Telugu Bharatha Dheshamlo Vyshulu part 2 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ధా లో భారతదేశనవులో వెశ్యు లు మ్‌ 1754వ [౫ [౫1014 సంపాదకుడు; (శ్ర కెసి, గుప్త శ 70డవ ముదణ స్‌. - న ఉల్‌ శేష ల ఈ (గ్రంథము వానవీ సేవా కేంద్రము, హైద్రాబాదు గారి విరాళముతో పచురించబడినది మొదటి భాగము ( ఈ (గంధము పది భాగములుగా వెలువడును ్ర స్టాపితము 20 జనవరి 1983 ౦7౯1౮౬ : గ25[౧€72 ౪7572 52౧0904812 52౧౫౭8, గి, 5. 006. స. 0. ఆ౪౮౧|గి [ం056, త్తం 324, 2830014 3281 ారం5&926 + 500 027. ఆగష్టు 1092 వల 10 రూపాయలు అ అబల లల లం రా-యయోరు.లు..ఇారుయరుయయోయుయెయొం్కుంనాయారుయరు-యాలురులాప్పు.వు లయల సా-ల-వాయానాన్సి.వు ఇవాస-ఖ-బాఖాబం ల్ల

ల. గ | రం

క శ ం రాష్ట్ర వెశ్య సంస్థల సమాఖ్య ళో ఇం? (ప్రచురణ : 3 (ప్రరమ ముద్రణ 1989 - 1000 సతులు 'రెండన ముద్రణ 10902 - 1000 (ప్రచులు ఉ-వ-ట-టి-పఉ-రి-ఫ-ఫ- ఫస ప-రాఫ-పా సా సీ-ఫీ-ఫీ-్సాయాటసేాసానాటాటార-డి-ట-రి-ఉ-పే-పి-టని-ఫి-ప ఈ ఫ-ఫి-వ-ఈ-సఫ-పే-సాసా-స-సతా ఈఫి-4 54116639? *. 6 ౮౮9% ౬96 ₹4వ1159664 02 06221001 ఇక 08 ౪75074 5200580814 504038, శి. ?. త-7-324, క83013 93847, నిా055గి9గ0 = 500 027.

విషయనూచిక "బి 1 ఇతర రొష్టాలల్‌ ని న్హైళ్యుల విషయము 9 2 స్రైశ్యరాజులు రచన $ ,క్రీ పి. వెంక్ట్టటామౌరావు, ఎం. ఏ 9 8 మహాదాత భామాశాహ మంతి 23 రచయిళలు := వ్వర్నీయ “విద్వాన్‌” వనమా వెంకటరమణగుప్త స్వర్నియ “ఆశుకవి” పెరుమాళ్ళ వెంక కేశ్వరగుప్త

ద్తీ విమలమంతతి $3 99 ఆ 2౨9 5 ఆచార్య పేమచం(ద్రనూరి 1 19 = 36 6 దావేశ్వర జగడూశా 1? 1? = 43 7 జయశంకర (ప్రసాద్‌ న 13 ఆ 49 8 వన్తుపాలుడు మంతి 19 79 =. 53 9 మామిడి వెంకటార్యులు పండితరాయ ౩౩ ॥9 = ర9 10 ఆత్మూరి లక్షీనరసింహా సోమయాబి నా 79 = 69 క్షే] వాగృట్టు మంతి 99 11 యా 7ద్త 12 ఉదయన మంటి 99 న _- 80 18 ఆభడ మంతి గా కా లా ర4 14 అవచి దేవయళిస్ప రచన: (క్రీ (తివురమళ్ళు లక్మయ్యగుస్త -- 103

15 శ్రీ యప్‌. వి, ఇట్టే భారతీయుడు పృష్టించిన విమానం కధ రచన ఫా స్వర్నీయ “కవిరత్న” వేలా జంగయ్య -- 109

ర్‌

విజ్ఞప్తి

ఆల్‌ ఇండియా. వ్రైశ్య నమాజ్‌ (వ్రధాన కార్యదర్శి త్త, కేసి గుప్పగారు 1983 జనవరి 20వ తేదీన ర్యాష్ట్య వైశ్య సంస్థల సమాఖ్యను ఈ [క్రింది ఉద్బేశ్యములతో (ప్రారంభించినారు.

ఈ ర్యాష్టములో నుమారు ఒక వెయ్యి వైశ్య సంన్ఫృలు, సంఘాలు కలవు, వీటి నన్నింటిని ఒక వేదిక మీదికి సమకూర్చి సమిష్టిగా కార్య(కమౌలు నిర్ణయించి చ్లైళ్యులకు యింకా ఎక్కువగా "సేవచేయుచ్చు.. వీటి ఉన్నతికి కృషిచేయుచు. వైశ్యుల ఉన్నతికి అన్ని రంగాలలో కృషిచేయడము. సంఘం ఉన్నతికి కావలసిన, అనశరమగు పనులు చేయడము చార్మితక పరిశోధనలు చేపట్టే పూర్వము. మరియు (ప్రస్తుతము భారతదేశములో గల వైశ్యుల చరిత్రలను "సేకరించి. వుస్తకములను. (ప్రచురించు ఉద్బేశ్యముతో ఈ సంస ఏర్పడినది. అల్‌ ఇండియా స్రైశ్య సమాజ్‌కు అనుబంధ సంస్థగా నుండి కషి చేయబడుచున్నది.

భారతదేశంలో. చ్లైశ్యులు 100 పేర్శతో పిలువబడుచున్నారు.. వైశ్యులనగా దక్షిణ భారతదేశంలో నివసించు ఆంధ్ర మహార్మొవ్ట, కర్ణాటక, తమిళ న్హేశ్యులు మాత్రమే కాదు కాశ్మీరు నుండి కన్యోకుమారి వరకు ప్రతి ర్యావ్షృములోను వ్టైళ్యులుగలరు. వారి భాష ఆచారవ్యవహారములు వేరువేరుగా. నున్నను. దేశములో వైళ్యులంతా ఒకళే. వైశ్యులు అన్ని రంగాలలో తోటి పొరులతో నమానంగొా ముందంజ వేస్కి దేశాభివృద్ది కార్యక్రమములలో తోడ్చడుటకు (వబోధించడమే మా ముభ్యోడ్చేశ్యము

సారస్వతమే. రాబోవు తరముల వారికి ఆధారము కనుక వైశ్యుల జాన్నత్యాన్ని తెలుపు చరిత (గంధ రూపములో నున్నవేకాని, శాశ్వతముగా నుండిజాలదు. మరియూ ఓక (ప్రాంతములోని న్వైజ్యల విషయము యితర (ప్రాంతములవారికి. తెలియుటకు వివిధ భాషలలో పుస్తకములను (పచురించుటకు సంకల్పించినాము.

“భారతదేశములో వ్లైళ్యులో అను "పేరుతో పూర్వపు చర్మితలు భారతదేశములోని సైశ్యరాజులు, మంతులు, కవులు, పండితులు, పీఠాధిపతులు మొదలగువారి చరిత్రలతో 10 పుస్తకములు వెలువదును.

కాబట్టి స్దైశ్య సంఘాలు సంస్పృలు సోదరులు ఉదారముగా విరాశముల నాసగి మౌ వ్రచురణలు చదివి (ప్రచారముచేసి కార్యక్రమము జయ(ప్రదముగా జరుగుటకు తోడ్చడ కోరుతాము. ఆలపాటి వెంకకేశ్వరరావు పువ్వాడ నాగేశ్వరరావు,

అధ్యషడు (ప్రధాన కార్యదర్శి

సంఘాలు చేయపలనిన కారస్ట్యత్రమము

1. వైశ్యులు, రాజకీయాలలో పాల్గొనుటకు (ప్రోత్సహించి న్వసంఘి యులతోపాటు పౌరుల సేవ చేయుచు అన్ని రంగాలలో తోటి పారులతో సమానంగా ముందంబచేసి దేశాభివృద్ది కార్యక్రమాలలో తోడ్చడుచు దేశ సమైక్యతకు పాటుపడుచు చెట్లను నాటి విద్యాల యాల్సు హాన్బిటల్సు, పరిశ్రమలు మొదలగునవి (ప్రారంభించి దేలిభివృద్ధికి కృషి చేయవలెను,

2. సహాయాన్ని కోరే వైష్యులకు పని కల్పించి, ధన సహాయము చేసి వృద్ధాప్స పెన్టన్‌ల నొనగి, కటీర పర్ష్నిశమలు, ఫైనాన్సు కాళ్పొ

అ ల య జా ॥ రేషన్స్‌ హౌనింగు సొపైటిలను విరాటుచేని తోడ్పడవలెను,

త. వతిభావంతులగు వైశ్య విద్యార్థులకు బహుమతులు, స్కాలరు షిప్పులు, ఉన్నత విద్శ్యనభ్యసించుటకు అప్పులనిచ్చి, బుక్‌ బ్యాంకులను వనతి గృహములను (సారంభించి తోచ్చడవలెను.

శీ. యువకులకు కృబ్బులు, వ్యాయామశాలలు, వినోద, విబ్ఞాన య్యాతలు విర్పాటుచేసి వరకట్టుము లేకుండా వివాహము చేసుకొనుబకు పోత్సహించి మరియు సామూహిక వివాహములను విర్పాటుచేసి వైశ్రులలో గల ఇతర వర్ధాలవారితో వివాహములక. (పోత్న్వహించి వైశ్యులకు తోడ్పడవరెను.

వ్‌, వైశ్వకవులు, పండిఠులు, కళాకారులు, షృతికలను పోతహించ వలెను.

లై (గంధ (పచురణ నిధికి విరాళశమొసగిన దాతలు రూపాయలు

1. శ్ర రాధాకృష్ణయ్య శకుంతలమ్మ ఫౌండేషన్‌ మరియు శ్రీ, కాసం శెట్టే శకుంతలమ్మ మహిళా అభ్యుదయ "సీవా (టన్ను కల్నూూరు 5,000
2. వాసవీ సేవా కేంద్రము హై(దాబాదు 5,000
3. “వైశ్య రత్న” క్రీ కబళవాయి రాధాక ఎప్మారొవు ః 5,000 త్త. శ్రి మేడ నరసింహులు, బి, ఇ. క 5,000
4. హైద్రాబాదు పట్టణ ఆర్యవ్వైశ్య సంఘం 9 1,000
5. “సంఘోద్బారక” &్ర, కొత్త బాలస్వామిగుప్త ॥3 1,000 7... గోవిద్యారత్న” శీ) చల్జా స్రోమ్‌రాజ్‌ రాం 99 1,000
6. “*దానశీలో క్‌ బాదం రామప్వామి 33 1,000 9, శ మ్యూడం ఎల్హయ్యగుప్త 99 1,000
7. బి. వెంకటయ్య న 1,000 11... ్ర) చీకోటి నర్బయ్యసప్త 3000
8. శ్రీమతి తేరాల వసంతమ్మ 93 1,000
9. “*దాననీలి నూలి సోమరాజు (ట|స్ష్టీః నూలి లమ్మినారాయణ ఫ్యామిలి (టను ఎనుగొండ 1,000 ఉం మత్‌ పెద్ద అహోబిల ఆర్యవైశ్య అన్నస్యత్రం ఆళ్ళగడ్న 1,000 15... శ్ర రాధారమణ ఫౌండేషన్‌ మ్యానేజింగు స్త్రి *దాననీల” బి. వి. రొధారమణగుప్త పాలకొల్ను 1,000
10. ఆ గోలి ఈశ్వరయ్య సికియ్యదాబాదు 1,000
11. క్ర దషీణ ఇండియా ఆర్యవైశ్య (శ్రీ వాసవి కన్యకాపరమేశ్వరి ధర్మ వరిపాలనా సంన్న తిర్మల మద్రాసు 1,000 శ ్శ న్‌.

వె ధారతదేములో వైశ్యులు ఇతర రాష్ట్టా లలో వ్వైళ్యులు ఈ [క్రింది "పేర్ణతో పీలువబడుచున్నారు. క్ష ఆర్యవైళ్యులు బెడ జనరియా త్త ఓస్‌వాల్‌ 2 అగ్నరువాల్‌ 26 కండేల్‌ వాల్‌ తీత ఓన్‌ మారు 3 ఆగహారి 26 కేసరువాణి త్త పల్శివాల్‌ త్తీ అవుదువాల్‌ బఐ7 కిసనందన్‌ 80 పొరువాల్‌ 5 అయోధ్యవాసి వ్లైళ్ళులు 28 కొబు 51 పటోడియా 6 భాటియా 29 కడెసెల్య 52 పూరవాల్‌ 7 భారసెని 30 కరుషా 53 పజోలియా 8 బరన్‌వాల్‌ 31 కుంవార్‌ వైశ్య 54 రవాణియా 9 బొదేరువాల్‌ 32 కాపాల్‌ 55 రస్తాగి 10 బనియా 33 కడ్డెత 56 [శమాలి 11 బదియాల్‌ 34 కాపొలా 57 సొనియా 12 దూసరు 35 కలింగ కోమటి 58 సారాసెని 13 ద్వాదస శేణి 36 కానీ 59 సౌరాటీయా 14 దేశ్‌వాల్‌ 37 లొహితూ 60 సువర్శవణిక్‌ 15 గురిజారు 38 లాడ్‌ 6కే షా 16 గందవణిక్‌ 39 లాహెన 62 సౌరాతియా 17... గొరారా 40 మహేశ్వరీ 63 ఉమరు 18 గహోయ తష మహేబియా 64 ఉక్కారు 19 గరొల్‌ 42 మహుర్య 65 ఉరువాలా 20 గావేరి తీ3 మోడు 66 విజయవర్మీ 21 హరిపోరా శీత్తీ మహారు 67 వొయెట్‌ 22 జ్లైస్‌వార్‌ శరీ మాయూరు 68 వణిక్‌ 23 జహదాలా శీరి వాగరు 69 వయోడ పై కె. ఏ చతుర్వేద పాఠరంగధఢర పండిత్‌ జ్వాలా ప్రసాధు మి౭ాగారు రచించివ జ్యోతి భాష్కరము. అను సంస్కృత (గంధము నుండి మరియు కలకత్తాలో 1896లో (వచురింపబడిన హిందూ క్యాన్ట్ట అండ్‌ సెక్సు అను ఆంగ్ల (గ్రంధము మొదలగు పుస్తకములనుండి స్పై పేర్టు సేకరించబడినవి.

| శ, బన్యా అనువారు (1) బాసిబన్యా, (2) కత్‌ బన్యా, (3) పుతిలీిబన్యా, (4) రెవానిబన్యా, (5) సోనాయబనియ, అని పీలువబడుతారు. 111, దక్షిణాదిన నైశ్యులు, ఆర్యవ్లై చ్యులని, గుప్త, చెట్టి మరియు ఇ అని పిలువబడుతారు. 'వెశరాజులు యా "ల భారతదేశములో ఈ (క్రింది 8 (ప్రదేశాలలో సుమారు 40 మంది వైశ్య రాజలు పరిపాలించినారు. 1 ఆహిచ్చ్మృతము ;- ఈ ప్రదేశము ప్రస్తుతము ఉత్తరప్రదేశ్‌ ర్యప్ప్రంలో కలడు. 30 మంది వ్లైశ్యరాజులు శ్రీ. పూ. (బి.సి) మొదటి శతాబ్బములో పరిపాలించినారు. క్షే భ(ద్రఘోషుడు 2 భానుమి[తుడు 3 భూమిమి(తుడు త్వ జయమ్మిత్రుదు 5 ఫల్సుణిమ్మితుడు 6 కూర్యమ్మితుడు ౮7 విషమితుడు 8 వరుణమి(తుడు 0 (పజాపతిమితుడు 10 సోనకయానిపుడత వంగపాలుడు. 11 తేయానిపుత భాగవతుడు శి అయోధ్య := ఈ ప్రదేశము (వ్రన్తుతము ఉత్తరప్రదేశ్‌ ర్యామ్పృంలో ఉన్నదీ. 9 మంది వ్హైశ్యరాజులు క్రీ పూ (86 బిసి మొదటి శతాబ్నములో సుమారు 100 సంవత్సరాలు పరిపొలించినారు.

1. మూలదేవుడు 2 వాయుదేవుడు ౩3 విళాఖదేవుడు తీ ధనదేవుడు 5 ఫల్సుణదేవుడు 6 పత్యమితుడు 7 ఆర్యమ్మిత్రుడు 8 సంగమ్మిత్రుడు 9 అజయవర్మ 8 కొశాంటి :. ఈ (ప్రదేశము ఉత్తర హిందూ దేశములో కలదు. (క్రీవూ. (బి.పిఎ రెండవ శతొబ్బములో 7 మంది వై శ్యరాజులు పరిపాలించినారు. క్షే బహసమి(త 2 బృహస్పతి మ్మితుడు త్ర పొన్టమి[తుడు 4 వరుణమితుడు క వుష్ప(శ్రీ 6 పవతుడు (పర్వతుడు న్‌ అశ్వఘోషుడు

చ్‌

శే మభథర ;- ఈ ప్రదేశము ఉత్తర హిందూదేశములో కలదు. (క్రీపూ. (బిసి

రెండవ శతాబ్బములో కత నుంది వ్లైశ్య రాజులు పరిపాలించినారు.

చ) మితరాజులు :=

1. నోతిమితుడు 2 గోతిమితుడు (1 3 _బహ్మమ్మితుడు శీ దృడమి(తుడు 5 నూర్యమిత్రుడు

పీ) దత్త రాజులు ;=

శే పురుషదత్తుడు 2 ఉత్తమదత్తుడు 3 రామదశ్తుడు త్త శేషదత్తుడు చ భొవదళ్తుడు 6 కామదత్తుడు 7 నరదళత్తుడు 8 శివదళ్తుడు 9 బలభూతి

5 అయివోలు := ఈ ప్రదేశము ప్రన్నుతము కర్నాటక రాష్ట్రములో కలరు, రాజధావిపేరు 'గెర్సౌప్పి. రాజుపేరు వొణ్మ అతడు (క్రీ శ. (ఎ.డి) 1400 లో పరిపాలించినాడు.

౪6 పెనుగొండ := ఈ ప్రదేశము ప్రస్తుతము ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రావ్చ్యములో పర్చిమ గోదావరి జెల్లాలో కలదు. క్రీశ. (ఎ.డి) పదకొండవ శతాబ్బములో కునుము (శేష్మి రాజు పరిపాలించినాడు. ఇది శ్రీ/ వానవీ కన్యకాపర మేశ్వరీదేవి అన్మస్మానర,

7 మహారాజా అ(గ్ర"సేన : 5 వేల సంవర్చరాల పూర్వము ఉత్తర హిందూ స్తా నముళో పరిపాలించివారు.

3 మహారాజా హేమ్‌రాద్‌ $=

సూచ; = అనేకమంది రాజులుగా (పకటించుకోకుండ మం త్రులుగాను, "పాధిపచులుగొ

నుండి పరిపాలించినారు.

'వేదరాలములో వైశ్యరాజులు $=

(బిసు, ఫనిరాజులు కే దుష్పరాజలు 2 డిస్టరాజులు 3 బరుసొనందరాజు 4 వల్స న్రీతురాజు 5 వ్రణునురాజ 6 ప్రణతిరాజు "7 కన్మితరాజు 8 దశేసుసిరాలు

9 విలినిష్పరాజా 10 కనిమి(ర్రరాజు 11 కరేండనరాజూ 12 ఆవిక కధరాణ

13 మారూతశాజు

ళ్‌ చకవ ర్తులు ౭2. వన్తుపాల్‌ కే చరదగుప్త వ భామౌషా ణ్‌ సమ్యద్రగుప్త విమట మంతొ 2. చంద్రనప్త // 5 ఉదయన మంశతి త్త కుమూదగుప్త 6 వాగ్బట్టు మంతి ర్‌. వ్యంధసప్త 7 అమరభల్టు మరత ల్‌ బుదగువ ఏతి అభడ మంతి 7. వరపించాగుప్ప సివులు రి యళశోదర్శన్‌ శే మహాకవి మాఘుడు వ శిలాబిత్తుడు 2. భక్తతుకారాం 10. హార్షనర్శనుడు 3 ఆచార్య హేమచయదహారి శేష. బించిసార త్త ష్టైతిలి శరన్‌ గుప్పు కేజి అజాతశత్రువు క్‌. జ్ఞైశంకర్‌ ప్రసాద్‌ శత చం్యద్రగుప్తమోర్య ఢి భారలేందు హరిళ్ళంద కడ. బిందుసార వ కేర్‌ అళోకవర్నన్‌ 7 కవి చవి (క్రీపాదుదా మ; ల న సిద్ద: షాల్‌ కే6 (వ్రభాకరవర్బన్‌ 9 విజదపాల్‌ శై. పినుకొ 10. బాబు గంగాభర్యససాద్‌ గుప్త 18 చసివ్నృవుడత్ర షన... రొధాక గేష్టృదాను రిపన్లి క్‌ 122 జగన్నాధదాను రత్నాకర్‌ యౌదేయులు ; ఉత్తర హిందూ 13. శియారాంచరన్‌ గుప్త స్థానములో సమ్ముదగువ్లుని కాలమున. కేజే మ్లైత్మీశరన్‌ గుప్త 'వ్రజంచే చిన్నుకోబడిన (వ్రతినిధులచే కీకాధిపడులు (రాజులేని రాజ్యము (వభుత్వము నడున శే _ఆచఛార్యవాది దేవనూరి బడినది. 2. ఆవార్య వ్యజస్వామి మంత్రులు 2. ఆర్యననితిసూరి (రొజులకాలములో నుం్యతి ఒకడేఉండేవార్సు 4 వాదిబేతాలనూరి (్రీ౭ంత స్వరూపులు 1 తేజ్‌పాల్‌ ర్‌. ఆచార్య హేమచంద్రసూది

7 వ రకులు మాజీ కేంద మంతులు అతి

1. అవుచి దేవయ్య తిప్ప కె త "పెండేకంటి వెంకటనుబ్బయ్య 2 (క్రీ నతీష్‌చంద అగ్గర్‌వాల్‌ 3 శీ, కృష కుమార్‌ గోయల్‌ థభ కులు త్త లట నహ క శాంచిభూషన్‌ 1 తులాదారుడు 7 విజయ,శేష్మి 5 శ్రీ మోహన్‌ధారియా దంపతులు 6 మన్రైపి.సి శతి 2 నుందర్శ్మశ్రేష్టి 8 క్లైవన్న(శ్రేష్టి 7 శీ విక్రమ్‌ మహాజన్‌ 3౩ నంగర్య్రేష్మి 9 వీరమహర్షి 8 శ్రీ సీతారాం కేసరి త్త న్హైరాటి 10 భవిష్యదళ్తు ల అశ 4 ర్‌. కామదేవుడు 12 మహాత్మా ఆం్యధ్మపదేళ్లో మాజీ మందరదాను మంతులు 6 జ్ఞానేశ్వర్‌ కేం రాజచం(ద్రబాయి | శి కొణిజేటి రోషయ్య జగడూష 2 శ్రీ బచ్చు గురుమూర్తి 3 (4, ముత గోపాలకుష వాం అల్ల స! యాత్‌ కు. స్వాతం్యత్య్మ సమరయోధులు శ) కొణిజేటి రోశయ్యగారు (స్రన్తుతము నాయకులు మంతిగా నున్నారు
2. మహాత్మాగారి కర్నాటకలో మాజీ మంర్మతులు 2 లాలాలజపతిరాయ్‌ 1 8 శ 3౩ అమరజీవి పొట్టి (శ్రీ;రాములు (నుతి నాగమ్మ ౩ళవమూర్తి శ దర్శి చంచయ్య ణి శీ పామిడి సుబ్బరామ శెట్టి
3. రాంమనోహరు లోహియా త్ర, రామయ్యశెట్టి రర్నాటకలో డిప్య్యూటిస్పీకరు జాం సాం టా. జర వైళచులు సంఘో ద్ధారకులు శ్రీ పుట్టు గోపాలకృష్ణయ్య శెట్టి, బి.ఎ.) క. ఆత్మూరి లక్ష్మినరసింహ బి. ఎల్‌. మహారాజు వారి కాలములో పోమయాజలు డిప్యూటి స్పీకరుగా నుండిరి మరియు 2 మామిడీ వెంకటార్యులు 30మంది వైష్యలు కౌన్పిల్‌ సభ్యులుగా 3 తుంపూడి భగవంతంగుప్త నుండిరని తెలియ.చున్నది.

ఆ్మశమము మాజీ ముఖ్యమంత్రులు శీగశీగకీ విద్యాపకాశానందగిరి స్వామి షే టీ సిబి. గుప్త, ఉత్తరవదేక్‌ కాళహస్తిలో ఆశమము ఏర్పాటుచేసుకొని 2 శ్రీ బనారసిదాసుగుప్త, హర్యాన భగవద్సీతా యజ్ఞములను జరుపుచు ౩ శ్రి మోహన్‌లాల్‌ సుకాడియా, ఆధ్యాత్మిక (ప్రచారము చేయుచున్న మన రాజస్తాన్‌ ఏక్లైక స్వాములవారు. శ (శ్రీ బవారసేదాన్‌, ఉత్తరదదేశ్‌ ర్‌ శీ వీరేర్యదచక్థేష, మధ్యప్రదేశ్‌ (ప్రస్తుతము (శ్రీ సుందర్‌లాల్‌ పట్వాగాఠు వధ్య(ప్రదేక్‌ ముఖ్యమంతిగా నున్నారు. మహిళా మాజీ మర్యతులు హైకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తులు న్‌! నం! (శ్రీవుతి (వ్రభావతి అగ్గర్‌వాల్‌, బీహార్‌. శ. శ్రీ ఎ రంగనాధం శెబ్బె క్రీవుతి యళోధరా బజాజు, మహార్మాష్ట 2 శ పి, శ్రైకాములు శ్రీమతి నాగమ్మ కేళవమూర్షి, కర్నాటక. 3 క్రి, వై. వెంక కేశ్వరరావు _ విశ్వవిద్యాలయము మాజీ ఉపాధ్యతులు శ్‌! డాక్టర్‌ శ, వంక్కటావుయ్య, కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయము 2 డాక్టర్‌ జి. లడ్మీనారాయణ, జె. యన్‌. టి. విశ్వవిద్యాలయము మాజీ గవర్నర్లు ఛా 1 శీ మోహన్‌లాల్‌ పొకడియా ఆంధ్ర కర్నాటక, తమిళనాడు 2 (శ్రి పెండేకంటి వెంకటసుబ్బయ్య బీహారు, కర్నాటక. శాస్త్ర వే త్తలు క్రీ. యన్‌, వి. శెట్టి, (మ్తైనూరు) విమానమును నిర్మించి మ్తైమారు మహారాజా వాకికి నా! కని హే! చూపిన (ప్రధమ భారతీయ ఇంబనీరు. ధనవంతులు = పార్మిశామిక వేత్తలు ఈ (క్రింద వివరించీనవి కుటుంబముల "పేర్చు 1 క్రీ బాంగ్నా 2 శీ బిర్మా 3 శ్రీ రహియా 4 శ్రీ దూదువాల 5 శ్రీ జుంజురువాలా 6 (శ్రీ దాలుమయా 7 ఆ గోయంక 8 (క్రీ పాతెదారు 9 శ్రీ జాలాన్‌ 10 (క్రీ బాగల్‌ఛందు సోని 11 ఈ రాజ హుంకుంచంద్‌ ఆఫ్‌ ఇందూరు

లే "వె శ్య రొజులు య్‌

రచన ; శ్రీ పి, వెంకటరానూరావు ఎం. ఏ., (శీనర్చు స్కాలరు వైశ్యరాజులు. ఉత్తర భారతదేశంలో అయోద్యను, ఆహిచ్చ(త్రాన్ని పాఠించారని దష్షణ భారతదేశంలో "పెనుగొండ నేలారనీ “రెడ్డిరాజుల చరితోలో చాసివున్నది. కాగౌవ; ఆధునిక చరి(తకారులలో అ(గగణ్యుడ్జెన ఉభ్టోపాంద్రో పండితుడు తాను (వ్రాసిన “భారతదేశ చర్మితొలో “అయోధ్య” ఆహిచ్చతం “కాళాందో మధుర రాజ్యాలను వ్లైశ్యరాజలు పాఠించారని సతార్కికంగా నిరూపించాడు, “అసలు శళుంగ చక్రవర్హులే వ్లైళ్యులని కోసాంబి గారి అభిప్రాయం” వ్లైళ్యులు పూర్వకాలంలో ఉచ్చస్నితికి వచ్చిన కారణాలను (ప్రొఫెసర్‌ కోసాంచి తన (గంధంలో వివరిన్తూ “మగధ సా్యమాజ్యం మౌర్యుల అధికారంలోకి వచ్చాక వర్తక వ్యాపారాలు విశేషంగా అబివృద్మి అవడంచేత న్వైళ్యుల రాజకీయ, పాంఫిక అంతస్ను మరింత పెరిగి పోయింది. అళోకచక్రవర్తి హయాంలో బలిష్టమైన కేంద్ర (ప్రభుత్వమేర్చడి వర్తక వ్యాపారాలకు యితోధికంగా దోహదకారిలైంది. చ్హైష్యలు ఆ కాలంలో మహోన్నత దశకు వచ్చారు. రాజ బంధువులయ్యారు. మౌర్య స్నామౌజ్యంలో (ప్రాంతాధికారులు, దండనాయకులు, కోశాధ్యములు మొదలైన అ(గ్మశేణికి. చెందిన (వభుత్వ పదవులను ఆకట్టుకొన్నారు. అనుకూల పరిస్తితులు రాగానే స్వయంగా పాలకులయ్యారు. ఈ వాదాన్ని సమర్శి ంచే ఆధారాళెన్నో ప్రాచీన (/0ధాల్ళో వున్నాయి. “బౌద్ద సాహిత్యంలో (ప్రామాణిక (గంథంగా చెప్పబడే “మిళింద పన్నా” జైన శాస్త్రమైన “ఉవగతపావో న్వైళ్యులకు ఆనాటి సమాజంలో వుండే విశిష్ట స్థానాన్ని వివరించాయి. ఈ రెండు (గ్రాంథాల్నోను వ్లైళ్యులు ఆ కాలంలో గొప్పగొప్ప వాణిజ్య నావలకు,.. బిడారుల సమూహాలకు, విస్తీర్శమైన వ్యవసాయ కేశాలకు, “పద్దపెర్స ఆవుల మందలకు యజమానులును, గోదాముల నిండా ధనరాసులున్న శ్రీచుంతులుగా. సమాజంలో. గౌరవ మర్యాదలను పొందుతూ “వర్షక (వభువులూో (14ఆయజ! 2గ206క)గా. వాసికెక్యాగరని న్రాసి వున్నది. “యదార్బ మాలోచిస్తే ఆర్జికంగా బౌన్నత్యంలో వున్న వర్షం తప్పకుండా రాజకీయౌల్మో కీలక ష్టావాలను ఆక్రమించుకొంటుంది". కాబట్టి వైశ్యులు స్వకీయవర్శ _ సంరక్షిణార్హం

అదను కనిపెట్టి రాజ్యాధికారాన్ని హస్తగతం చేసుకొని వుంటారు,

10

మౌర్య సామ్రాజ్యం క్షీణదళకు వచ్చినప్పుడు సమాజం “అర్బ శాస్త" యుగంలో (ప్రవేశించింది. (గ్రామాలకు ప్రాధాన్యత వచ్చింది. అఆర్జిక వ్యవస్థ కొంత దిగజారింది దేశమంతటా కొద్చికొద్చి (గ్రామాలతో కూడిన రాజ్యాలు అవత రించాయి. బౌడ్డం ద్వారా జరిగిన అహింసా (ప్రచారం దేశాన్ని స్టైనికంగా కుంటు పరచి విదేశీ దండయా[తలకు అవకాశమిచ్చిందవే భావం (ప్రజల జొళ్ళింది. (బ్రాహ్మణులు తిరిగి రంగంలోకి దిగారు చిన్నచిన్న (గ్రామాలతో ఏర్పడిన రాజ్యాలకు బౌద్దం అవసరంలేదు. ప్రాచీన వైదిక మతమూ అక్కరలేదు. [బాహ్మణులా అదను. గుర్తించి “అహింస అనుసరణీయమే” అని చెప్తూ యుద్దాలు చేయూలని బోధించారు... వేదాధ్యయనం మళ్ళీ మొదళ్ళెంది. యజ్నాలల్నో పశుబలులకు బదులు లాంఛన (ప్రాయంగా బలులను జరిపించి నైవేద్యాలు "పట్టారు. సంఘంలో (కొత్త విలువలు ఆవిర్భవించాయి.

భారళదేశాన్ని సమ్హైక్యంచేసే బృహత్కార్య [క్రమాన్ని “ోచందగుష్ట్ర మౌర్యుడు” ప్రారంభించాడు. కాని అశోక చ్మకవర్తి తరువాత మగధ సింహాసన మధిష్టించిన మౌర్యులు బంలహీను ల్లైనందువలన వుట్ట గొడుగుల్జా. పుట్టుకొచ్చిన చిన్నచిన్న రాజ్యాలు మౌర్య సార్వభౌమాధికారం నుండి విడిపోవడం మొదలుపెట్టాయి అయితే సేనాపతి వుష్యమి(త శుంగుదు, అప్రమత్తతతో ప్రవర్తించి దుర్చలుడ్డైన బృహ్మదధ మౌర్యుని తుదముట్టించి మగధ సామాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకొన్నాడు, దేశ సమ్మైక్యళకు సాయశక్తులా కృషి చేశాడు.

"సీవాపతి పుష్యుమిత శుంగుడితో (ప్రారంభమైన శుంగ సామాజ్యం అతడీ మరణానంతరం బీటలుపారింది. వర్తక వాణిజ్యాలు దెబ్బతిన్నాయి. ఆర్భిక సంతోభం ఏర్పడింది. అందుకుతోడు ళుంగ సార్వభౌమాధికారంలో వున్న సామంత రాజులు ఒకరొకరు స్వాళంత్యం (వకటించసాగారు, పరిస్తితులు దిన దినమూ దిగజారిపోతూవున్న సత్యాన్ని గుర్షించిన “అహిచ్చ[తంొ “అయోధ్య” “కౌశాంది” “మధుర్‌ (ప్రాంలాల ఉప (ప్రభుత్వాల ఆధినాయకులు ముందుకువచ్చి తమకు శుంగ చక్రవర్తులు రక్షృనసంబందీకులు సమీప బంధువులు అయినప్పటికీ దేశానికి భారంగా ళయారైైన నుమిత్ర శుంగుడిని చంపివేసి స్వతంత్ర రాజుల హోదాలో దేశ రవణకు పూనుకొన్నారు.

అహిచ్చతం 2 అపిచ్చళం ప్రాచీన పాంచాల దేశపు రాజధానులలో ఒకటి అవి పురాణాల్నోను బౌద్ద జైన సారస్వతాల్సోను కనపడ్డూూ వున్నది. అప్పటి

పొంచాల దేశం గంగా-గోమతీ నదుల మధ్యభాగంలో కల్సిన దోఆబు మధ్య (ప్రాంతంతో సహా పంజాబులో కొంత మేరవరకు విస్తరించి వుండేది. అహిచ్చ(త్రం. వేటి ఉత్త ర(ప్రదేళ్‌ లో రామ్‌నగర్‌ ప్రాంతంలో ఉండేది.

పురాణాల్నో అహిచ్చతం, కాంపీల్య, పరిచక = అనే మూడు పట్టణాలు పొంచాల దేశపు రాజధానులని చెప్పబడి వున్నది. భాగవతంలోని కధ (ప్రకారం, “డ(గ్రాయుధుడి. సైనిక విబృ్బంభణకు ళట్టుకోలేక ఉత్తర పాంచాలాన్ని పాలిస్తున్న పృషతుడు రాజ్యభష్పుడ్డె. దక్షణ పాంచాలంలోని కాంపిల్యలో తలదాచుకొన్నాడు. అతనికి పౌరవుల రక్షణ గూడా లభించింది, ఉత్తర పాంచాలాన్ని స్వాధీనం చేసుకొన్న ఉ(గ్రాయుధుడు జయించిన భూమితో తృప్పిపడక శంళనుని మరణానంతరం పౌరవ రాజ్యంపై కూడా దండెత్తాడు. కాని శంతనుడి కుమూరుడ్డైన భీష్ముడు, ఉగ్రాయుధుడిని యుద్దంలో దునుమౌడి అహిచ్చత రాజ్యాన్ని పృషతుడికే యిచ్చివేశాడు.

పాంచాల రాజ్యాన్ని (ద్రుపద మహారాజు పాలిస్తున్నప్పుడు, వూర్వం తనకు జరిగిన అవమానాన్ని మనస్సులో పెట్టుకొని (ద్రోణాచార్యుడు తన శిశ్యులైన కురు పాండవ కుమారుల నహాయంతో (ద్రుపదుడివి ఓడించి ఉత్తర పొంచాల (ప్రాంతాన్ని "కైవసం చేసుకొన్నాడు. అప్పటి మండి. పాంచాలదేశం,. రెండు భాగాల్హైంది. (ద్రోణాచార్యుడు గెలుచుకొన్న అనాటి ఉత్తర పాంచాల సీమలో (బ్రహ్మ విద్య, బాణ విద్యలలో విష్థాతులైన ద్విజులు పశుపాలన వ్యవసాయాలను చక్కగా పోషించారు.

దక్షిణ పాంచాల రాజులలో (బ్రహ్మడమ్తుడు బుగ్వేదాధర్వణ వేదాలకు (కమ పాఠాన్ని విర్జీతంచేసి నుప్రసిద్భుడ్డెనాడు. అతడి మంతి కండరీకుడు సామవేద 'కశ్రమపాఠాన్ని నిర్ణయంచేసి (ప్రఖ్యాతుడయ్యాడు, వారి హయాంలో దక్షిణ పొంచాలం పాడిపంటలతో వర్చిల్శింది.

అట్టా ఉత్తర దక్షిణ పాంచాల (ప్రాంతాలలో చక్కగా. జరిగిన అర్జికాలి వృడిని బట్టి ఆ రెండు పాంచాల రాజ్యాలలో వ్లైశ్యవర్నం బలంగా ఉన్నట్ను భావించడానికి ఆప్కారం ఉన్నది.

పాంచాల రాజ్యంలో భారత యుద్దానంతరం మొదలుకొని మహా పద్మనందుడి రాజ్య కాలం వరకు 27గురు రాజులు పాలించాంవి పురాణాళ్ళో. వున్నది. వారిలో అహిచ్చ(త్రాన్ని రాజధానిగా చేమకొవి ఉత్తర పాంచాలాన్ని పాలించిన ద్విముఖుడు బౌద్ద సాహిత్యంలో కూడా (ప్రాముఖ్యత గాంచాడు.

2

అయితే. గంగా + గోమతీ మధ్య దేశంలో పాంచాలం అనే పేరుతో రాజ్య మేర్చడడానికి ఎంతో ముందు అదేచోట ధద్దైవస్వత మనువుకు ద్వితీయ వుతుడు న్నైళ్యుడు అగు నాభాగుడు, అతడి వంశీయులు పాలించారు.

పొంచాల జనపదం

భారతదేశ చరిత్ర (ప్రారంభ కాలంనాటి 16 జనపదాల్నో (1పజానత్హాక రాజ్యాలలో పాంచాలం కూడా ఒకటి. అహిచ్చ(్యళం పాంచాల జన పదానికి రాజధాని నగరం ఆ కాలంలో దేశానికంతటికీ ఆర్జిక వ్యవహారాలను నిర్వహిస్తున్న జన పధాలు, సైనిక బలాలను సమకూర్చే జనపదాలు అని రెండు తరహాలుండేవి. పాంచాల జలపదం వర్తక వ్యాపారాలను చేస్తూ ఆర్జిక రంగాన్ని చేపట్టింది వ్యవసాయం వాణిజ్యాలకు (ప్రాధాన్యత యిచ్చిన జనపదాల్స్‌ నిజానికి వ్లైశ్యులే నాయకులు. సైనిక బలాలను పమౌాయత్తంచేసే జనపదాల్నో క్షులియులు నాయకులు, అయితే జనదాలలో గల ఆర్జిక వ్యవస్థ నాయకులమ, సైనిక వ్యవస్నృ నాయకులను, రాజ శబ్నంతోవే (పబోధించేవారు.

జనపదాలు. రానురాను దేశంలో జరుగుతూవున్న మార్పులకు అనుగుణంగా తము విధులను నిర్వహించలేక పోయాయి. అట్టి సమయాన సము(దాంతర వ్యాపారంలోన్ను. దేశీయ వ్యాపారంలో, అలివృద్ది సాధించి ధనమూ సైన్యముతో పిద్దంగా వున్న శిపనాగులు, కొన్ని ఆర్బిక జనపదాల నహకారంతో మగధ సామా జ్యానికి పువాదులు వేశారు... శిశునాగ చక్రవర్డు లలో అజాత శత్రువు చ్యతియ నిర్మూలవా ఉద్యమాన్ని (ప్రారంభించి సైైనిక జనపదాల నెన్నిటినో బలప్రయోగంతో మగధ సామాజ్యంలో కలిపినేశాడు,

అయితే పాంచాల జనవదం నాయకులు శిశళునాగ చ్రవర్తులతో మంచి సంబంధాలను "పెట్టుకొని స్వాతంత్ర ఖం విలబెట్టు కొన్నారు.

శిశువాగ వంశం క్షీణించాక నందులు మగధ సామౌాజ్యాధి వేతలుగా వొచ్చారు. శిశనాగ చ్యక్రవర్తియైన. అజాత శ్యతువు (ప్రారంభించిన క్షతియ విర్మూలనా ఉద్యమాన్ని మహాపద్మనంద చృకవర్తి పూర్తిచేశాడు. సైనికపరమ్హైన జనపదాలు మగధ _స్మామాజ్యంలో చేరిపోయాయి. ఆర్షిక పరమైన జనపదాలు కూడా తమ సర్వతంత (ప్రతిపత్తిని కోల్పోయి. వంద సామ్రాజ్యపు పలుకుబడి [క్రిందికి

కే

వచ్చినవి. కొని నందులు చరమదశలో పాంచాల జనపదం పూర్వవు స్వతం(త సాయిని మళ్ళీ పాధించింది.

మగధ స్మామాజ్యం మౌర్యుల పాలనలోకి వచ్చినప్పుడు పాంచాల జనపదం మంచి నితిలో ఉన్నట్టు కౌటిల్యుడు అర్బశా(స్త్రంలో (వాశాడు.

మౌర్యుల కాలంలోనే పాంచాల జనపదం సర్వస్వతం[త (ప్రతిపత్తిని కోల్పోయి మగధ స్మామాజ్యంలో ఒక సామంత రాజ్యంగా మారిపోయింది.

మౌర్యుల పతనానంతరం శుంగులు మగధ సామాట్టులయ్యాక పాంచాలం (ప్రాధాన్యతకు వచ్చింది.

శుంగ చక్రవర్తులు తమ సమీవ బంధువులగు న్లైశ్య నాయకులను, అహిచ్చ(తం, ఆయోధ్య, కౌశాంబి మధుర పాలకులుగా నియమించి అంతరంగికులుగా చేనుకొన్నారని (ప్రొఫెసర్‌ కోసొంబి (వాళాడు.

శుంగ చక్రవర్తులు. చివరిదశలో బంహీనుల్లైనందువలన విదేశీ దండ య్యాత్రల_ నడ్డుకోలేకపోయారు.. డిమ్మిటియను. నాయకత్వాన గ్రీకు స్లైన్యాలు పంజాబులోవి రావినది వరకు ఆ(క్రమించుకొన్నాయి. అట్టా పరిస్తితులు విషమిన్తు న్నప్పుడు. తాము పంగ చక్రవర్హులకు రక్త సంబంధీకుల్దె నప్పటికీ అహిచ్చ(తం, అయోధ్య, కొళాంబి మధుర పాలకులు మగధ సామాజ్యం నుండి విడిపోయి స్వతం(త రాజ్యాలను ష్తా పించుకొన్నారు.

అహిచ్చత రాజ్యం

'శ్రీన్తుకు వూర్వం ఒకటో శతాబ్చి పూర్వభాగం నుండి (్రీస్తుశకం మొదటి శతాబ్చీ ఉత్తరలాగం వరకు అహిచ్చ(తం రాజధానిగా ప్వతం[త రాజ్యం వెలసినట్టు రామ్‌నగర్‌, అనోలాా బస్తి, బద్వాన్‌ (ప్రదేశాలలో కనుగొనబడిన నాచేల ద్వారా చెలున్నూూ వున్నది. ఆ నాణేలు, భదఘోషుడు, భానుమ్మితుడు, ధ్రువ మిత్రుడు, ఇంద్రమి[తుడు, జయమ్మితుడు, ఫల్నుణి మితుడు, నూర్యమి్యత్రుడు, విష్మమి(తుదు, వరుణమ్మితుడు, (ప్రజాపతి మిత్రుడు అనబడే. రాజుల ేర్ళను సూచిస్తున్నాయి. అల్హాబాదు. జిల్లాలో కౌశాంది సమీపాన ఉన్న (ప్రభోవ గుహాంతర శాపవాల్గ్భో అహిచ్చ(త్రాధీపలలో వంశపాలుడు, భాగవతుడు, ఆషాడసేనుడు అవే రాజుల పేర్ణను

కేడీ

నూచిస్తున్నాయి. అహిచ్చ[(త్రాధిపతులుగా "పేర్కొనబడిన ఆ ముగ్గురు రాజులు పభోస గుహను తొలిపించారని ఆ శాసనాల్నోనే చెక్కబడి వున్నదిః (ప్రాఫెసర్‌ రాబ్బన్‌ పురాతత్వ శాస్త్రాన్ని ఆధారంగా. తీసుకొని (ప్రబోన శాసనాల్ని క్రీస్తుకు పూర్వం రెండో శతాబ్నికి. చెందినవిగా ఊహించాడు. ఇంకా ఆషాఢ'సేనుడిని శుంగ చ్మకవర్హులకు సామంతుడుగా కూడా (నాశాడు. విజానికి ప్రభోస శాసవాలు రాబ్బన్‌ అనుకొన్నంత (ప్రాచీనమ్టైనవీగా భావించటానికి వీలులేదు. అందరూ అంగీకరించిన మేరలో ఆలోచిస్తే (వ్రభోన శాననాల్ని క్రీస్తుకు పూర్వం మొదటి శతాచ్చి వరకు చెందినవిగా గుర్తించాల్సి ఉన్నది,

(్రభోన శాసవాల్నో రెండింటిలోను ఆషాఢ సేనుడు బృహప్పతి మినతుడు మాతులుడుగా చెప్పబడి వున్నది.

అహిచ్చ(త్రం కౌళాందికి చెందిన రాజ కుటుంబాలు స్పైవాహిక సంబంధాలు కలీగి ఉండేవి. ఆషాఢ సేనుడి పితామహుడు సోనకయాని వు_త వంగపాలుడు. తండి తేవానిప్వుత భాగవతుడు. రాజులుగా ప్రభోవ శాననంలోవే లిఖించబడి వున్నది. వంశపాలుడు మొదట రాష్ట పాలకుడుగా వుండి శుంగ సామ్రాజ్యం క్షీణిస్తున్నప్పుడు. స్వతం(త రాజుగా వచ్చి యుండవచ్చును.

నాణేలద్వారా. పరిచితుల్టైన మ్మితవంశ రాజులకు ఆషాఢ సేనుడికి మధ్యగల సంబంధం యింతవరకు నిర్మః యింపబడలేదు, దీనిపై పరిళోధించాల్సి వున్నది. పోతే పాంచాలొనికి చెందిన మిత రాజులకు సంబంధించిన యితర సమాచారమేమీ యింతవరకు లభ్యం కాలేదు... యీ విషయంపై పరిశోధన చాలా అవసరం. అహిచ్చత్రాన్ని పాలించిన న్లైశ్య రాజులగు మ్యితవంశీయులు, కుషానుల దండయ్య(తల మూలాన అంతమొంది యుండవచ్చు.

అయోధ్య

అయోధ్య కోనలదేళానికి రాజధావి. అయోధ్యకు “న్తాక్రేతొ అనే పర్యాయపదం విరివిగా వాడబడింది. వాస్తవంలో “అయోధ్య”, “సాకేతొ రెండూ జంటనగరాలు ఇప్పుడు ఉత్తరపదేక్‌ లో రాప్తీనది ఒడ్డున వుండే గొండా, బప్రాబ్‌ పాలిమేరల్నో వున్న పాహెచ్‌-మహెట్‌ ఊళ్ళ పరినరాల్మోని పాటిదిబ్బల (ప్రదేశం పూర్వంలో అయోధాపురి వున్న (ప్రాంతమని పురాతత్వ శాస్త్రుజ్ఞాలు చెప్తున్నారు,

క్షే5్‌

వురాణాల ప్రకారం అయోధ్యానగరం ఇవ్వుకు, మాంధాత, దిలీపుడు, వామ చందుడు మొదల్దెైన సూర్యవంశ మహారాజులందజికి రాజధానిగా (ప్రాధాన్యత గాంచిన పట్టణం. అయినా పురాణాల కధలకన్నా అయోధ్య గురించి బౌద్ద, జ్లైన (గ్రంధాలు అందించే సమాచారం ఎక్కువగా. చారితక పునాదులతో వున్నదని చెప్పక చప్పదు. ఆ (గంధాలు అయోధ్యలో ఆయా రంగాలందు (ప్రాముఖ్యత గాంచిన న్టైళ్యుల వెందరినో పేర్కొన్నాయి. సమ్మగమైన పరిశోధన ద్వారానే వివరాలు బయటపడతాయి,

అయోధ్యలో వైశ్య రాజులు

అయోధ్య పాలకుడ్డెన మూలదేవ్పుడు సుమ్మిత శుంగ చక్రవర్తిని హత్యచేసినట్టు “హర్ష చరితొలో (వ్రాసి వున్నది. ఇంకా మూలదేవుడి. పేరుతో ముద్రించబడ్డ నాణేలు అయోధ్య (ప్రాంతంలోనే దొరికాయి కాబట్టి సుమ్మిత శంగుడి హత్యానంతరం మూలదేవుడే (హ్యప్రధమం స్వాళంత్యం సాధించి (కొత్త రాజవంశానికి మూలపురుషుడ్జ్డైన (వైంతాధికారియని నమ్మే ఆస్కారం వున్నడి. ఆ తరువాత అయోధ్యనేలిన రాజులగు వాయుదేవుడు, విశాఖదేవుడు, ధనదేవుడు ముద్రించిన నాణేలు కూడా లభించాయి. అందువలన మూలదేవుడి వంశపు రాజుల తరవాయిని యేర్చరచుకొనే వీలుకలిగింది.

అయోధ్య శాసనంలో “కౌశిక పుతధనదుడు” (యిశడే ధన దేవుడు తామ "సేనాపతి పుష్యమిత్ర కంసుడి ఆరవ తరము వాడినని చెప్పుకొన్నాడు... ఇదే శాసనంలో ఛనదేవుడు తన తండి ఫల్ను డేవుడి. సమాధి గోపురాన్ని గౌరవ పురస్కరంగా నిర్మించినట్టు నమోదుచేసి వున్నది. ఇందువల్ల యూ శాసనం యింతవరకు వాణేల చ్వారా తెలియంని శ్‌త్త రాజు పేరు బయటపెట్టింది.

అయితే అహిచ్చ(త్రంలో రాజ్యమేలిన ఫల్నుణదేవుడికీ అయోధ్య శాసనం "పిర్కొన్న ఫల్ను ఇదేవుడికీ గల పేర్షలోని పోలికలనుబట్టి యిద్దరూ ఒకరే అనే అభి (పాయం సులభంగా తట్ళు తుంది ఇలా ఊహించిన చార్మితకులు. వున్నారు కూడా కాని నాజేలెప్టై వుండే లివులను గుర్తించి వాటి కాలాన్ని విర్జారణచేసే నిపుణులు, శాసనాల భాషలమ వర్త్‌ కరించదంలో నిష్టాతుల్జె న వాళ్ళూ - ఫల్సుదేవుడు, ఫల్సుణదేవుడు ఒకడే అనే వాదాన్ని ఖండించారు. వాస్తవంలో ఫల్నుణదేవుడిని పాంచాలదేశపు (అహిచ్చ(తపు) స్తానిక రాజులత్నో ఒకడిగా చెప్పాలిగాని అతడికి అయోధ్య ఫల్లు ఇదేవుడీకి వుండే నామ రూప్యంచేత యిద్చరూ ఒకరే అనుకోవడం వట్టి (భమ తప్ప సత్యంకాదు.

[6

పుష్యమి(త్ర శంగుడిక్కీ ధనదేవుడికీ మధ్య నాలుగు తరాలు గడిచి పోయావన్న విషయాన్నీ, ధనదేవుడు ముద్రించిన నాజేలలోని లిపి పోలికలనుబట్టి అయోధ్యలో ధనదేవుడు _ క్రీస్తుకు పూర్వం 68వ సంవత్సరం రాజ్యం చేశాడని చారిత్రకులు భావిన్తున్నారు. _ధనదేవుడి నాణేలు కోశాంబిలో కూడా దొరికాయి... దీనిని దృష్టిలో "పెట్టుకొని ధనదేవుడి అధికారం కౌళాంబిలో కూడా చలొయించబడిందని చెప్పటానికి బుజువుల్సేవు, కాబట్టి నాణేలు పర్వ సాధారణంగా రాజ్యాల సరిహద్బులు దాటివెళ్తూ వుంటాయనే సత్యాన్ని యిక్కడ మనం ఆధారం చేనుకోవల్సి వుంటుంది.

“బుద్దగయ శాసనం"లో భూరి దక్షిణలిచ్చిన దేవిగా (వశంసించబడిన కురంగిరాణి భర్త ఇందాన్ని మితుడనే రాజు కూడా కౌశికపు్యతుడే అతదు. బహుశా ధనదేవుడికి అన్నో తమ్ముడో అయివుంటాడు. ఈ యింధద్రాగ్ని మ్మితుడు రాజ్యం చేసినట్టు ఎక్కడా చెప్పబడలేదు, అందుచేత యీతడు రాజబిరుదావళులు ధరించివ గొప్ప వర్ష్మక (ప్రభువు అనుకొనే అవకాశమున్నది.

మూలదేవుడితో మొదల్సైన అయోధ్య రాజ్యపు నాణేలు క్రీస్తు కు పూర్వం మొదటి శతాబ్చి ఆఖరున ఆగిపోయాయి. అక్కడినుండి శ్రీస్తుశకం రెండో శతాబ్బం చివరిదాకా స్వదేశీ నాణేలు కన్పించడంలేదు. కాబట్టి స్వదేశీ నాణేలు కనపడని మధ్య కాలంలో “అయోధ్య” కుషాణుల చేతిరో పడిందని చార్మితకులు ఊహిస్తున్నారు.

కోసలాధినాధుడుగా “అయోధ్య” శాసనంలో కీర్షించబడిన ధనదేవుడు.. (ప్రస్తుత వైశ్య సంతతి వాడని (ప్రొఫెసర్‌ “కీసాంబొ. నిర్జారించాడు. అయోధ్యనేలిన యీ “దేవరాజులి తండ్రి తరవువారు. శుంగ పార్వభౌముల సంళతివారుగాను, తల్మి తరపువారు. వైశ్య వర్షానికి చెందిన వాళ్ళని నిర్ణయించడానికి ఆధారాలు కనపడ్డు న్నాయి. అయోధ్యలో (క్రీస్తుశకం రెండో శతాబ్బవు కొసలో ము(ద్రింపబడిన స్వదేశీ నాణేలు- నత్య మ్మితుడు, ఆర్య మ్మితుడు, సంఘ మిత్రుడు, అజయవర్మ అనవే మ్మిత వంశపు. రాజులను పరిచయం చేన్తున్నాయి. మిత పదం "పేర్ష చివర వున్నంత మొత్రాన అయోధ్యనేలిన మి(త్రవంశవు రాజులు, శుంగ చ్యకవర్హుల సంతతి వారని చెప్పటానికి ఆధారాలు లేవు, వీరు బహుశా వురాణాలల్మో గుప్త చ్మకవర్హులకు పూర్వపు రాజులుగా సేర్కొనబడిన పాతుమ్మిత్రుడు, పుష్యమి(త్రుడు మొదలైన స్ట్టానిక రాజులకు సంబంధించిన మేకల-కోసల వంశాలకు చెందినవాళ్లై వుండవచ్చు-అని చార్మితకులు చెవ్లున్నారు.

క్రై క

సత్యమ్మితుడితో (ప్రారంభమైన “మిత రాజవంశం” అయోధ్యలో నూరేండ్లు అధికారంలో వున్నది. ఈ మ్యితవంశవు. రాజులు న్నైష్యలే అని చెప్పటానికి, వీరు ముదించిన నాణేలు, వీళ్ళకు పూర్వం అయోధ్యను పాలించిన “మూలదేవుడుో మొదలగు దేవరాజులు ము(దించిన నాణేలు ఒకే పోలికలను కలిగివుండుకే ముఖ్యమైన ఆధారం,

ఆఖరున, అయోధ్యలో అధికారంలో వున్న మిత వంశాన్ని పడగొట్టి గుప్తులు రాజులుగా వచ్చారు. అయోధ్యనేలిన దేవరాజుల చరిత ప్పైననూ, మి్యతరాజుల చర్మిత “పైన పరిళోధనావసరం ఎంత్సైనా వున్నది.

కాశళా౦ వి

కౌశాంబిని యిష్పుదు “కోశమ్‌" అనే “పేరుతో. పిలుస్తున్నారు. కొళాంబిని గురించి “ోచాందోగ్యోపనిషత్తు "లో ఇలా వున్నది... విచమణుడు కురు రాజ్యాన్ని పాలిన్తున్నప్పుడు, గంగానది ఉప్పొంగి హస్తినాపుర పట్టణాన్ని ముంచివేసింది. వరదలు, మిడతల దండు రాజ్యంలోని పంటలమ నాళనం చేశాయి. సమయిన్ని కనిపెట్టి శతు రాజులు కూడా దాళ్ళు చేశారు. అట్టే యీతిబాధలకు (ప్రజలు తట్టు కోలేక, దేశాన్ని వదలి యమునానది వడ్డున వున్న వత్సభూమిలోని కౌశాంబికి వలసవెళ్ళారు.

ఈ విచవణుడు పురాణాలందించిన సమాచారం (ప్రకారం, పొండవుల సంతతిలోని వాడుగా పరిచయం అవుతున్నాడు. సర్పయాగం చేసి పురాణాల్మో వ్రసిద్దు డైన జనమేజయి మహారాజుకు ముని మమమడ్డైన “అధిసీమ కృష్ణు"ని కుమూరుడు,_ కాని “*అధిసీమ కృష్ణు"ని గూర్చి పురాణాల్ళో. వున్న వృత్తాంతము, జైన (గ్రంధాలలోవి సమాచారం, రెండిటినీ పోల్చిచూస్తే, పంగతి సందర్భాలు తారుమారుగా కల్పిస్తాయి. శాస్త్రీయమైన పరిశోధనచేస్తేగాని నిజమైన చరితను ఛెలుసుకోలేము.

రూడిచేసిన చరి(త (వ్రకారం 'కాశాంబట్‌ “తవశిలొ “ఉబ్హయిని సువర్మగిర” “తాళాల మొదట మౌర్యుల మగధ స్మామాజ్యంలోని ర్మాష్టాలు.

మగధ స్మామాజ్యాన్ని శుంగ చడక్రవర్హులు ఆ క్రమించుకొన్నాక అహిచ్చ(తం, అయోధ్య, కౌశాంది మధురలలో ఉప ప్రభుత్వాల నేర్చ్పరచి తమ వమీప బంధువులను పాలకులుగా నియమించారు.

పంగులచే “కౌశాంబొ పాలకులుగా నియమింపబడీనవారు న్నేశ్యులని (ప్రొఫెసర్‌ కోపాంబి వాదిస్తున్నారు.

*క్రాశాంబోలో “బహనతి మితసొ పేరిట ఆళోక - (బాహ్మీ లిపిలో దొరికిన వాణేలను బట్టి కౌశాంచి క్రీన్తుకు పూర్వం రెండో. శతాద్చి. చివరి కాలంలోనే శుంగ

18

చక్రవర్తుల చేతుల్మో మండి జారిపొయిందని వూహించాల్సివస్తుంది. ఇంతకూ *“బహసతి మితసి భూసతి అసల్లో పుష్యమిత జంగుడే అయివుంటాడవి కొందరు చారితకులు అంటున్నారు. కొని యీ వాదాన్ని నిరూపించడానికి నిర్వివ్పమైైన నిదర్శనాలేమీ లేవు. పుష్యమి(త అనే సంస్కృత నామపు (ప్రాకృత రూపం “బహసతి మితస”గా చెప్పడానికి అవకాశమున్నది. అయినా పేర్ణ అనువాదాలు రాచరికవు వ్యవహారాల్లో వాడటం అరుదు పోతే కౌశాంచి నాణేలు స్మానిక పాలకుల "పేర్ణను స్పష్టంగా వ్యక్తం చేస్తున్నాయికూడాను కాబట్టే నాణేలల్మో “బహసతి మితనొగా నమోద్దెన రాజును “బృహస్పతి మితుడు"గా సుర్హించాల్సి వస్తుంది. బృహన్పతి మిశఈడు “కౌశాంబి”లోని స్థానిక పాలకులలో బహుశా మొదటి రాజు అని చెప్పవచ్చు. ఈ రాజుల వంశానికి చెందినవాడే యింకొక బృహన్పతి మిత్రుడు మ్ముదించిన నాణేలు కూడా లభించాయి... వాటిలోని లిపివి పరిశీలించిన నిపుణులు అవి క్రీస్తుకు పూర్వం ఒకటో శతాబ్చి చివరలో ము[ద్రింపబడ్న్డా యని విర్జారించారు. అందుచేత కౌశాంబిలో స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని స్టాసించిన బృహస్పతి మ్మితుడిని “మొదటి బృహస్పతి మితుడుూ”. అని (ప్రసిద్ద చార్మితకుడ్డె న “*పాఫెసర్‌ అల్గాన్‌ ” భావిస్తున్నాడు. “మోరాొ ఇటుక ప్లై కనుగొనబడిన శాసనంలో బృహస్పతి మిత భూపాలుని కూతురు యళోమతీదేవి మధుర రాజును పరిణయమాడిందని వున్నది. మర్కి. చారిత్రక పరిశోధనలో యిందులోని బృహన్పతి మ్మితుడు, మొదటి బృహస్పతి మిషతుడనే తేలింది. మొదటి బృహస్పతి మిత్రుడి తరువాత కౌశాందీి సింహాసనమెక్కిన రాజులలో ఠెండో బృహన్పతి మిత్రుడే పరిశోధనలద్వారా గుర్తింపబద్దున్నాడు. ఇంకా యీ ద్వితీయ బృహస్పతిమిత్ర నృపతికి అహిచ్చ(త్ర దేశాధీశుడ్డైన ఆషాఢ సేన మహారాజు మౌతులుడని (ప్రభోన శాసనంలో (పకటించబడి వున్నది. ఆషాడ'సేనుడుు ద్వితీయ బృహన్ప్సతి మితుడు సయాన మేనమామ మేనల్టుళ్ళుగా (ప్రభోన శాసనంలో బయల్పడ టముతో అహిచ్చతుం, కౌశాంచి రాజ్యాల అధిపతులు వైవాహిక సంబంధాలున్న సమీప బంధువులుగా తెల్పుకోవచ్చు. అహిచ్చృతంింలోని సమకాలీన రాజన్యులు అప్పుడు వైశ్య జొతివారని చారిత్యికులు నిర్ణయించారు... అయితే అహిచ్చతిపు రాజులతో - న్నైవాహిక సంబంధాలేర్చరచుకొన్న కౌశాంచి రాజులు న్హైళ్యులే అయివుంటారని చెప్పడంలో అస్వాభా వికమేమీలేదు. సైగా అహిచ్చతోం, అయోధ్య, కౌశాంబి, మధుర రాజులు ప్రొదీన వె 9మాణిక గ9ంధాల్నో దిఖజలుగొా పిస్తావిం +. విబాని

వై = జ... యీ డో నో లా మ పొతే యిక ద్విజులలో మిగిలింది న్‌ళ్యులే. కాబట్టి కౌళాంది రాజులు న్నైశ్యులని నిర్ణయించాల్సి వస్తుంది.

కిం

ఇంకా పిభోస శాసనాన్ని ఆధారం చేసుకొనే “రాబ్సన్‌ ” చరితరికారుడు ద్వితీయ బృహవ్పతి మితుడిని, శుంగ చక్శివర్తియై న ఉదకుని సామంతుడిగా ఊహించాడు. కాని రాజుల సేర్ష, తో సాధారణంగా వుండే బిరుదావళులేమీ లేనందుచేత, ప్రిలోన శాననంలోని ఉదక నామం ఒక సామాంజ్యారీశనికి అంటగట్టడం ఉచితం. కాదని చారితక పరిశోధనలో నిష్టాతుల అఖిపార్తియం, అయితే ఉదక పదానికాంతర్యం ఒక ప్రిదేశమ్హై వుండవచ్చని పా9ఫెసర్‌ బారువా భావిన్హున్నారు.

నిజానికి సామంతుడి హోదాలో ద్వితీయ బృహస్పతి మితు9డు సొంత నాణేలను ముద్శంచే అవకాశం లేదు, కాబట్టి ద్వితీయ బృహస్పతి మితు9డిని కౌశాంది నేలిన న్వతంతి రాజుగానే పరిగణించాల్సి వస్తుంది.

కౌశాంబిని పాలించిన మిగతా మిత రాజులలో వారివారి నాణేలను ఐట్టి జ్యేష్ట మితుడు, పప్ప మిత్రుడు, వరుణమిచు?డు పుష్ప(శ్రీ ేర్ము గలవారిని యిప్పటివరకు చారి(తకులు కనుగొన్నారు. కౌశాంబి శాసనంలో కన్పించే “నో తపుత వరుణమితుడు" నాణేలద్వారా బయటపడిన వరుణమితుండే.

పవచుడు (పర్వతుడు, అశ్వఘోషుడు అనే యింకో యిద్ధరు రాజులను కౌశాంబిలో యిటీవల దొరికిన నాణేలు వెలుగులోనికి తెచ్చాయి. అశ్వఘోషుడు రాజ్యానికి వచ్చిన పధ్నాలుగో సంవత్సరం పారనాథ్‌లోవి అళోక నృంభం మీద బొహ్మీ లిపిలో చెక్కించిన ఒక లఘు శాసనం బయట పడింది, కౌళాంబిలో రాజ్యంచేసి నాణేలు ముది)ంచిన అశ్వఘోషుడు పారనాక్‌లో శాసనం వేయించిన అశ్వఘోషుడు ఒకడే అని చారితక పరిశోధకులు నిర్హారణ చేశారు మరి సారనార్‌లోని అశోక న్థృంభం మీది అశ్వఘోషుడి శాసనం ద్వారా ఆనాటి కౌశాంచి రాజ్యం, వారణాసి వరకు విస్తరించిందని అెలున్తుంది.

పర్వతుడు, అశ్వఘోషుడు మిత్తివంశపు రాజులనడానికి ఆధారాళ్ళే వు యీ యిద్బరు రాజులు జౌద్దమత పంభావితులైైనట్టు తోస్తుంది. బహుశా వీరు మిత్రివం శపు రాజుల బంధువులుగ్కా పరిపాలనా న్యవహారాల్గో ప్రవేశించి, పలుకుబడి సంపొదించుకొవి అవకాశం ఏర్పడినప్పుడు, కౌశాంచి రాజ్యాన్ని హస్త్మగతం చీసుకొని వుంటారు.

కనిష్కుడు, అశ్వ ఘోషుడ్ని జయించాడని బౌద్ద పాహిత్యంలో వున్నది. అందుచేత అశ్వఘోషుడు కౌశాంచబివి పాలించిన మిితవంశ రాజుల పట్టికలోని ఆఖరి రాజని చెప్పవచ్చును,

20 కోశాందిలో కనిష్కుడిచే స్టాపించబడిన, కుషాణుల రాజ్యాన్ని మాఘులు (బర్జలు కొట్టారు. చారితకులు యీ మాఘ రాజులను, కౌెళాంబి మాఘులని పిలుస్తున్నారు. మాఘుల తరువాత కౌళాంబ్కి గువ్వుల అధికారంలోవికి వచ్చింది గువ్లు! లవలెవే మాఘులు కూడా వ్లైశ్య వర్గానికి చెందినవారనే వాదాన్ని కొందరు చారితకులు పరితిపాదిన్తువ్నారు. కౌశాంబి పాలకుల సమగ) చరితము వ్రాయాలంటే పా9ిచీన వైదిక జ్లైవ వాజబ్మయాలను శాస్త్రీయంగా పరిశోధిస్తేవే కాని సాధ్యంకాదు. అందుకు తోడు బౌద్బ సాహిత్యాన్ని కూడా అవసరంకొలది అధ్యయనం చేస్తుండాలి. మథుర మధురావురిని గురించి ఎన్నో కధలు పురాణాత్తో వున్నాయి. హైహయులు, యాదవులు మధురాధి వాధులుగా చెప్పబడ్న్డారు. రఘురాముని తమ్ముడు శ్యతుమఘ్నుడు సాత్వత యాదవుల రాజ్హైన మాధవ లనణుడిని ఓడించి మధురను ఆకి)మించాడు. మధురము మళ్ళీ యాదవులు గెల్బుకొన్నారు. కృష్ణు ని. మాచామహులు మధురా పురాథీశులవి భొగవతంద్వారా మనకందరికీ తెలిసిన విషయమే. భారతదేశ చర్మిత (ప్రారంభమైన కాలంమండీ మధుర బహుముఖంగా ప్రాశన్న్యంలో వున్నది. మెగన్బనీను తన గంింధములో. మధురలో పూజింపబడే. వైదిక దేవతలకు గకు దేవతల సేర్ము పెట్టి వొశాడు.. బౌద్దం మధురలో. వుద్చతిలో వుండేది. అశోకువిక్తి బౌర్మదీష యిచ్చిన ఆచార్య ఉపగువ్వుడు మధురావగరి నివాసి. ఉత్తర భారత దేశాని కంతటికి మధురావగరం జైన మతానికి పిధాన కేంద్రంగా పిసిద్నికెక్కింది. మధురలో వెలిసినన్ని స్వదేశీ రాజవంశాలు భారతదేశంలో మరెక్కడా కవపడవు. మథురలో వైశ్య రాజులు మధురలో వ్వైశ్యరాజలు (క్రీన్తుకు పూర్వం రెండో శతాట్సి లో అధికారంలోకి వచ్చి నట్టాధారాలున్నాయి. శుంగ చక వర్తులు వచ్చాక మగధ పామాజ్యాన్ని వునర్వ్యన్నీ కరణ చేసి మధురకు ఉపరాజ్య (ప్రతిపత్తి కల్పించి తమ పొంత బంధువు పాలనలో వుంచారు, శుంగులు వియోగించిన మధుర పాలకుడు సన్పైశ్యుడని (ప్రొఫెసర్‌ కోపాంబి నిర్వచించారు. శుంగ సార్వభౌములు బలహీమలయ్యాక మధురలో. రెండు ప్వతం్శత్ర రాజ్యాలు వంసినట్న్హూ సూచించే రెండు వరునల నాణేలు లభించాయి. మరి, ఆ వాణేలన్నీ తూకంలోను, మ్యుదణలోను భేదమేమీ లేకుండా వుండీ ఒకన్నైవు ఉత్తాన పద్మహన్మ: ౦తో వున్న లక్ష్మీదేవి కనబడుతుంది. రెండోవైపు అరోహకులతో గజరాజ్తతయం అభిముఖంగా నిలిచి గోచరిస్తాయి.

లు!

ఇట్టే వాణేలను వేయించిన మొదటి. వరుసలోని రాజుల సేర్ము (ప్రధమ గోతి మిత్రుడు, ద్వితీయ గోతిమ్మితుడు (బహ్మమ్మితుడు, దృథమి(తుడు, నూర్యమిత్రుడుగా తెలియవచ్చాయి.. ఆందరి "పేర చివర మిత పదం వున్నందువలన వీరిని మధుర మ్మితవంశ రాజులని చరి(తకారులు నిర్ణ్థ యించారు,

నాణేలమ బట్టి మ్మితవంశవు రాజుల ళరువాత యింకో వరుసలో సలక్ష్షణంగా రాజబిరుదులు ధరించిన, వురుషదత్తుడు, ఉత్తమదత్తుడు, రామదత్తుడు, శేషదత్హడు, భావదత్తుడు మొదల్లెవ రాజులు (వకటితమవుతున్నారు. యీ మధురదత్త, రాజులలోనే “కామదత్తుడు”, “నరదత్తు డు, “శివదత్తుదు, “*ోబలభూతి” అనే నరేం్యదులు మ్యుదించిన వాణేలు కూడా దొరికాయి. కాని మధురదత్త రాజవంశ వృక్షంలో వీరి స్మానాలను, యంతవరకు చార్మితకులు గుర్తువట్ట లేకపోతున్నారు... దీనిపై పరిశోధన పాగుతునే వున్నది.

మధురవేలిన రెండు రాజవంశాలలో, గయాశాసనం పేర్కాన్న ఒక్క “బ్రహ్మ మితుడు” తప్పా యింకేరాజు పేరు శాననాల్నో గావ్తీ సాహిత్యంలోగానీ కన్పించడం లేదు... బహ్మమిత్రుడి గయాశాసనం, (ప్రాచీన (బ్రాహ్మి లిపిలో వున్నది. ఈ శాసనాన్ని ఆధారం చేసుకొని (బహ్మమి(తుడి అధికారం గయ వరకు విస్తరించిందని చెప్పే వీలులేదు... ఆ కాలాన “మరధుర్శొ “గయోల మధ్య ప్రొంతంలో సర్వస్వతంతి “కౌాళాంది రాజ్యం ఉండేది. కాబట్టి “బహ్మమి(త” భూపతి గయకు తీర్చయ్యాతక్షై వచ్చి, శాసవం చేయించి వుంటాడు.

మధురను పాలించిన దత్తవంశ రాజుల "పేర చివర వున్న “దత్త, గ పదాతి పదాలను బట్టి వీరిలో కొందరు. వాగుల్లై వుండవచ్చవి “జయస్వాల్‌” చారితంికుడు అభిప్రాయం వెలిబుచ్చాడు... కొని అతడి వాదానికి తగిన పొవాలేమీ లేవు. ఇప్పటికీ యీ దత్త వంశపు రాజుల గురించి చారితికులు ఏకాభిప్రాయానికి రాలేదు,

పురాణాల్లోని భవిష్యదాాజ వంశాల పట్టికలో మధురను పాలించిన యీ దత్త వంశపు రాజులను ేక్కానకపోవడాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని, వీళ్ళు నామమాత వశిష్పమైన. పంగ పామాజ్యంలో సైైకి పామంతులుగానే వుంటూ తమ రాజ్య వ్యవహారాల్నో వర్వవిధాలా వ్వతంతంి రాజుల్భాగా ప్రివర్తించారనీ ప్రైముఖ చారితకడు, పొొఫెసర్‌ “రాబ్బన్‌” అన్నాడు, పా9ఫెసర్‌ “అల్హాన్‌” కూడా అదే అభిపొయానికి వచ్చాడు.

వాష్తవంలో పుష్యుమి(త్ర శుంగ చ్యకవర్తి మరణావంతరం (గ్రీకుల దండయా(ళల మూలంగామృ కుటుంబ కలహాల కారణంగాను, సామాజ్యం క్షీణిమ్తూవచ్చి, అగ్నిమిత)

"2 3రిళ

22

శుంగ సార్వభౌముడు కాలధర్మం షందాక, (శుంగుల ఆధీనంలోని “మగధ సామా9జ్యం వట్టి అవశేషమే మిగిలింది. పంగ చకం్తివర్హుల బంహీనతను అవకాశంగా తీసుకొని, ఎందరో సామంచులు ఇంగ సార్వభౌమాధిక రం నుండి విడిపోయారు... ఆ తరుణంలో “మధుర” పొలకుల్తు ళంగ సామాజ్యంలో ఉప ప9ళభుత్వాది నాయకులుగా వుంటూ ఆచరణలో మాతం స్వతంతి రాజుల పద్దతిలో వ్యవహరించారు. అందుకనే అహిచ్చత్సం, అయోధ్య, కాళాంచిలోని ఉప పంభ.త్వాలకంకే ముందుగానే తమ సొంత నాణేంను ముది9ంచి చలామణిలో పట్టారు.

మధురను పాలించిన మిశ్ర రాజులలో ఒకడు కౌశాంబి రాజ్యాధిపతి కూతురు రాకుమారి యళశోమతీదేవిని "పెళ్ళాడినాడు. కాని అతడి నిజనామాన్ని విర్జా రణచేసే ఆధారాలు యిప్పటికీ లభ్యం కానడం లేదు.

మధురనేలిన మి(తవంశవు రాజులు, దత్తవంశపు సమీప బంధువులని చెప్పడానికి ఆ రెండు రాజు వంశాలు ము(దించిన ఒకే తరహా నాణేలే (ప్రబల సావం.

“మారా శాసనంలో బయల్బడిన మధుర రాజులకు, కౌళశాంబి రాజులకు మధ్య వున్న వైవాహిక సంబంధాలను, పరిశోధనా దృష్టితో పరిశీలిస్తే అ రెండు రాజు కుటుంబాలు సన్పైళ్య జాతికి ఇందినవనే చెప్పటానికి ఆస్కారం వున్నది.

మధురను శీన్తుకు పూర్వం 75వ సంవత్సరం. విదేశీయుల్టైన శకులు జయించారు... శకులను ఓడించి పరాయిదేశపు కుషానులు మధురను ఆ(క్రమించారు. పర (వ్రభుత్వాల పాలనలో 250 ఏళ్ళు (మగ్మాక మధురలో మళ్ళీ నాగవంశ రాజులు స్వదేశీ (వ్రభత్వాన్ని స్టాపించారు. గుప్తులు - నాగులను పార్మదోలి మధురా రాజ్యాన్ని హస్తగతం చేనుకొన్నారు. మధురను పాలించిన వైశ్య రాజులకు సంబంధించిన విశేష సమాచారము కొరకు వైదిక సారస్వతము, బౌద్ధ, జైన సాహిత్యాలను తుబ్మంగా మథించాల్సి వస్తుంది. (గ్రీకుల రచనలు చైనా యాికులు (వాసీన పుస్తకాలను కూడా చదవాల్సి వున్నది.

పతనం సూచన =

వైశ్య రాజుల విషయము ఆచార్య ఖండవళ్ళీ లవ్మ్మిరంజనం, ఉస్మావియా విశ్వ విద్యాలయము, మాజి హెడ్‌ ఆఫ్‌ ది తెలుగు డిఫార్టుమెంటుగారు (వ్రచురించిన ఆంధ దేశ భూగోళ నర్వన్వము రెండన భాగమః తి1ే "పేజీలో (వచురించబటివది,

వుహాదాత నావూశాహ వుంది రచయిళలు ; స్వర్గీయ “విద్వాన్‌ వనమా వెంకటరమణగుప్త స్వర్గీయ "అపకవి" 'పెరుమాల్లే వెంక కేశ్వరగుప్త భారత చర్మితయందు పూజ్య రాణా 'వతావుని నామము బంగారు అక్షరములతో లిభింపబడిన విధముగనే ఆతని మంతి (శ్రీ) భామాశాహ నామము లిఖింపబడి యున్నది, బారత స్వాతంత్య రవణకు, జాతి మళోద్చరణకు. వీరుభయులు నూర్యచం్యదుల వంటి వారు. రాణాప్రతాపుని బలపరాకమములు భామాశాహ త్యాగము తోడ్డె యస్ని వాయువులవలె పారతం(త్యమును దహించివ్లైచెను, వీరుభయులు భారతీయులకు (ప్రాత స్పంస్మరణీయులు ||

వీరాదివీరులకు, ఆత్మాభిమానులకు, ఫీరమాతలకు, వీరవత్నులకు, త్యాగశీలురకు రాజప్వుత ప్టానమందలి మేవాడ పురిటిగడ్డ, అచ్చట బుట్టిన చిగురు కొమ్మయయిన చేవ ! అందు ఓసువాల కావడియా నై శ్యవంశము 'ప్రసిర్బికెక్కినది. ఈ వంశము మహారాణా సాంగా కాలమునుండి పేరొంది యున్నది. రాణా (ప్రతాపుని తండ్రియగు ఉదయపింహుడు రణధంబొరా దుర్శ మువకు భామాశాహ తండ్రియగు భారమల్న్ము నదికారిగ నియమించెను... చిత్తూరు పతనమైైన పిదప ఉదయసింహుడు ఉదయసాగర (ప్రాంతమున

రాజధాని వేర్చరచుకుని భారమల్సుని తనకు మంతిగ నియమంచుకొనెను. భారమల్‌ భార్య మోహినీదేవి. సెద్దకొదుకు భమాశాహ, రెండవ కొడుకు తారాచందుడు. భామాళహ భార్య మనోరమ 1! మనోరమ తల్మి అలకాసుందరి, తండి భోమావాయిటా! వీరు తమవద్ద్యనున్న శంఖదేవతను భామాశాహ కువరకట్నముగానొపగిరి, భామాశాహ రాణాప్రతావుని మంత్రిగా మండి. అతని మరణానంతర మతని కుమారుడగు ఆమరపింహుని వద మూడేండ్భు మంలిగా పనిచేసెను.. వీరు విక్రమ శకము 1604 (ీ శ. 1547) ఆషాఢ పకృ దశమి (హి 954 తారీఖు 9 జమాది లవల్‌) జూన్‌ 28 పోమవారము జన్మించిరి. వ్మికమ శకము 1656 (8 శు 1599) మౌఘ శుద్ద ఏకాదశిని, తమకు 51 ఏండ్డు విండిన పిదప '7నెలల ళదుపరి మరణించిరి. రాణా అమరపింహుడు భామాశాహ మరణాంతరమతని తనయుడగు జీవాశాహను (వ్రధానమంతతిగ నియమించుకొనెను. జీవాశాహ కుమారుడు మహారాజు అవయుని

24

కాలము నుండి, కర్ట్య! సీంహుని కాలము వరకు (ప్రధానిగా పనిచేసెనని ఓసువాలాజతికా ఇతివాన్‌ 72వ పుటనుండి “5 వరకు లెల్పబడి యున్నది. భామాశాహా వంశ పరంపర చర్మితము 73 న వుటలో రాజనీతి (వకరణమున భానూశాహ ప్రతికా సంపత్తులు పెవరింపబడీ యున్నవి

మేవాడ రాజ్యమునకు చిత్తూరు రాజధాని. రాణాసొంగ్భా బప్పారావల్‌ మొదలగు వారీ చిత్తూరు. కీర్తి 'ప్రతిష్యల సినుమడిలప జేసియున్నారు.. ఈ వంశమున వనపీరు డుదయించిన తన సవతితల్శి కుమొరుడగు నుదయనింహుని చంపుటకు ('ప్రయత్నింపగా దాసియగు పన్నా తన కుమౌరున కుదయసింహుని దుస్తులు స్లైచి (వ్రక్క"స్టై పరుండబెట్టి, తన కుమౌరుని దున్తులు ఉదయసింహునకు న్వైచి అతనిని తన కుమారుని (పక్కసపై సరుండబెళ్టైను.. వనవీరు డర్చర్యాతమునవచ్చి రాజకుమౌరుని దున్తులతో హంన తూలికా తల్చ్బముస్నై పరుండియున్న పన్నాకుమారు మదయసింహుడని తలచి కత్తితో పొడిచి పోయెను. న్నా ఒక సేవకుని సాయమున ఉదయసింహునితో గూడ తప్పించుకొని పోయి పరినరరాజుల నొాశయించెను. కొని వారు వనవీరుని భయమువలన వీరలకా్శాశయ మియలేదు. జైన వ్వైళ్యుడు ఆశాశాహ పన్నా ఉదయసింహుల కొశ్రయమిచ్చి, తన తలి (ప్రొత్సాహనున. నకల సన్నాహము లొనర్చి సామంత రొజుల తోడ్చాటును గోరి, వనవీరునితో పోరి యుదయసింహంని మహారాజును గావింఛను,

ఉదయసింహుడు న్ర్రీలోలుడు, పిరికివాడు, అక్కరు దండెత్తిరాగా రాజ్యకార్య విముఖుడ్జ్నె “వీరొయను వేశ్యవలలో బడియుండి. యోడిపోయెను, ఆతడొకమాెరు మొగలులకు చిక్కగా నతనివేశ్య “వీరా కాపాడి యతనిని గొనీవచ్చెను. అది మొదలతడా వేశ్యయే సర్వన్వమనియుండ సామంతు లోర్వలేక యామెను చంపిరి. రాణా (ప్రాణ భయముతో పారిపోయి ఉదయసాగర (ప్రాంతమున నివాస మేర్పరచుకొని చిత్తూరు లేని చేవాడ నేలుచుండెను.

ఉదయసింహున. క్షిరువద్డై దుగురు తనయులు. వారిలో పెద్దవాడు (ప్రతాప సింహుడు. అతని థ్హైర్య సాహసము లుదయసింహునకు గిట్టకుండెను. అతడు తన అవసాన నమయమున తన యనంతరము తనకన్న పీరికివాడగు జగమల్ముని రాజును చేయు మని చెప్పి మరణించెను. కొని (వజలు, మంతులు పామంతులు అప్పటి పరిన్టీతులు పరిశీలించి (వతావసీంహునచే రాణాను గొవించుకొవిరి. (వ్రతావుని తమ్ములు నూక్తుడు, శాక్సుడు వృధాగా (వతావునితో కలహించి మొగలు పాదుషా అక్సరు స్మాకయించిరి,

25 ల!

(వ్రతావసింహుడు . చిత్తూరును. గెలువనిడే ఊరకుండరాదనియు, నంతవరకు నుఖ భోగముల పవరిత్యజింప వలయునను. దీక్మ గ్షెకొన వలయుననియు తన వారికి (పబోధించెను, సామంతులు "స్టైన్య సన్నాహనులు కావింప దొడగిరి. ప్రధాన “స్నీహితుడగు ఖిల్ణవాయకుడు భీమచంద్‌ భిల్లుల సిద్దవరచెను. భామాశాహ తారా చర్మదులు కుడి ఎడము భుజములవలె నుండిరి, (వతాపు. డగ్బరుకేగు ఖజానా కొల్ణగాట్టుచుండెను.. ఇది ఢెన్టిశ్వరునకు తల కంటక మూయెను.

అక్బరు భారతదేశము నంతటికి సార్వభౌముడను కానలయునవి, తన పూర్వులవలె పొందూ విరోధముతో దానిని సాధింపవలను గాదనియుతలచి గంగొస్నానములు సూర్యో పావన, తులసిదండలు, తిలకధారణము కావించుచు, హిందూ న్త్రీలమ పెండ్డాడుచు వారి సాయముతో ఎదురుతిరిగిన రాజులను నిర్జాతీణ్యముగ మట్టు పెట్టు చుండను. అక్బరు న్మాశయించినవారిలో రాణాకాప్తులు పెక్కురు గలరు.

అక్బరు తన కోరికకు నడ్నముగమన్న _ (ప్రతాపుని తొలగింప వలయునని మౌన సింహుని (ప్రార్టించెను.. ఆతడు (ప్రతాపువకు రాయబారము గొనివచ్చి, తన బంతిలో రాణా భుజించలేదని మండిపడి అక్సరుతో కొండెములు చెప్పి మహి "స్టైన్యముతో దండెత్తి వచ్చెను... రెండు పత్నముల వారికి హాల్టి మాటున యుద్దము జరిగను, వలీము చావు తప్పి కన్ను లొల్ట్బపోయెను. నూొక్తు &ీ పౌరుష విజృంభణము చూస్తి యన్న నోవద నుండి కాపొడ్కి తనవారితో వచ్చి (వతాపునితో గల పెను.

మొగలు "సేనానులు (ప్రతాప్తుని గాలించుచుండిరి. [క్రమముగ వన్ని దుర్శములు మొగలుల స్వారీనములాయెను,. తేగరవు గనులలో (వతాపుడు తలదాచుకొను చున్నను శత్రువులు కనిఒట్టగలిగిరి. ఎన్నో యేండిట్లు జరుగుచుండెను... చివవకు (ప్రతాపున కొక్కాక్కదినము. ౫డచుట కప్పమాయెను,. రోజునకు సెక్కు మజిలీలు మారవలసి యుండెను.

ఒకమారు మూన్నాళ్ళు తిండిలేక వానలలో నొకచోట రాణా కుటుంబము

యుండెను... మోలుగెడ్డి రుబ్బి, రాణి రాళ్థలు చేయుచుండెను. తినబోవులోగా శ్యతువులు వచ్చిరి. మరల సురడిత (ప్రదేశమున కేగిరి.. రాణా (పార్సన గావించుకొను చుండెను... చంటి బిడ్మ రాళ్ళ తినబోవుచుండ వడివిపిర్ణి పిల్ళ రొమ్ముగీరి రొళ్ళె గైకొని పోయెను... బిడ్న హృడయ విదారకమగు హార్హనాదముతో రాణా కన్నులు ₹రని

26

విరక్తుడ్డె లొంగిపోయినట్టుగా అకృకుకు లేఖ వాయబోయెకు... రాణి నచ్చచెప్పి యా (ప్రయత్నము నూన్పించెను.

రాణా అక్చరుతో పడలేక విదేశములకు పోకుండ, భామాశాహ ధనయాస్తి సర్వ స్వము ధారపోసెను. నలకొక్కనికి 15 రూపాయల చొప్పున 12సంవత్సరములు 25వేల "సైనికులకు తగిన ధనము నిచ్చెను. దానితో రాణా స్పై న్యము కూర్చుకొని మండలాడ్‌, చిత్తూరు తప్ప మిగిలిన మేవాడనంతయు నాక్రమించెను. ఈ వార్తలు అకృరు తెలుసుకొని చేయునదిలేక యూరకుంచెను.. రాణా పట్టాలిషిక్తుడ్డై పాలించుచుండెను.

రాణా కుమారుడు అమరసింహుదు తొరాచందు (ప్రేయసిని కోరి విఫలుడ్డై కపటమున నామెను చంపించెను. కాని తారాచంద్‌ అన్న తొందర పడవద్చన్నందున తన వారిలో తాను అగ్ని (ప్రవేశ మొనరించి మరణించెను భామాశా తమ్మునకిట్ళు సందేశించుటలో నర్శమేమన, “మేవాడ వారసు డమరుడు; అతడు ఆసన్నుడ్డెన మేవాడ స్వాతం్యత్యమునకు తామిన్నాళ్ళానర్చిన కృషి భగన్నమగును. తాను చేజేతుల పెంచిన మేవాడ స్వాతం(త్యమును తన చేతులతో (ద్రుంచుట కాతనికి కావిపని $! అందువలన నతడు తన తమ్ముని ఆత్మబలరికి సమ్మతించెను, భామాశా యిన్ని మహత్కార్యములు కావించుట కతని భార్య మనోరమ యనుకూలవతి య్లైనందుననే వలనుబడినది. ఇతరులతో నితనిని బోల్చి చూచుట సూర్యున్ని దివిటీతో పోల్చినట్టుండును.

మేవాడ రాజ్యోద్నారకులలో భామౌశా (పప్రధముడుగ గణుతింపబడు చున్నాడు. ఇవ్చటికి నన్నూరేండ్శ ముందున్న వాదయ్యు నేటికి వాతనిని దేశము స్మరించి తరించుకే గాక చేటికిని భామాళా వంశీకులకు మేవాడలో సన్మానములు జరుగుచున్నవి. ఈ మహా వురుషుని నామము మేవాడ చకితయండదే కొక భారత చరితయందు (ప్రముఖ స్టాన మలంకరించి యున్నది. మేవాడ రాజధానియగు నుదయవురమందు భామాశా (బతికినన్నా శ్యాతనిక్రి పంచపంచాయతియు, రాజునకు కుడిన్లై వున నడచుటయు, శుభసమయములందు (పథమ తాంబూల మొసగియు గౌరవించుచుండిరి. ఆయన యనంతర మాయన వంశీయులకా గౌరవములు చెల్టుచుండెడివి, కొన్నేండ్శ (క్రింద వంశ పారంపర్యముగ భామాళా వంశీకులకుచేయు గౌరవము విరమింపజేయ వలయునని కొందరు (ప్రయత్నములు కావించి యుండిరి, కొని ఆ కాలమందలి మేవాడ రాణా శంభుసింహజీ ఈ విషయము తెలిసికొవి భామాశా వంశీకులకొక శాసనము (వాసి ఈ గౌరవ మాచందద్ర తారార్కముగ జరుగునట్ను రక్షణ గౌవించి యుండిరి. ఈ శాసనమీ (క్రింది విధముగ నున్నది.

త్‌ో! శీ రామో జయతి జ ౧చే.జ్‌వసాడిత్‌, తీ ఏకలింగజీ 'ప్రసాదాత్‌ భాబేకా నిశాన్‌ ( అహి సంతకము ్రి

న్వమ్యన ఉరడువూలి సుమే సుధానేక మహాం జాధిరాజ మహారాణాజీ శ్రీ సరూప సింఘల్‌ అచేశాత్‌ వ“చియా కునణో వీరచందకస్య ఆ్మసమూధారా బడావాసొ భామో రావీయో ఈ ? విమ్యేం సామందద్రామాలంను క మ్‌వాకారీక రీబీకి నురజీద్‌ శేకనూం చాహమాజవనే జాచివ్యు ఇవసీ, త్యాడీకావోడీ నుణవాసగ్‌ పూజాపోతే జీమ్యేపహలీ ల్‌ కరో హోర హొని లళానర్‌ సేట్‌ వేణీదాస్‌ కరీసోకర్‌ యోంఆర్‌లే డర్యాష్షే అల్‌ చచ హీ కరవాదీనో అఒరూసొలసీ దఖీసో నగేకర్‌ సేట్‌ (గ్రేమ్‌చంద్‌నే హుకుమ్‌డే దోస్‌కీచి అంజ్‌ ఎ తీ ఆన్‌ న్వాత్‌ మ్యేహకసర్‌ దూహోంహు ఈసోజఫ్‌ళలక్‌ మూఫక్‌ దసతుల్‌ శే భీధాలో క రామ్యాజాజో ఆగాముధాద్‌ రో వంళకో సోలే గాొజీకి అలక్‌వువానీనేం పంచానని వుకమ్‌ కర్‌దియాహ్ల్హా సోపేలీతలక్‌ ధారో హోజేగా ద్రచానగ్‌ మహలా వ్యసలిమురల్‌ 1912 జీట్‌ ఉద్‌ షే5 బుద్‌. (మేవాడ ఆ(ప్రాష్య చారిత్ర (లధవ. వీర వినోదటు పె 2ళ్ళ

ఈ శాసనము పే పే2న సంవచ్చరము చ్యేష్య శుద్ద పూర్ణిమ బుధవారము నొడు రిం వబలి్‌ నడం ఆగ్రానగర్‌ పేట్‌ వణీవస్‌ సరూపసింగ్‌ గారి అజ్బచే సి ఇసనము లిం ఒడింది ఆగనుర్‌ సేత్‌ వణీదాన్‌, చేట్‌ (గేమ్‌చంద్‌గారి వలవ వీశాసనము బిభంవబకినది... + వననమసు సికటు కొవడియా మేవాడ వంశోద్దారక భామౌశా వంశ వరంపర చర్మితిములో సైనిక చాజనీళ (ప్రకరణము ల౭ందుదహరింపబడినది. మహాజన ఒంశమలదిలి. సమస్తృ జాతి సమిష్టి భోజనాది ముఖ్య సందర్భములందు. పూజాకాలము లందు దాళ్కొల్త ఈంక మ్‌ బామాశా వంనీకుల కీయ ? రును. పండుగ సందర్భములందు పంవవంచి వాద్యములతో రణావారి సభలోనికి. గొనిపోవు వాచారము గూడ వారికీ భామాళా వాలము ముండి రాణా (పచాపుడు, ఆతని వంసీకు లొససియుండీరి.

బామాకా తన మరణమునకొక దినము ముందు తన భార్యకొక లెక్క పుస్తక నన తన మరణానంతరము ఈ పుస్తకము. రాణాగారి. కీయమనెను. అందులోనున్న ఇఅవానా వివరముల ననుసరించి దాణా ధనము ళక్క సరిజూచుకొనెను.

భామాశా మనుమడు. అతృ్మయురు కకర్ట్మసింహుని (ప్రధాని, ఉదయసింహునకు ఖ్‌వమల్‌, పచావుదడు భామాశ్యా కర్ణ్వసింహునకు అవయుడు, ఉఊనురసింహునకు జీవశిహ లను పెరు వాలుగు ఈరనులు మంత్రులుగా ఫవిచేసి యుండీరి,

28

అక్షయుని పీదప జయచందుజీ, కుందనజీ, వీరచంద్‌జీ గారలు వంశతిలక గౌరవము, పంచవంచాయతి గౌరవ మందుచుండిరి. భామాశా వంశీకులకీ ఆపూర్వ గౌరవ మొసగు విషయము గూర్చి (ప్రజలలో నభ్నప్రాయ భేదములు కలిగెను. ఆ కాలము వాడ్డెన రాణా సరూపసింఘజీగారొక నూతన శాసనము [వాయించి భామౌశా వంశీకులకు "స్ట గౌరవనములు స్పిరపరచి యుండిరి,

శాహకుందన్‌బీ గారికి సవాయిరాంబీీ అంబాలొలుజీ గార్భ్హు కుమారులు. అంబాలాలుజీ గారి పరిస్తితి (ప్రస్తుతము కడు సామాన్యముగ నున్నది. ఇఈ పూర్వము పారు సొామాన్యమగు వ్యాపారము చేయుచుండిరి. (ప్రస్తుతము వీరు గొప్పమౌజీ సర్బారుల వకాల్హాలు చూచుచున్నారు. అందు వీరు మిక్కిలి కృతార్చుల్లైరి. వీరు పూర్వ సర్చారులలో నొాకరగు రూడాల్‌ రాజుగారివలన చౌకడ యను పేరుగల చిన్న (గ్రామమున జాగీరుగా పొందియఎన్నారు. ఆ జాగీరు (పన్తుత మీ వంశీకుల హక్కు భుక్తృములో నున్నది. _ వీరి కాలముననే వీరికి వంశ పారంపరగ వచ్చు తిలక గౌరవము విషయమై తగాదా జరిగెను. రెండవమారు ఉదయపుర రాణావారు తిరిగి శాసన మమలుపరచు నేర్పాటు గాంవించి యుండిరి,

వ్మికమ శకము 1976 (కీన్తుశకము 1919లో అంబాలాలుగారు. స్వర్సస్ము లైరి.. వీరికి మువ్వురు ప్లుతులు కలరు, 1. బహుత్‌లాలుబ్సీ 2. అమంసింహజీ, 3. మనోహరసింహాజ్‌. వీరిలో అమరసింహజీ స్వర్శన్సుల్నైరి. బహుర్‌లాలుజీ న్యాయ వాదిగా సనిచేయుచున్నారు, మనోహరసింహజీ కూడ న్యాయవాదిగా పనిచేయుచున్నారు. బహుత్‌లాలుగారికి కాటాలాల్‌జీ, చగన్‌లాల్‌జీ అను నిరువురు ప్యుతులుకలరు. కాటాలాలుజీ న్యాయవాదిగా పనిచేయుచున్నారు. చన్‌లాల్‌జీ పోరీను 'డైనింగులో కృతార్ముల్లై పనిచేయిచున్నారు. మనోహక్‌లాల్‌ జీకి రోశన్‌ సింగ్‌ జీ జన్వంతలాల్‌ జీ అను కుమారులు కలరు. ఇది భామాళా వంశీకుల గాధ |

భామాళా కధ నాధారముగ గైకొని ధన్యకుమూర్‌ జైన్‌ సుధేశ్‌ గారు వాటకముగా రచించిరి, మేము దాని నాం్యద్రీకరించితిమి. వైశ్య యువజన సంఘము, హైద్రాబాదు వారి ధన నహాయమున భారతీయ వైశ్య చారిత్రక పరిశోధన సమితివారు. (ప్రచురించి యున్నారు,

వివృులవు౦ (వై రచయితలు : స్వర్గీయ “విద్వాన్‌” వనమా వెంకటరమణగు.ప్త సంరీయ “ఆశుకవి” పెరుమాళ్ళ వెంకటేశ్వరగు ప భా ణా నాటీ పుణ్యభారతవర్ష్నము విదేశేయులగు మ్మేచ్చుల దండయీ(త్రలపార్టై నడిసం(ద్రమున తుఫానుపాల్నై చుక్కాని విరిగి తెరచాప చినిగిన నౌకవలె నుండెను. గజనీ మహమ్మ దప్పటికి పదున్హైదు పర్ఫాయములు నీర వారతభూమిని గడగడ వడకించి విగహారాధకుల గుండెలందలి బళల్ళెమ్టై వ్యిగహ ధ్వ్యంనకుడను బిరుదొంది్కి సిరిసంపదలు మూటగట్టుకొని పోయియును, తృస్తి తీరక పదునారవ దండయాత్రకు సిద్పమ్మై వచ్చెను. సౌర్మాష్పృముసై ఆటీ ద జా గల. సూ మహమ్మదు విషవుచూపు బడినది.

వంశ పరిచయము

ఆనాడు ఘూర్చర, సౌరాష్ట్ర జేశసులందు పాటణరొజుల కీర్తి పతిష్యలు వ్యాపించి యఎండెను.. ఆ రాజవంశ (పలిష్య /జనీ మహమ్మదు పదారు దండయాతలకు మేరున్వై యెదురొడి నిలిచియఎండెను. వీరి వంశమున మూలపురుషుడు వనరాజు ఇతడు శ్ర ఈ 744 నుండి 60 ఏండ్డు రాజ్యమేలి తన 120వ యేట మరణించెను,

ఈ వనరాజు పొాటణపురము నిర్మించి యుండెను. ఇళతదు ఆ పట్టణ నిర్మా ణమువకు సమర్చులను వెదకుచు దేశము తిరుగుచు గాంభూ (గ్రామము చేశిను. అందు మారువాడలోని (శ్రీమాల యను నగరమున (భీనమాల్య, పాగృట (పోరువాడ్య న్నెశ్య వంశమున నీనుడను కోటీశ్వరుడుండెను. ఆ థశ్రీమాల నగరము ఒకవ్చుడు గుజరాతు జేశమునకు రాజధానిగొ నుండెను, నీనుడు సదాచారుడు, అవిరళ భక్తిపరాయణుండు. కాని, దురదృష్ట వశమున సంపద గోల్పోయి భార్యతో, అహరుడను యేక పుత్రునితో శ్రీచూల వగరము. వదలి గుజరాతులోని. గాంభూ (గామదు చేరి (కమ్మకమముగా ధనమార్షించి సంపదలతో తులతూగుచుండెను,.

వనరాజు గాంభూ చేరి వీనుని లహరుని తనకడ జేర్చుకొని వారు చెప్పినట్లు జాలవృవ సమీపమున రాజమహలుండువట్ళు పాటణనగరము (అలహిలపూర్చు నిర్మింవబేసి అహరుని "సేనావిగా, నీనుని మంత్రిగా గావించి గౌరవించి వారి విద్యుక్త కార్యనిర్వహణకు మెచ్చుకొని వారికి “చండస్ట లిమను (గ్రామము జాగీరుగానిచ్చి గౌరవించి యుండెను.

30 చావడో వంశ మంతరించిన పిదప పోలంకి నంశీయులు రాజుల్జైరి.. సోలంకి వంకీయుదను.. దుర్శభ రాజువద్ద లహరిని వంశీకుడగు. వీరుడు మంద్రిగ నుండెను. వీరుని భార్య వీరమతి. అతనికి నాధుడు, విమలుడను పతులు కలరు... వీరుడు ముదిమియందు నన్న్యసించి విక్రమశకము 1085లో పరమపదించెను. దుర్శ్శభుని పీదప భీమదేవుడు రాజాయెను. అతని కొదిమున ఘూర్మ్మరమంతయు శాంతి సుభిష్షములతో సిరిసంపదలతో. తులళూగుచుండెను. ఆతడు శూరుడు, ధారి శకుడు, శ(స్తా(స్త్రువేత్త; జ్లైనమతాభిమాని, (వ్రజలతని విలువిద్య కబ్బురపడి “భీమబాణుడని సిలుచుచుండిరి.. అతరు జ్లైనుడయు్య వైదిక మతమునుసైైళఛ మభిమౌనించుచుండెను. విదేశీ యాత్రికులా రాజ్య న్నైభవమును "పెక్కు విధముల గొనియాడుచుండిరి, శశ వము జా వీరమంగతీ భార్య వీరవతి పతి వియోగముతో, స్యత్రపోషణ భొారముతో (క్రుంగీపోవుచుండెను. ఉన కన్నీరు తనయుల కంటబడనీకుండ, వారికేలోటు రానీకుండ వాపోవుచుండెను... వారు "పెరిగి "పెద్దవాన్నె కీర్హి పర్మాకవవములతో, బుర్చి వైభవముతో తల్ళి దుఃఖమును మరసించుచుండిరి. కానీ పాటణలోని అధికారులు కొందరు. విమలాదుల శ్రీర్తి (ప్రతిష్టల కోర్వలేక నారికెగ్సు చేయదంచి యుందుఘెరిగి వీరమతి యర్భ్య ర్యాత్రమున సమీపముననున్న అన్న గారింటికేగి వారి రశణలో బిన్నలతో మండొను. వీరవుతి తాను తెచ్చిన కొలది ధనము అన్నగారికొసగి, తనచిర్న లక్కడ ఫిల్టుబాలురతో సహాటపాటలళతో విలువిద్యలు వేర్చుటత్నో కాలము పుచ్చుట గషునించి, వారిని మేనమొవుకు సాలము పనులో సారయ.పడుచుండుడని బోధించెను. వారటులనే నరచుకొనుచుండిరి, వివాహము విమల నాడులు పొలములో చింత్మమాను చివరి కొన్ములకెక్కి యుయ్యాల లూసుచు తాము సరన్వపీ నది తీరమున మున్ను గావించిన గుజ్బవు. స్వారులను గుర్హు తెచ్చుకొనుచుండిరి.. ఇంలలో వారికి పాటణనుండి తమ (గ్రామమున పునకు దుమారము రేపుచు వచ్చుచున్న గుజ్మప్పు నవారీల యలజడి కొనవచ్చినది. నీమల వొఢుల కింతవర కింటినుండి చద్నీ రాలేదు, ఇంతలో వారి మిత్రుడు దేశలుడు లొవ్చుచు వార్‌ దగ్గరకు పరుగెత్తుకొని వచ్చుచుండెను. అతడు వచ్చి, వివులునకు, పాటణనగర (శ్రేస్కి (శ్రీదచ్తు డు తన కూతురునిచ్చి పెండి చేయదలచి వచ్చియున్నాడని చెప్పి వారి నింటిక్రి గొనిపోయెను.

క.

పాటణనగర ముఖ్యశ్రేష్మి ఇక్రీదత్తుడు.. అతడు సమ్ముద వ్యాపారము చేసి కోట్టకొలది ధనమార్ష్చించి ఖందఖండాంతరముల కీర్షిపతిష్యల వ్యాపింపటేసి యుండెను. అతడు భీమదేవ మహారాజు పట్టా బిషేక సమయమందు రాజునకు నుదుట తిలకను దిద్దు గౌరవము నొందియున్నవాడు.. అతనికొక వుతుడుు ఒక పుతిక "గలరు, వుత్రునిసేరు చందుడు,. పుతిక "పేరు (శ్రీదేవి. 'శీ/దేవికి, చంద్రునకు విమలుడు పాటణలో నాటపాటలలో ముఖ్య స్నేహితుడు. ఆ స్నేహమే ప్రేమగా మారెను. విమలుని (వన్హుత స్పితి తనకంత యుత్సాహముగా లేకున్నను. శ్రీదత్తుడు. (శ్రీదేవి (ప్రేమను మన్నించి వివులున కిచ్చుటకు సిద్దమ్టై ముహూర్హ నిశ్చయమునకు వచ్చి యుండను.

సంబంధము సిద్దమ్టైనది. ముహూర్తము నిర్మయింపబడినది. సత్సం[ప్రదాయ వుగు కుటుంబము నుండి కోడ్‌లు రానున్నదని యొకవంక నంతసించుచున్నను పీరవుతి “పేదరికమునకు విచారించుచుండెను.. ఒకనాడు వివులునికి పొలములో పొదరింటిలో మొహరీల పాత దొరకెను ఆ ధనముతో వివాహ (ప్రయత్నములు వైభవముగా గావించిరి. నుముహూర్తమున వివులుని వివాహము జరిగెను... జక్రీదత్తుడు సౌథుని క్‌క చక్కని సంబంధము విస్ణయించి వివాహము కొవించెను ప్యుతుల యభ్యుదయమున కానందించుచు వీరవుతి సుఖముగ జీవిత శేషము గడుపుకొనుచుండెను.

అస్త్ర విడ్యా (పదర్శనము

పాలణలో ఒకనాటి సాయంవేళ. దుర్శభ పరోవర (ప్రాంతమాన శస్త్రవిద్యా 'వదర్శనము జరుప నిశ్చయింవబడెను. _ వీరులెల్హరు సన్నద్బుల్హై యుండిరి. రంగ నుంధ్యమున భీవుదేవు డుచితాననముందుండెను. పౌర సామంత, దండానాధాది య.ద్యోగు లుండిరి, పందెగాం్యడ్రు వీరచందన మలదికొనిి వీరతిలకము దిద్బుకొవి భుజములు పొంగ వాయుధములు, ధనుర్భాణములు వహించి యుండిరి. సైన్యాధిపతి సం(గ్రావు సింహుడు [ప్రారంభింపజే సెను. భిమదేవుడు దూరమందలి చెట్టుస్టైని పండు నాకే బాణమున గొట్టుడన నెవ్వరు కొట్టజాలకపోయిరి. మహారాజు న్లైరాశ్యమొందుట చూచి వినులుడు ముందునకు దుమికి పందెముగెల్చెను. అంతేగాక విమల నౌడులు తవు య్యస్త్ర విద్యా చాతుర్యము (ప్రదర్శించిరి. రాజు సంతోషించి వారి విషయవుంతయు తెలుసుకొని వారిని గౌరవించి విమలుని మంథతిగమ, వౌఢు వంగరక్షకునిగ నియమించుకొనెను.

విజయము

సింధుదేశమును హమీరపమీరుడమ రాజు పరిపాలించుచుందెను.. ఆతడు పరాక్ర

మించి యిరుగుపారుగు రాజ్యము ల్మాకమింవి భీమదేవుని సైతము లెక్కచేయ కుండెను,

వై విమలుడు రాజాజ్ఞతో హమీరునిప్పై దండెత్త సకల సన్నాహములు కావించుకొని సంచనదీ (ప్రాంతము చేరి సింధునదికి వంతెన గట్టించి దాటిపోయెను.. సింధునది కావఠియొడ్డున హమీరుడు వారినెదుర్కొవెను, హమీరునితో విమలుడు ద్వంద యుద్ధము. కావించి యతని జేయి నరికి బందిగాగొవి తిరిగివచ్చి భీమదేవున కాతని నష్ప్రగించెను.. భీమదేవుడు వివులుని యధోచితముగ గౌరవించెను. అసూయ

విమఖుని కీర్షిప్రతిష్టలు తోటి రాజోద్యోగుల కసూయ కల్పింపవారు భీమదేవుని జేరి విమల నౌడులప్టై కొండెములు చెప్పుచుండిరి. భీమదేవుడు తాలుత నవు శ్రకున్నను (క్రమముగ వారి మౌటలు విశ్వసింపసాగమ. వారు దివాణములోని ధనము నపహరించి సొంత యాస్తిపాస్తు లభివృద్చి పరచుకొన్నారని యనుమానించి యొకనాడు విమలువితో “నేడు నామనస్సు బాగులేదు. మీ గృహోద్యానము నందనోద్యానమని విసియున్నాను. ఒకమారటకేగి విశ్రమింతము, ఐనను నీవింతవరకు నన్ను మీయించికి పిలువలేదనెను. ఆందుకునించుక సందేహించి విమలుడు మీరీర్మాతి భోజనము మాయింట గావింపవలయు నని రాజు నుచితపరివారముతో, నాంతరంగికులతో తషయింటికి గొంపోయి గౌరవించెను. నిమలుని సిరిశంపదలకు భీముడనూయ నొందెను.

ఆర్‌ శు

ఫీమదేవు డిల్డుచేరెను, కాని యా ర్మాతియంతయు నిదురపట్టృలేదు.. విమలుని దగ్శర తనకన్న మిన్నగా సిరిసంపదలు 'స్టైన్యములు కలవనియు, నతడు తనను పదవీ (భ్రమ్యని గొవించి రాజ్య మాకమింప గలడనియు భయము వుట్టెనది. విమలునకు కొవలసిన వారందరు స్వామి[దోహులేయవి తలను. రాజుదయయే యావ్లులతో నాళోచన గొవించి ఒక యుపాయము సిద్దవరచుకొవి యండెను.

ఒకనాటి మధ్యాహ్నమున రాజు కొలువుతీరి యుండెను. రాజు మందుగనే వచ్చి యుండెను. రాజు తన యాంతరంగికుల వ్లైపాకచూపు చూసెను. వారిలో నొకడు మెల్ళిగ నదృశ్యమాయెను. ఇంతలో నార్హనాదదములు వినవచ్చెను. వెంటనే “వురి బోనునుండి తప్పించుకొని వచ్చుచున్నది. జాగత్తగ వాత్మరక్షణము కొవించుకొనుడ”ని మాటలు వినిపించెను. రాజు “వట్ట కొమడు, దానినిక్కడకు రాకుండబేసి చంపుడ"”ని కేకలు వైచి “విమలా | పరుగెత్తుమినెను... విమలుడు, జ్లై పార్చ్వనాధ్‌ యని యరచుచుబోయి వులి నెదిరించెను. వు।ి అరజే (మూరమైైనది, దానికితోడు నర్జాకలితో

క 33 నెన్నాళ్ళనుండియో మాడియున్నది. _ విమలుని చూచుటతోడనే యతళనిస్టైకి కుప్పించి దుమికెను.. విమలుడు (పక్కకేగి తప్పించుకొనెను. పులి (క్రిందబడి రోదుచు లేచి దుముకబోవునంతలో విమలుడు తన కాసెకోకను చేతికి చుట్టుకొని పులి నోటిలోనికి మోచేతివరకు దించి రెండవచేతితో. గొంతు పిసుకుచుండెను.. పులి పిల్ళి పీల్ణలై నది. విమలుడు దాని నీడ్చుకొనిపోయి బోనులోవై చి కొక్కెము తగిఠించెను.. రాజు తలచినది తారుమార్జెనది.. తెచ్చుకోలు వంతోషనుతో విమలునకు బహుమౌొనమిచ్చి సంపించెను. కాని = రాజు ఆంతరంగికులంతటితో నూరుకొనదలచర్జై రి. నుల యుదము న. ఖ్‌

ఒకనాడు భీవదేవుని యౌస్మానమువకు ఒక మల్ళుడు వచ్చెను. అతడు రాజు కోరిక తీర్చుటకే వచ్చెనో లేక రాజేయతని వాహ్వానించెనో నిజము దేవునకెరుక. అతని ముందెవ్వరాగజాలకుండిరి. రాజుగారి యాంతరంగకులు, పులిని బోనులోని కీడ్చివేసిన విమలుడు ఊరకున్నాడేలనో యనిరి. కొందరు బక్కచిక్కిన పులిగాదీ మల్ళుడనిరిం విమలుడు రాజాజ్ఞగొని గోదాలోనికి దుమికినాడు; మల్ళుడు తొడచరిచినాడు. కాని అది వినువారికి నగారా (మోగించినట్టుండెను... విడులుడు చేయికలిపెను, మళల్ళుని ముఖము తెల్దమతాబు కొల్చినట్ళయ్యెను. విమలుని యెళ్తులకు చుల్ళుడు చిత్తయి మొరటుగ విమలుని "సై కెత్తి (క్రంద వేయబోవునంతలో విమలుడాతని నడుముపట్టుపట్టీ (క్రీంద న్వైచి చిత్తుచేసెను.... మహారాజు కుత్తుకలో విషమంగిటిలో బెల్బముంచుకొని " విమలు నభినందించెను.. రాజు, ఉద్యోగుల యీర్ష్య (తిమ్మికమస్స్పురణవలె "పెరిగిపోయెను.

ఆస్థాన పరిత్యాగము

మహారాజునకు, అంతరంగికులకు విమలుని గుండెదిటవు, కండబలము గుండెలు పగిలించెను... మరల వొక యెత్తు ఎత్తిరి,. రాజు నభలోవికి వచ్చిన నిమలునితో నిట్ళు (వస్తా వించెను.

రాజు :- పాత దస్తాలలో మీపేర ఆస్నానానిక్‌ బాకీ కానవచ్చుచున్నడే ?

విమలుడు :- భాకీయా 1 ఎంతబాకీ *) ఏనాటిది ?

రాజు ;- విమల షా! తొందరేమి ! నిదానముగా చూచుకొందము

విమలుడు :- మంగతిగారూ 1 ఎంత బాకీ ఉన్నది *) ఏమిటీ మాయ |

మంతి ;- మీ తాత లహర్‌ వాటిది, 56 లశల వరవోలు 1! ఇందు మాయలేదు

మర్మములేదు.. దృస్తాలలోని లెక్కయిది.

వెడీ

విమలుడు :- వట్టేది. ఇంతబాకీ మేమున్నట్లు మా పెద్దలు గాని, లెక్కలుగాని

ఎన్నడును చెస్పియుండలేదు,

రొజు :- (కోపముతో) విమలషా! ఇది ఆస్టానమని, నీవు రాజోద్యోగివని మరువకుము,. వీవు మీ పెద్దలు నత్యసంధులు, మేము మౌ పెద్ద లబద్దాలకోరులమాం

విమలుడు ;- మహారాజా |! అంత మాటలెందుకు ? నా స్వామిభక్తికి శంక యాపాదింపబడుట కోర్వలేక మనవి చేసితిని, మీ యిష్టృమువచ్చినట్టు నా సర్వస్వము జమకట్ళు కొనుడు,

ఈ మాటలు పలికి విములు డింటికిపోయి రాజ్యము వదలిపోవుటకు సన్నాహములు ఏర్పరచుచుండెను, సభయెల్న వివలునినైవు (మొగ్గుట చూచి. రాజు చేయునదిలేక విమలుని పిలిపించి నీవు చంద్రావతి రాజును గెల్బినచో నీ బాకీ రద్నుచేసి యా రాజ్యము సర్వహక్కులతో నీకిచ్చెదననగ్య నతడు బౌకీ (తోసివేయమనలేదు. చంద్రావతి రాజు నోడింతునని బయలుదేరి పోయెను, విమలుని శాశ్వతముగ దూరము. గావించుకొన గలిగితిమని రొజు ఆతని యాంతరరిగికులు పొంగిపోయిరి.

విజయ యా (త

చం(దావతి అర్చ్భునగిరిక్తి తూర్చునందున్నది. దాని రాజు ధుంధూకుడుం అతడు మాళనరాజగు భోజుని మితుదు, _ వినులుని దండయా(త విని యెదురించిన ట్లభినయించి పోరు ఘోరముగ జరుగుతుండ కోటవిడిచి పారిపోయెను... వినులుడు రాజ్య మౌక్రమించి రాజునకు వార్హనంసి పట్టాలి షేకము కానించుకొనను,

ప6పాలన

విమలుడు చం ద్రావతిని వృర్మిపరవి, బాటకేర్పరవి, ఏ(శ్రాంతి వసతులేర్పరచి, వ్యాపార కేంద్రములు వృద్దివరచెను.. ఏ ధినుమున కాదిమసమ్ముటకు ('వ్రత్యేకముగ బజారు లేర్చరచి వ్యాసారమును 'పెంచెను.

తపస్సు

విమలుడు ముదియుచున్నను నంతతి లేనందున నేమినాధుని గూర్చి యుపవపించి తపమొనర్చ నంబిక (వత్యక్షమ్హై వరము కోరుకొమ్మన నతడు కులమునిల్పు కుమారుని, మోవ్షమిచ్చు (ప్రాసాదము కోరెను. కాని దేవి యొకేకోరిక కోరుమనగా తనయుడు వలదని చ్చైత్యము కోరెను... దేవి చెప్పిన గుర్తులబట్టి (తవ్వగా వేమినాధ విగ్రహము దొరికెను, విమలుడా (వ్రదేశమున (ప్రాపాదము నిర్మింపదలచెను.

వై5్‌ పాసాద నిర్మాణము

వైైదికులా (ప్రాంతము తమది గనుక మూల్యము కోరిరి. అతడు నా (ప్రదేశమున బంగారు నాణేముల వరపించి ఆ ధనము వారికిచ్చి స్పలము తాను గైకొని (ప్రాసాదడము నిర్మింపజేసెను. అబూ పర్వతమునకు మౌర్నము లేర్చరచి, ఏనుగులెప్తై వన్తువులు చేర్పించి, 15 వందల శిల్పులు రెండు వేల కార్మికులు పదమూడేండ్లు (శ్రమించి (పాసొదను దివ్యశిల్బ్ప ఖండముగ విర్మించిరి. ధనమపారముగ వ్యయమ్మెనది, 140 అడుగుల పొడవు, 90 ఆడుగుల వెడల్పుగల మందిరము నిర్మించిరి,

ప తి ష్ష

విమలుడానాటి రాజులను సామంతులను్కు జ్చైనభక్తులను, స్వాములను పిలిపించి దివ్యధాతు నిర్మిత వ్యిగహముమ బృహద్గచ్చాధిప న్మదత్న సూరులచే (ప్రతివ్య గావించెను. ఇది వి శ 1088 (తీ. శ 1030 లో జరిగెను... ఎనిమిదికోట్స ధనము వ్యయించెను.. గుజ్మముపై నెక్కియున్న తన విగ్రహమును స్మాపింపజేసెను. ఆ దేవుని "సేరు విమళేశ్వరుడు. ఇతడు తీర్చంకరుడాయెను,. ఆబూగిరికి విమలగిరి యను "పేరు కలిగెను, వన్తుపాలుతీతని చరి(తవిని ఇందు తన తమ్ముడగు లూణిగుని ేర వసతి నిర్మించెను.

అ స్త మయము

విమల మంతి 188300000 రూప్యములు వ్యయించి ప్రాసాదము విర్మించెను

ఆతవి యస్తమయ కాలము మన మెలుగము. ఆతని కీర్తి శాశ్వతమైై యున్నది.

క లఅికొలస ర్వ జి, జ ఆచార్య హేవుచం[ద సూరి రచయితలు ; స్వర్గీయ '" విద్వాన్‌ వనమా వెంకటరమణగుుప్త స్వర్గీయ ఆశుకవి' పరుమాళ్ల వెంక క్రేశ్వరగుుప్తు కలీకాల సర్వజ్ఞడను బిరుదుగల హేమచం(దాచార్యుల వారు ఘూర్మ్యర దేశమున ధుంధూక నగరమున విక్రమశకము 1145లో (క్రీ.శ. 1087లో వైశ్య వంశమున చొచా శాహచాహిణీ దంపతుల కుదయింభెను,. శల్మిదండ్రులు చాంగదేవుడని శేరిడిర్‌. ఓక్‌మారా (గ్రామమునకు దేవచం[డ్రసూరి వచ్చి చాహిణీదేని వద్ననున్న చాంగదేవుని జూచి “యితడు సార్వభొముడ్డైన కావచ్చును లేదా మహాయోగిద్మైన కావచ్చు'నని పలికి యాతని తర్జిని యాచీంచి బాలుని కోనిపోయి ఖంబాతులోని ఉదయనమంతి వద్ద పెంచుచుండెను. చాచాశాహ (గ్రామాంతరము నుండి వచ్చి భార్యను కోపించి బాలుని కొనివచ్చుటకు ఇంబాతున కేగి ఉదయనునితో సంభాషించి, ఆచార్యుల ఉపదేశము వీనీ తన కుమారునీ సూరీందద్రుల కప్పగించి యిల్లు చేరెను. వ్మికమ శకము 1154లో (8 శ 1096) చాంగదేవునకు జ్లైనమత దీక్షనాసేగి సోమచం(దుడను "పేరిడిరి. సోమచందుడు విద్యా భ్యాసమునకు శారదాపీఠమగు కాశ్మీరమునకేగుచు దోవలో నేమినాధు చ్హైత్యమున శారదాదేవి నర్చింప నామె యతనికి సకల విద్యలను (గ్రహించెను. వికము శకము 1166 (క్రీ శ 1108లో ఆచార్యునిగా నియమించి హైేమచందద్రుడని ేరిడిరి.. చాహిణీదేవి ఛారి(తామణిదీక్ష స్వీకరించెను. ఆచార్యుల వారు దేశాటనము. కావించుచు ఆణిహిల్దవురము 412, వె ఆ)ఇ10 న కరుదెంచెను... దాని రాజును సిద్దరాజ జయసింహుదు హేమచం(దా చార్యున నెదుక్కోని కొంపోయెను. ఆచార్యులవారు. సిద్ధరాజు వాశిర్వదించుచుండిరి. ఆయన దయచే సిద్దరాజు మాళవము 'గెల్బెను. పీద్దరాజు అనంతికా (గ్రంధ భాండారము పరిశీలించుచు భోజ వ్యాకరణనుమగాంచి ఇల్టి ప్రమాణ వ్యాకరణ మాచార్యుల రచింప గోరెను.. ఆచార్యులు కాశ్మీరము నుండి అవ్య వ్యాకరణముల తెప్పింప గోరెమ.. కాశ్మీర మందలి శారదాదేవి తన పీఠము వారితో చెప్పి రాజదూతలకు అస్బృ వ్యాకరణము లిప్పించెను, ఆచార్యులవారు సిర్మహ్టైమ వ్యాకరణము రచించిరి. కవిసార్వభౌముడు,

ఏ7

చ్రైళ్యుడు ఇక్రీపాలుడు సహన్రలింగ సరోవర (ప్రశస్తి కావింప దాని నాచార్యు లభినందించిరి. దేవబోధి వండితునకు, ,క్రీపాల కవికి, 'హేమచం[దాచార్యుల వారు కలహ ముపశమింవప జేసిరి. ఆచార్య వాదిదేవనూరిచే పండిత కుముదచం,దు నోడింపబేసిరి. సాంతూ మంతికి జ్ఞైనధర్మమున గల్నిన భక్తిని "పెంపొందించిరి, అసహిష్టులగు (బ్రాహ్మణ పండితులు కావించిన యారోపణలకు శాస్త్రీయములగు సమౌధావము లొసగి వారిని మంచి చూర్తమునకు మరలించిరి. వ్యాన పాండవులేకాక చ్చైన పాండవులున్నారనియు, వారు 'కేదారమున ముక్తి నొందిరని వివరించిరి. జ్లైన మునులు ఆహారాది నియమము లేకుందురను రాజు పురోహితుని ఆరోపణలకు హేమచం(దొచార్యులు మానవుల కింద్రియ చ్మిగహమున కాహారము కారణము కాదనియు, సింహము రతినొాందు డాది కొకమా రనియు పిచ్చుక నిత్యము. లోగించు ననియు మదాహరణలతో వివరించిరి. దేవబోధి భాగవతుడు హేమచందదుడను గోపాలకృష్ణుడు షడ్చర్థునములను పళువుల 'మేపుచున్నాడని స్తుతించెను.

సిద్బరాజు బిడ్జ్యలు లేనందుకు విచారించుచు నాచార్యులతో తీర్చయ్మాతల కేగెను, ఆచార్యులు కాలిశడకతో యాలు కొవించిరి. ఎండిన రొళ్ళెలు నీటిలో వానబెట్టుకొని చినుచుండిరి... తీర్చయా(త్రలు కొవించి వచ్చుచు. (ప్రభాస తీర్చమున శివునర్చించి సిద్బరాజున కీ జన్మమున చిడ్మలు కలుగరనియు, ఆతని అన్నకుమారుడు కుమారపాలుడు రాజు కాగలడనియు తెలిసికొవి రాజుతో తెళ్చెను. సిద్పరాజు కుమారపాలుని చఛంపింప (ప్రయత్నింవగా కుమొారపాలుడు పారిపోయి ఉప్పించుకొవి తిరుగుచు నుదయన మంతి న్యాశయించి యాచార్యులవారి కడకు వచ్చెను. ఆచార్యులతడు తప్పక రొజు కాగలడని చెప్పిరి. ఆచార్యుల వారొనరించిన సాయమున కుమారపాలుడు కష్టములు గడిపివైచెమ. సిద్ధరాజు వ్మికమ శకము 1199లో మరణించెను కుమౌరపాలుడు వచ్చి తన బాన కృష్ణ దేవుని పాయమున రాజాయిను, కుమౌరపాలుడు కస్ట కాలములో వను కాపాడిన వారివెల్ళ ఓలిసించి గౌరవించెను.. ఉదయనుని మంతివి గావించెను, ఉదయనుని కుమారులగు వాగ్భట్టును, ఆమభట్ళును మంత్రుల గావించుకొనెను. ఆచార్యుల వారిని పిలిపించి వుతడీత విస్పించగోరెను. ఆచార్యులవారాతనికి మళిదీవ నాసగిరి. మాంస భక్షణ కావించిన తన ముప్పదిరెండుపండ్డు ఊదడగొట్టుకొనవెంచిన కుమారపాలునితో పాప పరిహారముగ ముప్పదిరెండు. చ్వైత్యములు. నిర్మింవజేసిరి ఉదయన మంతి యాత్మశాంతొక్టై వాగాట్టు నిర్మించిన మందిరమున హేవముచందులు (వతిష్య కావించిరి. కుమారపాల చిశోరమున పొర్భ్వనాధమూర్తి వాచార్యులు ప్రలిష్యించిరి... కళ్యాణ

38

కటకరాజు గుజరాతుప్తై దండెత్తగా కుమాూరపాలు డాచార్యుని శరణుగోరెను. ఆచార్యుల వారు తమ (ప్రభావముచే శ్యతుబాధను దొలగించిరి. కుమారపాలుడు తరంగ పర్వతమున (]౬7800 21113, 21, ౮౪)140 అజితనాధునకు చ్చైత్యము

నిర్మింపజేసి సూరిగారిచే 'ప్రతిష్ప కావింపజేసెను, అంబడు భరోంచమొన సువ్రత

మందిర ముద్దరించి యాచార్యులవారిచే (ప్రతిష్ట కొవింపచేసెను. అంబడు ముప్పది

రెండు లతల యోగినీగణముచే బాధలందుచుండ నాచార్యులవారా యోగినీగణమును

తృప్టిపరచి యంబడుని కాపొడిరి. కుమారపాలుడు రాజ్యము నాచార్యులకొసగి వారి

(ప్రతినిధిగా రాజ్యమేలుచు పరమార్హ్హతుడను బిరుద మొందెను.

కుమారపాలుడు పదునెన్మిది దేశము లేలుచుండెకు. అతని కాలమున ప్రాణహింన నిషిద్ధము. ఒక ముదుసలి తనకొడుకు జుట్టులో పేలుచూచుచు "పేనును చంపినందుకు ('ప్రాయశ్చిత్తముగ “యూకవిహారము” నిర్మించెను. ఉదయనుని భార్యనద్చ నున్న మహావీర విహమును తెప్పించి యాచార్యులవారిచే కుమారపొలుడు (ప్రతిష్మగావింప జేపెను. కుమారపాలుడు పొటణ, తరంగ, జాలార్‌ మొదలగుచోట్ట "ెక్కుమందిరముల నిర్మించెను. ఆచార్యులవారితోగలిసి కుమారపాలుడు సెక్కు తీర్చయాకలు కొవించెను. అతనివెంట 1800 కోట్స ధనవంతు లేగిరా వారెల్టరు. తీర్చములలో నుత్సవాదులు కావించి ధన్యులైైరి. ఆచార్యులవారు నర్వదర్శన మాన్యతను (ప్రబోధించిరి.. ఒకమా రాచార్యులు కుమారపాలుని వూర్వజన్మ వృత్తాంత మౌతవికి తెలియజేసిరి. హేమ చంద్రులు దీక్ష గైైకొన్న వసతి నుద్దరించి కుమారపాలు డాచార్యులచే ప్రతిష్ట కావింప చేసెను. (ప్రభువాకవాడు సభలో భరతమహారాజు చరితము వివరించిరి. శ్రీసాలుడు ఆరుభాషలలో కవిచకవర్తి. అతని కొడుకు సిద్పపాలుడు కవి. భాండాగారికుడు కపర్షిః వాగ్భట్టుడిరువదినాలుగు (ప్రాసాదములు నిర్మింపజే సెను. నృపనాగశ్రేష్మి కొడుకు ఆభడు. ఛాడక (శ్రేష్యికి తొమ్మిదిలవల బంగారు కందు. వీరెల్ణరు కుమారపాలుని యాలో పాల్గొనిరి. వి(క్రమశకము 1299లో ఆచార్యుల వారు న్వర్షారోహణము కావించిరి. ఆచార్యులవారి రచనలు (1) సిద్బ హేమ వ్యాకరణము. ఇది ఎనిమిది అధ్యాయముల (గంధము,

మొదటి ఏడు అధ్యాయములలో సంస్కృత భాషా వ్యాకరణాంశములు 3566 నూత్రములతో కలవు, ఎనిమిదవ ఆధ్యాయమున (ప్రాకృత, శూరసేన మాగధ, "స్ప్రశాచిక, అహ్మభంశములను భాషలకు వ్యాకరణాంశములను 1119 నూత్రములతో

39

1100 ఖ్నికములతో రచించిరి. దీనికి 1800 శ్ళోకములుగల (2) బృహద్వృత్తియను టీకను, 6000 శ్నోకములతో (3) లఘువృత్తియను టీకను రచించిరి. (4) ధాతు పరాయణము. ఇది ధాతువివరణము తెల్పుచున్నది. ఇది రెండువందల శ్వ్నోకములు గల (గ్రంధము. (5) ఊణాది స్కూతములకు 3000 శ్వోకములతో (6) లింగానుశాసనమను దానికి 84,000 శ్నోకముల వ్యాఖ్యానమును రచించిరి. నే (గ్రంధములు పాటన్‌, రాధా పుర (గ్రంధాలయము లలో నున్నట్ను తెలియుచున్నది. (7) సిద్ద హేమ బృహన్యానము, 84,000 శ్యోకములు.. (8) సిద్ద హేమ (ప్రాకృతవృత్తి, 2200 ఛళీకములు,

నిఘంటువులు ; (0) అభిధాన చింతామణి. 10,000 ళ్మోకములు. పరికిన్నము 204 ళ్ళేకములు. ఇది ఆరుకాండలకల పదనిఘంటువు. (9) అవేకార్శ సంగ్రహము. ఇది నానార్భనిఘంటువు. 1328 శ్మోకములు. (3) నిఘంటుకోశము. 396 ళ్ళోకములు (4) దేశవామమాలం. ఇది దేశీయపదములు తెల్పును. 3500 ళ్నోకములు, (5) వనస్పతి నిఘంటువు. ఇందు ఆయుర్వేదమున కుపయోగించు వవస్పతుల శేదములు కలవు.

కావ్యములు : (1) (ప్రాకృత ద్వయాశ్రమము (2) సంస్కృత ద్వయా[శమము, ఇవి రెండును ఉత్తమ మహాకావ్యములు. ఈ సంప్కృత ద్వయ్మాశయకు 17,547 శ్యోకముల వ్యాఖ్యను అభయతిలకగణి రచించెను. (ప్రాకృత ద్వయ్యాశయకు తృీ230 శ్నోకముల వ్యాఖ్యమ పూర్మకలశగణి రచించెను. (ప్రాకృత ద్వయాశ్రయమున 11500 శ్యోకములు, వంస్కృతద్వయాశయమున 2,828 శ్య్నోకములు కలవు. (3 ఛందో దర్చణము. ఇది ఛందము తెల్పును, ఇందు 3,000 శ్నేకములున్నవి. (4) కావ్యాను శాసనము. పాహిత్యాంగములకు రస, గుణాలంకార దోషరీతులతో వివరించుకే కాక దీవి కలంకార చూడామణి, ఆలంకార వృత్తివివేకమును వ్యాఖ్యానములు రచించియున్నారు, ఇందు 6,800 శళ్ళీకములున్నవి.

కధలు (తిషష్టి శతశలాకాపురుష చర్మిత, పరిశిష్ట్ర పర్వములలో జ్వైనమత సంప్రదాయములు, గురువులు మవోపురుషులు తెల్పబడియున్నారు. మరియు 24 తీర్థం కరులు, 12 చకవర్హులు, 9 బలదేవులు, 9 వాసుదేవులు, 9 (ప్రతివాసుడేవుల, చర్మితలు వర్ణ్మింపబడి యున్నవి. ఇందు పది వర్వములు, 34,000 శ్నోకములున్నవి.. పరిశిష్న పర్వములో 3,500 శషికములు కలవు.

వేదాంతము ; 1. అధ్యాత్మోపనిషత్‌. ఇందు యోగ ఆసన, (ప్రాణాయామ, పిండస్టృ, వదస్నాది ధ్యాన విరూపణ కావించుచు 12,000 ళ్ళోకములు కలవు. ఇది యోగళాన్తు (గంధము, 2, వేదాంకుశము, ఇందు 1,000 శో! కములున్నవి.

జ్ర

వ్యాయశ్యాన్తము ; (వమాణమీమాంన. ఇది ఐదు ఆధ్యాయముల (గంధము. ఇందు మొదటి రెండధ్యాయములలోని “ఆహ్నికము"” అను భాగము మాత్రము నేడు లభించుచున్నది. ఇందు 2,500 శ్నీకములున్నవి. అయోగవ్యవచ్చేదిక్క, అవ్యయోగ వ్యవచ్చేదిక, ద్వా తింశిక - ఇవి అనాది నుండి వ్యాపించుచు వచ్చుచున్న న్యాయశాస్త్ర సారాంశముల సూత్మగంధములు. వ్యాయశ్యాస్త్రమున వీ ద్వాత్రింశిక మిక్కిలి (ప్రాధాన్యత వహించినది. ఈ అన్యయోగ వ్యవచ్చేదికకు మల్శినాధుల స్తోత్రములు, మహాదేవ స్తోత్రము 44 శీకములు, వీతరాగ స్తోత్రము 188 శోకములు.

చరిత : కుమౌారపాల చరిత. ఇవి యన్నియు దాదాపు 2,04,336 శోకము లున్నవి. ఇంకను మూడున్నర కోట శ్నోకముల (గ్రంధములు తెలియవలసి యున్నవి.

శ్రీవారి (గ్రంధముల "పేర్టను డెల్పు నీ క్రింది శ్‌ కముపషయోగించును.

క్లుప్తం వ్యాకరణం నవం విరచితం ఛందో న వింద్యాశయా

లంకారాప్రధితౌ నవౌ (వ్రకటితా శ యోగశాస్త్రం నవం

తర్భుః సంజనితో నవో జివవరాదీనాం చర్మితం నవం

బడ్బ్చం యేన నకేన విధినా మోహఃకృతోదూరత। - (సోమ(వ్రకుడు

ఆచార్యులవారిని దేవబోధి భాగవతు డిట్టు నుతించెను :

పాతువో హేమ గోపాలః కంబళం దండ ముద్వహన్‌

షడ్పర్శన సశుగ్రామంచారయన్‌ జ్ఞైనగోచరే 1

(హేమచం్యదుడు. దర్శన శాన్హ్ర్యములము జ్లైనమతమున _ వ్యాపింపడేస్తున్న గోపాలకృష్ణ డు, అతడు మిమ్ము కాపాడుగాక [)

విద్యాంబోనిధి మంధ మందరగిరి జ 'హేమచంద్రవభుః

(విద్యా సము(దములను మధించుటలో శ్రీ హేమచంద్ర (ప్రభువు మందరగిరి వంటివాడు.)

యస్యా స్వాద్య వచస్ప్సుధాం న పరమః (శ్రీ హేమచంగదోగురుః --పిద్పపాలుడు)

(శీ హేమచందుని వచనామృతము వివి కుమారపాలు డహింన నవలంబించెమ)

వామోసప్యేష, తద్జెవపాతక నుఖః శుద్దిం కధం (ప్రాన్నయాత్‌

నస్పృశ్యేత కరేణచేత్‌ యతిపలేః క్రీ హేమచం[ద్యవలోః - (కవర్ష్రి

(18) హేమచంద ప్రభుని కరన్పర్శ లేనిదే పాతకములు చేయు చేతులెట్టు పవ్మితములు కాగలవు %)

థి “|| 'భాతః సంవృణు పాణిని (ప్రలపితం కాతం(త కంధా వృధా మాకార్షీః వటుశాకటూయన వచః మదేణ చాం[దేణ కిమ్‌ కః కంఠాభరణాది భిర్భళరయ త్యాళావ మన్ట్యైరపి (శాయన్న్హే యదితావ వర్చమధురాః శ్రీః హేమచం(దోక్తృయః (18) హేమచర్యదుని వాక్యము. లర్బమధురముల్లైనవి. వానిని వినుచున్నచో పాణిని కాళం్యతుడు. శాకటాయనుడు, చంద్రుడు మొదలగువారితో (ప్రయోజనము లేదు |! కంకాభరణాదులతో మనస్సు బాధించుకొనియు 'వయోజనములేదు) పౌరాష్ట్రదేశము చారగు చారణు లిరువురు వచ్చిరి. తాలి వాడు "'హేమచందు విట్ళు స్తుతించెను ఫ్‌ లక్ష్మీః వాణి (ప్రముఖాని వయ ఇ భా గ్ష్యైః ముఖభృతః హమనూరి అవణియే ఈ ష(ద్రతేతే వండితాః ((హేమనూరి చూపుబడినవారు. లక్ష్మీ వాణీ కరుణా పానుల్లై పండితులగుచున్నారు) రెండవచారణుడిట్ళు స్తుతించెను ; హేమ 1 తావకీన కరభృతః య్యత ఆళ్ళర్యభూతః బుద్దిః యదేవం పద అధః ముభాత్మత ఉపహృతాసీద్ధిః, (హైమాచార్యా $ వీ యభయమందినవాడు సకల సిద్దుల నొంచుచున్నాడు.) శ్రీ హేమచంద్ర నూరీణా మవూర్వం వచనామృతం జీవాతు ర్విశ్వ జీవానాం రాజచిత్తానని స్నీ తమ్‌. (8 "హీేమచం(ద్రసూరీం(దుల వచనామృత మపూర్వమ్నెనది. వర్వ (ప్రాణుల మారీంచునది. మోక్షమునకు రాచబాట వంటిది) పాతకాంతక మాతంగస్పర్శ దూషణ భూషణా శ హేమచంద్ర మారీణాం వాచః ప్వర్ణోదకద్యుతఈ ((ప్రాతకములను మాతంగప్పర్శవలన కలిగిన దూషణములము భూషించువవియు, ప్వర్శోదకకాంతులు గలవగు శ్రీ) హేమచంద్రసూరీం(దుల వాక్కులు జయించుమగాక |) అనంతాగమవిద్యా మృవ్మృత స్వోజ్జీవనసితి? శీ? హేమమారి రవ్యాద్మః ప్రతి ్యక్రీపాద లిప్తకః.

ణీ2ై

(అనంతముల్లైన ఆగమ విద్యలమ మట్చిచే చనిపోయినవారిని. కీ హేమచంద్ర సూరుల క్రీ పాదధూళి (బితికింపజేసి మనలను కొపాడునుగాక [)

కృతి సద్వృత్తముక్నా 'ప్రజ్నాయక శృరితం (వభోః

స్టాప్యతేన్తః (వ్రకాశాయ నతాం హృదయవేశ్మసు.

(కావ్యమందలి సచ్చరితయను ముత్యముల దండకు నాయకుడగు ఉీ) హేమ చం[దుల చరితము సబ్బ్బనుల హృదయ గృహములందంతః (ప్రకాశమునకు ష్టాపింపబడు

ఈ విధముగ నాచార్యులను గూర్చిన న్హుతి శ్న్చోకములనేకములు కానవచ్చుచున్నవి.

ఆచార్యుల వారొకనాడు సీద్డరాజ జయసీంహం నిటా సీర్వడించిరి వ్‌

ఛా ళు

భూమిం కామగవి 1 స్వగోమయర స్టైరాసిం చ రత్నాకరా |

ముక్తా న్వస్తికమాతనుధ్వముడుప $! త్వం పూర్మ్శకుంభోభవ |!

ధృత్వా కల్పళరోర్బళాని సర శ్లై ర్విగ్వారణాస్తోరణా

న్యాదత్త స్వకర్షె ర్విజిత్యజగతీం నవ్వేతి పిద్దాధిపః.

(కామవేనువా ! భూమివి నీ గోమయముతో నలుకుము. సముదుడా ! ముత్యము లతో ముగ్గులు తీర్చుము. ఉడుపమా! వీవు పూర్ణకుంభమవుకమ్ము.. దిగ్శజములారా! కల్చవృక్షముల దళనులతో తోరణము లలంకరింపుడు.. శ్రీ సిద్దరాజు దండయా(త గెల్చి వచ్చుచున్నాడు)

ఆచార్యులవారు తమ వ్యాకరణ ఆగంధమువ సిద్దరాజు మూలప్తురుషుదను మూల రాజు నిట్లు వర్తించెను ;

! భా

హరి రిన బలిబంధకర। ,లిశక్తియుక్త్యః పినాకపాణి రీన

కమలాశయళ్చ విధిరివ జయతి శీ మూలరాజః

(మూలరాజు విష్ణబహ్మమ హేశ్వరులతో సమానుడు. విష్ణువును బలీ బంధన మౌచరించెను మూలరాజు బలవంచతులను గళ్చి కప్పము గొవెను. రివుడు త్‌శక్రి ముక్సుదు, మూలరాజు (వ్రభు మంత్ర ఉత్సాహ శక్తులు కలవాడు. హ్మ్‌ కమలము న్యాశయించెను. మూలరాజు లక్మి క్మాశయ మొసగనుం

దానేశ్వర జగడూశా రిశయి ౬ స్వర్గీయ “విద్వాన్‌” వనమా వెంకటరమణగుప్త స్వర్ణీయ 'ఆశుకవి" పెడమాళ్ళ ఎెంకమేశ్వరగ్నుప్త క!

కచృదేశమున భర్రేశ్వరమను నాకో (గ్రామము కలదు. ఆచట నొక ధనికుడగు నైైప్యడుండెను. ఆయనపేరు సోలకశేష్టి! అతని ధర్మపళ్ని లక్ష్మి! ఆ పుణ్యదంపతులకు జగడూశ్ళా రాజాశ్హా పద్మాశా యను మువ్వురు పుతులుడయించిరి.

పోలకశేప్యి గొప్ప వ్యాపారము చేయుచుండెడివాడు, అతనికి న్వదేశ విదేశములలో వ్యాపారము పాగుచుండెను,.. అతని వాణిజ్యనౌక లాకాలమందలి నౌకలలో కెల్ణ మేటివి 1 స్వదేశ విదేశ వ్యాపారస్టులాతనికి పెక్కురు పరిచితులు.. జగడూశా ఆ వ్యాపారన్నుల వలన పెక్కు వింతవింత విషయములు విని యానందించుచుండెడీవాడు, ఒకసారి జగడూశా లల్మితో “అమ్మా! నేమ పెద్నవాడన్తై, నప్పుడు మారు నౌకలతో ప్రయాణము కావించి వ్యాపార మొనరించి. చాలాధనము నంపాదించి, దొనధర్మములు గావించి, నీకు మంచి పేరు ఇెచ్చెదొ ననగా తల్చి కొడుకు మాటల కానందించి యక్కున జేర్చుకొని ముజ్చాడను.

(క్రమ్ముకమముగా. జనడూశాకు, అతని సోదరులకు యుక్త వయస్సు వచ్చెను. తర్జిదం(దులు జగడూకాకు యళోమతిని, రాజాళాకు రాజల్మ దేవని, పద్మాశాకు పద్మాదేవి విచ్చి వివాహము కావించిరి.

జగడూళా కిరువదొకటవ పంవత్పరమున పోలకశేష్మి పరమపదించెను, శండీ మరణమునకెల్ళిరు విచారించిరి. ఎట్టకేలకు జగడూశా తండికి పరలోక క్రియలు గావించి యింటి పెత్తనము పూనెను.

జనడూశా. ₹లివితేటలు, జాలరీగుండె కలవాడు. "స్పేహ పాాళుడు దొన ధర్మములం దందెవేసిన చేయి! ఆతడు దానములు చేయటయందు ళనతోసాటి నితరుడు రాజాలనంత యాసక్తి గలవాడు. అతనిని యాచించి రిక్తహనస్తములతో పోయిన యాచకులు ళేరన్న నింతకన్న నతని దాత్బత కాధార మేముండును

జ్నగడూశా దావధర్మములతో సంపదలు తరిగిపోజొచ్చెను... జగడూశా ధనము లేమికి విచాకించలేదు. కొని--తనవద్ధ కరుదెంచిన యాచకు లుత్తచేతులతో పోవలపి వచ్చు దుర్శతి కల్గ నీయకుమవి భగవంతుని (ప్రార్చించెడీవాడు 1

క!

ఒకనా డాతడు వ్యాహ్యాళి కేగుచుండ చెంత నొక చేకలమంద పోవుచుండెను, ఒక మేకమెడ కొక మణీ కట్టబడి యుండెను. అతడా మణ్శిపభాష మెజిగినవాడగుటచే మేకను గొని మణివలన నెమ్కువధన మార్మించెను.

జగడూశా వ్యాపారము దేశదేశాంతరములలో నౌకా, భూమౌర్శములలో విరివిగా పాగుచుండెను. ఒకసారి జగడూశా గుమాస్తా బయంతసింహుడు ఇరాను దేశమునకేగి *హుర్ముంజ్‌" పట్టణమున నుండెను. అందు జగడూశాకు రెండు గోదాములుండెను. కొన్నాళ్ళకా గోదాముల నడుమ నుందర శీల్చకళా ఖండమండితమగు శిలాఖండము కని పించెను. జయంతసింహుడు, (ప్రక్కనున్న ముస్థిము వ్యాపారి ఆది తమదని నాదులాడుకొని యెంతకు నిర్ణయము కానందున వేయి దీవారములని, రెండువేల దీనారములని ధర "పంచుచుండిరి జయంళతసింహుడు తుదకు మూడులమల దీనారములిచ్చి యా శిల్ప ఖండమును కొనెను. లోకులెల్ట రచ్చెరువాందిరి. జయంతసింహుడు. కొన్నాళ్ళకు భ(ద్రేశ్వరమునకు వచ్చెను.

ఇంతలో గిట్టనివాడొకడు జయంతసింహునికన్న మున్నే భ(ద్రేశ్వరమునకు వచ్చి జగడూశాతో జయంతసింహుడు తమ మూడులక్షల దీనారములను దుర్వ్యయమను కావించే ననగా నతడు విషయమెరిగి, “జియంతసింహడు నా కీర్తి ెంపాందించినాడు.. నేను ధన్యుడినని యాతనితోబల్కి జయంతసింహుని గొప్ప యుత్ఫవముతోపోయి యెదుర్కోని యింటికి గొనివచ్చి మిక్కిలి గ రవించి జయంతసింహుని పంకోచము మౌన్ని ఆతవికి జరీ తల పొగాను ముత్యాలహారమునిచ్చి గౌరవించి ఆ సుందర శిల్చ ఖండమును తన గృహ ('ప్రాంగణమున తాపింపబేసెను.

ఒకనాడొక సాధువు భివక్షై వచ్చి ఆ శిల్పము చూచి యందు గొప్పు రత్నము కలదు. వెలికి రీయించుమన, జగడూళా ఆ సాధువుము గౌరవించి రత్నము వెలికి తీయించెను.. దానివలన నతని కపార ధనము లఅభీంచెను,.

ఒకమారు. పరదేశవు రాజు పీటచేవుడు భదేశ్వరముప్పై దండెత్తివచ్చెను. భ(దేశ్వరము రాజు రణమున మరణించెను. పీటదేవుడు రాజధానిని భీభత్సము కావించి యపార సంపదల గొనిపోయెను. . జగడూశా యిట్టి ఘోరకృత్యములజూచి భ(దేశ్వరము కోటను వునరుద్చరింప బూనుకొవెను.

ఈ విషయము పీటదేవుడెరిగి జగడూశా కడకు దూతను బంపెమ. ఆ దూత యాతనితో '*గాడిద సింగమ్టైనవుడు. నీవు కోటను బాగుచేయగలివనెను. అందుకు జగడూళా "గాడిదను సింగమనుకొవియే నేనీకోట నెష్పటియట్ళు బాగుచేయించెదినన్‌

బ్‌

(వళ్యుత్తరము. చెప్పి పంసీంచెను... జగడూశా కోట నిర్మింసించి దానిస్పై గొడిద యాకారముగల బొమ్మ వేయించి దాని వెత్తిప్పై రెండు బంగారు సింహముల బొమ్మలు చిత్రింపించెను. బలవంతుడగు ఫీటదేవునితో పగకల్పించుకొని ఉపేక్షింపరాదని జగడూశా ఘూర్చరమునకేగి విషయముళల్చి సాయముగ విమల దేవునితో గొప్ప సైన్యము కొనివచ్చెను. పీటదేవుతీ విషయము. తెలిసికొని మూర్మర "స్టైన్యమును తాను గెలువజొాలనని నిశ్చయించుకొని యుద్ద్మవయళ్చములు మానుకొని శ్మతియులకు నిర్మింపసాధ్యమగు కోట సీ సామాన్య వైశ్యుడెట్టు నిర్మించినాడో చూతమని జగడూశా యనుమతితో వచ్చి కోట చూచి గార్బభచిితముచూచి మండిపడి యేమి చేయనుచేతకాక, "పేదవాని కోపము సపెదవికే చేటన్నట్టు పండు పటపటలాడీంచుకొని వెనుడిరిగిపోయి యా యవమోనభారమున డిగులువడీ మంచమెక్కి మకణించెను.

జగడూశా స్వచృచ్నైన జ్లైనుడు. డు పరమతసహనము కలవాడు. అతడు శ్యతుంజయ, గిరినాధతీర్శములకు గొప్ప యాటతిక బృందముతోపోయి సందర్శించి వచ్చు చుండెడివాడు, అచ్చట అనేక మందిరమురిన్కు తఈటాకముల నిర్మింపించుటేకాక శిధిలము లగువానినెన్నిటివో పునరుద్దరింప చేసెను. అతనికొరక్షై విదేశముల నుండి వచ్చు వ్యాపారులలో మహమ్మదీయులుండీరి. వారికి భదేశ్వరమున నమాజు కొావించుట కిబ్బందిగా నున్న విషయము గమనించి జగడూశా వారికొఆకు (ప్రత్యేకముగ “*ఫీమలో అను మసీదు విర్మింపజేసియుండెను,

తె

ఒకప్పుడు పరమదేవ నూరీశ్వరులవారు భదేశ్వరమునకు విచ్చేయ జగడూశా వారి ధర్మోపదేశము. లాలకించుటకు భక్తులతోబాటు. వెళ్ళియుండెను.. ఆచార్యుడావాడు దానసంబంధముగ చక్కగ ఉపన్యసించెను. (శోతలందరు పరమానందముతో మపన్యాన చూలకించుచు తలలూప్తుడుండిరి.

ఆచార్యులవారు ఉపదేశానంతరము జగడూశా. నేకాంతముగ దనవద్దకు పిలిపించి “ణేన్మీ ! సీకు యధార్బమ్టైన దానము కావించు నవసరము తటస్ప్టీంపనున్నది. వీయవ కాశము వినియోగించుకొని పుణ్యమార్చించుక్‌నుము. కాని ఛఈ కొవ్యమొకటి రెండులనల ధనముతో ముగియువదికాదు, కాని నీశక్తికిమించివదికాదు. విక్రమళకము 1313 మండి మూడేండ్భు (క! ₹ పేషేర్‌ర్‌ మండి మూడేండ్డు) భయంకరమగు కామము రాగలదు. దేశమంతయు మలమలమాడిపొవును, మానవులు చీమ౯వల్కి దోమలవలె మాడిపోయెదరు. నీవు ముందుగ నావోరపదార్శములు "సేకరించి (ప్రజల ఆకరిమంటల జల్హార్చుటకు వూనుకొనువుని చెప్పిరి అందులకు జగడూశా యావందముతో నంగీకరించెను,

షర జగడూశా వెంటనే తన వ్యాపి రశాఖలన్నిటికి కావారధాన్యముల నిలువ చేయవలసీన దని వర్తమానములను పంపించెను,. ఉత్తరమున /జనీకాందహారు వరకు, తూర్పున బెంగాలు వరకు, దక్షిణమున రామేశ్వరము వరకు నాళని గోచాములు కలవు. ఈతని వర్తమాన మందుటయే తడవుగ వారి ప్రతినిధులు ఆహార ధాన్యములుకొని గోదొములలో నిలువజేయుచుండిరి. ఇట్టు శెండేండ్గ వరకు బజారునకు విికయమునకు వచ్చిన యాహార ధాన్యముల కొనుచుందడీరి. విక్రమశకము 1313వ సంవత్సరము రానేవచ్చెను. రైతులు పాలములుదున్న సిద్దపరచిరి. కొని వానలు కురియలేదు. ఆషాడ, (శ్రావణ, భాద్రపదములు వచ్చి పోయినను తొలకరింపలేదు. దేశమంత కణువు వ్యాపించెను. జగడూశా "పేదలకుచిత భోజనము లేర్పాట్ళు గావించెను. నిర్మాశయులగు పేద లితనియ్యానశయములో కడుపులో చల్శకదలకుండ సుఖించుచుండిరి. 314 వచ్చెను... జ్యేస్య మాసము వచ్చినను వానలు లేవు. ఆషెఢ మాశ చూపించిపోయెను.. (శ్రావణమున (ప్రజలకు (త్రాగుటకు నీరు లభించు మ్యాతము వాన కురిసెను. కజువు ర్యాష్టముల నుండి దేశమంతయు వ్యాపించెను. (ప్రజల నిరాశ కంతు లేకుండెను. (ప్రజల నిరాశా విస్పృహల కంతులేకుండెను. ఆకలిచావులు (ప్రారంభించెను. దొంగతనములు దోపిడులు పెరిగిపోయి దేశమున శాంతి కరున్నైపోయెనము... వేలకొలది (గామములు కళాకాంతులులేక స్మశానములవలె నుండెను, ఆహారథాన్యముల ధర లాకస మంటి చుక్కల చూచుచుండెను. ఎంత ధర పెట్టైనను పిడికెడు తిండి దొరకకుండెను. వ్యాపారులు సరుకుల నిలువచేయు గోదడాములన్నియు ఖాళిల్టైనవి. ఇట్టే. కష్ట కాలమున జగడూశా దేశమంతట సెక్కు ఉచిత భోజనశాలలు "పెట్టించెను. ఆహారధాన్యరానులు వ్యయమై పోవుచుండెను. (ప్రజర్‌ యనూహ్యసాహాయ్య సంపత్తి కానందించి జగడూళశాను దేవునివలె తలచుకొనుచుండిరి. కాని జగడూశాకా (నజావ్రశంసలు వినిపించలేదు. ఈ కలువు ఇంకొక ఏడాదియు నుండును. ఆయో పదనాళ్ళలో (వ్రజలు యాకలిచావుల దొలగించు మెట్టాయను నాలోచనతో నహర్నిశలు కుమిలిపోవుచుండెను. 1315 రానేవచ్చెను.. మేఘదర్శన మౌ యేడాదిలో నెప్పుడును కలుగకుండెను. “గత కాలము మేలువచ్చు కాలము కన్నన్‌” అన్నట్టులోగా సంవత్చరములందు (త్రాగుటకు నీర్టైనదొరికినది. కాని యాయేడ్యుపజలు, పక్షులు, పశువులుగుక్కలెంది మరణించుచుండెను, (వజల ఆహాక్షొార ములతో దిక్కులు చెవిటే

బ్య వయ్యెను. ఆకులలములు, గడ్జిగాదములు తిని చావలేక (బతుకళక (ప్రజలు నడపీనుగల వలెనుండిరి. రాజాదిరాజుల కొమదేనువులవంటి ధాన్యాగారములు స్తై తము వట్టిపోయినవి, ఈ క్లిష్ట పరిస్పితులలో రాజాధిరాజు అందరకు జగడూశా. గుర్తునకు వచ్చెనుం ఘూర్ష్మరదేశా దీశ్వరుడు. వీసలదేవుడు జగడూశా నాహ్వానించి యాహాంధాన్యముల సాయ మపేక్షించెను. జగడూశా యళనికి 400000 విలువగల యాహారపదార్హములు పం పెను, సింధురాజు హమీరడేవునకు 6000000 విలువగల యావారపదార్హములు పంపెను. మేవాడ మహారాణాకు 1600000 విలువగల యాహారపరార్థములు పంపించెను. మాళవ రాజు మదనవర్శ్మకు 900000 విలువగల యాహార పడ్డాములను పంపెను. కొనీరాజు (వతావసింహునకు. 1666000 విలువగల యాహారమును పంపెను ఢిల్లీ పాదుషా నాజరుద్మీనుకు 1050000 విలువగల యాహారపదార్భముల పంపించెను. కంధార మహారాజునకు 60000 విలువగల యాహారపదార్శములు పంపించెను. రాజాధిరాజులకు పంపిన మొత్తము. సహాయము 6220000 విలుగవగలది. _ఇంలేగాక చిల్హరమల్యర రాజులకు చిల్హరమల్ఞరగా గావించిన సాయమున కంతులేదు.. ఆయా దేశములందు జగడూశా చిన్నచిన్న పెద్దపెద్ద ఉచిత భోజనశాలలు "పెట్చించెను. అవిగాక ఈ (క్రింద శెల్పినట్సు కరువు దినములలో గొప్పగొప్ప అన్నదానశాలలు నిర్వహించెను. శేవాకాంటాసోరాక్‌, గుజరొతు దేశములందు ముప్పదిమూడు, మార్వాజీధారు కచ్చదేశములండు ముప్పది మేవాడ, మాళవ, డాతలతో నలువది, ఉత్తర భారతమున పన్నెండు మొత్తము నూటపడునైదు ధర్మళాలళేర్చరచి వాటిలో (ప్రతిదినము 1500000 జనులకు అన్నదానములు కావింవబడుచుండెను, జగడూశా కరువుకాలంలో 49950000 మణుగుల ధాన్యము నుచితముగా పంచిపెట్టించెను. నుమూరు 18000000 రూపాయల విలువగల పదార్భములను, నెలసరి జీతాలకు 45000000 రూపాయలను వ్యయించెను, గొప్పగొప్ప రాజాధికాజులు స్టైళము వేనోళ్ళ బొగడి “జగత్సరిపాలనా దమడు"అను బిరుదిచ్చి గౌరవించి... చేటికికూడ డాొనకీలపురుషుల కుపమానముగా జగడూశా జేరు వాదబడుచున్నది. చని కంతటికి ఈ యమేయ దానవర్ష ధారాప్రభావమే కారణము. వికమశకము. 1316వ సంవత్సరమున సకాలవర్షములు కురిని నస్యములు పండుటచే కజువుతీరిపోయెను.. జగడూశా ఇంళధనము వ్యయించినమ అతనికి ధవము కొదవలేకుండేను.. ధనలక్ష్మి జగడూశా గృహమున (ప్రతిదినము మూడుపూ లారు కాయలుగ నిత్యకల్యాణము. పచ్చతోరణముగ వానందతాండవము. కొవించుచుండెను,

చి “ఎత్తిన కాలెగాని సిరికెన్నడు నిల్చిన చోటనిల్వగా చిత్తమురా” దను కావీశ్వరుల వాక్యము లాతని విషయమున వ్యర్శములై నవి.

ణీ

ఒకసారి సముద్రపు దొంగలాతని కడకువచ్చి “యయ్యా ! మాకొక మైైనముతో నిండిన యోడ దొరికినది. దానినేమిచేయవలయునో మాకు తోచలేదు. మా యోడను మీరు గైకొని మీయివృము వచ్చినంత ధనమునింగడని (ప్రార్జించిరి. జగడూశా తనకు మైన మవసరమం లేకున్నను వారి నూరక పంపరాదని మ్రైనము ఖరీదుకట్చించి వారికి ధనమిచ్చి పంపించెను. ఆ ఓడలో న్లైదువందల మై నపురాళ్ళుండెను. జగడూశా యీవిధముగా నా యోడకొమట కొందరికిష్పములేకున్నను అతని కొదురుెష్పలేక యూరకుండిరి.

అదిజరిగి మూడునెలలు గడీచిపోయినవి. ఒకనాడు మైనము సంచులలో నొక సంచిని తెరచి యందులోని మైనము ముద్దను విసరివేయగా బంగారమీవలబడెను. జగడూశా దానివి పరీక్షించి అది స్వచ్చమైన బంగారమని. విశ్చయించి యైదువందల సంచులలోని మైనవురాళ్ళను బగులగొట్టి బంగారము స్వీకరించి యా ధనమంతయు దానధర్మములకు వ్యయించెను,

ఈ విధముగ జగడూశాకు పెక్కు మార్చు వ్యాపారేతర మార్వములలో నయాచితముగ నపార ధనరానులు లభించి యుండెను. ఈ కారణము వలన వాయన 'కెన్నడును ధనమునకు లోటులేకుండెను. ఇది యతని యదృవ్టృ నంపదకు తార్కాణము!

భారతదేశమున నీ మహాదానకర్ణుడు సత్కార్యముల కపారధనము వ్యయించెను. అతడిీతర ధనవంతుల కాదర్శ్శప్రాయుడాయెను, తదుపరి కొన్నిసంవత్చరములకు బజగడూశా న్వర్శన్సుడాయెను. వారి మరణమువలవ భారతదేశమునకే కాక యావ్యత్పపంచమునకు తీరనిలోటు కలిగెను. వారి మరణమువలన లోకమంతయు నంధకార బంధుర మైైపోయెను.

జగత్పరిపాలకుడు దివంగతుడ్జైన నెవరు విచారింపకుండగలరు * లక్షలాది జనులు

ఒజగత్సరిపాలకుని వురణమునకు ముక్త కంఠములతో విలపించిరి. (ప్రపంచమున దానమహిము యున్నన్నాళ్ళు జగడూశా "పేరు చిరస్టాయి కాగలదు.

శతేషు జయతే శూరః

సహంేషుచ పండిఈ

వక్తా దశనహంసేషు

దాతా భవతివానవాం

తాయ కొలతతో

ళా “ర(పసొద్‌ జయుశ౦ంకర (పన రచయితలు ; స్వర్గీయ “విద్వాన్‌” వనమా వెంకటరమణగు.ప్త స్వర్ణయ “ఆశుకవి” 'పరుమాళ్ల వెంకటేశ్వరగ్నుప్త హింది నేడున్న స్పితికి వచ్చుటకు అనేక కష్టృపరిస్పితుల నెదుర్కొనవలసి వచ్చినందున వేడది (వపంచమందు (ప్రఖ్యాతి నొందియున్నది. అందులకు కారకుల్ళైన భాషాసేవకులు మరువరానివారు. తమ ధన్నప్రాణముల నర్చించి ఉత్కృప్టృముల్టైన రచనల కావించి సర్వసంపన్నము కావించిన భావుకరచయితలను హిందీసాహిత్యము, సహృదయులగు పాఠకులు మరువజాలరు. వారి పవ్మితకృషికి వర్చంచతులు జరుపుకొని (శద్చాంజలు లర్పించి, కృతజ్ఞత తెల్పుకొని, వారు చూసీన మార్షములలో భాషను పటిష్ట ము కావించుకొనుట వున పవ్శిత ధర్మము. ఆధునిక (ప్రఖ్యాత హిండీ సాహిత్య వేత్తలలో స్వర్నీయ (శీ జయశంకర(ప్రసాదు గుప్పగా రగగణులు!. వారు సాహిత్యమే (త్రమం డన్నిరంగములందు మహోత్క ఎప్పు కృషి కావించిరి. (క్ర, (వ్రసాదుగారు కావ్య, నాటక వచనారచనా విశిషృృతల పరిశీలించి ఆధునిక హింది సాహిత్య రధసారధులలో (ప్రముఖపాత్ర వహించినారని చెప్పక తప్పదు వీరికన్న మున్ను (వభ్యాతాధునిక హిందీ సొహితీ వేత్తలు హరిశ్చం[దప్రసాదు, మహావీర(వ్రపాదు, ద్వివేది (ప్రభృతులు హిందీ భాషను సంస్కరించి తమ జీవితనర్వస్వము ఛారవోపి హీంది నర్వతోముఖాలివృడ్శిక్‌ కృషిగావించి సఫలుల్జెరి. హిందీభాషా (ప్రవాహము మహావేగముగ (ప్రవహించుచున్నను నింతవరికు సర్వనంపన్నతను గాంచలేక పోవుచున్నది. సాహిత్యరచనములండు ఇడీబోరియా (గామ్యభాషయా ళేక భారతలాష) ళేక (వజ భాషయ్హా గద్యమా పద్యమా (ప్రాధానమను వాదోపవాదముల నెదుర్కొనవలసి వచ్చు చున్నది. శ్రీ (పసొదుగారు ఈ క్లిష్టతరుణవముం దీరంగముండు (ప్రవేశించి పాఠ శైలితో, శుద్దభాషతో, విశాల చారి తకేతిహాసిక, దార్శనిక దర్శనలతో హిందీ కొక స్పిరత్వమేర్చరచి సాహిత్యవుందు (ధువతారవలె (ప్రకాశించుచున్నారు. వీరు సర్వజనాంగీ కార్యమైన రూపమును భాషకు (బసాదించి నవ్యమార్శ మున నడిసించిరి, ఇక) (ప్రపాదుగారు బహుముఖ 'ప్రతిభగలవారు. వారు మహోత్క ఎప్పు కళాకారుల కోవకు జెందినవారు.. వీరు ఆధునిక సాహిత్య (హ్మక్రియల నన్నిటిని పుణికి పుచ్చుకొవి యున్నారు. నాటకములు, కావ్యములు, కథలు, నవలలు, "గేయములు రచించియున్నారు.

కక వాటకములు తొమి23 లనించుచునివి. అండు కే. వంండనువ, 2.చండ | మి ౪౮ అన్‌ జు ( కా న లు ను. కా ఆ భు గుష్ప ౩. (ర్రువ, 1. ప్వామివి, లి. రాజ్య క్రీ 6. జవమేజయువి వర్ప్చయాాము అమ వీయూదడువాటకమలు, పౌరాణేకముళు్కు. చార్మితకముల్ళై యున్నవి. ఇందు భారత చౌరవవూరిత చాక్కిశక వంఘటవం వాధాకము. గావించుకొవి చకంగా పోషించి న్‌ యున్నారు... (శ్రీ నుష్వగారి వాటకములండు మాతృచేశమందలి (వ్రనార ప్రేమ, జతి యత, ధర్మకత ధర్మము పేరుతో జరుగు దురన్యాయముల విరసవము అదునడునువ త్రి కవట్టుచుండును... వీరు తవు రచడలలో వర్శవిభేదములము తూర్చారబల్ని. అవినీతిని విర్పోధించియుండికె. శీ, (వ్రసాదునారి వాటకములు హింది వాటకరంగనయువ మాళవ శవారంభము కావించిన వనవచ్చును. యధార్చవిషయ మేమవనా = వపాడుగారికి పూర్వము హిండ్‌లో వ్‌ చెవాకొవడనిన చారి,తాతుక నాటకములు లేవముట యంశీకరింపక తపూవి వనునత్వయు | తీ ఘే ఈ ర] మ శ్‌ వీ వాటకములొక నవీన (పాడికి గణవతివూజ కావించి వాందివల్కివ వవవచ్చుడు. కం (గ్రంధములన్నియి "కేవలము ప్వకపోలకల్పితము లుకావు* వాకి వాటకములు అధ్యయన, పరిళెోధన పరిణామ ఫలితములు 1 జ =క్‌్క అజ య ఛీ గుష్నగారు. వేటికి పూర్వము కొన్ని వందల వంవచ్చరముల |క్రిండ జరిగిన సంఘటనల నితివృత్తముగ. న్వైకొవి వేటి సమస్యలమ సమన్వయము. కావించుకవి పరిష్యార మార్షములను జూపి శక్తి కౌశలములతో విరిచింప లిగిరి. వారి మేధాశకి ల. నాతి జాన కొావియాడడనినది. ఉదాహరణకు జనమేజయుని వర్చయాగముమ పారాణికగారను దీవెన, దావికి సరిచ్మైన కాలమును. విర్ణయించుట యనంభివమ్మైవవ్పటికిని నందుల వాదాల, ఆర్యజాతుల మధ్య జరిగిన సంఘర్షణలను వక్ట్మించి వేటికి ఆగజాతుల్క విమ్నజాతుల చా అత్తి న. శకి బలో క్‌ మధ్య జరిగిన నంఘర్నణలతో పరిపోళ్ళి విజ్హానజ ్యతిని ఎల్సించిర. విశాఖ ల ధర్మము చ్‌ ఇజ్‌ వావ్‌ అనే మె "పేరులో జరిపిన దుశ్చర్యలను వివరించి చేటి సామాజిక దున్చంఘటనలత వకిపోల్చిరి. జ్‌ వీరివలె పర్క్పితుల నుండకముగ జొతింపనలినిన వారితరులు అరు. చే 8 వ్రసాదుగారు భవవాజగత్తున ఉడ్బతిలో విహరించుకేగాక భాపా ప్రాధిమమ ఇలార్చియుండిరి. వీరు వాటకములందు. వాడినభాష సంస్కృత భూయిష్మమనుట విన్సండేహమ్నైన విషయము 1! వీరిభాష పాధారణ పాఠకులకు క్‌రుకుడువరకులడుము. క జా సం మెం ల్‌ బాచడా ల జాచి. మా సు కుర మెండు వ్‌ గుస్తగారు శుద్దసాంస్కృృతిక భాషయందు విశ్వాసము కలవారు. వరు కుర్షపె అహ్మృతిక భాషకక్షణయందు విశ్వానము కలవారనుటకు చేవిధవ్నైన వ్నివతివత్తియులేడు. కుకు పరి శైలి? పాగడండి లేదా తెగడండి, వీరిరచవలవంటి సంన్కృతపద జటిలరచవలు వీరికన్న

వ్‌ టా. ణు పొల న. ఖే లే జు ఇ ముమ్నెన్న హావకేవవముతి లవ్వనుము చేదు లేవనునవి విక్నావావన్నవ విషయము కి, వీచు ఎ జ ణే న బా జ. క ఈ చకా వెచక వ్వమైం శిల శివాయ -చవదొకిముం నీము సంవ, చలీ ఆమ వవందు వడాపామావ్యమున కరము భావలో వాయిమితి... విచచువంన నీడికి చాషై వెరి లు శ్‌ ఈ న్‌ా నై యె హా మ. ఖలు న్‌ న. ఇ సు వూన్మాన్‌నావము కందెది ఒకి్‌ముచువాడి, విషముమునముుచాలని కొదమ మదింమునునులు మ్‌ 1 శ నై బై ఆట ॥ నన్నైనానికి వదధదామకే నచవమచేయుటు చేచరాచముచువడిని వాన్‌ నవలలు ఇన్‌వ్‌ ల న వం నేం కె క ఇ చమవాదము తపచి చువాంక్షొవక నవానేదు.. పిత చెలి వవం*ేకనవాళెి వచుకెంచుట న! హు హా. ౬ గ్‌ శ చోడచే పాశకు మిదకి మలధశ లి వవయమునినై వాటవసా మాల్‌ (వషావ్‌ వర పా! మ్‌ న న్నీ జ వవంలు వాయాలడవి బచివికొని యమవెచువొనడికా ఆ క న అ ఖ్‌. న లు ౬ యా వరి వల అత్యున్నత ఇచేడడవంతి పాపాతయమున అవంకొవవవళ యాని విరు మె స ళ్‌ న. మ ల. ! జలు ఇ తమ లాలి వవలయుు కంకాశొతో వమౌావముంచలి వొషనవభవము ఇకా జు ీ జా అ ఇకాంత్రా సొ కాన్‌ ం జ వ క్‌ విరూపించికి.. శెందవ వల *చంన్‌తో మానవుని వహ రౌవల్యముమై చారి లైక్‌ చా వం అ ఖ జ లు త, ను! పారణయులతో వృాడయింగచుమున బ్యాతించికి.. పీక మూచవ నవల చఇరావతి [1 ఇప్‌ క్‌ తు శా జ్‌ (న వరి వాకావ్యకలమువలన వవంవూర్త్యనా విలిచిపోబునడి. కావి వార్‌ చూనవలటో వాన జా వంవా "తవపద భూయివమ ము చూడిపోరయువడి. ము. ఇ జో నాన సంచా సా జఆజవన పాహితిలోకమువ (వపాయూరు వాటకస్మామా ఖమ. విముమొ శివి మువచికి, ఇక్‌ ఇ ఇ (వ్రపాడునాడిక్తి కవిప్నామాల్ళు, వాటకప్నామాట్టమ చిరుచులతో వేది యముచితమని వ ల్‌ టి ఖ్‌. క జ బాంక్‌ ఓ ల చా (వ్రన్నించివచో వ్రత్యున్తైనము చెష్టాట కొవ్వ్య పాధ్యమను విషయము! వీ సనమిది కొావ్యముల ల ఓ వాతి గా గ్‌! ఖా చావ ల లు న్‌ లు జె రచియింరి యుండికి.. 1. కామాయిని 3. ఆంమా 3. ఏకా, శీ సహర్మ్‌ ర, మహావాణాకామవాత్వ మొదలనువవి జి ం ఆక జ స వీరి కామాయవి మవేశొవ్యము వేటి పాందీ పారవ్యతమందు వచ్యిన్నం స్త్‌నము న శ ఇ న ణక ఆక వె పాండియిున్నడ... ఇంచు నుపష్పగారు మానవడాతి ఆవికాలము మంచి చేటెవవకు. పాందిన మారుులను జకగ బ్విళతించిరి, ఇవ్‌ | వమాదునారి మపహచక కభాినాచతురతకు ఖీ ఆ ఓ న్నా అనీ న్‌ మ న క న. నీటురాయూ మనది. పీకి సంకీకభావవరంవపర్శ దొర్నానిక రువ విశచముంచున్నకి, ల శ ౬ శం ఈ ఇత్‌ శీజ “;కి చంయునా ఆ;కోవా “దెరా ల టను డం చేంచునానాడి ఇది వరి చ్‌ాల కావ్యవళ వం కతన ర వ న న ఈ, చలో జు జు బక గుష్పగారి హిందీ “*కహావికోశముో కధలలో వభ్యారిగాంచినవి.. ఇందు మన్‌ వారమెన ఐదుకథధలు కలవు. ఇందలి శైలి 'పావన్నై + వ్యాదయి మంప్మాతలూగివచు గహ! న! య్‌. ల! న్‌ా, హ్‌. తూ జ గ. జు జ క్ష. జ 14 చుండును... ఇందు మనస్తత్వ విజ్ఞావము,. చార్మిత చ్యింణ మత్యద్భుతమున నున్నవి న్‌ా. [| [ నీ ళ్‌ న! గ తి న! లె అల్‌ ఇ న్‌. పరి "ఆకాశదీపము వురపారము అను కథల వనొకషారి చడివినచి మనము ఒఐవిని / వ్ల వ్‌ పూ. చీవరమున మరచిపోకేముం ర

వ్‌2ై

త (ప్రసాదుగారీ విధముగ సకలరంగమునందు. కృషిగావించి, తమ (ప్రతిభను, భావములను సృష్టీకరించి, సాంఫిక సమస్యలకు తగిన పరిష్కారమార్శ ములను సూచించి యుండిరి. “చిత్రాధారొమను (గంధమిందులకు నిదర్శనము. వీరి రచవా పాటవమునకు, కావ్యకళాకౌశల్యమునకు తగిన పాదృశ్యములు "పెక్కులున్నను సంక్షిప్తముగ వివరించితిమి.

ఛీ) గుప్పగారు విక్రమశకము 1946 (1 ఈ 1888) లో కాశీ నగరమున “సంఘనీసాహు” అను సేరుతో (ప్రసిద్ది నొందిన ఒక వైశ్య కుటుంబమున జన్మించి యుండిరి, వీరి పూర్వులు సుగంధ వ్యాపారము చేయువారగుటచే వీరికి “సంఘనీసాహు” అను సేరువచ్చినది. వీరి పసితనములోనే వీరి తండడిగారు, ెద్దన్నగారు మరణించిరి. వీరు తమ పదువేడవయేటవే వ్యాపారములోదిగి సంసారభారము వహించిరి. వీరు పాఠశాలలో వాంగ్గము మూడవఫారమువరకు జదువగల్నిరి. ఇంటనే ఇంగ్లీషు, హిందీ, ఉర్నూ, సంస్కృృతభాషలు చదువుకొనిరి. పిరికి బాల్యమునుండియు కవితాసక్తి కలదు, వీరు తమ పదున్నైదవయేటనే రచనల (ప్రారంభించిరి. అప్పటినుండి వారు కావ్య, వ్యాపార రంగములందు నమర్శతతో పరిశమించి చక్కని ఫలము నార్నింపగలిగిరి, అన్నిసమయములందు (ప్రసాదుగారి గృహమున వారణాశీ విధ్వాంసులు సాహిత గ్టోష్కి జరుపు కొనగల్లు చుండిరి. అందువలన వీరి గృహమునకు వారణాశియందు “సంఘనీసాహు” అను పేరుతో కవితా (ప్రాధాన్యత /ల్సినది. కధా పాహిత్యమందు “(ప్రసాద్‌ న్కూలు"ను కొలదిమంది మాత్రమే యెరుగుదురు,

వీరు నలువదెనిమిదవయేట వ్మికమశకము 1994 (క్రీ! ఈ 1936లో కార్తీక శుక్ట ఏకాదశినాడు పరమపదించిరి. వీరు భౌతికముగ మనల్‌ లేకున్నను వీరి కళామూర్తి అమరమై మన హృదయములందు నుప్రతిష్ఫితమ్టై యున్నది, వారు హిందీ సమున్నతి 'కెంళయో కృషికావించియున్నారు. వారి పవిత్ర కృషిని మనము పూర్తికావించి వారి కాత్మశాంతి గర్గింపవలసియున్నది.

జయన్నితే సుకృతినో రససిద్దాః కవీశ్వరాః వాస్తి తేషాం యశః కాయే జరామరణజం భయమ్‌. ౨61

వస్తుపాలుడు (వుంత్రి అణాల రచయితలు ; న్వర్ణియ “విద్వాన్‌ వనమా వెంకటరమణగుప్త న్వర్గీయ “ఆకుకవి” పెరుమాళ్లు వెంకకేశ్వరగు.ప్త శ్రీ వన్తుపాలుడు గొప్ప మంతి, గొప్ప కవి. ఈతడు నరనారాయణ చర్విత మను సంస్కృత కావ్యము రచించెను. ఈశనిని గూర్చి నంన్కృత భాషలో వస్తుపాల చర్మితమ్ము వసంతపాల విలాసము అను రెండు (గంధములు కలవు. ఇతడు గొప్పదాత | ఇతడు కేవలము మం్యతియేగాక సెక్కు రాజ్యములస్టై దండెత్తి స్వయముగ యుద్దము లొనరించి శ్మతువుల తలలతో బంతులాడిన గొప్ప వీరుడు ! ఇతనికి యుద్ధరంగములందు సురీశ్వరి యను నంబికయు, కపర్చియను యక్షుడు తోడ్డె నడచుచుందురు. ఈతడు ధారానగరము నేలు భోజునివలె కవి, పండితులను బోషించుచుండెను,. ఇతడు (క్రీ వీరధవళ మహారాజువద్న మంతిగా నుండి విక్రమళకము 1289 (ఈ * 1240)లో మరణించెను. (శ్రీ వీరధవళుని రాజధాని ధవళక్కపురము, వస్తుపాలుని తల్ఫి కుమార దేవి. తండి అశ్వరాజు ఈతడు పోరువాడ బైనవ్వైశ్యుడు 1 మహాత్మాగాంధీ యీతని వంశములోనివాడు. ఇతడు జై నేశ్వర, భృగుషేేత్ర శుక్చృతీర్శ్య వ్వైద్యనాధ, ద్వారక్క కాశి. (ప్రయాగ, శ్యతుంజయాది ప్రముఖ పుణ్యమే[తములకు లక్షలకొలది ధనము దానము చేసెను. పెక్కురు కవి పండితులకు వర్ష్నాశనము లొసగెను. ఇతడు జైనము నభిమౌనించి యా షేతయ్యాతల కేగిననుు విహారాదులు నిర్మించియున్నను, వైదిక మతమును సైత మభిమానించి ఎన్నో కే్యతత్రములకు దాన ధర్మము లొనరించుకేగాక "పెక్కు దేవాలయముల నుద్డరించి నిర్మించియున్న పరమత సహిష్మువు. ఈతని పరమత నహన మెట్టిదనిన - విజాతీయులు, విమతస్నులు, విదేశీయులగు ముస్మిములకు సైతము మసీదులు. కట్టించుకగాక్క, మోజదీనుపాదుషా తల్ఫిని తనవెంట హజ్‌ యాకు మక్కాకు గొవిపోయి యచ్చట వారాగునపురాళ్ళతో తోరణము కట్టించి యిప్పించినంతటి వైశాల్యమైవది. ఇతడు దశ్నీణమున శ్రీశైలము, పశ్చిమమున (ప్రభాసము, ఉత్తరమున 'కేదారము తూర్పున కాశీవరకు దేవాలయములు తటాకములు, చలివేందద్రలు, స్మత్రములు, విద్యాలయములు, ఆ(గహారములు నిర్మించెను. తన తం్మడిపేర ఆసా రాజవిహారము తలి "పేర కుమారదేవి వీహారము విర్మించెను. ఈతడు సోమేశ్వరదేవరకు పాలునకు లక్షయు, కాశీ విశ్వేశ్వరునకు లక్షయు నిచ్చుచుండెను.. ఇతడు శ్వతుంజయతీర్భ మునకు 18 కోట్ట 96 అషలు గిరినార తీర్చమునకు 12 శోట్స 80 లక్షలు, అర్భుదిగిరి లూణవసతికి

వ్‌డీ

12 కోట్ట 30 లక్షలు వ్యయించెను. 18 కోట్లు వ్యయించి మూడు (గ్రంధాలయము లేర్చరచెను.. పదమూడు తీర్చముల కాధిపత్యము వహించెను. మొత్తము 300 కోట్ట డీ లక్షల 18 వేల 8 వందలు ఖర్చుపెట్టిరని తీర్చకల్పమందు బెనప్రభసూరి (ప్రన్తుతించియున్నారు.. ఇతడు తన సోదరుడగు లూణసింహుని పేర నర్చుదగిరియందు లూణవసతి నిర్మించియుండెను.. దీనికి రహన్యమంటసములు కలవు. సింహద్వారమున కిరువక్కల తొమ్మిది పీటలుగ రెండువ్లై పులకు తలుపులు. వానికి తొమ్మిది యరుగులు కలవు, వానికి శిల్చఖండము లనదగు రెండు గవాత్వము లమరింపజేసెను, ఆబూ పర్వతమందలి యీ శిల్చ సౌందర్యము (ప్రశంసింపదగినది. ఇది తాజుమహలుతో. సాటి రాగలదు. ఈ రెంటిని నిర్మాణ పద్దతులలో భేదమున్నను నర్చుదమందలి వస్తువుల నిర్మాణము, చ్చైత గశిర్పసొందర ము భారత వర్షమందు చేటియని చెప్పకతప్పదు. అబూ జౌత్తరాహికుల తీర్చయాత్ర (పదేశమేకాక విలాసవిహారముల కాణాచి! ఈళని రాజు వీర ధవళుని గురువు సోమేశ్వరుడు. హరిహరుడు, నానకుడు, మదనుడు, దామోదరుడు, వీకలుడను గొప్ప కవులీతనివద్చ కలరు. వీరి ననేకసమయములలో ననేక విధములుగ వస్తుపాలుడు, సన్మానించి గారవించియుంజను. ఈతని కాలమున ఈతని పాహాయ్యమున "పెక్కురు స్టైనగురువులు తిర్దయా[త్రలు కావించియుండిరి. అమరచందద్రసూరి, బాల చం(ద్రసూరి, ఉదయ(ప్రభసూరి, నరచండ్రసూరి, నరేంద్రప్రభసూరి, జయసింహ సూర్కి మాణిక్యచం[డ్రసూరి మొదలగువారీతని కాలములోనివారు. ఈ వస్తుపాలునకు (1) సరస్వతీకంఠ మవర్శ్శభూషణుడు (2) షడ్చర్శనీకల్పదుముడు (3) జాచిత్యచింతా మణి (4) అర్హతేశ్వరుడు (5) సర్వజ్ఞ ధర్హ్మైకధురాధురీణుడదు. (6) క్రీ భోజరాజు (7) కవిచకవర్తి (8) సమ(చ్చైత్యనిర్మాణ సాధవధానుడు (9) దాన్లైకవీరుడు (10) కలివాలుడు (11) బినేశ్వరాజ్ఞా (వతిపాలకుడు (12) రాషేంధదస్నావనాచార్యుడు (13) సదీకాస్వయసంహారి (14) శంఖమౌనవిమర్చనుదు. (15) జ్నాతిపాలన (ప్రోల్ఫసత్పుణ్య (వ్రవాహవరాహుడు (16) కుర్చల నరస్వతి (1 0 దడాడివాలానరస్వతి (18) పుంభారతి (19) సరస్వతీకంఠాళరణుడు (20) వా న్పేవీసూనుడు (21) సరస్వవీవ్యుతుడు (22) లఘుభోజుడు అనేది బిరుదములు కలవు. ఈతని నీడబడినచోట నిరి దొరకునని (ప్రాచీనగాధ కలదు. వైన గౌరవవ్మృతి యొక్క (గంధమున నీతని చర్మిత మీంచుక తడవియున్నారు.

ఈతని జీవిత చర్మితను “వస్తుపాల చర్మితొ యను పేర పండిత బీనహర్ష్నగణే రచించను. ఈ గణి గురువులు సోమసుందర్శ మునిసుందర, జయచం(దనూరీశ్వరులు 1 ఇది ఎనిమిది ఆశ్వాసముల (గంధము. ఇందలి కధావిషయము ఇట్టున్నది

వ్‌ప్‌ కేవ ఆశ్వాసము వస్తుపాల మంటి 'పైతృక్క మాతృక వంశవివరణంబు పరిణయంబు అనుజసహిత య్యాత, జననాధదర్శన భాగ్యంబ్బ నచివపదవినాంచె.

ఈ ఆశ్వాసమందు (పస్తావన, మంత్రి తర్మిదర్శిడుల వంశమురు, లర్జిదండ్రుల మరణములు, సోదరుడు భేజఃపాలునితో గలసి కొవించిన యాతలు, రాజగురువు సోమేశ్వరునితో పరిచయము; వీరధవళునకు కలలో కులదేవత కనిపించి వస్తుపాల, తేజః పాలురను మంత్రులుగా నియమించుకొమ్మనివప్పి మాయమగుట, వీరధవళుడు సోమేశ్వ రువి వలన వస్తుపాం లేజఃపాలురను పిలిపించి వారిని మంతులుగా నియమించుకొనుట.

నివ ఆశ్వాసము ఛనము సేకరించి, దండయా( లొనర్భి వస్తుపాల మంతి, (పచువుతోడ శ్యతుముఖ్యుల్లైన సాంగణ, చాముండ భీమసింహ ముఖుల బింకమడచె,

ఈ ఆశ్వాసమున. వస్తుపాలుడు. గురువులవలన ధర్మోపదేశములొంది, ధర్మ కార్యము లాచరించుట్క, తాను రాకముందునుండి ఉధిలమ్మై యున్న రాజ్యముద్దరించి దండయా(ళలు కావించి రాజు బానమరదలగు సాంగణ చాముండుల నొోడించెను. రాజుతో గలసి గిరినారతీర్దయా(త్రకేగ్కి. తిరిగివచ్చి భీమసింహుని, మారవసోదరుల నుపారయయముతో రాజుచే 7ల్పించెను.. యుద్దాపరాధముగ. ఓడిన రాజులనుండి ఎక్కువడబ్బు గైకొని సైన్యముల వృద్దిపరచి రాజ్యమును గొప్ప స్టితికి గొవివచ్చెను*

తివ ఆశ్వానము గో(ధ్రవురము నేలు ఘూఘులు నిక్ష్మించి రాజు గురువు పొగడ లేజరిల్టు పోదరుండు కలుగు సుకృతియా 'ప్రాగ్వట వ్లైశ్యకులుడు, వస్తుపాల మంతి.

ఈ ఆశ్వాసములో ఘూఘులునిమీదకు వీరధవళుడు వస్తుపాలు నాలోచించి తేజః పాలుని పంపా. నాతడాతని బంధించి కొవివచ్చును. సోముశ్వరగురువు తేజఃపాలుని

వ్‌6 న్హుతించును. మహారొజు మంత్రి పోదరుని గౌరవించును. ఈ యాశ్వానములో నుందర (శ్రేష్టి కమూరుని కధ, తేజఃపాలుని తీర్భయా[(తలు, దానధర్మములు వర్థ్మింపబడియున్నవి. శ్రీవ ఆళ్యానము

శంఖుతోడ బోరి జయలక్ష్మి వరియించి

సుకవినుతుల కలరి శ్మోకలక్ష

లొసగి తనిపి స్నైవతోల్సాహుడ్జె కొనె

బహుళనిధుల వస్తుపాలమంతతి.

ఈ ఆశ్వాసములో మంతి ,శ్రీస్త్రంభతీర్శమునకేగి సదీకుని డౌొష్ట్యము నివారింప బోయి యాతనికి తో డువచ్చిన శంఖుని జయించి దానధర్మము లాచరించి, పామంత రాజుల యంత।ఃకలహముల నివారించి, నిధులార్జించి, దేశమంతట శన్టైత్యము లేర్పరచి, వూజాదులకు ఏర్పాట్ళు గావించి, రాజ్యమును తన ెత్తనమును స్పిరము కావించి, ధర్మోపదేశము విని, కవులు తనను పాగడుటకు సంతోషించి, వారికి పద్యమునకు లక్ష ధనమిచ్చి, వామచందన తీర్చ య్యాత్రకేగి, మల్గవాది మఠాధిపతి సాగడీకలంది, యచ్చట తన "పెద్దల స్మారకముగ శ్లైత్యములు మొదల్నెనవి నిర్మింపజేసి రాజధాని చేరెను.

5వ ఆశ్వాసము కళలను నరసియున్న యలతి వెం్యడ్రుకజూచి మోహదూరుడయి్యి ముముతుడగుచు గురులవలన భక్తచరితలు విని, యాత్ర నలిపె వన్తుపాల సచివమౌళి,

ఈ యాశళశ్వాసములో మంత్రీశ్వరుడు ఒకనాడు నిదురలేచి మాణిక్యవుటద్బమున తన నీడ చూచుకొనుచు తన తలలో నరసిన వెం్యడుక వొకదానినిచూచి ఐహికసుఖములు రోసి విదక్తుడ్డై భిక్నల్స్లైన శాలిభ్యద మహారాజు మొదలగు వారి చరిత్రలు తలచి మోక్ష మందు కోర్కెనొంది, గురువర్యులవలన నరవర్మ నరవరుని చరిత మాలకించి జైన సంఘము. అన్నిటికి మోదకములతో వూజించెను.. ఇంతలో వీరధవళుని తండి మరణించెను. మంతి, రాజుగా వీరధవళునకు పట్టా భిషేకము కావించెను. గురువుల వలన శ్యతుంజయోజ్బయంతాది తీర్చముల మహిమలు విని తీర యాత్రా పద్దతులు వినరనుగ వారిని (పశ్నించి తెలిసికొని భరత మహారాజు మొదలు తమ తాతయగు ఆభూశశ్రేష్మి వరకు గావించిన య్యాతల వివరములు విని య్యాతకేగ సంకల్పించెను.

న వ్‌/ 6వ ఆశ్వాసము సకల బంధువులను, సంఘ సభ్యులగొంచు తీర్చయా(త్రసలిపి దేవతలకును పూజ లాచరించి పుణ్యంబు నార్శించి వాసినందె వన్తుపాల మంతి.

ఈ ఆశ్వాసములో వన్తుపాలమంత్రి గురువులనెల్జర నాహ్వానించి ధవళక్కపురము లోని దేవాలయములలో గురువులచే పూజలు కావింపజేసి తిరునాళ్ళు జరిపి యాత్రా నన్నాహములు కావించి సంఘ పూజలు గావించెను. వీరధవళ మహారాజు మం,తిని సంఘాధ్యక్షని గావించి కవులచే పాగడించి సాగనంపెను, మంతి బయలుదేరి శతుం జయోబజ్బ్యయంతాది తీర్చయా(త్రలు కావించి, దానధర్మములు కావించి చ్చైత్యము మొదలైనవి నిర్మింపబేసి, తమ పెద్దలకు, తమ కుటుంబ సభ్యులకు పుణ్యము కలుగుటకు సత్కర్మలాచరించి, రత్నశ్రేష్మి శంఖదేవళనాంది, టీల్యశేస్టికి పూజా (ప్రసనూనమొసగి, పా7రశేష్మి చరిత నాకర్ణ్మించి రాజధానికి వచ్చెను... రాజు మం నికి సంఘము వారికీ విందుగావించి సన్మానము లాచరించి యాత్రా న్యయముల (పష్టించెను. మంతి ఆనపాలుని దుర్వ్యయ మాకర్థ్మించి సంఘము నుండి వానిని బహిష్కరించెను,

వ ఆశ్వాసము

మోజదీనుతోడ( బోరాడి, పంఫీయ సభ్యపూజ్యనంబు సలిపి యవన

రాజమెత్రివలనః (బాజ్యలోహమునొంది_ (ప్రన్ముతిగొవె వస్తుపాలమంతి | మంతి, ఢిర్నీ పాదుషాయగు మోజడీనుతోబోరాడి, యంబిక ఛెస్పిన యుపాయము వలన వతనిని 7లిచెను.. సంఘము వారిని పూజించి రాజధాని చేరెను. మాణిక్య సూరీంగదుని యహంకారముతో నిండిన సందేహము విని సామమున వారిని వినయముగల వారిని గావించెను. ఎందరో కవి పండితులను దాన ధర్మములతో తృప్తీ నొందించెను. మోజదీము మితుడు, సంఘారిపతియగు. ఉత్తమ సాధువు శతుంజయోజ్హ్యయంత య్యాతల కేగుచు ధవళక్కపురము నుండి పోవలసి వచ్చుటచే మాజదీనుకు వీరధవళునకు తగాదా యుండుట వలన నా రాజ్యము నుండి పోక యడ్డు దారులలో పోవుచున్న విషయము గూఢచారుల వలన విని వస్తుపాలుడు వారిని సగొరవముగా నాహ్వానించి, పూజిండి తామను. వారితోబాటు తీర్చయాణత కరిగెను.. అచ్చట మూలనాధస్వామి వ్మిగహముమ. పునరుడ్చరింప దలచి రాజధానికి వచ్చెను. ఇంతలో మోజదీను తల్ని మక్కా యా(తకాదోవ బోవుచుండ నామెను గొనిపోయి కన్నకొడుకువలె మక్కా య్యాత కావింపజేసి యక్కడ తోరణము నర్మింపజేసి రాజధాని చేర్చెమ.. ఆమె మోజదీనునకు వస్తుపొలునకు "స్నేహము కలిగించెను. వస్తుపాలుడాతవి యతిధిగ గొన్నాళ్ళుండి విగ్రహ

న్‌ర్రి నిర్మాణమునకు తగిన యుత్తమ లోహ మాళనికదనుండి సైకొనివచ్చను.. పిదప మంత్రి శంబేశ్వరతీర్శ మహిమ విని రు చ్చటకేగి వచ్చెను. పంచమీీవత మహిమ విని దిని పద్దతులెజగి యా (వతము నిర్వర్తించి మహావ్హైభవముగ నుద్యాపనము కావించెను. ఆ సందర్భమున కవులకు, పండితులకు, యాచకులకు కోరికలకన్న మిన్నగా ధనమొసనీ వారిని సంతోషింప జేసెను. 8ప ఆశ్వాసము

వస్తుపాల దండనాధు విశ్వపావనగాధ వాలకించి, యర్చ్భుదాద్రియలదు

చేమిమండిరంబు నిర్మించి నీసల దేవు రాజుచేసి దివ్యుడాయె.

ఈ యాశ్వాసమున వస్తుపాలమంతత్రి విమలమంతి చరిత మాలకించీ తేజః పాలునితో నాలోచించి పసితనమందే చనిపోయిన తమ సోదరుడగు లూణిగు నాత్మశాంలి కోరి యర్చుదగిరి యందు వసతి నిర్మింప నిర్జయించెను. లేజఃపాలు దర్భ్చుద్యాది యందు పనివాండచే వసతి నిర్మింపజేసి వార్తనంప వన్హుపాలుదు రాజులను, మంతులను, సామంతులను పిలిపించి మహానైైభవముగ లూణిగ వసతియండు గురువుచేత విగహ పతివష్య కావింపబేసెను. కొండెగాని మాటలువిన్న వీరధవళలుడు మారురూపమున తమ యింటికి రాగా గుర్తించి అతనికి తనకు సముదుడర్చించిన శంఖమును. పంచరల్న మగు గుల్మము వాసగెమ. వీరధవళుడు ,మరణింప నాళని కుమారుడగు వీసలదేవుని చాజు గావించి తాను శతుంజయమున కేగుచు మార్శమధ్యమున మరణించెను.

ఈ (గంధమును జినహర్శ గణి చితకూటమున రచించెను... ఇందు (ప్రధమమున వీరరనము, శాంతిరస (ప్రధాన కొవ్యమిది. ఈ జినహర్షగణి గురుపరంపర యిట్నున్నదడి:

జగచ్చంద్రుడు కలడు. ఆతడు దేవేంద్ర గురువను పేర మఠాధిపతియాయెను. అతని కాలమున వస్తుపాలుడు సంఘాధ్యక్షుడు. దేవేందునకు విద్యానందముని శిష్యులు. అతడు ధర్మఘేషనూరి యనుసపేర గురువాయెను.. అతని పిదప సోమతిలక సూరి ! అతని పిదస సోమనుందరుడు గురువు! ఆతని గిష్యుడాకడు మునిసుందరు డింక్‌ కదు జయచం(ద్రుడు. వీరి శిష్యుడు జినహర్షగణి ! ఇతడు పండితులకు ఏనుగులకు సింహము వంటివాడు |

వస్తుత్వం వస్తుపాలన్య సైవవేత్తి సరన్వతీ తదీయ వదనాంభోజే యావసత్యనువాసరమ్‌.

న చూచ బంక టార్యులు పందిఠతరౌయు రచయితలు ;

స్వర్ణీయ “విద్వాన్‌” వనమా పంకటరమణగు్త స్వర్గీయ “ఆశుకవి” పెడమాల్ళ వెంకమిశ్వరగుుప్త *సారపు ధర్మము విమల సత్యము పాపముచేత బొంకుచే” చెడిపోవుచుండ భగవంరుని స్రళినిరులగు మహాపురుషులు తమ సర్వశక్తులను ఢారపోసి ధర్మము నుద్ద రించుచుండురు... అవతారపురుషులెల్హ రట్టి వారే! ఆ మహాపురుషు లన్నిజాతులం దుదయించి ధర్మాధర్ముముల నిర్జయించి (ప్రజలను శాసించి చిరస్మరణీయు లగుచుందురు. స్వార్భ త్యాగము వారికి వెన్నతో పెట్టిన విద్య! ఆ స్వా్య్భ త్యాగమే వారి జీవితమును కర్పూరమువరె పరహితమునకు. చినియోగపరచుచు తుది నిముషము వరకు త్యాగముచే

'పజ్వరిర్మ జేయుచుండును. అట్టివారిలో బాలోమరుదు... పండితరాయలను బిరుదము లొందిన మామిడి చేంకటార్యులవాచోకరు |! వీరిది పండిత కుటుంబము! డైర్య పొహసములకు వీ రంటె వేసిన చేయి. స్పై ప్యలకు వేదోక్త కర్మానుష్టెనమునకు (ప్రధమ భిత్క నీ మహానీయుడు "పెట్టీ యుండెను. ఆ సందర్భమున నావాటి మూడవిశ్వాసములుగల చదివిన పామరులతో శ్రీనారికి. గకిగిన సంఘర్షణలు (వ్రాయ దారకొన్న రామౌయణములు భొరతములు కాగలవు, ఈ సార?ఎక సేవతోబాటు శ్రీవారు సాహిత్య పర్మిశమ గొవించి విక్టోరియా రాణిచే వేయి వరనోలు బహుమానమొంది యుండిరి. (ప్రముఖ పండితుడగు (బౌన్‌ దొరగారికి కుడిచేయివలె నుండిరి... ఈ మహాపురుషుని జీవితము పధిశీరింతము గాక (| పలడితరాయల వంశమునకు మూలపురుషుడు కొమిశ్రేష్టి.. ఈయన వాణిజ్య నిపుణుడు $ ఈయన కుమారుడు వంక టేశము వ్యాపారమందే కొక వైద్యమున 'పవీణుదు. ఇప్పటికిని వారి వంనీయుల బాలింత రోగములకు, విషమ జ్వరమాలకు, కర్ణ వ్యాధులకు వైద్యము చేయుచున్నారు... వీరి పూరుడు వెంకయ్యి సంచి పోర్చునీను వారల కాలములో ఏజంటుగా నుండి. తనిపేర వెంకయ్యకాలువ యను కాలువ నొకదానిని (ద్రవ్వించుమేగాక డివిసీమలో కంచాకోడూరు, లింగారెడ్డి పాశము, మల్గృవల్సు "పెద్చపట్నములలో దేవాలయములు, ప్యశ్రములు నిర్మించియుండిరి. ఆ వెంక టేశమునకు కుమారుడు నారాయణుడు 1 కరడు నావికా వ్యాపారము గావించి ఇరాన్‌ దేశమునశేగి 1పభువులకు. చావలసీన. రత్నము. లొనగి శారవమండెను. పర్షియా దజేశమునకేగి

60 నారుకులు సువ్యానుద్నిన్టుళంకడి, ొరంయ్చుజ లు ది ఎపప్పుకుల్సు అము లిం యుండి ధనమమితరుగ నార్జించి యుండెను. మోమిడీ వంశీయులు వాపీ కూప, తటాకముల (ప్రతిస్కి"చిరి.. [క్రీశ 1775లో దీ వంశీయులొకరు కృతిపతుల్లై యుండిరని ఇలియవగ్చుచున్నది. పండితరాయలు పాలకొల్టులో మామిడి వెంకన్టు విదయలక్ష్మమ్మ దంపతులకు స్వభానునామ సంవత్సరో పాల్గుణ బహుళ (త్రయోదశ భానువారము. శతభిషా నవ్యత్రమున (క్రీస్తుశకము 16-2-1764) జన్మించెను ఆర్యులి బాల్యమున నంస్కృత మభ్య సింగి కోనషీముకో కసుమర్ని సాంబశివ సోమయాణలూరచేదము వేరుస్టానిద.. దయకు బాల్యముననే బాలావిళః సాహిత్యచ(కవర్షి, పండితరాయు బిరుదము లొందెను. వీరి భార్య సువర్శ మ్మాంబి! వీరిని లింగయ్య, రెడ్డయ్య, చంద్రయ్య, భదయ్య యను నలువురు కుమారులు? రొజాంబడయును ప్యుతికయు గలిగిరీ-.. లింగయ్య బందరు కోటలో భిళ్ళేదారుగా మండెను అయన సంస్కృత విద్వాంసుడు |! లింగశతకము రచించి యుండిరి... రెడ్డ య్య పోన్ను మౌస్థ్రరుగ నుండెమ, చంద్రయ్య వాణిజ్య నిపుణుడు, ఆచార పరాయణుడని శెలియుచున్నది. భదయ్య తహశీలుదారు.. పీరు మధుర మీనాక్షి గుడికేగి ద్వోజాలమనిచెప్పి గర్భాలయమున జ్రాతివేదాది దేవీ మంత్రములతో పూజింప నితరులచే భ్యదయ్యను న్నైక్యుడని యెరిగి ఆలయౌధికారులు ఆలయి మషవిత మ్టైనదనియు, నం(పోకణాది వ్యయము భరింపవలయునని నిర్భంధించిరి. భద్రయ్య శ్రీనూక్త పురుష సొక్తాదులు న్వరయుక్తృముగా జదివి వ్యాభఖ్యానములతో నర్శముతెలిపి వైశ్యులు గర్భాలయనున కేగరాదని యే శాస్త్రములలో నున్నదో చూపించిన సంప్రోవణ వ్యయము. భరింతునన నధికారులు మౌనము పూనిరి" ఇతడు తన తండికి (బాహ్మణులకు జరిగిన కక్షలలో (ప్రముఖ పాత వహించి యుండెను, పండితులవాణు లమ సంతతికి వ్యాయామము నేఖ బలిష్టుల గావించి యుండిరి. రాజాంబ తన శల్నిలీ బొటు ఆర్యుల సత్మార్యముల కందేదండలుగ నిలచిన వెరకాంత 1 ఈమె బాల్యమున నిధవయై వేదాంత (గంధ ఫతనముత్‌ (బహ్మాచర్యము నిర్వహించు చుండెడిది. ఆర్యుల మూడవ కుమారుడగు చంద్రయ్య కుమోరుడు నాగభూషణ రాయడు |! నాగభూషణరాయని కొదుకు సొరంగపాణి ! వీరు నంస్క్రలేము ఆంధ్రము, ఆంగ్లము చదివి యుండిరి, ఆర్యుల వూర్వులలో నూరన కాశీవిశ్వశ్వేరం గోకర్ష్మేశ్వర శతకములు (వాసి యుండెను.

61

ఆర్యులు బగళాదేవి ఉపాసకులు. గుహేశ్వర పాదపద్మారాధకులు, వీరు వేద శాస్త్రముల పరిశోధించి న్వకుల దురాచారముల సంస్కరించుట కుద్యమించి వేదోక్త కర్మానుష్శానమునకు పూనుకొని దానిని (వచారము కావించి యుండిరి. చైస్యలు చ్విజులనియ్యు . వేదాధికారులనియు. (ప్రబోధించిరి. విద్యా విముఖుల్లై వ్యాపారములో మునిగితేలు వ్వైశ్యులను పురోహితులు పురాణోక్తృమునకు మరల్చిరి, _ కాలపప్రభావమున (బాహ్మణులు మహమ్మదీయ రాజుల, ఆంగ్లేయుల ఆశయ మార్చించి బలపడి ఇతర కులములవారి నెత్తిపై చేతులు పెట్టుట వీరోర్వలేక్షైరి. ఆనాటి మానాటి సమ్మె వారి

డౌర్మన్యమున కుదాహరణము. కరణాలు కంసారి వారిని పీడించుట ఇందకి విషయము, ఆర్యులవారు పాలకొలనిలో నున్నప్పుడు (బాహ్మాణులతో కలిగిన వ్యవహారములలో స్టానిక వ్వైళ్యుల తోడ్పాటు లేని కారణమున. లమ కనుకూల (ప్రవృత్తిగల చైట్యలుగల బందరునకు తమ నివాసము మార్చుకొనిరి. వేదోక్తృస్నాపన (పతిష్ఫ బందరు వై ష్యలదే యని. చెప్పిన తప్పుగాదు... పండితుని యుద్యమము అత్మూరి లక్ష్మీనృసింహ పోమయాజులవారు పరిపూర్ణ్జ్మము కావించిరి. ఆర్యులవారు "పక్కుసభలలో పాల్గొని పండితుల నానందింప జేసియుండీరి.. వారు చతుర్విధ కవితాధురీణులు |! వారు

1. శబ్బ్చార్భ కల్పతరువు 2. ఆంధ దీపిక 3. ఆంధ్ర లమణము తు పర్యాయ రత్నమాల ర. శకటరేఫా లక్షణము 6. వ్యాకరణము 7, విశేష శబ్బచింతామణి
2. వ్లైశ్యాచార సుధామణి యను (గ్రంధముల (వాస్‌ యుండిరి. బందరు లశ్ష్మీవృసింహ సోమయాజి వైశ్య సమాజము వారు శబ్బార్భ కల్పతరువు ముద్రించి యున్నారు... వారి వద్చ ఆం(ధదీపిక, విశేష శబ్బచింతామణి కలవు. వ్వైశ్యాచార నుధామణి సోమయాజుల వారి వ్లైశ్యధర్మ ప్రకాశికలో లీనమ్టైనది. వ్లైళ్య పండితుల యు(్మంధములు విద్యా ఘనత బెలియని న్పైశ్యుల అలవ్యము వలన నశించి పోవుచున్నవిి ఆర్యులవారు బందరునకు పిత్రార్జితమగు లక్షవరహాలలో వచ్చిరి. ఆ ధనమంతయు" సాంఫిక సేవకు,

ఉద్యమమువకు వ్యయమాయెను,

కోతి మురారిరాయణంగారు, పాంబకివరాయణంగారు, (తియంబకరాయణంగారు, రాజా జోగి జగన్నాధరాయణం గారు పండితులతో వివాదము. లేర్పరచి సండితరాయల వోడింపదలచిరి. కాని బాలామరుడు పండిత సభను 7ల్చీ సన్మానము లౌందెను. సి.పి. (టౌన్‌, మేష్పరుటాడ్‌ మొదలగు ఆంగ్ల పండితులు సువర్ధ్మ పతకము లొసగి యుండిరి. (టౌన్‌ దొరగారు తమ నిఘంటువున పండితుల ఆంగ్రదీపిక, శబ్బార్చ కల్పతరువును గూర్చి (వ్రశంసించి యున్నారు. ఆర్యశచ్చి విషయమై ,ప్రావిన్నియల్‌

62

కోర్టు (ప్రథమ పండితుడు వాసుదేవ పర్యబహ్మమూర్తి శాస్తులతో నార్యుంకు పదునైదు దినములు వాదము జరిగెను. ఆర్యుల (ప్రబ్బకు శ్యాన్తులు జోహారులిడిరి,

ఆర్యులవారు తమ రెండవ కుమూరునకు వేదోక్స్య ముగ నుపనయనము జరువబూని కావించిరి. కాండ్రేగుల జగ్గవ్వు, మేష్పరు వష్ళెరు డొరగారితో ఏెప్పీ వటువు పంచ గిఖల్ముదెంపి జందెము (దైంపించ నాజ్జ్మ లెచ్చాను. ఆర్యులు కుమారుని దాచిపెట్టరి. చివరకు మేన్టర్‌ టాడ్‌ కాలములో శుకనామ సంవత్చర కార్షీకమున నంబూరు వెంకట దాసు కుమారున కుపనయనము కొవింప, (బాహ్మణులింటమీదికెక్ళి పెంకులు వగులగొట్టె రాళ్యు విసరగా నార్యులవారు సలసలకాగిన నూనె పిచికార్శతో స్పృకిచిమ్మరి. ఇరు పవముల వారు గాయషడి పీపీ శోస్సిల్‌ కరకు వ్యవహారము నడిపీరి.

ఆర్యుల మనుమని కొడుకు సారంగపాడ్మి వల్మోత్పత్తిని నూర్చి కులాతీయము, బందరు చరిత (వాసిరి.. వీరు బందరుళో వేదపారశాల నెలకొల్చిరి.. ఆర్యుల వారి వత, ప్త 'ప్రప్మాలులు కన్యకాచరిబ్రము నషం తమని విమర్శించి యుండిరీ. వీరు కన్యకాపురాణములోవి వషయములు ఖండించి యున్నారు... అది బుషి (ప్రక్తృముకాదసి వారి మతిము,. ధర్మశ్యాస్త్ర పులు మునరికమును నోషేధింప కన్యకాపురాణము మేనరికము తవ్పనినరీ యనుచున్నందున నిది యశాశ్రియ (గ్రంథమని యాల్యల నిర్ణయము, కలికొలములో (కీస్తుశరచులో. జరినిక కన్యకా ఉర్మిత స్కాంద పురాణాంతర్మ త మనుట పాసగని విషయము. మాముడీ సోమనసుందరారు శని దూతులనుతాసరిణయ నిరసనమను (గంధము రచించి యొండిచే. విషయమిట్ళుండ మేనరికము చప్నించీన వారికి ఆంక్షలు ఆ కాలమున. నిర్ధయించుముండితీ,... అండుకు సెల్చేన పేరు పెనుగొండ న్లైళ్యులు 1 "పెనుగొండ పెద్దలు ఆంవలు వేయుటకు, రడ్చు చేయుటకు సర్వతంశ స్వతం్శత్రున్థై యుండిరి... శ్వాస్త్రు విషయవులటుంచి పాల్టపాడిచిన నషరము ముక్కులేని పెనుగొండ "పెద్దలు న్లైశ్యులకు ఆచార పురుషులుగౌ కుల "పెద్దలుగా వ్యవహారీంచుచుండిరి. ఆర్యులవాతి కాలము నుండి ఈ సెనుగొండ "పెద్దల, కుల పురుషుల ఆంవలు రద్ధ్యసుట [హాకంభమైనవి.

లఆర్యుంవారు ఆర్యాష్ట్యేత ముద్దరించి, రాజసస్మానములోంది, శచాష్ట్వానధావాదు లొనరించి,. విక్ళారియా. రాణిదే వేయి వరహాల బహుమూనమొుంది, పెండితరాడు. బాలామరాది దీరుదులోంద్కి చెన్నననర పండ్‌త న్యాయసధలో (వరన పండీతుడ్జె +, శంకర గిమ్యుడ్డై, అచ్చ్వెతియై యుంవనని తెలియుచున్నది... వీరు తమ శబ్దార్ధ కల్పతరువులో

63 తామ గుషాశ్చరాందకు అనియు, ఆరధ్ర సంస్కృత కవులనియు, మర్షిభార్జునుని ఛిష్యులనియి, . వ్యాశకూళ నగోద్రంనియి , భదమ్మ సూరన్నలం మనుమలనియు ₹లికొానిడుంన్నారు. చ

ఆర్యుల. విలువగల కాలమంతయి వేదోక్త (పచారమునకు, (బ్రాహ్మణులతో వ్యవహారములకు.. చెల్మిపోయి యుంచెను.. వీరి వ్యవహారములు ద్రీవీ కౌన్సిల్‌ వరకు వ్యాపించి అర్హ లక్ష రూపాయలు (మింగి యుంచెను, ఇందుకు బందరు న్హైక్యు లభివందనీయులు.

ఆర్యులవారి మూడవ కుమారుదు చంద్రయ్య ఉపనయనమునకు కొండవీటి (బ్రాహ్మణులు తోద్చడి యంండిరి, (బాహ్మణ వ్డెశ్య వివాదములు (శ్రీన్తుశకము 1815- 13166 |పారంభమె 1833-1834 వరకు జరిగి యుండెను... వీరి వివాదము

( పై పూర్తియైై (పీవీ కౌన్సిలు నుండి బయటపడునప్పటికి బాలామరులు జీవించి యున్నది లేనిది సంజేహముగ నున్నడి. అప్పటికి ఆర్యులవారెనుబడదేండ్శ వృద్దులు! శృంగేరి పీఠావివతి శంకరులతో. నార్వులవారికి గలిగిన వ్యవహారమున జిల్హా కోర్టు నందు ౮-6-181 8లో ఆర్యులు గెల్చి యుండిరి. ఈః తీర్చు ట్రీవీ శౌన్సిలు వ్యవహారములో నామోదింపబడినది. పీతరు క్యాయిరీల్‌ యస్ట్కైరు వారు వై శ్యుల వేదోక్త కర్మలకు హూ! కు అత బాట

ఎట్టి విఘ్నము లెవ్వరు. కాచింపరాదని ఆజ్ఞాపించి యుండిరి. టాకిర్‌ దొరగారు ంళిదేక ౨౧ కికా కల కాలంల శ న వబ టు వ్యతిరేక ఎగ తీర్మానించిరి... (పీవీ కొన్సిలులో ఉభయులు రాజీపడీరి. (ప్రావిన్నియల్‌ ఫన్మ్హు జడ్డిదావా (ప్రశ్నలు వాలుసు ఖండములు కోర్టులకు పంపిరి. దక్న్షిణఖండము, ఉత్తర ఖండము, పశ్చిమ ఖండము జవాబులలో కొండవీటి సీమవారు వైశ్యుల కనుకూలముగా సెలయింళి ఉక ల్‌ ఇ య. డక సం హా మ జాలా న! క నిర్ణయించిరి. మచిరీపట్నము కలిక్టృరు వారికి పండితులిద్చిన నిర్ధయము వైశ్యుల కనుకూలమెనది. మచిలీపట్నము బండరుపేటలోని పండితులు వైైళ్యుల వేదోక్నాధి కారవు క ంవి న్స , కారము లోపించివదని విర్ధయించి5ి. ట్రీవీ కౌన్సిలులో (బ్రాహ్మణులు న్రైష్యుం వేవోక్తాధికార మంగీకరించుచు రాజీకి వచ్చిరి.

ఆర్వ్యులవారీ పరిశ్రమలో ననేక (గ్రంధములు “ససీకరించి యుండిరి. ఆ చాళపషత (గ్రంధములకు (ప్రతులు కావలసినవారు నగలు లాకట్ట సెట్టి (గ్రంధములు తీసుకొనిపోయి (ప్రతులు (వాసికొనితెచ్చి యిచు చ్చుచుండిరి, అర్యులవారి వడ్చ ఈ విషయముల పరిశీలించుటకాక గుమాస్తా యుంచెను.

ఆర్యులవారి మమ్మనుమదు సారంగపాణి ఆయన కుమారుడు సోమసుందరార్యుడు గప్ప పండితులు... వీరు ఆత్మూరి లక్ష్మినృసింహ. సోమయాజులు వారికి సాయవడిరి,

మ! వీరు జయపూరులో నుద్యోగ మొనరించి విశ్రాంతి గైకొనిరి. సంస్కృతాంధధాంగ్ష ఉరూ పండితులు. సము[ద్రయాన నిస్మయమను (గ్రంధము రచించిరి. బోధానంద ఘనేంద్రస్వాములవారు వైశ్యులకు వేదా ధికారము గలదని ష్మతిక (వాసియిచ్చిరి. ఈ విషయముపై కోనసీమ, బందరు పండితులు ష్మతికలిచ్చియున్నారు. ఈ ప్యత్రికలన్నిటి నార్యులవా రార్జ్మించి యుండిరి. కారణజన్నుల్నిన ఆర్యులవారు జాతస్య మరణం (ధువమ్మనునట్ళు ]ది3ఉళో పరమపదించి యుండిరి. ఆక్యులవారి శబ్బార్శ కల్పతరువులోని ఈశ్వరస్తుతి పరిశీలింపుడు నమా మ్యుమా పనూ(శితం రమాకుచూరమారకం సదా పృదాకుదామకం చిదాముదామదాత్మని ఇందుకుంద్‌ సుందరం వందిబ్బందకల్పకం నందనంద వేదితం మందరా[ది మందిరం. ఆంధధ్రదీపికలోని భగవన్నుతి పరిశీలింపుడు : వరమకృపామతీ నుజనధిక్తతతీ 1 నిగచూంతనన్నుతీ 1 సరసశరాకృతీ 1! వృషభచారుగతీ 1 ద్యుపదీ సరస్వతీ |! భిరణసదారతీ ! వీశదపాదర్భతీ ! సుకృతీక్షణధృతీ 1 స్నిరజగతీ సతీధరతీ సుదతీ*హృతీ సతీపతీ 1 హిలకొలని రామేశ్వరుని మద్ర పద్యములు : త్వష్థృవివందిత పదపొ రామ్టాంచదావలోల రాజమకుట సౌ రక క్‌ంఠా (శేయో రాష్ట్ర్యపద 1 పాలకొలని రామేశ శివా! యా! వాః పతితూణా ! వేదవ చః పరిమాణాతిదూర ! శశధరదహనా హః వపనయన !$ ముని హృదయ స ర పద్మా ! పాలకొలని రామేళ వా? ఇట్టి మహాసాండిత్య సంపన్నులను నార్యులవారి. జీవిత చర్మితముమ తెలుపగల్లి నందులకు సంతసించుచున్నాము. (ద్ర

రి త్‌ 5. య ఆత్మ్భూరి అత్మీనర సింహ సోవుయాబి రచయితలు ; స్వర్గీయ “విద్వాన్‌ వనమా వెంకటరమణగు.ప్త స్వర్గీయ “*ఆశుకవి' 'పెడుమాళ్ళ వెంకకేశ్వరగుుప్త దేశము, కులము, విశ్వము చరతల నాధారము చేసికొని గతములోని గొప్పదనమును స్మకించి వర్తమానమందలి లోటుపాట్సు సరిదిద్బుకొని భావికి బంగారు బాటలు కావించు కొనుచుండుట మన కర్తవ్యము! చరిత నిర్మాణమునకు మహనీయుల నడవడులు మూ-_కందములు! ఎందరో మహానుభావులీ (ప్రయత్నమున భాగస్వాములగుదురు. వారెల్సరి విషయములు తారతమ్యమునుబట్టి చర్మితలో రేభామ్మాతముగనైైన (పన్ఫుటమగును. చాతుర్వసష్మ్యము వారు ధర్మము వదలి సత్ప్చవర్హనకు విముఖుల్దె (ప్రవర్తించు నపుడు ధర్మము నశించి అధవ్మసు పెచ్చు పెరిగినపుడు, దీనానాధుల ఆక్రందనలు పాలకుల చెవులలో (ప్రతిధ్వనించనపుడు ధర్మమును రక్షించుటకు అధర్మమును శిక్షించు టకు భగవంతుని (వ్రతినిధులగు మహాపురుషు లవతరించు చుందురు. బుద్దుడు, క్రీస్తు, మహమ్మదు, రామకృష్ణ పరమహంస, వివేకానందుడు, మౌమిడి వేంకటార్యులు మొదలగు మహనీయు లిట్టి, వాదే. ఆ కోవకు చేరినవాడే మన ఆత్మూరి హవిర్యాజి ! పీరు కలాబివృద్చికి పాటుపడి ఆ మహోద్యయమున సర్వస్వము న ళా ం కి జ ౬ త్యాగము కావించి యున్నారు. వీరు చక్మితలో చిరస్మరణీయుల్లైె యున్నారు. న్లైశ్యులగు ఆత్మూరివారు కృష్ణా మండలమున బృందావన పురమున నివసించు చుండిరి... అందు పెదపట్నము పూర్వపు ముఠా జమీందారు సీతయార్యుడు వీరి పితా మహుడు! రాజమ హేంద్రవరము పూర్వపు ముఠా జమీందారుడు. నూజివీడు తాలూకా తహశీలుదారగు గుండు వెంక(టాజుగారి కుమారిక రాఘవాంబ వీరి తల్శి ! అళత్మూరి కృష్ణమూర్తి వీరి తండి $! పోమయాజల వారు కృష్టా జిల్లా నూజివీడులో తాత స్త! ళా. ళా గారింట (శ్రీ విశ్వావసు నామ సంవత్సర (శ్రావణ బహుళ అప్ప, ర్సి (25-8-1845) ఆదివారమున కృష్ణాప్పమి మహా పర్వదినమున జన్మించిరి. కృష్ణమూర్తి గారు పోస్టు ాళు మ! ౬ జాతి టా. మాప్పరుగా. పల్ళె టూళ్ళలో. పనిచేయు చుండుట వలన తన పితామహుని తమ్ముడగు

656 నరసింహము గౌరి. గృహమునకు. విద్యాభ్యానమునకు నితడు వంపబడెను. 185ర8ిలో హిందూ పాఠశాలలో ప్రవేశించెను. పినతల్మి మీనాంబ పోషణలో వీరు వర్చిల్సిరి. సోమయాజులు పదునాల్నవయేట మాటూరు వీరయ్య కుమార్తై యశోదాంబను "పెండ్భాడెను.. 1రి61ేలో మిషన్‌ స్కూలులో ప్రవేశించి మూడేండ్శలో వారు పరీక్షలు గెల్చిరి... వీరి మేనత్చ కుచూరుడు కురిచేటి రామ్మాబహ్హ్మరగారు కేంటబిడ్డి ఆక్సుఫర్ను కళాశాలల వారి కలవిగాని లెక్కలుచేసి పేరుపాందెను. సోమయాజి గారికి విద్యార్శి దశలో ఒక బంగారు కడీయము దొరుకగా, _ దానిని (ప్రధావోసాధ్యాయునకు లెచ్చి యిచ్చి “పరదవ్యాణి లోవ వత్‌ "గా దలచి యుండెను.

ఈ కాలమున (క్రైస్తవ మిషనరీల (ప్రచారము గాఢముగ నుండెను. ఆర్యుల మ్మితుడు శివరామకృష్ణయ్య'. అను (బావ్మాణుడు. (క్లైన్నవ మతమున. (ప్రవేశించుటచే లక్ష్మీనృసింహార్యుల బంధువులు ఆర్యులుగూడ మత్మభష్ట్రుడగునని పాఠశాలకు బోనీ కుండిరి. అంతేకాక (క్రైన్నవ మతమున చేరబోనని (ప్రమాణముచేసి (వాసియీ గోరిరి, ఆయన బంధువులతో “ప్రస్తుతమీసట్టణములో మతచర్చలు జరుగుచున్నవి. ఏమతను మంచిదను విషయము నిర్ధయము కాలేదు. (క్రైన్నవ మతమే ఉత్తమమైనదని నాకు నిర్ణయమ్హైనచో నా బంధువులందరకు చెల్చి బావాటముగ నందు (ప్రవేశింతు” ననిరట వారి ఈం్యడి బంధువులతో “నా కుమారుని హృదయము నాకు తెలియును - మీరాతనిని విర్భంధింపక పాఠశాలకు పోనింొడని యనిరట,

1864 రక్షాష్షినామ సంపత్సర కార్షీక మాసమున ఉ ప్పైనవచ్చి సముద్రము పాంగి బందరు జలమయమగుచున్న సమయమున (ప్రజలకు ద్దైర్యము చెప్పి పోమయాజలు డ్హైన (ప్రార్దన కాఏంపశేయువాడు.. పట్టణమెల్ల దిరిగి ఆర్హులకు సాయము చేయదలచి కోసెడు దూరము నుండి కావిళ్ళతో మంచినీళ్ళు. తొచ్చిపాసెను... శవములెై నున్న వస్తువులు కాపాడి వారివారి బంధువుల కష్టుజెప్పైను,

1865లో లక్ష్మిన్ఫసింహము మ్యటిక్యు లేషన్‌ పరీక్ష పానయ్యెను. ఉపాధ్యాయ రక్షణ నాంది యుత్తీర్ముడాయెను | వీరు 1866లో యఫ్‌, ఏ. పరీక్ష ప్యాస్టై ఉత్తర సర్కారులలో మొదటివాడ్డె గవర్నమెంటు వారొనగిన మారు రూపాయల విలువగల మెక్నొనాల్ట్డు బంగారు పతకము బహుమతి నొందిరి. 1866-67 లళో చర్చిమిషన్‌ స్కూలు బందరులో నుపాధ్యాయుడుగ బనిచేసెను... 1868-70 లలో రాజమహేంద్ర వరము గవర్నమెంటు (ప్రావిన్నియల్‌ హైస్కూలు ఉషాధ్యాయుడుగ బనిచేసెను,

67

వీరికి వెంకట కృష్ణారావు, అహిపతిరావు, రామమోహనరావు లక్ష్మీకాంతమ్మ, జగన్మ్నోహనరావులను బిడ్మలుకలిగిరి.. వీరిలో వెంకటకృష్ణారావు బాల్యముననే గతించెను, అహిపతివావు సంస్కృతమేగాక బీ. ఏ, చదువుచు మరణించెను రామమోహనరావు సంన్క్రృతాం(ధ్రాంగృ భాషలలో నేగాక ఉర్నూ భాషలో గూడా కవితలల్మలిని యుంచెను, చిత్రభేభనమందు పీరందెచేసిన చేయి. వీరు ఆనంద జగపతి మహారాజులవర్షను, రాజా రవివర్మ శిష్యుడగు పరమేశ్వరంపిళ్ళ గార్జవద్ద చిత్రలేఖనము నభ్యసించిరి.. వీరు జ్ఞానోదయ డైరి, పరమార్చ వినోదముఎలను (గ్రంధములను (వ్రాసిరి... “యజ్ఞము అను (గంధమున పిష్టవశువుము హోమము చేయవలయునని నిర్జయించిరి. వీరి సతీమణి అన్నఫైర్శమ్మ 1. ఆమె "కుమార సుగుణబోధినీ యను పద్య (గంధమును రచించెను. వీరి కూతురు సత్యవతి చీమకుర్తి ఒసవయ్యగారి భార్య. ఈమె “భక్షి రసామృత”మను పద్య (గంధము రచించిరి. సోమయూజులవారి (దై హిత్రుడగు మాదేటి సత్యనారాయణ మల్మిభౌర్డునరావు కవులు, ఆంగ్లభాషా నివుణులు, చిితలేఖకులు. వధ్యపాన నిరసనమునకు 1919లో నిలగిరి సర్వజాతీయ నీతి ప్రచారక సంఘము, శీ జీవ దయాజ్నాన (ప్రచారక మందలి వారి యాజమాన్యమున శాకాహార ('ప్రాశష్మ్యముః మౌాంసా హార ఖందనము మున్నగు విషయములపై వ్యాసములు వ్రాసిరి. వీరు 1918లో చిత లేఖనలో బర్నింగు హామ్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ ఎడ్యుకేషనల్‌ యిన్‌ స్థియ్యాషన్‌ వారిచే బంగారు పతకము, సన్మాన ప్యతములు, ధనముచే గౌరవింపబడిరి, వీరు (ప్రకృతిశాస్త

చైద్యుల్లై రోగ నివారణ కావించుచుండిరి. లవ్మీ నృసింహము గారు సంఘ సంస్కర్హలగు రొామమోహనుని *ేరు తన తనయునకు పెట్టిరి. ఆర్యులవారు 1868లో [క్రిమినల్‌ పరీక్షలో ప్యాస్టై 1869లో ₹విమ్యూ హయ్యరు పరీక్షలో ప్యాసైరి. 1871-73లో స్కూళ్ళ ఇన్ఫెక్టృరుగా పనిచేసి (హయివేటుగా జిదివి బి.ఏ. ప్యాసయిరి.. అప్పుడు సెలవు రాకుండ కర్ణాదార పట్టుబ'బ్బైను గాని చివరకు డ్లైరక్టృరు గారు. 'సెలవిప్పించిరి. 1873లో సివిల్‌ పలీకలో నెగ్గి గంజాం. పట్టణమున స్ట్రీడరుగా నుండి బి. యల్‌, పరీష్షలో మొదటి వాడుగా 1874లో నెగ్గెము... వీరి గారవార్శము బందరులో పదిరెండు పర్యాయములు ఫిరంగులు కాల్చిరి యం. ఏ. చడువగోరెను, గాని వేతవ్యాధిచే మానుకొనెను. 1875లో ఎడ్వర్డు రాజుగారి కలకత్తా కాన్వకేషన్‌ పభకేగి గారవమందెను. _ మిల్టరు దొరగారి వద్చ పనిచేసి లాయరుగా నెన్నుకొనబడెను. 1878లో చెన్నపురి సర్వజాతీయ నీతి వ్రచారిక సంమమున (ప్రధానవక్యుడ్జై అల్హా బాడులో జరిగిన మద్యపానాది డుర్విషయ

658 నిరసనసభ మహాసభ కధ్యకుడాయెను. శఈః సంఘము వారిశనికి డీ. బి. డబ్బు. సిటి. అను బిరుదును, పతకముమ నొసంగిరి. 1879లో బందరులో (ప్రభుత్వన్యాయవాదిగా పనిచేయు చుండెను. 1880 లో అమలాపురము బిల్లా మున్సిఫ్‌ పదవినాండిరి. ౫881-86 రాజమండ్రీ డిస్థిక్టు మున్పిఫ్‌గా పనిచేసిరి.

ఆ కాలమున బాలవితంతు వివాహమల సమస్య చెలరేగియుండ వీరు శాస్త్ర పరిశోధన గావించి శాస్త్రములలోని వ్లైళ్యుల కర్మాధికారమును గమనించి వైశ్య గురు కులము నేర్చరచెను. శ్రీ పునర్వివాహోద్యమమును బ౨పరచెను, బుగ్వేద, ఐతరేయ (బొహ్మణములలో మహీదాసుని విషయము వివరించిరి. వీరు కృష్ణ యజర్వేదచ్హైత్తిరీయ సంహితకు జ్ఞానార్భము కర్మార్భముల (వ్రాయగల్నిరి. ఓంకారార్భము వివరించిరి. వీరు కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారికి కుడి భుజమ్మై వితంతు వివాహములు జరిపించి యుండిరి. లకీ శ్రనృసీంహం గారి మరణానంతరము వీరేశలింగంగారు రదించిన స్వీయ చరిత్రలో నిందా గర్భముగ వీరిని గూర్చి తెలిపిరి. పంతులుగారు అవసాన కాలమున పొందిన నింద లెవ్వరెరుగనివి ౪ న్వైశ్యష్యతిక 5వ సంపుటము కేదివ సంచిక యందు క్రీ గ్రంధి. వెంకటసుబ్బరాయగుప్త గారు స్పై నిందలకు సమాధానములు లెల్పి.

క్‌ త వసుంధర మొదలగు ష్మ్యతికలు ఆ స్వయచరి(తను విమర్శిం చెను, కాశీభట్ళ (బ్రహ్మయ్య శాస్త్రిగారు పంతులుగారి లోపములను బయటపెట్టినవారిలో న్మగగణ్యులు. “ఉపన్యాస పయోనిధి” అను (గ్రంధము పంతులుగారి విషయములను స్పష్టముగ్‌ వెల్ళ, డించగలదు.

జ విరూపాక్ష శంకరాస్వాములవారు ఆర్యులవారిప్టై ఆంక్ష విధింపగా సంధికి సోమయాజులు (ప్రయత్నింప, స్వాములు తిరస్కరించను, వీరు కోర్టు కెక్కిరి. మొదట స్వాములవారే గెలిచిరి. ్టాకోర్టులో స్వాములవారిక్‌ రెండువందలు జరిమానా విధించిరి. చివరకు లత్ష్మీనృసింహముగారి (గ్రంధాలయమును తగులబెట్టుటకు గిట్టనివారు (ప్రయత్నించినను నది నెగ్గ లేదు. మరికొందరితడు న్రీలోలుడని బుజువు చేయటకు వేశ్య నొకదానిని పంపిరి. శ్రీవారి మనస్సు నామె కలచలేక లబ్బిలి పోయెను.

శ్రీ + 1887లో గుత్తిలో మున్పిపుగా నియమింపబడిరి. భాస్కర పండితుని (వ్రబోధముచే యజ్ఞము చేయవలయునని. నిశ్చయించుకొనెను. గుజరాతి వ్లైళ్యులగు "సీట్‌ గోవిందదాను గారిని వీరు వేదోక్త కర్మాచరణమున (వవేశపెట్టి యుండిరి. వీరు భాస్కర పండితునిచే “వై శ్యధర్మ (ప్రకాశిక రచింపజేయదలచి శాస్త్రగంధ "సేకరణకు కాశీనగరమున కేగిరి. కాశీలో వీరున్నవుడు వీరి భార్యకు కలరా దగిలినను పీరు వూవిన

69

పని మానక దీక్షతో నెరవేర్చిరి. ఇంతలో భార్య అరోగ్యము చక్కబడెను.. వారట నుండి గయ, ప్రయాగ జయపూగు, బొంబాయి, రాయచూరు, కలకత్తా నగరములు చూచి బొబ్బిలి, విజయనగరము, విశాఖపట్టణము. లలో వేదోపన్యాసము లొనగి గుత్తి పురము చేరిరి. “వై శ్యధర్మ ప్రకాశిక” 'ప్రచురించిరి. త్లైత్తిరీయ సంహిత (ప్రధమ కాండము. (ప్రధమ పాఠకము తవ అనువాదము సంస్కృత పాఠశాల విద్యార్భులకు బహుమతులుగా టీకొ తాత్స్పర్యములతో నచ్చువేయించిరి... వీరు లోక కల్యాణమునకు ల్పెత్తిరీయ సంహిత, బుగ్వేద (బాహ్మణము, మం(తపుస్పృము విఘ్నేశ్వరపూజ, పుణ్యాహ వాచనము, విచ్చిన్నాపాసనము, ఆశీర్వచన మ౭(త్రములు (ప్రచురించిరి.

శీ లక్ష్మి నృసింహముగారీ పట్ట ణముననే విక్టో రియాజూబిలీ సంస్కృళపాఠ శాల కధ్యక్షులుగ నుండిరి. 28-1-1887వ తేదీన జిల్లా కలెక్టరు, (శీ/ మాక్సుముల్లరు గారి సహపారియునగు నికాల్సన్‌ దొరగారి అధ్యవత (క్రింద జరిగిన మహాసభలో వేదమును గూర్చి య పన్యసించిరి. 9-3-1889వ తేదీన అమెరికా నుండి వచ్చిన చార్మెన్‌ ప్రాన్సిస్‌ పోవిలిన్‌ గారి అధ్యక్షతన వేదమును గూర్చి యుపన్యసించిరి.

ఎః రి కోర్టు పరీక్షించుటకు జిల్బా జడ్జిగారు వచ్చి గుమౌస్తాను పంపిరి. వీరు హాజరుకాక హెడ్‌ గుమాసాను పంపిరి. జడి కత్తిపట్తి బయలుదేరివచ్చి రికార్డులనెల్ధ

న! ళీ శాత వ్ర ా లి

పరిశీలించి తుమియు చేయలేకపోయిరి.

శీ లక్ష్మీన్ఫసింహముగారు 1890లో విజయనగరమునకు డిస్థిక్టు మున్సిఫ్‌గ బోయిరి. ఆనందగజపతి మహారాజు విజయనగరము రాజులు, విజయనగరమునకు వచ్చిన యధికారులు రాజుగారి దర్శనము కావించుకొనవలనీ యుండుటచే మహారాజావారి చర్శనమునకు (ప్రయత్నింపగా నచ్చటి. (బ్రాహ్మణులు కీరిడుడ వననూయబూని రాజ దర్శనము కల్సింపక రాజుతో నితవిప్పై చాడీలు చెప్పుచుండిరి.. చివరకొకనాడు వీరు సాహనించి యాస్టానమునకేగి రాజుగారికి విషయము చెప్పిరి. ఒకనాడు వీరు రాజసభలో వేదార్హ ముపన్యసించిరి. (క్రమముగా రాజావారికి, వీరికి గొప్ప స్నేహము కలిగెను. శ్రీవారు చేయబూవిన యజ్ఞమునకు రాజావారు పండితులను బంపిరి.

నరసింహార్యులు 1892 ఖర నంవత్పరమున ఆధానము కావించిరి. ఈ యజ్ఞమునకు పెక్కురు (బాహ్మణ పండితులు వచ్చియుండిరి. విరూపాక్షస్వాములవారు వైశ్యులకు యజనాధికారము లేదని శ్రీ ముఖము పంపియుండిరి.. కాని ఆధానము జయ,[ప్రదముగ నెరవేరదు... ఆధానముచేసి దీక్షితుడాలొను.

70 (ప్రొద్బుటూరి వాన్హవ్యులు (శ్రీ దుర్భాక వెంకటాచలశాడ్చీ గారు “వైశ్య శాంకో రీయొమను (గంధమును రచించిరి, పద్మపురాణములోని శ్యోకములు కొన్ని యుదహరించి నైష్యులకు శాలంకాయనుని శాపమున్నదనిరి.. దీనిని దిక్షతులవారగు లక్ష్మీన్ఫసింహము చూచి ఆ శ్యాకమ్మబు పద్మపురాణములో నివని గ్రహించి హిజ్‌ హైనెస్‌ ది ఆనరబుల్‌ ది మహారాజా ఆఫ్‌ విజయనగరము కెసిఐ* వారీ యాస్తాన పండితులను కొట్టారు కొమశాస్తులు మొదలగు పండితుల సభకూర్చి ఆ (గంధము ఖండనగావించి న్నైష్యుల కగారవము కలిగించు విషయములు సవరింపవలెననియు, లేకున్న న్యాయస్మానమున చర్య తీనుకొందుననీయు, రిజిష్టరు నోటీసు పంపిరి, శ్యాస్తులవారు క్షమావణ లెల్బుక్‌ నిరి. వేదోక్త విషయమున (బ్రాహ్మణులు జిగ్శయ్యసేట వ్లైచ్యలప్టై నక్రమ నేరము మోపి మండల న్యాయస్తానమున వాస్తవము బయటపడుటచే నవమానమొందిది. ఆత్మూరి లక్ష్మీన్ఫసింహము సోమయాజిగారి జీవిత చర్మితను పద్యకావ్యమంగో ఆశీ పాణ్యెం లక్ష్మీనరసింహ కవిగారు రచించిరి శ్రీవారర్చించు వేదపీవమును గూర్చిన పద్యము నుదహరించుచున్నాము $ (ప్రొన్చిశ రక్తవర్థముగల్ను నొక కొమ్మ బుగ్వేద పరిన్మితి వెరుకపరుప, దక్షిణంబున హరీద్రపువన్నె నాకకొమ్మ యయ్యజ్ముళ్ళుతి దెలియంగ జేయ, పశ్చిమదిశ నాకుపచ్చ వర్ణపు క్‌మ్మ సామవేదస్తితి జ్బప్తితేగ్య నుత్తరంబున ధూ(మయుక్షృమో నాక కొమ్ము యల యధర్వము నున్కి ఆలుపుచుండ మీద నోమనువర్ధంబు మిగుల నదియు పణవ వర్శంబు మూలంబు (శ్రమము తెళున వెలయు (వ్రణవానుగత వేదముల సమిష్టి వృవరూపముచే! జూడ వీదిళతమగును.

ళో.

నరసింహార్యుడీ పీఠమును నిత్యము. భిక్తిశద్దలతో పూజించుచుండెను.. వీరు భగవడ్భక్తితో పెక్కు కష్టృములను, అపాయములను దప్పించుకొనిరి. విజయనగరమున చున్నపుడు పీరు కాకినాడ వెళ్ళి స్పీమరుపైై శెక్కుటకు బోయి కాలుజారి పడగా వెంటనే నౌకలోనివారు నీటిలో దుమిక్తి వారిని కాపాడిరి. పీరు దక్షిణమందలి కారూరుకేగి యుపన్యానములిచ్చి వచ్చుచుండ. వీరిని చంపదలచి వీరి విద్వత్తును సహింవని వివ పండితులు కాచియుండిరి. వీరు కొంతడూరము (ప్రయాణము సాగించి యేదో అ కముమానముళోచి మరియొక (తోవనేగి గమ్యస్థానము చేరిరి.

రెండవక్శాను శెవ్యూటీ కలెక్టరు రావు బహదూరు వల్లూరి జగన్నాధరావు పంఈలు. న్వైష్యులను దూషించునట్టు (వ్రాయగా నరసింహార్యుల వారు వీరిపై చార్నీ దాఖలుచేసిరి. పికు రాజీపడిరి. దీక్షితులవారిని పంతులుగారు పరిహానమునకు “*చావగారూ 1 మీ కుండలము లూడబికించెదో ననెడివారు.. దీకషితులవారు *మీ

కొ సఖ!

జట్టూూడగాట్టించెదొ ననెడీవారట 1

మైనూరు మవోరాజావా రింగ్ధండు పోవలసినపుడు వారు విజయనగరము మహా రాజావారికి (వ్రాసి, పండితాభిప్రాయము తలుపగోరిరి. రాజావారు దీక్షితుల నడిగిరి, విరాఘాటముగ విదేశముల 'క్రేగవచ్చునని వీరు సిద్దాంత మొనర్చిరి,

మౌక్ళు ముల్చరుగారు. విజయనగరము. శాజువారికి ఆర్యులవారిచే వేదార్థ, ము (వాయింవుడనియ్యు వారు లెస్సగా (వాయగలరనియు లేభామూలమున దెల్పియుండిరన్నచో విర (ప్రతిభా విశముల వర్మింపవేల ౩

ఆర్యుల వారన్న గెట్టని జిల్లా జడ్మీగారు వీరి రికార్డు పద్దతులు బాగులేవని పైకి (వాయగ్యా వీరి పద్దతే మంచిదిగా భావింపవలెనని "స్పై యుద్యోగన్ను లు తెల్చిరట.

లే న్‌ భజ ఆచ _ అరిం ఇళ, ష్‌ ఆ

వీరు విజయనగర మండున్నప్పుడే కృష్ట యజుర్వేదమును కొంతవరకు జ్ఞానకర్మా ర్శృములలో (ప్రకటించియుండిరి. నూక్తార్చ (ఫకొళికాదులు (పకటించిరి.

వీరు 1894లో (శ్రీకాకుళము న్యాయాధిపతులుగ నియమింపబడిరి. పీరు తొమ్మిదిమానములు సెలవుపై దక్షిణదేశ నగరములలో నుపన్యసింపబోయి మ(దాసుళలో శృంగేరి పీలాధిపతులవద్ద్య,. కివగంగ శంకరాచార్యులవడ్ద భగవద్నీతా గూఠార్శములను, అవ్వ్వైతము మపన్యసించి వారిచే (బిహ్మాణ్యుడన వేదోక్త స్టాపనార్యుడని పొగడికలండిరి,

72

వీరు 1396లో నంద్యాలలో న్యాయాధిపతిగ నియమింపబడిరి. మహానంది మహిమవిని యచ్చట యన్నిహ్నై మము చేయదలచిరి. కాని బందరు మిషతుల మాటమీద నా యభిప్రాయము మార్చుకొని బందరునందే యగ్నిమ్టైోమము. చేయడలచి హేవిళంబి వ్వైశాఖవద్భ పంచమీ ముహూర్తము. నిర్మయించెను. 1897 మార్చి 268వ తేదీన వ్యతిక నన్ని(ప్రదేశముల కంపిరి. బందరు (బ్రాహ్మణులు యాొజ్జికలను శిలడీయ (ప్రయత్నించి విఫలుల్దెరి. మహాపండితులు బుత్విక్కులుగ, హోతలు/నుండ ఆరునాళ్ళు యజ్ఞముచేసెను, యజ్ఞదినములలో మబ్బులు పట్టియు.ండ సోమయాజలు ద్లైవప్రార్హన గావించి వానరానీయక యజ్ఞము కాపొడుక్‌ నిరి. ప్రతిపవు విప్రులు అన్నిహోత్రమను చల్గార్చుటకు యజ్నశాలాదుల తగులబెట్టుటకు ప్రయత్నించి పాలకుర్తి (శ్రీరామార్యులు, చిన్నం సోమసుందరం, ఉదయగిరి సోమయ్యగార్శ జాగరూకతచే విఫలుల్టైరి. ఈ యజ్ఞ కధనమును ముగ్గురు కవులు కావ్యముగ రచించిరి. పాణ్యెం అడ్మ్మీనసింహశర్మ గారు ఆరాశ్వాసముల కావ్యముగ సోమయాబి చరిత (వ్రాసిరి. కొమ్మనూరి నివరామా మాత్యులు యజ్ఞావివర్శనము రచించిరి రంగరా మానుజార్యులు లక్ష్మీనారసింహ సవన విలాసము రచించిరి. ఇది 1898లో ఘంటపాల జగన్నాధ గువ్నచే మ్యుదింపబడెను. (గ్రంధి వెంకటసుబ్బారాయ గుష్పగారు నాలకముగ సోమయాబి చరిత రచించిరి. ఇదియు ము[దితమాయెను.

క్రీ, సోమయాజులవారు అహింసా పియు ల్హై యణ్హమున పిష్టపశువును బలినానగిరి. ఈ విషయముసై నెందరో (బ్రాహ్మణు లాషేసీంప “వశువధా ఖండనోమను (గ్రంధ మాంగ్గ్యములో. రచించి (చచురించిరి. పరి ((ంధమాలోకించి ఆంగ్ల (ప్రభుత్వము జాతరలలో పశువధ గావించకుండ (పయర్నించిరి, ఆర్యులవారు గవర్నరుగారి వద్దకు పోయి నచ్చచెప్పిరట |

ఆలంపురీ వాస్తవ్యులు [ప్రొడనరన్వతి గండకోట కుమౌరస్వామిశార్తి చ్వైతళుడ్ద పాడ్యమినాడు దురాచార విచారజ్నాపనమను పష్యతికయు, యాగానంతరము కోమటి సోమ యాగ విరాగమను వ్మతికయు (పకటించిరి. దేవరకొండ రామచం(ద్రరావుశాన్త్రి సదాచార సంచార గోచార విచారమని (ప్రత్యుత్తరము 'వాసిరి. సోమయాజులవారి వదిన కుమారుడు నంబూరి వెంకట గోపాలరావుగారు (ప్రాథసరప్వతీ వ్యత్రికా ఖండనము (ప్రచురించిరి.

ఆర్యులవారి యజ్ఞమునకు నరుదెంచి వీరికి తోడునీడగ నున్నారను కారణముగ పండితదాసు (శ్రీరాములు గారిని ఆంక్ష వేయాచు బందరు (బ్రాహ్మణులు నోటీసీయ వారు జవాబిచ్చుటతో నణగి పడియ.ండిరి.

10. 73 ఆర్యులవారు 1899లో చిత్తూరుకు బదిలీర్ళెరి. అచ్చట కోట సుబ్బయ్య గుష్తగారు “కన్యకా పరమేశ్వర యను మౌన పిక నదుపుచుండిరి. 1900లో జనాథా లెక్కవారు గావించిన అశాస్త్రీయ విషయముల సవరించుటకు, ఇంకను "పెక్కు విధముల నంఘ'సేన చేయుటకు ఆర్యులవారు వయస్సు మించకున్నను పింఛన్‌ పుచ్చు కొనిరి. 1901లో వేదార్హ (ప్రకాశికయను మౌాసష్మతిక (ప్రచురించుచుండిరి.. కాశీ పండితులొసగిన ప్యతిక నా ప్యతికలో (ప్రకటించిరి, దాను ఇశీ/ రొమశర్మగారు వ్వైళ్య ధర్మ దీపీక రచించి (ప్రచురించిరి, ఆర్యులవారు, రాజా మం్మత్మిప్రగ్గ డ భుజంగరావు బహదూరువారీ మనోరమ యను (ప్రబంధమున కలిప్రాయమొసగిరి, వీరు ]33-6-1901ళో పరమపదించిరి. ఆ సందర్భమున పెక్కురు తమ విచారము వెలిబుచ్చిరి. 29-3-1907లళో గుంటూరులో జరిగిన తాలి ఆర్యవైశ్య మహాసభలో "పేరూరు వ్వైశ్య సభలో, గుంటూరు వై, శ్య యువసొహితీ సంఘ వార్ని కోత్స వములో ఆర్యులవారీని గూర్చి సెక్కురు కవి పండితులు పద్యరచన గావించియుండిరీ, ర్‌ శన పం శశ ననన

వొ గ ట్టం- వుం తి లు రచయితలు స్వర్గీయ “విద్వాన్‌' వనమా వెంకటరమణగుప్త స్వర్గీయ “అశుకవి" పెరుమాళ్ళ వెంక టేశ్వరగ్పుప్త ఉదయనమంతి కుమారుడు వాగ్భట్ట, ఇతడు కుమారపాలుని మంతి. బుర్నికి బృహన్నతి ! _ ఒకనాడు కుమారపాలుడు 125 చేల "సైన్యముగల అర్భోరాజు అగు మదొోద్బరునితో పోరాడదలచి స్టైన్యమును సిద్దపరచి చతురంగబలములతో నక్ష్యతములలో చందుడువలె దండెత్తెను. కొన్నాళ్ళకు అతడు సామంత రాజులతో 7లిసి ఆ రాజు రాజధాని చేరెను. అతని రాజధాని అంకాపురమువలె (ప్రవేశించుటకు సాధ్యము కొనిది. ఆ రాజధాని రెండు యోజనముల (ప్రాంతము ముండ్ధచెట్టు, వెదురు బొంగులు కలిగి దుర్శమమ్షై యుండెను, రాజెంత (చయత్నించినను ఆ (ప్రాంతము నతి(క్రమింపజాలక దిగులుపడి వెనుకకు దిరిగి యాణహిల్ణవురము చేరీ వానకాలము నాలుగు నెలలు గడిపి ీష్మమున దండెత్తైను. ఇట్టు పదకొండేంద్భు రాజునకు దండయ్యాత్రలు గడచిననము జయము కలుగలేదు. రాజొకనాడు వాగ్భట్టుతో “మంత్రీ 1! వాకీ సంకటము తీరి జయము కలుగుటకు, యక్షుడు సురుడు, సురియో సాయము చేయకతప్పనట్ళు న్నది. మీరు మీ శక్తివలన జయశీలుర్జై యున్నారు. మనస్సు వశమైనవారికి కోరికలు తవ్పక తీరగలవు ! నాకు జయము కలుగు నుపాయమును తెల్పు"ొమని (వన్నించెను. కుమారపాలుడు పలికిన వాక్యములు విని వాగృట్టు రాజుతో నిట్లనెను. “రాజా! నీకు జయము కలుగ తలప్పుకలదేని నా వాక్యములను (శద్దగా వినుము. మీరీది వరకు మీ తమ్ముడగు కీర్తిపాలుని నుర్వావ్ట మండలము నేలు నవఘనుని శిక్షించుటకు వంపి యుంటిరి. అతని వంట మా తండ్రియగు నుదయనుని పంపియుంటిరి. వారిరువురు మార్గమున యుగాదిదేవున స్తంభన తీర్థమున కేగి చూచిరి. ఉదయనుడు పుండరీకాది యందలి (ప్రాసాదము నుర్జరీంప దలువుగొన్నాననికీర్హి పాలునితో చెప్పెను. వారిరువురు కొండ దిగివచ్చిరీ. నవఘనునిప్టై నడచిరీ. పోరు ఘోరమాయెను. ఉదయనమంతి. శ్యత్రుభీకరముగ పోరాడి గాయపడి పడియుండెను.... కీర్తిపాలుడు

75

నవఘనుని చంపి, తనవారినెల్ల జూచుకొనుచు కొన ఊపిరితో నున్న మా తండిని జూచి “నీవు అనిత్యము భౌతికమగు శరీరము వొదలి శాశ్వతమగు యశము కొనుచున్నావు. నీ తుది కోర్కె తెల్పుము, దానిని నేను పూర్తిచేయించెదోననెను. మా తండి యతనితో “అయ్యా మేఘస్వామి ఆబ్బ పాలించువారము. మేము సిద్దరాజును మా సోదరుని కుమౌరపాలుని సేవించియున్నాము. రాజసేవతప్పు నింకొక కొరుగము.. కాని మీయన్న రాజుకాక ముందు. వన్నాశయింప వార్తనంపెను. నేను సిద్దరాజు నందలి భిక్తీవలన నాయన కోరికను తిరస్కరించితిని, నేను చక్కని వంశమున పుట్టి తిని. శాస్త్రము చదివి శీల మౌర్చించితిని. మరణభయము వదలితిని, ఈ ఒక్క విషయము న్యూూతము నా కుమారుడగు వాగృట్టు, తో చెప్పుడు. నేను పుండకీక్నాది యందలి (ప్రాసాదముద్దరింస దలచితినని, నాయీ చివరి గోరికను నెరవేర్చుమని చెప్పొడని మరణించెను.

“వేను క్రీర్హిపాలుని వలన నీ విషయము విని యూ యోరనాక దేవనాగము (వ్రతిష్మించితిని, నా 'స్నేహితుడొకడు తొమ్మిది లక్షలు వ్యయించి చైతన్యము నేర్పరచెను. అతడచట నజితస్వామి వ్మిగహమును హేమచం(ద్రసూరులచే (ప్రతిష్ట కావింపించెను. ఆయన చేతివాసివలన, మంగతబలిమి వలన నా దేవత కోరీన కోర్కెల తీర్చుచున్నది. కొన మీరా దేవతకు (మొక్కుకొనుడు తప్పక గెల్పు కలుగును. మీరు దీనిని విచారించి కావింపు"డనెను.

రాజీ విజ్ఞప్తీనాలించి “మంత్రీ ! ఇప్పుడు నాకు విషయము గుర్తునకు వచ్చినది, వేను రాడు కాకముందు మీ తండికడ కోసరీభట్టును పంపితిని. నేను క్రీస్తంభన తీర్చమున మూన్నాళ్ళుపవసించి యుంటిని, మీ తంగడి నాకు సాయముచేయ నిరాకరించెను. నేవాయన రాజభక్తి కచ్చెరునొందితిని కావి కినియలేదు. మరల హేమచం్నదుని దర్శించి అతని దయవలన నాపద గడుపుకొని రాజు కాగలిగితిని. వీతండడి వా పోదరుని యుద్ద కుశలుని గావించెను, తప్పక నీ తండి తుదికోర్కె. మనము తీర్చవలసి యున్నది. కావున మనమివ్పుడా యజితనాధు నర్చింతొమని మంతితో బయలుడేరి పూజించ “దేవా! వీ దయ వలన వా శ్మతువును గెల్లు నుగాకగయనవి (ప్రార్జించి మరునాడుదయమున దండెత్తిపోయెను.

మదోద్దురునకు మ్మికమసింహుడను మంతి కలడు. అతడు. కౌటిల్యమునకు మారుపేరు... అతడస్టి యంత్రము. చేయించి కుమూరపాలునకు విడిదిగా నేర్చాటు

76

చేయించి కీలకముంచి చండ్ర నిష్పులుంచి తంచినప్పుడు మందిరము. భస్మము చేయ నియమించి రాజునకు తెల్పి, యతని సమ్మతిగొని, కుమారపాలుని చేత యతనిని తన హర్మ్యమున కాహ్వానించెను. అందుకతడు ముందు తన సైన్యము భుజించి వచ్చిన పీదప తాను వచ్చెదనని తెల్పి తనవారిని బంపెను. వారితో కొందరు పోయి చండడ నిష్టలు రాజుకొను వాసననె ఆగిరాజునకు తెలియజేసిరి. రాజు విక్రముని బంధించి యుద్నము నిర్ణయించెను. అర్మోరాజును దుర్శమందుండి యగ్ని యర్మతముల సిద్దపరచి సైనికులను ధన గర్వమున ధనమీక మోసగించెను.. శశ్రీమంతుడగు కుమౌారపాలుడు చతురంగ "సైన్యములకు సకల భూషణము లొసగి తృప్తిపరచెను. వాగ్భట మంతి సకల సన్నాహము లొనరించి బయలుదేరెను. సైనికులు కోట (ప్రాకారములెక్కి లోనికిపోయి దుర్శద్వారములు తెరచిరి. శ్యతుసేన తాము తను రాజుచేపిన మోసమున కుదాసీనమ్మై యుండెను, అర్జోరొజు (ప్రాణములకు తెగించి శతువు నెదిరించను. పోరు ఘోర మాయెను, పీరికివారు కొందరు పారిపోయిరి. కొందరు లౌంగిపోయిరి.. నెత్తురుకేుర్సు పారగా (గ్రద్దలు విందులు కావించుకొనెను,. కుమారపాలుని మావటివాడు చక్కని యుపాయముతో మదోద్బరుని గజము నోడించెను.. మదోద్దరుడు బంధింసబడెను. కుమారపాలుడు రాజధాని చేరి వాగృట విహారమందలి యజితనాధస్వామి నర్బంచి రాజ మందిరము చేరెను. నభతీర్చ తన స్టైనికులకు ఆవ్హులకు బహుమానము లొసగి వ్మికముని కారాగార మందుంచెను. యళోభవరుని చంద్రావతి యందుంచెను.

మరునాడు. కుమారపాలుడు వాగృట్టు, తో యోచించి, హేమచం[దాచార్యులను పిలిపించి, ధర్మోపదేశ మాలకించ్కి తాను గావించిన మాంనభతణకు (ప్రాయర్చిత్తముగ పండ్యూడగొట్టుకొన బోయెను. ఆచార్యులాతనితో ముప్పదిరెండు పండ్నూడగొట్టు కొనుటకు బదులు ముప్పదిరెండు చ్చైత్యములు దేశమున నిర్మింపచేయుమనెను. రాజు తన ముత్తాత యగు (తిభువనపాలుని ఆత్మశాంతికోరి కావింపదలచెను. రాజు వాగృట్టునితో మీ మంథతిత్వమునకు బుణపడియున్నాననగా మంతి రాజుతో వా ప్రాణములు మీ స్వాధీనముల్లై యున్నవనెను.. రాజు నేను యాచించుచున్నా నను(గ్రహింపుమనెను. మంతి రాజుతో నేను మా తండి యాత్మశాంతికోరి నిర్మింపదలచినది తొందరగ కావింతును. ఈ అజితనాధ విహారము ఇకముందు వాగ్భట విహారమను నామముబాసి కుమారపాల విహారమని తమపేర బరగుగాక 1! నేనిక విమల్యాదదికేగి నా తండి యాదేశించిన విశోరనిర్మాణము కావింతునన్నాడు. కొన నీవీ నిర్మాణము మా ధనముతో కొవింప వనవయునవి చెప్పి వాగృట్టును సపరివారముగ విమలొశికి సాగనం పెను.

77 వాగృట్టు విమల్యాదియందు తెరగుడ్డలుు విమానములు, పల్ఫకులుు వూలతోటల

నేర్చరచి యిచ్చెను, అచ్చటికి దగ్గరి యూరినుండి ఒక వైద్యుడు. చినిగిన బొంతల ధరించి చిన్నపాతలో నేయితెచ్చి దేవునకు దీపారాధన కావించి పూజకావించెను.

మంతిచేయు జీర్మోడ్దరణకు తన సర్వస్వమగు. వేడు నాణెము లేదులత్షలవలె దలచుచు నీయగోరి మంత్రీందుని దర్శనముకోరి తెరమాటునుండి నీటిలోని తాబేలునివలె జూచెను, ఆతడు తనలో తానిట్టు తలచెను. “నేను స్పైతము మంత్రివలె పురుషుడనైనను నతడు పుణ్యాత్ముడ్డై సుభించుచున్నాడు, నేను పూర్వము పాపములే చేసి యున్నందున "పేదరికమొంది భార్యచేతను నిరాదార మొందుచున్నాను. బాల్యము నుండి యెంత (శమించినను కూటిక్సి గుడ్డకు జరుగకున్నది శ ఆతడీట్ళు తలచుచు ద్వారపాలకుడాతని నటనుండి సాగవంపుట మంగి చూచి తన కడకు వీలిపీంచుకొనెను.

ఆతడు పల్ళెటూరివాడ్డె నందున మంతికి నమస్కరించుట మొదల్సె నవెరుగనందున

మెదలక నిలచియుండెను. మంతి యాతని (ప్రశ్నించి విషయమెరిగి తన యర్జాసనమందు కూర్చుండబెట్టుకొని “నీవు ధన్యుడవు. నీ సకలము న్రైవక్షైంకర్యమున కీయదలచితివి. నీవు వాకు ధర్మబంధుడవు. నీ సప్ష్మదవ్యముల భగవంతునికి వినియోగింతొ్మమని 'కైకొనెను.. పిదప సభలోవివారెల్హరు తమతమ 'పేర్ణతో విరాళము లొసగిరి, మంతి

యచట నిర్మాణములందు ముందు ఆ వణిజుని పేరు, పిదప నితరుల "ేర్చు చెక్కించెను,

పిదప మంతి ఆ న్నైళ్యునకు మూడునండల (ద్రవ్యములు మూడు పట్టు; వస్త్రము

'శీయ్యబోయెను... అతడు నిరాకరించుచు మీరు ధనవంతులయ్యు నా పుణ్యము

కోరదగునా? వేను పుణ్యమమ్ముకొనజాల"ననెను. మంతి మిక్కిలి సంతోషించి “నీ వింతకోరికలేని వాడవు. నీవు నాకన్న ధన్యుడవు. నా యొసగు తాంబూలమైన (గ్రహింపు"మని తాంబూలమిచ్చి సాగనంపెను.

ఆ స్టైవ్య డింటికిపోగా భార్య నవ్వుచు నాహ్హాదకరముగ మాటలాడెను. తన జన్మలో నతడామెయందిట్టి మార్పు చూడనందున సంతసించి జరిగినదంతయు చెప్పెను. “నీవు మంగతివద్ద ధనము. తీసికొని రమ్ము... లేనిచో నేను పుట్టింటికి పోవుదును, ముందు ఆవును కట్చేవేయుటకు గూటమును పొతోమనెను. అతడు కొంచెము (తవ్వగనే విధి దొరకెను. అందు ఇరువదివేల బంగారునాఇెము లుండెను అతడామెకు నచ్చచెప్పి ఉదయమే మంతివద్చకు ఆ ధనము. కొనిపోయి యీయబోయెను. మంతి

78

ఆ డేడు (దవ్యములే నాకు న్వీశరించుట కొవ్టన్హైనది.. ఇది నీ యిష్టము వచ్చినట్టు కొవించుకొమ్మనెను... ఈ సంవారముతో ప్రొద్దుపోయెను.. ఆ వైశ్యునకు ర్యాతి స్వవ్నమున జినదేవుడు కనిపించి. “నేను వీ భక్తికి మెచ్చి నీకీ ధనమిచ్చితిని... దీనిని నీవనుభనింపుము.. నీవెంతడానము చేసినను, అనుభవించుచున్నను నీ ధనము తీణింవదు. ఇది యితరులకు నీవు ఇచ్చినను మొత్తము నిన్ను వదఠిపోదు. ఈ విషయ మూలోచింపక్తుము. దీనికొక గుర్దు చెప్పెదను వినుము $ ఇద మొదలునీ భార్య నీకనముకూలవతి కాగలదు. నీ వికపోమ్మనిచెప్ని మౌాయనూయెను.. ఆ స్టైళ్యుడు ఉదయముననే దేవుని పూజించి మంతిని వీడ్కొని యింటి కరగి తను కావించిన పుణ్యములతో ననుకూలవతిడ్హై న ఛార్యతో సుఖముగే నుండెను.

క్రీ మద్వాగ్భటదేవుడు (ప్రాసాదము నుడ్డరించెను,. దేవనాగముల గ్రతిష్మించెను, శే21ఏన సంవత్సరమున ధ్వజొగోహణ మొనరించెను,.. కేమచర్యదులు న్వయముగ వ్యగరా (ప్రతిష్య కావించిరి.. అది మొదల్యాప్రాసాదము లోకప్రసిద్దినొండెను... క్రీ పార్శ్వ వాధులి వ్యగవాము విక్కైలి రమ్యుముగ్క భక్తుల కోర్కెలదీర్చు లింతొముణిగృ కోరికలకన్న మిన్నగ నిచ్చునర్హే యుండెను. రాజు లోకోవకారము చేయదలర్‌ యంధరి విద్రములను పోనొబ్బెను,. ఆ చింబమునుదిడి రోగుల. (ప్రార్బనలవలన పూర్ణిమ ద్యాతి యందుండి నమృతము (స్రవింపజొచ్చెను.. ఆ అమ్బళము జమల కంటిరోగముల పొనాట్బ్రచుండెను. ఏడు హస్తముల సమాణములుగల 1ప్రాషాదములున్న ముష్పదిరెండు. విహారములను కుమౌరషాల మవోరాజ నిర్మింసించెను.. అందు ఎణ్జలివి రెండు. దానివి. చెందు శ్యామలమొలు.. రెంద్కు. బంగారువన్నవి వమనాడు.... ఇడువదినాదుగు జ్హైత్యములలో ఇీముంతులను వృషభ వ్రభువులన్సు. సీమంధక (ప్రభుషులను న్మాపించెను.... రోహిణీ వసతీ, (వ్రభుసొదుకలు, ముష్ఫదిరెండశోక వృక్షములు స్వ్వాసించి. ముష్పడి ఇండు తరములవారితో బునిముక్తుడన్హై తరించితినని తలచెచు.

ఇెట్టు భ్లైనధర్మ మవలంభించియున్న రాజును గెల్చుటు సుకరమని శతు రొజులు దండెప్తివచ్చిరి. వొన్ఫటమనద్మతి పోయి "హేమచర్శదులను 'పొక్కంచెమ. హేమచంద్రుడు మర్యతితో “ోమనరాజును శాసవ దేషతలు రషించుచున్నారు.... వేటి కేడవ నాడతవిని శ్యచువులు నశింతుొరపును.

'హమచందులాతని (ప్రార్జింవగ శానన దేవతలు పత్యకమ్నైరి.. వారి ఆశీర్వాదముది వలన నానాటి కేడవరోజు శృళువు బంతఃకలహములతో వశించిరి. రాజు అబితవాఘువకు శచుంజయమందు 1ప్రాశాదము నిర్మించెను.

79 ఒకనాడు హేమచంద్రుడు వాగృట్టునకు, కుమారపాలున కిట్ళు ధర్మోపదేశము కావించెను. “అసత్యము, చౌర్యము యాచనము, నిశాభోజనము, మాంసాహారము విడువవలయును,. (ప్రాణులను హింసించి మాంసము తినువాడు ధర్హ్మావృక్షమూలమును ఛేదించుచున్నాడు. మాంసము భుజించుచు దయానవ్రతము పూనుట మంట లోతగును. చల్చగ మంచుట వంటిది. (ప్రాణిహంతకుడు. మాంస మమ్మువాడు, వండువాడు, తినువాడు వీనిని సమ్మతించువాడు, మౌాంసమునిచ్చువాడు ఘాతుకు డనబడుచున్నాడు. ('ప్రాణిహింస కావింపక మాంసము దారకదుకదా |! (ప్రాణివధయు స్వర్శ ద్వారమును శాశ్వతముగ మూసివేయజాలియున్నది. కావున మాంసము నెల్లరు మానవలయును". ఆది మొదలు కుమూరపాలు డామాంసాహారము వదలి పరమార్హ్శతుడను బిరుదొండెను, వాగ్భృట్టు మహనీయుడాయెను. ఉు (గుప్త ప్యతిక ఫ్మిబవరి 1959 నుండ్సి కో

ఉదయినవనవు (తొ రచమయిలలు :

స్వర్గీయ ' విజ్వాన్‌” వనమా వెంకటరమణగున్హ

స్వర్గీయ “ఆగుకవి” పెరుమాళ్స్ష వెంకకేశ్వరగుప్ణ

పూర్వము మరు మండలమందు. ఉదుడను శ్పరుగల వబిజుడొకడు కలడ్బ, అతదు. (శ్రీమూల వంశమువాడు.. అతడొక పానక్రాలమందు. ర్యాతివేళలో నేతిని కొనుటకు పోయెను, ద్రారలో కొందరు ఒక వరిపాలన్సు నుండ్‌ ఇంకోక వరిపాలమునక్రు నీరు పోనిచ్చుచుండిగ్ర అతడు వారీని మీ 'రేమిచేయుచున్నారని యడిగెను, వారు ఆతనితో మేము సిలోక సుఖములనుగోరి యిట్ళు చేయుచున్నామనిరి. అతడు వారిషో వాకు నదే కోరిక గలదు. అది ఎచ్చట తీరునని యత్తిగెను. వారు కర్ణావతీ నగరమున నున్నదనిరి, ఆతడ్తు కుటుంబముతో కర్మావతీ నగగ్యమునకేగి యందున్న వాయటీర్యు జినదేవాలయమునంిద్రు. శాస్త, పద్దతిలో పూజ గౌపించియుండ. నింతలో నచ్చటికొక్ష లాచ్చియను 'పేరుగ (శ్రావిక వచ్చెను. ఆమె తన్వులై శ్రావకుడ్డెయున్న ఉదుని చూ నీవెవరవనియడీగెను, నేను న్లైదేశిముడననెను. నీ షరి యతిదివని యామె యడిగెను అతడు నేను నీకతిష్టనగుచున్నాననెను, ఆమె యత్తనిని కొనిపోయి యొక వనైళ్యునియ్వి విడిది గావించి యచ్చట వారియింట బోజనము కావింపజేసి తనయింట నివసింపజే సెన్సు కొలక్రమమ్సన ఉదుడు ఆ యింటి నిటుక్తలత్రో గట్చింపదలచి (త్రవ్వుచుండ్త గొప్పనిరి యొకటి కనిపించెను. అతడానిధి నాజ్బైన (శ్రామికకు చూపించి 'కైకొమ్మనెన్స, ఆమె ఈ నిధి నొద్సీక్రాదు.. నీదే నీవు క్లైకొమ్మునెన్న అతడా నిధి వలన సంపన్నుడ్డై ఉదయనుడను.. పేర్రాందెను... అతడు కర్ణావతీ /ఇంబాత్‌) జాగీర్జారుగా నుండి మంత్రి యౌయెను. అతీద్చదయన మంతియని పిలువబడున్రుండెను, అతడు కర్ణావతియంర్తు భూత భవిష్యద్వర్మమాన కాలములకు చెందిన యిరుషెద్రి నలువురు జై వదేవతల విగహమ్ముల (ప్రతిష్టించి తన పేరుతో ఉడయన నిహారమున్ను కట్చించెను. అతనికి పలువుర్రు భార్యలందు నలువృర్రు కొడుకు లుదయించిరి. క్షే బాహరుడు, 2. చాహడదేవుద్బు

౩. ఆంబడుడు, శ్వ, సోలాకుడు.

ఉదయనుథ్టు సిద్దరాజు జయసింహుని సామత్చుడు. ఒకప్పుడు హేమచం(ద్రా చార్యుని గురువగారు. ధుంధూకము నుండీ ేమచం(దాచార్యులను (దాంగదేవ్వు)

్ర త శిష్యునిగా గ్లైకొని క ర్శా పతీ నగరమునకురాగ్నా పసికాడగు చాంగడేవుసి తండి చాచాశాహ తన కుమారుని గురువులు కొనిపోయిరను. విషయము తెలిసికొని కర్ణావతికి రాగా ఉదయన్నుడు ఆతనివీ యింటీకీ గొంపోయి. సోన వాత్సల్యముతే భుజింపజేసెను, ఉదయనుడు చ్రాంగదేవుని చాచాశాహ శొడమీద గూర్చుండబెట్టి మూడు లక్షల రళాన్యమయులు కొనివచ్చ యిచ్చాను. అది చోొపా చాచాళావా యిట్ననామా. గక్ష్యతియుని వల ఎనుబదివేల రూఫవ్యములుు, గుల్మము ధర ఏదువందల ఏబది రూప్యములు, ఏమియు చేతకానివాడ్డై నను నైఖ్యనిధర తొంబది తొమ్మిది గున్నయ్వేనుగులుకొని తొంబది తొమ్మిది లవలుగాని కలదు. _ నీవు నా కుమూరునక్పు వెలగట్టి మూడు లవషలియబోవుచున్నావు. నా కుమారుడు మూల్యుము విర్ణయింవరానివాడు. నీ భక్తి అమూల్యము. శివ్మపసాదము నీ ధనమ్బు (పొంవరాడు" ఇట్టు చాచాశాహ తన కృమారుని గొప్పదనము చెవ్లుదముండ నురయన దుంతి విని వులకించుచు నధన్నిని కౌగిలించయకొని “ోవ్వంచిది. వీలు నీ కుమూరుని నొక్షు నమ ర్పించినచో నతడు సన్యాసి చెంటృనున్హు కోతిపేల్మ వలె లోకుల ఎగతాచి ప్రాలగును. ఇతనిని మన గురువులకిచ్చినవో నితదు గురున్హై బాలచర్మదునివల ములో! కములవారిచే నమస్క రించబడును. అందునలన నీ శెంటీలో క ర్హవ్యమేదుయో యాలోచించి విర్ధయించు కొచుమో అనెను. చాచాశాహ కదయన మం్యతి ఉపదేశము విని “అధ్యా 1 నీ నిర్ణయమే నాకును సమ్మతమైవదొని వర్క ఉదయనువితో బొటు గురువ్పులక్రడకేగి గురువులకు చాంగడేవుని సమర్పించి యింటికేగెను. పిదప నుదయనమం(తి చాంగదేవునకు గురువుల ఎదుట దీవ విస్పీంచి మునిసోమ చందుడను "పేకాపగెను. ఒక మాడు వరమాడ్డ త కుమూరపాబుడు ట్‌ కాబా జయనీరిప్పృని ఆన్హ కొడుకు) ఉదయనమంతిని శరణు గోలెను. ఉదయనమత్యతి పిద్దరాజు జయసించుని సామంతుడు. కుమౌరపాలుడు సిద్దరాజు జయసీంహుని కోపమునకు పెఆచి డేశాంతరముల కేగుచుండెను. వారిరువురు సోదరత్వము వ్లైరకొరణము ఈ* (క్రింది విధముగ తెలియుచున్నది. ఆణిహిల్హవురమును. (క్రీ భీమదేవుడు పాలించుచుండెను.. ఆయన పట్టుపహిషి ఉదయమతిడేఏి. 1073కి ముందు ఉ2ఏండ్డు భీమదేవుడు రాజ్యమేశెను. ఆ పురమందు చవులాడేవియను (ప్రసిద్మిగల వేశ్య కలదు. అమె సుణవత, రూపవతి. ఆమెక్షుల

రై కొంచలకన్న మిన్నయని రాజు విని ఆమె నడివడి పరీక్షింపడలచి అక్ష యిరువద్దై దువేలు చేయు తన పిడి బొకు నామె కరణముగనిచ్చి పంపెను. ఆమె ఆనాటి నుండి రజా (ప్రాపకము నందున్నట్ను నిశ్చయించుకొనెమ. రాజామె నడవడి. ₹లిసిక్‌ను కోరికలో వాటి ర్యాతియే ప్రయాణమ్హైపోయెమ.. ఆ రాజు రెండేండు మాళవదేశము నందుండి తిరిగివచ్చెను. చవులాదేవి యానాటి నుండి రాజునుదప్పు నితరుని తలచక పళ్నివతవలే పర పురుషుల పరిహరించి శీలవతిద్హై యుండెను, భీమరాజు ఆమె నడవడి జమలవఠలన చెలిసీకొని దూమెను రాణి గావించుకొని యంతఃపురము నందుంబెను. అతనికి పట్ట్రమహిషియగు నుదయమతియందు కర్చుడు, చవులాదేవియందు హరి పాల్పుడు జన్మించిరి. 1120లో కర్ణుడు కర్ణాట రాజాయెను. కర్షుడు కర్ణాట రాజు జయకేశి కూతురు మయణల్నదేవిని పెండ్భాడెను.. ఆమె బాల్యమున తన పూర్వజన్మ వృత్తాంతము తానెరిగియుండెను. ఆమె పూర్వజన్మమున (బ్రాహ్మణక్రీ. ఆమె పన్నెండు నెలలు పవసించి ప్రత్యేకముగ పన్నెండు వస్తువు లుద్యాపనముగ నొసగి ఛీ పోమేశ్వర దేవునకు (యొక్కుటకు బయలుదేరి. బాహులోడ నగరము. చేరి యచ్చటికి చేరుకొనలేక మరణించుచు తన చేతినాకదానివి రాబోవుజన్మలో సోమేశ్వరునకిచ్చెదనని పల్కి మరణించెను. ఆ కారణమున నామె యీ జన్మలో మయణుదేవిట్నై పుట్టి దేవునకు తన చేతి వొసగను. ఆమె భీమరాజు కొమరుని కర్ణుని పెండియాడ దలచి యుండెను. ఆ వృత్తాంత మామెతంశడి యెజీగి కర్మని కడకు రాయబారము పంపింపగా నామె కురూపియని యెజీగియున్న కర్ణుడు రాయబారము. నిరాకరించెను. కర్ణుడు విరాకరించినను జయకేశిరాజు తన కూతురు మయణల్బృదేవి నెనిమిదిమంది పరిచారికలతో స్వయంవరముగ పంపీంచెను. పిదప కళ్షరాజు ఆమె కురూపమును (వత్యతృముగ చూచి యామెయందు మిక్కిలి నిరాదరము వహించిను. మయణల్థృదేఎ తానుకోరిన (క్ర, కర్టుడు తన్ను విరాకరించినందున తన ప్రాణములు వదలదలచెను. ఆమె పరిచారిక ₹నిమిదిమందియు వామె ననుసరించిరి. ఈ విషయము తెలిసికొని (క్రీ కర్టుని తల్టి ఉదయమతి వారితోబాటు తన (ప్రాణములను విడువదంచెను. మహాత్ములు పరుల కష్టృములకు దుఃభించినట్ను తమ దుఃఖములకు దుఃభింవరు, సజ్బనులు తమ విపషత్తులం దచలులయు్యు పరవ్యవసనములకు మిక్కిలి కంపించుచుండురు.. ఈ విషయము లెలిసికొని (శీ కర్ణుడు తర్నీ పంతోషమునక్లై మయణల్థదేవివి పెండ్ధాదము.. కావి యామెను కన్నత్తిదైన జూడకుండమ.

83

ఒకనాదు ,క్తీ కర్ణుడు ఒక యధమజాతి స్త్రీని మోహించెను.. ఆ విషయము నాతని మర్యితి మంజులు డెరిగి బుతుస్నానము కావించియున్న మయణల్మ దేవి కాయధమ స్తీ వేషము ధరింపజేసి రహన్యముగ రాజుకడకు పంపించెను. రాజు మయణల్సదేవి యని ఇ₹లిికొనక తాను వలచిన కాంత యనుకొని యామెను (ప్రేమతో ననుభవింపగా నామె గర్భవచియాయెమ,. అపుడామె రాజునకు గుర్తుతెల్పుటక్సై యతని (వలి యింగరము నాతనిచే దన టేలికి బెట్టించుకొనెను.

ఉదయమున రాజు తాను అధమజాతి డ్తీతో గడీవినందుకు పశ్చాత్తాపపడి పండితులమ (ప్రాయన్చిత్తమడుగగ వారు కాచిన రాగి ప్రతిమను కౌగిలించుకొన వలయునని చెప్పక... రాజట్టు కావింపజోవగా మంజుల మంతి నిజము బెల్పీ రాజు నాయాపద నుండి తప్పించెను.

పిదప మయణల్థ, డేవి శభలగ్నమున కుమారుని ప్రసవించెను. అతనికి జయసింహుడని సేరిడిరి.. అతడు తన మూడేండ్ల వయస్సునండే తోటీ బాలురతో నాడుకొమచు సింహాసశమెక్కీ కూర్చుండెను. శీ కర్ణ్మరాజు తన కుమౌరున కప్పుడే 1150 వ్మికమ శకము. పుష్యమాసము లృతీయ. శనివారము. శ్రవణ నమత శుభ లన్నమనందు పట్టా! ధిషేకము కావించెను.. ఆతడే సిర్హరాజు జయసింహుడు.

హకిపాలుని కొడుకు (చిదువవపాలుడు. (తిభువనపాలుడు సిద్దరాజు జయసింహుడు అన్నదమ్ములు. (తిచవనపాలుని కుమారుడు కుమూారపాలుడు. కుమారపాలుడు వద్ద, రొజా అన్నకొడుకు.

సిద్ధరాజు జయసీింహున కెన్నాళ్ళకును సంతానము కలుగనందున దిగులొంది పాదచారిై. హేమచంద్ర (పదువృలతో గలసి తీర్దయా(తలకేగెను,. చంగదుడు లేక వీలోత్చలము విలువదుకడా 1. నిర్ణరాజు హేమచర్నడుని వాహనమెక్కి రండని (బతి మాలినను సూరీం్యదులవారు వినక మీరు జడులని వారినవిరి, మేము నిజడులమనియనిరి. రాజు చమత్కారమునాందెమ. ఈ పజడులు జడులు. మేము పండితులము. నిజడులు తమయాచారము నమసరింతురు... వారి వ్యాఖ్యానమువకెల్లారు సంతోషీంచిరి.

ఇట్టు మూన్నాళ్ళు (ప్రయాణము సాగమ, ఆచార్యుల వారు. రాజు మనస్సు సంతోషింపజేయుట కాతని పక్కనే యుండెదు.... ఆచార్యులవారు తెర యడ్మము కట్టుకొని భుజించుచుండిరి... రాజా తటాలున తెరదీసి చూడగా నాచార్యులవారు పాచిపోయిన తిండిని వీటితో కలువుకొని తినుచుండిరి. రాజచ్చేరువొంది యౌచార్యుల

84 నిట్ళు స్తుతించెను. ఆవో | మేరు జితేంద్రియులు.. ఇది దుస్తృరము. ఇది నీజమ్మైన తపము-... లోకము అజ్నానముతో నిండియుండెను. ఇట్ట భోజనముచేయు. మీకు పరలోక సుఖములు తప్పక కలుగగలవు. ఇది (ధువము.

ఆ వాక్యములు విని 'హేమచం[ద్రాచార్యులవారు రాజుతో నిట్సనిరి. “మహారాజా 1 మేము బిచ్చపు కూడు తిందుము.. చినిగిన గుడ్డలు కట్టుక్‌ందుము, కటిక నేలమీద పరుందుము. లొజులతో మూకేమియు పనిలేదు”

పీదప కొన్నాళ్ళకు సీద్చరాజు గురువుతో గలసి శ్యతుంజియ పర్వతమెక్కి శ్రీయుగాది (ప్రభువునకు (మొక్కి భక్తి భావముతో. పూజించి తన జన్మ ధన్యమైనదని తలవెను. రొజూ ఆ పుణ్యతీర్భ మునకు పన్నెండు (గ్రామములు దానము కొవించెను

పిదవ కొండలనడువు గల దోవననుసరించి రాజు గురువుతో ర్లైవతక్యొదది చేరెను. అతడు సంకల (గ్రామమువద్ద విడీది కావించెను. అచ్చట నుండి యతడు కన్నులపండువు కావించునా గిరిరాజును కొంఛెను. సజ్బనమం (తి పునరుద్డరించిన ఢీ నేమిచ్హైత్య ('ప్రాసో దమును రాజుచూచి ప్రశ్నింసగా సజ్బనమంతి తీర్శమహిమ చెప్పటోయిన యానందముతో నిట్టనేను, “దేవా! యాదవవంశ మందుదయిలచిన జివనాధుని (ప్రాసాద నిర్మాణమును సనం్యగహముగా చెప్పుచున్నాను. అందులకు రాజు నొక్రీవిషయము. హేధుచంద్రాచార్యులు "సెలవిచ్చియున్నారు. ఉబ్బయంత మహాతీర్శము కలదు. శీ నేమినాధుడచ్చట తీర్చంకరుడు నాకృతి జగమున పూజింపబడుగాక! ఈయతి సంశయ మెట్టనగా సబ్బనమం(తియిట్ట నెను.

ఇప్పటికి తొమ్మిదేండ్యకు మునుపు నేనీ పర్వతము మీదకు వచ్చి జీర్థమ్మె న యీబి వాలయమును జాచి డీని నుర్చరించితిని మీరు డీసి ననుమతించిన 'ప్రమోణము [ శేనిచో నప్రమొౌణము ! ఇరువదేడు లక్షల (దమ్మములను రాజు అన్నుగ్రహించునుగాక !

"హేమచంద్రనూరి ఈ వాక్యములు విని పులకరించుచు పిట్టనెనుం “మంత్రీ 1 ఇది యెట్ళు చెప్పబడినది ౫ అశాశ్వతమగు (ద్రవ్యమువలన శరీరము శాశ్వతమని మానవుడు తలచుచున్నాడు... ఇది వృల్యకీర్తిమయమ్నైనడి.. వాకు ఈ లోకమున పరళోకమున నీవంటి మ్మితు డింకొకడు లేడు. కనుక వో స్నేహితుడా $ వీవు విచారింపకునుం ఈ పర్వతమారోహింతము రమ్ము”.

పిదప నెల్టరు ర్లైవతకాది నధిరోహించి మండపమున. నేంమీద కూర్చుండి పాష్టింగ చమష్కారము తొనరించి జినదేవునర్చించిరి. ఇంతలో సేవకులు పీఠములు

గ్రైవ్‌ కొనిరాగా వారిని వారించి నిట్లనిరి. "ఈ తీర్చమందు జ్ఞైనుడు కానివాడు ఆసనమందు కూర్చుండరాదు. శయనమున శయనింపరాదు. భోజనమందు మాంసము గె కొనరాదు- శ్రీ సంభోగము పరిహరింపవలెను.. ఈ మొదలగు సిద్దమర్యాదలు ఇప్పటికిని శాశ్వతముగ నే పర్వతముమీద చెల్లు చున్నవి ము!

పిదప వారు జినదేవు నర్చించి యంబాశిఖరమున'కేగి రత్న వుష్పు స్వర్శాదులతో పూజించి (మొక్కి కౌతుకముతో నవలోకనశృంగ మౌరోహించిని. అచ్చట భక్తితో వినయము. వెలువరించుచు. చేమినాధునకు (మొక్కి. దిక్కులను పదికించుచుండగా చారణుడు స్తుతించెను,

పిదప వారందరు పర్వతమునురిడి దిగి దిగువమన్న శ్రీ సోమేశ్వర పత్తనమునకేగిరీ శాజు 'హేమచందునితో శివాలయమునకేగెను. హేమచంద్రుడు నర్వమత సామరస్యము కలవాడగుటచే పరమాత్మ స్వరూపుడగు పరమేశ్వరు నిట్టు న్హుతించెను.

య(త్రత్మత సమయే యధాతధా థూసి శోస్యలిధయా యయాతగహౌ

వీతదోష కలుషః సచేద్భవా నేక యేవ భగవన్నమోస్తుతే |

ఓ భగవంతుడా 1 నీవు దోషము కలుషము లేనినాడవు 1 నీకు నమస్కారము, నిన్ను ఎచ్చట ఏ సమయమున నే విధముగ. నే పేరుతో పిలిచినను నీవు అచ్చట ఆ సమయమున వా విధముగ నా పేరుతో పలుకుచుందువు ;

సీద్దరాజు జయసీంహుడు అచ్చట మహాదానములు కొవించి మహిమగల అద్భుతములగు వూజలొనరించి. వెనుదిరిగి కోటినగరమునకు వచ్చి సంతాన వాంఛతో నచ్చట వంబిక చారాధించెను.. అచ్చట త 'హేమచర్మదులు మూన్నాళ్ళుపవసించి యంబికను నార్చి (బహ్మమూలమున మనమునికిపి పూజింప మూడవనాటి. వేకువ యంబిక సొవాత్కరించి యాచార్యులతో నిట్టు పలికెను ;

నాయనా! నా మాటలు వినుము, ఈ సీర్చరాజునకు సంతానయోగము లేదు, ఆతవి కట్టే యదృష్టృము లేదు. ఈతని యనంతర మీతని సోదరుని ప్యుతుడు కుమార పాలుడు రాజు కొగలడు. అతడు పుణ్యము, (ప్రతాపము, మహిమ కలవాడు. అతడు పెక్కు రాజ్యములను జయించును. పరమాక్తృత బిరుద మొందగలడు. అంతేకాదు వీరిరువురి పూర్వజన్మ వృత్తాంతములమ చెప్పుచున్నాను వినుము* దానివలన సందేహమ-లు తీరగలవు.

న!

ఆ వీరజినదేవుడు మోక్షమున కేగుటకు నరువది నాలుగేండ్స ముందు జంబూ స్వామి సిరినాందెమ, అశని మరణముతోపాటు ద్వాదశ స్మానములు తీ భరత మ్యేభమున నకించినవి. మ, మనః పర్యజ్ఞానము, 2. పరమావధి 3. వులొకలబ్బి తీ ఆహారకశరీరము. 5. వపణశ్రేణి, 0. ఉపశమ్మకేణి, 7. బినకల్పము. 8. పరిహారవిశుద్ధి, ఏ. సూక్మసంపరాయము, 10. యధాధ్యాత చరితములు, క్షే... శేవల జ్చానముు. 12. సిర్భిగమనము,

నూటదెబ్బదేండ్శు గడువగ స్కూ లభ్యదుడు స్వర్శస్కుడుకాగా నార్యవ్మజస్వామి స్పిరపడెను. ఆయన పిదప పుణ్యములు నశించినవి, ఇప్పుడు (శుతము అల్బమగుచున్నది, మేదపాట పరిసర పర్వ్యతములందు పరమౌరవల్షిరాజు జయాతకుడు కలడు, ఆతడన్యాయ (ప్రవర్షనతో రాజ్యమేలుచుందిము.. ఒకనాడు ధనకనక సమృద్దులగు బలీవర్టక(శ్రేణుల నాతడు దోచుక్‌నెను,. బఓీవర్షపు రాజు ఓడెను,. జయాతకు డంలయు దోచుకొనెను. బలీవర్షరాజు మాళవరాజు కడకేగి పేనగ్దైకొని జయాళకుని వర్టెను ముట్టడించెను. ఆ పోరులో జయీతకుడు పొరిపోయెను.. అతని భార్య చటిత పూర్జ్మ గర్చిణియ్లై యుండెను. బశీవర్హరాజు జయాతకుని భార్య పొల్టి చీల్చి చిడ్డను బండమీదన్సైచి చంపెను, ఆ బరీవర్బరాజు పేరు. వాణిజ్యారకుదు.. అతడు పర్మీ (గ్రామాడులు. తగులబెట్టి తిరిగి మాళవదేశమునకేగను. రాజు సంతోషించి ఎన్మెట్టు యుర్నము జరిగినది ఇ అని ప్రశ్నించెను. వాణిజ్యారకు డిల్సనెను. స్వామీ ! ఆ పురము తగులబెట్సితిని. జయాచకుడు నరించెను. ఆతని థార్య చటితగర్భిణి, ఆమెను చంపి శిళువుము బండమీద బాది చంపీలిని. రాజిట్టనెను. నీవు చక్కగ చేయలేదు... రెండు హత్యలు కావించితివి. వీ ముఖము చూడరాదు. నా యెదుట నుండి వెడలిపామ్మని వానిని వెడలనడిచేను.

లోకమున వాణిజ్యారకునకు గొప్పు నిందకలిగెను.. అతడు తపోవనమేగి తపస్వి దీక్ష (గ్రహించి గొాఢముగ తపము కావించి మరణించెను జయాచకు డిదియంతయు తెలిసికొని మరియొక చోటికేగెను. అతడడవిలో దిరుగుచుండ షండేరగచ్చ స్వాములు శీ యళశోభ్యద్రానూరులు కనిపించి యిట్సనిరి. “ఇప్పుడు నీకేవి యున్నవో యవి సర్వము గతించినవి. ఎందుకన్యాయములు చేయుదువు 2” జయాతకుడిట్ననెను. “ఆకలిగొన్న వాడేపొపము చేయడు ! అందువలన సకలములగు అకృత్యములు కావించుచున్నాను". సూరీశ్వరులితనితో నిట్టనిరి. “ఇవ్పుడు నీకు ఛోజనము తేలికగా దొరకును. అవినీతికి కోపింపకుము. నూరీంద్రులమాటలు విని యీతనితోబాపె పెక్కురు (బతికినన్నాళ్ళు

87 దొంగతనము చేయమను నియమము (గహించిరి.. జయాతకుడు వాణిజ్యారకునింట భోజనము పెట్టు నొడంబడిక స్పై భృత్యుడుగ నుండెను, కొన్నాళ్ళ కచ్చటచ్చట తిరుగుచు యళోభద్ర నూరీందు లచ్చటకు వచ్చిరి. జయాతకుడు వారిని నాలుగు దారులు కలయుచోట కలిసికొనెను. (శ్రావకులు విడిదిశేగిరి. జయాచకుడు పోయి గురువులను దర్శించెను. అతడచ్చట హృదయ పడ్చితో తిరిగి చౌర్య నియమము (గ్రహించెను. ఇతరులు "పెక్కురీ నియమము స్వీకరించిరి. అతడు తిరిగి ఓథరు నింటికేగెను. ఓడరుడు “నీవు ఎప్పుడు రావలెను ? ఎప్పుడు వచ్చితివి ? నీవురాని దానివలన పనులు వెడిపోయినవి". అనెను. అళడిట్ననెను. నా గురువులు వచ్చి యుండిరి... నేను వారి పాదములు సేవించి నియమములు స్వీకరించితిని. ఓడరుని ఇంటేవారును (శ్రద్దతో నియమము స్వీకరింపగోరిరి. ఓఢరుని, వారిని జయాతకుడిది పుణ్యములలోకెల్ళి పుణ్యము | అని గురువులకడకు గొంపోయెను. ఓఢరుడు గురువులకు (యొక్కి యుపదేశము విని తత్వజ్ఞానమునొంది [శావకత్వము గ్రహించెను, గురువులారా! దక్షిణ (గ్రహించురుగాక యని యనగ్యా. గురువులు మేము ఏమియు (గహింపము, ధనము మాకు పనిలేదు. నీవు తప్పనిసరిగా నీయదంచిన క్రీ వీరడేవుని దేవాలయము కట్టింపు మనిరి. అతడస్నే కట్టించెను. ఇందువలననే ఓఠర జయాతకులు సోదరుల్టైరి. ఒకమారోఠరుడు జయాతకునితో దేవాలయమునకేగి పుష్పములతో పూజించెను. జయాతకువికి పూలు లేనందున నా పూలతో పూజ చేయమని యోఢరుడనెను. జయాతకుడు ధూ పూలు నీవి. వీనవితో నేను పూజించినచో నేమి ఫలము ? నాకు చదు వరాటకములున్నవి. ఆ వరాటకములతో పూలు గొని పూజించెదనని పూజించెను. జయాతకుడు గొప్ప పుణ్యము. నార్శించెను... అతడు మరణించి (తిభువనపాలుని కుమారుడై కుమూరపొలుడను "పేరుతో బుబ్బైను.. వాలిజ్యారకుడు మరుసటి జన్మలో సెద్దరాజు జయసింహుడుగా పుళ్ళైను. సిర్దరాజు పూర్వజన్మమున జయౌతకుని భార్యను పూర్మ గర్భిణిని చంపి శిశువును బండమీద బాది చంపినందున వీ జన్మమున సిద్దరాజు అప్వుళకుడాయెను". దేవి యిట్ళు చెప్పగా హేమచం(దాచార్యులు విని విషయమంతయు సిద్దరాజునకు చెలీయజేసెను. సిద్దరాజు రాజధానినిజేకి తనకు ప్యుతులు కలుగరను విషయము తెలిసికొని దుఃభించి పరమజ్ఞానముకగు డైవజ్ఞ్హలను బిలిసించి తన సంతాన యోగమును గూర్చి 'పన్నించెము... వారు రాజుతో విట్లనవిరి. “స్వామీ ! మీకు సంతాన యోగము లేడు.

58

నీ బంధువులలో కుమారపాలుడు నీ పిదప రాజు కాగలడు. ఇది తప్పదు. అతదు తన (వ్రతాసములో దిగ్విజయము కొవింపగలడు అతని పిదప నీ రాజ్యము వశింపగలదు”.

రాజు ఈ వృత్తాంతము విని కొనున్నది కాకమానదని లెలిని యుండియు కుమూర పాలుని యందు మిక్కీరీ ద్వేషము వహించి యాతని చంపింప దలచను. ఆ విషయము కుమారపాలుడు తెలిసికొని నిద్దరాజునకు భయపడి యౌాపదలు శంకించుచు తప్పించుకొని షోయి శివదర్శనము కావించి జటామకుటను దాల్చి భస్మమలదికొని తపవస్విళ్న్ళై నానా దేశములు తిరుగుచు కొన్నేండ్భు గడపి తిరిగి రాజధానికి వచ్చి యొక మతమందుండెను,

గూఢచారు లీ విషయములు సిద్దరాజునకు తెల్చి ఆ మతమందు నిట్టి సన్యాసులు మూడు నందల మంది యున్నారు వారిలో నీ శృతువు కుమారపాలు డున్నాడు. అతనిని గుర్తించుట కవ్టృము. నీవు వారి నందరను భోజనమునకు పిలచి కాళ్ళుకడుగుము. పాదములందు ధ్వజ, ఛతరేఖ లున్నవాడే నీ శ్యతువవి యుపాయము లెల్పిరి.

ఇంతలో శ్రీ కర్ణుని (శాద్దదిన మరుదెంచెను. సిద్దరాజూ మరమందలి సన్యాను ౬ను భోజనమునకు సిలచెను. స్వయముగ నన్యాసుల పాదములను కడుగుచుండ కుమార పాలుని పాదము లందున్న రేఖలను గాంచెను ఇంతలో కుమారపాలు & విషయము తెలుసుకొని సాకుతో కమండలము చేబూని రాజభివనము నుండి యివతలకు వచ్చి భయపడుచు హేమచంద్రుల వసతికి వచ్చి రాజు వలన కాపాడుమని శరణు వేడెను, ఆచార్యులు సాహసించి ఆ,శిత వాత్చల్యముతే నిర్బోషియగు కుమారపాలుని రక్షింప దలచెను. మహాపురుషులు ధర్మ నిరర్వహణమునకు వెనుదీయరు కదా |! ఆచార్యులు సిద్ద రాజు దుర్చుదికీ మిక్కిలి బాధిపడ్‌రీ కుమారపాలుని తన (గంధ భాండాగారముందరి తాటాకుల గుంపులో దాచిన్నైచెను.. ఇంతలో రాజభటులు వచ్చి వసతి యంతయు వెదకి పోయిరి. వారి దృష్టికి కుమూరపాలుడు కనిపించలేదు. ఆచార్యు లానాటి రాతి కుమారపాలుని వనతి వెలుపలకు గొనివచ్చి దేశాంతరము వంపించెను. అతడొకమూరు ఆలికుడను కుమ్మరి యింటికిపోయి వానిని శరణుజొచ్చెను. అతడావము తగులబెట్టు చుండి యితనిని కాపాడెను. ఇంతలో రాజ సైనికులు వచ్చి ఇచ్చటకొక సన్యాసి వచ్చేనా యని (ప్రర్నించిరి.. అతడు నేను గమనించలేదనెను. వారు వెనుదిరిగిపోయిరి.. అతడా ర్మాతి కుమారపాలు నావము నుండి యీవలకు కొనివచ్చి పంపించెను. కుమారపాలుడు పోవుచుండ రాజభటులు గమనించిరి. అతడు సమీప మందిలి చేనులోనికి పోగా పనివారు కాపొడిరి. రాజభటులు వెదకిపోయిరి. కుమారపాలుడటనుండి బయలుదేరి యాకలికి

12. 89 నకనకలాడుచు పోవుచుండ దారిలో నత్తవారింటికేగుచున్న ఒక బాలిక ఇతనిని సోదర భావముతో నాదరించి భోజనము పెళ్ళైను, అతడచ్చట నుండి బయలుదేరి తిరుగుచు (క్రమముగ స్తంభ తీరము (ఖంబాత్‌) నకు వచ్చెను. అత డుదయనమంతతి వద్దకు వచ్చి తన విషయము తెలుపుకొని శరణు గోరెను, ఉదయనుడాతని నా సమీపమందున్న 'హీమచం[దాచార్యుల కడకు గొంపోయి యాతని కీవిషయము తెలిపి కర్షవ్య ముపదేశింప గోరెను.. ఆచార్యు లుదయనునితో “నీవు సిద్బరాజునకు భయపడి న్యాయమార్శ గామియగు కుమౌరపాలుని విరాకరింపకుము సిద్ధరా జితని నేమియు జేయజాలడు. ఇతడు తప్పక రాజు కాగలడు, నీవు సిద్దరాజు పామంతుడ వైనమ శరణాగతు నుసేక్షింపకుము. అట్టని నీవు కుమారపొలునక్షై సిద్దరాజుప్పై కత్తికట్టృకుము, మీరు పోరునకు సిద్ద 'న్నైనచో నమాయకులగు (ప్రజలు కన్పపడెదరు* కనుక యుద్దము జరుగనీయరాదు. కుమూరపాలునకు ధన సహాయము నేను గొవింతును, ఇతడిక వేడేండ్శకు రాజు కాగలడు, విక్రమ శకము 1199 కార్తీక విదియ ఆదివారము జ బీ ఆమి కా! హస్తా నక్షత్రమున నీతనికి పట్టాభిషేకము కాగలదు. ఇది తప్పదు.

ఈ మాట నిలకడకు నీ విషయము హేమచం[ద్రాచార్యులు (వ్రాసి యొక ష్యత ముదయనునకు ఇంకొక ప్యతము కుమారపాలున కొవగి కుమారపాలునకు తన శష్యుల మండి ముప్పది రెండుద్రమ్మము లిప్పించి యిది మొదలు నీకాహారమునకు భయములేదని యభయమిచ్చి పంపించెను.. అది మొడలాతడు పలువేషములు ధరించుచు దేశములు తిరుగుచుండ వప్పుడప్పు డుదయన మంతి ధవసహాయము కావించు చుండెను. అతదు కవ్చకాల మందాచార్యుల మాటలందు వమ్మకముంచి కాలము గడుపుచుండెను.. అతడొక మారు హేమచం(ద్రాచార్యుని దర్శించి మీరన్నట్టు నేను రాజ్హైనచో నేను దాసుడను. మీరే రాజనెను. అందులకాచార్యులవారు మాకు నరకాంతమగు రాజ్యమేల? నీవు కృతజ్ఞ్ఞడవై, జిన శాసన భిక్తుడనై, కీర్తి ప్రతిషృలార్జించి పరమార్హతుడవు కమ్మని దీవించిరి.

ఇట్టు ఏడేండ్డు గడచెమ.. పిద్దరాజు మరణించెను. ఈ కష్టృకాలమున కుమార పాలువి అతని బార్య భోపాలదేవి నీడవలె వెన్నంటియ.౦డెమ. కుమారపాలుడు మాళవదేశ మేగి కుండగేశ్వర (ప్రాసాదమున (ప్రశస్తి పట్టేకయందలి ఈ క్రింది శకము చదివెను.

పూళ్షేవర్న పహ్మసే శతే వర్ష్నాణాం నవనవతి అధికే భవిష్యతి కుమారపాల వరేందః విక్రమరాజా సదృశః,

90

1199వ సంవత్సరము. వ్మికమశకమున_ విక్రమార్మునితో సమానుడగు

కుమూరపాలుడు రాజు కాగలడు.

కుమారపాలు ఉ గాధను చూచి యచ్చెరువంది సిద్ధరాజు మరణించిన విషయము

తెలిసికొని తిరిగి రాజధానికి వచ్చి ఊరిబయటనున్న శ్రీ, వృక్షమువడ్డకు చేరను ఆ సమయమున దుర్నాదేని మధురస్వరముతో గానము చేయుచుండెమ, కుమారపాొలుడామెతో జ్ఞావనిధియగు నోదేవీ 1. నాకు రాజ్యప్రాప్హి నిజముగ నున్నయెడల నీవు నా శిరమందు కూర్చుండి మధురముగ రాగాలాపము కావించవలసినదన, దేవి యళ్ళే కావించి నీవు నిశ్చయముగ రొజువు కాగలవని దీవించెను, అతడచ్చట సాంబుని గలసికొని యళతనితో పట్ట ఇఅములోనికి వచ్చెను. అతని మనస్సునతాను రాజగు విషయము నమ్మకము శేకుండెను. అతడు నిమిత్తము. వెదుకదలచి (క్రీ హేమచంద్రసూరి (ప్రభువు పార్శ్వమునకు వచ్చి యతని సమీపమున కూర్చుండెను, హేమచంద్రులాతనితో నీవు వా యాసనమున కూర్చుంటివి కనుక తప్పక రాజు కాగలవనిది. సీకిదియే విమిత్హమని చెప్పిరి.

ఆ పురమున నయుతాశ్వదళాధిపతి కృష్ణుడమ సామంతుడు కలడు. అతడు కుమారపాలుని సోదరీ భర్త. కుమారపాలుడతవి వద్దకు పోయెను. ఉదయమున కృష్ణుడు కుమారపాలుని గైకొని తన సస్పైన్యమును సన్నాహముచేసి రాజగ్భృహమువకు గొనివచ్చెను, అభిషేక పరీక్షా నిమిత్తము మొదట వొక రాజకుమారుని కూర్చుండబెబ్టైను, అతడు "స్టెపంచ కొవతోన్టైనను శరీరము కప్పుకొనకుండుటచూచి మరియొకనినందు గూర్చుండ జేసెను. అతడు చేతులు జోడించియుండుట చూచి వానియందు (సమాణబుద్ది కావింప కుండెను. కుమారపాలుని కూర్చుందుమనగా వస్త్రము సవరించుకొని ఊర్చ్వపవనము (గ్రహించుచు సింహానవమున గూర్చుండి చేతితో కత్తినాడించుచుందడెను. అది చూచి కృష్ణుడు కొన్టడదేవువితో వాలోచించి యీ కుమారపాలుడు గ్లైవజ్ఞానము కలవాడు. శృతువు లని (గహింపగలరు, శ పార్వభౌముడు కాగలడు. అతనికిప్పుడే అభిషేకము కొవింపుడనెను

పిదప ద్వాదశవిధతూర్యములు (మోగుచుండ కాష్పడదేవుడు వట్టాభిషేకము కావించెను అలిగవ్పురోహితుడు మంగళవచకము చదివెను ఉత్సవములో కుమారషాలుడు రాజ[ప్రాసాదము ప్రవేశించి రాజాసనమున గూర్చుండి కులవృద్డులను నంతోషింపచేసెను ఆతడు 'ప్రౌఢిమతో దేశాంతరములు తిరుగుచు రాజ్యము పాలించుచుందెను.

9||

కొందరు రాజకుటుంబీకులకు కుమారపాలునిసప్టై ద్వేషము కలిగెను, వారు రొజు అంతఃపురమున కేగు మార్షమున చీకటిలో ఘాతుకులనుంచి, కుమారపాలుడు వచ్చును, ఆతనిని చంపుడవి నియోగించిరి. కాని. ఈ విషయము అదృవ్పవశమున కుమారపాలుడు తెలిసికొని మరియొక మార్షమున నంతఃపురము చేరి క్ముటదారులను శిక్షించెను,

కుమారపాలుని బావ కృష్ణుడు తాను రాజును చేసివాననియుు బావమరదియను గర్వమువలనను రాజు దురవన్థను గూర్చి మర్మగర్భముగ పరిహసించుచుండెను. కుమారపాలుడాతనితో, బావా ! మీరొంటరిగా నాతో నెట్టయిన మాట్మాడుడు. కాని- సభలోగావి, పలువురిలోగాని యిట్ను మాట్మాడరాదనెను. కాని యా దుర్శర్వి కుమార పాలుని మాటలు వినక పెచ్చురేగి “ఓరీ, తెలివిలేనివాడా! ఇంతలోనే మరచితివా! నీవు నాకాళ్ళుపట్టుకొన్నది మరచితివో యని విశ్చంఖలముగ సంభాషించెను. కుమౌారపాొలు డప్పటికూరుకొని తాము కొండారు మల్బులను రహస్యముగ బంపీ కృష్ణుని చావదన్నించెను, ఆది మొదలుకొని సామంతులు 'పాణభయముతో కుమారపొలుని సేవించుచుండిరి.

కుమారపాలుడు తనకుపకారము లాచరించిన ఉదయనమంత్రి కుమారుని ఆలిగుని (ప్రధానమంత్రిగా వాగృట్టును (ప్రధానిగా నియమించుకొనెను, ఉదయన కుమారుని ఆభడుని మంత్రిగా నియమించుకొనెను. ఉదయన మంతి వలన కుమారపాలుడు 'హేమచం(ద్రాచార్యుని చకిత వినెను.

సుర్యావ్ట్హ దేశమును నుందరుడను రాజు పొలించుచుండెను. అళనితో పోరుటకు కుమాంపాలుడు ఉదయనమంశతిని సకల సైైన్యములతో దండయ్యా[తకు పంవించెను. ఉదయనమంతి వెంట కుమారపాలుని తండడి (తిభువనపాలుడుకూడ నుండెను ఉదయన మంతి (శ్రీ వర్షమాన పురముచేరి (శీ? యుగాది దేవునకు (మొక్కదలచి సమస్త మండ లేశ్వరులను ముందు పొమ్మని తాను విమల్మాదదికి వచ్చి విశుద్దు (శద్నతో క్రీ/ దేవపాదులకు వూజాదులు కావించి యెదురుగ విధి విధానమగ చ్చైత్యవందనము. కావించు నంతలో నక్ష(్యత్రమాలా దీవవర్తి నెలుగుచుండగా నాక యెలుక దావిని గైకొని కళ్ళిలతో కట్టిన గుడిలోని కలుగులోనికి పోయెను... పిదప నుదయనమంతి సమాధి భంగమొంది (క్రీ దేనపాదుల యెదుట నా (ప్రాపాదమును జీర్మోర్జారము కావింతునని (పతినగ్దై కొనెను,

ఇంతలో వచ్చటమన్న ాూరేం్యదులాతని కీవిధముగ ధర్మాదేశనము కావించిరి. రాళ్ళలో చింతామణే రత్నమువలె జీనవాధుని భక్తికలవావి జవ్మమే ధన్యము. అర్హత

తై

భక్తి సంపదలిచ్చును. కల్చ్పలతవలె (ప్రాణుల దార్శిద్యము పోవును. ఈ భక్తిని చక్కగా జరిపినచో దుర్నతుల బ్నో.దోలి శివంకరి యగును, భక్తి ఐదు విధములు, పుష్పములతో పూజించుటచే దుర్శతులు తొలగును. దేవతా ధనము రక్షించుట రెండవ విధమగు భక్తి, అర్హతల ఆజ్బల పాఠలించుట మూడవ విధమగు భక్తి, ఉత్సవములు చేయుట నాల్గవది. ఐదవది తీర్చ య్మాతలకేగుట, అర్హ్హతపూజు ఎనిమిది తెరగులు. లోకుల పూజట గోరినచో నర్హతుల పూజింపవలెను. కమ్మని వాసనగల వూలచే పూజించిన దేవేంద్ర సంపదలు గలుగును, సుగంధ ధూపాదుల నర్చించిన కోటిరెట్లు ఫలమొదవును. జినదేవుడు. చెప్పిన విధి పడ్డమగు ననుష్మానము తడ్పతో గావిచుట ఆజ్ఞాభక్తీ. జినదేవుని క్షణమైన మనస్సునందుంచినచో భావి శుభము లొదవును,. దేవుని మనప్పున విల్చక చేసిన పూజ వచ్చిమట్టేకుండలోని వీరు వంటిది. జిననాధు వాజ్ఞ వూదండవలే తలదాల్చిన వాని యాజ్ఞ లోకము శలదాల్చును, _ తెలివిగలవాడు తప్పక దేవతా (ద్రవ్యమును రక్షింపవలయును. అతడు సిద్ముడగును. దేవద్రవ్యము హరించినవాడు సన్యాసిగావి సంసారిగాని కుక్కమ తిన్నవానివలె నింద నొందును, అంతేకాక రౌరవాది నరకములలో బడును. కొని ధనము పోవును. ఇంతకన్న పాపము లేదు. కాన మానవుడు దేవద్రవ్యమును చక్కగా రక్షింపవలయును. బిననాధున కుత్పవములు గావించిన లోకమునకు పండుగ యగుమ,. వాడు సూర్యునివలె (ప్రకాశించును. లోకపసీద్దములగు శ్యతుంజయాది తీర్చ ములకు య్యాత్రలేగవలయుమ, తిర యా(త్రవలన కలుగు పుణ్యము భగవంతుడు కూడ వర్మి ౦ఫపలేడు. యూ(త్రలవలన భగనద్ద్యానము గొప్ప పుణ్యము, గొప్పతనము, త్లైర్చికుల "సేవ కలుగును.

ఉదయనమం్థతి యిట్ళు ఉపదేశమొంది సృంధావారము ఛేరి శ్యతువులతో యుద్దమునకు సై న్యము నియోగించి పర్యవేశ్షించుచుండెను. యుర్శము 'ఘోరమయ్యెను. తన స్టైన్యము వెనుక తగ్గుట చూచి ఉదయనుడు ముందునకు దుమికి ఘోరముగా పోరుచు నసజయమును విజయముగ మార్చెను. (త్రిభువనపాలుడు సుందరుని చంపి తిరిగి వచ్చునంతలో నుదయనమంత్రి శృతువుల దెబ్బలకు గాయపడి చావుదగ్గరబడి యుండెను.

(తికువనపాలు డుదయన మంతిని జూచి “ఆర్యా | అవత్యము భౌతికమగు శరీరమునిచ్చి శాశ్వతకీర్తి నార్జించితివి. వ్యాపారమందువలె రణమునగూడ గొవ్వు లాభ మొందితివి. _ నీకేమ్నైన కోరికయున్న చెప్పుము... వేను దావిని గావించి నీ బుణము కొంచెములో కొంచమైైన తీర్చుకొందునో. ఉదయనుడిట్టనెను. *వాయవా [ మేము

౮ ప్వామికి వశవర్తులము= నాకు ఉభయలోకములు అమ్నాయము, (శుతము, స్‌లము వవిత్రముల్దెనవి. మృత్యుభితి లేదు కాని - యొక్క కోరిక కలదు. నా కుమారుడగు వాగృట్టునకీ వా తుది సందేశము తెల్పుము.. శ్యృతుంజయ శకునికొ విహార తీర్ణముల జీర్మోద్దారము కొవింప దలచితిని. ఈ నా కోరికతీర్చి నన్ఫు బుణవిముక్తుని గావింప వలసినదని చెప్పును. నా యంత్యారాధనము కొరకొక బ్ఞైన (శ్రావకుని పిలిపింపుడనెను, (తికువనపాలుడు తొను తప్పక వాగృట్టు చే జీర్మోద్నారము కావింప జేయుదునని (ప్రతిన గావింప నుదయనుడు తాను ధన్యుడనైతినని తలంచి సంతోషించెను.. చార్మిత కుడగు భక్తుడు దొరకనందున నొకనికి సన్యాసి చేషము వైచి కొనివచ్చిరి. ఉదయను డాతని పాదములు నుదుటితో॥దాకచు నతని సమక్షమందు దశారాధనము కావించి (శ్రీమంతుడగు నుదయనుడు పరలోకమేగెను. ఆ కపట సన్యాసి చందన వృక్షము వాసన ఇతర తరువున కబ్బినట్టుదయనువి సాంగత్యము వలన జ్ఞానియై నిరాహారుడ్డె ర్లై వతక మందు జీవిత త్యాగ మొవరించెను. (గుప్త వ్య్రిక నవంబరు 1956 నుండి ||

ఆధడవు౦ తి రచయిలలు స్వర్ణియ “విద్వాన్‌” వనమా వెంకటరమణగుప్త స్వర్గీయ “ఆనగుక్రవి” పెరుమాళ్ల వెంక కేశ్వరగుప్త ఆభడ మంతి నుమవూరపాలుని కాలమువాదు. 'హేమచం(దాచార్యులు ఈతని గురువు మహాకవి సిద్దపాలుడు ఈతనిని సంస్తుతించెను (దౌవదీ స్వయంవర నాటక కీరికలో సైత మీతని విషయము (ప్రస్తావింపబడి యున్నది. ఈతని జీవిత చర్మిత వివరములు చతుర్వింశతి ప్రబంధమునందు, (ప్రబంధ చింతామణి యందును "పేర్కొనబడి యున్నవి. ఇతడు సిద్దరాజు జయసింహుని కాలమున బాల్య యౌవనములు గడిపి హేమ చంద్రాచార్యుల శిష్యుడ్జై వారికి (ప్రీతి ప్యాతుడ్డె కుమారపాలుని కాలమునందేగాక హేమ చంద కుమారపాలుర మరణానంతరము సై తమీతడు చాల కాలము జీవించియున్నట్ను తెలియివచ్చుచున్నది. పబంధ చింతామణిలో నీతదు శ్రీ పత్తన వాస్తవ్యుడవి, ఉచ్చిన్న వంశీకుడని పేర్కొనబడి యున్నది. చతుర్వింశతి 'వ్రబంధానుసారముగ ఈతని జీవిత చరిత వివరించుచున్నాము. పూర్వము ఆణహిల్గవురమున శ) వాలవంశీకుడగు నృవనాగ్యశ్రేష్మి కలడు. అతని భార్యపేరు సుందరి, వారిరువురి కువూరుడు ఆభడుడు ఇతడే పాహ అభడుడు అతడు తన పదవయేట తల్మిదం[డ్రులను కోల్పోయెను.. సంపదలంతరించి నవి, అతడు సణ్బనుల న్యాశయించి. పెరిగి పెద్వవాడ్డె వ్యవసాయజ్ఞుడ్డె వరిల్సెను. అతడు సెద్దలపసేరు బలిమి కలిమిచే చక్కనికన్యను పెండ్భా డి మణికారకుల గృహమున మణుల పనులొనరించుచు నదియే జీవనాధారముగ జీవించుచుండెను. ఆతడు దినదినము ఐదునాణెము లార్జించుచు నొకటి ధర్మము చేయును... రెండు నాణెములతో కుటుంబ మును సోషించుకొనుచుండెను. రెండు నాణెములొతడు దాచుకొనుచుండును. అతనికి పదువాలుగేండ్లక్‌ొక కుమారుడు వుష్టైను. అతనికి తలి పాలు చాలనందున ఆభడుడు మేకనుకొనుట కూరి వెలుపల కేగను. అచ్చటకు మేకలమందలు వచ్చి యుండెను. మేకపిల్ణలు తల్టులపాలు (త్రావుచుండెను. మేకలపాలు శంఖమువలె తెల్జగా మండవలసి

95

యుండియు షణములో తమలపాకు వన్నెగా గాన్చింపదొడగిను. ఆభడుడు వింతవడి వరికించుచుందగా నొకమేక మెడయందు మరకత రత్నము పొదిగిన ఘంట కట్టు బడి యుండెను. ఆచడా మేకను బేరమాడి కొని యింటికి తీసికొనిపోయెను.. బిడ్డకు మేక పాలు పోయుచుండిరి ఆభడుడు మేక మెడలోని ఘంటను పగులగొట్టి అందలి మరకతవణీని గొంపోయి రర్నవరీక్షలకు చూపించెను. వారు ఆది అమూల్య రత్నమనిరి. దానినతడు కొంపోయి సిద్దరాజు జయసింహునకు కానుకగా నానగెను. రాజు ఆభడునకు కోటి న్వర్శ నాణ్యము లొసగెను. అందువలన ఆభడుడు గొప్ప ధనవంతడాయెను.

అతడు బాల్యమునుండి (ప్రతిదినము ఉభయసంధ్యలందు శ్రీ హేమచం (దాచార్యుల సన్నిధి కేగి తన సహజ చాతుర్యమువలన అగస్త్య జౌద్బమతాది రత్న పరీచా (గంధములు చదివి, రత్నపరీక్షకుల నాాశయించి ఆ విద్యయందు పేరొందినవాడ్డైె యుండెను ఆళడు "సేదయ్మైనందున నాకవాడు హేమచందద్రాచార్యులవారు సొమ్ముదిక శాస్త్రవేత్తలని యె జిగి వారిని తన యదృష్ట్టృము గూర్చి (ప్రష్నించను. వారు ఆతనిని గొప్ప యదృష్టృజాతకలని శిల్పియుండిరి. ఆ (వ్రభామముననే ఆతడు అమూల్య మరకళతరత్నము నంది ధన మార్చించి ఆ పెట్టు బడితో వ్యాపారము చేయుచుండెను.

అతడు ఓడ వ్యాపారము చేయుచుండ నొకమారు కొన్నియోడలు కారుడాకకు అమ్మకమునకు వచ్చెను. అతడా ఓడలన్నిటిని గొని పరిశీరించుచుండగ నందు నిగూఢ ముగ మున్న బంగారు కణికలను గైకొని మిక్కిలి ధనవంతుడ్డె. నర్వనగర ముఖ్యుడ్జె శ్రీ) సిడ్చరాజు వద్ద నగరనశ్రేష్మి బిరుదొంది జినశాపసన (ప్రభావకుడగు (శావకుడ్డె (పతి దినము రహస్యముగ జనమునులకు అన్నవస్త్రము లొపగుచు. కీర్తి (వలిషృలు గోరక, మాత్న ధర్మస్ట్రానము లేర్పరచుచు, శిదిలమగు జైన చ్చైత్యముల నుద్దరించుచుండెను అతడు (ప్రచ్చన్నముగ గావించిన దానముల వలన గలిగిన సుకృతము తీగలతో నిండిన చెట్టువలె, మట్టితో విండిన విత్తువలె శతశాఖలుగ వర్షిల్నెను.

ఒకనాడు 'హైేమచం(దాచారు గలవారు భరతమహారాజు చరితను పాధర్మిక వాత్సల్య ముతో కుమౌారపాల చక్రవర్తి మహాసభలో వినిపించెను. దానిని విని కమారపాల చక్రవర్తి భోజన వస్త్ర స్యతములను తన రాజ్యమందలి (పతి (గ్రామమున (ప్రారంభించెను. ఈ జ ం మె ం ఆస శా సందర్భమున కవి చక్రవర్తి (శ్రీ పాలుని ప్యుతుడు. సిద్దపాలుడు మహారాజు నిట్ళు అవీనందించెను.

96 “క్లిప్త్వా వారివిదిస్త లే మణిగణం రత్నోత్కరం రోహణో శేణ్వా వృత్య నువర్శమాత్మని దృఢం బద్మ్వామవర్శాచలః మ్మామద్యేచ ధవం నిధాయ ధనదో బిభ్యత్ప రేభ్యః స్వితః కిం పాత్తెః కృపన్షెః వనమోయ మఖలార్జిభ్యః స్వమర్శం దదత్‌”, (లోకమునందు నము(ద్రము మణులను. గర్భము వందుంచుకొవియు, రోహణ పర్వతము బంగారుపాడి వడలి నువర్శమును తవయందు గట్టిగా మంచుకొనవియు, కుభేరుడు భూమధ్యమున దాచుకొన్న ధవము వితరులకీయకున్నాడు. వీరెల్టిరు లోభులు. కుమారపాలుడొక్కడు మ్యాత్రమే యాచకుల కోర్కెల దీర్చుచున్నాడుం ఒకానాక వందర్భమున కుమౌారపాలుడు ఆభదడుని మంత్రిగా వియమించుకెవెము. ఆ సందర్భమున పిద్ద పౌలుడీ క్రింది శోకమును పరించెమ. ఇటీ, శ్రీవీరే పరమేశ్వరేపి భగవత్యాఖ్యాతి ధర్మం స్వయం 'ప్రజ్బావత్యభయే.పి మంతిణి వయాం కర్తుం క్షమ (శేణికః ఆక్షేశేన కుమారపాల వృపతిస్తాం జీవరవం వృధాత్‌ యస్యా ప్వాద్యవచస్స్పుధాం సపరమః శ్రీ) హేమచంధదో గురుః (18 వీర పరమేశ్వరుడు న్వయముగ నిట్ళు బోధకావించుచుంగా,. (వ్రజ్నా వంతుడు అభయకుమూర మంతి రాజ్య వర్యాలోచనము కావించుచుండ, శీ 'హేమచం[ద గురువు వచవామృతము వాస్వాదించి కుమూరపాల మహారాజు బీవరవణము వావరించెను.) ఒకమారు ఆచార్యులవారు కధా కథన (ప్రపంగమున విట్లవిరి, “పూర్వము (శ్రీ? భరత మహారాజులవారు ్రీచూల, వగర్శ శ్యతుంజయ, పోపారక, అష్బాపద తీర్చములకు చతురంగ బలములతో సంఘాధిపతియై పోయి యాత్రలు కావించెను" ఈ వాక్యములు విని కుమారపాల మహారాజు రధమందు దైవ మ్మిగవాము మంచి శత్రుం జయోజ్బయంతాది తీర్చ యాత్రల కేగెమ.. అతడు తనతోబాటు క్రీ పంఘమువారివీ గొంపోయెమ. ఉదయన మంతి కుమారుడు, ఇరువదినాల్ను జైన మందిరముల నిర్మింపించినవాడు వాగృటుడు నృప వాగ గేష్టి కుమారుడు ఆభడమంతి, షడ్చాషాకవి చక్రవర్తి శ్రీసాలుడు,. అతని కుమారుడు పిదపాలుడు, కవుల కత్నరలవలిచ్చువాడు లాండాగారికుడగు కవర్చిి పరమార వంశీయుడు, కూర్చాళు పరప్వతి (ప్రహ్హాదవవుర వాస్తవ్యుడు (ప్రవ్మాదనుడు, రాజేంద్ర దౌహి్య్రుడగు [వతాపమల్నుడు, తొమ్మిది లతల బంగారు వాణెములు కలవాడు ఛాడకేష్మిి. రాణి భోపలదేవ్కి చౌళుక్యుని ప్యుతిక లీలూ

13. 97 అంబడుని తల్మి మావూ, ఆభడ మంతి కూతురు చాంవల మొదలగు కోటీశ్వరుల వమూహామ్ము శ్రీ, హేమచం[దనూరి, డేవమారి, ధర్మమారి, మొదలగు ఆచార్యులు లక్ష వంఖ్యాకులగు మానవులు బయలుదేరి పోయిరి... మౌర్శమున విడిది చేసివచోట్స వెల్ల వాచార్యులు ధర్మ బోధలు కావించుచుండిరి. డైవతములకు ఛ్యతచామరము లొవగుచుండిరి, అర్హులగు వారి కోరీకల డీర్చుచుండిరి. కుమారపాల మహారాజు ళొల్త ర్లైవతక వర్వతముచేరి కొండమీడికి మెట్టు లేనందున విచారించి సొంకరీయాళి మౌర్శమువ బోవ యత్నించు చుండెను. ఆ రాతి పరవ్వతీదేవి హేమచం(దాచార్యుల వారికి కలలో కవిపించి “రాజు ఈ పర్వతమెక్కరాదు. ఎక్కివచో. విఘ్నములు సంభ వించుము.. అతను కొండదిగువ మన్న మదవపూదన వేమిదేవతను పూజించి తృప్తి నందవలయుమ” అని చెప్పెను. రాజు ఆ విధముగ వూజించి తీర్షయ్యాత్రలకు పోయి యితర తీర, ములలోని ద్లైవతములను, పూజించి కృతార్శ మ్మమ్యడాయెను. కుమౌరపాల మహారాజు య్యాత్రనుండి. తిరిగివచ్చి పాటలణచేరి నభలో (ప్రాకృత భాషలో ధర్మము (ప్రస్తావించెమం “ఓంపళవహా-వివన్నో సుగమంపజ్న గిరింద్మిఉజ్నింతే కోకారవి ఉంపక్కొా ” తోధణి ఓపిద్దవాలేణో. (ఉకృయంత పర్వతమువకు సుగమముగ పోవుటకు మెట్టు ఎవ్వరు కట్టేంచగలరు అవి (ప్రక్నించెమ.). (శ్రీ, పిద్దపాలకవి ఒక శ్వేకము మూలమున ఆభడమంి ఈ కార్యమువకు పమర్చుడని తెల్పుచు నతని గొప్పదనము విట్ళు (వశంసించెను : “వ్రష్కావాచి ప్రతిష్టా, జినగురు చరణాంభోజు భక్తిర్సరిష్టా (శ్రేమ్ఫామషాన విష్ణ, విషయసుఖ రసాస్వాదపక్షిన్హవ విష్శా బంహిషా త్యాగరీలా, స్వమత పరమతాలోచవేయవ్య కొమ్భా డీమావాభః వపద్యాం రచయితు మచిరా దుజ్బ్వయంతచేనదీష్న్యః. 4! (బుర్చిమంతుడగు వభయకుమారమంతి వాక్కులయందు (శ్రేష్ట మైైవట్టి (ప్రతిష్ట గరివాడు. అతవిక్రి జినగురువుల పాదపద్మములందలి భక్తి గరిష్మము. ఆతవి అనుమాన నిష (శ్రేషృమ్టైనది. విషయ నుఖము లమభవించు వావక్తియందు విష్యగలదు. ఆతవి త్యాగరీల విశాలమైనది. స్వవరమలతముల నమావముగ చూచువాడు. అట్టి అభయ కుమార మంతి ఉజ్బయంత పర్వతమునకు మెట్టు గటించుటకు పమర్భుడు )

ఏపి కుమారపాలమహారాజు తన రాజ్యమున స్టా పించిన ఆన్నవ్మ్శస్త్కదాన స్యతముల కది పతిగా వభయకుమార మంటతిని వియనించెను. ఆ సందర్భమున సీద్దపాల కవి ఆభయ కుమార మంతిని (ప్రాకృతభాషలో ఈ (క్రింది విధముగ వభినందించెను. “తత్బసిరిమాళ-కుళనహ-నిసీ-చాహో నేమిణావ- అంగర హో అభయకుమారో 'సేట్టీక ఓ అహిట్టాయ గోరన్నా ఇచ్చ తరమ్మికమిచక్కవట్టి సిరివాల రోహణభవేణ బుహయణ-చూడామణి భాసయం పియం సీద్ధవాలేణ దేవగురు పూయణ పరోవరో వయారుజ్న ఓదయా వవరో దఖ్యో దళ్ళిన్న విహినచ్చో సరళా సట ఏసో (అప్పుడు (క్రీ, మాలకులచందుడగు వేమినాగ్‌ శ్రేష్టి కుమారుడు ఆభయకుమార శ్రేష్టిని అన్నస్యతముల కధివతిగా నియమింపగా కవిచక్రవర్షి ఇక్రీపాలుని కుమూరుడు కవి శిరోమణి సిద్దపాలుడిట్మనెను. దేవగురువు పూజాపరుడు, ఉత్తముడు, దయోపయోనిధి. పరోపకారపారిణుడు, దొక్షిణ్యము, చాతుర్యము కలవాడు, సరళహృదయుడని అభివందించెను) ఒకమారు హేమచంగద్రాచార్యులవారు కుమారపాల చ(కవర్తి నభలో ధర్మబోధ కావించుచు సాధర్మిక వాత్సల్యము గొప్ప పుణ్యము కల్తి ంచునని యుపషదేశించెను.. అప్పుడు కుమారపాల చ్యకనర్తి, ఆభడ మంత్రితో “జైనులకు వేయిదీనారముల వంతున నాపగి వారిని సంతోష"పెట్టవలసినది. సంవత్సరము. చివరకు లెక్కలు (వ్రాయించి చూపించవలసినద"నెను. అభయ కుమారమంతి ఆవిధముగనే జైనులకీప్పించు చుండెను. నంవత్పరము. గడచీనడి. ఆభడుడు రాజునకు లెక్కలు చూపింపగా కోటి బంగారు నాణెము లెక్కువగా లెక్కలలో కన్చించెను.. రాజు ఆశ్చర్యవడి ఈ కోటి బంగారము నాణెము లెక్కడివని మంతిని (వశ్నించెను, ఆభడ మంటతి యిట్ళు విన్నవించెను : *రాజ్రా! రాజుల ధవాగారములు రెండు విధములు, ఒకటి కదలునది. వేరొకటి కదలనిది. కదళలున బంగారు మొదలగువాని రాసులు, కదలనిది వైళ్యులు. రాజులకు న్వైప్యల ధనము సైతము సొంతమే! కావున నాధనమును స్టైతము ఈ ధర్మకార్యమునకు వినియోగించొనానవెను,. రాజు అతనితో నిట్లనెమ. మంత్రీ! నీవీ విధముగ వలుకరాదు.. లోభ పిశాచము నమ్న ఆ(కమింపగలదు. ఆ సమయమున కున్నంత మతమే దానము చేయవలయుమ.. కొని నీవు నీధవము వాపేర దొనము చేయరాదోవెను. మరల మరల (బతిమాలగ రాజు అంగీకరించెను.

ఫం

ఇట్టు కొంతకాలము గడచెను,. రాజు కుమౌారపాలుడు, ఆచార్య హేమచం(దులు వృద్దుల్దైరి. (శ్ర హేమనూరి శిష్యులలో వారిలో వారికి తగవులు "పెరిగిపోవుచుండెను, రామచం[ద గుణచం[దాదు లొకవంక, బాలచందుడొక్కడే ఒక వంకనుండెను ఆ బాలచం్యదునకు కుమౌరపాలుని సోదరుని కుమారుడగు అజయపొలునితో "స్నేహము కలదు. ఒకనాడు రాజు, ఆచార్యులు, ఆభడుడు రహస్యముగ మాటలాడుకొమచుండిరి. రాజు ఆచార్యులతో “దేవా | వేను బిడ్మలులేనివాడను. ఎవనివి రాజ్యమునకు వారసుని కావింపుమందురోనెను, ఆచార్యు లాతనితో “నీ కూతురు కొడుకు ఆగు (ప్రతాప మలుని రాజును కావింపుము.. అతడు ధర్మముగ వేలగలడు. అజయపాలుడు రాజ్టెనచో నీవు స్మావించిన జై నధర్మముమ నశింపజేయగలడనెను. ఆభడుడు “*భగవంతుడా |! ఏదెట్టయినను. కూతురు కొడుకుకన్న సోదరుని కొడుకు దగ్శరివారసుడు కదా!" యని యవెను. మరల ఆచార్యులు ఆజయపాలుని రాజును శావింపకుము, అతడు రాజ్యమున ధర్మము నశింపజేయుననెను. అటా, లోచించుచు వారు తను నివాసముల కేగిరి. ఈ మం(త్రాలోచనము బాలచంద్రుడు విని ఆజయ పాలునితో చెప్పెను. ఆతని కది మొదలు ఆచార్యుల మీద రామచం(ద్రాదులగు నాచార్యుల శిష్యులందు ద్వేషము, ఆఅభయకుమారునిమీద గ్రీతికలిగి వృద్విపాలదుచుండెను.

కొన్నాళ్ళకు ఆచార్య హేమచంగదులు వ్వర్శమ్తులైరి ఆ పిదప కొన్నాళ్ళకు కుమారపాలున కన్నములో ఆజయపాలుడు విషము పెట్టి ంచి చంపీంచెము అజయపాలుడు రాజ్జై హేమచంగ్యదులమీది. ద్వేషమువలన రామచందాది. శిష్యులను కాచిన లోహములో కూర్చుండబెట్టి చంపించను. కుమారపాలుడు నిరి శ్రంవడేసిన వికోరములను "పెక్కింటిని పడగొట్టి ౦చెము.

ఈ ఘోర కృత్యములను గాంచి బాలచంద్రుడు సిగ్గువడి (బ్రాహ్మణులవే తన మతమ్మలమ చంపించువాడవి విందపొంది రాజగారవమునకు దూరుడ్డె మౌాళవదేశమునకేగి యందు మరణించెను. ఆభడుడు రాజగౌరవము లందుచున్నము నాతని కోపమునకు వెరచి యీ హింవ మాన్ప్చింపజాలకుండెను.. అయినను అతడొక యుపాయమాలోచించి రాజున కిష్టుడగు వీలణునకు మిక్కిలి ధవమొసగి యీ హింన మౌన్వింప (ప్రార్జించను. అతడట్ను కావించువవి చెప్పి ఒక మేడ కట్టించి నమున్నము వేయించి బొమ్మలు చిత్రింప జేసి తన ఐదుగురు కొడుకులతో రహస్యముగ రాజువద్చ నడచుకొనవలసిన పద్దతిని చెప్పి వారి వొాప్పించెనుం

100

అతడు రాజువర్శ'కేగి “దేవా |! నేను ముదుసలిన్నై తివి. పుత్రపొతులవెత్తితిని. యాశ్రలకేగెదను. మీరంగీకరింపు"డవెను,. రాజు నీయివృమువచ్చినట్లు కొవిమ్మనెను, పిదప నతడు కొడుకులమ రాజుకడకు తీసికొనిపోయి. తాను కట్టించిన మేడ విషయము చెప్పి ఇది నా యశస్పాధము. దానిని మీరు కాపాడవలెనని రాజు సాక్షిగా వారిచే నాప్పించు కొని అతడు పోయెను. + అతడు పోయిన కొంచెము సేపటికే వారాయింటిని పడగొట్టించిరి. సీలణుడు వెనుదిరిగి వచ్చి వారితో రాజు కడకుపోయి. రాజునకీవిషయము తెల్పి “టర్‌ దుర్మార్సులాధా ! మీరీ చెడ్డరాజుకన్న మిక్కిలి చెడ్డబిర్మలు. ఇతడు తన తండి మరణించిన సిదప ఆతడు కావించిన ధర్మస్హానములము పడగొట్టించివాడు. మీరు నేను (బ్రతికియుండగవే. వేమ నూరు ఆడుగుల్నైనవైైచి పోకముందే కాచుకొని యుండలేక పోతోరవి నిందించెను.

రాజీ విషయము విని సిగ్గుపడి విహారముల పడగొటత్చించుట మానివైచెమ. ఆకుత్స్చిడగు రాజునకు తల్మి బిడ్డలు తోడ్పడి తిరుగుబాటు లేవదీయించిరి. ఆ విష్ణ వనములో నతడు మరణింప కీర్తిపాలుడు రాజై మాళవ "స్టైనముతోడిపోరున నతడోడి భీమదేవుడు రాజాయెను. ఆతడు చిరకాలము (బతికి పెక్కుపుణ్య కార్యములు కావించెను. అతడు వికలాంగుడయ్యుమ. పస్పైన్యముగ బయలువెడలి (గామములమ "స్టైనికులచే కొల్లగొట్నించుచుండెను.

ఒకనాడు మంతి సామంతాదు లీతనిని “రాజా ! ఏల స్వదేశమును వాశనము చేయించుచున్నావు ! ఈ దోపిడిగాండ్రకేల సంపదలు వ్యయించదనని”" వ్రన్నింపగా వాతడు వారికీ కధ తెల్చెను,

“పూర్వమున సము.దపుటొడ్డున అలల తాకిడికి ఒక చేప ఒడ్డుచేరెను.. అప్పుడా దేశము కజవులతో నిండి యుండెను. (ప్రజలు ఆకలిదప్పులతో మలమల మాడుచుండిరి, అందువలన (ప్రజలెల్లరు ఆ పెద్ద చేపను కోసికొని తినుచుండిరి. ఆది చాల సెర్చడ్దె వందున చావకుండెను. అప్పుడాకలి నొందిన (బ్రాహ్మాణుడొకడు ఖార్యపోరు వడలేక ఆ చేవ మాంసము తీసికొమటకు వచ్చి జనులచే కీయబడుచున్న చేపనుజూచి జాలిపడి *నేమ దావివి కోయననగా చేవవచ్చి నన్ను మీరెట్టును చం"పెదరు, నీవును కోసికొను మనెను. అందుకతడు “వాకు బాలి కలుగుచున్నది. నేనా సనిచేయోనవెను, చేప యిట్లనెను. “ఈ పాొవులగు (ప్రజలు చచ్చుచున్న నన్ను చంపుచున్నారు.. నేను వచ్చి మరునటి జవ్మములో నీదేశమువకు పురందరుడను "పేరుతో గాజున్నై యీ (ప్రజలను చీల్చుకొని తివి నా కపితీర్చుకొనెదము, వీవు వాకుషఫాధ్యాయుడవగుదువు, నీ వెప్పుడుమ

101 నన్ను ఈ పని మానుమవి చెప్పకుము” ఈ విధముగ బల్కి ఆ చేవ చచ్చి రాజ్ఞ చెప్పినట్టు చేసెను. ఆ (బ్రాహ్మణుడాతనికి గురువుగా మండి ఆతని వాపని మండి మరల్భకుండెనుో. ఇది కధ! ఈ విధముగ నేనుకూడ ఒకానొక కారణమున (వజలమ నాశనము చేయుచున్నా ననుకొనుడు, ఇంకొకమారు. మీర్‌ విషయము వాకడ నెత్తితిరేనిమీ చాల్కలు కోయించెదననెను. ఆ మాటలు విని లోకులు భయపడి ఊరకుండిరి. దేశము నర్వనాశనమగుచుండెను, ఇట్టి రాజు రాజ్యమందు అఆభడుడు గౌరవముతో సిరిసంపదలతో తులతూగు చుండెను. ఆతనికి చారలివల అను సేరుకల కూతురు కలదు. ఆమె బాలవిధవ. చక్కని సంభాషణ కౌశలము కలది. కా్యస్త్రజ్ఞారాలు. ఉచితామచిత పరిజ్నానముగలది. ఆమె యింటిపనులు చేయించుచు చేయుచుండెడిది. ఒకదినము ఆభడువి ధనాగారమందలి ఉద్యోగి దొంగతనము చేయుచుండగా ఆభడుడు చూచి అళనిని వెడలగ్‌ొల్బిను, అతడాకోసము మనస్సులో సెట్టికొని భీమ రాజుకడకేగి “రాజా |! ఆభడువి సంపద లనంతములు, నీవు వానిని శైకొనిమనేమ. రాజు వావితో *ఆకారణముగ (వజాధనమెట్ట్సు అపహరింపగల”నవెము, ఆతడు రాజుతో “వే నుపాయము చెప్పెదను. మీరు గొబ్ళె మాంసమును ఆతని యింటికి పంపుడు. ఆతడు కైకొన్నచో స్ఞైనమడు మాంనము తినుచున్నాడని తామ వెదకుదము. తీసికొన నున్నచో తిరస్కరించెనవి వేరము మోపుదము. అట్టుఅయినను అతవి సర్వవ్వము 'గైకొనవచ్చు"ననెనుం రాజు మెచ్చుకొని అతనిని తనయింట నుంచుకొని దాసిచే గొత్ళి మాంసము పంపెను. అప్పుడు ఆభడుడు జినదేవునర్పీంచుచుండెను. చాంపల తలుపు తీసి మాంసము చూచి తెలియవిదావివలె వింటబెట్టి, ంచి రాజునము ఒకటింబాతికలక్ష విలువ "సేయు హారమునిచ్చి పంపను. మాంనముతెచ్చిన పా(తవిండుగ ముత్యములుపోసి పంపెను. దాసికి హారమొకదానిని బహూకరించచు. దాసి రొజు వద్ధకుపోయెను. చాంపల భోజనావంతరము ఈం[డితో భాండాగారికుడొవరించిన కుతం(తము చెప్పి “తంగడి 1. వేను దాసిని (ప్రశ్నింవలేదు. ఇవ్వుడు రాజు మనము మొంనము తినువారమను సాకుతో నర్వస్వము (గ్రహించును. కనుక వీవు రాజు కడకు బోయి సర్వము అప్పగింపుము. రాజుతో మీ కిస్టమైైన వా సంపద (గహింపుమని చెప్పొమవెను, 3 389

102

ఆభడుడు కూతురువెప్పినట్ను జేయగా. రాజు మెచ్చుకొని తన తెలివి తక్కువకు సిగ్గుపడి తనకడనున్న ఆభడుని భాండోగారికుడితో విట్లవెమ.. “ఓరీ |! మూఢండా | చూచితివా ! దేవుడు ధనముతోబాటు అదృష్పవంతునకు దానిని కొపాడుకొను తెలివి తేటలు స్పైతము ఇచ్చును. కనుక నీవు ఈ వపూజ్యునిమీద మౌళ్నర్యము మానుకొనుూ” మని అతనివి ఆభడునిపాదములమీద పడవనైచి కనూపణ కోరించెను, ఆభడుని పంపదలో తృణమ్రైనను రొజు గైకొనడాయెను.

ఇట్టు ఆభడుడు మవోధనవంతుడ్డై చిరకాలము జీవించి మరణకాలమున పుత్రుల కొరకు నాలుగు విధులు సాపించి నమౌదిగతుడ్డై మరణించెను. అతనిపీదవ చాంపలయు మరణించెను. బాహ్యధనము వ్యయమైపోగా ఆతవి కూమారులు విధుల కొరకు (తవ్విరి. అదృష్పృహీనులగు వారికి ఆ నిధులు దొారకకపోయెను. ఆంజనము వేయించిదీ. ఆందు ఎవరో నల్శనివారు ఆధనము వేలలోనే (తివ్వుకొనుచున్నట్టు కన్సించెను. ఆంజనీదేవత యీ [ప్రయౌనము. వ్యర్శృమని వారిని ఆ వయత్నమునుండి మఠరలించెను, అభడుని తనయులు సొమౌన్య వ్యాపారన్ములైన జీవయ్యాత గడుపుకొనిరి. కావున పురుషులకు పూర్వజన్మమున కొవించిన పుణ్యము వనిన ధనము లభించువేకావి వారి కులము, తెలివి మొదలగునవి కొరణములు కావని తెలియుచున్నది.

(గుప్త పిక జనవరి 1980 మండ్సి

అల్ల అవచిదేవయతి ప్ప రచన: శ్రీ (తిపురమల్లు లక్ష్మయ్య గుప్త

భారతడదేశమున విఖిల పాపక్షయంబును, ముక్తిదాయకంబగు కొంచీపట్టు! ణము విరాజిల్లుచుండెను. ఆపురవరంబున అవచిదేవయతిప్పయను వైశ్యసత్తము డుండెను,. ఆతడు స్వకులోచితంబగు వ్యాపారము చేయుచుండెను. అతడు నావికొ వ్యాపారముద్వారా యితర దీవులనుండి ముగంధ (ద్రవ్యాలను లెస్పించి తన వర్త కమునకెట్టి కళంకమును కలుగనీయక కొద్చి లాభమునకే తృప్తిపడి తన ధర్మమును చక్కగా విర్వర్తించుచుండెను.

ఇతని వంశము చాల (ప్రశస్త్రృమయినది. ఇతని తాత కొమౌక్షినాధుడగు ఏకాంబర పతికి దేవళంబులమ కట్టించెను, ఇంకొకడు ఏకాంబరనాధువకు బొలార్కమవెడి పద్మ రాగముము తొడవుగానానంగెను. మరియొకడు చెన్నపురి (ప్రాంతమున నున్న తిరువళ్ళూరు ఆమ (గ్రామమున మూడుమ్టైళ్ళ పొడవు వెడల్చుగల నాక తటొకమును (తవ్వించెను,

ఇంకొకడు కావేరీషట్టణంబున నుబ్బిచోడడు అనువాడు మెచ్చునట్టుగ యం,త్రా లయముల విర్మించెను.. ఇంతక్‌ళడు ఈశ్వరునకు (ప్రతిదినము చేయి కర్పూరదీవెలు వెలుగునట్ళు శాస్తి చేసెమ. ఈ (ప్రకారము నవేక పుణ్య కార్యములకు తావురమ్మె విరాబిల్టుచుండెను. ఈ వంశ్రీయులు శివభక్తులు,

నాలో

ఇట్టే వంశమున పావాణీ-జెగ పెట్టులకు అనచిదేవయతిప్ప జన్మించెను. బాల్యము నుండియు ఇతనిని తర్థిదర్శాడులు అతి గారాబముగా బెంచిరి. ఇతడుకూడ చిన్నతనము వందే విద్యాబుద్డులయందావక్తి కలవాడ్డె పాఠశాలలో అందరికంళే మివ్నర్ను వర్తిల్ళు చుండెను,

చిరుత్నప్రాయమునందే విద్యయందు రుచికలవాడగుటచే బాలరావమాయణము, అమర కోశము, భారత, రామాయణ, భాగవతాది యు(ద్ర్తంధములనెల్జి లీల్మాపాయమున పతించుచూ ఒజ్బ్బలకు (చియస్యాశుడ్డె వెలుగాందుచుండెను.

మరియు. సత్యవర్తవమందుమ, అహింనలయందును ఆదర్శప్రాయుడ్డె తోడి విద్యార్దులకు గురువుమాడిరి రాణించుచుండెను. తరువాత పాఠశాల చదువుతో తృప్తి వొందక విద్యాపిపాసువ్లై వ్యాపారమునకు తోడ్చడునట్సి అర్బశా,స్త్రము, భూగోళము, ఇతిహాసములు మొదలగు (గంధములవెల్హ "సేకరించి యభ్యసించుచుండెమ.

104

అట్టే వంశమున నతడు జన్మించి “వజాద్దైగ్భహమేధినొమను సూక్తిని పాటించే మాచాంబ యనునామెమ వివాహము చేనుకొవెను. ఆతదు మాచాంబయందు (తిపురారియు, తిరుమలనాధుండు, జామి పెట్టియు నమ మువ్వురు పుతులమ బడ'సెను.

ఇతడు తవతాత తండ్రులవలె దైవభక్తుడ్డై కాలము వృధాపుచ్చక స్వగృహమునకు వచ్చిన యాచకులను, విద్యార్శి గణంబునకు నన్నివిధంబుల పహాయము చేయుచు, వారలు తృస్పిజెందునటుల మెలగుచుండెము. ఇతడు తమ పూర్వీకులు గావించిన పుణ్య కార్యములతో తృప్తీచెందక సప్తృసంతానములనదగు తటాక్క కూప, వన్మ దేవాలయంబు అందరకు వువయోగవడునటులగా వేర్పాటు చేయించెను, ఇతనికి కవివరులన్న చాల సంతసము, అందుచే తనదగ్శరకువచ్చు కవి పండితులను ఏకొరత కలుగకుండ నంతృప్పి చెందునట్నుగ తనశక్తా శ్రనుపారమ గౌరవించుచు వారిమన్ననలకు పాతుడగుచుండెను.

(ప్రాచీనకాలములోని వ్యాపొరములలో నతిముఖ్యమయినది ఓడ వ్యాపారము. అందు వ్లైన్యలు (వముఖ వ్యాపారము ఓడలప్లై. ఇతరదేశములతో సాగించుచు (ప్రఖ్యాతి బడసి యుండిరి, కొని ఆ కాలములో ఈనాటివలె పాగయోడలు, విమానములు లేవు. చిన్న చిన్న నావలపై సెలలకొలది నముద్రముపై (వయాణము గొవించుచు ఈ దేశములలోని నరుకులను ఇతరదేశములకు గొనిపోయి విక్రయించి అచ్చటమంచి అవేకరకముల సరుకుల విచ్చటకు కొనితెచ్చుదూ వ్యాపారంాఖివృద్షి గావించుచుండీరి,

అట్టి వ్యాహిరన్ము, లలో అవచితిస్పయ్య "పేరెన్నిక గన్నవాదు. ఇతడు ద్వీపాంతరము లతో దొడవ్యాపారమును సాగించుచుండెను. అతడు కాంలీవురవివాసీ అయినను రెడ్మి రాజులకు కావలసినటువంటి వన్తుసామాగగ్రిని ఆ రాజ్యమునకు సామీప్యములోమన్న తూర్పు సముదతీరమునగల ముకుళపురము (మోటువల్సి) కొత్తపట్నము, చీరాల, నిజాంపసట్నము, మచిలీపట్టణము ఓడరేవులద్వారా "సీకరింలే వారలకు అందజేయుచుండెను.

ఇతడు విర్భీకుడ్డై చీనా దేశము(న్వైన్సా నకు ఓడప్టై (వ్రయాణము పాగించి అచ్చటనున్న చీని చీనాంబరములను అనగా వట్టువ్యస్తైములు తెచ్చుచుండెను. అప్పటిలో వట్టువస్త్రములకు (వ్రఖ్యాతిగొంచినది. శ్లైనా యొకటియే.

మరియు “తవాయి యను పేరుగల రేవువట్టణము మలయ ద్వీప కల్పమున యున్న రేవులలో ముఖ్యమైన రేవు... ఈ రేవుపట్టణము. చాల ఆపాయకరమైనది. కమక తెమగున “ఓడ యీ తవాయి ఒద్ము చేరితో యని వ్యవహారములో నుండివది.

వ్‌

14. 10 దీనినిబట్టి ఆ ద్వీపకల్పమునకు వెళ్ళుటు చాల అపాయకరమని తోచుచుండెను అయి నప్పటికి ఇతడు వ్యాపారమునందలి కాంత్షచే కష్టముల నను, లెక్కించక అట్టి శేవు పట్టణములకు "స్టెతము (ప్రయాణము సాగించుచుండెను,

“*క్సురుమంజి” డీనినే హుర్మజ్‌ అని చెప్పుచుందురు. ఇది పారశీక సమ్ముద తీరమున కలదు. ఇచ్చటనుండియె మంచి గుజ్బ ములను తెచ్చుచుండెను.

“జోణంగి” ఇది మలబారు తీరమునగల చిన్న ద్వీపములకల్ట (ప్రఖ్యాతి గాంచినది. ఇది కుక్కలకు (ప్రసిదిచెందినది. వ్యవహారములో జోణంగి కుక్కలని వాడుక కలదు. రాజులు ఇటువంటి కుక్కలను సప్తృవ్యసనములలో నొకళ్షైన వేటకొరకు ముఖ్యముగా ఉపయోగించెదరు.

“పంజార” ఇది సుమి(తాద్వీపముననున్నది. ఈ దీవి కర్పూరవృవషములకు (పసిచ్చికెక్కినది. పంజార్‌, మౌసీస్‌ ఈ రెండు దీవులు పంపరపనసకు (ప్రశస్తి,

మరియు. ఇతడు సింహళమునకుచని చతురంగబలములలో నొాకటియగు మదపు "ఓమగులను కొని రాజులకు వికయించుచుండెను.

“నోవా యను. రేవుపట్టణము. పర్చిమ సమ్ముదతీరమున వెలయుచుండెను, ఇద్బటినుండి జాపి మొదలగు నుగంధ ద్రవ్యములు తెచ్చుచుండెను.

“*యాౌంపా” దీవినే యాట్‌పాణము, జాస్నా ఈ రెండు దేశములనుండి సుప్ర సిద్దమ్హైన ముత్యములను తెచ్చుచుండును.

“భోటా” దీవివే భూటాన్‌ అని చెప్పుదురు. ఇది కస్తూరికి చాల పేరొందినది. ఇతడు ఇక్కడనుండి కస్తూరి, చందనము, అత్తరు మొదలగు సుగంధ (ద్రవ్యములను తెచ్చి రాజులకు సమర్ప్చించుచుండెను.

“తరుణాసీరో అదువది మలయ ద్వీపకల్పమున నాక రాష్ట్రమునకు. (ప్రధాన నగరము. వాడుకలో రానురాను ఆ పదము తెలుగున *దనాసరో అయినదని కొందరు భావించెదరు, ఇది గోంగూరకు చాల (ప్రశస్తృమని (ప్రతీతి. *

“రమణా” అనునది బర్మాదేశములోని యొకభాగము,

మనకు సంస్క ఎతములో “పన్నీరు” అమ పదము కవ్పించుటలేదు, కాని కొందరు దావికి సరీపడుమాట “హిమాంబి) యవి కొన్ని (గంధముల కనపడుచున్నది. దీనినే

106

తెలుగులో 'గొజ్జంగినీరో యనికూడ వాడుచుందురు, మొదట మన దేశమునకు పారశీక దండయాతలతోడనే పన్నీరు యను శబ్బము వ్యవహారములలో నుండినదని (గహింప దగినది. దీనిని పారశీకమున “గుల్‌ యని పిలబెదరు. దానిసీటికి ఆట్‌ అని పేరు. గులాబ్‌ అనగా గుల్‌ ఆబ్‌ యని అర్భము. దీనిని మొదట మన దేశమునకు ఈ వైశ్యసత్తముడే తీసుకవచ్చి రాజులకు సమర్పించెనని తోచుచున్నది. ఈకేరు హిచూలయ 'ప్రాంతారణ్యక వ్యవహారమునకలదు. పన్నీరు రానట్టే గులాబి చెట్టు హమాలయా రణ్యములలో కలవని ప్రతీతి.

ఏ దేశమ్హైనను షుభితవముగనుండి సకల సంపదలతో తులతూగవలెనన్న అట్టే దేశములో వాణిజ్యము, పరిశ్రమలు, పాడిపంటలు అభివృద్ది జెందవలెను.. వ్యాపారము లేని దేశము దేవాలయము లేని (గ్రామమునలె రాణించదు. దేళపురోబివృడ్డికి వ్యాపారము జీవకజ్న,_ నేడు వ్యాపార (ప్రాబల్యమునక్షై వతిదేశము పాహసముతో మరియెఎకదేశముమ కబళించి స్టావరము యేర్చరచుకొనుటకు కుతలూహలపడుచున్హుది. కాని నాటికాలములో దేశక్షేమమునే ఆక్షాంక్షించి (వజోవయోగార్భము. ఆవచితిప్పయ్యశేష్మి పరదేశములకు నావలసప్పై ప్రయాణము గావించి యుండెను. చైనా తవాయ్యి కురుమంజి, జోణంగి, పంజార సింహళము, గోవా, యాంపా, భోటౌ, తరుణాసీరి, రమణా యను ఓడరేవు పట్టణములకు. ూర్చు సముద్ర తీరమున కల ముకుళపురము (మోటుపరీ) కొత్త పట్టణము, నిజాంపట్టణమ్ము. చీరాల, మచిలీపట్టణము, ఓడరేవులద్వారా ప్రయాణము పాగించుచుంచెను.

అనగా ఆకాలము రెడ్డీరాజులు తెలుగు దేశముపాలించుచుండ్‌రనియుు. సమీపమున నున్నవిగాన ఈశేవులద్వార వ్యాపారము సాగించెననియు తెలియుచున్నది.

ఈ రేవుపట్టణములు ముఖ్యముగా ఆంధధ్రదేశమునందే కలవు. ఇట్టి రేవుపట్టణము లన్నియు, నామమా(త్రమునకే యుండియున్నవి, కాని ఓడలువచ్చు సదుపాయములు నన్నగిర్శిపోవుటచే ఆంధధ్రదేశములోని ఓడ వ్యాపారమున కొాటంకము. లేర్వడియుండుటచే ఆంధదేశమంతగ నఖివృది జెందలేకపోయినదని యనుట యందతిశయోక్తి గానరాదు.

కాని చాలకాలము ఓడ వ్యాపారమభివృర్శిగాంచిన వహాం(ధ్రదేశము, పరాయి (ప్రభుత్వము హస్త్మగతమయిన తరువాత, వారికి వ్యాపారమునకు కావలసిన ముఖ్యమైన యే రెండు మూడు రేవులనో చక్కవరచిి వువయోగించుకొనుచుండిరి... నేడో భారతదేశము స్వతంత్ర దేశమ్హైపోయినది. న్వతంత భారతావనిలో పరాయిదేశములతో వ్యాహిరాభివృద్ని

107

గాంచవలెనన్న యిట్టి. రేవులను ముఖ్యముగా మరమ్మతులు, _ గావించి ఓడ వ్యాపారమును “పెంపొందించవలసియున్నది.. ఓడ రేవులద్వారా వ్యాపారము ముడినరుకులు యితరదేశములకందజేసి మనదేశములో యేర్పడిన ఆహారసమస్యను కూడ చొలగించుటకు అవకాశమేర్చడును. మన దేశము అన్ని దేశములకన్న మిన్నయై సకల సంపదలతో తుల రూగవలెనన్న ఓడరేవులు, (ప్రాజెక్టులనిర్మాణము యెంతయో ఆవశ్యకము, కాన (వ్రభుత్వమువారు ఇట్టే చిన్నరేవుల పునర్నిర్మాణము గావించి వ్యాసారాభివృద్శికీ తోడ్చడ గలరవి ఆశించుచున్నాము,

నముద్రముపై, నావిక్తాపయాణము గావించవలెనన్న మనోద్టెర్యము, మేధాశక్తి ఆరోగ్యము, సాహసము అత్యావశ్యకములు, నేటి కాలములోవలె ప్రాచీన కాలములో సము (ద్రముపై ప్రయాణము సాగించ చక్కని సదుపాయములుగాన్నించవు. ఆ కాలములో చిన్న చిన్న నావలపై; దూర దేశములకు న్యాపారనిమిత్తము ప్రయాణము గావించివారంశే యెంతటి దైర్య వాహనములుకలవో పొఠకులే ఊహించగలరు. కాని కొంతమంది అసూయావరులు, వ్యాపారస్తులు పిరికిపందలని వాకొందురు, అట్టేమాటలను నమ్ముట వివేకులకు తగదు అన్నివిధముల పరికించినను, వర్తకులే రాజ్యమునకు స్త ంభమువంటి వారని (ప్రజలకు జీవనాధారమవి, నిరూపీతమగుచున్నది. కనుకనే "పెద్దలు “ప్పుర్రిక్రిని (ప్రాణము కోమటి" యని (గంధముల చాటియున్నారు. కనుక అవచిదేవయతిప్ప దైర్య సాహసములతో ఓడ వ్యాపారము సాగించుచు కొండవీటి రాజులకును తత్‌ రాజ్యమునకు, ఢిల్నీ చ్మకవర్హులకు కిరీటమునకు పాసగునత్సే రతర్నములడెచ్చి వారికిచ్చుచు, (ప్రతి సంవత్స రమున సంవత్సరోత్పవములకు తగిన కస్తూరి, కుంకుమ, కర్పూర సంకుమద్య హిమాంబు, కాలొగర్హు గంధసార (పథధానములగు నుగంధ (ద్రవ్యముల యొనగూర్చుచు, వారి వలన ఆందోళికాా చృత, చామర, తురంగ, భ్మదపీఠాది రాజ్య చిహ్నముల బడసెను.... ఇందువలన ఈ అవచిదేవయతిప్ప అ రెడ్డి రాజులకు పరమ మ్మితుడ్డె వలంగుచుండిము,

ఈ (వకారము తనయౌవనమునకు వ్యాపారమునండే గడపీ విద్యార్చులకు, బీదలకు, యాచకులక్కు సమయోచితముగ సహాయము చేయుచు, యుక్ష్తవయస్సునకు వచ్చిన తన కుమారులు (తిపురార్కి తిరుమలనాధుండు, జామిపెట్టులకు వంశపరంపర వచ్చునట్టి వ్యాపారమును అవ్పగించి తన జీవిత శేషమును భగవంతుని సేవించుటలో గడప నిశ్చయించెమ,

108 ఇతడు నిరంతరము శంకర పాదారవిందాసక్తుడ్జె యుండగ నొకనాడు తన బాల్య "స్నేిహితుడగు శ్రీనాధుడు కాంచ్టీపట్ట ణఇంబునకు వచ్చెను, అతడు యితనిని “*బాలసభా” యనుపదమున నంబోధించెను.. దీనిని బట్టి చూడ (శ్రీనాధుడు ఆవచితిప్పయకు చిన్ననాటి "స్నేహితుడని బోధపడుచున్నది. హరవిలాన రచనమును అందుకొనునప్పటికే అవచితిప్పయ చాలావృద్దుడు. అప్పుడు అవచితిపష్పయ కవిసార్వభౌముడును, కాశీఖండమును రచించి (వ్రభ్యాతివడసిన శ్రీనాధుని జూచి యిట్ళు చెప్పెను. “*మ్సీదయవలన సత్పంతానమును బడసియ.6టిని. భాగవతాది (గంధములనెల్టను వృుణ్మముగ పఠించి తత్‌ రహస్యములను కనుగొంటిని. బహువత్సరములు జీవించి పండితులచేతను, కవులచేతను క్రీర్తింపబడితిని. కనుక సప్త సంతానములలో "పేరెన్నిక గన్నది. కృతియొకటి. వాకు కృతిపతియగుట అభిలాష కలుగుచున్నది, గనుక తమరు దయయుంచి శివలీలలను బోధించు. కావ్యమును నాకు అంకితము యివ్వవలెనని (ప్రార్చించెను. (శ్రీనాధుడు "స్నేహితుని కోరిక తీర్చవలెనని సంకల్పించి *హరవిలాసముూ అను (గ్రంధమును (ఆతనిక్సి అవచిదేవయతిప్పకు అంకితమిచ్చి అతనిని తృష్తిపరచెను. దీనిని బట్టి చూడగ (శ్రీనాధుడు రెడ్డి రాజుల కాలములో నుండినట్టు అందరికి తెలిసిన విషయమే. అవచితిప్పయ, ,క్రినాధునకు సమకొలికుడగుటచే (క్రీ! ఈ 1390 మొదలు 1404 వరకు కొండవీటి రాజ్యమును పాలించిన కొమరగిరి భూషాలునివలన రాజమర్యాదలను బడ సెను. కనుక అవచితిప్పయ కాలముకూడ ,క్రీస్తుశకము 1390 మొదలు 40 వరకు ఉన్నట్టు గోచరమగుచున్నది. ఇతడు అన్నివిధముల ఇహలోక సౌఖ్యములుపొంది, రాజమర్యాదల నంది తనకెట్టే కొరతలేక భగవంతుని స్మరించుచు తన జీవితశేషమును పూర్తిగావించెను. గ! పుట్టినటివంటివారలు గిట్టుననుచు శాస్త్రములు తల్పుచుండును జనులకరయ కాని ఘనులెల్బజేసిన కార్యచయము శార్చితంబుగ నొప్పారు సన్నుతింప కి

ణా శ్రీ యన. వి. శెట్టి రు అన్య €, భారతీయుడు సృష్టించిన విమానం కథ రచన : “కవిరత్ని శ్రీ నీలా జంగయ్య (పపంచ సన్లైమానిక చరిత్రకు మూలాధారమైన సాహిత్యంలో రామాయణ మహా కావ్యనిర్మాత వాన్మీకి (ధమ గణ్యుడు. రామాయణంలోని విమానానికి నామం “వుస్పకమ్‌'.. భాష లన్నిటిలో తల్చివంటిద్దైన సంన్కృతమ్‌లో రామాయణం రచించడం జరిగింది. రఘువంశం మహాకావ్య నిర్మాత కాళిదాసు కూడా ఈ విషయం దిలీప్‌ మహా రాజు సూర్యమండలానికి వెళ్ళివచ్చిన సందర్భాన్ని పురస్కరించి దేవలోకంలోని కామదేనువు పిలుపును రధ చక ధ్వని కారణంగా వినిపించుకొని అమర్యాద దోషానికి గురిఅయి సంతానం కలుగవి వానిగా కొన్నాళ్ళు తపనమొంది నవన దేమవును కొచే (ప్రకృతిలో కృత శ్చిత్యుడు కావడం ఈ కధలో విమానాన్ని “రధమ్‌ "గా చెప్పినాడు. వీరు భారతీయులే ఆయినా సారన్వతేయులుగానే పరిగణిస్తాం కాని విమాన నిర్మాతలుగా చెప్పలేము. మొట్ట మొదటి సారిగా విమానాన్ని వృష్టించి స్వయంగా నడిపి చూపి బుర్చిదీవు లను అద్భుతానందంలో ముంచెత్తిన వారు అద్భుత చరి(తత్రులు మన యస్‌,వి, శెట్టిగారు. మైసూరు. రాజులలో నాలుగో క్రీ కృష్ణరాజవడయార్‌ గారి “ోన్వర్మయుగో పాలనలో యస్‌,వి. శెట్టేగారు విమానం తయారుచేసి నడీసించి చూపించారు. ఈయన పూర్తిపేరు (క్రీరామ వేంకట సుబ్బిశెట్టి (సెట్టిచశేష్టి-చెట్టి) వమావార్శకాలు, మధ్య తరగతి వైశ్య కుటుంబములో జన్మించినారు... ఇంజనీరింగు విద్యార్శనలో మహోన్నత (వళిభా మూర్తిగా వన్నె కెక్కాడు. వాలునో. శ్రీ, కృష్ణరాజు వడయార్‌. వభువు కాలంలో మైసూరు విశ్వవిద్యా లయంలో పార్శశామిక విద్యా వ్యాప్తికి (ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది. ఈ శాఖను పూర్తిగా వినియోగించుకొన్న వారిలో శెట్టిగారు ఒకరు.

110

మైనూర్‌లోని శివరాం పేటలో చిన్న దుకాణం నడుపుకొని జీవిన్తు న్న శ్రీరామ తిప్పయ్య శెళ్చి కుమారుడే మన యస్‌, వి, ఇట్ట 28-12-1879న జన్మించారు కన్నళతలి పావ్యితి సాకమ్మ. వీరింటి దైవం తిరుపతి వేంక కేశ్వరుడు.

యస్‌. వి, ఇబ్చైగారు. ఒకటవ తరగతి నుంచి ఇంజనీరింగ్‌ చదివే వరకు తరగతిలో (వధమ్మశ్రేణి విద్యార్శిగా ఉన్నారు. 5 బంగారు పతక్షాలు పొందారు, స్వతంత్ర జీవనం చేస్తూ (క్రమశిశణతో (ప్రధమ (శ్రేణి విద్యార్డుల్నో (వ్రధములుగా వాసికెక్కారు.

మెటీక్యులేషన్‌ లో (ప్రధమ (శ్రేణిలో కృతార్ములు కావడమే గాక బి.ఎ. లో డిస్పి న్నన్‌ పొందారు. ఇంజనీరింగ్‌ చదవాలని అభిలాష ఉన్నా అప్పత్నో మైసూరులో లేకున్నది. ఆర్చిక పరిస్పితులు అనుకూలించక పోయినా ఆకాంతృను చంపుకోలేని వారె మైసూరు పభుత్వ స్కాలర్‌ షిప్‌తో మద్రానులో ఇంజనీరింగ్‌ చదివారు. ఇంకా స్పై చదువుకోసం (ప్రయత్నించి రూర్కేలాలోని ధామస్‌ ఇంజనీరింగ్‌ కాలేజీలో చేరారు. కన్యకా పరమేశ్వరి చారిటబుల్‌ (టస్బు మైసూర్‌ వారి సహాయంతో కొన్నాళ్ళు తన విద్యార్థి దశను గడిపి సివిల్‌ ఇంజనీరింగ్‌లో (ప్రధమ (శేణిలో కృతార్మ్డులు కావడమే గాక గోల్ను మెడల్‌ పొందారు.

9-1-1909లో ఇంగ్భాండులో మెకానికల్‌-ఎల్మక్ట్రికల్‌ ఇంజనీరింగ్‌. చదవ డానికి వెళ్ళారు. ఈ పందర్భములో దామోదరదాప్‌ ఫారన్‌ ప్కాలర్‌షిఫ్‌ లభించింది.

ఇలా వట్టుదలతో చదివి "పైకి వెళ్ళాలనే ఆకాంశవే తనము విమానాన్ని తయారు చేయించిందనిచెప్పవచ్చు. స్ప్రీమర్శనచూసి గాలిలో ఎగిరే ఇంబన్‌లను ఎందుకు తయారు చేయరాదని శట్ట్చెగారు భావించారు. ఇంగ్లాండ్‌లో ఎ.వి. రావు కంపెనీలో విమానం పరికరాలను తయారుచేసే శాఖలో (ఫనిలో) (ప్రవేశించారు... పనిలో వారిచే మెప్పు బొందారు. ఆ కంసెనీ నుంచి 1912లో నగోల్నుమెడల్‌ తోబాటు పదివేలు రూపాయలు * నగదు బహుమానంగా పొందారు. అన్ని రకాల విమాన పరికరాలను తయారు చేయడంలో నివుణుడు అని ఆ కంపెనీ యాజమాన్యం యన్‌, విం శట్టే గారికి సర్జిఫికెట్‌ను వసా దించింది. 1912 జుల్టైలో తిరిగి ఇండియాకు వచ్చారు. అవేకచోట్ళ సన్మానాలు ప్రశంసలు అందుకొన్నారు.

క్షే 1

యస్‌. వి. శెట్టి గారు శ్రీ విద్యా (ప్రబోధకుడుగా "పేరు పొందారు. చానార్చిం చిన ప్రతి పదహారు రూపాయలలో ఒక దూపాయను స్త్రీ విద్యావ్యాప్తికి ఉపయోగించారు, బీద విద్యార్భుల కెందదికో "సేవ చేశారు... చన జననీ జనకుల పేర నెలకు యాబ్టై రూపాయల చొమ్చున బీద విద్యార్ములకు స్కాలర్‌ షిప్పులను ఇచ్చారు,

మైనూరు విశ్వవిద్యాలయం వాళు వీరి కోరిక మేరలో వి.వి. ఇంజనీరింగ్‌ ను స్టాపించారు.. ఈ శాఖకు శెల్టెగారిని (ప్రాఫెనల్‌. ను చేశారు. ఆమెరికా రైట్‌ సోదరుల కన్న ముందే భారతీయులు విమానశ్యాస్త్ర, విజ్నానం అలవరచుకొని విమొనాలు నిర్మించారు. నడ్కుత వాజ్మయంలో రసార్ధన తంశళమ్‌, రసేంద్రచూడామణి, రనరత్న నము చృడుం, రనకామనేనువ్వ, లోహపద్దతి, లోహతం(త్రము, బృహద్విమానాది శాస్తాలు చూపాందాయి. అంశుబోధిని వంటి శాస్త్ర గంధాలు అవతరించాయి. అయస్కాంత చేదాలు అవి పనిచేసే తీరు ఉపయోగాలు వైదిక విజ్ఞానంలో చోటుచేసుకొన్నాయి.

1712-1903 ఈ తేదికి పూర్వమే భారతీయుడు విమానం తయారుచేశాడు, బొంబాయిలో (ప్రయోగించాడు. భరద్వాజ మహర్షి బొంబాయిలో (ప్రయోగించాడు. భరద్వాజ మహర్షి రచించిన వైమావిక శ్యాస్తాన్ని అమసరించి భారతీయుడు విమానం తయారు చేసినట్ము చెప్పడం ఉంది. నుందరకర్మ రఈక్మి మూడు రకాల విమానాలు తయారు చేసినట్టు చెప్పుకొవడం ఉంది.

న.

యస్‌- మి శెట్టి గారు. విమాన విర్మాతగా (ప్రపెద్దిపొంది. యావత్‌. భారత దేశానికే కాక సర్వమానవ లోకానికి స్మరణియుల్లె వారు.

12-10-19186ళో దివంగతులయ్యారు.. ఆయన మరణం ఇంజనీరింగ్‌ విద్యా జగత్తుకు తీరని లోటయ్యింది, ఆయన రచనలూవ్యాసాలూఆయన జీవిత చరితను "సేకరించి పరిళోధించవలనివ అవనరమెంత్తై నా ఉందని భావించడమవుతుంది,

ఆధునిక ఇంజనీరింగ్‌ విద్యా వ్యాప్తికి ఆయన బీవన చరిత్ర దోహదం చేస్తుందన డంలో పందేహం లేదు*

ఆయన మ్యిగహం చ్యితహుం ఢిల్లీ వగరం నడి బొడ్డు ననే కాక (ప్రతి విమానాశ యాలలో విల్చవలసిన ఆగత్యం కూడా ఉంది. ఆయన చిత్రం వేసివున్న ఒక పుస్తకం

కేం (ఆంగ్శంలో) తీ కాకీ విశ్వనాధ శెట్టి, ఎం, ఎ, గారు రచించారు, ఇంజనీరింగ్‌ విద్యా ర్చులు చూడ తగిన (గంధం ఎన్నో సంస్కృత (గ్రంధాలలో విమావపదం ఉపయోగించిన బ్‌ తీర్చు గమనించవచ్చు. 1952లో మె నూరులోని అంతర తీయ సంస్కృత పరిశోధనసంన్హ డైరెక్టరు స! ణు ఊహా ఈం ఒక న్నెమానిక శాస్త్రం కనుగొన్నాడని అది భరద్వాజ మహర్షి దేనని అందులో ఐదువేల సూత్రాలలో కొన్ని అధ్యాయాలున్నట్ను తెలిపినారు. మంటల్నో కూడా కాలిపోని విమానాలు నిర్మించే పద్దతులు కూడా చిితపటాలతో సహా సుందరకర్మరుక్మి మూడు రకాల విమానాల తయారీని వివరించినట్టు తెలిపారు. విదేశాల నుంచి తిరిగి వచ్చిన శెళ్చి గారిని విమానం తయారు చేయమని కోరి ఆంగ (ప్రభుత్వాన్ని అనుమతిం చమన్నారు. ఆంగ్భ (ప్రభుత్వం అనుమతించక పోయినా మోడల్‌ విమానాన్ని తయారు చేసి శల్చిగారు రాజు గారికీ బహుమానంగా ఇచ్చారట. అది మ్నైనూరు మ్యూజియంలో ఉన్నట్టు వ్యాసక ర్త తెలిపారు. క గా సమాప్తము

షో రిం వైప (కారక రో జన న్య// షణ నడా! షస ననుట షన నలువ న్‌, సాగదు వీ న ర మం న. న. రను నర రన న న! ల సవతి ఈ గు హి ౨. సళ ర సనన ను గర్గ; . సనక [గగసారాళ ఫ్‌! కస టో ల ల! చుపులు! గు సదగదసుక జషునో' ఫ్లో నే ళన (1 సా మ్‌ పియా! " క్ష షస నాట్‌ సనా. 4 న నళ [కకత రకమ భరో నం. . న! టీ స చుం నటి ఖనే. 7! యయ నటే నో. రన న్‌ గ సా యువాం న్డ్‌ ర గ! ష్‌ £. దను లం కు నే గనే సను వహాసళనన. న టఎస! నాకె పులు.