Telugu Bharatiya Thatvasastram - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| |. మ ॥ ప్‌ వు. | మా చ టం టీ కం. న. స్‌ | శ ప నైవ న మా మా కరో న. కలిత. ॥ ఓ స లం ప చ స్‌ లు ( . యల లోల. మ్మో లజ - నైరి స్ట . "క లా త న. వ |: ర. వతాలత లు... : ల ప్న క. |. స య బీ ౧ “లేల! గ , ఓ య్‌ స్ట ప గ బన ర న మ నే. ॥ మ... త న తో

ద్ర అ భారతీయ తత్వశాస్త్రం సంరలభ వరిచయం0 *దెష్మీపసాద్‌ "ఛటోపాధ్యాయ ఈణువాద్‌ + డారర్‌ సూడ సుంచరకామయ్య ట క లీ చంవం బిల్దింగ్స్‌ క్ర విజయవాడ-శీ

(పచురణ సంఖ్య: 1001 పథమ ముద్రణ : నవంబరు, '78 ద్వితీయ ము్యుదణ : మార్చి, "84 ప్రతులసంఖ్య : 2,000 (్రి విశాలాం్యధ పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ ళం సాలణు లో తో ఇల తాం న. శాల కాను నం” వాయ న న. “త్న ం. న | టే వెల నరు. 1ేర్‌. [60 న వెకిటి. క _ నో ల ఎ తూ క చ ఉగ్రం శీ ర ముఖిబ్యిళం ; మోవాన్‌ తలో ము(ద్రణ: స్వతం్య్యత ఆర్జు (ప్రింటర్స్‌, విజయవాడ .. 4.

విషయసూచిక పీరక న. మూడిన మ్యుదణకు పీఠిక 20 తొలి పలురు ల న్నే 1 భారతీయ తత్వకాస్తాంభివృద్ధి ఎ బైఢీ శ. తాత్విక సాహిత్యం న. ఠి. ప్రాచిన విశానాం అపనేషాలు వలలు ఏ0 శీ వస్తుగత దృక్కోణం ఇంల* ఏరి 5. కొన్ని ఆస కకర పరిణాపూలు లలు 4ఖ

• 6. ఏకత్వం భిస్నత్వం ఉంలం శీఫ 7... వైదిర్యాల ద్వారా జరోగతి జీడీ

8. దవ్శనమంశే ఏదుటి ? లలల 50
9. సాల్యపదాయక విభజన . న.
10. వేదం ల ల్‌4
11. ఇంద్రజాలం ; మలిం ంంం శ్‌0 [12. ఇంట్రజాలం ; వై డికవాజ్యయం అలల టే 18... పాహ్మాణాలు, ఉపవిషక్వులు అం శకి
12. ఆరొచనా స్వచ్చ లం ౮7
13. వైదిక దర్శనాలు న. 10... మీమాంస అటవ2 (3 17... వేదాంతం లీక
14. ఉపనిషర్పుల్లోని భావవాదం లీక
15. భావవాద పునాదులు య కరికి
16. అవ్వ్వైళ వేదాంతం ంం శీ11ే
17. భావవాదు - భౌతికవాదం లం 115 వలి సాంఖ్య దర్శనం లం 28

శ లి యోగ దర్శసం 184 గ! నిద్ధుదు న పాచిని బౌద్ధం ల 100 ల్‌ జైనం ల 1408 బటి బౌద్ధకాఖలు ఎం 1406 27. న్యాయ - వై శేషికదర్శినాల 164 28 రోకాయత ల 180 28 అనుబంధం..! 103 84 అనుబంధం 2 ల. బై[0

అల్‌ వరిచయి0 భారతీయ తత్వళాన్తాంన్ని హూర్చి్యాస్టు సిడ్దాంతం దృక్ష్యా వ్చావ్యానిస్తున్న అత్వ వే తలలో వి వసాడ్‌ ఛటోవాధ్యాయి అ్యిగణుంలు. వీరి (పథము రచన “లోకాయత.” అతి (వావీనమ్తైన తార్యతిక ఆచారాలలో అంతడ్భూతమైన భౌతికవాద అంగాలను, ఈ (గంథంలో వీరు సుదీర్హంగానూ, సాధివారికంగాసూ. విపరింజారు. ఇది వీరి వెండవ గంథం, భారతీయ తత్వ శాస్త్రంలోని ముఖ ఛోరణులన్నిటిని అందులోని అసుకూల, (పతిమాల అంకాల వివరణతో వీరి చర్చించారు. ఈ (గంథం తర్వాత “భారతీయ నాస్తికత్వం" “భారతీయ తత్వళాస్త్రంలో నజివ, నిక్తీప ధోరణులు' అనే (గ్రంధాలను వీరు రచించారు మరికొన్ని తాత్విక గంథాలు కూడా రాళారు, వీరి (ంథాలలో తెలుగులోకి అసువదించ వడిన (గంథం ఇది హోత మే. కలకతొాలో చాలాకాలం వీరు కళాకాల విడ్యారులరు తతృకాసా?ని వావ లర ల (1. వోధింజచాద ఆంధ విశ్వవిదా "లయ ఈర్కళాష్త్ర విడ్దార్థులమ అరు సలలపహొటు తేక తరగతులు నిర్వహించారు. ఈ శిక్షణా తరగతులలో వీ0చే పధావితుకైన ఆంధ విశ్వవిద్యాలయ తత్వళొత్త్ర అధ్యాపదులు ణీ హాడ్‌ సుందరరాసుయిగారు శః గంథాన్ని ఇఅనువదించటం విశేషం. మరీ జటిలమైన ఒకటి రెండు అంకాలు మినహా, మూల్యగ్రంథంలోని మౌలిక మైన భావాలను, వాదనలను. వేటినీ వదలకుండానే, సుందరరామయ్యగారు సరళానువాదం చేశారు. ఇలాంటి తాత్విక గంధాలప వారోవాక్యంగా చేసిన అనువాదం కంప, సరళాసువాదమే పారకులకు సుచోధరం కాగలదని అనుభవం ఆలియ జేస్తున్నది. న న ల అక మం క్ష శ / జంక ఐలుగు వాళకుల్సు తత్వళాష్త్ర విడ్డార్థులు. మేథాపషుబము ఈ (గంథాన్నె సముచితంగా ఆదరించగలరని విశ్వసిసషున్నాము లా దచురణిళర్డలు

పీఠిక

భారతీయ తత్వశావ్త్రంలోని సాంప్రదాయక శాఖలను నులభరీతిలో సరిదయం చేయటం ఈ పు స్తకం లక్ష్యం. కనుక కొన్ని పరిమితులకు, బాధ్యతలకు నేను లోవిడి ఉన్నాను. ఆ గుర్తింపుతోనే ఈ రచన చేశాను. ఆ విషయం స్పష్టంగా చెవుదలచు కున్నాను.

మొదటిది, ఇది క్రేవలం ఒక సులభ పరిచయం. కనుక వస్తువు విషయంలో నిర్జిష్ట బాధ్యతలు, రూపం విషయంలో పరిమితులు ఉన్నవి రెండవది భారతీయ తత్వశాష్త్ర సాంప్రదాయ శాఖలను పరిచయం చేసేందుకు ఉద్దేశించిన రచన ఇది. కనుక దీని పరిధి సంకుచితం. భారతియ ఆలోచనా (స్రవంతిపై సంపూర్ణ సమీక్ష కాదు.

సులభ పరిచయం గనుక, పాఠకులకు, విషయంతో ఎట్టి పూర్వపరిచయం లేదనే (ప్రాతిపదిక పె రచన సాగించాను. భారతీయ తాత్వికొభివృద్ది (వత్యేక లక్ష జాలు మొదలెన అంకాల పై, కొన్ని (సాఠమిక చర్చలు అనివార్యం కొతొయి. ఈ చర్చలలో భారతీయ తత్వవే తల, తాత్వికశాఖల, (గ్రంథాల పేర్లు తప్పనిసరిగా వస్తాయి. భారతీయ తత్వశాష్రంపై చదివే మొదటి (గ్రంధం ఇదేఐన పాఠకులకు, ఈక పేర్ల కొంచెం ఇబ్బంది కలిగించవచ్చు. కనుక వీటన్నిటిని అక్షర్య(క్రమంలో, కొద్దిపాటీ వివరణలతో ఇవ్వటం అవసరం అనిపించింది. ఇది పాఠకునికి అన్వయ సౌలభ్యం కలిగించగలదు, కొన్ని షేర్లకు భారతీయ ఉద్చారణ, అరుదుగా నచ్చే సాంకేతిక పదాల పట్టికను కూడా చేర్చాను.

సులభ పరిచయ్యగంథం నహజంగా నే, క్తుప్తంగా, సాంకేతిక పదరహితంగా, తేలికగా, చదివేందుకు వీలుగా ఉండాలి. ఇలా చేయటంలో తాత్వికనె శిత్యాలు, మూలి (గంథ వివరాలు వదలివేపే (స్రమాదం ఉంది. ఫలితంగా భారతీయ తత్వ శాస్త్రంపై శల్యపంజరం మా్యశమే మిగులుతుంది. అంతకుమించి అదనంగా ఏమీ చేయటావికి వేను (స్రయత్నించలేదవి అంగీకరిస్తున్నాను. వివరణలు, నోట్సు వీటన్ని టివీ (గ్రంథ భారాన్ని తగ్గించేందుకు చివర చేర్చాను కుతూహలం గల పాఠకునికి కొంత పరిహారంగా ఉపయోగపడవచ్చు. భారతీయ తత్వశాస్త్రంలోని కొన్నిధముఅ (గంథాలను ఇందులో ప్రస్తావించే ఆవకాశం లభించింది. పాధారణ పాఠకునికి అందు బాటులో ఉండే (గంథాలనుండే ఉల్లేఖనలను ఇవ్వాలనే నా ఆదుర్దాలో, ఇలాంటి (గంథాలన్నింటినీ నేను (ప్రస్తావించ లేకపోయినాను. భారతీయ భాషలలో, సాం(ప దాయ వండితుబు తత్వళా స్త్రంపై (వ్రాసిన ఉద్గరంథాలను వేను (ప్రస్తావించలేకపోయి

ఇ111

సందుకు విచారిస్తున్నాను. నా మాతృలళాష బెంగాలీ ఐనందున, దిగ్గజాలైన, మహా మహోపాధ్యాయ చంద్రకాంత తర్కాలంకార, ఫణిభూషణ తర్కంవాగీశులను మా్యతమే పేర్కొన గలిగాను- జక్తాజీ సాంగావీ, రాహుల్‌ సొంకృత్యాయన్‌ పంటి సొందీ రచయితలను కదాచితుగా మాత్రమే పేర్కొన్నాను. ఇతర భారతీయ భాష లలో కూడా ఎన్నో (సముఖరచనలున్నాయని నాకు తెలుసు. మన జాతీయ భాషల (వతిషను గురించిన అవగాహన రోజు రోజుకూ పెరుగుతున్నది. ఈ భాషలలోని (గంఫాలపట్ల, ఇదివరకటికంటే హెచ్చు (శద్ధ వహిస్తామనే ఆశాభావం నాకున్నది.

సొం్యపదాయక సండితుల (ప్రాధాన్యాన్ని గురించి నొక్కి= చెప్పటాన్ని పొర పాటుగా అర్థం చేసుకోరాదు. వారు సాధారణంగా వ్యక్తం చేసే పాం్యప్రదాయిక విలు పల కిది సమర్డన కొదు.(ప్రధానంగా గురుశిష్య సందింధం ద్వారా, శ తాద్ధాలుగా మన తాత్విక భావాలు (వచారం అవుతూ వస్తున్నాయి. మన సాంప్రదాయక భావాలకు సాంప్రదాయక తత్వ వే క్రలు నిజమైన (ప్రతినిధులు. (ప్రాచీన, మధ్య యుగాలకు చెందిన మన (ప్రాచీన తత్వవేత్తలు ఎలా ఆలోచించేవారో తెలుసుకునేందుకు వారు మనకు విజమైన మార్షదర్శులు. అయితే ఈనాడు మనం ఈ భావాలను గురించి విమర్శ నాత్యక వైఖరులను ఏర్సరచుకోవలసిఉంది. సొం్యపవాయక విలువల పరిథీకి అతీ తంగా ఉండే. ఇట్టి విమర్శనాత్మక _వెఖరికి సాంప్రదాయక పండితులు వ్యతిరేకం. ఆ విలువలను భక్తిభావంతో ఆరాధించటం సాంప్రదాయ పండితుల (ప్రత్యేకత. కొందరి మనోభావాలకు ఎంత బాధ కలిగినా సరే ఈ ఆరాధనా వెఖ939 మను అధిగమించవలసి ఉంది. వా

కనుక "నులళ' అనే మాటను నేను ఎలా అర్హం చేసుకుంటున్నానో మరి కొంత లోతుగా వివరించాలి. విషయాన్ని సాంకేతిక పద రహితంగానూ, తేలికగామా వివరించటం మామే దీని ఆర్థం కాదు. (ప్రజల తాత్విక అవసరాలను కూడా నులభ పరిచయం, దృష్టిలో పెట్టుకోవాలి. ఈ కర్తవ్య నిర్వహణ కేవలం తేలికగా చెప్ప టంతో వూర్తి కాదు. నిజమైన సులభ పద్దతిలో జనసమ్మతంగా చెప్పే పుస్తకం. మన (పాచీనులు ఎలా ఆలాచించారు, ఎలా టోధించారు అని వివరిస్తే చాలదు. వీటవ్నిటి లోను ఏది సజీవం, ఏది నిర్జీవం అనేవికూడా విచక్షణ చేయవలసిన బాధ్యత ఉంది. మన తాత్విక సాంప్రదాయంలో విలు వెన దావిని కాపాడుకోవటం ఎంత అవసరమో, విర్ణీవమైన దానివి త్యజించటం అంతే అవసరం. ఏమంకే, గతానికి చెందిన తాత్విక భావాలు, కేపలం చార్మితక అవశేషాలు మాత్రమే కాదు. ఈ భాహల మన పురోగతికి తోడ్పడవచ్చు, లేక అడ్డుకోవచ్చు. కనుక మన (ప్రాచీన భావ సంపదలో, మన (సస్తుత పురోగతికి ఆటంకమైన వాటిం విమర్శనాత్మకంగా విసర్జించాలి. మన పురో గతికి ఇవ్సటికీ తోడ్పడే భావాలను మ్యాతం స్రత్యేకించి నొక్కి చెప్పాలి.

ఈ దృష్ట్యా, జాతీయ స్వాకం్యత్య పోరాటకాల. కంటె, ఈనాడు కొంత గణ సీయమైన మార్పు జరిగిందని గుర్తుపెట్టకోవటం ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

శ

అనాడు (ప్రాచీనతను కొంక గుడ్డిగా ఆరాధించటం కూడా, దేశభ క్రిలో భాగంగా ఉండేది తిలక్‌ వంటివారి రచనలలో సాం్యపదాయక తత్వ శాస్త్రాన్ని ఆవేళపూరి తంగా సమర్థించటం మనకు కొంత ఉత్సాహాన్నిచ్చింది ఆ తత్వశా స్త్రంలో నిజంగా అంత సాకం ఉన్నదా లేదా అవేవి వేరే విషయం. అనాడు మన ఆశ్యగొరవాన్ని పామాజ్యవాదులు కించపరచేవారు భౌతికంగానూ, మానసికంగానూ భారతీయులు ఈక్కు-వస్టాయికి చెందినవారవి, స్వయం పరిపాలనకు భారతీయులు అనర్హుల9 వారు వాదించేవారు. ఇందుకు (పతిగా, మన తత్వశాస్త్రాన్ని ఆవేశపూరితంగా సమర్థిం చాం,

పాశ్చాత్య శత్వవేత్ర లందరి కంపే శంకరుడు అక్యున్నతుడు అని వాదించే (వయత్నాలు చేశాం. ఈ రకమైన వాదన, మన తాత్విక దృక్కో-డాన్ని ఎంతగా వక్రీకరించిన, మనం కనీసం గొన్ప్స వీరులుగా పోరాడాం. ఒక విషయు మంచి పోరాదు. పెక్కుమంది దేశభక్తులు, గీతా (గంధాన్ని చేతిలో "పెట్టుకొని ఊఉరికంబా లెక్కారు.

ఆయితే ఈనాడు పరిస్థితి బాగా మారిపోయింది. మన జాతీయ స్వాఠం్యత్యం సంఘటితం కౌవడంతో, మన ఉత్సాహాన్ని నిలబెప్తేదుకు, ఊహాజఏత ఆకాశ హర్మ్యాల అవసరం తిరిపోయింది. తద్విరుద్ధంగా దేశాన్ని పణాళికాదిద్ధ్దంగా. అలి వృద్ది చేసేందుకు అవస్‌ర మైన అత్యవిశ్వానం మనకు లభించ్రింది కనుక మోక్షాన్ని గురించి, భొతికదింధనాలనుండి వముక్తి చెందడాన్ని గురించి మన భావన, తత్వ శా ఫ్రంలో అత్యున్నత ఆదర్శంగా నిరూపించుకోపలెన నే ఆమర్షా మనకు అవసరం లేదు ఈ (ప్రపంచం వాస్తవమవి భావించరాదని, జ్ఞానసంపాదనకు తర్కం౦, అను భవం పెననే ఆధారపడరాదవి హోచ్చరించిన నాగార్జునుడు, శంకరుడు, మన అమయ్య త్తమ కీత్వవే త్తలుగా, మసం ఆత్మవంచన చేసుకోవడం మన లక్ష్యానికే విరుద్ధం. మెసకు తక్షణ సమస్యలున్నాయి. వీటిని పరిష్కరించడానికి సకృతిపై మరింత ఆధ పత్యం సంపాడించటం, దాని గమనసూ,(త్రాలను మరింత స్పష్టంగా ఆగహించటం అవసరం. కనుక మన సాంప్రదాయక భావాలలో, ళాస్రజ్ఞానాలివృర్దికి తోడ్పడే వాటీవి పోషించుకో వాలి. తద్విరుద్దమైన వాటివి (తోసిపుచ్చటమూ అంకతగానే అనసరం.

ఒక విర్తిష్టమైన ఉదాహరణ చూద్దాం భూ సంస్కరణల ఆవళ్యకతను, అలి వృద్ది చెందిన పొంక్రేతిక పరిజ్ఞానాన్ని వాడుకోవలసిన అవసరాన్ని మన రైతు మన స్ఫూర్తిగా గుర్తించాలంటే, అతవి బ్బురలోనుంచి కర్మ సిద్ధాంత విషవీజాలు తొల గించాల. తరతరాల తమ దొర్విద్యానికి, వెనుకబడిన సాంకేతిక జానం, ప్యూడ లిజంగా పిలవదిదే కాలదోషం పటిస పాంఘిక వ్యవస్తకాక, పూర్వజన్మ దుష్క్యృకాలు కొరణమని శతాన్దాలుగా వారికి నూరిపోశాము. రాష్ట్రపతి రాధాకృష్ణన్‌, ఇటీవల ప్వాతంత్యదినోత్సవ సందేశంలో దేశంలోని భూస్వామ్య వ్యవస్తను పూర్తిగా రద్దుచేయాలనే ఉత్పాహవూరిత సందేశాన్నిచ్చారు.. కాగా ప్యూడలిజం, ప్యూడల్‌

౫

భావాలు, శశాబ్దాలనాటి తాత్వికభావాల రూసంలో, మన చైతన్యంలో కూడా జీర్డి ంచు కుని ఉన్నాయి వీటిసట్ల మనం ఎలాంటి మెతకదనాన్ని (ప్రదర్శించలేము. అలా చేస్తూ, ప్యూడలిజం సమూల నిర్మూలనకు కృషి చేయజాల౦. ప్యూడల్‌ భావాల నిర్మూలనకు, అతి ముఖ్యమైన తొలి షరతు, ఆ భావాల సృష్టికి కారణభూతమైన భౌతిక పరిస్తితుల నిర్మూలన అనే విషయాన్ని కాదనబేము. కౌగా అటి భావాలు తిరిగి భౌతిక పరిస్థితులపై (పభాపం కలిగిస్తాయి. వాటివి దృఢతరం చేయటావికీ పాయపడతాయి. ఈ భౌతిక పరిస్థితులకు వ్యతిరేకంగా వమర్థవంత మైన పోరాటం జరపాలం'టే, వాట్‌ 'నెద్ధాంతిక (స్రతిరూపాలపై కూడా పోరాటం జరపనలసి ఉంది. మనం అంతా ఒక వాతావరణంలోనే పెరిగాము. మోక్షం, అవిద్య. కర్మ, "యోగం మొదలైన భావాలు భారతీయ తత్వకా ని ఉత్క్బృప్పకకు తార్కాణాలవి మన ఉపార్యాయులు మనకు బోధించారు. కనుక ఇలాంటి భావాలపట్ర మన భక్తి భావం ఎంతో లోతుగా ఉన్నదనే విషయంలో మనకెట్టి భమలు లేవు. ఈ భావాలపట్లి విమర్శనాత్మక వై అరి (ప్రదర్శించటం ద్వారా మనం ఎంతో అసంతృ ప్రికి గురికావ లసి వస్తుంది. జాతియ వ్యతిరేక భావాలను కళిగిపున్నామనే ఆరోపణకు గురి అయ్యే (ప్రమాదం కూడా ఉంది. కని శతాద్దాముగా మనం ఏది సత్యం అవి నమ్ముతున్నామో, అదే సత్యం కొనక్క-రలేదు. శతాబ్దాల తరబడి గౌరవాన్ని పొందినంత మాత్రాన ఏ భానమూ ఆమోదార్హం కాదు. సతి, వితంతు వివాహ నిషేధం, అన్న్ఫృశ్యతలు, మన దేశంలో శతాబ్దాల తరబడి మన్నన పొందలేదా । ఐనప్పటికీ వీటికి వ్యతి 'శేకంకా నిర్విరామ. పోరాటం సాగించినందుననే, రామ్మోహన్‌, విద్యాసాగర్‌,

గాంధీజీలు మన సంఘ సంన్కం ర్తలలో అ్యగగణ్యులై నారు. బహుశా అదే స్థాయి కలిగిన భావ నంస్క ర్తికొరరు మనం వేచ్చివుండవలసి రావచ్చు. ఈలోగా మనం అంతగా భారం కాని కొన్ని బాధ్యతలను నెరవేర్చువచ్చు. మన కాత్విక సాం్యసదాయంలో నే కొన్ని ఆరోగ్యకర సాంపదాయాలు నెలకొని ఉన్న దృృష్యా మనం ఈ పనీ చేయగలుగుతున్నాము. శా స్తజ్హానం పరోగతుల దృష్ట్యా మనం ఏ దోరణులను వ్యతిరేకించాలను కుంటున్నామో, అటి ధోరణులను విలంగా నృతిరేకించినవారు మన సొం్యసదాయక తత్వ వే త్తలలోనే ఉన్నారు. కొన్ని ఉదాహరణలు చూద్దాం. ఉపనిషత్తులతో, అదై్వైతంతో ముడిపడివున్న భావవాద దృక్కోణం మన సాంప్రదాయక తత్వవేత్తలలో గొవ్వ (ప్రతిష్టను . కలిగిఉన్నది. కొని ఈ ధోరణిని త్వీవంగా అండించినవారు అందులోనే ఉన్నారు. హేతురహిత వైఖరిని, తర్కం విసర్జనను భావవాదులు (ప్రతిపాదించగా, తర్కాన్ని సమర్థించి, 'హేతురహిత వైఅరిని ననుర్శించినవారూ ఉన్నారు. మన తత్వవేత్త లలో హెచ్చు మంది కర్మ సిద్ధాంతాన్ని నోరు మెదపకుండా ఆమోదించారు. అదే నమయంలో క్రీ. పూ 86 శతాబ్దిలో నే పాయసివంటి తత్వవేత్త లు, (సయోగాత్మకంగా ఈ సిద్ధాం తాన్ని నిరాకరించటానికి ఉత్సాహవంతంగా కృషిచేసిన సంగతి మరచిపోరాదు.

వ.

భారతీయకత్వళా నంలో యోగ అనుభవావికి విశేష (ప్రతిష్టప్పంది. కొగా కుమారిలుని వంటీ ప్రముఖులు యోగ అనుభవాలను అపహాన్యం చేసి, మహాఆయితే అవి స్వీయాత్మక వూహాగానంగా కొట్టివేసిన సంగతి మరచిపోలేము. ఒక ముక్కలో చెప్పాలంచే, భారతీయ తత్వశాస్త్రంలో భావవాదం దాని అనుబంధ దోరణులు, దిలీయంగా ఉన్నా, తత్‌ వ్యతిరే ధోరణులు బలహీనంగా ఉన్నవని చెప్పలేము. ఇంతవరకు భావవాదాని కిచ్చిన పాదాన్యం ఏనూ్యతం నమతూకంగా లేదని చెప్పక తప్పదు. అద్వ్వైక వేదాంతాన్ని ఆమోదించటం, తాత్విక (ప్రతిషా స్థానానికి పర్యాయ పదమైంది. ఇట్స్‌ వాతావరణం శాస్త విజ్ఞాన పురోగతులకు గోహదకొరి కొదు. ఈ వాతాపరణొన్ని మార్చాలి. అందుకు ఓక పద్ధతి, భావవాద రోరణిని, దాని నీడన తోటు చేసుకున్న రకరకాల మూఢనమ్మకాలను వస్తుగత ద్శష్పితో పరిశీలించటం, ఈ ఖభావవాద ధోరణి ఎక్కడినుండి ఉద్భవించింది, ఇది మనలను ఎక్కడకు తీనుకు పోతుంది అ౨ (ప్రశ్న వేసుకోవాలి. ఇందుకుత్న వ్రికరమైన సమాధానం అఖించా లంటే, లారతీయ తాత్విక సాపిత్యానికే సరిమికమైతే చాలదు. భారతీయ తత్వ శాన్న9ంలో భానవాదానికి అత్యధిక (పొముఖ్య మున్నడనే భావాన్ని వదిలిచుకోవ డానికి భారతీయ పాఠకుడు మరో మార్గం కూడా అవలంబించవచ్చు. మన సాం(వ చాయక తత్వళా స్త్వింలోనే భావవాద పరిధిని అధిగమించడావికి శ 'క్రివంఠమైన (వయక్నాలు జరిగాయని గుర్తించటం ఆ పద్ధతి, మరో విధంగా చెప్పాలంకే, భావ వాద ధోరణికి ఏశేష (ప్రాధాన్యమిచ్చే వె ఖికి (ప్రతిగా, ఈద్విరుద్ద ధోరణులకు (పారాన్యమిచ్చే ధోరణి అవలంబించటం కొంఠతపరకు మన తాత్విక అవసరాలను తీర్ప్చవచ్చు.

ఈ ఏషయాన్ని మరికొంత స్పష్టం చేయదలచుకున్నాను. భావవాద వ్యతిరేక ధోరణులన్నింటివిలోని ఆరోగ్యకర అంశాలను గుది గుచ్చటం ద్వారా ఒక శాస్త్రీయమైన, నమ్యగమైన జృక్కోణం ఏర్పడుతుందని చెప్పటం నా ఉద్దేశ్యం కౌదు. అసలలా గుదిగుచ్చాలనే భావమే (కమమెనది కాదు. భానవాదులు, తమలో తమకెన్ని శాఖా భేదారున్నా, ఏకీకృత కాత్విక సాం్యప్రదాయాన్నాక. దానివి వృష్టించగలిగారు. కాగా వీరిపట్ల స్యతిరేకత వేర్వేరుచోట్ల, పరన్సర విరుద్డ కార జాలనుండి న్య క్రమైంది. కనుక వీటవ్నిటివి గుదిగుచ్చటానికి చేపే (సయత్నంలో ఎట్టీ కమద్ధక రూపొందజాలదు. రెండవ విషయమేమంటే, ఈ భావవాద వ్యతి రేక రోరణులు, భావవాడ రోరణులవలెనే చారిత్రకంగా విరయించదిడాయి. అనగా, 1పాచీన, మధ్యయుగాల, పామాజీక అర్థిక పరిస్థితులలో ర్వా పునొదులన్నాయి. కనుక తప్పవిసరిగా ఇవి విలక్షణమైన పరిమితులను కలిగిఉన్నవి. శాస్త్రీయంగా పంతృ స్తికరమైన తత్వశాస్తాొన్ని సృష్పించటానికి తగిన శాస్త్ర, సాంశేతిక పురోగతి మనదేశంలో బేదు. అయినపుటికి, భావవాద వ్యతిరేక దరోరణులను వమీక్షంచి. తిరిగి నొక్కి చెప్పటంలో (వ్రయోజనం లేకపోలేదు. భానవాద సాం్యస

య! దాయావికి గల కుహనా (ప్రతిషకు సంబంధించిన (భమలు తద్వారా తొలగిపోతాయి- శాస్త్రీయంగా సంతృ ప్తికరమైన తత్వళా స్తం దిశగా పురోగమించాలంటే ఇలాంట్‌ 1ళమలు తొలగి వోవనటం అత్యవసరం- ఆంతేకాదు, వస్తుగత పరిమితు లెన్నిఉన్నా, ఈ ధోరణులు కలిగించిన సానుకూల (ప్రభావాన్ని విన్మరించటం పొరపాటవుకుందిం ఆయన ళొన్త్రీమి పరిమితులెలా ఉన్నా హెరాన్సెటస్‌, టక్‌ తత్వశాస్త్రంలో కలిగించిన సత్స$భావాన్ని విన్మరించినన్లై అవుతుంది.

ఈ (గంథం యొక్క ఇతర పరిమితులను కూడా ఇక్కడ చెన్పదలచు కున్నాను మన తత్వళా స్తంలోని సొం్యసదాయక రోరణులను మాతమే సమీక్ష చేయ పూనుకున్నాను భారతియ తత్వళా స్తం పునాదిని, సౌధాన్ని ఈ ధోరణులు: వ్యక్తం చేపేమాట నిజమే. కాగా, మధ్యయుగాలలో పైకం, పండిత నదస్వులకు వెలుపల, తరచు ఆ సదస్సులపై తిరుగునాటు రూపంలో భారతీయ భావ సంఘ ర ణలో అతి ముఖ్యమైన పరిణామాలు కొన్ని జరిగాయి. ఆ నిర్దిష్ణ చారిత్రక పంస్టితు లలో, ఇవి మత సంస్యరణల రూపం ధరించవలసి వచ్చింది. నిజావికి పారంలో, ఇవి భూస్వామ్య వ్యపస్థపై తిరుగుబాట్లు. మన (వజాతంత సాం_పదాయానికి ఇవి. ఎంతగానో తోడ్పడ్డాయి. ఉదాహరణకు, చైతన్య, కీర్‌, నాసక్‌ల పే్టతో ముడి వడిన గొన్న (ప్రజోద్యమాలు, వాట్‌ చాతత్రక పరిస్థితుల దృష్మ్యా ఆలోచి వే. ప్యూడలిజావికి వ్యతిరేకంగా వివ్లన లక్షణాలను (ప్రముఖంగా కలిగిఉన్నవి. ధామప్‌ ముంజర్‌ పేరుతో ముడివడిన జర్మన్‌ ఉద్యమంతో వీటి! పోలిక ఉంది. మధ్య యుగాల యూరప్‌లో, ప్యూడలిజానికి న్యతిరేకత, మతపరమైన ప్యూడలిజానికి వ్యతి 'రేకంగానే ఎందుకు వ్య క్తమెందో వివరిస్తూ, ఎంగెల్స్‌ ఇలా (వొస్తున్నాడు శి

"పదహారో శతాబ్దిలో మతయుద్దాలుగా చెప్పబడిన వానిలోకూడా విర్షిష్పమైన భౌతిక వర్మ (ప్రయోజనా లున్నవి ఆ తర్వాత కొలంలో ఇంగ్లాండు, ఫాన్నులలొ జరిగిన ఘరణలవపలెనే అవి కూడా వర యుద్దాలు, ఆనాటి వర పోరాటాలు మత నినాదాలతో 'సాగిసప్పటికీ వివిధ వరాల "ప్రయోజినాలు, అననరాలు కోర్కెలు మత ఆచ్చాదన (క్రింద దాగి ఉన్నప్పటికీ" అందువలన సారంలో వచ్చిన మార్పేమీ లేదుం అనాటి పరిస్థితుల దృష్ట్యా వాటిని అర్ధం చేసుకోవచ్చు. మతగురువుల చేతుల్లో, ఇతర అన్ని విజ్ఞాన శాఖలవలెనే, రాజకీయాలు, న్యాయళాస్త 90 కూడా, మఠ శాస్ర లో అంతర్భాగాలు. అ సూత్రాల కనుగుణంగా నే రూపుదాల్బాయి. చర్చి టోఏంచే పిడి మ్యాశ్రాలు, రాజకీయ స్నూతశ్రాలవంటివి. న్యాయస్టానాలలో బైవీల్‌ ఉల్లేఐవలకు చట్లారి కున్న విలువ ఉండేది నాటి బౌద్ధిక జీవిత ముతటిలోను, మత శాస్తాఎకున్న ఈతి (పాధాన్యం, నాటి ప్యూడల్‌ ప త్తందారీతనారకి సర్వవ్యాపిత, సాధారణ మర్దతు విచ్చిన చర్చికిగల స్టాసం దృష్ష్యా ఆవివార్యఎగా ఏర్పకీన ఫలికం-

ఆ పరిస్థితులలో, భూస్వామ్య విధానానికి వ్యతిరేకంగా ఉచ్దేశిత మైన సాధారణ విమర్శలన్నీ. చర్చికి వ్యతిరేక విమర్శలన్నీ, పొమాజిక, రాజకీయ విస్తవ సిద్ధాంతా

211 లన్నీ. తస్సషినరిగా మకశాస్ర్రంపై తిరుగుబాటులుగా కూడా ఉండక తవ్పదు.' నాటి సామాజిక పరిస్థితులను ఎదిరించాలం కే, వానిపైన ఉన్న గౌరవభావాన్ని ముందు తొలగించాలి. మధ్యయుగాలలో అంతటా వ్యూడలిజానికి విష్లవకరమైన వ్యతిరేకత సజీవంగానే ఉన్నరి నాటి పరిస్టతుల ననుసరించి, ఇది మార్మికవాదం, బహరంగ మత విరనన లేక సాయుధ తిరుగుబాటు రూపం ధరిస్తూ వచ్చింది. వదహారో శతాద్ది సంస్కర్తలు మార్మికవాదంపై ఎంతగా ఆధారపడ్డారో సువిదికం. ముంజర్‌ వైఠం మార్మిక వాదానికి ఎంతో రుణపడి ఉన్నాడు.” (జర్మనీలో రైతుయుద్దం మాస్కో, 1806) మధ్యయుగాలలోవి నంఘటితమైన చర్చికి సరైన (పతిరూపం భారతదేశంలో లేనిమాట విజమే. ఐనప్పటికీ, మొత్తం భౌద్దిక జీవితంపై మతళా నం ఆధిక్యత ఉండనే ఉన్నది. అంతేకాదు. కొన్ని సాం్యప్రపాయ తాత్విక దోరణులను (ప్రతిపాదించిన వారు, ముఖ్యంగా భావవాద ధోరణుఐక చెందినవారు, మతశొస్తాంన్ని బాహాటంగా సమర్థించారు. కనుక నే, మధ్యయుగాలలో భారత దేశంలోని తిరుగుబాట్లు అనివార్యంగా మత తిరుగువాట్ల రూపంలో సాగిన (సజోద్యమాలు. నిజానికి ఆధునిక నంస్కంర్త లైవ రామ్మోహన్‌, విద్యాసాగర్‌, వివేకానంద, ఠాగూర్‌, గాందీల విషయంలో కూడా మకాచ్చాదన కొనసాగుతూనే ఉంది. వీరందరూ, నిక్టీ వమై పోయిన భారతీయ కాతిన్షక (సవంతిలో మాతన జీవనళ కిని పూరించారనసటంలో అళిశయో క్తి లేదు. సవ్యన్యాయ దోరణి కూడా పండితలోకంలో ఇట్టి జీవశక్తి కలిగించింది. మధ్య యుగాలలోను, ఆధునిక యుగంలోను కొనసాగిన ఈ మహోద్యమాలను పరిగణన లోకి తీసుకోకపోతే, భారతీయ తత్వళా స్త్ర సమీక్ష తప్పనిసరిగా అపంపూల్టిగా ఉండిపోతూంది. ఈ ఉద్యమాలన్నీ సాంపదాయక తాత్విక ధోరణులకు వెలుపల కొనసొగాయి. ఈ అంళాన్ని నేను పూర్తిగా గుర్రించినప్పటికీ ఈ (గ్రంథంలో వాటిని (వస్తావించటానవిక్‌ యత్నించలేదు. అలా చేయాలంటే, మధ్యయుగాల, ఆధునిక యుగాల సామాజికం ఆర్థిక చరితను చర్చించాలి అది చాలా వివాదానద అంశం. అందుకు (పత్యేకమైన అధ్యయనం అనవసరం. ఇదొక్కంపే నా సమాధానం |! థి ఠి ఈ (గంథావ్ని రచించటంలోను, సంస్కరించటంలోను నా మ్మితుడు కృష్ణ కుమార్‌ డీక్షిత్‌ నా కొతో సహాయం చేశాడు. ఆందుకు తగిన కృతజత నేను తెలపగలగడం అసాధ్యం. నా భావాలూ, లోపాలూ, నావే. అందులో సందేహం లేదు. కావి ఆతఈ3 అపారమెన సహాయం లేకపోయినటయి తే ఈ భావాలను వ్యకం చేయటం మరింత జటిలమై ఉండేది. మరిన్ని ఎక్కువే పొరపాట్లు దొర్లి ఉండేవీ నా. క! శవ ళ్‌ నా (గంథం మొదటి (వాత్యపతిపై సుదీర్హమైన వ్యాఖ్యానం నంపిన (పొసఫె నర్‌ వాల్టర్‌ రూబెన్‌కు నేనెంతో రుణపడి ఉన్నాను. ఆ (ప్రాతిపదికపై నేను ఈ

౫1 రచనను సంస్కంరించాను. నిజానికి తిరిగి (వాశానం చెప్పవచ్చుం ఎంతో ఉదారంగా తొలిపలుకు (వ్రాసివ ఆయన ఆదరణ కనిపిస్తూనే ఉంది. లాంఛన్యపాయంగా (పస్తా వించటానిహ్కూడా యిది అతీత మైనది. 1084. ఏపిల్‌

_-చేవ్మీవసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ

మూడవ ముదణకు పీఠిక

1084 లో మొదటగా (వచురించిన కాపీకి ఈ పునర్ముద్రణ ఫొటో ఆఫ్‌ సెట్‌ ళివింబం మ్యాత్రమే.

(ప్రస్తుత కాత్విక అదనరాల దృష్ట్యా భారతీయ తాత్విక సాంప్రదాయ (ప్రాధా న్యాన్ని గురించి కొన్ని సాధారణ నిర్జారణలు చేయాలని, ఈ (గ్రంథం (వొస్తున్న వుడు నాకు తోచింది. ఈ (గంథం యొక్క పరిమిత పరిధిలో ఆ పని చేయడం సాధ్యం కాదు. భారతీయ తత్వళాస్త్రాన్ని గురించి అనేకమైన దురభిప్రాయాలు దచారంలో ఉన్నాయి వీటిని తొలగించకుండా మన తాత్విక సాంప్రదాయంలో ఏది వేటి మన పురోగతికి తోడ్పడుకుండి, ఏది గతానికి చెందిన నిర్జీవ అవశేషం, అనేది తెలుసుకోవటం సాధ్యం కాదు. అజాంటి దురభిపాయాలను మూల(గ్రంథ వివరాల సాయంతో తొలగించాలంటే దాదాపు ఒక కొత్త సమగ (గ్రంథమే అవసరమౌతుంది. ఈలోగా అలాంటి గ్రంథాన్ని మొదలుపెట్టాను. దాని అచ్చుపని కూడా త్వరలో పూర్తి కొమన్నందుకు నాకెంతో సంతోషంగా ఉంది. (ప్రస్తుత (వచురణకర్తరే, ఆభారతీయ తత్వశాస్త్రంలో వజీన, నిర్జీవ విభాగాలు” అను "పేరగల ఆ పు స్టకొన్ని త్వరలో (ప్రకటించనునా, రుం

(పస్తుత పునర్మ్యు్యద్రణను తీసుకురానటావికి తోడ్పడిన, పీపుబ్బ పబ్ట్మిషింగ్‌ హౌస్‌కు నేను ఎంతో కృతజ్ఞాడను. కలకత్తా 1975, నవందిరు 14 'దేవ్మీపసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ

తొలివలుకు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిగాంచిన భారతీను తత్వశాన్త్ర చరి్యతకారులలో దేవీ (వసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ సు(వ్రసిద్ధులు. ముఖ్యంగా, “లోకొయకం(ప్రాచీన భారతీయ భౌతికవాదం పై అధ్యయనం' అనే (గంథ (న్యూఢిల్లీ, 1858) రచయితగానూ, “భార తీయ అధ్యయనం ; గతం, వర్తమానం” అనే సంచిక నంపాదకులుగాను పీరు చిర పరీచితులు. ఈ నూతన రచన “భారతీయ తత్వళశానస్త్రం' ఆ తాత్విక సంపదను, తన దేశ ప్రజలలో వ్యాప్టి చేయడానికి ఒక (ప్రయత్నం. భావసంస్క_ ర్తగా దేవ్యీవసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ తిన (ప్రజలపట్లె తనకుగల గురుతర బాధ్యతను గు రెరిగినవారు. జాతీయ ప్పనరుజ్జీఎనం కొరకు భారత (ప్రజలు పోరాడుతున్నారు. సాామాజ్యవాదానిక్కి 'పైవికళ్వావికి వ్యతిరేకంగా అభ్యుదయం, మానవత్వం, శాంతుల కొరకు (సవంచ వ్యాపిత పోరాటం జరుగుతున్న కాలంలొ వారున్నారు. “వేటి తత్వశాస్త్రం? (1881 "వెపైందిరు 23 సెమినార్‌) లో వ్యాసం టాస్తూ ఈ రచయిత ఆ విషయాన్ని (వస్తా వించారు, కనుక వారు, ఈ (గ్రంథాన్ని, మార్మికుల, స్వాప్నికుల దేశం భారత దేశం అనే పాతకాలపు భావాన్ని సరాకరించడానికిగాను (వాశారు. అమెరికొకు చెందిన తత్వశాస్త్ర చర్వితకొరుడు డాలెరిపే “భారతీయ ఆలో చనలో (పాకృతక సాం్యపదాయం' అనే (గంథాన్ని ఇటీవ! నే వెలువరించారు (సియాటిల్‌ 1871) పాతకాలపు ఊహాజవిత భావాన్ని డాలెరిపే వ్యతిరేకించారు. వియన్నాలో భారతియ అధ్యయనవేత్ర ఎరిక్‌_ఫావాల్నర్‌ “ంగెశ్చేడెర్‌ ఇండిశ్చన్‌ పిలాసఫీ" గంథం రెండవ సంపుటిలో వె శేషిక, బెన, లోకాయతాలను వివరిసూ దాదాపు ఇదే పద్ధతిలో టవాశారు (నాల్తఐర్‌ 1050) సోవియట్‌ యూనియన్‌కు వెందస జ పి. యన్‌. అవిక్రేవ్‌ తని "తత్వళాత్తు చ్యరిత "లోనూ (1057), “*గెశ్చేడెర్‌ ఇండి శ్చన్‌ ఫిలానఫీ” (1854) అని నేను (వాసిన _గంథంలోనూ భారతీయ తత్వశాశ్త చర్నితను భౌతికవాద దృకృధంనుండ్తీ వివరించే (వయత్నం కొంత జరిగింది. భారత దేశంలో. యం.యన్‌. రాయ్‌. భూపేం్యదనాధ దత్తాలు చేసిన ఆకర్ష ణీయమైన సయో గాల తర్వాత, దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ (గంధాలు భారతీయ తత్వశాస్త్రంపై భారతీయ పరిశోధనలో నూతన అధ్యాయాన్ని తెరిచాయి సర్వదర్శన సం్యగహంలో మాధవాచార్యులు, లోకాయకతను అన్నిటికంబ హీనస్టానంలోను, అద్వైతాన్ని అన్నిటికంటె ఉన్నత స్థానంలోను ఉంచారు భౌతికవాది ఐన దేవీ(ప్రపొడ్‌ దావకి వ్యతిరేకమైన మార్గంలో స్యూశ్రీకరించారు. దేవువి ఆస్పిత్వాన్ని నివాకిరిస్తూ కుమా

ప.

రిలుడు, తదీతరులనుండి ఆయన ఇచ్చిన ఉల్లేఘనలను, భారతీయ తత్వళా న్టంపై అంతకు పూర్వం రచయితలు వదిలివేశారు. ఇది అన్యాయం.

భావ సంన్యం ర్తగా దేవ్యీవసాడ్‌ ప్రాచీన భారతీయ తత్వ వే తలను ఉత్సాహ శ్రేద్రాలుగా భావిస్తాడు. భౌతికవాదిగా, (ప్రాలీన భారతీయ భౌతకవాద విలువలను నొక్కిచెబుతాడు. ఇలా చేయటం అంత తేలికైన పనికాదు. మార్క్టా, లెవిన్‌ల గతితార్కిక భౌతికవాదం మాత్రమే శాస్త్రీయమైన్‌ది, తోవ రహితమైనది. అళఃపూర్వపు యాఎత్రిక భౌతికవాద, భూతాత్య వాద ధీరణులన్నీ "లోప భూయిష్టమైనవి. ఏమంటే, శాస్తృజానం అప్పటికి తగినంతగా అభివృది కాలేదు.

బజా గలోల్లా ళ్తా ఆఅ తత్వ ళాస్త్రాలకొరతై పోరాడే విస్తవ నర్గమేదీ లేద. కనుక పదార్థానిక, భావానికి వందింధం ఏమిటి అనే (ప్రశ్నకు, పదార్థం, సమాజం అభివృద్ది! నుంబంరించిన భౌతిక సూూకాలేవి అను (ప్రశ్నకు, న్యాయవై శేషిక, జై నవాదాలలోని అణువాదం, పాంఖ్య యోగాలలోవి (సకృతి పరిణామవాదం, భౌతిక (పపంచంయొక్య వస్తుగత ఆఅ స్తిత్వాన్ని గుర్తించే (ప్రాచీన బౌద్దంలోని స్పర్మ్శవాదం, మీమాంసలోవి ఆలాంటి భావాలు, పదార్థం మ్యూతమే వాస్తవమనే లోకొాయత_ఈ భౌతిక్షవాద అంళాలేవీకూడా శాస్త్రీయంగా, సక్రమంగా సమాధానం చెస్పలేవు కనుక వె శేషిక అణువాదానికి నృష్టికర్రగా దేవు? అవసరం ఏర్పడ్డవి. ఎవరి తృ్లికై వదార్థం కదులుతుందో అటి పురుషుడొకడు సాంఖ్యానికి అవసరమైనాడు. ఇలాగే ఇతరాలు కూడా. ఇలాంటీ ఆతీత (ప్రకృతి సిద్దాంతాలను లోకాయక నిరాకరించింది. కాగా ఈనకు కాన్నై ఒక నైతిక వ్యవస్థను సృష్టించ లేకపోయింది. వారి భౌతికవాదం, మత భావాలకు వ్యతి రకంగా పోరాడటానికే రిమికమైంది. ప్రాచీన భారతీయ తత్వశా స్తంలోని ఈ అసమ్మగ్రతను, చారిత్రక ఫరిశీలనిద్వారా మ్మాతమే వివరించగలం. భోరతీయ భావ హాదం వెనుక, ముఖ్యంగా మాయావాదం, నంశయ వాదాల వెనుకగల సామాజిక శక్తులేవో వివరించాలి. భారతీయ విజాన శాస్త్రాలు (ప్రాపంచిక కార్యకలాపాల అభివృద్ధిని ఇవి ఆటంక వరిచాయి. శాస్త్రీయ సామాజిక పురోగతికి తోడ్పడిన ళక్తు లేవో విపరించాలి. కనుక భారతీయ తత్వశా స్త్రంలో అనాదిగా వస్తున్న రెండు విరుద్ద ధోరణులను గురించి, ఆధుిక భారతీయుబు. తెలుసుకుని ఉండాలి. అత్యు న్నత సాంన్క్యృతిక సాంవదాయాల పై భవిష్యత్‌ భారతదేశాన్ని ని5 థ్రించటావికి ఈ అవగాహన అవసరం.

ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంలో సోషియాలజీ శాఖాధిపతి ఐన యం. యన్‌, శ్రీవాస్‌ "భారత పురోగతి" పత్రిక డివెంబరు 1081 సంచికలో ఒక వ్యాపం (ాన్తూ ఇలా అన్నాడు :

స“ పావంచిక కార్యకలాపాల బొచ్చిక్యాన్ని భారతీయ 'మేంావుచ (వళ్నించే కాలం ఏనాడో గడిచిపోయింది... నిజావికి పాశ్చాత్య శాస్త విజ్ఞానం, తార్కిక ఆలో చనా రూపాలు వ్యాప్తి చెందటంతో, భారతదేశంలో నాస్తిక వాదం, సంళయవాదం

౫% వ్యాప్తి చెందవచ్చు?ో కార్యాచరణ (ప్రాధాన్యాన్ని భగవద్లీత, యోగ వాసిష్టం, జ్జానే శ్వర గీఠా రహస్యం, బంకిం ఛటర్షీ ఆనందమతం, వివేకానంద, గాంధీ, రాధాకృష్ణ లాంటి వారందరూ నొక్కిచెప్పారు. కాని ఇదంతా వేదాంత ధావాల సరిధికి లోబడే జరిగింది. మతానికీ వ్యతిరేకంగా, శాస్త్ర) జ్ఞాన ప్రాదిపదిక పై కార్యాచరణను కొన పాగించవలసిన ఆవళ్యకతను పరిశీలించవలసిన సమయం ఆసన్నమైంది.” అవి యం. యన్‌. శ్రీనివాస్‌ అభిప్రాయపడుతున్నాడు. కనుక ఆధునిక భారతీయ తత్వ వేత్త భారతీయ కాత్విక సాంపదాయంలో శాస్త్రీయ, భౌతికవాద అంకాలపై దృష్టి సారించాలి. దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ చేస్తున్నదే అది. భారతీయ పారకునికి ఏదో కొంత చెప్పగలిగిన అవకాశం లభించినందుకు నేనెంతో గర్విస్తున్నాను. పోషలిస్తు జర్మన్‌ రాజ్యమైన జర్మన్‌ ప్రజాతంత్ర రిపల్లి క్‌ పౌరుడిన్నైన నేను, భారతీయ అధ్యయనవే_త్తనుకూడా ఐనందున, జర్మన్‌ (పజ లకు, భారతదేశం అంటే, ముఖ్యంగా భారతీయ తత్వకా స్తం అంపే ఏమిటి ? అది ఎలా ఉండేది వివరించపలసి ఉంది కొన్ని దశాబ్దాలుగా, భారత దేశాన్ని, దాని నాగరికళను, దానిని గురించి ఏమీ తెలియని నా దేశ (ప్రజలకు, వారికి బాగా తెలిసిన యూరప్‌తోనూ, యూరపియన్‌ వాగరికతతోను పోల్చి, వ్యావ్యావిస్తూ వచ్చాను. ఈ పద్ధతి ద్వారా తత్వళాస్తానికి సంబంధించిన (ప్రపంచ చరి_తను (గ్రహించగలం- భారతీయ తత్వశా స్త్రసమన్యల అభివృద్ధివి తెలుసుకోవాలం కే, తత్వశా స్త్రసాధారణ చరితను గురించి బాగా పరిచయం ఉండాలి. అదే సమయంలో భారతియ తత్వ శాస్త చర్మితలోని వస్తువు, వైఖరులు, తత్వశాస్త్ర సాధారణ చరితను అపారంగా నంపద్వంతం చేస్తాయి. ఈ రెండు దృక్కోణాలు, రెండు పరిశీలనా పద్ధతులు పర స్పర సంబంధం కలిగిఉన్నాయి. పోలిక, వ్యత్యాసాలద్వారా చేపే ఈ అధ్యయసం, చైనా తాత్విక సాాప దొయాన్ని కూడా ఇముడ్చుకోవాలి. ఇది దొాలా ఖచ్చితమైన చార్మికక దృషితో చేయాలి. సామాజిక దారి్యత్రిక అభివృద్దిలో ఒకే రకమైన దశకు చెందివుంటే తప్ప, ఈ మూడు (ప్రాంతాల తత్వవేత్తల మధ్య పోలికలు, వ్యత్యాసాలు చూపే యత్నం చేయరాదు. ఇట్టి పరిశీలన లక్ష్యం, ఏ తాత్విక భావం లేక వ్యపస్థ సరైనది, ఏది కాదు అవి తీర్చు యిన్వడానికి కాదు. కాత్విక తారతమ్య పరిశీలకులు కొందరా పని చేశారు. ఈ [కింది పరిశీలనా వద్దతిని నేను సూచిస్తున్నాను. పెన పేర్కొన్న దేవీపసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ రచనలలో విశ్లేషణ చేయ బడిన విధంగా వాస్తవ పరిస్దితిలో, మనకు కావలసింది భారతీయ తాత్విక చర్మిత్రను కాలనిర్హ యం చేయటం- భాందోగ్యోసనిషత్తులోవి, ఉద్దాలక అరుణ్‌ భూతాత్మవాదం భారతీయ తత్వశాస్తాసికి (ప్రారంభం అవి నా అభిప్రాయం. అతని భౌతికవాదం

నం

చాలా (ప్రాధమికమైన దై నస్సటిక దేవీవపాద్‌ తన లోకాయత (గంఠంలో వరిం చిన, చర్విత పూర్వ ఐహిక దృష్తికి తోలి రూపకల్పన. గణ సమాజ దశకు ఇది చిహ్నం. ఇనుపయుగంలో (్రవేశించిన భారతీయ రాజ్యాలు ఏర్పగ్‌న (కీ. పహ 8600లో ఉద్దాలకుడు జీవించాడు. అతని భౌతికవాదానికి వ్యతిరేకంగ్యా యాజ్ఞ వల్కు్యుడు. అతి (పాచీనమైన భారతీయ లావవాదాన్ని, కర్మ సంస్కార, మోక్ష భావాలతోపాటు రూపొందించాడు ఈ విధంగా ఈ రెండు (ప్రధాన తాత్విక ధోరణుల మధ్య పోరాటం (ప్రారంభమయింది.

ఆ తర్వాత కాలంలో, బుద్దుని కాలంనుండి అనగా శీ పూ 500 నుండి క్రీ పూ. 880) లో యావత్‌ ఉత్తరాదికి వ్యా ప్తిచెందిన మొట్టమొదటి సందరాజ్యం ఏర్సడేవరకు, కర్క సిద్దాంతానికి అనుకూల, (సతికూల ధోరణులన్నీ వేర్వేరు వాదా లుగా రూపొందాయి. తాత్విక సిద్ధాంతాలుగా అప్పటికి రూపొందబేచు. బుద్దుడు అనిత్య, అనా త్త వాదాలను, ముఖ్యంగా 12 నినాదాలను బోధించాడు. భౌతిక వాదులు ఉచ్చేదవాదం, భూత, యగృచ్చ, స్వభావ వాదాలను, నంశయవాదులు అజ్జేయ వాదాన్ని, కర్యవాదులు, ముఖ్యంగా మక్కలి ఘోషాల్‌ కాల లేక నియతి వాదాన్ని వోధించారు. ఈ కాలంలోని ఆరుగురు తత్వవే త్తలను గురించి దీఘనికాయం (2) ధ్రసావించింది.. వారిలో అయిదుగురు అజాత శకుని నిరంకుశ విధానాన్ని దిలపర చేందకు పొకులు కనిపెట్టారు. శైనులు మామే ఈ సమన్యను పక్కకు పెట్టి అన్ని బంధనాలనుండి స్వేచ్చను సాదించే వైరాగ్యాన్ని బోధించారు జైనుల శూస్యగాధలో, ఇలాంటిదే ఒక సందర్భంలో, సాధారణ రూపంతో మానవుని బంధ నాన్ని ముఖ్యంగా బానిసల బింధనాన్ని పై తత్వవేత్తలు నమర్డించారు అయితే జైన (గ్రంథక ర మ్మాతం ఆ సని చేయబేదుం దీఘనికాయం మొదటి భాగంలో, ఆనాటి వాదాలని్నైటినీ 82 తాత్విక వాదాలుగా. ఒక బౌొద్దుడు వర్గీకరించాడు. శ్వేతాశ్వేతర ఉఊసనిషత్‌ (1 లి లో ఇటి వాదాల ోడీకరణ 'పేర్కొనదిడ్డది. కొని దాంతోపాటు ఉనని షత్కారులు, ఒక రకమెన (పాచీన వేదాంతాన్ని బోధించారు. దీవి సారమేమిటో మనకు ఇప్పటికీ తెలియదు: ఆదిమ జై నం, సాంఖ్య, యోగ, మీమాంసల విషయం లోనూ ఇదే వర్తిస్తుంది. సొంఖ్యానికిగల ఒక పునాది, దేవతలు, దేవేరులకు సందిం ధించిన గణ పురాణ గాధలని, లోకొాయకలో దేపీపసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ ఇదివరకే విరూపించాడు. గణ పూజారుల ఇం(ద్రజాలంలో యోగానికి పునాదులున్నాయి భార తీయ తత్వశాస్త్రంలో బౌద్దులు దీన్ని 'వవేళపెట్టారు. మహాబోరి గాధలో చెప్ప బడిన “సంసారాన్ని నిరూపించేందుకై. వారిలా చేశారు. జెనావికి కొంత పునాది గణాల (ప్రకృతి ఉపాసనలో ఉన్నది. ఈశ్వరవాదం ఒక రూపంలో (ప్రాచీన శ్రైవంతో సంవింధం కలిగివుంది. ఈ శైవం సింధుపదీ నాగరికతలో వున్నట్లు రుజువైంది. ఈ వాదాలు, ఎలా, ఎస్పుడు, ఎక్కడ రూపొందాయో ఇన్పటికీ స్పష్టంగాలేదు. చరి

నని! కారుడు ఒక విషమాన్ని నొక్కే చెవుడం అవసరం. చాలావరకు భారతీయ తత్వ శాస్త్ర పునాదులు వేదాలకు వెలుపల వున్నాయనేదే ఆ అంశం. సాయ్యనదాయకటోధన లకు ఇది విరుద్ధం. పాణిని, హెలియోడోరస్‌ విరూపించినట్లు ఆస్తికవాదం, ఆ తర్వాత దశలో మ్మాతమే (సముఖపాాత్ర వహించింది.

ఆ తర్వాత దశలో. భారతీయ తాత్విక ధోరణులు (క్రమదిద్దమైనాయి. శ్రాహ్మాణ శాఖకు చెందినవానిలో అత్యంత (ప్రాచీనం సాంఖ్యం. ఇది సంపాతల కలానికి అనేక రూపాలను ధరించింది. మీమాంస, వేదాంత, వైశేషిక, న్యాయ, యోగసూ్యత్రాలు, ఆ వాదనల త్రమబిద్దమైన రూపకల్పనకు తార్కాణాలు. సూత్రాలకు పూర్వమే వున్న ఈ వాదాలను పునర్నిర్మించటారికి పతంజలి మహాభాష్యం, మహో భారతం, , చరకసంహితలలోని అంశాలు తోడ్పడతాయి. ఈక్వరవాదం తర్వాత కాలంలో రూపొందింది. కనుకనే, హీసయాన బౌడ్డం, జైనం, మీమాంస, సాఎఖ్యా లలో దావికి చోటు లభించలేదు. పై పెచ్చు ఈ వాదాలు ఈశ్వర భావానికి వ్యతిశే కంగా పోరొడాయి. కొగా, సనంహితల కాలంనాటికి. సాంఖ్య, యోగాలలోమా, కొన్ని వేదాంత శాఖలలోను, న్యాయ వై ఫేషికంలోను ఈశ్వరవాదం అధికాధికప్వాత వహించింది. ఈ అంశాన్ని దేవ్యీపసాద్‌ చటోపాధ్యాయ విరూపించాడు-

॥ ప్యూడల్‌ యుగం (ప్రారంభం కావటంతో, భారతీయ తక్వళా స్త్రంలో భాష్య యుగం _అనగా పాండితీప్రకర్షయుగం- మొదలైంది, ఆధునిక కాలంవరకు ఇది కొనసాగింది. ఇందులో ఉప విభాగాలున్నాయి నివరా౭లోకివెళ్ళి కొల(కమాన్ని నిర్ణయించడంలో ఇద్బింది ఎల్లప్పుడూ ఉన్నదే- దశల విభజనను వెంటనే చేయ టానికి ఇది (వరాన ఆటంకంగా ఉంది.

ఈ దశలను ఎంతగా మనం నిర్తయిస్తామో, అంతగా ఒక విషయం స్పష్ట మౌతుంది. భారతదేశంలో నై తం, ఇకిరచోబ్లవలెనే కాత్విక అభివృద్ది, సామాజిక పరిణామంతో ముడివడి ఉంది- ఒక్క. ఉదాహరణ చూదాం, గణ సమాజ కాలంలో (ప్రపంచం విరంతరం వై రుధ్యాలమధ్య పయనించే ఒక లౌతిక వాస్తవమనే భావన (రాట, పగలు, (గిష్మం, శీతాకాలం పౌరాణిక (ప్రపంచ చరిత రూపంలో న్యక్త మెంది. ఉదాహరణకు, ఇండో యూరపియన్ల లోను, ఉత్తర అమెరికన్స లోన, 'దేవ దానవ యుద్దగాధలు ఇందుకు తార్కాణం. మకం అనే భావం, ఉద్దాలక అరుణి (ప్రతిపాదించిన, సత్‌, పరిణామశీలం (వికారం)అనే భావానికి ప్రాథమిక పునాది. అతవికి వ్యతిరేకంగా యాజ్జవల్కు్య్యడు, వత్‌ చలనరహికమెన ,బహ్మా అన్నాడు. బుద్ధుడు అవిత్యః అనాత్త్‌ వాదాన్ని, భౌతికవాద్తనక & ఫేస్‌ మోచ్చికవాదానికి మధ్యేమార్గంగా (ప్రతిపాదించాడు. అంతవరకు “హెగేరియన్‌ా ఛాషన్నల్మైసాప్రూర్య పక్షం, (ప్రతిపక్షం మొదలె నవాటిం అన్నయింసవచ్చు., కవి తది చాలద్మ్యూుద్దుడు

నా ం, ఆలా "శ జ ఆట రిచా 5 కదనే (| సో క. ఎన్మటో గో

౫న!!! ఒక స త్యేక చారితక పరిస్తితులలో శన సిద్ధాంశాన్ని బోధించటం ఎందుకు జరి గింది * దేవీప్రసాద్‌ విరూపించినట్లు అతని గణము, ఆ గణంలోని పెత్తందారీ వర్గము (సమాదంలో ఉన్న కొలం. అంతేకాదు, లిచావీలుకూడా అదే _పమాదంలో పడటాన్ని బుద్దుడు స్వయంగా గమనించినట్టు “మహో పరినిర్వాణ సూతం తెలియ జేస్తున్నది. అప్పుడస్పుడే తల ఎళ్తుతున్న బానిన వ్యవస్థ నిరంకుళత్వంలో పీడితవర్ల బాధలకు బుద్దుడు అర్హ హృదయుడైనాడు. ఈ బాధలను స్టితి గకలుగా వ్యాఖ్యా నించాడుః తస తాత్విక సరిభాషా పూర్వక ఆలోచనలో (ప్రాచీనమైన గణసమాజ మత భావాన్ని పునరుద్ధరించాడు. టీస్‌, చైనాలవైపు మనం చూసినట్లయితే, ఇనుసయుగం అక్కడ (ప్రారంభ మైన అదే కాలులో, 'ధేల్స్‌ తదితర అయోనియన్‌ తత్వవేత్తల భూతాత్మవాదం తల ఎత్తింది. ఇది ఉద్దాలక అరుణీ వొదంతో పోలినది. పిమ్మట, గతిని నిరాకరించిన ఎలియాటిక్స్‌ తలఎత్తారు. పాత గణ సమాజం ధ్వంసమైన మీదట, గీస్‌లో హెరా క్హిటస్‌, చైనాలో లావోపే, దాదాపు అదే రకప్ప సిద్ధాంతాలను రూపొందించారు. నిరంతర గతి, భావన్య (ప్రాథమిక గతి తర్కం, బున్ధునిలో ఉన్నట్లు వీరిలోనూ ఉన్నాయి. ఈ వివరాలన్నిటినీ అధ్యయనంచే పే స్యత్రాన్నాకదాన్ని నేను తయారు చేస్తున్నాను. హెరాక్సిటస్‌, లావోపేలు కూడా, తమ కాలంలో శధిలమౌొతున్న (పాచీన రాజ్య ప్యపస్థలను చూశారు... స్వేచ్భ, (పజాతం్యత్ర జీవిక అవశేషాలు కలిగిన గణ వ్యవస్టలపట్ల వ్యామోహంతో గతంలోకి చూశారు. (ప్రాచీన భారత 'చేళంలో వలెనే (గీస్‌లో మొదట్లో తాత్విక సిద్దాంకాలేవీ రూపొందలేదు. చాలాకాలం తర్వాత, ఎపిక్యూరియన్లు, స్టోయికులు, పెరిపాటిటిక్కులు మొదలైన వారు తల ఎ త్రారు. వీరు లోకాయత దర్శనాన్ని పోలినవారు. యూరప్పలో పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ తల ఎశ్రేవరకూ, ఈ వాదనలు, యూరపు తాత్విక సాంప్రదాయంలో భాగంగా వున్నాయి. భారతదేశంలోను ఇలాగే జరిగింది. కనుకనే వె శ్రేషికుల పదా ర్హానికి అరిస్టాటిల్‌ కాటిగరీలకు, న్యాయంలోని అనుమానాలకు, అరిస్టాటిల్‌ సిలజి పాలకు, ఆశ్చర్యకరమైన పోలిక ఊందిం ఒకేంకమైన సరిణామాలు జరిగి ఉండబళే ఈ పోలికలు ఏర్పడ్డాయి. భారతీయ తత్వళా స్త్రంపె కీస్‌ తాత్విక (పభావం అనే వాదనను ఆమోదించ నక్కూరలేదు. పతంజలి మహాభాష్యంలోని, (ద్రవ్య, గుణ్యకియ భావాలనుండి పదార్దం రూపొందగళదు. (ప్రాచీన భారత దేశంలోని, వాదనావిద్యనుండీ న్యాయభావనలు ఆఏర్భవించవచ్చు. భారతీయ యూరపియన్‌ పాండితీ చర్చల పోలిక లసు ఇదివరకే సూచించటం జరిగింది. భారతదేశం తన సాంప్రదాయం నుండి తన తత్వశళాస్తాాన్ని నేడు రూపొం చించుకోవలసి ఉంది. వర్గాలున్నంతవరకు, వర్గ పోరాటం భారతదేశంలో కొనసొగి నంతవరకు, రెండు (ప్రధాన తాత్విక రోరణులైన, లౌతికవాదం, భావ వాదాలు సర

ఇని[11

స్పరం నంఘర్తిస్తూనే ఉంటాయి. వేదాంతాన్ని పునర్నిర్వచసం చేస్తూ భావ వాడలు తృప్తిసడతారు.. భౌతిక వాదులు దేపీీనసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయలాగా ముందుకు పాగుశారు. వర్ష పోరాటంలో విజయం పొందటానికి అత్యవసరమైన భారతీయ గతి తార్కిక భౌతికవాదావ్ని నిర్మిస్తారు. సోషలిస్టు జర్మన్‌ భారత అధ్యయన వేత్తనైన నేను, భారతీయ కాత్విక చర్నిత పునర్నిర్మాణంలో చాలా సరిమితంగా మామే తోడ్పడగలను. తాత్విక చరి్యతను గురించి సాధ్యమైనంత వివరమైన, ఖచ్చితమైన సాధారణచి[శ్రాన్ని రూపొందించేందుకుగాను, భారతీయ, భారతీయేకర చరిత్రకారుల మధ్య తర్వవే త్తల మధ్య (క్రమదిద్ధమైన సహకారం అవసరమని నేను (ప్రతిపాదించ దలచుచున్నాను

1002, మార్చి 12. వాలర్‌ రూబెన్‌*

లు ల ఈ పొఫెసర్‌ రూబెన్‌ తస $2 వ ఏట 1082 డివెంబకులో మరణిందారు. 2

1. భారతీయ తత్వశాస్తాభివృద్ధి ఎం ఖ ఐరోపా తత్వళొష్రం దాని చరిితకారులచేత సమీక్షింసబడిన రీతిలో భార తీయ తత్వశావ్ర సమీక్ష ఒక వేళ సాధ్యమైనస్సటికీ కష్తంగా నే ఉంటుంది. దాని అఖి వృద్దిలో వున్న లక్షణ విశేషమే అది అలా ఉండటానికి చాలావరకు కారణం- ఐరోపాలో తరచూ తత్వశాస్త్రాన్ని పరిణమింపచేస్తూ, దాన్ని నిత్యనూతనంగా విమర్శిస్తూ, ఇనుమడించిస ఉత్సాహంతో వారి పూర్వీకులను నిరాకరిస్తూ, ఒక చింత కుని తర్వోత మరొకరు వచ్చారు. భారత దేశంలో అనేక (సత్యామ్నాయ తాత్విక దృక్పరాలకు ఉనికి అతి ప్రాచీన కాలంలోనే వున్నది. తర్వాత జరిగిన దార్శనిక కార్యకలాసమంతా, కనీసం ఉద్దేశంలో నెనొ, ఈ మౌలికభావాల అభినృద్దికె జరి గింది. ఒకరి తర్వాత మరొకరు దార్శనికులు వచ్చారేకాని. మౌలికంగా (కొత్త దర్శనాన్ని ఇవ్వడానికి మాత్రం కాదు. ,పతివారు ఏదో ఒక (ప్రాచీన దర్శనానికి (వతీవిధులుగా వుండి, దానిని రక్షించగోరి దానివి తిరిగి తర్కంబిద్దంచేసి, ఆ పూర్వీ కుల వాదాలను పటిష్టం చేయాలనుకున్నారు. అంతేకాని వాటిలోని దోషాలను సట్లుకో డానికి మ్యాతం 1పయత్నించలేదు. నంక్ష్మిప్తంగా చెవితే, అనేకమైన (పత్యా మ్నాయ దర్శనాలు అభివృద్ది చెందాయి. లేదా (ప్రొఫెసర్‌ దాస్‌గుస్త చెప్పినట్టుగా “వాటి రూపాలు ఒక్రేరీతిలో ఉండిపోయినాయి. *కే ఇదంతా దార్శనిక దృకఎథాలకు సగతిశీలమైన ఒక సొందికను ఇచ్చిందనీ, భారతీయ దర్శన శాన్హం వైవిధ్యంలో కోలోోయివుంకటే గాఢత్వం పెంపొం దించుకోవటం ద్వారా ఆ కొరత తీరిందని భావించటం జరిగింది. ౩ ఇందులో ఏ మాతం సత్యమున్నప్పటికి అప్పుడున్న పరిస్టితి అంతా భావస్టభనను సూవిస్తుంది. కొత్తగా వచ్చిన చింతకుల పై అనుల్లంఘనీయ మైన అధికారాన్ని పాత ఆలోచనలు కళిగివున్నందున, వెనుకటి తాత్వికులు చేసిన వివరణలకు నూతన (ప్రతినిధులు బద్ధులెనందున వారు ఎప్పుడూ ఎవరినీ ఎదిరించటేదు. & ఆలోచనల్లో మార్పులు జరగ డాన్ని అంగీకరించినప్పటికీ, అవి తరము జరిగినప్పటికీ అవన్ని మార్పులేని విస్తృత మైన ఒక విర్మాణ పరిధిలోనే జరిగాయి వాటి మర్మ రహస్యమంకా నూర్చుచెందని సాంఘిక ఆర్థిక పరిస్థితుల్లోనే ఉన్నది. "గతంలో భారత దేశపు రాజకీయ వ్యవస్త మారుతున్నట్లు కవిపించినప్పటికినీ, దాని సాంఘిక పరిస్థితులు, అతి (ప్రాచీనకాలం నుండీ 18 వ శతాద్దింలోని మొదట్‌ దళాద్దం వరకు ఏవిధమైన మాద్సును చెంద కుండా ఉన్నాయని మార్క్‌ సూచించినాడు. * సంఘంలోని ఆర్థిక మూలకాల

26 భారతీయ తత్వశాస్త్రం నిర్యాణం రాజకీయ అంబరంలోని ఉది క్తతమైన మేఘాలకు ఎప్పుడూ దూరంగా వుంటూ వచ్చింది.

అటువంటి పరిసికులు సాహసోపేతమెన నూతన భావాలను తగినంతగా అభి మావించలేవు అంతేగోక, (ప్రకృతిని గానీ, ప్రకృతిలో మానవునికి గల స్థానార్ని గురించి కొని నూతనంగా తెలుసుకోగలందుల 3 చింతకులకు (సోత్సాహాన్నివ్వలేవు. యదార్ధంగా చూచినట్లయితే సాధారణ జీవన సతి ఒకే రీతిలో ఉన్నది పర్ణాశమ ధర్మాలు ఎవరి వృత్తి ఎలావు డారో నిర్యచించినందున, ఎవరి కర్మానుసారం వారి సుఖ దుఃభాలుంటాయని, అధికులను గురించి అధములు అసూయపడకూడదని కర్మ సిద్ధాంతం చెప్పటం వలన జననమూహ సాధారణస్థితిలో మార్పుండేదికాదు. మానవు9 ళక్రికీ, మానవు? జ్ఞానానికీ ఆత్యంత నన్నిహిత సంబంధమున్నదని 6, ఆ కెండూ ఒకకేనని చెబుతూ, మానవమనోభివృద్ది, మానవ స్థితిగతులూ రెండూ ఒకేననీ?__ ఈ విషయం పెసూ(త్రంనుంజే వస్తుండని బేవన్‌ చెపిఎనాడు. ఏది ఎలాఉన్నా, ఏ _పసంచంలో అయతే. తాను వివసిస్తునో ఇతో, ఆ (ప్రపంచాన్ని అర్థం జేసుకొని, దానిని స్వాధీన పరచుకోడాని త్రై తోడ్పడి, ఉత్స ్రిరి పెంచే సాధనాల్లో కొట్టవచ్చిసట్లు కనిపించే సృజనాత్మక మైన మార్పులు శతాన్హాంనుంచీ భారత దేశంలో లేఖ. మన ' దార్శనికవాజ్యయంతో వేవ్యూతం పరిచయమున్నవ్నారైనా పూర్వీకుల మనోపరిధి విస్తృతి? ఊహించవచ్చు. సునిశితమైన వాదనలను విరూపించటంలో కూడా వారు ఘటిపటాదుల మీదనే ఆధారపడేవారు. వీటి పరిధి? దాటిపోలేదు

ఇటువంటి పరిస్టికుల్లో దార్శనిక కార్యకలాపాల స్టాయిని పొందిన భావొలు ఇంతకుపూర్వమే నిర్ణయింపబడిన ఆలోచనా చటటాల్లో ఉన్నందున తర్వాత వచ్చిన దార్శనికులు కావాలనే వాటిని వదిపెట్లలేదు. అఎపే అత్యంత (ప్రతిభ కలిగిన ఏఒక్కం దార్శనికుడు బేడనీ కొదు; కొత్తగా రూపకల్పన చేయబడింది ఏదీ లేదనీ కొదు. అయితే, ఎవ్వరూ తమ (ప్రత్యేక న్య క్రిత్వాన్ని కొవాలని (ఫకటించుకోలేదు. దార్శనిక సాం్యనదాయం కూడా ఎవరినీ అంగీకరించలేదు. ఒక దార్శనికుడు ఒక పాత దృకథాన్ని విపరిస్తున్నస్పటికీ మరొక నూతనమైన అర్జాన్ని అందులో (వ్రవేళపెట్టి, ఆది ప్రాచీన జ్రానంలోనే సూక్ష్మంగా ఉన్నదనీ, తాను దావికి (ప్రతి విధి యెనందున దానికొ త అరాన్ని తాను దిహికతం చేయబం మొతమే జరిగిందని చెప్పేవాడు. త ॥; సే

2. తాత్విక సాహిత్యం ఈ దర్శనాలకు ఆధారమైన (గంథాలు సాధారణంగా *“సూ[త' రూపంలో ఉన్నాయి. ఈ సూ్యత్రాం జ్ఞాపకానికి సహాయపడే వాక్యాల రూసంలోనూ అర్జవాక్యొల రూసంలోన్సు కొన్ని సందర్భాల్లో వాక్యాలకు బదులు విడివిడిగా మాట౨ రూపం లోను ఉన్నాయి తర్వాత వచ్చిన దార్శనిక రచనల పద్ధతంఠా పీటిపె భాష్యాలను (వాయడంలోనూ, లేదా భాష్యానికి భాష్యంగా. టీకలను (వాయడంలోను ఉండేది కొన్ని దర్శనాలపె పద్య (గ్రంథాలు కూడా వున్నాయి. వాటిని “కొరికలు” అంటారు. అప్పుడస్పుడు ఏమర్శనా దృష్టితో (వ్రాయబడిన కొన్ని (గంథాలను "వా ర్థికలు” అంటారు. కౌల్యక్రమేణ పద్య గద్యాల్లో స్వతంలంగా (వ్రాయబడిన ఉద్గ్యంథాలు అనేకం వచ్చాయి అయితే దర్శనాలన్నింటికీ సూత (గ్రంథాలు జ్ఞాసకోశంగా వుండేవి. జైన బౌద్ధులకు ఇటువంటి సూ్యకాలు లేకపోయినా వాఎుకూడా ఈ దార్శ నిక రచనా పద్ధతినే వారి స్వంత పద్దతిలో అనునరించారు. విభిన్నమైన సూ్యక్రాలకు రకరకాలైన రచయిత లున్నారని సొంపదాయం చెప్పినప్పటికినీ, మన దృష్పిలో వీరు కేవలం నామమ్యాకులే. వీరిని గురించి కథలు, గాధలు అనేకం ఉన్నప్పటిక్రీ, చార్మితక మసిపించుకోదడే విషయం అందులో ఏమీ లేదు ఉదాహరణకు, _వెశేషిక దర్శన స్యూత (గ్రంథాన్ని 'కణభక్ష' లేక * కణ భుజ్‌” (అణువులను తినువాడు) అను మరో పేరుగల కణాదుడు (వాశాడన్నారు. రైతులు తమ సంటను పొలాలనుంచిి ఇండ్లకు తీసుకొని వెళ్ళగా పొలాల్లో పడిపున్న గెంజలను ఏరుకొని తినటంవలన ఏర్పడిన కణాదుని మిషను విరూపించే ఉద్దేశంతో సౌం్యప్రదాయం అతన్ని అలా వ్యవహరించింది. కొని అతను చెపిన అణుసిద్ధాంత ద్శష్యా కణాదువి వెక్కిరించడావికై ఈమాట ఉపయోగించారని ఆధునిక విద్వాం సులు భావిస్తున్నారు కె ్చఈ దర్శనమం పే గిట్టవి ఆస్తిక సంఘాల్లో బహుశ ఈ దర్శనాన్ని ఆలా పిలిచి ఉండేవారు. ఇతనికి ఉన్న మరోపేరు కూడా చాలా ఆసక్తి కరంగా ఉంటుంది. ఇహుశ అతని ఆసలు పేరు అదేనేమోః ఆ పేరు “ఉలూక'& (గుడ్లగూబ. దాన్ని గురించి కూడా సొంపదాయం ఈ విధంగా చెబుతుంది. పూర్వ కాలంలో ఒకానొకప్పుడు ఒక నుహర్డి ఉండేవాడు. ఆయన శివుని అన్ముగహోాన్ని పొందటా౨తై గొప్ప తపస్సు చేయగా. శివుడు గుడ్తగూది రూపంలో వచ్చి అణు దర్శనాన్ని టోధించినట్లు కథ ఉన్నది. దర్శన జ్ఞానాన్ని బోధించడానిక్షై భగవంతుడు అసాధారణ మైన ఇటుసంటి రూపాన్ని ఎందుకు ధరించవలె? ఈ (ప్రశ్నకు ఎటువంటి సమాధానం లేదు, అంతేగాక

ల! భారతీయ తత్వశాస్త్రం ఆధునిక విద్వాంసులగు కుస్పస్వామిశొస్త్రి, గార్సె* మొదలయినవారూ, తరువాత వచ్చిన వై శేషికులే బహుళ భగవంతుని ఆ దర్శనంలో (ప్రవేశ పెట్టినప్పటికీ, వై శేషిక సూక్రాలు భగనంతుని గురించి తటస్థంగా ఉన్నందున, కణాదుని నాస్తికు డన్నారు. అటువంటస్పుడు విచ్శితమైన ఈ పేరు ఏ భావార్జాన్నిస్తుంది! గుడ్తగూది ఏధీనా చిహ్నామైనందున, ఆ దేశ దర్శన శాస్త్రంమీద దానిము.ద్ర ఉన్నందున, వై. "ఫేషిక దర్శనం (గీకుల్పపభావానికి లోనయిందనటానికి ఇ దే నిదర్శనమని రాహుల్‌ సొంకృళ్యా యని భావించారు. ఆ విధంగా ఇది జొలూక దర్శనమని స్యవహరింపవబడుతూ వచ్చింది. అయితే ఇదంతా (యానతో కూడిన అర్థాన్ని కల్సించినట్లున్నది తులనాత్మక మానవశాష్త్ర దృష్ట్యా ఉలూక శబ్దంలో 6 (ప్రాచీనమైన టోబమిక్‌ తెగలను చూడటం సాధ్య మైనందున ఇప్పటికీ ఈ దేశంలో ఉన్న గో(శాలనుబట్టి కణాదుడు ఈ తెగకు చెందినవాడని చెప్పవచ్చు. అతి దీర్తకాలం నుంచీ పెరుగుతూ వస్తున్న భారతీయ సంస్కృతిలో పాత భావాలు, (ప్రోచీన సంస్తలు కొనసాగుతున్నాయని చెప్పడానికి ఇది ఒక దృష్టాంతం మాత మేం

వైశేషిక దర్శనకారుడనబడే కణాదువి గురించికొవి లేదా ఉలూకున్ని గురించి కావి మనకు ఇంతే తెలుస్తున్నది. ఇకర దర్శనాలను స్థాపించిన వారివి గురించి అందిన సమాచారం కూడా ఏమంత బాగాలేదు. మహాసము_దాలవంటి ఈ అ శ్చికాల మధ్య చార్మితక యథార్జంగా శ్రీ. పూ 480 లో మరణించిన బుద్దుడు బౌద్దమత యథార్థస్థాసకుడుగా తెలుస్తున్నది. అయితే సరళమైన బుద్దుని బోధనలకు, బౌద్ధ దర్శనంగా వ్యవహరింపబడి తర్వాత వచ్చిన బౌడ్డ దార్శనికులు చేసిన బోధన లకు మధ్యలో వున్న కాల వ్యత్యాసం పరిశీలించవలసిన విషయంఎగానే ఉన్నది

ఇతర సూత (గంథాలవలె వైశేషిక సూతాల కౌలం కూడా కేవలం ఊహా జన్యమే కౌదిట్టి,. దాని కౌలాన్ని విర్ణయించడంలో ఆధునిక విద్వాంసులు భిన్నాభి (పాయాలను కలిగి వున్నారు. ఈ (పళ్నలో ఉండే లోతుపాతుల్లోకి ఫోకుండా సామాన్యాన క్రిని కలిగి ఉన్న కొన్ని విషయాలను చూద్దాం:

1. షెర్‌బాట్క్స్సీ చెప్పినట్లుగా “కొన్ని సూ్యత(గంథాలు పరవ్వర పరిచయాన్ని (ప్రదర్శిస్తాయి. మొత్తంమీద దార్శనిక సూత్రాలు ధ్వనించిన రీతి, అవి సాగిన తీరు అన్నీ ఒకే వాజ్యియ యుగంలో ఉత్పన్నమయి ఉండవలెనవి చెప్పవచ్చు ” అయితే మనకు ఇప్పుడు లభ్యమవుతున్న సాంఖ్య నూకలు కృ్యతిమంగానూ, చాలా ఆలశ్యం గానూ ఉత్పన్నమైనందున అవి డినికి అపవాదాలుగొ ఉంటాయి.

శి ఏ వాజ్యయ యుగంలో ఈ సూూత్యగంథాలు ఉక్సన్నమయబినామయో, ఆ యుగం క్రీ శ. 808 లేక 440 సంవత్చరాఐ తర్వాత మాతం కొదు. ఈ విష యంలో ఆధువిక విద్వాంనుల్లో చాలామంది. ఏకాధిప్రాయూన్న కలిగి ఉన్నప్పటికీ కొందరుమ్యూతం ఇంకొ వీటిని (ప్రాచీన కాలం నాటివని భావించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 29

శి. (ప్రస్తుతం వాటికి ఊన్న న్యూశ్రాకృతిని అవి ఎప్పుడు దాల్చినస్పటికినీ ఈ భావాలు సూ(శ్రాకృతిని పొందకముందు అనేక రకాలైన చర్చలకు లోనై చివరకు ఈ సుక్షప్తాకృతిని దాల్చినందున అవి దర్శన స్వరూపాన్ని పొందని దశ ఈ కౌలా వికి ముండేఉండవతె. ఏడి ఎలాఉన్నా అతి (ప్రాచీన కాలంలోనే, అంటే, (గ్రీకు దేశంలోనూ, చైనాకి దేశంలోనూ తా త్వికాలోచనలు జరుగుళున్న కాలానికి సమ కాలంలో నే, ఆశ్చర్యకరమైన అనేకమైన విరుద్ధమైన సిద్ధాంతాలు భారత దేశంలో ఉద్భవించాయసని చెప్పడానికి స్పస్టంగా ఆధారాలు తగినన్ని ఉన్నాయి. లేదా *షెర్‌ బొట్కీబ్బ. చెప్పినట్లు... కీ. పూ, 805 శరొబ్దాల కాలంలో బుద్ధునికి పూర్వమే దార్శనిక భావాలతో భారతదేశం ఉడికిపో తుండేది. రకరకాల న భావాలు, దర్శనాలు అంకురించి రకరకాలైన పజలమధ్య (ప్రచారాన్ని పొందినాయి” 9 అయితే చాల వరకు ఇవన్నీ పీజరూపంలో నే ఉన్నందున వాటికి గొపు భవిష్యత్తు లేకపోయింది. కాని కొన్ని కేనలం అలానే లేనందువలన అవి మాత్రమే (ప్రముఖ భారతీయ దర్శ నాలుగా అభివృద్ది చెందినాయి.

3. (పాచీన విశ్వాసాల అవశేషాలం

మన చరిత్ర (ప్రాథమిక దశలో అటువంటి భిన్న దృక్పథాలు ఏర్పడటానికి ఏమి తోడ్చడిందనే విషయాన్ని ఇంతవరకు ఖచ్చితంగా తెలుసుకోలేకుండా ఉన్నాం. భారతీయ దర్శన శాస్త్రంలో ఉన్న విలక్షణాన్ని అర్జం చేసుకోవడానికి పైన చెప్పన విషయాలు చాలావరకు శోడ్చడుతాయి. కొన్ని విర్షిష కాత్విక దోరణులు అభివృద్ది చెందటమే. అంతిను విశ్లేషణలో భారతీయ తత్వశాస్త్రాభివృద్ధిలో (ప్రత్యేకత. అతిప్రాచీన కోలంలోనే ఈ దర్శనాలు పుట్టినట్లు ఆధారాలున్నందువలన పూర్వకాలం లోనే ఇవి పటిషతను పొందిసందువలన, అవి ఎంత ఆదిమమైనప్పటికివి, ఎంత వికారంగా ఉన్నప్పటికిని, కొన్ని ఆదర్శాలను, విశ్వాసాలను అనివార్యంగా భారతీయ తత్వశాస్త్రం తనలో ఇముడ్చుకోవలసి వచ్చింది మత సమ్మకొలనుంచి, పురాణ కల్పిత పూహాగొనాలనుంచి, కర్మకొండను అచరించడం నుంచి మసన దార్శనిక ఆలోచన అసంపూరమెన విముక్తిని పొందడాన్ని పె విషయమే వివరిస్తుంది. అయితే, ఆళ్ళర్యాన్ని కలిగిచేటట్లుగా ఈ దర్శనాలన్నీ వీశేషమైన తార్కిక పటిమతోను, ద్వంద్వతర్క-ంచేతను సమర్థింపబడి ఒకే కాలంలో జీవించగలిగినాయి. క్రేవలం ఐరోపా సాం్యవ్రదాయంతో శే పరిచయమున్నవారికి ఈ విలక్షణం అంత త్వరగా అర్హం కొదు. (గీకు దేశంలో (ప్రథమ తాత్త్వికుడైన ధేళ్చ్‌తో (ప్రారంభమై 'పాచీన గాథలనుండి విముక్తిని పొందడాన్నే ఐరోపా తత్త్వళాస్త్రారంభంగా భావిస్తారు. సాచీన బావిలోనియనుల జగత్‌ నృష్టిశా స (ప్రకొరం మార్చక్‌ ఆనే దేవుని ఆజ్ఞ వలన [ప్రపంచం అంతా నీటిచే సృజింపబడీనెది. కాని___

“ధేల్సొ చేసిందంతా మార్దుక్‌ను వడలివేయడమే. అంతా జలమయనువి అతనూ చెప్పినాడు. న్నైలునది లీలడం వలన డెల్హా (ప్రాంకం ఎలా ఏర్పడిందో అదేవిధంగా సహజ [వ్రట్రాయ ద్వారా సీటినుంచి భూమి మొదలగునవి అన్నీ ఏర్పడినా యన్నాడు. దేవుళ్ళను నదలివేసి అనుభవంలోనూ, పరిశీలనకు అందే వాటిలోనూ ఉన్న అనేకమైన విషయాలను సుసంఘటిత పరచడం (పశంసాయుతమైన ఆరంభమే అవుతుంది 3

ఇంత సునిశిత మైనదేదీ కూడా భారతీయ దర్శన శాస్త్రంలో సంభవించలేదు. సాధారణంగా చెబితే, దేవతలను వదలివేయడానికికాని, సాంప్రదాయ విళ్వాసాల (ప్రపంచంలో నుండి బయటపడడానికి కొని మన దార్శనికులు అన కిని చూసలేదు- లోకాయతులు మ్యాతమే దీనికి థిన్నంగా ఉన్నారు. (ప్రత్యక్ష (పమాణాన్నే జ్ఞాన

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ కి!

సాధనంగా అంగీకరిస్తూ, (శుతి (వమాణాన్ని నిరాకరిస్తూ, ఇతరుల్లో ఉన్న బుద్ది మాంద్యాన్ని, మూఢవిశ్వాసాలను మాత్రమే వీరు హేళన చేయగలిగారు. ఐనప్పటీ కిసీ, ప్రాచీన భారతీయ దర్శనకారుల్లో ఆధిక సంఖ్యాకులు అంధ విశ్వాసాల పునాదు లను కదల్పివేయడానికి ఉత్సాహాన్ని చూపరేదు. అయితే, బొబిలోనియన్‌ జగర్‌ సృష్టి ళాస్రజ్జులవలె వీరి బుద్ధి వికాసం నిలిచిపోనూ లేదు. బానీలోవియనులు కేవలం మార్జుక్ర దేవతరిను మ్మాతమే కలిగి ఉన్నారు. కాగా, తాత్త్విక శిఖర్వాగా లను మన దార్శనికులు చేరినస్పటికినీ, సాంప్రదాయ విద్యలకు, అంధవిళ్వాసాలకు వారి మనస్సులో ఓర్పుతో తావిచ్చినారు. మరోరకంగా చెవితే, ఆదిమ విశ్వాసాలు, అభివృద్ధి చెందిన దర్శనకాన్త్రం _ ఈ రెండూ కలసి ఇక్కడ జీవించినాయి. ఈ సహజీవనం ఇక్కడ విజంగా అనివార్యమయింది. తర్వాత వచ్చిన దార్శనికులు తాత్త్వికంగా ఎంత (వ్రజ్ఞావంతులై నప్పటికినీ, మొత్తంమీద, (ప్రాచీనవిద్యగా భావింప బడిన ఈ హద్దులను దాటిపోవడానికి విముఖులవడ మే గాకుండా, అందులో ఉన్న ఆదిమ అంకాలను స్తుతించి, వాటిని తర్కంబడ్ధం చేసినారు

అటువంటీ కొన్నింటిని గురించి సంక్షిప్తంగా చూద్దాం యోగ నూ్యశాల్లో సాధనాధ్యాయంలో యోగ సాధన వలన లభించే అప్ప సిద్ధులను గురించి చెప్పే వ ర్త నల్లోగల అద్భుకాలకు, యుక్తి యుకంగా కనబడే. వాటికి మధ్య తేడా దాదాపు కని పీంచదు. జైనమతం కర్మసిద్ధాంతాన్ని గురించి చెబుతూ అనేకమైన కట్టుకథలను (ప్రవేశ పెట్టడం వలన మన దృష్పిలో అడి దార్శనిక విలువను కొల్పోతుంది. ఆదిమ ్రితువులను గురించి పూర్వ మీమాంసకులు చేసిన చర్చు వలన అది గంఖీరమెన దర్శన మవుతుందా అనే ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుంది. వేదాంత వాజ్మయంలో కూడా, వారి సిద్దాంతాలను నమక్థి ౦చుకోడావికో లేదా ఇతరులను ఖండించడానికో పురాణా లను, పృక్కింటి గాథలను పేర్కొనడం జరిగింది. వీటన్నిటికంచె మన దార్శనికుల్లో ఆత్యంత సవతిభను కలిగిన వారిలో కొందరు యోగాభ్యాసంలో నమ్మకాన్ని కలిగి ఉండటం విస్మయాన్ని కలిగిస్తుంది. గొవృ తార్కికులగు అకలంకుడు, విద్యా నందుడు, హే ఒచం్యదుడు, కర్మ పిద్ధాంతం జోలికి పోకుండా ఇైనదర్శనావ్ని సమర్దించడ మూ, మీమాంసాదర్శన శిరోమణి ఐన కుషారిలభట్టు ,కళు యజ్ఞ యూగ విధానాన్ని స్థూలంగా చర్చించడమూ, వేదాంత దర్శన కా న్తచర్మితలో గొప్పవారగు వాచస్పతి మి. ్రీహర్దుడు మొదలగువారు. వేదాంతాన్ని పురాణగాధలతో సమ ర్థించడం విస్మయాన్ని కలిగిస్తుంది.

యోగం తత్వశాస్త్ర స్టాయికి వచ్చేడీ రానిడీ తర్వాత చూద్దాం. మీమాంస కులు వైదిక కర్మకాండను సమర్థించడమే తమవరమలక్ష్యంగా భావించారు. అదేవిధంగా జైన దర్శనం, వేదాంతం సజీవ మతాలుగా భారత దేశంలో ఉన్నాయి. ఇందుకే తాత్తికమైన విషయాలతో తాత్త్వికంకాని విషయాల కలయిక ఈ దర్శనాల్లో ఆశ్ళ ర్యం కలిగించకపోవచ్చు. ఆచరణ యోగ్య మైనదే సత్యమని చెప్పే వైజ్ఞానిక భావా

82 భారతీయ తత్వశాస్త్రం లను అందరికంల ముందే గుర్తించి, అనుభవ _ జ్ఞాన మీమాంసను సత్తా శాస్త్రాన్ని మభ్యాంశాలుగా కలిగియన్న న్యాయం వైశేషిక దర్శనాల్లో కొన్ని అంధ విశ్వాసాలు సురక్షితమైన ఆశ్రయాన్ని ఎట్లా పొందిందీ చూద్దాం. ఈ దర్శనానికి (వ్రముల (ప్రతినిధి దార్శనిక్యాగగణ్యుడై న ఉద్యోతకారుడు, కాన మీమాంసా భాపవాదాన్ని నిరాకరిస్తూ, దయ్యాలకు వాటి కలల్లో నెత్తురు కాలువలు, చీము కాలునలు కనిపిస్తాయనే విషయాన్ని నిస్సంశయంగా అంగికరించినాడు. ఈ దర్శ నానికి జయంతభట్లు మరొక (ప్రతినిధి. అతని వాగ్ధాటి, తర్మ-పటీమల ముందు ఏదీ నిలువకుండా పోళుంది.3 అటువంటి ప్రతిభ గలిగిన జయంతభట్టు వైదిక కర్మలు చేసిన వారికి ఈ జన్మలోనే వాటి ఫలితం లభిస్తుందనటానికి నిదర్శనంగా అతని ఠాతగారు “సొం(గ్రహణి * అనే వైదిక కర్మను చేసి ఆ జన్మలోనే ఆ కర్మకు ఫలితంగా ఒక (గ్రామాన్నే పొందినారని చెపఎనాడు, అతని తర్వాత వచ్చిన అన్నం భట్టు అణుుపాక్కటలనను వివరిస్తూ-సృధ్వి అణుపులచేత నిర్మితమైన మన శరీరాలు భూలోకంలో ఉంటాయని. అప్‌ (జల్ల అణువులచేత నిర్మితమైన జీవాలు వరుణ లోకంలో ఉంటాయనీ, వాయు అణువులచేత నిర్మితమైనని వాయులోకంలో 5 ఉంటాయనీ, అగ్ని అణువుల చేత నిర్మిత మైనవి ఆదిత్య లోకంలో ఉటాయని. సాం్యపదాయ ధోరణిలో ఛెస్పినాడు. అయితే, జల, అగ్ని. వాయు అణువులతో విర్మిశమై వరుణ, ఆదిత్య, వాయులోకొల్లో ఉండే ఈ అలౌకిక జీవులు ఎవరు? ఆదిమభావ పరిధిలో తపు మరెక్కడా లేరు. కావి ఈ విషయాన్ని దార్శనికులు సట్టించు కోలేదు. ఆదిమ భావ సంపదను వారు (గహించినారు. ఈ విషయంపై కుష్పుస్వామి శాస్త్రి ఈ విధంగా (వాసినారు ; "ఈ మూడురకొలెన శరీరాలను కలిగిన జీవులు అలౌకిక మైనవనీ, అవి వరుణ, వాయు, ఆదిత్య లోకొల్లో ఉంటాయనే నమ్మకం పురా ణాల్లోఉన్నజగత్‌ సృష్టివాదం పై ఇ*ధారపడీ ఉన్నదికనుక దానిని గురించి ఇక్కడ చర్చిం చడం అనవనరం.*6 ఆంతమాళత్రాన దాని చర్చ అనవనరం ఎట్లా అవుశుంది? న్యాయ వైశేషికుల (ప్రావపంచక దృక్పథం పౌరాణిక మూ కాదు, కట్టుకధలూ కాదు. తత్ర్వాన్ని నిశితంగా పరిశీలించిన మన దర్శనాల్లో న్యాయ, వెశేషిక దర్శనం ఒకటి. అంతేగాక, నేటి మన దార్శనికావసరాలకు అది కొంత సహక్రరించగలదు (ప్రతిభా వంతులైన న్యాయ, వైశ్లేషిక దార్శనికులు కూడా పౌరాశికమైన జగత్‌ నృష్పివాదాన్ని సమర్థించినారనే విషయాన్ని ఉపేక్షింపరాదు.

మరెన్నో ఉదాహరణలను పేర్కొనవచ్చు. మన దార్శనికులు అంధ విశ్వాసాలను కొని, లేగా పాఠబడిన నమ్మకాలను కాని వదలివేయడానికి ఉత్చా హాన్ని చూపలేదని ఇస్సబికే స్పష్టమవుతున్నది. (పస్తుతం లభ్యమవుతున్న చారి ప్రక పరిశోధనల దృష్ట్యా ఈ విలక్షణమైన స్థితి ఎందుకు ఏర్పడింది అనే విష యాన్ని గురించి సంతృషప్పికరంగా వివరించలేం. ఏ విధంగా వివరించినప్పటికీ అది అపమ్యుగంగానే ఉంటుంది. ఐనస్పటికిన, ఈ సమస్యను విస్మరించడమంయే

దేవ్మీవసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ లి యదార్జాన్ని వదలి వేసినట్లుంటుంది. అంతేగాక, ఇప్పటిదాకా మసకు అర్థం కౌషంగా మారుమూలల్లో ఉన్న అంశాలను అర్జం చేసుకోవడానికి చారిత్రక సామ్యాలు కొంత వెలుగునిస్తాయి. కనుక (ప్రాచీన (గ్లీకు దార్శనికులు అంధవిశ్వానయుళమైన జగత్‌ నృష్టి వాదావ్ని విరాకరించిసస్పటికినీ, తఈర్వాత కొలంవారికి అవి ఎందుకు కానలసి వచ్చిండి ఇక్కడ (వాయడం చాతా అవసరం. సాధారణంగా భారత దేశంలో ఉస్న తొర్మనిక పరిస్థితిని అర్థం చేసుకోవడానివై ఇక్కడ ఒక (సళ్నను అడగడం నమంజ సంగా ఉంటుండి. (గ్రీకుల పూర్వీకులగు బాబిలోనియనులు, ఈజిప్షి యనులు, అగోళ శా స్రంలోనూ, రేభాగణితంలొనూ, కొలమానంలోనూ, వైద్యంలోనూ, (ప్రగతివి సాధించికూడా (పాచీవ కళ్ళితకథలనుండి బయటపడచేకపోగా టీక దేశప (పథమ దార్మశికులకు వాటితో ఏం నిమిత్తము లేకుండెను * ఈ (ప్రశ్నకు న్పష్ష మైన సమారానాన్ని ఫారింగ్‌ టన్‌ నుంచి పొందవచ్చు. ఈజిప్ట, బొవిలోనియా. దేశా ల్లోని కేయ్యద (ప్రభుత్వం విశాలమైస భూభాగాన్ని తిరుగులేని తన ఆధీనంలో ఉంచు కొన్నందువలన వారికి అగోళకా స్రంతోనూ, రేభాగణితంతోపాటు ఆంధవిశ్వాసాల తోనూ నిమి_త్తమున్నది. అధికారాన్ని చలా బంచడావికీ అంధవిశ్వాసాలకూ. కొంత దగ్గరి నసంబంధమున్నది. అధికారయుక మైన ఈజిస్ట మతవ్యవస్థనూ, దొని సాంఘిక (చయోజనావ్ని. తర్క(పతిభను కలిగియున్న ఒక షగీకు యువకుడు కీ. పూ. 4వ శతాబ్దంలోనే (గహించినాడు. అసహ్యకరమైన అంధవిశ్యాసొాలను ఈజిష్టియన్‌ ధరర్యశాస్తుకర్తలు స్టాపించినారు.. దీనికి కారణాలు అనేకం. 1. “అధికొటిలిచే ఎ ఆజ్ఞరికు సామాన్య (ప్రజలు విధేయు బగా ఉండేటట్లు చూడవచ్చు; శ. దై వభ క్రని (ప్రవర్శించేవారు పతి విషయంలోనూ చట్టబనుబగా ఉంటారని ఆకడు ఆశించాడు, అనాటి నంఘం, (ప్రపంచాన్ని గురించి కొని, మానవ జీఏతాన్ని గురించి కొని తార్కిక మైన దృక్పథాన్ని అలపరచుకొనేవార! (లోత్స్చాహమిచ్చి. వారి పరోభి వృద్ధిని దోహదం చేపేవికొదు. ” అటువంటి అఎధవిశ్వాసాలతో పాలన చేయవలసిన ఆవసరం గ్రీకు వాణీజ్య పట్టణాలలో లేమ ఆ పట్టణార్లో నే ఐరోపా దర్శనశాన్హం 'పారంభమయింది. + + “అయోగియాలో ఏజియన్‌ నది ఒరక్జున ఉన్న అనటోలియన్‌ ముఖ్య ఉపాంకాల్లో (క్రీ.పూ. కవ శతాద్దింలో పరిస్థితులు వేరుగా ఉండేవి. వాణిజ్య (ఫలు వుల చేతిలో రాజకీయ అధికారం ఉండేది. వారి సంపదలను అభివృద్ది చేసుకోడానికి కావలసిన సొంశేతిక జ్రానాన్ని పంపొందించుకోడానికే వాణీజ్య _పభువు9 కొర్య కలాపమంతా శకేందీకృతమె ఉందేవి. ఈ సాంకేతిక బానాన్ని పాలకవర్షం ఆనూ యతో చూపే దళకు బాసిన వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందలేమ్‌.. (గ్రపుదేళంలో సహజ తత్వశా_స్ట్రం జన్మించిన మెలీషస్‌ ద్వీపం అగ్రగామిగా ఉండేది.... మనకు లభ్యమైన నమాచారాన్ని బిట్టి 6గీకులో మొదట ఉన్న తాత్త్వికులు కొర్యశూరులవి చెప్ప వచ్చు. (పవందంలోవుండే వివిధ వస్తువులు పనిచేసే రీతిని గురించి వీరు అంతర్గతంగా

శి4 భారతీయ తత్వశాస్త్రం

ఆలోచించి, వాటి న్వరూపాన్ని గురించి ఆశ్చర్యపడినప్పటికినీ వాటిని గురించిన జ్ఞానాన్ని అనుభవంపై ఆధారపడి నంపాదించారేగాని కట్టుకథలపై ఆధారపడి మాతం కొదు. అభివృద్ది చెందుశున్నవారి చిన్న పట్టణాలను పరిపాలించడానిక్లై కాౌనలసిన రాజనీతి వారిని అంధవిశ్వాసాలకు దూరంగా ఉంచడం వలన వారు పురాణ గాథల (ప్రభావంనుండి విముక్తులైనారని ఫారింగ్‌ టన్‌ చెప్పినాడు. ఈ

పురాణగాథలకు కటుబడి వుండాలనే విఫినుంచి కతాత్త్వికాలోచన విముక్తి చెందడమనే పరిస్థితి ఏమంత తక్కువ (ప్రాముఖ్యమైన విషయ) కొదు. గగ్రిబు తాత్త్వికులను వై క్షానిక సాంప్రదాయంలో అ(గ్రగాముబుగా ఉడేటట్లు ఇది చేసి నస్పటికనీ అది అల్ప్‌కాలం మ్యాతమే ఉండగలిగింది. బానిస వ్యవస్థ అభివృద్ధితో బొటు, పార్మిశామిక సొంకేతిక జ్లానం కూడా బానిసలకు లభ్య మయినప్పుకు “సజా బాహుళ్యాన్ని, బానిసని సమూహాన్ని అదుపులో పెబ్దశమెవాగ అనే కొత్త రాజకీయ అవనరం ఏర్పడ్డది తదనుగుణంగా (గీకు చింతనాపరు ఎ పురాణ కట్టుకథల నిర్మా ణావికి తిరిగి వెళ్ళారు.

జనం అంఠ్యదశక పచ్చినస్పుడల్లా, దానా వివరిచడా కై పూూఎగాథలను ప్లేటో అ్మశ్రయంచవలసి వచ్చింది, యళార్థమైన విశ్హాన శా్రాంంక్సీ, ఉక్పత్రికీ, ఎన్వుడూ నంబంధము )డదని “మెటఫిజిక్స్‌” అనే _గంథుఎలో ఆంసాటిల్‌ చెబుతూ, పుఠాణగాథా కల్పన కూడా ఒక విధమైన విజ్ఞారకా స్త్ర ముటాడు- 10

గికుల పూర్వీకులగు ఈజిప్పి యనులకు, బావిలోని యనమలకు (స్రళృతిన గురించి ఉన్న భావాలు కేవలం (ప్రజలను అదుప్పలో పెట్టడానికి మామే. విలువను కలిగి ఉన్నట్లు, ప్లేటో తన విజ్ఞాన వాదాన్ని సమర్థించడానిక్తై పురాణగాథలకు విలువనిన్వ వలని వచ్చింది,” అని ఫారింగ్‌ టన్‌ విమర్శించినాడు.12. స్లేదోను కీర్తించే ఆధు నికులు దీన్ని సంశయించవచ్చు. కొని, పచారసాధనాలో పురాశిగొథ9ను మిళితం చేసి చట్టు చేసినట్టయితే ఆచి (ప్రజాదరణను దాగా "పొందుతాయనే విషయాన్ని "ప్లేటో గుదర్తించినాడు. శేటో రచించిన గ్రంథాలను ఆధారం చేసుకొని ఈ విష యాన్ని థాంసన్‌ 1% ఉదహరించిన పద్దతిని చూద్దాం చట్టాలు అనే (గ్రంథంలో ప్తేటో ఈ విధంగా అంటాడు ;

నమన వాదం విరూపించినట్లుగా, అది విజం కొకపోయినప్పటికినీ, ఒక శాసనాధిపతి.ఏమా(త్రం (పయోజకడైైనా, లాభదాయకమైన అనత్యార్ని బాలురకు చెప్పడానికి సిద్ధపడినా అంతకన్నా లాభదాయక మైన అసత్యాన్ని సృష్టించినా, వారకి నమ్మతి (పకారమే బోధించి లోదిరచుపన్నా ఎల్లప్పుడూ సమంజసమైన వాటినే చేస్తాడా ఖో శా

ఆానత్యము వెప్పుడూ నుందర స్వరూపమై శాగ్వతంగానే ఉంటుంది, అంత మాళక్రాన దానిపై నమ్మకం కలుగజేయటం అంత సులభం కాదు.

దేవీప్రసాద్‌ చటోపాధ్యాయ గ్‌ బాగుంది, కడ్మొస్‌ అనే పురాణగాథలోను, తదితరములై న అద్భుతా ల్లోనూ (ప్రజలకు నమ్మకొన్ని కలిగించడం దున్తరమా

నీవు అనేడి ఏమిటి?

ఎ=-దయ్యవు పళ్ళను సొాటడం, సుడియు యోధులు రావటం, బాలుర హృద యాలను రాజనీతిజూడు ఎలా చూరగొంటాడో చూపడానికి ఈ ఉదాహరణ జాన బోధకంగా ఉంటుర్‌దీ. దేశావికి ఆత్యంత ప్రయోజనంగా ఉండే నమ్మకాన్ని పొం కులు తెలుసుకొని దాన్ని తమ ఆధీనంలో ఉన్న (సచారసొధనాల ద్వారానూ, ఉప న్యాసౌల ద్వారానూ, కఠథళి ద్వారానూ, పాటల ద్వారానూ (వచారం చేసి ప్రజలు కూడా అవే వంత పాడేటట్టు చెయ్యడమే పాలకులు చేయనలసినడంతా”

ఈ (గంథానికీ పూర్వం (నానిన “రిసన్లి క్‌” అనే. (గ్రంథంలో సేనలో ఈ విధంగా చెప్పినాడు $ “మనం మాట్లాడుతున్న ఆవశ్యకమైన అసత్యాన్ని ఏవిధంగా కల్పిద్దాం. దాన్ని (ప్రజలచేత పాలకులచేత ఏ విధంగా అంగీకరింపచేని. దాన్ని వారు ఆచరించేటట్లు పివిధంగా చేద్దాం ఇ 28 అత్రి కఠినంగా మారిపోయిన ఈశిప్తి యనుల సంస్కృృతిమి గురించి వళంసిస్తూ, దానికి సమాధానం వారే చెపిినారవి “చట్టాలు” అనే (గంథంటో స్లేదో ఈ వీధంగా చెప్పినాడు :

“ఈజిప్పలో అటువంటి విషయాలకు ఉన్న చట్ట నిబంధనలు ఏమిటి ?

అతి విశష్ణ్టమెైనదేనుంటే మనం చర్చిస్తున్న స్యూక్రారిను ఇదివరకే వారు గుర్తించారు. అందమైన వాటికి, వణానందమైన వాటికి బాలురు అలవాటు సడీ ఉంటాడు, వొడి నియమాలను వారు పిర్పరచుకొన వాటిని ఆలయాల్లో (స్రవేళపెట్టి నారు, సొం్యప్రదాయమెన కళలకు బదులు మరొక కళను (పవేశపెకేందుకు ఏ కళా కారునికి అనునుతి బభించేదికాదు. ఇస్పుడు విర్మితమైన కళాఖండాడ్‌.. కూడా అదే థీతిలో ఉండటాన్ని మనం చూడవచ్చు. అవి ఎక్కువ తక్కువలు లేకుండా (పాచీనమైనవాటిని పోలివున్నవి. వాడు భ్యద్రపరనిన (ప్రాచీన మంత్రాలను "ఇసిస్‌" అనే దేవతనుండి వచ్చినాయవి ఈఢిప్షియనులు చెబుతారు. అందుకే, (శ్రనణానం దాన్ని కలిగించేవాటిని కనుక కనుగొన్నట్లయితే వాటివి చట్టబద్దం చేయడం. ఏమంత కష్టంకొదవి నేను. చెబుతున్నాను. ఎందుకంటే, అధికారయుతంగా స్టాపింపబడీన సంగీతావికన్నా, కొత్త సంగితం కొవాలనే మోజు త్నీనంగా ఉండదు. వది ఎట్లున్నా ఈజీస్టలో మ్యాత్రం ఈ మోజు లేదు ” 14 క

ఆవిధంగా, వెనుకబడిన తనం నుండి మూఢవిశ్వాసాలు ఉత్పన్నం కావటమే కాదు. అభివృర్జి లేకుండా నిలకడగా వుండటావికి, వెనుకబడివుండటానికి, నంఘ పురో భివృడ్డి నిరోధావిక తోడ్పడే పఠికరంగా ఆంధ విశ్వానం ఉంటుంది. భారతీయ

8కి భారతీయ తత్వశాస్త్రం దార్శనిక స్వరూపాన్ని పరిశీలించడావి క్రై తిరిగివద్దాం. ఆంధ విశ్వాసాలను తీవంగా విమర్శించి, తర్కం సహాయంతోనే దార్శనిక సమన్యలను పరిష్కంరించడానికై లోకొయతులు మాత్రమే ఆన కిని చూపారు. _సజలను అధీనంలో ఉంచుకోడానికి కావలసిన కట్టు కథలను, అంధో విశ్వాసాలను కలిగివున్న (గ్రీకుల సాంఘిక పరిస్థితి కూడా, మనం సమీక్షించినట్లుగానే, హేశదిద్దమైన దృక్పధాన్ని తాత్వికుడు అల సరచుకోడాన్ని (పోత్పపించలేదని ఫొరింగ్‌టన్‌ చెప్పినాడు. దాదాపు |క్రీ శ. 17వ శతాబ్దం సరకు మన దేశంలో జరిగిన దార్శనిక కార్యకలాపాల్లో అటువంటి పరిస్థితి ఏర్పడి ఉన్నదీ, లేనిదీ, ఆలా ఉన్నట్లయితే, దాని పాధారణ నిర్మాణంలో పజలను అధీనంలో ఉంచుకోవడ మనేది ఏఏ కౌలాల్లో ఏపీ రూపాలు ధరించిందీ, ఈ విషయం సమ్యగ్రమైన వేరొక చార్వితక పరిళోధనా విషయమపుకుంది. ఏది ఎలాఉన్నా, (వమాదభరితమని భావింపబడిన హేతువాద దృక్పధాన్ని తాత్ర్వికులు పెంపొందించు కోవడాన్ని మన ధర్యశాస్త్రకర్తలు విరోధించినార నే విషయాన్ని మనం గుర్తుంచు కోవాలి. మన ఆలోచనారీతి అంకా తర్కబడ్ధమై ఉండాలేకొని [కుతిపమాణంపై ఆధారపడి ఉండరాదని చెప్పినవారి? వీరు ఆదరించిన విధమే దీనికి నిదర్శనం. ఒక ఉదోహరణను పరిశీలిద్దాం ధర్మశాఫ్రకారుల్లో అ్యగగణ్యుడగు మనువు ఈ విధంగా చెప్పినాడు: “వేదాలను (శ్రుతులంటారు. ధర్మశాస్త్రాలను స్కృతులంటారు. ఈ శెండూ తర్కాతీతాలు- హేతువాదాన్ని ఆధారం చేనుకొని ఈ రెంటినీ తిరస్కరించిన. ద్విజుని (బాహ్మణున్సి నంఘంనుండి బహిష్కరించవలె. 'వేదనిందకుడు పాషండు నితో సమానం.ో 15 మను ధర్మశాస్త్ర భాష్యకర్రయగు కుల్లూక భట్టు మను ధర్మ శాస్త్రంపై భాష్యం (వ్రాస్తూ దీన్ని విపులీకరించినాడు. (కుతి, న్టృ్రతుల (ప్రామా ణ్యాన్ని (వతికూల తర్కంచేత స్టాపించరాదు లేదా ఖండించరాదు. ఎవరైనా అలా చేసినట్లయితే అతనిని చేశంనుండి బిహిష్కరించవలె. అంతమా్యశాన తర్కాన్ని కానీ, 'హేతువాదాన్ని కౌనీ వదలివేయాలని భావించరాదని కుల్లూకభట్టు చెప్పినాడు. అందుకే శాష్ర్యనమాణానికి విరుద్ధంగా ఉండే. తర్కం, వేదనిందకులు, భౌతిక "వాదులు అనుసరించే తర్కం నిషిద్ధమని ధర్మళాస్త్ర కర్తలు శాసించినారు. మనువు తన ధర్మశాష్త్రంలో ఈవిషయాన్నే తిరిగి సవస్తావిస్తూ పొషండులతోటి, హైతుకుల తోటి 1% సంభాషించరాదని కాసించినాడు. ఐతే తార్కికులంటే వీరందరూ. ఇంత భయాన్ని ఎందుకు కలిగిఉండవలి ౪ పరలోకం లేదని చెప్పేవారు. యజ్ఞయాగాది క్రతువులకు ఫలితం లేదని చెప్పేవారు తార్కికులని మేధాతిధి భాష్యం చేప్పినాడు. దీనికి తోడు హైశుకులం'పే వేదవిరోధి, తర్కవ్య వహదర్తలనే భాష్యాన్ని కుల్లూక భట్టు చేర్చినాడు. గా ఈ నిదర్శనాలన్నీ న్పష్టంగానూ, విష్కర్షగాను ఉన్నాయి. _పజా సమూ హారిను ఆదీనంలో ఉంచుకోవాలంటే తర్కబద్ధమైన బుద్దిని (ప్రజలు “ఎంపొం౦

దేవ్నీవసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 87 డించుకోవడం అపాయకరమైన విషయమవి మన తాత్తికులపై అధికాలాన్ని చెలా యించిన ధర్మశొవ్రకర్తలు గమనించినారు. వేదమన్నా, ధర్మశాఫ్త్రమన్నా ఉండే పూజ్యభావాలు, (ప్రకృతిని గురించి వాటిలో ఉన్న కల్పసనాభావాలు, నర్జాశ్రమ ధర్మా చరణం = ఇవన్నీ (పజలను అదుపు ఆెజ్జల్లో పెట్టుకోడాన్నికై కావలనివచ్చినవి. ఇటువంటి పరిస్థితుల్లో వేదాంత దర్శనానికి సందింధించిన కొందరు తా త్త్వికలు నిర్మొహమాటంగా ధర్మశాస్త్రకర్తలకు దాసోహమన్నారు. అంకేగాక వారికి అలా దాసోహమవతాన్ని నహేళుకంగా నమర్థించడానిశై (పయత్నించినారు. అందువలన, తర్కంవలన ఏవిధమైన అంత్యని ర్ణయాలకు రాలేమన్నారు. *?” ఎందుకంటే. ఒక తార్కికుడు తన యుక్తిిపయుక్తి (పతిభచే సిద్దాంతీకరించిన దానిని అంతకన్న ఎక్కువ (పతిభావవంతుడగు తా త్వ్వికుడు తన ప్రతిభచే ఖండించి, నిరాకరించ వచ్చు. దాన్ని మరొకరు నిరాకరించవచ్చు. దీనికి అంతంటూ వుండదు అని వేదాం తులు వాదించినారు. అందుకే (శుతిప్రమాణం ద్వారానే పరమసత్యం గోచరిస్తుంద న్నారు. మనువును ఆధారంగా చేసుకొని ఈ విషయాన్ని శంకరుడు 1% వివ రించినాడు.

వేదాంతులు చెప్పిన దాంట్లో కొంత సుగుణం లేకపోలేదు. కేపలం వేదాల "మీదనే తమ దర్శనం ఆధారపడివున్నదని వారు చెప్పినారు. ఐతే, వేదంతో నేరుగా సంబంధంలేదని ఇతర దర్శనకారులు కూడా శబ్ద,పామాణ్యానికి ఆధిక్యాన్ని ఇచ్చినారు. ఉదాహరణకు, వై శేషికదర్శన సూ్యక్రకౌరుడగు కణాదుడు, ముఖ్యంగా పదార్థ విభజనయందాన క్తిని కలిగినవారై నస్నటికిని, _ వేద్యపామాణ్యాన్ని పరమ పవిత్ర ౧౦ గా భావించాడు. న్యాయదర్శనం తార్మిక సమస్యలయందు అన్నింటికంటె ఎక్కువ అన క్తివి కలిగిన్నప్పకిటినీ. అన్ఫతాలు పునరుక్తి దోషాలు, వేదంలో లేవవి గొతమ న్యాయసూ[క్రాలు చెబుతాయి. అందువలన వైదిక కర్యకాండలో ఏమీ దోషం లేదని వీరు వాదిస్తారు. 1? బౌన్చులు, జైనులు వేద (పామాణ్యాన్ని ఆంగికరింపక పోయినప్పటికినీ వారి ప్రామాణిక (గ్రంథాలు వారికి ఉన్నవి. ఆ గ్రంఛాలం పే వారికి ఖచ్చిశమైన విశ్వాను వున్నది. లోకాయకళులు మ్యాత్రమే వీటి నన్నింటిని విరాకరించినారు. ఇతర దర్శనకారు లందరిచేత అనాద రింపదిడీనవార్పై వారు ఈ విధంగా చెప్పినారు; “శాహ్మణులు తమ భుక్రకై వీటన్నిటిని ధృవసరచినారుు చచ్చినవారికి చేయు (శ్రాద్ధకర్మ ....శర్మఫలనునేది ఎక్కడో లేదు; వేదాలను రచించిన ముగ్గురు మూద్ధలు, దొంగలు, మోసగాళ్ళు.”*1

శ, వస్తుగత దృక్కోణం

అభివృద్ది చెందిన దశలో కూడా భారతీయ తత్వళా స్తం ఆదిమ విశ్వాసాల (వ్రభావంనుండ్‌ి ఎందుకు విము క్రిని పొందలేదో (పస్తుతమున్న చారి్యితక పరిశోధనల దృష్ట్యా చెప్పటం యుక్తంగా ఉండదని ఇదివరక్రే చెప్పియున్నాం. కాగా (ప్రాలీస భావాలను అంటి పెట్తుకొని ఉన్నందువలన వచ్చే (ప్రమాదాన్ని గురించి దార్మ్శవిక దృష్ట్యా ఇక్కడ తెలుసుకోవలసిన విషయం ఒకటి ఉన్నది. ఎందుకంళకే ఇవి సమ కాలీన నిర్ణయాలను కలుషితం చేయవచ్చు. కుతర్క-ంతో కూడిన నిర్ణయాలకు దారితీయవచ్చు. ఉదాహరణకు, భారతీయ దర్శనళా స్తం గతాన్ని నిరంతరం అంటి పట్టుకొని ఉండటంవలన ఆది మకంనుంచి పూర్తిగా విడిపోలేకండా ఉన్నది. ఆధు నిక విద్వాంసులు ఈ విషయాన్ని అంగిక రించడావికి పంసిస్ధులే. ఎందుకం శే ఆతి ముఖ్యమైన వేదాత దర్శనం, జైన దర్శనం సజీవమైన మతాబుగా ఉంటున్న విషయం అందరికీ తెలిసిందే. (ప్రాచీన కాలంలోనూ, మధ్య యుగంలోనూ, ఇవి ఇంకెంత ఆదరణాన్ని పొందివున్నాయో। జైనమతస్తుడగు హరిభ(ద్రుడు (జీ. 8వ కతాద్దిం) “షడ్డర్శన నముచ్చయం” అనే (గ్రంథంలో భగవంతుని అంగీక రించిన వారిని, నిరాకరించిన వారిని ప్రాతిపదికగా తీసుకొని, దర్శనాలను రెండు రకా లుగా వర్గీ కరించినాడు. అకని భాష్యకారుడగు గుణరత్నుడు ఒక అడుగు ముందుకు పోయి ఆయా మత చిహ్నాలను కూడా పర్ష్మింది అవి వేరు వేరుగా ఉండేవని చెప్పి నాడు. న్యాయ దార్శనికులు కాలకృత్యాలు తీర్చుకొన్న తరువాత శరీరంపై మూడు విభూతి రేఖలను పూసుకొనేవారనీ, వారు సాధారణంగా వివాహితులనీ, వారిలో (శేమలు నన్యాసులుగా ఉండేవారని గుణరత్నుడు చెప్పాడు. 3 ఈ వర్ష నల్లో కొన్ని అతిశయో కులు లేకపోలేదు. అంతమా(క్రాన వీటన్నింటినీ కల్పితాలుగా (తోసి వేయలేం. అందువలన ఆలోచనలో వీరు ఎంత అభ్యుదయాన్ని పొందినస్పటికీ, వెనుకబడి జీవించే విధానాన్నుంచి అది ఆవశ్యకంగా వారిని విముక్తులను చేయలేదనే విషయాన్ని అఆంగీకరించవలసి ఉంటుంది. అందుకే వారి వెనుకబడిన అవస్థను గురించి విమర్శనా దృకఎథాన్నె కలిగివుండాలి, వారి తాత్త్విక ఆపగతినుండి దానిని వేరుచేసి చూడవలసిన అవసరమున్నది. ఐతే అది అన్నివేళలా సంభవించదు. అట్లా నంభవించకపోగా, వెనుకబడి ఉండడాన్ని సూక్ష్యబుద్దితోనూ. చమత్కారంతో నూ తర్కబద్డంచేసి సమర్థించడం జరుగుకుండి. ఉదాహరణకు హిరియిన్న (వ్రాసిన విష యాన్ని గురించి చూద్దాం ఫి

దేవ్యీపసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ వి

“తర్కం పరిథిని దాటీతన లక్ష్యాన్ని భారతీయ దర్శనళా స్తం కలిగితన్నది. పాశ్చాత్య దేశాల్లో వలె భారతీయ దర్శనళా నప్పు ఉనికి అశ్చర్యంతోకొనిి ఆతుర శతోకాని లేదు. కొదిమే అది విలక్షణమైన దృక్పథాన్ని కలిగి ఉన్నది. జీవితంలో వంభవించే భౌతిక-నై తిక బాధలనుండి కలిగే అననరాం వత్తిడి వలన అది జన్మిం చింది. ఈ బొాదలప అంతం ఎప్పుడు ౯ ఈ (వశ్నే (ప్రాచీన భారతీయులను. బాధిం చింది. మోక్షం పొందేవరకు ఈ భాధలు తప్పవని వీరు భావించారు” 2

భారతీయ దర్శన శా స్ర్రకారులండడూ మోత్షమనే ఆదర్శాన్ని అంగీకరించి నారని చెవుడంలో కొంత అతిశయోక్తి లేకపోలేదు, లోకాయతులు ఈ భావాన్నే ఆవహేళన చేసినారు. ఈ విషయంలో మీమాంనకులు చాలా నిర్లి పంగా ఉన్నారు. న్యాయ వైశేషిక దర్శనాలపై దీన్ని రుద్దడం జరిగింది. అయితే కొన్ని ముఖ్యమైన దర్శనాలు దాన్ని పరచు పురుషార్థంగా భావించినాయి. భారరీయ దర్శనళాస్త్రాాల్లో మోఖినికి ఇవ్వబడిన (ప్రాముఖ్యం గొప్పతనానికి చిహ్నం కాకపోగా ఆర్థికంగా వెనుకబడి వున్నందువలస ఏర్పడిన ఆదర్శమనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. [వకృతిని అరీనం చేసుకొనే శక్తి లేసందువలన, దాన్ని కప్పిపుచ ఎడానిక్షై మోక్ష మనే ఆదర్శాన్ని అనేకమంది దార్శనికులు శరణు జొచ్చారు.. నేటి దార్శనికొవనన రాల దృష్ట్యా భారతీయ దార్శవిక వారసత్వంలో ఉన్న ముఖ్యమైన వాటిని గురించి తెబుసుకోవడం చాలా అవపరం,

త్రి

5. కొన్ని అపక్తికర వరిణావూలు అబవాహ

విలక్షణంగా అభివృద్ధి చెందిన భారతీయ దర్శనళాస్తంం కొంత ఆన క్రికరమైన అభివృద్ధిని కూడా కలిగి ఉన్నదనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. దానికి తుల్యమైన దేడీ పాశ్చాత్య దేశాల్లో లేదు. పూర్వ మీమాంసా దర్శనాన్ని లేదా మీమాంసా దర్శనాన్ని దీనికి ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు.

నేశి మన సిద్ధాంతాలకు దగ్గరగా ఉండే వాటిం కొన్నింటిని మీమాంనకులు సాధింపగలిగినారు. భగవంతుని నిరాకరణను గురించి వారు అతి ఏప్పృలంగా చర్చించి నారు. మానవ కర్మవలన యాఎతత్రికంగా జరిగే ఫలితాలలో, ఏదో ఆధ్యాత్మిక శక్తి జోక్యం చేసుకుంటుందనే భావాన్ని తీవంగా ఖండించినారు. జగత్‌ సృష్టి వాదాన్ని గురించి, (ప్రళయాన్ని గురించి చెప్పే విషయాలను అవసహాన్యం చేసినారు. సృష్టి స్థితి లయాలు (ప్రజాపతివలన ఏరుడతాయనే విషయాన్ని హేళన చేసినారు. పపంచ మనేది నిత్యమూ వస్తూ పోతూ వుండే చర్యగా భావించినారు. 3 వైదిక దేవతల్లో అ(గ్రగణ్యులైన వారి నందరినీ కేవలం నామమాతులుగానే భావించినందున వారి ఆరాధన అర్ధరపితమైన మూర్జత్వమన్నారు. మోక్షమనే ఆదర్శాన్ని విర్తి పంగా చూచి, స్వర్ష కామ్యాన్ని గురించి పొగిడినారు. ఐతే స్వర్గాన్ని వీరు నిర్వచించిన రీతి చాలా ఆనక్తికరంగా ఉంటుంది. న్వర్గమం టే సుఖమన్నారు. పరలోకం కాదన్నారు. శాత్విక భావవాదంపై కత్తిగట్టి యుద్ధం చేశారు. భావవాదాన్ని విరాకరించడంలో వీరు చూపిన శార్కింక (ప్రతిభ ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించడ మేగాక, నేటికి కూడా సమం జసంగానే ఉంటుంది. యతథార్జంగా చూ స్తే, కాత్విక భావవాదంపై (వతీకార చర్యగా పీరు అభివృద్దిచేసిన క్లానమీమాంన నత్తాళాన్త్రం మన దార్శనిక సాంప్రదాయంలో కల వైజ్ఞానిక భావాలకు దోహదం చేసింది. మన దర్శనాల్లోని భావవాద దృకథం యాగశా స్ట్రంనుండి ఏర్పడిందని భావించినందున దాన్ని కూడా హేళన చేసినారు. యోగం వ్యక్తిగతమైన ఒక (భమ వంటిదన్నారు. ఇవన్నీ కొన్ని తిరుగుబాటు ధోరణులను నూచిస్తాయి,

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ శీ!

ఒక దర్శనం పై తనకున్న అభిమానం పలననో లేదా అత్యంళాదరాన్ని పొందిన దర్శనంతో ఈనకున్న అనుబుధం వలననో అసంతృ ప్రికరంగా ఉన్న మీమూంసొ దర్శనాన్ని గురించి ఎక్కువగా చెస్పనవసరంలేవని సర్వేప లి రాధా కఠ్శృష్షన్‌ భావించాడు. ఎవరి దార్శనికాభిరుచులు వారికి ఉంటాయి. అతి (ప్రాచీనమైన ఓక దర్శనశా న్తపు లక్షణాలు నేడు ఓక భానవాదికి ఏవగింపును కలిగిస్తే అవే మరొక భౌొతికవాదిని ఆకర్షించవచ్చు. అంతమా(్రాన ఆధునిక భొతికవాదులకు మీమాంసా దర్శనం సంతృ ప్తికరంగా ఉన్నదని భావించటానిక్‌ వీలులేము. ఈ విన రీతమైన భావాలు అన్ని పురోహితవర్షం అధికారం చెలాయించే నంఘంలో బాగా ఉండేవి. పురోహిత నృత్తిని నజీవంగా ఉంచే విద్యపై తస్స మరొక విద్యపై వీరికి ఆసక్తి ఉండేదికాదు. ఈ విషయం దృష్ట్యా, మీమాంసా దర్శనం కూడా భయాన్ని కలిగించేంత ఆర్థికంగానూ, సొం్యప్రాదాయాలను వదలి పెట్టకూడదనే పట్టు దలను కలిగిఉన్నట్లు తోస్తుంది. దీనికే 'యజ్ఞవిద్య' అ౦ మరొక పేరు. వైదిక యజ్ఞకాండను ఆచరించడమే వీరి వరమ ధ్యయం,

వేదం యొక్క వత్యత్వం. దావి స్వతః (ప్రమాణక, యజ యాగాది (కతు విధాన పరిరక్షణ, వేద శద్దార విశ్లేషణ మొదలయినవి ఎన్నో ఈ దర్శనంలో పున్నాయి. మీమాంసా దర్శనంలోని ఈ విషయాలు సంతృప్తికరంగా లేకపోగా మానవ మేధస్సు సృజించిన వికారమైన విరర్ణకాలుగా ఇవి మిగిలిపోయాయి.

ఈ దర్శనమంతా ఒక చ్రిష్కు సమస్యగా కనిపిస్తుంది. కొన్ని త్న్‌వమైన భావాలను చెసినప్పటికినీ అవన్నీ చాలా ఆదిమంగా వున్నాయి. ఐతే ఈ విష యాలే ఈ దర్శనాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఆన 'క్తిని కలిగిస్తాయి. ఈ దర్శనం తీవ్రస్టాయిని చేరడానికి తగిన మర్మం దాని ఆదినుత్వంలో నే ఉన్నది. ఒక (ప్రశ్నను ఇక్కడ పరిశీలించాలి. ఏ యజ్ఞాలనయితే వీరు అతి విస్తారంగా సమర్థించారో.. ఆ యజ్ఞం అం'పే ఏమిటి? వేదకాలంనాటి ప్రజలు తామే వృష్టిచేయగలమనే భావంతో ఉపాసించిన మంటతవిద్యనే యజ్ఞమంటారని గోల్డెన్‌ చైల్డ్‌ * చెప్పినాడు. మం్యక విద్య అంపే మళఠం కొదు. ఆధ్యాత్మిక పూర్వ విషయామి మరియు భానవాదం పూర్వ విషయాలు మంగతవిద్యలో అంతర్భాగాలు, ఈ అర్థంలో ఆధ్యాత్క్మికవాదా నికీ, భావవాదానికీ వ్యతిరేకంగా మం్యతవిద్య వుంటుంది. మన సొంశేతీక శాస్తాభి వృద్ధి సుస్టికంగా లేశపోదిట్టి ఆదిమ మం్యతవిద్యా సాం్యపదాయు మన దేశంలో ఇంకా

42 భారతీయ తత్వశాస్త్రం సుస్థిరంగా ఉన్నది. ఆ సాంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించడానిశై అధికారవర్షంలోని పురోహిత్నశేణి శాయశక్తులా శృషిచేస్తూ వచ్చింది. కాని. కాలక్రమేణా ఈ సాంప్రదాయాన్ని వారసత్వంగా పొందిసవారు తీవ్రమైన ఒక తాత్విక ఆలోచనతో తలపడవలసి వచ్చింది. భగవర్గిత, భాగవత ప్పరాణాదులు భగవంతునియందు సన్ముకొన్ని కలిగించే పటిష్టమైన భావాలను ప్రచారం చేశాయి. న్యాయం-వై. 'శేషికం వేదాంత దర్శనాలు తలెత్రినాయి. మరొక వైపున ఉపనిషత్తులను ఆధారం చేసుకొని: విపరీతమైన భావవాదం ఒకటి ఏర్పడి మహాయాన బౌద్ధులచే దర్శన రూపాన్ని పొంది పిమ్మట బౌద్ధాన్ని ధిక్కరించివ అద్ద్వెతుల చేతిలో బహుళ (ప్రచారాన్ని పొంది, (ప్రజారంజకమెంది. దైపవాడం, భావవాదం ఈ రెండూ ఆదిమ మంత విద్యకు విటుద్దంగా ఉన్నాయనే విషయాన్ని మీమాంసకులు గమనించారు. కనుక మంసతవిద్యను సమర్డించడాని క్రై మరొక దర్శనాన్ని (పళతిపాదించవలసి వచ్చింది. మంథత్రవిద్య సహజమైన మరణాన్ని పొందింది. ఐసప్పటికినీ, ఆదిమసంఘంలో ఉన్న త్యీవవాద శాత్వికభావాలతో కూడిన భౌతికవాద సొదృశ ధోరణులు నేటికి కూడా సజీవంగా ఉన్నాయి. *

6. ఏకత్వంలో ఖిన్నత్వం భారతీయ కాత్వికాభిషృర్ధి ఏకత్వాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికినీ, అందులో భిన్న త్వంతో కూడిన భావ సంపద లేదని అనుకోరాదు. దాని మూలం గతంలో ఉన్నప్పట్‌ క్షినీ నేటి మవ అవసరాలకు అవ అంది చేది ఏమీ లేదనికూడా అనుకోరాదు. అది అందించిన ఇతర ఫలితాలను ఈ సందరో ఎంటో గు రుంచుకోవాలి. అతి (ప్రాచీన కాలంలోనే ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించే రీతిలో సరన్సరం విరుద్దంగా ఉండే శాత్నికమైన అభిప్రాయాలు ఉత్పన్నమైనాయి.. అవి కాల్యకమేణ అభిసృద్జి చెంది, పటిస్టతమ పొంది మహోన్నతమైన దర్శవాలుగా మారి, సాధ్యమైనన్ని డార్మ విక దృక్చధాలను ప్రకిపాదించినాయి. ఇది మొదటి ('ప్రకిభలం. ఇక రెండోది. (ప్రజల భౌతిక జీవన వీధాసం వారికుండే భోవాలను (స్రధా వంగా నిర్హయిందినప్పటికినీ, ఆది దర్శనాభి వృద్దిని అడ్డగించలేదు. ఓఒకషారి బహి గ్లతమైతే అది తనలో ఉన్న సూత్రాల పకొరఖ్యస్వతం తాధిసృద్ధిని పొందుతుంది] మరో రకంగా చెప్పాలంక్షే, బౌళిక జీవన విధానంచేత ఏయమింపసబిడిన ఆలోచసా సరశిలోవే, (ప్రత్యేకమైన కొన్ని భావాలు అభివృద్దీ చెందడానికి, కావలసిన లక్షణాలు ఉంటాయి. తర్వాశ వచ్చిన దార్శనిక కార్యకలాసమంతా పాచీసమైన ఆలోచనా సరళిలోనే ఉన్నస్పటికిసీ వాటివి అధిగమించి కూడా వెడుతుంది. అలా అధిగమించి వెళ్ళడాన్ని సాంసదాయ వద్యాంసుదు పొతభొవాల్లో ఉన్న నూఠన జీడొలని చెప్పినారు. ఐతే, అటువంటి నూతన వీజాలు తరచు త్యన్రంగా ఉండటం వలన అప సప్రాచిన భావాలను అనేక శాఖలుగా చీల్చి వాటిలో అనేకమయిన అంతరాలను కలుగ బేసినాయి. ఆ విధంగా వేదాంత దర్శనం ఒకటే ఐనప్పటికి, కాలక్రమేణా విభిన్న దర్శనాలుగా చీలిపోయి, ఒక దానిని మరొకటి తీ్యనంగా విమర్శించుకోవి సరన్నరం ఖండీంచుకొన్నాయి. అదే విధంగా బౌద్ధ పాఎ్యవదాయంకూడా పదునెవిమిది కాఖలుగా చీతిపోయింది. వీటిలో నాలుగు శాఖలు పాముఖ్యాన్ని కలిగిఉండి బొద్డ దర్శన వ్యాప్తికి తోడ్పడ్డాయి. ఈ నాలుగు శాఖల్లో కొన్ని ముఖ్యమైన తేడాలు ఉన్నాయి. అమి; దేశదేశార్లో స్వతస్పడ్డ మైన విశ్వం ఒకటి ఉన్ననవి ైళాషికులు.పౌత్రాంతికులు భావించినారు. అలోచన స్వనృజనీయమనీ సర్వోత్పన్నమవి యోగాచారులు ఛెవఎనారు. జగత్తు మిధ్య అని, నత్త భౌతికం కౌదనీ, మానసికం కొదనీ, అది సన్‌, అసత్‌ కొడు కాబిట్టి అవిర్వచనీయననీ మాధ్యముకులు చెప్పినారు.

"౧ వైరుధ్యాల ద్వారా వురోగతి మోనా

(పాచీనమైనభావాలకు భారతీయ దర్శనళాన్త్రం అంటిపెట్టుకొని _ ఉన్నప్పటికీ దాని అభివృద్ది అనేక రీతుల్లో జరిగింది. ఈ విషయాన్ని కొందరు నిరాకరించినారు. అనేకమైన (ఫత్యామ్నాయ దార్శనిక దృక్పధాలు ఏర్పడినప్పుడు వాటిలో ఉండే భావాలు గతితర్కంలో ఉండే నియమాన్ని అనుసరించి అభివృద్ది చెందుతాయి. అం సే, పరస్పర నంఇంధం వలన, పరస్పర విరోధం వలన, పరస్పర సంఘర్షణ వలన లేదా సరస్పర వైరుధ్యంపలన_ ఈ దృక్పథాలు అభివృద్ది చెందుతాయి. మన దర్శనాల్లో ఏదీ ఏకాంతంలో అభివృద్ధి చెందలేను. ఈ దార్శనిక దృకుదాల మధ్యఉన్న అభి (పాయ భేదాలను అణచి వేయడానికై మధ్య యుగాలలో కొంత (ప్రయత్నం జరిగి నప్పటికినీ అతి (ప్రాచీన కాలంనుంచీ ఈ దర్శనాలమధ్య రగుల్కొంటున్న సంఘ ర్ష్ణణ పలవన, (ప్రతి దర్శనమూ దాని ఉనికికి మూలమెన భావాలను పటిష్టం చేసుకో వలసిన ఆవసరం ఏర్పడింది.

సూత (గ్రంథాలు ఒక దానితో మరొకటి తలపడి, ఒక దానిని మరొకట్‌ ఖ౦డీించుకోవడం కూడా అప్పటికే జరిగింది. అంతేగొక, తమ (వ్రత్యద్ధలు చేపే దాడులనుంచి తమ్ము తాము రక్షంచుకోవడమేగాక్క, తమ ఆధిక్యాన్ని చూపడం కోసమై వారిపై తిరిగి దాడి చేయడం శళూడా జరిగింది.

, తమ భావాలకు విరుద్ధంగా ఉన్న భావాలను వమర్శనాయుతంగా నిరాకరిస్తూ (వ్రాయడమే మన పూర్వీకుల రచనల్లో ఉండే విశేషం. న్వమకానికి విరుద్దంగా ఉండే (వ్రత్యర్తి మళాన్ని ముందుగా చెప్పడం జరుగుతుంది. దీవినే "పూర్వ సక్షంి అంటారు. ఈ పూర్వ పక్షంలో కల బలహీనతను చూపించిన ఈర్వాత స్వమత భావాలను చెప్పడం జరుగుతుంది. దీనినే *సిద్ధాంతం' ఆంటారు. ఈ సిద్ధాంతాన్ని పటిషం చేయడావికై ముందుగా పూర్వసక్ష సిద్ధాంతాన్ని స్పష్టంగా చెప్పడం జరుగుతుంది. పూర్వనశ్షన్ని గురించి సాధ్యమైనన్ని ఆక్షేపణలను లేవనె త్రి వాటవ్నిం టినీ పూర్వపక్షంనుండే సమాధానాలు చెప్పడం జరుగుకుంది. ఆ విధంగా ఆతి విపు లంగా పూర్వపక్షన్ని చెప్పిన తర్వాత దానిపై స్వమతం నుంచి దాడి జరిపి దాన్ని అండించి స్వమత సిదాంతాన్ని స్థాపించడం జరుగుతుంది. అందువలన మన దార్శనిక రచనలు అన్నివేళలా అర్జంకావు. సాంప్రదాయమైన గురువు వద్ద విద్య వభ్యసించ నటువంటి ఆధువిక విద్యార్థి మన దర్శనాల్లో ఉండే వాద- (ప్రతివాదనలనే బోనులోనుంచి సులభంగా బయట పడలేడు. అందులో వుండే దృక్పధాల చిక్కు

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ శ్‌ నుండి తప్పించుకోలేడు. ఈ విధమైన రచనా పద్ధతి ఆనాటి భావనంఘర్షణా తీవ తకు చిహ్నం. సాంప్రదాయ సండితులు ఈ అంళాన్ని అంగీకరించటానికి వెనకొడ శారు.

ఈ భావ వైరుధ్యం శీవలం దార్శవిక రచనలకే పరిమితమై ఉండలేదు. అవి నభాంగణాల్లో చర్చనీయాంళాలుగా తయారయినవి. అటువంటి వివాదాలు (ప్రాచీన భారతీయుల జీవన (స్రవంతిలో ఒక భాగంగా ఉండేవి. ఓక రాజు సముఖంలోనో, రాజదర్చారులోనో వాటివి గొస్ప దడర్పంతో ఏర్పాటుచే సేవారు. సామాన్య (వజలు, బుషులు, పండితులు అందరూ హాజరయేవారు. వందెంపెట్టి వాద (పతివాదాలు చేసేవారు ఆ(శ్రమాన్నికాని. మఠాన్నికొని, సంపదలనుకాన్త్‌ ఒక మళం నుంచి మరోమతంలోకి మారడాన్ని కానీ పందెంగా పెస్టేవారు. గెలిచినవారికి రావాదరణ, ఉజా సహకారం లభించేవి. ఓడిపోయినవారు గెలిచినవారికి దాసోహమని వారి మతాన్ని వదలివేసి గెలిచిన వారి మతంలోకి చేరేవారు

భారతీయ తర్క శాస్త్రంలో (పథమ (గ్రంథమైన “గౌతమ న్యాయసూ(త్రాలు” వాద (ప్రతివాద నిబంధనా వియమావళిని గురించి చెబుకుంది. అందుకని అది బహిరంగ వాదనలద్వారా ఏర్పడిన (గంభమనీ 'షెర్‌బాట్కీ న్‌ భావించినాడు.1 అంతే గౌొక, ఈ విధుగా కొవ్ని భావాలు పరస్పరం తలపడినప్పుడు ఈ వాడ పద్దతి సంస్క= రింసబడి సరెన తర్కం ఆవిర్భవించిందన్నాడు.* 'బౌద్ధులతో న్యాయ వై శేషికు లకు ఏర్పడిన +పంఘర్షణల ఫలితంగా సంస్కారింపదిడీ బహిర్గత మైన ఛాహ్మ్యణ తర్కం వహిరంగ వాదనా పద్ధతిని (తోసిపుచ్చి న్యాయ (ప్రయోగవాదంగా మారింది-కి

ఈ విధంగా పరస్పర పందింధాలపలన్క పరస్పర ఘర్షణ వలన ఏర్పడీన దార్శనికాభివృద్దిని పరిశీలిద్దాం. బౌద్దం (పబలంగా వ్యాపించి ఉన్నపుడు, అనేకమైన విహారాలను, మళాలను, విశ్వవిద్యాలయాలను, ఆరామాలను స్టాపించింది వీటిలో దోధించే విషయాల్లో తత్త్వశాస్త్ర ఎకి. (పసముఖ స్టానముండేది * భారతీయ దర్శన శాఫ్రంలో ఖ్యాతి గాంచినవారు ఈ విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఆచార్య పదవుల్లో వుండే వారు.

-_ యాణ, వారా పొకర్యాలు లేకపోయినప్పటికినీ, అవేకమైన ఇబ్బందులు ఉన్నప్పటికినీ దేశం నలుమూలలనుంచి, విదేశాలనుంచి అనేకమంది విద్యార్దులు ఇక్కడికి వచ్చేవారు. ఈ విశ్వవిద్యాలయాల చర్నికమ సమ్యగ్రంగా పరిశీలించినపుడు అటువంటి అపొకర్యాలను అధిగమించి పరస్పర మనోవికాస పరిధులను వీరు ఎలా విన్సృతం చేసుకోగలిగిందీ తెలుస్తుంది. ఆయితే ఈ విశ్వవిద్యాలయార్లోపి దార్శనికులు సాంఘిక మైన కృషిలో పాల్గొనకుండా దానికి దూరంగా ఉంటూ వచ్చి నందువలన జగవిధ్యావాద దృక్పథం ఏర్పడడానికి కావలసిన వాతావరణం ఏర్పడింది. అంటే సాంఘిక కృషి పై ద్వేషపూరిత మైన భావం, జగన్కిధ్యావాదం పై

శీర్‌ భారతీయ తత్వశాస్త్రం అభిమానం ఏర్పడ్డాయి. ఈ భావాల సిడలోనే జుగుప్సాకరమైన అంధ విశ్వాసాలు కూడా ఏర్పడ్డాయి. ఆ్నస్టిక మతాలకు విరుద్దంగా ఉండే బుద్ధుని టోధనలపై ఈ విశ్వ విద్యాలయా ల్లోని ఆచార్యులు విశ్వాసముంచేవారు. అందుకని బౌద్ధ (ప్రభావానికి బాహ్యాంగాఉన్న దార్శనికులు మళాభివేశంతో బౌద్ద ధిక్కరణ చేయడం తమ విధిగా భావించినారు. ఐతే బౌద్ధులు కూడా ఇదే సవి చేసినారు. సాంపదాయ మళాధిపతులందరూ బొడ్డు లను గర్వపోతులనీ, శూన్యవాదులనీ ఎగతాళిచే స్తే, బొద్దులు పీం9ి "బాహ్యులు.'” “త్రర్జికులని'5 పిలిచేవారు. యదార్ధంగా చూస్తే, ఈ మతోన్మాద స్పర్థల వెనుక జరిగే యుద్దం అంతా దార్శనికొభివృద్ది క జరిగిందిగా భావించవచ్చు. ఎందుకంటే, తర్వాత వచ్చిన బొద్దులు పెంపొందించిన సత్తాళాసాొనికి, కాన మీమాంసకు బొడ్డ మతానికీ ఏ విధమైన సందింధం లేము* ఇతర నఠాలకు కూడా ఈ విషయం వర్తిస్తుంది. ఉదాహరణకు, న్యాయ దర్శనకొరులు రూపొందించిన ఆనుభవ జ్ఞానమీమాంసకు, సొం్యవ్రదాయకంగా వారిని శై వారాధకులని పిలువడానికి ఏ విధమైన సంబంధమున్నదో చెప్పలేం. ఏది ఎలా ఉన్నా నుతశాఖజగా. శై వానికీ, బౌద్ధానికీ. న్యాయచర్చలో ఎన్ని వకిక్ఞా వ్యాఖ్యానాలు ఉండాలనే విషయానికి. ఏ విధమైన సంబంధం లేదు. ఐతే, ఈ నమన్య పైనా, మిగకా విషయాల్లోనూ న్యాయదార్శనికులకూ, బౌద్ధ దార్శనికులకూ న్పర్డ చాలాకొలంనుంచ్లి ఉంటూ వచ్చిసందువలన అది చాలా సునిశితంగా తయారై నది. నిజంగాచూ స్తే, భావన్సర్థతో కూడిన ఈ విధమైన వివాదాలు భారతీయ తర్కం శా స్తాాభివృర్దికి దోహదం చేయడంవలన గొప్ప తర్క (గ్రంథాలు. ఏర్పడ్డాయి. ఉదాహరణకు న్యాయస్యూత భాష్యకారుడగు వాత్స్యాయనుడు (ొసిన “న్యాయ భాష్యాన్ని” ఖండిస్తూ. దిగ్నాగుడు “్యమాణ నముచ్చయం” అనే _గంథాన్ని (వ్రాశాడు. దిగ్నాగుని దాడిని నిరోధిస్తూ న్యా యసిద్దాంతాన్నిన మర్థిస్తూ “న్యాయహా రికో అనే (గంభాన్ని ఉద్యోశకారుడు (వ్రాసినాడు. దిగ్నాగున సమర్థిస్తూ ధర్మకీ ర్తి రచించిన ఏడు గ్రంథాలలో “్రమాణవార్డికొ అనే (గంథం చాలా ముఖ్యమైనది. ఉద్యోత కారుని వాదనానరళిని సమర్షిస్తూ వాచన్నతిమిశ “న్యాయవార్తిక తాత్పర్య టీక”అనే (గంథాన్ని (వ్రాశాడు. దీనిపై “తాత్సర్య పరిశుద్ది"అనే భాష్య (గ్రంథాన్ని ఉదయనా చార్యుడు (వాసినాడు. ఈ విధంగా "అభావాన్ని అభావం చేయడం వలని భారతీయ తత్వశాస్త్రం ఉన్నత శిఖరాలను చేరింది. న్యాయబౌద్ధులమధ్య చెలరేగిన వాద (ప్రతి వాదాల ఫలితంగా ఏర్పడిన (గంథాల్లో ఉత్తమంగా పరిగణింపబడిన (గ్రంథాలు అనేకమున్నాయి. బౌద్ధ ధిక్కరణ చేస్తూ మీమాంసా దృక్పథంతో కుమారిలుడు వ్రాసిన "ట్లో వార్తిక” అనే (గ్రంథం చాలా గొన్సది.

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 47 మహాయాన బౌద్ధుల భావవాదాన్ని కుమారిలుడు ఎంత తీవంగా ఖండించి నాడో, న్యాయవై శేషికుల ఆ స్తికవాదాన్ని కూడా అతను అంతే త్వీనంగా ఖండించి నాడు- బౌద్దులకు, బౌద్ధేతరులకూ మధ్య నేగాక, ఇతరుల్లో కూడా అనేకమైన విరుద్ధా లున్నాయని చెప్పడానికి ఈ నిదర్శనం చాలు. మన దర్శనాల అభివృద్దిలో వీటి పాముఖ్యమేమీ తక్కువ కౌదు. ఆ స్తిషల సిద్దాతాలన్నీ తప్పుడు సిద్దాంతాఠని చెపిన లోకాయతులను ఆస్తికలందరూ విమర్శించి, అండ్‌ంచారు. బొదులతోనూ, తదితరులతోనూ సోరాడటాసికే జై నులు సిద్దంగా ఉన్నారు. ఆ స్తికదర్శనాల్లోవున్న వైరుధ్యాలు కూడా ఏమంత తక్కు-స (పాముఖ్యమైనని కావు సరిగ్గా చెప్పాలంపే మీమాంస. వేదాంత దర్శనాలు మ్యాత్రమే ఆస్తిక మకాలయితే వీటి! తోడు నురో నాలుగు దర్శగాలను. చేర్చి, వాటికున్న దాక్శశక అనుబంధాన్ని బట్టి జంటలుగా చేర్చి, న్యాయ. వైశేషిక, సాంఖ్య-యోగ దర్శనాలని న్యవహరించారు. ఐతే, ఈ జంట దర్శనాల మధ్య ఉన్న వైరుధ్యాలను అటుంచితే, ఆస్తిక దర్శనాలుగా పరి గణ్‌ంపదిడిన ఈ దర్శనాల మధ్య కూడా అనేకమైన సృర్థలున్నాయి. చాలామటుకు 'వేడాంత మతాలన్నీ ఆస్తికంగానూ, అతి _పాముఖ్యాన్ని పొందిన కొన్ని వేదాంత దర్శనాలు తీవ భావవాదాలుగానూ ఉఊుడగా, మీమాంసా దర్శనం న్నాస్టికంగా ఉండీ దార్శనిక భావవాదావ్ని నిరాకరించింది. విలిన్నమైన వేదాంతమకతాల మధ్య ఉన్న వివాదాస్పదమైన దార్శనిక విషయాలను ఉ'పేక్షంచరాము. ఒక వేదాంత మళంలొని సిద్దాంతంపై ఉన్న అభిమానుకొర్జీ, మరొక వేదాంత సిద్ధాంతాన్ని విర్మూలించ డావ్నికై మధుసూదన సరస్వతి అంతటివాడు “అచై నర్‌ సిద్ది” ఆనే (గ్రంఠాన్ని ఆవాయవలసి వచ్చింది. సంగ్రహంగా చెబికే, ధారతీయదర్శన శాస్త్రమనే క్షే(కాభివృద్ధి కె కదలికతో కూడిన శక్తిగా. విరుద్ధాంశాలు తోడ్పడాయి. ఐనప్పటిక, ఈ విషయాన్ని ఎప్పటి కవ్వుడు నిరాకరిస్తూ వచ్చినందువలన పేర్ని కొంచెం విసలంగా చూద్దాం. యథారం ఈ విధంగా వుంటే, వాటిలో సమన్వయ ధోరణి ఉన్నదనే వాదంలో (ప్రజలకు నమ్మకం కలుగజేసినారు. ఈ సమన్వయ వీరణ్‌దృష్వా ఈ దర్శనాల్లో విరుద్ధాం శాలు చేకపోవడ మేగాదు, ఇవి పరన్పరం వనహాయం చేసుకొని సమ్యగ్రమైన రూపాన్ని పొందియున్నాయి. ఒక మెటు తర్వాక మరొక మెట్టును ఎక్కుతూ వోతీ అంతిమ ధ్యేయాన్ని ఎలా చేరుతామో, అట్టాగే ఈ దర్శనాలన్నే తత్త్వ జ్ఞానాన్ని చేరడానిక్తై సోపాన పరంపరలుగా ఉపయోగిస్తాయన్నారు. ఈ తత్త్వ జ్ఞానం పరమచ్యేయంగా వేదాంత మతశాఖిఐన అదై్యాశంలో లయమయిందన్నారు. ఈ అవైన్సత సిద్ధాంతంలో “బహ్మ సత్యం జగత్తు మిధ్య జీవుడులబహ్మ ఒక్క-రే'-అనేవి ముఖ్యమైన విష యాలు. (దిహ్మాశుద్ధమైన చైతన్యస్వరూపం కనుక వ్యావహారిక జగత్తును మిధ్యగా భావించారు. సాంప్రదాయ పండికుల్లో అ్యగగణ్యుడగు మహామహో పాధ్యాయ జోగీం్యద

శీర భారతీయ తత్వశాస్త్రం

నాధుడు ఈ విధంగా చెప్పాడు: “రకరకాలైన దార్శనిక (ప్రవాహాలు అద్వైత (బహ్మాలో సంగమం చెందినపుడు నంపూర్ణంగా ఉండే సజాతీయమైన సామ్య స్టితిని చెందినాయి. “ న్యాయదర్శనం మరియు “ఇతర దర్శనాలు వేదాంతానికి వ్యతి 'రేకంగా ఉన్నాయనుకోవడానికి తగిన కారణం కవిపించదు. వేదాంతార్జాన్నిచ్చే- భావాలు ఆయా దర్శనాల్లో అణిగి ఉన్నాయి.” అని తర్కాలంకారుడు? చెప్పినాడు. ఐతే, ఇక్కడ ఓక సంశయం కలుగుతుంది. ఇతర దర్శనకారులు చెప్పదలచింది నిజంగా వేదాంతపరమైన భావాలయితే వారు వీటిని సూటిగా ఎందుకు చెప్పలేదు? సాధా రణమైన తెలివితేటలు కలిగిన విద్యార్థులకు అతి గంభీరంగా ఉండే ఈ సిద్ధాతాలను (పొంచే శక్తి లేనందువలన కావాలనే వారు వీటిని అఇచివేసినారని తర్కాలంకా రుడు ఈ (వ్రళ్నేకు సమాధానాన్ని కూడా చెప్పాడు..”ఈ విషయాన్ని పెకి ఎక్కి పోయే నిచ్చెన మెట్లతో పోల్చి వెప్పినాడు. ఆధ్యాతిిక జ్ఞానాన్ని (క్రమంగా తెలుసు కోవాలి కినుక, మన (పాచీన బుషులు వారి విద్యార్ధులను స్థాలమైనటువంటి దృక్పథం నుంచ్చి కమంగా సూక్ష్మమైన వాట్సివెపు దృషిని మళ్ళించి, వీటిద్వారా ఆ తంలో వన్న సూక్ష్యాతిసూక్ష్య మైన్‌ రహస్యాన్ని తెలుసుకొనేటట్లు చేసినారు. అతి సూక్ష్మ 'మైనదాన్ని ఆరంభంలోనే చెబితే అర్హం కాక తికమక పడతారని వారు ఈ విధంగా చెపిఎనారు.”

ఈ వాదాన్ని ఆధునికులు అంత సులభంగా నమ్మరు. అంతేగాక, ఈ సమః న్వయ వ్యాఖ్య అద్వైతం ఆధిక్యాన్ని చూపడావికై సూక్ష్యబుద్దితో చేసిన యుక్తి వాదమని చెప్పడానికి తగినన్ని కారణాలున్నాయి. మధ్య యుగంలో సర్వజ్ఞాత ముని *నంక్షేప శారీరకం,” మధుసూదన సరన్వతి "పస్టాన భేదం,” సదానంద యతి “అద్వైత (బ్రహ్మసిద్ధి” అనే (గ్రంథాలను (వొస్తూ ఈ విషయాన్ని _వథమంగా (గ్రళ్నించారు కాని ఆధునిక పండితులు అద్వైతాభిమానంతో ఈ విషయాన్ని వన్ము వారు రచించిన భారతీయ దర్శనశా్ర (గంథాలను అద్వైత దర్శన చర్చతో ముగించారు. అడ్యైత దర్శనంలొనే భారతీయ దర్శనాలన్నీ అయమయినట్లు వీరు భావించినారు.

వఐనప్పటికినీ, సాంప్రదాయ పండితుడగు ఫణి భూషణుడు10 ఈ సమన్వయ వ్యాఖ్యకు విరుద్దంగా నిష్కర్షమైన తన అభిపాయాన్ని చెప్పాడు. (ప్రత్యర్థి దర్శ నాల్లో కొన్ని తమ దర్శనాధిక్యక కోసమై ఇదే యుక్తిని _పయోగించాయి. ఉదా హరణకు, పాంఖ్య దర్శనాన్ని వివరిస్తూ "సాంఖ్య (ప్రవచన భాష్యం అనే గంథంలో విజ్ఞాన భిక్షువు అన్య మశస్టుల సీద్ధాంతాలన్నీ సాంఖ్యులు చెపిఎన దార్శనిక ధ్యేయాన్ని చేండానితై ఉపయోగపడే మెట్ల వంటి వన్నాడు. అదేవిధంగా "ఆత్మ తత్త్వ వివేకి మనే గంథంలో ఉదయనాచార్యుడు కూడా ఉన్నతమైన మోక్ష మార్షంలో (వయాజించే ఆత్మ అతి విశాలమైన భావాలతో తలపడవలసీ వస్తుం దన్నాడు ” రకరక్శాలెన దృక్పథాలను (ప్రకటించే అనేకమైన దర్శనాలను అవి చెప్పే

దేవ్మీపసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ శ0

ఆధ్యాత్మిక బ్లానాన్నిబిట్టి, వాటి వరస్మక్రమాన్ని కిందినుంచి పెకి ఏర్పురచినారు. ఈ ఏర్పాటులో (క్రిండిమెట్లు ఎప్పుడూ పైమెట్టుకు దారితీస్తూ ఆణీగిపడీ వుండవళల నని చెప్పారు” 112 ఈ విషయంలో ఉదయనాచార్యుడు న్యాయదర్శనానికి నంబంధిం చినవాడై నప్పటికిని అతని హృదయంలో వేదాతానికి అత్యున్నమైన స్థానమున్న దని కొందరు వేదాంతులు భొవించారు.

కానీ, ఈ (ప్రయత్నమంకా నిరర్ధకమని ఫణిభూషణుడు చెప్పాడు. ఎలా గంటే, వేదాల్లోనే గనుక జగన్మిధ్యావాదం ఉన్నట్లయితే, అన్నత దోషమున్నదనే నేరాన్ని వేదంపై మోసవచ్చు.. కొని వేదంలో అటువంటి దోషంలేదు అని ఆదే లంథంలో ఉదయనాచార్యుడు చెప్పాడు. ఏది ఎలావున్నా, ఈ ఆతంథంలోనూ, మరోక (గంథంలోనూ. న్యాయ - వైశేషిక దర్శనాలదృష్త్ట్యా కూడా సమన్వయ వ్యాఖ్యకై ఉదయనాచార్యుడు కొంత యత్నించాడు. ఐతే, ఇటువంటి విమర్శన ఏ దర్శనావికయినా వర్తిస్తుందని ఫణిభూషణుని వాదం. దీనికి కొరణాలు చాలా సర శంగా ఉన్నాయి. దర్శనాలను (పతిపాదించిన _పతివారు తమ దర్శనంలోనే సరమ సత్యమున్నదని భావించినారే కాని, ఇతర దర్శనాలను సత్యాన్వేష సాధనాలుగా నైనా గుర్తించలేదు. పత్యర్డి దర్శనాలను మతాదార్యులు ఖంఎడించినప్పుడు వాటిని దర్శనళావ్త్ర దృష్వ్యా తస్పు సీద్దాంతాలుగా భావించడంవలన వాటిని ఖండించినారే కాని, అవి అర్ధసత్యాలని, అవి తమ దవ్శనంలోని సత్యాన్ని వీక్షించడానికి ఉప యోగపడే సాధనాలవీ మ్యాశ్రం కాదు. మౌలికమైన (గ్రంథాల్లో ఉన్న అర్జాలను వారు ఏవిధంగా మెలిపెట్టి, సాగదీసి, భాష్యాలు (వ్రాసినప్పటికిని, భారతీయ దర్శన శాస్త్రంలో ఉన్న భావవై విధ్యపు విరోధాలను కష్పిపుచ్చటం సాధ్యం కాదు. ఆంకే గాక భారతీయ దార్శవికాధివ్మద్దిలో వైరుధ్యాలు చోదకశక్తిగా ఉన్నవని విరాకరించ డం రూడా పాధ్యం కొదు.

6-దర్శనవంం౦టే ఏవింటి?

పెన చెప్పిన విషయాలను గుర్తుంచుకుంళే ఏ భారతీయ దర్శనాన్ని కూడా 4వ త్యేకించి విడిగా పరిశీలించలేం. ఒక దర్శనానికి ఇతర దర్శనాలతో ఉన్న సందింధాన్నిబట్టి, వై రుధ్యాలనుబట్టి ఆ దర్శనం యొక్క అభివృద్ది ఆధార పడినందువలన ఇతర దర్శనాలతో దానికిగల అనుబంధాన్ని గురించి (ప్రస్తావించ కుండా ఉండలేం. ఏ దర్శనానై్న్నైెనా పరిచయం చేసేటప్పుడు కొంత ఇబ్బంది కలుగుకుంది. ఇదికాక ఇంకా కొన్ని ఇబ్బందులు కూడా ఉంటాయి. వాటిని ముందుగా చూద్దాం. ఏదైనా ఒక దర్శనాన్ని పరిశీలించేముందు రెండు (పశ్నలకు సమాధానం తెలుసుకోవాలి. అవి: 1. మన దార్శవికులు దర్శన స్వరూపాన్ని గురించి ఏవిధంగా అర్ధం చేసుకోవాలనుకున్నారు? 2. మౌలికమైన దర్శనాలు ఎన్ని? వొటిని ఏ వరునలో చర్చించటం సమంజసంగా ఉంటుంది?

'దర్శనం* అనేది సర్వసాధారణంగా 'అంగీక్రరింపదిడిన శద్దం, ఐతే ఇది ఎన్వుడు ఎట్లా (పచారంలోకి వచ్చిందీ, దాని సరైన అర్థం ఏమిటో మనకు అచ్చి ఈంగా తెలియదు. “కణాదుడు రచించిన “వైశేషిక సూ(త్రాల్లో” మొదటిసారిగా చర్శనశబ్దం కనిపిస్తుంది. ఇది బుద్ధునికి పూర్వమే వాడుకలో ఉన్నదవి (పొ ఫెసల్‌ చాస్‌ గుప్త అభిప్రాయం.”. క కొందరు దీని ఉనికి ఇంకొ (ప్రాచీనకాలంలో ఉన్నట్లు భావిస్తారు. ఐతే వారి దృష్టిలో దర్శనమం'పే ఏమిటో స్పష్టంగా తెలియడంలేదు. షడ్డర్శనాలుగా వ్యవహరింపబడుకున్న వాటి కర్తలు దర్శనశవ్దాన్ని ఈ అర్థంలో వాడలేదు. ఉదయనాచార్యుడు, శంకరాచార్యుడు మృాతమే ఈ శస్దాన్ని (ప్రయోగించి నారు. అని తర్కాలంకారుడు ౩ సూచించాడు. అర్జశాస్త్ర (గంఖాదుల్లో ఈ మాట లేదీ, అక్కడక్కడ “ఆన్వీక్షకీ" శద్దిమున్నదనీ, ఆది తర్వాత తర్క-ంగా స్వీక శింపబడిందనీ జాకోవి 8 అభిప్రాయం. దర్శనశద్దఎ (ప్రచారంలోకి రాకముందు కూడా కొంత శాత్వికాలోచన ఉన్నదని (గహించాలి,

దర్శన శర్జార్థం పైకూడా అవిశ్చితాభ్యిపాయాలున్నాయి. “దృశ” అనే ధాతువు లోనుంచి దర్శనశబ్దం పిచ్చింది. "దృళ్‌' అంపే చూచుట అని అర్థం. ఇంది యాల సహాయుతో చూచేదానికికాని లేదా ఐలోపాతర్కం చెప్పే (ప్రత్యక్షన్ని కని ఈ మాటలో చూడటానికి ఆధునిక 'మేావులు సిద్దంగా లేరు (ప్రత్యక్షం కాకపోతే, అుతర్షతంగా ఉండాలి. ఐతే అంతర్గతంగా దేన్ని చూస్తాం? *“ఆత్మదర్శనమే?

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ గ్‌! అంతర్గతంగా చూసేది. "ఈ దర్శనంద్వారా ఏ సత్యాన్ని గమనిస్తాం” అని ఉమేళమి(క (ప్రశ్నిస్తాడు. "ఆత్మదర్శనమే అన్ని దర్శనాల పరాకౌష్ట.** ఈ ఆత్మ దర్శనాన్నే మోక్షమన్నారు. కనుక దర్శనమంళే, భారతీయుల దృషిలో, మోక్ష శాస్త్రమని ధృవీకరించటం జరిగింది. ఇతర శాస్త్రాలు సాధారణమైన జ్ఞానాన్ని (ప్రసా దించినప్పటికిన, దర్శనం మాత మే మోళ్షాన్ని_పసాదించే (పత్యేక శాస్త్రమని తర్కా లంకారుడు 5 భావించాడు. ఇదే భారతీయ దర్శనళాస్త్రంలోని (పత్యేక లక్షణమని కూడా చెస్పటం జరిగింది. *ఈ జీవితంలో సాధించగలిగిన పరమ్యప్రయోజన సిద్ది 3ె దర్శన శాస్త్రాన్ని చెప్పడం జరిగిం దేకొని సామాన్యమైన క్లానంకోనంకాదవి” మాక్స్‌ ముల్లర్‌ చెప్పినాడని (ప్రొఫెసర్‌ హిరియన్న అంటాడు. 6 ఇదంతా దర్శనమంకే ముందుగా ఏర్పరచుకొన్న వ్యాఖ్య వెపు (మొగ్లి వటుండి, అద్వైత వేదాంత మందుండే ఆకర్షణనలన ఈ విధంగా చెపినట్లుతోన్తుంది. అద్వైత సిద్ధాంతం (ప్రకారం (బ్రహ్మా సత్యం, జగత్తు మిధ్య. జీప్యబహ్మ్యలకు తేడాలేదు. ఆత్మదర్శనం వలన ఐహిక బంధాలు తెగిపోతాయి. ఈ దర్శనమంశేే మన ఆధునిక మేధాపులందరూ ఎక్కడలేని అభిమానాన్ని చూ పెడతారు. దర్శనమంపే ఏమిటనే విషయంలోని లోతుకు పోకుండా, అద్వైత వేదాంతం ఒక్క-కే దిర్శనమని పిలువబడీ, ఈ అంతర్భావాల నన్నింటినీ కలిగి ఉంటుంది. కౌబట్లి దర్శన్యసయో గాన్ని ఆంతపరికే పరిమితం చేద్దాం. దర్శనమంజటే మోక్షమని నిర్వచించి, మన తత్వశాస్తలన్నిటినీ దర్శనాలంటున్నాం కనుక, భారతీయ దర్శనాలన్నీ మోడ్లా న్నిష్వడానికే దారిచూపిస్తాయని చెప్పడం తర్కందిద్దం కొదు. ఆది చార్మితకంగా కూడా యథారం కౌదు. లోకాయతులను కూడా “లోకాయత దర్శసం' అవి పిలి చారు. ఐతే “ఇది మోక్షశబ్దాన్నే అవహేళన చేసింది. (ప్రాచీన మీమాంసకులు మోళ్షన్ని గురించి నిర్లిప్తంగా ఉన్నప్పటికిని, _వారివికూడా మీమాంసా దర్శన మన్నారు. దర్శవ శజ్దోత్ప్తికి పూర్వమే కొన్ని తాత్వికాలోచనలు ఉన్నాయన్న విషయాన్ని మనం యిదివరకే చెప్పాం.

9. సారపదాయక విభజన

ఈ దర్శనాలు ఏవి? అవి ఎన్ని? అనే ్యవశ్నలకు దురదృష్తవకాత్తు, (ప్రాచీన రచయితలు, మధ్యయుగంలోని రచయితలు ఒకే సమాధానాన్నివ్వలేదు. తన “అగ్జ శాఫ్రంలో” కౌటిల్యుడు మూడే మూడు దర్శనాలను పేర్కొంటాడు. అవి; సాంఖ్య, యోగం లోకాయత దర్శనాలు. జైన రచయితలగు హరిభ్యదసూరి, జినద త్తసూరి, రాజశేఖరసూరి మొదలగువారు మలి నాధునితోనూ, జయంతభటునితోనూ, "నర్వ మఠ సంసగహా”న్ని రచించిన వావీతోనూ ఏకీభవిస్తారు. వీరందరూ ఆరు దర్శనా లనే సంఖ్యతో ఏకీభవించారేగాని వీటి వివరాలను గురించి అనేకరకాలుగా చెప్పారు. “సర్వ దర్శన సం్యగహం” పదహారు దర్శనాలను గురించి చెబుతుంది. వీటన్నిటికీ నమానమైన (ప్రాముఖ్యం లేదు. వీటిల్లో ఉన్న తేడాలు దార్శనికంగా గూడా అంత విలువైనవి కావు. తొమ్మిది దర్శనాలను గురించి చర్చించడమనేది నేడు సాధార ఇంగా ఉన్న నిషయం* మిగతా దర్శనాల్లో ఎన్ని తేడాలు ఉన్నప్పటికినీ ఈ తొమ్మిది దర్శనాల మీద ఆధారపడే అవి అనేక రకాలుగా అభివృద్ధి చెందినాయి.

ఈ తొమ్మిది డర్శనాలను ఆస్తిక దర్శనాలనీ, నాప్రిక దర్శనాలనీ కెండు రకాలుగా విభజించడ మైనది.సరలోకమందు నమ్మకం లేవివానిని నా స్తికునిగా పాణిని! నర్జించ్చి పరలోకమందు. విశ్వాసమున్న వారిని ఆ స్పికులన్నారు. ఐతే, బౌద్దుల తర్వాత, (క్రీస్తుకు పూర్వమున్న సాం_పదాయు (ప్రకారం వేద (పామాణ్యాన్ని ఆంగీ కరించే వారినికూడా ఆ స్తికులని 2 వ్యవహరించినారు. ఏది ఎలాఉన్నా, ఈ విషయంలో సాంర్యవదాయ పటిష్టంగా ఉండి వేద (పామాణ్యాన్ని అంగికరించేవారిని ఆ స్తికులని వ్యవహరించడం జ)ఏగింది. వేదనిందకుడే నా 'స్తికుడని మనువు చెప్పినాడు. వేద (సామాణ్యాన్ని అంగీకరించడ మే ఆ స్తికత్య్వ మని సాధారణంగా అంగీకరింపబడింది. బౌద్ధులకు, జనులకు వారి వావ పవిత్ర (గంళాలు వారికి ఉన్నాయి. అందువలన వారి దృష్పిళో వేదప్రామాజ్యాన్ని అఎగికరించే వారందరూ నా స్తిషలనే పిలువబడ తారు. అంతేగాక, కొన్ని దర్శనాఎ ఆ స్తిక దర్శనాల) పిలువదిడినప్పటికినీ, ఆయా దర్శనాలలోని విషయాల దృష్ట్యా వేవానికీ వాటికీ మధ్య ఏ విధమైన సంబంధం ఉన్నట్లు కనిపించదు. సాఎచపఫదాయ విభజనలో ఈ విధమైన ఇబ్బందులు ఉన్నషుటే కిని ఈ విభజనతో (ప్రారంభించడంలో కొంత (వ్రయోజనమున్నది. భారతీయ దర్శనాలలో వేదానికి వున్న (ప్రాముఖ్య మేమిటో తెలున్తుంది. '

దేవ్మీపసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 58

వైదికమకాల ఆ స్తిక్యందృష్ట్యా మూడుమతాలను నాస్తి కమతాలన్నారు, ఈ శి దర్శనాలు వేదాన్ని నిరాకరించాయనడంలో నందేహం లేదు. అవ: 1. లోకాయత దర్శనం, చార్వాకమతం లేదా బార్హనృత్య మకం; ఓ. బౌద్ధ దర్శనంతో అనుబంధాన్ని కలిగిఉన్న అనేకమైన తాత్ర్వికాలోచనల సముదాయం. బౌద్ధులు, బౌద్ధ అనుయాయులు; కి. బౌద్ధానికి పూర్వూమున్న జైన మతం. “కైన శబ్దంలో నుంచి వచ్చిం దే జైనమతం "జినో. అం'పే జయించుట అవి అర్జం. జ్రైనుడు అంపే ఇంగదియాలను జయించినవూడు అని అర్థం.

వైదిక మఠకాలుగా స్టిరపడినఏ ఆరు. అవిః 1. పూర్వ మీమాంస, వేదాంశ లేక ఉత్తర మీమాంస; 8. సాంఖ్య; 4. యోగు ర న్యాయ 8. వైశేషిక దర్శనాలు. పూర్వమీమాంసా దర్శనం, ఉత్తర మీమాంసా దర్శనం వేద (స్రమాణ్యాన్ని నిష్కర్షగా (_గహించినాయి. మిగతా నాలుగు దర్శనాలు ఎంతవరకు వేద (ప్రామాణ్యాన్ని అంగీకరించిండీ చూడవఆసిన విషయం. భారతీయ దర్శనళాస్త్రంలో అతి _ప్రాముఖ్యంగా పేర్కొనబడిన వేదం అంటే ఏమిటో ముందుగా చూద్దాం.

10. వేదం

వేద శబ్దానికి అర్థం జ్ఞానం, ఆస్తికులు దాన్ని పరమ పవితంగా బావించి అది భగవద్ద త్తమన (పామాణ్య (గంథ మంటారు. కొని, ఇందులోని విషయాలను గనుక ఫరిశీలించి నట్లయితే, ఇది అ నేక కౌలాల్లో అనేకమంది చెప్పిన విషయాల సముదాయంగా ఉంటుంది. కనుక దీ? = లిలో కొని, రచనా పదతిలోని తీరులో కాని ఒకే రీతి ఉన్నట్లు కనిపించదు. క

ఈ 'రచసల్లో అతి (ప్రాచీనమైనవి ఆర్యులని పీలువఐడే సశువుల కాపరులు పాడిన పాటలు, చేసిన స్తుతులు, ఈ రూపాన్ని దాల్చి, ఏదో ఒక అనాగరిక దశలో వొటిని జాపక ముంచుకొవి, మౌఖికంగా తర్వాత తరంవారికి అందజేయటం వలన వాటిని గ్నకుతులు' అన్నారు. ఈ విధంగా మౌఖికంగా అందవేయబడిన అతి (ప్రాచీన మైన వాటిని “మంత్రాలు” అన్నారు. మరొక భాగాన్ని “వాహ్మాణములు” అన్నారు. ఇవి గద్య రూపంలో వుండి తర్వాత కాంలో ఏర్పడినాయి.

ఈ మంత్రాలన్నీ నాలుగు సంహితల రూసంలో మనకు లభ్యమయినాయి. అవి; బుగ్వేద సంపాత, పామవేద సంహిత, అధర్వణ వేద సంహిత, యజుర్వేద నంహిత. వీటిలో బుగ్వేదనంహిత అతి పుఠరాఠతనమై మిగతా వాటికి పునాదిగా వున్నది. పరిష్కరింపబడిన సంహితలు అనేకం ఒకానొకప్పుడు వున్నాయి కౌసి, కొన్ని మాత్రమే మనకు ఇప్పుడు లభ్యమపుశున్నాయి. మనకు (ప్రస్తుతం పరిష్క్యు తమై లభ్యమయిన బుగ్వేదంలో 1,828 “సూ క్తా'లు ఉన్నాయి. (పతి 'సూక్తంి లోనూ 160 బుక్కులు ఉన్నాయి. కనుక మొత్తం 18,502 బుష్కులు ఉన్నాయి. (గ్రంథ పరిమాణంలో బుగ్వేదం హోమర్‌ (గంథమంత వుంటుంది.

అనేకమంది మహర్దులు (పండితులు ఈ బుక్కులను రచించినట్టుగా పాం్యప్రదాయం చెబుకుంది. వీరినే "ద్రష్త'లు అన్నారు. ఇవి జానపదుల పాటలను పోలి వుండడంచేత వీటిని ఎవరో కొందరు (వ్రాసి వుంటారనుకోవటం పొరపాటు ఏది ఎలా ఉన్నా, వీటన్నిటినీ పరిష్కరించి సఎక్రలనం చేయడానికి చాలాకాలం పట్టి వుంటుంది. కనుక బుగ్వేద కౌలాన్ని ఖచ్చికంగా నిర్ణయి_ప్రే ఆది దోషంగానే వుంటుంది. ఆధునిక సండితులు చెప్పిన కొలంలొ కూడా తారతమ్య మున్నది. ఇవి అకి ప్రాచీనమైన యుగానికి కౌనీ, లేదా అతి ఆధువిక యుగానికి కానీ వ ర్రిసాయసి చెప్పడంలో వున్న (వమాడాన్ని గురించి వింటర్‌నిట్టి హెచ్చరిస్తూ, ఇవి (శ్రీ. పూ. 2508 సంవత్సరాల ప్రాంతాల్లో ఉండవచ్చునన్నారు. వేదాల (ప్రాచీనతను విర్ర

దేవీప్రసాద్‌ ఛబోపాధ్యాయ ఠ్‌0్‌ యించడావికి ఒక అనువైన పడ్దితిగా దీన్ని అంగ్షికరించవచ్చు. ముగ్వేదాన్ని సంకలనం చేసినవారు, భారతదేశంలో వ్రవేశించి వింధుతలోయ నాగరికతా చిహ్నాలైస ఆయా పట్టణాలను ధ్వంసం చేసినారనే విషయాన్ని పురాతన వస్తు * తత్వశా్రజ్ఞాలు బాగా విశ్వసిస్తున్నారు. అనేకమైన యుద్దాల్లో ఆరితేరిన యుద్ధ వీరుడగు ఇం్య్యదువి అతిశయో కుళతో “్యతిప్పురాంతవడ'వి పొగడిన సౌగడ్తలు బుగ్వేదంలో అనేకం కనిపిస్తాయి: ఈ సింధు లోయలోనే ఆటవిక జాతి వారు నాశనం చేసిన పట్టణాల శిధిలాలు కూడా లభిసున్నాయి. ఈ (ప్రాతిపదిక అంతిమంగా విరూపణ ఐనట్లయితే సిధు లోయలోని సట్రణాలు శివలాలుగా మారిపోయిన కాలాన్ని సరిగ్గా నిర్ణయించి నట్లయితే వేదకాలాన్ని కూడా ఖచ్చితంగా నిర్ణయించవచ్చు. బుగ్వేదంలోని విషయాలకు మ్యాతమే మన చర్చను పరిమితం చేద్దాం. పరమ జూవానికి బుగ్వేదం విధి వంటిదని మనవారు చెబుతారు.* అర్హం చేసుకొనే రీతిలో కీనుక వేదాన్ని చదివినట్లయితే. ఆ రోజుల్లో వున్న పకువుల కొసరులు తమ: కోరికలను, ఆశయాలను వ్యక్తం చేస్తూ పాడిన పాటలవిలె అవి కనిపిస్తాయి. ధాన్యం, నంపద, పశువులు, ఆయువు, ఆరోగ్యం, జయం, అధిక సంతానం కావాలని వీరు ఆశించినారు 5 వావి ఆశయాలను పాటలరూపంలోనూ, _ప్రార్టనలరూపు లోనూ, స్తుతులు, స్తాం రూపంలోనూ వ్యక్తం చేసినారు. ఐతే, అనేక సంఘట నల (వ్రభాపం వలస బుగ్వేద అధ్యయనాన్ని ధర్మశావ్ర కర్తలు స్త్రీలకు, ్రాహ్మాడే తరులకు విషేధించడం చాలా శోచనీయమైన విషయం. జగత్‌ సృష్తిని గురించి అక్కడక్కడ చెప్పిన విషయాలు తన్ప తాత్వికమైన విషయాలను గురించి చేసిన చర్చలు వేదంలో చాలా తక్కుపగా కవిపిస్తాయి. అంటే తాత్వికొలోచనా లక్షణాలు వేదంలో వున్నట్లు కవిపించవు. తర్వాత కాలపువారు. దానినుంచి తాత్వికంగా గపాంచేది ఏమీ ఉండదు. ఐనప్పటికీ. వేదమంకే మన దార్శవికులకు ఏర్పడిన పూజ్యభావం వలి బుగ్వేదంలో పారహీనంగా వున్న తాత్విక ఆలోచనా శకలా లను ఆధారంగా" తీసుకొవి, తర్వాత వచ్చిన దార్శవిక దృక్పథా లన్నింటికీ వేదమే" ఆధారమనీ, పతి దర్శనానికీ వేద పామాణ్య మున్నదనీ చెప్పడం జరిగింది, దీవికి ఒక ఉదాహరణ చాలు. వ్యాయంవై శేషికులు రూపొందించిన అణువాదాన్ని నమర్థిసూ, "ప్యతత' అనే పదావికి అర్ధం “కదలిక కౌదిట్టి, ఈ పదం బుగ్వేదంలో ఉన్నది కాబట్టి, అణువులు కదలికను కలిగితన్నాయి. కబట్టి, “అణువాద (ప్రాక్కల్పస' బుగ్వేదంలో ఉన్నదని “ఉదయనాచార్యుడు. చెపుతూ. వేద్యపామాణ్యాన్ని సమర్జించినాడు. ఇంతకన్నా చోద్యమైన విషయం మరొకటి పుండదు. ఉదయనుడు చెప్పిస ఈ వేదపాళం ఆత (పాఠదుక మైన దై వవాదాన్ని సూచిస్తుంది. “స్యత్రత"” అనే పదానికి అరం పక్ష అని ఉంటే, దావికి శాయనాచార్యుడు “కదిలే పాదాలు" అని అర్ధం చెప్పినాడు. ఈ వేద పాఠం అనువాదం దాదాపు ఈ విధంగా ఉంటుంది : శ

శ్‌(0 భారతీయ తత్వకాష్త్రం ఆప ద్రేవత చక్తుపులు అర్ని దిక్కులు వ్యాపించి ఉంటామో, ముఖ) అక్ని దిక్కులా వ్యాపించి ఉంటుందో, చేశులు, కాద్గ అన్ని దిక్కులా వ్యాపించి ఉంటాయో-ఆ దేవత భూమ్యాకొకాలను సృజించిన తర్వాత వీటిని తన చేతులతోనూ, కాళ్ళతోనూ ఆదేశిస్తుంది.”?

అతి (ప్రానీనమైన ఈ పాఠపాటల్లో అభివృద్ది చెందిన తమ దార్శనిక దృక్స థాలకు కావలసిన ఆధారాన్ని చూడటా౨కి మధ్యయుగంవారు ఎంత తహ తహ లాడే వారో చూపడానికి ఈ నిదర్శనం ఒక్కటి చాలు. ఆధువిక కాలంలో అభివృద్ది చెంది నటువంటి మక చైతన్యంగానీ లేదా ఆత్మవాదం కొౌవి ఈ బుగ్వేదంలో నే ఉన్నా యని చెప్పే వాదాన్న ఎంతవరకు అంగిక రించవచ్చుననే ఏషయు వివాదాన్సదంగా నే ఉంటుంది. ఈ బుష్కలు, పాటలు అనేకమెన దేవతలను గురించి చేసిన విపరీత మైన స్తుతులుగా భావించవచ్చు. ఆహార ధాన్యాలను దోచుకుంటూ, పళుపులను దొంగి లిస్తూ. సంపదలను కొల్లగొడుతూ, వరమ నిర్దాక్షణ్యంతో వాటిని తమళో పంపకం చేసుకునే ఆటవిక జాతుల వీరుల సవాలే ఈ బుక్కులు. వారి నాయకులను సభాం గడాల్లో “మ్వితులని,” “వరమ మి్యకలంి ,"మిత్యశేమల9ి*, “వర్వతంలాగా స్థిర మైన వారని", 'వనస్పతివంటి వారని *'ఆ ముధంలాంటి వారని" “ఓషధుల్లాంటి వారని'._-పీరు పొగిడేవారు. కొన్ని సమయాల్లో కేవలం భౌతికమైన ఈ లోకంలోని కోర్కెల స్వభావాన్ని కూడా దేవతా స్వరూసంగా వర్జించేవారు. ఉదాహరణకు, __-

• గర్భ్యస్రావరక్షణ 'దేవత', "నంకాన దేఎతి మహమ్మారిలా విరుచుకొనిపడి జననాశ నంచేపే “మశూచి దేవత” "ఆంటువ్యాధి నివారణ దేవత '__మొదలగువారు ఈకోవకు చెందుతారు. ఈ కోవకు చెంది ఆత్యంతాస క్రి కలిగించే దేవత “అన్న దేవక.* భోజన (పియులైన ఆటవిక కవులు అన్నదేపళను గురించి అది చాలా రుచికరంగా ఉటుందనీ, శరీరాలను బలంగా ఉండేటట్లు చేస్తుందనీ__స్తుతించి ఆరాధించిినారు. మిక్కలి ఉన్నతమైన ఆక్మత త్త్వ భావాలు బుగ్వేదంలో ఉన్నాయని సాంప్రదాయ కులు, ఆధునికులు భావిస్తున్న దృష్ట్యా“బుగ్వేదం 11-187 పితృదేవత అగస్త్యుడు” అన్న సూక్రాన్ని గురంచి తెలుసుకోవటం ఆన క్తికరంగా ఉంటుంది:

“నేరు పితును (పశంసిస్తున్నాను. అతడు గొప్పవాడు. దిలపంతుడు, ఉద్ధార కుడు. అతవి జీవశ క్రి వలననే 'ప్రసిద్ది చెందిని తృత, వృతువి, అంగవైకల్యుని చేసి, చిిత్రపాంపలు చేశాడు. రుచివంత మెన, మధువంత మైన పికు, నిన్ను ఆహ్వా విస్తున్నాము. మౌ రక్షకడవుకమ్ము _ మాదగ్గరకు రమ్ము, మాకు పౌఖ్యములనిచ్చే పికు, మాష సుతోషము నిమ్ము, అక్యంత గారవనీయుడై ప స్నేహితుడా, అసూయ లేనివాశవు. దుమ్ము నలునిష్కళా ఆవరించినట్లు, గాలి ఆకాళమునంతా ఆపరించినట్లు సీ బహుమానాలు అన్నిదిక్కులను ఆవరించి ఉన్నాయి. నిన్ను పంవకంచే పే ఈ మను షులు, అతీరుఏకరమైన పితు, నిన్ను నీ రనమును ఆస్వాదిస్తారు. వీవలెనే పొడుగాటి

దేవీ(ప్రసాచ్‌ ఛబోపాన్యాయ ర్‌?

మెడలతో ఉంటారు, శ కివంతమె$ దేవతల మనస్సులకు, ఓ పీకు, నీపెననే కేన్యదీ కృతమై ఉన్నాయి. సి 1కియాశల నహాయం వలననే, ఇందుకు అపా. నాశనం చేశాడు. ఓ పితు, సర్వకాంకు సంబంధించిన నంపద నీకే చేరుకున్నది. ఓ, తీయఏ వాడా మౌ మాటకు వినవలసింది. మా థభోజనా౨క దగ్గరగా ఉడవలసంది నీవ, మొక్కలు నమృర్దిగా ఉంటే మేము సంతోషస్తాము. కనుక ఓ శరీరమా నీవు లావుగా ఉండవలెను. ఉడకబెట్టిన యవ, కాగిన పాలతో నీవు కలిసినవ్వుడు ఏర్పడే పోమరనం మాకు ఆహ్లాదం కలిగిస్తుంది. కనుక ఓ శరీరమా, నీవు లావుగా పెవుగు దుపుగాక్‌

అన్న ఈ మంత్రంలో ఉన్న “వాపాతే సీపః ఇత్‌భవ”అనే పల్ల ఏ అర్థాన్ని ముఖ్యంగా గమనించాలి. ఈ శరీరం పుష్టికరంగా ఉండాలి. తుషిని కలిగిఉండాలి. ఎ అనే అర్హం స్ఫురిస్తుంది. వేదాన్ని అంగీకరించి, దానితో అతి సన్నిహిక 'మైన అనుబంధాన్ని కలిగిఉన్న 'వేదాంతదర్శనం కూడా వేవంలో యకార్థంగా ఉన్న విషమా౨కు ఎంత దూంంగా ఉన్నదో చూఏడాంక్రే ఈ విషయా్న్ని ఇంక విపంంగా చెవువలని వచ్చింది. ఈ వేవాంత దర్శనాన్నే “శారీకక మీమాంస' అంటారు. *శారీరక' అనే పదం “శరీర్‌ అనే శద్ధంలోనుంచి నచ్చింది. ఐతే, దానికి “కన్‌” అవేదాన్ని చేర్చి న్యూనకను సూచించే అర్దాన్ని చెప్పినారు. అవఏ(తమైన యీ శరీరంలో పవ్యతమైన ఆత్మ ఉంటుందన్నారు ! భోఎన్యప్రయులై ఉండీ. రమ్య మైన పాసేయాలను, రుచ్యమెన పదార్థాలను "పేవిచి, ఆటలు ఆడి పాటలు పాడు కొనే వీర్యవంతులైన (పాచీన పజువుల కొసరు=కు “శారీరక మీమాంసి వంటి దర్శనశా స్రం అర్జరహిత మైనదిగా ఉంటుంది,

వేవకాలంలో అన్న దేవత (పికి ఒక ప్రముఖ దేవక కాదు. మికుడు, వరుణుడు, ఇంద్రుడు, మొదలగువారు _పముఖి దేవతలు. ఈ దేవఠలపె (ప్రారీన భారతీయచర్శితను. పురాణాలను చదివేవారికి మామే ఆస కి ఉమింది.. వేద కొలంనాటి దేవతల్లో "అన్న దేవత', “గర్భ(ప్రావ విరోధ దేవత మొదలగు దేవత లున్నారవేది తాత్రి కంగా (ప్రముఖమైన విషయం వెదిక ఆకోచన ఉన్నశమెన పారారణీకరణ స్థాయిని. ఇంకా. చేవలసి ఉన్నదస్‌, ఆధునిక దృష్వా తౌత్వాక పిద్ధాతంగా ఆంగికరింవబిడిన ఏషయామి ఏపీ అందులో లేవని ఈ ఉలేలన తముపు తున్నది. గా

విలక్షణ౨గా ఉన్న మరొక పరిస్థితిని పడా మను ఇక్కడ చూడవచ్చు. తర్వాత వచ్చిన దార్శనికుుబు తదు సెద్దాంతాలకు వేదమే మూలమని, విసుగూ, విరామం లేకుండా చెప్పనప్పట్‌కినీ, వేదిక సాంప్రదాయంలో సాధారణీకరణకు తాపున్నట్లు కనిపించదు. నాలుగు వేదాల్లో చెప్పబడిన నలుగుకు ప్పుఠోహత (బ్రాహ్మ ణుబు చేపే యజ్ఞాల కొరకే ఈ సంహితలు ఉపయోగిస్తాయి. హో్టకు పురోహతుడు

గ్‌8ి భారతీయ తత్వశాస్త్రం న ల్‌, జర మ్‌ జ్ర

బుగ్వ్వేదాన్ని, ఉద్గ్యాతు పురోహితుడు సామ వేదాన్ని. అధ్వట్య పురోహితుడు. యజుర్వేదాన్ని, (నాహ్మణ ప్పరోహితుడు అధర్వవేదాన్ని ఆధారం. చేసుకొని యజ్ఞం చేసారు. ఈ సాం్రదాయాన్ని నిరాకరించడానికి ఆధారం లేనందున ఈ (ప్రాచీన బుక్కుల ప్రకారం_ యజ మంహే ఏమిటో చూద్దాం. యజ్ఞం చేసే టస్పుడు ఈ బుక్కులు ఏ విధుగా ఉపయోగపడతాయి ? యజ్ఞ ంయొక్క_ వభా

జ్‌ గా జగ నా , | షొ విగ్‌ వొన్ని ఇత ధికం? సెంచడానికీ, వర్దాన్నీం థా శనీ జయాన్ని వొందడాని కావలసిన మం్యత్రఏద్యతో పాడే పాటదే ఈ బుక్కులని గోర్డన్‌ చైల్డ్‌ అన్నాడు* ఈ బుక్కులే గనుక మ్గరాలయినటయి తే, తర్వాత వచ్చిస సుతద్భష్షిలో అవ

లి న!

స్తోోతాలగా. ఉండటానికి పీఎులేదు. మత దృక్పథంకులె మంతఏద్య యందే వె దిక (ప్రజలకు ఆస కీ ఎక్కువగా ఉండేదని తోస్తుంది. ఇతర సంహితలను, మ్‌ అవని అట శాహ్మాణాలను పరిశీలించినపుడు ఈ విషయం ఇంవా స్పష్టమపుచుంది. ఈ విష యాన్ని పరిశీలించేముందు. సుర్యత్రవిద్యకూంమరానికీ మధ్యవున్న (వధానమైసె తేడాను గురించి తెబుసుకోవడం చాలా అవసరం,

11. ఇం్యదజాలం : వంతం బర్త థాంసన్‌ ఈ విధంగా అన్నారు ;

ఆ ఫ్రపంచమంతా ఒక అలౌకిక శ క్రి లేక కర్తపై ఆధారపడ ఉంటుందనే వూహను ఆధారంచేసుకొని కొన్ని ఆచారాలను, కొన్ని నమ్మకాలను పెంచుకొని, ఆళక్తిని (పార్ధన ద్వారాకానీ లేదా యజ్ఞం ద్వారాకానీ వశపరచుకొని, సాధారణ జ్రౌనావికి విరుద్దంగావుండే విశ్వాసం ద్వారా దాన్ని తెలుసుకొని, దాన్ని చేరవచ్చు సెని చెప్పేదే సుతం. అతి _పాచీనులైన ఆటవిక జాతివారికి భగవంతుని గురించి కొని, (ప్రార్థసలను గురించికాన, యజ్ఞాలను గురించికొని ఏమి తలియదు. అదే విధంగా నోగరిక జాతుల్లోకూడా చర్వికకు అంద౦ వరిలో కొంతమందికి (పార్టన, యజ్ఞం, భక్తింాఅంటీ ఏమిటో తెలియన. ఈ దశలో మనకు కనిపించేది మం్యత్రవిద్య మ్యాత్రమే. వాన్తవాన్ని మన అధీసంతోకి తెచ్చుకొసవచ్చుననే భమను కల్చించుకోవడం వలన యథార్తంగా అడి మన అధీనంలోకి వచి ఎందనుకొనే స్యూతంమీచ మం్శత్రవిద్య ఆదారపడి ఉన్నది దాన్‌ ప్రాథమిక దళలో అవి అను కరణంగా ఉంటుంది. మసం వర్షం కొవాలనుకుంటా౨. అందుకని మేఘాలు ఏర్పడే విధానాన్ని నాట్యం దాపంఠో అనుకరిస్తాం. ఉరుములకు బదులు చప్పట్లు చరు స్తాం. చినుకులు పడుతున్నటు అభినయిసాం. అనుకున్నది లభిఎచినటు (పతి దోన్నీ చోద్యంగా చేస్తాం. త్‌ఖరిదళలో ఈ అనుకరణతో పాటు “వర్షం "దరు అవి అజాపిసాం. ఇది అనే. కాని 'పాఠరన కాదు” న

ఇ ఎత లా ఖ

ఢేజర్‌ ఇలా అంటున్నాడు :

“ఆపశ్యకంగానూ , తప్పరిసరిగానూ ఒక సంఘటన తర్వాత మరాక సంఘ ఉన ఏవిధమైన అలౌకిక ₹క్తుల వ్రమేయం లేకుండానే దానంతట అది జరుగు తుందని భాఎఏంచటం దాని స్వచ్చమైన రూపంరో మంతఏఎద్య లక్షణం, ఒకే శారణం ఒకేరకమెన ఫ9తాలను ఇసుందనే విషయాన్నే మాం్యతికుడు సంళయి౨చడు. అందుకే సరైన కీర్యను సరైన సుంతంతో చేసినట్లయితే కోరిన ఫలితం తప్పనిసరిగా వస్తుందంటాడు మాం్యతికుడు. మరొకఅతీతళ క్తిని దీనినీ వేడుకొనడు. (ప్రార్థించడు, దేనికీ తలవంచడు. నిదపదూగమైన అల్పజీపుల సహాయాన్ని అర్థించడు. అతని కున్న శక్తిని, అతవి గొప్పదనాన్ని అతను నమ్మినప్పటికినీ అది మొతం అనంతం కాదు. తన పంత్రఎద్య. వియమాంకు లోబడ్‌నంతపరకు దాన్ని నిర్వ

(064 భారతీయ తత్వశాస్త్రం హించగలడు, లేదా (ప్రకృతి స్యూక్రాలను అతను నిర్వచించి, గహించినంతవరకు తన మంగకవిద్యను (పదర్శింపగరిడు....కౌని, మఠం ఈ విధంగా ఉండదు. అలా కిఠమైన ఇక్రి ఒకటి ఉన్నదనీ, ఆశ క్షే ప్రపంచాన్ని పాళిన్తున్నదనీ, మతం వెబుశుంది."తదినుంటే మతంలో ఈ భావాలు ఉన్నాయి. ఆ శ కుల అన్నుగహాన్ని పొరాన్ని పొందవచ్చునని, (కృతిలో వై విధ్యమంటుందనీ, మసం లాభం పొంద డానివై (కృతిని కాసించే ఈ శక్తులను వివియోగించుకోవచ్చుననే నమ్మకౌవ్ని కూడా మతం కరిగిఉంటుంది. పరస్పర విరుద్ధమైన ఈ రెండు దృక్నధాల మధ్య గల తేడా ఒక ముఖ్యమైస సమస్యకు సమాధానాన్ని ఇస్తుంది. ఈ శవంచాన్ని పాలించే శక్తులు చైతస్యవంతంగా. పుండ్‌, సాకారంగా వున్నదా 7 లేక అచె 'తన్యవంతాలై నిరాకొరంగా ఉన్నవా ? ఈ (ప్రశ్న చాలా ముఖ్యమైనది, మాసవా వేత శక్తులను శాంతింప చేయడానిక్‌, సంతోషసెటడానిక, ఈ శకులు సొకొరాలని మతం అంగీకరిస్తుంది. ఎందుకంటే సంతోష పెట్టడమనేది, కాంతరపటేసి వసన్ను లను చేసుకోసడోమనేది ఆ శక్తులు సాకారంగా ఉన్నపుడే సాధ్యమవుతుంది.

ఆ విధంగా చైశస్యవంళిమైన సాకారమైన శక్తులు గ్రుపంచాన్ని పరిపాలిస్తున్నా యని మతం భావించినపుడు అడి మంగక్రవర్యతోనూ,. పిజ్లాన శాస్త్రంతోనూ విరోధావ్న్ని, స్పర్జను కలిగిఉంటుంది. వ్యక్తుల మనోభావాల వలనగాని. చిత్త చాపల్యం వలనగాని, (పకృతి నియమింపబడదని--మరతి విద్య, వ్‌ళ్లాన శాస్త్రాలు రెండూ ఛావిస్తాయి. (ప్రకృతిలో అంతర్షతంగా ఉన్న సూ్య్రాలవల్డి నే యాం్యికంగా

(పకృతి నడుస్తుందని కూడా ఈ రండూ అంగీకరిస్తాయి.”*

ఆదిను మం్యతవిద్యతోవి 'వైద్దాంతిక భావాలను తర్వాత పచ్చిన దర్శస పద జాలంలో వర్షించాలం'పే దాన్ని “ఆధ్యాత్మికపూర్వ విద్యగానుఫొ “*పూర్వంకాప వాదంగాసూ” చెప్పవచ్చు. ఆదిమ మంతవిద్య ఈ రెంటికీ విరుద్దంగా కూడా ఉన్న దని చెప్పవచ్చు. ఆత్మయొక్క. ఆధిక్యాన్ని అంగీకరించడం మిద ఆధ్యాత్మిక వాదం, భావవాదం ఆధారపడి ఉన్నాయి. అందుకే ఈ వెండు వొదాలమా మంత విద్యకూ మధ్య వైరుధ్యముంటుంది. ఆదిమ నుర్యత వేత్త సునస్సుకి అటువంటి ఆత్మ (ప్రాథభమికతా భావం తట్టిసట్టుగా మనకు ఇంతిపరము తెలియదు. టీవ్ని గురించి విష్పలంగా తర్వాత చూద్దాం.

12. ఇందజాలం : వైదిక వాబ్బయుం యా ఈ

వైదిక వాజ్య్బయంలోని మిగకా భాగాలను పరిశీరి స్టే మం్యతనిద్యలోని అంశాలు ప్పష్షంగా కనిపిస్తాయి. యజ్ఞం చే'ససేటన్సుడు ఉద్యాలు పురోహితుడు పాడ వలపిన “సామాలొ సమూహమే సామవేదం. స్వరమాధుర్యంతో ఈ సామాఅను పాడుతుంపే చెవులకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి. స్వరమాధుర్యమే వాటిలోని (వ్రత్యే కత, అయితే (శ్రవణాసందంగా ఉండే సామాలు అతి (ప్రాచీనకొలంసుంచీ వస్తున్న మంత క్రిని తమతో ఇముడ్చుకొ న్నట్లు కనిపిస్తాయి. ఈ విషయంపై వింటర్‌ నిట్డ్‌ ఈ విధంగా చెప్పినాడు:

“పురోహితులు కొని, దె వజ్జాలు కొరి, వారంతట దారు ఛావ్యమైన శః ధ్వనులను సృష్టించలేదు. పీటిల్‌ అతే (పాచీనిమైన వాటికి ఆదరణ బాగా ఉంది. ఉత్తరాయణ, దక్షిణాయనాల్లో జరిగే ఉత్సవాల్లోనూ, జాతీయ పండుగదినాల్లోనూ పీటివి పాడేవారు. వీటితో కొన్ని యింకా (ప్రాచీనకొలం నాటివైయుండీ వారు చేసే ఆటవిక నాట్యాల్లో పాడే పాటల్లై ఉండవచ్చు. సొమవేదంలోని సామాల్లో కొంత మం్యతశ క్తి ఉన్నట్లుగా (వాహ్మణాల కాలంరో భాఏంచినారు. “సామవిధాన (ాహ్మణం' అనే (గంథం మంగ్యత్రవిద్యను గురించి, ఈ సామాలను ఎవ్వడు పాడవలసిండీ తెలుపుతుంది. 1

అదే విధంగా, అధర్వ వేదం కూడా ఆదిమ మంత్రాల సముదాయమే. రక రకాలైన కోరికలను తీర్చుకోడావికై ఈ దంతాలను చదివేచారు. జ్వరం తగ్గ డానికి, మొదలై నరాటికై ఈ మంధ్రాలను చదివేడారు. ౮

(ప్రపంచమంతటా ఉన్న ఈ మంగ్ళకాల్లో ఒకదానికి మరొకదానికీ మధ్య ఆకృర్యామ్ని కళిగించేంత పోలికలు ఉన్నాయి. ఇవి అన్నిరకౌల (ప్రజల్లో వ్యాపించి ఉన్నాయి. ఉత్తర అమెరికాతో ఉన్న ఇండియన్స్‌తోనూ, ఆఫ్రికాలోని నీ్నీగోజాతి వారితోనూ. మంగోలియన్ల లోనూ. ఐరోపాలో ఉండే పల్రెదానుల్లోనూ, పాచీస భారతీయుల్లో ఉన్న అధర్వవేదంలో ఉన్న మం్యతాలను పోరివున్నట్టి మర్యతాలను చూడవచ్చు. 2

(ప్రాచీన మంగత్రాలప, (బాహ్మాణాలని పిలువబడే వాటికి, మధ్య కొలంరో యజిర్వేడం వన్తుంది. యజుర్వేద సంహిత..శుక్త యజుర్వేదం, కృష్త యజు

అతో ర ణి

వే భారతీయ “తత్వశాస్త్రం ర్వేదం అని రెండు కాఖఎగా ఉన్నది. మొదటిదాంద్లో 'కతువులందు ఉపయోగ పడే మంటత్రాలుంటే, రెండో దాంట్లో యజ్ఞయాగాది (తువులను గురించిన చర్చలు కూడా ఉన్నాయి. యజుర్వేదంలోని మంథతాలు కొన్ని గద్భ్యరూపంలోనూ, కొన్ని పద్యరూపంతోనూ ఉన్నాయి. వీలిని *యజుస్‌” అంటారు. గద్యరూపంలో ఉస్నవి మసకు దాదాపు అర్థం కౌవు. అకట వీబిశేవైనా లర్థం ఉన్నా, అది విపరీతం, అస్తవ్యస్తం అయిన మాటలపోగు అనం దాటికి అర్థం ఉందాలనే పఫేయమం లేదు. ఇఏ ధ్వని (పరానమెన మం్యత్రాలుగా ఎంచేవారు. అంతమాత్రాన యజుర్వేదం (ప్రాముఖ్యాన్ని తక్కువ అంచనా వేయకూడదు. (ప్రాచీన వై దిక (వజలు వారీ (క్రతువులను గురించి ఏవిధుగా భాఎంచిందీ, వారు ఏమి అనుకొన్నదీ ఇందులో ఉన్నాయి. ఈ (కతువుంన్నీ మంశవిద్యను సూచిస్తాయి. యజుర్వేదంలో అనేక దేపతల "పేర్లు ఉన్నాయి. ఐతే ఇఏ వాని సంతృప్తి పరచడానికి కొక, నారిని సొధించి వారి ద్వారా తము (ప్రయోజనాలను. సిద్ధింప చేసుకోడానికే "ఉద్దేశంపబడినాయి. యజ్ఞ (కళుపులతో 'హెచ్చుభాగం యజస్స్ను(తాలు, దేవతలను పూజించేందుకు కాక నాటిపే ప తిడి చేసి తనము కోర్కెలను లీప్పకునేందుకు ఉద్దేశ తమైనాయి అని వింటర్‌ నిట్‌ అంటున్నాడు. కె ఓ

19. (బాహ్మణాలు, ఉపనిషత్తులం కృష్ణ యజుర్వేదాఎతర్షత మైన సిద్ధాంతచర్చలు (వాహ్మణాలను ముందుగానే ఊపొంచినాయి “టాహ్మ ణాలు” గద్యరూపంలో ఉన్నాయి. ఇవి తర్వాత కౌాలంరో ఉత్సన్నమైనాయి. అక్యండక్కూడ చెప్పబడిన కొన్ని కథలు, ఆసక్తికరంగా ఉండే. కథల మినహా వీటిరో ఉందే (్రతిదీ యజ్ఞంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. వీరి దృక్పథంలో యజ్ఞం అంపే ఏమిటి? ఇది మతవిద్యా లేక ముత విద్యా ప్యరూపమా? (దాహ్మణాలో ఉన్న ఈ3్వరవాదంలోనూ, యజ్ఞై తోనూ ఒక విధమైన మంగ్యతళ కి ఉన్నదన అందదూ అంగీకరించినారు. ఒక ఫతాన్ని కోరి యజ్ఞం చేసినట్టయితే అది కోరిన ఫలితాన్ని దానంతట కదే ఇస్తుందని వీది సమ్మూ రని కీత్‌ చెప్పాడు. ! (దాహ్మణాల్లో ఉన్న మృగ్యపాయమైన భౌతికవాదాన్ని “చూచి ' ఆధ్యాత్మికవాదాథిదూనులగు. కొందరు అధునిక పండితులు అవమానుతో రృంగిపోతారు. ఈ (కాహ్మాణాల్లో నీతికి తావులేము. మానను౨కీ దేవతలకీ మధ్య ఉండే సంబంధాన్ని అంతర్ల్వతంగా తనరో ఉన్న స్వీయ క్తి చేత యజ్ఞ మే న్‌ యిస్తుందని వీరు భాఎంచినాట, (పకృతి హృదయాంతరాల్లో దాక్కొని ఉన్న శక్రివి పురోహితుడు తన మంత (ఫ్యకియవలన బహిర్గతం చేస్తాడని భావించి వాలు. ే మృగ్యపాయమైన ఇటువంటి భౌతికత మళలెక్క_డా కనిపించను. ఆటఏిక రూసంలోనూ. ఆదిముగానూ ఉన్న ఈ భావారు, ఆచారన్యవహారాణ పునరుద్ధరింప విడి నైతికాకృతిని దాల్చినా మనకు ఆశ్చృర్యకరంగా ఉంటాయి.

సంహిత అనంరరం(కాహ్మాణాల వచ్చినాయి. (దాహ్మణాలక అనుఐంధంగా ఆరణ్యకారిన్నాయి. ఆరణ్యకౌలకు లుతిను థాగామిగా ఉపనిషత్తులు ఉన్నాయి. వైదిక దాజ్కయులో చికరిగా లభించేఏ ఉపనిషక్తుము, వీటికే వేదాతమ)? పేరు. ఉపన్సిషతులో వేదజానం అంతదుయి౨దని కొందరు తా తి్యకుఎ భాఎంచిసుదువలన

వ వా అవాజో వాడి దర్శనాని్ని వేడాంత దర్శనమవి పిరిచినారు.

“ఉపరిషక్‌ ” అంకే రహస్యం అని అర్ధం. దీఎకే మార్మకమం, సూక్కిక విద్య. గుహ్యవిద్య-ల౫ 'పేప్తన్నవి. దగ్గర కూర్చొని నేద్బకొన్న దాన్ని కూడా ఉపనిషత్తు అంటారు. ఉప శని + షక్‌...అం'పీ దగ్గర కూర్చొని రహస్యంగా సర్చు కొనే విద్య. ఈ విద్యలు తెలింన వారిని నమ్మించి వారినుండి ఈ మౌక్మిక విద్య లమ తెలుసుకోడానివై ఆ రోజుల్లో ఎంత ఆస క్రి) చూసపేడీ. ఎంత మపడేశ

(04 భాశతీయ తత్వళాస్త్రం చూపడానితై ఒక కథను ఉదహంద్దాం. విద్యార్థులు దీర్హ కాల శిష్పరికం చేయవలసి వచ్చేది. వీరందరినీ పోషిస్తూ రాజు ఖజానాను వెచ్చించేవాడు.

ఉదాహరణకు ;3

“జన్నకుతి ఓక గొప్ప దాత. (ఫ్రతిదారూ తన అండదండలనే (బతుకుతూ, తాను పెటినదాన్నే తింటూ వుండాలనే కీ ర్తికొంక్షతో అనేకమైన ధర్మళాలలను నిర్మించిసాడు. ఒకరోజు కొన్ని హంసలు ఆకాళంలో పోతూ ఒకదానితో మరొకటి ఈ విధంగా అనుకొంటాయి.

“ఓ (హాస్వదృషి। జనక్రుతి కీర్చి ఆకాశమంతా వ్యాపించింది. నీవు చూడ లేదా? దాన్ని కాకకు. శాకినావంటే ఆ వెలుగుకి, వేడికి నీపు మాడిపోతావు'___ అని మొదటి హంస అంటుంది.

“ఏమిటి నీవనేది? ఆ జన్యమ్రతి రథికుడైన రైక్వుడంతటి. గోస్పవాడా ఏమిటి?' అని రెండో హంస అుటుంది.

"అతని సంగతి ఏమిటో నాకు తెలియు. నీకు తెని స్తే చెప్పు! అన్ని మొదట్‌ హంస అంటుంది.

"పాచికల ఆటలో పందెం కోల్పోయినవాని సర్వస్వం గె౨చిన దానికి ఎలా లభిస్తుందో, అలాగే జీపులు చేసే సమస్తమైన కర్మల పృుణ్యముతా రైక్వునికే చేరుతుంది'_. అని చెబుతుంది.

॥ వక్షి భాష తెలిసినందువలన దీన్నంతా జన్నక్రుతి వింటాడు. మరునాడు ఉదయం తస "సేవకుని పిలిచి రైక్వుని జాడ తెసుకొని రమ్మనమం అతన్ని పంపిస్తాడు.

అనేక చోట్ల వెదికిన తర్వాత ఆ సేపకను ఒకచోట తన దురదను గోక్కుంటూ కూర్చోని వున్న ఒకవ్యక్తి ని చూచిోఅయాా! మ్‌పేరు రైక్వుడాఖొ

అవి అడుగుతాడు. కానే రైక్వుడినని అతడు చెబుతాడు. ఆ సేవకుడు సంతోషంతో తిరిగి వెళ్ళి జనస్రుతికి ర్లైక్వుని జొడను గురించి చెబుతారు... అప్పుడు జన్మకుతి

600 గోపులను, బంగారు కంఠాభరణాలను రీసుకొని రథంమేద బయలుదేరి వెళ్ళి ఆవన్నీ రైక్వునికి ఇచ్చి అరను ఆరాధించే వైవన్వరూపాన్ని గురించి చెప్పమని (పాధేయపడశాడు. త్వ్యీవమైన కోపంతో వాటన్నింటినీ రెక్వుడు నిరాకరిసాడు. అస్పుడు జన్మక్రుతి తిన యింటికి వెళ్ళి 1000 గోవులను, "బంగాడ ఆభరణాలను, అందమైన తన కుమార్తెను తీసుకొనివచ్చి, లవన్నీ ర్రైక్వునక్‌ ఇచ్చి, దరైక్వుడు ఉంటున్న (గామాన్ని కూడా అతనికి దానంచేసి అతను ఉపాసించే దేవతా స్వరూ పాన్ని చెస్పమని ార్టిస్తాప. అప్పుడు ర్రైక్వుడు అంటాడు.

॥ అందమయిన ఆ సుందరి చుబుకాన్ని సటుకొని, “ఈ బహుమానాలన్నీ నన్ను (లోభ పెట్టలేకపోరున్నాయిగాని. అందమైన ఈ నుందడి వదనారవింద

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 65 దర్శన (పభావం చేత మోహితుడనై ఈ విద్య నీకు చెబుతున్నాను” అని రైక్వుడు జన్మకుతికి (అహ్మావిద్యను ఉపదేశిస్తాడు.

ఒక బండ (కింద కూర్చొని, దురదను గోక్కుంటూ సుందరి అందానికి దాసుడైన రైక్వుని రూపం, ఉపనిషత్‌ దష్టలను గురించిన మన ఊహలతో నరిపోక పోవచ్చు. ఐనప్పటికినీ ముఖ్యంగా మనం గమనించవలసిన విషయం ఒకటి ఉన్నది. (బహ్మావిద్యను నేచ్బకొనడానికై గర్భవాసాన పుట్టిన గొారాబు ప్వ్యుతికను కూడా త్యజించడానికి ఆ రోజులలో సిద్ధపె డేవారని శ కథ పలన మనకు తెబను న్నది. కాల్మక్రమేణ అనేకమైన (గంథాలు వెలువడి అవి కూడా ఉపనిష త్తులుగా వ్యవహరింపబడినాయి. ఉదాహరణకు “అల్లా ఉపనిషత్తు” లనే గంథం ఒకటి ఉన్నది. (ప్రాచీనముయిన ఉపనిషత్తులు [కే. వాటికీ తరణ్యకాలకు సంహితలకూ ఉన్న నందింధాన్ని ఒక పట్టిక రూపంలో చూద్దాం. సంహిల టాహ్మణం ఆరణ్యకం ఉపెనిష ట్రై బుగ్వేదం 1. ఐతరేయ 1. ఐతరేయ 1. ఐతరేయ (దాహ్మణం ఆరణ్యకం ఉపనిషత్తు 2. కౌశీతకీ 2. కౌశీతకీ 2. కౌళీతకీ టాహ్మణం ఆరణ్యకం ఉపనిషత్తు సామవేదం |. తాండ్య జైమినీయ శే ఛాందోగ్య మహాలేక ఉపనిషద్‌ ఉపనిషతు పంచవింశ భాహ్మణం ౭ కేన ఉపనిషత్తు ల్ల షడ్వింశ తి. జైమినీయ కక్ష యజుర్వేదం. 1. శతపధ అలుల లం 1. బృహ దారణ్యక శాహ్మణం లి ఈశ కృష్ణయజుర్వేదం. 1. తైత్తిరీయ 1. తైలత్తరీయ. 1. తైత్తరీయ ౭ కథ కి. మైతతి 4. శ్వేతాశ్వతర అధర్వణ వేదం 1. గోపధ కలల 00 ఓ పళ్న 2. ముండక రి. మాండూక్య న.

(6 భారతీయ తత్వశాస్త్రం గమనిక := పైన చెప్పిన ముఖ్యమైన ఉపనివక్తుల్లో నిజంగా చూస్తే. ఈశ ఉపనిషత్తు శక్త యజుర్వేదంలోని అభరు అధ్యాయంలో ఊంటుంది. ఐళతరేయ, కౌళీతకి, ధాందోగ్య, కేన, బృహదారణ్యక, కెతిరీయ ఉపనిపెత్తలు బాంహ్మణాలు లేక ఆరణ్యకాల ఆరంభంలో వుంటే మిగతావి అలాలేవు. మైతిక, మాండూక్య ఉపనిషర్డులను ఈ ఇాబికాలో తర్వాత చేర్చదదై నది. (ొహ్మణాలకుగాని, ఆలణ్యకౌలకుగాని ఉపనిష త్తులకుగాని. సరై స కాలాన్ని వా విర యించలేం. అయితే, ఇవన్నీ బుష్టనికీ ముందే ఉన్నాయని ఆధుకులు చెబుతూ, చా ఇవి (క్రీ. పూ. 6 వ శతాద్దానవన్నారు. మెతి, దూండూక్య ఉప౦ిషర్తులు మా్యర్రమే న! న. అవనీ మునుని తర్వాత కౌల౮ానికి వ రిసాయి. క! వాన్‌ జానీ వీటిల్లో బృహదావణ్యక, ఛాందోగ్య, తె తిీరీయ, ఐతరేయ. కౌశీతకి ఉపని ఖా చు ఐవి షరతులు గద్యదాపంరో పున్నాయి. మెతి, పళ్న, మాండూక్య ఉపనిషతులు అవనీ ల ల ము ల అతో +గచ్యరూపంలో పున్నప్పటికినీ అవి తర్వాత వచ్చినాయి. కధ, ఈక, శ్వేశాళ్వతర న్న వ నుధ్యకొలం నాటివి. వీ పుమాణంలో తేడాలున్నాయి. హ్యామ్‌ ఈన ఇంగ్లీషు ఆంత ౦లో బృహదారణ్యకను 101, ఛాందోగ్యను $5, మాండూక్యను 3, కేససు 6, ఐతరేయను 8.__'పేజీరో అనువదించాడు. వీటితో భి పాత (కొ త్తభావాలబు కలసివున్నాయి కనుక వీటి కౌలాన్ని విడి విడిగా నిరయించ అవాటీ స! వలసి వసు౦ది. అతో

శాహ్మాణాందా, ఆరణ్యకాలకూ--లరబ్యనాంటా, ఉపనిషట్త లకు పధ్య పుండే సరిహద్దును సరిగ్గా నిర్ణ యించలేం. అయిపప్పటికి, ఒర విధమయిన థావ వికొసాన్ని కళిగివుండటమే ఉపనిషత్తుల్లో శ్మేక లక్షణం. మం్యతవిద్య అంకే సర్వత్రా ఉన్న మోజునుండి ముట్రమొదటి సారంగా చూచనాయుతమైన చైతన్యం దాస్యఏము కక్రిని పొందినట్లు స్రభమంగా ఈ ఉపినిషషర్లో కనిపిస్తుంది. పద్ధ తాత్త్విక మయిన పెళ్నలను అడగటం ఇక్కడే జరిగింది. మనస్ఫ్యూ్తిగా వీటికి సమాధానా లను చెస్పడం కూడా ఇక్కడే జరిగింది, ఉదాహరణను “సమ స్తమయిస శః (ప్రపంచానికి కారణమేమిటి ౩? బహ్మామా? మనం ఎక్కడినుంచి పుదురున్నాం? దేనివలన నివసినున్నాం? చేర్చి ఆరారం చేసుకొని మనం ఉండగయఎగురున్నాం?”1 ఇ విసుగును కలిగించే యజ యాగాది (క్రతు విరానాలను జపితిపొదులను గురించి చెప్పే (ట్రాహ్మాణ్యగంథాల తల్వోత ఈ రకమయిన (ైఖ్నం కొంత హాయిని, ఉత్సా హాన్ని కలుగచేస్తాయి. అయితే, ఇలా అడిగిన (ప్రశ్న్వట శవ్యప్రాయమైన. సరళ త్వాన్ని కూడా కలిగఉన్నాయి. యజ్ఞ పరికరాఎ ఎలా ఉండాలి? చు్య్యుతాలను ఏ విధంగా పలకౌలి? యజ దక్షిణ ఎంత ఉండాలి?.___అనే అంతులేని ఉశ్నలపై విసుగు పుట్రినవారైై శాత్విక (ప్రశ్నలను గురించి చర్చించడం మొదలు పెట్టినారు. పూర్వమున్న విషయాలను వీటితో పోల్చి వాటిని కర్మకాండ అన్నారు. ఈ విధంగా వచ్చిన మార్పును జ్ఞాసకాండ అన్నారు. ఆదిమ కర్మకాండ భారం నుండి విముక్తి చెందిన ఆలోచన, జగిన్మిధ్యా వాదానికి దారిలిసింది. శుద్ధతర్కుం ద్వారా ఆచరణ రహితమయిన పళత్తాను _గహించాలని (ప్రయత్నిస్తే. బహుళః దానికి అటువంటి గతి పడుతుందని దార్శనిక చరి్యత్ర నిరూపిస్తుంది. ఉపనిషత్తులకు, ప్రాచీన కాలంనాటి కర్మకొండకు ఏ విధమయిన సంబంధం లేదనీ, అవి కర్మకాండతో సంబంధాన్ని (తెంచుకొన్నాయని, అది ఒక బహిరంగ తిరుగుబాటు అని అతి ఉత్సాహపరులె న ఆధునిక రచయితల భావాలతో మనం ఏకీభవించలేం. అటువంటి మాప్పు ఏమీ జటుగలేదు. ధనికులూ, రాజులూ. అందరూ తా శ్వికులను పోషించడాన్ని ఉపనిషత్తుల కాలంలో తా త్వికులనదగు అవనీ అనో నాకో

రగ భారతీయ తత్వశాస్త్రం రొజుల-జనకుడు, అశ్వపతి, మొలై నవారు -యజ్ఞ యాగాది (క్రతువులను చేయడా నితై పురోహితులను నియమించడాన్ని వారంలో వారు లాలూలీపడీ ఆ పురోహితులు ఎప్కవ దక్షిణలను పొందడాన్ని. మనం చూడవచ్చు. దార్శనికంగా విలువలను కలిగివున్న బృహదారణ్యక, ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తులు కూడా విశ్వాసంతో కూడిన న! కర్మంకు అతీతంగా లేవు. పీటిలో కొన్ని. గర్భధారణ కర్మలు మొదలై స వాటకి సంబంధించినవి కూడా ఉన్నాయి. ఆరణ్యక రూపంలోనున్న ఛాండోగ్య ఉపనిషత్తులోని మొదటి భాగం అతి (పాచీనమైన మ్య్యతవిద్యను. గురించి చెబుతుంది. అలాగే అతి భౌతిక _ మానసిక చర్చలున్న కౌశీతకి ఉపనిషత్తులో కూడ సతృరితాలను పొందవరెనన్నా. (పేమ ఫలప్రదం కౌవాలన్నా. ఇళరులను నాళనం చేయాలన్నా, చేయవలసిన యజ్ఞాలను గురించిన చర్చు ఉండటం చోద్యంగా వుంటుంది. ఇదంతా ఉగంథాల్లోని విషదూ అనూ శ్రైలినీ నిర్జీ నం చేశాయి. చర్చిస్తున్న విషయాల్లో అనుకోకుండా మార్ను ఉండటంవలన, రూపకొలంకార (పయోగంవలన, తదిశతరమెన కారణాల వలన ఉపని షత్తుు చర్చించిన విషయాలను స్పష్టంగా వర్గీ కరించడాసేకి కానీ, పి శ్లేషించడానికి కాసి వీలుండదు.* అందుకే, ఉపనిష త్తులన్నీ - ఒకే సిద్దాంతాన్ని .. అం'పే “ఆత్మ హ్మైక్య వాదాన్ని" చర్చిస్తాయని చెప్పే డూసెన్‌ వాదాన్ని! అంగీకంంచడంతో కొంత శ్రామాదమున్నది. అంపే ఉపనిషత్తులు ఈ విషయాన్ని గుకించి చెప్పవని కాదు. నాబిరో ఈ సిద్ధాంతానికి ప్రముఖమైన స్టానం లేదనీ కాదు. చా త్తృ్య్రకమైన చర్చలు, తా్థ్వికసమమైన చర్చలు, పొచీనమైన అంశాల చర్చ అనేకం పీటిలో ఉండటం వలన, ఇవి కేవలం తాత్త్విక (గంతాలని చెప్పలేం. ఈ విషయాన్ని అఆస్పికులు కాదన్నప్పటికినీ, ఒకే వధమైన కాత్ర్విక దృక్పథాన్ని ఉపనిషకులో చూడలేము. ముగ్వేదం ఏ విధంగా ఒక సంహిత్తో,.6 అదే విధంగా ఉపనిషసే కూడా ఒక సమూహమే కాబట్టి వాటి స్వభాదాన్నుంచే అఎ ఒకే విషయాన్ని బేన్చవని, అనేక మైన విషయాలను గుంంచి చెబుతయం ఆగహించవలెనని అర్‌. జి. భండార్కంర్‌ ఛాఎంచినాడు. ఉపనిషపుల్లో ఒకే సిద్దాంతం లేదనే విషయం వాటి? మామూఖగా పరిశీలించినా తెలుస్తుంది. ఈ భావానిన్ట్‌ జార్తి ధీటో వ్య కపరచినాడు. అనేక రకా లైన విషయాలను గుఏంచి ఇవి చెప్పడమేగాకు. ఒకే డేపంషక్తులో. ఒకే అధ్యా యంతో అనేకమంది రచయిత” లుండటాన్ని కూడా. మనం చోడవచ్చు. కనుక “ఫిలానఫీ ఆఫ్‌ ది ఉపనిషక్స్‌” లేదా “ఉపనిషతుల దర్శనం” అనే పేరుతో ఎవరు ఎన్ని గంధాలు (వ్రాసనప్పటికీ, అంతర్ష తంగా వాటిలో ఉన్న విషయాల్లో అనే కౌంళాలు ఉన్నట్టూ, ఇవ మిశ్రమమైన రచనబుగానూక మనకు కఎపిస్తాయి. అంతేగాక, వీటిలో ఉన్న ఆనేకరకాలైన ఆతోచనలన్నీ ఒకదాఎతో మొకటి

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ (00 పెనవేసుకొని ఉన్నందువలన వీటిలో ఉన్న ఆనుగుణ్యాన్ని చూడాలంకే కొంత శమపడాల్సి ఉంటుఎది.9

కనుక ఉపనిషత్తుల్లో ఏతైక దర్శనాన్ని చూడడానికి బదులుగా, “ఆరణ్య కా లోనూ ”,“ఉపనిషతుదోసూ ” కనిపంచే తా త్విక భావాలను పునరుదరించడాని కె వేళూమాధవ 1" దాదపో పయత్నించినాడు ఈ భావాలన్నింటినీ * కొంతమందే వ్యక్తులు చెప్పినారని దామదా భావించిసందువలన అనేకమంది వ్యక్తులు చెప్పి సెట్టుగా బౌద్దానికి పూర్వమున్న చర్శనాన్ని తిరిగి నిర్మించినాడు. ఉదాహరణకు, మహీదాస ఐ్య్యకేయ, గార్జాయస, (ప్రతర్జన, ఉద్దాలర, వా౮ాకి, అజాత భ్యతుపు, యాజపల్క్య్యా -ఇత్యాదులసు. గొప్పతా త్వికులుగా భావి పే. ఇంతకన్నా తక్కువ

ణా | ట్‌ గ అత అతి

కోవకు. చెందినవారి లో సువపీరళాక ర్య. షూండుకేయ కుంథరవ్య, రైక్వ, బాధ్య, శాండిల్య, సత్యకామ, జావా, జైవరి మొదరై నవాళ్ళు వున్నారు. వీరందరితోనూ భారతీయ దర్శన శాస్ట్రానికీ 'మహీదాస ఐ9రేయ' పితల౮ాంటి. వాడని బారువా చెప్పనాడు. బృహదారణ్యకోపనిషత్తురోని యాజ్ఞవల్క్య దర్శనంతో వేద యుగా నంతర దర్శనాలు ముగింపు రావడచేగాక, భవిష్యత్తులో దర్శన శాస్త్రం పోయే మార్గాన్ని కూడా ఊహించటం జరిగంది.

ళి

ఉపనిషత్తురో ఒకే దర్శసమున్నదని చెప్పే ఆ_స్పికులవాదంకం టే, వాటిలో వ్యక్తుల దర్శనమున్న దని చెప్పే దారువా వాదంలో కొంత నిజనుంది. యాజ వల్కుల్యవి కాలంలో ఉత్తర భారతి దేళమంతా దార్శనిక యుద్ధాలనే మేఘ గర్జనలతో (వతిధ్వనిస్తున్నదవి. దారువా చెప్పిన విషయంతో కొంత అతియోశక్తి ఉన్నప్పటి కెనీ అందులో పిస్మరించరావి నిజం కొంత ఉన్నది. ఉపనిషత్తుల్లోని తాత్త్వికులసు (గీకు కా త్త్వికులతో పోల్చిచూపాలనే ఉత్సాహం ఈ రచయితిలో అధికంగా ఉన్నం దువ దీని విలువ కొంత దెబ్బతిన్నది. ఉదాహరణకు, మహీడాసుని ఆరంభదశలో ఉన్న ఆరిస్టాటిల్‌ తోనూ, గార్జాయనుని-.ప్లేటోతోనూ , ఉద్దాలకుని___.అనగ్జాగరప్‌ తోనూ, పెఠాగరస్‌తోనూ పోలర్చినాడు. వరుణ దేవుని.డయోజినస్‌ అహాలోని. యస్‌తోనూ, యాజ్ఞవల్కు్యని. సో్యకటీస్‌తోనూ పోర్చినాడు. అనాలోచితంగా చేసిన ఈ పోలికల “విలువను గురించి వేరే చెప్పనవసరం లేదు. (గ్రీకు దర్శనాన్ని, భారతీయ దర్శనాన్ని గుఏంచి సూలంగా అర్ధం చేసుకోవడానికి ఇవి తోడ్పడపు. అంతమాత్రంచేత గీసు దేశంలోనూ, భారత డేళంరోనూ, సమౌనాంతరమైన దార్శని కాభివృద్ది జరుగలేదసీ కాము. యాజ్ఞదల్క్య్య దర్శనం. పామివిదెస్‌, ప్లేటో దర్శనాలను పోలిఉండి, వీటి అన్వయం భావవికాసానికి తోడ్పడుతుంది. అంతేగాక. పాచీన భారతీయ దర్శనం ,గీకుల దర్శనాన్ని 12్య్రభావితం చేసిందనీ, అట్లాగే (గీకు సాంప్రదాయం, (ప్రాచీన భారతీయ దర్శనాన్ని (వభావితం చేసిందనీ అనేక మంది (వ్రాళారు. కాగా భారతీయ దర్శనాల అభివృద్దిలో ఉన్న (వతి ముఖ్యాంళానికి

70 భారతీయ తత్వశాస్త్రం తుల్యంగా (గీకు భాదాలను చెప్పటమూ, ఈ రెంటినీ పోల్చి అధ్యయనం చేయడం... సరికాదు.

ఉపనిషత్తులో ఉన్న వ్యక్తులు చార్మితకంగా ఎంత వాస్తవివమైనవాదు అనే విషయంతో సందేహాబన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఇతిపధ టాహ్మూణంలోనూ, బృహ దారణ్యకోపనిషత్తులోను, వంశ్శీవాహ్మణంలోనూ అనేక రకాలగా కనిపించే ఈ ఉపనిషద్దిషల వంళాలతో ఉన్న భావగర్భిత అర్థాన్ని గురించి కూడా తెలునుకో వలసిన అవసరం ఉన్నది. యాజ్ఞ లహప్క్మ్య సనయ్క్యుమారుమబు చార్వితక పురుషులని నమ్మశక్యంగాదని కీత్‌! లధిప్రాయ పడినాదము. అంతేగాక ఒకే తాత్త్విక భావాన్ని పలువురు చెప్పినట్లు కూడా కనిపిస్తుంది. (పేస్తుళం అందుకాటులో ఉన్న చారిితన అంశాలదృష్ట్యా ఉపనిషర్తుల కాలంతో కొన్ని విశాల దృక్పథంతో కూడిన ఆలో చనలు ఉండవనీ, అవి వ ఒక్క వ్యక్తి నుంచీ పచ్చిసఏ కాదనీ తరతరాలనుంచి వచ్చిన భావాలనీ ధీబో చెప్పినదాంతో మసం అంగికిరించవచ్చు.

ఏది ఎలా ఉన్న్నా, తేవియాదుతున్న జ్ఞాససంపిదగా ఈ భాదాలను భావి స్తే, వాటిన్న గహించినవారు, వాటిచేత (ప్రభావిత్ములె తమళ తోచినరీతిలో వాటి రూపాన్ని దిది తీర్చినారు.!క

చి

ఈ సూచనయొక్క (పామువ్యాన్ని. తర్వాత చూద్దాం. వెదికమతానికి దాహ్యంగా ఉన్నవారుకూడా, ఉదాహరణకు, బౌద్ధ మతానికి చెందిన భూన్యవాదులు, ఉపనిషత్తుల్లోని భావసంపదను (గహించి, తమ దర్శనానికి అనుకూలంగా ఉండే టట్టు వాటిని దిద్ది తీర్చుకొన్నారు. అదేవిధంగా అద్వైతులు కూడా తమ జగవి్యిధ్యా వాదానికి కౌవలసిన భావసంపదను ఇక్కడనుంచే తెచ్చుకొన్నారు. అందుకే, థూన్య వాద బౌద్ధులకు, మాయావాద అద్వ్వైతులకు ఉన్న పోలికలు ఇక్కడనుంచే వచ్చి నట్టు కనిపస్తాయి. అందుకే, మళ్శతయాచార్వుల్లో ఒకరై స మాధ్వాచాచ్యుడు]* శూస్యెవాదుల శూన్యమూ, అద్వైతుల (బహ్మమూ రెండూ ఒక టేనన్నాడు. దీన్ని గురించి తర్వాత చూద్దాం,

15. వెదిక దర్శనాలు యె వేద (పామాణ్యాన్ని అంగీకరిస్తూ, వేదాన్ని ఆధారం చేనుకొని, వైదిక సొం్యపదాయ పరంపరను అనుసరించి, రెండు దర్శనాలు నునదేశంలో బయఎదేరి నాయి. అవిః 1. పూర్వ మీమాంస. 2. ఉత్తర మిమాంస. సాధారణంగా వీటిని మీమాంన, వేదాంత దర్శనాలని న్యవహరించడ మైనది. వేదానికీ, ఈ రెండు దర్శ నాలకూ మధ్యగల అనుబంధాన్ని గురించి కొంత విపులంగా తెలునుకొందాం.

“ఈ రెండు దర్శనాల్లో ఏదీకూడా సమ్మగమైన వైదిక వాజ్మయ నమీక్షపై ఆధారపడి లేను. ఉపనిషత్తులను ఆధారం చేసుకొని, వాటితోతన్న తా త్త్వికొంళా లను (గహించి, వాటికి ఒక రూపాన్నివ్వడం ద్వారా వేదాంత దర్శనం ఆవిర్భ వంచింది. సంహితలను,. బాహ్మణాల (పామాణ్యాన్ని చేడాంత దర్శనం (పశ్నించ లేదుకాని వాటిని వదలివేసింది. వైదిక వాజ్క్యయుపై మీడదూంసకుల దృక్పథం ఇంకా విచ్విత్రంగా పుంటుంది. వేదమంతా స్వతఃఫ్రమాణ మైనదని నిరూపించడానితై విపులార్థపంతిమైన వాదనలను వీరు (ప్రవేశపెట్టారు. వేదం అపొరుషేయ కొకపోగా భగవద తమెనదికూడా కాదన్నారు. ఉపనిషత్తులం'పే వారికున్న భావం ఇంకొ. చాలా లిన్‌ కకరంగా. ఉంటుంది... వేదంలోన్‌. భాగాలుగా ఇవికూడా విత్యత్వాన్ని కలిగిఉన్నొయన్నారు. ఐతే, ఉపనిషత్తుల్లోన దార్శనికొంళాలు మీమాంసాదృక్పథానికి సరిపోకపోగా, అవి అనేకమెన చిక్కులను మీమాంసకు లకు కలిగించి. వారి దృక్పథాలకు విరుర్ధుగాకూడా ఉన్నాయి. యజ్ఞం, దానికి నందింధించిన విషయాలతోనే మివాంసకులు ఆసక్డ్‌ని కలిగివున్నందున విధి నిషేధ వాక్యాలనే వారు వేదంగా భావంచినారు. ఐతే ఇది చాలా అనంగత మైన విషయ"గా కనిపిస్తుంది. యజుర్వేదంలోనూ, (శాహ్మణాల్లోనూ యజైయాగాదు లను గురించిన విధివాక్యాలున్నస్పటిరినీ, బుగ్వేదడంతోనూ, ఉపనిషత్తుల్లోనూ ఉన్న విషయాలు కేవలం విధివాక్యాలనే నూచిస్తాయని చెప్పలేం. అలాంటప్పుడు ఇవన్నీ వేదంలోనే పున్నాయని, ఇదంతా వేదానికీ వర్షిస్తుందని ఎలా చెప్పగలం? మెమాంసమలు చెప్పిన సమాధానం చాలా తెలివితేటలతో చెప్పనటు కనిపినుంది. విధి నిషేదాలను గుంంచి చెప్పనటువంటి వ వాక్యాన్నిదూడా వాక్య కంరో గ్రహించ రాదు. అం'పే ఒక వాక్యంలో ఏ అర్థముంటుందో ఆ అర్జాన్ని గహించరాదు. వాటిని అర్హ వాదాలుగా గహించాలి. అర్థవాదము కే ఏమిటో తెరియడాన్నిక్రై. ఒక ఉదాహరణను చూద్దాం.

వ్‌

72 భారతీయ తక్వశాన్రం

“గాయువు అతివేగం కం డేవత”_అని యజుర్వేదంరో ఉన్నది. దాని వాక్యారం విధిని సూచించదు. కాబటి, దాని అరాన్ని ఉన్నదున్నట్టుగా కాక, పరో విధంగో (గ్రహించాలి. అంటే వేదంలోని మరో"భాగంతో కలిపి దోన్ని అరం చేను కోవాలి. అంయకే వాయుదేవుని గుంచి చెప్పే భాగాలతో దీన్ని కలుష్పకోన, దాని అర్థం చెప్పాలి. అలా చెప్పినప్పుడు ఈ వాక్యం అర్ధవంతంగాసూ, దేవకాస్తుతి గానూ ఉంటుందని చెప్పారు. వాయువు వేగంగా కదిలే దేవత ఐనశ్లే, వాయు యాగం సత్వర ఫలికాలనిచ్చే యాగం అని అర్థం.

• వేదంలోని (ప్రతిభాగాన్నీ ఈ విధంగా మరొక భాగంతో ముడిపెట్టి అర్థాన్ని ఇప్పగలమా అనేది మరొక (పశ్న చోరి సిద్ధాశాబు సంతృప్తికరంగా ఉన్నా యని (ప్రకటించి, ఈ విధమైన స్తుతి జాక్యాలు వేదంలో ఉండటాన్ని సమర్థించారు. యజ్ఞయాగాది (కతువులు మతో కూడిన కర్మలు. కొబట్టి, ఆ శ్రమను పోగొట్టి మసెస్పును అహ్షాదపరచి ఉత్సాహంగా ఉంచడానికే ఈ స్తుతి వాక్యాలు తోడ్పడతా యన్నారు. యజ్ఞదక్షిణలమీద ఆధారపడే (యజ్ఞ దక్షణాభృత్యులెన్స పురోహితులు ఇంతకంటే నువిశితిమైన ఆళోచనా స్థాయిని చేరజాలరు.

ఐతే తర్వాత నన్చిస పురోహితులందరూ ఈ యజయాగాది కఠ విశాన దృక్సథానికే అంటిపెట్టుకొని ఉన్నందపలన భారతీయ “దర్శనళాశ్త్ర చర్యతలో పరిహాసొస్పదమైన పరిస్టితి ఏర్పడింది. ాహ్మణాల్లోనూ, మిమాంసా వాజ్మయ తోనూ, ఈ (కతువులనూో గురించి చేసిన వివరణలు తర్వాత కాలం వారికి ఆన కిని కలిగించినాయి. ఈ యజ్తాలను చేసే భాగ్యవంతులకు కోరిన ఫలితాలు లభిసాయసీ,

గ లి అక్‌

ఏది ఎలావున్నా వీటిని చేయించే పృరోహితులకు భౌళికమయిన లాభం దక్షిణ రూపంతో ఉంటుందనీ, చెప్పి యజయాగాది కర్మాచరణయందు ఆస కిని పెంచి నారు. ఇదంతా చాలా లదిమంగా కనీపసుంది. అందుకే ఈ మం్యత్రవిద్యయందుండే అభిలాష వలననే మీమాంసకులు అత్మాదాదానికీ భావవాదానికీ వియదంగా ఉండే తత్త్వాన్ని చెప్పడంపలన అది. నేటికికూడా త్యీనవాదంగా ఉన్నట్లు కీనిపిన్తుంది.

16.వుిమవూ౦స జైమిని “మెమాంస సూర్రాజ” ఈ దర్శనానికి ఆధార్యగంథం. ఇందులో 2500 సూ్యత్రాలమున్నాయి. నూత (గంథాల్లో అతి ప్రాచీనమైన దైనప్పటికినీ దీని కాలాన్ని గురించి నికరంగా. చెప్పరేం. ఇవి క్రీపూ. 200 లేక ట్రీ*. 200 సంవత్సరాల మధ్యకాలంలో సంకలితం చేయబడి పుండటానికి అవకొళమున్నది. అంతకుముందే ఈ దర్శనం ఉండిపుండవచ్చు. తనకన్న ముందున్న తాత్త్విక లను అనేకమందిని జై మిని తన్నగంథంలో పేర్కొన్నాడు. టాహ్మాణాల్లో చర్చింప బడిన యజయాగాది (క2 విధానాంతర్ష తమైన భావాఎ ఈ దర్శనం ఏర్పడటానికి దోహచమిప్పనాయి. జైమిని పేద అతి ప్రాచీన కాలంలోనే. వినిపిస్తుంది. ఇతన్ని గుఏంచి చార్మితకమయిన అంళాచు ఏమీ లభించలేదు. ఒక (దాహ్మణ (గంథానికి అకనిపేప చేర్చబడి జ్లైమినీయ (బ్రాహ్మణం అని పిబవదిడినది. అందువలన, (ప్రాచీనకాలం లోనే జెమినె అనే పేషగల మరొకవ్య కి ఉన్నట్లు తెఎుస్తున్నది. ఆరోజుల్లో మ్‌ అాకో శం జానే ళ్‌ ట్రబరిఉన్న (రరువిగానాన్ని గురించి అతనికి (ప్రత్యేకమైన అభిపాయాలు ఉన్నట్లుళూడా. తెలుస్తున్నది. అందుకే “జై మిని” అనే శబ్దాన్ని గోద్రనామంగా వ్య్థవహరించినాము. " మీమాంసా సూూతాంపై భాష్వ్యాగంథాన్ను “భబరస్వామి' (వాసినాడు. అందుకే ఆ (గంథాన్ని “శబంభాష్రలో అన్నారు. ఇతన్ని గుఏంచిటాడా చాత కంగా ఏమీ తెరియమ. ఇ3ను క్రీ శ. 480 సంవత్సరంతో ఉండేవాడని గంగానాథ మయూ భావించినాడు. తసకంపే ముందున్న భాష్యకౌరులను తన (గంథంలో శబరుడు (ప్రస్తావించినాడు. దారిలో వృ త్తికాటడు చావా ముఖ్యుడు. ఆ భాష్యాలన్నీ మనకు లభ్యంకానందుస కాలగర్చుంలో కలసిపోయినాయని భాఏంచవలసిఉంటుంది. అందుశే, శబరభాష్యాన్ని ఆధారం చేనుకొవి ఈ దర్శనాన్ని చర్చించవలసి వుంటుంది. శదిరువి తర్వాత (ప్రభాకరుడు, కుమారిలుడు అనేవాప ఈ దర్శనంలో చావా గొప్పవాప. వీరిద్దదా శబర భాష్యానికి వ్యాఖ్యను, టీకను (వాసినారు. వభాకరుకు “ోబృహతి,” “లఖ్వి"...- అనే,్యగంథాలను (వ్రాసినాడు. తుమారిలుడు ఆట్టోక్రవా రికో *తంతదా రికొ “ోటుప్‌టీకో అనే (గ్రంథాలను సవానినాడు. క ఆటీ అట

74 భారతీయ తత్వశాస్త్రం

పీరిదరిమధ్య తేడాలు చాంా మౌలికంగా ఉంటాయి. అందువలస మీమాంసా చర్శనం. భటదర్శనమనీ, (ప్రభాకరదర్శసనునీ_ లెండుగా చీలిపోయి , చీలిపోయిన ఆ దర్శన శాఖలు వీరి సేర్షతోనే రెండూ వ్యపహరింపబడుతున్నాయి. (ప్రభాకరుడు, కుమారిలుని శిష్యుడనీ, కాని కుసూరిలుని విమర్శిస్తున్నందువలన,. కుమారిలుడే ఇతన్ని హేళనచేసే ఉద్దేశంతో "గుల? అని పిలిచేవాడని ఒక కథ ఉన్నది. ఇదంతా నిరాధారంగా పున్నదని గంగానాధ రూ అన్నాట. కుమారిలుడు శ్రీశ. 700 సంవత్సరంలో ఉండేవాడని, (ప్రభాకరుడు ఇతనికి సదుకాలినుడయినా ఇతనికంచఇ పెదవాడనీ రూ అభ్మిపాయు. శంకరునికంటె కుమూరిలడు చాలా పూర్వీకుడు. కొబీట్రి కంకలుని చేతిలో ఓడిపోయినాడ నేది కట్టుకథ లని కీత్‌ భావించి నందున ఆ విషయాన్ని (తోసిపుచ్చినాడు.

క్రీశ. 8 వ శతాబ్దంలో ఉన్న కాలికనాధుడు (ప్రభాత దర్శనానికి (ప్రతినిధి వంటివాడు. ఇతను (వ్రాసిన “(ప్రకరణ పంచికొ అనే (గంథంతో ఈ దర్శనాన్ని గురించి విపులంగా చర్చింపబడిఉన్నది. (ప్రభాకరుడు (దాసిన “బృహతి.,“లఖ్వి” అనే _గంథాలకు భాష్యం రూపంలో “బుజు విమల,” “డీపళథా” అనే మరో "రెండు (గంథాలనుకూడా ట్నాసినాడు. కుమారిలభట్టు దర్శనాన్ని విప్పనీకరిస్తూ ్రాసిసె (గంథాలు చాలావున్నాయి. మండన మిాచాట్యేడు, పార్థసారధి మ్యిశ అనేవారు. కుమారిల దర్శనానికి (ప్రతినిధుల వంటివారు.

భగవంతుని ఉనికిని అంగీకరించవలసిన అపసరల ఆస్తిక దర్శనాలకు అనివార్యం కాదని మీమాంసాదర్శనమే నిరూపిస్తుంది. వైైదికమైన ఈ మీమాంసా దర్శనం నా స్తికంగా లేదని చూపడానికి నిరర్దకమైన చిత్రాతచ్యిత్రమైన పయత్నాలను అధునిక పండితులు! కొందరు చేసినారు. వీరి [బయత్నాలన్నీ వ్యర్థమని చూపడానికై (క్రీ.శ. 17 ప తాద్దింలోవున్న గొప్ప మీమాంసా కారుడై ని ఖండ దేవుడు చెప్పిన విషయాలను కొన్నింటిని ఇక్కడ చూదాం. ఆ రోజులో బాగా వ్యా ప్తి చెందివున్న ఈశ్వరవాదం చేత (ప్రభావితుడై ఒకసారి వెనక్కు తిరిగి చూచి మీమాంసకుల నా సిక వాదానికి సిగ్గుపడి, భయథభ్రాంతుడె “ఈ విధంగా జెమిని భాదాలను విశదపరవినాను. అలా చేయడం వలన నేను,నా భాష అంతా అపవి్యత్రమెనది. కనుక, భగవంతుని శరణు పొందటంలో పూ్యతమే నాకు రక్షణ ఉన్నది" అని వాపోయినాడు.!

భగవన్నిరాకరణే ఈ దర్శనంలోని ఒక బలహీనతగా అధునిక పండితులు కొందరు థావించినాప. ఈ దోషం వలన ఈ దర్శనం చాలా అసంతృ ప్తకరంగా ఉన్నందున తర్వాత వచ్చిన మీమాంసకులు దొంగచాటుగా భగవంతుని ఈ దర్శనం లోకి (ప్రవేశ పెట్టినారని సర్‌.యస్‌. రాధాకృష్ణన్‌” అన్నారు. వేదాంత దేశకులు, ఆపదేవుడు మొదలగువాటి ఈ దర్శనంలోక్‌ దొంగచాటుగా భగవంతుని (ప్రవేశ

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ ?5 పెట్టినస్పటికినీ ఈ దర్శనానికి వీరు ప్రతినిధుల మాత్రం కొదు. వేదాంత దేశకులు విశిషాద్వైతవాది. అతను తన (గంథానికి పెట్టిన *"స్రీశ్వర మీమాంస' అనే పేప మీమోంసా దర్శనానికి కొత్తదిగా ఉండి తర్వాత చేర్చబడిన పేరువలె తోస్తుంది. అంతేగాక, ఆపదేవుని దృష్టిలో (ప్రళయకాలంలో భగవంతుడు వేదాన్ని రక్షిస్తాడు. ఐతే (ప్రాచీస మీమాంసకోరుల దృక్పధాన్ని నిరాకరించినప్పుడే ఈ విషయాన్ని చెప్పడానికి కానీ, అంగికరించడానికి కానీ వీబుటు)ది, మీమాఎసపల్లో ఎన్ని వివాదాబనస్నప్పటికినీ, సృృషి స్ధితి లయా అనేవి కల్పితమైన ఛమమ అని కుమారి లుడు, (ప్రభాకరుడు. ఇద్దరూ. అంగీకరించినారు.! ఏది ఎలాఉన్నా, భగవంతుని నిరాకరిచటంవలన 8 దర్శన దోషయుతమై ఉంటు-దని వీరు భావించలేదు. అంతేగాక, వారి దర్శనానికి భగవంతునితో నిమిత్తంలేదనీ, అది వాతి మూల సిద్ధాం శాలకు విరుద్ధంగా ఉంటుందనీ భావించినారు. వారు ఏ విధంగా భగవంతుని విరాకరించినారనే. విషయాన్ని పరిశీరించేముందు,. వారి సిద్ధాంతాలను గురించి చూద్దాం.

భగవంతుడు ఉన్నాడనటానికి ఏ విధమైన నిదర్శనం లేదు కొబిట్సి తాను భగవంతుని నిరాకరి స్తున్నానని శబరుడు* చెప్పినాడు. భగవంతుడు ఇంటదియ గోచ రుడు కొదు.మిగతా (ప్రమాణాలు ఇం్యదియాల పై ఆధారపడ్‌ ఉన్నాయి. న్యాయవ్వై శేషిక దార్శనికులు భగవ్నిరూపణక్రై యత్నించిసందువలన వారి వాదాన్ని ఖుడించ డాపవై (ప్రభాకటుడు, కుమూఏముడు.. చేసిన ప్రతివాదాలను చూద్దాం.

అత్యల్పం, అనంతం కాని ప్రతీదీ కొవ్ని భాగాల కలయికవలన ఏర్పడు తుంది. ఉదాహరణకు, ఒక రండ. కుండ ఒక ఫ9తం లేదా ఒక కార్యం కాబట్టి దీవికి ఒక కారణం ఉండారి. కుస్మురి కుండకు చైతన్యయుత మైన కారకుడు. (పపుచులోని (పతిగ్‌, లేదా (పపంచంమొ త్తం ఒక కార్యం లేదా ఫ2తం కౌబి్టి దాపికికూడా చైతన్యవంతమైన ఒక కాంణం ఉండాలి. ఐతే, ఇది చాళ౮ బృహత్కారణంగా ఉండాలి. అటువంటివాడే భగవంతుడు. అణుసమూహాల కలయిక వలన (ప్రపంచాన్ని సృషసాడు. యుగాంతంలో (ప్రళయాన్ని కలిగిస్తాడు. ఇది న్యాయ వై శేషికులు పముబుగా చెప్పే వాదం. క

కుమారిలుడు, 10 ప్రభాకరుడు ఇదరూ ఈ నాదాన్ని తీయంగా ఖండీంచినారు. 'ప్రపంచంలోవి (ప్రతి పదార్తానికీ “ఆరంభీమూ- అంత్యమూ”- అనే. రెండు దళ లుంటాయి. అంతమ్మార్రలిచేత (ప్రపంచమంతా ఒకానొకప్పుడు ఆరంభమై మరొక ప్పుడు ఎప్పుడో అంతమవుతుందవి చెప్పలేం. అందువలన యుగారంభంరో సృష్టి, యుగాంతంలో ప్రళయ) జదగుతుందని చెప్పలేం. అలా చెప్పే వాదాన్ని నిరాకరిస్తూ “నికంతరమూ వన్తూపోతూవుండే పద్దతి ” న్యూతమే ఒకటి ఉన్నదని పేరిద్దరూ వాదించినాడు. దనకు కనిపంచే కొారణలికాక కనిపించని మరొక కౌరణం

[8 భారతీయ తత్వశాస్త్రం ఉంటుందను కోవాల్సిన అవసరం లేదన్నారు. ఉదాహరణకు, మన ఉనికికి కారణంగా మన తలిదండ్రులు ఉంటే, వారిని మనిం చూస్తూన్నప్పుడు, చూడని కారణాన్ని. అంటే భగపంతుని, మనకు క రగా థావించవలసస అవసరం లేదన్నారు. ఆలాం టస్సుడు పదార్థాల ఉనికికి మలోకదాన్ని కారణంగా. ఎందుకు భావించారి?

న్యాయ వై శేషికుల దాదాన్ని తిరిగి తిప్పి దారిపెనే (సయోగించటంలోనే కుమారిలుని (తభ కనిపిస్తూంది. ఈ వాదనంతా “దృషాంతం” లేక “ఉదాహరణ” మీద ఆధారసడి ఉంటుంది. లంజే, కుమ్మరి కుండకు కారణమని చెప్పే దృషాం తాన్ని పరిశీలిద్దాం. కుమ్మురే. గనుక కుండకు యధార్థిమైన కారణనుయినట్లయి డే దానికి కారకుడు భగవంతుదు కౌదు. అలాంటప్పుడు. (పపంచ లోని వతిడానికీ భగవంతుడు కారణం కొడు. అలాకొకుండా, తపంచులోని ప్రతిదానికి భగవంతుడే. కారకుడయినటయి తే, కుమ్మురి కుండరు యధార్థంగా కారపడు కొడు. మరోరకంగా చెప్పాలం'పే 'హ్యెయ వై శేషికులు ఇచ్చినటువంటి దృష్టాంతం వారి సిద్ధా 'కానికి విరుద్దంగా ఉన్నందు వలన, వారు దారి సిద్దాంతాన్ని కానీ, లేదా ఏ దృష్రాంతాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని సిద్ధాంతీకరించినారో, ఆ దృష్తాంతాన్ని కౌని వదలుకోవలసిస పెరిస్థితి ఏర్పడుశుంది.

భగవంతుని గురించి న్యాయ వై శేషికులు (సతిపాదించిన మరొక వాదాన్ని చైళిక వాదంగా "పేర్కొంటున్నారు. దాని స్వరూపం ఈ విధంగా ఉంటుంది. (పతి మానవుడు తాను చేసిన కర్మఫంాన్ని- మంచినికొని, చెడునుకాని, అనుభవించి తీరాలి. మంచి కర్మలు._మంచి ఫరితాన్ని, చెడు కర్మలు చెడు ఫలితాన్ని, (పుణ్య. పాపాలను కలుగచేస్తాయి. ఈ కర్యల ఫలితాలు పాప పుణ్యాల రూపంలో కర్మలు చేసిన తరువాతకూడా ఉంటాయి. ఈ విధంగా సమకూడిన కర్యీ ఫరితాలనే *“అద్న షం” అంటారు. ఇది సమయానుళూలంగా కర్మ ఫలికాలను ఇస్తుంది. ఐతే,న్యాయ వైశేషికుల దృష్టికి, విచ్శిళంగా, ఈ “అదృష్తం” ఒక జడపదార్ద 'గానూ, చైతన్య రహిత మైనదిగానూ గోచరించింది. చై అన్యరహిత మైనది, జడపెదార్థంగా. ఉండేది న మార్గదర్శి కాలేదు. కనుక, చైతస్యెవంతమైనవి మరొకటి దీనికి మార్గద్శగా ఉండాలి. అసంఖ్యాకమైన జీవుల్లో అదృషం పుండటం వలన, వీటన్నిటికీ మార్ష దర్శిగా ఉండేది, భాళ్వ్యతమై సర్వజ్జ్ఞత్వాన్ని కూడా కలిగి ఉండాలి. అది సర్వా ఉండాలి. భగవంళుడే అట్టివడని నిర్ధారించినారు. మీమాంసకుల దృష్ని వేరుగా ఉన్నది. కర్మాధ్యక్షునిగా * చిత్రీకరింపపిడ్‌న ఈశ్వరుడు విరర్ధమైన వ్యక్తి అని ఆభాకరుని వాదం

ఎందుకం'పే_ా

. అద్భషమనేది అ(ప్రైల్ధాక్షాంశం కౌబిట్టి దాన్ని గురించిన జానం భగ వంతునికి ఉండటావిక్‌ వీలులేచన్నాడు. అంతేగాక, వస్తుగత మైన జ్ఞానం శరీరంతో

దేవీవసాడ్‌ ఛటోపాధ్యాయ ళా. కలని ఉన్న మనస్సు తాలూకు చర్యల వలననే సాధ్యమపుతుంది. భగపంతుడు అశరీపడు కనుక ఆయనకు ఇది సాధ్యం కౌదు. లేదా అశరీరుడ్డై వ భగవంతునికి కర్మతో సంబంధం ఉండదు.

ఓ. బహుళ, ఇటువంటి జానం భగవంతునిలో వుంటుందని భావించినా, ఇతవి అరీనంరోనే అదృషంకూడా పుంటుందని భావించడానికి వీలులేదు. అదృష్టం భగవదరీనంలో కృంటుందొనుకొంయే, అదృషానికీ, భగవంతునికీ మధ్య ఆవళ్యక మెన సంబంధం ఒకటి ఉండాలి. ఈ సంబంధం “సంయోగ సంబంధంగా" కానీ కడా “సమవాయ సంబంధంగా” కానీ వుండాలి. రెండు ద్రవ్యాల మధ్యనే సంయోగ సంబంధం ఉండటానికి వీలుంటుంది. భగపంతుని ఒక (ద్రప్యంగా భావించినా? అదృషం ఓక గుణం కాబట్టి ఈ రెంటి మరఠ్యా సంయోగ సంబంధం ఉండ టానికి వీలుబేదు. ఒక (దవ్యానికీ, దాని గుణొనికీ సంబంధమున్నపుడే, ' వాటి మధ్య సమవాయ సంబంధం ఉండటానికి పీలుంటుంది. అదృష్ట మనేదీ చూనపుల ఆత్మల్లో పుండే గుణం కాబట్తి దానికీ భగవంఠునికీ మధ్య సమవాయ నందింధం వుండటానికి పీయరేదు.

ఈశ్వర వాదంలో అంతర్షతంగా ఉన్న అసంబద్ధ మైన విషయాన్ని కూడా కమూరిలుడు హాస్యాస్పదంగా. చి్యత్రించినాడు. అళతీరమైన ఆత్మ దేన్నీ సృష్టించ లేదు. సృష్పించాలం'టే, సృష్టికారకువికిగానీ, జాపతికిగానీ శరీరం ఆవళ్యకంగా వుండాలి. ఐతే ఎవడు కూడా దారి శరీరాలను వారు సృష్పించుకోరేరు. కాబట్టి వారి శరీరాన్ని సృష్షించడానికి మరొక ఖరీరం కాదా. దాన్ని సృష్టించడానికి మలౌకటి కావాలి. ఈ వధంగా అంతులేకుండా వుంటుంది. (పదూజన రహితంగా మూర్తుడు కూడా. ఏ పనీ చేయడు. అంతేగాక కరుణాడుయికు, దయీశుడు, సర్వక్ఞాక్షీ న భగవంతుడు దుఃఖపూరితమైన ఈ 1ప్రపంచాన్నె ఎందుకు సృజించాలి? అదై్యైతుల వాదాన్ని కూడా కుమారిలుడు ఉపేక్షించలేదు. అదై్వైరుల దృష్తీతో (బహ్మ పరమ సత్యం, అనిర్వచనీయమైన పహూయవలన సృష్టి ఏర్పడుళుంది. మాయ స్వప్నం వంటిది. కనుక లది డేవినీ స్పృషించలేమ . మాయ ఎందుకు సృష్టి చేయాలి? మాయ శాళ్వతిం కొదు. అవా అయితే సృష్టికూడా భాశ్వతం కొడు. (బ్రహ్మ, మాయను సృష్టించడు. అతదు కేవలం విరి పమ. వేదాంతుల దృష్టితో మూడో దృక్నధానికీ తాపులేదు.

ఐతే భగవవ్నిరాకరణలో మీపూంసకులకు ఇంత ఆసక్తి ఎందుకు '* వేదాన్ని వైదిక దేవతలను, వీరు చూచిన దృక్పధంలోనే వారి నా స్తికతను, వివ రించే మర్మం ఉన్నది. లోగడ చెప్పినట్లుగా, యజ్ఞ యాగాది (కతు విధానాన్ని తెలిసే విరివాక్యాల సముదాయాన్నే వీజ్లు వేదమన్నారు. యాగాధిపతులుగా రకరకొ ల్లెవ దేవతలను. గురించి అదే వేదంఠరో. చెప్పబడి పున్నది. అతాంటప్పుడుం

[8 భారతీయ తత్వశాస్త్రం ఈ యాగాలప, ఈ దేవతలకు మధ్య ఎటువంటి సంబంధాన్ని చూడటానికి వీబం టుంది ? తమ కోర్కెలను తీర్చుకోడానితై దేవతలను సంతృప్తిపరచి, వారి ద్వారా (ప్రతిఫలాలను పొందడానికై చేసే చర్యలే కతుసులా?ః ఈ విషయా లన్నిం టినీ సమ్యగంగా పరిశలించిన పీమ్మట . “అలాంటిది ఏదీ లేము' -]1 అని శబరుడు తీర్మానించినాడు. ఈ దేవతలకు ఏవిధమైన రూపంలేదు కాబట్టి, యజ్ఞ యాగాది తుపుర్లో ఇప్వబడే హవిస్సులను వాటు (గపిస్తాకనుకోరాదు. ఈ హవిస్సువలన వారు సంత ప్తిపడి మన కోర్కెలను తీటసారని కూడా అనుకోరాడు. అంతేగాక వారికి ఈ భౌతిక పదార్థాంమీద ఆధిపత్యం లేమ. ఒకవేళ ఉన్నా, యజ్ఞం చేసినవారు మరణించసందువలన, వాటి చేసిన యజ్ఞ ఫలితాలతో వారిని కలిపే మార్గంకూడా ఈ దేవతలకు లేదు. అలాంటప్పుడు ఈ చేవతలు ఏవరు ? వేదంలో వున్న దేవత అందరూ శద్దమూారులేసని చెప్పడానికీకూడా మీమాంసకులు వెనుకొడలేదు. యజ యాగాది (కతుపుల్లో ఉచ్చరించడానికై ఉపయోగించే "“మంటక శద్దాలే' ఈ దేవతా స్వరూపాలు. అంఠకన్నా మలొకటి కాదు. అబాంటప్పుడు, వేదంఠో ఇతోధికంగా కీర్తింపదడిన!12 ఇం్యదుడు కూడా. కేవలం ఒక భబ్దమేనా అని మీమాంసకులను ఆధునిక పండితులు ఎవరైనా పళ్ని స్తే _ “అపును' = అని చెప్పడానికి మీమాంస కలు వెనుకాడరు. మీనూంసకులకు ఈ విషయం బహుంకః తెలియదు. లేదా వావ ఈ విషయాన్ని పటించుకోలేను.

ప!

ఈ (కతుపులన్నీ, దేవతల అను_గహానివ్సై చేసేటటువంటి కర్మలు కాడ నాటు. (కతువంపే ఏమిటో, మత సారాంళంగా భావింపబడదేది ఏమిటో తెలుప డానిక్రై శబలడు ఆ విషయాలను గు5౦చి విపులంగా చర్చించినాడు. ఈ (కతువు లన్నీ సహజంగాసూ, స్వయంగాసూ వాటితో ఉన్న శ కులవలన ఫలితాలను యివ్వ కరిగినందువలన, వీటిని 'మం్యతవిద్య కర్య్మలు'గా మీమోంసకులు భావించారు.

ఈశ్వరవాదులు. ఏవిధంగా మీహాంసకులను విమర్శించింది చూస్తే ఈ పఏషయం తెలుస్తుంది, లొకిక కార్యకలాపాల్లో కర్మనుంచి (ప్రతిఫలం దానంతట అదే లభిస్తుంది. అదే విధంగా వైదిక కర్మలను చేయడంవలనహవూడా (ప్రతిఫలం దాసంతట అదే లభిస్తుంది. ఇదంతా జైమిని చెప్పినాడని 1' రామానుజుడు చెబుకాడు. ఉదాహరణకు, భూమినిదున్ని గింజలను నాటినటయితే, చేను పంటని నుందికదా మీమహాంసకుల వాదాన్ని ఖండిసూ రామానుజుడు ఈవిధంగా చెప్పినాడు. మజ కర్మల ఫలితాలను యజ్ఞపురుషులే ఇస్తారన్నాడు. ఈశ్వరుడే పరమ యజ్ఞ పురుషుడే. ఆనేక మైన యజ్ఞయాగాది (క్రతువుల స్వరూపాన్ని గురించి చెబుతూ ఆ యా యజ్రాది డేవతలగు అగ్ని, వాయ, యమ. కుచేరాదులను యజ్ఞంద్వారా సంతశ్‌ ప్రి పరచడంవలన, వారినుండే యజ్ఞ ఫలితాలు లభ్యమవుతున్నాయని రామానుజునే మతం. వేదమన్నా, వైదిక కరగైలన్నా. వైదిక దేవతలన్నా __ ఈ రెండు

దేవీపసాజ్‌ ఛటోపాధ్యాయ 70 విధానాల్లో ఏదో ఒక విధంగా మనం వాటిని అర్ధం చేసుకోవచ్చు. మం్యవిద్యకూ * మతానికీ మధ్య కల తేడా అంతా ఈ రెండు దృక్పథాల మధ్యే ఉన్నది.

వైదిక కర్మలను గురించి మంత దృక్పథాన్ని ఏర్సరచుకోనడం మీమూంసకులప సహజంగానే తోచింది. (క్రాహ్మాణాల సంప్రదాయానికి వారసుము కావడంవలన వైదిక కర్మలను మ౫త్రవిద్యగా వీరము భావించినారు. అంతేగాక, ప్పరోహిత (శీణ్‌యొక్కం ఆసక్ట్‌ని ఆదిమ. కర్మకాండ పై రుద్ధబంవలన యజ్డాన్ని కూడా మంథత్రవిద్యగా భావించినాడ. పది ఎట్లున్నా, తఈర్కంంచేత మ౫తవిద్యను సమర్డిచాలనే (ప్రశ్న ఆదిడు సూత్యతికుని డంహరు తట్టదు. తర్వాత వచ్చిన తాత్త్వ్యకులకు వీటి సమర్జ్‌న మళొకరకంగా కనిపించవచ్చు. వైదిక కర్మలన్నీ వాటంతట అవే ఫంకాన్ని ఇస్తాయనే. వాదానికి విరుద్ధంగా, తర్వాత వచ్చినదారు మళొక వాదాన్ని లేవిన్నెర్తినామి. ఈ కర్యలు (ప్రస్తుత జన్మలో ఫలితాలను ఇవ్వ నట్లయితే భవిష్పత్‌ కాలంలో ఇస్తాయన్నాట. అంకే కర్మ చేయడం పూ్షియై సప్పుటికినీ, కర్మ చేసినదారు మరణ్‌ంచిసప్పటికీ తర్వాత కాలంలో ఫరితాలను ఇస్తా యని చెప్పినారు. ఫరిపూర ౦గా చేయబడి, కర్మ సమా ఫమైతే ఆ కర్య్టలు భవిష్యతి కాలంలో ఏవిధంగా ఫైకాలను యిసాయి ? ఈ (ఘ్రష్నకు సమాధానం కోసమై “అపూర్వ” సిద్దాంతాన్ని మీమాంసకుము (ప్రతిపాదించినారు. అంశయే కర్మ చేయడిం సమా ప్తమైనప్పటికినీ, దాటి ఫంతాలు సూక్ష్మరూపంలో ఉండి కాల్యకమేణ ఫరితా లను ఇస్తాయన్నాము. ఈ సిద్దాఎతాన్ని ఆధారంగా తీసుకొని (బహ్మాండమైన ఊహా గానంతో అనేకమైన విషచూంను మీహాంసపఎ చెప్పినాడ.

(పతి కర్య్మలోనూ ఉండే మర్యం ఈ ఆదిమ షుం్యతవిద్యరోనే ఉంటుందని భాఏంచినారు. అందువలన తా త్త్వికంగా అభివృద్ధి చెందిన భావవాతావరణంలో ఈ ఆదిమ మృత ఎద్య్భ్యను సమర్థించే కార్యటమాన్ని, శబరుడు, కుమారిలుడు, (ప్రభాకరుడు చేబటినారు.. ఈశ్వరవాదాన్ని సమర్హించడానితై న్యాయవై శేషికులు కంకణం గటుకోన్నారు. అందుకే సీరిదరిమధ్య “బదపిరో ధు ఏర్పడింది. ఐనప్ప టికీ. మీనూంన్‌కులు,. న్యాయవై శేషకులతో. కలిసి వక సమైర్య లూటమిని ఏర్ప రచుకోవలసి వచ్చింది. మీమాంసకులను. గుఏంచి ప్రస్తావస్తూ, తన ఆశ్చ ర్యాన్ని హరియన్న ఈ విధ గా వ్య క్తపరచినాడుః “మీమాంసా దర్శనంలో ఉన్న చిన్న చిన్న నిదాంరాలను వేదంతో చూడవచ్చుగాని, అందులో అతి ముఖ్య మైన వాటిని న్యామవై శేషిముంనుండ్‌ అప్పపుచ్చుకొన్నట్లుగా!! గోచరిస్తుంది.” ఐతే. అదె చాలా ఆవశళ్యకంగా ఉంటుంది. వేదాతంగా పఠీగణింపదిడిన “ఉపనిషకుల్లో భావవాద భావాలు ఎన్య్మువగా, ఉన్నవి. ఈ భావవాదంనుంచి ఏ విషయాన్నికూడా గహించడానికి... వియుభుఐవడమేగాక, ఈ భావవాదాన్ని విరాకరించవలసిన దాధ్యతథూడా తమపై ఉన్నట్లు మీచూంసకులు భాఎంచినారు. ఆదిదు మంత

80 భారతీయ తత్వశాస్త్రం విద్యకు, దై వవాదానికీ మధ్య ఏవిధమైన పొత్తు ఉన్నట్లు మీనూంసకులకు కనిపించ లేమ. ఈ భావదాదాన్ని తిరస్కరించడానికి మహాంసపలకు సహచరులు కోవలసి వచ్చినారు. అందుకోసమై వీరు న్యాయవై శేషికులతో మెతిని చేయవంసి వచ్చింది. ఆ విధాగా, ఈశ్వరవాదాన్ని న్యాయ..వైశేషికులు అంగీకరించినస్పటికినీ, తాత్త్విక భొవవాదాన్ని నిరాకరించడంలో, మీమాంసకులు . న్యాయవై శ్రేషికులు - సహజ మిషతులుగా ఉండిపోయినారు.

మీమాంసకులు భావవాదాని్న్ని ఏ విధంగా నిరాకరించిందీ చూచేముందు, థాప వాదమ-'టే - ఏమిటో క్త పంగా చూద్దాం. ఆత్మనుకాని, చై తన్యాన్నికాని మన స్పునుకొని-యథార్థమైనదిగా భావించి, భౌతిక జగ త్పుయొక్క ఉనికి ఏటి పై ఆధార పడి పుాటుందని భావవాదం చెబుతుంది. ఇటువంటి భావాలు మొట్టమొదటిసారిగా మనకు ఉపగిషత్తులో కనిపిస్తాయి. వీటిల్లో చెప్పబడిన భావాలు మార్మికంగానూ, అంతడ్బద్దిచేత - సోధింపతగిస్‌విగానూ పీన్నాయి. ఐతే, ఈ భావాలను సమర్డించే కృషిని మొదటిసారిగా వేదదాహ్యులై స మహాయాన బౌద్ధులు చేపట్తినామి. అదై్వైత వేదాంతులు ఈ భధొవదాదాన్ని పరాకాష్టకు చేర్చినారు. మహాయాన బౌద్దంతోని ముఖ'మైగ రెండు. శాఖల్లో “యోగోచారులు” శీ,శ.క్‌ వ శతాబ్దంలోనే ఈ వాదాన్ని పెంపొందించినారు. వీరు రూపొందించిన సిదాంరాన్ని. ఐరోపాలో బిర్ష్కెం రూపొందించిన నిద్దాాతంతో పోల్చవచ్చును. వీరి సిద్ధాతం : “మన భావపరిధిలో నుంచి మనం ఎపఖడూ బయటపడలేం. పదార్జాన్ని తెలుసుకొనే మనస్సుకు వాహ్యంగా ఆ పదార్థాన్ని గురించి అసలు తెబసుకోలేము. అందువలన భావాలు మ్యాత మే యథార్థాలు. భౌతిక ్యక్రపంచానికి ఉనికి లేదు.” ఐవే, యోగాచార బౌద్దు లకూ, బర్ల్కె-కూ మధ్య కొంత తేడా ఉన్నది. ఈ చిదారోనే భారతీయ థభావవాద లక్షణాన్ని గుర్తించవచ్చు. భౌతికమైన బాహ్మ(ై పంచా న్నా చ్‌ర్ష్సై- నిరాఠరించినస్పటి కినీ, గ్రైతితి "మనస్సులోవుండే భావమేనని చెప్పిపెప్పటికిన్‌, వాస్తవానికీ కల్పి తానికీ మధ్యకల తేడాను వివరించడానికె తహవహ లాదినాడు. అంటే (భమల నుంచి వేరుచేసి వాస్తవాలను చూడాలన్నాడు. ఇదంతా సాథించడానికై భగవంతుని ఆ్మకయించినాడు. (ప్రతిదీ భావాత్య్మకమే కావచ్చు-కావి, మన జ్ఞానేందియాలమీద ము్యదింసదిడిన భావాలు కేవలం కల్పితమైన మన భావాల్లాంటివి కౌదన్నాడు. అవి భగవద్ద త్తమైన భావాలన్నాదు. వాటిని భగవంతుడే సృజిస్తాడని బిక్షం సిద్ధాంతం. కాని*+ బౌెదులబు నాస్తికులు కావడంవలన, ఇటువంటి వాదాన్ని అంగీకరించే అవసరం వారికి లేదు. భావాలే యథార్జాలు కొబట్టి, మన వ్యవహార జగత్తు అంతా మిధ్య అన్నారు. దౌద్ధసతకాఖ యోగాచార మేత (్రతినిధి వసుబంధువు స విధంగా తస గంథాగ్నె ఆరంఖించినాడు : "

+. “ఈ బగ త్తంతా చైతన్యంమిదనే ఆధారపడి వున్నది. శుద్ద చైతన్యం మినహా. దానికి స్వతంత్ర (ఫ్రతిప్తి లేదు. వైతన్మంలో పస్తువులుగా కనిపించే

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపార్యాయ 81 సదున్హ పదార్థాము. పూర్తిగా అసత్యమయినఏ. పీటికి పను (పతిప తి లేదా, అవి |! ముతో అనాటి తాని వ్య క్రగతమయిన భావాలు మ్యాతమే. తిమిరాంధుడయిన రోగికి ఒక చర్మ్యద్రుడు ఇద్దరు చస్యదులు ఉన్నట్లుగా ళభమవలన కనిపించిన ళ్లు ఈ బాహ్య పపంచమంతాొ

కూడా (భాంతి జన్యమే.”1% దీన్ని భావవాదం అనటంకం'టీ ఇంద్రజాలం లనటం సబబుగా ఉంటుంది. భావవాద దృకృ్పధంనుంచి ఇటువంటి అవస్థ ఆవళ్యకంగా వస్తుందా రాదా అనేది వేరొక 'పళ్న. భావవాదాన్ని రక్షించడానికే బర్హైై భగపంతుని శరణ జొచ్చి నారు. భారతీయ భావదాడులు దీన్ని అంతగా పటైంచుకోలేదు. జగత్తు న్వతః యథార్థం కానిచో, కలతోచూచిన వస్తువులకంళే దాని స్థితి ఏ విధంగా అధికమని అడిగిసారు. ఆత్మ ఆధిక్యాన్ని నిరూపించడానితై ఉపనిషత్తుల కాలంనుంచీ భావ వాదులందరూ (పంచం మిధ్య అని చెబుతూనే పన్నారు. ఈ వైఖరిని మహా యో బౌద్దులు, అదై్యైతులు పరాకొష్ష దశకు ఠతిసుకొనిపోయి జగత్తు నంపూర్త మిధ్య అస్‌ వాదించినారు. జగత్తు మిధ్యయితే, మన జ్ఞానేం్యద్రియావు దీన్ని సతి మవి చూపడానిత్తై నటిస్తు న్నందువలస, ఇంద్రియ జ్ఞానాన్నికూడా నమ్మడానికి పీబులేదని భావవాదులు చెప్పినారు. ఇంద్రియ జానం స్వతః డోషంగా ఉంటుందమి చెప్పే విద్దాకానికి మూలం మహాయాన బౌద్ధరీలోనూ, అద్వైతంలోనూ ఉన్నది. ఈ భావవాదాన్ని మీనూంసకులు ఏ విధంగా ఖండించిందీ చూద్దాం. మీమాంసపల ద్శృషికి ఈ ఖుడన చాలా అవసరమయిన చర్యగా కనిపించింది. ముఖ్యంగా 1 కుమారిలుని దృక్పధంలొ ఈ ఖండన చాంా అవసరం. (్రసంచఛమే మిధ్యయినట్లయితే, కర్మలు, కర్మ ఫలితాలు అర్జరహితాలపురాయి. పపంచం కనుక స్వవ్నంలాంటి దయితే ఈ విధంగా (శ్రమతోకూడిన (కచుపులను చేయకుండా ని్యదిస్తూ స్వాప్నిక జగత్తులోవి ఆనందాన్ని అనుభవిస్తూ (ప్రజలుండ వచ్చు. అందుకే ఈ భావవాద 1" ఖండస. కాస్త్రీయాభివృద్ది దృక్పథంతో జరగకపోయినా, యజ యాగాది (కరు విధానాన్ని సమర్థించడాని క్రై జరిగింది. శదటనికిముందే వృత్తికాడడు భావవాదాన్ని ఖండించిసట్లు మనకు తెలు స్తున్నది. కునస్సుకు బాహ్యంగా వుండేది ఏమీలేదని భావవాగం చెబుతుంది. జ్ఞాన గహణకు మూలమైన పదార్థం కేవలం ఒక భావమేనన్నారు. దునం చూచే రక రకాలయిన రూపాలు. జ్ఞాసంయొక్క దాపాంతరాలేనన్నారు.. దాన్ని నిరూపించ డానితై సభనులను స్వాప్నికొంశాలను ఉదహరించినారు. రజ్ఞుసర్చ (కాంతిడ్జానావ్ని. అద్వైతులు ఉదహం3ంచి, జా(గ్రదావస్థలోవుండే జానావికీ, స్వప్నాల్లో ఉండే లాగా నికీ తేడాను తెబుపడానిత్షై ఏ విధమయిన కొలదిద్డ లేను కాబట్టి జా్యగదావస్థలో తెలునుకొనే విషయాలనుకూడా అదే విధంగా అర్థం బేసుకోడాలన్న్నారు. అందుకే,

క్‌ి భారతీయ తత్వశాస్త్రం మనస్సుకు బాహ్యంగా ఉన్నదంతా మిధ్య అని చెప్పినారు. అయితే. మసం చూచేది కేవలం భావం కాదని నృత్తికారుడు చెప్పినాడు. మన దృషిపషథంలో గుడ్డ ఉన్న టయితే. మనం గుడనే చూడాలికొని, కుండను చూడడానికి వీలబులేదన్నాడు. 'ఫ్రైత్యక్షం బాహ్య పస్తువులను చూపిసుందేకొని ఆలోచనను కాదన్నాడు. అంతే గాక, (పత్యక్షమంతా స్వప్నంలాంటి దనడానిర్‌కూడా పీఎతేము. ఎందుకం. స్వప్నంతోనుంచి జా్యగదా వస్థరోకి వచ్చినపుడు, “స్వపస్నృజగ త్‌ మిధ్యగా కనిపి స్తుంది. అట్లాగే (థాంతి జ్ఞానమఎతా సరయిన జ్ఞానంవలన నిరాకరింపదిడుతుంది. తో విధంగా ని రాకరింపబడినపుడు వాటికి కౌరణాలు కనిపిస్తాయి. నిద సఎగ్గా లేనం దున స్వప్నాలు సరయిన కౌంతి లేనపుడు. (క్రాంతి జ్జానం కలుగుతాయి. సర్వ సాధారణంగా ఉండే ్యప్రత్యవ్ష క్జానం ఆ విధఎగా విరాకరించబడటం లేదు కనుక దోషమయిన కారణాలనుంచి అది సంభవెంచటం లేదు. అంతేగాకుండా, సాధారణ "మైన ప్రత్యక్ష జ్ఞానమంతా "సుపరిచయ మై--నిశృయంగా' ఉంటుంది. వృత్తికారుడు అందించిన ఈ ఆధారంతో. భావవాములపై కడునేప్పతో దండె త్తడాసశై కుమారిలడు, (ప్రభాకరుడు సిద్ధపడ్డారు. భారతీయ దర్శనకాస్త్రంరో కుమారిలనికి పున్న "పేరు వ్యాతులవలన మన ద్సూష్షిని అతనిపై 'కే్యర్రీకరిద్దాం. భావవాదం అంతా-ప్రమాణ కాస్త్రంమీచను, “అర్థపరీక్షణాతం' మీవను ఆధారపడి ఉన్నది. అర్హపరీక్షణా (త మంకీ అణుశద్ధాంతాన్ని ఏమర్శించడ మే. భావవాడావ్ని వ్యతిరేకించే తతి దర్శనమూ అణుసిద్ధాంతాన్ని తిపాదించటఎ వలన దాన్ని విమర్శించి ఖఎడించటం తమ ధ్యేయంగా భావవాదులందరూ ఛావించినారు. అణు సిద్ధాంతాన్ని, ముఖ్యంగా, న్యాయ వై శేషికులు 'పతిపాదించిసందువలన, ఈ సిద్దాం తాన్ని భావనాదులు ఏ విధంగా ఖ)డించిండీ ఆ దర్శనాన్ని చర్చించేటస్పుడు (ప్రస్తా వించటం సమంజసంగా ఉంటుంది. భొావవాచుల బలం అంతా వారి జాన మీమాంస తో ఉడబటి, కుమా౦ఎడు లన దృష్పిని దానిపై శేఎద్రీకరించినాడుల భావవాదుల జాన మీమాంసవాదం రెండు విధాబగా ఉన్నది :

1. అనుమూనా,శ్రత దాదం.
2. ప్రత్యక్షశక్తి పరీక్షణ్యానిత వాదం. భావవాదుల “అనుమాన్నానశిత వాదాన్ని' కుమాశలుడు ఈ విధంగా సమీక్షించి నాడు. *మసంు చూచే స్తంభం మొదలయినవన్నీ మిధ్య, ఎందుకంటే మన (ప్రత్యక్ష (ఫమాజమే మిధ్య కాబటి. అంపే మన ప్రత్యక్షనికి ఏది గోచరించినా అది దోష)గానే ఉంటుది; మనరో స్వప్నాలో చూచేవన్నీ మిధ్య ఐనయే. ఇది మామూబగా చేసే హదన, మనం ఇచ్చే ఉదాహరణ. లేదా దృషా ఏతంమీడి మనకు లభించే వ్యాప్తి జ్ఞానం, హేతువుకు, సాధ్యానికీ మధ్యఉండే" సంబింధాన్నిిట్టి ఉంటుంది. ప్రేసే జ్‌ప్పన న్యాయ (ప్రయోగంలో ఉన్న ఉదాహరణ పై కుమారిలుటి

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 88 తన దృష్టిని కేం్యడ్రీకరించినాడు. న్వస్నంతో కనిపించేవి మిధ్య అని అందరూ అంగీకరించిన విషయమే. అయితే. ఇలా అంగీకరించడానికి యదార్థంగావున్న ఆఛారమేమిటి ? న్నిదలేచిన తర్వాత స్వన్నంలో చూచిసవన్నీ మిధ్య అని తెలును కొంటాం కౌబట్టి, స్వన్న జ్ఞానమంకా మిధ్య అని భావిస్తాం. అంపే న్వవన్న జ్ఞాన మిధ్యత్వాన్ని జా్యాగదాపస్థనుండి (పతిపాదిస్తామన్నమాట . మరోరకంగా చెబితే, స్వపష్నజ్ఞానాన్ని విరాకరించడాని క్రై జ్యాగదావస్థ జ్ఞా...'న్ని సత్యదువి అంగీక రిస్తాం. అల్లాంటిప్పుమి భావవాదులు చెప్పిన దృష్టాంతం, వారు ఏ సిద్దాంతాన్ని ప్టాపించడాని చై యత్నిస్తారో దానికే విరుద్ధంగా ఉంటుంది. అందకే భావవాదుల న్యాయ (ప్రయోగానికి బదులుగా మరొకదాన్ని కుమారిలుడు బప్పినాడు; “బాహ్య (వ్రపంచంతోనివస్తు వులను గుంంచిన జ్ఞానదుండా యదార్థ మే.ఎందుకంపీజ్వ్యాగదాదస్థ లోని యదార జానం స్వప్నావస్తరోని జౌనాన్ని నిరాకరించినట్టుగా నిరాకరించే మరో రకమెన జాసీర్‌లేచు కొబటి"* " * గా

“పన్నీ నిరాకరిస్తూ తమ సిద్ధాంతాన్ని సమర్థించుకోదానికి భావదాదులకు ఒకే ఒక అవకొళమున్నది- స్వప్న జగళ్తును. నిరాకరించే జ్యాగదావస్థలోని జ్ఞానం పరమార్థ దళలతో నిరాకరింపబడుతుంది కౌబట్టి, జ్యాగదావస్థ రోని జ్ఞానంకూగా మిధ్యే అన్నారు. ఉపనిషత్తుల కాలంనుంచీ ఈ వాదం చాలా (పెైబలంగా ఉన్నది. యోగ సమాధిలో ఈ జగ తంతా మిధ్యగా ఉంటుందని భావవాదులందరూ. చెప్పినారు. అందుకే దూగసమూథీ అవసనురూడా కుమాళిలుడు నిరాకరించపలసి వచ్చింది. ఈ జన్మలో, యోగసమాధిని * పొందే అవకాశం లేదన్నాడు. ఒక దర్శనళాస్త్రం తస దర్శసంతోని దోూగులను, చముహర్షులను ఉదాహరణగా పేర్కొని తమ సిద్దాం తాలను నమర్థించుకుంకే, మరొక డర్శనకాస్త్రం ఆ దర్శనంలోని మహర్షులను ఉదహశిస్తూ పేరి సిద్ధాంతాన్ని సమర్థించుకోవచ్చు అందువలన యోగసమాధి అనేది కుమారిలుని దృష్పిలా కేవలం ఓక (భమ మాత్రమే.

దూగవిద్యను తిరస్కరించడం ఆ రోజుల్లో తిరుగుబాటు ధోరణిని సూచి స్తుంది. లోకొయతులు తిప్ప, మిగతావారందరూ యోగాన్ని అంగీకరించినందువలస డాని ట్రయోజనాన్ని గురించి. వారు శంకించినట్లు గాని, (ప్రశ్నించినట్లు గాని మనక ఆధారాలు లేవని చెదుతూ షేర్‌ బాట్స్ప్కి. ఈ విధంగా అన్నాడు :

“సమాధి సితిని మానసికంగా పొందవచ్చుననే అంళాన్ని బౌదమతంలోనే గాక, భారతీయ దక్స్‌నాలవ్నింటిలోనూ మనం చూడవచ్చు. మోక్షానికి ఒక మార్షం ఉన్నదని చెప్పే (తి దర్శనంతోసూ *యాగం-సమాధి" అనే. రెండు అంశోలు కనిపిస్తాయి. చార్వాకులను, (ప్రాచీనులయిన మీమాంసకులను మినహోాయి స్తే మిగతా దర్శనాల్లో కొంత మార్మికవాదం కనిపిస్తుంది. ఐరోపా దర్శనం నూర్మికవాదానిక్‌ పూర్తిగా అతీతంగా ఏ విధంగా లేదో, అదే విధంగా భారతీయ దర్శనాలన్నీ కూడా ఆవశ్యకంగా మార్మికవాడానికి లోబడి లేవు. చార్వాకులు, ఆ జీవకులు తదితర

81 భారతీయ తత్వళాశ్త్రం భౌతికవాదులు, మీమాంసకులు... మొదలగువారి దృష్టికి, యోగమంటే కేవలం ఒక అధూతమెన కల్పనగా గోచ౦ంచింది.”39

'భాపవాదాన్ని కుమారిలుడు ఏ విధుగా ఖండించిందీ చూద్దాం. న్యాయ “వైశేషికులతో పాటు కుషూరిలుడు కూడా స్వ్వాపి ఎకౌనుభవమైన జ్ఞానం డోషనుం విశ్తేషించి చూచినాడు. “న్వవన్నంతోని అనుభవాలు యథార్థం కావు*.అంజే ఏమిటి? స్వప్నంరో కనిపించే వస్తుస్తుబు మనస్సుకు బాహ్యంగా వుండవని భావవాదులు చెప్పారు రీన్నే వీరు “నిరాలంబసత్వంో అన్నారు. ఇదంతా అసంగతమయిన విషయమని న్యాయ వై శేషకులు, కుమాకిలుడు ఖండించారు. స్వప్వ్నానుభవం, అనుభవంగా మామే దోషమన్నారు. బనప్పటికి స్వన్నంలో కనిపించే పదార్దాల యథార్థంగా జగత్తులో ఉండే వేనని అన్నారు. స్వాప్నికుని దృష్టిలో అవి మరౌక నందల్భోంలోనూ 7 దీక్కాలాల్లోనూ ఉండవచ్చు. ఐతే, పరస్థానికీ, పరకాలానికీ సంబంధించిన వస్తువులు స్నాప్నికుని అనుభవంలోకి వలా వస్తాయి? ఈ శశ్నకు కుమారిలుడిచ్చిన సమాధానం చాలా సరళంగా ఉంటుంది. స్వప్వానుభవాలను (పత్యక్షలనుకోరాదు. అఏ ఒక స్కృతిడ్జానం వంటివి. పూర్వం ఎప౪డో, ఎక్కడో చూచిన వస్తువులను ని్యద్రసరిగా లేనప్పుడు వాటివి జ్ఞప్తికి తెచ్చుకోవడమే స్వప్నాను భవమన్నాడు. న్యాయవైశేషిసలకు ఈ విపరణ సంతృప్తికరం కానందున వారు మరొక రకంగా చెప్పారు.

ప్రత్యక్షన్ని అధారంచేసుకొని భావవాదులు చెప్పిన సిద్ధాఎతావికి దిర్లైై- సిద్దాం తానికి మధ్య చాలా పోరికలు వున్నాయి. మనం ఒక వస్తువును గురించి తెబసుకున్నా మం'పే దానికి నిదర్శసంగా మనలో ఒక భావం ఆ వస్తుపును గుచి ఏర్పడుతుంది. కనుక మన మనస్సుకు దాహ్యంగా ఉండేది ఏమిలేమ. దీన్నే “సహోసలంభ వియమం” అని భారతీయ తర్కళాస్తజూఎ అంటారు. ఐతే, తెలుసుకొనే మనస్సు, శెఎటసుకోబడే వసుక రెండూ ఒకటేన్‌ని చెప్పడానికి నిదర్శనం లేదని కుమారిలుని వాదం. అంటే, శేబునుకొనే చర్య, తెబసుకోబడినది. ఈ వెండూ ఒకటి కౌవు. ఒక పస్తువును చూచిసప్కడు ఆ వస్తువును చూచినట్లు జ్ఞాన ముంటు)దేకౌని, మన మానసికిస్టితిని గురించిన జ్జానం పుండదు. ఉదాహరణకు, మనం కొన్ని రంగులను చూచినప్పుడు ఆ రంగులన్నీ మస మనస్సుకు పున్నటుగా (గహించ). అవన్నీ రకరకాల వస్తువులకు వున్నట్లుగా (గహిస్తాం, అంతేగౌకుండా, తెబసుకొన్నదీ, తఎసుకోబడేచి . ఈ రెండూ ఒకపే అయినటయికే __ ఈ రెండింటిని గుఏంచి విడివిడిగా చెప్పటంరో అర్థం లేమ. ఈ రెండూ వేరుగా వున్నాయని (ప్రత్యేకించి చెవ్పడంలో ఏదైనా అర్థం వున్నట్లయితే ఈ రెండూ ఒకేనని చెప్పడం నిర్ధరమపు తుంది. తెబసీకొన్నటీ, తెబసుకోబడేది - ఈ రెండూ ఒకపే అని చెప్పే భావవాదుల భావాన్ని ఆధారం చేసుకొని మనకు ఉండే రకరకాలైన (ఫత్య తంశాలను వివరించడం కష్టమైన పనిగా వుంటుంది. ఉదాహరణకు, ఒకతడవ ఒక

దేవీపసాడ్‌ ఛటోపాధ్యాయ 8 కుండను చూస్తాం. మూకఠడవ గుక్ణను చూస్తాం. మరొకసారి మరో దానిని చూస్తాం. భాపవాముల దృక్పధాన్ని అంగికరిస్తే రికరకాలుగా కనిపించే ఈ విష యాలో వున్నతేడాబ వసువులరో లేపు. వీటిన ఏవరించడానికై మరొక సూ్యక్రాన్ని అంగ్‌కరిచవ లసి పుంటుందే. నిరంతరమూ (ప్రవహినూ మనోజన్యమైన “సంస్కా రాలొ వలన రకరకాలైన దూనసికొవస్టఎ. ఉత్సన్ని మవురాయనీ, అవి జ్ఞాత, జ్లేయాలుగో ద్వంద్వ పాత్రలు వహిస్తాయం?. బౌద్దులు చెప్పారు. జా(గ్రదావస్టరో పండే టత్యఖ్షంళాలు కూడా వస్తురూపంరో వుండే వాటి (ప్రత్యవ్షలు కావని బొట్టులు అన్నారు. కాగా అరః పూర్వడ్డాసం లేకపో తే సంస్కారం అసంభం, వస్తువు లేఏదే పంస్కారం అసంధపం అని కునూరిలుడు వాదించాడు.

1... అసడ్‌ ఫ్యాతవావం : మాధ్యమిక బౌద్దున

2... అత్మభ్యాతి వాదం ; యోగాచార దొద్దులు

క్‌ు అనిర్వచనీయ వ్యాతి : అదె విత్‌ వేదాంతులు

శ. లవ్యాతివాదం : (పాభాకర మీమాంసకులు

5. అన్యధా థ్యాతివాదం : కుమూరిల ఖ్‌ట్టు

లేనిదాన్ని ఉన్నట్లుగా భాఏంచడ'మే (భాంతి అని *అసత్‌ ఖ్యాతి వాదులు చెబుతారు. మనోగత భావాంసు వస్తుగతంగా చూడటమే (భ్రాంతి అని 'ఆత్మఖ్యాతి వాదులు” చెబురారు. తాక్కాలికంగా సృష్షిచెందే అనిర్వచనీయమైన మిధ్యావస్తువే (క్రాంతి అవి అవ్వ్వైతులు చబుకాడు. ఈ వాదాలలో లేడాలను. గురించి తర్వాత తెలుసుకొందాం. జగట్తు మివ్య అని చెప్పే భావదాదుల సిద్ధాంతాన్ని ఈ మూడు వాదాలు ఏ విరంగా సమిరించిందీ ముందుగా చూదాం. కంటికి కనిపించే భౌతిక (వ్రనంచం ఉనికే భావదాదీలను ఎక్కువగా బాధించింది. కంటికి కనిపించేది, వసుగత వాస్తవికతను (ప్రతెబించించని (భాంతి జ్ఞానంలో పైతం ఉంటుందనీ, కనుక "భౌతిక (్రపంచం అంతా మిధ అని భావవాదులు చెప్పినారు. అక్కడ లేకపోయినప్పటికి నీ, శాడులో ఒక పాము ఉన్నట్లుగా (భ్రాంతిని కలుగచేస్తున్నప్పడు, ఇతరమైన ప్రత్య క్షంళాలో యథారంగా గోచరించేది యథారం కౌదనీ, ్యప్రతినిత్యమూ జాలగదావస్తలో జరిగే 'డ్రేతి చర్జి ఇలాంటిడేనవి భావవామీల. సిద్దాంతం. కనుక, భ్రాంతి డొనా వికి, యథార్థమైన జ్ఞానానికీ పధ్యగల ేడాను నొక్కి చెప్పడమేగాక (బొంతి జ్ఞానంలో కూడాంోఅసత్‌ ఖ్యాతొ “ఆత్మఖ్యాతొ “ోఅవిర్వచనీయభ్యాతొ వంటి సమస్యలు రావని భావదాదేతరలు విరూపించవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. అందుకే

(పత్యామ్నాయ ,భొంతివాదాలను వారు చెప్పవలసి వచ్చింది.

ఏ (భ్రాంతి అనుధవాలనె తే ఆధారం చేసుకొని యథారమెన భౌతిక (వ్రపం చావ్ని భొవవాదులు నిరాకరించినారో దాన్ని ఖఎడించడానితై ప్రోభౌకర మీమాంసకులు

“భాంతి? అనేదే లేడన్నాస. అదే “అఖ్యాతి వాదం." ఇతరుల దేన్నయితే

క్ట ధారతీయ తత్వశాస్త్రం

(భాంతి అని భావించినారో అది ఈ వాదం దృష్ట్యా అనమ్మగంగా మనం హాంచే రెండు సస్రత్యవైంళాల మధ్య ఉండే తేడా మ్మాకమే. మనం (గ్రహించే (పతి చాంట్లోనూ రెండు అంశాలు ఉంటాయి. అవి: 1. వస్తువును చూడటం ; ౭. చూచినదాన్ని జ్ఞాపకానికి తెచ్చుకోవడం, రజ్జు సర్ప్యభాంతిలో అనమ్యగంగా ఉండే రెండు రికొలైన జ్ఞానం ఉంటుంది. మొదట రాడుసు కాడుగా. కాకుండా, అనమ్యగంగా చూస్తాం, షరొకరకంగాచెవిచే తాడుతో ఉండే (ప్రత్యేకమైన లక్షణా లను చూడం. రెండో దళరో పాదును గురుకు కెచ్చుకొంటాం. అయితే ఇచి కూడా అనమ్య్యుగంగానే ఉంటుండి. ఇదంతా (వ్రహకరుని పారధాషక పదజాలంలో చెప్పాలంటే.“ త్రముష్ట తళ్తక స్మరణ.” ఒక పస్తువును లిధరనుండి విడదీసి జపే చేనుకోవటం-అని. చెప్పవలసి ఉంటుంది. ఇదే అభ్యాలిదాడ స్వరూపం. ఈ ర0డూ *అనమ్మ్యుగమైన నంత్తానాలు' అయినప్పటికిని, వీటిలో ఉందే అంశాలు యథార్రమెసవేననీ, అవ్‌ "అభానొలు' కావనీ, మనోకళ్చికాలు కౌవనీ, “అనిర్యొచ నీయాపో" కావనీ” (ప్రభాకరుని చాదం. లోపషుల్లా. లెంటికీ గల ప్యత్యాపొన్ని గుర్పించకపోవటం.. ఈ సమ్ముగమైన సంజ్ఞానాల్లో ఉండేవి వన్తురూపమైనవని చెబుతూ డ్రాన మీనూంసా వాదాన్ని అండించి, నిరాకరించిసట్టుగా భాఎంచి. (ప్రా కరులు సర్‌ల్ఫ ప్రి పడినారు. గ

టకాకదడు (ప్రతిపాదించిన “అఖ్యాతి. జావానిక. ఛిస్నంగానూ. న్యాయ వై శేషికులు ఉపకీపాడించిన సిద్ధాంతానికి దగ్గరగా ఉండే “అన్యథా ఖ్యాతొ అనే మళొక సెద్దాంశాన్ని కుమారిలుడు (నతిపాదించినాడు. (భాంతి జానాన్ని వ్‌రాక రిస్తూ, *“అసమ్మూగంగా ఉండే. రెండు సంజ్హానాల మధ్యతంచే కొక్కైేం లాంటివి (భ్రాంత కాదు”అని చెప్పే (ధాకరుప్‌ వాదాన్ని నిరారరిన్తూ. (బ్రాంతి జ్ఞానం యరార్థమనీ, అవి ఏన్హైకానుభవమనీ, కుమారిఎడు. వానించిసోడు, . యధాల్డోమైప ఒక వనువును మరొక యకార్థమైన వస్తువులో చూచిసంచకొలమూ (భ్రాంతిజ్ఞాస) యతార్థమే నన్నాడు. దీన్నే "అన్యధా ఖ్యాతి వాదం? అంటాము. (భ్రాంతి క్షొనం ఏీకై కొనుభవ మయినప్పటికినీ, అందులో రెండు వస్తువుకు ఉంటాయి. ఉదాహర ణకు, *“కాడు'--'పాను'. అయితే తాడును తాముగా చూడకుండా, దాన్ని అసమ గంగా చూడటం (భాంతి కాదు. ఒక ఇదానంత్వాన్ని చూస్తున్నాం... (బ్రొంతి జ్ఞానం సరైన జ్ఞానంచేత సలిదిద్ధబిడినస్పుడు, అది కమంగా లొంగిపోయి. “ఇది వాముకొదు”, _-'కాడే'.__అనే యథార్థ జ్ఞానం ఏర్పడుతుంది.

అందువలస (భ్రాంతి జ్ఞానం కూడా. కొంతవరకు సుసంగతమైన పాక్షిక జ్ఞానమనే కుమారిలుడు చెప్పినాడు. ఓక వస్తుగత విషయాన్ని, నురొక వస్తుగత విషయంలో చూసున్న్నాం. ఆమేరకు మ్యాత్రిబు అది (భ్రాంతి, పాము, తోడులో లేకపోయినా, ఇరా మరో సందర్భంలో వస్తుగత వాస్టవికతే కదా, ఇదీ కుమారిలుని వాదన.

చేవీప్రసాచద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 87

మీహూంసా దర్శనంలోని ముఖ్యమైన మరొక విషయాన్ని ఇక్కడ (ప్రస్తా విద్ధాం. వీ3 దృష్టిలో జ్ఞానమంతా స్వలః,ప్రామాణ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది. జ్లాసె మంతా స్వతః అఆ్యప్రామాణీకంగా ఉంటుందని భావవాదుల సిద్ధాంతం. న్యాయ - వై శేషికులు కూడా పరతః। (పామాణ్యవాదాన్ని అంగీకరించినారు. ఆ విధంగా ఖావ వాదులతో న్యాయ -- "వె శేషికలు పరోక్షంగా చేతులు కలిపినారు. జ్గానానికి ఉండే అవధులనూ, స్వరూపాన్నే, సత్తాలక్షణాలను వాడు ఈ సిద్ధాంతాన్ని ఆధారం చేసు కొని నిర్వచించినారు కనుక, న్యాయ వై శేషకుల దర్శనాన్ని చర్చించేటన్నుడు ఈ విషయౌంను 'ప్రస్తావిద్దాం.

17/.వెడాంతం౦

'వేదంతో నేదగా సంబంధాన్ని కరిగిన్న దురొక దర్శనం ఉదాంత దర్శ సం ఉపనిషత్తులను వేదాంత మంటారు. వేదాలకు అంతిదు భాగంగా ఉపనిషత్తుల ఉస్నందువలనో వాటిని విపరించే దర్శనాన్ని వేదాంత దర్శన మన్నారు. పేదారెడు అందరూ, ఉపనిషత్తుల్లో ఉన్న తాదత్త్వికొంళాలను స్వీకరించి తమ ఆలోచనా పథం రోకి చొప్పించినారు. ఈ ఉపనిషళ్తుల్లో ఒకే విధమైన తాత్త్విక భావాలు లేపు అంగు పలన వీటిపై వ్యాఖ్యలు. (వ్రాసినవాద వీటిలోనుండి సమ్యగమైశ దర్శనాలను టాపొందించవలసి వచ్చింది. దీనికితోడు, వేదాంత సూరాలు లేక “బహ్మ సూత్రాల” అనే (గంథంరో ఈ భావాలకు సమ్మగ్రమైన ఒక దూపాన్ని ఇప్వడం (ప్రథమంగా జరిగింది. ఈ స్యూూతాలను బాదరాయణుడు రిచించినాడని ప్రతీతి. ఇతనిని గురించి చార్నితకంగా ఏమీ తెంయడంలేదు. ఇవి ఏస్పుడు సనూూూక్రాకృతిని దార్చిందీ కూడా కచ్చితంగా చెప్పలేదు. ఇవి (క్రీ. పూ. వ శతాబ్ధంలో రూపొందినాయని (పొఫెసర్‌ దాస్‌ గుప్త, (క్రీశ. 200 మొదల 500 సంవల్పిరాల్లో రూపొందినాయని జాకోబి భావించినారు.

వేదాంత స్మ్నూకాలను మూల్యగంథంగా 'వేదాంతుబందరూ అుగికరించినారు. ఈ సూ్యతాలు చాలా నిగూథంగా ఉన్నంచవంన రకరకాలైన ద్యాఖ్యానాలకు అది తావిచ్చింది. _బహ్మానూ/త్రాలను. ఆధారం చేనుకొని అనేకమైన వ్యాఖ్యలను (వాసేనవారు, వారి దృక్పథాలను సమర్థించుకోడాని కై బహ్మాస్తూూతశ్రాలను (ప్రమౌజి టగంథంగా పేర్కొన్నాడ. అందువలన వీరంచదూా తమ దర్శనాలకు “వేదాంతం” అని పేరు పెటుకొన్నారు.

టు

(హ్మసూ్యశ్రాల్లోని సూ్యక్రార్థాలకు ఏ భాష్యం, లేక ఏ జ్యావ్యాసం ఎక్కువ అనుగుణంగా ఉంటుంది, తద్వారా ఉపనిషత్తులకు ఏ దర్శనం దగ్గరగా ఉంటుందనే (ప్రశ్నను ఇక్కడ (పస్తావించనవసరం లేదు. ఐతే, ఏ దార్శనిక దృక్స థానికి చెందిన వ్యాఖ్య ఎక్కువ (వాయుఖ్యాన్ని పొందిందో దానిని గురించి. (ప్రస్తా విద్దా. ఇది “అవై్వ్యైతం” గానూ *మాయావాదం” గానూ ఖ్యాతి నొందింది. ఈ అది ్రత దర్శనంలో (బ్రహ్మ సళ్వం, జగతు మిధ్య. జీవుడు-(దబిహ్మా ఒక్కరం అన్స్‌సే నూ మ్‌్య్యమైే సిద్దతం ల భౌతిక హమలీ అంతా 'సీన్వద్‌ను కాబట్టి దానికి యతార్థత లేదు ఈ వాదాన్ని భంకరాచార్యుడు పటిష్టం చేసినప్పటికినీ ఇది అతి (ప్రావీం కాలంలోనే ఉన్నట్లు తోన్తుఎవి. శంకరునికి ముందు అయన

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 8 నుదువెన గొడపాదాచాటద్వుడు ఈ వాదాన్ని స్తాపించినాడు. టహ్మసూ,క్రాలపై మలా వి సన న నూ ఇతను ఏ విధమైన వ్యాఖ్య చేసినట్లు కనిపించను. “దూుడూక్యకారిరొ అనే జనా ళా చ సగంథాన్న గౌడపాదుడు (వ్రాసినాడు దాని శాం దూండూక్య ఉపనిష్పుకు భాష్య 4 ళ్‌ లో చిథి టో ల్‌ రు మ 4 సమంగా ఉన్నప్పటికినీ, ఇని స్వతల్యతంగా రిబంచిన గంథమే. శంకరుడు గొప్ప రచయిత కాబటి ఉపనిషమలకు భాష్యాన్ని, (బహ్మాసూట్రాలప్రై “ఢారీరక వై అనాలి రు భాష్యాన్ని.” “గీవాధాష్యాన్ని” అచ్చ్వ్వైతపరంగా. (వ్రాసినాడు. శకంణ గంథా అనేకం ఇతను (వ్రాసినదు సొం్యపదాయ) భావిసుఎది. తార్కికపటిషత, సరళత్వం న శ కతన గం ఇతని (గఎథాలో కనిపిసాయి. దాచశ్పతి మిశా పద్మపాదాచార్యుఎ, సురేశ్వరా ల్‌ వనాని య ర చాట్యలు, మొదలగువామ యితని (గంథాలకు భాష్యాలను, వ్యాఖ్యలను (వాసినారు. భంకరాదై్యైతంలోని లగుకూల అంళాలను. వీరు. విషృరీకరించినాడు. ఐతే ఇతని దర్శసంలోని వ్యతిరేక ధోరణికి అతని తర్వాత వచ్చిన తార్యికుఎ. గ్రీహర్డుడు, చిత్సుకాచార్వుడు, సమ్యగమెన ఒక దూపాన్నిచ్చినారు. నిజాఎకీ ఈ దర్శనంతో వ్‌నా. అనుకూలాంళాల కుచె న 'తిలేకాంళాదే ఎక్కున అడై్వవాన్ని వివరసూ అనేక న | క రయ్‌న అట. మైన ఇరర (గంథాలు ఉన్నాయి టఅహ్మ ఈఆప్ప ముదేన్ని సత్యంగా అంఎగీకరించసందవంన ఈ వేదాంత చర్శనాన్ని అద్వైతం అన్నాము ఈ దర్శనులో భగవంతుని చాలా తక్కువ (పాముఖ్యం ఉంటుది. ఆత్మి ఒక్యం'పే సత్యం కౌబటి, అఆత్మదర్శనమే పరను థ్యేయుగా భావంచబడింది. అటువంటి ఆత్మదర్శనాన్ని బొందటమే మోక్షమన్నారు. బ్యావహాఎక దృష్యా మ్యాతయే భగపుతుని ఉనికిని గు ర్మించడం జరిగింది ఇది ఒక న్‌ అటో విధమైన మినహాయిపు భగవపంయమం అంగీకరిస్తూ దొన్నై అవిగమిఎచిపోపడం ఈ చర్మ్శనెంతోమి విశేషం ఐతే, చైవాన్ని గుర్రిచిన మతళాఖల అనేకం మన య్‌ అవాలి దేశంరో ఉన్నాయి. శపున ఆవిపత్కాన్ని అంగీక3 చినవారు శై పుఎటగను. విషుపును హై యు వ! ఆరాధించేవావి వెష్తపుబుగను సాంటదాయు గు రించింది జాణ అనాటి (బహ్మ సూ్యత్రాలపెనా, భంకర భాష్యం పైనా (ప్రజల్లో గొంవ (ప్రపతులు ర లాడ మ్‌నా త పెపగుకున్న రోజులో లై ౧తవాదాన్ని నిరాకఎంచి తదులిసు మతాలను పటిష్టం ల అవని చేసుకోవలసిన ఆవళ్యకత శె వలోనూ, వెషపులోనూ. ఏర్పడింది అందుకే ను న. శతు. (బహ్మసూ,శ్రాలమన్న వీలుపము దృష్టిలో నుంచుకొని (వత్యాబ్నాయ భాష్యాలను ఈశ్వరదాదాన్నె సమరినూ టాసెనాప. ఈ భాష్యాలన్నీ జీప-(బహ్మఅ మధ్యకల ఇ సంబంధాన్ని విపరిసాయి. ఇదే వీటిరోని ముఖ్యాంశం. రొమానుజుషు. నిం వార్కాం అజ్‌ చాప్టమ మొదంగుే చరం వముపు? పవనము ఆంధ్యమైవంగా ధాఎ సే శ్రీకంకుడు ల్యూ తి నక హూ ణయ పెరూ వాతి మొదలగు శె పుఎ శపుై) పరమం వంగా ఆరాధించినారు. మ్‌ం ము ” ణల ఉద బ్యా ల్ని అద త అధ్య ల ఈశ్వరవాదాన్ని సదుక్థిస్తూ మొట్టమొదటగా భాస్కరాచా ప్యతు (హి నూకాలపై. వ్యాఖ్యను ్రాఎనాడు.. ఇతని నిద్ధాతాన్ని, భేవా భేవవహదం థె ॥ అంటాము. ఇతఎ దర్శనులో జీపుడు (హ్మాకన్నా భేదంగానూ.. అఖేఎంగానూ

00 భారతీయ ఈత్వశాస్త్రం ఉంటాడు. సముద్రపు తరంగాలు, సముుదం .. ఈ రెండూ ఒకదానికి మరొకటి భిన్నంగానూ, మరియు అభిన్నంగానూ ఎట్లా వుంటాయో, అట్లాగే జీవ.[(బిహ్మల మధ్య 'భేదా భేద సంబంధ మున్నదని భాస్కరమతం

ఈ వ్యాఖ్యానాన్ని లనుసరించి, వివరాలలో తేడా వున్నస్పటికిన, అనేక మైన భాష్యాలను (దానినారు వీటిల్లో రామానుజుని “శ్రీ భాష్తం” అత్యంతమైన (పాముఖ్యాన్ని కలిగి వున్నది. ఇతని సిద్ధాంతాన్ని “విశమైత్వైతం”. అంటారు అద్వైత సాం్యప్రదాయాభిమానిఐన గురువువద్ద విద్య నభ్యసించి తమిళ దేశంలోని ఆక్వారుల వైష్ణవభ క్తి ఉద్యముంచేత (వఖావితుడై. భంకర లవ్వ్యైతాన్ని ఖండిస్తూ. భగవత్‌ భక్తికి ఈన దర్శనంఠో (పత్యేకమైన స్థానమిస్తూ, ఆభ్వాడల (ప్రబంఛా లను అన్వయించే 3 భక్తిని అద్వైత సాంప్రదాయాన్నుంచి (గహించి, విశష్టా దై్వైతాన్ని స్థాపించిన ఖ్యాతి రామానుజుని కే దక్కింది. ఈ విశష్టాద్వైత దర్శనంలో “చిత్‌ ”="జగత్‌ ” (బహ్మ-అనే వాటికి సమానమైన స్థాన మున్నది. “భగవంతుము సత్యములలో కెల్లి పరమసత్యం. అయన కళ్యాణగుణళోభితుదు. ఆయన శేవలం జ్ఞానస్వరూపం కాదు. జ్ఞానం ఆయన _ విశేషగుణం. సర్వజ్ఞత్వం. సర్వాంతర్యామిత్వం, దయాకుత్వం ఆయన గుణాలు. సర్వమూ భగవంటవి మయం. అందువలన భగవంతుడు తప్ప న్వతం్యతమైసది మరొకటి ఏదీ లేకు. ఐతే, “చిత్‌”, “అచిత్‌” అనేవి రెడూ ఆయనలోనే అపృధక్‌ సిద్ధ విశేష గుకా లుగా పున్నాయి. ౩ మానవ శరీరానికీ, మాసవుని ఆత్మకు ఏవిధమైన సంబంధం పుంటుందో అదే సంబంధం 'చిత్‌' 'అచిత్‌' ల మధ్య ఉంటుంది. ఇవన్నీ కలసి వున్న రూపమే భగవంతుడు. ఆయనను విస్మరి స్తే ఈ రెంటికీ పరమార్థం వుండదు. భగవంతుని చేరడానికి భక్రి మార్గమే శరణ్యం. మోళ్లం భగవ దధీనం కౌబటి, భ కి, ప తి శరణాగతులవలన భగవంతుని కృపవలన మోక్షం పౌందగల'మే గాని? కేవలం స్దానం వలస మోక్షం సిదింపదన్నాడము రామానుజుడు. ఈ భక్తి అవిచ్చిన్నంగా 'ప్రవేహీంచే తై లధారలాగా * వుండాలన్నాడు. సంగ హంగా ఇదీ రామానుజుని మతం.

వైష్ణవ సాంప్రదాయంలో నింబార్కాచార్యుడు, మధ్య్వాచార్యుడు, వల్లభా చార్యుడు, చైతన్యుడు ప్రముఖులు. చైతన్యుడు తప్ప మిగతావారందరూ (చిహ్మ సూత్రాలకు భాష్యం (వ్రాశారు. నింజార్కాచార్యుని సిద్ధాంతాన్ని “దైశౌదై నిక్‌ వాదం? అంటారు. జీవునికీ (బహ్మకూ మధ్యకల తేడా మైవ్షతంగానూ, అద్వైతం గానూ ఉంటుంది. గాలి ఒకే పదారమెసప్పటికినీ అది అనేక రూపాలుగా మాం కనిపించినట్లు, _బహ్మ కూడా ఒకడే ఐనప్పటికినీ నానారకాలుగా గోచరిస్తాడని నింబార్కాచాడ్యుడు చెప్పినాడు. రామానుజుని యుగంలోని వాడు కాబటి ఆయన దర్శనం చేత ఇతను (స్రభావితుడైనాడు. జీవునికి_జగ త్తుకు ఒక విధమైనే స్వతం్యత మైన (పతివత్తిని ఆపాదించినాడు. జీవుడు, జగత్తు సూక్ష్మరూపంలో టబహ్మలో

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ ఫ్ర] సపుండి, ఆయన ఛి వలన వ్యావహాంక జగత్తులో సూలరూపాన్ని దాబుస్తాయి.! రొమానుజ దర్శనంఠోవఠె నింబార్క దర్శనంలో కూడా భక్తికి శాపున్నది. నిందా ట్కవి అనుయాయుబ రాధాకృష్ణులను ఆరాధిస్తారు.

-. మధ్య పిద్ధాంతాన్ని “దై్సత వాడం' అంటారు. ఇందులో రెండే తత్త్వాలు ఉంటాయి. ఒకటి సవ్వతం్యత్రస్వతంతమైన త్తం, రెండోది, అస్వతంటత తత్త్వం దైతభావం ఈ దర్శనానికి మూలం. ఫదార్డానికి, భావానికిగల ద్వైతం వొదు. స్వతం్యతుడ్డైన పరసూళ్ముకు, పరాధారుడైన జీవాత్మకు గల ద్వైతం ఇది. విష్ణుప్పు స్వతంత్రత త్రం. జీవుడు అస్వతర్యత్రుడు విష్ణువు అవతారమూర్తి, ఈ అవతారనూ ర్షీకి వాయుస్త ప్యుతుడు. మవ్వాచాద్యునే వాయువుయొక్క అవతారంగా థావిస్తారు. శంకరుని డోరసంను, అతని అనుయోయుల జోధనలను రూపుమాప డానిత్వై. మధ్వాదాప్యము. అవతరంచినాడన్ని భావిస్తారు. * ఇదంతా కల్పితంగా భాఏంచినా, అద్వ్వైతముపే ఏీకకి గల విరోధాన్ని ఇక్యండే చూడపచ్చు. శంకర మాయావాదాన్ని (పచ్చన్న బౌద్ధమత సిద్దాతమం మధ్వాచావ్య డన్నాడు. రామా నుజొడు. విందాద్కడు ఏడో ఒక విధంగా అవై్యాతంతో రాజీ పడినారు కొని, మధ్వాచార్యుడు ఏవిధుగాసూ రాజీ పడటానికి అంగీకరించలేదు. మధ్వ దర్శనంలో పంచ భేదాలు ఉన్నాయి అవి:

1 భగవంతునికి జీవికి మధ్య భేదం

2. భగవందునికి భౌతిక పదార్థానికీ మధ్య భేదం

3. ఒక జీవికి భౌతిక పదార్థానికీ బధ్య ఖేదం

శ ఒక జీవికి మరొక జీవికి మధ్య భేదం

5 ఒక భౌతిక పదార్థానికీ మరొక భౌతిక పదార్థానికీ మధ్య బేదం 5

ఇతర వైష్ణవ గుకుపుంవఠె భక్తిమార్షాన్ని మధ్యాచాప్యడు కూడా (సళం సించినాడు. ముక్తికి భక్‌ దూర్గమే శరణ్యమన్నాడు. ఈ దర్శనంలో పుక్కిటిపురాణ గాథలకు తావున్నప్పటీకన్‌, చూయావాదాన్ని నిర్దాక్షిణ్యంగా అండించినందు వలన, ఖౌతిక పదార్థంయొక్క- ఉనికిని, దాని యదార్థతను గుర్తించడం జరిగింది. అందు వలన భారతీయ దర్శనళాస్త్రంలో భావవాద నిరాకరణ ఉద్యచూనికి దోహదమివ్వటం జరిగింది.

వల్ల భాచార్యుని నిద్రాతాన్ని “పదాద్వెతంొ అంటాము. బంగారానికీ, బంగా రంచే తమాకయిన ఆధలిడాాకీ ఏవిధమిన సంబంధం వుంటుందో, అటువంటి సందింధమే భగవంఠువికీ జీవులకూ మధ్య వుంటుందన్నాడు. “అగ్ని విస్ఫులింగ న్యాయు' ద్వారా కూడా, అంకే, కణకణ మండుచున్న నిప్పు, అందులోనుంచి వెలువడే నిస్పురవ్వలకు ఎటువంటి సంబంధ వుఎటుడో, అటువంటి సంబంధమే భగవంతునికీ జీవులదూ మధ్య పుంటుందన్నాడు. వైష్ణవ సాం్యప్రదాయానుసారంగా

రి భారతీయ తత్వళాశ్త్రం

భక్తి సిద్దాంతాన్ని తిపాదించినాడు ఐతే, పల్పభ మతంలో ఆసక్తికరమైన ఒక సిషయముస్నది. ఉపవాస (వతాదులకు ఇక్కడ తాపులేనందున ఇతని దర్శనాన్ని “ఎపిళ్యూరియన్స్‌"6 దర్శనంతో పోర్చినాడు ఉపవానరీక్షలోనూ, అనళన (నశాల తోనూ భగవంతుని ఆరాధించరాదన్నాదు. భగపడాం; మైన ఆత్మకు ఆశ్రయమైస ఈ శరీరం కూడా పరమ సవి్యతమైనదే నన్నాడు.”

చైతన్యుడు ఏమీ (వ్రాసినట్టుగ మనకు నిదర్శనం లేము ఇతని దర్శనాన్ని “అచింత్య భేదా భేవ వాదం' అంటాము. ఈ దర్శనంలో గం తాత్విక మతపర మైన సూక్ష్మ అర్థాలు సామాన్య (ప్రజలను అంతగా ఆకర్షించినట్లు కొనిపించపు. అయితే, చైతన్యుని శోధనం వలన నుధ్య యుగులో పున్న అతి సామాన్య (వజల్లో కూడా కొంత మార్పు పచ్చిందని చెప్పవచ్చు. ఆయా (ప్రాంతపు (జ లకు అరమయే భాషరో భగపంతుని దృషితలో మానపులందడూ సమానులనీ. వారిలో డొరతస్యూలబేపనీ, భావయు క్తంగాసూ, భకి పారవళ్యంతో నూ పాటలు పాడి (పజలను వైతన్యవంతులుగ చేఎన ఖ్యాతి రైలస్యునికే దక్కుతుంది.

వైష్టవేతరులలో శ్రీకంఠుదు శ్రైవమతపరంగా బహ్మాస్మూతాలకు భాష్యం (చ్రాసినాడు. *వుడే జగత్తుకు కారణం; నిమిత్త కారణ)... విజ్ఞాన ఖిక్షువు మవొక భౌతిక వ్యాఖ్య (వ్రాళాడు. దీనిని అతడు సాంఖ్య అన్నాకు, వాని కాదు.

భారతదేశంలో మధ్యయుగంలో జరిగిన సాంఘిక, మతసుబంధమైన సంస్కరణలకు వైష్ణవదుతం, భక్తివాదం చాలా దాగా తోడ్పడినాయి. ఐతే మనకు దార్శనికంగా ఆస్ట్‌ని కరిగించే విషయం ఒకటి వున్నది. భ్రివాదాన్ని, భగవంతుని ఆరాధనను. వీరు వ్యాపింపచేసినస్పటికీ, జగత్తు మిధ్య అని చెప్పే అదై్వైతవాదాన్ని ఖండించాకు. ఐనప్పటికినీ అద్వైత వేదాంతం నేటికి కూడా చాలా ( భావాన్ని కరిగిసున్నది అందుకే మన దృషి? అవ్వ్వైత మిద. కేర్యడ్రీక లిద్దాం. ఐతే ఉపనిషత్తుల భావవాదంనుంచి అదై్వైతం కొంత (గహించినందున అ్వ్వైతాన్ని గురించి చర్చించే ముందు, ఉపనిషత్తుల్లోని భావదాదాన్ని. గురించి కొంత తెలుసుకుందాం.

15. ఉపనిషత్తులో భావవాదం నా షర

ఉపనిషర్తులో ఒకే ఒక తా త్విక భావంకానీ, సిద్దాఎతంకొనీ లేదనీ అందుతో అనేకమైన శా లి. భావాఎన్నాయసి, అయితే అందితో (ప్రధావ ధోరణి ఒకటి ఉన్నవ్‌న ఇదివికి కే చెప్పినాము. డూ సెన్‌ పరిభాషరో పర్యబహ్మ, ఆత్మ ఒకయేనని చెప్పటం ఈ దర్శనం విశషత. ఉపనిషర్హులకు పూర్వం సత్తాను గురించి ఏ విధమైన భావాలు ఉన్నప్పటికినీ వీటిలో పూరం _బహ్మాను సత్రాగా గుర్తించడమైనది. మవో వాక్యాలైన “తత్వమసి”; “అహం (హ్మోస్మి "-ఇత్యాదులచే ఈ థావం న్య క్తం చేయబడ్డవి ఐతే, ఉపనిషక్తులన్నింటితోనూ ఆత్మ శర్ధా?ంకి రకరకాలైన అర్థాలు చెప్పినాడు. కొన్ని ఉపనిషళ్తుల్లో శుద్ద చైతన్య స్వరూపమే ఆత్మ అవి చెప్పబడింది. అలాగే భావవాదంగా ఆఖరుకి టాపొందిన ఉపనిషర్తులరో సరము సత్తా స్వరూపాన్ని శుద్ద వైతప్యంగా ' భావించడం. జరిగింది. అందులోనుంచి ఒక ఉప సిద్ధాంతం వచ్చింది. మనకు సహజంగా కగిపించే భౌతిక ప్రపంచానికి స్వంత ఉనికి లేదన్నారు. ఆ తర్వాత పచ్చిన భావవాద ధోరణుఎ, వైదికమైనా, బౌద్దమైనా ఈ (ప్రాతిపదికపై

ముందుకు సాగాయి. . ఈ జగన్మిధ్యావాదమే ఉపనిషక్తులన్నింటి లోనూ ఉన్నదనే వాదం జోలికి పోరండా,! ఉపనిష్యదష్తము ఈ దృక్పథాలను ఎల్లా ఏర్పురచుకొన్నదీ చూద్దాం: బృహదారణ్యకోపనిష ర్లు, ఛాందోగ్యోపనిషత్తు దార్శనికంగా చాలా ముఖ్యమైనవి. ఆత్యంత (ప్రమాణంగా గు ర్తించబడినవి, బృహదారణ్య కోపనిష ళ్తురో యాష్ఞై

పర్య్య్యకాండ చాలా ముఖ్యమైనది. కనుక దానితో మస చర్చను (ప్రారంభిద్దాం. యాజ్ఞ వల్కు్యుడు అంటాకు: “ఆత్మను చూడాలి; ఆత్మను వినాలి; ఆత్మను గుంంచి యోచవ చేయా౫; ఆత్మను ధ్యానించాలి, ఆత్మను గురించి వినడంవలన, ధ్యానించడం వలన ప్రపంచాన్ని గుఠంచిన సమస్త రాన లభ్యమపుథుంది”. ఇటు వంటి విషయాన్నే ఛాందోగ్యోపంషత్తురో (ఫజాపితి ఈ విధంగా చెఎతాడు; ఆత్య పాపరహిత మైనది; దిక్కాలాలీఈమైసది; జరామరణ ములుదేనిది; ఆకలిదప్పులు లేనిది; దుఃఖరహిత మైనది. అటువంటి ఆత్మను గురించి వినాలి, చూడాలి, వెదకాల్సి అపగతం చేసుకోవాం. అలా ఆత్మావలోకనం చేసిన వారిక్‌ సమస్తమైన (ప్రసంచాలూ3 అధీనంలో. ఉండి, సమస్తమైన కోరికలు తీదతాయి”. ఐతే ఈ ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందవలవిన అవసరం వీమటే? ఈ (ఫ్రళ్నలకు (ప్రజాపతి సమాధానం చెచ్సలేదు, కొని చః పశ్నలకు బృహదారణ్యకోపవిష త్తురో యౌజ్ఞ్ఞ దల్కు్య్యడు చెప్పేస

04 భారతీయ తళ్వళాస్త్రం ససూధానం చాలా ఆసక్తికరంగా వుంటుంది. సన్యాసం ముక్తిక మార్త మనీ, తద్వారా ఆత్మ అపగతమపుతుందనీ యాజ్ఞ వల్కు్యుడు చెప్పినాడు, "ఆత్మన స్తు కామాయం (ప్రయం భవంతి"_అనే పాఠంతో మొదలుపెట్టి, ఆత్మ తప్ప మరొకిటే (పియమైనది లేదని ముగిస్తాడు. “భర్హవలన పొందే సపేమవలన భర్త (ప్రియుడు కాదు, ఆత్మకొరకు భర్త (ప్రియుడపుకాడు; భార్య అందించే _పేమవలన భార్య (ప్రియురాలు కాదు, ఆత్మకొరకు భార్య (పియమపువుంఠి; పిల్లలు అందించే (పేమ వలన పిల్లలు (పియులు కారు. ఆత్మ కొరకు పిల్లలు ఉయులపవుకారు; ధనం వలన లభ్యమయే సొఖ్యాలవలన ధనం (ప్రియం కాదు, అత్మకొరకు ధనం* _పియమవు తుంది.”

ఈ విధంగా (శ్రాహ్మాణత్వం, త్యం, పరతోకొలు, దేవతలు _ అన్నీ అత్మకొరశకే (ప్రియంగా ఉంటాయన్నాడు. వాటిమీద పుండే (పేమ కొద్దీ అవి మనకు [ప్రియం కౌవుకాని, ఆత్మకొరకే అవి పియమవుకాయి...అని యాజ్ఞ వల్కు్యడు భార్యకు బోధిస్తాడు.

ఇదంతా మనస్టక్వ ళాస్త్రంగానో, సీతిళాస్త్రంగానో మనకు గోచరించ వచ్చును. కొని యౌజ్జి వల్కు్య్యడు చర్చించింది అంతా అతి భౌతికమైన విషయమని గుర్తుంచుకోవాలి. ఆందుకే ఆత్మ పరమసత్యమనీ, ఏ విషయాన్నైనా మనం అవ గాహస _ చేసుకొన్నట్లయితే ఆ విషయం వెనుక ఆత్మావగాహన ఉంటుందనీ, ఆత్మావగాహనమైన వాలికి (ఫ్రతిడీ తెలుస్తుందనీ, అకా లేనివానుు అవిద్యకు రోబడి ఉంటారనీ యౌజ్ఞవల్కు్యుడు చెబుకాడు. ఆత్మే సనుస్తం కౌబట్టి, ఆత్మను అవ గాహన చేసుకోకప్రోయినట్లయితే ఏదీ అర్థం కాదు. ఆత్మను అర్హం చేసుకొన్నట్లి యితే, సమస్తమూ అర్ధమావుతుందనే వీషయాన్ని అనేకమైన మూపకాలంకారాలి సహాయంతో వివరించడ మెనది. మదెల ఒక్క కే ఐనా అందులోనుంచి రకరకాలెన ధ్వనులు ఎలా వస్తాయా. ధ్వనులను విని, అది శంఖధ్వని అనీ వేణుధ్వని “ఆనీ ఎలా ఐతే మనం వాటిని గు రిసామో _. అదే విధంగా ఈ సమనం నుంచీ ఆత్మను (గహించాలి. ఐతే, ఏ అత్మను గహిస్తే సమన్త్వమూ (గహేంపబడు తుందో ఆ ఆత్మ స్వరూపం ఎలా పవృంటుంది? అది ఒక మహాభూఈ స్వదాపమనీ, విజ్ఞానఘని అనీ, యాజ్ఞ వల్కు్య్యడు దాని స్వరూపాన్ని వర్షించినాడు.

ఈ విజ్ణానఘనాన్ని పరహార్దంగా భాఎంచినప్పుడు లౌకిక జ్ఞానాన్ని విదప దూగంగా భాఏెంచడ మెనది. ఉదాహరణకు, సనత్కుదూరున సమీపించి?” నారయడు ఈ విధంగా. చెబుతాడు] “ఆర్యాః నాకు “బుగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అధర్వణ వేదం, ఇతిహాస పురాణాలు, వ్యాకరణం, మంత్రవిద్య, గణాంకళాఫ్త్రం, కాలమానం, తర్కకాస్త్రం, రాజనీతి, దెపళాస్త్రం, రాక్షసకొస్త్రం, నక్ష్యతళాస్త్రం, అగోళళాన్త్రం, సర్బవిద్య, లరికకళలు" మొదలయినవన్నీ తెమను” ఈ శాస్త్ర

దేవీప్రసాద్‌ ఛదోపాధ్యాయ ఠి

ఇన్నీ ఆ రోజుల్లో ఆదరింపబడేవవి. తెలుస్తున్నది. ఇతర ఉపనిషత్తులు కూడా ఈ విద్యలను పేర్కొంటాయి. ఐతే అక్యంతాస క్తికరమైన విషయమేమిటంకే, ఇన్ని ఛాస్తాలు తెలిసినవ్పటికినీ నారదునికి సంతృప్తే కలుగనందున యథార్థ జ్ఞాససము పార్ట నక్షై సనత్కుమారు? ఆశ్రయిస్తాడు. దీనికి తగినక్షే ఈ విద్యలన్నీ కేవలం నామష్యాణాలని సనత్కుమారుపు చెబుతాడు. “*నాదూనికీ అతీతంగా ఉండే దేమనా్న్నా ఉన్నదా?” _ అని నారయడు అడిగితే, నామానికి అతీతంగా 'భూమ' అనేది ఉన్నదనీ అదే '“ఆర్మ' అని సవర్కుమారుడు చెబుతాడు.

“ఇక్కడ భూమిమీద ఉన్నవారు గుృురాలను, భూములను, ఏనుగులను, రెధాలను, బంగారాన్ని భార్యను చాలా గొప్పవిగా భావిస్తారు. నేను అలా చెప్పను... అ భూమా, (ందనూ, పైనా తూడ్పన, పడమర, ఉత్తరాన, దక్షిణాస ఉన్నది. ఈ (ప్రపంచమంతా అవి ద్యాపించి ఉన్నది ఆత్మ అన్ని దిశలరోనూ ఉన్నది. ఆత్మ (పపంచదుంతా వ్యాపించి ఉన్నది.”

ఇదంతా జాగ్యగ త్రగా ఆలోచించి చెప్పినట్లు లేదు. దీన్నే మార్మిక అంత బృద్ధి ాదమని కొందరు భావడాదురు భాఎస్తాలు. ఐతే, సాధారణంగా మసక మన జ్ఞానేదియాల వలన లభ్యమయ్యే లౌకిక జ్ఞానాన్నేగాక, ప్రపంచంయొక్క యథార్థ ఈను కూడా నిరాకరించి ఖండించే తా త్స్వికాలోచసలకు ఇటువంటి సిద్ధాంతాలనుండే శ్‌ లభ్యదువుకున్నది. భాపళాస్తాంనికే సాదూజిక పురోభివృద్ధికి ఇటువంటి సిద్ధాం శాలు తీవ్రమైన ఆటంకాలి కాగలపు. అపరావిద్య పేరుతో అడి ఒక దర్శసంగా మారి, (ప్రపంచాన్ని ఒక అభూతకల్పనగా చూపి, ఇం్యదియ డ్లాసమంతా శాంతి జన్య జ్ఞానతుల్యదుం చెప్పి, టక్కతిని అధీన పరచుకొని, ప్రకృతిలోని రహస్యా అను తెలుసుకొనే లౌకిక విద్యల అభివృద్దిని నిరోధించే అడ్జుగోడగా ఈ వాదం విలచి ఉన్నది. ఏ జ్యోతిని చేరాలం ఆరాటపడినారో, అక్కడికి చేరకపోగా, ఆ అయత్నం భిన్నమైన ఫరిరాల నిచ్చింది.

ఈ జగనిగిధ్యా దాదాన్ని చూచి భావవాదాభిమాని ఐన డూపెన్‌ అంతటి చాకిడే గుండెలను దుల్లపన్నాయి. అతను ఈ విధుగా అన్నాడు :

ప బహ్మాత్టానానికీ సాధారణమైన తౌక్‌క జ్ఞానానికీ ఒక ముఖ్యమైన తేడా ఉన్నాది. దీన్ని త్వరలోనే గుర్తించడం జరిగింది. సమస్తమైన విద్యలు నారదుడికి తెసి పున్నప్పటికిని, అకనిక్‌ (బ్రహ్మవిద్య అొపే ఏమిటో తెలియవని ఛాందో గ్యోపనిషర్తులో ఉన్నది. అంకే (బహ్మజ్ఞానం లేఎవారు అవిద్యాస్టితిలో వుంటారు కౌబిట్టి నారదుడు కూడా అవద్యావస్థలోనే పున్నాడన్నసాట. ఆదిలో ఈ భావాలన్నీ విషేధాత్మకంగా (అభావంగాా ఉన్నప్పటికినీ కాలక్రమేణ అవి విస్టేశాత్మకంగా దాపొందినాయి. అనుభవ పూర్వకమైన జ్ఞానం ఏదీ కూడా (హ్మజ్డానాన్ని ఇప్వ

06 భారరీయ తత్వశాస్త్రం లేదు. (బహ్మాజ్ఞానాన్ని పొందటానికి భౌతిక (ప్రపంచాన్ని గురించిన జ్ఞానం ఆట కంగా ఉంటుందనే చైతన్యాన్ని మనలో కలిగించినప్పుడు అది ని స్హెశాత్మకంగా ఉంటుంది. అభావంగా ఉన్న అవిద్య భావార్థక మైన (భాఎతిజ్ఞాసంగా రూపొందింది. (బ్రహ్మే ఏకైక సత్యమయినప్సుడు లౌకిక జ్ఞానులో ఉండే భౌతికాంశాలైన నానా త్వం, భిన్నత్వం మొదలగునవన్నీ మిధ్యగా గోచరిస్తాయి, అలాగే ఆత్మే సత్య మైనపుడు శరీరం మిధ్యగా గోచరిస్తుంది. ఇది ముఖ్యంగా గమవింపదగిన విషయ. ఇందియ జ్ఞానం థాంతితో కూడిన జ్ఞానమని టగీకులో పామినిడిస్‌ పేటొ కూడా చెప్పినారు. ఈ వాదాన్ని ఆధారం చేసుకొని జర్మన్‌ తత్త్వవేత్త కాంట్‌ అనుభవ జ్ఞానమంతా మనోజన్న మైన (భాం శేకాని యతార్థం కౌదన్నాడు. ఈ విషయాన్ని పరిశీలించడం చాలా అవసరం.

,. అద్వైత వేదాంత దర్శనాన్ని, మహాయాన బౌద్ధాన్ని చర్చించేటస్పుడు ఈ విషయాన్ని చూద్దాం. (ప్రస్తుతానికి ఉపనిషత్తులవంకే మస చర్చను. పరిమితం చేదాం.

చి

ఇం్యదియ జ్ఞానాన్ని. బుద్ధిడ్జానాన్ని కూడా నిరాకరించే ఈ విధమైన సిద్దాంతం తిరిగి దానికే దెబ్బకొటింది. అందుకే (బహ్మోను గురంచి తెబుసుకోలేమని * వాడు చెప్పేవారు. ఏ లౌకిక జ్ఞానాన్ని నిరర్ధకమని వారు భావించినారో ఆ లౌకిక జ్ఞానం (బహ్మను గురించి తెఎసుకోడానికి వ్యర్థం గాబటి. (బహ్మను గువంచి తెలుసుకో లేమని వారు చెప్పినపుడు వారి వేబుతోనే వాాకన్నును పొదుచుకొన్నట్లయింది. దేన్నయినా తెబసుకోవాలం'పే దాని దూప గుణామలపు గురించి తెటగుకోవాలి. అది “ఫబానా విధంగా' ఉన్నది అని చెస్పవలఎ ఉంటుంది. రౌన్సి ఆత్మ ఒక్క కే సత్యం కాబట్రి దాన్ని సూచించేది మరొకటి ఏడిచేదు. ఆత్మను “అదని” _ “ఇదని” వర్ష స్తే ఆ వర్ణనము ఆత్మకు వర్షించకపోగా, అఎఏ మనలను అవద్యాకూసంలోకి తోలపారవేసేవిగా ఉంటాయి. అందుకే యాజ్ఞ వచ్కు్యాడు -. "ఆత్మ అదికాదు" “ఆత్మ ఇదికొదు*' అని అభావంగా వర్షించినాడు. దీన్నే “నేతివదం' అంటారు. “ఆత్మను _గహించలేము కనుక అది (గహింపబడచు; ఆత్మ అవినాశి కనుక అది నశించను; 1! ఆత్మకు అపధుఎ లేవు కనుక అది అనంతం; దీ2కి హోవికలుగచు గనుక అది నిత్యం.

ఐతే, ఇరా అభావంగాచేసే వర్ణ నలవలన ఆత్మిను గురించిన భావజ్ఞాను లఖిన్తుందా ౩ ఈ పద్ధతివలన కూడా ఆత్మను గురంచి తెబుసుకోచేమని యాజ్జి వల్కు్యుడు చెప్పినాడు. మన జ్ఞానమంతా ద్వంద్వంగా ఉంటుంది. ఆత్మ శుద్ద జ్ఞాన స్వరూపం కాబట్టి అందులో ఏ విధమైన ద్వండ్వాలకు కాపుచేదు. కౌబట్రి ఆత్మను గురించి తెలనుకోలేం.

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 87

“ఎక్కడ ద్వంద్వానికి తా పుంటుందో--అక్కడ ఒకట మరొకరిని చూస్తారు; అక్కడ ఒకు మరొకరిని వింటారు; అక్కడ ఒకరు మరొకంనితో మాట్లాదు తాకు అక్కడ ఒకరు మవొకరిని గురించి ఆలోచిస్తాడు; అక్కడ ఒకరు నురొకరిని (గపహాస్తారు. ఎక్కడ అఎతా ఆత్మమయమో-- అప్ఫదు, అక్కడ, ఎవరు, దేంవి చూస్తారు ? దేనజే చూస్తాడు? అక్కడ ఎవరు దేనిచేల వింటారు ౩ అక్కడ ఎవరు దేనిచేత చూట్లాడతారు & సము న్షనూ ఆ త్మేఐసప్పుకు-- అపఖదు, అక్కడ, ఎవరు, ఎవరని దేగచేత గహిస్తారు ? గహీళను గహించే వపరు 12

తగినంత ఆసక్తిని కరిగించే రీతిరో ఈ భాబవాద దృుక్పవంనుంచి బ్రహ్మాను అభావంగా. పిర్తించడం జరిగింది. _బహ్మ్‌ అవిర్వచనీయమనీ, ఇర్యదియ జ్ఞాన పరిధికి అరీశిమనీ, (ఫ్రతిజీవకీ. నిర్భమూ. అనుభవంతో ఉంటుందనీ అన్నాలు. ఐకే, అంా ఉహ్మోనుభవాన్ని పొందినామనే జ్ఞానంద్య్యూ రిం టీ్‌పుల స్క్రృతిపధంలో ఉందన్నారు. అంపే. _బహ్మ్యానుళూతిని వొందినప్పటిననీ, అలా పొందినట్లు మనకు తెలియదన్నారు. ఉదాహరణకు, “ోనిక్షి పంగా ఒక నిధి ఉన్న (దేశానికి అవేరమార్లు మనం దోయినప్పటికినీ అక్కడ పది నిష్షస్తఎగా ఉన్నదని మనకు ఎలా అయితే తెలియదో అదేవిధ గా,*' ఈ(బహ్మ్యాలోరౌనివ జీవులు (తింత్యమూ పోయివ స్తున్నప్పటి! నీ, అవి అలా పోయివచ్చినాయనే జానం జీపులకు ఉండ దన్నారు. ఎందుకంటే, (భాంతిజ్ఞాసంపలన మసం సర్యాల్‌కి దూరంగా ఉంటా కనుక, (బ్రహ్మను పొందినప్పటిక్‌ినీ, ఆ విషయు వనక తెరియదన్నారు.” విక్షీప్తంగా నిధి ఉన్నదని చెప్పిన దూపవౌలంకారయుచిమెస ఉదాహరణ మసకు లర్థమపుతున్నదేకాని, అర్థంకానిది మరొకటి ఇక్కడ ఉన్నది. బహ్మలోకం పోయి విల్బనామనే జ్జాను లేకుండా జీవులు అక్కడికి ఎట్లాపోతూ అంటాయి 1? ఉపనిషద్‌ భాష్వంలో “సువు ప్రికాలే” ఎ అనే ఒకే ఒక మాటలో ఈ: ఆశకు సమాధానాన్ని శంకటడు చెబుతాడు. ఏ విధమైనటువంటి నిదాభఎగం కటగర స్వప్నరహితమైన గాఢ విస్నదాస్టితినే పసుషి ప్తి అవస్థ" అంటారు. యాజ్ఞ పయ్క్యాని దృషికి ఇది అను

వో ల్‌

గుణంగానే ఉంది. కొవి మన దృష్తికి ఇదంతా విలక్షణంగా కనిపిస్తుఎది. జాగ దావస్థలో సాధారణ గా ఉండే ఇన్యదియ జ్ఞానానుధవాన్నె నిరారరించిన భావవాది తన సిద్ధాంతాన్ని సమర్థించుకానడానిప్వై వి్యదావస్థను, స్వస్నాపస్థసు, స్వష్న్మరహిత మైన. వి్యదావస్థవన సుషుప్తిని, చిడరకు మరణావస్థను (అంత్యకారేేే శరణు జొచ్చినాడు.

జ్యాగచవస్థయదు తనమున్న అపహనంకొడ్డీ యాజ్ఞ వర్కు్యుడు ని్యద్రావస్థను ఆ్యకయించినాడు. “గాఢనిదా పరపపడై న జీవి ఈ ప్రపంచాన్నే మరణ దూ పాంత రాలను అధిగమిస్తాడు.” ఇది ఎం సాధ్యం ?

808 భారతీయ ఈత్వళాస్త్రం

“ఒక జీవి కరీరంతోపాటు పృట్టినపుడు అతని పాప పుణ్థ కర్మలు అతన్ని “శేపళాయి. ఆ వ్యక్తి మరణీంచినసపుడు అతన పాపాలను వదలివేసి వెళతాడు. ఈ వ్యక్తికి రెండు అవస్థణు ఉంటాయి. అవి ; 1. లోకందో జ్యాగదావస్థరో ఉండటం “మొదటి అసస్థ ఓ. పరరోకంలో ఉండటమనేది రెండో అవస్థ. ఈ రెండూకొకుండా మధ్యస్థంగా ఉండే మూడవ అవస్థ మరొకటి ఉన్నది. అదే న్విదావస్థ. పుధ్యస్థంగా ఈ నిద్రావస్థలో ఉన్నప్పుడు, ఈ లోకంలో ఉండటాన్నీ, పరలోకంలో ఉండటాన్నీ రెంటినీ చూస్తాడు. ఐతే, పరలోకంలో ఉన్నదాన్ని చూసే స్టితినిబట్రి ఈ లోకంలోని దుఃఖాలను. పరరోకంలోని సుఖాలను అంచనా వేయగలుగుతాడు.. తాను న్నిదలోకి పోతున్నప్పుడు, ఈ సపంచంతోని భౌతికపదార్థాలను కూడో తనతో దాటు తీసుకొని పోతాడు. స్వయంప్రభ, జ్యోతి, జ్ఞాసంచేత వీటిని ఖీస్నాభిన్నం చేస్తాడు. తనమ కావలసిన వాటిని తిరిగి నిర్మించుకొంటాడు. అప్పుడు, స్వయం (టుకొళమానంగా ఉంటాడు. అక్కడ భౌతీకపదార్లాలి న రధాలు, గ్యురాలు, రోడు”.__మొదలయిసవి ఏపీ వుడవు. కాని తనే వీటస్నోంటినీ నిర్మించుకొంటాడు, తోక్కడ సుఖసంతోష ఆనందాలకు త్రావుదేదు. కొని వాటిని గుొంచిన దూచన చేస్తాడు, అక్కడ ఉద్యాన పనాటు, కొలనులు, తొమర పుష్పగుచ్భాలు ఉండవు; కొన్ని వాటి భాయలను యోచి సోడ్లు, అతను క రకొబటి ఇదంతా సాధమవుకుంది” 35 అలాని జాతో ఆ ఈ

ఈ విషయాన్ని నిరూపించడానిశ్తై అత్నిప్రాచీనమైన మరొక నూ కివి యాజ్ఞ వళల్కు్యుడు ఉదహరించినాడు;

“మ్మిదావస్టలో జీవుగు నిమ్నోన్నతాలకు వెళతాడు. దైవస్వరూపంగా,

అనేకమైన రూషాలను తానే ఏర్పరచుకొంటాడు. ఒకప్పుడు, స్త్రీల సంగ

పుంళలో ఉన్నట్లు, మరొకస్పృడు నవ్వుతున్నట్లు, భయంకర మైన దృశ్యా

లను చూస్తున్నట్లు ఉంటాడు.”

శః వాదడంలోఉన్న అక్షేపాన్ని ముందుగానే ఊహించినుదువలన దానికి "సమాధానాన్ని కూడా చెప్పినాడు; “అది అతని జ్యాగదావస. ఎందుకంటే, అతను న్మిదలేచినప్పుడు ఏఏ పదార్థాలనయితే చూస్తాడో, చాటినే సిదచోకూడా చూస్తాడు, అని కొందచు ఆక్షేపిస్తారు. ఇది యధార్థం కొదు. ఎందుకం పే, అక్కడ జీవ స్వయం 'ఉపకాశవంతంగా ఉంటుంది.” 36

రెండు విషయాలను గుకంచి ఇక్కడ నృ్పషంగా చెప్పడం జరిగంది. ఆవి ? ./. న్వప్వ్నావస్థలో ఆత్మ భౌతికవాసనల నుంచి వీముక్తి వి పొంది ఉంటుఎడి. అది స్వయం (పకొళమానుగా ఉండటంవలన స్పష్టంగా తన రూపాన్ని అది చూడగలదు. ఇ. స్వప్నాసుభవంలోని పదార్థాలను ఆత్మే సృజించినందువలన వీటికి ఆత్మగ తేతర "మైన ఉనికి చేదు. ఆత్యకు స్వప్నంలో కనిపించే పదారాలను ఆత్మే సృజిస్తుఎదసీ,

క! అటో

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ [0 అట్టి శక్తి ఆత్మకు పున్నదనీ చెప్పనారు. జ్యాగదావస్థలో కూడా ఆత్మ అలా సృజించగలదనే ఊహను అంగీకరిచవలసి వుంటుంది. ఈ వాదాన్ని పటిష్టం చేయడానిశై భావవాదు లందరూ చేసిన (ఫయక్నాలను, మీమాంసకులు, న్యాయ వైశేషకుల సహాయంతో భంగపరచినాతు. స్వప్నంలో కవిపంచే పదార్థాలు స్వప్నా వెస్టలోనున్న ఆత్మ నృణించే పదార్థాలు కొవనీ, వాటికి, ఆత్మేతరమైన (ప్రత్యేకమైన వునికి వున్నదని, బాహ్య (ప్రపంచంలో తము పునికిని కలిగి ఉన్నాయని చెప్పి నారు. ఐతే, తర్వాత వచ్చిన భావవాదులు స్వప్నాలు కూడా (భ్రాంతిజ్ఞాసంవంటి వే నన్నారు. అందుకే అవి సత్యంతో సొమీప్యతకలవి కావన్నారు. జ్యాగదావస్థలోని అనుభవాల అసత్యాన్ని (గహించడంలో స్వప్వ్నానుభవాలు ఏ విధంగా సహాయపడేచీ భావదాదులు గుర్తించక తప్పలేదు. తద్వారా పారమార్థిక విజ్ఞానానికి ద్వారాం తెరిచినిట్షయింది. అలా చెప్పకపోతే. కేపలం (భాంతిజన్యమైన ఇం్యదియానుభవం మీదనే వీరు ఆధారపడవలసి ఉంటుంది.

జ్యాగదావస్థనుంచి స్వాప్నికజగళ్తులోకి పోపడమనేదే భపబంధాల విము క్తిగా ఉపవిష్యద్రషలు భావిస్తే, సుషుప్తి అవస్థలోకి దిగజారిపోవడాన్ని సరమ విముక్తిగా భావించినారు స్వప్నంలో, కనిపించే వస్తువులను ఆత్మే సృజిస్తుందని యాజ్ఞపర్కు్యుడు చెప్పినప్పటికివీ,. జీపులు జా_గదాపస్థలో పున్న భయాలు వాటివి స్వప్వ్నావస్థలోకూడా బాధిస్తాయనే దాన్ని యాజ్ఞ వల్కు్యుడు అంగీకరించక తప్పిందికాదు.

“ప్రజలు తనను చంస్పళున్నట్లు, తనను దాధిస్తున్నట్లు ఏనుగులు తనను ముక్కలు చేసినట్లు, అగాధమైన గోతిలో తాను పడిపోయినట్లు, ఈ పరిస్థి తుల్లోనూ . మరియు రకరకౌయిగా తాను భయ్యభ్రాంతుడై నప్పుడు, అజ్ఞానం వలన తాను జ్యాగ దావసలో ఉన్నపుడు లోనె నభయాలనే ఊహి సుంటాడు.”1” ఈ విధమెన అవసను జీవి స్వస్నకావస్థ లో కలిగి ఉన్నప్పటికినీ, 7అండే జ్యాగదావస్థలోన్‌ భయాలీకు తోనై నప్పటికినీ _ సుషష్తావస్థలోకి (పవేశించేటప్పటికి వీటన్నిటికీ చాలా దూరంగా జీవి ఉంటుంది. “పేక్షణిమైన దృషిగల ఒక డేగ శూన్యాకౌశంలో అటు ఇటు తిరిగి అలసిపోయినప్పుడు ఈన శిక్కలను రెంటినీ ముడుచుకొని ఏ విధంగా తన గూటిలోకి (ప్రవేశిస్తుందో, అదే విధంగా 1%___ ఏ ని్యద్రాస్థితిలో కోరికలు ఉండవో, స్వప్నాలు ఉండవో, చైతన్యాన్ని గురించిన చ్చైతన్యం ఉండదో -. అటువంటి సుషుప్తి స్థితిలోకి పోవడానికి జీవి తొందరపడుతుంది.” ఈ అపస్థలో చిన్మాాత స్వరూపమైన ఆత్మ తనకు బాహ్యాభ్యంతరమైన మరొకదానిని (గవాం పదు కాబట్టి ఈ సుమ ప్తి అవస్టే బహ్మానుభన మనబడుతుంది.

ఈ అవస్థలో ఆత్మ అకొమ్యంగానూ, దుఃఖాతీతంగానూ , నిర్భయంగానూ ఉంటుంది. పరస్పరానురాగు లై, విడదీసి చూడలేని అనుబంధాన్ని కలిగితన్న

100 భారతీయ తత్వళాస్త్ర3 భార్యాభర్తలు ఒకరినొకరు గాఢంగా కొగరించుకొన్నటువంటి అవస్థలో తమ్ము తాము మరచిపో వడమేగాక, దాహ్యాధ్యంతరాలనుకూడా ఏ విధంగా మరచిపోతారో, అదేవిధంగా, ఈ సుషు ప్రి అవస్టరో ఆత్మకూడా బాహ్యాభ్యంతర స్మృతిని కోల్పో తుంది. ఇదే దాని నిజస్‌తీ ఈగ సితిరోఉన్న ఆత్మ తృపికామిగానూ, నిష్కామి గానూ, దుఃఖరహితంగేనూ. డింటుంది. అంపే, అకోమ్యత్వం, సత్యసంక ల్పత్వం, * నిర్భయిత్యం -- ఆత్మ సహజస్థితిని సూచిస్తాయి. దాని సహజ స్టితితో అదీ ఉన్నపుదము -- “దానికి తర్మడి _- తంగడికొదము, తల్షి, తల్పికాదు; చపంచం టపంచంకాదు;. దేవతలు -- దేవతలు కారు; వేదములు. వేదములు కౌపు; దొంగ _ దొంగకొడు; పొలరనసుకు పొలకనుకుకాము? దూగి _ యోగకాడు; ముని-- మునికౌడు; పాప్‌ పుణ్యములు అతనిని అంటపు హృదయాన్ని బాధించే. బాధ అన్నింటికీ అతితంగా ఉటాడదు.” 19 బ్వడ్దే అవై వలానుభూతి.

“ఎక్కడ మరొకటి ఉన్నట్లు కనిపిస్తుందో అక్కడ ఒకరు మరొకరిని చూడవచ్చు; ఒకరు మైవంని వాసన్‌ చూడవచ్చు; ఒకరు మరొకరిని రుచి చూడ పచ్చుః ఒకరు మరొరఠిరో మాట్లాడవచ్చు; ఒకరు మలొకరినీ వినవచ్చు; ఒకరు మళెకరిని గురించి ఆలోచించవచ్చు; ఒకరు మరొకరిని తాకవచ్చు; ఒకరు మరొ క్‌రిని తెలుసుకోవచ్చు. అతి గంథీరమెన మహాసమయు(ద్రంవలె ఈ (దష తప్ప మరొకటి. లేనప్పుడు అంతా బ్రహ్మమయమే అవుతుంది, దీన్ని పొందటమే మానవుల ధ్యేయం. ఇదే పూనవుణ్డి అత్యున్నతపథానికి చేర్చే మార్గం. ఇదే పెరనూనందం ఈ ఆనుదంలో ఒక కలశంపె సమస మెన జీవులు ఆధారపడి ఉంటాయి. "పొ, ఇ ఇ

ఐతే ఉన్న ఇబ్బందీ, చిక్కులు, అన్ని ఇక్కడే ఉన్నాయి. ఈ సుష్పుప్రి స్థితిలోకి పోయిన ఈర్వాత జీవుడు తిరిగి జ్యాగదావస్థలోక్‌ రావలసి ఉంటుంది. సుషుప్తి అవస్థతో అవగతదైన (బ్రహ్మోానుభవం చాలా తాత్కాలికంగానే ఉంటు న్నది. అలాంటప్పుడు ఈ (ఉఉహ్మానందాన్ని శాశ్వతంగా పొందడమనేది ఎలా 1 ఈ విషయంపై ఉపనిషట్తుర్లో. జరగిన చర్చనుబట్టి ఒకే ఒక సదూధాను కని పిసు౦ది,

మరణం వలన కాశ్వళానందం లభిసుంచన్నారు. ఐతే ఈ మరణం సాధా శణమైనది కొదు.. క్రామ్యకోరాదులు.. లేకుడా, అవిద్యారహితంగా మరణించిన వారికే ఈ శాశ్వతాసందం లభిస్తుందన్నారు. అకౌమ్యుడై న జీఏ (_బహ్మానందాన్ని

= మ్‌

పొందుతాడనీ, (బహ్మలో శాదాత్మ్యాన్ని పొందుతాడని చెప్పినారు. మరణించే

వ్యక్తి తనలోని “ఛాంతిజన్య మైన ద్వంద్వాన్ని ఏ విధంగా వదలివేసి పోయేవీ

యాజ్ఞ వల్కు్యుడు ఈ విధంగా చ్చితించినాడు;

డేవీ,పసాద్‌ ఛదోపాధ్యాయ [01 “అతను ఐక్యమెపోదన్నాడు;.. లతను చూడటంలేదవి ఇతరుల చెబుతారు, ఆ ర... అతను వాసనచూడటంవేదని ” ఇ గా శా = అతను రుచిచూడటంలేదని ” న శా ఃం “వ. అతను మాట్టాడటులేదని ” "ా ళా శ =. అతను వినడంలేదని కా కా అ న ఆ. అతను ఆలోచంచడంగేదని ో ఆ

ఇ అ శో శ అతనికి ప్పర్శలేపండా పోరున్నదని ” కా నః ఆ "= అతనికి ఏము తెలియ కుండా పోరున్నడని * వ అతని హృదయు. త్యోతిర్మయ మపుకుంది. ఆ జ్యోతితో అతను కంటిలోగుండానో, తలలోగుండానో లేదా ఇరీళరంగో గుండానో ఇతర ద్వారాల గుండానో న్నిష్తామిసాడు. అతిను న్నిష్తూమిసూ ఉంటే, అతనితో పాటు (పాణం అలి అవా కూడా పోతుంది (ప్రాణం నిిష్కామించగానే వాయుపులు అన్నీ నిష్కమిస్తాయి. అతను బుద్ధిలో ఐక్యమపుతాడు. బుద్దీరూడా అతనితో విిష్కామిస్తుంది. ఆతని జ్ఞానం, అళవి కర్మలు అళన్ని అనుసరిస్తాయి. ఒక ఆకుమిద ఉ.టూ, అచే ఆకుసు భక్షిస్తూ ఆ ఆప చివ౦దాకొ వచ్చిన గొంగళిపురుగు, ఆ ఆమను వదలివేసీ మరొక ఆకుపెకి ఏనఏధంగా తన శరీరా న్నంతా కూడగటుకొని పోరుందో, అడే విధంగా ఆత్కిహడా ఈ భరీరాన్ని వదలి వేశ, మరొకదాన్‌3ై యత్నినుంది. అతని కర్మలసుఐటే, అతను మరొక దేహంలో (వవేశస్తాడు. సణ్యకార్యాళను చేసినవారు పుణ్యుబగను, పాపకార్యములు జీనినవాదు పాప్పవగను జన్మిస్తారు. కామంళేనివారు, తృ్ప్దకాములు, ఆత్మ కాములు, (బిహ్మ స్వరూపుచే గనుక దారు (బహ్మాలో ఐక్యమవుతారు. 81 ఈ విధంగా భావడాద దర్శసులో మకణం తాత్సికమైన జ్ఞానానికి చిహ్నంగా విరిచిపోయింది. ఐతే, ఇతర భావదానులు ఈ థోరణీని అంగీకరించడానికి సం యించినాడు. అందుకే వారము మంణావికి బదులగా “యోగసమాధి" అనీ. “్యబహ్మ సంస్థీభూతావస్థ” అనీ, “తురీయ” మనీ దాన్ని వర్ణించినారు మర్యతవిద్య (షామ విజ) అనబడే ఆదిమ ఆచారాల్లోనుంచి వచ్చిన ఈ యోగం భారతీయ దర్శన శాస్త్రాన్ని ఏ విధంగా నాశనం చేసిందీ తర్వాత చూదాం. సమస్తమైన వ! వ్యక్తులను విరోధించడమే. యోగం... దార్మతోళ్హాన? టై వరాళాష్టను చేరడానిక ఇదోకో మార్గ నుని భారతీయ దార్శనికులు అంగీకరించినారూ = ఆద్లోసిక భానవే త్తతో పాటు, ఆధునిక భౌతికవాడికూడా స్తచుస్పమైన చిత్తవృ తను నికోధించడ మనే దాన్ని ఒక విధమైన అపస్మారకస్టిళన్హా భావిస్తాడు. ఈ వపస్త్కాడక. నలిని కృతి న్‌ 2గట్య ₹6 3 నో ప. 4 ఏ చాలు అలన రత

లః భారతీయ అత్వళాస్త్రం మంగా కటగచేయనచ్చు. ఈ తురీయ అవస్థకొనే, యోగావస్తకాసీ, యాజ్ఞ వల్కు్య్యడు వర్తించిన మరణానంతర అవస్థకన్నా ఘనంగా లేవు, మరీణాసంతర మో, తురీయావసలోసో (బ్రహ్వానందాన్ని పొంపీడం సాధ్యమపురుందని చెప్పడం సలస ఉపనిషర్‌ ఫావవాదం అనేకమైన అనర్థాలకు తావిచ్ని సృజనాత్మకమైన కా స్త్రజ్ఞానాల అభివృద్ధికి అడ్డుగోడగా నిలచి తీరని 'రోహం చేసింది.

ఈ విధమైన భావవాద దృక్పథాన్ని చెప్పెసందుకు గాను, యాజ్ఞ వబ్కూ్య్యనికీ వేల సంఖ్యలో గోప్పులను, అనేకమైన ధనరాసులను జనకుడు యిచ్చినట్టు బృహదా రణ్యక ఉపనిషత్తులో ఒక కథ వున్నది. ఈ భాగ్యాలకు యాజ్ఞ సల్యి్యాడు అలీ తంగా వున్నట్లు కనిపించదు. శుద్ధ చై తన్యాన్ని గురంచి ఇష్టం సచి ఎనట్లు ఊహా గానం చేసిస తర్వాత, భౌతిక విషయాలకే ఈ కథ తిరిగి వస్తుంది. ఐతే, ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన (ప్రశ్నను అడగపలసి పున్నది. ఏ చైతన్య స్వరూపాన్ని ఆధారం చేసుకొని భాపవాదులు జగన్మిధ్యావాదాన్న్ని నిర్మించినారో, ఆ చతన్య స్వరూపం _ ఏమిటి ౩ సృజనాత్మకమైన. విజ్ఞానశాస్త్రాల దృష్ట్యా ఒకే ఒక సమాధానం లభి స్తుంది. ర్రైతన్యం ఒక విధమైన శారీరక చర్య, అందులో ముఖ్యంగా మేధన్సు యొక్క చర్య. ఈ విషయాన్ని భారతదేశంలో రోకాయకుబు చేదా చార్వాకులు మ్యూతమే ధైర్యంగా తెప్పగలిగినారు. అంతహాగ్రాన వాలికి నరాలను గురించి పూర్తిగా తెలుసుననుకోరాదు.. తద్విరుద్దంగా భాపవాదులు సృజనాత్మక విజ్ఞాన శాస్తాాలన్నింటినీ నిందించి. తప్పిదాలుగా భొవించినారు.. యావత్ప్రంపంచాన్ని దేహాన్ని వైతం, ఆత్మే సృజించిందని చెప్పటానికి తంటాలు పడ్డారు. జొ్యగదా వస్ధో వుండే చైతన్యాన్ని నిరొకరించి, న్వస్నంలోనూ, సుషు ప్తిలోనూ, మరణం లోనూ భొవవాదులు శరణు జఉొచ్చినారు.. శ విధుగా భారతదేశంలో భావవాదం ఆదిసుంచీ తనను తానే ఖండించుకున్నది.

190.భావవాదవునాదంలు 'పేదంలోని చిపరి భాగాలకు ఉపనిష త్తులని పేరు. ఉపవషట్తర్లో ఉన్న థాప వాదాన్నే ఒక మబపుగా వైదిక సాంపదాయంతోని వారు కూడా థావించినాళు. బుగ్వేదాది. వేదాల్ని, అనేకమైన లౌకిక విద్యల్నీ నారదుడు తెలుసుకొన్నప్పటే కనీ ఆత్మజ్ఞానం తెలియసందున అతను అనేకమైన (వయళ్నాలు చేసి ఈ సూతనసమైన డ్జానాన్ని పొందగరిగినాడు. ససత్క్యుూమారుని సమీపించి ఆత్మవిద్యను గురించి చెప్పమని నారదుడు అడుగుకాడు.. నారదునికి తెలిసిన చతుర్వేద విద్మ లన్నింటినీ నామమ్యాశ్రాలేనని సనత్కుమారుడు చెదుకాడు.. ఇవికాక ఏదో ఒక నూతనమైన జ్ఞానాన్ని పొందడానివై ఆ రోజుల్లో (ప్రజలు తహతహలాడే వారని తెబన్తున్నది. ఆ రోజుల్లో నూతసంగా పరిస్థితులను బట్టి అటువంటి అవనరం పిక్చు డిందనే విషయం కూడా స్పష్తమపుశున్నది. వె దిక సాం్యపదాయు నూతనమైనటుపంటి మణపు తిరగడానికి కొరణ మేమిటి ? ఆ కాలపు సాంఘక--అర్థిక "చరితను గురించిన పరిశోధనను. అటుంచి, సం్యగహంగా ఈ టశ్నుకు సమాధానాన్ని చూద్దాం. జీవితంపై వాలికి ఏర్పడిన విరక్తి, ఏరాశ బహుశ ఈ జీవితం నుంచి పారిపోదాలనే ఆలోచనలను వారికి కలి గించి ఉంటాయి. (ప్రాచీన ీకుడేశంతో బానిసత్వపు సంస్థ అభివృద్ది చెందినట్లుగా నే, ఉపనిషత్తుల కాలంలో భారతదేశంలో కూడా భౌతిక _పపంచమంకే నిర్ణ క్ష్యంతో కూడిన తరస్కార భావాలు ఏర్పడ్డాయి. వీటి ఫలితంగా, శుద్ధమైన స్వరూపాన్ని తెలునుకోడావిక్షై తత్వ విచారణ “స్వేచ్చా విహారం చేసింది. అంపే ఆచరణతో పొత్తులేని జ్ఞానెం కోసం (ప్రయత్నించినారు. సంఘంలో అనేకమంది |శ్రమించి అధికంగా ఉత్ప తిచే సే, అదే సంఘంలో కొంతమంది తమంతటతాము తమించక పోగా, భౌతికమెనో ఈ ప్రపంచంతో (శ్రమకు దూరంగా పుంటూ, (శ్రామికులు ఆర్టించిస అధిక్‌ ధనరాశులతో హాయిగా జీవిస్తున్నందువలస, ఈ (పపంచం యదా ర్దమని గమనించవలసిన అవసరం వారకి లేకుండాపోయింది. అందుకే జగన్మిద్యా దాదాన్ని (ప్రజల్లో ద్యాపింపజేయ గలిగినారు, సిద్ధాంతానికీ , ఆచరణకూ ఎక్కడా సంబంధం బేకుండా పోయింది. అంకే ఆరోచనాపథంతో వుండే వసువులను కేవలం భావాలుగా తలచినందువలన, శేవలం సిదాంతం మ్యాతమే మిగిలిందే. వస్తు పులు కేవలం అవిద్యాజన్యాలన్నారు. అందుకే జాత ద్దేయాల పట్టులోనుండి విముక్తి చెందాలన్నారు. ళా

104 భారలీయ తత్వశాన్త్రం ' ఉపనిషత్తుల కొలంరో సంఘం (ద్రాహ్మాణ, క్ష్యతియ. వైళ్య. కశూూదులనే నాలితు వరాలుగా విభజింపబడి వుండేది క్ష్యతియులు పాలకులుగా వుండేవారు. వీర (షాషపళంలో, ొహ్మణుబు పుంటూ వారిచేత పోషింపబడేవారని, వార అండదండ అనై వీరు (ప్రాకులాడేవారని తెలుస్తున్నది. ఈ విషయుపై బృహదారజ్యకోపనిష త్తులో ఈ విధంగా వున్నది;

“*ప్రాళంభంలో బ్రహ్మము న్యూతమే పున్నదీ. ఒక్కటే ఐనందున టఉహ్మము అఖివృర్ది ఇెందలేదు. అంయవలన తసకంబె ఉన్నతమైన క్ష(్రావ్ని సృణించినాడు. ఇ(యవంతులగు ఇంద్రుడు, వదణుక్రు, సోయుడు, ర్యుర్రుడు, పర్ట స్యుడు, యముడు, ఈశానుడు మొదలగువారు దేవతలతో క్ష్యతియుఎి. అందుకీ శాజసూయ యాగంలో క్ష్యత్రియునికంటకు తక్కువ సొనంలో (శ్రాహ్మాణుడు కూర్చుం టాడు. కొధతానికే ఈ గొరవం దక్కుతుంది. వా(త్రాపీకి ఆధారం (వాహ్మణత్వమే. అధికారం అంతా రాజు చేతిలో వుంటుంది. (గాహ్మాణు౨కి ఎవరు హాం కలిగిస్తారో, నాటు వారి అధారానికే హాని కలిగించుకొన్నట్త వుకుంది. ఉత్తమమైన్యకాహ్మణునకి హాని కలిగించిసట్లయితే అటుపంటిదానికి విము క్స్‌ వుండదు జన.

తాము అధీపలమంపే తాము అధికులకుని పోటాడుకొనే ఈ రెండు వరాల వాతి మధ్య ఏదో విధంగా రాజీ కుదిరింది, ఐశే పర్దతేచోన్నీ చూపడానికై సంఘణో పన్న కొంతమంది వ్య క్తులను వీరు సూకర, పనకామలతో? పో ల్చడ మైనది

బృహదడారణ్యకోపనిష త్తులో తాత్వికుడై న యాజ్జ్ఞపమ్క్య్యుడు ఆ రోజుల్లో ఉండే తాత్విక భావాలను సమిక్ష స్తే, ధర్మాశాస్త్రకర్తఐని మరో యాజ్ఞ వమ్క్య్యడు = ఈ దార్శనిక థభావాలపై ద్విజులకే ఆధిపత్య మున్నదని చాలా విపృలంగా చెప్పి నాడు. టాహ్మాణ క్ష్యతియిలను ద్విజు లంటారు ఉదాహరణకు, “ఆత్మను చూడ

వతెననీ, ఆత్మను వినవలెననీ, ఆత్మను ఛ్యానించవలెననీ” బృహవారణ్యక ఉపవి షళ్తులో వుంటే, ఇదే విషయాన్ని గుంంచి యాజ్ఞవల్క్య స్మృతి (పస్తావిస్తూ ఆ పాఠం చివరలో “ద్విజాళిభికొ లనే దాన్ని బేర్చడం జరిగింది. అత్మ విద్య డ్వ్యిజులకే చెప్పబడింది అని స్ఫురిస్తుంది. తాత్వికుల తర్వాత ధర్మళాస్త్రకర్హలు పచ్చినప్పటికినీ, తాత్విమలు చెప్పన విషయాలను వీప ధర్మబగ్ధం చేసినామి నంతోషించినాప్క

అలాంటప్పుడు శ్రమతో కూడిన ఉత్ప తీక్‌ ఈ వర్తాలవాకి ఎటువంటి సంపర్క--సంబంధా లుండేవి ౭ లై ణి

ఈ (ప్రశ్నకు స్పష్తమైన సమాధాషిం మన ధక శ్రళాస్తాల్లో కనిపిస్తుంది. వేడదాధ్యయను, వ్యవసాయం పరస్పర వినాళకారులని జౌఛాయనుకు * చెపి నాడు. వైశ్యుని సృత్తిం, డాహ్మణుబు, క్ష్యతియుఎ అధవా ఆచఎఎపవలసివచ్చినా. వారు వ్యపసాయు జోలికి పోరాదు. ఎందయకంళే, అది "'పరాథీనంగానూ', *హిఎసొ

చేవీప్రసాద్‌ చటోపాన్యాయ 105 యుతంగానూ' వుంటుందని 5 మనువు చెప్పినాడు. ధనార్జన చేయడానికి సవ్యమైన మార్గాలు ఏడు 6 ఉన్నాయి. అవి;

1. మరణళాసన పూర్వకంగా లభించే సంపద

లి. ఆదాయం

8. కొనటం, అమ్మటం

9. వ రికిం, వ్వాపారం

న టి

6. ఇతరుఎసను జయించి సుపొదించటం

7. వ్యవసాయం

7 దాసం

వీటిలో మొదటి మూడింటికీ అందరూ అరులనీ, ఇతరులను జయించి సంపా దించడమనేది క్షత్రియ ధర్మ మనీ, దానికి వారే లోర్ములనీ, దానం గహించడమునేది ాహ్మాణ ధర్మమనీ, దును ధర్మశాస్తాంనికి భాష్యం (వ్రాసిన మేథాతిరి చెప్పినాడు. ఐతే, అుడడదూ ఆచరించనలసిన వృత్తులను గురించి చెబుతూ, అర్థిక దురనస్థలో ఉన్నపుడుకూడా (క్రాహ్మాణ.” క్ష్యతియళలు “వృగ్ది వృత్తిని” (శారీరకమైన (శ్రమతో కూడినపనిి చేయరాదని మనువు శాసించినాడు. ఎక్కువ ఉదాహరణలు ఆపసరం. ఉత్ప త్తించ్చే శారీరక్యమపై అ్య్యగవర్దాల వారిలోగల త్‌రస్కార పూరితమైన చర్ల ్త్ష్య భావానికి ఇదే నిదర్శనం. వృత్తుల పేర్షసుఐటి అనేకమైన వర్ణనామాలు ఏర్పడ్డాయి. ఉదాహరణకు, అయఃస్కారుడు (ఇనుముతో పని చేయుదాద్భు, కుంభ కారుడు (కుడలు చేయువారు. చర్మరాడలు, తకషనుము,. త్రైలీకులు, నటకులు, రధికులు .. మొదలయినదారు. కి

దీనితో పోల్చిచూస్తే బుగ్వేదకాలంతో ఇటునంటి సాంఘీక అంతస్థులు ఉన్నట్లుగాని, శారీకకమైన శమ అంటే ద్వేషమున్నట్లుగాని కనిపించదు. ఆటవి కుల సామూహిక కార్యకలాపాలను (సమ్తుతిచేస్తూ, వారి కృషివి ఘనంగా (వస్తు తించిన అనేకమైన బుక్కులు బుగ్వేదంలో కసపిస్తాయి. ఆహార ధాన్యాలు సమృ ద్దిగా ఉండాలనీ, అధిక సంపదలు కావాలనీ అపారమైన పళుసంపద్న కౌవాంనీ, భవన నిర్మాణ కృషితో దేవతలు కూడా పాల్గొ నేవారని _ అనేకమెన వర్ణనలు, బుగ్వే చంలో ఉన్నాయి. కళలన్నా, నవృత్తులన్నా వీ8కి ద్వేషం లేకపోగా. వీటిని అతి ముఖ్యంగా భావంచాద. చేదపరవాడ్‌ సృజనాల్యరంగా చేసే అద్చుకమైన కళలను, కళాకొరు౨ను దేవతలతో పోలుస్తూ. దారికి దై వళ్వాన్ని ఆపాదించి, వారిని దేవత లుగా భావించినాపే. కళాకారుని “త్వషు) దేవతోగా భావించినారు. “అతను కడు నేర్పరి యగు పనివాడవీ. శల్చి లాగా తన న్లైపుణ్బంతో అనేకమైన పదార్థాలను సృజిస్తాడనీ, కళల్లో అతను చారా నిపుణుడన” స్తుతించినారు. *

106 భారతీయ తత్వళాస్త్రం

అటువంటి పరిసికుల్లో జ్రానానికీ, కర్మకూ. విరుద్దం ఏర్పడిందనుకోడానికి వీలులేదు. జొనాన్ని మీదంచడొనితై ఏమూటలను వాదిసేరో, ఆ దూటలనే కృషివి సూచించడాసీవై.. వేదబుషులు దాడారు. ఉదాహరణకు, జ్ఞానానికి లేదా (నజకు పర్యాయపదంగా “ధో అనే మాట వాడబడినట్లు 19 నిఘంటువు తెబుప్పతుంది. “థి అనే పదాన్ని కృషిని సూచించడాని క్రై దాడారు. కృషికి పర్యాయపదంగా (క్రతు శబ్దాన్ని వాదినారు. కఠతువు అంటే (జ్ఞ అనే అర్ధం కూడా ఉన్నది. అడే విధంగా. “సాచి” అంటే కృషి అని, “జ్ఞ” అనీ అర్థం స్పురిస్తుంది. ఇందులోని ఆంచ ర్భావాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. కర్మాకృతిని దాల్సనటువంటి జ్ఞానం ఏడీ లేదు. ఆచరణ యోగ్యమైన డ్డాసమే వాంకి. తెరిసిన జ్ఞానం, దూయళద్దిన్ని వజ్జకు పర్యాయ పదంగా వాడటాన్ని నిఘుటువులో చూడవచ్చు. ఈ పదమే తర్వాత భావవాముల చేతిలో (భ్రాంతికి పరాయ పరమైంది.

“జ్గినం”. “కర్మ” _ ఈ రెండూ బుగ్వేదకౌ లంనాటీ పఎలకు నమ్మిశిత రూపంతో గోచరించినాయి.

ఇదంతా (గీనులో భావదాదం రాకముందున్న పరిస్థితులను గిఏర్హుకు తెస్తుంది సీ. పూక వ ళతాబానికి ముందు ఆరోచనకు, ఆచరణకు మధ్య స్పర్థ లేకపోగా, వాటి సమ్మేళనాన్ని ఉన్నతమైనదిగా భావించడం జరిగింది. వావి ఇతిహాసాల్లోనూ , పద్య కాన్యాల్లోనూ. ఆచరణ యోగ్య మైనదిగా జ్ఞానాన్ని గురించిన పర్ణనలున్నాయి. తెఎసుకోవడం లేదా గహించడం లేదా అర్ధం ఇనుకోవడమం టే... ఒక విషయాన్ని ఎలా చేయాలో తెటసుకోవడమే. అంటే ఒక సిద్ధాంతాన్ని ఆచ రించి చూపడమే. ఇటువంటి సిద్ధాంకాన్ని మొట్టమొదటిసారిగా సగీనుతలో హెరాక్టి టస్‌ (ప్రతిపాదించాడు. స్యక్కియ అనే మూటలో “10805 16 54016 ఇసషేం300స 7 6 201౪6 ౯201016 117008 2064 రంలయం లి 116 ఇంభేఢ, మరియు “50902” 12 (41106 ఇ1564ంము. అనే రెండు అంతరార్నా లుగా ఉన్నాయి. బానిసత్వం అభివృద్ది చెందటం వలస, శారీరక కృషిని న్యూనతగా భావించినారు. అందువలన, వూర్వంనుంచీ ఆచరణకూ, సిద్ధాంకానికీ గల సంబంధం తెగిపోవడం పారంభించింది. అందువలన ఏ శారీరకమైన కృషివలన తాను జన్మి సాడో ఆ ప్రపంచం నుండి కూడా పోవాలనే కాంక్ష బయమదేరుకుంది.

"పేచో దృషితో జానం అంటే (ప్రకృతిని గురించిన జాను కామ. అతిభౌతిక

ళం చె టో ఖా 'మైనదాన్ని గురించి భావయుతంగా ఉండేదే జ్లానం. పకృతిని అధీనంలో ఉంచు కోడానికి తోడ్సదేదే కళ, ఈ కళను నేర్చుకోవటం చ్వారానే మూనవుడు జంతు దళనుండి వేరు పడ్డాడని డిమ్మొకటిస్‌ భావించాడు. కాగా ప్లేటో శారీరకమైన కృషి అంతా వానసజొతికి ఉద్దేశింపబిడిందే కొని నిజమైన తాత్తిపలకు కాదన్నాడు. ]2

చేవ్నీపసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 107 లాస్‌ అనే గంథంలో _ “ోబొవిసత్వాన్ని ఆధారంగా తీనుకొని పేటో సంఘ విభజన చేసినాడు. ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన (పళ్నను అడుగుతాడు. శారీరకమైన శమనుండి మన పొరులను విము కలను చేయడానిశై కొవలసిన సముపాయాలన్నీ మసం ఇపుడు చేసినాం కళల్నీ, వృ శ్పివిద్యల్నీ. ఇతరులకు అప్పగించినాం. మనం హోయిగానూ, సభింగానూ జీవించారంకే నునకు కొవలసినంత ధాన్యాన్ని పెండించిన పంటలో సుంచి వారిచ్చే షరశతుమీద వ్యవసాయాన్ని బానిసలకు వప్ప గించినాం. అలాంటప్పుడు మస జీవితాలను ఏవిధంగా గడపాలి? లేదా మన నూతన జీవన విదానాన్ని ఏ విధంగా సమర్థించుకోవాలి ? ఎందుకంటే మన నూతన జీవస విధానం భావన శాస్తాధివృద్ధిని నిరోధించే విదానాన్ని వేకపెడులుంది. (పకృతిని (వళ్నించి యథార్థమైన జ్ఞానాన్ని పొందగలమనే అభ్విపాయాన్ని ఇకముందు ఉంచుకోబేమ్మ. ఎంచదుకంళే, ఏ వరికరాల ద్వారా (ప్రకృతిని అధీనంలో ఉంచుకో గలమో అదంతా దానిసలవంతు అయింది కనుక, తాత్తికుడు పకృళిని పళ్నించి జ్రానావ్ని సంపాడించవేదు. 15 ఉపనిషత్తుల కాలంలో భారతదేశంలో కూడా కళలు, వృ త్తిపనులు. మొద లై నవన్నీ తక్కువ వర్గాలవారి అధీనంలో ఉండేవి. ఉపనిషత్తుళ దర్శనం క్ష్యతియ మోటార్లో ఉత్సన్న మయినడని. చెప్పడానికి ఆధునిక పండేళులు చూపే ఉత్చా హంలొ ఈ వమన్య మరింత జటిలమొతువ్నది. సూతనమైన దార్శనిక దృక్ప థావ్ని పెంపొందించడానీకి ఆ కాలంలో ఉన్న రాజుల, చ్యకపర్తుఎ అత్యంతా స్షిని చూ'పేదా రనడానికి ఉసనిషత్తుల్లోని గాధలే నిదర్శనాలు. ఈ విషయాన్ని శంకించవలసిన పనిలేదు. గా్ష్య అనే అతను (టహ్మాను. గురించి చెప్పడాని తై కాశేరాడై న అజాత శృకువు వద్దకు వెళ్ళినట్లు, కేవ్‌ బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తులోను కొశీవక 16 ఉపనివత్ర్తులోను ఒక కథ ఊంది. బృహదారణ్యకంలో పన్నెండు రకా లైన సిద్ధాంతాలను, కౌశీతకిలో పదహారు రకాలైన సిద్ధాంతాలను గార్ల్య చెదుతాడు. ఇవన్నీ అసంతృ ప్లికరంగా ఉన్నవని చెప్పి అజాతశత్రువు వాటిని నిరాకరిస్తాడు. అవ్వుడు తనను శష్కువిగా చేర్చుకోవలసిందని గార్జ్య అజాతళ్యకుని వేఢుకొంటాడు.- (హ్యావిద్య శై క్ష్యతియుని వద్దకు (టాహ్మణుడు రావడం సాందాయబిడ్డం కొదని అజాతకతువు చెప్పిసస్పటికని, గార్గ్య ఈన పట్టుదలను వడంపెట్టడు. అందు పలవ అతవిక్‌ టబహ్మ విద్యను చెబుతానని, గారను తనశమ్యడిగాఅజాత ళ్యృతుపు స్వీకరిస్తాడు... సహజంగా ఉండే సాధారణమైన చైతన్యాన్ని మొద్దుదారేటట్లు చేస్తూ. స్వన్నంలోకి, స్వప్నంలోనుంచి సువ ప్తలోకి పోయినట్లయితే (రిహ్మ విజరూపాన్ని కెటనుకోవచ్చునని అజాతళ్యకువు గొర్గ్యకు జోధిస్తాడు. “సాల ప్పరుగు దానిచోనుండి నచ్చే దారంమీదనే ఎలా ఆధారపడి ఉంటుందో, మండు చున్న నిప్పులోనుంచి వీప్పులవ్వబు ఎలా వెయుపడతాయో, అలాగే ఈ ఆత్యలో

106 భారతీయ తత్వళొస్త్రం నుంచి సమ స్రమైన ప్రాణులు, సమస్త లోకాలు, సమస్త దేవళలు వస్తాయి.” బృహదారణ్యక ఉపనిష ట్తు దీన్నే “సత్యాలనిింటిలోకి పరమసత్యం” అవి వర్షి న్వుంది. ఈ వషయాన్నే కౌశీలికీ ఉపనిషత్తులో అణాతళ్యకుప్పు ఈ విధంగా వరించినాడు:

ణి

“మండుతున్న నిప్పులో నుంచి. నిప్పురవ్వలు నాలుగు దిక్కులా ఎట్లా వ్యాపిస్తాయో, అదే విధంగా యీ ఆత్మనుంచి సమస్తమైన (పాణవాయువులు వాటి వాటి నోనాలను చేరుతాయి; ఈ (ప్రాణవాయువుల నుంచి ఇంటదియాలు, ఇల్వదియాల నుంచ ప్రపంచం వాటిస్టానాల్లో అవీ వుంటాయి. ఈ (ప్రాణమయ ఆత్మ విజ్ఞానమయ ఆత్మ సిఖనిఖసర్యంళమూ వుంటుంది. ఒరలో క త్తిఇమిడి పున్నట్లు. కొయ్యలో అగ్ని పున్నట్లు,ఈ భావవమయ ఆత్మ ఈ శరీరంలో నఖంఖసర్యంతమూ వ్యాపించివు టుంది ఒక న్యకునిమిద అతని అనుచరులు ఏ విధంగా ఆదారపడి వుటారో, అడే విధంగా యా భొనమయ ఆత్మను ఆధారం చేసుకొని మిగతా ఆత్మలు వు-టాయి. ఏ విధంగా తన (వ్రజ లందించే కొనుకలను (గహించి వాటిని రాజు అనుభనస్తాదో, అదేవిధంగా ఈ ఆత్మలు భావమయ ఆత్మ'సేవరో పుంటాయి; ఇఏ అందించే పేవ లను యీ ఆత్మ అనుభవిస్తూ వుంటుంది.

ఆ రోజుల్లోని పాలకుల హక్కును ద్శృషితో వుంచుకొని ఈ వుపమానామ్ని చెప్పడం గమనించదగ్గ విషయం. ఈ పరిస్టితి 'ీకు దేశంలో జానిసత్వం అభివృద్ధి చెందిన పరిస్థితిని జ్ఞప్తికి తెస్తుంది. ప్లేటో చేసన (తి రచనలోనూ “యఎమాని... బానిన నంబంధాన్ని” మసం చూడవచ్చు. కై? "స్వేచ్చననుభఎంచే మానవుడి అరీ నంతో మరొక మానవుడు బానిసగా పడి వుండటాన్ని అరిస్తాటిల్‌ సమర్థి౫చినాడు- “ప్పడుముడి అధీనంలో స్త్రీ వున్నశ్లే, ఆత్మ అధీసంలో కలీరం ఉంటుంద్‌న్నాడు ” ఐతే పురుషుని అధీనంలో స్త్రీ వుండాలనే భావం బానిసత్వానికి (పోత్సాహమిస్తుంది. ఆత్మ అరీనంలో శరిరముంటుందనీ, ఆకృతి అధీనంతో భౌతికపదార్థం వుంటుందనీ చెప్పే భావాల నాటి సాంఘిక పరిసితులను]8 తర్కబద్రం చేయడాని కై యోచన తోనూ, యు క్రితోనూ. అరిస్టాటిల్‌ కీప్పినాడు. అలాగే ఇపనిషత్తులరోని రాజులు కూడా ఈ వుపమానాలంకారాలను కేవలం తా_త్ర్వికంగా చెప్పలేమి. రాజకీయశ కీని పొంచడానికి కావలసిన మర్యం ఈ ఆత్మ దర్శనంతో వున్నదని వారు భావించి నారు. అందుకే “ఇంద్రుడు ఆత్మను అరం చేసుకోలేనంత కాలమూ అసురులు అతన్ని జయించగలిగినారు. ఎప్పుడై తే భీ్యద్రడు ఆత్మదర్శనాన్ని అర్దం చేమ కొన్నాడో అప్పుడు అసురులను ఇం్యదుడుజయించి, (్రోష్టత్వాన్ని, సామాజ్యావ్ని ఆధిపత్యాన్ని పొందగరిగినాడు.”39

ఈ విషయాన్నే ఛాందోగ్యోసవిషత్తులో ౫8 స్పష్టంగా చెప్పడం జరిగింది. (బహ్మవిద్యనుకోరి పాంచాలరాజు వద్దకు గౌతముడనే ఒక (గ్రాహ్మణుడు వెళతాడు -

చేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 100 రాజు అంటాడు: “ఈ వోద్య నీవు తప్ప ఇతర (బ్రాహ్మణులకు ఎపరికీ తెలియను కౌబిట్రి నమ స్తలోకొల్లోసూ పాలనాధికారం క్ష్మ్యతియులది హో్యతమే.” ఈ విషయంలో చారితకమైని ఒక సత్యమున్నట్లు గోచరిస్తుంది. రాజ్యాధికారం, సూతన తాత్త్విక దృక్పథఎ- ఈ రెండూ పూర్తిగా విడిపోయినట్లు ఎక్కడా క౦పించదు. పాలకవర్ష చైతన్యంలో (పతివిందించినట్లుగా. క్ష్యతియ- 'ాహ్మణ సంబంధాలు. పరిమితమై పున్నాయి. రాజ్యాధికొరం, రాజులకు తీకతో కూడి వున్న విర్రాంతియుతమైస జీవన విధానాన్ని కలుగచేస్తే, దీన్ని పురస్కరించుకొని వారు అద్రామిక వర్గానికి కావలసిన తత్త్వాన్ని అందించినాది. శ్రామిక సర్గానికి దూరంగా పున్నందువలస పాలకవర్షంవారు భౌతిక (ప్రపంచానికి దూరంగా పుండే తత్త్వాన్ని అఖివృడ్డి జేసి నారు. న్విరపోతూ, సుషుప్తి అవస్థరోనే సత్యాన్ని గురిచి తెబనుకోగల (ప్రావీ ణ్యాన్ని పొండగలమం థధాఏంచాలు.

శాజుల కూటమితోనే ఉపనిషద్దర్శసం ఆరంభమయిందని చెప్పే వాదానికి వద్దాం. ఈ విషదూన్న్నె సమర్శిస్తూ అస్తకులు అనేకమైన నిదర్శనాలను ఉపనిషత్తు ల నుడి ఇచ్చినారు. ఐతే, కీత్‌ ఈ అభ్మిసాయాలకు విరుద్ధంగా ఈ విధంగా చెప్పి నాదు :

“ఉపనిషద్దర్శసమంతా టాహ్యాణ సాంప్రదాయాన్ని. చెబుతున్నది. ఐలే రాజులు చేసన ఘనకార్యాలను ఈ ఉపెనిషశ్తులు ఎ౨దుకు ఏకరువు పెట్టినాయి? (ద్రాహ్మణు9 గౌరవానికి భంగం కరిగించేవి అయనట్టయితే ఈ (ప్రస్తావనలు రీందులో ఉందేఎ కావు.”2౫

అదే చాలా ముఖ్యమైన విషయ. ఉపనిషద్దర్శనావ్ని రాజులు చెప్పేస కథలు గాథఎబగా గనుక భావించి, అవి (దాహ్మణుల గౌరవానికి భంగం గలిగించే విగా గనుక ఉన్నట్లయితే వాటిని దాహ్మణ సంట్రదాయం అంగీకరించేది కౌదు. అవి అందులో ఉండేవికొపు (నాహ్మణ సంప్రదాయంలో అవి ఇప్పటికీ ఒకభాగంగా ఉన్నందువలన, తపు గౌరవానికి భంగం కరిగించేవిగా _బాహ్మణులు చాటివి భావించలేదు. లంతేగాకుండా, రాజుల _ప్రాపకాన్ని వారు దాగా పొందుతున్న౦దు వలన, వారి దాతృత్వాన్ని కాంక్ష స్తున్నందువలన, ఈ కథలూ, గాథలూ లమ గౌరవానికి భంగం కరిగిస్తాయని ఆనుకోలేము. అధికొరం కోసమై క్ష్యతియులు (శ్రాహ్మణుబ కొంతకాలం పోట్లాడుకున్నట్లుగా దాహ్మణ దాజ్మ్యయంలో ఉన్నవ టికిసీ, ఉపవిషళులో వీరు ఒక రాజీక్‌ వచ్చినట్లు కనిపిన్తుంది.తక్కువ వర్ణాల

అలతి గో లి తాటి లా వారివలె వీరు నేరుగా ఉత్పత్తి చేయరేకపోవడంవలన, రాజులనలె దండళాసనంతో ప్రజలను డోచుకోలేక పోయినందువలనం (గాహ్మాణులు రాజులిచ్చే బహుమానాల తోనూ, దానాలతోనూ తృప్తిపడేవారు. ఈ పరిస్టితిని- అంపే.. రాజుల

116 భారతీయ తత్వశాస్త్రం

ఇ బళా న ఎ చెడ్డీ క్‌ న దాతృత్వాన్ని, (బాహ్మణ (గ్రహీత్వాన్ని ధర్మశాస్త్రకర్తలు వాతుబద్ధం చేసినాప. ఏది ఏమెసస్పటికివీ, చునుపు చెప్పినట్లుగా, ఈ రెండు వర్షములవారూ “వృర్ధికీ”,

కూ లు ణి ం చన్బ త్తికీ” దూరంగా ఉంటూ వచ్చినందువలన భావవాదం బారికి అంగీకారంగానే ఉన్నది. అందుకే క్ష్యత్రియుడ్లైన అజాతళ్యకుపు తాహ్యణుడగు యాజ్ఞ వల్కు్య్యడు ఇటువంటి భావాలను బృహదారణ్మక ఉపవిషత్తురో చెప్పడం జరిగింది. తానుపొందే ధనకవక వస్తువాహన గోసమూహ సంఖ్యకు తుల్యంగా యౌజ్జి వల్కుండు ఊనో తోకౌల్లో విహరిస్తుండగా జనకుడు ఉప్పొంగిపోపడం మనం ఉపవిషకుతో చూడ అనాట్‌ వచ్చు. అందువలన ఉపనిష క్తుల దర్శనం రాజకూటాల్లో ఉదృవించిందన చెప్పే వారు- కొచు- అది టాహ్మణపర్గాల్లో ఉద్భవించిందని చెప్పేదారు.. వారితువు మధ్య కక్ష ఉన్నదని భావించేడారు పరిస్థితులను సరిగా అర్థం చేసుకొన్నట్లు కనిపిం చదు. వీరిద్దరూ (శ్రామికవర్షానికి చెందినదారు కా. పీ5దుతో ఏ ఒక్కరికీ ఆత్మ ౧

కంటె (ప్రకృతి ఆధిక్యతను అంగీకరించాలనే ఆతువత లేదు. అందువలన వీరపధ్య స్పర్థ తావులేదు. ఆత్మ ఆధిక్యతను అంగీకరించటు వీ3 స్వభావావికి అనుగు ఇంగా ఉన్నది.

20. అద్వైత వేదాంతం యో చారిత్రకంగా పరిశలి ప్రే సిద్ధాంతానికీ ఆచరణకు సంబంధం లేకండా పోయి సందవలన భావవాదం ఉవ్చవించింది. ఈ భావవాదాన్ని అభివృద్ధిచేన్తూ. ఆచర ఇకూ.- పిద్ధాఎతావికీ ఎక్కడా పొత్తుకువరదని చెబుతూ,శంకరాచార్యుడు. చాటిమధ్య ఉండే న్పర్ణను లాత్త్వికంగా సమర్థించినాడు. క్షానం.. కర్మ ఈ రెండూ. సరన్పర విరుద్ధాు. కాబటి జ్ఞానసముపార్షినకు ఎపుడూ కర్మ 'చతిఐంధకంగా నే ఆ క

ఉంటుందన్నాడు. కర్య అంటే వైదికకర్మ అనీ, జ్ఞానమంపే (బహ్మాజ్ఞానమనీ... వేదాంత నంబంధమెని పుథాషలో దీన్నంతా చెప్పినాడు. ఈ విధుగా శంకరుడు చెన్వడంలోగల కారణాలు సువిదితాలు. కర్మకాండను అంగీకరి స్తే వచ్చే దార్శనిక ఫలితాలు ఎభా వృంటాచూ ఇంకరుకు (గదాంచినాడు. అంతేగాక, భావవాదానికి ఏ విధమైన ఆస్కారంచేబందా. చేసిస మీ్‌మాంసకుల వాదాల్లోని అంతరార్థాన్ని (గవాంచినాడు. నూథాషంవో. రెండు దార్శనిక దృక్పథాలను ఖండించడావికి ఆత్చతను చూపాడు. అవ: 1. మీమాఎసకుల కర్యవాద;. 2. సాంఖ్యుల కృతీ (ఫధానదానం. అతని దర్శను విలబడాలంపే వాటిని తప్పనిసరిగా ఖండించి తీరవలపిస అవసవ౦ శంకరునికి ఎంతో ఉన్నది. అదై్యైళఈ దర్శసంలో (హ్మ్‌ సత్యం. అది కుద్ధ వైళవ్య స్వరూపం. దిహ్మా తప్ప మరొకటి ఏరీ సత్యం కొదు. అందువలన ద్వింద్వడుంతా (భ్రాంతి కర్మను ఆచరించాలంటే ,భరీరం, మనస్సు, పంచం మొదలయినవన్నీ ఎంతో అవసరం. కర్మ ద్వంద్వ భావాన్ని స్తుంది. ద్వంద్వ ధావంతో ఉండేది (్రైశీడీ శుద్ధ జ్ఞానావగాహనకు వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది. అందుక ఏ రూపంలో ఉన్నా దాన్ని నిరాకరిస్తూ, ₹ఇంకలుడు జ్జానం మీదనే తవ దృాషిని కేర్యద్రీకరించినాడు. జ్ఞానంవలన మోక్షం వస్తుందనీ, కర్మ మోక్షారికి ఆటంకంగా ఉంటుందనే వాదావ్ని కొంతమంది అంగీకరించినా. వాడు ఈ విషయాన్ని తీలంగా రీబవేచైడు. శంకరుని దృష్టిలో జైనం మోక్ష స్వరూవ

మయితే. ఇతరువు చ్చుషెనో వాసం మోన్లగొధనం మ్యాతమే.

లు జా

అయితే, ఈ జ్ఞానాన్ని గురించి ఏ విధంగా. భావించినారు? అది కార్మిక జ్ఞానం కొదు. (సరిధకం ఒకవ్య క్త్‌ చేసిస వాదాలను, అంతకన్నా ఎక్కుప (ప్రతిభకల దురౌక వ్యక్తి తన (పతికతో ఆ వాడాలను ఏ విధంగా ఖండిస్తాడో, అదే విధంగా మకొకవ్య క్తి ఇతని వాదాలను ఖండించపచ్చు. ఈ అండనను మరొకరు విరాకరంచ

112 భారతీయ ఈత్వశాన్హం వచ్చు. ఈ వాదోప వాదదుంతా అంకులేకుండా ఉ&-టుఐడి కమక, తార్కిక వాదాల వల్ల శుద్ధ జ్ఞానాన్ని తెబనుకోలేమవి న్యూక భాష్యంలో భంకడుడు' చెప్పినాడు. ఐతే తర్కం యొక్క ఉపదోగాన్ని శంకరుడు పూర్తగా వికాకరించలేదు. [కుతి జ్లానావికి విడేయంగా ఉంటూ, కుతి జ్ఞానాన్ని అనుసరిస్తే డాని (పయోజవం దావిక డ్‌ంటుండన్నాడు.. అయితే, ఈ దృక్నోఠంలో కొంత డ్రేమూదం లేకపోలేదు. డేవి ఆరారంకో తక్కజానానికి నసతంతమెన (ప్రమాణాన్ని విరాకరిసామో, అడే ఆధారం

జా యూ యూ అట

కి జ్ఞాన (ప్రమాణాన్ని నిరాకకించడావికి కూడా తోడ్పుములుంది.. ఒకే (కుతి (వమాడాన్ని ఆధారం చేసుకొవి అనేకమంది వేదాంతులు, రకరకాల ని వేదాంత దర్శనాలను విపపింప చేసినారు. ఆరాంటప్యుడు. తార్కిపలు ఒకరినొకరు అండించు కొన్నట్లుగా 'వేదాండులు కూడా ఒకరనొకరు ఖండించుకోలేడా ? అంశేగాక. పాదూన్నెమైన జ్ఞావ (నాణాలను అంగీకరించవంసివ ఫ్రే ఇరీరం, భౌతిక ప్రపంచాల పత్యామ్ని అంగీకరించే (పమాదదున్నది. అందుకే ఒక కోట గల్రి అందులో తప సిద్ధాంతాన్ని భ్యదంగా. పదిలపరచడావికై. కచూణ శాస్త్రాన్న. అంటే ఇంద్రియ జ్ఞానాన్ని. తర్కాన్ని. చిదరకు (శ్రుతి ్యపమాడావ్ని (వేవావ్న్న) కూడా శంకరుడు వఏరాకరించవలపి వచ్చింది.

న్మూత భాష్యంలోవి ఉపోద్దాతంలో అధ్యాసాధికకణంలో ఈ విరాకకణ ఈ విధంగా జరిగించి:

“ఆత్మలో అనాత్మను, అనాత్య్మలో ఆత్మమ చూడటమే అధ్వాన. అడే అవిద్య. అది అనాది, జగద్వ్యాపారం. తకశమ రేదాబ. వైదిక కర్మాచరణ, వమజానం, విధి విషిద జౌావాలోవి లేవా. నానాత రిన్నకాాంలబు కలబగడమూ.

వనీతా ౨ ఇ ౯ ఖు వా ఇమ అవ్నింటికీ అవడ్యే మూఐం. అయికే, ఇర్యడియ జ్ఞానం, అనుమానం, కద్ది జ్ఞానం మొదలయిపవవ్నీ ఎలా అవిద్యమ్‌ీద ఆధారపడి ఉండగంవుః డ్లాత చేవిదే ప్రమాణ శాష్త్రం ఉండడు కాబట్టి, శరీరాన్ని, ఇం్యకియాన్నై ఆత్మగా (జ్లాతన్రా. భావిస్తాం. ఇంగద్రియాబు మొదలయిపవి లేకుండా పఫత్యక్షాది జానముండదు. ఒక ఆరారం లేకుండా ఇందియాలు. పవిచేయరేపు.. భరీరంలో. ఆస్మ్‌ము ఆదాన చేయకుండా శరీరం పవిచేసుందవి ఎవ్వరూ భావించరు. ఇడంకా లేనప్పుడు, వీటితో నందంధు లేనపుడు అత్మ తవ న్వస్వరూపంలో జ్ఞాతిగా ఉండదు. జ్ఞాత లేనప్పుడు (ప్రమాణ సాధనాలు పవిచేయలేపు. కనుక, (పైత్కక్షైది పమాడాలకు, వేదావికీ అవిద్యే ఆలం బవగా ఉంటుంది.ోకి

డ్ఞానంమీడ ఉండే అభిమానం కొద్ది కర్మను ఇంకరుకు ఖఎడించినాడు. కావి ఆయన అభిమానించిన జానం అలౌకికమెనది. కనుక ఆళలెకికమెన జానావ్ని కూడా ఖండించినాడు. అయితే షరి. విర్తక్ష్యంతో కూడ్‌న పవ. కనుకనే విశ్రానశాసాాల పురోగమనాన్ని. విరోదిస్తూ, భోవెదాదం. శిఖరాగ్రాన్ని. చేవగలిగంది శంకయువి తర్వాత వచ్చిన అతవి అనుయాయులగు శ్రీ హర్షుడు, చిచ్చుకాచార్యుడు మొదలై వ

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 113' వారు ఫటిషమైన భారతీయ తర్కంతో. దీన్ని సమర్శిస్తూ లౌకిక జ్ఞానానికి సుసంగ త్వం లేచి చెబుతూ అద్వైతాన్ని సమర్డించినారు.

ఉనని షద్దార్శనికులకు నిజమైన వారనసులవలెే అవ్వైత వేదాంతులు కూడా తౌకికజానాన్ని ఏరాకరిసూ, స్వప్నంమీద, (భాంతిజన్య జ్ఞానంమీద ఆధారపడి జా న! వాదించినాము. నహ మైన మన చైతన్యాన్ని (క్రమంగా కారిస్యంచేస్తూ న్వపష్నంతోకి పోయి. అందులోనుండి సుషి ప్తిలోసికీ పోయినట్లయితే ఆత్మదర్శనం కలుగురుందని చెప్పిన అతి (ప్రాలీనమైన ఉనేనిషత్తుల దర్శనాన్ని గౌడపాదాచాప్పడు, భంకరావార్చుడు అతి విపులంగా వివరించినారు. యౌజ్జ వబ్క్య్యాడు, అజారళ్యల పు, సగక్యూమారుడు మొదలై సవాప ఈ అుకాన్ని పెద్ద చర్చ లేకుండానే ఆమోదించారు. ఉపనిషత్తు లకు భాష్వంటాస్తూ ఈ భావాలను తాత్వికంగా సమరించటానిక్‌ భంకరుడు యత్నిం చాడు. వాని వ న్వప్నాలో చూచేవాటికి స్వాస్నికుడే కర్త అనే విషయాన్ని ఉపనిషర్తుల లొ వాతి అలీ నుంచి శగహించి _- గౌడపాదుడు భావవాదానిక్‌ బలమైన సిద్దా పునాదులసు వేసినాడు. స్వాప్నికుడు కలలో చూచేది కేవలం మానసికమైనదేసం, లేదా అంత ర్ల తంగా ఉన్నదేనవి, స్వాప్నికావస్థకు, జాాగదావస్థకు మధ్య తేడా లేదని చెప్పి నాడు. మరోరకంగా చెబితే, జ్యాగదావస్థను కూడా ఒక రకమైన స్వాప్నికావస్థగా అర్థం చేసుకోవాలనీ, స్వన్నంలోని వస్తువులు ఊహాజన్యాదే కౌబట్టి, జాగ దవిస్థతోవి వస్తువులు కూడా అటువంటివే నన్నాడు. ఇం్టదియ-(భాంతి జన్యమగు వాటవి దృషాంతాబుగా.. తీసుకొని పె విషయాన్ని గౌడపాదుడు ధృవపరచినాడు. జా్యగదవ స్రవో అనుభవంలో ఉండే పదార్థాఎ కూడా (భాంతిజన్యాలని చూపడాన్ని] ఇదంతా చెప్పవలసి వచ్చింది. ఇదే తాత్త్విక విషయాన్ని నిరూపించడానిత్తై ఇటు పంటి వాదాన్నే వారికి ముందే మహాయాన గౌగ్జులు (పతిపాదించినారు. గౌడపాదుది (వతిపాదించిన సిద్ధాంతావికీ, మహాదూన బౌర్భలు ఫతిపాదించిన సిద్దాంతానికీ మధ్య ఉన్న సామ్మాలనుబట్టి దాస్‌గు పే మొదలై నవారు గౌడపాదమని బౌె్యాడని పించి నారు. బౌద్ధమత కాఖలంటె శంకరునికి 'ద్వేషమున్నప్పటికినీ ఏ వాదాన్ని ఆధారం చేనుకొవి భౌతిక (గపంచాన్ని బొచ్ధులు నిరాకరించినారో, అదే వాదాన్ని ఆధార చేనుకొని శంకరుడు. జగన్మిధ్యావాదాన్ని స్టాపించినాడని 'షెర్‌ బద్స్కీం అధి్యిప్రాయం. గౌడపాదుడు. రూపొందించిన అదవ్వ్వైతవేవాంతాన్ని “అజారవాదు' అంటారు .కుద్ధా త్మే సత్యం కనుక, అనుభవ వేద్య మైన ఫ్రపంచాకి ఉనికి లేదన్నాను . అందువలన టైపంచావ్ని (బ్రహ్మ సృష్టించినా డనుకోపడంలో లర్జం లేచు. ఈ విషయాన్ని సమర్తించడాని3ై కార్యకారణ వాదాన్నకూడా గొౌడపాదుడు నిరొకరించి నాడు. అందుకే, జరిగే మార్చంతా విత్యం కాదన్నాడు నగి దేశంరో పార్‌ మినిడెస్‌ జీనో చెప్పిన భావాలవంటిడే. ఇవి. సృజనాత్మకమైన విజ్ఞానశాస్త్రం అభివృద్ది!

[14 భారతీయ తత్వళాన్రం -ఈ భావాలు (ప్రమాదకరంగా తయారై నాయి. లన సిద్ధాంతాన్ని స్థ్టాపించడాని క్రై పర న్పరం విరుద్ధంగా ఉన్న చెండు రకాల్రైన కార్యకారణ వాదాలను “పేర్కొని, ఓకటి మరొకదాన్ని ఖండీ స్తుంది కబట్టి. 60డూ వనిరాకరింపదడతాయి కౌబట్టి, తాను, "చెప్పిన “అజాఠలవాదం' నిరూప్‌త మైనదన్నాడు.

“కొందరు. తొర్కికులు "భూతం పుటిందన్నారు మరికొందరు అభూతం' పుట్టిందన్నారు. అందువలన పరస్పరం కలపొంచుకొన్నారు. యధార్థ ౦గా చెబితే భూతం పుట్రదేదు. అభూతం పృట్రలేదు, వీరిద్దరూ పోట్లాడుకుంటున్నందువలన ఏడీ పుబ్దలేదని తెలు స్తున్నది. లందువలన అజాతవాదాన్ని అంగీకరిద్దాం.”

ఈ వాదంలోనుంచి సచ్చిన విపరీత మైన ఉపసిద్ధాంకాలతో పోల్చిచూ ప్లే ఈ దాదం నమ్మశక్యంగాకుండా ఉన్నది. ఛంఠరుడు రూడా ఈ వాదాన్నే కొంతపరకు అభివృద్ధి చేసి దీన్నే అనుసరించినాడు. ఇతని వాదాన్ని వివర్తవాద నుంటాగు. అజాత వాదం లాగానే ఏిపర్తదాదం కూడా మార్పుసు, కార్యకారణళ్వాన్ని నిరాకతి స్తుంది. ఒకదానితో మళొకట్‌ పోటీ సదుతున్నట్లుగా ర0డు రకాల్రైన కార్యకొరణ వాదాలు ఉన్నాయి. అవి :

1. ఆరంభవాదం లేదా అసత్కార్యవాదం: న్యాయవై శేషికులు దీన్ని ఆంగీక రిచినారు. ఈ వాదం దృష్ట్యా కారణంలో కార్యం లేదు. కార్యం సూతనంగా ఉదృ విస్తుంది. ఉదాహరణకు పాలల్లో పెకుగుచేదు; అది ఒక నూతన పడార్థం.

2. పరిణామవాదం లేదా సత్కార్యవాదం : సొంఖ్యులు దీన్ని అంగీకతిస్తారు. ఈ వాదం దృష్ట్యా కారణంలో కార్యముంటుంది. 'దేళశకాలానుగుణంగా అది పరి జాము చెందుతుంది. సూక్ష్మదశలో ఉన్నది స్టూలదశకు వస్తుఎది. ఈ విధంగా

పై ఇరుప్పురు ఒకరి వాదాన్ని నకొకరిపె (సయోగి స్తే, ఈ రంకు వాదాలకు భిన్నంగా శంకరుడు తన వాదాన్ని రూపొందించినాడు. అఎదుకే కౌర్యం నూతనంగా ఉంటు )దనీ, మరొకదృష్ష్ణ్యా అవి నూతనంకాదనీ చెప్పినాడు. మరోరకంగా చెబితే, కార్యకొరణవాదంలో అఎతిర్ష తంగా విరుద్ధమనే జాడ్యమున్నది కాబట్టి అది (కాంతి పంటిదన్నాడు, శంకరుని వివ ర్హవాదంలతోని సొరాంశం : కారణం మా్యతమే సత్యం, కార్యంగా భాసించేది అంతా అసత్యం. ఇబునంటి కార్యకారణ సంబంధం అద్వైత 'పేదాంతానికి ఏ విధంగా ఆవళ్యకమైనది న్పష్టంగా తెబు స్తున్నది, బ్రహ్మ మా్యళమే సత్యం కౌబట్లి, త్యదూపమైన జగత్తు అంతా మిధ్యగానే ఉంటుంది.

అద్వైతాన్ని పూయాచాదమని ఎందుకన్నారో చూద్దాం. అద్వైతులు మిధ్యగా భావించే ఈ జగత్తు మునకు నిత్యం అనుభవంలోకి వచ్చేది. శంకరునికి అతని అనుయాయిలకు దింని నిరాకరించవలసిస అవసరమున్నది. ఈ నమస్యను పరిష్క_ రించడానితై అద్వైతులు (వయత్నించినారు. ఒకచోట తాడు ఉన్నప్పటికినీ, అవిద్యా కౌరణంగా అడి పాముగా కనిపిస్తుంది. ఈ అవిద్య రెండు రకాయిగా పని చేసుంది. 1. ఉన్నదాన్ని కనిపంచకుండా చేసుంది; 2. లేనిదాన్ని కఏపించే

అతో అనీ

చేవ్యీపసాచ్‌ ఛటోపాధ్యాయ 115 టట్టు చేసుంది. తాడును పాముగా కనిపించేటట్లు చేసేదే అవిద్య. కాంతిజన్య

• మైస్‌ వన్తుపు రూపం ఎటువంటిది? అది “సత్‌” కొడు. ఎందుకం పే్రాంతి తొల॥ పోయినప్పుడు అక్కడ పాము ఉండదు. దాన్ని శుగ్ధ 'అసత్‌' అసెడాన్నికి వీలులేదు. పంధ్యాప్పురుడు, గగన కుసుమం ఇటువంటివి కద్ధ అసత్‌ రూపాలు, ఇవి ఎవ్వుడూ కంటిక్‌ కన్పిపంచసు, అది సత్‌, అసడ్‌ కౌనందువలన అది అనిర్వచనీయ మవుతుంది. అందుకే అవ్వ్వైతులు చెప్పిన (ధ్రాంతి జ్ఞానాన్ని 'అనిర్వచనీయథ్యాతి' అన్నారు. ఈ (క్రాంతి జ్ఞానాన్ని ఆధారిం చేసుకొని పపంచ్చు ఉనికిని వివరించినాటు. అవిద్యా వ్యామోపొరులై తాకులో పామును ఏ విధంగా చూస్తారో, అదేవిధంగా మాయామోహితులై బహ్మాలో పపంచాన్ని చూస్తాం. కౌని, అవిద్య ఒళ విధంగా (దిహ్మా విజస్వదాపాన్ని కష్సి పచ్చి దావితో 1వాంచిపూరితమైన. (స్రపంచం ఆరోపితిమైనట్లు కనిపించేటట్లు చేస్తుంది. మోయాజస్యమైన ఈ (ప్రపంచం, తాడులో చూచిన పామువంటిది. అవిర్వచనీయంగా అసత్యమైనది. (బహ్మాస్వరూపాన్నిి టగహించడంతో మోళ్షం సిద్ది స్తుంది. కౌని, రాదములో పామును చూచేదానికి, తాడురలో తామును చూచేదానికి తేడా లేదా అని పళశ్నించవచ్చును. తాడుతో తాడును చూచినప్పుడు, తాడులో పామును చూడటమనేది అసత్యమవుతుంది. అందువలన రెండో దాన్ని సల్యమనీ అంగీకరించి నప్పుడే, మొదటిదాన్ని అసత్యమని చెప్పి, దాన్ని నిరాకరంచవచ్చు. రెండోదాన్ని నత్యమని అంగీకరిస్తే భావవామబు తమ తీర్పును, అం పే___.జగన్యిర్యావాదాన్ని వదలుకోవఠసి ఉంటుంది. ఇదే యుక్తిని ఆధారం చేసుకొని న్యాయ-__వై శేషకులు భావవాదంపై దండె త్తినారు. ఇటువంటి దాడులనుండి బయటపడడావి 3, అసత్తు లోనేగాక, అవిద్యలో కూడా తారతమ్యాలుంటాయనే కల్పనను అద్వైతులు చేసె నారు. తాడురో చూచిన పాము, (దిహ్మళో ఆరోపితమైన జగత్తు రెండూ మిధ్యే కావచ్చు. ఐనప్పటికీ, ఈ రెంటిలో కొంత శేడో ఉన్నదన్నారు. తాడులో పామును చూచిన (భాంతి తక్కువ కొలముంటుంది. కౌని (టఉహ్మాలో ఆరోపితమైన జగత్తు మిధ్య అనేభావం మోక్షాన్ని పొందిందాకా ఉంటుంది. అదై్యైత పారిభాషిక పదజాలంతో రజ్జు సర్ప (భాంతివి “పాతి భాసిక నత్త” అవీ, తాడురో తాడును చూడడాన్ని “వ్యవహారిక నత్తొ అనీ__అన్నారు. మేదటిదావికి పారమార్థికమైన స్త రేకపోగా జగద్వ్యాపారావికి కూడా పనికిరాదు. వ్యావహారిక సత్తకు పారచూర్థిక సత్త అంతటి విలువ లేకపోయినా అది జగద్వ్యాపారానికి దోహదం చేయటం పలన దానికి కొంత సార్దకత ఉన్నది పారమారిక సత దృష్మ్యా రెండూ విరర్థకాలే కొబట్టి తాడులో తాడుని చూడటమనే దానికి లదికమైప్‌ స త్త ఏమీలేదని అవైైతులు చెప్పినారు. అసత్తు, అసత్యంలో తరతమ భేదాలున్నవేగాని సత్యం, సత్తతో తరతమ భేదాలు లేవు. ఎందుకంటే (బహ్మ్‌ తప్ప మరొకటి లేదు కొబట్లి, (ప్రపంచమంతా మిధ్యగాను, అసక్తుగానూ ఉంటుంది. అవిద్యలో కూడా తరతమ

116 భారతీయ తత్వశాస్త్రం "భేదాన్ని అద్వైతులు (ప్రపేళ పెట్టినారు. తాడుతో. పామున్నట్లు క౧ిపింపచే సే అవిద్యను “తులా అవిద్య” అన్నారు. (టహ్మలో పపంచం ఆలోపితమై ఉన్నట్లు చూపే అవిద్యను “మూలా అవిద్య” అన్నారు. మూలా అవిద్యతో భాగంలురా అవిద్య

ఈ న్యవహాంక సత్తా దృక్పధాన్ని కనుక అంగీకరించిన ట్రయితే. వారి దర్శ సంతోని అసంగతాలను అవ్న్వైతులు సులభంగా వివరించగలరు. (భ్రాంతిజన్యమని చెబుళూ నిరాకరించబడిన సృజనాత్మకమైన శాస్త్రాల జ్ఞానాన్ని సహజమైన వివేక జ్లానాని-లాలిరిగి వ్యావహాంక దృక్పధంతో అ)గీకరించారు. పారమార్థి సత్తకు భిన్నంగా వ్యావహారిక స్తు అంగికరించటమనేది భావవాదంతోని ఐబలపాపతిను వోంగచాటుగా కప్పిపుచ్చినట్రవుకుంది. అంపె, ఆచరణానికి థిన్నంగా ఉన్న సిద్ధా శాన్ని అంగికరించడమే నన్నెమాట. ఎందుకం'ే, భానవాడం దృష్మా మన వ్యాప హారిక జగత్తులోని ప్రతిదీ సిఎద్యార్లంగా ఉంటుంది. కేవలం జ్ఞానవాదాన్ని స్థాపించ డానిస్వై భంకరుడు కర్మ వాదాన్ని సిరాకరించవలసి వచ్చింది. ఎంతగొప్ప భావవాది ఐనస్పటికినీ అతనుకూడా మాసవుడేకనుక తన జగన్మిధ్యావాదాన్నిిప్రవో ధించడాసికి ఈ జగ త్తులోనే నివసించి, గీన్నే ఆశ్రయించవలసి వచ్చింది. అంటే సిద్ధాంతనరంగా ౨రాకంలన్‌న (ప్రపంచాన్ని ఆచరణ పూర్వకంగా అంగీకరింసవలసి వచ్చింది. ఐరోపా చర్శనాల్లో కూడా భావవాదులు ఇదే బలహీనతను కలిగి ఉండేవాడు. వారి పరిస్థితిని గురించి లెనిన్‌ ఈ విధంగా చెప్పినాడుః్‌ “బ్రావవాదంలోని బ్రధాన దోషం ఇదేః (ప్రపంచంయొక్క- సత్యాన్ని గురించి, అసత్యాన్ని. గురించి, అది వస్తుగ తమా? లేక వ్యక్తిగతమా? అని వళ్నించి సిద్ధాంత దృష్యామా్య్రమే దానికీ సమాధానం చెప్పడం జరిగింది. మానపుల ఆచరణ అంతా జాన మేమాంసరు ఆధారంగా ఉండాలని ప్యూయర్‌బాక్‌ చెప్పినాడు. భావ వాదులు కూడా *నేను' _. "నీవు అనేవాటి సత్యాన్ని గు ర్తిస్తారవి ఆతను చెప్పే నాడు. ఐతే, ఈ దృకృకాన్ని భావవాదములు వ్యవహార జీవితంలో అంగీకరించినా రే గాని, తాత్త్వికయోచనకు కొదు. ఏ కాత్వికాలోచన నిజ జీఏతానికి విరుద్ధంగా ఉంటుందో, మరణాన్ని, శరీరాన్నుండి వేరైన ఆత్మను, (ప్రమాణంగా తీసుకు౦ టుందో. అటువంటి తాత్త్వికాలోచన సత్యం దృష్ట్యా చచ్చినడానితోనూ, అవిద్ధం తోనూ సమమన్నాడు. మేం చూడటం (ప్రారంభింసీకముందే మనం క్వాసిస్తాం. గాలి, ఆహారం, నీరు లేకుండా మనం జీవించలేంొ - బౌద్ద థొవవాదులు కూడా ఇటువంటి కష్టాలనే ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది. హరు కూడా అదై నరులు పఏప్పిన నమాధానా న్నే చెప్పినారు. ఐతే, భాష మార్చు: సాంకేతిక పదజాలంతో సూర్పు ఉన్నది. వ్యావహారిక సత్తకు బదులు *“సనంవృతి పత్య' అని బౌద్ధులు వ్యవహఎంచినారు. ఇటువంటి మార్పులను భావవాదులు

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపార్ళాయ 1 ఎందుకు చేయవలసి వచ్చిందీ కుమారుడు ఇదీపరకే వివరించినాడదు. ఇదంతా “దగా, మోసం, పితలాటం'.._. అన్నాడు. ఏది సవ్యమో అవి నకం ఏసి సక్యం కౌదో అది నఠ్యొం కాదు నిష్కుపటంగా దీన్ని అఎగీకరించపుండా, అసంబడ్ధమైన పదజాలాన్ని భాసవాదమలు నృజించి రెండు చకాలైన సత్యాల ఉన్నవన్నారు. ఒకటి యధార్థమైనది; స₹ండోవి కాంతి జసనృమైనది. వ్యావహారిక చృష్ష్యా సత్యమైనది యతథార్థంగా సత్యం కాసపుడు దాన్ని సత్భమని పిలిచే ఉద్దేశంలో కపటత్వం కాక మరేముంటుంది ?

భావవాదులరు ఉన్న యిబ్బంది అంతా యిదే. ద్యాపహాంవి జగత్తును పూల్చ్తిగా అంగీకరించనూ శేరు, దాన్ని విరావరించనూ లేరు.

21. భావవాదం = భౌతికవాదం ఎంగెల్స్‌ చెప్పినాడు: కై “పాసవ్వని ఉనికికి, అతని ఆలోచనకు మధ్య గల సంబంధాన్ని గురించి చెస్పడ మే తత్వశాస్త్రం ముఖ్యసమస్య. అతి్యప్రాచీసమైన రోజుల్లో న్వప్నంలో తాను చూజే విషయాల వలన భయ్థభ్రాంతుడై న సూనపుడు తన ఆతోచస, ఇం్యదియాల వలన లభించే జ్రానం శారీరకమైన చర్యల ఫవితం కౌదనీ, ఆఏ ₹రీరానికి భిన్నంగా ఉండే ఆత్మకు స ర్రిస్తాయనీ "భావించినాడు. మానప శరీర నిర్మాణాన్ని గురించి. అది పనిచేసే విధానేన్నో గురించి ఏమీతెలియని రోజుల్లో అలా భాఏంచడం జరిగింది. ఆత్మ శరీరంలో నివసిస్తుందనీ, మరణానంతరం శరీరాన్ని వదలి వేస్తుందనీ భావిం చారు. అప్పటినుంచీ ఆత్మకు- శరీరానికి గల సంబంధాన్ని చర్చించి మానవులు ఆలోచించడం మొదలు పెట్టినారు. ఈ సంబంధాన్ని చర్చించి, దానికి సమాధానం చెప్పిన దార్శనికులు రెండు వర్గాలుగా. చీలిపోయాప. | '్రకృతిపై అత్మ ఆధి క్యాన్ని అంగికరించిన వారు. పీరిని భావవాచులు అన్నారు. (2) ఆత్మను నిరాక రించి (పకృతి ఆధిక్యతను గు ర్మించినవారు అనేకమైన భౌతికవాదులుగా చీలిపోయారు. ఐతోపా దర్శనంలో (పకృతి పై ఆత్మ ఆధిక్యాన్ని అంగీకరించిన _వధమ తాత్త్వికుడు సేటో .3 భౌతికవాదానికి విరుద్ధంగా ఆయన“ భాపసిద్దా ౦శాన్ని” రూపొం దించినాడు. “సోఫిస్ట్‌ "అనే (గంథంతో ఈ విధంగా (గ్రాసినాడు: “ఎందుకు.-స త్తాను గురించిన వివాదం దేవతలు- రాక్షసుల మధ్య యుద్దం వంటిది. రాత్షసులు భౌతిక వాదులు, దేవతలు భావవాదులు. 'పేటో కూడా భావహిడే. మన (ప్రాచీన భావవాదులు కూడా ఇదే భావాన్ని వ్య క్తం చేస్‌నారు. వారు కూడా, భౌతిక దర్శనానికి వ్యతిరే కంగా, వారి దర్శనాన్ని అభివృద్ది చేసినారు. వారి ధాపవాదం ద్లైవళాస్త్ర మయి తే. భౌతికవాదాన్న్ని అసుర విద్యగా భాఎంచినారు. దీన్ని స్పష్టంగా తెరిపే కథ ఒకటి ఛాందోగ్యఉపనిషళత్తుతోి పున్నది. దేవత లకుఎ రాక్షసులకు (ప్రకినిరిఐన ఇంస్యదుడు, విరోచనుడు శ్రజాపతిని సమీపించి ఆత్మజ్ఞానాన్ని గురించి చెప్పమని 'పారేయ పడ్‌నారు.. అప్పుడు (వజాపతి న్వచ్చమైన నీటిలో వారి (పతిబింజాలను చూచుకోమని సలహా ఇస్తాడు. (ప్రజాపతి యిచ్చిన సలహాపకారం వారిరువురు వారి 1పతివింబాలను చూచుకొన్నప్పుడు నఖ?ఖ పర్యంతం వారికి తమ స్వంత దూపం కనిపించింది. అత్మ జ్ఞాసమంటే, ఇరీరాన్ని గురించి. తెలుసుకోవడమనే భావంతో విరోచనుడు సంత్చ ప్తిచెంది వెళ్ళి

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 119 పోయినాడు. అందుకే దీన్ని అసుక విద్య అన్నారు ఇం్యదుడు దానికో సంతృషప్వి పడక మళ్ళీ (ప్రజాపతి వద్దకు వస్తాడు. అందుకే. దాన్ని “దేవ విద్య” అన్నారు. అనుడులకు అవిద్యను, అంధకారాన్ని (ప్రజాపతి ఇచ్చిసట్ల శతపధ (వాహ్మణంతో ఉన్నది. దేవతల గుఏవగు బృహస్పతి అసుకులను మోసగించడాని క్లై రాక్షస గురు వైన కుకుడుగా మారి అనత్యమైన త త్వాన్ని చారికి చెప్పినట్లు మైతే ఉన నిషత్తుతో ఉన్నది.

ఇదంతా ఒక కటుకథ కొవచ్చు. కాని ఇక్కడ ముఖ్యంగా గమనించవలసిస విషయం ఒకటీ వున్నది ఉదాహరణకు, చార్వాక లోకాయక దర్శనమం'టే (పల్లా భయాన్ని కరిగించడాని తై విష్ణుప్పరాణరో శః కథలను బాగా వినిమాగించుకొ న్నది. అతాంటప్పుదు. ఉపనిషత్తులు ఎంత (పాచీనమైనవో, భౌళికవాదం కూడా అంతే ఇపాచీనమైసదని అంగీకరించపలసి వుంటుంది. ఎది ఎవాఉన్నా, ఉపనిషత్తుల్లో పున్న భౌతిక వాదాన్ని ఆ రోజుల్లో వున్న భావవాదులు నికాఠరిఎచారని మసకు తెబుస్తు న్నది. ఉదాహరణకు, పరలోకం లేదనే వాదం కలో పనిషత్తులో 7వున్నది. పంచమహా భూకాలే అన్నింటికీ కారణమనీక శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్తుతో వున్నవి. ఈ సాత్ష్యా ధారాలవ్నింటినీ ఒకచోట (ప్రోగుచే స్తే, (పాచీనమైన భౌతికవాదం ఒకటి వున్నదనీ. అది తర్వాత లోకొయత మతంగా పవ్యివహర3ింపబడిందనీ మనం చెప్పవచ్చు. కార్య కొరణవాదాన్ని ఆ దర్శనంతోవి ముఖ్యమైన వై అఏగా చెప్పవచ్చు. శ్వేశాశ్వతర* ఉపనిషత్తులో చెప్పినట్టుగా (ప్రతిదానికీ “దానిస్వభావమే” కారణమని వీరు చెప్పినారు. రక రకాలైన వస్తువుల్లో నిగూఢంగా వున్న శ్దే స్వభావమని శంకరుడు చెప్పినాడు. ఈ దృక్పథాన్ని వవరిస్తూ కొన్ని పద్యాలు ఆ రోజుర్లోనే (పచారంతో పున్నాయి. అటువంటి పద్యం ఒ5టి అశ్వ ఘోషని]9 రచనల్లో కని పిస్తుంది. “ముల్లును పదునుగా ఎవరు చేశాడ ? మృగాలు, పక్షుబు అంత భిన్నంగా ఎందు కున్నాయి 1? చెలుకుతో తీపి, వేపలో చేదు వట్లావచ్చింది శి ఇవన్నీ వాటి న్వభావంవల్త వచ్చినాయి” మాధవాచాప్యడు 11 మరొక పద్యాన్ని పేర్కొన్నాడు: విప్పు వేడిగా ఉంటుంది, నీచ చల్తగా వుంటాయి, ఉదయపు పిల్ల గాలి హోయిగానూ, (పశాంతంగానూ ఉంటుది. పీటిలో ఇన్ని రకొలు ఎలా ఏర్పడ్డాయి ? వాటి స్వభావం వలనే అవి అల్లా ఏర్పడ్డాయి.” 98 లా తి

120 భారతీయ తత్వళావ్రం ఇవిగాక, మహాభారతంలో ఉన్న నిదర్శనాలను ఆధారంగా శీనుకొవి, “స్వభావవాదాన్ని' “యదృచ్చవాడంతో ' పోలుస్తూ. స్వభావవాదాన్ని గుంంచి హీిరియన్న ఈ విధంగా వివరించినాడు:

“ఈ పంచం అంతా సంకుల స్థితిలో ఉన్నదనీ. ఇందులో ఏ విధమైన మం కనుక ఉన్నట్లయితే అది అకస్మాత్తుగా ఏర్పడిందని యదృచ్చవాదం తెబప్పతుంది. ఐతే, స్వభావవాదం మరొక రకంగా ఉన్నది. దాటి స్వభావంచేత పస్తులు తయారయినట్లుగా స్వభావవాడం చెబుదంది. యదృచ్చవాదం కౌర్య కారణ వాదాన్ని నిరాకరి స్తుంది. స్వభాపవాదం, కార్యకారణ బాదుయొక్కం సార్వ్యతి కలను అంగీకరించటము గాక, వస్తుపుల్లో జరిగే మార్చుంతా ఆ వస్తువునోనే పుండే దానివల్ల నే జరుగుతుందని చెబుతుంది. మనం నిపనించే (ప్రపంచం (కమ చిహితిమెనది కౌదు. కాని, (ప్రపంచానికి అతీతంగా మ్మృాతం ఏదీ ఉండదని స్వభాప వాదం గుర్తిసుంది. అంతేగాక, ఆత్మనుకూడా అది నిరాకరి స్తుంది. ఈ విషయాన్ని గమనించడం చాలా ముఖ్యం. ఈ సందర్భంతో యా సిద్ధాంతాన్ని అమృతాత్మను అంగీకరించిన ఆధ్యాత్య్మవాదంతో పోల్చి చూడాలి. మహా భారతంలోని ఏ అధ్యా యాన్ని ఆధారం చేసుకొని మనం ఈ విషయాలను చెబులున్నామో, ఆ అధ్యా యుళలో *జీపులకు సువణయమొ అంత్యదథ' అని ఉన్నది. అతీతమైన శకులను నిరాకరించడమే ఈ వాదంయొక్క ముఖ్యాశయం దీనికి ఉప సిద్ధాంతంగా కర్మ సిరాకఃరణను స్వభావవాదం అంగికరి స్తుంది. 12

ఇవన్నీ నిక్షిప్తార్థాలుగా స్వభావవాదంలో ఉన్నట్టయితే, దీనికీ లోకాయత దర్శనావికీ ఎక్కువ తేడాలేదు. లొకాయవేత భబ్దానికీ, స్వభావ వాదావికీ కొంత సంబంధమున్నట్లు హిరియన్న] భావించినాడు. ఏది ఎలాఉన్నా, వేడాంతులైన మాధవాచార్యుడు,!* మధుసూదన సరస్వతి 1 మొదలై నవారు స్వభాప వాదాన్ని తోకొయతులకు అంటగటాప. ఏ భౌళిక వాదానికి విరుదంగా ఉపనిషతుతో భావ వాదం అభివృద్ది చెందిందో? లది తర్వాత వచ్చిన లోకాయత మతం కొకేపోయినా అందులోని అంళాం కొన్ని ఉన్నాయి.

లవాంక ఇది ఎవరికీ అభ్యంతరంగా ఉండదు. ఉపనిషత్వుల కొంలంలో ఖొతిక వాదానికీ_.భావ వాదానికి మధ్యఉండే స్పర్థపై అంతగా ఆన కిని చూపని వారే ఎక్కువమంది. ఐనా ఈ స్పర్ణలో ఆస క్పికరంగా ఉండే విషయాలను కొన్నింటిని శనురించి తెయసుకుందాం.

మాధవాచార్యుడు, మధుసూదన సరస్వతి స్వభావవాదాన్ని లోకాయతులకు అంటగట్టటానికి చాలాకాలం (కిందటే, దాన్ని శంకరుడు సాంఖ్యులకు అంటగట్టి నాడు. (ప్రధానం లేక (పకృతి సహజంగా: అనేకమైన మార్చులను చెందడం వలన ఏర్పడిన పరిణామం వలన ఈ (ప్రపంచం పరిణతి చెందింది. ఐతే, ఈ మార్పు ఎలా సాధ్యం? సాంఖ్యుల దృక్పధాన్ని శంకరుడు,16 ఈవిధంగా చెప్పినాడు:

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 121

“గడ్డి, మూలికలు. సన్‌ను మొదలె నవన్నీ మరొక నిమి త్తకొారణంతో శమేయు శ్రీపండా వాటి స్వథావంపలననే ఏవధుగా పాలరూపాన్న బొందుతాయో అదేవిధంగా (య్రధాసంకూడా దానంతట అది 'మహట్త' మొదలైనవాటి రూపాల్లోకి దూరుతుంది... ఏ విధమెన నిమిత కారణంతో (పిమయు లేకుండా అవి పాలుగా

ఎలా మారువాయని (ప్రన్నీస్తే--.తటువంటి కారణాన్ని దేన్నీ మనం చూడం. శాబిటి..అవి ఆ విధుగాన మారువాయన సమారాన మిస్తారు. మనం అటువంటి కారణాన్ని కనుక చూచివట్లయితే,. దొన్ని గడ్డి మొదలగు వాటితో అన్వయించి పాలను అధికంగా పొందపబచ్చు. కౌని అటుపంటిదేనీ జరగడం మసం చూడలేదు. కనుక గడ్డీ మొదవై నవస్ని సహజమైన మాట్బ్పవలననే పాలదాపాన్ని ధరిస్తున్నాయి. దీన్నిబటి (పధాసంకూడా అడేఏథధంగా పూరురుందని ఊహించవచ్చు.

"ఈ విషయాన్ని ఖండించడానివై శంకరుడు ఇలా వాదించాడు:

“సాంఖ్యులు చెప్పపి పద్ధతిన నే గడ్డకసుక పాలుగా మాసట్లయితే, ధానం కూడా తిన స్పథాపం పిలననే “మహదబాంకారాదుల్లోడి' మాడువుందని చెప్పవచ్చు. కాని ఒక నిమిల్స కారణాన్ని మసం చూస్తుండటం వలన సాంఖ్యుల వాదాన్ని మేము అంగీకరించం. ఎందుకంటే గోపుఎగాని. గేవెబకాని లేదా ఆడజంతుపుఎాని గరం చేసినప్పుడే లవి పాంవ్వుడాన్ని మగం చూన్తు న్నాం. అంతేగాని. ఏ జంతుపుపడితే. ఆ జంతువు గడ్డి తిన్నపుడు, ఎద్దు తన్నపుడు గడ్డి పాముగా మావదు. ఈ నూర్పుకు (ప్రత్యేకమైన కొరణం గనుక లేకపోయి సటియితే, అప్ప తినరపోయినా కూడా గశి పాలుగా మారాలి. అంతేగాక, మనకు కోపిలసినర్న పాలను సమ్బద్దిగా మను డిత్పత్సి చేసుకోరేమ? సీవు చేసే దాదన విమిత్త కౌరణం లేదనే వాదాన్నిరూడా నిదాపించను. ఎందుకంటే, కొన్ని కొర్యాలు మూనప ప్రయత్నంవలన సొధ్యమపుతాయి కొన్ని కొపు కొని వీట్‌కి దైవసహాయం ఉంటుది. అప్పుడు అఎ లభ్యమవువాయి ఐతే, యగార్థ 'మేమిటుకపే, తమ లఅథీనంతోవున్న (వథియఎద్య్యారా మానవుకుకూడా కొన్నింటిని సొధించగలుగు కాడు. గోవును సరిగ్గా పోషిస్తే, పాలు సమృద్ధిగా ఉవృన్నమై మనకు అధికంగా లభిస్తాయి. ఈ కారణా ఎపల్ల “సాంఖ్యుల (ప్రధానం' అయత్నంగా మార్చు చెందు చుందనే వాదాన్ని మేషము ఆఅంగీకరించో మంటాడు శంకరుడు.

ఈ న్వభావవాద ఖ)డనరోవి బలహీనత నుస్సషం. యధార్థమైన ఒక (ప్రశ్నను ఇక్కడ పర[లంచారి. (ప్రకృతిలోని పదారాలోపున్న కాంణొన్ని గాక వీటి! లరికంనా. మరొకటి. ఉంటుంద? చప్సపిలసీన అవసరమేమిటి ? ఆడవారి శరీర అవయవ నిర్మాణం అటువంటి దాహ్యకొరణాన్ని దేన్నీ నిరూ పించదు. స్వభావ వాదం దృష్ట్యా గడ్డినుంచి పాలవస్తే, ఇక్కడ గడ్డి మతమే కారణమని అర్జం చేసుకోకుండా, గోవు గడ్డిని తినడం మొదలు అందులో వుండే (వతి రసాయఎక చర్యను దృష్టితో ఉంచుకోవాం. గోవును బాగా పోషంచడం

లల భారతీయ తళ్వళాస్త్రం వలన పాలు అధికంగా ఇస్తుందనే వాడంద్వారా (ప్రకృచేతర కారణ నున్నదవా కూడా నిరూపంచతేం. అంతేగాక, (పకృతి స్యూశ్రాలసు. తెబునుకొన్నట్లయితే. (ధకృతిని జయించవచ్చనే విషయం అందుతోనే ఉన్నది. అధనిక పరిభాషలో ఇెవికే, అవసరాన్ని గుర్తించడమే స్వెచ్చ. భౌతిక రృక్సడాన్ని విపరిస్తూ, ఎంగెల్స్‌ 1" అన్నాడు: “ఒక దేశాన్ని జయించిన అధిపతి ఆ చేశ వజలను విదే శేయులుగా భావిస్తూ. ఆ దేశానికి దూరంగావుండి ఏ ఏధంగా పరపాలిస్తాడో, మనం శ్రకృతిని ఆలా పరిపాలించం. ఇతర జీవులకంశు (ప్రకృతిని గురంచి ఎక్కువగా తెలునుకోపడంవలన, అలా తేలనుకొన్నందుపలన (కృతిప్రై. ఆధిపత్యాన్ని పొంది, రక్తమూ, మాంసం, మనన్నులతో కూడినున్న దున ప్రకృతిలో. ఒక భాగమని గుర్తిస్తాం” పాలఉత్సతి కి, _పకృతికంతే అతీలమైన ఇక అపసరాన్ని నిదొపించి నప్పుడే స్వభావచాదంలో ఉన్న భౌతికమైన అంతస్పారాన్ని నీరాకంంచినట్ల పుతుంది. అందుకే. ఈ విషయాన్ని గుర్మించిన చొచస్సతి మిశ్ర శంకర భాష్యానిక్‌ వ్యాఖ్యను (వ్రాస్తూ ఈ విధంగా అన్నాడు: గక్షిపాలుగా మారాలంటే, ఆప్ప జీర్ణళ క్షికాక మరొ కటి చేనవసరం. ఐనా, ఇందులోమాడా శ్రానయుతిమన కొరణం కావాలి కౌదిటీం సర్వజ్రురై న భగవంతుడే ౮ కారణమని అతయ్‌ సమర్థింపనాదు... ప్రతి పనిలోమా రైఐనిశం ఉంటుంది కౌబట్టి ఇందులోకూడా అది ఉంటీంచన్నాడు సాంఖ్యదర్శనానికి తిరిగిపద్దాం. ఇదంతా భంకరుడి చెప్పకముందే గౌడ పాదుడు ఈవిధంగా చెప్పినాడు!6;" సాంఖ్యానాం స్వభావనామ కశ్చిత్‌ కొరణం అస్తి” అంఘే, సాంఖ్యదార్శనికుబ భకారం స్వభావనునే ఒక కారణం ఉన్నది. ఐలే- వేదాంళులు ఈ స్వభావ వాదాన్ని సాంఖ్యులకే ఎందుకు లంటగట్టినా రు? అట్టా అంటగట్టికపో తే వారు సాంఖ్యుల దర్శనాన్ని అర్జం చేనుకోలేట. తర్వాతకొలంలో సొంఖ్యులను ద్వంద్యదర్శన కొరుబన్నారు. (ప్రధానం పురుషుడు--ఈ రెండూ శః దర్శనంలోని ముఖ్యాంశాలు. కొని ప్పరుషున్‌ “అ్మపధానుడుగను,.” “ఉదాపినుడు గను” సాంఖ్యులు చ్నితించినారు. మరోరకంగా చెబితే, (పకృతిలోఉన్న స్వభావం వలన [పధానంఠోనుంచి (ప్రపంచం పరిణామం చెందగలము. అందుకే సొంఖ్యులకు స్వభాసదాదంతో ఆవళ్యకంగా అవసరమున్నదని గౌడపాదుడు, శంకరుడు భావించి నారు. న్వభావవాదంలోని ఖొతికాంతస్సారాలను హిరియన్న బహిర్మతిం చేసినారు. గౌడపాదుడు, శంకరుడు చెప్పింది కనుక నిజమయినట్ల యితే, సొంఖ్య దర్శనాన్ని కూడా ఒక విధమైన భౌతిక దర్శసంగా మనం భావించవలసిం దేనా?

22. సాంఖ్యదర్శనం సాంఖ్యదర్శసం అనేకమైన సమస్యలతో కూడిఉన్నది. దాని ళ్దార్థం అనిశ) తంగానూ, దాపి ఆరంభం ఊపోగానాలతోసూ కూడిఉన్నది. సాంఖ్యదర్శన్యప్రవ క్త కపిలుడు... కపిలుని గూర్చి అనేకమైన కథ లుండటంవలస పరిస్టితి అంతా గందరగోళంగా ఉన్నది. ఆను, పంచంఖ, వోధుడు. ససకుడు, సదాసందుడు మొదలై నవారు అతిప్రాచీనమైన సొంఖ్యదర్శని (ప్రవక్తలు. వీని గురంచి మనకి ఏమీ తవయను. కాని, రంజు విషయాలు వూతం స్పషంగా "తె స్తున్నాయి. అవి: 1. సాంఖ్యదర్శసంరతోని భావాఎ చాలా (ప్రాచీన మైనపనీ, వాటిలు భావం చాలా విస్తృతంగా ఉన్నదనీ తెలుస్తున్నది. 2. ఇతిహాస (గంధమైన మహాభారతం. వై ద్య్యగంథమైన చరక సంహిత. ధర్మళాస్త్రమైన మనుస్క్రృతి. జరాణాలు, మొదలై నివాటిల్లో దార్శనిక విషయాల (ప్రస్తొపన జరిగినప్పుడు సొంఖ్యదర్శన భావాలను అతి విస్తారంగా చర్చించడం జరిగింది. ఈ విషయాన్ని గార్చె ధృవపరచినాడు. చోషషితం్యతం” అనే. ఒక (ప్రాచీన సాంఖ్య్యగంధం ఉన్నట్లు తెలుస్తున్నది. అది ఇప్పుడు లభ్యం కాపడం లేదు. మధ్య యుగం లోమా, తర్వాత వచ్చిన భాష్యాలుగాక మనకు శెండే సాంఖ్య (గ్రంథాలు లఅలిసు న్నాయి అవి: 1. సాంఖ్యనౌరికు ఓ. సాంభ్యి స్యూూకాలు. సాంఖ్యకొరికలో /2 కారిక లున్నాయి. ఈశ్వరకృష్ణ దీని రచయిత ఇచను శ్రీశ 8500 సంపత్సరం నాటి వాడని గార్బె భావంచినాడు. సాంఖ్యన్యూతాలను కపలుడు ాసిసెట్లు నిరాధారమైన డి।హమన్నాయి. ఎందుకంయే, ఈ (గంథం శ్రీ శ 1400 కాలంనాటిది. ఐనప్పటి కినీ, సాంఖ్యం అత్మిపాచీినమెసదనీ, సనాతనమైనదనీ!1, మహాభారతం చెబుకుంది. బుద్ధునికి పూర్వమే ఈ దర్శనం ఉన్నదని గారె, హెచ్‌ పి. శాత్తు భావించినారు ౩ ఉపవిషత్తులు కూడా ఈ దర్శనాన్ని ముందుగానే డఉఃహించినాయి. ఐతే. “సాంఖ్య కారిక,” “సాంఖ్యసూ(త్రాలయొ” అసలైన ఈ దర్శన రూపాన్ని ఎంతపరకు కౌపొడి నాయనే సంళశయం కలుగుకుంది. కలీ లేని దావి అసలైన రూపంలో సాంఖ్య సూూశాల్లో అది కనిపంచదనీ, ఉపనిషత్తులకు, 'వేదాంతానికీ * దానికీ మధ్యకల కేడాను స్వల్పమైనట్లుగా వినరంచటానికీ ఇందులో ప్రయత్నం జరిగిందనీ గార్బె థఛాఏంచినాడు. సాఎఖ్యకారకరో ఉన్న సాఎఖ్యదర్శనాన్ని గుంంచి దాసుగు ప్త ఈ విధంగా ఎప్పేనొడు: ”

124 భారతీయ తత్వశాస్త్రం

ఈశ్వర కృష్ణుడు పర్షించిసట్లుగా సాంఖ్య దర్శనాన్ని గురించి “చరక సంహిత” (క్రీ.శ.?8) చెప్పనందువలన, ఈశ్వరకృష్ణు చెప్పన భావాలు తర్వాత పచ్చినట్లుగా థావించాల. సాంఖ్య దర్శనం మారుతూ వచ్చింది....తన భావాలకు. అనుగుణంగా సాంఖ్య దర్శనాన్ని వింధ్యవాసి మార్చివేసినాడని. టిబెబన్‌ ్యగంథాల ఆధారంతో, వాసిలిఫ్‌ చెప్పినాడు. వింధ్యవాసి అనేది ఈఫ్వరకృష్ణ * విపదమ? తికకును భాఏంచినాడు.

అందుకే, సాంఖ్య సూ్యక్రాలకు భాష్యం (వాస్తూ ఉపహోద్దాతంలోనే సొంఖృ భావాలు కొలగర్భంలో కలసిపోయినాయని విజ్ఞానభిక్షుపు చెప్పునాడు. తన భావాలతో ఆ ఖాళీలను పూ రిచేసున్నటుకూడా చెప్పినాడు. ఉపనిషత్తులను, (బ్రహ్మాస్యూతాలను తాను అరం చేనుకొన్ని రీత్రీలో సాంఖ్య భావాలను మెల్నికిప్పిం వీటితో వాటి? అన్యయి చేసి సాంఖ్య దర్శనాన్ని ఈశ్వర వాదంగా మార్చివేసినాడు. (ప్రాచీన సాంఖ్య దర్శనానికీ. తాను. నిర్మించిన ఈశ్వరవాదానికీ మధ్యకల అగాధాన్ని పూడ్చడానికై సాంఖ్యంతో (పముఖ సిద్ధాంతంగా ఉన్న భగపన్నిరాకరణావాదాన్ని విజ్ఞానభిక్షుపు విస్మరిస్తాడు అందుకు విచ్శిత వాదనలు చేస్తాడు. అందువలన, సాంఖ్య దర్శనాన్ని అర్ధం చేసుకోడానికి విజ్ఞాసభిక్షువు దూసిన భాష్యాన్ని అనుసరించడం ఆంత క్షేమం కౌదు. ఇతర భాష్యాల్లోకూడా అదే (సమాదమున్నది. ఎంచుకంక్షే, కేవలం సాంఖ్య భాష్యాలను మాత్రమే చెప్పిన భాష్యకారు డెన్వరూ లేకపోవడం ఆ దర్శనం యొక్క దురదృష్టంగా భావించవలసి ఉంటుంది. సొంఖ్య భాష్యకారుల్లో గౌొడపాదుడు, వాచస్పతి మిశ్ర (పముఖులు. గొడపాదునిక్‌ వేగాంతంతో ఉన్న అను దింధాన్ని ఇదివరకే చూచినాం. వాచస్పతిమి(శ (్రాసిన (గంథాన్ని ఆధారం చేను. కొని, వేదాంత శాఖల్లో ఒక శాఖ “"భామతి” "సేంట భివృడ్డి చెందినందువలన. సాంఖ్య దర్శనంపై కైతనికున్న అభిమానం నిష్కాపిట్యంగా లేదని తెలుస్తున్నది. అనిరు స్టడు, మహదేవుడు, విజ్ఞాన భిక్షువు.సాంఖ్య సూ్యకాలకు భాష్యం (వ్రాననారు. సొంఖ్య దర్శనంలోని అనేక అంశాలను అనేకమంది వేదాంతులు (గహించినందు వలన, సొంఖ్య దర్శనానికి ప్రత్యేకమైన ఒక రూపం లేపండా పోవడమే గాక. అది వేదాంత దర్శనదూ అన్నట్లుగా మార్పు చేయబడింది, బౌద్ధ తార్కికులచేత భారత దేశంలో ఏర్పడిన ఠాత్ని్విక సంక్షోభానంతరం, మీమాంస, వేదాంత, న్యాయ వైశేషిక దర్శనాలను సమర్థించడానివై మహాపండితులు ముందుకు వచ్చినారు. ఆ కాలం నాటికి సాంఖ్య దర్శనానికి ప్రత్యేకమైన ఉనికి సంంచింది. 'వేదాంతులచే సంస్కరింపబడిన తర్వాత, వేదాంత ఆవరణంలో 6 (ప్రవేశించిన సాంఖ్య దర్శనం తన (స్రత్యేకమైన ఉనికిని కోల్పోయిందని షెర్‌బట్స్కీ. చెప్పినా. ఐతే, దాని పాత భాదాలు కొన్ని పునరుజ్డీఎతాలయి ఉన్నాయి. కొని, ఇపిన్నీ వేదాంత భావాలతో నింపబడిన గుల్ల లపలెనో, లేదా ఇతర దర్శన నిర్మాణావిక్రై వినియోగింపదిడే

బేవీపసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ కప్‌

వికి భాగాలుగానో ఉండిపోయినాయి. ఇదే సాంఖ్య దర్శనం సంక్షిప్త చరత, అవి ఎప్పుడు పుట్టిందో తెలియన: అవి ఎప్పుడు పోయిఎడో ఎవ్వరూ చూడలేదు.

ఐనస్పటికి, తర్వాత పచ్చిన (గంథాలైన సొంఖ్యకారిక మొదలైన ఆధార టగంథాల్లో ఉన్న భావాలతో సాంఖ్య దర్శన చర్చను (పారంభిద్దాా. ఉపనిషద్ధార్మ నికుల్లాగానే (పసంచానికి పధమకారణమేవి అనే సనుశ్యను సాధించే దృషితో సాంఖ్య దర్శనం ఆరంభమపుళకుంది. ఐతే, సాంఖ్యులు అనుసరించిన మార్గమే ప్‌జే కొత్త సమాధానం ఇచ్చేటట్లు చేసంది. సర్వాంతర్యామియైన (బ్రహ్మాపదార్థాన్ని నిరాకరించడమే గాక, ఈళ్వరునికూడా సాంఖ్యులు” నిరాకరించారు. సూర్మిక మైస ఊహాగానాల్లోకి గాని, సుషుప్తి అవస్థలోరిగా నీ దిగజారిపోకుండా హేశుదిద్ధమైన పద్ధతిని అవళలందించినారు. కార్యాన్నిబటి కారణాన్ని ఊహించిన శ్లే, చపంచానికి కారణాన్ని గూడా తెబుసుకోవాలం “సొంఖ్య కొరిక”క చెబుతుంది. అందుకే కార్య కారణ సంబంధాన్ని గురంచి తెబసుకోవడాని త్రై టఅయక్నం జరిగింది. ఈ దర్శ నానికి ఇదే (పథమ సోపానం. పీరు చెప్పిన కార్యకారణవాదాన్ని “నత్కార్య వావ మనవి లేదా పరిణామ వాచమనీ” అంటారు. కార్యంలో కనిపించేది కారణంతోనే ఉన్న దన్నారు. మనం (పతినిత్యమూ చూస్తుండే చాటిని ఆధారంగా తీసుకొని ఇటుపంటి వాదాన్ని చెప్పిపుంటారు. కార్యమే గనుక పూర్తిగా సూతనమై, కారణంలో లేక పోయినట్లయితే, ఏదైనా సభలే ఎందులో సుంచైనా రావాలన్నారు. ఉదాహరణకు, ీపొగింజలనుండి శాలి (వి పండించవమృ్చ; అట్లాగే శాలి గింజలనుండి (వీపా (ఎల్జివడ్లు) పంటను పండించపచ్చు. కాని కాలిగింజలు కాలిపంటనే ఇస్తున్నందు వల్‌ శారి పంట శారి గింజలోనే ఉందని అంగీకరించాలి. కొారణంలో కనుక కార్యం అసలు లేనట్లయితే లేనీెనిని ఉత్సన్నం చేయడం ఎట్లా సాధ్యమప్పు వుంది? ఫతి పదార్థం శెండు దశలను కలిగి ఉుటుఎ)ది. అవి; 1. అంతర్గత దళ; లు దిహిర్షతమైన దశ.

కార్యం యొక్క విజ లక్షణం కారణం యొక్క నిజ లక్షణంతో ఉన్న రహస్యాన్ని సూవిస్తుంది. అట్లాఎటప్పుడు శ్రపంచం నిజలక్షణ మేమిటి ? దానికి కారణ మేమిటి ౩ (ఏపంచం దుఖ్యంగా భౌతికం కౌదిట్రి, దాని! కొరణు కూడా థౌతికంగానే ఉండాలని సొంఖ్యులు వాదించినారు. ఈ విధంగా భాఏంచడం వలసి వారు “కధానం' లేక *పకృతి" అనే భౌతికాన్ని అంగీకరించినారు. ఇది భౌతిక పదార్థం యొక్క స్టూలదశ కౌదు.... దాని సూక్ష్మదశ. సూక్ష్మదశరో ఉన్న ందుస అది (పత్యఖ్షవికి గోచరించదన్నారు. కాని దా? భౌతికత్వాని్ని ఊహించవచ్చు. సాంఖ్య దర్శన పరిభాషళో దాన్ని “అవ్యక్తం అంటారు. సాంఖ్యకౌరికలో దాన్ని - “మూల (ఫకృతొ, “అవ్య క్త 0 “దానం అనే పర్యాయ పదాలతో పిలిచవినాడు.

120 భారతీయ తత్వశాస్త్రం ఈ అవ్య కృంలో మేళవింపబడిన వాటిని గురించి తెలుసుకోవడం ఎట్లా | అద్య కాన్ని గురించి ఏవిధంగా ఊహించి తెలుసుకొన్నామో అదేవిధంగా ఊహింఏ తెలుసుకోవచ్చని సొంఖ్యులు. చెప్పినారు. అనిళృలమైన మూడు గుణాల కలయిక చేత ఈ భౌతిక (ప్రపంచం సమ్మిశ8మై ఉన్నది. (ప్రపంచంలోని ఏవిధ రకాలైన పదారాల మిశ్రమంలో ఏదో ఒక గుణం అధికంగా ఉండవచ్చు నన్నారు. ఈ గుణాల మూడు. అవి : (1) సత్వగుణం ; తేతి,. (ప్రకాశత్వం, లఘుత్వం మొదలైన గుణాల ఇందుతో ఉన్నాయి, (ఫి రజోగుణం : అతి, (పవృతిం చలనం మొదలైన గుణాలను శతిగి నుంది. చో తమోగుణం : విషాదం, గురుత్వం అవరణం మొదలైన గుణాలను వలిగిస్తుంది. అవ్యన్రాన్ని కూడా ఈ మూడు గుణాల కలయికగానే భావించడం జరిగింది. ఆరునిక భావాలకు ఈ గుణాల పర్షన సరిగా ఉఎడకపోవచ్చుకొని, అవి ఖౌతికౌ లనే విషయాన్ని కచ్చితంగా చెప్పవచ్చు. అవ్య కృంఠోనే జ్ఞానరూపాంశంగా స త్త్వగుణం, చలనాంశంగా రజోగుణం, స్థంభకత్వాంశంగా తమోగుణం ఉన్నాయి. అవ్యక్త స్థితిలో కృతి ఉన్నప్పుడు ఈ గుణాలు సామ్యావస్థలో ఉంటాయి. ఈ సామ్యాపస్థకు భంగం వాటిల్లడా న్నే (ప్రకృతి పరిణామం చెందడానికి కొపలసీన వధకుకారణంగా భఖావించినారు. ఈ సామ్యావస్థకు ఏ విధంగా భంగం వాటిల్లు శుందనే విషయాన్ని స్పషంగా చెప్పలేము, ఈ సోమ్యావసకు భంగం కలిగినప్పుడే ఒక (కమమైన పద్ధతిలో (వ్రకృతి పరిణామం చెందురుంది.. విశ్వ పరిణామాన్ని గురించి సమ్యగంగా తెలుసుకోవాలనే కోర్కె. వీఠలో త్వీవంగా ఉన్నందువలన చర్శనళాస్త్రంలో వీరికి ఒక్కవ త్యేకి మైనస్టాన మున్నదని బి.యన్‌. సిల్‌ చెప్పినాడువి సాంఖ్యుల దృష్టిలో టకృతి పరిణామం ఈ విధంగా ఉన్నది. అప్యక్రం యొక్క సామ్యావస్థకు భంగం వాటిర్షి నపుడు, పరిణామంచెంది మొటటమొదట వచ్చే దాన్ని 'మహత్‌' అన్నారు. 'మహతీ'లో నుంచి అహంకారం వసుంది. అహం కారంలోనుంచి మనస్సు, పంచ జ్ఞానేంద్రియాలు, పంచ కర్మేం్రయాలు, పంచ తన్య్యా్యతలు, పంచ తనా ్య(క్రల్లోనుంచి పంచమహా భూతాలగు పృధ్వి, నీరు, విప్పు, గాలి, ఆకొళం వసాయి. విలక్షణంగో కనిపంచే ఈ పద్ధతిలో (ప్రకృతి పరిణామ ముంటుందని చెప్పే సాంఖ్య సిద్ధాంతాన్ని. ఆధునికులు అంత సులభంగా అర్థం చేసుకోలేక పోవచ్చు. పరిణామ. దళలో అహంకారానికి అంత (ప్రాముఖ్య మిస్వీడం కొంత విలక్షణం గానే కనిపిస్తుంది. ఐతే, ప్రస్తుతం మనకు లభించిన సాంఖ్య దర్శనంలో ఉన్న ఇాదాలే (ప్రాచీన సాంఖ్యంలో కూడా ఉన్నాయా? ఈ పరిణామ దశను కొందరు ఆధు

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 127 విక పండితులు (సశ్నించకుండా అంగికరి స్తే మరికొందరికి ఈ సరిణాను వాదంలో అత్యంత విలువ కలిగిన భావశాన్తపు ఆలోచనలు ఉన్నట్లు కనిపించినాయి. ఈ పరి ఊామవాదాన్ని 10) వ శతాబ్ధంలో ఐరోపాలో ఉన్న భావకాస్త్ర చగతితో పోల్చి, ఇదంతా దానికి సద్భృశంగా ఉన్నదని వీ. యస్‌. సీల్‌ భావించినాడు. అలా ఆశంచడంలో ఒక _ససాదమున్నది. ఏమంటే వీటిలో ఉన్నదాని కంచె ఎక్కువ ఆశించిన వారనూతాం,

సాంఖ్య భొవాలూ,. సిద్ధాంతాలూ అతి ప్రాచీన కాలంనుంచీ మూర్పుచెందుతూ పెన్తూ మనకు లభ్యమైసందువిలన వాటి యథార్థమైన (పామువ్యాన్ని అవి కోల్పోయి ఉండవచ్చు. *ఐతే దాటి పాయుఖ్యాన్ని అతిగా చెప్సే (టమాదమున్నప్పుడు, చాటిని పూర్తిగా విన్మశించే _పనాదం కూడా లేకపోలేచు.*11. సొంఖ్యుల (కృతి పెరిణామవాదాన్ని అర్థం చేసుకోపడంలో ఉన్న ఇబ్బందుల వలన, దాని (పాము ఖ్యాన్న్ని గురించి అతిగా చెప్పడం గానీ బేడా తక్కువ అంచనా వేయడంగానీ ఉండకూడదు. కాగా భౌతిక పదార్థం ఎల్లప్పుడూ మూర్పు చెందుకుంటుందవి వీరు చెప్పిన సిద్ధాంతం చావా ముఖ్యమైనది. “భౌతిక పదార్థం శాభ్యతమైనదనీ, అది నిరంతరమూ మపాప్ప చెందుతూ ఉంటెందనీ అది ఒకదానిరోసుంచి మరొక దాని తోకి సరిణామం చెందుతూంటుందనీ, 12 అది నిశ్చలస్తితిలో వుండదనీ చెప్పే సిద్ధాం తాము చాలా సుఖ్యమైనవని షైర్‌ ఐబట్కీ్సా అన్నారు చీప్రపంచంలో ఉస్న చలనానికి ఆరివికి (చ్చైతన్యావిక్స్‌ కావలసిన ఆధారం కూడా ఈ మూల (పకృతిలోనే, రజో గుణ దొపంలోనూ, సత్త్వగుణ రూపంలోనూ ఉంటాయని సాంఖ్యులు చెప్పిన విషయఎ గమనించివలసి వున్నది. అలా చెప్పనవారు చాలా ఆళంసనీయులు కూడా. భౌతికాలైన పృధ్వి. నీరు, నిస్పు, గాల, అకాళంవలి మనోజన్యాలైన మిద్ది ఆహంకొారం, మనస్సు మొదలై నవన్నీ కూడా మూల్యపకృతి లేక అపి క్తంతో నుండి నస్తాయన్నారు. ఈ మూలప్రకృతి మానవ శరీరాన్నే గాక, మాస సక అవసలను కూడా ఆపరిసుంది. 3 సాంఖ్య దర్శనాన్ని ఈ విధంగా అర్ధం చేసుకొలోీ అందులో భౌతికదర్శనాభివృద్ధికి కావలసిన వీశాలన్నీ కనిపిస్తాయి. అందుకే భంకడుడు ఈ దర్శనాన్ని "అచేతన కొరణ వాదం" అని అనేకసాడ్లై ఈన స్యూతభాష్యంతో పేర్కొని అదితన సిద్ధాంతంతో పోరాడే (వ్రధానమళల్లుడని (ఆఅంపే రన [ధమ ఉత్వ ని అం చెప్పినాడు.

అటువంటపన్నుము. చర్వాత కొలంలో ఈ దర్శానంలో ఏర్పడిన ఒక సంకట ప్టతి మన కళ్ళబదకుండా తప్పంచుకొని పోలేదు. సాంఖ్యకాలికల కాలంనుండి (పకృ తినిగాక పురుష బహాుశక్వాన్ని ఈ దర్శనకొరుబు అుగీకరించినందుపలన వీరు తీస 'మైన విమక్శలకు గురికాపలసి వచ్చింది. ఐతే, ఈ విధంగా పరుష దిహుళత్వాన్ని అంగీకరించడం హేశుఐద్ధమేనవి గా ర్బెజేసమరి ంపజూచినాడు. భౌతిక దృక్పథావ్ని కలిగి ఉన్న ఈ దర్శనంలో ఆత్మకు (పురువువీకి) ఎటువంటి. స్థానం ఉంటుంది?

128 భారతీయ తత్వశాస్త్రం ఈ దర్శనంలో ఇంతకు పూర్వం పరిశోధసలు చేసిసడాప ఎప్వుటా ఈ (ప్రశ్నకు సరిగ్గా సమాధానానివ్వలేదు. ఈ దర్శనంతో అనాపళ్యకమైన ఆత్మను. నిరాకరించి నట్లయితే, ఈ దర్శనాన్ని మరింత తర్క_బడ్ధంగా వీరు చేయగరిగేవారని కొందరు భాఏంచినారు మనస్సులో జరిగే చర్యలసు (ఫ్రకాఫదూనంగా చేయడమే ఆత్మ యొక్క చర్య అని గార్బె భావించినాడు. ఆత్మ కనుక వీటి సన్నిధిలో ఉండి వాటి (ప్రజ్వలింపచేయకపో తే అవన్నీ యాఎత్రికంగానూ, అచైతన్యంగానూ ఉంటాయి. కాని, భౌతిక పదారానికి అన్యంగా వైళన్యం ఉంటుందినీ, కేవలం భౌతికంగా ఉండేదాంటోచె త్య్‌ం ఉండదనే అంతరారం ఇందులో స్ఫురిస్తుంది, ఇలా చెప్పడం అం'ే భోతీకచాదం మౌలికంగా అసంగతమీ9 అంగీకరించడమే, తర్వాత చచ్చిన సాంఖ్యదర్శసెకారుము వేదాంతం పైఉన్న అఖిపూనుకొద్టీ చెప్పినదాటిని గార్పె తిరిగి చెప్పినాడు. (పకృతిరోనే సత్వగుణమున్నదసీ బుద్ది, చుశస్సు, అహంకారాదులు మూల(సకృతిలోనుంచే వచ్చినాయని చెప్పే దర్శనంతో తలపడినప్పుడు, సకృతిక దూరంగాఉండే పుపషుని (పతిపాదించటంలో వారు కొంత ఉపశమనాన్ని పొంద గలిగినారు. మానసికంగాఉండే _సతిదానిలోని చైతన్యం ఎయిషవై తన్యంయొక్క తళివిందిం కౌబట్టి అంపే పరార్థాలు తమ ఎకన్యాన్ని పృరుషవై తిన్యంలో నుంచి అప్పుగా స్వీకరించినందువలన, _భౌతిక్యప్రరృితి (ప్రదాగాంళంగానూ, పురుషుడు. అ(్రధానాంశంగానూ. పరిగణింపబదే ప్రమాదాన్ని తప్పించినారు. అుదుకే భౌతిక విరుద్ధమైన పక్షపాతాన్ని 'సాంఖ్యభాష్యరారులు కరిగిఉండి, ప్పరుషున (పవేక పెడితే. మనం ఆళ్చర్యపడ నవసరం లేదు. మరికొన్ని సాధారణాంళశాలను పరిశేరిద్దాం. ప్రాచీన సాంఖ్యంలోని విష యాలు, సాంఖ్యకారికలోని విషయాలు ఒకటేనా అన సుభయు కొందరు అధుశికుల్లో ఏర్పడిందనే విషయాన్ని ఇదివరకే చెప్పినాయి. అలాంటప్పుముపాచీనసాంఖ్యంలో పురమనికిఉన్న స్థానం ఏమిటి? ఏ ఇుద్దచైతిస్యం పతివిందిచటంపలన మనన్ను. అహ "కోరం మొదలైనఏ పరిణామం చెందుతూ వచ్చినాడూ, అటువంటి శుదనెత న్యంగా పుదష? భావించినారాః అబా భావించినప్పుడు మరొక (ప్రశ్నను లీపు కంగా అదుగవలసి ఉంటుంది. ఈవిధంగా పురుషున (పైవేఫపెటి, పురువు౨కి ఒక (వ్ర త్యేకమైన స్టానాన్ని ఇచ్చినందపలన సాంఖ్యదర్శనం మరింత తర్కబద్దమైనదా లేక అసంగతంగానూ, పరన్పరం సంబంధం లేకుండానూ తయారయనరిపవలవ నులభంగా దాన్ని నిరాకరించడానికి వీఎకలిగించిందా? సాంఖ్యకారిక కొలానికి ముందుగా నే, సాంఖ్యధావాఎన్నా యనడానికి నిరుష దబ మైన నివచర్శనం ఒకటి ఉన్నదని దాస్‌గు ప్త భావించినాడు. వైద్య(గ *భమైన చరక సంహితరో ఈ నిదర్శన మున్నది. చవకుని కాలంలో ప్పకుషుని గురించి విరద్దాథి (సాయాణ అనేకం ఉన్నాయి. పురుషుని గురించితన్నిక దురభిప్రాయాలను పోగ్గొప్రే ఉద్ధేశంతో నే, సాంఖ్యదర్శనాన్ని గురించిచెప్పే అధ్యాయం అందులో

దేవీప్రసాద్‌ ఛఈచోపాధ్యాయ 129 (ప్రవేశ పెట్టబడింది. పురుషుని గురించి ఐదు పత్యామ్నూయ దృక్పథాలను చరకుడు వివరించినాడు.

అవి;

1. సంచ ధాళుపృలచే నిర్మిశుదే. పృటుషుడు. చేలన ధాతువును కూడా వీటితో చేర్చుడమెనది.

య్‌

2. పృరుషుడు కేవలం చేతనాధాతుస్వదాపం.

3. పరుషుడంపే £4 ధాతువుల సమూహు. అంకే పునన్ను శ జ్జానేం దియం క ర్మేంగ్యదియామ, [0 అర్థాము ర్‌ అష్టదాతు నిర్మిశిమైస కృతి 8 అంటే అవ్య క్త్రం, బుద్ధి, అహంఎకోరం, పంచమహాభూతాలు,

శ ప్పరుషును రెండురకాలు: 10. అనాది, 2. సాచి; చేదా అవ్యక్తం వ్యక్తం,

6. పరుషుడనీవాదు లేడు,

ఈ చివరచెప్పిన దృక్పధాన్ని చరకున్సి పూర్వపక్షంగా భావంచారి ఐతే- ఈ బఐదింటిరో, రెండోభావం పురుషుడు చైతన్యమం చెప్పేభావం, సాంఖ్యకారిక థావానికీ దగ్గరగా ఉన్నట్టు గుర్తించాలి. కౌని, ఈ భావాన్ని చరకుడు సమర్థించ లేదు. అంతేగాక పుటుషుఏగురించి చరకుని భావాలుకూడా స్పషంగాలేవు. పెనచెప్పన మూడోభావంలో ఉన్నటువంటి 24 ధాతుపులను సాంఖ్యకోరిక అంగికఠించిందని గురి స్తే. అవి భౌతికాలుకాబట్టి, చరకుడుకూడా పురుషుని ఆధ్యాత్మికంగా భావించ లేదని. చెన్నవచ్చు.. ఏదిఎట్లున్నా,. ఆధుంక పండికుల్లో శేషఘ్రలగు పక్షాజ్‌, చాసుగు ప్త చరకుని ధావాలను ఈవిధంగా వివరించినాదోుకృతిలోనుంచే పుటముడు వచ్చినాడనీ, తర్వాతవచ్చిన సాంఖ్యులు భావిఎచినట్లుగా, (ప్రకృతితోపాటు పురు షుడు 'సహ.కాశ్వితుడు' కొడనీ,. చరకుడు భావించినాడని” కుక్షాజీ చెప్పినాడు.' 6 అవ్య క్షం, (దకృతితోవి భాగం__పుకుషుకు ఒకటేనని చరకుము భావించినాడని దాసుగు ప్ప చెప్పినాడు.” అలాఅయితే, భౌతికవాడంకం'పే భిన్నంగా చూడవల సిన పాంఖ్యమతం ఒకటి చరకసంపహితలో ఉన్నదని మనం (గహించాలి. ఎందు కంటే, ఈ దర్శనంరోనే పురుషుని నిత్యముక్నువిగా భావంచడంవలన అది భొతిక వాదానికి విరుద్దంగా ఉన్నట్లు కనేపిస్తుంది, అలాకొకుండా, పుసుుషుడు భౌతికమని చవకుదు భావించినట్లయి తే, సాంఖృదర్శన లత్షణాన్ని ఏవిధంగా వివరించారి?

షాంఖ్య దర్శనంలో అంతర్జతంగాఉన్న భౌళకత్వాన్ని 'పాచీనభావవాదులు గుర్రించినందువలన ఈ దర్శనావ్ని చారి (పథమ (పత్యర్థి దర్శనంగా భావించినారు. మొట్తమొదటిసారిగా ఈ విషయం “బహ్మన్య్యశాల్లో "బహిర్గతమౌతుంది. సాంఖ్య దర్శన నిరాకరణ స్యూశాల్లో జరిగి తే, ఇతర దర్శనాల నిరాకరణ 48 సూతా ల్లోనే జరిగింది. పాంఖ్యసిదాంతాన్ని. విస్తారంగా న్‌రాకరించిన పిన్యుట ఇతర

ఇ అంటీ

184 భారతీయ తత్వశాశస్త్రం 'సిదాఎతాలన్నీ నిరాకరింపబదిన ప్లేనవి!18 వీరు భాఏంచినారు. సొంఖ్యదర్శనావ్ని తమీ (ప్రత్యర్థి దర్శనంగా. వేదోరులు ఎందుకు, భావించినారు ? (ప్రధాసమల్లుని జయించినట్లయి తే అ్యవ్రధానులను జయించిన స్లేనని శంకరుడు చెప్పినాడు. సాంఖ్యులు “ప్రధానవాదం'” లేక "సధాన కారణవాదాన్ని' అంగీకరి స్తే వేడాంతులు “బ్రహ్మ వాదాన్ని" లేక "బహ్మకారణకావాదాన్ని' అంగీకరించినారు. ఏీటన్నిటికంపే. అచేతన కారణవాదానికీ. చేతన కారణవాదానికీ మధ్యఉన్న స్పర్థ చాలా ముఖ్య “మెసది. (బహ్వస్వరూపాన్ని గురంచి చెప్పిన తర్వాత, (బ్రహ్మాచేతనమైసది కౌబటి, అచేతనమెన సాంఖ్యుల (ప్రధానాన్నుంచి. దాన్ని వేరుచేసి చూడాలని (బిహ్మోస్యూతక ర్త చెప్పనాదు.

సాంఖ్యదర్శన నీవా ఉపనిషళ్తులో ఉన్నాయని చెప్పడానికి కొందరు ఆధు విక పండితులు ఆరాటపడటంబలన, వేదాంత దర్శనానికి సాంఖ్య దర్శనం (ప్రథమ వ్రత్యర్థి అని చెప్పవలసిన అపసరమున్నది. సొంఖ్యదర్శన బీజాలు ఉపనిషత్తుల్లో ఉన్నాయని చూపడానిక్తై ఏ సూత్రాలను వీరు ఉదహరించినారో, నిష్పక్షపాతంగా వాటిని అర్జంచేసుకన్నట్లయి రే, సాంఖ్యదర్శన స్యూతాలను నిరొకరించటమే వాటి లక్ష్యం అని స్పష్టంగా నిరూపరమసుతుంది. (ప్రకృతికన్నా పురుషుడు అతీకుడని స్తుతించే కొన్ని వాక్యాలను పేర్కొని, పురుషశబ్దంలో కొన్ని వేదాంత భావాలను చొప్పించినారు. ఉదాహరణకు ; “అవ్య క్తం కన్నా పృరుషుడు అతీతుడనీ, పరు షనికంె అతీతమైనది ఏనీ లేదనీ” 19 కఠోపనిషత్తు చెబుతుంది. అవ్య క్షంకన్నా పురుషుడు అతీకుడు. పురుషుని గురించిన జానంవలని మానవుడు ము కిని పొందు శాడని కఠోపనిషత్తు చెబులుంది. “ఫ్రకృత్‌ని మాయ అని (గ్రహించాళఈశ్వరుం మాయావిగా (గహించారొ అని శ్వేతాశ్వతరఃి ఉపనిషత్తు చెబుతుంది. సాంఖ్య పారిభాషిక పదజాలాలను ఉపయోగంచుకొన్నస్పటికినీ యీ భావాలు సాంఖ్య సిద్ధాం తాన్ని నిరాకరస్తాయి. పురుషుడు బద్ధచై తన్య న్వరూపుడ ౨ చెప్పే ఉపనిషద్భావాలకు గౌరవం పెరుగుతున్నందువలన, కాల్యకమేణ సాంఖ్యకాంక మొదలుకొని, తర్వాత సచ్చినవారందరూ తమ వచ్మినంలోకి పురుషుని (పవేశపెట్టినారా ? ఈ (ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పవలసిన అవసరమున్నది. పురుషళద్దాన్ని (ప్రవేశ పెటడంవలన సాంఖ్యదర్శనం అసంఐద్ధమైన విచద్ధాలప్పట్టగా తయీరయి.ది. ఈశ్వరకృష్ణ, పురుషథావాన్ని (ప్రవేళపెటిన తర్వాత ఆ పురుషనితో ఏమిచేయాలో తెలియక అసంబద్ధమైన పరిస్థితిలో ఉండడాన్ని మనం చూడవచ్చు. అనానక్రమైస చైతన్య రూసంగా పురుషుడు ఉన్నందువలన భౌతిక (ఫపంచంలో జరిగే ఎ మార్పుకూ అతను బాధ్యుడు కౌదు. అసమ (ప్రకృతిలో జరిగే పరణొమానికీ అతనికీ ఏవిధమైన సంబంధంకూడా ఉండము; కౌని పురుషుడు ఉన్నాడు కొబట్టి అతనితో ఏదోఒకట్‌ చేయా). (ప్రకృతి పరిణామం అంతా ప్పరుషున పర్యవేక్షణ్యకింద జరుగుతుందవి కారిక చెబుతుంది. కౌని ఈ పర్యవేక్షణకు, అంక అధ్యక్షతకూ (పకృతి పర౦ణామా

చేవీటసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 151 నికీ ఏవిధమైన సంబంధమూ ఉండదు. పృరుషుడు ఉదాఎనంగా. చూస్తూఉండే అధ్యక్తుకు చూూశిసు. (గుడ్డ, కుంటివారలగు సొద్భుంగా ఠీనుకొని వారిరువురు పరస్పర సహాయంతో తమ కొర్యాన్ని ఏవిధంగా అయిత. సొధించగలరో, అదే విధంగా (కృతి-షరుములు. సహజీవనం. చేస్తారన్నారు. చ విషయాన్ని గనుక అంగీకరి స్తే, (పకృతి తసంతట అది పరిణామం చఇందగందనే. సాంఖ్యుల (ప్రాతి పదిక సిర్ధాంతానికి (ప్రమాద మున్నది £2 ్రర్కతి పరంణానుంలో నిరాసకుడెన

అనీ మొల

బృడమవి (ప్రయోజనమేమిటి ?-అనే సస్రళ్నకు సమావాసం చెప్పుడానికిళూడా కొరిక ఇబ్బంది పడవలసివచ్చింది. అందుకే పురుషుని లనుభవంకొరకు పకృతి (పనర్డి స్తుంది అంటూనే. పృడుషుని వ్రైవల్య సాధన లంతీమ లక్ష్యం అనికూడా కొరిక చెబుతుంది. ఈ రెండూ. పరస్పర వీరుద్ధాలు. ఈ వైవల్య భావాన్ని కూడా వీరు ఉసవిషశ్తులనుండి అపపు ఇచ్చుకొన్నారు. అందమవలనస ఈ దర్శనంలో ఉండ పలసిన సుసంగత్వం లేషండా సోయింది. ప్రధానం యథార్థదయితే, దాని పరిణామం కూడా యథార్జమే అయితే, ఈ (పెకృతే గసుక షపసషున బంధానికి కారణమయి శే, ఈ బంధంకూడా యశార్థమనే భావించవలసి ఉంటుంది. (పకృ్ళతా పురుషుల వివేక జ్రానంవ౨ిన పురుషునికి బంధవిముక్తి కలుగుతుందని, వేదాంత భాచాన్ని అరుపు తెచ్చుకొని, పాంఖ్యకారిక చెప్పినప్పటేదీనీ, జ్రానంవబలన యథార్దంగా ఉండే బంధ మేరి తెగిపోదు. ఐతే. ఈ యుకి సిదాంశానిపో సమర్తిందాలంకే కృతినీ,. దాని పరిణామాన్ని, బంధాన్ని- అవ్ని?టివీ భాంతిజన్యాలుగా భావించాలి. ఇవన్నీ (భాంతి జన్యాలయితే యశార్ధాలని చెప్పలేము. అలా చెపిలే, మౌంకమైన సాంథఖ్య సిద్ధాం శాన్ని వదలి వేసి వేదాంతాన్ని శరణుజొచ్చినట్లపుతుంది.

అంతర్షతంగా, అనేకమైనటువంటి అసందిద్ధాలతో సాంఖ్యదర్శసం ఉన్నందు వలన డీన్ని సమర్తించడానిన్హై తర్వాతకొలంరో ఎపటూ ముందుకు రాలేదా అని పశ్నంచవచ్చు. వేదాంతార్థంతో పుటుషుని (వవేళపెట్టిసండునలస ఈ వాదం తార్కి- కంగా దెబ్బతిన్నది. 1సథమంలో ఉన్న చృషి అంతరించింది. సాధారణ రూపంలో మిగిలిన పరిణామ వాదాన్ని (భ్రాంతి వాదంగా అదై్యైళులు మార్చివేళారు. _బహ్మాలో నుండ్‌ (ప్రపంచం ఏర్పడిందన్నారు. దేవునిలో సుండి పపంచం ఏర్పడిందని అదై్వైతే తరులన్నారు. అనేకమైన తార్కికభావాలకు లోనై తన స్వరూపాన్నే సొంఖ్యదర్శనం కోల్పోయింది.

౨౩. ఇకాగద ర్స న౦

యోగన్నూతాలను ఎవరో ఒక పతంజలి అనే అతను (దాసినాడు. (క్రీ. పూ. 2 వ శతాబులో పాణిఎ (గంథానిక్‌ మహాభాష్యం (వాసినవాని పేరుకూడా పతంజరే. వీరిద్దరూ ఓకరు కాదనుకంపే. యోగన్వూతాలు క్రీ. భం. 450 వ పంవత్పరం తర్వాత సంకలనం చేయబడ్డాయ) జాకోచి భావంచినాడు.. దాస్‌గు ప్ర, తదితరుల వీరిడవురు ఒక్కరే ఎందుక కాకూడదంటారు. వీ దృష్టిలో యోగహ్యూక్రారు అతి ప్రాచీన కాలంలోనే ఉన్నాయి. ఏది ఎలా ఉన్నా శెండు విషయాలు స్పష్టంగా తెలుస్తున్నాయి. అవి: !. చూగ పిద్ధాతాలు దార్శనిక స్టాయివి.. చేరలేదు. అతి (పాచీన కాలం నుంకీవచ్చే కొన్ని ఆచారాము, వియచూలు ఇందులో ఉన్నాయి. వీటిని ఆచరించడం వంన అరితమైన కొన్ని శక్తులు లభిస్తాయని భావించినారు. 2. ఈ ఆచారాలను గుఏఏఎచ, తత్వావ్ని గురించి డూగన్తూూతాలు చర్చించినప్పటికవి ఈ లెంటికీ మధ్య సంబంధు ఉన్నట్లు కనిపించదు.

భగవంతుని అంగీకరంచే లంశావ్ని మినహాయి స్తే. ఈ దర్శనావికి సాంఖ్య దర్శనావికి పెద్ద తేడా ఉన్నటు గోచరించదు. భగవండువి అంగీకరించడమనేది చా త్ర్వికంగా వ్‌మంత ముఖ్వమైన విషయం కాదు.

"ఆవ్వికులను సంతృప్తి పకచడాపికి, సాంఖ్యుల (పక్ళకి పరణామ వాదాన్న వ్యాపింప చేయడానికి దూగస్తూూవ్రాలు భగవంతువి అంగీకరింపవలపి వచ్చిండి. ఈశ్వరవాదం సహజంగా దూగళాస్త్రంలో లేకపోగా ఈ వాడావ్ని అందులో (ప్రవే? పెట్టినారు. ఈశ్వరున గురంచి చెప్పే సూూతాలప మిగవా మ్యూశాలకు సంబంధరు ఉన్నట్లు కనిపించదు. జగల స్శృషికి కౌవి, జగత్‌ పాంనకు కొని. భగవంతుడు కర్ర కాడు. ఆయవ కర్మాధ్యక్షుకు కాడు. భగవంతువిలో లీజమైవోదాలవి జీవుణ ఆశంచవు.. దేవుకు ఒక “వంష్ణమైన ఆత్మ" మ్యాతమే. మొదలో ఉన్న నాప్రక ఛాయను కస్పిపుచ్చటావికే ఈ రైవభావం (ప్రవేశ పెట్టదిడిందవి 'స్పేషం....(ప్రాతేన పొంఖృ్యదర్శవంరో ఈక్వరున ఆవళ్యకత ఉన్నదా లేదా అనే (పళ్నకు వమాధానం పై విషయాల మంచి తెబనుకోవచ్చు.”!

యోగులు చెప్పిన భగవంతుని గురించి పాంఖ్యులు ఉడాంనంగా ఉంతే, పాంఖ్యులు చెప్పిన తత్త్వానికి యోగుల ఉదావవంగా ఉన్నారు. ఈ ఆచారంాలన్నీ అతి (ప్రాచీనాలు. సిందులోయ నాగరికచా చిహ్నాబగా మిగిలిపోయిన రాతి వ్విిగహా ల్లోనూ, అనేక ము్యగల్లోచూ లభిుచిన చిహ్నాల వలవ ఈ అచారాఐ కీ. పూ.

డేవవ్రసాద్‌ ఛదోపార్భ్యాయ 108 శి వేల నాటికీ ఉన్నవనిః దనం భావంచవచ్చును.. కాల (గవాహులో పచ్చిన మార్పులతో పాటు అసవమైన మరత ళాఖఐ వారంతోపాటు ఈ ఆచారాలను సొంఖ్యులు కూడా (గహించినారు. దానుగు ప్త ఈ విధుగా చెప్రినాడు :

“వ నేకమెన మకళాఖలో అనేకమెన రీరులలో మాటను చెందుతూ దూగం తోవి ఈ ఆచారాల. పస్తున్నెప్పటిర్‌వ్‌ సాంఖ్య దర్శసదుం పే వీటికి (ప్రత్యేకాభి మానం ఉన్నట్లు కవపించమి. శ్రైషఎ, శా క్రేయులు కూడా యోగంలోని ఆచారాలను ఆవరించినారు. మరెక మలపు తిరిగి ఆది హఠదోగంగా దూరింది. తంత ళాన్హ్రం అభివృద్ధి చెందడానికి కూడా అపి తోడ్పడింది.

ఆ రోజుల్లో ఉన్న యూనాజాంాలన్నింటినీ. "సీకరించి. వాటిని సమిశ్థల్రితం చేసిన తర్వాత దాన్నంరా నాంఖ్యలపై రుద్దటంలో విశేషమైన ప్రజ్ఞను. పతంజలి చూపినాడు. పతింజం నూగడిక్శన కర్ణ శాడసీ, క కేవలం దూగాన్ని సంకలసం చేసినాడన వాచస్పతి మిట్ర, విజ్ఞాన ధషుపు మొదలగు వారు ఇప్పుగారు.

నాంఖ్య నిస్టాంతానకి వాహ్యంగానే. దూగ నిద్దాతాఎ ఉండేవసే,. ఇతర దళాలలో కూడా శః పిడాంరాబు కంసిపోయేవవి మనకు తెబుస్తుంది. కర్ణాజీ * ఈ విషయాలను వర్యగహంగా ఈ విధంగా చేప్పనాడుః. జై వదుతస్టాపపడగు మహా వీడడు 12 సంవత్సరాల చూగాన్ని లభ్యసించినాడు. బుగ్ధత్వాన్ని పొందళముందు బుదుడు కూడా 6 సంవత్సరాల చూగాభ్బాసం. చేన్‌నిట్లు లెఎస్తున్నది. జైప

ట్ర ఈ ళం అాజీ యోనా ఉగంథామ్కి బౌద్ధ ్టగంథాలు బూగాన్నై ళంవిస్తాయి.

న్మాయ-వైశేదుక నూ్య్తాలు దూగాన్నె (ప్రప్తావిస్తాయి.

హ్మ్‌ నూధశ్రాబలో మూడో అర్మాడూవికి పాధరనాధ్యాయమని పేరు ఉండ టావ్ని బట్టి, వేదాంతంలో చూగావిక్‌ కం వాదముఖ్యతను తెబసుకోవచ్చు.. ఇటు వంటి. విచర్శనాబ వలన దూగదర్శసంతో కళిపి ఉన్న దర్శనాల్లో సాంఖ్య దర్శనం ఒకటి లవ ఆచ్వాన్నుడి.. సాంఖ్య నూస్రాల"దూగశా స్త్ర సాంఖ్య

(వ్రవచ్యతేంలనే మకుటంతో అంతదుపుతాయి. వతంజం కొలంలోనే వాంభ్యేతర చర్శనాలతో కూడిపన్న దూగ దక్శనాబు బాడా ఉండేసవ చుసప తెబుస్తుస్నది.

అంయినలవ దూగాన్ని ఒక దవ్య్శనంగా భావించే దొనికన్నా, డాన్ని కొవ్ని టపాచీవమైన ఆచారాబగా భావంచడం. ఉచితంగా ఉంటుంది. అలాంటప్పుడు ఈ ఆచారాలు ఏమిటి ? దూగముంసపే “చి త్తపృష్తి విరోధమే” సవి డూగ న్యూతాబ పిర్వచిప్తాయి. మాద్పు చెందుతూ వచ్చిన హంఖ్య దర్శడం దృషా యడూగావ్నంతా ఏవరించడం జరిగంది. (వక్కతిరో మంచి వచ్చుండే చిత్తము. లది అదై తవ్యంగా ఉన్నప్పటి!వీ వత్త్వగుణం లందులో అధికంగా ఉండబటై పురుషునితో అడి పంబం శాన్ని కంగిఉవ్నుపే. పుడవ౩రోవి చైతన్యం ఇందులో (పతిబింబించినందువలస ఇకి చెతన్నవంతంగా ఉన్నటు కవిపిసుంది. ఏదెవా వసుపుతో దానికీ సంబంధం

జా టే శస లబ శో కనా న్‌్‌

! థారరీయ తత్వశాస్త్రం ఏర్పడినప్పుడు దాన్ని “చి త్తవృ త్తి” అంటారు. వస్తువులు అనేక రకొలుగా ఉండ బట్టి చిత్తవృత్తులు కూడా అచేక రకౌలుగా ఉంటాయి. శః చిత్తవృ కత్తులను విరో ధించడబయ చూగం లక్ష్యం. |

సూర్చు చెందుతూ వచ్చిన సాంఖ్య దర్శనాన్ని అంగికరించినపుడే యోగాన్ని గురించిన ఈ నిర్వచనం సాధ్యమవుతుంది. కాని సాంఖ్యదర్శనం మీద పూ్రిగా ఆధారపడవలసిన అవసరం యోగానికి లేము. దూగాభ్యాసం వలన లభించే ఫలితా లపై పతంజలి చేసిన చర్చను చూసినా ఆయిన దృష్టిలో భూడా ఇదంతా కల్నిళం గానే ఉన్నట్లుంటుంది. యోగాభ్యాసంలో శ అంగాలు ఉన్నాయి. ఆవి: 1. యమ 2. నియదుం; 8. ఆసనం; 4. పాణాయాదుం; క. (ప్రధ్యాహారం; క. ధారణ; 7, భ్యాన; 8. సమాధి. ఈ రూపంలో ఉన్న యోగాన్ని (ప్రాచీనమైనదిగా. భావంచ లేము. వీటిలో ఆసనం, (పత్యాహారమనేచ చర్విరకు అంద? రోజుల్లో ఉండే ఆచారాలను సూచిస్తాయి. ఈ యోగమంతా చ్యాధి్యగస్తమైన మానసికౌవస్థరిను పొందడానివై చేసే ప్యక్రియలని గఫ్‌ కీత్‌, 5 బారీ పౌసెన్‌ స్పష్టంగా చెప్పినారు యోగాభ్యాసం వలన లభించే... "విభూతులను" అద్భుత క్తుల వనుక ఆదిమమైన ఆటవిక లక్షణాలున్నాయనే విషయం విదితమవుతున్నది. ఈ అద్బుత శకులను గురించి యోగ్యగంథాలన్ని (పస్తావిస్తాయి. కొన్ని ఉదాహరణలను చూస్తే వాటీ క్‌థ ఆలుస్తుంది.

“కేవలం సంకల్పమ్మాతాన-దూరష్గవణం, దూరదృష్టి, అకాశగమనం, సూక్ష్మదాపాన్ని పొందడం, మహాకాయాన్ని పొందడం అభ్యమవుతకాయని దూగ (గంథాలు చెబుతాయి. లంతేగాక భూత భవిష్యత్‌ కాలాల్లోని విషయాలను గురించి తెలుసుకోవడం, చనిపోయినవారితో సంప్రదించడం వెదదీలయిన అద్బుత శకులను గురించి యోగం ప్రస్తావిస్తుంది. 6

ఆదిమమైన ఈ విశ్వాసాలను అంగీకరిస్తూ. చి త్రవృత్తి నిరోధమే యోగా నికి పరమావధి అని పతంజలి చెప్పినాడు.

మూర్చపోయిన స్థితిని, ఉన్మాద స్థితిని, మనోవ్యాధులను చూచి, వాటిని అద్భుతిమైన శక్తులుగా థావించిన ఆదిమ మాంత్రికులకు వాటిని సిద్ధాంతపరంగా సమర్థించవలసిన అవసరం లేకపోయింది. ఐతే, తర్వాత వచ్చిన తా క్ర్వికులు ఈ ఆదిమమైన వారసత్వాన్ని ఏదోవిధంగా తమసిద్ధాంతాలలో ఇరికించడా పక యత్నిం చినారు. యోగం వలన అనేకమైన సిద్దులు లభిసాయనే. విశ్వాసం నుండి ఈ దర్శనాలు చై బపడలేదుగాని, తాత్వ్‌క సత్యోన్ని (గేహించడానితై మానసికం గానూ, శారీరకంగానూ కావలసిన పటుత్వాన్ని సంపాదించడాని3 యోగాన్ని అంగికరించినారు. అందువలన తను దర్శనంలోని విశేషాలనుయోగదృప్తిలో చూచినట్టుగా దార్శనికులు చెప్పినారు. తార్కికులు కూడా ఈ మాటలే చెప్పడం ఆళ్చర్యాన్ని కలిగి స్తుంది. ఉదాహరణకు, (ప్రత్యక్ష (సమాణాన్ని గురించి చెబుతూ,

దేవీవ్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 135 నాలుగు రకాలుగా (ప్రత్యక్ష (ప్రమాణ ముంటుందని చెబుతూ, నాలుగోది 'యోగ- లక్షణమవి,' దానికి అధిక (పామాణ్యమున్నదవి తార్కకులకు దిగ్నాగుడు, ఛత్మ కీ రి చెప్పినారు. ఈ విషయాలను గురంచి (వస్తావిన్తూ బుద్దుడు ? “ఆర్యసత్యాలను” మూగంద్వారానే గహించినాడని ధర్మో త్తరుడు చెప్పినాడు. ఐతే, ఈ విషయాన్న్‌ నిర్ణారించి చెప్పేది ఏమ లేనందున మిగతా దర్శనాలు కూడా అలాగే చెప్పినాలి.

చూగామ్ని అంగీకరి స్తే దర్శనళాస్తా్రానికి ఏర్పడే వమాదాని్ని కుమాలిలుదు (గహించినందువలన, యోగం కేవలం వ్యక్తిగతమైన (భమ అని ఇిప్పినాటు. అందుకే దార్శనిక దృక్సథాల సుసంగత్వావ్ని నిర్ణయించడానికి యోగం పనికిఠాన భా న్నాడు. ం్ర

గ. బందండం ; (పాచీన బౌదం భి థి 80 సంవత్చరాబు జీవించి 1కీ.పూ. 483 లో బుద్దుడు మరణీంచినారు. అతను చన గంథ) ఏరీ లేచు. బౌద్ధంమ్‌ద అతఏ కాలుతో ఏ _గంథనమూ (వ్రాయవిడి లేప. బనప్సటికీనీ, అతి విస్తారమైన బౌద్ద వాజ్యయం మనకు లభి స్తున్నది. ఇదంతా అాత్‌ మజ ఏ విధంగా అలభించిందీ, ఏ విధంగా నిర్ణయంపదిడిందనే ప్రశ్నను వదలి పెట్టి, ఆ దాజయ స్వరూపాన్ని గు౦ంచి చూదాం. బుమని (ప్రసంగాలు. కథలు, (పపరనా ప్ర నో గ్‌ ద ఫో నియమావళి....మొదంయినవన్నీ కలస (ప్రాచీన బౌద్ద వాజ్మ్యయుగా. ఏర్పడింది. డాసచే "పిటక” అంటారు. అట్లాంటిఏ పాళీ భాషరో $ ఉన్నాయి. అవి: 1, వినయ పిటక;: (చవ రనా నియమావళిని గురించి చెబుతుంది. అటో 2. సు తపిటక: దొద ధర్మాన్ని గురించి చెమురుంది. ఆశీ ఇ కె అభిధమ్మ పిటక: బౌద్ధమకాన్ని గుఏంంచి చెబుదుంది. ఇవిగాక అనేకమైన (గంధాలు ఉన్నాయి. చౌద్ద ఆచార్భుడగు నాగ సేనువికీ, శ వ ీచరాజుగు మినాందర్‌' (మిళిందుడిి (క్రీ.పూ [25-96 కి మధ్య జరిగిన సంభా అలి భి న్‌ జి 4 జ గ్‌ షణ మి ందపన్హ (పళ) అనే (గంథఠరూపం దాల్చింది. సంస్కృత భాషలో కూడా అనేకమైన బౌద్ధ ్యగంథాలు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నాలా శై తర్హాత కాలంలో వచ్చినాయి, “"మహావనుూ”, లలిరవి సరొ, అశ్వ ఘోషకు వ ఈ లక (వ లి కో క శ త్తే త్‌ శాసిన మిద్ధచరిత, ఆర్యసూరి (వ్రాసిన “జాతకనూల” మొదలెన సంస్క్బృళ- న్‌] (గంథా లున్నాయి. ప్రాచీన బౌద్ద (గంథాలేవీ కూడా దార్శనికంగా లేవు. బుస్సు అనంతరం భి బౌద్ధ దర్శనాలు ఆవిర్భవించినాయి. కనుక వీటిని గురంచి తర్వాత చూద్దాం. బుద్ధుడు చేసిన నైతిక-మళ సంబంధమైన విషయాలను గురించి (ప్రనుతం చూదాం. య్‌ నూ. నా! న! బుష్టుని బోధనలను “అర్యసక్యాలరొ బౌద్ధ సాంప్రదాయం. చెదుళుంది. “పలీత్య సముత్చాదవాదంొ ఈ సత్యాల్లోనే ఉన్నది. దీనినే “ద్వాదశనిదానం” అవి కూడా అంటారు. “అనిత్యవాదం”, “అనాత్మవాదం” కూడా ఇందులోనే ఉన్నాయి. ఆర్భసత్మాలు నాముగు. అవి; శ. దుఃఖం లి. దుఃఖ సముదాయం

దేవీస్రసాద్‌ ఛచోపాధ్యాయ 18?

$. దుఃఖ విరోధం

4. దుఃఖ విశోధ మార్గం.

బనారస్‌లో బుస్థుడు చేసిన (ప్రముఖ (స్రవచన సౌరాంళం:

“టి భిక్షువులారా 1 ఇది దుఃవాన్ని గురించిన పరమసత్యం. జన్మదుఃఖం, చార్జ్థక్యం దుఃఖం, రోగం దుఃఖం, మరణం దుఃఖం. అ్యప్రియమైన వాటితో సంగ మం దుఃఖం, (ప్రియమెన దాటినుండి విడిపోవడం దుఃఖ), కోరసది లభించనిచో దుఃఖం. కామ్యుడుంతా దుఃఖమే.”

“ఓ భిక్షుపులారా 1 ఇది దుఃఖ కొరణానిక్‌ సందబంధించిస సత్యం. తృప్ప్ట, శామ్యాలలో కూడి ఉన్నవాటిని అనుభవస్తూ, ఒక జన్మగుంచి మరొక జన్మలోని ఆధారంగా పవిచేసే తష దుఃఖానికి కారణం.”

“ని బిక్షుపుళారా ఇది దుఃఖ నిరోధాన్ని గుంంచిన సత్యం. ఇదీ ఆర్య అహాంగ మారం;

ల ళం

1. సమ్మర్‌ చరత ఫ్‌. సమ్ముక్‌ ననూధి

2. సమ్యక్‌ త్‌్ధ 6. సమ్మక్‌ భావన

3. సమ్మక్‌ భాషణ 7, సద్ముక్‌ య!

4 సమ్యక్‌ కర్మ 8. సమ్యక్‌ జీవనోపాధి

ఇదంతా మొదటి సతాంమీద ఆధారపడే ఉన్నది. ఐతే. దాన్ని గురించిన స్రైఫ్న ఒకటి ఉన్నది. ఈ (ప్రపంచమంతా. దుఃఖమయమైన సము్యదం పంటిదనే భావంలో బుస్టడు ఎందుకు మునినిపోయినాడు? ఆ రోజుల్లో ఉన్న సాంఘిక ఉప్పెన] చ్యష్ట్యా ఈ (ప్రశ్న మరోచోట సమాధానం చెప్పినాడు. [1] నిర్హాక్షిణ్యమైన

రాజ్యాధికారం కోసమై మగధ, కోసల సాామూజ్యాలు పోరంాడుదన్న రోజులవి. దురాశ పేరాళం మృగ్యపాయమైన పాఫవికత్వం, లాభాపేక్ష. ధనరాసులను దోచు కోదాలనే స్వారవంరనతో కలుషితమైన పరిస్టిరులున్న రోజులవి. ఈ కలుషితమైన వాఠరావరణం సోమాన్య ఫజం జీఏరాన్ని ధీసాదాహు చేసంది. అతి సాధారణమైన జీవితాన్ని గడుపుడన్న మల్లులు, వజ్జీయుబు, కాస్యలు, స్వేచ్చా స్వాళర్యత్యాలను కలిగఉండేవారు. ఐదుకు శాకవంకానికి చెందినవాడు. తన జాతిపై అతనికి ఛాలా అభిమాన ముండేది. అప్పుడే ఏర్పడుతున్న రాజ్యాలు తెగలలో ఉన్న (ప్రజాతంత స్వామ్యాన్ని సహించలేనంయపలన వారి స్వేచ్చా స్వాతం్యత్యాలకు భంగం కలి నంంనాయి. చగలను నావసం చేయడుగావి, లేదా. లేబరచుకోవడంకావీ ఈ రాజ్యాలు తమ ధ్యేయుగా భావంచినాయి... బుద్ధుని కాలంలోనే విచక్షణా రహితం గానూ, (క్రూరంగానూ. శాక్యులపై దాడిచేసి, స్త్రీలు, దాయరు అనే విచక్షణ లేకండా అందరినీ హతమార్చినారు. ఏ ఉపవిషళ్తులు మగధ రాజయిన అజాతళ్య్నతువును గొప్ప దార్శనికుడన (ప్రస్తుతిస్తాయో, అతనే, వజ్టీయలను సమూలంగా నాఫనం

140 భారతీయ తత్వశాస్త్రం రాజ్యదాహం సాంఘీక విబువలను ఏవిధంగా కౌలరాసిందీ ఇబస్తుంది. అందుకే “ఆర్య అష్టాంగ చూర్ణాన్ని” బుద్ధుడు జోధించినాడు. అతి విశాలమైన సంఘంలో ఇవన్నీ ఆచరణయోగ్యం కావని బుద్దుడు హించినుదువలన (ప్రజలను పరివ్రో జక జీవిరాన్ని గడపమన్నాదు. సాదారణంగా ఉండే సంఘానికి దూరంగా పోయి, పరి(న్రాజకులుగా జీవిసూ “సంఘంతో” ఉండమన్నాడు. తెగల సమూహాన్ని ఆద ర్శంగా తీసుకొని, తంకే వ్యక్తికి ఆస్తిహక్కు లేండా-అందరూ సమానిమనే దృష్టిని పెంచుకుంటూ భాతృత్వ భావాలను. కరిగిఉండే నైతిక సంఘాన్ని బుద్ధుడు నిర్మించచలచినాడు. పర్షరహితమైన వాటిగా సంఘాలను “పీర్కానవచ్చు. అ*'పే, వర్షభేదంతో ఉంటున్న సంఘాలలో, హృదయంలేని (ప్రపంచానికి హృదయ గానూ, ఆత్మలేని పరిస్థితుల్లో లత్మగానూ, వర్ణరహితమైన సంఘం ఉండవచ్చు.

ఈ సంఘ నిర్మాణాన్ని గురించి వినయపిటక బాగా వివరిస్తుంది. నూతినంగా ఏర్పడిన ఈ మతానికి సిద్ధాంతపరమైన సమర్జన, ఆధారం చాలా అవసరం. ఈ సిద్ధాంతిమే “ఆర్యసత్యాలు ” ఇందులోని మూడో సత్యంతో దుఃఖఏరోధం, నిర్మాణస్వరూపం ఉన్నాయి. దుఃథాంతమే నిర్వాణం. హ్మాండ గా నిర్మింప బడిన గౌద్ద దర్శనమంతా రెండో సత్యంతోనే ఉన్నది. అందుకే దాన్ని వివరించ వలసి వచ్చింది, దానిని విప్పలీకరించి చెప్పి, సిద్ధాంతరూపాన్ని ఇచ్చినపుడు అది విష్ణ వాత్మక స్వభావాన్ని కలిగిఉన్నది.

' దుఃఖానికి కారణమేమిటి ? దీనికి సమాధానాన్ని (ప్రాచీన బౌగ్ధం కార్యకొరణ వాదంతో ఆరంభిస్తుంది. దీన్నే “ఫలీత్య సముత్పాద వాదం” అంటాదు. అంపేం “అద్‌ వున్నందువలన ఇది వుంటుంది; అది వచ్చినప్పటినుంచీ ఇది వుంటుంది. అది లేకపోతే ఇది వుండదు. అది లేనందువలన ఇది పుండదులో నిశ్చయంగా వుండే కొన్నింటిమీద ప్రతిదీ ఆధారపడి వుఎకే, (ప్రపంచంలోని దుఃఖ) కూడా అలాగే ఆధారపడి వుండాలి. అంపే ముఃథానకి కూడా నిక్నితమెన కొన్ని కారణాల ఉండారి. ఆ కొరణాలు లేనప్పడు దుఃఖం వుండదు. ఐతే దుణావికి కొరణాలేమిటీ? బుద్దుడు ప్రశ్నించుకొని దానికి సమాధానం “ద్వాదశనిదానా లని” చెప్పినాడు. అవి :

1. అవిద్య 7... వేదన

క సంస్కారం ఠి. తృృష్ట

క్రి విజ్హానం 8, ఉపాదానం

శీ. వామదూపాలు 10. థావ

5. షడాయతనాలు 11. జాతి

6 స్పర్శ 12. జరామరణాలు

ఈ (ప్రతీత్య సముభ్వాచ వాదంలోనుండి కొన్ని ఉప సిద్ధాంతాలు బియకువేర నాయి. అవి : 1. క్షణీకవాదం; £. అనాత్మ వాదం. (ప్రతీత్య సముత్సాద వాదంలో

దేవీప్రసొద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 141 నుంచి ఈ రెండే ఎందుకు వచ్చినాయో సరిగ్గా చెప్పటేం.. కొన్ని సంఘటనల కల యిక పలన (వ్రతితీ ఏర్పడుటంవనీ, ఆ కలయిక నిత్యం కాదనీ, అట్లాంటపుటు ఆ కలయిక వలన ఏర్పడింది ఏదీ నిత్యం కాదనీ థొవించినారు. న్యాయావైైనేషి కులు కూడా-*ోజన్యత్వాత్‌ అనిత్యమ్‌"--అన్నారు. సదిఎట్లున్నా తతీత్య సముత్వొావ వాదంతో క్షణికవారం, అనార్మవావం కొంతి సంబంధాన్ని కరిగివున్నాయి. పీట దార్శనిక (పాముఖ్య మున్నది.

ఉపనిషత్తుల ఆత్మవాదానికి (ప్రతిచర్యగా ఈ రెందు సిద్ధాంహాయో పచ్చ నాయి. ఆల్మ సత్యం కొబిద్రీ మానసికౌవస్థలన్నీ అసర్యా లన్నారు. ఉపాచీన బౌర్ధం ఈ వాదాన్ని తిరగ్యతిప్పి ఆ విధంగా చెప్పింది ; “మాసెసికాపస్థలన్నీ సర్యం. కొబట్‌ ఆత్మ అసత్యం.” భరీరంతో కూడివున్న రాత్మారక ఇంద్రియ సంవేదన ఆలే చనలుు పున్నాయి... ఇవిగాక, మరొళట్‌ ఏడో ఉన్నదనుకోవడం అంధవిక్య్యాస్తం లన్నారు. “మనో శలీరాల సంఘాతమే” వ్య క్త్‌గా థావించారు దౌ స్థలు.

“ఈ సంఘాళాన్ని కొన్ని సదుయాల్లో నామదాపమని కూడా పర్షీంచడం జస గింది. మనోజన్యమైన చాటిని నాడుమన్నాలు. భౌతికజస్యమైన వాటిని రూపమన్నారు. అందువలన నామహాస మనేది మనోభౌళకాల కలయికను నూచిస్తుందన్నాడు. ఏవి యఖారాలు కాపని ఉపనిష తులు విరాకరించినాయో వాటినే యథార్దముగా స్వీకరించి, చాటి రీధారాన్ని బుద్ధుడు సరాకరించినాడు.” * +

పెంచస్కంధ స్వరూపమే వ్యక్తి అన్నాక బుద్దుడు. రూప, విళ్ణాన, వేదస, సంజ్ఞ , సంస్కారాల సమూహమే వ్యక్తి. ఇందులో టొపెం సూత్రమే భౌతికమని మిగతావి మానసికచువి బుద్దుడు చెప్పినాడు.

ఆత్మవలె. భౌతిక పడార్లాలు కూడా సంఘాతాల సమూహమేననీ, ఆ సంఘా తాల సదయూహాల్లోని కలయిక ఒలీటి లేక రెండు క్షణాలకన్నా ఎక్కువ ఉండచన్న్వాడు బుద్ధుడు.

కాబట్టి. అత్మ. భౌతిక (ప్రపంచం అంచా స్కంధసంతానం మ్యాలిమే. పీవి విపరించడానిన్వై (ప్రపహించే సదిని, స్వయంఉపాచ్యమై స్వయంక్షిణమడే దుంటను ఉదాహవణంగా యిచ్చినాడు. 7

నిత్యం దూరుతూ. ఉండేదే పదార్దాల ఉనికికి ఆధారమని చెప్పిన ఈ బౌడ్డ సిద్దాంతం చాల ముఖ్యమైనది. బుద్ధుని తర్వాత 200 సంవత్పరాలకు టీ డేళంలో ఇదే భావాల్ని ఇదే ఉదాహరణలతో హెరాక్టీటస్‌ చెప్పినాడు. ఈ సిద్ధా శాన్నే ఆధునిక ఏజ్ఞానళాస్త్రం అంగీకరించి. డాన్ని అభివృద్ధి చేయడం జరిగింది. ఏంగెళ్చ్‌ ఈ విధంగా చెప్పినాడు :

“టీక తత్త్యవేత్తయ ఏ విధంగా జ్ఞాన సముపార్షన చేసినారనే విషయా నికి తిరిగి వద్దాం. సమస్తమైన (పకృతి, అత అల్పమైన దొనినుంచీ, (బ్రహ్మాండ మైన దావివదకు, ఇసుక రణుపులు మొదలు సూర్యగోళం వరకు, (పోదోప్లాజమ్‌

[42 భారతియ తత్వశాస్త్రం సుంచి మవిషి వరకు....నిరంతరం పారుతూ పుండేదాని పై ఆధారపడి సున్నాయి. గీకులు ఇదంతా అంతర్చ్భుద్ధితో సపూహించి తెలుసుకొంటే, వైజ్ఞానిక పద్ధతుల సరకీలస వలస, అనుభవం వలన నేడు మనం దానిని తెలునుకో గలుగుఠున్నాము.*ి

'సాచీన (గీకు దర్శన (ప్రగతిపై హెరాక్తిటస్‌ ఏమి సేవ చేసినాడో, అటు

ము ణి వంజి పేవనే్యపాచీనబొద్దులురారతీయ దర్శనళాపాంభిదృదికె. చేసినారు ్రపంచంలో ౮ ఎతం" “రిధటు పదార్థాలు. ఎలా ఉత్సన్న మపురున్నాయో (జ్జతో చూచిన దానికి “ఇక్కడ శేకపోవడమనేదిొొ ఉండదు. అట్లాగే ఫపంచంలోవి పదార్థాలు ఎటా లఅలయమవు భ్‌ తున్నాయో (ప్రజ్ఞతో చూచిసనానికి “ఇక్కడ ఉండటదునేది” లేదు. భారతీయ ఫ్ర కాతోచన పథమంగా ఇగ దర్శవళాశ్త్రంలో గతితార్కికాలోచన వున్నట్లు సథమంగా ఇర్కడే నిదర్శనాలు కనిపిస్తాయి: ఐతే, ఇది వెజానిక దృక్పథంతో ఏర్పడింది కాదు. ఉపనిష తుల మతా అట్‌ కూట నాకో. శర విరుద్ధంగా మామే ఏర్పడిందనీ గుర్తుంచుకోవాలి. అాాతో

25౧. జనవంతం౦ యమునా

నేటికి కూడా సజీవంగా ఉన్న జైనమతం బుస్టనిక్‌ పూర్వమే ఉన్నది. జైమలు పచేలుడగా ఉండవవనా లేదా అనే సమస్యపై జై సిమతం, 'శ్వీరాంబరులు,. దిగం బరులు అనే రెందు రాఖలుగా విడిపోయింది. జ్లైనులు తెల్లని పస్తాంలు ధరించాలని చెప్పేవారని న్వేకాంరులు అన్నారు. జైనులకు పస్తాొొలతో నిమిత్తంలేదని చెప్పే వారిని దిగంబరు లన్నారు. ఈ రెందు శాఖల్లోను అనేకమైన పురాణగాథ లున్న వృటికిని, వీరు విడిపోవడానికి కారణం తరయదు. మహావీరుడు జై నమత (వక్క. ఇతను. బుద్ధునికంపే. పెద్దాడు, సమరూలీనుడు కూడ. జైసె సాంప్రదాయం 'వకారం తీరంరరులలో మహావీరుడు అఖరివాడు. పార్శ్వనాధుడు ఇతని పూర్వీకుడు. మహావీరునిలేంతై 108 సంవత్సరాలకు ముందుగానే పార్శ్వనాధుడు జీవించి వుండా లనీ జాకోవీ లభ్విపాయం. పార్శ్వనాధునికి ముందు అరిష్తనేమి ఉండేవారని. అతను మహాపీరునికి 84.000 సంవత్సరాలకు ముందు. మరణించాడని, అతనిక్‌ శ$,0000 సం ముండు నేమ ఉండేదాడని జైన సాంప్రదాయం భావిస్తుంది. జెనులు చెప్పే ఈ కాలమానంలో ఉండే సంఖ్యకు అందులేనందున అది మనకు ఇర్ధరహితంగా కనిపించినా, దారి మఠం అనాదిఅనీ, కశాశ్వతమనీ వారు సంత ప్రి చాందినారు. ఈ లీర్టంకరు లందరూ ఎద్దు. ఏనుగు. గుురం, కోతి, మొదలై న దోట్‌మిక్‌ చిహ్నాలను కలిగిపున్నాము.. కొన్ని ఆదిమ విషయాలను జైసమతం శగహించిందనే విషయాన్ని ఇఏ నిరూపిసాయి. అందుకే అనేకమైన ఆదిమ విశ్వా

సాలు జైన మతంలో అంతర్గతంగా వున్నాయి. * జెన మఠం పవ్యత్యగంథాలు రెండురకాలు. అవి: 1. పూర్వ్యూగంథాలు.1క; 2. అంగ టగంథాలు - 11. పూర్వ్యాగంథాలు ఇప్పుదు లభ్యం కావడంలేదు. అంగ (గంధావబ కూడా ఇస్వుడు లభ్యం కావడందేదని దిగంబర జైనులు భావి స్తారు. శ్వేశాంబర చైనం ఒంగికరించిన అంగ (గంథాలను కల్చెకాలని దిగం ఐచలు అంటారు. ఏఏ వప్లున్నా, వీటినే (ప్రాచీన గంథాలుగా జైనులు ఆసాం చారు. చాావెంం వరండా. వాటిని నవౌఖికంగా తను సాంవడాయం వారికి అంద కేయడం జరిగింది. దిగంబర, శ్వేదాందర కనులు అంగీకంంచన ఉమాస్వాతి రచన “తర్తార్దాలిగడు.. సూత్ర అనే్యగంథం చాలా (ప్రహాణమైన గంథం. లెసె త్త్తమంతా దీన్ని ఆధారంచేనుకొని అభివృద్ధి జెందింది. చార్యత కంగా అభివృద్ధిచెందినె జై సమతంలో దిగ్గండులవంటి శార్కికుఎ బయలుదేరి అతి

144 భారతీయ తత్వళాస్త్రం ప్రాచీనమెన కె న సాంప్రదాయాన్ని ఐలపరచినారు. పీరిరో అకలంకుడు, సిర్ద శేనుదు " (శ్వేశాంబరుడు. ళమంతభడు (దిగందిరుడు). ఏద్యానందుడు. (ప్ర చంద్రుడు, హరిభ్యయదు, హూమచంగదుడు, యశోవిజయుడు మొదలయిననారు అతి 'ప్రసిద్దలైై న తార్కికులు. "హీేమచర్శదుడు సర్వజ్ఞుడు లాంటివాడు. అతను కవి, పండితుడు; తార్కికుదు, వ్యాకరణ వేత్త.

“అనేకొంతవాదం”. త్రైనుల (పత్యేక సిద్దాంతం. చీనీతో వీరి తార్కిక సిద్ధాంచోలై న “స్య్యాడ్‌ వాదంొ “సప్త భంగీసయ” ముడిపడి ఉన్నాయి. ఉపని షత్తులు ప్రతిపాదించిన భాళ్వత దాదాపికీ. బుద్ధుడు భళిపాదించిన క్షణ్‌క వాదాపికీ మధ్యస్థంగా ఈ అనేకొంతవాదం ఉంటుంది. వివరీతమైన ఈ 'రెండు వాదాలను అంగీ కరించేపుండా, ఈ రెంటిలో ఉన్న పాక్షిక సత్యాన్ని గుర్తించడమే ఈ వాదంలో ఉన్న విశేషం. కాత్వతం ఎంత నత్యమా, మార్పు అంతే సత్య మన్నారు. అందువలన సత్తమార్చులేకుండా శాళ్వతంగా ఉండేదికొదసీ, అది సృషి స్టితిలయా లకు లోనయ్యే వు-టుందనీ చెప్పనారు. ఫదార్జాల ఉనికికి ఆధారమైన (ద్రవ్యం మ్మాతమే శాళ్వత మైవదనీ, పదార్థాల్లో ఉండే గుణాలు, లక్షణాలు నూర్పును చెందుకూ ఉంటాయనీ చెప్పినారు. ఈ విషయాన్నే వివరంగా చెవితే, “ఏ భౌతిక పదార్థమైనా భౌతికంగా భాళ్వతంగా ఉంటుంది. ఐతే. ఈ భౌతిక పదార్థం ఏరూపాన్ని -ఐనా ఏ గుణాన్నిఐనా పొందుకుంది. ఉదాహరణకు, మట్తి (ద్రవ్యంగా శాశ్వతంగా ఉంటుంది. కౌని, దాని కూజారూసం ఆకృతి లేకరంగు సూరుళూ వుంటాయి అంటే (దవ్యం శాశ్వతం. గుణాబు మారుతూ పుంటాయి.

తాత్తికంగా రాజీపడే ఈ విధమైన ధోరణీన సమరీంచుకోడానికై విలక్షణ మైన గతితార్కిక విధానాన్ని జెనులు పెంపొందించినారు. చినికే “స్యాద్‌. వాదం" అనిపేరు. 'స్యాద్‌' అంయే బహుళ బేడా *కధాంచిత్‌? లేదా “ఏదో ఒకవిధంగా" అవి అర్థం చెప్పినారు. ఏ విధమైన (గ్రతిపాద్య మైనా, చుక (ఏతిపాద్యం నలెం దానికి విరుద్దమైన (క్రతిపాద్య మైనా నరే ఏడో ఒక విధంగా సత్యంగా ఉంటుంది. ఏదీ పూర్తిగా సత్యం కాదు. (ప్రతిడి పాక్షికంగా మ్యాతమే. సత్యం. ఉదాహరణక, “కుపడ పున్నది" అనేది ఏడో ఒక విధంగా సత్యమే. అదే సమయంలో. “కుండ చేదు'.బనేదికూడా ఏదో ఒక విధంగా సత్యమే. అంపే, కుండ మరెకరూపంతో. మళొక స్థలంతో బేదు అవి అరం చేసుకోవారి. అందుకని "కుండ ఉన్నది” “కుండ లేదు'..అనే ఈ రెండు ప్రతిహిద్యాలకు ముందు. “ఐహుళ' అనే పదాన్ని చేర్చి

“ఐహాంక కుండ ఉన్నది, *చిహుళ కుండ లేమ'-_ అనీ చెప్పినారు.

స్యాద్‌ వాదానికి ఉప సిద్ధాందింగా “స్త్పనయి సిద్ధాంతాన్ని క్రైనుబు చెప్పి నార్తు. ఒక పెస్తువు స్వరూపాన్ని గురించి చెప్పే విధానాన్ని “నయ” లంటారు ఓక "వస్తువును గురించి ఏడు రకాలుగా చెప్పవచ్చునని జ్లైనుము భావించినారు. అవి :

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 11%

1. అసి అవనీ ౭. నాసి లాటీ
2. అసి చనాసి అట వాతి శ. అపక వ్యమ్‌ ప!
3. అసిచ అవ కవ్యమ్‌ చ నానీ నాటీ 6, నాపిచ అవక్తవ్యమ్‌ చ అలీ అ
4. అసిచ నాసిచ అవకవ్శష్‌చ అత్‌ నా =శ లి ఈ ట్రమాణొలన్నీ ఏదో విధ-గా సత్యాలవొబటి,. వీటికి ముందు బహుశ అనే పదాన్నె చేర్చి నిబంధనా పతిజ్తా వాక్యొలను నిరిస్థంచడం జరిగింది. ఉదా గ్త్‌ | హరణక, 1. స్మాల్‌ అసి, 2. నాద్‌ నాసి, 38 స్తారల్‌ ఆసిచ నాసిచ, న లీ న. ల్‌ క్‌ లన్‌ శీ స్య్యాద్‌ అవ్య కృవ్యమ్‌, ర్‌. స్యాద్‌ అసిచ అవణకవంహమ్‌, 6. స్వాల్‌ నాసిచ. జాతో న నం లి అట్‌ అవక ప్తషమ్‌చ, ?. స్యాచ్‌ అసిచ నాసిచ అన 5 వుమ్‌చ. అనీ € ఎట వాజ్‌ = లి సాధారణమెస విషయాలతో దీన్ని అన్వయింపచేయడానికి ప్రయత్ని పే యూ ళు అబాక్‌ ఇదంతా అర్హరహితంగా ఉంటుంది. కుండ, కుండగా ఉంటుంది కనుక అది గుడి ఉం రూపంలో ఉండదనీ, కౌబట్టి అది పదో ఒక విధంగా ఉంటుంచసీ, ఏదో ఓకవిధంనా ఉండదనీ చెప్పటం, అతి సహజంగా చెప్పే విషచూసకి గతిరార్కికవాసనను చేర్చి చెప్పనట్లనుతుంది. దుహాపీరునికీ,. బుద్ధునికీ, సమకాలీనుడగు సంజయ వేంట లా లా థు ప్యయని అనేచుతావాదాన్ని ఖండించడం కోసము స్వాచ్‌ వాదాన్ని జెనులు షా మ్‌ శ్వ మొల రూపొందించినారవి జాకొవి అభ్నిపాయం. “వారకి ట్రమాదభరితులుగా ఉని ్మఫత్యరులను అణగ్యదొక్కడానికి కావ |. పోతే, ఏ శా త్స్వికుడైనా ఇటువంటీ సిద్ధాంచాన్ని చబురాడా: లక్జే యతావాదులు చేసే త్నిపమెన చర్చలు వారి సమకాలీనులను ద్యిగ్భాంతి జేసి ఉండపచ్చును. లజ్జేయకా వాదమనే చిక్కులోనుండి బయటపడటావికి స్యాద్‌ వాదం ఉపయోగపడి పుండ పెచ్చు. తమపె తిరుగుదిటు చేసిన వారిని మటు పెటడానిశ్లై అజ్జేయతావాదులు నా నూ. య! గ కాలి స్యాడ్‌ వాదాన్ని ఆయుధంగా ఉపయోగించినారు. సప్త భంగీషయలో విశ్వాసాన్ని పెంచుకొని ఎంతమంది లజేయతావాదులు మహావీరు?ు అండచేరినారో చెప్పడం, శా ఎవరికీ సొధ్యం కాదు.” అందువలన డార్శవికంగా ఏ విధమైన సుగుణఎ సున్నా రేకపోయినా, అక్జే యకావాదావికి బదులుగా అనేక మకాల్లోనుండి దాస్తవాలను ఎంచుకొని బాటిని అ= లంవించే మతంగా జె సమతం తయారయింది. స్యాద్యాదాన్ని ఆధారం చేసుకొని ఉన్నందుపలస, ఇతర మతస్తుల దృక్ళ ఢాలను జెనులు పాక్షికంగా అంగీరరించి, (గహించినారు డాడ, ఏ సిద్దాంతాన్ని

(408 భారరీయ తత్వశాస్త్రం కాని, ఏ దర్శనాన్ని కాని, పూర్తి అసత్యమని చెప్పకుండా, (ప్రతిదాంట్లో నుంచి ఎదో ఒక విధమైన విషయాన్ని వరు ్యగహించి,. దాన్ని సత్యమని భాఎంచినారు. దార్శనిక గంఖీరత్వాన్ని కరిగి ఉండాలంటే. ఇటుసంటి దృక్పఢం పనికిరాదనేది సువీదితమైన విషయమే. ఉదాహరణకు, భావవాదం ఎంత సత్యమో, భౌతికవాదం కూడా అంతే సత్యమని చెప్పే మాట అర్థరహితం. పరస్పర విరద్ధాల సమన్వ యానిశై సృప్తభంగీనయ తోడ్సడలేదవి గు ర్తుంచుకోపారి. సమస్తమైన దార్శనిక దృాకృధాలకు సైపైన మ్యూకమే రాజీ కుదర్చడానికి అని ప్రయత్నించింది. దార్మ నిక దృష్ట్యా అది అనాధ్యమైన విషయం. స్వమత సమర్థన, పరమక ఖండన దార్శ వికుని ధ్యేయం. సంభయవావికూడా తన సంశయవాదాన్ని సమర్థించుకొంటాడు. తమ (ప్రత్యర్థుల నుండి తము్యుతాదు రక్షించుకోపలసిన అగత్యం జైనులకు కూడా ఏర్ప డింది. అట్లాంటస్పుడు క్లైనమకం దార్శనిక గంభీరత్వాన్ని కలిగే ఉన్నదా ? అనే +4పశ్న పస్తుంది.

సృజనాత్మకంగా వైనుఎు చెప్పిన విషయా అదిను భావాలతో మిశితమై ఉన్న నైతిక ఆదర్శాలుగా కనిపిస్తాయి. సమస్తమైన (దవ్యాలను కైనులు రెండు రకొలుగా విభజించినాకు,

అవి: 1. అజీవ (దవ్యం (కాయ); 2. జీవ్యద్రవ్యం

అజీవ (దవ్యం కలం అక ధర్మం/[లనం పదర

కాలం మినహా మిగతా వాటి నన్నింటినీ “అస్టికాయాబ” అన్నారు. ఇతర *దవ్యాల ఉనికికి ఆకాశం, ధర్మం. అధర్యం చాలా ఆవశ్యకంగా ఉండాలన్నారు. అవి ఉండే చోటు ఆరాళం వంన ఏర్పడుతుంది. వాటి కదలికకు ధర్మం తోడ్నడితే వాటి విశ్రాంతికి అధర్మం తోడ్పడుతుంది. అనేకమైన ఉదాహరణల ద్వారా ధర్మ, అధర్మ స్వరూపాలను వీడు విపరించినారు. చేస కదలికకు నీళ్ళ ఎలా సహకరి స్తాయో, అలసిపోయిన దాటసారి ప్రయాణాన్ని చెట్టునీడ ఏ విధంగా అరికడుతుందో తడే విధంగా ధర్మం అధర్మం చలనానికి, అచలనావికి తోడ్పడతాయన్నారు. ఆకాశాన్ని గురించి సరైన జ్ఞానంలేన రోజులలో ఈ భావాలు ఏర్పడినాయి. ఖొతిక పదార్థం, ఆత్మ, కర్మలను గురించి వీస చెప్పిన భావాలు కూడా అసమ్యుగం గానే ఉన్నాయి. పుడ్లల నాలుగు దళలుగా ఉంటుందన్నారు. అవి 2 భూమి, వీరు, అగ్ని, వాయువు ఇవన్నీ అణులిరిి శాలు, అణువుని గురించి కూడా పీరు విలక్షణం గానే భౌవించినారు. అణువులు తడిగాకానీ, పొడిగాకానీ ఉంటాయన్నారు. ఐటీ కఠయికల వలన పదార్థాలు ఏర్పడతాయి. అణువుల పరిణామాన్ని కలిగి ఉంటాయి. అణు సిద్ధాతాన్ని గురించి న్యాయవైశేషక దర్శనాన్ని చర్చించేటస్సుడు ఈ విష యం విపులంగా చూద్దాం.

చేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 147 పుడ్ణల చెందు రకొలయి : 1. స్థూల పున్షల (దవ్యం. ల నూక్ష్మపద్గల్యద్రవ్యం. ఈ నూక్ష్మ షుద్గల 'దవ్యాన్నే “రర” అన్నారు. వీర కర్మ సిద్దాంతం కూడా చొలా విలక్షణుగానే ఉన్నట్లు కనిపి స్తుంది. కరన భౌతిక స్వరూపమనే, అది పావ సణ్యాల రూపంరో ఉంటుందనీ వీరు భాఎంచారు. జిడ్డుగా ఉన్న పదార్థానికి మకిలి ఏ విధంగా చేరులూ ఉంటుందో అదే విధంగా, ఆత్మను కరస్థి అంటి పెట్టుకొని ఉంటుందన్నారు. వృక్షలు, జంధదువువు, మనుషుఎ, పప పన్షైదులు, పంచభూతాలు ఎల అన్నింటిలోనూ జీపం ఉంటుందని జైనుబు భాఏంచినారు. అదిషు భూతాత్యవాదంలో నుంచి జె నుం జీపవాదం ఉక్పన్నమెసదని జాకోవి 2దావంచినాడు. సంయగ్‌ చరిత, సంయగ్‌ జ్ఞానం, నంయగ్‌ దృష్షి-అనేవి జీవుల సహ సృథావాలు. కాని ఇవె కర్మ (భావం వలన మరుగున పగిపోతాయని జైనులు భాఎంచారు. జీపు కర్మ ఈ విధంగా ఆకమిస్తుంది ; సూక్ష్య్య్యదపంం కర్యగా మూరి జీవిలో (వవేస్తుంది. ఈ దళను “ఆల్యశవ్‌ దళ లంటారు (దవ్యంతో కూడిఉన్న జీఏ రాగచ్వేషాదులప లోనయినందవలస, అది కర్మకు రోబడి ఉందుంది, ఈ దశను “బింధస్థితి” లంటారు. ఈ దళరో కర్మ సూత్ష్య శరీవంగా మౌం, ఎనిమిది రూపాల్లో ఆత్మను అంటి పెట్టుకొని ఉంటుంది. జీఏపె ఈన (ప్రభావాన్ని చూపిన అనంతరం కర్మ నశిస్తుంది. ఈ దఫను “నిర్ణరా” స్ధితి అంటాము. ఈ విధంగా సమస్తమైన కరశ్ఞై పరిపక్వం ఇంపసప్పక్తు జీవి కర్య్యబఎధు నుండి విముక్తి చెందు తుంది. అప్పుడు ఆ జీవి విశ్వాంతాన్ని జేరురుండది. కి పుక్కిటి సరాణ గారల సుండి విడదీసి చూడలేని ఆరోచనగా ఇదంతా కవి పి నుంది. ఇందుకో చాలాభాగం (ప్రాచీన పురాణగాధల సుండి సకరించారు. జైనుల కరస పిద్ధాఎతానికీ, వామ. (ప్రతిపావించిస తర్కానికీ ఎక్కడా సంబంధ నున్నట్లు లేదు.

, జైనుల “స్తై తికవాదం కర్య్‌ సిద్ధాంతంలో నుంచి వచ్చింది. అనాది నుంచీ వన్తున్న కర్మను ఉపళమింపజేసి నూతనమైన కర్మను హెందకుండా ఉండడమే పరమ ధ్యేయమన్నారు. కర్మ అనే (ప్రవాహాన్ని నిరోధించాలన్నారు. ఇదంళా నూతన విషయం కాదు ః చూగాభ్యాసానికి కూడా పాముఖ్యమీచ్చినారు. అహింసా సిద్దాంతాన్ని ఆచతెంచి చూపడంలోనే వీరి నైతిక సిద్ధాంత (ప్రత్యేకతను మసం చూడ. వచ్చు.

26. బౌాదశాభఖలం వ జీవితంలో యదార్ధంగా ఉండే సమస్యల నివృ త్తిక ాచీన బౌద్దులిచ్చిస "సమాధానాలు ఆదర్శవంతంగా ఉండి కొంత ఉపళమనాన్నిచ్చేటట్లు] కనిపిస్తాయి. క్షణికమైన సంసార సాగరంలో తీరూ తెన్నూ లేకుండా తేలియాడుతూపోయే (ప్రజా నీ్‌ాన్ని ఓదార్బటానినై బౌర్దదుతం యత్నించింది. అవిద్య పలన జీవితంలో కలిగే దుఃభాన్ని ఉపళమింపజేయబానికి * కొవలసిన నిశ్చలమైన మనో హృదయ భావావస్థను, ఆదర్శాలను .బొద్ధమతం కల్పించింది. అందువలన వర్షక, వాణీజ్య పాలక మవముఖుల అండదండలను ఆదరణసు బౌద్ధం పొందగలిగింది. జాపి ఫబ్రణంలోకల జేకవనడుని పిఎుపదడే. ఒక ఉఊద్యానవనాన్ని బుస్టనికి దానంగా యిచ్చిన ఉదంతం చొద్ధం ఏ విధుగా ఆదరాన్ని పొందిందీ తెలుపుతుంది: “అనాధ పిండకుని ఆహ్వానాన్ని పృఠస్యరించుకొని (శాప స్టి నగరావికి ముద్దుకు వచ్చినపుడు, అతకు నివసించడానిశై జేశకుమారున్సి “జేతవనం' అనుకూల మైన ప్రదేశమని అనాధ పిండతుడు. థావిస్తాడు. కాను ఆ వనాన్ని కొనదలచినట్లు అనాధ పిండకుడు చెప్పినపుడు జేీవకుమూకుడు ఈ విధుగా అంటాడు. “నీవు ఈ తచేశాన్నంతా డబ్బుతో పరచినప్పటికినీ అమ్మను. ఐతే ఆ ధకకే కొంటానని చెప్పి దిండ్తమీద బంగారు నాణాలను తప్పించి ఆ (ప్రదేశచుంతా పరుస్తాడు. నివాస చూగ్యమైన గదులను, విత్రాంతి గదులను, సామానులను భ్యద్రపరచే గదులను. స్నానాగారాలను, వంట గచదులను..మొవంగు వాటిని నిర్మిస్తాడు. ఆ వనాన్నికొని డాన్ని బాగుచేయడానక్‌ 45 కోట్ల రూకలను అనాధ పిండకుడు వెచ్చించినాడు.” 5 ఇందులో కొంత అతశచయూ కి ఉన్నదని అంగీకరించిసప్పటికిని, ఇదంతా .వల్చితమని సతోసివేయరేం. నూతనమైన ఈ మతాన్ని ఆదరించి. నైతిక సిద్ధా నాన్ని గురించి చెప్పే చొద్ధ సన్యాసుల పై అసంత మైన ధనరాసులను వెచ్చించడం జంగంది. భారత దేళంలో బౌద్ధనుళం అధికారయుతమైస మతంగా ఉండేదని (క్రీ.పూ. శివ ఛతాబ్దంలోని అశోకుని రాతి కానసనాల వలన తెలుస్తుంది. ॥ ఒక స్థాయిని చేరి నింకడగా ఉన్న సాంఘిక -రాజకీయ పరిస్థితులతో రాజుల 'పొపును సంపావించిన బౌద్ధం అఎంతర్షతంగా కొన్ని మార్చులను చెందవలసి వచ్చింది. దాని ప్రాథమిక అవసరాల నుండి అది వై దొలగిపోవలసి వచ్చింది. శీలా చరణం నుండి (క్రమంగా యమోగాధ్యాసానవికి బౌద్ధం తావిచ్చింది. బౌద్ధమత చర్మితను పెలిశీలి స్తే ఈ విషయ తెలుస్తు)ది. శీలం, సచ్చరితలకు బదు, ఆధి భౌతికవాదం,

దేవీప్రసాద్‌ చటోపార్యాయ 148 మోరిష్టైరవాదం చోటుచేదువొన్నాయి.. జ్ఞాన మ్‌మాంన వట్ల కొంచసుంది. ఆన్టివి _చూపిసారు.

_బౌదదుక ళాఖబనుండి భారతీయ దర్శనశాస్త్రం ఏలాభఎ పొందిసప్పటికిసీ, పీడ ముంషికు చేనిస (ప్రతి అముగు తిరోగమన చిహ్నాలను సూచిస్తుంది. ఈ ఉద్య మం లంపహా అపరిమితమైన జగన్మెధ్యావాన వ్యామోహంలో లయమేయింది. ఆందు బంన అడి భావెళా స్త్రాచివృద్ధికి బద్ధ భ్యైపుగా ఈయొరవడ మేగాక, అనేకమైన అంధ విశ్వాసాలకు కూడా జావచ్చింపి.

అధి భౌతిరవాడాలయందు బుద్దువివి ఉన్న ఏిమఖత్వ్వం, అతని నాస్తికత్వం చృష్మ్యా తరువాత విచ్చిన చౌద్దమత శాఖల అభివృస్ది కొంత విపరీతంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. ఉళ్నల్తివిస్చే శ్రవప తౌద్దసన్యానుం దూరంగా ఉండటంపలన యిటు వంటి పరిస్టితి ఏర్ఫాతంది. వాణీఎ్వ (పరుపుని యిచ్చే బహుమళుల పై జీవిస్తూ పన్నంచు వలన ఏ విధంగా జీవంచాం అనే సదుస్య వారికి లేము. దార్శనిక ఆలో చసలు చేయడానికి కాబలసిన (ప్రత్యేకమైన. పరిస్తితులు, అనువైన వాతావరణం ఏర్పడ్డాయి. తర్మాలనికీ, దాదానికి, చిలోవనకూ, వేర్చుకోడావికీ కావలసిన (ప్రత్యేక పరిస్టివీలు. ఏర్సడసందవబన భాలతియ. దర్శసకాస్రాధిప్పద్ణి ఒక నూతనమైవ సామీవి చేరడానికి అదకొళం ఏర్పడింది. దర్శన కాస్తానికి వారు సృజనాత్మకంగా స్టో క్యషి యిమే. వారక్‌ అగుగుణంగా పుండే నిత్యమాతనమైన జార్మవిక దృక్స ధాలను పెంసౌంగించుకోవడము.. కామండా, వారికి భిన్నంగా వుఎడే మశాలను తీవ్రంగా పిమర్శించిషందుప ఐన యితరుఎ కూడా తమ సిద్ధాంతాలను సదుర్థించు కోడావిచ్చై దాన్గ్శనికంగా వుస్నృతస్థానాలను జేకవలసిన అపసరం ఏర్పడింది. బాశతీయ దర్శసకాస్తాంధిస్పృద్ధిని గుంంచి చర్చించినప్తడు యీ విషయాన్ని స్తా వంచినాను. ఐతే, చొని మరోరూపాన్ని విన్మరించరాదు. మానసికమైన తమకే

(పాముఖ్యావ్నిచ్చినందుపలసి, శారీరకంగా గ్రమీంచి జీవించే వారితో బౌద్ధ సన్యా

నుంప సంబంధం లేపండా పోయింది, (ఫ్రకృతిని పరామర్శించి, అందులో అంతర్జ

అంగా వుండే నియమాలను స్యూశ్రాలను గురంచి తెబసుకొనే అవకాశాన్ని వీరు కోత్పోయినందున “ఆరోచనే సర్వం అనే (ధ్రాంతిరీ రోనయినారు. అందుకే, అలోచన వత్తను వియదు స్తుంవనీ, కనుక, ఆలోచనే. సను స్తమైస యదార్థమనీ భావంచినారోఅందువలన, బౌతిక (వ్రవంచమంతా మనోజన్యమైసదిగోనూ, (దాంతి గానూ, కర్పితంగానూ ఊహించడమైనవె. బౌద్ధశాఖల్లో _భావవారం బభివృద్ధి

చెందిన రీతి బౌచ్టేకర దళాల్లో ధాబేహడం జవ్మోంచిన్‌ రీతికంత ఆళ్ళర్యకర .

'మైనదేమీ కొదు. ఉపపిషచ్చుల్లోసూ, వేదాంతంలోనూ, భావవాదం ఎరా అభివృద్ది

హ్చదిండ్‌ యివెవరకే చూచినాము. వేదాండులకూ బొద్ధులకూ మధ్య యెన్ని స్పర్థ

యన్నస్పటికిపీ దారిరుపురూ భావ చాడాంశాలను పరస్పరం విరివిగా మాద్చు చేసు కోవచింలో ఆశ్యర్యం లేదు.

100 భా5రీయ తత్వశాస్త్రం బౌద్ధకాఖలను గురించి చెప్పే ముం, ఏ పరిస్థితుల్లో బొద్ధసన్వాసుము తష, దార్శనిక కార్యకలాపాలను సాగించిందీ. చూద్దాం. అంహే ఉత్స ల్తించ్చే (శ్రమకు వీరు ఎంత దూరంగా ఉస్నగీ లెబుసుకొందాం. వ! కార్యకవాపెమంచా నలందా విశ్వవిద్యాలయంలో శకేం్యరీకృతమై ఉన్నది. శ్రీశ. 7వ శతాబ్దంలో భారతదేశం వచ్చిన చైనా యా్యల్రములగు హ్యాయన్‌సాంగ్‌ , ఇత్సింగ్‌ అసువారు బౌద్ధమళాన్ని అధ్యయసం చేయడానికై యీ విహారాల్లో శిష్యులుగా చేరి చాాకోల మున్నారు. వీళ్ళ రచనలను బట్టి కొన్ని విషయాలను ౩ఎసువోవచ్చు. ఈ విహారు నెలకొల్ప బడిన (ప్రదేశాన్ని 500 ముది వర్తకుల, 10 కోట బంగారు నాణేఎ. పెట్టి కొన్నాడు. ఆ తర్వాత వరుసగా ఐదుగురు రాజులు ప్‌చాలమైన సదస్సు భపనావిను నిర్మించడానిచ్వై అమూల్యమైన ధనరాసులను వెచ్చించారు. హూ్యూయన్‌సాంగ్‌ కాలంతో యీవిహారంతో 10,000 మంది. ఏడ్యార్తులు, 1500 మంది ఉపాద్వా యుఖు ఉండటానికి పసతి ఉండేది. “లధ్యయన - లేధ్యాపతలు” చేయడానికి వారకి కాలంకే సరిపోయేది కాదు. కేవలం ఆలోచనాయుతమైస జీఏతాన్ని. గడపడాని] వారికి కావలసిన జీవనాధారం ఎక్కడనుంచి వస్తుంది? ఈ *పళ్నకు ఇత్సింగ్‌ సమాధానం చెప్పనాడు. రాజులచే బహూకరింపబడిన 200 _గామాలనుండి వచ్చే అదాయుతో వీరు లదు జీవితాలను గడిపేవారు. అంజే వీరిని పోషించడానికై అనేక వేలమంది తశమించేచారు. వేలమంది ట్‌మించి పండించిన అదనపు పంట్‌ వీరికి భుక్తంగా ఉండేది. అందువలన వీరు (శమించవలసిస లపసరం ఉండేది కౌడు. తిరగ్గా కూర్చొని శుష్కుమైన ఆలోచనలు చేయగరిగినారు. బహుళ అదే గతి శార్కికాలోచనలోని (ప్రత్యేకతకు. దారి తీసెంది. ఇతర విహారాల కథలు కూడా బూ విధంగానే ఉంటాయి. ఇదంతా దృష్పిలో ఉంచుకొని దౌద్ధశాఖల చర్మితను పరిశీంద్దాం. బౌద్దుల నమాచేశంతో దాన్ని ₹పారంభిచడం సదుంపిసంగా ఉంటుంది. బుద్ధునీ మరణాసెం తరం రాజగృహంలో - బొద్ధుల వ్రధడు. సమావేళం జరిగింది. ఈ వ్రధమ నమా వేళంలో బౌద్ద ధధ్య్మాన్ని, వినయాన్ని గురించి చర్చించి. వాటి స్వరూపాన్ని నిర్ష యించినారు. ఇక్కడ అభిధర్మను గురించిన (ప్రస్తావన లేమ. బౌద్ధుల అధి భౌతివ వాదం అభిధక్మళాస్త్రంలో ఉంటే, బౌర్టుల వినయ, కీల, నైతికవాదాలు వినయ పిటకలో ఉన్నాయి. ఈ (ప్రధమ సమావేశానికి హాజవైన బౌధలు బుద్దుని దోధఢ నలకు అతి సన్నిహితంగా ఉన్నారు. లా ౦ కొని. వినయ, శీలాదుల. విషయంలో జౌద్దుల మధ్య అభ్వ్నిపాయ భేదాలు రాపడానికి అప్రేకాలం పట్టలేదు. ఒక శతాబ్దం తర్వాత వై ఇాలిలో శెండవ సమావేశం జరిగింది. ఈ సమావేశానికి వచ్చిన బౌద్దసన్యాసులు ప్రాచీనమైన వినయీల విదింధనావళిని సవరించి అవి నరళంగా ఉండేటటు చేయాంని కోరీనారు. ఐతే. ఈ సమావేశం యీ విషయాన్ని అంగికరించ నంయేవలన అనేకమంది బౌద్దులు వీడి

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 151 పోయినారు. అలా విడిపోయిసనారు పత్మీకంగా మరొక సమావేశాన్ని. ఏర్పాటు, చేసుకొన్నారు. ఆ సమావేశానికి దాదాపు లక్షమందికి పైగా వచ్చినారు. అండు, వలన వాలిని “*మహాసాంఘకులని", వారి ననూవేళాన్నోోమహాసంగతి" అని పిరిచి నారు. (ప్రాచీన బౌద్ధులను ఛేరవాదులని, లేదా స్థవరహదులని అంటారు.

కొన్ని దళాబ్దాల్లోనే “దుహా. సాంఘకులో ప్రజాదరణను, అధికొరాన్ని పొందగరిగినారి. (ప్రవర్తనా నియహావళిని టూర్చివేసి, వొన్ధ సవ్మిత ్యగంఛాలసు తిరిగి (ద్రాకాప. అట్లా (వాస్తున్నన్సుదు వీరు _కొ_త్రమాచ్పులు రెంటిని ప్రవేశ పెట్‌ నారు. వొటిని గురించి చూద్రాఎః 1. “రోకో తర దబుదొ వాదాన్ని మహా సాంఘి కులు (ప్రవేశ పెట్టినారు. ఏ మీసపుల కాధలను చూచి జాలిపడి, ఆ బాధలకు నివారణో పాయాన్ని బుద్దుడు. చెప్పనాతో, ఆ బుద్దుని వీరు భగవంతునిగ. చ్వితించినారు, మానపనూ్యుదై న బుస్థుని భగదంళునిగ జేసినా. మహాయాన బౌద్ధులు బుద్దుని “బుద్ధ భగవానునిగ” భాఎంచి “బుద్ధ ఆరాధసో, పూశాపునస్కారాదులను బౌద్ధంలో వే పెటినాద. మహాయానులపస ముందే యీ విషయాలను మహా సాంఘికులు (వవేళ పెట్టనారనే వాదానికి కొంత ఆతారం ఇక్కడే లభిస్తున్నదీ. అంతేగాక. చుహాయానుల అధి భౌతిక నిద్ధాంకాలము గల మూలాన్నిళూడా మనం ఇక్కడే చూడ వచ్చు. ఉదాహరణకు, మనస్సు చాలా పరిపద్దమైనదనీ, అది “ఉపశ్లేశాలొతోటి “ఆగంతుక రజస్‌” తోటి కూడిఉన్నప్పుడు మలినిమపుతుందని వీరు భావించి నారు. మహాసాఎఘికుల భావాలు తర్వాతకాలంలో రానున్నమహాయానుల “అలయ విజ్తానొ వాదాన్ని సూచిసాయని' ఎసి. ఐసర్సి చెప్పినాడు. దాన్ని గురంచి తర్వొత చూదాం. నః డ్‌

అళోటిడు ఏర్పరచిన మూడవ సమూవే+ంరో బౌద్ధంలో మరో చీలిక ఏర్ప డింది. అప్పటికే బౌద్రం బాగా అభివృది చెంది అనేకమైనిచీరికలు ఏర్పడాయి. ఈ సదూవేశంలో “థేపాదులో పదకొండు శాఖలను. (స్రకాయాలను) బహోష్కరించి నారు. అట్లా బహిష్కరింపబడీన పదకొండు ఇంట్లో “వాత్సిపుతీయుబొ” కూడా ఉన్నారు. స్కంధ సుఎతానపూకుడగు పురుషున్ని అస్తిత్వాన్ని ఒక విధంగా ఆత్మ ఆ ప్తిత్వాన్ని వీప అంగీకరించినండదువలన వీరిని బహివ్మరించడం్చ జరిగిందన్ని పెర్‌ బటి చెప్పినాడు.

ఈ మూడో సమావేశంలో ఒహిష్కరింపబడిన వారందరూ సలందా విశ్వ విద్యాలయంతోతలదాచుకొన్నారు. వీరినే'సర్వా స్పివాదులు' అన్నాడు. మౌర్యుల ఆఖరి దశలో (కీ పూ 200) వీరు మధుక వప వెళ్ళారు. అక్కడినుంచి కాశ్మీరచేశరగ గాంధారదేశం వలసపోయి, కనమ్యదస కొలంలో అత్యంత (ప్రతిభను సాధించారు. కాశ్మీర దేశంలోనూ, గాంధార దేశ్యలోను ఉన్న బౌద్ధులను “సర్వా స్తీ వాదానికి” మూల పురుషులుగా భావించినార్డో. గ్మికీ.శ _100 సంవత్సరంల్లో కనిష్కుడు నురొక సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేసనాక్టు. శ్లచనా కార్యకలాపాఐబు యీ శాలంలో బాగా

10 న. నం.

క క ష్‌ సతిని వితతం ల

152 భారతీయ తత్వశాస్త్రం జరిగినాయి. (త్రిసిటకాలకు భాష్యం (వ్రాయడానిశ్సై 500 మంది బౌద్దభిళ్షుపులు నివ సించడానికి కావలసిన ఒకగొప్ప విహారాన్ని కనిష్కుడు నిర్మించినాడు. ఒక లక్ష శ్లోకాల్లో సుత్తపిటకొనికి భాష్యం (్రాసినాలి. మరొక లక్ష ళ్లోకాల్లో “విసయపిట కొనిక్రీ” “తభిధర్య విభాషకు” భాష్యం (న్రాసినాప, ఇవన్నీ రాగిరేపల మీదటవ్రాసి, రాతితో చేయబడిన పెబలో భ్యదంగా దాచినారని ఒక కథ ఉన్నది. ఐతే, అటువంటి రాగి రేకులు ఇంతవరకు లభ్యం కానందువలన కొందట ఆధు)కు. యిదంతా అతి యో ష్తంతో కూడివున్నదని చెబుతారు. ఐసప్పటికినీ ఒక విషయ యిక్కడ స్పష్తంగా తెలుస్తున్నది. సూతనంగా వలసిన సర్వా స్తిదాదముణ తమ మకావ్ని సమరించుకోడానితై కొన్ని ్రోత్యేకమైన గంథాలను రచించినాడు. వీస భాష్యం వాసిప్‌ పిటకొలు "మూల (గంథాలుకొవనీ, సర్వా స్తివాదులు వాటిని కర్చించినారనీ కొందరు. భావిస్తారు. ఏది ఎట్టున్నా, “అభిధర్మవభాస” రేక “మహా.భాస” లేక “*విఖాస” అని పిలువబడే (గంథం నూల్యగంథమగు అవిధర్మపిటకోనికి భాష్యం మాతం కౌదు. అది కాత్యాయన ప్యుళునిచే చాయబడిన గట్టాన వస్తానో సగంథా నికి భాష్యం మాత్రమే. ఇది చైనా ధాషలోకి అనువదింపబడిస్‌ప్పటీర నీ, కంస్కషృృత భాషలోనున్న దీని మూల ఆంథమగు గ జ్ఞానపస్థానం” “విభాస”ొ. అనే _గంథాలు నేడు మనకు లభ్యం కావడంలేదు. విభాసను అనుస స్తున్నందువలన వీరిని వైభొషికు లన్నారు,

నసుబంధు రచించిన “* అభిధర్మ కోళాన్ని ” వీరు చాలా పవ్వితమైన గంథంగా భాఎస్తాట. దీవి పై "స్ఫుటార్థ అభిధర్మకోశవాఖ్య” అనే (గంధాన్ని యళోమి్యతుడు రదేంచినాడ*” సంఘభ్యమీనిచే (వాయబడిన “అభిధర్మ సమయ పడప” అనే 'గంథంరోకూడా ఇదేసూచన కనిపిసుంది.

అన్నీ (నర్వం) అస్ని త్వాన్ని కరిగి ఉంటాయేం పీరు అంగీకరించినందు పలస వీరిషి పర్వాస్ని వాదులన్న్నారు. . 'మాససికిమైన వాటికి, భౌతికమైన వాటికి. అస్తిత్వ మున్నది “అంగీకరించినారనీ, అందుకే వీరిని సర్వా స్నివాదు లన్నారవి (బహ్మాస్మూత భాష్యంలో శంకరుడు చెప్పిన విషయం యథార్థం కాయ. ఐతే వొద్ధ ఆగంథాలు మరొక రకంగా చెప్పనాయి.

భూత భవిష్యత్‌ వర్త మానికాలాల్లో పదార్థాలు అస్ని త్వాన్ని కలిగిఉంటాయి. (సర్వకాలేఅస్తి), ఇదే భావాన్ని అభిధర్మకేశంతో (౪. శ్ర చూడవచ్చు. అంపే కాలాన్ని గురించి వీరు చెప్పిస భావాలు చాలా ఆన క్రికరంగా ఉండటం వలన అవి అందరినీ ఆకర్షి౦చినాయి. బుద్ధుడు. చెప్పిన క్షణభంగివాచాన్ని సమర్థించడానిశ్షై కాలన్న్వరూపాని్ని విపులంగా చెప్పవలసిన బాధ్యత తర్వాత వచ్చిన బౌద్ధల మ్‌ద ఉన్నది. కొని, కౌలాన్ని గురించి సర్వా సివాదులు సరిగ్గా వివరించలేక పొయినారు. ఎందుకం'కే, అది క్షణభంగి వాదానికి విరుద్ధంగా ఉన్నది, కొని, కాము చెప్పిన సిడ్ధాంచాల బుద్ధుని చోధనలకు తుల్యంగా ఉన్నాయని సైభాషికలు చెప్పనాడు.

దేవీయ్రసాడ్‌ ఛటోపాధ్యాయ 150 భూతధవిష్యత్‌ వక్తమూనవాలాల్లో పదార్థాలు అస్నిత్యాన్ని కరిగి ఉంటాయని నిరూ పించడానితై హేశుబద్ధమైన వాదాన్ని సృజించినాత. పదార్థాలను గురించిన భావాలు భూతకాలంలోనూ, భవిష్యత్‌ కొలంచోనూ, వర్షదూన కొలంతోనూ ఉంటాయి. పదార్థాలు లేనన౪డు వాటి3 గురించిన భావాలు ఎలా ఏర్పడతాయి? అం తేగాకుండా, బౌద్దులి దృష్టిలో పూర్వం. చేసిన కర్య్శలుకూడా కొన్ని ఫరితా లిస్తాయి. కర్య లేనప్పుడు కానీ, భూన్యంరోనుంచి కానీ ఏమీకాదు. కనుక పూర్వకర్మల ఫలితాలు ఎప్పుడూ ఉంటాయి.

అట్లాంటస్పుడు, అనిత్యవాదంతోనూ, నిర్యాణంతోనూ తను సిద్ధాంతాన్ని నర్వాస్మివాదులు ఏవిధంగా అన్వయించినారనేది మరొక (ప్రశ్న. ఇంయిలో వారి ఇబ్బందులు వారికి ఉన్నాయి. ఈ సమస్యను సాధించడానికి నాలుగు (పత్యామ్నాయ మార్గాలను వారు నూచించినారు. ఈ అంకాల జోలికి పోరండా వ్వైభాషికుల స్తా శాస్త్రాన్ని గురంచి తంంనునొండాం. |

75 ధర్యాబన్నాయ3 చెప్పేదే వీరి సక్తాళాస్త్రంలోని మౌరకొంళంల ధర్మ మం వీరి దృష్టి వేప. ఏది యథాక్టంగా ఉంటుందో అదే ధర్యం. ఈ ?6 ధర్మాల్లో బ్గా ధర్మాలను “సంస్కృత ధర్మా” లన్నాప. మిగతా మూకింటినీ “అనుస్కషృక ధర్మాలొన్నారు. ఈ ?2సంస్క్రృత ధర్మాలు ఈ విధంగాఉన్నాయి: “దూప ధర్మాలు..11, వైతసిక ధర్మాలు-43. చిత్మ న్యిపయుక్త ధర్మాలు _ 14, దూప ధక్మ్యాలు-వంచ జ్ఞానం్యదియాల, పంచ కర్మేయ్యదియాలు అవిజ్ఞప్తీ అంళే తర్మద్వారా ఏర్పడిన సూత్షషదవ్యం. ఇది జై న భావానికి దగ్గరగా ఉంది. చిత్తం అంచే మనస్సు. చై తసికం లంకే చిత్తద్యాపారం.. భౌతిక పదార్ధాలతో మప నస్పుకు ఉండే సందిందాలనే చిత్త విపయుక్త్నాలన్నాడ. ఇవి పదునాలుగు రకాలు.

ఆ్యశనయుత మైస సంస్కారంలో ఈ 72 ధర్మాలు కలిసినపుడు "ఉపాదాన స్కంధు” లేదా “సా్యాశవ సంస్కృత ధర్మం ఏర్పడుతుంది, దీన్ని ఎల్లా పదచ్బకోవాలనేదే విర్యాణాసద్త డ్రై న లిక్షుపుప ముఖ్యమైన సమస్య. మొటమొదట ఆ్య్రవాన్ని శమింప చేయాలని పభాషికులు ధావిఎచినారు. అంటే, “సాళ్రవ సంస్కార. ధర్యార్న. “అనా డ్రవశంస్కార ధర్మంగా” మార్చాలి. ఆశ్రవ మన్నష్పుడే సంస్కారం ఉంటుంది. ఆ్యశ్రవాన్ని లంతం చేసినట్లయితే. (క్రమంగా సంస్కారం క్షిణినూ తన శకిని పూరి గా కోల్పోతుంది. ఈ దళలో సంస్కృత

ల! అక్‌ అట్‌

ధర్మ మేదీ ఉండదు. ఈ స్ట్‌వ ల నిర్వాణ మన్నారు.

అసంస్కృృుత ధర్మాలు ఇవి 2 1. ఆకొరం, 2. (పతిసంఖాానిరోధంం 8. అ్యప్రతిసంభ్యానిరోధం, చివరి రెండూ నిర్వాణసద్భృశారే.

-.. అతి గంభీకంగా కనిపించే ఈ సిదాంతమంతా ఆ(్యశ్రవం మీద ఆధారపడి ఉన్నది. అలాంటప్పుడు ఆ్యశ్రవానికి కారణీమేమిటి? ఆ(శ్రవానికి కారణం అవిద్య అన్నారు. అఎద్య నాళనానికి ఒకే కొరణాన్ని సూచించినారు. అడి (పజ్జ. (ప్రజ్ఞను.

154 భారతీయ తత్వశాస్త్రం పొందినప్పడు 72 ధర్యాలు ఉంటాయి కాని, వాటిని కలిపే బంధం ఆ[శ్రవముండ దన్నారు. ఈ విధంగా పాతపాటనే తిరిగి పొడినారు. క్ఞాసమంటే మోక్షమని చెప్పేది పాఠపాకే కదా:

హీనయానుల్లాగా 'వై భాషికులు కూడా సామూహిక నిర్వాణంరో. నమ్మక ముంచక వ్యక్తి నిర్వాణాస్నే నమ్మనారు. అందువలన వారి దృష్టిలో ఒక వ్యక్తి నిర్వాణం చెందినప్పుడు ఆ ప్తి ఏర్పడటానికి కావలసెస ధరాష్టలు విడిపోయి ఉంటాయని చెప్పినారు. అంతేగాకుండా నిర్వాణాన్ని పొందని ధర్మాలతో పాది ఇవిళూడా ఉంటాయన్నారు. ఈ సిద్ధాంతంలో అంళతర్షతంగా ఉన్న విషయాల వలన వై భాషికులకు ఇతరులకూ మధ్య ఉన్న తేడా తెముస్తుంది. అఎద్య ద్వారా దింధం పీర్చృడుతుందనీ, శరీరం, (పంచం అవిద్యకు ఆస్కారమనీ, (ప్రజ్ఞ అవిద్యను, దాని ఆక్రయభూతమైన దాన్ని సశింసచేయడంపలన నిర్వాణం లభిస్తుందని చెపే శూన్యదాదానికీ, వై భాషికులకూ మధ్య గల శేడాను ఇక్కడే చూడవచ్చు. సర్వదుఃథాలకు మూలం అవిద్య అని ప్రాచీన బౌద్భం చెప్పిన విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. ఐతే ఆ తర్వాత ఖాన్యవాదం, ఉపనిషట్టు అతోని భానవాదమౌలిక స్నూశాలను ఇముడ్చుకున్న పిమ్ముటనే ఈ భావానికి ప్రాముఖ్యం వచ్చింది. ఈ విషయాలను గురించి తెంసుకొనేమిందు మరో రెండు విషయాలను గురించి 'తెైలుసుకొందొము. ఎన్ని కొత్త పదాలను వై భాషికులు సృజించినస్పటికి నీ, వారి సిద్ధాంతాలకూ వేదాంత మిళితమైని సాంఖ్య సిద్ధాంతానికీ ఎక్కువ తేడా ఉన్నట్లు కినిపించదు. పాంఖ్యుల దృృషిలో పుడషుబ అనంతం. ఏడోవిధంగా. పురుషులు సంసారంలో బంధింపదిడతాచు. ఆ బంధవిము క్తి 3 (ప్రయత్నిస్తారు. ఐతే, సిర్వాణం పొందే ఏధానాన్ని గురించి వై భాషికులు, సాంఖ్యులు ఒకే రీతిగా చెప్పినా రనుకోలాదు. బౌద్దుల ధర్మాలను, సొంఖ్యుల కృతితో పోలి ప్రే కొన్ని అభ్యంతరాలు చెప్ప వచ్చు. కొని ఇవన్నీ సామ్యాలనేది స్పషంగా కనిపిస్తుంది. సాంఖ్యులు. (తగు ఇొలసుకి (ప్రతిపాదిస్తే. వైభాష్‌కులు (తిధర్మాలను (ఫతిపాదించారు. భావహద సాదృశ్య స్థితికి పాంఖ్యులు పచ్చినిందున, వారు అనేకమైన అసంబడ్ధాల కలయికగా ఏ విధంగా తయారయిందీ ఇదివరకే చూచినాయు. భౌతిక వాదం, దాని (ప్రత్యర్థి మైన ఛావవాదం అదై్వైతంతో లయం కావలసి వచ్చింది. బౌద్ధ మతానికి కూడా అదేగతి పట్టింది థావవాదం వైపు వెళ్ళాలని ప్రయత్నించిన వై భాషికులు ఈ

(ప్రశ్నను సూటిగా ఎదుర్కొసలేదు. నిర్వాణం. చెందని జీవుల కలయికకు తోడ్స

డిన ధర్మాలు ఏమైనాయనే (ప్రశ్నకు సరైన సమాధానాన్ని వై భాషికులు ఇన్వలేదు-

భావవాదులు ఈ సమస్యలను విరాకరించినారు. పారమార్థిక దృష్ట్యా ఈ (పపంచ నుంశా బుదృుద్యపాయనున్నారు. ఉసవిష్యదష్టలు, అద్వైతులు జగని్కిధ్యావాదాన్ని

దేవీవ్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 155

ఏ విధంగా వర్షించిందీ ఇవినరకే చూచినాము.. మహాయాన బౌద్ధులు కూడా అదే చంధాను ఏ విధంగా తొక్కి-ందీ చూద్దాము.

బుద్ధుని బోధనల నుంచి సర్వాస్ని వాదులు దూరంగా వై దొలగిపోయి భావ వాదాన్ని ఆ(శ్రయించినప్పటికినీ సా్యతాంతికులు మాతం బుద్దుని దోధనలె న అనిత్య తను నమర్డించినారు. సర్వాస్నివాడు లలోని తొలిశాఖ సాక్రాంతికులు ఐశే, తర్వాత వచ్చిన సర్వా స్తివాదుల జేతతో. దీనికి (ప్రమాదం సంభవించింది. అందువలన స్యత్రాంతికులు సర్వాస్ని వాదులను ఖండించినారు. దురదృషంకొద్టీ సౌ్రాంతికులు వ్రాసిన ్యగంథాబ లభ్యం కావడం లేదు. కాని వై భాషికుల రచనల్లోసూ న్యాయ. "వె శేషిక, మీమాంసకుల రచనతోనూ, పూర్వ పక్షంగా వీరి భావాలు ఉన్నందు వలన వీరిని గుకంచి కొంత శేటెసుకోడానికి అపకాళమున్నది.

వై భాషిపలకు, స్త్యశ్రాంతికులకు మధ్య ఉన్న తగాదా అంతా “వైభాసి

“అఖిధర్క” (శ్రుతి (ప్రమాణంమ్‌దనే కేంద్రీకృతమై. ఉన్నది. “వై భాస” ోలరి ధర్మ” (గఎథాల (వమాణాన్ని సౌ్య్రాంతిపబు నిరాకరించారు. బుస్టని టోధనలైన సూ్యత (గంథాలను పూలే వీరు అంగీకరించారు. అందుకే వాని సౌ్యతాంతికు అన్నారు. సూ(శ్రాలకు అనుగుణంగా ఉండడానిన్వై (టయత్నిస్తూ బుద్దుని అనిత్యతా బాదాన్న్ని సరిగ్గా అర్తం చేసుకోడానిక్రై యత్నించారు. అందువలన, కాత్త్వికంగా రెండు దృక్పథాలను వీడ అభివృగ్జి చేశారు. లో

1. సర్వా స్తివాదుల సిద్ధాంచాన్ని నిరాకరిస్తూ సౌ(ర్రాంతికులు (వతిడీ పర్త మాన అ ప్రిత్వాన్ని కరిగి ఉంటుందన్నారు. దీన్ని ఆధారం చేనుకొని " *న్వలక్షణ సిద్దాంశాన్న్ని” అభివృద్ధి చేసినారు. న్యాయం, మిమాంసా, జైన దార్మవికలు ఈ వాదాన్ని ఎంత తీవ్రంగా ఖండించినారో, అంతకన్న రెట్టిప్ప తీవ్రతతో ఈ స్వల కణ వాదాన్ని బౌడ్డ తార్కికులు సమర్థించిగారు అందువలన వీరి రచనలనుండి దానిని తిరిగి విర్మించవచ్చు.

ఓ. అనిత్యతకు ఇచ్చిన పాముఖ్యం దృష్యా నిర్వాణం కూడా శాఖ్వతం కాదం సౌశ్రాంతికులు.. చెప్పినారు. జన్మ జరాదుఃఖ విపత్తే నిర్వాణమని చెప్పి నారు. ఐతే, వైభాషికులు ఈ సిద్ధాంతాన్ని విరాకరిస్తూ, " ఇటువంటి నిర్వాణానికీ శూన్యతకూ తేడా లేదన్నామి.

న్యాయ, మీమాంసా దార్శనికులు, క్షణభంగివాదాన్ని విమర్శించిన రీతినిదిట్టి, చౌొడ్డ తార్కికులు దాన్ని సమర్డించిస రీతినిబట్టి కొన్ని విషయాలను. మనం చెస్న వచ్చు. 9 యదార్ధంగా ఉనికిని కలిగితన్న దానితో మసం బయలడేరుదాం. ఏదైనా వయోజనార్ని కలిగింన్నపుడే ఒక పదార్థం యదార్ధంగా ఉంటుంది. (అర్హ టియా కారిసత్‌). ఐకే ఏవైనా (పయోజనాన్ని కలిగ్‌ ఉండటమంకే ఏమిటి ? ఒక కౌర తాన్ని ఉత్పన్నం చేసేదే క్రియ. అంటే దాని ఫలితాన్ని అది ఉత్పన్నం చేసి నప్పుడే అది యదార్ధంగా ఉంటుంది. ఐశే, దావ ఫరితం ఏమిటి ? మరో రూపంలోకీ

$56 భారతీయ తత్వళావ్త్రం మారడమే దాని ఫలితం. అంటే ఏదైనా యదార్ధంగా ఉన్నట్లయితే అదీ మరొక దశలోకి మారిపోవడమన్నసూట. అంటే క్షణీకంగా ఉండటమే.

ప్రతిదీ (తిక్షణమూ మారుతూ ఉండడాన్ని దీనికి విరద్ధంగా చెప్పవచ్చు. మనం ఒక కుండను చూచిసప్కడు, అది దాని ధాగాల్లోకి విడిపోయినట్లుగా కొళ్హు కుండను కుండగా కొంతకాలం చూడగలం. కాని క్షణభంగివహాదం (పకొరం ఇది త్‌స్పు, దృగ్విషయమైన నూర్పుకు ముందు, దృగ్విషయం కొని మార్పు ఉంటుంది. దృగ్విషయం కాన మూప్పల సమూహం ఒక్కచోట చేరినందున అవి గుణాత్మకమైన మాట్ప్పచెంది దృగ్విషయాలుగా కనిపిస్తాయి. ఈ పదజాలముకా కొంత ఆధునికళ్వాన్ని సూచిస్తుంది.

ఈ వాదాన్నే! మరొకరకంగా చూద్దాం. ఉదాహరణకు గీ అనే ఒకానొక వసువు శ క్షణాలసాటు వుండీ, 3 గా మారి, మసం చూచిన లర్వాత కొదిక్షణాల్హా 6 షారిందనుకొందాం. ఈ విధంగా అది మారుతూ పోతున్నదనుకొందాం. ఈ నాలుగు క్షణాల్లో అది వున్నట్లు కనిపించిన దానిని గ తృీ గీ గీ అవి పిలు ద్దాం. ఆ తర్వాత క సస్తుంది. ఈ 1కమాన్ని 4. ణీ తీ తీ మ౨ె....అందాం. అట్లాంటప్పుడు గీ నుంచి కై వస్తుంది. ఐతే. తీ ను ఉత్పన్నం చే సేదేమిటి? తీ నుంచి తీ వస్తుంది. తీ పె రండూ ఒకటి కాపు కాబట్టి వాటి కొరకాలగు తీ డీ కూడా. ఒకటికాదని తర్కంద్వారా తెలుస్తుంది. అదే విధంగా ణీ ణీ రూడా తీడాసు కలిగి ఉండాలి. అట్లాగే, శీ గీ కూడా తేడాను. కలిగ ఉండాలి,

ఏ విధమైన కారణం బేకుండానే ఒక పదారం నశ సుందనీ, అలా నశించే టప్పుడు దాని స్థానాన్ని మరొకటీ ఆక్రమి స్తుందనీ "బౌద్ద లౌర్కేకులు భావించినాడ. ఒక పదార్థానికి భిన్నంగాఉన్న మరొక పదార్థం "మొదటి దాని స్తానాన్ని ఆక్‌మించి నపుడు మొదటి పదార్థం ఓ (ప్రత్యేకమైన కారణంవల్ధ నాశనమయిందని (ప్రజలు భావించడం జరీగింది. ఇదంతా చాలా సంక్షిష్టంగా ఉండదే సృజనాత్మక కార్యకారణ సందింధవాదానికి " దృషాంతమపుతుందేకాని వినా౪యుతిమైన కార్యకారణ సందింధ వాదానికి దృషాంఠం కాదు. ఈ వాదాన్ని రాహుల్‌ సాంకృత్యాయన్‌” ఈ విధంగా చెప్పినాడు. కార్యంకంపే కారణం ఎక్కువ ఫయోజనకారి అని భావించి నపుడు, కార్యం సశించిందిని (ప్రజలు భావించినారు. కాన కొారణంకం'పే కార్యం ఎక్కుసప టయోజసకారి అని గు రించినపుడు కారణం ఉత్పన్నమెన దన్నారు. ఇదంతా ఒకే సరిస్టిలిని రెండు రకాలుగా చెప్పినట్ల వుతుంది. ఒక దూలాన్ని తగుల పెటడమనే చర్యను, చెట్టును నాళనం చేయడమ్‌ని కానీ లేదా చొగ్గును తయారు చేయడమని కానీ చెప్పవచ్చు. ఇక్కడ జర్‌గేదంతా కొన్ని యథారాటిమారిపో తూ మరికొన్ని-టికి నిరంతరమూ వావిస్తాయి. క

డేవీససాట్‌ ఛటోపాధ్యాయ 107 మార్చు చెందుతూ ఉండే యదార్హానికి బదువుగా న్వలక్షణం ఉంటుంది. అర్జీ (కియా కాణే న్వలక్షణం.” క్షణ్‌కంగా ఉంటుంది. అదిస్వేయ. నిర్వచ యమైడి. దానికి స్వతహః ఏ విధమైన పేరు లేనందున అవి కౌరణంగా ఉంటుంది. న్రలక్షణా స'ఘాలను మనం చూచినప్పుడు ఒక పదార్థంయొక్క. న్వలక్షణం గోచ నుంది. దారాన్ని చూచినప్పుడు దారంయొక్క న్వలక్షణాన్ని, గుడ్డను చూచినపుడు ఏశయొక్క- స్వలక్షణాన్ని చూశాం. స్వలక్షణాన్ని నిరయి:చడులో బౌద నీ "కాన ణి ఛి శిర్కికులు అనేకమైన ఇబ్బందులకు తోసయి”ారు ఈ ఇబ్బందుంనుంచి బయట వడటాని3 భావవాద (ప్రభావానికి లొంగిపోయినారు బౌద్ధమత శాఖలైస హాధ్యమిక, యోగాచార శాఖలు ఈ భావవాడ దృక వాన్ని అభివృద్ది చేసినాయి.. ఈ రెండూ నుహాయాన బౌద్దాంతర్గతమెన శాఖలు. తీ శ. ఆరంభఎనుండి మహాయాన బ్యానం అభివృద్థి చెందినన్పటికినీ దారి పుట్టు ఏను గుకిచచి, అభివృన్దిని గురించి పరిశోధన చేయవలిసిన అవనరమున్నదీ. వారితో పోల్చి ప్రాచీన బౌస్యలను “హీనయానులు" అని పిలిచినారు. వ్య క్తీ నిర్వాణానికే హీనయానులు ప్రాముఖ్య మిచ్చినారివీ, సామూహిక నిర్వాణ నునేి కేవలం తను ఆదర్శము? (కటిఎచుపన్నందువలన. హీనయానుఐకంఆట గొన్పవారిమని చాటు కొన్నాడు. ఐతే, (పాచీనమైన బౌద్ధమత మార్గొన్నుంచి వారు పూ _ర్రిగౌ విడిపోయినా రనేడి పరమసత్యం. దారు విడిపోయినరీతిని 'షెర్‌బట్క్పీ ఈ విధంగా పర్షించినాడు. నాస్రికళ, అనాత్మత జన్మరాహిత్య'మే మోక్షమనే లక్షణొబుగా కలిగియున్న బౌద్ధం తన రూపాన్ని కోల్పోయి ఒక మహా సఃస్థగా మారి, అనేకమైన దేవఠా స్వతాపాలను (ప్రవేశపెట్టి, భక్తి మార్గాన్ని అవలంబించి, బౌద్ధమతస్తులకు ఆరా ధన కల్పించి, సామూహిక విర్వాణసునే భావాన్ని కర్పించి బుస్థని అనుుగహం పలన, బోధిసత్వుల కరుణవలన మ్మారమే నిర్యాణం లభిస్తుందని చెప్పే మహా యాన బౌద్దం. తనకు ఆధారమైన అతి (ప్రాబీనమెన సార్యపదాయుతో గల బంధాన్ని (తెంపివేసకొన్నట్ల వుతుంది." ౮ా (ప్రాచీన బౌస్టంతో నుహాయాన బౌద్దం అనుబంధం కలిగి ఉన్నదని చెవ్ప డానికి ఇండు విషయాలను ఆవళ్యకంగా చూడాలి “లవి ః -1. కల్పితగాథలు, ౯. సమాణ (గ+థాం రచన. మహాయానుబ ఈ లెంటినీ చేసినారు. నుహాయాస మంతా బుద్దుడు చేసన దోధనల్లోనే పుాదన్నారు. కొని ఈ విషయం పాళీ (గంథాల్లో స్పష్టంగా కచిపించనందువళలని కొత్త గాఠాలను వాయవలసిన్న అప్రసరం ఉండ న్నారు. బుద్ధుడు రె డు రకాలైన సత్యాలను చెప్పినాడని, అందరో ఉత్తమమైన సత్యాన్ని కొంతమందికి సూతిమే చెప్పినాడనీ, రెండోరకం సత్యాన్ని పామరజనా నికి తాను చగిపోంన అనంతరం 400 సాక తర్వాత చెప్పవఐసి ఏదని చెప్పనాడనీ మహాయాన బౌ స్టలు (ఫైచారం చేభారు అంయే ఈ కాలం నాటికి మహాయాన బౌద్ధాన్ని సమర్థిన్తూ అనేక్యగంథాలను (వ్రాసినారు. వీటినే మహోయానస్యూశ్రాలన్నారు. పీటీలో

58 భారతీయ తత్వకాష్థ్రం “పజ్ఞాపారమితసూ(క”, “ననూధి రాజనూ(త్ర”“లంకాపకార సూత, “సద్ధర్మ పుండరీక సూత” _ అనే (గంథాఎయ చాలా ముఖ్యమైనవి. ఈ (గంథాల్లో తాత్విక విషయాలను గురించిస చర్చ ఉన్నప్పటికినీ, ఎప్కువభాగం బుదు భగవంఠుపగా సతిన్తూ ఆయన కరుణామయుడనీ, టోదిన తృడనీ కీలర్తించడలీ జరిగింది. బుద్ధుడు నిరొకరించిన దైవాన్ని తిరిగి బౌద్దంరో (వేశ పెట్టడం జరిగింది. ఈ విధంగా అనేక మైన అంధఏళ్వాసాలకు చుహాయాస బౌద్దం విలయమైనడది.

తాము (వాసిన (గంథాఐకు అతి పాచీసక్వాన్ని అఎటగట్లడంపలస ఏర్పడిన మనోద్యాకులతను నినారించుకోడానతే ఆ (గంథాల అకొంణంగా వచ్చినవి కాపనీ అశి(ప్రాచీనులే న నాగజాతి వలో ఉండేవనీ చెప్పనాచు.. వీరికి (ప్రతినిధి నాగా ర్తునుడు. సర్వా స్త్‌ వాదంతో సంత్కి ప పడ నందున నాగార్హునుడు ఆసేతుహిమాచలం సో నం తూ తన టో ఆశి ల్‌ / అవేకమైస పర్యటనలు ఇస్తూఉస్న సమయంల నాగ్టేకంలొ భ్యదపర చదిదిన “కజ్టాపారమిత” గంథాలను చూడటం సుధివంచిందట. బుస్టుడు రహన్యంగా చేసిన దోధనలను నాగార్జునుడు కనుగొనటఎ1* తటస్థించిందట . కొని, నాగార్డునుడే వొటిని రచించి, దాన్ని కప్పిప్పచ్చడానితై ఈ కథను ప్రచారంచేస వుండవచ్చునా? ఇక్క-డ ఒక విషయ నిస్సందేహంగా తెఎన్తున్నవి. అతని దార్శగక భావాలను సషర్థించడానికై కావలసిన గతితర్క స్వడూపాన్ని “ంపజ్టాపారమితొతో చూడ వచ్చు. ఇదంతా నూర్మిక భాషలోనూ, బుస్టుశు చెప్పిసట్లుగానూ ఉన్నది.

వైపసుబుధమైన అంధ విశ్వాసాలతోపాబు అధిభౌతిక వాదాన్ని కూడా చహాయాన నూ్యర్రాల్లో. దూశవచ్చు. ఉపనిష్తల దర్శనంవలే. వీరుకూడా (వత వృంగా కనిపించే యదార్థాల అ స్తిత్వాన్ని తక్కుున అంచనా వేసినారు. వ్యావహాక న్త్తను “ోసంపృతి సత్యం అన్నారు. పారమార్థిక సత్యం దృష్ట్యా ఇడి యథార్థం కౌదన్నారు. చుహాయాన నూట్రాల్లో ఉన్న జగన్మిధ్యా వాదాన్ని ఆధారం చేసుకోని బౌద్ధ భొపవాద శాఖ2 శందు బయబదేరినాయ. అవి ;

. మాధ్యమిక వౌడ్ధళాఖ: ఇచి హాన్య వాదంలో లయమయింరి,

శి. యోగాచార బౌద్దళాఖ: ఇది భావవాదులో లయమయింది.

ఆచార్య నాగార్జునుడు మహాయాన జౌద్దదర్శనకర్ష. ఇతను సకీ భం కిన ళతాబ్ధంనాటే వాడు. శాతవాహన రాజయిన గౌతమష్యత యజ్ఞ శ్రీకి నమకాొలీనుకు, "స్నేహితుడు, చాలాకాలం నలందా విళ్వవిద్యాలయులొ. (పముభాచార్యుడుగ ఉన్నాడు నంస్కృృతంలో ఇతను రచించిన “మాధ్యమకకారికొ అనే 1గంథ) మహాయాన చౌద్ధానికి మూల్యగంథం . దొనిపై అనేకమైన భాష్య్యగ :థామిన్నాయి. గాన్నిపై మిద్దపాలిమడు (కీ.4. కవ కతాబ్దం) “మాధ్యమికవృ త్తని, భావఏవేముడు (లీ. ఖుర్‌ శతాబ్దం “దజ్జాపతీపొను చ్య్యదకీ ర్తి (కీ. శు 6వ శశాద్ది) “వనన్నపాదొ అనే భాష్య గంథాలను (ధ్రానెనారు. నాగార్జునుని తర్వాత మహా

దేవ్మీపసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 150 యాన (ప్రతినిధుల్లో ఆర్య దేవుడు గొప్పవాడు. ఆర్యదేపుడు సింహళదేషు రాజ పకమారుడు. యువరాకైన తర్వాత రాజ్యాన్ని పదరి పెట్టి దక్షిణ భారతదే*?ం వచ్చి నాగార్జునునివద్ద క6ష్యునిగా చేరినాడు. ఇతని (గంథా ఇన్నింటిరోను “చపః1తకం” అనేడో చాలా అొప్ప (గంథం. మాధ్యమిక ఆగంథాల్లో శాంతిదేవుకు రచించిన “శి ఇసముచ్చయం”, “దోధిచర్యావకార” అనేవకూడా" చాలా గొప్ప (గంధాలు.

కీ.శ 4వ శతాబ్దపు వాడయిన 'మెలతేయనాథుడు దూగాచార మతళాఖకు యూల పురుషుడు. ఇరను (వ్రాసిన (గంథాలు చైనా, టిబెటన్‌ భాషల్లో భదపరచ దడి ఉన్నాయి. ఇతను (వాసిన “*మథ్యాంత విభంగం” అనే గంథం చాలా గొప్పది అసంగుడు, పసుబంధుపు అనే సోదరు లిరువురు చూగాచార (ప్రభావానికి ఆ౦ందరికంకు ముందుగా లోనయ్యారు దా రిరువురు నలందా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆచాత్యులుగ వుండేవాటు. వీరు (కీ క. 450 సం॥లొ నివసించారు. లనంగుడు (వ్రనన “*యోగాచార భూమిళాష్త్ర” చాలా గొప్ప గ్యగంథు. వె భాషికుల మూల్యగంథ మైన “అభిధర్శకోళాన్ని” పనుబంధు (్రాపినాడు ఐతే, తన సోదరుడగు అసంగు వచే (సభావితురై నందన వై భాషికమతాన్ని విస్మరించి “విజ ప పూ్యతసిదో అనే యోగాచార (గంథాన్ని ్రైస్‌నాడు. ళా క

మాధ్యమిక ఎాద్ధళాఖల్లో ఉన్న భావాలకూ. ఉపనిషత్తుల్లో ఉన్న దార్శనిక. భావాలకూ పెద తేడారేము ఉపనిష తులనుంచి ఏ విషచూలను వీరు నసంగహించినా రనేది. చారలను పరిభోధనాంళంగా పటుఎది.. అదె కళులే గనుక * 'శచ్భన్న చౌచ్భలై తే. ఉపనిషర్దర్శనానిక వీరు వారధిలాంటివారు. వేదాంతంలో ఉన్న దోషాలు చౌలా అల్సమైననవి చుహాయాన బౌచ్చుడగు శాంతరక్షితుడు. చెప్పటం ఇక్కడ గమనించదగిన విషయ). భావవాదాన్ని సమర్థించడంలో వేడాంతులు ఏంత (వచ్చన్న జౌద్దులో, భాపవాదాన్ని సమర్థిచడంలొ మాధ్యమక బౌ.స్టలు రూడా అంతే (పచ్చన్న వేదాంతులుగా కనిపిస్తారు. కాని పరనుత ఖండనం జరిగిన శంకర భాష్యంలోని థాగాల్లో ఈ విషయు అంత స్పష్షంగా కనిపించదు. ఇది మక భేదాన్ని సూచిస్తుందేకాని, దార్శనిక భేదాన్ని సూచించదు

ఈ విషయాన్ని పెర్‌ బట్క్స్స్‌ ఈ విధంగా చెప్పినాడు:

“తర్మాన్నై సరారఎంచీనారవి మాధ్యమికులను విందిస్తూ వాతో. వాదించ డౌగిక్‌ శంకరుడు నిరాకుంసాడు. శంకరుని పరిసితి చా ఆస కి కరంగా ఉంటూంది?

ఇతి గ్‌ న!

మాధ్యమికులను హృచయులోనే (పభంసిప్తాడు. ఎందుకంటే. వీంరుపు9 దృష్టిలో పెత్త ఒర్కం టే. నాగాత్వం, భిన్నత్వం, అంతా మిధ్య. కౌని బొచ్జులంకే అతవి॥ి పుస్నె డ్వేషంవలన వారిని వ్లైటికి సళంసించడు. (ప్రమాణ ళాష్త్రంద్వారా నత్తను తెలుసుకోలేమని మాధ్యమికులు చెప్పినందమవలన వారిని తిరస్కార భాపంతో చూ స్తాడు శంకరుడు. “భామతి” లో వాచస్పతి మి ఈ భావాన్నే వివరిస్తాడు.

160 భారతీయ తత్వళాన్త్రం ఈ నమర్థనను శంకరుడు అంగీకరించి ఉండేవాడని నిస్పంశయ)గా చెప్పవచ్చు. శంకరుడు తర్కంద్వారా సత్తను తెబసుకోలేముని. చెబుతూ, వేదాంతికి. (కతి (ప్రమాణమున్నది కౌంటి, సత్తను తెలుసుకొనే విషయంలో వేదాంతికి తర్కంతో నిమిత్తం లేదంటాడు. కౌని అతని 'ప్రత్యద్ధలందంనీ లర్యం. బర్జులుగా ఉండమని చెబుతాడు.” '3 జగన్మిధ్యా వాదాన్ని చెప్పే సూధ్యమిక దర్శనాన్ని భూన్యవాద మంటారు. “శ్రత్‌ తత్‌ ప్రాప్య యత్‌ ఉత్పన్నం ఉత్సన్న 6క్‌ స్వభాపతః.” అంయే దాన్ని కానీ రీన్ని కానీ ఆధారం చేసుకొని ఉత్పన్న మయేది ఏరీ కూడా స్వతః ఉత్పన్నం కొడు. అం'ే దానికీ స్వతః ఉనికి లేదు. ఉత్పన్నమైన (ప్రతిదానికీ ఏదో ఒక కారణముం టుందర (ప్రాచీన బౌస్టులు చెప్పిన (తీత్య సముళ్చాడ వాదాన్ని మార్చివేసి దేవి యితే కారణముంటుందో అది యథార్థం కాదన్నాడు.1* పదార్థాలకు యదార్థత లేదని ఏరూపించడానికి (క్రతీత్య సముత్పాదమే నిదర్శనమని నాగార్జునుడు చెప్పినాడు. "ఏడో ఒకదాన్ని ఆధారం చేసుకొని ఉత్సన్నమయే దానికి స్వతఃఉనికి ఉంటుందను కోడానికి వీబులేదు. అప్పుతెచ్చుకున్న ధనం వలన వెంటనే ఏ విధంగా భాగ్య వంతులం కాలేమో, అదే విధంగా ఒక ఆధారాన్ని ఆంటి పెట్తుకొని ఉండేదానిక్‌ యథార్థమైన ఉనికి ఉండదు” అని షెర్‌ ఐట్కి చెప్పెనాడు.]5 భావవాదుల వద్గనున్న అంబులపొదికి, (ప్రతీత్య సముత్నాద వాదాన్ని ఈ విధంగా అర్థం చేసుకీవడమనే నూతన అస్త్రాన్ని, నాగార్జునుడు చేర్చినాడు. ఇతర భావవాదులకో పాటు నాగారునుడు కూడా లవద్య వలనే జ్‌హ్య ట్రసంచం ఉన్నట్లు గోచ'ను దన్నాడు. (నజ “కలగటంతోనే అవిద్య వంిస్తుందన్నాడు._ మిగిలేది శూన్యమే నన్నాడు. అన్‌ర్వచనీయమైన సత్తగా జూన్చానిషైఅర్జం చేసుకోవాలే గాని గణాంకంలోని సున్నగా దాన్ని అర్షక్‌ చేసులేరాదని కొందరు తీధు?కులు వివరించి నప్పటికినీ, అది భాషాపరంగా సృష్టించిన మరొక సొంచేతక పదమే అపుతుంది. ఉపనిష్యదష్టలు బాహ్య (ప్రపంచాన్ని మిధ్యగా చెప్పి పరమ సత్తను (బ్రహ్మగా వరిం చారు. హూధ్యమికులు అదే దారిలో (ప్రయణిస్తూ శూన్యమే పరమస త్త అన్నారు. ఈ శూన్యాన్ని వారి అనిర్వచనీయమనీ , మార్మికమని, గోప్య మని, రహస్యమని, చెప్పి సందువలన వారితో వాదించటం చాలాకషం. కాని ఉపనిషత్తులు-అ ద్ర్వైచులు నర్వ చించినట్లుగా స్త ఒక చైతన్య స్వరూపమని మాధ్యమికులు భావించినట్లయి తే వారిని కూడా ఒక దార్శనిక స్థాయికి చేరినదారుగా పరిగణించవచ్చును. తర్కం ద్వారా వీరి సిద్రాతాన్ని ఖఎడించడానికో, సమర్సించడానికో అందువలన అవకొశ ముండే3. కాని మార్మికవాదంలో దీనికి తాపులేయీ. సత్త మూర్మికమని చెప్పినపుడు వారితో ఏ విధంగా వాదించగల౦? లో భావవాదమంతా ఏదో ఒక విధఎగా నూర్మికంగా నే ఉంటుంది. ఏదో ఓక రకమైన మార్మికభావాన్ని ఆధారం చేసుకొని కంటికి కనిపించే జగత్తును మిధ్యగా

చేపీవ్రసాడ్‌ ఛబోపాధ్యాయ 16] భావించడం జరిగింది. మతాచారాల్లో వుండే మూఢ విశ్వాసాలను శూన్యవాదంలోక్‌ చొప్పించి, హాన్యవాదులు తమ దర్శనాన్ని మరింత జటిలం చేసినారు. శూన్యం = నిర్వాణం ఈ రెండూ ఒకకేనన్నారు. “డతమంలో నా స్తికమతంగా ఉన్న చబౌదంలోకి భగవర్‌ సంబంధమెన అంళాలను అనేకం (వవేశపెటినారు. సత్తి ప్రినిక్వచనీయమని చెపుతూ, “బుద్దుని ధర్మకొయమనీ”. “అమితాబ”, “తార”... అనే పేరతో పిలచినారు.!! ఈవిధంగా సలిసు వరించడంవలన దానికి ఒక అకృతివ్‌ ఏర్పరచి. దానిని పూజించడం, ధ్యానించోటం మొదలు పెట్టినారు.” అందువలన తగినంత దార్శనిక త్నీవత ఉన్నట్లు ఇందులో కనిపించదు.

యాగాచారం బొడ మతంలోని మరోళాఖ. న తను వజాసంగా వీడు వర్తించి

అ ఆటీ న్‌ ణి నారు. అందుకే వీకి సిద్ధాంతాన్ని భావవాదమన్నారు. "చిత్తం, 'మనసు' = అనే పదాలను విజ్ఞానానికి పర్యాయ పదాలుగా దాడినారు. చైతన్యావస్థలకు అకితంగాడఉండే మనస్సును బొర్జులు అంగీకరించినా రు, క్షణ్‌3 మైన ధావాలు పూ్యత్రిమే యదార్థమన్నారు అందువలన వీటికీ అతీతంగా ఉండే ఆత్మను నిరాకరించడం జరిగింది. అంతే గాకుండా దాహ్మ (పకృతినికూడా నిరాకరించడానిక్తై త్యీవమైన కృషి చేశారు.

ఈ భావవాదం ఉద్భవించిన రీతిని గుకించి విదుశేఖక భట్టాచార్య ఈవిధంగా" చెప్పినాడు :

“షపవిషతులో "జానఎ' విజానం' అనే రెందు మాటలు" కనిపిసాయి. అందుతో జానం లేక “విహానం' ఆత్మి లేక *“లహ్మాను' సూచిస్తాయి. భాపవాద మంతా వీటిపై ఆధారపడి “పుంది. జ్ఞానం, విజ్దానం __ ఆత్మ. (ప్రహ్మ కద్దాలను (ప్రత్యామ్నాయాలగా.. వేదాంతుల్‌ (ప్రయోగంచినారు. ఉపనిషత్తుల్లోని ఈ అంకా లను భావవాదం దృష్మ్యా విపలీకరించవచ్చు.ో 17

_ంవిష త్తల్లోని భావవాదం, యోగాచామల భావదాదం- ఈ రెండూ ఒకే నవి నిరూపించడానిక్తై అనేకమైన పాఠాలను ఉపనిషర్తుల నుండి, యోగాచాదుల రచనలనుండి “*భావీవద పరిణామం” అనే తస వ్యానేంలో భట్టాచార్య పేర్కొ న్నాడు. యోగాచార శద్దార్థాన్ని ఈ విధంగా విపరించినాడు.3క యోగాన్ని అభ్యసించే వారు చూగాచారుబ. కాని కాల్యకమేణ భానవాదులను కూడా ఈ పేరుతో నే పిలవడం సంభవించింది.

ఉపవిషత్తుల నుండి ఈ బౌద్ధశాఖ తస ముఖ్యాంకాలను ఆగవాంచినప్పటి5నీ, యోూగాచార బౌల్టాలు వాటిని తర్కబడ్ధం చేసినారు. మీమాంసకులు, న్యాయ--. వైశేషకులు ఈ వాదాలను ఖండించిన రీతిని గురించి ఇదివరకే తెఎసుకొన్నాము. _ ఆదినుంచీ భావవాదు లందరూ ప్రమాణ శాస్త్రాన్ని విరసిస్తూనే వున్నారు. (ప్రమాణ శాస్తాాన్నే విరాకరించినపుడు తీ్వీవమైన జ్ఞాన మీమాంసను నిర్మించడం అసాధ్య

102 భారతీయ తత్వళా ఫ్రం మవుతుంది. ఐతే, దాన్న లెక్కచేయకుండా యోగాచార బౌదాన్ని అంటీ పెట్టుకొని ఉన్నప్పటికిని ఈ ళాఖలోనే గొప్ప తార్కికులు ఉన్నారు. ఉదాహరణకు, దిగ్నాగుడు (క్రీ. శ. 500) “పదమాణ సముచ్చయం”, “ఆలంబన పరీక్ష. అనే తర్క (గంథాలను ్రాసినాదు.. అతని తర్వాత ధర్మకీర్తి (కీ. శ. 850) “న్యాయవిందు”, “హేదదింద”, “సమాణ వార్తిక”.._అనే (గంథాలను (వాసి నాడు. ఆతర్వాత శాంతరక్షిళ (తీ. ళు 810). “తత్త్వ సంగహం*” అనే ఉగంఖభాన్ని (వ్రాసినాదు. కమలశల, తత్వసం్యగ్రహపంజికను (8 వ శతాబ్ది ధర్మో త్తరుడు (క్రీ. ఇ. 9[0) “న్యాయదిందు టీక, దుర్వేకమ్మిత “న్యాయబిందు టీక భాష్య”, “హేరుబిదు టీకభాష్ట” __ అనే గంథాలను (వ్రాసినాడు, జ్జాన్రీ (క్రీ. శ. 18 కతాద్ద్భ “క్షణభంగసిద్ది"__అనే ్యగంథాన్ని (వాసినాడు. వీరందరూ యోగాచార _బొద్దుకే ' వార్కికులై వడి మార్మికమైన యోగాచార దర్శనాన్ని సమర్థించడం ఎలా సాధ్యం ౪ తర్కుంతోనూ, క్ఞానమీమాంసయందు అసక్తిని కలిగియున్న వీరు యూగాచార దర్శనాన్ని ఏవిధంగా సమర్డించినారు ?

జ్ఞానానికి అస్కా=రమైన అర్థాలను (వస్తువులను) గురించి వివరించడం భావ వాదులు సాధారణంగా ఎదుర్కొనే సమస్య. పదార్థరహితమైన జ్జానం డ్లొ్‌నమని పించుకోదు. (ప్రపంచం లంకా మిధ్య అని విజ్ఞానవాదులంలా భాఎంచినందునలన జ్ఞానానికి లవళ్యకమైన నూట్రాలను దారు ్రతిపాదించలేక పోయినారు. ఎందుకంటే బ్లానానికి పస్త్యుపపంచం విషయంగా ఉంటుంది. కొని అది (భ్రాంతి జన్యం కొబిట్టి ఏవిధమైన స్నూన్రానికీ బన్బమై ఉండదు. అందువలన (భ్రాంతిజన్యమైన ఫ్రపంచ క్లానం కూడా ఏ వియమూనికీ బద్దమై ఉండదు. కాబట్టి (వమాణశాశ్త్రం సాధ్యం కాదన్నారు. అందకే అవ్వ్యైదులయిన గొడపాదుడు, శంకరుడు, మాధ్యమిక బౌధా చార్యుడగు నాగార్జునుడు, చం్యదకీ ర్హి మొదలైనవారు జ్ఞాన మీమాంసకు ఏవిధంగానూ దోహదం చేయలేకపోయారు. విజ్ఞానదాదానికీ తర్కానికీ మధ్య పొత్తు లేకపోయి సప్పటికినీ . దిన్నాగుడు, . ధర్మకీర్తిలాంటివారు తర్కళాస్త్ర (గ్రంథాలను ఎలా (వ్రాకారు 1 వస్తువు, అర్థాలు ఏదోవిధుగా అక్కడ వున్నాయ?, వాటిని చూడ కుండా ఉండటమే ఉత్తమమైన మార్గమని ఆలోచించిన మీదట వీప ఆటువంటి యగంకథాలను ధ్రాయగం౦గాదు, మాణ వార్డికలో ధర్మకీర్హి ఈ విషయాన్ని గురించి చెప్పినాడు. 9

పదార్థాలు స్వతం్యతంగా ఉంటాయనే సాధారణ భావాన్ని అంగీికరించినపుడే జ్ఞానమీమాంస సాధ్యమవుతుంది. ఈ విధమైన సిద్ధాంతాన్ని అంగీకరించడానిక్షై యోగొచారులు సౌ్యశ్రాంతిపల పై ఆఛారపడపలసి వచ్చింది. అందుకే (పమాణ కబ్దా

దేవీవ్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 168 నికి విర్వచనం యదూగాచారుల దృష్ట్యా ఇవ్వలేననీ, సాట్రాంతికలః! దృష్ట్యా దాన్ని నిర్వాచించడమైనదనీ దుర్వేకుడనే యోగాచాటము చెప్పనాదు జ్ఞాసమీమాంసా విషయాలను తమ సుతంలోనుండి నమర్థించలేనున యూగాచారులు గహించినందున. వాటి నమర్థన వచ్చినప్పుడల్లా స్వాతాంతికుల పై. ఆధారపచనారు. అందుకే వీరిని “స్తత్రాంతిక.యూగాచాదలని” పిలువ వచ్చునని షెర్‌బట్కె అన్నాడు అంపే అధిభౌతికవాదానికి సంబంధించినంతవరకు వీరిని యోగావారులుగను, జ్ఞానమీమాంసకిం సందింధించినంతపరరు వీరిని సొటత్రాంతికుటగసు వ్యవహంంచవచ్చును £*

(క న్యాయు-వైశెషిక దర్శనాలం యో ఆదినుంచీ న్యాయ.వై శేషిక దర్శనాలు అత్యంత సన్నిహితంగా ఉంటూ కాలక్రమేణ రెండూ కలసిపోయినాయి. అుదువలన ఈ రెంటినీ కరిపి న్యాయ._ "వైశేషిక దర్శనాల (కింద ప్యవహరించినారు. ఈ దర్శనాలకు ఈ పేర్లు విందుకు పచ్చినాయనే విషయాన్ని ఖచ్చితంగా చెప్పలేము. ఇతడలకన్నా విశేషంగానూ. అధికంగానూ ఉన్నందువలన వై శేషికులను ఆ విధంగా పిలిచినారని చై నీయ బౌద్ధ సాంప్రదాయం. చెబుతుంది. “విశేషాన్నిో (ప్రత్యేకమైన. ఒక పదార్థంగా వీరు గుర్తిచడం వలన దాన్ని వైశేషిక దర్శసంగా భారతీయ సాంప్రదాయ) వ్యవహ రించింది. న్యాయదర్శనం మీసూంసాదర్శన (ప్రాచీన నామాంతరమే. అది (సక్యేక మైన దార్శనిక స్థాయిని ఎట్లా పొందిందీ తెలియమ. “న్యాయ”ొ-- అంటే ఉదాహరణ మనీ, “న్యాయ (నమోగాంగం” దాని వత్యేకత అని కుష్పుస్వామిశాస్త చెప్పినాడు. గౌతమ “న్యాయస్తూూ కాల”, కణామని “వె శేషక న్యూతాలొ ఈ దర్శ నాలమ ఆధార ్యగంథాదు. వీటిని గురించిగానీ, ఇవి సూ్యతరూపాన్ని ఎప్పుడు ధం చింది కానీ చెప్పటానికి చార్మితకమైన ఆధారాలు లేవు. వైశేషిక స్యూతాలు (కీ. ౪. 200-400 సంవత్సరాల (ప్రాంతంలో సమీకరింపబడినాయనీ, ఆ తర్వాత న్యాయ న్యూకాలసు సంకలనం చేయడం జరిగిందనీ జాకోది తెంపాడు. మిగతా దర్శనాల వలె ఈ దర్శనాలు కూడా అతి _ప్రాచీనరాలంలో నే ఆరంభమయాయని చెప్పలేము, ఈ రండు దర్శనాల్లోని లక్షణాఎ భారతీయ దార్శనిక నం్యప్రదాయానికి కొత్తవిగా కనిపిస్తాయి. వైశేషిక సూట్రాలపై “రావణ భాష్యం” అనే ఒక ్యగంథ మున్నదని కొందరు భావంచినప్పృటికన్‌ అది నేడు మనకు లభ్యం కావడంలేదు. (వశస్త పాదా

• చార్యుడు (వ్రాసిన “పదార్థ ధర్మసంగహలం” అనే (గంథం ఈ దర్శనం పైకల ఉపాచీన భాష్యగంథం.. గీంపై వ్యోమకవుకు (కీ. శ. 8 శశాబ్దంు “వ్యోమ సిత, శ్రీ ధరాచార్యుడు (జీ. శ. [10వ శీతాబ్దం) “కరణావళి” -- అనే భాష్య (గంథాలను (వ్రాసినారు. న్యాయన్నూక్రాలపై వాత్స్యాయనుడు (తీ. శ.శీవ శతాబ్దం (వ్రాసిన. భాష్యాన్ని వాత్స్యాయన భాష్యమంటారు. దిగ్నాగుడు ఈ ఉగంథాన్ని త్వీవంగా విమర్శించినాడు. ఇతని వాదాన్ని ఖండిస్తూ “న్యాయవార్రిక” అనే _గంథాన్ని ఉద్యోతకారుడు (కీ.శ.7వ శతాబ్దం వ్రాసినాడు. ఉద్యోత

దేవ్యీపసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ [16 కాటడు రూపొందించిన సిద్ధాంలాన్నై “న్యాయదా రర్షిక శాత్పర్యటీక" అనే (గంథంతో వాచస్పతి మిశ్ర (0 వ శతాబ్ధం) అఖిప్పుడ్ధి చేసినాడు. న్యాయదర్శనకారుల్లో జయుత భట్దు (8. క. కవ శతాబ్దం) చాంా తముఖుడు. “*న్యాయమంజరి"అనే గంథాన్ని లకిమిజైలులో ఎందుపీ ట్రాయవలని వచ్చిందీ మనకు తెలియడం లేదు. అతని తర్వాత చదయనాచార్యుడు “కిరణావళ”,. “తాత్పర్యకుద్ధి", “ఆత్మ శత్వవి వేక” (బుద్దధిక్కారం ఇ)- “న్యాయసపనునమూంణరి”. అనే _గఎథాలను (వాసినాడు. ఆత్మ, భగవంతుం విహాపణ ఈ కాలంలో దాగా జరిగింది.

న్యాయదర్శనం పై ఇతర గంథాలు అనేకం ఉన్నప్పటికనీ ఉదయనాచాట్ముని రచనలు (ప్రాచీన న్యాయసాంప్రదాయాన్ని సూచిస్తాయి. గంగేపని “తత్త్వ చింతా మణ్‌రో నవ్యన్యాయ సాంప్రదాయం ఆరంభమప్పుతుంది. వానుదేవ సార్వభౌముడు, రఘునాధ శిరోమణీ. గదారపుడు, జగరీపదు మొదలైనవారు గంగేపడు స్టాపించిన సవ్య సార్యపదాయాన్ని బలపిరిచినా ము... విర్యుచనాలను సరిగ్గా ఇవ్వడం, సీదాలను, కచ్చితంగా (పెదూగంచడం౦ = శక ౩ండూ నవ్యన్యాయంలో గబ (ప్రత్యేకమైన లక్ష ణాం అుదువలస రా_త్ర్యైకారోచన కొందిపరకు సమసిపోయి. ఆకృతిక, ఆరొచనా రూపాలకు (పాముఖ్య మివ్వడం జరిగింది, పొండిత్య (కర్షకు తావు ఏర్పడింది. భారతీయుల పాండిత్య్యాపకర లో గదాధరుడు చాలా గొప్పవాడు. “ఐరోపారో లార్‌ బేకన్‌ కొం౮ంవికి సమమెసీ కాలంతో గఛాధరుడు భారతదేళంలో జీఏంచినాడు **

ఈ విధుగా న్యాయవై శేషక దిర్శసం. రూపొందింది. న్యాయదర్శన కర్త ఐన గౌతమునికి 'అక్షపాదుక్‌నే' నురో పేరు కూడా ఉన్నది. అక్షపాదుడం కే “పన్ను కౌలగా కలవాడు" _లని గార్బెడి బ్యాఖ్యానించినాడు. ఐతే, ఈ విధమైన

వ్‌లక్షణ మైన పేరు అతని విర్శనాన్నిబటి కూడా. ఏర్పడి పుండవచ్చు. కేవలం భౌతక డ్రొపంచానికే ఇతను ఈన దర్శనాన్ని పరిమితం చేసెనందునలన కూడా అటు సంటి పేరుతో గొతముని పించి ఉంటారు. అలాగే కణామని కూడా 'అణుభుక్‌' లక లణుపులు తినేూనిగా ద్యరించడం జరిగింది. ఇదంతా కొంత (పామువ్యాన్ని కలిగపున్నది. తర్వాతకాలంలో న్యాయవై శేషిక దర్శనాలు వైదిక దర్శనాల్లోసుంచి. విచ్చినాయని చెప్పినప్పటికినీ, ఉపనిషత్తుల్లోనుంచి ఈ దర్శనం వచ్చిందని ఆధునిక పండితులు నిర్విరామంగా చెప్పిసప్పటికిని భారలీయ దర్శన సొం్య్రదాయంలో లేని నూతన లక్షణం ఒకటి ఈ దర్శనాల్లో ఉన్నది.

వీరు (ప్రతిపాదించిన అణుద్ధాతంతో మన చర్చను (ప్రారంభిద్దాం. పీకి ముండు జైనుఎ, వ ధాషికురు, స్నారాంతిసఎ, మీమాంసకులు ఈ అణువాదావ్ని.. సమర్శించ్‌నారు. ఐక్‌ ఈ సిద్ధాంతానికి న్యాయవై శేషికులు ఇచ్చినంత ప్రామువ్యాన్ని ఇతరు లెవ్వరూ ఇవ్వలేరు. అంతేగాక వైశేషిక సూత్రాలకు ముందే అణు పొక్క ల్పన ఉన్నదని చెప్పడానికి తగిన ఆధారాలు లేపు. అణుసిద్ధాంత మేకాక, మరికొన్ని ప్రత్యేకమైన లక్షడాలను న్యాయవైశేషిక దర్శానాల్లో మనం చూడవచ్చు. "

186 భారలీయ తత్వశాస్త్రం అవి : 1. జాతివాదం 2. న్యాయ్యపయోగం తి. పదార్థ విభజన.

ఇపన్నీ రూడా (గ్రీకు సాంప్రదాయంతో ఉన్నాయని కారన్‌ఫోర్డ్‌ థామ్‌నన్‌ ఫారింగ్‌ టన్‌ మొదంగువారు చేసిన పరిశోధనలవలన తెలు స్తున్నది. ఏ విధమైన సాంఘిక పరిస్తి కులున్నపుడు ఈ విధమెన దార్శనికాలోచన ఉద్యావించిందీ కూడా వీ9 పరిళోధనలవరీన తెలియుచున్నది. 'ఐతే, ఆ రోజురో భారతపేశంలో ఏ విధమెన పరిస్థి తులున్నాయని అన్వేషించని దోషానికి పకిహారరెగా గిడులనుండి భారతీయ్‌బ ఈ అణుఏద్ధాఎతాన్ని (గపించినారనే కళ్చితాన్ని కీత్‌ మొదలై నదారు ప్రచారం చేసినారు. “ఒకే విధమైన సాంఘిక ఫరిసి ధులు కొన్ని చేళాలో ఉన్నపుడు ఆయా దేశాల్లో ఒకే రకమైన దార్శనికాలోచసలీ సమానాంఠరంగా బట్బోటచేపతాయనే విష యాన్ని వీస్మరించకూడదు. అంతేగాక, ఒక నూలన భావాన్ని ఒక డేళంలో (వే పెట్టినప్పుడు ఆ దేశం దాన్నె స్వీకరించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నడీ లేనిగి కూడా తెలుసుకో వాలి. అంయే, న్యాయవై శేషికులు అణుసిద్ధాంతాన్ని 'సతిపాదించడానికి వెనుక గ్షీకుల పఫభావం ఉన్నదని అంగీకరించినప్పటికిన, ఆ రోజుల్లో ఉన్న భారతీయ సాంఘక పరిస్థి తులను పరిశేరించవలసిన అవసరం ఉన్నది. " ఎందుకంళే, సామాన్యమైన సాంఘిక పరిస్థి తులు ఉన్నపుడు షాటతమే సామాన్యమైన దార్శనిక ఆలోచనలకు పరన్సరం తావిస్తాయి. అంతేగాక, (గీకులనుండి భారతీయులు సర్వస్వం గపహింబా రని చెప్పేవారు ఒక విషయాన్ని మరచిపోయినారు. డెమొ.క్రిటస్‌, ప్లేటో, ఆరిస్టా టీత్‌ మొదరై ననారు చెప్పిన వాటికంయె ఖిన్నమైన వాటిని న్యాయవై శేషికులు చెప్పినారనే విషయాన్ని మనం గు ర్తుచుకోవారి.

విహిరంగ వివాదం ఏ విధంగా ఉండాలనే దానిలోనుంచి న్యాయదర్శనం ఆవిర్భవంచిందనీ,” అది చో౮ా (ప్రాచీసకాలంనుంచీ భారతదేశంలో ఉన్నదనీ "షెర్‌ బట్కి సూచించినాడు. న్యాయసూ(త్రాల్లో అంతర్మ తంగా ఉన్న నిదర్శనాలు ఈ విష యాన్ని ధృవపపస్తాయి. ఎందుకుకే, అది బహీరంగవాద పద్ధతిని నూచించే (గంథం, వాదం, జల్పం, వితండవావం_ఛల, న్నిగహస్థానం - ముదలగు వాటిని గురించిస చర్చను న్యాయన్మూతాల్లోని పథమాధ్యాయులోని శెండోభాగంలోనూ, ఐదవ అధ్యాయుతోనూ. మనం చూడవచ్చు. న్యాయస్యూ శాలు కేవలం బహిరంగ వాదనా విధానాన్ని గురించి న్యూతమే చర్చించవు. ఇందులో చర్చింపబడిన అంళాలు మూదు రకొలుగా ఉంటాయి; అవి;

1. బహిరంగ వాదనాంశాలు.

2. సొంప్రదాయపు విశ్వాసాలు.

3. పమాణశాస్త్రం, నశ్రాశాస్త్రం.

చేవీపసాడ్‌ ఛదోపాధ్యాయ 164 వీటన్నిటినీ న్యాయ..వైశేషిక స్యూతాలు ఏ విధంగా సమర్తించినాయనేది మొక (వశ్న.

18 త త్త్వాలను గురించి తెలుసుకొంటే నిశ్శేయనం అభి స్తుందన్‌ చ్యాయ సూత్రాల్లో తధరమస్మూూతం నిర్జేః స్తుంది. ఈ పదహాట తత్త్వాలను పెల్‌క్షి స్తే సొం్యవ దాయ పిళ్వాసమైన ఈ నిశేయసాభావాన్ని ఇందులో చొప్పించినద్దుగా వశదనుపు తుంద్‌. వాదం, జల్పం, వితండం, ఖభ5౦, జాతి, ని్యగ్రహస్థాసంబహిరంగ వాననా విధానానికి సందంధించిన అంశాలు. (ప్రమాణం, సంశయం, దృష్టాంతం, సిద్ధాంతం, అపయపం, హేక్వాభాసం మొదలయినవి భావమమాంనకు నందంచించిన విషయాణు. సందర్భవళార్హు నిశ్శేయసాన్ని తదితరమైన నైతిక విషయాలను గురించికూడా చెప్పడం జరిగంది. నాలుగో అధ్యాయంలోని మొదటి రెండు భాగాల్లో నైతిక విష యాలను గురించిన చర్చ ఉన్నది. జన్మవలస మఃఖం ఉంటుందనీ, కర్మవలన జన్మ ఏర్పుకుకుందనీ, దోషంవలన కర్మ సంభఏ స్తుందనీ, మిధ్యాళ్ఞానంవలన దోషం ఏర్పకుకుందనీ రెండో సూతం తెలుపుతుంది. ఉపనిషత్తు థావాలకూ, బుద్దుని దోధనిలకు లోనయిన దారిని లకర్షి ంచడానిత్తై గొతుసుడు ఈ విషయాలను చెప్పినాడా ? వేద సమాజాన్ని సమర్జించడానికి చూడా బహు ఇదే కారణమై ఉండవచ్చు. వేదంలోని విధివాక్యాలసు ఆచరణలో పెట్టినందువలన సతృలికాలు లభిస్తాయని, వీటీలో ఏ విధమైన డోషంలేదనీ వాచించినారు. అందువలన కర్మ వామరీ లభిమానాన్ని పొందగోల్‌గినారు. వేదాలు కాళ్వతమనే వాడాన్ని న్యాయ వైగో షికులు. తిరస్కరించినారు. ఐతే యోగాభ్యాసం పలన మహిమకు “లభిస్తాయశే వాదాన్ని ళూడా వీరు సమర్శించినారు. -

ఈ విధమైన సాంప్రదాయపు విశ్వాగాలసు వై "శేషిక సూత్రాలు కూడా సమ ర్థించినాయి.. ధర్మమంళే ఏమిడో చెప్పే ఆదర్శంతో బయకుగేరి ఈ లోకంతో అభ్యుదయాన్ని, పరతోకంలో ని్యశ్శేయసాన్ని కలిగించేదే ధర్మమని: రెంచో సూతం చెబుతుంది. ధర్మాన్ని గురించి తెలుసుకోవడానికి వేదం మూలాధారమని మూడో సూ్య్రం చెబుతుంది. అరో అధ్యాయంలోని మొగటి రెండు భాగాలు ధర్మాన్ని గురించి చర్చిస్తాయి. పదార్థవిభజన ఈ దర్శనంలోని ముఖ్యాంశం. ఆలు లేక ఏడు పదార్థాలను వీవ గుర్పించనారు. ఈ పదార్థ విభజనతో * సొంట్రదాయపు విళ్వాసొలు ఏ ఏధంగా ముడిపడి పున్నడి చెప్పడం కష్టం. (దస్యం, గుణ3, కర్మ, సామాన్యం, విశేషం; సమవాయ, అభావం...వీటిని గుంంచిన భావం న్మిశ్మేయసా పకి దోరి తీస్తు?దన్నారు. అందుకే హిమాలయ. పర్వతాలకు వెళ్లామని నిశ్చయించు కొవి లూద్చు సముగద్రావికి వెళ్ళినట్లు ఉందవ ఈ సప్త పదార్థాల ద్వారా విభించే మయుుక్టిమార్షాన్ని కొందరు హేళన చేపనారు.

సార్వపదాయబద్రమైనటుపంటి భావంతో కలసిఉన్నప్పటికినీ, : న్యాయ వైశేషిక దర్శనాలు అషిభవ పూర్వకమైన భావ మీమాంసను అభివృద్ధి. చేసినాయి.

క.

“48 భారతీయ తత్వశాష్త్రం న్యాయదార్శవిప లందదా సొంప్రదాయ_ భావాలను అంగీకరించడానకి అసనుళవ పూర్వకమైన భావమీమాంసతో దాటు సత్తాశాస్తా న్ని పెంపొందించడానికి సిగ్ధవర్డారు. గాయ మైశేషిసలు దర్శన ళాస్ట్రాలివృద్ధినై చేనన "సేవ. వాడు రూపొందించిన అను భవ. భావమిమాంసలో కనిపెస్తుంది కాబట్టి. వారంగీక3ంచిన సాంప్రదాయ విలువ ఉమను విస్మరించి, వారు చెప్పిన భొవ మీమాంస గు5ంచి తెయసుకొందాం.

న్యాయ వై శేషికులు సరతః్యపామాణ్య వాదాన్ని అంగీకరిస్తారు. అందుకే మొదతసుంచీ వీరు దార్శనిక భావదాదుపై క త్తిగట్టినావ. అటుపంట్‌ కృషిలో వీరి5్‌ మహాంసకులు తోడ్పడ్డారు. సదు స్తమైన భాపం ముఖ్యంగా అనుభవ థాపం (ధ్రాంతి జస్వ్బామ౫ భావవాదులందరూ చెజురారు. ఐతే, మీమాంసకులతో పాటు దీన్ని విరాక రించడమ తమ ధ్యేయుగా న్యాయపై శేషికులు ధాఎంచినారు. భాపం ఎవడు .పామాణీకంగా. ఉండేది. ఎప్పుడు అ్యపామాణీకంగా ఉండేది వివరించడానివై వీరు హ₹మాణ శాస్తా9న్ని నిర్మించవిలచారు. కాని భాపమంతా, స్వరః_పానూణ్యమవి ఇప్పే షమమాంసకుల భావంతో వీరు అంగీికరించలేకపోయారు. ధావమంరా (పామా జీర మైనస్పటికినీ అర్య్రియాకాంత్వం లేని భావాన్ని మీమాంసకేలు విర్ణాంంచినారు

ఖా

షప దృష్టికి ః

“పత్యక్షంద్వారా గహింపదిడినదే ఒక పదార్థం. పదార్థాన్ని గహించేదే (వళ్యోక్షం. అందువలన, అది యథార్థంకానీ, తప్పుకానీ కౌదు. (ప్రత్యక్షంగా ఉన్న పుడు పదార్థాన్ని గహంచకుండా ఎట్లాపుంటుంది ? అది (పమాణం కాకుండా ఎట్లా (గహించగలదు ౩ ఐశ. కొన్ని సమయాల్లో భమ (సమాదమైన (ప్రత్యత్షంశాల లేకపోలేదు. అనుకొన్న ఫఎతాలను ఇవ్వసందువపలన అది అలా సుభవించి ఉంటుంది.”

ఇదంకా భావవాదుల సిద్దాంతానికి దాసోహ మన్నళ్తై కనిపి సుంది. పై తాత్విక 'చత్చులలో ఆచరణకు సానమేలేకండా చేయటం భావవామల (ఫ్రర్హాన (ప్రతిపావసి. “ఆందుకే మీమాంసపల" వాదాన్ని నిరాకరిస్తూ, “పరతః (పామాణ్యవాడాన్ని, పరళః అ్యప్రామాణ్య వాదాన్ని న్యాయవై శేషికులు అంగికరించినారు. ఈ వాదం చృష్ట్యా: భావం దానంతట అవి _పామాణ్యమూ కాదు, అ్య(పామాణ్యమూ కొదు. కనుక వాని (పాముఖ్యం, అ్యపామాణ్యం భొదాన్ని ఉత్పన్నం డేసిస పరిస్టిళు శరు' బాహ్యంగా ఉన్న దాటి పై ఆధారపడి ఉంటుంది. భాచోత్చన్న పరిస్థియుల డ్వారా' దాని (పామాణ్యం దానికి వాహ్యుంగా వున్న గుణాల ద్వారా చాని అ్యపామాణ్యం. ఏర్పడుతుంది. గుణం వలన (పామాణ్యం లభిస్తే దోషం పలన అిపామాణ్యం లభిస్తుందన్నారు. అన్ని రకాలైన భావాలకూ ఈ నియమ వర్తి స్తుందా అనేది మరౌక ప్రశ్న. కబ్యపమాణం విషయంలో అట్లాచెప్పిన వ్యక్తీ

చ కం ళ్‌

ఆవ్హుడా లేదా అనేదాన్ని బట్టి అతను చెప్పిన విషయంలోని _పామాణ్‌కతను, అపా మోణ్‌కతసు నిర్హ్ణయించవచ్చుమ. ఐతే (పత్యక్ష్యప్రమాణ విషయాల్లోనూ, అనుమాన

దేవీప్రసాద్‌ ఛబోపాధ్యాయ [1600 వమాణ విషయాల్లోనూ అట్లాకౌదు. బనస్పటికిని సత్యాన్ని కానీ. దోషాన్ని కానీ (ు ళా లా న ్తీ ॥ అవి నిర్దారిచడాన3తై వస్త వాత్మకమైన పదతిని నృాయవె శేషమవలటు (పవేశపెటినారు.

ధి లి గొ, ఈటల 0. య. 11 సన అ ఒక రకమెన భావం సత్గహా లేుఏ చోషషూ అనేది తెబమనగుకోవడం ఎట్లా ౩ సత్యా ద గ్‌ నికి పరీక్ష ఏమిటి ? ఆచరణ దూగ్యమైనదే సత్యమని న్యాయపై శేషిపుము తెలిపి మూ నారు. ఆచరణ లో పెటినప్పడే అవి సత్యమైనద్‌ కొనిదీతెలు నుందన్నారు. ఆచరణలో అలీ మలా నాట్‌ పెద్రనప్పడు విజయసంఠరమెనస ఫ౨తాలను ఇచ్చిపపుడు అది సత్యమన్నారు అటా

ల టలు క జ షీ త శ శా 'లేనపుకు దాన్ని దోషయుత మన్నారు. ఉదాహరణమ, ఎండ చూవుల్లో కనిపించే స్‌బ్ళు. దప్పికను తీర్చచేపు. కసుక అది దోషయుతమైన ధావాన్ని సూచిసుం

అవాటీ చన్నాఠు. కొలనులోని నీరు జిప్పకను తీక్చి సొయిన్ని కలగ స్తుంది కాబటి అది సత్య ప! మైన ధావమున్నారు. భాకలీయ దర్శన కొన్త్ర్రలో కతిపాదింపదిడిన విషయాలలో మూ ల శ శ లా ఇది చూ ముఖ”మెస విషయం. ఆధునిక కాంంచోని వత్తా నిక పదతికి ఇది కం. న ల త్తా అ రుల్యంగా ఉన్నది. న్య్భాయపవై శేషేకలు చెప్పన విషయాన్నే గురంచి జయండుడు చెప్పన విషమూంను చూదాం ; ద వి క ల ళ్‌ బక చర్చత్తై ఒర దృగ్విషయం మనలను సేచపంచినపుడు ఆ (ప్రత్యవ్షాం ఈద ఆలో ఫం (పామాణీకనుని మనము తెంయదు. ఉదాహరణకు, ఒక నీఎంంగు పదారాన్ని ౮ = య ఖు. ఖే వమనం చూఎన్కుడు. దాన్ని పామాణీకంగాని చూచినామనే విషయు మసక తెలి యదు. కొని దుసం చూచిన విషయ) స్యపామాణికడువి మసకు తర్వాత తెంయ సిచ్చును. కారి డానంరట అని దూప్రం తఆంయమ. అది (పవృతి సామర్థ్య్యమేడ / జ్య. వ. పా కొ ఉఊఆదారిపడీ వుంటుంది. దుపం చూచిస వషయం 'పామాబీకంగా పుస్నదప తఎసే టవృత్తి పాముర్హ్యస్వదాపం ఏమిటి ? దీన్‌ రాష్టరారుదై న డాత్స్యాయనుడే సమా ఛా ఇ లు దాసం చెప్పెనాదు. ఒక (పయత్నంలో ఉండేదే (పవృ లి. ఆప్రయత్నం విజయ వాట సంతం కావడమే సామర్శం. ఐతే, దివికి మొదట చూచినదానికి ఏ విధమెన నాట్‌ క లా ఈడా ఉన్నడి ౯ మొదటి వానికి దురొక త్యాత్షంళం కారలసి వసే, దాని (సామా ం బాట ణ్యానికి వేరాకటి కావలసి వసుంది. ఆ విధంగా అంతుచకుందా ఉంటుంది. ఇది వాటి అపంగతమైన విమక్శ అని న్వాయపై శేషపలు లంటామ అక్యజియా. కాంత్వంగా ము జు మనా. ళా ఉన్న దాని (పాషాణ్యాన్ని మిదాపంచడానికి వేరొకటి అవసరం, మునలను (పేరే పించిన దృగ్విషయ (వామాణ్యానిక పదొకడి అదపకముంటుందే కొని అరల్రియా హు ఢి కారిత్వాన్ని. కరగి ఉన్నదాని (పాదూాణ్యాన్ని ఏదూపంచడాని3. వేరొరదానితో ౮ త షా విమిత్తం ఉండదు. అఎడుపంస ఇక్కడ అనంకా్యాాశయ దోషు ఉండద. లేదా తర్వాత వచ్చిన ట్‌ పచూన్ని గుుంచిన అక్థ్యిచూ కాంతం పై సంళయం లేనందున దాచ్నె పరీక్షించవంసివ అవనసరముఎడదు. మనలను పేరేపంచే దృృగ్వి షయం కొన్ని చేళల అభావంగా రూడా ఉండబచ్చు. ఉదాహకణకు, సూర్యరశ్యతో సిటి వింయవును చూశటం. అందుకే మనలను (పేరేపంచే. దృగ్వియాలమ శురించి ల్రోజల్లో సంళయొాలఎ ఏర్పడతాయి. శౌని అర్థ(క్రియాకారిత్వాన్ని కం

170 భారతీయ తత్వశాస్త్రం ఉన్న దాంద్లో ఇటుపంట్‌ సంళయం పర్చడటానిక్‌ తావువేడ. నీటిని (క్రాగినప్పుడు దప్పిక తీరివందువలన ఎటువంటి సంళయాలకు బావుండదు. కనున దాని (పామా జ్యాన్ని పరీక్షించపలసిన అవసరం ఎప్పుడూ ఉండదు. ఎందుకం కే, సంకయం ఉన్నప్పుడే విచారణ అంతా ఆరంభమవురుంది. దుఠొక రకంగా చెవితే. అర్థం క్రియా కారిత్వమున్న ప్రతిదీ స్వప్రామాణికంగానే ఉంటుంది. ఈ లక్షణం అక్కడ వుంటుందని (పశ్ని స్తే ఈ విధంగా. సమాధానం. చెప్పనాదు. ఉడాహరణకు, సీరు అనేక రకాలుగా ఉపియోగపడురుంది. నీటిని త్రాగవచ్చు, సేటితో స్నానం చేయ వచ్చు; క్యభపరచుకోవచ్చు; పతృతర్పణ చేయవచ్చు; వేడినుంచి ఉపశమనాన్న పొందనచ్చు. ఇంకా ఎన్నో చేయపచ్చు. కాని దోషపూరిచమైన ధావంతో కూడి ఉన్న వానికి ఈ తమాజనాలేవీ సమంజసంగా కనిషించవు. ఇపన్నీ కలదో ఠూరా (వీ లేనప్పుడు) సిద్దిస్తాయంటాదు ఇటువంటి. సఫంకలన్నిటికీ సమారాగం ఒక్కటే. జ్యాగదావస్టలొ మానవుడు తనను గురించి స్పషమైన తైశన్యాన్ని కలిగి ఉంటాడు. “నేను జా్యగదావస్థరో ఉన్నాను, స్వాప్నికావస్టలో చేచ”-అనే భావం వుంటుంది, ఈ విధమైన చైతన్యం సహచరిగా ఉన్న సమయంలో, నీవు ఉన్నపుడే” అది తన (పయోజనాలను అందిస్తుంది కౌని మరో రకంగా ఉన్నపుమ మ్యాతం కాదు

ప్రపంచం యధార్హమని న్యాయవైశేషికులు. సమ్మినందవలన దొన్ని 'హేతుఐిద్దంగా. వివరించడాని3. ప్రయత్నంచినారు. చేస్నయితే చూడగలమో. పేరుపెట్ట్‌ పిలదగలమో, తెిసుకోగలమో, అదే. పదార్దం. మనకు కనిపించే పదారాలన్నింటినీ వర్షీకరించడానికె (ప్రయత్నించినాద. "ద్రవ్య, గుణ, కర్మ, సామన్య, విశేష, సీమవాయ _'అనే ఆరు పదారాలను కణాదురు గు రించినాడు. తర్వాత వచ్చినవారు *లభావం” అనేదాన్ని ఏడో * పదార్థంగా గుుల్సించనారు. శక పెదార్థాలన్నింటితోనూ ప్యం ధాళా ముఖ్యమైనది. తొమ్మిది రకా లయిస (ద్రవ్యాలను గుర్టించినాడ. అవిః 1. పృధ్వి, 2. సిప, 8. శేజన్చుం శీ. వాయువు, శ. ఆకొళథం, క, కొలం. 7. దిక్కులు, ఈ. ఆత్మ, 0. మనస్సు, మొదటి ఐదింటిని భూతాలు అన్నారు. అంజే వీటికి (పత్యేకించి. ఒక గుణా ఉంటుంది, వీటిని మనం చూడవచ్చు. ఈ (ప్రత్యేకమైన గుకాల: 1. గంథం, 2 రసం, 8. రూపం, శ. స్పర్శ, ల్‌ శబ్దం. ఇందులో మొదటి నాలుగు గుణాలు సృృధ్వికి ఉన్నాయి. నీప దూప, రసం స్పర్శ గుడాలను కరగఉన్నేది. అగ్ని రూపాన్ని. స్పర్శను కలిగిఉన్నది. ఆకొళం శబ్దాన్ని కలిగిఉన్నది. మొదటి నాలుగు భూతాలకు ఐదోదానికి చాలా తేడా ఉన్నది. శద్దిస్వరూపాన్ని గురించి తెలునుకోచానిశై. చేసిన కృషివలన అకాశస్వరూపం తెలిసింది. శబ్దిం ఒక ద్రవ్యమూ కాదు, ఒక కర్మా కాము. అందువలన అది _ ఒక గుణమయినట్లయితే అది ఒక (ద్రవ్యాన్ని ఆశ్రయించి ఉండాలి. ఈ (దన్యమే 'అకాళం. అది అవిభాజ్యంగానూ ఉన్నట్లు భావించడం జరిగింది. -ఐ తే, మొదటి

చేవీససాడ్‌ ఛటోపాధ్యాయ 1 నాలుగు తూోజాళనూ. కాళ్యారమనీ, అశాళ్వరమనీ కభాఎంచడం. జరగింది. అంశే భాట్‌ కలయికకు తోద్చుదిన అణుసదముదాయాన్ని గురించి చెబుతూ అవి కాళ్వతమసీ వాటిద్వారా పర్చుడిన పన్తువ్పులు అశాళ్విచచునీ చెప్పినారు. పృృడ్ధ్వి కాఖ్యతమం జి దావి అణుసమూహాలని అర్దం బేనుకోవాలి. పృధ్వి ఆశాళ్యతమంే దావిచే సిర్యిళ మైన వన్తుసమూహదువ భొఎంచాలి.. అందువలన న్యాయవై శేషికుల దృృప్పిలో అజునమూహాలన్న్వీ ఒకే &ీదిలో లేపు. ఈ విషయంతో న్యాయపైై శేష్‌కులు షప్పున దానికి, జైనులు చెప్పసడావికి తేడా ఉన్నది. జైనుల (పకొరంఅణువులన్ని ఒకే నీతిలో ఉంటాయి. (గీనుల అణుసిద్దాంతంటో (డెమొలీటస్‌ భాదాలతో) జైనులు ఏకీభవిస్తారు.

అణుసిన్ధాంచాన్ని గురించి న్యాయవై శేషికులు పెప్పెన విషయాలను సం(గ పంగా చూడం, సూర్యకిరణాస్తో శేణువు వ్యూతంగా కనిపించేది, కోన్ని భాగాల కలయికచే ర్మింసయింది. గనే బతసనేణువో అంటారు. ఈ శేణున్వలో ఊండేవకూడా కొన్ని ధాగాల కలయికవలన ఏర్పుదుదుంది. ఏర్వైతే. కంటికి కని విన్తుండో. దాన్ని “దహచాకొరంగాో చా్థాయపై శేషకులు.. భావించినారు.. వారి హచంళలో కెండు అంశాలు ఉన్నాయి.

కే. కంటికి కపపంచేవ (పచిదీ కొన్ని భూగాబ కలయిశవలన వచ్చకుకుంది. ఉదాహరణకు, ఓక చొడ్చి హాద్యకిరణలో కనిపించే రేణుపువన కొంత పరిమాణం వుంటుంది. అందునలన అవి కొన్ని భాగాల కలయిక వలన ఏర్పరుతుంది. బత, 'రేణువుతోని భాగాల్లోకూడా. భోగాబున్నాయసడానికీ న్యాయ్యనయాగాన్న్ని వాడరాదు. ఎందుకంటే, కంటికీ కనిపించే వాట్‌ల్లో సూర్యకిరణంలోని శేణుపులే అత్యచ్ను మైసవ కనుక వాటివోతండే.. టాగాబుదూడా. కంటికి కోనిపించేఎతవిగా ఉండవు. అందుకే వాట్‌ కలయికలు. తోడ్చుడిస భాగారోరూడా అనేకమైన ధాగాలుంలాయని మావడాషిక్షై ఇందో న్యాయక్రచూగాన్ని చెట్పివలని అంటుంపి.

శ. మహవాసరిషాడాన్ని కలిగి ఉన్నటువంటివి విర్మింపదిడటాంికి తోడ్పడే వాటీ భొగాల్లోకూడో ఠ్‌వ్ని భాగాలు ఉంటాయి. సూ్యకీరణంలోని రేణు పుదుకూడా అనేక భాగాం కలయిరవభకు ఏర ఎడతోయి. అందువలన ఈ భొగాలు కూడా కోన్ని ఛాగాల కలంారిపథిన ఏర్పడతాయి.

ఒక పదార్థంలోన్తి కొగాలను. అబ్బంగానూ, అత్యల్భంగానూ. విభజిస్తూ పోయే చర్య ఎక్కడో ఒకేరోట అంళమైపోవాలి. అంప చీనికి “విరాదుం” లేక "వామ. ఉండాలి. పదార్థాలను విభచించుకొంటూపో చే. ఇక ఏభజించడానికి వేణలేని దశదు రావాలి. అలా కాకషోశేే అనవస్తాదోషానికి గురికోపలసి ఉంటుంది.

ఈ విధంగా అంశంగా విభజంచుకొంపదాసోయే చర బైకు అంతమున్నదసీం అంా అత్మల్పంగా వధజింపబడి, ఇంకా విభజింపబడటానికి వీలులేనిడే “అణువు అన్నాడు.

172 భారతీయ తత్వశాన్ర్రం

అణువులను గురంచి ఈ విధంగా చెప్పినారు: సూర్యకిరణంలో ఉండే అల్బాతి అల్పమైన రేణుసునే వీరు *టల్ళణుకొ అన్నారు. అది మూడు భాగాల కలయికవలన ఏర్పడినందున దాని అట్లా అన్నాప. ఇందులో ఉండే సతిభాగాన్ని “*ద్వణుక”ొ అన్నారు “*చ్వణుక” కంటికి కనిపించడు. ఐతే అది దృగ్విషయం లోని ఒక భాగం కాబట్టి అుయలో కూడా భాగాఎ.జౌంన్నారు. ద్వణుకనోని భాగా లనే “పరమాణుపులో అన్నారు. ద్వాణుక కంటికి కనిపించడు కాబటి అ)దులోని ధాగాల్లో కూడా భాగా లుంటాయసుకోరాదు. పే

కొన్ని భాగాల కలయికవలన పదార్దాలు ఏర్పడుంాయని న్యాయ వె శేషికులు థావించినాడు. పదార్దాల నిర్మాణాఎకి కారణభూతమైన పరచూణువుతో భాగాలు ఉండవన్నారు. అంతేగాక ఉత్పన్నమైన టఫ్రతిదానికీ నాశసముుటుందన్నారు. పర మాణువులు ఉద్పనం కారలేదు కౌబట్రి వాటికి నాశన లేదన్నారు. అందువలన అణు పులు శాఖ్యతమన్నారు. ఐం

న్యాయవై శేషికుల లణుసిద్ధాంతానికీ, (గ్రీకులు (ప్రతిపాదించిన అణు సిద్దాంా నికి మధ్యఉన్న పోలికలను చూద్దాం. పర్మనిడస్‌, హిరాక్షిటస్‌ అను (గ్రీకు తత్త్వ వేత్తలు సతిపాదించిన సిద్దాంతాల దృష్ణ్యా దెమొ్యక్‌టస్‌ అణు సిద్దాతాన్ని (పెకి పోదేంచినాడు. ఉపషనిత్తులి (దషవలె సి త నిరాకారమని ఐర్యనిడస్‌ చెబితే అవి నిత్యమూ మాకుళుంటుందిని చెప్పిన చొద్దులవచ హిరాక్సి టస్‌ కూడా సత్త నిత్యమూ మారుతుందన్నారు. అణువులు అనిర్మితాల్తై చలనంహితాలైన (ద్రవ్యాలు కొని. శూన్యంరో ఇవి ఎప్పుడూ తేలియాదముతున్నందువలన ఒకదానితో మరొకటి తలపడి నందువలన ఏర్పడిన ఘర్షణవలన పదార్థాలు ఉత్పన్నమవుతాయి. విగ్రాదూనికీ= నిరంతరమూ జరిగే మాట్పళూ మధ్య ఒక సమన్వయాన్ని డెమ్మొకిటస్‌ సాధించె నాడు. ఐతే ధైర్యంతో చేసిన ఈ సమన్వయానికి నూతనమైన తర్కంతో ఆవళ్యకళ ఏరఎడింది. భౌతిక పదార్థంతోపాటు శూన్యాన్ని కూడో అంగీకరించవలపి వచ్చింది. అందుపలన ఉన్నది ఎంత యథార్రంగాకి ఉన్నదో, లేవిది కూడా అంతే. యథార్థంగా లేషుండా ఉంటుందనే విషయానిక్న అంగికఠించవలసి వచ్చింది. న్యాయ వైశేషికులు కూడా ఇటువంటి. పరిసితినే ఎదుర్కోపలసి పచ్చింది. ఉపనిషత్తులు చెప్పిన (బహ్మళాఫ్వతవాదాన్ని బౌస్టలు చెప్పిన క్షణధంజివాదాన్ని -- న్యాయ వై శేషికులు ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది. ఈ రెండ వాదాలనుంచి బయటపడడానిక్షై అణుసిద్దాంతాన్ని న్యాయ -వై శేషెకులు రూపొందించినారు. అణువుబు శాథ్వతమని చెబుతూ, ఉపనిషత్తుల శాళ్వతవాదాన్ని, వాటి కలయిక విడిపోవడం త్షణీకమవీ చెబుతూ బౌద్దల క్షణీకదాదాన్ని తదుతో మేళవించుకొన్నారు. ఐతే, డెమెగ్రీటప్‌, సిద్దాంతంలో ఉన్న (పత్మేకమైన లక్షణాలకు ఇక్కడ తావులేమ. అణువు కదం తిని గుుంచి డెమొడ్రిటస్‌ చెప్పన పద్ధతికి న్యాయవై శేషెకులు చెప్పిన పర్ధతికి చాలా

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ ! శేచా ఉన్నవి. అణువుల్లో కదలిక విట్లా ఏర్చుముళుంది? అఎ జీవపదార్జాతగానూ, జడపదార్థాబగానూ ఎట్లా ఏర్పడతాయి?

, అణుపు9 స్వభావాన్ని కనుక పరిశీలించి నట్టయితే ఈ పశ్నకు సమాభాసం లభిస్తుందని డెమొగక్రిటస్‌ చెప్పినాడు. వాటి రదరికకు కావంసెన పరిస్టితి శూస్వం ద్వారానే ఏర్చడుతుంది.. అణువుల్లోని బరువుతో ఉండే తారతస్య్యూలను బట్టి అప ఒక దానితో మరొకటి ఢీకొన్నప్పడు వాటి కదరికకు కావలసిన చలనం వాటి పొశలో ఏర్పడుతుంది. ఆ కదలిక వలన అణువులు అనేకమైన రాశులుగా పూరి పస్తువుల ఏర్చడరాయి. ఐశే, ఇట్లా ఏర్పడిన అణుసమూహాం చెదిరిపోరుంది. కౌఎటి వస్తువులు కాళ్వతంగా వుండవు. ఇదంలారూడా కార్యకాాంణ సంబంధంవలన వస్తువులు ఏర్పడతాయని సూచిస్తుండే తప్ప మశచేమకాదు.. అందుశ్ణే ఇపన్నీ యూచ్చచ్చికంగా ఏర్పడి.” యాదృచ్భకంగానే విడిపోరాయి అని చెప్పినారు.

ఈ యౌదృచ్చికతా వాదాన్ని అంగికరించడంరో కొన్ని పురాణ గాధంకు తాదేర్చడిందని థామ్‌సన్‌ చెప్పినాడు.! ఈ యారృచి ఎకరా వాదాన్ని డెమొసీటస్‌ అంగకతిస్తూ దానితోపాటు కంసిపుస్న పురాణగాధలను విసస్ట్రరించినాడు. (పకృతిలో ఉండే సహజమైన స్నూశాలనే అంగీకరించినద్దు తెబస్తున్నవి. నియతివాదాన్ని కూడొ డెమొ్మొకీటస్‌ అంగీకరించినటు తెలుస్తున్నది. అందువలన అతని దత్శనంలో భగవంటదినికీి స్థానం లేకపోగా, "సృష్ట. స్ధితి లయాలన కారణం అణువుంనే భావించినాడు. ఆందుకే నా సికవాదం, స్వథావవాదం గీపల అణు నిదాత ౦డ్ష జాటగా ఉండిపోయినాయి నో +

న్యాయ - చై శేషం అణుసిద్ధాతం మరో దిళలో పయనించింది. కణాచ నూటాత్లో భగవంతువి గురించిన చర్చ అంతగా లేదు, అళను నాస్తికుడే రొవచ్చు, కావి తర్వాత పచ్చినవారు భగవంతువి యుదుండే. నిమ్యురం కొద్దీ, అనేకమైన యుక్తి వాదాల ద్వారా భగవందుని నిదాపించడానితై యత్నించినారు. మన అణు సిద్ధాంవానికీ ఈ గతి ఎందుకు పెట్రిందిః ఆనాటి ఉత్పత్మి చఛానాన్సికి నందింధించిన సాంకేతిక విజ్ఞాన పరిశీలన ద్వారో ఈ (న్రళ్నకు పమాధాసేం చెప్పవచ్చు.

అనేక భాగాల కలయికవలన ఫలితం ఏర్పడుతుందని వీరు భావించడం ౫3 గింది. సందు కపాలాల కలయికవలన కుండ ఏర్పడటాన్ని పీరు చూచినందువలవ పలిగీ అట్లాగే కలయికవలన ఏర్చుడులుందని భావించినారు. అనేకమైన భాగాంను

కలవడం వలన పదార్థాలు ఏర్పడతాయి కౌఐబటి, అణువు కలయికవలన సదార్థాల్లోవి భాగాలు. ఏర్పడుతాయని భావించారు. అటా కలపడానికి ఒక్‌ క ర కొవలనని తూడా వీరు భావించినారు. కుండలోని భాగాలను కలపడానిి39 కుమ్యురే ఏ విధంగా అసప రమో అదే విధంగా అణునమూహోాల కలయికకు కూడా ఒక కర్త అవసరమన్నారు, ఈ విధంగా అణు సిద్ధాంతంతో భగవంతుని (ప్రవేళ పెట్టాడు.

174! భారతీయ తత్వళాస్త్రం శాము చేపిన కర్మానుసారం జీవులు భగవంతుని ఆజ్ఞకు లోబడి వాటి పాప పుణ్యాలతో పాటు అణువులతో కలసి జగత్తు ఏర్పడుళుందని న్యాయణ-వై శేషెకులు భ్రావించినారు. జీవులు కర్మరహితులుగ ఉన్నపుడు, భగవంతుని ఆజ్జవలన అణు సంయోగం విచ్చిన్నం అపురుంది. అట్లా అణుసందూగం విచ్చిన్నమయినప్పుగే పదార్థాలు విడిపోయినట్లుగా ఉంటాయి. ఈ స్థితినే దశయావస్థ అంటారు. ఇదంతా భగపంతుని అజ్ఞపలస జరుగుతుంది.] ఓ | న్యలస్కిష్థమైన చలనం వలనవానీ ,లేదా టకృతిసహంఎమైన సూర్రూలకు రోబడి కొవీ అణుపుతో చలనం ఏర్పడుతుందని న్యాయ - వై శేషికులు అంగీకంంచలీదు. , అదే వీగి దర్శిసంలోని బలహీనత. ఐతే, ఆవళ్యకంగా అణువుర్లో చలనం ఏర్పుచు తుందని చెబుతూ డెమొగకిటస్‌ భగవంఖుని నిరాకరించాడు. అతని అనుయాయులు అతనికంటె, ఒక అడుగు ముందుకు వేసె అణుపులు స్వతస్పిద్ధంగా చలనాన్ని కలిగి పున్నాయన్నారు. అందువలన లీకుల లణువాదం నా స్తికంగా ఉన్నది.ఈ విషయంలో టీకులతో థైనులు అంగీకరించడం చాలా ఆస క్రీకర మైన విషయం, జైనులు నాస్లికురే గాక, అణు సిద్దాంతాన్ని గూడా 'అంగీకరించినారు. న్యాయ.-వై శేషికులతో పాటు కర్మ సిద్ధాంతాన్ని కూడా అంగీకళంచినారు. మానప్పులు చేసన కర్మ ఫరికాలు భగవంఠుగి అఢీనంలో లేకపోయినా, వాటికి అణుసముడదాయాల కలయికతో కొంత సంబంధ్‌ ముంటుందని జైనులు భాఏించినారు. అంటే పుక్కిటి పురాణాలు అణు సిద్ధాంతంలో _సవేశంచడమన్నదూట. దీనిని డెమొొక్‌టస్‌ కాని అతని అనుయోయులు కాని అంగీకరించేవారు కొదు. ఆస్తిక వాదాన్ని అంగీకంంచడమే గాకుండా ఆత్మను అంగీకరిస్తూ భాపవాచా నికి కూడా న్యాయ--వై శేషికులు తమ దర్శనంలో తావిచ్చినారు. భౌతిక సదార్హాలకు ఖిన్నంగా ఆత్మ ఉంటుందన్నారు. కాని ఆత్మను గురించి వారు వస్టించిన రీతి కొంత భౌతికంగా ఉంటుంది. -ఆత్మ అన్నివేళలా చైతన్యవంతంగా ఉతడదు;. శరీరంతో సరిబంధాన్ని కలిగిఉన్నిప్పుడే అపి చ్వైతన్యవంతంగా ఉంటుంది... భరీరంతో సంబంధాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికినీ దానికి లన్ని వేళలా చైతన్యం ఉండదు. ఉదాహర ణకు, దీర్ష న్మిడ్రావస్థలో ఉన్నపుడు ఆత్మ స్టైతన్యరహితంగా ఉంటుంది, వేదాం తుల దృషిలో రీర్ప ని్యద్రావస్థతో కూడా అత్మ చై అన్యంగానే ఉంటుంది. ఆత్మను అంగీకరంచినందువలన వేదా శదర్శనానికి సన్నివాతంగా ఉండే భావాలె న మోక్షం 'మొదలయినవన్నీ శః దర్శనంతో చొప్పించటం జరిగింది. శా , తొమ్మిదో (ద్రవ్యం మనస్సు. ఇది అంతరిర్యదియం.. ఇది. రెండు పను లను చేస్తుంది. 1. మనకు అుతర్షతంగా ఉన్న నుఖి దుఃఖాలు, ఆలోచనలు కోరి కలు మొదలై సవాటిని ఆత్మకు సరుగా అందిస్తుంది, ఇవన్నీకూడా ఆత్మకు ఉన్న -గుణాలుగా భావించవచ్చును. 2. బాహ్య ఛపంచంలో ఉన్న పదార్దాలను గుంంచిస ఖ్రొ్‌నం కూడా మనన్సు ద్వారానే వస్తుంది, ఇం(దియాలతో వస్తువులకు సందింధం

దేవీపపాడ్‌ ఛటోపాధ్యాయ 175 ఏర్పడిసప్పడు. మనస్సుకు ఇంటదియాలంకు మధ్య సంబంధం ఏర్పడుతుంది. అప్పడు ఆత్మకు మవస్సుతో సంబంధం ఏర్పడుతుంది. అటువంటప్పుడు ఆత్మరో జ్షానం ఏర్పడుతుంది. మసన్సు అణుటాపంలో ఉండటంవలన అది ఏకకాలంలో అనేక మెన ఇందియాలతో సంబంఛాన్ని ఏర్పరచుకోలేదుకొబిట్టి ఏకకొలంలో మనకు ఒకే ఇం్మదియ జ్షానం వస్తుందన్నారు. వ.

(దపష్యంతోవాటు,. ఆరు పదార్థాలను కూడా న్యాయ...వైశేషికులు గుర్తించి నారు. అవి : 1. గుణం, వీ. కర్మ 8. సామాన్యం, క. విశేషం, 5. సమవాయ,* 8. అభావం,

పదారాల్లో (ప్రన్వేకంగా ఉండేదాన్నే గుణమన్నారు. గుణాలు _దవ్యాశ్రతంగా ఉంటాయి. “గుణాల వదా టితాలుగా ఉన్నప్పటికినీ. [దవ్యానికి భిన్నంగా ఉంటాయి. కనుక వాటిని (ప్రత్యేకించి తెటునుకోవచ్చు. మొత్తం 24 గుణాలున్నా యని అంగీకశించినారు. అవి; 1. ళంగు, ః., రుచి, 8. వానన, శీ. నంఖ్య, శ్‌. పరిమాణం. శ. సధ క్త్వం, 7. సందూగం, కి. వియోగం, $. గురుత్వం," 10. లఘుత్వం. 11. సన్నిహిళత్వం, 12. దూరం. 18. (ద్రవత్వం, 14. కబ్దం, 16. దృగ్విషయు, 16. మందం, 17. నుఖ౫, 18 దుఃఖం, 18. కౌమం, ప అయిషం, 21. ఇచ్చు, 28. పుణ్యం, 28. పాపం, 24. మృదుత్వం, ఈ గుణాలు పదార్థాలను సందంధించినవిగానూ, మసస్సుకు సంబంధించిసవిగానూ విభ జింపబడి-- రండు రకాలుగా ఉన్నాయి. మనస్సుకు సంబంధించిన గుణాలు అత్మా్య్రయాదమి.

గుణాలవలె కర్య్మటాడా (దద్యాన్ని అ్యథయించే ఉంటుంది. ఐదు రకొల్లైన చలనాన్ని అంగికరంచినారు. 1. పైకి పోయే చలనం, 2. (కిందికి పోయే చలనం, 8. సంక్షిప్త చలనం, శ. వ్యాకోచ చలసం, ర. పాధారణ చలనం.

“సామాన్వంొ లనది ఒకజొతికి వర్షిస్తుంది. ఆ జాతిలో ఉండే వ్య కుల్లో ఉన్న లక్షశాలసు సూచించేదే సామాన్యం. మానవత్వం 12 అనేదీ మనువు లందరికీ ఉండే సామాన్య గుణం. ఇది స్లేటో చెప్పిన విషయూన్ని పోలివున్నది. ఐతే 'పేటోలాగ వ్యక్తు కేవలం ఛాయామ్యాతులని న్యాయనైశేషికులు చెప్ప లేడు.

పి విశేషమెస గుణం పుండటంవలన ఒక వస్తువును మరొక వస్తుపుకంజ ఛిస్నంగా కవప సుుంనే అదే విశేషం” ఉదాహరణకు, సృధ్వికీ చెందన రెండు అణువులు ఒకేరీశిగా ఉన్నప్పటికీ అవి రెండుగా కనిపిస్తాయి. అదే చాటి విశేషం.

“సదువాయ” ఒక సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ సందింధు 1. (దవ్యానికీ.. గుణావికీ! 2. (యవ్నావి కీ-రర్యకూ; ఠి. వ్యక్తికీ-జాతికీ; శీ, సరవయప (ద్రవ్యానికీ- విశేషానికీ? 6. భాగాలరూ..మొ శానికీ మధ్వ ఉంటుంది. సందూగంతో పోళ్చిచూ సే పమవాయ దాగా లరమపుచుందో సందోగం ఏవిధంగా ఒక సంబంధాన్ని సూదే స్తుందో, అడే వీధుగా సమవాయ కూడా ఒక సంబంధాన్ని సూచి స్తుది. రెండు

176 భారతీయ తత్వశాస్త్రం స్వతర్యతిమైన (ద్రవ్యాలమధ్య సంయోగం ఉంటే, మిగలా సంబంధాలన్ని౧టిలోమా సమవాయ సంబంధం ఉంటుంది. పైన చెప్పిన వాటిమధ్య ఒక సంబంధ) ఉండాలనీ. అది సంచూగం వలన లభ్యంకాదని గురర్తించినపుడు సమవాయ సంబంధాన్ని. సూచించినారు.

పైన చెప్పిన దవ్య, గుణ, కర్మ, సామాన్య, విశేష. సమవాయ సదార్థా లతోపాటు అభావాన్ని కూడా ఏడవ పదార్థంగా గుర్టించినాడ. “లభావం అఎకే ఒకవ సువు లేకండా పోవటమస్నమాట. అంటే ఒకప సువు లేరపోవటఎ, ఆవనువు* లేదనే జనాన్ని కలిగిఉండటమూ-ఈ రెండూ ఒకటి కొదన్నాడ. ఉదాహరణకు వేల మీద కీ.డ లేనపుడు, కుండ అధావాన్ని తెబుసుకుంటున్నామని న్యాయవై శేషికులు భావించినారు. నాలుగు రకాలైన అభావాన్ని గుర్తించినారు. అవి: 1. (పాగభావః 2. .యధ్వంసౌభధావ; 8. అన్యోన్యాభావ; శీ. అత్యంతా భావ. ఈ నాటగు కౌకుండా “నామమికాభావొ అనే దాన్నికూడా కొందరు గుర్తించినాప. అంకే తాక్కాలి కంగా లేకపోవడం.

న్యాయవైశేషికుబు. రూపొందించిన తర్కళాస్తాన్ని గురించి. తెలుసు కొందాం. ఈ సుదర్భంలో జ్డాన స్వటాపం ఏమిటి? క్లానానికి వాణాబు ఎన్నిక జ్ఞాన అవధులు ఏమిటి? అనే (పశ్నలను గువించి వీరు చాలానిశతంగా చర్చించి నారు. భారతీయ దర్శనళాన్తంలో ఇటువంటి (ప్రశ్నలను అడిగిన వారందరూ వీ3 చేత (నభావితులయారు. బౌద్ద, కై న, మీనూంసాతార్కికులను ఇందుకు నిదర్శనంగా "పర్కొానవచ్చు. వీ5లో వీరికి అనేకమైన అభిప్రాయ భేదాభ్యిపాయా లున్నన్నటి రినీ, భావవామలచే నిరాకరింపబడిన అనుభవత్రాన్నపామాణ్యాన్ని వీరందరూ అంగీక. రించినారు. అనుభవ జానాన్ని గురించి వీరరఎరూ. చెప్ప విషయూలను ఇక్కడ" పరిశీలించలేము,. కాబీటి న్యాయ--వై శేషికులు చెప్పిన దాన్ని గుఏంచి మామే చూద్దాం, శ నా

భౌతిక (ప్రపంచం యొక్క సత్యాన్ని అంగీకరించి నందువలన ఖౌతిక పదా ర్ధాలను గురించి న్పషంగా చెప్పేదే జ్ఞాన మన్నారు. ఐతే. ఆ జ్ఞానమంతా నుసంగతం గానూ, (పామాణికంగానూ ఉండాలని ఎక్కడా లేము. తాడులో పామును చూచి నప్పుడు లభించే జ్రానం వసుగతమే కాబటై, సుసంగతం, (పామాబీకమెన జానం

చా అటో లబ చ్‌ గో కాదు. కనుక మన జ్ఞానమంతాకూడా సుసంగతంగానూ (1పమ) లేదా అసంగతం గానూ (అసమ) ఉంటుంది. అట్లా "టప్పుడు సుసంగత మైన జ్లొనలక్షణం ఏమిటి ఒక వ స్తుపును గురంచి అనుసందిగ్రంగానూ. యథారంగానూ. అనుభవ పూర్వకంగానూ ఉన్న జ్ఞానం నుసంగత మైనది. హైయిగురకాలై నజ్ఞానం. ఈ నియమాలను పాటించి నందువలన, అవి అ్యభమాణ్యంగానో లేదా సశ్రమాజికంగానో ఉంటుంది. ఆ నాలుగు. రకొలు ఇవి శ్‌ స్కి జ్ఞానం; 2. సంళథయ జ్షాసం; శ భమ జ్జానం చేదా విప ర్యయ జ్ఞానం; శీ. తర్కజానం. అసంగతిమెని జానమంతా (శ్రమతో కూడిన వా రా వా

దేవీవ్రసాద్‌ ఛటోపాధా సయ 177 జ్జానం కొను. ఉదోహరణకు, స్కి వైనం అనుభవపూర్వకం కాదు కొని అడి తప్పనిసరిగా (భమ జ్ఞానం కౌనక్కరరేచు. (భమజ్ఞానం నుండి యథార్థ డ్గానాన్ని వేరుచేసి చూపడానిక్సై పతి జ్ఞానానికి తారార్థత్వ యిండాలని చెప్పినారు. పస్తుపు (వకారం దాన్ని గురించిన జ్ఞానం ఉండాలి. (4ఈద్వత చిత్‌ (పకొరక్శి. అట్లాం టప్పుడే అది సుఫపంగతంగా ఉంటుంది. అహ్హ చాపు 'కరాలం జ్లానం శేసప్పడు అది దోషయుతమైన క్లానం అవుతుంది. (ఈదభావదతి తత్‌ టైరారత). అద్దాంటిప్పుడు మనకున్న జ్ఞానం వస్తువుకు అనుగుణంగా ఉన్నది. లేనిదీ ఎట్లా తెలుస్తుంది ౯ (ప్రవృత్తి వామర్ట్య్యమే జ్ఞాని స్వరూపాన్ని ఏర్ణయిస్తుంది. ప్రప్ఫత్తి విసంవాదమే జ్రానదోషాన్ని నిరూపిస్తుంది.

జ్ఞాన సాధనాలను (నమాణాలన్నారు. నాలుగు రరార్టైన ప్రమాణాలను పీరు /ప్పర్డించినారు. అవిః 1. (పత్యక్ష౫ క అమహానం: తీ. ఉపమానం; తీ. శద్ది ప్రమా ణం, ఐతే (పారంభులో మాత్రం వై శేషకులు పత్మడ్యయమాణావ్ని అనుమాన (వమాణాన్ని అంగికంంచినారు.. మిగతా నెండూ. దాదాపు లనుమాన (ప్రమాణఎ ీండికే వస్తాయన్నారు.

ఈ నాలుగు (ప్రమాణాలను తుల్యంగా సుసంగరమైస జ్ఞాసందాడా నాలుగు రికొలుగా ఉంటుందన్నారు. శద్ది (ప్రమాణం తెంకు రకొలగా ఉంటుంది ; 1. దొరికం; 2 వైదికం. ఐతే. ఈవెదిక (ప్రమాణం కాళ్యరిచుని న్వాయవై శేషికులు అంగీక తచబేము. కాని వేద్య్వసమాణాన్ని భగవంఠుని వార్కుగా అంగీకరించినారు

ఇం్మడియార్హ సన్నికర్షణ వలన ఏర్పదేచపర్యక్ష సాసమన్నారు. సత్య శతం అెండు రకొము; 1 నిర్వికల్ప (పత్యక్షం; ల స్వవిరిల్న్మపత్యక్షం.

సనవ్యన్యాయులు 1. లౌకిక, 8. అలౌకిక ళ్యవన్ని అంగీకరించినాడ. అలౌకిక (పత్యక్షంలో ఇం్య్యదియార్జ సన్నికర్షణకూడా లోకారితంగానే ఉంటుందొ ఈ అలౌకిక (పత్య్థాళ్షన్నే వీరు...!. సొమాన్యలక్షణం, వ. స్టానంక్షణం. 8. చూగజా ధర్మజాలక్షణమని మూడు రకాయిగా విధజించాది. చార్వాకులు, మదూంసకులు తప్ప యోగజధర్మావ్ని లందడా అంగీకరించినారు.

సవ్యన్యాయుబు చూగజాప్రత్యక్షైన్ని ప్రవే పెట్రిసందువలన వారి తార్కిక 'పతిష్థ పెరిగిందా అవేది మరొక (సఖ దిన్ని వీడ (ప్రైషక పెట్టడం వలన అకి (ప్రాచీనమైన అ ధవళ్వాసాల పుపరుక్షీఎతా లయినాయి దూగంమిద ఉన్న సమ్మకం ఉండటమే ఈ దర్శనాల్లో బలహీనత. యోగావ్నింప్రవేపెదుటా.. దానికి. తార్కిక మైన ఒక అర్హతను కలినిసూ నవ్య నయ్యాయిములు తక్క విపద్దాళాలను ప్రవేశ మా నో అటి లి ఇ పెట్టినారు. "

రెండు ళిజ్టా పాఠ్యాల మధ్య ఉండే లొర్యాక సంబంధాన్ని గురించి తెలసు కొనే మానసిక చర్మగానే అనుమాన ప్రదూజమన్నారు. గ్యాప్టి జ్ఞానాన్ని సూచిం చేదే అనువూన (ప్రమాణం, ఉదాహరణకు : “ఎక్క దెక్కడ. విప్పు ఉంటుడో

178 భారతీయ తత్విళాన్త్రం అక్కడక్కడ పొగ వుంటుంది.” ఇక్కడ పొగను “లింగళబం' అంటాపు. లేదా “హేతువు లేదా "సాధన అనికూడా/ అంటారు. విప్పును “సాధ్య' ఆంటారు, కొండను "పక్ష అంటారు.

అరిస్టాటిల్‌ 'పకిపాదించిన న్యాయ వయోగ రూపం ;

1. ఎక్కడ పొగ ఉంటుందో అక్కడ నిప్పు ఉంటుంది. (సాధ్య)

2. ఈ కొండమీద పొగ వున్నది (పక్ష

శి. ఈ కొండ మీద నిప్పు పున్నది (విగమనం)

కొని న్యాయ వై శేషికులు రూపొందించిన న్యాయ (ప్రయూగ దరూసం. ఐమ ఉపళిజ్జా వాక్యాలను కరిగియుండి ఈ విధంగా ఉంటుంది :

“1. ఈ కొండ మీద నిస్వు ఉన్నది (చళిజ్జ్ర

9 ఎందుకంపే పొగ వస్తున్నది కాబట్‌ (హేపవు

ఫి. ఎక్కడ పొగ పుంటుందో అక్కడ" విప్పు ఉంటుంది (ఉదాహరణ)

4 ఈ కొండమిద వున్న పొగ నిప్పుతో కూడి ఉండాలి (ఉపనయ)

గ్‌. ఈ కొండ మీద నివ్పు ఉన్నది (విగమనం) మె

వా్థప్తి జ్ఞాన (పానూణీకతపై ఈ న్యాయ పయోగం యొక్క (పామా జీవిత ఆధారపడి ఉంటుంది. అుటపే. లింగ ధర్మానికీ, సాధ్యానికీ మధ్య వున్న వ్యా్లిపై ఆధారపడి వుంటుంది. అందుకే ప్రాషూణికమైన వ్యా ప్రివి స్రాపించడానివై తార్కి-కులు మొదటినుంచీ (సయత్నించారు. ఐతే ఈ వ్యాప్తి జ్ఞానాన్ని స్టాపించడా నికి కొన్ని (ప్రత్యేకమైన సంబంధాలు అనవసరమని గుర్తించారు. అందులో పుండే ఇబ్బందులను దాటిపోవడానిక్లై బొన్ధులు' స్వభావ సంబంధాన్ని' లేదా “తాదాత్మ్య సంబిందాన్ని' గుర్నించినారు. ఉదాహరణకు, “మ్మరిచెటు ఒక చెటు అని చెబితే తర్వాత షెప్పిన పదంలోగల అర్ధం మొదటి ధానికి తప్పనిసరిగా అన్వయిస్తుంది.

అనునూన (పసమాణంలో వుండే హేత్వాభాసలను కూడా, వీరు చర్చించి వాడు. అవి. 1. విరుద్ధ: 2. స్యత్సతిపక్ష 8. సాధ్యనమ లేదా అ్యవసిద్ధ.

వీటిని గురించి సంక్షిప్తంగా చూద్దాం ;

లం ఎిదర్ధ ; దేన్నయికే మనం విరూపించదలచినామో డానికి విరుద్దమైన పతిజ్ఞానాక్యాన్ని చెస్పడమే.

ఉదాహరణకు ; 1. ప్రపంచం శ్‌ళ్వడం కాదు కౌబట్టి. అది ఎప్పుడూ ఉండదు. 11. దాన్ని నాశసం చేయడానికి వీలులేదు కౌఐటి అదీ ఎప ఉంటుంది. క ల ఎ

జ. న్యత్నాలినత్ష : 1 వినదిడుతుంది కాబట్టి ఫబ్దం కాశ్వతం, 11, శబ్దం

ఉత్పన్నమవుతుంది కౌబట్టి అని శాళ్వతం కాదు.

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 170 అయిన అంచెల యీ తర్కంరో పునశృకణ దోషు కౌదని స్పషం. ఈ తాల

లోపహిన్ని తొలగించి. నెందు లంచెల తర్కాన్ని దాపొందిచినవాడు బౌద్ధ భా దాది, తాల్కాకుడు ఐన దిజ్న్నూగుడు.

“పంట ఇంట్లోవలె పొగ ఉన్న వతిచోట నిస్సు ఉండాలి. కొండమీద అలాంటి విపు ఉంది”

|!

లీంగం, సారా“లమధ, వ్యా పి రస్పనిసరిగా ఉన్నప్వుడే పె తర్కం నిలు

గ ప జా ఎని లూ కళ నో నుంది, కొర్నకొారణ సందబంధం ఒక్కకేవ్యా పికి 'పాతిఒదిక అని బౌద్ధ కార్కి- అట కల గ్‌ క్‌ 0 లు విర్ణ్యంద్వంగా చెప్పునారు.

హెక్వాధొస జూడో ఉన్నవి. దీనిని కూడ న్యాయవె శేషిపం. నురిర్హంగా

లమెలా- ఖు

చర్నించినారు.

౨9. లోకాయత “ఆలోచన దైరన్యంా శే రెండూ మానవ మేధస్సు నుండి ఉత్పన్న మపువాయని" ఏంగెల్స్‌ చెప్పగాదు. ఇది మరింత స్పష్టంగా కనిపి స్తున్నప్సటికినీ దార్శనికులు (గ్రంథాల పై ్యగంథాలసు అనేకం (వ్రాసినారు. అలా వారు గంథాలు (వ్రాస్తూ దీన్ని నిరాకరించినాట. లేదా ఖఎడించినారు, లేదా మరుగు పరచినారనిో జార్జి థామ్‌సన్‌ వ్యాఖ్యానించిగాడు. "దూనన మేధస్సును గురించి యధార్థంగా విజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త తెలుసుకొన్న విషయుపై, సదుకాలీన దార్శనికులు ఆలోచనను గురించి ప్రత్యేకమైన. పరిశోధన చేస్తున్నామని. చెబుతూ వారి విగాడాలను కొనసాగిస్తూనే ఉన్నారు.'] చైళన్యానికి ఒక అశ్రయం ఉండాలనీ, అట్లాంటప్పుదు చైతన్యానికి భౌతిక ఇరీరం అవక్యకమనీ, జ్ఞాన _మదూంసను రూపొందించిన న్యాయ వె శేషిక దార్శ వికులు. చెప్పినాట్‌. వీబు భారతీయ దర్శన సొం్యపదాయంలోనివారే. అంటే భరీ రం వున్నప్పుడే ైతవ్యముంటుంచనే ధావం భారతీయ దర్శసనళాస్త్రంరో మనకు కినిప్‌ స్తుంది. ఐనే. అతి (ప్రాచీన కాలంసుంతీ అంధ విళ్వాసామిగా వస్తున్న' ఆత్మ" “మోక్షం? అనే వాటి పరిధిలో నుంచి బయటపడేంత బొన్నక్యానికి వారు పెరగ చేదు. జానం, భావం, ఇచ్చ. ఇవాస్థదలన్నీ దేహంలోవున్న ఆత్మ గుణాలుగా ధావించోనారు. మోక్షంలో ఆత్మ శరీరాన్ని వదలివే స్తుందనీ, గుణ రహితంగా ఉంటుందనీ, చైతన్య రహితంగా వుఎటుందనీ భావించడం జరిగింది. శాస్త్ర జ్ఞానాన్ని ఆధారం చేసుకొన జొన మహూంసను నిర్మించడానికి మరొళక అడుగు ముందుకు వేయపలసి. ఉంది. “శరీరానికి ఛిన్నంగా ఉండే ఆత్మ ఒకటి ఉన్నదనీ,. దానికి మోక్షం సిద్దిస్తుందని చెప్పేదంకా అప్పడు అర్ధరహితంగా కనిపిస్తుంది. ప్రజలను మోసగించడానికై యిటువంటిఏ చెప్పనారనే విషయాన్ని చార్వాకులు లేదా లోకా యతులు లేదా పావీన ఖౌతికవాదులు చేపచ్దనారు. పీరిని గురించి భంకరుడు (ఐహ్ముస్నూత భాష్టంలో ఈ విధంగా చెప్పినాడు: “దేహమే ఆత్మ అని చెప్పే యీ లోకొయళులు దేహానికి భిన్నంగా వున్న ఆత్మిను అంగికరించరు. చతుహ్భృుతములగు సృర్వి, నీరు, గాలి, నిష మొద లైన వాటిల్లో పత్యేకంగా కానీ, సమ్మియతంగాకానీ, వాటిలో చైతన్యం లేనప్పుడు అవన్నీ. (ప్రత్యేకమైన పాళ్ళలో కలసి ఒక శరీరంగా. ఏర్పడ్‌ నప్పుడు, వాటిలో సుంచి చైతన్యం ఉత్చ్సన్నమవు దబందన్నారు. రక రకాలైన ధాతువులను కఎపి*

దేవీప్రసాద్‌ ఛదోసాధ్యాయ 181 పులియబెటి. మరగకాచి పడక3నప్పుదు వచ్చే దవపదార్హంతో "దుత్తు'అనే గుణం ఎట్లా వస్తుండో అట్లాగే, జ్జానం కూడా భరీరంతో పాపి వస్తుఎదన్నారు. అందు వలన, చ్రైతన్యయుత మైన శరీరమే బూసపుడు అని నిర్వచించాము. శరీరార్మవాదాన్ని ఆంగీకరించసండువలసి చార్వాకుల దృషిలో భరీరం కన్నా థిన్నమైన ఆత్మ లేసం దున, మరణానంతరం ఆత్మ స్వర్షాని పోవడంకానీ, కర్మఫలికాన్ని అనుభవించడం శానీ, మోక్షం బొంచడం కొసీ- ఇట్లాంటివి ఏమ్‌ లేవన్నారు. “ఎక్కడ శరీరం ఉంటు)దో అక్కడ మనం చైతన్యాన్ని చూస్తాం. భరీరం చేసండా పుండే చైత న్యాన్ని మసం చూడం. ఒక వస్తువు పుపే అక్కడ మూక వస్తుస్తు ఉన్న ప్పుడు, మొదటిది లేకుండా. రెండోది పుండదో అప్పడు మొదటి దాన్ని రెండో దాని గుణంగా. భాఏసొం. ఉదాహరణకు ఎక్కడ కాంతి, వేది ఉంటాచూ అక్కడ నిప్పు పు౭టుచెది అంసే నిప్పుకు కొంతి, వేషి అసవి గుణాలన్న మాట. పాణం, చలనం, వైతిన్యం. జ్రాపకిళరక్త్‌ మొదలయిసవన్నీ కరీరంతోనే పున్న ట్తుగా. తెలు స్తున్నదిరీరం కేనన్వుడో ఇవి ఉన్నట్లు కనిపించడం లేను. భరీరా తొలుగా. కామండా ఇఎ పత్చేకించి ఉన్నట్లు మనం నిదాపించబేం. కనుక ఇఏ ళనీరానికి సంబంధించిన గుకాలనే భాఏించపలసి ఉంటుంది. ఐలే. అత్మ ఉన్నదని అంగీకరించే వారికి ఇవన్నీ ఆత్మ గుణాలుగా కనిపించి నప్పటిరినీ, మూ దృృష్తిలో ఇరీరం కం"టె భిస్నమైన ఆత్మ దమరాకటి రేదు.*2 .

(బహ్మ సూస్రాం రచయిత శెందు సూసక్రాల్లో యీ చార్వాక దర్శనాస్నంతా చెప్పి దాన్ని ఖండించినావ. బౌద్ధ పిటనౌల్లో కూడా లోకాయత శబ్దం కనిపిస్తుంది. ఆం తేగాక, దేహాత్మ వాదాన్ని గురంచి బప్పిన విషయాల రూడౌ కనిపిస్తాయి. సాంఖ్య- యోగ దర్శనాల్లోనూ. అర్థకాస్త్రంరోనూ, జైన దర్శనంలోనూ. మహా భారతంలోనూ. ఉపవనిషకులోటూ యా లోకాయత దర్శనానికి సంబంధించిన విష యాలను చూడవచ్చు. శ విషయాల సన్నింటినీ దృష్టిలో పుంచుకొవి గనుక పరిశీ లి స్తే భౌతికవాద సొర్యసదాయం కూడా. భారతీయ దర్శన భొస్త్రంలో అతి (ప్రాచీన కాలం మండి వున్నదని ₹ఎ స్తున్నది. ఐతే ప్రాచీన భౌతికవాదులకు మనస్సును గురించి గానీ, చైతన్శాన్ని గుతుచి గానీ స్పష్టంగా తెఎసునవి చెప్పలేం కౌని వాదాహించిన రీత, దాడు "సకరంచిన వషమూలు అల్బమై నప్పటికిని, చైతన్యాన్ని గురించి వారు వివరించిన విధాసం (పళంససీయమెనది. నాలయగఏ భూతములు తప్ప పరోదాన్ని. వీరు అంగీరరించరవి ఇంకరుడు చెప్పెనాదు.కి ఈ నాలుగు టాతాల్లో చైతస్యం లేదు. ఐనప్పటికినీ, ఈ నాలుగు లూలాల్లో నుంచే చైతన్యం వష్తు శవా న! మూ అవిక దన్నారు. అడి ఎట్లా సాధ్యం? కొన్ని శాకాహార పదార్థాలమ మరగబెట్రి సారాగా తయారు చేసినప్పుడు, ఆ పదారాల్లో లేని మత్తుగుణం ఆ ,దవంలో ఎట్లా వసుందో,

ఖం తానీ గ. యుతి లట్లాగే శరీకంతోపాటు చైతన్యం కూడా. వస్తుందన్నారు. ఆత్మ పై భౌతిక పదార్థం

182 భారరీయ తత్వశాస్త్రం యొక్క అధిక్కాన్ని చూపడానితై మన ప్రాచీనులు చెప్పిన విషయాల్లో యిది చా౮ా ముఖ్యమైనది.

,. ఈ భౌతిక దర్శనాన్ని గురించి తెలుసుకోపడానిి మసక ఆధారాచేమిటి? దురదృష్టం కొర్టీ యీ భౌతికవాదాన్ని నిరాకరించి, ఖఎచించిన గంవాల్లోనే దీన్ని గురించిన సమాచాకం శెబుస్తుస్నది. లోకాయతుల (పతృర్థుల (గంథాల్లో మ్యాతమే యిది పూర్వుపక్షంగా. కనిపిస్తుంది. ఈ దర్శనాన్ని గురంచి (ప్రత్యేకమైన గంఠు లేదని కాదు, (ప్రాచీన కాలంతోనూ. మధ్య యుగంలోనూ రోకొయిత (గంథా లున్నాయని టుక్కి గార్బె, డాస్‌గు ప్త ముదలయినడారు నిదర్భన పూర్వకంగా నిరూపించినారు ఐతే ఆ (గంథాలు మసెకు యిప్పుడు లభ్యం కాపడం లేమ. దీనికి విరుద్దంగా, కొంత ఆళను రేకెత్తించే. దోరణిలో ఇర్లాజీ. సరీభ్‌ అనే వారలు “తత్నోపస్తవి అనే గంథాన్ని జయరాంభట్టు ట్రాసినాడని చెప్పారు. ఈ గంధాన్ని వీడ 1800లో పరిష్కరించి పచురంచారు. ఈ (గంథంలోని అంశాలను విమర్శనాయుత దృష్టితో చూచినట్లయితే కొంత నిరాశే మిగులుతుంది. ఈ (గంధం "పేరును విశేషించి చూపే పదార్జాలమ్నింటినీ _తోసివేసే సింహగర్జన అనే అర్థం కనిపిస్తుంది. ప్రమాణ శాస్త్రం సాధ్యపడదని నిరూపించడావికి ట్రయర్నెంచినాటి. తత్వాలను గురించి ఏ విధమెన జానం రాదని నిదూపించడమే జయరా+ ముభ్యోడ్జేం. తన వాదాన్ని భౌరీకమరి' అతను ఎప్పుడూ చెప్పలేదు. అతని వాదం భౌతికమని యితర (గంథాలు కూడా చెప్పలేదు. కనుక. జయరా! యొక్క దార్శ నిక దృక్పథాన్ని నిర్ధారించడానికి యిక్కడ ఒక చిన్న (ప్రశ్నను అడగవలసి వున్నది. భారతీయ దర్శన శాస్త్రంలో అటువంటి భావాలను ఎవరు కలిగి ఉన్నారు? శూన్యవాదులు, అన్వైత వాదములు మ్మాకమే _సమాణాలన్నీ సిరర్థక మైనవని వాదించి నాప. అందుకే తిన (గంథానికి *ోపమాణ విధ్వంనవ”ొ అనే పేరు నాగార్జునుడు పెట్టినాడు. అదే మార్గంతో పయనిస్తున్న ళంకరుడు “సమాణఎ్యఫమేయ వగ్జీవహార మంతాొఅవిద్య మీద ఆధారపడి ఉంటుందన్నాడు. ఈ దృక్చథాన్నే శంకరుని అను యాయులగు. శ్రీహర్దుడు, చిత్సుకాచార్యుడు పెంపౌొందించినారు. అందుకే తన (గంఖానికి “ఖండన ఖండకొద్య” అన పేరు పెట్టినాడు. గ్రీహర్దుడు, శ్రీహర్హుని అడుగుజాడల్లో పోళూ చిత్చుకాచార్యుడు కూడా సనూణళాస్త్రం సాధ్యం కాద న్నాడు.

సొాధావిణ జొనసాధనాలను (పాచీనకాలంనుంచీ ఎందుకు నిశాకరినూ వచ్చిందీ మనం ఇంతకుముర్‌దే చూచినాం, ఐతే, దీనికీ లోకాయతులరు ఎటువుటె సంబంధం ఉన్నది? జయరాళిభటునకు దార్శనిక అనుబంధం ఏదైనా ఉన్నట్రయి తే అవో భావ వాదులతో నే ఉన్నది.లోకాయతులు మ్యాతమే ఈ విజ్ఞానవాదాన్ని తిరస్కరిస్తూ భౌతిక వాదాన్ని నమర్థించినావ. ఈ దృష్ట్యా కైన దార్శనికులకు విద్యావంతుడు మొద లయినవారు మూడు రకాలైన దర్శన సిద్ధాతాలను (వత్యేకించినారు. అవి: 1, శూన్య

దేవీవ్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 180 వాదం; 89. తత్వోపప వవాదం; 8. (బ్రహ్మాదాదం. జయరా౩ (గంథాన్ని పరిష్పు రించినవారు ఉవేసజసింలో పవ్యగందం నంచి కొన్ని విషయాలను ఏదటంంచాడ్‌. వీటన్నిటిలోనూ ేత్త్వోపస్త పిచాదమని ఉన్నదేకాని భౌతిక దాదమవి కాచు. (ప్రాదీస భారతీయ దార్శవిక చాజ్మియులో రోకాయతుంకు.. రెండు సిద్దాంతాలను అంటగట్టి నట్లు న్పషంగా కనిపి స్తున్నవి. అవి: 1. టత్యష్ష పదూణంపై అధిక్యత; లై చతుర్విధాలైై నె ధూతాలు, ఈ శెంటినీ జయరా? నిరాకరించినాడు. సత్తాకాస్త్రం కూడా సాధ్యపడదని జయరాశి భావించినాడు. కంటికి కనిపించే చరుర్విద భూతాలే తార్కిక పరీక్షలో విలబడపనుకొంజే మిగతా త న్వ్వాలను గురించి చెప్పాలా ?

విషయాలన్నీ ఇట్లా ఉన్నపుదు, “తత్తోవ స్పవసింహ”ొ అనే (గంథాన్ని

ల అవత శాం

జయళతా? లోశాయతి దర్శనం దృష్ట్యా ట్రైసినాడని కుర్దాజీ అంతటి మేధావి ఎలా భావించినాడు ? చార్వాకుల అనుషూనాంతరాన్ని జయరా* చెప్పనాడనీ భావించడం జరిగింది. లోకాయక దర్శనంతో అనుమానాంశాబన్నాయని చెప్పినారు. ఐతేలారొ యళ దర్శనషంతా అనుమాగాంత వాచమని చెస్పడానికిగల ఆధారాలేమిటి? మాధవా చార్యుడు (వ్రాసిన గంఠథాన్ని బహుళ దృషిలో ఉంచుకొని పర్హాజీ మొదలై నవారు శశి నిర్ణయావకి వచ్చి ఉంటాస. *సర్వదర్శ్థిప స్య్యగహంలో' అనుమాన ప్రమా ణాన్ని దార్వాసలు నిరాకరించారని హూధదాచార్యుడు చెప్పినాడు. “సాధ్య'--లింగ' ముల మధ్య ఉండే సుబంధంపైనా, వ్యా ప్తిజ్ఞాపం యొక్క సుసుగత్వంమీద అనుమాన (ప్రమాణక్హానం ఆధారపడి ఉంటుంది. సార్వ్యతికంగా ఉండే జ్లానాన్ని (ప్రత్యక్షంచ్వారా సంపాదించరేయ.. అనుమూన(పైమాణం వ్యా ప్లిమీద ఆధారపడి ఉంటుంది. కాబట్టి దీఎచ్వారా హడా సాధ్యం కాదన్నారు. ఐతే, లోళాయమలు చెప్పి నది యధార్థంగా ఇదే ఐసెట్లయి తే పీరు చెప్పెనడాంట్లో అసుమానాంతవాదావికి కొంత తావున్నట్లు కన్పిస్తుంది. కాని రోకాయలులు ఈ విధంగా చెప్పినారా ? లోకొయకు లను గురించి చెప్పిన సగంథాల్లో వారు ప్రత్యక్ష (పమాణానికి ఎక్కువ (ప్రాధాన్య మిచ్చినారనీ, అసుమాన (పమాణావ్ని నిరాకరించారని. చెప్పినప్పటికీ, యధార్థం మరోరకంగా ఉన్నది. ఇక్కడ మరొక ,పశ్నను అడగవలసి ఉన్నది.

లోకాయకులు అసువూన (ఫమాణాన్ని పూర్తిగా నిరాకరించినారా 1 అదై్వై చులు, తదితరలు. ముఖ్యంగా శ్రీహర్దురు మొదలై నవారు తోకాయతులు అనుమాన పమాణాన్ని పూర్తిగా విరాకరించినట్లు తెంపినారు. కొని. యధార్థంగా చూచిసట్ల యితే. లోకాయటులు అనుకూన ప్రమాణాన్ని పూర్రిగా నిరాకరించలేదని చెప్ప గలం. . క్‌

5 అసుషమాన (పమాణాన్ని గురించి లోకాయతులకు గల భావాఐను గురించి చర్చిస్తూ దాస్‌గుప్త నూరిన విషయాన్ని వెలుగులోకి తెచ్చినాడు. లోకాయత దర్శ నావికి చెందిన ప్య శ్తే లోకాయతుల పరిస్థితిని గురించి వివరించినాడు. అతవి పేరు పురందరుడు. % ఇతిను “చార్వక మత (గంథకర్త" లన్ని టుర్యిా. చెప్పినాడు. ఈ

[2

శఫ్టి4 భారతీయ ఠఠ్వశాశ్త్రం దాదాన్ని దాస్‌ గు ప్త సమర్థిస్తూ, సృరందరుకు కీ.శ. 7వ శరాద్ధందాడని. చెప్పూ, అమమాసన (ప్రమాణాన్ని గుంంచి యితగి భావాలను దాస్‌గు ప్త శః విధుగా చెప్ప నాడు;

శ్రత్యత్రసుభవం ఉండే రొకిక ఏషయా అన్నింటిలోనూ. లనుషమాన (ప్రభూ ఇం (ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది. అలౌకిక విషమూలను గు5ంచి చిన్నడావీకి అనుమాన (ప్రమాణం నిష్ప్రయోజసంగా ఉంటుంది. ఉదాహరణకు సాధారణ త్య ఇనువవానికి కనుపించని న్వర్షనరకామలు. కరన, ఆత్మ మొదలగు దానిని గురించి చస్పచానికి అనుమాస (ప్రమాణం వవిరిరాచు... వడిదేవనూరి అనే వైన రచయిత ఛాష్యాన్ని ఆధారం జేసుకొని సృళందరుని భావాలను దాస్‌గు ప్త ఈ విధంగా చివ తంచినాడు;

• “ర్రొకిక విషయాఐకు లసుపాూన (పమాణం ఉపయోగపరుతుందనీ, అలౌకిక విషభూలను గురించి చెప్పడానికి అనుచూన (పిమాంం. నిరుపయోగమని చెప్ప డంరో ఒక (పత్యేక కొరణం ఉన్నది. అనేకమైన దృష్షాంశాలసు చూచిన ఈర్వాళ వీటిమధ్య అంగీకోర సంబంధయున్నరీ లేనిదీ నిర్ణయిస్తూ ఆగమన సొధారణీకరణొ లను సొధించవచ్చు. కొని అలౌకిక విషయాల్లో అలా నాధించలేము. ఒకవేళ అటు “వంటి అలౌకిక లోకొలు, ఉన్నాయని అంగీకరించినప్పటికినీ అఏ మన (క్రత్యవ్వనికి గోచుంచవు. అందుసలన అలౌళిక విషయాల్లో హేతుపుకు (ప్రాధానా వ్‌నికీ మధ్య అంగీశౌర నంబంధాన్ని చూడచేము. అ౮ాంటప్వుడు ఏ విధమైన సాధా రణీకరణాలను సాధించలేము.”

ఈ విషయాలనే రోశౌయరులు ఇెప్పీప్తంటాననే విషయాన్ని జయంతభట్టు కూదా సమర్తిసూ చెప్పినాడు. అనురూన ఇమాణం లెందు రకొలు; [. ఉత్పన్న

ల!

+పశితి: ఓ. ఉత్సాద్య (సతీం. ఉత్పన్న ఫలతి లనుమానంతో మనకు డాన్ని గురించిన జ్జానం కాత లభించి ఉంటుంది, కానీ ఉవ్పాద్య టతీతి అనుమాన జ్జానం మనకు ఏ విధంగానూ లభించదు. భగవంఠుని గురించి తెఎసుకొ నేదంతా ఉత్పాద్య (పతితి జ్ఞానం. నిప్పును గురించి తెలిపే అనుమాన పపాణ జ్ఞానాన్ని ఎవరు నిరాక తిస్తారు ? కొని నిశితమైన మేధస్సు కలవారు ఎవ్వరూ. భగవంతుని గురించికానీ, ఆత్మను గురించికానీ, పరలోకాన్నిగురించి కానీ చెప్పే అనుమాన (ప్రమహాణజ్ఞానాన్ని విళ్వసంచరు.5

స్పరందడదుడు చెప్పినట్లుగా ఇది కనుక లొకాయతుం.. సిద్దాంత మైనట్టియితే వారికి అంటగట్టబడినదంకా కల్పితమే అప్పుకుంది. జయంతభట్టు చెప్పిన విషయాన్ని గురించి (వస్తాఎమ్తూ హిరియన్న ఈ విధంగా ఇప్పెనాడు. “తర్కం ఒక (వమాణం కౌచని లోకొయతుల విమర్శకులందరూ. భాఏంచినాట.

ఐతే, న్యాయ్యగంథాల్లో లభించే ఆధారాలనుబట్టి చూ స్తే అలొకిక విషయా వను గురించి చెప్పడానికే అనుమాన (కమాణం నిరర్జకి మైనదని చార్వాకులు చెప్పి

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపారాయ 1835 స పటు కనిపిసున్వ ఏ. ఇదూంటపుడు చార్వాములను గురించిన భావాలే పూ రిగా మారి లా ఎ ఊం జ క్ష న ళో, ప్రోహాయి. వతే రని గుంది. ఆఎకుకోడానికి ఇని తమ్కుపగా తొ డ్పడుతుంది. 7 అధునిక పండిములకు రోవాయవ చర్శనదుంసే అభిమాషం లేకపోవడం వలన, కేవలం నామహ్య్యాతాునా మిగితిపోయిన ఈ దర్శనాన్ని తిరిగి నిర్మించడానికి కావల సిన కృషి చేయవానక్‌ ఆస్త్‌వచు. ఉదాహరణమ ; అనాథ జయుమువు చార్వావులను గుఏంచి వదులూ వాడు... 1. సుఃక్షిత : చార్వా మలనీ. 2. ధూమ చారాలు ఎనీ-లెంప రకాలని చెప్పునాడు. జయంకుడు వొడీన న ప + అ పదాలను ఆదారల చేసుకొని దూర్రచార్వామలు ! అసుమాస పదూణా నిరాక రంచారనీ, సుఠిక్షిత చారాావుటు అనునాన ప్రమాణాన్ని అ .గీకఎంచినారనీ,కొందరు ఆధు౨క పండితులు చిప్పనారు. ఈ విభజనను అుఎదదొ అంగీకరించినప్పటి) నీ. ధారతీయవదర్శన వాజ్మయంలో మనకు ఈ విరంసను గరించిన ఆధారాఎయ అంతగా ల నే వవిపించడంలేదు. జయ-దుదు బెప్పెని విషతూఎ తీన్న నిరాచలేవు. ఎందుకంటే + జయంతుడు "నుంక్షతంవ” అని చాదినాడేరాని. “సుశిష్షళ' ఓ అని వాడలేదు. ఇదే పదాన్ని. అంపే'సుఏక్షిత' అనే పదాన్ని ప్రభావవ మమూంసా దర్శనాన్ని విమ్శించే టవ్పుడు జయంరతధటు]1* దాతినాడు, జీ చార్వాకులు బప్పెస సె తీక విలువలను గుుంచి కూడా చులకసగా మాట్లాడ లా! టం జరిగింది. అంచుే ఏం *గుఖపాదుబో అన్నాట. మంరొందడు వీరిని భౌతిక సుఖపాదమలు" అన్నాడట. ఢౌచిరడాదాన్నై గుఏంచి ఎంగెల్బ్‌ ఈ విభంగా చెప్పినాడు: “ఆతిగా తినడం, అరిగా ట్రాగడిం కళ్ళల్లో కొదుం, శారీరక కొమవాంఛా. తీప్రత, గర్వం,కొముకత్నం, మరాం, పేరాస, పనాసితనం, లాథచాంఛ, డోపిడొఎమొదలగున వన్నీ భౌతికవాడాన్న సూచిసాయని పాల సీనావాసి భావిసాడు. ఇటువంటి దృక్న]కి ల జీ. న (ను థమే లోకాయరుల్లో కూడా ఉన్నదన్నారు. కౌం ల కాయల దృక్పథం దినికి ఛిన్నంగా ఉన్నెవని చూపడానికి కొవలనినన్న విచర్శనాలున్నాయి. మహాభిర తంలో శాంతిపర్వంలో ఉన్న విషయాన్ని యికి,డ ఉదహందాం. ఆం ఆ చి కురుక్షేత యూనంతరం విజయగర్విశులై పంచపాండవులందరూ తమ ఇ నూ. అంతఃప్పుడానిక తిరగి వ మీస్నష్రైను. వీరిని ఆశీవ్వదించడాని త్రై అనేకమంది కాహ్మ్‌ ఆటీ శో యలు జులు రాజదాాంరంవడ గుముకూడినారు.. అప్పుడు దాంతో చార్వాకుడు ఒకడు య చ ముందుకువచ్చి యుఎస్థురుని ఉస్జేనంచి ఈవిధంగా అంటాడు ; “నీవు వీ సహో న! దర భృత్యలమాకాముంందునీ హతం శేంనానని ఈక బ్రాహ్మణులందరూ నిన్ను భపించడానితె ఇక్కడికి విన్నానారు. నీ బంధుజనాన్ని అందంనీ చంపి నీపు పొం యూజ డిండేమిటి ౩” దార్సాకుడు శక విధంగా చెప్పేటప్పటిక అక్కడున్న లాహ్మణో ఠరమొ లందటా ల్న్యగహింఏనారు. దిగ్భాంతులై నట చాహ్మణో త్తము9ను న ల శ హ్‌ యా లం వాట్‌ ల చూచి, అతి వ్యధ చెందిన యుధిష్టరుడు తనకు ఆత్మహత్యే శరణ్యదుం భాఎంనం పాణ త్యాగానికి సిర్ధపడ వామ అప్పుడు కొందప పైాహ్యాణుఎ తెప్పరలినదార్హై

186 థారతీియ తత్వశాస్త్రం యుధిమపనితో, ఈ ఏధంగా అంటారు : “ఈ చార్వాకుడు, మహామోనకారియెన రాక్షసోధముదు. తాహ్మాణ వేషంలో వచ్చొాదు. వీల్లీ వధించాలని చెబుతూ అందరకూ కలనీ అతన్ని చంవురారు

పాయా చేషంరో ఉన్న రాక్షనులే చార్వామంనే ర్‌ు విషతో భౌతికవాద మం'పే _పజణజలరు భయం కలిగేటట్లు జేశారు. ఐలే, ఈ కథతో సుఖవాదానికి సంబం ధించిన అం౩౦. ఏగీలేదు. యురిష్టిటదు, అతని రయ్య్మిలు కలసి చేసిన ఘూర దారుణ చర్యలను చార్వాముడు దాహోటంగా చాటినాడు.. చటక్షేత సం్మగ్రామంలో జరిగింది కూడా ఇదే. బంధుపులు, తోముట్టువులు, ఆచార్యుల, దృ్యుతులుఎ_వాఏ వరుసట చేరుండా. అందరూ పరింపిండినోము.. ఆటవిక జాతీదారియుక్క నె తిక జీవన విధానసుంళా ఈ యుదం తువిచివేసింది.. చార్వాపకు ఈ విషయాన్ని ధైర్యంగా చెప్ఫనాడు. కౌని అతన్ని దగ్దం చేసినారు. యుద్దం వలన నూతనంగా ఏర్పడిన పరిస్థితులను సమర్థించడాని నై, ఆ రోజుల్లో ఉన్న నైతిక విలువలను మార్చివేసి కొత్తవి చెప్పవలస వచ్చింది. ఇదంతా భగపగ్గీదలో చెప్పటం జరిగింది. కురుక్షేక్ర సం్యగ్రామారంభంలో భయ్యభ్రాంళుదై న అర్జునుడు విషాద నిరుళ్చాహా లతో యుద్ధవిముఖు డవుకాదు. అలాంటి అర్జునుణ్ణి యుద్జోన్కుఖునిగా చేసి చావును గురించి భయపగనవనరంలేదని క్శృష్ణుషై చెబుతాడు. అప భౌతిక వీిపయాల చర్చ లోకి అర్జునుని తీసుకువెళ్ళి అలనికే ఆధ్యాత్మిక విషయాలను లోదించేముండు లౌకిక విషయాలను గు9ంచి చెప్పవలసిన అవసరం పచ్చింది. “డుద్ధంలో చస్తివా స్వర్గం లభిస్తుంది. యుద్ధంతో గెలిచావా రాజ్యం లభిస్తుంది. దాన్ని నీవు అనుభ పంచవచ్చు.” ఇగి చాలా స్ప్పష్ణంగా ఉస విషయం. ఏ హార్గాన్ని అవంలంవించినా = వతి దాంట్లోను సుఖం లభిస్తుంది. సుఖవాదానిక్‌ కూడా ఇర్కుడ తాపున్నది. లోనా యతులసు సుఖవాదులని విందించేవారే లనుకోకుండా భగవర్గితలో సుఖవాదాన్ని చెప్పినారా 1 భౌతికవాదమంతా కేవలం నుఖవాదమని చెప్పేదాన్ని నిరాకరిస్తూ వారు చెప్పిన ముథ్యాంశాలను గురించి తెటసుకందాఎ. ఆచరణ చృష్మ్యా, నైతిక వీలు వల దృష్ష్యా చార్వాకులు కరస సిద్ధాతాన్ని తిరస్కరించినారు. ఇడి చాలా ముఖ్య మైన విషయం. కరసిసిద్ధాంత (ప్రభావం చాలా ఎక్కువగా ఉన్నది. భారతీయ దర్శనాల్లోవి అధి భౌతిక వాచమంతా కరశిసిద్ధాంతం పై ఆధారపడివుండి, దానిచే పోషింపబడింది. కర్మం పునర్జర్మనుండ్తి విము క్రీనిపొంది మోక్షాన్ని పొందాలనే = ఆశయాన్ని భార తీయ దర్శనాలన్నీ కీరించినాయి. నానిక దర్శనాలైన బౌడ్డ, వైనాలు కూడా అవద టో ను. చు కర్యసిద్ధాంతాన్ని అంగీంరించినాయి.. కొన్ని దర్శనాలు భగవంతుని అంగికళిప్తూ, ఆయన కర్మాధ్యక్షుడనీ, కర్మఫల్యపదాత అనీ క్రీర్తించినాయి.. ప్పరాణగాధల

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 187 చ్వారానూ, హరికథల ద్వారానూ. (ప్రజానీకంలో ఈ సిద్దాంతం భతాన్టాలనుంచీ బ్యాపింపదిడినందువలన డాని (ప్రభొవం చాలా విపరీతంగా ఉన్నాది.

ఈ సిద్ధాంతంలో న్ని అంళాలు చాలా స్వల్చం. ప్రతి కర్మకూ ఓక వరిత ముంటుంది. పుణ్యకర్మలు పుణ్యాన్ని. పాపకర్మలు పాపాన్నీ యిస్తాయి. కనుక జీవులు యిప్పుడు అనుధఎంచే. సుఖమఃథాలరము కొరణం పూర్వజన్మలో చేసిక నుకృక దుష్క్యుత కార్యాచే. మనం ఇప్పుడు చేస్తున్న కర్మలు మన భవిష్యత్తును నిర్ణయిస్తాయి. ఒక జన్మనుండి మరో జన్మప తఠరపోయే ఆత్మ ఉస్నపుడే ఇదంతా సాధ్యమవుకుంది. ఎంయకంపే. ఈ రోకంలో కొందరు పుణ్యాత్ములు బాధబ పడ టావి్న్ని కొందరు పాపామ్ములు నుఖపగటాన్ని మనం చూస్తున్నాము. మరి యిది ఎట్లా సాధ్యం? పృనర్ణన్మ, పరతోక వాదాలను సహాయంగా తీసుకొని కర్మ సిద్ధాంతం ఈ సమస్యసు సాధించినట్లు కనిపిస్తుంది. పుణ్యకార్యాలు ఇక్కడ, ఇవ్పుడే ఫలితాలను ఇన్వకపోయినట్లయి తే పరలోకంలోగాపీ లేదా మతో జన్మలో శాని దాటి ఫనిళాలను అవి శిప్పుక యిసాయనీ, ఆ ఫఎకాలసు జీపుడు అనుభఏంచి తెరుతాడని చెప్పడం జరిగింది. అలాగే పాపకృర్యాలను చేసేవారు ఇక్కడ శిక్షను లఅనుభనించకపోయినప్పటిరనీ, పరలోకంలో శిక్షను అసుభవించకపోయిసప్పటికి నీ వచ్చే జన్మరో శిక్ష అనుభవించి శిరుకారనీ చెప్పునాము. ఈ సిద్ధాంతంలో ఒక రక్షిప్తాశయున్నది. “మన గతమంతా మనలను నిర్రేశస్తు +ది.” “మనకు యిక్కడ జరిగేవురా దున పూర్వకర్మ నుబటి జరుగుకుందని,"డానికి మనం లొంగిపోక తప్ప చని” ోరాధాకృష్ణనా చెప్పినారు. మానవుల్లో ఉండే అసమానత్వాన్ని ఆవారంగా తీసు కొని దీస్నీ సమర్థించడ మైనది. హి౨యసన్న ఈ విధంగా వివరీంచినాడు ; “మనం చూస్తున్న అసమానత్వాన్న వివరించే పాక్కంల్పనగా కర్మనిద్ధాంతాన్ని అంగీక శించవచ్చు." పే అహాంటప్పుడు ఉపనిషత్తుల కౌలంనుంచీ వక్షాశమ విభేదాలను వపరించడానిక్తై కర్మ సిద్దానాన్ని ఆ(్రయుచవలసి వచ్చిందనీడంలో అఫ్చర్యం లేమ. ఛాందోగ్య ఉపనిషత్తు ఈ విధుగా చెబుడుంది; “ఎవరై తే ఇక్కడ మంచి కర్మలు చేస్తారో వారు (బ్రాహ్మణ గర్భానకానీ, క్ష్యియ గర్భాగకానీ, వైశ్య గర్భానకానీ పుకు అవకాళమున్నది.. కొని ఎవవై తే చెడుకర్మలు చేస్తారో వారు శునక, సూకర, 16 ఛండాల గర్భాలయందు పుపే అవకాశమున్నది.” గీతతో కూడా “గుణకర్మ విభాగపలొ అని నున్నది. 12

ఇటువంటి సొంపైడాయ పరిస్టితుల్లో లోకాయరులు మామే ఈ కర్య సిద్ధాంతార్ని ఖఎడించినాట.. స్వభావవాచాన్నె పీకి అంటగటడాన్ని యిదివరశకే చూచినాము.. అవా స్తాభావవాదాన్ని అంగీకరిస్తే కర్మవాదానికి తాపుండదని 1% గుణరత్నుకు భావంచినాదు. “అన్యే పునరాహుః మూంతః కర్ష్యైవ నాస్తి, స్వభావ సిద్ధః సత్యో పృయమ్‌ జగర్‌పపంచా ఇతొ అంకే, కర్మ లేదన కొండరు భావి హ్లైరు. నానాత్వాన్ని, విన్నవ్వాన్ని కంగివున్న ఈ పపంచమంరా ప్వాభావికమైన

188 భారతీయ తత్వశాస్త్రం కారణాలసలన ఏర్పుడుటున్నదిని అంటారు. ఆత్మసు నిరారరిందిస చార్వాకులు కర్మను ౨రాకింంచడం సబఎఎగానూ, తార్కికంగానూ ఉంటుంది.

బుదునికి సమరాలిసుడె న అజిత శేఫరంబరుదు ఐహువ అతి (పాచీనుడెన 9 యా క్ష ం వ. జా భౌోతికవాది. ఒర బ్‌స్థ గంథం అవన ధావాంము గురించి చః విధంగా చెబునుండి: 19 *యణాటకానీ, దానంకానీ, రిపు. కానో__లటాఎుటిఎ విమీలేవు. పుణ్య కా ల స ల యి గ లా కార్యాలకకానీ. పాః కార్యాలముగానే. ఫలాలు పుండపు. చమడ్బాశముల క9 యికచే మానస్పడు ఏర్పుడనావు. అవను చంిసనోయిసపుకు ప్సివ్వె ఎంపం పృధ్వి రోనూ, నీ అంఖం నీటిరొనూ,. అగ్ని అంభల్‌ _గ్నెవొనూ, వాయువు అంశము దాయుస్తళోనూ, ఇంద్రియాలు ఆకాఖంలోనూ వందివోతాయి. చనిపోయిస వాడిని నభబగుటా మోనూ, నిప్పును మరొౌరరు రిసుకువహా. స్మళానం చేరిదాకొ న ళం న! [| ఆ చనిపోయినవాణీ గు9ఏఎచి కొంత సులిసారు. అక్కడ ఎముకల మిగుఖతాయి. ణా న! మిగతాదంళా కాలి బూడిద అప్పుమంది. దానాలు, ధర్మాలు, ఆన చెప్పేదాకా తెనిఏ తక్కువతో కూడి వున్నది. వీటివలన లాభమున్నదని చెప్పేదంవా శుద్ద అవద్ధం. ం మూద్దబు, ఆజాదంతుల అందటదా ఒకే రీతిగా రాలి దుసెపోరాపో” మ్‌ టా అదే కౌలానికి చెందిన 'పాయః' లనే మూక భౌంకడాదిని యువరాజుగా జైన, బౌద గంథఛాలు చెప్పినాయి. "పాయ? సుళాంతొ అలనే బౌద్ద గంథం, ణా న తయో క్‌ రాయప ₹జతెజొ అనే జెన గంథం ఇతని సిదాంతాన్ని ఖ౭దిసూ అతను కొల యక నో నా ం ఆ ఎత ఆమేణ బౌచ్బునిగనూ, కైనుడిగానూ మారినట్లు లెబుప్పతున్నాయి. “పాయ? నుతాంతొ తో ఇతని భావాల సమీక్ష ఈ విధుగా ఉన్నది; “పరలోకం లేదు. అణాతో జన్మ నిచ్చిన తల్లిదం్యడ్రులపలన తప్ప మవొక రకంగా జీవుణ పటరు పాప ళ్‌ ॥ ల మ్‌ మ! పుణ్య కర్మలకు (ప్రత్యేకమైన ఫరిరాలులేప్పు.”ఆ కొలంరో కర్మను గురించి.ఎత్మిను. న. గురించి త్మీవంగా వాదోపవాదాలు. జరుగురున్నప్పుడు 'పాయశ" వీటిని ఎలా నిరాకరించిందీ కిన బౌద్ద గంథాల ద్వారా మనకు ఎఎనున్నది. “పాయ? ఆ ల్రో ప్రైలదుగి ఆః నుతాంతో లో శ విధుగా ఉన్నది: అట అ “నాలాంటి రకాన్నే పంచుకొని పటి అనేకషుంది బంధుపుబు, మి్యరులు అదీ టా నాకు ఉన్నారు. వారందఠూ దొంగతనాలు, దోపిడీఎ, ఖూనీఐు. జారళత్వుం. పృఖి చారం మొదలైన పను౭న్నో చేసినారు. వాళ్ళు శారీరక కన్మ వకు లోనయిన రు దాన్నుంచి వాళ్ళు లేరుకోలేఐని నాకు తెలిసినప్పుడు, నేను వారివద్దన బళ్ళియీ ఛి విధంగా చెప్పినాను : కొంతమంది ాహ్మణుఎ, పర్వివాజమలు సీతమార్ష మున్న దనీ, ఆ నీతి తప్పి (ప్రప రించసటయితే ముణాసంతరం. పాపిజవుబగా తాా2 న. పుడతారనీ ఇప్పినారు. మిరు నె ఆకదూర్షాన్న్ని తిప్పి జీవించినారు కౌదడి ఆ (దాహ్మ ణి ఇం బా. అన క ణం 2 ఖులు ఇప్పినటుగా మీప అధథోపతనమె పోతాడు. అటాగనుక మదము లఅధఃసలతనానిచ "ఇన మ ఛం ల న పోయినట్లయితే, మీరుకొనీ, మీలో ఎవళో ఒకడుకౌనీ తేడా ఎవరిచేతనె నాకానీ మీరు యూన

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 130

ఆ విధంగా పతనం చెంది నరకదాధమ అనుభవిస్తు న్నాసువి సాకు తెబపండి. మీరు నాకు చాలా నమ్మకస్తులు. కౌదిట్రి నేను ఆ విషయాలను సమ్ముతాను. వారందరూ నేను చెప్పిసబారికి అ .గికరించినాలు. కాని వాళ్ళలో ఎవరూ చనిపోయిన తర్వాత తిరిగి రానూ లేము. వారాహప)9 కూడా పుపలేము. కనుక పరలోకం లేదనీ, పున ర్దన్మ బేచనీ, కళ్యఫంతం లేదనీ ఇదు స్తున్నది "

అలాగే పుణ్యజీపులైన దారుకూడా పాయఃకి బంధుమి్యతబుగ నుండిరి దారు టూడా పృణ్యకర్యల ఫంతం ఏటా వుటుందో పాయ:కి చెబుతామన్నారేగాని, చనిపోయిన తర్వాత ఎవ్వరూ రుంగిపచ్చి చాటిన గురించి చెప్పలేదు.

కర్మ “ద్ధాంతాన్ని గుచి పాయి అవహేళనగా. చెప్పినాడు.

పణ్యజీవివాన్ని గడిపే టాహ్యాణులు, పర్మినాజకులు మరణమంపే భయ పడుతున్నారకౌనిందాన్ని ఎవ్వడూ ఆహ్వానించలేదు. చనిపోయినట్లయి తే-అం సే. మకణానుంతరం నుఖ్రచమైన సరరోకపు నుథాఎ లభిస్తాయ?ి ఈ పుణ్య జీవులు నిజంగా భావి స్తే, వాటిన వీరు నిజంగా సమ్మితే. వారు విషం (కాగో, లేక కతితో కోసుకొనో పొడుచూూనో చనిపోయి, స్వర్షనుఖాలను ఎందుకు పొందరు. మరణా నంతరం ఏమి అవుతుందో తెలియన కాబటి వారకి మరణమం'తే భయమే గాక, (పాణమంటే తీపి కూడా ఉన్నది. అందువరిన కర్మకానీ, కర్మఫలంకాని, పుణ్య పొపాదులు కానీ. ఆత్మ కానీ లేపని తెలుస్తున్నది.

అంలేగాకుండా. (నాహ్యాణుల సిద్దాంతాన్ని. అపహాస్యంగా. చితించడం చార్వాకులకు చాలా ఆసక్తిదాయకంగా ఊుటుందనే విషయాన్ని “నర్వదర్శస. సం్యగహంగ”రో కూడా చూడవచ్చు.

చవిషోయినవారికి (క్రాద్దకర్మ తృ ప్తిని కంగ సే. (నయాణీకులకు కొవలసిన సరంజామా అంళా వారికే యిస్విపఎసిన పనిలేదు. *

చనివోయినచారు శ్రాగ్తకర్మల్లో ఇచ్చే పిండాలవంన తృ ప్రిపడేటట్టయి చే. ఇంట్‌ కప్పుమిడ ఉన్నవాంకిలకించొ భోజన) పెట తృ పవణడమనో చెప్పల్‌దా ౯”

జతే జాతీ

రానూయణంలో జూాబాం కూడా ఇడే విధుగా రాముడితో చెబుతాడు:

“ఒకరు తన్న అన్నం పరెకరికి పుషిపిసుందా ? అటాంటపడు (దాహ ణుడు తిన్న అన్ను వందముదదంక తృ హన పష రీకాసఇనుంటా ఖి చ పపలైన పురోపాతులు లతి చపుకతతో వీపు సృష్షించినారు. న్‌ క్ష

“దానామ చేయము ధర్యం చేయమనీ. సపరరోక సుఖం కోసం శః లోకాన్ని వచరివేయమనీ ఇప్పినాడ *

పాయ? వాదనలను తిరిగి చూద్రాము. ఇక్కడ నాలుగు రకాలైన వొదాయు కనిపిస్తాయి. ఆరోజుల్లో ఆచళణలో తిన్న (క్రూరమైన. శిక్షను సూచించడమేకాక, (ప్రయాగాత్మకిమైన నిరూపణకు (పాధాన్ళ మిచ్చేచారని కూడా తెలుస్తున్నది.

100 భారతీయ తత్వశాన్హ్రం

“ఘోర దారుణ హత్యలు చేసినదాళ్ళంి కాళ్ళు చేతులు కట్టివేసి. తీసుకొవి వచ్చి, విచారణచేసి అతనికి మరణశిక్ష విధించినప్పుడు, అతన్ని ఒక పెద్ద శాడీలో పెటి, మూతపెటీ సీలుచేసి ఆ జానీ మంటలోవేఏ. కార్చిన తర్వాత, అతను చని పోమునాడని తెలివ తర్వాత జాడీ మూరను తీసిచూస్తే ఏదైనా బయటకు వస్తు న్నద్తు కనిపి సే అల్మ ఉన్నదని తెబసుంది. కొని లటౌ ఏదీ బయటకు రావడరి లేదికనుక శరీరం తప్ప మరొకటి ఏమీలేదు.

_ మరొక ప్రయోగం పలన టాడా ఆత్మ చేవ ఆదుస్తున్నది. “దారుణ కృత్యాలు. చేసిసదాడిని మరణుక్ష ఏధింపబోయ ముందు తూచాలి. అతను మరణించిన తర్వాత కూడా తూచాలి.. ఆత్మ కనుక శరీరంలో ఉంరడి, మరణా సంతరం శర్రీరాన్ని వదలి పోలినట్లయితే, భరీరం బరువు తగ్గాలి. కాని మరణా నంతరం శరీరం బరువు పెకగడాన్ని చూస్తాయు. అందువలన, ఆత్మ, కర్య, పరలోకం లేదని తెఎస్తున్నది.”

అంతేగాక,*త్షమించరాని నేరాలు చేసినవానిని అడంగానూ, విబవుగాసూ,. కోసి చూచిసప్పుడు అత్మ ఏహిర్లలమైతే అత్మ ఉన్నట్లు" అట్లా ఐహిర్షతం. కాక పోస ఆత్మలేనట్లు ఆరిస్తుంది.

(ప్రాచిన భౌతికవాములు తబు సిడ్ధాఎతాన్ని ఏవిధంగా సమర్థించిండీ యా దృషాంతాలన్నీ తెఎస్సవాయి. అఆధుగక భౌతికవాది తన సిద్ధా త నిరూపణకు యిటువంటి వాటిపై ఆధార పడనవసరం లేకు. వైజ్ఞానక పెద్ధతులద్వ్యారా తన సిద్ధాంతాన్ని సమర్థించడానికి కావలసిన విషయాలను సమకూర్చుకోగలడు. ఐతే, ముఖ్యంగా గమనించవలసిన విషయ౨ ఒకటి ఉన్నది. ఆధ్యాత్మికవాదము, భావ వాచం ప్రబలంగా ఉన్న ఆ రోజుల్లో భౌతికచాడులు తమ దృక్పధాన్ని స్పష్టం గానూ, విర్భయంగానూ చెప్పగ ్షిర.

“ఉపనిషళ్తులను శతి ప్రపషాణమని భావించడం వలన భారతీయ దర్శన పులోభివృర్దికి ఆటంకం కరిగించన”=' వింటర్‌ నిట్డ్‌ చెప్పినాడు. జగన్మిధ్యా థొవ వాద దృక్పరాన్ని పెంచడఎపలన ఒడ్జాన శాస్తాభివృద్డికి ఆటంకం ఏర్పడింది. భౌతికవాదుల వాజ్యయు లభించకపోవడం కూడా చాలా దురదృషకరమైందే. అందు పఠన వైజ్ఞానిక దృక్పధం క్షీణిచిపోయి ఆధ్యాత్మ చాదం (యబలమైన౨గా తయార యింది.

ఆంచువలన చెదంపోయిని. భొతండావాన్ని అవశేషాలుగా మిగింన యీ. చార్వాక దర్శనం నుండి తిరిగి నిక్మించపఎసిన అవసర మున్నది. ఐతే, భౌతికవాద మంపే విమఖత్వ నున్నవారు దాన్ని తంగి నిర్మిస్తే కొన్ని యిబ్బందులుంటాయి. లోకాయక మతాన్ని గు5ంచి పూర్వపక్షంగా మాత్రమే మనకు సమాచారం లభి స్తుంది. భారతీయ దర్శన శాస్త్రాన్ని రచించిన ఆధునికుల్లో కొందరు లోకొయత మిద తమకున్న పూర్వ భావాల దృష్ట్యా దానిక్‌ తీరని లోటును కలిగించారు.

శవీ్యవ్రసొద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 101 ఈ రోజువ్లో భౌ౭కదాదానికి కొంత (ప్రాణప్రతిష్ట జరుగుతున్నది. కోల్పో యిస బలాగ్న పుంజుకొంటున్నది. ఇది యాదృచ్చికంగా న్యూకం జరగటం లేదు. లోకాయతమంశే కేవలం భౌతికవాదం కొదు. అదిః “ర్రోకేషు ఆయతః రోకొయత.” ఇది జనాటరణను పొందిన సిద్ధాంతం. భారతీయ దర్శనశాస్త్రమఎతా ఆధ్యాత్యవాద మని గొంతు చించుకొని పెద్దగా ఇెప్పినప్పటికినీ, భారతియ (పైజలు భౌతికవాదానికీ బాడా వారసులు వైజ్ఞావిక దృక్పధంతో. దీన్ని అఖిషృద్జి శేయలసిన అవసర మున్నది. (ప్రాచీన భాంతీయ భౌతికవాదంలోని (ప్రాథమికసక్యాన్ని. అపారమైన ఉన్నత స్థాయిలోనే కావచ్చు పుసఃసృషి చేయాల్సిన అవసరమున్నది. 9 4 $

అనుబంథం _ 1 నోట్పు = (వన్తావనలం జనావాసం (పలొము అధ్యాయం

1. దాస్‌గుప్త .. భారతీయ తత్వళాస్త్ర చరిత, శేందిక్డి.1052.56. వి అచే ప్పస్తకం. క్‌ రాధాకృష్ణన్‌ -భారతీయ తత్వకానస్త్రం 1వ వాచ్యూ9 అండన్‌ 1828- గతం పట్ర గొరనం దునకొక జాతీయ పాం్య్రదాయ). ఎన్ని యుగాలు గడిచినా గతంలోని ఏ ఒక్క అంశాన్ని వదబుకోకూడదనే మొండి పట్టుదల ఉండేది.కొల్త సంస్కృతి, విజ్ఞాన వికౌనం ఎదురై సప్పుడు ధారతియుదు,. తాత్తాలిక వ్యామోహా నికి లోనుకాము. సొం్యదాయక విశ్వాసానికే అంటిపెటకుని ఉంటాడు. కొత్తలో నుండీ వీలై నంత సారాన్ని పాతదాంట్లో యమవన్నోరుంటాడు. మికవాదంతో కూడిన శ ఉడారదాదం. భావత సంస్కృతం, గాగరకఠతల విజయరహన్యం ఎవ్వదాంతిక స్త్రృభనను సమర్థించే దోరణ్‌ ఈ వార్చాలరో స ఎప్త్షహౌళున్నది. మిత వాద ఉదారవాదం అంపే ఏమిటో ?
2. మార్కు, ఏం గెల్పులు.(విటన్‌ పై స, హాస్తోం -19గ4
3. మార్కు. కౌపిటల్‌ వాల్యూం, పూస్కోో 1254
4. చేకన్‌ నోవండగ్నం- గ. చేకన్‌ వ్రాసిన. “ఆరోచనలు-నిక యాల" గంథం నుండి ఫారింగ్‌ టన్‌ ఉచహరించినది, లండన్‌ 1851. ణ రండవ అధ్యాయం
5. గార్బే. మకం, నీతిపె. విజాన సరస ౨; కెత-థాంరీయ తర్కం" అణువాదం, అక్‌ ఫర్‌ 1821 వనే హా ఢి శ ఎంతో ఖ్యాతి చెందిన శిత్వవేత్త నళ స్తపాదుడుబాడా ఈ పుక్కిటి పురాణాన్ని. పేర్కొన్నాడు (పదార్థ ధర్మ సర్యగహా..18051). న్యాయవైశేషిక దర్శనాలు మహా:పుచే ఆవిష్ప్టుతమయ్యాయనే గాభ ధారతీయ తాత్విక పురాణ గంథాలతో అనుస్మతంగా వస్తూనే ఉంది. (తక్కు వాగిఫ, ఫణీధూషణఎన్యాయ

చేవ్మీవసాట్‌ ఛదోపాధ్యాయ 193

8. 3.వి. శాస్ట్రి (భారతీయ తర్క (ప్రాథమిక పాఠాలు-మ్యదాసు 1851) వైశేషిక కాస్త్ర+పై అంతపముందున్న వ్యాఖ్యాన (గంథాన్న్ని ఉస్తొవిస్తూ, రావణ భాష్యాన్ని రచయిత పేర్కొంటాడు. బహుశా ఈ గంథంతో నాస్తిక, బ్వాద విపది ణలు ఉండి ఉంటాయి. వ శేషకులు అరవె నాాకులు అనే మాట పు)డనే ఉన్నది కదా 1 ప్రశ స్తపాదువి రచనలు, వైశేష్మొసకి ల్నస్తిక మలుపును, చౌద్ద వ్వతిరేవ రోరబినిచ్చాయి. వైశేషిక స్తూతాలలో చౌడ్డ ధోరణుల ట్రస్తావన లదని. ఒక ప్రాచీన మీమాంసా రోరణీ మామే పుంచని దాస్‌గు ప అుటాడనుకోండి అఫలు మీకూంన కూడా నా సీక రోరణే కదా, కనుక దాస్‌ ప దాదిసను గురంచ దాడా, కణానునిక, ఈశ్వర భావన ఆరోపించటానికి.. ఎట్టి తహారమూ కన; డదు.

శీ గార్నే-“మురం, నీతికాస్తాంల విజ్హాన సర్వస్వం “సై శేషిక న్యాయ న్యూతాలతో న్యాయ (య్‌స్తాపన ఏమితేవు. మొదల్లో ఇది నాస్తిక థరోరణికి చెందిన చినే విషయంతో సంచేహాు లేదు. కాల్మకమేణ వెవేషిక, న్యాయ దోరణుబు కలిసి పోతూ ఆ సికస్వరూపం. నంతరించుకున్నాయి" 'అప్పుదుడూడా. పదార్త సృషికర

వాటి న! ఆలే అట్‌

ఐన సపొకార ద్రవాన్ని ఉికహించలేదు .'

ర్‌. రాహుర్‌ సాంకృత్యాయన్‌_దర్శన-దిగ్దర్శన (హింది. వైశేషిక అణు వాచం (గ్రీస్‌ నుండి భారతదేశానికి సం్యకమించిందని రాహుల్తీ భావని. యిస్‌. సి. విద్యాభూషణ కూడా ఇలాగే థానిస్తారు. భారతీయ ఠర్కంో అణువాదం అనే ఉంథంతో ఎవి. కీర. ఈ మాపే అుటారు. కాగా ఈ వాదన సరె సది కాదవి నా చర్చరో నేను నిదూపిందాను. లా

6. చదోపార్మాయ - లోకాయత... స్యూఢిల్లీ 1859. కణాదుడు ఉలాో గోధ్రానికి చె దినవాడు అనటంతో ఒక యిబ్బంది ఉంది ఏదుుకే అతదు కశ్యప (శావేబ్య గోట్రీపడనే నానుడి భారతీయ సాంప్రదాయంలో ఉంది.

7. టి. షెర్‌ఐబట్స్కీ రచనను. జూకొదీ అమెొకాలోని (ాచ్య సమాజ ప్యెతికతో ఉల్లే ఫి చాపం

శి. (సాచీన భారతం, వైనా, (గీస్‌లలోని తాత్విక కార్యకలాపాల కొం శవ పొందక విషయమై. హుగ్షి రచిచిన పాచిన కాలంలో చైనా ఈతత్వళాన్త్రం అనే (గంథం చూడుడు. లండన్‌ 1812.

కి. షర టబ్బ్యిా- - బొన్దుల నిర్మాణ భావన 2నిన్నాగాత్‌ -1027.

మూజథో అధ్యాయం

శీ. ది. పారెంగ్‌ ఎన్‌ _ లగీక్‌ విశ్హానం - రెందు దాట్యాములు, లుడద్‌

104 భారతీయ తత్వశాస్త్రం 2. ఫణ్‌భూషణ తర్కవాగీ* - న్యాయదర్శన, బెంగాలి శ జి. కవిరాజ్‌ - న్యాయ వైశేషిక సాపిత్మ చర్మిత నుండి ఉల్లేఖవలు, కలకతా. న్యాయమంజరి . "అన్మత్చికామహ ఏవ్యగామకాపు సం్యగహానీం కృత్వాసా ఇష్టి సదూప్తి సమానాంతరమేద గౌర్మూలకే (గ్రామం అవాన. ర్‌ తక్కస్య్నగ హఎ్యపథమ అధ్యాయం, (జ్ఞానం) (1. శెఎ. ళాస్తి - భారరియ తర్కం, _పాథమిక పాఠాలు. ఇ 8,0, 10,11. ది. ఫారింగ్‌టన్‌ ఎ్వగీక్‌ విజ్ఞానం. 12. ధాంసన్‌ - (ప్రాచీన (గ్రీక్‌ సమాజ అధ్యయనం _ రెందు వాల్యూములు అంగన్‌ 1048, 1855. 10. శిపబ్సిక్‌ 14 జీ. 'థామ్స్‌ల్‌ ఉతే ఖన 15, మననష్ర్రర”ో 18 అదే-- 17. వహ్మాసూటం పై శారీరక భాష్యం. 18. __అడదే 18. _వైశేషక సూత్ర 20. నాాయస్తూూత వ, న.

• త ళ నాలుగో అధ్యాయం

1. తర్కురహస్య దీపిక ః. యం. హిరిదున్న-భారతీయ తత్వశాస్త్ర సూల చిితణ, లండన్‌ 1856 ఈ భావాలను అతి శక్తివంతంగా (ఫ్రచారం చేసిన వ్యక్తి డాక్తరు రాధాకృష్ణన్‌. ఆయన (దాసిన భారతీయ తత్వశాస్త్రం నుండి ఈ కింది ఉల్లే ఖనలు చూద్దాం. లండన్‌ 1928 “భారతదేశంలో తత్వళాన్హం 'పధానంగా ఆధ్యాత్మిక మైనది. భారత దేశం అభివృద్ది చేసిన గాఢ ఆధ్యాత్మికత ఈ దేశాన్ని, కాల్యప్రవాహంతో కలిగే సెష్టాల నుండి, చర్మిత దురదృష్తాల నుండి కాపాడింది. రాజకీయ ప్యవస్తో లేక సాంఘిక నిర్మాణ మౌ కాము.” “భాకరీయ సంస్కృృతినంతా _పభావితంచేసి, భారతీయ ఆరోచననంతా రూపుదెద్దిన (ప్రధాసళ్తి ఈ ఆధ్యాత్మిక ధోరణ్‌ ఇచౌక నూర్మికత. ఏదో అమానుష శ కికి ఇందురో ప్రమేయం ఉన్నదని కాదు. ఆధ్యాత్మిక దశను “చేకుకునేంయకు చూసిన స్వభావం పాటించే. కఠిన (కమశక్షణే ఈ మార్మికత.”

'దేవీవసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 190 అయిదో అరాయం కే. ఎ బి. కీఠకర్మమినూంస, అండన్‌ జి.యా..పూర్యు మీటూంసా మూం సూత్రాలు. 2. రాధార్భృష్టన్‌ _భారతియ తత్వశాస్త్రం, ఇనారస్‌ శు గాస్టైన్‌, చై ద్‌.చర్నెతతో ఏమి జరిగింది, లండన్‌ సూయ శీ. డి. చబోవాధ్యాయ.లోకాయతి. ఆలో అధ్యాయం

1. భౌలిక జీన విధానం, సెద్రాతిక ఉపరితలం నిర్మాణాని] పధాస న న! చె వొ నిర్ణాయక కారణదునే అంళాన్ని మాతం మవవపోరాదు. ఎవడో అర్వాయం 1 2, 3. షెం బట్స్వీ-బౌద్రతద్చం..లెనిన్నాగాడ్‌. శీ. నలందా. విశ్వవిద్యాలయంలో టప్రపళార్హ్హచ పొండాలంపే కఠసమెసి తాత్విక ప్రశ్నలకు సమాధాసం చెప్పగరిగి ఉందాం అఎ హూన్‌త్చాంగ్‌ బ్రాళాడు. ఆ విశ్వవిద్యాలయంతో (ప్రముఖ తాత్వికులే ద్వారపాలపలుగా ఉండేవారని బౌడ్డ సాయ్రదాయంు తెరియజే నుస్నది. న , టీ స్‌. షర్‌ఐట్స్స్కీ. కి. తర్క. సాంఖ్య, వేదాంత, త, జోగేఎదనాధ ధారతీయ దర్శన శాస్తాత్లో సమన్వయం (దెంగాల) టే 7 శ, 0. చంద్రకాంత తర్కా లంకార--విద్భాబోధక స్‌సంగాం (వెంగాలీ
2. ఫణీధూషణ్‌ తర్మ-వాగిశ న్యాయదర్శన (టెంగాలి
3. జి. కవిరాజ్‌ . న్యాయవె శేషిక సాహిత్య చర్విత ఎనిమిదో. అధ్యాయం
4. యస్‌.యన్‌. దాస్‌గు ప - భారతీయ తత్వళాస్త్ర చర్మిత.
5. చం్యదకొంత తర్కాలంకొర..విద్యాడోధక (ప్రసంగాలు.
6. హెచ్‌. జాకొది.భారతీయ (సాచీనత. శ. యు, మిద్రా _- న్యాయ వై శేషికుల పదార్డ భావన అలహాదాద్‌. యస్‌- చూ ళల రాధాకృష్ణన్‌ “భారతీయ తఈతత్వశాన్త్రం' “దర్శన ఆనే మాట ఉద్దేశ పూర్వకంగానే అసృష్షమైనది. అతి త్యీవ అద్వైత భావనను తార్కికంగా. సమర్థించేందుకూ, ఈ లు! మనూ తర్కానికి ఆధారధూతమైన అంతర్జాహ్యమైన పరమ నత్మాన్ని వచియజేసేం

1 భారతీయ తత్వశాస్త్రం మకూ ఈ మాట ఉపడూగపదులుంది. అంతర్జ్భృష్షిక్‌ అవసరమైన సావ్ష్యాధారం సమహార్చి. రర్యానహివంగా దానిని వివరించటం, దర్శనం అనే మాటకు తాత్సి కార్డం. దర్శనం అంపే ఆచాత్మిక అనుభూతి. ఆత్మ(గ్రాహ్యమైన సమ్యగ సక్యం. తత్వశాస్త్రం జీవితంలో. జీర్ణ మైనన్పుడే శః ఆత్మ దృష్టి సాధ్యం. నిజమైన తత్వ వేత్త యొక్క విశిష్ట లక్షణయు ఇవి " సాహిత్యపరమైన అంంకారాలన్నిటిని తీఏ చేస ఆత్మ దృష్ట, ఆత్మ జాసం అంటీ ఏమిటి?

అనాలో న! నై

ర్‌. చర్మదకౌంచ ఠరర్వాలంకోర

8. యం హిరియస్న - భారతీయ తత్వశాస్త్రన్థూల చ్నిరణ -భాషాం. కూడా ఇదే విధమైన లనగాహస కరగి ఉన్నాము. షద్దర్శనాలంటే, మోక్ష సాధ అరు హూర్గాలు అని ఆయన అన్నాదు. “ఆశ్చర్యకర మైన భారతదేశం” అనే గంథందో ఇలా అంటాడు. "ఆరు దర్శనాలకు మూలం, లక్ష్యం 'వేశ్వేరుగా ఉన్నాయి. కొని మోత్మసాధనకు అన్నీ మార్గాలేననే (ప్రాతిపదిక పై వాటిని వీకనూ్యరబద్ధు చేళాడు' ఇడే భావాన్ని మరింత జటిలంగా చెప్పెసవారు. కె. హెచ్‌. పాటర్‌ “భారలీయ తత్వ శాస్త్రంలో కొన్ని (పాతివదక భావనట” అన్న గంథం.

లెౌవ్యిబో అధ్యాయం

1. వాణీని

ర శె. ఏ. శాస్త్రంధాంతీయ రర్కాం ప్రాథమిక పాఠాలు.

8. మసుస్క్యృతి.

వో అర్మాయం

శ. ఎవ. 'మే్తూసెల్‌ - సుంస్క్య్బ్బుత సాహిత్య చరిత్ర, లండన్‌ లా 1000.

వా యం. వింటన్నెక్‌ -- థారతీయ సాహిర్య చం్యత్ర, కలకత్తా " 1020. "చదనౌల నిర్ణయం చాలా జటిలమైనది. ఇన ఎట్‌కీ వివాద్యగ స్తమైనది, ఆర్‌. పి. చిత్తు రచించిన రుగ్వేవం బెంగాలీ అనువాదానికి పీఠిక (వ్రాస్తూ యస్‌. కె. చటర్జీ, రుగ్వేదం చాలా ఆలస్థంగా రచింపబడిందనడానికి భాషాపరమైన ఆధారాలు ఇచ్చారు.

8. ఆల్‌, సి, చందా -- భారతియ పురాతత్వ పరిళోధనా స్మృతులు అనే గంథంలో రాస్తూ స్ప్దనదీ పాంత పురాలను, దుర్గాలను ధ్యంసంచేసినట్లు అందులో ఉన్న (పస్తావసె, సిధులోయరోని నగరాల విధ్వంసనను సూచి స్తున్నాయన్నారు. దాడిచేసిని ఆర్యులు సింధులోయ నగరాలను ధ్వంసం చేళారని గార్డన్‌ చైల్లు చాలా తూచి తూచి తన సహజరీతిలో చెప్పనాడు. కాగా తాను 1016 లో చేసిన పురాతత్వ పరిశోధనల (ప్రాతిపదికపై ఆధారపడి వీలర్‌, సింధులోయ నగరాల అంతిను విధ్యం

శేవ్మీపసాడ్‌ ఛటోపాధ్యాయ 107 పనికి “ఇర్మముడే నేర స్తుడం” నిహావంచామ. ఈ (ప్రతిపాదనను దంపరికే సమ్మగ సమాచారం యా. పగ్గబ్‌ పూసిన చర్యిర పూర్వభారతిచేశం (లండన్స) అనే సగందింలో అంసుంది.

॥ అననన 4 సాంవ్భాయసు గృహ్మన్నూత, దాసిషప్ట ధర్మశాస్త. ననుస్క్టృతి. ర్‌. నిష్పాష్షమువైన పతి వాతము కణ్వేదంలో, ఆనాటి పజల దైనందిన కోతల వ్వ శీవణనే చూనానుం ఇందుకు ఆటంకం అంటూఉంపే, ఈ లదీమ, లర ఆదిమ. ఇపన్వాన్న గుదుచన మూతవళ్వాసాల మామే. ఈ అంశాన్ని నేను రచించిప “రోకాయరారో అవేం టగ్వ్వేత ఉర్లేఖసలు ఇవ్వటంచ్వారా. నిరూ పంచాను. అవన్నీ సశ్వాకణ చేయుట అసవసరం.. కాం పదఖ సాంనదాయ పండితుడు హెచ్‌ పి. కాస్త రచసంసుండి. ఒక ఉర్పేలిన ఇవ్వటం ఉచితం, బంగాలీతో ఆయిన రానిఫ వావ్వోఎము ఆంన్లాసుదాచం చూడండి “వేదం అనే మాం వవనానే పత భారరియని హృదయులోను భక్తి ఛాదం కమగుతూఎమ. అది చడదగందాడు అప్పటాప వ్య క్షి. దాఎని అర్థంచేనుకో గందాడు సొత్షత్న మైవం? సంవాటమి. దేహ, చునో నైర్యల్యం వేదాధ్యయ వానికి తొలషర ౬. ఆ మంద్రాంచ్చారా అసాధ్యం, సాధ్యమౌతుంది. విశ్వామి్యకుడు అశ మంత్రోచ్చారణ ద్వారానే. ద్వాదభవక్సారాల త్షాదుం తర్వాత పర్డాన్ని కురి పిస్తాటు. నే నిక్కుడ :ఏంట్రం చదివితే... రిల్సీరోవి నాభ్యరుపు మరణీస్తాడు. గొొడాచ్ళు గర్శవము లౌరారు. రోగుఎ ఆరోగ్యవంరు శౌతారు. పేదలు ధనికు లాతారు. మరకాపసరోనవాము. సడీపరారాకు. పై నా విషయాన్ని నిదాపించ వలచుపుంచే, అడి*వేవంరో ఉన్నది లని చెప్పొచ్చు. విన్ను కొదసెటానికి ఎవరికీ ధైర్యం రామ....ఇవమ్నీ అజ్జానుల బవ్నిపాయాయి. వేదం, అ్యగ్రాహ్యం, నిర్చేధ్యం, పెదంచటాన్సికి అహాధ్యంం దావ సమీతంలోకే పోజాలం, సరస్వలీదేది దయలేనిదే పూర్వజన్మల సంచితసృణ్యం కేఎదే, పేదాం దరిదాపు చేరలేముం” కొని నిజంగా చేదు లంపే ఏమిటి? లది కేవలం కొన్ని గేయాం పద్యాల సంపుటి. (పతిభావందలైన కప్పుల. వేర్వేరు కాలాలలో. పస్థితులలో,. వేర్వేరు పదూజనాలతో కచంచినవి. సుస్కృ్బృతి భాషను ఆచారంవొద్టి 'పళంసెంచేవారు. చదవకుండానే వేదం షబహ్మాస్కషి అని భావించేవారు నేనురాసే దూట౨ చదప సక్కరలేదు. సిజానిక్‌ విక సౌహిత్యం పాల్లేఏవ్‌ రచించిన “పాటలు, పడ్యాల స్యార్టవిధి లాంటి గంథం ఇవె. అనేకమంది కపులణ రచనబము ఈ (గంథంలో ఉన్న్నాయి. వేవంకూడా అ.-౦టీదే ఐవే, ఇంతటి మత్శప్రాధాస్యం ఎలా వచ్చింది? తాద్దాయిగా దేవాలపట్ల ఇంత భక్తీభావం ఎందుకు క౦గెండి? వేదం చాలా (ప్రాచీనమైనది కొపటం, ఇందుకు (ప్రధాన కారణం. (ప్రపంచ సాహిత్య (గంకాలన్నింటిలోక్‌, చేదు ప్రాచీనమైనది. అది ఏ కాలంలో రచించ

108 భారతీయ తత్వశాస్త్రం బడ్తదో తెలుసుకోవాలం'పే, అందులోని ఆంతరంగిక సొక్ష్యం తప్ప మనకు మరో ఆఫారంలేదు. మూాటవరనరు ఆంగ్లేయులు రచించిన ్యగంథాలన్నీ 8 వేల సంవత్స రాల తర్వాత అంతరించి, “స్వర్ణనిధి' అనే గంథం మా్యాతమే మిగిలిందనుకోండి. అప్పుడు, "స్వర్శనిధి' సగంథానికి ఇంతటి (పాధాస్యం వస్తుంది. ఆంగ్లేయల ఆచారాలు, ఆరెచనలు. కవితా క-కియుకులను గురించి ఇెప్పగలిగింది ఆ ఒర్క

అానానో అజాత (గంథమే అపుతుంది.

చర్మితకారును, పృరాతత్వ శోధకుడు, సహజంగానే వేదం (ప్రాచీనత, చార్‌ (తళ విలువలపై కేందీకరిస్తాడు, కవిత్వం దృషా, డేదంతో పోల్చగల మరొక కౌవ్యం లేదు. హోమర్‌ కౌచ్యాల లాంటిదికాదు. వేదంలోని పెళిసూ క్రం ఒక కావ్యమే. మానవజాతి అప్పుదు శ్రైశవావస్థలో ఉంది. భౌతిక (ప్రపంచంపై ఈనాము పూనవుదు సంపాదించిన ఆధిపత్యం ఆనాషు ఊహరు వైళం అందని సంగతి.

ఈ పరిస్టిములలో (ప్రతిదీ అగ్ని. వాయువు. మఘ, గర్జన, మెరుపు, తుఫాను వైవనస్వరూసంగానే కవిపంచింది. (ప్రకృతిపై ఆదిపత్యం వహించే. దేవతి లను గుంంచి ఉఃహించటావికి. ఆతోచనలొ సాధారణికరణ సామర్థ్యం ఎంతో అభివృద్ధి చెందనలపసి ఉంది. కై శవావస్టలోని మానవులు లలట్టి అభివ్యద్ధి సాధించ లేదు. (ప్రకృతిలో పతి అంశాన్ని వారు శశునేత్రంతో చూశారు, ప్రతిదాన్ని రంగు రంగుల స్వస్నంగా భావించాడు, వారివి కవినేతాలు. హోమర్‌ కాప్యరచన కొలావికి (ప్రకృతిపై బూనవుడు సొధించిన ఆధిపత్యం విజ్ఞానం, (శమ -- ఆనాడు లేవు. వా హృదయగత భావాలను మ్మాళమే వారు వ్యక్తం చేశారు; వారి భక్తి, భయు, ఆందోళన, ఆశ, లఆవేశాలను న్యదక్తం చేశారు. ఇవి ఎలా చెప్పగలగారు ? వారి మాటలలో పెద్దగా ఆలోచించి శమపడ్‌ వ్య క్తీకరించిన. ఏషయా. లేవీలేవు. భయం, భక్తి కరిగితే, లది వారి జీవతసర్వస్వాన్ని ఆవహించేది. వెంటనే మాట లతో ఆ భావాన్ని వ్యక్తం చేసేవారు. వారి భావాలవలెనే, మాటలు కూడా చాలా తేరికగా, స్పష్టంగా, ఉన్నతంగా ఉండేఏ. అందుతో శే షలేదు. డేనినీ రహన్యంగా ఉంచే పయత్నంలేము. సంస్కారం, జుగుప్స అనే “వ్యత్యాసం లేదు. ఎవరినో ఒప్పించాలని తెరిఎతేటలతో చేసే [ప్రయత్నం లేదు. వారి భావాలవలెనే మాటలు కూడా ఉన్నతంగా ఉండేఏ. వారికి కనిపించిన (ప్రతిదీ (బ్రహ్మాండం, ఆశ్చర్యకరం, నవ్యమూ. హిమాలయాలను చూస్తే మనకు ఎంత ఆశ్చర్యం కలుగుతుందో, ఒక గుట్టనుచూ స్ప వారికి పందిెట్టు ఆశ్చర్యం కలిగేది. సామాజక న్యాయస్యూత్రాలకు విముద్ధమేమాసనం. మనస్సులో మాటను పైకిచెస్పటానికి మనం వెనకాడతాము వీరికి అలాంటిదేమీలేము. లమ భావాలను చాలా తేంకమాటలో. అదేసమయంలో ఎంతో గంభీరంగా, వాడు ఫ్య క్తం చేశారు. వారు కవులు. కపిహృదయలక్షణమైన ఆశ్చర్యంతో వారు తలమునకలై ఉండేవారు. వారితో పోళ్చిచూ ప్రే ఈనాటి మన కవులు, ఎంతో నీరసమెన లౌక్టీఠ వ్యకులు. లా

రూ లి

చేవీపసాడ్‌ ఛటోపాధ్యాయ 199 ఐనప్పటికీ, వేదాన్ని ఒక మఠ్యగంథంగా భావిస్తున్నారు. వేలాది సంపత రాబుగౌా, లక్షలాది (ప్రజలు ఆ ।గంథాన్ని ఎందుకు ఆరాధి స్తున్నారు. ళొవ్ని పాటలు, పద్యాలు ఇంతటి మతగొరవస్థాయిని ఎలాపొందాయి. ఇంతటి ఊహలను చేసిన వారిని కేపలం మూర్జులు అనలేము. నిజం చెప్పాలంటే. ఈ కమంరో అంతటా ఒక ముఖ్యమైన మాససికసత్యం ఇమిడిఉంది. ఈ పాటలు రాసిన దారందరూ ఏదో దెవళ 8 సహాయంతో రచనలు చేసినామని భావించారు. వీరి కటి వైవళక్తి ఉన్నదనీ ఆ కాలంలో నివసించిన ఇతరులు కూడా భావించారు. నీవు ఒక్‌ తవివి, నేను సానూన్యుడను అనుకుందాయి. ఇద్దరినమూ పక్కపక్కనే జీవిన్తు న్నాము. నీకుగల గొప్ప ఊహాఐలంతో, ్మవతిరీ నీకు ఎంతో అందంగా కని పనుంది. నేను కవినికాదు కసక, నేల నేలగా, ఆకొళం ఆకాశంగా మాాతమే నాక కవిపిస్తాయి. మస ఇద్దరికీ ఇదే తేడా. మన ఇద్దరి మాససిక స్థాయిలలో గల వ్యత్యాసం ఇందుకు కారణమని మసకు తెలుసు. కాగా ఆనాటి (ప్రజలకు ఆ సంగతి ఆలియను. కివి గానం చేసినప్పుడు మామూలుగా అనుభవించని ఏదో ఆంతరంగిక తపన, దాధ అతనిలో సృముతుందని మా్యతమేవాడు గు రించారు. ఈ తపన, అళాంతికి కారణమేమిటి ? (ప్రతి విషయంలోను దేవతలను చూడటమే అలవామైన ఆనాటి మానపుడు, ఇందులోసూ దేనవతలనే చూశాడు. “నన్ను దేపుడే ఇలా గానం చేయి స్తున్నాడు” అని అతడు అనేవాడు. ఇతటలు ఆళ్ళర్యచకితు లయ్యేవారు. ఇతరులు చేయలేని పనిని అతడు చేస్తున్నాడు కనుక, దై వసహాయం అతనికి ఉండిఉండవలె. కాలక్రమేణ ఈ సూక్తులు రచించిన కవుల పేర్లు మరుగున పడ్డాయి. ఏ దేవతలు వారికి తోడ్పడ్‌నట్లు భాఏంచారో ఆ దేవతల పేర్లే మిగిలిపోయాయి. రుషి అంటే మర్మాకావ్ని చూసిన (దష అని మాధచాచార్యులు రారాదు. రుష్‌ అనే మాటకు రాత్వర్థం *“చూచుట' కనుకనే కాళిదాసు “మంథతకృత్‌” అని వాడినందుకు భవ భూతికి ఆగహం వచ్చింది. మంఠకృతం అని కొదు దుంత్రదృశం అనీ ఉండాలి. రుషులు మంళశ్రాలను చేయలేదు, చూశారు..... కాలక్రమేణ (దాహ్మణ మతంలో ఏకేశ్వరభావం (ప్రబలిన మీదట, వేదకర్తృత్వం పరమేళ్వరునికి అర్చితమైంది. దేవుడు అనాది, వేడమూ అనాది. చ్రైవసృష్టి కనుక, వేదంలో పొరపాటు ఏదీ ఉండజాలదు. అంతా పరమనత్యం. అంతా పవ్విత౦, అంతా జ్యోతిసముచ్చయం. ఈ విధంగా ఈ పాటల ప్ప్పస్తకం, మత (గంథ స్టాయిని పొందింది. వేదకాలంలో (సజలు చాలా సూటిగా. విర్మాహమాటంగా వ్యవహరించేవారు. ఆ మానసిక స్థితిని ఊపాంచటమే నేడు చాలా కష్టం. వైదిక (ప్రపంచంలో మనం మానసికంగా (ప్రవేశించగలిగి తేనే, వేదాలను పూరిగా (గహించగలం. ఆనాటీ కార్యకలాపాలు, రాజక్రీయాలు అప్పుడు మాాతమేవే కొంచెమైనా గహించ గలం. ఆ కవుల భావన ఏమిటో అప్పుడే బాగా (గహించగలుగుతాము. ఆ శే

200 భారతీయ తత్వశా ట్రం పంచంలోకి ప్రవేశించటం అంత తేళిక కొదు. అందుకు (ప్రాచీన (ప్రపంచాన్ని గురించి, వారి మానసిక స్థాయిని గురించి మనం ఎంతో తెలుసుకుని ఉండాతి. కేవలం థారతదేళాన్ని గురించి తలుసుకుండే చాలదు. (ప్రాచీనార్యులు సంచరించిన (పాచీన (ప్రపంచ దుంతటివి గురించి తెలుసుకోవాలి (హరథప్ర్యసాదరచనావళి, కలకతా 1060. ఆర్‌సీ. దత్తు అనువదించిన బెంగాలీ రుగ్వ్వేదానికి పీఠిక (వ్రాసూ సునీతోకుసూర చటర్టీ ఇచ్చిన ఉల్లేఖన). లో

యజ ళం

(. న్యాయ కుసుమాంజలి - స్వియ ద్యాఖ్య. వి లి 7. ఉగ్వేదం = శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్‌ . క. తర్కాలంకార చంద్రకాంత _ విద్యాభివృది (ప్రసంగాలు. $, ఛైల్‌ _ చర్వితలో ఏమి జరిగింది. కడి నదోలొండో అధ్యాయం

1. జీ. థాంసన్‌ . మఠం, లండన్‌ 19050
2. జె. జీ. (ఫేజర్‌ . బంగారపు కొమ్మ, లండన్‌, 19049 వస్తాండో అధ్యాయం £, 2, 8. యం. ఎ. వింటర్నిజ్‌ .. భారతీయ సాహిత్య చర్మిత వదమాూశడో అధ్యాయం
3. ఎ. బి, కీత్‌ _ వేదాలు ఉపనిషత్తులరోమి మతం తత్వశాస్త్రం, హోర్వరు ప్రాచ్య (ప్రచురణలు __ 10285 2
4. యస్‌. లెవీ. వింటర్నిజ్‌ ఉల్లేఖనం .. భారతీయ సాహిత్య చర్మిక. రి ఛాందోగ్య ఉపనిషర. వదునొలుగో అద్వాయం
5. శ్వేశాశ్వతర ఉపనిషత్‌ కడి. చటోపాధ్యాయ. ఎటలరోకాయత క. యం, ఎ వింటర్నిజ్‌ - భారతీయ సాహిత్య చరిత శ. ఎ. యస్‌. గాడెన్‌ . మతం, సీతి నీతిశాస్త్రం, విజ్ఞాన సర్వన్వం
6. పి, డూపసెన్‌ .. భారతీయ తత్వశాస్త్ర స్థూలచితణ
7. ఆర్‌ జి. భండార్కంర్‌ _ వెష్ణవం, శ్రైవం, ఉప నుత కాఖలు 7, ఉ. తీడో - పాచ్య దేశాల పవిత్ర (గంథాలు - పీఠిక. రి. హర్యూంి = (తధాసమైన పదమూడు ఉపనిషత్తులు.

ఛేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ క. 9. ఏ. యస్‌. గాడెన్‌ - మతం, నీతి ళాసాల విజాన నసర్వన్వం. నో మ్‌ 1కి బి. దాదమవ _ బొదాంకి.. పూర్వం భాాతీయ తత్వకొస్త్ర చర్విర రంళత్తా 1021 క

11. ఎ. బి. కీల్‌ _ వేదాల, ఉపనిషతులలోని మకు తత్వశాస్త్రం - కీత్‌

స్వంత. నిర్ణయాలు యవేచ్భాపూర్వకమైనదే.

10. అడే

11. తీలో - పవ్మిత (పాచ్యగంథాలు - పీతి

12. (బహ్మ సూత్రాలపై అనుధాష్య-యత్‌ పొన్యవాడ ఇవఃహస్యం

తదేవ (బహ్మమాయేవ, అద్వైత వేదాంతానికి, మహాయాన బౌద్దావికి గల సన్ని హిత అనుబంధాన్ని హేళసగా (ప్రస్తావించిన ఇతర రచయితలు _ పార్షసొరధి మిక, (శాస్త్ర దీపిక్సు జయంత భట (న్యాయమంజరి - చౌకంబా (పచురణ) సాంఖ్య (ప్రవచన భాష్యానికి విస్ణానభిత్తు (వ్రాసిన పీలిక, అద్వైత వేదాంతులను ఉపచ్చున్న బౌద్దులుగా "పేర్కొన్న పద్మ పురాణ ఉల్లేఖనను వీజు స్వీకరించారు. ఈ సమస్యను క్షుకాంగా చర్చించిన ఆధువిక పండిరులు, వి. భట్టాచార్య (శారతీయ చార్మితక క్రై మాసప్యతిక), హెచ్‌. జాకొచి (అమెరికా పాళ్య పంఘ ప్యకికల్పో, పౌసపెన్‌(రాయళ్‌ ఏసియాటిక్‌ సాపైటీ సృతికలోో, 'షెర్చ్‌ట్క్సీ (బౌద్డుల విర్వాణ భావన, యస్‌. యన్‌. డాస్‌గుప్త (భారతీయ తత్వ శాస్త్ర చరక, యస్‌, ముఖర్జీ (నప నలంద మహావిహార పరిశోధన ప్రచురణలు) వబహవోరో అధ్యాయం

1. యన్‌. శాస్త్రి - (ప్రాచీన భారత పరిశోధన

2. జీ. రూ .- పూర్వ మీమాంస మూలాలు

3. ఎ వి. కీత్‌ -- కర్మ మీమాంస.

శ. అదే గంథం - కుమారిల, శంకరుల (గంథాలను పోల్చి చూస్తే శంకరుని కంచె, కుమారిలుడు తార్కికునిగా మేధావి గాచాలా ఉన్నతుడని టోధపడు తుంది. ఉభయుల మధ్య ఏవై నా తాత్విక చర్చ జరిగితే, కుషూరిలుని ఓడించే అవ కాథం శంకరాచార్యనికి రేనేలేదు. భంకరువికి గల విశేష మేమంకే అతి సరళమైన సంన్నృత సాపహిత్యళైలి. తనకు కావలసిన వాదనలను _కుమారిలువి మండి శంకరుడు. స్వీకరించి ఉంటాడు. వా ననా.

జా శ కల.

క. మాక్స్‌ ముల్లర్‌ - పమికృత రచనలు; లండన్‌ గెటామిస్త్యామూల సంస్క్ట్యూత గంథామి, ర్‌ వాబ్యాంలు లండన్‌ 1878: కర్శార్‌ . క్‌ి సా వ్యాఖ్యా స్యూక్రాబ, కలకళ్తా 1001 న ల.

ఖై ఎట్‌ స జే గతి సా ్ళుర్‌న్మాన్యూ గ్యత్రర్‌ 3

2/2 భారతీయ తత్వళాషస్త్రత

6. భట్ల దీపిక మెసూరు-5ఈజ్యరుని విరాకరించిసందుకు పాయశ్చుత్తంగా కుమారిలుడు వ్వీయంగా అగ్ని (వవేళం చేశాడనే కథ అబద్ధం. శంకరుడు అడేవ్ని అప్పుడు కలునుకున్నాడనటం అర్ధ రహితం. మీమాంసా ధోరణి నావ్రిర (ేజి]

ఇ చెందిసదనే వా సవం మ్యాతం ఈ కథ ముండి వెర్షడ వుటుంది.

7 యస్‌, రాధాకృష్ణన్‌ - భారతీయ తత్వశాస్త్రం.

&. [పాఛాళర పూర్వ మిమూంస _ జి. ధూ. అలపహాదానా 19811ఎ వి. కీశ్‌ కర్మ మీమాంసలు చదివితే (ప్రభాకరుని బాదన ఇమిస్తుంది. కాని రుమారిలుని హదనలు నురింత ఆశ్చర్యకరంగా ఉంటాయి. ళ్లోక వార్షిక, సంబంధ క్షేప రి హారవాద శ్లోకవార్తిక ఆంగ్లానువాదంలో యూసార్ణ సారధి మిశ్రా, నుచరిత మిట్రాలుం

లొ అటో నా శోకవా రిక స్వాఖ్య్వల నుండివముఖృమెన ఉలేఖినసలు ఇచ్చారు.

8. మీమాంసా సూత్రాలపై శదరస్వామి.

| లా.

10. శశ్వరుని. నిరాకరిసూ కుమారిలుని చాదనలనై బ్లోకవా రై, సంబంధక్షేన ఇరిహారవాదాలలోని శోకాలను చూడుడు, _పాధాకర న సిక వోడవలన్చై

అలీ ఆధునిక పండితులు సాధార ఇంగా సాలీకొనాధుని(పకరణ పంజిక పె పదారవడకాడ్‌ యా. పూర్వ మీమాంసామూలకాబు, కీత్‌, కర్మ మీమాంనాచోషుడు.

11. మీమాంసా నూ్యూతారిపె శబరస్వ్వామీ.

మొ

12. యన్‌. శాస్త్రీ - పాచీన భారత చర్మిత

13. (బిహ్మా న్యూకాలపై గ్రీభాన్యం.

14. హినియన్న --- భారతీయ తత్వశాస్త్ర స్థూల చిక్రణ.

కీర్‌, విజ్ఞప్తి మ్యాతసిద్ది . యస్‌. యస్‌, లిగ్చి, వవసలంద మహాషీర ఫరి ఛోదస (ప్రచురణమి.

18. శోకవారిక _ నిరాలంబన వాద

ఎ ఆ అమీ

17, భబరస్వ్వామి భావవాద నీరాకరణకు, మీమాంసా సూూవాలపై ఆయన వ్యాఖ్య చూడుడు. శ్లోక హారర్టికంలోవి విరాలంబన వావ, శూన్యవాద అనే అధ్యాయా లలో, కుమాలిలుని భొవవాదనిరాకరణ వాదవలు కనిపిస్తాయి. (పాభాకర భావవాదు విరననమే పూర్వా మీసూంసొ '. మూలకాలు (జి. దూ) చూడుడు.

వె శ్లోతవా కిక - (ప్రత్యక్ష నూత--నిరాలందినవాద

, [కి నషెర్‌ బట్‌స్కా = బౌడుల నమిర్వాణథాపన

శే చ ఛి లే

• పేవ్యీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ ఏకి వదిపసాడో అధ్వాాయం

1.2. కీత్‌ . మత, నీతి కాసాల విజాన సర్వన్వం

ల జా కి. ఎం యస్‌. గాడెన్‌- మత, నీతి శాస్త్రాల విజ్తాన సర్వన్వం స్‌ో న

4, 5. జి. వి. గార్సెన్‌-- అడే (గంథంతో ద్యానం

6, ?. డి. మిచెన్‌ _ అదే (గంథంతో వ్యాసం,

వదునానితిదో అధాాయం

1. డూ పెన్‌-ఉపవిషతి తర్వళాస్త్రం.

2. బృహదారణ్యక ఉపనిషత్‌-_ఇకనుండి. ఉపనిషళ్తుల పేర్లు సూక్ష్యంగా “పేర్కాంటాను.లనువాదాలన్నీ హెచ్చుగా, 13 ఉపనిషత్తులు అనే వాల్యూం (గంథం నుండి.

కి చొం-ఉ

శ. 5. 6. బ్బా

7. శాం-ఊ

కీ. బృహ-ఉ

కి భాం-4ఉ&

10.డూ పెన్‌ -ఉపనిష ర్తుల తఈత్వళాస్త్రం.

11. 12. బృహ. ఉప

శ. ఛాం-ఊ

1 5, 18. 17. 18 19. 20. 21 దృి-ఉ వందొమ్యిదో అధ్యాయం

శే. బ్బ-ఉ

జి. చఛాం.ఊ

తె. యౌజ్ఞ వల్క్య్యన్మృకి

శీ. బౌధాయన ధర్మసూూత

క్‌, 8, 7. మనుస్కృతి

8 కానేధర్మశాష్త్ర చర్విత

0 మామహ్హాబల్‌-వై దిక పృరాణగాథలు

10. విఘంటు

గ! భారతీయ తత్వళాస్త్రఒ

11. జీ. క్లోస్టోస్‌_భవిష్యత్‌ తత్వశాస్త్రం

12. అదే (గంథం నుండి

13. బి. ఫారింగ్‌టన్‌_గీక్‌ విజ్ఞానం

14. డూ సెన్‌-ఉపనిషత్‌ తత్వళాన్త్రం

ఫ్‌. బృ. ఉ

18. కౌశీతకి ఊ

19. వి. ఫారింగ్‌టన్‌య్నగీక్‌ విజ్ఞానం

20. జ. థాంసన్‌-ఏశ్చిలస్‌ -ఏ ధెన్స్‌

21. కౌశీతకి_ఉ

22. ఛాం.ఉ

23. ఎ. వి. కీత్‌ వేదాలు, ఉపవిషత్తులలోని మతం, తత్వళాస్త్రం

ఇరవయవ్య్యా అధ్యాయం

1. శారీరకభావ్య-_తీదో

లిం 89 అధ్యాసాభ్యాన

8. దాస్‌గు ప్త-భారతీయ తత్వశాన్త్ర చరిత

శీ. మాండూక్యకారిక

5. రెనిన్‌.__భౌతికవాదం-అనుభవ వాద విమర్శ

శి. శ్లోకవా ర్రిక-నిరాలంబవాద

ఇరవ్యంయొకటో అధ్యాన్థయం

శే మార్క్స్‌, ఎంగెల్స్‌-ఏరిన రచనలు, మాస్కో, 1202,

2. జి. వాంసన్‌-(ప్రాచీన్నగ్రీక్‌ సమాజ అధ్యయనం

3. ఛాం.ఊ

శీ. శతపథ ఛాహ్యణ

ర్‌. మై్యక్రీ-ఉ

శి విష్ణుపురాణ

7. కఠోపనిషత్‌

8. శే. ఉ. భౌతికవాద (వ్రస్తావవలు ఉపనిషత్తులలో చెదురు మదురుగా ఉన్నాయనే నంగతి అలా ఉంచి ఛాందోగ్య ఉపనిషత లోని ఉద్దాలిక అరుణ్‌ భావాలను భౌళికవాదంగా పరిగణించవచ్చునా + జాకొబీ, మార్గాన్నమనరింబం

దేష్మీపసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 205 రూబెన్‌ బొను అని సమాధానమిస్తాడు. భారతీయ భావనలో భౌతికవాదం, ఖొవ పాదం _ ఉద్దాలక, యాజి వల్క్యు.

క్ర శ్వేశా.ఉస 1కి. బుద్ధచరిత 11. సర్వదర్శన సంగ్రహ 12. 18. హరియన్న-భారతీయ తత్వకా స్త్రస్థూల చ్విరణ 14. సర్వదర్శన నం్యగహ కేర్‌. గీతపై శతి. శారీరకభాష్య-తీదో 17. ఎంగెల్స్‌-గపకృతిలో గతితర్కం.మాస్కో- 1854 18. గాడపాద...సాంఖ్య కొరికలు ఇ౮స్టై రెండో అధ్యాయం $. ఆర్‌. గార్బె-వేదాంతంలోని తొలి భాగాలపై అనిడుస్టని వ్యాలత్య, సాంఖ్య స్తూకాలపై మహాదేవుని వ్యాఖ్య 2. ఆర్‌. గార్బె.మతం, సీతిశాసాంల పై విజాస సర్వన్వం అవవ మొనా సే శక. అర్‌. గార్బె=సాంఖ్య ఛ్రవచన భాష్య ఖో ఇగ శీ. దాస్‌గు ప-భారతీయ తత్వశాస్త్ర చరిత త్‌ గా ర్బె-సాంఖ్య (వవచన భాష్య 8. 'షెర్‌ దిట్స్కి--బౌద్ధతర్కం ?. గార్చె.మతం, సీతికాస్త్రాల పై విజ్ఞాన సర్వన్వం శ్‌. సాంఖ్యకారిక 9, 10, చి. యన్‌. సేర్‌షపాచీన హిందువుల విజ్ఞాసకాస్తాాలు 11. ఫారింగ్‌ టన్‌ ఎగీక్‌ విజ్ఞానం 2. 18. "షెర్‌ బట్స్క్‌--బౌద్దతర్కుం $1. గా ర్చె.మతం నీతికాసాల విజ్తాన సర్వస్వం తావక ళా $5. చరకనంహిత - శరీరస్థాన 18. సంగావి, శుక్షాజీ-ఆధ్యాత్మ విచారణ (హందీ) స్‌ ౮ తీయ ఠరతభళాస్త్ర చరిత శ్రే? దాస్‌గుప్త-భార వౌత్త చరి! కీన్‌. టబహ్మస్మూత

208 భారతీయ తత్వశాస్త్రం 18. 20. కఠోపవిషత్‌ 21. శ్వేతాశ్వతర ఉ-ంఉపనిషత్‌ భావావాములకు పూర్వుపక్ష స్టాపనగా సాంఖ్యం ఉపయోగపడ్డదని, లోకొాయక గంథంలో చాలా ఉల్లేఖనలు ఇచ్చాను. 22. శారీరక భాష్య-ళదో ఇరద యూడో అధా౭యనం మూ ల

1. ఆర్‌. గార్చెా-మతం, నీతిశాస్తాంల విజ్ఞాన సడ్వస్వం
2. ఆర్‌. సి. చందాంభారతీయ పృరాతత్వశాస్త్ర స్మృరుము-జె.. మార్ష్‌ పింధు నాగరికత .మొహంజదారో ో ల్‌ ప్‌ ఆఅ శం దాస్‌గు ప్త-భారతీయ తత్వశాస్త్ర చర్మిత
3. సంగావి, శుర్దాజి-దర్శస పార్‌ చింతన (హింద్రి గ్‌ ఎ. ఇ. గఫ్‌-ఉపనిషతంి తత్వశాస్త్రం లండన్‌._1882 గార్చె.మతం సీతి శాస్త్రాం విజ్ఞాన సర్వస్వం (6. ఆర్‌. గార్నె-పై గంథం (1 న్యాయవిందు పై ధర్మో త్తదవి వ్యాఖ్య ఇరవై నాలుగో ఆధ్యాయం
4. డి. చదోఫాధ్యాయ... తోకోయక
5. ఎంగెల్ప్‌-కుటుంబం పుట్టుపూర్వో త్తరాలి, మాస్కో 1852, $ీవ అధ్యా యంలో, (ప్రాచీన బౌద్ధాన్ని గురించిన మౌలికాంశాలన్నీ ఉన్నాయి.
6. మార్క్స్‌, ఎంగెల్స్‌ = మతంపై, మాస్కో 18057 శ. జీ. థాంసన్‌-(ప్రాదీస (గీక్‌ సమాజఅధ్యయనం $. ఎంగెల్ప్‌-కుటుంబం, పుట్టుక
7. పిరియన్న-ధారతీయ తత్వశాస్త్రం స్టూలచ్చితణ ₹. అదే (గంథం కి, మార్క్స్‌, ఎంగెల్స్బ్‌_ఏరిన రచనలు ం. హిరియన్న ఉలేఖన ఉరి ఉరసా అయివో అధ్యాయం
8. జాకొబీ...పవి్యత ప్రాచ్య (గంథాలు-పీఠిక $ అదే గంథం
9. జాకొమ-బితం, నీతిశాసాంల విజ్రానసర్వ స్వం ము గ! =

చేవ్యవసాల్‌ ఛటోపాధ్యాయ శశీ? ఉదస్లా అనో కాద్యొయం 1 రైస్‌ చేవిక్స్‌ంబుద్దుక సంధాషణమ-లండన్‌ 1921 న. జా వ. సమ్మిత (సాచ్య్యగంథాబు కి. బి పి, మల్డాలశేఖర్‌ హాలీ నామవాచకొాల నీఘంటుస్ప.లంతన్‌ 183.8 శం క 2308 సందద్చరాల బొద్దం.-మ్యూడిల్లీ. 1854 6 శారరక ధాష్యఎ 7. పొచ్యు, వార్చార్య అత్వగాస్ణ్ర చర్యత_రాధాళృష్ణన్‌ సంపాదకత్వం క్‌. "షెర్‌ బట్కీ్వీ-చొద్దంలో మౌలిక భావన ధ్‌ క. శణ్‌రవాచాన్ని సమర్థిస్తూ, హేతువిండదులో ధర్మకీ శ్రి ఇలా అంటాడు. ల! టిజట్‌ అనువాచం నురగ, ఎక్షగంత సంస్క్ట్టుత మూలాన్ని ఇబేసలనే పునక్నిర్మిం చాడు. హీతుచిందు బేకము ఈ మూలం జట చేయదబడ్డది. ఈ స్గంథం శ్షణీకనాద సాధారణ సమర్థనే కాక వశ్తేకాంళాల వివరణ కూడా ఉంది. ఈ సమసస్థపై అత్యంత (పామాణీక (గంథం ముఖరీ సహాసిన బోడుల నిరంతర చలనతత్వం. న! గానో గ్‌ 10. రాహుల్‌ సాంకృత్వాయన.దర్శన దిగర్శన ప్రే న వ. శ1 "సెక్‌ బట్క్బీ-బొడుం విర్వాజణ భావం 12 బుస్టడు ఈ భంది మాటలు చెప్పినట్లు లంకౌవతా, మహా మేఘర సూతాలు పేర్కొన్నాయి: “నా నద్యాణం తర్యాళ నాలుగు భచాాలమ, ఆసందుడు వాత భిక్తుపుగా అవతరిస్తాడు. లతడు మహాయానం నోరిసొడుల” ట్‌, ెర్‌బట్క్సీ- పె గంథం శశీ. వ్యిగహవ్యావ రన్తింయస్‌. ముఖరీ ఈ ఆనీ త్‌ 15, 16. షెర్‌ఇట్క్స్పీంై గంథం 17, వ కట్రాడార్న. పాత్యం పాళ్చాత్య తత్వశాస్త్ర చరక 8 అచే గంధ 9, పథ. మారా చా రిక ఆనాతి కీ. ధవ్యుకీ తి నాయచిందుపే దుద్వేకువ వ్యాఖ+ న ఫే నూ శ జ ౭2. చొసాంకే. లాగ, సాదారణ భానవాద సరిదిరో సమ్మగత ర్కావ్ని వ్సర్డి చేపెబడుబు ధధ్యకీ ర్థిలాంటే బొద్ధ భామ్కికులు, హస్తఏకతతో సమతూకం సత్యంచ ఎంవీ ఆనే నూాన్ని ఆమావించారు.. వా సవికతతో జాసం పమకూకంగా ఉంటే అదే అనాలో వౌ

208 భారతీయ కత్వళాస్త్రం దానికి ప్రామాణికత, ఈ జ్ఞానం ద్వారా ఆ వనశ్తువును పొందగలిగితే అదే దాని నిరూవణ. వసుగత వా సకతను ఆవిష్కరి సే జాన (ప్రయోజనం సిదించినపే.

నం! వాజ్‌ అన మా ఛి ల్‌ కోర్కె, ఆకౌంక్షలతో మొదల్లై (ప్రత్యక్షంగా వస్తువు లను(గహించే (కమం, ఈ పరిణామ ఫలితాలలో ఒకటి మ్యాతమే (ముఖర్జీ) సత్యాన్ని గురించిన ఈ అప గాహన విజ్ఞానవాదానికీ అనుగుణం కాదు. ఏముళకే విజ్ఞానవాదం దృషిలో, జ్జానం నన్తురహిత౦. తర్వాతి బౌద్ధ తార్కికులు ఈ బల్మహీనతను బాగా గుర్తించా ఇరొవడేండో అధాంయం ల ది

1. హిరియన్న భారతీయ తత్వళాస్త్ర స్థూల చ్వ్యికణ.

లె. ఆర్‌, గార్బెంమతం, నీతిశాస్త్రాల విజ్ఞాన సర్వస్వంలోసూ; ఫణిభూషణ్‌ = తన న్యాయదర్శనంలోనూ, మధ్యయుగ తత్వ (గంథాల పేర్లు చాలా (వస్తావిం చారు. వాటన్నిటిలో చరణాక్ష అనే మాట ఉంది. పాదాలపైన దృష్టి కలవాడు అన అరం ఆ మాటకు నిజమెన అ"౦గా తోసుంది.

ఇ న త అటో

8.ఎ. వి. కీత్‌-భారలీయులందరూ అనువాదం.

4 యస్‌. కె. మిత - మకం, తత్వళాస్త్రాలతో అధ్యయనం.

ర్‌, న్యాయమంజరి

6. ఫారింగ్‌టన్‌-సగీక్‌ విజ్ఞానం.

1 ్వెగ్గర్‌ -ఠఈత్వశాస్త్ర చరిిత (గంథం

8. జి. థాంనన్‌- ప్రాచీన లీక్‌ సనూజ అధ్యయనం.

ర్ట ెెగ్యర్‌ .. హెగెలియన్‌ భావవాదం పెట్ట ఇతివి అభిమాసం నువిదితం.

10. దేశంలోని పెక్కు (పాంతాలలో లోహకొర్మకులలో ఈ నైవత్యాం ఉంది. కుమ్మురులలోనూ ఈ విద్య ఉన్నదని పెరిబర్బన్‌ తన వివేకదిలో చెప్పాడు. కలక తా 10602.

అత

11. క. ఎ. కాన్త్రీ-భారతీయ తర్క (పాఠమిక పాఠాలు.

12. అదే (గంథం.

13. షెర్‌ బట్క్సీ చౌద్ధతర్య-ం.

ఇరహై జిలియిటో అధ్యాయం

1. జి. ధాంసన్‌-(ప్రాచీన గీక్‌ సమాజ అధ్యయనం. ౭ తీబో - (దిహ్మన్యూక్రాలపై శారీరక భాష్యం

దేవీప్రసాద్‌ ఛజోపాధ్యాయ విక్షి0ి

$. అదే గంథం

శ. భారతీయ అధ్యయనం (ఈఈ సర్తమానం) లో కె. శ. దీక్షిత్‌ ఇలా అంటాడు :

జయరాశిభట నిజమైన అభి్యసాయాలు “తత్నోపప్ల వసింహ” గంథం ద్వారా తెలుస్తాయి. ఒకచోట ఆ (గంథంతో జయరాశి ఇలా అంటాడు “ఈ వైఖరి తీసు కుంసే వతిదీ అసత్యమే అవుళుంది... సర్వస్య మిధ్యాత్యం అపాద్యతే త్‌తిః తత్తోోనస్తవ స్యాత్‌” మరో చోటి ఇలా అంటాడు : గమన ఉనికిని గురించిన జ్ఞావమే, ఉనికికి ప్రమాణం. ఈ విషయం గుర్తించకపోతే అంఛా తిత్వోపప్త పసు (మధ్య” అండా మిధ్య అని వొచించీన వెవరు? పహాధ్యమిక బౌడ్డులు, అద్వైత వేదాంతులు కనుక వీరితోనే బయరాశకి భావానుబందం ఉంటే వైన తార్కికుడు విద్యూనంది ఇదే అభధ్విసాయాన్ని వెలిబుద్చాడు, శకూన్యవాదులు, చశత్య్యోసవ్ల వవాదులు._ (వ్మావాదులు ఒకే కోవకు చెందినవారు అనీ ఫడ్యానంది అన్నాడు.

కనుక, తత్న్వోపప్ల వదాదం, ఖౌతికవాద శాఖకు చెందినది అని వి. యట్‌. భాషాం భావించటం ఆళ్చర్యకరం.

తా జలే

గ్‌ చాస్‌గుఫ్త.-భారతీయ శత్వశాన్త్రు చరి్యత,

శ జీ. తుచి-భారతీయ కాళ్విక మహాసభ చర్చలు...!825

గ న్యాయమంజరి.

8. హిరియన్న--భారతీయ తళ్వశాష్త్ర స్టూల చ్యకణ

క్‌ 18.11 న్యాయమంజరి.

12. మార్క్స్‌, ఎంగెల్సుంవీరిస రచనలు.

13. సంగావి, జక్లా భారతీయ తర్కం తత్వశాస్త్రంలో ఉన్నత అధ్యయసం_

14. ఎన్‌. రాధాకృష్ణన్‌-భారతీయ తత్వశాస్త్రం.

15. పొరియన్న,.

16. ఛాందోగ్య తు

[17 గీత.

14. తర్కరహన్య దీపిక, సద్దర్శస సముచ్చయ.

15. ౩ ప్‌దేవిడ్స్‌. బుద్దుని సంభాషణలు... 1808

కుల ళు నళ, వింటక్నిటొం భారతీయ పాహీత్వ చర్విత. గ్‌ థి

అసుబంధం ఎ 2 నావంవాచశాలం, వివరణ అ అకలలిక _ (క్రీ. శ. 750 నాటి జైన అభిదమ్మకోన _ వనుఐంధు. సర్వాస్తి తత్వవేత్త. జైన తర్మాంనికి బ్‌ వాద బౌడంపె మౌంక (గంథం. రూపం యిచ్చిన మొదటి వండితుడు. ఇ ఒా అఖిదమ్మ పిటక .. బౌద్ద పిటకాలలో అక్షపాద - న్యాయద్యవస్తా మూళ మో య నీ మాడో ది, తాత్విక సమస్యలసు పురుషుడైన గౌతమునికి మరోపేరు చర్చించే విభాగం, అవిరుద్డ - సాంఖ్య స్మూక వ్యాఖ్యా అభిధమ్మ సమయ దీవ న వైభాషిక (15 వ శతాబ్ది దృక్కోణంసుండి సర్వాస్తివాద ఆగ _ జైనుల పవత (గంఠాలలో బౌద్ధాన్ని వివరించే గంథం. ఒక విభాగం, అభిదమ్మ విభాస _ కాజ్యాయనీ ప్వ్య్య్రని అన్నంభట _ "తర్క సంగా" రచ జ్డాన (ప్రస్తానం పైవ్యాఖ్య - నాలుగో... యితి(17వ శతాని అవనీ యమ్‌ ఉత బౌద్ధ సంగీతి (రెండవ ళళాబ్దిం. కని బ్య _ ద్రర్మకీ రి రచించిన “హేరు ష్కుని ఆధ్వర్యం రో రచించ బిందు' పై వ్యాఖ్య రచించిన బౌద్ద బడ్డది. శార్కిాకుడు (శవ శతాబ్ది) అచింత్య భేదాభేదచాద .. బెంగాలీ వైష్ణవ అర్జకాస్త్ర ల కౌటిల్యుడు రచించిన రాజ కాఖ ఐస చైతన్య సిద్ధాంత త్‌తిపా సీతి శాస్త్రం. దక రచస, అనంగ _ కీ. శ. 450 _ యోగాచార అద్వైత (బ్రహ్మిసిద్ధి _ అద్వైత వేదాం బౌద్ద కాత్వికుడు. తంపె సదానంద ర పై సదా ౦దమతి రచన అనూ8 (ప్రాచీన సాంఖ్య తత్వవేత్త. అద్వైత వేదాంత - పర్ధజ్ఞానం ఒక్క సే అశ్వఘోష _ బొద్దకవి, నాటక కర్తం వరమ సత్యమనే శంకర పిద్దాంతం, తత్వవేత్త (కీ. ౪. 200). న అట్‌. అజితకే/ కంబళి మిస్థుని సమకాలికు అధర్వణ వేదం...ఇం్యదజాల విణ్యా డైన ఫాతికవాద తాత్వికుడు. వఠానమైన నాలుగో వేదం.

డేవీవ్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 211 ఆ కుల్తూకభటు -మనుస్కృతి వ్యాఖ్యాత. అవచేద - మీూంసా పండిరుడు (17వ “మారాడు - కీ. +. 800. శరాట్ట్రి ఖుడ్‌ చేపును- 7వ కతాద్దిప మీమాంసా? ఆరణ్యర _ వేదాలలో ఒక విభాగం, రచయిత, (ఇయ్య జాలిక తాత్విక సమస్యలు ఖండన ఖండ కాప్యం లం శ్రీ హ ర్త మి చర్చించే విభాగం) అద్వైత రచన. ఆర్యచేవ - మాధ్యమిక బౌద్డ్దతత్వవేల్త గ (జీ శ. 320) గడాధటిదు _ నవ్యన్యాయ (ప్రచారకుడు అఆర్యసూర - "జాతకదూల'రచయి త్‌ (8. శు 1200). (జీ. శు 400) గంగేవుడు . సవ్యన్యాయ నిర్మ్యాలి ఆకతశ్హిత్వ వివేక - ఉదయనుడు రచిం.. (కీ, . 13800). చిన తార్కిక (గంథం. గుణరళ్నుడు - 15వ ళతాద్దిపు 2ైన రచయిత. ఉ గాడపాడుడు _ ఇంకదని గుతుపు ఉదయ. నాచార్యుడు - వ్యాయద్యాఖ్యాత (క్రి. 800). కళ. 1000 (4 0 చ్‌ ఉద్యోతకారుడు -న్యాయ వ్యావ్యాతి క్ట _ చరక సంహిత రచయిత (ీ-. 70) (క. +. 20). ఉసవిషత్‌ - వేదాంచిం. చతుక్యతక ఆర్యదేవుడు రచించిప. ఉమాస్వతి - తై సకాత్సకుడు (క్రీశ... మాధ్యమిక బౌద్ధ రచన. 100) చార్వాకుడు _ భౌతికవాద తత్వవేత్త ల ఉ తర మీమాంస - వేదాంత రోరణ్‌. లోకాయతకు మారుపేరు. లో చిత్చుఖి - జీకు 1220 అద్వైత క వేదాంతి. అనుభవవాద నతాశాప్తం, కమలశలబౌద్దంకార్కిరుదు(కీ శ.750). జాన శాసొొలపైన వముఖ ఖండ కణాదుడు ఎ వైశేషిక ధోరణి (ప్రవక్త. ప్‌డు డో” కపిల - సాంఖ్యభోరణీ (వ్రపక్త, చై తన్య - బెంగాలీ వై ప్రవ మూలప్పరు కాశ్యాయనీప్యుత _ వైభాషిక రచయిత“ షుడు (కశ. 18టి. (కీ *200). జి కిరణొపళి .. ఉదయనాచార్నుని రచన -- జగరీశుడదు _ వవ్యన్యాయ (ప్రవక్త వై శేషికం. (తీశ. 1700).

212 భారతీయ తత్వశాస్త్రం జయంతభట్టు- న్యాయవై శేషిక వ్యాఖ్యాత దిగ్నాగుడు - బ్యౌద తార్కి-కుడు (క్రీశ. (కశ. 000). 500). అంధుడు. జయకాశి భద్దు - భౌతిక వాడిగా. పొర ీపశిఖ - (ప్రభాకర మీమాంస పై శాలికొ పాటున భావించబిడిస తాల్వికుడు నాధుని రచన. (కీశం 800). దుర్వేక ల్‌ బౌద్ధ కార్కికుడు. జైమిని - మీమాంసా సూత వక్త. దై్వ్వైతాద్వ్వైత వాదం - నావార్మ జ్ఞాన ప్రస్థాన - కాత్యాయని ప్యత, వేదాంతం. వ్వైభాషిక రచన, ద్వైత వాదం _ మధ్వ వేదాంతం. జ్ఞానీ. బౌడ్డ తార్కికుడు (క్రీశ. 988). ధ త ధర్మకీర్తి . గొప్ప బౌద్ద తార్కిుడు. అర్యతవా ర్తీక - కుమారిబని రచన. స్‌ న్‌ వ వల అిర్పురహస్య దీపిక - గుణరత్నుని టంట ల వ్యాక్యా రచన. తరజసం్యగ్రహం _ అన్నంళట్టు రచన-- న తర్కం. నవ్యన్యాయ - న్యాయంలో సరికొత్త ఆత్వార్థాదిగమస్యూత _ ఉమస్వతి రోరణి. గంగేశ (పతిపాదితం. రచన- జైనం. నాగార్జునుడు _ మహాయాన మాధ్యమిక ఈత్వచింతామజి .. గంగేశ రచన, , ప్రవక్త (కీ శ 206). తత్వ సం్యగహం . శాంతరక్షిత రచన. న్యాయదిందు - ధర్యకీల్తి రచన, బౌద్ధ తత్వ సంహ పంజి-. కమల!8ల తర్కం. రచన. న్యాయవిందు టీక - ధర్మోత్తర రచన. తత్వ విశారద - వాచస్పతి మిశ్ర. పె (గంఠంపై విమర్శ- తత్యోపప్తవ సింహ జయరాశి రచన. న్యాయకందలి - శ్రీధరుని రచన. తుష్టీక కుమారిలువి రచన. న్యాయకళిక వాచస్పతి రచవ - తేరవాద బ్య శాఖ. మీమాంసా గంథం ద్‌ న్యాయ కుసుమాంజలి - ఉదయనా దిగంబర = జైనశాఖ. చార్యుని రచన.

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ 218 న్యాయ మంజరి - జయంతభటు రచసె వజ్ఞాపదీప = భావవివేక రచన. గ్యాయస్యూూక _ గొతమిరచన. (ప్రకరణ పంచిక _ కాలకనాథ రచన. న్యాయ వైశేషిక _ రెందు తాత్విక దోర ప్రమాణ నముచ్చయం. _. దిగ్నాగుని ణుల ఏక నామం. రచన. నాయనా రిక - న్యాయ నూతంపె సమణ వార్షిక . ధర్మకీ ర్తి రచన. ఉవ్యతరర వ్యాఖ్య. (పసన్నపాద _ మాధ్యమిక కాతికపై వ్యృాయవారికు. తాత్పర్య పరిపర్డి - చర్యదకీ ర్తి వ్యాఖ్య. ఉదయనాచార్యుని రచన, టీండి స్యా స్తపాద - వైశేషికుడు. (క్రీ*. (గంథం పై వ్యాఖ్య. 600). కా న్యాయవార్మిక శాత్సర్య టీక వాచస్పతి ష్య 'పముఖి వె యాకరజీ జ్‌ న్‌ నాంయదచా కె. ము మిశ్ర రదన న్యాయద్న్థికపై. (కీ. పూ. 800). నంవార్‌ హనూ, త శ పారిన - నుహావీరువికి పూర్వుడైన నంవా = (బహ్ననూ వొ తా పా టఅిహ్మానూ్యత వ్యాఖ్యా జైవ (ప్రవ క, (ీ శ. 1200). పారపార నో మ విఘంటు _ వేదళది నంచయం, వసారర్‌ మిశ- మీమాంసాద్యాథ్యాత వ్‌ (క్రీ.శ. 18వ భతాళ్టి). వ పాయని ... బుద్దుని తర్వాతి భౌతికవాది పెడార్థ ధర్మ సం్యగహం౦ _ వై శేషిక పిటకొదు - బౌద్ధ ఉగంథాలు. రచనల మొదటిది, పురందర. ఖొతికవాది (కీ శు 700) పెద్మపాద జా అదై్యైత తాత్వికుడు, ప్వర్వాన _ తొలి జైన రచనలు. శంకరుని శిష్యుడు. పంచళిఖ సాంఖ్య తాత్వికుడు. ది పతంజలి _ యోగసూ్యత్ర రచయిత. టిహ్మాస్యూత - ఉపనిషక్‌ తత్వ (ప (వధాచందుడు- జైన కార్కికుడు.... ఈమ (కోడీకరణ-కర్త దొవరాయ గక + 900). ణుడు. ఉపధాకరుడు - మీమాంసా. శాత్వికుము. బొదరాయణుడు -- (బహ్మాస్తూక రచ (కీ.ళ* 10. యిత, పక్షాపారమిత సూత. మహాయాన (శాహ్మణాలు వైదిక కర్మకాండను ఆంథం. చర్చించే వేద విభాగం.

214. భారతీయ తత్వశాస్త్రం బుద్దుడు - బొద్ధధర్మ స్తాపకుడు. (క్రీ... భేదాభేదదాద _ భాస్కటని తాల్నిక ధి ణు పూ. 483 మరణం. నెద్ధాంలం, బుద్ధ చరితం -_ అశ్వఘోషుని రచస. మ బుద్ధ పాలిత - మాధ్యమిక బౌద్ద తత్వ స్వురుసూధన సరస్వతి - అవైైతి వేత్త (త్రీ శ 500). చేదాంతి (క్రీ. శ. 1500) బోధి చర్యా్యవత-మహాయాస బౌద్ధాన్ని మృహా సాంఘిక _ బౌద్ద కాఖలలో కౌవ్యం. మహా విభాస .. అభిదమ్మవివాసకు మరో బృహతి - మిమాంసా సనూళ్రాల పై “పీరు. శదిరుని వ్యాఖ్య పై (ప్రభాకరుని మండనమి/్ర - మీమాంసా. రచయిత భాష్యం. (కీ. *. 800. బౌధాయన-- ధర్మళాస్త్రకారుడు (క్రీ.శ... మను _ మనుస్కృతి రచయిత (కీ ఫం 880). 200) భ మాధవ - వేడ వ్యాఖ్యాత (కీ. ళ. 1400). భగవర్లీత - అత్యంత వ్యాప్తి కలిగిస 0 తాత్విక మస (గంథం. మాధ్యమిక కౌరిక _ నాగార్జున రచన. భటగీపిక . ఖండదేవుని మీమాంసా మొండూక్య కరత _ గౌడపాద రోచప- అ చె సత వేదాంతం గంథర6. అపన్ష ౨దాంత౦. రణ్‌ భట్టమిమాంన కుమారిల (ప్రతిపాదిత వచ - అవత వతి ర్‌ ర్య మీమాంసా శాఖ. మిలింద పన్హా - బౌద్ధ పాళఠ్‌ రచనలల భామతి - (దిహ్మసూ(శ్రాలపై శంకర ఒకటి. వ్యాఖ్యకు వాచస్పతి మి్య్ష థాష్యం. మైైలీయనాధ _ దడూగాచార గౌ ద్ద ౦0 కి క. 400). థాస్కర .. భంకర, రామానుజుల మధ్య (6% కొలంలో జీవించిన (బహ్మానూత య భాష్యకరర్ష. యళో విజయ _ వెన రార్కికుడు. భావవివేక - నూధ్యమిక బౌద్ద తత్వ యశోమి్య - వసుబంధు రచనలపై వేత్త (కీ. శ. 500). వ్యాఖ్యాత.

దేవీప్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ £16 యజుర్వేదం ... వేదాలలో మూడోది, వనుబందు . యోగాచారం (క్రీ, క. యాజ్ఞ వల్కు్యుడు _ ఉపనిషత్‌ లాత్వి ర్‌ వ శతాబ్ది). కుడు. వాచస్పతి మిశ్ర ౨8వ శరాద్దిపు గొప్ప యోగనూ్య(త _ పతంజలి రచన. రచయిత. యోగాచార భూమి శాస్త్రం = అనంగుని వాసుదేవన సార్వభౌమ _ నయ్యన్యాయ రిచన. (15వ శతాని. న! యోగాచార _ విజ్ఞానదాదం. చాత్సాయనుడు - (క్రీ, శ. 4వ శతాబ్ది యోగ - శారీరక మానసిక 9 క్ష ణా నలఎయన భాస్వం .. న్యాయస్యూత విద్య. వ్యాఖ్య. విభాన _ అభిదమ్మ విచార. ర విధి వివేక _ మండన మిశ్ర రచన. రఘునాధ శరోమణ్‌-- గంగేశ వ్యాఖ్యాత విద్యానందుడు - జెన కతార్కికుడు. (కీ ఈ 1600). విజ్ఞాన భిక్షు - సాంఖ్య రచయిత రాజశేఖర సూరి _- జైన రచయిత (కీ ళా 1000. (కీ శ 1800). విజ్ఞాసవాదం _ యోగాచారం. రామానుజుడు - విశిష్టాద్వైత ప్రవక్త. విజ పీ ద్యూత సిదీ.వసుబందు వచన. ం నా జో ష్‌ యో రావణ భాష్య - వైశేషిక వ్యాఖ్య. వినయ పిటక _ బౌద (గంథం, ల నెలా ( వ రుజ్విమాల _ ళాలికనాధ రచన, విశష్టాద్వెతం _ రామానుజ వేదాంతం. ల వృష్తికార = మీమాంసా వ్యాఖ్యాత. లఖ్ని - శబరుని మీమాంసా సూత్రాలపై వేదం తొలి మత (గంథం, (ప్రథాకఠ వ్యాఖ్య. వేదాంతం .. ఉపనిషత్‌ తాత్విక చింతన" లలిత వి_స్తర_బుద్ధజీవింతాన్ని విపరించే వదా ౦త సూతం _ బిహ్మాస్తూతం. నో భాషిక _ బౌద్దళాఖ. మహాయాన గ శ డా ఉ న (గంథం వైశేషిక _ అణువాదం. ంంకొపతాక సూత . మహ వష లంకాఐతార మ్యూత మహాయాన వసటక సూత్రం - అణువాడ వివరణ సూత్రాలలో ముఖ్యమైన గంథం. "= కణాదుడు వ శ్‌ పల్లభుడు - దిహ్మాసూూత వ్యాఖ్యాత శబరుడ్త- మీమాంసాస్నూక వ్యాఖ్యాత శ. 400). (వ శతాద్ది.! (౮ )

218 భారతీయ తత్వశాస్త్రం శంకరాచార్య _. అద్వైత (్రవక్ర(కీశ.. సద్దర్శన సముచ్చయం _ హరిభ్యదువి 786. 820). రచన -- తాత్విక సముచ్చయం. శాలికనాధుడు. - ్యవభాకర వ్యాఖ్యాత సద్దర్మ పుండరీక..మహాయాన స్యూతం, (కీశ. 700. 800). సమాధిరాజ _ చుహాయాన సూతం.

శాంత. రక్షితుడు . బౌద్ధ తార్కికుడు. సంగభ్యద .- వై భాషిక వ్యాఖ్యాత. (క్రీశ. 80. సంజయ వేలట్టి పుర _ ఒడ్డుని సమ శాంతి దేపుడు _- మహాయాన రచయిత కొలికుడు,"సంశ యవాది. (క్రీశ. 700. సర్వదర్శన సం్యగహం. _. మాధవ శారీరక భాష్య .. _బహ్మ సూళశ్రాలపై విద్యారణ్యుని రచన. శంకరాచార్యుని వ్యాఖ్య. సర్వా స్రివాదం - బౌద్దకాఖి. శి - వేద వ్యాఖ్యాత (క్రీశ స్వ్య్రత్రద కెన్‌ తాత్వికుడు.

, సాంఖ్వకారిక ఈశ్వరకృష రచన. శిక్లి సముచ్చయం.-శాంతిదేపుని రచన, న, క్ష వ్‌ లిన ం జాన్నవాదం'_ నాగారున తతశాస్త్రం. గి గనచన భాష్య - విడ్డాలిక్ష

స జవ రచన. ్రీభాష్యం బహ్మ సూశ్రాంపై లా న వ. లప మ్మిశ్ర రచన. ్రీరరుడు .. న్యాయ వ్యాఖ్యాత (కీ.*. 801). సిద్ధసేవ _ తొలి జై నతాత్వికుడు. ్రీహర్హుడు _ అద్వైత వ్యాఖ్యాత(క్రీ శ. సురేశ్వర శంకరాచార్యుని. శిష్యుడు 1100). (వ శశాల్టి). ్రీకంకఠుడు .. (బ్రహ్మసూత్ర వ్యాఖ్యాత. సుత్త పిటక _ బౌద్ధ (గంథం. శ్వేతాంబర అ డైనళాఖం స్ఫూటార్త అభినమ్మకోళ వ్యాఖ్యా. శ్లోక వార్మిక _ కుమారిలుని రచన, యళోమి్య(త రచన న “సీర వాదం _ బౌద శాఖలలో అతి. క! న! సదాంనంద యతి _ అద్వైత (బహ ప్రాచీనం. సిద్ధి రచయిత (క్రీ.శ. 180 కే సపౌక్రాతిక ల బౌర్టూని. ల శ ఆ (| స్‌ శ క. య లి శ న్‌ సా ఎం టంలో క తర |

ఈవుసగరగ౦0....

భారతీయ తత్వకాస్త్రంలోని వివిధ సొంపదాయక కాఖలను ఎంతో సులభంగా అందరికి అర్హమయేట్లు పరిచయం బేన్తుంది. మన (వ్రావీనుల ఆలోచనా విధానాలు, వాటి విలువల అంచనా; మన తాత్విక సొంటప డాయంలో ఉన్న ఆరోగ్య, అనారోగ్య కరమైన లకణాల పరిశిలన; దార్శ నిక మూల నూ్యతాలు; భొావవాద ధోర ణుల సనెదిరించి, గతితార్కిక ఖొెతిక వాదాన్ని నిర్మించుకోగల నృహ; వార ఫీయ తత్వకాస్తాంభివృద్ధి పునాది నుంచి దశల వారిగా సౌధ నిర్మాణం వరకూ, కాస్త్రియమైన పరిచయం అందిస్తుంది. చేవీపసాద్‌ చబోపొాధ్యాయ భారతీయ తత్వశాస్త్ర అంతర్జాతీయ. చర్మితకారు లలో స్నుపసిద్దులు. షాూర్ప్సిస్టు అవ గాహనతో భారరీయ తత్వళాస్తాంన్ని పరిశీలిసున్న తాత్వితులలో అగ గణ్యులు, అమూల్యమైన పరి తాత్విక రచనల నుండి తెలుగులోకి అనువ డించబడిన మొదటి టంథం యిది