Telugu Bammera pothana - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki
బమ్మెరపోతన
ర || అల్ని అల్‌ శి
. . శ్రీ అనుముల వెంకట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి
+, - 4 |
1 క శ్రీ భగవదీతా మండలి, | సల... జనగాను ఎ.
పచమ ముుభణము డఊూనింబర్‌ న్స, వేయి 1పచుల్యు "జ్‌ 1 తల గ ల్స్‌ య
- లన. న్న దడ్హరయ్యే భ్రంధాలయ న్న (యూ. టగ్‌ భ్‌ ళ్‌ న్‌ా. జ్‌ ముద్రణ : ః విజయలత్మీ (ప్రింటింగ్‌ టెన్‌ జనగామ, 7
ఉపోదాతము కో. ఎలాశవ్తుణ- సద ్తాడ్రాపాంటులాల
అలాకికాద్భుత కథలన్నల 'జెవికోసికొను నర్ధిభావము సామాన్యజనులలో నున్నది. ' అందుకుం దగినట్టు కట్టుకథలల్లి వినోదించు గుణము చతురుల మనుకొను 'కొందజిలోనున్నదొ ఈరెంటి ఫలమే చిరకాలముగాం (ట్రన్ఫత్తములైన నానా వధ (గ్రంథముల న్‌ర్చాణ విశేషము, అయితే వెం జెప్పం్రడిన. (పజాసామాన్య గుణము నెజింగిన తొంటి పెద్దలు భక్తి డ్గాన వె రాగ్యములనంటి మహాఫలములు సాధింపవేండి వఫురాణ రచనలు సొగించినామ. తదితరులు పట్టి 'వేడబములు పచరించి చి _త్తవినోదములు పొందినారు, ఇట్లివే హాంన వింశతి శుకన_ప్త్పతి వరటి కట్టుకథలకు మూలములు,
అవి యంతటితో నాగియుండిసవికావు. “స్వభావము దురతిక్రమము గదా!” పదోయొక విశేషమునం . ్రసిద్ధులెన యిీనలి యనేకులయెడలను నిట్టికథలు వుట్టి. వాంయకలోనికి వచ్చినవి, అతెగకుం జెందినచే యిీ,కవ్యుల కథలు - *ళ కిక కవిత్వ బీజంహి(ప్రాక్తనీ కావిసంస్కి యా” అనియున్న యభిజ్ఞ్య మచనానుసారమ్లు కవుల మేధాశ క్రి :సామాన్యజనులకుం గొంత వింతగొలుప్రునదియే యగుట తథ్యము. - అట్టి .యాళ క్రియే
తి చీజమ్లుగాం బుట్టిన గ్లావ్యవి'శేషమువైై =నేర్చడియున్న యిుతత్వ, మక్కు_.వనుబట్టియ్‌ కొందజు చతురజనుల యి కల్పనా: వాత్ర ర్యములకు లోకవంజ కొక స్థాయి యేర్పడినది.
.కాలిదాన - భవభూత్యాదులగస నంస్కృత క వులన్సు నన్న యకతిక్క_నాదులగు - నాంధ్రకవ్రులను - బురన్క_రించుకాల్ల య నేకములగు. కట్పనా.శథలు లోకమున వాండుకలాననిక్షి వచ్చి యున్నవి. అట్టి వే మన బమ్మెర పోతనామాత్యుని గహార్చిన చి త్ర కథలును. అవి యీ చరిత్ర రచనా (పథానకాలమునం "హాటు (గ్రంథస్థములగుచుండుటయు, సది-యా మప+కవి యందలి భక్షి సామాన్యమును (బ్రజలలోల బెంపందించుచుండుటయు నాసై విధముగా జూచిన మంచిబేయెనను _ వేళాక. _విథధమ్లుళ్ళా విచారించిదూచినం (తక త్త పురాణ రచనల _క్షింక్ష్యు
"లేదను నమ్మకమును మసెత ను నాయువు నూండ్శలెదని టక మును సైతము పుట్టిబ్బ్య చున్నది.
6 యీ కథల విషయమున. బసిద్దులెన నేంటి చం లై
ర్త వా (&
కారులలోం గొందజు కూడ మననుంచి ళకమ విమర గృనధో రి థొంఠా కంఠితముచేనికొని - బాధపడుచుండుట వివారక్రశ్ర మ్ను' వ్యతి తేక సోధనములు లేనిపట్టున నొకవేళ చారి యి పద్ధత్రి; “ల ఖొంత యు పేఖ్య మైనను ఉన్నృపట్టునం గూడ నిట్టి తిక్వమ్రక్రల. ॥ గోనవచ్చుట శోచనీయమనక తప్పదు,:"9ది ఇట్టుండ గొందఆ్యుల్ల
కె
చరతకాపలు “ప్రమాదోధీమ తామవి” అను సభియు'క్ర వచన మును గూడం దోసిరాజని తపు సిద్గాంతమే 'సిదాంతమను పూనికతో నొరుల నిర్గత్యుము జేయ టంతకంకును “సారా సీయము. ॥
నేను నాయీ ఎమ్మ పోతన చరిత్రములో నిట్టి సిద్ధాంతముల నెన్నింటినేని త్రోస్‌వేయనలసివచ్చినది. (శ్రీనాథ పోతనల చాంధన్య విచారము. భాగ నత వై ధిల్యకారణ వీచారము మొదలగు ననేక నిషయమ'-లలో నాయీ మార్గము “పెక్క-౦(డ్రకు రుచింపదని నే నెలుంగుదును.
అంతమా(థతమున వారికి నేను వినముడగా నవసరము లేదనుకొనియెదను. ఒకవేళ నా నిర్ణయమునక్షు వ్యతిేక సొధనములు' వారి శవ్వియేని దొధకిన నవి (గౌవ్యూములని తలంపందగినంత 'బలవ_త్తరముులై యుండునేసి నా యశభీప్రాయ మును నేను మౌార్చుకొందుననుట "న్వరను' సబంశయుంప్ల ఫ్ప్సన్లి లేదు. అంలేకాదు నాయీ ప్నాత్తముపై యోగ్యనిమర్శన ములు వెలువడి నత్యము బయటంభడవలయునను గట్టి కోరిక తోడనేయీ నా ప్రయత్నమస్మినయితము పాఠకులగు విజ్ఞలకు నేను విన్నవించుకొనుచున్నాను.
నేనేదో హృాదయవేగమున వాసి నా సొంత "పెస్పైలలో థాచుకొనియున్న యానేక సోదర (గ్రంథములనుండి తద్వియో
5
నృమును-సహింపంజాలక మౌాటుమణిగియున్న ఈ చిన్న చరిత్ర శి గంథమున్తు; "వెలువరింపందలచి యందులకణగు న్యయ(ప్రయానల ఖ్లోశ్చీ ముద్రణమునకు నవశ్రాశ మిచ్చిన _ నా మిత్రులగు (శ్రీ అరుగుల వాండురంగం (శేస్థిగారికిని శీ యని శెట్టి వీరయ్య టేస్టిగారికిని శ్రీ శలిజె లచ్చయ్య శేస్టిగారికి నా కృతబ్శతతో్న పాటు నా కుభాశీస్సుల నందించుచున్నాను. నాయి శార్యముల్లో సత్యంత భక్తిశ్రద్ధలు మాపుచుం. బ్రయాసపడిన చిరంజీవి చిట్టిమల్లె శంక రయ్యకు నా శుభాశీస్సులను జెందించ్చు
చున్నాను.
ఇట్లు ల ం విభేయుడు,
జనగామ జ ల వెంకట నుబ్రహ్మణ్య వి811-1957. కొసి,
ఒకటవ ప్రకరణము చసపుటలాా
ఆంధ్రబేశమున మహాభారతి రామాయణ భాగవత
ముల కున్న (ప్రఖ్యాతి మే (గంథమునకును గలుగలేదు. "ఇప్‌ చిరకాలము నాంజే యాం(ధ్రీకరింపంబడి నేంటినజుకును నాంధ్రుల ఇారనాదరములకుం "చొాత్రములై యల'రారుచున్నవి. అందును భక్తిరస ప్రధానమైన భాగనతము. పండిత- పామర సాదారణముగాం దెలుం నాంటం (బతియింటను. 'వెలయుచు నెల్లవారిచే సంభానింపయిడుచున్నది. పూర్వలాతణికులు దీని యందెవ్వియేని లక్షణవిరుద్ధమ్ములై న (ప్రయోగములున్నవని తాముదూపెడు లత్ష్మ్యుస్థానమున దీనినుండి యొట్టి యుదాహార అములును ₹ైకొన్నవాపకారు.అయినను వారు భాగనత్‌మును దత్కవిని గారవించుటలో నభ్యంతర పడినవారు మూత్రము కారు. ఆేఫ టీకారముల మైత్రియను దోనముదక్క_6 బోతన కవిత్వములో నేమి దోనమున్న 1 దని అప్పకవి, వెప్పుచుం దన్నిర్జోహత్వ సామోన్యమును గారపించుచున్నాంయ. ఆ దోపముపైత మిోనలి వారి పూరణములంచే కాని పోతన శనిత్యమునందు లేదని కూచిమంచి తిమ్ముకవి తన సర్వలమణ సారనంగ్రవామున నొక్కి_ చెప్పి పోతన్నను బహుథా పూజించు
లి బమె శ్రీ రపోతన ఇట్లు బహు -విధముల్లం బూజింప బడుచున్న పోతనా మాత్యుని “జేఛకాలాదుల 'నీక్టయము. మూత్రము "పిక్కంందు "పెళ్టు విధముల ల్లాగి.లాగి యేదియు నిన్చితముగాకుండ జిజ్ఞాసు లోకమును దికమకలు పట్టించుచున్నా రు. మహకవు లే బేశమునం చేకోణమున జన్మించినను వాకియెడం జూపనలసిన గొరవాదర ముల కెప్పుడును, గొదువ యుండదు కనుక సీ విషయమున నంత వివాద ముక్కీ_అ లేదనుట నత్యమే. కాని సత్యాన్వేషణ పరుల కంత మాత్రఫు సమాధాన మొక చక్కని నమాభాసము కాదుగదా! _ ప్రకృత మీ నత్యసమిాక్షణ బుస్ధతోనే నేసీ చిన్ని పొత్తమును (వాసి (పళటింపందలంచినాను. ఇందు: బోత్త్వ జన్హునానమును గూర్చియు, నాతని కాలమును గూర్చియు జర్శించి - తరువాత నాతని విద్యాభ్యాసాదులను గూర్చి వివరిం చుట యృక్ర్తమనుకొనుచున్నాను. (౧) పోతన నివాసస్థాన నిర్ణయము. (6) = (అతడు జీవించియున్న కాలము. (3) పోతన వంశము - బాల్యము తద్బంధువర్లము (ఈ) భాగవత రచన, అప్పుటి స్థితిగతులు. అను నీ నోలుగు విషయముల నాలుగు (ప్రకరణము లుగా విభజించి నా యీ రచనను గానసాగింతును..-
నివాస స్థానము తి ఇందుకుంబబమాణంభూతములుగా నా(గహించునవి చాల నజకును బోతనామాత్యుని గ్రంథములే, అవి _(౧) వీరభద్ర విజయము (౨) భోగినీ దండకము (3) భాగవతము - వీని రచన సైతము క్రమ పరిప్రాస్తమయిన దే. . ఎట్టులన వీరభద్ర విజయమును దాను 'చాల్యముననే రచించినట్లు పోతన"యా గ్రంథ పీశకలోనే తన గురువు తననుణూర్చి పలికిన ప్రోత్సావా గీ! పిన్నవాండ ననియు. 'బెక్కు సత్కృతులను విననివాండననియు పెబపుమౌాను మక్చ్సర్తిసాడ దివ్యమహిమచే "నెంతైన కవిత చెప్పలావు గలదు నీకు ]
అను పద్యమును రచించి యున్నాండు. దీనివలన వీరభద్రవిజయ రచనాకాలమునకుం బోతన వాలం చిన్న నయసు వాండని తేలుచున్నది. ఇంటేకాకః పోతన తన యకరాభ్యాసాది ప్రథమ శితణము తండ్రికడనే జరిగినట్టు సెతము “జనక శిషీతామ రాభ్యాసుండనై” అను వాక్య ముచేం బెలుపుకొని యున్నాడు. ఆ తండ్రి తన యీ వీరభద్ర విజయ రచనాకాలనునకు జీనించియున్నట్లు కూడ నాతని దీర్షాయుష్యమునుగోరి “శ్షేననమంత్రి, సత్యనిధిం గర్హి విశాలు, జరాయురున్నతుం జేసి యుమామ హేశ్వర్తులు' వెన్నులయం గాతుకుగాక సత్కృపళకొోొ అని వోతన యుమౌామ హేశ్వరులం
దాస్థించిన పద్యమువలనం 'దెలియుచున్నది,
ల! బయమె శ్రీ రపోతన = ఫహోపలి 'లేఖకుం 'జెవ్వుండో 'వీరభద్రవిజయమున “పోతన తన భాగవతమునందలి దతైూధ్యరభధ్యంసన కధలో శివమహి మాభివర్షనము నల్పీకరించినందున దాని క తృప్పీజెంది యీ వీరభద్రవిజయమును (వాసోనను నర్థముగల యొక పద్యమును జొప్పించినందునసాధారణ జనులది యశ్ష యుండునని తలంచు చుండిరి. కాని యీనల న్లీ కందుకూరు ఏవీ శేశలింగము పంతులుగారును దెలంగాణాలో నివసించుచుం దమ "వారిత్రక్ష శోధనలచే నాంధభులకు మహోపకారము గావించిన (శ్రీమాక్రా దూవాటి "వేళటరమణా-చార్యులుగారును ని పద్యముమయొక్క_ రచనా విశేషమును దాని యనుపపత్మిని గూర్చి స్పష్టముగాం (బ్రకటించియున్నారు. నే నుదాహరించిన 'పోతనయొక్క_ సౌంత్ర వాక్యములునాడ నీ విషయమును ని రాకరించుచు'నేయున్నదవి, ఏీరభ్యద్రవిజయ భాగనతములకు. శైలీ భేదమున్న దను వారి వాదమ్నుసై తము నిరాలంబమైన బే, అది శలీ శేదముగాక్త కవియొక్కు వయోభేదమును .చదనురూపమెన యితని సంస్కార భేదమును. దెలుప) విశేషము మాత్రమే యయి
, యున్నది.
భోగినీ దండకము పోతన రచనయె శాజూలదను నొక వోదముగలదు, అదియు నిరర్ధకవాద మె. వలయన మానవు, జీవితములో నెన్ని యన్‌ పరిణామములు గలుగు దుండుట సర్వ జన విదితము-ఓకప్పోండు. ధన తృస్తా తరళితచిత్తుంై న పాండే యొకష్పుడు పరమ నై రాగ్య సంపన్నుండ గానచ్చును. ఒకప్పు జేచేని చి తవాపలమున నకారంములు గావించినవాజే వేళూక
నిచజాస తి నము ఫ్‌ ప్వుడు తన పనిని దానే గరించి నుచరిత పరాయణుండు గావచ్చును. ఇట్టి వనేకుల కనుభవ సిద్ధములు. " భోగిసీ దండకము చివరనున్న పద్య మొక వేళం బమీ_ప్త మని తోసివేయం జూచినను నా దండకము ె లియొక్కటియే కాక రచనా పద్ధతి యంతయును భాగవత రచనా పద్ధతి కత్యంత సన్నిహిత మైయున్నది. ఈ విషయమునుగూడ శీ పం తులుగారును. (శ్రీమా౯ అచార్యులుగారును. విచ్చి చెప్పి యున్నారు. (ప్రౌఢిమనుబట్టి యీ దండకము వీరభద్రవిజయము పిమ్మట నుత్చన్న మైనదిగను, భాగవతమునందలి 'రాజూశ్రయ గ ర్హ్యణమునుబట్టి ఛాగవతమునకంళెం బూర్యముదయించినది గను ఖండితముగాల6 'జెప్పవచ్చును. నా చెప్పిన యూ శ్రమము ననుసరించి పోతన యీ మూండు కావ్యములను దన _౨౦వ సంనత్పరము మొదలు ౬౦ వ సంవత్సరము వజకును గల వయస్సులో నెప్పుడో రచించినవాండని విశ్వసింపందగును. పోతన ేశకాలాదులు చున మా మూండు కృతుల "మూలమున నెంత (గ్రహింపం గలమో అంతకుమించి యేమి. నిర్ణయింపం బూనినను నది నే తుకచాదమగును-కనుక మన యీ నిర్షయానుసారముగాం దొలుదొ_ల్తం బోతన జన్మస్థానమును గహార్చి చర్చింతము. .. మన యిప్పటి యింటి పేప్ల నాధాధణముగా నొశా నొకప్పటి మన పూర్వపురుషుల ' (కూటస్థుల) వ్యనహాం ॥ నామములో వారి వృ త్తినామములో అని భావింపనలసినవిగాం
6 బమె త్రై రపోతన గొన్నిా.యున్నవి. కాని [యనేకనులు వారి పూర్వ నివాన గ్రామ నామములే అయియున్నని. అట్టివి తోటపల్లి: మరుమాముల, అనుముల భువనగిరి మొదలగునవి... పోతన తన పవీరభద్రవిజయములో స్వ్యన్నామమునకు ముం చేయుప నామమును జేర్చికొనలేదు,. కాని తన ెండన 'కృతియగు భోగిసీదండకము చినరి పద్యమును “పండిత కీర్సనీయుం డగు బమ్మెర పోతన” అను వాక్యాముతోడనే యారంభించినాండు. ఛాగనత్తమునందు “(శ్రీహరి కిచ్చి చెప్పి సీ-బమ్మెర పోతరా జొకంయ భాగనతంబు జగద్దితంబుగ౯” అని తన ప్రత్యేకతను (బకటెంచునెడ నీ బమ్మెర నుపపదముగా వాండుకొన్నాండు. ఇంతేకాక తన తల్లినిగూర్చి చెప్పుకొన్న పద్యములోం దన తండ్రి నామమునకు ముందుంహాూడ స్‌ బమ్మెర పదమును (బయోగించినాండు “మానినులీడుగారుూ అని యూరభింపంబడిన “యూ పద్యములో “బమ్మెర "కేసయ లక్క_సానికి౯ోొ అని యా (ప్రయోగము. ఇప్పుడు మనము పోతన నామ'భేయమున కుపపదముగా నాతయ వాడుకొన్న బృమ్మైర పదమునుగార్చి చర్చింపనలసి యున్నది. బమ్మెర యనునది వృత్తి నామముగాని, కూటస్థ ఫుతుపనానుముగాని కాదనుట సిర్వివాదాంశము. ఇంక నది (గెవు నామమగపనేమో నిఛారింపవలయును. | పోతన నేటి యాంధ్రప్రచేశములోని రాయలసీమ జిల్లాలలో నొక్క_టిమైన కడప జిల్లాలోని మమొక [గ్రామమునం
నివా 'న స్థా నము ౯ బుట్టి యుండుననియు నతం డామండలమునందున్న యొంటిమట్ట (గగామనిలయుం డగు (శ్రీ రామచంద్రునకు భక్షుంతై. తత్సన్నిధి యందుండి తదంకితముగా ఫాగవత రచన సాగించినాండనియు6 గొందజీ వాదము. అందుకు నారు చెప్పు కారణ మేమనలా భాగనత పీ!8కలోం బోతన తా నొక నోమోపరాగ కాలమున గంగకుం జని 'క్రుకు లిడి దైన న్యానము చేయుచుండ శ్రీ "రాముండు కాస్పించి తనకు గృతి యూ వేండలా నందుకు సమ్మతించి తిరిగివచ్చుచు మొర్లమధ్యమున నున్న 'య్‌కళిలా నగరమునకుం జని యచ్చటి తన గురు నృద్ధ బుధపంధుజనుల యనుజ్ఞ బొంది (గ్రంథ రచన కుషక్రమించినట్లు చెప్పిన వాక్యము, చానినిబట్టి పోఠకన యీకశిలా నగరవాసియో త్యత్చాంత నివా సియో యగునని తేలుచున్నదిగచా! వకశిలానగర మన ఒంటి మిట్ట యాని "కాక వేతొక యర్థము - చేయనలనుపడదు గనుక బమ్మెర యనునదియు నా (ప్రాంత గ్రామమే కావచ్చును. "లేదా బమ్మెర 'యొచ్చటనున్నను నది పోతన పూర్వుల నివాస మగునేమోకాని యాతని నివాసము మాత్రము కాదు. అతిని గురు వృద్ధ బుధ బంధభుజనులున్నది 'యేకశిలానగర మే అనంగా ఒంటిమెట్ట (గ్రామమే. కావున నతని నినాన మదియో త్యత్చాంత గాముమో "కాక తప్పదు యు అనునది.---
ఇట్టియెడ ఒంటిమెట్ట గ్రామమున, శేకళిలానగర మను "వేరున్నదడా ! దాని కిటి పూర్వప్రయోగము "లెంచైై నం గాన్పించినవా 1 "లేక ఒంటి మెట్ట యనుటకు "నేకశిలానగర మను నది పర్యాయ పదమాత్రమాశ అను 'ప్రశ్నములకు నమాథాన
8 బి మ్మె రపోతన ములు .రాందగి యున్నవి. అయ్యలరాజు రామభద్ర కవి నేంటికి 400 సంవత్సరముల నాండుండి యొంటిమెట్ట (శ్రీరాముని ేర నొక శతకము ఛాసియున్నట్లు రామాభ్యుదయ మను నాతని గంథపీఠికాదులనలనను తుది గద్యమువలనను 'జెలియుచున్నది. కాసి యా గద్యమున య “ఒంటిమెట్ట రఘుపీరశతక నిర్మాణ కర్మఠ” అని తన్నుం గూర్చి యాతయ విశేషించి కొన్నందున అప్పటి కొంటిమెట్ట ేకశిలానగరమను పర్యాయపదము వాయు కలోనుండ లేదని స్పష్టపడుచున్నది. . వాదులు శాననాద్యా భఛారములను వేనినిసాడ సీ విషమయమునం జూవుచుండుట లేవు ఒంటిమెట్ట యను మాట ేకశిలాన్తగర మానునది పర్యాయ పదము కాం గలదా? ఒంటి అన్గుద్గాన్ని కేకపద మొక వేళం బర్యాయము . గాందలంత మన్నను = “మెట్టపదమునకు శనిలాపదము పర్యాయ మనుటకు వీలులేచే. మెట్టయనగా భట్టమని యర్థము వచ్చును, సుంకరి మెట్ట, బండ్హ్ర మెట్ట మొదలగునవి దీని కదాహారణ ములు; ఒకవేళ మెట్టగాదు మిట్ట యనుకొందమన్నను నది మైన శిలార్థకముగాక యొక యొక్నుప'బేశమను నర్షమిచ్చునంత మాతములో ని'జే యగుచున్నది. కాన్సన నీ నాద మెన్వ రెట్లు తెచ్చిపెట్టినను నంగత ముగాం గాన్సింపదు - అయినను దీని మూలమును దత్పరిణామ మును బరికింపవలసియున్నది.
నీవాన స్టా నమూ రి భాగవతము మొట్టమొదట ముద్రించునప్పుడు ముద్రా పకు లొక్క_ పీఠిక (వాయించినారు. ఆ వీఠికాకారయ పోతన వెంకటగిరి సంస్థానము వారి పూర్వుండైన సింగమనాయని పేరం = భోగినీ దండకమును రచించినాండని విని వెంకటగిరి వారి" పూర్వుండు. వెంకటగిరియందుండి రాబ్యము వేసినవాంబే సా అను (భాంతిలోంబడి యా వెంకటగిరికి నమిీపమునం జే తదాస్థాన కవియొక్క_ వృద్ధ బుధ బంధు జను లుండం దగ నను నూహతో - వెదకి వెదకి " తుద కీ యొంటీమెట్టను బట్టు కొన్నాడు. దానినే పోతన - యేకళిలానగర్తమని తన భాగవ తములోః జెప్పుకొని యుండునని సుస్థిరపజుచి ఫీ8కను బూరించి నాండు. ఈ నిరాలంబవాదమును బెద్దవేసి కీ.శే. వావిలికొలను సుబ్చారావ్రగారును "వారి ననుసరించు కొందలు కడప జిల్లా పండితులును (సీవల నీ నాదము చర్మిత్త కుశలులచే బహుధా నిరసింపంబడిననుు విడువక (పాకులాల్టుచ్చున్నారు. ఇప్పుడు మస మా భోగినీ దండక కృతిపతియుం గభథానాయకుండునై న సింగభూపాలుని నంశమును నాతని నివా నమును నరిగా నిర్ణయింపం గలిగితిమేని చాని మూలమున _వచ్చిన యా మయొంటిమెట్ట వాదమ్వుసపై తము విజిసిపోంగలదు. ఈవల వేంకటగిరి సంస్తానాధిపతులును వారి జాతులను ఖ్‌ ష్షః జట(్రోలు (తెలంగాణాలోని మవాబూబు నగర్‌ జిల్లా) సంస్థా = నాధిపతులును ఐలునగోంటివారి వంశ చరిత్రము సురభివారి నంశ చరిత్రమునను వేళ్ళ రెండు (గ్రంధములను (వ్రాయించినారు. అని త్నత్తత్చూ ర్యాధార ములనుబట్టి వ్రాంసంబడినవట., అందలి
10 బమ్మెర పోతన వంశనృతమును భోగినీ దండక కృతిపతివజణకును మన కవసరమై
"బేతాళనాయం డను బిషదుగల
టం
[1 ] | (గె చావూ నా, (పసాదిత్వ నా. రద్రమ నా.
నే. కా = (3 వన్నమ్లనా.. సబ్బి నాం | “ఆ ఎజుదాచా నాం చా
ట్‌ 1 సింగమ నాయయ వెన్నను నాయండు యాచమ నా (జ) 2 అనపోతా నాయడు మాదా నాయడు నాగా నాయడద్తు
శయనా (అ వేద్యాది నాయడు 1 సీింగము నాయడు.
' చినవేచ్చాది నా, న ణు. "రామచంద నా. కుమార. మాదాన్నా న య క, వేదగిరి - లింగము నా, గమనిక్‌- అజవ తరము ఆనపోళానాయని శిద్దరు కమారులని-తత్పు(తుఃడగను పె, వీంగభూపాలుడ్యు నీంగభూపాలీయ మను నామౌంతరముగల తన రపార్దంవ సుధాకరములోం
నివాస స్థానము పై ౧ క్లో! తయోరభూతాం ఫుతా చ్వావాద్యో చేదగరీశ్వోరః ద్వితీయ స్ష్వ ద్వితయో2_సౌ యశసా సీంగభూపతిః. అ శ్లో అథ స్రీ సింగభూపాలో ద్‌స్టా యార్వసుభా మిమాం నిజాం సపీకే నిర్వ్య్యాజం కురుతే సువతిస్టి తాం.
అను శ్లోక ములందు నవిజేషముగాం 'జెప్టయున్నాడు.ఐలే యిందుం జూపంబడిన రెండు శ్లోళములలో మొదటి శ్లోకము యొక్త యు _త్తరార్థము "లేఖక దోషమునం గాబోలు, “యశసా శినభూపతిశ” అని పడినది, దీనిని విమర్శించికొనక స్పై ల జెప్పం బడిన చరిత్ర రచయితలు _౨ వ శ్లోకములో స్పష్టముగానున్న సింగభూపాలుం. జెవ్చుడా యని తర్కించి తుదకు మొదటి శ్లోక ముయొక్క పూ ర్వార్థమునం 'జెప్పంబడిన "వేదగిరినాయండే. అనలొ అనపోతానాయని. "పెద్ద కమారుండే (ోదగిరిచేవుడు నృసింహుయ గావున సింగభూపాలుం డని యన్వయించు కొన్నారు. మనుష్యనామములకుం బర్యాయపదములు వాడుట నంప్రదాయ విరుద్ధముగచా!
ఖై
| ఈ తప్పు మొత్తము (గ్రంథములోని యనేశాంశమలను తాజణుమాజువేసీనది, ఆ (గ్రంథక్నర్తలకు ినభూపతి మటి యెచ్చటను దొరకనేలేదు - కావున ౬ వ తరము అనపోతా నాయని యీ 'రెండన, కుమారుండ్లు. (శివభూపతియని తమచేం బేర్కొసయడినవాండు. తరువాత చరిత్రమునం గాననచ్చు ధర్మానాయుః డని యొక యపార్థము వేసినారు, రసాక్ట్యవ సుధాకరమున సింగభూపతి తన కుమారుల "వీళ్ళు
నై బమె శ్ర రపోతరన శ్లో! నుంచార ఎపారిజాకక సంతానక కల్ప సురమణీ నద శః ఎ (0(3) (4) (5) (6) అనపోత దాచ వల్లట్గ 'వేదగిదిన్వామి చామ “వాచాఖిష్ట్యైః తం వ్ల ఆక్మభ వైరతి విభవై రనితర జనసులళ్‌ వ్యికమైక్ళు ప్‌ యా రత్నాకర ఇవ రాజణి రాజకరారూఢ రచిత కమలాోల్జాస౭. అను శ్లోకములలో స్పష్టముగాం జెప్పుకొన్నా కు, ఇందులో లేస్‌ - చినసింగమనాయం డనువాని నొకని నృష్టించి వాండు" ' జేదగిరిస్వామియే కాందగునని మజీయొక యనంగ గానవచ్చు ధర్మానాయండు రసార్షనసుభాకర క_ర్తయొక్క_. ౫ వ కుమారుడగు దామానాయందే కాన లె. మాధవనాంయయన్న_ పూర్వులకు సభాజము. + _ ఇట్టివే శేశవునిం గేసన్నయనుట. త్రిష్టరారిని తిప్పన్న యనుట, గణపతిని గన్నప్ప యనుట మొదలగునవి _ లృకం భోగినీ దండక కృతిపతియగు సింగభూపాలు నీ కల్పిత సిం భూపాలునికిల బొత్రుండని యన్వయించినా రా గ్రంథకర్వలు. రసర్షవ 'సుధ్యాక్టర “కరయగు 2న తరము సింగభూపతియె యా చిన్న సింగభూపతి గవలె, 'పలయన్న నాతని పితాహుం డగు 1 సింగభూపతి "పెద్ద సింగభూపతి గాన నితండు చిన్న సింగ మాసతి కాందగును. తాతా మనుమల వేళ్ళొక్కటియెనప్పుడు మనుమనిం . జిన్నయను. విశేషణముతోడనో, కమారయను విళశేవముతోడనో 'పర్కొనుటో యి నంశత్తముల యావారము,
నీవాన స్జా స న] శం ఇట్టివే కమారమాదు, (మాదానాయని మనుమడు) కుమార వేదగిరి. (వేదగిరనాయని మనుమండు) ఇత్యాదులు. కనుక -౬ వ తరమునుండి యీ నంశ మో క్రింది విధముగా (చాయందగినది. ౬న తరము అనపోతానాయడు న ల. (౨) వేదగిరినాయడు సింగమనాయడు (రసారక్ష వనుధాకరక_ర్తు | | (౮) (కమారు అనపోత - చాచ - వల్లభ -
- 1 | | | | "వేదగిరిస్వామి దామ _-మాదా నా, (౯) (శుమారు సింగమనాయండు. ( భోగినీ దండక కృతిపతి ) రసార్షవసుధాకర (గ్రంథక_ర్ప అనపోతానాయని కుమూరు లలో ద్వితీయు! 2న సింగభూపతి- ఇతనిని భోగినీదండకములోం దన కృతినాయక్రుని పితొమహుండగా “రావు సింగషతమానాధ పౌొత్రు౯లో అని పోతన నర్జ్మించినాయ దాని తరువాతి వాక్య ములు వరునగా “నమిచీన "కేచర్ల గోంాంబు జాతాళ్ళ్మ మిత్రు౯ మహోదార చారిత్ర సర్వజ్ఞ సింగోర్వ్య రాధ్యము సీక్షించి” అనునది. ఇందువలనం చితామహునకు "రావ్ససింగ భూపాలుండనియు మనుమనికి సర్వజ్డ సింగభఖూపాలుయనియు
క బమ్మెర పోతన చిరుదములున్నట్లు 'తేలుచున్నది. - కావున (శ్రీనాథకవి వర్ణించిన, (గావు కసంగవుహీపాలు థీవిశాలు రావుసింగచహీపాలుండు, ౭ వ తరము (రసాక్షన సుధాకర కరు సింగభూపాలులడై. యుండును. తక్పొత్రుండగు సీ సర్వజ్ఞ బిరుదాంచిత సింగభూపా. లుంయ పోతనచేం గృతిం బొందిన భోగినీ వ్రీయుండు గావఅెను. శాయుట్టి వెలుగోటివాలి, సురఖివారి నంశచర్శిత్రములందుం జెప్పం బడిన్ట్లు. భోగినీ దండక శృతిపతే ౧౦ న తరము వాండు గాక నా వ తరమునవాండే యగుచున్నాయ్య. ఇతని పితామహుండు తన రసార్లవ సుభాకర పీఠ8కలోం దన్ను. గూర్చి వో నాజా సన రాజాచల నామేయా -చుభ్యాడ్డ వంక్యకమ. రాజభానీం.
అని ఇెప్పుకోన్‌ యున్నందున నత్‌ని శాజధాని శాజు చల మని నంస్కృ్భృతీకరింపంబడిన రాచకొండ యిని న్పష్టపడు చున్నది. ఇది నంశశ్రమ రాజధాని యట. తని “తండ్రి యయిన ౬ వ తరము అనపోతానాయండు తన శాననము అందు దాను రాజగిరి నివాసుండనని చెప్పుకొనుటయీ్‌ -శాక్ష యా రాజధానిని రాచకొండ యనియు (రాచకొండ మాద్రి కలుకోంటలు "బావులు అని శా. క, ౧-౭౭ నాంటి కానన ములోం బేర్కొన్నాండు.. రాజుకొండ యని మతము కొన్ని శాననము లందున్నది.
ఈ రాచకొండ నలంగొండ నుండలమునందలి నారా యణపురమునకుం బడమట ౬ మైళ్ళ దూరమునను, హైదరా
నివాస సా నము య్‌ "చాదుకుం దూద్చున 39౨ మైళ్ళ దూరమునను, భువవగిరి రైలు స్తేసనుకు (సికింద్రాబాద్‌. ఖాజీపేట లైను) దక్నేణము 30 మైళ్ళ దూరమునను, 'ేవరకొండకు (నలంగొండ జిల్లా వాయవ్యమున 30 మైళ్ళ దూరమునను గలదని సురభివంళ చరితకారులే వ్రాసియున్నారు. (ప్రకృతము నేనున్న జనగామకు తువనగిరి స్టేషకా. వైబుతి దిక్కున. నిరువదియమైదు. వైళ్ళ నూరములో నున్నది. సికింద్రాబాదు ఖాజ్గీపేట జంక్షనులకు స్టేమనలైై యున్నవి. వరంగ బ్లుజిల్లాలో నాక ఉౌలూకాకు మాడ్‌ క్యార్డ రుగా నున్న జనగామ్లుకు రాచకొండ పూర్తి ఆగ్నేయమున రమా ర్తమి ౫ం మై్ళలో నుండనచ్చును. బమ్మెర యా జనగామ "రావుసింతభూపాలుని . కాలమున వీరికి రాజధానిగా నున్న రాచకొండయే. యితని మనుముండగు. సర్వష్థసింగ భూపతికిని రాజభానియై యుండు ననుటకు నందియము లేదు. ఈ రాచకొండ కీశాన్యమున రమారమి ౬౦ మైళ్ళ దూరములో బమ్మెర గ్రామ మున్నది. ఈ బమ్మెర క్పుక్తరమున 90 మైళ్ళకుం దక్కు.న దూరములో: గాకతీయ రాజధానియగు.. నేకళిలా నగరము (పూర్వ మారుగల్లు,. ఇప్పుడు వరంగల్లు గలదు, శీరుగల్లున 'కకశిలానగర మను పేరు బహు గంథ సిద్ధము.
జ్య బమె శ్ర ళాపోతన ఉదాహారణములు:-- (౧) వతాపరుద్రీయము- నాటక (పకరణము..
.. నోత్రధార వాక్యము: (సవినయ ముపన్ఫత్య సభాఖి ముఖమంజలింబధ్యా) “భోభో మధ్యమ భువన భాగభేయ విన_ర్తస్య - వకశిలానగర పుణ్యరాశేః కాకతీయ కుల ేన తాయాః స్వయంభూ "జేవన్య-ా
(పతాపరుద్రియను - పంచమాోంకము. వురోథనఃా (సోల్లానం్స. “రాజు న్నేకశిలానగరవాసినో ఏహాద్విజాస్త వే . “రాజ న్నేకశిలానగరీ వల్లభ . . _ శ ప్రయోగములు నాటక ప్రకణములో దత్తత్సాత్రు ముఖమ్మునం (బతాపరుద్రుని "హార్చి నిద్యానాథకవి వాండినవి, వఏనికాలము |్రీ శ, ౧౩_౨౦ కిం బూర్వము.. - (౮౨) క్రీడాభిరామము వ నల్ల భామాత్యుండు - లేక (శ్రీనాథకవి. అకళ్టించి సూత్రధారుండు “ప యేనెఅింగితి చేకనిలు నగరంబున. ద్యారవాటంబునం గామమంజరి. యను పునర్ఫువ్చు సందు బద్దానురాగుండై .._. టిట్టిభెట్టి వాక్యము. ఉ| మంచన వింటివో వినవొ మన్మథుం జీళిలాప్రరంబులోం ; జంచల న్మేతలం జతుల శయ్యలపై.... _౧త్యాది.-
బుమె ర భో గ లయ టయ - ఇ స్‌ - లే - ర సన రొండ గ రాయణవు చ0 వె లల దెవరకొ దడ
నివాస సా నము క్ష ఈ ్రీడాభిరాము కథానాయకుని ప్రసంగములోనే వై నర్జింప-బడిన యేకశిలానగరమున కోరుంగల్లు నామముమై తము "పెక్కె.డల వాడంబడినది. " ఏల్మ్యకలగంటి ఫురంబులో నోర్యగంతం బెడ్డు యెలుంగున నమ్మె సంపెంగ నూ “ఓకంగంటి పురంబు సౌధములపై నొప్పారెడిం జూచితే” ('ప్రతాపరుద్రీయ . క్రీడాభిరామములు. పోతనకు బూర్వము పుట్టిన కృతులు. పోతన కించుక యీవలివాండని చెస్పందగిన కొజనినోపరాజు తన సింహానన ద్వాత్రింశిక లో నోరుగలు "ట్టు లేకశిలానగర మనువేరు వవ్చెనో యొక ప్రకరణమున స్‌ క్రింది పద్యములోం 'జెప్పుచున్నాండు - మూడుండు! ఉ|| అకడ సీతిళా్త్ర విదుండై గురు వీడ్కొని యే వేడృతోం “గాకీత మూలళ కి గనిగా నొనరించిన పెండి చట్టున్నా "నేకళిలాభిధానమున "నెన్నిక ఆక్క. ధరితిలోన నే పోళలం బోని యిట్టి నిర పుట్టిన యింటికి నోరయగంటికిక. ఇంతకంెకు. నేకశిలానగర మన్న నోపంగల్లనుటకు "వేళ్‌ "క సాధనము గానలయునా?
- పోతన చందగవాణకాలమున స్నానార్థముపోయినది నేటి వరంగలుజలా కు త్తరపూర్వసీమం ఇచాజణు గోదావరీ గా ట్ర నదికింగాని కాళీగంగకుం గాదు - గోదావరిని *గంగి యానుట యిచ్చటః బండిత పానుర సాధారణ విషయము,
చ్తర్రి బయమె శై రపోతన ఇందుకు (శ్రీనాథ మహాకవి (ప్రయోగములు. “క్ట్య్యకం గాంచేయమున వృద్ధగంగ 6 (గ్రుంకో కా.ఖం, తృ, ౧౬ ప. “పాత న్వేశేలంబు పాదమూలయునం గ వ్లేటితొ వృద్ధ గంగవారొ కా, ఖం. -తృ - ౨౮ పద్యమ్ము “గాత్రవమిా గంగ ముత్యాల కంఠమాలో” కా ఖం, తృ కం పద్యము ఇంతయేల పోతన్న యే భాగవత దశమస్క_ంధమునంద్హా (శ్రీకృష్ణుండు గోవులను నదీనామములం బిలిచినటు వం ంచు ళం పద్యమున. “రాపూర్జచం దికా! 'రాగౌతమిా గంగ ర్మ భగీరథ రాజతనయా” అని పలుకుచున్నాండు. గౌతమిగంగ్గ యిని యిందు గోదావరినే కదా పోతన సూచించినది. (శ్రీనాథకవి గోదానరిని నిరపపదముగా *గంగో ర్వ్య్వన్స వీలిచిన ఘట్టములును గలవు వపవహించుసే పీటం బశ్చెము _పాకౌర మొరనీ గంగమ్మ సాగరము కొమ్మ వినుకం బోతన్న కించుక యీనలివాండుగా నేను వ్రాసి యున్న కొజువి నోపరాజు తన సింహాసన ద్వాత్రింశికల్యోసై తము గోదావరిని వర్ణించుచు "
నివాస ఫా నము శ9 కి ఆకండు (త్ర్యంబక శళ్లురో ద్యూతేను విఖ్యాలం బరమ వూతం యదిలోకీ మాత మహాపాతక సం ఘాత విఘఖూతాను యాతం గనియెంగంగన్‌ మజియు. నితం డా (గంథమునంబే ధర్మపురి వర్ణన నంసర్భమున “అటంజని గంగలో జలక మాయి “ ఇాశ్వతమా కృపారనము చాడ్చున ముందట గంగ పాజలా” అని వర్షి ంచి ఈ యన్నింటిని జూచిన పిమ్మటం బోతన తన బంధు నవాసముగాల జెప్పిన యేకశిలానగర మోరుగల్లు (నేంటి నరంగల్లు) కాదని శకాస్సి యాతండు గ్రహణస్నానార్థ మేగిన గంగ గోదావరి కాదని కాని చెప్పసాహసించు వా రుండరనియ్‌ "నేను దలంచుచున్నాను,.---- పోతన నామమున కుపపదముగా స్వవచనము చేతనైన నేన, తధితర కవుల వ రనములచేత నై నేసి, జనులనాండుకను బట్టిమైన నేమి స్థిరముగా నిలిచిన బమ్మెర పధ మాతని కింటి "బీరుగాదు- మజియేమన్న నద్గి యాతని నివాసగ్రామ నామమే, ఈ (గానముము జనగాం "తాలూకాలో జనగాం బగామమున కశించుక యుత్తరము మిగిలిన తూర్చుదీశలో రమారమి ౨౦ మైళ్ళ దూరమునందున్నది. దీని. నిప్పటికిని బమ్మెర యనియే యందురు. ఇది తత్చూర్వముగూడం (బ్రసిద్ధమైన న తే న! 1గామమే. ఈ గ్రామము భోగినీ దండక కృతిపతియగు సర్వజ్శ
లగ బమ్మెర పోతన వింగభూపాలుని రాజధాని యగు రాచకొండకును నేకశిలా నగర మనయుడు వరంగల్లుకును నడుము మార్షములోనే యున్నది. ఈ బమ్మెరనుండి గోదావరీ నదికి రాకపోకలు ' చేయనలెనన్న నోరులల్లు మిీాందుగ నే ప్రయాణము చేయనలసి యుండును. " బమ్మెర గ్రామము. "దాళుక్య విక్రమ సం, జోకు సం మొన క్రీ ఈ. ౧౧౨౮ శోధి సంవత్సర పఫుమ్య బ౧ బుభ్రవాగ్వ్చ్సు నాయ. ౬ న విక్రమాదిత్య చగ్రనర్శి ెద్దకుమారులడై్యా చాళుక్య గంగ వేర్శాడ్‌ కుమూర సోమేశ్వరుని యాజ్ఞ ంబడన్వ్వ తన్మహో (ప్రథాన మనెవెర్లడచే (కొలనిపొకనుండిి హాడ్వూజ్యో , మశ్లేశ్వర జేవుని యంగరంగ భోగాలకు. గాను సర్వచాద్ధా పరిహారముగా చానము చేయంబడిన ట్లా *“గుముడూరుీ (నేటి నామము "హాడూరు లో నొక ళిలా శఇాననము యుక్తి యున్నది. అందలి కన్నడ వాక్యము లివి,
*.. గళదముడూర మల్లేశ్వర "బేవర గుడిగ రంగ భోగ ఖై సర్వబాధా పరి (సారు సర్వ నమశ్యవాగి 'వేల్పుంగాండ వీరబడియ బమ్మరిగయ ఛా'రాపూర్వకం మాడిదరో అని___ , " ఆ్రందు6 జెప్పంబడిన యాబమ్మారి (గామమే బమ్మెర యెనది. ఇదె నేంటికి ౮౩8 నం[ల నాంటి శాననము, ఇందుల. బేర్కొనయుడిన "గూడూరు, వేల్పుంగొండ, వీరబడియ (గామ ములు పరన్బరము నమిోపస్థములై బమ్మెరకు దగ్గజలో నున్నవి.
నివా'స స్టా నము లై పోతన నంశస్థులమని ెప్పుకొనువా మా గ్రామములో గొప్ప భూస్థితి గలవారై. “దొరలు అను వ్యవహారమున నున్నారు. వారి యిప్పటి. యింటి వేరు నెల్లుట్లవారు కాని తమ పూర్వులు నెల్లుట్ల చేరి వైష్టనము పుచ్చుకొన్న విశేవములు గ్రంథస్థమువై ననని సైతము వారు చెప్పెదరు - బమ్మెరలోం బోతన భాగవతము రచించినప్పటి చిహ్నములు గూడ వారు మూాపెదరు బమ్మెరలో "నుండు చెబు వొకటి పోతసతల్లి యగు లక్కా_౦బపేర లక్కమ్మ ఇైజునని వేర్కొనంబడుచున్నదట. కనుక టీ వరంగలు జిల్లా జనగాం తాలూకాలోని బమ్మొర [గ్రామమే పోతన నివాసమనుట కే యభ్యంతరమును ఇప్ప ననకాశముండదు,
రెండనప్రకరణము బమ్మెగ పోతన - కాలము భోగిసీ దండక కర్షానాయకుండును దత్క్య్బృఫిపతీయునంణు సర్వజ్ఞ సింగభూపాలునీ కాలము 'జెలిసినయెడలం బోతీస కాలము జలీసినశ్లు యగును, ఈ సింగభూపాలుని ప్రపితామహాంంిగ్వు మొదటి య్వ్వ్యా పోతానాయయండు వేయించిన జాననముల్వు రాభకొండ, అయ్యన ఇ ల్‌ మ జ ౬ బోలు (వరంగల్లు (ప్రాంతమ్యు మొదలగు "పచేశమలల్య్య్య "బెక్కులున్నవి. అవి క్రీ, శ. ౧౩౬౫ మొదలు ౧౩౮౦ వజక్షున్లో గానవచ్చెడిని "కావున నతండు ౧8౬౫ కుం బూర్వమే రాజ్యము] నకు నచ్చి ౧౩౮౦ కి, బమ్మటంః గూఢ శాజ్వము చేయలి జీవించియుండవ లెను, శ్ర శౌ ౧౩౮౨ నజుే అతని రాజ్య కాలమనుకొన్న చో నాతని జ్యేష్టపుత్రుడుగా వెనుకటి (ప్రకరణ మునం బేర్కొనబడిన (పెద) 'వెదగిరనాయండు (బహుశ అయ్య లార్య కవిచే ఫొన్కరరామాయణ యుద్ధకాండమును బూ గ చేయించినట్లు వెప్పంబడ్యుచున్న "రాజ్రు శ్రీశ. ౧౪౦౦ వజకును రాజ్యముచేసియుండి నట్టూహింపం దగును. ఇతని తరువాత గొంత మునలీతనములో సీతని తమ్ముండగు ౭ వ తరము రావ సింగమనాయండు రాజ్యమునకు వచ్చియుండును, కనుకనే అతండు దన సింగభ్లూపాలీయములో. దవచనాకాలమునకుం
శకోలము లప దన కార్వురు కువమూరులుండి వారు (పఖ్యాతులై నట్లును, ఊానప్పటికి దీర్హాయువ్మంతుండై యుండిస్తట్లును వీ క్రింది. న్లో! “ఆధ శ్రీ సింగభూపాలో డీర్ధైయు గ్యసుభామిమాం.”” అను శ్లోక భాగమునం బెలివియున్నాండ... బహుథః అకంస "క్రీశ. ౧౮౧౦ వజక్రైన జీవించి రాజ్యము గావించి" యుండవిఅ్లెను:. లతని వీమ్మట నాతని "జ్యేస్టపుత్రుయగు నన్న పోతానోయండు. (కుమారాన్నపోతానాయండని భోగినీ దంఢక మున జెప్పయిడ్రిననయతండ్యు మట ౩౦ నం!నైన రాచకొండ రాజ్యమును 'షాలించియురోడె ననుకొన్నం దత్చుత్రుండగు భోగినీ దండక కృతిపతి సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుండు క్రీ శ. ౧౪౮౩౦ (ప్రాంత మున రాజ్యమునకు వచ్చియుండును. అతండు -వే సంవత్సరము లైన రాజ్యము "చేసియుండు నేని 'యాతని 'రాజ్యాంతకాలము రమారమి ౧౪ిఖ్లి్క (వార్థితమగును. - బమ్మెర పోతన పండితో కీ ర్తసీయుండై. యాతనికి భోగినీ చండకమును గృతి యిచ్చు] నాటికి 30 సంవత్సరముల యీడు గలవాండుగా భావించు మేనీ యా. కృతిపతి క్రీ శ. ౧ళ్ళకోం (పాంతమున్న *ననల్లాం చోను రాజ్యమునక్షు వచ్చిన ౧౦ నంవత్సర ములకు గ తిపత్తిత్యాఖిలా పమును దీర్చుకొని యుంజెననుకొన్నవార మగుదుము, అట్ల 'యినం బోతన క్రీ, శ. ౧౪౧౦ (ప్రాంత్తమునఓ . బుట్టియుండునని యొక నిశ్చయ మేర్ప్చడుచున్నుది - ఇతనికి చావమజందిగను సీతనిచేం బరిభవింపంబడినవాండుగను లోకులచేం జెప్పుకొనంబడు (శ్రీనాథకవి. ॥ీ శ, ౧౩౭౦ (ప్రాంతమున జన్మించియుండునని
రో బమ్మెర పోతన శచీ, ఏళశేళలింగము పంతులు మొదలగు చరిత్రకారు లనేకుల్లు సకారణముగా నిరూపించియున్నారు. క్రీ. శ. ౧౮౩౫ (ప్రాంతము నకో చుతే కొలంది సంవత్సరములకో సళించినట్టు నిశ్చయింస్థ్ర దగు రాజమ హేంద్రవరపు రెడ్డి రాజ్యమునందుండి తత్ప్రభునిని నళ్ళయపీరభద్రున' కంకితముగాల. చాను కాళీ ఖండమ్సును
- రచింపం బోవుచుం దర్పీశికలో (త్రీనాథుండు ెప్పికొనియన్న సీసనములోని సే! (పాయమింతక మిగులల 2 యాంవండం 7౧ శికాఖండ మను మహాగంథ్లమేను ; ఇెనుంగు సేసెదం గర్నాటజేళ కటక పద్యవనహేళి శ్రీనాథ భట్టనుకవి. అను గీతమునుబట్టి కాశీఖండ రచన నాంటి కతంయ రమార్దబ (౯ ౧ 09 0 ఇట్టి ఎస సందర్భములను బ్‌ శ్రీనాథ వన, వచ వను. లనుటపంగాని, తుదకు నమకలిక లనుటకు6 గాని య ముండదని నేను జూాలకాలమునుండి తలంచుచుంటిని, అంతేకాని నేను “మొన్న మొన్నటివజకుం బోతనయొక్క_ భౌగవ కేతరరచనలను జూచియుండ లేదు. అందుకుం గారణవ్వు కొందబు విమర్శకులు వానియెడ నేంటివజకును జూపుచున్న నిర్ణత్య భావవిలోకనము మాత్రమే.
కౌలము బ్టిస్ట ఈనలననణా ెంటేండ్డనాండ్తు మూతమసి వీరభద్ర నిజయమును, భోగినీ దండకమును గొని చదివితిసి - అందు ప్‌ర నే 'ద్రవిజయము చదువుచుండంగగా ఈ వ అభ్యాయములోని ౮౭న పద్య మిట్లు పొడకట్టినది. గ్గ న్‌ల శంళభునకును "సెచ్చెలి గాడొకో యటమజీండై న యీ యంబుజాతుల దహికంకణునకు మూందడవ కన్ను గాడొకో | 'పాటీిమౌాలిన యిట్టి పావకుండు గంశాధరునకు సంగడి కాండు గాడొకో "-ఫిను కూళ్ళ మౌరైన యనిమిషపతి పురవై రికని దల ఫుమ్చంబు శాడొతో నిళ్శాగ్యులడైన యీనీనజారి గ; యేమి కుడువంగ వచ్చితి. రిందు మోరు తాము (తమరు వా బహోశఖ పాలించునట్టి లోకములు విడిచి పంచవదనుని కను జేగురించె నేని 'తక్షణంబునం దమ యాళ్ళ త్రాగ జెగాపం ద్‌సిం జదివినతో డశే కాశీఖండములో నంతకు. ముందు నా చదివియున్న ప; "శితికంకునకును సెన్ఫెలికొండు ఇడొకో యటమతటీండైన యీ యకు భర్త. యహికంకణునకు మూందవ కన్ను ఇాందొకో పాళ్యాలు నట్టి యీ పొవకుండు
లగి బ మ్మొ ళరపోళన ఫురవైరి కవతంస్త ఫుష్పుంబు "గాండొకో నిర్భాగ్యులడైన యీ నీరజారి , గంగా థళునకు లెంకల లెంక గాండొకో “"పనుగూళలైన యీ యనిమిషేం(దు గి! జేమి గుడువంగ వచ్చినా రింద్లు విడిచి చారుని ఇలివెట్టినట్టి యీ. యాగమునకేం బంచవదనుని కను జేవురించెనేని శ దత్త అమునంద తమ యాం ఆాళ్ళుజగ "వె. _.... అను పద్యము జ్ఞక్తికి వచ్చినది ఇందు 3, ౪ పు ములు మూత్రము పోతన గ్రంథములో 'వెనుకముందుఆ నవి తక్కిన విశేషములు - వారి వారికి గల సామర్ధ్య తారత్వ్య్య మును బెలుఫుచున్నవి. కాశీఖండ పద్య మాతని (శ్రీనాథునీ నవాజ చాతురీ విశేషమునకును, నాతని సాధారణ ఖీ మకును ననురూపముగ నున్నది. వఏీరభద్రవిజయములాన్న పద్యము పోతనయొక్క యల్చ్బవయన్క_తకును, నాతని యన్వు కరణా ర్మాధామునకును దగిన యున్నది. ఇంకొక విశేషమును లదు, నాథుండు కె వపతుపాతియనుట తదింథ ర “ వలననే పదత అయినను నతం స్‌ వష్టుర్వప 'కాండు. పోతన శైవమత నరపదాయములోనివాంజే. అందును నీరభద్రవిజయ రచన తన్మతా(గ్రహ రతి కొళక యుదావహారణమై యున్నది. బాల్యము పట్టుదలలకునికి పట్టుగదా! చూడుండు---- (శ్రీనాథుండు.. “శితికంకునకును నెచ్చెలికాండు. గాండొళో, యటమటేండైన యీ యత్తుభ్గర్త” అని కుబేరనించాత్మకముగా!
కాలము లై రచించియుండం బోతన “*సీలకంశునకును - నెచ్చెలి గాండొకో యటమట్నేలడై. స యీాయంబుజాశము” డని విష్ణునిందాత్త గృకముగా సీ పద్యపాదమును మార్చినాండు. (శ్రీనాథుండు కాశీఖండ రచనా "కాలమునకు ౬౦ నం1ల వయిస్సున నుండుననియు. బోతన ఏర భద్రవిజయ రచనా కాలమునకు _౨౦ నం॥లు మించినవాడు గాండసియుం 'దెలుఫుటకు నాయా (గంథములందలి వారి వారి (పాణుమింతకు మిగుల గ్రై(వ్రాలకుండ, కా. ఖం (పిన్నవాడ ననియు. 'బెక్కు. నత్కృతులను వీరభద్రవిజయము) వాక్యముల నుదావారించియ్‌ యుంటినిగ దా! ఆ నిర్ణయ మా యను కరణమువలన నింకను. బలన త్సర మగుచున్నది. పోతన ప్రౌఢ వయస్సున వ్రాసిన భాగవతమునందును నచ్చటచ్చటం గొన్ని యనుకరణములున్నవి. వీనిని విమర్శక లింతకుముంబే (ప్రకటించియున్నారు. భాగవత మూలమున "లేని సత్యభామో యుద్ధమును" నాచనసోముని హారివంశము నుండి (గ్రహించి తన భాగవతమునం జెప్పుటయేకాక పోతన యా సోముని పద్యముల'నే కొన్నింటి ననుకరించినాండని (శ్రీమా౯ 'వేకటరమణాదార్యులుగా రా పద్యములను దము ఛాగవత పీఠికలో నుడాహరించియున్నారు..-- ఆ యనుకరణముల నే నిచ్చటం జూపుచున్నాను వ. మాడుండు, నరకాసుర యుద్ధ ఘట్టమున---- ము! _ అరిజూచుకా హ8ంజూచుం జూచుకము లం దంద మందార క చరమాలా మకరంద బిందు సలిలస్యందంబు అందంబ్నులై
రప బమ్మెర ఫితన ఛొరగం బయ్యొదకొర గొకింత తొలం గం దోడ్లో శరాసారముం డర హాసామృత పూరముంగుటీయుచుం దన్వంగి శేలీగ చిక. _ (నాచనసోముని ఉత్తర హారి వంశొవ్న ముక పరుం జూచుక్‌ వరుల. జూచు నొంప నలరింపకా రోపషరానోదయా విరతభూకుటి మందహాసములతో పీరంబు శృంగారముం జరుగం గన్నులం గంపు సొంపుల బరగం జంచడా,న్హ్ర సందచోహముకా సరసాలోక సమూహముక “ెంపుచుం జందాస్య "హీలాన వ్రిజ్రా (భౌగవకము. దళ - శ త్రర్ర షీ తంత్రీ వినోడంబు దడవు సెపని బళ్ళు నగొనయంపుల బె గలత్రైయోరి కనుట అడ్డంబు పిడిముట్ట నలయు పాణి తలంబు లస్హకం భిటీయించ్లు న్రూవు కలిమి _ ఇలికత్త నొ త్తి లి పిలువలేని యొలుంగు అవి అటి నీంహానాదంబువం జెదర ఠనికి (ప్రమదనర్హన కేళి. బంతగింపని పదం ఖైదు రాణంబుల నలత వడమి గ! సోయగపుం జ్యకరూపంబుం బాచుచోంట 'వేసరు విలోక నంబులు వికృత వో లతకు మోత్నీంచుటలు మొక్క_లంపుల జెంపుల + వైళొనియె సత్యభామ నంటగాను సీమ. " (ఉ తరహ ల!
శాలము ళం "వీ! వీణం జక్కలోయిట్ట వెరవెలుంగనీ ' కొమ్ము చవాణా సనంబెట్టు పట "చేళ్చి ల బబ (యమౌాంయనం దీగం గూర్చంగదేరని లేమి | గుణము "నేేకియ ధనుఃకోటిం గూర్చె సరవి ముత్యము (గువ్వం జాలని యబల మీ నిపుణక్‌ నంధించె నిశిత భరము జిలుక కం బద్యుంబుల 'వెప్ప నేరని తన్వి య।శ్ర్ర్య మంగతము 'లెన్నం డభ్యసించె గ్‌! బలుకు మనినం చెక్కు పలుకని ముగుదయీ గతి నొనర్చ సీంహ గర్జనములు ననంగ మెజుసెం (దిజగ దభిరామ గుణభధావు చారు సత్యభావ్లు సత్యభామ, (భాగవతము. దళ - ఉన్జగ.) ఇంతేకాదు "భారత భాన్మరరామాయణాదులగు పూర్వకవుల కావ్యములలోని పద్యములం గొన్నింటిని బోతన యేకారణముననైన నేమి తన కావ్యములలో ననుకరించిన జాండలెన్నేని గలవు, కావునం బోతన తన చాల్యశేషమున రచించిన వీరభద్రవిజయములో నమాననుట్టమునందు (శ్రీనాథ కవి పద్యము సనుకరించె నన్న సది వింతగాదు, ఇట్లు రమారమి. తన నృద్ధాప్యమున “శనాధ కవి రచీంచిన కాశీఖండ పద్యమును భోతన తన 'చాల్యమున రచిం చిన వీరభద్రవిజయములో ననుకరించుటనుబట్టి యూ యిద్దరు తవులకును గనీనము ఈం నంవత్సరములై న నయో'భేదముండ
80 బమ్మెర పోతన నని తలంచుటలో నే యభ్యంతరమును గాన రాదు. అన్గోకర' శానునరణములు నకలకవులకును గొంచెము గొప్పల స్వభావ సిద్దములే మైయున్నవి. తమకు "బాగుగా నచ్చిన పూర్వకవుతీ; వాక్యములను రమైక పరాయణులైన తరువాతి కవ్చలు దమక్యు వారియెడం గల సంభావనా బుద్ధిని 'టకటించుటకే యనుసరిం / తురు. ఇప్పటి కవుల కిది యొక దోపముగాం బొడకట్లుసని వా రెజుంగరు గచా! / అ "పెం జెప్పయడిన కారణమును బట్టి పోతన కీశ. ౧౪౧౦ (పాంతమున జన్మించి ౧౪౭౦ నటుకవ్లై న ననలాా నణువద్ష సంవత్సరములై న జీవించియుండు ననియ్ము భాగవత గ్ర యాతని తుది కార్యము గావున నది ౧౪౬౦-౬౫ (ప్రాంతమున నారంభింపంబడి యుండనోపవు ననియు "నేను ధలంచుచున్నాన్సు, (శ్రానాథుం డంత్యకాలమున గొన్ని చ ప్టము లనుభవించినశ్స పోతన్న మహరిభక్తుండై నను గడపటి దశలో నేజేనిం నార దుర్షళశ ననుభవించి యుండు ననవచ్చును. అబే. భాజవత్ర- బంధ ఎ ఖీల్యాదులను /ార్చి లోకులు వెప్పుకొను జిత్రకథలక బీజ్యమెయుండవ లెను. పోతన భోగినీ దండళమును గృతినాన్న సర్వజ్ఞ నింగభూపతి యీ ఫౌగవతమును గృతిబొందలో! 'యందుల కా కవి నమ్మతింపనందున నాతని వనేక విధముల ఛాధించినట్లాక కథ ఫుట్టినది. ఈ సందర్భమున (శ్రీనాథకవి సంగభూపాలునికిని బోతనకును నడును౯ గొంత రాయబారము సడవినట్టును 'జెప్పణుడుచున్నది. కాని యిందు నమ్మం దగిన యంత మేమియుం గానరాదు, ఇట్టి య్లీ యనంగత వృత్తాంత
కొలను ఫే మును నమ్మి వోతన కాలమునకుం దరువాత రెండు మూండయ వందల 'యీండ్రకం బుట్టిన కూచిమంచి తిమ్మకవి తన నర్వలక్షుణ సార నంగహములో నీ క్రింది పద్యమును (వ్రాసియున్నాండు. అదె సర్వజ్ఞసింగ భూపతి జీవితమున కళంకవమూాపాదించి దానిని లోకమున ఇాశ్య్వతపజిచినది = మూడుండుం క్స్‌ ఘనుండు పోతన మంగి మును ఫాగవతము ర చించి చికి సమర్చించు నెడల సర్వజ్ఞ సింగమ మ్మ్మోనరుం దది తన శిమ్యుని వేందగా నీయకున్న నలిగి యా ఫుస్తకం బవనిం ఇాతించినం జివికి యం దొక కొంత శితిలయయొొ6 ఆల్‌మ్మాజ నది విలిగందల నారప లాజును మటి బొప్ప రాజు గంగ గ రాజు “మొదలగు కవివరుల్‌ తేజ మెనంగం జెప్పి ళా (గ్రంథముల యందె తప్పు లొద వెం “ాని పోత కవింద్రుని కఏికతయందా అతణం బెందుం దప్పునా దతహరణం ॥ (సర్వలతణ సారసంయహ ఫీతక్య పోతన దారిద్ర్య'చాధను జూచి (శ్రీనాథకవి. క॥ కమ్మని (గంథం బొక్కటి ॥ యిమ్ముగ "నేన్ఫపతికై నం గ్‌ సృతీయిచ్చినచోోం “నొమ్మని యీ యరజేయా | ర్గి మ్ముహి దున్నంగ నేల యిజ్హి మహాత్ముల.
82 బ మ్మె కపోతరన అని యొక పద్యము చెప్పినట్లును వాడుక గలడు! ఇవన్నియు సీవలి కథక చతురులవేం గల్పింపయిడిన చితకథశే ॥ “ఛాగవత ద్వితీయ "'ముద్రణమునం గాంబోలుం దల్నీవే కను రచించిన ఫురాణం హాయిగ్రీవ శాన్రిగారు. సోతస మాత్యుండు వరంగలు 'పాంతవాసి కాండనుట కేచుమో+ (వ్రాసియున్నారు.. కాని యవి యన్నియు “గాను. గర్రిక్ఞశ నువేష్మీంప వచ్చును, " యా పోతన్న నరంగలు జిల్లాలోని టమ్మెర సివాసిచ్ట్స్‌ యబ్లీ ఖండితముగా విశ్వసించిన (శ్రీ/ "శేసూద్రిరమణ కచ్చలు పండ్ల చాము వ్రాసియున్న వావిళ్ళవారి భాగవత వీకికలా జత్ర్య శాలనిర్ల యము "వేయుపట్టునం దవు కుపలబ్ధములలై న ప్రమాణమ్ను లను నహాో నరిగా సన్వయించికొనియుండ లేద్దు అందలి వారి వాక్యము లివి * “పూర్వ వీఠకాకారులు పోతరాజు జీవిత్‌ కాలము శ్రీ శ ౧౪౫౦ (పాంతమని నిరూవించిరి.. కీ రిజేషులగు వీశేళ లింగము. పంతులుగారు ౧౪౭౫ న కావలి వాండని శొత్త కూర్పులో నవరించి యున్నారు. చిలుకూరి వీరభద్రరావు పంతులుగారు 'వేజొక విధముగా (వాసీరి. పోతరాజు ఏీరంద ఆుదాహారించి సంతకంశు యూర్వ కాలమున నున్నటులం గొన్ని యాధారముల్తు గానవచ్చుచున్నవి. పోతరాజూంధ్ర కన్ఫలబో
శాలము 88 నన్నయభట్టారకుని దిక్క_న సోమయాజిని మాత్రమే (ప్రశంస చేసను. శంభుచాసుని (ప్రశంసం గావింపకుండుటచే నాతసికి నమకాలికుండో యాతని రచనము వెల్లడి కానంతటి నమిాప_ శాలముననో యుండి యుండునని విశ్వసింపవలయును. "లేకున్న కవిష్యయమునే ప్రశంసింపనలసిన ప్రశస్తి తటస్థింపంజాలదుో
వై వాక్యములనుబట్టి శ్రీ శ. ౧౩౫౦ (ప్రాంతమున బోలయ వేమభూపాలుని కొలువులోనున్న యొత్తా ్రగ్గడకు నమకాలీనుండో తద్రచనలు (పఖ్యాతికి 'రానికాలమున ననంగా శ్రీశ. ౧౪౦౦ లోపల భాగవత రచన కారంభించినవాంయో కావలెనని కడా! నారి యభ్యిపాయను,. తరువాతివారి “పోతన్న కవిచక్రవర్మియగు నాచన సోమనాథున కించుక యీవలివాండు - సుప్రసిద్ధ కవయగు మడికి సింగన కవికిం ఖై శాలమువాండునై. యుండెను - కాన సీ యుభయ కవుల మధ్యకాలమున నున్నటుల స్థూలదృష్టి చేతను నుపలబ్ధములగు నాభారములచేతను గూడ నిరూపింపనగునులో | పోతన భాగవతమున నన్నయ తిక్కనల మాత్రమే వర్శించుటయను కారణముచే నెజ్హైప్రెగ్గడకుపై తము సమ కాలికుండగునేమో యని యూహింపం దొరకొనినవారు పోతననను సోమనాథకవికంశు సీవలివాండనుట యంత నంగ _తముగాదు. వలయన 1? నాచన సోమనాథుండు ౧౩౭౦ (ప్రాంత మున రాజ్యము చేయుచున్న విజయనగరాధిపతి యగు బుక్కు
ఫ్‌ బమ్మెర హస్లోతన
భూపాలునిచ్చే దానము పడసినవాండు. _ ఎక్షా(ప్రగ్గడ ౧౩౫౦) (పాంతమ-వణజకే రాజ్యము చేసినట్లున్న _వేమభూప్తాలుని' యాస్థానకవి. కనుక నెజ్రైాపగ్గడ సోమనాథులలో సోమనాథుంచే యీవలివాండగును. పోతన యితని కీవలివాండగు నేని యెజ్ఞన్న కంక నింకను సీనలివాండు గానలెగచా! అట్టి యర్వాచీనుయ సోమనాథుని పహారివంశమును జూచి యందలి పద్యముల నను కరించి (అనుకరించినట్లు వాలే (వ్రాసినారు యుండలూ నెక్రా (ప్రగ్గడ హరివంశమునేల ' చూడకుండును. విజయనగ-రాస్తాన్య కవికంశుం గొండవీంటియాస్థాన కవి” పోతనకు సమిస్థ్రో్బు గూడనగును. కవిస్తుతిని బట్టి కవి కాలమును నిక్షయించ్రట యుక్ష్య మగునేని, .పోతన వారు చెప్పిన్షు తనకుం బూర్వుండై న సోమనాథునై న నందుకు నన్ను తింప లేదు శి కాయుట్టి కవినుశ్రి యనుసడి శాలనిక్షయము. నెడ నకించిక్కరమని 'లేలుచున్నద్‌. ఇ మడికిసింగనను బోతన 5 వలివాండుగా _భావించి వార్రు (భాసిన వాక ఫ్రములనుగూడ. బరికింతము,
“పోతన ననుకరించిన (ప్రాచీన కవి మడికిసింగరాపు. ఇతండు పోతరాజు ఇాగవతములో కాల్వమైన దఠకమన్క_ంధ క్‌ థను ద్విపద కాన్యముగ్వవ్రాసియున్నాండు. భాగవతములాన్ని పద్యముల . ననుకరించి సింగన పద్మప్తురాణముల్లో "బెక్కు పద్యములు (వాసియున్నాండు, వాని నుదాహరించుటచే (గ్రంధ విన్తరమగును. సింగనపద్మ వఫురాణములోని *మడికిసింగన “'తెనులసన రచించెం దగ బద్భవురాణం "చా కమల మిత్ర శశిరాంశన్ల అను పద్యభాగముచే క్రీ.శ. ౧౪-౨౦ (ప్రాంతమున.
కాలము ర్‌ నుండి యుంజెను, పోతరాజో యీ యిరున్సురు కన్చలకు మధ్య కాలనుగు క్రీ. శ. ౧ర౦౦ ప్రాంతములో. బ్రాఢనయస్కు_ండ్రై యుండియుండును.ో పద్మపురాణము నేనొకసారి చదినియుంటిని. తత్కర్త మెన సింగన పోతన- ననుకరించిన పద్యములు నాకందు.౯ గాన రాలేదు." ఒకవేళ సమానచ్చాయ 'అెంచేని'యున్న నవి యన్న "రెన్వరి ననుకరింపంగా 'నేర్చడినవో నిశ్చయించుటకు మరలం గాల చర్చయే కావింపవలసి నిచ్చును. సింగన దశమన్క_ంధ రచన కును బోతన దశమన్క_0ధ దర్శ గ్గనము గారణమని గట్టిగాం జెప్ప నలవికాదు. పోతన రామభ క్తుండై న నగుగాక యతండు మై ప్దన గురు భక్తుయగాడు. సింగన -తాను వైష్ట్రవగురు శీవ్యండనని పద్మ పురాణములోనే ఇప్పుకొనియున్నాంయ.. భాగనతములో దశమన్కఒంధ మొక్క_కే భగవంతుండగు శ్రీ కృష్ణుని చరితాంశ బద్ధమైనది. సింగన తావన్న్యత్ర రచనశే పూనుకొని యుండ వచ్చును. పోతన - భాగవతము నంతయు 'జెలిగింపల బూనిన వాండు. కనుక _వీరిరువురికిని భావైక్యముగూడ నుండనక్క_అ "లేదు. సింగన ద్విపదకావ్యమును దాము భూడలేదనిపస్తై తము వారు వ్రాసియున్నారు,. ఇది. మొట్టుండనిచ్చి సింగన తన పద్భు ఫురాణ పీశికలోం చద్రచనాకాలమును బెలుఫుకొన్న పద్యము= “ఆకర యుానల మృగ్లాంక శకవత్స్‌రమ్లు రైవరగు శార్వరిని బుణ్య (పాకటిత మొర్గశిర పంచమిని బొల్బునుడు పాలసుకవాసరమునందుక,
86 బ మె శ్రే రపోతన అనునది. దీనిని బట్టి యతండు కావ్యమును - శాలి వాహనశకము _౧5౪_౨ కు నరియైన శార్వరి నంనత్పరము మార్షశిర శు % బుధవారమునాండు (ప్రారంభించినట్లు తేలును, ఇది క్రీశ. ౧౪_౨౦ డిశంబరు (పొాంకకాలము - నేకాని సోతన ౧౪౦౦ (ప్రాంతమున కే ప్రౌాఢవ యుస్టుండై యుండునను నూహ నరియయినదికాదు. వలయన - వారు తమ భాగవత పీఠికలోల బోతన 'కాలనిక్టయమునకు వమోజీియొక మార్గమును గూడం జూపించినాను. అందులకు వారి వాక్యములు,
“పోతరాజువలన_ భోగినీ " దేరండకమును గృతిబాంద్షన్స వాండును ఫాగవతాంకిత మభిలవీంచినవాండును నగు సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుండు పిల్ల లమజ్రీ బేతాళనాయని కేండవ వురువురప. సోమకుల -పరశు:రామాది చిరుదాంకితుం డగు నన పోతరాజు శాత్మజుందు, ఇతయ శ్రీ క, ౧౪౦౦ [ప్రాంతమున నుండెను, నమకాలింకుడని చెప్పంబడు (శ్రీ'నాథకవిమై తము క్రీశ ౧౮౦౮ నాంటికి 'వేమభఘాసాలునద్ద విద్యాధికారి గనునట్లు పొన్ను పల్లి తామ్ర శాసనములోని “విచ్యాధికారీ (శ్తీనాథో వీర (శ్రీ శమ్హ భూసతే” అను వాక్యముచే న్య క్రమగుచున్నది. ఇన్నింటిని సమన్వయించి పోతరాజు శ్రీ శ, ౧౪౦౦ లో భాగతమును రచించి యుండుననియు భాగనత పూర్వ మ్యుదాపకుల్ను నిర్ణయించినటుల పోతరాజు క్రీశ. ౧౩౬౮ (ప్రాంతమున జనించి యుండుననియు. దలంచుటయీ నమంజసముం”
మరల్య[ బోతన. (గ్రంథముల వివరించు సందర్భమున వాకే, “కానియందు సర్వజ్ఞ సింగభూపతి జననినామము వేలు.
శాలము లై
గను రసార్ష్మప సుధాకరమునందు వేజుగను జెప్పణడియున్నది. అఆయమకు నామాంతరమున్న బేమో” అని తమ నంచేహా పరి ప్కా-రముల ెంటిని వానే చేసికొన్నారు. కావి యా భేదమును స్పష్టముగా నప్రమాణము గా ఏవివరించినవారుకారు.
రసార్షన సుధాకరకర్తకును భోగినీ దండక కృతిపతికిని దల్లినామము మాత్రమే 'వేళ్రుగానుండ లేదు. తండ్రినానుము గూడ భిన్నమైన'దే, కవులు తమ పీఠికలో ౭ వ తరమువాండుగా (ాసియున్న సింగమ నాయండు తన రసార్ష్మ వసుభాకర పీఠికలో "మొదటం దండ్రిని గూర్చి
శ్లో! “సోయం శ్రీపతి రన్నిష్టోక్తనృపతిః శింత్వాననాంభోరూపై థ_ళ్లే చారు సుదర్శన్యశియమాసా సత్వాత్మ పాష్తాంబుకే”
అను శ్లోకమున మొదలిడి ౫. శ్లోకములలో విరివిగా
నర్గించి తరువాతం, దన తల్లిని గూర్చి న! కః ఉం వో! అన్నమాంచేత్తి విఖ్యాతా తస్యా సీద్ధరణీపలేః జేఏ శవా శివ శ్యేవ రాజనమాళే ర్మహాోజ్జ్యలా
అను శ్లోకమునుండి వర్ష్మింపం గడంగినాండు. ఇందువలన నా ౭వ తరము సింగభూపాలుండు, అనపోతానాయనికిని అన్నమాంబకును బుట్టిన యిద్దరు ఫుత్రులలోం జన్నవాండు - మజీియు నాతండెచ్చటను దనకు సర్వజ్ఞ చిరదమున్నట్టు చెప్పు కొని యుండ లేదు.
13 బ మ్మె ర పోతన
భోగినీ దండక _కృతిపతియో ఆ దండకమునందున్న “కృుమూా'రాన్న పోతావసీనాథసూనుక౯ ల్‌ో “పోచమాంచాలసద్దర్భ సంజాత అను వాక్యములనుబట్టి కుమూరళబ్దవిజేషణ విశిష్టం మైన అనపోతానాయనికీని బోచమాంకును బుట్టిన కుమూరుండు. మజియుం బోతన యా దండకములోఃం "బెక్క-సాక్లు “ముప జారు ఇార్మిత్రు .నర్వజ్ఞ సింగోర్య రాధ్యము” “మాయారమూా నాభ్యు సర్వజ్ఞ సింగతమానాథు”. “ముద్దుఫట్టి భవచ్చాతురిం బి సర్వ సింగతుమానాథుం దప్పించి దర్శించి “వభూలాశక్ర పాంవాలు సర్వజ్ఞసింగతమాపాలుం గైకొంటి తప్పే”. న్స యాతనిని నర్వళణ్డ సింగభూపాలునిగల (బక టించుచున్నాం డు ఈతని పితోమహు'డును. రసార్షృవసుభాకరక_రయు ననందగ్న్వ్వ యా'౭ వ తరము సింగభూపాలుని జెప్పునప్పుడు,
రావుసింగచమానాథ పార్రు౯ అని యారంభించిన వాక్యక్రమములోనే వరునగా “"నమిచీన మెచె్ల గోతాంబు జూతాత్మ మ్మితు౯ మహోదార ఇఛార్మితు సర్వజ్ఞ సింగోర్య-రా ధ్యమ అని యిరువ్రుర భేధమును .నూడం 'దెలుప్రచున్నాండు రసార్ష్మన సుధ్రాకరక ర్తకు, వేదగిరీశ్వరుం డను జ్యేస్ట్రధాత మా(తమే యున్నాండు,
శ్‌! తయోరభూతాం ఫుతౌ ద్వా శాద్యో _వేదగిరీళ్వు? దింతీయన్ల్యతే డ్వితీయోపౌ యళసా సింగభూపత్వె.
భోగినీ. దండక *కృతిపతికి జ్యేషఘ్ట్మ్రభాత యొకండున్నట్లు
"లేదు. . కాని “నీమంతినీ మానసారామవాటీ వనంతుళా,
శకొలము త్రి నసంతావసీ నాధ సంసేవితాంచత్పదాం భోజూ” అని యున్న వాక్యము (ప్రకారము ననంతనాయండను తమ్ముం డున్నట్లు మాత్రము 'డెలియనచ్చుచున్నది. ఈ వనంతనాయనివై 6 బూర్వ కవులు చెప్పిన పద్యమని సురభివారి నంశచరిత్రములో చ! నడవడి చక్కగా దొకదినంబున్లు బుక్కిటం జేదు మానంజే
ర్పడో విన ఏను లేధు పెను పండునునందును శాలిం్యగోలు నీ
బడుగును బొందనేల యని భానీ ఫణిం జనుందెంచి కౌజె యా
ప్కుడమి వరించె వేడ్క నృపపుంగవు రావు వసంతరాయనిక. అను పద్యము (ప్రకటింపయిడినది.
ఈవిధముగా నెట్లు చూచినను. భోగిసీ' దండక కృతిపతి కిని రసార్షనసుథాకరక_రృకును నెంతో భేదము కానవచ్చు చున్నది. రసార్లనసుధాకరకర్త క్రీశ. ౧౪౦౦ ప్రాంతమున రాజ్యము చేయ్యుచుండెనని (శ్రీ, శేషాద్రిరమణ కవులు వ్రాసినది య్యించుమించుగా సత్యమే. వలయన నీతని తండ్రి శానన్లముల్పు శ్రీశ. ౧౩౮౦ వణకు నున్నవి, తండ్రి పిమ్మట సీతని జ్యేష్ట (భ్రాత "వేదగిరినాయండు. కొంతకాలము రాజ్యము శేసియుండన లె. ఇట్లు తత్క-నిష్ట బ్రాతయగు సీ సింగమనాయండు ాజ్యమునకు వచ్చునరికి వారు చెప్పినట్లు ౧౪౦౦ (ప్రాంతము గోలలదు. ౧౪౦౮ లోం దాను' రచించిన పొన్నుపల్లి 'సాననమును బట్టి (శ్రీనాథ కవి - అప్పటికే కనీసము 3౫% నంవత్సరమ్ములెన నిండిన వాండు కాందగును. “క్లావుభ న్తామహకవి దర్శించినది యీ తాత సింగమనాయనినే మైయుండవ లెను.
ల! బమె శ్రి రపోతన అందుచే “౯-రానుసింగ మహీపాలు ధివిశాలూ అని యాతనిని "బేర్కొ,న్నాండు. ఈ రానవుసింగభూపాలునికి.. దన దండక' కృతిపతి పౌత్రుండని పోతన స్పష్టముగా “రాను సింంతీమా పాలపౌ(్యకుకాొ” జక్రృమాళాన్న పోతావనీ నాథనూనుకా” “సర్వజ్ఞ సీంగతుమానాధు అను వాక్యములలో6 'బెలియం 'జేసియున్నాండు ఈ తాతా మనుమలను జూచి బహుమానము లందిన (శ్రీ నాథ పోతనలు గూడం దాతా వునుమల కున్నంత వయోభేధము గల వారన్గుట యెటుచ్తూచినను స్థీరపడుచున్నది. రసార్డ్మ వనుధాకరకర్త గొప్ప విద్వాంసుండును నయ్లో వృద్ధుంయ వై యుండుట చేతనే తత్చ భ్యాప వేశకాలమున (శ్రీనాథ కవి కొంత జంకును (బకటించినాండు, దీనార టంకాల పద్యమున భోగినీ దండక కృతిపతి చిల్లరమల్ల రలు కొంతకుం గొంత చదివి డంబమునకు నిజాశ్రిత వర్షమిచ్చిన సర పజ బిరుదును ధరం చుచూ భోగినీ విలాసవినోదిమ్లై యుండుట చేతనే తత్సన్ని ధ్యాన మున బోతనామాత్యుంయ వాని భోగిన్లిని వరించి సంతోవ ట్టినాడయ. తన దండకమును (ల్వీనాథుయడీ తని గూర్తి- ఇని. నట్లున్న యం
శకౌోలము స! నన్నయభట్టారకుని దిక్కన సోమయాజిని మాత్రమే (ప్రశంస వేసెను. శంభుదాసుని (ప్రశంసం గావింపకుండుటచే నాతనికి సనమకాలికుండో యాతని రచనము వెల్లడి కానంతటి సమిప కాలముననో యుండి యుండునని విశ్వసింపనలయును, "లేకున్న రక్‌ విన్వయమునే (పశంసింపనలసిన (ప్రశస్పి తటస్థింపంజాలదు”
పై వాక్యములనుబట్టి. క్రీ శ ౧౩౫౦ (ప్రాంతమునం (బోలయ వేమభూపాలుని కొలువులోనున్న యొత్తా (ప్రగ్గడకు సమకాలీనుండో తద్రచనలు ప్రఖ్యాతికి రానికాలమున ననలా శ్రీ ఇ. ౧౮౦౦ లోసల ఫోగనత రచన కారంభించినవాండో జావలెనని కడా! వారి యభిప్రాయము. తపవాతివారి “పోతన్న కవిచక్ర నర్పియగ్శ నాభన సోమనాథున కించుక. యీవలివాండు - సుప్రసిద్ధ కవియగు. మడికి. సింగస కవికిం టై కాలమువాండునై. యుండెను “తాన నీ యుభయ కవుల మధ్యశాలమున నున్నటుల స్థూలదృష్టి చేతను నుపలబ్బములగు నాధారములచేతను గూడ నిరూవీంపనగును.లో పోతన భాగవతమున నన్నయ తిక్కనల మాత్రమే వర్ణించు టయను కారణముచే సెళ్హాపెస్టడకు సై, తము నమ కాలికుండగునేమె-" యని 'యయూహీంపం. దొరకొనినవారు పోతననను సోమనాథ్సక్షవికంయె నీవలివాండనుట యంత సంగ శముగాదు. నలయ్లన. నాచన సోమసొథుండు ౧౩౭౦. ప్రాంత మున .ఠాబ్యము చేయుచున్న విజయనగరాాధిపతి యగు బుక్క
క్క బజయె (. రపోరని భూపాలునిచే దానము పడసినవాండు. ఎక్షైప్రగ్గడ ౧౨౫౦
- ప్రాంతమువజకే. రాజ్యము. చేసినబ్లున్న వేమభూపాలుని యాస్థానకవి - కనుక నెక్తైప్రగ్గడ సోమనాథులలో సోమనాథుండే యీవలివాండగును. పోతన యితని కీవలివాండగునేని యొజ్ఞన్న కంయె నింకను నీవలివాండు గానలెంగడా! అట్టి యర్యాచీనుయు సోమనాథుని హోరివంశమును జూచి యందలి పద్యముల నను కరించి (అనుకరించినట్లు వానే వ్రాసినారు యుండలా నెక్షా (ప్రగ్గడ హరినంశమునేల - చూడకుండును. విజయనగ రాస్టాన కవికంశెం గొండవీంటియాస్థాన కపి పోతనకు సమిస్థుండు -హాడనగును. కపస్సుతిని బట్టి కవి కాలమును నిర్ణయించుట యుక్తృమగు నేని, పోతన వారు చెప్పినశ్లు తనకం బూర్యుం2ైన సోమనాథునై న నెందుకు సన్నుతింపలేదు ? 'కాంబట్టి కవిస్తుత్‌ యనునది కాలనిర్ణయము "నెడ నకించిత్క_రమని 'లేలుచున్నది. ఇంక 'మడికిసింగనను బోతన కీ నలివాఃదుగా -భావించి వారు (దాసివ- వాక్షములనుగూడం బరికింళము,
“పోతన _ ననుకరించిన ప్రాచీన కవి మడికిసింగరాజు, ఇతండు పోతథాజు భాగవతములో ఖలమైన దశమన్క_ంధ కథను ద్విపద 'కావ్యముగ (వ్రాసియున్నాండు,. భాగవతములోని పద్భాముల ననుకలించి సింగన పద్మపురాణములో ెక్కు పద్యములు (వ్రాసియున్నాయ, వాని నుచావారించుటచే (గంధ వి స్తరమగును. సింగనపద్మ ఫురాణములోని * *మడికిసింగన 'తెనులపన రచించెం వగ బడ్డుప్రురాణం .! శాకమల మిత్ర శశిరాంళఖు" అను పద్యభాగముచే క్రిశ, ౧౮_౨౦ (ప్రాంతమున
కొలమయు ఫ్‌ నుండి యుండెను; పోతరాజో యీ యిరున్సరు కవులకు మధ్య "కాలమగు శ్రీ శ ౧౪ిం౦ [పాంతములోః 1చెొఢధవయస్కు_ండై. యుంజియుండునులో పద్డుప్తురాణము "నేనాకసారి చదివియుంటిని. తత్కర్త మొన సింగన పోతన ననుకరించిన పద్యములు. నాకందుం గాన రాలేదు. . ఒకవేళ సమానచ్చాయ 'లెంచేని యున్న నవి యెన్వ 'రెన్వరి ననుకరింపంగా 'నేర్చడినవో నిశ్చయించుటకు మరలం గాల చర్చయే కావింపనలసీ వచ్చును. సింగన దశమన్మంధ రచన కును బోతన దశమస్కంధ దర గ్‌నము గారణమనసి గట్టిగాం జెప్ప నలవికాదు. పోతన రామభ క్తుండై న నగుగాక యతేయ వైష్టవ గురు భక్తుయగాడు,. సింగన తాను ైప్టనగురు శిష్యుండనని పద్మ వురాణములోనే చెప్పుకొనియున్నాండు. భాగనతములో దశమన్క_ంధ మొక్క_శేు భగవంతుండగు శ్రీ కృష్ణుని చర్మితాంళ బద్ధమైనది. సింగన 'తావన్నాత్ర రచనే పూనుకొని యుండ వచ్చును. పోతన భాగవతము నంతయు. 'దెలిగింప(ం బూసిన వాండు.. కనుక ఏరిరువురికిని భా.వై. క్యముగూడ్న నుండసక్క_జ లేదు. సింగన ద్వ్యిపదకావ్యమును దాము చూడ లేదనిమై తము వారు (వాసియున్నారు. ఇది యమ్లిట్టుండనిచ్చి సింగన తన పద్శ వురాణ పీఠికలో. దద్రచనాకాలమును 'జెలువుకొన్న సద్యము= “ఆకర యుగానల మృగాంక శకవర్స్‌రము ైవరగు శార్వరిని బుణ్య (పాకటిక మార్గశిర పంచమిని బాల్చునుడు పాలసుతకవాసరమునందుళ
86 బి మ్మె రపోతన
అనునది. - దీనిని బట్టి యతండు కావ్యమును - శాలి వాహనశకము ౧౩౮౪౨ కు సరియైన శార్వరి నంనత్స్పరము మార్గశిర శు ౫ బుధవారమునాండు 'సారంభించినట్లు తేలును, ఇది క్రీ.శ. ౧౮-౨౦ డిశంబరు (ప్రాంతకాలము - సశేకాని పోతన ౧౪౦౦ ప్రాంతమున "కే ప్రౌఢన యుస్టుండై యుండునను నూహ సరియయినదికాదు, వలయన - వారు తమ భాగవత వ్లీత్రికల్రా బోతన్న కాలనిర్దయమునకు మజియొక మౌార్గమును గడం జూపించినారు, అందులకు వారి వాక్యములు,
“పోతరాజువలన భోగినీ దండకమును గృతిబాందిన వాండును భాగవతాంకిత మభిలవీంచినవాండును నగు సరంజ- సింగభూఫాలుండు పిల్ల లమజ్జే బే్‌తాళనాయని శేయవ పురుషుని సోమకుల పరశురామాది చిరుచాంకితుం డగు నన పోతర్రాజున' 'కాత్ముజుండు.. ఇతండు క్రీ. శ, ౧౪౦౦ (ప్రాంతమున నుండెను. సమకాలింకుడని ఇెప్పంబడు (శ్రీనాథకవిమై తము క్రీశ, ౧౪౦౮ నాంటికి 'వేమభూపాలువద్ద విద్యాధికారి గనునట్లు పొన్ను పల్లి 'తొమ్ర శాననములోని “విద్యాధికారీ (శ్రీనాథో వీర (శ్రీ వము భూప లే” అను వాక్యముచే న్య _క్రమగుచున్నది. ఇన్నింటిని నమన్వయించి పోతరాజు శ్రీ శ, ౧౪౦౦ .-లో భాగతమును రచించి యుండుననియు భాగవత పూర్వ ముదాపక్రులు నిర్ణయించిసటుల ప్లోతరాజు క్రీశ. ౧౩౭౮ (ప్రాంతమున జనించి యుంకుననియు. దలంచుటయే నమంజనముల”
మరలల బోతన (గ్రంథముల వివరించు, నందర్భమున వానే, *శ్రానియందు సర్వజ్ఞ సింగభూపతి జననినామము వేణు |
శాలను" త్‌
గను రసార్లవ సుధాకరమునందు "వేజుగను జెప్పణడియున్నది. ఆయమకు నామాంతరమున్న'జేమో” అని తమ నంజేవా పరి ప్కా-.రముల రెంటిని వారే చేసికొన్నారు. కావి యాభేదమును స్పష్టముగా నప్రమాణము గా వివరించినపారుకారు,
రసారవ సుధాకరక్నర్తకును భోగిసీ దండక కృతిపతికిని దల్లి నామము మాత్రమే "వేజుగానుండ లేదు. తండ్రినామము గూడ భిన్నమైన బే, కవులు తమ పీఠికలో ఓ వ తరమువాంయగా (వాసీయున్న సింగమ నాయండు తన రసార్షవసుధాకర పీఠికలో మొదట దం్రిని గూర్చి
శ్లో! “సోయం శ్రీపతి రన్నిపోతనృపతిః కిం త్యాననాంబ్లోరుపా థ_ళ్లే చారు సుదర్శనియమసౌ సత్యార్మ వాస్తాంబుకే”
అను శ్లోకమున మొదలిడ్‌ ౫ శ్లోకములలో విరివిగా
వర్జించి తరువాతం దన తల్లిని గూర్చి బో! అన్నమౌాంచేతి విఖ్యాతా తస్యా సీద్ధరణీపలేః 'జీవీ శివా శివ శవ రాజమాళే ర్మవళోజ్జ్వులా
అను శ్లోకమునుండి నర్మింపం గడలినాండు, ఇందువలన నా ౭వ తరము సింగభూపాలుడు. అనపోతానాయినికిని అన్నమాంబకును బుట్టిన యిద్దరు వుత్రులలోం జిన్ననాణడు - మజియు నాతండెచ్చటను దనకు. సర్వజ్ఞ 'చిరదమున్నట్టు చెప్పు కొని యుండలేదు. "
శి బ మ్మొ రపోలేన భోగినీ దండక కృతిపతియో ఆ దండకమునందున్న “కుమారాన్న పోతావనీసాథ సూనుకా “పోచమాం బాలసద్లర్భ సంజాతు” అను వాక్యములనుబట్టి కుమూరశబ్దవిశేషణ విశిష్టం
- చైన అనపోతానాయనికిని బోచమాంకును బుట్టిన కుమారుండు. మజియుః బోతన యా దండకములో. 'బెక్కు_సార్లు _ క్‌్చ్పప్తాశే దార చార్మితు సర్వజ్ఞ సింగోర్వ రాధ్యక్షు” “దూయారవమూా నాథు సర్వజ్ఞ కింగతుమానాథు” “ముద్దుపట్టే భవచ్చాతురిం బట్టి సర్వ వింగత్తుమూనాథు6 దప్పించి దర్శించి “వధకాలోక పొంచాలు సర్వజ్ఞ కింగతమాపాలుం లైళొంటి తప్పే” అని యాతనిని నరంబ్హ సింగభూపాలునిగం బకటించుచున్నా ండు ఈం న న్న ఈతని పితామహుఃడును రసార్షవసుధాకరక, _రయు ననందగిన యా ౭ వ తరము సింగభూపాలుని జెప్పానప్పుడు, - రావుసింగతమాన్తాథ పౌత్రు౯ా అని యారంభించిన తానా నానా తననన నా న్‌ వాక్యక్రమములో నే వరునగా “నమిోాచబీన. ేచెక్ల నోతాంబు జాతాత్ము మిత్రు౯ల మహోదార వార్మిత్రు సర్వజ్ఞ సింగోర్యరా ధ్యమ” అని యిమన్సుర భీధమును గూడం 'జెలుపుచున్నాండు రసార్షవ సుభ్తాకరక_ర్తకు వేదగిరీశ్వరుల. డను జ్యేస్ట్థ్రభాత మాత్రమే యున్నాండు. . ల్లో తయోరభూతాం పుతౌ జ్వా రాదోో వేదగిరీళ్వః “ ద్వితీయ స్వతే డ్వితీయోపౌ యశసా నీంగభూపతిః. భోగినీ, దండక కృతిపతికి 'జ్యీష్ట్యుభాత యొకండున్నట్లు "లేదు. కాని “సీమంతినీ మానసారామవాటీ నసంతు౯కా
"కాలము త్ర వసంతాననీ నాధ నంసేవితాంచత్ప్చదాం భోజుచై' అని యున్న వాక్యము (ప్రకారము ననంతనాయః:డను తమ్ముం డున్నట్లు మాత్రము "'జెలియవచ్చుచున్నది. ఈ నసంతనాయనిపై 6 బూర స్‌ కవులు చెప్పిన సద్యమని సురభివారి నంళచరిత్రములో
చ! నడవడి చక్కగా దొకదినంబును బుక్కిటం కేదు మౌనంటే
రడ విన వను లేధు పెను పండునునందును గాలిం్యనోలు నీ
బడుగును బాందచేల యని బానీ ఫణిం జనుందెంచి కాదె యా
పుడమి వరించె వేడ్క నృషఫుంగవు రావు వనంతరాయనికాం అను పద్యము (ప్రకటింపంబడినది.
ఈవిధమ్ముగా నెట్లు చూచినను భోగినీ దండక కృతిపతి కిని రసార్హ వసుధాకరక_ర్తకును 'నెంతో భేదము కాననచ్చు చున్నది. రసార్లనసుధాకరక_ర్త్ప శ్రీశ. ౧౮౦6 (ప్రాంతమున రాజ్యము 'చేయుచుండెనని (క్రీ! శేషూద్రిరమణ కవులు (వ్రాసినది యించుమించుగా నత్యమే. వలయన సీతని తండ్రి శాసనములు క్రీ.శ. ౧౩౮౦ వనజకు నున్నవి, తండ్రి పిమ్మట సీతని జ్యేష్ట ్రాత "వేదగిరినాయండు కొంతకాలము రాజ్యము చేసియుండన లె. ఇట్లు తత్కనిష్టు ్రాతయగు నీ సిగమనాయండు రాజ్యమునకు వచ్చుసరికి వారు చెప్పినట్లు ౧౪౦౦ (ప్రాంతము: గాం లదు. ౧౪౦౮ లో చాను రచించిన పొన్నుపల్లి శాననమును బట్టి (శ్రీనాథ కవి -'అప్పటిశే కసీనము 3% సంవత్సరమ్ములెన నిండిన వాండు కాందగును, కావ్రన నా మవశవి,దర్శంచినది యా తాత సింగమనాయనినే మైయుండవ లెను,
త్తం బమె త్ర ర పోతన అందుకే “*శరావుసింగమహీపాలు ధీవిశాలూ” అని యాతనిని బేర్కొన్నాండు. ఈ రావుసింగభూపాలునికి. దన, దండక కృతిపతి పౌతుండని పోతన స్పష్టముగా ళ్‌్టాబ్బు సింగశ్చమా పాలపా(ళ్తుక “మాళాన్న పోత్తావన్తీ నాథనూనుకా!” అను _ వాక్యములలోం "జలియం 'జేసియున్నాండు ఈ శాతా మనుమలను పది బహుమానము లందిన (శ్రీ నాథ పోతనలు గహాడం చా తా మనువుల కున్నంత వయో భేధము గల వారనుట యెటుచూచినను స్థిరపడుచున్నది. రసార్ష్మ వస్తుధ్ధాకరక ర గొప్ప విద్యాంసుండును నయోూ వృద్ధుండు న్రైయుంకుటచైత్తనే తత్పభా(ప్రవేశకాలమున (శ్రీనాథ కవి కొంత జంకును (బకటించినాండు, దీనార టంకాల పద్యమున ( భోగినీ దండక క. సతిపతి చిల్ల రమల్ల రలు కొంతకుం గొంత చదివి డంబమునకు నిజ్యాశ్రిత వర్గమిచ్చన సర్వజ్ఞ బిరుదమును ధరిం చుచూ భోగినీ విలాసవినోదియై"యుండుట చేతనే తత్ప్సన్ని ధాన మునం బోతనామాత్యుయ వాని భోగినిని వర్షించి సంతోష పెట్టినాయ. తన దండకమున, (క్రీనాథుండీ తని గూర్చి ఇెప్ళి సట్లున్న
"5 "లము జ్తీ్నే క సర్వజ్ఞ నామధేయము శర్వునే రావుసింగ జనపాలునకే యూర్వింజెల్లును నితరుల _ సర్వజ్ఞుం డనుట కుక్కు సామజమను యే.
- జ 4 అను పద్యము చాని రచనను బట్టియే యమ్మాహకవిది గాదని గహింపం దగియున్నది, కాని యా రాజును బరిభవింపం దలంచిన యీ కవియో యిట్లు. _:చమత్క_రించి తృవ్నింజెంది యుండనచ్చును - కనుక సి విషయము 'నింతటితో ముగించి పోతన జీవితకాలపు రాజకీయ --షరిణామముల, నికంగొంత విచారించి చూతము, పోతన నివాన (ప్రాంత భూమి తజ్జన్మ కాలమునకు రహాక్షనసుధాకరకర్త .యగు రేచెర్స రావుసింగమనాయని పాలనమునం చే యుండనచ్చును. తరువ్గాథం దశ్చ్యేష్థు వుత్రుండగు కువూరాన్న పోతానాయం డా "దేశమును గొంత కాలను వాలించి యుండనచ్చును. తదనంతరము తత్వత్రుండగు సీనర్వల్ఞ సింగమనాయండు రాజై క్రీశ, ౧౪౯౦ (ప్రాంతమున మమారు ౩౦ నంనత్సరముల వయస్సులో నున్న పోతనామాత్యుని కాశ్రయమిచ్చి యా భోగినీ ' దండకమును (వాయించి కొని యుండును. కనుకం 'బోతన జీవితములోని ముఖ్జుభాగ మా సర్వజ్ఞుని "రాజ్యకాలముననే కడచిన దసవచ్చున్ను అయినను సీ హూందూ రాజులు న్వతంత్రు లై 'రాజ్యముచేసిరో పరాధీనులో నిశ్చయింప ననుకూల సాధనములులేవు, ఆ కాలమున ఢిల్లీ రాజ్యమును "దోసిశాంజని అల్లావుద్దీల వానక గంగహా అను
మ! బ మ్మె రపోతన నతని వంశజులు మొదట గుల్ల నాలోను చిదవ చిదరులోను నుండి మహారాష్ట్ర కర్నాట ేశభాగములనేకాక సన్నిహీత మైన తెలంగాణ భాగమునుగూడం బాలించుచుండిరి.. వారిలో ఫిరోజిపషూ అనువాయ ౧౩౯౫ మొదలు శ్రీశ. ౧౪౨౨౨ వజ కును 'రాజ్యముచేసెను, ఇతండు ౧౪౧౫ (పాంతమునం "జెలం గాణా పైకి దాడివెడలి రాగా "కేచర్ల వంశములోని శాఖాంతెరమున జనించి (ేంటి నలగొండ జిల్లా) చేవరకొండ రాజధానిగా 'రాజ్యముేయుచున్న ౮ న తరమా రామచంద్ర .నాయండు వానిని బండికనుమయొద్ద 'నెదిరించి వెనుకకు దతిమి నట్లు నురభివారి చరిత్రములోని తద్వర్శ నాత్మకమైన యిీ-క్రింది న్‌! కడిమిమై నీవు తెగ బంటడె కనుషు యొద్డం బరగ "ఫీగ్రోజి సురధాను పరిభవించి కదనమున నార! ₹ెలిచితి కన్నడీల రమ్య చేద "వేదంు 'రామచం(ద. అను పద్యమువలనం 'జెలియుచున్నది. ఈ ఫిరోజిపషూను (శ్రీనాథకవి తన వారవిలాసములోం దత్క్య్యతినాయకుని తమ్ముండగు తిరునుల సెట్టి వర్ణన సందర్భమునం కేర్కొంని యున్నాండు. వ వాకిహర రాయ ెఫీకోబజ్‌ మహా సురధాన గజేళ్వరాది భూ వరులరో నిజ్యపభ్గావ మళ్ళి వర్ణ ననేయం గుమొార గిర్యధీ శ్వోరుని వసంత్‌ వైభవము సర్వము నొక్కండ నిర్వహించు మా తికుమల నాథ ెట్టికిని ధీపణభిట్టికి సవ్వంచీ దగున్‌... ---అని
కాలము శి ఇందు. జేర్కొనంబడిన హరిహరరాయలు, శ్రీశ. ౧౩౭౭ మొదలు ౧౪౦౪ వజకును విజయనగర రాజ్యము పాలించిన రాజు - 'ఫేరోజ మహాసురధాను గుల్బర్హా పాలకు డుగాం మైనం బేర్కొనంబడిన బహమనీ సుల్తాను. గజేశ్వరండు (గజపత్సి కళింగరాజ్రేన నాల్లవ భానుబేవుడో అతని తండ్రి యగు నరసింగభానుండో కావలెను. (౧౪౮౨౭౬ (ప్రాంతమున నాల్లవ భానుబేవ్చండు. గలండు) ఇశం గుమార గిర్యధీకుడ కొండవీటిరెడ్డి ప్రభువు, ఇతండు శ్రీశ. ౧౩౮౦ మొదలు ౧౪౦౦ వజకును రాజ్యము "వేసెను, కుమ్మారగిరి నసంతోత్సవమును .... సర్వము తానే నిర్వహింపంగలిగిన యా తిరుములాసెట్టి తదా జ్యాంత కాలమునకు గవీనము 30 వండ్త (పాయముననైన నుండవ లెంగదా, (శ్రీనాథుం డాతని యృన్నకు బాల్య నఖుండట, కృతిపతిమయైన ఆ యన్న అనచితిప్పయ సెట్టి తన్నుల౮హార్చి ౧ గీ ఉభయ భాహె కవిర్వ (ప్రయోగ కళలు చాల్య సఖుగారవించి తాతృర్య మెసంగ నవచి జేవయ (తిఫుకారి యమరాజు హీతమితోక్తులు చెలయంగ నిట్టులనియె. ౨ గీ ఆగమ జ్ఞాననిధివి తత్త్వార్థ ఖస్‌వి బహు వురాణజ్ఞాండవు శుభభన్యమతివి యవథరింఛుము నా పేర నతేతముగ,
జీ బమ్మెరపోతన
అన్నట్లు తన హరవిలాన వీ9కలోం వెప్పుకొన్నాండు, ప్రనక్తాను ప్రకక్తమెైన యీ విషయముగాడ (శ్రీనాథుని వయోవిశేషమును నిరూవించుచున్నది. ఇంకం బ్రకృతము నను “నంధింతము, "
మైం జెప్పయణుడిన. ఫిరోబిపా యంత్యకాలమునజకును "తెలంగాణాకు. దురకలడాడి యంతగానుండ బేదు. కాని వీని తమ్ముండు అపామ్మదునలీషా ౧౩౨౨ లో 'రాజ్యమునకునచ్చి తరువాతం గొలందీ కాలములో ' రాజభథానిని వదరుకు మార్చి యాంధ్ర దేశమున కత్యంత - నన్నిహితు తై నది మొదలు తెలం గాణా వారి కత్యంత .భయహేతువులేయిండెను. అయిశే లకీ శ. ౧౮౩౫ వజకే యూతని. రాజ్యము. గావున పోతన యా నాంటికి ౨౫ నంవత్పరములకంశు నధిక నయస్కు_లడై (యుండయ. అప్పటి కతంయ వీరభద్రనిజయమును మాత్రమే రచించి యుండును. **
అహమ్మదుషా విమ్ముట “రాజ్యమునకు వచ్చినవాయ వాని జ్యేష్ట. ఫుత్రుండ్రైన అల్లావుద్ది౯,. ఇతండు క్రీ.శ. ౧౮౩౫ మొదలు ౧౪౯౫౭ వఅకును బిదరు రాజధానిగా మహారాన్ల్ర క్‌ ర్నాట ఫాగ ములతో సవ *కెలంగాణమును గూడం గొంత భాగ్గమ్ము పాలించెనని చెప్పనచ్చును.. ఇతని నమకాలీనులు విజయనగర రాజులలో శెండన "దేవరాయ లనయడు. (ప్రౌఢ "జేనవరాయలును కళింగరాజులలోం గ్రొత్తగా గై యెక్కిన కపిలేశ్వరుండును నైయ్యున్నాతు.. -ఈ అల్టావున్టీ౯ కపిలేశ్వర
కాలము య! గజపతితోం జెలి పాటించి _ ప్రౌఢ చేవరాయలతోం బోరాడుచుం. దన కాలమునువెడల. బుచ్చినవాండు. ఇతని శాజ్యము పోతన కవియొక్క_ _౨౫ న సంవత్సరపు వయస్సునం (చారంభించి యతసి 52 నంనత్సరముల నయస్సునజుకును సాగి నట్టున్నది. ఈ కాలమున హిందువుల కంత కష్టదశలు నచ్చి యుండవు, ఏలయన స్‌ యిల్దావుద్దీ౯ తన పూర్వరాజ్యమును గాపాడుకొనుచుం [గ్రా తలకు బోక5క పాలిత (ప్రజలకు హితనుగా 'రాజ్యముచేసినట్లు మహమ సైదీయ చరిత్రకారులు గూడ (వ్రాయు చున్నారు. అప్పుడప్పు డితంయ విజయనగర రాజులతో బో రాడినను బాఢ బేవరాయసి యుద్దామ విక్రమము క్రిం వీని చాణము సాగినదికాదు..
ఇట్టి యా మంచికాలములోనే మన పోతన కవియొక్క_ భోగిసీ దండక రచనయు భాగవత రచనా (ప్రారంభమునై యుండన లెను. ఈతని "కాశ్రయమైయున్ను సర్వజ్ఞ సీంగభూపా లుండు గూడ సీ కాలమునం గొంత స్వస్థతం జెంది వితృవై 'తామవహామగు రాచకొండ "రాజ్యమును "'బాలించుకొనుచుండ నచ్చును. అతండు బెదరు మహమ్ముదీయ 'రాజ్య్రమున కంకి తుండో కాడో యూహించు ననకాశములులేవు-ా “రాచకొండ రోజవంశ మిట్లుండ నాజవతరమునం జీలి పోయిన మాదానాయని వంశజులు "చేవరకొండను రాజ" ఛానిగా6 జేసికొని త్యత్చాంతములం "బాలించుచుండిరి. వారిలో ౮ న తరము రామచంద్రనాయండు గుల్బర్ధా మవామ్ముదీయ = సుల్తా౯ ఫిరోజిపా నోడించిన కథ యిదినజలో (వాసియుంటిని.
ఖై బమ్మెరపోతన ఆ రామచంద్రనాయని తమ్ముుండు కుమార మాచానాయండు, ఇతనికి ౧ 'సూరానాయండు _౨ కుమార వేదగిరి లేక చిన్న "వేదగిరి నాయండు 9 లింగమునాయడు అనువారు ముగ్గురు ప్టుత్రుల్లు, ఏీరును సర్వజ్ఞ సింగమనాయని నలెనే తమ మూల వురుషుడై న. బేతాశనాయనినుండి ౯- న తరమువారు. కనుక నాతనికి జ్ఞాతి యన్నందధమ్ములు గావలిను, వారిలో సూరా నాయనిగూర్చి వర్ణన పద్యమున్నది గాని చరిత్ర కుపయోగించు నంశములందు "లేవు, అతని "పెద్ద తమ్ముండగు వేదగిరికి “కమూర" “చిన్నా అను విశేమాము లున్నవి, అట్టి కమూార'వేదగిరి, కొండ వీటిదుర్లము రాజధానిగా రెడ్డి రాజ్యమును చాలించిన కోమటి _వేమునితో విరోధము "ెంపొందించికొని యాతని తమ్ముండగు మౌవారెడ్డిని యుద్ధమునం జంపెనట, అంతటం బోక వాని యాక్సృతిని దన తమ్మపడగలోం బొదిగించికొని యనమానపజచు చుండెనట, ఇందులకీలనోపించి యా కోమటి వేమాెడ్డి కొండ వీంటినుండి దండు వెడలివచ్చి యీ కుమార వేదగిరిని క్‌ణరంగ మునం జంపీ నాని బొమ్మను దన తమ్మపడిగలోం బొదిగించి కొననట. తడివాత నా వేదగిరి తమ్ముుండైన లింగమనాయండు తా నత్యంతము పిన్నపవయసువాండై నను, బంధుకోటి నెల్ల గూర్చుకొని డాడివెడలి యా కొండపీంటి కోమటివేముని యుద్ధముసం "జంపి" వాని ప్రతిమను దన తమ్ముపడిగలోం జెక్కించెనట ఇది యప్పటి రాజకుటుంబములనారి మర్యాద. కోమటి వేమారెక్తి "శ్రీశ, ౧౪౦౦ మొదలు ౧౪౨౦ నజకును గొండవీంటిని చాలించిన ' కేడ్డిరాజు, వానిని జంపిన లింగము
శకౌలము క్త్గ
నాయం డప్పటికి " రమారమి _౨౦ నంనత్పరములకం₹ నధిక వయస్కు_ండు గాండనుకొన్న నాతని జ్ఞుతిసోదరుండగు భోగిసీ దండక కృతిపతిసాడ నంతే యీండువాండు గావలెను.
లింగమనాయండు. తరువాతం (బాఢ 'దేవరాయనికి ముఖ్యభ్యత్యుండ్రై యాతని పతమున ననేక యుద్ధములునేసి బహు. విజయములు సాధించినట్లు మన మూహింపవలసి యున్నది. ప్రౌఢ 'చేవరాయులు విజయనగర సింహానసమును శ్రీశ. ౧౪౨౩ లో నధిరోహించి ౧౪౪౬ వజక్షును రాబ్యము వేసిన రాజాధిరాజు ఈతని జీవితకాలములో బిదరు సుల్తానగు అహామ్మదునా కొంత పరాగక్రమించి ౧౪-౨౮ [పాంఠతమున నాతనివె నోడింపంబడి పలాయితుం జై" రాజధాని చెరనట. తరువాత రాయలు పూరాంంధ్రమువై. దండు వెడల్లి గజపతి యగు నాల్ముడి భఛానుచెవుం డాక్రమించియున్న రాజమహేరద్ర వర రాజ్యమును జయించి దానిని ెడ్డిరాజులకు వశముచేసి సించాచలము వజకును విజయయాత్ర సలిపి. జయహఘోషము లత" వెడలిపోయెనట. యీ సందర్భమునం దే యా రాయలను దస పరాశక్రమముచే మెప్పించి లింగం మనాయండు గారవమంది యుండవలెను.
పోతన కాలపు రాజులు
శ్రీశ ౧౪-౩౨-౧౯౩౫. బిదరు మహమ్ముదియసుల్తాను చెవప . అవామ్ముదుషా, తురక | ౧౪౩౫౧౪౫౭ అహమ్మాదుపా కుమూరుండు రాజులు అల్లావుద్దీ౯పా - (బిదరు).
త్ర బమ్మెరపోతన (౧౪-౨౩-౧౯6౬ విజయనగర సమాబ్టు (పౌఢ విజయనగర =. "దేనరాయలు. హిందూ బల ప్రా "దేనరాయల తమ్ముండు రాజులు "వండన విజయ రాయలు ౧౪5౮-౧౪౬౫ మల్లి కార్టున రాయలు, (తండు పౌథ చేనరాయల వఫుత్రుడు). న! న్‌ ( కపిలేశ్వర గజపతి. (కళింగ దేశపు శాజు శొత్తరాజు-రాజభధాని కటక మ్రు "రాచకొండ "వెలమ ౧౦ ౨ంం నో సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు రాజులు - (భోగినీ దండక కృతిపతి.) -జీవరకాండ | ౧౪౨౦-౧౪౫౦ లీింగమునావడు (కొండవీంటి రాజు కోమటి వేమా రెడ్డిని జంపిన | వాండు. ప్రౌఢ దేవరాయుని సేనాని) అల్లావుద్దీన్‌ పా ౧౪౫౭ లో మరణింపలా వాని కొడు కగు హుమాయూ౯మా అనువాంయ న్నాజై గజపతులతోడి పూర్వనంధినిమై తము పాటింపక దేవరకొండ హిందూ రాజ్యము (లింగమనాయని రాజ్యము) శకి చాడివెడలను. అప్పుడా లింగమనాయని యిలాకానారు ఒరిస్సా రాజగు క పిలేశ్వరుని సాహాయ్యాముగోరిరి. "అందుల కతః డంగీకరించి వారికి సహా య్యము' చేయవచ్చిను. ఈ విషయములు బురానె అన్సీప ,
కొోలము ళ్శి అను మహమ్ముదీయ చరిత్ర 'తెలుఫుచున్నది.ఈ హుమాయూన్‌ ౧౪౬౧ నజుకును ర నంనత్సరములు మాత్రమే రాజ్యముచేసి గతించెను. నాని తరువాత నిజాంపాహ అను 'బాలుండు రాజై ౧౪౬౮ లో మరణించెను, తరువాతి బిదరుసుల్తాను 11 'మహ మ్మాదుపా. ఏవని కాలమునజుకును హిందూ రాస్యాల్లో మరల వీరికి యుద్ధము పొసంగినప్లులేదు. " ఒరంగబ్లులోని యొక శిలాననమున్లు బట్టి ప్రమాది సంనత్సరము మాఘుశుక్ష ౧౦ నాండు గజపతి క్షవీలేంద్రమహో రాడుల కుమారుండు రాచ్చిదేనమహాపాత్రుంయు. ఒరంగలు కోటను బట్టుకొన్నట్ట్లు తెలియుచున్నది. ఈ ప్రమాది సంవత్స రము క్రీశ. ౧౪౮౬౦ కి సరియైనది కావలెను. దీనినిబట్టి యిది విదర పహుమవూయూకొషా 'రాజ్యకాలమే యగుచున్నది. ఈ కాలమున 'ెలంగాణాలోని కొంత భాగమైన ఒరిస్సా రాజగు కవిలేశ్వరునకు వశమయ్యెననియు నిచ్చటి "వెలమరాజు లాతని సాహాయ్యముపొంది తురకల నెదిరించిరనియును దెలియనచ్చు చున్నది. మన నిర్ణయము (ప్రకారము బమ్మెర పోతన్న యీ కాలమునకు (౧౪౬౦ కి ౫౦ సంసత్పరముల వయస్సువా+ండు మొ్రమె, ఇచే యితని భాగవత రచనాకాలము, ౧౪౬౮ లో 11 మహమ్ముదుపూ "రాజ్యమునకు చచ్చిన త్తరువాతనే తెలం గణా మహమ్ముదీయులకు నశపడినది. అప్పటినుండియె హిందూ + శోజులకును వారి 'రాజ్యములందున్న హిందూ. (ప్రజలకును దుర్షళ (ప్రారంభమైనది. ఈ. రెండన మహమ్ముదుఘా.శాజులనే శాక హిందూ మతమునకు ముఖ్యులైన ఢావ్మాణ జూతినాని
కం బమ్మెర పోళన
ననేకులను . గాండపల్లి కోటద్యారమున = నతి [కూరముగాః జంవించినట్టును చరిత్రకాపలు వాయయుచున్నారు. పోతన్న ౧౪౭౦. నాటికి జం నంనత్పరములనాండే. కనుకను గ్రైస్కి (చావ్మాణుయు కనుకను సీ తురక సుల్తాను చాధలకం గొంతే మైన గుజీయైయుండెనేమో. * అదే యొకవేశ భాగవత కెథధి ల్యాదులకు గారణము గావచ్చును. ౧౪౭౦ [ప్రాంతము సోతన యొక్క యంత్మ్యకాలమైనను గానచ్చును. తపవాత నీతని నంశస్థులు పర చేశములకుం బరుగెత్తుట నంభవించియుండును, అట్టియెడ భాగనత గ్రంథ రతణము నివాలంబమైయుండును. ఇంతేకాని సర్వజ్ఞ సంగభూపతి యీ భాగనత కృతిపతిత్వము నభిలషించి విపలమవేరభులనై. దీని ఏినాశమునకుం గారకుం డయ్యెనను వాయక మయొంత మూత్రము నమంజనముగా నుండ "లేదు.
ఖర సంనత్సర ఫాల్గుణ భారతిలో _ (శ్రీ త్రో రాఘవా "వారిగారు చిన్న వ్యాసమును “దెందుకూరి శిజిల ళిల్చ సంపది అను శీర్ష కతోం (బకటించియున్నా రు.
"'జెందుకూరు . లమ. మోనల నిర్మింపం బడినదట, తత్పూర్వ మా 'ప్రజేశమున సారంగ పట్టణమను నొక "పెద్ద [గ్రామ మున్నట్లు జనశ్చ్రుతి గలదట - (చెందుకూరు. గ్రామము తెలంగాణాలోని కమ్మ మెట్టు జిల్లా మధిర తాలూకాలో చున్నది తరువాతి వారి వాక్యము లివి. +
కౌెల మొ రే “బిందునాత్ర (గావమములో ఆంజనేయస్వామి "దేవా లం” మొకటి. గలదు. ఈ ఆలయ' (ప్రాంగణములో ఒక కతన ౯ నంటు న ం జ ప్‌ ల వ్యత్రము స్‌ర్మించు ను్దేశముతో (శ్ర్‌వాతి కవీలవాయి నితము సి గాము. అలయపు వథత్తిణఫాగములో వునాద్యుల్కు (త్రవ్యించు చుండంగా. అెండున్నత (2)క్స గజముల లోళతున్న భకదానిపై "న్‌కటి. పేర్చియున్న నిగ్రహములు (౨౧) ఇరువటియ్యొక్కటి టైటంబడినవి” . | “ఫై నంజెల్పిన (ఆంజనేయస్వామి) ఆలయములో ఇంతకు పూర్వము ఈ రీతిగానే అంజనేయ విగ్రహము, నెండు శిన లింగములు, పూర్వ చేవాలయమునకు సంబంధించిన ఫునాదులు బయటంబడిననట” ఈ విశేషములన్నియు (ధ్రాసి తుదకు కాక తీయుల పిమ్ముట వచ్చిన "రక్షిర్తాజుల కాలములో (శ్రీరంగ ము నుండి ఉత్తరాదికి నచ్చిన మైప్ణన స్వాముల జోధవల్ల "వెన్ల వాలయములు ౧హూడ కట్లించినట్టు కోరుకొండనంటి వై వ్లన మేత అ ౧ న ల ములు సాత్యుమిచ్చుచున్నవి. అనియు ఈ- విగ్రహములు పదో వైదన' శతాబ్దము నాంట్సివై యుండునని య్లూహిరీచుచున్నాా ననియు. 'ెలిప్‌ _ ఆ వ్యాస రచయితగారు తుదకు, “వ్మిగహము. అన్నియు. ఒకదానిపై నొకటి పేర్చి భూస్థావితము 'వేయంబడియుండుటనుబట్టి ఏ భామినీ సుల్తాను శాలములోనో ఇవి నాశనము చేయయుడునను భయమఘునలన భష్తలు వ్వీటిని భూగర్భమున దాచి ప్రాణరవణక్సు చమ్మేణాదికి.. తరలియుందుచేమో యని యూహ్తిైష ౨ అని తము గారంధాలక్యు ర న్‌ా ్దో గే న న్‌ ॥ సయమికదిటు (న!
వ్‌ బమ్మె రపోతన యూహాను బకటించినారు - కావునం . బోతన భాగనత భూస్థాపనాదికమునకును నిట్టిదే కారణ మేల కాలహూడదు 1 పోతన వరాహావతార ఘట్టము (చాయుచుండగా "రోజసేనల్లు. భాగవతమును హరింపనచ్చిసట్టును, వారిని వరాహారూూప్పుండగస విస్ణు'బేవ్రంయ నంహరించినట్టును నొక కథ వ్యా ప్పిలో'నున్నది గదా ! తురకలకు నరాహము నరిపడదు. ఆ వరాహమే తుళక సేనల నాశనమునకుం గారణమయ్యెనని యొక కల్పన భాగవత రచనా నందర్భమున వాండుకలోనికి నచ్చియుండునన్న నది కొంత నంగతముగా నున్నది. ఈ కాలమ+నజకును (౧౪౭౦ నజకు) నర్వజ్ఞసింగభూ పాలుం వక్‌ డుంజెనో లేదో _ ఉన్నను జూల పృద్ధుండై యుండవ లె.
ఈ సింగభూపతిని గూర్చి కొని గోపరాజు రచించిన సింహాసన ద్వాత్రింశిక వబనం గూడం గొంత 'దెలియవచ్చు చున్నది. ఆ కాన్యవీకికలో గోపరాజు తన వంశమును జెప్పుచుం దన వీతామహుండై న గోపయ్యకు జ్యేస్ట (ాతృ పుతులగు 'చాచిరాజు సిగనలన్ను న్నిరును అనపోతసింగయకు మంత్రో లుగా నుండినట్లు'
క ఘను లగ్రజులకు నీండై వనములు€౬ (గతునులును గ్బతులు వడి నిల్పిర బా చనయాును సీంగనయును దగ్‌ లస పోత కుమారనీంగయకు, మం్యతులనక అను. పద్యమునం 'జెప్పియున్నాడు,
కాలము స్‌క్రి ఈ అనపోత పమారనింగయ భోగినీ దండక కృతిపతియే కాని యన్యుండుగాడు.. భోగినీ దండకములో “కుమారాన్న సోతావ సీనాథసూనుకాొ అని కదా పోతన్న తన కృతి నాయ కుండును గథానాయకుండునై న సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుని వర్ష్మి ంచి నది. గోపవాజు గృహనామముగాం బరిఇమించిన కొటవి (గ్రామము వరంగలు జిల్లాలోం దత్నన్నిహితముగ'నే యున్నది. అట్టి కొని (గ్రామను తన పూష్వాల్ల నివానముగా. గల గోపరాజుకుం గమారుండును. కవి నోపరాజుక్షుం దండ్రియునైన కనన రాజును గూర్చి న్‌ "వేములాల్లు జన్మభూమిగాం 'బెరిగియు దీ్‌వు లెల్ల మాట దీటుపటిచి నారి పదైక బుద్టి హరిక నో తాంబుధి రాజనంగం గసవరాజా మించె " అన్ను పద్యమును దత్పుత్రుండు ఇెప్పినందున, కవి గోప రాజు తండ్రియగు కనవర్థాజు వేముంగల్లు గ్రామమునం బుట్టి నట్టు 'దెలియుచున్నది. మజీయుం దద్రాజగు రాణామల్ల న | నేంద్రునకు మంత్రియె "గురువై యుండినట్టుగూ+డం దరువాతి వచనములు తేలువుచున్నవి. ఈ 'వేముంగల్లు మై తము వరంగలు జిల్లాలో. గొజవి గ్రామమునకు నమిపమునంే యున్నది. ఈ కవి నోపరాజుయొక్కం. తండ్రికి జ్ఞాతి సోదరులగు చాచిశాజును,- సింగనయు భ్లోగిసీ దండక కృతిపతికి మంత్రులు గావున - భోగినీ దండక కృతి క్వర్తయగు' మన బమ్మెర పోతన
వ్‌! బ మ్మె ర పోతన లూ గోపరాజకవికిం నొంచెము ముందు వాని తర్మిడ3 నమ కాలీనుం2 యుండెనసిసై తనము పప్పంచగియున్న నె గోవాగా కాల్వము చెలియుటకుం బ్రత్యేక సాధనము 'అెవ్వియు 'తేవన్నను నతని పూర్వకవి నర్షన రూపమగు. చ అనఘ హుళక్క చాస్క్లను మవామతిం బిల్లలమ్మ్ట ష్‌రగా జాను ఘును నాగ రాజుల గ పరోమున ఉక్కాన సోనుయా జిల కన కవి రంనచాళు ను దితేజ్ఞని వెళ్టవ నాచిరాజు నో మ్తువ నమశేశ్వరుందలతు మఠత్కుుల దంల సత్కవీం లక అను పద్యమునుఒట్టి పిబ్హలమెళ్లి పిన్నవీరన్నకంకు స్‌ఆం డీవలివాండని స్పష్ట్రపడుచున్నది. ప్రై పవ్వములోని కవ్చలందటేి కంకం బిల్లలమట్టి పిన్న ఏరన్న యీనలివాండు. కనుక నోప రాజు పితృవ్యులు (విన తండ్రులు భోగినీ దండక కృతిపతికి మంత్రులగుటచే _ వారును బోతనయు సమకాలికులని తేలి నంధునను, గోపరాజు వర్షనలో నచ్చిన షిల్లలకుజ్జి పిన వీర భద్రుడు సాళువగుండ నరసింగరాజు నాస్థానకవియై యతని కంకితముగా జైమిని భారతమును రచించిన వాడై నందునను, జోతన ఏరభద్ర కవులు గూడ సమకొాలికులను ననకాశ యమేర్పడు చున్న, వ పీల్లలమజ్హీ పీన వీరభద్రునిచేం గృతిం బొందిన సాళ్వ నరసింగి రాజు క్రీశ. ౧౦౫౬ నుండి విజయనగర సామాజ్యము నకు సామంతుటై. చంద్రగిరి దుర్గ్షముశందుండి త్యత్ప్చాంతమును ఇాలించు చుంజెను. కాసి'౧6౮౬౫| లో మల్లీ కాష్ట్రన కాయలను
లము క్‌ జంపీ యతని తమ్ముండు. రెండవ విరూవాత రాయలు. విజయ నగర సామ్రాజ్యమును గై వనమువేసికొనుటతో సామంతుల 'కాతనియం దసహ్యభావ ముదయించెను కనుక సాళ్య వరసింగ "గాజుపై తము వారిలో నొకలె విరూపాకునెడ వర కలె యీ ర్తి చా ఎవి వ ంెను. తరవాత గ్రీస్తుశకము ౧౪౭౦ లో గజపతియైన కన లేన్యాపయ మరణింప నాతంయ కళింగుల దుర్శియములకుం (తిశ్రియ మాత్రము చేయుచు సామాజ్యమునెడ నువేవ నహాంచియుంవెను. కడ కతండు విరూపాముని బద్యభష్టుం గావించి విజయనగర సింహాననను నాగ్రమించెను. ఈకాలము క్రీశ. ౧౨౮౦ (ప్రాంతము. ఈ యాగశక్రమణము జరిగిన తరువాతనే పినవీరళద్రు. డతని కంకితముగా. జైమిని భారతమును రచించి యున్నా+€డు. అందు--
- నీ తలంచి మూా-ఖిసిక్తడై ధరణిపతులు యా కా.
గొల్వ నసహాయ కూరతవెలసీ్‌ డాన
శ కి సవతార మెత్తిన-కౌరి గాక
క్షితి ప మాకుండె సాళ్వ నృనీంవావిభుండు- అసెియో కవి వెప్పినందుసను
సీ న్‌ సత్కవుల (తుప్పు డుల్చువసంతే వేళ
శాయమిసర గండ ధరా చరావా
విజయ విఖ్యాత గుండ భూ విభు నృసింహ
సార్వ ఛోమాని బిరుదైన సాభువంబు
ర్‌ం బయమె శ్ర రపోఠన
అను సీన గీతమున నా నృసింహ సార్వఖామత్వమును గవి స్పష్టముగా వర్ణి ంచినందునను- జై మిని థఫారతము ౧౪౮౦ కి తరువాత రచింపంబడినట్లు మనము (గ హింపవలసియున్నదది. కావున నీ కవిని గజ్చలస్తుతిలోం 'బేర్కొన్న కొజువి నోపరాజు ౧౪౯౦-౧౫౦౦ (వాంతమువాయ గాంజూలును. ఇతని పితృవ్యుల కాలమువాండై న బమ్మెర పోతన ౧౪౬౦ (పాంతముననుండి భాగవత రచన గావించుచుండెి ననుటలో నే దోషమును గానరాదు, * కనుక భాగవతరచన నా చెప్పినట్లు ౧౪౬౦- ౧౪౭౦ ల నడిమి కాలముననే కాందగియున్నది.
ఆాభవాలాలా
మూడవప్రక రణము అ వవప్రిపురసిధకకనాలలాా. పోతన వంశాదికము పోతన్న కాండిన్వ్న ననోత్రుంయ. ఆపస్తంబ సూత్రైంయ. ఇతండు దన వరశమను ీరభద్రవిజయమున విరివిగా వర్షించు కొనెను. భాగవతమునందదియే నర్గగహింపలుడినది.. "రెంటికి నే విషయమునను భేదము లేదు. కాని యందు శాఖాంతర పురుషుల పేప్ట మాత్రమే పోతన్న "చెప్పియుండ లేదు. - తండ్రియైన కేసన్నను గూర్చి ఉ|| భూసుర వంద్యునిజా నుగుణ భూసుణు శా(్తిత కల్ఫవృత్రముం డాసజన్యపసన్ను శివ తత్త్వము సోరథ కాతుకోన్నతుం శేసన మంగి సత్యనిధిం గ్నీర్డివిశాలుం జిరాయు శున్నతుం జేసి యుమామేాశ్వరులు చెన్నుల ారురుగాక వక్కృపకా . వీరం పీకక 36 సీ] ఎల్లన యతేనికి నిల్లాలు మొనమ, వాకి పుకుండం వంళవర్థనుండుం లు న్‌ గ! లలితమ్నూర్తి బహు కళానిధి జేసన చానమాన నీతిథను(డు ఫునుడు _ దనకు లక్క మాంబ థర్మగహినిగాన మనియె వైవళాశన్త్రు మతముగనియె. " - భాగం ఫీరికు అని వరి చి యున్నాడు.
లలో 53 బ మె శ్ర రపోతన తల్లిని గూర్చి కగి మంచి గుణంగాం కకం మంచిగద్దా 1 మంచి శేరు మహిందగు ననలా నంచిత వితరణ ఖనియై మించిన తేజమ్ముజోడ మెలసె ధర తిక. "ఇది "తన -మాసతామహాని గూర్చి * పోతన* చెప్పిన పద్యము.. శరువాత-- ఉ||, అట్టి సఘునుండు మంచికి దయాగుణ ధథీముణి మాజమాంబకుజా బుట్టిన లక్ష్మీకన్య యనం బొల్పగు నోపన కూర్మి చెల్లెలి ెట్టనం "బెండ్లి యాండెి మహనీయుండు కనన మంటతి (శ్రీసతి! చట్టపు- వేడ్కరాేళవుండు 'జాసా ఇరించిన భంగి. బొంగుచుక్‌ ఉకి షాను. .... ఫోగకళచియ్రాన్య పుగారి గభీరభూమి. నం ఛావన"కుంత్కి-ళూపగుణ ఇారత్కి సంపద “అశ్ష్మీ జేపీ, సం “ేవ్‌ళ సంజ్ఞ నిళ్చల విశేష యరుంధచి, మైన అమ్మ్మీదాం సేవల కన్యయే ఈలపం గీ రన సేయందగుకా- ధశాస్థ్రలి౯- వీరు 323౬-32. క నడవదు నిలయము" వెలువడి దడవదు బర పుర్రువ్మ గుణను దనప్తతి నుడ్డువుక గడవదు వితరణ కరుణలు విడువదు అక్కౌాంబ విబుధ విసరము పోగదకా,
వ౦ంళాదికమయు ్‌ర్ట్‌ ఉఊ| మానను లండుగారు బహు మౌననీవోరిత దీన మొన చ బౌనిక్కి చానధర్మ మతి గౌరవ మంజులతౌ గఫీరతా స్థానికి ముద్దసానికి 'సదచాశివ పాదయు-గార్చ నాను ళం పొనయ వాగ్భవానికిన్సి బమ్మెర పోఠకయ లక్క_సానికికాం " యాధెగవత పీఠిక అని నర్మించియున్నాండు. పోతన్నకుం దన. యన్నమైన .తిప్పయు యందును భక్తి యాధిక్రము, క ఆ దంపతులకు .సంకఠత మోడిత' చళ్తులకు మిథువముఖ్యులికే దయా పాదిత గుణులకు శంకర , పాదయుాాం భొజ భక్షి-పారీణులకుక అని తన తలిదండ్రుల. బొగడి--.-అన్నను గూర్చి శా. పారాచారుండు, కౌంతి వైభవగతీకా సంవూర్ణ' చందుండు, భూ చాకాహీం(ద్ర సమాసిదదచుంు, సదాధళ్యా కరం డక్థి న. డారుం డంచిక రూపళేఖలను గందర్చుండ్యు భోయోయకః శ్రీ రమ్యం, దగు తిప్పనార్యుండు జనించకా వంశవర్గిన్హులడై వ! తడనుజూుండానె మీను ఉన్మీంచితి. ॥ సిర, ఫీఠ9క వారం. క ఆ మిధునమునకుం బుట్టితి మే మిరువుకచుగ్రజాతుల డీళ్వర సేవా శామాండు-లిప్పయు పోతేయ " “ామవ్యక్తుండు పాధునయ్రయుక్టుండ౯ణ- | " యాహ్ధగ్యు స్టీక్రకం
60 బ మ్మ ర పో.ఠతన ఇంతవజకుం" బోతన (గంథములనుండి కెలిసిన యంశములుం చామోయణీ పరిణయమను కావ్యమును చేసన, మల్లన, అను కచ్చలు రచించి గురిజాల మల్లన సోమయాజి కంకితము గావించిరి, అందలి కవిస్తుతి. వః "వలీ నలి గల్లు నన్నయ మనీషిని దిక్కన, శంభుదాసునికా పరువడి నుత్చి తామహూుని బమ్మెర పోతన భాస్క్రరావ్వాయు౯, వరకవి సార్వభౌముని సవారిత భక్తి నుతింతు మెష్పుడుకా గురు కరుణ్తాధ్యు అంగధకవి కంజరులం దగు భూతి కోభిలజా కృతిపతియగు ' మల్లన సోమయాజి తమ్ము. గూర్చి పలికినటు-_ రి శ్‌ శ్రీ గామలింగాం్సి సేవావరట్థ పూఢీం గ వితా-చమక్క్భతిం ఆగాంచువారి -నప్పలమ్మయాూను, వీశాంబయాం (చాఢ సరస్వతికిని గన్న (యళ్షైవారి ాానానానాలలనననినననినాలుం కాండిన్యనో(త విఖ్యాతి బమ్మెర భవ్య వంకాధ్యు లై నీరివజలుచవారి నినటూరి ము సం! సద్గురుభక్షి వాదిమ ఎేశలైనట్టివారి. గీ? కేనకది, మల్లకవి నామకీ ర్తి పరుల " మమ్ము. బిలిసించి మన్నించి మదిందలంచి ఘనత నుచితాసనంబున నునిచివేడ్క_ వినయ నయ వాక్యముల చేత నెనయం బలిళ, అని చెప్తుకొనియున్నారు. . ఈ. పద్యయులనుబట్టే పోతనా మౌాత్యునపం టబాఢ సరన్వతి యను ఫ్యుతుం డున్నట్లున్ను
వ,ం*శాదికము ల! అతనికి ౧ అప్పలమ్ము, ఒం వీరమ్మ అను - ఫార్య- లిద్దరున్న ట్లును, అం దప్పలమ్మకుం "ేనన్నయు, ఏీరమ్మకు మల్లనయు6 బుట్టినట్లును 'దెలియవచ్చుచున్నది - వరికి ఎల్ల, ము యను నొక సోదరి యున్నట్లును నామెను అజ్జరవు ేరలింగమును కవి "పెండ్లాండినట్లును ఆ కవి రచించిన ఒడయనంబి విలాస మను 'కావ్యములోని యా క్రింది
ఈ॥ బమ్మొర వంశ్లవందునను లొ సరస్వతి పర్దుణాంచి తా "నెమ్మె దలిర్వ్సం చేసన కవీళ రు అప్పమనామ సాధ్యియం దిమ్మహ్‌ం గూర్మిం గన్న సుత మయొల్లను యందును చేరయాఖ్యుండకా సమ్మతం గంటి వీరనరసమ్మను, గంగన మం్యత్రియుగైముక ఈ 'వేరలింగ కవి తన "కేడవ తరము మూలపురుముం జైన కొండన్న గజపతి రాజుచేం దన విద్యావిశేషములకు బహుమానసముగ్గా “గాతమి । తీరశ్నోణీని నజ్జ్ఞరంబనంగల దాం 'దెచ్చి౯ల మహో (గగామముక౯ో”--అని-అజ్జ్బరమను నగ్రహారమును గోదానరీ తీరమున 'సంపాదించెనని చెప్పుకొనియున్నాడు.
-. ఇతం చాప _స్తంబ సూత్రుండు.. ' భారచ్యాజ నో[త్రుడు కొండన ఫాపమాంబల ఫుత్రుడు నని తద్ద్యంథధమువలనం 'జెలియుచున్నట్లు (శ్రీ) కీ శే: వీలేశలింగము వంతులుగారు వ్రాసి యున్నారు;
చాయోయణీ పరిణయకత్తలు పోతన్న తమ పితొనుహుం డనియుం దమ 'తళిడ్రి పేరు ప్రోఢ: నరన్వతి యనియు' మాత్రమే ఇెవ్చియున్నారు;. ప్రొఢసరస్వతి. యనునది చిరుదనామ మన్ని
ట్ర బమ్మెర పోతన
జాని న్వరోపమును బట్టియే 'తేలియుచున్నది:. మజియుం దమ “తండ్రి కిద్దరు భార్యలనియు వారిలో నొకామెవేను అప్పలమ్ము వుజియికామె నేరు వీరమ్మ యనిపై తము వారు జెలియం జేసిరి.
-.. అజ్జరవుం బేరలీంగ కవి తన కావ్యములో౬ జెప్పికొని నట్టాతని మామగారు ప్రౌఢ సరస్వతి యను పద్దు (బిపదు) గాంచిన “శేనన కవీళ్యరుయడ్రు. అతడు అప్పమనామసాధ్యియందు: గాంచిన బిడ్డ యల్లమ్మ ఈ వేరలింగము భార్య...
రెండు ప్రత్యేక గ్రంథములవలనం 'జేలిన యా యంశము లనుబట్లి - పోతనకం బోఢ సరస్వతి యను బిరుదుగల శేనన యను 'కమారుం డున్నాండనియు నాతని యిద్దప భార్యలలో నొకామె పే రప్పలమ్ము "లేక అప్పమ్ము., యనియు ెండవ యామె వీరమ్మ యనియు అప్పల్లమ్ముయం దా ప్రౌఢ నరస్వతికిం గేనన్నయుం 'బేరలింగము - భార్యయగు నెల్ల, మ్శాయు జనించి రనియు వీరమ్మయందు, మల్లన కని యుదయించె ననియుం దరు నాత నీ శేనన మల్లనలు కవ్లులై _దామోయ్యణీ పరణయమును రిచించిరనియు వారి -చెల్రైలగు "నెల్లమ్మనుం 'బెండ్లాండిన- అజ్జర వు చేరలింగము గూండం గ వియై యొడయసంబి విలానమను ఇన కథను రచించెననియు. 'ధెలియుమున్నది, .ఇంతేకాక యా యొల్లమ్మకు వీరనరనమ్ము; గంగన మంతి యనువారు నంతాన మని సైతము బెలియుయన్నది.
భ౦శాదికము 468 సంగి జ్ర శ రు: జ | వు! న ళా సో 0 ఇలా జి న న వ్‌ _ మై. __స్ణా జ్‌ ఖై 3ె్స్‌ స్ట జ వ గం ళ్‌ ఖ్‌ ఇప ౯ కి విట జ “ పం. రై 1 వ స 1. జ నా... | న సా [| సల స హ్‌ గలి ఫ్‌ స్టేనల్లో వష న జే? శక క త్‌ ళ్ళ స్‌ జ క్‌ (శ డం న బలం. చిం ఉం ల్‌: ౫ వ్‌”, రశ + | భజాచ్లో (క జ భే ఇ (ాొ గ్త్‌ | ళల 2 సలా నా న్‌ జా ఫై చ శం (తై మహిళ శ చ ఇ భ్గ్‌ ఇళ్ల గై” చి ట్ట ల 1 సై. ఖ్‌ టా శా వ్‌ క వ్‌ న మ్‌ ల న త్‌ నన్న వే సు జి నం జ
(0 బమె దై రపోఠరథడ ' స్తు పోతన విమ్మటం గాడ దద్య్వంశజులు "రండు మూయ తరములవారు తెలియబడుచున్నందునను, వారి యాన్నత్య మూహింపందగు నవకాశములు గనుపించుచున్నందునను పోతన వంశాతిశయ మున్నేయ మగుచున్నది. ॥ అయితే పోతన్న - భార్య ేరుగాని యామె వుట్టినింటి వారి వికేషములుగాని 'జెలియనచ్చుటలేదు. పోతన (శ్రీనాథ కవియొక్క_ యక్క_నో చెళ్లెలినో పండ్లాండెననియు నామెకు మల్లన్నయను కుమారు డుంజెననియుం జెప్పు లోక గాధలు పూర్తిగాం గల్పితములని (తోసివేయకతప్పదు. ఏలయన .'తీనాథ కవి పోతనకంకె ఈం సంవత్సరములై న బెద్దవాండుగా నూహింపం దగియున్నాయ గదా! ఈ విషయము. వెనుకటి (ప్రకరణమునినే నిరూపింఛియురటిమి. తనకంకశు ౪౦.నం1లు వీన్నవయసువాని కీయం దగిన చెళ్లెలు (శ్రీనాథున కుం డెననుట హోన్టస్పదము, ఒక వేళ (శ్రీనాథునకు బిడ్డ్ణయుండి యా (శ్రీనాథ పోతనలకు సంబంద బాంధవ్యములు కుదురం గల యవకాశ మున్న చోం బోతన (శ్రీనాథున కల్లుడు. గాందగి యుండును. కాని యట్టి యవకాశము 'అెవ్వియు నెందును గానవచ్చుట లేదు: (శ్రీనాథుండు పాకనాంటి నియోగి, అని భీమఖండ కృతి పతి య్రతనితో _ “ప్తాళనాటింటివాండవ. చాంథవుండవు, అన్న వాక్యములనుబట్టి “తెలియుచున్నది, పోతనామాత్యుండు నేం తద్వంశజుల వాడుక్‌ (ప్రకార.మాజువేల నియోగి కావచ్చును, ఈ కారణమునను వంక సంబంద 'బాంధవము లుండంజూలన్లు.
నంళాదికము_. 6 ఇంక నీ విషయమును వదలి పోతన విద్యాభ్యానమును గూర్చి విచారింతము. భాగవత ప్రథమ ముద్రణ వీఠికలోనున్న యీ క్రింది వాక్యముల యాథార్థ్యము దోలుత చర్చనీయము. అందు-- " “ఇమ్మాహాత్ముండు (పోతన) 'బాల్యంబునందు గోనంరత్న కార్థంబుగా న్వగ్రామంబగు -నేకశిలానగరంబునకు నన్ని కృష్ట పర్వ'త్యాగంబున సంచరించు నమయంబున నచ్చట నతసీ పూర్వజన్మ _ సుక్యత 'పరిపాకాతిశయంబునం. జిదానంద 'యోగీంద్రుం. డను నొక్క_ బుపి.గేస్టుండతనికి దృగ్గాచరుం డయ్యె, నంత నా 'వోతనామాత్యుం “డమ్మహాత్మునిం గాంచి యతని చెంతకుంజని యత్యంత భయభ క్తలచే నవసత శరీరుండై యభివందనం బొనర్చి శరణుసొచ్చిలినని పలుక నాత పోధనుండు "చాలుండగు పోతనామాత్యునియం దవ్యాజ కరుణ నుంచి (క్రీరామ మంత్రరాజం బనుగ్రహించి తదనుస్టాన క్రమం బెశేవంబుం టెలిపి కృతార్థుండవు కమ్మని పభికి యంతన్ధానుం డయ్యె. (తరువాతి నర్షనము. పోతన కనంతే (ప్రఖావమునం గలిగిన విశేషములనుగూర్చి) ఆ పిమ్మట “ళుక్ష పత మపాకరునీ కరణి స్వతపో మహిమచేం (గ్రమముగా 'వృద్ధినోంది విధూ తాఖల భవబంధ బంధురుండ్రై బుమీవర్యునిం బోలి లోకంబున వినుతొకెక్కి.-యుండె. ఇట్లుండ -నిమ్మహాత్మునికి (శ్రీరామ ప్రసా దంబున సనన్యాద్భృ శాన వద్య్య'కవిత్వ -విద్యావ్యా వి కలుగుటం జని = (ఆ త్యొద్రిల
క్‌ బమ్మెర పోతన పోతన "చాలుంతై యుండి యీకశిలానగర సన్నిహిత పర్వతాగింబున నోన్చలం గాచుచుండుటయు. నాతనికిం జిదా నందయోగి యను ేరుగల మపహరి కనువించి రామమంతత్రం జుప చేశించుటయు " నిక్కమగునేని * యీ చిదానంద యోగి (ప్రశంన యించుకయు. బోతన ంథ ములలో: గాన రాదెందుకు! అతండు తన వీన్నతనములోం దాను వీరభద్రవిజయమును రచించుచున్నట్లు - “పిన్న వాండననియుం "టెక్కు నత్కృృతులను విననివాండననియు ౨నెిజవ్టుమాను” అను గపరువాక। స్టముల మూలనునం 'దెలుఫప్రుళొనియున్నాండు గడా! అట్టియెడ నాతని నా జంకు దీర్చినది ఎ వమతగురు .పరంపరలోని సోమ నాళా భ్యుడగాని 'రామమంత్రోప చేళపరుండై న చిదానందయోగి కాచే! ఈ సోమసావాధ్యుని గూర్చి .వీరభ(ద్రవిజయములోం బోతన తన పీశికయం దద్భుతముగా వర్గించియున్నాండు. ళళబ్దగ్రవ్రు భదానన (పముఖ చూర్గంబుఆ "యోశగీం్యు లిం చాదియోగి యనం ఇత్యాదిగా సీసపాద చతుష్టయముచే నాతనిని వర్ణించే తరువాత గీతపాదముల నిట్లు చెప్పుచున్నాండు, ని" వెలయు శాంభుమ్నూర్తి విరమయాహ్లేళ్వరా చార విభుండు భక్షి పారగుండు అనఘుండేవ్యటూర' యారాధ్యచంద్రుండు పోమనాథ పసముండు సోమగురుంయం -
న౦శాదికము వ!
- తన గురువు. సోమగురుండట (చితానందయోగ్న కాదు అతండు వీర మాహేశ్వరాచార విభుండట అనగా బనవరాజున్నే గన్నడ ేశమునను బాల్కురికి సోమన్తాథునిచేం. 'దెలుగు "దేశమునను వ్యావింపం జేయంుడిన ఏర వై నాచారమునండు వినిష్టితుండట (రామమం(త్ర పరాయణుయకాదు) ఇంతేకాక యతండు సోమనాధు (పాల్కురికి సోమనాభునితో సమానం డట, (వ వైన గురువులతోడనో. ధనమానుండుగాదు). అట్టి స్తోమగురువు పోతన్నకు “చిన్నవాండను బెక్కు' సత్క్యృతుల్త విని యెజుంగను. క్రావ్వరచన శెట్టుత్సహింతునని 'చెదరకు, ఇడినో చూడు,
నీ! మత్పపాద 'దిన్యమహినుచే "నెం ల్రైనం గవిళం జెప్పు నేర్చు గలదు నీకు, అని చెప్పి ప్రోత్సహించెనట, వైన అ గురువు “నీకు వీరభద్ర (ప్రసాదంబును "గలదు కావున వాయు వురాణసారం బగు నీ కథా నృ త్తాంతంబంతయు "చెలుగసన రచింవు” మన్నా€ డట. (శాని రామభ్యద్ర (పసాధంబున భాగవత వ్లురాణంబు, "దెలుంగున రచఛింవు మనలేదు _ పోతన్న తన యీ శాన్యపీకిక లో వాల్మీకి న్యాసులను
బాణ, కాలిచాన = మాఖు - శివభ(ద్ర ఖభోజరాఖ = ఫభారవులను అసంగా నంస్కృృృత కవులన్స-స్సుతించి . తరవాత నన్నయభ, ట్ద= ఛిక్కన సోమయాణి =.రంగనాథులను,. వేములవాడ భీమ కవిని
08 బమ్మెరపోతన వర్టించినొండు. కాని వైష్ణవ కవుల పేరత్తలేదు. అన్నిటికంయెం జిశ్రము, కః భవిం జూడక శివి జాయక
భు పదములు గొల్చి ఘోరభవభంజనులై
భవదూర్వులైన పుణ్యుల ం” చ్‌
-భవ్లనర్చన -చేసి వరము పడనీనవారిక్‌. గొల్బెదనని ప్రారంభించి కేవల శివభక్తులను అందులో ఏర వాచార పరులను "పెద్దలను -
“సిరియాలుం గరికాలు జేరము నుద్భటు నని మె..._. పెట్టి సాంఖ్య తొండని నురిచముడ 'టేవ్చో అని ముగించి యీః సీనగీతమును.
గీ! వెలయ మజీయుం గల్గు వీరమయాయాశ్వరా చారపరుల వీరసత్య్మవతుల ॥ వీర సచ్చరితుల వీరవి(క్రములను పఠన (మొక్కి తలంచి భక్షితోడ, అను తుది వాక్యములతో ముగించినాండు.
ఇట్టివి మౌాచినం బోతన ఏర వభ కుండని న్పష్టముగాం గస్పీంచుచున్నది. దతయాగి. ధ్యంన భట్టమునం బోతన (శ్రీనాథుని శాళీఖండ పద్యము ననుకరించెనని 'వెనుకం జెప్పి యుంటిమిగచా! కాశీఖండములో నా సీసముయొక్క 'పథను' పాదముఅటమటీండైన యీ యవతభ్ప అని కుబేర నింద్వాత్మ
వ౦ంశాదికము.- ౮ కముగా నుండల బోతన యా. పాదమును గొంత్‌. మార్చి! “యటమటీం డైన యా యంబుజాముండూ అని విమ్తునిందా తృకముచేసి నాండు.. .వీనినలనం బోతన వీరభద్రవిజయ రచనాకాలమునకుం గేవలము _వీరళైవ . వతాభిమానిమై యుండి పీరమాహేశ్వరుం డై న సోమగురుని యాజ్ఞాఫాలనము గావించుచుండెనని తెలియవచ్చుచున్నది.' ఆ (గ్రంథ రచనా "కాలమున కితండు 'కనీనము _౨౦ సంవత్సలముల్త 'వయస్సుననైన నున్నవాండనక తప్పదు. మజియు నతం డప్పటికిం గాన నాటకాదులమైతము చదివినవాడయ గోనోవు. అతని కప్పటి మంచి క విత్వమలవడ్‌నది. అదియు. రామభ[ద్రప్రసాదమునం గాక వీరభ(ద్యప్రసాదమునవైైనది. ఇంకం జిచదానందయోగి దర్శనాదిక కథ నంపూర్ష ముగాం గాశెమ్మ కథవంటిదిగాక. మ'జేమగును, పోనీ రామాంకితముగాం దన పరిపక్య వయః కాలములో (వ్రాసిన భాగవతమునందె నం బోతన చిదానంద "యోగి పవేరెత్తినా ? లేదు.
ఛ్రాగవతమునం బోతన 'తాను' గంగకుం (గోచావరికిర జని [క్రుంకులిడి వెడలి మహాసీయ 'మంహల్‌ 'వులినశోభిత ప్రదేశం బున మ హేశ్వరభథ్యానంబు 'నేయుచుండలా, _మెజుంగు చెంగట నున్న “మేఫఘుంబు శైవడి' నువిదచెంగటనుండ నొపష్పూువాండ గాన నయ్యెనట, అతండొక రాజ 'కేఖరుండని మాత్రమే తాను ల్‌హించి 'ఫామీంప యల్నించుచుండగా నా ధ్యాన నిమగ్న త్తాస్తి మిత హృదయ దృష్ట ఫురుషుండు తనకుం దానై తాను' “రామభ(ద్రుండగుటయు భాగవతము గృతిం బొందంగోరి వచ్చు'
0, బమ్మె ళజపోశన టయుల దెలొపెనట, :అందుల కాశ్చర్యపడుచు "నేకశిలానగరము నకు వచ్చి యచ్చటి గురు వృద్ధ బుభ బంధుజనుల యనుజ్ఞ్ఞం బొంది భాగవత రచనకుం గడంగెనట, ఇది (ర్త పరమేశ్యర కరుణా కలిత కవితా విచిత్రుండ "సన్నాంయేక్లాని = రా వేళ్యర కరుణా కలిత కవితా విచిత్రుండ నన్‌ వాసికొనలేదు - మజీయుం బోతన తన (ంథారంభమున (శ్రీశృష్ణస్తుతి రూపమగు- శ్రీ, ౩ వల్యపదంబు జేరుటకునై_. .. అను (మారంభమును.నందాంగ నాడింఛకు౯ _ అను సంత్యమును గల్డ షద్యమును.రచించినాండు. అనగా నితర కవులవలెం గృతి' నాయకుండగు. రామచం(ద్రమూ రి స్పుతి రూపమగు పద్యమును రచింప లేదు. షష్ట్యంతములు గూడం గృప్ష స్తుతి రూపములే.. ఇతర, కన్చలు. కృతివాయక. విషయముల్తుగ'నే వానిని (వ్రాయు చుండుట ఆచారము, | రాద్యం - పద్యములు మాత్రము ప్రత్యేకముగా (శ్రీరామ స్తుతి విషయనములుగా నున్నవి. ఇట్లనిన రామకృష్ణ స్తు త్తులలో నేమి భేదమున్న ది! అవి రెండును విష్ట్రవతారములే క్ష దా! అని (పశ్నింతులేమో తదభిమానులు వినుండు, వాల్మీకి రామాయణము మొదలుకొని యీవలి "తోలులప కావ్యముల వణకు _నెంబేకాని 'రామస్సుతులలో -విష్ణునామములనందగు పదములు: పర్యాయములుగాం గొను నావారము గానరాదు. ఇం గృష్ద్ను తులందో మహాభారతము మొదలు నేటి
వంశాదిక ము ౯8 [ నకును బుట్టిన యన్ని కావ్యములందును " విష్ణుసామొన్య నామములు పర్యాయములుగా వాడంబడుట నర్వసాధారభళాము, ఫోతన్నయు నిబే మార్గము ననుసరించినొయ, ఆతేని ఆశ్యా సాంత పద్యములలో నెచ్చటను వి్లు సాధారణ నామములు "రామ పరములుగాం గై కొనంబడియుండ లేదు. కృష్ణ విషయము ననో యవి సర్వసాధారణములై యున్నవి, దీనినిబట్టి పోతన్న మొదట ్రీకృన్ణన కే తన భాగవతము నంకితము చేయందలచి (ప్రారంభించినట్లును దరువోత నందుకో యా యారంభమును మాద్చుకొన్నట్టునుగూడం దోచుచున్నది. ఇంకొక విశేషమేమనలా - భాగవ తోపక్రమములో ేవతా స్తుతియు. గవిస్తుతియునై న పిదప “భావీ కవులం బవూకరించి' యుభయ కాన్యదముండనై. ౨ అని యొక, వచనమును బ్నూర్హి చేసి యాకసికముగా నా యు _త్తమ పురుషు ప్రయోగ్య' ప్లద్ధతిని వదలి - (ప్రథమ ఫురుషలో “ఇమ్మను జేశ్వ రాథముల కిచ్చిలో అను రాజనిందతో నారంభమై “బమ్మెర పోతరాజొకండు భాగవతంబు జగద్ధితంబుగళో అను నాల్మస్తు లితో నంతమగు పద్యమును (వ్రాసియున్నాడు. తరువాతి పద్యము శీవలము దన య(ద్య్వైత భక్సి కనురూపముగా నాతండు రచించినది. (చేతు లారంగ ఇత్యాద్భొ వీనలోం బరనించాళ్ళ స్పుతి విషయమైన పద్యము సందర్భమునకుః 'బొసంగియుండ లేదు, ఇళ్లే వీరభద్ర విజ యోపక్రమమునందుం గూడ - “తదనుజుండనై. (తిప్పన్నను గూర్చి ఇెవ్పిన పిమ్మట) యేను జన్మించి పోతయ నామధేయుం డనై పరగి జనక శిక్షేతవిహిళావ్‌. రా భ్యాసుండ నై వీరభధ్ధ
॥ై బమ్మె రపోతిన (షనాధలబ్బ కవిళాతిశయంబునో అని పోతన్న యుత్తమ ఫపురుషతోం (యారంభించిన రీతి కనురూపముగ'నే - “భాగనత ('ప్రబంధ-వుతి భాసురతకా రచియించిో” అను నుషక్రమమున్లు “వీరభద్ర. విజయంబు రచించెద వేడ్మనామదిక్‌” అను నుప సంపషారమును గల.పద్య మొకటి (ప్రవ్నీప్తము వేయయంబడినది. దానిని జూచినవారు పోతన వీరభద్రవిజయమునం జెప్పు కొన్న యిళ్గర. ఇాక్ష్యములన్తుబట్టి, తద్రచనాకాలమున కతండు “పిన్న వాండన్లి తెలియుచున్నది గావునను, ఛాగనతము పరిషక్య _నయస్సులోో వ్రాయండి సట్టూహింపందగియున్న ది గావునను, (టైన్నీప్తమని (గ్రహించినారు. అశ్లు యీ “యిమ్మను జేశ్వ 'రాధములో అను పద్యముగ్రూడ బురుపు ప్రయోగ న్యత్యయము చేతను పోతన న్వఫావమునక్ష వ్యతిరేకముగా నున్నందునరు సందర్భశుద్ధి లేనిదగుట చేతను (బ్రవీప్త మాత్రముగాం ద్రోసి వేయందగియే యున్సధన్లి నా యభిప్రాయము. దాని తరువాత నున్న గ్‌ చేతులారంగ శివుని బూజింపంజేని ,వోరువొవ్వంగ హంకీ రి నొడువంటేని
అను పద్యము పోతనయొక్క_ యధై సీ భక్తిని "వెల్లడించుచు.. నాతని. కంతకుమున్నున్న .శేవలల శెవభక్తి యొక్క పరివ ర్హృనమును. సూచించుచున్నది.. ఈ పరివర్తనమే కాబోలు భాగవతము రామాంకితము వేయంబడుటకు గాధణ మైనది,
వ౦0కళకాదిక ము త్రి
(శ్రీరాముడు శిన విస్త్యోత్మక మూర్తియని కొన్ని పురాణములు చెప్పుచున్నవి. అతిని పేరు మై తము నారాయణా స్టైమరీ మంటత్రములోని *రా” శిన పలచావకీ మంత్రములోని “మూ చేరి యేర్చడినదని కొందజు పూర్వకవులు చమత్కరించి యా రెండత్సరములు నాయా మంత్రములనుండి తొలలిం చినవో నాయనాయి, గనశివాయో అను నశుభార్థమునకు గుజీయగుచున్ననని తమ సీద్ధాంతమును _ జమత్కారముగనే స్థిరపణుచుచున్నారు.
పోతన్న యీ భానముతోడనే తన భాగసళమును. రామాంకితము చేసినాండేమో అనుకొ నెదను. అశన్హైన నితంధు తిక్కన సోమయాజిని గొంత యనుకరించినాం డననలెను. ఆయన హరిహరనాథుండని యద్వ్వైతము మాపగా న్వతకం'క్లై యు క్రియుక్రాముగాం. బోతన యా వహారివారాత్మకమూ ర్పిని గృతిపతిగాం 'జేసికొన్నాండు గాజబోలు,
ఇదిగాక భాగవతమును బరీవ్సీంచిన కీ.ణీ. తేయప్పెరు మాళ్లయ్యగారు. తమ భాగవత వీతళలో _జోతన్న (శ్రీధరుని యధటై్యైత వ్యాఖ్యనే యనుసరించినట్టు " సోడాహరణముగాం జక్కాడలం జూపియున్నారు.
- వీరభద్రవిజయములోం బోతన్న “జనక శివీత విపితా తరా ఖ్యాసుండన్వై ” అని చెప్పుకొనియున్నందున నాతని _పాథ మిక విద్యా శికమణము శాస్ర్రీయముగాం దండ్రిచేత'నే జరిగిన చనవలయును, ఆ తండి గొప్ప చదువరియని పోతన యా
//4 బ మ్మె రపోతీన (బ్రంథమునం చడాతని కిచ్చిన విశేషాములు తెలుపంజూలవు కాని ఛ్యాగనత ఏీకికలోని - “లలితమూ క్రి బహుకళానిథి కనన” అను పోతన వాక్య మాతనిం విద్యాతిశయమును (బకటించుచునే యున్నడి. అవియుగాక వీరభ(ద్రవిజయ ర్‌చనా కాలమునకు! గేసన్న జీవించియే యున్నట్లు - పోతన్న ఆయన చిరాయు _రన్నతిని గోరుచుం జెప్పిన చీశాయురున్నతుం జేసీ యుమామహేశ్వరులు వెన్నులో గాతురు గాక సక్కృ పకా, అను పద్యభాగమునలన స్పష్టపడుచున్నది. వీసివలన6 బోతన్నకుం గనీస మరునది సంవత్సర ములు నిండునంతవజుకై నం దండి జీవించియుండు భాగ్యముగలదని నమ్మువలయును, శేసన్న మంచి యదృష్టశాలి యనిమైతము మనకుం బోతన న్న (గ్రంథముల వలసం జెలియుచున్నది. ేసన్న “అశ్రిత కల్చన్ఫత్షి మనియు “దాన జనప్రనన్నుంి డనియు “గీ ర్తివిశాలులి డనియు వీరభద్ర విజయమునందును "చాన మాన సీకి ధనుడు ఘనుడు అని భాగవతమునందున్ను 'జెప్పియున్నాండు తత్పుత్రుండు. +" నిర్ధనుం డాన్రిత కల్పవృతుముగా గాని దాన చాసీబజన
నంపన్నుయుగాం గాని దాన మానసీతిధనుండుగా గాంని యుండ జాలదుగచా! పోతన్న తన మాతామహుండైన మంచిశాజు - వితరణ ఖని యన్నాండు తత్పు.తియుం దన తల్లి యునైన లక్కమాంబను - భోగశచి _ భాగ్యపుగారి-.సంపదలమ్మీ చేయి అని వీరభద్రవిజయమునందున్లు 'కడనదు వితరణ కరుణలో
*=వ౦ంళశాదిక ము ళ్‌ “దాన ధర్మ మతిగారవ మంజిలతా -గబీరతాస్తాని అని భాగనతమునందును నర్జ్శించికొన్నందునం బోతన్‌ దరిద్రుల యింటి. బిడ్డండు గాడు, అతండు చదువు సంధ్యలు మాని కొండలపై నావ్రల గాచుచుండనలసిన దుసితియుం బటియుండ లేదు, శ ఇట్లు [ప్రథమ నయిస్సునం'బేకాక పోతన్న మధ్యవయస్సు నందుమై తము సంపన్ను6డై తండ్రివలె జీవించినవాం యనుట ర్‌ వకాశములున్నని,' అతయడు (ప్రౌఢ వయస్సునం గదా సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుని _,యాస్తానకవిమై భోగినీదండకము. రచించి నది. ఆ శాలము ౧లేళం (ప్రాంతమనియు "వెనుకల. దెలివి యుంటిని; ఇది మంచికాలము. ఈ కాలమున పిజయనగర సామాజ్యము శత్రుదుర్నిరీక్యమై యుండినది. చానిని (పౌఢ -దేవరాయసార్వభాముండుద్దామ పరాశ్రమముతోం బౌలించు చుంవెను, అతని నెదిరించు వారా కాలనున నశ్వరునులేరు. చిదరు రాజ్యము అవామ్మదుషా వుత్రుంత్రైన అల్లావుక్డీన్లా పాలనములో నుంజెను. అత డున్న దానితో నంతసించి అధిక మునకుం బోక ౧౪౪.౨ వజకు' మడంగి యున్నట్లు తెలియు చున్నది - ౧౪౪-౨ లో మూత్ర మొకసారి విజయనగరముపై. చాడివెడలి పరాజితుండ్రై యిల్లు ఇేరుకున్నాండు. ౧౪౨౮ మొదలు ౧౪౪౩ నణకును చెలంగాణనులోని తూర్పుభాగము సైతము పౌ టేనరాయల యధీనమే అయినుందునను రాచ ఫెండ "ీనరకొండల వెలమరాజులగు లింగమనాయండు, సర్వజ్ఞ సింగమనాయయ ననువారు ౌఢ చేనరాయని యను
76 బ మ్మొ రపోతన గహమున నిరపాయముగం 'దమళమ రాజ్యములను "చాలించు చున్నందునను, నోరుగల్లు (ప్రాంతములు సురత్మీతములుగ'నే యుండెను, కనుకనే యే తన్షేశవాసియగు పోతనయు రాచ కొండం జేరి తన కవితా పటిమచే సర్వజ్ఞ సంగమసనాయని మెప్పించి బహూకృతులడై యానందించుచుండుననుట కవకాశ మున్నది, _ శ్రీశ. ౧౪౪౩ నుండి ౧ర్షరంజ వజకును గూడ సీ "దేశము నిరుసద్రవముగనే యుండనచ్చును. ౧౪౪౬ మొదలు ౧౪౪౯లో పల బిదరు క్షళింగ-రాజులగు అల్లావుద్దీ౯, కపిలేళ్వరు 'లేకమై కొంత విబృంబించి ఏజయనగర సామాజ్యమున కప్పటి యధిపతియగు మల్లి కార్టున రాయలకలజడి కలిగించిరి. అప్పటి నుండి 'తెలంగాణముగాని చాని దూధిపతులగు. వెలనమురాజులు గాని సుఖముగానున్నట్లు గాన రాదు. అయినను ౧౪౫౭ వజకును అనగా చిదరు అల్లావుద్టీ౯ పాలనలో నున్నంతనజకును 'దెలం గాణా తురకల చాధకు గుజిమైయుండ లేదననచ్చును. ఈ "కాలమునకు పోతన్న రమారమి ౪౭ సంవత్సరముల యీడు గలవాడు. ఇచే భాగవత రచనారంభకాలము గానచ్చును. వొాజారరకిడోాా!
నాలవపకరణమూు క. వ్‌
భాగనత రచన __ అప్పటి స్థితిగతులు,
భాగనతము క్రీ.శ. ౧౮౫౭ (ప్రాంతమున నారంభింపలుడి యుండునని యొక విధముగా నిర్ణయించితిమికదా! అప్పటి పోతన్న స్థితిగతు "లెట్టివి * అతని వృాదయపరిణామ మెట్టిది. - అను నీ మొదలుగాం గల విశేషము లీ 1పకరణమునం జర్చింప నలసియున్నది. భాగనతమునం దన యన్నను గూర్చి “ఈశ్వర చేవాకాముండు తిప్పయి అని మాత్రమే చెప్పకోనుటయుం దత్పూర్వము తన 'ఛాల్యశేషమున (వ్రాసిన వీరభద్రవిజయ ములో నత్యుజ్చాను రీతిని “భూదారాహీంద్ర సమాన. దతుండు” “నదాధ ర్మాకరుండు అర్థిమందారుండు”. అని వర్మించికొను _టయు జూడం బోతన యింటి 'దళశ యస్పటిక్కి నిప్పటికి మాజీనదా? వమి! అను విచికిత్స పొడముచున్నదిశ
ఇది యిట్లు ంద్యసచ్న పోతన తన కృతిని నరాంకితము చేయనొల్ల నను పట్టుదేలత్‌” గ్రాసినట్లు చెప్పబడు 3 పద్యము లలో నొకటి న్యవిహషయ స్వవచనముగాన్సు. రెండు. (ప్రథమ ఫురువ ప్రయోగ పరవాక్య రూపములుగాను నున్నవి, . అందు "మెందటిది,
"౧ బ మ్మె రపోతన ఉగ కౌటుక కంటి నీరు చనుకట్టు పయిలండచేల యేబ్బెదో
వైట్‌ భై త్యమర్దనుని గాదిల్‌కోడల యోమదంబ యో
హోటకగర్య్భు రాణి నిను వాశటికిం భానిపోమి యిల్ల 5
ల్ఞాట కిళాట కీచకుల కేమ్మంది కుస్థిగ నమ్ము భాకతి,
అను పద్యము - ఇది (శ్రీనాథు స్త్తెపొడుచుచు నున్న ట్లున్నదనియు ససకపలు దలంచుచున్నారు, అతండు పలువురకు గృతు లెచ్చిన వాండుగచా! నిజమేకాని యళతండు కిరాటకు లకు గృతీ యిచ్చిన శాన్యము సామోత్తుగా వారవిలాసము గాని భోగినీ విలాసము గాదు. భోగినీవిలాన వర్గనాత్మక మైన ముద్ర కృతిని రచింప సావాసించిన పోతన్న అందును గృతి నాయకునినే - కథానోయకుడయగాం గారవించిన పండిత కీర్త సీయుయ హరవీలాస కృతిక_రృనంటి లోకాతిగ కవిని నిందించుటు కీ వాచాలతం జూస్రునా+ ఇందుకు లోకులు చెప్పు సందర్భము లైేము సరిగా నురడలేదు. (శ్రీనాథుని యుద్దండ కవితా లీలలప నతని దని' చెప్పబడు క కన్యుని ఆంథం బూక్కటి
య్టైళ్యుల నే నృపతికై నం గృతి యిచ్చినచోం
గొమ 'జ్ఞిని యా యె "నసయా
ర్లిమ్ముహ్‌ం దున్నంగ నేల యుట్టి మహ్ల్హాక్కుళ్‌ .
అను పద్యము సర్వథా విరుద్ధమైయున్నదది. ఇట్టి పద్య
మోీనల నే సొమాన్యునిచేతనో రచింపంుడి యుండన లెను. ఇంతకు (శ్రీనాథుని నృృద్ధాప్యమున "చాలుంతై యుండనలసిన
అప్పటి స్థితిగతులు 79 (ఫుర్వో క్ష కారణములవే) పోతన యతనికి చొవయినిటతోం చా టా కథ నర్వము కల్పిత మే యనుట కిదియొక సాధనముగా నుపయోగించుచున్నది. 1: - అయితే “అల్ల క్‌ సాటి కిరాట కీచకుల కమ్ముక౯ అన్ను టలో బోతన్న యొత్తిపొడిచిన బెనరిని? అను (పశ్నమునకు సమాధానము మా(తము చూడవలసీయున్నదిః “ఎవ్వరిని గాదనియెదను. తానొక వేళం గృతి యీాయం. బెగించినను దొరకంగల (ప్రభువు లిట్టివాశేకదా! యని పోతన్న 'తెలియం "జేయుచున్నాండు. ఈ పద్యములో “ఆ'కంటికిం గొనిపోయి అని యున్న వాక్య విశేషమునుబట్లి కడుపుకూంటి కాశింపవలసిన దుస్థితి కతండు వచ్నెనా?' యేమి! అను నందియముగూడం గలుగుచున్నది. అట్టి దశల్లోలహాడం దానొక సీచకార్యమునకుం "చాల్చంచలాడ దన్ను'థిరత్తనే యూ పద్యమునం బోతన వ్య క్రీ కరించుచున్నాండు.' ఇది యాతని నంకె"చాత్యముల కుదావార ణముగా గ్రహింపందగిన పద్యము, తక్కిన రెండు పద్యములును బోతన్న వే అనుకొన్న యొడల వానిని గొంత విమర్గింపవలసియున్నది -- అంధదొకటి - భాగనత (ప్రారంభముననే కానవచుూ..నీ క్రింది." న! ఇమ్ము నుజేళ్వురాథముల కిచ్చి ఫురంబులు వాహనంబులు౯ సొమ్ములు కొన్ని పుచ్చుకొని సొక్కి శరీరము వాని కౌలు చే “సమ్మెట (వేటు లంబడక సమ్మతి ్హ్రీవారి కిచ్చి చెప్పె నీ బమ్మెర పోతరా జొళకండు ఫాగవతంబు జగద్ధితంబుగజ +
800 బమ్మెరపోతన అను పద్యము. ఇందలి [ప్రథమ పురుష ప్రయోగము నొక వేళ “నానా రుచిరార్థ సూ క్తినిధి నన్నయభట్టు “ఇెనుంగున౯ా మహాభారత నంహీతా రచన బంధుర్తు.,డయ్యె జగచ్చితంబుగ కా అను పద్యచ్చ్భాయలో నుండలపూడదా? అని సమాధానము చేసిఫొందు మేని యిది పోతన్న బే కానచ్చును. అయినను నిందున్న మనుజేళ్గ రాథ ములను అనుపదము సకల రాజి విమయముగాదు” భోగినీ దండకములోం చానా (గ్రంథమును శొజూంకితము వేయుచునే యా రాజున కుత్కర్ష సూచించుచుం గాందజితర రాజులను బోతనజా ఈళ్తాజుల్ర్‌ బహువ్యాబాలే - భోజులే - చందలతచ్చిత్తులే = మత్తులే - టేకకాయత్తులే - నూత వాసక్తులే - లోభసం యుక్తులే దోష.సంచిక్తు లే = రంభ పంపాదుల్నే పకముర్యాదులే వారి శేనింప భేంంప జీవింపం బోశామి గావింపగా రాదులే _ అన్ని 'వేశ్యామాతృ ముఖంబున + సనిందించియు - గభధా సాయికా ముఖింబునం దన కృతినాయకుని వై శేవ్యమును, “రాయ చౌహాత్తమల్లుకా ఎవధూటీ నరోజూత భల్లుక్‌ మహారాజ వేశ్యాభుజంగులా - హయానేక పగ్రామహేమాడి నానా మహాదాన చంగు౯ా సర్వజ్ఞ సింగతుమాషాలు గై కొంట తప్పే - కకుప్పాలసంకాశుజే అను మాటలతోం (బకటించినాండ మజీయు సింగభూపాలాయత్తమైన చిత్తము పరాయ _త్తమ గాదనుటకు.
ఆప్పటి స్థితిగకులు న! జెల్ల నత్ఫుల్ల మందార శాజన్మృరందంబు నందంబునక్‌ శ్రోలు మత్తాళి దుత్తూరముం గోరునే - హేమురాజీవ రాజీ రజో రాజి తాకాశ గంగానదీ లోల కల్లోల డోలానట(ద్రాజ హూంసంబు కైవాలగ దూ పదీభేకళికీఢులీ - నంకలాసార శాసారముం జీరనే- ముండితా ఖండలానీల జీమూత నిర్యత్చ 'యూోభధా రలం (ద్రావు సారంగి కుం ఫాంతరాంభ౪ప్రపూరంబులం (దావునే- మాధవోజ్ఞాత చూతాంకు రస్వాదులీలాలనటత్‌ ళ్ణాకి 'లేంద్రంబు ముల్లీనర క్రూర ఛల్లా తకీ శాఖకుంబోవునే- సింగ భూపాల 'చాహా పరీ రంభ నంరంభ సంభోగముం నోరు యోషా శిర్దోరత్నమాశించునే నీచ సంభోగమం'బొ!.అను నీ చుటు ప్రహ్లాదుని నోటం చాను ముందుముందు ఫలికింపయోవు' హారి భక్షి విషయమునైన ఇ [మందాళకమకరంద* ఇత్యోదిగా గల్లు చాటలను దలయపించునట్లు భోగినిఖేం బలికించినాయం, వీనివిబట్టి ఫోతనకు భోగినీదండక రచనాకాలమునం “గృతినాయకుండుగా లభించిన యూ సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుని వంటి ర్లాజు ఫాగవత రచనాకాలమునకు లభింపలేదో యేమో - అను నూఫా సై తము పొడముచున్నది. ఫోన్‌ శా నదివజుకుం.గ్గావించిన పని తప్పుగా నెంచుకొనియే డానివై ధల హేయభ్రానమును వెల్ల డించుచు నీ పద్యమును వ్రాసీనాండన్నను నమోాచీనమే యగు చున్నడి. కాని యీ పద్యము (శ్రీనాథనించా సూచక మను ఫొనవలఫిన యవనర మేమియు లేదు,
2జె బ మ్మె రపోడిన ఇయ. మరాండవ పద్యము--- ఈక పాల రస్తాల సాల నవపల్దివ కోనల కావ్యక బ్యకం "
గూళల కిచ్చి యప్పడుపు కూడు భుజించుటకలకు షత్కనుల్‌
హెలికలైన "నేమి గహవాంతగ సీమళర ఈ దయాలికో
_ట రికో శ్రైవనేమి నిజడార సునోద* పోషణార్థమై.
ఈ పద్యము శేయూర. 'చాహు చరిత్రోపాద్ధాతములో నున్నది, అది యథమ'రాజూంకితముగాం గృతిచేయుటను గూర్చి తత్క__ర్తయగు మంచనకవి రచించినట్లందుం గలదు. అతం జా కృతిని నండూరి గుండ నామాత్యున కంకితముచేయిచు న్గాతని కుత్కక్షము చెప్పు నందర్భమున నీ పద్యమును రచించినా కాని యిది పోతన పొలనుదున్ను కొనుచుండ (శ్రీనోంథు*డు పరిహాఘమునకు మిరు పోలికులా? అని యడిగినటును దానికిం బదులుగా. *కుక్కం శాటుకుం ఇెప్పుటెబ్బ” "యన్న. సోతన యీ పధ్యము చెప్పేనట్లును వాండుక చేయంుడీనది.
. ఒక్షవేళ స్‌ పద్యము పోతన'చే యనుకొన్నను కూళలకుం గ్బృతి యిచ్చుటలోని దోషమును మాత్రమే యిది సూచింపం గలిగియున్న జే కాని పోతీనయొక్కం నరాంత- కృతి రచనా వైముఖ్యమును- సూచించునదిగా నుండ లేదు కాకున్న పోతన్న కడపటీదశలో న్యయముగో "నేల దున్నుకొని (బతుకనలసిన స్థితిక వచ్చినాండనుట కిది యొక సూచన పద్యముగా నున్నది. నిజములో నెవ్వండో కల్పనా-చతురుయీ పద్యమును క₹యమార నావు చర్మిత్రమునుండి లాగుకొసినచ్చు పోతన్నకుం దగిలించి-
అప్బ-టి న్ధి తెగతులు 80 (శ్రీనాథుని నీ వ్యాజమున నిందించి .తృ_పాచెందియుండునని నేను దలంచుచున్నాను,
(శ్రీనాథుడు. పోతన భాగవత రచనాకాలమువజకు జీనించియున్నాండనుటకున్తు వీలు లేదు. 0౪-౨౮ లోపల రాజ మహేంద్రవరమృు. సరెడ్డీర్తాజుల "రాజ్యమునకు న్నాల్మఢి భాను "బేవుని (కళింగరాజుు వలన నొకసారి యుపహత్‌గలిగినది, అందువైై విజయనగరమునుండి. (పౌఢబేవరాయలు. వచ్చి దానిని దప్పించి వేమవీరభళదరాజులను మరలి సింహోనన 'మెక్కి-.ంచిపోయెను.” తరువాత ౧౪'౧౫-నంవత్సరయులు వోతు నిరభ్యంతరముగా రాజ్యము వేయుచుండిర కాని “నిళళ౨౫టి (పారీతమున. 'బాఢ దేవరాయల తమ్ముుం ఢథొకడు- 'కుుటిలోపో యమున నన్నగారి -పతముమువారి ననేకలం- జంపించియా యిన్నను జంవు 'ప్రయత్నముేయగా. నెట్టకేల* 'కా ఘాత తప్పించుకొని రాయలు మూత్రము జీవింపంగలిగను. ఈ కష్ట నమయము ెలిస్తిన .వెంటణే అప్పటి: కళింగూరాజు కపిలేశ్వర డును బిదరు సుల్తాను _అల్లావుద్దీనుడును గులయం :లికికరిని వజయ సగర సమాజ్యము మై కి" దండు వెడలిరి, ఈ స్రంధర్భ్శమును ౧చెలువుచు. (శ్రీ నేలటూరు. వేంకటరమణయ్యగారు. వికృతి సంవత్సరము వై త్రమాస. .భారత్తిలోం (బ్రకటించిన “త్రీ. కృష్ణ "జేవరాయల కళింగ వైత్రయాత్ర” అను శీర్చికగల వ్యానముల్లో. నిట్లు (వాసియున్నప్టారు.
“బక్సి-మనీ సుల్తాను కృష్ణా తుయభద్రల "మధ్యప్రచేశ మును సాధింప 'బ్రయత్నముసేయ గజపతి శ ప్‌లేశ్షిరుటడు
84 బ మ్మె 5రపోఠకన రాజ ఘేంద్రవర రెడ్డి రాజ్యమువై6 గవిసెను, కాని వారి కోరికనెర వేరలేదు. లక్కణ దండ ,నాయకుండు. గొంత మెైన్యముతోం గృస్తా తుంగభద్రల యంత న్వేదిని (టబవేశించి బహామిసీీ మై న్యముల నోడించి పాజ్యదో లెను' మల్లప్ప దండ నాయకుండు వుటీ కొంత మెన్యముతోం గూడ బయలువెడలి పోయి కృష్ణో నోదావరుల నడిమి తీరాంధ్రబేశమును జొచ్చి కషిలేశ్యరుని. బరాభూతుని గావించి రాజేమహేంద్రనర రెడ్డి "ధ్యాజ్యమును రృశించెన్తుల
= వారి 'యీ (చోతనుబట్టి రాజమహేంద్రవర రాజ్యము రకర ౨-౪9 (ప్రాంతపు గజపతి చాడికిం దట్టుకొని సిలిచినశ్లు 'యూర్ధ్థమూసిను కాని యీ చాడిలో "రెడ్డిరాజులు కపి లేశ్వరునీచేం జంపలుడి"ేమో అని "ేను దలంచుచున్నారు.. (శ్రీ, "వేంకట రమణయ్యగారు పౌఢ'ేవరాయని మరణానంతరము పె గెడ్డి 'రోజ్యము. ౧౪౫౦ (పాంతమున నాశము'చేయంబడియుందునసి యూహీంచుచున్నారు. నా యూవాకును వారి యూవాక్తును రమారమి ౭ నంయిల భేదమున్నదె. పీరభదడ్రాకెడ్డి మరణమ్రై .వజకును (శ్రీనాథకవి జీవంచియుండవ తను, ఏలయన శానిళ విశ్వేశుగలసె వీరారెడ్డి కఈత్నాంబరంబు లేశాజొసంగ. అని తన 'యంత్యకాలముతో (ల్రీనాథుంయ దఃఖంచుట ' అన్మైననే కదా సంభవము, శా. అభ్మిప్రాయము ప్రకారము (న్రీనాథకవి శ్రీశ. ౧౩౭౦ (ప్రాంతమున జన్మించి ౧౪౫౦ (ప్రాంతమున మరణించియుండునని- పీరభద్రభూపాలుని 'ఉమ్మట - కసీసము ఓ ౭, సంవృరములైన నాతంయ జీవించియండుననుకొన్న ౬
అప్పటి స్టీతిగతులు అ. నృరణము ౧౪౫ం నాంటిది, లేదా యింకను గొంత "ముందు ”ంటిదైన గావచ్చును. అతడు కసీనము ౮౦ సంవత్సరములు వించియుండనచ్చును. కాశీఖండము క్రీ.శ. ౧౪౩౦ (పాంతమున వాసియుండును. అది యీతని వార్థకారంభక్తాలము అనలా 0౦ సనంవత్పరముల చాకొన్న వయఃకాలము. కావ్రనశే 'పాయమింతకు మిగులం ై ఛాలకండో పంనిగ్రాఖండము ;చింతునన్నాండు. న్‌
పోతన భాగవత రచనా కాలమునాంట్‌ కతని పూర్వా శ్రయమగు సర్వజ్ఞసింగభూపాలుని స్థితి 'యట్టిదో విచారించి దూతము, ఈతనిజ్తాతిసోదరుండగు లింగమునాయండ' ౧౪౨౩లలో రల్టునయన్కు_ యుండియు “బంధుబలమునం ' గొండపీథి ఫీయటివేముభూ పాల్రుస్‌ జంపెనని' *చర్మిత్రము - చెస్సుచున్నడై. కావున "నా లింగమునాయండుగాసి . యాతని జ్ఞుతిసోదర్సుడగు సీ సర్వబ్ధృసింగమనాయండుగానియు ౧౪.౨౦ నాంకికి రమాగమి _౨౨౦ నం[1ల యీడుగలవారుగానై న నుందురు. పోతన భాగనత రచసాకాలము ౧౪౫౭ _ప్రాంతమగునేని చారన్బటికి ౫2 సంవ క్రరముల యీడు చాకొన్న వారు నగ్మాత్రమే కాందగుదురు, సక్వషసింగభూపొలుయ పోతన్నకు నవయన్ము_లడ] యుండునని యా-హించిననూ. బోత్‌న్న' మైతము ౫౭నం1ల యీంయ గల వాడుగనేయుండి ఛాగవత రచన క్రుషక్రమిరిచి (యుండవలెను, అట్లయినను బోతన్న. (శ్రీన్తాథునళంయె 30 సంవల్సరములై న చిన్నవోండైై. యుండవలెను గడా! ఇది యిట్లుంచి భోగినీ దండక . కుతిపతి. ౧౫౫౭౬ వజుకు * జీవించియుండుననుట. కంత
న! బమ్మెర పోతన" యభ్యంతరముండడు, “ఈ కాలములో చిదరు సుల్తానగు అల్లా యుస్టీని మరణంపలా నా రాజ్యమునకు పుమాయూకొషపా రాజై గజపలీతోం దమకుర బూర్యమున్న సంధిని సైతము గమనింపక "దేవరకొండ హిందూ'రాజ్యము (లింగమునాయని “ర్లాజామ్సు మై దాడి వెడలెనట, అట్టి తరుణమున నా హిందూ, “రాజులు కపిలేశ్వరుని సాహాయ్యము 'వేండిరనియు నతం డందుల కంగీకరించి. పిందూమత సంరతణమునకు సంసిద్ధుండయ్యె ఎస్తయు. బుఠానె 'అస్సిరి అను తురష్క చరిత్ర [గ్రంథము "కెలుప్రచున్నది. కావున చేనరకొండ -రొజ్యముతో పాటు, మై భశారము ౧౪౫౩ ప్రాంతమునరి దప్పించుకొని యుండ వళ్చును; సర్వజ్ఞ సింగమునాయని తరువాత నాతని తమబ్గండు భోగినీదండకములో " “వసంఠావనీ నాధ సం సేవితాంచతృజాంభోజుో అని కృతినాయకుని తమ్ముడయగా వర్ణ్మింపంబడిన వసంతి రాను గూడల. గొంతకాలమ్ము 'రాజ్యముచేసినట్టు ॥ + చక వదవడి చక్క_గాదోక దినంబును బుక్కిటం చేదు మొసం జే ర్పడ్‌ విన వీనులేదు "పెను పండ్గువునందును గాలిగోలు సీ బడుగును బొందచేల యిని బాసి ఫణిం జనుం బెంచికాదె యా పుడమి వరించే వేడ్క నృపవుంగవు' రావువసంత్‌ కాధనికా-.
ఆఅప్పటిపరిస్థిరులు 2. అను పద్యమువలనం 'చెభలియవచ్చుచున్నది ఎ శాన్నన “పీ ౧ళ౫ి2 వాటికి సర్వజ్ఞ్మసింగ మనాయుడుగాని యాతని తమ్ముండైన య్‌ వనంతరాయండుగాని జీవించి రాచకొండ ేలుచుండవచ్చును, అయినను మనకీ విచారణ అంత అవసగమైనదిగాదు,
పోతన భాగ్రసతమును ,గూర్చి కొంత యిదివజుకే ౪ యా ' సందర్భముల లోల జర్చించియున్నాము _తళల్తతం డీ వ్రురాణమును (శ్రీధరపండితుని యద రత న్యాఖ్య ననుసరించి తెలిగించెనని భాగనత వీశికల్లలో నొకచానియందు శ్రీ తంతెయ ప్పరుమూళ్ళయ్యాగారు సోచాహరణముగా6 నిర్ణయించి మూవి మయున్నాళు.. నా యభిప్రాయములో = మూలగ్టోంథము. జాల వణకు విశిష్ట ద్వెత పశ్నీయమైన బే. అక్షైననూ బోతీన చానీని _ ద్రోసిరాజనుట యతని యదై్వైత మళాభిమానమును . [5 బించుచున్నది. అద్వైత ' మనలా నివ వివ్ల్వ భేదమును బాటిం; చుటగోదు కాని - శేనల విశిష్టాద్యెతులు జ్‌పాత్మ పరమోత్మ లయ భేదమును గూడ నరగీకరింపరు.. పోతన యా వమయమున నమై్యైతి యనక తప్పుదు. మొట్ట మొదట పోతన్నది నంశక్రమా గతమైన సేనవిశిష్టాద్వెత వుత్తము. శాన్నివయస్మూ ముదురు నప్పటి కాతం డదైై పతే ళ క్కి నవలంబించిసాండు, అంకేకాని. మతము వకార్సుకొన్నట్లూలేదు = పారిహారనాథునకుం. గృతి యిచ్చి" మహాభారేతమును. రబించిన తిక్కనయం దీతనికి గొరవ మధికమనుటకు గొంత యవకాశమున్నది. వీరభద్ర విజయములో “
న బపమ్మెర పోతన గోఉన్నత -సణధుర్యు 'నన్న పాఠ్యగ అని నన్నయ్యను నేవిత్ర కవిర్చాజ్ట కీ సోమయాజి, అని తిక్కనను సామాన్య రీతిన వర్ణించియు ఫాగవతమునందు “ఆంధ్ర కవితా గారవజన మనోహర “నన్నయ సూరిం్లై వారంబునేస్సో అని నన్నయ్యను “వారిహూర చరణా రవించ నందనాభిలావ్షి( దిక్కూ మనివం భ్రూకించిా అని తిక్క_నను నర్మించుటలో గాత్ర శేదము గానవచ్చున్ను, ఫౌగవతములోం- బోతనయొక్కయు.. నితర కవ్రల (మయొక్కయుం “బద్యములు గొంతవజకు. లెక్కించి. మూడ పోతన పద్య సంఖ్య (ప్రథమ స్కంధముయ్యల్యా ద్యితీయ స్కంధము ౨౮౮ శ్రైతీయ స్కంధము ౧౦౫౪ చతుర్ధ నృంధము ౯౭౬ న సప్తమ న్కంధము రర్రాం అన్టమ స్కంధము ౭53 న్వు న్కంధము క. దళము న్కంధ పూర్వభాగము, ౧౯౫ వ్రకు _త్తర
- భౌగములాో: క్ష ఈ మొత్తము టాంం పద్యములు, పోతన్న రచించిననిగాం ద్‌ _త్తన్లద్యములను బట్టియు దశమ న్కృ_ంధో_త్తర భాగయున్ను “కాటుక నెజియంగా అను పద్యము నుండి వెలిగందల నొారంరు (ాసినట్లున్న నాడుకనుబట్టియు నోక్ష విధముగాం దలంపవచ్చును,
ఆప్పటీ ని తిణగతులు 59
వెలిగందల నారయ పద్వ సఠిఖ్య
“కాటుక నెజఅయంగి అను పద్యము మొదలు దళము న్కృ_ంధో_త్తర భాగము ౧౧౦౫ వశాదళ నృంధము ౧_౨౬ 'ద్యాదశ న్మృ_ంధము ౫౩ మొత్సము ౧.౨౮౪ - పద్యములు "వెలిగందల నారయవి.
గంగ యార్యుని వద్య సంఖ్య
పంచస్కంధ ప్రథమశ్యాసము ౧౮౯౨ తద్యితీయాశ్యా నము ౧౬౭ మొత్తీము 36౯ పద్యములు, బొప్పనామాత్య . వు(త్రుండగుగంగ నార్యునివి. "
వష్ట నృఒంధము -- ౫౨౯ పద్యములు-సింయవి. ॥
ఇట్లు భాగనతములోని ౧.౨-న్కంథములు జేరి ౯౯౯౨౨ పద్యములు కలవు - కొందణు "తెలుగు భాగవతముల్తో 2 చం లంధ సంఖ్య గలదందుబు, కాని డాని తాత్బర్లూమైమ్షో. 'ఇెలియనచ్చుట లేదు,
ఇందుపైై (శ్రీ) శేస్మాదిరమణ క్రవ్రల యభిప్రాయమ్ము ద్షీవినిం కూర్చి పలువురు పలు విధములు! పొకొనుచున్నారు, ఏకారణమువలననై ననేమి , పోతనామోత్యుయ _ రచించిన పం[తెండు. న్కంధముల = భాగవతములోం గాంతభాగము జీర్మించినది. ద్వితీయ స్కృంధములో జన్మ పద్యముల కావలి భాగము తృతీయ. స్కంధములో స్వల్చ్బభాగములు చతుర్థ స్కజంధములో గొంత భాగము పంచమమస్టక్కంంధములు దశమ
ఠం బమ్మెరపోతన స్కంధము ఉత్తరభాగములోం గొంతభాగము వకాదళ చ్యాశ స్కంధములు పరుల రచనముఖతోం గూడియున్నవి. ఆయాభప్ట భాగములన్నియుం బరులు పూ క్రిచేసిరనియు నందలి కవిత పూ ర్హిగాం జరులచే యనియు మేము విళ్వసింపం జాలమూ అని. వీం యభ్శిపాయానుసారము ద్యితీయ న్కంధ ముల్లో వెనుపటి నా౬ పద్యములుపోగా, మిగత(_౨౮౮-౯౫జ) ౧౯౩ పద్యములు గూడ నితపలచేయిగలిసిన వేయని _ తక్కిన చోటుల జరిగినవి సంస్కరణ మౌాత్రములే యని చారి యబి వాయము, + ఫోగవతమున కిట్టి దుర్గతి యేల పళ్షైనో యెవ్వరును నిర్ణ యింపం జాలకున్నారు. పోతన్నకుం నన యను కవమూరుం దున్నాండయ.” అతేనికిం (టౌఢసరన్వతి యను చికుదము గలదని తత్పుతులు, చామోయణీ పరిణయమునందు వాసిన - “అప్ప లమ్ముయును వీరాంబయ్యు (బౌఢసరస్వ్యతికని గన్న ప్రజ్ఞ వారో అను పద్యభాగమునలనను, ఈతని యన్హుండగు నజ్జ్ఞనరపు వేర లింగము ఒడయనంబి విలాస శీకికలో వన భార్యను గూర్చి . (నాసీన జ! =మ్మెర వంశమందునను తాఢ శరన్వతి పద్దుగాంచి తా ఇమ్మె దలిక్సలోసన క వీళ్వ్యరులప్పమా నామవాధ్ధి యం , దిమ్మ హిం గూర్చిం గన్న సుత యొల్ల్యము యుగును "బేరయా ఖ్యుండణా సమ్ముతిం గంటి వీరనరసమ్మును గంగన మం(తియ్యున్మముక్‌ అను పద్యమువలనను సేవ్య కృమగచున్నది.
అప్పటి స్థితిగతులు రే ఇంతటి మహోపండితుండు కుమారుండై " యుండం బోతనస భాగవతమున కింతటి దుర్గతి యిల పళ్సైనో వివేకింప సాధ్యముగాకున్నది---సూచిమంచి తిమ్మకవి ెవ్పిన కారణము భోగినీదండక కృతిపతియగు సర్వజ్ఞ సింగ భూపాలుని దుండగమే యని. ఇది నమ్ముట య్మైట్లు? పోతన భాగవతరచన శ్రీ. ౧౪౬౦ పాంతమని నా యభిప్రాయము, ,_ పూర్వ పీ3కా-కారు లి నిర్ణయించిరని (శ్రీ) శేపాద్రైరమణ కవ్రలు దమ పీఠికారం భములో (వ్రాసియుండిరిగదా! నా పరిశీలన ఫలితముగూండం + దదనురూపముగ'నే యున్నది. (శ్రీ) కందుకూరు వీ శేశలింగము పంతులుగార్తు క్రీశ ౧౪౭౦ కి ఆనలివాండని పోతనను గూర్చి (దాయుటలోల గూడ నంత. న్యత్యాసముకాదని నా యభి (ప్రాయము. ఈ కాలమునందలి నానా పరిస్థితులే భాగవత 3 ధిల్యమునకుం గారణమేమోా, ఆ విషయమును గొంత "వెనుకనే చర్చించియుంటిని. పోతన యనుకఠణములు ద్విపథ॥ ౧. &ీశాబ్ధిలోపలం (గీడించువాంస శ నోరునే పజియల నిరు అదౌావంగ ౨ చూత ఫలంబులు సుంబెంచు చిలుక _. భాతీం బూరుగు మాని పండ్లు గస్లొనునె పీ. రాకొమల జ్యోత్స్న: (దావు చకోర మా కొంచనేయునే చీకంటి, (దాన ఈ విరదమ్మి వాసన విహరించుకేంటి - పంనొని సుడియు నే బబ్బిలి నిరుల
ఖై బి మ్మె గపోతన ఎబుంగసే యల గిగ్గజేందంపుం గొదను మెొజ కంది చను సీక “సెజటులవుగాక బనవ పురాణయ తృ ఆశ్వాసము 20. పేజి. ఈ సీ! మంజార మకరంద మాధుర్యమునం జేలు మధుపంబు వోవునే మదనములకు ౧ నిర్మల మందాకి సేవీచికలం దూలం రాయంచ సనునె తరంగిణులకు తి అలి రపాథత పల్లవ ఖాదిరై చొక్క కోయిల చేరు నే కటజములకు వేం పూర్ణేందు చంటగి "కాన్చురిత ఉకోరకం' బరుగునే సాంద్ర సీహారములకు “న్‌ ఇంబుజోదర దివ్యపాచార్‌ పంద చింతనామృతపాన విశేషవుత్త నాతొ చి తమేరీతి నితరులం జేరేనేర్చు అని ఇ వినుల గుణసీల మోటీలు చేయు నేల ఎట్టా పగడ నృసింహ వురాణము ట్‌ ౧ ఊ£ ఊషిర చీజముల్‌ భనికయోజ్య ఫఘృుతరబులు పండకన్య కా ం వ్వేషమణనుల్‌ పయోధిగత వృష్టితతుల్‌ మృగ తృష్టి కాంబుగం దూమలు దుర్గకొనన కఠోరిత్‌ చం(దిక _లెందు మూక స ద్యామలు విష్ణు మంగళ కభా విముఖాత్ముల దుష్ట్రజన నశ ముఖ్‌ నృనీం. పుం ౫ ఆక్వా ఎ
అప్పటి సి తెగాతులు 08 ఇా, అంభిం దూదయముల్‌ మహాబధిరళం ఖారానముల్‌ మూక స ద్ర్రంధాభ్యాసనముల్‌ నపుంసక్‌వధూ కాంకృల్‌ కృతమ్నూవలీ బంధుత్వంబులు భస్మభావ్యములు- లుస్థె ద వ్యముల్‌_ తోడ స ద్గంభంబుల్‌ హరిభద్త్తి పర్టితుల రిక్త వ్యర్థ సంసారముల్‌ = ఉ|| అక్కుట (బ్రహ్మా బంధువ! దురాత్మక! నావగచాని క్‌ర్ణనం "బెక్కుడనుండి యీ శిళ్ళువు నెప్పగిదిం జదివించి తిజ్ఞగం "బెక్కట్‌ యేలు నామహీవూ యేమియు: "వైకొన కివ్విధ్రంబునం దక్కవ పాటొనర్సీతి వృథా పరిజల్బన కల్చనంబులక న అనిన నస్తుభేశ్వరునకు నుపాభ్యాయుం డిట్లనియె చ! కీని యకచైత్యనాధ యొక కీడును శాచెస లేదు వెప్ప వ్ల తనయుండు వ్యకశీలయని తాంతనయోక్తుల యేను "సెవ్పలగా వినక నికేచ్ళమై6 గడిలి చేమలు నిట్లని యుగ్గడించు నీ యనువువ నిట్టికోరడవుటాల8 శిమల "కేల చేపడుకా వ అనవుడు నఠండ్లు కుమారుంగనుంగొని క1॥ సీవత్స్‌ నీవు చెప్పిన | యీ విథమేం వెప్పననియె నిజె యొజ్జలు నీ శేవాణయ గజ పె నేర్ప్చవ ! గా వెజవకచెప్పు మట్టిఖిలు దండీంళుా ఎజ్లననృ. వు జ్ర ఆశ్వా ళ₹ా౧3, చ|; పటుతరనీతి కాశ్రుచయపారగుం చజేసెదసంచు బాలు న్నీ నటు గొనిపోయి వానికి ననర్హ్హమయులైన విరోధి ఖా శ్రుచుల్‌ కటిలతం జేప్పీనాందవు భృగు ప్రవరుండవటంచు నమ్మితిం ట కట ( బావ్యాణాకృపివి గాక గట కట (వ్రావ్యాః కి గా యధార్థపు (టూవ్యాణుండవేే వ) అనిన రాజునకుల టురోహీతుండేటనియె. " వా
| యు 'మ్మె ర పోతన ఉకి రస్పులు లేవు మావలన- చానవవాథ వినోధి శా శ్ర్రుముల్‌ ఇెవ్పయు (కూరులై పరులు సెప్పుగూ మో చరణంబులాన సు యమ్మెప్పుడు మా కుచారువకు నింతయువైజమస్‌స్క యొవ్వరుం జెప్పెడిపాటిశాదు పతిచింకల దలంపుకు "నేర్చుకై వడిక- వ అనిన... పై త్యవల్లభుండు నొడుకునవలాోశించి యిట్లనియె, క ఒజలు వెప సన్‌ యీమతి మజ్తాతుందపన సిక మటి యొవ్వరిచే జ జ ము నుజ్ఞాత 'మయ్యెచాలక చబ్బనులం 'బేరుకొనుముతన చా యోలకాం చ జు | ఫా న్న్ణ. ౧౭ ౩-౧౬-౧౭౯ ఈ క్రింది అనుకరణములు చూడుడు బ్సప, అన్నయ వ్యతిరేక మొత్రభేదములై యున్నవి. సీ వానుబేవుని పాదనసరుహంబుల ఛి తగదను తండీయు. దంగడెగాయ. ఎజ్జిన తండి వారిం జేరు మనిమెదు తం డి తండి - పోతన శ్‌( జేదచోదిఠమైన విన్ణు థర స్థామునశం నోపించు గుకుందును నుదంయశాందు. ఎజ్జినం “కసీ సీధవః జెప్పెడి సరుండు గురుడు. పోతన గ “కదరర్వోంగ మకనుగు వెస్టవజ్ఞానంబు నదలివ భదువును జదువుగాదు. ఎజ్దన, “న్య కవాస్తుని (బకటించు వదువు చదువు” పోతన్న " “మాధనస్తాాత ఘన సుఖా మధుర రుచులం బొలుక కండెడు జీహ్వాయు జివ్వ శాదుగే ఎడ్షిన శ3 , క ల్రీనాళు పర్ట్మించు జిహ్వా జవ్వూ పోరన,
అవ్వటి స్థితిగతులు క్‌ టె. :-పోలన యా వద్య భావములు మూల ఫెగవతాను సరణములుగావుం కనుక ఎక్టై(వగ్గడ నసీంహా పురాణ వా క్యౌనుసరణము లే యని స్పష్టనుగా6 జెబ్బనచ్చును. పోతన భాగనత మాంధ్రులకుం బరమ(్రియ మైన (గ్రంథము అందును సీ కింది కొన్ని పద్యములును అష్హ్రమ నృ_ంధములోని గజేంద్రమోవ్షమును దశను న్కృంధభులోని తుక్ష్మిణీ కల్యాణమును * (బ్రత్యేక ముగా నాంభులక్టు, యచాణ తుల్యములై నవి. ఇ మ! లలిత స్కంధము కృష్ణమౌాలము శకుకాలాపాఖిరామంలు మం జులతా శోభితముకా సువర్ణ సుమనస్సు జ్హేయముకో సుందశో జ్వలవృ తంబు మవాఫలంబు విమల వ్యాసాల వాలంబునై ్న్‌ వాతి ఇ సై "పలయుఃణా' భాగవతాఖ్య కల్చ్పతరువుర్విక సద్ధ్విజ్య శేయమె. నే చాలి. ౨౨ చ నయండె గొవ్వండు మ్యుక్తకర్మచయుండై సవ్యానీయై యొంటివో వమహా(పీతినోహో కమార యనుచుకా వ్యాసుండు -వీరంగ శ్చ నములుం డన్శుయతం (బతిధ్యనులు చక్కం బేసెమన్నట్టి శూ తమ-యుః౯ా (యమొక్కౌ-ద చాదరాయణి తపో ధవ్య్యా(గణి౯ ధీమజితా. యథ చ్కృం 2 శా! త్రీ కృష్ణోయదు భూవమకా నరసఖా శృంగార రత్నాకరా "భోక(దోపొ నగోంయ్యద వంకదహ నా లోకేళ్వురా చేవతా నీక (ాహైణ గోగణా ర్తి హరణా నిర్వాణసంధాయకా కతా (మొక్కెదం (| దుంప వేభవఅతల్‌ ' ని త్యానుకరపానిధి,
66 బ మ్మె రపోఠళన మ శసుష్ఫాచ్యామల సళ్యముకా (శోవణకుక్‌ దాపత్వముకా వందనా ననముల్‌. వేవయు నార్యలో "సజుకయుకా సంకీర్తనల చింతనం // లా "పను సీ తొచ్ముది భ_క్సి మార్గముల సర్వాళ్యుకా హరిక నమ్మి స జ్జ్ఞనుండై యుండుట భ_ద్రమంచు. దలతుకా సత్యంబుదై త్‌ ్తమొ న ప్త స్కాం ౧౬౭ మ1॥॥ కలడంభోధి గలండు-గాలిం గలండాక్తాశంబునం గుంఖినిం గలంధన్ని౯కా దిళలం బనగళ్ళ ఖ్‌ నికల౯ ఖదో్యోలేచందాళ్యులక గఅడోం “కౌరమునం (్రైమూద్హులః (దిలింగ వ్యక్తులం దంతటం గలడీశుండు గలందు తంటడీ వెదకంగా నేల రూ యూయొుడకా సప్త, సృం, ౨౭౮ “క ఇందులలండందు లేడని | సంగేసామవలదు చృక్రిసర్వోపగతుం 'జంచెందు' వెదళి దూచిన ;'జీందంబే కలండు చానవా్యగణి విం సప్త స్కాం, ౨౭౫ కః (మిం గడువాండు విభ్తుండ్యని;(మింగడునది నరళమీనియు మేలని వజకుక (మింగ మానె సర్వవుంగళ | మంగళ న్యూూరంబు "నెం మదినవిం శ దో. అష్ట స్కం. ౨౮౧ క॥॥ చలచలగై పీద్రపిదనై | కలలంచై కఠరుండునట్టి గళనాళముతోం భల యేర్చడి గర్భం! ెలమసలంజ్‌ రచిక్కానలతకునధిపా! శ తిష్ట స్క్తుం, ల కః వారిహారి నీరియారమున్తం గల" వారిహరిపహాయుకొ ణకు 'దనుజు నడుగంజనియెం'
అప్పటి న్ధి తిగాతులు యీ బరహిరరత మతియుతులగు దొరలకు నడుణటయు నొడలిశొడవగు: బుఢడమి౯-.
- అష్ట స్కంః 3కు క, పదవెద నడకలు నదచుచు “నడశెడ నడ్రూగిడగ నడరియిలదిగలుడ శా బుడిఎడి నోడ్తుఫులు నొడుపుచు జిటెముడిం దడం బడగవదుగు సేరకోరాజుం ఇష్టం స్కం, ఎం మ। ఇవ్టజే దానవచ్యకవర్డి సురలో కేందాన్ని "కోలాదో దె కతి గళ్వాపవయ త్‌వ్న్తి గతలోభన్పూ క్రి చావామఖ (నక చాన (పవణాను వర్తి సుమన్యోళోమా మనోఖేదకో ద్ద చం్యదాతప క్‌ి నత్యకిరుణా ధకో్టైల్లన న్యూర్తి జ్‌. ఈ11 స్వస్తి జగత యి భువన శాసన కర్ణ వాసమా(కవి ధ్వ్ద నిలింపభర్దకు నుడార పద వ్యవహా _ర్హికేకా మునీం (ద్రన్నత మంగళాధ్వర్‌ విఫొన వినార్థకు నిర్జరీ గళ న్య_స్ట నువర్ష సూల పరిహ ర్జు చావకలోక ళ్‌ శ్రకుకా ల్లషం స్క్తు6ం ఎభతం ఆ ఒంటివాండం నాకు నొకటి రండడుగుల "మేర యిమ్ము సొమ్ము మేరయుళల్లం నే న్‌్క్కెడిర (బవ్మా కూకటి ముస్హైద చాన కఘతుక సాంద్ర దానిేం[దా " అస్టైం ముక్యం శిడాక్ష
లేం బె శ్ర ళరపోతన వట్లుకుం. బోతన రచనలో భాగనతమునందలి అష్టమ స ౦ధముతే క్రిన భాగములన్నీంటిలో నత్యంత మనోవారముగా . న లా కైలియుచున్ల దని నా యభ్మిపాయము, దశమ స్కంధ మట్టిదసి “కొందటీ భానమ్ము నాకు మొత్రీమది .౨-న స్థాన మీయం దగినదని తోెడిని “భిన్నరుచిర్హి లోకః”. అని * కదా నృద్ధ వ్యవహారము, అప్టవ్ను స్కంధములో గజేంద్ర మోక్ష మనన్యా దృశము. కనుకనే యిది యాంధ్రులకు జిరశాలముగాం (బాతః పళసీయమెనది. శ! కలందందురు చీనులర్ధొదం ! గలండందురు పరమయోగి గణఘులపాలం గలండందు రన్నిది కలను | గలం కలండ వెడువాండు గలందో అండో స్టా] లావొక్కింత్‌ కు లేధు వ్రైగ్యను విలోలంబమమ్యొ6 "పాణంబులుకా శావ్రల్‌ దెప్పెను మూర్శ వచ్చెంద నునం డస్ఫా (శోమంబయ్యెడికా ఫేచేకప్ప నితః పరం "'బెలులగ సీన్నింపందగుకా దీనునిా ఈశాజే యాళంర! కావ-బేవరద! ంరఖ్మీంచు భదాత్మ కా! బను సీ మొదలగు పద్యములందలి యార్తభ క్తి జగ న్మోవానముగజా! ననన స్క_ంధములో రామకళా భాగమున బోతన తన యసాభఛారణ కవితా శక్తిని (శుదర్శించెనని కొంద అనుచున్నారు 'కాని నో యభ్యివాయ మాత డజాశ్హక్షి సోమర్ధ్య ములను బరుశురామూావతార కథలో సెపష్కడుగాం జూపె, ననియే. ఉందల్లి కొన్ని _ పద్యమ్భులను “నేను నా భౌర్షవ చర్మితములో ననుసరింఛితిని చూయండు.
అప్పటీ స్ట్‌లిగరులు లె ఉ|| చాలుంయు వెజ్ట యానా శ్రడు లన శ్రైణా శైవడి నంట మూనుళూ పాలుర,తోడ భూరిబల భవ్యుల లోడ ఛయంబు'జేక్కి క య్య్యాలకు వన్చుచాండు మన యందిక( బాపఘులేదు లెండు లెర జీల సహింప చూమిరు కేయుండు (యుండు మాల్చు".జిమ్ముపొక్‌ భౌగం (నవ. వళళ జ; పాతుండద చాన్థమిమ్మున కషా తుండవైప్రనంయాొని మాఫయికా _ మూత్రము జ్‌ప “వచ్చితి వళంకత వింక్షట, నెందు 6 బోయెది గా జ స + శాత నెనుక చురుగ్రం శ్లర్చ భారల (వేల్మడిం జీల్చి త్యేలియా ఫుతక! నీదు మ్య్థారనమ్హలు (పోవులు ప స్హైద జంబుకాళి£క. _ నా ఫోర్ల చం అళ్వా- అరణ, మక ఒకయీనూరు కరంబులకో ఛన్నువులత్వుల్లాక్‌ మై కాల్చి చే అఠత్‌ొక మేనూటగుణథ్వనుగో స్‌సద ళతో (ల్‌ వే నార్చిలి (ప!కనారంబును నిన్ను గక్తూల్తు ననుచుక్‌ = శరించ్సి పుంఖాను /స్లుం ఖ కఠోడంబుగ జీవీ యోక్చి కృయ"శఖానానునిక శామునికొం,
- భాగ వవ శకం ను! ఒక రీోనూజు కరంబ్లు లు[గళరసంయోనో ద్ధతింగాల జ్‌ మ. యబీకగాటో శో గాసకోజ్వులము లై యృుహ్ఫారుచుండంగ్‌ శ కృకటాహాంబులు వోని కన్నులే న్‌ రృంసుక ౩ లోకించి యూ యు ఇలాభర్దముం ఢమ్మ్‌ హ్‌ విళుండుద (గన్ఫూ కో జానిట్లనుక . “వా భార్లవు చ ఆం ౨౬౫ ఎదళమ శ్కంధ్రమునూండి శొని తుక్టిణకల్ద్యాణమ్యు శాంద్రులత్యంత భక్తీ ఆంత్ప్చర్యముఖకోం బకింతురు .- ఇట్లు శ్‌ లే ణ్త శ్‌. త , వండితే పామర్ధ జన సాధోఠళ్ఞాముగ” భాగ్గనతమొంధ్రబేశమ్నో. నకల ' జనపవూజితమై యల శొక్టుమ్రున్న ది. ఫాగవతెమునం | మ / క్‌ కో నడ. య.
.. 00 బమ్మె.ర పోతన. మ! ( ం ం శ అ గ్‌ . |. “సాటి ఓ |. "జేసి కాన్ని లత్షుణవిరుద్ధము లున్నవనుట నిజ కుశాని,. యవి 1 [| | న్‌ న చ స జ ః ఇ + ,శీ చ న శో ( యంత పొటింపథ దగినవికావు. , ॥ మై న | వ క " క. ॥ . ఖు ల నీ స ఈ*నా (గంథపేేపషముచే నిత్య పమ్ణులోక్ష నివాసియైన స ఒ - పోతోనామాళ్ళ శవిశేఖద్యడు. నాశ్రని 'యిష్టజెవముకైన |. .. _. శీనవిష్షుమ్మూూర్తులును "నాకు శాళ్యత సుఖనంతోషజాయకుతై ' |. ప కరుణింతురు గాక టం స్త 1 నై ం ష్‌ ః న న టి స నై. న్నా ల ల ఎ తి త్తిత ప స | | న. -” ఎగీ| చేతులారంగ్ల శివుని బూజిర్ధపంటేని.. | | న స న. నోరు. నొవ్షంగ వారో కీర్హానొడువ్రంజేని , | 1 ప ," దయయ్యాసళ్వెంబు పోన్నూగాపలీపంేని ౧. న. . ల (శ్రీ షోళ్తానామ్యాత్యు నిర్ణయ మాంధ్రులకు:నిత్య ౯ “న్నరణీయము, , క. టై .. మ! శినవూజు! విరతశ్శీన న్నతము 'న్లీవేధోయి దానిత్యశ వ / ల ౧ పశవనామర్నరణాను కీర్తన విధ్యాశొంతయి నీనోవన 1 స ం ర భ్యవచస్పార దయ్లూ సమ్మగ్ధము భవచ్చారిత్ర మోపోత:రాట్‌ శ టం? ఇ. కవి నిన్సన్నబె-త్తల్లి యాయమబెసో గర్భంబున్నానిబ్భువికా, మ క్రీ |. ర ర | /" ॥ ళ్‌ ల్ల ... యాం ణా ( / గో గ? ( జ్‌ పం ర క స. గ్‌. 7. నో