Telugu Bashaprayuktha rastrala Pooratam lo Communistula pathra - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న

స.

ళ్‌ |

.

త యు

న ౧ ఈతశం 60

భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల పోరాటంలో లం021664 5 51] |. టం0సంల0838 980 శ లా ॥( | క నలో లాం న్త్మ (తపుకనోల మాదే ల -6? అవతారసింగ్‌ మర్హాత్తా నాహొను' లీ ల సి ఆంధ్రుప్రడీక్‌ కమ్మూనిస్టు [ద్య ఏమట ప్రచు

పీచ*ణ నెం. వీరీ పులులు : 1000 (హమ ము్యుడఐ : అక్టోఐరు, 105? 2016 08 ఆంయిు[8)క9 19 (5 కళఎబంచం. కేవిక015110 వ్‌(2065 ఇ॥ం9 9: ఉత 5880181 [1630724 శాయయి!31ంరే క: క. 544కి! (ల్రి జగ అమవావం, 1.57, విశాలాష్యర మ్వషింగ్‌ పొన్‌,

య

న! జం: దా 2.00 ల 2?-] విళాలాందం పన్లిషింగ్‌ హౌస్‌ తుని గలి ల్య్యి విజ్దాన రవన్‌, 6-1-40 జ్టీ్మృనీ లు ఆఆ హైదరంబావ్‌ - 50004. (46౫6.2. ౪౯ వ్‌ న చ

ఇ తై లి విళాలాంధం బుక్‌ హౌస్‌, ౬ _ చకొతాల్రా, పనికి విజయవాడ, హైదరాబాదు, ఆనంతపుర6, ఎ లవప్నిం, తిరుపల్‌, వాన్మకొండ, గుంటూరు, కాకివాడ, ముురణ : (వతిభా (వింటప్ప పర్ముకాలికాలనీ = హైదరాబాన్‌-500880

వీషయనూచిక్‌ రాష పొయక్త కాష్టాల పోరాటంలో కమ్యూనిస్టుల పొతు ర్‌ కాంగగసు వాస్దానాలు : ధాషా పాయుక్తి రామాలు 6 భాషా పాయుక్త రాష్ట్రాలు, కాంగసస్‌ 6 పవిశిాా వాన్దానాలకు దోహం రి రాషా పాయ్యక్త రాష్ట్రాలు, కమ్మూనిస్టులు 19 రాష్షాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కమీషనకు సిపిఐ మెమొరాండం 2ల్‌ రామై”ల పునర్వ్యవస్థీకరణ వమీషన్‌ సిఫాప్పలు ఫ్‌ ఒక పాషీక విజయం క! పంజాద్‌ పునర్వ్యవస్థీకరణ సమస్యలు 0 యస్‌.ఆర్‌-సి. పితిపాదనంకు కాంగెాస్‌ మార్పులు 83 బంగాల్‌=వీవోర్‌ విశీనం వాతిపాదన ఓటమి లశ పంజాని పునర్వ_విస్టీకరణ 87 గిరిజన ధాషలు, ర్నావాసలు, హా7ంఠాలు న! కిమ్వూనిస్టులు, వేర్పాటు ఉద్యమాలు కీస్‌

బాషాపియ్యృక్త రాష్ట్రాల పోరాటంలో కీవో కమ్యూనిస్టుల పాత్ర టో ఆ అసకార్‌నింగ్‌ మల్గో్యత స్వతం్యత భారత మహద్తర విజయాల్లో ఒకటి దే” ల్మితపటాన్ని తిరిగి (వాయడం; కేఠంలోని పరిపాలనా సంబంధమైన విభాగాలను (రాష్ట్రాలు) పునర్వ్యవస్థీక ల చడం ఇది కేవలం ప8ిపాలనా. పరమైన పునర్వ్యవస్థీకరణ కాడు. ఒక మౌలిక రాజకీయ మార్చు. దేశంలోని రాజ కయ చ్యటం:మిక్క (వధానమైన పునర్వ్యవస్థీకరణ. ఆదే భాషాపయు క్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటు, ఈ (కమం దారి తాత్మక విజయం. ఇది దాదాపు పూర్తి కావస్తున్నది. 600 పైగా వున్న సంస్థానాలను ఆఅంతమొంకంచడం, అగేక మంది సంస్థానీధీపల--రాజులు, మహరాజులు, షాలు, ఆలాగే నవాబులు మొదలగువారు---నిరంకు? , నియంతృత్వ పాలనకు స్వస్తి చెప్పడం, ఉమ్మడి భాష, సంస్కృతి, [ప్రావేశిక సారూప్యతల (ప్రాతిపదికగా యీ సంస్థానాలలో భూథాగాలను పంపిణీవేయడిం అన్నవి య్యీకమంలో యిమిడివున్నాయి. భారతదేశాన్ని వలసగా మార్చడానికి జరిగిన దీర్హకాల (శ్రమంలో ఏర్పాటు 'చేయబడిన పూర్వపు (బిటిష రాష్ట్రాలను (్రర్ధలు చేయడంకూడా యిందులో యిమిడివున్నది. ప్యూడల్‌ _పళభువులు దేశాన్ని ముక్క చెక్కలు చేసిన ఫలితంగా అభివృద్ధి నిరోధకమైన, ఉన్నత్తతో కూడిన. పద్ధతిలో బ్రిటిష్‌ ఇండియా రాష్ట్రాలు, 600 లకు పైగా సంస్థా నాలు ఏర్పడినాయి. ఈ ఆఖివృద్ధి నిరోరకమైన _ విరేయతా-పూర్వకమైన శక్తులను (బిటిష్‌ వలసవాదులూ రక్షించి, కాపాడారు. ఆలాంటి యీ రాష్ట్రాలు, సంస్థానాలు మూనాడు 20 భాషా (పయక్త రాష్ట్రాలుగా మె-ర్పు చేయబడినాయి. మణిపూర్‌, (తిపుర, నాగాలాండ్‌, మేఘాలయ, ఆరుణాచల (పడేశ్‌ వంటి కొన్ని కొత్త చిన్న రాష్ట్రాలు ఆవిర్శవించాయి. (వజం కోర్కెలకు అనుగుణంగానే గాక విశాలమైన మనదేశంలోని వివిధ (ప్రాంతాల భాషాపరమైన, నాంనృతికాళివృద్ధి (పాతివడికపై కూడా

ణి యివి ఏర్పాటు చేయబకినాయి. ఇది, వేళంలోని (పజాస్తాక్కుం మహత్త రొంగా పురోగమించడాన్ని, యీ బహ్వాభాష్రా, ఐహ్బళవాతి భానతేకం యొక్క “”ఏకత్వంలో శిన్నత్వాన్ని ” తెలియచే*ే: వజాశర్యత సహ్మ్నూతా లన డతిదించింరుతు?డ. కాంగెన్‌ వాన్హానాలు: భాష్యాపయుప రాష్ట్రాలు

ఈబారిరాత్మోక (వజొతం్యత,కాజకీయ వరిడామం ఒక మహత్తర విజయమనీ, ఆఖ్యాతి తనకు ఒక్క దానికే చెందాలని ఇండియన్‌ నేషనల్‌ కాం(గెన్‌ శతజయంతి వశ్సరంలో పాంకపార్టీ గొప్ప. చెప్పుకున్నది* స్నాతం(త్యానంశర సంవత్సరాల చర్విత, (పత్యేకంగా మొదటి పది నంవత్సరాం చరిత యీ వాదనలను తిరన్కరిస్తుంది. ఈ మవా త్రిరమైన (వ్రజాతంత పుశోగమవాన్ని ఆన్నింటీకిమించి శక్రివంతమైన, విశాల (వనజా ఉద్యమాలు గెలచుకున్నాయి.. వీటిలోని కొంతమంది సంవత్చికాల తరబడి హోరాట సాగించాను. బైగ్యకెబ్మారు. లాదీంను,. తుపాకీ గుండ్తను ఎడర్కొన్నారు. ఈ [వమోజనం కోనం తమ (ప్రాణాలను అర్పించిన వారు అశేక కాష్ట్రాంలో వందలకొలక్‌ వున్నారు. అనేక రాష్ట్రాలలో వేం మంకి అరెస్టు అహార. సంస్థారాలలోని, టికిష్‌ రాష్ట్రంలోని” (వజలు ఆశేకత్యాగాలు చేశారు; విశాలఐక్షత (ప్రాతివకికగా నిక్చయాత్మక మైన పోరాటాలు =రపొద. ఆశ్రేక ఉక్కమాలు నరిపహాప వాటి పలిశమే యీనాడు మన కళ్ళసుంకున్న బాషా వముక్త రాష్ట్రాలు హేశుఐర్హమెన, (వజారంయత [ప్రాతివ-క భారతి వేళ చితి పటాన్ని పూ్తైగా లిరిగి (వాశాడ, పాత చ్మత వటాలకు, కొత్త చ్యృతపాంను మనం చూచ్త్తే భేక మేమిటో నృష్టంగా తెలస్తుండ.

భాషా (పయుక్ష రాష్ట్రాలు, కాంగన్‌

ఈ కాంగెస్‌ శతజయంతి సందర్భంగా వాస్తవాలయ మనం గుల్తైెరిగాలి. అంటే చకఠయొక్క వాస్తవాలు. యీ వాస్తవాలను ఎవరూ మరుగు పర్పలేరు. ఈ వాస్తవాంకు లక్షలాది మంవ సాక్షీ భూతులు. వారికి స్వానుభవంపున్నది. (పలకు ఆంత జ్ఞాపకగై లేదని ఆనుకొని పాలకపార్టీ యీడంబాలు పలి!తే ఆవి వారికి ఏ మాతం సహాయవడడు మొదట పరోక్షంగా, నర్మ గర్భంగా, ఆతరువాత బహిరంగంగా,

నృష్టంగా భాష ్మపయుకక్ష రామ్రైలన్న _పకాతయ్యత స్తూఠాన్ని ఆమో దించిన (వవమ పాకి నిన్పంచేహంగా. కాంగైస్‌ పార్టీమె. 199లో కార్యగస్‌ షపఘిత్వం నియమించిన రామైశల పునిర్విఠతజన కిమిషన్‌ (యస్‌. ఆర్‌. సి) నివేవవ యిలా తెవయచేసిండ:

“చండియన్‌ నేషనల్‌ కాంగ్‌, 19805 లోనే లావా పయుక్ష రాష్ట్రల స్యూూఠానికి వరోత తోడ్న్డాటును మిళ్చండి. అనాడు ఆడి బెంగాలీ శ్రాష మాట్లాడే (ప్రజలు. రెండు విధాగాలుగా. చీలిపోవరానికి. దారి తీసిన బెంగాల్‌ విఠజనను రద్దు చేయాలన్న డిమాండ్‌ను ఐలవరచింది (యన్‌* ఆర్‌, న్‌ నివేవక, పేజీలం12-18).

198039ఠో ఇండియన్‌ నేషవల్‌ కాంగెన్‌, బీవోర్‌ను [వత్యేశ రాన్ష్రంగా ఏర్పాటు చేసింఏ. ఆఅవాడు (బిజి పొలన (క్రీం అది బెంగాల్‌ | పెసిడెస్పిలో భాగం. అలాగే, 1917లో భాషా (ప్రాతిపదికగా ఇండియన్‌ నేషనల్‌ కార్యనెన్‌ సంస్థ, సింద్‌, ఆం్యర శాఖలను వర్చాటు చేసింది. మామూలు సిక్మాణ పద్దతినుడి “కావాల) వ్రైదొలగే” యిలాంటి చర్యను అమలు జరిపారు. ఇంతవరకు, “అప్పుడున్న పాలక రాష్ట్రాల సకివద్దు లకు అనుగు౩ంగానే. నిర్మాణ పర్దతులు వుఃచేవి.” (యన్‌. ఆర్‌. సి. నివేదిక, పేజ-13). కాంగగెన్‌ పార్టీ తననాగపూర్‌ సమావేశంలో “లాషా [(వయుక్రంగా రాహ్టైైల పునర్వికజనను సృష్టమైని రాజకీయ లక్షణంగా ఆమోదించిందనీ, ఆ తర్వాతణి సంవత్సరాల్లో దాని స్వంత నిర్మాణ పరమైన [పయోజనాల కోసం యీ స్యూళాస్ని ఆమోదించిందని" యినే నివేదిక పేక్కాన్నది.

[ప్రత్యేకమైన పిపాలనా కాఖలగా ఆస్థిత్వంలో లేని ఇండియన్‌ నేషనల్‌ కార్మగన్‌ సంస్థకు చెందిన ఆశేక రాష్ట్రాల శాఖల ఉదాహరోణ లున్నాయి. 1990 కార్యగెన్‌ నిఐంధనావళిలో ఆక్టకల్‌ ₹నుండి యీ ఉదాహకణలు మిువుబడినాయి. ఒక్కొక్క దాసకి సం:ంరించిన భొష (బావెట్లలో యివ్వబడింది. “(1) మృదాసు (తమిళం) (8) ఆంధ (లెలుగు) (కి కర్టాటక (కన్నడ) (+) కేరళ (మలయాళం) (5) (8) ఊత్తక్యప్రదేశ్‌ (హిందూస్థాని) (9) పంజాబ్‌. (పంజాలీ) (10) నీవార్‌ (హిండుస్థాని (11) ఉత్కల్‌ (ఒరిస్సా-ఒరియా) (1)౪స్పాం

ర

(అస్సామీ). మొదలగునవి. ఇక్కడ ఒక్క విషయం. చెహ్చాలీ. ఆడే మంటే (బిటిష రాష్ట్రాలలో ఎక్కువ భాగం ద్విభాషా రాష్ట్రాలు, కొంత (శ్రిలాషా రాష్ట్రాలుకూడా; అయితే సంస్థానాలు మాం పద్ధతి ఆంటూ లేకుండా యిన్హైానుసారంగా ఏర్పాటు చేయబడినాయి. సహేతుకమైన లెదా ఆయా జాతులకు సంబంధించిన సరిహర్దులంటూ లేనేలేవు; ఎంతో దూర చల్టా చెదులుగా వున్నాయి. ఆ తర్వాత కొద్ది రోజులకు (బిటి పాలకులు నియమించిన సైమన్‌ కమిషన్‌ వచ్చినప్పుడు, “భాషల (ప్రాతిపచికగా రాష్ట్రాల పునర్విభజనకు సమయం ఆసన్నమైనదని” (పకటిస్తూ కాం్మగెస్‌ ఒక తీర్మానాన్ని ఆమె.-+దించింది

1928లో, ఆభిలంపడ మహానభ నియమించిన నెహూ కమిటి నివే దికలో స్పష్టమైన, ఆర్హవంతమైన (వజాతంత స్తతం వచ్చింది:

“ఒక రాష్ట్రం తనకు తాను విద్యావంతమైనవిగా చేసుకోవాలంటే, తన స్వంతభాషా వాధ్యమం ద్వారా తన దైనందిన కృష్‌ కొనసాగిందా లంటే,అది తప్పనిసరిగా భాషా (పయుక్ష్త్య్యప్రాంతంగావాలి. ఆచేగను కబహు భొషలుగల [ప్రాంతం ఆయితే యిబ్బందులు తప్పనిసరిగా ఉత్పన్నం అవు తాయి. భోధన, పవి రెండు లేదా ఎక్కువ భాషల్లో కొనసాగించాల్సి వు.టుంఏ. ఆందువల్ల, రాష్ట్రాలను భాషల్మపాతిపదిక పై పునర్విభజించడం వాంఛనీయం. భాష అన్నది, (వత్మేక తఠరహా సంస్కృతి, సాం్యప దొయాలు, సాపాఠక్యాలకు అనుగుణంగా వుంటుంది. భాషా (ప్రయ్యాక్త 1పాంతంలో యీ ఆంశాలన్నీ ఆ రాష్ట్ర సాధారణ పురోగతికి దోహదం చేస్తాయి.” (యన్‌,ఆర్‌.సీ. నివేవక పేఎ-18),

అ తర్వాత జరిగిన ఇండియన్‌ నేషనల్‌ కాంగెస్‌ సమావేశాల తీర్మానాల్లోనూ, ! 94548 దానియొక్క ఎన్నికల (పణాళికలోనూ యీ సూతం పునరుల్దేభిఐచబడింది.

పవిత వాగానాలకు దోహం క చ నో

భాషా (పయ్యక్షమైన (ప్రాతిపదికపై. రాష్ట్రాలను పునక్వధిజిందా లన్న తన నిబద్ధతను ఇండియన్‌ నేషనల్‌ కాంగస్‌ తన 19405 ఎన్నికల (వణాశకలో పునరుద్దావెంచింది. అయితే యీ హిఎకే కొంతమంది కొం (గెస్‌ నాయకులు యీ సమస్యపై తమ ఆభ్మిపాయాంను మార్నుకున్నారు.

ల యన్‌.ఆర్‌.సీ నివేవికలో పేర్కొన్నట్టుగా, దేశవధజన, స్వొాతర్యత్య సిద్ది ఆనంతరం యీ సమస్యపై కార్యగెస్‌ నాయకులలో ఆతిపృష్టమైన మార్చు వున్నడి. ఇవి అలోచించనటువంటి నమస$లను తెచ్చి పెట్టాయి. పాత వాగ్దొనాలు యీనూతన పరిస్థితులలో అమలు చేయఐబడతాయా ఆన్న తీవ మైన సందేహాలకు లావిజ్చాయి.

1048 డిగంబరిలో జరిగిన కొర్గగెన్‌ ప్లైవుర్‌ సమావేశంలో ఒకే భాషా[(పయుతక్త రాష్ట్రాల కమిటిని నియమించింది. ఇందులో పండిత న్యెహూ సర్దార్‌ పటేల్‌, డాక్టర్‌ పట్టాభి సీతారామయ్యలున్నారు, (పెవి,పీ, కమిటి) ఈ కమిటీ నివేదికను 1010 ఏ్యపిల్‌లో కార్యవర్గం, ఆతర్వాత భారత(పభుత్వం ధృవీకరిందాయి.

19047? నవంబరులో పండిట్‌ న్నెచూ యిలా (ప్రకటించారు: “మొదది విషయాలను మొదటగానే పరిష్కర్రించాలి. [పధమ ఆం6 యేమంపే భారకడేశళ్మదత, సుస్థిరత”, రాజ్యాంగ నిర్జాయకసర్ల నియ మించిన దార్‌కమిటి, జెవి పి. కమిటీలు యీ పంథాను ముందుకు శిసుక వెళ్ళాయి. 1949 ఏప్రిల్‌లో వ విపి కమిటీ తన నివేదికలో “*వరికీ లించవలసిన” ఆశేవ ఆంశా-ను ముందుంచిం3. ఇందులో "ఆనేక హంస పొదులను” “ఆఅయుతే”"*గియితే "లను (పవేశ పెట్టింది వాస్తవంగా యివి భాష్మాపయు.క్ర సూ(లాన్ని తిరస్కరిండాయి. ఇక్కడ ఒక విషయం మనం గుర్తించాలి ఆదేమంటే, యిదంఠా ఒకపక్క జరుగుతుండగానే! మరొక [వక్క అనేక రాష్ట్రాలలో ముఖ్యంగా దకీణ్యపాంతంలో ఆయా రాష్ట్రాల (ప్రజాతద్యమాల ప్యూడల్‌ కర్తలు లేక పోరాటాలతో పాటు లాష్మాపయుక్త రాష్ట్రాలకోసం శ_క్రివంతమైన (ప్రజాఉద్యమాలు ఉధ్య తంగా సాగుతూవచ్చాయి. కొంగగెస్‌లోని పెద్ద పెద్ద విభాగాలు యీ ఉద్య చూల్లోనికి వస్తుండేవారు; లేదా మొదటినుండే వాటిలో పొల్లొంటూ వచ్చారు అందువల్ల కాంగెస్‌ అధిష్టానవర్గం వివిధ రకాలైన వ్యూవోంను అనుస రించవలసి వచ్చింద ఒక్క డిమాండ్‌ విషయంలో అనగా తెలుగుభాష మాట్టాడే రాష్ట్రం విషయంలో ఆంగీకారం తెలుపాల్సివచ్చినపుడు కొంగస్‌ ఆధిష్టానవర్గం, యీ [క్రమాన్ని నిరోధించేందుకు అనేక షరతులను మం దయకు పెట్రిండి ఆయితే యూ ఉద్యమాలు ముందుకసాగిన కారణంగా 1058లో ఆద రాష్ట్రాల పునర్విభజన కమిషన్ను నియమించవలసి

[గీ

నచ్చింది. ఆయితే, భాషా పయ్యుక్త రాష్ట్రాలకు కా్యగెస్‌ నాయకత్వంలో వ్యతిరేకత, సందిగ్ధత, నిలకడలేని 2ైఐరి, ముందున్న దృక్పరాన్ని ఒక్క- సారిగామార్చే [వయత్నం, కాం(గెస్‌ కార్మవర్గం, యీ సంవత్స రాల్లో జరిగిన ఎ.ఐ.సి సి. సమావేశాల్లో స్పష్టంగా కనబడలాయి. జి.వి పి* కమిటీలో (పాళంలించి, 1956లో యిచ్చిన “దేశానికి పిలుపు” వరకు వీబీని మనం చూడవచ్చు.

(ప్రజలకు కాంగెస్‌పార్టీ చేసిన వాగ్దానాలను జె,వి,పి. కమిటీ ఎలా అమలుపరిచిందో మనం చూడవచ్చు:

“భాషా (వయ్నక్ష రాష్ట్రాల సాధాకణ సూాసకి కార్మగెన్‌ తన ఆమోదమ్ముద్రను వేసినపుడు, యీ సూ[కాన్ని ఆచరణలో వర్తింపచేస్తే ఎదురయ్యే పరిస్థితి యేమిటో తెలియలేదు. అందువల్లనే ఆచరణలో. ఎదు రయ్యే సారకబాధకాలు, పర్యవసానాలు అన్నింటినీ ఆది పరిశీలించలేదు...

“క్షక్కుడ (పధానంగా పరిశీలించవలసిన ఆంశం భారతదేశ భదత, ఐక్యత, ఆర్థికసౌభాగ్యం. (పతి వేర్పాటువాద, విచ్చిన్నకర ధోర జిని గట్టిగా నిరుర్సాహపరచాలి ఎం

“భాష అన్నది ఐక్యంచేసే శక్తే కాదు, వికటించేది కూడా ..

“*పతిసంఘటనకు జ్యాగత్తగా పరిశీలించిన ఆనంతరం, తీ్యనమైన పరిపాలనా సంబంధ ఆంతరాయాలను సృష్టించకుండా లేదా దేశరాజకీయ ఆర్టీక సుస్థిరతను, నష్టపరచే పరస్పర సంఘర్షణలను సృష్టించకుండా భాషా పయక్త రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేయాలన్న పూర్వపు కాం(గెస్‌ విధానాన్ని వర్తింప చేయాలి ”

ఈ నివేవకను కాంగెస్‌ కార్యవర్గం, భారత [ప్రభుత్వం ధృవీక రించాయి. తెలుగుభాషను మాట్లాడే రాష్ట్రాన్ని (ఆంధ) ఏర్పాటు చేయా

లన్న శ క్రివంతమైన డిమాండ్‌కు సంబంధించి కార్యవర్గం విచ్యితమైన వాదనను ముందుకు తెచ్చింది. కొన్ని నిర్ణయాలు తీసుకొనడానికి వీలుగా యీ కో గ్లైను ఎలా సంతృవ్లిపరిచాలో విచారణ జరిపి, నివేదించవలసిందిగా ఆయా (పాంతీయ కమిటీలను, మదాసు (వభుళ్వాన్ని కోరగమైనదని కార్యవర్గం తెలిపింది. (పత్కేక కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, రాష్ట్రాల ఏర్భా టుపే సంబంధించి యిడే పద్ధతి ఆమలు షరచబడుళుందని తెలిపింది,

క్షే

1019 నవంఐట్‌లో కాంగెస్‌ కార్యవర్గం యిలా తెలియచేసిరిడి: “భాషా (పయ్యకక్త రాష్ట్రాలపై ఆంధ, తమిళనాడు, కర్ణాటక, నాగపూర్‌, విదర్భ, మహాూష్ట్ర, ఎొంబాయి, గు౪5త్‌ (పొంతీయ కాం[గెన్‌ కమిటీల నుండి అందిన వివిధ తీర్మానాలను వొంబోయి, సెం్టటల్‌ (ప్రాంక్స్‌, మృ్నదాసు (ప్రభుత్వాల నుండి కూడా ఆది సమాదాాన్ని కార్యవర్గం పరిశీలించింది.

ఆంధకు సంబంధించి కార్యవర్గ తీర్మానంలో సాధారణ అంగీ కారాన్ని తెలియచేశారు. “సాధారణంగా వివాదంలేని ఆర్మరజిల్హాలో అయితే మ! దాసు నగరం లేకుండా, ఆం(ధరాష్టా?న్ని పంటనే ఏర్పాటు దచేయవల సిందిగా భారత (పభుత్వాన్ని కోరుతూ” తీర్మానించింది. ఇతర డిమాం డ్డను వాయిదా వేశారు, ఆయితే 1952లో (ప్రధమ సార్వత్రిక ఎన్నికలను కాం్యగెస్‌ ఎదుర్కొనవలసి వచ్చింది (పజల కోర్కెలు ఊహలు యేమిట్లో కాం్యగెస్‌ నాయకులకు తెలుసు, లాము ఎదుర్కొంటున్న ఓటర్దు యీ కోర్కెలను తమకు జ్ఞాపకము చేస్తారని కూడా తలుసు,

అందువల్లనే 1851 జనవరిలో కొంటగెస్‌ కార్యవర్గం యిలా నిర్ణ యించింది: "భాషా (ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటుగురించి ఎన్నికల (ప్రణా కలో కార్మగెస్‌ (వస్తావించవఐసిపుంటుందన్న విషయాన్ని యీ సండ ర్భంగా దృష్షికితెస్తూ భారత (పభుత్వానికి కార్మగెస్‌ అధ్యమడు ఒక లేఖ (వాయా3ని నిర్ణయించబడింది. అందువల్ల, ౦వ సమస్యను పరశిలించి, యీ సమస్కప్రై ఏ్మపాధాన్యతను యివ్వాలని అనుకొంటున్నారో నిర్ణయించ వలసిందిగా (ప్రభుత్వాన్ని కోరాలి "

19051 ఆగస్టులో ఆవి యిలా పేర్కొన్నవి. “కాంగెస్‌ పార్టీ, బెంగుహరులో ఆమోదించిన తన ఎన్నికల (పణా+కలో, భాషా (ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు సూత్రానికి కట్టుఐడివున్నట్టు పునరుద్దాటించుతున్న ది. ఆర్థిక, పాలన సంబంధమైన, (దవ్యపకమైనటువంటి యితర అంళాలను కూడా దృష్టికో వుంచుకొంటున్నది.”

ఆ తర్వాత కొర్దిరోజులకే ఆంధోద్యమం [పజ్వరిల్దింది తన కోర్కెను కొం[గెస్‌ అఆంగీకరించేటట్టు చేసింది. ఆయితే వివిధ రాషాలలో లేవశెత్త బడుతున్న న్యాయసమ్మతమైన, (పజినుకూల కోర్కెలకు “యి యితర అంకొలను” | పతిగాపెట్టే (కమార్ని తిరిగి (పారంభధిందారు'

19 హైదాబావ్‌ సమావేశంలో (జనవరి 1958) యీ విధంగా పునరుర్దా టీంచారు ;

"ఈ విధానాన్ని కాం(గెస్‌ పార్టీ ధృవీకరిస్తూ యితర ఆంశాలపై ద్శవ్దిని సావంచాలి, భారతదేశంలోని (వస్తుత రాష్ట్రాలను పునర్వికజన చేసేటప్పుడు యూ ఆంశాలను పరిగణనలోనికి తీసుకోవాలి. భారతదేశ ఐక్యత, జారీయ భదత, రక్షణ, ఆక ఆఈంకౌలు, ఆర్థిక పురోగతి అన్నవి యీ అంశాలు, ఇది యావత్తు జాతి కేగాక, (వతి రాష్టాినికి సంబంధించినది. పంచవర్ష (పణాళింను విజయవంతంగా ఆమలుచేయడం అన్నది దృష్టిలో వుంచుకోవాలి. భాషా (ప్రాలిపదిక పై లేదా ఏ యితర ప్రాశిపకికపై రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ దిశగా యికముందు ఏ చల్య ఆయినా తీసుకొనడం సహజంగానే ఆం[ధరాష్ట్ర సుస్తిరతమీద ఆధారపడి వుంటుంది.”

భాషా వయుక్ర రాష్టాల డిమాండ్హపట్ల అఆనుసరించబడతున్న ఈ జాప్యం దారీ పద్ధతులు, “ఆయితే. గియికేలు, ద్వంద్వ (పమాణాలు, ఉధృతం అవుతున్న (_పజా ఉద్యమం ముందు నిలణకలేకపోయాయి. ఆందువల్లనే కాం(గెస్‌ పార్టీ ఒక్కొక్క ఆడుగు వెనక్కి వేయకతప్పలేదు. 1పసిద్ధ కాంగగెస్‌ వాది పొట్టిశ్రీరాములు ఆమరణ నికాహారడీక్ష [పారంభిం చినపుడు కాం[గెస్‌ యిలాంటి ఆందో? నలను విమర్శించింది 1958 షలో కొం[గెన్‌ కార్యవర్గం యిలా పేర్కొన్నది. “నిరసన సమ్మెకు హాల్ప్చడడం ద్వారా ఎంతో [ప్రాముఖుత గల రాజకీయ నిర్ణయాలను తీసుకురావడానికి చేసిన (పయత్నాలకు కార్యవర్గం ఖండిస్తున్నది; పూర్తిగా తిరస్కయరిస్తు న్నది.” పొట్టిశ్రీరాములు అమరత్వం, అంతకుముందు ఆతర్వాత జరిగిన [పజావెల్లున కారణంగా ఆం్యధరాష్ట్ర ఏర్పాటు నిర్ణయాన్ని అమలుచేయ డంలో దీర్ధకాల ఇప్నాన్ని ఆందచేయాల్సిన పరిస్థితుల్లో భారత్యపభుత్వం యితర రాష్ట్రాల కోర్కెలను ఏమాశం విస్మరంచలేకపోమింది. కాబట్లే రాష్ట్రాల పునర్విభజన కమిషన్‌ను నియమించింది. అయితే కాంగగెన్‌ నాయకత్వం భాషా పయుక్త స్తూతానికి ఆన్నెరకాల యితర ౪0కాలను

పోడిపెటైై విధానాన్ని కొనసాగించింది. కల్యాణి సమావేళంలో (జనవరి 1954) మళ్ళీ ఆవి తశ హెచ్చరికలను, షరతుంను పునరుర్దాటించింది :

"గినికి సంబంధించిన ఆన్నె ఆంశాలను మనస్సులో వంధుకోవాలి?

1వ్రర్శేకంగా కారళచే బక్యర, శయ ర్యగ్రళలకు మొదలి [సాధాన్య

[8 తను యివాాలి. ఆందోళనా పూర్వక అరి యిప్పుడు ఆవసరంలేకపోవ డమే కాదు, హానికరం ఆవ సంతృప్తికరమైన పరి ష్కాగాన్ని జాష్మం చేయవచ్చు.” ఆ విధంగా, 1౪15 పృపిల్‌లో కార్యవర్గం వివిధ రాష్ట్రాల కాంగెస్‌ కమిటింకు ఆవేకాన్ని జారీచేసింది, “ఆవి తమ వాదనలను యస్‌. ఆర్‌, సి కి లెలియచేసుకొనవచ్చు.” కాం్యగెస్‌ కమిశ్రీలు, కాం(గెస్‌ వాదులు యీ విషయంపై ఎలాంటి ఆందోళనల్లో పాట్గొనడంగానీ, నిర్వ హించడంగానీ, చేయకాదు,. యీ కమిషన్‌వద్దకు ఉమ్నుడిగా రాయబారాలు నడపడంలో యికర పార్రీలతో సహకరించరాదు. ఈ సమసిపై తమ ఆభ్మిపాయాలు తెలియచేయడంలో యితర రాజకీయ పార్టీలతో కలిసి కాం(గెస్‌వాదులు ఉమ్మడి వేదికలు ఎక్కరాదు. ఆయా శాసన సభల్లో, కాం(గెన్‌ లెజిప్టేటివ్‌ పాళ్టీలు, యూ విషయమై ఎలాంటి నీర్మానాలను (పతిపాడించడం మానుకోవాలి - ” ఆని తెలిపింది

ఆయితే (వజా ఉదుమ వత్తిడి ఎంతగావున్నదంటే అనేకచోట్ల కాం్యగెస్‌వాదులు, ఆధిష్షానవర్గం ఆదేశాలకు కట్టుబడలేదు. పెగా వియస్‌, హిరే, యస్‌. నిజలింగప్ప లాంటి (పసిద్ధ కాంగగెస్‌ వాదులకు, 19గ6 మేలో నిచ్చెష్ప కొర్యవర్గ తీర్మానం ద్వారా అనుమతి యివ్వాల్సివచ్చింది ” “పత్వేక పరిస్టితుల దృష్ట్యా” “వాగ్దానాలు చేసిన దృష్వా”, రాష్ట్రాల పుశర్విరజన కమిషన్‌కు (మహారాష్ట్ర, కర్ణాటకలలో యితర పార్టీలతో కలిసి) సంయు_క్రంగా మెమొరాండం యివ్వడానికి (పత్యేకంగా అనుమతి యివ్వడానికి కారగవర్గం నిర్ణయించింది.

ఆంగతోపాట కేరళ, కర్ణాటక డిమాండ్లను అంగీకరిస్తూ, రాజు (పమభల పదవులను రద్దువేస్తూ, ఆలాగే సంయుక్త మహ౫ాష్ట్ర ఏర్పాటు వంజావీ భాష మాట్లాడే రాష్ట్ర ఏర్పాటు డీమాండ్‌ను తిరన్కరిస్తూ? రెండు మూరీ రాస్ట్రం ఏర్పాటును ఆనగా మహశాన్షు, విదర్భలను అంగీకరిస్తూ పంజాబ్‌లో హిమాచల్‌(పదేళ్‌ను విలీనంచేస్తూ రాష్ట్రాల పునర్విధజన కమి షన్‌ సిఫొర్చులను చేసినప్పుడు, యితర విషయాలకు సంబంధించి ఈ, కమిషన్‌ (పతివాదనంను కాం[గెస్‌ కార్యవర్గం ఆమోవించింది నొంబాయి నగూూన్ని (పర్మేక కేందపాలిత (పాంతంగా వుంచుళూ మవోరాష్ట్ర, గుజడత్‌ రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేయాలని సూచించింది. ఢి్ల, మణిపూర్‌, ఆండమాన్‌=నికోబా5్‌ లాంటి పలు[పాంతా౨ను శేరదపాలిళ (హంశాలుగా వుంచాలని నిర్ణయించింది, పగిజాద్‌ = పెప్ప్‌, హిమ చల్‌పదేశ్‌ సమస్యలను

[డ్‌

పరిశీలిండడానికి పండిట్‌ నేహా యు. యన్‌, రేబర్‌, మే"లానాఆజాన్‌, గోవిందవల్ల[్‌పంత్‌లతో ఒక ఉపసంఘాన్ని నియమించింది.” మిగిలిన సమస్యలన్నించెనీ పరిశీలించి, త్వరలో తన నిర్ణయాన్ని (వకటించవల సిండిగా రాష్ట్రం పునర్విభజన కమిషన్‌ ఉపసంఘా"కి అధికారం" యిస్తూ కూడా కార్యవర్గం నిర్ణయించింది.

రాషా (ప్రయుక్త రాష్ట్రాల సమస్యపై కాం_,స నాయకత్వం నిలకడయైన, స్యూతబద్రమైన వైఖరిని ఆనుసరించి, కొనసాగించలేక పోయిందనీ, పలు (పడా ఉద్మమాల యొక్క ఉధృతమైన, ఎదుర్కొనలేని వత్తిడి లేకపోతే ఆది చేసిన వాగ్దానాలను తుంగలో తొక్కివుండేదనీ, ఏ డిమాండ్‌ను ఆయినా ఆది అఆంగీకరించవలసివచ్చిందంటే, ఎంచుకొన్న, అవకాళవాద [ప్రాతిపవితప్రైన్నే, వివిధ స్వార్ధపర వర్గాంను సంతృప్తి పరచేందుకు [పయత్నిస్తూనే, ఆలాగే సమస్మను జూష్కంచేస్తూ, (పవ్కాకు మళ్ళీంచే (పాతిపవకపైన్నే ఆ పశచేసిందని యూ సంక్రెష్ట పరిశీలన ద్వారా స్పష్టం అవుతున్నది. కాం్టగెస్‌ నాయకత్వం పదే పదే మినహాయింపులు యివ్వడానికి [పయత్నించింద. “భారతదేశ” ఐక్యత భదత ఆన్నసాకును, పంచవర్ష (పణాశక, ఆస్థక పుకోగతి, పాలనా సంబంధమైన పంగణలను, ఆనేక యితర ఆంశాలను నిరంతరం ముందుకు (తోసింది రాష్ట్రాల పున ర్విభజని కమిషన్‌ నివేవిక ఆంది, కొన్నింటి విషయాల్లో డిమాండ్లను ఆమోదించడం, మరికొన్నింటి? తిరస్కరించడం౭లో కొన్ని (ప్రాంతాల్లో అసంతృప్తి, ఆందోవనలకు దావెతీసింది.. దానితో కాంథగెన్‌ “జాతికి పిలుపు"ను (పకటించింది (కాంర్యగెస్‌ కార్యవర్గం, జనవరి 1056).

ఆ సమయానికి జరిగిన రొషాల పునర్విభజన, కాంగెస్‌ (పయ తృాల. చొరవల ఫలికం ఆన్న లేదా [పజాతంత సూూతాలకు కటుఐడిన దానియొక్యం నలితం ఆన్న గొప్పలు చెప్పకొనేది మ్మాతం కాదు యా “పిలుపు”. ఇందులో, భాషా (వాముఖ్యతను, బాషా (పయుక్త రాష్ట్రాలకు కాంగెస్‌ నిఐద్ధళతమ లాంఛళన |[పాయంగా (ప్రస్తావించారు ఆయిలే వాస్తవం యేమంటే కాంటగెన్‌ పార్టీ అనేక సూత రహిత, నిలకడలేని విధానాలకు పాల్పడింది. రాజులు, బడావ్యాపారుల (భారతదేశంలోని గుత్త కుటు:దాలు) వంటి స్వార్భపర వర్గాల వత్తిళ్ళకు లొంగి తికోగమి౨చిండి. స్వాతం[ళ్యా సంతర భారతడే[ంకో రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్రీరణకు (పాతిపదిక. ధాషా పరమైన, సాంస్కృతిక సారూష్యత అన్న కిలకాంకాన్ని ఇఖడిచేందుకు

కేల్‌ వీలుగా యితరో ఆంళాలు, పరిగణనల ముసుగులో యీ వతత్తిళ్ళను, విధా నాలను దాచడానికి (ప్రయత్నించింది ఈ కారణంగా ఆనక ఆందోళనలు, (పజాఉద్యమాలు ఏిజ్బంలిందాయి. కొన్ని సందర్భాలలో యీ ఆందోళనలు, ఉద్యమాలు, వాళవిక నిర్భంధ కాండ జరిపినప్పుడు వాటిని తిప్పికొట్టాయి. దేశ ఐక్కత, సమ్మగత, భద్రతలకు త్మీవమైన ముప్పు కలిగిందన్న సాకుతోనే కాం్యగెస్‌పాస్టి వీటన్నింటికి పాల్చడింది కొన్ని _ప్రాంకాల్లో బేడావ్మిపాయాలు ఉత్పన్నం అయినాయి. కొన్ని సరిహద్దు వివాదోలు ఐబయలువేంము కొన్నెచోట్ల సిస్పంచిహంగా వివ్చన్నకర, (పకిఘాత శక్తు లున్నాయికూడా అవి, ప్రాంలీయ దురహంకారాన్ని రెచ్చగొట్టి, ప్రాంతీయ విద్వేషాలను [పజ్వరిల్లచేయడానికి (ప్రయత్నింధాయి. ఆయితే (పథానమైన విషయం ఒక్కటుంది. ఆవేమంటే మహత్తరమైన ఐక్య (పజా ఉద్శమాల నిర్వహణ. ఆధునిక భారతదేశ చ్యితపటాన్ని తిరిగి [వాయడానికి, దానికి (పస్తువంపున్న రూపాన్ని యివ్వడానికి ఆవి అంతిమంగా (తోవ దీశొయి ఈ ఉద్యమాల పట్ట, వాటి విజయాలపట్ల యీ “జాతిపిలుపు" ఎలాంటి హెచ్చరికల ఘంటానాదాలు చేసిందో, సంతిసించాల్సిన దానికి బదులుగా, వాడిలో పాల్గొన్న వారి; ఎలా దూషించిందో ఖండించిందో మనకు యిఫ్హే ఆర్ధం ఆపుతుంది ఆనాడు సాగిన ప్యూడల్‌ వ్యతిరేక, |పజా తంత ఉద్యమంలోని రాజకీయ పరివ్వర్తనచార్యితక (క్రమాన్ని అఆదిచూడ నిరాకరించింది ఆరక పునర్నిర్మాణానికి యీ ఐహుళజుతి, బహుళ భాషా దేశంలోని పచ్చివాస్తవాలమ. అనుగుణంగా (పజలను విద్యావంతుంను చేయడానికీ, సాంస్కృతికంగా వారిని ఉద్ధరించడానికి వీలుగా తగువైన, హేతుబద్ధమైన పాలనావ్యవస్థను, చటాన్ని యిది అందచేసి వుండేవ. దేశ సమైక్యత, వక్యతలకై ఉత్తమ మార్గాన్ని ఏత్తైక (పజాతం్యత (పాతి పదికను యిగి కల్పించింది, ఆడి సంఘ వ్యతిరేక, దేశ వ్యతిరేక శక్తుల భయానక చ్చితణను యివ్వడానికి |పయత్నించింది. ఆది యీ విధంగా ఖండించింది: "భారతదేశ ఐక్యత, సమైక్య భావాలను కాపాడాలని, వాటిని ముందుకు తీసుకువళ్ళాలని కార్యవర్గం అన్నింటికి మించి ఆదుర్దాగా పున్నది. భాషా (ప్రయుక్త రాష్ట్రాల పేడతో, తరచు యితరలచ్భాలను దృష్టిలో పుంచుకొని తమ చర్యలను కొనసాగిస్తున్న విచ్చిన్నకర శక్తుల పట్ల ల్మీవ విజారాన్ని డెలియచేస్తున్నడి, వారిని అదుపులో పెటడానికి

రి కార్యోనర్తం (పయళ్నించింది. పరిపాలనా విభాాలుగా కాక మొత్తంగా భారతదే+ సమైక్యతకు (వఠధాశమైస (వాం _ఖృతను యి్య్రాలని నిక్కీ వక్కాణిస్తున్నడి, దురదృష్టవకార్తూ, తమ భాషవట (వజలకుగల (ప్రేమను ఆశగా. చేసుకొని విచ్చిన్నకర శక్తులు అనేవమందని తప్పు,తోవ పట్టించారు, బకాన్ని సమకూర్చుకున్నారు క్‌

సంయక్త మహూస్ట్ర సనున్మపై (వత్కేకంగా మహరాష్ట్రలో బొంబాయిని భాగంగా చేయడాపకి తిసుకాన్న నిర్ణయంపై--జాతి ఐక్కత అవసరాల అర్థిక (ప్రగతి దృష్ట్యాగాక, గుజరాతీ, మార్వాడీ స్వార్థపరో వర్గాల (పమోజనాఎదృష్ట్యా నిర్ణయంచేశారు--56న (పజాతంత వ్యతిరేక వైఖరిని గుర్తించ తిరక్కరిస్తూ కార్యవర్గం దొంచొయిలోని (మహావాష్ట్రి లో) (పజా ఉద్యమాన్ని ఇ౨డంచింది అవి య్యూకింది “ఎవ్మిత” (పక టనను విడుదలచేసింది 2”

“ఈ హింసా (పజ్వంనలో పాల్గొన్న దుండగులేగాక, వారికి నాయ కత్వం వహించిన వారు లేవా పరోక్ష తోడ్పాటును యిచ్చనవారు కూడా* భారతదెళం ఏ ఆశయాల కోసం నిలబకిందో వాటీ” ఖండించారు, కారి రాబారు"

ఈనాడు చార్యిశక సింహావలోకనం చేసిన వారెవర్వైవా. ఒక్క విషయం చెప్పగలరు. అదేమంటే, సంయుక్త మహింష్టి ఏర్పాట గిమాండ్‌ను అంగీకరించడ ౨, మహూస్ష్రలో వొంభాయమినీ విిశంచేయ దడంవల్ల కాంతి, సాధారణ పరిస్రితులు నెంకొన్నాయి. (పజల ఆకయాలు నెరవేరాయి. అన్ని విఠాల యి జాకీయ ఐక్య3కు, ఆర్టికాలివృక్టికి సానుకూలాంశమేగాని వ్యతిరేక అంకం కాదు. ఈ డ్‌మాండ్డు ఆగీకరించా రిన్న పో౮ాటంలోచివరకుగాని (ప్రముఖ కాం(గెన్‌ నాయకులు బహిరంగంగా వచ్చి దానిని బఐలపరచలేదు. ఈ డిమాండ్లు ఆంగీకరించవడినప్పుడు యిది తమఘనత చాటుకొనడావికి వాకు తన్ని [1వయత్నాలు చేశారు. ఆంధకు సంబంధించిన విషయంలో కూడా యిలా చేశారు. అమునే ఈ “జాతికీ పిలపు” ఒక హెచ్చరిక చేసింది.

“హింసకు, చెరరిస్తు పద్ధకలకు లొంగే (పళశ్నే లేదని స్పవ్హంగా అర్థంచేసుకోవాలి. హిం లేదా చ్మరరిస్టు పద్ధతుల కారణంగా, రాష్ట్రాం పువర్వ్యస్టీకరణ విషయానికి సంబంధించి యిప్పటికే చేసిన. నిర్ణయాలలో

1 లేదొ ఆ ఠరువాత రీసుకోఐడే నిర్ణయాలలో ఎలాంటి మార్పులుండబోవని కూడాస్పష్టంగా ఆర్థంచేసుకోవాలి!” ఈసమస్యృపై రాజీనామాలు చేయాలని సంకల్పించిన కాగ[గెస్‌ లెజిశ్సేటర్లకు, మంతులు మొదలగు వారికి హెవ్పరికలు చేయబడినామి.

ఆనుకున్న డానికందే పూర్తి బిన్నంగా నణపారొలు కలిగాయి. ఆ “పిలుపు"లో య0కా లలా (_పకబిందారు:

“*విచ్చిన్నకర వాదం, వేర్చాటు వాదం, (ప్రాంంయ రురాళిమానా లను ఎప్పువచేనే. ఏధోరణులను ఆయినా (వీత్శషిచ్తే కలిగే త్మీవ పరి ణామాలను యిజేవలి నంఘటనలు రుజుపు చేయి ఈ ధోరణులను ఆణణచివేసి, పజల ఆలోచనకు నూతన మార్గ దర్శకత్వం వహించాల్సిన అత్యవసర, (పధాన కర్తవ్యం ఏర్పడి.ద. అందువల్ల భారతదేశ ఐక్యతను పెంపొందించేందుకు (తోవదీ సే విధంగా యీ దృకో([ణంనుండి మొత్తం రాష్ట్రాల పుశ్వుకజన సమస్శృమ చఊడాలి.”

ఇండియన్‌ నషనల్‌ కార్టగెస్‌ ఆమ్మతసరి సమావేశంలో (ఫ్విబ వఠి 1050) “యూ గుతన ఆవేశ౩లొ స్పష్టం ఆంఎండి, బాషా (వామఖ్య తను, భాషా (వయక్త రాష్రాం (వాముఖ్యతను గుర్తించిన ఆనంతరం, విద్యా, సొంస్క్టతిక, పాంనా 1పయె జనాంకు టూ లాషలను మరింత ఎక్కువగా ఉపయె గించాలని పేర్కొంటూ, పాతి “ఆయితే గియితే" లను “యితర అంశాలను” పుసరుళ్దభించుతూ, ద్విభాషా రాష్ట్రాంలవల్ల కలిగే లాభాలడి.క్క కొత్త సిర్హాంతాన్ని ఉర్దాటిస్తా, సీర్యానం మెత్తం ఆసలు సంగతిని వ్యతిరేకించింది!

అందుకు కొన్ని ఉదాహరణలు : “వేర్పాటు ధోరణులను (ప్రోత్స పాంచడానికి భాషను అనుమతిస్తే భారతదేశ ఐక్యత (ప్రధాన బావనకే నష్టం జరుగుతుంది. పైగా. అభివృద్ధి చెందుకున్న, చలనకీలమైన ఆర్థిక వ్యవస్థలో యితర అంశాలు జాలా (ప్రాముఖ్యతగంవి. ఒక్క భాషా (ప్రాతి పకక పైన్నే విధజనచేయడం, ఆ |హాంతంలోని భౌతిక అంశాలలో యిమడ కుండడమగాక, మవ వనరులను స్మకమంగా వి్షయోగంచడంలో ఆవరో ధంగా ఏర్పడుతుంది.

రాష్ట్రాల పువర్విభజననుండి ఉత్పన్నం అయ్యె మరోతరహా సమ నలు, సాపేషికంగా చిన్న యాశిక్తీకు సంంంధించినవి. పి "ఎర్ర పెద్ద (హంతాల సహకారం లేషండా సరిగా మళూలవ్క, పూ్యూగా ఆఓవ్భడ్ధి

[10 కొజాంవు పరిపాలనా సంఐ౭ధమైన వీలు, (వ్రణాణాభిరృష్ధికి పెద్ద పెద్ద రాష్ట్రాలు ఆవసరం,

“ప్రమాణము, భౌగోళిక పరిస్థితులతోపాటూ దృష్టిలో పుంచుకో వలసిన యితరో ముఖ్యమైన పరిగణనలు రడషణ, (పాతి వనరులు”.

అప్పటినుండీ భారతదేశంలో కలిగిన అనుభవం, 6వావాదనగలన్నిం బిసీ తిరస్కరించింది. ఆలాగే వూ ఆదేకం, పెన తెలియచేసిన వావన లన్నింటీనీ (తోసిపుచ్చింక. ఆందువల్ల, (వరిశాతికీ- ఆది పెక్టదెనా, ఓన్నదైనాంా భాషాపరమైన, సాంస్కృతిక గుర్తింపునకు పూర్తి ట్‌! వహించడంద్వారా, ఆలాగే యూనియన్‌ రిపబ్టిక్‌లో ని అన్ని భాషలకు, సమాన (పఆపల్తిని కలిగించడంద్వార?, అన్ని ఆల్ప సంభ్యాక జాతుఐకు మైనారిటీలకు. మైనా౦టీ (ప్రాంకా కు యిలాంటి శ్రర్ధ వహి:చడందాారా మ్మాతమే మొత్తం దేశంయొక్క ఐక్యతను, ధృదతనూ సుదృడం ఓఒన ర్చిన సోవియట్‌ యూనియన్‌ అనుభవాన్ని యిక్కడ (పస్తావించవలసిన ఆఅవసరంలేద.-

ది్చభాషా రాష్ట్రల లాభాలను (ప్రభారండేస్తూ, భాషా పయుకీ రాష్ట్రల సూ(లాన్ని “*భాషాతత్వంగాను-” ఈ ఏకభాష మెండిపట్టుగానూ” “సంకుచిత (పాంతీయవాడంగాను.” (పాంతీయ దురహంకారంగానూ” ఖండిస్తూ, కాంథగెస్‌ సమావేశం పూర్తిగా తిరోగమించింది ” ఇతర్‌ ద్వేషాలు, [పాంజయ పరకిగణనలు దేశంలో విచ్చిన్నకిర, హింనస్దాయత ధోరణులను | పోత్సహించాము;.. వినాశకర పరిస్థితుల ఆంచుఐకు లెచ్చాలబి ” అని ఈ సమావేశం తీర్పు చెప్పింది.

ఇక్కడ తీసిన గుణపారం యేమంటే, “యీ ఒకే భాష మెండి తనాన్ని” ఇండించడం, ఏకధాషా వాదం, యితర ఆంశాలను (తోసి పుచ్చేదికా చేయగూడదన్‌” [పకటించడం. సమావేశం యింకా రలా తెలిపింది” ఈరారు భార కడేశంలోవున్న పరిస్థితులలో, సాధ్వమైనవోట, వతికాషా ప్రాంతానికి పాంతీయ మండలులతో డ్విభాషా రాష్ట్రాల ఏర్పా టును పోత్తాహించడం వాంఛనీయం "

ఇలాంటి స్మూతాన్ని అనాటి ద్విభాషా రాష్ట్రమైన పంజాత్‌లో అమలు చేయడానికి (వయత్నింబారని యిక్కడ (వస్తావించవలసి వుంది. అనాడు పంజాన్‌లో, హిందూమతతత్వవాదం, స్వార్హపరవర్గాల వత్తివీతో అకాలీ మళతత్వ వాదాన్ని నిరోధించడానికి ఉత్తమమైన మార్గం అన్న

10 పొరపాటు భావనలతో, పంజాబ్‌ ధాషౌమాట్టాడే రాష్ట్రాన్ని, హర్యానా (ప్రాంత్‌ను ఏర్పాటు చేయాలన్న లౌకిక శక్తుల డిమాండ్‌ను మెండిగొ తిరస్కరించారు. ఈ (వాంరీయ స్మూలాన్ని స్యరమంగా దాపొందించి నట్లయిలే, పందాద్‌ని రెండు భాషారాష్టాలుగా విధడించే తర్వాతది సరిరైన దళకు చేరరానికి వీలైన ఒక మజీలీగా వుండేఏ. ఆయితే యీ స్యూరం అమలుపరుచబడతేదు. అయితే పైక తలియవేసంన “నూతన ఆదేళా" న్ని తక్షణం మరెక్కడో అమలు పరిచారు. ఈ తీర్మానంలో యింకా తెలియ చేశారు: “రెండు రాష్ట్రాలను విలీనం చేయడానికి పశ్చిమ బెంగాల్‌, బీహార్‌ రాష్ట్రాల తరపున చేయబడిన (పరిపాదనను కార్మగెస్‌ హృదయ వూర్వుకంగా ఆహ్వానిస్తున్నది. ఈ నూతన దృక్పధం, దవ్నిణ (ప్రాంతం లోనూ, భారతదేకంలోని యితర (పాంకాలలోనూ ఆవళంబించబడు తుంద? కాఇ్యగస్‌ ఆ;ిస్తున్నది.'"

ఈ విధంగా (ప్రజలకు చేసిన వాగ్ధానాఎకు ఆచరణలో (దోహం చేశారు.

పశ్చిమబెంగాల్‌, బీహార్‌ల, విఎనం పధకం భాషా [పయుక్తరాష్ట్రాల ఆవిర్భావ (కమానికి పూర్తి తల్లకిందులైన చర్వ. ఇది త్మీవమైన వతి రేకతను తెచ్చి పెట్టింది. ఆందువల్ల దానిని ఉపసంహరించారు. కాంగెస్‌ ఆధిష్టాన వర్గం పనుపున, ఆీర్వాదాంతో పశ్చిమ బెంగాల్‌, వీహార్‌లలోని కాం్యగెస్‌ ముఖృమం్యతులు యీ పధకాన్ని రూపొందించారు. ఈ విధంగా విలీనం చేస్తే ఉమ్మడ్‌ లొధం కోనం (పకృతి వనరులను ఉపయోగించుకో వచ్చుననీ, జాకీయ సమైః్య్థతను పెంపొందించడానికి వీలు కలుగుతుందనీ సమక్థించారు.

భాషా (పయు క్రరాషహ్ర్రాలు, రమ్యూూనిస్తులు

ఇవి, మెరుపులాగా, కాంగెస్‌ నాయకత్వం నిజడిద్దేశ్యాలను బయట పెళ్టీంచ. స్వాతంయ్యత్యం సిద్ధించిన అనంతరం, కాం[గస్‌ నాయకత్వం భాషా (పపయుక్ర రాహ్టల పట్ట సముఖశను వ్యక్తం చేయలేదు. భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ కార్యక్రమం స్పష్టంగా యిలా తెలియచేసింది.

దేశ స్వాతంత్రం సిద్ధించిన అనంతరం భారతదేశ [పజాస్వామ్మం ఎదక్కొాన్న అక్యంత ముఖ్యమైన సమక్యలలో ఒకటి, భారతదేశంలోని అన్ని భాగస్వాము యూనశిల్లకుంసుస్పష్టంగా నిర్వచింపబడిన (ప్రాంఠాలు ఆభివృద్ధి చెందిన భాషలు, చరిత, సాంస్కృలళిక లషణాలతో [వర్యేక

ల్లగ

తలుశ్న యూఎట్టుషవవాస్వామ్యాన్ని, సమానంగా ఆర్థిక, రోఎకేయ అలి వృద్ధి ఆవకాళాలు కల్పించే విదంగా రాష్ట్రాల స్వరూపాన్ని పుకర్వ్యవస్తీ కరించడం ..”

“స్వాతర్యళ్యానంతరం, కొల్మగెస్‌ నాయకత్వం భాషా [వముక్త్ర సూతం (ప్రాతిపదికపై భార్‌త రిపన్లిక్‌ రాష్ట్రస్వరూపాన్ని తిరిగి దూపొం దించ్రుతుందని అనుకున్నారు. ఆమితే (హస్వదృుషగల, ఆభివ్వడ్సి నిరోధక గుత్త పెట్టుబడిదారీ మురాల (ప్రథావల్మకింద, భాషా (వాతిపదిక ప్రై ఆన్ని రాష్ట్రంలను పునర్వ్యావస్టీకరించడానికి, బౌగో?క సారూప్యత, [గామాన్ని ఒక యూనిట్‌గా తీసుకునే _పాతిపడికపై వాటి సరిహడ్దుంను తిరగి నిర్ట యించడానికి ఆదితిరస్కరించింది. ఈ సమస్యకుపరిష్కారం చివరకుగాని రాబేదు. ఆదీ మెల్లమెల్లగా వచ్చింది. ఆంధ, కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, గుజరార్‌లలో (పజాతంయ్యత శక్తుల పోరాటాం వత్తిడి [క్రింద వచ్చింది ఇప్పటికీ కొన్ని పరిష్కరింరని సమస్కలు అలాగే వున్నాయి.

“భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల వర్చాటుకు, భారత యూనియన్‌లో న్ని ఆన్ని భాగస్వామ్య యూనిట్లకు సమాన అభివృద్ది ఆవకాళం, (ప్రదా స్వామ్యం కల్పిస్తూ వారు ఆత్యధికులుగా వున్న (ప్రాంతాలలో గిరిజన్నపజ లకు [పాంఠతీయ స్వయం (వతిపత్తి కోసం. భాగత కమ్మూనిస్పపార్టీ నిలబడింది.”

(ప్రగారమైన యౌ తవగిహక, న్‌లకడర్రున పజాతం[త దృక్‌ ధాలకు అనుగుణంగానే భారోత కమ్యూనిస్టుపార్టీ, [పారంథధం నుండీ ౦యొ సమస్మపె ధృడమైన వై ఖరి కొరకు కాం్యగెన్‌లో వండగాణె పోరాడింది. ఈ లక్షసాధనకు యితర్మతాపోరాటాలు నడిపించి. ఆంమవల్ద కీ 1046లో కాబినెట్‌ మిషన్‌కు ఇచ్చిన తన మెమొరాండంలో భాషావయాక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు డిమాండ్‌ను జోడించింది ఆంతక్తు మందు 1045, 46 సంవ త్సరాల్లో రాహ్ట్రాం శాసన సభలకు జరిగిన ఎన్నికల సందర్భంగా, తన ఎన్నికల (పజాశికలో భృారత్ధ కమ్యూనిస్టుపార్టీ విశాలాం్యఢ, ఐక్కకేరళ, సంయృుక్త మహారాష్ట్రవంటి రాష్ట్రాల ఏర్పాటు డిమాండ్‌ను బంపరచింది- సంస్థానాలో భాగం ఆయిన [పాంతాలతోసహా తెలుగు, మళయాః, మహా రాష్ట్ర (ప్రజలు ఎక్కువగా వృన్న అన్ని (పాంకాలను విష్యం చేయాలని జూడా ఆది స్పష్టంగా 1పతిహేగించింది

వీ సంపూర్జి స్వరాజ్యం" “*దన్నేవానిచే ఘిమి” అన్న వాటితో పొటు “*సంస్థానావమ౨ నియంతృత్వాన్ని ఆంతంచేమాలి” అన్న నినాదం కమ్యూనిస్టుల (ప్రఠోన నిశోదలలో ఒకటి. సంస్థానాధీిపల పోలనను మొత్తంగా రర్టు చేయాలన్న విషయంలో దాం3 ఎలాంటి మినహాయింపు లేదు, ఆలాగే వారి రాష్వాలను, సంస్థానాలను (బద్దలుచేసి సరిహన్హునవున్న రాష్ట్రాలలో. అప్పటికి పున్నవిగానీ లేక ఏర్పాటు చేయబడేవిగొనీ ఉమ్మడిభాష, సంస్కృతి (ప్రారఠిపరిక ప్రై విలీనం చేయాలన్న విషయంపై ఎలాంటి మినహామ.ంపులేదు, సంస్టానాలలో, స్టేట్‌ పీపుల్స్‌ ఆర్లన్రై జేవన్ల (పజా మండలులు, మొదలగునవి, జమూ-కాశ్యీరులో నేషనల్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ నాయకత్వాన జరిగిన [పవా ఉద్యమాలు, భాషా (సయుక్త రాష్ట్రాల పోరో టానికి పెద్ద దోహదం. చేయం ఇప్పనలసిపుండి,. భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ వాటిని ట్రీయాశీలంగా బంపరచింది, స్వాతణ్యత్మానంతరం కాంగెస్‌ నాయకత్వం, సంస్థానాలను 'పెద్ద యూసిట్లగా, యూానియన్‌లుగా విరీనంచేసింది. ఆనేకమంద మాజీరొజులు యింకా రాజ [పము=లుగా, ఉపవాణ్‌ (వముంలుగొ వీటీని హెలించేట్టు చేసింది ఆయితే, (పజా విప్లవోద్యమం యిలాంటి రాజీలను, అరకొర చర్యలను తిప్పికొట్టింది. ఈ (ప్రజా ఉద్యమంలో ఆ్యగభాగాన దార్మితక తెలంగాణా పోరాటం వున్నది, కమ్యూనిస్టుల నాయకత్వాన తిరువానూం రులో, (పున్న్మ్యప-వాయలార్‌) పాదతయాంలోజ3గిన ఉద్యమాలువున్నాయి; కాక్సీరు, యితర రాష్ట్రాలలో కూడా జరిగిన శ్రివంతమైన ఉద్యమాలు కూడా యిందులో వున్నాయి. 1947లో ఆధిశారం ఐకలీ కావడంతో వీటికి మరింత పూపు పుత్తేశాలు కలిగాయి. ఈ (పవాోద్య మాం డిమాండ్‌ దేసి నట్టుగా 600 పైగా వున్న చిన్నం పెళ్టరాష్తాాలు విలీనం చేయఐడడంగానీ లేక (విద్దలు చేయబడడంగానీ జరిగింది వాటీని సరీహద్దు రాష్ట్రాలలో కలిపి వేశారు. రాష్ట్రాల పునర్వ మ్మీశకరణ మె షషషష సంవంధింది ధార్‌శ కమ్యూశస్తుపార్టీకి ఒక శ్యక్తీకష ర అక గకసమై. (త యకమైన పరిష్కారం వున్నట్ణ్ర్‌ ఈ ?ల్లరే వాళ్ళ ( భోద ౬ కక ళ్‌ కహా కాటం కకక 1

లక్షి హరోణకు, తెలుగు భాష, సంస్కృతుల అభివృద్ధికి ఉద్యమాన్ని నడివీన, ఇఆంధరాష్ర ఏర్పాటుకు పిలుపుకు యిచ్చిన ఆంధ్రమహాసభలో కవఖ్యూ నిస్టులు ఆగభాగాన వున్నారు. తెలంగాణా ప్కూడల్‌ వ్యతిరేకపోరాటంలో కూడ యూ ఆంధ్రమహాసభ ముండు పీటిన వున్నది.

భాషా [(వయక్త రాష్ట్రాలక్రై సాగెన ఉద్యమాలు (వత్యే కంగా దక్షిణ _పాంతంలో మరింత బలంగా వున్నాయి. ఆది బలం పుంజు కొనే కొలదీ కాంగెస్‌ నాయకత్వం వెనుకడుగు వేసింది. ఇంతకు ము-దే చెప్పినట్టుగా ఆర్మధ ఉద్యమం ఆ్మగభాగాన వున్నది. 5% రోజులు నిరా హారోదీష్ష జరిపిన ఆనంతరం పొట్టిశ్రీరాములు ఆమరభీవి కావడంతో (ప్రజా వెల్లువ ఉదృతం ఆయిండి, ఐల (పమాగంతో దీనిని ఆణచరేకపోయారు. మ్మదాసు రాష్ట్రింనుండి విడదీసి తెలుగుభాష మాట్లాడే రాహ్ట్రన్ని ఏ్పాటు చేయాలన్న డిమాండ్‌ ఆంగీకరించబడింది. ఇది ముతర ఉద్యమాలకు వూపు యిచ్చింది. ఆంటే ఐక్యకేవళ, నంయుక్త కర్ణాటక, సంయుక్త మహారాష్ట్ర, మహా గుజరాత్‌, మొకలగునవి. దీనితో న్నెహూ [పభుత్వం రాష్ట్రాల పునర్విభజన కమీషన్‌ 1058లో నియమించాల్సి వచ్చింది. (పజల దగ్గరకు విద్యను, సాహిత్యాన్ని, విజ్ఞానాన్ని తీసుకపళ్ళడానికి భాష్మాపయుడక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు ఆశ్యంత ఆవశ్యకమైన వరతు అని కమ్యూనిస్టులు భావించారు. రాజకీయ జీవనంలోనూ, [పతి యాూనిట్టు యొక్క పాలనలోనూ వారు భాగస్వామ్యం వహించడానికి యిది ఆవసరమని వారు భావించారు. (వశా బాపుళ్శాన్ని కార్యాచరణ రంగం లోనికి తీసుక రావడాసికిి తమ మాతృభాష కాని ఇంగ్లీషు లేదా ఏ యితర భ్తాషవల్ల |పయె+జనం లేదు. వారి మాతృభాష ఆబూబోధనా భావగానూ, పాలనా భాషగానూ, ఉన్నప్పుడే యిది సాధ్యం అవుతుంది. ఈ (వజా తంత న్నూతాన్ని నిరంతరంగా అనువరింప చేయాలని హార్టీ కోరింది. అందువల్లనే అది రాష్ట్రాల వునర్వవస్థీకరణకు కొన్ని సూత్రాలను వర్తింప చేయాలని పట్టుబట్టింది.

1పధమ, _పధానసూ[తం యేమంటే, ఉమ్మడి భాష, పునర్వ్యూవస్రీ కరణకు |పాత్తిష వుతూల్ని భాష మానవజాతి భావ్యపకటనకు న నా సామాజిక పరి ణామర గురే *య్‌ది రూపొందింది, కొన భాషణ, భాష, భావనలు ఆవ్నికాఖ్యంగా ముడి వేయఐడినాయిః న భాషకు చెందిన సమాజం అక బీవన సమం. అరసం ది... ఆక్టిక కార్యాచరణ,

క లో ఎప ఖత

ఓ మారీకం, మార్కెట్టు, ఆర్జీక సంఎంధొలు విభాజ్యంగొ ముడీఐకీవుంటామి. భాష, భోషజంమీవ యివి ఆధారపడివుంటాయి, భాషాసమావానికి మార్కెట్టు పరిణామం (ప్రాతిపదికగా వుంటుంది. ఆవిధంగో భాషాసమాఎం, (ప్రాంతం యొక్క సారూప్యతలు, (వజాతం్యత వ్యపస్థలో రాజకీయ యూనిట్ల (విభాగాలు) ఏర్పాటుకు (వధాన అఆంశాలుగా వుంటొమయి మనం యిదివరకు చూసినట్టుగా, మాతృభాష మ్యాతమే సాంస్కృతిక, రాజకీయ జీవనంలో [ప్రజలు [క్రియాశీలమైన భాగస్వామ్యం వహించేట్టు చేస్తుంది. అందువల్లనే, “పరిపాలనా సొలభ్యం”, “భదత”, “ఆర్థిక (పగతి”, మొదలగువంటి “యితర ఆంశాలను ", పరిమితులుగా, ఆదుపులు విధించేవిగా చూసి వాటిని తిరస్కరించాలని కమ్యూనిస్టులు పట్టుబడుతున్నారు. వాస్తవం చెప్పాలంటే యా లఅష్యాఅన్నీ భాష్మాపయ్య్ముక్త రాహ్ట్రలలోనే ఆమలుపరచబడతాయి* జాతీయ ఐక్యత, సమ్మగతలు రూడా ఆంతే. అందువల్లనే భారత కమ్యూ నిస్టు పార్టీ, ఆవి (దవిడస్థాన్‌ గానీయండి లీడా ఖలిస్రాన్‌ కానీయండీ, హిందూరాష్ట్రం, ఇస్లామిక్‌ రిపచ్టిక్‌ లేదా హిందూ రివన్లిక్‌ ఆన్న దిమాండ్డు కానీయండి మతం లేదా జాతి రాష్ట్రాఐ పుకర్వ్యవస్టీకరణకు (ప్రాతిపదిక కాకూడవని నిరంతరంగా పట్టు=డుతున్నది ఆలాంటి వైఖ9 (ప్రజలు మక్యలుచేస్తుంది మ్మాతమే; వారి ఉమ్మడి సంస్కృతి, ఆర్థిక, రాజకీయ జీవనాన్ని విచ్చిన్నం చేస్తుంది. మతపరమైన, జాతిపరమైన సంఘర్షణను మాత్రమే (పజ్వరిల్ల చేస్తుంది.

రెండన స్మూతం, సంస్థానాలకొనిసాగింపునకు, ఆలాగే ఏహపంలో ఆయినా నియంతృత్వం కొనసాగడానికి దృఢంగా, నిలకడగా వ్యతిరీ కించడం; పైన రూపొందించిన (పాతీపఏిక పై వాటియొక్క (ప్రాంళశాలను పంపిణీచేయాలని పట్టుబట్టడం. ఆందువల్లనే ఆది యూ ఉద్యమాలు ఎక్కువ భాగంలో (కియాశీలమైన భాగస్వామ్యం వహించగలిగింది.

మూడవ సూతం, (గామాన్ని ఒక యూగట్‌గా తీసుకోనడం; అప్పటికివున్న వాస్తవాలను పరిగణన లోనికి తీసుకోవడం, దుష్ట బుద్ధితో కూడిన, తప్పుడు నివేవకలను గమనించకపోవడం,. శతాబ్దాల ప్యూడల్‌ అనైక్యత, ముక్కులు చెక్కలుగావడంతో షాటు విదేశీ వలస పొలన, పరాయి (వభువుల విజయాలు వచ్చిపడ్డాయి. విదేశీ పాలకులు ఆస్తవ;స్థ పద్దతిలో పంపాలనా యాూాల్లను ఏర్పాటు చేరు; (పజల సాంస్కృతిక, ఆక్థికాచివృష్ధని అడ్డుకోవడానికి వీలుగా, అన్ని రకాల విఫ

ఓ జనలను, సంఘర్షణలను-మత, కుల, భాషా లేదా జాతి విద్వేషాలు-(పజ్వ రిల్ల చేయడానికి వీలుగా వాకు నూతన [పాంఠాలను సంపాయించడం కొన సాగించారు; లేదా కావాలని కృతిమమైన యూనిక్లను సృష్టించారు వారు వీటిని కేవలం రాష్ట్రల స్టాయిలోనేగాక, తక్కువ స్థాయిలో, సాధ్యమైన చోట్ల, వారికి ఉపయోగం అనుకున్నచోట్ల యూ విధంగా కూరు. ఆందు వర్చినే జిల్లా లేదా తహసిల్‌ను బేదా తాలూకాను, సరిహద్దురేభను నిగ్ణయించ డానికి యూనిట్‌గా తీసుకొనడానికి వీలులేదు. ఆందువల్ల ఆనేక సమస్యలు వివాదాలు మిగిలి పోతొము, ఆవి బసబళనంభఖ్యలో వున్నట్లు దాథలాకూడా వున్నది, [గామాన్ని యూనిట్‌గా తీసుకొనృప్పుడే యివి పూద్తిగాపరిష్క రించబఐడతాయి. అవసరం ఆయినచోట సరిహద్దు కమిషన్‌ యీ పనిచేయా లని భారత కమ్యూనిస్టుపార్లీ డిమాండ్‌ చేసింది.

నాల్లవ సూతం, (ప్రాంతీయ దురహంకారం రెచ్చగొట్టకుండా చూడడం; ఇరుగుపొరుగు రాష్ట్రాల (వజలమధ్య ఆరోగ్య కఠమైన సామ రస్యసంఐంధాలు కొనసాగేటట్టు చూడడం, సరిహద్దు (పాంఠా-కు సంబం రించిన, మ్మశమ జనాభొ (భాషలరీత్యా) కలిగిన [పాంళోలకు సంబం ధించిన వివాదాలను లేడా పొరపాటు నిర్ణయాలవల్ల ఉత్పన్నం ఆయే వివా దాలను కాంతీయుశంగా, సంఘర్షణల ఊడి కల ద్వారా మాతం కొకుండా పరిష్కరించాలి. ఇక్కడ అఆశ్మంత |పధానమైన సమస్య ఒకటున్నది. ఆడదేమంటే, ఏ (పత్యేక పార్టీకి 3ండిన రాష్ట్ర కాఖలై నా ఉమ్మడి, నిఎకడ మైన వైఖరికి ఇచ్చితంగాకట్ట ఐడి పుండడం అన్నది. ఆయ్యాపా=తాలం లేదా భూభాగాలపై 1పాంతీయ దురహంకారంతో కూడిన వాదనలు పెట్టకుండా, ఆలాంటి విచ్చిన్నకర వివాదాలలో భాగస్వామ్యం వహించకుండా లేదా వాటి? ఉత్పన్నం చేయకుండా తన్మకింద శాఖలను తయారు చేసిందని భారతీ కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఒక్కటే సగర్వంగా చెప్పగలదు. మరో వాస్త వానికి కూడా భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ గర్వవడుతుంది. జాతీయ:గా గుర్తిం పబడిన యితర పెర్టీ౨న్నీ (ప్రాంతీయ దురోహంకారానికి, అవకాశవాదానిక పాల్పడుతుంటే, విభిన్నమైన వైరులను ల్రీసుక్షునేందుకు వివిధ రాష్ట్ర హెర్టీల శాఖలకు అనుమతి యిస్తుంటే, భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ మాతం ఆలా చేయలేదు. కొర్మగెన్‌ పార్టీ తఈంచు యిలాంటి నేరం చేసింది. అరికార రాజకీయ చదరంగంలో జాతీయ సమ్మగతకు, సొమర స్యానికి కావాల్సిన వాటినన్నింటినీ గాలికి వదిలేసింది. ఇది అనేక సందర్భాలలో జరిగింది చంకిఘర్‌, పంవావ్‌కోని హిందీ భాష మాట్లాడే (పాంకాబ, లేదా హక్యా

ర్ట?

నాలోని పంజాబీ భాష మాట్లాడే |పాంతాలకు సంబంధించిన సమస్మలపై యిటీవల యిలాంటి జడునుతున్నాయి. ఈ సమస్యను సిక్కుల సమస్యగా చేస్తూ సిక్కులపై వివక్షత మాపించబడుతున్నదని ఫిక్యాదుచేస్తూ ఆకొ లీలు విచ్చిన్నకర వర్య-ను మరింత ఎక్కువ చేశారు.

బదచ ఆంశం, భాషా [పయ్యుక్త రాష్ట్రం కావాలని డిమాండ్‌ చేయ డం ఆంటే స్వతం్యత రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని డిమాంగ్‌ చేయడం కాదు. భారత రిపబ్లిక్‌లో భాగంగా పరిపాలనా కాఖల పునర్వ్యువస్టీకరణకు చెందిన [పడాతం[త యుతమైన డిమాండ్‌ యిది. (పర్యేక (దవిడస్థాన్‌, స్వతంత కాశ్మీరు, స్వతంత నాగాలాండ్‌, స్వతం[త మిజోరామ్‌ లాంటి కొన్ని నినాదాలు లేవన్నెత్తబడినాయి. ఇప్పుడు కొన్ని ఊ్యగవాద 'బరరిస్టు (గూపులు స్వతం్యత మణిపూర్‌ అన్న నినాదాన్ని లేవనెత్తు తున్నారు. కమ్యూనిస్టులు, ఎన్నో (పమాదాలు ఎదురైనా లెక్కచేయక ఆలాంటి విచ్చిన్నకర నినాదాఎను, ఉద్యమాలను నిలకడగా, ధృడంగా ఎదిరించారు దేశంయొక్క ఐక్యళ, సమ్మగతలను వారు ధృడంగా సంర శీందారు. భాషా (ప్రయ్యక్త రాష్ట్రాల కోరుచూ, రాపాాలకు మరిన్ని అధి కారాలు కొవాలనీ, ఆర్థిక వనరులు కావాలనీ పోరాడారు, ఆలాంటి భాషా (వయ్ముక్త రాష్ట్రాలు మ్మాతమే ధృడమైన పునాదులపై నిలచే భారతదేశ రాజకీయ ఐక్కత (పాతిపదిక ఆవుతుందని తెలిపారు. (పజాతంత వ్యతి రేక విధానాలవన్ల ఆలాంటి (ప్రజావం్య్యత డిమాండ్లను తిరస్కరించడం, (ప్రాంతీయ దురభిమా?౦, (ప్రాంతీయ తత్వం లేదా వేర్చాటు వాదంలాంటి అన్ని రకాల విచ్చన్నకర శక్తులకు మంత (ప్రోత్సాహం లభిస్తుంది,

గ్‌ అర రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కమీషన్‌ కు సి.పి.ఐ. మెమొరాండం

ఈ సూరాఎను ఆనువర్తింపచేస్తూ భారత కమ్యూసిస్టుపార్టీ, రాష్ట్రాల పుశర్వ4వస్తీకరణ క మీషన్‌కు తన మెమొరాండాన్ని సమర్పిం చించి ఈ |80వి 20 రాష్రాలను ఏర్పాటుచేయడానికి వీలుగా పునర్వ్యువ స్థీకరణ జరగాలని మెమొంండలో తెలియచేశారు.

“టి కేళళః మ్యదాసుూష్టైలలోని తమిళభావ మాట్లాడ్యేపాంతాలు, మశయాళంభాష మాట్లాడే |[పాంతాలు మినహాయించి పస్తతంవున్న తిరు వాచ్కూరు- కొచ్చిన్‌ చావంం,

వ్‌ కీ

“(లి తమీళనాడు : ఆం్భధలో ఆవసరోమైన సరిహద్దు సర్దదాట్టలో తిరువాన్కూరు- కొచ్చిన్‌ రాష్ట్రంలోని తమిఫభాష మాట్లాడే [పాంతాంను కలుపుకొంటుంది, కన్నడ, మళయాళం భాషలు మాట్లాడే (పాంతాలను మినహాయిస్తూ (పస్తుతంవున్న మ్మదాసుకాష్ట*0.

“*(38) ఆం[ధరాష్ట్ర౨ : హైదాబాద్‌ రాష్ట్రానికి. బెండిన.. తెలుగు (పాంతాలు- హై(దాబాద్‌ నగరంతోసహా తెలంగాణా [పాంతం- మైఘూరుక్షు చెందిన తెలుగు (ప్రాంతాలు కలుపుకొని, తమిళనాడు, (పస్తుత మధ్య[పదేశ్‌ ఒరిస్సాలతో ఆవసరమైన సర్దబాట్లు చేసుకొంటూ (వస్తుతంవున్న ఆంగ రాష్ట్రం.

“(4 కర్ణాటక రాష్ట్రం * మదాసు, హైదావాద్‌, .-౦బాయి, అంధ, కూర్ల్గ్‌లకు చెందిన కన్నడ (ప్రాంతాఎలో మైళూరు రాష్ట్రంలోని తెలుగు (ప్రాంతాలను మినహాయించి (పస్తుతంవున్న మైసూరురాష్ట్రం

“(ఈ మహరాష్ట్ర: _ందొాయి నగరంతోసవో ెంవాయి, హైైదా దాద్‌, మర్య(పచేశ్‌ రాష్ట్రాలలోని మరూారీ (పాంఠాలు.

“*(6) గుజరాత్‌ రాష్ట్రం రాజస్థాన్‌, మధ్య భావత్‌లతో ఆవసర మైన సరిహద్దు సర్దుబాట్లు చేసుకొంటూ, సౌరాష్ట్ర. కచ్‌లతో చౌందాయి రాష్ట్రంలోని గుజరా పీభ్రాష మాట్లాడే పాంతాంతో దీవిసి ఏర్పాటుచేయడం

వ్‌ పంజావ్‌ : పంజావ్‌, పెప్ప్‌ రాష్ట్రంలోని పంజాబీ భాష మాట్లాడే (ప్రాంతం.

“(6 ఒరిస్సా రాష్ట్రం : బీహార్‌, బెంగాల్‌, ఆరయ్యధ, మధ్యపదేశ్‌ రాహ్ట్రాలలో ఆవసరమైన సర్దబాట్లుచేస్తూ పస్తుతంవున్న ఒ3స్సా రాష్ట్రం.

“(8) పశ్చిమబెంగాల్‌ రాష్ట్రం : బీహార్‌, ఒరిస్సాలతో అవసర మైన సరిహద్దు సర్దబాట్టు చేసుకొంటూ (పస్తుతం వున్న పశ్చిమచెంగాల్‌ రాష్ట్రం,

“(10 అస్సాం రాష్ట్రం : పస్తుతంపున్న ఆస్సాం రాష్ట్రం.

“*(11) రాజస్థాన్‌ ; పస్తుతంవున్న యుపి తో, ఢిల్టి, మధ్యభారత్‌, గుజరార్‌, పెప్స్‌లతో అవసరమైన సరిహద్దు సర్దుబాట్లు చేసుకొంటూ ఆబ్మీర్‌ను కలుపుకోని రాజస్థాన్‌ ఏర్పాటు.

“(12) మర్యలారత్‌ : రాజస్థాన్‌, యు పి మధ్యపదే"[లతో ఆప సరమైన సరిహర్తు సర్జుబాట్లతో భోపాల్‌ తోపాటు మధ్యభారత్‌ ఏర్పాటు.

ద

18. మధ్యప్రదేశ్‌ : మధ్యభారలత్‌, యు-పి., ఒరిస్సా, ఆంధ రాష్ట్రాలతో ఆవసరమైన సరిహద్దు సర్దుబాట్లు చేసుకొంటూ, మధ్యప్రదేశ్‌ తో పాటూ ప్రస్తుత వధ్యటప్రడేశ్‌ రాష్ట్ర యొక్క హిందీ (ప్రాంతాలతో ఏర్పాటుచేయడం.

“(1క) డిల్లి రాష్ట్రం ః డిల్లలో సన్నిహిత ఆర్థిక సంబంధాలుగల పశ్చిమ యు.పి.లోని జిల్లాలతో, పంజాన్‌, పెప్ప్స్‌లలోని హిందీ (ప్రాంతా లను కలుపుకోని థల రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయారి.

“*(15) హిమాచల్‌ (ప్రదేశ్‌ : పంజాద్‌, పెప్స్‌, యుపి లతో అవసర మైన సరిహద్దు సర్దుబాట్లు చేసుకోని దీనిని ఏర్పాటు చేయాలి

“(16) ఉత్తర్యపదేళ్‌ : (ప్రస్తుత మధ్యభారత్‌, రాజసాన్స్‌, మధ్య (పదే? రిర్షిలతో ఆవసరమైన సరిహద్దు సర్దవాట్లు చేసుకోని (పస్తుత యుపి. రాష్ట్రం.

“(1% వీవోర్‌ . 2ంగాల్‌, ఒరిస్సాలతో ఆవసరమైన సర్దుబాటు చేసుకోని (ప్రస్తుత బీహార్‌ రాష్ట్రం,

“ 19) తిపర: | ఈ రెండు రాష్ట్రాలకు ఎన్నికైన తమ

“(19) మణిపూర్‌: | స్వంత కానన సధలను, (వళుర్వాలను

| ఏర్పాటుచేయాలి.

“(20) చిరవష కాశ్మీరు మరియ జము] రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి; భారత రాజ్యాంగంలో దీని [పత్యేక (పతిపద్తి గుర్తింపబడింది. (యస్‌ ఆర్‌.సి.కి సిపి ఐ. శ్రే్య్చదకమిజీ మెమొరాండం పేజీలు 8-5)

ఈ 20 రాష్టం ఇాదిరాను సమర్పించి మెమొరండంలో యిలా లెలియచేశారు:

“పస్తీక్టంలో, జనాాలో (తిపుర, మణిపూర్‌లు చిన్నవైనప్పటికీ యీ [కించి కారణాఎవల్ల ఆ రెండు రాష్ట్రాలను ఏర్పాటుచేయాలని మేము విజ్ఞప్తి చేస్తున్నాము.

“() ఆవి అస్సాంలో (వాదేశిక సామాప్యతగళలవిగా వున్నపవ్ప+కీ ఆవి పర్వత (ప్రాంతాలు, ఆస్సాంలో వాటికి రాకిపోక సౌకర్యాలు చాలా తక్కువగా వున్నాయి

“/1$) అస్సామీకావకు, వాజి లాషలకు లేడావున్నది [వజాతం[త ఉవ్యమ (దరాశ డిమాండ్‌ మరంత (పజాతం్యత వాక్కులు కావాలనడం*

“స

(11) తమస్వంత కోర్యో నిర్వాహకవర్గంతో సంపూర్ణమైన స్టోనిక స్వయం [పతిప త్రీ యిచ్చివుండినట్రయితే ఆస్సాంవాష్ట్రంలోనే వుండేందుకు యా రాష్ట్రాల్యపజలు అంగీకరించి వృండేవారు. ఆయితే తమకు స్వంతమైన శాసన సభలు, కార్యనిర్వాహక వర్గాలు కావాఐన్న డిమండ్‌ను మొదటగా అంగీకరిస్తే తప్ప యూరాడు ౨వ (ప్రాంతాల (పజాతం్యత అకాండక్క నెర వేరదు.

ఇర్గ ౮ వ రాహ్టాాల పునర్వ్యవస్టీకళణ కమీషన్‌ సిఫార్సులు; ఒకపొకిక విజయం

పైన తెలియజేయబడిన జాబీఠాలో హిందీయేతర భాషలు మాట్టాడే రాష్ట్రాలు 11 వున్నాయి. అవి అన్నీ యీనాడు అస్థిత్వంలో వున్నాయి కమ్యూనిస్టులు, యితర వామపక్ష్యపజాతం్యశ వాదులు, వివిధ ఉద్యమాల్లో (కియాశీంమైన పాత్రను వహించారు. స్థూ౦గా పై డిమాండ్రను బలవరి చారు. |పత్యేకంగా అనేక రాష్ట్రాలలో కాం[గెస్‌ వాదుల్లోన ఎప్కువ విధా గాలు కూడా వాటిని బలపరరారు. ఇది జరుగుతుండగానే కాం[గస్‌ నాయ కత్వం “వాంసపొదులు” “ఆయితే గియితేలు” అడ్డం పెడుళూనేవచ్చిందె, ఈ ఆంకాలను యిదివరతే బాలా (పస్తావించాము. అయితే (పజాభీష్టాన్న (ప్రతిఘటించలేదు కదా! వీటిలోనీ అనేక డిమాండ్లను గెలుచుకున్నారు. (పజలు, [(పధమంగా, తమకు స్వంతంగా భాష్మాపయుదక్త రాష్ట్రాలు గావాలన్న మళయాళీ, తమిళుల, కన్నడగల అకాంచలు నెరవేరాయి ఇది, (ప్రజా ఉద్యమాల్లో ముఖ్యమైన విజయం రెండవ విషయంయేమంటదే, రాజ[,పముఖుల పదవ్పలను రదుచేయాలని యస్‌.ఆర్‌ సి, సిఫార్చు చేసింది. ఆ విధంగా బిబీష స్మామాజ్మవాదంయొక్క పచ్చి అభివృద్ధి నిరోధకతో త్తులు అనేక రాష్ట్రాలలోని కీలక ఆధికార స్థానాంనుండి తొలగించబడినారు. మూడవ విషయం యేమంటే, ఎ,లి,సి, రామ్ర్రైలమధ్య వ్యత్యాసం రర్డు చేయబడింది. ఆ విధంగా, ఎ.బిసి రాష్ట్రాలకు సంబంధించిన పరిపాలనా వ్యవస్థలోని నిరంకుశ, వివకతాపూర్వక ఆంకాలు రద్దు చేయబగినాయి, అంటే యింళవరకు 'ఎ తరగతి రాష్ట్రాల (ప*లకున్న అనేక [పవ తర్మత హక్కులు విసి, తకగతుల రాహ్ట్రాలషు నివాకరించేవారు. ధల్లీ, మణిపూర్‌లాంటి చిన్నకాఖలకు సంబంధించి కేంద్రపాలిత (పాంఠాలు ఆన్న కొత్తఆంళాన్ని రూపొందించారు.

వీలే అందువల్లనే న్యూయజ్‌ పరికలో (ఆగస్టు 19056)ఇ.యం.యస్‌, నంబూదీపాద్‌ యిలా (వాకారు,

“1956 అక్టోబరు 1వ తేదీపట్ల, మళయా+లు, తమిళులు, ఆంధ్రులు మొదలగువారు మ్మాతమేగాక యావత్తుదేఫం ఆ౭రాకూడా హర్షం (పక టిస్తుంది. ఈ లేవీన మళయా?ల, తమిపల, ఆంధుల మొదలగువారి యొక్క భాషా [యుక్త రాష్ట్రం ఏర్పాట ఆన్న దీర్చకాలంగా ఎదురు చూస్తున్న వాంఛ నెరవేరింది ఆలాగే కొం[గెస్‌ పాలకులు, “భారతీయ రాష్ట్రాలుగా” పిలుస్తూ ప్యూడల్‌ నియంతృళ్వానికి ఆఖరకిహాపం అయిన “కాజ్‌ వముభ” పదవులను కోనసాగించడాన్ని రద్దు చేసిండికళూడా యీ శేదీన్నే.”"

ఈ సిఫార్సులు రాహ్ట్రఫం సంఖ్యను ౨8 నుండి 14కు కదిందొయి. మూడురకాల రొన్టాంం మధ్యవున్న (వ్రజాతం్యత వ్యతిరేక వ్యళ్మాసాలను రద్దుచేశాయి. ఆవి ఆనేక (పత్యేకప్రాంతాలను రద్దుచేళాయికూడా. తద్వారా రాష్ట్ర సరిహర్హుఐును (_కమబద్ధం చేశాయి, ఇది, యిలాంటి “సంకుచిత 1పాంపీయకత్వం, (ప్రాంతీయ దరభిమానాలు” దే+న్ని ముక్కలు చేస్తుం దని భామా (వయుక్త రాహ్ట్రైల (వత్యద్ధులు ముందుము నెచ్చేన తవ్పుడు వాచనలను ఫ్పూర్తిగా తిరస్కటరిస్తు:ది. ఆసలు వాస్తవం యేమంటే, సంస్థా నా్రసల పాలనను ఆంతమొందించడం, భాషా సూతంపపై ఆశేకరాష్ట్రాాల పునర్వ్యవస్థీకరణ, (బిటిష వలసవాదులు కోరుకొన్న, పెంచి పోషించిన అఆత్మంత విచ్చిన్నకర, అఆస్థవ్యస్థ, అభివృద్ధి నిలోధక రూపం అమిన *భరతరేళాన్ని ముక్కలు చేసే" పద్దతి ఆంతం అయింది,

ఆయితే, విశాలాయధ, సంయుక్త మహరాష్ట్ర, మహాగుజరార్‌, పంజాబ్‌, హర్మానాల విషయంలో [ప్రజల కోర్కెలను యస్‌. ఆర్‌, సీ. శిరశ్కరించింది. “భారతదేశ ఆర్థిక, పారిిశామిక కార్యకలాపాలకు గుఐడె కాయగా” ధార్‌ కమిషన్‌ అభివర్గించిన బొంబాయి నగర భవిష్యత్తు, సంయుక్త మహరాష్ట్ర, మహాగుజరాత్‌ఐను రెండు విడివిడి రాష్ట్రాలుగా ఏప్పాటు చేయాలన్న మార్గంలో విడదీయరాని ఆవరోధంగా వున్నదని యస్‌, ఆర్‌ సి ఆభ్మీప్రాయ పడింది చార్‌ కమిషన్‌, వె ఏ. పి. కసుటి కూడా యిదే ఆల్మిపాయాన్నె వ్యక్తం చేశాయి. ఈ కాస్కో పాలిటన్‌ నగరం (బపంళ జాతులు, భాషంవారు నివసించేది ఒకే భాషా రాష్ట్రంలో భాగంగా చేయరాదన్న ఆర్థ రహితమైన, పూర్తిగా వాదనకు నిలబడ ౫

శ0 దుష్టబుడ్ధితో కూడినదిగా యిప్పుడు రుజువైన వాదననను ముందు పెట్టారు. అందువల్లనే, మహరాష్ట్రంలోని ఎక్కువ భాగం, మొత్తం గుజరాత్‌లను కలుపుకొని ఉమ్మడి “౦జాయి.. రాష్ట్రాన్ని మరా భాష మాట్లాడే (ప్రాంతాన్ని వేశే వివర్భ రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చెయానని యస్‌, ఆర్‌.సి సిఫార్సు చేసీందెం విళలాంద కొరకు (పజా ఉక్క మం సాగించబడడంతోపాటు తెలంగాణాకు చెందిన మొత్తం 90 మంది లెజిస్టేటర్టలో 70 మంది విశాలాయధను. ఏర్పాటు చేయా లన్న దిమాండ్‌ను బలపరచ నప్పటికీ, ఆర్మధలో చేరడానికి తెలంగాణా (ప్రజలు భయాందోళనలను వ్యక్తం చేస్తున్నారని విశాలాల్యధ ఏర్పాటుకు సంబంధించి కుంటి సాకును ముందు పెట్టారు. న్‌ అచ

పంజాబ్‌ పునర్వ్యవస్థీకరణ సమస్యలు

పంజాద్‌ విషయంలో, యస్‌.ఆర్‌.సి. పంజాద్‌లోని మత వికజన లను, ఆండోళలను సాకుగా చూపించి యూ [క్రింది వాదనలను లేవనెత్తింది?

“వతిపాదించిన పంజాభీ భావ మాట్టాడేరాష్ట్రం కావాలన్న కోరైపై జరిగే ఆందోళన త్మీవమైన వివాదాస్పద ఏషయంగా శయారైంది.. దీని యొక్క విచారకరమైన పర్యవసానం, యీ [ప్రాంతంలో మత విచ్వేషాలు పెచ్చరిల్దడం ఒక వంళమైన ఫలితం యేమంటే, హిందూమతానికి చెందిన పెద్ధ విభాగాలు, తమ మాతృలావ పంజాబీభాష కాదని ఇండించడం- పంజావీళాష మాట్లాడే రాష్ట్రం కావాలన్న రిమాంగ్‌కు సంబంధించి మరో (వత్యేక లక్షణంకూడా వున్నది. ఆదేమంటే, (వస్తుతం వన్న ఉమ్మడీ రాష్ట్రంనుండి వేరుపడాలన్న డిమాండ్‌కు సంబంధించిన యితర కోర్కె లను, అలాంటి వేచ్చాటు వాం9ంచే భాషకు చెందిన ఆత్యథిక సంభ్యాన (పజల మర్ధతు వుండటం; అఆలొగే, పంజాబీభాష మాట్లాడే రాష్ట్రం కొవా లన్న డిమాండ్‌ను, పంజావీ భాషను మాట్లాడుతూ, పంజాబీ కాషారాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి సంకల్పించిన [ప్రాంతంలో నివసిస్తూవున్న [పజ లోని పెద్ద విభాగాలు గట్టిగా వ్యతిరేకించడం.”

యస్‌ ఇర్స్‌సి. నివేవక, యీ (పజాతంటతి కొర్కెపబ్ల వున్న మతి పరమైన వృతిరేకతను మ్మాతిమే గర్తించింది.. కానీ మ్యార్‌ తాసింగ్‌ నాయకత్వానవున్న అకాలీలుచేసే యిదే డిమాండ్‌యె.క్క మతళత్వ వీ +కణలతో యిడి విడదీయరాని విధంగా ముడివడి వున్నదన్న అంశాన్ని

ర్‌ యూ నివేవక గు ర్రించలేకపోయింది= ఆందువల్లనే కాంగెస్‌ దీనిని తిరన్క శింలెంది. పైగా అనేకమైన లౌకిక, (పబాతం్యత విభాగాలు, కాషా (పాతి పదికపై పంజాబ్‌ను విభజించడాన్ని బలపగిచామి.

హి-దూ మత తత్వానికి రాంగిన యస్‌.ఆర్‌ సి, హర్యానా (ప్రజల న్యాయమైన శీమాండ్‌ను తిరస్కరిస్తూ, వారి ఆకొంతలను విస్మరిస్తూ మవి పంజాబ్‌ రిమాంగ్‌ చు అంగీకరించింది. బహిరంగంగా వ్యక్తీ కరింప బడిన హిమాచల్‌ (ప్రగేల్‌ (పల వాంఛళలకు వ్యతిరేకంగా. పంజాద్‌లో హిమాచల్‌ (పదేక్‌న. కలపడానికి సిఫార్సుచేసింది.

పంజాదీలో భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ సూ్యూతబర్ధమెన వై ఇరిని తీసు కొన్నది, ఉదాహరణకు పంజాట్‌ రాష్ట సమితి తీర్మానంలో (1960 జూన్‌) యిలా తెలియచేయఐడింద.

“భారత కమూ 0గిస్తుపార్టీ యీ సమస్యకు కాస్త్రీయమైన, భాషా (పయక్తమైన పరిష్కారాన్ని ఆనగా సరిమైన జాతీయ పరిష్కారాన్ని మందు పెడుతున్నది, ఆండుకై ఉద్యమిస్తుంది పంజాద్‌ ఢిన్లీలకు చెందిన హిఐడీ మాట్లాడే (ప్రాంతాలు, యు.వి రాజస్టాన్‌లకు చెందిన (పాదేశక సారూష్యతలుగల [ప్రాంతాలనుకలిపి హర్మానా (ప్రాంతాన్ని లేదా (గేటర్‌ రిల్లీని (విశాల ఢిల్ల) ఏవ్పాటు చేయాలని మేము డిమాండ్‌ చేస్తున్నాము. కాంగా జిల్లాతోసహా, పంజాగ్‌లోని పంజావీభాష మాట్లాడే (ప్రాంతాలలో పంజానీ భాషా రాహ్టాంన్ని ఏర్హాటడేయాలని మేము డిమాండ్‌ చేస్తున్నాము. ఒక సరిహద్దు సంఘంద్వారా (గొమాన్ని ఒక యూనిట్‌గా తీసుకొని [పాదే శక సారూప్యత (పాతిపగిక మె సరిహద్దును నిర్ణయించాలి "

హిమాచల్‌ పదే (వజంఆొకాంక్షలను, జార్యితక, ఆశైక, రాజకీయ ఆంశాలను పరిగణలోగికి తీనుకాని దారతకమ్యూనిస్టుపార్టీ పంజాద్‌ రాష్ట్ర సమితి, రాష్ట్రంలో (పవాతం్యత వ్యచస్థ కొరకు, దాని ఆర్థిక, సాంస్కృ శక అభివృద్ధికి శేయ్యేదనుండి మరింత ఆర్థిక సహాయం కొరకు చేయబడు తున్న (ప్రజల డిమాండ్‌ను ఐలపరించిండి. ఈ సమితి యీలా తెలియ కేసింది "క మ్యూసిస్టుపార్టీ తన నినాదాలను, అకాలీపా ర్రీయొక్క మతతత్వ లవ్యాన్ని, వైఖరిని జ్మాగత్తగా పరిశీలించుతుంది. వాటి మధ్యగల వ్యత్యా షెన్ని గుర్తించుత ంది ఆకాలీహెర్టీ, హిందూ (ప్రజాబాహళ్యాన్ని బెదిరించి హీందూమతతత్వవాడుల చేతులలోనికినెడ.తున్నది. ఈహిందూతత్వవాడులు పంజాలీ భాషకు, స్వతస్పిద్ధమైన పంజాబీ రాష్ట్రానికి పచ్చి వ్యతిరేకులు,

శీలి ఆకాలీపార్టీ రినోదోలకు వ్యతిరేకంగా (వత్యేకంగా సీక్క్కుపజిబాహళ్ళింలో హెర్టీ ఉధృతమైన, సైద్ధాంతిక, రాజకీయ్మపచార ఉద్యమాన్ని నిర్వహించి, దాని మోర్చాలను వ్యతిరేకించాలి. యన్‌,ఆర్‌.సి. (పతిపాదనలకు కాంగెన్‌ మార్పులు

(ప్రజాతర్యత డిమాండ్లను యస్‌ ఆర్‌ సి. అంగీకరించని రాష్ట్రాలలో (ప్రజా ఉద్యమాలు కొనసాగి, ఐలం వుంజుకోవడంతో కార్టగెస్‌ కొర్కోవర్గం, యస్‌.ఆర్‌.సి. సిఫార్చులతో అనేక మార్పులు చేయవలసి వచ్చింగ, తక్ష ణమే, విశాలాంధ డిమాండ్‌ ఆంగీకరించబడింది. (వడా ఉద్యమానికి యిది గొప్ప విజయం, (యస్‌ ఆర్‌.సీ. యీ డిమాండ్‌ను తిరస్కరించింది. ఆద సంవత్సరాల తరువాత సమీక్షించాలని తెలిపింది ) ఇక రెండవ సవరణ గుజరాత్‌, మహావష్ట్రఎను రెండు విడివిడిగా ఏర్పాటు చేయాలన్న దానికి సెంబంధించినది మహవిరాష్ట్రలో విదర్భ కలువఐడింది ఆయితే దాని నుండి బిందాయిని మినహాయించారు ముడవ సవరణ యేమంటే హిమా చల్‌(పదే?ను (ప్రత్మేక రాష్ట్రంగా కొనసాగించడం (ఆ తర్వాత 1956 ఆగస్టులో పార్లమెంటు రాష్ట్రాల పునర్విభజన చట్టాన్ని ఆమోదించింది.)

ఇవి _(పజా ఉద్యమాలకు (పాముఖ్యమైన రాయికీలు. కాంగెస్‌ కొర్యవర్గం, తమ యిచ్చిన “జాతికి పిలుపు” “నూతన ఆదేశాలకు” అభి ముఖంగా మరింతగా పయనించవలసివచ్చింది. ఆయితే ఆ సమయంలో [పముఖంగావున్న రెండు సమస్యలపై తన [పజాతం్యత వ్యతిరేకవై ఖరిని యింకా పట్టుక। వెళ్ళాడింది ఒక సమస్య యెమంటే, సంయుక్త మహా రాష్ట్రలో బొందాయి నగరాన్ని కలవడం దీనికి కార్యవర్గం అంగీకరించ లేదు. రెండవది భాషా (ప్రాతిపదికపై పంశావ్‌ను విభజించడం.

వొందాయిలో ఆధిపత్యంవున్న అభివృద్ధి నిరోధక స్వార్ధ్థపర వర్గాలు, బౌంవాయి నగరాన్ని వేడే యూనిట్‌గా (విభాగంగా) వుంచాలని కోరాయి. మిగతా మహరాష్ట్ర) నుండి దానిని వేరుచేయాలని కోరాయి. ఆప్పటి ముఖ్యమంతి ఆయిన మొూర్తీవేళాయ్‌, యు.యన్‌. ధేబర్‌లు అంతకుముందు యస్‌ ఆర్‌.సి. (ప్రయివేటుగా కళిసి మహరాష్ట్ర (విధర్చ లోని 68. జిల్లాలు మినిహాయించి గుజరాత్‌లు రెండింటిని కలుపుకోని ఉమ్మడి చెౌంబాయి రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటుచేయాలని ఒప్పించడంలో కృత

॥/" కృత్యులయ్యారు ఆలాంటి రాష్ట్రంలో మహరాష్ట్ర, గుజరాత్‌లు సమా నంగా సవతూకంగా వుంటాయి, ఆచి వారి అధికార రాజకీయాలకు ఆం వాలంగా వుంటుందని వారు పధకం వేశారు. పైగా వారు (ప్రాతినిధ్యం వహించే స్వార్ధపరవర్గాలకు బొంబాయిమీట గట్టిపట్టు పుంటుందని వారు ఆశిందారు.

బొంబాయి మహరాన్ష్రు (ప్రజలు యీ వధకాన్ని [కియాశీలంగా వ్యతిరేకించారు. అభింపక్ష సంయుక్త మహాాష్ట్ర. పరిషత్‌, మహా౮ష్ట్ర్వి ఉద్యమానికి నాయకిత్వం వహించింది, ఇందులో కాం్యగెస్‌ వాదులు నాయ కత్వ పాృాఠతవహింబారు. ఆ తర్వాత, మహాంన్ట్ర, గుజూత్‌ కార్మగెస్‌ నాయకులు, కాంగస్‌ కార్యవర్గం (పతిపాఎంచిన యస్‌ ఆర్‌.సి సిఫార్పుల మార్పునకు ఆ౭గీకరిందారి. కార వర్గం, విదర్భతోసహా సంయుక్త మవి రాష్ట్రను, ఏర్పాటుచేయాలనీ, గుజరాత్‌ను (వత్వేక రాష్ట్రంగా రూపొందిం దాలనీ, బొంబాయి నగూన్ని (వల్మేక యూశిట్‌గా చేయాలని సవరణలు చేసింది. మహారాష్ట్ర కాం(గెస్‌ నాయకులు, వారు (పాతినిర్యం వహించే స్వార్థపర వర్గాలు యిలా కోరుకుక్నాయి. ఫలిశంగా వరివర్‌ (బద్దలు ఆయింది, దీసి స్థానాన్ని సంయృక్త మహారంష్ట్ర సమితి తీసుకొన్నది. డీసికి (ప్రధానంగా కము నిస్టులు, యితరో వామపక్ష శక్తులు నాయకత్వం వహించాయి. చెంజాయిని మహారాష్ట్రలో కలిపేందుకు క_క్రివంతమైన ఉద్యమం జరిగింది ఈ హోరాటం, (వదర్శనలు, నిరసన నమ్మెలు బండ్‌లు, సత్మా_గహాలు, హెళవిక లారీవార్తీలు. ఆరెస్టుల రూపం వీను కొన్నది కాల్పుల్లో చాలా ఎక్కు వమం8 చచ్పిపోయారు. డజన్సమంది చనిపోయినా ఉద్మమం కొనసాగింది చెందాయి నుండి, మహరాష్ట?లోని యితర (ప్రాంళాలకు విస్తరించిఐది. కొంతమంది [ప్రాంతీయ దురలి మానులు, చెంవాములో దోపికీలస, గృహదహనాలకు పాల్పడ్డారు. ఆయితే వామపక్షాలు, ముఖ్యంగా కమ్యూనిస్టులు సంఘీభావాన్ని కొన సాగించవలసిండిగా (ప్రచారం చేశాయి

1058 జూరైలో చౌపతిలో ఎ.ఐసి,సి. సమావేశం ముందు, ఆలాగే థిన్లీలో పార్లమెంటు ముడు సత్మగహం నిర్వహించబడింది. శివాజీ పార్క్‌లో (బహ్మాండమైన (పదర్శానను నిర్వహించారు అరెస్టులు, లారీ చార్జీలు, పోలీసుల హా? విక చర్శలు, పదేపదే కాల్పులతో ఉద్యమాన్ని ఆణచచేక్రపోయారు. పెగా 1957 ఎన్నికల్లో నమితి గణనీయమైన విజ

త్రి యాలను షొధించింది. ఆది 50 లక్షల ఓట్లను సంపొయించీ, వీధోనసళ లోక్‌సభలు రెండింటిలోనూ పెద్ద విజయాలను సాధించింది.

ఈ సమస్యపై కాంగెస్‌ ఒంటరితనం ఎక్కువగావడంతో ఆనేక మంది రాష్ట్ర కాం,గెస్‌ నాయకులు తమంతటతామే యీ డిమాండ్‌ను ఐలపరచడం [(పొరంభించారు. యశంతరావు చావన్‌ నాయకత్వానవున్న రాష్ట్ర కార్మగెస్‌ యిష్పుడు దీనికి తోడ్పాటు నివ్వడానికి సిద్దమైంది. ఈ దళలో విచషణను ఉపయోగించడం ఉత్తమం ఆ9౨ పండిట్‌ స్మెపళూ భావించారు. మరో సార్వ్యతిక ఎన్నికలో నిలబడడం కష్టం అవుతుందన్న విషయాన్ని గుర్తించిన కార్మగన్‌ 1060 మ 1న యీ డిమాండ్‌ను ఆంగీ కరించారు

సమితి నాయకత్వాన జకిగిన (పజాపోరాటాల్లో కమ్యూనిస్టులు (పముఖమైన ప్వాత వహించారు ఇది గుర్తింప దగిన రాజకీయ ళక్రీగా రూపొందుతుంది. -ెంజాములో నివసిస్తున్న మహరాష్ట్రేతరుల పట్ల కమ్యూనిస్టులు పెద్ద [గద్దను కనబర్చారు కూడా. ఎందుకందే, సమితిలోని కొన్ని శక్తులు (వాంచీయ దురధిమానాల జోరుకు ఆకీతంగా లేకుండా పుంకినామి కొంత మంది ఆవాంఛనీయ శక్తులు వున్నాయి. ెందాయి లోని ఆనక ఆల్బసంభ్యాక జూళుల్లో ధద్రతావాహిత్యా భావంవుండింది. ఎెందొమిలో వీరంతనగర జనాభాలో ఆధికసంఖ్యాకులుగా. వున్నారు. ఈ కారణంగానే బెందాయిలో న మూరీ (వజలు, మ5ారీ యేతర భాష మాట్టాడే (పజలమద్య కాంత్కి ఐక్యతలను కాపాడడానికి పత్యేక 1₹ద్ద వహించాల్సి వచ్చింవ. ఆపని చేశారు. ఐది ఉద్యమ విజయానికి డోవాధం చేసింది.

సెంగాల్‌=వీహార్‌ విలీనం (పతిపాదన ఓటమి

కొం్మగెస్‌ కార్యవర్గం ఇచ్చిన “జాతికి పిలుపులో” రూపొందించిన “నూతన ఆదేశం” పైన తెలియచేసిన తక్షణ ఫలితాలను యిచ్చింది 1956 జనవరి ౨8న, బెంగాల్‌ ముఖ్యమంతిగా డాక్టర్‌ బిసి, రాయ్‌, వీహార్‌ ముఖ్యమంతి డాక్టర్‌ యన్‌.క. సిన్హాలు రల్టలో ఒక సంయుక్త [వకిటన విడుదలచేస్తూ యీ రెండు రాష్ట్రాలను ఒశే రాష్ట్రంగా వినం చేశ్రూలన్న తను (పతిపాదనను (పకటించారు అదే రోజున కాంగస్‌

శక్‌ కార్యవర్గం దోనిని ఆశ్విరదించీంది. “విజ్ఞత, దూరర్భస్టీ, (పదర్శిందా రని (ప్రశంసించారు “ఉడి దేశానికి మార్గదర్శకత్వం' అని పండిట్‌ నెవూూ పొగిడారు. ఈ (వ్రతిపాదన విజయవంతం ఆయితే అది మరిన్ని విలీనోలకు దాంరీసేవి. _(పముఖంగా పురోగమించిన, దేళచ్మితపటాన్ని మార్చివేసిన (పజాతంత (క్రమాన్ని తిరోమఖం పట్టించేది. సహజంగానే దేశంలో యూనిటరీ తరవిీ (వభుత్వాన్ని కావాలనుకొంటున్నవారు యిది సరియైన దిశలో వేసిన ఆడుగు ఆని యీ విలీనం (పతిపాదనను హర్షించారు. ఈ (వతిపావన విజయవంకం అవుతుందని కొంగగెస్‌ ఆధిష్టానవర్గం ఎంత విశ్వాసంతో వున్నదంటే “యీ విలీనం [పతిపాదన జరిగితీరుతుంది” అని హోం మంతి బి.బి, పంత్‌ [పకటిందారు. అయితే యీ తిరోముఖ (ప్రతిపాదనకు (బహ్మాండమైన వ్యతిరేకత వచ్చిండి; [ప్రతిఘటన ఎదురయ్యింది. ఇది ఎంతో అపతిష్ట పారైంగి. మూడు మాసాలు తిరగకమండదే బిసి రాయ్‌ యులా (పకటించాల్సి వచ్చింది. “(పజలముందు నేను తల ఒగ్గవలసి వచ్చింది. నాకు సంబం ధించినంత వరకు (పజలమాందే యా (పతిపాదనను ఉపసంవారించుకోవా లని నేన భావిస్తున్నాను * ది జరిగింది 1956 మే 2న నిరంకుళంగా జరిగిన విశీన (ప్రతిపాదన (పకటన, తొందరగా జరిగినదాని ఉపసంహర ణల మధ్యకాలంలో పశ్చిమ బెంగాల్‌ల్లో ఆత్యంత శక్తివంతమైన (ప్రజా ఉద్యమం నిర్వహించబడింది. దీని ఆ్మగభాగాన కమ్యూనిస్టుపార్టీ, యిళిర వామపక్ష శకులున్నాయి. ఈ [పతిపాదన బనుకవున్న తక్షణ ఉచేళ్యం పుహలియా, పూర్ణియాలపై పశ్చిమ బెంగాల్‌, బీవారొాలమధ్య సరిహద్దు వివాదం, ఈ రెండు యిరుగుపొరుగు రాష్ట్రాలమధ్య సరిహద్దులను తిరిగి సర్టుదాట్టు చేయడంపై యన్‌ ఆర్‌ సి, పొరపాటు సిఫార్సుల ఫలితమిది, కాంగెస్‌ కార్యవర్గ మార్చుల్లోకూడా యిది సరిడిద్దఐడలేదు. పైగా యివి భాషా (పయుక్త సూ(తాలను ఉల్హిఘించాయి, ఈ వివాదం కాంగెస్‌లో సంవ్షోభానికి దారితీసింది. దీనికి పరిష్కారమార్గంగా విలీనం (పతిపాదనను ముందుకు నెట్టారు పళ్ళిమ బెంగాల్‌ ఎ౨ల్లాల్లో (పదర్శనలు, సమ్మెలు రూపంలో నిర సన కార్మాచరణలు (ప్రారంభం ఆయినాయి. సంఘటిత పార (వతిఫ ఓనో ద్యమం కూడా (పారంధించబగిందడి ఇందళో 12వేల మంద ఆ౩ెస్టు అయ్యారు, ఈ ఉద్యమంలో కార్మికులు ముఖ్యమైన వ్యాతిను సిర్పర్తిం

రగ బారు ఈ సమస్యపై బెంగారీ, బీహారీ కార్మికుల ఐక్యత మహత్తరమైన (ప్రభావాన్ని కలుగదేసింది. ఇందులో ఎఐటియుసి నాయకక్వపాాత వహించింది. [పజాపతిఘటన ఉధృతరూపం తినుకొన్నది. దీని ఫలితంగా లిం ము.న్సిపాస్టిలలో కాంగెస్‌ ఓడిపోయింది. ఒక పార్లమెంటరీ ఉప ఎన్ని కలో కాం్యగెస్‌ ఓటమిపాలైంది. ఖజురి నియోజకవర్గంలో కాం గెస్‌ అభ్యర్థి ల0వేలకుపైగా ఓట్లమెజారిటీతో ఓడించబడినాడ.. బహిరంగంగా వ్య క్తంచేయ బడిన యీ[పజా ఆసమ్యతి తోడ్చాటువున్న విశాల న్వభావంగల, ఉర్భత (పఖా (ప్రతిఘటన కారణంగా ముఖ్యమంతతి విలీనం (ప్రతిపాదనను ఉప నంహరించుకోవలసి వచ్చింది. ఓటమిని అంగీకరించాల్సి వచ్చింది. మొగ్గ లోగే తుంచివేయబడిన విలీనం (పతిపాదన దుశ్చర్య యిదే.

దేశానికి “మార్షదర్శకత్వం” వహించే యీ దుళ్ళర్యపట్ల ఉదా శీనంగా వుండడం హానికరంగా వుంటుంది. తాజా విలీన | పతివాదనలకు, [పాంతీయ మండలులకు ఇడి నాందీ గీకం మ్మాతమే. భాషా (పయుకక్త రాష్ట్రాలను వ్యతిరేకించే అభ్మిపాయాలు, (పతిపాదనలు పదేపదే ముందుకు రేబడినాయి. స్వాతం్యత్యం సిస్టించిన ఆనంతరం, భాషా్యపయుకక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు చేస్తామని తాను చేసిన వాగ్దానాలకు కాం[/స్‌ [దోహం తల పెస్టి డానికిగల కారణాలలో ఒకటి. ఆణచివేయబడినప్పటికీ, మ్మితులుగా తమ పక్షం (లిష్పుకోగలమన్న ఉఊగ్దెశ్యంతో సంస్థానారీపలతో రాజీపడిన విధానం భాషా (పయుక్తరాష్టాగల ఆవిర్భావంలో సంస్సానాం రద్దు యిమిడి వున్నడి. సంస్థానాలలో ప్యూడల్న్‌ వ్యతిరేక ఉద్యమాలు, లాషా (పయుక్త రాష్షా9లకు కొరకు పూర్వపు ''బిటిష రాష్ట్రాలలో” సాగిన (పజాతర్యత 1పజా ఉద్యమాలు కిలిసిసాగాయి. [పరానంగా వాటి లశ్మ్యాలను సాధిం ఇయి. ఆయితే మొత్తం కధ యిడేకాదు ఈ (శమాన్ని వ్యతిరేకించే ఐల మైన ఒక శ్రి ముందుకురావడం (ప్రారంభించింది. గుత్త పెట్టుబడిదారీ బూర్జువా వర్గంలో వున్న వివిధ కళ క్రివంతమైన [గూపులే యీశక్తి ఈ (పతిపళ్తి దష్టధాయను, పాలక జాతీయ బూర్జువావర్గ వ్యక్తిగత చర్యల వెనుక మనం చూడగలం ఇక్కడ ఒక్క విషయాన్ని దృష్టిలో వుంచు కోవాలి అదేమంటే. గుత్త పెట్టుబడి బూర్జువా వర్గం, దేశ వెడరల్‌ వవ స్థకు వ్యతిరేంం. యూనిటరీ వ్యవస్థకు అనుకూలం. ఒటా (వయుక రాష్ట్రాలకు వీరు వ్యతిరేకం. ఈ (క్రమాన్ని తిరోముఖం పట్టించడం వీఃకి యిష్టం, వీరి వత్తిడిని, కాం[గెస్‌ నాయక శ్వ విభాగాలలోనే గాకుండా,

గి? భాషా [ప్రయుక్త రా9ష్టాలను, రాష్ట్రాలకు అధిక ఆధికారాలను వ్యతిరేకించే, యూన్‌ిఓరీ వ్యవస్థను, రాజ్మాంగ యంతాన్ని కోపకొనే భారతీయ జనతా హెర్టీ, లోక్‌దఫ్‌ వంటి పార్టీలలోకూడా సృష్టంగా చూడవచ్చు. జన సంఘం, భాషాపరమైన, సాంస్కృతిక సంబంధమైన సరిహద్దులను విస్మరిస్తూ పరిపాలనా యూనిట్లను (7ఖలు) బహిరంగంగా డిమాండ్‌ చేసింది. బి.నెపిం వారి సాం్యపదాయాన్ని వారసత్వంగా తీసుకొన్నది. ఇక్కడ ఉదాశీనతకు తావేలేదు. ఈ రంగంలో [పజాస్వోమ్యంపై సాగిన సమరం ఆ౭తిమంగా విజయం సాధించింది. పంజాబ్‌ పునర్వ్యవస్థీకరణ భాతృహక్వా సదృశమైన మతమారణ హోమంలో జరిగిన విళజన కారణంగా పంజార్‌ త్మీవంగా నష్టపడింది. ఇందులో. దాదాపు పదిలక్షల మంది పంజావీలు -- హిందువులు, సిక్కులు, ముస్తీమ్‌లు---చనిపోయారు. లక్షలాదిమంది సిక్నాశయలయ్యారు. కమ్యూనిస్తులు, పాకిస్తాన్‌ను ఏర్పాటు చేయాలన్న, దేశాన్ని విభబింబాలన్న డిమాండ్‌ను వ్యతిరేకించారు మత పామరస్య సాధనకు, మైనారిటి రక్షణకు [క్రీయాశీంంగా కృష చేశారు. అయితే. ఎక్కువ చేయలేకపోయారు. పారిపోతున్న, అసవాయాలైన మస్తింలను రక్షించిన నేరానికి ఉనా్య్రాదపూరిత హంతకులు ఆనేకమంది సిపిఐ కార్యకర్తలను పొట్టన పెట్టుకున్నారు. కాందిశీకల సమస్య పరిష్కారం అయిందో లేదో మాస్టర్‌ లారా సింగ్‌ వాయక తాన ఆకాలీలు సిక్కిస్టాన్‌ డిమాండ్‌ను లేవనెత్తారు. ముస్తిం లకు పాకిస్తాన్‌ వుండగా, హిందువులకు హిందుస్తాన్‌ వుండగా, సిక్కులకు యేమీలేదన్న వాదనతో వీనిని (ప్రారంభించారు, రాష్ట్రాలు సమైక్యం చేయ బడినప్పుడు పాటియాలా మరియు తూర్పు పంజాట్‌ రాహ్ట్రాం యాని యన్‌ను (పెప్స్‌) ఏర్పాటు చేసినపుడు, పెప్ప్‌ను సిక్కు రాష్ట్రంగా అలాగే వుంచాలనీ, గణకయమైన హిండీభాష మాట్లాడే (పాంకాలన్న తూర్భ పంజాబ్‌ రావ్లంం నుండి 56 కారం సిక్టులున్న పంజాలీ సుబాను ఏర్పాటు చేయాలని ఆయన డిమాండ్‌ చేశాడు పంజాద్‌ హిందూ కొంర్మగెస్‌ వాదు లతో సహా హిందూ మవళతత్వవాదులు దీనిని వ్యతిరేకించారు, అలాగే పండానీ సుదాను కూడా వ్యతిరేకించారు. విశాల ఫంజాద్‌ (మహావంజాద్‌) రిమాండ్‌కు లేవెత్తారు,

లీరీ

ఈ కాం్మగెస్‌ నాయకులు, జనఫంఘం, ఆర్యోసమాజ్‌లు, 19051, 1061 జనాభా లెక్కల 'సీకరణ ముందు, శేకరణ జరిగేటప్పుడు ఉద్య మాలను నిర్వహించారు. తమ మాతృభాషగా హిందీని పేర్కొనవలసిం దిగొ పంజాబీభాష మాట్లాడే హిందువులకు పీలుపుయిళ్చారు. ఆ విధంగా పంజాబ్‌ ద్విభాషా రాష్ట్రంగా చేయవలసిందిగా కోరారు. తద్వారా పంజానీ భావ మాట్లాడే రాష్ట్రానికి ఆవకాళం లేకుండా చేయాలని పేర్కొన్నారు.

భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ, యూ విచ్చిన్నకర నినాదాలు, వైఖరులకు వ్యతిరేకంగా నిలకడగా పోరాడింది. ఈ సకుస్యపై నాలుగుఆంకాల కార్య [1కమాన్ని [పదారంలో పెట్టింది: (1)(పజామండల ఉద్యమాలు కోరినట్టుగా 'సెప్స్‌ను పంజాబ్‌లో విలీనం చేయడం. (11) విస్తరించబడిన మూ పంజా బ్‌ను పునర్వ్యువస్థీకరించాలి. హిందీభాష మాట్లాడే (వాంతాలతో హర్యానా రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి; చండీషడ్‌,చుట్టు[పక్కుల వున్న పంవాబీ భాష మాట్లాడే (ప్రాంతాలతోసవో పంజాచ్‌ రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి; ఇందులో కార్మగా జిల్లాను కలపాలి ; వీటిని జవాభా సేకరణ లెక్కల్లో పొఠపాటుగా హిందీభాష (పాంతాలుగా చూపారు. ఆంటే మూ రెండు రాష్ట్రాలను మత-జాతి (ప్రాతిపదికపై గాక భాషాపరమైన ,ప్రాతిపదిక.పే ఏర్పాటు చేయాలి. (111) మాట్లాడే మాతృభాష, భౌగోళక సారూప్యత, (గ్రామాన్ని ఒక యూనిట్‌గా తీసుకొనే (ప్రాతిపదికపై పునర్వ్యన్ఫీకరణ జరగాలి గాని జాతుల నిష్పత్తి మీద జరుగరాదు. వివాదాలు యేమైనా వుంటే ఆయా ప్రాంతాలకు సంబంధించి వాస్తమైన పరిస్థితిని దృష్టిలో వుంచుకొని సరిహద్దులను నిర్ణయించడానికి ఒక నిపుణుల కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేయాలి. (17) తమ మాతృభాష అయిన పంజానీని, దాని గురు ముఖి (వాతను హిందువులు వదలుకౌని తమది కాదని చెప్పడం పొరపాటు, విచ్చిన్నకర అంశం; ఈ రెండు తరాలుగా పంచనదులభూమి యొక్క పరిణామంలో ఆవిర్భవించాయి; ఆలాగే అకాలీనాయకులు, 'ెప్స్‌రాష్ట్రాన్ని సిక్కు రాష్ట్రంగాచెప్పడం, యితర్శతా భాష్మాపయ్యుక్త రాష్ట్రాలను ఉదహా రిస్తూ మత (ప్రాతిపఏికపై తూర్పు సంజాద్‌ను దానినుండి విభజిందాలని డిమాండ్‌ చేయడం పొరపాటు, విచ్చిన్నకఠళమైన వాదం,

కాంగెన్‌ నాయకత్వం-ఆటు కేయ్యద్రంలోనూ యిటు గాహ్ట్రాలలోనూ తన (పజాతంత వ్యతిరేక విధానాన్ని కొనసొగెంచింది. దర్చారాసింగ్‌

గ్‌ వంటి (మఖ కాంగెన్‌నాయకులు, “వంజాద్‌లోని పత్మిగామం ద్విరాషా [గామాలని” (ప్రకటించారు. "'(ప్రస్తుతంపున్న పంజావ్‌ మొత్తం పంజా నీల పంజాదే” ఆం అప్పటి ముఖ్యమం[తి (వతాప్‌సింగ్‌ శ్రైరాన్‌ చెప్పారు (జూలై 8280) ఆ తరువాత పెవ్వు వంజాల్‌లో విలీనం. దేయండింది. ఇది (ప్రజాతంత్ర ఉద్యమానికి ఒక విజయం. ఆయితే భాషమీద, పునర్య్య వస్టీకరణ సమస్యలైనా మతపరమైన చీలికలు కొనసొగాయి. అమృత సర్‌లో జరిగిన వి ఐ.సి.సి. సమావేశాల సందర్భంగా (1956) మాస్టర్‌ తారాసంగ్‌ పెద్ద (ప్రదర్శనను ఏర్పాటు చేశాడు. ఇందులో ఎక్కువలాగం సిక్కు రై తులున్నారు. “పంజావీ సుబా” కొవాలని డిమాండ్‌. చేశారు, దీనితర్వాత కాంగ్రెస్‌, ఆకాలీలమధ్య ఒప్పందంకుదిరింది. ద్విభాషా రాష్ట్రం అయిన పంజాద్‌లో రెండు ప్రాంత్రీయ కమిటీలు-ఒకటి పంజాలీ (పాంఠా నికి, మరొకటి హిందీ [పాంతానికి* కొంత పరిమిత ఆధకారాలతో వర్భాటు చేయబడినాయి. ఆయితే మతపరంగా రూపొందించిన తవ్పుడు జమాభా లెక్కల (1861) ప్రాతిపదికగా యీ నిర్ణయం జరిగింది. ఆ విధంగా ఒక ఆటుగు ముందుకు వేయడంతోదాటు (రెండు భాషా (ప్రాంఠాలను గుర్తించడం) వక్రీకరించబడిన (ప్రాంతాలను నిర్ణయించడం అన్న వెనక అఆడుగుకూడా వేశారు, పంజాబీ రాష్ట్రానికి నంబంధి౪చి కానీయండి, చండీ ఘడ్‌, వివాదంలో వున్న యితర భూభాగాలకు సంబంధించి కానీయండి ఆ తర్వాత జరిగిన అన్ని నిర్ణయాలు, యివ్వబడిన అవార్డుల విషయంలో అ స్తవ్యస్థ పరిస్థితులకు యీ నిర్ణయం కారణకూతమైంది. రాజకీయ పరి ష్కారం కూడా క్రుదిరిండి. అకాలీలు కాం్యగెస్‌లో చేరారు. 957 ఎన్ని కల్లో 268 నుంచి ఆకాలీ అధ్యద్ధలు విధాన సళకు, ముగ్గురు లోక్‌నళక్తు కార్మగెస్‌ టిక్కెట్లపై పోటీలు చేశరు ఆ తక్వాశ యిర్డరు మందు లయ్యారు

రాష్ట్ర కా్యగెన్‌ నాయకులు దానికి వ్యతిరేకంగా విల్టే ఆకాల్సిలు

దానితో సంతృప్రి చెందలేదు కొబబ్టీ [పాంరీయ సూతం తుచ. తప్ప కుండా ఆమలు పరచబడలేదు. అందువల్లనే ఒప్పందం విఫలమైంది. మాస్టర్‌ ఠాకాసింగ్‌ తన “రర్శయుద్ధ” ఆందోళనను తిరిగి [ప్రారంభిం చాడు. అమితే ఆయవ స్థానంలో సంత్‌ ఫలేసింగ్‌ వచ్చారు. ఈయన, రెండు అంకాంపై మాస్టర్‌ భొరాపింగ్‌ వైఖరినుంగి విడివడ్డాడు. (1) ఇతర భాషా ్మసయ్యక్త రాష్ట్రాల వలిశే భాసా (పాశిపదికపై “"పంకాలీ

శ్రీ0 సుభా” ను ఏర్పాటు చేయేడ్గం (11) హీందూ-సీక్కు ఐక్యత (పాతీపఎకపై దీనిని ఏర్పాటు చేయాలి- ఆయితే తవు డిమాండ్‌కు తిరస్కరించడం ఆంటే సిక్కులకు ఆన్మాయం చేయడమేననీ, సిక్కులపట్ర వివక్షత (పద ర్థించడమేనన్న ఆకాలీల వాదన కొనసాశంఏ. సక్కులర్‌ పార్టీలతో కలసి కొన్ని ఉద్యమాలను వారు నడిపారు, సంత్‌ఫతేస్తింగ్‌ ఆమరణ నిరహార దీక్షలు జరిపారు. గురుద్వారాలలో ఆత్మహననాలు సాగిస్తామని పౌచ్చ రికలు చేశారు. ఈ 3ైఖఏ9 [పజాతం్యత్ర డిమాండ్‌కు మతపరమైన స్వభా వాన్ని కలిగించించి. హిందూ మతతత్వ వాదులకు మరిన్ని ఆవరాశాలు కల్పించింది. ఈ మతతత్వ వాదులు తమ మహో పంజాప్‌ ఆందోళనను పునరుద్ధరించారు. అలాగే “హిందు-హిందీ-హిందుస్థాన్‌” అన్న తమ నినాదాలను పునరుద్ధరించారు, ఆదే విధంగా యూ వైఖ39 కాం్యగెస్‌ నాయ కులు ఉపయోగించుకున్నారు. అమృతసర్‌ కాం[గస్‌ సమావేశంలో రూపొం దించిన తమ ద్విభాషా సిర్దాంతొన్ని గురించి గొప్పలు చెప్పుకు బూ యరా తఠ స్థితిని కొనసాగించాలని నిర్ణయించారు

భారత కమ్మూనిస్టుపార, చీలిక తరువాత సిపిఐ, సి పియంలు రేండు యీ (ప్రజాతం్యత వ్యతిరేక వైఖరిని గట్టిగా వ్యతిరేకించాయి దాదాపు దేశ వ్యాపతంగా యీపాటికే చేసినట్టుగా 'సెక్కులర్‌, (ప్రశాతం (ప్రాతిపదికపై పంజాద్‌ను పునర్వ్యవస్థీకరించాలని పిలుపుగచ్చాయి. మతి తత్వ=విచ్చిన్న కర ₹క్తులపె పోరాడాయి. అవి సంత్‌ఫతేసింగ్‌ ఏ ఖరిలో వచ్చిన సానుకూల మార్పును-యింకా పూర్తిగా రాకపో౬.నప్పటికీ-గమ నించబొయి. తమ స్వంత (వజాతంత పరిష్కార మార్గాలను (ప్రచారం చేశాయి. ఇటీవల పరిణామాలకు, యీనాడు రాజీ...గాంధీ-లోంగోవాల్‌ ఒప్పందానికి తోవతీసిన ఆతర్వాతటి పరిణామాలను యిక్కడ వివరించ పనిలేదు. ఆయితే యిక్కడ ఒక్కావిషయాన్ని గుర్తించాలి. దేళవ్యాపితంగా భాష్మాపయ్యుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటును అంగీకరించిన తరువాత, కొన్ని సరిహద్దు వివాదాలు, గిరిజన (పాంకాల్లో కొన్ని డిమాండ్లు మ్యాతమే అపరిష్కృతంగావున్న యి సమయంలో యీ విషయంలో మినహాయింపు యివ్వడం అన్నది కేంటదానికి పొనగనిదిగాటూ, అన్మాయమైనడిగానూ వుండిడంలో 1968న నవంబరు 1 న పంజార్‌, హర్యానా (పదేశ్‌లకు (పాఠరంభోత్సవం చేశారు. ఆయితే డిమాండ్‌ను ఆంగీకరించినప్పటికీ ఆమ లుకో మ్యాతం, కాం్యగెస్‌, అకాలీ నాయకలు ఉధయువా, భావ, భౌగో

త్తీశే

శక సోరూప్యత, (గ్రామాన్నీ ఒక యూనిట్‌గా తీసుకోవడం ఆన్న (ప్రజా తరత సూ] తోలను నిలకడగో ఆనుసరించలేదు. కొన్ని చిన్నచిన్న మార్పు లతో 1941 జనాభో లెభ్ధల (పొతిపవికగా అమలు పరదారు. దీనివలితంగా సం్యగాహంగా లేని పంజాబీ భావ మాట్లాడే రాష్ట్రం అస్థిత్వం లోనికి వచ్చింది. ఆ సమయంలో కమ్మూనిస్టులు హెచ్చరించినట్టుగా యిడి అనేక చిక్కులకు, వివాదాలకు, మఠపరమైన, (ప్రాంతీయ దుఠభిమానంతోకూడిన వాదనలు, (వతిపాదనలకు, ఆందోళనలకు నిలయమై పోయింది. వేసిన విషటీజాలు అనివార్యమైన పంటనే యిస్తున్నాయి. ఈ రాష్ట్ర పునర్వ్యువస్టీ కరణకు పజాతం(త సూ(ాలను నిలకడగా అనుసరించి వున్నట్లయితే యీ దుస్థితి నివారించబడి వుండేది,

గిరిజన భాషలు, రాష్ట్ర్రాలు, (పొంతాలు

ధాషా(పయుక్ర రాష్ట్రాల, వాటి సాధనకు (వజొపోరాటాల, ముఖ్యంగా తమ న్యాయమైన డిమాండ్లు తిరస్కరించబడిన పెద్ద యూనిట్లకు సంబం ధించిన సమస్యలపై యింతవరకు మనం దృన్షిని కేందీకరిందాము. ఆయితే యిది మొత్తం సమస్యను వివరించదు. ఈమొత్తం సమస్యయొక్క- ఆతి పాముఖ్యతగల ఒక అంశం, చిన్న చిన్న జాతులు యింకా ఆవిక్భావ (కమంలోవున్న జాతులు, గిరిజన (పజలు, గిరిజన, భాషాపరమైన వాతిపర మైన ఆల్ప్బసంఖ్యాక 1పజలు నివసించే (ప్రాంతాలు ఎరుర్కొ టున్న సమస్యలు.

గిరిజన (పజలు దాదాపు 40 మిలియన్హుగావున్నారు. అయితే అనేక రాష్ట్రాల్లో చెల్లాచెదురుగా వున్నారు. వారికి వాగియొక్కా స్వంత మాండలి కాలు, భాషలు, సాంస్కృతిక (పల్యేకతలు, సాం్యపదాయాలున్నాయి, వారు, మన సమాజంలో ఆత్యంత త్మీవమైన పీడనకు గురిఅమిన, వెనుక బడిన, ఆణగ్మదొక్కబడిన విభాగాలలో ఒకరగా వున్నారు. అభ్యుదయం, (వగతుంకోసం, సమాన (ప్రతిపత్తి లేదా ఆవకాశాలమాట అటుంచి వారి న్యాయమైన రాజకీయ హక్కులు యింతకాలంగా తిరస్యరింపబడుతూనే వున్నాయి.

బూర్తువా కొంటగెస్‌ [పమత్వుం, (వజాతర్మిత పర్తతులపై సమస్యను పరిష్కరించడానికి ఎలాంటి (శొద్దను కనబరచలేడు.. పైగా, గిరిజన (ప్రాంకాల్లో చారబడి, ఆక్కడ లభ్యమయ్యే వనరులను, చౌకగా దొరికే

శీలి (శ్రమకు నిర్ధాష్షిణ్యంగా డోపికీ చేసేందుకు పెద్ద పెద్ద స్వార్ధపఠ వర్గాలకు పార్మిశామిక ఘరాపాఠిలు, కార్యటాక్టర్లు, వన్దే వ్యాపారులు, స్వలాభార్డన పరలైన తిమింగలాలు- స్వేచ్చ యివ్వబడింది.

తగురైన రాజకీయ రాష్ట్రాలను (ప్రాంతీయ స్వయం ,[పతిపత్తిని, తమ స్వంత మార్గంలో, తమ జీవన మాగ్గానికి తగిపోయిన తమ రాజకీయ వ్యవస్థను రూపొందించుకొనేందుకు గల హక్కులు తిరస్కరింపబడిన వీరు, యా తిమింగలాల పీడనకు గురి అయ్యే నిస్సహాయ బాధిరులు, వాస్తవ మైన కట్టు బానిసలు. భలితంగా కలిగిన అసంతృప్తిని విదేశీ క్రైరస్త వ మిషనరీలు, స్కామాజ్యవాదులు, లేదా (ప్రాంతీయ దురభిమాన శక్తుంతో సహా విచ్ఫిన్నకర శక్తులు ఉపయోగించుకున్నాయి. ఇవి, వేర్చాటు ఉద్య మాలను, చెరకిస్టు ([గూపుకను, తిరుగుబాటు శక్తులను పెంచి వోషించి, వారికి సహాయం చేశాయి. చివరక్ష, మణిపూర్‌, [తిపుర, నాగాలాండ్‌, మేఘాలయ, అరుణాచలపదేశ్‌ లాంటి (పత్యేక పరిపాలనా సఃంఐంధ యూనిట్లను ఏర్పాటు చేశారు. అయితే యింకా వారికి వారియొక్క న్యాయ మైన రాజకీయ హక్కులు, జాతి రీత్యా మైనారిటీలుగా వారికి కల్పించవల సిన స్వయం (వతిపత్తి లేదా హక్కులు తిరస్కరింపజడినాయి. వారి ఆర్థిక పుకోగమన సమస్య, శక్తివంతమైన స్వార్థపరవర్గాలు వారిని నిర్దాషీ ణంగా పీడించడం, దోపిడీ చేయడం, ఆణచివేయడం లాంటి | సమస్యలు యింకా అపరిష్మ్యృతంగానే వుండి ముందుకు వచ్చి కూచున్నాయి.

లారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ కారగ్మికమంలో, “జాతీయ (పజాతం[క [పళుక్వ కార్య(కమం” అన్న విభాగంలో, గిరిజన (పజల (ప్రతిపత్తిని మౌలికంగామెరుగుపరచడానికి తీసుకోవలసిన చర్యలను గురించి యిలా తెలియచేయబడింది

=) ఆయా గిరిజన [పాంఠాల్లో అభివృద్ధిదళ, రైతన్యం, యితర పరిస్థితులపై ఆధారపడి గిరిజన (పజలు నివసించే (ప్రాంతాలకు ఇండియన్‌ యూనియన్‌లో (పస్తుతంవున్న రావ్ట్రంలో భాగంగా (ప్రాంతీయ స్వయం (వతిపత్తి, నాగాలాండ్‌ మావిరిగా ఇండియన్‌ యూనియన్‌లో భాగమైన యూనెట్టవలె. రాష్ట్రల (పతిపత్తి యివ్వఐడుతుంది. ఆర్జి , సాంకేతక సాయం కల్పించబడుతుంది. వ్యవసాయాన్ని, పరి[శ్రమంను, కిమ్మూని

*న్‌ సౌకిర్మాలను, యితర ఉద్యోగ అవకాళాలను అభివృద్ధి చేస్తారు మిలా తెలియచేయబడింది.

కరీ

(0) గిరిజన [పజలకు దోపిడీదారులనుండి పూర్తి రక్షణ కల్ఫించ ఒడురుంది. బయటపు్న్న స్పార్థపరవర్గాలు గిరిజన (పజల భూములగు ఆ[కమించుకొనడం నిషెధింపబడుతుంది.

(4) స్వేచ్చగా అటవీ ఉత్పత్తులను ఉపయోగించుకొనడానికి గిరిజన (ప్రజలకు ఎనుమలించబడుతుంవి.

() లిమ సంస్క్యృృతివాషల అభివృర్తికి గిరిజన [వజలకు నహోా యం అందచేయజఒడంతుంది. వారి సాంస్కృతిక, అరోగ్య పరిస్థితులు మెరుగుపరణాలన్న టిద్దేళ్ళంతో. వారికి ఉచిత విద్యా, వైద్య సౌకర్యాలు కల్పించబడఠాయి

దీని ఆమలుకోసం సాధ్యమైనం” రేసేందుకు వీలుగా అధికారంలో వున్న వారిపై వరిగి తెన్చేందుకు (పజా కార్యాచరణ కొనసాగించేందుకు వీలుగా యీ కాకృక్రమం ఆ తరువాత మరికొంత విస్తరించబడింది; నిగ్దిష్ట రూపం యివబడింది. భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ మణిపూర్‌7-ఖ యీ వివ యంలో సూ తఐద్ధమైన పోరాటం జరిపి ఆదిర్శంగా నిలబడింది. (లోక్‌ సభలో రెండ.సారు (పాతిఎధ్గం వహించింది. ఈ హక్కులమ కొపొడు కొంటూ వాటి” గళచుకౌనకంలో, భాషకు సమాన (పతిపత్తి సాధించ డంలో, తమ ఆమూల్యమైన వారసత0, నాంవదాయాలకు అనుగు ణంగా తమ అభివృద్దికి గిరిజన ,పజలకు (వత్యేక రాష్ట్రాన్ని సాధించడం లోనూ యా యూనిట్‌ ఆదర్శంగా కృష్‌ చేసింది ఆలాగే (తిపుఠరలో సి.పి.ఐ. (యం.) నాయకర్వానవున్న వామపశత (వభుత్వం (తిపురలోని గిరిజన, గెరిజనేతర [పజల విశ్వాసాన్ని చూరగొన్నది. ఈ రాష్టాంన్నుండి పదేపదే. రెండు లోకసఫ స్టానాఐకు గెలిచింది. గిరిజన (పజలయొక్క విశిష్టమైన (పత్యేకతను" సంస్నృృణిం, విలువైన వారగత్వాన్ని సంరక్షిం చింది. వారికి సమాన (ప్రతివర్శ అన్ని రంగాల్లోనూ అవకాశాలు కల్పిం చేందుకు పోరాడింది అధికారం, ఆఫ్థిక వనరులు కేంద్రప్రభుత్వం చేతుల్లో కేంద్రీకరింపబడిన సరిస్టితుల్లో, పెట్టుబడిదారీ దోపిడీ క్నీఘగలిని జిగి! సమ్మగ సామాజిక (పగతిమార్గంలో పెద్ద ఆవరోధాంను సృష్టించుతున్న పరిస్తితుల్లో యిలా మూ [వభుక్వం కృషి చేసింది. భీహార్‌లోని సంథాక పరిగణాలుగానీయండి, చర్తిస్‌ఘర్‌, చోటా నాగపూర్‌ లేదా వర్రీ (ప్రాంకాళ్లో గావీయండి, ఆంధప్రదేశ్‌, ఒరిస్సా, మధ్య(పదేశ్‌, రాజస్థాన్‌

లోన్‌ గడిజడ (పౌంరాణ గావీయండి, , 3జన (వ్రజలు నవ్వించే ఇతర రాహ్టలలోనూ. (హైంఠాలలోనూ కమ్యూనిస్టులు, .తెజన (వజం ఆభ్‌ ౮ క్‌ వృచ్చకై వాక్కులు, రాజీ 'వనివతి , సమాక ఆవకాశాంకోసం. వారి చ్‌యజూా జు అవాజీ ళా ఇ, ఎజ్‌ నో విశష్హ (వర్వేకతల గిర్తెింపురోసం,. జాలయ మహాసవంతలో (వకాన మైన శాగంగా వానిని గర్తంచడంకొనం. జరిగిన పోహంటంలో చ్‌దూ] లంగా వాలొంటువాడ కొన్ని ఉన్న రాహ్ష్రాలను లేదా కేర్యదపాలిత ల్‌ చరా లం డు ఆం/ [పాంరాలుగా చన్నవిడే వంవాలవా వరమైవ యూనిట్లను వాలించే. నిరం మై కశాదికార యం;లా గా ఆంతమెండిరాలి అవి చిన్నవైన పెరఒవా, ఆ రా ఊలు జా జాతులు, రాష+ యాను లెజిచరను ఎన్నుకోవాలి. ఇతర రాష్ట్రాలతో వం జా వేకు ఇ జ్‌ సమానన్తాకు కలిగివుండాలి మవ వారీ కొచ్చిన్‌ మహాసభ (12371) నివేడికలో సరిగా ౬ ట్రింది వరంగా వలియచేయుడింద “పూరంప ఎసా ౦ కొండ జిలాం పజల న్యాయమైన ఆకాంషల ము కతి ఆం లీ మనా కోసం మకవాల నిలబడింది. చేపాలయ కాష్టం ఏర్పాటుకు సహాయం వ వె వూ చేసిండి మజణిపూంలో మన పౌ, సూర రాష్ట (వతిపత్త కోసం జరి గివ పోరాటంలో ఆగలాగాన వుం2. డినివి తిరస్క్నరించిన కారణ గానే కొన్ని త్మీవవాద, వేర్చాటువాద శక్తులకు (వోత్సాహం లఫిఐచింది. భారత పభుత్వం, చిఓచివరకు, మణి౮ార్‌, (తిపుక రాష్ట్రాలకు సంపూర్త రాష్త్ర (ప్రతిపత్తిని రువ్వాలన్న డిమా-డ్‌ను ఆంగీకరించింది. మిజో కొండల 1ప్రాంతాజిహడా (వ్రతే క (వతిపత్తి యివ్వాలి. (పజాదరణగల ౫ శ అవాటీ జె డిమాండ్‌ను ఆంగీకరిస్తూ1 కేంద _వకభుత్వుం ఈకాన్న మండలి [ప్రతి పాదనతో ములచుక్షు వచ్చిండి కేంద హోంమంత్రి దీనికి చెర్యన్‌గా వుంటాడు. లాశాగా చేసిన సవరణలో దానిని సంవి సంస్థగా పిలిచినప్ప గ! ఓటడ్వారా కొన్ని గిర్లయాలు జేయవలసిండిగా యా మండలిని ్ల ఎల న న నా. ఇలకు కోరారు ఇందువల్ల స్వయం ప్రతిపత్తిగల వివర యాన్‌ట్టమరధ్య సంఘ క్‌ ర్షణలా సృష్టేంచబడతాయి. ఆ విధంగా (వజాతంటత శకులను ఇల్బు తుంచె. ఈశాన మండలి (వతిపాదవకు మన వార్త వ్యతిరేకం. ఈ (హైంశంలో అవివ్యష్థికి సంబంధించిన, అ.తర కార్యకలాపాలను సమె నయం చేయడానికి ఒక యం్యతాంగం వృండాలన్నడి హర్షణీయమైనదై న, సె దా సంఒంధిల రావి-ల స్తచుండంగా కిఐలవడం [పాతిపడికపై ఎ) ణా ఆలీ జా

ఏర్నాటు చేయఐడాలి. ఆలాగే, ౯"హ్షాలయొక్క (ప్రస్తుత స్వయం(పకిపత్తి, ఆం వో [ట్‌ నాలో న. . ఎ శ అం (్‌ అధికారాలు, (ప్రత్మేక చెవర్భాలను కుదెంచే ఏ చక్యు ఆదిన (ప్రజలపే ఆమోరచూగ్యంగా వుండదు. హిమాచల్‌ప్రచే? ప సంపూవ్ల రాష్టపతి పత్తి యివ్వవడింది. డినిని గెంవడంతో మనపార్టీ తన వంతును. నిర్వ వే శు రించింది, అనీ అచ న కమ్యూనిస్టులు, వేర్పాటు ఉద్యమాలు మి ఛో ఇప్పజికే మనం గు్తంచినట్టుగా, వెంగాల్‌-బీవోర్‌. విలీన (పతి పావన ఓటమి, లాజుగా (పరీపాదనలు రాకుండా త్నారాలికంగా ఆవు ట్‌ జ చేసింది... లేకపోశీ యలాంళివి వచ్చేయి. అమినప్పకికీ. భాషా [పయుక్ర రాహైల ఉద్యమాలయెక్క (వజాతర్మత విజయాలపై నూరవ దాకి, వేర్చాటు, (పాంశీయ డురలిమాన ఉడ్ధుమాల రూపంలో జరిిందిం షి న జాతో. జు ఉదాహరణకు, వదేపడే, ,పస్మేక విరర్భ రాస్ట్రం డిమాండ్‌. చేయణడిండిం స్స పః లో రాష్మాపయుక్త కాష్టాలన్హై. జరిగిన పోరాటంలో ముంద్తపీటీవవున్న తానో ళా మా యె అండ, ఆకస్కికంగా. విచ్చిన్నకర, వేర్చాటు ఉద్యమానికి శేషుడు శ కా తు తి క్షు ఆఅజ68. మొదట ఇలంగాణా సమితి (్రత్మ్యక తెలంగాణా వాహన శె మెం కనా ఉద్యమం జకగగా, ఆ తర్వాత తెలంగాణాను ఆర్యరనదిడి వేడజేయాలని కొంఠమంవ ఆం:ధ (హైంచీయ దురలిమానులు ఉద్యమం మిివాడు. తెలం చ గాజా 'పాంత (వజల కొన్ని న్యాయసమ్ముతమైన కోర్మెలమం క్‌ స్వార్థవర్గాలు ఉవయూగించుకోవాలని [1వయత్నించాబు మ్షవరుత్వవ న! అట్‌ వా వివానఃం, కండ హా (వక్టాకు మశ విధానాలు, తంరాడా వమస్య (మక్వారిల్లడానికి దారితీశాయి. ఈ వగ్గాలు చేసిన (క్రూరమైన. రాజకీయం లౌతికమైన దాడులకు మనవాచ్ది గురిళైనవ్న్వటికీ మవపార్టీ అలాంటి కక్తు (2 అలాన్‌ లమ ధృడంగా వ్యతిరేకించింది. అడే సమయంలో వడేపడే, దూ వమవ్య పకిష్క్మ్యృతికి నిస్లష్ట (వశివాదనలు డేసిండ... ఆ తద్వాతు వ్యాయమైవ నవ గా న డిమాండ్లు కొన్నింటిని ఆమాదిలచి, నమన్యమ పరిమ్య్మరించడాసికి ముర ల [పథభుత్వం కదళివవ్పుడు, నుబ్వ్బార్వ్టు, కొంతమంది యితర కాగన్‌ వాయకలు ఆధ: రాన మిగల అంధరలోని హాసంతీయ చూశిమావశ పలు, విడేచాల ఇద గెోడానికి వరయిత్నించాలుం విశాలాంరనడు. రెండు జు' ల ౬ లో యు జీ త వీ నో అ తా! రాష్ట్రాలుగా విరబింబాలంి డీమాండ్‌ డాలు. “ఆంధా, రం౭గాణావజం య ఆటీ జీ ళో = న్ను మధ్య పాడాప్యత డుమీలేదని”. వారు వాడిండారు, గోదషిణ చ్యాంల్‌2

కర్రి

ఉత్తర్‌ భారితంనుండీ విడిపోతుందని* బెదిరించారు 118 చివంనుండీ

10/6 ఏపి9ల్‌ వరకుగల మధ్యకాలంలో, భాల త' కమ్యూనిస్టుపార్తీ ఆంధ్ర

పిదేశ్‌ కాఖ వేర్పాటు ఉద్యమానికి వృతిరేకంగా వీరోచితంగా పోరాడింది* సి.పి.ఐ (పాన కార్యదర్శి సి, రాజేశ్వరరావు సరిర్లున విధంగా

19072 డిసెంబరులో యీ (కింది హెచ్చరిక చేశారు

"ఆంధప్రదేశ్‌ విచ్చిన్నం జరిగితే 4,5కోట్ట మంది తెలుగు. పజల పురోగతికి, అభివృద్ధికి హానిచేయడమే కాదు, అన్నిరకాల కులతత్వ, [ప్రాంతీయ తత్వ భావాలను పెచ్చరిల్ల చేస్తంది కూడా.

"పెగా, యీ సమస్యలో మరో ఆంళం కూడా ఉన్నది.ఆదేమంటే మొత్తంగా దేశంపై దాని పర్యవసానాలుంటాయి. తెలుగు రాష్ట్ర ఆవిర్భావం యితర భాషా,(పయక్త రాష్ట్రాల ఆవతరణరకు నాందీశీతం. ఈ పని పూర్తి చేయడ్తానికి. చేశాంకి ఒక దశాబ్దం పట్టింది. ఆంధ్యపదేశ్‌ విభజన వల్ల అనేక ఘటనల పరంపర (ప్రారంభం ఆవుతుంది. ఆన్ని రకాల [1పాంతీయ తత్వ, [ప్రాతియ దురాభిమాన భావాలను | పోత్సహించడం ద్వారా (ప్రస్తుత భాషా [పయుక్త రాష్ట్రాల విచ్చిన్నంలో మనదేశాన్ని మరో దళాబ్ధంపాటు ముంచివేస్తారు. ఇది, తమ నీఛమైన విచ్చిన్నతా నాటకంలో ప్మాత ధారులు గావడానికి ఆభివృద్ధి నిరోధక స్వార్ధపర వర్గాలకు దేవుడు యిచ్చిన ఆవ కాళంగా వుంటుంది.”

చివరగా, మరో ఘటనను పేర్కొంటాను. అందరికీ తెలిసినట్టుగొ, విదేశాల్లో వున్న శతృ శక్తుల సహాయం, (పోత్సాహాలతో, పంవావ్‌లో ఖలిస్ట్థాన్‌ ఏర్పాటు వాదులు పంజానీ (పజలను విభజించడానికి, మత (ప్రాతిపదికపై వేర్పాటువాద ఉద్యమాన్ని తెచ్చిపెట్టడానికి తీీవమైన విచ్చి న్నకర ఉద్యమాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు. “సిక్కులు ఆంతా ఒక జాతి” ఆన్న [పాతిపడిక పై రూపొందించబడిన అకాలీదల్‌ ఆనందపూర్‌ తీర్మాణం, రాష్ట్రాలకు మరిన్ని అధికారాలు అన్న సమస్యను వ్య్రీకరించడం శేందాన్ని నామమా్యతమైనదిగా తయారు చేయడం, “నూతనపంజాద్‌ "గొ చెప్పబడే దాంట్రో మత రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేస్తామని పకటించడం,

*టు వాదులకు మరింత [పోత్సాహాన్ని యిచ్చాయి. ఈ చేర్చాటు రరిజానికి వ్యతిరేకంగా భారత కమ్యూనిస్టుపార్డీ మహా మెరుపులా

శ? నీలబడీందనీ, ప్తంజానీ భాష మాట్లాడే రాస్ట్రం ఏర్పాటు (చంక్షీఘర్‌తో సవా) వార్మానాకు న్యాయం, రాష్ట్రాలకు మరిన్ని అధికారాలు అన్న సూూలాల (ప్రాతిపదికపై సమస్యకు సూత ఐద్ధ పరిష్కారాన్ని భారత కమ్యూనిస్టుపారీ (పబారం చేసిందన్న విషయం అన్నివర్గాల (పజలకు తెలిసిందే.

ఇక్కడ మరో అంశాన్ని పేర్కొనవలసిన ఆవసరం వున్నది. ఇలాంటి త్మీవమైన, సునిసితమైన పరిస్థితుల్లో వార్యానా ముభఖ్యమం్యతి ్రీ భజన్‌లాల్‌ “విలీనంగా” ఇెప్పబడే (పతిపాదనలో మ.ందుకువచ్చాడు ఇది; మతితత్వం ఉత్తేజంతో చేసిన పాత మవోనధ డిమాండ్‌ను పునరుద్ద రించే (పయత్నం తప్ప వేరు కాదు. ధాష్మాపయుక్త రాష్ట్రాల స్మూతాన్ని వెనుక్కు తిప్పడం తప్ప వేరుకాదు. ఆచరణలో యిది ఖలిస్టాన్‌ త్మీవవాడ (వదారకులకు సహాయం చేసింది, (పారంభంనుండే కమ్యూనిస్టులు దీనిని ధృడంగా వ్యతిరేకించారు. అప్పటి హిమాచల్‌[పదేశ్‌ కార్యగెస్‌ (ఐకూడా దినిషి వ్యతిరేకించింది. దీనికి వ్యతిరేకత ఎక్కువగావడంతో దీనికి సమాధి కట్టారు.

సరిహద్దు వివాదాలకు సంబంధించి కమ్యూనిస్టుల వై ఖరకూడా యిలాంటిదే. స్థూలంగా భాషా సూతం [1పాతిపదికగా సం్యపడింపుల ద్వారా ఆలాంటి వివాదాలు సరిష్యరించుకోవాలని ఆదే సమయంలో, జాతి విక్యత, సమ[గతల (పయోజనాలను సంరోష్షించాలని భారత కమ్యూనిస్టు హార్రీ ఒక్కటే పట్టుబడుతున్నడి. విరుద్ధమైన వైఖరులను తీసుకోవద్దనీ సారారణంగా దీనికి కట్టుణడ్డారన్న భ్యాతిని కలిగివుండాలసి వివిధ రాష్ట్ర కొఖంకు ఆదేశాలు యివ్రబడినామి.

భాషా (పపయక్త రాష్ట్రాలక్రె జరిగిన వోంటంలో భారత కమ్మూ నిస్టుపార్తీ గర్వకారణమైన చరితోటోపో లులాళటిది.. ఇలాంటి మిగిలి పోయిన సమస్యల, పొహూదాల పరేష్కార *కర్యొవ్యన్నై, అలాగే. గెలుచు కున్న లాభాం పరరవణ కర్తవ్యాన్ని యింకా పూదర్తిచయమ్లుసి వున్నది ఈ విషయాలపై అభివృద్ధి నిరోధక స్వార్గవర్గాలు, యూనిటది రాజు వ్యవ స్థను కోరేవారు. దారిచేసే వ్రమాదంకూడా. *న్పృష. గడ మరొ ఆంళాన్నికూడా గుంర్తంకలి. ఆదేమరటే, రావాబక్క మరిన్ని ఆధకారాలు

శక ఆశ్థిక వనరులు సంపాయించాలన్న కర్తవ్యాన్ని పూర్తిచేసేందుకు, భాషా హు! రాష్ట్రాల పోరాటం నాటికంటే మరింత ఐక్య, విశాల, ₹ది వంతమైన ఉద్యమాలు అవసరం అన్నది ఈ సమస్మపై కూడా భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ తనబాధ్యళలను గర్వకారణంగానే నిర్వర్తించుతుందినడం నిస్సందేహం. భా” ఆ జే న ం లగ త్‌ ౫ (40 యల... 09 ) తప ఎంత హక తో ల ర యనం పా.

• . క సట 0 | వ. ॥ ల సస తి. ఆట సన. | గ సలపని సు / య నం. వ ననా. ట్‌ న. యగ |. న. |! ల / | న్‌ ॥ లలా. | వ! | షే న. బై మఖ హం కా గా కి | జ! ఖ్‌ మ. 1 . సా క నూ నః