Telugu Bharatiya samskruthi - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ననన ననన ననన ననన ననన ననన నన క వనన ననన న్యా వా భారతీయ సంస్క ఎత 1౯. రచన . ౯ ఆచార్య ఎస్‌.బి. రఘునాథాచార్య ॥ | | భం నం " , ॥ న నం ; ధా | | సలా 1 సం నో నే! /గ | ॥ చయయ నంట రను ళ 0 | చు మంట. గే లం యట్‌. లం గన / (ల లో గీ | 1 ౬” లా వై |

• టయ /! యఘు-బాల తము... స్‌ గ్థంతమలి లో ప్రచురణ ల గ్జీ ఫ్‌ తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు ఇ న వాం 0... తిరుపతి. ట్‌ [ననన ననన [లు [/| గా | వ.

అంట ల్య భారతీయసంస్క ఎట. రచన ప్రొఫెసర్‌ ఎస్‌. బి. రఘునాథాచార్య, ఎమ్‌.ఏ., పిహెచ్‌.డి. న్యాయవిద్యా ప్రవీణ, డిప్లామా ఇన్‌ జర్మన్‌ న ఆచార్యులు. అధ్యక్షులు. సంస్క ఎచీవిభాగం శ్రీ వేంకకేశ్వర వీశ్యవిద్యాలయం తిరుపతి. స ప్రచురణ శ్రీ డి.వి.ఎల్‌.ఎన్‌. మూర్తి కార్యనిర్వహణాధికారి తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు శిరుప తి, 1993

వకతతం[కు [ఏ 4 4! (రయుటు ౧41మల నై: వంట 5 3. ౨౭క౬8ుుం2మడంటం4 కల తయడం౨- 1998 శ మ రాం ఇయెబైంటు పంఆటంం వం0ట్ల.పైం 486 0 డె (| వళిన8మింషార్సై? " ఛలగారాలలు మః వ 712. ాాకా్యత్త[ లలా అం ర్న మొంంందాం ౦06021 తా టా లే కా గ ౧౯౬౯టుడ02రక, న్‌ చ్‌ ఆగ క₹%రిషివ.. (స్య లండు. క . ఇన మద బాజర్టరి లో 076 * లేడ్రైడ666051 వండే &€ గ్యారారముత2 0080 6785మ208005 ౨2663, గండడే

ముందుమాట డి.వి.ఎల్‌.ఎన్‌. మూర్తి, కార్యవిర్వహణాధికారె, తతి దెవస్లానములు, తిరుపతి. బుద్ధిబలం శరీరబలం కన్నా గొప్పది. బుద్ధిబలం కన్నా ఆత్మబలం గొప్పది. ఒక జాతి నిర్వీర్యం కాకుండా ఆళత్మబలంతో ఆదర్శంగా తీర్చి దిద్దబడాలంకే మంచి సంస్కారమనే దృఢమైన పునాది కావాలి, ఆ సంస్కారాన్నే పెద్దలు సంస్కృతి అన్నారు. శరీరబలం, బుద్ధిబలం కొంచెం తగ్గినా ఆత్మశక్తి లో మళ్లా దాన్ని పూరించుకోవచ్చు. కాని ఆత్మ సంస్కారం లోపించిన జాతిని ఎవ్వరూ ఉద్ధరించలేరు. జనజీవనవాహిని ప్రశాంత సుందరంగా పయనించఛాలంటు దానికి ఉదాత్త గంభీరమైన సంస్కృతి ఒరవడి కానాలి. భారతీయులమైన మనమందఆం గర్వించే రీతిలో మన పెద్దలు ఎన్నో సంస్కార రత్నరాసులను సమకూర్చారు. ఆ సంస్కృతిలో అంతర్లీనమైన సువిశాల దృక్పథం ప్రతి వ్యక్తికి ఉదాత్తమైన భావనలను కలిగించి తద్ద్వారా సమాజాన్ని ప్రశాంతిపథంలో నడిపించి మానవజీవనానికొక నూతనమైన అర్భాన్ని పరమార్డాన్ని అందించగలది. బుగ్వేదం నుంచి ఆధునికసాహిత్యం వణకు ఆర్ష పంస్కృతి జీవ నాడిగా ఉండి మానవ జీవితానికొళ అర్ధాన్ని పరమార్థాన్ని చూపి, ఆదర్శ జీవనానికుపయోగించే మానవత్వపు విలువల్ని ప్రస్తావించింది. వాటిలోని సారాంశాన్ని సంగ్రహించి ప్రొఫెసర్‌ ఎస్‌ బి. రఘునాథఖాచార్యగారు (కో ఆర్హినేటర్‌, పబ్లికేషన్స్‌, తి.తి.దే.) భారతీయసంస్కృతి" అనే ఈ రచనను ఆంధ్రుల కందించారు. వారిని మనసారా అభినందిస్తున్నాను. హిందూ ధర్మోత్తేజానికి అంకితభావంతో ఈ _ ప్రచురణను మిముందుంచుతున్నాము. ధర్మో రక్షతు రక్షితః తిరుపతి, 3౩ 3 1993. డి.వి.ఎల్స్‌.ఎన్‌. మూర్తి లి

రెండు మాటలు ప్రొఫెసర్‌ ఎస్‌. బి. రఘువాథాచార్య ఆచార్యులు & అధ్యక్షులు సంస్క్పృతవిభాగం శ్రీ వేంకకేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం తిరుపతి. భారతీయ సాహిత్యాలన్నింటికీ మూలమైన సంస్కృతసాహిత్యంలో వ్యక్తిత్సపమున్నతికి, సమాజాభ్యుదయానికి కావలసిన విలువలెన్నో చెప్పబడి నాయి. వొటినన్నింటివి ఒకచోట చక్కగా నిరూపిస్పే ఒక నిండైన భారతీయ వ్యక్తిత్వం రూపుదిద్దుకుంటుందనే ఆలోచన నొకెప్పటినుంచో వుంది. దానికి కార్యరూసమే ఈ “*భారతీయసంస్కృృతి”. తిరుమల తిరుపతి దేవస్తానాల కార్యనిర్వహణాధికారి, ఉత్సాహశక్తి ర్‌ సంక సంపన్నులు సహృదయ శరోమణులు శ్ర్రీడి.వి.ఎల్‌.ఎన్‌. మూర్తి ఐ.ఏ.ఎసం గారు దిన్ని తి.తి.దే. ప్రచురణగా స్వీకరించి అందమైన ముందుమాటతో అలంకరించారు. అందుకు వారికి నా కృతజ్ఞతా నవమళ్లికల నండస్తున్నాను. తి. తి. దేవస్థానాల ముద్రణాలయాధికారి శ్రీ ఎమ్‌. విజయ కుమార్‌రెడ్డి దీన్ని చక్కగా (మొద్రించినందుకు వొరిక్కి వారి సిబ్బందికి నా ధన్యవాదాలను తెలియజేస్తున్నాను. భారతీయసంస్కృతిలోని ఆణిముత్యాలను తమ స్పదయసీమలో ధరించాలనుకానే పారకులందణజికి, ఇది చక్కని అవకాశం. దీన్ని అందలు వినియోగించుకుంటారని నమ్ముతున్నాను. తిరుపతి, 9 939-190. ఎ ఎస్‌. బి. రఘువాథాచార్య

భారతీయసంస్క ఖతి

క్ష ఉపోద్దాతం ల్త్సేల్డే శుభ్రత

బ్ర సంస్కృతపాహిత్యం : 45 అనాయాసం

లై స్వరూపం త్తం ముంగళకానమున

22 స్వభావం త్తే అకార్పణ్యం

3... తరతరాల వారసత్వం : *ల అస్పృహ

31... వ్యక్తిగతోపదేశం 5. సమాజోపయోగిగుణాలు: ౩2... పితృభక్తి 51. మతసహనం జై2.... గురుభక్తి వ పరోపకారం 3133. దైవభక్తి ్య ఐకమత్యం 3,3,4 (త్రికరణశుద్ధి ర్‌శ్తీ (్రయభాషణం ం ఇక్‌... వీష్కాను ప్రవృత్తి 5.5... సత్చంగం ౩6... కర్మని 5.6 దూరదృష్టి ౩17... కర్తవ్యపాలన 5.7 / మనోనిగ్రహం 318 ధ్రతిజ్ఞాపాలన 6. మావవత్వపు విలువలు: 2.9 సత్స్రవర్తన 61 . పత్యపాలన 3110 వైరాగ్యం 62 ధర్మవిష్ట 3321 కార్యదీక్ష 63 శాంతి 332. శ్రద్ధ ఈడ పమ 2.113 'స్నేహశీలం 6వ్‌ అహింస ల

4 ఆత్మగుణాలు : 7... రోషదూషణం :

41 దయ 72 చాంచల్యం

42. ఓర్పు 7,2. అసంతృప్తి

శ3 అనసూయ 73 నిరుత్సాహం

౪8 7డీ సంశయం 10. జీవితధ్యేయం వ 75 భయం 101 ఆదర్శజీవనం 76 తొందరపాటు క్షం నిత్య సత్యాలు వ 7272... పరుషభాషలణం న. ద్వంద్వాలు 78 కామం క్‌ 11.2 స్టిత ప్రజ్ఞ 79 (క్రోధం హే భో 13 జ్ఞాన గరిమ 7. 10 భం 114 మనస్తత్త్వం 11 మోహం 115 ల 712 మదం + సర్వం భగనన్మయం 713... మాత్సర్యం 116 మాయ క17 అంతర్యామి 8 మానవతకు మహోప దేశం : 118 అభయం 81 ఆశ్రమవిభాగం 19 దైవానుగ్రహం 822... బ్రహ్మచర్యం 110 మరణం 812... గార్లష్ట్యం 21... పునర్దన్మ యాగా 1112 కాలపభావ 8.13 వానప్రస్థం ((్రఖౌఐ౭ 814. సన్న్యాసం 133 ఆశ్చర్యం ॥ 134 విధి 82 త్రొరవం 11.35 మహాత్ములు ర, పురుషార్తాలు : రా 1146 అవమానాన్ని అహ్వానిం 9.2 అర్ధం 17 ఆత్మవిశ్వాసం కావాలి 93 కామం 18 సమత్వభావన 9,4 మోక్షం 12. ఉపపంహారం 941 శరణాగతి

భారతీయసంస గ్రా ఏతి

క్షే ఉపోద్దాతం న

నేటి మానవుని జీవితం నిన్న మొన్నటి మానవచరిత్ర ఆధారంగా నడుస్తుంది. తన గతచరిత్రను పురాతనవైభవాన్ని విస్మరించిన జాతి (ప్రగతిపధంవేపు నడవనూ లేదు అలాగే తిరోగతిపధాన్నుంచి తప్పించు కోనూ లేదు. ప్రాచీన భారతీయుల చరిత్రకు చక్కని అక్షరప్రతిరూపమే సంస్కృతసాహిత్యం. చరిత్రకందని కాలం నుంచి గల మానవజాతి మనుగడ అందులో స్పష్టంగా గోచరిస్తున్నది. ఖిలమైపోయింది పోగా దొరుకు తున్న దాన్ని కూడా ఈనాడు ఆదరించలేకపోతున్నాం. నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నాం రంగులు పులుముతున్నాం ఇందువల్ల నష్టపోయేది ఎవరు? ఎవరో. పరా యివాళ్లు కాదు? మనం, మన వారసులైన ముందుతరాలవాళ్లు మటి తరతరాల నుంచి వస్తున్న ఇతర సాహిత్యాలు కూడా ఉన్నాయికదా? ఒక్క సంస్క ఎచభాషకే అంత ప్రాధాన్యమెందుకివ్వాలి? అనేది ఒక ప్రశ్న సంస్కృతసాహిత్యం అతి ప్రాచీనమైంది కాబట్టి, సృష్ట్యాదినుండి చూనవ జాతి కల్యాణానిక్తి అంకితమైంది కాబట్టి 2. పంస్క బత పాహిత్యం (.

సంస్కరింపబడిన భాష్క సంస్కారవంతుల భాష్య సంస్కారాన్ని కలి గించే భాష కనుక గీర్వాణవాణి సంస్క ఎచేభాష అని వ్యవహరింపబడుతున్నది ఈ భాష అతి ప్రావీనమైనదనడంలో సందేహం లేదు. ఇది ఆసేతుశీ తాచలం ఒకప్పుడు భారతీయ భాషలకు మూలభాషగా ఆదరింపబడింది. ఆయా. "ప్రాంతీయ భాషలకు ఇది ఎంతో శక్తిసామర్థ్యాలను, ఊపును అందించింది. ఈ భాషలో నిబంధింపబడిన సాహిత్యమే సంస్క ఎన్‌సొ హిత్యం. ఇది మానవత్వపు విలువలకు అంకితమైన సాహిత్యం. మానప్పుళ్లీ పరిపూర్ణమైన వ్యక్తిగా శక్తిగా రూపొందించే సాహిత్యం.

క! భారతీయసంస్కృతి ల స్వరూపం వ్‌

భగవంతుని నిఃశ్వాసరూపాలైన వేదాలు మంత్రద్రష్టలైన కొందయి

మహర్షులచేత దర్శించబడ్డాయి. అవి వైదిక సంపష్కృృత భాషలో ఉన్నాయి. సంహితలు, బ్రాహ్మణాలు, ఆరణ్యకాలు, ఉపనిషత్తులని నాలుగు రంగా “లలో వైదిక వాజ్మయం ఏర్పడింది. ఆదికవి, మధుమయ ఫణితులకు మార్గదర్శి అయిన వాల్మీకిమహర్షి ' రచించిన శ్రీమద్రామాయణం అది కావ్యంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ కావ్యంతోనే లౌకిక సంస్కృతభాష రూపుదిద్దుకున్నది ఆదికావ్యం తరువాత ఏర్పడిన వాబ్బ్యయమంతా లౌకిక సంస్క ఎతభాషలో ఉన్నది.

(ప్రపంచంలోని ఇతర దేశాలు మాటలాడటం కూడా నేర్చుకోని కాలం లోవే భారతదేశం, ఈవాటికీ ప్రపంచవాబ్బయరంగంలో సర్వ ప్రథమస్తానాన్ని అలంకరించి తత్త్వ భాండాగారాలుగా ప్రసిద్ధి చెందిన వేదాలను దర్శిం చింది. మానవజాతి సంతరించుకున్న మహనీయ పుస్తక భాండాగారంలో బుగ్వేదం మొట్టమొదటేదని మాక్సుముల్లరు ఇలా అంటున్నాదు--

అార్హాం్రడ 15 టం యో 003 మ ఏ6 1010 05 020%, కనుక బుగ్వేదం భారతీయనాబ్బ్యయమణిహారంలో మొట్టమొదటి మణి. అంతే కాదు; ప్రపంచ నాబ్బయమణిహారంలోనే అది ప్రథమస్థానాన్ని ఆక్రమిస్తున్నది. బుగ్వేదంతో ప్రారంభించి ఇతర వేదాలు, బ్రాహ్మణాలు, ఆరణ్యకాలు, ఉప నిషత్తులు, వేద భాష్యాలు, సూత్రవాబ్బయం, ఆగమవాజ్బయం, దర్శనాలు, ఇతర శాస్త్రీలు -- ఇలా సంస్కృత వాబ్మయం ఎంతగానో విస్తరించింది. ఇలా శాఖోపశాఖలుగా విస్తరించిన వైదిక - లౌకిక సంస్కృతవాబ్బ్మయాలు

ఏదో ఒకరోజు ఏర్పడినవి కావు. వేల సంవత్సరాలనుంచి తరతరాలుగా "పెరుగుతూ, భారతీయ సంస్కృతిని తీర్చిదిద్దుతూ సమాజకల్యాణానికి ఎంతో దోహదం చేస్తున్నాయి.

భారతీయపంస్క ఎతి ర! ఆదర్శమైన వ్యక్తి ఎలా ఉండాలి? ఆ వ్యక్తికి సమాజంలో అనేక్న సమస్యలు ఎదురైనప్పుడు వాటినెలా వాడు ఎదుర్కోవాలి? ఎలా పరి ష్కరించుకోవాలి? మానవ జీవితానికి ధ్యేయమేమిటి? దాన్ని అతడెలా మంచి మార్గంలో సాధించుకోవచ్చును? లక్ష శ్రసిద్ధి ఎలా కలుగుతుంది? ఇలాంటి అంశాలను సంస్క ఎలీసాహిత్యం ప్రస్తావించి పరిష్కారాల నందిస్తు న్నది దాన్ని స్థాలీపులాకంగా పరిశీలిస్తే అది మనకందించిన తరతరాల చారసత్వం ఏమిటో మనకర్థమవుతుంది. అందుకే ఈ చిన్న ప్రయత్నం, 2.2 స్వభావం : మానవజీవితానికి ఒక అర్థం పరమార్ధం ఉందని భారతీయులేనాడో గుర్తించారు. అందుకే ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం అనే నాలుగు పురుషార్థాలను (ప్రతివాడు సాధించాలని శాసించారు. అర్ధ కామాలను ధర్మా న్నతిక్రమించకుండా సాధించే నూర్గాలనుపదేశించారు. పరమ పురుషార్థమైన మోక్షాన్ని సాధించడంలోనే మానవత్వానికి సార్ధకత్వం ఉందనే సత్యాన్ని గుర్తించారు. అందుకే సత్త్వగుణాన్ని పెంచే చక్కని సాహిత్యాన్ని మన్‌ కందించారు. రజస్సును తమస్సును దగ్గణకు రానీయద్దని, పెంచుకోవద్దని శాసీంచారు.. ఇలాంటి స్వభావంగల సంస్క ఎతసాహిత్యం, మన. జీవి తాల్లో కారుచీకట్టు కమ్మి మార్గం అగమ్యం, అగోచరం అయినప్పుడు చక్కని ఉపదేశాలనిస్తుంది. మన లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి ఉపయోగపడుతుంది. ౩. తరతరాల వారసత్వం ; సామాన్య మానవుడు నిండైన వ్యక్తిగా రూపొందడానికి, సమాజంలో ఒకరినొకరు గౌరవించుకుంటూ, నిస్సా ప్‌ర్తంగా ఒకరి మంచిని ఇంకొకరు కోరుతూ, చేతనైనంతవజకు ఇతరులకు సేవచేస్తూ, వ్యక్తిగతంగానూ, సామా జికంగాను సుఖశాంతులతో జీవితాన్ని గడపటానికి కావలసిన సదుపదేశాలను సాధనమార్గాలను సంస్కృతసాహిత్యం తరతరాలుగా మనకందిస్తున్నది. , రి

డ్తే భారతీయసంస్కృృతి ఆ ఉపదేశం ఒకప్పుడు వాచ్యంగాను, ఇంకొకప్పుడు వ్యంగ్యమర్యాదతోను , జరిగినట్టు ఈ సాహిత్యాన్ని పరిశీలిస్తే మనకర్థమవుతుంది.

అయితే సంస్కృతసా హిత్యం కేవలం మోక్షం కోసమేననో, లేక అంతా వేదాంతమేననో, లేక అన్నీ మంత్రాలేననో జనసామాన్యంలో ఒక అపోహ ఉంది. కాని ఇహలోకసుఖాలకు ఈ సాహిత్యం ఎప్పటికీ వ్యతిరేకం కాదు. అయితే అవి శాశ్వతాలని భ్రమపడవద్దని మాత్రం ఇది 'హెచ్చరిస్తుంటుంది. ఐహిక సుఖభోగాలను ధార్మికంగా అనుభవించడాన్ని ఇది సమర్థిస్తుంది. వాటిని ధర్మబద్ధంగా పాందే మార్గాలను ఉపదేశిస్తుంది ఇది తరతరాలుగా వారసత్వంగా మానవజాతికి ఈ సాహిత్యం అందిస్తున్న అమృతోపదేశం. దీనికి సంస్క ఎతసాహిత్యంలో ఒక భవ్యమైన రూపకల్పన జరిగింది.

సంస్కరణ వ్యక్తినుంచి ప్రారంభం కావాలని ప్రాచీన భారతీయుల నమ్మకం అందుకనే వాళ్లు వ్యక్తిని తీర్చిదిద్దడానికి ఎన్నో మార్గాలనన్వేషిం చారు. కట్టుదిట్టమైన సమాజాన్ని నిర్మించుకున్నారు. శీలమే పరమావధిగా వ్యక్తిని ఎంతో చక్కగా మలచారు. బాల్యం నుంచి వార్హకందాకా మానవుడు $తన వ్యక్తిగత జీవితాన్ని సార్ధకం చేసుకోవడానికి కావలసిన లక్షణాలను ఉపదేశించారు. అలాంటి వ్యక్తులు సమసమాజాన్ని నిర్మించుకుని పరస్పర "సేవాభావంలో ధర్మార్ధకామాలను పండించుకొని మానవజీవితానికి ప్రధాన లక్ష్యం, చతుర్థపురుషార్థమైన మోక్షాన్ని సంపాదించడానికి ఎలాంటి సాధన కావాలో నిరూపించారు. అశాశ్వతమైన ఈ ప్రపంచంలో ఏది శాశ్వతమో, ఏది నిత్యసత్యమో ప్రబోధించారు ఈ ప్రయత్నం బు'గ్వేదంతో మొదలై , కావ్యవాబ్బ్మయంవజకు కొనసాగింది. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే సంస్కృత సాహిత్యమంతటా జీవనాడిగా ఈ ప్రయత్నం కనబడుతుంటుంది. దాని రూపురేఖల్ని మూత్రం ఇక్కడ సంగ్రహంగా విశ్లేషిస్తాను. 3.1 వ్యక్తిగతోపదేశం :

వ్యక్తి సంస్కారవంతుడు కానిదే ఏ సమాజం సంస్కారపూర్ణం కాదు వ్యక్తిగతమైన సాధన _ చేయనివాడు సామూహికంగా ఏదో సాధిస్తామను కోవడం హాస్యాస్పదం. ఈ సత్యాన్ని సంస్కృతసాహిత్యం ఏనాడో

భారతీయసంస్క ఎతి ర్‌ +గుర్పించింది అందుకే ఇది వ్యక్తిగతమైన సాధనను పెంచుకోమని ఎన్ని విధాలుగానో ఉపదేశిస్తుంది ప్రాచీనభారతీయుల ఆదర్శజీవితాలను వర్ణించే సాహిత్యం ఉత్తమ జీవితాలకొక నిదర్శనంలాంటిది ఇక్కడ వ్యక్తిగతమైన కొన్ని మంచి లక్షణాలను గురించి సోదాహరణంగా పరిశీలిద్దాం 31.1 పితృభక్తి న ప్రతివాడు కరచరణాద్యవయవాలతో ఒక ఆకా లోకంలో (ప్రవేశించడానికి తల్లిదండ్రులు ముఖ్యకారణం. నవనూసాలు మోసి కనిపెంచిన ళల్లి బిడ్డకు మొదటి గురువు. మొదట” ఉత్ప త్మికి హేతువైై పుట్టిన తరువాత పెంచి, పెద్దచేసి విద్యాబుద్దులను నేర్పి ఈ సమాజంలో మంచి పొరుడుగా తీర్చి దిద్దిన తండి రెండో గురువు అందుకే ఈ ఇద్దణు ప్రతివానికి ప్రత్యక్షదైవాలని మన వాజ్మయం చెబుతున్నది. మాతృదేవో భవ |! పితృదేవో భవ |! అని ఉపదేశిస్తున్నది కనపడే దైవాలైన తల్లిదండ్రులను ఏ పరిస్థితిలోను నొప్పించ కూడదు. వారి దీవెనలు పిల్లలకెంతో మంచిని కలిగిస్తాయి. ఆలాగే మహాభారతంలోని యక్ష ప్రశ్నలలో ధర్మజుడు భూమిక్సంకొ తల్లి బరువైనదని, ఆకాశంకంకు తండ్రి ఉన్నతమైనవాడని తల్లిదండ్రుల గొప్పదనాన్ని ఇలా (ప్రకటించాడు - “మాతా గురుతరా భూమేః పీతా ఉచ్చతరశ్చ ఖాత్‌* (మ భా. వన 313 16) 3.1.2 గురుభక్తి ; నిస్తేజంగా పడిఉన్న బండరాయిని ఎవ్వరూ మొక్కరు. కానీ అదే శిలను శిల్పి తన శిల్పకళాచాతుర్యంతో సుందరమైన దేవవిగ్రహంగా మల చగలిగితే ఆందణు నమస్కరిస్తారు. ఆరాధిస్తారు. బ్రహ్మరధం పడతారు.

6 భారతీయసంస్కృతి కేవలం మాంసపిండంగా నిష్ప్రకాశంగా ఉన్న వ్యక్తిని గురువు దగ్గజుకు చేర్చుకొవి, అతడికి కావలసిన జ్ఞానాన్ని ఉపదేశించి, వివేకాన్ని కలిగెంచి బుద్ధికి పదును పెట్టి జీవితంలో నిలబడే. శక్తి సామర్థ్యాలు కలిగిస్తాడు. అందుకే తల్లిదండ్రుల తరువాత ప్రత్యక్ష దైవం గురువవుతున్నాడు. ఆచా ర్యానుగ్రహం ఉంపే శిష్యుడు దేన్నెనా సాధించవచ్చు. అందుకే ఇలా వబుతారు పెద్దలు -- యు ఆచార్య దేవో భవ 1 జ్ఞానాంజనశలాకతో గురువు అజ్ఞానాంధకారమగ్నుడైన వాని = కళ్లను తెరిపిస్తాడు. అలాంటి గురువుకు నమస్కారమని గురుస్తోత్రం ఇలా చెబు తున్నది- అజాన తిమిరాంధస్య జ్ఞానాంజనశలాకయా! టే శ లే చక్టురున్మీలితం యేన తస్మై శ్రోురవే నమః అలాంటి ఆచార్యుని విషయంలో ఎంతో భక్తి శ్రద్రలుండాలి. 3.3.3 దైవభక్తి : దైవంపైన విశ్వాసం లేనివాడు దానవుడే అవుతాడు. తన సృష్టికి స్థితికి కారణమైన భగవంతుడి "పైన విశ్వాసం లేనివాడికి తన పైన మాత్రం ఎలా విశ్వాసం కలుగుతుంది? ఆహంకారంవల్ల అంతా నేనే చేస్తున్నానని అనుకోవచ్చు. కానీ నీసంకల్పాలన్నీ జరగడంలేదే. కనుక జరగవల సిందాన్ని జరిసించే తత్త్వం ఒకటున్నది. అదే మానవాతీతమైన ్రికాలాబాధితమైన పరతత్త వం | అటువంటి దైవాన్ని భక్తితో ఆరాధించాలి. అనుసరించాలి. ఆశ్రయిం చాలి. అంతట ఆయనను దర్శించడం నేర్చుకోవాలి. *ఈశావాస్యమిదం సర్వమ్‌' అని ప్రపంచమంతటా నిండి ఉన్న ఆ దేవదేవుని అనుగ్రహాన్ని

భారతీయసంస్కృతి 7 ఆత్మార్పణంతో సాధించాలి. ఇది మన ఉపనిషత్తుల ఉపదేశం. శాస్త్రాల శాసనం. ఆగమాల ఆదర్శం వేదాంతాల పిద్దాన్తం 3.1.4 త్రికరణశుద్ధి :

యథ మన మనుగడ సవ్యంగా సాగడానికి భగవంతుడు మనకు మూడు సాధనలిచ్చాడు. అవి మనస్సు, మాట, చేష్ట. ఈ మూడింటి మధ్య సమ న్వయం ఉండాలి. మనస్సులో అనుకున్నదే మాటలో చెప్పాలి మాటలో చెప్పిందే ఆచరణలో పెట్టాలి. దీన్నే త్రికరణశుద్ది అంటారు. ఈ మూడింటి మధ్య సమన్వయం ఎవరు సాధిస్తారో వారు మహాత్ములు, ఎవరు సాధించ లేరో వారే దురాత్ములని ెద్దలిలా చెబుతారు మనస్యేకం వచస్యేకం కర్మణ్యేకం మహాత్మనామ్‌! మనస్యన్య ద్వచస్యన్య తృ్కర్మణ్యన్య ద్దురాత్మనామ్‌! ఈ త్రికరణాలలో సమన్వయాన్ని సాధించమని మన వాజ్మయం ఎన్నో విధాల ఉపదేశిస్తున్నది. 3.1.5 నిష్కామప్రవృత్తి : ఒకప్పుడు ప్రయత్నించిన పనులు నెరవేరతాయి. ఇంకొకప్పుడు ఏ ఒక్కపనీ పూర్తికాదు పనులు నెరవేరటానికి, నెరవేరకపోవటానికి మన ప్రయత్నమేనా కారణం? ఇంకేమైనా ఉందా? పనులు పూర్తయితే పట్టలేని సంతోషం. ఆని జరగకపోతే కుప్ప కూలి పోవటం. ఇది లోకస్వభావం. కావి ఈ పనికి ఇంత ప్రయోజనం కలుగుతుందా? అంత (ప్రయోజనం కలుగుతుందా” అని ముందు. ఫలాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకోకూడదు. నిష్కా. మంగా కధలో పనులు చేయాలే కాని ఫలా పేక్షతో చేయకూడదు. ఫలా పేక్షతో చేస్తే పంగం ఏర్పడుతుంది. అందుకే పార్థసారధి భగవద్గీతలో ఇలా ఉపదేశిస్తున్నాడు

8 భారతీయసంస్క్పృతి కర్మణ్యేవాధికార స్తే మా ఫలేషు కదాచన! మా కర్మఫల హేతుర్భూర్మా తే సంగోఒస్త్వకర్మణి॥ " ఫలాహేక్షతో పనులు చేయకూడదు కదా! అని ఏ పనులూ చేయకుండా లె జ అకర్మణ్యుడుగా తయారుకాకూడదు._ కర్మలు కర్తవ్యభావంతో చేస్తూనే ఉండాలి. ఫలాన్ని మాత్రం ఆశించకూడదు. ఇలా నిష్కామప్రవృత్తిని భారతీయుడు తరతరాలుగా ఆలవరచుకొా న్నాడు, ఆది అతని.'నరనరాల్లో జీరించిపోయింది. 3.1.6 కర్మనిష్ట య కానిపనులు చేయకూడదు, కొని, ఏ పనులూ చేయకుండా ఊరికే కూర్చోకూడదు. దాన్నే అకర్మణ్యత అంటారు, ఎన్ని విఘ్నాలు సంభ వించినా నిరుత్సాహపడకుండా ఏదో ఒక పనిని _ఫలకామన లేకుండా ప్రతివాడూ చేసి తీరాలని మన వాబ్బయం ఉపదేశిస్తున్నది. ఏపనీ చేయని సోమరితనంకం టే ఏదో ఒకపని చేయడం మంచిది. ఏపనీ చేయనివాడికి కాలం గడవదు. లోకయాత్ర జరుగదు. కనుక కర్తవ్యనిష్న ఎప్పుడూ అవసరం. నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయోఒహ్యకర్మణ2 4 4 శరీరయాత్రాసి చతేన ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః! . (భు గీ. ౩8) భగవద్గీతలో పార్థసారథి పార్ణునకు ఎప్పుడో చేసిన ఈ ఉపదేశం “నాకేం పని లేదని" చేతులు ముడ్చుకొని కూర్చునే ప్రతివాడికి కనువిప్పు ఈనాడు కలిగిస్తుంది. ఏ పనీ చేయకుండా సోమరిగా కూర్చునేవాడు మానసికంగా ఉత్సాహంగా ఉండలేడు. మానసికారోగ్యం లేకపోతే శారీర కంగాను ఆరోగ్యవంతుడు కాలేడు.

భారతీయసంస్కృతి 9 సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వన్సి భారత! కుర్యాద్విద్వాంస్తధా౬ సక్తశ్చికీర్షురోకసం[గ్రహమ్‌॥

(భ. గీ 3.25) కర్మస్వభావం తెలియనివాళ్లు ఫలాపేక్షతో అనేక పనులు చేస్తారు. కర్మబద్దులౌతారు.. కానీ వివేకం కలవాడు “నేను జ్ఞానిని గదా! నేనే పనులు చేయనని" భీష్మించుకు కూర్చోకూడదు. సంగం లేకుండా తన పనులను కర్తవ్యభావంతో చేస్తూ ఉండాల్సిందే. అలా అతడు చేయడంవల్ల ఇతరులు కూడా అతణ్ణి చూసి వాళ్ల వాళ్ల పనులు చేస్తారు. మొత్తంమీద ఫలాపేక్ష లేనివాడు కూడా లోకసంగ్రహంకోసం పనులు చేయవలసిందేనని భగవాన్‌ ఉపదేశిస్తున్నాడు. 3.1.7 కర్తవ్యపాలన 5 కర్తవ్యనిష్ప లేని మానవుడు ఈ లోకంలో ఏమీ సాధించలేడు. కర్తవ్యభా వంతో మాత్రమే పనులు చేయగలిగినవాడు కర్మబంధం లేనివాడవుతాడు. న! అరిని 9, అతడికి తేలికగా నిష్కామకర్మయోగం సిద్ధిస్తుంది. ప్రాణాలు పోయే పరిస్థితి వచ్చినా తన కర్తవ్యాన్ని తాను ఆచరించి తీరాలి. పోయే ప్రాణాలు నిలు పుకోడానికి కూడా కానిపనిని ఎన్నటికీ చేయకూడదు. అందుకే పెద్దలిలా చెబుతారు కర్తవ్య మేవ కర్తవ్యం (ప్రాణైః కంరగతైరపి! అకర్తవ్యం న కర్తవ్యం ప్రాణైః కంరగతైర పి॥ ఆహా! ఎంతటి కరినపరీక! ఇలాంటి కిషపరీకలో నెగ్గి జటిలమెన లు ం లాకు యణ లి మా సమస్యలనెన్నింటినో మన ప్రాచీనులు పరిష్కరించుకున్నారు. కర్తవ్య పరి పాలనలో ప్రతివాడికి దృఢమైన దీక్ష ఉండాలి. ఫలితం ఎలా జరిగినా సరే మన బాధ్యతను సక్రమంగా నిర్వహించాలి. ఎన్ని ఇబ్బందులొచ్చినా ఇతరులెంత నిరుత్సాహపరచినా మనం వెనకడుగు వేయకూడదు.

10 భారతీయసంస్కృతి 3.185 ప్రతిజ్ఞాపాలన : ఎన్ని ఇబ్బందులెదురైనా సరే ఆడినమాట తప్పకుండా ఉండగలగడం గొప్ప విషయం చాలామంది ఆవేశంలో అనేకానేక ప్రతిజ్ఞలు చేస్తారు. కానీ తీరా వాటిని నెరవేర్చడానికి పూనుకునేసరికి స్వార్ధమో, భయమో, పక్షపా తమో అడ్డువస్తుంది. నిలబడలేరు. ఏదో వంక చూసుకొని రంగం నుంచి నిష్క్రమిస్తారు. సజ్జనులు మాత్రం సూర్యుడు పడమట ఉదయించినా నేర, మేరుపర్వతం ఇటు అటు కదిలినా సరే అన్ని చల్లబారిపోయినా సరే, పద్మం పర్వత శిఖరాన వికపించినా పఠే తమ మాటమీద తప్పక నిలబడతారు. అందుకే పెద్దలిలా చెబుతారు ఉదయతి యది భానుః పళ్చిమే దెగ్విభాగే ప్రచలతి యది మేరుః శీతతాం యాతి వహ్నిః వికసతి యది పద్మం పర్వతానాం శిఖ్యాగే ఉబ్ళి ల పల్టీ న భవతి పునరన్యద్భాషిళం సజ్జనానామ్‌!! కళకళలాడే శోభ చంద్రుణ్ణి వదిఠి పోయినా సరే హీమవత్పర్వతం మంచును వదిలిపెట్టీవా సరే, సముద్రుడు చెలియలికట్టను దాటినా సరే, నేను నాతండ్రి చేసిన ప్రతిజ్ఞను దాటి ఒక్క అదుగు కూడా ముందుకు వేయనని రామాయణంలో శ్రీరాముడిలా అంటున్నాడు లకీ శశున్తాదపేయాద్యా హిమవాన్వా హిమం త్యజేత్‌ అతీయాత్సాగరో వేలొంన (ప్రతిజ్ఞానుహం పితుః తన ్రతిజ్ఞను తను నిలబెట్టడంకంఠె తండ్రి ప్రతిజ్ఞను తను నిలబె ట్రడం సంతో ప్రశంసార్హమైన విషయం. ఆహా! ఎంత చక్కటి చిక్కటి ఆదర్శం! అందుకే ఆయనను మూర్తీభవించిన ధర్మనున్నారు. *రామో విగ్రహవాన్‌ ధర్మః”. దీన్నిబట్టి ప్రాచీన భారతీయుల్లో (ప్రతిజ్ఞాపాలన' పైన

భారతీయసంస్క్పృతి కై

ఎంతటి దీక్ష ఉందో మనం గమనించాలి. ఇచ్చిన మాటకు కట్టుబడిన జాతి మన భారతజాతి. ప్రతిజ్ఞాపాలనలో వీరికి వీరే సాటి 3.19 సత్ప్రవర్తన :;

మానవుడు తన ప్రవర్తనను బట్టి ఇహలోకంలో గౌరవార్డుడౌతాడు. ప్రవర్తన సరిగా లేనివాణ్ణి ఎంత నిపుణుడైనా ఈ సమాజం గౌరవించదు. ఎప్పుడో ఒకప్పుడు పొరపాటున ఎవరైనా గౌరవించినా త్వరలోనే తన తప్పును తెలుసుకుంటుంది. అందువల్ల సత్ప్రవర్తన తనకు తన చుట్టూ ఉన్న సమాజానికి మంచిని కలిగిస్తుందని సంస్కృ్రతసాహిత్యం తరతరాలనుంచి మనకు ఉపదేశిస్తున్నది. ఈ క్రింది సుభాషితంలో ఎంతో చక్కగా ఈ అంశం బోధింపబడింది. చూడండి

పరదార పరద్రవ్య పరద్రోహ పరాబ్ముఖః।

గంగా (బూతే కదాఒగత్య' మామయం పావయిష్యతి!

సకల పావని గంగ. ఆమె ఇలా అంటున్నదని కవి ఎంతో లలి తంగా సజ్జనులను వారి ప్రవృత్తిని ప్రశంపిస్తున్నాడు. “ఇతరుల స్త్రీల విషయంలోను, ఇతరుల సిరిసంపదల విషయంలోను, ఇతరులను మోస గించటంలోను విముఖుడైనవాడు ఎప్పుడు వచ్చి స్నానం చేయడం ద్వారా నన్ను పవిశ్రీకరిస్తాడు”?

ఆహా! అందథినీ పవిత్రీకరించే గంగానది అలాంటి వ్యక్తులు తన పవిత్రతను పెంషాంచిస్తారని చెప్పడం ఎంత బాగున్నది. అలాంటి ప్రవృత్తి మనలో ఉండాలని మనకు పెద్దల సందేశం.

మాతృ సీతృ కృతాభ్యాసో గుణితామేతి బాలక॥

న గర్భచ్యుతిమాత్రేణ పుత్రో భవతి పండితః॥

చిన్న పిల్లల్లో ఏదైనా దోషం ఏర్పడితే అది వారి తప్పుకాదు. కేవలం వాళ్లను అలా పెంచిన తల్లిదండ్రుల తప్పు. ఎవడూ పుడుతూనే పండితుడు

భా

ట్తే

[2 భారతీయసంస్క్పృతి కాలేదు. తల్లి దండ్రుల పెంపకాన్ని బక్టేు నాడిలో సత్ప్రవృత్తిగాని, దుష్ప్ర వృత్తిగాని ఏర్పడుతుంది. ఆందుకనే పిల్లల తప్పులను లెక్కవేసే ముందు వారిని అలా పెంచిన తల్లిదండ్రులను తప్పు పట్టవలపిన అవసరం ఎంతైనా ఉందని మనం గుర్తించాలి. 3110 వైరాగ్యం ఫ్‌ మనం పొందుతున్న కొద్ది ఆనందం చెరిగిపోకుండా ఉండాలన్నా, ఆది ఇంకా ఇంకా పెరిగి మన జీవితం ఆనందమయం కానాలన్నా, చినజకు మనకు ఆ ఆనందం శాశ్వతం కావాలన్నా మనలో ఇంతో అంతో వైఠాగ్యభావన కొవాలి. అప్పుడే మన జీవితం ప్రశాంతితో శోభిస్తుంది. ఆ విరక్తి లేకపోతే మన వైఫల్యాలు మనల్ని కుంగదీసీ సర్వనాశనం చేస్తాయి వార్మీకి రామాయణంలో _ శ్రీరామచంద్రుడు భరతునికి ఇలా ఉపదేశిస్తు న్నాడు సర్వే క్షయాంతాః నిచయాః పతనాంతాః సముచ్చయాః! చ సంయోగా విప్రయోగాంతా మరణాంతం చ జీవితమ్‌! (వా. రా, అ. 105. 16) ఈ ధనరాసులన్నీ ఏదో ఒకరోజు నశిస్తాయి. ఈ అభ్యుదయాలు ఏదో ఒక రోజు పతనమైపోతాయి. ఈ కలయికలు శాశ్వతంగా ఉండవు జీవితం ఎప్పుడూ మరణంతోనే పూర్తవుతుంది. అంటే అశాశ్వతమైన ఈ లౌకిక విషయాలకోసం ఎక్కువగా మనస్సును పాడుచేసుకోకూడదు. ఓర్పును ఓపికను సెంచుకొని, వైరాగ్యభావనతో జీవితాన్ని సుఖమయం చేసుకోవాలని "పెద్దలమాట. అన్నీత పిబత భాదత జాగృత సంవిశత చలత తిష్పత వా! సకృదపి చిన్తయతాన్తః సావధికో దేహబన్హ ఇతి! (వై శ 54ఖ.

భారతీయసంప్క ఎత కప మీరు ఎంత పరవశంగా కాలం గడుపుతున్నా ఒక్క మాట ఎప్పుడూ గుర్తుపెట్టుకోవాలి. భోజనం చేయండి, తాగండి, తినండి, మెళకువతో ఉండండి, నిద్రపొండి, తిరగండి ఒకచోట కూర్చోండి, ఇలా ఎన్ని పను లైనా చేస్తూ కాలన్షేపం చేయండి. నాకేమీ అభ్యంతరం లేదు కానీ ఈ దేహంతో మీకుండే సంబంధం చాలా కొద్దికాలమేనని, అది ఎప్పుడైనా పోవచ్చుననే విషయాన్ని మరచిపోకుండా ఉండండని నీలకంరదీక్షితులు తన వైరాగ్యశతకంలో హెచ్చరిస్తున్నాడు. నారీస్తన భర నాభీదేశం దృష్ట్వా మాగా మోహావేశమ్‌! ఏతన్మాంసవసాదివికారం మనసి విచినయ వారం వారమ్‌॥ (భగో ర “ఎంత వారలైనా కాంతదాసులే” అని అన్నాడొక మహానుభావుడు నిజంగా ఆలోచిస్తే పురుషుడెంత అజ్ఞాని అవుతున్నాడో అర్ధమవుతుంది. యువతుల' స్తనభారాన్ని, ఇతర అందచందాలను చూసి మోహావేశాన్ని పొందకండి అవి కేవలం మాంసం, కొవ్వు మొ॥! వాటి వికారాలేనని మాటి మాటికి బాగా గుర్తుచేసుకోండి అని ఆదిశంకరులు భజగోవిందస్తోత్రంలో చేసిన ఉపదేశం 'ఆనాటికీ ఈనాటికి మానవజాతికి శిరోధార్యం. ఎంత వైరాగ్యం కలిగితే అంత శాంతి కలుగుతుంది అందుకనే వైరాగ్యాన్ని సాధన చేయడం ప్రతివాడికి చాలా అవసరం 3.111 కార్యదీక్ష : రు ఆరంభశూరత్వం అందజీలోనూ ఉంటుంది. కాని ప్రతిపనిని జాగ్రత్తగా ఆలోచించి, చేపట్టడం, చేపట్టిన దాన్ని ఎన్ని విఘ్నాలొచ్చినా బెదరకుండా పూర్తిచేయడం కొందజు మాత్రమే చేయగలుగుతారు. దానికి దీక్ష

కేశ భారతీయపంప్కృృతి పట్టుదల కావాలి. తొందరపడి ప్రతిపనీ చేయకూడదు దానికి సంబం. ధించిన మంచి చెడులను జాగ్రత్తగా పరిశీలించి ఒక నిర్ణయానికి రావాలి,

• ఎన్ని విఘ్నాలేర్చడ్డా యావచ్చక్తిని వినియోగించి ప్రతిఘటించాలేగొని భయపడి పారిపోకూడదు. దీన్ని భర్తృహరి తన నీతిశతకంలో ఇలా ప్రబోధిస్తున్నాడు

ప్రారభ్యతే న ఖలు విఘ్నభయేన నీవైః

ప్రారభ్య వఘ్నవిహతా విరమన్సి మధ్యాః!

విఘ్నెః పునః పునరపి ప్రతిహన్యమానాః

ప్రారబ్ధముత్రమగుణా న పరిత్యజని॥

అంతంత మాత్రపు వాళ్లు ఏపని మొదలుపెడితే ఏ విఘ్నమొస్తుందో నని భయపడి ఏపనీ చేయరు. కొందటు ఆరంభశూరులు కొన్ని పనులు మొదలు పెడతారు. ఏదైనా విఘ్నం వస్తే చాలు చటుక్కున అఆస్త్రపన్న్యాసం చేపి.పారిపోతార్తు. ఇక ఉత్తవుగుణ సంపద గల ధీరోదాత్తులు ఎన్నిసార్లు ఎన్ని విఘ్నాలొచ్చినా మొదలు పెట్టిన పని పూర్తయ్యేవజకు ఓర్పుతో నేర్పుతో తట్టుకొవి నిలబడతాదు. అంతిమవిజయాన్ని సాధిస్తారు.

అలాంటి పట్టుదల, కార్యదీక్షను గురించి చెప్పుకొనేటప్పుడు మనకు

వ! యె

భగీరథుడు మొ! మహనీయులు గుర్తుకొస్తారు. వారి బాటలో పయనించి పట్టుదలతో చేపట్టిన పని పూర్తి చేయమనే మన సాహిత్యం భోధిస్తున్నది 3.112 శ్రద్ద ;

వ!

1. మనం చేసే పనుల్లో చాలా సనులు శ్రద్ధ లేకపోవడం వల్లనే చెడి పోతుంటాయి. శ్రద్ధలేనివాడిని ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ బాగుచేయలేరు. ఎప్పటిపని అప్పుడు చేయాలని క్రమశిక్షణతో ప్రతివాడు పనిచేస్తే అది

అబి ప జ్య్చి వ్యక్తిని దేశాన్ని కూడా అభ్యుదయపథంలో నడిపిస్తుంది. రేపు చేయగల

భారతీయసపంప్క్పృతి 15 మమకున్న పనిని ఈనాడే పూర్తి చేయడం చేసిన వ్యక్తికి గల శ్రద్ధకు నిదర్శనమని మహాభారతం ఇలా 'చెబుతున్నది

శ్వ కార్యవద్య కుర్వీత పూర్వాహ్హే చాపరా హ్ఞికమ్‌! న హే ప్రతీక్షతే మృత్యుః కృతమస్య న వా కృతమ్‌! (మ. భా. శాంతి. 175. 15) శీపు చేయాల్సిన పనిని ఈరోజు, సాయంకాలం చేయాల్సిన పనిని ప్రొద్దున పూట పూర్తి చేయాలి. ఇతడు పనులన్నీ పూర్తి చేశాడా? లేదా? అని మృత్యువు విచారించకుండానే కబళించివేస్తుంది. కనుక జీవితంలో ప్రతిక్షణం ఎంతో విలువైనదనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. ఆలా చేయడంవల్ల అనుకున్పదానికం టే-ఎక్కువ అభివృద్ధిని వ్యక్తి, సమాజం సాధించడానికి వీలవుతుంది. 'త్రివిధా భవతి శ్రద్దా దేహినాం సా స్వభావజా! సాత్త్వికీ రాజసీ చైవ తామసీ చేతి తాం శృణు! సత్త్వానురూపా పర్వస్య శ్రద్ధా భవతి భారత, శద్దామయోఒయం పురుషో యో యచ్చ)ద్ధః స ఏవ సః! (భనీ, 1723) పుట్టుకతోనే ప్రతివాడికీ సాత్త్విక రాజస తామప 'శ్రద్ధలలో ఏదో ఒకటి ఏర్పడుతుంది. అది స్వభావసిద్ధ్దంగా వచ్చే విషయం. బ్ఞసలు మానవుడు శ్రద్ధాస్వరూపుదు. అతడి 'శ్రద్ధనుబప్టే అతడి ఆలోచనలు, ప్రవృ త్తులు ఉంటాయి. పైకి మనుషులంతా ఒకటిగా కనబడ్డా వారి లోపలి ప్రపంచాలు వేరు వేరుగా ఉంటాయి. సంస్కారాలను బట్టి స్వభావాలు, స్వభావాలను బట్టి శ్రద్ధలు, శ్రద్ధలను బట్టే ప్రవృత్తులు, ప్రవృత్తులను బట్టి వారు సాధించే ఫలితాలు ఉంటాయి. అందుకనే ఏపని 'చేసినా శ్రద్ధతో చేయడానికి (ప్రయత్నించారీని "పెద్దల ఆదేశం.

16 భారతీయసంస్కృృతి 3.113 స్నేహం :

మనసా వాచా కర్మణా ఒకరినొకరు అర్ధంచేసికొని కష్టనష్టాలను సమా నంగా జీవితంలో పంచుకోవడాన్నే "స్నేహమని, మైత్రి అని అంటారు. పైకి కపట స్నేహాన్ని నటిస్తూ వెనక గోతులు తొవ్వేవాళ్లు ఎక్కువగా ఉంటారు. కొని నిజమైన మిత్రుడు నుధురమైన స్నేహానుబంధంతో రెండోవా

' డికి సహాయం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. పెద్దిలు చెప్పిన మిత్రలక్షణాన్ని పరిశీలించండి.

దదాతి ప్రతిగృహ్ల్హాతి గుహ్యమాఖ్యాతి పృచ్చతి!

భుంక్తే చ భోజయత్యేవ షడ్విధం మిత్రలక్షణమ్‌[-

(ప్రేమతో మిత్రుడికి తనకున్న దాన్ని ఇన్వాలి. మిత్రుడు స్నేహంతో ఇచ్చినదొన్ని పరిగ్రహించాలి. తన మనసులో మాటను అతడికి చెప్పాలి, అతడి మనసులో భావాన్ని అడిగి తెలుసుకోవాలి. అతడాహ్వానిస్తే అతని ఇంట్లో భోజనం చేయాలి. తన ఇంట్లో అతనికి భోజనం పెట్టాలి. ఈ ఆటు లక్షణాలు ఆ ఇద్దజీ మధ్య మైత్రీబంధాన్ని పెంచి కష్టసుఖాల్లో ఒకరినొకరు ఆదుకొనేటట్లు చేస్తాయి.

ళా పరోక్షే కార్యహన్హారం ్రత్యక్షే (ప్రియవాదినమ్‌! / ల జూద ల్‌

వర్హయేత్తాదృశం మిత్రం విషకుంభం పయోముఖమ్‌॥

కొందజు ఎదురుగా ఉన్నప్పుడు ఎంతో తియ్యగా మాట్లాడుతారు. మనిషి చాటైతే అతణ్ణి గురించే ఎంతో విమర్శ చేస్తారు. అతడికి కార్యహానిని కలిగిస్తారు. అలాంటి పయోముఖ _ విషకుంభాలను జాగ్రత్తగా కనిపెట్టి ఉండాలి పైకి పొలులాగా కనపడినా లోపల విషం ఉంటుంది కాబట్టి అది మనకు హానినే కలిగిస్తుందని మన సాహిత్యం ప్రబోధిస్తున్నది. డ్తే ఆత్మగుణాలు ఫి

ప్రతి మానవునిలోను శరీరం, బుద్ధి, ఆత్మ అని మూడు భాగాలు న్నాయి. అందథికీ కనబడేది “శరీరం. (ప్రవృత్తిని బట్టి అంచనా చేయబడేది బుద్ధి. ఈ రెంటినీ నడిపేది నిత్యమైనది ఆత్మ. కొందయి శరీరబలాన్ని

యధా ము

భారతీయసంస్క ఎతి 17 సంపాదించి ఫహిల్వాన్దుగా రూపాొందుతారు. కొని ఆత్మకు గల సంస్కా రాన్ని పెంచుకుంటూ ఆత్మగుణాలను అభిప్పద్ధి చేసుకుంటూ పవిత్రమైన జీవితాన్ని గడిపేవారు చాలా కొద్దిమంది. అటువంటి మహాత్ముల కుండే గుణాలను ఎనిమిదిగా గుర్తించారు. వాటి స్వరూపొన్ని గురించి ఇక్కడ సంగ్రహంగా అల్లుసుకుందాం. తే దయ ;

కరినంగా వ్యవహరించడానికి క్రూరంగా ప్రవర్తించడానికి మానవుడే అక్కజలేదు. ఆ పని చేయడానికి సృష్టిలో ఎన్నో ఘాతుక చ్చుగాలు న్నాయి. నిండైన మానవుడుగా పుట్టి తోటివారి. విషయంలో దయతో మెసలక పోవడం మహాపాపం అసలు ఈ లోకంలో గొప్ప ధర్మమేమి టని యక్టుడు ప్రశ్నించినప్పుడు ధర్మరాజు *'దయి అని సమాధానం ఇలా చెప్పాడు జా

ఆన్ఫశంస్యం పరో ధర్మః త్రయీ ధర్మః సదాఫలః॥

మనో యమ్య న శోచంతి సద్భిః సంధిర్న జీర్యతే॥

(మ. భా. వన. 313.30)

మనసారా ఇతరులపై దయ చూపసనివాడు ఎన్ని ధర్మాలు చేసినా అవి బూడిదలో పోసిన పన్నీరే. కనుక జీవులందతి పైన ఎప్పుడూ దయతో ఉండటం మహాత్ముని మొదటి లక్షణం. అందుకే “దయగల హృదయమే దైవమందిర”మని పెద్దలంటారు. త్తేలై ఓర్పు క

మహాళ్ములలో ఉండే రెండో గుణం క్షమం అంకే ఓర్పు. గీతోష్టాలు,, సుఖదుఃఖాలు, ఆకలిదప్పులు మొ! జంటలను సహించి ఉండటాన్నే క్రమ అంటారు. ఓర్పులేనివాడు సమాజానికి చాలా బరువుగా తయారవుతాడు.

18 భారతీయసంస్క తి ఏ పనిని సాధించలేదు. నేర్పుతో ఓర్పుతో ప్రయత్నించి సాధించినప్పుడే కార్యపిద్ధి కలుగుతుంది. యక్టుడికి. ధర్మతాజు చెప్పన సమాధానంలో క్షమ ఇలా అభివర్షింపబడింది తపః స్వధర్మవర్తిత్సర మనసో దమనం దమః క్షమా ద్వంద్వస హిష్టుత్వం హీరకార్యనివర్తనమ్‌॥ (మ. భా. వన. 313.42) ఆ యా కాలాలో పంభవించే ద్వంద్వాలను సహించగలగడమే క్షమ. ఎల్‌ ళ్‌ ల అభ్యుదయపథంలో ఉన్న ప్రతివ్యక్తికీ.ఇది చాలా అవసరం. ఎందణు దుర్హనులు చుట్టుముట్టీనా క్షమ అనే ఖడాన్ని ధరించినవాళ్ల మి చేయలేరని "పెద్దలిలా చెబుతారు క్షమా ఖడ్గు కరే యస్య దుర్షనః కిం కరిష్యతి? అత్చణే పతితో వహ్నిః స్వయమేవోపశామ్యతి! ఓ శే గడ్డి లేనిచోట పడిన నిప్పు దానంతట ఆదే చల్లారిపోయినట్లు క్షమా వంతుడి పైన ఇతరులెంత దౌర్హన్యం చేసినా ఏమీ జరగదు. శత3. అవమాయ : ఇతరుల అభ్యుదయాన్ని చూసి ప్రతివాడు తనకు లేదే అని అసూ యపడతాడు. కాని మహాత్ముడు ఇతరులకు కలిగిన మంచిని తనకు కలిగినట్లు 'భావించి సంతోషపడతాడు. అసూయలేకపోవడమే అనసూయ. అహూయలేనివాడు ఎలాంటి కష్టాన్ని పొందకుండా ఎప్పుడూ ఆనందంతో ప్రకాశిస్తూ ,ఉంటాడని విదురుని ఉపదేశం. ప్రకాశిస్తూ అనసూయః కృతప్రజ్ఞు శోభనాన్యాచరన్‌ సదా! న కృచ్చం మహదాప్నోతి సర్వత చ విరోచతే॥ (వి. నీ. 3.64)

భారతీయసంస్క అతి 10 ఇలా అసూయపడకుండా. ఉండటం మహాత్ములలో_ కనపడే అపు రూపమైన గుణం. ప్రయత్నపూర్వకంగా దాన్ని సాధించుకోవాలి. అసూయా రహితుడైన వ్యక్తి ఆనందానికి (ప్రతీకగా కనబడతాడు ద్తేద్యే శుభ్రత వ పరిశుభ్రత ఆకర్షణకు మూలకారణం. ఎంత్ర గొప్పవాడైనా అపదిశు భ్రంగా ఉంకే సమాజం అతణ్ణి గౌరవించదు. అంతశ్ళుద్దితో పాటు బాహ్యశుద్ధికూడా చాలా అవసరం. ఆచారాలు వెర్రితలలు వేయనంతవ అకు శుచిగా ఉండటం అవసరమే. తలసనిచేయించుకోకుండా, స్నానమైనా చేయకుండా మురికి బట్టలతో తిరిగే వాడిని పతివ్రతలు కూడా ఎంతటి (పియుడైనా ఏవగించుకొంటారని పెద్రలిలా చెబుతారు అకృత్త కేశం చాస్నాతం మలోపహతవనాససమ్‌। అపి (ప్రియం జుగుప్పన్తే సుమతేఒపీ కులాంగనాః! _ ఇక్కడ కేవలం బాహ్యశుద్ధి చెప్పబడింది. దానితో పొటు అంతశ్ళుద్ధి కూడా ఉండటం చాలా అవసరమని పెద్దల మాట, జ్తేల్‌ అనాయాసం ఫి కొందటు ప్రతి చిన్న విషయానికి ఆరాటపడతారు. ఆయాసపడ తారు. తామెంతో పోగొట్టుకున్నట్లు బాధపడతారు తమకు కలిగిన కొద్ది దుఃఖానికి లోకంలో ఎవరూ ఏమీ పట్టించుకోలేదనుకుంటారు. వీటిని వేటిని పట్టించుకోకుండా ఎలాంటి అలసట లేకుండా ' సుఖంగా కాలం వెళ్లబుచ్చుతుంటారు సాధువులు. అనసూయా2 ఒర్హవం శౌచం 'సంతోషః (ప్రియవాదితా! దమః సత్యమనాయాసో న భవన్తి దురాత్మనామ్‌॥ (వి. నీ 2720 "పెగుణాలు దురాత్ములకుండన్న. శ్‌

20 భారతీయసంస్క్పృతి ఉ.6 మంగళకామున :

“నేను సుఖంగా ఉండాలిని పశువుల్లు పక్టులు కూడా అనుకుంటాయి. కాని నేను మాత్రం కాదు. మిగత జీవులందటు సుఖపడాలని కోరడం నిండైన మానవుడికే సాధ్యం. '“అందలటు సుఖంగా ఉండాలి. అందటు ఆరోగ్యంగా ఉండాలి. అందజు అభ్యుదయాలనందుకోవాలి. ఎవ్వరూ దుఃఖపడకూడదు' అని లోకంలో అందజీ మంచిని కోరడం ఒకనాటి భారతీయుల ప్రత్యేక లక్షణం. అది మన తరతరాల వారసత్వం. వినండి పెద్దలమాట

సర్వేఒత్ర సుఖినస్సన్తు సర్వే సంతు నిరామయా॥!

సర్వే భద్రాణి పశ్యన్తు మా కశ్చిద్దుఖభార్భవేత్‌॥

తమ చుట్టూ ఉన్న సమాజం బాగుండాలని ఎప్పుదూ లోకకల్యాణాన్ని సంకల్పించడం మహాత్ముల గుణం. నాకు మాత్రమే మంచి కలగాలి మిగతా వారందటు ఏమైపోయినా పరవాలేదనుకోవడం దురాత్ముల స్వభావం. డ్తే అకార్పణ్యం వ్‌

పిసినిగొట్టుగా జీవితమంతా గడిపీ ఎంత ధనాన్ని కూడబెట్టినా ప్రయోజనం లేదు. మితంగా సంసాదించాలి. చేసిన సంపాదనలో మితంగా అనుభవించాలి. కొంత భవిష్యత్తు కోసం జాగ్రత్త చేసుకోవాలి, అంతేగాని లోభితనంతో తను అనుభవించకుండా ఇతరులకు ెట్టకుండా డబ్బును కూడబెట్టకూడదు. ఎందువల్లనం కే ఊహించనిస్టేతిలో తప్పని సరిగా ఏదో ఒకరోజు ధనమైనా మానవృణ్ణీ వదిలేస్తుంది. లేక మానవుడైనా ధనాన్ని వదిలిపెట్టి. వెళ్లిపోతాడు. అందువల్ల కృపణుడుగా (బ్రతకగూడదు.

యు ళా ల కృపావంతుడుగా బ్రతకాలని మహాభారతం ప్రబోధిస్తున్నది ధనం వా పురుషో రాజన్‌ పురుషం నా పునర్ధనమ్‌! అవశ్యం ప్రజహాత్యేవ తద్విద్వాన్‌ కోఒనుసంజ్వరేత్‌! (మ. భా. శాంతి. 104.45)

భారతీయసంస్క వతి లై ధనం శాశ్వతం కాదు అభిమానధనం శాశ్వతం. కొంతవఅకు తను అనుభవించాలి. కొంతకు కొంత ఇతరులకు పంచి ఇచ్చి వాళ్ల అభిమా నాన్ని సంపాదించాలి మొండివాడుగా తయారుకాకూడదు. త్తర్రి అస్పు ఖహ వ్‌ = కోరికలే దుఃఖానికి కోరణం. కోరికలెంత తగ్గితే అంత మనశ్శాంతి లభిస్తుంది. దైవానుగ్రహంవల్ల _ లభించిన దొంతో తృష్తిపడి, జీవనాన్ని " సాగించడం తనకూ సమాజానికి కూడా మంచిది. కనుక _భాగ్యవశాన పొందిన దానితో సంతృప్తి చెందమని భగవంతుడెలా ఉపదేశిస్తున్నాడో చూడండి యదృచ్చాలాభసంతుష్షః ద్వంద్వాతీతో విమత్సరః॥ సమః సిద్దావసిద్దా చ కృత్వాసి న నిబధ్యతే!! (భగ 422) ఇవన్నీ వ్యక్తిని ఉత్తమసంస్కారపూర్జుడుగా తీర్చిదిద్దటానికుపయోగించే గుణాలు. ఇలాంటి. గుూసంపద కలవాళ్లో మహాత్ముడంటారు. 5. సమాజోపయోగి గుణాలు : తన చుట్టూ ఉన్న సమాజంలో పాలల్లో నీళ్లలాగా తను కూడా ఒక డుగా కలసి మెలసి ఉండాలి. తన జీవితాన్ని సుఖమయం చేసుకుంటూ ఇతరులకు కూడా తన వల్ల అసంతృప్తి లేకుండా ఉండేటట్లు ప్రవర్తించాలి. ఆలా ఉండగలగాలం'కే ప్రతివాడిలో కొన్ని గుణాలు కావాలి, అవీ తన మనుగడకోసం కాకపోయినా సమాజగమనానికి ఛాలా అవసరం. సంఘ జీవిగా ఉన్న మానవుడిలో ఆ గుణగణాలు లేకపోతే అందటిలో కలసి శ జీవించలేడు. అలాంటి సమాజోపయోగి గుణాలను కూడా సంస్కృత సాహిత్యం చక్కగా ప్రబోధించింది. వాటిని న ఇనుశీలిస్తు. ను. శయనే టీ ధాలు క త

22 భారతీయసంస్కృృతి 5.1 మతసహనం ;

రుచులు, అభిరుచులు వేరైనస్టే మానవుల మతాలు కూడా వేరు, వేరుగా ఉంటాయి. తన మతమే గొప్పదని, ఇతరుల మఠం హీనమైందని కొందణు మూర్చులు వాదిస్తుంటారు. మతాలు వేరువేరుగా. ఉన్నా మతి సరిగా ఉంకే భగవంతుడందటతికీ ఒక్కడేనని అర్థమవుతుంది. అందుకే భిన్నత్వంలో ఏకత్వాన్ని భారతీయ వేదాంతం ప్రబోధిస్తుంది. |

ఆకాశాత్పతితం తోయం యధా గచ్చతి సాగరమ్‌!

సర్వదేవనమస్కారః కేశవం ప్రతిగచ్చతి!

ఆకాశంనుంచి కురిసే వర్షం పాలాలపైన, చెరువుల్లోను, నేలపైన, నదుల్లోను పడుతున్నట్టు మనకనిపిస్తుంది. కానీ ఈ వర్షధారలు చివజకు ఎక్కడికి వెడతాయి? అలా అలా అన్నీ కలసి సముద్రంలో చేరిపోతాయి. అలాగే మీరు ఏయే దేవతలను పూజించినా, ఆ పూజలన్నీ భగవంతు డికే. చెందుతాయి. కాబట్టి మతసహనం మానవులకు _ ఎంతో అవసరం, మళతసహనం ఉన్న సమాజంలో మతకలహాలకు చోటుండదు. 5.2 పరోఫకారం :

ఇతరులకుపకారం చేయడమే పుణ్యం. ఇతరులను సీడించటంవల్ల పాపమే కలుగుతుంది. ఇదే. సకల శాస్త్రప్రారం. అయినా కొంతమంది ఎప్పుడూ పనిగట్టి ఇతరుల పై కక్ష సాధిస్తుంటారు. అటునంటివాడి జన్మ మానవజాతికీ కళంకం, వేదాలు, శాస్త్రాలు ఎన్నో ధర్మాలు బోధించినా వాటన్నింటి సారం ఇతరులకు చేతనైనంత ఉపకారం చేయడమే. చూడండి

క్టోకార్డేన ప్రవక్ష్యామి యదుక్తం శాస్త్రక్లోటిషు!

పరోపకారః పుణ్యాయ సాపాయ పరపీడనమ్‌॥

నీకు ఉపకారర్నా, చేయడానికి వీలులేకపోతే చేయలేనని చెప్పాలిగాని ఎప్పుడూ ఇతరులకు అపకారం “మాత్రం చేయకూడదు. పరోపకారిని ఈ

భారతీయసంస్క ంతి 23 సమాజం ఎన్నటికీ మరచిపోదు నీకు అపకారం చేసిన వాడికి కూడా నీవు ఉపకారం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉండాలి.

' మనకీ శరీరాన్ని పరోపకారం చేయడం కోసమే భగవంతుడిచ్చాడు. ఇతరులను హింసించడానికి మాత్రం ఎన్నటికీ కాదు. చూడండి ఎంత మంచి సుభా షితాన్ని సంస్క ఎచీసాహిత్యం అందిస్తున్నదో

పరోప్తకారాయ ఫలన్సి వృక్షాః

పరోపకారాయ వహన్తి నద్యః!

పరోపకారాయ చరన్త్సి గావః

పరోపకారార్థవిదం శరీరమ్‌!

చెట్లు ఇతరులకోసమే పండ్లనిస్తున్నాయి. ఒక్క పండు కూడా అవి. తినవు. నదులు ఇతరులకోసమే ప్రవహిస్తున్నాయి. ఆవులు ఇతరుల మేలు కోసమే చరిస్తున్నాయి. ఈ శరీరం కూడా ఇతరులకు ఉపకారం చేయడానికే సృష్టించబడింది ఇతరులను హింసించడానికి ఎన్నటికీ కాదు. ప్రతిక్షణం ప్రతిమానవుడు ఈ విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి 5,3 ఐకమత్యం వ

సంఘంలో అందలు కలసి మెలసీ జీవించడం నేర్చుకోవాలి. దాన్నే ఐకమత్యమన్నారు. ఐకమత్యం ఉంటే ఎంతటి కష్టమైన పనివైనా తేలికగా సాధించవచ్చు. విడివిడిగా గడ్డిపరకలు ఏనుగునేమీ చేయలేవుగాని కొన్ని కలిసి మోకుగా తయారైతే మదగజూలను కూడ అవి బంధించగలుగుతాయి చూడండి “

అల్సానామసి వస్తూనాం సంహతిః కార్యసాధికా!

తృజైర్గుణత్వమాపన్నెః బధ్యన్హే మత్తదన్నినః॥

ఆలాగే కలియుగంలో మానవులందటు కలసికట్టుగా పనిచేయడం ఎంతైనా అవసరం. అందటీ శక్తులు ఒకటైతే అసాధ్యమైన పనే ఉండదు.

లెత్త భారతీయసంస్క ఎత బియ్యం పైన పొట్టు ఉంకేగాని అది నేలలో మొలకెత్తదు అది పాకే కదా! అని తక్కువగా చూడగూడదు. అది కూడా ఎంతో అవసరమైందే. అందుకే అందథినీ కలుపుకొని పోవాలని సంస్కృతసాహిత్యం ఇలా ఉపదే శిస్తున్నది సంహతిః (శ్రేయసీ పుంసాం భూయసీ చ కలౌయు'గే! తుష్నైరపి పరిత్యక్తాః న ప్రరోహంతి తండులాః ఈ లోకంలో దేన్ని తక్కువగా భావించకూడదు. ఎంత పనికి రాని వస్తువుతోనైనా ఎప్పుడో ఒకప్పుడు పని ఏర్పడవచ్చు. 54 (ప్రియభాషణం ఫ్‌ కరినంగా మాట్లాడి ఇతరుల మనసు కష్ట్రపెట్టకూడదు. తొందరపా టులో ఆవేశంలో మనం మాట్టాడే మాటలు ఇతరులను ఎంతకాలం బాధపెడతాయో మనమూహించలేము. కొంతమంది మాటలు తూటా ల్హాగా తోటివారిని వేధిస్తాయి. వారి హృదయాలకు తూట్లు పొడుస్తాయి. ఇంకొంతవముంది మాటలు అమృతపు ఊటల్లాగా పదికాలాలపాటు మధుర స్మృతుల్లో మిగిలిపోతాయి. అందుకనే ఎంత కరినమైన విషయాన్నైనా (ప్రియభాషణంతో ఇతరులకు చెప్పగల్లటం గొప్ప నేర్పు. అది అందజికీ జా! కలీ ప్‌ ఉండదు. (పీయంగా మాట్లాడటాన్ని పెద్దలెలా ప్రశంసిస్తున్నారో చూడండి న తధా శశీ న సలిలం న చందనరసో న శీతలచ్చ్భాయా! ప్రహ్లాదయతి హి పురుషం యధా మధురభాషిణీ వాణీ! (ఆర్యా, 12) చంద్రుడు, చల్లని నీళ్లు, చందనరసం, చల్లని నీడ, మానవుజ్రీ ఆనం ళా ల! ళా చ్‌ దపరుస్తాయి. నిజమే! కొని అంతకంకే మధుర మధురమైన భాషణం

౧. భారతీయపంస్కృతి . 25 , ఎంతో సంతోషపరుస్తుంది. బాధలన్నింటినీ ఒక్క క్షణంలో పోగొడ్డుంది. శే మైమరపిస్తుంది. . - , , . ప్రియంగా మాట్టాడితే అందజు సంతోషిస్తారు. నాలుగు మాటలు . తియ్యగా చల్లగా మాటాడితే నీదేం పోయింది? మృదువుగా మధుర్తంగా మాట్లాడమని ఈ సుభాషితం బోధిస్తున్నటి. : 1 . ........ ప్ర్రియవాక్యప్రదానేన సర్వే తుష్యంతి జన్తవః, ల తస్మాత్తదేవ కర్తవ్యర వచనే కా దర్శిదతా॥' “మరీ కఠినంగా మాట్లాడి మనసులు ' నొప్పించడం కంకే హితంగా 1.

• మితంగా ప్రియంగా మాట్టాడటంలో. ఎంతో అందం ఉంది. అందటికీ . ఆనందం కూడా ఉంటుంది." ' 5,5 సత్సంగం : . న్‌ సె , సంగం మంచిది కాదు. కాని సత్సంగం మంచిది. మహాత్ములతో సంబంధం మంచికి మార్గమవుతుంది. భౌతిక విషయాలకోనం_ కాకుండా ఆధ్యాత్మిక తత్త్వ విచారణ కోసం, జ్ఞాన సముపార్హన కోసం పెద్దల నాశ్ర . యించడం వారి ద్వారా ఆత్మోన్నతికి కావలసిన విశేషాలను తెలుసుకోవడిం చాలా మంచిదని మన సాహిత్యం చెప్పుతున్నది. . . . సత్సంగకల్పవృక్షో౭సౌ సర్వాభీష్టఫలప్రదః। * .. సువాక్యామృతవర్త్షేణ శ్రీంస్తాపోన్‌ హరతే క్షణాత్‌! | సత్సంగం కల్పవృక్షం లాంటిది. - ఇది ఐహిక ఆముష్మికాభీష్టాలను _ *.. సాధించిపెడుతుంది. మహాత్ములుపదేశించిన మంచిమాటలనే అమృత

• వృష్టితో మనలోని తాపాలన్నింటిని ఒక్క క్షణంలో మటుమాయం చేస్తుంది. అందుకని ప్రతివాడికి సత్సంగం చాలా అవసరం.

26 భారతీయపంస్కృతి

మహాజనుల సంపర్కంవల్ల ప్రతివానికి అభ్యుదయం కలుగుతుంది 'శేవలం నీటిబొటబనా తొమరాకుపై నున్నప్పుడు ముత్యంలాగా ప్రకాశిస్తుంది.

| .. మహాజనస్య సంపర్కః కస్య నోన్నతికారక॥! పద్మషత్రస్టేతం తోయం ధత్తే ముక్తాఫలశ్రియమ్‌! అందువల్ల మహాత్ములతో పరిచయం పెంచుకోని వారిని అనుసరించి ళా

ఉండటం చాలా అవసరమని పెద్దలమాట

శీటోజపి సుమనస్సంగాదారోహతి సతాం శిర!

అశ్మాసీ యాతి దేవత్వం మహద్భిః సుషప్రతిష్పితః॥

పూలతో చేరడం వల్ల చీమ కూడా మహాత్ముల శిరస్సు పైకి ఎక్క గలుగుతున్నది. సెద్దలచేత ప్రతిష్పింపబడితే రాయి కూడా దైవభావాన్ని పొందుతున్నది. 5.6, దూరదృష్టి వ

కొందజికి ముందు చూపు శూన్యం. ఎప్పటి విషయం అప్పుడు ఆలో చించుకుంకే పోలేదా? అని వారి ఆలోచన, కాని దానివల్ల ఉన్నట్టుండి ప్రమాదాల్లో చిక్కుకుంటారు. అందువల్ల దూరదృష్టితో రాబోయే ఆప దలను ఊహించి వొటి ప్రతిక్రియలను సిద్దం చేసుకోమంటుంది ఇలా సంస్క ఎచసాహిత్యం

చింతనీయా హి విపదొమాదావేవ ్రతిక్రియాః।

న కూపఖననం యుక్తం ప్రదీప్తే వహ్నినా గృహే!

నిప్పుపడి ఇల్లు తగలబడి పోతుంటే “పార పలుగు తీసుకు రండి బావి తవ్వుదాం, నీళ్లు “పడితే ఇంటి మంటలు ఆర్పవచ్చు” ననడం ఎంత అవివేకమో ఆలోచించండి. అందుకని ముందు జాగ్రత్త అన్నింట్లోను అవ సరమే.

భారతీయపంస్క ఎతి 270 5.7 మనోనిగ్రహం :

మనస్సును నిగ్రహించనివాడు సమాజంలో వచ్చే ఒడుదుడుకుల్ని తట్టుకోలేడు. మనస్సును నిగ్రహించిన వాడి ప్రవృత్తి లోకానికి ఉద్వేగం కలిగించదు. అలాగే లోకంలోని పరిస్థితులకు అతడు కూడా ఉద్వేగాన్ని పొందడు. వాడికి హర్షం, కోపం, భయం, ఉద్వేగం ఇలాంటివేనీ ఉండవు. అటువంటి భక్తుణ్ణే భగవంతుడు (గ్రేమించేదని భగవద్గీత ఇలా బోధిస్తుంది

యస్మాన్నోద్విజతే లోకః లోకాన్నోద్విజత్తే చ యః

హర్షామర్షభయోద్వేగైః ముక్తో యస్స చ మే (ప్రియః యి యి మా ఆం (భు గీ. 12.15) సమాజంలో పదిమందితో కలసి పనిచేసేటప్పుడు ప్రతివాడికి మనోని గ్రహం తప్పకుండా ఉండాలి. , 6. మానవత్వపు విలువలు :

“జన్తూనాం నరజన్మ దుర్లభం” అన్నారు పెద్దలు. ఎన్నో జన్మల తపః ఫలం వల్లనే మనకు మానవజన్మ లభిస్తుంది. అది రాకముందు దాని కోసం తపించిన జీవుడు అది లభించిన తరువాత దాన్ని వ్యర్థంచేసుకొని పరితపిస్తుంటాడు. మతఠి మానవత్వం సార్ధకం కావాలంటే ఏంచేయాలి? ప్రత్యేకంగా ఏమీ చేయనక్కటజలేదు. దాని విలువను పెంచేటట్లు ప్రవర్తిం చాలి అంటే సత్య ధర్మ శాంతి (యేమ అహింసలనే అయిదింటిని బాగా తెలుసుకొని తన జీవితంలో పాటించాలి. వాటిని పాటిస్తే మానవత్వానికి అందం పెరుగుతుంది. జీవితంలో ఆనందం వెల్లిపిరుస్తుంది. అందుకే

“ పత్య ధర్మ శాంతి (పేమాహింసలను మానవత్వపు విలువలు అన్నారు. వీటిని సంస్క ఎచీసాహిత్యం ఎంతో చక్కగా ఉపదేశించింది. చ్యూడండి 6.1 సత్యపాలన వ

సత్యాన్ని పరిపాలించడం చాలా కష్టమైన పని. ఎన్నో మాటలు'

చెప్పాచ్చు కాని చెప్పింది చేయడం అంత తేలిక కాదు. అదొక

28 భారతీయసంస్కృతి అసిధారావతం. అందులో నెగ్గినవాళ్లు ఈ సృష్టిలోనే చాలా కొద్దిమంది. సత్యమంశే భగవంతుడు సత్యంలోనే ధర్మం ప్రతిష్పించబడి ఉంది అక్షయ మైన వేదరాశి సత్యస్వరూపమైంది. సత్యం వల్లనే పరలోకాలు సిద్ధిస్తాయి. కనుక సత్యాన్ని ఆరాధించండని రామాయణం ద్వారా వాల్మీకి అందించిన _ వాగ్రత్నాన్ని /సరిశీలించండి సత్యమేకపదం బ్రహ్మ సత్యే ధర్మః ప్రతిస్పిత॥। సత్యమేవాక్షయా వేదా స్పత్యేనైవాఒ2ప్యతే పరమ్‌! (వారా అ. 14 7) ఇంత వేగంగా తిరిగే భూమి ఇలా నిలుస్తున్నదంకే సత్యమే దానికి కారణం. సూర్యుడు క్రమం తప్పకుండా ఇలా ప్రకాశించడానికి సత్యమే కారణం. వాయువు ఇలా వీచడానికి సత్యమొక్క టే మూలం. ప్రపంచగమన మంతా సత్యంలోనే రూపుదిద్దుకొంటున్నదని పెద్దలమాట. సత్యేన ధార్యతే పృద్వీ సత్యేన తపతే రవిః సత్యేన వాతి వొయుశ్చ సర్వం సత్యే ప్రతిషితమ్‌॥ నసాసభాయత్రన సన్తి వృద్దా న తేవృద్దాయే న వదన్సి ధర్మమ్‌! నాసౌ ధర్మో యత్ర న సత్యమప్తీ న తత్సత్యం యచ్చలేనాభ్యు పేతమ్‌॥ (వినీ 357) విదురనీతిలో వృద్ధులు లేనిది సభకాదని, ధర్మం చెప్పలేకపోతే వాళ్లు వృద్దులే కారని ఎందులో సత్యముండదో అది ధర్మం కాదని, ఛలంతో , అంగీకరితిచబడింది సత్యం కాదని నిరూపించబడింది అందువల్ల సత్యస్వరూ పాన్ని బాగా తెలుసుకొని దాన్ని పరిపాలించాలి. సత్యరహితమైన ఏ పనైనా వ్యర్ణమే అవుతుంది.

భారతీయసంస్క అతి ౭ం్ర

6.2 ధర్మనిష్ట ఫ్‌

ధర్మమనే పదానికి వ్యవహారంలో అనేకార్థాలు చెప్పాల్సి వస్తుంది. ప్రక రణాన్ని బట్టీ అర్ధభేదం సంభవిస్తుంది. ఇక్కడ లోకవ్యవస్థ దెబ్బతినకుండా ప్రతివాడు అనుసరించాల్సిన సానూన్య నియమమనే ఆర్థం చెప్పుకుంటు సరిపోతుంది. సమాజాన్ని చక్కజేసే ధర్మాలను ఎవ్వరూ అతిక్రమించ కూడదు. అలా అతిక్రమిస్తే సమాజగమనం దెబ్బతింటుంది. అందుకనే “పెద్రలిలా అంటారు.

న!

ధారణాద్ధర్మ ఇత్యాహుః ధర్మో ధారయతే (ప్రజాః

యత్స్యాద్దారణసంయుక్తః స ధర్మ ఇతి నిశ్చయః

పశువులు, పక్షులు, చీమలు, దోమలు, చివజకు ఘాతుక మృగాలు కూడా వాటి వాటి సహజధర్మాన్ని ఎప్పుడూ తప్పటానికి ప్రయత్నించవు. ధర్మనిష్ట లేనివాడు, ధర్మాన్ని అతిక్రమించేవాడు మానవుడు మాత్రమే అందుకే మానవుడికే ధర్మోపదేశం చేస్తున్నాయి. శాస్త్రాలు.

ఇప్పుడే ధర్మం ఆచరించాల్సిన పనేముంది? ఎప్పుడో వృద్ధాప్యంలో చూద్దాంలే అనుకొంటారు. కొందణు యువకులు. కానీ అది పొరబాటం టున్నదీ సుభాషితం

యువైవ ధర్మశీలః స్యా వనిత్యం ఖలు జీవితమ్‌!

“క్రో హి జానాతి కస్యాద్య మృత్యుకాలో భవేదితి!

అందజికీ తెలియని రహస్యం ఒకే ఒకటుంది అది వారి మరణ రహస్యం. ఎవరు ఎప్పుడు పోతారో ఎవ్వరికీ తెలియదు. అలాంటప్పుడు ఎప్పుడో ముసలితనం వచ్చిన తరువాత ధర్మమాచరించవచ్చులే! అనుకో వడం ఎంత పొరపాటో ఆలోచించండి. ఇప్పుడే శరీరం దృఢంగా ఉన్న దశలోనే ధర్మబద్ధమైన జీవితం గడిసితీరాలి. అప్పుడే మానపత్వం వికసిస్తుంది

30 భారతీయసంస్కృతి 6.3 శాంతి :

ప్రపంచంలో ఎవడూ డబ్బు పెట్టి కొనలేనిది శాంతి. దాన్ని సాధనచేసి సంపాదించుకోవాలేగాని ఊరికే లభించదు. లోకంలో ఉన్న పదార్థాలలో అతివిలువైనది కూడా శాంతి ఒక్కే. అహంకారం, రాగం ఉన్నంతవజకు ఎవ్వరికీ శాంతిలభించదు. ఆ రెండు పోతేనే శాంతి లభించేది. అందుకే మన వాజ్మయంలో మోక్షద్వారంలో మొదటి ద్వారపాలకుడుగా శమం ేర్కొనబడింది. శమం ఏర్పడితేనే గాని శాంతి లభించదు.

మోక్షద్వారే ద్వారపాలాశ్చత్వారః పరికీర్తితాః!

శమో విచారస్సంతో షశ్చతుర్థః సాధుసంగమః॥

ఉపనిషత్తులను పరించే ముందు తరునాత 'గూడ శాంతిపారం చెబు తారు, అహంకారం వల్ల రాగద్వేషాలవల్ల రెచ్చిపోయినవాదు సాత్త్వికులను వారి ధార్మికజీననాన్ని ఇబ్బంది పెట్టకుండా ప్రసంచమంతా ప్రశాంతితో ఉండాలని ప్రసన్నమనస్కులై ప్రజలుండాలని ఉపనిషత్తులు ఆకాంక్షిస్తు న్నాయి. 6.4 (్రేమ వ్‌

మానవుడికున్న ఒక అపురూపమైన విలువ గ్రేమ. నిస్సా వరంగా ఇతరులను (ప్రేమించడం. అది ఎప్పుడు కుదురుతుందిగి ఉదాత్తమైన సంస్కారం అతడికున్నప్పుడు. ప్రపంచమంతా భగవన్మయంగా కనబడినప్పుడు.

ఏదో స్వార్ధంతో ఇతరులపై (ప్రేమనటించటం చాలామందిలో కన బడుతుంది. కాని దివ్యమైన (పేమ నిర్వ్యాజమైన (ప్రేమ కావాలి. అణువణువునా భగవంతుడున్నాడనే భావన స్టిరపడితేనే గాని ఇలాంటి (ప్రేమ కలుగదు. అందుకే ఉపనిషత్తులిలా ఉద్దోషిస్తున్నాయి

కళ్ళ జ ఎఫ్‌, “రసో వై సః రసగ్గే హ్యేవాయం లబ్ధ్వా ఆనందీ భవతి"

-ఖారతీయసంస్క బతి త్రై భగవంతుడు రసస్వరూపి, అంకే (ప్రేమస్వరూపషి. ఆయన మాట (గ్రేమ, ఆయన బాట (ప్రేమ. ఆయనే (గ్రేమ. 6.5 అహింస ;

అహింసకు పుట్టిల్లు భారతదేశం. ఆహింసకు వారసులు భారతీయులు. ఈ గడ్డపై పుట్టిన ప్రతివాడికి అంతరంగంలో ఏదో ఒక మూల అహింసా భావన ఉండి తీరుతుంది. త్రికరణశుద్ధిగా ఏ జీవికి హాని తల పెట్టకపోవ డమే అహింస అని మహర్షుల అభిప్రాయం.

కర్మణా మనసా వాచా సర్వభూతేషు సర్వదా!

అశ్లేశజననం ప్రోక్తా త్వహింసా పరమర్షిభిః॥

(క్రీయతో మాత్రం కాకుండా మాటలతో గాని, మనసులో గొని ఎవ రికీ హాని తలొపెట్టకూడదని ప్రాచీన భారతీయులు నమ్మారు. అలా అహింసను సాధన చేయగలిగినవాడు అమృతత్వాన్ని పాందుతాడు,. అంతే కాదు అహింసావ్రతంలో సిద్ది పొందినవాడి చుట్లూ ఉన్న ఘాతుకమృుగాలు

ఠా న! కూడా హింసాస్వభావాన్ని విడనాడుతాయని పతంజలి యోగదర్శనంలో బలా అంటున్నాడు

జీలం కి అలి శ

అహింసాప్రతిష్టాయాం వైరత్యాగః

ఇంద్రియాణాం నిరోధేన రాగద్వేషక్షయేణ చ!

అహింసయా చ భూతానామమృతత్వాయ కల్పతే॥

ఇంద్రియనిరోధం, రాగద్వేషనాశం, జీవులను హింసించకపోవటం, వీటివల్ల అమృతళత్వ సిద్ధి కలుగుతుంది.

7. దోషదూషణం :

సంస్కృతసాహిత్యంలో మానవకల్యాణానికి కావలసీన అనేక గుణాల

స్వరూపం ఎంత చక్కగా వివరించబడిందో అంతకంటే చక్కగా మానపా

32 భారతీయసంస్కృతి భ్యుదయనిరోధకాలైన దోషాల ఖండనం కూడా దొరుకుతున్నది. ప్రాచీన భారతీయులు ఆ దోషాలను ఖండించి వీటిని మీదగ్గణకు కూడా రానీయ వద్దని మనల్ని హెచ్చరిస్తున్నారు. అందులో కొన్ని దోషాలను మాత్రం ఇక్కడ సంగ్రహంగా ేర్కొంటున్నాను. ౮కే చాంచల్యం య చాలామందికి మనస్సు స్ట్‌ంంగా నిలబడదు అతి చంచలంగా ఉంటుంది అలాంటి మనస్సుతో వారుఎన్నో అవస్థలు పడుతుంటారు. కాని ఇలాంటి మనశ్చాంచల్యం కలవాళ్లు తమకు ఉపయోగపడరు. లోకా నికీ ఉపయోగించరు. కనుక అలాంటి మనస్సును ప్రయత్నపూర్వకంగా నిగ్రహించాలి. చంచలం హి మనః కృష్ణ ప్రమాధి బలవద్ద ఎమ్‌! తస్యాఒ.హం నిగ్రహం మన్యే వాయోరివ సుదుష్కరమ్‌॥ ॥ (భు గీ. 6.34) మౌనవని మనస్సు అతళ్ణో మథిస్తూ ఉంటుంది. చాలా బలం కలది, దృఢమైనది. కనుకనే అర్జునుడిలా శ్రీకృష్ణునితో అంటున్నాడు. మనస్సు నిగ్రహించడం జంరూమారుతాన్ని లాగిపట్టడం లాంటిది. అది నిరంత రాభ్యాసంవల్ల కాని సాధ్యం కాదు. చాంచల్యం పోవాలంటే మనస్సును నిగ్రహించాలి. 7.2 అసంతృప్తి : ఉన్నదానిని చూచి తృప్పిపడటం చాలా అవసరం. కాని మానవుడికి దృష్టీ తనకున్న దానిమీద కంటే లేని దానిపైనే ఉంటుంది. ఏదో లేదని అసంతృప్తితో బాధపడటం మంచిది కాదు. ఉన్నదాన్ని చూసుకొని తృప్తిగా (బ్రతకడం నేర్చుకోవాలి.

భారతీయసంస్కృతి 33 అపి చేదుదనేమి సమంతాద్భూమిమిమూం లభతే సగవాశ్వామ్‌! న స తేన ధనేన ధనైషీ తృష్యతి కిన్ను సుఖం ధనకానుః (న్యాభా 4) సమస్త సంపదలతో ఈ భూమండలాన్నంతా సంపాదించినా ధన కామనగలవాడికి తృప్తి కలగదు. ఇంకా ఏదో సంపాదించాలనే ఆశ మిగిలిపోతుంది. అందువల్ల అశాంతి కలుగుతుంది. కనుక ప్రతివాడు తృషప్తిపడటం నేర్చుకోవాలి. 7.3 నిరుత్సాహం ; కొందజు ప్రతిదానికీ *నేనేం చేయగలనండీ! నొవల్లేమౌతుందీ” అని ఎంతో నిరుత్సాహం చూపిస్తారు. నిజానికి శక్తి కలవాడు కూడా ఇలా నిరుత్సాహపడిజే కొంతకాలానికి దేనికీ పనికిఠాకుండా పోతాడు. కనుక అలాంటి నిరుత్సాహాన్ని దగ్గజక్కూడా రానీయకూడదు ఆత్మవిశ్వాసం ెరగాలేగాని తరగగూడదు. ఆత్మవిశ్వాసం ఉన్న వాళ్లై ప్పుడూ నిరుత్సాహానికి గురికారు. పార్ధుడు కదనరంగంలో నిరుత్సాహానికి గురైనప్పుడే పార్థసారథి అతణ్ణి ఉత్సాహపరచి విజయుణ్లి చేసి విజయలక్ష్మి వరించేటట్లు అనుగ్రహించాడు. నిరుత్సాహాన్ని నిర్దాక్షిణ్యంగా పారదద్రోలాలి. 7.4 సంశయం : మానవల్లి ముందుకు పోనీయకుండా వెనకకు రానీయకుండా చేసేది సంశయమే. తనపైన తను చేసే పనిమీద విశ్వాసం ఉంటే, తప్పక అతడు విజయం 'సాధించగలుగుతాడు అడుగడుగునా సంశయగ్రస్తుడవుతుం టే వినాశాన్ని కోరి తెచ్చుకుంటాడు. అతడికి సుఖం కాని ఇహపరాలు గాని ఉండవు. ఆజ్జశ్చాశ్రద్దధానశ్చ సంశయాత్మా వినశ్యతి! నాయం లోకోఒస్తి న పరో న సుఖం సంశయాత్మనణి (భగ) కనుక సంశయాన్ని మన మనస్సులోకి రానీయకుండా జాగ్రత్త పడాలి.

వశ భారతీయసంస్క్టృతి 75 భయం : భయపడేవాడు. ఏకార్యాన్నీ సాధించలేడు. నిర్భయంగా రంగంలోకి దూకే ఆత్మవిశ్వాసంతో కార్యాన్ని సాధించాలే గాని భయంతో వణికేవాడికి కోర్యపిద్ధి ఎలా కలుగుతుంది? మన అభివృద్ధికి అద్దుతగిలే ఆరు దోషాల్లో భయం కూడా ఒకటని విదురుని నీతివాక్యం. షడ్డోషాః పురుషేణేహ హోతవ్యా భూతిమిచ్చతా! నిద్రా తంద్రా భయం క్రోధ ఆలస్యం దీర్ససూత్రతా॥! (వినీ. 183) కనుక భయాన్ని వదిలి ధైర్యంగా ప్రతిపనిలోను ఉత్సాహంగా పాల్గొని విజయాన్ని సాధించాలని మన వాబ్మయమిచ్చే సందేశం 7.6 తొందరపాటు : కొందలు అతి నిదానంగా సనులు ప్రారంభిస్తారు. మజి కొందజు అత్తి తొందరగా పనులు జరగాలంటారు. ఈ రెందు నిజంగా తప్పులే, అవసర మొచ్చినప్పుడు చాకచక్యంగా పనులు _ చేయాలి గాని ఆలోచనా రహితంగా తొందరపడి 'ఏ పనీ చేయకూడదు. భారవి అందుకే ఇలా అంటాడు సహసా విదధీత న [క్రియాం అవివేకః పరమాపదాం పదమ్‌! వృణతే హి విమృశ్యకారిణం గుణలుబ్బాః స్వయమేవ సంపదః॥ (కిరా 1) అవివేకంవల్ల ఆపదలొచ్చి పడతాయి. చక్కగా విమర్శించి కార్య ఏర్వహణ చేసే గుణవంతుళ్లి సంపదలు స్వయంగానే వచ్చి వరిస్తాయి. ందుకని తాందరపాటును తొందరగా వదిలి పెట్టాలి.

భారతీయసంస్కృతి తక 7-7 పరుషభాషణం : ఎవ్సారితోను కరినంగా మాట్టాడకూడదు. మృదువుగా నెమ్మదిగా మాట్లాడాలి. అనవసరమైన వైరాలు సెంచుకొని వివాదాల్లోకి దిగకూడదు. ఎవరేది చెప్పినా ఆవేశపడక “మంచిది 'మంచిది” అని మాత్రమే చెప్పాలి. ఇదీ ఉదాత్తమైన ప్రవర్తనగా పెద్దలు చెబుతారు. భద్రం భద్రమితి బ్రూయాత్‌ భద్రమిత్యేవ వా వదేత్‌! శుష్కవైరం వివాదం చ న కుర్యాత్కేన చిత్సహ!! ఇతరులు ఆవేశపడి పరుషంగా మాట్లాడేటప్పుడు మనం కూడా || అవేశంగా మాట్టాడకూడదు. ఓర్పుతో ఉండటం నేర్చుకోవాలి. పరుష భాషణంవల్ల వైరం ఇంకా ఇంకా పెరుగుతుంది. లేకపోతే మనమే ముందు పరుషంగా మాట్లాడితే మన కార్యమే చెడుతుంది. ౯తి కామం : మానవుడు బాహ్య శత్రువులను జయించటం చాలా తేలిక, కాని అంతశళ్ళ్శడ్రువులను ప్లియించడం కష్టసాధ్యం. మానవునికి గల ఆర్లుర్తులంత శ్థత్రువులలో మొదీ0ది కామం. ఈ కాముడు చిత్రవిచిత్రమైన రీతులలో మనల్ని జయించడానికి వలలు పన్నుతాడు. చూడండి కామనామ్నా కిరాతేన వికీర్ణా ముర్ధచేతసః నార్యో నరవిహంగానామంగబంధనవాగురాః॥ కాముడనే కిరాతుడు పుతుషవిహంగాలను బంధించడానికి పన్నిన రంగులవలలే” ఈ సుందరీమణులు, అందువల్ల అతివల నలల్లో చిక్కుకొని చిక్కులు తెచ్చుకోకుండా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. 79 (క్రోధం వి (క్రోధాగ్ని రగుల్కొన్నదంటే అది దావాగ్నిలా తయారవుతుంది. దాన్ని చల్లార్చడం మానవుల తరం కాదు. అందుకనే అది ఏర్పడకుండానే చూసుకోవాలి గాని తరువాత విచారించి ప్రయోజనం లేదు.

36 భారతీయసంస్కృతి క్రోధః సుదుర్టయః శత్రుః లోభో వ్యాధిరనంతకః। సర్వభూతహిత సాధురసాధుర్షిరయః స్మృతః॥ (మ భా. వన. 313.46) క్రోధమనే అంతశ్శత్రువు మనల్నెప్పుడూ రెచ్చగొదుతూనే ఉంటాడు. కాని మనం నిదానంగానే ఉండాలి. రెచ్చిపోతే ఆత్మవినాశం తప్పదు 710 లోభం : లోభం వల్లనే నూనవుడు ఇంకా ఇంకా సంపొదించాలని ఎవ్వరికీ ఏమీ ఇవ్వకుండా దాచుకోవాలని ఎన్నో ప్రయత్నాలు చేస్తుంటాడు ఇదొక వ్యాధిలాంటిది. దీనికి ఏ మందులూ లేవు. విద్యమానే ధనే లోభాద్డ్దానభోగవివర్సిత॥! పశ్చాన్నాస్తీతి యో బ్రూయాత్సోఒక్ష్యయం నరకం వ్రజేత్‌! (మ భా వన. 313.60) డబ్బు ఉండి కూడా ఇతరుల కివ్వకుండా, తాను అనుభవించకుండా కాపలా కాస్తుంటాడు లోభి తన దగ్గణ ఉంచుకొని కూడా అవసరమైన వాడొచ్చి అడిగినప్పుడు లేదని చెప్పే లోభికి అక్ష్యయనరకం సంభవిస్తుంది. 711 మోహం : ఇది ధర్మమని, కర్తవ్యమని తెలిసికూడా దాన్ని అతిక్రమించడం "మోహం. ధర్మవిమూఢస్థితిలో మోహం మొగ్గతొడుగుతుంది. ఒకప్పుడు మోహం వల్ల ఏది ధర్మమో! ఏది ఆధర్మమో! తెలుసుకోలేని స్థితి కూడా సంభవిస్తుంది. మోహో హి ధర్మమూఢత్వం మానస్త్వాత్మాభిమానితా! ధర్మనిష్క్రియతాఒఒలస్యం శోకస్త్వజ్ఞానముచ్యలే॥ (మ భా వన 313.48)

భారతీయసంప్క ఎతి ఏ7 మానవుడు ఎన్నటికీ మోహపరవశుడు కాకూడదు. వివేకంతో ప్రవ ర్పించాలి. ప్రశాంతంగా ఆలోచించాలి. '- ₹*,12 మదం : విద్యామదం, ధనమదం, జనమదమని మదాలు మూడురకాలు, గర్వంతో విర్రవీగే వారికి నాలుగక్షరాలు వస్తే నేను గొప్ప పండితుణిని మదం పెరుగుతుంది. నాలుగు రూపాయలు చేరితే నేనెంతో ధనికుళ్లిని మీసం మెలిపెడతాడు. నేనింత గొప్ప కులంలో పుట్టాననో ఇంతమంది నాకు మద్దతుదార్జు ఉన్నారనో ఎగిరిపడటం అభిజనమదం లేక జనమదం అవుతుంది. విద్యామదో ధనమదస్తృతీయోఒభిజనో మదః। మదా ఏబే2వలిప్పానామేత ఏవ సతాం దమాః॥ (వి. నీ. 244) గర్వితులైన వాళ్లకు ఇవి మదాలైతే సత్సురుషులకు ఇవి దమాలౌ తొయి. సత్పురుషులు ఎంత విద్య ఉన్నా, ఎంత ధనం ఉన్నా, ఎంతమంది జనం ఉన్నా నిగ్రహంతోనే ఉంటారు. వారికవి మదాన్ని కలిగించవు. 7-13 మాత్సర్యం వ తన కపకారం చేశాజనో, లేక చేస్తాడనో ఎవరితోనో ఒకరితో వైరం ెంచుకొని పగసాధించాలసకోవడం మాత్సర్యమవుతుంది. (ప్రతీకారం చేసే వణకు నిద్రపట్టకపోవడం అతడిని తిరిగి ఎలా దెబ్బ కొడతానా అని ఎదురు చూస్తుండటం మనం కొందజిలో చూస్తుంటాం. అటువంటివారిని మత్సరులంటారు. మాత్సర్యంతో మలినమైన నునస్సుకు మంచి చెడ్డలు తోచన. ఇంకొకరు. చెప్పినా నచ్చవు. వివేకం శూన్యమవృతుంది. ఓర్పు పూర్తిగా దిగజారి పోతుంది.

గా భారతీయసంప్కృతి

అవతలివాడిని తను ఏమీ చేయలేకపోతే పట్టుధల ఇంకా పెరిగిపో తుంది అవేశం అందలం ఎక్కుతుంది. ఆరోగ్యం నాశనమవుతుంది. చివజకు ఆత్మవినాశం సంభవిస్తుంది. 8. మానవతకు మహోపదేశం :

" వైదెకవాబ్బయంతో ప్రారంభమైైన్న సంస్క ఎచసాహిత్యం తరతరాలుగా

--లోకకల్యాణానికి అంకితమై భారతీయ సంస్కృతిని తీర్చిదిద్దింది. విశ్వ కుటుంబ భావనను మానవజాతిలో కలిగించి సమాజంలో వారి వారి ధర్మాలను వార్పు నిర్వహిస్తూ సమభావంతో ఆనందమయ జీవితాలను గడపటానికి దోహదంచేసింది.. సంస్కృతసాహిత్యం ద్వారా మనజాతికి లభించిన వారసత్వాలు ఎన్నో ఉన్నా అందులో ఆశ్రమధర్మం ఎంతో విశిష్టమైంది. తి] ఆ(శ్రమవిభాగం వ్‌

ఆశ్రమధర్మ నేపథ్యంలో మానవ జీవితానికి ఇతర దేశాల్లో గాని వారి సంస్కృతుల్లో గాని ఎక్కడా లేనటువంటి భాష్యాన్ని మన సాహిత్యం చెప్పగలిగింది. ప్రతివాడు తన జీవితాన్ని తను చక్కగా అనుభవిష్తూనే సమాజానికి సేవ చేయటానికి ఉపయోగసడేటట్టు ఒక మంచి వ్యవస్థను అభ్యూహించింది. దాని ప్రకారం మానవ జీవితం వయోధర్మాన్ని బట్టీ బ్రహ్మచర్య, గృహస్థ వానప్రస్థ, సన్న్యాసాశమాలని నాలుగు దశలుగా విభ జింపబడింది. ప్రతి దశలోను ప్రతి వ్యక్తి తన వ్యక్తిగత బాధ్యతలను సామాజిక బాధ్యతలను నిర్వహిస్తూ జీనితధ్యేయాన్ని సాధించుకోవడానికి కృషి చేపే అవకాశమున్నది. 11 (బ్రహ్మచర్యం న

|

భారతీయ జీవనవిధానంలో మొదటి ఆశ్రమం (బ్రహ్మచర్యం. ఇందులో ఉత్తరజీవితానికి కావలసిన జ్ఞానాన్ని విజ్ఞానాన్ని ప్రతివాదు- సంపాదించు కొనే అవకొశం ఉన్నది. ,

భారతీయసంస్కృతి 39 గురుకులంలో కట్టుదిట్టమైన నియమాలతో ప్రతివాడు గురుశుశూష చేస్తూ. తనకు కావలసిన విద్యను అధ్యయనం చేస్తాడు. అధ్యయనం పూర్తయిన తరువాత గురువు అనుమతితో (బ్రహ్మచారి బ్రహ్మచర్యాశ్రమాన్ని కదలి గృహస్థాశమంలో ప్రవేశిస్తాడు. 12 గారస స్టం : వౌధ్తు ఆశమాలన్నింటిలో గృవాన్దాశమం చాలా ముఖ్యమైనది, ఎందు వల్లనం'కే ఇతరాశమాల్లో ఉన్న _వారినందటీని ఆదరించి, ఆశ్రయమిచ్చి పోషించవల సింది గృహస్థాశమంలో ఉన్నవాళ్లే. చూడండి మహాభారతం ఏమంటున్నదో! వయాంసి పశవశ్చెవ భూతాని చ జనాధిప! గృహస్టైరేవ ధార్యంతే తస్మాచ్చేష్టో సృహాశ్రమీ! (మ. భా. శాంతి. 28.5) పక్టులు, పశువులు, మానవులు గృహస్థులచేతనే పోషింపబడుతున్నారు. కనుక గృహస్థాశ్రమం ఇతర ఆశ్రమాలన్నింటికం టే ముఖ్యమైనది. 813 వానప్రస్టం : యా గృహప్టుడు తన ఆశ్రమధర్మాన్ని నిర్వహిస్తూ జుట్టు నెరవడం, చర్మం ముడతలు పడటం , మొదలుపెట్టగానే లేదా తన సంతానానికి సంతానం కలగగానే వానప్రస్థాశ్రమాన్ని స్వీకరించాలని మహాభారతం చెబుతున్నది. ఈనాడు వాన ప్రస్థాశమాన్ని (ప్రతివాడు చిన్నచూపు చూస్తున్నాడు. అందు వల్లనే ఉమ్మడి కుటుంబాల్లో చాలామందికి మనశ్శాంతి లేదు. గృహస్టస్తు యదా పశ్యేద్వలీపలితమాత్మనః॥। అపత్య స్యెన చాపత్యం వనమేవ తదాశ్రయేత్‌॥ న (మ. భా. శాంతి. 2444)

త్తే భారతీయసంస్క ఎతి వానప్రస్తుడు రేపటిని గురించి ఆలోచించకూడదు. తేలికైన ఆహా రాన్ని నియమంగా తీసుకొంటూ, ఒకే పూట భోజనం చేస్తూ గడపాలి. ఇది సన్నా్యాసాశ్రమానికి మొదటి మెట్టులాంటిది. సుమారు 50 సం॥ లొచ్చిన' (ప్రతివాడూ ఆశ్రయించాల్సిన ఆశ్రమం. ఆశ్వస్తన విధాతా స్యాన్ము నిర్భావసమా హితః! లఘ్యాశీ నియతాహారః సకృదన్న నిషేవితా!! (మ. భా శాంతి. 246.6) 8.1.4 సన్న్యాసం వి ఉత్తమాశ్రమం సన్నా్యాసం. ఇది అందణజికీ లభించదు. మూడు ఆశ్ర మాల్లో బాగా సాధన చేసి సిద్ధిపొందినవాళ్లే దీనికి అర్హులు. ఒక సన్న్యాసి బాగా పరీక్షించి తృప్తిపాందిన తరువాత ఇంకొకడికి సన్న్యాసాన్ని ఇస్తాడు. ప్రపంచమంతా భగవన్మయంగా ఇతడికి కనపడాలి. యస్మిన్‌ వాచః ప్రవిశంతి కూపే (త్రసా ద్విపా ఇవ! న వక్తారం పునర్యాంతి స కైవల్యాశమే వసేత్‌॥ (మ. భా శాంతి. 245.8) భయపడిన ఏనుగులు దిగుడుబాఎలో పడిపోతాయి. తిరిగి పైకి రాలేవు. అలాగే అవతలవాడు మాటాడే మాటలన్నీ వినికూడా ఏర కమైన వికారం పొందకుండా అతడికి ఏమీ సమాధానం చెప్పకుండా ఉండగలిగే వాబ్నీయమం ఉన్నవాడే సన్నా్యాసానికి అర్హుడని మహాభారతం విశదపరుస్తున్నది. నాభినందేత మరణం నాభినందేత జీవితమ్‌! కాలమేవ (ప్రతీన్లేత నిదేశం భృతకో యధా! (మ. భా. శాంతి. 245.75)

భారతీయసంస్క అలతి త్తే సన్న్యాసి మరణాన్ని 'కోరుకోకూడదు. జీవితాన్ని కోరుకో కూడదు. "సేవకుడు యజమాని ఆజ్ఞకోసం ఎదురు చూసినట్లు కాలం కోసం ఎదు రుచూస్తూ ఉండాలి "8,2 స్త్రారవం : శ్రీని గౌరవించలేని సమాజం చిరస్ట్రాయిగ నిలవలేదు. భారతీయ సంస్కృతి స్త్రీని మకుటంలేని మహారాణిగా నిలబెట్టింది. స్త్రీని ఒక ఆటబొ మ్మగా కాక అత్యున్నత స్థానంలో ఉంచి గౌరవించింది. యత్ర నార్యస్తు పూజ్యంతే రమన్తే తత్ర దేవతాః యతైతాస్తు న పూజ్యంతే సర్వాస్త్యత్రాఫలాః క్రియాః స్తీలెక్కడ పూజింపబడతారో దేవతలక్కడ ఆనందంగా విహరిస్తారు. ఎక్కడ స్త్రీలకు గౌరవముండదో అచట జరిగే పనులన్నీ వ్యర్థమైపోతా యన్నాడు మనువు + శోచంతి జామయో యత్ర వినశ్యత్యాశు తత్కులమ్‌! న శోచంతి తు యథైతా వర్ధతే తద్ది సర్వదా॥ రా ఠా 'స్తీలెక్కడ దుఃఖపడుతుంటారో ఆ కులం త్వరలో నశించిపోతుంది. ఎక్కడ ఏ బాధలు లేక వారు సంతోషంగా ఉంటారో ఆ కులం అభివృద్ధి చెందుతుంది. తస్మాదేతాః సదా పూజ్యా భూషణాచ్చాదనాశనై॥। భూతికామైర్న రైర్నిత్యం సత్కారేషూత్సవేషు చ| య జ్య ర్‌ అన్ని పర్వాల్లోను, పందుగల్లోను అభివృద్ధికి రాదలచినవాళ్లు స్త్రీలను భూషణాలతోను వస్త్రాలతోను తినుబండారాలతోను సంతోష పెట్టాలి గౌర వించాలి,

శ భారతీయసంస్కతి 0. పురుషార్జాలు న మానవజీవిత్యానికి ఒక పరమార్ధం ఉందని,-ఎన్నో జన్మల తపఃఫలమే ఈ జీవితమని భారతీయుల విళ్యానల. ఆ పరమార్థాన్ని సాధించడానికే మన ప్రాచీనులు పురుషార్థభావన సౌరు. ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం అనేవి నాలుగు పురుషార్థాలు. పురుషపదానికి స్త్రీపురుష సమానమైన ప్రాణి అని అర్థం, ప్రతిజీవి కోరుకునేది కనుక ఇది పురుషార్హమనబడింది. ఈ నాల్గింటిని దశల వారీగా ప్రతిజీవి కోరుకుంటుంది. అందుకే వీటికీ పేరు వచ్చింది. 0.1 ధర్మం ? ధర్మమనేది మొదటి పురుషార్థం. ఎవరి ధర్మాన్ని నారు సక్రమంగా నిర్వహిస్తే పమాజం చక్కగా ఉంటుంది. సమాజం బాగుంటే చేశం బాగుంటుంది. _ రాజు (ప్రొచీనులాచరించిన ధర్మాన్ని తను ఆచరిస్తూ రాజ్యంలో అందటిచేత ఆచరింపజేస్తే భూమి సస్యశ్యామలమై, సిరిసంపదలతో తులతూగుతుంది. ధర్మమాచరతో రాజ్ఞః పద్భిశ్చరిత మాదితః! వసుధా వసుసంపూర్ణా వర్ణతే భూతివర్ధినీ॥ ఆ (వి, నీ 220) ఎజ్త్‌ మనం ధర్మాన్ని రక్షీప్తై అది మనల్ని రక్షిస్తుంది. మనం ధర్మాన్ని చిన్నచూపు చూస్తే ఆది కూడా మనల్ని చిన్నచూపే చూస్తుంది. 9.2 అరం ; స్‌ ధర్మావిరుద్ధమైన మార్గంలో ఆర్భాన్ని సంపాదించవచ్చు. అర్ధపురుషా ర్ధాన్ని ప్రధానంగా పెట్టుకోకూడదు. అందుకే ధర్మానికి మోక్షానికి మధ్య

భారతీయసంస్క బతి త్త అర్ధకామాలనే పురుషార్ధాలను చేర్చారు ధర్మాన్ని అతిక్రమించని అర్ధకామాలు ఎన్నటికీ హాని చేయవు, ధర్మాతిక్రముణం జరిగితే అవే ప్రతిబంధకాలౌతాయి. యస్యార్థాస్తస్య మిత్రాణి యస్యార్థాస్తస్య బాంధవాః! యస్యార్థాస్స పుమాన్‌ లోకే యస్యార్థాస్ప చ పండితః! (వా. రా. యు. 83 35) వాల్మీకి ఇలా చెబుతున్నాడు అర్ధసిద్ధి పొందిన వొడికే మిత్రులు, బంధువులు, చేరువౌతారు. వాడే పురుషుడుగా చలామణీ అవుతాడు. వాడే పండితుడు. గుర్తింపు పొందుతాడు. కనుక అర్థాన్ని సంపాదించాల్సిందే. కాని ధర్మవిరుద్ధంగా మాత్రం కాదు. 9.3 కామం : భారతీయులకు లౌకిక సుఖాలననుభవించడం తెలియదని కొందటు పాశ్చాత్యులు విమర్శిస్తుంటారు. అది పొరపాటు. లౌకికజీవితాన్ని వ్యక్తిగతం గాను, సామాజికంగాను బాగా తీర్చిదిద్దుకున్నది భారతీయులు మాత్రమే. ధర్మావిరుద్ధమైన కామాన్ని అనుభవించడానికి మన సాహిత్యం ఎప్పుడూ అద్దు చెప్పలేదు! ధర్మవిరుద్ధమైతే పనికిరాదని చెప్పిన మాట నిజం. ధార్మికమైన కోరికలను తీర్చుకోవడానికి భారతీయ సంస్కృతి ఎప్పుడో అనుమతించింది. యదా ధర్మశ్చ భార్యా చ పరస్పరవశానుగౌ। తదా ధర్మార్థకామానాం త్రయాణామపి సంగమఃణఃి (ము. భా. వన. 313. 56) యజమానికి ధర్మంతో పొటు భార్య కూడ ఎప్పుదు వశవర్తినిగా ఉంటుందో అప్పుడు ధర్మం, అర్థం, కామం అనే మూడు పురుషార్థాల సంగమం ఏర్పడుతుందని మహాభారతం చెబుతున్నది.

శశ భారతీయసంస్కృతి 0,4 మోక్షం వ్‌

నాల్గవ పురుషార్థం మోక్షం. ధర్మార్ధకామాలనే మూడు పురుషార్జాల్లో సిద్ధిని సంపాదించినవాడు మోక్షాన్ని సంపాదించడానికి అర్హుడౌతాడు. భార తీయ జీవనవిధానానికి అంతిమ లక్ష్యం మోక్షమే దుర్లభమైన నరజన్మ పొందినవాడు సంపాదించదగింది మోక్షమేనని భారతీయ తత్త్వశాస్త్రం ప్రతిపాదిస్తున్నది.

9.4.1 శరణాగతి :

“నీవే తప్ప నితః సరం బెరుగననే స్థితి శరణాగతి. కర్మవల్ల గాని; జ్ఞానంవల్ల కాని, భక్తివల్ల గౌని మోక్షాన్ని సంపాదించడం కష్టసాధ్యం. అందు కనే సులభోపాయం శరణాగతిగా పెద్దలు చెబుతున్నారు.

సర్వధర్మాన్‌ పరిత్యజ్య మామేకం శరణం (వ్రజ,

ఆహం త్వా సర్వపాపేభ్యో మోక్షయిష్యామి మా శువః

(భు గీ 18.66)

ఏది ధర్మమో ఏది అధర్మమో తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం. కనుక

అన్ని ధర్మాలను తనకే వదలి తనను శరణు వేడటం సులభతరమార్షమనే

ఆ స్వామి మనకుపదేశిస్తున్నాడు. తనే అన్ని పాపాలనుంచి దాటించి మోక్షమిస్తానంటున్నాడు. 10. జీవితధ్యేయం ;

మానవజీవితానికి లక్ష్యమేమిటి? తను ఆదర్శంగా ఉండి ఉన్నత మైన సంస్కారంతో ఇతరులకు మార్గదర్శకంగా ఉదాత్తమైన జీవితాన్ని ఈ లోకంలో గడిపి పరమపదాన్ని చేరడం. ఆదర్శమైన జీవితమిలా ఉండా లని బృహత్సన్న్యాసోపనిషత్‌ ఇలా బోధిస్తున్నది

భారతీయసంస్కృతి కీస్‌ యస్య నాహంకృతో భావో బుద్దిర్యస్య న లిష్యతే! యః సమః సర్వభూతేషు జీవితం తస్య శోభలే॥ (బృస. ఊఉ. త్రో అహంకారం, గర్వం లేకుండా ప్రాణులందరిపైన సమభావనతో ఎవరు జీవిస్తారో అలాంటి జీవితమే బాగా శోభిస్తుంది. పదిమందికి ఆదర్శ మౌతుంది. 10.1 ఆదర్శజీవనం ; మనమెందుకు ఆదర్శమైన జీవితం గడపాలి? పదిమంది మన జీవి తొన్ని అనుకరిస్తారు కాబట్టి. కనుక పొరపాటు రాకుండా జాగ్రత్త పడాలని భగవాన్‌ ఇలా ఉపదేశిస్తున్నారు. యద్యదాచరతి శ్రేష్ట స్తత్తదేవేతరో జనః! స యత్ప్స్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తలే॥ న్‌ (భ గీ 3210 ఉత్తముడెలా జీవితం గడిపొడో చూచి మిగతావాళ్ళు కూడా అలాగే నడచుకుంటారు. అతడు దేన్ని ప్రమాణంగా తీసుకుంటాడో లోకం కూడా దాన్నే అనునర్తిస్తుంది. అందుకే ఆదర్శంగా జీవించటానికి ప్రయత్నించాలి. సర్వభూతేషు కారుణ్య౬ (ప్రియభాషణమేన చ! సర్వభూతహితే శ్రద్ధా సాక్షాత్‌ భక్తి శివస్య తు॥ అన్ని ప్రాణులపైన దయ, (ప్రియంగా మధురంగా సంభాషించడం, జీవులందరికీ మంచి కలగజేయడంలో ద్ద, భగవంతునిపై శ్రద్ధ, ఇవి ఆద ర్శజీవనానికి గీటురాళ్ళు. నిజమైన మానవత్వం అలాంటప్పుడే వికసిస్తుంది. తుల్యే ప్రియ్యాప్రియే యస్య సుఖదుఃఖే తదైవ చ! అతీతానాగతే చోభే స వై సర్వధనీ నఠః॥ (మ. భా. వన. 313 74)"

త భారతీయసంప్కృతి

ఎవరికి. [పియా(ప్రియాలు, సుఖదుఃఖాలు, భూతభవిష్యత్కాలాలు సమంగా ఉంటాయో అతడే సర్వధని అయిన మానవుడు. మంచి చెడ్డలను సమానంగా తీసుకోగల్లటమే నిజమైన ఆదర్శమని మహాభారత మహోపదేశం.

1. వితఃసత్యాలు :

(తికాలాబాధితాలైన సత్యాలు కొన్ని నిత్యమైన విలువగలవి సంస్క ఎత సాహిత్యంలో దొరుకుతున్నాయి. అవి భారతీయ తత్త్వ శాస్త్రం నిగ్గులేల్చిన అంశాలు. భారతీయులకు లౌకిక జీవనం వేరు ఆధ్యాత్మిక జీవనం వేరు కాదు. లౌకిక జీవనాన్ని అనుభవిస్తూనే ఆధ్యాత్మికతకు లోటురాకుండా జీవితాన్ని మలచుకోవచ్చు. అయితే ప్రపంచంలోని కొన్ని విషయాలపైన సరైన అవగాహన కావాలి. దేశ కాల పాత్రలు మారినా మార్పులేని ఆ తత్త్వాలను కొన్నింటిని సంస్కృత సాహితి చక్కగా విశ్లేషించింది. ఇక్కడ

' కొన్నింటిని గూర్చి సంగ్రహంగా తెలుసుకుందాం! క్క ద్వంద్యాలు ఫి

శీతోమ్టాలు, సుఖ దుఃఖాలు, చీకటి వెలుగులు ఇవన్నీ ద్వంద్వాలు. అంకే జంటలు. కొన్నాళ్ళు ఒకదాని వల్ల సుఖం, ఇంకొన్ని రోజులు ఇంకో దానివల్ల దుఃఖం. వీటినెలా తట్టుకోవడం? అంకే భగవద్గీతలో పార్థసారథి ఇలా ప్రబోధిస్తున్నాడు -

మాత్రాస్పర్నాస్తు కౌవ్తేయ! శీతోష్ణ పుఖదుఃఖదాః!

ఆగమాపాయినో నిత్యా స్తాం తితిక్షప్పు భారత॥

(భు గీ 24) ఇవన్నీ శాశ్వతంగా అలాగే ఉండవు, తాత్కాలికాలు.. ఇవి ఎవరికీ తప్పవు. కాబట్టి వీటి ప్రభావం నీ మనస్సు మీద పడకుండా ఓర్పును

భారతీయపంప్క్రృతి త్త? పెంచుకొని ప్రవర్తించు. సహనం ఎంత పెరిగితే వాటి బాధ అంతగా తగ్గు తుంది. గాలిలో మేఘాల్లాగా అవే కదలిపోతాయి. మనోని[గ్రహమొక్క కే ఇక్కడ సాధన మార్గం. 111.1 సంయోగ-వియోగాలు : నా భార్య, నా పిల్లలు, నా బంధువులు, నా ఆస్తిపాస్తులు అని మానవుడు మమకారం సెంచుకొని అవస్థలు కొనితెచ్చుకుంటున్నాడు. నిజానికి ఇవన్నీ మనం కల్పించుకున్నవే గాని. ఇందులో సత్యం కొంచెం కూడా లేదు. వినండి రామాయణంలో శ్రీణామచంద్రుని సందేశం యథా కాష్టం చ కాష్టం చ సవేయాతాం మహిర్షవే! సమేత్య చ వ్యపేయాతాం కాలమాసాద్య కంచన॥ శ ఏవం భార్యాశ్చ పుత్రాశ్చ జ్ఞాతయశ్చ ధనాని చ! సమేత్య వ్యవధావన్తి ధ్రువో హ్యేషాం వినాభావః? (వా, రా. అ. 105.26-27) రెండు ప్రవాహాల నుంచి కొట్టుకొచ్చిన గెండు కక్రైలు సముద్రంలో కొంత దూరం కలసి ప్రయాణిస్తాయి. కొంత కాలానిక్‌ విడిపోతాయి. అలాగీ భార్యలు, పుత్రులు, ధనధాన్యాలు దాయాదులు, మనతో కొంత కాలం కలసీ ఉంటారు. మళ్లీ కొంతకాలానికి ఎవరి దోవన నాళ్లు పోతారు. ఏ జీవికాజీవి విడివిడిగా ఉండటమే శాశ్వతమైన సత్యం: కలిసి ఉండటం తాత్కాలికం మాత్రమే. వీళ్లంతా శాశ్వతంగా కలసే ఉంటారని భ్రమపడతాడు మానవుడు. అందుకనే వియోగంలో విపరీతంగా బాధపడతాడు సంయోగం నిమిత్త కల్పితం. దానికోసం బంధాలు పెంచుకోకూడదు. బంధాలు ఎక్కువగా పెంచుకుం కే భవిష్యత్తులో బాధపడాల్సి వస్తుంది.

తరి భారతీయసంస్క్టృతి 111.2 సుఖదుఃఖాలు ; ఎప్పుడూ సుఖమే ఉంటుందని కాని, ఎప్పుడూ కష్టమే ఉంటుందని కాని చెప్పడం కష్టం. ఒకప్పుడు సుఖం కలుగుతుంది. ఇంకొకప్పుడు కష్టం వస్తుంది. ఈ రెంటిని సమంగా భావించడం నేర్చుకోవాలి. సుఖదుణే సమే కృత్వా లాభాలాభా జయాజయౌ, ల! ని ఆక లి తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్ప్యసి. (భు గీ. 238) సుఖం కల్గినప్పుడు ఒళ్లు తెలియకుండా అహంకారంతో ఉబ్బితబ్బీ బ్బులు కావడం, దుఃఖం వచ్చినప్పుడు నీరసించి కుప్పకూలిపోవడం ఉత్తమ లక్షణం కాదని మనసాహిత్యం చెబుతున్నది సుఖదుఃఖాలను, లాభనష్టాలను, జయాపజయాలను సమంగానే తీసు కోవాలి. అంతేగాని ఒకప్పుడు పొంగిపోకూడదు. ఇంకొకప్పుడు కుంగిపోకూడదు. 112 స్రతప్రజ్ఞ .] యా జా చెదరని బుద్ధినే స్టితప్రజ్ఞ అంటారు. అది కలవాళ్ణి స్థితప్రజ్ఞుడు అంటారు. అలాంటి ప్రజ్ఞను సంపాదించడం చాలా కష్టం. చుట్టూతా ఎన్ని కష్ట్రాలున్నా మనస్సు సంక్షోభానికి గురికాకూడదు. తను ఎన్ని సుఖసంతోషాల మధ్యనున్నా ఒళ్లు దగ్గజి పెట్టుకోవాలి. రాగాన్ని భయాన్ని (క్రోధాన్ని దగ్గణకు రానీయకూడదు. అప్పుడే బుద్ధిలో నిలకడ ఏర్పడుతుంది. .. దుఖభేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతప్పృహః, రి వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే (భు గీ. 256)

భారతీయసంస్క అతి త్త ఇది చాలా కష్టసాధ్యం. అయితే నిరంతర సాధనవల్ల తప్పకుండా సిద్రిస్తుంది. [టా -11,3 జ్ఞాన గరిమ : మహా ఈ లోకంలో జ్ఞానానికున్న స్థానం ఏ వస్తువుకూ లేదు. ఎందరో ధనాధికులు, వయోధికులు, విద్యాధికులు ఈ లోకంలో ఉండచ్చు కాని వాళ్లందరు జ్ఞాన వృద్దులకు సేవకులు. వారి శిష్యులకు సేవకులు. వాట న్నింటికి జ్ఞానం తరువాతనే విలువ నివ్వాలి. ధనవృద్ధా వయోవ్చద్దా విద్యావృద్ధాస్తధైన చ! తే సర్వే జ్ఞానవృద్ధస్య కింకరాః శిష్యకింకరాః జ్ఞాన వృద్ధులముందు. భౌతికమైన సిరిసంపదలు, నయస్సు, విద్యా యోగ్యతలు దేనికీ పనికిరావు. జ్ఞానంతో సమానమైనది ఈ లోకంలో ఇంకొకటి లేనే లేదు. 11,4 మనస్త త్వం : మానవుని మనస్సు అసలే చంచలమ్రన కోతి లాంటిది. ఆ కోతి తాటిచెట్టు పై కెక్కి మనస్సును తల్లకిందులు చేసే కల్లు తాగింది. దిగి వస్తున్నప్పుడు దాన్నాక తేలుకుట్టింది. అది చాలదా అన్నట్లు ఒక పిశాచం కూడా పట్టింది. ఇక దాని చాంచల్యం గురించి చెప్పాల్సిందేముంది. కపిరసి చ కాపిశాయన మదమత్తో వృశ్చి కేన సందష్ట్రః! అపి చ పిశాచగస్తః కిం బూమస్తస్య వైచిత్ర్యమ్‌॥! = ప్రతివాడు అలాంటి మనస్సును వదిలివేయకుండా ప్రయత్నపూర్వకంగా స్వాధీనంలో పెట్టుకోవాలి. లేకపోతే అది అనేకానర్థాలను తీసుకువస్తుంది.

క్‌0 భారతీయసంప్కృృతి మానవుడు సంసారబద్దుడైనా లేక విముక్తుడైనా దానికి కారణం మనట్సే, విషయాసక్తమైన మనస్సు బంధాన్ని కలిగిస్తుంది. నిర్విషయమైన మనస్సు ముక్తిని కలిగిస్తుందని "పెద్దలిలా చెబుతారు. మన ఏవ మనుష్యాణాం కోరణం బంధమోక్షయోః। బంధాయ విషయాసక్తం ముక్తం నిర్విషయం స్మృతమ్‌॥ (బ్ర బి. ఉ 2) 115 పర్వం భగవన్మయం : ఈ లోకంలో అణువణువునా భగవంతుడున్నాడు. సమస్తం భగవన్మ యమే. భగవంతుడిలా చెబుతున్నాడు “నాకంకే భిన్నమైందేదీ లేదు. దారానికి మణులు గుచ్చినట్లు ఇదంతా నాతో కూర్చబడిందే.” మత్తః పరతరం నాన్యత్కించిదస్తి ధనంజయ! మయి సర్వమిదం ప్రోతం సూద్రే మణిగణా ఇన! (భగీ 7.7) అందుకనే భగవంతుణ్ణి ప్రతి వ్వక్తిలోను దర్శించడానికి ప్రయత్నం చేయాలి. 16 మాయ ; సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు ఈ మూడు గుణాల వికారమే మాయ. ఇది భగవంతుని చేతిలో పనిముట్టు. దాన్ని దాటాలంకు ఎవరివల్లా కాదు. ఆయనకు శరణాగతి చేసినవాళ్లే ఈ మాయను. తెలిసికోగలుగుతారు దైవీ హ్యేషా గుణముయీ మమ మాయా దురత్యయా!। చూమేన యే ప్రపద్యన్తే మాయామేతాం తరన్తి తే య 14)

భారతీయసంప్కృృతి క్‌ మాయలో పడి మనం మన ఆత్మ స్వరూపాన్నే తెలిసికోలేక పోతున్నాం. ఆయన అనుగ్రహిస్తే ఆ మాయ పోయి స్వస్వరూపం ఎరుకలోకి వస్తుంది, క అంతర్యామి వ్‌ భగవంతుడు పర, వ్యూహ, విభవ, అంతర్యామి, అర్భ. అని అయిదు విధాలుగా ఉన్నాడు. అందులో అంతర్యామిగా ప్రతి జీవి హృదయగుహలో కొలువుదీరి ఉన్నాడు. జీవులందరిని గిరగిర తిప్పుతున్నాడు. ఈశ్వరః సర్వభూతానాం హృద్దేశేఒర్హున తిష్టతి! భ్రామయన్సర్వభూతాని యంత్రారూఢాని మాయయా॥ (భనీ 18 61) అందువల్లనే ఏ జీవిని తిరస్కరింఛకూడదు. ఎవరిని తిరప్కరించినా అది భగవంతునికే చేరుతుంది. 11.8. అభయం : దేవుణ్ణి పూర్తిగా నమ్మి అనన్యభక్తితో సేవించే వారికి అభయానికి లోటుండదు. మూనవుడెప్పుడూ రెండు పడవలమీద కాళ్లు వేస్తాడే గాని ఏదో ఒకదాన్ని పూర్తిగా నమ్మలేదు. అందువల్లనే అతడికి భగవంతుని అభయం లభించదు. అనన్యాన్చిన్యయన్నో మాం యే జనాః పర్యుపాసతే, తేషాం నిత్యాభియుక్తానాం యోగక్షేమం నహామ్యహమ్‌. (భ గీ 9.22 ఎవరు అనన్యభక్తితో ఆయననే ఉపాసన చేస్తా లన భి ర్త యుక్తులైన ఆశ్రితులకు భగవాన్‌ అనుగ్రహర్హోస్త్రనషహీ ముద కా6 న్‌ గ లొ యోగక్షేమాలను" ఆయనే పరిరక్షిస్తుంటాద్లో. ౯ ల జ శే తభ ల. ం లీ ప న్‌ మా క. నే ౮ ఇద వాతర00 0 నంతా

క్‌ భారతీయసంస్కృృతి 119 దైవానుగ్రహం :

ఎంతటి భుజబలమున్నా, బుద్ధిబలమున్నా దైవబలం లేనిడే ఏపనీ జరుగదు. పీందుకే మనం ఎప్పుడూ దైవానుగ్రహాన్ని ప్రార్థించి ఏసనైనా చేయాలి. దైవానుగ్రహం ఉంటే తన రక్షణకోసం ఎవ్వదూ ఆలోచించనక్క ర్లేదు. ఆయనే అన్ని విధాలా మనల్ని కాపాదుతాడంటున్నది బుగ్వేదం

ఇన్లు ఆశాభ్య స్పరి సర్వాభ్యో అభయం కరత్‌!

“'జేత్రా శత్రూన్విచర్షణిః! (బు. సం. 241. 12)

భగవంతుడు మనకు కలిగే అన్ని విధాల ఉపద్రవాలను పోగొడతాడు ఆయన అనుగ్రహం సంపాదించిన వాడికి ఏవైపునుంచి ఎలాంటి భయం సంభవించదు. అతడికి అన్ని విధాలా శుభమే కలిగితీరుతుంది భగవం తుడా! మాకు అన్ని వైపులనుంచి అభయాన్ని అనుగ్రహించు!

1110 మరణం :

ఈ లోకంలో మానవుడు ఎన్ని రకాల భయాలనైనా తట్టుకోవచ్చు గాని మరణ భయాన్ని మాత్రం * తట్టుకోలేదు ఎందువల్ల? మరణమంకే సరైన అవగాహన లేకపోవడం వల్ల. మృత్యువు ఎక్కడో యమలోకంలో ఉందనుకోకూడదు. అది మీ వెంటనే ఉంటుందని రామాయణంలో శ్రీరా మచంద్రుడు. ఇలా ఉపదేశిస్తున్నాడు

సహైవ మృత్యుర్వ్రజతి సహ మృత్యుర్నిషీదతి!

గత్వా సుద్తీర్ణ్వముధ్వానం సహ మృత్యుర్నివర్తతే!

(వా. రా. అ 105.22)

నీ మృత్యువు ఎక్కడో దూరంగా లేదు. అది. నీతోనే వస్తుంది. నీ

• దగ్గణే కూర్చుంటుంది. నీ ప్రయాణం ఎంత దూరమైనా అంతదూరం నీ శేంటనే ఉంటుంది. తిరుగు ప్రయాణంలో నీతోనే తిరిగి వస్తుంది

భారతీయసంప్క్పృతి 53 నీ మృత్యువు ఎక్కడినుంచో ఎప్పుడో రాదు. నీతోనే ఉండి నిన్ను కబళించడానికి పొంచి ఉంటుంది. ఆయుష్యం పూర్తెైనవాడికి ఆనిమిత్తం ఆస్టే దొరికిపోతుంది అందుకని ఎప్పుడైనా దానికి సిద్ధంగా ఉండాలి దేహినోఒస్మిన్‌ యధా చిహే కౌమారం యౌవనం జరా! తధా దేహాన్తరప్రాస్తిః ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి॥ (భు గీ 213) “మరణమం'కే ఏమిటో తెలుసా? ప్రతివాడికి జీవితం బాల్యంతో ప్రారం భమవుతుంది. కొన్నాళ్లకు అది గడిచిపోయి యౌవనం అంకురిస్తుంది. నాకు యౌననం వచ్చిందనుకుంటుండగానే ముసలితనం వచ్చేస్తుంది. బాల్యం పోయిందని మనం బాధపడుతున్నామూ? లేదు అలాగే ఆత్మ ఈ శరీరంలో కొన్నాళ్లుండి దీన్ని వదలిపెట్టి ఇంకో శరీరంలో ప్రవేశిస్తుంది. ఆ శరీరం కూడా శాశ్వతం కాదు. దాన్నీ వదలి ఇంకో శరీరంలో ప్రవేశిస్తుంది. /ఈ . శరీరం నాది” అని మమకారరా సెంచుకుంటాడు ప్రతివాడు. ఆ మమకారం వల్లనే నమురణనుంటే గజగజ వణకుతాడు.. మరణస్వరూపం అర్థమైతే బాధపడాల్సిన పనేలేదు. 21 పునర్హన్మ : కొందయి. చపలమతుణు పునర్హన్మ లేనేలేదని వాదిస్తారు. పుట్టిన ప్రతిది చనిపోక తప్పదు అదుకే అది అశాశ్వతమౌతున్నది. పుడుతున్న వస్తువులు, వ్యక్తులు చనిపోవడం మనం చూస్తూనే ఉన్నాం. చనిపోయిన వాడు మళ్లా పుట్టక తప్పదు మళ్లా పుట్టటాన్నే పునర్హన్మ అంటారు. జూతస్య హి (ధ్రునో మృత్యుః ధ్రువం జన్మ మృతస్య్మ్మ చ! తస్మాదపరిహార్యేఒర్జే న త్వం శోచితు మర్షతి! (భనీ 2 270

ర్‌శ భారతీయసంస్కృతి చావు పుట్టుకలు చాలా సహజమైనవి. కానీ మమకారం వల్ల అవి మనకు బాధను కలిగిస్తున్నాయి ఎంతటి వైజ్ఞానికుడైనా చావక తప్పుడు. మల్లా పుట్టక తప్పదు. మన అధీనంలో లేకుండా తప్పనిసరిగా జదిగే విష యంలో మనం బాధపడటం ఎంత అవివేకమో ఆలోచించండి అంటున్నాడు భగవర్గితలో వాసుదేవుడు. పునరపీ జననం పునరపి మరణం పునరపి జననీ జరరే శయనమ్‌! ఇహ సంసారే బహు దుస్తారే కృపయాఒపాతే సాహి మురాదే! (భగో 22) శంకరుల భజగోవిందస్తోటభ్రం వైరాగ్యఖని. జననం మరణం, జననం ఇవి దాటడానికి ఎవ్వరికీ శక్యం కావు. ఓ స్వామీ ! ఈ జనన మరణ పరం పరనుంచి నన్ను కాపాడమంటున్నారు ఆచార్యులవారు. ఆయన అనుగ్రహ మొక్కలే ఈ సంసారం నుంచి జీవుల్లో తప్పించ:లదనేది అక్షరసత్యం. 1112 కాలప్రభావం వ్‌ కాలప్రభావాన్ని అంచనా వేయడం కష్టసాధ్యం. ఇలాగే జరుగుతుందని గట్టేగా చెప్పలేం. ఎప్పుడైనా ఎలాగైనా ఏదైనా కాలప్రభావంవల్ల జరగవచ్చు. కాలనునే వంటనాడు అజ్ఞాననుయమైన ఈ లోకంలో సూర్యుడనే అగ్నిని, రాత్రింబగళ్లనే కట్టలతో రగిల్చి పన్నెండు. మాసాలు, ఆరు బుతువులనే గరిసెలతో తిరగబెడుతూ పప్రాణులందథీని వందుతున్నాడు. ఆస్మివ్‌ .యహామోహమయే కటాహే సూర్యాన్నినా రాత్రిదినేంధనేన! మాసర్తు దర్వీపరిఘట్టనేన భూతాని కాలః పచతీతి దారా! (మ. భా. వన. 313.72) ప్రాణుల సుఖదుఃఖ ప్రారబ్దాలవల్ల అవేక కార్యాలు లోకంలో జరు గుతుంటాయి. సూర్యుడు, రాత్రి పగలు, మాపాొలు, బుతువులు ఇవన్నీ

భారతీయసంస్కృతి ఆక్స్‌ జీవునికి కాలోపకాలాల్లో అనేక కష్టసుఖాల నందిస్తున్నాయి. కాల ప్రభావం వల్ల అనుకోని పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నాయి. కనుక కాంమే. అంతటికీ కొరణమనుని గ్రహించాలి. 1113 ఆశ్చర్యం వ్‌ ప్రతిరోజు ప్రాణులు చనిపోవడం చూస్తూ కూడా మానవులు “దాళ్లేదో చనిపోయినారుగాని మేము మాత్రం భూమి మీద స్రిరంగా ఉంటా" మనుకుంటారు. దానికి తగిన ఏర్పాట్లు చేసుకుంటుంటారు. అంతకంటే ఆశ్చర్యకరమైన ,అంశం ఏంకావాలి? అని ఇలా అంటాడు యక్షప్రశ్నకు యుధిష్టరుడు -- ఆహన్యహని భూతాని గచ్చంతీహ యమాలయమ్‌! శేషాః స్థావరమిచ్చన్ని కినూశ్చర్యమతః పరమ్‌! (మ, భా, వన 313 70) పోయినవాళ్లు ఆయుష్యం లేకనో, జబ్బుల వల్లనో పోయినారు గాని నాకేం పరవాలేదని ప్రతివాడు అనుకోవడం చూస్తే నిజంగానే ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. పుట్టిన ప్రతివాడు పోవలసిందే. అయితే. ఎవరి మజిలీ వచ్చేవజకు వారు ఎదురుచూడవలసిందే. దుణేనోపార్ష్యన్హే పాల్యన్తే ప్రత్యహం చ లాల్యన్తే వామాః స్త్రియో నిమూడైరుపభుంజూనాః సుఖం ద్విగుణమ్‌!! ” (మై శ 53) లావణ్యవతులైన యువతులను ఎంతో శ్రమపడి సంపొదించుకుంటారు మూఢధురైన పురుషులు. (ప్రతిరోజు వారికిష్టమైన వస్ర్త్రాలంకారాలనిచ్చి బుజ్జ గిస్తుంటారు.. కాని పురుషులకం'కే రెట్టింపు సుభాన్ని ఆ రమణీమణఒరే బెట్టుసరితో అనుభవిస్తుంటారు. పాపం పురుషుల్ని చూస్తే జాలిచేస్తుంది ఇంతకం'కే ఆశ్చధ్యచేమున్నది?

56 భారతీయసంప్క బతి 1114 విధి :

విధి బలీయమైంది. ఎంత గొప్పవాడైనా, ఎంతటి బలవంతుడైనా ఎంతటి మేధావి, అయినా విధి చేతిలో కీలుబొమ్మ కాక తప్పదు. విధి నిర్రయాన్ని అతిక్రవించడం గాని, మార్చడం గాని ఎవరివల్ల అయే పని గ. న! గాదు. ప్రాణులు విధివకాత్తు తమ కేర్పడిన సుఖాన్ని గాని, దుఃఖాన్ని గాని అనుభవించి తీరవలసిందే దాన్ని ఎదుర్కోవడం జీవులవర్ల కానే కాదని మహాభారతమిలా చెబుతున్నది

సుఖం వాయది వా దుఃఖం భూతానాం పర్యుపస్థితమ్‌!

ప్రొప్తవ్యమవ౭ైః సర్వర' పరిహారో న విద్యతే!

(మ. భా శాంతి 28.17) ఆన్ని టీ జ! కక శ

విధిశాసనాన్ని ఎవ్వదూ ఉల్లంఘీంచరేరు. అది అనుభవించక తప్పద.

*నా భుక్తం క్షీయతే కర్మ” అని పెద్దలంటారు. పురాకృత సుకృత దుష్కృుతాలు కర్తను ఎన్నటికీ వదిలి పెట్టవు, గుంపులో చేలకొలది ఆవులు న్నప్పటికి లేగదూడ తనతల్లిని ఎలా వెదుక్కొని వస్తుందో అలాగే కర్మలు వెదకి వెదకి కర్తయైన ప్రాణిని పట్టుకొని తీరతాయి.

యథా ధేనుసహ్యపేషు వత్పో విందతి మాతరమ్‌!

తథా పూర్వకృతం కర్మ కర్తారమనుగచ్చతి!

(మ. భా. శాంతి 181.16)

ఎక్కు పెట్టి వదిలిన బాణం ఎలా లక్ష్యాభిముఖంగా ముందుకు దూసుకు పోతుందో అలాగే 'ప్రారబ్ధకర్మ కర్త వైపు దూసుకు వస్తుంటుంది. తగిన ఫలాన్ని అనుభవింపజేపే వదులుతుంది.

యస్మాచ్చ యేన చ యథా చ యదా చ యచ్చ

యావచ్చ యత్ర చ శుభాశుభమాత్మ కర్మ!

తప్మాచ్చ తేన చ తథా చ తదా చ తచ్చ

తావచ్చ తత్ర చ విధాతృవశాదు పైలి!

భారతీయసంస్కృత ర్‌/ ఏ కారణం వల్ల ఎలా ఏ ప్రకారం, ఎప్పుడు, ఎంత, ఎక్కడ, పుణ్య పాపరూపమైన ఎలాంటి కర్మను మానవుడు చేశాడో, ఆదే కారణం వల్ల, అలాగే ఆ ప్రకారమే, అప్పుడే, అంత, అక్కడే, అదే కర్మఫర్గాన్ని విధివశాన జీవుడనుభవిస్తున్నాడని "పేద్దలమాట 11.15 మహాత్ములు వ “వీడు మన వాడా? పరాయివాడా? అనే ఆలోచన సంకుచిత మైన మనస్సుగలవారికే గాని విశాలదృష్టి కలవారికుండదు. ఉదారమైన చరిత్ర కల మహాత్ములకు ఈ భూమి అంతా ఒకే కుటుంబమనే భావన ఉంటుంది మనవాడు, పరాయివాడనే భేదబుది ఉండదు. నడవ! ఆయం నిజః పరో వేతి గలనా లఘుచేతసామ్‌! ఉదారచరితానాం తు వసుధైవ కుటుంబకమ్‌॥ మనస్సు ఎదిగితేనే మహాత్ముడవుతాదు. మనస్సు చిక్కిపోతే దురా త్కుడే అవుతాడు సాధువులు "వీడు గుణరహితుడా? సద్గుణాలు కలవాడా? అని ఆలోచించకుండావే వాడిపై దయావృష్టిని కురిపిస్తారు. చంద్రుడు *వీడు చండాలుడు కదా! *లని వాడింటి పైన వెన్నెల కాయకుండా మిగతా చోట్ల ఆరి ఆలి ఇళ్ళ న! మ్లూత్రమే ఈన వెన్నెలను ప్రసరింపచేస్తాడా? లేదు. అన్ని చోట్ల వెన్నెలను కురిపిస్తాడు. నిర్గుణేష్వపి సత్త్వేషు దయాం కుర్వన్తి సాధవః! య, వ! న హి సంహరతే జ్యోత్సా వం చన్హాశ్చాండాల వేళ్ళని! మహాత్ములకు స్వపరభేదాలుండవు, నీచాళ్ములకే స్వపర తారతమ్యం హెచ్చుగా ఉంటుంది.

కళకి భౌరతీయసంస్కృృతి లోకోత్తరులైన మహానుభావుల మనస్సును తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం. అది కాఠిన్యం వహించాల్సివస్తే వజంకంకే కరినంగాను, మృదువుగా ఉండాల్సి వస్తే కుసుమం కంటే మృదువుగాను ఉంటుంది. 'చజ్రాదపి కరోరాణి మృదూని కుసుమాదపషి! లోకోత్తరాణాం చేతాంసి కో హి విజ్ఞాతువుర్లతి! ॥ మా జ్‌ ఖ మహాత్ముల నర్థం చేసుకోవడం చాలా కష్టమైన పని. వారి స్వభావం సముద్రగంభీరంగా ఉంటుంది. వారి ఆలోచనలు సుమేరుసమున్నతాలుగా ఉంటాయి, 1116 అవమానాన్ని ఆహ్వావించాలి వ అందయి తనను ్రశంసించాలని ప్రతి వాడికి లోపల ఆశగా ఉంటుంది. ఎవరైనా పరోక్షంగా తనను తక్కువ జేశాడని అలిస్తేనే హృదయంలో దావానలం బయలు దేరుతుంది. కాని అది చాల పొరపాటని ఇలా నారద పరివ్రాజకోపనిషత్‌ తెలియజేస్తున్నది సమ్నానాద్‌ బ్రాహ్మణో నిత్యముద్విజేత విషాదివ అమృత స్యేవ చాకాంక్షేదవమౌానస్య సర్వదా। (నాాప,ఉ 40) ఎవరైనా మనల్ని సమ్మానిస్పే విషాన్ని చూచి బెదిరినట్లు బెదిరిపోవాలి అంటే సమ్మానాొకాంక్ష ఉండకూడదన్నమాట. ఎవరైనా తనను అవమా నిస్తే అమృతాన్ని కోరినట్లు ఇంకా అలాంటి అవమానాన్ని కోరుకోవాలి తప్పులేనప్పుదు ఇతరులవమౌనించినా బాధపడకూడదు. తప్పుచేసినప్పుడు ఇతరుల అవనూనాన్ని శిరసావ హించాలనేది లోకపు సామాన్య రీతి. కానీ సమ్మానాన్ని ప్రక్కకు నెట్టి అవమానాన్ని ఆహ్వానించగల్గడమనైేది ఎంతో విశాలదృష్టి ఉంటేనే కాని జరగని పని.

భారతీయసంస్కృతి ర్‌్రి 11.17 ఆత్మవిశ్వాసం కావాలి : ఆత్మవిశ్వాసమే వ్యక్తిగత విజయాలకు మూలకారణం. ఆత్మవిశ్వాసం లేనివాడు అన్నీ ఉన్నా ఏ కార్యాన్నీ సాధించలేడు. ఆత్మవిశ్వాసం ఉన్న వాడు ఎంత వ్యతిరేకత ఉన్నా స్వకార్యాన్ని సాధించుకుంటాడు. అయితే ఆత్మవిశ్వాసం దురభిమానం క్రింద మారకూడదు. అమోఘశక్రోధహర్షస్య స్వయం కృత్యాన్యవేక్షితుణ ఆత్మప్రత్యయకోశస్య నసుదైవ వసుంధరా॥ (మ. భా. శాంతి. 120.30) వ్యర్థంగా ఇతరులపై కోపాన్ని గాని హర్షాన్ని గాని ప్రదర్శించనివా నిక్కి స్వయంగా అన్ని సములు చక్కబెట్టుకోగంవానికి, ఆత్మవిశ్వాపనిధి కలవానికి వసుంధర సకల సంపదలను అనుగ్రహిస్తుందని మహాభారతం (ప్రబోధిస్తున్నది. అతడిని అఆందలు ఆప్యాయతతో ఆదరిస్తారు. అనేకావకాశాలు ఏర్పడి అభ్యుదయ పథంలో అతడి జీవితం (ప్రకాశిస్తుంది. +" 1118 సమత్వ భానన : సంస్కారపూర్ణమైన జాతిగా భారతజాతి ఏవాడో సమాజంలో సమ భావాన్ని ఆకొంక్షించింది. సమాజంలో ఉన్న వాళ్లందజణు హెచ్చు తగ్గులు లేకుండా సమానంగా ఉండటం చేర్చుకోవాలని బు'న్వేదం ఇలా ఆకాంక్ష స్తున్నది -- సమానీ వ ఆకూతిః సమానా హృదయాని వ॥ పమానమస్తు నో మనో యథా వః సుసహాసతి॥ (బు. సం 10-191-4)

60 భారతీయసంస్కృృతి

వమన అందథటే ఆశలు ఒకటిగా ఉండాలి. వాటిని సాధించడంలో మన అంది హృదయాలు ఒకటి కావాలి. మన ఆలోచనలన్నీ ఒకే (ల్రాటిపైన నడవాలి మనలో ఎలాంటి విభేదాలు లేకుండా ఒకటిగా ఉండ్‌ మంచి క్నేహితులంగా జీవించాలి.

ఆనాడు బుశ్వేదం కోరినా ఈనాటి మానవుడు కోరినా అదే విశ్వ జసననమైన ఆకాంక్ష 120. ఉపసంహారం :

చరిత్రకందని కాలం నుంచి మానవ కల్యాణానికి అంకితమైన సంస్కృ లో సాహితుం అనేక _ప్రశ్రియలద్వారా మానవునికి అభ్యుదయాన్ని నిశ్శేే యసాన్ని ఆందించే ప్రయత్నంలో ఎన్నో ఉపదేశాల నందిస్తూ వచ్చింది వేజాల్లన్సు ఇతిహాస పురాణాలను, శాస్త్రాలను, కావ్యాలను ఈ దృష్టితో పరి శలిస్తే ఎన్నో ఉపదేశాల్ను కోకొల్లలుగా, మనకు దర్శనమిస్తాయి. త్యాగానికి, యోగానికి, సత్యానికి, ధర్మానికి, శాంతికి ప్రేమకు, అహిథసకు అంకితమై మానవ జీవన వాహినిని పవిత్రికరించి, సుగంధభరితం చేసిన మహనీయు లెందతో ధ్రువతారల్లాగా మన సాహిత్యంలో దర్శనమిస్తారు. దారి జీవి తాల నుంచి, వారి ఉపదేశాలనుంచి భారతజాతి ఎంతో నేర్చుకున్నది వారి ఆదర్శాలన్సు ఎంతగానో జీర్ణించుకున్నది.

ఆ వాబ్బయ మహోదధిని మధించగా జన్మించిన ఉపదేశసుధలలో కొన్ని బిందువులను నిధర్శనాలుగా మాత్రమే మానవతావికాసానికి దోహదం చేస్తాయని, సహృదయులకు ఆనందాన్తి 9దిస్తాయని సారభూతమైన అంశాలుగా ఇందులో పొం క ంధాల

థ్‌ గే క ఖ్‌ గ ల్‌ ఖం [/ గ నే సంస. నై నాద్‌ (00) చీ

క₹ంభంల5 విష0కింషట005 వ్‌ల!85 0. 4386 వ166 5.7/- గ్ర అడ మ్య డ్‌ ష్‌ 4 8, షి మ క్‌ రతా 0 తి క! 0 (1 తె పు ఘో తిగ్రుళం దపస్యనే రాలుట పలండ6 0౭౪8 చుతుంతుగక, గప తట /. విర॥ 4 ౧౫.౨. ౨669, గొహిం286. .