Telugu Bhagavathamupai Bhagavadgeetha Prabhavamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

స... భఖభాటయంలులుంలల వ్ర

న్‌ ల న్న ఇగో భగవదత _పభావవంం . (గీతా భాగవతవముల తులనాత్మక పరిశీలనము)

1. . న |

స. డక్టర్‌ పులిజాల ఎంతట

న. య ౧ భి య న సు / ర్త ర్వ ఖ్‌ య వ్‌ న

కృతినవు ర్ప వు ఒర నా జీవిక సౌధ నిర్మాత విజ్ఞానధన పదాత” సర్వ శా స్తార్ధ నంవేది నక్‌ల నద్దుణ నిధి పార్ధసారథి స్వామికి అంకిత మిచ్చితి ఈ నత్క్బృతి డో పులిజాల వేంఠట నూర్య(_పకాశరావు

నన ర.

న యు న. వ త మ వ మ. స న న ల...

మ స టు మం ప క్‌ చ రచయిత తల్లి దండు9)లు ణో ల గోపాలరావు గారలు స 'దేవి జ్యలజా శ్రీమతి అనసూయాదేవి, శ్రీ శే త మం) ల. క్‌. వ. . స్సు. ల - . ప! " న. నను లు | రచయిత అతమామ పల సన్నాాసిరాజు గారలు ఆమతి లలిత, శ్రీకి

ం (త్ను! చం! గాల ష్‌ ఈ సిద్ధాంత (గంథము జెలుగు విశ్వవిద్యాలయము వారి ఆర్థిక సహాయముతో (పచురింపబడినది, అందుకు తగిన సార్‌ గారలకు ఏర్పాట్లు గావించిన వైన్‌ ఛాన్స్‌లర్‌ మరియు రిజిబ్జ ల నా ధన్యవాదములు డా| పి, వి, నూర పకొశరావు

శ్రీ పులిజాల వెంకట రంగారావు అడ్వకేటు, తేది 26-9--] 989 రామగిరి, నల్జగొండ్య నల్లగొం డ నా మనుమడు చిరంజీవి సూర్య ఫ9కాశరావు *భాగవతముప్పై భగవద్నీతే (వభావము” అనే విషయంపై పరిళలేోధవ చేసి డాక్టరేట్‌ పట్టా పంపాదించడం నాకెంతో సంతోషాన్ని కలిగించింది. ఈనాడు శ్వాస సొహిత్యసాంకేతికాది రంగాలలో విస్తృతమైన పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయు. అయితే మానవుని ఆధ్యాత్మిక జీవిత వికాపావికి దోహదం చేసే ఇలాంటి విషయాల్ని పరిశోధించడం అభినందనీయము. అందులోను భారతీయ వేదాంతానికీ సంస్కృతి సంపదాయములకూ మూలకందాలనదగిన గీతా భాగవతాలను ఎన్నుకోవడం _ విశేషము. మానవ జీవితంలో మనం ఎదుర్కొనే అన్ని సమస్యలూ గీతాలో (వతిబింబిస్తా యి. ఆ సమస్యల పరిష్కారాలూ గితలోనే లభిస్తాయి గత అంకే మానవ జీవిత విజ్ఞాన సర్వస్వమని చెప్పవచ్చు. అయితే గీతలో సామాన్య జనులకూ పొమరులకూ. రుచించే కథలూ కబుర్మూ మనకు కనబడవు, ఆది విషయ పిధానమ్మెనదిం సిద్దాంత పరమ్మైనద్యి మరి భాగవతంలో పండిత పాొమరులకూ ఆబాలగోపాలానికీ ఆర్పమయ్యే రితిలో వేదాంతం అకర్షణీయంగానూ మనోహరంగానూ

కథలతో రంగరింపబడి అందించబడింది భగవతవతార కథలూ, భక్తుల కథలూ ఇందులో జ్పర్బబడినాయి. నిజానికి గీతాభాగవతాలలో చెప్పబడిన విషయం మాతం ఒకటి అవతారపరమార్శ్యం, ఆత్మతత్త్య్యం, నిష్కామకర్మయోగం, జ్హాన స్వరూపం భక్తి లక్షణాలు (తిగుణాల వ్యాపారం, 'తివిధాల్లైన (ెడ్వల వివరణం, ద్హైవాసుర పంపద వ్యాఖ్యానం్శి పురుషోత్తమపద విశిషృత్క జీవమ్మక్తు ని స్పితి మొదల్సైెనవి గీతా భాగవతాలకు సర్వపాధారణాలై న విషయాలు గీతలో చెప్పిన అవతారతత్త్య్యం భాగవతానిక్రి బీజంకాగా శరణాగతి చూర్గం ఆధారన్నెనడి, మొత్తం మాద గీత ధరించిన విశ్వ రూపమే భాగవతమనిపిన్తుంది, అయితే గీతలో కర్మభక్తి జ్మావాలు. సమపాళ్ళలో మేళవింపబడినాయి భాగవతం భక్తికే అగొతాంబూల మిచ్చింద్కి గీతలోని భక్తియోగం, శరణాగతి మార్శం భాగవతంలో విస్తారంగా కనిపిస్తాయి. మానవుడు సాంసారిక దుఃఖాల నుండి విముక్తుడు కావడానికి భగవద్భక్తి నాశయించడం కంబ గత్యంతరం లేదని భాగవతసారము.

"గీత పాలవంటిది. భాగవతం తేనె వంటిది, శి కృష్ణడు గీతలో అర్జునునకు (పబోధించిన (బహ్మవిద్యను బాగవతంలో ఉద్దవునకు క్లుప్తంగా ఉపదేశించడం కూడా గమనించదగిన విషయము-గీతా భాగవతాల కలయిక ఈ్ళగంథమ్ము ఈఅమృతాన్ని సేవిస్తే ఎవరైనా సంసారాన్ని దాటగిలగడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు, ఇంతమంచి (గ్రంథాన్ని రచించినందుకు ఈచిరంజీవిని అభినందిస్తూ ఇలాంటీరచనలు ఇంకా అనేకం (పజలకందించా అని,ఆందుకుభగవం తుడిత్రనిక్రి తగెనశక్షి సామర్మ్యాలనూ పూర్జా యుస్సునూ ఆవకాళాలనూ (ప్రసాదించాలని (ప్రార్చిస్నున్నాను శ్ర [గ్రంథాన్ని పాఠకలోకం సద్వినియోగం చెసుకోవాలని విజ్హప్తి చేస్తున్నాను,

(యేమతో పులిజాల రంగారావృ

[పొ 'ఫెనర్‌ జివి, న్యఐహ్మణ్యం, తెలుగుశాఖ, తది 18-12-1989 కేం్యదీయ విశ్వవిద్యాలయం, స్ఞాదరాబాదు ప్టాదరాబాదు-500 134 పండితమార్గం

డాక్టర్‌ పి. వి నూర్య(పకాశరొవుగా శెన్నుకోన్న పరిశోధనాంశం (పత్యేక మెంది? అ౭దరికీ అందుబాటులో ఉండేది కానిది ఈ [గంథనామం చూడంగానే నాకు ఆశ్చర్యం వేసింది. నన్ను అభ్మిపాయం వాశియమని_ అడిగినవ్వుడు_ నాకు భయంకూడా వేసింది. ఎందుకంటే ఆనలే భాగవతం, దానివిగురించి మాట్లాడాలన్నా, (వాయాలన్నా అందు తాత్త్వికంగాన్ను ఇటు సాహిత్యపరంగానూ మంచి. పొండిత్యం ఉండాలి, ఆందులోనూ భాగవతం మీద భగవద్నీతా (వభావమంకేు మాటలు కాద్దు ఈ అంశాన్ని. గురించి చదివినేర్చుకోనే అర్హత ఉన్నడి కావి అథ్మిపాయం చెప్పే యోగ్యత నాకు లేదని నమ్ముతున్నాను అందువలన ఒక పఠితగా మాతిమే ఒకనాల్లు మటలు వాసే సాహసం చేస్తున్నాన్ను

నిజానికి ఈ పరిశోధనాంశం. చాల పరిమితమై నద్మి ఆంధిభాగవతం మిద సంస్కృత భగవద్నీ త [ప్రభావం ఎంతవరకు, ఎలా ఉన్నదో పరిశీలించటం ఈ పరిశోధన గ౦ింథ పరిధి పరిమితమైన ఈ ఆంశాన్ని ఈ పరిశోళుకుడు. విస్త రించుకోన్న విధం వారి విద్వళ్తును తెలుపుతున్నది, భాగవతం ద్వాదశన్కంధాలలో రచింపబడింది కాబట్టి ఈ (గంథంకూడా పన్నెండు అధ్యాయాలలో నిర్మింపబడింది, ఒక్కొక్క అధ్యాయంలో పరిశో్రకుడు వ్యక్తీకరించిన విశేషాంశాలను చివరి అధ్యాయంలోని పరినమాప్తిలో (క్రోడీకరించి చెప్పాడు (చూ 311-319)

ఈ పరిశోధవ (ప్రభావ పరిశీలనకు 'స౦జంధించింది.- అందులోనూ (ప్రభావం

• కవితాఫరమైనది కాదు; కావ్యసిద్బాంతపరమ్మెనది కాదు, వేదాంతపరమైనద్యి తాత్త్వి కనా నది ఛావపరమ్మైనది. ఆంధ్ర భాగవతానికీ భగవద్శీతకూ ముడి పెట్టాలంటే పంస్కృతభాగవతంతోనూ భారతంతోనూ సంబంధాన్ని సమీక్షించుకోవాలి. ఆ అంశంలో డాక్టర్‌ సూర్యపికాశరావుగారు ఒక మార్మాన్ని కమగొన్నార్డు అ పైన పిభావం మూడు రకాలుగా ఉంటుందని వివేదించారు,-.(పత్యక్ష ప్రంశసాత్మక మని, శబ్బానుసరణ రూపమన్మీ భావామసరణననీ. ఇందులో మూడవదాని విస్పృతియే ఇందులో దాదావు - మూడువందల పుటలదాకా పాగింది గీతలోని" పొంఖ్య కర్మ జ్ఞాన భక్తి ధ్యాన విభూతి విశ్వరూప సందర్శన గుణత్రయ విభాగ ద్నైవాసుర సంపద్విభాగ 'శ్రద్వాతోను విభాగ మేత శ్ష్మైతజ్న విభాగ యోగాల్నో (వతిపొదితాంశాల (ప్రభావం ఆం్యధమహాధాగవతం. మీద “ఎలాప్రడిందో. వివరించి ఈ [గంథం ఎంతో విలువైనది, పద్యమే. అర్హంకాని ఈ లోజుల్మో తత్త్వ్వజ్నానావ్ని పద్యంతో చిలికి హృవ్యంగా అందించే ప్రజ్ఞ కలిగి ఉండటమే ఒక అదృవ్బం వేటి ఆం(ధాభ్యావకునకు అటువంటిది డాక్టర్‌ సూర్య పకాశరావుగారు ఆటువేదాంతంలోవూ ఇటు పంస్కృతార్థధ కు సాహిత్యాలనూ లోన్చైన పాండిత్యాన్ని గడించి ఇ గర్పింథంలోని (వతివుటలోన్తూ (వతిభావంతంగా ప్రదర్శించారు వారు నడిచింది సం[ప్రదాయపండితమార్న 0! క ఎన్నుకొన్నది నన్యదృక్కోణం మన్నన లందుకొనే కృషి చేశార్కు అభినందనలు దజేను క్త అందచిస్తున్నాను డాక్టర్‌ ప్వి వి, సూర్య(వ్రకాశరావుగారికి, జీ వి, స్కుబహ్మణషం

పొ ఫెనర్‌ యం. రంగారావు, డీన్‌, ఫకర్చ్సీ ఆఫ్‌ ఆర్చ్‌, కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయము, వఠంగల్తు, మ్‌ వరంగల్డు-506 009 లేడి. 2909-9198 ల. అభినందన

ఈ సిద్దారత్యగంథం భాగనళముపైై భగవద్నీత (వ్రభావము నంవదాయ దృష్టితో. శాస్త్రగతమ్హైన అంశాల సమన్వయంతో నిర్వహింపబడింది,

వ్యాస నిర్మిత వాబ్మయమూ దాని అక్యమూ భోర్‌త "భాగవత పురాణాల సాధారణ పరిచయంతో ఆరంభమైంది. పోతన వంశాదీకం, జన్మస్పృలరి, కృతులూ,రచనా శాలం మొదల్సైనవి ఈసద్దాంత గ్రంథ పాొంరంభంలో సమిీత్షితమ్మై నాయిః నీనివి ఒక విధంగా పోతన-ఆతని రచనల గురించి భూమికగా భోవించవచ్చు.

వ౦స్టానత్రియంలో ఒకమైన భగవద్నీ త యొక్క. వికాస రూపమే భాగవతం ఇది నాల్నవ (ప్రస్తానంగా (వ్రశస్త్తి వహోంచింది. తత్త్వపరంగా దీవికి గల స్నానం విశిష్టమైంది? ఈరెండు (గంధాలు భగవంతుడు ఆలంబనంగా కలిగి ఉండడం ముఖ్య విషయం ఈ తాత్తిికమైన ఆధార తలంపై సిద్దా ంత్మ గంథం రూపొందింది

భాగనళంసై భగవచ్నీత ప్శిభావ కారాణాలు 1 సహజం జ్రైవ్రత్యేకం అనీ (వభావన్నై వధ్యంలో 1) ఏ9ిత్యక్షం లేదా యథ్రాతథం 2) శాబ్సికం ౨) భావానుసరణం అనీ చేసిన వివచన మౌలికలగ్గా ఉంది. ఈ నందర్భంలో పరిశోధకుడు భగవద్నీ తలోని లౌకిక్క ఆధ్యాత్మికమ్హైన అర్హాల్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని ఉపక్యమించడం గమనించదగింది.

అవతారచర్చలో నిర్వచనంలో న్వరూవన్వభానాల్కు (ప్రయోజనము, పోతన భాగవత కథల్మోని (వధాన శుట్టాల్మోని విశేషాలు, ముఖ్యంగా స్రకృష్ణా వతారాన్ని పరిశీలించిన తీరు పరిశోధకుని విషయ తత్పరతను సూచిస్తూూంది

(పస్కానత్తయం ఆధారంగా రూపొందిన అద్దె నీ విశిష్టాద్దె సత్‌ పరంగా వివిధ కథలు, సంఘటనలు తిసుకొని చేసిన తాత్త్వికమ్మై న వివరణం$ ము ఖ్యంగా గీతా-భాగవతాలలోని శరణాగతి తత్త వి పేర్కొనడగింది. ఇది ఇట్బా ఉంచి ద్వైత సిద్హాంతావిక్‌ చెందిన అంశాలూ స్పృశింపబడినాయి.. ఈవిధంగా అద్న్వైత విశిష్టా ద్వైత ద్వైత సిద్ధాంతాల సమన్వయం పరిశోధన పరిధి లోకి లీసుకొనిరాబడింది.

పాలఖ్యమూ యోగమూ గీతలో పిపంచితమ్హైన తీరు పోతన భాగవతంలో ఆవషృతమ్హై న విధం శాన్హ రగతమ్మె న చర్చలతో నిబంధికమ్మెంది.

విశేషంగా భాగవతానికి _హృవయసమ్మాన భక్తి యోనానికి సంబంధించిన స్వరూపమూ వివేచితమ్మెంది. కర్మ భక్తి జ్ఞాన యోగ పరమార్చాభిముభంగా రూపొందిన _ పోతవ భాగవతంలోని తాత్తి వకీమ్మెన రూప్పురేఖలు ఇందులో స్పష్టంగా. గుర్తించడమా జరిగింది. ధ్యానంతో ఆత్మను దర్శించే గీత్రా సమ్మతమైన ధ్యానయోగమూ పరశలతమ్మె ది. గీతలోని సాంఖ్య- కర్మ జాన భక్తి ధ్యాన విభూతి విశ్వరూపసందర్శనం ఆంాామ్యేత మేతజ్మ విభాగం మొదలుగా వివివాలశాలు భాగవతంలో ఏవిధంగా ఉల్గేభితన్హై నాయో నివృతమ్మైనయో వర్మ్యనా సౌండర్యంతో విలసించాయో భావనాశక్తితో దప్పిక వచ్చాయో ఉదాహరణ సహితంగా ఈ (గ్రంథంలో "పేర్కొనబడివాయి. మొత్తఎ మాద పఠిశొధకుడు (పధానమైన సీద్దాంత విషయాన్ని తాత్తి వ్టమ్టైన దృక్పథంతో శాస్త్రగతమ్మైన పాండిత్యంతో నిర్వహించడం జరిగింది అభివందనలతో డా॥ యం, రంగారావు

డజా॥ యన్‌, జి, రామానుజాచార్యులు? . వైన్‌ (ప్రిన్సిపాల్‌, | అంధ ఓరియంటల్‌ కళాళాల, హ్నౌదరాబాదు నల్లకుంట, ప్నాదరాబాదు. తేడి 6-10-] 9898 అభినందన కుసువువుం డా॥ ఏ వి, సూర్య్యప్రకాశూవుగారు నా పర్యవేక్షణలో భాగవతము పై

భగవద్నీ త (పభావము అనే ఆధ్యాత్మిక విషయాన్ని ఎన్నుకొని సంస్క్బృళ భగవద్లీ తను అఆంధభాగవతాన్ని ఆధారంగా (గ్రహించి కూలంకషంగా పరిశోధన జరిపి సఫలికృతులు కావడం, తద్వారా ఈ సిద్దాంత గ్రంథాన్ని వెలుగులోకి తీసుకొని రావడం ముదావహష్టాన విషయము వాదోపవాదాళతో కూడిన గీతాభొగవత వేదాంత విషయాలను చక్కని సమన్వయ మార్గంలో చర్చిస్తూ ఈగంంథంలో కూర్చడం దీని (వశేేకతగా చెప్పుకోవచ్చు శ్రకృృష్ణడు సాక్షాత్తు గ భగవంతుడనిలో కప9సిద్ది . అట్టి (శ్రీకృష్ణ ముఖారవింద సంజనితా వ్రవాహము భగవద్నీ త ఉకమ ఖ సుధాద్శివమున తడిసిన వురాణఫలము భాగవతము కర్తవ్య మృత విముఖుడ్డై విషణ్ము చిత్తుడ్డైన అర్జునునకు కృష్ణుడు. గీతము బోధించాడు మన్న అర్జ్హునుడు గీతామృతాన్ని ఆస్వాదించి నూతన జీవాన్ని నూొతనో త్తేజాన్ని పొందినాడు, జీవవ్మృతులివలెశ్చంగియను. మునిచే శాపగన్హుడ్డై ఒక వాఠంలో మృత్యుముఖంలో (వవేశించడానికి సిద్దలగా ఉన్న పరీత్మిన్మహారాజు చేత భాగవతామతాన్ని "సీవింప జేసి అతనికి పకుడు బీవన్ముక్తిని ప్రిసాదించాడు. ఈరితి , గీతా భాగవతాల వుట్టుకయూ వాని (వభావమునూ విశిర్టాలొతున్నాయి... ఇక ఈ రెండు గంింథ్రాలినూ ఏకత సమ్మేళనం చేసినట్లయితే వీన్షిమహామ ఎంతగ్గా ఇనుమడిస్తుందో మనం అనుభూతం చేసుకోవడానికి వీలుగా ఈ (గంథంనిర్మించబడింది.

గీతా భాగవతాల పోోభవ (పభావ విషయాలలో దాదావుగా అందరిలో ఏకాఖిపాయమే ఉంది అయితే ఈ రెండు గ్రంథాలలో ఆద్బ్వైత విశిష్టాద్వైత ద్లైలాది సిద్ధాంతాలలో. ఏది (పతిపాదింపబడిందనే విషయంలో మౌత)€ భిన్నాభ్మిపాయాలు లోకంలో ప్రచారంలో ఉన్నాయి... నిజానికి అన్నింటి సమన్వయం ఈ (గంఖాలలో

కనిపిస్తుంది. ఆ నమన్వయచ్ని రచయిత . ఈ సిద్వాంచ (గ్రంథంలో నిరూపించి? కృతకృత్యులె నారు. ఆయా మత (ఫవక్తలు వెలిబుచ్చిన అభ్బిపాయాలు వారి వారి అనముభూతులలో గల తేడాలు చెప్పేవే కాని ఆత్మానందం _స్మూతం అందరికీ సమానంగానే వ్యక్షమౌతుందని రచయిత ఆభిపొయపడినారు, నదులన్నీ భిన్న భిన్న మార్గాలలో (వయాణించి సము దాభిముఖ ముల్లె దానిలో చేరినట్ను గానే ఏ సిద్ధాంతాన్ని చేపట్టినా అద దైవ సంబంధమైనద్దె సప్పుడు దైవసాక్నాత్కారం. తప్పక కలుగుతుందనేది గీతా భాగవతాల సారాంశమెని వీరు తేల్చి చెప్పినారుః గీతలో పితిపాదింపబడిన అవతార ప్రిళశంసయే భాగవతాని కాధారమైనదని రచయిత సహేతుకంగా వివరిం చారు, కపిలుని సాంఖ్య ప్రవచనం; పతంజలి యోగం, జ్జెమిని కర్మ సిద్దా తం వారదుని భక్తి సూత్రాలు మున్నగు (పసిద్ద విషయాలను ఆదారంగా చేసికొని శ గ౦ింథంలో గితాభాగవతాలను తులనాత్మకంగా చర్చించడం 'పశంసనీయము సమష్మిప్టై గితాపోోకా లై న ముఖ్య విషయాలను భాగవతం కథాకథన రూపంలో” విస్తరించిన తీరు ఇందు కూలంకషంగా (పదర్శింపబడింది గీతలో చెప్పిన. అర్హు డ్కు జిజ్నాసువు, అర్భార్మి జ్నాని అనే చతుర్విధ భక్తులకు ఉదాహరణలుగా భాగవతంళో గల గజేంద్రుడు అంబరీషుడు (ధువకుబేరులు, (సహ్నాదుడు అను భిక్తుల చరితలు సమన్వయింపబడినాయి. షరిప్హాదుని జ్ఞాన భక్సిలో అద్ద్వెతాన్ని గజేందుడు,. గోపికలు మున్నగు _భక్తులవిషయంలో శరణోతితత్త్వంతో కూడిన విశిషాద్వైత్రాన్నిరచయిత (ప్రవేశపెట్టారు; అవతార (ఫయోజనాల నిరూపణం, నిష్మామ కర్మయోగ ప్రతిపాదనం. భక్తి వైవిధ్యం, సౌలభ్యం ,జ్నానమార్ష పతిష్యాపనం, ధ్యానయోగనిష్థ మున్నగు విషయాలు గీతానుసారంగా భాగవతంలో (వతిఫలించిన తీరుమ రచయిత ఆవిష్కరించిన విధం 'ప్రశంసనీయిమ్మె నది. మొత్తం విద సమాజానికి. మిక్కిలి పయోజనకారిచ్ళై న- ఇలాంటి (గంథాన్ని రచించినందుకు రచయిజను అభ్సినందిస్తున్నాను, ఈ (గంథాన్ని పాఠకలోకం సద్వినియోగం చేసుకోవాలని, రచయిత ఇంకా ఇటువంటి (గంథాలనేకం. రచ్చించాలని అభిలష్షిన్హున్నాను,

గీలాభాగవతాల పై పరిశోధన అంక సొదూన్యవ్మాన అంశంకాద్దు అది కేవలం వినయ విజ్ఞాన భక్తులతో వర్చిల్ళువారిశి మ్యాతమే సాధ్యమౌతుంది. వినయంత్రా నన్ను భక్తి విజ్ఞానొలవ్రా కృష్ణ పరమాత్మను వళం కావించుకున్న రచయితకు అపార్శ్యసారథి సదా తోడుగా ఉండి సత్కార్య(కమాలు ని్య్యహింపజేయాలని అతనిని ఆయువాద్రిన్య ఐశ్వర్యాలతో వర్చిల్ల జేయాలవి మనసారా కోరుకుంటున్నాను. భవదీయుండు, డా యస్‌, బీ, రామానుజాచార్యులు

సగటు న్నా.

లో

డ్‌

డా॥ వారణాని వీరనారాయణ శర్మ, అధ్యక్షులు, పరిశోధక మండలి, సిదిపేట 0 నల్టగొండ తేది. 80-10-1989 అభినందన చందనవుం

జన్మములందు మానవజన్మము దుర్శభము, అందునను భగవదృక్తిని కలిగి యు-డుట మరియు దుస్పాధ్యము, కాగా భగవద్భక్తి తత్త్వమును గూర్చి వివేచించు నవకాశము లభించుట మిగుల నెన్నదగినయంశము,

“భాగవతము పై భగవడ్నీత పంబావ మను" 'ఫిద్దాంతగంథమును స్టారీపులాక న్యాయమునం జదివితిని సిద్దాంత కర్ష, యైన శ్రి పివి సూర్యప్వకాశరావు గారు సాహితీ మ్యితులు నల్లగొండ పరిశోధకమండలి సభ్యులుగా వారు నాకతి సన్ఫిహితులు, ఉఫన్యాససందర్భమున వారి జిహ్యాంచలమున నెదోయేఎక గీతాశ్నోకము నటించుచుండును వారీ యంశమును పరిశోధించి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము వారి డాక్టరేట్‌ పట్టానందు కొనుట సముచితము మావంటి సహృదయులకు పరమాహ్హాదజనకము,

వారు తమ సిద్దాంత '౧ంథము నందవచార త్రల్తి స్టమును, తత్పరమార్శమును వివేచించిన తీరు కడురమ్యము అద్దె పక్‌ విశిష్టాద్ద్వైెతములు భగవద్తీ తఆయందెట్టు (పతి ఫలించినవో, వారువిశ్శేషిరిచి చూపీనవె నము సముంజపమ్హై పండిత జనామోదము వందగలదు. వివిధయోగములు వావి వె శ్తిస్ట్యము అపి భాగవతభగవద్నీ త లందిమిడియున్న తీరు, వివరణము, అధ్యాత్మ విద్యారతుల కానందము నందించగలదు.

చక్కని పరిశోధనాంశమును పరిశోధింపబేసి వారి గురువులు, పరిశోధించి

వారు ధన్యుల్హె నారని ఘంటాపథముగ చాటవచ్చున్ము వారింకను పరిశోధన రంగమున

నితోధిక కృషియొఎనర్చ్మి పండిత జనసమాదరణము నందెదరని నా యాకాంత్ష వారి కట్చిశక్తిని (శీకృష్మ పరమాత్మ పిసాదించదవలయువని ప్రార్జింతును,

డా|! వారణానీ వీరనాంయణళర్మ

డా మాడభూషిణి రంగాచార్యులు, తేది. 2-10-.1989 ఎం,ఏం, ఎం.ఫిల్‌.) పిహెచ్‌డి. బిఇడి, పాలెం ఆం౦ (భో ప న్యాసకులు, (ప్రభుక్వ ఓరియంటల్‌ కళాశాల పాలెం, మహబూబ్‌నగర్‌ -జిల్హా , ఆంధ పదేక్‌ ఆపవాక న అ= మ్మితులు డా!! పీ, వి. సూర్య( పకాశరావుగారి “భాగవతము పై భగవద్నీత (పభావము” పి పాచ్‌.డి సిద్దాంత (గ్రంథము. ఇందు పం్ళిడెండు (వకరణములు కలవు. బహు పురాణకర్తత్నైన వేదవ్యాస మహర్షి సరిచయము క్లుస్తముగా చేసి భాగవతకర్ష య్హైన బమ్మెరపోతన మహాకవిని గురించి విపులముగా వినరించి అతని స్టలకాల నిర్ధ్మ యము లతో పాటు రచనల గురించి చక్కగా చర్చించుటయే గాక వ్యాసకర్త పూర్వ విమర్శకుల అ భిప్రాయములను గహించి ఆనేక యుక్తి యుక్తముల్లైన సమాధానాలతో కూడిన సత్య నిరూపణము చేసెను, భాగవతము ననువదించుటలో పోతనకు తోడ్చడిన యితర కవులను గూడ వ్యాసకర్త పరిచయము చేసెను. భగవద్నీ తా భాగవళములకు గల సామ్యములు, గీతాపభి వము భాగవతము స్పై (వసరించిన విధము సోదాహరణముగా నిరూపించిన తీరు వ్యావకర్త పాండిత్యమునకు నిదర్శనమ్ము అనతారముల (_పకరణములో భగవదవతారముల చర్చ, అవతారముల పరమా రము పూర్జావతారములై న శ్రిరామకృష్ణుల మాయా మానువ, లీలామానుష విగ్పిహ వ్యక్తి త్వములను (పదర్శించిన తీరు ప్రశంసార్హము. భగవద్నీ తా ప్రభావము భాగవతము పై గలదనుటకు వార్థిసకర్త అనేక సందర్భ ములను రెండు గ౦్పంథ్లముల నుండీ ఉటంకించము. గీతా శోకములతో భాగవతపద్యములను " పోల్చిచూపించెను. ఈసందర్భమున వ్యాసకర్త నిశితమెన విమర్శనాత్మక దృక్పథము వెల్లడి యగుచున్నది, డ్లై్వైతా ద్వైత విశిష్టాద్ద్యైత చర్చ కొనసాగించిన తీరు వ్యాసకర్త విన్చేష ణాత్మక ఆలోచనలకు నిగ్గు తేల్చిన విధము వారిప్రతిభకు అద్దము వట్టుచున్నది,

విశిష్టాద్ధై ్యతములో భక్తి తత్త్త్యమున నవవిధభక్తులు, విశేషముగా శరణాగతి తత్త్వమును విశ్శేషించిన తీరు కీ సూర్యపకాశరావుగా రి మానసిక పరిపక్వతకు నిదర్శనము సాంఖ్య యోగము, కర్మ యోగన్తు, భక్తి యోగము, జ్ఞాన యోగము, ధ్యాన యోగము విశ్శేషించిన తీరును వీని (పభావము భాగవతముప్టై ఎట్టు పిఫరించినదో సోపపత్తికముగా నిరూపించిన విధమును వ్యాసకర్హకుగల పరిశోధనా పొటవమును చాటుచున్నవి, భగద్వి భూతి, విశ్వరూప సందర్శనము ఆను (వకరణములలో భాగవతములోగల పొహ్ష్హాదచ్చ్మరిత వామనచర్మిత్క అంబరీ షాపాఖ్యాన కథలను షాొల్చిన తీరు సిద్దాంత వ్యాసములో ప్రధా న్యము సంశరించుకొన్నది, వ్యాసకర్హ స్వయముగ్గా చాలాకాలము నుండి నాకు మ్మిచుడు.. ఇతడు అనేక సాహితీ సభలలో ఉపన్యసించి గడించిన అనుభవము, పరిశీలనాత్మక దృక్పథము, బహు గం థపసఠతనము వలన కలిగిన వ్యుళ్చత్తి ఈసిద్దాంత (గంథమునుసమ (గముగా రూపొందిం చివవి డా|| ధూళిపాళ (శీరామమూర్తిగారి. "“భాగవతాను శిలని మను. సిద్దాంత (గంథము తరువాత మరల భాగవతముస్టై ఇంత మంచి సిద్దాంత గ)ంథము. వెలువడుట ఆంధ్ర సాహితీ _పియులకు సంతోషదాయకము మితులు డా! పి వి సూర్యపి్శకాశరావుగారు యింకా అనేక రచసలుచేసి ఆంధ సాహిత్య జగత్తుకు యథ్రోచిత "సివచేయగలరని ఇందుకు గాను వారికి శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యములు (పసాదించవలయునని (ప్రార్నిస్తూ విరమించుచున్నాను, ఇచ్చు | డా॥ మాడఖభాూషిణి రంగాచార్యులు

శీ ఇ, వి నరసీంహనూర్హి, ఎంఏ,

(ప్రధానాచార్యులు, తేది. 1-12..19809 గీతా విజ్ఞాన ఆంధ కళాశాల్క నల్గగాండ నల్హగాండ-50800 1

శృుభాకొంత ఆది 1973వ సంవత్సరమని గుర్తు. నేను నల్ళిగొండ (పొచ్య కళాశాలలో ఉపన్య్యాసకునిగా చేరి సుమారొక సంవత్సరం గడిచివుంటుంది. కళాశాలకు నమిీసంలోనే (శే పులిజాల గోపొలరావు గారింట్లో కొత్తగా కిరాయికి చేరి వుంటున్న రోజులవి. ఒకరోజు దర్వాజా తలుపుల మాద గోడలమోద్న పార్టి షన్‌స్ట్టాండ్‌ల మోద భగవద్నీత తోపాటు మరికొన్ని (పార్హ నాశ్నోకాలు కనపడ్డప్పుదు ఆశ్చర్యపోయాను. ఎందుకంటే ఈ రకమైన ధోరణి ఆ కుటుంబ సభ్యుల్నో ఎవరికిగాని ఉన్నటు మొదట్నోనాకు తెలియదు, కుటుంబంలో అందరి కంళ చిన్నవాడు బి కాం, విద్యార్శి దశలో ఉన్న నాటి నూర్య (వకాశరావులో ఉన్న ఈ బిజ్బాన, పట్టుదల ఇంతింత్లై వటుడింత్సై మరియు తానంత్లై అన్నట్లు [కమపరిణతిని పొంది వేడీ సిద్దాంత (గంథాన్ని వెలువరించే స్పితికి చేరటము ఆ వ్యక్తి నా సహోపన్యాసకుడు కావటం నాకెంతో ముదావహము, ఇక్ష | గంథం విషయానికి వస్తే - (శీమద్బగవద్నీత భారతీయ (విశ్వమానవ)

జీవవధర్మానికి అత్మణ (గంథమ్మై తే భాగవతము దానికి లక్ష్య గంథంగొ "పేర్కొవవచ్చు న్య్వే యవతరంలో (ప్రావీన. ఇతిహాసాదుల. పట్స న్యక్తమౌతున్న అభ్యిపాయాల్ని. సమాక్షిస్తే (వధానంగా ఇవి బ్రిటిస్‌ వారు. (వసాదించిన చార్మితక కొలంగణనకు విలువలేనివి కొన (పొామాణికాలుకొవని, కాలదోషంపట్టిన సంకుచిత మత తత్త్వ్య్మవతిపాద కాలని ఇలాంటి (గంభ్రాలను (పచారం పౌసీవారు చాదస్తులని, అభ్యుదయ విరోధకులనే ధోరణి ఒక వర్శ౦లో పిబలుతుంస్తే మరొక వర్షం ఇందుకు పూర్తిగా విరుద్దమ్హైన ధోరణివి అంశ మిక్కుటమ్హైవ అభిమానాన్ని (వదర్శిన్తున్నద్శి అయితే ఈ రెండు వర్శాల్నో కూడ అత్యధికుల్ళో ఈ (గంథాల పట్ట సర్జెన అవగాహన లేకపోవటం, అధ్యయన లోపం వ్పష్పంగా గమనిన్నుంటాం, ఈ పరిన్మితుల్నో (పాచ్యపాళ్చాత్య విజ్ఞాలచేత కొనియాడబడుచు అశేష జనాదరణను పొందుచున్న , శీ మదృగవద్నీ తలో ఏమి చెప్పబడిందో ఆది కథారూపసాల్మో (శీమద్భాగవతంలో ఎలా నిరూసింపబడిందో

యువతరానికి తె యజెష్పాల్సిన అనసరం ఎంతైనా ఉంది. మిితులు డా సూర్య (చకోశరావుగారు తమ (గ్రంథంలో ఈ రకమైన కృషి. చేయటం గమనించదగ్న విశేషం మరొక విషయం ఏమిటంకే _ జగద్దురువులు ఆదిశంకర, రామానుజ మధ్యాచార్యులు (పత్తిషాదించిన అద్దె వ్రత, విశిష్టాద్వైత, ద్వైత సిద్దాంతములు సామామ్యలకు అవగతమయ్యే రితిలో భాగవత కథలతో సమన్వయించిన తీరు ఎంతయు పరిశీలింపతగినది, అన్నిటెకం మె. గమనించవలనిన ముఖ్య విషయం -- మోవోవివ్వుడై కర్తవ్య ఎముఖుడై న ఆర్జ్హునుని కార్యోన్ముఖు౨ గావించివట్టి ది (శ్రీమద్భవగద్సీ త కాగా వారం రోజుల్మో మరణించనున్న వ్యక్తిని నై రాశ్యస్టితి నుండి స్పిత్మపజ్ఞ్మనిగాజేసి మౌక్షగామి గా నానరొంచినట్టిది 'శీమద్భాగవతమ్ము ఇంళ/్‌ విశిష్ట గంథములను ఒకచో సమన్యయ పరచి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యిలయము వారి పిపైవ్డి పట్టాపొందిన. _మి్యత్రుడు శు సూర్యప్వక్రాశరావుగార్‌ అభ్యుదయ పరంపరను ఆకాంక్షిస్తూ. ఇశీకృష్ణ పరమాత్మ

అరిదులకు తగన శక్తియుక్తులను వారికి అను[గహించవలెనని (పార్చిస్తు న్నాను. ౩ వి. నరసింహమూ ర్తి

య్య

• ర్టతజ్ఞతలు * థీకృష్ణ ఖక్ని నాకు చిన్ననాడె అలవడినడి, నా వయన్ను వెరుగు చున్నకొలది ఆది (కమముగ దృథతరచమ్నై నది. నాకు యుక్తవయస్సు వచ్చు సీర క్రిగీతాపారాయణము? గీతార్భచింతనము, భాగవత వఠనము అను నదా జారములు ' నన్ను 'పరించినవి.” నా భక్తికి _వనన్నుండ్లైన పార్షస్తారథి స్వామియగు. శ్రీకృష్ణభగవానుడు తన అను గహమును న్లావై వనరింవ జేయుచు 'నా జీవితమును డివ్యముగ తీర్చి దిద్దుచున్నాడు, ఇప్పటి వరకు నేను పొందిన అనేకానుభవములు' ఈ విషయమును న్లిరూవంచుచున్నవి. వాని నన్నిటిని ఇచట ఏకరువు పెట్టుట సాధ్యము కాకున్నను (వస్తుతమున కుపక చదువదలబ్చితిని, స్వామి నా నిర్శయమును మార్చి. 11. "(తెలుంగు లో చేర్చి నాడు. నేను “ఎజ్జన కృతులలో వబంధబ్భాయలు” అను విషయమువై పరిశోధన చేయదలచి రెండు మారులు ఉస్మానియా. విశ్వవి ద్యాలయమునేకు విజ్ఞావన వతమృులు సమర్పించితిన్ని. నాభక్తిని, అభిరుచిని నా కన్న బాగుగ నెటిగిన స్వామి నేన్ను ఏంచుకొనిన విషయములో వరికోర్ధన చేయట కవకాళ మొన్తంగలేదు. అనగా 'విశవిద్యాలయ వరకోదనార్థుల ఎన్నికల కమిటీకి న్లితడ్డు తగిన టేరేపణ నొన్తంగలేదు. | ఒకనాడు ఆ పార్శసారథి నా మ్లువస్సులో (వ్రవేశించి " "భాగవతమువ్నై భగవద్గీత (వల్ఞావమ్లు' అను వివద్టమ్యువై వర్తికోధన వేయవలసినదను. న్ఫూర్తిని నాకు కలీగించినాడ్డు. నేను విశ్వ విద్యాలయమునకు విజ్నాపన వ్యతము సమర్పించిన నంవత్సరమే నాకు ఈ ఆంళము వ్వై వఠిశోధన చెయు మహాభాగ్యము నతండు లభింపం జేసి కృష్ణభక్తి 'స్యామాజ్యమృలైన ఈ (గ్రంథములందు యవవేశార్హితన్లు కల్పించి నాడ నా యోగత్తేమముల నింత నమర్శవంతముగ నిర్వహించుచున్న ఆ పార్వసారథి స్వామిక "నా హృదయపూర్వక. "కతజ్నతాలి వందనములను నమర్చించుకొనుచు. వాళు నిరంత్రర కృష్ణ చింతన పత్స్యమను వరమును (వస్తాడించవల్లసినఢ్షిగ ఆత్రనిఖి (ప్రార్టించుచున్నాను. ళ్శస్వామి జనుక్షజ్యము వాకు (వసొదించిన న్యూర్తితో నేను నిమిత్త మ్యూయడ్తనై ఇంకనీ (గంధమ్మును

(వాయగలిగితిని. అతనికి మరల మరిలనా నమస్సుమాంజలులు ఘటించుచు నా భక్తికి వలముగ ఈ కృతిని స్వీకరింపుమని అతి దయాశీలుడగు ఆ స్వామివి వేడుకొనుచువ్నాను.

బాల్యముననె నాలో భక్తి వీజమును నాటి దాని నంకురింపం జేసి పోషంచి మహావృక్షమై. వేళ్ళూని కాఖోవళాఖలుగ విన్నరించుటకు దోహద మొసంగి నన్నా ఉన్నత విద్యావంతునిగ తీర్చిదిద్ది ఈ పరిశోధనకు (పోదృల మొనంగిన నా తల్ది దండులు శ్రీమతి అనసూయాదేవి, తీ గోపాఆరావు గారలకు నా భక్తి పూర్వక కృతజ్న తాభివందనముల నర్పింతును.

ఈ వరికోధన నిర్వహణమున వా కన్నివిధముళైన సహాయ నహకారము లందించినవారు నా పరిశోధన పర్యవేక్షకులు గౌ డాః! 5; ఆ. రామానుజా వార్యులుగారు,. పీరు పస్తుళము వభుత్వ ఏ. కే. యల్‌, ఆర్‌. పోస్పు (గాడ్యుయేట్‌ [పాచ్యకళాశాల, నల్లకుంట, హైదరాబాదులో పోస్సు (గాడ్యు యేట్‌ తరగత్కలక్ష ఆంధ్రోవన్యాన కలుగ పనిచేయచున్నారు. పిరు సంన్కృ తాంధధో భయభాషా విశారదుల్లు. ఉన్నత సాహిత్య వీలువలను సంతరించు కొనినవాకు, “దశకుమార చర్మితము' వంటి (ప్రామాణిక నంస్కృృత (గ్రంథ ముల నాంధధికరించిన పండిత వరేణ్యులు. “నన్నయ (వనన్న కథలోతులు' వంటి సాహిత్య వథకములను చేవటి విజయవంతము4 నిర్వహించిన సునిశిత (పజ్నావంతులు మరియు కార్యదథులు. ఆలంకార కాఫప్రమునందు వరిశోధన సాగించి కృతకృతుులై 'డాక్రరేట్‌' పటమును సంపాదించిన సాహిత్య కాస్త పారంగత్రులు, బా బ్‌ ట ॥

అట్టి పీరు నాకు 'సూవర్‌వైజర్‌' గ లభించుట నా అదృష్పముగ బౌపింతున్సు, పీరృ నాక ప౦సాదించిన సానుభూతిని నే నెన్నడును మరువజాలను అందుకు పీక నా భక్తి పూర్వక నమస్నుమాంజలులు నమక్చింతును.

| ఈ పరిశోధనాలశమును బలపరచి నాకు నూతనోత్సాహము నిచ్చి నాలో నవకేజము;ు నింసినవారు కీ; శ డా! కే. గోపాల కృష్టైరావుగారు, క్రీశ డా| దివాకర్న. వేళకటావధానిగారు,' డా! యమ్‌. కులశేశరరావుగారు. వారికి న నవ్లినం్ప "వణామము లర్పింతును. |

ఉట్యోగ నిర్వహణములో నుండి నేను ఈ వరిశోధన చేయుట కనుమతించిన మా కళాకాల కరెస్పాండెంటు థ్రీ వన్నాల రాంరెడ్డి గారికి కళాశాల (పదానాచార్యులుగ వ్యవహరించిన శ్రీ యం. రాధాకృష్ణమూర్తి గారికి నా కృతజ్ఞతాంజలుటు ఘటింతును.

నాకు ఆశీస్సును అందజేసి నా ఆధ్యాత్మిక జిజ్ఞానను ఇనుమడింప జేసిన తాతగారు శ పులిజాల రంగారావు గారికి నా ధన్యవాదములు,

ఈ (గంథమును గూర్చు తమ విలువైన అభిిపాయములను _వకటించి నన్ను అభినందించిన పండితులు (పౌొఫెనర్‌ బి.వి. నుబ్రవ్మాణ్యం గారికి, (ఫౌఫెనర్‌ యం. రంగారావు గారికి, డా॥ యన్‌ జి. రామానుజూచార్యులు గారికి డా4 వి, వీరనారాయణ ళర్మ గారికి, డా* యం, రంగాచార్యులు గారిక్కి మా కళాశాల | పస్తుత (వధానాచార్యులు శ్రీ కె వి, నరనింహమూర్తి గారికి నా వినయవూర్వక కృతజ్ఞతాఖివందనములు నమర్ప్చింతును.

నా చదువుకు (పోత్సావామొనంగిన అత్తమామలు (శ్రీమతి లలితాదేవి శం కొవ్వలి అప్పల నన్న్యాసిరాజు గారలకునా కృతజ్ఞతావూర్వక నమనస్సులు*

వురుషునకు అనుకూలవతియగు. భార్వూ లభించుట మహాభాగ్యము నేనటి భాగ్యవంతుడను. నా దృష్టిని వరిశోధనా వ్యానంగము పై కేంథద్రీకరింప

బ్‌ జేసి అన్య్కత (వన రింవనీయక నాకు కావలనీన నకల నదుపాయములను నమకూర్చి, _నా బుద్ధికి చక్కని (పేరేవణ నొనంగిన నా నహధర్మచారిణి (శ్రీమతి వాల నరన్వతికి నా కృతజ్ఞతలు. .

నిరంతర గీతా పారాయణానక్తులు, గీతాథక్తులు నగు నా కుమారులు చిరంజీవి కళ్యాణ చకంవర్తి, చిరంజీవి శివరామకృష్ణ నాపఠిశోధన కాలమున నా చెవులలో గీతను ధ్వనింవజేని ఎవటికప్పుడు నూతన దై తన్యము నొనంగినారు, వారికి నా ఆశఃవూర్వక కృతజ్ఞతలు,

ఈ గంంథమును మిక్కిలి ఆకర్షణీయముగను మనోహరముగను (వచురించి యిచ్చిన శేరివాణీ (వింటర్సు శ పబ్దిషర్స్‌ పౌ శ్రీబామ రాంరెడ్డి గారికిని వారి (వెస్‌ సిబ్బందికిని నా హృదయపూర్వక ధన్యవాదములు, అఫ్హ ము_దణలో సహకరించిన శీ అనుమాలా పస్‌ పౌ అనుమాల జనార్జన్‌ గౌరికి వారి (పేస్‌ సిబ్బండికిని నా ధన్యవావములు తెలుపుతున్నాను.

ఇంకను నాకు 'వళ్యకముగను, పరోక్షముగను సహకరించిన వారు ఎందరో మహాను భావులు. లెక్కకు మిక్కిలిగ నున్న వారినందరినీ పేరు పేరున న్మరించుటకు యిచ్చట వీలుకాదు. వారందరికి వందనము లర్పించి తృప్పివడుదును. ॥

అలనర్యయ./ భ్‌ ల | (ఏన్‌! -

జప వేశిక *

(వవంచ సాహిత్యమునందు వరమోత్క్భృవ్నమెైన (గ్రంథము భగవద్గీత. భార కీయులెల్లరి ఆరాధనలందుకొనుచున్న వరమ పవ్కిత (గంథములు సంన్క్బృుతాంధ భాగవతములు. అందును ఆంధ భ్రాగవతము భక్తియందును కవితయందును '“తనకు తానేసాటి”” అని వించుకొనినది. భక్తిరనగుళికలై న ఈ గీత౮యును ఆం్యధభాగవతమును నాకు మిగుల (పీతి పా్యాతములైనవి. వీని సుధ నాస్వాదించిన ముము తువులకిక వునర్జన్మలేదు. '“భాగవతముపై భగవద్గీత _వభావము' అను పరిశోధనాంశము ద్వార ఈ తుహా(గంథములను కూఅంక షముగ అధ్యయనము చేసి తరించు మహాభాగ్యము నాకు లభించినడి,

నన్నయ తిక్కనాద్‌ కవులు వురాణావళులు వెక్కింటిని తెనిగించినను భాగవతమును మాతము తన పురాకృతళుభాధిక్యము చేత ఆంధ్రీకరింవరైరని పోతనామాత్యుడు చెవ్పకొనినాడు. అథ్టే నా వూర్వజన్మ తవ,వలము వలన 'భాగవతమువై భగవగ్గీత (వభావము” అను ఈ అంళముప్లే ఇదివరకివరును వతిళోధన చేయలేదని నేను విశ్వసించుచున్నాను. మరియు భాగవతరచనచే పోతన తనకు పునర్జన్మ ఉండదని తెలివినట్టు నాకును ఈ వరి శోధనా నిర్వహణముజే వునర్జ్ణన్మము కలుగదని అశించుచున్నాను.

ఈ పరిశోధన సౌహిత్య దృష్టో తదధ్యయన వరులకేకాక వేదాంత విద్యాచరముగ ముముక్షువులకు జీవన్ముక్తి (వదమగుటి కువయోగపడగలదని నా అభ్మిపాయము,

ఈ వరిశోధన భగవద్గీత యొక్క _వభొవము భాగవత (గంథముస్నైన ఎంతవరకు (వనరించినదో నిరూవించుట కుద్దేశింవ బడినది. గీత్యావభావమును నృష్టముగ వివరించుటకక చాలినన్ని లచ్షగ్టములు ఉభయగం*థముల నుండి బహింవబడి ఇందు కూర్చుబడినవి+

విషయ సౌఆఅభ్యమునక్తై అవి వ్యాఖ్యానింపబడినవి. ఇది వేదాంత విద్యానిరూవక మైన (గంథమగుటచే అక్కడక్కడ విషయసా దృశ్యము వలన పషనరుకులు దొరలినవి. ఆవి తప్పనినర్జిరైనవి, సౌాథ్యమైనంత' వరకు శైలిని _వనన్నముగ కానసాగించుటత్రై ర్ధ వహింపజీడినడి. విషయ సమన్వయమునకై కృష్‌ యొనర్ప పిడినడీ ఇళ మిగిలిన సంగతులు పెద్దలు నిళ్శయింతురుగాక | బుధజన విధేయ? డు. పులిజ్ఞాల వెంకట్‌ నూర్య (ప్రకాళరావు.

సం'శకేతొాతర వివరణము శ్రే భ.గ్‌ం = భగవద్సీత 2 గీ అ గీత 3౨ భా _ భాగవళము ఓ ళ్ళ ఆ. శ్ఞాకము రొ ప ఆ. పద్యము ఈ వ =. వచసము 7 ఈ =... అధ్యాయము 8 స్కం ఎ... స్కంధము కర్రు పూ. భా - పూర్వభాగము 10) ఉ.భా -. ఉత్తరభాగము న్‌! ఖే ఆ ఎ... ఆశ్వాసము 1200 ప్ర =... పథమ 139 ద్వి శా ద్వితీయ “2డ్త్సు చూ = చూడవళంసినది 15) పు = పుట 16) అ.వియో. - ఆర్బునవిషాద యోగము 17) సొంయో. - పాంఖ్యయోగము 18) క.యో. ఎ. కర్మయోగము 19) జ్నా, యో - జ్ఞానయోగము 20) క.సుయో. -- కర్మ సన్న్యాస యోగము 211) ఆ.సం.యో - ఆత్మపంయమ యోగము 22 వియో లా... విజ్ఞాన యోగము 29 అపుయో 7 అక్షరపర్మ బహ్మయోగమి బెడ) రా. యో ఎ. రాజవిద్యా రాజ గుహ్యాయోగము 25) వియో =. విభూతియోగము 26) విసంంయో =. విశ్వరూప నందర్శనయోగము

27 భయో =. భక్తియోగము 28) శ్చే.క్ళేవియో- క్షేత్ర క్టేతజ్బ విభాగయోగము 29) నసు్యతువియో - గుణ్యతయ విభాగయోగము

30. పషుప్రాయో -- పురుషోత్రను (పాపష్పియోగము త[) డైై.సం.వియో = ధద్ఞైవాసుర సంసద్విభాగ యూగము వల్లు (శ్య్యత.వియో - (శద్చ్యాతయ విభాగయోగము చప మోసంయయో - మోక్ష సవ్య్న్యాసయో గము

3కు యో.సూ -- యోగసూ తములు

వక్‌ క్రీపూ ఆ... శ్రీస్తుపూర్వము

36. కశ ఎలా క్రీస్తు శక్తము

విషయనూచిక

క్ష ప్రథమ ప్రకరణము _ పరిచయ ప్రికరణము 1-8ితి

1. వ్యాసర్ని పరిచయము జ క్షే 2 వ్యాసనిర్తిత వాబ్మయము--దాని లక్ష్యము ఎలి 3 భారత వైభవము తై , ట్స శ్రొమద్చగవద్నీ తా మాహాత్మ్యము = ట్సే 6 పురాణములు ఎ ళ్‌ 6 భాగవత పురాణవై శిష్టము ఆ 6 7 భాగవతము-భగవద్నీ తంకు గల సంబంధము 7 8 ఆంధ భాగవత వ్లై భవము వ 4 9 పోతన వంశాదికము = 9 “౩0 పోతన మతము జ 11 పోతన గాలి జన్మన్ఫలము-నివానము 30
2. పోతన కొల నిర్ధయము = 13 ౩౩ పోతన గారి కృతులు ఆ 35
3. వీరభది విజయ రచనాకొలము నాటి పోతన మనస్త త్వమ 22 15 కావ్య ప్రశంస వ 16 భోగినీ. దండకము లా. 2డీ ౩1౯7 నారాయణ శతకము ఆ. 28 18 భాగవతాం ధీి)కరణ విధానము - 28 19 భాగవతము నందలి కథలు -- ఉపాఖ్యానములు = 30 20 పోతన కవిత్వము = 31 21 భాగవతము నాంధధీకరించిన ఇతర కవులు - 32
4. తీర్మానము = తెలి

శై ద్వితీయ పికరణము_ భాగవతము భగవద్గితచే ప్రభావితమగుటకు కారణములు_పి భావ వైవిధ్యము కికం41 3 గీత్రా భాగవతముల సామ్యము -. తైడు 2. ప్తిభావ వైవిధ్యము - ఆ 2 3 భాగవతమున గీతా పిశంసలు ఆ చిలి జే తీర్మానము టా 41 కే[[ తృతీయ ప్రకరణము_.అవతారములు కనైరిక 1 ఉపోద్దాతము - 42 2 అవతార తత్త్వము ఆ. డల క _ ఇవకార పరమార్శము ఆ. జీ5 శే. అవతారమున కితర అక్ష్యములు ఆ 60 ర్‌. అవతార విశ్నేషణము - స్‌తె 6 పూర్ణావతారములు - 56 ళ్‌ శక్యష్ణనోపకల సంబంధము ॥ - 63 తీ భగవానువి మానుషదేహము..దాని విశిష్ట విలక్షణ తత్త్వము 4 9 భపామని జన్మ కర్మలు , ఆ. 69 10 అవతారములు- అనుబంధము 1_.అవతార పరమార్శము ఆ 73 క్షే అవతారములు-అనుబంధము-2-- భగివామని మానుష దేహము - 81 శై అవతారములు--అమబంధము- 3-మూలపంక్తు అ వివరణము ఒ్‌. ర4 కే" చళుర్ధ ప్రకరణము _ అద్వైత విశిష్టాద్వైత ద్ర్వైతములు 85.189 శే ఉపొద్దా తము 85 . అస్ట్వైత సిద్నాంత స్మాపనము _- 86

3 జగన్మిథ్యా-బ్రహ్మనత్యం ౨ ది త్వ జగత్తు (బహ్మయొక్క ఆభాన | = 93 5 జీవో (బహ్హ్మైవ = 102 6 మాయా స్వరూప నిరూపణము " = 107 4/7 అడ్డైె సతము-అనుబంధము- 1 _జగన్మిథ్యా (బహ్మాసత్యం వ కెపే్యే 8 అద్దె ఫతము-అనుబంధము- రె _బీవో (బహ్హ్మెవ వ 4. 9 అద్దె ;ఇతము--అ నుబంధము-రి ఎమాయ వా క్షేషేడు 10 విశిష్టాద్వైతము

1. పరిచయము ఎ మ15 2 విశిష్థాద్ద్వైత పీద్దాంతము ఆ 2 చేరి ౩ శరణాగతి తత్త్వము ఆ. 125 శ గీతలో శరణాగతి తత్ర ము + 127 ర భాగవతమున శరణాగతి తత్వము = 129 [10 దై్రతము 1 పరిచయము = = 132 2 పిద్దాంతము _ 133 8 జీవుడు ఎ 13క్క డ్వే. విశిష్టాద్దె గలము-శరణాగతి--అనుబంధము--1 _- 135 ర5్‌ అద్దే ్యతము-అనుబంధము-4 -మూలవంక్స్తుల వివరణము వ 6 థై తముంఅనుబంధము--]] మూలపంక్తుల వివరణము = 139 ళ్‌ పంచమ పంకరణ నము=సాంఖ్యు (పవచనము 140-186 న కపిలుడు-పతంజలి-వ్యాసుడు ఎ 140 2 యోగము-యోగమార్న ములు వ క త్ర యోగొభ్యాస భేదములు _-గేడ6 త్త రాజయోగము ఆ కేడ్వ/ “ర హఠయోగము ఆ 149

6 ఉపవాసయోగము = కే50 ళా సాంఖ్య ప్రవచనము--భాగవతము "పై భగవద్నీత (ప్రభావము = 1651 వ్‌ ప్రకృతి - 152 9 చతుర్వింశతి. త్రత్తా వత్మకమైన ప9కృతి పరిణామము = 253 10 (తిగుణములు ఆ 161 శ్రే తిొగుణాతితస్పి తి - 26౨ 12 వుకుష తత్త్వము = 2166 18 సిత (వపజ్నత్వము - = 172 కేత్మ - కామ[కోధములు అ కేగద్త 25 స్యర్గాది పరలోక సుఖముల నిరసనము వ ౯౧౦ 16 తీర్మానము = 185 [షష్ట ప్రకరణము=యోగసూ[ తములు 186209 శ్రే అష్టాంగ యోగమార్నము ఆ 186 2 అష్టాంగ యోగము ప్రాణాయామము -. 200 తై ప్రాణాయామ సహిత ధ్యానము = ౨206 4 తీర్మానము =. 208 1/1 సప్తమ (పకరణము_ కర్మయోగము ని09_ నిలిపి 2 పరిచయము = 2009 2 కర్మతత్ర్వము - 211 తె కర్మ చరణావళ్యకత ఆ 2192 పే కర్మఫల సన్న్యానము. ఆ 21 ర కర్మ కర్త ఎత్వే నిర్ణయము ఎ 216 6 సాత్త్విక రాజసిక తామసిక కర్మలు -. 217 7 నిష్కామ కర్మయోగము = 220 కి యోగయక్తున కర్మలు -. 226 రి కర్మయోగము-కామ్ముకోధ విజయము = 227 10 శీర్మానము -. 229

అర అద 1711 అష్టమ (పకరణము-భక్తి యోగము 23(-260 1 భక్తియోగ న్నా పనమే భాగవతమునకు పరమ వియోజనము “= 2280 2 భక్తి నిర్వచనము =. 221 3 భక్తి రసత్వ నిరూపణము =. 231 4 భక్తిమార్న్మ ' వైశిస్ట్యము--సౌలభ్యము -. 232 ర్‌. భక్తి భూమికలు " 236 6 వవవిధ భక్తి లక్షణములు = 237 7 చతుర్విధ భక్త జనులు ఒత్త 8 పిత్యక్షభక్తి-పరోక్షభక్తి =. బిత్తర 9 భక్తియోగ సమదర్శనము -. ౨1 10. మధురభక్తి =. 253 11... వైరభక్తి యోగము ఆ. 25కి [1 నవమ పకరణము-_జ్ఞాన యోగము _ 281-265 1... నిర్వచనము -.. 26] 2 జ్నానయోగ పశిష్టత -. 262 శ దశమ పష్యకరణము..ధ్యాన యోగము 206-278 11. విర్వచనము 266 £ ధ్యానయోగి లక్షణములు ఆ. 270 8 ధ్యానయోగ ఫలము ఆ. 2755 ట్తే తీర్మానము

గస ఏకాదశ (వకరణము_.భగవద్విభూతి- విశ్వరూపసందర్శనము 278-301 1 భగద్విభూతి ధ్యానమవిమ ఆ. 279 2 భగవంతుడు బోధవరచిన పిధాన విభూతులు ఆ. 282

2. విధూతి ధ్యానఫలము--విశ్వరూప సందర్శనము = 2ర్రి2 క్క విశ్వరూప సందర్శనమున కంతరార్హము - 301 ఇ ఖగ హో అనీ డొ ఇచ్చ ఫీ గ్‌] ద్వాదశ (సకరణము-పరిశిష్టము_పరిసమాప్తి క్రి(2-313 క్ష పరిశిష్టము = ౩౨02 2 అక్షర పరబ్రహ్మ పాప్పి = ౩02 తె. వురుషోత్రను (పాప్పియోగము = ౨06 శ మోక సన్న్యాసయోగము 210 5 పరిసమాప్తి = 2311 ఉవయుక్త గంంథనూచిక అ. లీ!

ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ (పథమ (పకరణము జ అర పదిచయు (పకరణవు కేం వ్యాసర్షి పరిచయము:

(శ్ర) కరమైన భారతీయ సంస్కృతి సంస్కృత భాషయందు నిక్సిప్తమ్టై యున్నది, భారతీయుల ఆచార వ్యవహారములకు నర్మపదాయ విశ్వాసములకు మూలాధారముల్లైన విష యములు సంస్కృత గంథములందు లఅభించుచున్నవి, అట్టి సంస్క బో వాజ్మయ (వసంచమునకు వాల్మీకి, వ్యాసులు సూర్యచం దుల వంటివారు. ఆదికవి వాల్మీకి సృష్టిం చిన రామకథాసుధారసమును నేటికిని అనేకులు గో)లుచు నమృతత్వము బడయుచున్నారు. ఇక వ్యాసుడు సాక్నాత్తు భగవానుడనియే పురాణములు సాక్ట్యమిచ్చుచున్నవి. థోక. వాంసాయ విషు రూపాయ ఇాల్లస రూపాయ వఐిష్తవే

౧౧ ల్‌ ళ్‌ స్ట్‌ డ్‌

నమో వై బిివ్మానిధయే వానిషస్టాయ నమోనమః! (మహాభారతమ్యు అను శ్న్ళోకమునందు. వ్యాసుడు విషు వనియే పేర్కొనబడినది, భాగవత వురాణమున భగవానుని ఏకవిం శత్యవతారములలో వ్యాసావతారము చేర్చబడినది. '(పస్వ్పాన్నతయములో నాకళ్టైన భగవద్నీతయందు కృష్ణ భగవానుడు మునీనానుష్యహం వ్యాసః (గీ, 10ఆ. 37 శ) అని తాను మునులలో వ్యాసుడనను_ విషయమును సున్పష్ట మొనర్సెను.. వ్యాసునకు కృష్ణ ద్వ్వైపాయనుడనియు, బొాదరాయణుడనియు, పారాశర్యుడనియు నామాం తరములు గలవు. అనంతమైన వేదమును నాలుగు సంహితలుగ విభాగమొనర్చుటచే నతనికి వేదవ్యాసుడను నామము ఫ్టీరమయ్యెను, లోక కల్యాణార్భము (పతి యుగము నను న్యాసుడవళరించి జన సామాన్యమున కుపయుక్తమగు వాజ్మయమును నిర్మించునని పండితులు చెప్పుదురు. నేద వ్యాస చిరుదము దాల్చినవారు గడచిన యిరస్డై యెనిమిది ద్యాపరములందు నిరస్టై యెనిమిదిమంది కలరని న్హైవస్వత నున్వంతరము 'పేర్కొనినది. నె దిక లౌకికవాబ్బ్యయములందు పరాళరులు ముగ్గురు నలుగులును వ్యాసులు బెక్కం డునుగలరనుట

౩3 విభూతి ధ్యానఫలము-విశ్వరూప సందర్శనము - 292 శ్వ విశ్వరూప సందర్శనమున కంతరార్థము =. ౩౨01 అగ ఆచ నో అవీ ఒప చి ఫఖీ [| ద్వాదశ పకర ఇము-పరిశిష్టము_పరిసమాప్తి 3|2-91్ర షే. పరిశిష్టము =. 302 2 అక్షర పరబిహ్మ పొప్తి = 302 తె. పురుషోత్రమ (పాప్టియోగము = ౨06 4 మోక్ష సన్న్యానయోగము - 310 5 పరిసమాప్తి = తై] ఉపయుక్త గంంథనూచిక అ. తి1ే4

&ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ (పథము (హపారణము త పరిచయ .(వకరణవము కే వ్యాసర్షి పరిచయము:

జ కరమ్హైన భారతీయ సంస్కృతి నంస్కృత భాషయందు నికి ప్తవ్ణా యున్నది. భారతీయుల ఆచార వ్యవహారములకు నల్యపదాయ విశ్వానములకు మూలాధారములై న విష యములు సంస్కృత (గంథములందు. లభించుచున్నవి. అట్టి సంన్క ఎల్‌ వాబ్మయ (పపంచమునకు వార్మీక్కి వ్యానులు సూర్యచం దుల వంటివారు. ఆదికవి వాల్మీకి సృష్టిం చిన రామకథానుధారనమును నేటికిని అనేకులు గొలుచు నమృతత్వము బడయుచున్నారు. ఇక వ్యాసుడు సాక్నాత్సు భగవానుడనియే పురాణములు సాక్ట్యమిచ్చుచున్నని. ళా వ్యాసాయ విష్ణు రూపాయ వ్యాన రూపొయ విష్ణవే

నమో వై బ%ిన్భానిధయే జానిస్టాయ నమోనమః॥ (మహాభారతము) అను శో కమునందు వ్యానుడు విష్టువనియే పేర్కొనబడినది. భాగవత _వురాణమున భగవానుని ఏకవింశత్యవతారములలో వ్యాసావతారము చేర్చబడినది. (వస్కాన్మశయములో నొకప్టైన భగవద్సీ తయందు. కృష్ణ భగవానుడు మునీనామష్యహం వ్యాసః (గీ. 30అ, ౩37 శ్రా అని తాను మునులలో. వ్యాసుడనను విషయమును నున్నష్ట మొనల్చెను..

వ్యానునకు కృష్ణ ద్ర్వైపాయనుడవియు, బొదరాయణుడనియు, పారాశర్యుడనియు నామాం తరములు గలవు. అనంతమైన వేదమును నాలుగు నంపొతలుగ నిభాగమొనర్చుటచే నతనికి వేదవ్యానుడను నామము స్పిరమయ్యెను, లోక కఠల్యాణార్భము (పతి యుగము - నను న్యాసుడవతరించి జన సొమాన్యమున కుపయుక్తమగు వాబ్మయమును నిర్మించునని పండితులు చెప్పుదురు. వేద వ్యాన బిరుదము దొల్చినవారు గడచిన యిరవై యెనిమిది ద్యాపరములందు నిరవ్లై యెనిమిదిమంది కలరని నై వన్వత మన్వంతరము పేర్కొనినది. వైదిక లొకికవాజ శ్రైయములందు పరాశరులు ముగ్గు రు నలుగురును వ్యాసులు బేక్కంగదునుగలరమట

ల భాగనతముస్టై భగవద్తీతఆ (సభావము కనేకాదారములు గలవు, కృష్ణ దై్వైపాయనుడనబరగు పారా*ర్యవ్యానుడు భారతమునురచించెనని భారతము నందును పురాణములందును తెలుపబడినది. వాయువిష్ణు పురాణములందు నిరస్హై యనిమిదవ వ్యాసుడు కృష్టర్డె శ్రపాయనుడని నిర్దా రింపబడినది, పారాశర్యవ్యాసుడొ క్‌ శిష్యునకు కారవపాండవ సం్యగామ వృత్తాంతము వివరింపనతని శిష్యవర్నము నుండి యను శూతముగా భ్మ్యదముగావింపబడిన ఆ 5థ నొక శిష్యుడు వ్యాస పణీతమైైన భారత సంహితగలోక మున (ప్రసిద్ద మొనర్చి యుండునని ఊహించుట సమంజసముగ నుందునని మల్పాది సూర్యనారాయణశాస్తి 9గారు. తీర్మానించిరి. భారతము వెవరు రచించినము కథా (ప్రవచన కర్త మాషతము వ్యాసుడనుట నిశ్చయము. దీని రచనాకాలము ఉపలబ్బమైన ఆధారము లను బట్టి (కీపూ. 12వ శతాబ్చిగ ఊహింపబడినను అనాటి నుండి (కీ.పూ. 3వ శతాబ్స్ని వరకు 24,000 శోకముల పరిమితిగల యా (గంథమునందు నడుమ నడుమ మరికొంత (గంధము చేరి వేటికి సుమారు లక్ష శ్డోక విస్తృతిగల బృహ్మద్ల ౦థముగ రూపొందినదని విమర్శకులు నిర్ణ యించిరి. ఓ వ్యాస నిర్మిత వాజ్మయము _ దాని లత్యము:

వ్యాస నిర్మిత వాబ్మయమునకు జగద్భితమే పరమ లక్ష్యము. చతుర్విధ పురుషార్థ ముల్టెన ధర్మార్భ- కామ మోకతములను మానవుడెట్టు నెరవేర్చుకొనవలయునో ఇతడు సుబోధమొనర్చెను. చాతుర్వర్శ్య వ్యవస్త్యయందలి (బహ్మత్షతియ వై. శ్య శూదులకు నిర్చే నింపబడిన కర్మల నీతడు నిర్చుషముగ నిరూపించెను. స్వధర్మానుష్టా నము యొక్క పా9ముఖ్యమును వివరించను. వేద పితిపాదిత విషయములు పండితులకు మొతమే సులభ్య గాహ్యములగును. ఉపనిషత్పతిపాదకముల్నె న సత్యములును పండిత లోకమునకే పరిమితమ్నై యుండును, అట్టి జగత్క ల్యాణ కారణముల్లై న సత్యములను సర్వజన సువిదితము చేయవలసిన యావళ్యకతను గుర్తించి వ్యాస భగవానుడు వానినొక (కమ ములో బ్రహ్మ సూ తములను నామముతో వెలయించెను. ఇవియును పామర జనులకు దురవబోధములుగ నుండును, అదియునుగొక శద్ద్క పట్టుదల, ఆసక్తి లేనివారికి పాండిత్యమున్నను ఈ విషయములు వారి నునస్సు నొకర్షింపవు, వ్యాసుడు ఈ సమ స్యలమ సర్తింఛి వేదోపనిషదాదులందు. నిగూఢ ముల్టె (బహ్మ సూ(తములందు స్వయం (పతి పాదితముల్లై యున్న యాధ్యాత్మిక నత్యములను సర్వజనాకర్ష ణీయమ్టై న యాలం కారిక పద్దతిలో పురాణ కధలుగ నంతరించెను. ఇవియే లోకమున వివిధ దేవతారూప

వాగవతముసై భీగివద్నీత (సభావము తె స్తుతి ప్గాతముల్సై అష్టాదశాది పురాణములుగ (పసిద్ద మైనవి. భారతము ఈ కోవకే ఏెందినను ఇతిహిసముగ లోక వ్యవహారమును పాందినది. వ్యాస వాబ్మయమున _ భారత భాగవతములు అ గగణ్యములై వానికవియే సాటియని పేరుగాంచినవి. ప్రిస్కాన్న్మతయములో నొకట్టైన భగవద్సీ త భారతాంతర్ష తముకాగా భాగవతము. చతుర్శ (పస్టానమనియు, షష్యమ వేదమనియు ఖ్యాతినొందినది. భారతమునకు వంచమ వేదమను పేరు స్టిరపడినది. భారతము అష్ట్టాదళ ద్వీపములకును అప్టాదశ విద్యలకును స్మారకవై నది. ముముక్షు వులకు, జీవేశ్వర తత్త్వమును గరతలామలక మొనరించుటలో సొటీలేని గీతయు, విష్ణు సహ్మస నామములును భారత వ్లై భవము నినుమడింపజేయుచున్నవి.. దీని తరువాత సనత్సు జాతీయము సేర్కొనదగినది. విదురనీతి ఐహిక ఫలదాయకము, శాంతి పర్వను ఐహికాముష్మిక విషయ (ప్రతిపాదన సమర్శమై నది. హరి వంశము, శ్రీ కృష్ణ భగవానుని రీలా 'విలాసములచే నాప్పారుచున్నది. చతుర్విధ పురుషార్చముల్తె న ధర్మార్హ కామ మోత్ష్మ ముల సాధన (కమమును బోధించి నరుల అజ్బానాంధకారమును పటాపంచలు చేయుట యందు భారతము సూర్యునితో పోల్చబడినది. మోహావరణమును నిర్మూలించి సమస్త మ్టైన లోక గర్భ గృహమును సంపూర్మముగ (సకాశింపజేయు దీపముగ నిది (వశంసింప బడినది,శే ఇది శాస్త్ర సమూహసంగ్ర్భహమగుటచే దీనియందు ఏది కలదో అదన్నిటి యుందును కలదనియు, దీనియందు లేనిది మరెచ్చటను లేదనియు కొనియాడబడినది,2 ం క్షే ధశర్శార్థ కామ మోఖ్యూళ్లై సృమాన ఇ్యాన కీర్తన? తథా థారత నూర్యేణ నృణాం వినిహాతం తమః ఇకివోస (పదీపేన 'మోవహాఐరణ ఘాతినా లోక గర్భగృహం కృత్స్నం యశళావత్సం పళ౯ాళితమ్‌, కీ. యది వోస్తి తదన్య్యత యన్నే హోస్పి నతత్‌ క్వచిత్‌, (భారతమహిమ

త్తే భాగవతముప్పై భగవద్నీత '(వభావము శీ. భ్రీమదృగవర్గీతా మాహాత్మ్యము : భారతమునకు గీత మకుటాయమానవ్నై నది. భారతామృత సర్వస్వమును, సాక్ళత్తు విష్ణువు ముఖ సద్మము నుండి (సవించినట్టియునునగు “గీతా గంగా జలమును తాగినచో పునర్హన్మ కలుగదని సాంప౦దాయికుల విశ్వాసము. 1 గ్‌తా మాహాత్మ్య మును పౌరాణికులు బహువిధముల కొనియాడిరి. "ఘోరమైన సంసార సాగరము నుండి సముద్ధరింపబడుటకు గీత నావ వంటిదనియు, ఉసనిషత్తులను గోవుల నుండి అర్జునుని దూడగ జేసకొని శ్రీ కృష్ణుడు పితికిన పాలే గీతామృతమనియు నిది వర్ణింపబడినది, దీనిని మించిన శాస్త్రము మరొకటి లేదని కొనియాడబడినది. ఇది ఉపనిషత్సారమగుటచే గీతోపనిషత్త ని పేరుగాంచినది, ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మ నూ(తములు, భగవద్నీ త కలిపి (వసావృ్యతయమని' వ్యవహరింపబడుచున్నవి. భగవద్సీ తకు శంకరాచార్యులు అద్దె వీపరము గను రామానుజాచార్యులు విశిష్ట్టాద్దై్యైతపరముగను, మధ్వాచార్యులు దై వతపరముగన్సు కేశవ కాశ్మీరుడు ద్వ్వైతాద్దె వతమున కనుగుణముగమ, వల్గభుడు శుద్దాద్దె వ్రతానుసారముగను భాష్యములు రచించిరి. శంకరుడు గీత జ్నానయోగ పితిపాదకమని నిర్చేశించెను. న్వధర్మా నుష్భానమే గీతా (వబోధమని రామానుజుని మతము, భక్తి మార్నమే గీతోపదేశమని మధ్వాచా ర్యుని యభిపాయము, నింబార్కుడు వల్ణభుడు ఈ యభిపాయమునే సమర్శించిరి. గాంధి తిలక్‌లు ఇది కర్మ యోగ (నిష్కామ కర్మయోగ) పతిపాదకమని తెలిపిరి, కర్మ, భక్తి, జ్ఞానము అను యోగమార్త ములు మూడును భవరోగ నిర్మూలన సమర్శమ్హై న గీతౌషధము నందు సమహషాళ్ళలో రంగరింపబడిన శక్తి వంతమై న వనమూలికలవంటివి. నిష్కామకర్మవలన "భక్తీ కలుగును, భక్తి వలన జ్నానము సిద్ధించును. అళ్షే భగవంతుని యందు నిర్మ లమ్టైన నిశ్చలమైన నిష్కళంకవై న భక్తి సిద్భించినచో కర్మలయందు ఫలాపేక్ష తొలగును. ఫలాపేక్ష లేని కర్మల వలన జ్ఞానము (పాప్పించును, జ్ఞానము భక్తియందు ఆంతర్భాగమే, అది భగవంతుని స్వరూపమే. కావున జ్నానము వలనను భక్తి సిద్ది ంచుచున్నది. ఈ విషయ ములనుబట్టి కర్మ భక్తి జ్ఞానము అను (తివిధములె న యాగ మార్గములు పరస్పర పోషకములుగ గీతయందు నిరూసింపబడినటు విదితమగుచున్నది. ఈ మార్త ములు ఒకదానితో మరొక్ష్ట యనుసంధింపబడి జీవీనకు ముక్తి "హేతువులగుచున్నవి, గ్‌ గీతా గంగోదకం. వీశ్వా పునర్జన్మ నవిద్యతే, (గీతా మాహాత్మ్యము

భాగవతముపై భగవద్నీత (పభావము ర్‌

గీతలో పదునెనిమిది యధ్యాయములు కలవు. వీనిని కర్మ, భక్తి, జ్ఞాన షట్క కములని విజ్ఞలు విభాగించిరి. అర్నునుడు ఆత్మానాత్మ వివేకము లేక కర్మ ఫలమును చింతించుచు స్వధర్మమును విస్త రెంచుట అర్హున విషాద యోగవిషయము.. సాంఖ్య యోగమున ఆత్మానాత్మ బ్బా నము, స్వధర్మ నిర్వహణావ్యాకత, స్మిత ప్న ని లక్షణ ములు వివరింపబడినవి. ఇది గీతకు బిజు పోొయమ్షై న యధ్యాయము కర్మ జ్నాన, కర్మసన్న్యాస యోగములు నిష్కామ కర్మయోగ వై తప సమయమును నిరూపించి కామానర్శ మును (పకటించినవి, జ్ఞా నయోగమునను, రాజయోగిమునను అవతార తత్త్వము (నతి పొదింపబడినది, ఆత్మ సంయమయోగము మనోవశీకరణ విధానమును తత్పలమను విశదీకరించినది. విజ్నాన యోగమున భగవద్విభూతులు, భగవన్మహిమ స్ట్టాపింపబడినవి= అతర పరబహ్మయోగము జీవన్ముక్తి స్వరూపమును స్పష్టృ మొనర్చినది. రాజ యోగము? . భక్తి యోగము, భక్తి (పధానములు, విభూతి యోగము కొన్ని (పధానమ్హైన భగవద్విభూ తులను వెల్టడించగొ విశ్వరూపసందర్శన యోగము వానిని అర్జు నునకు పిదర్శించినది. శ్ఞేత్యిశ్యేతజ్న విభాగ యోగము శ్లేతము, క్ష్యేతజ్ఞడు, జ్ఞానము జ్తేయము. అను వీషయములకు సంబంధించినది. గుణ్యతయ, ద్దైవాసుర. సంపద్విభాగు శ్రద్ద్యాతయ విభాగ యోగములు క్యమముగా (తిగుణములు, ద్దై వాసురసంపద,.. సాత్త్విక: రొజినిక తామసిక, శద్దలు అనువాని స్వరూప స్వభావములను వరిశీలించినవి. వురుషొత్తమ (పాప్తియోగము యోగికి ధ్యేయవస్తువగు పురుషోత్తమ పదమును వర్జ్మించినది. ఈ అధ్యాయములన్నింటిని మోక సన్న్యాసయోగము సింహావలోకనము. చేసి భగవచ్చరణాగతి తత్త్వమును పిబోధించినది. ఇవి గీత యందలి సిధానాంశములు. విని విపులీకరణమున ఆసన (పాణాయామౌది విషయము అనేకములు చోటు చేసికొనినవి, గీత యందలి యధ్యాయముల (కను మిచట వ్రాయబడుదున్నది. 1) అర్జున విషాద యోగము, 2) సాంఖ్య యోగము, 3) కర్మ యోగము, త్త జ్ఞాన యోగము, ర్‌ కర్మ సన్న్యాసయోగము,_ 6) ఆత్మ నంయమ (ధ్యాన్గు యోగము, 7 విజ్ఞాన యోగము 8) అత్షర వర్యబహ్మ యోగము, 9) రాజ విద్యా రాజగుహ్యయోగము (రాజయోగమ్ఫు, 10) విభూతి యోగము, 110 విశ్వరూప సందర్శనయోగము, 12) భక్తియోగము, 13) క్షత శ్ఞత్యజ్న విభాగ యోగము, 14 గుణ్యతయ విభాగ యోగము, 16) పురుషోత్తమ (పాప్పియోగము, 16) ద్లైవానుర సంపద్విభాగ యోగము, 17) గద్దా తియ విభాగ యోగము 18) మోక్ష నన్న్యాస యోగము. $ పురాణములు;

మోక్షదాయకముల్సైన కర్మ భక్తి జ్నాన మార్గములను సర్వజన సులభ నుటో

6 భాగవతము స్టై భ్రగవద్నీత (ప్రభావము ధకముగ నుపదేశము గావించుట్క నడుము నడుము నాస్తిక మత విజ్బృ- భణముల నణగించు (పసంగములజే కుట, శైవ వెష్ట్రవాదిమతములను వి గహారాధనమును స్టాపించుట పురాణములు వెలయుటలోగల (పధానాశయములు, ఇవి హరి వంశమునకు (కీస్తు శకా రంభమునకును నడుమ కాలమున రచింపబడినవి, సాత్త్యిక రాజస తామసములని పురాణములు తివిధములు, విష్ణు నారద భాగవత గరుడ పద్మ వరాహపురాణములు సత్తి శకములు. ఇవి శ్రీ మన్నారాయణ కథా (ప్రశంసా పాతములు. బ్రహ్మాండ (బిహ్మకై వర్త మార్కండేయ భవిష్య వామన (బహ్మ పురాణములు రాజసములు. ఇవి సరస్వతీ చతుర్నుఖ కృశానుల వర్షించును. మత్స్య కూర్మలింగ శవస్కాంద అగ్ని పురాణములు తామపములు, ఇవి దుర్నా విఘ్నేశ శిఎరఠింగ కుమారాదులను (పశంసించు నవి, స్టైన "పేర్కొనబడిన పురాణములు అష్టాదశ మహాపురాఇములుగ (పాచుర్యమును పొందినవి. వీనియందు పరోపకారమువలన పుణ్యము పరసీడనము వలన పాపము లభించు వను రెండు ప్రధాన విషయములు చెప్పబడినవి. (చూడుము అధో జ్ఞాపిక 1 6. భాగవత పురాణ టైశిష్ట్రము; పురాణములన్ని:టి యందును భాగవతము. విశివ్పమ్మై నదని చె్పనొస్పును. ఇది వోపదేవనిర్మితమని కొందరు తలంచిరి. ఈ వాదము సమంజసమైనది కాదనియు నిదె వ్యాసకృతమేననియు మల్ళాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి! 9గారు అభ్మిపాయపడిరి. (కీ్‌శు 8వ శేతాచ్చియందున్న శ శంకర భగవల్సాదులును, విజయధ్వజాచార్యులును ద్‌నిక్తి ద్వైత పరముగ వ్యాఖ్యలు రచించిరి. వీరరాఘవాచార్యులు విశిష్టాద్ద్య్యైరపరము గన్ను (క్రైధరుడు అద్దె వలీపరముగను _. రచించిన వ్యాఖ్యలు (పసిద్చి ని పొందినవి. పారార్శ దర్శిని నెష్ట్రవ తోషిణి సుబోధిన్తి భాగవత (పకాశము. దీని వ్యాఖ్యలలో యిత రములు. భారత రచనతో నంతృప్పి నొందని వ్యాసునకు భాగవతము చిత్తశాంలినిగ్తూర్చ సమర్బమ్టైనరగుటచే నిది యెంత మహిమాన్వితవ్నె నద్లో వెల్టిడియగుచున్నది. భాగవత రచనకు వ్యాసుని పరేసించిన కారణములలొ ముఖ్యమైనది మరొకటి కలదు. అతని (వథమ రచనయ్మై న భారతము ఆధ్యాత్మిక, ఠార్మిక (పసంగములతో గూడి యున్నను కుటిల రాజకీయముల దుష్పరిణామమును వివరించుటత్రో పర్యవసి చుచున్నది. తదనంతర 1 అమ్హాదళ పుం+నేమ్స వ్యా నేన కథితం ద్వయం లూ పరొవక్రార్ర పుణ్యాయ పొపొాయ పరపీడనమ్‌,.

భాగవతముసైై భగవద్నీత (వభావము క కృలి్చొున భాగవతమును ముముక్నువుల కుపయుక్తముగ నొనరింపదలచి భక్తి తత్త్వ (నతిపొదకమ్మైె హరికథానుధారసము. చిందించునట్ను నిర్మింవగడంగినాడు. భాగవత (శవణమువలన పరీక్ట్మి త్తూనకేడురోజులలో ముక్తి అభించుటయు ఈ కృతి విశిష్టతను చాటుచున్నది.

7, భాగవతము-భగవద్గీతలకు గల సంబంధము;

జీవేశ్వర తత్త్వ నిరూపణమున (బహ్మన్యూతముల తరువాత గీతాభాగవతములను పేర్కొనదగును.

ఈ రెండింటికిని భగవత్తత్న (పతిపొాదనమే పరమ (వయోజనము. సంస్కృ తమున ఇండును వ్యాసకర్హ్భృకములై యున్నవి. ఇట్లు ఈ రండు (గంథములును అవి నాభావ సంబంధము గలవగుచున్నవి. వీని సాదృశ్యమును గూర్చి ద్వితీయ [పకరణము నుండి విపులముగ చర్చింపబడును, ॥

8, ఆంధ భాగవత వైభవము:

అష్టాదశ మహాపురాణములలో నొకటిగను, భక్తి రన సిద్దాంతమునకాయువు పట్టు గను ఆధ్యాత్మిక విద్యా కోశాగారముగను భాగవతము అర్న వాబ్మ యమున ఈడులేని స్కానము నొాకమించినది. ఆంధ భాగవతము'సై అర్హ తలనేగాక మరిక న్ని విశ్ట్డె న లత్షణములను సంతరించుకొనినది. పరమ భక్తా (గేసరుడును సహజ పాండిత్య ధనుడును వేదాంత విద్యాపారీణుడునునగు పోతనామాత్య కవిశేృరుడు సంస్కృత భాగవతమును నమ్మగముగను సరసముగను సుందరముగను నాం థీకరించి భారతదేశముంతటను. దీని కీర్చిని విస్తరింపజేసెను. ఈ మహాకవి శకయోగీంగదుని సరసన నిలువదగినవాడని ఈతని భాగవతను.ను , చదివిన వారెల్టరును నంగీకరించురు. పల్సెలందును పట్టణములందును స్త్రేలును పురుషులును పండితులును పామరులును బాలురును వృద్దులును నాం ధభాగవతమును (పాణనదృశముగ _ భావించి _యభి మానింతురు. భాగవత పద్యముల నేకముల నేకులకు కంఠనృృములు, ఈ కొవ్య ఘట్టము లెంద రికో నిత్యపారాయణోవయుక్షృములు, సార్వజనీనత్వముు సార్వకాలికత్వము, సార్వదేశికత్వము సంపూర్ణ ముగమూర్తీ భవించిన తెలుగుకృతి పోతన భాగవతము. సోతనకవి భగవత్తత్త మును సులభసుబోధకముగ భక్తిరసములో రంగరించి భాగవత వర్మ పసాదముగ నాంధులకు నొసంగేనని చవ్పనొప్పును, ఈ కవి పద్యములు భాగవతమను మాలయందు భక్తి సువర్శ్య

8 భారతమ.స్టై భగవద్తీత (ప్రభావము నిర్మిత మణిగణములవలె వేని కవి ప్రత్యేక కాంతులీనుచుండును.. ఇతని యను పాస విన్యానమ్హు ఆలంకారిక రచనము, భక్తిరస (సవాహజనితావేశము, శయ్యాసౌభాగ్యము యనితరసాధ్యములై పఠితలను పరవశింపజేయ. చుండును. భోగములతో కూడిన సొంసా రక జీవితమును రోశి భావన్ముఖమ్హైన యాధ్యాత్మిక జీవితమును గడుపుటవేతనే పోతనకిట్టి భక్తి రసమయకావ్య రచనాసటిమ యలవడెను, నాద్య బహ్మగను వారదావతారముగను _ కీర్తింపబడిన త్యాగరాజస్వాముల _ వారికిని హరికథా పితా మహుడ్జెన ఆదిభట్ట నారాయణదాసునకును నాంధభాగవతము నిత్యహారాయణ (గంథముగ నుండెనన్నచో నీకావ్యమహిమ. నేరుగచెప్పు నావశ్యకముండదు, భాగవతము రచించినచో తనకిక పునర్హన్మ యుండదని పోతన విశ్వసించెను. పోతన రచించిన భాగవతమునకును దీనిని పఠించువారికిని పునర్హున శ్ర యుండనేరదనుటయునతిశయోక్షి కాదు. భగవద్తీ తయొక్క విశ్వరూపమే భాగవతము. భగవద్తీ తను కరతలామలక మొనర్చుకొనిన పోతనకవి భాగవతమందనేక చోట్ట గ్‌ సాక్నాత్కరించును. గీతయందు స్నాపింపబడిన కర్మ భక్తి జ్ఞాన మార ములిందు (పయోగాత్మకముగ నిరూపింపబడినవి. భక్తి మౌర్శము ముక్తికి సులభోపాయమని ఈ (గంథము తీర్మానించినది. భారతీయ దేశభాష్న లైన తమిళము, కన్నడము, మళయాళము, మహార్శాష్టృము, గుజరాత్మీ ఒరియా, బంగ్లాళ్ళి అస్సామీ, పంజాబ్సీ హిందీ భాషలలో భాగవతము రచింపబడినను నా భాషల యందలి యనువాదములు పోతనగారి యాం ధభాగవతమునకు సాటిరావు. వానిలో కొన్ని యసమ్మగములు, పోతనగారి భక్తిరస నిర్భరమ్మైన కవిత్వ ఛ్చాయలు వానియందు గోచ రింపవు. హిందీ భాషయందు. తులసీదాసు రచించిన రామచరిత మానసము రామభక్తిని సూరదాసు భాగవతానుసారముగ రచించిన సూరసాగరము కృష్ణ్యభక్తికిని వాసిగాంచినవి, తులసీదాసు సూరదాసు పోతన ఒకే కోవకు చెందినవారు. వ్యాసమహర్షి యాశయమునకనుగుణముగను, వ్యాఖ్యాతల భావ పరిపోషకముగను భక్తి సిద్దాంత (సతిపాదకముగను భాగవతమును రచించి పోతన సకం సుకవిజనస్తుతి పాాతుడయ్యెను. భక్తితత్తమును సమ్మ గీముగను సంపూర్జ్మముగను _ విశదీకరించుటల్లో ఖాగవతమునకు భాగవతమే సాటి, పోతన సాధించిన మరొ మఘహాకార్యము భారతదేశమున కృష్ణభక్తి సం్మపదాయమును ప్రవేశపెట్టు ట సంస్కృతమున 1600 శ్నోకముల (గంధ వరిమిత్రిగల కృష్ణ చరితము పోతన భాగవతమున దాదాపు శెట్సింపైనది. ఈ కవి '(పళిపాదించిన కృష్ట భక్తిచేత చ్చైతన్యుడు, వల భాచార్యులు, వశేషముగ్‌ (పభావితులె రి ॥ ష్తవ్యడు మ మిన (పచారము చేసిన మధురభక్తి సమన్వితమైన రాధావల్హభ

వల్ణభాచార్యులు (పచారముచేసిన శుద్దాద్ద్యైతమునకును భాగవతమే

భాగవతము స్పై భగవద్నీత (ప్రభావము 9 ఆలంబనము. భారతీయ సాహిత్యమున నిప్పటివరకు నెలకొన్న కృష్ణభక్తి , మధురభక్తి సంపందాయము లన్నింటికిని భాగవతమే యాధారము. రామ్క కృష్ణ భక్తి సాహిత్యములకు తులసీదాసు, పోతన లిరువురు మూల పురుషులు, ఆంధ దేశముననే. కాక భారతదేశ మంతటను పేరెన్నికగన్న యిట్సి మహాకవి బమ్మెర పోతనామాత్యుని పుట్టు పూర్చోత్త రముల నికమీద బరిశీలింపవలసియున్నది. 9, పోతన వంళాదికము; పోతనకవి రచితముల్లైన భాగవతమునను వీరభ దవిజయమునను “ఇతని వంశ వృతమీయబడినది. ఈ కవి నియోగి బాహ్మణుడు. ఆపస్తంబ స్యూూతుడు. కౌండిన్య సగ్మోతుడు, సదాశివపాద యుగొర్భనానుకంపానయ యగు అక్కమ ఈతని తల్మి. శివతత్త్వ మనోరథకౌతుకోన్నతుడును, శ్లైవశ్యాస్త్ర, మతావలంబుడునునగు శేసన మంతి. ఈతని తండి). ఈశ్వర 'సేనాకాముకుడగు. తిప్పన ఈ కవి అన్న. మల్గికొర్పున పండితారాధ్యుని శిష్య సరంపరలో నొకడ్డెన యివటూరి సోమశేఖరారాధ్యుడీతని గురువు, ఈ కవి తాను నహజపొండిత్యుడనని ఇెప్పుకొనియుండుటవే నీతని పొండిత్య మైక్కువగా స్వయంకృషి అబ్బమని తుజుగవలయును. పరమేశ్వరాను(గహమందుకు తోడయ్యెను. కావుననే కవి భాగవతమును పలిశించెడువాడు రామభ్యదుడని స్ప్ట్రమొన “ప్పృను. ఈ కవిస్నై ముఖ్యముగా నన్నయ, తిక్కన, వ్మార్యాపెగ్గడ, పండితారాధ్యుడు, నన్నెచోడకవి; పాల్కురికి సోమనాథుడు, భాస్కరుడు, నాచన సోమన, (శ్రీనాథుడు అను కవులు తమ (ప్రభావమును నెరపిరి. 10, పోతన మతము: పోతన పూర్వులు వీర జై వమతాచారతత్పరులు పోతన గురువును వీరశ్ఞైవుడే. - తల్చిదంటడులును వీరశ్టైవ సంపదాయావలం బులుగనే కన్పట్టుదురు. సోతన మాతము బాల్యమున శై వుడ్డై నను పరిణత వయస్సులో శివకేశవ రామకృష్ణ భేదము. పొటింపని యద్ద్యేతి యయ్యెనని ఈతని కవిత్వము నిరూపించుచున్నది. సదాశివపాదయుగార్చనాను కంపానయ యగు అక్కసానికిని శై, వశ్యాస్త్రమతముగన్న కేసనమంతికిని వ్యుతుడ్డై శివ మయచిత్తుడగు యివటూరి సోమకేఖరారాధ్యునికి శిష్యుడైన పోతన భాగవత రచనాకాలను నాటికీ శ్రీమన్నారాయణ కథా (వవంచవిరచనా కుతూహలుండ్జై మహేశ్వర ధ్యానము = జ్‌, ఇ సేయుచు. (శ్రీ రామచం(దమూర్తిని సాక్షా తృరింపబేసికొని ్రీకృష్ను ని యిష్ట దేవతగా

10 భాగవతము సై భగవద్గీత (సభావము సంభావించి కావ్యమున షష్ట్యంతముల _ నీ దేవతాపరముగనే రచించి _ఏకవింశత్యవతార

• (పళంసాసా తమైన భాగవత కృతిని రచించి (శ రామౌంకితము గావించెను. పోతనగారి చిత్తవృత్తి నర్భముచేసికొనుటకు ప్పై విషయములు మౌర్శ దర్శకములు కాగలవు. హరిహర నాథుని దర్శించిన తిక్కనామాత్యుడును గిరిశపదభక్తి రసతత్పరభావము కలిమి శంభు చాసుండనగా బరగిన గోవింద గుణాదర సంభృత సౌమనస్యధన్యుడై న ఎ్మార్మా పెగ్గడయు పోతనకు మార్త దర్శకులు. కావుననే కవి తన కావ్యమున “చేతులారంగ శివుని పూజింప డేని నోరు నొవ్వంగ హరి కీర్పి నుడువడేని దయయు సత్యంబు లోనుగాదలంపడేని కలుగనేటికి తల్కుల కడుపు చేటు” అని ప్రల్రిక్త హరిహరుల ఉపాసనయందలి సామరస్య మును (పకటించెను,

11. పోతవగారి జన్మ స్టలము-నివాసము; పోతనగారు (శ్రీమద్భాగవత పురాణమువాం(ధీకరించిన మహాకవి యగుటచే సీతని జన్మసృలమును తమ (పాంతములో జేర్చుకొనవలయునని . రాయలసీమ వాసులుత్స హించుచున్నార్తు,. ఒక భక్తృకవి తమవాడని చెప్పుకొనుట కెల్ళరకును కోరికయుండుట పహజమే, .5 కారృమున ఈ కవి నివాసమునుగూర్చి విమర్శకలోకమున రెండు వాదములు (పచారమును "పొందినవి, అందొకటి ఏకశిలానగరమని కావ్యములందును శాసనములందును (సఖ్యాతిగాంచిన ఓరునల్టువకు నిరువదియారు మైళ్ళ దూరమున జనగామ తాలూకాలో నున్న బమ్మెర (గామము పోతన నివాసమనునది. ఈ వాదమును కొమ్మరాజు లక్ష్మణరావు పంతులుగారు, జయంతి రామయ్య పంతులుగారు, చిలుకూరి వీరభ్మ దరావు పంతులుగారు, పెద్పిభట్ట వీరయ్యగారు, భాగవత పీఠికాకారులై. న శేషా దిరమణ కవులు, మల్దంపర్థి పోమశేఖరశర్మగారు, అనుముల స్యుదహ్మణ్యశాస్టి గారు, కందుకూరి వీరేశరింగం పంతులుగారు, చాగంటై శేషయ్యగారు. నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు, డా! ధూళిపాళ శ్రీరామమూర్షి గౌరు మున్నగు విఖ్యాత విషర్శకులేందలో సమర్షింతురు. రెండవ వాదము కడప జిల్హాయందలి ఒంటిమిట్ట పోత్రన నివాసమనునది. కరి శు 1848లో మ్ముదింప బడిన భాగవత పీర్రికలో మొదటేసారిగా పురాణం హయగీ్సివశా స్పిగారు. ఈ వాదమును (పతిపాదించిరి. తరువాత వాల్మీకి రామాయణాం ధీకర్తలును వాసుదొనుగ (పసిద్భులునునగు వానిలిక్రొ్యన్స సుబ్బారావుగారు (కీ.శ. 1922లో దసీని బలపరచిరి. ఈ వాదమునకాధా రము పోతనగారు. భాగవతావతారిక్రలో "పేర్కొనిన ఏకశిలానగరమునకు “ఒంటిమిట్ట రూపాంతరమనునది. మిట్టయను పదమునకున్నత స్పృలమను నర్భము వచ్చును. శిలయనగా

భాగవతము భగవద్నీ త (ప్రభావము క!

రాయి. కావున ఏకశిలకు ఒంటిమిట్ట నరియై న రూపాంతరము. కాజొలదు. పోతనగారి

యింటి పేరైన బమ్మెర (గౌమముతో ఒంటిమిట్ట కెటువంటి సంబంధములేదు. కావున

రెండవ వాదమున కవరోధము లేర్పడుచున్నవి. ఇక మొదటి వాదమును పమర్శించుటకు

ఈ (కింది హేతువులు నర్వవిధముల సమర్శ ములగుచున్నవి,

శ్ర) పోతనగారి యింటిపేరనున్న బమ్మెర గాంమము తెలంగాణా ప్రాంతమున ఏక శిలానగరమని నుతిగొన్న నేటి వరంగల్డు వట్టణమునకు నతిసమీనమున నున్నది. ఈ (గొమమున. నేటికిని పోతన వంశీయులమని చెప్పుకొను కౌండిన్య గోతోద్భ వులగు నియోగ్మి బాహ్మణులుగలరు. ఈ (గామముననే జీర్ణావస్పలోనున్న. రామా లయమునకెదురుగా పోతరాజు గద్దె యనబరగిన నాలుగురాళ్ళు పాతిన స్మృలమొకటి గలదు. అచ్చటినే పడియున్న ఒక శిలను ఈ (గామవాసులు పోతనగ నంభావించుచు శుభసందర్భములందు పూజలొనర్హురు. వీర స్లైవకవిపుంగవుడగు పాల్కురికి సోమనాథుని నివాసమగు పాలకురితి (పాల్కుర్తి ఆాపొల్కురిక్రు ఈ (గామమునకు రెండుమ్హైళ్ళ దూరమునందున్నది, పోతన పూర్వులును శైవుల్లైయుండుట యిచట గమనార్హము,

2. భాగవతమునందలి షవ్మమ న్మంధమును రచించిన సింగన నివానమగు ఏీర్పూరును ఏకాదళద్వాదళ స్కంధములను రచించిన నారయ నెలవగు వెలిగందలయు బమ్మెరకు సమీపమందే యున్నవి. ఏకాదళ ద్వాదశ స్కంధములను దిరిగి రచించిన హరిభట్టు నివాసమగు ఖమ్మమున్తు దశమ స్కంధమును నారయకుబూర్వము_ ద్విపదగ (వాసిన మడికిసీింగన నివాసమగు రామగిరియు ఈ (గౌమమునకు దగ్గ రలోనే యున్నవి. పోతన భోగినీదండకమును కృతిగొన్ననర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు బమ్మెరకు చేరువయందున్న నల్శగొండ జిల్లా యందలి రాచకొండ (పభువు.

త్ర భాగవలావతారిక యందిట్టు వ్రాయబడియున్నది. “*నుదీయ వూర్వజన్మ సహ్మన సంచిత తపఃఫలంబున తు మన్నారాయణ కథా (వపంచ వనిరచనా కుతూహలుం డన్హై యొక్క రాకొనిశాకాలంబున సోమోపరాగంబు రాకంగని సజ్బనానుమతంబున న్యభంకష కశభనముత్తుంగ భంగయగు గంగకుంజని (కుంకులిడి వెడలి మహ నీయ మంజుల పులిన తలంబున మ'హేశ్వరద్యానంబు “సీయుచు గించి దున్మీలిత లోచనుండన్లై నున్నయెడ.” ఒకొనొక్ష చం(ద్మగహణ వుణ్యసమయమున కవి గంగా తీరమునకేగి మహేశ్చరధ్యానము చేసెనని ప్టై వచనము సాత్యమిచ్చుచున్నది, ఇందు

క భాగవతముసై. భగవద్శీత (వభావము "పేర్కొనబడిన గంగానది ది ఇగంగగా తెలంగొణమున 'పసిద్పమ్నైన ఓ న్లోద్రావరీ నది నన్నయ 'భారతమునను తాడూరి కృష్ణ్మకవి గౌతమీ మౌహాత్మ్యమునను మడికి సింగవ పద్మ పురాణమునను '“గోదావరి” 'గంగగా' (పశింసింపబడినది. పొతన భఛాగవతమునందే “పూర్ణ చందికరా! గౌతమీగంగ!” అను (పయోగము కలదు. సై విషయములనుబట్టి పరమ భక్తా (గేసరుడ్డైన పోతవకవి భాగవత రచనకు బూర్వము తెలంగాణమున దక్సిణగంగగా "పేరుగాంచిన గోదావరీనదీ తీరమున మహేశ్విరధ్యానమగ్నదచిత్తు; డె యున్నయెడ శ్రీరామచం్యదుడు దర్శనమిచ్చి భాగవతమునుదెనుగు సేయుమని యానతిచ్చెనని తెలియుచున్నది. కవికి (శ్రీరాముడు హేక్షా త్కరి? చిన ప్వదేశము నేటి భ్యదాచల పోొంతష్టా యుండును. పోతనగారున్ను పోకల దమ్మక్కయు, భ్యదుడున్సు దామదాసుగ వాసికెక్కిన కంచెర్మ గొపన్నయు, నొకే (చదేశమున ,క్రైరామాను గహమునకు పాొశులగుట విశేష విషయము.

త్తే శ్ర,రామాన్ము గహమునకు ప్యాతుడ్డైన కవి “డ్రి మహాభాగవత పురాణ పారిజాత పాదప సమౌాశయంబునను హరి కరుణా విశేషంబునను గృతార్భత్వంబు సిద్దిం చెనని బుద్ధి నెరింగిలేచి మరలి కొన్నిదినంబులకు వేకశిలానగరంబునకుం'' జనుదెంచెను. కాకతీయుల శాసనములందును విద్యానాథుని (పతాపరుది) యశో

• భూషణంబునందుము. (కీడొభిరామమునందును. కొరవి గోపరాజు సింహాసన ద్వా తింశిక యందును ఓరుగల్సు ఏక శిలానగరముగ నభివర్చింపబడినది, “ఒంటి మిట్ట "కు నేకళిలా నగరమను వ్యవహారమున్నట్టు నెచ్చటను నాధారములు లేవు. కావున పోతన చనిన యేకశిలానగరము నేటి వఠంగళ్ళు నగరమనియే నిశ్చయింపవచ్చును,.

5). పోతన మమమలును, వరంగల్సు జిల్లా పరకాల తాలూకాలోవి గురిజాల వాస్త వ్యుడ్డైన చినమల్మన సోమయాజికంకితనిచ్చిన డా్హాయణీ పరిణయ కావ్యకర్షలు మునగు 'కేసన మల్టనకవులు తెలంగాణా (పాంతమువారే,

6 పోతనగారు భాగవతమువ (పయోగించిన దొడ్డు, (దొబ్బు, రొప్పు, ఉటుక్కు ఉబ్బు, చిక్కు మున్నగు పదములు తెలంగాణా మాండలికములగుటయు. నీకని వివాసము తెలంగాణా (ప్రాంతమని నిర్జారించుచున్నవి.

స్ట హేతువులనుబట్టే పోతన మహాకవి నేటి వరంగల్ళు, జిల్లా (ఒకప్పటి

భాగవతముసై భగవద్నీ త (పభావము కేం నల్లగొండ జిల్లా జనగొమ తాలూకొలోని బమ్మెర (గొమ నివాసియనియు, కొంతకొల మాతడు ఏకశిలాభిధానమున సెన్నికగన్న వరంగల్ను పట్టణమున నుండి భాగవత రచనా వ్యాసంగమును కొనసాగించెననవియు నిరూపితమగుచున్నది, 1 పోతన కాల నిర్ణయము:

పోతనగారి కాలమును నిర్ణయించుటకు శక్ర, వంగూరి నుబ్బారావుగారును, (క్రీ వీరేశలింగము పంతులుగారును,. (శ్రీ చాగంటి శేషయ్యగారును, (క్రీ నిడదవోలు వేంకట రావుగొరును, త్రీ శేష్మాది రమణ కవులును నెక్కువగొ కృషి యొనర్చిరి. అందుకు వీరు ప9మాణముగాొ (హించిన విషయము లీదిగువ నాసంగబడుచున్నవి, క్రై పోతన భోగినీదండకమును కృతిగొన్న సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుని కాలము.

2. పొతనకును ,శ్రీనాథకవి సార్వభౌమునకును సమకాలీనత్వము నారోపీంచు కథలు,

3. కేసన మల్దన కవుల దాక్షాయణీ పరిణయ కావ్య పతిని కృతిపతి గురిజాల చిన మల్చన సోమయాజికి నాల్స వతరమువాడ్డెన "పేర నుంతిికి వాసియిచ్చిన పోడూరి "పెదరామామాత్యుని నీసపద్యము.

4 పోతన భాగవతములో ఖిలమైన దశమస్కంధ భాగమును రచించిన మడికినింగన కొలము,

565. భాగవతమునగల ఎర్విన, నాచన సోమన, భాస్కర కవుల యనుసరణసులు,

566. భాగవతమునందలి కొన్ని స్కంధములను (బత్యేకముగ రచించిన హరిభట్ము, నంది మలయ ఘంట సింగయ కవుల కాలము,

567. పోతనకవిని మొదటిసారిగ నుతించిన రామాభ్యుదయ _ కావ్యకర్త అయ్యలరాజు రామభ్యదుడు, మల్లణ చర్మితమును రచించిన యొరయా మాళ్యుడు కాలములు. సై ఆధారముఅనుబట్టే పోతన కాలమును నిర్ధయింతము, పోతన భోగినీదండకమును కృతిగొన్న సర్వజ్ఞ సింగ భూపాలుడు కుమారాన్నపోతావ

సీనొాథసూనుడు, రాపుసింగ క్షమానాథ పొతుడు, పోచమాంబాలసద్గ ర్భ సంజాతుడు,

14 భాగవతము. భగవద్నీత (ప్రభావము వనసంచావనీనాథ సోదరుడు. సర్వజ్ఞ _ బిరుదాంకితుడు, ముమ్మడి సింగభూపొలుడను నామాంతరము గలవాడు. ఈతనినే రెండవ సింగభూపాలుడనియు నందురు. ఈ సింగ భూపొలుడు రాచకొండ రాజ్యమును (కీ.శ. 1డ్త30 నుండి 1475 వరకు పరిపాలించి అర్య కి నట్టు శాసనాధారములు కలవని శ్ర, మల్ళంపల్ని సోమశేఖరశర్మగారు లెలిపియున్నారు. ్రీనాథున కాాశయమిచ్చిన 'పెదక్‌ 'మటివేమారెడ్డి యించునించు నీ కాలమునకు సమీసమందుండుటయు, (శ్రీనాథుడు రాచకొండ (వభుత్సైన సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుని యౌాస్యానమును సందర్శించుటయు నాధారములుగా (గహించి ఇక్రీనాథునకును పోతనకును సంబంధ బాంధవ్యములుగలవని యూహించుట కవకాశమేర్చడినది. (శ్రీనాథకవి 15వ శతాబ్బి పూర్వార్భమున రెడి రాజ్యము నేలిన పెదకోమటి వేమారెడ్డికి సమకాలికుడు. పోతన 15వ శతాబ్సి ఉత్తరార్నమున రాచకొండ రాజ్యమునేఠిన సర్వజ్ఞ సింగభూపొలు నకు సమకాలికుడు. కాఫ్టున (శ్రీనాథునకన్న పోతన వయస్సున కొంత చిన్నవాడు. పోడూరు పెదరామామాత్యుడు "సేరమంతికి -దొక్నాయణీ పరిణయ కావ్యపితిని ధాత సంవత్సర ఆశ్వయుజ బహుళ దశమీ సోమవారమునాడు (వాసియిచ్చెను. ఆ రోజు (క్రీశ. 1756వ సంవత్సరము అక్కోబర్‌ 18వ తేది య్హెనది, 'పేరమంథతి శ్రీశ 1756 - సంవత్సర (పాంతమునందుండినట్టు "సై విషయములనుబటి క 9 జూ ల నిరూపితమగుచున్నది. (పతి (వాబయిచ్చునాటి కాతనికి సుమారు 56 సరివత్సరముల వయస్సుండుననుకొనినచో నాతని జనన కాలము (కీశ. 1700 నిక యమగును, ర్‌ "పేర మంతికి గురిజాల చినమల్లనసోమయాజి నాలుగు తరనుల ముందువాడు. పోతనకు (వప్మాళుల్తె న కేసన మల్బన కన్సలీతనిక్ర సమకాలికులు, వ్పీర్రిక్షి పోతన మూడు తరముల ముందువాగగును, కొవున "పేరమం తికిని పోతనకును నడుమనేదు తరముల వ! జళ ! వ్యత్యాసమేర్పడుచున్నది. "పేర మం్మితికాలమన (కీ. శ 1700 నుండి. తరమునకు నలువది వత్సరముల చొప్పున తగ్గించినచో పోతన జనవ కాలము (కీ శ ౩420 సం॥|గా నిర్హారితమగును. (1700-(40%7=280) 280=1420)

త శేషాది రమణ కవులు పోతన పద్మ పురాణకర్తత్షై న మడికి సీంగనకు బూర్వుడని తెలిపిరి, పోతన కవిత్వఘమున నన్నయ, తిక్కన, ఎరన, సోమన, భాస్కర కవుల యనుసరణములున్నవి, భాస్కర రామాయణము [కీ శ 1870 (పాంతముల బూర్తియ్టై, నట్ళు చౌర్కిళత కాధారముల వలన నిర్ణయింపబడినది. కావున క్కు కవి య.

భాగవతముసై భగవద్నీత (వభావము 15 1400 తరువాతి వొడనుట నిశ్చయమగుచున్నది. భాగవతమున షష్టమ స్కంధమును నేకాదశ ద్వాదశ స్కంధములను (బత్యేకముగ రచించిన హరిభట్టు (కేశా 1510 (సాంతమువాడు. ఈతనికి బూర్వము షష్టమ స్కంధమును శృంగార షష్య మను "పేర లెనిగించిన నందిమల్బయ ఘంటసింగయకవులు (క్రీశ 1480 (ప్రాంతము లందుండిరి. కావున భాగవత రచన పోతన (పొధవయన్సున అనగా (శ 1460-70 (ప్రాంతమున బూర్తి యె యుండును, రామాభ్యుదయ కొవ్యమును రచించిన అయ్యలరాజు రామ భ్యదుడును మల్చణ చరి తమును రచించిన యెరయామాత్యుడును పోతనను మొదజే సొరిగా పూర్వకవిగా సంభావించిరి. వీరిరువురును పదునాజవ శలొబ్బి (పథమార్శము ననుండిరి. కొవున పొతన ఈ శిలొచ్చికి పూర్వుడగుచున్నాదు.

“పై విషయములన్నియు. నిశితముగ బరివ్‌లించినయెడల పోచన (శ్రీను *14&20- 1500 మధ్యకాలమున బీవించియుండుననియు, భాగనత రచన శ్రీశ 14్త70నాటికి బూర్తియ్మె యుండుననియు నిర్జా రితముగుచున్నది. నాకుడు 15న శతాబ్చి పూర్వా రృమునను పోతన ఉత్తరార్హమునను జీవించియుందుటచే బోతన కన్న ;క్రినాథుడు వయస్సున బెద్బవాడ్డె నను వీరిరువుకిని సంబంధముండుట కనకాశముకలదు. వీరభ్యద విజయమున పోతన పేర్కొనిన “శృంగార కవినాథుడు" (్రీనాథుడని యూహింవబడు చున్నది. (శ్రీనాథునివంటి భోగకవియు, పోతనవంటి యోగకవియు నాంధసాపొత్యమున వేరివరు. లేకుండుటచే వీరిరువురినిగూర్చి లోకమున ననేక కథలు వెలసినవి. వానిలో నెన్ని యతిశయాక్తులున్నను కొంత సత్వము కలదని విశ్వసించుటలెస్పం అందుచే ఈ కవులు బొవ్య, బావమరుదులని లోకము భావించుటయు సమంణసమేయగును, ॥ 18, పోతనగారి కృతులు:

భాగవతము కాక వీరభ్యద విజయము, భోగిని దండకము, నారాయణ శతకము సోతన పేర కనిపించుచున్నవి.

౯. వీరభ్యద నిజయము ; వీరభ్యద విజయ కావ్యావతారికను బట్టి యు గద్యను బట్టియు నిది పోతనామాత్య (వణీతమని నిర్జారితమగుచున్నది, అయినమ విమర్శకులలో గొందరు. నీ్మీగంథము. పోతన రచింపలేదనియు, పోతన నొమభేయులెవరో దీనిని రచించి యుంద రనియు, ఎవరో రచించి దీనికి పోతన పేరు పెట్టి యుందురనియు,. పోతన మునిమనుమళ్షె న శీసన్మ మల్గన కవులు దీనిని రచించియుందురనియు పలువిధముల

16 భాగవతముస్టై భగవద్సిత (ప్రభావము ఈమ యభిప్రాయములను (వకటించియున్నారు. ఈ కావ్య కర్త ఎత్వమునుగూర్చి దీని యందే యొసంగబడిన బలమైన సాక్యమును నిరాదరించి విమర్శకులు వెలిబుచ్చిన యభ్మిపాయనులును వానికి సమాధానములును నిట (సప్త వింపబడుచున్నవి. సా 1౫ వీరభ్యద విజయమున కవి వర్శించిన వంశవృక్షమునకును భాగవతమునందలి కవి వంశవృక్షమునకుము కొంతభేదమున్నది, ప్రా భాగవతమునందున్న కవితా (పౌఢిమ, కథాకథన పామర్శ్యము, పాత చ్యితణము, వీరభ్యదవిజయమున కనిసించుటలేదు. భాగవతమునందలి అలంకార సంయోజ నము వీరభ్మ ద విజయమునలేదు. 2 వీరభది విజయమున వ్యాకరణ దోషములు అనౌచిత్యము లెక్కువగానున్నవి, త్త - శ్రీ మహాభాగవత గద్యయందు పోతన సహజ పాండిత్యుడనని చెప్పుకొనెను. వీరభ్యద విజయకర్త జనక శిక్టిత విహితాక్షరాభ్యాసుండనని తెలిపెను, మరియు వీరభ్యద (వసాదలబ్బ్న కవితాతిశయముతో తానాకృతి రచించినట్టు నుడివెను, భాగవతకర్త శ పరమేశ్వర కరుణాకలిత కనితా విచ్శితుడనని తెలుపుకొనెను, ర్సో భాగవతమునందలి యుష్టృ దేవతా స్తుతిలో వీరభ్మదుని (పశంసలేదు. వీరభ్యద విజయకర్త గురువగు యినటూరి సోమశేఖరుని (పస్తావనయేలేదు,. అసలు భాగవతమున వీరభ్య దవిజయకావ్య (పసక్తియేలేదు. 6 వీరభ్యద విజయమున షష్మ్యంతములకు బూర్వమ్మీ కింది పద్యమున్నది, ఉః భాగవత పబంధమతి థాసురతన్‌ రచియించి దకదు ర్వాగ కథా (వసంగమున నల్ప వచస్కు డనైైతి తన్నిమి క్తాగత వక్త9 దోష పరిహోరమునవై. యజనైకన్హైవ శాస్తాంగమ వీరభది విజయంబు రచించెద వేడ్క నామదిన్‌ , భాగవతమున శివనింద గావించినది దక్షుడుగాని పోతనకాదు, ఒకవేళ కవియటు ఛు భావించినచో పిరభదో) విజయమునను దక్నాధ్వరమున శివనింద గలదు, క్ర్యాన పై పద్యము పోతనవంటి మహాకవి (వాసీనదికాదు, ఈ విషయమునుబట్టియు వీరభ్యద

భాగవతముపై భగవద్సీత (సభానము ్షే7 విజయము పోతన కృతము కొదని స్పష్టృమగుచున్నది. “పై వాదములకు సమాధానములు;

1. వీరభది) విజయ. కావ్యావతారికయందు చెప్పబడిన కవి వంశవృక్షమునకును, భాగవతావతారికయందు. వర్శింవబడిన కవి వంశవృక్షమునకును భేదమేమియును. లేదు. వీరభది విజయమున పోతన తాత ఎల్జిన యిరువురన్నలయు,. నిరువురు తమ్ములయు, పోతన యిరువురు పీనతం, డులయు "సేర్డు భాగవతమునందుకన్న నదనముగ చెప్పబడినవి. డా|! ధూళిపాళ (శ్రీరామమూర్షిగారు తమ సిద్దాంత వ్యాసమున పొతన వంశవృక్షమును. బాగుగ నెరింగిన నతని సన్నిహితులో బంధువులో ఈ కావ్యమును (నాసి యితని "పేరుపెట్టియుందురని (వాసియున్నారు. కవి బాల్యమున ఈ కావ్యము (వాయబడినట్ళును, కావ్య రచనా కాలమున తంఏిడియగు శకేసన జీవించియే యున్న ట్సును నవతారికనుబట్టి తేటపడుచుండగా ఎవరో రవించి ఈ కృతికి పోతన పేరు "పెట్చియుందుకనుట హాస్యాస్పదముగ నుండును. అట్టనుకొందమన్నను. వీరభ్య దవిజయ. రచన జరుగుచున్నప్పటికి భాగవతము రచింపబడనేలేదు. పోతనగారి 'పేరింకనప్పటికి (వభ్యాతముకాలేదు. అట్టి సమయమున నెవరు బాలిశమైన ఈ కావ్యమునకు. పేరెన్నిక కెక్కని పొతన పేరుపెట్టి దినికి "పేరుగడింపజాతుకు? ఒకవేళ భాగవతమునకు దరు వాతనే దీనినెవర్షై న రచించిపోతన పేర వెలయించి (గంథ్య పశస్తిని బడయగోరుచో దీనియందు

=. భాగవతమునుగూర్చి యొక్క మాళక్టైన రచింపకుందురా? భాగవతమువంటి మహా కావ్య మును రచించిన బిమ్మట బాలిళశమైన నీరభ్యద విజయమును పోతన (బాల్య దశలోన్నే రచించెననిన వెవర్డెన నవ్వకుందురా? పొతన "పేర ఈ కావ్యమును రచించిన కవి పోతన వంళన్చక్షమును భాగవతమునందుకన్న నిందు విపుళలముగ నర్శి ంపనేల? భాగవతమున లక్కమాంబగను అక్కసానిగను సంభావింపబడిన పోతనగారి తర్మిని యింధు' లక్మమ్మగ సంస్కృతీకరించుటకు కారణమేమి? ఈ విషయములనుబట్టి పోతనగారు (శ్ర,నాథునివల చిన్నారి సాన్నారి చిజుత _కూకటినాడు వీఠశ్హైవ మతాభినివళశముతో విరభది) విజయ మును రచించెననియే నిరూపితమగుచున్నది. ఇది (పథమ కృతియగుటచే దీనియందు వంశవృక్షము వివులముగ నియబడినదని (గహింపవచ్చును. వీరభ్యద విజయమున పోతన తల్మిగ పేర్కొనబడిన లక్ష్మమ్మ భాగవతమున “లక్కమ్మ' గా పేర్కొనబడినది, అక్మ్మమ్మ కు అక్కమ్మ (లక్కము యనునది తెనిగింపుగ భావింపనచ్చును,

జ్ర వీరభ్యద విజయము పోతన (పొథమిక కృతి రచన్మాపయత్న ఫలము,

కి భాగవతము'పై భగవద్తీత (సభావము భాగవతము (పొఢ వయస్సున రచించినది. వీరభద్యో విజయశ్షై లికన్న భోగినీదండక కైతియు దీనికన్న సరిణత వయస్సున రచించిన భాగవత 'క్లైలియు మేల్తరముగనుండుట | సహజమే. కవి సరీపక్వచిత్తు డై హరిహరాద్ద్వెతిత్ము. పరిణత వయస్సున _ రచించిన భాగవతరైలితో వీర జై వస్యేమున పిన్న వయస్సున రచించిన వీరభ్యద విజయ శైలిని బోబ్బతు నిది పోతన కృతము కాదనుట సమంజిసముగ దోపదు. ఈ కావ్యమున భాగ్‌ "వతమువ కంక్సుర (పాయములై న పద్యములను కొన్నింటిని (శ్రి నిడదవోలు వేంకటరావు గౌరు తమ పోత్రయను (గంథమున నుదాహరించి యున్నారు; వీనిని బరిశీరించిన యెడల నీ కొవ్యమున పొతన కవితారుద కలదని స్పష్టృమగును. ఉత) అనౌచిత్యములను వ్యాకరణ దోషములను బరిగణించుచు నిది పోతన కృతము కాదనుట (పమాద భూయిష్మము, భాగవతమునందును ఇట్టివి కనిపించును, పోతన పరమ భాగవతుడు, భక్తీరషావేశమ్రూత్రన్సిక్త జన్మసిద్దము. వీరభ్యద విజయమున వీర కైన మళొభినివేశమ్వును, భాగవతమున విష కభొసుధామ తొస్వాదనానందోత్సాహమును నాతనికి గవిత్వన్సున దొడ్డ న్వ రో చి భకి శనవి, భక్తిరసనిర్భరవ్నై న దొతని కవితా హృదయము, భక్తి రసమే యాశస్గి కవిత్రగ్గా (సవహించినది, కథా వన్హువ్వు వ్యాకరణము, ఇతర కవితా రిషణములాతవి కొమషంగికమ్సగ్గా సేద్దించిన (పయోజనములేకాని (వయత్న సంపొద్యములు వాను. కావుననే కవి _వహారునినోట అంబుజోదర ివ్యపాదారవింద చింతనామృతసాన విశేస్త మత్త చిత్చ న్వేర్రిత్ర నితరంబు చేరనేర్చు! అని పలికించి తన కనితాలత్షణముల వా సమాధానమ్సు చెప్పెను, కాకున్న శపప్హూదు నప్ట్పృకపష్పృముల _ పాల్ళేసిన ్టకశిపునినోట వేదాంత వినిసించుటయేమి? బాలుడ్డైన (పహ్మాదు డన్యకాంత ఎను మొళృమూర్చులుగ సంభావించుకేమి? (బాలునకు కామముండదుగదా!) పోతనకవి ప్‌ షాతిన్సు చితించినను నప్పుడప్పుడ్సు దానియందు లీనమై భక్తి తత్వమును (వబో ధించుచుండును, వీరభద్ర నిజయమునను భాగవతమునను కనిపించు లాక్లి ణక దోషము

• అన్నింటేకిని పోతనగారి భక్షిరసపరవళమ్మై న యాతని కవితా (నవంతియే. కారణమని నుడువదగున్ను చా శ్రే పోతన స్తహ్వూ పాండిత్యుఢనగ్గా నాతడు తర్మవ్యాకరణ మీమాంసాది శాస్త్ర ములను ప0తిస్మృత్తి పురాణకావ్యాది వొజ్బయమును గురువులకడ నభ్యసింపలేదనియు 'ప్రయంకృషివలన వీనిని నధ్యయన మొనర్చెనన్న్సి తాత్పర్యము. జనకశిక్థిత. విహితొత రాభ్యాసు డనగా నాతని ఈండిద్హైన కత (పాథమిక విద్య గరపెనని భావము,

భాగవతముస్తైె భగవద్సీత (పభానము 19 (పాథమికవిద్య పూర్తియైైన సిమ్మట శ్యాస్తా ధ్యయనము (ప్రారంభమగును. తంగడి వద్ద (ప్రాథమిక నిద్యను నేర్చిన సోతనకవి స్వయంకృషితో పాండిత్యమును. సంపాదించెమ. , అందుచే వీరభ్యద విజయమందలి “జనక నిక్టిత విహితాత్మరాభ్యాసుడు” భాగవతమందలి “సహజ పాండిత్యుడు” అను (పయోగములమధ్య వ్లైరుధ్యము లేకపోగా సామకస్యము " కనిపించుచున్నది.

భాగవత రచననాటికి కని హరిహారాద్ద్య్వైతి. చేతులారంగ శివుని బూజించిననాడు, నోరునొవ్వంగ హారి కీర్తీనుడినినవాడు. ఈ కావ్యమున నరమేశ్వర కరుణాకలిత కనితొ విచితుడనని ఇెస్పుకొనినాడు. ఇచ్చట వరమేశ్వరుడనగౌ తిచూలపొణియ్లై న కివుడని యర్శముకాదు. భగవంతుడని భావము. ఇదే కావ్యమున తాను మ 'హేశ్చరధ్యానము చేయు చున్నప్పుడు. (న్కీరాము సందర్శన భాగ్యము లభించినదని కవి నుడివియున్నాడు. మహేశ్వ _ రుడనినను నిచట పర్యబహ్మ శబ్బ వాచ్యుడనియే యర్శముం అతడు ధ్యానము “న్‌యు చుండిన (వదేశము భ్యదొచల (ప్రొళమగుటదే భ్యదుడు మున్నగు భక్తులను తరింప జీసినరామరూపమే కవికి సొక్టా త్కరించెను. అేదా కవి రామ రూవహమునే ధ్యానించుచుం డుటచే నట్టు జరిగియుండవచ్చును. వండితులు. నీ రూపమును ధ్యానించినను "వారి. ధ్యేయము నిర్గుణ పర్మబహ్మ (పాప్తి. యే కదా! భాగవత రచన కొనసాగుచున్న కాలములో పోతన మనస్సు శీ కృష్న రూపమందు అగ్నమళ్యును. _ నాటి నుండి అతనికి జీవితకాలమంతయుమ, శ్రీకృష్ణుడే ఉపాస్యద్దై వరూపముగనుండెనని కావ్య రచనను బట్టి నిశ్చయింపవచ్చును. (భాగవతనుందలి స్య శ్రంతములు కృష్ట పసరముగ నుండుటయు, దశమ స్కంధమునగల కృష్ట చరి(ళము మూలమునందుకన్న మిగుల విస్తరించుటయు, కృష్ణ శబ్బ, మీ కావ్యమున_ ననేక సర్యాయములు (వయుక్తమగుటయు నిందుకు (పోద్చలకముల్సు ఈశ్వర (పేరణయే పోతన కవిత్వావిర్భావమునకు మూలొధా రమగుటచే. కవి పరమేశ్వర కరుణాకలిత కనిలా విచ్చి చుడనని చెప్పుకొనుటు సమంజన ముగనున్నది. క

డా|! ధూళిపాళ (శ్రీరామమూర్తిగారు తమ సిద్దాంత (గంథమున పోతనగారు (పయోగించిన “మసేశ్వర పరమేశ్వర" శబ్బములకు (తిటాలధారియ్మై న పరమశకివుడను నర్భమును స్వీకిరించి ఇతడు భాగవత రచనాకాలమునాటికిగూడ _ “స్మార్హ త్రై వుడోని (పోతనగారి మతమును) సిద్దాంతీకరించిరి.1 శ్ఞైలాస వాసుడగు తిటాలధారివి ధ్యానించు

త, భాగవతానుశీలనము:ః పుటలు 72, 73 "

20౧ భాగవతము ప్పై భగవద్నీత ప్రభావము భక్షునకు వైకుంఠ వాసుడగు విష్ణుమూర్తి కోదండధారిల్ళైు రామరూపమఘున సొక్నాత్మ రించుట ఎంత విడ్శూరము? యోగసాధకునకు ధ్యానరూపమునుబట్టియే సాక్నాత్కారము లభించును గదా! కావున హరిహర భేదమును పొటింపని పరివక్వ చిచ్తుడ్డైన భాగవత కర్త స్మృల (పభావమునుబట్ది రామరూపమునే ధ్యానించి రామునినే దర్శించెనని భావిం

వీరభ్మద విజయ రచనా కొలమున మాత్తోము. పోతన నిశ్చ్వయముగ శైవుడే, ఈ కావ్యము భగవ్యదూవుడేయగు వీరభ్యదునుద్చేశించినదగుట చేతను, తత్కావ్య రచనా కాలమున తాను 'జ్ఞైవుడుగ నుండుటచేతను నప్పుడు కవి వీరభ్యద (పసాదలబ్బ కవితాచిశ యుడనని చెప్పుకొనినాడు, మొత్తముమీద ఈతని కవితా (పతిభ ద్లైవదత్తమే. ఆంత మా్ళాతముస సీతడు వీరభ్య దవిజయమును రచింపలేదనుట సహేతుకముకాదు. వీరభ్యద, మహేశ్వర, పరమేశ్వర రామ, కృష్ణాదికవ్టిపయుక్తృ పదములను ఆతని భక్తికి. నిధ్వా ములుగ గ్జైకొనవలయునేగాని మతన్దై రుధ్యమునకు (పాతిపదికలుగ (గహించి (గంథ కర్ష్ఫృత్వమును సందేహింపరాదు. భాగవతావతారికలో గావించిన యిష్టృదేవతాన్తు తియందు (శ్రీకృష్ణ శివ్యబహ్మ విఘ్నేశ్చరులును సరస్వతీలక్షీ శ్రదుర్గలును సమాన స్థానమునా క మించుట గమనార్హ్హ ము, శంభుదాసుడ్డైన వ్యారాపెగ్గడ విష్ణకథాపశంసాత్మకములై న రామాయణ, హరివంశ, ఆరణ్యపర్వశేష్య, నృసింహపురాణ ములను రచించెను. పోతన వలెనె ఈ శివకేశవాద్దైె వృతికిని (పౌఢవయస్సున శంభుదొనత్వము విష కథానిర్మాణమునకు నాటంకము' కఠిగింపలేదు. ఈ కవి (ఏభావము. పోతనస్టై మిక్కుటముగ నున్నది. ఇతడును పోతనవలెవె యుక్త వయస్సున శివాభిమానము కలిగియున్నను పరిణతవయస్సున శివకేశవాద్దె వ్‌తిగ మౌరినట్టుగ దోచుచున్నది,

ఈ) భాగవచావరికలో వీరభదివిజయ కావ్య (పసక్తిగాని, వీరభ దుని స్పుతిగాని కని గురువైన యినటూరి సొమశేఖరుని (వస్తాననగాని _ లేకపొవుటకు కారణమేమి? ఇంతకుముందు చర్చింపబడికట్ళు పోతన బాల్యమున శ్ఞైవుడేగాని పరిణత వయస్సులో గాదు. పరిపక్వ చిత్తుడెవడును తన యపరిణత వయస్సులో గావించిన చేష్టాదికములను వెల్టిడించుట కిష్ట్రపడడు. భాగవతము (వాయునాటికి పోత్రన తాత్తి వ్రకదృష్టి ఎంతో వికసించినదని యింతకుముందే నిరూపితమై నది, (శ్రీకృష్ణ కథామూలవ్నె న భాగవత . కావ్యమున (పత్యేకముగ వీరభ్మదుని (వశంసించుటయు, తత్కావ్య ప్రిస్తు తి గావించు టయు, వీరళైవ మతొచార్యుడగు సోమశేఖరుని నుతించుటయు ననుచితములుగ నుండు

భాగవతము పై భగవద్సీ త శపభావము బ్ర నని కవి భావించెను. భాగవతకర్తరైన పోతన శివునిలో కృష్ణుని, శీ/కృష్టునిలో శివుని, వీరభ్య దొదిదేవతారూపములను దర్శింపేగల యోగివుంగవుడు.. తన చాత్త్విక దృక్పథము మౌర్చుకొనినను కవి తండి9నిగూర్చి “ “కై వక్యాస్త్ర మతముగనియోో ననియు తల్శి సదాశినపాదయుగార్భనానుకంపొనయ వాగ్భవాని యనియు, అగంజాతుడీశ్వఠ సేవా కాముడు తిస్పనయనియు వర్థించుట సహజము. ఇవి భాగవత విశేషణములు.. వీరబ్యుద విజయమున కవి తర్మడినిగూర్చి యిట్ళు స్తుతించెను. ఊ భూనుర వంద్యునిన్‌ సుగుణ భూషణు నాశి్రిత కల్పవృతమన్‌

దాసజన పినన్ను శివతిత్వ్వ మనోరథ కొతుకోన తున్‌

కేసన మంతి) సత్యనిధి గిర్హి విశాలు జిరాయురున్నతున్‌ _.

"శీసి యుమామ పౌళ్వరులు చెన్ను గగాతురుగాక నత్కృవన్‌ ॥

ఇందు కేసనను. కవి శివతత్త్య్య మనోరథ కౌతుకోన్నతుడనీ. నుతించి యాతనిని పార్వతీపం మేశ్వరులు బిరాయునిగ నున్నతునిగ జేసి బోవవలయునని (ప్రార్నించెను. అప్పటికాతని _ తర్మడి జీవించియుండెను.. భాగవతము 'వాయునప్పటికి మరణించి చియుండును, ఏమ్హైనప్పటేకిని కవి భాగవతమున తన 'తల్గిదంగ్యడులయు, సహోదరునియి మతమును మార్చలేదు.

బాల్యమున “వీరభది) పసాదలబ్బ కవితాతిశయుడ్డై న" తొను మాతము పరమేశ్వర కరుణాకఠిత కవితావిచి తుడ్డె భాగనతమును నిర్మించినాడు. చిన్నప్పుడు “ఇవధ్యాన పరా యణుడ్జైన'. తామ | పొఢ వయస్సున “'మహేశ్యరుని" ధ్యావించినాడు. వీరభ్యదో పదము సంకుచితోర్శమున అనగా ఒక (పత్యేక బేవతానూచకార్చమున (పయుక్తృమగును. పరమే శ్వర, మహేశ్వర వదములు సకల జగన్నియామకుడై న భగవంతుడను. విశాలార్శ, మున నువయుక్తమలగును.. భాగవత రచయితీయగు. పోతన హృదయము అనాడు ఎంత విప్పా రినదో దీనినిబట్టి విశదమగుచున్నది. కాకు'ష్న పోతనగారు (తిశూలపాణియు (తిన్యేతుడును నాగాభరణ భూషితుడును గంగొధరుడును పార్వతీసహితదేహుడునునగు పరమణివుసొ ధ్యాని" చుచుండ "కోదండధారియు పుండరీకనే తుడును కిరీటాలంకృతుడును సీతానమేతుడునునగు ్రీ/రామచందడు సాక్షా: తృరించునా? కావున యిదివరకే స్టాపితమ్టైన విషయానుసా రము పోతన సంభావించిన మహేశ్వరుడు శివకేశనాద్దై త మూర్తియ్డై న పర బహ్మయే.

గదర ల) గం ధాల్వ్యు లి ౧ సంత €౯ఖ

£ం భోగవతముస్టై భగవద్నీత (_పభావము పోతన జీవితమునందు. మూడు (ప్రధాన దశలున్నవి. (పాథమిక దశయందు శైవ మళతాఖినివేశమూతని నావరించియుండెను. అప్పుడాతడు యివటూరి సోమశేఖరారాధ్యుని (వియశిష్యుడు. అతని (పేరణచే వేరభ్యద విజయకావ్యమును నిర్మించెను, రెండవదశలో రాజాస్ట్టాన [పవేశమును పొంది భోగినీదండకమును రచించి సర్వజ్ఞృసింగభూపాలున కంకిత మిచ్చెను మూడవ దశలో “(సొపంచిక విషయభోగ విముఖత్వమును పొంది భాగవత కృతిని వెలయించి (్రీరామాంకితము. గావింపన్కు ఇతని పవ్శిత జీవితమున శీదశయే పరాకాష్య , 6) విమర్శకులు పీరభ్మద విజయమందలి పద్యముగ జెప్పెడి “భాగవత (పబంధ చళి భాసురతన్‌” అనెడి పద్యము "పెక్కుతాళ ప్యత్మపతులందు. లేకుండుటయు: మ్యుడిత (పశులందుమ్శా తము కనిపించుటయుమ నిది (పక్సీప్త్పమనుటకు నీ కావ్యమందే మరొక బలమ్మెన షాళ్యము గందు. పోతన నుద్చేశించి సోమశేఖరుడు పిన్న ఇాడననియు బెక్టు సంస ఖతులను విననివాడననియు 'వఆజప్పుమూను మళ్చఏసాద దివ్య మహీమచే నెంజైన కవిత చెవ్పులావు గలదు నీకు. అని పలికెను దీనినిబట్టి పొతన వీరభ్శదవిజయము రచించునాటికి భాగవతము రచింపనే లేదని స్పష్టృమగుచున్నది. (పన్సిప్తమగునాక పద్యము సాధారముగ దీసికొని కని కర్ష్పృత్వ మును తిరస్కరించుట యుక్తి సహముకాదు. 14. వీరభ్యదవిజయ రచనా కాలనునాటి పోతన మనస్తత్ర్వము; వీరభ్యద విజయమును రచించునపుడు సొతనకు పేరమ హేశ్చరాచార విభుడగు యివటూర్రి సోమశేఖరారాధ్యుడు గురువుగ నుఉడెను, కవి తాను యివటూరి సోమశేఖరారాధ్య దివ్య క్రిసాద సద్మారాధకుడనినియు, ఆతని కరుణ చేతవే తాను ఈ కృతిని నిర్మింప సమర్భుడన్లైతిననియు చెప్పుకొనెను, శకేసన మల్ళిన కవులకు బావమటదియగు అజ్బరపు పేరయలింగకవి తనకు సోమ నాథుని మనునుడ్డైన యివటూరి పెదబాపనాధ్యుడు గురున్నైనట్టు తెలుపుకొనమ, పోతన మనునుల్టైన కేసన నుల్జన కవ్పలు తమకు "షెదరామనాధ్యుని కుమారుడగు పర్వతాలు

భాగవతముపై భగవద్నీత (పభానము 23 గురువని పప్పుకొనిరి. ఈ ఆధారములనుబట్టి పోతన వంశ్రీయులకు మొదటి నుండియు ఇవటూరివారు. గురువుల్లై నట్టు బోధవడుచున్నది. కావున భాగవత కర్తర్థైన పోతనయే యివటూరి సోమశేఖరుని శిష్యుడ్హై వీరభ్మద విజయమును రచించెననుటకు నిదిబలమ్హైన హేతువు శాగలదు. వీరతై వుడ్డైన పాల్కురికి సోమనాథుని నివాసనగు పొల్కుర్మి గామము బమ్మెరకు రెండుమ్హైళ్ళ దూరముననేయున్నది, ఇతని (ప్రభావము పోతన వంశీయుల స్పై నెక్కుడుగ (పసరించినది. వీరభ్యద విజయమునకును సోమనాథుని బనవ వురాణ పండితా

రాధ్య చరి(తలకును పోలికలుగలవు. అక్కే సై వమతాచార్యుడ్డై న పండితారాధ్యుని

యొక్కయు, కుమార నంభవమును రచించిన నన్నెచోడునియొక్కయు. ఆమసరణములు

పోఠన కావ్యములందు. కనిసించుచున్నవి, సై విషయములు పోతన బాల్యమున శకైవుడ్డె

యుండెనను వాదమును ధివసరచుచున్నవి,

1%, కావ్య ప్రళంసః

వీరభద్య విజయ కావ్యావతారికలో కిన్మ వీరభ్యద, గణాధివ్క. వాణీ స్తుతులును సంస్కృత కవులైన వ్యానవార్మీకి కాళిదాసాదులయొక్కయు నాంధ కవులైన నన్నయ తిక్కన వేములవాడ భీమనాదుల యొక్కయు (వళంన కలదు.

ఈ కావ్యమున నాలుగాశ్వాసములున్నవి, ఇందలి కథ వాయువురాణాంతర్స తమని కవి వప్పెను. క్షైలానమున నొకసారి శివపార్వతులు కొలువుతీరి యు9డగా గౌతమ కళ్యప వామదేవాది బుషులు వారివి దర్శించి నుతించిరి, ఆ సమయమున దక్సుడచ్చటే కేతెంచగొ శవుడాతని నందరివలినె గౌరవించెనుగాని నమూమగారని (వత్యేకముగ నంభావించలేదు. అందుకు దక్నడలి॥ శివరహితముగ యజ్ఞ మాచరించెను, శివుని యాజ్నతో నచ్చటే కరుదెంచిన దాక్నాయణి తంటడియగు దకునిచే నవమౌనితురాల్డె ఆతడు. గౌవించిన శివనిందసహింపలేక యోగాన్ని కల్పించుకొని యందు దేహమును త్యజించేను, శివుడిది విని కోపించి స్లైవస్వత మన్వంతరమున దక్షుని సంహరించునని శపించేమ.. దాక్నాయణి మరుజన్మమున పొమవత్సర్వతరాజ పుతొట్టై పుట్టే శివుని పరిణయమాడెను.. వ్వైనన్వత మన్వంతరనున దక్నుడు రెండవమూరు శీవరహితముగా యజ్ఞము సలువుచుండెను. శివుడు శేని ఆ యజ్ఞమును. దధీచి వ్యర్శమ్మైనదని వర్శించగా దక్నడాతని నవమానించెన* చథీచివలన ఈ వృత్తాంతమును వినిన శివపార్వతులుగుల్లై రి. శివునివలన వీరభ్యదుడును: పార్వతివలన _ భ్యదకాళియను భదేశ్వరియు నుద్భవమందిరి. వీరభ్యదుడు ప్సిమథ

ఐిడ్త భాగవతముస్పై భగవర్శీత (సభావము గణసహితుడ్డె వెడలి దక్షయాగమును ధ్వంసమొనర్చెను. కరుణారససమ్ముదుడై న శివుడు తుదకు దక్ను నిననుగ్యహించెను. ఇందలి కథావిషయమిది. భాగవతమువకు బీజ్ఞ పాయముల్డె న పద్యములెన్నో యిందున్నవి. నన్నెచోడుడు క్తుమారసంభవ కావ్యమున రచించిన దక్షా ధ్వ్యర' ధ్వంస వృత్తాంతమునకును యిందలి కథకును కొంత భేదముకలదు.. కుమార సంభవమున దక్షాధ్యరమును గణపతి ధ్వ- సమొనర్చెను. అందు దక్నడొక పర్యాయమే యాగమొనర్చినట్టు కలదు. ఈ కావ్యమున రండు మారులు యాగము జరుగగా రెండవ సారి అది ధ్వంసమై నది. యాగ సందర్భమున సతీదేవి యోగాన్ని దగ్శయైన వృల్హాం తమును శివుడు నారదుని వలన వినినట్టు కుమారసంభవము నందుడగా దథీచివలన విని నట్టు పురాణములందును వీరభ్య దవిజయమందును కలదు. పురాణాంతర్హ తమ్మె న ఈ కథను. నన్నెచోడకవి తన కావ్యమున కొంత మార్చి రచించుటను జూచియే శై నమతా చార్యుడగు సోమశేఖరుడు దీనిని పురాణోక్త పశికారముగ వీరభ్యద విజయకాప్య నామ మున వెళయింపుమని ఆదేశించియుండెను. దీనికి మూలము. -టబహ్మ వాయు పురాణము అందున్నది. | 18, థోగినీదండకము; ధనసంపాదనావ్యకత, శీర్తికాంక్ష పోతనగా! ని సర్వజ్ఞసింగభూపాలుని కొలువుక (వవేశపెట్టి భోగినీదండక రచనకు (పేరసీంచినవ ఈ కవి భోగినిదండకమును రచిం చెనని- పలువురు విమర్శకుఅంగీకరించినను స్వల్ప సంఖ్యాకులు మాతము. రాజ్యాశయ చిముఖుడును, భక్తిస్మామాబజ్య పట్టాభిషెన్తు దును పరమభాగవతుడునునగు పోతనామాళ్యునికి శృంగారరస (_పధానమ్టైన భోగినీదండక కర్న ఎర్వోమును. కట్టబెట్టుట కిష్టపడకున్నారు. పోతనబాల్యమున వీరభ్యద 'నిజయమును యౌవవమున భోగినీ వండకమును (పాధవయస్సున భాగవతమును రచించెను. యౌవనమున నున్ననేకపియ్చె, నను శృంగార రస _పధానమైన కావ్యమును వెలయి:ధుటలో నాశ్చ్వర్యముండదు. భాగవత రచనా కాలమునాటికి కవి పరి పక బుద్ధియు,- పరిణత మనిస్తుుడునునయ్యెను, అయినను ఇతడు భాగవత _కావ్యమున శృంగారమును చక్కగ పోష్పెంచిన సంధదర్చములనేకములు. కనిపించును. దశమ. స్కంధో

• ల్మీర భాగమున ధర్మజు రాజసూయ యాగ నిర్వహణ సందర్భమును పురస్కరించుకొని గౌవించిన. వేశ్యావర్శ నమంచదుకొక తొర్కాణము, ఒక శైవమత కావ్యమును ఒక శృంగార రస పధానదండకఘును, 'ఒక వైష్ణవ సాఎ్మపదాయికకావ్యమును రచించుట పోతనగారి

భాగివతముస్లై భగవద్నీత (పభావము 26 పోతనగారి భోగినీ దండక కర్షృత్వమును న్మాపించుటకు మూడు బఅహ్హైన ఆధారములు కలవు. -

1. పోతన నివాసము, 2) భోగినీదండకమందలి (పత్యక సాక్యము, ౨) దీని శైలి. |

పోతన నివసించిన బమ్మెర (గౌమము ఒకప్పటి నల్సగొండ జిల్భా నేటి వరంగల్ళు జిల్లా జనగామ తొలూకాలోనున్నది. సర్వద్జ్న సింగభూపొలుడేలిన రాచకొండ పట్టణము నల్గగొండ జిల్లా యందున్నది, ఈ రెండు జిల్జాలును. (పక్క విక్కనే యున్నవి. పొరుగు జిల్లా యందున్న ఒక రాజుతో పోతనవంటే మహాకవికి నంబంధముండుట సహజమే, అతనికి కృతి నంకిత మొనంగుటయు సంభవమే. |

దండకము. ళుదినున్న పద్యమునుబట్టియు నిది. పోతన కృతమని స్పష్టృమగు చున్నది. కని కిష్టృమ్టై న అన్య పాస విన్యాసమిందును కాననగును;

ఊఉ పండిత కీర్త నీియుడగః బమ్మెర ఫోనన యానుభాంకు మా

చాండ కులాచలాంబునిధి తారక మై విలన్‌ల్లి భోగిలి

దండకమున్‌ రచించె బహుదాన వీవార్తకు రావునీంగ భూ

మండల భర్తకున్‌ వీమతి మూనవనాథ మదావవార్త కున్‌ ॥

ఈ పద్యమునకును భాగగవతమున నష్ట మనస్కంధమున వామనుడు బలిచ్యకవర్తి నాశీర్వదించు. ఘట్టృమునగల ఈ ,కింది పద్యమునకును బోఠిక యధికముగ నుండుటచే నిది పోతన (పణీతమనుట నిశ్చయమగును. | ్న

ఉక స్వస్తిజగత్తంయిీ భువన శాసనకర్శకు, హోనమాతవి

న్యస్త నిలింప భర్తకు, నుబారవదవ్య వవార్హకున్‌ , మునీం

ద*స్తుత మంగళాధ్వర విధాన వివార్హ్యకు: నిర్ణరీగళ

న్యస్త నునర్ష న్యూత సరివార్తకు చానవలోకథర్తకున్‌ (1

పోతనగారిస్టై పొరుగూరి నివాసిద్దైన పొల్కురికి సోమనాథుని (పభావమెక్కుడుగ

26 భాగనచముసప్టై భగవద్నీత (ప్రభావము గలదని యిదివరలో ఛెప్పన్సైనది. బసవ పురాణమునను, చతుర్వేదసారమునను సోమన (పకటించిన భావములును వానికి భోగినీదండకనునను భాగవతముననుగల యనుసరణ ములును దిగువ నొాసంగబడుచున్నవి. ద్విః తీ.రాబ్టిళలోపల గిండించు పాంస గోరునే పడియల నీరు దా9ివంగ? జూత ఫలంబుల జుందించు చిలుక చాతి బూరుగు మా"నిపండ్లు గన్గనునా 'రాకామల జో్య్‌త్స్ప (చావు చకోర మాకాంత సేయునే చీకటి చావ? విరిదమ్మి వాసన విహరించు 'దేటి పరిగొని సుడియు'నే | వబ్బిలి విరుల? (బసవ పురాణము: 3-82 పుటలు) సీః రాకామళలి జ్యోత్స్న (చావ నిచ్చలుగొన్న నాచకోరకముల (చకోరంబుల) కరుచి యగునె? సహకార పల్లవ చయముల దొరక్తిన. జగతి కోయి*౭కును చవృననునె శీ కాబ్టి లోపల గీండింపగలిగిన భువి రాజపాంసకు బుల్లనగు నె? విరిదమ్మి వాసన 'వెళ్టిముంచిన |, గోలు షట్నదములకు నాస్వాదమగు నె ఆః వః బహుళతర దయార్ద) భావ | వభానన మహిమ దనరు జంగమంబు రాగ సతుల భక్షివకుల కావళ్యకంబగు పరివృాతాభి భంగ -బసవలింగః.. (చతుర్వేద సారము: 153వ ప)

భాగనచముప్పై భగనద్నీ త (నభావము 27. " సింగభూపాలునిస్టై (వాలి నా చిత్తమున్మత్తష్టా సోలి కామానలాయత మైైరాదు, తేరాదు, నేనా మరుండ్డైన గౌరీ వరుండైన, వాణీధరుండ్దైన నన్యున్‌ మదింగోరుగా నాల్ననే! ఉల్బ సత్పుల్హ మందార రాజన్మరందంబునం గలు మత్తాళి. దుత్తూర ముం గోొలునే? "'హేమరాజీవరాజీరణోరాజీవాకాశ గంగానదీలోల కల్ళోల డోలానట (చాజహంసంబు. శ్లైవలి గండూనదీ భేకబేకీడులీ సంకులాసర కొాసారంముంజిరునే? మండితాఖండలానీల జీమూత నిర్యకృయోధారలన్‌ (దొవు సారంగి, కుంభాంతరాంభః (పపూరంబులన్‌ ద్రొవునే మాధవో జాతచూతాంళు తస్యాదు లీలా అసత్కోకిలేం్యదంబు జరల్గీవర కూర భల్గా తకీ శాఖకున్‌ బోవునే! (భోగినీ దండకము) భోగినీ దండకమందలి. శైలి, పద గుంఫనము, అంత్యాన్ముపానముక్త పద్య గస్తాది అలంకారములు భాగవతమును దలపించుచున్నవి. ఈ యంశములు ఈ కృతి పోతన కర్తృకమని నిరూసించుచున్నవి, దండకమను ఛందస్సులో రచింపబడినవి దండకములనబడును. ఆదికవి నన్నయ ఆరణ్య పర్వమునందలి కిరాతార్డునీయ కథలో అర్జును డీశ్వరుని నుతించునెడ నొక దండకనును రచించెను. వ్యారన నృసింహ వురాణమందలి పంచమాశ్వాసమునను, శ్రీనాథుని నైషధ కాశీఖండ కొవ్యములందును దండకములున్నవి.. పోతన భోగినీదండ = కమునుగాక భాగవతములో అకూర దండకమును రకించెను. పోతన తన దండకనులను - వ్యరనవలె.. తగణములతో. రచించెన్ను. ఈ కవికి బూర్వమున్న దండకములన్నియు కావ్యాంతర్స తములై భక్తి (పధానఘులుగ నుండగా నీతడు (వ్మపథమముగ కథానన్ని వేళ ముతోగూడి శృంగార ప్రధానమైన భోగినీ దండకమును రచించెను. సింగభూపాలుడొకపరి గోపాలదేవుని యుత్సవమున పొల్గొనుచుండగొ నొకవేశ్య మేడమీద నుండి యాతని జూచి వలచినది. నటులైన నాతని దమయింటికీ తీసికొని రమ్మని తల్మిని గోరినది. తల్ని యాతడు. దుర్గభుడని కూతురుకు హితమునుగరపినను నామె తన పట్టుదలను వీడదయ్యెను. చివరకు తల్శి చేయునది లీక రాజునకు కూతురు తలపును నివేదింపగా సహృదయుడ్డె న ఆరాజు నేళ్యకోరికను మన్నించి యామెను తన (వియురాలిగ న్వీకరించుటయేగాక అమెకు భోగినీ పట్టమును (పసాదించి యేనుగు _ నెక్మిరిచేను, ఇది ఈ దండకమందలి యితివృత్తము,. ఈ కావ్యయునకు వేశ్యయ్యు సింగ భూసాలుడును నాయికానాయకులు, ఈ సింగభూపాలుడు (క్రీశ 1430--1475ల

28 భాగవతముపై భగవద్నీ ఠ (సభావము నడువు రాచకొండ రాజ్యమునేలిన వాడగుటచే నీ దండకము కని యౌవనమున అనగా (క్రీశ 1డీడ్తీర్‌ (పాంతమున రవింపబడియుందును, 1/. నారాయణ శతకము, సొతనపేర గనిపించుచున్న కృతులలో నారాయణ శతకమొకటి. ఈ శతకాంత గద్యలో నిది పొతన కృతమని యున్నది. దీనియందలి శైలియు. పోతన "శైలిని బోలి యున్నది. ఇది వీరభ్యద విజయము రచించిన పిమ్మట రచింపబడియుండును, ఈ శతకమున కరింనగరము జిల్దాయందలి ధర్మపురి నారాయణుడు స్తుతింపబడియుండు టచే నిది యా పాంతవాసి యెవరో రచించినద్దై యుండునని (క్రీ చాగంటి శేషయ్య గారనుమానించుచున్నారు, అన్ని శతకములందువలె ని శతకకర్త నామము పద్యము నందుండక గద్యమునందుండుటడే దీని వెవరో రచించి పోతనపేక వెలయించియుందురను యనుమాన "మునకు తావాసంగినది, కానికర్తృత్వమును సంశయించుటకిది బలమ నకారణము కాజాలదు. కరింనగరను జిల్టా పోతన నివాసమ్మైన వరంగల్సు జిల్లాకు సరిహద్బునందే యున్నది, పోతనకవి నల్గగొండ జిల్లా యందలి రాచకొండ సంస్నానాదీశుని కొలువుననున్నవాడు, ఖమ్మం జిల్లా యందలి గోదావరి నదియందు మునుకలిడినవాడు, అస్బే కరింనగరము జిల్దాయందలి ధర్మపురి లక్ష్మీనారాయణుని సందర్భ్శించుటయు నీ శతకమును రచించు టయు సంభవములే. శ్రీ వంగూరి సుబ్బారావుగారు మొదట ఈ శతకమును ము(దింపించి. పొతన గారి కర్త ఎశ్వ్‌మును స్మాపించిరి. భాగవత పద్యములకు చీజములనగగిన పద్యములిందు న్నవి. వీరశైవకవి యగు యథావాక్కుల అన్నమయ్య సర్వేశ్వర శతకమును, న్వైష్టృవకవి యగు కులశేఖరాళ్యారుల ముకుందమాలను తలపింపజేయు పద్యములిందు. కనిపించును, వీనిని బట్టీ నారాయణ శతక రచననాటికి పోతనగారి చిత్త పవృత్తి శివకేశవాద్దై సత్‌ మూర్తియగు భగవంతునిపై నెట్టు లగ్నమై నదో యూహింపవచ్చును. 18, భాగవతాంథదీకరణ విదానము: పోతన భాగవతాం( ధీకరణమున కవి తయమువారి కథానువాదరీతులును శ్రీనాథుని భావానువాద రీతియి గనీపించును. వ్యాసభాగవతమున కిది రెండింతలు బెరిగి సమ (గౌం్యఢీకరణ మనదగియున్నది, కవి భగవత్తత ్వ రహస్యములను (పపంచించున్నపుడును

భాగవతము పై భగవద్శీత (వభానము 29 భగవద్భక్షిని (వబోధించునపుడును భగవద్ను ణగణములను కీర్మించునపుడును_ భక్తిరసా వేశమును గొంది రచన కొనసాగించుటయు, హరివంశ విష్ణుపురాణ నృసింహపురాణాది (గంథములందలి విష్మ కథలను జొప్పించుటయు భాగవతము మూలముకన్న బెరుగుటకు కారణము లై నవి. తెలుగు భాగవతమునకు. (బత్యేక విశిషృతను నంతరించిన (పహ్హాద చరితము కీ రసాగర మథనము, గజేర్యద మోక్షము, వామన చర్మితము, (క్రీ రామా పాఖ్యానము, గంగావతరణము, ఈ కృ చరితము. పోతన పెంచిన భాగములలో ముఖ్యమ్మైనని, (పహ్మ్హాద చర్మితమున వ్యారన నృసింహ పురాణమున కనుకరణములు కలవు. నరకానుక సంవోార ఘట్టమున నాచనపోముని ఉత్తర హరివంశ పిభావము గోచరమగును. మూలముకన్న (పహ్మాద చర్మితము మూడింతలు. సెరిగినది. గజేం్యద మోక్షము నాలుగింళిల్లై నది. ఇందలి పద్యములు జనులకు నిత్యపారాయణ్‌ పయుక్తృములు. వామన చరితము మూడురెట్టకు "పైగా మూలము నతిశయించినది. ఇక భాగవతము నకు మూలమైన కృష్ణ చరితము మూలవుకన్న సుమారు. నాలుగురెట్లు పెరిగినది. (వహ్మాద చరితమ్కు గజేర్యిద మోక్షము, శ్రీ కృష చరితము, రుక్కిజీ కల్యాణము మున్నగు ఘట్టములందలి కొన్ని పథాన ప్మాతలలో కవి లీనమ్హై భక్తి పాఠరవశ్యముతో రచన కొనసాగించెను. ఈ ఘట్టు ములందలి పదృములనేకములు _ కవి స్వతంత_ భావనా వక్తిని భక్తి నిర్బరతను (ప్రకటించుటకు నమర్శములు, అందుకు ఈ కింది రెండు పద్యములుదహారణములు, వీ“ కంజాతునకుగాని కాయంబు కాయమే

పవన గు? భితచర్జు భస్పి 9ణాక్త!

వై కుంఠు బొగడని వక్త)ంబు వక్త ౦ మే

ఢక ఢను ధ్వనితోడి ఢక్క గాక!

సారిపూజనంబులేని వాస్త్రంబ్లు హస్త మే

తక కాఖంర్చిత దర్వి గాక!

కమలేకు జాడని కన్నులు కన్నులే

తను కుఢ్యవాల రం[ధములుగాక! "

ఆ॥వె!। చకిచింతలేని జన్మంబు జన్మమే తరళ సలిల బుద్చుదంబుగాక!

230 భాగవతముస్పై భగవద్శీత 'చభావము విష్ణు భక్తి తేని పిబుధుండు విబుధుజే పొద యుగముతోడి పశువుగా కః (భా? స్క 170 స) సీ (పాణేళ! ని మ-జు భాషలు వినలేని కర్ణరం। ధంబుల కఠిమియేల) పురుష రత్చమ! నిన్ను భోగింపగా లేని తసులత వలని సౌందర్వ మేల? భునన మోహన! నిన్ను బొడగానగా లేని చము రిందియముల సత్త మేల? దయిత! నీ యధరానృుతం వానగా లేని - జిహ్వకు ఫలంనసిద్ధియేల: ఆః'నెః సీరజాత నయన నీ వనమాలికా గంధమబృలేని ! ఘాణమేల ధన్యచరిత సీక్తు చాస్యంబు "షేయని జన్మ మేల 'యెన్ని జన్మములకు[ (భా-10 స్కం. పూ.భా. 1709 ప్ర) పరమ భక్షాాగేసరుడును న్హైస్టెక జీవితమును గడిపినవాడునునగు పోతనవంటి మహాకపియే యిట్టి భక్తిరస గుళికలను నిన్మెంచగలడు, భగవద్భక్తి లేని జన్మము వ్యర్శమని ఇతడనేకమారులుద్నోషించెను. ॥ ఇతని అనువాదమున పెంచిన భాగములే యధికముగమన్నను సంగహపరచిన సన్ని వేశములును, జాచిత్యద్భష్టితో మౌర్పులు గావించిన సందర్భములున్ను మూలశ్నోక ములను యథాతథనుగ నాం(ధీకరించిన పద్యములును గలవు. ల 19, భాగవతమునందలి కథలు, ఉపాఖ్యానములు_వానియంత రార్భము; భగవదవతార కథనమే భాగవచేతివృత్తము. దీనియందు (పాసంగికముగ చెప్పబడిన భక్తుల కథలుపాఖ్యానములు, శ్రీమన్నారాయణుని ఏక వింశత్యవతారములలో యజ్న

భాగవతము స్పై భగవద్నీతే (చభావము 231 వరాహ్మ కపిల, పృథు; మోహిని నృసింహ, వామన, వృషభ; శీ కమా ద్యవతారములిందు విపులముగ చ్వితింపబడినవి. హిరణ్యాక్షుని యుదంతమౌద్దత్య మెట్టు వినాశనమును కలిగించునో తెలుపుచున్నది. నృసింహావతార కథనము భగవానుని భక్షరత్మణ పరాయణ త్వమును, భగత్తత్త్వమును నిరూపించుటకు సమర్శృమై యున్నది. దశమస్కం ధమందలి కృష్ణ చరితము భగనద్నీతలో కృష్ణుడు వతిపాదించిన యోగి జీవితమునకు పితిబింబ మనదగినది. భాగవతము నడుమ సందర్భవశమున ప్రవేశించిన యుపాఖ్యానములలో దగ్జాధ్వరధ్వంసము, _ (ధువ చరితము, పురంజనోపొఖ్యానము, నుయణ్నో పాఖ్యానము, గజేం్యద మోక్షణము, అంబరీషోపొఖ్యానము, యయాతి చరితము, రంతిదేవుని చరిళి మ్కు కుచేలో పొఖ్యానము చేరియున్నవి. భగవదను[ గహసంపొదనమునకు వయన్సుతో నిమిత్తములేదని (ధువోపొఖ్యానము నుడువుచున్నది. _ శరీర సంపుటీకరణ విషయములను వురంజనోపాభ్యానము వివరించుచున్నది. సుయజ్నో పాభఖ్యానము శరీర శరీరి సంబంధము నుగ్గ డించుచుచున్నది. గిజేర్యద మోక్షణము, కుచేళో పాఖ్యానము, రుక్మిణీ కల్యాణము జీవే శ్వర తత్త్వ నిరూపకములై నవి. అహంకారము హోనికరమనియు; భగవన్నిష్టయే. భవ తారకమనియు. అంబరీషో పాఖ్యానము వెల్మ డీంచుచున్నది. కామము సర్వానర్శ కారణమని యయాతి చరితము నిరూపించుచున్నది. నిష్కామ కర్మవలన మోత్సము. అభించునని రంతిదేవుని చరిత ముపదేశించుచున్నది. సోతనగాక యితరులు రచించిన భాగవత భాగములలో జడభరతో పాఖ్యానము,

అజానిలో పాభ్యానము, చ్మితకేలూ పొఖ్యానము, మార్కండేయో పాఖ్యానము_ భగవన్నా మోచ్చారణ మహిమను కొనియాడునవి. చితకేతూ పాఖ్యానను శివకేశవుల కభేదమును (వతిపొదించునది. జడభరతో పాభ్యానము భగవదారాధన వలననే కర్మ తృయమై ముక్తి లభించునని (పబోధించునది మార్కండేయో పాఖ్యావము భగవదను( గహముచే మృత్యుం జయత్త్వము సిద్ది ంచునని తెలువునది,

20, పోతన కవిత్వము:

పోతన కవిత్వము సులలితమై ధారాపద్ది శోభితమ్హై (పసన్న గంభిరతా విలసితమై

సుకుమార మాధుర్య పదసంపన్నమై భక్తి శృంగార పర కరుణాది నానారస బంధురిమ్మై అన్వయమలభమై శయ్యా గరిష్మమ్టై ఉచిత శబ్బార్భాలంకార (పయోగో మనోజ్ఞ మై నిసర్న మనోహారమై భక్తీ భావాశయమై పండిత పామర జనరంజకమ్హై యలరారుచు

౩జి భాగవతముపై భగవద్నీత (నభానము న్నది, మరియు ఈశని కవిత్వము (దొక్నాపొకము. కవ్మితయమును మించి రచనచేయు సానుర్ద శ్రమీతనికి భక్తి సిద్పము. ఈతని యన్ము పాస వవ్యాసమున నవ్యక్త మధురమగు సంగీతము వినిపించును.. ఈకవి వేదాంతతత్త 5 (వతిపొదనమున కడు సమర్శుడు. సంస్కృతాంధ్రములందీతని కనిత్వమపారము. ఈతని కవిత్వమున తెలుగుకన్న సంస్కృ తము మూడు సాళ్ళకుబై గా నున్నది.

ఈతనిస్టై సలస్కృృత కవులైన వ్యాసుడు, వాల్మీకి బాణుడు కాళిదాసు, భారవి మాఘుడు ముష్నుగు కవులయొక్కయు ఆర్య ధకవుళ్నిన నన్నయ, తిక్కన; వారన, నాచనసోమన, పాల్కురికి సోమనాథుడు మున్నగు కవులయొక్కయు (వభావము కనిపించును, ఈ కవి వర్శనలయి సహజసుందరముల్సె మనస్సును హరించుచుండును, భక్తిరస పోషణమున నితడు. మిక్కిలి సమర్భుడు. అందుకు (పవ్మోద చర్మితము, గజేం (ద మోక్షణకు, అంబరీషోషాభ్యానము, రుక్మిణీ కల్యాణము మున్నగు ఘట్టములు నిద రృనములు, పాత చ్మితణమునందును ఇతడు నిపుణుడు. _ కృష్ణ పాతి నీతడతి సమర్శ్భ ఈతో చిితించెను. (ధువుడు, (పహ్హాదుడు, అంబరీషుడు గజేం దుడు, కుచేలుడు, గోపికలు మున్నగు పాతల స్వభావమువితడు సహజ సుందరముగను సర్వజన మనోజ్ఞ ముగను చి తించెను, £1, భాగవతము నాం ధీకరించిన యితర కవులు;

1). వెలిగందల నారయ: ఈ కవి గృహ నామమ్మైన వెలిగందలను బట్టి ఇదడు కరీంనగరము జిల్లాకు చెందికవాడనియు, నియోగి (బొహ్మణుడనియు. తెరియుచున్నది, ఈతడు గద్యలో తాను పోతనామాత్యుని (పియశిష్యుడనని షప్పుకానెను. భాగవతము నందలి ఏకాదశ ద్యాదళ స్కంధములు నారయపేర కవిపించుచున్నవి. దశమ స్కంధో త్త భాగమున తుదిని నారయ కవిత్వము కలదని శ్రీ చాగంటి శేషయ్యగారు (వాసిరి, మిగిలిన స్కంధములందును కాన్ని భాగములు శిథిలములు కాగా నానిని నారయ పూరిం చెనని కొందరు. విమర్శకులు చెప్పుచున్నారు. నారయ కవిత్వమున పద్యములకన్న వచన భాగమెక్కువగా నున్నది. కవిత్వము సరసముగా నున్నది,

ణ్రై గంగనార్యుడు: ఈతడు వొప్పనామాత్యుని ప్యుతుడు. నియోగి (బొహ్మ ణుడు, ఈ కవి భాగవతమున పంచమ స్కంధమును రచించి శీ కృష్ణృనకంకిత మొనళ్శెను, ఇతని కవిత్వము 'లలితముగమ. సుకుమారముగను మృదుపుగనునుండును.

భాగవతముస్పై భగవద్నీత (పభావము 233 ఇతడు రచించిన స్కంధమును ఇతడు దక్క మరెవరును రెండవమారు రచింప కుండుట గమనార్హము. త్రై సింగనామాల్యుడు: ఇతడు తెలంగాణమునందలి ఏర్చూరు నినాసి. నియోగి బ్రాహ్మణుడు. ఆసస్తృంబస్తూూతుడు. ,క్రీవత్చ గో తుడు, కసువనామాత్యముమ్ము ఉడాంబలకు బ్యుతుడు, నాదయామాత్య పోలమాంబలకు భొాతుడు, ఈ కవి భాగ వతనున షష్యమ స్కంధమును రచించి గంగేన వలెనె, (న్రీకృష్టన కంకితమిన్నెను. ఈతనికి పోతనయెడ భక్తి తాత్పర్యములు మెండుగొగలవు, _ పోతన కనిత్వచ్చాయ లీతని యందు మిక్కుటముగా దోచును, షష్టమ స్కంధమును సింగనగాక రాచమల్సు కవులు సర్వన్య హరిభట్టు అను కవులును రచించిరి. వీరందరిలో సింగన కవిత్వమే విశిష్టృమ్మె యలరారుచున్నది. ఇతని కవిత్వమందు పోతనయందువలెనె శ్రీధరీయానునరణములు గలవు, ఇతని కవిత్వము మాధుర్యగుణ భరితమ్హై మనోహరముగ నుండును. _ పోతన రచిత భాగవతమున పంచమ షష్ఫమ స్కంధములు - ;థిలములుకాగా గంగన సింగనలు వానిని పునరుద్దరించియుందురు, ఇక ఏకాదశ ద్వాదశ స్కంధములను పోతన నియోగముపై అతని (పియశిష్యుడు నారయ రచించియుండును, భాగవత రచనా ఫలమును పోతన తన నిష్యునకును పంచియిచ్చుట యిందలి యుద్దేశము. భల తీర్మానము; | ఇంతవరకును వ్యాసుడు, సంస్కృత భారతము, సంస్కృృతభాగవతము, భారతారి తర్ష తమైన గీతా (పాశస్త్యము, భాగవత మహిమను, పోతన వ్యక్తిత్వము మున్నగు విషయ ములు వరిచయాత్మకముగ వివరింపబడినవి. ఇకపై భాగవతము భగవద్నీతచే. (ప్రభా వితమగుటకు కారణములను, (పభావ నై విధ్యమును పరిశీలించి అత్య లక్షణ సమన్వయ పూర్వకముగ ఈ (పభావమును సిద్దాంతీకరింపవలసియున్నది.

ఓం నమా నారాయణాయ ఇ ద్వితీయ (ప్రకరణము భాగవతము భగపద్ధితచే (పభావితమగుటకు కారణములుం( ప్రభావ వైవిధ్యము మెల

1. గీకా భాగవతముల సొమ్యము;

(శ్రీశరమ్హైన భారతీయ సాహిత్యమున ,్రీమద్భగనద్నీతా (శ్ర, మహాభాగనతనములు అగగణ్యముల్నె నవి, (పపంచ పొహిత్యమునందును నివి యత్యుత్తమములనిన నతిశయోక్తి కాదు. అందుకు కారణము నూనవ జీవిత పరమార్శము. నివి సులభ సుబోధకముగను సహజ సుందరముగను, సర్వజన మనోహరముగను పిబోధించుటయే. కేశమయమైన సాంసారిక జీనితమునుండి. ముక్తి పొందుటయే మానవ జీవిత పరమౌర్శము, . ముక్తి సచ్చిదానందపర్శ బహ్మానుభూతివలన ఇభించును. ముక్త దశలో జీవుడు. శినత్వము

వొంది సత్యముగమ జ్నానముగమ. ఆనందముగను (పకాశించుచుండును. _ ఇది జీవుని వాస్త్రవికమ్టై న సహజమైన స్నితి. (శ్రీమద్భగవద్నీ తయు భాగవతనుమ నూనవునిచే నిట్ని ముహోన్నతస్మితి ననుభవింప జేయుటయే ఏకైక లవ్యముగా గలిగినవి. గీత భాగవతమును (వభావితమొనర్చుటకిది (వధాన కారణము. గీత (ఫస్మాన్నతయములో నొకటి, భాగవతము. చతుర్శ (పస్మానమని_ "పేరు గాంచినది. భగనద్తీతయనగా భగవంతునిచే గానము చేయబడినది. భాగవతమనగా భగవంచునకు భక్తులకు సంబంధించినది. ఈ రెండును భగవంతునకాలంబనముల్లై నవే మానవుడు జీవన్ముక్తుడగుటకు చేయవలసిన సాధనయు, సాధ్యవస్తు తత్త్వమును గీతయు. భాగవతము వతిపాదించినవి. సాధనలో _ సాధకుడు కర్మ భక్తిజ్నాన మౌర్శ ముల నవలంబింపనలసి యుండును, ఈ యోగమార్శ ములను గీతా భాగవతములు రెండును విశదీకరించినవి, భాగవతము భక్తిమార్శమున కధిక పోొముఖ్యమొసంగి మిగిలిన మార్శమురిను. దీనికి సహాయముగ సైకొనినచో. ముక్తి కరతలామలకమగునని _ నిరూపిం

భాగవతముపై భగవద్నీత (పభావము త్రై చుచున్నది, సర్వజనులకు భక్తియే నంసార ముక్తికి నులభోపాయమని ఇది ఉద్దో ష్పించినది. బీవేశ్వరుల కభేద భావానుభవము కష్టృసాధ్యమగుటచే నిది పగుణోఫాననను సుగమము గావించినది. భగవద్సీ తయందు దిజ్ఞాా తముగనున్న భగవదనతార విశేషములు భాగవతమున సుందరమైన కథలుగ విస్త ఎళిని బౌందినవి. గీతయందు మాాత్మపాయ ముగ (పతిపాదింపబడిన ఆధ్యాత్మిక విషయములెన్నింటికో భాగవతమున_ అత్ష్యములు రూపొందింపబడినవి. |

కత్రా 'భాగవతములందు. కపిలుని సాంఖ్య (పవచనానుసారము పఏకృతి-వురుష తత్త్వము, పతందలి యోగనూ,తదర్శనానుసోరము అమాంగ యోగమార్శము, జైమిని కర్మ సిద్దాంతానుని'రము కర్మ యోగము, నారదుని భక్తి సూ్యతములననుసరించి భక్తి యోగము వివరింపబడినవి. ఈ విషయములలో భాగవతమునకు గీత మార్గ దర్శకమై నిలిచినది అళ్షే భగవవావతారములు, భగవద్విభూతులు, (తిగుణములు, ద్లైవాసురసంపద మున్నగు విషయములు రెండింటియందును (వస్తావింపబడినవి. అయా వ్వక్తుల మన స్తత, మునుబట్టి వీనియందు దై్య్యతాద్ద్యైత విశిష్టాద్ధ్యెత భావములు గోచరించుచున్నను వీని మధ్య సామరస్యము ద్యోతకమగును. గీతా శవణమువలన_ పరీక్టిత్తునకు ఆత్మ జ్ఞానము లభించినది, గీక రచింపబడిన తరువాత భాగవతము రచింవబడుటవే * 'భాగవ తమునకు గీత చక్కవి టేరణ నౌనంగినది. "

వేదవ్యాసుడు గతను భారతమునకు మకుటాయమానముగ రచించెను. భారత మొక హారమ్హై. శచో గీత దాని మధ్యలో రాజిల్ళు మణివంటిది. ఇందలి విషయములు పామరులకు దురవబోధములుగనుఐడుట వ్యాసుడు భాగవత రచనకు గడంగుట కొక కారణము. భారతమున సంగహముగనున్న కృష్ణ చర్య తమును విపులీకరించుట మరొక కారణము. భారత రచనతో సంతృప్పినొందని వ్యాసుడు వ్యాకుల చిత్తుడ్డె యుండగా నారదుడొతనిని భాగవత రచనకు వురికొల్పినట్టు భాగవతమున చెప్పబడియున్నది. ఈ (పయత్నమున వ్యాసుడు భారతాంతర్హ తమ్మైన గీతయందు (పి పొదించిన యౌధ్యాత్మిక తత్త్వమును భాగవతమున సుస్పష్ట మొనరించినాడు. భాగవతము గీతొ (వభావితమగుట కిదియొక (ప్రబల కారణము. గీతయందు నూత (పొాయముగనున్న వేదాంత ఘోష భాగవతమున విస్తరింసబడుటయేగాక సుందర కథా రూపధారియ్మైనది, ఇట్సు గీతా అక్ష ఇఅమునకు భాగవతము లత్యమ్టై నది,

వ! భాగవతముసై భగవద్నీత (పభావము

పొతన వేదాంతశాస్త్ర, పండితుడు. బన్మసిద్ద మగు భక్తిగలవాడుః గీతయనిన ఈతనికెంతో (వళి. భాగవత రచయితల్డెన మిగిలిన కవులును నిట్టివారే, కావున వీరి చేతిలో నార్యధ భాగవతము గీతచే మరింతగ పరిభావితమ్మెనది. "

ఇంతనరకును నిపులీకరింపబడిన విషయములనుబట్చి భాగవతము. గీతచే (పభా వితమగుటకు గల కారణముల నిట్టు (కమబద్ద ముచేయవచ్చును.

ఛా మా!

్ష్రై సంస్కృత భారత భాగవతములు రెండును వ్యాస కర్త ఎకములే యగుటచే భారతమందలి గీత సహజముగనే భాగవతమును (చభావిత మొనర్చినది. దీనికి పోతన భాగవతము అంగ్రీకరణమగుటచే ఈ (సభావము ఆంధ భాగవతమున కనిపించుచున్నది, ఇడి సహజ (వభావము.

ణో గీతా భాగవతములు రెండును మానవ జీవిత పరమార్శమగు మోక్షమును సాధింపచేయు. ఏస్టైక లక్ష్యముతో నవతరించిన (గంథములగుటచేతను, రెండును యోగ మార్శముల్లెన కర్మ, భక్తి, జ్ఞాన ధ్యానములను తత్సంబంధముల్లె న విషయములను (వతిపాదించునవగుట చేతను వీనిలో గీత తరువాత భాగవతము పిభవించినదగుట చేతను మొదటి (గంధము. రెండవ (గంథమును (పభావితము చేసినది. మొదట తెలు పబడినది కర్త్రవలన సం(కమించిన (పభావమకాగా ఇది (గంథములందలి విషయసామ్య మువలన నేర్పడినది. ఇవ్‌కూడ సహజమైన (వభావమే.

త్ర) ఇక మూడవది, ఆంధభాగవతకర్పలు గీతాభక్తులగుటవలన భాగవతముసపై. పిసరించిన (వభావము. (పధానకర్తయైన పోతనతోపాటు నారయ, గంగన, సింగనలు కూడ గితయందలి భాగములను తాము రచించిన సన్నివేశములలో ప్రవేశపెట్టి రి. ఇది అంధ భాగవతము ప్ప (వత్యేక (ఎభావము, ॥ ॥

స జ అ దళ అం న

త్తి భారతాంతరతమ్హైన గీత తీ కృష్ట పరమాత్మునిచే (పబోధింపబడినది, మౌనవుడు తన నిత్యజీవితమున ననుసరింపదగిన అనేక సామాజిక, ధార్మిక మార్గ ములు ఈ [పబోధములో చేరియున్నవఏ. ఇక భాగవతము కృష్మ చరి్యితమనదగియున్నది. గీత యందు కృష్ణ పోక్తముల్టె న విషయములు కృష్ట చర్మితమనదగిన భాగవతమునందు (పతిబించించుట సాధారణ న్యాయము,

3౩7 భాగవతముప్టై భగవద్నీత (సభావము

ర్స) గీతలో వివిధ సామాజిక రాజకీయ న్లైతిక ధార్మిక ఆధ్యాత్మికాది -విషయ ములు స్మూతబద్దమ్మైన రీతిలో లక్షణ రూపమున వివరింపబడగా భాగవతమున గీతా (పతిపొదితముల్లైన అ లక్షణములకు ఉపాఖ్యాన్య పంఘటనా వివరణాది రూపములో అత్యములు గోచరమగుచున్నవి. వ్యాస మునీందుడు గీతా భాగనతములను లక్షణలక్ష్య (గంథములుగ నిర్మింపదలచుట యిందుకు కారణము కావచ్చును.

6. భారతమున కురుశ్హేత రణరంగ మధ్యమున _ క్లైరవ స్టైన్యమును చూచి' విరక్తుడ్డై న అర్హునుని వివేకవంతునిజేయుటక్షై క్తీకృష్ణునిచే “భగవద్నీత్‌. పబోధింప బడినది. ఆ యుద్ద సందర్భమున జ్నాన సంబంధములై న అనేకవిషయములను విస్తార ముగ వివరించుటకు భగవానునకు సమయము లేకపోయినది. అట్టి విషయములను (గం థమున వ్యాసుడు విస్త్పృతపరచి రచించినను కౌచిత్యభంగము కాగలదు. ఈ అంశములను దృష్టి యందిడుకొనియే వ్యాసమునీందుడు గీతా పొక్త ముల్ళైన ఆధ్యాత్మిక (పసంగములను భాగవత రూపమున విస్తరింపజేసెను, అక్కే కౌరవ పాండవుల జీవిేతినృత్తమునకు సంబంధించిన భారతమున శీ కృష్ణ చరి(తమును వివరించుట కతని కవకాశము లభింప కుండుటచే భాగవత (గంథమునందంతట ఆ భగవానుని విశ్వరూపమును (ఫదర్శించి, అతని జీవితమును సాక్సాత్కరింపజేసెను. ఈ రీతి భాగవత (గంథముద్వార శ్రీ కృష్ణ కథను ఆమూలాాగముగ భక్తజనుల కందించి వ్యానుడు కృతార్చు డైైనాడు. వ్యాసుని (వయత్న ఫలితముగ సూత్యపాయముల్నెన గీతాపతిపాదిత విషయములకు భాగవత మొక వివరణాత్మకమైన వ్యాఖ్యానముగ రూపొందినది. భక్తిసంబంధముల్లెన _ గీతావిష యములు భాగవతమున పాతి) ఐకల్పనద్వార చర్చించబడి ఈ రెండు (గంథముల విషయ క్యతను నిరూపించుచున్నవి,

ఈ రీతిగ భాగవతముసై గీతా (వభావము (వసరించుటకనేక కారణములు కనిపిం చుచున్నవి. వీనిలో 1,2,4 సహజ కారణములు; ౩,5,6 (పత్యేకములైన కారణములు; కారణము లేన్హైనను ఎన్నియున్నను ముముక్టుజనుల నానందరసొబ్నిలో మునుకలిజేసెడి గీతో భాగవతములలో మొదటి (గంథము రెండవ (గంథమునెట్టు (వభావితముచేసినదో వివరించుచు ఈ రెండు (గంథములందలి యోగళాస్త్ర సంబంధముల్లెన విషయములను సర్వజనోపయుక్తములగువట్ళు రచించుటయే ఈ సిద్ధాంత (గంథమునకు పరమ (పయో జనమ్హాయున్నది.

భాగవతముస్పై భగవద్సీత (వభావము 38 అ, శి ల (ప్రభావ వైవిధ్యము: భాగవతముప్పై గీత్యాపభానమును మూడు పిధాన భాగములుగ వర్న కరింపవచ్చును. ఆవి శ్రే (వత్యక ప్రశంస జ శబ్బామ సరణము 3) భొవాను సరణము. ఈ మూడింటికి మూలాధారము లక్న్యానుసరణము (పభావమను పదమునకు శక్తి మహిమ, పుట్టుక, (ప్రకాశము అను అర్హములు కలవు. ఈ అర్జములన్నియు భాగవతముపైై గీతా (వభావము అను నంశముతో సరిషోవుచున్నవి, ఎట్టన భాగవతరచనకు. గీత శక్తినాసంగి నది, గీతా మహిమను భాగవత ముద్దాటించినది. ఆసలు గీత నుండియే భాగవతము పుట్టినది, భాగవతము గీతచేత ప్రకాశించుచున్నది. "పై మూడు విధముల్నెైన (వభావములలో శబ్బానుసరణము భావాను సరణము ఈ (గంథమునందు వివిధాధ్యాయములలో నాసంగిన లక్ష్యములందు స్పష్టృముగ నిరూ పింపబడియున్నని. ఇక భాగవతముశందలి “గీత యొక్క (ప్రత్యక్ష | పశంసో యిపుడు సా పింపబడును, వన తి గీఠా (పళంసలు; ఆంధ భాగవతకావ్య ఆదిమధ్యాంతములందును గీతా (ప్రశంస (పత్యకముగా కనిపించుచున్నది. ఆ సందర్భములివి. శ్రే గీతలో అర్బున విషాదయోగ%మున సంజయుడు ధృతరాష్ట్ట 9నితో నిట్టనెను, న్లో ఏవముక్తో వ్యాషీకేళో.గుడా శీశేన భారత! శేనయోరుభ యోర్మ భ్యే-స్టాపయిత్వా రథోత్తమమ్‌ థీష్మ |దోణ విముఖత: సశ్వేషాంచ మహీఊళామ్‌ ఉవాచవార్థ పశ్రై్యచాన్‌ -సమవేళాన్‌ కురూనితిః (గ. అ. 24్కీ 25 శ్తోలుం) అర్నునుని కోరికమేరకు భీష్మ (దోణాద్మి సముఖ వీరులతోకూడిన రెండు "సేనల మధ్యలో ఉత్తమమగు రథమును నిలిపి యుద్దమునకు సిద్దమ్నెయున్న కౌరవులను జూడుమని దో జు బళ్ళ ర త కృష్ణు డర్చునునితో పలికినట్నుగ సంజయుడు ధృతర్మాష్ట్రనితో చెప్పిన సన్నివేశమిది.

త9 భాగవతముస్పై భగవద్నీత (వభావము భాగవత (పథమ స్కంధమున భిమ్మని కృష్ణృన్తు; త్రలో నీ భావములే సొందు సరుసబడినవి, నుః నరుమాటల్‌ విని నవ్వుతో నుభయనేనా మధ్యమతోణిలో బరులీ&ంవ రథంబునిల్పి వరభూపాలావళింజూపుచుం బర భూపొయువుఅెల్లి జూపులన శుంభల్కే లి వంచించునీ వరమేకుండు వెలుంగుచుం జెడును సృాత్పద్యాననాసీను డై (భా 2న్కం. 220వ.) గీతలో '“వళాన్న వాంతు మిచ్భామి ఘ్నతోపి మధుసూదని (గ. అ. 35 శో) న. తనను చంపినను పాపాత్ముల్టై న కౌరవులను మ్మాతము తాను చంపనని అర్భునుడు యుద్ద విముఖుడుకాగా కృష్ణుడర్హునునకు గీతా (పబోధముగావించి యాతని మోహము బాపినట్టు గలదు. భాగవతమున భిష్మ స్తుతిలో 'దీని (పస్తావనయు గలదు, కంః తనవారి జంవజూలక 'నెనుకకు బోనిచ్చగించు విజయున్‌ళంకన్‌ ఘన యోగవిద్యబాపిన, మునివంద్యుని పొదళక్తి 'మొనయున్‌ నాకున్‌ ॥ (భా కేస్కం, 221వ) బ్ర ఏకాదశ స్కంధమున అవధూత యందు సంవాదము నందిట్లున్నది, వః తోలి పాండునందముడగు నర్జునుండు యుద్దరంగంబున విషాదంబునొంది యిట్టయడ్‌గిన నతినికి "నే "జెప్పిన "3జం ”టింగించెద!) (భాం 11స్కం.105వుఎ) త్రై (పథమ స్మంధమున అర్జునుడు ద్యారకనుండి వచ్చి ధర్మజునకు కృష నిర్యాణమును గూర్చి తెలుపుచు కురుక్సే (త యుద్దమున ఆతడు తనకు. రథసారథియ్మై తోడ్పడిన విధమును వివరించెను. ఆ నమయమున అర్హునుడు తొలుత (క్రీ కృష్ట నితో తనకుగల "స్నేహమును తలచి తలచి విషాదమును బొందియు పీమ్మట అ భగవానునిచే

భాగవతముూస్వై భగవద్శీత (పభావము త్తం తాను పొందిన గీతోపదేశమును స్మరించి మనశ్శాంతిని పొందినట్టు తెలుపబడినది వః తొల్లి తనకుభయ సేనా మధ్యంబున నచ్యుతుండానతిచ్చిన గితలుదలం చిః నవమ స్కంధమున ఈశ పరమేశ్వర జటానిర్శత గంగా (పవాహ మహిమాభి వర్ణ్శవమున గంగానది ““భీష్మ పర్వంబు పెంపుననేక్క భగవద్నీతంబ్చై గీతా శాస్త్రంబు నిలుకడను మహాసుషిర తతఘననానాశబ్బంచ్బె 13 (భా. కిస్కం. 230వ) అని స్తుతింపబడినది. 5) ఏకాదశి స్కంధమున అవధూత యదు సంవాదమున అవధూతకు కృష్ణుడు గీతామసారముగ జ్నాన మార్గమును వివరించి తీర్మానముగ కో ॥ ?? యను. నుపనిష్క ల & సర్వధర్శ్మార్ఞ పరిత్యజ్య మమేకం భరణం (వజ శృల్యంబగు. గీతా వచన పొకారంబున నెవ్వడేని నాయందు మతి గలిగి వర్షించువాడు నేనని పలుకంబడు” (భా. 2పేస్కం. 107వ) అని తెలిపెను.

6. భగవద్నీ తకు లౌకికార్యమువేరు. ఆధ్యాత్మికార్హమువేరు. గీతకుగల ఈ ఆధ్యా ర్న్‌కార్హము. సప్పృమ స్కంధమున పరోత్మముగ వెల్ణడిం వబడీనది, ధర్మజునకు నారదుడు జ్ఞానము మపదేశించు సందర్భమిది.

సీ; రథముమేనెల్ల; సారథిబుద్ది; యిందిియ గణము గరములు; పగ్గములు మనము (పాణాది దశవిధ పవనంబు లిరుసు, ధ ర్య్చాధర్మ గతులు రథాంగక ములు; బహుళతరం బైన బంధంబు చిత్తంబు; శద్దాదిక ములు సంచార భూము

• అభిమాన సంయుతుండయిన జీవుడు రథి;

ఘనతర (వణవంబు కార్ముక లబు।।

త్త భాగవతముప్పై భగవద్నీత (వభావము తే; కుద్ద జీవుందు బాణంబు; కుభదమైన (బవ్మామం చితలత్య్యంబు:; వరులురాగ భయ మద చ్వేష ళోక లోళ (పమోవా మాన మత్సర ముఖములు మానవేంచ)! (భాః 7న్కం. 464ప.) (పతి మానవుడు. ఒక అర్చునుడు; అర్భునుడనగా జీవుడు. అతడే రథి. ఆతని శరీరము రథము. రథసారథి (పజ్ఞా రూపుడ్డైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ, ఇం్యదియ గణము గురములు. పగ్గ్శములు మనస్సు. దశవిధ (పాణాదివాయువులు ఇరును. ధర్మా ధర్మములు రథచక్యములు, ఆనేకవిధములగు సొంసొరిక్ష బంధము చిత్తము. శబ్బాది విషయములు సంచార భూములు. ఘనతరష్టైన ఓంకార నాదమే విల్లు, శుద్ద జీవుడు బొణము. (అనగా సంసార మాలిన్య (పక్ష ళనమును పొందిన మనస్సు గలవాడు.) చభకరమైన (బమ్మాము సంకల్పిత అక్యము. రాగ భయ మద ద్వేష శోక లోభ (పమోహ మౌన మత్సర ముఖములు కౌరవులనెడి శ్యతువులు. అర్బు నుడనెడి జీవుడు (శ్రీకృష్ముడవెడి (చళ్ళియొక్క సహాయముతో. శబ్బాది విషయ సంచార భూములనుండి. శరీర రథమును మళ్ళించి శుద్దమైన మనస్సుతో రాగ భయాది శ్యతు నిర్మూలనము గావించి స్వాధీన మనన్సవెడి పగ్గ ములతో నిందియొక్వేముల నదుపు జేసి (బాహ్మీస్పితి యందు నిలుకడను గలిగి శాశ్వతానందమును బడయుచుండుటయే గీతకును భాగవతమునకును పరమార్త న! మని ఈ సన్నివేశము వెల్బడించుచున్నది. శ, తీర్మానము:

ఈ రీతిగ భాగవతము నందలి. కొన్ని సన్నివేశములలో గీతా ప్రశంస (పత్యక్షముగ నున్నది, ఇక గీతాళబ్ప భావానుసరణములు ముందు రచింపబడబోవు ఈ (కింది వక రణములలో (కమముగ సిద్దా ంతీకరింపబడును,.

క్ర అవతారములు 2) అద్ద్వ్వెత విశిష్ట్రాద్ద్వేత స్దైైతములు త్ర సాంఖ్య (వవచననము. 4) యోగ నూతములు 5) కర్మ యోగము 6) భక్తి యోగము 7) జ్ఞానయోగము ర) ధ్యాన యాగము... 9) విభూతిా-విశ్వరూప సందర్శనము 10) పరిశిష్ట ము-పరినమౌప్తి.

నవా

ఓం (శ్రీకృష్ణ పర్యబహ్మణే నమః వల తృతీయ [1పకరణము అవతారములు

1. ఉపోదాతము:;

లు

ముముక్కువులకు భక్తిమార్శము _ సులభమై నదని భాగవతముద్దోషించుచున్నది. అందునను సగుణభక్తి న్లైశిష్ప్యమును ఇది చాటిచెప్పుచున్నది. నిర్గుణ భక్తి దేహాభి మౌనముకలవారికి దుఃఖమును కలిగించునని గీతలో భక్షి యోగమున చెప్పబడినది. ఈ విషయము భాగవతమునకు '(పోద్బలకము కాగా సపగుణభక్తి మార్గ (పతిష్టాపనము ఈ శగంథమునకు (పధాన లత్ష్యమ్టై నది, ఆందుకు భగవదవతారములు అఆలంబనములైై నవి. సమస్టిస్టై భగవంతుని అవతార లీలావిశేషములను భక్త జనాకర్షజీయముగ వర్షించి వారికి జీవన్ముక్తిని కరతలానులక మొనర్చుటయే భాగవతమునకు పరమ (పయోజనవ్నె నది. మత్ప్యస్కాంద గరుడ పద్మ పురాణములు ఈ విషయమునే (ధువీకరించుచున్నవి, భాగవత (శవణమువలన వరీక్సిత్తున కేడురోజులలో ముక్తి లభించెను. దీనినిబట్సి ఈ (గంథమున కాధారమ్టైన భగవదవతార కథనమెంతటి మహిమాన్వితమై నదో తెలియుము, వేదాంతశాస్త్రమున అవతొారముల కత్యంత (పామ ఖ్యమొసంగబడినది, విశిష్ట్రాద్దె, తసిద్నాంత ప్ఫోవక్తృలు అవతార (ప్రశంస. గావించిది. (పస్టాన్నతయములో వొకప్టైన భగివద్నీత యందు ,,క్రి, కృష్ణ భగవానుడు తన అవతార విశేషములను గూర్చి వర్శించెను. భగవ ద్నీతయందు దిజ్మూ తముగ నున్న భగివదవతారవిశేషములు భాగవతమువ సమ్మగతమ సంత రించుకొనినవి. వ్యాస భాగవతమునకు సమ గాంఢీకరణమైన పోతనగారి భాగవతము నొధారముగా గొనీ గీతయలదు (పతిపాదింపబడిన భగవదవతార విషయములు ఈ (గంధ ముపై తమ పంభావమునెట్లు చూపినవో ఈ (పకరణమున వివరింపబడును. 2, అవతార తత వ్రముః

వాజి! అవతారమనగా దిగివచ్చుట యని యర్శము, అవ్యక్తృ పర్ణబహ్మము వ్యక్త స్పితిని

ల్వేత్రై భాగవతము ప్టై భగవద్నీత వభావము సొందుటయని దీని భావము, ఈ ఆవతారము "స్వేచ్భాకృతమగు పరమాత్హుని జన్మము. “'అజాయమానో బహుధా విజాయతే” అను శంతి వాక్యము ఈ విషయమునే. చాటు చున్నది. అవతారములందు జబ్బా నేచ్చా (శియాశిక్తులు పరాకాషనందును. పర్యబహ్మము... సహజముగ జన్మరపొతమై నది. వ్యయముకానిది. సమస్త భూతములను నియమించు నది. మాయను శాసించునది. అయినను లోకకళ్యాణార్హమిది దివ్యమై భవ్యమై నిత్యనవ్యమై తనరారు జన్మను ధరించును, ఈ జన్మము జీవదశయందున్న వాని జన్మము వంటిది కాదు. లోకమును నియమించుచు ఈశ్వరుడన బరగెడి అవ్యక్త పర (హ్మము దాల్బెడి జన్మము మిక్కిలి విశిష్పృమైనది. తన జన్ష్య లను గూర్చి అర్హు మడడి గిన (పశ్నకు గీతలో కృష్ము డిట్టు సమాధాన మొసం'గెను. ల్లో బహూని మే వ్యతీకాని జన్మ్భాని తవ చార్జున! తాన్యహం వేద సర్వాణి నత్వం వేత్థ పరన్హన! (గ్‌ జీ. ర్‌శ్నో జీవునకును ఈశ్వరునకును ఇదివరకు బహుజవ్మలుగడచినవి. అవన్నియు ఈశ్వ రునకు తెలియుమ. జీవుజెజుగడు. అర్బునుడు జీవదశయందున్నవాడు. ీశకృష్ముడు న్వయముగ ఈశ్వరుడు. వీరిరువురి నడుము జీవేశ్వర తారతమ్యము వర్తించును. ఏకమగు పర్మ్శబహ్మము తన. లీలా విలాసముచే ననేకమ్నైనది. ఇట్ళు విభక్తృముగ కవి పించుచున్న (బవ్మాత్తె తన్యమే జీవుడనబడుచున్నది. జీవుడవిద్యోపాధితో కూడియుం డును. (బహ్మమునకు లేక ఈశ్వరునకు ఉపొధిలేదు.. ఈశ్వరుడు మాయానియా మకుడ్డె జవ్మించును. కొవున భూతభవిష్య ద్వర్హమానముఅందలి విషయముఅను ఈశ్వ రుజెజుంగును... జీవుడు మాయావశచిత్తుడ్జె. జన్మించును. మాయచే నవహరింపపెడిన జ్ఞానముగల జీవుడు నిజాత్మ,స్మృతిని గోల్పోయి తన జన్మలను తెలినికానలేడు, ఈశ్వరుడు నహజముగ జన్మరహితుడు అనగా జన్మ పునరావృత్తి లేనివాడు. అతనిజన్మ మాతనియధీనమందేయుండును. లోక ధర్మమును నంస్మాపించు నిమిత్త మతడు దేవతిర్యబ్మ నుష్యాది జేహములను ధరించినను లత్యసిద్చి జరిగిన తరువాత ఈశ్వరుడు జన్మింపడు. అతనికి జన్మను శాసించు అధికొరము కలదు. ఇక జీవుడు ఈశ్వరత్వము పొందు పర్యంతము జన్మవలయము నుండి తప్పించుకొనలేడు. ఈశ్వరునకును జీవునకును జన్మలలోగల తారతమ్యమిది. తన అవతార తత్త ్రమునుగూర్చి కృష్ము డు గీతలో

భాగవతముస్టై భగవద్నిత (వభావము ట్వేర్వే 2 2షిన శ్లో; అజో 2పిసళ్ఞ అవ్యయాళ్ళా భూళానామీశ్వర్లో పిసన్‌ (వక ల్రతిం స్వామధిష్టాయ సంభవామ్యాత్మమాయయా।। (గ ట్తేజ్తా 6శ్తే్ర అని తెరిపను. ఈ శకము విశేషార్చమును కలిగియున్నది. ఈశ్వరుడజుడు. జన్మ రాహిత్యమాతనికి సహజసిద్దృమ్మె న అక్షణమైైనను ధర్మసంస్పాపనార్థము తగిన సమయ ములో నతడవతరించుచుండును. 'అజో2పిసన్‌* అనుటలో నుద్చే శ్యమిది, “అవ్యయాత్తా క అనుటచే తాను నిమిత్తమా(తముగ ధరించిన శరీరము వ్యయమ్చైనను తన "అవ్యయ త్వమను” లక్షణము పరిపోష్షింపబడునని సూచించినళ్మ్య్య నది, “'భూతానామీశ్వరో2పిసన్‌ 79 ఆవినందున తానొక శరీరమును ధరించినంచమా.తమున తన సర్వభూతనియామకత్వ మున కేమియు లోపమురాదని తెలుపుటయు గమనింపవచ్చును. ఈ గుహ్యతమమై న జ్ఞానము నెజుంగని దుర్యోధనుడు శ్రీకృష్ణ రాయబార సందర్భమున నాతని నొక సొమాన్యమానవునిగ భావించి (తాళ్ళతో బందింపజాచి విఫలుడగుట ఇట (పస్తావనో చితమగును. తాను (ప్రకృతిని వశపరచుకొని న్వకీయ యోగ మాయా. విలాసమువే జన్మ ంచుచున్నానని తెలుపుటచే ఈశ్వరుని శీతోష్ణ సుఖదు:ఖాదులు బాధింపజాలవని స్పష్పృమగుచున్నది. జన్మ కర్మలులేని ఈశ్వరుని తత్త్యమిది. గతా (పొ మైన ఈ విషయము భాగవతమున (వతిబింబించిన తీరును పరిశీరింతనము; శుకుడు. పరిక్టిత్తునకు జీవేశ్వర తత్త్వమునిట్టు ఫివరించినాడు, జీవేశ్వరులకు దేహసంబంధంబులు గానంబడుచుండు జీవుండవిద్యా మహిమంజేసి కర్మానుగతంబయిన మిథ్యారూస దేహసంబంధుండు, భగవంతుండు నిజయోగ మాయా మహిమంబునంజేసి "స్వేచ్చా పరికల్పిత చిద్బనలీలావ్మిగహుండు. (భా. 2స్కం, 224వ) జీవేశ్వరుల శరీర సంబంధముల నడుమగల తారతమ్యమిందు చక్కగా. పొందు పరుపబడినది. జీవుడవిద్యయందు తగుల్కొని కర్మానుగతమ్చైన శరీరమునుపొందగా ఈశ్వరుడు మాయానియామకుడు గావున స్వచ్చాపరికల్పిత చిద్దృనలీలావి (గహమును ధరించును. జీవుడు ధరించునది లోక సామాన్య జన్మము, ఈశ్వరుడు దొల్బునది దివ్యావతొరము. 2) ఉద్ధవుడు విదురునకు తెలియజెప్పిన అవతార తత పము! నూ! అధీ

కేర్‌ భాగవతముస్టై. భగవద్నీత (పభామము వ పరాపరుండును (కృతి కార్యంబ్లై న మహత్తత్న్వ రూపుండును . జనన విరహితుండయ్యును దారుల వలన ననిలంబు దోచు చందంబున జననంబు నొందుచుండు. (భాం తైెన్మం, 91వ). 3) నారదుడు (ధువున కొనర్చిన యుపదేశము : వ. ఉత్తమ శ్మోకుండగు పుండరీకాక్నుండు నిజమాయౌో 'స్వేచ్భావతారచరితం బులచేత నచింత్యంబుగొ నెద్శి "సేయు నదియు హృదయగతంబుగా ధ్యానంబుసేయందగు, (భా. శస్కం. 256వ.) శీ వృథు చ్యకవర్శిని భూదేవి స్తుతించిన విధముః కక ఓ నాథ! వరమ పుకగుషుడవై. నిజమాయాగుణంబు లందిన కతనన్‌ నానావిధ చేవాములం, బూనుచు సగుణుండవగుచు బుధనుతచరిళా! (భా ఉ న్మం, 478) ర్‌ యశోదానందులతో నుర్జ వుండిట్టనినాడు. ఆఃనెకీ జన్మక ర్హములును జనుంబులును లేవు, శిష్టరతణంబు సేయు కొజకు గుణ విరహితుడయ్యు. గుణియయి. నర్వరతణ వినాళశేళి సలుపుచుండు। 1 (మూలపంక్తుల వివరణ్యమునక్షై చూ. అన్నుబంధము(భా. 1 0న్కం.. వ్లూంభాం 1ఉఉరిపు) "పై వాక్యములన్నియు గీత్తా వాక్యములతో నంవదించుచు న్నవ్శి వీ. అవతార పరమార్థ ము: భగవదవతారమునకు పరమొర్చమును గీతలో స్యెష్ముడిట్లు. నోవ్యక్త మొనరంచెను. ల్లోః యదాయదాహి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారత! అభ్యుజ్హైాన మధర్భృస్య తధాత్మాసంం వృభామ్మ్యవాం 11 వరి తాణాయ స్తాధునా? వినాశాయచఛదుష్మ్యృుకాం.. ధర్మ సంస్థాపనాస్థ్రాయ నంథవామి యగేయుగే!! (గ్‌ తీఅా7,8 శాలు

భాగవతముపై భగవద్నీ ఈత (సభావము కఫ ఎప్పుడెప్పుడు ధర్మము కీ ణించి అధర్మము రాణించునో అప్పుడప్పుడు సబజ్బను లను సంరంక్షించుటకును. దుర్శనులను శిక్టించుటకును ధర్మముమ సంస్నాపించుటకును (వతి యుగమునందు నన్ను నేనే స్పజించుకొనుచుందునని వూర్చా వతార పురుషుడైన (క్ర కృష్ణ భగవానుడు స్వయముగ తన అవతార (పయోజనమును మిక్కిలి స్పష్టృముగ వివరించెను. ఈ సిద్దా ంతముయొక్క (పభావము భాగవతముస్పై ఎట్టు కనిషించుచున్నదో పరిశిలింతము. క వరకి త్పునకు జీకుడు వినిపించిన అవతార పరమార్శము: కః ఎప్పుడు ధర్శడయనుగు, నెప్పుడు పావంబు వొడము నీలోకములో నవ్పుడు విశ్వేశుడు హరి, దవ్పక విభుడయ్య్యు దన్నుచా నృజియిం చున్‌ 1

• కశ" దుష్టజన 'నిగివాంబును శిష్ట జనాన్యుగహంబునేయుట కొరశై పకి ఆడ్ళ యష్ట్రమ గర్భమున గుణా త్క ఎస్హుడు "దేవకికి విష్ణుదేవుడు వుసైన్‌ (భా. 9ిన్కం, 725, 723 పలు)

2. జరాపంధునిదే హీంసింపబడుచున్న రాజులు పంపగావచ్చిన భూసురుడు కృష; నితో పలికిన పలుకులు; ఊ భక్తజన వత్సల! దుష్ట మదానుేంద సంహార! అః ఆర్హజనుల మమ్మునరనీ రతింపు, మవోత్మ! భక్త జన భయాపవారణ! నిన్ను మది నుతించి నీకు (మొక్కెదము, నీ చరణ యుగము మాకు శరణ మన్వ్వ! కః బలియుర దండింపగ దుర్చ్శలులను రడింప జగతీైవై నిజఫీతా కలితుడవై యుగయుగమున నలవడ నుదయింతుగాచె యభవ!

• | యనం ళా!॥ (భా-10స్కం, ఊభా. 647, 648, 649 పలు)

త్త భాగవతముస్లై భగవద్నీత (వభావము భాగవతమునకు. అవతార కథనమే: (వధానేతివృత్తము; అవతారఘునకు _ దున్న శికణము. శిష్ప రక్షణము, ధర్మ సంస్భాపవము, నగుణభక్సి మార్గ (పతిష్టావనము పరమౌార్చములైై యున్నవి. కర్మంబుమున తగుల్కొనిన లోకమును పంన్కరించుట సమష్టి పె. అవతారమునకు పరమః (వయోజనము. పోతనగారు భాగవత" మొదటి పద్య మునందే అవతార (వయోజనమును నిరూపించుటు తన (గంథమునకు ముఖ్యలక్ష్యమని ధ్వనింపజేసెను. కాః. (క్రీ తైవల్య వదంబు'జేరుటకునై. చింతించెదన్‌ లోకర నా మైకారంభళకు థక్తృపాలన కళాసంఠతంభథకున్‌ దొనవో (చేక స్తృంభకు "గేళలోల విలనద్భృగ్దాల నంభూతనా నాకంజాత భవాండ కుంభకు మవోనందాంగనా డంళకున్‌, (భా. వేస్యలిం. వేప) భాగనతేతి వృత్తమంతయు నీ పద్యములో నిండి నిబితీకృతమ్మై, యున్నది. "కవి ఈ వద్యమున నివ్ట్రదేవతా నమ్మస్కియ నొనరించుటతోపొటు' వస్తు నిర్వీశమును. గావిం చెను. దీనియందలి లోక రక్షణమునకు ధర్మ సంస్భాపనమనియు, భక్త పాలన కళా సంరంభమునకు సాధుజన సంరతణమనియు, దానవో,దేక స్త ౨భనమునకు దుష్ట జన శిక్షణమనియు. నర్హములు చెప్పుకొనవచ్చును. మహానందాంగనాడింభకుడను (పయోగము సాక్షాత్తు భగవానుడును యళశోభానుతుడునునగు. (శ్రీకృష్మునకు. వద్ది చును కృమ్ముని కన్నతల్సి దేవకియై నను భాగవతమున. నితడు యతోదానుళుడుగనె. స్యస్రసిద్దుడయ్యెను. భాగవతము అవతార (పశంనతో (పారంభహ్షై అవతార వర్ధ్యనమఘుఇతో కొనసాగి అవతార పరినమాస్పితో ముగిసినది. శానకాది. మున్నిశేష్ములకు రోము.హర్నణ వ్యుతుడ్డై యుగ శ్విననుడను_ పేరనొప్పి నిఖిలపురాణ వ్యాఖ్యానపై ఖరీ సమేతుడ్డెన మాతుడు. భాగవత పా్రొరంభమున భగవదవతార కథనమును ఛెవ్పనారంభించెను. ఈ నందర్భమునందలి పద్యములు. వచనముః త్ర వ లోకకర్తరయ్మైన యతండు జేవతిర్యబ్మనుషాది జొళులందు రీల నవ తరించి. లోకంబుల రక్షించు (భా-1న్కం. 81వ) క్షం!1: భగవంచుండగు, విష్ణుడు- జగముల. ఇవ్వళ లాథస వ్యథ. గలుగుం

భాగవతమ్వుప్పై భగవద్నీత (పభావము త్తి దగ నవ్వేళల దడయక యుగయుగమున బుట్టి కాచు నుద్యల్టీలన్‌ 11 (భాంచష్కం. రి5్‌ప్ర ఆఃవెః మాయచేశ మునిగి మనువారలకు గృవనేసి ధర్మము ఖ్య _ చిష్నామయిన శుభము'సీయుదీవు సుజనుల సవనిలో; గావ బుట్టుదువు జగన్ని వాసః (భాశేస్కం. 1ఉ7ప) 6 ద్వారకాపురమున క్షరుగుచున్న* శ్రీకృష్మునిగూర్చి. హస్పినాపుర కాంగలు ఈమళో విట్టనుకానిరి,. / కం? ' కాముసగుణులగు రాజులు, “" ₹ూమి6 బిభవించి పజల బొలియింపగస త్య్వాుళ శన్నుడె యాతడు భామిని! వారల నధించు (బతికల్పంబున్‌ ॥ (భా-1స్కం. 239 ప్ర 6) భారత యుద్యానంతరము వ్యాకుల ఛిత్తుడ్డై న ధర్మరాజునకు నారదుడు భగవంతుని తత్త నము నుసదేశించు సందర్భము; ఆఃవెః! అట్టికాల రూపుడభిలాత్ముడను విష్ణు డసుర నాళమునకుసు 'నవతరించి 'దేవకృత్య మెల్లి డిర్చి చిక్కి నపని కెదురుచూచుచుండు ' నిప్పుడధిప!॥! (భా-శేస్కం, 226వ) 7) భూదేవి ధర్మదేవతతో శ్రికృషృనిగూర్చి పలికిన పలుకులు కం11 లీలాకారము బాల్ప్చెను (శ్రీలలనేకుండు ఖలుల శిడించి భవో న్మూలనముసేయు కొజకును సొల్తుగు పొదముల నిన్ను నడపించుటకున్‌ 1(భా. శేన్మం,. 407వ

భాగవతముసైై భగవద్నీ త (ప్రభావము ఉం. 8] _ బ్రహ్మ నారదునితో కృష్ణువిగ్‌ానియాడిన విధము మ॥ క్యూరులన్‌ అలులన్‌ దుష్షధరాతలేశ్వరుల నం[గామైక .పారీణ. దో - రృలికేళం+చునుమాడి నర్వ ధరణీ భారంబు మాయించి సా ధుల రక్షించిన యట్టి ' కృష్ణుని "ననంతుం గొల నైళ్ళవ్పుడున్‌॥ (భా-2 స్కంం 106 వ్ర 9] సనకాది మహర్నులు నారాయణుని. సన్నుతించిన తీర్లూ = క్ష జె శ | చ; కమల దళాక్ష!"నీ వలనంగల్లినో ధర్మము తావకావతా " రముల సురక్షితంబగు౮ దిరంబగు| (భా-3స్మ్కం. 571 ప్ర 10] అవతార వురుషుడ్డైన కపిలుని దేవహూతి నుతించిన (వకారమ్వు " సి॥ వరున విగ్రహ పారవళ్యంబునను జేసి రఘురామ | క ఎప్ప.వరావానార సింహాది మూర్తులంచిత లీల ధరియిఇచిి దుష్ట నిగవామును శిష్షపాల నమును గావించుచు నయమున నద్ధర్మ నిరతచిత్తులకు వర్జింపం దగిన

• చతురాత్మ తత్త్వ విజ్ఞాన (వదుండవై వర్తింతున్న॥ | (భాంతి స్కం, 1033 ప ఇట్సి. లత్ష్యములనేకములు భాగవతమున కనిపించుచున్నవి. _ వానికి అనుభంధము--2 చూడవచ్చును. ఈ లక్ష్యముఅన్నియు ధర్మ సంస్తాపనము; దుష్టశిష్టణము) శిష్టరక్షణము, భూభాల నివారణము అవతార పరమార్శ ములని నిరూపసించుటకు- సమర్హముల్తై యు షవి. సాధు పర్మితాణ సరాయణుడ్డై న నారాయణుడు మత్స్య వరాహా నరహరి వామన రూపములను దాల్సి సోమక హిరణ్యాక్ష హిరణ్యకశిప బలిచ్య కవర్పు అను సంహరించెను. భార్శ వరాముడె దుష్టక్ష్యతియ జాళివి నిర్మూలించెను, శ్రీ,రామావతారమున నరణ్యవాహవ్యాజమున ఖర దూషణ రావణ కుంభకర్ణాది డనుజులను గూల్చిను; త్రాపసులకు రక్షణ కల్పించెను, పూర్మపురువ, రూపమున (శ్రీకృష్ణుడన జరగుచు నరక్క ముర యవన ద్విప్క ముష్కి క్త

50 " భాగవతముపై భగపద్తీత (వభావము మల్ల్మ కంస్క శంబర శిశుపాల, పంచజవ, పొం్యడక్క పల్వల, దంతవ్యక్ష్హ్మ రుక్షి కేశి వృషాడి. (ప్రముఖ దుష్ట నిశాటులను స్వయముగ (దుంచెనుు మరియు. బలబేవ భిమార్జ్డుమల ముఖమున నింకనెంతో మంది (శకూరులసు దునుమాడెన్కు ఇది దుష్ట శి ణము, ఇక శష్టుల్టైన పరీక్షిద కూరకుచేలపాఠడవాదులు భగవంతుని కృపకు హాుళ్లై రక్షింపబడుట తి్ట రక్షణమునకు నిదర్శనము. ఉఓ. అవతారమున కితర లక్యములు;ఆవత్రారమనకు మరికొన్ని విశేష్వపయోజ నములును గోచరమగుచుస్నవి. అందు (మ) భక్తుల కీర్తిని లోకమున వెలయింపజేయుట (2) నవవిధ భక్తి మార ములను, కర్మ, జ్ఞాన, ధ్యాన మార్గ ములను (పతిష్కించి తద్వారా ముముతువులకు ముక్తి నాసంగుట (3 భక్తులను తరింపజేయుటకై. వారికి పుతసంతానమ్మై జన్మించుటఅనునవి ముఖ్యమైనవ్ని వృపింహావతారము వలవ 'ప్రహ్హాదుని కీర్షియు, రామావత్రారము వలన హనుమంతుని కీర్తియ్య కృష్ణా వతారము వలన ధర్మజాదుల శీర్షియు లోకమున వ్యాపించినవి, కుంతీదేవి (శీకృష్ణుని యిట్ను మతించినది. కం!! ధర్మజని కిర్ష వెలయించుటకై , యిలవై నభవుడు హరి యదు _ కులమున నుదయించె నండ్రు గొందఅనంత!| " . (భా-కే స్కం_193 పం' (శేవణ, కీర్త వ విష్ట్రస్త్మ రణ పొదసేవన, ఆర్భన్క వందన, దాస్య, సఖ్య, ఆత్మ నివేద నములము నవవిధ సగుణ భక్తి మార్గ ములమ సృష్టించినది భగవదవతారమే,. గీతలో భగవానుడు సగుణభక్షి ని (పోత్సహించుచు నిటు చెప్పెను _

1. శ్లో, మన్మనాభవ మదృ్భకో న! అంజక్‌ గుద్యాజీ మాం నమస్కురు॥ (9 అ34 ల్ల. 18ఆ-65ళ్ళ) ల్ది ల్టోః ముయ్యేవ మన ఆధత్స్వ - మయి బుద్ధిం నివేశయ!! | (౧-12 అత్‌ శ్రా

భాగవతముసై భగవర్నీత (వభావము త్ర్‌1 8. శో మహాత్మానస్తు మాం పొర్ష! యణ ఆలి ళు ద్దైవీం (వక్సళి మాళ్తిణాః భజంత్యనన్వ మనసో జాత్వా భూతాది మవ్యయమ్‌!। (౧-9 అరం శ్నో) థీ ల్లో సతతం కీర్తయన్లో మాం యతంతళ్ళ దృఢ (వకాః నమన్యంతశ్చ మాం భక్త్యా నిత్యయుకా ఉపానతే[ గాం అపడ శ్నోం) ర్‌, ళో మచ్చిత్తా మద్గత్మపాణొ; జోధయ నః వరన్సరం కథయన్నశ్చ మాం నిత్యం తుష్యున్తిచ రమన్నిచ | గ-జ0 ఆక పా. సర్వజన సులభసొధ్యష్టైన భక్తినూర్న సైశిష్ట్రము. నీ శ్మోకములు ఉద్నోషించుచున్నవి. భగవంతుని యందే మనస్సును అగ్నము చేసిన భక్తులు ధృడ్యవతుళ్లై నిరంతర మౌాతనీనే క్షీర్హించుచు భజీంచుచు అతని కధలే వరన్పరము చెప్పుకొనుచు ఆతని కెల్లి వేళల భక్తితో నమస్కరించుచు ఆనందముతో ల్చేన్ని తో తమ జీవితము నంతయు గడుపుదురప్‌ పై శ్న్చోకముల తాత్పర్యము ఈ (కింది భాగవత వద్యములందు సై భావమే (పతి భింబించుచున్నది ఇవి కొడ కుంతీదేవి కృష్టస్తుతి లోనివి జేగీ మజవి యజ్నాన కామ్యకర్మములంచిరుగు వేదనాతురులకు(దన్ని వృత్తిడేయ (శ్రవణచింతన వందనార్చ నములిచ్చు కొఆకున్తు తం్మడు నిన్‌ గొందీ అభవ య టగంధాల కేన ౮ వ!

ర్‌బ్సు భాగవతముస్ట్వై భగవద్సీత (పభావము మ నినుంజింతించుచుందాడుచుం. దొగడుచుస్‌ సీ దివ్యబారితముల్‌ వినుచుం జూతురుగాక లోకు లితరాన్వేషంబులం జూతురే ఘన దుర్జన్మ పరంపరాహరభ దక్షంబై నుహాయోగి వా గ్వెనుతంచైన భవత్చ్సదాబ్ద .యుగమున్‌. విశ్వేశ! విశ్వంభరా! (భా-] స్కం. )97పష్కు మ।। తను హద్భాపల నథ్యమునొ, (శవణమున్‌ దాసత్యమున్‌-వందనా రృనముళ్‌, సేవయు, నాత్మలో నెలుకయున్‌,_నంకీర్తనల్‌ , చింతనం బను నీ తొమ్మిది భక్తిమార్గముల నర్వాత్మున్‌ హరిన్‌ నమ్మిన జ్ఞన్టుడై యుండుట భ్యదమంచు దలంతున్‌ సత్యంబు దైత్యోత్రమా! [భా-7 అ-167 వ్య ఇడి (పహ్లాదుడు తం్కడికి చేసిన ఉఫదేశము: అవతార (పయోజనములలో భగవానుడు భక్తులకు సంతానమ్నై వారిని తరింప జేయుట ఓకటవి యిదిఖీరలో నుడువబడినది. భగవానుడు. కర్చమ ప్రజాపతి. బేవహూ ఈులక్సు _కసిలాధ్రార్యుడుగన్ను అదితీ కశ్యపులకు వామనుడుగమ, _ దేవకీ వసుదేవులకు కృష్ణుర్లుగ్థము, జన్మించి. వారి నన గహంచెను. కం! వసుదేవ దేపకులు తా పన గతి గత భవమునందు((బార్థించిన నం తసమునంయయ్య్మితత నొందితి వసురుల మృతికంచు.గొంద అం్యడు మహాత్మా! [భాం] స్కం, 104 ప] “సై పద్యము" దేవకీవసుదేవులకు. కృష్ణుండు జవ్మించుటలో గల పరమార్శమును వెల్లిడించుచున్నది,

భాగవతముస్టై భగవద్నీత [వభావనము 59 5, అవతార విశ్లేషణము: ॥ అవతారములు ఆంశావలారమలనియు, కళోవతారములనియు. రెండు విధములుగ 6గనబడుచున్నవి, _ వల్లభ చై తన్యాదులు రామకృష్ణావతారములమ పుర్ణావతారములున "పేర్కొనిరి. భగవంతుని కళ వీనియందు వూర్మ్మముగ భాసించుటచే నివి కళావతారముల_ విభాగముతో చేరును. భగవదంశతో కూడినవి అంశావతారములనబడను. పరశురామ బలరామ నారద, వ్యాస, పసృథ్వాద్యవతారములీ కోవకు: జెందును. “అంశావతారా అన్యేతు కృష్ణస్తు భగవాన్‌ స్వయమ్‌” అనుటమ బట్టి సర్వశక్తి సమవ్వితమైన (శ్రీకృష్ణా వతారము భగవానుని పూర్ణా వతొారమైనది= కావుననే భాగవతమున విది విపులముగ చర్జితమైవటి. భాగవత (ప్రారంభమున ఈ పురాణము కృష్ణమూలము అని (వశంసింసబడినది. “ఏకో దేవో దేవకీ పుతఏవ! అని ఇతర పురాణములును చాటుచున్నవి, అవతార పురుషులలో (శీకృష్ణుడు సావాత్సు భగవానుడనుటకు ఈ- నిదర్శనములు సరిపోవును. కొన్నీ అవ తారములు భగవద్విభూతి నధికముగ సంతరించుకొనినవి, శో, యద్యద్విభూతి మత్సత్వ్వం (శ్రీమదూర్దిత మేవవా తత్త దేవావ గచ్చత్వం, మమ తేజోంళ నంభవమ్‌| " గిం20 అండ] శ న ఐశ్వర్యవంతమును, పుష్టినంతమును, వికాసవంతమును నైన వస్తువులెల్లిను భగవంతుని తేజస్సువలననే సంభఎమగుచున్న వి అంశావతారము లిట్ట్వివి= శో మహరయన్పవ్త వూకఠ్వే-చత్వారో మనవన్తథా ణ బి మద్భావా మానసా జాతా-యేషాంలోకా ఇమాః(వజాః॥॥ (1-30 ఆర శ్న) (“ఈ నృన్మీకి మూలపరుషుల్లైన అఆ్యతి మున్నగు సప్తబుషులున్ము సనకాది ముని కుమారులును స్వాయంభువ (వళ్ళతి మమవులును తొట్ట తొలుత నొ సంకల్పము చేతనే పుట్టిరి”)

ర్‌క భాగవతముపై భగవద్సీత (పభావము గీతలో భగవానుడు *“ద్వేర్నీణాంచనారదః' “సిద్దానాం కపిలోమునిః” *రోమళ్ళన్త్ర) భృ్యత్రామహం *మునీవ్రా మష్యహంవ్యాసః “వృష్మినాం వాసుదేవోస్మి *్యపహ్హాదశ్చాన్మ ద్ఞైజ్యోవారి (1-20 'అ-26, త, 3730 శ్వోలు) ఆని తన ముఖ్యమైన విభపతులిము' (టత్యేకముగ "పేర్కొనెను. ఇవి భాగవతము నందలి అవతారములలో వేర బడీ" నుదిర్హముల్లై న ఉపాఖ్యానములుగ విస్త రింపబడియున్నవి. వీనిలో (శ్రీకృష్ణ కథనము (గరథము నందంతట [వ్రత్యక్షమగును. గీత్యాషోక్తములై న ఈ అవలారముం (ప్రభావము భాగలి [గరథము నందెట్టు వ్యాప్త వై నదో చూడవలసియుస్నది. కురశ్రిదేవి శకృషని నుతించు పలుకులలో నవతార విశేషములిట్టు చెప్పబడినవి వ జన్మ కర్మ శూమ్యుండవయిన నీవు తిర్యగాది- జీవుల యందు వరావాది రూపంబు లవు మన్హుష్యులయండ్తు చొమావిరూపంబులను-బుుషుళయందు వామనాది-ళకూపరబుళను జల చరంబుల యందు మత్చా్యాది.ఠకూపంబులను. నవతరించుట లోకవిడలబనార్నంబుగాని జన్మ కర్ష్మ సహితుం డవగుటం గాదు] (భా స్కం-191 పం] భాగవత (పథమ స్కంధములో 1] (బహ్మణ్య 2) యజ్బవరాహ. క నారద 4) నరనారాయణ 5 / కపిల,60) దల్హాతేయ 7) సుయజ్బ ఓ] ఉర్ముకను ర్త పృథు 10) మీన 11) కూర్మ 12) ధన్వంతరి 13) మోహిని కేఈ) నరసింహ 5) వామన 16, భార్శవరామ. 170 వ్యాన... ఉరి) శిరామ 159, బలరామ్మ కృష్ణ 20) బుద్ద ఖై కల్కి అవతారములు భగవానున ఏక్త వింశత్యవ తారములుగ చెప్పబడినవి ర్వితీయ స్కంధమున చెప్పిన అవతార (కమములో యిందలి వ్యాస బుద్ద, కక్కి (బ్రహ్మణ్య, నారదృ ఉర్వుక్రవ్కు మోహిసి అపతారములు: చేర్చబడలేదు. కావి" సనకాద్యవ తారమ్ము (ధ్రువ, వృషభ్య హయ్యగిన ఆదిమూల, హంస మన్వవతారములు అధికముగ చేరినవి. (ప్రథమ ద్వితీయ స్కంధములందు కలిపి 28 అవతారములు. 'పేర్కొనబడినవ్మి ఈ గండు స్కంధమ్నుకందును బలరామ కృష్ణు లోకే అవతారముగ కీర్తింపబడిరి. పైన "పేర్కొనబడిన అవతారములలో 1) నారద 2) కపిల తవ్యాన 4] (శ్రీరామ ర్మొకృష్ణ 6] సవక్షాద్యవశారము.. 7] మన్వవతారము. గీతలో. విభూతి యోగమవ ' (పశంసింప బడీనట్టు గమనింపవచ్చును, అవతార విశేషములను నూర్చి భాగవతమున గల మరికొన్ని సందర్భములను పరిశీశింతము.

భాగవతము భగవద్నీత (పభానము ర్‌5్‌ 1). సూతుండు శౌనకాది ముని (శ్రేష్మల కిట్టు వచించెను, వ! నిజ రూపంబున మలంగుచు రూపొంతరంబులు ధరియించి (కమ్మజ, నంతర్జా నయి నొందు నటుని క్తై వడి లీలా పరాయణుండైన నారాయణంండు. మీన "కూర్మాది రూవంబులు ధరియించు పరిహరించు, (భా! సృం-3562 వంశే వ లోకకర్పయైన యతండు దేవ తిర్యబ్మనుష్యాది జాతులందు రీల నవతరించి లోకంబుల రక్షించు. [భా-1 స్కం 61వ] 2] శుకుడు పర్‌క్షిత్తుతో భగవదవతార (వశంస నిట్లు గావించెను వ ఇట్టు వుండరీకాడులడేగు నారాయణుండు సమస్త భూభార నివారణంబు సేయం దన కేశద్వయంది చాలునవి యాత్మ (పభావంబు దెల్లుపు కాకు నిజ క్రళాసంభవులై న రామకృష్ణుల దేహా వర్శ్యంబుకు శ్వేత కృష్ణంబులని నిర్చేశించు కొకు సితాసిత కేశద్వయ వ్యాజంబున రామకృష్ణాఖ్యల నలరి యవతరించి

• (భా-2 న్మం, 174 వల 3] సీ. అనఘ! దుర్శమష్టాన యాత్మ తత్త్వంబు (బవర్తించు కొణకు దివ్యంబుల్లై న యంచిత రామకృష్ణా ద్యవతారముల్‌ భజియించియున్న నీ భవ్యచరితము. (భా-1ే0 స్కం. ఉం భాం 12163. త్త నారదుడు ధర్మజువీతో నంభాష్షించిన విధమ్యు వ. విష్ణ దేవుండు... (పథమ జన్మ్మంబున దితి వ్యుత్రుళైన హిరణ్యాక్ష హిరణ్‌ కశిపులను వరాహ నరసింహ రూపంబుల నవతరించి వధియించ్చె ద్వితీయ భవంబున రాళక్షస జన్మంబు దాల్చిన రావణ కుంభకర్ములను. ఇక్రీరామ రూపంబున నంహరించె, తృతీయ జన్మంబున శిశుపాల దంతవ[క్రులను సేరులం (బసిద్ది నొందిన వారలను (శీకృష్ణ రూసంబున ఖండించె [భా స్కం 384 వ,]

56 భాగవతము"ప్టై భగవద్నీత (పభావము 57 విదేహర్నభ సంవాదము? వ! పరమేశ్వరుని థీలా గృష్ప్రైతంబులగు మత్స్య కూర్మ వళాహ నారసింహ వామన రామ రఘురామ బుద్ద కల్క్యాద్యవతారంబు లనేకంబులు గలవు. (భా-11 స్కం. ళం. వ్ర 6] కపిల చరితము,

న॥ కర్షముండు దేనోత్రముండగు విష్ణ్టుండు దన మందిరమున నవతరించి వస్‌ంచి యుంటం. ద్వ చిత్తంబున నెటింగ వివిక్త స్థృలంబునకుం జని యచ్చట గపిలునికి వందనం బాచగించి మిుట్ట్యవియె.

[భా-3 న్కం, 8శడ్త9 వః] 7). బ్రహ్మాది దేవతలు. చేవకీ గర్భన్ముండైన 'శికృష్ణుని స్తుతించిన విధమ్ము

మ! గ్వర్త పాఠ్రీనమవై జల్యగహమవై కోలంబనై .........

లోకముల్‌ పరిరక్షించిన నీక (మొక్కె దము [భా-30 క్కం, వూ. భా.-100వ.] క, పూర్ణావతారములు;

(శ్రీరామ (శీకృష్ణా వత్రారములు పూర్జావతారములని యిదివరలో చెప్పబడినది. క్షే ్రీరామావతారము; వార్మీకి రామాయణమున రొమువి విష్ట్రుత్వము సలు చోట వ్యంగ్యమ్షృగవు కొన్నిచోట్ల వాచ్యముగను - (ప్రతిపొదింపబడినది. వాచ్యము చేయబడిన సందర్భములలో విదాకటి "

శా “వేద వేద్యే వరేపుంని _ జాతే దశరథాత్మజే

వేదః 1పాచేతసాదాసీత్‌ సాత్‌ రామాయణాత్మనా]। [రామాయణము]

భాగవతముపై భగవద్నీత (వభావము 57 వేదములచే తెలియబడు. వురుబోత్తముడగు. రాముడు దశరధున కుదయింపగా వేదము వాల్మికిచే రావమాయణముగ రూపొందింపబడెనుు మాల్యవంతుడు రావణునీతో రాముడు మానుష దేహస్టితుడ్డైన విష్టువని తెలిపినట్టును, రావణాసురుడే స్వయముగా. రాముని భగవానునిగ తలచినట్సును. నార్మీకి రామాయణను సాక్ష్యమిచ్చుచున్నది

1. శ్న్ళో... విష్టుం మన్యా మహేదేవం -- మానుషం దేహమాస్సితమ్‌ || 2 త్న... యన్య వికిమ మౌసాద్య రాక్షసా నిధనం గతాః -్‌ తమ్మన్యే రాఘవం వీరం నారాయణ మనామయమ్‌ | రామాయణము" గితలో భగవానుడు వేద్దెశ్చ సరై గరవహామేవ వేద్యః (గీ-టేర్‌ అ-15 ళ్ళ అని పురుషోత్తమ ప్రొప్తి యోగమునను రామళ్ళ్శస్త భృతామహం'” అని విభూతి యోగమునను (గీ-10 అ-ా1ంశ్నో) చెప్పి యుండుటచే. [శీరాముడు పొక్నాత్తు భగవానుడనియే తెలియుచున్నది. గీతలోను రామాయణములోను చెస్పినట్ళుగనే పోతన గారు రాముడు ఆదిదేవుడని సమర్శించుచు అతని మానన చేస్టలన్నియు నురల కొజుకు చూపిన (కీడలని తెలిపిరి (శ్రీరామ చర్మితము. [భాగవతము] 1 ఆ వ అఆదిదేనుడ్డైన యా రామచంణదుని కబ్చి గట్టు చెంత? యసురకోటి జంపు టెంత? కపుల సాహాయ్యమది యెంత? సురల కొకు €(గీడ నూచెంగాక | (భా-కి స్కం-359 పం) జీ 2వ దశర్గధునకు సుర్యపార్చితుండ్లై పర్మబహ్మమయుండ్లైన హరి నాలు విధంబుల్లై (శ్రీరామ లత్మణ భరత శృతుమ్ను నామంబుల నిజాంశ సంభూతుండ్లై జన్మించె| (భాా9ి స్కం. 258 ప)

క్‌ భాగవతముసై భగవద్సీత (వభావము 3) సీ... భగవంతుండగు రామభ్యదుండు (ప్రీతితో దేవోత్రముని సర్వదేవమయుని 4 దనుందాన కూర్చి యధ్వరములు "సేసెను,

(భా-9 స్కం తైెళ్మం ప త్త వ రామచందుడు (బహ్మచర్యంబు ధరియించి పదునాకండు వేల యేండ్శెడ తెగకుండ నగ్ని పహో(తంబులు వెర్టి రిచి తానీశ్వరుండు గావునం దన మొదలి నెలవున కుంజనియె;

(భా-9 స్కం వెఫ్‌డి వ) ల్సి (శీకృష్ణావతారము: అవతారము లన్నింటి యందును (శ్రీకృష్ణావతారము విశిష్టమై విలక్షణమ్మె యొప్పుచున్నది భగవానుడు కృష్ణరూపమ న పూర్మవురుషుడ్డై జన్మించి సామాన్య మానవువీ వలె జీవితము గడిసినను అసాధారణమ్మె న లీలలను (వద ర్మించెను. అనేక ధర్మకార్యము లాచరించెను నిష్కామ కర్మయోగ సిద్ధాంతమును తోకులకు బోధించి తాను స్వయముగ ఆచరించి ఉత్తమ జీవిత పధమును దర్శింప జేసెను,

భాగవతమున (బహ్మదేవుడు నారదునితో వ _ భగవంచుండును సాకాద్విష్టుండునునై న కృష్ణుండు జనమార్శ వర్తియయ్యును నతిమానుష కర్శంబుల నాచకించుటం జేసి కేవల-ప రమేశ్వరుండయెన అమ్మహార్ముం

డొచరించు. కార్యంబులు లెక్కవెట్ట నెవ్వరికి నలవిగాదు [భాం] స్కం 17త్త ప] ఆని పలుకుట "ప్టై విషయమునకు 'ప్రోదఠకము కాగలదు కృష్ణుని మానుష దేహము సాధారణ మానవ దేహము వంటిది కాదు అది దివ్యమ్మై విత్య శవ్యమై భవ్యమ్నై లోక నవ్వ్యాోహన నమర్భమ్మైనది.. గీతలో విశ్వరూప సందర్శన యోగమున భగవానుని విశ్వరూపమును దర్శించి తృస్నినాందిన అర్జునుడు ఆ చివ్యపురుషుని మానుష దేహమును చూడంగొరుచు

భాగవతము'ప్పై భగవద్గీత [పభావము ర్‌ం శ్లో( _ కిరీటినం గదినం చ్యశహానం ళు వనన ఇచ్చామి త్వాం దక్షు మవాం తధైవ తేనవ రూపేణ చతుర్భుజేన నవానంి వాహో భవ విళశ్వమూర్తే. //. (కేకే అ-డఉ8ి శ్వో) అని పలికెను భగవానుండాతనికి (పీతింగొలుపుటక్సై తన సౌన్వు రూపమును చూపించెను. ఈ రూపము చతుర్చుజముల తోడను కిరీటము, గడొచ్యకములతోను లగూడియున్నదిః దేవకీ వనుదేవులకు జన్మించిన బాలకృష్ణుని రూవమిళ్టే యున్నదని భాగవతము తెలువుచున్నది. కృష్ణ భగవానుని దివ్య సౌందర్యమును కనువిందుగ వర్ణించిన భాగవత సద్యమిద్ది వ ఉలధర దేవు నొజాను చతుర్చాహు నర్సురుహాక్షు( విశాలవత్షు జార్లు గదా శంఖ చక వద్మ విలాసు (గంరకొను భమణీ కాంతి భాను. గమనీయ కటిన త కంకణ కేయూరు (శీవత్సలాంఛనాంచిత వివోరు నురుకుండల (వభాయుత కుంతల లలాటువై డూర్య మణి గణ వరకిరీటు తేగీ॥ బాలు(బూర్హేందు రుచిజాలు భక్త లోక, పాలు సుగుణాలవాలు, గృపా విళాలు జూచి తిలకించి పులకించి చోద్యమంది, యబ్చిచెలరేగి వసుదేవు డుత ఎహ్‌ంచే (భా-10స్కం 112 ప) శ9కృృష్ణుని బావ్య రూవమిందు. సుందరముగ చ్చితింపబడుటయే గాక అతవీ అవతార పరమార్శ్హైన భక్తలోక పాలనము (పతిపొదింప్ర బడినది భగవానుడు మానువ వేషధారియైైనమ. అతని కర్మలు సామాన్య మానవుల కఠ్మల కన్ని విలక్షణముగను విశిష్టముగను నుండును అయినను కొన్ని యెడల నాతడు లోక నమ్మాహనార్హము ట్‌

6560 భాగవతముసప్పై భగవద్నీచ (ప్రభావము సామాన్య మానవుని వలి నటించు సందర్భములును కనిపించుచుండును, భాగవతమున (శ్రీకృష్ణభగవానుని శై శవమును వర్ణించు సన్నినేశమునందలి ఈ (క్రింది పద్యము లందుకు నిదర్శనములు. 1] కం. వలుతోయంబుల జగముల బలు తోయములందు ముంచి భాసిల్లెడి యా వలు తొోయగాడు వల్దవ లలనాకర తోయముల :జెలంగుచు ౧దడియున్‌ , త కం. లోకములు నిదురవోవగ జోకొటుచు నిదురవోని సుభగుండు రమణుల్‌ జోకొద్ట పాడనిదురం గ్లైకొను (కియ నూరకుండెం గను దెఅవకయున్‌, ఖ్‌ సీ ఏ బాము రెలుగక యేపారు మేటికిం బిసుల కాపరి యింటంబాముంగలిగ నే కర్మములు లేక యెనయు నెకగ్థాటికిని జాత కర్మంబులు నంఖపవించె వే తల్చిచనుంబాలు నెలు గని (ప్రోడ యశోద చన్నుల పాల చొరవ నెథజిగె నేవాని వృద్ధులు నెజుంగని బిహ్మంబు పొదిగిటిటో వృద్ధిదొందంశొళ్చె | ఆ;;వ్మె నే తపములనైన నెలమి(బండని పంట వలపీ జనముల వాడంబండె నే చడువులనైన నిట్టిట్ట్‌ దనరాని యర్థ మవయవముల చందమొందె

భాగవతము స్టై భగవద్సీ త (వభావము 51 శ) మ॥ వెయవుల్‌ సేయు తథిన్‌ విధాత కరణిం చెన్నాందు నంతోష జణృ షి యుతుండె నగుచున్‌ జనారనుని మాడ్కీల బొల్బు న! శా ళు రోషించి యు న్న యొడ్‌న్‌ రుదుని భంగి నొప్పును సుఖానందంబునం బొంది త న్మయుడ్డె (బహ్మము భాతి బాలు డమరు న్న్చాహుళ్య జాల్యంబునన్‌ | (భా-1౦0న్కం పూ భా, 192 స, నుండి 195 వ్వ వరకు] "పై పద్యములు (శికృష్టా వతార నై శిష్ట్యమును చక్కగా చాటుచున్నవ్మి జీవ కోటి జన్మములకు సాక్షి మ్యాతుడ్డై. వెలుంగుచు. తాను జన్మ మెట్పుంగవి భగవానుడు వసులకొపరి ముద్దు బిడ్డడ్డైె జన్మించెను తాను నిమిత్తమ్మాతుడ్డె ఎల్లలోకుల కర్మ ములకు ఫలములను ప్రసాదించు ఈశ్వరుడు లోక విడంబనార్చంబు న్వయముగ కర్మ అను జేసి వారికి మార్శ దర్శకుడు కొదలిచెను, కృష్ణుని కర్మలన్నియు. నిష్కామ కర్మ యోగ సీద్దాంతమునకు రిత్యములు కాగలవని ఇచట గమనింపవలనియున్నది. వేద ములచే నైనను నిర్చేశింపబడని పరనూత్మ కృష్ణ రూపమున అవయవములను దాల్బెను, ఈ రూపము లోకుల దృష్హిలో (తిమూర్హ్యాత్మకమ్హై (తిగుణములమ. తలసింప 6€జేయ నట్టుండియ భగవానుని గుణ రహిత స్పితికి భంగము కలిగించుట లేదని నాల్లవ పద్యము నండలి ““సుఖానందంబునం బొండి తన్మయుడై (బవ్మాము భాతి బాలుడమరడ” అనుమాటలు సొత్యమిచ్చుచున్నవి. పోతనగారి వేదాంత వరిజ్ఞానమిందు ద్యోతకమగు గీతలో కృష్ణ్రడు జ్ఞానయోగమున “పికృతిం స్వానుధిస్నాయ -- నంభవామ్యాత్మ మాయయా” (4ల, 6 ళ్ళ అని చెప్పినట్టు యిదివరలో గమవించితిమి, భాగవతమున వ విశ్వరూపుండగు హరి... ........యోగమాయాదేవి కిట్టనియె,

62 భాగవతముసైై భగవద్గీ త (ప్రభావము సీ! ......ఒందేవకి కడుపున దీసించు శేషఖ్యమైన నా తేజ మీ నమరం బుచ్చి తొనుపు దేవకికినిసుతుండ నగుదు నంశ భాగ యుతుండనై ' యశోదకు' నందు, పౌలతి కంత మీందంబు బైదీవు (భాా10స్కం. ఫూ.భా. 58 వ, 59 ప్ర అని యుస్నది. దీనిని బట్టి కృష్ణ్రడు యో గమాయానియామకుడ్డై జన్మించినట్టు రూఢి యగుచుస్నది, యోగమాయ తౌాల్పత దేవకి కడుపున (పవేశించిన భగవానుని శేషాంశను తోహిణి గర్భమున నుంచి త్రాను యశోదకు జన్మించెను. అంతట వసుదేవుడు దేవకి కడుపున జన్మించిన కృష్ణుని అతని ఆదేశముప్పై యశోద (పక్కన నుంచి ఆమె తనయ యగు యోగమాయను దేపకి (ప్రక్కన పరుంధంబెబ్బము కంసుడు. చేవకిక యోగ మాయయరల్మే" జన్మించినదను *మాయి లోం బడిపోయెన్సు ఈ వృత్తాంతమును బట్టి రెండు విషయమ్సులు ప్పష్టముగును. - కీ. భగవానుడు శ్రాల్పత దేవకి గర్భమునందలి. తన శ్వేషంశను యోగ మాయతో ల్చాల్లగ్‌ంచి తాను ప్రవేశించుట వలన నతడు మాయాకిత్రుడని వెల్లడియగుచున్నది. వా ం ॥ భు జె యశోదకు భగవానుని అబ్బ చే యోగమాయ జనించుట వలన నామెయ (యశో దయు]), కంసుడును మాయా.( ప్రభావమునకు లోనైరి యశోద కృష్ణుడు తన సుతుడే? అవి భొవించినద్గి కంసుడు యోగమూయ “దేవకిసుతి (యవి (భమిక్లిచినాడు, “అవతార పురుషుడైన కృష్ణుడు లోకకల్యాణార్థ ము చేసిన కొన్ని కృత్యములు దిగువ పద్యములలో వర్ణింపబడినవి. | సీ! చంపె రక్కసి బట్టి చథకవాకున్ని గూల్చె, బశ దొంబ్బె మరుల బక్కంని క్రిగ గిరి యెత్తి దేవేర్యదుం(గిందు పటిచెం

భాగవతముస్పై భగవద్లీ త (వభావము 63 గాళియు ముర్దించే గహానానలము((దావెం గేశినంతకు పురి కేవకనిచె మయు వ్యుతుంరి మార్చి మజియును దానవ భటుల మర్జించి గోవకులంగాంబె తే గోపకొాంతల మనముల లగోర్కిందీర్చె " నీ నరోదవాలోచనుండీ శుభాంగుం డీ మహామహుండీ దిగ్గజేం్యద నిభుండు మనుజ మా(తుండె తలపోయ మాధవుండు? ॥ (భా-10న్కం. వూ. భా. 13827 పు 7 అ్రీళవ్ల - గోపికల సంబంధము: గోపికలు సర్వవిధముల : శ్రీకృష్ణుని తమ నాథునిగా న్వీకరించిరి. తమ శరీరములను మనోబుద్దులతో పొటు వీరు కృష్ణార్చణ మొనర్చుటచే వీరి భక్తి శృంగార ముతో మేళవింపబడి మధురభక్తి య్హైనది,. వీరి భక్తికి (క్రింది పద్యమొక మచ్చుతునక శా! ఏలా _బహ్మ్‌ వదంబు? వేదములకున్‌ వీక్షింపగా రానిని - న్ని లోకంబున నీ. వనాంశరము నందీ మందలోంగృవ్నయం, దాలాపొడి సమస్త భావములు నీ యందే నమర్శ్చింయ నీ+ (వేలల దొక్కబని పాద రేణువులన్నై వేష్టించినం జాలదే్య | టీ భా-10 స్కం-పూ. భాంార్‌"2 ప, / గీతలో కృష్ణుండ్భు "భక్తి యోగమున్‌ ““మయయ్యర్పిత మనోబుద్ధి?ా. యోమద్చ్భక్త న్సమే (వీయః” (౭-12 అఆాకేతు శ్యో!, అని చెప్పెను, కావుననే గోపికలు కృష్ణుని పరమ (మకు పాొ(కుల్తె సుఖానుభూతివి బడసిలి. ఆ శ వ ఇట్లు భగవంతుంటైన కృష్ణుండాత్హారాముండయ్యును గోపసతు లెందజందరకు నందళ్తె నిజ (ప్రతిబింబంబులి తోడం గీడించు బొలుర పోలిక రాసకేళి సలిపిన, (భాం20ి స్కం, వూ, భా-ఓ096 వ్యు

ప! భాగవతముస్టై భగవద్నీత (పభానము 'స్టై విషయమువ పరిక్షిత్తున కొక సందేహము వచ్చినది. ఈ సందేహము సామాన్యముగ వలువురకు కలుగునదే. ఆది ఇది. మ.కో! ధర్మ కరయు ధర్మ భర్త్వయు ధర్మ మూర్తి యున్సెనన త్కూర్ము డీశ్కుడు ధర్మశి్షయు ధర్మరక్షయ్యుజేయగా నర్మిలిన్‌ ధర మీందంబుక్రి పరాఆగనా జననంగ మే ధర్మ మంచుందలంచి చేసె నుదాత్త మానన 'చెప్పుమూ! 1 (భాే౦ స్కంః పూ. భా 1101 ప] ఈ సందేహమునకు శుకుండు చక్కని సమాధానము నొసంగెను. ఆ|వె! గోవజనములందు గోపికలందును సకల జంతులందు సంచరించు ' నా మహాత్మునకు 6బరాంగన లెవ్వరు? " నర్వమయుండు లీల నలిపెంగాక! || (భాా-10 స్కం, వూ. భా, 1107 పం) అవతార పురుషుని అనంత తత్త్వము నర్హము చేసికొన్నచో ఆతవి విషయమున మద్చవించు సందేహములు పటాపంచలగును. పరీక్షిత్తు (ప్రశ్నలో ధర్మ శబ్బము ఆజ పారు ప్రయుక్తమ్టైనది భగవామడు ధర్మ శబ్బ వాచ్యుడనియు ధర్మ సంస్భాపనమే అతని అవతార పరమార్శమనియు ఈ వద్యముకూడ ఉద్దోషించు చున్నది. భగవర్నీతయు ధర్మశబ్బముతోనె (ప్రారంభమగుట ఇచట గమనార్హము, శ్రీకృష్ణావతార వై శిష్ట్రమును చాటుటకు "పైన చర్చించిన విషయములన్నియు సమర్శములై యున్నవి, 8, భగవానుని మానుషదేహము _ దాని విశిష్టం విలషణ తత్త్వము: - తాన్‌ ల జగన్మాయా నియామకుడ్డై జగత్కల్యాణార్చము అవతరించిన భగవానుని రామకృష్ణా (| మౌనవ శరీరరూపములను జూదికొందరు పామర జనులు ఇతడు కూడ సామావ్య మానవ శరీరధారి యనియు, ఇతడును అందరి వలెనె కర్మ ఫలమనుభవించెననియు, కితోష సుఖ ణి దుఖాది ద్వంద్వములతో భాధపడెననియ భావింతురు, అట్టి వారి నుడ కించి గీతలో భగవానుడిట్టు చౌప్పెను, =

భాగవతముసైై భగవద్నీత (చభావము (హరో 1] శ్లో; అవజానన్ని మాం మ్యూఢా._మౌనుషిం తను మాశితమ్స్‌ “ వరం భావ మజానన్తో-మమ భూత మ హేశ్వురమ్‌॥ " లి శ్లో; మోఘాళకా మోఘ కర్మాణో-మోఘ జ్నాన విచేతనః రాక్షసీ మాసురీంచ్రె వ-_వకృతిం మోహినీం (శితాః //! " “(గ-9 అకక, 12 శ్ళో తి ళ్జోః అవ్యక్తం వ్యక్తి. మావన్నం-చున్యన్తే మామ బుద్ధయః .. " వరం భావ మజానన్తో+యమావ్యయ మనుత్తమమ్‌[

[స-7 అ-24 శ్చ నకల చరాచర (సపంచమున కధిష్కా న మైనవాడును, సర్యోత్రముడును, అవ్యయుడున్ను పరాపర ప్రకృతుల కంక విలక్షణమై, విశిష్టమ్మై వెలుగాందువాడుము; ధర్మ సంస్టాప నార్భము రామకృష్ణాది దివ్యములె న మానవ శరీరములమ ధరించువాడును నగు భగ వానుని అవతార తత్త్వము తెలియని మూఢు లొతని నవమానింతురుః చారు వ్యర్పమైైన ఆశలును సీరర్శకములై న కర్మలును నిరుపయోగమై న తేలివియు, బుద్ది హీనతయు ోలిగిన వారగుచు. రాక్షసమును నాస్తురమును నైవ (పకృతి న్నాశయించురు. వివేకులు మా(త్రమే మనుజుడ్జై మసలుచున్న మహేశ్వరుని తత్త్వము సతుంగంజాలుదురు.

ఇక గీత యందు (వతిపొదితమ్హైన ఈ విషయములు భాగవతము నెట్టు (ప్రభా వితము చేసినవో పరిశీలింపవలసియున్నది.

1. నూతుడు శౌనకునకు వచించిన తత్త్వము" వ! సంగ విరహితుండ్డె న కంసారి సంపారి క్లైవడి విహరింప నజ్బాన విలోకులయిన లోకులు లోక సామాన్య మనుష్యుండవి తలంతురు. ఆత్మాశ్రయయైైన బుద్ది యాత్మ యందున్న యానందాదుల తోడం గూడని లెజుంగున నీశ్చరుండు. (పకృతి తోడం గూడియు. నా (పకృతి గుణంబుల్లైన ను దుఃఖంబుల జెందక యుండు. బరస్పర సంఘర్ష ణంబులచే వేణువుల వలన వహ్నియిట్టే ంఛి- వనంబుఅ దహించు మహావాయున్న చందంబున భూమికి భారహేతువుల్లై యనేకాక్నాహిణుల తోడం (బివృద్ని తేజాలగు రాజుల

66 భాగవతము భగవద్నీత (ప్రభావము కన్యోన్య న్లైరంబులు గల్పించి విరాయధుండ్జె. సంహారంబు సేసి శాంతుండై పేదసం మధ్యంబున 6(బాకృత మనుష్యుండునుం బోలె సంచరించుచుండె, 2) నారద ధర్మజుల సంభాషణము। . ఉ॥ ఈ వనజాత నేళుంబరమేశు మహాత్ముం (బరాన పూరుషున్‌ దేవశరణ్యు సజ్జన విధేయ ననంతు (బురాణయోగి నం సేవిత పోదపద్ముుదమ చిత్రములన్‌ నర్కుడంచు లోకులి " చ్చావిధి ఆూచుచుండుదుకు, సన్మతి థేక నరేం్యద్రచందమా![ (భాం? స్కం, శ్వర్‌9 ప) కం మా యాంగికృత దేహుం, డె యశఖీలేశ్వర్యు. డు మనుజగె నాడని (ప్ర జ్డా యత చితమున గాం గేయుఃడు పూజనముషేనె లగృష్మన్‌ జిష్ణున్‌ || [భా] స్కం, 206 ప] ద్త] _శుకపరీక్షిత్తు ఆ. సంభాషణము! ఈర॥ నరలోక్త విడంబనమున హి పరమ ఫపరుండు మానవాక్ళత్రిత్రోన్సి ద్ద బుట్టి యాత్మ మార్యా (వా-రిస్కం, 68 ప్ర ర్న శ్య్వాక్ర వచనమ్ము వ! కపట మానవుందును గూఢుండునైన షూధ్య్యండు. రామ సహితుండ్లె. యతి నంలవననననాసనానకసుననిననలనమానానినానతాను మానుషంబులైన పర్యాకమంబులు సేస్తె [భా-] స్కం, ర్‌1 వ]

67 భాగవతముప్టై భగవద్నీత (వభానము 6] ధర్మదేవుడు భూదేవితో పలికిన విధము మ।। జననీ! నీ భరమెల్ల డించుటకునై చ్మకాయుధుం డిన్ని హా . యనముల్‌ దాను నరాకృతిన్‌ మెలగ్‌ నిత్యానందముం జేసి! . " (భాాడే స్కం, 898 పి 7) ఉద్బవుడు విదురునితో పలికిన ప్రికారమ్ము జగ! మానుషాకార రుచికోటి మంథవటిచి యన! యేమన నేర్తు *గృష్టాభిథాన లోక బొంధవుండుత్తము క్లోకమూర్తి .. మించు తేజంబుతో నన్తమించెనయ్య! || _ (భాంరకి స్మ 83 ప) మ! ,...........కమలాకాంతుండు కాంతుండు మా నవరూపంబగు దేహమున్‌ వదళి యంతర్థానుండయ్యె జుమో!| (ఖారి.స్కం. రిరివ్య? 9) కర్పముడు కపిలువితో నిట్టు భాషించెను. - కం! అనయము భవదీయా[శిత జన నంరక్షణము కొజకు నమ్మతితో దా లిన మానవ రూపంబులు నను రూపములయ్యె గాదె హరి! నీ కెవుడున్‌ ॥ 10). కపిలుడు కర్షమునితో విట నెన్యు / తత్త జోధంబు కొఆకునుందాల్బ బడిన యంచిత వ్యక్త మార్గమైనటి దేహము | గజా ట్ర భా-3 న్కం, 859 పవ

68 భాగవతముసైై భగవద్సీ త (ప్రభావము [మిగిలిన అత్ష్యములకు అనుబంధము 2 చూడందగును]

జీవునకుము భగవానునకును నడుమ మాయ (వవర్తించుచున్నదిః మాయను జయించినవాడు భగవామని స్వరూపమును తనయందే దర్శించును; అంతవరకును జీవునకున్తు భగవానునకును ఖేవము కనిపించును; మాయా వశుడై 'ప్రవర్తిల్ను జీవుడు జగన్ని యామకుడును, (పకృతిని శాసిలిచువాడును, జగత్నునకు సాక్షియ్మై. వెలుగొందు వాడును నగు సచ్చిదానంద పరబ్రహ్మ ము కన్న భిన్నన్నైన యమభపములను పొందున్ము “అహంబ్రహ్మాస్మి' యను భావమును పొందిన నాః డతం డు పరమాత్మానుభవమును గాంచును ఇది “విజాత్మష్టృతి యనబడును. భగవానుడనగా జనన మరణ ల్రూప సంసార రహిత శాశ్వత సచ్చిదానంద వర్శ్యబహ్మము: జనన నురణాద్యవస్పృలలో గూడిన సంసారబంధమున శగుల్కొవి మాయాపహృత జ్నానుల్లై శీతోష్ణ సుఖదుఃభాది ద్వంద్వముల ననుభవించుచు అవతార పురుషుడైన భగవానుదు తమ వంటి వాడేనని సామాన్యమానవులు భావించుట అవివేకమే కాగలదవి గీతాచార్యువి మతమ్ము ఆది భాగవతమునకు సమ్మతము,

క భగవానుని జన్మ కర్మలు:

'సామానకి మానవుడు కర్మఫల మనుభవించుటకై. జనలు దాల్చి కర్మలయందు (వవర్తించుచుందుము, . భగవానుడు మ్మాతము లోకము నుద్బరించుటక్టై. అవతారముణను ధరించి కర్మమార్శము ననుసరించును; భగవానుని జన్మ కర్మలు జీవుని జన్మ కర్మల కన్న విలక్షణమ్మె విశిష్టృవ్మై యొప్పారుచుండును! తవ జన్మ కర్మలను గూర్చి అవతాధ పురుషుడ్డెన శ్రేకృష్ణుడు గీళలో చెప్పిన విధ మిట్ళున్నది, శ్నో జన్మకర్ముచ మే దివ్యం

ఏవం యో వేత్తి తత్త్వతః త అర్య శవా దేహం పునర్జన్మ _ నైతి మామేతి సో౭ర్జున! || (గాడ ఆఅ-9 శా ళా స్పాతుడగునని ఈ శోక తాత్సర్యము, భాగవతమున' ఈ విషయమెట్టు స్పాపితమై నదో దిగువ వివరింపబడుచున్నది, క

భాగవతముస్టై భగవద్లీ త (పభావము 69 శ? శక్త పరీక్షిత్తుల సంభాషణము, కం తన జన్మ కర్మములనుం గొనియాడెడి వారికెల్డ గోరిన వెల్దం దనియగ నొన్యగుచు మోక్షం ॥ బనయము 6గృవ సేయు ౯గృమ్టు డవనీనాథా! || 2] (బ్రహ్మాది దేవతలు దేవకీ గర్బన్ను డగు (శ్రీకృష్ము వి స్తుతించుట. సీ! 000024444వాజ్క్టుననముల కవ్వలిద్రైన మార్గంబుగలుగు నీ గుణజన్మకర్మ రపాళత స తే॥గీ మైన రూపును బేరు నత్యనఘబుద్దు - లెజటుంగుదురు నిన్నుగోల్వు నూహించుకొనుచు వినుచు -౧దలంచుచుంటొగడుచు వెలయువాః డు భవము నొందడు నీ పాద భక్తుండగువ॥ (భా-10 వ్కంం పూ భాం ల ప 3) నరహరి (పహ్నాదునితో భాషించిన విధము; ఆ॥వె నరుండు (పియముతోడ నా యవతారంబు నీ యదార గీత నికరములను మానసించునేని మజి నంభవింవుడు కర్మబంధ చయము గడచిపోవు॥ (భా-7న్కెం, 374 ప శీ శుకుడు పరీక్షిత్తుతో నిట్సనినాడ్యు కం॥ అద్భుత వర్షనుండగు హరి నద్భావితమైన విమలచరితము వినువాం

70 భాగవతము" భగవద్నీత (వభావము డుద్భట విషకముడ్రై తుడి నుద్భాసిత లీలం బొందు నుత్తమగతులన్‌॥ (భా-కి స్కం. 688 పఎ తే తగిలి మానుష వైతృక దైవకర్మ వేళలందడు ౧1దివిికమ వికకుంబు లెక్కడెక్కడ గీర్హింతు రెవ్వరేనిం బొందుదురు నిత్యసౌఖ్యంబు భూవరేంథద! |! (భాంరిస్కం, 689 ష్య సీ అట్టి నర్వేశుని కరయంగ జన్మాది పరతంగత్ర భావ మెప్పాటంగలదు? రాజ లాంఛనముల రాక్షస వల్దభు | లక్షాహిజీశులై యవనింబుట్టి జనులను బాధింప కాసించు కొఅకునై సంకర్షఖుని తోడ జనన మండి యమళుల మనముల కైన లెక్కింపంగ రాని కర్మల'జేసి త కలియుగంబున జన్మింపంగలుగు నరుల దుఃఖ శోక తమంబుల €డొల్యగ జడిన్‌ నేల వేంగెల్ద వారించి నిఖీల దిశల విమల కీర్షులు వెదచల్లి వెలసె శౌరి కం మంగళ హరికీర్తి మహా గంగామృత మించుతైన ంగరాంజలులన్‌ _ సంగతము సేసి చావ దొ లంగును గర్మంబు లావిలంబగుచు నృపా! (| [భా-పస్కం. 728, 729 పలు]

భాగవతముపైై భగవర్నీత (వ్రభావము గ్గ తోకమునకు మార్ష దర్శకుడగుటకే భగవానుడు కర్మలయందు (ప్రవర్తించు చున్నాడు, అతడు గీతలో తన నిష్కామ కర్మయోగ సిద్ధాంతమును (వళిపాదించిన విధమును [క్రింది శో కములలో గమనింపగలము. - శై లే న్‌ య్‌. యద్యదొచరతి లేష్లః తత్త బేవేతరో జనః సయళత్సంమాణం కురుతే లోకన్నదను వర్తతే 2 భో నమే పొర్థాస్ప్‌ కర్తవ్యం (తిష లోకష్పుకించన నానవాప్త మవాప్తవ్యం వర్త వవచ కర్గుణి || ౩ శో! యడిహ్యహం నవర్తేయం జాతు కర్మణ్యతం[డితః మమ వర్త్మాను వర్తంతే మనుష్యాః పార్భ్య! నర్వుళః | "

(౧-9 అ-21, 22, 23 శ్నో.లు) ముల్మోకములందును తాను చేయవలసిన కర్మయ్యు పొందనిదియు పొందవలసినదియునగు (పయోజనమేదియు' లేకున్నను మనుష్యులందరకు నిష్కామ కర్మమార్శము నందు ఆదర్శ (పాయుడగుటకు చూ(త్రమే అవతారములను ధరించి కర్మలయందు (వవర్తించుచున్నా ననీయు, తాను కర్మలను చేయకపోయినచో మనుష్యులందరు తన జాడనే అనుకరించి సోమరులగుదురనియు, కొవున తనవలెనె (శేష్యులగు వారందరును లోకులకు మార్త

లి డర్శకులగుటకు చక్కగొ నిష్కామ కర్మల నాచరింపవలెననియు భగవానుని సందేశము. ఈ భావమును భాగవతము నందు కనుగొందము. విదురు డుద్ద్డవునితో (ప్రసంగించిన ('ప్రకారన్వు

72 భాగవతముప్పై భగవద్సీత (_పభావము మః[[" జననం బందుట్టి లేని యీశ్వరుండు దా జన్మించు టెల్లన్‌ విరో ధినిరాసార్శము వీత కర్ముండగు నద్దేవుండు గర్మ ప్రవ రనుండౌటెల్ల ,జరాచర పకట భూతిశేంబులం గర్మ వ ర్తనులంజేయందలంచి కాక కలవే దైత్యారికిం గర్మముల్‌? || (భా-3స్కం 72 ప.) కం॥ హరి నరుల కెల్ల( బూజ్యుడు హరిలీలా మనుజుండును గుణాతీతుండునై పరంగిన భవకర్మబులం, జొతయండట హరికింగర్మములు లీలలగున్‌ 11 ..... (ాతివ్కం-78పు భగవానుడు కర్మలను కేవలము లోకకళ్యాణార్భము నిష్కామముగ నాచరించుటచే కర్మబంధ 'మాతనికి లేదని గీత (ప్రతిపాదించినది. శే శో! నమాం కర్మాణి లివృని నమే కర్మఫలే నృృవి ఇతి మాం యో౭భిజానాతి కర్మ భిర్న నబధ్యతే | (గం4 అా14ీ శ్రి 2శ్ళో! నచమాం కాని కర్మాణి " నిబధ్నన్ని ధనంజయ ఉదాసీన వదాసీనం అనక్తలి. కేష కర్మను! (1-9 అ-9 శ్ర

భాగవతముప్పై భగవద్నీత (వభావము 73

కర్మ ఫలములందు అళీ శేక లోక (శేయస్సు నిమిత్రము చేయ కర్మలు భగవానుని బంధింపలేవు, ఈ కర్మ తత్త్వమును తెలిసికొని తదనుగుణముగ వర్తించువాడు కర్మ బంధమునుండి ముక్తుడగుచున్నాడు.

భాగవతము ఈ భావమును బలపరిచినది. దక్సాధ్వర నిర్వహణ సందర్భమున బుుష్టలు విష్ణువునిట్ళు కొనియాడిరి.

మ॥ అనఘా! మాధవ! నీవు మా వలెనె కర్మారంభివ్లై యుండి యున్‌ విను! తత్కర్మ ఫలంబు వొందవు |

• (భా-ఉ న్కృం. 28ిర్‌ ప్ర ఇంలతవరకును సోదాహరణముగ వివరించిన విషయములను బట్ట అవతారములకు నంబంధించిన వివిధాంశములలో భాగవతమును గీతమిక్కిలి. (పభానిత మొనర్చినట్ళు విశదమగుమున్నది; /

10. అవతారనుులుః అనుబంధము... | అవతార 'పరమార్శము?ా- 11] వృత్రానుర సంహార ఘట్టమున దేవతలు విష్ణువును మతించిన విధము,

వ దనుజాదులకు ననుష్యకమ సమయం బెత్రింగి నిజ మాయాబలంబున సురనర మృగ జలచరాది రూవంబులు ధరియించి తదీయావతారంబుల ననురూపంబై న విధం బున కిక్షీంతువు. "

(భా-6 స్కం-343 వ) 12) నృసింహమూర్తిని బుషులు కొనియాడిన విధము: మ భవదీయాదరలీల లోకముల నుత్సాదించి రక్షింపనే డవి ద్జైత్యేశుని చేత భేదితములై హిన్వంబుల్హై యండ

న్స భాగవతముై భగవద్నీత (పభావము యవి నీళున్‌ నరిసింధూ రూపమున సంహారంబు నొందించి వే చవిధిం (గ్రమ్మజ మద్దరించితిగదా! ధర్మాను సంధాయినై॥ ఎ

• (భా-7 స్కం. 312 పు) 38] (పహ్మాదుండు నృసింహమూర్తిని (వస్సుతించిన ( ఫకారము, తే] అసుర మర్చించితివి సాధు హర్షమయ్యె , నవతరెంచిన పని దీటె!| [భా-7 స్కం. 354 ప] వ! దుష్ట దనుజ సంహారంబును శిష్టభృత్యముని జన రక్షా (ప్రకారంబును నీకు నైజ

• గుణంబులు. (భా-7-స్కం, 360 వు కం|| సాటక వదనుడవై మధు కైటభులం (చుంచి నీగమ గణములనెల్లం బాటించి యజున కిచ్చిన ా కూటస్సుండ వీశ్వరుుడవు కోవిద వంద్యా! || వ్య ఇవ్విధంబున గత (్రేతా ద్వాపరంబులను మూడు యుగంబులందును దిర్యజ్షా నవముని జలచరాక్రారంబుఐ నవతరించి లోకంబుల నుద్దరించుచు హరించుచు యుగాను కూల ధర్మంబులం (బతిప్కించుచు నుండుదువు, (భా-7 స్కం. 361ప. 362 వ కేశ). గజేం్యదువి ద్రైవకీర్తనమ - ఫ్య నా కడ్డపడ రాడె నలి నపాధువులచేం బడిన సాధుల కడ పడెడువాడు || (భాతి న్మ్హం, డ్‌ ప్శ 15/ గజేర్యదుని రక్షింపనేగిన విష్ణువును గూర్చి లక్షీ శ్రేదేవి తలపోసిన విధము; మ్య తన వేంచేయ పదంబు బేర్కొనం డనాథ స్రీ జనాలాపముల్‌ వినెనో (ముచ్చులు 'ముచ్చిలించిరో ఖలుల్‌ వేద ప్రపంచంబులన్‌ దనుజానీకము దేవతానగరిపై దండెత్తెనో భక్తులం'

భాగవతముస్తై భగవద్సీ తఈపభావము ౮/5 గని చ్మకాయుధుం డేడి చూపుండని: ధిక్కరించిడో' దుర్చనుళ్‌ || (భాాతి నం 100 ప.) కం[! దీనుల కుయ్యాలింపను దీనుల రక్షింప మేలు దీవన బొందన్‌ దీనావన నీ కొప్పును దీన పరాధీన! దేవదేవ! మహేశా! |] గబా-రి నృం. *చెతొ ప 16) మోహినీ రూపము దాల్చిన విష్టఎవును శుకుండు నంభావించిన తీర్వు మ్య ఎయమిన్‌ దై త్యులానాడు రూసమున మోహించీంచి పీయూష్యముఠొ జలితాపన్నులకున్‌ సులోత్తములకున్‌ జక్కన్‌ విభాగించి వో ర్త శేఖన్‌ విలసిల్ళు శీ.విభునిం దన్మాయా వధూ రూపముం దలంతున్‌ (మొక్కుదు./నాత్మలోన దురితధ్వాంతార్క రూపంబుగన్‌ 11 (భా=ర్‌ స్కం, 409 పం) 17 చుత్స్యావతార కథనమున సత్యవతుడను రాజా మత్స్యము నిట్లు భజింపను, త జనన స్పితి నంహార! చతుర చిత్త! - దీనులకు భక్తులకు మాకు దిక్కునీవ! సీడు లీలావతారముల్‌. నిల భూత భూతి హేతువుల్‌ మొక్కెద యబురుషవర్య] || శ (భా=రి స్కం, 72801 ప్ర 18] వసుదేవుడు (శ్రీకృష్ణుని ప్రాగడిన విధము? ఆవ! నీవు రక్త ధవళ నీల వర్శ్యంబుల జగము సేయ గావ సమయంజొడ దనరు దట్ను నేండు ద్లైత్యుల దండింహం బృథివి€ గావ నవతరించి తశ (భా-10 స్కం, పూఃభాః 12831 ప 19] వూతన సుందరాంగిల్లై.. (శ్రీకృష్ణుని కమగొాన్న సందర్భము?

76 భాగవతముపైై భగవద్నీత (పభావము మ]. ......44లతాంగి వోయి. కనియెం బర్యంక మధ్యంబునన్‌ ఒ.. దిరూ భస్త్మానల తేజూ దుర్నన వధ (ప్రారంభకున్‌ డింభకున్‌ //. (భా=జ10 స్కం, పూఃభా. 216 పం] 20] యాదవ పులోహితుడై న గర్పుడు బాలుడ్డైన ,శీకృష్ణుని గూర్చి నందునితో నిట్లు పలికెను. వ॥ ఈ యర్భకునిచే దుర్దన శిక్షణంబును నజ్బన రక్షణంబును నగు, (భా-10 స్కం. పూ.భా, 288వ] 21) కృష్ణుని వలన శాపవిమోచనముమ పొందిన నలకూబర మణి (గీవులు అతనిని భజించిన విధము; కం11 భువనములు "సేయం గావలగ నవ తీర్ముఃడ నైతి కాదె యజఖిలేశ్వర! యో గి వరేణ్య! విశ్వ మంగళ! కవి సన్నుత! వాసుదేవ! కలాణనిథ్సీ! టి ల్‌ [| (భా-10 స్కం, పూూభా, *ఉ06 ప్ర 22] కాళీయుని భార్యలు 'శీకృష్ణుని నుతించిన విధము కం] (శూరాత్తుల దండింపగ ధారుణిప్పై నవతరించి తనంెడి నీక్సీ (కూరాళ్ముని దండించుట (కూరత్వముగాదు సాధుగుణము గుణాఢ్య! |॥| - 1భా-10 స్కం. పూ-భాా 673 ప] 23) భూసుర వరులు కృష్ణుని భజించిన రీతి; మ సర్వేశుండీ శ్నీతి రక్షింప జనించినాండెజుగ, (భా-10 స్కంః పూ.భా 875 ప్ర 24 ఇంద్రుడు కృష్ణుని నుతించిన (ప్రకారముః

భాగవతముపైై భగవద్నీ త (పభావము 77 సీ! ...౨-దుర్హన న్మిగహము ఇష్ట రక్షయుం దగిలి చేయగ దండధారి వగుచు || (భా-పే0 నృం, పూభాః 938 ప్ల] 26 నారదువి కృష్ణ కీర్తనము; అ||వె!. .-++నీ విప్పుడు రాజమూర్చులయిన రాషనుఅను సంహరించి భూమి చ(కంబు రక్షింప నవతరించినాడవయ్య| కృష్ణ! | (భా-శే0స్కం. పూ! భాం 1176 వల్లి 26) సుదాముండను మాలాకారుడు రామకృష్ణులను సంభావించిన తీరు? ఉ|| .4....-+నిశ్వనిధాన మూర్తుల్తై భూవలయంబుగావ నిటు పుట్చెన మీరలు]| (భా-శే0స్కం, పూ్యూ భా 1264 ప 27] రామకృష్ణుల పాహసోపేతమ్హైవ చర్యలను చూచి లోకులు తమలో నిట్సనుకొవిరి: కం!! వసుదేవ నివాసంబున వసుధన్‌ రక్షింప వీరు వ్లైన్టన తేజో అననమున 6బుట్టినారట! పసి బిడ్డలనంగ 6జనదు పరదేవతలన్‌ !1 [భా-0 స్కృంావూం భా-1236 షే 28] అకూరుని కృష్ణ స్తుతిః ఆ!!వె!! పాషండ ముఖర మాగ్నముల చేత నీ జగద్దితార్ధ మైన వేదమార్న మడంగి పోవచ్చిన నవతరించి విలుపు దంబుజాక! | కం[॥[ ఆ నీవు ధరణీ భారము - మానిచి రక్కసుల నెల మర్తించుటక్టై ణి చ యూ యానక దుందుభి యింటను

78 - భాగవతము్టై భగవద్సీత ప్రభావము మానుగ జన్షించితివి సమంచిత కీర్తిన్‌ ||" భ్‌భా-10 స్కం=పూ,భా- 1501, 1502 పలు 29] ముచికుందునితో కృష్ణుడు తన అవతార పరమార్శమును గూర్చి యిట్ను (పసంగించెను. సీ. ......నిఖిల రాక్షసులను నిర్మించి ధర్మంబు నిలువబెట్టి (బహ్మచే' మున్నునేః (బార్జింపంబడి వసుదేవునింటను వాసుదేవుండనంగలం ఆ|!వె!! గరుణ నవతరించి_.... !1 [భాా10 స్కం-పూ,భా..] 651 పి 30] బాణాసురుని రక్షణార్హము (పయుక్తృస్టైన శివజ్వధము గావించిన విష్ణు (చశంస; - వ లోకహిరసొ (పవర్తకులైన దుష్ట మార గతులం (గూరాత్ముల హింసించు చుందువు, - " [భా-10 స్కం-ఉ.భా-480 వల్లి తె1]. బలరాముడు కృష్ణ-వి సన్నుతించిన (శ్రమము; త1||గ|| అట్టే దేవుండు దుష్ట సంహారకుండు హరి మకుందుడు[! _ [భాా-10 స్కం_ఉ,భా-583 పి త£] భీష్మ దులోధనాది కౌరవులు తమసై నలిగిన బలదేవుని భాంతింపంచేయుచు నిట్టనిరి. వక! దుష్ట జన మర్చనంబుమ శిష్ట జన రత్షణంబునుంజేయుచు జగదుత్పత్తి స్పితి అయ హేతువైన నీకు నమస్కరింతుము. [భా-10 స్కం-ఉ.భా-593 వ] ౩33] షోడశ నసహసస్త్రి నంగతు డైన (శీకృష్ణువి నుహిమ తెలిసి; నారదుని కృష్ణ భజనము; కం! ,...............దామోదర! చి (దూపక! భగదవతార

భాగవతముస్టై భగవద్నీ త _పభావము 79 వ్యాపారము. దుష్ట ని్యగహార్హము గాదె! |! మ్‌ (౮ ళా [భా-10 వృం-ఉభాం609 ప] 34] కారాగ్భవా విముక్తుంగు. రాజులు చేసిన (శీకృష్ణువి సన్నుతి; | - ఉ|| 2042 2+సడ్బ్మిన రతయు దుష్ట థిక్షయు న్నారయ నీకుం గార్యములు యాదవ వంశ పయోధి చందమా! | (భా-10 స్కం-ఉ.భా-750 ప ౩51. వ్లైమిశారణ్యము నందలి వ్మిపవరుల మద్దేశించి జలరాముడు జేసిన " యసంగము, _ వ!!! ధర్మ సంరక్షణంబు శియ నవతరించిన మాకు విటుల దుష్ట మర్సనం బవశ్య కర్పవ్యంబు!! [భాా10 స్కం, ఉ.భా-929 వశే 86] శుకుని పరీక్షిన్మహారాజు కోరిన కోరిక! ఆ||! దుష్ట శిక్షణంబు దురిత సంహరణంబు శిష్ట రక్షణంబు జేయం దలచి భువివి మనుజాఃడగుచుం బుట్టిన (శీకృన్ణు విమల చరిత మెళ్లి విస్త్రరింపు [| (భా-10న్కం, ఉ భా-కే035 ప్న) ఈ (ప్రశ్నకు శుకుని సమాధానము కొనసొగిన తీరు, వ! ఇట్టు నిష్కర్సుల్హైన రామకృష్ణులు లోకధర్మానుపాలన (ప్రవర్తనులై,,....... (భా-10 స్కం; ఉ.భా-1039 వ) 37] మునీం(ద్రులు కృష్ణని పొగడిన రీతి ఇది వసుదేవుడు [కతు వాచరించు సందర్భనువః వ! నీవు మొగల6 గారణ రూపంబున నేకం బయ్యును ననేక రూపంబులు గైకొని జ? దుల్బత్తి స్టితి లయంబుంకు. హేతు భూతంబు నొనద్భుత కర్మంబులం దగిలి

౭80 భాగవతముప్పై భగవద్నీ త (ప్రభావము లీలావతా రంబులు గైకొని దుష్టజన న్మిగహంబును శిష్ట జన రక్షణంబును గావించు చుందువు. (భా-10 స్కం. ఉభా-1122 వి 38) 'శీకృష్ముం డర్జునుని వైకుంఠమును సందర్శింవజేసి నసందర్భము, కం!!! ధరణికి (వేగగు దైత్యులం టౌరి దొరి వధియించి రిరువుక , నర నారాయణులంవనంలగ (1 గభా-10 స్కం, ఉ.భా-1313 ప 39. విశ్వామ్మిత వసిష్ట నారదాది మహర్షులు త్వాము ద్వారకానగరమున సందర్శించిన కృష్ణుని వర్మి చిన విధము? తే! దుష్ట నిగ్రహం. శిష్ట సంతోషకరణు,.... *... ఆర్హృజన రకజ్జెక విఖ్యాత చరితు [1 (బా-11 స్కం, 12 పృ] 40] నారదుడు వసుదేవునకు వివరించిన విదేహర్షభ సంవాదము నందలి త] అచ్యుతుండు భూమి భారము నడంపనంత

• సొరిది వవతారములు దాల్చి సాంపు మీర రాత్రిచరులను జంపె నీరసము తోడ || (భా-ఓ1 స్కం, ౯0 ప) వ! _........అనేకావతారంబులు నానా రూపంబులును బహువిధ వర్శ్యంబులునుం గలిగి రాక్షసులను సంహరించి దుష్టజన విగహంబును శిష్టజన పరిపాలనంబునుం జేయచుం (భాం11స్కం, 77 ప్ర) ఉమ]. గర్భన్యుండగు జీవుడు చేయు భగవంతువి స్తుతి; కల! అనయమును. భువన రక్షణ మునశై "స్వేచ్చాను రూపమును బుళ్ళెడి వి ష్టువి భయ విరహతమగు పద వనజ యుగం బరి గొల్లు వాఠవి బక్తిన్‌ [1 (భార స్కం, 993 ప)

భాగవతముస్టై భగవర్నీత ప్రభావము 81 అవతార పరమార్చమును (వకటించు యిట్టే పద్యములును వచనములును భాగవతము నందింకను గలవు, ఈ కింది పద్యములును వచనములును చూడవలసినవి. (ప్రథమ స్కంధము; “63వ. ద్వితీయ స్కంధము 113 ప, నుండి 216 ప, వరకు అష్టమ స్కంధము: తవ్వ1ది పం గా తీవి౦ పం ఃః" 695 పం దశమ న్కంధము: 9349 వ, 1520 ప, పూ, భాం ఉు భాం 181 వ, "నుండి 226 పృ వరకు 11. అవతారవులం” *నుబంధముఎని భగవానుని మానుష దేహము:-- క్షే) (ధువోపాఖ్యానము: సీ!!! పరికింప నీ విశ్వ నరిపాలనమునక్షై యర్శి గుణవ్యక్తుడై వ యట్సే నారాయణుని పాద నళీనముల్‌ “సేవించి తగ (బహ్మ (బహ్మపదంబునొంజే |! [భా-డ స్కంః ౨28 పం] 112). వేనుని చరిత్రము:- నీ! ాఆర్హులగు వారి యెడం గృపాయత్ప్తుడగుచు నరరూపధారియా హరి మూర్తి || [భాాడ స్కంఎ456 ప] 13 బుష భావతార చర్మితమ్యు

82 భాగవతము'్టై భగవద్సీ త ప్రభావము వ! బుషభుండు స్వతర్మతుండ్జె సంసార ధర్మంబులం బొరయక కేవలానందాను భవుండయిన యాశ్వరుండ్డె యుండియు ంబా9ికృతుండునుం బోలె గాలానుగతంబుల గు ధర్ష్మంబుల నాచరించుచ్చు (భా-ర్‌ స్కం--64 వృ] 14] శ్రివురాసుర సంహారి కథనము; వ! నిజమాయా విశేషంబువ మర్త్యలోకంబున విడంబించుచున్న విష్టువి పర్మాకమ విధానంబులు మునిజన వంద్యమానంబుల్దె సకల లోక కల్యాణ (పదానంబుల్లై యుండు

• [భా-? స్కం-_407 వ.) కేర్మి నారదువి పూర్వజన్మ వృత్తాంతముపనారద ఛలత్మీజ పంభాషటము; మ[! అఖిలాధారుం డబాది _దుర్ద్యభ్యుదు బ్రహ్మంచైన 'వష్టుండు సీ మభిమందర్చిళుండ్చె నివాస గతుండ్లై మర్తా ్యకృతిన్‌ సేవ్యుడ్జై |
• నా కే న... యూ , [భాా7 స్కం-డీ?8ి ప] 16]. యదువంశ చరి్యశమ్యు. రం. చశే!. ........అనుపమ మూర్తి వి్టుండు నరాకృతి (వొరద్ర జనించి చలకనాఖననుతుకునననునల నని సననమననమనాాన్వమార [భా=9 స్కం్క వూఖా, 700 ప] శే7] శ్రీకృష్ణ చరిశ్రము; 1 అ|వ, - వన్ని యేండ్లు -మవియె నిలమీట్‌ మనుజుండై, | - యెందళ్ళారి భార్యలెట్టు మెలగె 11 [భా-9 స్కం. పూ.భ్మా,9 ప] డె సీ! ఒ..మూడు లోకములకు హితము సేయం
• జెందే్షణుండ || వానా ానాలు తె ఆ|[వ!! మాయతోడ మూర్తి మంతుండ్డె యొప్పారు | (భా=1ే0 స్కం. పూ,భా. 591 ప్ర

తి భాగవతముస్టై భగవద్నీ త (ప్రభావము 4 కం[॥! భువన స్పితి విలయము అవఠీలం జేయు హరికి నరినాశన మెం త విషయమైన మనుజ్యడ్డె "| భవమొందుట బేసి పాగడంబడియె గృతులన్‌ | . . [భా-20, న్యం, వబ 1ర్‌73ే వ] 5 అ|1వ!! పరమ భాగవతుండు పరమేస్కి తనయండు _ "మనుజ, రీలంెంది మహితృసొఖ్య . . చిత్తుండైైన యా హృష్నీక్షేశు యోగమా యా (ప్రభావమునకు నాత్మ నలరి || (భా-10 న్మం॥ ఉాబౌం (29 పల 6 కం1॥ ఈ పగిది లోక హితమతి

• నా వరమేశ్వరుండు మానపకృతి రదిజిగ ల రాత్రు చావానాయాలి ద్నీపిత చార్మితుండు బహు రూపములం బటొందె సుందరుల నరనాథా! 1 (భా-10 న్కం-ఉ,భాారిప4 పీ కో వ ఇవ్విధంబున ననంతుండు న్యవమేయుండుము మాయా మామష్మ వ్మిగహుండు ననన నకు... ఈ తస నసంఖ్య బలశాలియునైైన బలదేవుండతి నై భవంబున నిజవురంబు (వవేశింది చవాినానునిననతా నాలు. లి -“సుఖంబుండె. (భా10' స్క ఉభా-959 వి 8 చ$!! సనక శనందనాది ముని సత్రము అంచిత యోగ దృష్మ్టిచేం బనివడి యాత్మలన్‌ వెదకి పట్ట నగోచరషవ్మాన మూర్తియి ట్ట నవతరంబు మాంస నయనాంచల గోచరుండయ్యె క్‌! న ప య ప య. షు... [భాా-1ే0 స్కం--ఉ,భా- 1048 ప] 9వ! సర్వ భూతాంతర్యామియు లీలామానుష వ్యిగహుండు నువైన పుండరికాంక్ష చయయ! చరణార వింద స్మ్మరణానంద పరవశల్లై కృష్ణం (బశంసించిరంతం | (భా-కే0 స అ-ఉ,బాంే 3 1డ్త వ]

8శ్త భాగవతము స్పై భగవద్తీ త ప్రభావము అవతారవుంలు; అనుబంధము._కి భాగవత మూల పంక్తుల వివరణము: న డక సాడు

ఈ (గంథ పుట-డీర్‌_|(2], భగవానుండు సహజముగ జనన విరహితుడై నను వృక్ష కాండములందు అన్ని గోచరమగు విధమున లోకమున నవతరించుచుండును. అవతార (ప్రయోజనము నెరవేరినంతట అతడు తన యథార్జృస్టితి నాందును,

[3] గీఠలో-భగవామండు భక్తి యోగమున “5వ శ్లోకమున తెలిపినట్ను నిర్గుణోపాసవా మార్గము దేహాభిమానము కలవారికి మిక్కిలి క్నేశకరమైనరి, సగుణో పాసనము సులభ తరమై నది. కొవున ధ్యానయోగి భగవంళుండు లోకమున నవతరించి (ప్రదర్శించిన లీలలను తన హృదయమున నిరంతరము ధ్యానించుచు మనస్సు నతనిసపై లగ్నము చేయవలయును,

[4]. నిర్గుణు డగు -పరమాత్త్మ స్వకీయ మాయాగుణములను దాల్చి నానావిధ దేహములందు (పవేశించి సగుణు డగుచున్నాడు,

[5] విర్తుణ పరమాళ్మ సగుణు డగుటకు దుస్ట శిక్షణమ్మ,. శిష్ట రషణమ్ము ధర్మ సంస్నాపనము అనునవిత్పే (వధానకారణములు,

చతుర్ల (పకరణము ఠా అద్వెత విశిషైా,ద్వెత ద్వెతవుంలు [హవ ఈ రాజ న. 1 అద్వైతము: చ్‌ 1 _ఉపోద్దాతము; అనంతమైన వేదమునకు లక్ష్యమా. జీవుని సచ్చిదానంద రూవమ్హాన వర్శ్యదహ్మ పదవి నధిష్టింపం జేయుట యని నిరూపీంచుటకు బాదరాయణు డవతరించెను. ఇతడు మొదట వేద మనంత మగుటవే. దీనిని నాలుగు నంహితలుగ విభజించి వేదవ్యానుడను నామముం దాల్చెను. వేదమునకు తాత్పర్యము అనదగినవి ఉపనిషళ్తులు, ఇవి వేదమునకు చివర వెలసిన వగుటచే (శుతి శిరస్సులనియు, వేదాంతములనియు పీలువం ఏడుచున్నవి॥ ఉపనిషత్రారము. వేదాంతమను. ఏక వచన (పయోగముతో లోకమున (ప్రచారము నందు న్నది. వేదకాల బుషులు నమాధిలో తానునుభివించిన నత్యములను తమ శిన్యు పరం పరకు బోదించుట ద్వారా ఉపనిషత్తులకు రూపకల్పన జరిగినది. ఈ ఉపనిషత్తులలోని వివిధ భొనముల నొక (కమపద్చతిలో నీద్దాంతీకరించుటకు. వ్యాసుడు జేసిన (ప్రయత్న ఫలితమే శబహ్మసూ్యతముల ఆవిర్భావము, ఇతడు తనకు వూర్వము తత్త్వ సిద్దాంతము లను రచించిన జొడులోమ్మి కాశతృత్స్న; బాదరి, జ్ఞైమివి కార్నాబిని అక్మరధ్య అను వారిని పేర్కొనెను. వీరి రచనకు నేడు లభింపకపోవుటచే బాదరాయణ విరచిత (బహ్మాన్మూతములే బహుళ (ప్రచారమును పొందినవి, తరువాతి కాలమున వెలసిన భగవద్నీ త యందు “వపంచము" “వర్మ బవ్మాము అను విషయములు (బహ్మాసూ(త్రము లలో సహేతుకముగ నిరూపింపబడినవని (వశంసింవబడినది. ల్టో॥ బుషిభి రృహుధా గీతం ఛందోథభిర్వివిధ్రైః వృథక్‌ (బ్రహ్మ నూత వదైై క్చెవ హేతుమద్శిర్వినిళ్చి తైః |] గగా13 అంటీ శో (

౭86 వాగవతము'స్టై భగవద్నీ త (ప్రభావము పరమాత్మ సంబంధమైన జ్యానము పూర్వబుషులచే నానావిధముల (పవచింపబడిన దవియుు వేదములో ననేక (పకారములస్మాపింపబడినదనియు, (బహ్మసూ(తములలో మాత్రము “సహేతుకముగ నిది.సిద్దాంతీకరింపబడిన దనియు ఈ శోకమును బట్సె స్పష్ట మగుచున్నది. (బహ్మసూత్ర కర్తయ, భగవద్సీత కర్షయు నొకడేయగుట ఇచట గమనార్హమైన విషయము. 2 అద్జ్వైత సిద్దాంత స్టాపనమ్యూ ఉపనిషత్తులు, (బవ్మాస్తూతములు, భగవద్నీత (పస్కానతయమనవి లోకమున (న్రసిద్చమ్షైనవి, అనంతర కాలమున మిక్కిలి (పచారమును పొందిన అదడ్జై వర్‌ విశిష్టాద్ద్వైత ద్వైత పిద్దాంతములకు (పస్టాన (తయమే ఆలంజన మైనది. ఆది శంకరాచార్యులు అద్ద్యైతమును, (శ్రుమ్యదామానుజాచార్యులు విశిష్ట ద్వైతమును. "మధ్వాచార్యులు డ్జై శతీమును బహు జనాదరణ్య' పొాాతము గావించిర్హి నింబార్కుడు దై్వ్వైతా దై వ్రతోీమున్సు వల్దిభుడు శుద్దా ద్వైతమును (పచారము చేసిరి. యాజ్ఞ వల్కు్యు , డుపదేశించిన ““అయమాత్తా (బహ్మృ”ో ఉద్దాలకుడు (పబోథించిన “తత్స మసి మహావాక్యములు అద్ద్వెత సిద్దాంతమున కాధారభూతములు, శ్ర సేద్దాంత ముఖ్య విషయములను మొట్ట మొదటి సారిగా నిరూపించినది గౌడపాద విరచిత “మాండూక్యోషని ద్భాష్యము కావున అద్దె వల్‌ వాబ్మయమునకు గౌడపాదుని మూల పురుషునిగ సం భావింపవచ్చును,

_ గౌడపాదుని శిష్యుడు గోవిందపాదుందు, గొవిందపాొదుని శిష్యుడు శంకరుండు. ఈతడే అద్ద్వైత సిద్వాంత (పవక్తృలలో పేరెన్నిక గన్నవాడుః. ఇతడు (పస్త్టాన త్రయ మునకు? విష్టు సహ(స్రనామములకు భా శ్రములను రచించుటయే గాక వివేకచూడామణి, సౌందర్యలహరి, శివానందలహరి, ఉపదేశసాహి, అపలోక్ష్నా నుభూతి మున్నగు (గంథ ములను రచించెను. శంకరుని శిష్యులు ఇతని (గంథములకు వివరణలు రచించిరి. వివరణ గంథములలో. భారతీ తీర్చ విదాిరణ్యుల “వివరణ (పమేయ సం[గహము వాచన్పతి మిశుని 'భామతి' యనెడి శంకర సూత్ర భాష్య వివరణ (గంథము పేర్కొన దగినవి అద్వైత వాజ్ఞయముపై యిట్టి వివరణాత్మక వాదతర్క ప్రకరణ (గంథము నినేకము వెలసినవి,

గీతా భాగవతములలో అద్దె వను కూలములై న విషయము లనేక తావ్యల (ప్రతి పాదితమైై నవి, ఈ వ్యాసమ్సున అద్దె వ్గ్‌ము గీతా (పోక్త్కమ్టైవ విధమున భాగవతము పట్టు (పభావితము. చేసినదో మొదట వివరింపబదున్ను

ఛాగవతముసైై భగవద్నీ త ప్రభావము 87 శంకర భగవత్పాదులు అద్ద్వైత సిద్దాంత సారము విట్టు సం్యగహముగ నుడివెను. ల్లో శోకార్డేన (వవజ్యామి యదుక్తం (గంథకోటిభిః ““ఆగన్మీథ్యా (బహ్మానత్యం జీవో _బహ్మైవ నాఃవరః*” || కోట్లాది (గంథములలో చెప్పబడిన. పరమ సత్యమును శంకరుండు అర్హ శ్నోకములో చెప్పెను. దృశ్య మానష్టైన ఈ జగత్తు మిథ్య (బహ్మ మామే సత్యము. అవిద్యో పాధితో కూడి యండెడి జీవుడు సొక్టాత్తుగ (బహ్మమ్మే (బహ్మకన్న ఇతరమైన పదార్శ్హ మేదియును లేదు. ఈ సివ్హాంతమున నాలుగు (పధాన విషయములు చెప్పబడినవి

1. జగర్మిథ్యా బ్రహ్మనత్యం 2) జీవో (బమ్మ్మైవ ౩) (బహ్మ మద్దె తము త్త బీవువి బహ్మత్యము మూయచే బయలడకున్సది. వీనిని | కమముగ పరిశీలింతము ట్‌ పృ దనున్న (ల తె జగవ్మిథ్యా (బ్రహ్మ సత్యం్వ ఈ (పపంచము బీవుని అలోచనాకల్పీతము। దీవికి మూలము భాంత్మి జ్ఞాని దృష్టిలో నిది అసత్యము. (బహ్మమొక్కశు [ఏకమగు! పరమ నత్యమ్ము ఈ నిషయము భగవద్నీ తలో నిట్టు చెప్పబడి:ది. శః నానతో విద్యతే భావో నాఖొవో ఐద్యతే సతః ఉభయోరపవి దృష్పో౭న్నః త్వనయోన్నత్ర్త్య దర్శిభిః || [౧-2 అ-16 శో | సె అసత్పతార్భష్మాన దృశ్య [సఫంచమునకు ఉనికి లేదు, నత్పదార్శవ్హాన వర(బ్రహ్మమునకు లేమిలేదు. తత్తా వను భూతిని పౌందినవారు ఈ రెండింటిని నిశ్చయముగ తరిసీకొనిర్ని (బహ్మ పదార్థము సత్యము, జ్ఞాన రూపము, అనంతము, సచ్చిదానందము, సర్యోత్రమము అని వర్ణింపబడినది. (బహ్మము కన్న గ్రే కన లేక వేరైన మరొక "కీ వా ౧ ఫకా న! పదాగ్శమేదడియును లేదు, ఈ బహ్మము _పాపంచిక విషయాను భవముల కతీతష్టైనద్ది

88 భాగవతముస్పై భగవద్నీత విభావను ఇం(ద్రియములచేనిది (గహింపబడద్యు ఇంద్రియ గోచరమ్మెన దృశ్యమాన [పపంచ మంతయు (బ్రహ్మము యొక్క అభాస మా(తమ్మే (బ్రహ్మోానుభవము నందు జ్నాత [తెలిసికొనువాడు] , జ్నానము. (తెలియజేయునది గీ త్నేయము [తెరియబడునది] అను (తివుటి జ్ఞానముండజాలదు. జౌత్రిక (పపంచమునకు సంబంధించిన కార్యకారణ సంబంధము, (దవ్యగుణ సంబంధము, భేదాఖేద సంబంధము అభౌతికమ్మైన సచ్చిదానంద ఏకైక పరబహ్మమునకు వర్తించవు, ఈ పర్ణబహ్మము మానవువి శారీరక చూనసిక బౌద్ధిక పరిమితుల కత్తీతమ్నై శేవలమనుభవై క వేద్యమ్నె నట్టేది. దీని కన్న వేరైన రెండవ పదార్నమేడియు లేకవ్రావుటనే శంకరులు దీనిని అద్దె వ్రతమన. వచించిరిః [అద్ద్న్వైెతము ఎ రెండవది లేనిది] (శుతి దీవివి “'ఏకమే వొద్వితీయం (బహ్మా” అని (వ్రకటించినది, (బహ్మాను భూతిని పొందినవారు (బహ్మమే యగుదురు._ [బ్రహ్మ వ్మిర్భష్ట్ట్మాన భవతి], అందుకు అంతర్హ్భృష్ని మ్యాతమే సమర్శము. శబ్బ (పమాణము వలన (గహించిన బ్రహ్మమును మనన నిధి ధ్యాసనములచే (పత్యక్నానుభూత మొనర్చు కొనవలయును. ఇది అపలోక్షానుభూతి యనబజడ న్ను ఈ స్పితితో అనుభవించువాడు, అముభవింపబడునది, అనుభవము ఏకమ్నై మౌనరూపమున _చిహ్మము వ్యక్షమగును, ఈ (బ్రహ్మము పరిపూర్జ్శము. సర్వగతము. పరిణామ రహితము. స్వయం (పకాశమ్హు ఈ పదార్హమను ీత్ర యిట్టు వర్ణించినది. శో; జ్యోతిషామవి తజ్బోోత్మి తమన “పరముచ్యతే కానం క్నేయం జ్ఞానగమ్యం హృది సర్వన్యరిష్టితమ్‌| (గ_13 అ-$17 శ్నో అది జో్యతులనే (పకాశింపజేసెడి మహాజ్యోత్సి, ఆజ్య్మానాంధ కారమును పటాపంచలు చేయునది. అది జ్నాన రూపమై సాధకులచే తెలిసికొనబడుచున్నది, కావున జ్బానము నకు ఫలమవి చెప్పదగియున్నది, సకల [ప్రాణుల హృ్‌వయములు ఒఇబహ్మమయముత్నై యున్నవి, సచ్చిదానందరూప్రమున జీవులను రమింపజేయుచున్న ఈ (బహ్మమును ఎబ్లరును అముభవింపనలసి యన్న, ఇది మ్యాతమే పరమసత్యమని (గహింపవలసియుస్న ది, లోకమువందలి పదార్భములలో కొన్ని క్షణకాలము (ప్రకాశించును. ఇవి (ప్రొతిభాసిక

భాగవతము భగవద్నిత పిిభావము 89 సత్యములు మరికొన్ని దీర్హకాలము భాసించును, ఇవి వ్యావహారిక నత్యములు, ఇవన్మియే పారమార్చికముగ నసత్యములు. పరబహ్మ మొక్కటే పారమార్శిక సత్యమ్యు చీకటిలో “రజ్బావు నందు ''నర్ప' (భ్రాంతి కలుగును. చెలుగు సొకినంతనే “రజ్బావు. “రజ్బవు' గనే శోచున్ను. రజ్బవు కొచ్చి కాలము సర్పముగః దోచుట ప్రాతి భాసిక సత్యము. ఇటు. “శుక్సి రజత భాంతి" 'మృగతృష్ణలో జల భ్రాంతి ఈకోవకు చెందును, "- పరమార్శ జ్నాన పాప్తి సర్యంతము లోకము సత్యముగ భౌసీంచును, ఇది వ్యావహారిక సత్యము, పొరమార్శిక సత్యము గహాంపబడినంతట మిగిరినవన్నియు మిథ్యా భూతము లగుమ. ఆంధకారమునందు “రజ్బవు. [తాడు] వందు. “నర్ప' భ్రాంతి కలుగునట్లు అవిదక్థి వలన జీవునకు సత్యమై న పర్మబహ్మమునందు దాని ఆభాసర్దైన (వపంచ (వాంతి కలుగుచున్నది" జ్యోతి వెలుగులో రజ్బావునందు సర్ప(బాంతి తొలగి రజ్ఞ్బవు (గహింపబడునట్ను జ్జ నోదయమువలన (బహ్మామునందు జగద్రాంతి తొలగి (బహ్మోనుభవము సిద్దించుచున్నది. జాగదవస్హృలో స్వన్న వృత్హాంతములు కల్లల్జై తోచు నట్ళు బివ్మోనుభూతి జగత్తును మిథ్యయని విరూపింపదేయుచున్నడి ఇది. అద్బ్వైత సిద్దాంత సొరము-ఇక గీతానుసారముగ ఈ విషయమున భాగవత చచన కొనసాగిన విధమును పరిశీలింపవలసియున్నది. క. భరతో పాఖ్యానమున భరతుడు రహూాగణుడను రాజునకు నద్ద్వెతమును (ప్రవచించుట; ఆశవ్మె]. పరంగం చెద్డత్‌ (ప్రసంచమంతయు దథ్యమనరు- వ్య వరమాణు సముదయంవీ ధర్మితిచ్డున చందంబున నవిద్యా మనంబులపేకం గల్పితంబయిన_కృళన్యూల బృహదణు సదవజ్చీన సదన్య స్వభావాశయ కాలనామ బుద్శి రూషంబైన మాయచే జగత్తు రెండవదిర్డై. కల్పీంచంబడియెన బాహ్యాభ్యంతరోంబులం గలిగి వ్వ్యపకాశంచ్దై భగవచ్చట్సి వాచ్యంబును విశుద్మంబును బరమార్చేంబును జ్నాన [భార్‌ న్కం-కే ఆ-కేర్‌3 స్య 161 వ] 2 (బహ్మ శ్రీకృష్ణుని స్త్యాతము చేయట?

00 భాగవతముస్టై భగవద్నీ త్యప్రభావము సీ] అడిగాక నిజరూపమనరాదు కలవంటిదై ఐహు విధ. దుఃఖమై విహీన నంజ్నానమై యున్న జగము; సత్సుఖ జోధతను;డవై తుదిలేక తనరు దీపు..........., ఆ:;వె॥ అద్వయుండవును -“న్వయంజ్యోతి వాపూర్ణు( డవు పురాణ పురుషుండవు నితాంత సౌఖ్యనిథీవి నిత్యనత్య 'చమూర్తివి నిరం జనుండ వీవు దలంపజనున నిన్ను ॥ (థా-1ే0 స్కం-పూ,భా-ర్‌66 వ) వ్య దేవా! యిట్సి నీవు జీవాత్మ స్వరూపుండవును స"లాత్మలకు నాత్మయైన పరమాత్మ .న్వరూపకుండవు నని యెవ్వరెజ్పంగుదురు వారు గదా గురువనియెడి దిన కరువి వలనం (బాప్తంబ్బైన యుపనిషదర్శ్భ జ్నానంబను సున్మేతంబునం జేసి సంసార నిథ్యా నాగరంబు6 దరించిన చదంబున నుండుదురు, రజ్ఞ వందు రజ్బ్బవని యెట్టం గెడి యెలుక లేకుండ నయ్యెజుంగమి నది సర్ప రూపంబయి తోంచిన పిదప వెటి-గన పారి వలన రజ్బవు రజ్బవవి యెజుంగుచుండ సర్చరూూపంబు శేకుండు క్లే వడి నాత్మ యప్పరమాత్మ యని యెవ్వరెజుంగుదురు "వారి కమ్యుణుక వలనం (బపంచంపు లేకుండ్లూ ం | '((భా-10 స్కం-పూ్యూభాచర్‌67. వ) ౩) వృ తానుర వృత్తాంతిమున దిక్సాలకాది దేవతలు వై కంక్రవాసుడ్డెన విష్ణు మూర్తిని స్తుతించుట వశీ _ దేవా! రజ్బ ఖందంసువందు సర్పభాంత్‌ గరుసనటొండు (దవ్యకీమిన శదవ్యాంతర (భాంతి గలుళుచుండ్వు' సక్వేశ్వర! సర్వ జగత్కారణ. రూపంబనైైనంనీవు సర్వభూత * (పత్యగాత్త్య _వగుటం జేసి "-పర్య “సుభ్తావధాసావేలక్షిటిరిజనై. కొనరబడు (భా-6 వ్యం-౭43 ప్ర తు ప్రహ్మాదుదు. రాక్షన బాలుర కపవర్శం బెతింగించుట;

భాగవతము సై భగవద్నీ త (పభావము తే సీ; నంసారమిడి బుద్రిసాధ్యము, గుణ కర్మ ఇ గణ బద్ధ మత్నాన _కారణంబు; కలవంటి;- దింతియ కాని - నిక్కము కాదు; లాలా సర్వార్థములు మనన్సంభవములు; స్వప్న జూగరములు సమములు | [భా న్కం-228 వ ర్‌ నారదుడు ధర్మజునకు జగత్తత్వ్వంబు వివరించుట, వ్య _న్వరూప సాొక్సాత్కారంబున దేహి బహిరిం్యదియాదికంబయిన యింతయ నాభాసమా(తంబుగా నిశ్చయించి; ॥ (లా సృం-డ23 వు 6 (పహ్మదుండు రాక్షస బాలురతో సంభాషించుట్య వ్య పరమాత్మ తత్త్వ జ్ఞానోదయంబునం జేసి స్వవర్యభాంతి సేయక పురుముండు యోగావధూతత్వంబున నాత్మ వికల్పు శ్రేదంబునం గలలోంగన్న విశేషంబులభంగిం

_దథ్యంబనక మిథ్యయన్ని తఅంచు

(భా? స్కం-217 వు

70. ఉద్దవుడు శీ/కృష్ణంవి సందేశమును. గోపికలకు వివరించుట్న;

చ కలగని లేచి మున్ను కలుగన్న నమన్మ్మ విధంబు. దల్లగాల్స. దలంచిన భంగి, మానన వదార్థముచే నిఖిలేం(డియార్జుమోల్‌*, బలతమున౯ల గట్టి" తజ్జాండు. (వవంచము లేదను. దన్మంబుందొ రలయక .కట్టుడున్‌ బుధ్గుల కవ్వల న్గొండొక భేదమ్మున్నదే |

(భా-10 న్కం-వూభాలకే 47 2 వ

త వషపోడరుని ఏభంగమునకు. ఖ్రనతుగు రుక్షిణ్మీ, దేనిని .బలభద్తు9త్తూ కార్భుటష

రం భాగవతముప్పై భగవద్నీ త్ర విభావము వ్య జలాదుల యందు? ఇంది సూర్యాదులు ఘటాడులందు గగవనంబును బెక్కయి కానంబడు భంగి దేహధారుల కందశ్రికి నాత్త్మ యొక్కండయ్యును బెక్కండ్తై తోచు. విదవోయిన వాంఢాత్మను విషయ ఫలామభోగంబు సేయుంఛచు తెజంగున వెజ్బకలేని వాండు విజముగాని యర్శంబు నందు నముభవంబు నాందుచుండు: [భాా10 ష్కం వపూ,భా-1777 వ] 9] క్టీరపాగర మథన కథనమున లక్మీదేవి జగత్తును మిథ్యగా భావించుట; పీ] భావించి యొకమాటు (దిహ్మాండ మంతయు నాటల బొమ్మరిల్లని తలంచు( బోలించి యొకమాటు భువనంబులన్నియు( వనయింటిలో దొంతులని తలంచు. దాటించి యొకమాటు ఎహ్మాది సురలను దనయింటిలో బొమ్మలని తలంచుం గొనకొని యొకమాటు కుంభిసీ ఛక్రంబు నలవడ బొమ్మ వీటని తలంచు, [భారి ప్కం-275, పే 30) అవధూత యదు సంవాదమున 'శీకృష్ణు డుద్దవున కుసదేశించిన అద్బ్వైత ళత్త్వమ్యు వి _ వంచేంద్రియంబులకు. దృష్టనబయిన పదార్యం బవిత్యంబు. నిత్య దృష్వి (బహ్మాంభపి శెలియవలయ్య , [భా-11 స్కం-105 వో వేచే. నారదుడు ప్రానీన బర్జిక జ్బాన'మార్శము నువదేశించుట; చక స్లుమహిత పద్భ వత్త్వగుణ శోధితమున్‌ పరసీరుపహోదరోత్తమ గుణ చింతనా వరన థన్యమునైన మనంబునంద్దు. భూరమ్హణ[ సుదాంసవందు. మవరొగమనన్‌ స _నుఠాంచినందు ఎర టం దివిదోంచు రాహుచందమువమ గోచరంబగు మదారత నవీ యఖి9 (పపంచమున్స్‌

భాగవతముసప్టై భగవద్నీ త ప్రభావము 03 12]. ర్యుదుండు ప్రచేతసులకు యోగాదేశమను న్తోతము 'కెలువుటై స అవి(క్రియండ్లైన వాడు తే] నెవ్వండాతండు దనయందు నెవుడు నొత్మ,

కార్య కరణ సమర్శ్హంబుగాని న!

బుద్ది జనకంబు నాందగు భూరి మాయం,

జేసి విశ్వంబు సత్యంబుగ్గా నృజించె.

[భా=ఉ నృంణ720 వ]

జం జగత్తు (ఎహ్మ యొక్క ఆభానః

లోక వ్యవహార దృష్టా మాయోపొధితో గూడిన (బహ్మచ్చైతన్యము ఈశ్వరుం డనబడుచు తన సంకల్ప మ్మాతమున (పపంచమును సృష్టించి దీవీకి ఉపాదాన నిమిత్త కారణములగుచున్నాడ్యు ఈ (ప్రపంచ నృష్టి ఈశ్వరునికి ఇచ్చారహితమ్హైన కేవల లీలొ

ఈ నృష్మ్టీ (క్రమములో మొదట సొారణ్య గర్భుడు వుళ్ళాన్ను ఇతనిని మహాన్‌ ఆత్మ అనియు సిలుళురు. దీని నుండి బుద్దిం, బుద్దినుంచి మనన్సు, మనస్సు మంచి వంచ తన్మాతలు పుట్టుచున్నవి. పంచ తన్మాాతలనగొ శబ్ద న్సర్శు రూవ రనగంధ ములు, వీని వలన పంచ మహాభూతములు, మహాభూతముల నుండి జ్నానేం్యదియములు పుట్టుచున్నవి, భూమి నుంచి ఓషధులు, ఓషధుల నుండి (ప్రాణులు సంభవించుచున్నవి అయినను ఈ (వపంచ నృష్మి (కమము వ్యావహారిక సత్యమన్‌ యు, (బ్రహ్మమొక్కటే పారమార్చిక నత్యమవియు (గ్రహింపవలసియుస్నది.

సోపాధిక (పపంచ సృష్టి కారకుడ్డైన ఈశ్వరుని ననుణ (చిహ్మమనియు. బలు తుళు, లోకము నందలి సమష్మి రూప మాయాచ్చె తన్యమే ఈశ్వరుడు. వ్యచ్శిరూస మాయోపాధితో గూడినవాడు బీవుండనబడును, వ్యష్మి చ్చైతన్యమగు జీవుడు సమస్ని చై తన్యమగు (బహ్మా పాధర్త్యమును (గహించుటకు సగుణ్యసాకార ఈశ్వరోపొనన మత్యం తావశ్యకమగుచున్నది. ఈశ్వరుడు (ప్రపంచ సంబంధియనియు, సకల భూతాంతరాళ్ము డనియు. భావించిన మనస్సు సులభముగ నతనియందు లగ్నమగును.. చిత్తము నిర్మల

04: - భాగవతముస్టై బ్లగవద్సీత్త వ్విభావము. మగును, (యేమాస్పదనుగుమ. ఇట్టి "శ్రశ్వరువి.యాస్తిక్యమ్లును నిరూసించుటకు (పత్యం క్నానుమాన (పమాణము లసమర్శములు శాచ్చికమ్మైన (ప్రతియే అందుకు సర్వసమర్శము

(పపంచ సృష్టి స్పితి లయములకు ఈశ్వరుడు నిమితోసాదాన కారణము. ఇతడు ధర్మోద్దారకుదు, కర్మ ఫల (పదాత, . జీవుడు. ఆయాకర్ష్యల ఫరితముగ-ఇరీరములమ 1 -

యా! గ | ధరించి సుఖదు?ఃఖాది ద్వంద్వాను భూతులను పాందుట "యితని .అధ్యక్షతలోనే జరుగును కావున కర్మాధ్యక్షుడు.

ఇదంతయు జీవుడు “విజాత్మస్కృతివి పొందుటకు సిద్దము. చేసిన ఉపాననా విధానమేకాని వాస్తవము కాదు. అనలు అద్దె వ్రంిత్‌ సిద్దాంతము. (ప్రకారము జగత్తునకు బ్రహ్మమునకు కార్య కారణ సంబంధము లేదు. ఎందుకనగా సద్వస్తువైన (బహ్మము ప (/ మిథ్యా భూతమైన (ప్రపంచము - పరస్పర భిన్నస్టితిలో నున్నవి. ఈ రెండింటికి సమవ్వయ మసాధ్యముం _ కొవున (బహ్మము (ప్రపంచమున కధి ష్యెనము--మా్యఈమేవని తలచుటయు నమంజసము కాదు; అందుచే ఆద్ద్వెత్రులు (ప్రపంచమును (బహ్మవరిణామ మనక (బహ్మ వివర్హమని వ్యాఖ్యానించిడి? తాడులో సర్భ్థభాంతి, ముత్యపు చిప్పలో రజత (భాంతి కలుగునట్ను జీవునకు అవిద్యవలన (బ్రహ్మమునందు [పపంచ (భాంతి కలుగుచున్నది. వీటికి “కార్య కారణ .సబంధ మన్వయింపదు, భాంతి .తొలగిన వెంటనే సత్యము ప్రకాశించుచున్నది,

"స్టైన తెలుపబడిన రీతి గీత్రా భాగవతములు జీవుని ఉద్బరించుటక్తై. (ప్రపంచ మునకు వ్యావహారిక" నత్యత్వము నంగీకరించి ఈశ్వరుని దీవికి నియామకువిగ నిరూ పించినవి. ఆ సందర్భములికప్టై వివరింపబడును, గీత వ

కై మత్తః పరతరం నాన్యత్‌-

కించిడస్తి . ధనంజయ! మయి. నర్వమిదం పోం నూ(తే మజి. గణా ఇవ | (గా? ఆ-7 శో

(బహ్మము కన్న (శేషృమ్నెన్న "కేకు వేరైన .పదాత్యమేదియుచు.. లేదు దీని: _ యందు ఈ నమస్త దృళ్య (వపంచనుంతయు దారమునందు మణుల వలె కూర్చబడి యున్నదిం-! భాగవతము;లా.. 1] విదురునహిత్తుల్లై: గౌంధారీ _ధృతరావ్బ ర్రీల్లు వనవానం-దీక్స. కేగిన ? పిదప వారివి గూర్చి విచారించుచున్న ధర్మజునకు నారదుడు... ఈశ్వర తత్త్వము బోధ పరచుట వ్య విశ్వమంతయు నీశ్వరుందుగా జెలియము” అతనికి"-వేజు- లేదూ: నిజ మాయా-. విశేషంబున మాయావియై జాతి ఖేద"రహితుండైవ యీశ్వరుండూ” బహు 1నకారంబుల భోగి భోగ్య రూవంబుల నంతరంగ బహిరంగంబుల -దీపించ్యు'

[భా వృం-325 వ] టన నారదుడు వ్యాసునితో ప్రనంగించుట; సీ విష్ణుని కంళును వేజేమియునులేదున విశ్వమునకు భవ వృద్ది లయములా పరమేళుచే నగు (భా న్కం--102 పీ తె. పకుండు వరిక్కీత్తునకు ముక్తి మార్గము తెలుపుట; కం॥ హరి మయము విశ్వమంతయు వారి విశ్స్వమయుండు నంళయము వని లేదా: హరి మయము గాని (దవ్యము వరమాణువు లేడు వంశపావన! వింటే. (2ంన్కంఎకే పే వ్య వినుము! పరమాత్మ యైన (బహ్మంబునందుం. గాల దేవ సత్త్వ రజప్త్పమో- గుణాహంకొర మహిత్త త్త్వ ప్రధానంబులకు గబ్రభుత్వంబు లేదు? కావునం బరమౌత్మ్మ వ్యతిరిక్తంబు లేదు. (2ాస్కం-26 వ్య

56 భాగనతము'ప్టై భగవద్నీ చప్రభోవము శీ] (బహ్మ తన సుతుండ్తైన నాకదునకు (పపంచ (ప్రకారం బెణింగించుట? వ్య దేహంబునకు (ద్రవ్యంబులైన మహాభూతంబులును జన్మ విమిత్తంబులైన కర్మంబులును గర్జ్మ క్షోభంబైన కాలంబును గాల సరిణమహేతుసైన స్వభావ్యంబును భోక్తరద్మైన జీవుండును వాసుదేవుండ కా నెలుంగుము? వాసుదేవ వ్యతిరెక్తంబు లేదు సిద్ద బు? ' నారాయణ నియమ్యంబులు లోకంభులు। ” (₹భా-2 స్కం-రిత వ్య క్‌ం॥ అ రూశండనంతు.డు, హ8ి నాయకుండీ భువనములకు నాకున్‌ సీక్చున్‌. మాయకు కాణి. (వాతము కీ యెడలన్‌ లేదు యీళ్వరే తరము సుతా] (భా-2 స్కం-85 ప) ఆ|| విష్టమయము వృత్త! వేయేల (బహ్మండ మతని జేనలోన నడంగ యుండు; బుద్ధి నెణుంగరామ్‌ భూత భవద్భృవ్య లోక మెల విష్టులోన నుండు] [భా-2 స్కం-9]1 ప్మ కం విళ్వాత్ముండు విశ్వేశు:డు విశ్వమయుం డఖిలనేత విష్ణుండజుండీ విశ న్రాములో -చానుండును విశ్వము దనలోన్వ జాల వెలు[గుచు నుండన్‌]॥| . [భా-2 స్కం-100 వ] కం. హరి భగవంతు ,డనంతుడు. గరుకొంబు3 సృృవ్చి కార్యకారణ హేతు స్ఫురణుం డవ్విభుకంటెం బరుండెవ్వండు లేడ్రు తర్మడి పరికింపంగన్‌ || [భాఎ2 స్మం-1083 ప

భాగవతము'పై (పభావము భగవద్నీ త 9 51. (బ్రహ్మ నారదునకు శ్రీమన్నారాయణుని లీలావతారముల నభివర్శించి చెప్పుట: ఉ!! కార్యకారణ “హీత్రువగు కంజ దళాతుని కంశు నన్యులెా- న్వారును లేరు, తంగడి! భగవంతు ననంతుని విశ్వభావనో దారుని నద్గు ణావళు లుదాత్త నుతిం గొవియాడ కుండినం జేరవు చిత్తముల్‌ ప్రకృతి కెందని నిరు ణమ్హైన (బహ్మమున్‌ " గభా-2 స్కం-2211 ప 6) నారాయణుడు (బహ్మ తపమునకు మెచ్చి అతని ననుగహించుట, సీ|| నమధిక న్వూల సూక్కు న్వరూవములు 6దత్కారణ (వకృతియు 6దగ మదంళ ఆ|| మందు లీనమైన నడ్వితీయుండనై యుండు శాకు నన్యమొకటి లేదు నృవ్మికాల మందు నృజ్యమానంబగు జగము మతృ్వరూవమగును! వత్స! [భా-2 సృం-251 పు పొతన భాగవతము విష్ణు పారమ్యమును ప్రబోధిరిచు నదగుటచే. సచ్చిదానంద పరబిహ్మము విష్ణ శబ్బ వాచ్యమ్టైనది. పై లక్ష్యములు విశ్వమంతయు భగవంతుని చేతనే భాసిల్లు చున్నదనియు,_ విశ్వమతన కంటు వేరుగ దోచుట కేవల మవిద్య వలన ననియు తెలుపుచున్నవి. జగత్తు బ్రహ్మము వలన ప౦కాశించుచున్న దవియు కాని జగత్తు వలన బంహ్మము భాసించుట లేదని గీత (పతిపొదించినదిం శ్నో 1] మయా తతమిదం నర్వం జగదవ్యక్త మూర్తినా మత్‌స్కాని సర్వ భూతాని న చాహం తేవ్వవస్టీతః || ఖు న శ (గ-9 అ-డ శో స!

98 భాగవతముపైై ప్రభావము భగవద్నీత బ్రహ్మ పదార్హము ఆతీందియ రూపమున ఈ జగత్తునంతను వ్యాపించి బే్లనకు. దాని ఉవీకిని దోప జేయుచున్నది. ఈ జగత్తంతయు. బిహ్మము చేత విరాజిల్లుచుస్నది, కాని-జగళ్తు బ్రహ్మము యొక్క "స్పితివి విరూపించుట లేదు. శోక 2 యథావకాళ స్థితో .సిత్యం వాయున్సర్వషత గోమహాన్‌ తథాసర్వాణి భూతాని మఠ్‌ స్థానీ త్యువధారయ్య (౧-9 అ-6 శో ్ర వర్వళి సంచరించెడి మహావాయువు నిరంతరము ఆకాశముననే విలిచి యుండు వట్టుగమె. ఈ సకల పదార్శములుము నాయందే ఉనికిని కలిగియున్నవవి పరబగిహ్మ శబ్బ వాచ్యుడ్డైన శ్రీకృష్ణుడు తెలుపుచున్నాడు. ళ్శ్యో క్రి బహిరంతళ్చ భూతానాం. ఆచరం చర మేవచ మూత్ష్మత్వా త్తదవిజ్నేయం _ దూరస్థం చాంతికేచతత్‌ (1 " (గీా-13 అ-1ే5 శ్త్గ] (బ్రహ్మ పదార్శము సకల పదార్శముల* బహిరంతరములందు వ్యాప్తృమ్హై యున్నదిం అది స్మావర జంగమము లందును స్ఫీతమ్హె యున్నది, స్ఫూల దృష్టి కందక సూక్ష్మ ముద్భులకె 'అమభూతమగుచున్నది. ఆది చరా .వరములకు మిక్కిలి సన్నిహితముగను, బహుదూరముగను ప౦ికటిత మగుచున్నద్ని క్త హ్‌ ఇ హ్రైకస్థం జగత్‌ కృత్స్నం వక్యాద్యన చరాచరమ్‌ మమ దేహే గుడా శేళ! యచ్చాన్య (దష్పు మిచ్చసి] | [గ-12 అం? శ్వ

భాగవతము భగవద్నీ త పిభావము 99 షీ అర్జునా! చరాచర జగత్తంతయ నొ శరీరమునందు ఒకచో నిశ్మిప్తన్నై యున్నది. చూడుము! వీవు చూడగోరిన జగద్వి శేషములన్నియు. యిచ్చట కనుగొనుము అని విశ్వర్తూవుడ్డై న కృష్ణు డర్నునునితో వలికెను. | కో! 65] త శ్రఫకన్టం జగత్క్బుత్చ్నం (వవిభక్త మనేకథా అపళ్య ద్ధేవ దేవన్య శరీరే పొండవన్తదా!|

• [౧-11 అ-$3 ళా) అంతట అర్జునుడు వివిధ విచ్శిత భంగిమలతో నొప్పారుచున్న వకల విశ్వమును బేవాది దేవుడగు ఇశ్రీకృష్ణ భగవానుని శరీరము నందొక్కచోటనే '.నందర్శింపగలిగిను, - శ్నో॥ ఠి త్వమౌడి దేవః పురుషః వురాణః త్యమన్య విళశ్ళున్య వరం నిఠానం వేత్తా2నీ వేద్యంచ వరంచ ధామ త్వయా తతం విశ్వామనంత రూవ! | [1-11 అ-౩8 ళ్మా ]] వఫరబంవ్మాము యొక్క దివ్య దర్శన భాగ్యమును పొందిన అర్జునుడు వులికించి “ఓ అనంత రూపొ! నీవు ఈ జగత్తునకు మూల వురుషుడవు- సీకు ఆదిమధ్యోంతములు లేవు, అన్నింటిని తెలిసికొనుటకు (పయత్నించు జీవుడవు నీవే, నర్వజ్ఞాడవ్లైన పరమా త్తృవు నీవే. జ్ఞానమునకు గమ్యము నీవే ఈ జగత్తునకు పరమాధారుడన్వై దీని నంతటిని నీలోనే ప్రకాశింప! జేయుచున్నావ్యు | ఇంతవరకును ఉదావారింపబడిన గీతా శ్నోకములు కింది విషయములను విశద పరచుచున్నవిః 11 దృశ్యమాన జగత్త్రంతయు (బహ్మాముచే ప్రకాశింప (జేయబడు చున్నది. 2) జగత్తు బ్రహ్మము నరిదున్నది కావున జగత్తు: నందలి భిన్నత్వమున (బ్రహ్మమును భిన్నముగ దర్శింప బూనరొదుూ- అది వీకమ్మైనది. 3) ఈ జగత్తు బ్రహ్మము యొక్క ఒక అంశము నందే (పోతమ్హై యన్నది, 4] సకల చరాచర

100 భాగివతము'పై భగవద్తీ తృపభావము పదార్ధముల బహిరంతరములు (బ్రహ్మ న్పర్శను కలిగియుగ్నవి, 5). (బహ్మను సూక్ష్మము. జగత్తు న్యూలము, స్తూల జగత్తు సూక్ష్మ (హ్మమున అంతర్జీనమ్మై యుష్నద్ది వీనికి భాగవత లక్యములు; 1] సూతుండు నారాయణ కథా [పశంస సేయుట్ను వ్య అగ్ని యొక్కరుండయ్యు ౧బెక్కు మాంకులందుం దేజరిల్టుచు బెక్కం తోంచు తెజుంగున విశ్వాత్మకుండై న పురుషుం డొక్కండ తన వలనం గరిగిన న్భిల భూతంబులందు నంతర్యామి రూపంబున దీపించు, _ (బా-1 స్కం-61 వ) 2] కుంతీదేవి (శీకృష్ణుని మతళతించుట్న కం పురుషం డాఢు్యుడు (వకృతికి బరుడవ్యయు (డభిల భూత బహిరంతర్భా సుకు;డును లోక నియంతయంణ - బర మేళ్యరు.డైన నీకు (బజతులగు మారి (భా-1 స్కం-186 వ త్రి శొొయజ్ఞ్మ వరాహ మూర్తిని (బహ్మోాదులు స్తుతించుట; సీ చూడ విశ్వంబు నీ యోగమాయా వయోవిధి మగ్న మౌటం దెలిసియ 6దమబుద్ధి, దెలియని మూఢుల నేమన నఖిల లో కేళ్వురేళ ₹భారె స్కం-క్షపై7 పి శే కళ్యవ ప్రజాపతి దితికి ప్వివ్వాదుపి శీలమును వరించి చెప్పుట; సీ] ఈ విశ్వమంతయ నే విభుమయ మని యొవ్వని కరుణచే నెబుంగగనయ్యె నట్టి ఈశ్వరుని (దానాత్మ సాక్షిగ మోద మకరంగ( జూచు ననన్వ దృషి, త్‌ లబ్ద? [భా-3 స్కం-శ92ై ప]

భాగవతము"ప్టై భగవద్నీ త పిభావము 101 తగ మజియు నీ విశ్వమా హరి మయముగాంగ మనము లోవల 6దలంచు నమ్మను నిభుండు (భా-3 నృం-495 వ) ర) ననక ననందనాదులు వైకుంఠ ద్వారపాలకుల్లై న జయ విజయులతో సంభాషించుట: " వ్య... ౨. ఈశ్వరుండు. ప్రోప్యంబును బా9ిపకంబును (బొప్తీయు నను జ్ఞద శూన్యుండు. గావున మహాకాశంబు నందు ఘట ' పటొద్యాకాశంబులు_ వేజు లేక యేకంట్నై తోంచు చందంబున విద్వాంసులగు వారమ్మవాత్ముని సకలాత్మ భేద రహితు వింగా 6€బొడగందురు, [భాతె నస్యం-ర52క వ] 6) సీ్పికృష్ణువి చిలిపి చేష్టలను భరించలేక ఆతనిని యశోద త్రొళ్ళతో బంధించుట] కం॥ వెలిళలోను మొరలు దుడి నడు ములు లేక జగంబు తుదియు మొదలున్‌ నడుమున్‌ వెలియను లోనగు నీళ్వరు ” - . .నలవడునే కట్ట! లబణతురాల్‌ గాకున్నన్‌ ॥ ఆ(వె వట్టి యల టోంటి పట్టి యీతండని పటి కడువు పెక్కు (బ్రహ్మాండములు వట్టు, .. టెజిగెనేని దల్లీ యేల కట్ట? | [భా-10 నృం-వూంభా-తెరి 2, ౩88 పలు] గతః శ్మోో, యథా (వకాళత్వేకః .

• కృత్స్నం లోక మీమం రవిః క్షేత్రం క్షేత్ర తధా కృత్స్నం ప్రకాశయతి భ్లార్తత |! ళకదు। టం ధాలద్యు (గ-13 అ-33 శో] మల ఫం ఫం అ(ం అడి1షమ్ము స్ట ల్‌

108 భాగవతముసై భగవద్లీ ఈ ప్రభావము ఓకే సూర్యుడు ఈ నమస్వే లోకమును (ప్రకాశింపదేయువట్ను క్టేతిజ్ఞడగు ఫర బర్సిహ్మ సకల శరిరములను వెళుగోతద ంజేయుచున్నాడు.. భొాగివతము, బ్రహ్మ దేవుడు వారదునకు ఆత్మ తత్త్వము బోధించుట; కళ; మండలము లోన భాస్కరం డుండి జగంబులకు దీన్ని నొనంగెడి [కయ (బి హ్యాండము లోవలనచ్యుతుం 'డుండుచు బహిరంతరముల నొగి వెలిగించున్‌। [భా-2 స్కం-92 ప] “జగన్మిథ్యా శ్యీబహ్మసత్యం” అను విషయమున గీతాను సారకమ్హైన ఇతర భాగవత లక్ష్యములకు లద్ద్వైతము-అఆనుబం ధము--1 చూడందగుము, అనుబంధము లా శ, జీవో (బహ్మైవః (బ్రహ్మ ఈశ్వరుండ్కు, జీవుడు ఒకే పారమార్శిక చ్లైతన్య స్వరూపము-- ఈ చ్హైతన్యము ఉపాధి రహితమైనపుడు బ్రహ్మయనియు సమష్టి రూప మాయోపాధితో కొడినపుడు ఈశ్వరుడవియు, వ్యష్మి రూప మాయోపాధితో (అవిద్యోపిధితో) కూడి నపుడు జీవుడనియు వ్యసహరింపబడును.. ఉపాధి రహితమ్హైన భావనుందు జీవబహ్మలు వ్యత్యాసము లేక ఒకరుగనే ఛాపింతురు. ఓకే సూర్యుడు అనేక జలాశయములలో నానా విధములుగ (పకాశించునట్నును, ఒకే ఆకాశము ఘట పటాదులందు భిన్న భిన్న ములుగ దోచునట్ట్లును ఒకే పఠ్యబహ్మము అనేక జీవోపాధులలో భూతములలో బహు సంఖ్యాకములుగ గోచరమగుచున్నది, అనగా ఏకమైన (బహ్మకు ఉపాధి సంబంధ భావనచే బహుతము వ్యక్తృమగుచున్నది. జ్ఞాబి- దృష్టిలో నిది ఏకమ్నై యున్నది, గీత; మమై వాంశో జీవలోక్సే జీవ భూత స్పనాతనః

భాగవతము'ప్టై భగవడ్నీ త (వభావము శక మనః వష్టా జీన్నిియాణి- వ! (కృతి స్టాని కర్షతి॥ [[=25 అా శ్‌] సనాతన (బహ్మాంశయే వ్యావహారిక జగత్సున- జీవుడనబడుచు. (పకృతి పిద్పమైన ఆరిందియములను ఆకర్పి ంచుచున్నది. భాగవతము. రహూగణుని మాటలకు భరకతుండు (పళ్యుత్తరంబుళిచ్చుట: వ్య శఈతశ్వరుండు సర్వ భూతాంతర్యామి యగుచు జీవాత్మ న్వరూపంబున మండు, జీవాళ్ముండు జ్నానోదయంబునం జీని మూయ నెంత కొలంబు గెలువకుండు నంత కాలంబు ముక్త సంగుండుగాం డరిషడ్వర్శ ంబును జయించి పకతత్త వలు నెశ్రింగిన నీశ్వరుండగుంి (భా-క్‌ స్కం-కేర5్‌క్‌ వ] గితవ: 1 శ్యోః నత్వేవాహం జాతునానం నవైవ నభవిష్యామః నర్వే వయమతః వంఘ్‌ | “(122 అ-ప2 శ్యొ (శీకృష్ణు డర్చునునితో నిట్టా పలికినాడు, ఓ అర్జునా! “వేను, నీవు, వీరు వారు, మనము మొదల్సైన భావములన్నియు అజ్నాన జనితములు. మనమందరము ఒకే ఆత్మ ప్వరూపముల్సై యున్నాము. భగాళభవిష్యద్వర్హ మానకొలములలో. “ద్ర ఆత్మ ఉనికికి ఎటువంటి భంగము లేడు. కొవున నీవు ఆత్మ దృష్ప్టివి కలిగి యిది 2 శః! అవిభక్తం చ భూకేష విభక్త మివ చస్థితం భూత భర్హ్చృచ తజే యం వాణీ జో గనీష్మ (వభవివ్నచ॥ [గా13 ఆ-16 శ్తో

104 భాగవతము షై. భగవద్నీ త భావము ఈ వరమౌత్మ “లేక పరబంిహ్మ అఖండ మయ్యును ఉపాధి జ్ఞదములవే చరా చరములందు భిన్న భిన్నములుగ వ్యక్తమగుచున్నది, ఈ జగత్తు యొక్క పిక్తాశ్య స్టిత్కి ఉపసంహారములకు ఇదియే ఆధారము, క జ్ఞోః; నర్వభూజేషు యేనైకం భావ మవ్యయ మీక్షకే అవిభక్తం విభక్తేషు తజ్బానం విద్ధి సాత్త్వికమ్‌ (గ-18 అ-20 ళో) _ . లీన్న గిన్నములుగ గోచరమగుచున్న ఈ యావద్విశ్వ పదార్నములందును శౌశ్వ తమైన ఏక పర్యబహ్మము అవిభక్తముగ వాశష్మ మై యున్నదని (గ్రహించెడి జ్నానము సాత్ట్యికమ్నై యున్నది, శ్వ షు యడాభూత పృథగ్భావం_ ఏకస్థ మనుపశ్యతి తత ఏవచ విసారం టఎహ్మ నంవద్యతే తదా॥!

• (13 అ౩౦ శ్చ
• వివిధ ఉపాధులతో ప్వికాకించెడి ఛం సకల జీవ నిర్జీవ పదార్భములన్నియు పర బర్సిహ్మ మూలమున పికటిత మగుచున్నవని _ తెలిసికొన్వివాడు (బహ్మానుభూతిని బడయుచున్నాడు. ఇదంతయు గీత నిరూపించిన “జీవో బస్న్మేవి /'జీవుడు సొవాత్సుగ పరబహ్మ”) అమ సిద్దాంత సారము. దీనికి భాగవతామపరణముల్లు కే]. (వహ్లాద చర్మితమున హిరణ్య కశిపుడు తన తమ్ముని నురణమునకై, శోకించు చున్న తల్మిని తమ్ముని భార్యలను ఊరడించుట;

భాగవతముప్టై భగవద్ని త ప్రభావము 10 కం॥ పరలెవ్వరు? దామెవ్వరు? వరికింపంగ నేక మగుట భావింపరు త త్పరమ జ్నానము లేమిని బరులును నేమనుచుంద్యోచుం (వాణలకెల్లన్‌| , / (భాం7 న్మం-69 ప) 2] (పహ్ష్లదుడు తన తంగ డికి హరిభక్తిని (పబోధించుట్య ఉ(_ ఎట్టిశరీర ధారులకు నిల్లను చీంకటి నూతి లోపలం (చెళ్ళక వీరునేమను మతి (భమణంబునం బిన్నుల్హై వివ ర్హిల్హక సర్వమున్నతని దివ్య కళామయమంచు నిష్టునం దుల్లము ణేర్చి తారడవి నుండుటమేలు విశాచర్యాగణీ! ॥! [భా=7 ష్మం-కేశ2ి ప ౩] వ్య మోహ నిర్మూలనంబు "సేసి యెన్వని యందు. దత్సరులయి యెజుకగల పురుషులకుం బరులు దామనియెడు మాయాకృతంబయిన యనద్దా )హ్యంబగు భ్రైదంబు గానంబడదట్సి పరమేశ్వరునకు నమన్కరించెద, " " ఎ

• (భా న్కం-1కళ వు

4. కా॥ _అజ్ఞుల్‌ గొందయి నేము దామనుచు మాయం జెంది నర్వాత్మకు (బజ్బాలభ్యు దురన్వయ [కమములన్‌ భిషింవ(గా నేరరు;ు (భా? వృం-145 ప ర్‌ (చహ్మాదుడు రాక్షస గురువు లుపదేకించిన విద్యను తిరస్కరించి తనతోనిట్ళు భావించెను; వ! వ్యవహార (పసిర్టి కొఆక్సైన జ్ఞదంబుగాని యాత్మభేదంబు శేదు. (బా-7 స్కం-208 వ్శి 6 _వహ్మ్తాదుడు ళనతోడి రాక్షన బాలుు కద్ద్యైతము నువదేశిలచుటు

106 భాగవతముప్టై భగవద్నీత పిిభావము వ$[.. స్వకీయ పరకీయ ్క్చన్న భావంబున నంధకారంబున్తం (బవేశించ్రున్‌;

(భా-7 స్మం-213 వ) వ పరమాత్మ తత్త్వజ్నానోదయంబునం జేసి- స్త్యపర్రారతి సేయక పురుషుండు యోగావధూతత్వంబున నాత్మ ఫికల్స వ్రేదంబున్సం గలలోంగ్లన్న- విశ్లేషర్రబుల భంగం దథ్యంబనక మిథ్యయని తలంచ్చు..

• [భా-7 స్మం-217 వ]

7. సూత (ప్రవచనము,

వ] విశారదుండ్డెన యీశ్వరునిద్దై |క్రీడించుచు నవిద్య యనంబడుచున్న మాయ యపరతల్ళు యెప్పుడు దాన విద్యారూపంబునం_ బరిణత యగు నప్పుడు జీవోపాధియ్మై న స్కూల సూమ్మరూపంబు దహించి జీవుండు కాష్ట్రంబు లేక తేజరిల్టు వహ్నిచందంబున దాన యుపరతుండయి' (బహ్మ్మ స్వరూపంబునం బొంది. పరమానందంబున విరాజ మానుండగ్సు (భా స్కం--67 వ] 80) విదుర మ్యెతేమ సఃనాద నన్నివేశమున (బహ్మదేవునితో విష్ణువు భాషించుట; సీ||. ___...భూలేం్యదియాశయ విరహితమై విశద

టా థి మైన జీవుని విమలాంతరాత్ముడంనైన నను నేకముగ( జూచునరుండు మోక్ష పరమార్గ వర్తియై భాసిల్టు; | (భా-3 ప్కం=320 ప్ర 9] సనక ననందనాదులు న్లైకుంఠ్రమున విష్ణువు దర్శనార్శమ్మె వెళ్ళి జయ విజయు అతో సంభాషించుటి _

ప ఈశ్వరుండు (పాష్యంబును (బాపకంబును (బాప్పియు నను భ్రదశూన్యుండ్యు గొవ్చున మహాకాశంబునందు. ఘటసటాద్యాకాశంబులు నేజులేక యేకంబె తోంచు

చందంబున విద్వాంసులగు నారమ్మ హాత్ముని సకలాత్మ భేదరహితునింగా6 దొడగందుర్వు

(భా-3 స్కం_529 వ

"భాగవతము "స్ట 'భగవద్నీ త ( వభావము పోర 100). ఇంద (వస్తృవురమున కుంతీదేవి (శ్రీకృష్ణఎని స్తుతించుట, సీ అఖిల జంతువులకీ వాత్మవు గావున. బరులు నావారని (భాంతిసేయ, తే నయ్య. [భా-10 'వ్యం-ఉ'భా-108 వ) మిగిలిన లక్ష్యములకు “ఆద్జై గతము-జీవో సరప్ప్మావ-అనుబంధము-2” చూడవలసినది ననన 6, మాయా స్వరూప నిరూపణము: జీవునకు సత్యమైన పరబ9హ్హ్మా నుభూతిని కలిగింపక అసత్యచైన భౌత్తిక్ష (పపంచన్పృహను. కలిగించు భావరూవ పదార్భము "నూయి యనబడుచుస్నది. శద కలిగించు. దోషజ్ఞావము. రెండు విధములు, 1) పర్యబహ్మాను విన్మ రింపజేయుట. ఇది అసంభావనా దోషము 2) జగత్తును స్మరింపజేయటా ఇదీ విపరీత భావవాదొషమ్ము “మాయను అవిద్య, మూలప్రకృతి, అవ్యక్తృము అజ్ఞానము అని వివిధ నామములత్తో గ థ. స కం. బలుతురు, సోమాన్య జీవుడు దీనివి జయిళచుట దుష్మరకార్యము శలమ భగవదను[గహము వలననె దైైవీమాయను దాటవచ్చునుం ఈ మాయా నియామకుడు ఈశ్వకుడు, శ్నో| ఈశ్వురన్సర్వ భూతానాం హృద్దేశే2ర్తున తిష్షతి చి జ ఠి (భామయన్సర్వ భూతాని యం(తారూఢాని మోాయయా॥ [గ-18 ఆ-61 చ] ం ఈ క్ర ఈశ్వరుడు సకల (పొణుల హృదయములందు స్పితుండ్జై వానిని తన మాయా. శక్తి తో సంసార యం్శతమున (తివ్సుచూ (భమింపజేయుచున్నాడు. దీనిని బట్టే ఈశ్వ రుని యోగమాయశక్తి యొక్క .([వభావము చేతనే జీవలోకము సంసారచకంము నందు" పథి భమించుచున్నదవి తెలియును,

108 భాగవతముప్పై భగవద్నీత (ప్రభావను భాగవతము! 1] పాండవుల ' కష్టములను సహింపలేని కుంతీదేవిని వసుదేవు డూరడించుట్ల సీ అభ్రిల నియామకుండగు సీళశ్వుకండు మాయ యవని కాంతరుండ్లైన యట్టి నూత ధారుని క్రైవడి (దగిలి నటింపంగ మనుజులు 'కీలుబొమ్మంలు దలంవః గావున విధిసేతం గడచి వర్తింవగ దేవతలకునై న దీఅదట్టు-|1 (భా-10 స్కం-ఉ.భా--1057 ప) 2]. రుక్మిణిని వివహమాడిలేక పోయిన శిశుపాలుని పరితాపమును జరాసంధుడు నివారించుట; వ దేహాధారి స్వతయ్యతుండు గడు , జంత్రగొని చేతి జంత్రపు బొమ్మ కైవడి నీశ్వర తంత్ర పరాధీనుండ్జె. సుఖదుఃఖములందు నర్హనంబులు సలుషం, (భా-10 స్కం-పూఖా-1759 వ్య 2) గోపబాలురు విష్టుమాయను (గహింపలేక పోవుట, ఆ||వె॥ ఏ మహాత్ము మాయ సీ విశ్వముళతయు మోహితాత్మకమయి మునీి/౧గ౧యుండు నటి విష్ణుమాయ నర్శకు లోక్కృయే, బ్‌ ణ త డెలుగకుండి రనుట యేమీ నెఆజగు; || (భా-10 స్కం-పూ,భా-582 ప) గీత భగవద్భక్తి వలన జీవుడు సులభముగ దైవీ మాయను జయింపగలుగుతున్నాడు కావీ మూఢుడు దీని స్వరూపము తెలియక తికమక సడుచు పాపములు చేయరున్నాడు

తాగవతముప్పై భగవద్నిత హొభావము 109 1 భో. నాహళ (వకాళ స్సృర్వన్య మూఢో౭యం నాఖభిజానాతి లోకో మామజ నమవ్యయమ్‌!! 2 శ్లో! నమాం దువ్మృాతినో మూఢాః [(వపద్యోంతే నరోధమా!ః మాయయా2వహృళత జ్నోసా! ఆసురర భావమా్మాశితాః[్య .యోగమాయా వ్రభావితమ్మెన జీవ లోకము పర్యబహ్మ వొన్న, వికస్యితిని గర్భిహింవ శీక పోవుచున్నది, మాయచే నష్ట జ్నామడ్డైన జీవుడు మూఢత్వముతో పాపకర్ష్ము " గుచు పర్మబహ్మ పదవిని పొందజాలకున్నాడు॥ " భాగవతము నగకుని మనుకుడును' తొనీమలిజనునీ కుహోటీంటును నగు అంళు మంశ్చుడు కపిలాఖుస్రు డైన విష్ణుమూర్తిని గని స్పతించుటవ- సి (మూఢజీవులు])- తమలోన' సీవుంత ండామెలుతిగరు గుణముల .జూతురు గుణములై న్వ తే! .గాన రొకవేళ ంజీకటే గొందుకోత్మో అండు' ందేశియరు వెలువల నమరుబొందు లరయుదురు దేహథారు లత్యంధులగుచు. గడిండా సీ. మాయా నెన్నండుం గడచలేక్య[ [భా-9 స్క్కం=2 13 ప గ్‌ దైవీ హ్యేషా గుఖమయీ' మమ మాయా దురత్యయా మామేవ యే (వవద్యంతే మాయా మేతాం తరన్తి తే| [7 అడడ శ్న

1310 భాగవతముసై భగవద్నీత ప9భావమః ఈ ద్లైవీమాయ (తిగుణరూపిణి.. దీనిని దాటుట బహుకష్ట్రము. ఆయినను వర (బహ్మను శరణు పొందినవారు దీని నాటకము నంత మొందింపగలరు, అనగా భగవదమ (గ్రహ (పాస్పితో మాయావనిక తొలగుచున్నది. భాగవతము;-1].. నాందుడు (పావీన బర్జ్మియను నరవలోత్తమునకు మాయా నాటకం జెతీంగించి తన్నివారణార్భము రమాపతి నాశ్యియింపు మని బోధించుటః తరలముం.. నరవరోత్తమ! యట్టుగాన మనంబె జీవులకెల్ల సర నరణ కారణ? మట్స్‌ కర్మ వశంబునన్‌ సకలేందియా చరణుడౌొట నవిద్య గల్లు ను; సంతతంబు నవిద్యవేం జరం గుటన్‌ బహుదేహా కర్మవిబంధముల్‌ గలుగుం జుమీ! చ. వినుమదీ గాన భూవర! యవిద్య లయించుటక్షే రమావతిన్‌ ఘన జననస్థితి (వళయ కారణభూతుని (బద్మవతలో చను _బర మేకు నీశ్వరుని నర్వజగంబు -దదొత్మకంబుగా గను గొనుచుం దదీయ పడపంకజము లర్శి భజింవు మెప్పుడున్‌[ [భా-4 స్కం_891, 892 పలుకే 2) ప్రహ్మ్శదుడు నరసీంహ మూత్తనీ' (స్రోత్రిము చేయుట; శం సీ వర్ణనమున ముక్తి కేం బోవు నవిద్యను జయించీ వురుషుండనంతా! || [భాం7 ప్క్కర -౩్ర5్‌8 ప] _మీగీకిన లవ్యములకు అర్జ్వేతము- మాయ-అమబతధము--3 చూడవలసీనది. అవిద్యను జయించుటచే బజ్‌వునకు జగవ్మిఖ్యాత్వము, (బహ్మపత్యత్వము అనుభూతో మగుచున్నవి, అతడ) తానే (బహ్మమునని (గహింపగలుగుచున్నాడు.. ఇదియే. ఆత్మాను “నర్వదుఃఖ వినిర్ముక్తైక చే తన్యాత్మకో౭హాం ఇత్యేష ఆత్మానుభవః”

భాగవతముస్టై భగవర్సీ త (సభావము షెైై సర్వదుఃఖ రహితమ్మైన ఏకళుర్న చైతన్యమే నేనని అనుభప వూర్వకముగ తెలిపి కొనుటయే ఆత్మానుభవము “యద్విజ్నానేన సర్వమిదం విజ్నాతం భవతి" (ముండకోపనిషత్తు) “బహ్మవిద్భైై) హ్మైవ భవతి”

ఈ ఆత్మలేక (బహ్మజ్బానముచే. సర్వమును (గ్రహింపబడుచున్నది. జీవుడు బహ్మత్వము నొందుచున్నాడు. ఇది అద్దె బ్‌ో సిద్ధాంత ఫలము, గీతాభాగవతములకు పరమార్శము, '/11. అద్వైతము. జగన్మిథ్యా _బహ్మసత్యం- అనుబంధము =1

1]. దక్ష ప్రజాపతీ యజ్ఞమునకు వెళ్ళదలచి దాక్నాయణి పరమేశ్వరునితో భాష్టేంచుట; " వ! గుణ్యతయాత్త కంజగు (ప్రపంచంబు భవదీయ 'మాయా వినీర్తితంబు?

• (భా=4 న్మం-రల్‌కి సే 2]. మనువు (ధువునకు తత్త్వము మవదేశించుట: వీ! ఒంాభూరి భేద చే. రూపమైన పశిపంచంబు రూఢీనే | హాచ్మునందుం (బతీతమై యలరునట్టే యగుణుం డద్వితీయుండును నత్ష్మరుందు నైన యాశ్వరు యరమౌత్ము-]| [భాఎడీ వృం-కి5్‌రి ప) త] పృథుచ్శుకవర్తి భాషణము నీ. వీ వేద మందేని నీ విశ్వ మెల్లీము దర్శణ (ప్రతీబింబీత్‌ మగువస్తు నివహంబు క్లైవడి దినిరి (పకాశించు [భా=క నృం-ర్‌91 ప్ర

కెషేఐ ఇభాసిపళము' పై భగవద్నీ త ప్రభావము తు సనకాధ్రి మునుఖు పృథువుతో భాషిలచుట; ఉ!! భూవర] యే మహావురుషభూషణునందుల నీ సమస్త వి “శ్వా రీనన్సై సగసధాత్మక భ్యము నొండిభూడి మా యావి భవంబులం దగ సమ్మగ వివేక నిర్లోధి స్రిస్సవా సీవిషబుర్శి దోంచుచు విశేషగతిన్‌ వెలుగొందు నెప్పుడున్‌ 11 (భాాకఉ స్కం-627 ప్ర

ర్‌] "నారద ధర్మజాఠ సంభాషణముః వ వినుమ్ను దేహాదులకుం గారణత్యంబున నాదియందును నవధికత్వంబున నంత మందునుం గలుసుచు ఐహిరంగంబున భోగ్యంబును నంతరంగంబున భోక్తయుం బరం బున నపరంబును జ్బానంబున జే యంబుము వచనంబున వాచ్యమును నప్రకాశంబునం (బకాశంబుమనై న వస్తువునకు వేతొండు లేదు; |

(వతిటింబాదికంబు నన్తుత్వంబునం జే వికల్పితంచ్లైె తలంపంబడు భంగి న్హైయ్యద్రియకంచైై వ సర్వంబును నర్శత్వంబున వికల్పితంబయ తోంచుంగాని పరమార్శంబు గాదు; 'దేహ్ణోద్ధిక్లర్పబ్బుల్టు మ్చిశ్యాళ్మక ంభులు, వానికి హేళువుళ్లైన శీత (పముఖంబులును ఫ్లధాక్థిత్స కందుల గ్యట సిర్ధంబు, పరమాత్మకు నవిద్యచేత వెంతదడను వికల్పంబుదోంచు, నంతదడవును (భమంబుమందోంచు; నవిద్యా నివృత్నెయ్నెన సర్వంబును మిథ్యయయి శాస్తృశివిధి నిషేధంబులుగల లోపలమేలుగన్న్య యకోూంంగగు? (7 స్కం-ఉ6క మ్స _ 6) దక్నూదులు విష్ణువును మ్ముతించుట; " వ! భవద్వ్యతిరిక్తంబు జగంబునలేదు. [కాం4 స్కృంఅ170 ఖో 7] పొక్నాత్కరించిన భగవంతుని ధృవుడు స్పుఖించుటని వ! ని వొక్క రుండవయ్యు నుహదాద్యంచ్దై న యీ యశేష్మ విశ్వంబు మాయాఖ ఫం బయిన యాత్మీయ శక్తి వేతం గర్పించి యందుం (బ్రవేకి, యిర్మిదియగణబులందు వసించుచు; ; (భా-క స్మం.280 వ్ర) తి న్న షరీక్షిళ్తుల్న సథభాషణము;

భాగవతము'ప్పై భగవద్సీత (పభోవము 13 వ!!! సూర్యుండు పెక్కెడెలం గానంబడియ నొక్కరుండయన తెజంగునల దద్వి భుండును సర్వ్యగతుండయ్యును భిన్నుండుగాః డు, (భా-7 స్కం-7 వు 9) శ్రీకృష్ణావతార ముట్ట మున వసుదేవుడు కృన్దుని. బొగడుట; ఆ||వె!! ఆత్మ వలనం గలిగి యమరు జేహాదుల, నాత్మకంటె వేణులవి యటంచు! దల చువాడు మూఢ్రతముండు గావున నీశ, విశ్వమెల్ల నీవ వేజులేదు |! (భా10 నృం-పూ,భా-కే2క వు 10) గోపికలకు కృష్ణుడు తన తత్త్వము న్య్యెంగించుట, శే1గ|[ నాకుం బరమన్య మొక్కం డెన్నంగ లేద్కు విమల మతులార! మాటలు వేయునేల! |! | (భా-10 స్కం-ఉభా-1072 ప) 17111. అద్వైతము...జీవో_బహై వ-అనుబంధము ని శ్రే దకునితో విష్ణువు భాషించుట: వ!! అద్వితీయ (బహ్మరూపకుందనైైన నాయందు నజ భవాదులను భూత గణంబు లను మూఢుండగువాండు వేటుగాంజూచు మనుజుండు శరీరంబునకు. గరచరణొదులు వేజుగాం దలంపని చందంబున మద్భక్తుండగువాడు నాయందు భూతజాలంబు భిన్నల బుగాం దలంపండు, (భా-క స్కం-207 వ 21]. మనువు (ధువునకు 'సో2హం' తత్త్వమును. తెలుపుట తే!1గ1! రూర్రి సో౭హమ్మమేతి (వర్య్యూమగుచు; ఘనతకెక్కు నవిద్యయన్‌ (గంధి నీవు దంచిప్లై చితి? [| (భా-4 స్కం-359 ప్ర, 3] నారదుడు ప్రొచీనబరికి “సోహం తత్త్వము నుపదేశించుట;

వేశేత్ల భాగవతముస్టై భగవద్నీత ప్రభావము వ ఏనే నీవుగాని యమ్యండవుగావ్యు- నీవే నేగాని యన్యుండగా, నిట్టని యెటుం గుము/ విద్వాంసులు మన యిద్దరియందు నంతరంబు 'నీక్షింపర్వు పురుషుండు దను నొక్కవినె యాదర్శ చశ్షువులందు భిన్నరూపునింగాం దలంచు చందంబున మన యిద్ద ఆికిని ఖైదంబు గలిగినట్టు తోయ; (భాజడు సృం--851 వ్రు త్త చ్మితకేతూ పాఖ్యానమున ఆంగెరస్సుడ్డు చ్మాత కేతువునకు... జ్ఞానమును బోధించుట? వ!॥ జన్మ ఫలంబులను జూచుచున్న వారికి దహన కిొయ్యల. నగ్ని చెక్కు రూపంబులం గానంబడ్డు భంగి నాక్కండైన జీవుండు పెక్కు భంగుల వెలుంగుచుండు, వివి, యన్నియు నాత్మజ్ఞానంబు పాలక దేహి దేహ సంయోగంబు స్వప్నంబునందు భయావహంబై న (ప్రయోజనంబు నడువుముండి మేల్కాంచి యాస్వపష్నార్భంబై వ (పయోజనంబు దనది గాదని యెజుంగు భంగి బీవుండె తానని జ్ఞానగొచరుండ్డె న వాడెణుంగుల్య (భా-6 స్కం-శ456 వ ర్స్‌ జరాస్రంధ వధానంతరము ధర్మజుండు కృష్ణుని నుతించుట; సి! ఏకమై యద్విలీయషు యవ్యయంబు తే॥!గ11 శైైన నీ శేజమున కొక హావి గందే చినయాకార నీ పాద "సేవకులకు నాత్మ పర శేదబుర్ది ర్వొందైవం గలదె? /భా-10 న్కృం-ష్కభా-764 వు

1. అద్వైతముఎమాయ-అనుబంధము క శ్రే. (బహ్మనారదుల సంభాషణమ్వు నీ. అంబరీష పరాశరాలర్మ మిశ్రలేశ్వరామ సౌభరి దేవలాభిమమ్యు తగ] లార్నిషేణాదులై న మహాత్ము లెలమి డనిలి యడద్బేవు భక్షింజిత్తముల నిల్పి తత్సరాయణులౌట దుర్హాంతమ్హైన పిష్టమాయ ందరించురు. విమలచరిత! 11 [భా-2 స్కం-204 ప్ర

భాగవతముపై భగవద్నీ త ప్రభోవము 115 20)" విష్ణువు (బహ్మతో భాషించుట; . వ లేవి యర్వంబు సక్తి రజత (భాంతియం బోలె నేమిటి మహిమం దొంచి (శమ్మజం దోపక మామనదియె మదీయ మాయా విశీషంబని యెయింగుము, (భా=జి స్కం--2653 వే క్‌! (బహ్మ విష్ణువును స్తుతించుట సీ] ఎవ్వని మాయకు వింతయు మోహించుందతిమి యెవ్వని మాయ దాట రాదు తన మాయ నెవ్వండింతియు గెల్బినట్టి వాండెవ్వవిం బొడగాన రెట్టిమునులు గభా-రి సృం-254ఉ వ) శ్ర అంతరికుండను బుషి విదేహునికి విష్టమాయను బోధపరచుట, " వ అవ్యక్త నిర్గుణ పర్మబస్యూ ంబునందుం దనకు వివర్యయంబుగా జననంబయిన జ్నానంబె విష్టమాయ యనంబడు, 'బరమేశ్వరుండట్సే మాయచేత జిగంబు. నిర్మించి నిశ్చింుండ్డై యుండు; [భాాపేకే స్కం-క్‌2 వ వం విశిష్టాద్వైత ము;

1. పరిచయము; సామాజిక అవసరముల కనుగుణముగ వేదాంత (వవక్తలు సిద్బాంత _ ములను (పవచించిరి. అద్ద్వైతము (బహ్మ నిషా గరిష్ము ల్హైన జ్నానులకు మా్యాతమే ఉప యుక్తముగ మన్నదనియు సొమాన్య మానవులు తరించుట కది సమర్హము కాదనియు శ్రరువోతి కాలమునందలి వేదాంతులు తలంచిరి. అద్జ్వెతులు స్పాపించిన నిర్నుణ నిరా కొర సచ్చిదానంద పర్యబహ్మము మానవుని శారీరక మానసిక బొద్నిక పరిమితుల కతీతమ్మె అతవి సార్వకాలిక యవనరములకు పథయోజినకారి కాలేక పోవుచున్న దని వీరు భావించిరి. మానవుని తల్మి దం్యడుల వలెను బంధుమితు9ల వలెను. గురువు వలెను "స్నేహితుని వలెను (ప్రేమించుటకు భగవంతుడు సగుణ సాకారములతో సాక్నాత్కరింపప లెను అది యును గాక నిర్నుణ నిరాకార (బవ్మోపానన ఎవరిక్టైనకు. క్సేశకరమ్మెనది సగుణ సొకారోపాననా మార్గ ము సులభసాధ్యమైనది, ఈ ఉపాసనలో భక్తుడు శాంత దాన్య, సఖ్య, వాత్పర్యః మధుర, శిశు భావములతో భగవంతు నరాధించుచున్నాడు, ఈ సగుణ సాక్రారద్దే వము స్విమస్వరూపుడు-క్షమాశీలుడు. ఇట్టే, భగవత్తత్త్యమ ను మన దేశమున బిహుళ (ప్రచారము చేసిన కీర్తి శ్రమ దామానుజాచార్యులకు దక్కినది... ఇతడు

కేం ఇఖాగనతముస్టై భగవద్సీత (ప్రభావము ప్రచారము చేసిన సిద్మాంతము. విశిష్టాద్ధ్వెతము, భగవ్మత్పాప్టి మార్గ ములెన్నియ్హై నను ఫలితమొక్కస్నే అన్ని సిద్దాంచములును. (ప్రాపంచిక సుఖ క్చు[దత్వమును నిరూసించి బహ్మానంద వైగస్ట్యమును స్ట్వాపించినవి, అందరు (పవక్షృలును ఈ ఆనందలబ్బీ విషయమున నేకీభవింతురు * వారి వారి మనస్తృత్త్వములను బట్సి భగవ(త్రాప్తి విషయమున సారూప్యసామీష్య సాయుజ్యసాలోక్యములను భేదములున్నను వారు అనుభవించు ఆనందములో మాాతము భేదమేమియును లేదు. కావుననే అన్ని సిద్దాంతములును చూనవాళి కుషయుక్నములై న నని వివేకానందుడు వీని మధ శ్రగరి సమన్వయమును ద్హోషిబచెను; ఇదేవిషయమును. గీతా భాగవతము లును అంగీకరించినవి గతా శ్నో) జ్నాన యసష్హన చాప్యన్యే యజంతో మా ముషపాసతే ఏకత్వేన పృథక్ష్వేన బహంధా విశ్వతోముఖమ్‌!! (గ- అఅ- 15 శ్‌) యోగసాధకులు కొందరు పరబ్రహ్మను జ్నాన యజ ముతో నుపొసింతురు, మరికొందరు విశ్వవ్యాష్నృమ్నె యుస్నృ ఈ పదార్చమును అద్దె్వైత భావముతోడన్ను కొందరు ద్వైత విశిష్టాద్వైత (త్లైళాడి యితరానేక భావములతోడను నారాధించుచున్నార్హు ఎటు దీవి నుపాసించినను వారు అనందసాగరమును చేరుచున్నారు, భాగవతము$- హరుడు హరిని దర్శించి కొనియాడిన విధము; (దేవాసుర యుద్ద కథనము] స్‌] భావించి కొంద్క్యు (బహ్మంబు సీవవి తలపోసి కాందయి ధక్మమనియు: జర్చించి. కొండయ సదసదిశ్వరుడని నశవిం గొందల్ప శకి సహితుం డనియుం జింతించి కొందలఖ్లు చిరతరుండవ్యయు: డాత్మతంధతు డు పరుండధికుం డనియుం ఏ చొడరి యూహింతురు తుది నద్యయ ద్వయ సదసద్విశిష్ట పం్యశయు:డ వీవు

భాగవనతము'స్పై భగవద్గీ త (వభోనము క్షే తే॥గ!! తలంవ నొక్కింత వస్తుఖేదళబు గలదె కంకణాదులు వనీండి యొక్కూటియ కాదె కడలు వెక్త్యైన వొర్టి యొక్కటియ కాదె భేదమందును నిమ్న వికల్పింవవలదు !! (భా-రి సృం-తరిర్‌ వ ఈ ఫద్యమందళలి వర్మ బవ్మా వాచక వ్రయోగముల్లై వ “సదనదిశ్వరు డూ”, “పదసద్విశిష్ట సంశుయు డు” అమనవి విశిష్టాద్ద్వైతీ ఉపసనాసంప్రదాయము నుద్దో షించుచున్నని, అక్షే అద్వ్యయ, ద్వయ గసంళశుయు డనీవు] అనునవి అద్బ్వైత ద్వైత సిద్దాంత నంపంిదాయములను. బలవరచుచున్నవి “యద్భావం తద్భవతో అను రీతి పర్యబహ్మా నుపాసించు. నిధములను బట్టీ అనుభూతులతో భేదము కాననగుచున్నది. 2) ఆ(కూరుడు యమునలో రామకృషస్ణులను దర్శించి నుతించుట్టు వ[[ కొందరంభోజగర్పాదు లధ్యాత్మలందున్న శేషాధి భూతంబులందున్న నే కాధి ద్లైవంబులందున్‌ నదాపాశ్షిచ్చై యుందువంచున్‌ దదంతర్హత జ్యోతి వీశ్రండనంచుం (శయీ పడ్డ తిన్‌ గాందటింద్రాది దేవాభిధానంబులన్‌ నిక్క బొక్కండ వంచుం మట్టం గొండజారూఢ కర్మంబులం (దుంచి సంసారముం (దెంచి సన్న్యస్తుల్తై మించి _విజ్నాన = చకుండ వంచున్‌ మరిం బాంచ రాతానుసొరంబుగా? దవ్మయత్వంబుతో గొందత్ర్‌ వాత్మవంచున్‌ మథ్రిం గొందజా వాసుదేవాది భేదంబులన్‌ నల్వుర్డె చెల్వు వొటింతు వంచున్‌ మథివ్‌ నీవు నారాయణాఖుక్థిండ వంచున్‌ శివాఖ్యుండవంచున్‌ మరిం బెక్కు మార్గంబులన్‌. నిన్ను నగ్నింతు రెగ్నేమి యేరుల్‌ పయోరాశినే రాసులై కొడు (కీడన్‌ నిశేషంబులెల్ల న్నశేషంబుల్లె డింది నీ యందనూనంబు లీనలబులౌ వేకరాకేందు బిం బంబు కుంభాంచరంభంబులం బింబితంబ్హెన వ్వృన్నదే? యస్న నేలా ఘంటాంచతర్మ తొకాశముల్‌ దద్దటాంతంబులం బేకఠమౌ రేఖ లోకావధిన్‌ వీంక నే పోకఠం బోక యేకాకిన్నై యుండదు దీశా! (భా-ఓ0 సృం-వూంవాా1 232 వే ఈ రీతి గీతా భాగవతములు ఆద్ద్బ్యైత విశిష్టాద్ద్వేత బై బలొది సిద్దాంతములను బరిపరచుచు. నివి జీవునుద్పరించుటకు సమర్శముల్తేన _ సాధనములని చాటుచున్నవి, ఇంతకుముందు. అద్ద్యైత సిద్దాంత విషయమున సీచే భాగవతము ఎట్టు పిభావిత మ్లైనదో వివరింపబడివది, ఇకస్టె గీతయందలి విశిష్థాద్ద్వైత భావములు భాగవతమును (వభావితమొనర్చిన విధము నివరింసబడును.

కేపే8ి భాగవతముప్టై భగవద్నీత (ప్రభావము విజమునకు విశిష్టాద్మె ప్రశులు తనివితీర వర్శించిన పర్మబహ్మ సగుణ- సాకార తత్త్వము, అవతార స్వరూపము భాగవతమునకు బీజములనదగి (యున్నవిం విశిష్టాద్వైత (ప్రవక్తర్మైన రామానుజుడు తవ పిద్దాంతమునకు (పోద్బలకముగ (పస్మాన్నతయమునేకాక శ్రీశ 9వ శతాబ్చివాటి నాథముని సరఘటించిన నాలాయిర షర్సిబంధము, పాంచరాత్ర వెష్టవాగమముల్లు భారత భాగవత విష్టుపురాణములను గూడ గహితిచీనాడుః. ఇతడు 'ప్రస్కావ (తయమునకు “గృంభాష్యము' "ను రచించెను, రామానుజుడు కాంచీనగర సమీపమందలి శ'పెరుంబుదూరు (గామమున కేశవా చార్య కాంతిమంతుఅను పుణ్యదంపతులకు క్రీం]4॥] 1019లో జన్మించెను. విశిష్ట ద్ద్వైత' మత (వవక్త' లైన నాథమునిి, 'యామునాచార్వుడు రామానుజునకు పూర్వులు; యామునాచార్యునకు ఇతడు" మేనల్డుడు, ఇతని గురువగు మహావూర్చుడు యామునా చార్మ్యుని శిష్యుదు-రామానుజుడు -శ్రీరంగమ్తున నైష్టవమఠాధిపతి కాగలిగెను. ( . జః విశష్ట్రాద్ధ్వైత సిద్దాంతము?- పర్యబహ్మ చిద చిద్విశిష్టుం డు “దిత్‌* అనగా జీవుడు. '*అచిక్‌' అనగా జగత్తు. పర్మబహ్మకు ఈ “జీన జగత్తులు అవయవ నిశేషములు కముక్ర “అతదు. 'చిదచిద్విశిష్టుడగుచున్నాడు, అనగా చిదచిత్తులను విశిష్ట గుణములుగ కలవాడు. పర(బహ్హ్య స్వతం్యతమైన అద్వితీయ సత్యము, జీవుడు, జగత్తు ఆతవిసై ఆధారపడిన పరతందత సత్యములు, ఈ కారణములే ఈ సిద్దాందము విశిష్టాద్దై ైత మైనది. ల అద్ద్వైత పరమసత్యమ్మైన వర(బహ్మ చిదచీశ్తులవెడి జీవుడు, జగళ్తులను తన విశిష్ట లక్షణములుగా కలిగియుండుటచే ఇతనికీపేరు సార్హకము[ (విశిష్టరూ పేణఆద్ద్వైళమ్‌! ఈ (బహ్మ సగుణుడు సాక్రారుడు. అద్దె వరులు చెప్పిన విర్సుణ నిరాకార బిహ్మము బాహ్య వ్యవహారమునకు మాససిక ధ్యానమునకు సహకరింపదు. ఈ సగుణపసాకార (ఐహ్మ సమస్త కుభగుణ భరిశుండ్దైన విష్టునారాయణమూర్తిగ భాసిల్లు చున్నాడు. ఇతడు లోకసమ్మోహన సమర్శుడ్డైన దివ్యమంగళ వ్మిగ్రహుండు.. నిరుపమ (యేమ సాగరుడు, సంవూర్జ్మజ్ఞానముతో నితనిని దర్శింపవచ్చును, ఇతడు సృష్టి స్థితిలయ కర్ణ, సమస్త (ప్రపంచమున కాధారాధిష్థానుడు, వేదములు, యజ్బయాగముల్లు జీవులు ఇం్టదియాదులు పర్యబహ్మ శరీరము, ఇతడు సర్వభూ తాంతరాత్ముడు, భక్తసులభుండు పరళర్యతులైన శ్రీవృలితనిచే నియమింపబడుచున్నారు. ఇతడు రామకృష్ణాది మానవ శరీరములను ధరించి జీవుల నుద్దరించుచున్నాడ్యు వారి కోరికలను వెర వేర్చుచున్నాడు.

భాగవతముప్పై భగవద్నీత పి౦ిభావము 119 సర్మబహ్మ ధర్మభూతజ్నాన స్వరూపుడు ఈ జ్ఞానము వలననె మన కనేక రూపము అతో దర్శనమిచ్చుచున్నాడు. ఇతదు కర్మాధ్యకుండు జీవుల కర్మఫల (పదాత్మ ఈ సిద్యాంతమునకు. గీతా భాగవత్‌ అక్యములు; గ్‌త: య్‌. వీజం మౌల నర్వభూతానాం విద్ధి పార్థ! సననాతనం బుద్ధిర్చుద్ధి మతామన్మి తేజస్తే జస్వి నామహమ్‌ || [7 న. 6 శ్తో] సమస్తభగాతములకు అనగా చిదచిత్తులకు సనాతన విశిష్ట బిహ్మమే మూల ' బీజమ్నైయున్నది, బుద్పిమంతులలోని బుద్దిః పర్యాకను వంతులలోని పర్యాకమను ఈ (బ్రహ్మమే, భాగవతము; 10. కీరసొగర మథన కథనమున (బహ్మాది దేవతలు హరిని కీర్తించిన విధము: కం! నీ మాయచేత విశ్వము వేమారు సృజింతు వనుచు విష్మండ వనుచున్‌ దిమంతులు గుణవదవిని నేమంబున నగుణు(డై న నినుంగాంతు రొగిన్‌' (1 (భా-రి న్కం-ాశే 65 ప్రే 21 (ప్రజాపతిముఖ్యులు ఈశ్వరుని నుతించుట! ఆ|[(వె! _ళబ్ది యోనినీవ జగ దంతరాత్మవు, "నీవ షపాణమరయ నిఖిలమునకు కం॥! నీయం 'నంభవించును _ " నియం వన్‌ంచియండు నిళిల జగములున్‌ సీ యంద లయము! బొందును నీ యదరము నర్వభూతనిలయము రుదా! (1 (భారి స్కం-222, 223 పలు]

120 భాగవతఘుస్టై భగవద్నీ త పిభావమ్ను త) -బలిచకివర్తి (వ్రమ్మ్సులు వామనమూర్తిని కీర్తించుట, ఈం! అన్ని జగంబులుందానై ॥ యున్న జగన్నాథుం జూడ నొగి భావింపం గన్నందక మనమందక నన్నుళులంజేసి రవుడు నభ్యులు బలియున్‌ ॥ (భారి స్కం-638 పీ గీత: న శ్నో్య ఏతద్యోనసిని భూతాని నర్వాణిళ్యువథారయ అహం కృత్స్చ్నన్య జగత, | (వభవః (వళయసక్రా || (౧-7 అర శ్యో వరబహ్మ్బ్సృక్క పరాసర (పకృచులనండి చిదచ్చి చదూపములుగ చెప్పబజ్హ్రచున్న జీవుడు-జగత్తు పంభవించుచున్నవి ఈ జగత్తు యొక్క సృష్టి స్పితిలయములకు పర (బ్రహ్మయే మూాతకారణము. కి క్లో. అధవా బహ్మనై తేన కిం జ్నాకేన తవారున! శ జు జ విష్ణ భ్యాహమిదం కృత్స్నం ఏకాంశేన స్టీితోజగళ్‌ || [5.10 అ-42 శో] “ఈ సకల విశ్వము. పరబిహ్హ్మ. విశాల తత్త్వమునందు. ఒక భాగములోఖె 'ఒదిగి యున్నది, విశిష్నెద్వైత సిద్దాంతము నీ శోకములు సమర్శించుచు. జగత్తు జీవుడు పరబహ్మప్టై ఆధారపడిన సత్యములని చాటుచున్నవ్ని | భాగవుత్రన్స్యు_ 1) కొళియని భార్యష్షైన నాగొంగనలు (శీకృష్ణువి నుతుచుట[ సీ! విశ్వంబు నీవయై విశ్వంబుం జూచుచు విశ్వంబు సేయుచు విశ్వమునకు

భాగవతము స్పై భగవద్సీ త (పభాఎము 1201. హేతువవైై పంచభూత మాతే9ం్యదియములకు మన -పా్రజ బుడ్డి చిత్త ములకెల్ల నాత్మువై మొననీ గుణంబుల నావృతమగుచు నిజాంశభూత . మగు నాత్మృచయమున కనుభూతి సేయుచు మూడహంకృతులచే మును(గు వడక తే.[గ4 నెతి ననంతుడవై దర్శనీయ రుచివి గాక నూమ్మండవై నిర్వికార మహిమ( దనరి కూటస్టుందన సమన్తంబు నెలబుగు నీకు మొక్కెద మాలింపు నిర్మలాత్మ [| (భా-10 నృం-పూ;భా-68ి 1 వ! 2 ఇందుని కృష్ణ ప్రతి; ॥ కం! విశ్వుళ! విశ్యథావన! విశ్వాకృతి యోగవంద్య! విను నీ చేతన్‌ కాశ్వుతులమెతి 'మిష్పుడు శాశ్వుతముగ (గంటి మధథిక్ష సౌఖ్యంబుహరీ! |! (భాై0 స్కం-వూ,భా-948 ప 8 సిద్దులు కృష్ణుని పొగడుట్య కం! వఐాలుడవె నీవు వగ్గడవ నాలంబుండ వధికయోగి వాద్యు డవు తను న్థూలాకృతియగు నిశ్వము, నీ లీలా రూశమండు) నివుఖులు కృష్టా! ॥ (భాశే0 స్కం-పూంభొ త్తీ౦డ్త పశ త్తి కృష్ణుండు బాలవళ్స రూపములు దాల్చ్బుట;

]22 భాగవళముప్పై భగవద్నీ త వ్రిభావము కం రూపంబులెల్డ నగు బహు . రూపకుండిటు బాలవత్చ్స రూపంబులఅతో నేపారు టేమి చోద్యము రూపింప గ నళని క్రేతర రూపము గలదే! 11 [భా-10 న్మృం-వూ.భా-ర్‌1 ౩ ప్ర ర్స్‌ శివుడు బాణీ రక్షింప కీ,కృష్ణుని స్తుతించుట;

,వ[। జగదుద్భృవంబు కొఆకుండ్లై కొన్న భవదీయ దివ్యావతార వన్వైభవం బెత్రింగి నుతింప నెంతవారము, _ నీవు సకల చేతనాచేతన విచయంబులకు నాద్యుండవ్వు . నద్వి లీయు డవ; పురాణ వురుషుండవు, సకలసృష్టి .హెత్తు భూశుండవు సీశ్వరుండవు? తే నిఖిల. మందెల్డ 'వర్తింతు నీవు దగిలి -

నిఖిలమెల్టను నీ యంద నెగడు గృప్ట! 11 (భా=10 స్కం-ఉ,భాఎకుడ[ వ్య శ42ై ప్ర 6) శుతి గ్‌తలు సీ వసంచమెల్బ (ఇరగ బ్రహ్మస్వతళూషము॥] | (భా-10 స్కం=ఉ.భా-] 206 వ) వ నకల చేతనాచేతనాంతర్యామియై న సర్వేశ్వరుండు సర్వ శబ్బవాచ్యుండు గావున సకల జంతు నివహంబులకు బుద్నీందియ మనః(ప్రాణ శరీరంబులను సృజియించి చేతన వర్షంబునకు జ్నాన ప్రిదుండగుం గావున సకల నిగమ సమూహంబులును దత్స్వరూప గుణ వైభవ (పతిపాదకంబులు గావున ముఖ్యంబై (పవర్తించు (సతిన్న్యాతం. బుష సిషత్తు్యు-ల్యంబు,; (భా-10 స్కం-ఉ.భా-1203 వ్శి వ] మజియు. వినిధ కాష్టాంతర్న తుండయిన వాయ న్య్పండు తద్తత దోషం లీ

బునం బొరయక నిత్యశుద్దుండ్డి తరతమ భావ౦ంబున వష్తెంచు చందంబున స్వసంకల్ప కృతంబులయిన విచిత) శరీరంబులందు నంతర్యామిన్థై (ప్రవేశించి తత్తద్విచ్చిత యాగ ఈంబైన హెయంబులం బొరయక సకలాత్మ సమరక్ఞా యేకరసంబై (బహ్మంచ్జైన నిన్ను

భాగవతముస్నై భగవద్నీ త ప్రభావము 123 నై హికాముష్నిక ఫల సంగమంబు కేక విగత రజోగుణంబుళు గలిగి కొందరు భజియించు చుండుదుర్ను (భా-10 న్కం-ఉంభా] 215 వ్ర వ కొందరు నచరాచర వస్తు జాతంబులకు నంతర్యామివై సర్వంబు నీవ యగు టం దెలియలేక నిత్యంబనియు ననిత్యంబనియు విపరీత బుడ్దిం తలియుదురు? గాని భవదీయ దివ్యతత్ర్త్యంబు నిక్కంబుగం దెలియంజాలరు?.. కొందరు జగఛ్చరీరుండవు గాన జగ దూగ్తిపకుందిచై న విమ్నుః టక మకుట కర్ట్మికొదీ వివిధ భూషణ భేదం బులుం గనకంబు నిజ స్యరూవంబు విడువక వర్తి ంచు చంచంబున జగద్వికారాను గతుండవయ్యును నిఖిల హయ _వత్యనీక కల్యాణ గుణొత్మకుండవైై యుందువన్‌ యాక్ష్మ్య విదులయినవారు. దెలయు మరు (బ్రాం స్కం-ఉభా-![226 వై వ|[.. సర్మైన (ప్రకృతి వలన నుత్సన్నంట్లైన యీ జగత్తు ఇనళ్తుగొవలయునది. యెట్స నినం గనకోత్సన్నంబుల్లై న భూషణంబులు కనకమయంబులయి కానంబడు చందం బుననని సొంఖ్యుందు. పలికిన విని; యద్ధ్వెతవాది యిట్ననుే వెయ్యది యత్పన్నంబు గాదది. సత్సును గాదను వ్యతిలేక వ్యాప్తి వియమంబు నిత్యసత్యంట్లై న (హ్మంబు నందు. దర్శ హతంబగు€ గావునం (బ్రపంచంబు మిథ్యయవి నిరూపించిన నా (వ్రవం చంబు (బహ్మ విశేషణంబ్టే. కార్యకారణానన్నిలు గలిగియన్న యంత మాాతమున మిథ్యా గానేరదా. (వ్రపంచమ్లునకు6 గార్యకాలణావస్పృలు . నిత్యంబ్లులు గావున చవస్తా ద్వయ యుక్సింబయిన హ్రపంచంబు నిత్యంబనిన వెందియు. నిద్ద్వైతి యిట్టను? బహ (యగళథ "'వతిపాదితంస్థైన జగన్మిధ్యాత్పంబు శేమి యెట్లనిన నదాయునుం గర్మ్యవకుల్నైన జడుల నవిద్యా (పతిపొదకంబ్నైన కుతర్మ సమతంట్పైన భారతి యంధ్రపరంవరా వ్యవహారంబునం జేసి (భ్రమియించు గారణావస్హ యందును (బహ్మా విశేషణంబ్లైన సూత్మరూ పంబునం [(బపంవంబు నత్తైయు-డు సత్యంబు. బాధో యోగ్యంబు గావున" లీకు శ్రేషంబయి యుండుం గావున నీవు దేహగతుండ్లైన దేసియందు నంతర్యామ వయ్యుం గర్మ వలం బులం బొరయక గర్మ ఫలబోక్పరైన జీవునకు సాక్షి భూతవవన్నై యందు వట్టి నిన్ను నజ్ఞ్మల్నెన మానవులు నిజకంఠ లగ్నంబయిన కంఠికొమణే విత్యసన్నిహొతంబ్నై చెలుంగు చురెడినను.. గానక వర్తించు. తైజంగున హృదయ పద్మ మధ్యంబున వనంత తేజ్‌ .. విరజమానుండవ్నై (ప్రకాశించు. నిన్నుం దెలియలేర్యు. నకఠ (బహ్మాండ నాయకుండన్నైన

124 భాగవతముస్టై భగవద్నీ త (పభావము నీయందు. కరిళ్రులు ముఖ్యివృత్తిర (బవర్తించునని; శిత్యధి దేవతలు సారాయణు నభినందిలచిన తెజంగున సనలదనుండు మహర్షుల కెజింగించిన (వపకారంబని నారా యణర్హి నారదునకుం జెప్పిన నమ్మవాత్సుండు మజ్బనకుండ్దై న వేదవ్యావ మునీం[దు నకు నుపన్యసిళిన్నె" నయ్యగ్భంబు వత౦ిడు నాకుత [శుకునక] జెప్పిన విధలిబున నీకుం జెప్పితి (పరీక్షిత్తునకు; (భా-10 స్కంి-ఉ.భా- 1280 వ్య 7] విష్టుమూర్తి దకువితో సంభాసీంచుట; వ! అద్వితీయ (బ్రహ్మరూసకుండస్లైన నాయందు సజభవాదులము భూతగణంబులను మూ ఢ్సుండగువాడు వేయిగాం జూచు; మమఘజుండు శరీరంబునకుం గరచరణాదులు వేశ్చగా ౧దల6పని చందంబున మద్భక్షు 9ఢగువాడు నాయందు భూతజాలంబు భిన్నంబుగాం దలంపందు, , [భాంక స్కం-207 వ ర. విదురుడు మ్రెతయునితో (వనంగించుట్న వి లోకంబున. కీశ్వరుండు హరియసయు జీవ్లుండు పరతంథతుః డనియము దలంపుదు (భాద స్కం-2త్తడ్మ వ 9) బ్రహ్మ తన పుతుండ్దైన నారదునకు పిష్ణ్రనీ తత్త్వము ?టుకపరచుట కం! విశ్వత్ముండు. విశ్వేశుండు -

విశ్వమయుం డఖింనేత విష్మ/డజుండ్తీ -

విశ్వములోం. దానుండును

విశ్వము దనలోనందాల వెలుగుచును:డుున్‌ ||

[భా-2 స్కం-100 3 7

10 (ఏహ్వోదుని ఆతని గురువులు దానవేశ్వరువి నన్నిధికి క తెచ్చినప్పుడు ఆతని

స్వభావమిట్బు వర్థితమ్మైనది,

భాగవతముప్టై భగవద్నీ త ప్రభావము క25 సీ; అంకించి తనలోన నఖిల [వపందంబు [భా7 స్కృం-క60 ప) 11) నారదుడు ధత్మజునితో భాషించుట;: కం; హ8రిభుందు జగములుండున్‌; | వ[1.... -చరాచరంబయిన విశ్వమంతయు విష్టుమయంబు, [భా-7 న్కం--4ఉ50 పం ఉడత వ) 12. అంచరిడముడను బుషి విదేహుడను రాజుతో భాషించుట, తే! ఇంతయును విష మయమని యజటంగవలయు ళం భీదమొనరింపవలదు. మేడినీశ! || (భాం 2 స్కంాశీకు వ తి శరణాగతి తత్త్వము: సర్వజ్ఞ్హ్ఞడు, సర్వశక్తి మంతుండ్యు సర్వగతుడునైన భగవంతుడు తమకు జీవితా ధారమవి. [గ్రహించి అతని శరణుపొందుట జీవునకు బంధవిముక్తి హేతువు. మానవులు తమకు విధింబడిన వైదిక కర్మానుష్కానము వలన చిత్తశుర్చిని పొంది జ్ఞానమును సంపాదింపగలరు! కరుణామయుడ్జ్డైన భగవంతుని నిష్కళంకమ్ణైన యనన్య చిత్తముతో (పేమించుటయే భిక్తి;. భక్తులకు భగవంతుండు అనందపాతువు, భగవదనుగిహము భక్తులకు మోక్షమును పిిసొదించును, ఆంచచలమ్హైన నిష్మల్మషమైన భక్తి వలన మాత్రమే భగవంతుని సాక్సాత్కారము లభించును, సత్కర్శ్యల నాచరించుట వలన చిత్తశుద్చి, తద్వారాజ్ఞానము జబ్బా నమువలన అనన్యభక్తీ ః, భక్తివలన నీశ్వరసాయుజ్యము (ప్రాప్తించును,

126 భాగవతము”పై భగవద్నీ త ప్రిభావము అన్ని వర్శముల (ప్రణలు భగవంతుని సర్వ విధముల శరణుపొంది, -ఆత్మార్పణము గావించిన సులభముగ ముక్తిని సారదగ్గల్లర్ను ఈ శర్తణ్ధాగతి తత్త్యము మిక్కిలి (శేవ్య మైనది, తన స్వరూపమ్గును తానాచరించు కర్మల ఫలితములను తన సకల బాధ్యతలమ భగవదర్చణము గావించి సర్వవిధముల నతనినే శరణు పొందుట “శరణాగతి యనబడును తనకు శరణాగతుల్లై యనన్యమ్షైన భక్తితో _తనభు నిరంతరము ధ్యానించుచు తమ వియత కర్మలను నిష్మామ బుద్శితో నాచరించువారికి భగవంతుడు తన దివ్యమంగళ రవాపదర్శన భాగ్యమును పిిసాదించును.. వారు శరీర యా(త్రానంతరము. వైకుంభ్ర

• మును చేరగలరు. అచ్చట వారు విష్ణుమూర్తి పాన్నిధ్యములో ననిర్వచనీయ బ్రహ్మా నందము ననుభవించుచుంఢగలరు. ఇది భగవఛ్చరణాగతి ఫలితము, - ఈ శరణాగతిని *న్యాసి మవియు వ్యవహరింతురు వేడాంత చేశికులు తమ న్యాస దశకములో “శరణాగతి లక్షణము నిట్ళు తెలిపిరి, శ్నో!. ఆహం, మ(దక్షణ భర? మ_దక్షణ ఫలం తథా న మమ ఛ్రీపతేరేవేత్యాత్మానం నిక్షిపేత్‌ బుధః | [న్యాస దశకము) “నేన్కు నన్ను రక్షించవలసిన బాధ్యత, తృదక్షణ ఫలము, అనునవేవియు నాని కావ్హు అన్నియు ఆ శిపతివే' అను దృఢాధ్యవసాయముతో తనను త్రాను పరమేశ్వ రార్పణము. గావించుకొనుట “న్యాసము లేక శరణాగతి, ఇది ఆరువిధములు ““ఆనుకూలన్య సంకల్పః, (పాతికూలన్య వరనమ్‌ జ ॥ రకష్షిష్యతీతి విశ్వానః, గోప్ఫత్వవరణమ్‌ తథా ఆత్మనికేవ కార్పణ్యే, షడ్విధా శరణాగతి: 1] ఆనుకూల్య సంకల్పము భగవత్సీ్వితికర కార్యాచరణము

భాగవతముస్తై భగవద్నీ త ప్రభావము 127 2) (ప్రాతికూల్య వర్షనము: ఆనురీ ప్రవృత్తిని విడుచుట 3) భగవంతుడు తనను తప్పక రక్ష్మించునము' దృఢ విశ్వాసము త్త గోప్ప వే వరీణము; తనకు రక్షకునిగా యిష్టన్హై వము నెన్నుకొనుట 5] ఆత్మవిషేషము; తనను తాను నర్వవిధముక భగనదర్పణము గొవించుకొనుట 6) కార్సణ్యము[ భగవంతుడే తనకిక దిక్కని భావించుట గీతలో శరణాగతి తత్స్వమ్యు= అాటె శమద్భగవద్సీ తా (పవచనము వాష్ప్రవమునకు అర్భ్హు నశరణాగతి యనంతరము కృష్ణభగవానునిచే (ప్రారంభింపబడినదిం ఆర్బునుడిట్సు కృష్ణ శరణాగచుడయ్యెమ్మ శ్నో!;. కార్బణ్య దోషోవపహత, న్వభావః వృచ్చామి త్వాం ధర్మ నమ్మూఢ చేతొః యచ్చేేయస్ప్యాన్నిళ్చి తలి లూప్‌ తన్మే శిష్యస్తేర౭హత శాధి మాం త్వాం (చవన్నమ్‌ //| ల

• ం (౮-2 అా శ్‌ శే ఓ కృష్ణా! మనోదౌర్చల్య దోషము వలన నా స్వాభావిక శక్రి తరిగిపోయినది. వా మనస్సు నందలి ధర్మాధర్మ వివేకము ఈ కారణమున నష్టమ్నైనది. నేను నీకు శిష్య డన్లై నీ శరణు వేడుచున్నాను... దీనత్వముతో నీకు శరణాగతుడనైన నొకు హ్‌తము నుపదేశింపుము, నేనేమి చేయవలెనో శాసింవుముః నీ ఆజ్నను తప్పక శిరసావహించదను* ఈ రీతిగ అగ్మునుడు కృష్ణుని పా9ర్చించేసు. అర్బ్జుమని శపార్భవనాలకించి కృష్ణ డతనికి జ్ఞానోదయము. కలిగించుటక్షై గీతను (వవచించను-గిత్రాసారాంశ మంతయు శరణాగతి యందే దాగియున్నదిం గత 2) క్నో[! మన్మనాభవ మద్భకో ముద్యాజీ మాం నమస్కుురు

28 భాగవతముస్టై భగవద్సీత ప్రభావము మామే వైవ్యనీ నత్యంతే పితిజానే స్రియో౭స్‌ మే!]

• (గం18 అ-65 శో ౩ క్నొ4॥ నర్వధర్మాన్‌ వరిత్యజ్య . మామేకం శరణం వ్రజ అహంత్వా సర్వ పాపేభ్యో మోత్ష్తయిష్యామి మాళచః( గ్‌ాేరి అా-66 శో] శ శ్తో తమేవ శరణం గచ్చ? సర్వ భావేన భారత! తత్స సాదాత్పరాం కాంచిం స్థానం పాివ్యసి శాశ్వఆమ్‌! (1.18 అ-62 శ్ళో] ర్స్‌ స్టో! అనన్యాళ్చ్నిన్త యన్తోమాల యే జనాః పర్యుపాసతే తేషాం నిత్యాభి యుక్తానాం యోగన్నేమం వహామృహహ్‌ (-9 అ-2౪ి శ్నోగే భగవంతుని ప్రవచనసారమ్వు నాయందే నీ మనస్సును లన్నము చేయుము... నాకు భక్కుడచ్చై విరంతరము నన్నే ఆరాధింపుము, నీ కాయిక వాచిక నూనసిక కర్మల ఫల ముమ నా కర్పింపుము, నాకు నీవు మిగుల (ప్రీతి ప్యాతుడవు. వేను చెప్పినట్ను పవ రించినచో నీవు తస్పక నన్నే పొందగలవు. నేమ వచించినది పరమసత్యము, నీ సకల బాధ్యతలను నా కన్పగించి నాకు శరణాగతుడవు కమ్ము, నేను విన్ను సకల పాపముల నుండి విడిపింతును, దీనుడన్నై సంసారమున నీవు శోకింపవలసిన పని లేదు. అన్ని

భాగవతము'ప్పై భగవద్నీ త (పభొనము 129 విధముల నీవు నన్ను శరణు! బొంద్సి నప్పుడు మాళమే నా అనుగ్శహము వలన నీకు పరమశాంత్మి శాశ్వతస్థానము లభింపగలవు, త్లైలధారవలె తంపులేని ధ్యానముతో వీకాగ మనస్కుల్లై. నన్ను చింతించువారి యోగక్తేమములను. నేను సమర. వంతముగ నిర్వ హించును, ఇంక ఆలస్యము వలదుః & జీవుడా! నన్ను శరణు పొందుము, గీతయందలి ఈ భగవద్వాణిని వొగ్బా నమును భాగవత భక్తులు శిరసొవహించిరి, భాగవతమున శరణాగతి తత్త్వము, అవతార పురుషుడ్జై న కపిలాచార్యుందు తన తర్మియైన దేవహూతితో. గీతలో కృష్ణుడు పథివచించిన రీతి భగవచ్చరిణొగతు అత్యుత్తమ పురుషులని వచించినాడు, తే॥ గీ! ధార్మికులకంటె నుత్త మోత్తములు వినుము మత్సమర్పిత నకలధర్మ న్వభావ ॥ మహిమములు గల్ని యితర ధర్మములు విడిచి సమత వర్తించు నవ్వుణ్యతముండు ఘనుండు!! (భాతి న్కృం-969 ప్ర భాగవత (ప్రథమ న్కంధమునందలి భిష్మస్సుతి, కుంతీస్తుతి వంటి ఘట్టములతో శర కొగతి తత్ర్యము పొంరంభిమ్నై (పహ్మాద చరిత్రము గజేర్యద మోతమ్యు. దశమ న్యంధములోని అక్రౌరాదుల స్తోత్రములు, భి9మర గీతములు, గోపికాగీతలు మున్నగు వివిధ సన్నివేశములలో విస్మరించినది. 1 గజే్య్యదుడు మొదట తవ బలపరా కమములమ తలచుక్‌ని అహంకరించి ఎట్ట కేంకు మకరి బారినంబడి దానితో పోరాడలేక దీమడ్డె భగవంతుని శరణుబొంది ఆత చిచే రశ్మింపబడినాడు- ఇదొక జీవువి వేదన పరమాత్మకు ఆత్మనివేదనగా పరిణమించి అతని అను గహ (పాపిని పాండిన సన్ని వేశము, 7చేందదుని శం ణాగతి (పొర్చన:-

180 భాగవతముప్పై భగవద్నీ త పిభావము ఊఉ _ ఎవ్వనిచే జనించు జగమెవ్వని లోపలనుండు లీనమై యెవ్వని యందు డిందు(, బరమేశ్వరుడెవుడు, మూలకారణం బెవ్వడ?నాడి మధ్యలయుండెవ్వడు, సర్వము దానయైనవా! య క క్రి టో వ్‌ కః | డెవ్వండు-వాని, నాత్మభవు సీశ్వరు నే శరంణబు వేడెదన్‌॥ (భాతి స్కం-73 ప శ్రాజి లావొక్కింతయు లేదు, రైర్యము విలోలంబయ్యు; (చాణంబులున్‌ శావుల్‌ 'చప్పెను, మూర్చవచ్చె(, దనువున్‌ డస్పెన్‌, ఎ ఎ (శ్రమంబయ్యెడిన్‌, సీవే తప్ప నిత వరం బెరుగ. మన్నింపన్‌దశన్‌ దీనునిన్‌, తో వనాలను తాకని నననానాకీకొనా కముటననననాకకాలాలనమలామనుం రావే యీశ్వర! కావవే వరద! సంరక్షింపు భదాత్మకా! |] (భా-కి స్కం--90 ప్తి ఉ|| ఓ కమలావ! యోవరద! యో వతివక్ష వివక్షదూర[ కు య్యో కవి యోగివంద్య! సుగుణాత్తమ! యో శరణాగతామరా నోకహ! యో మునీశ్వరమనోహర! యో విమల (ప్రభావ రా వే కరుణింపవే! తల(వవే! శరజార్థిని నన్నుగావవే! || (భా=కి స్కం-92 ప్ర శరణార్శియ్టైన గదేందు9ని రక్షించుటక్తై చ్రైకుం్యము నుండి . విష్ణుమూర్తి పరుగున వచ్చి మకరివి సంహరించి ఆతని బాధమ నీవారించీనాడు. జీవుని సంసార మోహమును నశింపజేసి అతనిని పరమాత్మ జీవమ్మక్తు ని జేయు. మధుర మనోహర సన్నివేశమిది. (జ (వహ్మాదుని భగవచ్చరిణాగతి సంపూర్మ్శమ్ననది. ఆతడు తన తోడి నిద్యార్మృలకు ఈ తత్త్వమును బోధించిన విధము;

భాగవతముసైై భగవద్నీత పిభావము 131 కం॥ వితము నింనృతి వటలము (వతము కామాది న్హైరివర్గంబుల, నో డిత్తము చిత్తము హరికినిం శొత్తము నిర్వాణపదము శుభమగు మనకున్‌ ॥ (భాా7 స్కం-249 ప] ౨) శ్రీకృష్ణుని ముఖ కనులములో నకల (బహ్మాండములను దర్శ్భించివ యశోద అతనికి శరణాగతురాల్డై | “ఆ|వె।; ఆ మహాత్ము, విమ్మ, అఖిల లోకాధారు ఆరులెల బాయ నాళయింతు” అని ార్థించినడి. అవ టి శ ల య (బాశే0 న్మం=-3క46 వు శే] ఉద్బవుడు కృష్ణునకు శరణాగచుడగుట; వ్య గృహిణీ గృహన్సులక్టైన యతులక్షైన నిత్యంబును నీ నామ స్త్మృరణంబు మోక్ష పా్యాామాజ్య పర్తిదంబు గొవునం బరమేశ్వరా! నీదు చరణంబుల శరణంబు నాందెదం గృపొరసంబు నాస్టై విగిడింపమన్ని (పీయ'సేవకుండైైన యుద్దవుండు వలికీన నతవికిం గంస మర్చనుం డిట్టనియేం). బురుషున కాత్మకు నాత్మయే గురువని యెజుంగుము, కువథంబుల జనక నన్మార్స వర్తివ్లై పరంబ్ధై న మన్నివాసంబునకుం జనుము నర్వమాల శక్షి సంపన్ఫుండర్హైన నన్ను సాంఖ్యయోగ పరులు నిరంతర ఖావంబులందు. బురుష భావంబు గావించి తలంచుచుందురు;ః గభాాడేమ నృం-91 వ] 5) _ విదేహభూవతి మునిజన నంఘములకు (యమొక్కి వారితో *4వ్లక్టికీ పరమేశ్వరుండు (వపత్తి నిష్ములకు సారూప్యం బెట్లొసంగు నత్తైెణంగాన తిండు”. అవి పిగర్నించెను అంలట మునులలో “కవీ యను మహానుభావుడిట్లు మ! చెప్పం దొడగెను, వ।॥| జ్నానా జ్నానంబులందు నంకలఠితుండ్లైన స్మృతి విపర్యయంబు నొందునట్ను ౭ వ్‌ ళా గావున గురుదేహాత్మకుండయి. బుద్ది మంతుండ్జైన మర్షు్యుండు. ,శ్రీవల్లళు నుత్తమోత్త మునింగా జీత్తంబునః జేర్చి ఇీవించవలయు?; స్వష్న మనోరథేచ్చాద్య, న్‌స్టల యందు,

132 భాగవతముప్పై భగవద్నీ త ప్రభావము సర్వ నంకల్పనాళం బిగుటం చేసి పొనిం గుదియం బట్టి నిరంతర హరిధ్యాన పరుండ్జెన వానికి గైనల్యంబు సుఅభంబుగ లతల మలకంచ్చై యుండు?

[భా-పే1 స్కం-4తి వ హరియను మహాత్తుడిట్ళు వచించెను;

వ. ఇట్టు సర్వసంగ పరిత్యక్తుండ్జై న్మిలాంతరాత్తు ండ్జెన _పరమేశ్వరుం డరుణ గభప్తి కిరణ సహ్మసంబుల లోకతియంబు బావనము సేయు చందంబునం దనచరణార వింద రణః పుంజంబు చేతం బవ్మితంబు సేయుచు సురాసుర జేగీయమాన సేవ ంబ్లైన జనార్హన పొదారవిందంబులకు వందనాభిలాషు+ డై భక్తియు లవమాతో)ంబునుం జలింపనీక సుధాకరోదయంబున దివాకర జనిత తాప వివారణంబయిన భంగి నారాయ తాంఫిన్స్‌ నభిమణి చందినికా నిరస్త హృదయ తాపుండ్డై యాత్త్మీయ భక్తి రశనామబంధ బంధురంబైైన -వాసుదేవచరణ పరోరుహధ్యానానంద పరవశుండగు నతండు. భాగవత ప౦9ధామండు, (భాకేమే స్కం-4రి వ) [మరికొన్ని శరణాగతి లశ్ష్యములకు విశిష్థా ద్య్వైళను- అనుబంధము 1 చూడదగును]

దశమ స్కంధమున దేవకీ వసుదేవుల్ళు కాశీయుని భార్యలు, గోపికల్కు అకూ రుందు, ఉద్దవుండు, ముచికుందుడు మున్నగువారు శొళ్ళృష్మవి స్తుతించి ఆత్మార్చణ చేసికొనుటలోమ. శరణాగతి కనిపించుచున్నది, భాగపతమున యిట్టి సన్నివేశములు కొల్లలుగనున్నవి. భాగవతమునకు అద్ద్వెత విశిష్థాద్దెైత వ్యాఖ్యానములైైన (శీధరియ వీరరాఘపీయములను పోతనయు, నారయయు యమిసరించుటదే పీరిపై అద్బ్వ్యెత విశ ష్ట్టాద్ద్వైత సేద్దాంతముల (ప్రభావము గోచరమగుచున్నది. దశమ స్కంధోతరభాగము నందలి (కతిగీతలు వధానముగ వీరరాఘవీయాను సరణమ్మై యుస్నది- ఇట్టి ఆద్బ్వైత విశిష్టాద్వైత సిద్దాంతముల ననుసరించుటకు వీరు భాగవత వ్యాఖ్యావములను ఆధారముగ 'గైకొనినను పూర్వోదాహృత సొక్యములను బట్టే ఆవి గీతా ఉఆపేరితముఅని నిరూసిత మగుచున్నది, ఇళ్ళు భాగవతము నందచ్చటచ్చట గీతానుసారకముల్నై, న ద్వైత భావము లును కాననగుచున్నవి. తి. వ్యైతమ్యు ఓ) వరిచయముః_ ద్వైత ముతస్రవక్తయ్ణై న మధ్వాచార్యులు క్రీ ఈ 1160

భాగవతము'పై భగవద్నీత ప్రభావము 133 సదాచార సంపన్నులై న మధ్య గేహభట్ళు, వేదవతి యను బ్రహ్మణ దంపతులకు ఉడిపి క్షేత్ర డ్హైవతమ్నైన యనంతేశ్వరస్వామి యను గహముతో జన్మించెను, ఇతడుమ (పస్తాన (తయమునకు భావ్యమును రచించెను, ఇతని తఠువాత జయలీర్భుడు, రాఘవేందుడు ద్యైతమును _పచాఠమొనర్చిరి. లి సిద్ధాంతము వ... ద్వైతము జీవేశ్వురుల నుధ్యను, (వకృతీ వురుషుల మధ్యను, జీవ పికృతుల మధ్యను జీవునకు జీవునకు మధ్యను జడమునకు జడమునకు మధ్యను ఐదు వధముల భేదమును (పతిపాదించినది. విశిషాదైలమునకు జ్వైతమునకు కొన్ని విషయములలో సాదృశ్యము కలదు, ఈ రెండు సిద్దాంతముల కాధారభూతమ్హైన (గంథ ములందును. ఖేదము లేద్కు. పర్యబహ్మ 'స్వతం్థత నత్యమవియు;. జీవుడు జగత్తు ఇతనిప్టై ఆధారపడిన పరతంథత్ర నత్యములనియు రెండు మతములు ఏకాళల్ళిపాయమును పికటించివఏ. అక్కే కళ్యాణగుణ పరిపూర్చుడ్డైన విష్ణు నారాయణమూర్తి పరద్దైెవత మని ఈ రెండును పితిపొదించినవి, కావి క్షరుడనబడెడు జీవుని కంచెను అక్క్షరమగు (పకృతికంచెను పర్యబహ్మ పూర్నైగా విలకుణుడని ద్వైతము సిద్బాంతీకరించినది, దీనికి బీజభూతము కింది గీతా శ్నోకము? గీత శ్నో|- యస్మాత్‌ కర మతీతో2౭హం ఇ అడరాదపిచోత్త మః అతో౭స్మి లోకే వేదేచ . (వథితః పురుషోతమః 11 (గఎరేర్‌ అాకేరి ళా వాతా స!

త్షరులని వ్యవహరింపబడు సకల జీవుల కంటెను, క్షరమగు జడ (పకృతికం మును, అక్షరమగు మూల (పకృతి కంల్రును విలకణమె. విశిస్టమ్హై యొప్పారుటను బట్టే యే పర్యబహ్మ వురుషోత్తముం డని లోకమునను వేదమునను (పసిద్బుడ్డె నాడు. _ దినికి భాగవతసొత్యములు 2)... కపిలుడు దేవహూతి ( బిండోత్సత్ని (కమంబు6 దెలుపుచు గర్భస్సు9డగు జీవుండు భగవంతుని స్పుతించు. విధమునిట్ను బోధపరచెను, తే]! కడగియః (బకృతి వురుమలకం టె:బరము(

జై నవానికి (మొక్కెద [1 [భాంతి స్కం-995 ప]

" శే34 భాగవతముప్టై భగవద్సీ త పిభావము కృరుడనగా జీవుడు “లేక్‌ పురుషుండు. అత్మరమనగా జగత్తు లేక ప్రికృత ఈ రెండింటికి విలశ్షణుడు పురుషో త్తముడని గీతానుపా రకమైన డీని భావముః జ] రుద్రులడు (పచేతసులకు యాగాదేశమను స్తో (తముం దెల్పుటః సీ1 ....:...గైకొని యివుడు నూక్మమ.((దిగుణాత్మకమునగు నా (పకృతి కంటెను ధరణిని చరణాబ్దముల్‌ దనరుభక్తి || * తే।గీ నర్చి నెవ్వరు భజియింతు రట్టివారు నాకుం (వచీయతముల్‌ [1 -(భా-డ్త స్కృం=-698 ప్ర ౩ “నాభి యను రాజు. నారాయణుని సన్నుతించుట; వః! ఈశ్వరుండవును (బకృతి పురుషు వ్యతిరిక్తుండవును బరమ పురుషుండవును నయిన నిన్నుం బొందని (వపంచాంతర్శ తంబులైన 'నామరూపంబులు గల యస్మదాదుల చేత నిరూపింప నశక్యంబగు; [భా=ర్‌ స్కం-కే ఆ-క్ష7 వ శ]. ళుకుడు పరీత్మిత్తునకు పురుషోత్తముని స్వరూపము నెటింగించుట!?

వ! వ్యక్తా వ్యక్తంబులకు. బరంబ్చై యుండు నిట్యాత్మ నాత్మస్సువిగా (చేసి హరి నిజాకారంబు భావించుచుండుట విశేషంబు; (భా-12 స్కం -26 వే ని | జీవుడు:ః_ డై వ్రతము జీవులు (తివిధముఠని నిరూపించినది. వారు క్రై సాతి వ్రకులు 2] రాజసులు వ్ర తామసులు, దీని కాధారము కూడ గీతయందున్నది, గీత;క్లో॥ యజనే సాత్తిికాదేవాన్‌

యక్ష రక్షాంసి రాజసా; (గేశాన్‌ భూతగజొంశృన్యే యజంతే తామసా జనా, !1 నీట? అ=4 శో

భాగవతముసపై భగవర్సీ త ప్రభావను 185 సాత్త్విక జీవులు దేవతల నారాధింతురు. రాజన (ప్రవృత్తిగల జీవులు యక్ష రాత నుల నుపాసింతురు. తామసగుణులగు జీవులు భూత (పేత పిశాచ గణములను "ీవిం తురుః భాగవత సొత్యము, " సూతుడు కౌనకాదులకు నారాయణ భక్తి వైశిష్ట్యము నుగ్గ డించుట్టలా వ! కొందరు రాజసతామనులయి సిరియు న్లైశ్వర్యంబును | బజలనుం గోరి పితృ భూత (పబేశాదుల నారాధించురు; మోక్షమిచ్చుటం జేవి నొరాయణుండు 'సేవ్యుండు, (భా నృం-61 వ] ఈ రీతిగ భాగవతరున కొన్ని నవ్ని వేశములకో గీతానుసారకములై న ద్వైత భావములును గోచరమగుచున్నవిః ఈ ప్రకరణ పొరంభమున వచించినట్ను వారివారి జన్మ సంస్కారముమ బట్టి యోగసాధకులు అద్ద్యైత విశిష్టాద్వైత ద్హ్వైతాది మార్న ములలో నేదో యొకదానిని విశ్వ సించి సంసారబంధము నుండి తరించుట కవకాశము కలదు. కావుననే గీతా భాగవతములు విశ్వాసము, ప్రయత్నము, భక్తి గ్రీద్దలకు (ప్రాధాన్యమిచ్చి లోక్షులు తరించుట కన్ని మార్గ ములను నమన్వయవరచినని. సాధకుల భావానుగుణమ్మైన అన్నీ అన్తుభవములను ఇవి అలిగీకరించినవి, | | ఎకి సమాస్త్తృము క్షా విశిష్టాద్వెతము _ శరణాగతి _ అనుబంధము క్షే 1). త్రకృష్ముం డుత్తరా గర్చస్కుండగు. నర్భకుని రక్షించుట మ4 తన సేవారతిచింతగాని పరచింతాలేశమున్‌లేని న జ్జ్‌నులం బాండుతనూజులన్‌ మనుచు వాత్సల్టుంబుతో చోణనం ఇద్ధ నే దను (బవ్మాన్త్రము నడ్డ పెట్టం బనిచేన్‌ దైత్యారి సర్వారిసా ధన నిర్వ(కము రక్షికాఖిల సుధాంధశళ్చ ్మకముం జ[కమున్‌ !! (భా న్మం-1రి8 ప

188 భాగవళముసైై భగవద్నీత ప్రిభావము నుఖ్యప్రదము, గురుననెడ్డి నూధ్యున్ని వలన (పసాదింపబడిన ఉపవిష దర్శ జ్నానన్మేతముతో జీవు డవిద్యయను ఆజ్బానాంధకారము నుండి. విముక్తుడ్డె అత్మను దర్శింపగలుగు చున్నాడు. [పుట-90) చె] చీకటిలో మానవునక్తు (తాదునందు సర్పభాంతి కలుగుచున్నది. అక్కే అజ్నాని యైన జీవుడు (బ్రహ్మమునందు జగద్భా౦ంతిని పొందుచున్నాడు, వెలుగులో తారాడు 'శాడుగ గోచరించి వర్పభావన తొలగిపోవును, అహ్బే జ్నానజ్యోతి (ప్రకాశము జీవునకు జిగద్భాంతిని తొలగించి బ్రత్రవివి (బహ్మముగ భాసింపం జేయును. (ఫుట-90] త] సాంపారిక జగత్తు జీవుని బుద్ది కల్పితము. గుణ కర్మలతో కూడినది. దీనికి మొలను, అజ్బానము. స్టావరమ్లు మనస్సు, ఈ మాయా జగత్తులో స్వప్న జ్మాగద వసృలు్లు సమానములే, (పుట-91) ర్‌ “విజాత్త్మసృతి' లేక స్వరూపసా జ్ఞాత్కారము వలన జీవుడు జగత్తును బ్సహ్మ యొక్క అఆభానగా గుర్తి రచుచున్నాడ్యు (వుటా91) 6] పరమాత్మ తృత్ర్వజ్నానోదయనుయివ సిమ్మట__ జీవుడు స్వపర ఛ్రైదమును విస్మ రించి తావిదివరలో పోందిన _ద భావములను స్యప్పగతములవలె నసతములని తలచును ల ఖే ప్న భ్‌ (పుట-91) 7] మానవుడు స్వవ్న జగత్తును జాాగదవస్పలో విస్టరించును. అక్కే అతడు తన మనస్సుతో కల్పించుకొనిన ఇందియ. విషయములము పార్యదోలి జగత్తును మిథ్యగా నెరిగి (బహ్మమును స్మరింపవలయున్ను (పుట-91] శి]. జలాదుల యంద్భు సూర్య చందాదులు (పతిబించించు నట్టును, ఘటాదులందు గగనము భిన్నమ్మై, తోచుచందమునన్ను ఏకమగు (బహ్మము బీవున కజ్నానవశమున భిన్న భిన్న జగత్పదార్నములుగ భాసించుచువ్నది, . (పుట-92ై 9] జ్ఞాన రూపిణియగు లక్ట్మీదేవి సకలజగమును మిథ్యగనే భొవించినది. ఆమె కిది య్పొక బొమ్మరిల్ట, (వుట-92] శర). ఇందిియ గోచరమను. జగతు.. త్రాతా లికమ్మైనది ఇం దడియాతీతమగు ట్‌ గ్రారికమ్మె (€ (బహ్మము. శాశ్వతమైనది, (పుట-92]

భాగవతముసై. భగవద్నీ త ప౦భావము 139 క. జ్డాని మనమునందు జగత్తు చం(ద్యగహణ సమయనున చం(దుని యందు గగనము తోచు. భంగి మిఠ్యగా నుండుమం - [వుటరిత్స 12]. బీవునకు మాయయే ఛ్రీతబుద్శిని కలుగంజేని జగత్తును. రెండవ పదార్హముగ ందోపంజేయుచున్నదిః అయితే ఈ నూయ ఈశ్వరాధీనమె (వవర్తించుచున్నది; ॥ (వుట-93) "స్టైన ఇవ్వబడినది (కేవలము మూలఅపంక్తుల వివరణము. 'కూంంకుషమ్మైన చర్చ యిదివరకే ప్రకరణములో కొనసాగినది. . దెవతము _ అనుబంధము 1 ళల ట్‌ మూలపంక్తుల వివరణము

1. ప్రకృతి షరమనబడును. జీవుడు ఆతరుండు లేక పురుషుండనబడును. ఈ శిండింటికిని వింకణుండ్తై. విశిష్టుండ్త్హైనవాడు సరమాత్ముడని దీని భావము, ' . _. [ుట-3వ3]

2. కృరాక్షరములకన్న నుత్తమమై యొొసప్పెడి పరవాసుదేవుని ఎవరు భక్తితో భజింతురో వారే అతనికి మిగులవ్రీతి ప్యాత్రులగుదుర్ము [పుట-1 3కు య! ఈశ్వరుండు (పకృతి పురుషుల కన్న భిన్నుః డు (పుట-3134] శ) వ్యక్తమగు బాహక్థిపకృతికం లును ఆఅన్యక్షమనబడెడు మూల పకృతి “లేకి మాయకం కును విలకణు(డ్జె పరమపురుషుండు (ప్రకాశించుచున్నాడు. [వుట-1తెళ్న

136 భాగవతము సై భగవద్నీ త పిభావము 2] అంబరీస్ట్యపాఖ్యానమున హరి దుర్వాసువితో శన కంబరీషుడు శరణాగతు: డనియు ఆతని కపకారము తలపెట్టిన వీవచవికి శరణాగతుడవ్చ కావలసినదపియు. ఆదేశించిన సందర్భము? ఆ|వె! తనువు మనువు విడిచి తనయుల జుట్టాలం ' నాలి విడిచి నంపవాలి విడిచి నన్నకాని యన్యమెన్నడు నెజలుంగపి, వారీ విడువ నెట్టి వారినైన | [భా-9 స్కం-321 వ] తె) ఇందదుడు కృష్ణువిప్తై కోపించి గోకులము సై. శిలావర్నము కురిపింపగా కృష్ణుడు గోపాలురను గోవ్టలను రత్మించుట్ను " వ్‌. .....0...కెలాంర్న హచుక్లై శరణాగతులై న "ఫఘోషజనుల రక్షించుట తగవని నకలలోక రక్షకుండయిన విచషణుండు చ| కలగకుడీ వధూజనులు, కంవము నొందకుం డీ (వజేశ్వరుల్‌ తల్పగకుండీి కుమారకులు తక్కినవారలు రాలవానచే నల్కగకుండీ పప్మవజము నక్కడ నక్కడ నిల్వనీకుండీ మెలంవున మీకు నీశ్వరుండు మేలొనంగుం గరుణార్జ౦చిత్తుడ్జె || వ! అనపలికి_ కం; కిరియై ధరయెత్తిన వార్‌ కర సరసిజముకుళ మెత్తుగతిందిిభువనళం కరకరుండ్నె గోవర్ధన గిరి యెత్తెం జక్క నొక్క కేలన్‌ లీలన్‌ || (భా-10 స్కం-వూ.భా-9ి1] వు 912 ప, 913వ, 914 వ) భగవదవతార పరమార్భమంతయు శరణాగత రక్షణమందు కేందికృతమ్మై యున్నది... ఈ విషయము 'ఆవతారములు అను ప్రకరణమున సవివరముగ సిఠవా పేంపబడినెది,. పూర్మావతార పురుషుడైన శకృష్ణుఢునుని ఆర్హ(త్రాణపరాయణుడని

భాగవతముస్టై భగవద్సీ త (వభావము క్ష27 చాటుటకు భాగవతము నందనేక నన్ని వేశములు దర్శనమిచ్చుమ, వానిలో స్టైన నుదా హృతమ్హైన గోవర్షనోద్దరణ మొకటి. శ) శికృష్ణుడు గోపకాంతల చెంతకు నుద్దవునిం బంవుచు తన నన్చివిధముల నమ్మిన వారి నుద్దరీంతునను తన వాగ్వానమును వారికి తలువుమనుట; కంఠ లొకిక మొల్డక నన్నా లోకించు (చవన్నులకున్‌ లోబడి కరుణొ లోకనముల :బోషింతును నా క్మాశిత రక్షణములు నై సర్గికముల్‌ 1 [భా=శే0 స్మం-వూ.భా-14ీకిర్‌ వ ఈ రీత్తి గీశ్రానుపారముగ భగవానుని శరణాగత రశృణమునకు భాగవతము నందనేక లక్ష్యములు సాఇ్షాత్కరించుచున్నవి. . అద్వైతము = అనుబంధము 11 మూలపంక్తుల "వివరణముః-- పుటలు. ఈ ,గంథమున 89 నుండి 93 వరకు కే. ఈబగత్తు అజ్నానికీ మామే సత్యమై తోచును. జ్నాని దృష్టిలో మిథ్యయే, పరమాణువుల సముదాయముచే ఈ భబొామండలమంతయు నిర్మింపబడియున్నట్ను నవిద్యోపాధితో గూడియున్న జీవునకు జగత్తు పరబ)హ్మము కన్న భిన్నమ్మై రెండ వదిగ గోచరించును, మాయా (ప్రభావమువలన అతనికి జిగత్తునళదు న్వ్బూల నూక్మ సతాశి సత్య జీవ నిర్జీవ నామరూపొదులతో వ్యవహరింపబడెడి పదార్భము లనేక మను భూతమగును, కావి యిదంతయు కేవల (్రమమే ప్వతస్సిద్ద (వ్రకాశమును గలిగి భగవ చ్చబ్బవాచ్యమ్నై వివద్దమ్నై పరమార్శమై బ్బా నర్తూసమ్హై యున్న వరబహ్మ మొక టియే సత్యముః మిగిలినదంతయు అసత్యము, (పుట-89] ర) జగత్తు వ్వష్నతుల్యము, దుఃఖ భాబనము, మరి పర్యబహ్మ్ధ సత్యవదార్భము.

188 భాగవతము స్పై భగవద్నీత ప్రభావము సుఖ్యప్రదము, " గృరువనెడి సూక్యువి వలన (పసాదింపబడిన ఉపవిషదర్హ జ్నాననేేతముతో ” జీవు డవిద్యయను అజ్బానాంధకారము నుండి విముక్తు డె. ఆత్మను దర్శింపగలుగు చున్నాడు, [వుట-90) త] చీకటిలో మౌనవునక్కు (తాదునండు సర్పభ్యొంతి కలుగుచున్నది. అక్కే అజ్బాని యైన జీవుడు (బ్రహ్మమునందు జగద్భా9ింతిని పొందునున్నాడు,. వెలుగులో త్రాడు 'తాడుగ గోచరించి సర్చభావన తొలగిపోవును, అమే జ్ఞానజ్యోతి (ప్రకాశము జీవునకు జగద్భా9ంతిని తొలగించి ఆతవివి (బహ్మముగ భాసింపం జేయును. (వుట-90] త్త సాంసారిక్ష జగత్తు జీవుని బుద్ది కల్పితము. గుణ కర్మలతో కూడినది. దీనికి మూలము, అజ్నా నము. స్టావరము మనస్సు, ఈ మాయా జగత్తులో స్వప్న జ్యాగద వస్తృలు సమానముతేే (వుట-91) 6) “నిజాత్త్మస్టృతి లేక స్వరూపసా బ్థాత్కారము వలన జీవుడు జగత్తును బ్రహ్మ యొక్క ఆభావగా గురి ంచుచున్నాడు, (పుట-91) 6] పరమాత్మ తత్ర వ్రబ్నైనోదయనుయిన షిమ్మట జీవుడు స్వపర భేదమును. విస్మ రించి తావిదివరలో పొందిన ఖద భావములను స్వప్నగతములవలె నసత్యములని తలచును (పుట-91) 7]. మానవుడు స్వష్హు జగత్తును జాగదవన్మలో విస్మరిరచున్ను అక్కే ఆతడు తన మనస్సుతో కల్పించుకొనిన ఇందియ విషయములను పార్శదోలి జగత్తును మిథ్యగా నెరిగి (బహ్మమును స్మరింపవంయున్న్ము [పుట-91] ర. జలాదుల యందు సూర్య చం్యదాదులు (పతిబింజించు నట్లును, మటాదులందు గగనము. భిన్నమ్టైతోచుచందమునను ఏకమగు (బహ్మము జీవున కజ్నానవశమున భిన్న భిన్న జగత్పదార్హములుగ భాసించుచున్నది, . (వుట-92, ర్‌ జ్ఞాన రూపిణియగు లక్ష్మ శ్రదేఏి సకలజగమును మిథ్యగనే భావించివది. ఆమె కిది య్పొక బొమ్మరిల్న, (పుట- 92] శీర]. ఇండియ. నొచరమగు జగత్తు తాత్కాలికమ్నైనది ఇం్యదియాతీతమగు (బహ్హ్మము. శాశ్వతమైనది, (వుట-92]

భాగవతముస్పై భగవద్నీత పిభావము 139 [షి జ్నాని మనమునందు. జగత్తు చంగద్మగహణ సమయమున. చంద్రుని యందు గగనము తోచు. భంగి మిథ్యగ్రా నుండును. [పుట9ిత్సి 12] బీవునకు మాయయే బ్ధతబుద్దిని కలుగంజేని జగత్తును. రెండవ పదార్హముగ ందోపశేయుచున్నదిః అయితే ఈ మాయ ఈశ్వరాధీనమ్హై (పవర్తించుచున్నది. _ | (వపుట-93) “పైన ఇవ్వబడినది కేవలము మూలవంక్స్తుల వివరణము. 'కూలంకుషమ్మైన చర్చ యిదినరకే ప్రకరణములో కొనసాగినది. + 'దెెతము _ అనుబంధము 1 సును మూలపంక్తుల వివరణము 10. ప్రకృతి షరమనబడును. జీవుడు అక్షరుండు లేక పురుషుండనబడును. ఈ ఆండింటికిని విలతణుండ్డై. విశిష్టుండ్దై నవాడు పరమాళ్ముడని. దీని భావము, _ _. టుట-13ఏ] ల. కరాక్షరములకన్న నుత్తమమె యొస్పెడి పరవాసుదేవుని ఎవరు భక్తి తో భజింతురో వారే అతనికి మిగులపీితి పాత్రులగుదుర్ము [పుట-134) ౩) ఈశ్వరుండు. (ప్రకృతి వురుషుల కన్న భిన్నుండు, వ్‌ (పుట-134] త వ్యక్తమగు బాహ(వ్రకృతికం టను అన్యక్ష మనబడెడు మూల్యపకృతి “లేక మాయకంభెను విలక్షణుండ్జై పరమవురుషుండు. (ప్రకాశించుచున్నాడు. _ ॥ [వుట-184]

ఓం (శ్రీకృష్ణాయ నమః పంచమ (పకరణము సాంఖ్య (పవచనవు

క్షే కనీలుడు-వతంజలి-వ్యాసుడు:_

సాంఖ్య (ప్రవచన సూత నిర్మాతయగు కపిలుడు (కీ పూూ 3వ శతాబ్చికి ఇెందినవాడు. యోగసూ( తములను రచించిన పతంజలి క్వవూ. 2వ శతొల్చి నాటివాడు (బహ్మనూ(తముల్ను భారత భాగవతాది గంథములమ. వెలయించిన వ్యాసుడు క్రీపూ తేవ శతాబ్బివాడు, కావున వ్యాసుడు కపిల, పత్రంజలుల తరువాతి కాలమువాడని తెలి యను 1 ౪ ముగ్తరును మహర్నులుగ పేరు గడించిరి, వ్యాసుడు పతంకాలి యోగసూ. తములకు భాష్యమును గచించెమ. ఇతని భారత భాగవత గ్రంథముల పై కసీలువి పాంఖ్య (ప్రవచనమ్ము పతంజలి యోగసూ(తముల పిభావ మెంతో కలదు భారతాంతర్ల తమైన భగవద్తీ తలో కృష్ణుడు “ోపిద్దానాం కిపిలోమునిః” (౯ సిద్దులలో వేను కపిలమువిని] (1-10 అ=26 శ్త్రా అని చెప్పి యుండుటయు, దీవి యందు “సాంఖ్య యోగము” ఆను పేరుతో ప్రత్యేక అధ్యాయమొకటి రచింపబడుటయు, విజ్ఞావ్య కేశ మేతబ్బ విభాగ గుణత్తోయ విభాగ యోగాదులలో సాంఖ్య (ప్రవచ _ నామసారముగ పకృతి పురుష విభాగమును వావి అక్షణములును విశడీకరింపబడుటయు గళ పాంఖ్యయోగ (ఫభావమును [ధువపరచుచున్నవ్శి అక్క్డ, భాగవతమున కపిలుడు విష్ణవతారముగ క్రీర్షి రపబడుటయు, కపిలుని చరిత్రము రచింపబడుటయు,. కపిలుడు తన తర్శియ్మైన దేవహూతికి పాంఖ్యమును (పవచించుటయు,. విదుర మ్హె్యతేయ సంవాదమ్ము (శతిగితలు మున్నగు సవ్ని వేశములలో సాంఖ్య ప్రవచనముందుటయు గమనింపగా భాగవతము నందును వ్యాసుడు కపిలుని పాంఖ్యమును చొప్పించినట్ను స్పష్టమగుచున్నది భారతము. తరువాత భాగవతము. రచింపబడినది. కావున న్యాసుని పౌంఖ్య్యపవచనము భారతమందలి గితానుసారముగ భాగవతమున బి వేశించినదిః

కపిలుని సొంఖ్యమువే సరిభాపితుడ్డె నట్టుగవె వ్యాసుడు పతంజలి యోగము చేతన్సు మిక్కిలి ఆకర్షితుడయ్యెను, అతడు యో”సూత్రములకు భాష్యకర్తయ్మె యుండుట యిందుకు (పోద్చలకమ్మైనది. పతంజలి యోగానుసారముగ గీతలో జ్హాన,

క విజ్ఞాన సర్వస్వము-6వ సం॥1 పుట 207

భాగవతముసపైై భగవద్నీ త ప)ిభావము కేత్త[ ధ్యాన, కర్మసన్యాస, భక్తి; క్షీ స్ష్యతజ్న విభాగ ద్నైవానుర సంవద్విభాగ, (శద్దా (తయ విభాగ యోగాదులు రచింపబడినవి, గీత పతంజలి యోగమును యథాతథముగ [గహింపక ఎంతో వివులీకరించినది. గీతా[ పోక్తమ్హైన ఈ యోగమార్శ మును భాగవతము “అక్షరాల” న్వీకరించినది. -

సాంఖ్య (ప్రవచనము, యోగసూ(తములు కొన్నియెడలి సమన్వయ మార్శమున నడచినవి. కపిలుడు దేవహూతి కుపదేశించిన సాంఖ్యమునన్య్ము సృథుచ(కవర్హి కథనము, ధు)వోపాఖ్యానము, _ శుకుడు పరీక్షిత్తునకు ముక్తిమార్న ము నుపదేశించుట మున్నగు" సన్ని వేశములందును ఈ నమన్వయము కనిపించును. కపిలుని సాంఖ్యము. సిద్దాంత జ్హానమున కెక్కువ ( పాధాన్టిీమీయగా పతంజలి యోగము శారీరక మానసిక సాధన కెక్కువ (పామఖ్య మొసంగినది* ఈ రెండింటికిని నవ్నిహిత సంబంధము కలదు, సాంఖ్యము రాజయోగ సంబంధమైనది, రాజయోగము జ్ఞాన సముపార్హనమే అత్ష్యముగా కలిగినది, యోగమాన రాజయోగ హఠయోగములు రెండును చేరును. హఠయోగమున ఆసన్మ పొాణాయమాది శారీరకసాధన కలదు. కావున లోకమున సాంఖ్యమనగా రాజ యోగమనియు,. యోగమనగా హఠయోగ మనియు రూఢ్రార్హృమును పొందినవి, వ్యాసుడు సాంఖ్యము యో”ము అను రెండును ఏక ఫరితమునే (పసాదించునని గితలో కృష్ణువిచే నర్మునునకు పివచింపజే సను, " మ. సాంఖ్యంయోగొ వృథగ్బాలాః-వివదన్ని న వండితొః

ఏక మప్యాస్థితన్సమ్యక్‌ -ఉభయోర్విందతే ఫలమ్‌ |

(గ=5్‌ అశ శ్రా

సాంఖ్యము, యోగము అను రెండును నేక్టైక లక్యముతో గూడినననియు వీనిలో ఏ ఒక్కదానిన్నైనను. దీక్షతో నాచరించిన యోగసిద్ని నొందగలు గుదుర వియ్యు భగవద్వాక్యము కొందరు ఈ వాక్యమునందలి సొంఖ్యమనగ జ్నానయోగమనియు, యోగమనగ కర్మయోగమనియు. నర్హము లజెప్పిరి ఈ శ్నోకము గీతలో న్హైదవ యధ్యా యముననున్నది, తృజియాధ్యాయమున కర్మజ్ఞానములును, చతుర్భాధ్యాయమున కర్మ జ్హాన, ప్రొణాయామ, ఆహాతనియమాది యోగసాధనలును పప్పబడినవి. అనగా తృతీయ చతుర్మాధ్యాయములలో పంధానమొగ రాజయోగ హఠయోగములను గూర్చి" స్టాపింప బడుటచే నర్చునునకు సొంఖ్యమనబడు రాజయోగము, చూగమను రూ ఢార్భమును గలిగన హఠయోగము అను రెండింటిలో నేది (శేమస్కరమ్మెనదను సందేహము కలిగినది, సొంఖ్యమ్ము యోగము అనుపదములకు సన్నాసము, యోగకర్మంని పర్యాయపదములు

కేత2 భాగవతము పై భగవద్నీత స్రిభావము కలవు. అర్జునుని సందేహములో నీ పదములే పయుక్తముల్లె నవి, 1 ఓ కృష్ణా! ఒక పరి నన్న్యాసమనబడెడు సొంఖ్యమును, మరొకసారి యోగమును పిశంసించుచున్నావు. ఈ రెండింటిలో ఏది మేలును కరిగించునో దానిని నిశ్చయముగ నాకు జేప్పుము” అని అర్జునుని (పళ్ళ, ఈ పందేహమును లీర్చుటకు భగవానుడు చెప్పిన శ్నోకము ఇంతకు ముందు చర్చింపబడినది, సాంఖ ఫ్రాయోగములకు జ్నానకర్మములను నర్భ్యమే హించిన యెడ లభక్తి, ధ్యాన మార్గములను వదల వలపే వచ్చును. కావున యిచట వ్యాసుడు చనకు శబూర్యమే 'పచారమందున్న పాంఖ్య, యోగములను పదములను రాజయాగ హఠ యోగములను నర్భమువన మపమోగించెననుకొనముటయే లెస్స, ఇదే సందర్భమున కృష్ణుడు వెస్పిన. రెండు శ్నోకములలో “పొంఖ్యులును యోగులుము ఒకే స్నానమును బొందు దురు. సాంఖ్యమును యోగమును నొకటిగ వెజంగవాడే యథార్శజ్నాని. కేవల సాంఖ్యము వలన యోగము ఫలించుట కష్టము, దానికి యోగము [హఠయోగము] తోడ్డెనవ్వుడు సులభముగ ముక్తి (ప్రాస్టించును”. అని తెలిపియండుట గమనింప దగినది, 2 తృతీయాధ్యాయ (పారంభమునవె అర్జునుడు జ్ఞానయోగ కర్మయోగ మార్ష ములలో నేది శేష్ట మె నదో "తవకు తెలుప్పుమని యడిగెన్సు 3 అందుకు కృష్ణుడు న నననానాలయ అనక క క నక 1 అర్జున ఉవాచ; “శా నన్న్యానం కర్మణాం కృష్ణ! వునర్యోగలచ శంససి య్యచ్చేయ ఏతయోరేకం - తన్నేబూరిహ సునిశ్చితమ్‌ (1 (గర్‌ ఆ శో 2 శా; యత్సాంఖ్ట్యైః (పాష్యతేస్థానం తద్యోగ్షె రపిగమ్యతే ఏకం సాంఖ్యంచ యోగంచ - కు పళ్యతిస పశ్యతి సన్న్యాసస్తు మహాబాప్తూా _ దుఃఖమాప్తు మయోాగతః + యోగయక్నో మునిర్భహ్మా _ నచిరేణాధిగచ్చతి [| " [గ-5 అ-ర5, 6 శళ్నో.లు] తె అర్జున ఉవాచ! జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే _ మతాబుద్ది రనార్చన తత్కిం కళ్మణి ఘోరేమాం = నియోజయసి కేశవ వ్యామి[ కేజేవ నాక్యేనబుదిం మోహయసీవమే తదేకం వదనిక్చిత్య _ ద్వ (శేయోహమావ్నయామ్‌ (1 [స-3 ఆ-1, 2 శ్నోలు]

భాగవతముసప్టై భగవద్నీత (పభావము కేత3 శిండు మార్గములను యథాశక్సి సర్యకాల సర్వావవ్సల యందును వాచరింపవలసినదేనని అతనికి సమాధానమిచ్చెను, కావున మరల అర్చ్హునుడు ఇదే (పశ్నేను పం చమాధ్య్యాయ మునను నడుగుట సమంజసముగ ముండదు. కావున సంచమాధ్యాయములోని అర్బ్జునున్ని " (వశ్నాత్యక శ్మ్నోకము నందలి నన్న్యాన, కర్మలను పదములకును, కృష్ణుని నమాధాన శ్నోకములలోని సాం; భూగ మరియు సన్న్యాస, యోగములను పదములకును కపిలుని సాంఖ్య, పతంజలి తూగములను నర్శమును స్వీకరించి వీనివి రాజయోగ్య హజ్రయోగములకు నమన్వయించుకొనవలయును. ఈ రెండు యోగమార్ల నులును విషయ సాదృశ్యము గలవి యగుటచే కాల్యకమమున నొకే దర్శనముగ రూపసొందినవ్మి భాగవతమునను వివి మేళవింపబడినవిఃి ఈ (గంథమున సాంఖ్య (వవచనము; యోగ నూతములు అను (పత్యేక (వకరణములలో ఈ యాగ మార్గ్శముల విషయమున గీతవే భాగవతము ఎట్ను (పభావితమ్మె నదో ఆంధిభాగవతము నాధారముగాగొవి విశ్శేష ణాత్మ్య కముగ వివరింపబడును. 2 యోగము - యోగ మార్లనులు:-- లి సౌంఖ్యము, యోగము అను పర్తికరణములలో 6(బవేశించుటకు 6బూర్వము యోగము-యోగమార్న ములను గూర్చి చర్చింపవంనియున్నదిం శ్రుమద్చగవద్నీత యోగ శాస్త్రమ్ము ““యజ్‌” అను కాల్చనిక ధాతువు నుండి యోగమను పదముచ్చన్నమెనది, ఈ పదమునకు కౌశఅము, సొమర్శ్హ్యము, ప్రయత్నము ధ్యానము, శక్తి వియోగమ్ము సంయోగము మున్నగు అర్బములు కలవు. జీవుడు స్వస్వరరూపముతో కూడుట "లేక నిజాత్మ సృృతిం బొందుట యని దీనికి రూఢార్భము, ఇది చిత్తవృత్నలను నిరోధించుట వలననే సాధ్యమగునుః కావుననె పతంజలి మహార్ని “యోగక్చిత్త వృత్తి నికోధఃి 1 [యోగమనగ చిత్తవృత్తి నిఠోధమ.] అని సూతికరించెను. చిత్తము సంకల్ప వికల్ఫా త్మకమ్ణైనది* సంకల్ప వికల్పముల నరికట్టు; టతు. యోగమని దీని తాత్పర్యము, యోగమునకు సంబంధించిన జండు ఆంగ్ల (గంథములలో నిట్టు నవాాయబడియున్నది. |

ళం +₹062 60051515 1౧ ౪౭8 5౪౧0766510 9! 1౧9 2౧011003 01 3 ౧106100 ౯1001919 (గా౧౮) ఈ౧100౧ 16865 0 (౧8 85501618 &01- 68౧06 01 118 తీర్రంగ1 (047౮808) 0 [౧19 (1821 ౧8౪6 (7౦68 10! 1198101౮ 4౧౧88 $1246901004/0069)

1 ఫతంజలి యోగసూతములు (ప్రాతంజలము)

కేశుడ భాగవతముై భగవదీ త ప్రభావము మనోవ్యాపోర న్యిశధము జీవునకు స్వస్వరూపొనుభూతిని కలిగించునని ఈ వాక్యము వెలడించుచున్నది, ల / 2) 008 18 14/గ10౧౪ ౦ 006౪ 4౧6 [41106. ౪008 15 10 !169- 1410400 ర 16 6146134009 0% ౧౧౧6 841. శరీరము "స్పై మనస్సు సాధించు విజయమే యోగము. ఇది మానసీక (ప్రవృత్తిని స్తృంభింపజేయట వలన సాధ్యమగున్ను య ఖా లాక్‌ శాస్త్రమనగా (కమబడద్బ్పమ్హైన జ్ఞానము. మానసిక ప్రవృత్తిని నిలోధించి జీవుడు నిజాత్మస్మ్కృతివి పొందుటకు వలయు (కమబద్దమైన విజ్నానమును గీత చో ధించుటచే నీది యోగశాస్త్రమ్నైనది. ఉపనిషత్పార భూతమగుటచే గీతోవనిషత్తుగను ప9ిభ్యాతమ్మెనది; సర్వసంకల్ప సన్న్యాసమే యోగమని గీత నిర్వచించినది. పతంళలి నిర్వచనమునకును దీనికివి భేదమేమియును లేదు, గీత; శ్శోక యం నిన్న్యాన మితిపాహుః యోగం తం విద్ధి పాండవ; న హ్య నన్న్యన్త నంకల్పో యోగీ భవతి కళ్చన 1: యదాహి నేం్యడియార్లేషు న కర్మనస్వనుషజ్జతే ఖఇ జ " నర్వ సంకల్ప నన్న్వ్యానీ యోగారూఢస్త దోచ్యతే (గం6 అ-2, ఉ శ్తోలు మనస్సులోని సనుస్తముల్లైన ఆలోచనలను వదలి సపెట్టుటయే యోగము, యోగ మునే సన్న్యానమవియు చెప్పుదురు. ఇం(దియార్శముల తోను, కర్మ ఫలములతోను సంబంధమును విడిచిపెట్టినవాడును, మనస్సులోని సకల సంకల్పములను త్యజించిన వొడుము యోగారూజ్ర్యడని చెప్పబడును, నానాజన్మ్మల యందలి విషయవాసనలతో మనస్స్ఫునిండి జీవునకు ననేకముల్నైన యాలోచనలను. బుట్టించును. బహు జన్మార్హిత నంస్కారీ రూపముల్లెన ఈ ఆలోచనలను స్తభింపజేసి మవస్సు నాత్మ స్పితము గావిం చుట యోగవిద్యకు బరమార్శము. - “ఈ మనస్సు మిక్కిలి చంవలమ్హె నది దీసివి న్మిగహించుట వాయుసిలోధము వలె మిక్కిలి దుష్కరకార్యము.. నురి ఇదెట్టు సాధ్యమగును?* అని ధ్యానయోగమున నర్చునుడు కృష్ణుని పశ్నించెన్ను 1 కనన నత వట . 1 శ్నో[ చంచలం హిమనః కృష్ణ!-ప్రమాథీ బలవద్బృడ్ధం తస్యాహం నిగ్రహం మన్యే-వాయోరివ సుదుష్కరమ్‌ || శ (గాం అంశ ళ్ళ

భాగవతము"ప్పై భగవద త వఫిభావము కేడర్‌

చంచలమైన మనస్సున ని(గ్రహించుట కస్టతరమ్హైనమ అభ్యాన వ్లైరాగ్యములతో దానిని నిలోధింపవచ్చునని భగవానుడిందుకు నమౌధానమిచ్చెను, 2

ఇదే విషయమును సతంజలి తన యోగసూత్రములలో “అభ్యాన వై రాగ్యాభ్యాం తన్నిలోధః”” ఆవి తెలిసియున్నాడు, జగద్నురు శంకరాచార్యులు “'మనస్పవెడు మహి వ్యాఘిము యిందియ నిషయారణ్య భూముల యందు సంచత్రించునవియు, మొక్క కాంక్ష గలిగిన సాధకులు ఆ (పొంతములకు వెళ్ళవలదనియు హెచ్చరించియన్నారు. ప

ఇక్త గీతొనుగుణముగ భాగవతము యోగమును గూర్చి వెల్లడించిన యఖి (ప్రాయ ములను పరిశీలింతము. కపీల మహర్షి జేవవూతికి యోగసాధన సామగిం నిట్ళు వ్యక్తపరిచెనుం "

వ! అనివృత్తంబయిన న్వధర్మ్యంబునను నిర్మలాంతఃకరణమునను సునిశ్చితంచైై న మద్భక్తి యోగంబునను నత్కథ్యాశవణ సంపాదితంబై.న నై రాగ్యంబునను దృష్ట హా కృతి పురుష యాధ్యాత్త్మంబగు జ్ఞానంబునను బలిష్టంబయి కామానభిష్వంగంబగు విరక్తి వలన దపోయుక్త్రంబయిన యోగంబునమ. దీవింబయిన చిగ్రైక్యాగతం బేసి" పురుషుని దగు ప్రకృతి దందహ్యమావంబై తిలోధానంబును బొందు,

• • [భాా3 స్కం--914ీ వె కపిలుడు, పతంజల్కి వా్ళనుడు మున్నగు మహర్షులు యోగసీర్ష్యర్భ మనేక మార్గ ములను (వ్రచారములోనికి తీసికొనివచ్చికి. వానిని కర్మ భక్తి, జ్నానములని మూడు (పధానవర్శ ములుగ విభాగింపవచ్చును. మిగిలిన మార్గ ములన్నియు వీవి యళదు అంతర్భూతముల్లై యున్నవి. కొన్ని మార్వములు వీనికి దోహద మొనంగును, కేవలి మొకే విధమగు యోగమార్న్వము నవలంబించి సాధకుడు యోగసిద్నిని. బడయుట కష్టము. యోగమొకకే. కాని యోగమార్న ములు మాత్ర మనేకములని ( గహింపవలయున్ను (వస్కాన (తయమ్యులో నీ మార్నము లుపదేశింపబడినవి. తృతీయ పిస్టానమ్హైన గీత

2 శ్నో[ . అసంశయం మహాబాహా-మనోదుర్నిి గహం చలం

అభ్యాసేనతు కౌన్తేయ-- వైరా గ్యేణ చ గృహ్యతే [౧-6 అ-35 ఖా ౩ శ్నో॥ మనోనామ మహావ్యాఘిః -విషయారణ్య భూమిషు చరతి అత నగచ్చన్ను సాధవోయే ముముకువః |

శకటం ఛాగవతము'పై భగవద్నీత పిభావము యందును చతుర్చ ఫ్రస్టానముగన్ను షష్టమ వేదముగను ప్రపిద్దమ్హైన భాగవతము నందును కర్మ, భక్తి, జ్ఞాన మార్గములతోపాటు సతంజలి (షతిపాదించిన అష్టాంగ తూగమార్త ములోని యమ, వియమ, ఆనన్మ (పాణాయామ, (ప్రత్యావోర్క ధారణ, ధ్యాన సమాధ్రుల్నుము స్మాపింపబడినవి;ి ఈ మార్శములవ్నియు ఒకదానితో మరొకటి అనువంథింపబిడి సాధకునికి ముక్తివి ఘులభతర మొనర్చును. శాస్త్రము లిట్టుద్దోషించు చున్నవ్కి, “పత్కర్మామషానము వలన భక్తి సిద్మించును. భక్తి వలన జ్నానముకలుగును”* 1 జ్ఞానము ధ్యానము వలన ననుభూతమ్మై సమాధి సాొప్పించును. అప్సే నిశ్చల మైన భక్తి కుదురుటకు సత్కర్మలు, ఆత్మజ్ఞానమ్ము ధ్యానము (పేరేపణ నానంగును, జ్నానము కలుగుటకు సత్కర్మలు భగవంతుని యందు దృడ్రమ్మైన భక్తి ధ్యానము 'ప్రొక్సలకమృుంగును, భక్కి జ్ఞాన ధ్యానములు జీవుని పత్కర్శల యందు (పవర్తింప చేయును, ఈ రీతి కర్మ భక్తి, జ్నానం ధ్యానాడి యోగమార్న ములు పరన్నర నన్ని కర్షనొఖది జీవుని జీవన్ముక్తుని గావించును. శ యోగషాధన ఫలితము జీవుడు స్వస్వ_ రూపాను భూతిని పొందుట - అది అవిర్వశనీయమ్మైన ఆనందస్పితి అట్టే బిహ్హా నందానుభవరూప నిజాత్మ సా శ్రాక్కారమే మానవ బీవిత పరమార్శము, అందు కొరకు " ఉదయించినవే గీతా భాగవతములు, సప్రై భాగవత వచనమున స్వధర్మానుష్భానమ్ము భక్తి జ్నాన్య ధ్యాన, వైరాగ్యముల వలన పురుషుడు (ప్రకృతిని జయించి ముక్తుడగునని తెలుపబడియుండుట యిచట గమనార్జ్హ ము, థి యోగాభ్యాన భేదములు: యోగాభ్యాసము. రెండు విధములు ]) రాజయోగము 2] హఠయోగము. అనుభవబ్ఞ్ఞలైన ప్రాచీన మహర్షులు యోగసిద్భిక్సై రాజయో?మను మార్నము. నేర్పరి చిధి, ఇది ఉత్తమాధికారులకు సులభసాధ్యమ్టై నది మనస్సును తద్వారా శరీరమును నియమించునూర్న ము రాజయోగమనబడును రాజ పదము (శేసృత్వమును సూచించున్ను ఇది విశిష్ట పదమును "పిసాదించునగుట చేతను ఉత్తమ మార్శమగుట చేతను - రొజు యోగమని సిలువబడుచున్నది. దీని యందు సత్కర్మానుషా నము, నిష; ళంకమెన ౬ శార్యానున్య నము, గా మా 1 కర్మణాజాయతే భక్తీః భక్న్యా జ్ఞానం (పజాయతే | జ్బాన్మాత్స జాయతే ముక్తిః ఇతి శా్స్తేషు నిర్ణయః 11

భాగవతము్టై భగవద్నీ త (ప్రభావము కేత్తళో భగవద్భక్తి, స(ద్హ ంధాధ్యయనము వలన జ్నాచనముపార్చనము, విరరితర ధ్యానము అమ నవి (వధానాంగములగుచున్నవి, యమవిళయమాదులు దీని కుపొంగముళ్ళ్లు రాజయాగ విభాగముల్లైన కర్మ, భక్తి, జ్ఞాన, ధ్యానములు ఈ (గ్రంథమున పత్యేక (వకరణ ములలో వివరింపబడును. బహు జన్మార్చిత పావ సంస్కార పంకిలమ్మైన ఈ మనస్సు "కేవలము రాజు యోగమువలననె నిలోధీంపబడుట సాధ్యము కాదని తలచి పతంజలి మున్నగు మహ ర్నులు_ రాజయోగమునకు తోడుగ్‌ హఠయోగమును వెళించిరి కొంటతు వఠంజలి యోగమును రాజయోగచుని వ్యవహరించిరిః ఈ గంంథమున రాజయోగ, హఠయోగ ములను పదములు వాని (పత్యేకార్దములందు (వయుక్తములగుచున్ననవి. హఠమనగా బల్మపయోగమని భావము, గోరక్షనాథ విరచితమైన “సిద్దిపిద్దాన్న పద్చతి!' యమ ఉగంథము నందు హఠయోగమిట్ను నిర్వచింపబడినది. 4 బద్యా? ఇ జ న ు _ హ” కారః కీర్తితః నూర్యః ఠకారళ్చన్ల) ఉచ్యతే నూర్యాచన్ల మసొ యోగాత్‌ -వాఠయోగో నిగచ్యతే - (సిద్బిపిద్దాన్న వద్ద తి-గోరక నాథుడు సూర్య చందులనెడు | పాణాపానములు ఇంటి యొక్క. ఐక్య లక్షణమైన పాొంణాయామముచే హఠయోగము పిద్నించుచున్నది. ఆనన (పాణాయామాది ప్మకి యల ద్వార శరీరముపై బలప్తియోగము చేసి. శరీర నియంత)ణ వలన మనస్సును వశపరచుకొాను విధానముగ హఠయోగము (ప్రసిద్ద మ్మెనది. గోరక్షనాథుడు “హి కార " ముమ సూర్యుడనెడు (ప్రాణముగను, “ఠి కారమును చందుడనెడు అపొనముగను తెలిపి ఈ రెండింటివి సమ్మె క్యపరచుటయే హఠ యోగమని నిర్వవించుటచే ఈ మార్త | న క. మున ఆనన, (పాణాయామాదులకు (ప్రాధాన్య మిచ్చినట్టృయినదిం రాజయోగము వలన ఉత్తనూధికొారులు హఠయోగసిద్ని నపయత్నముగ పొంద గలుగుచున్నారుు. మధ్యమ, అధహాధికారులకు హఠయోగా భ్యాసము తప్పనినరి యగుచున్నది. | 4 రాజయోగము; గీతఈయు. భాగవతమును రాజయోగమునకే అగతాంబూలమిచ్చి హజ్రయోగమును దానికి సహాయకారిగ నిరూపించినవ్మి రాజయోగాంగమ్హైన భక్తికి భాగవత మత్యంత

కేశ8 భాగవతము'ప్పై భగవద్నీ త ప్రభావము ప్రాధాన్యము కల్పించినది. , అందుకు గీతాకారుని వచనములు స్పూూర్షి నొసంగినవని చెప్పవచ్చును. గీత భక్తి యొక్క సర్వాత్క్బృష్ట్యము నిట్లు కీరించినది. 1 క్లైః నావం వేదైర్న తప్‌సా - నదానేన న చేష్యయా శక్య ఏవం విధో(దష్మ 0౦ - దృష్ష వానసి మాం యధా 11 ఖై ట్‌ [గవ అ=ర్‌3ి శో] కి శ్లో! భక్త్యా త్వనన్యయా శక్యః _ అహమేవం విధో౭ర్జున / క్లాతుం (దవ్చంచ తత్త్వేన _ (వవేష్పంచ వరన్తవ! || (12 అర్‌4 శ్చ అర్జునుడు దర్శించిన శ్రీకృష్ణుని విశ్వరూపము వేదాధ్యయనము వలనన్ను తపస్సులు చేసినను, యజ యాగాదులౌవర్చినను, దానధర్మాదులాచరించినను నబ్బునడి గౌదుః అర్హునుడు నిజమైన భక్కుడగుట పలనవె భగవద్చర్శన భాగ్యమును సంపాదింప గలిగెను, భగవంతుని యందలి యనన్య భక్తి వలన మౌాతిమే అతనిని తెలిసి కొనుటయు, దర్శించుటయు, నతనిలోః (బవేశించుటయు. సొధ్యమగును. మిగిలిన మార్గ ములన్నియు భిక్తికి (ప్రోదృలకములే యగుచున్నవి. ఇది "సై శ్న్చేకముల సారాంశము గీతలో భగవానుడు చెప్పిన ఈ సత్యము భాగవతములో నెట్టు (చవేశించినదో చూడుడు, “సీ మద్య్భక్తి చేతనులకు 6దనరు మోఇునంద జాయకంబు జప తపో వ్రత చాన నత్కర్మముల ముక్తి కలుగంగల నేరదు | | [భా-10 స్కం-ఉ,భా-1071 ప్రి చిరక్రాల విరవాగ్ని దగ్శ్శృ చిత్తల్లెన నోవకాంతలకు శంికృష్ణుడు భక్తి మహిమ ముగ్గ డించిన నందర్భమిది, భక్త్య్యవతాలమ్మైన (స్రహ్చాదుడు తన వహాధ్యాయుల్లెన దై త్య బాలురకు భక్తి నైకిష్ట్యమును బోధపరచిన విధమిట్నున్నడి, క చిక్కడు (వతములః; గతువులం; జిక్క(డు దానముల శౌచశీల తపములం_ జిక్క(ండు; యుక్తిని భక్తిని, జిక్కిన (క్రియ నచ్యుతుండు సిద్ధము సుండీ! ॥ ం [భాా/ నృం-213 ప

భాగవతము'పై. భగవద్నీత ప్రభావము 149 గ్‌తయు తత్రభావితమ్హై న భాగవతమును భక్తికి విశిష్ట ష్టానము నొసంగినవని నిరూపించుటకు స్పై అక్ష్యములు చక్కని నిదర్శనములగుచున్న వి, భాండకుద్ని లేని పొకము వపనికీరానట్ను చిత్తశుడ్డి లేని శివపూజలు వ్యర; మని వేమన తెలిపియున్నాడు భగవంతుని యందు. పరాభక్తి. “లేకి ఆనన్యభక్తి కలుగకుండినచో తీరయా(ళలు -సీవించిననుః.'నుపవాసొది వ్రతము లాచరించినను, బాహ్యాశౌచము పొటించినను, _దవ్య యజ్నాదులు చేసినను, ఎంతటి కర్మకాండను నిర్వహించినను, ఆదంతయు బూడిదలో పోసిన పన్నీరువలి వృధా ప్రియాస కాగలదు. ఈ నత్యమును ఒకసారి నా పించిన చాల దన్నట్ను వ్యానుడును, పోతన్నగారును పదే పదే చెప్పిరి మచ్చునకు మరొక విదర్శన మీయబడుచున్నది. బంహ్మదేవుడు తన వుత్యిడ్జై న నారదునకు భగవంతుని లీలావ తారములను వర్షించి చెప్పుచు భక్తి ప్రిశస్త్తి నిట్ళు తెల్లముః జేసెనుం మ4॥ ఉవవాన (వత శౌచళీల మ నంధ్యోపాన నాగ్ని (కియా జన్‌ దానాధ్యయనాది కర్మముల మోక్షప్రాప్తి "'సేకూరద చ్చవు భక్తిన్‌ హరి( బుండరీక నయనున్‌ నర్వాతిశాయిన్‌ రమా ధిపు (బావఘ్ను బరేశ నచ్యుతుని నర్ధిం గొల్వ లేకుండినన్‌ | . (భా-2 న్కం-214 ప] ఈ రీతిగ భక్తిమార్న (ప్రధానమైన రాజయోగము. సర్వులకును (శేయోదాయక . మనియు "హ్యయోగము దానికి సహాయకారి మా(తమే కాగలదనియు” [ఈ విషయము “యాగనూతిములు” అను(వకరణమున వివరింపబడును). గీత ఉద్దాటించుచుండగ భాగవతము దీవిని సన్ముతించి. దీని మహిమను వేనోళ్ళ కొవియాడుటక్షై నిశ్వరూపము ను దొల్చినది, 5 పాఠయోగము: హఠయోగమున నాననములు, (ప్రాణాయామము బంధములు, ముద్యిలు, శుద్ధి (క్రియలు అను, విభాగములున్నవి. స్వస్తిక వీర గోముఖ కూర్మ పద్మాదులాననములన బడును-పాంణగతిని నిరోధించుట (పాణాయామమనబడును, జాలంధరాదులు బంధ ములు మవోముదాదులు మ్యుదలు ధెతి వస్తి నేత్యాదులు శువ్చి (క్రియలు, హఠయో గాభ్యాసము వలన శరీరములోని కల్మి షమ్షులు తొలగును, తద్వార మనస్సు నిర్మలమైన దగును. “ని 900౧6 గ|౧6 12 ౭ 90406 806“ [ఆరోగ్యవంతమైన "శరీర

150 భాగవతము'ప్టై భగవద్సీ త ప్రభావము మునందు [[వశాంతమగు మనస్సుండును] అనునది జగమెట్టగిన సత్యము, రాజయోగము మనస్సును శుద్పిపరచునుః తద్వార శరీరము మలిన రహితమగును_ మనస్సు స్వచ్చ మ్షైనదగు నప్పుడు శరీరములోని కల్చషములు కీ ఘగతిన బహిష్కరింపబడును, కావున రాజయోగ హఠ్రయోగములలో వేమార్గమును పబ్బుదలతో ననుసరించినను యోగము ఫలించుట సత్యమ్మైనను రెండింటిని శక్తివంచన లేకుండ నాచరించుట నలన సిద్ది మిక్కిలి సులభవుగును. రాజయోగము హథ్రయోగము యొక్క తోడ్పాటుతో శ్‌ ముగ ఫలించగలదని హఠయోగ (పదీపికలో తెలుపబడినది. హఠయోగ విద్యకు నాది గుర్తువైన విష్ణుమూర్తికి నమస్కరించుచు స్వాత్మారామ యోగీందుడు ఈ విషయ మును చెల్లడించెను, పేళ్నో॥. ఠ్రీ ఆదినాఖాయ నమోస్తు తమ్మై యేనోవడిష్టై హఠయోగ విద్యా

__ వి(భాజతే (పోన్నత రాజయోగ మాఠోధ్సు మిచ్చోర ధిరోహిణీవ్య చ. (వఇమ్య శీంగరుంనాథం స్వాత్మారామేణ యోగనా

కేవలం రాజయోగాయ హఠ విద్యోపదిశ్యత్య . (హ.యోప్ర-1, 2 శ్నో.లు)

మిక్కిలి శేంషృమ్యై న రాజతటాగము నధిృశహెంచుటకు విచ్చగించు వారికి హథద్ర యోగ విద్య నిచ్చెనవలె (బికాశించుచున్నదనియు, కేవలము రాజయోగము సిద్దించుట కొలకే హ్యయోగ విద్య ఉపదేశింపబడుచుస్న దనియు ఈ శ్వోకముల తాత్పర్యము- భాగవతము నందలి వృత్తాంతము లవ్నింటి యందు నించుమించుగ రాజయోగమునకు హఠయోగము సంధింపదిడియండుట కిడియే కారణము, (వివరములక్రై ఈ (గ్రంథము నందలి “యోగన్తూ తములు' అను (ప్రకరణము చూడదగును.) 6 ఉపవాస యోగము:

శ

రాజయోగ హ్యయాగములు రెండును ఉపవాపయోగము యొక్క తోడ్పాటుతో వేంపూర్ణ్య ఫలము నొసంగును, ఉపవాస యో[మనగ్గా [ప్రాపంచిక విషయములందు విరాహారిల్మ్న ఆత్మయందే వసించుట లేక రమించుట, [ఉపి యనగా సమీపమున “వాసమినగ్గా వసీంచుట...ఆత్మకు నమీపవర్తియ్నె. వసించుట యని భావము ీ (శోతము, త్వక్కు, వేతిము, ఘఫా9ిణము, జిహ్వ అను జ్ఞానేందోయము ల ద్వార శబ్బస్పర్శరూప

భాగవతముస్పై భగవద్సీ త (పభావము 15] రసగంధములను విషయములను (గహింపకుందుట నభ్యసించుట ఉపవానమగును, సాధారణముగా లోకమున ఘన _దవరూవముల్లె న భోజన పదార్హములను స్వీకరింప కుండుట నుపవాసమను నర్హమున వాడుదురు. ఈ ఉపవానము మిక్కిలి ప9ధాన మైనది, దీనిని “రననేంద్రియోపవాసమిన వచ్చును, ఇంద్రియ విషయ శ్రదమును బట్టి ఉపవాన మ్హైదు విధములగును, దృశ్య విషయములను న్మిగహించుట న్నేతేంద్రియోవ వాసనమనియు, _ స్పర్శ విషయములను విడనాడుట త్వగిర్యదియోపవానమనియు (ఘాణ విషయములను త్యజించుట (ఫూ జేంద్రియో పవాసమనియు గగ్రహింసవలయున్ను అష్టాంగ యోగమార్శ ములోవి “వత్యాహారమునకు' “డ్తపవాసము'నకు ఖేదమేమియును లేదు, పంచేం[దియ విషయములను వరిత్యబించి నిజాత్మ నెప్పుడు స్మరించుచుండుటయే నిజ మ్నెన “ఉపవానము' దీనిని [కమముగ నభ్యసింపవలయుమ॥ యోగాభ్యానములో నిదొక | పధానాంగము.= సాంఖ్యము (ఎకృతి పురుష వివేకరూపమ్హైన విజ్ఞానమును (పసాదించును యోగము (పతంజల్సి శరీరమును తద్వార మనస్సును శుద్దిపరచును, సాంఖ్యము రాజయోగముగను, పతంజలి యోగము హఠయోగముగను రూఢార్శమును పొందినవని ఇదివరలో తెలుపబడినది: ఈ రెండు మార్గ ములకు “ఉపవానము (ఆహారనియమమ్ము] అత్యవసరమైనది ఈ ప౦కరణమున సాంఖ్యమును గూర్చియు, తరువాతి (వకరణమున యోగనూతములను గూర్చియి కూలంకషముగ వరిశీలింపబడుచున్నవి. శ) సౌంఖ్య (వవచనము _ భాగవతమువై గీతాావభావము: సాంఖ్య (పవచనమునకు కపిలుడు మూలపురుషుడు, బాగవతమున ఇతని చరిత్రము సం గహముగ వర్ణ్మితమై నది. బిిహ్మదేవుడు నారదునకు భగవంతుని లీలొవత్రార కథ లను వివరించి చెప్పు సందర్భమున సాంఖ్యయోగ (పవర్హకాచార్యవమ్యడగు కపిలుని “అవతార మా్తిగి" వీరూపించెను. ఇతడు దేవహూతి కర్పములకు వారి "పుణ్య ఫలితముగ జన్మించెను ఇతడు తనళల్శియై న జేవహూతికి భక్తియోగమును (సాంఖ్యయోగమును] (ప బోధించెను, ఇతడు రచించిన దర్శనమునకు “సాంఖ్య్యపవచన సూతము అని పేరుం కసిలుని తరువాత సాంఖ్య (ప్రవచన కర్త, లతో ఈశ్వళకృష్ణుడు, అనురి, పంచశ్క్సిడ్యు వాచస్పతినిశుండు, విజ్ఞానభికువు అనువారు పేక్కొనవగినవారు, ఈశ్వరకృష్ణుని సాంఖ్య

152 భాగవతము'ప్టై భగవద్నీ త ప్రభావము ప్రవచన భాష్యము, సాంభ్యసారము ఈ దర్శన శాఖలో ముఖ్యగంంథములు. సాంఖ్య ప్ఫవచనమునకు శ్వేతాశ్వతర మ్మేతేయాది ఉపనిషత్తు లాధారము.

సాంఖ్యమనగా సమ శక్‌ఖ్యాతి "లేక విర్పుష్ట జ్ఞానమని (0017661 (౧౦౪16668) అర్బము.. దీనిలో సంఖ్యకు ' ('ప్రాధాన్యముండుట చేతను, ప్రకృతి సఠిణామముల సంథ్యానమిందుండుట చేతను నిది సాంఖ్యమ్థై నది, (పకృతి వురుషుల వివేచనాజ్నానము* (వకృతి (తిగుణాత్మకమ్నైన స్వరూప విరూపణము యిందలి (పథాన విషయములు; నీ (వకృతి;

“'పకఠలోతీతి ప్రికృతి లెన్సగా కార్యసాధన చేయవది (పకృతి యని డిని నిర్వ చనము, సకల జగత్పదార్భ్య ములకు మరియు వాని వ్యాపారములకు పూర్వము (“పాక”) ఉండునదగుట చేతను న్సిడి (ప్రకృతిర్మొనది. సమస్త హిిపంచిక పదార్శముల కిది యాధారభూతమగటనే “పిధానమినియు, దృశ్యమాన ప్రపంచమంశయు దీని వ్యక్త రూపమెనను ఇది మాతకు సూక్ష్మ రూపిణి యగుటచే నవ్యక్తృమనియు. పిలువబడు చున్నది. ఇది (పపంచమున కతీతము. (పపంచన్నృష్మి స్లితి లయములను నిర్వహించే ఈ (పకృతి యవినా॥. ఇది సత్ర్యరజనస్తమములనే (తిగుణములతో కూడి యున్నది. ఈ తొనుణముల మధ్య వైరుధ్య మేర్పడినప్పుడు సృష్టి హారంభమగును. పురుషుడు (వ కృతెపై వాధిక్యమును గరిగియు డి దీవిలోని తిగుణముల హిమ్యావస్ట్రకు భంగము కలిగించ్చి ప్తెపంద సృష్టి కార్యమునకు నాంది వలుకును. దింనే సర్గ మందురు సొక్ష్మ రూపిణిర్మైన ప్విళృతిని జీవుడు [గహింపళేడు గావున నిది “అవిద్య' యవియు “మాయి యనియు పిలువడును, (పకృతి పురుషుల నంయోగము వలన జగదావి ర్భావము జరుగుచున్న దరి గలిసీకొనుటయే జ్నానము. జగదావిక్భానమును గూర్చి గీతా భాగవతము లిట్లు వాశ్థిభ్యానించుచున్నవి, ఖో! నర్వభూకాని కౌనేయ _ (వకృతిం యాన్ని మామికామ్‌

కల్చక్షయే వునస్తాని _ కల్పాదా వినృజామ్యహమ్‌ || (౧-9 అ-ా/ శో -. నకల స్థావర జంగమూక్మక (ప్రపంచము (ప్రశయకాలమున పురుషుని (ప్రకృతి యందు అయించుచున్నది, సృష్ట్యాది యందు అది మరం వ్యక్షృమగుచున్నది.

భాగవతముసప్టై భగవద్గీత ప9భావము 1083 శో! మయాధగ్గమేణ (వకృతిః _ నూయతే న చరాచరమ్‌ హేతునా2నేన కౌన్తేయ! - జగద్వివరివర్తతే ॥1 (గ్‌-5 అ-10 శో వురుషుని అధ్యక్షతలో (పకృతి (సావర జంగమాత్మక్శ చరాచర జగత్తును సృష్టించుచున్నది. ఆ కారణముననె జగత్తు నానావిధముల పరివర్షించుచున్నది. భాగవతము నందలి [(ధువోపొఖ్యానమున స్వాయంభువ మనువు (ధువునకు భగ వంతుని శక్తిని నిరూపించు. సన్నివేశమున 1] వీ! భూతాత్మకుండు భూతేశుండు భూతభావనుండు సర్వేశ్వరుండుం బరా పరుండు నగు నీశుండు మాయాయక్తుండ్జె గపకృతి సహితుడ్డె ] న్వశక్నిచే ((వపంచ] సృష్టి వ్వీతిలయంబులం జేయ (భాా4ీ స్కృం-357 వీ నని సృష్టి కార్యమును గూర్చి తెలిపినాడు. 2) (బహ్మ నారదునకు నృష్టి (ప్రకారము నీరీతి వ్యక్తపరిచెను. మః వరమాత్ముండజుండీ జగంబు లృబతికల్పంబందు (గల్పించు జొ బరిరక్షించును [దుంచున్‌ || [భాా2 స్కంా] 10 పి 8) ఉత్తరాగర్భస్సుడగు పరీక్షీత్తును (దోణతనయడగు నశ్వత్హామ బంవ్మో(స్త్రముతో వధింపబూనగా (శ్రీకృష్ణుడు తన సుదర్శన చక్రముతో నా య్ఞస్త్రమును నివారించి యా శిశువును ,కాపొడెను అప్పుడు ఉత్తర ,శీకృష్ణు నిట్లు స్సు తించినది. వ[॥ నిజమాయనే [ప్రకృతిచే] సకలలోక సర్శసితి సంహారము లాచరించు నట్టి హరి. [భా-ఓ నృం-18ిర్‌ వ] (వకృతీ పురుషుల సహకారము వలననె స్మి జరుగుచున్నదని ఈ లక్ష్యము లుద్దోషించుచుస్నవి. 8] చతుక్విలళతి తత్తాత్మక మైన నృప్పి (,వకృతి పరిణామము:

154 భాగవతము ప్లై భగవద్సీ త ప్రభావము పురుష సంకల్పముచే (పకృతి పరిణమించుచుస్నద్ధి ఈ పరిణామము దశల వారీగా జరుగును (తిగుణాత్మకమ్మెన (పకృతిలోని సత్హ్వాధిక్యత వలన “మహత్తు” లేక బుద్ధి పరిభవించును। విశ్వమున కంతకును బీజమ్మైన దగుటచే నిది "మహత్తు" అని పిలువబడుచున్నది, “మహత్తు” నుండి '+అహంకారము. జనించునుః జీవుని కర్చుత్వ భోక్షృత్వాది గుణముల కిడియే కారణము అహంకారము మూదు విధములు, ఆవి కే. సాతి బ్రకీము “లేకి వైకారికము. 2] రాజసికము "లేకి త్డ్‌జసము తి / తామసికము. "లేకి భూతాది, సాత్తి గృకాహంకారము నుండి మనస్సు, జ్ఞ్నానేందియ కర్మేంద్రియములు పుట్టును. మనస్సునకు జ్నానేం్యదియ కర్షేయ్యదియ లక్షణములు వర్తించును, దీనిని అంతరిం[ద్రియమని' సిలుతురు మనోబుద్న్యహంకారములను కలిపి అంతఈ కరణ మందురు, తామసికాహంకారము నుండి పంచతన్నాాత లుదృవించున్ను పంచతన్మా తలనగా శబ్బస్పర్శ రూప రసగంధము అనునవి, ఇవి. శక్త్మ్య్యంశములు. ఇంగదియ నోచరములుకావు. వీని ఉనికిని (గహించుటకు అనుమాన ప్రమాణమే ఆధా రము, వీని నుండి పంచభూతము లుదయించును, శబ్బ తన్నాత్సి తన నుండి ఆకాశ ముమ, శబ్బ స్పర్శలు కఠియుటచే వాయువును, శబ్బ స్పర్శ రూపములు కలిసి అగ్నిని, శబ్బ న్పర్శ రూపరసములు కలిసి జలమును శబ్బ స్పర్శ రూప రసగంధములు కలిసి వృథ్విని జవింపజేయను. ఆయా భూతములకు పంచ తన్నా తలు పత్యేక లక్షణములు గొనుండును. వంచ భూతముల నుండి పకల ప్రాణులు జనించును, వేదము వివరించిన సృష్టి కమృమును నిపష్పేయస్పది. “ఆకాశాద్వాయుః , వాయోరస్టః, అ గ్నేరాపః, అద్భ్యఃపృథీ, పృథివ్యాదోషధయః, ఓషధీభ్యోన్నమ్‌, అన్నాద్భూతాని” ౧బ్బుగ్వేదము (ఆకాశము వలన వాయువు, వాయువు వలన అగ్ని, అన్ని వలన జలమ్ము జలము వలన భూమి భూమివలన నోషధులు, ఓసష్నధుల వలన నన్నమ్ము అన్నము వలన (పాణులు జవించినవి పంచభూతముల గుణిములే తన్మాతిలగుటవే వేదము వీని. మధ్య భేద మును పొటింపలేదు), సకలభూతముల కవసరమైన శక్తిని రాజసికాహంకారము సమ కూర్చున్ను ఇది సాంఖ్య దర్శనము నిరూపించిన చతుర్వింశతి తత్త్వాత్మకమైన సృష్టి పరిణామ కరిక్సము్యు చతుర్వింశతి తత్తాత్మక మైన న్నవ్ని (వకృతి) పఠరిణామమును (వదర్శంచు పట్టిక

భాగవతము'ప్టై భగవర్సీ త (పభావము కేర్‌ర్‌ శ్రి మూల పకృతి (అవ్యక్తము (వధానమ్కు మాయ] | 2. మహత్తు (బుడ్డి) | _ క్‌ అహంకారము లా | | . సొత్తి వకొహాంక్షారము రాజసికాహంకారము తామసికొవాంకారము (వైకారికమ్ము] [తై జనము] [భూతాద్మి! | [ఇదె శక్తిరూపమై నది] | | | | | | - త్త] మనన్సు [5 మంచి 9) (10 నుంచి ]త్మ (15 నుంచి 13 వంచ పంచ పంచతన్దా (తలు

• జ్నా నేం దియములు కర్మేర దియములు | యా (209 నుంచి బక్స పంచభూతములు --(ప్రాణులు పంచజ్నా నేంద్రియములు; శ్ర నేతుము 2] శ్‌తిము వే ఫూ9ణము త్త జిహ్వ

5. త్వక్కు పంచకర్మేందియములు _ 1] పాదనులు 2 హస్తములు ౩] ముఖము జ గుదము
6. మర్శావయవములు అనువాని శక్తులు + పంచతన్మాతుల్ను 1] శబ్బము 27 స్పర్శ 8) రూపము శీ] రసము ర] గంధము పంచభూతములు; 1" ఆకాశము 2) వాయువు త] అగ్ని 4) జలము 65) భూమి ఇక గీతా భాగనతములందలి చతుర్వింశతి తత్హ్వాత్మక నృష్ట్టి క్తొిమమును పరిశీ లింపవరసియున్నది. గీత యందు విజ్నాన, క్షేత్ర శేతజ్బ విభాగ యోగములతో పురుషునివగు ఈ తత్త్వములు తెలుపబడినవి,

156 భాగనతముస్పై భగవద్నీత ప్రభావము శీ స్టో! భూమి ఠాపో౭నలో వాయుః _ఖం మనో బుడ్ధిరేవచ అహంకార ఇతీయంమే _ భిన్న ప్రకృతి రష్టధా | కృష్ణు డర్చునునితో '*నా ప్రకృతి * 1] భూమి 2) జలము 3] అగ్ని త్త వాయువు ర్స్‌ ఆకాశము 6] మనస్సు ళ్గ బుద్ది రి అహంకారము” అని ఎనమిది విధముల విభజింపబడియున్నది" అని తెలిపెను. ఇది (పకృతి పధానవిభాగమ్ము డినిలో మూల్యపకృత్కి తన్నా తొలు పంచభూతములందును కర్తే ం(డ్రియ బ్నానేం్యద్రియ అంతః కరణములు అహంకారమందును చేర్చబడినవి. శ్షేత మేతిజ్న విభాగయోగమున చెప్పిన క్టేత్రన్వరూవమున నీ తత్ర్త్వములన్నియు స్పష్టపరుషబడినవి £ శోష మహాభూ తాన్యపహంకారో - బుద్ధి రవ్యుక్తృమేవచ ఇంగ్యడియాణి దశ్రైకంచ - పంచ చేం్టడియ గోచరాః 11 (గ-పే3 అర్‌ శ పంచ మహాభూతములు [] నుండి ర, అహంకారము (6), బుర్మి (7), మూలప్రకృతి (8), కర్మేంది్తియ జ్ఞానేం్యదియములు (9 నుండి 18) మనస్సు 19), ఇందియ గోచరముల్లై న పంచన్మ్యాతలు (20 నుండి 24], అనునవి శే (త స్వరూపములో జేరును. సాంఖ్యము చెప్పిన తత్య్యములతోనివి యేకీభవించుచున్నవి, విజ్నాన యోగమందలి “ రసోహమప్పు", “శబ్బం ఖే క పుణ్యోగంధః _ పృథివ్యాంచి", ““తేజశ్చాస్మివిభావసొ”, “జీవనం సర్వభూతేషు” (జలమందలీ రసము, ఆకాశమందలి శబ్బమ , భూమి యందలి పచ్మితగంధము, (ప్రాణుల యందలి జీవనశక్తి నా తత్త్వములుగా నెలుంగుము- అవి కృష్ణుడు తన విభూతులను అర్చునునకు బోధపరిచెను.) ఈ లకత్యములు పురుషుని (పకృతి నుండియే తన్మా(తలు వ్యక్తమగు చున్నట్ళు నిరూపించుచున్నపి, [గ-7 అ-8,9 శాలు భాగవతము నందలి గీశ్రానుపొరకమ్మైె న సొంఖ్యము; - శ నరకాసుర సంహారానంతరము భూదేవి సంతుష్టురాల్నె శకృష్ణువి హవ! దేవా! సీవు, ప9ధానపూతుషుండవు.. పరుండవు సీవ, నేనును (భూమియు],

భాగవతముస్టై భగవద్నీ త (పభావము 157 వారియు వహ్నియు, ననిలుండు, నాకొశంబు 6దన్మాశతల్టు నిందిియంబులును బీవతలున్ను మనంబును గర్హయును [అహంకారంబును] మహాత్తత్త్యంబును (జరా చరంచ్లైన. విశ్వంబు నద్వితీయఎడవ్లైన నీ పకృతి యందు సంభవింతుము?” అని నుతించెను. ౧భాా10 స్మంంఉ.భా-203 వ] ప౦ికృతి విలానమంతయు మాయ యగుటనే నిందు ప్రకృతి వురుషుల కఖేదము పొటింపబడినది. | లి (వహ్మాదుడు నృసింహమూర్తిని కొనియాడిన విధము,

వ పంచభూత తన్మాతంబులును బా9జేండిియంబులును మనోబుద్శ్యహంకార చిత్తంబులును నీవ (భా-7 స్మం-366 వ 2/ శుకుడు పరీక్షిత్తునకు ముక్తిమార్గ్శ ము నుపదేశించుచు

“వ[[ ధరణీ నలిల తేజస్పమీకణ గగనాహంకార మహత్తత్త సంబులనియెడి పప్పా వరణంబుల చేత నావృతంబగు మహాండకశంబ్హైన శరీరంబునందు ధారణాశ్రయంబై న ఫై రాజపురుషుండు దేజరిల్ను అని తెలిపెను. [భాా-2 న్కృం--1 6 వ] శశి విదుర మైత్రేయ సంవాదమున మె (తేయ మహర్షి. విదురునకు వివరించిన వృష్టి కామము, సీ॥ః _ధృతింబూని కాలచోడితమున వ్యక్త ంబు(బ9ికృతియు

నను వేళ్ళ ంబరంగు మాయ వలన మహత్తత్త్వ మెలమింబుటించె; మాయాంళ న బ్‌ కాలడి9 గుణాత్యకంబు నైన మహత్తత్త్వ్య మచ్చుత దృ గ్మోచరమగుచు విశ్వనిర్మాణ వాంఛ నందుటంజేసీ రూపాంతరంబున (బొండినట్టి మహత్త త్వమందు నోలిం

158 భాగవతము పై: భగవద్నీ త ప్రభావము? తేని! గార్య. కారణ కర్రాాత్మకత్వమైన మహిత భూతేండ్రియక మనోమయమనంగం దగు నహంకార తత్త్యముత్చన్న మయ్యె గోరి సత్త్వరజస్తమో గుణకమగుచు 11 ॥ వ[| వెండియు రూపాంతరంబులం బొందుచున్న సొత్ష్వికాహంక్రారంబు వలన మనంబును వై కారిక కార్యభూతంబుల్లైన దేవతాగణంబులును సంభవించ్నె నింద్రియా ధిష్టాతల్దైన వానీ వలన శబ్బంబు పూర్వంబునం [బకాశంబగుటం జేసి జ్నానేంది యంబులయిన త్వకృకుళ్శోగిత ద్‌హ్వా (ఘూణంబులును గర్మేందియంబులయిన వాక్సాణిపాద పాయూపన్మ ములును డ్వైజసొహంకారంబున నుత్పస్నంబులయ్యెః దామ సాహంకారంబు వలన శచ్చి స్పర్శ రూపరసగంధంబు లుదయించె ఈ రితిగనాగుచు పంవ తన్మా్యశల వలన పంచభూచము లుదయించినట్ను చెప్పబడినది. ॥ -. భా-రతె స్కం-201 ప. 202 వె ల సొంఖ్య దర్శనమున సృష్టిలోని భూతముల కవసరమ్మెన శక్తిని జై జసోహంక్రారము [రాజస్‌కాహ౭ికారము) సమకూద్చునని చెప్పబడినది. భాగవతము ఇది జ్ఞానేం్యడియ కర్మేందిియముల యావిర్భావమునకు మూలమని తెరిపినది। సాంఖ్యమున_ సాత్త్వికా హంకొరము నుండి యిందియము లుత్పన్నమెనట్టున్నది- మిగిలిన విషయములందు రెండును సంవదించుచున్నవి; పురుష్షోత్తముడు తనద్దెన ప్రకృతి వలన జగతి నిట్టుద్భృవింపజేసినట్ను భాగవత వచనము--క ప్రకృతి రెండు విధములు,. 1] వ్యక్తము 2] అవ్యక్తము -_ ఆవ్యక్తమనగా మూల పకృతి. వ్యక్తమనగ్గా. పంచబూతాది రూపములలో వ్యక్తమ్థై వది. అవ్యకృము నుండి వ్యక్షృ ప్రకృతి జనించినట్ను భాగవత వచనము తెలుపుచున్నది, దీనికి మూలము గీత యందిట్నున్నది, శో! అఆపకేయ మితన వ్రన్యాం- (పకృతిం విద్ధిమే పరాం। జీవభూతాం మహాజాహో! - యయేదం ధార్యతే జగత్‌ |. గీ? అర్‌ శో వ్యక్క పకృతి భూతములకు రూపకల్పన చేయమండగా. నవకికృము జీవరూపమున నీ సమప్న జగత్తును ధరించుచున్నది వ్యక్తమును. “అపరా ప్రకృతి యనియు నవ్యక్షమును “పర్శాపకృతి' యనియు! చిలుతురు.

భాగవతముప్టై భగవర్సీ త స్రిభావము 169 5] విదుర మ్మైతేయ సంవాదము'నందలి మరొక సన్నివేశ మిక్కరణి సోగినద్యి క॥ తెజగొ పృ నఖిల విశ్వము బురుషోత్తము మా యచేత ంబుట్టుం బేర్వుగున్‌, విరతిం బొందుచునుండుం, గరమర్చిన్‌ ఖూ త ఖావి కాలములందున్‌ | వ్య అబ్బే సర్నంబు నవనిధం; బందు బాకృత చై కృతంబులు" గాల్మదవ్య గుణంబు లను తినిధంబగు ఖ్రేదంబుచే 6(బతి సం కమంబులగుచునుండు నందు మహత్రత్వంబు (ప్రధమ నర్శంబది నారాయణ * సకాశంబున గుణవ్లై షమ్యంబునం బొందు (దవ్యజ్నాన (టియాత్మకంబ్బై నవ యహంకార తత్త్యంబు ద్వితీయ నర్నంబు, శబ్బస్పర్శ రూప రస" గంధంబులను పంచ తన్మాాత (దవ్యశక్తియుక్తంబై న పృథ్ధివా[ిది. భూతసర్శంబు మూడవడిల్లై యుండు; జ్నా నేంది్రియంబుల్లైన త్వకృమళ్ళం్యత జిహ్వ్మాఘాణంబులు 6గర్మేంద్రియంబులైన వాక్సాణి పాదపాయూపస్ప ములునను దశవీధేంద్తియ జననంబు చతుర్చ సర్శంబు సాత్మ్వికావాంకార జనితంబ్బైన సుమనోగణ' సర్షం' -బై దవనర్నంబ్లై' యొప్పునది మనోమయంళల్లై యుండు బ్రీవలోకంబునకు నబుర్ది కృతంబుల్లైన యావరణ" విశ్హేపంబులంజేయ తామన నర్శం బాజువడ్డై యుండు, (భాం న్కం -943 వ, 344 వ) 6) సాంఖ్య పివచన నిర్మాత యగు కసీల మహర్షి (భాగవతమున] తన తల్శియైన దేవహూతికి తత్త్వజ్నానమును బోధించుచు ప్రకృతి యొక్క చతుర్వింశతి తత్ర్త్వముల నిట్ళు పేర్కొనెను, వ... ప్రకృతి చతుర్వింశతి తత్హా సత్మకంబ్లై యుండు? నది యెట్న వినం బంచ మహా భూతంబులును బంచ తన్మా్యత్తలును జ్నాన కర్మా త్మ్యకంబులయిన ॥ త్వకృకుళ్ళోత జిహ్యాఘా9ణంబులును వాక్సాణి పాదపాయూపన్టృ ంబులునను దశేంద్రయములును మనోబుద్ది చిత్తాహంకారంబులును నంతః కరణ చతుస్టయంబునునను చతుర్వింశతి త్‌త్తా సృత్మకంటై న సగణబిహ్మ సంస్టానంబుసెప్పితిం (భాం న్యం-తి9ి1 వ్య ఈ వచనమున సాంఖ్యమును, గీళయు. పేర్కొనిన తత్త స్రములందలి “మౌలప9కృతి" స్టానమున “చిత్తము” చేరినది, 7) పృథుచ్యకవర్తి యోగమార్శ మున శరీర త్యాగము చేయ విధమిట్టు వర్మి ట్‌

160 భాగవతము పై. భగవద్నీత ప్రభావము మ్లైనద్మి అతడు తన (పాణములను మొదట (బవ్మారంధమున నిలిపి పిదప విశ్వ (ప్రాణములో కలిపెను. శరీరస్తముల్టై న పంచభూతములను విశ్వమందలి పంచ మహాభూతములథో న్డెక్య 'మొనరించెను.

“వ మజియు భూమి నుదకంబునందును, మదకంబును దేజమందు, దేణంబును వాయువున్న వాయువు నాకాశంబునందు, నాకాశంబును మనంబున, మనంబు నిఎదింి యంబులం నిల దియంబుల దన్మాత్రణ, దన్మాతిల భూతాదిలళ్మైన యహంకారంబునంద్యు నహంకారంబు మహత్త త్త్యంబు నందును గూర్చి యట్సి సక్వకార్యహేతు భూతంచ్చైన మహత్ర త్యంబున జీవోపాధి భూతంబయిన (పకృతియందు (గలిపి జీవభూతుండయిన పృథుండు జ్నానవై రాగ్థంబులచేత (బహ్మనిష్మండైె మాయోపాధింబాసి [(వకృతివీడి] ముక్తుండయ్యెను ' గప్పురుషుడుగా వెలుగాందెను, [భా-క4 స్కం-654 వ)

(వకృతితో కలిసి యండుటతే జీవునకు బంధము, పురుష్షునిగా వెలుగొందుటతే మోకమ్యు ఈ (వకృతియే వ్యష్టి రూపమున *నవిద్య' యవియు సమష్ప్టి రూపమున

“మాయి యనియు నద్ద్వెతమున "పేర్కొనబడినది. ఎవని మనస్సు పకృతి ధర్మమును వీడి ప్రకృతికి నియామకుడ్డె న పురుషుని ఆ(శ్రయించుచున్నదో వాడు ముక్తుడగును. పురుష్టని సంకల్పము వలననె ప్రకృతి (వపర్తించుచున్నది, అతని నిర్జయానుసారమెై దాని వ్యాపారము స్తృభించుచున్నది. ఈ పురుషుడు తాను నిర్మించుకొనిన (పకృతి రవాపమగు (కీడాజగత్తునందు విహారించుదళలో “జీవుడొనబడునుః ఏనాడు ఈ కిండ్లా జగత్తు పట్ట _ విముఖ్నడగునో అప్పుడు ముక్తుడుగను (బహ్మముగను పిలువబడును. అద్ద్యౌతము చెప్పిన “జీవ్మోబప్హై శవ అను పసిద్దాంతమున కిదియే ఫలము, (దీనిని గురించి “అద్దె న విశిష్టాద్దె వ్రతములు. ఆను (పత్యేక (వకరణములో వివరింపబడును | పురుష (జీవ) సంకల్పమే పకృతి కాలంబనమవి (కింది భాగవత పద్యము వెల్లడించుచున్నది నీ! -ాదేవా! సురుచిర వ్రకాశుండవు నీ వరి_గహముగల్లుట,జేసి

కాదె (పకృతి మహదహంకార పంచతన్మా[త గగన వవన తేజోంటు భూభూత వంచకాది కలిత తత్త్వముల్‌ బ్రహ్మాండ కార్యకరణమందు నెవుడు సమర్థ ౦బుజూడ్‌ || (భా=10 స్కం-ఉ,భా-1211 వ్ర

భాగవతముస్టై భగవద్నీ త పిభానము 1631 (శతి గీతలు భగవంతువి స్తుతించు. విధముమ పై పద్యమున గాంచగలమ్ము 8] పకుండు పరీక్షిత్తునకు సృష్టి పరిణానుమును గూర్చి వివరించుచు “సీ హరియందు నాకాశ మాకాశమున జాయ వనిలంబు వలన పుతాశనుండు హవ్య వావహానునందు నంటువు, లుదకంబువలన వసుంధర గలిగి; ధాత వలన బహుపి)జావళి యుభృవంబయ్యె'"*నని యెజీంగించెను ॥1 [భా-2 స్కం-2756 వ్ర "పై. లత్యములన్నింటిని నిశిత పరిశీలన చేసిన యెడల కపిలాదుల సాంఖ్య (వవచనము వంికారము.. “భగవద్హీతయు" గీతానుసారము “భాగవతమును (ప్రకృతి పరి ణఅామమును వ్యాఖ్యానించినట్టు స్పష్టమగును, 10) తింగుణములు: | సాంఖ్యము వ్యాఖ్యానించిన (పకృతి వురుష విభాగమున తిగుణముల కత్యంత (ప్రాముఖ్యము కలదు, వీడు చెప్పిన [పకృతి తిగ.ణార్మ కమ్టె నది. నకల జగత్తుయొక్క _ సృష్టికి దాని వ్యాపారమునకు (తిగుణములే కారణముు అనగ స్పష్ప్టికిని (తిగుణము లకును కార్యకారణ సంబంధము కలదు, జ్నాని నర్వకార్యములకు తిగుణములే కర్తలని తెలిపికొనును, ఈ (తిగుణములలో సత్త్వము [ పకొశరూపమ్మె నవి, నిర్మలమ్హైనది, ఇది జ్ఞానము నుదయింపచేయును. సుఖమును కలిగించును. రజోగుణము (పనృత్చి రూవ _ మైనది, ఇది జీవువ కార్యలంపటుః జేసి దుఃఖమును (పాప్తింపజేయును, తమస్సు అజ్బానరూపమ్మైనది.. ఇది. జీవునకు ప్రిమాదమును కలిగించును * మోహములో బడ (దోయును, నద, ఆలన్యములతో జీవుని బంధించును, నత్త్వ రజస్త మస్సులకు శాంత చలన మోాహములు (వధాన లక్షణములు తిగుణాత్మకమ్టైన వికృతి (కమముగ తిగుణము, అవ్యక్తము? నిత్యము, సదసదాత్మకము, (వధానముు మాయ యను విశేషనామములతో పిలువబడుచుస్నది. భాగవతమున సొంఖ్య (వవచనాచార్యుడగు. కపిలుడు దేవహాతితో భక్కియోగమును గూర్చి సంభాషించుచు ఈ (పకృతి నామముల నిట్లు పేర్కొనెను,

02 భాగవతము భగవద్నీ త స్రభావము క్త కంకృమున, ద్రగుణము నవ్య కము నిత్యము 'నదనదాత్మకము 'మజియు బ్రిధా నము నశ(గా బికృతి విశేషము లడియు విశిష్టమనిరి నద్విదుఠెలమిన్‌ 11 నా ఇ [భావె స్కం-890 ప] వికృతి గుణముల్లైన సత్ర్త్య రజస్తృమదీస్స్పుల వలనవె లోకమునందలి కార్య కలాపము. లన్నియు జరుగుచుండగా అహంకార విమూఢ చిత్తుడైన జీవుడు సర్వమునకు తానే.-కర్ణవని యజ్బాన వశమున ఒదలపోయును, ప్ఫికృతి పురుష వివేకము గల జ్నాని ఘ్మాత్రము తనకు సంభవించు సుఖదుఃఖ మాహాది భావములవన్నియు ప్రకృతి గుణముల నాటకమని తలచి స్పిరచిత్తుడ్డై యుండును, ఈ విషయమును గీత నిరూపించిన విధము: కే క 'వకృతేః శాయమాణాని _ గుజైఃకర్మాణి నర్వశః అహంకార విమూథాత్మా - కర్తాహమితినమున్యతే 1] “(౧-3 అ-27 శ! అహంకారి లత్షణమిందున్నదిం తిగుణముల వ్యాపారముము 'ఆహించక పోవుటచే అతడు తన యందు కర్మల కర్త వో భోక్త ఎముల నారోపించుకొనుచున్నాడు. క్స్‌ కా! నాన్యం గుజ్లేభ్యః కర్తారం - యదా్యదష్టైనువశ్య తి గుజేభ్యశ్చు పషరంవేత్తి లా మచద్భావం సోర్రిగచ్చతి 1 (పడ అ-19 శ్లో" జ్ఞాని గుణముల వ్యాపారమునకు తాను సాొక్షినవియు, సర్వమునకు త్రనుణములే కర్ణలనియు. తెలిసికొని పురుషత్వమును సొందుచున్నాడు, భాగవతము ఈ విషయముల నెట్లనుపరించినదో వరిశీలింతము, శ్ర] కపీలుడు దేనహూతిలో నిట్టనెను వ్య (ప్రకృతి పురుష వివేకంబున మోత్షంబును (బకృతి సంబతఛంబున సంసొ రంబును గలుగుననియు జెప్పే మరియు విట్టనియె,

భాగనతము'పై భగవద్నీ త పంిభావము 163 సీ॥! జననుత! నత్త్వ రజస్త మోగుణమయమైన 1(పాకృతకార్యమగు శరీర గతుండయ్యు. బురుషుండు గడ6గి (పాళృళములు నగు సుఖ దుఃఖ | మోహముల వలన, గర మనురక్తుండు గాడు; వికార విహీనుండు (దిగుణ రహితుండు " నగుచు బలనీ నిర్మల జల (వతీబింబితుండైన దినకరు భంగి వర్తించు నట్టి తేగ! యాత్మ వికృతి గుణంబుల యందు( దగులు వడి యహంకార మూఢుండ్లై తొడరి యేను ' -గడంగి నిఖిలంబునకు నెల్టం గర్హనని వ నంగ వళతను (_బక్కతి దోషముల "బొంది || (భా-తి ష్కం-904 వ (పకృతి పురుష వివేక రాహిత్యమే జీవునకు సంసారబంధ హేతువగుచున్నది. తింగుణముల మాయ యతనిని మోహింపజేయుచు జ్ఞానమును కప్పివేయచున్నద్ని నూయా (వభావఘువలన జీవుడు (తిగుణములమ తనవిగా భావించుకొనుచున్నాడు. తాను సహజముగా. గుణాతీతుడ్డె నను (తిగుణాత్మకుడనని తలచుచు దేవోభిమానమును పొంది కొర్యముల కర్తృత్వ భోక్తృళత్వములను . తనయందు ఆరోపించుకొనుచున్నాడు? అండు వలన నుఖదుఃఖాది భావరూపముల్లైన ద్వంద్వము లతనిని పీడించుచున్నవి, 2% సూతుడు కొనకునకు (పకృతి స్వభావమును వెల్లడించుచు జీవువి సహజి జ్నానము (తిగుణావృతమగుచున్నదని నిరూపించెను, వ[! జీవుండు మాయవేత మోహితుండయి. గుణవ్యతిరిక్తుండయ్యుం మాయాశంగతిం దాను (తిగుణాత్తకుండని యభిమౌానించుచు! (దిగుణత్వాభిమానంబునం గర్తయు భోక్తయు. ననునర్హంబు నొందుననియు నయ్యనర్న ంబునకు నారాయణభక్తి యోగంబు గాని యువశమనంబు. వేరొకటి లేదనియు నిశ్చయించి . (భా! స్కం-క185 వ జ్నాని ఇంది్యియగుణములను శరీరమును వేజని (గహించి తన మనోశరీరములు వానిచే బంధింపబడకుండునట్ను జాగరూకత వహించును. గుణసరిగమే బంధము.

164 భాగవతము ప్టై భగవద్గీ త పిభావము గుణపంగమును. వదలుటయే మోత్షము, నిర్దుణుడు నిరతిశయానంద సుఖమును చూరగొనును గుణసొంగత్యము వలననె జీవునకు కర్మబంధమేశ్సడి జన్మలు కలుగు చున్నవనియు, ఎవడు గుణములకు కట్టువడక తాను దేనికీని కర్షకాదను వివేకమును పాందునో వాడు మాత్రమే యథార్శ జ్ఞాని యసయు గీత విర్వచించినది, శ్యోఖ వురుషః 1 వకృతిస్టోహి - భుంక్తే (వకృళతిజాన్‌ గుణాన్‌ కారణం గుణనంగో2స్య _ నదనద్యోని జన్మసు || . [గ-13 అ-29 శ్నో] (వకృత్తై్యైవచ కర్మాణి - కయమాణాని నర్వళః చః పశ్యతి తథాత్మానం - అఆకఠ్హారంన పశ్యతి ॥| [[-13 అ-29 శ్నా గుణములు సృష్టించిన కల్ళోలము జీవుని నాందోళనపెట్టుచున్నది అతని సహజానందము ఈ కారణముననె అవ్యక్తమగుచున్నది. ఎవ్వడు. తన కథ్మలకు తాను విమి త్తమ్యాతుడనని తెరిసికొనగలుగుచున్నాడో అప్పు డతని యఖార్హజ్నానము పికాశించు చున్నడి, భాగవతమున వృతానురుడు. గొప్ప వేదాంతిగ చితి్సింపబడినాడు, అతడు (తిగుణములను జయించినవాడు. ఇందన కతడు తత్త్వము నుపదేశించుచు (తిగుణముల నాటకమును విశదీకరించెను.

వ!!! అజ్బానియ్టైన వానికి సత్త వ్రరజొస్త మో గుణంబులు గలిగియండునట్టి వానికి గుణమయంబుల్టైన ఇం దియాదులె యాత్మ యని తోచుచుండ్యు గావున వాండా గుణంబులచేత బద్భుండగు?; నా గుణంబులకు సాక్షి మ్మాతంబగు శరీరంబు వేని యవ్వండెణుంగ నోపు వాలడా గుణంబులచేత బద్బుండుగాం డు |!

[భా-6 స్కం--4] 5 వ్ర గుణములలో తమస్సు కన్న రజస్సు, రజస్సు కన్న సత్త్వము మేల్షరములు. కావున సాధకుడు మొదట తమన్సును తరువాత రజన్సును' జరయుంచి. సత్ర్వ్యమొను 'పెంపొందించుకొనవలయును,. సత్త్వ గుణాతిశయమును గీక యిట్లు వర్డ్మి ంచీనది( ల్లో! తృత నత్తం నిర్మలత్వాత్‌ - పకాశకమనామయం .. సుఖనంగేన బధ్నాతి -జ్నాన సంగేన చానఘ! | , (గాడడ అ-6 ళ్ళ

భాగవతముసప్పై భగవద్నీ త (పభావము 165 సత్వగుణము. విర్మలమ్మెనద్మి ప్శికాశవంతమ్మైనది. దోషరహితమ్టైనది, అది సుఖమునందును. జ్బానమునందును అభిలాషను పెంపొందించి జీవుని బంధించును, భాగవతమున నూళుడు శౌనక్రాదులతో నీ విషయము నిట్లు (పస్తావింపెను. వ!! తమోగుణను కంబ రజోగుణంబు రజోగుణంబు కలయె' బ్రహ్మా - ప్రకాశ కంబగు సత్త్వగుణంబు విశిస్టంబగు, ఈ | తిగుణముల నత్నికమించుటకు భక్తియోగమే మార్శమని గీతా భాగవతములు సీద్దాంతికరించినవి. యి 11] (తిగుజాతీతస్లితి: థి తినుణాతీతస్థితియే యోగము గుణజయము వలన మానసిక ప్వివృత్తి నిగ్రోధింవ బడుచున్నది. అందుకు భక్తి మార్గ మొక్కే ఉపాయమని గీతా భాగవతములు వతి పాదించిన విధమిట్ళున్నది. గేత; క్లో మాంచయో౭వ్యభిచారేణ - భక్తి..యోగేన సేవతే =, నగుణాన్‌ నమతీత్యైతాన్‌ - బ్రిహ్మభూయాయ' కల్పతే |

• (14 ఆ26 ళ్ళి ఎవడు ఏకా(గమ్మైన చిత్తముతో భక్తి యోగమునందు తగుల్కొని పురుస్షాఃత్తముని "సేవించుచున్నాడో అతడు మాత్రమే ఈ (తిగుణముల నతికిమించి (బహ్మస్వరూపు డగుచున్నాడు. "సూతుడు శౌనకాది మునిశమ్మ లకు ఈ విషయమును జెలిపిన (పకారమిది, వ[[ భక్తి గలుగ రజస్తమోగుణ (పభూతంబుల్టైన కామలోభాదులకు వళంబుగాక చిత్తంబు నత్త్వ్వగుణంబునం బినన్నంబగు; (బనన్న మనస్కుండైై న ' ముక్తసం గుండగు/ ముక్షనంగుండ్లైన నీశ్వర తత్త్వ జ్నానంిబు సిద్భించు. + [భా-3ే స్కేం-58 వ] ఇ . స చా ఇంత వరకు పకృతి తత్త్యము వివరింపబడినది. ఇక పురుష తత్త్వమును విచారింపవలసి యున్నది, ఈ వురుషుడినే “అత్మ యనియు “పరమాత్మ” యనియు వ్యవహరింతురు, గితలో నాత్మ తత్త్వ విచారణక్షై “సాంళ్యయోగి మను (వత్యేక అధ్యాయము కలదు... దీని యందు ఆత్మానాత్మ నివేకము, అట్చే వివేకమును పొందిన

166 భాగవతము సై భగవద్నీ త ప్రభావము వాని లక్షణములు. (స్పిత ప్రజ్మన అశత్షణములు) పిధానముగ వివరింపబడినవి. ఈ వివరణము భాగవతమును ఎంతో (వభావితను చేసినది. ఇకమీద ఈ విషయములు చర్చింపబడుచున్నవ్ని 1కి వురష (ఆత్మ) తత్త్వము: ఆత్మ సకల బీవుల వాస్తృవికస్పితి, సకల చరాచరములన్నియు. నాత్మ (ప్రకాశము సందే యునికిని కఠిగియున్నవ్మి ఆత్మ యొక్కటి మాత్రము సత్యమై నిత్యమై యున్నది. పర్వ పొొణుల లోపలను వెలుపలన్ను ప్రాణులకు దూరముగను దగ్శరగను నాత్మ స్పితమ్నై యున్నది, ఆత్త యాదిమధ్యాంత రపొతము, సర్వవ్యాపకము, అఖండమ్హైనను నుపాధి భ్రేదనులబే విభక్తముగల దోచుచున్నది. సర్వమును (ప్రకాశింపదేయు జ్యోతిస్ప్వరూపమిది. గీతలో ఆత్మ వర్షితమ్హైన ఏధమిది, శోక అచ్చేదో్షయమదాహాక్య్మేయ మక్మేద్యో శోష్యఏ వచ నిత్స న్పర్వుగత స్టాణు రచలోయం ననాతనః | అవ్యకో2౭యమచింతో్రయమ వికార్యో2యముచ్యతే 11 ॥ [౧-2 అ-24, 25 శల) “అత్మ దేని చేతను "శ్రదింపబడద్తు దహింపబడదు, శుష్కింపల జేయబడదు, తడుపబడదు, ఆది నిత్యము. సర్త్యగతము. స్పిరమె నది. చలింపవిది. -అనాదిసిద్పము. అవ్యక్తము. అచింత్యము, విక్రారరహితము అవి శాస్త్రములవే పెస్పబడుచున్నది, శ్రీకృష్ణుని (పియభక్తులలో నద్దవుడొకడు, భగవంతు డతనిన్ని తరింపజేయుటక్షై. పరనూర్మోపదేశమునుం జేసెను, తన యవతారమును వాలించీ శైైకుంఠమున శేగు. సమయమువ కృష్ణుడు ఈ (పియభక్తువి యందలి ఆనమిత వాత్సల్యముచే నాత్మ ఈత్వముమ బోధించి గో్సీవిక యోగనిష్కుండన్నై బదరిక్తాా శిమమువ€ జేరి కలీయుగాంతము వరకు తాను చెప్పిన్స సారఖ్యయోగమ. నభ్యసింపుమని” తెలిపెను, అతడుపదేశించిన ఆత్త తత్త్వ్వమిది. వ దొర్చు మధ్యభాగంబున. ననలంబు సూక్ష్మరూపంబున వర్తించు చందంబున

భాగవతముసప్టై భగవద్నీత ప్రభావము 167 వందంస్చై సకల శరీళుల చుందు వచ్చేద్యుండు నదాహ్యుండు నళొమ్యుండునైన బ్‌ీవుండు వసించియుండు. (భాషకే ఆ--1065. వ) వ!!! ఆత్మ నిత్యుండూడశయ రహితుండు- కద్డుండు-క్టే తబ్బండు-గగనాదులకు నాశియుండు, గృియాశూన్యుం డు? న్వ(వ్రకాకుండు; సృష్టి హేతువు; వ్యాపకుందః? విస్పంగుండు; దిరిపూర్జుండు; నొక్కండు (భా? స్కం-2వె7 వ) (పహ్మాదుడు జన్మ సీద్పమ్మైన భక్తిగఅవాడు. అతడు తలి గర్భమున మన్నప్పుడు. నారదు డతనిలో నాటిన భక్తి బీజము. బౌల్యముళోనే మహా వృక్షమా శాతోప శాఖలుగా విస్తరించినది. అతడు సాటి బొలకులకు నా రదోక్త పకారము వివరించిన నాత్మలతణములు పఠిణెొండు. "స్టే వచనము నందున్నని. గీతలో సాంఖ్యయోగమున “అత్మ? నపుంనక లింగమున వర్ణితమైనది, భాగవతమున పుంఠింగమున నున్నది. ఇదియే ఈ రెండు (గంథములందలి భేదము, ఆత్మయే పురుషు దనియు, పరమాత్మయనియు విదివరలో తెలునబడినది. ఇదియే. అవిద్యోపాధితో గూడి బీవుడనియ. మాయోపాధితో గూడి ఈశ్వరుడనియ, నిర్భులా న్చితిలో “లేకి ఉపాధి రహితావస్పతో విర్యబన్మామనియు, క్లే(తజాడవియ, పురుష్ణోత్తముడనియు, శివుడనియ ననేక విధముల వ్యవహరింపబడుచున్నది. కొవున ఈ పదములను ఆయా సందర్భములమ బట్టి ఏకార్మ బోధకములుగా (గ్రహింవవః యును. అత్మ శరీలోపాధి భ్రేదములచే ననేక విధముల గోచరమగుచున్నది, - శరీరము లందుండి వివషయానుభవమొనర్చుచున్నను నిది చమూఢచిత్రమున కనుభూతము కొకున్నది- శరీరముల ద్వార కొయిక వాచిక మానసిక కర్మల ననుభవించుచు నాయాశరీరముల వలన కర్మానుభవము పూర్తియైై న తట మరల (కొత్త బేహములను 'పొందుచ్చున్నది.. ఈ అత్మ యొక్క దేహములకు. ఐదు దశలు నం(ప్రాన్నమగుచున్నవి, అవి శ్ర బాల్యము 2) కామారము 3) యౌవనము 4) వృద్దా ష్యము ర్‌] దేహాంతర్యపొప్తి, సాధారణముగ లోకమున. నెక్కువమంది సైవానిలో మొదటే నాలుగు దశల వెయింగుదురు, కాని ఆత్మకు లేక జీవునకు బ్రేహాంతర (పాస్తియను మరొక దశకలదని యెబ్రంగరు. దేహాంతరపాంప్పినే వునర్నన్త యనియు -వ్యవహరింతురు-అదిశం కరాదులచే విరచితమైన భజగోవింద స్పోతమున '“వునరపి జననం- పునరపి మరణం--వునరపిజననీ జర్స కే శయనం” అని జీవుని గతి వర్ణింపబడినది జీవుడు జీవన్ముక్తుడగు వరకును. "లేకి స్వస్వ

168 భాగవతముస్పై భగవద్నీ త పిభావము రూపానుభూతిని సొందువరకును జనన మరణరూస శరీరధారి యగుచు కర్మబంధమున తగుల్కొనుచుం డును, మానవుడే రీతిగ పొతవస్త్రములను విడిచి నూతన వస్త్రములను ధరించునో అక్కే ఆత్త్మయు కర్మానుభవము పూర్తియ్హైన (జీర్మ] శరీరములను విడిచి పూర్వ శరీరకర్మ సంచితమున కనుకూలమగు నూతన శరీరములమ దాల్చుచున్నది. ఇక ఈ విషయనులు గితలోను భాగవతములోమ నెట్లు (పతిపాద్యమ్మైనవో పలిశీలింతము గీతః శ్నోళ ర్రేహిన్కోస్మిన్‌ యథాదేహే _ కౌమారం యౌవనం జరా ,... సితథా. దేహాన్న్వర ,పావ్లిః - ధిరస్త్మృత నముహ్యతి గ వాసాంసి జీర్మాని యథా వివోయ - నవాని గృహ్హాతి నరోవరాణి తధా శరీరాణి విహాయ జీ్ళాని-ఆన్యాని నంయాతి నవానిదేహి][ [1-2 అ-13, 22 శ్చ భాగవతము భగవంతుని ఏకవింశఛత్యవతారములలో నా రదానతారమొకటి; ఇతడు ('ప్రావీన బర్జియను రాజునకు జ్నానమార్శ ము నుపదేశించుచు నాత్మ తత్త్వము నిట్ను -విశద పరిచినాద్డు మా న " 1] సీః. " ఎపురుషుండేయే దేహముననుజేసి-కర్మముల్‌ సేసి తత్కాయంబు సీ లోకమందునే విడిచి తానన్య దేహ తేగీ*. మర్ధితో ఘటియించి లోకాంతరమును బొంది తత్మర్మఫలమును బౌందుననుచు జర్తికటముగ వేదవేత్తలు వలుకుచుందురు | గ సీ _ప్పరుషుండు దేహంబునను జేసి యనయంబుః

• నెక్కు దేహాంతరముల నంగీకరించుచు నప్‌ విసర్జించుచు. స్కు దుః భయమోహశోక ములను దొలుపొందు తదెహములనె పొండుచునుండు; గి నడె యెట్రలన్నను న్యగభాగ బ్‌

భాగవతముపై. భగవద్నీ త ప౦ిభావము 169 తృణమూడది మజి వూర్వతృణ వరిత్యోగంబు గావించు. తృణ జలూకయును టోలె ఆవి! జీవుండవని గొంత జీవించి (మియమా౭బం డగుచు నాండు దేహమర్డి (జెంది || 2 (భా-క స్కృం-రి 94 890 పులు దేహము జీవునకు కర్మ్మవశమున సంధప్రొప్తించునది. "క్రావున జీవుడు వేరు జేహము వేరు. దేహము, నశించునదిః జీవుడు ఇాశ్వతుండు,. బాల్య కామార యొవన వృద్దాప్య, దశలు దేహమునకు మాతిమే వర్తించును; కాని జీవుడవిద్య వలన నివి తనకే సం(పొప్తమ్హైనవని భావించి వాని యనుభూతులను పొందును. శరీరము వశించి నను తాను నశింపక శరీరము వధింపబడినను తాను- వధింపబడక విత్య సత్యముగ వలుగొందు వాడు బీవుడుః - ౫ గీత; క్ర) క్లో! దేహీ నిత్య మవధ్యో౭యం-దే హే నర్వన్య భారత! ॥॥ వ శో! య వనం వేత్తి హన్తారం-యృ శనం మన్యతే హతమ్‌

• ఉభౌ తౌ న్‌ విజానీతో-నాయం వాని నహన్యతే ॥ “ గా2 అ-౩౦, 19 శాలు] సర్వ దేహాంతర్యామియై, న_జీవాత్మ నిత్యమై వధించుటకును, వధింపబడుటకును. - నలపి గానిద్జై యున్నది, ఈ జీవాత్మ వధించునని గాని లేక వధింపబడునని గాని తలచు వారు యనినేకులు, భాగవతము: హిరణ్యాతుని మరణము వలన దుః బం చుచున్న నతని బంధువులకు హిరణ్య. కశిపుడు దెలిసిన సయజ్య్నోపాఖ్యానమున సుయజ్బ డు మరణించిన పిదప అళని కాంతలు విలపించుచుండగా (బొహ్మణబాలుని వేషమున వచ్చిన యముడు జీవునకు వినాశము లేదవి నిరూపించి వారి నూరడించు సన్నివేశమిదిం ॥ సః. పొంచ భౌతికమైన భవనంబు దేహంబు; వురుషుండు దీనిలో బూర్వ వళమున నొకవేళ వర్తించు, దీవించు ౧దజియ్రైన నొఠవేళ | దలంగి పోవు" "

కే70 ఛాగవతముప్పై భగవద్నీత ప్రభావము జెడెనేని దేహంబు సెడుగాసి వురుషుండు 'సెడ; _ డాతనికి నింత సేటు లేదు; వురుషునికిని దేహవుంజంబునకు వేలుగాని* యేకత్వంబు గానఠాదు ఆ॥వె| దారువృల వెలుంగు దహనుని కైవడిం, | గొయముల 6జరించు గాలిభంగి నాళలీనమైన నభముచాడ్చున వేలు, దెలియవలయు దేహి దేహములకు |; (భా స్కం-క్‌ 1 ప] దేహములందు జీవుడు వృక్షములందుండు అగ్నిపలెను, గొబ్బములందలి గగనము వలెను బేహములందు చరించు. వాయుసువలెను. వర్షించుబుండునని స్టే పద్యములో చక్కని యపమానములతో చెలుపబడినది.. శరీర ధర శములు భీవునకు వర్తింపవని తుది శాత్సర్యము, ॥ ॥ శరీరమునకు మూత్రము. వినాశము తప్పసిసరి యని (గ్రహింపవలయును, ఈ శరీరము వెంత కాపహిడుకొనుటక్రు (పయత్నించినను ఏదో ఒక రూపమున మృత్యువు దీనిని, కబళింపకమానదు ఆ నీచ జాతన ల థ్‌ హ్‌ (రువోమృత్వ్యు ర్ట్రవం జన్మ. మృతస్యచ || (-2 అ-27 శ్నో శెట్టేన వాసికి చ్రావు తప్పదు. మరణించిన వానికి పుట్టుక తప్పదు. జీవుడు చిత్యుడవియ శరీరమనిత్యమనియు దీని భావము." భాగవతమ్మ; మ; శే ఆఅజ్బాసముచో పుతుల నాజ్బాపింపలేని ధృతరాష్టుడు తన నంతొనము నంతను గోల్ళోయి దుఃభించుచుండగా విజ్ఞానఖని యగు. విదురుడు క్షి అతనికీ చేహమనిత్యమ్రని తెలిసి దేహాధిమానముమ. విడిచినవాడే ముక్తుడగునని తెలిపెను క; దేహము నిత్యము గాదని, మోహము దెగంగోసి సిద్ధముని వర్తనుడ్డె

భాగవతముప్టై భగవద్నీత ప9భావము 4! గేహము వెలువడు నకుడు, త్సాహముతో జెందు ముక్తి నంవద ననఘా! (భా-శే నృం-315 వ]

2 కౌరవులు నశించిన తరువాత విరక్తుల్లైన గాంధారీ ధృతరాష్ట్ర్రిలు వివేకియైన

విదుర సహితులై వనముల 'కేగిరి. మరునాడు వారి దర్శవము లభింపక చింతించుచున్న

ధర్మజునకు సర్వజ్ఞడ్డె న నారదమహార్ని జీవుడు నిత్యుడవియు డేహ మవిత్యమనియు తెలిసిన వచనములిన్ని వ సమస్త జనంబును జీవ రూవంబున భువంబును దేహా రూపంబున

నధువంబున్నై యుండు, (భామ స్కృం-825 వ త్రి) సూతమహర్నిని శౌనకుడు మృత్యురూన సంసారము నుండి తప్పించుకొనుటక్తై విష్టుకథలు వినిపింపుమని కోరుచు. నిటు పలికెను. సః మనుట నితక్గముకాదు - మరణంబు నిజాము || .

(భావే స్కం-893 ప్త

త హిరణ్య కళివునిచే (పోక్తృమ్ణైన నుయజ్బోపాఖ్యానమున సుయజ్నాని మరణము వలన శోకించుచున్న నతని భార్యరికు యముడు జీవునకు. దేహాంతర (ప్రాప్తి తన్పదని తెలుపు నందర్చ్భమిది,

ఉ॥ ఎచ్చటంబువై నచ్చటికి నే/గుట నైజము (ప్రొజికోటికిన్‌ |

[భా-7 స్కం-46ి పు 5) నారదుడు ధర్మజునకు వర్థ్ణాాశను ధర్మములను దెలుపుచు సంసారము యొక్క క్షణికత్వమును. వెల్లడించెను. ॥

వ దేహంబునకు జీవితంబు (ధునంబు గాదనియును మృత్యువు (ధువంబనియుశు నెట్పంగుచు. (బా? స్కం-శత29 వృ 6). పరీక్షిత్తు శృంగి శాపవశమున తక్షక విషగ్నిచే మృతినొందగా నతని ప్యుతుడగు జనమేజయుడు నర్పములప్నై నలిగి వాని కులము నంచతరింపజేయుటక్షై సర్పయాగ మునుంబేయుచుండెను. ఆంగీరనుడను మహర్షి నర్పజాతిని రక్షింపదలచి యాగ

12. భాగవతము'పైై భగవర్సీ త ప్రభావము వివారణార్హమ్మై _ఏతెంచి పరీక్షిత్తుతో,, జీవునకు శరీర త్యాగము తప్పదనియు. పితృ మరణము గూర్చి శోక్రింపవలదియు. నుపదేశింపెము, చ| మృతియును జీవనంబు నివి మేదిని లోపల, జీవకోటికిన్‌ సతతము నంభవించు నహజంబిది [1 |! (భా-2 స్కం-27 పృ 7). కంసుడు తన చెల్పెల్టైన దేవకికి వసుదేవుని విచ్చి పరిణయము గావించి వారిని తన రథముప్పై సాగవంపుచుండగా నాకాశవాణి యతనితో దేవకి యష్టమ సంత్రాన మతనివి వధించునని చెప్పెను. "అంత కంసుడు కత్తి దూసి తన చెల్ళెలనెడి రాగము శ వీడి (కూరుడై. ఆమె కుత్తుక 6గోయ బోయెను. అప్పుడు వసుదేవుడతని నివారించుచు మృత్యువును దప్పింప నెవర్సికిని శక్యముగాదని. యుపదేశించెను, - సే. మేని తొడన వుటు మృత్యువు జనులకు నెల్టి నేండైన ట్‌ యాం! నూఖేండ్ల కెన6 బ్వొముం దెల్టంబు మృత్యువు | [భా-కే నృం-29 ఏ]

“ఈ గీతిగ గీత్రాభాగవతములు శరీర మశొళ్వత మనియు శశిరి (జీవుడు) "శాశ్వతు డనియు ఏకాభి పాయమును - పఏకటించినవి, 13 ॥

4. స్థిత ప్రజ్ఞత్వము:

/ ప్రజ్ఞ యనగా బుద్ది స్పితమగుట యనగా స్పెిరత్వము నాలదుటః ఎవని ప్రజ వాని స్వాఠ్మ యందు స్థితమగనునో వాడు స్టిత (ప్రజ్బ్బృడు. అనగా ఎవని బుద్ది బాహ్య (వపంచే చింతనమృమ పడిచిపెట్ళి తన వాస్తవిక స్నితియేన అత్మ యందు స్కిరముగ ని | పై లా

లీచి యుండునో వాడు స్ఫిత్ర *పజ్బాడని భావము ఒకడు స్పిత (పజ్న్బ డగుటకు తన

మనస్సువందలి క్రొ రికలవ్నిటిని పూర్తిగ విడిచిపెట్టి తర యాత్మ యందే రమించుట ఎభ్యసింపవంయును. ఆత్మారాముడు ఆత్మ తృప్పుడ్డై న యోగి పొందవలసిన (ప్రయోజనము మరొకటి లేదు దుఃఖములు సరి పాష్టించినను సుఖములు కలిగినను సిత (పజ్బడు సమచిత్తమువే కలిగియృండును, అతనికి రాగమ్ము భయము, కో9ిదము- అను చిత్తవికారము లుండవ్హు అత౦ మనస్సు (ప్రాపంచిక్ష విషయములందు మరులుగానక నాత్మ సుఖము నందే రమించుచుండున్ను

ఖాగవతము'స్టై భగవద్నీ త (సభావము క. ఆతనికి ఎవరితోను దేనితోను ధృడ 'స్నేహనంబంధము లేదు. స్పిత ప్రజ్ఞా ని సుఖ దుఃఖ సమత్వము, రాగభయ (క్రోధ రాహిత్యము నిన్యంగత్వము గీతాభాగవతములలో (వతిపొదితమ్మైన విధమును గమనింతము. గీత: క్యోళ ఓ దుఃఖేష్వునుద్విగ్న మనాః _ సుఖమ విగతన్పృహః వీతరాగ భయకోంధః - స్థిత ధిర్మునిరుచ్యతే [1 లి] యస్పర్వతా9నభిస్నేహః యా తత్త(త్రావ్వవభాశుభం నాభినన్హతి నద్వేష్షి - తన్య వజ్నా వితివ్యతా | [గ=2 అంర్‌6ి, 57 శ్నాఖలు] భాగవతము: 1] తనపై మృతసర్పము నుంచిన శేరమునకు పరీక్మిత్తును తన వుతుడు. శృంగి శపించుట విని శమీకుడు చింతించుచు నిట్లు పలికెను; కంఖ చెలగరు కలంగరు సాధులు, మిళితములయి నరుల వలన మేలుంగీడున్‌ నెలకొనిననవైన నాత్మకు, నొలయవు సుఖదుఃఖఇచయము యుగ్మములగుచున్‌ ॥ [భాం న్కం=48ి7 పు 2 సవతి తర్చియైన సురుచిచే నవమానితుడ్డై న (ధువుడున్నత పదమునుః గోరి శ్రీహరిని నూర్చి తపమౌొచరింపనేగెను, అంత నారదుడతని శెదురువడి తపశ్చర్య మాని స్పిత పిజ్ఞడవుం గమ్మనుచు నీ రీతిగం ప౦సంగించెను. వ. వివేకంబు గం పురుషుండు దనకుం బౌవ్హంబులగు దూఖంబులు దైవ వశంబుగా 6(దలంచి తావన్మా(తంబునం బరితుష్టుండగ్గు తేశగ॥ పూని స్కుదుఃఖిములు రంటిలోన నెడ్డి దైవ వశమున(జేకులు దానంజేసీ డెందమున(జాల నంతుష్టి నొందువ్యాడు విమల విజ్ఞాని యన భువి విలయుచుండు ||

తత్త భాగవతము స్పై భగవద్సీత పిభావఘు

వ మత్రియు గుణం డగువానిం జూచి సంతోష్టించుచు నాభాసుండగు వానిం జూచి కరుణించుచు సమానుని యెడమ్మె[తి సలుపుచు వర్షించు చున్నవాడు తాపత్ర త్రి పృత్తుచకివర్తి చేయు అశ్వమేధ యాగమును ఇంద్రుడు భంగపరిచెన్సు పృథు వందుకు యుర్నద్రునిషైై. నరిగను, అంత నారాళ్తుణమూర్తి యతని కడకేతెంచి ఆత్మ తత్వము నెయికపరచి యతనిని శాంతింపం జేసెను,

వ] ఈ సంసారంబు (దవ్య (కియాక్రారక చేశనాత్మకం బగుటం జేసి (పభిన్న దేహోపాద్రికంబు గావున 6బా9ప్తంబుల్లె న యాపత్సంపదల యందు మత్పరులైన మహాత్ములు వికారంబు నొందరు; (భా-డ స్కం--ర్‌40 వ) త్స కామ కో౦ధములు;

స్పిత (పజ్బత్వము నొందుటయే మానవ బీవిత పరమార్శ్శమ్ము ఈ జన్మలోనో జస్మాంతరముననో పతి మానవుడును శప్పక సృృత (పజ్బత్వము నొందును, మానప్పుడు ఈ పరమానంద స్ఫితికి దూరమగుటకు కారణము సదా (పాపంచిక విషయచింతనము చేయచుండుటయే, (పాపంచిక విషయ ధ్యానము వలన కమ్రూనవునిలో కోరికలు పుట్టుచున్నవి. కోరిక *లేకి క్షామము సర్వావళ్తములకు మూలాధారమ్ము నిరంతరము (్రపంవమ్లు నర్షిదలి వస్తువులను మననము చేయుట (ధ్యానించుట) కామమునకు (పథమ సోపానము, విషయధ్యానము వలననె కామ ముదయించుచున్నది. కామము వలన (కోథము జనించును. కోథము వలన సమో్మోహ మావరించును, సమ్మోహముతో జ్నాపకశక్సి వష్టమగున్ను జ్నాపకశక్తిని కోల్పోవుటనే బుద్దినశించును. బుద్ది నశించినచో జీవు డధోగతి పాలగును, ఈ విధముగ కావిమే జీవుని వతనమువకు దారితీయు చువ్నది. కావున నధ్యాత్మ పథమున పులోగమింపదలచినవాడు మొదట కామ శతుఏవ్వను జయింప వలయును, * గీత కామ పరిణుమమును వివరించిన విధము, _

శ్తాళ ధ్యాయతో విషయాన్‌ వృంనః -_ నంగస్తే షా పజాయతే

నంగాత్సంజాయతే కామః _ కామాతోర్కిధోభి జాయతే 11

1 శా! జహిళశ్ళతుంమపహాబాహో -- కామరూపం దురాసదమ్‌!!

• • (గ-3 అ-43 శ్యో)

భాగవతముసప్టై భగవద్సీ త విభావము 176 ఖ్లో!! కో9ధాద్భవతి నమ్మోహః సనమ్మోహాళ్‌ న్మృతి మ్మిభమ; సృృతిభ౦ంళఛాదు డినాకో - బుదినాకాత్‌ వ్రణళ్యతి ట్రతికలా బ్య న వ్‌ హీ, 63 బ్వైలఖ) ఇన్ని మతములును' కామమును విడనాడవలయునని విబోధించుచున్నవి, సకల దుర్తుణములును కామము నుండియే వుట్టుచున్నవి. మానవుని నీదా విషయ చింత నానక్తువి జేయుచు చిత్తవృత్తివి నిలోధింపనీయక బలవంతముగ పాపముల ఉజేయించు చున్న పిబంశక్తి యెద్సీ యని యర్బునుడు గితలో భగవానుని (వక్నించెను,. కొను (కోధములే. మానవుని పొాపకర్మల యందు (వవేశ సెట్టుచున్నవని భగవానుడు సమాధానమిచ్చెను, శో|| కామ ఏష (కోధ ఏష - రజో గుణ నముద్భవః || కుహళనో మహాపాప్మా - విద్ధ్యేన మిహవై రిణమ్‌ || | (గ-3 "అతి" శ్త్రో ,ఈ లోకమున. కామ (కోథములే మానవునకు నిజమై న శతఊవులు. అవి రజో గుణ నముదృవములు, పాప పూరితముల్లె నవి. వానికి సంతృప్పిలేదు, కామమునెంత యనుభవించినను (పాణులు తృప్తిని వొందనేరవు కావుననె దీవిని భగవానుడు “మహాశనమని వర్శించెను. ఒక్కొక్కసారి జీవువ కిది పూర్తిగ నెరవేరిన (భ్రమను కల్పించి తాత్కాలిక తృప్తిని కలిగించును. కొని పునరావృతమగుచు మరల మరల (వలోభ పెట్టు చుండును. ఈ కొమమున కంతులేదు. దీని ఆశకు సంతృప్తి లేదు. అనుభవించు చుస్నకొలది జీవునకు దీని యందానక్తి యిమమడించుమ, కామ కోఛములు మానవుని నరక కూపమున బడందోయును. నరకమున కీవి ద్వారములు. కావున పతనమునకు కారణమైన వీనిని త్యజింపవలయును, కామమునకు. (కోధము, లోభము, మదము, మాచ్చర్యము, మోహము స్నేహితుల వంటివి; కొమమొకటి మనస్సున నుదయించినచో మిగిలిన యరిషడ్వర్స మంతయు దాని వెన్నంటి వచ్చును. అందుకే స్పిత (ప్రజ్ఞ్ఞడు కాదలిచిననావికివి నిషేధింపబడినవి. శ్నో!. ,తివిధం నరకస్యేదం ద్వారం - నాశనమాత్మన: కామకోధసథాలోభః _ తస్మాదేత్యతయం త్యజేత్‌ | (26 అ-21 శ్నో]

క76 భాగవతముప్టై భగవద్నీ త ప్రభావము కాను |కోధాదుల వలన 6గలుగు నష్టమును గీత్రానుపొరముగ భాగవతము పిరూపించిన విధము షె బుషభావతార మూర్తి యైన నారాయణుడు సంసారమును వర్శించి సన్న్యా సమును స్వీకరింపబోవుదు తన ప్యుతులకు నీతుుపదేశము జేయు నన్నివేశమ్వు వ॥[ విషయాసక్తుండయినీ వాడు వ్యర్శ కర్మంబులంజేయు; నట్టి దుష్కృత కర్మ్మంబులం జేయు నాడె్పుడును. బాప కర్ష్ముండగుచుం గ్నేశదంబగు దేహంబునొందు చుండుల; గావున (బాపమూఅంబులయిన కామంబులు గోరకుండు, (భా- ర్‌ స్కం_596 వి ఆ$;వె।;।; వురుషులకును శునకములకు తేని కష్టములను దేచ్చుంగాన కామంబుట వలన బుద్ధి "సీయ' వలదు మీరు [1 (భా 5 స్కం-67 వ చ।।॥ దుష్ష వర్తనన్‌ బరగుచునుండు కాముకుల నంగతి ంటోకుడు;

--మీంద మేలగున్‌ | భార్‌ నృం-68 వ) 2). వారదుడు ధర్మజునకు వర్ణాశిము ధర్మములను తెలువుచు అజగరుడను ముని (సహ్హాదున కుపదేశించిన తత్వము సెశ్రంగించెను,

వ]! శోక మోహభయ కోఇిద్ర రాగ '(శేమాటులు వాంఛా మొళలంబులు? వాంఛ లేకుండవలయును. [భాం7 స్కం-438 వ] చ _ +పహ్హాదుడు నృసింహమూర్తి తో "*క్రామంబులు వది పొందని వరంబు కృపసేయుము - కామంబులు విడిచిన పురుషుండు నీ తోడ సమౌన విభవుండగ్నుో అని కోరను, (భా స్కం-37] వ] జ] మకరికి పట్టువడిన కరి దీనముగ హరి నిట్ళు పొర్మించినది, సీ! వర ధర్మకామార్థ వర్ణిత కాములై -- ఏ కాంతు లెవ్వని నేమియు

ంగోరక్ష భ్యదచరితంంబు, వాడుచుందుఠా మహేకు - నే భజింతు 11 (భారి స్కం-83 ప్ర

భాగవతముప్టై భగవర్నీత పంభావము క్షా? ర్‌] యయాతి దేవయానికీ బస్తోపాఖ్యాన మనెడి వ్యాజమున స్వ వృత్త్హాంతంబు బెలిపీ తొను దేవయానితో నెంత సుఖించినను తన మనస్సు సంతృప్తిని గనలేదవియు, (భగవానుడు గీతలో చెస్పినట్ళు] కామము యొక్క ఆశకంతు లేదనియు నుడివెమ. ఈ! ' కామావభోగసుఖములు, వే మాయును బురుషుండనుభపించుచునున్నం గామంబు కాంతి .బొండదు, ధూమధ్వజుడాజ్య వృష్టృం్యదుంగుడు వడునె? 1. (భా-9 న్కం--ర్‌8] వే ఇందలి యర్హాంతర న్యాసము మిక్కిలి నమర్శ సియముగ నున్నది. జీవుడగ్ని వంటి వాడ్డెనచో కామము నేయివంటేది, అన్ని -కాజ్యము. తోడ్డై నచో నది మరింత విబ్బృంభించును. అటే జీవుడు కామము ననుభనించు కొలది ఆది ఎక్కువగుచుండుమ. విద్వాంనుని మనస్సును కూడ కామము నిటిలోని పడవను నుడిగారివలె లాగ్‌ వేయుచున్నదిం గీత: యతతోవ్యూహి కౌన్తేయ = పురుషన్య వివళ్చితః ఇన్టిఆయాణి (వమాదీని - హరన్ని వ)ినభం మనః | [గ-2 అ-ర౦ శా భాగవతముుు- దేవయాని యయాతుల సంభాషణము, ఆ౪॥ వె! అక్క తల్ది చెల్లెలాత్కజ యుక్కిన, పాను వెక్కంజనదు వద్మనయన 1! వరమ యోగిశ్తైన బలిమినినియ్యదియ్య గామ మధిక పీడం గలుగజేయు | కామమెంత భయంకరమ్మైనదో నిరూపించుటకు పై యుదాహరణము చక్కని చృష్ణ్టాంతము కాగలదు, కోంధఫలము: నిజమునకు కాచుము లేనిదే (కోధముదృవింపజాలదు.. - మమున

గ్షే78౬ భాగపతము"పై భగవద్నీ త పిభావము కవరోధమ్షృ కలిగినవ్వుడు (కోధము జనించును, కోం్పధము యొక్క దుష్పలితములను భాగవత మిట్ళు ప్రకటించినది. కీ. ఈన యమజని (జంపిన యక్షగణములను తుదముట్టించుచున్న _ ధ్రువుని జొచి యతని (వయత్నమును వారించుచు నళవి పీతామహుడగు స్వాయంభువ మనువు లోషమనర్ళ కారణమని తెరిపెన్ను ఉం తే సర్వపభవోని మైన కోషంబు వలదు |] [భా-డ స్కం-859 ప] చ. పృథుభకవర్తి యజ్ఞ మాచరించు సమయమున (బహ్మదేవుడేతెంచి ోవమబజ్నాన మూలమని యా రాజువ కెటింగించెను. కే గీ భవదీయ చితంబు గుంది రోవ కలుషితందైన నజ్ఞాన కలితమగును; | + (బా-4 స్కం-531 వ) చె. పజాపతులొకపరి దట్టముగ పెరిగిన వృతృజాతమును దహింపజూడగా చంద్రుడు వరించి యిట్టనినాడు, చ* . దుష్కృత మతమైన కోవమున (గిల్బిషభావము మానరయ్య॥॥ గ్‌భాా6 స్కం-199 వీ ఊఉ) నరనారాయణావతార మూర్తులు బదరీ వనమున తపమాచరించుచుండగా. వారి తపోభంగమునై ఇంద్రుడు దివిజ భామలను పంపెను. వారు (కోధము ఈమ తపములకు బాధక మగుటనే దివిజకాంచలప్టై కోపింపర్డైరి. ఈ కోంధము దమ తపములకును, పొాకమగుపెతిగి దివిజభామలవైన మ్మేధాత్మకు లొకయింతయు:, గోంధముం దేరైరి సత్త్వగుణసంగతులై (భా-2 స్కం-130 ప] ర్‌] స్టేరసాగర మదన కథనమున. శ్రీహరి (బహ్వ్మాది దేవతల నుద్చేశించి యమృ తార్భమ్మె సొగరము చిలుకునెడ తొలుత విషముదయించినమ దాని యడ లోషము వలదని యెరుకపరచెన్ను

భాగవతముస్పై భగవద్నీత _పభావను 179 ఆ॥ వె! - కామకోషంబులు, వస్తుచయము నందు వలదు చేయ | ఇందియ జయమే మనో విజయము, మనో విజయమనీిన మనస్సులోని వేళ్ళూను కొవిపోయిన కోరికల నన్నిటిని తొలగించుకొనుటయే. ఎవడు తన మనస్సులోని కోరికల నెల్ల విడిచిపెట్టి తనలో తాను రమించుచుండునో వాడే స్మిత ప్రజ్ఞాడనియు,' గుణా తీతుడనియు, యోగియనియు. సన్న్యాసియనియు గీతా భాగవతముల నిర్వచనము? సా 15) _న్వర్గాడి వరలోక సుఖముల నిరననము: బీవుడనుభవించు సుఖము ,తివిధములుగ నుండును, ఈ లోకములో ననుభ వించునది ఐహిక సుఖము. న్వర్శాది వరలోకములందు పొందునది పరలోకనుఖము లేక ఆముష్మీక సుభిము, నిజాత్మ యందనుభనించునది ఆత్మ సుఖము. వీనిలో మొదటి శెండును జీవున కభిలషణీయములు కొవని గీతా భాగనతములు బోధించుచున్నవి, ఐహిక సుఖము అధమము, ఆముష్మిక సుఖము మథ్యమము, అత్మనుఖము ఉత్తమము, అముష్మిక సుఖము ననుభవించినను పుణ్యము కీణించినంతట మరల భూలోకమున జన్మింపవలసియుం డును మానవులు దానధర్మాది యజ్ఞ, యాగాది పుణ్యకర్మల నాచరించి తత్సలితముగ నూర్చ్వ లోకములను జేరి యవృ్చట దేవత్వమును -బొందుదురు, అచ్చట వారు. కొల్హలుగ సుఖముల ననుభవించురు. దేవలోక సుఖము వుణ్యకర్మ ఫలమునకు వరిమితమ్నై యుండుటచే. నది శోశ్వతమ్మైన ఆత్మ సుఖమునకు సాటిరాదు. ఎన్ని లోకములలో నెన్ని విధముల్తెన భోగము అనుభవించినను అవి యన్నియు వ్యర్శ్మపయానలే యగున్ము వానివలన జీవునకు శాశ్వతమైన సంతృప్తి కలుగజాలదుః ఈ భోగములన్నియు బీవునికు కర్మబంధ హేతువుల్నె పునర్హన్మను కలుగజేయును. ఈ విషయమును గతా భాగవతము లిట్లు స్పష్టము చేసినవి గీత: స. అ బహ్మ భువనాల్నోకాః- పునఠావర్సి నొ౭ర్డున మాము పేత్యతు క్రైన్తేయ - వునర్థ న్య నవిద్యతే (1 [[౮8 ఆశే 6 శ్‌ ॥] భాగవతము; మః వనజాలాష్ష! భవత్స్పదాబ్దయుగ సవానక్తులై నట్టియ జనముల్‌ మృత్యుశిరంబుః దన్ని ఘననింసొరాబుధిన్‌ దాటి

180 భాగవతముపై భగివద్సీత పిభావము -నీత్య భోభనమ్హై యొప్పెడి ముక్తింబొందుదుక శంభద్వైభవోపేతులై | సుఖాపేక్ష జీవువి జవ్మకర్మల లయేందు (పవేశపెట్టి సంసార కూపమున కొల దోోయును.. కావున సుఖము ఇహికాముస్పి కములలో నేదియైనను జీవుని గమ్యమైన అత్మస్మితిని సంపొప్పింప జేయలేదు? వేదములో మూడు విభాగములున్నవ్ని ఆవి శ కర్మకాండ 2] జ్మానకోండే త] ఉపాసనాక్రాండ్మ కొందరు మానవులు నైదిక, కర్మకాండ యందానక్తుల్లై యుందురు. కర్మకాండ స్వర్గాది లోకములందు సుఖము అనుభవించుటక్షై మానవుడు చేయవలసిన యజ్బృయాగాది 1కతువులమ గూర్చియు దానధర్జాది పుణ్యకా ర్యములను గూర్చియు తెలియజేయును, జ్నానకాండ ఆత్మజ్నాన ( ఫతిపాదకమ్నై నది స్వర్శాది భోగములను గీతా ఛాగవతములు నిరసించినవి, స్వర్శసుఖాపేక్ష గలవాసీ బుద్ది విశ్చయముగ నుండదనియు నాత్మయందు స్పితము కాజాలదనియు ఏవి తెలిపినవి. యజ్నయాగాది కతు నిర్వహణలో జరుగు జంతుబలి వలన చీవువకు పాపఘంటుకొనుననియును నివి (ఎతిపాదించినపి. గీతని 1 ల్లో యామిమాం పవృష్పితాం పాచం -పవదన్య విపశ్చితః వేదవాద రథాః పార్ట! నాన్య దస్తీతి వాడిన:॥ లి ళ్డో్‌ః। కామాత్మానః న్వర్గవరాః = జన్మకర్మ ఫల్మవదామ్‌ 'కితూ విశేష బహులాం - టోగ్లైశ్వుర్య గతింవతి॥ శి శ్నోః; భోగ్రైశ్వర్య (వనక్రానాం _ తయావహృత చేతసాం వ్యవసాయాత్మికా బుడ్డి: _ సమాథౌన వథీయ్‌తే (2 అపడ2, ఉర, ఉడ శ్ళోలుు అవినేకులకు వేదములో పితిపాదించబడిన కర్మకాండయే జీవిత పరమార్శము। వారెల్లప్పుడు కర్మల యందే నిమగ్నమై యుందురు. వారి కోరికల కంతులేదు, వారికి న్వర్గ్శ లోక సుఖము ననుభవించుట యందాపక్తి మెండు; అంతకుమించి జీవితమునకు మరొక ఇక్ష్యము అేదవి వారి నన్ముకమ్ము జన్మములను కర్మ్మఫలములను (పసాదించునవియు భోగ్జె శ్వర్యనులను సమకూర్చువవియునునగు _ వివిధముల్నెన యజ్ఞయాగాది క్రొయా

భాగవతము'పై భగవద్లీ త ప్విభావము శైతి1 కలావములను పరిశంసించుచు వావి యందు వారు నిమగ్నమగుచుందుకు, వారి మాటలు మోదుగ వూలవలె స్పైకి మ్యాతమాకర్శజీయముగ నుండును అని నమ్మినవారు మోనపోవుదురు. భోగ్చై శ్య్వర్యములందు మనస్సు తగుల్కొనిన వారిబుద్ది యస్పిరమ్మై సమాధి స్టితివి పొందజాలదు। భాగవతము: 1] కౌరవుల మరణానంతరము శోకమునకు గురియైన ధర్మజుడు కృష్ణునితో యజ యాగాదుల నిర్వహణము వలన పాపము తొంగదనియు మీదు మిక్కిలి పాపమినుమడించుననియు తన యభిపాయమును (ప్రకటించెను, వ్య బుద్ది పూర్వక జీవ హింననంబులయిన యాగంబుల చేతం బురుషులకు బాప బాహుళ్యంబ శాని పాప నిర్ముక్తిగొదు. [భా స్కం-203వు _ 22. కుడు పరీక్షిత్తునకు ముక్తిమార్శము నెణింగించుచు. స్వర్శాదిలోక సుఖములు జీవునకు శాళ్ళతానందమును 6గూర్చ సమర్శములు కాఐని వెలడింపనుం మా! ళా వీ! మూఢ్శుండు శబ్బమయ వేద మాఠ్నంసైన కర్మఫల బోధన (వకొరంబున వ్యర్హంబులైన న్వర్శా దినొమ లోక సుఖంబుల విచ్చగించుచు మాయామయ మార్గ ంబున వాసనా మూలంబున వ్నిదించుంవాడు గలలుగను ఇతెజంగునం బర్మిభమించుచు నిరవద్య సుఖ లాభంబుంజెందడు, (భా-2 స్కృం-20 వ] త] నారదుడు ప్రాచీనబర్హి యను రాజునకు జ్ఞానమార్శ ము నుపదేశించుచు భగవంతుని యను(గహమును టొందినవాడు సన్లైదిక కర్మాచరణమును విడువ నిచ్చగించుననియ వేదమునకు వరమావధి జ్ఞానమే గావున నీవును నాత్మ తత్త్వ వ్రతిపాదకవ్మైన జ్ఞానము నందు బుర్చిని నిలిపి కర్మకొాండను వర్చింపుమనియు బోధించెమ. క॥; ధీరత నీలోక వ్యవ - వోరంబును వై డికంబుననం దగు కర్యాబారములందు వినిమ్మి తమె రూఢిం దనర్భు బుడ్చినర్నిన్‌ విడుచున్‌ (ఈశ్వరానుగంహనంపన్నుడు (భాా-* స్కం-876 ప్ర సీ కొవున రాజేం్యద! నీవును బరమార్హ రూవంబు లగుచుంబిరోచమాన

132 ఖాగవతముస్టై భగవద్నిత (ప్రభావము ములును గర్భ్యవయంటులు ను నన్నృష్ష . వసువులునైన యీ వివిధకఠ్మ ముల యాదుంయకుషార్థబుద్దిగాపంపకు, . మతి ఘనస్వాంతుల్సె నద్టవారు" వరగుజనార్దన (వతిపాదకంబ్నెన (శతి '"కర్మపరమసొ' చ్రూపుచుండు జె వారు వేదజ్ఞులన(దగువారుగారూ రూఢి మటివారు నిత్యన్వరూవ భూత మైన యీ యాత్మతత్త్వ్వంబు నలరు వేద. కరఠిత తాత్పర్య్యమని యాత్మ తెలియలేరు || [భామకు స్కం-977 ప] వేదత్తాత్పర్యము కర్మానరణమని భావించువారు. వేదబ్నాలు కారని "ప్రై పద్యములు శలుపుచున్నవి, వేద్‌ ఏరమార్షమంతయు.. నాత్మ జ్యానమువందే' కలదవియు, జ్నాన పవనపోర్డనకు విష్కుళరక భక్తియే మార్షమసొయు నివి స్పోపించుచున్నవి ః య య త్తు శత్వర్రానుచరా సేసి రుండగు నందికేశ్వరుండు_ దకుడు శిపరహితముగ యాగము చేయుటబయు,. 4వసిరడ గావించుటయు సహింపలేక లోష్షారుణిత లోచనుండ్లై ఆలినిసి శపేంచుచు విట్ళు సలీకినాడు,

“వ. కూట ధర్మంబులయిన. నివాపంబుల (గామ్యసుఖ కాండ్వల: జేసి సక్తుంద్దే యర్శ్యవాదంబులయిన. వేచ్తబులజే నష్ట మసీషం గలిగి కొర్టు తం్యతంబు విస్పృతంబు' సేయు--అరియునుంగాక యీ హరద్వేషులైన ద్విజ లర్భవాద బహుళంబుల్టైన వేద పొక్యంబుల వలన మధు గంధసమంబ్బైన చిత్త క్నోభంబు చేత విమోహిత నునస్కులయి కర్మాసక్తులగుదురు, ల. (భా స్కంశతకా 49 వలు] న్‌ హరిభిక్తుడ్డైన వృృతాసురుడు ఇందునితో యుదృముళయు. సందర్భమున సం్రనితో జరిపిన సంభాషణములో

ప[ “నారాయణుని దాసుండసైన నాకు స్వర్గ మర్హ్యపాతాళంబులంగల సంపద్బో గ్‌టబులు విచ్చగింపబజదివు-బఒల్లినే వరిది (ధువోస్నతిస్పృలను. నబ్బజు పట్టణ మింది

భాగవతముప్టై భగవర్నీ త పిభావము 183. భోగమున్‌'” [భాం6 న్కృం-౩98, 8౨99 వలు) అని పలుకుట యతని ఆత్మ తత్త్వ్వజ్నానమును వెల్లడించుచున్నది. 6 పరీక్షిత్తు 0||. -భూలోక న్వర్శలోక భోగంబులు హేయంబులని తలంచి రాజ్యంబు వినర్హించి నిరశినత్వ దీక్నాచరణంబు” సంకల్పించుకొనినాడుం (భా స్కం-4965 వ) స్వర్శ లోక్‌ సుఖములను కాంత్షీంచుచున్నవార్డె వుణ్యాత్ములగు వైదిక సోను యాజులు- భగవదారాధనా- రూవమగు. (కతువుల నాచరించి తళ్పుణ్య- ఫలితముగ దేవ లోకమును. బొంది యచ్చట దేవతా భోగములను కొల్లలుగ ననుభవింతురు, వుణ్యము క్హీణించినంతటు. వారు మానవుల. జన్నింతురుు.. కర్మకాండ, వలన వారికి పునర్హన్న నుండి ముక్తి లభించుటలేదు, గతః క్నో[! తై9విద్యా మాం.సోమపా:. వపూతపాపాః- య్రై రిష్ట్వాన్వర్శ తిం (పార్నయండే తే వుణ్య మాసాద్య సురే దలోకం -ా ఉశ్నాంతి దివ్యాన్‌ దివిదేవ భోగాన్‌" కేతం భుక్త్వా స్వర్శ లోకం విళాలం -+ - త్నీజేవుణ్యే మర్త్యలోకం విశంతి ఏవం త్రయీ ధర్మమను (_పవన్నాః - _ గతా గతం కామ కామా లభంతే || గ-9 అ-20,21 శ్నోంలు] ఐపొకాముస్మిక సుఖాభిలాషుడెప్పుడును సంసారమున 6దగుల్కొని ఊక్ప్వలోకా థోలోక రాక వోకల యాతనల ననుభవించుచుందురు. సుకొభిలాష, జీవన్ముక్తికి. పిత బంధక మగుచున్నది. భాగవతము]

1. పిహ్నాదుడు రాక్షసబాలుతకు తత్త్వమును బోధించుచు న్వర్శ లోకాది సుఖముల తృణికత్వమును విశదపరిచెను] - వ1[॥ యాగ (పముఖ వుణ్యలబ్బంబుల్సెన న్వర్శాది లోకభోగంబులు. పుణ్యానుభవ

184 భాగవతముస్పై భగవద్నీత హ్రభానము క్ట ఇంబులుగాని నిత్యరిబులుగావు - నిష్కాముల్లై. హృదయ గళుండయిన హరిని నిజి భక్తిని భజించపేవలయును, [భా స్కం-241 వ) 2] కపిల మహర్ని తన శర్చియైన దేవపహూతికి భక్తియోగ మహిమను (ప్రకటించుచు ప్వర్శాది లోకసుఖములు శాశ్వతములు6 గావవి పిరూపించెను. సీ గృహమందు పర్తించు గృహమేధులగు వారు మహిత ధర్మార్య కామముల కోొఅకు నంపీంితులగుచు దత్సాధనానుస్టాన నిరళులై వేదనిర్హీతభూరి భగవత్యుధర్మత భక్తి పరాజ్ముఖుల్నె దేవగణముల ననుదినంబు భజియించుచును భక్తి శ్చాచృక కర్మముల్‌ సేయుచు నెప్పుడు శివచరిళు 11 | |! శ్రే లగుచు 6దగ దేవన సితృసువిళాఢ్యులయిన కామ్యచిత్తులు ధూమాడి గతుల జం్మద లోకమును ,జెండి వణ్యంబు లుప్తమయిన మరలి వత్తురు భువికి జన్మంబు నొంద 11 (భా-3 న్మం-1013 ప] 3). రహూగణుడను. రాజునకు బ్రొహ్మణుడ్డైన భరచుందు ముక్షిమార్శము నుప దేశించిన సన్నివేశమిది* వ[! శాత కర్మానుష్కాన పరుండ్లై విషయ సుఖంబులందు 6దగులువడి-- యజ్నాన తమంబునంవడు. (భార్‌ స్కం-ప75 వ్శి సి; నంసార మార్మనంబారుండ్డై యధీక (వభూనంబు నొనగూర్చు నర్శములను విహరించుచును గొంద ఉజిహలోక ఫలముల; గోజుచు మోక్షంబు గోర కంత జెడిపోప్పచుందురు |] [భార్‌ స్టం-] ₹త్త ప్ర

భోగవతముస్పై భగవద్లీ త వ9ిభావము 156

శ] (ప్రహ్హాదుడు వాసుదేవువితో నిట్లు భాషించన్ను

సీ; -తత్ర్త్వజ్ఞునకు మహేం(దత్వ మేల? నీ పాద కమలంబు

నియతి (గాల్బినదాని ంబోలునె సురరాజ్య భోగవరత! || (భా=రి సృం-652 వ) వేదము నందలి కర్మకాండ (తిగుణ రూపమగు సంసారమును వర్జించునుః

(తిగుణముల స్వరూవ మిదివరలో నిరూపితమ్హైనద్మి సాత్మ్వికు ఖూర్చ్వ లోకములను

పొందుదురు. రాజసిక్షులు మధ్యలోకములను (పనేశింతుర్హు తామనికు అధోలోకములను

ంజేరుదురు, తిిగుణాతితుడు మామే జన్మరహితుడగును. కావుననే గీతాచార్యుడర్చు నునితో “తి సుణ రాహిత్యము, ద్వంద్వ నహిష్మత్య శద్దసొత్త్వికత “లేకి అత్మ నీత మ్నెన ప్రజ్ఞ, యోగక్షేమముల విచారణ లేకుండుట, ఆత్త్మజ్నానముమ పొందుట యను లక్షణములను పొందునువియు. (తిగుణ రూపమగు. వేద కర్మలను త్యబింపుమనియు" పలికెసు. గతః క్ళోః: త్రైంగుణ్య విషయావేదా _.నిస్త్రైగుణ్యోభవార్డున ఇ, నమ టో జి నిర్ధ్యంద్వో నిత్యనత్త్వస్నో - నిర్యోగకేమ ఆత్మవాన్‌ || (గాచి ఆర్‌ శ్ళా] భాగవతము,-- గురువులు గృహస్స కర్మా మషానములకు బోయిన సమయమువళి బిహ్హాదుడు.. తన తోటీ ద్లైత్యబాలరకు (తిగుణరూపములైన వేదకర్మళను విడిచి (తిగుణాతీతులై హరికి. నాత్మనర్పించి. యతని తాదాత్మ్యమును ( బెందుట మేలని నుడివెను,

వ!! తివర్శంబుమ నాత్మవిద్యయు* దర్మదండనీతి జీవికాదులన్నియు. (బ్హై గుణ్య విషయంబులయిన వేదంబుల వలనం (బతిపాద్యంబులు నివ్త)గుణ్య లత్షణంబునం బరమ పురుషుంధ్దైన హరికి నాత్మ నమర్పణంబు "సేయుట మేలు?

[భా-? నృం-217 వ

16. తీర్మానము; నమస్త సుఖములును నాత్మ యందం వర్బూతములై యున్నవి ఆత్మ సుఖా నందము అభించినచో. కోరికలన్నియు. తీరినట్నే యగుమ, ఈ విషయము తెలియని

పిర్ర భాగవతము పై భగవద్నిత నర్సిభావము 'యజ్ళాములు సుఖములక్షే లోక్షమ్యుల్లు, వెదకుులదురు, : వేదవేద్యుడు పర్య బహ్మయే. కొవున వివిధ కర్మలయందు మనస్సును తసల్కాన సీయక అత్మాయత్తము చేయటకే 'వ్రతిమానవుడుమ పియత్నింపవలసి యక్రన్నది, “ప్రాపంచిక ఉభములల్పములు, ఆత్మ నుిమున్న త్తమ శ భాజ్లేవ హోధకువి ఉేక్త్పేజపరచును, " ఇం((టలోక 'చరద్యులోకాది మవములకౌశింది. వేద విహిత కర్మలనెన్ని యొనర్చినను పుణ్య మినుమడించుమ గాని కగవత్పొప్టి ధుర్శభమగును, ఆత్హాయత్త. చిత్తుడమితానందమును చూరగొనుచు చీగవంకిడగుము, జీవుడు కర్మానక్తుడగుబకు కారణము (తిగుణములు. | తిగుణములకు “మాలి మహంకోరమీ. అహంకారము. బుద్మి జన్యముం. కావున బుర్చి నాశ్యియించి యహాంకోనమువు " పిడి "పంచ్‌ వ్యవహారమునకు (సృష్టికి) " ఆధారమైన (తిగుణ శ్యాహాకముము సిరోరింతేననో. జడ్తు ముక్తుడగును, సాంఖ్య" ప్రవదన సారాంశమిదిం షష్ట పికర అము ౮/1, యెళాగ సూతివులం )ె అష్టారగ యోగమాత్తమ్సృ; వమ లనుని భారత భాగవం [గంథముల నిర్మాణమునకు కసిలుని సాంక్యా 'ప్రవచనమ్హు పతంజలి కాస్స, వరలో చేబువజడిద వారణ స ్ధతములు ఎంతో దోహద మొనర్చినవని యిది కండ నది యోగసిద్దక పతంజలి నె సెక ధర్మకిక్షణ, శారీరక సాధనయను మి మృలును - పాధాన్యత్ర వహొంచునని గుర్తించి. వీనితో “అష్టాంగ ఉయూగ న టి 4) (పాణాయామము ర్ట వత్యాహాంఘు 6] ధారణము 7) ధ్యానము శి7సమూధి ళీ త్యావాంథు ర] ధారణము 7) ధ్యా |) యమము ;_ యమము యోగషాధకుడాచరింవనలసిన (పథమ (నతము, ఇది ఐదు విధములు అవి 1] అహింస ర్స సత్యము 3 అస్తేయము త్త బ్రహ్మ చర్మము రొ అపర్శిగహమ్ము | అహింస్త మనో వాక్కాయ కర్మలచే ఏ (ఫాణిని హింసింపకందడుట్క నంహరింప కుండుట,

-భాగవతము సై భగవద్నీ ఈ. (వభావము కేర్‌?

2. సత్యము; యథఖార్హమును చింతించుట, యథార్శమును. వలుకుట్ర,. యథార్న భాషణ చింతనముల కనుగుణముగ వివర్తించుటః

త్స అస్తేయము: ఇతరుల వస్తువులను నం గహింవకుండుట-

త్త (బహ్మచర్యమ్వు మనో వాక్కాయ కర్మలను (బ్రహ్మమునందు చధింపజేయుచు

పాొొవంచిక విషయ నుణ వాంఛను విస్మరించుటః

5] అపరిగహమ్యు _ ఇతరుల నుండి ధనధానొొది కానుకలను న్వీకరింసకుండుట.

1. నియమము:- యమము వలెనె వియమమ్షెదు విభములు.. ఆవి 1/ శౌచము

2. సంతోషము చె తవస్సు 4] స్వాధ్యాయము. ర్‌ ఈశ్వర (్రణీధానము,

శ] శౌచమువలా... శరీరమును మనస్సుమ ఆహార విహారాది నియనూదుల ద్వార జచిగా నుంచుకొనుట,

2] సంతోషము ఈర్చ్యాసూయాద్వేషెది దుర్గు ణములను మునన్సునుండి. పొర్యదోలి

యదృచ్చాలాభసంచుమ్చుడ్డై “యుండుట,

త్ఫె తపస్సుః- (బహ్మపదార్మానుభూతిక్తై (వయత్నించుచు భోగ, విమభిత్వమును గలిగయుండుట? "

ఉం స్వాధ్యాయముషా వేదములు, ఉపనిషత్తులు, బిహ్మసో(త్రముకో) భారత భాగవ

తాది తాత్త్విక గ్రంథముల నధ్యయనము చేయట. 5] ఈశ్వర. ప్రణిధానముా_ భగవంతుని “భక్తి| శడ్చలతో ఏకాగం) చిత్తముతో నుప -“సించయుటయు ద్యానించుటయ నీశ్వళ ఫంిణిథానము. 11%) ఆననము: *" భగవద్వ్యానమున కనుకూలముగ శరీరమును సిద్చపఠతచుకొను

విధానము. శారీరక మానసిక మల_కృర్చిని కలిగించి తద్వార శరీరమును విశ్చలముగను'

మనస్సు నేకాగముగను మంచుటకీ (వ్మక్రియ సహకరించును

10/) [పాణాయామము: పూరక కుంభక శీచకములనెడి ఉచ్చ్యానే నిశ్వాసములకు

సంబంధించిన వక్రియల' ద్వార (పాణొపొన వాయువులను నమెక్యపరచి సొణగతిని

188 భాగవతము'ప్పై భగవద్సీ త పిభావము నిరోధించుటుకు (ప్రాణాయామమని పేర్కు (దీనిని గురించి ఈ వ్యానము వంచరి తరువాతి భాగమున నివ్పులముగ నివరింపదిడును, )

+) చత్యాహారమః ఇంద్రియములను (ప్రాపంచిక విషయముల మీదకు మరళ వీయక అంతర్ముఖమొనరిచి (బహ్మమందు నిలుపుట.

౧) రారణముః పసణ (బ్రహ్హ్మామునందు మనస్సును బంధించుటయ్యు దృష్నిని భూ మధ్యమునందును నాసిక్రాగర్తిము "సై నను, నాభిదేశమందును నిలుపుటయు ధారణ మగును,

41 ధ్యానము: మనో (ప్రవృత్తిని. ధారా ప్రవాహముగ. బ్రహ్మ పదార్షము వైవు వనడప్పుట్మ ౪11) నమాధిః "పైన వివళించిన (ప్రయత్నము వలన సిద్బించు ఫలితము సమాధి. ఎది చివరి దశ, ఈ దశలో మనస్సు తన నిజస్టితియ్టైన (బఇహ్మము నందు రమించుచు ననిర్వచనీయానందామ భూళిని బడయుచుండుము, పరిపూర్శ జ్మానమీ స్ఫితిలో వ్యక్త మగుమ, - యమ నియమములక తోడుగ మనన్సుకు నైతిక శిక్షణను - మరింత పటిష్పము చేయుటక్టై పతంజలి సంచ యుక్తులను చేర్చెను. అవి 1] పితిపక్ష భావన జి మతి 3) కరుణ క] ముదిత ర్‌ ఇఉపేక (ఫ్య _ క? స్రితిపక్ష భావన! మానసిక నియ మోల్లంభునము మండి తప్పుకానుట శై యిది యుపకరించును, పడుభావనలకు న్యతిలేక భావన చేయటయు, చెడుకు విరుద్దమైన పమలు చేస్‌ దాని నధిగమించుటయు దీవి వలన కలుగు సత్సలిశ్రముళు. ఓ మ్మెత్వి-_ సర్వ (పాణులయెడల స్నేహమును 6గలిగియుండుట, త్రై కరుణ[ఏ-- సకల (పాణులపట్ట దయ జూపుట్స్క " ఫస పృయా.నూ. వ్నె త్రి కరుణా ముదీతో పేజాగ్లాం సుఖ దుఃఖ పుణ్యాపణ్య విషయాణొాం భావనొతల్సిత్త (వ్రసొదన మ్‌ |] _ (ప, యో, స్తూ-సమాధి పాధము-33)

భాగవతము్టై భగవద్నీ త పిభానము 189 త్త ముదితః!- సకల (ప్రాణుల క్త మము వలన సంతసించుట్న ర) ఉపేక్ష. పాపమును ద్వేషించుచు సొపుల యెడల ప్రేమను కురిపించుట--వారి పొపములను పరిగణింపకుండుట్న ఈ పంచ యుక్తులు మనస్సులోని మాలిన్యములను (పక్తాళనము చేయుటకు సమర్హ్శములై నవ్వి | గ! న! పతంజలి (ప్రతిపాదించిన ఈ అష్టాంగ యోగమార్శ ము ననుసరించి గీతా రచన క కసకస న ప రు న సాగిన పిధానమును దాని వలన భాగవతము (్రభావితమ్నైన పికారమును ఈ వ్యాసము అ ను స న స ప య ప నందిక పై. పరిశీలింపబడును;-- గీత యందు జ్నానయోగము, కర్మ సన్న్యాసయోగము, అత్మసంయమయోగమ్ము అక్షర పర్శబహ్మయోగము, షే త క్నేతబ్బ విభాగ ద్లైవాసుర సంవద్విభాగ, శద్దా త్రయ విభాగ యోగములందును, ఇతరాధ్యాయములందును. అష్టాంగ యోగమార్శము నిబంధింపబడినది. మొదట పతంజలి తెలిపిన యమ, నియమ, యుక్కులందలి గౌళ్టిక మైన యోగసాధన సామగి) గీతలో ప్యితిఫరించిన తీరును కనుగొందముం " "కె క్‌ అభయం నత్త్యనంభద్ధిః జ్నానయోగ వ్యవస్థితిః దానం దమశ్చ యజ్ఞళ్చ స్వాధ్యాయ న్తప ఆర్జవమ్‌ 11+ ల శ్నో॥ అపింసా నత్య మకోధః త్యాగభ్శాంతి రవైపనమ్‌ దయా భూతేవ్వలోలత్వం మార్చవం హీ్రీఠరదాపలమ్‌ 11 ౭) శ్నోః; తేజః క్షమా ధృతి శెచం అ(దోహో నాతిమానితా | భవన్ని నంవదం దైవీం అభిజాతన్య భారత! | ల (౧-16 ఆ-1, 2, ౩ళ్ళో] "సైన పేర్కొనబడిన. 26 సుగుణములును ద్దెవీ గుణరాశిగ వర్శితముల్దై నవి, || శో|| అద్వేష్టై సర్వ భూతానాం మ్మైతః కరుణ ఏవచ నిర్మమో నిరహంకారః నమదుఃఖ సుఖఃక్షమీ |

160 భాగవతము'పైై భగవద్ని త స్రిభావము ళ్‌ క! నంతువ్న నృతతం యోగ్‌ యకాక్మా దృఢనిశ్చయః " మయర్చీత మనోబుద్ధిర్యో మదృ్భక్తన్సమే (వియః || [గాఎ2 అ-18, 24 శ్నోలు) ఇవి భక్తి యోగి లత్మణముల్వు క్రి కై దేవ డ్విజగురు పాజ్ఞ వూజనం కౌచ మార్దవం ః 1బహ్మచర్య చుహింసహి చ శ్ఞారీరం తప ఉచ్యతే | గా ర్టోః ఆనుద్వేగకరం వాక్యం సత్యం [వయ హితం చయత్‌ స్వాధ్యాయాభ్యననంచై న వాజ్మయం తప ఉచ్యతే | (గ27 అష, 15 శ్ళోలు) కొయిక వాచిక మానసీక తపస్సుల లక్షణములింిదు "పేర్కొనబడినవి, జే శో అమానిత్వ మడంభిత్వం - అహింసా క్షాంతి రార్థవం -- ఆబాక్యోపాననం శౌచం _ టర మాత్మ విన్నిగహః 1 న. క్రిళ్యడియార్థేవు బై రాగ్యం = ఆనహంకార ఏవచ జన్మ మృత్యు జరావ్యాధి - దుఃఖ దోషాను దర్శనమ్‌ || కేరి ల్ఞైో!. అనక రనభిష్వంగః - వృత దారగ్భవోదిషు -... నిత్యంచ నవుచిత్త త్వం - ఇష్టానిసోవవత్తిషు 11 క్రై క్టోః మయిబానన్య యోగేన _ భక్షిర వ్యభిచారిణి వివిక్త దేశసేవిత్వం _ అరతిర్హననంనది || యై కల్సి ళో అధ్యాత్మ క్లానన్‌త్యత్వం _ తత్వ్వజ్ఞానార్థ దర్శనం ఏతడ్ఞాన మితిపోక్త్యం -_ అడ్బానం యదతో౭న్యథా || (గా18 ఆ-78,9,10,11 శాలు]

భాగవతముస్టై భగవర్సీ త వ్యిభానము క్షం1 ఇది జ్నాన సాధన సామ్మగి, వివిధాధ్యాయములలో శ్రీకృష్ణు డర్దుమున కువదేశించిన జైవీ గుణరాశిని "లేకి జ్ఞాన సాధన సామశగిని శక్తి యోగపంపదను .సమషిప్పై ఈ కిరింది విధముగ (కమబద్ద మొనర్చవచ్చును. - గిత యందలి ద్లైవీగుణ రాశి - పతంజలి అమ్భాంగ యోగమార్న ములోని అంశములు?- క] అభయముం. భయ రాహిత్యము-డ్డై .నం,వి.భా.యో-బయోద్వే గై? ముక్తః- భయో-శేర్‌ శ్నో! . - 2|| నత్త్వవంకుద్ద- అంతఃకరణ శౌచము-ద్దై నం వి భయ్రూక్తేక్నేవియో భావ సంళుద్ది-(శ వి యో-నియముము (చతంజల్సి ౩] జ్నానయోగ వ్యవస్పితి-డై సం వి యో-బఏహ్మచర్యము-శ9) వియోా అధ్యాత్మజ్బ్నాన విత్యత్వము-- తే శే ౨ యో-యమము /వతంజలి] ఆసంయో-కేశళ్ళీమోసంయో కే శం శీ] దానము- డ్లై సంవియో " 5) దమము- ఇంద్రియ న్మిగహము=డ్దె సం వియో ఆత్మ విన్యిగహముల్యాశ వి యో యతాత్మా-భ యో మర్‌ చం 6) యజ్నము-- జా నయజ్బము_ద్లై సం వి యో-జ్నా యో-తి3 శ్బోం 7%] స్వాధ్యాయము- వేదాంత గర్పింథాధ్యయవము..డ్జై సం వి యోగ్యశే వి యో- నియమము _ [పతంజలి] &) తపస్సు కాయిక వాచిక మానసిక తవస్సులు-డ్జై సంవియో-వియో 10 శో వియనుము (పతంజలి) . 9] ఆర్హవము బుజా వర్శనము-ద్దే నం వి యో ఆక్టే శ్చేవియో, ౮ వియో నియమము [పతంజలి] లా (/! 10) అహింసా దై సంవియోో క్షేశ్షవియో, శవియో-వియో ర్‌శ్నై యమము (పఠంజలి] 11) సత్యము-- ద్దైసం వి యో, (శవియో- యమము (వతంజలి] 12) అక్రోధము-ా కోంిధరాహిత్యము-ద్దె సం వి యో అనుద్వేగము-శ) వి యో ఆమర్షః అద్వేషము-భ యో (13, 165 శ్నోశలు)

102 భాగవతముస్పై భగవద్సీ త ప౦ిభావము శే త్యాగము- ద్దెసంవియో2 శో అపరిగహము-యమము [పతంజలి] 141 శాంతి- ద్దెపంవియో 2శో సొమ్యత్వముఎ (శవియో - నియమము -పతంజలి శే5్‌) అప్పైశునము- ద్దై సంవియో 17శ్ళో ఉపేత్ష- యుక్తి -పతంజలి (కాండెములు వెప్పకుండుట్న) _ 16] భూతదయ- డై సపంవియో 2 శ్వా కరుణ-భ యో-43 ళ్శా॥ యుక్తి --వతంజలి 17 అల్లోలత్వము-- ఇం్యదియ విషయనై రాగ్యము-డై పం వియో, 2ఛి క్షే శ్ష వియో' యచాసంహరకతే చాయం -- సాం యో-53ి వ. బొహ్యస్పర్మేష్యసక్తాత్మా = కసం యో21 శో|| యతో యతోవిశ్చరతి -- ఆ సం యో--26 శ్నా[1 శబ్బాదీన్విషయాంస్తృ్యక్షాా ఎఅమాసంయో-- 51 శ్నో! వ. (పత్యాహాళము -- పతంజలి 18] మార్చవము- మృదు స్వభావము-ద్దె సంవియో 2 శో|| 19] హ్రి- బిడియము-దైై సంవియో 2 శ్నో[1 20) ఆచావలము-_ మనస్సునకు చపలత్వము లేకుండుట-ద్ధె సంవియో 2 ఛో] ఇ_స్పెర్యము-క్ని షేవియో 8 శ్మో॥ స్పిరమతి-భ యో-19 శా ఆత్మసంస్పృం మనఃకృత్వాన కించిదపి చింతయేత్‌-ఆ సం యో._25 శో మయ్యేవ మన ఆధత్చ్వ మయి బుద్దిం నివశయ-భ యో-_8 శో ధారణము -- పతంజలి 211 తేజస్సు ద్హై నంవియో తె శ్యో[!1[ 22) కమ- సహనము-దై సంవియో శో] ఇంతి-- క్ట క్థ్రృవియో 8 ళా] (సత్యాహారముగా ఇమ- భయో-18ళ్ళా పరిగణింపదగినది, తితిక్ష- భ యో-18 ళ్శౌ ఇష్టావిష్టములందు సమచిత్తము--క్చే క్సేవి య్మో 10 శ్శా అసంయో-/,రి,9, భ్నాలుగు తి) వి యో--24 శ్శా

భాగవతముసప్పై భగవద్గీత ప౦భావము 1908 23] ధృతి- థైర్యము-ద్దై సం వి మూతిళ్ళా 240) శౌచము [బాహ్యశాచము])-- డై నసంవియో, 3శ్ళోళ్డే శక్తే వియో, భయో 16 క్యా! -నియమము /పతంబలి లన 25) త్మాదోహము- (దోహరాహిత్యము-ద్దై సం వి యో తిశ్ళో యుక్తి [పతంబజలి/ 26] అమానిత్యము- గర్వశూన్యతాద్దె నం వియో ౩ళ్న్ళోళక్తేక్తేవియోా రశ్నో 27] ఆదంభిత్వము-. డంబము లేకుండుట-క్తేక్సే నియో రిశ్ళో 28] ఆచార్యోపాననము-= జక వియో 8శో ర ళా దేవద్విజ గుర్ముపొబ్బ పూజనము-.శ వి యో 14 శే 29) అనహంకారము- అహంకార రాహిత్యము--శ్లే శే వియో 9శ్నో నిరహంకారము-భ యో 18 శ్మో|! 80) జన్మమృత్యు జరావ్యాధి దుఃఖ దోషామదర్శనము-- క్షే శ్చవియో 9శ్తో 31] లోక వ్యవహారమునందు ఆసక్తి- క్నేక్ళ్నే వియో 10ళ్ళో -. పుతదార గృహాదుంందు అసంగము- భ యో 18 ళ్ళో 3౩2) అనవ్యభక్తి- క్లే క్షే వియో 11ళఛ్చో ద్ఞైవార్చిత మనోబుద్దులు కలిగయుండుటాభ యో. 1జేళ్ళొ 33] వివిక్త దేశ సేవిత్వము- ఫక్రాంతవాస (వీయత్వము-క్సే క్షే వియో 11ళ్ళో ఆసంయో 10 శో ణి - 3౩4) సభల యందు అయిష్టముం శ్చే్తేవియో చశ్నో 35] తత్త్వ జ్డానార్భ దర్శనము= 59 ॥9 ]12బ్ల్లో 36] మౌనము- శ) వియో 16ళ్చో 37). మనః హిసొాదము- సంతోషము-క్సేక్సే నియో యదృచ్చాలాభసంతుప్ప్టి- జ్ఞా యా 22ళ్ళోో సంచుష్టన్స తతం యోగీ-భ యో 14శ్ళా సంతుష్పో యేనకేనచిత్‌-భ యో 19క్హొ-నియవమము పతంజలి ాంా _ 38) కామ సంకల్ప చాక్థగము-- బ్బా యో 19ళ్ళా సర్వారలిభ పరిత్యాగము- భయో 6ళ్ళొ

204 భాగవతము'స్టై భగవద్నీ త ప్రభావము ఆశాంహిత్యము ఆసం యో 10/్ళ అనపేక్తం భయో 116 ఇళ్ల అస్పేయము-నియమము-పతంజలి రెక్స్‌ అసరి గ్రహము ఇతరుల వస్తువులను స్వీకరింపకుండుట-ఆ సం యో-10శ్నో పర్మిగహమ్‌ విముచ్య_ మోనం యో-53ళ్నో “యమము పతంజలి 40 4 మ్నె్యతా' భ యో=13ళ్ళో -నియమము--యుక్షి-సతంజలి శీ1) మమక్షార రాహిత్యము భ యో-13ళ్మో త్త దృఢనవిశ్చయము- యాడ శ్యో | ఉ3] దక్షత- యోగషాధన సామర్శ్యము-భ యో-16 ళో శీషు ఉదాసీనత పాపుల పాపకృత్యాదులందు ఉపేక్ష-భ యో- 16్తశ్శా ఉర్‌] శద యో20శ్ళో జ్నా యో--39ళ్నా 465) ఈశ్వర (పణిధానము [పతంజలి _ మామేకం శరణం చజి * మోసం యో-66 శో తమేవ శరణం గచ్చ - జ ఆ. 62ళ్ల్లూ నిత్యాధియుక్తానాం- యోగక్షేమం వహామ్యహమ్‌. రాయో 22ఖ్ళో త్త ధ్యానము ((పతంజలి] | -. థ్యావేనాత్మని పళ్యన్ని _ శ్చేశ్తేవియో 25్యళ్ళ ధ్యావయోగపరోనిత్యం =మోసంయో 52శ్నో " ఉపనిశ్యాసనే యుంజ్యాద్యోగసాత్మ పెశుద్దయే-ఆ సంయో 12 ళ్శా తీరి) సమాధి (పతంజలి సమూధా వచలాబుద్ధిః - సాంయో 53శ్నో భొ'గైశ్వర్య (వసక్నానాం- సమధాన వథ్వుతే సాంయో ఉ4శ్శో పిశాంత మవసం హ్యేనం బ్రహ్మ భూతమకల్మషష్క్‌. అసంయో 27శో సుఖ మాత్యంతికం యత్రశ్‌_ వచ్చేవాయం స్టితశ్చలతి తత్వతః- ఆసంయో ణే కా

భాగవతము పై భగవద్తీత వపిభొవము 2965 49) [పాణాయామము (పతంజలి (వాణాపాన గతీరిద్ధ్వా (పాణాయామ పరాయణా? (జ్నాయో 29ళ్ళా (పాజాపానా నమౌ కృత్వా నాసాభ్యన్తర చారిణా -

• (కనంయో ర్‌ళ్ళా మూర్జ్న్యాధాయాత్మాన: (పౌణం [(అవయో 12ళ్ళ్లొ 50] ఆసనము [పతంజలి ఆ సిరమాననమాత్మన: [(ఆసంయో మళ్ళా] థి న! "సై పటేకను పరిశీలించిన యెడల గీత యందలి వివిధాధ్యాయములందు వివరింపదిడిన జ్నానసంపద మధ్య వమన్వయము కనిపించును, పతంజలి (పతిపాదించిన అవ్చాంగ యోగ మార్గ మిందు అంతర్భ్యూతమగుటయేగాక విశ్వడూపమును దాల్చినదిః 22 వ నెంబరు క్రింద తెలుపబడిన “క్షమి యను గుణమును ద్వంద్వ సహిష్టుతగ పరిగణింపవచ్చును, ద్వంద్వ సహిష్టుత యనగ వివిధ ద్వంద్వములందు సమబుద్చిని 6 గలిగియుండుట్య శీతోన్టములు, నుఖదుఃఖములు, జయావజయములుు. లాభనప్టములు: సిద్ద్యనిద్దులు, శ్యతుమి(త మధ్యస్కులు, మానావ మానములు, నిందాస్తుతులు, లోష్ట్టా ళ్మ కాంచనములు. (మన్ను, రాయి, బంగారముల్రు, హర్పామర్షములు, శుభాథభములు, ప్రియ్యా పియములు [ఇష్టానిష్టములు]. భయాభయములు మున్నగునవి * ద్వంద్వము లనబడును. ఇవి (పొప్పించినవుడు స్పిరచిశ్చుడ్డై యుండువాదే యోగియని గీతామతము పె పట్టే కలో వివరింపబడిన దైవీ గుణములలో ఎక్కువ భాగము పట్టికకు ముందు ఉటంకింపబడిన గీతా క్శౌకములందున్న వి, శ్నాకముల సంఖ్యలు వాని (పక్కన వేయ బడినవి. అవి ద్లైవాసుర సంపద్విభాగ యోగము, శ్ష్యహత వ్వేత్రజ్న విభాగ యోగము శిద్వా(త్రయ విభాగ భూగమ్ము అను అధ్యాయముల నుండి గ్యహింపబడినట్నుగ సంకేతాకరములతో తెలుపబడినది. ఇతరాధ్యాయముల నుండి గ౦ిహింపబడిన దైవీ గుణ ॥ ములు గల శ్యాకముల సంఖ యు, వాని అధ్యాయనామములును పట్టె కలో గల ఆయా గుణముల కెదురుగా ఇవ్వబడినవి. గీతాపోక్తముల్లై న ద్జైనీగుణములను భాగవతము యథాతథముగ స్వీకరించి వానికి వివరణము నొసంగినది. ఈ విషయము నిపుడు (కమముగ పరిశీరింపనలసి యున్నది,

196 భాగవతముసైై భగవద్సీత ప్రభావము 10 కపిలమహర్షి దేవహూతి కుపదేంచిన యోగమార్న మిట్నున్నది, వ శక్తికొలది సర్వ 'ధర్మాచరణంబును శాస్త్ర వినిషిద్ధ ధర్మ కర్మంబులు మాను టయ్సు ద్వైవికంబ్నైె వచ్చిన యర్భంబు వలన సంతోషించుటయు, 2. మితంబ్దై .. శద్దంబయిన యాహారంబు సేవషయు, ౩ విజనంబయి 'నిర్చాధకఠబయిన ష్టానంబున చుండుటయు. (1 యమము--) హింసారాహిత్యంబును, సత్యంబును, నస్తేయంబును _ దనకెంత యర్భంబుపయోగించునంత యర్శంబు స్వీకరించుటయు [అపరిగొహము] బ్రోహ్మచర్యంబును, [1 నియమము--) ద్వపశ్చాచంబులును, స్యాధ్యాయ పభ్రనంబును బరమ పురుషుండ్పెన సర్వేశ్వరుని యర్చనంబున్ము (ఈశ్వర (పణిధానము] మౌనంబును [111 ఆసనము-] నాసవ జయంబును శి దానంజేసి ఇ స్పైర్యంబును (1/ ('ప్రాణాయామము-] (బొణవాయుస్వవశీ కరణంబున్ను 5 [1 (పత్యాహారము--) నింద్రియ వ్మిగహరూపం బైన (పత్యాహారంబును. మనంబువే నిం్యదియంబుల . విషయంబు వలన మరలించి హృదయమందు నిలుపుటయు .(౪1 ధారణము-) దేహగతంచ్చెైన మూలాధారాది స్నానం బులలో నాక్క స్టానంబునందు హృదయగతంచై న మనస్సు తోడంగూడ బాణ ధారణంబుమ, (౪/11 ధ్యానము-] వైకుంత్రండై వ సర్వేశ్యరుండు (పవర్తించిన దివ్య రీలాచరిత్ర ధ్యానంబును ౯౮/11] సమాధి-) మానసై క్మాగీకరణంబును, బరమాత్మయగు పద్మనాభుని సమానాకారతయును---- ధారణంబుచేత €గిల్బిషంబులను బిిత్యాహారంబు చేత సంసర్శంబులను దహనంబుసేసి ధ్యానంబుచేత రాగంబుల సత్హ్వాది గుణంబులను నివారించి స్వన్గాసాగావ. లోకనంబునేయుచు కి “పురు స్టశత్రముని దలంచి యనయంబు సా వాత్కృత్రాత్ష్య తత్త్వము గల్లునతడు జీవమ్మక్తుండండు) ధీరులు- (భా-3 స్కం-921 వ, 944 పు న యఃశాస్త్ర, విధిముత్సృజ్య వర్తతే కామకొరటిః . నససిద్ది మవాస్నాతి నసుఖం పరాంగతిమ్‌ [1 (గా-36 అ-23 శ్ళా] [శాస్త్ర పద్పతి నతిక్ఫిమించి తనకు తోచిన రీతిని (పవర్తించువాడు యోగ సిరిని, సుఖమును పొందజాలక 'బ్రిష్టుడగుము) " ష్‌ యదృచ్చా లాభ సంతుష్టః . గర్‌ అ-22 శా) క య్నక్తాహార విహారస్య _ భగీం6 అ-10 క్యా శ్‌ ఏక్షాక్టీ యతచిత్నాత్మా -- [1-6 అ-1౦ ళ్నా క్‌ (పాణాపానా సమౌకృత్వా --, [-5 ఆఅ-27 కళ్ళా) శ సంప నొసిక్కాగం స్వం ఒ [౬6 అ-మ3 1.

భాగవతముస్పై భగవద్నీ త ప్రభావము 197 21] ధర్మరాజు పరీక్షిత్తునకు (బట్టము గట్టి మహా పస్ఫానమున 'శజీగసన తరువాత కలి యుగమున ధర్మము క్హీణించి ఫోసాగెను. కలియుగము (పవేశించినంతట ధర్మమొంటి కారిస్టై నిలిచెను, ఈ సన్ని వేశమును పురస్కరించుకొని ధర్మదేవునితో నంభాషించు భూదేవి కృష్ణుని డ్ఞైవీసంపద విట్ళు "పేర్కొస్‌నది.

వ! చముజశీయు సత్య శాచ దయా క్నాంచులును (త్యాగ సంతోష ఆరవంబులును శమ దమ తపసంబులును సమత్వంబును పరాపరాధ నవానంబును లాబంబు గల యెడ నుదాసీనుండ్లై. యుండుటయును. శస్త్ర విదారంబును. జ్నాన విరక్తులును వైశ్వర్య కౌర్‌ (వభాదక్షత్వంబుళును స్మృ్రతియును స్వాతం[త్యమును గౌాశల కాంతి దైర్య మార్ష్చవ పితిభా అతిశయ (చగ్రయ కీలంబులును జ్నానేయ్యదియ బల మనోబలంబు లును సౌభాగ్య గాంభీర్య __స్పె ర్యంబులును (శద్దా క్రీర్హి మాన గర్వాభావంబులును ననియేడి ముప్పది తొమ్మిది గుణంబులును నివియునుంగాక (బహ్మణ్యతా శరణ్యత్వాది . మహాగుణ సమూహంబును కుష్‌ దేవుని యందు వర్తి ల్సున్‌,

(భా స్కం-డీ02 వ్రు

3. నారదుడు ధర్మరాజునకు తాను బదరికాాశమమున తప్రొనిరతుడ్డై యున్నపుడు నారాయణుని వలన నిన్న సనాతన ధర్మము నిట్ళు చెప్పదొడగినాడు,

వ సకల వర్ధ్శంబుల జనులకు సత్యంబును దయయును. నుపవాసొది (వతంబును శ్రాచంబును స్పైంణయు సదవద్వివేకంబును మనోనీయమంబును బహిరిందద్రియ విజయంబును హింసలేమియు.. (బహ్మచర్యంబును మార్చవంబును నమదర్శనంబును మహాజన సేవయు (గ్రామ్యంబులయిన కోరికలు మానుటయు నిస్పల (కీయలు విడుచుటయు మిత భాషిత్వంబును దేహంబుగాని తన్ను వెదకికొనుటయు నన్నోదకంబుల (ప్రాణులకుం బంచియిచ్చుటయు (బాణులందు దేవతాబుద్ధియు నాత్మబుర్దిం జేయటయు శ్రీనారాయణ చరణ న్మరణ కీర్తన శ్రవణ సేనార్చన నమస్కార దాన్య _ఆత్మసమర్చణ పఖ్యంబు లనియెడి తోంశల్ల క్షణంబులు గలుగవలయు. (భా స్కం-4ఉ09 వ్ర డ్తి (శీకృష్ద సందర్శనార్భ మ్నె నారద మహర్షి వసుదేవుని గృహమునకు వచ్చెను, అచ్చటి వనుదేవునిచే నతిథి సత్కారమును సాంది నారాయణ కథా (సవంచన కుతు హలుడ్డె. ఆ రాజునకు విదేహల్పుభ సంవాదనును పురాతన ప్పుణ్యకధా విశేషం బెజీం గంచెను, ఈ కథలో బుషభుడు విదేహరాదునకు వివరించిన భాగవత ధర్మములలో దైవీ సంపద దర్శనమిచ్చుచున్నిది.

08 భాగవతము'ప్పై భగవద్సీ త _సభానము వ] సాత్త్వికంబు భూతదయయను హరికథామృతపానంబును (బహ్మచర్య (వతంబును విషయంబుల మనంబు సపేరకుండుటయు (ఇ౦దియ నిగహంబుము పాదు సంగమంబును సజ్బన మ్మెత్రింయు వినయ సంపత్తియు భుచిత్వంబును క్షనుయు మొన వితంబును వేదళాస్తాంిధ్యయన తదనుష్మానంబులును (స్వాధ్యాయంబును] నహింసయు సుఖదుః ఖాది ద్వంద్వ సహిష్టుతయు నీశ్వరుని సర్వగతునింగా భావించుటయు. ముముక్షు త్వంబును ఇవసంగ వర్మనంబును వల్కలాది ధారణంబును యదచ్చాలాభ సంతుష్పియు వేదాంత శ్యాస్హార్హ జిజ్ఞాసయు. దేవతాంతర నిందా వర్చనంబును గరణతియ శిక్షణం బుమ వత్య వాక్యతయు శమదసాది గుఖ విశిష్టత్వంబును గృహారామ. స్వత కళత పుత్రవిత్తాదుల హరి కర్స్పణంబు సేయటయు నితర దర్శన వర్హనంబు సేయుటయును శాగవత ధర్మంబులు (భా-1ే2 స్కం-ర్‌4& వ] 5) శుకయోగి పరీష్మిత్నునకు భావికాల గతులను జెప్పుచు ఆ రాజునకు పూర్వులందరు *ద్ర్యయ్రా సత్య శౌచ శమదమాది (ప్రశస్త గుణంబులం బిసిద్దుల్జె వడలిరో నియు నీవును నదేమార్శమున (బ్రవర్తింపుమనియు సుపదేశించెమ, .[భాా-ే2 స్కం-]6 వు 6] కపిల మహర్షి దేపహూతికి పిండోచ్సట్టి పికారముక్కు గర్భస్ముండగు జీవుండు భగవంతుని స్తుతించు విధానమును వివరించుచు దుర్హన సాంగత్యము, త్రీ సహవాసము వలన ద్దైపీ గుణములు నశించునని తెలిపెను. గ సీ; జనయిత్రీ! సత్యంబు శౌద్రంబు దయయను ధృతియు మౌనంబు బుదియు సిగు భి గె క్షమయును యశమును శమమును దమమును మొదలుగాగల గుణంబులు నిందు జనుల కసత్సంగమున [1 గళా-తె స్కం-1006 పు 7] దక పజాసతి సంతతి యిట్ళు విస్తరింపబడినద్మి దకుడనగా మానవుని యందలి యోగ కౌశలమను నం౦ంతరార్థము నిచ్చట గ్యహింపవలసి యుండున్ను హ్రాసూతి యను భార్యవలన నతనికి పదహారుమంది కన్య లుదృవమందిరి, యోగదక్షత నుండి యనేక డైవీసణము లావిర్భనించును. ఈ ద్దైవీసణములే కన్యలు" వారిలో 13 మంది నామము లీయబడినపి అవి

భాగవతము స్పై భగవద్నీత ప౦ిభావము 199 వ! శిదృయు మైతియు దయయ శాంతియు 6దుస్పియు బుస్పియ (బ్రియయు నున్నతియు. బుద్పియు మేధలయా దితిషయు [కమయ్య్మ/ పోయు (బిడియమున్సు మూర్తియు నను నామంబులు గల పదమువ్వురుం (భా-డ నృం-28 వ] ఈ పదముగు రిని దకుడు ధర్ము నకిచ్చి 'పెండ్డిచేసెమ దై వీ గుణకన్యలకు న. స్వధర్మమే భర్తకదా! ధర్ముని వలన ఈ కన్యలు సాందిన. సంతానమును "జొతము, ఇది గుణముల సాయమున నాచరించిన ధర్మమునకు ఫలము,

వ! ఆ థర్ముని పత్నుల యందు శంద్ద వలన (శుతంబును (అధ్యాత్మిక విషయ శ్యవణంబును] హ్టైత్రివలన బ౦ిసాదంబును దయ వలన నభయంబును శాంతివలన సుఖంబును ద్భుస్మివలన ముదంబును బుష్టివలన స్మయంబును [ల్ల ర్యమును] (గియ వలన నర్భంబును మేధవలన స్కృతయు డితిక్షవలన మేమంబును (హీవలన 6బ్సిశ యంబును [వినయంబును) మూర్తి వలన నకీల కలాశ్లిణ గుణోత్పత్ళి స్టానభూళులగు నరనారాయణులను బుఎషు లిద్దయిను సంభవించిరిః (భాజే స్కం-2కి వ] రి బ్రుుష భావతారమూర్తియైైన విష్ణువు తన తనయులకు ద్దెవీ గుణములను వర్జించి చెప్పెను. నాని క్ఫిమమిది.

వ॥] పరమ సురుండన్లైేన నాయందు భక్తి సయుటకు విగత తృద్దము. ద్వంద్వ తితిక్ష్మయు నీశ్వత విషయ జ్ఞానాపేష్షయంు దపంబును విగలేచ్చయం నిర్హై స్రంత్వ సౌన్యు ఉపశమంబులుమ దేహ గేహములందు నాత్మబుద్బి జిహోసయు [ల్యాగబుద్నియు] నధ్యాత్మ యోగంబును నేకాంతసేవయు, గర్హన్యా పరిత్యాగంబును నచ్చ్వ)డ్హయు (బహ్మచర్యం బును గర్హన్య కృత్యంబంలందుల న (వ్రమత్తుండగుటయా వాజ్నీయమంబును సర్వంబు నన్న కాందలంచుటయు జ్నానంబును ధృత్యుద్యమళిబును సాత్త్వికంబును నాదిగాం గల తేజం గుల చేత. (౮ార్‌ న్కృం.-69 వ)

“పై భాగవత వచనముల్వదలి ఈద్దైవీ గుణరాశీ లేక “జ్నానన్య పది. గీత యందు అనేక (ప్రదేశములలో యోగిసొధకునకు వలసినదిగా ఇెవ్పబడియున్న దవి [రెండు గ్రంథముల నుండి గ్టైకొనబడిన లక్యములను పరిశీలించిన మిదట్స/ స్పష్టమగుచున్నది పతంజలి చెప్పిన యమ నియమాదులను గీత విపులీకరింపగా భాగవతము వీనిని మరింత విన్నృతపరచినది,

200 భాగవతముస్టై భగవద్నీత (పభావము $1 అష్టాంగ యోగము -- పాణాయామము:_ (సపాణాయామమనగా (పాణమును నియమించు యోగసాధవమని వ్యవహారార్యము, “పొణః ప్వదేహస్తోవాయుః ఆయామః తన్నిలోధనమ్‌ ” స్వదేహమందలి ప్రొణముమ. లేకి వాయువును నిలోధించుటయే 'ప్రాణాయామమని హఠయోగ రత్నా వళి దీవిని విర్వచించినది. పతంజలి పితిపాదించిన అష్టాంగయోగములో _పాణాయా మముకూడ చేరియున్నది (పాణము పర్ణ్శబహ్మస్వరూపము* దీవి వలననే మనస్సు, శరీరము, వాక్కు ('ప్రవర్శించుచున్నవి, అనగా మనోవాక్కాయములకు (పాణము ఇంధనము వంటిది. ' (పాణశక్తి వలననె జీవకళ వ్యక్తృమగుచున్నది, శరీరములను (ప్రకాశింపజేయ ఈ (పాణశక్తి విశ్వవాష్తమ్లై యుండి అనేక కార్యములను నిర్వహించు చున్నది. జడ్మపకృతి చై, తన్యవంతమగుటకు ఈ [పాణశక్తియే ఆధారమగుచున్నదవి భావమ్ము దీనిని గుర్షించక పోవుటచే జీవుడు అజ్బానమునక్తు లోనగుచున్నాడు జీవునకు మనస్సు ఆంతర్శత రూపము కాగా (పాణవాయువు దాని బహిర్గత రూపనగుచున్నద్ని కావుననే [పాణ నిలోధమువలన చిత్తవృత్తి నిలోధము జరిగి యోగము సాధింపబడు చున్నది, (పామును సిరోధించు (పక్సియ పోొణాయానుమన బరగుచున్నది, (ప్రాణాయామ ఫలమును భారత మిట్ళు కొనియాడినది, క్ల! గీతాధ్యుయన శీలన్య (పాణాయామ వరన్యచ గీతాధ్యయన పొొణాయామములు బేయువానికి పూర్వజన్మ కృతపాపములుకూడ తొలగిపోవును, శీడ్ల్‌ మను ధర్మశాన్న 9 మిట్ళు చెప్పుచున్నది శో దహ్యన్న ధ్యాయ మానానాం ధాతునాం హియథా మలా, తథేన్టియ జాం దహ్యన్నే దోషా, (పాణస్య న్నిగహాత్‌ | (మ,ద, శా.] “ఆస్ట ధాతువుల యొక్క మాలిన్యములను కాల్చి వేయునట్ను (హిణాయామము ఇంద్రియ దోషములను భస్టీపటులము చేయుచున్నది, యోగసూత్కములలో చెప్పిన

భాగవతముప్టై భగవద్సి త ప్యిభావము 201 ప్వికారము. గీత (ప్రాణాయామమును వివరింపగొ “భాగవతము తదనుగుణముగ కొనసొగినది. గత్రానుపారముగ భాగవతోదాహరణములలో ప౦ితిఫలించిన (ప్రాణాయామనును పరిశీలించు టకు వూర్వము దీని స్వరూవ న్వభావములను కొంత చర్చించవలసియున్నది,

జీవువి శరీరమున ప్రాణము ఐదు రూపములలో వ్యక్తమగున్ము అవి 1] పొొణము. 20 అపానము తె] వ్యానము శ) ఉదానము ర్‌) సమానము-- ఇవి _పధాన రూపములు, ఈ ప్రాణమే 2) నాగ 2] కూర్మ ౩] దేవదత్త 4/ కు9కర ర్స్‌ ధనంజయ అను ఇప పొణములుగాకూడ వర్తి ఏచుచున్నది. వీని కన్నిటికిని శరీర మున పిత్యేక విధులు కలవ్వు ఇవి వానివాని నియమిత స్టానములలో 'కేందీకృతముళ్నై వాని విధులను నిర్వర్హి ంచున్ను (ప్రాణపసారమునకు శరీలమందలి షట్బ్య్నకములు ఆలంబనముల యున్నవి, షట్బ్క్మకములనగా 1) మూలాధారము 2 స్వాధిష్టానము 8) మణిపూరకము శు అనాహతము 5] వికుద్చము రొ అబ్బు. వీనిలో మూలాధార చక్శమునకును అపానవాయునకును గుదస్తానము మూలమై యున్నది, హృదయస్కానము అవాహతచ కమునకును _పాణవాయువునకును నిలఅయమ్హైయున్నద్మి ఉదరము మణిపూరక చకిమునకును సమాన వాయువునకును స్టావరమ్నై యున్నడి, కంఠము. నిశుద్ద చక మునకును ఉదానవాయునకును ఆశియమ్హై యున్నది. ఇక పాాణవాయవులలో మిగిలి పోయిన. వ్యానము శరీరమంతటను వ్యాపించియున్న ది, చకములలో మిగిలిన ప్వొధి ష్మానమునకు మర్మావయనములున్ను ఆక్మికు (భూమధ్య భాగమును స్తా నముల్లై యున్నవి ఈ ఆయి చ(కములును దాటిన పిదప సహాస్రారమని పిలువబడెడి (బహ్మరంధము కలద్కు మూలాధార చకిిము నాశ్తియించి సర్పాకృతిలో విద్రావస్ట్య లోనున్న కుండలినీ శక్తిని (పాణాయామ (పక్సియ ద్వార మేల్కొలిపి స్వాధిష్భాన మణిపూతక అనావితే విశుద్ప అబ్బి చృకమార్శ ముల 6బర్తియాణింపం జేసి (బహ్మరంధమున “లేక్‌ నహ్మసాొ రమున [బవేశపెట్టు టయే యోగమగును. దీనికి రాజయోగ హఠ యోగములు ₹ండును అమకూలించును. దీనిని శివిద్యి యని కొందరు వ్యవహరింతురు, రామాయణము నందు రొనుడు సీతాన్వేషణక్షై ప్రయాణించి రావణుని సంహరించి ఆమెను పొందుట యనెడి యితివృత్రమున కంతరార్హము (శీవిద్యను సాధించుటయే యని పండితులు తెలి ఫిరి, కుండలినీశక్తి ని జాగృతమొనర్చి (బహ్మరంధ్రము వైవు పిసరింపజేయుటలో వాని వాని నియమిత స్థానములలో నెలకొని (పవర్తించేడి ప్రాణ వాయులన్నియు ఏకీకృతమ్మై షట్ప(క్రముల ద్వార నూర్చ్వ ముఖగతిని పొందుచుస్నవి. ఇక్లగీత్తా గ్రవతములం దలి ఈ విషయములు పరిశీంపబడును, ళా

భం టు సా ల్‌ టె (కా గ4.0. 1. తల ల్‌ తు ఆ

20కి భోగవతమూపై భగవద్నీ త ప్రభావము గళ “కైంద్రరు యోగసాధకులు [(పాణమునందు ఆపొనమున్సు అపానము నందు ప్రాణమును పోమము చేయచున్నారు. అనగా పా్రాణాపానములను సమ్మె క్యమొనరించు చున్నారు? మరికొందరు పాంణాపానములను నితోధించి (పాణాయామ. పరాయణులగు చున్నారుః తద్ద్వారా వారికి యోగము సిద్పించుచున్నది,]” శో, ఆపానే జుహ్వాతి పాణం _ (పాణే2పానం త్కపరే (పాకాపాన గతీరుద్మ్వా - (పాణాయామ పరాయణాః॥

• (౧-ఉ అ-29 శో -(పాణాయామము" ఉచ్చ్యాన నిశ్వానలకు సంబంధించిన యోగ్య్మక్రియ,. నాసికా రం థములద్వార వాయువును ఊపిరితిత్తుల నిండ నింపినచో పూరకమనియు, నింపిన గాలినీ హృదయమున కొంతక్షాలము బంధించినచో కుంభకమనియు, కుంభించిన "లేకి బంధేంచిన సోలిని నెమ్మదిగా బయటికి వదలినచో రేచకమవియు చెప్పబడును, 1 పూరక కుంభక రేపక జ్చేదముల ననుసరంలేయ చేయు విధానమును బట్టియు ఈ ప్రక్రియ సూర్యజ్ధదనము, ఉబ్బయి, శేత్కారి. శీతరి. భస్త్రిక, (భామరి, మూర్చ, ప్మావిన్మి కపొలభాతీ వపల్న్‌ విధ్రములుగ వ్యవహరింపబడుచున్నద్రి. ఏ విధానము నాచరించినను దాని" ఫలితమ్స్సృ మా ళమొకకే యగ్వన్సః ('హైజాయామ (ప్రక్రియ. శరీర మాలిన్యములను (వచాళనమొనర్చి తద్చ్యార్‌ కుండలిసీశక్రిఏ జాగ్యతమొనర్భుచున్నది, ఫలితముగ (పాణ వాయృవులు బరిహ్మరంధిమ్షున (వ్రవేశించుచున్నవి, ఎవడు తన పాిణమ్షను (బ్రహ్మ ర్‌ర్టధమున నిలుపునో వొడ్తు మ్మాతమే యోగియవియు పుణ్యాత్తుడనియ జన్మరహితు డన్‌ గిత చేప్పుచున్నదిః చే శ. సర్వూద్యార్య్యాూ నంయమ్య _ మనోహృద్రి నిరుద్యచ మూర్షాా ౪ధాయ స ద్నాకధాయాత్మన;ః (ప్రాణం - ఆస్థితో యోగధారజణామ్‌

• &ీ మిత్యేకాక్షరం (హ్మ్‌ _ వ్యాహరన్‌ మామనున్మరన్‌ య, వంియాత్తి త్యజన్టేహం _ సనయాత్రి వరమాం గతిమ్‌ [| (౧-9 అంద 13 శ్శాలు) మ న. క్ష పిచ్చర్వన విధారణాభ్యాంవా పాణస. ఫతూ సూ సమాధిపాడము--34్వీ “[రేచకమునే సిపచ్చర్చన మనియు కుంభకమును విధారణమనియు పతంజలి చెప్పెను] థి

భాగవతముపై. భగవద్నీ త ప్రభావము 203 ఎవడు యిం(దియ ద్వారములను బంధించి మనస్సును హృదయ కోశముసా స్టాపించి పొణవాయువులను (పాణ్రాయామ (పకియద్వార (బహ్మరం్యథమాన 6(బవేళ "పెట్టీ యోగనిషమ్మడ్డై ఓంకారము నుచ్చరించుచు బశిహ్మామునే చింతెంచుచు శరీరముమ్‌ త్యజించుచున్నాడో వాడు సాషాచ్సే ఆ (బహ్మమునే.. చెందుచున్నాడు -- వా నికిక పునర్హన్మ లేదు. భాగవతము: ం శ్ర పరిశ్మిన్మహీపతి రాజ్యము నలుచుండగా నంతృప్తుడ్డై మవో(వస్పానమున కేగు ధర్మరాజు ““సకలేం్యదియంబుల మానసంబున నడంచి (ప్రాణాధీన వృత్తియగు మాన సంబునుల [బాణమందును బాణము నపాననుందును” స్హైక్య మొనరించెనని _ తెలువ బడినది. [భామ అ-885 వ 2]. ద్వితీయ స్కంధమున శుకుడు సరీక్షిత్తువకు ముక్తిమోర్న మును గూర్చి తెలువుచ్తు మూలాధార చక్యిము. నుండి (ప్రాణవాయువులను బంహ్మరంద9) పర్యంతము కొవిపోవు విధానమును కినుపద్దతిలో వివరించెను. ఈ విషయము కింది పద్యములలో న్పష్టేము కాగలదు, - సి॥. అం(మి మూలమున మూలాథార చ్యకంబుం బీడిఎచి (పాణంబు విగియబట్టి నాఖి తలము(జేర్చి నయముతో మెల్లన హృత్సరోజము మీడి 3గయ' బట్టి యట మీదీ నురమందు హాత్రించి6 (కమ్మ జం దాలు మూ:£.మునకు. దజీమి నిలివి మమతతో (భూయుగ మధ్యంబు సేర్చి దృక్కార్ణ నానాన్య మార్గములు మూసి | ఆ౪ వె! యిచ్చలేని యోగి యెలమి ముహూర్తార్థ మింది యానుషంగ మింత లేక (ప్రాణములను వంచి (బ్రహ్మ రంధ్రము చించి బ్రహ్మ మందు గలయు€ బొరవేం్యద! |] (భాబి స్కం-29 ప)

• 204 భాగవతముసప్టై భగనద్నీత పిభావము 8)... దక్షాధ్వరము జరుగు సందర్భమున యజ్న సభా మధ్యమున నిలిచిన సతీదేవి తన తండ్రియ్లైన దత్తుడు చేసిన శివనిందను సహింపలేక యోగ్గాగ్నిని కల్పించుకొని ప్రాణ పరిత్యాగము చేయ సందర్భమిది; సీ; వరన ౧బొణాపానవాయు సిరోధంబు

గావించి వానినేకముగ నాభి తలమునంగూర్చి యంతట నుదానముదాక _ నెగయించి బుద్ధితో హృదయ వద్మ ముశ నిల్చి. వాని మెల్టన కంఠ మార్గము ననుమతజి (భూ మధ్యమున వసీంప! జేసి శివాం ఘ్‌ రాజీవ చింతనముచే

• నాధుని (దక్క నన్యంబు జూడక [| - [భాాడే స్కం-97 పు త్రి పా్రాణాయామాది యాగసాధనలందు 'పవీణుడ్జె ఇందియములను జయించి అణి మాది యోగసిద్దులందు విరక్తిని పొంది యోగమార్శ మున పృథుచ[కవర్తి దేహత్యాగము చేసెను; ॥ సీ కోరి మడమలచే గుదపీడనము శ్వని ॥ పూని యుక్తాననానీనుండగుచు, దనరు మూలాధారమున నుండి వాయువ్పు నాయ్యన నెగయించి యొనర నాభి కలితంబుగావించి క9మమున హృద్వత్స కంఠశిరః కోష్టకముల జేర్చి కైకొని మూర్ధ భాగములకు నెగయించి పాంణృముల్‌ విడిచి (1 - గభా-కీు స్కం...653 ప ర్‌] గజేయిద మోక ఛుట్బమున గజేం్యదుని సొదమునుం బట్బుకొనుటక్షై విికమించు వ్యకము తన పాద ద్వంద్వము నేలమోసి (ప్రాణములను బంధించి పంచే (ది్‌యములను

భాగవతముపై భగవద్తీత పిభావము 205 జయించి వికసించిన బుడ్డి తో న్‌్మ్కీద బ్రహ్మ సదావలంబన రతితో కీ9డించు యోగం దిని వలె నుండెను. (భా-రి నృం--65 వ్ర 6] పకుడు పరీక్షిత్తునకు శృంత్తిగితలు వినిసించుచు సూత్మ దృష్టిగల జ్ఞానులు భగవానుని ఉదరస్సుడ్డైన వై శ్వానరాన్నిగొ మది దంచతురనియు, కొందరు సుషున్ను నాడీ మార్గ గతుడ్డె హృదయాంతరాళమున చరించు నాకాశరూపువిగా భావింతురవియ్యు అట్చే భగవచ్చక్షిని పొొణాయామము ద్యార హృత్పద్మము మండి బిహ్మరంధిమును పాొపింప 6జేసి. ఆ ఆనందమయ పరంజ్యోతిని పొంది జన్మ రహితులగుదురవియు " వివరించను. [భా-0 స్కలజటి, భా-1214 వ్ర 7) ధువ చరితమున ధు)వుడు నారదోపదేశానముసారము విష్ణువును గూర్చి తపన్తూచ 80చుచు పొణాపొనములను నిలోధించినట్లును తద్వార దేవతలకును పాాణనిలోధము కలిగినట్టు, ను తెలుసబడినటి. (భా-4 స్కం-270 వ్య 2౯6 వ, 277వ 370వ భాగవతమున వివరింపబడిన "స్పై విషయములన్నిటి యందును పాంణాయానుము బంధయుక్తముగ సాగవలెనని నష్టము చేయబడినది. గీతలో ప్రాణాయామ నహాయముతో పాంణమును బ9హ్మరంధ్రమున నిలుసవలెనని సూత పాంయముగ మాత్రమే తెలున బడగా భాగవతము ఈ విధానమును వలు సందర్భములలో సమర్షి ంచుటయేగాక దీనిని వివరణాత్మకముగ బోధవరచినది. ఈ వివరళిములో “తి్రబంధములు పివేశించినవి మూలాధార చక్రము నందున్న పార్టశక్సి ని 'మూలబంధము ద్వారా అనగా కాలి మడవలచే గుదమును పీడించుటచే మర్ష్మస్తానము నందున్న స్వాధిష్భాన చక్రములో వికిం గావి వచ్చి యచ్చటి నుండి ఉదర సొ౦ంతమునందలి మణిపూరక చక౦ిమునం బఏవేశ "పెట్టి “ఉడ్యానబంధి (వయోగమువే అనగా ఉదరముమ లోనికి నొక్కిపట్టి యచ్చటే వాయువును హృదయప్పాననుందలి అనోహత చక్విమున (జేర్చి దానివి మరల కంఠ గతమ్మైన విశుద్ధ చక్యిమున నిలిపి *జాలంధర బంధము అనెడి పికి్రియచే అనగా భుజములను బిగియబట్సి కంథమును సంకుచిత పరచి చిబుకమును రొమ్మున జేర్చి వాయువును స్పై కెగయం జేసి భూ) మధ్యమందలి అజ్బా చక్రమున ( బివేశపెట్టే యచ్చటే నుండి సహసా9రమవి చెప్పబడెడి బిహ్మరంధ)మును బాపింపజేయుట ప్రొొళలాయామమునకు ఫలము ఈ చకిముల మార్షమునే సుషున్నూ మార్గ మనియు

2౮6 భాగవతముస్టై భగవద్నీత (పభావనుం దీని. కిరువ్నైవులగల దారులను ఇడ్మ పింగళ కూర్నములనియు వ్యవహరింతురు, జీవుని "యందలి. వాయు?(పసారము. ఇడ పింగళ నాడుల ద్వార జరుగుము యోగి (ప్ర్కాము సుషున్నూ మార్నము ద్యార ఊర్చ్వ ముఖముగ (పసరించున్ను ఇది పూత్వో దాహృతః సీతా భాగవత విషయ సం్యగహమ్ము 111 పాజాయామ నహిత ధ్యానముః ప్రోడాయామ సహిత ధ్యానము పిశేష ఫలప్రదము. దీని స్వరూప స్వభావ ములను గీతా భాగవతములు (ప్రతిపాదించిన విధమును చూతము, గీత: శ్నో| 1] పచౌదేశే షవతిష్టావ్య _ స్థిర మానన మాత్మన; నాత్యు చ్చ్రితం నాతిసీచం - చైలాజిన కుశోతరమ్‌ [1 లి. తత్తైంకా (గం మనఃకృత్వా - యతచిత్తేందియకొియః _ఉపవిశ్యా౭౭ననే యుంజ్యాత్‌ - యోగమాత్మ విళద్ధయే 11 & నమం కాయశిర్నోగీవం - దారయన్నచలం స్థిర; "నం పేక్ష్య నాసిక్యాగం న్వం - డిశళ్ళానవ లోకయన్‌ శ పకాంతాత్మా విగతఖీః . [బహ్మచారి (వతేస్థిత: మననృంయన్యు మచ్చిత్ళో - యక్ష ఆసీత. మత్పర: || ళ] యుంజన్నేవం నదాత్మానం - యోగీ నియత మానస; కాంతిం నిర్వాణ పరమాం _. మళ్సంస్తా మధిగచ్చకి [1 (౧-6 అ-కేక 12, 13, 14, 15 శైలు] యోగసాధకుడు ఏక్రాంతమున నొంటరిగ నివసించుచు చిత్తేందియములను స్వాధీనవరచుకొనవలయున్ను అతడు ఫవ్మితమ్మైన (ప్రదేశమునందు సమతలముస్టై జింక చర్మమును సరచుకొని స్మిరాపసనమును కల్పించుకొని మనస్సును ఏకా్యగ మొనర్చవలెన్కు ఫిదప ఇంద్రియ వ్యాపాడమును నిరోధించి చిత్తశుద్ద్యర్హము యోగము నభ్యసింపవల యున్సు శరీరము సమముగను ధృడ్ధముగను నిలిపి ముక్కుకొనను సూటిగచూచుచు భయమును విడిచి (ప్రశాంత మనస్కుడై బిహ్మా మునందే మనస్సును ఎల్లప్పుడు నిలు ప్పట నభ్యసించినవాడు పరమశాంతిని పసాదించెడి బ్రిహ్మపదమునే పొందుచున్నాడు,

భాగవతముప్టై భగవద్సీ త ప్రిభాము 207" ఇదే విషయము. కర్మ నన్న్యాన యోగమునమ వరిస్తావింపబడినది. మానసిక్తైకొాగతకు పాంణాపానవాయువు గతి నితోధమవనరమని యిచట తెలువబడినజి. శ్తోః 1] న్పర్శాన్‌ కృత్వా బహిర్చాహ్వ్యాన్‌ - చక్షుక్ప్పైవాంతరే(భువోః (పాణాపానొ నిమౌకృళత్వా -- నాసాభ్యంతర చారిణా || £] యతేయ్యడియ మనోబుద్ధిః _ మునిర్కోకతవరాయణ: విగతేచబ్బాభయ్యకోధో - యన్సదాముక్త వవన: 1! (గార్‌ ఆ-27, 2కి శ్డ్తలు] (ప్రాపంచిక విషయ చింతనమును విడిచి [ఈభూమధ్యమున దృష్య్విని కేందీ కరించి నాసాపుటములందు. వర్తించెడి పాంణాపానవాయువులను స్పిరీకరించి.. ఇర్యిదియ - మనోబుద్దులను స్వాధీనవరచుకొని యిచ్చాభయ(క్రోధములను త్యబించి బిహ్మమువే చింతించు మౌొనిపుంగవుడు ముక్తు డగుచున్నాడు ధ్యానయోగమున పాధకుని దృష్టి నాసిక్యాగముపైై కేర్యదీకరింపవలెనవి చెప్పబడగా యిచ్చట (భూమధ్యమున నిలువవల యునని తెలుపదిడినది, దృష్టి క్రేండికరణమును. సాధకుని అమకూళ్యమును బట్టే ఎయ్మెనను నిర్ధయించుకొనవచ్చుమం భాగవతము ఆయా సందళ్ళములలో ఈ-రెండు విధముల క్రేంద్రీకరణమునే గాక నాఖిదేశమునను దృష్మిని నిలుపవచ్చువని వ్రతిపాొదించినది ఇక భాగవతము నందలి గీతానుసొరకమ్టైన యోగసాధన కరిమమును పరిశీలింతము; షై. కపిలుడు దేవహూతి కువదేశించిన ధ్యానయోగ విధానమ్ము వ శచిద్దైన దేశంబునం. బితిష్మించి విజితాననుండ్హై యభ్యస్తృ కుశాబిన చేలోత్తరాననంల్లై న యాసనంబు సిసి బుజుకొయుండ్లై (పాణమార్నంబుమ గుంభక లేచక వపూరకంబులం . గోశజ్ఞోధనంబు “సి కుంభక పూరకంబుల చేతం (బళతికూలంబు గావించి చంచలంబయిన. చిత్తంబు సుస్పీరంబు గావించి. తీవంబయిన యమంబునం (బతీవ్హంబయి. విగత సమస్త దోషలబగు చామీకరంబు (బంగారంబు] కరణి విరజంబు చని జితమౌరుతుండగు యోగికిం (గమ్మజం (బొాణాయామంబను పావకుని చేత వాత పిత్త త్చేష్కుంబులను దోషతిబుల భన్మీకరణంబు "సేసి; [భా-3 న్కృం-922 వ్ర 2 నారదుడు ధర్మరాజునకిట్ళు యోగాభ్యాస విధమును వివరించెను;

208 భాగవతముపై భగవద్నీత ప్రభావము వ]! _ ద్ద వివిక్ష సను ప్రదేశంబున నొక్కచో నాసీనుండ్జై సుస్ఫిరత్యంబున (బ్రణవోచ్చారణంబు “సేయుచు శేచక పూరక కుంభకంబులం బాాణాపానంబుల నిరోధించి కామహతంబయిన చిత్తంబున ౧బరిభిమణంబు మాని కామ వినర్మనంబు సేసి మరలు నంతవరకు _ నిజనాసాగ్ర నిరిక్షణంలబు సేయుచు నివ్విధంబున యోగాభ్యానంబు సేయు వాని చిత్తంబు కాష్య. రహితం'- బయిన వహ్ని కెటుంగున శాంతింజెందు-. గామాదుల య ఒ ” / చేత వేధింపంబడేక (ప్రశాంత సమస్త .వృత్తంబయ్పిన చిత్తంబు బహ్మ సుఖ సమ్మర్శ నంబున లీనంచ్హై మటియు వెగయ నేరదు; + (భా-7 స్కం-460 వు 3 పకుడు పరీక్షిత్తునకు తెలిసిన యోగసాధన మిది; వ[[1 ఏకాంత శుచి (వదేశంబున విధి వత్ప్స్రకారంబునం గుశాబిన చేలంబుల తోడం గల్పితాననుండ్లై మానసంబున నిష్చల జగత్ప్సమ్యితీకరణ సమర్భ్భంచ్హై యకరాది తివర్మ కలిత్రంచై (బహ్మ బిజంబయిన పిణవంబు సంస్మరించుచు వాయువుల జయించి విషయంబుల వెంటనంటి పాజెడి యింద్రియంబుల బుర్చి సారథిచ్నై మనో నామ కంబులైన పగ్గంబుల నిట్టట్టు మొక్కుడి మనంబును శేముష్నీ బలంబున నిలోధించి భగవదాకారంబు తోడ బంధించి నిర్విషయలబ్టై న మనంబున భగవత్సాదాద్యవయవంబులం (గమంబున. ధ్యానంబు సేయుచు రణన్త మో గుణంబులచేత నాకత్షిస్తంబగు చిత్తంబు నీమూఢ్ధంబై న ధారణావశంబునం దుర్హుణంబుల వలన నయ్యెడి మలంబుల బోనడిచి నిర్మది చిత్తంబున బరమంచ్చైన విష్టు పదంబునకుం జను. చ శ్రీకృష్ణుడుర్హవువ కెట్రింగించిన ధ్యానయోగము;

వ! ఏక్రాంత చూనసుల్నై హస్తాబ్బము లూరుద్యయంబున సంధించి నాస్యాగంబున సీక్షణంబు సిలిసీ '(పాణాయామంబున నమ్న హృదయ గతుంగాః దలంచి... ... ఇంది) యంబుల బ-ధించి మనం బాత్మయందుంజేర్చి యాత్మ నాళ్మతోం గీలించిన (బహ్మ పదంబు వాందుం [భాామే1 స్కం--105 వ్రు

శి అ

తీ ద్వితియ స్కంధమున శుకుడు పరిక్షిత్తునకు ముక్తిమార్నమును. తెలుపుచు నాసన్న మరణార్జ్చిద్లైన యళీశుః డు మనస్సుతో (పాణమును నిలోధించి _బహ్మమందు గలియు విధమును తెలిపెను, (భా-2 స్కం-27 ప)

11. తీర్మానము:

భాగవతనుస్టె భగవద్నీ త పరిభావము 209 ఇంతనరకును చర్చించిన విషయములను బట్టి ఈ (క్రింది ముఖ్యాంశములు నిరూసింపబడినని, 1॥ _ పతంజలి యోగదర్శనములో పితిపాదించిన అష్టాంగయోగము గీతలో వివురీ కరింపబడగా భాగవతము గీతానుపారియ్మై. దీనిని మరింత విస్ప్పృతపరచినది, 2). గత వలెనె భాగవతము రాజయోగమునకు గఅనేగా భగవద్ద్యానాది రూపమైన మానసిక యోగసాధనకు] హథయోగము యొక్క [అనగా ఆసన (పొాణాయామాది శారీరక యోగసొధన యొక్క తోడ్సాటును ఆంగీకరించినది. 8] గీతలో ఒకసారి చెప్పబడిన విషయములు భాగవతములో అనేక మారులు వివిధ సన్నివేశములలో చెప్పబడినవి, సప్తమ [(పకరణము అల

1. కర్మ యోగము

1. వరిచయము: జీవుడు నంసారసాగరము నుండి తరించుటక్టై గీత (పధానముగ కర్ష్మ్య, బక్తి, జ్నాన ధ్యాన మార్షముల నుపదేశించినద్మి ఈ మార్ష ముల నాదర్శముగ పెట్టు కొనియె భాగవతేతివృత్తము కొనసాగినది, కర్మ, భక్తి, జ్ఞాన ధ్యానములలో మొదటి మూడింటిని పరిపక్వ మొనరించి చిట్టచివరి స్పేతిగ నిలుచునది. ధ్యానము. అనగా ధ్యాననమాధిలో కర్మ, భక్సి, జ్ఞానములు పరాకాష్ట నొందుచున్నవి. కావున నివి (ప్రాథమికములనియు, ధ్యానము తురీయ మనియు ఇెప్పదగయున్నది. ఈ కర్మ, భక్తి? బ్బా నములలో యోగ సాధకులు వారి న్వభావానుగుణముగ ఒక మార్షమును (పధానముగను మిగిలినవానిని దాని కొనుషంగికములుగను నేర్పరచుకొని తమసాధన కొనసాగింపవచ్చును. ఈ మార్గములు మూడును. ఒక దానికి మరొకటి పోషకములే యగును గాని జేని కది (పత్యేకము కాజాలదనుట వాస్తవము, సత్కర్మానుష్కానము నలన భక్తి కలుగగా భక్తి వలన జ్నాన ముత్పన్నమగును, జ్ఞానము ధ్యానమున ననుభూతమగున్ను అబ్బే భక్తి జ్మానములు

210 భాగవతముస్పై భగవద్లీ త విభావము తోడ్డెనప్పుడు మాతిమే మానవుడు సత్కర్మల నాచరించుచుండును, భక్తి సత్కర్మల వలనను జ్మాన మూలమునను సులభముగ సిద్దించును, కావున ఈ మార్గములు పర స్పర పోషకములని గరిహింపవలసియున్నది, ఈ కారణముసన గీతాచార్యుడు కర్మ, భక్తి జ్ఞాన ధ్యానములను (కమముగ బోధించుచు వీనిని సమన్వయపూర్వకముగ యోగి యభ్యసింప వలయునని 'ప్రబోధించెను.. భక్తియోగమున శో 'శేయోహి జాన మభ్యాసాత్‌ ళా ళా _జ్లానాద్ధ్యానం విశిష్యతే షో ఛి ధ్యానాత్మర్మఫలత్యాగ; త్యాగాచ్భాంతి రనన్తరమ్‌ !1 గే 2 ఆ_12 భో] “నిశ్చయ రహితష్టైన జ్ఞానము కన్న భగవద్మ్యానము, ధ్యాన కాలమున మాత్రము విర్విషయ నితిన్‌ బడయుటకన్న శాశ్వత కర్మఫల త్యాగము మేల్హరములు.” అని గీతా చార్యుడు తెలిపెను దీని వలన కర్ణయోగ విశిష్టత వెల్ల్దడియగుటయేగాక యిది యోగసాధనకు (పథమ సోపొనమని స్పష్టమగుచున్నద్మి గాంధీ, తింక్‌లు గత కర్మ యోగ ప9తిపాదకమవీ తలిపియున్నారు. 1 కర్మయోగ విషయము ఆగాధమ్మెన దనియు సండితుల్నై నము కర్మ తత్త్వము న్క్లెంగుట కష్టసాధ్యమనియు గీతాచార్యుని ““కవయోవ్య(త మోహితాఃశొ [1-4 అ-16 శ) గహనా కర్మణోగతిక) (|_త్త అ-ష7 శ్‌] అను వాక్యముల సారాంశము, కర్షయోగము నధ్యయనము చేయటకు (శీలిది విషయములను బరిశీలింపవలస్తి యున్నది. కర్మ యనగానేమి? కర్మలెందుకు చేయవలయును? కర్మల నాచరిళననివాడు సన్న్యాపి యగునా? జీవుడు కర్మల నాచరించునట్టు చేయు (పబలశక్తి యేది? జీవుడు తానుచేయ కర్మలకు కర్తయగునా? ఎట్టి కర్మల నాచరింపవలయును? కర్మల నాచ రించుటకు పరిమితి గలదా? కర్మల నాచరించుటకుం బూర్వము మానవుని చిత్త మెట్టుండవలయును? కర్మల నాచరించు. విధోవమేని? కర్మల ఫలమునెట్టు త్వజింప వలయును? తత్సలితము. నెవరి కర్పింపనలయును? కర్మయోగము. లేక కర్మకుశలత యనగానేమి? నిష్కామ కర్మలు జీవునకెట్టీ మానశిక స్నీతిని కల్పించును? నిష్మాను కర్మయోగి లక్షణము లేవి). ఇక నీనిని గూర్చి చర్చింతమ్ము న

1. భారతీయ దర్శనము, వ్యు 26 (లెలుగు అకాడమీ పిచురణము)

భాగవతముసపై భగవద్నీత పిభావము 21నే

1. కర్మ తత్త్వము: కర్మ యను పదమునకు చేసినపని జేయచున్నవని, చేయవలసినవవి యని యనియు ఈ పనుల ఫలితమనియు నరములు కలవు, కర్మలకు జీవుని సంకల్ప మాధా రము. ఇవి మనోవాక్కాయ కర్మలని తనిధములుగ ముండును, వర్శా్యశ్రమ ధర్మవ్య వస్మృలో నాయావ్యక్తులకు పత్యేక కర్మలు విధింపబడినవి. వ్యక్తి జీవనము కర్మ ఫలాధీనము. జీవుడాయా జన్మములను దాల్చుటకు కర్మ ములే కారణమ్హై యున్నవి ఆతదనుభవించు. శీతొష్ట సుఖ దుఃఖ లాభాలాభ జయాపజయాది ద్వంద్వము లర్నిటెకిని స్వయంకృత కర్మలు బాధ్యత వహించుచున్నవి. కర్మల ఫలితములు. (తివ్యిములు, అవి క) పంచితము ల పోరబ్బము ౩1 ఆగామి. పూర్వ బన్మార్నితీ కర్మనంస్కారము సంచితమనబడును. వర్తమాన జన్మయందలి కర్మ ఫలము (పౌరబ్బము. పునర్హ్హ న్మలో ననుభవింపబిడునది ఆగామిః ఇట్టు కర్మాచరణము జీవునకు సంచిత, (పారబ్బ; ఆగామి ఫలములను సృష్టించుచు నతవి జన్మలకు హత్రువగుచున్నది. జీవుడాచరించు కర్మలకు మరొక అత్షణమేమనగా వునరొవృత్తిం ఒకడు ఒక పుణ్యకార్యము నాచరించుట వలన నతనిలో వుణ్య కార్యానక్షి పెరిగి మరల మరల నట్టే కార్యములే యాచరించును. అక్కే పొపబుర్చి తో చేసినపని, తరువాత చేయునట్టే అనేక పాపకృత్యములకు దారిలీయును. నివరి. కర్మకు వారే బాధ్యులగుదురు కాని మరొకరు కారు... జీవుని భవిష్యత్తు యనెడి సొధమునకు అతని కర్మలు ఫునాది రాళ్ళన౭టిని॥ ఒకడు రాజగుటకును, సన్నాాసియగుటకును, ధనికశగుటకును శీక పేదవాడగుటకును అతడాచరించు బహువ్మ్వి కర్మలు (పేరణ నాసళగును- కర్మ కారణము కాగా జీవుని జన్మ లు కార్యముఅగునుః ఒక వ్యక్తి కి అతని జీవితమును సంస్కరించుకొానుటకు సంపూర్జాధికారము కలదుః కర్మ రహన్యము నేజఆురిగి ఆతడు తన బ్నానాన్నితో సంచిత (ప్రారబ్బ ఆగామి కర్మలను భన్మీపటలము చేయగలడు. యోగసాధకుండు కర్మాచరణవిధానము సెయింగు టతో తృప్తీ పడక దాని నభ్యాప రూపమున ననుభూత మొనర్చుకొనచుండవలయును ఏలయన సిద్దాంతము నవగతమొనర్చ్భుకొనుట మిక్కలి సులభమ్ము దొని నాచరించుట కష్టపాధ్యము. గశ్రాభాగవతములు ఆచరణాత్మక జ్నానమును బోధించు శ్వాస్త్రముల్లె యున్నన్ని వివేకి జ్ఞానాన్ని దగ్బకర్ముడని (కర్మఫలుః డని] గీతాభాగివతములలో చెప్ప బడిన తీరును గమనింతము;

బి12 భాగవతముస్టై భగవద్సీ త పిభావము గీతః శ్నో॥ యన్య నర్వే నమారంభా కామ నంకల్ప వరితాః ల జ్ఞానాగ్ని దగ్ధ కర్మాణం తమాహుః వండిళం బుధాః (1 (గా అ--19 శి సకల కర్మల వాచరించుటకు ఇబూర్వము వాని ఫలముల నెవడు పరిత్వజించు చున్నాడో వాడే నిజష్టైన జ్నాన్ని ఆతడు తన జ్మానాన్నితో కర్మబంధమును భస్మ 'మొనర్చుచున్నాడు. విజ్ఞాను లతనినే పండితుండవి యంగికరించురు, అతడు రజో గుణము నధిగమించి సత్త్వగుణ శోభితుండ్డై జీవన్ముక్తి కర్చుడగుచున్నాడు. | ధర్మవందనుం డు పరీక్షిత్తునుం బట్బాభిషిక్సుని గావించి మహా ప్వస్మానంబున కేగెను. పుణ్యాత్ములగు అతసి తమ్ములుమ విష్ణు వాసమును॥ జేరిరి.. వారు జ్ఞానాగ్ని దగ్బ కర్ముల్దెరి, తేషగీ] బహుళ విజ్ఞానదావాగ్ని భసిత కర్ము లైన యేకాంతులకు లక్ష్యమై వెలుంగు ముఖ్య నారాయణ స్థానమునకు (జనిరి విగత రజమైన యాత్మల వి్మవ్రముఖ్య ॥1 | [భా] స్కం-3687 వ్ర గజేందు). డు జ్నానయోగాగ్ని దగ్శకర్ములు "సేవించు పరబంహ్మను (ప్రార్భించిన విధము: నే [ంాధ భక దృ ౦|| [జ్ఞాన) యోగాగ్ని దగ్ధకర్ములు యోగీశ్వురు లే మహాత్ము నొండెబుంగక న ద్యోగ విభాషిత మనముల బాగుగ వీషీంతు రట్టి పరము భజింతున్‌ || [భాంకి స్కం-80 పి 11] కర్మాచరణావశ్యకత:

భాగవతముసై భగవద్తీత ప్రభావము 213 మానవుడు. కర్మలను తప్పక నాచరింపవలయును; కర్మా చరణలో శస్త్ర విధానమును మార్గ దర్శకముగ నిడుకొనవలయును, కర్మల నాచరించుట వలన జీవునకు జీవయా(త నుకరమగును. ఏ కర్మలు చేయనినానికి అన్నపావాదులను సమకూర్చుకొముటు, నివాసమును తలిగియండుట్క వస్త్రములను పొందుట యను కనీసముల్తై నట్టే యవసరములను తీర్చు కొనుటయు దుష్కరమగును. కావున పితివారును దేహయా(త గడచుటకును, లోక . సంగ్రహము కొరకును కర్మల నాచరించక తప్పదు, కర్మల నాచరింవనంత మ్మాతమున జీవునకు జ్నానముదయింపదు. గీత: శ్నో!! నియతం కురు కర్మత్వుం _ కర్మ జ్యాయోహ్యకర్మణః శరీర యాలావిచ తే న ఇపసిద్ధ్యే దకర్మణః ||. ౩ అతి శ్రే పితివారును. వారి స్వభావ నియత కర్మనాచరింపనలయును. "కర్మ మామట కన్న చేయుటయే (శ్రేయస్కరము. ఎందుకనగా కర్మలు మానిన జీనయాతి) సాగదు. ఇది గీతాచార్యువి వచనము, భాగవతమున భగవంతుండగు కృష్ణు డును అంబరీసషాది రాజులును క్యాస్త్రయుక్తమై న కర్మల నాచరించుట గమనార్హ్హము? అదియును6 గాక షణకొలమ్మెనను కర్మ నాచరింపక ఎవరును నుండజాలరు. తిగుణముల (పేరేవణతో పిత్రివారును తమ స్వభావనహజమ్హైన కర్మనేదో యొకదాని నాచరించుచునే యుందురు, గీత: భో! నహి కశ్చితణమవి ళా జడ జాతు తిష్టత్య కర్మకృల్‌ కార్యుతే వాక? కర్మ సే అట ళ ణి నర్వః ప్రకృతి డైర్గుణెః || [గాం ఆర్‌ స్థా] "క్షణకాలమ్టైనను ఎవడును కర్మను త్యజింపలేడు.. (తిగుణ రూప్క్యియగు (పకృతి అందరిని కర్మల యందు (వవేళపెట్టు చుండగా నిక తప్పించుక్‌నుట థయవని కైన సొధ్యపడునా? అజామిళో పాఖ్యానమున విష్ణుఎయమ దూతల న౭వాదము నందిట్టున్నది,

21త్త భాగవతముస్పై భగవద్సీత ప్రభావము వ(!. ఒక్క నరుండు నొక క్షణంబును గర్మంబు సేయకుండువాడు లేండ్యు పూర్వ సంస్కారంబులు గల గుణంబుల చేత “బురుషుం డవశుండు గావున బలిమిం గర్మంబు "పియిలిపంబడుచుండు; [భా-6 స్కం అ-రితి వ] మానవుడు ఏకాదశేందిియ్రముల ద్వార తన కర్మలను నెరవేర్చును, అవియే పంచ జ్నా నేర్యదియములు, పంచ కర్షేం్యడియముల్కు అంతరింది్సియమగు మనస్సు, కరేంది్రయములనగా ముఖము' (నోరు, హస్తములు, పాదములు, లై లగికావయవముల శక్తుల్కు గుదము అనునవి, జ్నానేందిియములనగా నేతను, నాసిక, శో త్రము జిహ్వ త్వక్కు' అనునవి, కర్మేంది య . జ్నా నేం దియములను స్పృంభింపజేసి మనస్సుతో పోపవంచిక చింతవము నేయ్స5ాడు మూఢుడనియు, మిథ్యాచారుడనియు చెప్పబడును, ఒకేసారి జీవుడు నిష్కిం యాక్మజ్నానమును పొందలేడు. పుణ్య కొారాక్ట్రవచరణము వలన ఇంగ దియములు శుద్ది పొందును, మనన్సు నిర్మలమగును, నిర్మలమ్హైన జలములో సూర్యుని వలె శుద్దాంతః కరణమున జ్నానము పికాశించును, జ్ఞాన (పొప్పైకి జీవుడు సాత్తి వక్‌ కర్మల వాచరింపవలయును, రాజసిక తామసిక కర్మలు సంపారబంధ కారణములగును* జ్ఞానియ్మె న జీవుడు త్రాన బ్సిన్నామ్మె. భాసిల్లును, అతనికి ఈ లోకములో -చేయవలసేన పనికాని పొందవలసిన ప౦ియోజనముక్షావి ఏడియును లేదు. చ. యస్తాత్మరత్రి రేవస్యాత్‌ ఆత్మ తృపశ్చ మానవ; అత్మన్యేవచసంతువ; వ! తన్య కార్యం నవిద్యతే || [గ-3 అ-17 వ్యా] తన అవ్మ యందే రమించుచ్చ్ము సంతృప్పి నాందుచ్కు సంతోషమును బడయుచు నుందువానికి విక నీ లోకముతో వాచరింపవలసిన కార్యమేమున్నది? ఆతనికి పిపంచ న్పృహయే ఉండదు కద్గా! భాగవతమున ధర్మజ వృథుచక్వివర్మ్యాది కథనములలో వారు విష్మాము కర్మలతో ఉద్దాత్ములైన విధము వివరింపబడినది. ఛర్మజుని మహా ప్రస్మానము;- వ!!! బుద్ధి వ్యాశయించి విరక్తుండైన ధర్మనందనుండు పా్రాజాపత్యంబనియెడి

భాగవతముసై భగవద్నీ త ప్రభావము 2165 యిస్పింగావించి యన్నుల నాత్మాలోవణంబు శృసి విరహాంకొరుండును నిర్బ భిగ్రాశేష బంధనుండునున్నై సకలేంద్రియంబుల మాననంబున నడంచి....-. జీవుండయిన తన్ను నవ్యయంబయిన (బహ్మమందును లఅయింపంజేసి బహిరంగ వ్యాపొరంబులు నిడిచిం4444* నిర పేక్షత్వంబున కం॥! చిత్తంబున బఇహ్మమునా వృత్తము ౧గావించుకొనుచు విజ్ఞానధనా యత్తులు దొల్లివెలింగెడి యుత్తర డిళ కేంగె నిర్మలోద్యోగమునన్‌ |॥ (భా-కే స్కం-కిరిర్‌ వృ తెరిర్‌ వ) [౮/) కర్మఫల సన్న్వానము: కర్మల నొచరింపనివాడు నోమరి యనియు బద్బకస్కు డనియు చెప్పబడును కొని సన్న్యానీ యోగియను సదములచే.. వాచ్యుడు కాజాలడు! కర్మేంద్రియమురిను జ్ఞానేంద్రియములను. (పవర్తి ంవనీయక మనస్సుతో మొతము పొంపంచిక నిషయ చింతనము చేయవాడు. కేవలము కపటొచారుడనియు, థోకులతవిని జూచి మాసపొరా దనియు గీత వచించుచున్నది, శ్రేషులే మార్గమున వయనించురో ఇతరులో మార్గ ముననే ప్రివర్తి ంపవలయును,. పనులు మానినంత మాతి)మున నెవరును యోగి లో లాస్‌ కాజాలరు. కర్మఫలము నాశియింపక తను విధ్యుక ధర్మము నెవరు. నెరవేర్తుల వారు మాతిమే సన్న్యాసి యోగి యను వదముల.. కరులగుదురు, దీనికి గీతా సొక్ష్యమ్ము కార్యం కర్మ కరోతియః ట్ర నసనన్నా ర్ట్‌సీచ యోన్‌చ న నిరగ్నిర్న చా్మకియః [1 [1-6 అాాకే శ సన్నా్యావమనినను యోగమనినమ నాక్కటియే. మనస్సులోని నమస్త సంకల్ప ములను పరిత్యజించి. జీవిక నిమిత్రము లోక్ష హితార్దమెవడు కర్మల నాచరించునో వాడే నిజమ్నైన సన్న్యాసి, నిజమ్నాన యోగ్మి ఇది మహాత్ముల జీవన విధానమ్ము

216 భాగవతము'ప్పై భగవద్నీ ఈ (పభానము నిజమునకు జీవుడు తాను చేయు. కర్మలకు కర్త కాజాలడు, తృొగుణ రూపిణి యగు ప్రకృతియే కర్మలకు కర్ష్యం ౪) కర్మ కర్పృత్వ నిర్ణయము: తొగు వ్యాపారమే జీవువి కర్మలయందు బంధించుచున్నద్వి అవిద్యోపాధితోం గూడి జీవుడు తాను చేయ కర్మలకు తానే కర్తనని భావించుచున్నాడు[ ఆతదు తన స్వభావ సిద్దమైన ప్రకృతిచే ప్రరేసింపబడి కర్మ వ్యాసంగమున తగుల్కొనుచున్నాడ్డు జీవుని సునస్సు ఎట్బు (నిగుణాత్మకమ్మై నదో అక్కే ఈ స౦ిపంచమును (తిగుణాత్మక మైైనద్మి (తిగుబములవే "పేఏరేపింపబడి బీవుడు (తిగుణరూప జగత్తున కర్మ ప్రవర్త కుండగుచున్నాడు, (పకృతి గుణ (ప్రభావితుండ్హె కఠ్తవర్హనుండగుచు నతండు ఆయా కర్మలకు తానే కర్వనని అహంకార మూఢచిత్తమునం దలపోయుచున్నాం డు, క్త -వకృతేః (కియమాణాని గుణై; కర్మాణి సర్వశ: ఆహంకార విమూడాత్మా కర్రాశహ మితి, మన్యతే ॥1 (గతి అ-27 శ్వ -. గుణనంగమే జీవుడు సంసారమున బంధింపబడుటకు హేతువు (తిగుణాతీతుం డు వమస్త్మ కర్మ ఫలములను పరిత్యజించి జీవన్ముక్తుడగుచున్నాడు, కావున కర్మాచరణలో జీవుడు కేవలము సాక్టీ షూతురిడే కాని యథార్శమైన కర్ష ,తిగుణాత్మక (పకృతియే॥ గీతా ప్రభావితమైన భాగవతము దీనినెట్టు స్వతిపాదించినదో దిగున నుదాహృతమగు చున్నది, 1] కపిలుడు దేవహూతికి కర్మతత్త్వము నుపదేశించుట: తేగ్మ ఆత్మ [పకృతి గుణంబుల యందు (దగులు వడి యహంకార మూఢుంగ్నె తొడరి యేను గడింగి నిఖిఅంబునకు నెల్లం గర్హనని వ నంగ వశతతు బ౦కృృథి దోషముల ౧బౌంది | (భా-3 స్కం-904 ప్ర

భాగవతము'పై భగవద్నీ త పిభావము 217 2] నారదుండు పా్రచీనబర్జి కొనల్చిన ప్రబోధము; వ1!. జీవుండు దేహంబున......నిర్నుణుండయ్యును బా9ిణేంద్రియ మనోధర్త్యంబులం దనయందు నధ్యవసించి కామ లవంబుల ధ్యానంబు "సీయ్యుచు నహంకొర మమకార సహితంబుగా గర్మాచరణంబు సీయునదుండు, (భా-4 న్కం=రి5ర్‌ వ 8) భరతుండను. విపివరుండు రహూగణుండను నృపాలునకు హితమును గరపుట సి;; ధరణిళ! మాయవేతను దాంభింగరాని వదీమున బేట్టంగ బద్ద జీవు; డెలమిమై గుణకర్మములం జేయుచును లాభ మాశించి. తిరుగు బేవోతి మాడ్వి- ఫల మపేషించుచు. బజాయక జీవుండు నంస్రార గహన నంచారి యగుచు జీవుడు నహజముగ నిరు ణుండ్డు అవిద్యోపాధి యనబడు మూయ జీవుడు శరీర ధర్మములను తన యందాలోపించుకొనునట్ను చేయుచున్నది అతని మనస్సు కోరికల బారినపడి పదా పాంపంచిక వినయ చింతన మొనర్చుచున్నది= జ్ర సాత్త్విక, రాజసిక, తామసీక కర్మలు; జీవు దొనర్చు కర్మలు గుణాధిక్యమును బట్టి సొరి బ్రకములనియు, రాజసిక ములనియు, త్రామసికములనియు (తివిధములుగ నుండును జీవుడు బంధవిముక్తుడగుటకు (తిగుణముల స్వరూప స్వభావములను, తి)గుణాత్మకముల్దై న కర్మల నాచరించుట వలన కలుగు ఫలితములను ఇలిసికొనవలనియున్నదిః నత్త్వగుణము నిర్మలత్వము, (ప్రకాశము . దోషరాహిత్యము అనెడి లక్షణములను కలిగి జీవుని యందు సుఖాభిలొషను. జ్నాన తృష్ణను కలిగించుచున్నది. అనురాగ రూపమైన రజోగుణము ఆశను ఆసక్తిని కలి గించి జీవుని నెల్లప్పుడు కర్మ వ్యాసంగమున వ్రవేశపెట్టు చున్నది, అజ్నాన జవ్యమైన తమోగుణము జీవునకు వివశత్వమును కఠిగించుచు ఏమరుపాటు, సోమరితనము, నదలతో సంసారమున, బడ్మదోయుచుస్నదిం కొవున జీవకోటి వ్యాపారమున కంశటికినీ

218 భాగవతము'ప్పై భగవద్సీ త పిభావము (తిసణములే కారణము (తిసణములు నడిపించు. సంసార నాటకమునకు జీవుగొకస్తాక్షి మాత్రమే యగుచున్నాడు, గతః శ క్ష్రే యదా నక్త్వే (వవృద్చేతు వళయం యాతి దేహభృత్‌ తదోత్త మ విదాన్‌ లోకాన్‌ ఆమళాన్‌ (వతివద్యతే 1 క్రి. రజసి వళయం గత్వా కర్మ నంగిషు జాయతే ళథా (పలీనన్నమసి మూఢ యోనిషు జాయతే | తి క ర్మఖస్సుకృతసా్యహు; -సాత్త్వికం నిర్మలం ఫలం. రజసస్తు ఫలం దుఃఖం అజ్ఞానం తమన;:ఫలమ్‌ ఫి 8] _ నత్తాత్సంజాయతే జానం రా రుల జ్ఞా రజసో లోభ ఏవచ (వమాద మోహౌొ తమసా భవతోచెజ్ఞాన మేవచ | త్తా క్స్‌ ఊర్ధ్వం గచ్చన్ని నత్త్వస్థా: మధ్యే తిష్టన్ని రాజనాః జఘన్య గుణ వృత్తి స్టాః అధో గచ్భన్ని తామసా; 11 _ (సేత అా14 15, 16, 17, 18 కోలు) సాత్త్విక కర్మల శాచరించువారు తత్పుణ్య ఫలితముగ నూర్జ్వ్య లోకములను

భాగవతముప్టై భగవద్నీ ఈ వ9ిభావము 219 జేరి మఖములనుం బడయుదుర్వు. రొజన్‌క కర్మ పరాయణులు దుఃఖమును కలిగించు మధ్యలోకములను పొందుదురు. తామసీక కర్మ లంవటులు పు పక్షిస్ట్రావరాది మూ _జన్మలను ్య్రరింతురు. సాత్త్విక కర్మలు మనస్సుమ శుద్ది పరచును, రాజక కర్మలు దుఃఖ కొారణములు., తామసిక కర్మలు అజ్బాన మోహములను కలిగించును. భాగవతము[ా- నొారదుండు జీవేశ్వద, గతిని ప్రాచీన బర్జికి వివరించుట; కం, పురషుండు నిజ (వకాళళం బరగియ నలఘుండు ఐరుండు భగవంతుండున్‌ గురుండును నగు నయ్యాత్మను బరువడి నెబుంంగ లేక వికృతి సణములన్‌ || కం! వినుమెవుడుదగులు నవ్పుత యొనరంగ గుణాభిమ-నియును గర్మవశుం డనందగు నా వురుషుడుదా, ఘనమగు తై 9గుణ్య కర్మ కలితుండగుచున్‌ | సీః॥ ధృతినొవ్చుచున్న సాత్త్విక కర్మమునను (బకాళ భూయివ్మ లోళముల భూరి రాజన (పకట కర్మమున దు.ఖో దర్కలోల కింయాయాన వోకములన్‌ బొందుచుం బుం న్రి నపుంసక మూర్తుల దేవ తిర్యజ్మర్హ్య భావమాలను గ్లైకొని తామన కర్మంబునను - _ దమళ్ళోక మోహోత్కట లోకములన్‌ || తేఖగీత గలుగుం గర్మాను గుణముగ్యాగ జగతి , ముట్టి చచ్చుచుః (గమ్మణి బుట్టు చిట్టు దివిరి కామాశయుండ్హై న దేహి యెస్ట్ర నున్న తానత వదముల నొందుచుండు | (భాా4 స్కం-856% 857, 8538 పుల్యు

220 భాగవతము సై భగవద్సీత (వభావము జీ్‌వుండు (తినుణాలీతుండగుటకు (శ్రమముగ తామసిక రాజసిక కద్మలను మానుచు సాత్త్విక (పవృత్తిని "పంపాందించుకొని పిదప శుద్ద సత్త్వము న్మాశయింప వలసియున్న ది, (తగుణరూపిణి యగు [పకృతియే జీవుని కర్మలకు కర్తయనియు, సాత్త్విక కర్మల వలన జీవుడు సుఖ్చించుననియం (తిగుణాతీత స్పితియే జీవుని లక్ష్య మనియు "పై. గీతా భాగవత ప్రతిపాదిత విషయసారము. యోగసిర్దీ నళిలషీంచువాడు కామ్యకర్మలను వర్షించి శాస్త్ర, విహిత కర్మలను విమ్మెమముగ నాచరింపవలయున్ము. స్వర్శాది లోకసుఖముల నాసగెడి కామ్యకర్మలను వర్మించుట సన్న్యాసమనియు శాస్త్ర నమ్మత విధులను ఫలాపేడా రహితముగ నెరవేర్చుట త్యాగమనియు చెప్పబడును, కావున మానవుడు చేయదగని కర్ష్మలను మాని చేయవలసిన ధర్మముల నెల్లీంగి వావిని శాస్త్ర విధానోచితమున నిర్వర్తింపవలసియున్నది. కాన్యు కర్షాచరణ పరాయణులకు తత్వజ్మానము లభింపదని గీతా భాగవతముల సిద్దాంతము, గ్‌త; ళ్లైః భోగ్దెశ్వర్య ప్రసక్రానామ్‌ తయాఫహృత చేతసాష్‌ వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధి, నమాథధౌ న విధీయతే | (గ్ర-2 అకడ వ్య భాగవతము-- వ! కామ్య కర్శంబులందు రాగంబు గల ప్రాకృత జనులకు నియమించిన ధర్మంబులు "సెప్పి శాసకుండవగు వీ నడవడి దగ్గ దది యెట్టులనిన వారలదియె ధర్మంబని జుగుస్పితంబులగు కామ్య కర్మంబులు సేయుచు? దత్త్వజ్నానంబు మజుతుర్ను [భా-1 స్కం-938 వ్ర) వారదు-డు వ్యాసునకు ధల్మోపదేశము చేసన సన్నివేశమద్ది, వేదవాదరతుల మాటలు నమ్మి భో గై శ్యర్యములను ప్ఫిసాదించునట్టి కర్మల నాచరించు వారికి (వ్మా యందు సుస్టి రబుద్ధి నెలకొనజాలదని గీత వచింపగా భాగవతము దానినే సమర్శించినద్యి ౪1 నిష్కామ కర్మయోగము; ఇంతవరకును కర యనగానేమో మావవుడు కర్మల నెందు కాచరింపవలయునో

భాగవతమనుపై భగవడ్నీ త పిభావము "221 కర్మల నాచరింపకుండుట ఎవరిక్షైనను నెట్టు సాధ్యము కొదో ఆచరింపదగిన కర్మ శేవియో ఆచరింపదగని కడ్తలేవియో సోపపత్తికముగ వివరింపబడినది* ఆచరింపదగిన శాస్త్ర విహితకర్మలను నెరవేర్చు విధానము నికమీద 6బరిశీరింప వలస్‌యున్నది. తిం)గుణాత్మక (పకృతియే. జీవుని కర్మలకు కర్షయని యిదినరలో స్టాపింపబడినది. కాచున జీవునకు కర్మను నెరవేర్చుటయందే అధికారము కలద్యు కర్మఫలము నాకించు టలో నతని కేనాడును అధికారము లేదు, కర్మఫలముల కాతడు కారణభూతుం డు కారొదు, ఆంతనా(తమన కర్మలు చేయట మానరాదు. యోగయుక్తుడ్డె తానుచక్కగ కర్మల నాచరించుచు యితరులను కళ్మల నాచరించుటకు సోంత్సహింపవలయున్ను. కర్మ యొక్క ఫలాఫలములందు తన బుద్నిని తగుత్కొననీయక మనస్సులోని సకల సంకల్ప ములను వరించి ఎవడు సమభావముతో స్పీ రబుద్దితో లోకకల్యాణమునకును తన జీవ యాత) గడచుటకును కర్మల నాచరించునో. వాడే కర్మయోగి యని చెప్పబడుమ. ఇదియే. నిష్కామ కర్మయోగ సీద్దాంతమ్యు గీత: క్లో4 1) కర్మణ్యేవాధి కారస్ట మాఫలేషు కదాచన మా కర్మ ఫలహేతుర్భూ: మాతే నజ్లో౭ిన్వు కర్మణి || శ్నో|! క యోగస్థ: కరుకఠ్మాణ్‌ , . నంగం త్యక్వా ధనంజయ నిద్ధ్య సిద్దాన్సమో భూత్వా హీ నమత్వం యోగ ఉచ్యతే | 2 అండ ఉరిళ్శ్శి] కర్మ ఫలా ఫలములందు సమబుద్చి నుంచుటయే యోగమని గీత్రాచార్యువి వివచనము, _ భాగవతము, _ 1] నారదోక్ష ప్రికారమున వ్రిహ్మాదుడు దైత్య బాలురకు కర్ష్మ తత్ర్వ్యముమ బోధించుట్ట చ|! కర్మంబులుం గోరక చేయవలయు? 6గోరిచేసిన దుఃఖంబులు (ప్రాస్నీంచ్యు [భా-7 స్కం-2డ41 వ]

222 భాగవతముసై భగవద్నీ త ప్రభావము చ] నారదుండు - శబళాశ్వులకు నివృత్తి. మౌర్హం బెటింగించుట్ట .. వారు .దొని,ననుసరించుట: -వ[[.. వారలును సర్వ కర్మంబుల యందు విర్మోహితుల్నె పరమ పదంబునకు , సొప్పదంబులయిన దేవర్షి వాక్యముల నాశయించి న అప్పుడు లబ్బృతోడ శబళాశ్వుఖు పూర్వజా లే; గినట్టి యాచొప్పున నెన్న ఈం “దిరిగి చూడనీ (తోవ విశేష పద్వతిం దప్పక పోయిరి. [భారి సృం-246 వ) క దేహాభిమానులు కర్మ ఫలిములను త్యజించి కర్మల నాచరించుట మిక్కిలి

" దుష్కరము. కర్మళయందడు గల కర్త ఎల్యో బుద్దివి వదలుటకొక సులభ మార్గ ముకలదు,

"శ కర్షృత్వమును భగవంతునకు సమర్పించు విధానమది। -ఈశ్వఈగే సమస్త కార్యము లకును కర్షయని భావించి కర్షృత్వము వతనికే అంకితమిచ్చినచో కర్మములను మానవుడు సమర్శవంతముగ నిర్వహింపగలుగుటయేగాక కర ఫలముల వలన గలుగు సుఖ దుఃఖొ దులనుండి విముక్తిని పొందవచ్చును, కావున నిష్మాను కర్మ యోగపాధనలో భక్తి (వధానపాత) వహించుచున్నది, కఠ శై సీశ్వరార్పణ బుద్ధితో నాచరించుట కచంచళిమైన భక్తి కావలయును. “ఈ బగత్తు పర్వమును నీశ్వరమయము. ఆతని వలననె ఈ జగద్వా పారమంతయు నడచుచున్నది. శ్ముశ్వర సంకల్పమే. సృష్ట స్పితిలయ కారణము. జీవులు

ఈశ్వర సంకల్పానుహారమే పివర్తి ౧చుచున్నారు. వారు కర్మసాశ్షులు మాతొమే," ఈ రీతిగ కర్మయోగి భావింపవలయును, గీతాచార్యుని వాక్కులివె. వ. ఈశ్వర న్సర్వ భూతానాం హృద్దేశేర్తున తిష తి. ం ఉ హ్‌! - భొమయన్సర్వ భూతాని యంతారూఢాని మాయయా | (గా18 అ-61 ళ్ళి) ఈశ్వరుండు సకల జీవుల హృదయములందు నెలకొని వారివి తన సంకల్పమునే భిమింపజేయు దు యోగమాయా (ప్రభావముతో సంసార యంత్తిమున పిివర్మింప జేయుచున్నాడ్కు. ఈశ్వరుని చేతిలో జీవులు కీలుబొమ్మల వలె నాడుచున్నోరు.. “ఈశ్వరుడు కర్మాధ్యకుండు.. కర్షృఫల (షధాత. కర్మఫల భోక్తయు నళడౌ అను

భాగవళముప్టై భగవద్నీ త వ్రభావను 223 భావనతో నమస్త కర్మల ఫలితములను నాధ్యాత్మిక భుద్దిలో నీశ్ళురార్చణ .మొనర్చి "అహంకార మమకారములను చర్చించి ఆశమ విడనాడి జీవులు తను స్వధర్మ్యమునందు ప౦ వర్తింపవలయును, దీనికి గీతాభాగవళ లక్ష్యములు, గీత శ్యో[ 1) మయి నర్వాణీి కర్మాణీ నన్న్య స్యాధ్యాత్మ చేతసా నిరాశీర్నిర్మమో భూతా యథధ్యన్వ విగత జ్వర: ||

• (౧-౩ అ-౩౦ళ్ళా ) శ్ళోః! 2. చేతసా నర్వ కర్మాణి "మయి నన్న్యన్య మత్ప్స్పరః బుద్ధి యూగ ముపాళిత్య మచ్చిత్తస్పతతం భవ || గీ-పేరి అ-౩7 ళ్ళా] ఈశ్వరుని యందే చిత్తము అన్నము బేసి నర్వకర్మల ఫలమును అధ్యాల్మే బుద్దితో నతని కర్చింపవలయుమ. “(ప్రాపంచిక సుఖథిములసై ఆశను, మమకారమును నిడనాడి సర్వకర్త్మ్యలమ తన విధ్యుక్త ధర్మముగ నిర్వహింపవలయున్ను ఆయా కర్మలను ఫలా ఫలములందు. సముబుచ్నితో.. నీశ్వర స్రత్యర్భము, ఈశ్వరార్పణ బుద్దితో నమర్శ నంతముగ నెరవేర్చవలయున్ను _ భాగవతము? - 1). నారదుడు వ్యాసుకు. బోధించిన కర్ష్యయోగమ్యు వ బలంబు గోరక కర్మం బీశ్వరునకు సమర్భణంబు "సేయకున్న నది [వశంస్తలప్నె యుండదు? భక్తి హీనంబులయివ జ్నాన్గానాచా కర్మ కౌశలంబులు నిరర్హకంబులు, వ!!! ఈశ్వరుని యందు సమర్పితంబయిన_ కర్మంబు తాపత్శియంబు మామప నాషధంబగ్యు- ఈశ్వరుని యందు 6జేయంబడు. కర్షంబు విజ్ఞాన 'హితుకంచ్దె యీశ్వరసంతోషణంబును భక్తి యోగంబునుం బుట్నేంచు? నీశ్వర. శిక్షంజేసి

224 భాగవతము'స్పై భగవద్నీత పిభావము

• కర్మంబులు సేయవారలు కృష్ణ గ్య్యునామ వర్శన స్మళణంబులు "సేయుదురు; (భా-కే స్కం-96, 110 వలు బి పృథు చకవర్తి నభాసదులకు సద్బర్హ్మముల నుపదేశించి జ్నానవ్లైరాగ్య వంతుండ్జై ముక్షినాందుట _ వ (పజలు భూపతి హితార్న ంబునకు స్వార్భంబునకు నసూాయా రహితుళ్సై వాసుదేవార్పణ బుద్చింజేసి ధర్మంబు నెప్పుడు "నాచరింపవలయు, గభా-డ న్మం-ర్‌70 వ) సీ! కర్మంబులను యథాకాల దేశోచిత .. బలపిత్తములు గాఃగం బరంగు ధర్మ ములను (బహ్మార్ప్సణ బుద్ధినింజేసి _ కర్మాసక్తుండగుచు నమాహితుండు 'వకృతి కంటెను దన్నుం బరమ్మెన యాత్మను గర్మ నసంచయ సాక్షిగాంగ బుద్ధి నర్థిం దలంచుచు నాచరించుచు; నట్టమెఅసి స్నామాజ్బలష్మీ సమేత |] తేగీ॥ మందిరోద్యాన వనభూములందు రాజె గరిమవర్తింప(గా నహంకార రహితు. డగుచు. దనచిత్తమున నియ్యదియార్ణములను దగులకయ యుండె సన్మహో దారుడగుచు |] వ! ఇట్లధ్యాత్మ యోగ నిష్ముండ్హె కర్మంబుల నాచరించుచు, [భా-క వృం-ర్‌70 వ 639 ఏ 640 వ) చని సవ్మాదుండు నృసింహరూపుడ్డైన హరిని నుతించుట సి సీ యధథీనములుగా నిఖిల కృత్యంబులు (వ్రియ

భాగవతము'ప్టై భగవద్నీత ప్రభావము 225 భావమున నమర్సింవడేని _. (బవ్మాంబు జెందం గలడే? ణా చ్కం-867 వ] త్త విదేహభూపతికి కవి యను బుషి కర్మయోగము నువదేశించుటం కం కరణ(తయంబు చేతను నరు డే కర్ముంబు సేయు: నయ్యైవేళన్‌ హరికర్పణమని పలుకుట పరువడి సుక్ఞానమండు9 వరమ మునీం్యదుల్‌ |] న! స్కం-డ2 వ జీవువి కర్మలు కొన్ని దేహధారణ నిమిత్రము చేయునవి, అన్నపాొనాదుల న్వీకారము, తన యవనరములకు తగిన ధవసంపాదనము మున్నగునవి యిట్సిని! భార్యా పుతాదుల పట్ట నెర వేర్చవలనిన కర్మలు కొన్నయుండును. కొన్ని కర్మలు లోక కల్యాణార్శము చేయునవ్కి _ దానధర్మాదులు, (వ్రతాచరణాదులు ఈ కోవకు వెందును కొన్ని కర్మలు ఆధ్యాత్మికము లు: జపతపొదులు యిట్టేని,. ఏ కర్మల్దెనను నీశ్తురార్చణ బుద్దితోనే ఆచరింపవలయ'ను, ॥ యజ్న హోమి దదాసియత్‌ యత్త వస ని కౌన్సేయ తత్కురుపష్వ మదర్పణమ్‌ || [0-9 అ-£7 శో] ఎ కర్మ ననుష్మి ంచినను భుబించినను యజ్ఞ యాగొదులొనర్చినమ దానధర్మాదులు చేసినను జపతపాదుల నొచరించినను నవన్నియు నీశ్వరార్పణ మొనరింపవవలయునుః భాగవతము:--. కృష్ణుండు జరాసంధుని వధానంతరము కొరొగ్భహా విముక్తులై తనను శరణువేడిన రాజులకు ముక్తిమార్శ ము నుపదేశించుటః ఉ॥ మీరలు ధర్మముం దగవ్వు మేరయు. దవ్పక భూజనాళిం చేం

బ్ట్రర్ర భాగవతమూస్టై భగవడ్నీ తఈ- స్రభావమ పాఠచు'సోఖ్య చంప దలనుడగం 1టోలుచు.

• భూరి యజ్ఞముల్‌ గౌర వవృత్తి_ గుత్పరముగా. నొనరించుచు మామకాంసఘ)9) పం కేరహముల్‌ భజించుచు. నకిల్చిష్పల్దై. చడియింపు' డిమ్ములన్‌ |] (భాా-10 స్యం-ఉభాా7/ 657 ప సమసిస్టై నిష్మాను కర్మ యోగమునకు భక్తియోగము యొక్క తోడ్పాటు మిక్కిలి యవనరన్నె యున్నదని గీతా భాగవతముల (ప్రతిపాదనము. 1|| యోగయుక్తుని కర్మలు; యోగ యాక్తుని కర్మలను గీత యిట్టు వివరించివద్హి గ్‌త్‌? శో శ్రే నర్వ కర్మాణి మనసా నన్న్యస్యాస్తే సుఖం వీ నవ. ద్వారే పురే దేహి న్నైవ కుర్వన్న కారయన్‌ ||. బొ నైైనకించితృ్మరోమీతి యుక్తో ,మన్యేత తత్త్యవిత్‌ పళ్థన్‌ -శృజ్వున్‌ స్పృశన్‌ జిఘ్రన్‌ అళ్నన్‌గద్భన్‌ న్వవన్‌ 'శ్వనన్‌ | లి ప్రతవన్‌ వినృజన్‌ గ్యృహ్టూన్‌ ఉన్మిషన్నిమిషన్నపి' ఇండి్శోయాణీందియార్థేషు వర్తన్న ఇతీ ధారయన్‌ |

భాగవతము"వై. భగవద్నీత' వ్రభావము 227. యోగయుక్తుడ్రూ యింది'యముల-ద్వారా కర్మమురిను” నెఠవేర్చుచున్నను ఆయా యిందిగియములు. వాని విషయములందు. ప్రవర్షించుచున్నవను భావముతో వానినంటక్ష నవద్వార వుళమగు. దేహమున నుఖముగ నుండును. ఆతని శరీరము. కర్మల యందు ప౦వర్తించుచున్నను మనస్సు మాత్ఫిము చానివి సన్న్యసించి ఈశ్వరుని యందు లగ్నమ్మె యుండును. కావున కనినను వినినము తొకిననూ మూకొనినను భాషించినము (గ్రవోంచినను పరిహరించినను కనులు మూస్‌నను తెరచినను తానేమియచేయటలేదని అతని నిశ్చయము, (వహ్మాదుం డు భాగవతమున యోగ్యయుక్నుండు అతవి కర్మయోగము దిగువ వర్మితమ్హానదిం కాటి పానీయణబులు (చావుచుం గుడుళుచున్‌ భాషీంచుచున్‌ వోనలీ లానిదాదులు సయుచుం డిరుగుచున్‌ లక్షించుచున్‌ నంతత థునారాయణ పాదపద్మ యుగళీ చింతామృ కాస్వాదనం | ధానుండ్డె మజచెన్‌ సురారి సుతుండే తద్విశ్వమున్‌ భూవరా!) మః మనో2ర్చ పా9ణ వాక్క-ర్మముల్‌ _ నమతన్‌ నిన్ను నయించేనని నిజవంళ థశ్రీకరుండౌందుచిశ్‌ || (భా స్కంా112ె ప 351 ప నారదమహర్షి ధర్మ జునకు వివ్నోదుని కల్మయోగమునుః అతడు నృనీంహమూర్షివి “స్తుతించిన విధమును వివరించిన నన్ని వేశమది. | నిష్కామ. కర్మయోగ సాస్రనలో" నంతరిం్యదియమైన మనస్సు జీవునకు వశము కావలయును, బొహ్యార్యదియముల వలన కర్మలు నెరవేర్చుచున్నను స్వాధీన చిత్తుడు.. కర్మబంధమున తగుల్కొనడ్డు అతడు. అడ్త్వైల్‌ పరబ్రిహ్మానందమును చూరగొనును, లోకమున 'నతండు ప్రవర్తి ంచుటలో 'నెట్సె స్యార్భమును లేడ్కు లోక హితమే. అతని కర్మల వలన సాధింపబడు (వయోజినము? అతండు- హరి యనియ హరు డనియు చెప్పబడు “పర్య బహ్మ", శబ్బముచే నిర్చే శీంవబడుట కర్చుడగుచు న్నాడు భాగవతమున గల హారిక. ౧గోరికలు లేవు” "చ స్కంా]ే షత పర్నై “ ఈశునకు 6గల్నంగ నేరవు కఠల్మబంధముల్‌ =. (భార న్కం-240 ప] అను వాక్యములు ఈశ్వరునకే గాక ఈశ్వర తాదాత్మ్యమును పోందిన కర్మయోగికిని వర్తించును 1౫ కర్మయోగము - కామ్యకోధ విజయము:

. 228 "భాగవతము'స్పై భగవద్నీ త (సభావము కర్షయోగసాభనలో కామ (కోధములనెడి శత్రువులు అడ్డు తగులుచుండున్ను ఈ లోకమున మానవునకు కామకో9ిధములు -బలవ౦ంతుల్దెన శతుంవులు, యోగపాధ కుండు సంపాదించిన తపళ్ళ్శక్షిని గూడ నివి వ్యర్శము చేయను, మహా విద్వాంసుని మనన్సున్నైనను నివి హరించిచేయును.. వీని స్వరూపస్వభావములను గూర్చి “సాంఖ్య స౦ివచనమూ అను పికరణమున కూలంకషముగ వివరింప్రబడినది. ఇచ్చట (సాసంగి కముగ తెలటుపబడినద్ని గతః శోక కామ ఏష క్రోరిధ్ర ప్న

• • రజోగుణ సముదృవః _ మహాశనో మహాపాప్మా విద్శ్యేన మిహవన్సైకిణమ్‌ 1 [1-3 అ-౩ శ్య్రై రజోగుణ సముదృవముల్లైన కామ కోధములు పౌపరాసులు, వాని ఆశకు అంతు లేదు ఈ లోకమున మానవున కవి తప్ప వేరు శ్యతువులు లేరు. వానిని నమ్మరాదు, వాని మోసమునకు గురికారాదు, భాగవతము; శుక పరీక్షిత్తుల సంభాషణము; మః; -వన్యమృగంబు వట్టువడి తానావేళనాలుబ్ధకున్‌ ధరవంచించిన మాడ్కి. నిర్మ్యదియములన్‌ దేండించి చితంబు ని రృర కామాదుల కానయిచ్చు (గడు నంరంభముతో ( ॥ గమ్మఆన్‌ | కేం[ చిరకాల తవమున్హైనను హరియింవంగనోవు జిత్తమని పెద్దలు న మ్మరు జారులకున్‌ జారిణి " కరణిని నడఠించు మనసు కామాదులకున్‌ || "కం! కామ (కోధాదికముల్‌ భూమీశ్వర! కర్మబంధములు మజియును జ్తే

భాగవతముపై భగవద్నీ త ప్రభావము 229. తో మూలములగుటను దా+- & మహిలో మనస్సు నమ్మ రెవ్వుడు( వెద్ధల్‌ ॥ (భాార్‌ న్మం-రిర్‌, 86, 87 పులు] కామ కోధాదికముల బలమును గీత వలెనె భాగవతమును నిరూసించినది. గీతలోని నురొక శ్యోకము కూడ సై సద్యములకు (ప్రోద్చలకముం " గీత: క్యో! యతతో హ్యావి క్రాన్తేయ

• _ పురువన్వ విపశ్చితః ఇన్సిియాణీ (యమాథీని చి అర్య ఇళ చే హరన్ని వ్రిసభం మనః || (౧-2 అ-6౦ ళ్ళ యోగసాధన్మ వయత్నశీలుం డై న విద్వాంుని మనస్సును కూడ మోొసకోరుల్టైన యింశ్రియములు వశీకరిం చుకొనుచున్నవి. గ తీర్మానము: కర్మయోగ సాధకులడు మొదట కర్శ్యతత్త సమును బాగుగ నెణుంగవలయును. కర్మలు చేయనంత మ్యాతమున మానవుడు సన్న్యాసి కాలేడవియ్యు జీవన్ముక్తిని ఫొంద శేడనియు. గ్రహింపవలయుమం. స్వభావ సిద్దముమ, నిత్య జీవితమున కుసయుక్తమును లోకహితమును. కలిగించు నవియును నగు కర్మలను తప్పక నెరవేర్చవలయును కర్మా చరణమనగా పకృతి ధర్మ నిర్వహణమని భావము, తిగుణాత్మకమెన ప్రకృతియే సర్వుర కర్మలకును కర్తయైయున్నది. కొవున యోగసాధకుండు కర్మల యందు కర్షృత్వ భావమును విదిచిపెళ్టై తొను వానికి సొక్షియని భావన చేయచుఐడవలయును సాత్త్విక కర్మలు మనో చై ర్మల్యమును పిపొదించి బ్నానమును సమకూలర్చును. కావున సాధకులు సాత్త్విక కర్మల నాచరించుటలో (శద్ద వహింపవలయును. శొస్త్ర్మ॥ విహితమైన యిట్టి కర్త; అను ఫలాగేత లేక ఈశ్వరార్చణ బుద్ది తో. చేయవాడు నిష్కామ కర్మ యోగి యనబడున్యు. ఇది గీతయు దానిచే ప్రభావితమైన భాగవతమును. (పనచించిన కర్మయోగము,

ఓం భక్త బనవత్ప్పలాయ నమః

అష్టమ (_పకరణము

భకి రొకూగవము

బావ క) భక్షియోగ స్థావనమే 'భాగవతమునకు .వరమ (వయోజనము:

భక్తియోగ వై శిష్మ్యము నుద్దోషించుట భాగవతమునకు పిధాన పియో జనమ్నై యున్నది, భాగవత శబ్బమునకు నాలుగర్జములున్నవ్మి “భగవతః ఇదమ్‌ భాగవతమ్‌” భగవంతుని కథలను నర్జించునది భాగవతము, “భాగవతానామ్‌ ఇదమ్‌ భాగవతమ్‌”. పరమ భాగవతులై న (ప్రహ్బాద నారద పరాశరాంబరీషకుక శానకవ్యాస భీష్మాదుల మహిమను కథనాత్యకముగ కొవియాడునది భోగవతము* “*భాగవతన్య ఇదమ్‌ భాగవత్‌” భగవక్స రూపమైన జగత్తు యొక్క నృష్టిస్టితి లయములను వర్జించునది భాగవతము భగవతిత్మైన లక్షీ "దేనిని శ్రీర్చి ంచునదవి మరియొక. అర్భము. ఇవన్నియు భగవంతునకుష్తు భక్సునకును గల సంబంధమును సమన్వయ పరచుటకు సరిపడుచున్నవి, అందువరిన భక్సియే భాగవత పరమాధియని స్పష్టమగుచున్నది. :భగవద్నీతయు. భక్తి కత్యధిక పొధాన్యమిచ్చినద్మి ' గీత యందలి భక్తి సిద్దాంతము. భాగవతమున కథా ఈూోపమును సంతరీంచుకొనినది భక్షి (పటోధము ద్వార జీవుని జీవన్ముక్షిని జేయుటకు తాగవతము. ప్వితినబూనినది, జీవన్ముక్తికి కర్మ, భక్షి జ్ఞానములు (ప్రధానమార్న ముల్తె యన్నమి అందు కర్మ జ్నానములు. పరిషత చిత్తులకు, “ఫండిచులకు మాత్రము అచఠణ' సాధ్యములసుచుస్నవి, అయినను భక్తి లేక ఈ రెండు మార్శములుము శీఘ్ర ఫలిఈముల్ల నాసంగజొలవ్యు శాస్త్ర విహితకర్మ, లను ఫలాపేవ్లూ రహితముగ నెరవేర్చుట మిక్కిలి కష్టము, _జ్చానమును. సంపాదించుటయు దుష్కరకార్యము, _ _విద్యాంసుల మనస్సునైై నను -కొమము హరించివేయుచుండుననియు జ్ఞానమును మాయ కప్పి చ్టైచునవియు గిత తెల్పుచుస్వది. కావున _ భక్తి మార్షము న్యాశయింపక ఎవర్షైనను ముక్తిని బొందుట. దుస్తరము, పండితులై నను పామరుశ్చై నను పుణ్యాత్ముళై నను షాపాత్ములైనను సన్టీబాల వృద్చులై నను బ్రహ్మ క్షత్రియ న్లైశ్యశూదో.. జాతుల వార్డెనను. ్క్యక్తి మార్గము ననథింబించి జీపన్ముక్కిని బడయగలరవి గీతామతమ్మ భౌగనతమృశకిది సమ్మతము. గీత భక్తి మార్గ '(పతిపాదకమని భగవ దామానుజులు ఆలీ?యుండిరం. గీతలో కర్శజ్నాన ధ్యాన యోగమ్సలు భక్తితో మేళవింప బడియున్నవి, గీతా సారాంశమ్నె న శరణాగతి త త్త్వమునను భక్తి అంతర్శతమ్హెయున్నద్ని కావున

ఛాగవతముపైై భగవద్నీ త వ్రిభావము 281 గీత భక్తి కత్యంత ప్రాముఖ్య మొనంగవదనుట నిర్వివాదాంశము/ ఈ భక్తియే భాగవతమున కొజ్బబంతియ్మై నది [) భక్తి నిర్వచనముః భగవంతుని యందు భక్తునకు గల నిర్మలమైన నిళ్ళలన్నాన సరుకు భక్తి యని "పేర్కు భక్షాాగేసరుడ్డైన నారదుండు “వధామరక్తీ రీశ్వరే'. “సొళ్వస్మిల్‌ వరమ (మ రూపా” యని భక్తికి నిర్వచనముల నొనంగెను. * జస్పన్వరూపాను సంధానం బక్తి రిత్యభిధీయతే'' యని ఆదిశంకరుల నిర్వచనము. 2 భగవంతుని యందు గఠ ధృథస్టైన అవ్యాజమ్నైన అనురాగమే. భక్తీ-బీవుని న్వవ్వరూసము భగవంళ్తుడు. అట్టే భగవంతునితో. అనుసంధింప బడియుండుట. భక్తి యని మరొక నిధముగ నిర్వచింవ వచ్చును, జీవుడు నూయా మోహితుఃడ్జై (పావంచిక వస్తు వుల "నధికముగ పేమించు చుండును, పంిపంచ. వస్తు వ్యామోహము వలన నతడేప్పుడును తను కోరిన సంతృప్పీని బడయలేక సంసారమున. పిచ్చివావివలె - పరి(భమించుచుండును! సిసంచము నండలి వస్తువులు జీవుని: యిందియములచే నాకర్షింసబడుచు కోరికలు లీర్చుటకు సమర్హముక్షై కనిపించును, కాని యిర్యదియ దాహమెన్నడును తీదని దగుటచే నాయా వన్తువులు తాత్కాలికోపశమనము. నిచ్చుచు మరల మరల కారబడుచుండును. ఈరీతిగ పునర వృతమగు కోరికలను తృప్తీ పరచుకొనలేక జీవుడు నిరంతర. దుఃఖ వీడితురడగుచు కాను తృష్షైసశమనమునక్షై మరణానంతరము - వివిధ యోనుఐలో జన్నించుభుండున్ను ప్రపంచ వస్తువులపై గల ఈ అత్యధికమైన (వేమన. భగవంతుని దెశకు మళ్ళించు. టయే భక్తి వాస్తవిక తత్త్వము. భక్తి జీవుని నకల తాపములను చల్చొళ్చి వూర్శ్శకాముని చేయను. భకు నకిక కోరికలు నుండవ్వు అతనికి భగవంతుని ధ్యానయే తప్ప యితర చింళన మేదియను నుండదు, భగ్‌వంత్నని యడ గల యిట్టే నిష్కాళంకమ్లైన నిర్మల మ్నైన అవ్యాజమైన పేముయే. అనన్యభక్తి లేక పలాభిక్తి యనబడుచున్నదిః . ఈ భక్షికి ఫలము. జీవునకు ' సంసొరతాసము. నశించి చిత్రళాంతి లభించుట్న 111) భక్తి రనత్వ నిరూవణము: లా 1 నారభక్తి నూజిములు-వు-.10. 2 వ్రివేక్షచూమమ్యణ్షి-పు--32

282 భాగవతము స్టై భగఎద్నీత ్యపథావము భీ ఒక భావమని కొందరును; రసమని మరికొందరును వ్యాణ్యావించిరి. చుద్భువ్నైె న శృంగార వీరరౌనద భయానక వీభత్సాదులే' రసముల్సె. భాసిల్టుచుండగా భక్షి రసమేలకాదని విమర్శకుల యభ్మిపాయము. “ఉజ్న్వ్యల నీలమణి” కర్తయగు రూవగోప్వామి. భ్రక్తి రనమును “ఉజ్ఞ్వలము, మధుంము" నను పేర్ణతో వివరించెను. శే భగవద్శక్షి రహాయన గొంథ కర్తయ్మైన మధుసూదన సరస్వతి (వమాణ పిమేయో సన్యాస వూర్వకముగా ' భక్తిని రసమని సిద్వాంతీకరించెను, భగవద్యొతియే పూర్ణ్మరననుని క ఉప నే యిత:దు తెలిపెను ““దు్రతన్య భగవద్ధర్మాద్ధారవాహిక తాంగతా ధి నర్వేశే మనసోవృత్తిః భక్తిరిత్యభిధియలే'” ఆని యితడు భక్తిని నిర్వచించిను.. భక్తువి మనస్సు భగపంతుని యందే “పూర్తిగా రమించుచుండును, అక్కవలె కఠినమైన చిత్త డవ్యము [మనన్సు, నిప్పుసెగ వరటి-కామకోధాది విషయ సంయోగము వలన (దవత్వ మొందునని ఒక శ్నోకమున ఈ లాక్షణికు( డు వివరించెను, భగవద్నుణ రరాప మహిమాభఖివర్శన శ)వణము వలన భక్తుల హృదయములు (ద్రవించి ధారావాహికముగా సర్వేశ్వరువి' యందు. (ఫనరించుము. ఇళ్టి చిత్తవృత్తియే భక్తియని యితని సిద్దాంతము. ఇతడు భక్తిని స్టాయి విభావానుభావసంచారిభావ వివరణ పూర్వకముగా" రసమని నిరూ షించెను, భ్రగవదాకారతా రనాపమ్హైన మానసవృత్తి దీనికి ప్పాయీభావమ్ము భగవంతు డాలంబన విభావము, తులసీ చందనాదులుద్నీ పన విభావములు నేతి) (భూ విక్ఞేపాదులను భావముల్యు విర్వేదాదులు సంచారీ భావములు, ఈ విభావాను భావ సంచారి భావములు స్టాయియ్మైన భగవదాకారతా రూపమైన మానసవృత్తిని లబ్లోష్టించి (బహ్మానంద సావాత్రారాత్మ కమెన భిక్టిరసమును 6(బలీయమాన మనరించునని యితవి నిరూపణము

1. భక్తిమార్త వె శిష్యము - సౌలభ్యము; ళా కో లు గీతా భాగవతములు రెండును. భక్తిమార్శ వై శిష్టోమువు, సర్వజనులకును దీని నాచరించుటలో గల సౌలభ్యమును (పతిపొదించుచున్నప, - కఉబ్బ్యల సీలమణి-రూపగోప్వామి]

భాగ్రవతముస్టై భగవద్లీ త ప్రభావమ్ను 233 గ్‌త్ర శో! భక్త్యా త్వనన్యయా "శక్య అహం మేవం విధోజర్జున జాతుం దష్పుం చ తత్వేన షా శు వివేమ్చం చ వరన్తప ॥ [1-11 ఆ-ర54 ళా సె 'కేవల మనన్య భక్తి వలననే భగవంతుని తత్త్వము " తెలిసికొనుటయా, భగవద్చరత్శనము నొందుటయు, భగవంతుని యందు పివేశించుటయు. సాధ్యమగునని గీతాచార్యుండు తెబుపుచున్నాడుః భక్తియొక్క పరాకాపయే జ్ఞానమని చెప్పవచ్చును. చతుర్విధ భక్తులలో 'జ్ఞాని తన న్వరూపమే అని గీతాచార్యుని వచనము, జబ్బా నమునకు భక్తి పూర్వాంగమని శంకర భగవత్పాదులు తెలివియండిరిః “భక్క్యా "జ్నానం పిజాయతే”. (భక్తి వలన జ్ఞానము పొభవించును] ఆనునది సర్వజనాంగీకృతమై న వాదముం గతః క్లో: భక్త్యా మామఖి జానాతి యావాన్యళ్బాన్మి తత్త్వతః తతోమాం తత్త ప్రజో జ్ఞాత్వా + విశతే తదనంతరమ్‌ ॥ “గాడికి అర్‌5్‌ లో. భక్తి వళననే భగవంళ్తుని వొన్నవ జ్ఞానము" జీవునకు న్పురించుచున్నది. తద్వారా బభగవత్పాంప్తి కలుగుచున్నది; భక్తు జి గుణారీతు;డు కాగలడినియ్యు. నర్వభూతాంత రాత్ముడగు పరబహ్మ అనన్యభిక్తి వంననె -దర్శింపబడుననీయు, - అనన్యభక్తుడే మహా యోగి యనియు గీతా సిద్ధాంతము 1-- ఈ సిద్దాంతము భక్తియోగ మహిమను నర్వ విధముల కొవియాడుచున్నదిః అందుకే “మోక్షసాధన సామ[గ్యాం భక్తి రేవ విశిష్యతే అను వాక్యము పరమనత్యము, [ఇది ఖక్రిమచ్చంకర భగవత్పాదుల వచనము) భాగవతము గీతకు పితిబింబమై భక్తి రపనిర్భరమై భాసిల్టుచున్నది, భాగవతో పాభ్యానము అన్నింటను భళకి వై శిష్ట్యము స్టాపితమ్టైనది, లాలా 1 ఈ శ్ళో! 1) మాంచ యో2వ్యభిచారేణ | భక్తి యోగేన సేవతే సగుణాన్‌ సమతీజ్యైతొన్‌ బహ్మ భూయాయ కల్పతే || [114 అ-26 శ్మా]

ర2ఏె4 భాగవతము”పై భగవద్నీ త "ప్రభావము జ్ర పురుషన్స పరః పాగ! భక్త్యా లభ్యస్తృనన్యయా యస్యాంతస్న్టావి భూత్రాని | యేన నర్వమితం తతమ్‌.!1 (గ్రరి అ-22 శ్చా త్రై అనన్య చేతా సతతం “తూ మయి స్మరతిశుత్యశః 1 తస్యాహరి సులభః షార్భ! నిత్య .యుక్తన్య యోగినః గీరి అకడ శ్లో -ఉ]. యోగిశా మపి సర్వేషాం మద్దతే నాంతరాత్మసా (శద్చావాన్‌ భజజే యోమాం సమే యుక్త తమోమతః [| (6 అ-47 శో స్ట . జ భాగవతాళంభమున శౌనకాది బుషులు సూతునితో ఆ|వె; నలిన నయన భక్తినావచే గాక నం . సార జఇలధీ దాషిచన గ రాదు. వేయనేల్ల మాకు, వివ్మ్య వభావంబు 'కెలుప్తవయ్య నూడ! ర్రి సమేత]. ||. [భా స్కం-50 ప)” యని పలికినార్యు , నారదుండు వ్యాసుని భాగవత రృననకు 'ప్రికేపించుచు విష్ణుని గుణ విశేషములను. వర్మించినచో చిత్రము 'శాంతించునని తెలిపెను. ద్వితీయ స్కంధమున శుకుండు. పరీక్షిత్తునకు. “వ[!_ సంస్తార _ప్రనిష్టుండైన..వావికి . దహోయోగాదుళైన. మోక్ష -చూచ్వంబులూ- "పెక్కుగలవు, అందు భక్తి మార్గము కఠిటె” సులభంబు లేరు” [భా-2 న్మం--చెత్మ వ] అని్నిమ్ముక్తి మోర్వషును వివరిఖచెనుః .. బహ్మవేదములనూా నిశితముగ ్నబరిశీలించి

భాగవతముసై భగవద్నీ త ప్రభావము 235 జనార్హనుని యెడ గల భక్తియే మోక్షమార్శమ్లని గంిపొంచి. అతవిని "సేవించెను. కపీలుండు దేవహూతికి భక్తియోగ మహిమను వర్ణ్మి ంచి చెప్పుచు వ|॥| మనుజాడొగి మ్యత్పతిమార్చవ్నా_విడంబినమున్న మళధడ్రుడై.' యచిత భక్తివి నన్ను భజింపడేని నమ్మ నుజుండు భన్మక్తుండమున్త (వేల్చీన బుట్టే వారిడగు నవి ఉప” దేశించెను,.. పిహ్హాద చరిత్రము, గజేం్యదమోక్షము, వానువచరితరిమ్ము. క్రొకృష్ణ చరితము మున్నగు ఉపాఖ్యానములన్నియు నిదేరీతి గీతానుసార్తము. భక్తి మావోత్త్మ్యము నుద్దోషించుచున్నవి భక్తివలననె జీవుడు వాయను జయించునని గీతాభాగవతములు , సఫతిపొదించుచున్న వి, గత: శ్లో దైవీ హ్యేషా గుణమమూ మమ మాయా దురత్యయా మామేవ యే (వవద్వన్నే మాయామేతాం తరన్తి తే| గ-7 అకడ ళ్నా] (తిగుణాత్త్మకమ్టైన ,ద్లైవీమాయను. జయించుట జీవునకు మిక్కిలి కష్టము, అయినమ భగవానుని శరణుజొచ్చిన వారామాయను. నులభముగ దాటగలరు. శరణాగత్తి యనగా సర్వ వధముల. భగవాను నాళ్యియించి అతని పీ్రిత్యర్హమే జీవిక నిమిత్రము కర్మల నానర్నుచు తన యోగ తేమమ్సుల, చింతలేనివాద్దై , ఎల్లప్పుడు . భగవానుని. ఎడతెగని భక్తితో సేవించుట దీరికి భాగవత పొత్యము:; “చ|. ఇతరమ మాని తన్ను మది నెంతయ నమ్మి భజించువారినా ళ్‌ జన సేవితాంయ్యమి నరసీరహుఃడ్రై న నరోజనాభుండం చిత దయతోడ నిష్కవట చిత్తమునం గరుణించు; నట్టివా రతుల దురంతరమై తనరు నవ్విభుమాయందరింతు రెవ్వుడున్‌* | (భాా-2 స్కం-202 వ వాణేపండు. నారదుం డడిగిన ప్రివంచ (వ్రకారమునకు _సమాధ్గానించుచు భక్షి, మహిమను బోధపరిచిన సన్నివేశమిది. అనన్య చిత్రమున నెల్పవ్పుడు త్తనను స్తేవించువొరి యోగః శ్షమముల బాధ్యతను తానే స్వీకరింతునని గీతాచార్యుడు వాగ్బానమ్సు చే సెమం త్తి పురుష (బహ్మక్ష(త్రియ వైశ్యశూడద్రాది వర్మ భేదము. లేక పాపాత్ములై నమ పుణ్యాత్ము

236 భాగవతముప్టై భగవద్నీ త ప్రభావము ల్నెనను పకు పత్నికీమి కీటకాది - జంతువులై నను కేవలమొక భక్తి యోగ మహిమ వలన భగవదనుగొహమును బడసి చూయను జయించి జీవన్ముక్తిని సొపి-చుల సాధ్యమగును,. దీనికి గీతా భాగవత సొక్ష్యను-రు: ణి || గీత; చ మాఖపా పార్ట! వ్యపాశిత్య యే2విస్కుః పావన యోనయ; శ్రీ యోవ్నెశ్యాస థాశూదారిః తే2వ్‌ యాంతి వరాంగతిమ్‌ | [౧-9 అ-౩32 శి భాగవతము 1] (బ్రహ్మడివాచ: మ “ంతిర్యగ్దంతునంతాన ప కినికాటాటపికాఘజీవ నివహ త్రి శూ ద్రపళ్లాజాదుత్లై నను నారాయణ భక్తి యోగ: మహితానందాళ్ళుల్డె లేని వా *" రనయంబుం దగియింతు రవ్విభుస్‌ మాయావై ఖఫాం భోనిధిన్‌ (7 భభొ-లి స్కం-205 వ) 2). కపిల ఉవాచ్వ . చత. నన్నహుని విశ్వతోముఖు ననన్య గతిన్‌ భజియించేనేని వాని ని మనరూప మృత్యురూవ ఇవసనీరధి నేం దరియింప జేయుదున్‌ ॥

• భక్తి భూమికలు:ః . భక్తి పరిపక్వత నొందుటకు6 బనార్వము సొధకుండు కొన్ని దశల ననుభవించు చుండును, వీనివి మధుసూడన సరస్వతి తన భక్తి రసోత్సునమను గ్యొంథమున. భక్తి భూమికలని వివరించను. మహత్సేవ్క మహద్ధయాపా తత మహద్బర్మ్మశుద్భ్మ హరిగుణ ష్రత్తి రత్యంకు రోత్పత్తి, స్వరూపాధిగతి, "స్రేమవృద్ది, ్రేమస్సూర్తై * భగవద్ధర్మ నిష త్రద్తు ణశాలిత, "ప్రేమపరాకొష్ట అను పదకొండుమ సీ భూమ్సికలు భగవత్స్చేి చువరాకొన్మ భక్తి యందలి పరమోన్నతమ్టై నని భగవంతునకును భక్తునకును _ తాదాత్మ్యము స్పిద్దించు చరమదళయిది, -

భాగవతము ప్లై భగవద్నీత న9ిభావము 287 గీత: శ్ఞో॥ తేషాం జ్ఞానీ నిత్యయుక్తః ౮ జా [ల్‌ వక భక్తి డ్విళిష్యతే వ9యోహిడ్డా నినో౭త్యర్లం షో థి అహం సచ మమ్మవియః || ((-7 అఆాకే7 శ్రా అను గీతా శ్వో కముమబట్టే ప్రేమ వరాకొష్మనొందిన భక్తుఃడు సొజాత్తు జ్ఞానియనియే బోధపడుచున్నది, ఈ న్పీతియందున్న భక్తుండున్తు భగవంతుం డును ఉపాధి భేదములచే భిన్నుళ్నై నను ఆత్మ యందలి తాదాత్మ్యము చలన నాకరి కొకరు ఆత్యంత నన్నిహితులై వింియుత్లై పరస్పరదర్శనము నొందుచుందురు, వారు విరహము నొక తణకాలమ్మైనను సహింపజాలరు, భక్తి పరాకావృ నొందుటకు సిద్దముగానున్న గోపికల మధురభక్తిని పరిశీలింతముః భాగవతనము్యు- నీ వడవిం బవల్‌ దిరుగ, నీ కుటిలాలక లాలితాన్య మి చ్భా విధి జూడకున్న నిమిషంబులు మాకు యగంబుల్లి చనువ్‌ కావున రాతులైన నిను గన్నులనిండుగ జూడకుండ ల క్ష్మీవర! రెవృలడ్డముగ జేనె నిదేల విధాత (కూరుడ్జె || (భా-10 స్కృం-వూఖా-1049 ప) ౪%) నన విధ భక్తి లతణములు, ముధుసూదన సరస్వతి పేర్కొనిన భక్తి భూమికలకు నవవిధ భక్తి లక్షణములు సన్నిహితముగ నున్నవి, ఇవి భాగవతమున వ్యానర్ని పోొక్షృములు, సంన్క్బృత భాగవతమ్ము శో శర్పవజం కీర్తనం విష్మోః న్మరణం పాదసేవనం అర్చనం వందనం దాన్యం స్య మాత్మనివేదనమ్‌ ఇతి పుంసార్చితా విష్మోః కక్షిశ్చేతి న్నవ అడణా కీయతే భగ వళ్యద్ధీతన్మన్యే థీతముత్తమమ్‌ ||

256 “భాగవతము"ప్టై భగవద్నీ త (ప్రభావము

పోతన (పహ్హాదుని నోట .ఈ లక్షణమునిట్ను _పలికిరచినాడు.

మ॥ తను హృద్భాషల నఖ్యమున్‌, శఫవణమువ్‌, దానతృమున్‌ వందనా రృనముల్‌, సేవయు, నాత్మలో నెరుకయున్‌, నంకీర్తనల్‌ చింతనం బనుసీ తొమ్మిడి భక్తి మార్గముల నర్యాత్మున్‌ హరిన్‌ నమ్మి

-నజ్జనుడ్డె యుండుట.భదరిమంచుం దలంతున్‌ నత్యంబు రైతో వ... గభా=?7 స్కం-167 ప్ర

జీవుని భక్తీ .పరాకాష్ర నాందుటకు ఈ నవవిధ భక్తి మార్గములు మిక్కిలి _పోద్బలము నాపంగును. .. ఆత్మనివేదనము. నీన్లిలో తురీయ్రావన్ష్య- భక్ని యోగసాధకుండు మొదట భగవద్దుణ గణములను భగవత్తత్ర చీమును ననుభవబ్న్బాల్నె న మహాత్ముల వలన (శ్రవణము చేయును. మరియు నిరంతర ఆత్మ చింతనాసక్తులైన యోగసాధకులు సతృ్సంగముల రూపమున నొకచోం గూర్చుండి తత్త చింతన మొనర్చుచుందురు. గీత ఈ విషయముమ

'పతిపొదించిన విధముషి

శ్ళో| .మచ్చిల్తా మద్దతపాణా,

బోధయన్నః చరన్నరం

కథ్రయన్తశ్చ మాం నిత్యం

తుష్యన్హిన రమన్నిచ | [గ-10 అ-9 ఖై తత్త (శవణాసక్తులు విరంతరము పరస్పర తత్తబోధ లొనర్చుకొనుచు, భగవంతుని కథరమ చెప్పుకొనుచు భగవదర్పిత మనోబుద్దులు ఇగలవార్డై సంతుష్టులగుదుకు. వారు జగద్విషయముఅను తిరస్కచియచి భగవంతుని యందే రమింతుర్ను అట్టి వారిని భగవంతుడను(గహించి తనను చేరు మార్గమును బోధించును. (1.10 ఆఅ-10 చ. వారి మనస్సులోని ఆజ్బావాం ధకారమును పటాపంచలు చేసి జ్నానజ్యోతివి వెలిగించున్ను (౧-10 ఆ-11 శ 0) శ్పివణము వలన వినుమడించిన భక్తికలవాడ్డె సాధకుండు భగవంతుని నెల్టప్పుడు కీర్షింప నారంభించువు, తానిదివరలో శవణమొనర్చిన ఆధ్యాత్మిక విషయములన్నియు దై వకీర్తన ద్వార వెల్లిడిచేయిచు.. అమితానందము ననుభవీంచు చుండును. |కింది గీతా శ్నోకములు "కీర్తనము, వందనమ్ము అర్భవమ్ము "స్వేషనము అను మార్గములను ప్రిస్తు తించయచున్నవి,

భాగవతముపై భగవర్నీ త ప్రభావము 239 గతః శ్నో॥ 1) మహాత్మా నస్తు మాం పార్ట! దైవం “వకృతి మాశితోః భజంతక్థనన్య మనసో జై భూతాది మవ్యయమ్‌ //! 2) నతతం క్రీర్హయన్తోమాం యతంతళ్చ దృథ వితాః " నమస్యంతళ్చ మాం భక్న్యూ నిత్యయుక్తా ఉపోనతే|| 9 'అరేలె, క శ్యోోలు జైనీ ప్రకృతి నాశయించిన మహాత్ములు సర్వమునకు ఆదివురుషుండును అవ్యయుండును నగు భగవంతుని. యందు ఎరుకగలవార్డై. ఆతని ననన్య చిత్రమున -సవించుచులడ్డురుు,. వారతని నెల్లప్పుడు కీర్పించుచు దృఢ నిమ్మల్హై ఆతని ప్రాస్తీ కై యత్నించుచు. భక్తితో నమస్కరించుచు నిత్యయుక్త చేతసమున్న నుపాసించుచున్నారు, భక్తి మార్గములను స్నా పించుబయే. పరమ (పయోజనముగా గల భాగవతము వీవిని వివిధ నన్నివేశములలో వ94ంనీంచినది, శానకాది నహర్చులు నూతుని వలనను, పరీక్షిత్తు. శుకుని ముఖమునన్ము దేవహూతి కపిలుని వలనను, నారదుండు (బహ్మవలనను, ధర్మజుండు నారదుని వలనమ, భగవత్కథా_ శవణము వీసి అతనీని క్రీర్షించుట గమునింప గలము. 11 పకయోగి ఈ మార్శములమ ప్రస్తుతించిన (పకారము; ఉ ఏ విభు వందనార్భనము లేవిభు చింతయు సొమకీర్తనం జేవిభు లీల అద్భుతము లవుడు నం[శవణంబు శయ దో షావలి బాసి లోకము శుభాయత వృత్తి. జెలంగు నం్మడునే నావిభు న్నాశయించెద నఘౌఘ వర్నను భద క్రిర్హనున్‌ 1 (భా-ఓ స్కం-60 శో 2, రుక్మిణీ కల్యాణ ఘట్టము;

240 భాగవతము"ప్టై భగవద్నీత పిభావము నీ॥ (పాణేశ సీ మంజు భాషలు వినలేని కర్ణరం[ధముల కలఠిమియేల? భువన మోహన నిన్నుంబౌడ గానంగాలేని చవ్షురిం[దియముల సత మేల? [1 ఇత్యాదిగా గల పద్యము, (బా-10 స్కం-పూభా-1709 ప తె వహ్మాద చరి తము? ని కమలాక్షు నర్చించు కరములు కరములు ఫ్రీనాథు వర్ణించు జిహ్వ జిహ్వ (భా? స్కం-169 ప) సీ! కంజాకునకు గానీ కాయంబు కాయమే _... చైకుంఠు బొగడని వ్మక్తంబు వక్తమే 1 ఇత్యాదెగా గల పద్యములు (భా నృం-70 ప్ర ఇట్టి సన్నివేశములు భాగవతము నందనేకములు గలవు, ప్లై ఉదాహరణములు మచ్చునకు మాత్యమివ్వబడినవి, భక్తుని యిర్యిదియ వ్యాపారమంతయు భగవదాయత్తమ్నై యుండును, అతని కర్మేందిియములును జ్నానేంద్రియములును భగవత్సంబంధములై న కార్య కలాపముఅందు నిమగ్నమై యవిర్వచవీయమ్నై న యానందానుభూతిని" "పొపాదించుచుండును,. చక్షు రిం్టదియము భగవదూ)ప దర్శనము నిచ్చగించును. శివణ్రేందియము భగవత్కథా ప్రసంగ శోవణము నందల్చిలాషను గలిగి యుండును. ఘారిత్తేలదియము. భగవదర్పిత వనమాకికాది గంధ మాఘార్సిత్రింప్ర నుత్సాహమును; జూపుచుండును। రసనేందియము భగవత్కీరృనానం దమనుభవించుచుండును' త్వగిర్ధదియము... భగవత్స్పర్శను ంగోరుచుండును. అటే కరచరణాద్యవయవములు భగవత్సేవ యందే నిమగ్నమై యుండును. ఫలిత్రాంశమేమనగా భక్తుని కారీరక్‌ మానసిక్రావస్న్మలన్నియు భగవల్లగ్నముల్లై యన్యము వెల్పలక.. భక్తి రసానుభూతినే బడయుచుండును,. శ దశలో భక్తుండు జ్నావిష్షై భాసిల్లున్సు అన్సికి భగవ్మత్సాప్పి కలుగును, గీత; శో మన్మనాభవమ దృక్నో మద్యాజి మాం నమస్కురు

భాగవతము'ప్టై భగవద్నీ ఈ పరిభావము ల! మామే వైమ్యనీ నత్యంతే (వతిజానే (వియోని. మే 11 (| 6 అ-65 శ్రే భగవంతుని యందు. మనస్సును ప్తివేళపెట్టి భగవదృక్తుండ్హై నిరంతధ మాతనినే ఊరాధించుచు నమన్మ్కరించుచుండువాడు తప్పక అళని (ప్రాప్తివి పాందగలడవి గితావాణి కావున భక్తుండు నవవిధ భక్తి మార్గ ముల నర్వాళ్ముడగు భగవంతుని యందే ప్రవర్తింప వలయునవి గీతాభాగనతములు. రెండును పితిపాదించుచున్నట్ను వెల్లడియగుచున్నది, భాగవత భక్తుల్సైవ ప్విహ్హాద నారద వరాశద వ్యాపొంచరీష శక శ్రానక భీష్మాదులు పరమభష్తులుగ (ప్రణుతికెక్కిరి అంబరీషుని భక్షికొాక ముచ్చుతునక్క సీ చిత్తంబు మధురిసు (క్రి పాదముల యంద పలుకులు హతి గుణ నఠనమంద కరములు విస్నృమందిర మార్డనము లంద వములు హరికథా శ9వణ ముంద చూవ్లలు గోవింద రూవ విక్షణ మంద శిరము కేళవ నమన్క్బృతుల యంద వవము లీళ్యురగేహ వఠినర్పుణములంద కామంబు బ్యోకి క్లైంకర్య మంద | ల్వేగీ!..... నంగ మచ్యుత జనతనునంగమంద (శూణమసురారి భక్రాంయ్యమి కమలనుంద రనన తులసీదళములంద రతులువుణ్య నంగళుల యంద యారాజ చందంమునకు /” [భా-9ి న్కం-రి2ి వ భాగవతము. కృష్ణమాలమ్టై నది. కృష్ణుడిందు వాసుదేవునిగ వర్శితష్హైనాడు వానుదేవ వ్యూహములుగ ఏెవ్పబడు వానుదేవపిద్యున్నూనిరుద్ద సంకర్ష ఇ వ్యూహములును యిందు [పస్తు త్రింపబడీనవి, నారద్యుడు వొక్టిసునకు తన పూర్వజన్మ వృత్తాంతమును వివరించు సందర్భమున వీని "(పళంసకలద్యు

డం భాగవతము పై .భగవద్నీత ప్రభావము వ ప్య్యిన పూర్వకంబులుగా వాసుబేవ (ప్రద్యుమ్ననంకర్షణానిరుద్న మూర్తి నామతిబులు నాలుగు ,భక్తిం బలికి నమస్కారంబు"సేసి మంత్రమూర్తియు మూర్తి శూన్యుండునయిన యజ్న పురుషుల బూజించు పురుషుండు సమ్యగ్నర్శనుండగు.

• (భాం స్కం-110 వ వాసుదేవ వ్యూహము “నవగత మొనర్బుకొని నిర్తుణ పరబరిహ్మము. నుపాసించు విధాన్న్సది. కాని చేహాభిమావ మున్నంళవరకును మానవుండు నిర్తు భోపాసనామార్ల ము నవలంబించుట మిక్కిలి కష్టమని గేతాఛార్యు డొకచోల బలికినాడు. _ /క్సేశోధిక తరస్తేషాం - అవ్యక్తాసక్త చేతసాం, అవ్యక్తాహి గతిర్పుఃఖం -- దేహవద్భిరవాపృతే -_- భ.యో._12 ఆఎ65 శ్వా సాగంభమున భగవంతుని సగుణ రూపము నుపాసించుట సాధకున కవసరమ్నై యున్నది, సగుణోపాసనలో “భనవత్సిత్తి.కరములైై న పూజా (ద్రవ్యములను సమకూర్చుకొనవలయును, పత్తిపున్న ఫల తోయములీ కోవకు చేరును. సగుణ భక్తుండు తన కర్పించు ఈ పూజాద్రవ్యములను తాను _ పేనుతో స్వీకరింతునని గీతాచార్యుడు. పలుకుటయు. దీవిని భాగవతము సమర్శించుటయ క%ంది లక్యములలో గమనింపగలము. గత: శ్‌॥ పం పుషృం ఫలం తోయం యోమే భక్త్యా (వయచ్చతి తదహం భక్తుపహృతం అశ్నామి (వయతాత్మన: | [గ-9 అ-26 శ) లక్తుండు తాను భగవంతుని పూజ్ఞార్ధము సమర్పించు ద్శివ్యము లేవిల్మై. నను ఫలాపేక్ష లేకలే సమర్పింపవఖయును,- "అప్పుడే అతనిపై నంపూర్జ డ్లైవానుుగహము ప౦ిసరించును. భాగవతము: శి9ికృష్ణుం డు కుచేఖునితో భాషించుట్వ కం దళమైై నం బుష్పమ్టైనను ఫలమ్హైనను సలిలమ్మైనం బాయని భక్తిం ॥ గొలిచిన జను లర్చించిన నెలమిన్‌ రుచిఠాన్నముగనె యేను భుజింతుక్‌ 1 [భాా10 న్మం-ఉ(భా-1010 ప

భాగవళము"ప్టై ఛగదద్వీత ప్రిభాతము బకత నిజమునకు భగవంతుడు భక్తుని నుండి కోరదగిన వన్తువు అశేమియ్యును లేవు, కాని నమర్చణ భావమనునది 'పే9ిమపరాకాస్టచు ?3లియంజేయును,. -భగుణ భక్తుండు బృగవ్యద్రూవము. నన్నివిధముల సంతుష్టి నొండ జేయదలచిడు (దవ్యములను 'సమర్పించుచుండును. శ] ]. .చతుక్విధ భక్తజనులు? ॥ తనను సేవించు భక్తకోటి నాలుగు విధములుగ మండువని గీతాచార్యుని పిివచనము వారే ఆర్హుల్కు జిజ్ఞానువురి, 'ఆర్భార్చుల్కు' జ్ఞానులు ఆమవారు, గీతా ప్రమాణము: గ్‌ శ్‌ చతుత్విధా భజండేమాం, ళా ఈ గ జనాన్సు కృతినో౭ర్డున ల! . ఆర్తో జిజ్ఞాసురర్జార్హీ జానీ చ భరతర్వళ!.॥ 07 ఆడక శ్యో తో భాగవతా పిదూణముు * 1/ అర్హుడు గోషిలురు పలువురు ఆతనిని పార్చించి.ఊితని .గక్షణపాండిరి, ఇం(దుడు ,కుత్సిభవర్ష్యము కురిపింపగా . ఆందోళన ఛెందిన. గోనులమ . గోసారిక్షులను. లక్షించుట క్రై - కృష్ణుండు గోవర్హన వర్వతమెత్తైమ. . కాక్టీయనుర్సన వృత్సాణతము =ఆర్హ రషణమునకు .మఠొక్ర నిదరచము,..ఈ రీతి థభగవానునకు శరణాగతులైన గోసాలురు .ఆర్హభక్తుల కుదొపాగణము. భజ ల మద్తరించుటకై. భగవామఒడు దుష్టనిశాటులను సంపారించెనో వారంధరును త చా తెలా ఆర్హ్యృభక్తు లే మకరచే' పటు వడిన. కరిరాజా మరొక ఆర్తభక్తుండ్డు దస్పిక తీర్చుక్‌నుటక్షై నరమ్సన వ౦వేళించిన.. గజేయ్యదుండు మునలి చేతచిక్కి దాని పట్టను విడిపీంచుకొనలేక బహుసంవత్సరనులు పోరాడి సత్త్వముడిగి యెట్ట కేలకు చీనుడ్డై భగవచ్చరణాగతుడయ్యెను చితళదితో తనను స్రర్టించు ఆవన్నులను గాచి నారి యోగ శ్నేమములను విచారించు ర కక లా

244 భాగవతము'సై భగవద్సీత వభావము న్వభావము గల వాడగు భగవానుడు మకరివి సంహరించి కరివి చెరనుండి విడిపించెను | వివరములకు “విశవ్ణాద్డ్వైత ప్రకరణము” చూడం దగును] 2) బ్రజ్నాసువ్వు జీిదహెసువనగా ఎల్లప్పుడు భగవంతుని యందే ధ్యాసగలపాండు, బగవత్తత్ర్యమును దర్శింపవలయునను యిచ్చ యితనికి తీవ్రముగా నుండున్కు అందుల క్రై ఇతడు అన్ని విధముల పియత్నించుచుండును. ఆంబఠిషుం డు ఈ క్షోవలోకి చేరును, ఆతడు రాజర్ని నిరంతర హరి జిజ్నాస కలవాండు. ఆ$|వె।। విష్ణ భకుఆ*దు విష్ణృ్రవునశందు(గ ॥ లంక మెడల మనసులంక వెట్టి -. విహిత రాజ్యవృత్తి విడువని వాడునై యతడు రాజతపని యనగ నొప్పె 1 (భా-9ి స్కం-రిక్క ప్ర విష్ణుభక్తి పరాయణుండ్చై అంబరీషుండు ద్వాదశి (వతముమ ఆచరించుచుండెను, ఆ నమయమున దుర్వాప మహర్షి అతని యింటికి అతిథిగా వేగెన్ను ద్వాదకి వ్రత నిష్మాగరిష్కుడైన అంబరీష రాజర్ని దుర్వానతాపసికి నకల విధములైన ఆతిథి సత్కారము లౌసతగెనుః. తరువాత దుర్వాసుండు తన అముష్మానమును నెరవేర్చుకొనుబక్షై నదీ తీరమునకు వెళ్ళి బహుకాల మచటనే జాగుచేసెను, ద్వాదశీ (వ్రతాంతమున తిధికి పూర్వము పారణ చేయవఅసియుండుటచే రాజు అతి రాక కాలస్యమగుటకు చింతించి పండితుల సలపహిలను కోొశెను వారు “అతి పారణచేయవలసిన సమయమున లేకుండుట వలన ఘనపుటావారము గంహింపకున్నను “సలిలభకషణం౦బు సమ్మతంబు ఆనీ జెలిసిరి రాజా సరిల "సేవనముచేసీ ఆతిథ్ధి రొకక్టై 'ఎదురుచూచుచుండెమ, అంత దుర్వాసుడేగు దెంచి అత్కియ్మెన తానురాక ౧బూర్వమే. దాజు సలఠిలమును సేవించుటకు మిక్కిలి. కోపించి తన జుట్టు ముడినుండి కృత్యయను శక్తివి సృష్టించి రాజుస్టే (వయోగంచెను. ఈ సంగతి తికాంజ్ఞ డైన విష్ణువునకు తెలిపి జిజ్హాసువైన అంబరీషుండు పారిర్హింప కుస్నమ భక్త రక్ష పరతంట తుండు గావున అతనీ నవోయార్జమై సుదర్శన చక్రమును (పయోగించెను, అది కృత్య నంతమొందించి దుర్వాసుని వెంటబడెను, దుర్వాసుండు సుదర్శనమునకు భయపడి పరుగులెత్తి తొమూర్లులము సహాయమర్శించి ఫరితము లేక చివరకు. అంబరీషునకు శరణాగతుడయ్యెను. ' అంబరీషుడు నిరహాంకారముతో వినయముతో దుర్వాసుని రక్షింపుమని సుదర్శనమును ప్రర్టించెను. భక్తశిభామణియై వ _లెంబరీషుని పా9ర్బన నాలకించి ఆ చ్మ్యకము. కాంతించెను. క కథవలన భగవంతుండు

భాగవతముస్పై భగవద్నీ త ప్రభానము 245 భక్త రకృత్ణెక వ్యాపారుండనియ జిజ్ఞా నువుల్జైన భక్తులు కోరకున్ననము వారి నతండుద్దరించుననియు. భక్తుల కావదలు ళలసపెట్ట్టువారు శిక్షింపబడుదురనియు. భక్తుల కహంకొర మమకారములుండవవియు తెలియుచున్నది,

త] అర్బార్న్ని అర్జార్సి యనగా నంపదల నపేకించి భగవంళుని (ప్రార్చించువొండు తన. భిక్తులేది' కోరినను దయామయుంర్తైన భగవంతుండు వారి కది ప్రసాదించును కుచేలుడు (ధువుండు అర్బార్డుల్తైన భక్తు లు, కుచేలుండు అమితమైన దారి ద్యబాధ ననుభవించి భార్య నలహాన్టై బాలసఖుండ్డైన ,క్రికృష్ణుని దర్శించెను, అర్హార్నిద్డై వచ్చిన బాల్యమ్మితుడగు కుచేలుండు తన మనస్సులోని కోరికను వెల్లడింపక మునుపే (యేమన్వరూపుండ్తైన కృష్ణుండు ఆతనికి సకల్షై శ్వర్యములను (పసొడించెను. రిక్తహన్నములతో భగవంతుని కడకు చనలేక కొద్నిపాటి అటుకులమూటతో కుచేలుండు ఆతవి కడకు వెళ్ళను. పత పుష్పఫల తోయాదులలో భక్తుండు 'పేేమతో దేనిని సమర్పించినను

(ప్రీతితో భగవంతుండు వానివీ న్వీకరించునను గీతా వాక్యమునకు తార్కాణముగా కుచేలుండు. తెచ్చిన అటుకులలో కృష్ణుడు పిడికెడు మ్యూతము (గహొంచి. ఆతని

అనసరములకు మించిన సంవదలనవ్నిటిని (వసాదించెను,

(భువుడు అర్హార్జి యై విష్టువుమ గూర్చి కఠ్రోర తపమాచరించి రొజ్యాపదనివ్ని తారకావదవిని పొందగలిగిను, భక్తునకు భగవానుని స్పృహకల్తిగినచోచాలు. ఆతని అభీప్పితములన్నియు సిద్బించినిక్నే. కుచేలోపాఖ్యానమ్ము (ధువోపాఖ్యానము ఈ విషయమును (ధువీకరించుచున్నవి, భక్తుల యోగత్షేమ విచారణలో భగవంతున కెంతటి. ఆసక్తి కలదో యివి నిరొపించుచున్నవి అతని కరుణారనపూరిత హృదయమును (పకటించు ఫద్యములు దిగువ నుదాహృతములగుచున్న వి,

2. (ధువునితో భగవానుడు భాషించుట్న కం॥ ధీర (వత! రాజన్యకు న మారక! నీ హృదయమందు మశలిన కార్యం భారూఢిగా నెలుంగుదు నారయ నది వొందరానిద్దేనను నిత్తున్‌ [భా-డఉ స్కృం-2589 వ]
3. శంకృష్ణ్టుండు కుచేలుని నమ్మ గహించుట:

246 భాగవతముప్తై భగవద్నీ త పిభావము వ్య అవ్విప్పుండు సనదెంచిన కొర్యంబు కృష్ణడు దన దివ్య చిత్తంబున నంగి లుతండు పూర్యభవంబున నైశ్వర్యకాముండె. నన్ను సేవింపండ్డైన నిక్కుచేలుండు నిజకొంతా ముఖోల్హాసంబు కొకు నా యొద్చకు జనుదెంచిన వాడితనికి నిం్యదాదులకుం విడయరాని బహువిధంబుల్నైన సంపద్వి శేషంబు లీకణంబ యొడంగూర్చ వలయునని-- , రరించెను, (భా-1ే0 స్కం-ఉ;భా-1012 వ) తృ జ్మాన్వి = జ్మ్మాని యనగా. ఏ కొరికలు లేకయే. భగనంతు నారాధించునాండు శిత్కడు భక్తులలో కెల్లి నుత్రముండు, ప్విహ్హాదుడిట్టేవాండు! ఇతనికి భక్తి జవ్మసిద్పము; భక్తాగేసర్కుడై న వారదుండఊ (వహ్మాదుండు. తక్ళి గర్భము నందున్నప్పుడే భక్తి చీజమును నాటేనాడు, (వహ్మాదుంతు. జన్మించినప్పటి నుండియు. అతనికి పరిపంచ నతి లేదు. ఆతని మపస్సు నిరంతరము గై వచింతన మందే లగ్నమై యుండెడిద్హి ఏపని చేయుచుస్నను. అతనికి భగవంతుని ధ్యాసయే[ భక్తిలో జ్ఞానము. సరాకాష్యకు , బిందిన స్థితి. అది జీవన్నుక్త దశ్శ జ్నావియనిన సావ్షాత్తు భగవంతుడే, ఉపాధి భ్రేదము వరిన జ్ఞానియను భగవంత్పుడును. వేరుగ కనిపింతురు వారత్య్థంత సన్నిహితుల్జై " పరస్పర ప్రీతి పాాతుల్నై వర్తించుచుందురు. చతుర్విధ భక్తులలో జ్నాని శేష్యు డ్రనియు, శనకు. పరమ (పియుడనియు, అతనికి తాను ప్రాణ సదృశుండననియ, అతని "భక్షి నిరంతర. త్చైల ధారవలె తనయెడ ప్రసరించుననియు గీతాచార్యుండు తెలిపి యున్నాడు, ఇంతపరకును తెలీపిన చతుర్విధభక్తులు ఉత్తములే యైనను 'జ్నానిమాత్రిము పాక్షాత్త తన స్వరూపమే అని భగవద్వాణి. అతడు సర్వవిధముల భగవంతుని తన

• గతిగా పత్తిగ్రానమ్మి భ్యదముగ మండుమ్క, గ్‌తః తో! [) లేషాం జానీ నిత్యయుక్తః ఏక భక్తిర్విశిష్యతే (వియోహి జ్ఞానినో2త్యర్థం అహం నచ మమ ప్రియః 1 ర. ణ్రై " ఉదారాస్సర్వ ఏవైతే ఖ్లొనీత్వాత్మ్మైవ మే మతం ఆస్తిత స్సహ యుక్తాత్మా థి మామె వానుత్తమాం గత్తివ్‌: 11 (7 అ-17,18 శ్నోలు)

భాగవతముప్టై భగవద్శి త వ9భావము బడ? జ్నాని ఏ కర్మలు చేయుచున్నమ "తాను. వానిని చేయట లేదను భావమున్ను కలిగియుండును, ఇందిియములు తమ నవ్హాజు .వ్యాపార పరాయణముళల్లై వాని విషయముల్సైన శబ్బ, స్పర్శ, రూవ్క రన్మ గంధములందు _(పవర్తి ంచుచున్నవని ఆతని నిశ్చయముః ఈ-ఇంది్రియ వ్యాపారము దైన (వ్రేరణ చేతనే నియమింపబడు చున్నదని జ్నానికి తలియును. కావున అతడు. సాంసారిక ప్రపంచమున వీవని చేయుచుస్నను కర్మ బంధమునకు లోనుగాక తామరాకుస్పై నీటి బొట్టు వలె ముక్తుడ్డై యుండును, బజ్నావియైన పహ్నాదుండు ఆంబుజోదర దివ్యపాదారవిందచింతనామృతసాన విశేష్మమత్ర చిత్తుడై. పానియంబులు (ద్రొవుచున్నను, కుడుచుచున్నను, భాష్నించు చున్నన్సు హాసఠీలా విదాదులు సేయచున్నన్సు తితుగుచున్నను, అకత్షించుచున్నమ ప్రపంచస్పృహయే లేక వర్తించుచుండెనుః ఇదియే జీవమ్మక్త స్పితి. జ్నానభక్తి భక్తిరముక్క. పరివూర్థ్యమైై న అవన్చ. కావుననే భగవానుండు అనేక జన్మలయందు లేసిన యోగసాధన. ఫలితముగా జీవుడు జ్నానియ్మై నర్వమును వాసుదేవ మయమని లెలిసీకొనునవి గీతలో చెప్పియున్నాడు, అట్టి మహాత్ములు మిక్కిలి స్వల్పముగా నుందురనియు. తెలిపినాడు, (ప్రహ్హాదుని వర్త, నమందుకు నిదర్శనముగ నున్నది, నిజమునకు భగవానున కందరును సమానమే, కొని ఎవరు. నిష్భాగరిమ్యులై ఆతనిని నతతము "సీవింతులో. వారతని కృపకు ప్యాతులగుడురు, తనను. నిత్యము భక్తితో భబించువారి యందు. తొనును తన యందు. వారును కలిసీ యుందునునియు భగవద్వచనము; " " గ్‌తః ల్లో నమోజూం నర్వభూతేషమ యే భజంతి తుమాం భక్తా జం యీ మయి త్తే తేషు చాప్యహమ్‌ || (గ-9 అ-26 ళ్ళ తన లీలా విలాసముచే సృష్మించివ లోకములను లోకులను నమభావముతో చూచుచు దుష్పశిక్షణ, శిష్టరక్షణ, ధర్మసంస్థానన చేయటక్షై లీలావతారములను దాల్చుచు తవలో తొను రమించుచుండుట భగవానుని లక్షణము భాగవతము; యళోదానందులతో నుద్ధవుండు. భాషించుట;

బికీలి భాగవతముస్టై భగవద్నీ ఈ _పభావను సీ! అట్బీ నారాయణఖం డఖిలాత్మ భూతుండు కారణ మానవాకారుండై న6 జిత్తంబు లతని వై జేర్చి "సీవించితి- "శతి కృతార్థు రైతి రనవరతము శోభిల్డు నింధన జ్యోతి చందంబున ॥ నఖిల భూతముటందు నత(డతనికి జననీ జనక దార నథి వుుత జాంధవ శతు (పియా _వియజనులు లేరు 11 ఆ|వె; ఇన్మ కర్మములును జన్మంబులును లేవు, " శిష్టరక్షణంబు సేయుకొ అకు గుణ విరహితుండయ్యు గుజణియయి నర్వర క్షణ వినాశ కేళి నలుపుచుండు? (| (భామ0 స్కం-పూ. భా-కేతత్త/ పృ భగవ్యదామానుజులు పొచారము చేసిన విశిష్ట ద్వైత సిద్దాంతానుసారముగ భగవంతుండు. సీమ స్వర్తూప్పుండు. తన జీవాంశలపై అతనికి గల "షేము యపొర మైనది. వారి నుద్వరించుట అతవి కవశ్య కల్ప వ్యము. జీవాంశల సంతోషమే అతసి సంతోషము. తనను సిత్యాభియక్తులె. చింతించుచు సుపొసించు భక్తుల యోగత్మేమ ములను విచారించుట యతనికి షీతికరమ్ము [ వివరములకు ““విశవ్థద్డ్వైతము” అనుష్రకరణము చూడదగును శే భక్తుని పరిపాలించుటకు ఎళ్లిప్పుడు సుముఖుడ్హైన భగవంతుం డు తనను సర్వభావముల భజించినచో ముక్తినొవంగెదనని గీతలో (ప్రతిజ్నగావించినాడ్యు గత: క్నో0 మన్మనాఖవ మద్భృక్నో మద్య్యాజీ మాం నమస్కురు మామే వైష్యసి యుక్ష్యైవం ఆత్మానం మత్పరాయణః [1 [1-9 అ-౩4& శో]

భాగవతము'ప్టై భిగవద్తీ త విభావము ఏకం భాగవతము: కపిల ప్రవచనము; - కం విను నర్వభావముల బర ముని ననఘు ననంతు నీక బురుషోత్త ము న న్మనమున భజియింవుము ముద మున్తం .బునరావృత్తి లేని ముకి లభించున్‌ 11 [భాంతి స్కం-1024 వ) ఈ విధముగ ఆర్హుండు, జిజ్ఞానువు అర్జార్చి, జ్ఞాని అను చతుర్విధ భక్తులు భగవదనుగిహమునకు_ పాతులగుదురని గీత పవచించునట్నుగనె భాగవతము ప౦తిపాదించినది, గీత యందు సిద్దాంతరూపమున నున్న కొన్నివిషయములు భాగవతమున లక్ష్యయుక్తముగ నిరూపితములై నవి. ౪/1) చత్యషళభకి - వరోవభక్తిః నిల్హీణ -నిరాకారనిరామయ లేక సగుణ సాకార నచ్చిదానంద వరబ్యిహ్మముమ నిష్కామ బుద్దితో నారాధించుట ప౦త్యక్ష భక్తుని లక్షణము. తదితర దేవతారూపవములను భూతపే9త పిశాచగణములను పూజించుట పరోక్ష భక్తుని లషణము, ప9త్యకభక్తులు మాత్రమే పునరావృత్తి రహిత శాశ్వత నచ్చిదానంద వరబ్సిహ్మపదవివి పొందగలరు, పలోక్షభక్తి విధివపూర్వకమ్నైనది కాకపోవుటచే నది శాశ్వత సత్పలితముల నొనంగజాలద్దు ఏలయనగా దేవతల నారాధించువారు. దేవతను పొందగలరు. పితరుల నుపొసించువారు పితృదేవతలను కఇందగలరు, భూత ష్రేతాదులను "సేవించువారు వాని కడకే చేరగలళు, కాని పరబ్రహ్మమును పూజించువారు. జీవన్ము క్తిని ఐడయగలరు, ఈ విషయము గీతా భాగవతములందు. ఎట్టు సిద్దాంతము చేయబడినదో పరిశీలింతము.. గీత: శ్చో! యాంతి దేవ్యవతా దేవాన్‌ విత్ధూన్‌ యాంతి విత్చ వ)తాః భూతాని యాంతి భూ తేజ్యాః యాని, మద్యాంఖినో2ని మామ్‌ || (గ-9 అ-25 శో న! గ్‌ అణ] భాగవతము! 1] సూతుండు నారయణ కథా విశంససేయుట:

260. భొగవతముప్పై భగవద్నీత పిభావము వ!!! కొందరు రాజన త్రామసులయి సిరియున్లైశ్వర్యంబును పిజతనుం గోరి పితృభూత (పజేశాదుల వారాధించురుు మోక్షమిచ్చుటం జేసి నారాయణుండు "సివ్యుండ్యు [భాం] స్కం-61 వ లి చితకేతువు భగవలతువి కోనియాడుట్య వ... విషయ చృష్టాపరుల్లిన నరవషవుఖు పరత్రత్వంబన్నైన నిన్ను మాని య్నై శ్వర్యకాముల్నై తక్కిన దేవతల భజియింవుదుర్ను వారిచ్చు సంపదలు రాజకులంబునరి బోలె వారలంగూడి నాశంబు నొందుచుంటు. విషయకామము లేక నిన్ను సేవించువారు వేచిన విత్తనంబుమం బోలె దేహాంతళోత్చత్తి వాందకురడుదుకు, నిర్హుల్వుండన్లైజ్బాన ఫిజ్ళాన రూపంబునాంద్‌ యున్న నిన్ను గుణసమేతువింగా జ్నానులు భావించురు. నీ "భజనంబే రూపునయిన మోక్షంబు వ్విషాదించు; (ళఛా6 స్కం-శు75 వు 2 కసిళోక్తమార్నము. వ! క. ఈ వ] సకాముల్నె యియద్రియ జయంబు లేక పితృగ్టృంబుల నెల్లప్పుండు బూజించుచు గృహంబుల యందు వర్తించి హరిపరా జ్యుఖులగువారు త్తైవర్శిక పురుషులని చెస్పంబడుదుర్యు (భాా3 న్కృం-1021 వ్రు 4] కికృష్ణుడు పరీక్షెత్తునకు (పత్యష భక్తిముపొమ నుద్చోధించుట: తేశగ్‌॥ మక్సేవ మిగుల దుష్కరమటంచు, వదలి భజియింతు రితల దేవతల నెవడు (1 [భా10 స్మం-ఉంభా-31234 పి ఇతర దేవతల నారాధించినను వాని మూలమున బక్తుల యఖిప్పితముల సీడేర్చువాడు వరబ్రిహ్మ శబ్బ వాచ్యుడ్జై న సరవాసుబేవుడని సీలాభాగవతములి సిద్దాంతము. క్తామ్య కర్మలు జీవువి సంసారమున బంథంచును, ఆయా దేవతల మపాసించి యిష్టార్భములను బడసినవారు శాశ్వతానందముము (ప్రసాదించునట్టి జీవన్ముక్తిని హాందజాలరు, వాసుదేవుని ఆరాధించుటయే సరియ్మైన ఉహేసనా నూర్నము, ఇదియే ప్యిత్యక్మభక్తి లక్షణము. నిష్మామకర్ముల్నె ఎవరు పరవానుదేవన తత్త నము నారాధించులో

భాగవతముస్పై భగవద్నీ త ప్రభావము 25] వారు నూ(తమే జీవన్ముక్తి సామా9జ్యమునకు పట్నాలిషిక్కునిగుదుర్చు కొవుననే గీతా చార్యుండు తనను 'సేవించువారు తనను పాందుదురని వచించియన్నాండ్కు త భక్తియోగి నమదర్శనము: భక్తియోగిచిత్తము. నిఠంతరట్హైలధారవలె భగవంతుని యందే డమించుచుండుమ అతనికి ప్రపంచవిషయ న్పృవాయే యందడుః (పాదందికములైన సుఖదుఃఖాదుల కళండు ఇబ్పితబ్బిబ్బుకొడు, నర్వభూతముల యందును భగవంతుడంతర్యామి రూపంబున దీసించుచున్నాడని భానించుచు అళకన్నింటి యనిదును. 'పేస్టేనుము కళిగియండును. ఏ ప్రాణిని. ద్వేషించుట కతిని మవస్పంగీకరింవదు, మ్యెతికరుణ అతని న్వభావము నలంకరించియుండును, అహంకార నుమకారము అతని దరింజేరవ్వు నుఖదుఃఖము?, లాభనష్టముల్సు జయావజయములు, నొనొనమానముళ్యూ శీతోస్తములు, య శ్యశ్రుమిత్తులు మున్నగు ద్వంద్వము లన్నింటియందుము భక్తియోగి పమభావమునే కలిగియుండున్ను నర్వత్య) నమదర్శనము అతనికి సహజ లక్షణము, భక్తియోగి తనకు తానుగా జీవిని వాంఛింపడ్డు తనకేద్డైనా అభ్రించిననో తిరన్కరింపడు. తనకున్న వస్తువులతో నెల్లవ్పుడు సంతృప్పివడుచుంచున్యు అతడ్డన్ని వలిస్తీతులను ఉఓర్చుకొనగలసమర్చు. గః అతని మనస్సృతని ఆజ్ఞలకు లోబడీవర్తించును[. అశని నిశ్చయములు విలమ్హె నవి, అతవి శరీర మనోబుద్భులు భగవదర్పితములు. దొరా వ్యుత మితి గృహాదులందు. అతనికి ఆసక్తి లేదుః అతని చిత్రము స్పీరమ్టె నది, గంభిరమ్మైనది, అతడు “స్పృత్మపద్నాం డు గుణాలీతుం డు అనబడుచున్నాః డు అతని భక్తి శాశ్వతమె నదగుచున్నది॥ దినికి గీతాభాగనతముల సమర్శనము: గితః శ్లో॥ 1] అద్వేష్టై నర్వభూతానాం మైత౦: కరణ ఏవచ నిర్హురమో నిరహంకారః నమ దుఃఖ నుఖః తమీ | లి నంతుమ్షన్సతతం యోశి " యతాక్కా దృఢనిళ్చయః మయ్యర్సిత మనోబుద్ధిః యో మద్చక్షన్సమే (వయః [1

252 భాగవతము'ప్పై భగవద్నీత పిభావమ్ము లి నమళ్శతౌాచ మిత్రేచ. తథా మానావ మానయోః శీత ష్ష్‌ సుఖదు; భఖేషు సమన్సంగ వివర్తిత, 11 నే 4). తుల్య నిందాసుతిళ్మాష్లీ నంతుష్పో యేన కేనచిక్‌ అనికేత: స్ట్‌ మతి; భక్తిమాన్మే (వ్రియోనరః ళ్‌ అనకి రనభిష్వజ్నః లి = థ్‌ న్‌ా ఛి ం వ్యతదార గృహాదిషు నిత్యంచ నమచిత్త త్వం ఇమ్టానీహ్టోవపత్తిషు | (౧-12 అ-క3,14,18,19 శాలు 13-10 శి గుణత్రయ విభాగయోగములోవి 24, 25, 26 శ్నో|లు కూడ. ఇదే విషయమును . స్టాపించుచున్నవి; గీతా ప్సిభా వితముల్నెన భాగవత గద్యపద్యములు[-

1. వ] బుషభుండు తన పుత్రులకు మహాత్ముల అత్మణము. న్య్యెంగించుట్ట వ్య శతు9మిత) వివేకరబు లేక సమచిత్తులును శాంతులును 6[గోధ రహితులును సకల భూత డయాపరురిను సాధువులును నగు వారలు నుహిత్ములనం దగుదు; రట్టి మహాత్ములు నా యందలి "స్నేహంబె ప్రయోజవంబుగా గలిగి యుండుటం జేసి విషయ వార్దా (_పవృళ్తులగు కుజములందు దను బేహ్మ గృహ మితి ధారాత్మజ్ఞాదులందు (బీతి కేక యండుడురు, (భార్‌ స్కృం-69 వ) డ్రి చతుర్జ స్కంధమున సనత్కుమారుండు పృథుచకవర్తికి “ఆత్మారామత్క యోగ మేమ్రార్జ్య (క్రియారాహిత్యము, శీతోష్టాది ద్వంద్వ సహిష్టుత్క నిర్గుణ పర్మబహ్మము

భాగవతముసై భగవద్నీత వొిభొవము 253 నందలి రతి” భక్తియోగి వ్యిధాన అక్షణములని వివరించెను,

(భా-డీ సృం-618 వ) 3) భరతుని తపశ్చర్య ఈ రీతి కొనసొగినది;

వ] ఆ వివిండొత్మ నిత్యానంద సుఖ ల్లాభంబు గలిగి సుఖదు? ఖంబుల యందు జేహాభిమానంబు సేయక... శీతోష్ణ వాతవర్నాతపంబులకు నోడి సై చీక గిస్పకయుండునెడ-- ఉ్ర భరతుడు

“న నర్వభూతములకు నఖుండును (బహ్మ భూతాత్ముండు

నిర్హ్వైరుండయిన _బహ్మ సుతుడు” అనియమ, ద్రే గ్య బరిహ్మాన్వరూపమై సకల భూతములకు నత్యంత హితు(డ్జెన భూసురుండు"” అనియును వర్తితుండ్లై వాడు, హాం క.

5] నహానశీలురు. సమస్త శరీరధారులకు సుహృత్తులును బరమ శాంతులును గారుణికులునున్నై పరిత్యక్త కర్మ స్వభావులును వినృష్ట న్వజన బంధుబనులునుసై మత్సదాశశ్రయులును మదు ఇధ్యాన పారీణులును మత్కథాపంినంగ సంభరిత శంవణా నంటులును నగుచు. నుడీయ కథల నొదువుచు వినుచునుండు పరమ భాగవతోత్తముల నాధ్యాత్మికాది తాపత్రయంబు దరింపం జేయం జాలుదు;

భక్తి యోగికిని భగవంతునకును ఛ్రేదమేమియును లేదు. అతడు భగవంతుని యందే రమించుచు లోక శ్రేయస్సునకును, తన జీవనోపాధి విమిత్తమును ఆవనరమైన కళ్మలను నిష్కామ బుర్దితో నెరవేర్చుచుండునుు ఆతడు లోకములోని (ప్రాణులన్నిటి యెడ సమదృష్టి కలవాడ్డె సరమశాంత న్వభావముతోను కారుణ్యముతోను (పవర్తించు చుండున్ము అతనికి సంపోరబంధములేదు. అతిడు జీవన్ముక్తుందు+ ఇది గీతా వచనము భాగవతమునకు అదర్శము: గు మధురభక్తి:

254 భాగవతముస్పై భగవద్నీత పభావను పరమేశ్వరుని పొొణనాథ్యవనిగా భావించి ఆరాధించుటకు మధ్ధురళక్తి యని శేరు. ఇది శృంగారముతో మేళవింపబడియుండును. గావున దీనిని ఉజ్మ్వల శృంగారమనియు వ్యవహరింతుర్ము చ్చైతన్యాదులు మధురభక్ని నవలంబించిరి. ్రిల యందుకన్న వురుషులయందు ఈ భక్తి పవ్మితముగా భాసించునుు భరతుఃడు నాట్యశాస్త్రమున కామమును నాలుగు విధములుగా విభజించెను. శ్నో! ధర్మకామో౭ర్వ కామశ్చ మోక్ష కామస్తథై వచ స్తం పుంన యోసునలయోగో యః కామన్సతునంస్మృత; |1 (నాట్టళా స్త్రము-భరతుంద్యు చతుర్విధ పురుషిర్భములను బట్టి కామము ధర్మార్భ కానుమోక్ష కామములవి నాలుగు విధములు, మోళ్షకాముమే మధురభక్తికి మూలాధారము. గీతాచార్యుడిట్ళు ెలిపి శ్శోో మాంషహి పార్ధ! వ్యపా(శత్య యే౭విస్కు: పావయోనయ: శ్రియో వ్లెళ్యాన్నథా శఛూదా9: తేదిని యాని, పరాంగతిమ్‌ గీ.9 అ౩2 ళో భగవంతు నాశియించినచో పాపాత్ములైనను స్త్రీలైనము వై శ్య శూ దాదులై నను పరమగతిని పోపించగలరు, ఇందుకు భాగవతమునందలి గోపీకలు చక్కని ఉదాహరణము గోపికల శృంగారము తుచ్చమ్మైన లౌకిక శృంగారము కార్డు వారి శృంగారమునకు భగవ్యదతియే స్టాయీభావమ్ను మధుసూదన సరస్వతి వివరించిన సదునాకండు భక్తి భూమికలలో. నోపికలు చివరిద్ధైన (పేమ పరాకాష్టనంది యుండిరి, వారు శికృష్ణ పరమాత్మ తాదాత్మ్యమును పొందుటక్షై పరితసించు. జీవాత్మలు సమస్త ధర్మములను పరిత్యజించిన వారు శ్రకృష్ణునకు శరణాగతులు. అనన్య చిత్తముతో సతతము అశవినే చింతించిన. సరాభక్తులు, వారి శృంగారమునందు. అసభ్యత లేదనుటకు వారికిని కృష్ణునకును జరిగిన ఈకింది సంభాషణము దృష్టాంతము కాగలదు, గోపికలను శీకృష్ణుడు వారి వర్షనముమ గూర్చి (పన్నించుటవ

భాగవతము స్టై భగవద్నీ త పొభావము 255 ఠా! మీరేతెంచిన జాడగానక వగన్‌ మీ తల్జులుం దం, డులున్‌ మీరాముల్‌ మరదుల్‌ తనూజులు గురుల్‌ మీ సోదఠిల్‌ బంధువుల్‌ మేరల్‌ మీరిరి లేదు పోయిరనుచున్‌ మీ ఘోష భూజాగమం దెరితిం బరికించిరో తగవులే యాసాహసోద్యోగముల్‌ 1 || (౧భా-6 నృం-పూం. భాా-977 పు చః ఇలువడీ సున్నసేసీ హృదయేశల సిగ్గులువుచ్చి యత్త మా మల నెరియించి సోదరుల మానము నూరలు వుచ్చితలళ్టి దం . (డుల రుచిమాన్ని బంధులకు రోత యొనడ్చుచు జార టాంఛలన్‌ వలనజణి నత్కులాంగనలు వత్తురే లోకులు నూడమెత్తురే? ॥ [భా-30 స్కం-పూ. లా57రి వ] శకృష్ణుని పంశ్నలకు గోపికలు త్రరంబు లిచ్చుట్వ మ॥ పతులన్‌ బిడ్డల బంధులన్‌ నతులకుంబాటించు టే ధర్మప వతి యానంటివి దేహధారిణులకున్‌ ధర్మజ్ఞ చింతింపుమా! వతివుతాదికనామమూర్తి వగుచున్‌ భానిల్డు నీయందుంద _ తృ్పతివు(తాదిక వాంఛటలన్‌ నలివి నంభావించుట న్యాయమే! | (భా10 స్కంంవూ.భాం8ిరిరి వ) గోపికలు (శీకృష్ణునే తమ పతిగా గతిగా నమ్మి అతనినే ఎల్లవేళల చింతించినారు, లోకవ్యవహారము నందలి పతిప్పుత బొంధవాది జనులెల్లరు భగవంతుని (పతిబింబము లేయని వారు తంచిరి. కొవుననే తమ అత్తమామలన్కు భర్తలను విడిచిపెట్ట్‌ జగద్భర్హ త్నెన. శ్రీకృష్ణుని శరణుజొచ్చి సమస్తృముమ నతడే. యను జ్నానమును పాందిర్హి పూర్వజన్మ పుణ్యసంప్కార ఫలముగా జ్నావమావిర్భవించిన భక్తుండు2 నర్వమును వానుదేవముయముగా _. దర్శించునని.. గీతొచార్యుని వచనము, [1-7 అ-19 ళ్ళ గోపికలు ఈ కోవకు చెందుదురు! వారికీ నిరంతరము శ్రీకృష్ణ ధ్యానయేః (శీకృష్ట లీలలను ప౦దర్శించుచు వారు అనందించిరి. వారి శరీరమనోబుడద్ది వాక్కులు శికృష్ణార్పితమొనరి ంచిరి. నారి శరీరములు స్తీ సంబంధములగుటచే రతి (క్రీడయందు పొల్ళొనిరి, కాని ఈ రతి ద్హైవసంబంధమై న దగుట చేతను గోపికలు జ్నానులగుట చేతను నింద్యము కాబొలదు. గీతాచార్యుడు మోక్ష సన్న్యాసయోగమున శరణాగతి

256 భాగవతముసపైై భగవద్సీ త ప్రభావము తత్త్యమును బోధించుచు. సర్వభావములతో తనను శరణుపాందిన వారు మాతొమే పరమశాంతిని శాశ్వత పరబహ్మస్క్రానమును పొందగలరని వచిలచియున్నారు, [గ-18 .అ=62 శ్ఞా]) కేవలము మనోవాక్కులను దైైవార్చణ మొనరించి శరీరాలి మానమును కలిగియన్నచో నది యుత్త్రమ బక్తి యనిపించుకొనజాలదు. కొవుననే గోపికలు తమ శరీరములనుకూడ కృష్ణార్చణమొనరించి ఆతని రతిని వాంఛించిరి, వారు (శ్రీకృష్ణుని సామాన్యమానవునిగ భావింపక ఆవతారవురుషువిగ తలంచిరి. శరీర మనోబుద్ద్యహంకార వాక్కులను భగవదర్పణమొవరించిన భక్తియోగి భగద్విరహము నొక్క నిమిషమ్నైనను సహింపలేడు, శికృష్ణుని మధురానగరమునకు తోడ్కొనిపోయిన అకూూరుని గోపికలు కూరునిగ బానించిరి. _ వారి కతడు దుస్సహమ్మెన కృష్ణ విరహమును విధించినాడు. భక్తునకును భగవంతునకును గల సంబంధమంత అత్యంత సన్నిహితమ్హె నది. భగవత్చేంమపరాకాష్ట నందిన గోపికలు అతని వియోగమును క్షణ కాలమ్మైనను సహింపలేకపోయిరి,

వారు ““నల్లనివాడు పద్మనయనంబులవాః డు- ఓ

మల్లియలార! మీ పొదలమాటున లేడు గదమ్మ చెవ్పరే!

(భా10 స్కం-వూ,భా-1010 ప అని మల్ళ్మియలను పిక్నించిరి. పగటిపూట ఆడవిలో సంచరించు కృష్ణువి రాతి యంద్లెనా చూడకుండ. నిదను విధించిన (బ్రహ్మను వారు కూరునిగ తలపోసిరి వారి కముక్షణము కృష్ణధ్యానము తప్ప మరొక కార్యములేదు, లోకరక్షకుడున్ను జీవమ్మక్తి పిదాతయునగు ,(శీకృష్ణుని (పాణనాథువిగాం జేసికొని కీడించిన గోపికబ జన్మలు ధన్యముల్దెనవి, _ వారి మనోభావ ప్రదర్శనమునకు కింది పద్యములు తార్కాణము,

సీ॥$ ఈ చరణంబులే యిందు నిభానన! " సనకాది ముని యోగనరణి నొవ్వు నీ పాదతలములే యెలనాగ! | " తతి వధూ సీమంత వీరులం జెన్ను మిగులు నీ వదాబ్దంబులే యిభకులోత్త మయాన! _ పాలేటి రాచూలి పట్టుగొమ్మ

భాగవతముప్టై భగవద్నీత వ్రభావము క. లీసుందరాంఘు9లే యిందీవరేక్షణ। ముక్తికాంతామోహనంబు | ఆ[॥వె;! లీ యడుగుల రజమె యింతి (బహ్మేశాడి దివిజవరులు మౌళి దిశలదాల్తు రనుచు గొందజబల రద్జాక్షుడేగినం (క్రమము (గనియు నతని ంగానర్జెరి / (భా=]0 స్కం-పూ,భా-1029 ప్ర గోపికలకు కృష్ణునకు నడుము కొనసాగిన శృంగార సంబంధము పట్ట కొందరకు ఒక ధర్మసందేహము పాడమును, భగవంతుండ్జైన కృష్ణుండు లలనా జనసంగ మేల “జేసెనన్నది ఆసందేహము. యో గేశ్వరుఃడ్లైన కృష్ణునకు గోపికాజనముతో మావసిక సంబంధ్రమేమియును లేదు, తనను సర్వవిధముల శరణుజొచ్చిన వారి మనోరథము నీడేర్చుటకు జౌతికము” నతడట్ళు ఇపవర్తి ంపవలసివచ్చినది. కర్మఫలము లందు స్సహ లేని తనను ఆ కర్మలు బంధింపజాలవని గీతాచార్యు( డిదివరకే. తెలిసియుండుట గమనించితిమి. (గీ-డీ అా14 శో) భాగవతమునందలి (కింది గద్యపద్యములు దీనికి పోదృలకములుః శింకృష్ణ్టుండు గోపికలతో రాసలీల సలుపుట్టు 1% వ[| యోగేశ్వరుండయిన కృష్ణుండాత్మారాముండై. వారలతో రమించె నప్పుండ్డు [భా=10 స్కృం-వూ.భా-ఓ002 వ] 2) వ! ఇట్సు భగవంతుండైన కృష్ణుండాత్మారాముండయ్యును గోవనతు లెందరందరక్కు నందట్నె నిజ (పతిబింబంబులతోడం (గీడించు బాలుర పోలిక రాసకేలిసలిపిన్వ [(భా-10 స్కం=ప్యూభా-3096 వ ఆ॥వె।;।; గోపజనములందు గోపికలందును నకల జంతులందు సంచరించు నా మహాత్మునకు ్యబరాంగనలెవ్వరు? నర్వ మయు(డు లీల సలివెగాక |

255" భాగవతముప్పై భగవద్లీ త (పభావము ఈ లక్ష్యములతో శీకృష్ణునివర్హ న. విషయమున కలుగు సందేహములన్నియు తాలగిపోవున్ను రుక్మిణీదేవి భక్తికూడ గోపికల--మధురభక్సీ కోవకు ఉఇందినదవియ చెప్ప వచ్చును, _గోపికల వలెనె ఆమెయు (శ్రీకృష్ణ వి ప్రొణేశ్వరునిగ భావించి సర్వవిధముల నళనినే శరణుజాచ్చినదిః తన. సర్వేందిియముల (నామె కృష్ణునకు నివేదన మొనర్చినదిం '. అందుకే ఆమె యిట్ళు తలపోసినద్వి సి _పాజీశ! నీ మంజుభాషలు వినలేని కర్శ రం[ధముల కలిమి యేల? పురుష రత్నమ! నీవు భోగింపగా లేని తనులత "వలని 'సౌందర్యమేల? భువనమోహన! నిన్ను బౌొడగానగా- లేని చమురిం(డియముల నత్త్వ మేల? దయిత! సీ 'యధరామృతంవానగా లేని జిహ్వకు ఫలరనసిది యేల? ఛి ఆ|వెః సీరజాత నయన! నీ వనమాలికా గంధ మబ్బలేని 'మూజమేల! ధన్య చరిత! సీకు దాన్యంబు శ్వేయని జన్మ మేల యెన్ని జన్మములకును ॥ (ా-10 స్కం-పూ.భా-1909 ప] , అమె భక్తికి మెచ్చి భగవంతు 6డామెను వరిణయమాడెము భక్తులేది కోరిన వారి కది ప్రసాదించుటయే ' ఈనపని యని తద్వార " అతడు విరూపించెను. హ్రైందన సాం_పదొయికమ్టై న మధురభక్తి యిస్తాము మతసం(ప్రదాయమున యించుక మార్పుతో సూఫీ తత్త్యముగ గోచరమగుచున్నదః మధురభక్తి యందు భగవంతుడు (ప్రియుండుగను భక్తుండు" ప్ర్యయసిగము " విలసిళ్ళుదురు. " సూఫీతత్త్యమున " భగవంతుండు (పేయసీ స్టానము నలంకరించును: భక్తుండు (ప్రియ్యడుగ (ప్రవర్తించును ఇదియే చ రెందు సాధనలందలి భేదము, స్మి. వ్వైర భక్తియోగము;

భాగవతముపైై భగవద్నీ త పభావము 259 _ వ్లైరమనగా. పీలోధ మనియు. విద్వేషమనియు. అమరము. .తెలుపుమున్న ది, వై రభక్తియోగి భగవంతునితో విలోధము' : పెట్టుకొని ద్వేషము నతని; వప్పుడును న్మరించుచు.. నతని చేతిలో నివతుండగుటక్షై తీవిమ్హైన (పయశ్నము చేయను. అనగా వ్పైరభక్తుడు. తుదకు భగవంతునకు తన పొణములమ "నమర్పించ్రి చృప్పిః బడయును. విష్ట.వు ద్యారపాలకుల్తై న -జయవిజయుబు తమ స్వామి దర్శనమున కేతాంచిన ననకననందనాది మహర్షుల నర్చగించుటచే నా మహర్షులు వారిన భూలోకమున జన్మింపుడని శపించిరి, వారికి కలిగిన శాపము తెలిసి విష్ణువు వారు తనను శ్‌ఘముగ చేరుకొనుటకు వారికి వ్లైరభక్తియోగము నువదేశించెను. సాత్త్విక తపస్సుతో ఏడు జన్మలలో పొందుముక్తిని చై రభక్సి యోగముతో మూడుజన్ష్మలలో సొధింపవచ్చువని అతడు తెలిపినాడు ఆతవి ఆదేశానుసారము జయవిజయులు కృతయుగమున హిరణ్యాజ్య హిరణ్య కళిపుల్సై భగవంతుని" వరాహ నృసింహమూూర్హులచేతమ' చ్రేతాయుగమున రావణ - కుంభకర్ణులై శ్రీరామునిచేతన్ను చ్వాపరయుగమున శిశుపాల దంతవక్తుల్నై శకృష్టుని చేతను సంహరింపబడి ముక్తినిపొందినారు. స్పైరభక్షిలో న్హైరముయొక్క ల్నీవతవలన సదాద్దె వచింతనము జరుగున్ను తనను ఏ రీతి చింతించినము ఆనన్యచిత్రమున "సేవించినచో వారి యోగవేమముల బాధ్యతను " తాను న్వీకరింతునని గీతాచార్యుని వాగ్నానమ్ము [౧-9 అ-22 ళ్ళో ] సీధరుః డు తన భాగవత వ్యాఖ్యానమున వైరళక్తీని గూర్చి వివరించినాడ్డు నంరంభేన (కోధావే శన, నంభృతపృంవృదః యన్సమాధిః థె వకాాగతా తేనానుబుద్నో దృథె కృతో యోయోగః 11 గశీధరీయము) ' కోంధావేశము. క౦ిమముగా వృద్ద పొంది భగవంతుని యంద్వు ఏకాగతను నంతరించుకొని దృఢమె వ్లైరభక్తిగా రూపొందుచున్నద్ని భక్తి యే కోవకు వెందినను అది భగవంతుని యందు ఏకాాగళను పొందినప్పుడు ముక్తి సాధనము కాగలదు. విష్ణువు ద్వారపాలకులతో ఈ విషయమునిట్సు వెల్లిడించెను. కం, నను వ్లెరంబున న్లైనను మనమున (దలచుటను, నా నమత్షమున మదా

260 భాగవతము'ప్పై భగవద్నీత ప్ర)భావము నన మీషించుచు సీల్లుట | అనఘాత్మకుల్చె వసింతు రన్మత్పదవిన్‌ 11 (భావి స్కం-32 పు భక్షిన్నై విధ్యమును వివరించుచు కిందిపద్యము వై రభక్తిని పేర్కొనినది. వా] కామోత్క్మంఠత గోపికల్‌ భయమునం గంసులడు, వ్దైర్మకియా సామగిిన్‌ శిశుపాల ముఖ్యనృపతుల్‌ నంబంధుత్తె వృష్ణులుం . బ్రేమన్‌ మీరలు భక్తినేము నిదె చక్రం గంటిమెట్టైన ను వ్రామధ్యాన గరిష్కుండ్డై న హరింజెందన్‌ వచ్చు ధ్యాత్రీశ్వరా! |] (భాగవతము) వైరభక్తి నవలంబించి ముక్తినిసాధించుట మిక్కిలి కష్టసాధ్యమ్నైన విషయము. ఏలయన తత్సాధకునకు భగవంతుని యెడ బద్ద ద్వేష మంకురింపవలయును. అందుకు తగిన కారణముండవలయును, ' కావున ఈ భక్షి అయాచితమే కాని ప్ఫ్పియత్న సాధ్యముకాదని చెస్పవచ్చుమ. + భగవంచతువి యందు బర్బ ద్వేషుక్జై అధ గ్మకార్యము లాచరించు న్పైరభక్తు లను సంహరించుటక్షై భగవానుడు ప్రుతియుగమున నవతరించుచుండును, ఈ భావమును గీతాచార్యుండు జ్ఞానయోగమున " “'వినాశాయచ దుష్కృతాం...... సంభవామి యుగే యుగ (గాడ అరి శ్రా అవి ప్రకటించెను. ఇచ్చట ఒక సందేహము పొడముము చ్లైరభక్తుల భగవంతుని చేతిలో విధనము పొందుటకు అధర్మమునకు పాల్పడుదురు గదా! వారిని భగవంతుడేల కరుణించి ముక్తి నాసగును? వారి పాపకృత్యములకు లోకులేల' గురియగుదురు? దీనికి జనాబు పాపొత్ముల్నైనను తనను చింతించు వారిని భగవంతుండు తరింప జేయును, మరి వారి పావకృత్యములకు (ప్రారబ్బము ననుభవించువారే గురియగుదురు కాని కర్మబంధ రహితులై న వుణ్యాత్ములు కాదు. | ఇంతవరకును భక్తికి సంబంధించిన వివిధ విషయములపై కొనసాగిన చర్చలో ఛాగవతముసై భగవద్గీత (ప్రదర్శించిన ప్రభావము పిస్పుటముగ గోచరమగుచున్నది.

నవమ [పకరణను జ్ఞాన యోగము

1. _ నిర్వచనము:_ వత్యమును దర్శింపంజేయునది జ్ఞానము, సత్యమును మరుగు వరచునది అజ్నానము... చితి స్మృతి పురాణాగమ శాస్తాందులు జ్ఞానపాధనములు. _ జ్నానము ఆనందమును విసొదించును. అజ్ఞానము దుఃఖమును కలిగించును జ్ఞానము జీవన్ముక్తి ప్రదమగును, అజ్బానము జీవుని సంసారమున బంధించును, జ్నానమునకు వ్యతిరేక మయినదంతయు అజ్బానము, కర్మ, భక్తి, జ్ఞానములలో జ్నానము కడపటి సోపొవమ్ము అనుభవ పూర్వకమైన జ్ఞానము విజ్బానమనబడుమ, ఇది ధ్యానమున అనుభూతకుగును శ్చో. కర్మణా జాయతే భక్తిః - భక్త్యా జ్ఞానం (పజాయతే రీి3 లా జ్ఞానాత్సంజాయతే ముక్తిః - ఇతి శాస్త్రేమనిర్ణయః సత్కర్మానుష్థానము వలన భక్తి ప్రిభవించునుః “యజ్బదాన తవస్సులు మున్నగు సొత్స్విక కర్మలవలన మనస్సు విర్శలమగును. నిర్మలమ్హైవ మనస్సు భగవంతునిపై సులభముగా. అన్నమగును, కావున భక్తికి కర్మ సోపానముగా చెప్పబడినద్ది అంతఈకరణ శుద్ది నిమిత్తమే నిష్కామకర్మల నాచరించుట యోగసాధకుని లక్షణము; బక్తి వలన జ్నానముద్బ్చవించునుు నిర్మలమ్నైన మవస్సు నిశ్సలవ్నె ఆత్మ స్పితినాంది ఏక్నాగతను పొందుటకు. భక్తి శిక్షణ నొసంగును। ఆత్మయందు వ్పితమ్హైన బుద్ది జ్ఞానముతో (వకొశించును... జ్ఞాన సాహచర్యము వలన బుద్ది నిరంతర త్లైలధారవలె అత్మయందే అగ్నమగుచుండును, ఇదియే ధ్యానయోగ సమాధి. " జ్హానమనుభూతమగు చరమావన్న యిది. జీవుడు జీవన్ముక్తుడ్డైన స్ఫితియిది ఈ న్పితిలో మనస్సు అనద్వస్తువగు జగత్సంబంధమును వీడి తన సహజన్నితియై న సద్వస్తువునందు. రమించుచుండును, బగత్తు మిథ్యయనియు (బహ్మము నత్యమనియు ఆడ్డె వే జ్ఞానానుభవము. ఈ జగత్తు (బ్రహ్మమునకు అవయవ రూపమైన నత్యమని, విశిష్టాద్ధ్వైత జ్ఞానాముభవము. జగత్తు, (బహ్మాము భిన్నములనియు త్రాను (బ్రహ్మమును దర్శించుచున్నాననియు డ్హ్వైజ్నాని

• యమభవము. ఈ విధముగ ఆయా నిద్దాంతావలంబుల విశ్వాసములను బట్టి జ్నానాను భవమునందు జ్రదము లేర్భడుచున్నవి, జ్ఞానము భిన్నముగ గ9ిహింపబడినను జ్ఞానాము

2632 భాగవతముపైై భగవద్సీ త ప్రభావము భవఫలమ్టై న ఆనందము నందు' మాతము శజ్రదమేమియును ఉండదు. ఆది సద్వస్తు వు నరిదలి రతి, ఇద్రి అన్ని సిద్దాంతములకును (పధానలక్షణమ్నై యున్నది. గీతాచార్యుడు క్షే) తజ్ఞ విభాగయోగమున జ్ఞానమును సమ్యగము / నిర్వచించెనుు అతవి నిర్వచనము (పకారము “ఈ శరీరము క్షతంిమనబడున్యు తత్త్వము వెజింగినవాడు. స తబా డనబడుము. సర్వక్తేతములందును అంతర్యామి రూపమున దీసించు పరమాత్త్మయు. కేత్రజ్మ ఛబ్బ వాచ్యుడగును శ్ఞేత్రి) తత్త్వము నె్రిగిన భీవుడు అవిద్యను జయించి క్నేత్రజ్ఞడగుచున్నాడు, క్షే తిశ్లే(తజ్ఞలకు నంబంధ్‌ంచిన ఈ జా నము నీజమ్హైన జా నము మా ళు జా శా ఇదం శరీరం కౌన్తే య] కే్యత మిత్యభి ధియతే ఏతద్యోవేత్తి తం పాహు వేత౦బ్ధ ఇతి తద్విదః మేేత్రజం చాపి మాం విది! "కో 0 నర్వమే్యతేషు భారత! క్షే(తక్షేతజ్ఞైయో జ్శ్‌నం యత్తశ్‌ జ్ఞానం మతం మమ || [గ్‌-ే3ి అక్క 2 శ్యోలు]ే ఇదే అధ్యాయమున అతడు జ్ఞా నము యొక్క లక్షణములను “ఆమానిత్వ మదంభిత్వల” అని పాొరంశ్రంచి ** త్త రి రధ్చిం ఆధ్యాత్మ ఖ్‌ొన్‌ నిత్యత్వం శత శిజానార దర ఛనం చాల జై గర్భా ఏ తా నమిత్తి 'పోక్షంి? ఆను బిఇ రీతి చున్నష్టమొనరించెను. ఈ అశ్షణములు *“యోగసూ తములు" అమ (వకరణమున లాగవతోదాపారణములతో కూలంకషముగ చర్చింపబడినవి. -క ప్రకదణమున జ్ఞాన భయోగమహి్వ్‌ (పధానముగ చివరింపబదుమ, శ జ్హావయోగ విశిష్టత ;--

భాగవతము స్పై భగవద్నీ త ప్రభావము 268 నో నహి జానేన న దృశ 0 ల ష్‌ పవత మిహా విద్యతే తత్సయం యోగనంసిద్ధః కాలేనాత్మని విందతి || (గ్రా-డ అాతెరి త్య) “జ్నానము మిక్కిలి వవ్మితమ్మైనది, దీనితో సమానమైనది లోకమున-చురొకటి లేద్కు యోగమున సిద్ది బొందిననాడు కాల్మకమమ్లున దీనిని ౧బడయగలడ్య అని గీతాచార్యుని వచనము, గీతలో జ్ఞానమొక యజ్ఞ్ఞమని వర్ణితమైనద్మి అన్ని యజ్ఞ ములును జ్ఞానమునందే పర్యవసించునని యిది నిరూపించినది, శో అన్నాద్భవన్లి భూతాని పర్టన్యా దన్న సంభవః యజ్ఞాదృవతి వర్తన్యో ళో ణా యః కర్త నముదృవః |॥1 క్‌ ఇళ్ళ ఉఈ ఉబఇహా్ర్రద్భవం విద్ధి (బహ్మాషర సముద్భవం తస్మాత్సర్వ గతం (బవ్మా నిత్యం యే (వకిష్టితమ్‌ // [౧-3 ఆ-1కీ 15 శ్త్తోలు) అన్నము వలన భూతపొణులుద్భవమొందుచున్నవి వర్షము వలన అన్నము ఉత్సత్తియగుచున్నది, యజ్నము. కర్మము వలన కలుగుచున్నది. కర్మము వేదము నుండి పుట్టుచున్నది. వేదము అక్షధపర్యబహ్మము నుండి నముద్భవ మగుచున్నద్ని కావున సర్వవ్యాపక సర్యబహ్మము నిత్యము యజ్ఞము నందు (పతిష్కితమ్నె యున్నది. భాగవత అక్యములు!-

1. నందుండు యాగము సేయ ,కికృష్ణునితో నాలోచించుట్న ఆ॥వ*ష మభఖిము చేయ వజీమడి సంతసించును వజి నంతనీంన నాన గురయ

264 భాగవతముప్పై భగవద్నీత పిభావము వాన గుఠియ (గనవు వసుమతి: బెరుంగును గనవ్వు మేసి ధేను గణము బదుకు, |] కం6 ధేనువ్నలు (బడికె నేనిన్‌ మానుగ పాండి మందల గలుగున్‌ 'మానుగను బాండి గలిగిన _ _మానవులును సురలుఃదనిసి మనుదురు వుుతా, || “(భాాశ0 న్మంంప్తూభా-రిలిక, 882 వులు] జై పృథుచకరివర్షి వభాపదులకు సద్దర్మముల మపదేశించి (బాహ్మణ పిశంన "సియుటః సే రూఢి సీళ్వరుడు స్వరూపంబునం జేసి పూని వకద్ధ విజ్ఞానఘనుండు నగుణుందు నయిన6దా నరయని కర్మమార్గము | నందు 'ీహ్యాది 1(చవ్యములను శుక్తాడి గుణము విస్సర దవఘాతాది నత్కి్వ్యయలును మంతంనసంచయంబు .. నంకల్పమును యాగసాద్యమైనట్టి యభఖండోపకారంబు ఘనవదార్థ . తేః,గీగ.. శక్తియు మటి జ్యోతిషమ్పైోమ సవన ముఖ్య నామత బహు విశేషగుణతను మెఅయు " నట్టి యధ్వర రూవమై యఖిల జగము నందు ననిశంబు (బ్వివ్యాతి నొందుచుండు | [భా-ఉ స్కలార్‌53 ప] గీతా వచనానుసారముగ భాగవతమున బ్రహ్మము యజ్బరూప్రమని పితిపాదింప బడినద్కి యజ్నము వలన వర్షముత్పన్నమగునవియు తెలుపబడినది అయితే ద్వివ్యయజ్నములకన్న జాన యజ్నమే (శేష ష్టైనదని యివి ప్రబోధించుచున్నవి

భాగవతము ప్లై భగనద్నీ త పర్రిభావము 265 గీత క్లో॥ లోతూన్ల్ర వ్యమయాద్యజ్ఞాత్‌ జాన యజ్ఞః వరన్త ప! సర్వం కర్మాఖిలం పార్ధ! జ్ఞానే వరినమావ్యతే || (గాడ అ౩ం౩3 శ్చ [దవ్యయజ్నాదుల కంయె జ్ఞానయజ్నమే (శ్రేయస్మ్క్మరమ్హైనది, ఏల యన జ్నానయజ్డ్ఞము వలన కర్శబంధము తగ పోవుచున్నది. భాగవతము?- నారదునకు (బహ్మ హరిని యద్ధి పుకుషునిగా భావించి తాను మానన యజ్బముతో (జ్ఞాన యజ్నముతో) అతనిని లృస్తిపరచితినని తెలిపియున్నాడు, కల॥ యజ్ఞాంగ యజ్ఞ ఫలదుండు యళేశు డు యజ్ఞకర్హ యగు భగవంకున్‌ యజ్ఞపురుషుంగా మానన _ యజ్ఞము, గావించితిం దదర్పుణ బుడ్ధిన్‌ (|| [భా-బస్కంం95 వ జ్నానాన్నిచే ఎవడు తన కర్మ నంచయముమ భన్మీపటలము గావించుకొనునో వాడే నిజమ్హైన జ్ఞానియవి ((పండిళుడని/ గీతా భాగివతముల నిర్వచనమ్ము (ఉదాహార ణములకు కర్మయోగము ఆను(సకరణము చూడ దగున్సుు " | ఈ రీతి గీతాభాగవతములు బ్బానయోగ న్లైెశిస్ట్యము. నుద్దాటించినవి -.

ఓం లీలామానుష న్మ్‌గహాయ నమః దశమ పకరణము ధథా్యాన యోగము కే. నిర్వచనము; " లక్ష్య వస్తువు వైపు నిరంతర వ్టైలధారవలే చిత్తవృత్తి వి నడువుటకు ధ్యానమని "పేరు; కర్మ, భక్తి, జ్ఞానము లొనగిన శిక్షణతో పరిపక్వ దళకు చేరుకొన్న మనన్సు ఆత్మ ధ్యోనమునకు సిద్దమగును, కొందరు యోగసాధకులు పూర్వ జన్మార్మిత పంస్కారవశమున తొలుతనే ధ్యానయోగము- నభ్యసింపగలరు, | - గీత: శక్యో ధ్యానే నాత్మనిపశ్యంతి కేచిదాత్మాన మాత్యనా - అన్యే సెంఖ్యేవ యోగేన కర్మయోగేన చాపరే | [గాచ3 అ-24 శ్యా] దేహస్చితమె న అత్మమ కొందరు యోగసొధకులు నిర్మలాంతిః కరణముతో ధ్యాన

• మొనర్చి దర్శింతురు-కొందరు జ్ఞానయోగము నాశియించియు, మరి కొందరు కర్మ యోగము యొక్క తోడ్చాటుతోనము ఆత్మదర్శవము నాందెదరు. స్వచ్చమైన జలమున సూర్యబింబము ప9తిబించించునట్ను ఆత్మ దర్శనమునకు మనోన్హై ర్మల్యము మిక్కిలి అవసరము ఆత్మ దర్శనము నొందిన ధ్యానయోగి తన :కర్మబంధమునుండి విముక్తు డగును. ధ్యానయోగ స్వరూపమును గూర్చి యిదివరలో “యోగసూతిములు అను పికరణమున కొంతవరకు చర్చింపబడినది, ఈ [పకరణమున ధ్యావయోగి లక్షణములు పశిధానముగ వివరింపబడునుు | గీత; టే. 1) బుద్దా వితదయా యకో థి 0 ॥ ధృత్యా౭22౭త్మానం నియమ్యచ శద్టాదీన్‌ విషయాంస్య్యక్వా రాగ ద్వేషా వ్యుదన్యచ |!

భాగవతము'ప్టై భగవద్లీ త -ష్యిభావమ్య 267 తి వివిక్త సవీ లఘ్వూశీ యత వాక్కాయమానన; ధ్యానయోగపరో నిత్యం నం లిం వ్షెరాగ్యం నముపా తః న. త అహంకారం బలం దర్పం కామం (కోధం పరఠిిగహం ! : విముచ్య నిర్మమళ్శాంతో బ9హ్మ భూయాయ కల్పతే ॥ [-28 ఆ-ర్‌!, 52, 53 శ్మొ,లు] పరిశుద్దమైవ బుద్దియక్తుడైై; మనస్సును. ధైర్యముతో నియమించ్చి శబ్బాది యిం్రదియ విషయములను త్వజించ్చి రాగద్వేషములను నిర్మూ లించి, ఏకాంత వాసియ్యు మితాహారియు* మనోవాక్కాయములను నియమించినవాడును, ధో్రనయోగ పరాయణుడును, _ న్లైరాగ్యశీలుండును, అహంకార బలదర్ప కామ్యుకోధములను వస్తు నంధగ్రహబుద్నిని విడిచినవాడుము మనుక్రారరహితుడును శాంతచిత్తుడునునగు స్పరుషుండు బ9హ్మాస్వరూపమును బడయుటకు నమర్చుడగుచున్నాడు, భాగవతముంా...... సూడుండు. హరిధ్భానమపొమను శౌనకాది ముని శ్వోష్ములకు బోధించుట; వ్య ఏక చిత్తంబున విత్యంబును గోవిందు నాక్షర్మింపనుం వర్మింపనుం దగుం జకా్యియుధ ధ్యానంబమ . ఇడ్స9బున ,వివేకవంచు _ ఏహాంకార. విబడ్నంబ్తైన కర్మంబు దు9ంచినైతుర్ము (లానే న్కృం-దెరి వు జీవుడు తనను తొనుద్దరించుకొనుటకు ధ్యానయోగము న్యాళయింపవలసి యున్నది. “మనఃఏవ కారణం మనుష్యాణాం బంధమొక్షయోః” ' అని శ్యాస్త్రము లుద్దోషించుచున్నప. ఒకరి 'నుద్దరించుటకు మరోకరు సనర్భ్శులు కార్యు ఎవరి మనస్సు, వారి వశమందుండునో వార్పు ముక్తులు, ఎవరు వారి మవస్సుకు దామలో వారు బద్భులు, కోవున గీతా భాగవతములు ఎవరినివారే ఉద్పరించుకోవలయు ననియు,

268 ఛాగసతముప్పై భగవద్నీత పిభావము తనను తాము ఆధోగతిపాలుచేసిక్‌ నరాదః యు వశవర్తిర్లైన తవ మనస్పే తనకు మి చుడనియు, అదుపు తప్పిన తన మనస్సే తనకు శతు)వనియు చాటి షప్పుచుస్నవి. గ్‌తః కో ఉద్దరేదాత్మ నా౭౭త్మానఏ నాత్మాన మవసాదయేక్‌ అత్ర్మైవ హ్యాత్మనోబంధుః ఆక్ర్మైవ రిపురాత్మనః | [1-6 అ-5 శ్నో] బంథు రాత్మా22త్మనన్నన్య యేనాతై్మైవాత్మనాజితః అనాత్మనస్తు శ 'శుత్వే వర్తేతా22వ్మైవ శతువత్‌ | (గ-6 అ-6 శై మానవువి సుఖదుఃఖములకు బంధమోతృములకు అతని మనస్సే కారణమని (పబోధించెడి స్పై గీత్రాశ్ళేకములచే (పభావితముల్సెన భాగవత సన్నివేశములు దిగువ ౧ మదాహృతములగుచున్నవి. శ్ర కపిలుడు జేవహూతికి మనస్సుయొక్క మహిమ నెయలక పరచుట్న కంఇ విను జీవుని చితము దా ఘన భవబలథాపవర్గ కారణమది యే చిన? 'దిగుణాన్నకంబయి నను నంసృతి బంధకారణంబగు; మతియున్‌ (1 జే॥గ్సీ్‌ ఆదియు నారాయణాసక్త మయెక్థనేని మోక్షకారణమగు; | గభా-3ె స్కం-రి72, త్‌73 పులు 2] పిహ్వాదుండు ఈండిత్నైన హిరణ్యకశిపునితో మనమ్సును జయింపుమని బోధించుట |

భాగవతముస్టై భగవద్నీత ప్శభావము 269 సే;; చిత-బు నమముగా(జేయుము; మార్గంబు' దప్పి వర్షి-చు చిత్తంబు కంటె| తే గ॥ _వ్లైరులెవ్వరు; చిత్తంబువ్నై దిగాక! చిత్తమును నీకు వళశముగాంజేయవయ్య! మదయతాసుర భావంబు మానవయ్య! [బా-7 నృం-266 వ] ౩ కృష్ణు డుద్దవునకు పరమాఠత్నో వదేశము "సీయుట; వ! పురుషున కాత్మకు నాత్మ యేగురువని యెజుంగుముు కుసథంబులం జనక సన్మార్గ వర్తిస్టై పదమంచ్భైన మన్నివాసంబునకుం జనుము; [భాాకే కే స్కం--91 వ] మనోజయమునకు శరీర జయమవనరము. అందుకే పతంజలి అష్టాంగ యోగ మార్షములో ఆనన (ప్రాణాయామాదులమ విధించెను. యోూగసాధనకు మనోజయమునకు శరీరసి రశ్వమునకు ఆహారనియమము కూడ మిక్కిలి (ప్రయోజనకారి యగును, ఆహారము నందు వలెనె వివారాది విషయములందుమ నియమపాలన మవనరముం | ॥ గ్‌త: జాం యుక్షాహార విహారన్య యుక్తచేష్షన్య కర్మసు కో ఆకు యుక్త స్టుప్నావ టోధన్య యోగో భవతి దుఃఖహా] [౧-6 ఆ-17 ళ్మో] ఆహార విహారములందును గతిస్కితుల యందును. నిదుర మెలకువలందును యోగ్యముగ నుండువానికి యోగము సుఖముగ పిద్దించును. భాగవతమువ

1. ధు9వునకు నారదుండు ధ్యానయోగము నుసదేశించుట్న కం! ధృత చిత్తుండు శాంతుండు ని యత వరిభాషణు,డు నుమపాతాచారుండు వ

270 భాగవతము స్పై భిగవద్లీత ప్రలావము ర్డిత వారి మంగళ గుణు/(డుకు మిత వన్యాశను(డు నగుచు మెలంగంగ వలయనన్‌ 11 గభాడీ స్కం--2ర5్‌5 ప 2 కృష్ణు డుద్దవునకు ధ్యాన పద్దతిని బోధించుట,

వ శరీర ధారణార్హంబు నియత స్వల్స్పభోజనుండ్డె శృద మోదంబులు సరియక్రా భావించి లోభ మోహంబులు వర్శించి విర్చితేంది'యుండయి నన్నెకాని యొండెజ్సంగక యాత్మ నిష చేం బవితాం(ఈ కరణుండ్జై న యోగి నాయందుః గలయుం గొవునం

గ్రభామేటే నృం-99 వ] హ్‌ ధ్యానయోగి లక్షణములు; ధ్యానయోగ సిద్ధిని బడసినవాడు సర్వత నమదర్శనమును పొందును. అతని బుద్ది. శీతోష్ణ సుఖదుఃభాది- పరిస్కితుల యందును శతు) మి్యతోదానీన బంధ్వాది వివిధ నర్గ్న జనులయందును స్పిరముగ మండును గతః క్నో( సుహృన్మి.తార్యు దానీన మధ్యస్థ ద్వేష్య బంధుషు సాధుష్వవి చ పొపేష నమ బువరిఇళిప /బా-6 అ- స్థ ప్రశిష్యతే || (భార అ-కి శై సుహృత్సుల్లు మి తులు, ఉదాసీనులు, మధ్యస్కులు, ద్వేమ్యలు” బంధువులు, సుజనుల్కు కుజనులు అనెడి పివిధ మనస్తృత్త వములు గల జనులయెడ ఎవడు సమబుద్ది గలవాడగునో వాడే నిజవ్నెన ధ్యానయోగి.

భాగవతము; క. నారాయణుండు. పృథుచ్చకవర్తి ననుగిహించుట,

వ నీను సుభదుఃభింబుల యందు సమచిత్వందనును సమానోత్తమ మర్యవాధ ముందివును జితేంది9యాశయుం డవున్నై వినిష్పాదిత ఖిలొమాత్యాది సరయుతుండనై యఖీల లోక రత్షణంబు సేయము? (భాజే స్మ్క"-540 వ) 2] చిళకేతుని కుమారు.డు. నారదాది మహర్షులతో సంభాషించుటు, -

భాగవళముపై భొవద్స్‌త 0) వావము 271 తేంగ్‌!! బా .ధవశ్ఞాతి సుతులును బగతురాత్మ

వరులుదా*న మధ్యన్థ వర్షములును

సరవిం గనుచుందు రొక్కాక్క. జన్మమునను

నెజయం (బాణికి నొకచావి నిజముగలది? || కం1॥ సనతులవ్వరు! సుతులెవ్వరు?

వతులెవ్వరు? మత శతు బంధు వియనం

గతులవ్వరు? సర్వాత్మక

గతుండ్డె గుణసా&యైన ఘనుడొక్కనికిన్‌ |

గ (భాా6ి స్కంాక62 శ65 వృలు)

౩ వంది హాగధ సూత జనంబులు పృథుచకివర్షి సమబుర్నివి 6గొనియాడుట. "

ఏ[![! ఆత్మస్తుతి విందల వలన నుదాసీనుండగుచు ధర్మపథంబున వర్తించుచు నాల్మీయ సుహృదృంధువుల వలనం దప్పుగలిగినను దండించుచు నాత్మశతువుల న్లైన నదండ్యుళల దండింపక ధర్మమార్శ గతుండగుచు......నిజ గుణంబుల చేత లోకంబుల శి నారదుఃడు ధ్యవునకు ధ్యానయోగి అక్షణమును బోధించుట,

వ నుణాద్హ్య్యండగువావింజూచి సంతోషించుచు వాభాసుండగువానింజూచి కరుణించుచు సమానున్ని యెడ మ్మె్యతి సలువుచు వర్తించుచున్నవాడు తావత్య)యాది కంబులం దొణుంగు; (భా-శ స్కం-24 "వ

ఈ జగత్తు (బ్రహ్మము యొక్క ఆభాసయని ఆద్ద్వెతము బోధించుచున్నద్కి అజ్బాని తనకు వెలుపల జగత్తును దర్శించును కొని తనయందే జగళ్తు పుట్టి నదని (గ్రహింపలేడ్సు కాని జ్నానియ్మైన ధ్యానయోగి నకల చరాచర జగత్తును తనయందును జగత్తులో తనను దర్శింపగలడు. అతడు తనను సర్వభూతస్సునిగా నెటి "గిన యోగయక్త చిత్తుండు గీతః క్లో! నర్వభూతన్థ మాత్మానాం

సర్వభూతాని చాత్మని

272 భాగవతముస్టై భగవద్నీ త (పభావము ఈక్షతే యోగ యుక్షాత్మా సర్వత నమదర్శన:ః] [1-6 ఆ-29 శా] సర్వతి) సమదర్శనము యో7గయుక్తుని ప్రధాన లక్షణమ్హై యుస్నదిః గీతవలె భాగవతము వీనిని సమర్చించినది. భాగవతము, 1] కపిలుండు దేవహాతికి యోగయుస్నుని దృష్ట్టని వివరించు, తే; అభిల భూరి ,వపంచంబులందు (దన్ను దవిలి తన యందు నఖిల భూతములం గనుచు / వ॥ చెండియు సి వరున ననన్య భావంబులండేసి భూ జావళి యందుం దదొత్మకత్వ మున జూచు నాత్మీయ ఫఘనతరోహాదాన ములయందు. దవిలియిమ్ముల వెలుంగు; ॥

(భా-రతె స్కం-946 వ్య 917 వ 948 ప] లె నొతదుండు ప్రొచీనబర్న యమ రాజునకు పురంజవోపాభ్యానమను కథా మిషతో నధ్యాత్మ తత్త్వము మపదేశిం చుచు స్పరంజను;ఃడు తత్త్యమును దర్శించిన తెజగు వెజింగించులు! సీ! -_వర్మబహ్మమందు

దన్నును, దనయందు: దగ బర ్బహ్మంబు నెనయ గనొనుచు దగేే ధనాన్ని ల దా! కే|గ॥! భంగి సీషణముల; బెడవాసీ భూరి వ్యసన సాగర నంనృతి వలన జాల నుపరళుండయ్యె; |] [భా-ఉ స్కం-రితిర్‌ వ]

భాగవతముపైై భగవర్నీత నభావము 273 తె (| (బ్రవ్మో దులు దత్సీణామూర్తి రూవుండగు ఈశ్వరుని స్తు తియించుటవిాా వశీ। సమస్త భూతంబుల తుందు. వినుం గమగానుచు భూతంబుల నాత్మకు వేటుంగా జూడక వర్తించు. మహాత్ములయందు న్న శ్రైనవాది యందుం బోలె రోషంబు దజుచు వొరయదటః [భా-ఉ స్కం-కే4కి వ] త్త పిహ్హాదుండు “కక తనయందు నఖిల భూతములందు నొకథభంగి సమపాతత్వంబున బరణగువొండు” గ చిత్రింపబడెను, [భా స్కం= 1165 ప నమ్మిప్లై ధ్యానయోగి సర్వభూత సమత్వమ్ము అజాతవై రమ్ము బ్రహ్మచర్య వంితమ్ము, యదృచ్చాలాళభనంతుష్మి మితాహారసేవనమ్మ, ఏకాంతవాసముు మననశీలము, మున్న గులత్మణములను కలిగి యుండవలయునవి గీతా భాగవతములు తెలుప్పుచున్నవిః గీతలో “సర్వభూతపొతే రతాః”, ఆద్వేష్టాసర్వ భూతాసొం, బ్రివ్మాచారి వ్రతే స్పితక్గ యదృచ్చాలాభ సంతుస్నృః, విమత్సరః, ఏకొకీ, యుక్నాహార విహారన్య, క! మాత్మ విన్మిగహః, మున్నగు శ్మా కపాదములందుకు అక్ష్యము, [చూడుడ్యు గతాడే2ై అండ శ్నోన 2తిత్నోన్‌ 6 అపడ శ్ళా? 10 శా 27ళ్చ్ళు ఉ అా22 శా] ఇత్యాది అక్ష్యములు భాగవతమున పితిఫలించిన విధము, పే) కపిల భాషణము, సి॥; -నర్వుభూత నమత్వ మజాతవ్హెర మును, (బవ్మాచర్యంబు, ఘనమాన మాడిగాం గల నిజధర్మనంగతుల జేర నంతుష్పుండును మితాళనుండు నేకాంతియు మననశీలుం డు వీతమత్సరుండు 1 తే;గి! నగుచు మిితత్వమున ఇగృవం దగిలి యాత్మ కలితవిజ్ఞానియ్డై బంధకంబు లైన

బ్రో కాగవతమున్నై భగవద్నీ త (పభావము ఘనశరీర వరిగి హోత్కంఠ యందు. నాగహముసపేసి వర్తింపనగును / (భా-తి సృం-909 ప) ధాక్థనయోగ* సకల హిొొణులయందును సమస్త పదార్భముల యందును తనను. దర్శించునని యిదివరలో తెలుపబడినది, తాను పరబహ్మ స్వరూపమే. కావున అతని కందరి యందును అన్నిటి యందును బ్తిహ్మ సానాత్మారమే కలుగుచున్నద్ని గీత: శ్లో, యోమాం వళ్యతి నర్వ్యత న్‌. సర్పం చ మయి పళ వతి . తస్యాహం న (వణశక్యామి నచమేన ' పిణళ్యతి 11 [స-6 అ-8౦ శ్యా అన్నిటేయందు పర(బహ్మను, పర్యబ్రహ్మయందు " అవ్విటిని దర్శించువాడు సాక్షాత్తు, పరబిహ్మ; న్వరూపుడగుచున్నాడ్డు, భాగవతము్యుణ. 1] దక్ష్తయాగానంతరము యోగీశ్వరులు - విష్ణువు విచ్ళు స్పుతించిరి, సీ! విశ్వాత్మ! నీ యందు వేలుగా జీవులం గనం డెవ్వ౯? " డట వానికంటె 6బియుండు నీకు లేడు; [భా-డ స్కం 193 ప] 2 ధు)వోపాభ్యానమున ధు్ఫవుండు లేగ --అభిల (పవంచమందు. నలర ందనయందు నున్న మహాత్ము హరిని. జిదచిదానందమయుని. లక్షివరుంబరము సీశ్వరేశ్వరు (బాడంగనె నిద్ధదరిత! || [్‌భాయడ స్మం_367 పశే 3] నృసింహమూర్తి ప్రహ్హాద కుమారు ననుుగహించుట్క

భాగవతముపై .భగవద్మీత పంభావము 276 = వ ఘననూవశ్ర భూత సంఘాతంబు లోవల నెల్ల వాంఛలుమాని యెవ్వరయిన సీ చందంబున నన్ను నెజయ సేవించిన మద్భక్తులగుదురు; | (భా? నృం-379 వ] శీ నారదుండు ధర్మజునకు గృహన్నుండ్లైన చ్వింజాడూ:ముక్తినాందు :మార్ష ముం దెలుపుట్ని-ా

వ[1 ద్విజుండు గృహన్సుండ్నె-గురువు నందు నగ్నియందు నాత్మయందు సర్వ భూతంబులందు. నచ్యుత దర్శనంబు "సేయుచు 'నింద్రియ వ్యసనాడిదిమగ్నుండు గాక యెజుకగలిగి వర్తించుచు ౧బర్యబహ్మంబు నొందు [భా7 స్కం--కఉ25 పే 4) విష్ణుమూర్తి కర్చ మ పిజావతికి ధ్యానయోగము. నుపదేశించుట?

వ! నీవు మదీయ శాననంబుమ ధరియించి మటర్ప్చితొ శేష కర్ముండవగుచు న్లైకాంతిక స్వాంతంబున భూతాభయ దానదయా చరితజ్నా వివై నా యందు జగంబులు గలవనియు నీయందు నేం గలననియు నెటిగి. సేవింపుము?. చరను కాలంబున ననుం బొందగలవు? - గభో-3 సృం-759 వ) 11) ధ్యానయోగ ఫలము:

యోగసాధకుండు పరం భించిన ధ్యావయోగసాధన (వన్హుత జన్మలో ముగింప లేక పోయినను. దాని ఫలమును జన్మాంతరములలో పాందవచ్చునవి గీత్రాభాగవతముల సిద్దాంతము: గీత: అర్నునుడు శంకృష్ణునితో ధ్యానయోన నిష్కులడు ప్రయత్న లోపముచే. పూర్మ పిది ని పొందలేక పోయినచో వాని గతి ఏమిటని ప్నించెను. అందుకు ఫికృష్ణు

లా! ౬

డావంగిన సమాధానము:

యోగసిద్దిని పాందకనే మరణించినవాడు పుణ్యాత్ముల కర్టృముల్సైన ప్వర్నాది లోకసుఖముల ననుభవించి పపితు9ల్లైన భాగ్యవంచుల యింటను లేదా యోగుల కులము నండ్జైనను జవ్నిరిచి తన యోగసాధశను మరల కొనసాగించును, పూర్వజన్మ సంస్కారము వలన అతడు ఖ్మఘ గతిన యోగిసిద్ధిని బడయగలడు.

276 భాగవతము సై భగవద్నీత పొిభావము గీతం శో 1] ఉపొవ్య వుణ్య కృతాం బోకాన్‌ ఊషిత్వా కాళ పైతీస్సమాః .. శులీనాం శ్రీమత్సా గేహే యోగ భమ్నై భిజాయతే [| క్తి) అథవా యోగినామేష కులేభవతి ధీమతాం వీతద్ధి దుర్దభతరం ల్‌ోక్షే జన్మ యడీ. దృశమ్‌ (ఖ్‌ తె త్త చం బుది నంయోగయం ధి లభతే పౌర్వదేషాకం యతతే చతతో భూయః నంసిద్ధా కురునందన 11 శ్స్ర పూర్వా భాస్యేన తేనైవ (వాయతే హ్యవళో2నీనః జిజ్ఞాసు రవి యోగన్య శబ్ద (బహ్మాతివర్నతే |] క). వయత్నాద్య తమానన్ను యోగి నంశుద్ధ కిల్చెషః ఆనేక జన్మ నంసిద్ధః తతో యాతీ వరాంగతిమ్‌ ॥1 (స-6 అండపే, ఈ2, ఉక ఉక్క ఉర శ్ళొల) భాగవతము: క నారదుని పూర్వజన్మ వృత్హాంతమున అతడు దాసీ ప్యుతుడ్డై యుండి హరిని చింతించుచుండగా హరి యళనికి సొక్నాత్మురించి తన యమగ్యొహూ భాషణము నిట్లు సొగంచెను,

భాగవతముపై భగవద్నీ త ప్విభావము వై కం॥ నా వలని కోర్కి. యూరక పోవదు; విడివించు దోపపుంజములను మ త్సేవం బుట్టును వెన బావింపంగ నాదుభక్తి బాలక! వింటే || కం౪ నాయందు గలుగు నీ మది వాయచు జన్మాంతరమున బాలక! (నీవీ కాయ్గంబు విడిచి మీదట, మాయనుమతి (బుట్టంగఅవు మద్భక్నండన్నె || మ॥ -బునన్పృష్టియం దు నిరూఢ స్కృతితోడబువ్రైదవు; నిర్నోషుండవై నా కృవన్‌ ఘనతం జెందెదు శుద్ధసాత్త్వికులలో గణ్యుండవన్నై యర్భకా! | (భాటకే స్కం-126, 127, 128 పుల్సు 20 భరతుఃడు యోగపాధకుండ్డైో యుండియు హరిణ వ్యామోహముచే హరిణమ్మె పుత్షి మరుజన్మమున తన సాధనను కొనసాగించుట:; నీ॥ హరిణ దేహము (బాసీ యంతనాంగిరసాహ్వ యండు శుద్దుండుం బవి్యతుండు ఘనుండు శమదమ ఘనత పస్పొాకధ్యాయ నిరతుండు గుణ గరిమ్మండు నీతి కోవిదుండు నైన (వాహ్మణునకు నాత్మజుండ్జె బుట్టి నంగంబు వలనను జకితుండగుచు, గర్మ బంధంబుల ఖండింప జాలు సీ శ్వరుని వచ్యుతు నజు శ్రవణ మనన ॥ లే॥గీ॥! ములను హరిచరణ ధ్యానములను విఘ్న భయముననుః జేసి మనమందు( బాయనీక నిలిపి నంస్తుతి శీయుచు నిలిచి యుండె భరిత యజండ్ధెన కరతుండు పార్థివేయ్యద! 1 (భా-ర్‌ సృం-119 వ)

278 భాగవతముప్టై భగవద్నీ త ప్రభావము నమస్మిప్టై ఒకసారి (పారంభింపబడిన యోగసాధన జన్మాంతరములందును కొనసాగుచు ఏదో ఒక జన్మమున (ప్రయత్న బలమును బట్లి పరిపూర్తముగ ఫలించునని మ! లా గ్‌తయు తదనుసారకమ్నై న భాగవతమును సిద్దాంతికరించుచున్నవి, గ్‌త: జ్జో॥ బహూనాం జన్మనామంతే " జ్ఞానవాన్మాం వపద్యతే వాసుదే వస్పర్వమితి స మహాత్మాసుదుర్దభః 11 (౧-7 'అ-19 శ్నో] బహు జర్మార్మిత పుణ్యసంస్కార ఫలితముగ పరిసక్పుడె న జ్నాని సకల పదార్హములందును - వాసుదేవుని దర్శించుచున్నాడు,. ఈ విధముగ అనేక జన్మలలో తమ యోగసాధనను కొనసాగించుచు పరిపూర్జ జ్నానులగు మహాత్ములు బహుస్వల్సము, కపిలాచార్యుడు. దేనహూతికి చేసన తత్త్వ్వటోధయందు ఈ విషయమే గోచరనుగు చున్నది సి ఆధ్యాత్మ తత్పరుండగువాః డు పెక్కు | జన్మంబుల(బెక్కు కాలంబులందు (హ్మ్‌ వద్శపావ్ని వరగ్ధంతమును బుట్టు సర్వార్థ వ్వైరాగ్యశాలి యగుచు బూని నా భక్తులచే నుపదేశింపంబడిన విజాన సంపతి చేత నో ల్ని బరంగ ల(టిబుద్దుడ్జె బహువారములు భూరి మత్పసాద పా9వ్నైెమతి, ళనర్న్చు (1 లేగ; నిజ పరిజ్ఞాన విచ్చిన్న నిఖిల సంచ యుండు నిర్ముక్తలింగ దేహుడునగుచు ననన! యోగీంటద హృర్గేయమగు మదీయ దివ్య ధామంబునొందు నందీప్తుండగుచు 1|[భా-3 స్కం-918 ప] ధ్యానమునకు భగవద్విభూతిజ్నానము ఎంతో తోడ్పడును భగవద్విభూతులను ధ్యానించుట వలన యోగికి విశ్వరూపసందగ్భనము కలుగును, ముందు (పకరణములలో ఈ విషయములు చర్చింపబడును,

ఓం విశ్వరూప (పదర్శకాయ నమః ఏకాదశ [(పఠకరణము థభగవద్విభూతి = విశ్వరూప సందర్శనము 1] భగవద్విభూతి ధ్యానమహిమ:-- సకల జగత్తు భగనర్విభూతిచే విలసిళ్టచున్నద్ధి అయినను కొన్ని జగత్పదార్థములు భగద్విభూతి నధికము॥ సంతరించుకొనియుండును. వాసి ధ్యానము యోగపాధకునకు సులభముగ భగవద్బర్శనమును కలిగించును, గితాచార్యుని అర్జ్హునుడిట్టు పిశ్నించెను, గతం శ్లో! 1] న్వు యమేవాత్మ నా౭2౭త్మానం వేష్ధత్వ్రం పురుషోత్తమ! భూతభావన భూశేశ! దేవదేవ! జగత్పతే! ॥ 2) వక్తుమర్హ న్యశషేణ. _ దివ్యాహ్యాత్మా విభూతయః యాభిక్విభూతిభిరోకావ్‌ ఇమాం స్వం వ్యాష్య తిష్టనీ 11 త్రి కథం విద్యామహం యోగిన్‌ త్వాం నదా వరిచింతయన్‌ శేషు కేషము చ భావేమ చిన్తో2ని భగవన్మయా! || [గ-39 అం15్‌ రి 17 శైలు] “జ పురుష్టోత్తమా! ఓ సకల జగబ్బ నకా! ఓ సర్వ జగన్నినవూయకుడవై న ఈశ్వరా! ఓ దేవదేవా! ఓ జగ్మదకతకా! నీ తత్త్వము నెలుంగుటకు నీవే సమర్భుడవై ము

280 భాగవతముస్టై భగవద్న్‌ త (పభావము యున్నావు. నీవు ఏయే విభూతులతో ఈ జగమెల్ల వ్యాపించియున్నావో వావి నన్నిటిని నాకు తెలియజెప్పుము. ఏల యన నీ యన్ముగహము. లేక నిన్ను నేను తెలిసుకొనలేను, ఏతే వదార్భములలదు విన్ను నేను ఎస్సెట్టు ధ్యానింపవలయునో బోధపరపుము, అర్హునుని సందేహమునకు ఫికృష్ణుండొసంగిన సమాధానము; జ ణ శ్ఞా[ హంతతే కథ యిష్యామి దివ్యా హ్యాత్మ విభూతయః, 1పాధాన్యతః కురు, శేష్ట! ఆదు | వ్‌ నాస్త్యంతో విన్నరన్యమే! 11 [గ-10 ఆ-19 శా] ““ఓ కుర్ముశేషా! దివ్యముల్దెన నా విభూతులనేకము నా విభూతికి ఆది మధ్యాంతములు లేవు, అయినను ముఖ్యముల్దెైన కొన్ని విభూతులను నీ కోరికపై వినిపించదను” దినికి భాగవత దృష్టాంతములు; మ) భాగవతమున క్రీరసాగర మథన కథనమున సొగరమును మథీంచు దేవాసురుల కండగా విష్టువు మహా కూర్మమయ్యెనుః ఆ సన్నివేశమున. 'హరి చిత్రలీల హరియే యెఆుంగున్‌” గభా-తి స్కం-205 వ్ర అని వర్షితవ్నెనది, 2 ప్వహ్హాద చర్మితమున పిహ్మాదుని హిరణ్య కశిపుడు భగద్విభూతి (హరియునిక్షి ఎచ్చట కలదని పిగ్నింపగా అతడు భగద్విభూతికి అది మధ్యాంతములు లేవనియు హరి సర్వత గలడపియ సమాధానమిచ్చెను! ఆతని సమాధానమున కొన్ని ముఖ్యమైన భగద్విభూతులు పందర్శంపబడినవి, మ కలండంభోధి-; గలండుగాల్సి; గలడాకాశంబున, గుంభినిం గలండగ్నిన్‌ డిశలం బగళ్ళునిశలన్‌ ఖద్యోత చం దాత్మలన్‌్‌ గల; డోంకారమునన్‌ (డిమూర్తుల 1దిలింగవ్యక్తులం దంతటం గలం డీశుండు గలండు; తండి! వెదకంగానేల నీయా యెొడన్‌ 11 క్‌ం॥ ఇందు గలండందులే డని, నందేహము వలదు చ,కి సర్వోపగతుం

భాగవతముసై భగవద్నీత స్ఫాభావము 281 డెందెందు వెదకిచూచిన, నందందే కలడు దానవాగ9ణి వింటే! // [భా నృం-274ీ, 275 వలు] గ్‌తలటో శకృష్ణుం డు విభూతి యోగమున చెప్పిన *“నరపామస్మి సాగరఃి, 'పవనః పవతావమష్మి", “వసూనొభా సావకశ్చాస్మి", “జ్యొతిమషిం రవిరంశుమాన్‌”, “నష్మ్యతాణా మహాం+కి?; రాజయోగము చప్పిశ “వేద్యం పవితిమోంకారః" అను వాక్యముల సారము పై భాగవతో పద్యమున కనిపించుచున్నద్మె [10 అ-2కే, 31, 23, 21 శ్నోలు? 9 ఆ-1ళ శ్నో. చూడవలసినవి] ధ్యానయోగ నిష్ములు భగవద్నుణ ధ్యానపారీణుల్లై ఆతని విభూతులనే ఎల్లప్పుడు స్మరించుచు భగవదాయత్త చిత్తు శై తమ శరీరమనోబుద్డులను భగవదర్ప్సణ మొనరించి సజ్బనపంగతి 6గలగి పరస్పరము భగవత్కథా ప)శంగముఅతో తత్కథా (శవణములతో తమ జీవితమును ”డుపుచుందురని గీచా భాగవతముల ఏకాభిపాంయము. గీత: శ్నో! మచ్చిత్తా మద్గత పాణాః బజోధయన్నః వరసృరం, కథయన్నశ్చ మాం నిత్యం రమన్నిచ య తువ్యన్ని చ రమన్సిచ || గగా10 ఆ 9 శ్రా భాగవతము కపిలొచార్యుం డు దేవహూతికి నతృంగఫలము నుపదేశించుట,

వ! సహనశీలురు. సమన్న శరీరధామలకు సుహృత్తులును బరమశాంతులును గారుఖ్టుకులునున్నై _ పరిత్యక్త కర్మవ్వభావుళును విస్పష్ట న్వజన బంధుజనులునున్వై మత్సదాశియులును మద్ను ఇధ్యావపారీణులును మత్కథా ప్రసంగ సంభరితశవణా నందులును నగుచు మదీయ కధల నొడువుచు నినుచునుండు సరమ భాగవతోత్తముల నాధ్యాత్మికాది తాష్యళియంబు దపింప జేయంజాల దట్టి సర్వనంగ వర్షితులగు పరమ భాగవతజనుల సంగంబపేషణీయం,:. బది సకలదోష వివారకంబగు? నట్టి సతృరిగంబున సర్వపాొొణి హృత్కర్శ్మ రసాయనంబులగు మదీయ కథ్యాపనంగంబులు గలుగు? మద్నుణా కర్ణ నంబునంబేసీ శఘంబుగ 6గ9ిమంబునం గై వల్యమార్స దంబులగు శంద్దా భక్తులుదయించ్యు; గభా-3 న్కృం-రి/4ీ వ)

282 భాగవతముప్టై భగవద్నీత పిభావము బ్‌ భగవంతు. డు బోధపరచిన (వరాన విభూతులు; -- గీతలో కృష్ణుడు తన ప్రధాన విభూతులను కొన్నింటి నతనికి విశదమొనర్చెన్ము వీని ప్రభావము భాగవతముప్తై ఎంతో కలదు. గ్‌త; శో 1] అవాం (కతురహం యజ్ఞః స్వధా2హ మహమౌషథధం | మంతో2హ మహ మేవాజ్యం అహమగ్నిరహం హుతమ్‌ || గ-9 అ_16 శో శా9తకంితువు నేన్సు స్మార్హయజణ్ఞము నేను స్వధాకారము నేను స్వాహాకారము నేను, జొషధము నేన్ము మంతి)ము నేను, అన్ని నేను, ఆజ్యము నేన్ము హోమము నేమ, సోమము నేన్తు 2) _బహ్మార్ప్వణం బ్రిహ్మహవిః టబహ్మాగొ స బహ్మణాహుతళం శుహ్యైవ తేన గన్న వ్యం బం్పహ్మకర్మ సమాధినా || [గార అ-2డ శ అర్పణ(క్రియయు, హవిస్సును. అగ్నియు, హోమమును (బహ్మమ్ము కర్మమందు (బ్రహ వ బుద్ధిగల పురుషుండు సాందెడివలము కూడ (బహ్మమే, భాగవతము$* 3) దషాధ్వర నిర్వహణానంతరము బాొహ్మబజనులు విష్ణుమూర్తిని స్తుతించిన విధము: వ|[| దేవా! యీ ,(కతువును హవ్యంబును నన్నియ మంతుంబలుు సమిద్బర్భ పాత్రంబులును సధస్యులున్ము బు:త్విక్కులును దంపతులును దేవతలును నగ్నిహో ఈం బులును స్వధయు సోమంబును నొాజ్యంబును బజువును నీవు నీవు ద్‌ొల్సి వేదమయ సూకరాకారంభు ధరియించి దంష్టా9 దండంబున వారణ్రిం్యదంబు నళినంబు ధరియించు చందంబున రసాతల గతర్జూన భూనివెత్తితి? వట్టియోగి జనస్తుతళ్యుండవును య (క్రతు రూపకుండవును నైన నీవు పరిభ్యిస్ట కర్ష్ములమ్మై కాంక్షించు మాకుం [బ్రసన్నుండ వగుము భా-డీ స్కం-20% వై

భాగవతముస్పై భగవద్నీత పిభావము జీదచ వి క్సియజ్న వరాహమూర్తి ని బ్యవ్మాదులు న్తుతియించుట:ః వ! అగ్నిష్పోమాక్ష్య హైడకీవాజి పేయాతిరాతా)స్తార్యామంబులును ప్‌ంస్పా భేదంబులును ద్వాదశావోది రూపంబుల్లైన బిహు..,యాగ సంఘాత రూపంబులునగు? సర్వవత్త్రంంబులు భవదీయ శరీర సంధులు ససోమాసోమంబులనయబ్న (కతువులు నీవ మటీయును నీవు యజనబంధనంబులచే నొవ్ప్చుచుందు వదియునుం గాకం క్‌ం| హవరూవివి వావనేతవు హవభోక్తవు నిఖిల వావఫలధారు. డవున్‌ వనరతకుండవు నగు నీ కవితతముగ నుతులొనడ్తమయ్య ముకుందా! | (భా-క స్కం-426, త్త పులు) త) ప్పృథుచ్యకవర్తి కథనమున (బహ్మ బుత్విజుల నుద్చేశింది భాషించిని విధము; వ!!! యజ్నంబులందు దేవత లెన్వవి యంశంబు అెవ్వండు యజ్జనామ కరంబగు భగవదంశంబగ్యు నళ్ళై యిందువడు మీ చేత వధార్డు ండుగా౯డితండు భగవదంశ సంభవుండు, [భా-4 నృం-ర5380 వై (పై వచనమున గీతాచార్యుని “దేవానామస్మి వాసవః” [10 ఆ-22 శో] ఆమ వాక్యసారమున్న ది] శశి. సుదర్శవచ్చక పీడితుండ్డైన దుర్యావషమహర్నిని రకించుటక్సై అంబరీష రాజర్ని గక! చ్యకమును (పొర్మించిన విధము: సే2 నీవ పావకుండవు నీవ నూర్యుండవు నీవ చందు9ండవు సీవ జలము నీవ నేలయు నింగి నీవ నమీరంబు సీవ భూతేం్యడియ నికర మీవ నీవ బం్పహ్మంబును నీవ నత్యంబును నీవ యజ్ఞంబును నీవ వలను

284 భాగపతముప్పై చగవద్నీత ప్తిభావము సీవ లోకేశలు నీవ సర్వాత్మయు సీవ కాలంబును నీవ జగము; 11 తే॥గీ1! నీవ బహు యజ్ఞభోజివి నీవ నిత్య మూల తేజంబు నీకునే మొంక్కువాండ సిరజామండు చాల మన్నించునట్టి శస్త్ర ముఖ్యమ కావవే! చాలు ముసిని 11 [భా-9 స్కంజణ129 ప] | గీతాచా క్యాడు ఆదిత్చులలో తాను పిష్ణువు కనియుః జ్యోతిస్స్వరూపములలో సూర్య్యుడనసియు తెలిపెను, (“ఆదిత్యానామహం విష్ణుః", “జ్యోతిషాం రవిరంశుమాన్‌” గ-10 అ శో] భాగవతము;-- 1] శుక పరీక్షిత్తుల భాషణను: “వ! దేవ తిర్యబ్మనుష్యనాగ పత్మితృణ గుల్మ, అతాది సర్వజీవులకును సూర్యుండాత్మ “'యగుచునుండు, (బాంక్‌ స్కంాద్వి,ఆ- 7/౩ ప్రా ప] ఆ సూర్యుండాది నారాయణమూర్తి యగుచు లోకంబుల యోగక్ష్మమంబులకు వేద్యతయాత్మకంబ్లై . కర్మసిద్ది నిమిత్రంచ్నై. దేవర్ని గణంబులచే. వేదాంతార్హంబున ననవరతంబు విత్మర్యమాణం బగుచుసన్న తన స్వరూపంబును ద్వాదశ విధంబులుగ విభజించి వసంతాదిబుతువుల నాయాకాల విశేషంబుల యందుః గలుగంజేయుచుండును; " [భార్‌ స్యా -డ్వి ఆ--86 వ్శ చ; శక క గ్‌ అనంతళ్చాస్మి నాగానాం (గా-ఓ0 ఆ29 శి భాగవతము: 1) శుకయోగి పరీక్షిత్తునకు నాగకులోదృవుడ్డైన ఆనంతుండు విష్ణ్వంశ ౬గలవాడని నిరూపిం చుట; | స్మి పాతాళలోకంబు పాంతుల శేషుండు వెలయంగ ముప్పదివేల యోజ నంబుల వెడలుపనను దోంకంజుట్టుక యుండు;

భాగవతముస్టై భగవద్నీత ప్రభానము 2885 విష్నని మహో్యగ కలాల మెన శరీరలబు; దాన్నె యనంత్య్యా నక లా నానా నంకర్షంబండుండు నతతంబు నటి యనంతనామాభిధానుని మస్తృకమున _ సీద్దారంబు కరణి ధరణి; | న గ [భార్‌ స్కం-ద్విఆ-122 వ] 8] వారదోవదేశ మార్గ మున చితి'కేతుండు నారాయణ మం(తజసమొనర్చి తన్మహిమచే తిలోకసంచారము జేయుచు నొకచో అనంతుని కనుగానెమ, పీ;[ తారహార పటీర ధవళ దేహము వాని రమణీయ నీలాంబరము వాని మణికిరిటస్సురన్యన్నక బులవాని, గంకణ శేయూర కరమువాని.( గర్బ్చురమయదీవ్న కటి నూూతముల వాన్ని, దరళ యజ్ళో వనీతములవాని నతిసుపనన్న వక్తాాంబుజములవాని, నరుణ వివృత్త నే్యేతములవాని ఆ||వెి। నీద మండలంబు సేవింప? బుణ్య(పసీడ్ది. థి ధి వెలసినట్రి యిద్ధ చఠరితుం బద్ములోచనునకు: బాదవీఠం బైన ఘనునింబన్న గేం్యదు “గాంటెే నతడు | తేః,,గీ;; -_అవాండంబు కోటి యవని - యందు నణుమ్మాతమగు ననంతాఖ్యుండతండు] (భారి స్కం-డీ/త్తు పు గీతలో కృష్ణుండు తాను ధేనువులలో కామధేనువుననియు, ఆశ్వములలో

286 లాగవతము'పై భగవద్నీత పిభావము ఉచ్చ్చైళ్ళవసము ననియు, గజరాజములలో ఐరావతము నవియ్యు నక్షతములలో చందుడ ననియు తెలిపియుండెను. మరియ తాన్నే కాలన్వరూపుడనవి జేటపరిచెను, గీత: 1) ధేనూనామన్మి కొమరుక్‌ (౧-10 అ-28 శ్వా వ్ర ఉచ్చ్చై[శ్ళావనమళ్వానాం (౧-10 అ-27 శ్రా శ) ఐరావతం గజేం[దాణాం (౧-30అ 27శ్చా ఇ శా యణ ఉ) నక్ష్మ్య్రతాణామహంశశీ [[-10 అ-2] శ్నో) 6) కాలః కలయకామహమ్‌ [౧-10 అ-౩౦ ఖ్మ్మ. అహమేవాత్షయః కాలః [౧-10 అ-౩౩ శ్నో] కాలో2స్మి ॥ (టి! అ-౩2 శ్హో) భాగవతము: శ. దేవాసురులు 'మందరగరి కవ్వముగా ఆదిశేషుండు తాడుగా ఆదికూర్మ మాధారముగా. 6జేసికొని కీరసాగరమును చిలుకుచుండ కామధేన్వాదులు జనించెను, ఇవన్నియు భగద్విభూతి” నధికముగ షోదిం జేసీకొనినవని (గహింపవచ్చున్ను కం _ తెల్లని మేనును నమృళము జీలున జలించు పొదుంగు శితశృ్ళంగములుం ఛా వ! బెల్లుగ నర్థుల కోర్కులు, ॥ వెలిగొలుపు మొదవ్స పాలవెలిం బుఇెన్‌ [1 ననన. ణి క్‌ంఖ సచ్చం[ద పాొండురంబ్లై యుచ్చై శవ మనంగం దురగ మొగి జనియించెం ఎళ్చికానము ఐళదత్యుం డిచ్చగొనం డయ్యు నిం్యదు -డీశ్వరశిక్షన్‌ || కళ! దంత చతుష్టాహతిళై | లాంతంబులు విరిగి వడంగ నవదాత కుభృ త్కాంతంబగు న్టైరావత దంతావళ ముద్భవించె ధరణీనాథా! | న "

భాగవతము స్ట భగవద్నీ త వ్రభావము' 287 ఆ|1వెష ఎల్ల బుతువులందు నలరారి వరువవ్నైె యిందు? వితల తోంట 'కేవుదెచ్చి శ్రోరివచ్చు వారి కోర్కుల నీనెడు, వేల్చు[మౌను పాలవెల్నింబుట్నె | వ్య మతశ్రియ నా రత్నాకరంబు నందు సుధాకరుం డుద్భవించి విరించి యను మతంబున దన యథా స్టానంబున బ9వర్తించుచుండెనంత. (భాలి స్కం-2ర్‌2ం 255, 258, 261, 264 పల్కు వ్ర 2] మ్నై్యశ్రయుండు విదురునకు “కాలము వరమాత్మ న్వతూవమని తెలుపుట్వ సీ॥ దీపిఠతింవ గాలన్వరూపుం డ్రైనట్సి ॥ వద్మాయం డనంతుం డనాది వురుముండు; “భాంతి స్మం-362 ప) గీతలో విభూతియోగమున భగవదనతార న్వరూపము కొంతవరకు నుదాహరింప బడినది సనక సనందనాది మహార్షి నవ్హకంబును, మనువులు నలుగురున్ము దేవర్షి నారదుండును, సిద్డుడ్డైెన కపిలమునియు, ద్హైత్యుడ్జైన (పహ్ష్మాదుండును, వ్యానమునియు తన దివ్యాంశ సంభూతులని భగవంతుండు వచించియున్నాడుు వీరిలో భాగవతమున అవతార స్వరూవులుగ వర్ష్మితుల్లైన నారద్క కపిల పిహ్మ్హాద వ్యాసులు *ఆవతార పికరణముని సోదాహరబణముగ సేర్కొనబడిరి. ఇచట సనక పనందనాదులున్ను మన్వాదులువు, అనంతవాసుకి ప్రభృత్తులుము, నారాయణాంశ సంభవులనుటకు గీతా భాగవతములందలి దాం ంఠతఘు జౌనంగబడు చున్నవి గీత: కో)! మహరయన్సవ్న పూర్వే ఠి యె మద్చావా మానసొజాలా యే షాం లోక యిమాః _పజాః | [గి-పే0 అ-రి ళ్నా].

288 భాగవతము పై భగవద్దీ త ప్రభావము భాగవతము[ _ బ్విహ్మ నారదునకు విష్ణుని లీలావతారంబుల వినిసీంచుట. మ॥ పరమాత్ముండజు, డీ జగంబుంబతి కల్చంబందుం గల్పించుందా, బరిరక్షించును [దుంచును., | " వ --అమ్మహనీయ లేజోనిధి మొదలి యనతారంబు సహ్మస శీర్షాది యుక్తతబయి వకృతి (ప్రనర్తకంబగునాది పురుష రూపంబగ్గు.. ఆందు భగవ(త్పముఖులైైన సనక సనందనాది యోగీందు)లును నాకలోక నివాసులయిన వాసవాదులును ఇగలోక మైంకులగు గరుడాదులును నృలోకపాలకులగు మనుమాంధాతృ (పముఖులును దలలోక " హాలకులగు ననంతవాసుకి (పభృతులును- ఉద్బవించిరి?- అంధ్లైెశ్వర్య తేజోబల సంపన్నులైన పురుషులు నర్వాత్ముండై న నారాయణులని యంశ సంభవులుగా నెజుంగుము? (భా-బి స్కం-112 వ వ! -ననకాదులగు మీరును భగవంతుండె న రుదు9ండును దైత్యపతిల్నైన (వహ్మ్హాదుండును స్వాయంభువ మనువును ర! దవిలియద్దేవు కక్తింజిత్రముల నిల్పి తత్పృఠరాయణులౌట చుర్దాంచమె న

• విస్త్షమాయ :దళఠింతురు విమలచరిత! || (భా-2 స్కం-208 వృ 204 ప్ర "పై ఉదాహర్య్యములలో “దేవనామస్మి వాసవః”? (గ-10 అ_22 శ్రి “వై నతేయశ్చ పక్షిణాం) /గ-10 అ-౩౦ శ్రా “సర్బణామస్మి వాసుకిని గ|-10 ఉఅ-2తి శ్రి “రుదాణాం శంకరశ్చాష్మి" [౧-10 అ-23 శ “ప్రహ్హాదశ్చాస్తి దైత్యానాం [[-10 అ-8౦ శ్నా] “(దేవతలలో ఇం్యద్రుడను, పతులతో గరుత్మంతు డన్ను సర్పములలో వాసుకిని, రుదులలో శంకరుం డను, ద్దైత్యులలో ప౦ిహ్హాదుడను]' అను గీతాచార్యుని వాక్యముల ,పాముఖ్యము స్పష్టముగ గోచరమగుచున్నది. భాగవతమున ఏక్రాదళ ద్వాదశ స్కంధములందుగల వచనములలో భగవద్విభూతు లొకచో 'కేందిికృతములై వర్షింపబడియున్నవ్శి ఇవి గీతయందలి నిభూతి యోగమున కాం(ధీకరణములవి చెప్పదగియున్న వి

భాగవతముపై భగవద్సీ త ప్రబావము 289 ఈ వచనములందు. యింతనరకును గీతామసారముగ (వవచించిన విభూతులే కొక మరికొన్ని విభూతులు చేరియున్నవి, అవి 1/ మృగాణాంచ మృ గేం్యదోహం గి-10 అ-౩౦ ళ్ళ] ల గిరామస్మ్యేకమక్షరమ్‌ " [భ-10 ఆ-255 శ్త] తై (సోతసామస్మిజా్నావీ [గ-30 అ-31 శ్‌] 4 మేరున్ళి రిణామహమ్‌ గా-210 అ-2౩ శ్న్ర 6] యజ్ఞానొంజపయబేష్నిస్తి (గ-15 ఆ-25 శో 7] బుతూనాం కునుమాకర:ః గ్ర్‌ా10 అ-ా3ర్‌ శో] 5) మాసానాం మార్గ శీల్నో2హం ( శ్‌ త్రి | న వృన్మీనాం వాసు దేవో౭స్మి [గా10 ఆం శో] 10] విత్తేశో యక్షరక్షసొమ్‌ (10 అ-2౩ శో క్ష) ఇన్మి )యౌణాం మనశ్చాస్తి (గ-౫౦ అ-22 శో 12] మహర్షీణాం భృగురహం (గ-10 అ-25 ళ్ళ 13) (కింది శో కము యొక్క. భావము కూడ ముందు చప్పబోవు వచనమునలో దాగి యున్నది శో అహమాత్మా గుడా కేశ! నర్వ భూతాశయ నితః, థి ఆహ మాదిళ ఏ మధ్యంచ భూతానామంత ఏవచ |] (గాకే0 అ-20౦ శో ఓ అర్భ్హు నా! నేను నకల (ప్రాణుల హృదయాంతర్యామిని. సర్వభౌతముల యొక్క ఆదిమధ్యాంతములు నేనే భాగవతము[ా . తొలి కురు షేత్రమున అర్హునునకు ఉపదేశించిన రీతి శికృష్ణుడు ఉద వునకు విభూతియో/గము నుపదేశించుటు:-- వ శత్ళి పాండునందనుఃడగు నర్చునుండు యుద్ద రంగంబున విషాదంబునాంది యిట్ట యడిగిన నళనికి నేంజెప్పిన తజంగేజీంగించెదం?; జరాచర భూతంబయిన

290 భాగవతముస్టై ఇఖగవద్నీత పిభావము జగంబంతయు. మదాకారంబుగా భావించి భూతంబులఅందు నాధారభూతంబును, సూత్త్ష్మంబులందు జీవుండుమ, దుర్మయంబులందు మనంబును, దేవతలందు పద్మ గర్భుండును, వసువులందు హవ్యవాహనుండును, నాదిత్యులందు విష్ణ.వును, రుదు కందు నీలలోహితుండును, _చిహ్మాలందు భృసువున్ను బుషులందు నారదుండునుః ధేచువులందు. గామధేనువున్ను పిద్దులయందుం గపులుండునుు ద్వైత్యులయందు6 (బహ్హదుండున్ను (గ్రహంబులందుం గభానిధియును,. గజంబుల యండ్హెరావతంబును, హయంబుల యందుచ్చ్చైశ్ళ్యవంబును, నాగంబులందు వాసుకియు, మృగంబులందు గేసకియ్య నాాశమంబులందు గృహస్నా(శమంబున్ము వర్శంబులయందోంకారుబును, నదులందు గంగయు, సాగరంబులయందు దుస్పసాగరంబున్ము నాయుధంబులందుం గార్హుకంబున్తు గిరులందు మేరువుము, వృత్షంబుల యందశ్వత్మంబుమృ్మ నోషధుల యందు యవలున్ను యజ్నంబులయందు శైహ్మయజ్నంబును, వితంబులం దహింసయ్యు యోగంబులం దాత్మయోగంబున్ను స్రీలయందు శతరూపమ్ము భాషణంబులయందు సత్యభాష బృంబున్తు బుతువులందు నసంతాగమంబున్ను మాసంబులలో మార్షశీర్చంబును, నక్మ్యతంబులలో నభిజిత్తున్ను యుగంబులందు "గృతయుగంబును, భగవదాకారంబులందు వాసుదేవుండును, యకులలో ఎగుబేరుండున్తు వానరురిందాంజనేయుండున్ము రత్నంబు లందు (బద్మరాగంబును, దానంబులలో నన్నదానంబున్సు దిథులయందేక్రాదశియ్యు నరులయందు స్పై ష్టవుండ్జె భాగవత పవర్హనం బ్రీవర్తి ంచువాఃడను వివి యన్నియ మద్యిభూచులుగా నెజుంగుమవి కృష్ణుం డుద్చవునకు నుషన్యసించెనున | గ్‌భాాపే! స్కం-105 వ) జ) సూతుండు శౌనకాది మహర్చులకు భాగవతము భగవద్విభూతి సర్వస్వమని దాని మహిమాతిశయమును వర్థి ఐచి చెప్పుటః | వ[1 పదునెనిమిది వురాణంబుల మధ్యంబున నదులయందు భాగీరథీ విధంబున్మ దేవతలయందు 6బర్మగర్భుని మాడ్కి, దారకలందు. గళానిధి గరిమ్మ సొగరంబులందు దుగ్వార్భవంబు చందంబున్న వగంబులను 'హేమనగంబుభాతి, (గహంబుల విభావసుకరణ్శి ధ్ధైత్యులందు 6బ9ిహ్నాదుని భంగి, మణులయందు బద్మరాగంబుదేభ, వృత్షంబులందు హరిచందన తరువు రీత్మి బుషులందు నారదుమాడ్కి ధేనువులందు. గామధేనువు పోల్కి, సూత్ష్మంబులందు. జీవుని తెజింగున, దుర్హయంబులందు మనంబు చొప్పున్న వసువులందు హవ్యవాహనుని పోండిమ్మి నాడిళ్యులయందు విష్ణ్టువుకరణి, ర్ముదులయందు నీఠళలోహితుని రీతిని, బిహ్మలయందు భృగువు సాబగున్య సిద్దులయందు లోపిలుని లీల్మ

భాగనతముసైై భగవద్నీత (ప్రభావము 291 నశ్వంబులందు నుచ్చై్యైళ్ళువంబు లాగున దర్యీకరంబులందు వాసుకి రూపమని మృగములందు ౯ గేసరిచెలువున, నాశ్రమంబులందు గృహస్థాశమంబు క్రియ వర్శ్మంబు, లలో నోంక్రారంబు నిరవున, నొయుధంబులంగార్ముకంబు సోయగంబున్న యజ్నంబుల ఠి జపయజ్బ,ంబు చాచ్చున్మ వ్శతంబులందహింస కరణి, యోగంబులం దాత్మయోగంబు రమణ. నోషధులయందు యనలసొబగున. భాషణంబులందు నత్యంబు తేవ, బుతువు లందు వసంతంబు పౌడిం మానంబులందు మార్గ శీర్చంబు వహిమ, యుగంబులందు ల గృళయుగంబునోజుం దేజరిల్లు నిట్టి భాగివత పురాణంబు పఠియించి విస్తు పాయు్యూంబుజెందుదురు, [భాా12 స్కం-శరి వె “పభిగందల నారయ” రచించిన ఏకాదశ ద్వాదశ స్కతధములందు గల సై వచనము. లించుమించుగ నొకేరీతి గతా విభూతి యోగమును నిరూపించునవిగనున్నవిం "పై వచనములలో గీతా చార్యుడు (పత్యేకము నుడువని విభూతులుహా శ్రే సూత్షంబుల/దు జీవుడు 2) దేవతలందు పద్మగర్భుండు వ్ర ఆశమంబు . అందు గృహస్తాశమంబు శ్త్ర సొగరంబు3ంయందు దున్తసాగరంబు 5) ఆయుధంబు లందు లౌర్ముకంబు 6) ఓశధులందు యవలు 7] (వతంబులందహింన రి యోగంబులందాత్మ యోగంబు 9] స్రేలయందు శతరూప 10] భాషణంబుల యందు నసత్యభాషణంబు స] నక్షతి)ంబులలో నభిజిత్తు 12 యగంబులందు ంగృతయాగంబు 13] వానరులందాంజనేయుండు 14) రత్నంబులందు. బద్మరాగంబు 15) దానంబులలో నన్నదానళిబు 16] తిథుల యందేకాదళి 17) నరులయందు వైష్టవుండు 19] వృతలబులందు హరిచందన తరువు పై విభూతులలో కొన్ని గతలో విభూతి యోగమున పేర్కొనబడక పోయినను గితాచారున్టిడు. ఆయా సందర్భములలో వెలిబుచ్చిన ఆభిప్రోయములకు నన్నిహితముగా నున్నవి. వానిలో కొన్నిటిని తులనాత్మక పరిశీలన చేయదముః |) సూత్ష్మంబులందు జీవు-డు- మమెవాంశో జీవలోకే జీవ భూతన్సనాతనః (గా15 అఆా/ శ్రి న!

292 భాగవతముప్పై భగవద్నీత పిభావము స 2] వ)తంబులందహిం అహింసా నత్య మ్యక్రోధః_ ౩ భాషణంబుల యందు పత్యభాషణంబు

• (గ-ఎ6 అ-2 శ్న్రో [ఆహెంన్న సత్యము ద్దైవాసనుర సంపద] . గీతలో *'ఆయుధానామహం వజ్యుం [గీ-10 అ-28 శ్వా] అని చెప్పబడగా భాగవతమున 'ఆయుధంబులందు 6గార్ముంకబు" అవి మార్చబడివది, “నతత)ణా మహంశశి (1-10 అ-21 శో) అవి. గీళఆయందుండగా. ఏకాదశ స్కంధమున “నక్షతంబులలో నభిజిత్తు” అని యన్నది. ద్వాదశ స్కంధమున మాతిము. గీతాను పారకముగా నుస్నది. అక్కే “అశ్వత్భస్పర్వవృక్షాణాది. [గఎ10 అ-26 శో] అను గీతావాక్యము.. వికొదశ సృంధమున యథాతథముగ నుండగా ద్వాదశ స్మంధమున “ వృత్షంబులందు. హరిచందన తరువు” అని మార్చుచేయబడినదిి ' మహర్నీణాం
• భృనురహం " (గ-10 అ-25 శో! అన గీతావాక్యము. దెండు వచనములందును “బహ్మలందు భృగువు ఆని మార్చబడినది. ఏకాదశ స్కంధమునందలి (గరివాంబులందు “గశానిధి మరియు. ద్వాదశ స్కంధమునందలి “గొహంబుల విభావసుందడు అను వాక్యములు, పిరుద్నముగ మన్నవి, వీనిలో ద్వాదశ స్మంధమునందలి వాక్యమును “జ్యోతిస్ప్యరూపముల విభావసుండు' అను రీతి నరము వచ్చునట్ను మార్చుకొవినచో ఈ వాక్యములందలి స్టైరుధ్యము తొలగి గీతయందలి “జ్యోతిషాం రపిరంకుమాన్‌' (గ-10 ఆ-21 శ్శా) అమ వాక్యమునకు చక్కి సమన్వయము కుదురును. మొత్తము మీద వెలిగందల నారయ కృతమ్ణైన ఏకాదశ ద్వాదశ స్కంధము అందలి వచనములలో గీతాపోక్ష్య మైన విభూతి యోగమునకు కొన్ని మార్పులు చేర్చు లున్నను దాని కిద్రి ( పతిబింబమనుట న్నష్టమగుచున్నది. _ భాగవతమున ఆయా సందర్భములలో ఫితిపాదింపబడిన గీత్రావిభూతులు ఈ వచనములలో సమ్మగళను పంపాదించినవి, గీతావిభూతుల విశ్వరూపమే భాగవత (గంథమని ఈ వచనములు నిరూపించుచున్నవి, ల్‌. విభూతి ధ్యానఫలము _ విశ్వరూవ నందర్శనము: ధ్య్ధానయోగి భగవద్విభూతులను చింతించుటవే విశ్వరూూపసందర్శన భాగ్యమును ర బడయగలుగుచున్నాడు.

భాగవతముస్టై భగవద్నీ త సంిభావము 293 గీతలో అర్బునుండు “శ్నోళ౪ వవ మేత ద్యథా22త్హత్వం ఆత్మానం పరమేశ్వర! [దష్టమిచ్చ్బామి తే రూపం ఐళరం పురుషోత్తమ! || ల గ-11 అ-౩ శా] “& సకల జగన్నియామకుడవగు పరమేశ్వరా! నీవు చెప్పిన అత్మ విజ్ఞానమ్ము నీ విభూతి న్వరూపము పరమసత్యమ్మై యున్నవి. నీ ఈశ్వరన్వరూపమును దర్శింప వలయునని నాకు (పగొర్రమ్నెన కుతూహలము కలుగుచున్నది, నే నందుకు అర్హుడ నైనచో దయతో నీ స్వరూపమును నాకు సాక్సాత్కరింపజేయము అని శికృష్ణ భగవానుని (పార్చించెను. భగవానుడను.గహించి అతనికి తన దివ్య దర్శకమును (పసాదించెను. తోం వళ్యమే పార! రూపాణి ల లి థి శతకో2థ నహ్మసళః! నానావిధాని దివ్యాని నానా వర్దాకృతీనిచ న. (ీ-పేకే అర్‌ శో “ఓ అర్బ్జునా! పరివరి విధములగు వన్నెలతో నొప్పారుచున్న వందలాది వేలాది నా దివ్య స్వరూపములను యిదిగో దర్శింపుము” ఆని భగవానుని అమృత్య తుల్య వచనములు. శ్లో! ఇ హైకన్ధం జగత్‌ కృత్స్నం పళ్యాద్య నచరాచరమ్‌ మమ దేహే గుడాకేళ! యచ్చాన్యదిష్పు మిచ్చని! || [గాచమే అా7 శ్రా] “ఓ గుడాకేశా! చరాచరాజగత్తునంతటివి నా దేహమునందొకచోట కేందీకృత చవ దానినిగా వీక్షింపుము. నీవు చూడందలచిన జగద్విశేషములన్నియు విచట వీక్షింపుము!” ఈ రితిగ పలుకుచు భగవానుడు తన విశ్వరూపమును పదర్శించు

294 భాగవతముస్టై భగవద్నీత (వభావము చుండగా ఆర్బుమడు హర్వ సంభమ భయముళలొ క్కపరిగ తనను సెనగొనగ కృతాంజలిర్ము త్యదూప స్టైభవమును తిలకించెను ఆ రూసము నర్వాశ్చర్యకరమ్మె దివ్యవ్నై యున్నది.. శో! అనేకవ్యక్త నయనం అనేకాద్భుత దర్శనం, ఆనేక దివ్యాభరణం దివాానేకోద్యతా యధమ్‌ || శో దివ్యమాల్యాంబరధరం ఛా దివ్వ గంధానులేపనం నర్వాశ్చార్యమయం దేవం అనంతం విశ్వుతోముఖమ్‌ 11 శోష దివినూర్య సహ్మనన్య భవే ద్యుగవదుత్ధితా యది ఇఖాస్పదృ+ీ సాస్యాత్‌ భానన్తన్య మహాత్మనః ః శ్‌ తతై9కన్ధం జగత్క్బృత్స్నం వవిభక్త మనేకధా అపళ్యద్దేవవదేవన్య ౧ శరీరే పొండవన్త్నదా |] (గక అ-10, మే 12 13 ్సి అనేకములగు ముఖములతో న్మేతములతో వెలుగాందునదియ, దర్శించుటకు మహాద్భుతమ్మైనదియ్యు అసంఖ్యాక దివ్యాభరణ భూషితమును, దివ్యానేకొయుధములను ధరించినదియు?. దివ్య మాలాక్టింబరములతో శోభించునదియు, దివ్యగంధ లేసనములతో పరిమళించువడియు, సర్వాశ్చర్య మయమ్మైనదియు, అది మధ్యా౭తరహితమును, (ప్రకాశ

భాగవతముపై భగవద్నీ త పిిభావము 295 వంతమును, డివి నూర్యనహని నమ్యవభాభాసీతమును, వగు భగవానుని విశ్వరూపముమ అర్చ్హునుండు దర్శించెను, | అర్జునుని మాటలలో అతడు సందర్శించిన భగవద్విశ్వ రూపమిట్నున్నదిం శో! వళ్యామి దేవాంన వ దేవ! దేహే సర్వాంన్త థొ భూత విశేవ సంఘాన్‌ | (బహ్మాణమీళ ౦ కమలాసనన్మం బుషీంళ్చ నసర్వానుర గాంళ్చ దివ్యాన్‌ ॥ శో! అనేక బాహూదరవక్తం న్మేతం వశ్యామి త్వాం నర్వతో౭నంతరూవం | నాంతం న మధ్యంన పునస్త వాడిం పళ్యామి వి శ్చళ్వర! విశ్వరూప! | తాః కిరీటినం గడినం చ్యకిణంచ జేజోరాశిం నర్వుతో దీవష్హిమంతం! వళ్యామిత్వాం దుర్నిరీక్ష్యం నమంతాత్‌ దీపానలార్క-ద్యుతి మ(వమేయమ్‌ [1 శ్లో అనాదిమభ్యాంతమనంత వీర్యం ఆనంతబాహుం శళశినూర్య న్మేతం వళ్యామి త్వాం దీప్త వుతాళ వ్యక్తం న్వ తేజసా విశ్వామిదం తపంతమ్‌ || [గం 12 అ-15్క 16, 17, 18 )] నకల జగదాధారుడవైైన ఉ వ)ిభూ! నీ శరీరమునందు. సర్వభూత సముదాయ మును కమఠ గర్చు డగు బిహ్మాదేవుని బ్రుషులను ధదివ్యోరగములను కనుగొనుచున్నాను, అనేకముల్లైన బాహూదగవక్తం న్మేతములతో సర్వ్యతవ్యావ్త మె ఆదిమధ్యాంత రహిత మ్తెననీ అనంతరూవమును. నేను దర్శించుచున్నాను. కిరీటమును గదను చకమును "

296 భాగవతము స్పై భగపర్నీత పిభావము ధరించి చూపులమ. నిరోధించుచు నూర్యాగ్ని తేజస్పుతో పికాశించుచున్న న్ను ౧గాంచుచున్నాను. అనంత వీర్యు.ండన్నై అనంతబాహుడన్థై చం్యదసూర్య నేతుడనై అగ్ని సదృశముఖుండన్నై స్వకీయ తేజస్సుతో జగత్తు నెల్ల వెలిగించెడి నిన్ను నేను దివ్య చక్షువులతో చూడంగలుగు చున్నాను, ఇది. అర్మున ఉవాచ ఇక గీతానుపారకమ్నైన భగవద్విశ్వరూప సందర్శనమును భాగవతమున కనుగాందము. న క్రీ రసొగర మథన కథనమున దేవతలు రాక్షసుల బాధలకు తాళం జాలక తమ యిడుమలను గూర్చి బిహ్మతోనుడివిరి, అతడు వారి వెతలను హరికి నివేదింతమని పలికి దేవగణ సమేచుండ్జె న్వైకుంఠమున కరిగి అతని పొడగానక ఆ దేవదేవుని దర్శింప కౌతుక మతిశయింస తానును మహేందాదులును గలిసి యనేక విధముల వితని " స్తుతియించెను, ఆంత వారివి కరుణించి దయా గరిష్ము ండును విశ్వగర్భుండును నగు హరి యావిర్భనించెను. న మ(థ ఒక వేయర్కులు గూడి గట్టికరువ్నె యుద్యత్పంభా భూతితో నొకరూపై చనుదె:చుమాడ్కి హరి దా నొప్పారె వేలువుల్‌ వికలాలోకనుల్లై విపణ్బమతుల్నె విష్మభావంశుల్నె (మోలంగా నకశంకించిరి కొంత ఫౌళ్టు విభుగానం జబోలునే వారికిన్‌ | హరి విశ్వరూపమును దర్శింప ఇందా9దులు సమర్చులు కాలేకపోయిరి, అప్పుడు వారికి భగవానుండు తన దివ్యమైన సౌమ్యరూపమును దర్శించెను, స్‌ హార కిరీట కేయూర కుండల పొదకటక కాంలీలతా కంకణాది కౌస్తుభోపేతంబు. గౌమోదకీ శంబ చకప శరాసన సంయుత:బు మరకత క్యామంబు నరసిజ న్నేతంబు( గర్జా వరణకాంతి గండ యుగము గలిత కాంచన వర్ణ కౌశేయవస్రంబు ్రీవనమాలికా సేవితంబు ||

భాగవతముసై. భగవద్నీ త ప్రిభావము 297 ఆ|;వె॥ నైమనోవహరంబున్తై డివ్య సౌభాగ్య మైన యతనీరూపు వార్షమెనంగ( జూచి (బహ్మహరుండు సురలును దానును బొంగి నముండగుచు బొగడం దొడంగ | [భారి స్కం- 159, 161 పలు] శివ (బహ్మాది దేవతలు మాంసనుయముల్సి న తమ న్మేతములతో హరి విశ్వరూపము గనలేక అతని సౌమ్యరూపమును వీక్షించిరి మరి అర్హుముడు దివ్య న్నే తములతోడను ఎక్కువ కాలము భగవద్విశ్వరూపము దర్శింపలేక అతని సౌమ్యరూపమును 6జూపుమవి వినయముతో పార్తి చెను శో! కిరీటినం గడినం చక౦ిహన్రఆ ఇచ్చామి త్వాం (దరహ్టమహం తథైవ లేన్హైవ రూపేణ చతుర్భుజేన నహ్మన వాహోభవ విశ్వమూర్తే! | గంపకి అ-డ6ి ళ్ళ “సహ్మస బొహుడవైన & విశ్వరూపా! కిరిటము, గద్మ చ్యకములను ధరించి చతుర్చుజ రూవుడవై నాకు సాక్నాచ్కరింపుము- నీ సౌమ్యురూపముతో నా మనస్సుకు శాంతిని: గూర్పుము” | భగవానుని విశ్వరూప సందర్శనానంతరము అర్హు నుండుగొంచిన ఈ సొమ్య రూపమే దేవతలకు సొక్సాత్కరించినది, 21 (బహ్మ నారదునకు శీంమన్నారాయణుని దివ్య లీలావతారములను వర్శించి చెప్పుచు యశోద దర్శించిన కృష్ణని విశ్వరూపము నిట్ళు వివరించెను మ! మడిం గృమ్లండు యశోద బిడ్డండని నమ్మంజాల యోగీంది! త ద్వూదనాంభోజములో (జరాచర నమన పాణిజాతాటవీ నదనద్వ్యది వయోధియుక్తమగు నానాలోక జాలంయుఖభా నస్వదనూన క్రియ (జూపె దల్లికి మహాశ్చర్యంబు వాటిల్లగన్‌ || [భాా2ి స్క్కం-1 (/8 ప

298 భాగవతము"ప్టై భగవద్నీత స్రభావము వే యళాద ,శీకృష్ణుని ముఖాంభోజమున దర్శించిన విశ్వరూప విన్ఫానమిట్టున్నది, కం,! ఆ లళలితాంగి కనుంగొనె బాలుని ముఖమందు జలధివర్యుత వన భూ గోళశిలి తరణి శశి డి క్చాలాది కరండమైన ,బహ్మాండమున్‌ || వ[! కనుంగొని మః; కలయో! వ్నెష్టవమాయళలో! యితర నంక ల్పార్థమో! నత్యమా![ తల-వన్‌ నేరక యున్నదాననో! యశోదాదేవింగానో వర స్థలమో! బాలకు: డెంత? యీతని ముఖస్కంచ్నె యజాండంబు (ప జ్వలమై యుండుట 'కేమిహేతువో? మహాళశ్చర్యంబు చింతింవగన్‌-__ అని ఆశ్చల్య చకితురాల్డె నది, -ం [భా 10 స్కం-పూ భా-340 వృ 341 వి 342 | శ? (పహ్హాదుం డుగరూపు6డ్జైన నృసింహదేవుని కాంతింపంజేయ. నతనివి కీర్తించుచు తొర్మి బ్రహ్మ తనలో దర్శించిన అతని విశ్వమూర్నిని వర్మించుట్య వ|! తన యందు నానా సహని) వదన ఓలోనయన నాసాకర్మ వక్త భుజకర చరణుండును బహు విధాభరణుండును మాయాకలితుండును మహాలషణ లక్షితుండును నిజ పికాశ దూరీకృత తముండును బురుషోత్తముండుమ. నయిన నిన్ను దర్శించె (భా-? స్కం-360 వ) 5] బలిచక్రవర్సి కడ రెండడుగుల చోటు గ9హించు వ్యాజమున కపటవామనుండు భూనభోంతరాళములను రెండు పాదములతో నాాకమించి. మూడవ అడుగునకు చోటేదని పిర్షించుట; శా;; ఇంతీండై వటుండింతయై మజియు దానింత్తై నభో వీధిపె నంత్తై తోయద మండలా గమున కల్లింత్తై _పభారాశిప్పె నంతై చం్యదుని కంతచ్నైు (ధువునివ్నె నంత్తె మహర్యాటిప్పె నంత్దె సత్యపదోన్నతుండగుచు (బహ్మాండాంత సంవర్ధియ్మె /

భాగవతముస్నై భగవద్నీత ప౦ిభావము 299 మ! రవిబింబంబుపమీంపం బా్య_తమగు ఛత్త 9ంటై శిరోరత్నమ్నైె (శవణాలంకృతిర్నై గళాభరణమె సౌవర్డ కేయారమె ఛవిమత్క-ంకణమె కదిన్మలి నుదంచద్దంటయడ్ను నూవుర (వవరంబై వదపీఠరమె. వటుడు దా (_బహ్మాండమున్‌ నిండుచోన్‌ ॥ వ!!! ఇట్ళు విష్టుండు గుణత్య్ర)యాత్త్మకంబగు. విశ్వరూపంబు ధరియించి భువి యును నభలతిబును దివంబుగు దిశలును దిశాఛిద్యింబులును సముద్యంబులును జల దఖిల భూళతనివహంబులు దానడ్నై యేకీభవించిాా-. శంఖ శారబ్బ్య్యనుదర్శన గదాదండ ఖడ్నా కయబాణతూణీర విభాాజింతుః డును మకరకుండల కేయూర హారకటక కంకణ కౌన్తు భమణి మేఖలాంబర వనమాలికా విరాజితుండును-నమేయ. తేజో విరాజింతుండునున్నై బ9హ్మాండంబు దన మేనికప్పు తెజంగున నుండ-విబ్బంభించి- హరి విభుండొప్పారె విశ్వాకృతిన్‌ నా క (భారి స్కం-622, 623 ప.లు, 624 వః 625 వ్ర 6 (బహ్మ నారాయణుని గూర్చి తపమాచరించి కిరీటకుండలాది నానా భరణ భూషి తుండును చతుర్చాహు డును నగు విష్టమూర్తిని దర్శించెను, _ (భా-2 న్కృం-287 వ్‌ 71 కర్టముండు భగవదనుణ్మ వడసీ దేవహూతిని .బెండ్శియాడి భగవంతుండ్లైన కపిలొచార్యుని 6దనంబుతువిగా బడసెను్కు, అతడంతకు ముందు నరస్వతీ తీరమందు పదివేల దివ్యసంవత్సరములు తీవ తవము౭ జేసీ కరుణా కరుడ్డైన హరిని _బత్యత్ష మొనరించుకొనెను. ఆ హరి దివ్యరూపుడ్డై శంఖచ్చక గదాపద్మచారుహాస్తుడ్డై భాసిల్నైను. (భాతి స్కం--7506 వ] 8] కపీలాచార్య జననముచే సంతుష్టాంతరం గుడ్డై పులకించిన కర్పముండు అఆతవిని “ఆత్మీయ జఠరనితీప్త విశ్వ సంివంచమును గల సర్వజ్ఞ, మూర్తి" యని కీర్తించెము. | (భాతి స్మం-856 వ్ర 9) నరవరేణ్యుండ్సైన “నాభి నంతానార్బమ్మె సతియైన మేరు దేవితో నాడి యజ్ఞ పురుషుడైన వాసుదేవు నతుల భక్తి శద్దలతో వూజింవ నతడు (ప్రసన్నుడై. వారికి తన. దివ్యరూవ దర్శన మొనంగెనుం

800 భాగవతముస్టై భగవద్నీత ప్రభావము సీకి ఆంత నావిష్కృతకాంత చతుష్ఫజంబులును వీతాంబరలబును వెలుంగ శ్రీవత్స కౌసుభ థశ్రీరమా చిహ్నంబులురమందు రమ్మమ్మె యిరవ్వ వపడంగ శంఖ చక గదాంబువాతఖడ్నాది దివ్యాయధంబులు సేతులందు మెటియ నతులిత నవరత్న హాటకాంకితనూత్న ఘన కిరీట ద్యుతుల్‌గడలు కొన-గం || తే।1గీ11 గర్జకుండల కటినూ(త కనకరత్న హార కేయూరవరనూపవురాడి భూష ణముల భూషితుండ్చెన శ్రీనాయకుండు దంపతుల కప్పుడెదురం బంత్యక్షమయ్యె || (భార్‌ స్కం-క11 ఆ-డ3 ప 10] తనను స్తుతియించు. దక్షప్రజాపతి నన్ముగహింపదలచి విష్ణుమూర్తి తన సర్వం కషంబును మహాశ్చర్య ధుర్యంబును నయి తేణరిల్ళు దివ్యరూవంబున్ను జూసించెను, (భా-6 స్కం-218, 219 పలు, 221 వ) శే 1] ఇంద్రుండు ప్యయించిన శ9ిమన్నారాయణ కవచ మంతిరాజమున నారాయణుండు అనేక దివ్యాభరణాలంకృతువిగ స్తుతియింపబడెను, (భా_6 స్కం-300 ప) కద) తనమ స్తుతియించు. దేవతలకు భక్త వత్పలుండై న వ్టైకుంఠుండు పిసన్నుండ్జె వారి కన్నుల కరువు దీర తన దివ్యశ్వరూపమును 1 పదర్శించెను. [భా-6 న్కృం-332 ప] 138 మృతులయిన వి(వ్రసుతులను 6దెచ్చు వ్యాజమున శికృష్ణుండు అర్జునుని బహు దూరము తోడ్కొని పోయి ఆతనిచే తన నారాయణ స్వరూపమును దర్శింపం జేసెను ఆ నారాయణుడు “అది మధ్యాంత రహితుండు, శంఖచకం గదాపద్మ శారజ్మాది దివ్యసాధను6 డు హారకుండల కటకకేయార మకుట్ట కంకణాంగద మణిము.దికొ

భాగనతముప్పై భగవద్నీత _వభావము 3౩01 వినూత్న రత్ననూపుర కాంచీ విరాజమానుండుగ కీర్హింపబడినాడు. [భా-10 న్కం-ఉ,భా-1312 వ్య 1811 ప

1. శంకృష్ణావతార ఘట్టమున దేవకీ వసుదేవులు దర్శించిన కృష్ణరూపము "పై విధముగనె నానా దివ్యాభరణ విలసితమ్మై యున్నది. (భా-10 స్కం-పూభా-112 ప ఇ" తవరకు నుదాహృతముల్లై న భాగవత లక్ష్యములలో గీతయందు అర్చ్హునుండు దర్శించిన శ్రకృష్ణుని విశ్వరూసము సొఇాత్కరించుచున్నదిః గీతా (వభావ మెక్కువగాగల లత్యములు తొలుతన్ను తక్కువగాగల అత్ష్యములు వాని తరువాతను నుదాహృతముల్లై నవి. 4] విశ్వరూవనందర్శనమున కంఠతరారము; ఖ నిజమునకు చిత్ర విచిత భంగిమలతో నలరారు ఈ దృశ్యమానమ్మైన సకల విశ్వము జీవుని భావరూపమ్హైన కల్పనయే. ఆతడవిద్యతోం గూడి యున్నప్పుడు ఈ విశ్వమును తనకు వేలుపలగాంచును; యోగనిద్యతో నెప్పుడు తన అజ్బావాంధకారమును పటాపంచలు చేయునో అప్పుడు ఈ భావజగత్తు తనలోనే ఆవిర్భవించినదని (గ్రహింప గలుగును. తనలో సమస్త చరాచర జగత్తును, ఆ జగత్తులో తనను దర్శించుటయే విశ్వరూపసందర్శనము, అందుకు తన నిజన్వరూపమైన భగవంతుని ఆ(శయింపవలసి యున్నది,

ఓం పరాత్సరాయ నమః ద్వాదశ (పకరణము ఇల ఆస జన మ్య ఒడ త్త పరిశిషవము = పరిసవషం పి రు అనాలో శే. పరిశిషము;- ట్‌ గీత యందలి సాంఖ్య కర్ష్మ జ్నావ భక్తి ధ్యాన విభూతి విశ్వరూప సందర్శన గుణత్సోయ విభాగ ద్ధైవాసుర సంపద్విభాగ (శద్దాతియ విభాగ మేత క్షేతజ్న విభాగ యోగములందు చెప్పబడిన విషయముల (పభానము భాగవతముస్టై ఎట్టు (నసరించినచో ఇంత వరకును నిరూసీతమ్మెనది. ఈ వికళణమున అవర పరబగిహ్మ యోగము, పురుషోత్తమ పాొొప్పియోగమ్ము. మోత సన్న్యాసయోగము అందు. చెప్పబడిన విషయములు పరిశేష న్యాయమున వివరింపబడును।, ఇక మిగిలిన అర్హున విషాదయోగమ్ము కర్మ సన్న్యాసయోగమ్ము విజ్ఞానయోగమ్ము రాజయో గములంచలి విషయములు సందర్పాను గుణముగ ఆయి (ఫకరణములలో చేర్చబడినవి. వీవలో నిష్కామ కర్మసిద్చాంత పతి పాదనమున కర్మపన్న్యాసయోగమ్ము భక్తియోగ్య విభూతిధ్యాన విషయ నిరూపణము అందు. విజ్హాన రాజయోగములు ప్వ్తిధానముగ (ప్రవేశపెట్టబడినవి, (చూడవలసినవి? కర్షయోగ్య భక్తి యోగ విభూతి -- విశ్వరూప సందర్శనము లను (పకరణముల్యు అక్షర పర్యబహ్మ యోగము, పురుషోత్తమపా9ప్తి యోగము, మోక్ష సన్న్యాసయోగము అందలి "కొన్ని విషయములుకూడ ఆయా 'ప్రకరణములలో సందర్చానుగుణముగ చొప్పింపబడినవి, ఇక మిగిలినవి ఇచట చర్చింపబడుచున్నవి. ల్సి అక్షరపర్మబహ్మ 'పాన్హిః- గీతాచార్యుందు అక్షర పరబ్శ)హ్మయోగము నందు అంత్యకాల భగవన్నామ స్మరణ ఫలము “జీవన్ముక్తి” యవి బోధపరచినాడు. గీత: క్లో. అంతకాలేచ మామేవ న్మరన్‌ ముక్తా క శేబరం, య ప్రయాతి నమద్భావం యాతి నాస్త్ర్యత సంశయః, 1

భాగవతము సై భగవద్సీ త నర్రభావము 303 యం యం వా2వి న్మరన్‌ భావం . త్యజత్యంతే క కేబరం, తం తమేన్సైతి కౌంతేయ! నదా తద్భావ భావితః ||

[గ-8 అ-ర్‌, 6 శ్మోంలు] మరణకాలమునందును ఎవడ అక్షర పరబగిహ్మమునందు మనన్సును అగ్నముచేసి శరీరమును త్యజించ నో వాడు నిన్సంశయముగ ఆ (బమ్మా మునే పాందున్ను ఏల యనగా శరీర త్యాగ నమయమున ఎవడు ఏ విషయములను చింతించునో ఆయా విషయవాసననాబఅమున వాని కట్చి గతియే (పాప్పించుచున్నది, భాగవతము? [1] యళోదానందులతో ఉద్దవుడు అంతకాల హరినామ స్మరణము వలన పరమ పదను ,ప్రాప్తించునని బోధించుట: మ -హరి నిర్వాణ పదుండెవ్వండు క్ర్రైలుండ్డె (పాణ0వియోగ కాలమున దచ్చర్వేకు( బీంతించువా( డ్‌లఘు (శేయము- బొందు _బహ్మమయు, డె యర్కాభుం డై నిత్యుండై ॥ [భాా-10 స్కం-వూ.భా- 3446 ప జ] కూ9రాత్ముడ్జై న అజామిళుండు శరీర త్యాగ కాలమున స్వవుతు9ండగ్స “నారాయణుని న్మరించి నిశళ్ళేయనమును అబడయుట; తే!గీః తెలియకీ రీతి నతఃడు వర్తించుచుండ భయదమగు మృత్యు కాలంబు (పావ్వమెన భూరి వాత్సల్య వృత్తి నవ్పు, తుందలంచి యాత్మ (టలనించె 'నారాయణా' యటంచు || కం!:/ దూరమున నాడు వాలుండు జోరనం దనచిత సీమ “బొడగట్టిన నో '“నాశాయణ, నారాయణ నారాయణ' యనుచు నాత్మనందను నొడివెన్‌ ./

304 భాగవతముసై భిగివద్నీత పిభావము మ॥ నిరతంటై నిరవద్యమై నిభిఎ చిన్నిర్మాణవ్నె నిత్యమై

నిరహంకార గుణాఢ్యమై నియమమ్నై నిర్జోషమ్మె నట్టిఆ్రీ

హరినామ స్మరణామృతం వితణడు చత్యషంబు “సీవించెందా

మరణాంతంబున నిటి సజనుని ధర్మంబేల వమ్యర్తంబగున్‌! 1

ట్‌ త్రో ఖు (భా6 స్కం-66, 72 428 పలు పరబ్రహ్మ ఓం కార శబ్బవాచ్యుండు, భాగవతము వాసుదేవ వ్యూహములోని వాసుదేవ సంకర్షణానిరుద్ద ప౦ద్యుమ్న నామములను (పణవ పూర్వకముగ నుచ్చరింప వలయునని ఉద్దోషించుచున్నది. గీతాచార్యుండు ఓం కారమునకు హరినామస్మే రణముతో సమాన ఇపొధాన్య మెచ్చినాడు, | గ్‌త: శ్జో( ర్స్‌ మిత్యేకాక్షరం శహ్మ వ్యాహరన్‌ మామనున్మరన్‌ యః (వయాతి త్యజన్తే హం యి సయాతి పరమాం గతిమ్‌ || (గారి ఆ-13 శ్నో] ర!

. ఓం కొరము నుచ్చరించుచు పంబిహ్మమును స్మరించుచు శరీరమును వదలువా.డు పరమ పదమును బకయుచున్నాండు, ధ్యానయోగి (పణవోచ్చారణ వూర్వకముగ పొంణాయామము సలుపవలయుననియ్ము “ప్రణవ బాణాననంబున శుద్ద జీవశరంబును సంధించి బ్రిహ్మమనియెడు గుతి యందు బడవేసి యహంకార రదథ్చికుండు రథ్ధికత్వంబు మాని నిజానందంబున నుండవలయుననియు' భాగవతము (ప్రణవ (ప్రాధాన్యమును (పతిపొదించుచున్నది.

(ధా స్కం-460, 465 వలు)

అంత్యకాలిమున (పణవము. నుచ్చరించుటయు, వాసుదేవుని న్మరించుటయు

నంత తేలిక్లైన విషయములు కావు. జీవితమంతయు యోగాభ్యాస మొనరించిన వానికే యిది సాధ్యమగును! ఆందుకే గీత యిట్ళు పలుకుచున్నద్ని

భాగవతముప్పైె భగవద్నీత వ9భావము 305 గీత: న సాధీ భూతాధిదైవం మాం సాధి యజ్ఞం చయే విదుః (వయాణ కాలేజపి చ మాం తే విదుర్యుక్త చేతసః || (1-7 అ-౩౦ శ్రా ఎవడు తన జీవితకాలమున అక్షరపరబగిహ్మమును అధిభూత అధెద్బైవ అధి యజ్బములతోం గూడిన దావివిగ (గహింపగలు గునో వానికి శరీరత్యాగ శాలమునను తప్పక ఆ స్పురణకలుగును, భాగవతమున శుకుండు పరీక్షిత్తునకు ముక్తి మార్గము నుపదేశిచుచు ఆంతకాలమందు హరిచింత పొముఖ్యము నుగ్నడించినాడు, అందుకు జీవితకాలమున సొంళ్య యోగాభ్యాసావసరమును విరూపీంచినాడు,. ఆ|1|వె।1 జనులకెల్ల శుభము సాంఖ్యయోగము దాని వలన ధర్మనిష్టవలన నయిన నంతకాలమందు హరి చింతసేయుట పుట్టువులకు ఫలము భూవరేంద! 1 [భా-2 స్కంాక్‌ పే యోగి ఏ కాలమునందు మరణించి ఏయే గతులను పాందునో గీతా భాగవతములు వివరించుచున్నవి. గ్‌తః ఖ్జో॥ అగ్ని ర్న్యోతి రహశ్ముక్తః షణ్మాసా ఉత్త రాయణం, తృత _పయాతా గచ్చంతి బ్రహ్మ బంహ్మవిదో జనాః | [8 అ-24 శ్మో] అగ్నిః ప౦ికాశము, పగలు, శుక్సపక్ష్తము, ఉత్తరాయణ పుజ్యకాలము అనెడి మార్షమున పయవించిన బ్రిహ్మోపాసకులు. ఆ బ్రహ్మమును పొంది వునరావృత్తిని జయింతుర్లు భాగవతము[ా నొరదుండు ధర్మజునకు ముక్తి మార్ష ంబుపదేశించుట వ[[ దేవమార్శరబయిన ఉత్తరాయణ శుకృపక్ష దివాపొహ్మ పూర్జ్మిమారాకల

306 భాగవతము ప్రై భిగనద్సీ త పొభావము వలన దేహేసూర్య ద్వాగంబున (బగ్మాలోకంబునందు. జేరి-కుద్దాత్ముండ్జె -ముక్తుం డగును [భాగ స్కం--శంై7 వె న్‌ శ్లో ధూమో ర్మాతిస్త్పథా కృష్ణః షణ్మాసాదశిణాయనం తతచాంద మనంజ్యోోతి; యోనీ పాప్యనివర్తతే |] (గరి అ-25్‌ శ్లో పొగ్శ ర్యొతి, కృష్ణపత్షమాా దక్షిణాయన మార్గమున పయవించిన యోగి చం(ద్రాది లోకములను బొంది మరల భూలోకమున జన్నించును, భాగవతము;._ వ[! ధూమ దక్షిణాయన కృష్ణపక్ష రాతి దర్శంబులవలన సోమ లోకంబుం జేరి భోగావపానంబున విరీవ దేహుండ్హ వృష్మి ద్వారంబున 6గమంబున నో సధిలతాన్న శుక్ళు రూపంబులం బాంపించి భవామియందు జన్మించు* గీభాా/ స్కఠ-646్ర7 వ) ఇది గీతానుసారకమె నట్టి భాగవత అక్కర పర్మ బహ్మప్రొప్తి నిరూపల్పము, త్రీ _వురుషోత్తమ్మప్రాప్ని యోగమున గీతాచార్యుడు శోష. పుష్టామిచా పధీన్సర్వాః సోమో భూత్వారసాత్మకః | గగీ-శే5ర్‌ అ-13 శ్య్రో “నేను ఆమృత కిరణుడనగు చందుండన్నై వృక్షకోటిని సోషించుచున్నాను” అని తెలిపియన్నాం డు. భాగవతమున పిచేతస్సుని పుతులు పదుగురు _ప్రావీన బర్జ్మిష (ప్రాఖ్యగలుగువారు మహాసము[ద జాతములైన వృక్ష సంతతిచే. ధరణి అవృతముగాగ ఆ వృక్షజాతిని తమ ముఖాగ్నిచే దహించుచుండిరి, వృక్ష సోషకుడ్డె న చంద్రుడు వారి కోపమును త్రన శాంతవచనములచే వారించి ఆ వృక్షములమ కాపాడినట్టు ఈ వృత్నాంతమున తెలుపబడినది, [భా-రి స్కం-195, 196 పులు]

భాగవతముపై భిగవద్నీళ ప్రభావము 807 ఓ) మోక నళ్చ్యాసయోగమునందలి బచాతుర్వణ్య వ్యవన్మ (వ్రలావము- బగవతముపై గోచరమగుచున్నది. గీత: శ్నో॥ [0 చాతుర్వర్ణ్యం మయానృష్టం గుణకర్మ విభాగళః తన్నకర్తార వమపిమాం ప కా విద్య్యకర్తారమవ్యయమ్‌ || (గ్రడ అ-కే3 శ్వ) 'వారి వారి గుణముల కర్మముల స్వభావమును బట్టి నేను నాలుగు వర్ణముల నేర్చరచితిన్మి ఆ వర్గ ములకు నేనే కర్తనయ్యు కర్మఫలన్పృహాలేని కారణమున నాకు కర్తృత్వ మంటుట లేదు ఇవి గీత్రాచార్యువి వచనములు, దీనివి బట్టే (పతివాడును పుట్టుకతో శూదు)డే అలయు వాని కర్మలను బట్టియే యితర వర్ణ ములలో చేరుననియు (గ్రహింపవలయును. శ్నో! తి సాల క్‌తీయ విళాం శూ(దా ణొాంచ వరన్తవ! కర్యాణీ (చవిభక్తాని అక శ్‌ ల న్వభావ వళ వ్లెర్గణెః || గీం18 అడక శ్య వారి వారి స్వభావజన్యములైన గుణముల ననుసరించి బాాహ్మణక్ష్యతియ వైశ్య శూదులకు కర్మలు విభజింపబడినవి* | "... భాగవతమున ధర్మజోనకు నాతదుపదేశించిన చాతుర్వణ్య వ్యవన్న సన్వధూవమున ఈ విషయములు (వస్వుటమగుచున్నవిః + వ! జాతి ద్యూతంబున బురుషునికి వర్మ్యంబు నిర్హేశింపం బనిలేదు,. శమదమాది వర్శ లత్మణ వ్యవహారంబులం. గనవలయు, [భా స్కం-419 వ) గీత వలేనె భాగవతము కొడ ఎననికిని పుట్టు కతో వర్శమంటగట్టుట లేదు, “వారి వారి స్వభావములే_ వారి వర్శ్మములను నిర్ద్యయించుటకు సమర్శ్యములగును అని భాగవతమతము, .

308 భాగవతముపై భగవద్నీత పిభావము శ్నో॥, 8) శమో దమ స్తపక్శాచం ఇాంతి రార్హవ మేవచ జానం విజాన మాస్తిక్యం జ ళా వ్‌ (బ్రహ్మకర్మ స్వభావజమ్‌ || [గా2ోరి అ-డఉ2 శో శమమ్ము. దమము, తపస్సు, శౌచమ్ము సహనమ్ము బుజుత్వమ్ము జ్నానమ్ము విజ్ఞానమ్ము ఈశ్వర భావన బ్రాహ్మణులకు స్వభావసహజముల్నైన కర్మములు, కం।। దమమును, కౌచము , దపమును శమమును, మార్దవముం, గృవయు, నత్మజ్ఞాన క్షమలును, హరిభక్తియ, హ ర్నము నిజలక్షణము లగ౦ఏజాతికి నధిపా! [౮-7 న్కం-డ్త12 ప) శో! శ్ర శౌర్యం తేజో ధృతిర్దావ్యం యుద్ధే చాప్థు పలాయనం ఇతంం కర్మ స్వభావజమ్‌ | [గ-18 అ-ఉీతె శ్నో] శార్యము, తేజస్సు, థ్లైర్యమ్ము దక్షత యుద్దమున వెనుదీయకుండుట్క దొనశీలమ్ము దేవభక్తి, అమనవి కతియులకు గుణసిద్చముల్జె న కర్మములు, ఉ౪ కార్యము, దానశీలము: , (బసాదము, నాత్మజయంబు( దేజమున్‌, ధైర్యము, దేవభక్తియును, ధర్మము, నర్పముం, గామమున్‌, బుధా చార్యముకుందసేవలును సత్క్బృతియుం బరితోషణంబున చ్వీర్యము రక్షణంబుం బృథివీ వర శేఖర! రాజచిహ్నముల్‌ | (భా స్కం-డకే తె ప్ర శ్ళో! 5) కృషి గోరక్ష వాణిజ్యం వ్లైళ్య కర్మ స్వభావజం,

భాగవతముపైై భగవద్నీత పిభావము 209 పరిచర్యాత్మకం కర్మ ఛూదస్యావి న్వథావజమ్‌ || [గ-18 అడడ శ్నో]

వ్యవహాయమ్ము వభసంరక్షణ: వ్యాపారమును వైశ్యులకు స్వభావనియతముల్లై న

కర్మములు. ఫీవలు చేయట శూదిలకు స్వభావజన్యమగు. కర్మము,

కం॥ ధర్మార్థ కామవాంఛయు

నిర్మల గురుదేవ విప నివహార్చ నముల్‌ నిర్మదభావముం (బమదము శర్మ కరత్వమును న్పైశ్యజనలక్షణముల్‌ (1 ఉ|| స్తేయము లేని వృత్తియు శుచిత్వము సన్నుతియున్‌ నిజేశులన్‌ మాయలు లేక డాయుటయు మంతము నెవ్సక వంచ యజ్ఞముఠ్‌ __శయుటయన్‌ ధరామరులేవయు గోవుల రజణంబున నాయము లేమియున్‌ మనుజనాథ! యెజుంగుము పహ దధర్మముల్‌ | (భాం? స్కృం-త14 త్తీకేర్‌ పులు) (౫ పద్యమున గోవుల రక్షణము వైశ్య కర్మ ములలో చేరవలసినద్వి ఏలకో ఇది శూ(దధర్శ ములందు (వవేశించినద్యి;

వ ద్విజానకు యజన యాజనాధ్యయనాధ్యాపనదాన (వళ్చిగహంబులను షట్కర్మ్యంబులు విహితంబులు; రాజునకు ౯ బిత్మిగహ వ్యతిరిక్తంబులయిన యజనాది కర్మంబు లయిదును బిజాపోలనంబును, బాహ్మణులుగాని వారి వలన దండశుల్కాదులు గొమటయ్ము. విహితకర్శంబులు, వై పృనికి 6గృషి వాణిజ్య గోరక్షణాది కర్మంబుల్ను (బాహ్మణ కులానుసరణంబును విహితంబులు; శూ దునకు ద్విజకుశూ9ిష విహితింబ్యు

॥ [భా స్కం-4ఉ09 వ్శ 2) శకృష్ణు.డు నందాదులతో చాతుర్వణ్యముల కర్మ (పాముఖ్యమును స్టాపించుట; వ$|.. వివ్రుండు వైదిక కర్మంబున మెలంగ్యు నృవతి ధరణీపాలనంబున నంచరించు, నైబ్యుండు వాణిజ్య కృషి గోరక్షణాదుల వర్తించు; శూగదుండగగిజన్ముల సీవించి (బ్రదుకు; [భా-10 స్కం-పూ,భా-రిరి6 వ

త్నె౦ భాగవతముస్టై భగవద్సీ త ప్రభావము ఈ రీతి భాగవతమునందరి చాతుర్వణ్య వ్యవస్థ గీతానుసారముగ కొనసొగినదిః క) మోక్ష నన్న్యానయోగమున గీతాబార్యు.డు యోగశాస్రవ్నెన గీతను = ఎవరికి టోధింవవలయునో ఎవరి ఎదుట దీనిని విస్తావింపరాదో తెరయః జేసినాడు: చో నా భక్తాయ కదాచన, నవా శుళూషవే వాచ్యం నచమాం యో౭భ్య నూయతి 1 మద్భృక్తేష్వభి ధాన్యతి? భక్షిం మయి పరాంకృళ్వా మామే వ్వైష్టత్య నసంశయః 11 (గ-18 అ-67, 68 శ్నోంలు] పరమ పవిత్రమును, పరమ గుహ్యమునునగు ఈ గీతాయోగ శాస్త్రమును తపశ్శీలుండు కొని. వానిక్కి భక్తిభావము. లేనివానిక్సి వినుటకు యిష్టములేనివానిక్కి భగవంచుని యందు అసూయగల నాస్తికునకు బోధింపంరాదు. భగవదృక్తునకు మా్యతమే. డిని నుపదేశింప వలయును, అట్టి సత్క్మార్యము నొనర్బువాండు భగవంతున కత్యంత ఫీంతిపాతుడ్డై విశ్చయముగ _భగవత్రాప్తి నిం బడయుదున్నాడు ఈ విషయములు ఈ సిద్దాంత (గంథమునకు కూడ వర్తించును, ॥ భాగవతమున కపిలాఛచారుద్దం డు తన కల్గిళ్ళొన దేవహూతికి గీతానుసారముగ సాంఖ్యయోగ విద్య నుపదేశించి యిళ్ళ్లే పలికినాడు?

వ! ఇట్టి దుళి రహాస్యంబగు పొంఖ్యయోగ (ప్రకారరిబు భఇిలునకు నవినీతునకు జడునకు దురాచారునకు డాంబికునకు నిణ్మదియలోలునకు ఇబుతదారాగారాద్యత్యంతా సక్ష చిత్తునకు భగవద్భక్తి హీనునకు.. విష్టుదాసుల యందు. ద్వేషపడువానికి నుపదేశింపవల వదు? శ్రద్దా సంపన్నుందునుు భక్తుండును, వినీతుండును, నసూయారహింతుండున్ను

భాగనతముసైై భగవద్సీత (వభావము 3౩11 సర్వభూత మితుండును, శుశూ్యంషాభి రహితుండుతు, బాహ్వార్చజుత నిరక్తుండున్ము శాంతచిత్తుండున్ను. నిర్మత్సరుండున్ను శుద్దాత్ముండున్ను భక్తులయందుం బేమగల క్రి వాండున్ను నన్యకాంతానిముఖుండ ను నిష్కాముండును, నగు నధికారికి నుపదేశింప | 4 | నర్హంబగు;? (భా-3 స్కం--1027 వు ర్ర్రి పరినమౌప్తి : భాగవతముప్పై భగవడ్నీత (పభావమును స్నాపించుచు ఈ సిద్దాంత (గంథమున వివిధ (వకరణములలో చర్చింపబడిన విషయములు సింహానలోకన న్యాయమున యివ్పుడు సమీక్షింపబడును. క్ష సంస్కృత భారత భాగవతములకు వాజ్మ్యయమున గలస్టానము భారతమున శ భగవద్శీ తకు, పురాణములలో భాగవత్తమునకు గల వైశిష్ట్యము ఈ వాబ్హ్యయ విర్మాతయగు వా శర్ని పగచయము ఆంధి)భాగవత విధాళయగు పోతన కవి కాలమత వంశళాదికముల్సు ఠి అతని కృతుళలు-కవితానై భవము, భాగవత స్వరూవము-దాని మాహాత్మ్యము మున్నగు విషయములు పరిచయ (సకరణమున వివరింపబడినవి 2] గీతా భాగవతములకుగల సంబంధ సొమ్యములు, భాగవతముస్టై గీత యొక్క (ప్రభావము హాసరించుటకు కారణములు. (ప్రభావ వైవిధ్యము, భాగవతమున గావింప బడిన గీత యొక్క (ప్రత్యక్ష ప్రశంసలు అను విషయములు ద్వితీయ పికరణమున చరి?ంపబడినవి. బి / ల్‌ వ అవతారముల నిర్వచనమ , ఆవతార స్వరూప స్వభావములు, అనతాఠమునకు గల (పధాన మరియు ఆనుషంగిక పంయోజనములు అవతారముల విశ్ళే షాణాత్మక పరిశీలనము, పూర్జా వతారముళ్సైన స్రిరామ శ్రికృష్ణ్ణా వతారముల _ వైశన్ట్యము స్టైలత్షణ్యము, శంకృష్ణునకు గోపీకలకు గల పవిత నంబంధమ్ము భగవానుని మానుష దీహసొందర్యమ్ము. భగవానునకు జీవునకు వ్యావహారిక దశలో గల ఖ్ధవమ్ము భగవానుని జన్మకర్మలుు మున్నగు వైవిధ్యముతో కూడిన విషయములు “అవతారములు అనెడి తృతీయ (పకరణమున కూలంకషముగ విశరీకరింపబడినవి, అయా అంళములలో భాగవతమును. గీత ఎట్టు (పభావితము చేసినదో నిరూపించుటయే వీని లక్ష్యము, త అద్బ్వెత సిద్దాంత పరిచయము, జగత్తు యొక్క మిథ్యాత్వము, (బహ్మ

8312 బాగవతము'ప్టై భగవద్నీ త (_పభావము సత్యత్వమ్ము జగత్తు (చిహ్మయొక్క ఆభాన యను సీద్దాంతమ్ము జీవుడు సొఖాత్తుగ బ్రహ్మయే యనుట్క మాయ జీవుని వివేకమును హరించుట్క విశిష్టాద్వెత సిద్దాంతమ్ము శరణాగతి తత్త ప్రాధాన్యము, గీతా భాగవతములందు యిది స్టా పింపబడిన విధానము, ద్వైత సిద్ధాంతమున గల జీవన్నైవిధ్యము మున్నగు అనేక విషయములు గీత్రానుసారక ముగ భాగవతమున (వవేశించిన విధము చతుర్చ పకరణమున పిదర్శింపబడినవి. 5) 'కపీలుడు-పతంజలి' ఈ యిద్చరు వ్యాసుని ప్రభావితము చేసినలీరు. యోగ పద నిర్యచనమ్ము యోగమార్శ ముల వైవిధ్యము రాజయోగ హఠయోగ ఉపవాస యోగముల ప్వరూప స్వభావములు, కపిలోక్తా నుసారము వ్యాసుడు గీతలో ప్రవచించిన సాంఖ్యము భాగవతమును (పభావిత మొనర్చిన (పకారము, చతుర్వింశతి తత్హ్వాత్తక |!

మైన ప్రకృతి పరిణామము, త్రగుణముల నాటకస్వరూపమ్ము తిొగుణాతీతస్పితి సాధవ (శమము, పురుషతత్ర్త్వము, సితప్రజ్నత్వ లక్షణములు, కామ, కోధ విజయము, స్వర్శాది పరలోక నుఖనిరసనము మొదల్లెన అంశముల నాధారముగా గొని పంచమ (పకరణమున భాగవతములో గీత పితిబింబించిన విధము నిరూపితమ్హై నదిం 6] షవ్య (_పకరణమున పతంజలి ( పతిపొదించిన అష్టాంగ యోగనూర్నము గీతాను సారకముగ భాగవతమున ఎట్టు చొప్పింపబడినదో స్మ్టాపింపబడినది. దీని యుదు గీత లోని భక్తియోగమ్ము. కృేత్సి క్నేతజ్బ్ఞ గుణ్యతయ, ద్జైననుర సంపద్క (శద్దా[తయ విభాగ యోగములు సందర్భాను గుణముగ నాధారము చేసికొవబడినవిః (పాణాయామ సంహిత ధ్యాన వివరణమున ధ్యాన, అకరపర్శ్య బహ్మ, జ్నావ కర్మ సన్న్యాసయోగము లుపయోగపడినవి,

71 సప్పమ (పకరణమగు కర్మ యోగమున కర్మతత్త్వను , కర్మాచరణావశ్యకత-- దాని ఫలము కర్మఫలమును సన్న్యపిలంచు విధమ్మ్శా జీవుడు కర్మలకు. కర్షకాదను

ఠి విషయము, సాత్త్విక రాజసిక తామసిక కర్మల భఛ్రేదమ్ము నిష్కామ కర్మయోగ సిద్దాంతము= దాని ప్రయోజనము యోగయుక్సుని కర్మలస్వరూపము, కర్మయె-గ సాధనలో కామ ఠి

కో9ధ విజయమునకు గల (ప్రాముఖ్యమ్ము అను అంశములు భాగవతముసపై గీతకు గల అధికారమును స్పష్టమొనర్చుచున్నవి.

రి అష్టమ (పకరణమగు భక్తియోగమున భాగవతమున భక్తియోగమునకు - గల స్టానమ్కు భక్తి నిర్వచనము, భక్తి రసత్వనిరూపణమ్ము _ భక్తిమార్న న్పైశిష్ట్యమ్ము సౌలభ్యము, భక్తి భూమికలు, నవవిధ భక్తిలక్షణముల్లు చతుర్విధ భక్తజనుల మానసిక

భాగవతముస్పై భగవద్నీ త వ)ిభావము 313 పరిశీలనమ్ము అందుకు రిత్యభూతముల్జెన భాగవతోపాఖ్యానముల్లు ప్రత్యక్ష పరోక్ష భక్తిస్వరూపము, * వై రభక్తియోగుల స్వభావము మున్నగు విశేష విషయములు భాగవతమును. గీత (పభావితమొనర్చిన తీరును వర్శించుచున్నవ్ని

$7 నవమ (పకరణమగు బజ్నాన యోగమున జ్ఞాన యోగావనరము, దాని విశిష్టత గిత్రానుసొారముగ సిద్దాంతీకరింపబడినవిం

10. దశమ (పకరణమగు ధ్యానయోగమున ధ్యానయోగ తత్త్వము ధ్యానయోగి లక్షణములు. ధ్యానయోగమహిమంఎదాని ఫలము గీత్మాపోక్తానుసారము గ భాగవతమున ఎట్టు ప౦తిపాదింప బడినవో విశదీకరింసబడినవి.

11 శ్‌ ఏకాదశ (వకరణమగు భగవద్విభూతి -- విశ్వరూప సందర్శనము అను పికరణమున భగద్విభూతి ధ్యానమహిమ ఉద్దోషింపబడి గీతాచార్యుడు బోధవరచిన విభూతులు భాగవతమున ఎట్టు సాక్షా త్కరించుచున్నవో తెలుపబడినది. విభూతి ధ్యానఫలమ్టైన భగవద్విశ్వరూపము _ షార్చునకు గీతలో దర్శనఘిచ్చినట్టుగన భాగవత భక్తజనులకు ఏ రీతి సాక్షాత్కరించినదో యిందు వివరింపబడినది.

12. “పరిశిన్టము-పరినమాప్తీ' అనెడి ద్వాదశ (ఫకరణమున గీతలోని అత్ష్వర పర(బహ్మ, పురుష్షో త్రమపొస్టి * మోత్షనన్న్యాన యోగములందలి పరిశిష్ట విషయముళ్ళైన అక్షరపరబశిహ్మపా9ప్తి, చందు)వి వృకపోషణమ్ము - చాతుర్వణ్యవ్యవస్ష్హ గీతాపభ్రన (శ్రవణముల కధికారుల విర్శయము, ఈ సిద్ధాంత (గంథమునందలి వివిధ ప్శకరణముల సారాంశము సమీత్మింపబడినవి, సమస్మ్టిస్టై వివిధ విషయములలో భాగవతము గీతచే ప్శిభావితమ్షైన విధమును వివరించుట ఈ గంథమునకు లక్ష్యమ్షై యున్నది, సొదృశ్యముగల గీతా భాగవతములందలి పిధానముల్లై న ఆధ్యాత్మిక విషయములను అధ్యాత్మ విద్యారతుల్లై న ముముతముజనులకు ముదమొన గూర్చునట్ళు రచించుట ఈ (గంథమునకు అనుషంగిక పియోజనమ్మై యున్నది...

శో! మంగళం శ్రీ కురుకేత) రణవోణి విహారిణే పార్భసారథి రూపాయ గీతాచార్యయ మంగళమ్‌॥!

అక్షి ఉపయుక్త (గంథ సూచిక అనె శై. . శ్యమద్భుగ వద్గీత- (శివేదవ్యాన భగవామం డు 2] శిమదృగవర్గీతా తాత్సర్య (వదీవము- సిరామకృష్ణా సందగిరిస్వామి శి. శర మద్భగవద్దీత- శంకర రామామజ నధ్యభాష్య సహితము వావిళ్ళ రామస్వామి శాస్తుంలు ఈ సన్స్‌ ప్రచురణము 4ఉ గేతామకరజదము. శ్సివిద్యా (ప్రకాశనందగిరిస్వామి 6 శ్రీమద్భాగవతము. _ సీర్తివేదవ్యాస భగవాను: డు లి. శ్రీమద్భాగవత వ్యాఖ్యానము] -శిధరీయము - కధరులడు శ్రా శం మద్భాగవత వ్యాళఖ్యానము--2) -వీరరామవీయము

• వీరరాఘనాచార్యులు క్స్‌. శ్రీ్యీ మదాంధ్ర మహాభాగవతము... పోతనామాత్యుః డు గంగన్న సేంగన్న నొారయార్యులు 9] శీఏమద్భారతము జయము శీ వేదవ్యాసభగవానుం డు పేర). శ్పేనహాభాగ వతానుశీలనము_ డా!! ధ్యూశిపాళ (శీరామమూర్తి కషి మహాభాగవతము వందలి ఉపాణ్యానములు... శ్రీమతి కె స్మామాజర్థిలక్టీ శ్రేరొవు ]ష ఉపనిషత్తులు మరింగంటి పీతారామాచఛార్యులు 18 నంస్కృృత వాజ్బయచరత -మళ్ళాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి ౦ త్స భారతీయ దర్శనము -జెలుగు అకాడెమీ (పచురణము 15] భాగవత సీరాజనము ఆతిరుమల తిరుపతి దేవస్మానముల ప్రచురణను 1ేర్సీ. పోతన నిడుదవోలు. వెం కటరావు 0 భాగ వళతోపన్యాసములు -ఆంగధ సారస్వత పరిషత్తు (పచురణమృు

18. భాగవత వై జయంతిక

. గా --ఆంధ్యిపదేశ సాహిత్య అకాడెమీ (పచురణము--] 983 19] పోతన “దివాకర వేంకటావధాని 20] ఆంధ్రకవి తరంగిణి చాగంటి శేషయ్య 21) ఆంధ వాజ్మయ చరితము _-కల్నూరి వెంకటనారాయణరావు లలి ఆంధ సొాపాత్య చరిత -డా!! పింగళీ లక్ట్మీకాంతం 23) ఆంధ) సాహిత్య సం్యగహచరిత -వారణాసీ వెంక కేశ్వర్ను 24) ఆం(ధ సాహిత్యచర్శిత నంగహము _ఖిందవర్శీ లక్ష్మీరంజనం 25) నమ్యగ ఆంధసాహిత్యం | -ఆర్న్ముద 26] [పొక్పళ్చిమ తత్త్వకాస్రు చరిత -సరిపెల్ల విశ్వవాథశాస్తి?

(సాంఖ్య (పవచన సూత్రము) 270). సాంఖ్య దర్శనము -కపీలాచార్యుడు 28) యోగనసూతంములు -సతంబలి [పాతంజలము]

29. .వివేకచూడామణి శంకరాచార్యులు
30. ఆధ్యాత్మిక వ్రబోధము జా స్వామిదేవానంద నరస్వతి
31. హిందూధర్మము -నములకంటి జగన్నాథం 82% భజగోవిందం -శ౦కరాచార్యులు -అతని శిష్యులు ౩3) నారదభక్తి నూత్య్రములు _నారదుండు 3త క్తి రసాయనము -మధునూదన నరన్వత్తి. .
32. నాట్యశాస్త్రము ఎభరతుండు 36] *₹092 10! 116810) తే౭గం 69 114080100౪/004 ఏ7) *₹602 ఎ=జ్కీరే[త ౪20౧ ఓ758061[ 88] పా ణజాయామ విజ్ఞానము స్వామి శివానందసరస్వతి

శక)... హఠయోగ విదీపిక -_స్వాత్హారామ యోగీంద్యలు 40) హఠ రత్నావళి _శనివానభట్టు శ2).. మనుధర్మశాప్రము' _మనువ్వ పదు _ సిడ్ధిసిద్ధాన్న పద్ధతి -గోరషనాథుం డు శ3) రామాయణము _వాల్నికి తత్త అమరము _- అమరసింసుండు శ్వర) మనస్సును జయించు మార్గములు -హనుాన్‌(పసాద్‌ పోద్దార్‌ 46) విజ్ఞానన్వరూవము-6 వ నంవుటము -లెలుగుభాషాసమితి పశిచురణముఎ--1 961 సం గలధా ళరదని టయ భై భంగ వు ట్‌ న ఖ[ తీ 0. క గాక [| లో శళ్తూ నక అ టీ పాదా వడ ళ0 (నీ

వద కాన లా న ఇ వ చి కొలత వ ల ప త మి. ర 1 . (వకాశరావు నల్పగొండ గ్‌ా వ్‌ న ౨౦(ధ మ 7. ఒం - జ కళాఖాలలో 1876 నుండి ఆం పన్యానకులుగా తీ. చేయట, గతావిప్టునహ్మననామ పారాయణములు గ్‌ య. శ] వీతి నిత్యకృత్యములు. కవితలు, కథలు, సైటు తే | వ్యానములు మున్నగునవి (వాయుట పత్రి సాహిత్య వ్యానంగము, ఈ (గంథము య రచయిత తొలి పొచురణము. ” ఖీ గీత పాలు. భాగవతం కేన్మె ఈ రెండింటి కలయిక ఈ (గంథం. చా అమృతాన్ని న | సేవిస్పా ఎవరై నా నశ్చాయంగా సెంసారసము[ దాన్ని దాటగిలడు. . య. ఎం థతీ వ వ రంగారావు * | డా;। పీః,వి. సూర్య పకాశరావు గారు ఆటు వేదాంతం లోను, ఇటు నంస్క్బృతాం[ధ శ సాహిత్యాల్గోనూ లోతైన పాండిత్యాన్ని గడించి ఈ (గంథం లోని (పతి వుటలోను . ఇ క! కాం ” న్‌ (పతిభా వంతంగా వదర్శించారు, వారు నడిచింది సంప్రదాయ పండిత మార్గం, న. ఎన్నుకొన్నది నవ్యదృక్కోణం. మన్ననలందుకొనే కృషచెశారు. న క్‌ టాటా (హె ఫెనఠ్‌ జి. వి. సుబ్రహ్మణ్యం |] గీతలోని సాంఖ్య, రర్మ, భక్తం జ్ఞానం ధ్యాన, విభూతి, విశ్యారూవ సందర్శనం--- _ స

శత్యషేతజ విభాగం మొదలుగా వివిధాంళశాలు భాగవతంలో ఏవిధంగా ఉల్లెఖితమై = నాయో, వివృతమ్చైనాయో, వర్ణనా సౌందరశళ్ఞంతో విలసీల్లాయో, భావనాళక్తితో డీప్‌ కిం. | శ వచ్చాయో ఉదాహరణ నహితంగా ఈ (గ0థఎలో నేర్కానబడినాయి. టి

నదులన్నీ భిన్న భిన్నమాల్గాలలో పయాణించి నముదాంభిముఖముల్తే దాన్‌లో చేరినట్టు

ఐజీ /! స్‌ | క ళీ (|

గానే ఏ సిద్దా ంతాన్ని చెపటినా అఆడిదె వనంబంధమె నద్రైనప్పుడు శైవ సాజాత్కారం మ తప్పక కలుగుత్తుుదనేడి గీతా భాగవతాల సారాంశమని రచయిత తెల్చి, చెప్పినారు. | " రోనయిత ఈ.(గంథము నందు ఆవతారతత్త్యమును, తత్సగ 'మార్థమును వివేచిచిన | తీరు కడుశమ్మము. య టి తో కా ం, " టాడా వి. వీఠరన్నరోయణ, -; సైగ ఖో, క ం | త . స ల న. స మను ల శ ఇ లు క టి