే ప్రకటించుకొంటడే _ నీది అహంకారము మాత్రమే కాదు - హాస్యాస్పదము కూడాను పల్ల వచ్చి గుడ్డును వెక్కిరించినట్లున్నది నీ యహాంకార సంభాషణము తైరా: అది సహజమే కదా ధూర్జటి కవిశేఖరా! జన్మించియును జడత్వమును వీడని (గ్రుడ్డున కన్నను చైతన్యమును బొందిన పిల్ల ప్రశేస్తము కదా! “పుట్టియును చేతనత్వంబు బొరయదెద్ది” అని కదా! మహాభారత సూక్తి చైతన్యము జడత్వమును వెక్కిరించుట సవాజము సెదన : ఏమిరా రామకృష్ణ ప్రమంటివి! వయోవృద్ధులమూ జ్ఞానవృడ్దులమూ ఐన న మేము జడత్వమునకు సంకేతమా? నిన్న మొన్న కన్ను తెరచిన నీవేమో చైతన్య స్వరూపమో! తెరా రామ రామ! ఎంతమాట తొతగొరో! ధూర్జటులవారు కదా! ఆ సామెత ప్రస్తావనకు తెచ్చినది మిమ్ముబోంటి పెద్దలను (గ్రుడ్డుతోనూ మావంటి వారిని పిలతోనూ పోల్చినది ధూర్జటులవారు కదా! శివభక్తులైన ధూర్దటుల క్హ ఆత్మే టీ | వారికి విప్లుభకులన మీటి సృర్థయన్నదేౌ జి వమోయీ ధూర్షటీ! ఏమి నీ యకతిక్రాంత పెడన : (స్వగళము) (ావచ్చునో! ఏమౌ) జ్‌ ణి మర్యాద! ప వరూపాయ విష్పవే 1 “శ్చివాయ విష్ణురూపాయ శి ష్ణ క ధూర్జటి £ శివ! శివ రామో రొ ణి

18 ఉమాపతి బి. శర్మ శివస్య హృదయం విష్ణుః విష్ణోశ్చ హృదయం శివః” అని, అనునిత్యము సంధ్యావందనమున జపించు నేను అట్లనగలనా పెద్దన కవీంద్రా!

పెద్దన : ఏమో ఎవరి హృదయములను ఎవరు చదువగలరు కనుక |

శ్రీక్ళ : శాంతించుడు పెద్దనార్యా! శాంతించుడు ధూర్జటి కవిశేఖరా! రామకృష్ణుని మాటకారి తనమును గుర్తించి శాంతించుడు.

తిమ్మ: రామకృష్ణయ్యా! నీవు నారదమహర్షి వలె తగవ్పేలను రగిలించుచున్నావు

తే.రా : చిత్తము మవామంత్రీ! నారదమహర్షి ఏది చేసినను లోకకళ్యాణమే సిద్ధించినది కదా! నాపైన మీకు గల అభిమానమునకు కృతజ్ఞుడను.

పెద్దన : ఏమయినను నీవు పెద్దలతో వివాదమునకు దిగకూడదు.

తెరా: చిత్తము మహామంత్రీ! నాకు ఎవరితోనూ వివాదము లేదు. వివాదమెల్లను పెద్దన ధూర్దటుల మధ్యనే కదా!

తిమ్మ: పిల్ల వచ్చి గ్రుడ్దును వెక్కిగించినదన్న సామెత ధూర్దటులవారు నీ పట్ల పలికినది

తెరా ఏ చిత్తము! ఒప్పుకొనుచుంటిని. సామెతలో నన్ను పిల్లతో, పక్షి పిల్లతో పోల్చిరి అయినచో పెద్దనగారు గ్రుద్దువంటివారని చెప్పకనే చెప్పినట్లు కదా! అలంకార శాస్తమునందలి ఉపమానోపమేయ న్యాయము మహాపండితులైన ధూర్జటుల వారికి తెలియదనుకొందుమా? నన్ను పిల్లతో సోల్చినను, పక్షిపిల్లతో పోల్చినను పిల్లి పిల్లతో పోల్చినను, పిల్లకాకితో పోబ్చినను సరిపెట్టుకొందును, కాని పెద్దలు వయోవృద్ధులు అయిన పెద్దగారిని వట్టి గ్రుడ్డుతో పోల్చుట మాత్రము రామ రామ! మహాపరాధము

తిమ్మ; ఓహో! ఏమి నీ మాటకారితనము మెచ్చదగినదే!

భువన విజయము మ్‌ ధూర్హటి : మరి నీవాడిన మాటలకేమందువు? “ప్రకటిత కవితాపయోధి పారంగతడన్లొ అని మిడిసి పడితివే! దానికేమందువ? తెరా: చిత్తము! నేను మిడిసిపడితినో లేక మీరే ఉడుకుమోత పదితిరో ఇప్పుడే రే తెల్లమగును! ప్రభూ! “వకటితా అంో కావ్టుడే వెలుగు చూచిన ఊవితా పయోధి పారంగతుదీసొ అ్వబ్రాన్ర వ ప్రనేియకోనన్టునూత్రమే చేరుకున్నవాడనసి వినమముగా విన్నవించితిని ఇందు మిడిసిపాటేమున్నది ప్రభూ! శ్రీకృ* శహభాష్‌ రామకృష్ణయ్యా! శహభాష్‌! నీ శ్లేష చమళ్కతి ప్రశంసనీయము తెరా: ధన్యోస్మి ప్రభూ! ధూర్జటి : మరి అల్లసానివారిని అల్లసాని వారని అథఃకరించితివే! దానికేమందువు తెరా: నేను అధుకరించనూ లేదు పృధఃకరించనూ లేదు. నేను చెప్పినదంతయూ వారి పేరులోని పెద్దతనమును మాత్రమే అదియును ప్రభువల చారి అనుమతితోనే! ఉన్నది ఉన్నట్టుగా అనవలెనని యన్నారు కనుక అట్లంటిని ఎవరికి తోచిన విధముగా వారలూహించుకొని అల్లసొనివారిని అళ్లరి పెడుతున్నారు అంతేకాని అల్లశబ్దము మాతృవాచకము సాని శబ్దము అధివృత్తివాచకము. అల్లసాని యనిన (ప్రేమాస్వదురాలైన అధికార మాతృమూర్తి కదా! ఇందు పవిత్రతయే కాని పరిహాసమెక్కడిది ప్రభూ! పెద్దన : ఓహో! భళి మనుమడా! భళి! నీ చమత్కారము నిజముగా మెచ్చదగినదే' ధూర్జటి : ఓహోహో! “షదైరా పిడుగూ” అన్నట్టు చివరకు ప్రశంసలు రామకృష్ణునకు నింద నాపైననా? తె.రా : అంతే కదా! ధూర్జటి కవిశేఖరా! చేసుకున్నవారికి చేసుకున్నంత మహాదేవ!

20 ఊమాసతి బి. శర్మ

శ్రీక్ళ : _ విచారించకండి ధూర్జటి కవిశేఖరా! తెనాలి రామకృష్ణుని గురించి తెలుగునాట తెలియని వారెవరు?

తె.రా: మన్నించండి ప్రభూ" “బోద్డారో మత్సర (గ్రస్తాఖా ఎంతటి పండితులైనను అసూయను జయించలేరను సత్యమును బహిర్గత పరచుటకు కొంచెము అతిగా ప్రవర్తించితిని ప్రభువులూ, పెద్దలూ క్షమించవలెనని నా ప్రార్ధన

పెద్దన ఓరి అసాధ్యుడా! మమ్ములనాట పట్టించుట కీ మాటల నాటకమాడితివా? ఎంత టక్కరితనము!!

తిమ్మ: రామకృష్ణుడు ఏ ఆట ఆడినను ఏ మాట పలికిననూ! ఏదో ఒక పరమార్ధము గోచరించును!

శ్రీక్ళ : ఏది ఎట్లున్ననూ “స్పర్థయా వర్ధతే విద్యా” అని కదా సూక్తి విద్వాంసుల విద్యా వివాదము విజ్ఞానదాయకమే కదా! ధూర్చటి కవిశేఖరా! మీ సుమధుర కవితా రసాస్వాదననమునకై ఉవ్విళ్ళూరుచున్నాము

ధూర్జటి : చిత్తము ప్రభూ! అవధరింపుడు!

స పంపా విరూపాక్ష శంపా జటాజూట రుంపా కృపాగంగ జాలువార శ్రీశైల శిఖర సంస్థిత మహా శైలూషు మవ్లీశ్వరుని దయల్‌ జల్లుగురియ కాళికా విశ్వేశ కరుణా కటాక్ష వీక్షణములక్షయము రక్షణములిడగ శ్రీకాళహస్తీశ్వరేకామకేశ్వరుల్‌ ద్వాదశేశ్వరులు సంతతము (బ్రోవ

గః 'ప్రథితవిద్యానగర సింహభద్ర పీర నధివసించిన మారాజ! ఆంధ్రభోజ! (శ్రేయములు కల్లుగాక! శ్రీకృష్ణదేవ రాయ భూజాని నీకు నిరంతరమ్ము (గ్రంథకర్త)

భువన విజయము 24 శ్రీక్స _ ధన్యోస్మి కవిశేఖరా! శివభక్తి యుక్త ప్రశస్తములైన మీ కవితాశీర్వాదమునక ఇవే మా మాన్యతాపూర్వక ధన్యవాదములు (దుశ్శాలువతో బహూక్షృతి ధూర్జటి * శ్రీ పంపా విరూపాక్ష స్వామి కరుణా కటాక్ష వీక్షణములే మీ యాదర రూపమున నాపై ప్రసరించినవిగా భావింతును ప్రభూ! శ్రీక్స శివభక్తియందు కూడా మీకు మీరే సాటి కం॥ ధూర్జటి కవితా గంగా ధూర్జటి శివభక్తితత్ధుతోషిత మతిస త్యోర్డిత పాండిత్యార్భటి ధూర్జటి ఛాటికిని సాటి ధూర్ణటియే సుమా! (గ్రంధకర్త) మల్లన ప్రభూ! మీయుసమాన పద్యము నిరుపమానము నిరవద్యము ప్రభూ ధూర్జటులవారు పరమ వైరాగ్య సంపన్నులు తిమ్మ శివతత్త్షమునకు మమైకమైైన శివస్వరూపులు ధూర్జటులవారు శ్రీక్స నిక్కము వక్కాణించితిరి అప్పాజీ! మః ధనధాన్యంబులు కోరదీతడిక మిధ్యామాత్రముల్‌ సంపదల్‌ కనకాభూషలు, రత్నజాలములు శుష్మప్రాయముల్‌ స్వాంతమం దనయమ్మున్‌ శివతత్వమే, సుకవితాయద్యస్తి రాజ్యేనకిం మని భావించెడు సత్మవీంద్రునెటు సంభావింతు నేనీసభన్‌ (గ్రంధకర్త) మల్లన ధూర్జటుల వారి కవిత అనితర సాధ్యము (ప్రభూ! అయ్యల _జ్ఞానవైరాగ్యములకు కాణాచి ధూర్జటి కవిశేఖరులు వారు విరచించిన శ్రీకాళ హస్తీశ్వర మావాత్యము కావ్యము భక్తి త్తత్సమునకే ప్రమాణ గ్రంధము ప్ర రయి (గం ధాల ప్రభూ! సుంంలాలై ఖే లి స 0 య్య. న. టు ల్‌ో తా గ్‌. మాచ... ఆలో

22 ఉమాపతిబ. శర్మ మల్లన ; ధూర్జటులవారి శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకము పండిత పామరులకు కూడా తత్వజ్ఞానమును కలిగించును ప్రభూ! శ్రీక్స : _ ధూర్జటులవారి కవిత పావన గంగాస్రవంతి ధూర్జటి కవిశేఖరా! మీ కాళహస్తీశ్వర శతకము నుండి ఒక పద్యమును వినిపింపుడు ధూర్జటి : అవధరింపుడు ప్రభూ! శొ॥ కాయల్‌ గాచె వధూనఖాగ్రములచే కాయంబు, వక్షోజముల్‌ రాయన్‌ అాపడె రొమ్ము, మన్మధ విహార క్షేశ్టువిభాంతిచేన్‌ గ (భాయంబాయెను బట్టగట్టె తల, చెప్పన్‌ రోత సంసారమున్‌ జేయంజాల విరక్తు జేయగదవే శ్రీకాళ హస్తీశ్వరా! (మూలము) శ్రీక్స : ఓహో! భక్తుని ఆర్తిని చక్కగా వర్డించితిరి! చం॥ _స్తుతమతియైన యాంధ్రకవి ధూర్జటి పల్కుల కేల కల్గెనో అతులిత మాధురీ మహిమ ............-. తెరా: ఆ, దెలిసెన్‌ శ్రీక : ఓ! రామకృష్ణయ్యా! ధూర్జటులవారి కవితా రహస్యము నీకు తెలియునా? తెరా: చిత్తము ప్రభూ! మీ యాజ్ఞలైనచో తెలియజేయుదును! తిమ్మ: తెలియజేయుము - కాని ప్రభువుల వారిచ్చిన పద్యపూరణమునందే నీ వివరణ కూడా ఉండవలయును తె.రా: చిత్తము మహామంత్రీ! అదియే మహాభాగ్యము (ధూర్జటి : స్వగతము * ప్రకాశము ప్రక్కన గల కవులతో వీదేదో కొంప మీదకు తెచ్చునట్లున్నాడు)

భువన విజయము వూ శ్రీకృ : రామకృష్ణయ్యా! కానిమ్ము ఈ పద్యపూరణము స్తుతమతియైన యాంధ్రకవి ధూర్జటి పల్కుల కేల కల్లెనో, అతులిత మాధురీ మహిమ తెరా; ఆ... దెలిసెన్‌ భువనైక మోహనో ద్ధత సుకుమార వార వనితా జనతా ఘనతాపహార సం తత మధురాధరోదిత సుధారస ధారల (గగ్రోలుటన్‌ జుమీ! (సభలో నవ్వులు) తిమ్మ: ఎంతమాట రామకృష్ణయ్యా! ధూర్జటి కవీంద్రుల పట్ల అమర్యాద క్షమార్దము కాదు తెరా: ఇందు అమర్యాద యేమి కలదు మహామంత్రీ! ధూర్జటుల వారు భక్తి రసములో గొప్పవారని మీరలూ, పెద్దలూ సెలవిచ్చితిరి రక్తిలోనూ గొప్పవారని నేను పలికితిని పింగళి : కావచ్చును కాని సందర్భాసందర్భములు, ఉచితానుచితములు గుర్తించ వలదా? తెరా: భక్తి, రక్తి ఈ రెండునూ నవరసములలోనివే ఇది యా కవితా సదస్సు ఒక రసమును గొప్పగానూ, మరొక రసమును అనుచితముగానూ భావించుట కవితా మర్యాద కాదు కదా అట్లనుట మీకు ఉచితము కాదు తె.రా:; కం॥ గుడికి వెడలు మార్గమ్మున నడచుచు వెలయాండ్ర జూచి నవ్వులురువ్వున్‌ గడలు కొనరక్తి భావము గుడిని విడచి టథేయి సానిగూటికి జేరున్‌ (గ్రంధకర్త) (సభలో నవ్వులు)

24. ఉమావతిబి. శర్మ ఏమందురు తాతగారూ! ధూర్జటి ఏమందును మనుమడా! నీవాక ధూర్తుడవు అందును తెరా ఎంతమాట ధూర్జటి కవిశేఖరా! “దూ” శబ్దము మీ పేరున కలదే కాని నా పేరున కాదు కదా! ధూర్జటి ధూర్జటి యనగా భారమైన జడలు గలవాడు పరమేశ్వరుడు అని అర్ధము తెలిసినదా? తెరా తెలిసినది అర్ధము తెలిసినది, కాని యదార్ధము ఏమిటీ అని ప్రశ్న ధూర్జటి అంటే? తెరా ప్రభూ! భారమైన జడలు గల పరమేశ్వరుడు ధూర్జటి యగుట యదార్ధమే కాని జడలు కాదు కదా ఒక్క వెంట్రుక కూడా తలపైన లేదని “బట్ట గట్టెతల” యని ధూర్జటులవారే స్వయముగా జెప్పుకొనిరి కదా! శిరోవేష్టమును తొలగించిన మనకున్న ప్రత్యక్ష ప్రమాణమే కదా అందువలన ధురంతర్తుం అశక్తళొ ఇత్తి ధ్రూర్హ బ్రన్సు శబ్దము ధూర్జటుల వారికే ఒప్పును కదా! లేదా “ధురంజటతీత్ర” అనగా జుట్లు ముడివేయుడు అని యైనను అర్ధము జెప్పుట త్రగృన్తేవ్పె ప్రండిత్రల్తూ 'ప్రభువులూ ఆలోచించవలెను పింగళి వ్‌: 0 మ హోహో! ఏమి శ్లేష ఏన్ని నేష- విశ్లేషణకు నిలువని నీ శ్లేష చమత్కార మో కాని సారస్వతము క్రాదు సందర్భ పుద్ది ఎంతమాత్రమును లేదు ధ్‌ ద లో ష్‌ ారనార్యా' ద్వ్యర్థి కావ్య రచనా ధురంధరులు ఒక ఒ 0 కళ్తులు అన్నట్లు ఒక పదములో శెండర్ధములు జెప్పగల మీకు సందర్భశుద్ది కా? స మీరు కాని దూ అట్లయిన వినుడు రక్తి లేక విరక్తి లేదనుమాట కా

భువన విజయము 25

ధూర్జటి సామెతలతో సరి పుచ్చుట కాదు సత్యనిరూపణము చేయవయ్యా వికటకవీ

తెరా చిత్తము చిత్తము సత్యనిరూపణమే చేయుదును కాని స్వవచోవ్యాఘాత దోషమునకు మాత్రము మీరు పాల్పడరు కదా!

ధూర్జటి ఎంత మాట ! ప్రభువులవారి సమక్షమున మాట తప్పుదునా!

తెరా అట్లయిన వినుడు ప్రభూ! కాయల్‌కాచె వధూ శ్రీకాళహస్తీశ్వరా! అనుపద్యమున రక్తి భావమే కాని విరక్తి భావములేదు కదా!

ధూర్జటి పొరపాటు ప్రభూ! అది పూర్తిగా వైరాగ్య భావము కల పద్యము

త్రీ కృ కవి పండిత మండలి అభిప్రాయమేమి? పండితులారా? మీ యఖిప్రాయ మేమందురు? (పండితులు ఏక కంరముతో అది పూర్తిగా వైరాగ్య భావముగల పద్యము బెను! బెను!)

శ్రీ కృ రామకృష్ణయ్యా పండితుల అభిప్రాయము వింటిరి కదా!

తెరా చిత్తము ప్రభూ! ఒక్కమనవి పండితులారా ధూర్టటులవారి పద్యమునందలి చివరి పాదమును ఆలకించుడు * సంసారము జీయంజాల నిరక్తు జేయ గదవే శ్రీకాళహస్తీశ్వరా” అని కదా

పండితులు (ముక్త కంరముతో) బెను అంతే కదా!

తె రా ధూర్జటులవారూ! మీరును ఏకీభవించుచున్నారు కదా!

ధూర్జ పూర్తిగా ఏకీభవించుచున్నాను

తెరా. విన్నారు కదా ప్రభూ రొమ్ము అపడేవిధంగా శృంగార లీలల్లో మునిగి శేలాను ఈ సంసార భారమును మోయంజాలను ఓ కాళహస్తీశ్వరా! నన్ను విరక్తు జేయగదవే ఖని జెప్పుకొనినప్పుడు సంసార భారమునకు రోసిన విరక్తిపట్ల కోరికయే కాని సంపూర్ణ వైరాగ్యమెక్కడిది ప్రభూ!

26 ఉమావతిబి. శర్మ

పండితులు బెను ! అదియును సత్యమే

తెరా అంతేకాదు, తనను విరక్తు జేయవలసిన భారమును శ్రీకాళహస్తీశ్వరునిపైన పెట్టినాడు ధురం తరితుం అశక్తః ధూర్త అను మాట ధూర్జటులవారికే మిక్కిలి వర్తించును కదా!

శ్రీకృ ఓహో ! ఆలోచించవలసినదే ! (నవ్వుతూ)

నంది తిమ్మన్న తెనాలి రామకృష్ణుని వాదము శాఖా చంక్రమణముగా నున్నది

తెరా ఓహో! నంది తిమ్మన్న గారా! శాఖా చంక్రమణం అంటే కొమ్మ కొమ్మకూ దూకుట కదా! అది తిమ్మన్నల సహజగుణముగాని మాకెట్లగును నందితిమ్మన్న గారూ! (సభలో నవ్వులు)

తె రా అయినను మీరలు నందులవారు కదా! నందివాహనుడైన ధూర్దటిని సమర్ధించ కుందురా! అదియును సహజమే (మళ్ళీ నవ్వులు)

త్రీ కృ పెద్దనార్యా! మీరేమందురు!

పెద్దన తెనాలి రామకృష్ణుని సమన్వయము సరియైనదే ప్రభూ! ధూర్జటులవారు విరక్తుజేయ గదవే అన్నారు కాని విరక్తుడనైతిని అనలేదు కదా!

శ్రీ కృ ధూర్జటులవారూ మీరేమందురు?

ధూర్జ ఒప్పుకొనుచున్నాను ప్రభూ! మనసు లోతులలోని మర్మమును కనిపెట్టగల మర్శజ్ఞుడు ఈ రామకృష్ణుడు

తెరా . ఏదో తమవంటి పెద్ద దయ

శ్రీ కృ . శహభాష్‌ రామకృష్ణయ్యా శహభాష్‌, ఈ వాదమునకింక స్వస్తి

నంది ప్రభూ తెనాలిరామలింగయ్య! దేవీ వరప్రసాదలబ్ధ కవితా సంపన్నుడైన వికటకవి కదా!

భువన విజయము 27

పింగళి ఏమి నందితిమ్మన్నగారూ! రామకృష్ణుని రామలింగడిని జేసితిరే!

నంది రామకృష్ణుని మొదటి పేరు సహజ నామము రామలింగయ్వయేకదా! ప్రభువులవారికి ఆచార్యుడైన తాతాచార్యులవారిని మెప్పించుటకు రామకృష్ణయని పేరు మార్చుకొనెను కద్దా!

పెద్దన ఓహో! నంది తిమ్మన్నగారూ ముందు జాగ్రత్తపడుచున్నారు

నంది ఏమిటి నేను ముందు జాగ్రత్త పడుచుంటినా

పెద్దన . కాదా మరి! రామకృష్ణుడ్డు మిమ్ముల నేమియుడికించునో-యని కదా వదురు దాడి చేయుచున్నారు

నంది అది యేమియును కాదు రామలిరగడన్న నాకేమి భయము అయినను కృష్ణశబ్ధము 'ప్రభువులవారికి మాత్రమే సార్థకము

తెరా నంది తిమ్మన్నగారూ ! సహజనామము సహజనామము అనుచు రామలింగయ్య అనుటలో ఏ మాత్రము సహజత్వము లేదు కదా!

నంది అంటే నీ యుద్దేశము?

తెరా ఆ ఏమున్నది లింగయ్యకు నామము ఉండదు లేదు, కాని మీరు నామము తగిలించుచున్నారు ఇకపోతే తిమ్మన్న లకు వాలము ఉండవలెను కాని మీకు లేదు తగిలించుకొనవలెను అప్పుడే సహజత్వము (సభలో నవ్వలు)

నంది (స్వగతము గాలికిపోవు కంపను ఒంటికి తగిలించుకొంటినే)

తెరా నందితిమ్మన్నగారూ! నాకు మరియొక సందేహము

నంది ఏమిటది”

తెరా మీ పేరు నండి 'మ్మన్నగారు కదా!

28 ఉమాపతి ణి శర్మ నంది బెను! అది నీకు తెలియనిది కాదు కదా! తెరా అహ! తెలిసినది కనుకనే సందేహము నంది ఓహో ! ఏమిటో అది _ తెరా మీకు ముక్కు తిమ్మనగారని కూడా పేరు కదా! నంది (లీలగా ముక్కు తడుముకొని) బెనులే.అట్లా అని కూడా పిలిచెదరు తెరా అందుకు కారణమేమిటో! నంది "నా ముక్కుచాలా పొడవని, నేను ముక్కుపైన వ్రాసిన పద్యము కూడా చాలా ప్రసిద్ధమైనదని నన్ను ఆ పేరుతో కూడా పిలిచెదరు ఇంతకూ నీకు కలిగినది సందేహమా? సంభ్రాంతియా? తెరా సందేహము నాక్సు సంభ్రాంతి మీకు! తిమ్మన్నలకు మూతి పొడవగునేమో కాని ముక్కు పొడవు కాదుకదా! మీకా ,కేరు సహజముగా లేదని నా సందేహము (నవ్వలు) నంది నీ సందేహములన్నియు నిరర్ధ్థకములే కదా! తెరా. జెనౌను! సార్ధకత సార్ధ్థకతయని పలుమారులు పలికితిరే మీ పేరున గల వృధార్ధమ్మైన యదార్థమును బయలు పరచుటయే నా సార్ధకత నంది ప్రభూ! తెనాలి రామకృష్ణుని సంభాషణలో -ఉదాత్తత లేదు తెరా అయిపోయినది! మరల నాకు రామకృష్ణ 'నామము పెట్టితిరా!” అంతియే కానిమ్ము తిమ్మన్నలకు చపలబుద్ది సార్ధకమే కదా! (సభలో నవ్వులు)

భువన విజయము ౨29 శ్రీక్స (నవ్వుతూ) రామకృష్ణయ్యా! ఏడి యేమైనను నీవు మాత్రము “వికట కవివే వికటకవి - ఎటు త్రిప్పిననూ వికటకవివే! తెరా చిత్తము ప్రభూ! పదుగురాడుమాట పాడియై ధరజెల్లు అను సూక్తిని ప్రభువులాడు మాట పాడియై ధర జెల్లు నని సరిపెట్టుకొందును నంది " చూచితిరా ప్రబూ! మీ పట్ల కూడా అతిక్రాంత మర్యాదనే ప్రదర్థించుచున్నాడు శ్రీక్ళ 'స్వభావో దురతిక్రమః అని కదా ఆర్యోక్తి రామకృష్ణుని స్వభావము మనకందర కునూ పరిచితమే కదా! నందితిమ్మనార్యా! మీ కవితాశీర్వాదమునకై వేచియున్నాము నంది మహాభాగ్యము ప్రభూ! అవధరింపుడు! శా॥ శ్రీ విద్యా రమణీ లలామలదరస్మేరమ్ము జెన్నారగన్‌ - ఈ విద్యానగరమ్ము ద్వారకయె శ్రీకృష్ణుండవీవే కదా! దేవేరుల్‌ భవదష్టభార్యలనరాదే అష్టసంపత్తులన్‌ రేవన్‌ తిర్మలదేవి, చిన్నమయుసాటిన్‌ రుక్మిణీ సత్యలున్‌ (గ్రంధకర్త? మ ॥ _ కవితాగోష్టులు, నృత్యగానములు, శృంగారమ్ములొల్కించు శ ల్ప వికాసమ్ములు, రాజ్య తంత్ర రచనా పారీణతల్‌ సైనిక వ్యవహారమ్ములు, దేవళమ్మున, విరూపాక్షాఖిషేకార్చనల్‌ నవరత్నమ్ములు వీథులన్‌ గొలుచుచుండన్‌ బేరసారమ్ములున్‌ (గ్రంధకర్త (చప్పట్లు) శ్రీక . ధన్యుడను కవిశేఖరా! ధన్యుడను! ఇక మీ కవితా ఫారిజాత ఘుమంఘుమలను వెదజల్లే పారిజాతాపహరణ కావ్యమునందలి పద్యములను వినగోరెదము తెరా . ప్రభూ! ముక్కు తిమ్మన్నగారి పారిజాతము అపహృత పారిజాతము

36 ఉమావతి బి. శర్మ ప వోషము పరిహ్బృతము

నంది * అపహృశమైననూ శ్రీకృష్ణేవుఎచేతనే అపహృతము కనుక వోషము పరిహ్బ

తెరా : రామ రామ! ఎంతమాట, ఎంతమాట, 'నందితిమ్మన్నగారు ప్రభువులపైననే నింద వేయుచున్నారు'

నంది ఏమిటీ, నేను ప్రభువులపైన నింద వేసితినా?

తెరా కాదా మరి ప్రభువుల కంకితమిడి పారిజాతాపహరణము శ్రీకృష్ణ ప్రభువుల చేతనే అపహృతమని మీరు ధ్వనింపజేయలేదా? అందునా ప్రభువుల వారు 'సార్ధక కృష్ణనామథధేయులని కూడా అంటిరి-కదా!

నంది రామ రామ! ఏమి యీ విపరీత సమన్వయము (ప్రభూ! నా అభిప్రాయము అదికాదు (ప్రభూ!

శ్రీక్ళ వికటకవి మాటలకు -వికలము జెందనేల తిమ్మనార్యా!

తిమ్మ రామకృష్ణయ్యా! మిమ్ములను పలకరించనంత వరకు మీరు మౌనము వహింపవలయ్యును

తెరా చిత్తము మహామం!తీ! 'మౌనేన కలహం నాస్తి అని కదా సూక్తి మీ యాంక్షను తప్పక పాటింతును

తిమ్మ * నంది తిమ్మనార్యా! మీ కవితాశీర్వాదమునకై వేచియున్నాము

(పారిజాతాపరణమునేందలి ఏదేని సుమధుర ఘట్టము)

శ్రీక్ళ " ఓహో! ఎంతటి రసవత్తరమైన వర్దనము

కం॥ ఆతత దివ్య పరిమళ సోతస్సులు పారిజాత సుమసురభిళముల్‌

భువన విజయము న! చేతో మోదనకరములు ప్రాతర్వేళా ప్రబుద్ధ పవనాంకురముల్‌ (గ్రంధకర్త) (కరతాళ ధ్వనులు) కం11 సుందర హిమగిరి కందర మందాకిని ధార మందమలయానిలమున్‌ నందన బృందావనముల అందమ్ములు నంది తిమ్మనార్యుని కవితల్‌ (గ్రంధకర్త) (కరతాళ ధ్వనులు) నీవేమందువు రామకృష్ణయ్యా! తె.రా అనవలెననియే యున్నది కాని అనకూడదని మహామంత్రిగారి ఆంక్ష తిమ్మ నిన్ను పలుకరించనంతవరకు పలుకకూడదని మాత్రమే కదా నా ఆంక్ష ప్రభువుల వారి ఆకాంక్ష శిరోధార్యము తెరా ధన్యోస్మి మహామంత్రీ! ప్రభూ ఆలకింపుడు! అ.వె॥ మాధుర్యమున నవ్య మధువును సరిమించు మక్కువమ్మున నూత్న మార్గమెంచు చక్కెర విలుకాని చక్కిలిగిలవినించు ముక్కుతిమ్మనార్యు ముద్దుపలుకు (గ్రందకర్త) కృష్ణ భళా! చక్కగా వక్కాణించావు రామకృష్ణయ్యా! కవి కుల భూషణులు, రామరాజ భూషణులు మౌనముగా నున్నారేమి? మీ కవితా భూషలను కానుకసేయరా! రామ ఎంతమాట ప్రభూ! మీ యానకతి కోసమే వేచియున్నాను అవధరింపుడు

జా ఊమాసకాజశర్మ సీ; ఏ రాజు వీరవాహిని జయధ్వానమ్ము భూవభోపతరయుత బొట్బిరించె ఏ రాజు (హైషోళ్రారాళ పానమబుభారలుత్చుంగకద్రమ్షైావాకుగె ఏ రాజు ధర్మనివ్యా రాజుతర్వత్సమ్ల్ను దర్శశాస్తములకుడ్దారమయ్యె ఏ రాజు సరస సాహితి నిరూఢప్రౌఢి కవి జగమ్మున రవికాంతియయ్యె గ్‌ అ మహారాజు మారాజు ఆం[ధభొజ రాజు వలరాజు, నెలరాజు, రాజమాన లేజ్రమ్రున్నపద్నరాజు స్పంద్తీప్తమాన కీర్తకెని ధర్మరాజు మా కృష్ణదేవ" రాయభూజానికగుత ఇక్వోస్థసిథ్ధి (గ్రందకర్త) (సభలో చప్పిట్లో తెరా ప్రభాసత్రయిజ్యకులానారాజు కబ్దములో రామరాజుగారాపద్యవెల్‌ని చెప్పకనే. చెప్పుఛచునవి శ్రీక్ళ బెను! రామకృష్ణయ్యా! రామథాపభూక్షణు కపీరోద్రా"సాహీతారొదస్సులైన మి కవితాశీస్సులు మాక్స్ళు(శేయోదాయకములు..కద్లో మః బహుళాంధ్రో్తి మద్ద ప్రష్షన్థన్వన్థ కృల్చాగ్థబ్మ్యమ్లష్టాన వెన్న మహనీయ ప్రతిభా సమంచిళ్లుద్ద్యళ్లీస్తుర్డాను ప్పార్ధాల్తష్థటం న్చిహిత స్వాంతుడ మేయకావ్యర్షచ్చన్య్యాన్గిర్మాల్షు ష్లార్మ్యాక్త ర్య త్‌ విహితోద్ధాక్టద్ధ్యు ర్ధామరాజకవి, తంవిక్తత్నప్రాభైష్టు్‌్య్యతమవర ర్త) రామరాజ క్షృత్సాముడను [పభూ! కర చంటళుత కొళ్చక భ్రూర్ణుహమ్లులు భ్లువన వ్లిజయ్ల భూరియశసుల్‌,

భువనయితాకుము 33 ఘైశదదస్త్రకవి జగతిక్పి మేరు నగమ్మునకు సములు మేదిని నాధా! (గ్రంధకర్త) శ్రీకృ * సంగీత సాహిత్వ కళారామతోషణులు రామరాజ భూషణఖులు కవితా వసుంధర యగు మీ వసుచరిత్ర గ్రంధమునందలి మీ కవితా (ప్రశస్తి వినగోరెదము రామ (వసుచరిత్ర [గంధపరనఘు) (సభలో చప్పట్లు) శ్రీక్స కవితా కళాపూర్జోదయా[ష్టాషిత్‌హడీకన్సులైన మీ కవితాశీస్సులు మాకు శేయోదాయకములు కదా! పింగళి చిత్తము ప్రభూ! అవధరింప్తడుం! శా శ్రీమంతంబగు గాక రాయలకు ధాత్రీ చక్షస్తావమాజ్యమే సామంతంబగు గాక! ధర్మపరిరక్షా దక్ష దీకా ధ్వమే ధీమంతంబగు గాక! దేవర దయాక్షీభూత దృక్సీమలో హేమంతంబగు గాక! దానలహారి హేరాళ దారాళమె (గ్రంధకర్త) కం అవిరళ సథేక్టకతినో (శవణమ్ములు, నవ్యకావ్య సవనమ్ములతోన్‌ భువన విజయ కవిగోష్టులు వివిధమ్ములు కృష్ణరాయ విద్యానగరణే: గ్రంథకర్త శ్రీక్స మీ కవితా ప్రశస్తి బహుధా ప్రశంససీయము కం॥ కల్పనమ్పుషగమృడ్లు కషతో శిల్పమ్ములు. శారదేందు శీతల చాంద్రీ

34. ఉమాపతిబి. శర్మ నల్చమ్ములు సూరనార్యు నవకవనమ్ముల్‌ (గ్రంధకర్త) పింగళి కృతార్చుడను ప్రభూ! శ్రీక్ళ . సూరనార్యా! మీ కళాపూర్ణోదయ కవితా శరచ్చంద్రికలపై ఈ సభయందలి సరస చకోరములు వేచియున్నవని పింగళి ఆజ్ఞ ప్రభూ! అవధరింపుడు (కళాపూర్ణోదయమునందలి ఏదేని సుమధుర ఘట్టము) (సభలో చప్పట్లు) శ్రీక్స రామభద్రకవి శేఖరా! మీరు నిరంతర శ్రీరామ నామ చింతాయత్త చిత్తులు - మీ కవితాశీస్సులు మాకు శ్రీరామరక్ష రామ మహాప్రసాదము ప్రభూ! ఉ॥_ సత్యము ధర్మమున్‌ పృధుల శక్రిమయమ్ములునౌచు విశ్వమున్‌ నిత్యముగన్‌ స్థిరమ్ముగను నిల్పుచునున్నవి రామభద్రుడా సత్యము ధర్మమున్‌ నిలిపి సర్వజగమ్ముల బ్రోచె, బ్రోచుతన్‌ నిత్యము నిన్ను నీ ప్రజల నిర్మల రీతిని కృష్ణరాణ్మణణీ (గ్రంధకర్త) శ్రీక్స ధన్యోస్మి కవిశేఖరా! గీ క్రేతాయుగమున భువి సం త్రాతగ శ్రీరాముడుగను, ద్వాపరమందున్‌ హత శేష పాఠకుల దు ర్వాతము నురుమాడ కృష్ణ్ణాయలవైతే! (గ్రంధకర్త) శ్రీక్ళ మీ యాశీస్సులు కర్తవ్యోపదేశకములుగా నున్నవి కవిశేఖరా! అట్లే యగుగాక! బెదల దాల్చిదను

భువన విజయము పక శ్రీక్ళ ; మాదయ్యగారి మల్లన్నగారూ! శివపారమ్యకములైన మీ స్వస్తివాచకములు మాకు కళ్యాణదాయకములు కదా! మల్లన : ఆజ ప్రభూ! న శా॥ శ్రీ కళ్యాణ గుణావహమ్ములు యశథశ్శీమంతములే్‌ నిస్తులా స్తోకాలోకన విశ్వ జీవన సముద్భూత ప్రభూతమ్ములున్‌ ప్రాకామ్య ప్రదహేశుభూతములు పంపాదేవు దీవ్యతృపల్‌ శ్రీకారుణ్య విలోకనమ్ములు భవశేయమ్ములన్‌ బెంచుతన్‌ (గ్రందకర్త) శ్రీక్ళ : ధన్యోస్మి కవిశేఖరా! గీ! శివుని హృదయంబునందు కేశవుదునుండు కేశవుని స్వాంతమందు ననీశుడుండు హరిహరులలోన తారతమ్యంబులేదు భక్తి గొల్పుచు తరియింపవలెను జనులు (గ్రంధకర్త) శ్రీక్స అష్టదిగ్గజ మహాకవులారా! మీరలు మా భువనవిజయమునకు అష్టదిగ్గజములు మరి మాకు చతురంగ బలములు కూదా కావలయును కదా' ఆ చతురంగ బలములే బొద్దుచెర్ల చిన తిమ్మయ్యకవి, రాధామాధవ :ఎ (చింతలపూడి ఎల్లయ్యకవి), సంస్కృత మహాకవులు ఈశ్వర దీక్షితులు మనలను సంగీత *గానలహరిలో ముంచెత్తించిన లక్ష్మీనారాయణ సంగీతజ్ఞులు - ఈ సాహితీ సమరాంగణ చక్రవర్తిని బలోపేతుని చేయుదురు గాక! బొడ్డుచెర్ల చిన తిమ్మనార్యా మీరేమందురు! బొద్దుచెర్ల : అవధరింపుడు ప్రభూ! చం॥ జయమగు గాక! మీకు సువిశాల యిశో విభవమ్ము నెప్డుని శ్చయమగు గాక! లోకమున సజ్జన లోకము రక్ష సేయదు

పళ ఉఊఉమాదచతి బిణతత్వ శ్వ్యయులనక శిక్తుసేయ్యృటకునై మొవచ్చిన త్రిప్పు మేయపవన్ట్‌ రయమున కాదు కాదనుచు-అజికెలయివేపెదు ళక్షుకోటి కఠ తయు తెలియంగనింకొక యధార్ధము దెల్పెదనే వినుండు (ఐ హ్మయు తన శేముషీత్వ మహిమమ్మును గూర్చుచు నావహింపగన్‌ లయకతాతుబ్రజూర్త కదనయ్యుని రోట్రము చండి హూనిగన్‌ 1౯ స్వయమూశ క్టుష్టకాళ్యాణానిటిద్ధ క్రబూర్య్యవతాడాయే యిగున్‌! (గ్రందకర్త) (పందితులు బాగు బాగు చక్నని వరనము) తె.రా : ప్రభూ! '“బౌద్దుచెర్ల చినతిమ్మన దొడ్డకవితలవి కమ్మన' అనదగుమ [1పభూ! శ్రీకృ : బెను రామకృష్ణా! బౌద్దుచెర్ల చినతిమ్మన కవితా రధసారది మ॥ _ కవితా సారథివౌచు నాకు చకురుక శ్రీనలన్‌టేయతై సువిశేషమ్ముగ జెప్ప జెప్పదను కమ్మోశ్రీడిటేయతమినో కవివర్యా!([భుస్తాహితువిషయునవఖ్యవజొన్నకనత్యొకిక వ్యనహారమ్మున నీవెతోడు చినతిమ్నార్యా! సువిద్వన్మణీ! _ (గ్రంధకర్త) (రత్వజోరమః బహుూకడించును) శ్రీకృ ఏ చింతలపూడి ఎల్లయ్య కవిగారూ! మీరు రాధామాధవ కావ్యమును వ్రాసి రాధామాధవ కవియను బిరుదమును బొందితిరీ తెరా : కుభూ! చింతలపహ్లూడి. ఎల్లయ్య-కవిగాకు సమస్యా పూరణమున, డిట్టయైనవారు వారొక సమన్యను పూరించిన! పండితనభ ృువడాన శోభను సంతరించుకొనునని నా మనవి శ్రీక్స . అంతకన్నను కావలసినదేమున్నది ఆ సమస్యను కూడా మీరే నిర్ణయించుడు రామకృష్ణయ్యా!

భ్రువనవ్రిఆతోమును వపా తెరా : చిత్తము ప్రభూ! వారి యిర్రిభ్రిపేక్ష బంతపూడిలశు కదా విలకం మనికైశ్రీ క్రుంగదీయును “చింతలనీడ చింతతాపీదమని కకోపామెళ చింతచెట్టు నీడ ఆరోగ్యభంగము చింతాక్రాంతమైన మనిషి జీవితం వన్నెవాసి తరిగి పోవును కాని యీ సమస్య విపరితముగా ధ్వనించును ఎల్లన్న కవిగారు ఎట్లు పూరింతురో ఎల్లన్న మీ సమస్యను వినిపింపుడు ప్రయత్నించెదను న! చింతాక్రాంత నితాంతులై జనులు వాసిన్‌ గాంచి నారాపురిన్‌ ఎల్లన్న చిత్తం చిత్తగించండి శా శాంతాయశులు ఫీరచ్చిస్తులును నాశాపాన నిర్మోహులున్‌ దాంల్షిన్‌-క్యాడ్రమమౌ.కమాదుణాలు 'చింతృబ్చూధిచాస్త్రవ్యలున్‌ వింతల్‌ గోరక,జూంతినలదకున్యుస్త విత్తత్వ వేద్రాత్రవచి శ్చింతాకాంత నితాంతులై జనులు వాసిన్‌ గాంచి నారాపరిన్‌ (గందకర] (సభలో కఠరజాత్‌ ధ్వనులు) శ్రీక్స శహభాష్‌! కవిడేఖకాఅశహాభాష! షాసమ్టూఆళ్ళుుత సహాముూయన్దుదెన్‌ మీరు వ్రాసిన రాధామాధవ కావ్వము వలన్నమీరు రాధామాధవ కవిగానే ప్రసిద్ధి కావలెనని మా కోరిక రామా ధన్యుడను ప్రభూ కం మీయఖీష్టమొక వరమై మా యశఖీష్ట స్తూ నూర్చిళూఖవుడనగన్‌ రాయల పెవనూనలవై మా యిలవేలుపుగనొాసగు మాయని సిరులన్‌ (గంధకర్త)

౩ ఉఊఉమాపతిబి. శర్మ శ్రీక్స ౩; రాధామాధవ కవిగారూ! మేమూ ఒక సమస్యనీయ సంకల్పించితిమి, పూరించవలెనని మా కోరిక. రా. మా : ఎంతమాట ప్రభూ. మీ యాజ్ఞ శిరోధార్యము. సెలవీయండి ప్రభూ! శ్రీళ్ళ : రాధా మాధవుడెట్లు నీకగును రాధామాధవుండే కదా! అంతేకాదు పాదమునందు యతిని యతిని గూడా సాధించవలెను (పండితులు : బాగు బాగు చక్కని సమస్య) రా,మా : చిత్తగించడండి ప్రభూ! శాః శోధింపన్‌ బరమాత్మ తత్వము వచస్సూచ్యంబ సాధ్యంబు నా రాధింపన్‌ దగు నీకు గోపికలకున్‌ ఆరాటమున్‌ మానుమా! బోధల్‌ జేయుచు బల్మె నుద్ధవుడును ద్బోధించె నీ రీతి హృ (ద్రాధా మాధవుడెట్లు నీకగును రాధా! మాధవుండేయగున్‌ (గ్రంధకర్త) శ్రీక : శహభాష్‌ రాధామాధవ కవిగారూ! శహభాష్‌ శ్రీకృష్ణ పరమార్ధ తత్త్వమును చక్కగా వక్కాణించినారు. నీవేమందువు రామకృష్ణయ్యా తె.రా ; మరేమందును ప్రభూ! రాధామాధవుండే కదాయందును! (సభలో నవ్వులు - కరతాళ ధ్వనులు) శ్రీకృ : భానుకవి శేఖరా! మీ కవితా సానువులయందు విహరించగోరెదము. ఖాను : ఆజ్ఞ ప్రభూ! అవధరింపుడు మః విజయశ్రీల విహారభూమి, సదసద్విద్యుక్త ధర్శజ్డులౌ ప్రజకున్‌ నిత్య నివాసధామము -_ కళారామమ్ము సత్సాహితీ సృజనాగారము - కావ్య సంచయసుమాళింపుల్‌ గుబాళింపగన్‌ విజయాధీశు సభాంగణమ్ము స్థిరమై వెయ్యేళ్ళు వర్ధిల్లుతన్‌ (గ్రంధకర్త)

భువన విజయము 39 (కరతాళధ్వనులు) తెరా : ప్రభూ! భానుకవి పంచతంత్రమున ప్రపంచ తంత్రమంతయు ఇమిడి యున్నది మీకంకితమీయవలెనని ఉవ్విళ్ళూరుచున్నారు భానుకవిగారు శ్రీక్ళ : అంతకన్న కావలసినదేమున్నది భానుకవిగారూ! భానుకవి : ఉ॥ పేరునకేను భానుకవి, పేరిమి జూడగ మీరలింక నీ భారత భాకతీ భువన భాసురభానుడవౌచు సాహితీ సార విచార కావ్య నవసార విశాల నవ ప్రపంచ ప్ర జ్ఞారవిగాన మీకిదియె సమ్మతమొప్పగ పంచతం(త్రమున్‌ పేరిమి నంకితమ్మిడితి ప్రేమ (గ్రహింపుము కృష్ణరాణ్మణీ (గ్రంథకర్త) శ్రీక్ళ : ధన్యోస్మి కవిశేఖరా ధన్యోస్మి (భటుడు రంగప్రవేశము - జయము జయము మహాప్రభూ. ఎవరో కవియట పేరు నరసకవియట మీ దర్శనమును కోరి వేచియున్నారు) తిమ్మ . కవియా! పేరు నరసకవియా! సరి ప్రవేశపెట్టుడు (భటుడు నిష్క్రమణ) నరస *' జయము జయము ఆంధ్రభోజా! జగద్విఖ్యాత తేజా! నా పేరు నరసకవి యందురు, చమత్కార కవిత్వము చెప్పుటలో నన్ను మించినవారు లేదు మీ అష్టదిగ్గజములలో ఎవరైనా నాతో పోటీకి నిలువవచ్చును నేను చెప్పిన పద్యమునకు వివరించి అర్ధము చెప్పుదురేని నేను ఓటమి నంగీకరింతును లేదేని మీ అష్టదిగ్గజములు ఓడినట్లుగా అంగీకరించి జయపత్రిక నిపష్పింపవలయును తెరా: ఓహో పోటీకి ముందే జయపత్రిక కారకు ఉవ్విళ్ళూరుచున్నావే! దిగ్గజముల జోలి నీకెందుకు గానీ

శశ ఉమూపతిబవతల్మ కం11 చిందర వందర తొందడ పందెములా? పద్యమన్న!ీ ప్రల్లదనముతోన్‌ క్‌ ఎందుకు పల్మెద వోరీ ముందుగ నీ పసను జూపుమో న . రసకవీ' (గ్రంధకర్త) నరస అయికే వినుడు! ఫ్సీ కారడవి కారాదు కారుబోతును బోలి కారూరమండు నొక కాలయముడు దారిబోయొడు వారికారియబెట్టుచు దారి దోపిడికాడు దండధరుడు సాధుజనులను జంపి సంసారమును బెంచి తాపసి బోధకు తానె మారె తారకన్లుందింప తాను పల్కగ లీక మర్రిచెట్టు మీద మనసు నిలిపె ఆ మళ్ళీ రూ మెట్టి ఈ మట్టి యా మళ్లే మట్టి ఊడల మళ్లి మళ్టి నీడ ఆ। _ మళ్టినీదను బుట్టెను మట్టిబుట్ట మీళ్దిపుట్టకోోమకమురా మొరుమైోగె పుట్టతోపల్‌ బుజ్జైసు భట్టొక్కడు మొట్టమొదటగ వెలసిన భటతందడు (గ్రంధకర్త) తెరా ఓస్‌! ఇంతేనా నీ చమత్సార కవిత్వము [పభూ ఈ నరసకవి వాల్మీకి మహర్షి జీవితమును గురించి చెప్పెను అంతేనా?” న రసకవీ నరస బెను సరిగానే యూహించితివి కాని అంతటితో మీరు గెలిచినట్లు కాదు ఇటువంటి పద్యమునే మీరును ఆశువుగా జెప్పవలయును తొఠా సక సరి వినుము సీ! అహైహా అహైహ అహైహ అహైహ అహైహయని కాచెనాలమంద పీపీపి, పిపిపీపి, పీపీపి, పిసిపీపి పికనూదుచు మామ పికనులిమె భయఛోతుమునరుభయధారునిమర్పద కొందప్‌ంతిని కోనగోటిెత్తె బుడుతలతో నాది బుడుగుబుడుగున మున్గి మేదుసుడారినపాథనమదమడించె

అవన దితయయ తు గీ 1 _ చీరి వేడరిగిచెల్లికి:పారసాదె చీరలందించ్నిదుప్టులుశిక్షడేసె రణమునందున మరదికి రధమునడపె మా మహారాజు పేరున మసలు నతడు (గ్రంధకర్త) తె.రా : ఏమీ నరసకవీ. పద్యము సరిపోయినదా! నర : సరిపోయినద్లి సరిపోయినది తె.రా : పద్యము సదిపోయినది, నికు మతి పోయినది కం॥ ఓరీ! న రనా! వి రప్తో వీరసమౌ క్లైతలల్డుని మెగెలు నిం కేరికిని లేవటంచును ఊరక వాగితివి కదరా ఉబ్బసపు శవీ! ఇ₹గ్రరధకర్త) (వ్రవ్వులు) నరస :. మహాకవులు మన్నించవలయును! ద్గథ౭ంంక రడి దరణాడి ఇర తె.రా : ప్రభూ “విశ్వః॥శ్రేయః కావ్యమా 'ఆనకచాసూక్తా వవిశ్రమైన"కవితా కళ కాకమునీకు మేలు చేయుబకూతోసావృధో చమత్మారములతో అహంకఠంచుటకు కోదూో శ్రీక్ళ : బెను రామకృష్ణయ్యా! బెయీ.నరసకవ్‌ దైవదత్తమైన కపతాకళను దైవమునకు సమర్పించుము సమాజ ్రైయస్సుకు వనయోగింపుము. నరస : చిత్తము ప్రభూ! నన్ను మన్నింపుడు నాకు స్నెలవు దయ్రక్రేయ్లుడు తె.రా ఓరూ 'నరనకపీ ది యెట్టున్నను కవివైన నిన్గుయాపీద్యాశాఖాథాలీ తగురితిసి నన్మాసంపగలడు! సేవువెళ్ళవచ్చునుుంగ కదద (నరసకవి ని[ష్ణమణ)

4:2 ఉమాపతిబి. శర్మ శ్రీకృ : రామకృష్ణయ్యా! చమత్కార సంభాషణమున నీకు నీవే సాటి. చమత్కార కవితా రచనల యందును నీకు నీవే సాటి. అయితే శయ్యా చమతృతి గల ఒక పద్యమును వినిపింపుము తిమ్మ : ఆ పద్యము హృద్యమై విద్యానగర సద్యోవరనముగా నుండవలయును తె,రా ; చిత్తము ప్రభూ' అవధరింపుడు సీ అలనాడు మహిత విద్యారణ్య మౌనీంద్ర వరతపశ్శక్తి ప్రవర్థితమ్ము అరిభయంకరులైన హరిహర బుక్కరాయల బాహుశక్తి సమార్దితంబు సాళ్వతుళ్వాన్నయ సంజాతవీర మూర్ధన్యరాజన్య సంరక్షితంబు తుంగభద్రా సముత్తుంగ తరంగిణీ సాంద్రశీకర సమాచ్చ్భాదితంబు. గః రమ్య శృంగార సారసరాళ కావ్య సాహితీ శిల్చ సంగీత సరస నృత్య సకల సుకళాలయంబుదో స్పార ఘోర రణ విశారద వీర కరాళఖడ్గ భేల నోర్జిత పదము శ్రీకృష్ణదేవరాయ పాలితమాంధ్ర సామ్రాజ్యపదము (గ్రంధకర్త) శ్రీక్ళ : శహభాష్‌ రామకృష్ణయ్యా శహభాష్‌ చమత్కార కవిత్వమున వికటకవి శయ్యా చమత్కృతి గల పద్యము జెప్పుటలో విశిష్ట కవివి నిజముగా నీవు దేవీ వరప్రసాద లబ్ధ కవితా సంపన్నుడవే సుమా తె.రా : ధన్యుడను ప్రభూ ఆం(ధ్రభోజుల ఆదరణలో ఈ భువన విజయము విశ్వ విఖ్యాతమగు గాక! శ్రీకృ : కవి వతంసులారా! ఈ భువనవిజయ మహా మంటపమున ఒక మహాకవికి సువర్ణ గండపెండియరము నిచ్చి సన్మానింపదలచితిని ఆ మహాకవి సంస్కృతాంధ్రముల మేలు కలయికతో నొక పద్యమాలికను ఆశువుగా వినిపింప వలయునని మాకోరిక మౌనము వహించితినేల

భువన విజయము నో ఉ॥ ముద్దుగ గందపెండియరమున్‌ గొనుడంచు బహూకరింపగన్‌ ఒద్దికనా కొసంగుదడని ఒక్కరు కోరగు లేరులేరొకో? పెద్దన : పెద్దన బోలు పండితులు పృథ్విని లేరని నీ వెరుంగవే పెద్దన కీదలంచినను పేరిమినాకిడు కృష్ణరాజుపా! ప్రభూ అవధరింపుడు ఉ॥॥ పూత మెజుంగులున్‌, ఐసరు పూప బెడంగులు జూపునట్టి వా కైఠలు, జగ్గునిగ్గు వెనగావలె గమ్మున గమ్మన న్వలెన్‌ రాతిరియున్‌ బవల్మరపురాని హొయల్పెలియార జంపుని ద్దాతరి తీపులున్‌ ఐలెను, దారసిలన్వలె లోదలంచినన్‌ డా తొడనున్న మిన్నల మిటారపు ముద్దుల గుమ్మకమ్మనౌ వాతెర దొండపంటి వలె వాచవి గానలె బంటనూదినన్‌ జేతుల కొద్ది కౌగిటను జేర్చిన కన్నియ చిన్ని పొన్నిమే ల్మూతల చన్నుదోయివలె ముచ్చటగావలె బట్టి చూచినన్‌ బాతిగ జైకొనన్వలపు బైదలికుత్తుక లోని పల్లటీ కూతులునున్‌ బలెన్‌ సొగసు కోర్కులు గావలె నాలకించినన్‌ గాతలి తమ్మి చూలిదొర కైవసపున్‌ జవరాలి సిబ్బెపున్‌ న్మేతెలి యబ్బురంపు జిగి నిబ్బరపుబ్బగు గబ్బి గుబ్బ పొం బూతలనున్న కాయసరిపోడిమి కిన్నెర మెట్ల బంతి సం గాతపు సన్నతంతి బయవారపు కన్నడ గౌళపంతుకా పాతత తానల పసందివుటాదేడు గోటు మీటుబల్‌ (మైోతల నన్వలెన్‌ హరువు మొల్లము గావలె నచ్చతెన్లులీ రీతిగ సంసృృతంబుపచరించిన పట్టున భారతీ వధూ టీ తపనీయ గరభ నికటీ భవదానవ సమ్మత ప్రభా శీత నగాత్మజా గిరిశ శేఖర శీతమయూఖ రేఖికా పాత సుధాప్రపూర బహు భంగ ఘుమంఘుమ ఘుంఘుమార్భటీ

తయ ఉమోపతాజచర్య జొతకతిళాయుగ్యతయ సరగతెచుంయువపంచీకా[మృథం గాతత తత్తతావషొతయీధితచంధక్క. ఢాయుటంధమి వ్రాతల యీనుగుణ్య పదహారి కుహపద్వహా హారికింకిజే నూతన ఘట్టల్తావరణ నూపురయాళల్సునీ కరాబ్ద సరి ఘాత వియద్ధు నీచ కచకద్వికచోత్పల సాౌరసం[గ్రపో యాతుకడూర గంథధవమహా పోధుసుగఆధ విలాసకృతృమై జేతము జస్లైజ్తేయన్టలె,జిల్లునజల్లనలిన్ననోహర ద్యోతకగక్తీస్తనీ మధుమద్దు(వ్రవరోఘ్యాళపాయస ప్రసో రాతిరస (పెసారయచిరు ప్రత్రావలె"సాతమెసొరుకున్‌ (భూలరచన) శ్రీకృ : ఓహో ! వమియీ కవీతా ఛార. అద్భుతమూ-ప్రబంథ పద్‌బంధ కళాధురీణా. కవితా వారిజా. ఆంధ్రకవితా పతామహా అల్లనాని పద్దినార్యా ఈ సువర్డ గండపెరదెతురమూను స్టాహాస్తముఆతొ తలంకరింతును (అలంకరించును అందరూ లచియిందురు,) పురుషసూక్త వదఘోష పెద్దన : ధన్యుడను ప్రభూ ! ఆశస్పులు శః శ్రీ విద్యానగరావిదాన నగరిన్‌ శ్రీమంశ సా మాజ్యల క్షీ వాలభ్యుడన్లే సమంచిత యశ్న్షీ మీరసామంతరా ట్సే వాభాజన సింహ పీరమున 'పౌడిన్‌ విశ్వ విజ్వాత బా హా విక్రాంతిస వలుమా తెలుగు రాయా ! నీకు దీర్జాయుమౌ ! (గ్రంధకర్త) (జయనొడాలువ్‌దాశీస్తుటు(యక) ఆయనొాదోలయినడ వాళ్లో

శయమననదిమదయము మముదుదాన్వుడు (హంపీ శిథిలబచిత్రమ్తూటము శాః మమైమోద్పును కృష్ణాయవిఘదేతీయారద్రభోజ్పుందువేష్నాడడ "దే మయ్యె" కవులప్టదిగ్గణములేడీ పుణ్యుడప్పాజి ది క్సీమాంతమ్ములె యొల్లలై విజయలక్ష్మీ ధామమైయొప్పునా సామంత క్షితిపాల సేవిక్తక్యవాషోతఘ్రూజ్యమెందేగెనో మ। అకటా ! దివ్యతపః ప్రభావఘన విద్యారణ్యుదేమయ్యెనా (ప్రకటైశ్వర్య సుఖాప్తజీవన ప్రజాబాహుక్యమేమయ్యెశి ల్పకళాసుందకారాజదముదాంములుకప్రొకారదుద్లమ్ములు? సకల ప్రాభవానారకాంణ మెవాసైన్యంబుకిమర్మోనా త్తతజర సీ ఒకనాటి సుమధుర పికకూజితారామ ములనెడు బరుసుకంపటై చిగుర్చు ఒకనాటి రాజవారికొమేదలటనేదు సాలీడు లొండొరిట సరసమాడు ఒకనాటి సరసన్ఫత్వకళాలయమ్నుల గల్నిలమ్ములునేడు కదలియాడు ఒకనాటి యాయుధ ప్రకరముండెడిచోట విషసర్పములు నేడు విడిదిసేయు గః పరువులెత్తెడి కాలఫప్రవాహమందు పాడు ఐడిపోయి పూర్వవైభవము డొరగి దివ్య తుంగభద్రానదీ తీరమందు విపిన భూమిగ నిలచెనావిజయనగరి సీ _ సరస సంగీత సుందర శిల్చవిస్ఫూర్తి నలరించు సప్త స్వరాల యమ్ము కమనీయ రూపు రేఖాశిల్పవిన్యాస హేరాళమేక శిలారధమ్ము హేవాక నిర్మాణ మృదుశిల్పరమణీయ మహనీయ వరరంగమంటపమ్ము గగన భాగమ్ము నకెగబ్రాకు గోపురమ్ములరు విరూపాక్షునాలయమ్ము

శం ఉమాపతి బి. గః ఏండ్లు బూంద్లును గడచిన నేమిగాని జీవకళ లేశమాత్రము చెదరిపోని నాటీవైభోగ శిష్టచిహ్నముల జూడ చక్షవులనశ్రుకణములు జాలువారు విసృతాంధ్ర ప్రశస్తి యా విజయనగర, (గ్రంథకర్త) భరతవాక్యము నేపథ్యము ; నీజయకీర్తి విశ్వమున నిత్యముగావలె లోకమాన్య సీ రాజితమై జిగేలు మన రాజిలగావలె భారతీయ వి (భ్రాజిత కీర్తితో కలసి భాసుర భారత భారతీక్షల్దా తేజము దిన్టీిగంతముల దీప్తముగావలె చెల్లు సోదరా! స్మా యక సగలధాబ్ర గందర చ డారిల్య ఖ్‌ న్‌ జల స్టన్‌ (5 089్నిల్ల?! 1 ు య

/. " శ క య | యన. చ రా ర్‌! వాలా అలాల లం ॥

• మమ చెలేఎళలి పూర్తిపేరు ; ఉమాపతి బాలాంజనేయశర్మ జననీజనకులు వ... కీ.శే.లక్ష్మీరాజశర్భ, శ్రీమతి రామరత్నన్ము ధర్మవత్ని ఉమాపతి జానక్తీశర్మ జన్మభూమి వ... సిద్ధిపేట ...... ధిర్మభూమి వ... ఖాగ్యనగరము ఉద్యోగము న... ఆకాశవాణి నిలయ కళాకారులు (హైద్రాబాదు కేంద్రంలో మూడు దశాబ్దాలుగా (శ్రోతలకు సుపరిచితులు) అభిరుచి, అభినివేశము, అభ్యాసము : జ్యోతిష మంత్ర, ధర్మ శాస్త్ర విషయములు వ్యాసంగము ; సనాజకృష్మి ధార్మికోపన్యాసములు ఇచ్చుట “ముద్రిత రచనలు 1. మారృసేవ (వ్వతంత్ర్య పద్యకావ్యము) 2 దేవీ మానస పూజ (ఆదిశంకరుల కృతికి పద్యానువాదను) 3. భువన . పత్రికలలో కవితా ఇందికలు, వ్యాసములు, కథానికలు, వాటకరంగము. ఏ. మ హంసీసుందరీ, 2 ఏకశిల, 3, సమ్రాట్‌ అశోక, ఓ ఇర్ధం శరసం గదని, 5. వల్ల పిలిద్దరది, 6 అతస్యణ . | | .. [రతనాల కమం! య / న నే న .. వ మ నం. ల్‌ న? ర గంగగైన న... న్‌ లీ