Telugu Balavyakaranamu Laghutika - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

రయ పడన

త్‌ో ఖ్‌ యో క న య్‌ ద్‌ భు లగ య్‌ 5 గొ స భీ ళా (ల న రి ర్‌ ల ర్చి య (7 గన (౮

ఒంజ్ఞ్హ-ఐం చ్భదెము జీత వ్యాకరణనియమమునుబట్టి వచ్చిన వకారము లఘువు అతడా బృలీళ₹జ) ఆతండు పలి (ఇచటి పకారము వళారమునకు బదమలంగ వేచ్చినది ) శబ్దము ఫుట్టుకకండియు. నున్న వళారము ఆలఘువుావాడయ, ఫన్సు మియి లఘ్వలఘు”భేదము వర్ష సమామ్నాయములో నున్న యంర-ల లను సంబంధించినది కావున వాల్లుల చివజలోం జెన్చబడిన ళకారమునకు ఈ'భేదములతో ఎట్టి సంబంధమును లేదు ఆ కారము వ్ర ల్యేకవర్ష ము, సంప్క్యృత ప్రైకృతతుల్యంబగు భాష తత్సమంబు ౧౯. నంద్య లేము నంస్య ల్రగేసమము "రామః ఈల ఇఠ9 రాముండుం, విదా ళం అం 066 విద్య “ధేనుః ఎ జం 426 "ధేనువు నః అ అ9 లం నావ న ౭8 శ ఠ6 చివిం వ్చాద్‌ ం 6 ఉం అ4 వృాది, జగత్‌ 6 ఆం | జగత్తు జగము ఇ తొరదులూహరక్షంబులు

16 ఛాలవార్థకరణము లఘుటీక నంన్క్బృరేము ప్ర్య్ఫోకము ప్రాక్ఫృతనమముం అగ్నిః ఎ ం+ అగ్గి ఆ అ ఆటేః ఉం ఆడీ జం ఆడి ఆలిః ్గ్‌... ఓటలీ... ఓలి ప్తె క్‌ కటుః * కారో 4. కారము కగకొరవమ్‌ ... గారవం 4, గారవముం జటా 6 జడా ఎ 22 చేడ మిరా ళఆం మేరా ౨6 మేరం యవః జం జమో .. జేముండు శాళజ్డీ ఇం శాణీ రాణి + శృళ్ణారః ంం సింగారో సింగారము. శ్రీ ం సిరీ ఎ ఉం సిరి ఇత్యాదు "లెజటుంగునది

౧౯ అంధిభామలోని పదములను మూండువిధముల విభజింవవచ్చునుం ౧. కత్సమములు, ౨ తద్భవములు. కి. దేశ్యములు అయాపదములతోం సూడిన భాఘాభాగములు. తత్సమాదినామమువేం బిలువంయడును (కల్‌ ఇ చంస్కృ్భృత ప్రాకృతములతో సమములు = సమానమగునవి ఇ తత్సమముఖు]) తశ్సమసదములుగల భామ తత్సమాన. ఇళ్లే శద్భవ చేశ్యములును నంస్కృ్భిక పదముల చివణ కోలందెిమార్చులు కలిగి "తెలుంగు వృత్యయములు ేరలా నీర్పడు వదములు నంస్కబ్భృత్తనమములు ప్రాకృతభాసూపనముల చివణ కొలేంది మార్పులు. కల్లి 'తెలంయ్యవ్రత్యయములు. చేరగా. వీర్పడునవి ప్రాశ్చక సమములు_ ఇట్టు సంస్కృతే సప్రాశృళవదములతో సమానములగు పదములు నల భౌమ శళ్స్ళమామ యునయడునుం

సంజ్ఞాపరిచ్చేదము కై? జా నంస్కృృత్‌ ప్రాకృత భవంబగ భామ తద్భవంబు, ౨౦.

చంస్కృతము నంస్కృృతధవముం

ఆకాఫ్‌। 450 ఆకసము,

కుడ ఫ్‌ న నోడ,

చస లః ఉం అం చ్లేందురుండు,

తమజ్ఞః అ ఠ8ి తమగముం

తామరస్తమ్‌ అజం కౌమరం

నారాచ న నారసము, "సనెషమముం

నిభః ఉలిళి | నెవముం “మొకముం

మఘుఖమ్‌ క్షఫ॥ | “మొగము, మెకము

మ్‌ న శతక

లో సమగము

వక్షః న. వంకర,

“బేసరః ఎ అం వేసడము

సము చ శి వ థతి సం ద్ర ము

నూచ్రీ ంఅం నూదిం

స్మ రః న మరుండుం

వహరణమ్‌ ఠం అరణము,

వహారితాళమ్‌ న వారిదళముం

ఇత్యాదులు ల హీించునది,

18 చాలవాస్థ్రకరణము లఘుటీక సంస్కృతము ప్రో గలము “పాశ, సశ భవమూ= అజ్జారః ఇంగాలో **ం... ఇంగలము అప్పరాః ఎం... అచ్చ్భరా ఎం... అచ్చే ఆక గరమ్‌ 9 అచ్చేకం =... అచ్చెరువు పఖ్బాళత్‌ ఎం. వర్తాసా ఎం. పనస సృథవీ 4 ఫుథవీ అఆ ఫుడమి వ యాణమ్‌ ౨. పయాణం ౨. పయనము. వవడము వప్రవాః 4. వవాళో ఉం 66 [క మత్సరః ః మచ్చరో ళం ఠం మచ్చేకముం యజ$ ళల జణో 668 డేన్నము, ఖు క్‌ లక్ష్మీః =. లబ్నీ ్మి ఎం. లర్చిం వైద్యః ఎం... వెజో ఇం. వెపో ల్లా జ జ సమ్మ అల. ఖంభో లం... కంబము స్థూలమ్‌ =, థోరం ==... తోరము ఇతాస్థ్రదులు శెలియుననిం

౨౦ సంస్కృతపదములశుండియు, ప్రాకృశేషదములశుండీయు పుట్టిన దవదములు శద్భువములు (తల్‌ ఒఆసంస్క్భృత ప్రాక్షశేములకుండి భవములు = పుట్టినవి శాన శద్భవము లనంబడుచున్నవి) అట్టివవములు కలభావమ శద్భుపము- “పి... ఈశద్భవము లేర్పదునపుడు కొన్నిచోట్ల మూలపదముల చివతీ ఆతురము. ల్లోపించును (నం) తామరనక్‌ (శద్భ) తామర ళొన్ని చచోట్ట వేబువర్షము లాదేశముగా వచ్చును. (ప్రా) ఫపుఢవీ (తద్భ) పుడమి+

సంజ్ఞాపరిచ్చేడము శం ౬

కొన్నియెడల పక్షాగమము కల్లును (నం) రథః (కద్భు) లరదమ కొన్నిచోట్ల ఉన్నయతమురములు ముందువెనక లగును

(సం) శుచి! (శద్భు) చిచ్చు.

శ్రి లిగెదేళవ్యవవారనిద్ధం బగుభామ 'చేశ్యంబు ౨౧

ఊరు - వేరు.ఇల్లు - ముల్లు - కోట-వేట - దూడ-మేడ కోంత. లేత.ల్యావి.మోవి.లత్యాదు లరయునవి

ఇం ట్రీన్తైలము.. చోక్షారామము.. కాళేశ్వరము నకు మూండు ₹ మేశ్రములకును నడునునున్న దేశము. తెలుంగుచేకమని ెద్దలవాడుక అ “తెలుంగునాట నిక్యవ్యవవారమున=ా-జనులవాడుకలో ఊండుఫామ. జేశ్యము (సంస్కల్భృక ప్రాకృతములతో ఎట్టిసంబంధిమును.. "లేనిషదములు. దేశ్ళము లని భావము )

అలతణవిరుదంఒజగుఫాష గ్రామ్యుంబు ౨౨. ఠా ఆటజాలి ఆ

వస్తాండు. లెస్తాండు వచ్చేని - తెచ్చేని.వచ్చేవాండు - తెచ్చె వాండు.వచ్చేటివాండు - అెచ్చేటివాండు ఈభామ వ్ర యోగం బున కనర్త 0బుం

ఖ్‌

త లత్సణ మనంగా వ్యాకరణము అవ్యాకరణమునక విరుద్ధమైన (ళాయగన్సి వదములు. గ్రామ్మములు వానితోంాడినొామ గ్రామ్య భామ గ్రామాణులు విద్యాశసంధములేనివా రగుటచే వారు ఒచ్వుల "నెజుం గరు తజచు రపుపడములనే వాదుచుందురు. గాన అట్టివారు వాడు చుండుభామ ఆౌ/చ్యుమని శ్రహింపనగుకు

ఇస జగ లఫ్‌ అర్యవ్యవహారంబుల దృప్రంబు శ్రాహ్యాంబు ౨3 పెద్దలు వ్యవహరించినమూాట గ్రామ్యంబయిన గహింపం దె ఈ ౬

లై హాలవ్యాకకణము లముటీక్ష వూర్వవర మొదటి వనము చివలీయచ్చుకు కండవవదము మొదట్‌ యచ్చుశు కలియొనపుడుఎలఆి కండచ్చుల స్థానమునను (వానిని కొట్టివేసి? వానికి బదులుగా) శండవవదము మొదటి యచ్చు వచ్చుటర్మే స్తంధి ఫూర్వస్వరముజ మొదటి యచ్చు పరస్వరము = తరువాతి యచ్చు వీకాదేశమ.=( కెండింటికిని) ఒళ్క_ట్రియే ఆదేశముగా నగుట, మయి లక్షీణము అచ్చులకు సంధి యగునపుడే సరివదుకు రాముండుషఅతందుజరాముండకండు ” ఇచట రాముండుి ఆశునది "మొదటి చవము. ఆతండు అనునది శెండవవదము 'మొదటివదము చివజణ ఉ్‌ అను అచ్చు కలదు ఆశండు ఆనుదానిళని మొదటిఅచ్చు అ ఆననదిం మింది స్య్ఫూత్తమువలన పీనికి సంధి కలుగునపుకు ఈ ఊ అ అను శిందచ్చు ళ లునుపోయి. ఆ శెండిటికని లదుఎగ వరస్వర్యమెన ఆ ఛారమవచ్చి! (రాముడ్‌ సఅ+కండు=). రొముండకండు" అని ఆయినది తక్కిన యుదా హరణములు నివే ఈణంధి నితృముం--అనరగా ఎల్లపుడును వచ్చునవ అధ ప్రథమెతరవిభక్రి శత్రర్థచువర్షంబులందున్న ళయకారమునకు సంధివై కల్పిక ముగానగును. న! నన్ను ఎం అడిగ ,,, నన్నడిగా. నన్నునడిె నాకొజకుకా ఎం. వచ్చె ... నాకఅకి చ్చె, నాకొణకునివ్చెం నాకు౯ా *48 అదరును *.. నా కాదరువు నాకునాదరువు నాయందు[౯ా 44 ఆక అం యదా నాయందునాన-

సంధిపరి చ్భేదము లి ఇందున్నాండు, ౦దు౯ అజ ఉన్నాడు , | త్తి న్‌ ఇందునున్నాండుం ఎందుంటివి ఎందుకా అటి ఉంటివి అఉ9 | ఎందునుంటివి వచ్చుచుండెను వచ్చుచుక౯ా .. ఉందెనుు ,.. ఎ [వచ్చుచునుండెను. బభూచువేగెనుం యభూచుచుక్‌ ౨. వ్‌గెను న | చూచుచునేగెను, విప్ర థిమేళరవనిభక్తులు = చ, భమావిళ_క్రికంటె వేజయిన విభక్తులు (ఇచట ద్వితీవా చతుర్థీ మష్టీ నృళ్ళములు ) శ్ళక్రర్థచు వర్ణ ంబులు=(సంస్క్టృ తమున శతృ వ్రశ్యయాంకమురై ) వర్తమానకాలపు టర్థీమును గెలు చున్‌” కృత్యయములం వైకల్పికముశా నగుటఐఓకసారి వచ్చుట వేలొకసారి రాకుండుటయం అనంగా-- ద్వితిగుకాది విభక్తులయందును. చుక్‌" చ్తశ్యయ ములందును ఉన్న ఊకారమునకుం దరువాత అచ్చున్నయెడల సంధి రావ చచ్చును "లేదా రాకపోవచ్చును ఇచట నన్నున్‌" లోని త్తాలారము మొదటిపదము చివజిది అడిచౌ లోని ఆకారము కెండవవదము మొదటిది ఈళెండింటికిని బదులుగ వరన్సర మైన అకారిము అదేశముశా వచ్చి (నన్న్‌+అ+డి3=) నన్న డి-"ఆనీయైనది (ఈరీతిగా ఆచ్చులకు నంధియగునపుడు అఆరిండచ్చులకును నడుమనున్న దు,శము (నకాధము) లోపించుచుండుకు ) తసంధి వైకల్పికము కావున ఇది రానఫుడు (నన్నున్‌ + అడి గజ) నన్ను నడి ౫ అనియుండును ఇల్లే తక్కినయుదాహారణములను చ్రహ్‌ంచు నది

'బాలవాస్టకరణము, లఘుటీక సంథిలేనిచోట స్వరంబుళం కొం బరంబయినస్వరంబునకు యడాగమంబగు, 5. ఆగమంబనంగా వన్తాఫో స్టింబు వా 669 అమ ం6 6 వనవూయవమ జూజ్ర జాజి నా వ్‌ ఆళి అఇబ్లు తితావి మూోూయిలబ్లుం ఏ యజడాగమంబుజ యట్‌" అనునవి అగమముూోా వచ్చుట=ణ నంగా యి శారము అధికముగా చేరుట (యట్‌ ఆాఅమీదానిలో యక మే మిసలును టకారము లోసించును అ టళారపు వ్రృయోజన "మేమ ౫ ఈ యశారము ముందుగా వచ్చునని తెలుపుటయే ) ఓకయచ్చుళటువొక "'జలొకయచ్చున్న పుడు సంధిరానియెడల ఆొరిండవయచచ్చునకు ముంద్రు (ఆనలాఎ=రెండచ్చులకును నడుచు యకా రము చేరుచుండునుం మాళిఇల్ల అనుచోట నంధిలేదు దీర్భమురైన అచ్చులకు సంధి విధింపంబడ లేదు. కాన ఇచట నంధిలేనందున ఇచటి. శండచ్చులకును నదుము యకారము వేమా + య్‌ + ఇల్లు) మాయిల్లా” అనురూవ "మేర్పడీనడి, [(ఈవ్యాకరణముత హ్రాన్వములగు ఆఅచ్చులశే సంధి విధిన బడియున్నది శాన దీర్ధ ములకు సంధి శప గృహించవలెను. కాని ప్ర "ల్యేకముగ నిట్లు న్యూర్రములేద్దు] అత్తునకు సంధి బహుళముగా నగు ౪ 'మేనలుండుం "మేన = 46 అలయ గు లే మేనయల్లుండు. మ పుట్లినిబ్లు పుట్టిన తథ9 లు ఉక ల ౧౧ టి ఇల్లు (జ ట్‌ ళా

సంధిపరిచ్భేదము లర్‌ చూడక ఉండెను | చూడకుంచెను.

” ““ (చూడకయుండెను. బవా.ళ ల్‌ హణముచేత శ్రీనాచకత్తత్సమ్రసంబోధనాంతంబులకు సంధిలేదు,

అమ్మ లల. ఇచ్చెను ం అమ్హయిచ్చెను దూత * ఇతండు 4. దూతయితంయడు చెలున్సుడ ౨ ఇందము ౪ 'ఇచెలువ్ఫండయిందము,

సంస్కృృతీయంబునకు_ సంధి యగునని యధర్వణా చార్యులు చెప్పికిగాని దానికీం బూర్వ కావ్టంబులందుం ట్రై యోగంబు మృగ్యంబు ఆధునికకృతులం దొకానొకచోట త్ర్‌ాచక తత్సమంబులకు నంధి గానంబడియొడు గంగను కానె, నెలంతిచ్చెను,. వెలయాల్వాదుల సంధిలేమి చావాుళ కముచేతనే యని యూహించునది

ఈ. ఆర్తు=హ్రస్వమైన ఆకారము బసుళము=గొన్నియెడల నంధి వచ్చుట కొన్నియెడల రాకుండుట కొన్నియెడల వికల్పముగా వచ్చుట యును హ్రాస్వమగు ఆఅశారమునకుం దరువాత అచ్చున్న చో. అశెండిటికిని బదులుగా రెండవవవము మొదటియృద్చు వచ్చున్ను

ఈన్నూక్తమున సంధి విశల్చ్పముగావచ్చుటకును. సంధి రాకుందుటకును ఉదావారణము లీయంబడినవి వికల్పమున కుదావ్బాతిలా మేన+ అల్జాడుణ “మేనల్లుండు (ఇది సంధి వచ్చినరూవము )

మేన పాఅల్లుండు= మేనయల్లుండు. (ఇది నంధి కాకుండుట కుదావార ఇముూ సంధి రానందున తింవ సూత్రముచే య్హైుడాగమము వచ్చినది )

బహుళంాఅకారసుధి. బహుళమని. వెవ్వుటదే. స్త్రీవాచకములకును (స్త్రీలు 'చెల్బువదములకును) తత్సమళబ్దములకును పీలుపును జెలియంజేయు వదములకును సంధి రాదని గ్రహింపవ లెను

లైడ్ర చాలవాస్ట్రకకణముం లముటీక (అమ్మ+ఇబ్చెనుజ). ఆమ్ల యిచ్చెను ఆకునది న్షీవాచకమున పదా వాతి (దూకశఇకండు=). దూత యికే డు అనునది శత్సమమున కుదా నాతి (వెలువుడ ఉఅఖదినోజ్సు చెలువుండ యిదిగో" అనునది సంబోధనాం శమున కుదాహరణము ఆధర్వణాచార్యులు. వికృతివివేకమున సంస్కృృతీయమునకు) చంన్య్భృతేసమ మైన అకారాంతపదమునకు సంధి ర్థావచ్చునని ెప్పినను, లీ ప్రాచీనకవుల్మవు యోగములందు అట్టిసంధి మిక్కిలి విరళముగా నున్నందున తత్సమములకు సంధి చేయుట సరికాదని యెఅులోవలెను ఆర్వాచీనశవులు కొందజు తత్సమములక్షును శ్రీ వాచకములకునుగూడ సంకవేసి ప్రయోగించియున్నారు. (గంగ+అను+కానెజ). గంగను కాని అనునది శత్సమసంధి కుదావారణము, (బెలంత+ఇన్చెనుజ) . నెలంలిచ్చెన్‌. అనునది. స్త్రీవా చకమున కుదా రారణము ఈ ఆశ రసంధి బహుళ మగుటనేం నొన్నిచోట్ల రాకున్నను మాన కచ్చును. కెన (వెైలశఆలు=) వెలయాలు. అనునపుడు సంధి రాలేదు కావున వెలాలు కాలేదు ల నె ఏమ్య్యాదు లయిత్తునకు సంధి వైకల్నికముగానగు ౫ ఏమి-మజి.కిసస్టి.అది.అవి.9ది-ఇవి.వఏి-వవి ఇది యాకృతి నగణంబు వమంటివి వ్‌మి అజం అంటివి = మంటివి వమియంటివిం మతి ం వమ (మేమి వాఆియేమ్మి ౯

సంధిపరిచ్యేదము లగ హరికిచ్చె పహారికిక౯ొ ౨. ఇచ్చె ఎ అలి హరికినిచ్చె న! ఏమ్యాదులుజవీమి మున్నగునవి ఇత్తుజవాన్వమైన యికా రము ఎమి మొదలగువాని యికారమనకుం దర్వాత ఆచ్చుక్నచో నంధి విశల్పముగా నగునూ శివస్థ్రజమస్ట్రీవిభే క్రిలోని కిన్‌” వ్రత్యయము. ఆకృలిగణము అ (ఇట్టి) పోలికచే ఊహింపదగిన వదసమూవాము (అనలా విశల్పసంధివచ్చిన ఇకారాంతవదముల నన్నిటిని ఈ వీమ్యాదులలోం 'జేర్చనగునని భావము) (విమిశఅంటివిజ) వీమంటివి. నంధివచ్చిన రూపము విమియంటివి సంధి రానిరూపము. (నంధి రానవ్వుడు యడాగమము వచ్చినది ) వరికిచ్చె” అనుచో కిన్త్‌ లోని ద్రుతము లోపించినది కి చయూపదంబ్లులం దిత్తునకు సంధి వైకల్పికముగానగు, ౬ వచిిరపవ్వుడు, వచ్చిరి 9 అవ్వడు .., వ్‌ వచ్చిరియప్పుడు, వచ్చితిమివ్వుడుం వచ్చితిమి .. ఇప్పుడు . ఏ పాడు వచ్చితిమియిషప్పుడు ఒ పనిని చెలియంజేయునవి శ్రియూపదములు.. అవదముల్ల నున్న (వ్రానస్వమగు) ఇశారమునకుం దరువాక ఆచ్చున్నవో స తు ముగా నగునూ గలదని ఊదావారణములలో మొదటిది (ఇతరులను గూర్చి తెల వురుమకు వ్వర్దించును కెండవడి (తన్నుగనూర్చి తెల్పు) ఊ వర్హంచునది ౪

లం 'చాలవాాకరణము, లఘుటీకొ మధ్యమపురువ క్రియలయం దిత్తునకు సంధి యగును వలితివి. .. అపుడు = వీలితివవుడు వలితి ... ఇపుడు వలితిష్పడు వలితిరి ... ఇపుడు *. వలితిరిఫుడు ౭ ఎదుటనున్న వారినిగూర్చి "తెల్ప్కక్టియ మధ్యమపురుష, శ్రీయా అక్రియలోని (వాగ్వమగు) ఇకారమునకు సంధి (ఎిల్లపుడును) వచ్చును శ్వార్థంచైనయిత్తునకు సంధి లదు వచ్చి ,.. ఇచ్చెను =. వచ్చియిచ్చెను భూతకాలమును జెలుపు అసమామ్మక్షియ క్త్వ్ధర్ధము అట్టి యసమాపక్మక్రియల యికారమునకు నంధి రాదు సంధి రానందున కెండవ బదమునకు ముండు యడాగమరకు వచ్చి వచ్చి యిచ్చెకి ఆనుకూవ మేర్నడి నది ఇాదులకుందప్ప ద్రుత ప్రకృతికములకు నంఢి లేదు. వ్రథమేతకవిభక్తివిధి న్లిరవకాశంఖు గావున దీనిని చాధింవెడినిం కచ్చుక్‌ ... ఇవు .. వచ్చునిప్టుడు ఇడ౯గ ఆయితి .., దూడనయితి గణయబు ,. అతడ .. ఉండెడినతండు వ్‌మి క్‌ ఇంగ-ఎట్టకేలకు -ఎట్టకేని = ఈయవి యింకాదులని నది వీనికి సంధివైకల్ప్సీకము, మతి “నార. మాఠమందుం గలవి ద్రుకవ్రకృతికములు. అద్రుత కుం దటువాత అచ్చున్నయుడల నంధిలేదు. కాని యింక

సంధిపరిచ్చేదము 'మొదలగవానికి మ్మాశ్రము శఈనిేధము "లేదు ఇంకాదులు దు, తౌంతము వైనను సంధి వచ్చునని భావము వచ్చున్‌. +ఇపుడుఐవచ్చు. నిపుడుాఆనుచోట నంధి రాలేదు. వీల యన వచ్చున్‌" ఆనునది ఇంకాదులలోం జేరలేదు ఇళ్లే తక్కినయంచా వరణములను (గ్రహించునది ఈనంధి ఇరిచ్భేదము ౨-వ స్మూక్తమున నున్‌ కొజుకున్‌ కున్‌ అందున్‌” ఆన్మువ్రత్యయములు కలవానికిని చున్నంత ఛ్ర(యలకును సంధి విధించంబడినది అవియన్ని యు చు, తౌాంతములు శాన ఈ గావ న్యూత్ర్యమునుబట్టి చానికి నంధి రాశబోవలసివచ్చును అవేవియును ఇంకాదులలో, జేరలేదుం కాని యింకాదులపమ్మాత్ర మే నంధి వచ్చుననినచో “యథ మేశరవిభ కి .* అను _5-వ సూత్ర్రృమునకుం ఛయోజనమే లేక పోవును కావున అఆసూత్రము ఈ ౯వ సూ శ్రముకం టె బలముగలదనియు నందువల్ల చానిన్రిబ్ర్‌ సంధి 'చేయవచ్చుననియం నల్గిప్తాయము ఈరీతిజీ వీమ్యాదులకోని కిష్టి'నిశూడ ఈ ఇంకాదులకుటాి అనునూ త్ర ము బాధిం బదనీ త్రసాంవవలెను న్యూర్త మునం గాకున్నను వివరణమున ఇంకాదులకు సంధి వికల్పముగా నగు నని చెప్పంబడినది (ఇ కన్‌సానీమిజ) ఇంళీమి! అనునది సంధివచ్చుట కును ఇ 'బేమి! అనునది సంధి రాకుండుటకును ఉదావారణములు అచ్చునకామేడితంబు పరంబగునపుడు సంధి తఆచుగ నగు ౧౦ ద్విరు క్తముయొక్క_వరరూప మూమ్రేడిత మనంబడు. తజు చుగ ననుటచేత నొకానొకచోట వైకల్చికసంధియుం గలదని 'ౌత్పక్య్యము మ కెర ౨.౨. కొరాక ఆహా ౨. ఆహా ,,.. ఆహాహా చాలవ్యా-లఘుటీక--=కి

80 చాలవార్టకరణము లముట్‌క ఎట్టూ 99 ఎట్టూ అ6ల ఎ క్పైట్టా మహో ౨. సీపీ ౨6, ఓహోహో వ్‌మేమి వని ౨ వమి [9 వ చాడు వగియేగి యనుచోం గ్రా్వార్ధంబగుట సంధి లేదు,

౧౦ ద్విరుక్తముయొక్క_ పరరూవముజ'రెండుసారు లుచ్చరించహబడిన వదముయొక్క కెండవరూపము. అదే యా మ్రేడితమని. చెచ్చంబడునుం ఆనాలా ఓజకవదమును ఆెండుసారు లుచ్చరించునపుడు, అందు శిండవవద మున శ్యామ్రేడికమని "పీరు ఆ యామ్రేడిళకమునకు ముందున్న ఆచ్చునకు నంధి సాధారణముగ నగును

(ెర+హెరూ) జొకారి అని యుదావ్భాతి. ఈంధీ ఇొన్ని చోట్ల వికల్ప్వము (నీగిశఎగిజబ ఎనయీసి అనుచోట సంధి రాకుండుటకుం శారణము-లా ఆది (శ్త్వార్థ మగుటయే) భూకకాలమును ెల్సు నసమావక శ్రీయ యసుటయే* (అట్టివానికి సంధి లేదని యిదివజకే తెలుపబడినది ) అంద్వవగాగమంబులుదప్ప నవడాదిస్వరంబు పరంబగునప్పు

డచ్చునకు సంధియగు, ౧౧ మూర ౨, ఎండు ఒం మూరెండు వీసె ం 3 ఎండు .. వీనెడు అర్థ అ అం ఇంచు =. అర్థించు నిరి 96 ఇంచు నిరించు జ జ అంద్వవగాగమంబులు పరంబులగునపవుడు యథానంభవ ముగా గ్రపాంచునది "ఆరాములందు - రాములయందు _ హరి యందు _- ఎనిమివవది - ఎనిమిదియవది

సంధిపరిచ్భ్చేదము వి!

౧౧ వదము కానిది అవదము శాలగా వ్తశ్యయను లవదము అగును ఆపవ్రతృయముల తొలుళక నచ్చులున్నపుడు-ావానికి ముం దున్న అచ్చునకు సంధి (శప్పకు) జరుగును, అనంగా అచ్చునకు ఆఅజాదియెన శప్కర్యేయము వరమగుచో సంధి నిత్యమని "బేలుచున్నది

కాని యీనియమము అందు అవి ఆకవానికిమాత్రము. బెల్లదుం అవి వరమగునవ్వుడు సంధి వికల్చ్పమెనను గావచ్చును లేదా రాకున్నను రాశపోవపచ్చును

[| ఆందునో ఆననది స్పక్పమానిధ_క్లివృత్యయము ఆవకో అనునది సంఖ్యావాచకములు విశేషణములగునపుడు వాని శాగమముగా వచ్చునది, అందు అవీ అనునదియీ మిగులును క” కారము లోపించుకు ఈరీలిని “క్‌” చిషజశున్నవన్నియు. విధింపంబడువానికిం జివి ఆగమములుగా వచ్చు చుండును ఊ (ఎనిమిడి+అవజ) ఎనిమిదవ” కాని అవ ఎనిమిది ఆని కాదు (మూరళఎండుజ) మూలిడుూ అశునది యాసూత్తమున కదా వారణమం.. వందు. అనునది కొలంతనుబెల్పు ఛుక్యయము ఆవదముః ఆందలి యాడిన్వరమైన ఎ దరమగునవుడు దాని ముందటియ చ్చునక-__ “రి వర్షమాంది అకారమునకు నంధియైనది అఇభజ్రే తక్కి నయుదచావారణ ములను ఆహించునది,

ఇంక అందు అవి లలో అందు వరమగుచోం. గొన్నియెడల గంధి వికల్పము =--ఉ రాములందు రాములయందు కొన్నియెడల బంధిరాదు-జ ఉ వారియందు అవి వరమగునపుడు నంధి వికల్పము ఉఊ ఎనిమిదవ ఎనిమిదియవ కుబు చిటు కడు నడు నిడు శబ్రమయుల జఆఅడల క్రద్చువరంబగు

నవుడు ద్విరు _గటకారంబగు ౧౨

కుటు ౨,౨. ఉసునము =, కుట్టుసును చిజు ౨. ఎలుక తం చిళైలుక

ళా బాలవాస్థకరణమ్యు, లఘుటీక కడు ంఠ6ి ఎదురు. ౨. కశ్టైదురు నడు =. ఇల్లు ం ఠం నట్టిల్లు నిడు ... ఉఊరుపు ... నిట్టూరుపు ౧౨ కుటు, చిజటుి అనుళబ్దముల జి కును కడు నడు నిమి ఆను చానిలోని డి శారమునకును దజటువా త అఆచ్చున్నయెడల--ఆ అడల్కు ట్ట అగును=జూ=లనంగా అవి _ద్వ్యర్వేటకారమును పూందును ఈసూతత్రమున అ డ లనగా ఊశారముతోంహాడినవానినే (బుడు. లనే) గ్రపాంవనలెను కలు+ఉసురుిఎూఇచట ఊనురు లోని ఊకారము వరమగుటచే కులుిలోని జి శారమునకు టకారద్విక్వమువచ్చి కుణు కుట్టుగా మాటి కుట్టునురో అయినది కడుగాఎదురు అనుచోట డు" కు ఆచ్చు ( ఎదురుిలోని ఎశారము వరమగుటచే డు ట్ట గా మాజి కట్రైదురూ అయినది. కక్కిన యుదాహరణములు ని్లే ప్ర థభమమిోంది పరుమములకు గసడదవలు బహుళముగా నగు, ౧౩. వాండు గొళు వాడు =. వొసై ఉం శ వాడు కొకు. అపుడు *౨... చనియె . అపుడు సనియెం అపుడు చనియొ. నీవు ౨౨ టక్కరివి ౨. | నీవు డక్కరివి, నీవు టక్కరివిం మిరు ౨౨. తలడు.. 4. | మిరు దలండుం మీరు తలండుం

సంధిపరిచ్భేదము ౮ | వారు వోరుం చారు ఉఅలిళి పోరు ల వారు హోరు అప్పు డిప్పు డెప్పు డనుళబ్దములు నితైర్థకవచనాంత చులు వాగనుకాననులు యచా తదా యని శ్ర్‌పొంచుట 'వ్రపంచార్థమని మొజుంగునదిం ఈ కారస్థము కళలగు శీ యా వదములమిోంద సహితము కానంబడియెడి. రారు గదాం రారు ,., క ఏ ఉం దా | రారు కదా, వత్తురు వోదురు వత్తురు ... పోదురు ,., లో క పాన | వత్తురు పోదురు, ౧౩. డు ము వులు చ్రథమావిధ్షి కచవేటకని అనునవి చరుషుములం వ్రృధమావిభ_క్త ృంకములగు చదములకుం దజువాతనున్న కిక “గి చికు నిటికుడి ఠికు ది జికు వి టహుళముగా అదేళ మగు చుండు (బవాళమనంగాతోం చినట్లు వచ్చుట యనియు అజేశ మనంగా ఊన్న యతకురమునుకొట్టి వచ్చుట యనియు నీవజశే భెప్పంబడినది ) వాండు+౯ొ ట్ర ఆనియుండం”గా వ్రృథమయగు డు” కుం దర్వాతి కి కారము గి గా మాంకీ “వాండు గొత్రై అంంనది. ఇక్కడ సంధి బహుళగ్రవాణమునుబట్టి వికల్ప మయు వాందు కొట్ర అనియు రూదమేర్పడినది ఇచటి యుందావహారణములన్నియు ఈ గనడదవాదేశము విశల్చమును టకు ఆనకూలముగ సీయంబడినవిం అవ్వుడిన్వుడు == అప్పుడు ఇవ్వడు ఎన్చుడి. అనునవి యొలపు దును నీకవచనములో నుండువదములుం ఆంధ్రిళబ్ద చింతామణిలో చానిని రచించిన శబ్వ్దానుకాననుండు. (ఆనుబిరుదుుల నన్నయ) కళలను వివరిం

లి బాలవ్యాకరణము, లహుటీక చుచు ్రథనూంశములతోచాటు యదా తదా అనువానిని గృహించుచు అప్పుడు ఇవ్వడు అనువానికోడం బ్ర "ల్యేకముగం 'బేక్కొాని యున్నాండుం అట్లు గ్రహించుట అనవసరము నీల యన ఇవి చథమాంతములే యగుటవలన మజఖల వీనిని యదా తదా" అని వ్రల్యేకముగం బేర్కొన నక్కజలేదు ఆట్లయిననుావివరముగాం. చెలుపుటకయి. గ్రంథకర్త వీనిని మజలం జెప్పెనని గ్రా వ్యాము

శీవలము శమాంతముం మోాందజేగాక కళలగు ఉీయావదముల మింద నున్న పరుషములకు హూడ ఈ గసడదవా. జేళము కలుగవచ్చును.

(రార+కచాజ) రారుగదా. కారుకదా. రారుి_ఆనునవి కళయగు శ్రీయావదము దానికి బమునున్న కదా" లోని కకారముగకారముగా మాజి (బహుళముగ) రారుగదా అయినది.

'తెను(/గులమాడ సాంస్క్యృతికపరు పషములక్రు గనడదవలు రావు ౧౪

వాడు కంసారి ౨౨. వాడుకంసారి వీడు ... చక్రపాణి ... వీయచక్రపాణి. ఆయది ౨౨, టంకృతి 4896 అఆయది టంకృతి. అది ంఠం తథ్యము ౨9. అది తధ్యము రది ల ఏ2 పథ్యము ౨.౨. ఇవి పథ్యము

౧౪ అచ్చ తెనుంగు వదములకుం దరువాక నంన్కల్భకసమములున్న చో అసంన్క్భ్భతనమముల లొలివరువములకు గనడదవి లు ఆచేశముగా రావు (వాడుశకంసారి వాడ కంసారి

ఇచట వాండు తెలుంగు వదము కంసారి సంవ్యల్భకనమము కాన ఆందలి కకారము గకారముగా మాతి వాందు గంసారి అవి కాలేదు (ఇచట గసడదవాబదేశము రాలేదు)

సంధిపరిచ్చేవము ల్‌ ద్వంద్వంబునం బదంబుపయి వరువపములక్తు గసడదవలగు ౧౫. ఎం కూర ఉం కాయ నః కూరగాయలు కాలు .. చేయి అం... కాలునేతులు టక్కు ళం చక్కు 9 జ టక్కు దెక్కులు తలి న తండ్రి తం తల్లీ దంక్రులు డోకు ం ప్లే = 96 ఉఊపవళ్లైలుం ౧౫ ద్వంద్వనమాసమున మొవటీ చదమునకు. దరువాతం (శండవ వదము మొదట ) గల వరువములకు గసడదపి లు నిళ్యముగా _ ఆదేశ మగును (రండునదములు కలిసి వక చదమగుట నమానము సమాసములోని విదములన్నిటియర్థములును ప్రథానము లము యున్న చోఎాఆ. సమాసము ద్వ్వంద్వమగుశు క్ష (కూర శ కాయజు) కూరగాయిలు * కూర కాయి ఐని కండు వేళ్వేలు వదములు ఆవిరెండును కలిసీ కూరగాయలు అని యొ'కేవదమైనందున ఆ రేకషనము సమానము, ఇందులోల 'రెండుసదములయర్థములును చ ధానము లగుటచే నియ్యది ద్వంద్వ సమానము కూరి అశు తొలివదము పయి-గల కాయి లోని కి కారము గకారముగా మాళకీ యిచఛట కూరగాయలు అను రూవము వచ్చినది ఇళ్లే తక్కినవియును చ్రురప్రకృతికముమోంది వరుషములకు నరళములగు. ౧౬ పూచెను . కలువలు ... పూవెనుగలువలు, తోంచెను ... చుక్కలు... తోంచెనుజుక్కలు, చేనెను ,.. టక్కుులు 44 చేనెను డక్కులు,

86 చాలవ్యాశకరణమ్యు లఘుటీక చనెగడెను *.. తవముములు *** నెగజెనుదమములు, మొగిడెను,..... పద్మము. 4, మొగిడెనుబద్మము, ల్‌ (నకారము ద్రుశేముం అఆ ద్రుశేము చివంకీయతురముణాం గలది ర్రుశ్నవశ్చలికము]. ద్రుకవ్రకృతికములగు తొలిళబ్దములకుం దర్వాత నుండు (రెండవ శబ్దముల మొదట నుందు. క-చంచే-ట-కంవ అను వానికి వరునగా గంజజేండ ద బి ఆనునతురము లాదేశనుగును (పూచెను గా శలువలుజ) ఫూబెను గలువలం” అనుచోట ఫూొవెని లోని ను ద్రుకేము శాన ఫూధెని అశునది ద్రుతవ్రకృతికముం చానికిం దరువాతీనున్న _ (వరుమ మైన) కశారము సరళముగా (గశారముళా) మాటిఐది, ఇళ్లే తక్కిన యుదా హరణములను చృపాంచునది ఈ బరిచ్భేదములోని ౨౯వ న్యూతోదాహరణముల ననుసరించి భి నకారపుంబొల్లు ద్రుతమని "తెలియుచున్నది ఈనూత్రోదాహరణముల నను సరించి ఊకారముతోంహాడిన. నకార్వము (ను) ద్రుతమని 'లేలుచున్నదిం ద్రుశలత్‌ణము నకారంబు ద్రు కంబ అని యున్నది. కాన పొల్లుగా నున్న నకారమును ఊకారముతోంాడిన నకారమునుహడ ద్రుతములే యని ఛహ్‌ంపవ లెను అచేశసరళములకు ముందున్న ద్రుతమునకు బిందు (౯ ఎ నంక్లేషములు విభాషనగు, ౧౭ క్‌ ౧0)=ఎా ఆనౌ వళ ల్‌ సం ,్సెషం బనంగా మిందిహల్లులతో (6 గూడిపొనుట, ఫూచెంగలువలు ఫూచెనుగలువలు ంఅ8 వూచెంగలువలు, ఫూ చెన్షలునలు, తో, ౧చెంజుక్కులు తో ౧చెనుజుక్కలు ఇ 66 తో ౧చెజొక్కులు తోంచెన్తుక్కులు

(సంధిపరిచ్ళేదము 87 చేనెండక్కులు, ఇేనెనుడక్కులు 460 | పేసుడన్మలు. చేసెక్టక్కులుం 'నెగజెందమములు నెగజెుు దవములు ,.., | వరదను నెగడెక్టమములు, "మొగిడెంబద్మ ము, “మొగిజెను బద్మ్మ ము అల | మై ము "మొగి డెన్బద్మముం +/ వక్షుంబున స్వత్వంబగు న్వత్వంబనంగా ద్రుతంబునకుం బ్‌ కృతిభావము,

౧౪౭. ఆజేశనరళములు ఇ 'మొదటికుండియు. నరళములుగా. నుండక చదవ వ్యాకరణని యమము నశునరించి చరుమములకు బదులుగావచ్చిన నరళ ములు (ఆకంగా క-చ-చే-ట-క-బ లకు బదులుగా వచ్చిన గంజంజ-డందంబ లు] ద్రుతంబుజఉకారముతో గూడిన నశారము-ను బిందువు జ నిండు నున్నయు అఆనున్నయును సర్వక్టేమము ఇ ద్రుకము (కన యుకారమును విడిచి పొల్లుగానుండి) తరువాత పాల్టుతోంహాడియుందుట ఆనలా పొల్లుగా మాజణుట యని యభిప్రాయము

అదేశములుగా వచ్చినసరళములకు ముందున్న ను శౌరము నిండు చున్నలాంగాని అజనువ్నగాలాని మాజఅవచ్చును, పౌల్లుగ్నానైనను మాజి వచ్చును లేదా నుకారముగాజీ ఉఊండిపోయినను ఊండిపోవచ్చు నని యఖ్ళి ప్రాయము

(భాచెనుళానలువలుణ) (1) వూచెంగలువం (2) భూబెగలువలం 48) ఫూబెన్షలువలు; (4) ఫూవెను గలువలుం

ఏ9 చాలవాాకరణకు లముటీక ఇచట తొలుత ఫూటెకుల కలువలు. ఆనియుండి ద్రురత్రకృతికము మింది పరుషములకు సరళములగు నకు స్నూత్తముచే కకారము గకారముగా” మాతే ఫూభెను గలువలుి అని మైనవి కాన యిచటి గకారము ఆదేశ నరళము. దానికి ముందున్న ద్రుతము ఫూచెకళి లోని నుకారము అది నిండునున్నణా మాజి ఫూచెం కలువలు అయినది ఆజనున్నగా మాజీ ఫూచెం గలువలుి అయినది పొల్టుగా మాతీ ఫూచెన్లలునలు అయినది ఇట్లగుట వికల్పముగాన ఇవియేవియు రానప్పుడు నుకారము అశ్లే యుండగా ఫూభబెను గలువలుి అనియు నుండును ఇట్లు నాల్గువిధముల రూవను లుండును (వతంబున = బిందు నంచ్హేమలు రానియప్పుడు వ్రకృతిభాపముజ ఊన్నది యున్నట్లుండుట-౪జనంగా నీ నుగానే యుండుట ) డ్రుతంబునకు సరళస్థిరంబులు పరంబు లగునపుడు లోష సంన్లేషంబులు విఫాషనగస ౧౮. వచ్చెగోవులు, వచ్చెను .. నోన్టలు ౨.౯. వచ్చెన్లోవులు వచ్చెనుగోవులు, మెజునెఖడ్డము మెటనెను ౨.౨౨ ఖడము ౨ మెజునెనడము ౧ మా మెఆనెనుఖడ్దము. చిర పరళస్థిరంబులు ఇ సరళముగాన్నీ స్థిరముగాని లోవసంన్షేమలు ణా పోపుటగాని మిందివాల్లుతోం. గలియుట (అనంకా నకారపుబొల్లుగా మాటట) "ాని విభాషనగు అ విశల్పముగా జరుగును (( ) నరళములకు ముందున్నద్రుతము లోపించినను లోపించునుం "లేదా పొల్గుగా మాజీనను మాజును లేక ను గా కూ డ ఉండిపోవచ్చుకుం-

సంధిపరిచ్చేగము 80

(వచ్చెను శా గోవులు జ) (1) వచ్చె నోవులు. (2) వచ్చెన్లోవులు- (8) ఎచ్చెను గోవులు

వచ్చెను శనోవులుీ.. అనుచోట గో సరళము దానికిముందున్న ద్రుశమెన నీ కారము లోవించి వచ్చె గోవుల. అయినది పొల్లుగా మాలి పచ్చెన్లోవులు ఆయినది ఇట్లు జరుగుట వికల్పముశాన ను ఉన్నట్లు గానే ఉండిపోయి. వచ్చెను నోవుఎలి అయినది

(యొజునెను + ఖద్దము=) (ప్రీ మెజనె ఇడ్డ్దమ.. (2) మెజ నెస్థద్దము (8) మెఆఅనెకు ఖద్దము

ఖడ్గము లోని ఖకార మిచట .ఫ్టరము.. దానికి ముందున్న ద్రు, తము ( మెఆసెనిలోని నుకారముళలాపిందంగా మెజనె ఖడ్గము అయినది అద్రు ఠము పొల్టాగా మాజుంగా 'మెఆ నెన్టడ్లము అయినది. అది ఎట్టిమార్నును పొందకవోలా మెఆనెకు ఖడ్దము అనియే యుండిపోయనది వర్ణయక్సరళములు పరములగు నవు డొకానొకచో ద్రుతము

నకం బూర బిందువును గానంబడియెడి, ౧౯. వచ్చెను . . థ్యాశ్రీవతి ... వచ్చెంధాల్రీవతి పాడెను ... గంధర్వుడు . పాడెంగంధర్వుడు కా = దోయి =. శందోయి

౧౯ వర్ణయుక్కులు ఆ వర్గము _లైదింటియందునుగల ఒత్తతురములు ఇది-ఖఘఛరుఠథఢ థి ధ ఫ భ అనునవి ఈవవయతురములకుంగాని నరళ ములకులాని ముందుగా నున్నదు తము కొన్నిపోేట్ల నిండునున్న గాంహాడ మాజుట కలదని న్యూక్తము నర్థ్‌ము

అవసానంబునందు ద్రుతస్వరంబునకేని ద్రుతంబునశేని _[లోపంబు బహుళంబుగానగు ౨౦

వాండువచ్చె౯ా - వాండువచ్చి - వాండువచ్చెను ఈ

లోవంబు పద్యాంతములయందు గణానుసారంబుగ వ్యవస్థ్రితం

క౦0 చాలవార్టకరమ్ము, లఘుటీక బయియుండు గుక్యవసాయి. యగుపద్థంబు తుదను స్వత్వంబు “లేదు, అరిశయముగ బుద్ధిమంతుండగు బుధనేవ౯)

౨౦ అవసానంబునందుం ఇ తుదిని-వాక్యము చివణ-దానికి 6 దరువాత “జీయత్షరములును "లేప్పుడు వాళ్ళము చివజకున్నద్రుశముగాని చు, త వ్వరముగాని బహుుళముగా లోపిం చును =జఅనంణా ఫొన్నియెడల లోపం వచ్చును కొన్నియెడల లోపింపక పోవచ్చును కొన్నియెడఎ విశకల్పము?ణా 'వైనను లోపీంపవచ్చునుం

వాండు 1 వచ్చెను). అని యున్నపుడు ద్హుతస్వరమగు ఉఊకారము లోపింపదా. వాండు వన్చిన్‌్‌ ఆయినది చ్రుశేము (ను లోపిందలగా “వాయ వర్చె ఆయినది ఈలోవ మేదియు రాకపోంగా వాడు వచ్చెను” ఆనియే ఉఊండ్‌పోయినది

ఈలోళము వద్య పొదములచివణ నాయాగణముల ననునరించి నియ మితమై యుండును గురువగునత్సరము చివజి నుండవలసీనవద్య పొదమునం శుదను బొల్రై రుంండునుగాని ని ఊండదు ఉదా ౨= అలిశయముగ బుద్ధిమంతుండగు బుధ సేవన్‌” అఫకందదద్య పాదము. చివజణ సేవను అనిగాని

వీవీ అనిగానీ యుండరాదు

[గుర్వవసాయి ఇ గురువగునమరము చివణం గలది స్వత్వంబు ణు ఊత్నముతోం3హడిన ఇద్వుశముం ని అనునది వృవస్థితంబు ఆ కట్టుంబాటు “వేయంబడీనది నియమింపంబడినది క

కొన్నియెడల ద్రుతంబుమాంద నకారంబు గానంబడిమొడి ౨౧. అదియునున్హాక - దివంబునుంబో లె

౧ కొన్నిచోట్ల ద్రుతాంతములమోదను దుశము. (నకారము వచ్చుట కనంబడుచున్నదని భావము,

సంధిపరిచ్చేదము త్తే

(అదియును 4 గాకఆ) అదియునున్తాక * ఇచట అదియును అనునది 1దు/శౌంఠముం అందలి (ద్రుతమగు నీ కం బిదద మటియొక్క ఇద్రుశము రాగా (న్‌ రాణా) ఆదియునున్దాక అని మొనది ఇటే ఆందవయుదా హరణము.న ను కుం బిదదన్‌ వచ్చి అది వూర్ణబిందువుగా మాజి దివంబు నుంబో లె అనురూవ 'మేర్చడినది ఆట యిశ చుండు శబ్దంబులందప్ప నుడి తొలి హనస్వంబు మింద ఖండబిందువును ద్రుతంబునకు లోవంబునులేవు ౨౨.

ముంగొంగు _ (కొంబసిండి - కనోయి. ల నో

౨౨ అంటి అనునది కిలార్థము (ఇట్లందురు అనునభిప్తాయము) ను 'తెలియంబేయు నవ్యయమా కళ _ఇణి అనునది మలి యనునర్థమును 'చెల్పుద్రు తాంతనుగునవ్యయము. చుండు" ఆశునది ఎదుటివారితో నంభావ్నించు చపుడు ఉవమయోగించంబడు కళయగువదము వయిమూందువదములలోను మొదటి వ్రాస్వమునకం దరువాత అజణనున్హు కనయుడుచున్నది వీనీని మూం డింటిని విడిచి మలియేవదమునందును తొల్మివ్మూస్వమునకుం టకగ్రాగా. ఆజ నున్న యుండదు నిండుసున్నయే యుండును మజియంు (సమాసమును పొందిన) ఆయిశరవదములలో తొల్మివూ,స్వమునకుం బిదవనుండు దుక మునకు లోవమును రాదు (అనంగా నమాసమునందు (దుశంబునకు లోవం బగి నను స్మూక్తమువే (సంధి-౨౪ ) వచ్చు ద్రుశలోచము రాదని యిల్లి ప్రాయము.]

(ముందు + కొంగుజ) ముంగొంగు * ఇచట ఈ నంధివరిచ్భేదములోని 3౬వ న్యూత్రృముచే దుకు లోవమురాంగా ము +కొంగుి అయినది, 3€- వ స్మూత్ర్తముచే నకారద్ధ అగమముగా వచ్చి వరుషమమునకు సరళ ్రూ 'జేశమై ద్రుశము నిండునున్నగా మాజలూ ముంగొంగి అయినదిం

(₹త్తవసిండిజ) ల్ర్‌ంబసియడి.

శం బాలవార్థకరణము, లఘుటీక ఈ. (త్తళవసిడి-( క్త లోపము). ర్రై+వసిండి. (న్హక్రారాగమము) ట్ర శిన్ష్‌ శ మసియడి- (సరళాదేశ ద్రుత కార్యములు) క్రొంబసిండి )

కను + దోయి=కన్లోయి

(కనుశాదోయి (3౯- స్మూత్రముచే లోవ నకారాగమమఃలు) కన్‌ + దోయి=కన్టోయి ) ఇవి కందోయి అనియును గావచ్చును

(గంధి ౧౯-ప న్యూర్తముచే భారక్షబిందువు వచ్చినది ] శాను నేను పదంబులద్రుతంబునకు సంశ్లేషంబు లేదు ౨౩, శాను ... చదివె ... (2 జపివె

కాసు జదివెం తావినె లెను ... వినె [కాలు న దీక్స్స ంబుమిోందిది గాన దీనికి 'నెఅసున్న "లేదు,

3. తాను నేని అనునవి చదు, తాంశములగు వదములు వానికి ఆజేశసరళములుగాని. సరళ స్థిరములుగాని వరమగునపుడు వాన్నిద్రుతము పొల్లుగా మాజదు మజీయణ తాను నేని లలోని దు,తము దీర్దాతుర మునకుం దరువాళ నున్నందున (గంక్ఞా ౧౫౨వ సూక్తము ననుసరించి) అయ్యది నిండుసున్న గా మాజదని చ్ర్‌హింవనగును (ఛాను +చదివెఎ) తాం జదివె ాను జదివె”

కానుశచదివో అని యుండంగా ౧౭-వ స్యూత్తము ననునరించి నిందునున్న అఆనున్న పొల్లు స్వత్వములచే నాల్లువిధములుగా మాతి (1) చాంజదివె (2) శాణగివె () (తాన్టదినె (4) తాను జదివె అని శావలసీయుండయలా ఈన్మూ త్రము విధింవంబడనది ఈస్మూక్రమునుబట్టి నం శ్లేమము రానందున "తాన్టడివో అని కాంజాలదు దీర్స్స ముమాంద సాఫ్య ఫూర్ష్మము లేనందున తాంజదివె అనియు6 గాంజాలదు (కాను+-వినెజ)

సంధిపరిచ్చేనము త్తి

“*శావినె లాను విని ఇచ్చట ౧లా-ప న్యూక్తము. ననుసరించి (స్థిరము 1ద్రుశమునకుం. బరముగా నుండుటచే) ఉద్రు,శమునకు లోషసం్షేమములును, న్య్వత్వమును వచ్చి తావినె 'కాన్విన్కె తాను వినే అమ మువ్విధముల ళూవములు కావలసియుండలగా” ఈనూ శ్ర ముచే సంచ్హేవము వారించంబడి నది కాంగా 'శిందురూవములే యీర్పడీనవిం

ఇజజుసున్న = నిండునున్నం

సమానంబునందు ద్రుతంబునకు లోపంబగు. ఐం

ఎల యకములు - ఎల్ల కలువములు సర్వపరాస్రయంబయిన

ళు థి వ్‌ మొల శళబంబు ,ధుతాంతంబయిన యవస్థయంబు. దీని కసమా గడ లీ

సంబున వి శష్టుంబునకు ముందు చృయోగంబు "లేదు,

లర సమానమును పొందువదములలో మొదటినదము చివజ్మేదు, శమం లోసించునని యర్థముం

శ

(ఎల్లక్త్‌,+ అర్థములుణ) ఎల్ల యర్థములు ఇచట ఈస్నూత్రము. నను రించి (ద్రుతము లోపించిన ఎల్ల + అర్థములు అగును వీదప సంధిలేనందున య'జాగమమువచ్చి ఎల్లయర్థములు అయినది (ఎల్లన్‌ + కలువములుజ) “ఎల్ల శలంవములు*

నర్వపర్యాయంబు అ సర్వళబ్దమునకు నామాంతరనుయినది. ఆనమా వము ఇ సమాసము లేనికాలము-వ్వ త్రమగుట విశేష్యంబు అ నామవాచకము,

(ఎల్లో యనునది ఎల్లపుడును సమానము పొందియీయుండును గాని, “వేటు?గా నుండదనియు ఆది నామవాచకమునకుం దర్వాత గానే ముందు

ల క్‌

గాం ట్ర యోగింపంబడదనియు భావము శాన ధనముల నెల్లి అనియే యుండు "ాని ఎల్లన్‌ ధనములి అని యుండరాదని శ్రీనూరిగారి యాళశయము )]

త్త చాలవ్యాకరణము, లఘుటీక సమాసంబుల నుదంతంబులగు స్తీ 9నముంబులకుం బుంపులకుం బరువ గరళంబులు పరంబులగునప్పుడు నుగాగముంబగు ౨౫ ఇచటం బరుషంబులు పరంబులగునపుడు ద్రుతంబునకు బిందుసంశ్లేసంబులచే మూండురూపంబులు సరళంబులు పరంబు లగునవుడు లోప సంన్లేమ ఫూర్షబిందువులచేత మూండు రూములు విధానసామర్థ ఫ్టమువలన చినికి లోపము బేదుం వతదమాణవిధిచే స్వత్వము లేదు చిగురుంగయిదువు చిగురు ౨౨ కయిచువు | విసనుగయియద్చ చిగురున్తయిదువు. / తళుకుగజ్జైలు తళుకు ., గజ్జెలు =. | తళుకునజ్లైలు తశకుంగ జైలు సింగపుంగొదమ. నీగవు ౨౨ కొదదము | సింగపుణొదమ, సింగపున్లాదమ ఉన్నశంవు *.. గొడుగు 4, | సరసన. ఉన్నతంపుం నొడుగుం నలుణగ'డాదుల నీయాగమంబు "లేదండ్రు. ఈయాగమం బొకానొాకచోట స్థిరంబు మంబగుచోం గానంబడియెడి - గలు వపున్తురువు,

భా

౨౫ ఊదంశంబులు = (హ్రన్వమగు ఊకారము. చివజంలవి. స్తీ సమంబులు = ప్రథమావిభ కిలో డు-ముి అను చ్రృత్యయములు రానివి ఫుంపుఎ అ ము కారమునకు ఆదేశముగా వచ్చిన ఫు ౦ఫుి ఆననవి

శిండువదములకు సమాస మగునప్పూకు-ఆందు ఊకారాంకమును స్తీ నమము నగు మొదటిపదమునకును పు 0ఫుి లతోంహాడినవదమునకును వరుషవముగాని సరళముగాని పరముగా ఉన్నప్పుడు నుక అనునది ఆగమ ముగా వచ్చును (ఈ నుక్‌ * లో న కారముమాత్ర,మే మిగులునూ కకారముతో. కేర్చి చెప్పుటవే ఈయాగమము (మొదటి) పదము చివజం జేరునని గ్రహించ వలెను కకారము చివణంగల యాగమము పదముకడవటను టకారము చిపజం గలయూాగమము పదముమొదటను చేరుచుండును ]

చిందు సంచ్షేషచే జ నిందునున్న అజనున్న ఫొల్లులచేత

విధానసామళ్థ గ్రమువలన-ఇంతకు ముందు బెప్ప'౧బడీన౨6ఈ-వ న్యూత్తము ననుసరించి (ద్రుతమయిన యూానకారము లోసింపవలసి యున్నది అరీతిని లో పించినయెడల మూంజేసిరూపములును సిద్ధింపంజాలపుగదా అనీ నందేవాము కలుగవచ్చును కాని ఆయాస్మూక్రములచే విధింపంబడిన ఇద్రుశముల నన్నింటిని ఆ౨కంవ స్యూత్రము లోపిందం జేసిన యెడల ఈ ౨౫-వ మ్యూత్కము ఊండియు 'లేశట్రే ఈన్మూత్రము వ్యర్థమయి.పోవును కాన చ్ర,ల్యేకముగ నీరీతి న్మూర్ర మును నైయుటంబట్టి మిందిచోట్లమ్మాత్రము అనంగా ఊదంత, స్తీ నమములకును, ఫుంపులకును దర్వాత నున్నఫుడుమా త్రము (ద్రుతము లోవింపదనియం అది ఇదు,శమునకు రావలసినకార్యములను పొం కుననియంం టెలిసిొనవ లెను,

వత్యకూణవిధివే-ఈకర్వాతిదగు ౨౬-వ స్నూ ఇత్రమున సమాసంబు అందు _ద్రుతంబునకు స్వత్వంబు (ని గాఊండిపోవుట్రలేద. అని చెప్పంబడు చున్నదిగాన ౧౭-వ స్మూత్తముననుసరించి ద్రుతము ను గా ఉఊండదని అభిప్రాయము.

ల్త్‌్ర్ర్‌ బాలవాస్ట్రకరణము, లఘుబః నమానంబులందు ద్రుతంబునకు స్వత్వంబులేదు. ౨౬ ౨౬ సమాసమునందు ఇదుకేమునకు స్వర్వము నంశీకరించినయొడల (అనలా ని కార ముండునని చెప్సీనచో). చిగురునుల్హైదువు తబోకును గక్టైలీ మున్నగు అసాధురూపములు శావలసి వచ్చును తలంత్రాలు మొదలగు సమాసంబుల ద్రతమునకు లోపములేదు. ౨౭. తలంధభ్రాలు-ఒడిం్రాలు-నేసద్ర్రాలు _ ఊరంబంది - ఊరం చెచ్చిక-.తోండబుట్టువు ఎ తోయిట్టువు ఒల్లంయాటు - ఒడంబాటు - కృతార్థదులు ౨౭ నంధి ౨ఈవ స్యూశ్రము ననుసరించి సమాసమున ఉద్రుశమా లోపించవలసీయున్నద అట్లు లోపించినచో తలంట్రాలు" మున్నగురూవములం సిద్ధించుటకు ఆవకాళము 'లేకపోవుచున్నడి కావున ఈక్మూత్తము శలంద్రాలు మున్నగు కొన్ని పదములలోమాత్ర్మము. ,ద్రుతముండును. అని నియమించు భున్నది. ఈన్మూత్త మునుబట్టి శలప్రాలో. మున్నగు నసాధురూపముల కన 'శాశము లేకపోవును ఉదావశులలో తలంట్రైలు; ఒడింబ్రాలు ఊరంబంది ఊరంబిచ్చుకి ఆనువవి న పమోరత్పురుమనమాసములు తోడయిట్టువు శోయిట్టువు ఆను నవి తృశ్రీయాతత్నురుషములు. వైవన్నియు. నలుక్నామాసములు. (ఆవల వూర్వపదము చివత విఖ్గి ్‌ద్రశ్యేయము లోపీంవనిమి) వయివిభ్‌క్షివృశ్యయ ములు సహజముగ జే ఇద్రుశాంశములు మిగిలినయుదాహరణములును నహజి ముగ ఇద్రుశాంతము లని యనవలెను “శలన్‌*పాలుజ) శలంచాలు.

సంధిపరిచ్ళేదము ఛద్రుశమును. నిండునున్న గా మార్చి తలంద్రైలి అనియు వాడ వచ్చును సమాసమున న్నక్వము "లేనందున తలకుత్రాలు కాదు సంగ్తేషతోం గూడిన_తలన్భాాలు" అనుకూవము ప్ర సిద్ధిలోలేదు కొ (ఒడిన్‌ప్రాలుజ) ఒడింట్రైలు దీనికి ఫూర్షబిందు సంశ్హేష న్వత్వ చూషములు మూండును లేవు శక్కినయుదావ్భాకులలో తోడంబుట్టువి మ్మాత్తము తోడం బుట్టువు గా మాజపచ్చును. కక్మినవన్నిరుంు ఉఊదావారింపంబడిన టే యంండును ఛాని వేలురూవములను పెందవు, కర్మ ఛారయంబులం దుత్తున కచ్చుపరంబగునపుడు టుగా గమంబగు. ౨౮. నిగ్గు అలి అదము ౨. నిగుటదము, ళు యల ౧ ౧౬౧ ఎలిరా విశేమ్యమునకును విశేషణమునకును గలుగుసమానము కర భార యము ఊత్తుజ మా, స్వమయిన ఉఊకారము టుగాగచుముజఆఅగమముగగా వచ్చు ఉకారము కర్మధారయసమాసములలో “మొదటిపదము చివజనున్న మ్ర,న్వమగు ఊశారమునకుం దరువాత ఆచ్చున్నయెడల అ ఊళారమునకు బిదప (ఊకార మునకును శెండపవదము మొదటియచ్చునకును నడుమ) టకారము చేరును (శ్రఅకు+అమ్ముజ) కజకుటమ్టు* కజివట మృసలూ వాడియైనబాణ మని యర్థముం కాన ఈసమానములో కజకు విశేషణము అమ” విశేష్య ము, ఈగశెండువవములకును సమాసమగుటటే వియ్యది కక్యధారయసమాస చుగును ఇచట కటకు లోని (చివజనున్న) ఊకారమునకు అము లోని తనే ల్‌ (కళ దాతల న

శ్తీరి బాలవా్ట్రకరణను లఘుటీక ఆశారముపరముూగణ ఉన్నదికాన్ను ఆ౭ండచ్చులకును నడుమ టకారము చేరి కజకుటమ్లు" అయినది ఇళ్లే తక్కినయుదాహరణములను గ్ర్రహించునది కర్మధారయంబునందుం 'చేర్వాదిశబ్రముల కచ్చుపరంబగు నపుడు టుగాగమంబు విభాషనగు, ౨౯, "వేరు ఈ 6ఐ ఉరను ౨, “వేరటుకము, ( "వేరురము, చిగురు ... అకు ... చిగురుటాకు. (చసళాకు. పౌదరు 6, ఇల్లు =. (ప్రారరటిల్లు పొదరిల్లు ౨౯ కర్మధారయసమాసమునందు. మొదటీపద్వమైన పీర్‌. మొద లగువాని ఊకారమునకుః: బిదవ అచ్చున్నయెడల టకారాగమను వికల్ప. మగును ఆనంగా టకారమువచ్చినను రావచ్చు లేదా రాకపోవచ్చును (పేర్వాదిళబ్టములు అ పేరి మున్నగుళబ్దములు, విఫామనగును ఇ వికల్పముగావచ్చును-] (పేరుశిఉరముల). పేరుటురము. ేరురశు ఇచట టకారము అగమముగా వచ్చినపుడు పేరుటురము అయినదిం 'రానపఫుడు ఉఊశారనంధివచ్చి పేరురమూు అయినది "పీరురము అనంగా విశాలమైనజొమ్లని యర్థము కాన ఇది కర్మ ఛారయసమాసము 3 ఇచట సంధి ౨ర-వ న్యత్తము ననుసరించి టుగాగముము నిత్యముగా (ఎల్లపుడును) వచ్చుచున్నందున "పీరుటురమూి. అని మ్మాత్త మే శావలసి. యున్నది. సేరురము ఆను రూవముకూడ నుండవలెనను అభ్గిప్త్రాయముతో ఈ ౨౯౨వ న్యూర్ర్త మారంభిందబడినది. తక్కినయుదావ్భృాతులు నిట్లే.

సంధిపరిచ్భేదము త్త ేడాదిళబ్దంబుల కాలు? బ్రము పరంబగునపుడు కర్ష్మథార యంబునందు రుగాగముంబగు, 3౦

“పేద 6 ఐం ఆలు ళం "వేదరాలు వ్‌ ఠం ఆలు తలి వీదరాలు,

"వేద-బీద-ముద్ద-బా లెంత-కొమ _ జవ-అయిదువ-.మనుమం- గొడ్డు-ఇట్టివి వేదాదులు, ఇందు జవ్వనిశబ్ధంబునకు జవాదేశం బని యొలుంగునది, వకాంతమునందు నున్నజవరాం, డ్ర్‌ = నని త "యోగము

30 "పేదాదిశబ్బములు జ "పేదీ మున్నగళబ్దములు రుగాగమము = ఆగమముగా వచ్చు రేఫము

కర్మఛారయసమానములో "పేద్‌ మున్నగుళబ్దములకు6 దర్వాత అలు ఆమళబ్దమున్నపుడు అశెండిటినడుమను "రేఫము (ర్‌) 'చేరుచుండును

(సేద+ర్‌ అలు). పేదరాలు". (కేఫము పేది అనుదానిశే యాగమము. రుకో ఆనుదానిచివజ లోపించు కకారముండుటచే నది ేది ఆనుదానికిం ఉివజవచ్చును కాటా 3రేఫము నమాసమునుపొందు 'రెిండువసదముల దును నడుమం జేరునని లేలంచున్నది

జవ్వని+అలు అని యుండునపుడు “లేఫము ఆగమముగా వచ్చినచో జవ్వనికాలు” ఆను అపరూవము కావలసినద్చుచున్నది జవరాలు" అనియే “పెద్దలు వ్రయోగించిరి ఆంధ్యికవితాపి తామహుండగు అల్లసాని పెద్దన యళ చ్రయోగించెను కాన జవరాలు అనురూపము సిద్ధించుటకయి జవ్వని ఆను 'ఛానికిబదులుగా. జవి అనునది ఆజేశముగా వచ్చునని యనుకొనవ లెను

వర్యఠడారయంబున దత్సమంబులకాలుశబ్దము పరంబగు నప్పు డత్వంబున కుత్వంబును రుగాగముంబునగు. 3౧.

థర ం9 9 ఆలు ళజం ధిరురాలు,

శి0 చాలవాష్రకకణము, లఘుటీక గుణవంతే .. ఆలు ఇ గుణవంతు రాలు. ఇచట వృత్తియం దాలుకబ్దము త్రీనూ శ్రమము య్‌ కిల కర్మ థఛారయనసమానమునందు సంస్కృతసమములగు శబ్దముల టయ వాత అలు ఊన్నయెడల వెరుకటివలె "కేఫము ఆగమముగా వచ్చును మియు ఆ మొదటివదము చివ ఆకారరున్నయెడల నది ఉఊశారముగామాణును (ఆత్వంబు ఇ అకారము ఊక్వంబు అ ఊళారము ) త0-వ నూస్ర్యము కక్స మేతరములగు (ఆచ్చికములగు-అచ్చ తెలుంగు రగు సంబంధించినది (థీర+ఆలు ధీరు(ర్‌+ఆలుల). ధీరురాలు” ఇట ధీకళబ్దము తర్సనుము. దానికి దర్వాతీ ఆలు అనుదానికి ముం దుగా *ేఫము ఆఅగమముశా వచ్చుటయేగాక. థీరి లోని ఆకారము ఉకార ముగా మాలీనది ఇట్లే గసణవంతురాలు ను ఇచట వ్శృత్తియందు- ఆలీ అనంణా భార్య" యని యర్థము కాని రవామాంది ,౨ స్కూక్తముల కుదావారణములుగా నీయంబడిన పేదరాలు. ధీరు రాలు ఆనుమొదలగునవి "ఫీదయైనభ్లార్య వ్రైర్యముగలరై నథార్య” అనునర్థ ముల సీయవ్స ఇచట సమాసవ్మల్షియందు ఆలు ఆనుదానికి సామాన్యముగ స్త్రీయనునర్థమునే ఛెవ్వకొనవలెను సమాసము పొందనబ్పూడు-వ్ర ల్యేకముగా- ఉన్నుద్వుడు ఆలు అనలా భార్య" అని యర్థము చెన్ననగునుం కర్ణ ఛారయంబులందు మువర్షకంబునకుం బుంప్పులగు. 3౨ ననళ మాకీ వం సరసము ,.. మాట ... నో సరసంప్రునూట నిరసము ...... వచనము... [ విరసపువచనము. విరసంప్తవచనము,

సంధిపరి చ్ళేనము ర్‌పే కేల మువర్ష్మ కంబు ((వథమావిభ కిలోవచ్చు) ము శ్యయము. న మాచి కర్మ ధారయనమాసములందు "మొదటవవము చివజనున్న ము తు్యే యమునకు ఫు గాని పి "గాని ఆదేశమగునుూూ- ము ఫు గాంగాని 0ఫు ఇాంగాని మాజునని భావము (నరసముచామాట=) (1) నరసపుమాట (2) నరసంపుమాట ఇట సరసమైన మూటి అని యర్థము కాన (విశేషణ వెేేమ్యభావ ముందుటచే) నిది కర్మధారయనమాసము ఇందలి మెొవటివదము చివళి ము ఫుగా మాలి సరసపుమాటి అనియు ౦పు గా బూతి సరసంపువూట ఆనియు శెండురూవము లేర్చడినవి ఈయాబేశము నిక్యము కాన సరసము మాటి అని యుండదు ఉదంతమగు తద్ధర్షార్ధవిశేషణ మున కచ్చుపరమగునప్పుడు నుగాగమంబగు 33. చేయు ... అతడు ... చేయునతండు, చేనెడు ... అఆతరండు 4, చేనెడునతండు 3 3 ఊదంశముజగ్రాన్వమగు ఊకారము చివజింగలది రర్థాథక విశేమణము ఆ కాలవివశులేక పర్తమానాదులను న్యభవమును బెలియం జేయు శ్రీయోూావిశేషమణము. నుణాగమంబు = అగమమైన ని కారము హ్రాన్వమగు ఊశారము ఛివజంగల శీ యౌావిశేషమణమునకుం దరువాత ఆచ్చున్న యెడల, అ ఊశారమునకుం బక్క6ం%గా నకారము చేరునని ఫావముం ది నిక్సము= (వే న క్ష ట ఇది నిక్య, (నయా యన అన్న చేయం అనునది యి ఊశారాంకమగు తద్ధర్హోవ వేము గైఅతగడు" అనునది యిక్కడి విశేమ్యము)- ఆ ఊకారమునకుం టీడష చ్చు ( ఆకండు లోని ఆకారము) ఊండుటచే నీ శండచ్చులకును న హ్‌ ఈకారము నిత్యమున ఆగముమై మోందిరూవ మేర్చ6 బడినది ఇట్టే ర0దేవయుచావారణముకూడ

ఠ్‌2 చాలవాస్థ్రరణము, లఘుటీక మస్టీనకమాసమునం దుకోరబుకారముల కచ్చు పరమగ నపుడు నుగాగమంబగు, 3౪, నో క్‌ు కళ మష్టీనమాసమునందు = మొదటివదము చివణ స్ట్రీవిభ_క్రి యొక్క యయర్జీ ముందు (తత్పురుష) సమాసమున మష్టీకళ్పురువసమానములో _ 'మొదటిపదము. చిపణ ఊకారముగానిి బుకారముగాని యుండి 'చానికి. దదవాశ అచ్చున్నయెడల-డకార బుకార ముల చ్రశశ్రాశనంగా వూర్వాసషరవదముల నడుమ నుగాగమము (ఆగమయమైన నకారము) చేరును (గాజాయొక్క-+ఆజ్ఞ్యజ) రాజు నాజ్ఞ రాజాయొకటి అననది వష్టీ విభ్నక్షి దానితో ఇెండపవదమునకు నమాసమగునపుడు రొబక్క" అనువిభ కి లోపించును శాని రాజీ ఆనుపదము అ యర్థమును "తెలుఫపునుణాన “రాజు అనునది మష్టీసమాసములోని తొలిపదము_ దాని రుంకారమునకు అజ్ఞ * అని ఆచ్చువరముగా నున్నందున నకారము ఆగమమై రాజు నాజ్ఞ ౯ అయ్యెను ఇటే శండవయుచదాహృతిని గ్రృహించునది ఉదంత స్తీ సమమంబులకును బుంపులకునదంతగుణవాచకంబుల కును దనంబు పరంబగునవృడు నుగాగమంబగు. త్రగ్హ్రగళ సొగసుందనము, సొగసు ళం 60 తనము . | ాగమతనము. సొగసుస్షనము, సరసపుందనముం సరసవు ఆల తనము, = | సరసప్పుందనముం సరసపుక్షనము

సంధిపరిచ్ళేదము య] లెల్ల దనము, క్‌. ఇం తనము, = [3 ౧దనముం ళు "ేెలననము, ఎల! కి3ఓ వ్రభమావధక్షియందు.. డు; మి వ్రత్యయమాలు రానివి స్త్రీ నమములు దము చివఆ హ్రస్వమగు ఊళారము కలవి ఊదంర స్త్రీనమములు వ్రాన్వశుగు అకారము శరుదినోల గుణమును ెల్సువదములం అదంతగంణి చవాచకములు చాస్వోకారము చివజలల స్త్రీనమముల తర్వాకంగాని ఫు ౦ఫుిలు చివజగలవదముల తర్వాశంగాని వాస్వాశారము చీవజలల గుణవాచకము లను వదములకర్వాశలాని రనము” అనునది ఉన్నయెడల ఆమొుదటిపదము నకును తనము నకును నడుమ నకారము అఆగమము"ా వచ్చిచేరును నకా రము ఇద్రుకేము.. గావునను తనము” బరువమము మొదటరలపదము కొవు నను-వరుషము వరమగునఫపుడు కల్లు ఛచ్భుగ₹ార్యము లెల్లను కల్లును (అనంతా నకారము ౦ 6 న్‌-లుశామాఅును ఇయ్యది నమాసకార్భమగుటచే ద్రు,శేము స్వర్వరూపమును [ను గా ఉఊండుటను పొందదు] (సొనను + రతనముఇ) (1) సొగనుందనము (2) సొగనుందనము (ఈ) సాగనున్షనముం ఇ్ధే కక్కినవియునుం సొగను దనము ఉఊదంఠ స్త్రీనమమునకును నరసపుందనము ఫు ౦0ఫు లకును "తెల్టందనముి అదంత గుణవాచకమున కును ఉఊదాహృాళులు* నమాసంబునం ్రాంతాదులతొలియచ్చుమోందివర్ష ంబుల కెల్ల లోవంబు బహుళంబుగా నగు. ౨౬. పాయిలు పాంత ం ఐం ఇల్లు ఇ ఠ8 యాగా న్‌ ణా పొంతేయిలు, శూ ళం

ర్‌4 బాలవాష్థకకణము లఘుటీక "వేదూడ, ఈ భిళి దూడ అళళి లేత | "'లేతదూడ, వూరెమ తికి "రెము ఉలి తసి వూవు మ్మ | వూవురెమ్ము కలు ప్రాతి “మొదలగుళబ్దములతో శిండవళబ్ద్బమునకు నమాసమగు రపుడు ప్రాశిలోని మొదటియచ్చువజకే మిగిలి తక్కినయవమ్‌రములం లోపించుకు -[(ఆఅనంగా- ప్రా అనునదిమాత్ర్య మే మిగులును ఇట్లే కక్కిన వానిలోను మొదటియతురమే మిగులుచుండును] ఇట్లు లోపించుట బవ కముకాన ఈలోప మిచ్చవచ్చినట్ల్టు రొవచ్చును ఇందలి కముుదాహరణములు మొత్ర్రము విశల్పలోపమువ చ్చుట కీయంబడినవి (ప్రాశశఇల్ట =) ప్రాయిల్లు పాంయయిల్లు ఆజ రు ఇచట రి లోపించిననదవ యడాగమమువచ్చి శ్రాయిల్ల” అం నది స్రాతయిల్లు. ఆనునపుడును బవాకమగు అళానసంధి రానందున యడాగమము వచ్చి ప్రొతయిల్డు ఆయినది. (ఇందలి వ్ప్ట్క్వైజిశందుదావార శాములును కర ఛారొయములు మూడవది తతుురువము ]] లుుప్తశేషంబునకుం బరుషనులు పరములగునప్పుడు "సఏగాగమంబగు, 36, పాత .., శెంపు ౨౨ పొలెంపుం కత ౨. కొమ ౧... శగొము నో క పూవు ౨౨ తో ట్‌ వూందోంట. మీదు .., కడ తలల మాగడ,ం "ఇంపు 869 ళశామర 49, "ెందామక శెన్ను న. తొవ న. చెంవొవ

సంధిపరిచ్చేడము ర్‌ర్‌ ర భగ హణ 'వెన్నుశిబ్బము వృత్తిని శో ణార్థకంబు బవాుళగ్ర ముచే మోాందు వభ్ళాతులందు నిట లోవంబు నిత్యంబు వర్టిన ఈ వ్య ఇజ్‌ స్టితవిఫామచే న్మీద్రుతంబునకు సం్లేషంబు లదు, 32 లుప్తశేమంబునకుజ(మిగిలిన యత్‌రములు) పోంగా మిగిలిన "మొదటి యతరమునకు ప్రాతాదిన్నూత్తము (8౬) నరసుంచి మిగిలిన తొలియతురమునకుం బిదవ పరువము లున్నచో-అ మిగిలిన తొలియతురమునకుం దర్వాత (వరు మునకు ముంద్భున్ల కారము అగమముగా వచ్చునుం నకారము ద్రుతనగుటచే ద్రుతమునకు వచ్చుకార్యములు వచ్చునుం (ప్రాత కెంపుల) ప్రానెంపు ఇట ఓవ స్మూశ్తము చేం తిపోయి ఫ్రా అనిమ్మాత్తము మిగిలి దానికి సరుమమగు క్షకారము వరమగటచే నకారము ఆగమమయి ప్రాన్స్‌ ₹ంపి అని యుండినది పీదవ నంధి ౧౬-వ న్యూత్ర ముచే కారము గృకారముగా మాటినది ౧౭-వ సూ శ్ర మువే నశారము అజనున్న గా మాళీనదె ల! ల ఇచట ప్రా గెంపు అని మాత్ర మే యగును, కాని ప్రాం ెంపు స్రాసెపు ప్రానము గెంపు ఆని యుండవు డీర్ధ ముమోంద నిండుసున్న యుండ కి నందున ప్రాం౫౨పి కాదు ఈసూక్రములోని విపరగామునుబట్టి సంగ్హేషము కి జ రానందున స్రాన్లెంపు కాదు సమాసములలో ద్తుకమునకు స్వత్వము (ను) ఊండనందున ప్రాను గెంపు" గాంజాలదు తొలియచ్చుమాంది వర్డ్‌ ములకు లోవము రానప్వుడు ప్రాతశంపు అనియు నుండును లేంనొమ్ల ఫూందోంటి ఆనునుదాహరణమ ల నిల్లే గ్రహించునదిః లోవము లేనపు డచ్చటను లేకళొమ్త వూవుదోంటి అనురూషము. లగును (మిందుశేకడ=). మాంగడ*” అనుచోటను రూప 'మేర్చడువిధము ఇట్లే కాని

ళం బాలవ్య్థాకరణను, లఘుటీక యుందును తరువాతి శిండుదొహరణములయందును లోవము నిక్యము శాన మాందుకడ ెంపుతానమర వెన్నుతొవి అనురూవము లుండవు వీల యన ఈలోవము బహుళమని 9 ౬-వ సూక్రమున'జే బెప్పంబడియున్న ది గానం అక్కడ లోపము నిళ్యమని గ్రువొాంపనగూ

శెంచామర ఇెందొవి ఆనుచోట్ల ద్రు,రము నిండు వన్నగాజే మాతకి సది వీలయన సంధి ౨౨-ప సూత్రము ననుసరించి నుడి తొలిహ్రూస్యము పయి నిండునున్నయేగాని యజసున్న యుండదు

వె్నుశబ్బము == చెచ్న అనునది నమాసములోంగాక వ్య _స్తముగా నున్నవ్వుడు అందము విధము అశనర్థమాలను తెలుపును కాని వృ త్తి యందు (నమాసమునందు) శోణార్థకంి (ఎఅుపు ఆననర్థమును "తెల్పను శాన ఇచటి చెంనొవికు ఎజ్లకలువి యర్థము)

మాందువ్రభృశులప = మందు మొవలగువానికి, వ్యవస్థికవిభామ ఎ వ్రయోగముల ననుసరించి యిది యిచ్చ్నట వచ్చును ఇడి మిచ్చట కాదు లను వ్యవస్థను (నియమమును) వ్నజచిన విభౌమ

కొత్తళబ్లమున కాద్యతమరళేషంబునకుం గొన్నియెడల నుగాగముంబునుం గొన్నియెడల మి(దిహల్లునకు ద్విత్వంబు నగు, 3౮,

"త్రో త్తే వాయ శొంజూాయు తొ త్త 4లి6 చైవమట ః ొం జెమట, కొ త్త తఅ 2 వనీండి శొంబనిండి, ళో త్తే ం66ి కావి 666 ఛొళక్తావి.

పరువేతరంబులు ఫరంబు లగునవుడు నుగాగమపావీ

ట్‌ాాని

"లేమింజేసి వానికి ద్విత్వంబగు,

సంధిపరిచ్ళేదము ల్‌? ఛ్‌ త్త న. గండి న. ఛొంగ్గండి శొత్త నన శొన్ననం శో త్త. వూని *.=. శొవూవి శింధూలి శెంజడలని వ్రయోగంబులు "కానంబడియెడి, బవాుళ ల్‌ వహాణముచేతం లొ _త్తకుండ లిత్యాదుల లోవంబు లేదు. క్రీగడుపు - శ్రీణాలు - క్రిదొడ.ఇత్యాదులం గ్రిందు ఛబమునకు లు పశేమంబునకు దీవ౦ంబు బవాుళగ హణముచేత ౮ కా ఖు సు నని యెజుంగునది 39౮ ఆద్యమతరశేషము = (లోపింపంగాా మిగిలిన మొదటియశ్షరము మాందిహల్టు = సమాసముపొందిన ెండపవదము మొదటివాల్లు సమాసములందు వేలొక'పదము చరమగునపుడు ళ్‌ _శ్తళబ్దములోని త్త లోపించి క్ర మ్యాత్రము మిగులును దానికి కొన్నిచోట్ల నకారము ఆగమముగా వచ్చును కొన్నియెడల వర్నమై.నవాల్లు ద్విత్వమును పొందును (ద్విశ్వము పొందుట యనంగా ఇనుమడించుట ) ఛొక్తళబ్న్వము ప్రాాళాదులలోం 'బేంనచే ప్రాశాదుల ల్పుబ్హేేషములకు వరుషములు పరమగునపుడు నుగాగమము విధింవలడెకుగాన లొ త్త శబ్దమున కును ఆయాగమము వచ్చుచున్నది శాని మోందిహల్లునకు ద్విత్వము రాట న్గుది ద్వితీయపదాది వాల్లు ద్విక్వమును పొందుబకయి యూస్కూత్ర మారం భింపంబడినది. ల్నుక్తశేమమగు. శ్ర ఆనుదానికి కొన్నివరుషములు బరమగు నపుడు నుగాగమమును ఇరెర్‌ములగు వర్ష ములు చరమగునపుడు మాందివాల్లునకు ద్విత్వమును కలుగునని భావము (టైక్తగచాయ౨). శ్రొంళాయి ఇచట లుుప్తశేమమగు. ల అనుదెనికి చాయి అనువదములోని వరుషవమగు చఛకారము వరమగుటచే నకారనూగమముగా వచ్చి అద్రుళము ఫవూర్జ్యవిందువుగా మాజీనది

న! బాలవ్యాకరణము, లఘుటీక్ష జో కి ఈ సమాసరున ద్రుతమునప స్వశ్వము "లేనందున శొనుళబాయి కాదు తి ల ౨4వ స్మ్యూతర్మవ,కారము ఆజనున్న "లేనందున ల్తొకాయ శాదు' ళ్‌ కజంవ సూక్రవివరణము ననుసరించి సంశ్షేషము లేనందున ట్‌వాయి అని యంంం గాదు. లీ ఇ శ్రొంకైమ ఛ్యొంబసిండి ఆశునవియం మోందిరీతి జీ గ్రావ్యూములు త్రో శారు అనుచోట తొలుత ఛొక్షకారు" ఆనియుండంగా, లువ్తశేనమునకుం బరమైన కారు లోని కకారమునకు ద్విత్వము వచ్చినది. కొతావి" మున్నగునవియు నిళ్లే టల ఆశ రం ఇరు'షేశరంబులు =క్ష్తచ చేటత్త వ లకంటె వేచైన యశతరములు నుగాగమస్రా ప్రిలేమింజేసి = నకారాగమమః వచ్చుట లేకపోవుటవేత చానికి అపరు సేశరరములకు.-నరళ స్థిరంబులు చరమగునపుడు మాందహాల్లునకు ద్విత్వ మగునని భావము? కావుననే ల్రైగ్గండి గ్రైన్నన గ్రైత్తావి అనమరూవములం సిద్ధించినవి. ఆంధూళి-ఉదావారణములను బట్టి ప్రా తౌదిన్నూర్త్రములకుం వల మాచ్చికసమాసము లే (అచ్చ తెలుంునమాసము లే) విషమయమనియు తర్సమ ములు పరమగునపుడు లోప నుగాగముములుగాని, లాోపద్యిత్వములుగాని కలుగ పనియు గ్రహించవలెను. అట్లు చ్రహీంచినచో “ఇింధూఖ్‌ అనురూవము సీద్ధింప.జాలదు శాన చిన్నయ సూరిగారు స్మూత్తములకు లొంగని యిటి ళం "పెద్దల్మప్కృయోగములు కన"-బడుచున్నవని చెప్పవలసివచ్చెను శింజగలు (౫₹ంఫు + జడలు” ఆకుచోట కెండును ఆచి గ్భకవవములే. అయినను జడలు" లోని మొదటియవతరము సరళముకాంబట్టి నరళములు వర మగునఫుడు ద్విక్వము రావలసియుందెచు ద్విశ్వమువచ్చినచో ఇెజ్జడలు" అని అసాధురూవము శాపలసివచ్చును ఇంజడలు అనునది సూశ్రమునకు లొంగని యోగముగాన దీనినిహూడం జూాపవలసివచ్చికది

సంధిపరిచ్భేదము ర్‌ి (ల్రశ్ర+వండలుజ) గ్రాత్తపండలు అనునప్పుడు. గ్రా త్తిలోని క్తి శోపింపలేదు చరమయైన వరుషమునకు ముందు నకారాగమముగాని పరమైన చరుమమునకు ద్విత్వముగాని రాలేదు అట్లు రాకుండుటకుం గారణము ప్రాం తాదిస్యూత్తములో బవాళము' ఆని చెప్పటమే అందువలన పెద్దల్యవుయోన ముల ననసరించియీ లేద నుగాగమ ద్విక్వములను చేయుచుండవలెనని "లేలుచున్నది. చ్రృయోగముల ననునరించియే యిశ్కార్భములను చేయవలసియుండుటచే “(,0దు +కడుపు=) శీ ర్‌డుపు (,0దు+ కాలుజ) క్రీంగాలు (1క్రిందు శ తొడ) శీ దొడ అనుచోట్ట్ల లోపింపగా మిగిలిన క్రి అనుదానికి దీర్ధ్స మువచ్చినది అద్‌ర్థ మును వీసూక్ర్త్మమును విధించలేదు కాని కొరినరీతి రూవములను సాధించుట బహుళ్యవాణమునకుం చ్వయోజనము గాన అచ్చటి చీర్ధ్స ము ప్రాంతాదిసూత్ర్యములోని బహుళము అనుదౌనివల్డ జీ వచ్చినదని శ్రహించనగును అన్భంబులకు సహిత మిక్కార్యంబులు కొండొకచోం గానంబడియెడి 3౯. ఒకానొకళబ్దంబున కొ కానొకళ బ్ద్‌ము పరంబగునవుడు తొంటియట్లు లోషనుగాగమంబులును గొండొకళబ్దమున కొ కానొకళిబ్బము పరంబగునపుడు లోషద్విత్వంబులును టబ్ర్రయో గంబులందం జూపక్షైడు నని ఆాత్సంస్థము, వది ఇఠ0 త్‌ో విది ఉంట వంతొ మ్మిపిం తొమ్మిఏి ఆఠం పది ఉం అం తొంబది వంక ౪ వెజంగు ౨౨. వం జెజుంగుం సగము ... కోరు. ౨. సంనగోరు,

60 చాలవాస్ట్రోరణము, లఘుటీక నిడు. ... వెజ ... నివ్వెజ నిడు. ..* 'వెజుగు *., నివ్వోజుగు నెజ 6 శతి ... నెత్టణి 'నెజు త అం నడుము 4, "నెన్నడుము. "ెజు అలం వడి ళం అం నెవ్వడిం ఇత్యాదులు చయోాగ ౦బువలనం చెలియువప కి౯ అన్యంబులకు సహితము= హ్రైంళాదులకంటె "వీజయినవదములకుం నూడ ఇక్కార్యంబులుజ కొన్నిటికి లోపనుగాగములు కొన్నిటికి లోవ ద్విశ్వములును కానంబడియెడి=(సూూత్ర్యములచే సాధింపంబడనివిి కనయిడు చున్నవిం పందొమిది అనుచోట బది పొొంతాదులలోం జేరవన్నను ఆద్యకు రము మిగిలి నుగాగమమువచ్చి ద్రుతకార్యములగు ఫూర్ణబిందు వరళాదేశ ములు వచ్చినవి తొంబది వంజెజంగు సంగోరులం నిశ్లే నివ్వెతి మున్నగువానిలో లోవ ద్విక్వేములుపచ్చి కోరినసాధురూనము 'లేర్పడినవిం అమ్రైడితంబు పరంబగునపుడు కడాదులందొలియచ్చుమిాంది వర్ష ంబులశెల్ల నదంతంబగు ద్విరు _కటకారం బగు ౪౦. ఈ సూ త్ర ంబునకు భృళార్థంబునందు ద్విర్తక్తంబు విషయంబని యెజుంగునదిం కడ జం కడ ఠం కట్టకడం ఎదురు .., ఎదురు ... ఎట్టఎదురు, కడ-ఎదురు-కొన-చివర-.తుడ.లెన్ను _- తెరువు - నదుము - షగలు-వీడుగు.బయలు-మొదలు.9త్యాదులు క-డాదులు

సంధిపరివ్ళేగము య!

౪౦ (ఒకవదమును శెండుసారు లుచ్చరింవగా అందు శండవసారి యుచ్చరింష బడినపదము ఆమ్తేడికము ఆ) అమ్రేడిళమునకు ముందుండు కడి మున్నగువాని మొదటియచ్చుమాంది యతురములకు ట్టి అగును అనంగా- అందు మొదటియక్షరముమా త్రము మిగిలి లక్కి-నచాని నన్నింటిని కొట్టి వేసీ ట్లో వచ్చుననిఖావము.

ఈ సూ త్రంబునకు--భృ శార్థంబునందు = మిక్కిలి యనునర్థమున న ఈసూళ్టోదావారణములలోని ద్విర్నుక్టములు. మిక్కిలి యనునర్థమున వచ్చి నమి కట్టకడి యనంగా మిక్కిలి కడ యని యర్థము ఇటే తక్కినయుదా హరణములను గ్రృహించునది. (కడ శకడజ) కట్టకడి (డ-కు ట్ట వచ్చినది ) (ఎదురు శ ఎదురు=ఐ( దురుకు ట్ర) ఎట్రయెదురు

ఆమేడీతంబు పరంబగునపుడు విభ కిలోవంబు లో క్షే యాది బహుళంబుగా నగు, ౪ోం. అప్పటవ్చటికి౯ వృటికిక ఆఅవ్మటికి౯ు . అప్పటికి ఎ [ అప్పటికప్పటికిళ్నా కడ౯ అక్కడ౯ల . | ల్‌ న్‌ అక్కడనక్కడ౯, ల్తంచింటక్‌ం ఇంటక౯ా ణ్‌ ఉఇంట౯ ఆతం | ఉఊరూరళ౯్‌. రకా లం... ఊరక ఏం గ. ఇంచుకనాం. డితార్థదులందు బవహాంళ ్ర హణముచేత నంతిమాతుకలోపంబు నగు ఇంచించుక ౦ంచుక 44, చుక జ జం | త్తి ఇ ఇంచుకించుకం బాలవ్యా-లఘుటీకలాలర్‌

ర! 'బాఎవా్థకరణరు లముటీక డు [గానాడు ఠం నా, త నాండు 6 నాండునాండు ళం అమ్రేడితము పరముగా. నున్నపుడు "మొదటిపదము చివఆశున్న విధ_క్లి బహుళముగా లోపించును. అనంగా- కొన్నిచోట్ల లోవము వికల్పముం ఇన్ని చోట్ల-విభక్తులు లేనియెడల చివకియతురము లోవించుకి. ఆనిఖావము. (ఆవ్బటికిన్‌ + అవ్పటి!న్‌ఎఅప్పటప్పటిశిన్‌ ఇచట శెండవ అవ్పటికిన్‌” బరమగునపుడు మొదటిదానిలోని మస్టీవిధ్నళ్లీ కిన్‌ లొపించినది. పిదప “ఆచ్చున శా మ్రేడికంబు వరంబగునపుడు సంధి తఅబుగ నగి ననుసూత్ర ముచే సంధివచ్చి అప్పటప్పటికిన్‌ అని మైనది ఇన్లే.. కక్కినయుదా హృాశులంను ఇంచుక-ఎ-అంతిమాతుర లోవంబుఆ చివలియ తరము లోపించుట (ఇంచుక + ఇంచుకజ) ( ) ఇంచించుక ఇంచుకించుక క ఇచట 'ముదటివదము చివళి కి లోపీంచినపిదవ ఇంచు శ ఇంచుక అనియుండలా ౧౦-వ సూత్రము ననుసంంచి సంధివచ్చి ఇంచించుకి అం వది అఆయతురము లోపింవనపుకు ఇంచుకించుకో్‌ ఆయినది అఫ్‌ అర ఆందదుకు ప్రభృతులు యథాప్రయోగంబుగ హగర్గంబులు 'ఆరీఐ. ర్రాహ్యంబు అందదుకు - ఇతింకులు - ఇల్పిగ్సులు - చెల్ల చెదరు _ చెల్లా 68 ఆంగం నట ౧౧ "చెదరు - తుత్తుమురు - తుత్తునియలు - మిటుమిట్లు - ఇత్యాదు వావి వాతి ళు “"లెలటుంగునది "రల ఆందదుక వ్రభృతులుజఅందదుకు మున్నగునవి యథ్శావృయో గంబుగణ వ్ర మయోగముల ననుసరించి శ్రావ్యాంబులు జన్య హింహందగినవిం (ఆకక + ఆదుకు అఆందదుకు ” ఇచట ఆమ్రైడికము ఇరనుగునపుడు తొలి ఆదుకి ఆందు గా మాజీనదిం ఇట్లే తక్కినచోట్లను ఒకనియమము లేక

సంధిపరిచ్చేదము ౮453 బూర్చులు కానవచ్చు చున్నవి ఇన్రేచోట్ల వర్షలోవము వక్షాదేశము మున్నగు నవి మహాకవులప్రయోగముల ననుసరించి చ్రవాంచనగునని యీస్మూశ్రమున కస్ధము

ఇంకలు శ ఇంకులు= ఇల్లింకులం ఇద్దులు + ఇిస్టలు= ఇల్లిస్తలు ఇకొదరు శ వెదరుజ(1) వొల్లరెబరు. చెల్లాచెదరు. తుమురుశతుకురుఐలొత్తులరు. తుని యలు + కునియలుజలుత్తునియలు మిట్లు + మిష్ధుజమి టుమిట్లు

శీత తోడ వలనల కితంబు సమాసంబులం దగు ౪౮3. గా శి ష్‌ సీచేతా పోపు * నీచేతి ప్రో నాతొ డొ... చలవమి నాతొడి చెలిమి సేవలనకా ౨౨, భయము *.. నీవలనిళయము

౪3 ఇక్వంబుఅఇకొర ను నమాసమునందు చేత తోడ వలన అను ఛానికి ఇకారము ఆదేశముగావచ్చును ఆనంగా మాందివాని చివజకున్న ఆకా రముఫోయి చెొని స్థానమున ఇశెారముపచ్చునని భావము (సీచేశన్‌ శ

యా కొ ప్రోపుజ) నీవేతిస్త్రోపు అకచోట తొలుత సంధి ౨క-వ సూత్రమువే “చేశన్‌ లొని ద్రుతమగు నకారము లోపించుక ఆపవిదవ తీ మాది అకార మునకు ఇకారమాదేశమయి. నీచేతిసప్రోప అని మొంది తక్కినవియు నిట్లే అంద్వాదుల కలిగాగమంబు సమాసంబునం దగు అరం కాయందుకొాం.. కరుణ జం నాయందలికరుణ వందుకా 46. జనులు = ఇందలీజనులు, ఎందుకొ ౨౨, వారు ॥ ఎందలివారుం ఎంద శబ్దమున కలిగాగము కొందటలు లేదం డు ళళ నమాసమునందు అందు మున్నగువానికి అలి అనునది ఆగ మముశావచ్చును [ ఆలిక్‌ అని కారము చివంలలదగటచే ఈ అలి అను ల నది ఆందు అనుదాన్నివృక్కందేరునని గ్రకాంచునది ]

61 బాలవ్యాకరణము, లఘుటీక (నాయందున్‌ + కరుణజ) నాయందలి కరుణ అశునపుడు తొలుక ఎలిర-వ సూర్రమువే సామాసిక్నదుశమగు వకారమునకు లోవము వచ్చును పదవ నాయందు ఆనుదాని వక్క అలి చేరి ఉకారసధిరాగా నా యందలికరుణ అని మైనది ఇందలి జులు మున్నగునవియు నిగ్లే ఎందుాఎందుశబ్దమునకు అలిగాగము బేవనియు అందుచే ఎందలి వారు మున్నగురూవములు కావనియం నధర్వణా-చార్యులయి ప్రా యము ఆది యవి శబంబులయతునరకు వృ చినిలోవంబు ॥ బహుళంబు! నగు, ౫ ల్ని నాప నా ళం అది నా | (నారిడది నావి నా జ అం ఆవి ( నాయవి ఉదంతములగు తద్ధర్మవిశేషణంబులకు మింద లోవంబు 'లేదనియు. నిదంతంబుల్‌ఏ త్మ విశేషణంబులకు మింద నిత్యంబనియు బహళ ట్ర వాణముచె నెజటుంగునవ వచ్చునదివ చ్చునవి-వ చ్పెడిది.వచ్చెడివి కా! అత్తుజహ్రస్వమైన ఆకారము వృ _ల్తిని=:నమాసమునందు, నమానమునందు మొదటి వదమునకుం దర్యాతనున్న ఆది అవి యను శబ్దముల అకారము బహుళమంగా లోేపీంచును ఈసూత్రమున కీయంబడిన యుదాహరణమ.లయట్టియు., వాని క్రిందం గల వివరణమునుబట్టియు నీ ఆకారలోవము నీ (క్రిందివిధమున నిశ్చయించ వచ్చును (1) అశారమునకుం దరువాతనున్న ఆది అవి శబ్దముల అకారము విశల్చ్పముగా లోవించును

సంధిపరిచ్శేదము 65 (20 ఇకారమువకుం బరముగా. నున్నప్పుడు. అది అవి లోని ఆకా శరము నిక్యముగా లోపీంచును (శ) ఊశారాంకవిశేమణములమోది ఆవి అవి లోని అకారమునకు లోవము రానేరాదు (౫+-1ఆఏఐ నాడి నాయది. ఇక్కడ అకారలోవము పచ్చినపుడు నాది ఆయినది లోవము రానప్పుడు యజాగమము వచ్చి నాయది" మైనది. ఇది వికల్పమున కుదావ్చాతి (వచ్చువీఅవెజ) వచ్చునది” ఇచ్చట వచ్చు. ఆశునది ఉకారాంత కష్థర్మ 5శేషణమ్మ దానికిబరమైన అది లోని =కారమునకు లోవములేజే లేదు పిదప తికి-వ స్మూర్తము నశుసరించి నుగాగమము వచ్చి వచ్చునది" ఆని యయమినది వభెడ్లిశఅదిజ) వచ్చెడిది " ఇచట వచ్చెడి అనునది ఇకారాంత (వచ్చె, ఏ ఏ తద్ధర్య విశేషణము. దానికి సరముగానున్న ఆగి లోని అళెరము లోపింపంగా “వచ్చెడివీ అయినది ఇన్నిరీతులకును బహుళ గ్రవాణ మే కారణము పజ్చాదులు వరంబులగనపున మువర్శ్మకంబునకు లోపవూర్ష బిండువులు విభాష నగు ౪౬ భయవడె భయము ౨46 పడె 94+ భయంపడె, భయమువడె సూతవై నూడము 44 పకమై ౧69 నూకంప్‌ఖై న ల యీ. ల సూతమువై ఆట

60 చాలవాష్థ్రకకణము, లఘుటీక ఈశార్యను కర్తృవాచి మువర్శకమునకుం గలుగదు గజము పడియె - ఆశ్వము పడియె, ళ౬ వడ్వాదులు=వడు మొదలగునవి మువర్ణమునకు=(( ప్రశ మావిభ్‌ క్రి నంబంధమగు) మువ్రత్యయమునకు. లోవ ఫూర్షచిందువులు=లోవమును నిండుసున్న యును విఫాషమవగుజవికల్పముగా కలుగును వడు మున్నగువాని బూర్వముగా (ముందుగా) నుండు వశ్యేయ సంబంధమైన ము అనునది లోపింపానైనను లోపించును లేదా నిండుసున్న ౫ మాజును లేదా ముీ గా ఉండినను ఉండిపోవచ్చును (భయముశీవడె=) (1) భయపడె (2)భయంవడె (తొభయమువడె ము లోవమున భయవడె అనియు 6 ఇ మూజగా భయంవడె” అనియు నీస్యూత్రము వికల్పమగుటచే. భయమువడె అనీయం రూపము లగును ఈకార్యము=-లోవ ఫూర్జ్మబిందువులు కర్తాద్యర్థకములగు పదముల “ము ్రశత్యయమునశేగాని క్షర్ధరు తెలియండేయుపదముల_మువక్షకమునకు రావ్సు (వనినిజేయునది. కర్త క_ర్త్రచేయుపనియొక్కఫలమును. పొందునద్‌ కర్మ] గజము వడియె” అనుచోటలల గజము అనునది కర్త ఎవాచకముం కాన అచట గజవడియె గజంపడియో అను అసాధురూపములు కలూవని గొవము ముధ్యమపురుషు మువర్షకంబునకు హలవసానంబులు పరంబు లగునపుడు లోపము విభాషనగు ౪౭, చూడునన్నుం చూడుము ౨. నన్ను .. [చూడుముస్ను, కటు + భఘూడుము ... [౮ చూడు ఇటు చూడుము.

సంధిపరిచ్భ్చేదము 67 మాడుమనియె-వినుమనియొ ఇచ్చట నచ్చు పరంబయి నది కాయుట్టి లోవషము బేదు శై మథ్యమపురుషమువర్ద్మ కము = మధ్యమపురుష శీ యావదములలో వు కు మాజుంగా వచ్చిన ము ఛ,ర్యేయుము అపసానము ఇ అత్షరములు లేకుందుట మధ్య “శ్రర మమునందలి ము ద్రశ్యయమునపు హలు పరముగా నున్నను వేరొకవదము పరముగా లేకున్నను లోపము వికల్పముగా వచ్చుశు (చూదుముళనన్నుజ) చూడు నన్ను చూడుము నన్ను ఇచట నన్ను” ఆను వదములోని తొలి నళారము వాల్లు ఆది వర మగునపుడు దౌనిముందున్న ము వికల్పముగా లోపీంచేనది (నన్ను+ మూడుముజ) నన్ను చూడు నన్ను చూడుము అనుచో ముప, శవృయమవసానమందున్నంద.న-ఆన గా మూ తర్వాత అత్సరములు "లేనందున వికల్పముగ లోపించినది-అచ్చుపరమగునపుడు మి లోపించ నందున (చూడుముశఅనియె=) చూడు మనియొ” అనియే యగును వ్యతిలేకమధ్యమమువర్షళంబున శల్లయెడలలోపంబు విభామనగు. 'ళోరా నమకిట నవ్వకుము ౨౨౨ కట ౨44 లో క నమ్మకుమిట "రా వృతి ేకమధ్యమమువర్షకంబునకు అ ధాత్వర్థేమునకు విపరీతమగు నర్ధమును 'దెలుపు కము ఆకు మధ్యమపురుమక్రియాభాగములోని ము శ్రశ్యయమునకు ఎల్లయెడల ఇ అన్ని చోట్ట్లను-- అనంగా వాల్లులు పరమైనను, అచ్చు. పరమైనను.. లేశ విదియు పరముగా లేకున్నను అవసానమంధై నను) నే మధ్యమపురుషమున వ్యతి రే కొర్థమునందలి కము లోని ముకార మునకు లోవము విజల్పముగా నగునని యర్థము

63 'బాలవాస్థకకణము, లముటీక (బమకము + ఇటజ) నమ్మశిట చమ్మకుమిట* వాళ వాక జజ ఇచట వ్యతి రేశార్థకమగు కము లోని ము లోపింపంా ఉకారసంధి వచ్చి నమ్హుకిటో అయినది. ము లోపించునపుడు ఉకారసంధివచ్చి నమ్మకు మిట్‌ అని యయినది, అమ్రైడిఠంబు పరంబగునపుడు మధ్యమముడుబ్టులకు లోపంబు విభాషనగు గాం ఉండుండుము ఉండుము ౨౨. ౨ ఉండుము ఉందడుముండుము హొటు కొటుంయు కొటుండు * కొట్టుడు .. చ్‌ స ల న్‌ కొటుయు కొట్టుడు లు లు ౪౯ అఆ సమే డిఠము శెండవవదముశా శున్నళ్వుడు దానికి ముందున్న (తొలి వదము చీవజనున్న ము డుజ్‌” వ్రృశృయములు వికల్పముగా లోపించును (ఆశీన్సు నున్నను నర్థముంలో మష్మృమప్కరుషుము చేకవచనకునం దలి వు న గ్యయము-కు ము ఆచజేశముపను బహువచనమందలి రి క దుజ్‌ ఆచళలులకు డుజ్‌” **ో డు అశువదిమా శ్రమే మిగులును దెని చివజ ఛకారమున్న౦ గున (జిత్తు చిందఫూర్వ బగునను నూదత్రముచే) దుకు ముఎదు సున్న వచ్చుచుండును ] (ఊందుము+ ఉందుముణ) (1) ఉండుండుము (2) ఊండుముంి సము ఇచట రెండవ ఉఊందుము అనుదానికి ముందున్న మొదటి ఊండుము" ళీని ము వికల్పముశా లోపీంచినది లోపింపంగా... ఉందుండుమీ అయినది. లేనపుడు ఉండు వో ఐండుము”. అయినది (కొట్టుడు+కొట్టు-డు =). (1) కొట్టొట్టుడు కై కొట్టుడు కొట్టుడు

సంధివరి చేదము 609 ఇట వెళుకటివలె అ్యమ్హేడితము వరమగుచో మొదటి కొట్టుడు లోని బిందవూవ్వకడ కారము లోవించి కొట్టుగొట్టుడు" ఆయమినది లోపము రానఫుడు వొట్టు డు కొట్టుడు” వినది వినసర్దంబున కనుకరణంబున లోపంబగు. ౫౦. వస్థతౌం శ్రీ-అనిమె._వస్థతాం శ్రీ యనియొ గిం విస్మోమునకు = ఇ అనుదానికి అనుకరణంబున ఇ ఆను అను చానినిచేర్చి (సాధనము గాం బేసి వ క్యాంబేర్చ్ర) చెప్పినపుడు (ఒకకుచెొనదానిని--ారు బెప్పినరీతినే (ఆనుకరించ్సి చెప్పుట ఆను కరణము ఆట్రియనుకరణమున విసర్గ లోపించునని యుర్ధము-) ఆ వ్‌ నా ఖి (వర్ధ్థతాం త్రీ సాఅనియె | వర్థ తాం శీ యనవియె ఇట వర్ద తాంక్రీః అనునది ఇతరులు ఇొస్పినమూట ఆమాటను ఉన్నది యున్నట్టుగానే వేటొకరిచే ఆనుకరించంబడినందున విసర్తము లోపించి తరు చాత యడాగమమువచ్చి వర్థ శాం యనియె” అనిమొనది (అకకరణమునందు ఇకరులు వెప్పినమాటకుం బిదవ ఆని ధాతునం బంధములగు అశు ఆని అన్న అన్‌ అనియోొ మున్నగునవి చేరుచుండును ఇట అనియె నని వేని ఆశుకృతిని నమళ్శబ్దము తుదియచ్చున కోత్వము విఫాచనగు ౫౧ తుభల్గం నమోయనె, తుభష్థం నమయనె, ఈకాకర్టము లాంతిచో సహితను గనంబడిమొడిం గతాను గతిళో లోకో యటంచు౯ా ౫౧ *నుకృతి జ అనకెంచునపువ నమశ్శాస్హము తుదియత్తునకు ఇ “నమక అనుదొనిశాని చివతీ (మకారముమాంది) హ్హస్వమగు అకారమునకు ఓశ్వము = ఓకారము విఫెష = వికల్నము

౯0 బాలవాస్థ్రకవణము లఘుటీక్ష

ఓకరుచెప్పినదాని వారీతిే తిరిగి చెప్తుసందర్భమున నమః జనుదాని లోని వినర్ణమునకు ముందున్న (మకారముమో ది అకొారము విశల్చ్పముగా ఓశారమగును

(శుభ్యంనమః + ఆ నె=శు భ్యంన మోయ నె తుభ్యం నమయ నె ఇచటం దొలుతం ౫౦-వ స్యూశ్రమువే విసర్ణము లోపిందంగా ఈనూ ఈ ముచే దానికి ముందున్న అకారము ఓకారముగా మాలి తుభ్యం నమో యనియొ అయినది ఓక్వము వికల్చ్పమగుటచే అది రానప్వువు అకార ముండిపోయిది [(ర9డు చోట్లను సంధి ఫొందులెండువదములకురు నడుము యజాగమము వచ్చుట గమ నించునది ]]

ఈకారముఎ-అకెరము ఓకారము”ా మాజుట (నమశళ్శబ్దముకం టె ఇకరములగుచోట్లను కనముబడుచున్నడి. ఉదాంా(గళానుగతిళోలోక ఆటం చన్‌=) గళానుగతికోలాళో యటంచున్‌ ఇచట లోకి అఆనుచేటంగల ఆ శారము పషీకారముగా మాలీనది

అనుకరణంబునం దుదిహల్లునకు ద్విర్వచనంబగు ఏం

కింతత్‌ ... అనిమొ ఇ అం కింత త్తనియె. కస్త్వమ్‌ 6 అనియె ఎం క_స్త్వ్వమనిన

౫కి. అనుకరించ బడుపదము చివజివాల్టునకు ద్విక్వముకలుగును (క9 కల్‌ +అనియెజ) కింత శ్రనియె ఇచట కింకత్‌ ” అనునది ఆశుకరింపం బడుచున్నదికాన దాని చివలి తకారము ద్విత్వమును పొాఎదినది

అనుకరణంబునం దహమాదుల మకారంబునకు ద్విరు కి విధామనగు. ౫౨, ్రిశ సోహ దాసోహవమనె తత్క రవ్వమ్‌ ... అనె. ... (లగ క్రవ్యమ్మనె [బర్తవ్య తక్కు రృవ్యమనె. తాటి

సంధివరిచ్ళేదము గ్గ

ఇవి అనుకరణము.నందు అవాష్‌ మున్నగి.శ్చముల మకారమునకు ద్విత్వము వికల్పముశా నగును

(దాసోఒవామ్‌(ఆ నెజ) ( ) దాసోఒవామ్మనె (2) చాసోఒవా మనసె

ఇట ద్విత్యముకాంగా చాసోవామ్లనె అనియు అది. రానక్వుడు చాసోఒవాకుని ఆనియు నయినది

చబయిచోట మోందిసూ త్రృము(౫.౨-వ సూత్రము) ననుసరించి ద్విత్వము నిఠ్యము?ా పచ్చుచుండ6ంగా అవామ్‌ మున్నగువానికి ఆద్విక్వము విశల్పము గావచ్చుట కీస్కూత్రము వ్రాయయుడినది ఉదంతనామంబున కనుకరణంబునందు వుగాామంబగు ౫౮, ఖయంభేనుః: ౨... అనె .. ఇయంభేనువనె

అనుకృతిని నిడుదకుం గుజలుచ యగునని మయొకండు పలికె నది నిరాకరంబు దుర్చలనర్ట బలం రాజా యన వినవే.

నే ఉఊదంతనామంబునకు= హ్రూన్వమగు ఉఊకారము చివజలల నామ వాచకమునకు పుగాగమంబు=జఅకమమైన వు ఆకునది (ఇదికకారము చివ గలదిశాన మొదటిపదము చివఆింజేరునని యెజుంగునది ). (ఇయం ధేనుకశా ఆపె) ఇయం భీశు వి

ఇట ౫౦ ప నూ త్రము ననుసరించి విసర్షలోపించినపిదవ భీను అను చాన్మిషక్కం వ్ల చేరును తర్వాక ఉకారనంధివచ్చి. ఇయం ేనువనెి అని యగుచున్నది

ఆనుకృతిని = అనుకరింపంబడుపదములచివణి దీస్స్స ముండినయెడల ఆదీర్ధ్యము ప్రున్వముగా మాలునని యిటీవలివా రొకరు ఇెప్పియున్నా రనియు అట్లు చెప్పుటకు శత్సమపరిచ్భేదములోని నామంబుల శుదిదీర్థ్య ౦బునకు స్రాన్వ( బగునను (౫|కంవ) సూత్ర, మాధారమయియుండవచ్చుననియు. కాని ౦౫

బౌలవ్యాకకణము. లముటీక న్‌ చవ్రుని నంధి విషయమున ఆపి ప్రనక్ష్తము కానందున వ్రాన్వముచేయుట విరుద్ధమ యు నభిప్తాయము చ్చోలస్ప బంం రోజూ యన వినమే*ి అరయీ యం దును కాని దుర్చలస్య బంం రాజ యన వినవే అని యుఎడదని భావము వాక్యావపానంబున సంఫలేమి దోషంబు గాదని డు న! యౌార్యులం ర్త ప! సడ్యము సర్వ శీయము - అవిలేనిచో సక్వధక్మములు కూ ఖీ వ ములు ఇట్లు సంధివివహంబు కాపస్థంబులం శాదాంత మంన మాష్షైడు గగ వా స్యవసారంబున వాళ్ళము ముగిసీనవీదక నంధిలేమి=నంధి రాఫండుట వాక్యము ముగిసినపివప సంధి నేయవక్కఅఆి లేదని పెద్దలయఖి ప్రాయమని భాపము ఊదానా“ణముూో సగ్యము సర్వ శ్రే య -దిలేనిచో . అనీ సుధిచే బడలేదు సంధిరిరవాంలు=నంధి లేకుం కుట కావ్యంబుల = పవ్య కావ్యములలో" పావాంశమంవ=వవృ పాదముల చివజయంుదే చూపటైడు=కన బడు చున్నవి పవృ కావృములయందు వన్య సాదముయ ముగిసీనపీదివ. వేటోక పొద ముతో సుధిచేయకుండుట కనయముచున్నది తక్సినచోట్ల పాత్రము. సంధి కనబడుచున్నది ఉదా వడళకుక్న వాకుము భయకహ్వూయడయ కాడు ఆఅరదమునకు సూతు6 డచ్చుతుందు (ఇచట కా డరదమునకుి అనిన ధి రాలేదు) సర్వ వేద సమధిగమము సక్యృంబునో సియుశావు.. ఎయిగు సర్వ ర్థంబులి (ఇచఎ నరియుగా వెలు గునర్వి అని సంఫిరా లేదు) ఇకి నంధిపుచ్భేదము

అగ త త్స మపరి చ్భే దము, చావావానావనష్టేికానాలాలా. “ముంసు-లు- ప ంబు-ది డు-ము-వు-లు-ప్రథమ ౧ నువర్షంబు (తీయ చేళ-తోడ.తృతీయ ౩ కొ ఆఅకు.కయి-చతుస ల వలన-కంయె-పట్టి పచమి ౫కు యొక్క-లోవల ప్పి ఆందు-న-సప్తమి తత్సమపరి చ్భేదము--- ఆంధ్ర భామ నిపదములు రళ్సమ _ కద్భువ జేశ్యములని మూందువిగములు అందు నంస్కల్భర స్రాశ్బాళదదతుల్భ్యములు కళ్ళ మములైనను ప్రోళాశసమములు పాధారణముశా కద్భవముల శీ, ౦దజీ నచ్చు చుందుటచే ఈవ్యాకరణమున తల్సమము. లనంగా సంస్కృృకసమమాలనియే చ్రసాంచవలసియున్నది అతర్సమశళబ్బముల్మ వ క్రియ ఈభిెగమునం జెర్చం బదుటవెే దీనికి తత్సమపరి చ్యేదము" ఆను "పేరు వచ్చినది దృవ జేశ్యములు కఓిసీ యాచ్చికములవి వెచ్చంబడును వానిళు కీయ ఆచ్చికపరె శ్భడమునః జూయబడును “డు ము _ఆమనవి ,వగమావిభ కియందు శి న ర వ! లు న చ? వరి ంద్‌ వచ్చుపబ్రృక్యయ లు (ఇనేంతక్కిన ౬ స్తూర్రములయెడను గ్ర్రహించునది [వదములకు వరవ్పరముకల సంబంధమును తెరీయంచేయునది విభ శ్రీ ఆఅవంబంధమున సూచించు డు ము, విలు మున్నగునవి వ్రత్యయము్య తృతీయాదులకు నుగాగదుంబగు. ౮, కామువివెతకు - శామునిలోడను - శామునికొజపపను- రామునివలనకు - శాము.నికంశును = శామునకును = శామంని యంత కుం _

గ్గ చాలవ్యాకరణము, లఘుటీక

౮ తృతీయాదులకజకృతీయావి క్రిమున్న గువానియందుం గలవ్రత్య యములకు నుశాగమంబు=తటగమకూవయెన నకారము

తృతీయ మున్నగవిభ క్తులయందుండు (వృత్సయముల దివణీ. ను ఆగ మముగాం చేరును ఉదాహణములనుబట్టి యిచట ఈ” అకునదిమే ఈమ మగునని గ్రృహించవలసీయున్న ది ) ॥

కయి-పట్టి యొక్కలకు ను?ాణగమంబు లదు ౯.

శామునికయి - క్షానముయట్టె _ శామునియొక్క

౯ మిండిసూ త్రము నకుసరించి రామునికయిను వట్టి యొక్కకుి అను నుగాగమము రావలనసియుండంగా కయి పట్టి యొక్క'లక ముగాగమము రాదని యిానూ త్రముచే చెచ్చంబడుచున్నది 'చేత-తోడ.లోపలంవర్ష కంబుల ప్రధమావమరంబులు వైకల్సి

కంబుగాకేషించు ౧౦.

జో

వ్రత్య్రయంబు వర్షకం బని ప్రాచీనులు వ్యవవారింతురు,

శామునిచే - శామునితో . వనములలో,

౧౦ వేక తోడ లోవలి ఆను మూండ్యుప్త్కత్యయముల మొదటి యతురములు వికల్పముగా మిగులుకు అనంగా వేత లోక్ట తోడి లోడి 'లోవల లో నల ఆననవి విశల్చ్పము?ా లోపించునని యర్థము

ఉఊ రామునిచే రామునిచేశ వనములో వనములోవల

చశ్యయంబులా చశ్యయఇవావర్షకఖి ఆను చింతామణి సూత్రమును

జో శ్‌ బట్టి వ్రత్యయమునకు తెలు గులో వర్శశము” అనువ్యవహార ముకు ప్రాచీనులే ఏర్నజచినట్లు "తెలియు చున్నది డు.ము-వు.న.బేకవచనంబులు ౧౧. వకత్వసంఖ్యను బోధించు చ త్టయం "బేకవచనంబు, రాముండు.సోముండు.వనము-ధనము- ధేనువ్ర-భానువ్రు

తత్పవ.వరి బ్భేదము 75 విగి డ్యు ము వు ఆను వృథమావిభ_క్రివ, శ్యయములు మూడును “నీ ఆనున వమోవిభ కీ వత్యయమును వకవచనమునం బే యంుంంక్షును నీకత్వాఓకటి యగునంఖ్యను బోధించు వృశ్యేయము వీకవదనము, (ఎక=ఓకచానిని వచనము తేల్సునది)] ఇందలి రాముందు మున్నగు నుదొహరణములన్నియం ఒక్కొక్కవ్య కీని గూర్చియే తెలుపుచున్నవి లువర్షంబు బహువచనంబు ౧౨. బహాత్వసంఖ్యను బోధించు వ్ర త్యర్టయంబు బవాుువచ నంబు రాములు-సోములు-.వనములు _- ధనములు - భేనువ్సులు భానువులు, ౧౨ లు అమవ్రశ్యయము బహుంవచనమును బోధించును ఒకదానికంటె ఎక్కువసంఖ్యను "శెల్చునది బనవువచనముం రాములు మున్నగునవి బవువచ నాంతములు తక్కినవి యభయంబులు ౧౩. మిగిలిన ప్ర తస్టయము "లేకత్వ బవాత్వములకు బోధ శములని యక్థము వనమును - వనములను - వనముచేతను.వన ములవేతను.వనము పోడను.వనములతోడను, ౧8 ఉధయములుజశండింటిని తెల్పునవిం ఓయామం త్ర ణంబునందగు, ౧౪. ఓయనుళోబ్దను సంజోధనంబుశం దగునని యగ్థము, ఇది సంబోధ ఫ్రవాచకంబునకు ముందె. ప్రయోగింపంబడును, ఓళబ్బంబు తొఆెంగియు సంబోధ్య వాచకంబు వ్రయోగింప వచ్చును ఓరాముండ-.ఓటరాములార్య నోముండ-రాములార

76 బాలవాస్థ్రకకణము, లఘుటీక ణక అమం శ్రణంబు=అవ్వోనము -పిలుపు ఇదియీ నంబోధనము ఓక రిని పిలుచునపుడు (శబ్దమున కుమాందు ఓ ఆశునది వేరును సంబోధ్యవాచకమః = కీలున బడువామపెచకము తలొఆంగియు =ఐవిడి ఛియు పీలువ బడువారిసేక్సకు ముందు ఓి అశుదానిని చేర్చినను వేర్చ వచ్చును మానినను భూనవచ్చుకు కారా ఓి అనునది వికల్పమని లేలు చున్నది [హి అననది వ్వ క్యయముకాదు చృశ్యేయ మెల్ళపుడును. శ్వాము చీవఆంచేరును కాని దానికి ముందు చేరదు ) అ కాటం కీ 6 క ఓళబ్దంబునకుం బురుష నీచ్చస్త ఫపురుహోమం త్ర ణంబులందు. యి-సి-రి వక్షంబులు విఫాష నంతాళమంబులగు ౧౫ శీయిరాముండ-.ఓరాముండ-టనీదుష్టారాల _ టమసష్టురాల- జ ఆర ఓరిదుష్టుండ-టదష్టాండ ౧౫ మగచఛారిని పిలుచునవ్వుడు. యి ఆనియు, సీచడ్తీని పిలుచు నపుడు స్కీ అనియు. నీచప్పరుష్తుని సంబోధించునపుడు ర అనియు విశల్ప ముగా పీ అనుదానికి ఆగమములు గొవచ్చును ఓయి రాముండ * అనునది పురుషసంబోనధమునకును ఓసి దుచ్చ శాలి అనునది స్తీత్తన్త్రీసంబోధనమునకును. పీరి దుష్టుండ అనునసి వీచపురుషూ మంత్ర ణమ.నమను ఉఊదావహారణములు కయి యి సీ రి అనునవి రానఫుడు ఓళాముండ పీద మషరాల ఓదుష్టు డీ అనియు నుండును ఓరి యోసి మెతియందుం గలవు ౧౬ ఓరిచిన్నికృష్ణ. - టఓశేముద్దుచాల శీయి మొదలయిన వానికి స్వతం త్ర "యోగముం గలదు, సంగతియె యూయి ఓసీపో చే-టఓరోరి యింకెందుం బోవచ్చు, వీనికి దీర్టంబుంగలదుం

తత్సమపరిచ్భేదము 77 కీయా విప్రకులావతంస = ఓరీ దుష్టనికాటులార _ తీసీ ననుం జెనకరాకుం

౧౬ నీచ స్త్రీపురుమసంబోధనమునం దే గాక శ్నీవామును ెలియం "జేయునపుడును. పీసి పీరి అనువాని నవమయోగించవచ్చువు ఓరి చిన్నక్ళన్ణ ఓసి ముద్దుబాల * అనునవి ఛ్రేనును సూచించు నంబోధనలం ఓయి మొదలయిన=జ వెన కటిసూ బ్రో దాహరణములనుబట్టి ఓయి" న న్‌ ఆ =జ్త్‌, మున్నగునవి శజ్వమునకు ముందే వచ్చునని తెలియుచున్నది ఎట్టి శబ్బము నే శీంచక రవి స్వతంత్రముగా చ బయూసింవంబదుటకలదనీ యీవివరణమున క "జెలుసబడ. చున్నది సంగతియెయోయి. అనుచో ఓయి!క్షి స్వరంత్ర, చయో గము ఇర్లై తక్కినవియును ఓయి, షీరి ఓసి అనునవి దీర్ధమున బొంది ఓయీ ఓకీ షీసీ” అని యగటయుం గలదని ఊదావ్భాతులును జూజంబడినవి స్తీ ఏతిర్యగ్దడభిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును మహత్తు లనంబడు ౧౭. నాని తిర్య్భక్కులనంగాం బళువమ్యూదులు జడము లనంగా నచేతనమ్వులు ౧౭ జడము లనలా అచేశనములని వివరణము చలనము లేని ప్రాణం లగు శెట్లు మున్నగునవియు జడములే స్రీశంటెను బకుపక్షీవృమైదులకంటెను.. వేకైనవదములును అవద ములకు విశేషణాములగునవియు నువాత్తులుి అని వెచ్చంటదును పురుములను వారివిశకేషణములను ెల్చుకబ్టములు మవాత్తులని యర్థముం (స్త్రీలను, వారివిశేవణములను తెల్పునవి మవాతీ వాచకతు:లు తక్కిన వన్నియు ఆమవాత్తులు ] చాలవ్యా-లఘుటీక=-6

78 చాలవాస్థ్రకకణము. లముటీక

ఇదివఆప విఫ్‌ రులను వాని,ప్మత్యయములను వివరించి వ్యాక ర్త యింక మాంద అ విభ_క్షి వృశ్యయములు వేనికి చేరునో అ వవములన్వరూవమును ెల్చుచు ఈనూ త్రము ప్రారంభించెకని తెలియనగును

ఈవిభౌగవిషయమున సుక్క తాంధిములకు భేదము కలదు తెలుంగునందు మగవారిని 'బెల్పుననములు మహాత్తులు.. స్త్రీలను. ెల్పునవి మహాతీవాచకములు. ఇకరములగన మృగములు పతులు చెట్టు కొండలు వదులు మున్నగువానిని "జెల్చునవియమవాత్తులం. ఇట్లీ విభాగమాంధిమున అర్థము వ్నాళ్యయించియే యుందును సంస్కృతమునం దిట్టుకాక శబ్దము త్ర ధానముగాలల లిఎగము న్యాశ్తయించి విభాగనముచేయంబడినది. ఆందు కొన్ని స్రీవాచకములు. మృగములు. బమలు జడెములుకూడ. ఫుంలింగములు శాపచ్చును మృగాదులు జడములును కొన్ని స్తీ లింగములంను శావచ్చును) పురుషులను బెలవదములు కొన్ని నపుంసకలింగ ములును గావచ్చును

ఊ సంస్క్భృకేమున వృతి ఫుంలింగము

"తెలుగున వృతము" ఆమవాత్తు

సంస్కృ ధేనుక స్త్రీలింగముం

"తెలం. ధేనువు ఆమవాత్తు

సం దారాః ఫుం లిం. తె నారి మవాతి

0 మ్‌ కా ఆ

శ్రీబ బులు మిశ్రాదులు మహవ్వాచకంబులు విభామం బుంలింగ తుల్యంబులగు. ౧౮ మితళరణవ పా తాదు నో (ప్రథాన గాలి మిత్రైదులు

౧౮ క్ల బంబులుజనఫుంసకలింగములు ఫుంలింగళుల్యంబులు =పుంలింగ ములతో నమానమైనవి

మ్మ్‌త్త మున్న గుళబ్దములు సంస్క్బుకమున _ ఎల్లపుడుశు నపుంసక లింగములుగా జీ యుండుకు. అవి కెలుంనన మవాత్తులను 'జల్నునపుడు

తత్ప్సరవరిచ్ళేదము 70 చికల్పముణా ఫప్రంలింగగమానము. లగును (ఇయ్యవి పుంలింగ ములగ్గనపుడు చివజణ (దు వేం మిగుయి మున్నగురూపములును నఫుంసకలింగము లగు నపుడు ము న మి తవ మున్నగురూపములును అగునని భావము ]]

నొ వూరగం౦ంబగు, ౧౯. జిత్తు చిందువూర్వంబగు. ౧౯ జకార మితుగాం గలదానికి ముందు బిందువు వచ్చు అాాాాా జావ జు నని యర్థము కా రాష్ట్ర్థము చ త్యయాదులందు నిబద్ధమయి ప, యోగించువపుడు మానంబడు వర్త మిత్తునాబడు ఉదా శీ ద వావీ వారణము మిీాంయ స్పష్యంబగు లు ౧౯ వ్రరూూజనము న పేక్షించి వశ్యేయముల చివజం చే3 బాకియ చేయునపుడు లోపించునది ఇత్తు ఉకారము ఇత్తుగాలోల్లది జ్‌ర్తు నీయత్స్‌ రము చివణ ఉకార ముందునో ఆయతరమునకు ముందు నిండుసుష్న గాని ఆజసున్న గాని చేరుచుండునని ఖభావము మోందరాంచబోవు ఉదాహరణములలో ఈయంశము స్ప్ట్రము శాయలదుం (గంధి వ్ర్వకరణ ములలో యట్‌ రుక్‌ టుక్‌ నునా-ఆనునాగమములు వచ్చినవి అందు చి.ంజిగల టకార కకారము లిత్తులు సంధి చేయునపు డవి లోపం చినవని ఇదివణ కే యెయు-గుదుము ] దుజ్వన్తకంబునకుం బ్ర కృతియయినది డుమంతంబనంబడు.౨౦ స్పష్టము ౨౦- దుచ్‌* ఆనుప్రత్యయము 'చేరుస్రాతివదికము (ామము డుమంత మనంబడును ప్రకృతి=వ్రత్యయము చేపటక ముందుందు శబ్దస్వరూ క్‌ టో న్న వము దీనిశేస్తాతివది॥ మనీయు జ్పేక్రు పుంలింళంబయి మహద్వాచకం బయిననామంబు తుదియత్వంబున కుత్వంబగప, వెం నామంబనవలగాం. ,బాతివదికము, డిద - రామ _ నో న్‌ భార్షవ

00 బాలవార్టకకణము. లఘుటీక రాజపురుహ-ఇిట్టివి 'ప్రాశీసదికములు డిద్ధు-రాము-భాన్టవు. రాజు వురుషు ౨౧. పుంలింగమగుచు. మవాద్వాచకమైన నామవాచకము. చివలిీ అకారము ఉకారమలళ మాటును రామి ఆనునడి సంస్కృతమున ఫుంలింగము మగవానీని 'జెల్పుటచే నిది మవాతు దానిచివజి ఆకార ముకారముగా ాఆీ రాము+శీఆారయినది [వృకుి అనునది ఫుంలింగమైనను మవాద్వాచకము కాకుండుటవే వృళు అని కాంజాలదు] పుంలింగమగు మహద్వాచక మునకు డుజ్జగు ౨౨ ఇచ్చట డుజ్జనుదానియందు జకార మిత్తుగాన్నన జిత్తు చిందువూర్వం బగు ననునసూ శ్ర ముచేత డువరక్షమునకుముందః సున్నవచ్చును చిట జకారము లోవీంచును ఉ డిద్ధుండు. డిద్ధండు.రాముండు- రాముండు. ఇార్దవ్రండు-భాక్షవ్రండు. శిల రామి ఆనునది ౨౧-వ స్తూత్క్మమువే రాము అని కాలా ఈస్మూత్రముచే డుజ్‌” వచ్చుము విత్తు బిందరూవంబగు” ననుస్మూత్రిముచే విందుపచ్చును బకారము లోసించులు అవచ్చుబిందువు నిండునున్న గాని, అజణనున్న గాని కావచ్చును గనుక నిండునున్నవచ్చి రాముండుి అయినది ఆజనున్నవచ్చి రాముండు వినది ఇట్లే తక్కినవియును (ఈన్మూక్రమునందలి ద్రుజ్‌ * ఆనునది యిందలి ౧వ స్యూత్ర్తములోని “డు కంటె వేటుకాదు అచట డుజ్‌” లాని జకారము లోపించిన దు గ్రహింవణఖడినద్‌ ] డుమంతంబునకు ద్వితీయా బ్యేకవచనంబు పరంబగునప్పుడు నిగాగముంబు సర్వత్ర విభాష నగు. ౨౩. రామునిని =. రాముని.రామునిచేతను . కామువేరను _ "ర'మునికీని =. రామునకును, సర్వ త్ర యనుట నగాగమబటాధ నాకము,

తత్సమపరిచ్ళేచము 8కే ౨3. దుమంకంబునకుజడుజ్‌ ప్రత్యయము చివజ:గలదానికి; ద్వితీయా -జ్యేకవచనంబుం ద్విలీయ మున్ను విభక్తుల ఏకవచనము! ని శాగమంబు= ఆగమ “మెన *ని అశునది; సర్వత్ర,జ అన్ని విధక్తలయం దును; విభామనగుజవికల్నము 7౫ వనగునుం దుజ్‌ వ్రత్యయము చివజవచ్చునామనునకు ద్వితీయ మున్నగు. విభ క్తుల యేకవరనములు (ద్వితీయ, కృతీయ, చతుర్ధి + పంచమి; మష్ట్రి స్పచ్తమి ఆశువిధ్‌క్తుల యేకవచనములు) వరమగుచో. నామమునకు, విభ క్రికిని నడుము “ని ఆనవది చేరుచుండును. రామశబ్దము దుమంకము, ౨౧-వ సూ, శ్రముదే దీని ఆ కారమునకు కపీదళ ధాయ్‌ ళ్‌ ఊకారము; వీదవ ౨-వ సూత్రముదే ద్వితీయలోను వ్రశ్యయము, రాముశౌ నుం ప్రస్తుకమ్మాత్తముచే నిశాగమము, “రాము+నిశామవిదస ౨౬-వ నూక ముచే 'నుి లోని ఊకారము ఇకారముగా మాటుకు, శాంగా "రామునిని ఆగను. నిగానమము వికల్పము కాన అది రానవుడు *“రాముగాని ఆని యుండంణా అిగీ-వసూక్రముటే ని లోని ఉఊకారము ఇళారముకా మాళకీ “లామున్లి అగును, “రాముని చేతను రాముచేతశు, *రామునికిని అనునవి యం ని “రాముసాకు" అని యుండగాం నుశాగమము రానప్వుడు ౨౮-ప రాల మ క ళి సూద్రముచే నగాగమమువచ్చి “రామునకును వినదిం సర్వత్ర, యనుట--- ఈూదత్ర్రమునందు. “పర్వ త్ర ' ఆని చెప్పక నిగాగ మము వికల్పముగా నగునని మా త్ర 'మే చెప్పినయెడల ౨౮౧వ నూ 'శ్రృమువలన మష్టీంభ _క్రియుదు. నిత్యముగావచ్చు. నగాశమము ఈస్మూక్తమును బాధించి *రామునకును ఆనుకరూవ న్స "న జ ముమ్మాత్త మే సిస్థిం చునట్టు చేయును, ఇందు సర్వత్ర ఆని వెేశేమముగాం జెలుపుటవే మింది నగానమము రానివమ్‌మున ఈస్కూత్ర, ముచే నిశాగమముకూడ వచ్చును. కాన *“రాముని!ిని ఆను రూవము నసమఘు

82 'చాలవాస్థకరణము, లఘుటీక శావున ఇందలి సర్వత్రా ఆనునది మష్టిలో నిశ్నమగు నగాగమముకు బాధించి అది విశల్పమగునట్టు చేయుచున్నది అనుదంతమగు తెను(గు డుముంతమునకు నిగాగముము నిత్యముగా నగును ౨౯ మగనినియగనిచేతను.వగనికిని అనముదంతంబను సర్వ్యు దొాసముచేతను తమునిని - తమ్ముని.తమ్మునిచేతను ఎ తమ్ముచేతను, అఆల్లునిని. అల్లుని-ఆ లునిచేతను.అల్లుచేతను ఒల్లిదునిని _ బల్లీదుని _ న్‌్‌ ళు మ్‌ ళు ళు ళం బల్లిదునిచెతను - ఒన్లి దుచేతను - ఇతాాదులందు నిగాగమంబు' పొాత్సీకంబని యెలటులపనఏ ఎలిరం ఆభదంతము=హ్రస్వమై.నయు కారము. చివజలేనిని తెకంగు డుమ౦కముజద. జ్‌ వ్రశ్ళేయము చేరఅచ్చ తెకుంగుశబ్దము చివణ చ్రాస్వమగ ఊకారము లేని యచ్చ తెఎ౦గమహద్య్యాచక శబ్దము నకు నిగాగమము నిక్యము ఉఊ మగనిచేరనాలా ఇట మగ అననది చివజహ్రన్వమగు ఉఊకారము "లేని యాచ్చికళబ్బము. దానికి దృతీమైకవచనము వరమగుకపుడు ని నిత్య ముగావచ్చి మగనిచేతనుి అయినది వెనుకటి సూ త్కము నుబట్టి చూచిన చోఇచట మగచేతను” అనురూడము ఊండవలసివచ్చుచున్న ది అట్టి యనిష్టరూపము శాకరిడుటకయి యా ౨౪వ సూత్ర మారంభింవంబడినద అకదంతంబు-వర్యుదాస మనునడిని'జే ధము. ఉక్సరవదముతో నవ్వ యించుని'షేధము పర్యుదాసము ఇచట నిషేధమినుచల్పు అన్‌ అనునది ఊర్హరపదమగు ఊదంఠము అనుదానితో అన్వయించుచున్నది కాఫన నిది వర్యుదానము ఊశారాంతభిస్నమును ఊకారాంతసద్భృశము నని యిచటి. ఇర్యుదొసమున కర్థ్‌ము ఇచటి మగ శబ్దము ఊకారాంశభిన్నమును ఉఊక౯ా శాంశత్రమునకు గల మవాద్వాచకత్వ ముండుటచే ఊకారాంతసదృశమును ఆగుచున్నది -

తత్పమపరిచ్చేవము 88 ఉఊకాఠళాంశములగు డువమ౦కతశబములులా- తము మున్నగునవి వైశల్నిళ చి వార్చ మ్‌ మగు నిగాగమునే పొందకు అనిగాగనమము వానికి ౨౨5వ స్మూత్తము వలననే సిద్ధాచునుం పాఖక్నీకంబు = వికల్న్పము డువముంతంబుమాంది నువక్షకంబునుత్వంబున కిత్య్రంబగు వం నువర్శంబు ద్వితియ య.నుస్నూత్రముచేత రామును _ అని పొ షియగానీనూతముచేత నువ కోత్వమున కిత్సుంబు సిదంచో 3 ముని-భౌర న ౯ నద్ధించె రా -భొౌక్షవునిం ౨౫ దుమంతనుగళబ్దమునకుం దరు-తనన్న ను చర్యేయము మొక్క ఉఊకారము ఇకారముగా మాజును రాము ఆకుదానికి నవర్ష్మకంబు దిషతీయ అను స్మూత్తమువే ను వే3 రామును" యొనది పిదస సీసూత్తము వలన చి లోనిషకారమున కికారమువచ్చి (ను-ని గామాజి). రాముని యైనది ఇకారంబుమిోా ది కు.ను-.వు శ్రీయావిభకృలయత్వంబున కిత్రంబగు. ౨౬ హరిని-హరికిని-శ్రీని-శ్రీకిని వాగిని.వా6ికిని ౨౨౯౬ ఇకారమా తరువాశవచ్చు. కు-ను-వు అనువా నియొక్కయుం, ీయలయందలి విభక్తులయొక్ప_రుంు ఉళారము ఇకారముగా మాణును ఇచట ఇకారము చే ఇ-5 లు శెండింటీని ర హింవప లెకు శ్రీయా ఓ భక్తులకుం శ్రిళూవ్రకరణమున ఉదాహరణము లీయంబడును వారిళనుి అని యుండంగా ను లోని ఉకారము ఇకారముగా మాళణి హరిని అయినది ఇట్లే వారికిని అ్రీ*నుి అనియుండంగా ఈ | న క్‌ న ారనూ మింది ను లోని ఉఊ ఇ గానూఆతి తీని అయినది తక్కినవియం ని ళా

84 బాలవా్థ్రాకరణము లఘుటీక అద ఈధాతుయుష్మదర్థంబులమిోందివానియత్వంబున కిత్వంబురాదు ౨౩ ఈను.ఈవు-ఈను.ఈము ఈకు-నీకు.మిోకు

ఎలిల ఈ ధాతుయుమ్మదర్థంబులు = ఈ యనశుధాతువుకు నీ-మో యనునవియం గ క్మియకు మూలరూపము ధాతువు )

ఈ ధాతువు ని మూాాలాఆశునవి యికారాఎతములైనకు వానికి మోందనుండు ఊకారము ఇకారముగా మాజదు (ఈ+రుఎఎ) ఈరు అనుచో ఈధాతువువై విభక్తి ప్రత్యయము రు దీని ఉకారము €౬-ప స్యూర్త్మమా ననునరించి ఇకారముగా మాఆకి ఈర అని యఉచదుండంగా నారీతి కాకుం దాట కీసూ త్రము చెప్పబడినది. ఈవు ఈక ఈము అకునవియు నిశ్లే

(ఈక) ఈశ ఆశుచో ఈ యుమ్మచ్భబ్దము. దానిమై షష్టీ విధి వ్రత్యయమగు కి కిగా మాజలేదు ఇళ్ల నీకు మోవి లుకు

కువర్షకంబు పరంబగునపు డుకారబు కారంబులకు నగాగముంబగు, ౨౮ రామునకును-విష్ణునకుశు.సవితృవకును.విథాతృవకుచు, అం కి ప్రత్యయము పరముగా నున్నపుడు ఉకార బుకార ములప నగాగమము (అగమైన ని అకునప) వచ్చును అనంగా ఉకార బుశారనములకును కు నును నడుము ని అనునది చేరుచుండును రాముళశీకును' అనియుఐడంగా ము లోని ఉశారమునకుం బివవ కఠి ఉండుటచే నదుము ని చే రామునకు అని యెద ఇళ్లే. విక్ణునకి నవితృనకు విధాతృనకుి అననని బుకాకముమింద కి ఉన్నపుడు ని వచ్చుటకు ఊదావ్భాకులు ఉకారబుకారంబుల కందు వక్షకము వరంబగునవృడు నుగాగషమంబగు, ౨౯ రామునందును.విష్ణుశందును.వి ధాతృచంమను,

తత్సవపరిచ్ళేదము 85 ౨౯ ఉశారమునకుగాని; బుకారమునకుంగాని అందు ఆన్ముప్రక్య యము పరమగునపుడు అగమమగు ని అనునది వచ్చును (ఈ ఊకారము నడుమవచ్చినచదైనను గావచ్చును "లేదా తొలుత నుండియు నుండినైనం కావచ్చును) రాము*4-ఆందును ఇ రామునందునిీ అనుజడ రాము లోని ఉకా రము పిదప అందు ఉఊన్నది శాన పడును ను చే ఊళారసంధివచ్చి రామునందు" అయినది (ఇచటి యుశారము నడుమ వచ్చినది విక్ణువు నందు అనునది తొలురనుండియు ఊన్న ఊకారమున కుదొహ్చాతి ) బుకా రాంకము నిశ రగ్రహించునది ఆగమ ము.వు-వర్ణంబుల కందువర్షకము పరంబగునపుడు నుగాగముంబు విభామనగు, 380 వనమునందును _- వనమందును - భేనువ్సనందును _- ేను వందునుం 30 ఆగమములుగా వచ్చిన ము వ్ల ఆనువానికిం దరువాక అందు ఛచశ్యయ మున్నయెడల (మింది) నుక్థైగమము విశల్పముగా నగును చా (వనము + అందును) వనమునందుకుి ఇచట ము అగమము కాని చశ్యయముకాదు డుము వు లు వథమ ఆనుస్మూర్త ముశుబట్టి ప్రథమా విధ_క్షిలోవర్చు మూ మ్మాశ్ర్తము వ క్యయు మగును మిగిలిన విభక్తులలో విధింంబడు ము” ఆగమము ఇచటి ము సృప్తవియం దున్నది కాన అగ మము అ ము కుం బిదప అందు ప్రశ్యయ ముండుటచే ఆ౭ండిటినడుమును “ను వేరి సంధిపచ్చి వనమునందును విది నుగాగమము రానప్వుడు (వనము

• అందు) వనమందును” అని మాత్ర మగుచున్నది ఇట్లే భేనువునందును” 'ధేనువందును ఆనుచోట్టయగల వు స్పప్తమియం దుండుటచే ఆగమము కాన దానికిని వికల్పమునగ నుగాగమము వచ్చినదిం

86 చాలవా్థకరణము లముటీక బహుత్వంబున ద్వితీయా దివిభక్తులకు లశాగమంబగు 3౧. 'రాములను - కాములచేతను - విథాతృలను-.విధాతృల చేతను 3౧ ఒకదానికంటి ఎక్కువవానినిగూర్చి 'తెల్పునపుడు. (అనలా బహువచశమునందు) ద్వితీయ మున్న౫ం విభక్తలప లట్‌” అనునాగమము (ఆఅగమమైన లకారము) వచ్చును (ఇచట లట్‌* అనునది టకారము ఇత్తుగాంయగలది కావున ఆగమమైన లి విభకకికి ముం౦దే--స్ర్రాతివదికమునకున. విభ_క్రికని నదుము వచ్చునని గ్రహీంవవలెను (రాముశలగాను ) శాములను (ద్విలీయలో రాముశోను ఆనియుండంగా౨౧-వ సూత్రముచే ఊశ్వము పదవ లడాళమము ] ఇవే శక్కిన యుదాహరణములును సంచోధనంబునం 'బశార్థంబమినపదంబు తుదియుకారంబున కకారంబగు 3౨ ఓరాముండ-ఓటవ సక వ-.ఓశంభువ శీకొడుక 3౨౨ ఎవరిమైనను పిలుచుట సంబోధనము ఆసుబోధనము *ో ఏకవచన మున వదము చివఆణముండెడి ఉ కారము అకారము?ా మాజును రాముండు" ఆకునది ఊకా రాంకమగువవను (విభ క్రి వు శ్యయముతో కూడిన శబ్దమునకు పదమని పేరు ] దానికి ఓీయామం, శ్ర ణాబునందగుి నను జ్‌ న్యూత్ర్తమువే ఓచేం పీరాముండు. ఆయినదిం చ,న్తుకనూత్రముచే డశారము మోంది ఉకారము ఆ కారముగామాఆి ఓీరా ముండి అయినది శక్కినవియు నిట్ల-

షంధిపరి చ్యేదము 87 సంచోధనంబునందుం బదంబుతుదియ కాలేకారంబులకు దీర్ధంబు విఛాషపనగు 39.

ఓరాము-డా - ఓరాముడ ఓచెలియా - ఓవెలియ ఒహరి _ ఓహారి ఓతండడ్రీ _ శతం డి 33 ఇకరులను పీలుచునవు డువమయోగిందంజడు వదముల చిపజు అశారముశాని ఇక రముకాని ఉన్నయెడల నవి వికల్పముగా దీర్ధ ము గసనుం రామళబ్బమున కిట్లు దీర్ధ్యము శాంగా పరాముర6డా అనియు అది రొంబ్వదు ఓరాముండ అనియు నగును ఓహరి ఓహరీ అశునవి ఇభారము వికల్పముగా దీర్ధ్యమగట కుదాహరణమ.ల బోగ్యానో బో వో క్నతోత్కంబగు సంస్క్యృతనామంబు సంబుద్ధి డుజ్జునకు శీరామ - ఓకృషప్ణ ఫూర్వ్యనూ త్ర ముచేత దీష్పెంబు, బరామా-టకృష్ణా సంస్హ్యూతనామంబనుటం 'జేనీ ఓతముండ - రా జట బబల్లి దుండ-ఇతార్థదులంది లోవంబు లేదు 3 కృతోత్క_ంబు = (తొలుత "లేక పదవ వ్యాకరణనియమమును ఎట్టి) చవేయంబశిన ఊశారముకలది సంస్యల్భృక నామంబు ఖా తర్చమళటబ్టము సం బుద్ధిడుబ్దు = సంబోధన్యవ్ర।ి మావిభ_క్షియందలి డు ఆననది (సంబోధనవ్రథ కూవిభ శలో వకవచనమునకు సంబుగ యని వ్యాకరణమున |పసిగ్లమగు పీరు ౫ = -ఖి లీ న. ఉఊకెరాంకమగు శక్సమళబ్దము చివఆనున్న డు వ్రశ్యయము బంబోధనమున వికల్చ్పముణా లోపీంచును అఆయుకారము 'మెొదటినుండిరురు నున్నదికాక నడుమ వ్యాకరణనియమము ననుసరించి వచ్చిన్నదై యుండ వలెను

88 బాలవార్థకరణము లముటీక పీరాము పషీరామా” రామళబ్దకు మొదట ఉఊకారాంకముకాదుం న న్మూత్ర్తములనే ఉకారము. డుబ్ధువచ్చి రాముడు వినది ౧౪వ బూత్రముచే ఓ చేరినది కీ౫గి-వనూత్రమువచే దూ లోేపిందును. క.౨-వ న్మూత్తముచే ఊకారమున కకారమునచ్చి రాము రామి గ నాటీనదిం 3 కిన నూత్రముచే విశల్పమగుదీర్ధ్య ము సంస్యల్బక-నంస్క్భృకనమముల డుశ్తనళే లోవమగు నమటచే తెఎంగు వద ముల డుస్ఞు లోపం దనవలెనుకాన ఓకముడ మున్నగుచోట్ల డు” లోపింప లేదు తమ్యుండు అవదాని దు లోని ఉశారము 3.5-ప నూర్తముదే అశారముగా మాళి ఓకముంద * వనదిం ఉదంతసంన్క్యృతనామంబుమోాంది సంబుద్ధి డుజ్జునకు నూశారంబు బ్లుతం చాచేశంబు విఫభామనగు, 9౫, ఓవిష్ణూా ౩ - ఓశంభూ 3 - వతుంబునందు - విష్ణుండ శంభుండ - ఇతొస్థది,

మ! ఊదంఠసంస్కృతనామము = హ్ర్హ,స్వమగు ఉశారము చివజంగల సంస్కృ కశబ్దము స్లుకంబు క మూంద్తుమూ శ్రలకాల ముచ్చారణకలది [మ్మాత్మ యనంగా_ చిటిశెవేయునంతకాలము... హ్రూస్వమునకు.. నీకమా శ్రకాలము దీ శ మ.నకుమాత్తద్వయ ౯*లముకు ఫ్టుకనముక్షు మ్మా శ్రయకాల మును వట్టును ]

లా

చ్రా,స్వాకారము చివఆ,గల సంస్కృకసమశబ్దములకు నంబోధనమున6 గల దుస్టునకు మాటుగా ఫ్లుకమైన (నుడీర్ధోచ్భారణముగల) ఊ (3) కార మాదేశముగా వచ్చును ఇది వికల్పము

ఓంిక్షు (9) విష్ణుళశ్టమునకు ౧౪-వ స్నూక్తమున పీ వచ్చినది.

కి క 9-వ స్యూరత్తమున. డుజ్ఞుి వచ్చి దానికి ఈసూ్ర్తమువే ఊకారమై ఫ్లుతము ఆదేశమైనది

తర్చమపరిచ్చేవము 50

(దీర్బ మునకును ఫ్లుశమునకును భీదము తెగియుటకులాను ఫ్లకము చ్తక్ర్రా (3) అనుగుజుతు వాడంబడుట కలదు

ఈపుకము వికల్పము కావున ఇవ రానివమమున పీ రొాముండ వలెచే విష్ణండ * అనియు నగుక ప్ర్యక్రియయు నిజ. విష్ణుండ అశునది ఓి శబ్ద విరహితమగుకూపమున కుదావారణము సనంచోధనంబునందుబహువచనంబున కారగాగమంబగు 3౬,

ఓ రాములాక-ఓకృష్ణులాన దీనికిం దవాతీకంబుగ దీరం

లే ఖు

బగు.టరాములారా-ఓుష ఎన్హులారా

ఏజ సంబోధనమునం ట్ర,శమావి్‌ క్రి బహువచనమునకు అగమమగు ఆర తనునది పచ్చుకు (ఆరగాగమము కిత్తుగావుక విధ_క్షివ త్యయము చివజం “బేరును)

(ామశలు రాము+లు ఓరాములు ఓరాములు + ఆరజ) ఓీరాము లార

(1) రామశబ్దమునకు బహువచనమున లు

(2) ౨౧-వ నూత్రముచే అత్వమున కుళ్వము

(ఈ) ౧౪-వ సూశ్ర్రముచే ఆమంక్రణమున పీ పచ్చి

(శ) వ్రశృశనూశ్రముచే ఆరి ఇనమము

దీనికి . అరి అనుదానికీ (పాక్షీకముగాా వికల్పముణా దీర మగును కాన ఓరాముళార ! ఆనియు నగును

మధ్యమపురుమయోగంబునం డారగాగమంబు

విఫాషనగు, 3౭

వినుండు శూలకులు _ వినుడు బాలకులార వచ్చితిరి

'కాంతలు-వచ్చితిరి కాంతలార అన్నలార మిమ్ము నడాెగెద వొ.

00 బాలవాష్థ్రకరణము లముటీక మాట-ఇచ్చట మధస్థ్రమపుకరుపుయోగంబు లేమింజేసి యారగా గమంబు నిత్యంబు.

3౭ ఎదుటివారితో సంభాషించునఫు దుళయోగింపబడు. ఫురుషము మధ్యమపురుమము ఆమధ్యమపురుము (కి యతో సంబంధమున్నఫుడు (నా మంబులకు) ఆరగాగమము విగల్పముగా నగును

వినుందు. బౌలకులు. వినుండు బాలకులార " ఆనునపుడు వినుడు మధ్యమ ఫుకమ్మక్రియ దానితో సంబంధించుటచే బొలకులి అనుచానీ! ఆఅరగాగమము విశల్చ్బముగా వచ్చినది. అరి చేరనపుడు సంబోధనమునందును బాలకులు * అని యుండిపోయినది వచ్చితి కాంతలు-కాంశలార * అన్న దియు నిట్లే

అన్నలార అన్నళార మిము నడి.ద నొకమాటి ఆనునపుడు శ్రీయయగు అడివి నునది యుత్తమపురుమము. (దానికర్త 'బేను అను నది ) ఇచట మధ్యమపురుమ క్తియయే లేదు కాన ఇచట ఆరణాగమము 3౬-న నూక్రముననుసరించి నిత్యమే వికల్న్వముకాదు అన్నలు మిము నడిగెద్‌ వని యుండళరళాదు

ఆదంతంబయి దీర్ధపూర్వలోపధంబయిన మహత్తుమోంది విభ_క్రిలకారంబునకు "ేఫంబగు 3౮

బాలురు. బాలురను. బాలు చేతను నృపాలురు.నృపాలు రను-నృపాలువ చేతను దయాళు భబ్దంబున కట్లు. రేఫంబు 'గ్రానంబడియెడి దయాళభురు.దయాళువను _. దయాళురచేతినుం

రెం వ్రాస్వమగు ఆ౯ారమంు చివతి యందుంల్లి ఆ ఆకారమునకు ముందు లకారముండి ఆ లకారమునకు ముందు దీర్ధముగల మవాద్వాచకళట్టి మునకుం దరువాతశున్న బహువదన లి శారమునకు "లేఫవము ఆచేశముగా వచ్చును అనంగా న్‌ ముంలకారము-వ్రాన్వమగు ఆకారము చివజభౌాగమున

తర్సమపరిచ్చెనము ౦౮ వ్రరుసశానున్న మవాద్వాచక శబ్దముయొక్క_ బహువచనములళోని ల రిగా మాజునని యర్థము

(ాల+లుజ) బాలురు చాలళబ్దము మవాత్తు దాని చివ వ్నాస్వ మగు అకారము కలదు దానికముందు లకారమును చానికీముందు దీర్ధము (ఈ అని బకారముమాంద)ను కలవు కాన దీని బహువచన లుిరుి శా మాటినది. ఇది ఫుంలింంమును మవాత్తును కనుక ౨౨౧-వనూ, త్ర ముచే అకార ముకారశుయి (బాల బాలుగా మాళకి బొలురీ అయినది బాలురవేను ఆనుచోట బవువచనమున 3౧-వ స్మూశ్తముననునరించి వచ్చిన ల*రి ఇా మాతినదిి నృపాలురు ముస్నగునవియు నిట్లే

దయాళభుశబ్దంబు= దయాళుళల్ధము ఆదంతముకాదు-అనలా దాని చివజణ ఉకార వున్నదికాని ఆకారములెదు కావ్టక చానికిం _బరమ్మానున్న బహుపచనమునందలి ల్లకారము ఆేఫముగా మాజుట _విధుద్ధము,. ఆయినను .దయాళురు దయాళురను మున్నుగుప్రయోగములు కనంబడుచుండుటచే ఆ “దయాళుి. శబ్దవిషయమునమా 'శ్రేము కేఫాదేశము వచ్చునని వెవ్పపలసి ఉయయున్నది

అమహన్నపుంసకీముల కదంతములకు మువర్షకంబగు, తనా వృ్యతము - బువము ధ్రైవము-కళ త్రము - అపత్యము, జ్‌, శ్రీ బంబులు మిత్రాదు. లనునూ త్ర ౦బునం బాథతీకంబుగం బుంలింగ త్వం బతి చేశించుటం చేని మిత్రాదిళ బ్దంబులకు "జ ప్‌ న్‌్‌

రూపం 'బెజుంగునది ఉంమిత్రుయ “మి త్‌ ము శరణుండు ౨

కరణము క్‌

విగ వ్రాన్వమగు ఆకారము శడవటంగల అమనవాద్వాచకములకున్యు హ్రాన్వమను ఆకారము చివజ గల నపుంసకలింగములకును ఛ్తశ మావిధ_క్రీయందు (వికశవచనమున) ము" ప్రత్యయమువచ్చును

02] చాలవాస్థకరణము, లఘుటీకి (తిర్భక్కులు జడములును అమహాత్తులని యిదివజ కే వెచ్పండినది. నపుంసకలింగములు సంబ్కృల్భృతమున వ్రసిద్ధములు కొన్ని మనాత్తులు మవాతీ చాచకములునుళాడ నపుంసకలింగము లగుచుండును ]] వృత" శబ్దరు ఆమవాళ్తు దానికి ము చే వృషము" వినది ఇట్లే తక్కి-నవియుకు. కళత్ర శబ్దమునకు భార్య యని యర్థము కాన అది మవాతీవాచకము కాని నపుంసక లింగముగుటవే దానికి ము వ) శ్యేయమువచ్చి ర్తి కళత్రము" నినది క్లీబంిలుల--కవరిచ్చేదములోని ౧౮౭వ సూక్రమువే వ్రాస్వాకా రాంకమున్తై నపుంసకలింగము లైన మ్మత్ర మున్నగువానికి వికల్చ్పముగా ఫుం లింగత్వమును. సంభవించును. నపుంసకత్వ మున్నఫుకు మ్‌త్రము అనీయు, చ నొ మ ప్రుంలింగ త్వమున్న పుడు మిగ్టుండు ఆనియంం మిశ్ర శబ్బమునత రూవములు ఇట్లే కక్కినవియును అతిదేశిచుట=నియమించుట .ై సయాప్కంబజరెండు. కూచము లుందుటు వానికి మువర్షశేతరం బయినవిభ_క్రి పరంబగునపుడు ముగాగముంబగు ఆం, వృతమ్ణులు-వృషముమును-బుత.మ్లలు-బుక్షమును ళం చానికి*హ్రన్వమగు _ఆకారము. తుదినిగల అమవాత్తలకురుం నపుంసశలింగములకును మువర్ష్మ కేతరంబగువిభ శిజు వశమావిభ 'క్రిలోని యేకవచ గమువచ్చు. విధక్తికంటె వేలైనవిభ క్రి - ప్రథమాబహుపచనము మొదలుకొని చివలకి సక్క్తమాబహువచనము ప౭ంకును గల విభక్తలలో బేమైన నొకటి ముగాగ మంబుఐఅగమరూవమైన ము" ఆభునది క | క ఓ [మూ వ్రశ్యయము వ్రథమయందు. వీకపచనమునకు వచ్చువ్రత్య యము. కాన తద్భిన్నమగువిధక్లి వ్రథమాబహువచనము మొదలగు విభక్త్త్‌ యగును )

తత్సమపరిచ్భ్చేదము రి వ్రాస్వాకారాంకములగు మహత్తులకును నపుంసకములకును చ్రథమా బహావచనాది వ్వ గ్యయములు వరమగునపుడ్కు అవ్రకృతివృళ్యయములకు నడుమ ము జనునది చేరుచుండునని థఫావము వృతి అనునది ఆమవహాత్తు దానికి లు ( చ థమాబసు వచనము) వేంనపీదప ఈసూశ్రమువే ము అగమముగావచ్చి వృతుములుి అయినదిం ఇళ్లే మిగిలినవియుకు మువర్షః ంబునకు విధిచుకార్యము ముగాగమంబునకు నగు ౪౧ మువర్లకంబునకు _ విధించు లోపాబేళాదికార్యములు ముగాగమమునకు సహితము వచ్చునని యస్థము, ళం ప్రత్యయమెన ముకు ఎకార్యములు వచ్చునని చెవ్పంబమసో, ఆవియన్నియును ఆమ మూ పర్ణ్మమునకును వచ్చును లోమము=అకరము కానరాకుండపోవుట ఆచేశముజ=ఓక దానిస్టానమున నింకొకను.తరమువచ్చుట మువర్ణకళంబునకు వమూముడియేనిం బూర్ష చిందు పూర్వ బువర్షంబేని విఫాషనగు '€ో౨, వృతుమ్ము య వృతుంబు బుతుమ్ము - బుత్ష్సంబు వూర్వ సూత్ర, ముచేత ముగాగవమున కీ కార్యంబగు వృతమ్లులు = బి వృత్షుంబులు బుత్షమ్థులు-బుతుంబులు ౪౨ మాముడిజ(-+/)మావత్తు ఫూర్ష బిందువు *ర్వక బువర్మంబుజనీందు నున్న ముందుగాయల బు (0బు) అనునది ము వ్రత్యయమునకు విశల్పమంగా *శాని యు గాని గావచ్చును (వృతముజ) వృతమ్తు వృతుంబుం (ఇచట మావత్తు ఆగమముగను. 0బు అదేశముగను వచ్చునని 'తెలియనగను ) ళం స్మూత్తమువే ముగాగమమునకుంగూడ నివి రావచ్చును గనుక “వృతమ్హులు వృతుంమిలు అనియు రూవము లగును చాలవ్యా-లఘుటీకంా?

ళీ బౌలవ్యాకరణము, లముటీక్ష లు-ల-న-.లు వరంబుగునపు డొకానొకచో చముగాగదుంబు నకు లోపంబును దత్పూర్వస్వరంబునకు దీర ంబును విఫఛామనగు ౪9, ” వజ్రాల్లు-వ్యజ్రూలను య వ్మజ్రాన పగడాలు - వగ "'జాలను - వగజడాన ఒకానొకచోట ననుటచే నీకారద్టంబునకుం బృ యోగ వైరళ్యంబు సూచింపంబడియె. షీ రా ౪3 లు ల ని అఆననవి పరముగా ఊన్నప్వుడు అగమ మూ శార మునకు కొన్నిచోట్ల లోపము విశల్చ్బముణా నగును అరీతి ము లోపించి నప్పుడు దానికి ముందున్న హ్రవ్వము దీర్ధముగా మాజునుం (వ్య్రైము శౌ లు=) వజ్రాలు (వ్యైము శ లనుఇ) వజ్రాలను (వై ముళ్ల నజ) వజ్రాన మోంది యుదాహరణములలోే వజ్శము అనుదానికి లు-ల=ని లు పరముగానున్నవి కాన అగమముగావచ్చిన *మూ లోపీంచి చానికిముం దున్న ్రాగ్వమునకు దీర్హ ము వచ్చినది-అనంగా ఆన ఆశునది ఠి శా మాళేనది ఈ కార్యము విశల్చ్పము ఇది రానపుకు వ్యజృములు వజ్ర్రములన్క, వజ్రిముని అనియు నుండుకు వళడాలు మున్నగునవియు ని్లే ఈన్యూక్తములో నీకార్భము ఒకానొకచోి వచ్చునని చెవ్పంబడినది శాన ఇట్టివ్ర్య యోగములు చాల తక్కువగా నుండునని 'తెలుయుచున్న ది జధ ఇగ్ధారాయగంతంబుల ప్రధమైకవచనంబునకు లోపంబగు కీ. ఇకారాంతములకు ల లైళబ్దంబులకు మళీ యుగా గవమూంతంబులకుం ఛి థమైకవచనలోపంబగు హరి _ గిరి్రీి ఇగ్లౌ ర్వా్మీగంకంబులు=కా రాంతములు గ్‌ావై శబ్దములు

తతృవ.వరిచ్ళేదము రత ఉఊగాగమము చివఆిలలవి-(ఊ కారము ఆశమముగా కలవి) అనువీనికి వరము గా నుండు చక నూవిభ _క్రిలోని వికపదనము లోపించును (దు-ము-వు వశ మైకవచనము ఇక్య_డి ఇకారాంతి వదమువే ఇ; ఈ లను శెండ్రింటిని గ్రహించవలెను ఉఊదా-జ హరి గరి (ఇకారాంతములు తీ ధీ (ఈశా శాంకములం) ఇత్తునకు బహువచనంబు పరంబగునపు డుత్వంబగు లిం పహరులు-గికులు-.కవ్రలు-కవ్చలు-యామినులు - భామినులు, తవకకరణంబుచే దీస్థృంబున కుత్వంబు లేదు శ్రీలు _ త్రీ - లకోరిలుం స! ఇత్తుజవ్రాస్వమైన ఇకారము బహువచనము వరముగా నున్న పుడు చ్రాన్వమగు ఇకారము ఉఊళారముగానూలయును (హరిశిలుజ)ు హరుల్కు తపరకరణంబుచే ఇ ఇకారము తరువాత తి కారముకు వేర్చి ఇి కని ఇవ్వుటచే. (కకారము వి అచ్చుతోంజేయుండిన. చదానిశేగాని తక్కిన యచ్చుకకు శ్రౌవాకము ఇాదు ఇరత్తనంగా చాన్వమెన ఇకారమంనే త్క్‌పాంద వలెశు దీర్ధృ్యముకు గ్రపొంవరాదు ) ఈసూ క్రమమున. ఇి త్తేనుదానివలన ్రాన్వమునే గ్రహించవలెను. కాన ఈకారము ఊకారముగా మాజదు శీలి అశుకది శ్తులు" గాను స్త్రీలు చ్త “ను మాజుఫ్టు వికృతియం దికారాంతముల యుపో ' త్తమేత్వంబునకు బహువచనము పరంబగునప్ళ డుత్వంబగు. రోజ ఇచ్చట వికృతిశబ్దముచే సంస్కృృవన మేతరంబు త్ర హ్‌ింప వలయు కలీకి.కలుకులు-ముల్‌కి.ములుకులు. చెలిమి.వ3ెలుములు _

రగ చాలవ్యాకరణము, లఘుటీక బలిమి - బలుములు, ఉపో త్త మేత్వంబున కనుటంచజేనీ జిగి నిసి ఇత్యాదులం దుత్వంబులేదు, జిగులు-నిసులు, ఈ౬ విక్సలియందు ఇ దద్భవ జేశ్యరూపమగు నాచ్చికమునందు ఊఈపో త్త మేశత్వంబునకు ఆ కడవటిదానికి ముందున్న ఇకారమునకు (మూయ ను అంతకు ఎక్కువయు నగనత్షరములు గలవదముల చివజియచ్చునకు ఊ్తనమము అని "పేరు చానికి నమిపముగా నున్నదిజఎడమ ప్రక్కనున్న ది ఊపోర్తమము మూండచ్చులుక లిగియు. న అచ్భికవదములకు బహువచనము వరమగు నపుడు ఆళబ్దనులోని కడవటియచ్చునకు ను౦దున్న ఇకారము ఊ కారమగును (కలికిఫైలుజ) కలుకులు ఇచట కలికి మూండచ్చులవదము అందరి శి ఊత్తమము లి ఉఊపోత్తమము దీనికి బహువచనముపరముగా నున్నందున “లి లు గా మాలినది ఈ౫ివ నూత్రముచే క! కీ గా మాళతినది ఇటే శక్కినవిను ఈసూత్రమ.న ఉపోశ్త్సమముయొక్క_. ఇకారము అని వెన్నం బడుటచే చిగి నిసి అనువానికి బహంవచనము పరమగునపుడు ఊక్వము రాలేదు కాన జుగులు నునులుి అశు ఆసాధురూవములు శాలేదు ఇవి ఇండతరమ.ల పదములు కానవ్లన తస్యూశ్ర మున కిచట చస _శీయే'లేక ర ల డో పథనవాన్థాదులయుపో _తృమేత్వంబున కుత్వంబు గలుగదు ౪8౭, వందిరి.పందిరులు. విడికిలి.విడికిళులు కావీడి-రావీడులు, న! జాజ్ట ళ౭ి చిపలియతరమునకు ముందున్న యత్‌రమునక్రు ఉవధ యని పేరు బహువచనము. వరముగానున్న పుడు రంలండి లు ఊవధగాలయల శబ్దముల యొక్కయు. తొమ్రిది మున్నగు నర్థము (నంఖ్యార్లము) గల వదముల

తత్సమపరిచ్ళేగము 0౮7 యొక్కయు. ఊపో_కముల ఈకారము ఉకారముగా మాఖజ్ణదు [ఇయ్యి ళఒ-వ నూశ్ర్రమునకు 'బాధకము )

వందిరి--దీనివర్ణ క్రమము వ్‌ అంద్‌ ఇర్‌ ఇ ఇందలి యువధా =శేఫము దీని ఉఊపో_త్తమము-దకారముమోంది ఇకారము ఈశ్లబ్బమునకు బహ వచనము జరము గానున్నపుడు( పందిరి శలు అని యున్నఫుడు)ు ఆ ఉపోత్తమే శారము ఊకారకుగా మాజనందున ది దు గా మూజణదు. కాన వందు రులు అని కాదు ఇే పిడికళులు రాపీడులుి అతునవి విడికళులి. రాఫు శ దులు గా మాజవు అట్లే తొమ్మిది ఆను నస్థమి చ్చుళబ్దిము బహువచనమున “తొమృదులం" గా మాజదు సంఖ్య్యార్థక మగు ఎనిమిది బవుత్వమున ఎని ముదులు గా చూజదు (ఈచోట్ట్ల బహువచనశు. పరమగునప్పుడు శబ్దము చివఆి యికారము ఊకారముగా మాలుట శెట్టి యాటంకమును లేదు ) ఉకారాంత గోళ బ్రబుల కంతోట వువర్షకంబగు ఈో౮ా తీరవు - 'ధేనువ్ర-యధువు - గోవు అంతట ననుట నస్త్రీలింగ ళో ప్రథమైకవచనలోవబాధనార్థ్యము ఈలి వ్రాన్వమగు ఊకారము చివజి.గల శజ్దములకును గోశబ్ద్బమునకును అన్ని లింగములందిను వు ప్రత్యయము ప్రథమైకవచనమునం జేరుకు, ఉదాహరణములందలి.. భేశు గోళబ్దములు రెండును శ్రీ లింగములు శాన వానికి ముందు రాంబోవు ౫౭వ సూ శ్రమావే వ్రభమైకవచనలోపము రానుండ గా-ఆలోవము రాకుండుటకయి ఈసూత్రమున అంతటి అకు విశే మము చేన్పంబక్షినది కాన్నస్త్రీ లింగములకుం +బఫమైకవచనమున వు వ్రక్య యమువచ్చ్నినచో అపి లోేపింపదని "లేలంచున్నది ఊ కారాంతముల కన్నిలిగములందును వి వచ్చుకు-తరువ ఫు3 లిగమున కుదావ్చాతి. భేరవు ్రీలింగమునక్షును మధువు నపఫుంసకలింగ మునపను ఉదావ్భృాతులు

రం చాలవాస్థ్రకరణన్వు లముటీక వువర్ష శేతరవిభ_క్షి వరమగుచో నుకారాంతంబులకు బహుళంబుగా గోళబ్దంబునకు నిత్యంబుగా వుగాగమంబగు ౪౯. తరున్చలు.తరులు. భేవువులు. ధేనులు, గోవులు కళా వువర్షశేతరవిభక్తులుజ వు వర్శకమువచ్చు. విభక్రికంటె నికర మైన విభ కీ-చశిమాబవువచనము మొదలు. కక్కి.నవిళక్తల * నొకటి టవాంళము గానుజఐఇచ్చవచ్చినట్టును ఉశారాంతళబ్బములకు ఇవశమాబహంవచ నాదివిభ క్తులు పరముగా ఉన్నపుడు ఊకారాంతములకు వు ఆనునది బహుళముగా ఆగమనమషను గో శబ్బమునకు వి నిత్యముగా అగమమగును. ((తరుషాలు అ) తరువులు ఇచట లు వువర్ష కేతరవిభ క్షి అది వరముగా నున్నందున ఉఊకారాంతమగు తరు శబ్దమునకు వు అగమముగా వచ్చెను ఇది బహుళము కాన వరా నప్పుడు రులు అగును సోశబ్దమునడు విత్యమని ఇెప్పుటవేత గోవులు అనిమే యగుంగాని నోలుీ కాంళాలదు ఉకారాంతం బగు మహత్తునకు వృువర్షకము బహుళముగా నగు ౫౦. జో. జస, విస్ణువు-విన్షుండు శంభువు-ళంభుండు వసువు-వసుండు. ౫౦ ఊకారాంతములగు మహద్వాడకములకు వి ప్రశ్యయము బహుళముగా నగును వు రానపుడు ౨౨-వ సూక్రముచే దుక్టా' వచ్చును (వు) విష్ణువు (డు) విష్ణుండు. ఇళ్లే శంభువు మున్నగనవియునుం కద్రువ-కద్రు నలు కద్రువను-కద్రువలను, ౫౧ నాగులకుకల్లి" అనువర్థమున కద్రూశబ్దము సంస్కృ్భృతిమున ఊశారాంకము ౫క-వ స్మూశ్రముచే. దాని ద్‌ర్ధ్స ము హ్రన్వమగును_ కిదప

తతమృపరిచ్చేడము రి ౪ోరాంవ సూర్రమువే వి చ్రశయమువచ్చి కువ అని కావలసియుం డంలా ఆరీతిని కాదనియు కువ అని యుండుననియు ఈసూ,త్రము నియమించుచుస్నది ఒకవిధమైనరంగు అర్థము శాయల కద్రు శబ్దము పుం లింగ "మొకటి యున్నది చానికి కద్రువ ఆను రూవము కావచ్చును బుకారాంతంబున కత్వంబును స్తీ వద్భావంబునగు ఏం భాాత.జూమాత-కర్త-భ_ర్త-హార్త-గంతి.వాంత,

౫౨. బుకారాంతములగు శబ్దములచివళి బ్లుక్రూర్రము. అకారము”౫ా మాజును మజీయు నాళబ్దములు స్రీ లింగములనో కమానములగను అవి శ్తీ పద్భావముపొందుటచే ౫౭ వ నూదత్రముచే వ్రథమైకవచనము లోవించును, ఉదా-(భ్రాళ్చ) శ్ర్రాశ తక్కినవియు నిళ్లే విధాతృ ధాతృ దాతృ సవితృ నేతృ శ బ్రంబులకు మహత్తుల

కత్వ స్రీ వద్భావంబులు విధాషనగు. ౫౩

విధాత-విధాతృ-డు.థాత-ఖాతృండుందాత _ దాతృండు . సవిత-సవితృందు.నేత- నేతృండు

౫3 మవూద్వాచకములును బుకారాంతములునగు విధాత మున్నగుళబ్దముల బుశారమకారముగా మాజుట విశల్చము వానికి స్రీవమక్వ మును వికల్పము. ఆశ్వ స్త్రీశ్వములు వచ్చునపుడు. విధాతి మున్నగునవి యగును లేనపుడు(౨.౨-వ సూ్రముచే) డుక్టువచ్చి విధాతృందు మున్నగు రూము లగును

నామంబుల ర్ష హస

బు తుదిదీర్ధంబునకు హ్రస్వంబగు గం రమా-రవ్న-వనిళాంవనిత = విడ్యా-విద ఫ్ట్‌- లక్షీ ఎ లక్ష్మీ ఆక్‌, "జీ, న ననాన్తీ - నేనాని,. కట్లు కృతహ్రస్వములకు ్రా,స్వాంతములకుః బోలెం గారష్టంబగు లక్షులు-నేనానులు-నీరులు,

100 బాలవార్టకరణము, లఘుటీక గళ సంన్కృృతళబ్దముల చివణి దీర్ధృములున్న చో అవ తెంఎంగున హ్రాన్వము లగును (సం) రమా (తెరను న్నీరంవ న్యూత్త మునుబక్టే దీని వ్ర ధమైకవచనమునకు లోపము ఇటే తక్యినవియు నుం ఇట్లు కృతస్ర్రున్వములకు-- దీర్ధ్యరులు ప్రాన్వమునైనవిదత. జస్రున్వ ములకు వ్రాన్వములకు విధింషమబడు కార్యములు వచ్చును కావున (లశ్షీశలుల) “లత్తులూ అనుచో,ళ౫ంసూ ) ఇకారము ఊకారమెనది సేశానులు మున్నగు నవియు నిళ్లే వకావ్షరంబులకు హ్రన్వంబు లేదు ఏపని ని కైమాంభాశ్రీ్రీహీం.ఫ. సభను కి ఒక్కుయితుర మే గలవదముల డీర్ధ్స ము సహ్రస్వముగా మాజదుం ఊదా - క్లూ (ఇచట ఆతుర మనంగా అచ్చు” అని యర్థము) భ్రూవు అనుచో వు (కరాసూ ) వచ్చినది న్‌్‌ జలే. ఇ _వృద్ధాదుల డుజ్జునకు లోపము విథామనగు. ౬ వగు వృద్దుండు- మూక్షు - మూర్తుంయు - నీచు - నీచుండు = హస్టు. అహస్థుడు-చార్వాకు.చా ర్వాకుండు చిఇు వృష్థి మున్నగుశబ్ద్బముల డుస్పూ వికల్పము?గా లోపించునుం వృద్ధి శబ్దమునకు (౨9-సూ ) ఊక్త్ష్వృమును (౨౨-సూ) డుజ్టును వచ్చి వృద్ధండు ఐనది ఆండలి డూ ఈనూత్ర, మువే వికల్పము?గా లోవిం వంగా వృద్ధు ఐినది లోవము "లేనపుడు వృద్ధు-డు ఆషను ఇట్లే మూర్ణుం మూర్థుండు మున్నగునవియునుం స్ర్రీలింగంబుల ప్రథమైకవచనంబునకు లోపంబు నగు. ౫౭. రమ-తు మువనిత-ఘనవ.విద్య-దేవత-మిననే త్రం

తత్సమపరిచ్చేదము 101 ౫౭ రము తొలుత రమా గా ఉండినది. ౫6వ న్యూక్త మునే చీర్ధము స్రాస్వమై ఈన్మూక్తముచే ప్రథమైకవచనము లోపించినది. తక్కిన వియు నిఖ్లేం చరిశ్రాదుల మువర్షకంబునకు లోవంబు బహుళంబుగా నగు, సరా చరిత్ర-చరిత్రము = చరిత . చరితము, అలక _- అభిలావ = అవమత.ఘోప.తరంగ _ నే మ-విజృంభణ - వధ - వేగ = స్ఫురణ- హంస -ఇళ్యాదులు చరి ఆ దులు బాహపుళకమువలన దర్భాదు లకు ములోవంబు నిత్యంబు దర్భ-హనస-ఇత్య్యాదులు 9 ం అలలే చర్శిత్ర్త మున్నగుశబ్బముల ము ఛచ,శ్యేయము బహుళముగా చర్మిక్ర” మున్నగవానికి (3౯-నూ). ము వ్రక్యయముచేరి చరి శ్రమ మున్నగరూపములైనవి ము బవుళముగా లోపింవలగా చరిత్ర” మున్నగురూపములును అగును బవాళమనటవే ఈలోవము భొన్నిటికి నిక్య ముగా రావచ్చును కాన దర్భ వనస మున్నగుచోట ము." నిత్యముగా లో సించును. దర్భము వననము అని వాడరాదు సుక్షివాచిదేవసురళబ్రంబు రేకత్వబహుత్వంబులం బ్ర యోగింపంబదు ౫౯ 'చేశ్చండ్రు.సకలషుతళోఎపంం వాక్కయనుటచే' భూదేన్రలు. భూసుకషం డను హోషకంనుందు. లబచాభంంబులయన్ల ౫౯. వ్వక్లితే నుండు వారు అభనర్థమును 1జడుఘ దేవి శబ్దము వీఠశవచనమునంతే శ్హుుంథ్తును ఆంవేర్థేము జే తెల్పు -నురీ కజీవపీ ట్రవువచనము వందే యుండును,

02 బాలవాస్టకకణము, లముటీక జీవుడు. (వకు సకలసుకలు (బహు) బ్రావాణులు ఆశునర్థముమూ 'జెల్నునపుడుదేవశబ్దము బహువచనమునందును. నురశట్ట మీళఠకవచకమునందుకు గూడ ఉండవచ్చును భూడేవులు (బవాం) భూనురుందు. (వక) భూదే వుండు, భూసురుంలు అనియా నుండును సురళబ్దంబు నిత్యంబుగా ననురశబ్దము వైశల్నికముగా స్రీశుల్యంబులగు సంస్కృత సమాసంబునం గావు ౬౦ నుకలు _ అసుక - అసురుండుం నిఖలసురులు - రావణా ఘుకుండు * ఎలసుకలు.ఎల్ల యసుశలు-ఎల్లయసురులు ఎట ళు నన ఒం. సరి శబ్దము నిక్యముగా స్త్రీమమగును అసుకశబ్దము వికల్ప, రుగా. న్ర్రీసమమగుకు. కాని సంస్క్భృతనమాసములలోమ్మాక్తృము ఇవి కమములు కావు ((స్త్రీనసమము లగునపుడు సీని ప్రభ మైకవచనము తోపించునని జుదిపణ కీ చొప్పంబడినది ]

ఊ సురలు (నరులు అనికాదు ) అనుక-అనురుండు.. (కండువ

లంగాను ఉండును) నంవ్కృృకేసమూాసములలో స్టిసమక్వము. "లేనందున పా! నిజులనురులంి అనియే చుం౦డును (నిభలనురలు. అని కాదూ అనే రావ చానురుండు ( రాపణానురి అని యుండదు )

“కెలుంగునమాసములలో. ఈశట్టిములకు స్త్రీశమక్వముందును కాన “ఎల్లనురలు అనియు. వ్యాయనురలు ఎల్లయసురులు అనియు రూవము లుండును

దూళతాదులకు స్రీ త్వంబు బహుళంబుగన గు ౬౧

దూర.దూతుడు. యోధ-యోధుందు-కుంఠ _ శుంరుండు | బవాళ ర హణముచే నమహో త్త సృంబునందు వ్రీ్వ్తేంా నితర్టంబు సింగంబుదూత యగుజంబుకంబు,

తత్సమవరిచ్చేదము 103 ఒ౧ దూకి మొదలగుళబ్బములకు శ్తీ్వోము బహుళముణా నుండును స్రీ ముండునపుడు వ్రృశమైకవచనము లోపించి దూతి అగును. లేనపుడు ఊర్వడుజ్జులు (౨౧ ౨౨-సూ ఏ). వచ్చి దూతుండుి. అగును యోధ యోధుండు మున్నగునవియు నిష ను న్లి ఈస్ఫూర్త మున బహుళమూు అని హ్‌ నొన్నియెడల త్తని నిత్యము అమహాద్వాచకములందు. అది నిళ్యము ఊ సింళంబు దూళతయగు జంబుకంబు” ఇట సింగంబు దూశత.ండనుజంబుకంబు ఆని వెవ్పఠాదు పృథ్వీవాచిఘాళబ్దంబునకు భంవియగు ౬౨. భువి-భువులు-భువిని-భువ్రలను ఒ౨ భూమి ఆనునర్థమును బెల్పు భూ" శబ్చ్వమునకు భువి యనునది చామవాచకమకును భూ శబ్దమునకు శరెవ సూ్ర్యకుదే వు వచ్చి భూవుి ఆని యగుచుండంగా ఆలరీతిని ఆసాధుకూపము కాతండు-కయి ఈ ఖత సూత్రము వ్రాయంబడినది దీనింబట్టి భువి అశునదియే సాధురూపమని "తెలియుచున్నది దీనికి రర-వ నూ శ్ర ముచే వ్రశమైకవచనము లోపిందంగా భువి” అగును భువి్శలి అనియుండంలా క౫గివ సూశ్రముదే ఇకార ముకారే ముగా మాళకి భువులుీ అగును, 'భూవి+ను ఆనియుండంగా ౨౬-సూ త, ముచే మి లోని ఉఊకారము ఇకారముగా మాళి భువిని అగును భువి+ను అని యుండగా బహువచనమున 3౧=చే లడాగమము రజంచే ఊరత్వమును వచ్చి, భువులను" ఆయినది ఆస్థాంతరమున భూ శబ్దమునకు వు రావచ్చును ఉ ఆక్మభువు న్వయంభువు నౌళబ్దంబునకు నావ యగు. ౬౩. నావ - నావలు వుహోనావి కొందటజు నావి యనియు నాదేశం బగునండు. లీ

101 బాలవ్యాకరణము, లఘుటీక

౬3 నాళబ్దమునకు నవి నామముగా నగును ఇది స్తీ లింగమగటచే ణే వశమైకవచనము లోపించి చావి అగును

భాందబు సా కు బదులు నావి ఆసనని వెవుదురు అది ఈవ్యా కరకు సమ్ముతముకాదు.

వైగ్గాళబ్దంబుల కోత్వంబు విభామనగు ఒర ఇగాసూతముచేతం బథమైకవచననునకు లోవంబు- లం టీ టీ రోం -నీచె ౧౧ (౧౧

ఒర ౨ గౌ శబ్దములు రెండును వికల్పముగా ఓళా రాంతము లగును వానికి రళంప న్యూత్తముచే ్రథమైకవవనము లోపించునుం కాన ఠోవైలా శ్లో చై అని యగును

ఐళారంబీతుల్యంబు ౬౫.

"ని. రెకి.శెని- శకి. వని- పెకి

ఓ... నం. €.... 6... చా ఓ...

&)గ. వికారము ఈకారముతో సమానమగును ఆనంగా ఈకారాంత ములకు వచ్చుళ ర్యము ౨ కారాంకముంకు నగునని యర్థము నై +నుజరైని ౨౬-సూ ఊకారమున కికారము) ర్రై+కుజన్తైకి ఇట్లే తక్కినవియుకు

కంధరాదులు ప్రిజతుల్యంబులు బహాుళంబుగానగు ౬౬ కంధరము - కంధర విథాశబ్దమునకుం న్రీబతుల్యత్వంబు నిత్యంబు-విధము కంధరా నాసికా ఛిమా దంస్ద్రా చీనా పాదు కోల్కా వశళ్ళాతులు కంధశాదులు

౬౬. కంధరి మున్నగుశబ్ద్బములు బహుళము గా నఫుంసకలళింగసమానను లగుకు కంధరా" భబ్దకణ సంస్కృతమున. స్త్రీలిగము. నోళంవ సూగ్రమాదే దీర్ధ్స ముపహ్రూవ్వమైనది దా శీనూశ్రముచే నపుంసకత సిద్ధింపంగా కంధరము' వినది క్షీ బక్వ్వము లేనప్పుడు కంధరో యగును (౫౭ సూ విభ్యక్తిలోవము) ఈ

తత్పమపరిచ్చేదము కే0ర్‌ సూక్తము బహుళము" అని యుందుటవే గొన్నింటికి నపుంసకశ్వము నిళ్య మని తెలియుచున్నది శాన విధా శబ్బమునకిది నిశ్యము కాంగా విఫము అనియే యగును విధి యనిరూవముండదు ఇంక హలంత ప్రకరణము ఇంకజా= ఇ౦ంతవ౪ికును సంస్కల్చ్భవమ.నందలి ఆనంకశబ్దములు తత్పమ ములుగా నూలణునపుడు జకుగుకార్చువులు నిపరింపంబడినవి ఇంకమాింద వాలంత ములు (పొల్లులు చివఆంయల శృములు) కత్సమములగననపుడు జరుగు కార్య ములు 'తెంవలకును వాలంతములపూర్చి చెప్పెడి భాగము వాలంక్శవ్తకర ణము. హలంతంబు ప్రధ మైకవచనాంతతుల్యంచిందునామంబగు ౬౭ టి ఖీ ళ్‌ ణి జ్‌, రుక్‌ -రాట్‌ మరుత్‌ -వీరుత్‌ -కర్మ-వర్మ శ్వళబ్ధంబు_దప్ప నకారాంతంబు లెల్లం బ్రధమైకవచనతుల్యంబులే యగునని యయలుంగునది ౬౭ సంస్క్బకమున వాలంతశబ్దములకు ఛ,ఫమైకవచ నాంతకరూపము ఎట్టుందునో తశ్సమములలో అదియే ప్రాతివదికమై యుండును రుక్‌ -రాట్‌ -మరుత్‌ -నీరుల్‌ మున్నగునవి హాలంతేములవ్రథమైకవచన ములు కర్మ వర్మి అనునవి కర్మన్‌, పర్మన్‌ అనునకారాంతశబ్దముల ప్రశ మైకవచనరూవములు వాంతములలో ఒక్క శ్వన్‌” ళబ్దమాను విడిచి కక్కిన సన్నియు ప్రథమైకవచనతుల్యములే యిట నామములగును (శ్వన్‌ ళబ్ద మునకుమ్మాత్రము 80-వ స్యూత్రముచే ద్వితీయాంతతుల్యత్వము కల్లి శ్వానమ” అనునది నామవమ.గునూ] ఉగాగమంబును ద్విత్వంబును దుదిహల్లున కగు ౬౮, జ్యో. ఉగాగమాంతంబుల కిగ్గౌానూ త్ర ముచేం బ్రథమైకవచన లోపంబగు, రుక్కు - రాట్లు - మరుత్తు - వీరుతు ఉగాగమంబు రణ అవాక అాాతె

3106 చాలవ్యాకకణము. లఘుటీక

"లేమింజేసీ యిచట నాంతంబుల క్రీ లింగంబులకుం ట్రథమైో వచనలోపంబులేదు కర్మము - వర్మము- చర్మము - సుధన్వుండు, సుతాముండు

బ్య

ఒ౮ (మాయదిరీతిని సిద్ధించిన ప్రాతిమదికల) చివజివాల్షులు ద్చిత్వమును పొందును ఆహాల్లునకు ఉఊగాగమునగును (అనలాఆహాల్లుల చివజ ఉకారము

శ చేపకు) రుక్‌ --ద్విక్వము ఊత్వమునుారుక్కు, ఇది ఉగంతమగుటచే ఈర వనసూ త్ర ము ననుసరించి ఉథమైకవచనలోవము రాగా రష్క్టి అని ఠి నొ యుండును ఇట్లే రాట్టు మరుత్తు వీరుత్త లును, కర్మ వర్మ చర్మ మున్నగునవి నాంతములు అవి నపుంసకలింగములు అవీ యంగంకములు (ఆమమై ఊ చివజవచ్చినపి) ను కావు కాని వాని (వశమైకవచనమునకు లోవములేదు వానికి 3౯-వ న్యూర్తముచే ము వ్రశ్యయముచేరి కర ము వరము చర్వము అను రూవనులేర్పడినవి ఇ్‌జీ క!

నుధన్వా" సూత్రామా అనునవి నాంశములగు పుంలింగముల వ థ మెకవచనరూవములు. గరంవ సూత్రము ననసరించి వానితుదిదీర్ధ ములు వ్రాస్వమురై. (౨౧ ౨౩-వ సూక్రములచే) ఊక్వము డుకజువచ్చి సుధశ్వుం డు నూర్రాముండు అనురూవము లైనవి ద్‌ర్ధ్స ంబుమోంది హల్లునకు ద్విత్వంబుబహుళంబుగానగ౬నా

వి వ!

వాక్కు - వాకు స్వరాట్టు - స్వరాటు.

౬౯ దీర మునకుం దరువాతవచ్చు వాల్లునకు ద్విత్వము బహుళముగా నగును వాక్కు (ద్విత్వము) వాకు (డ్విశ్వములేమి) ఇట్లే స్వరాట్టు వ్వ రాటు లును ఈసూ శ్రమునబట్టి ద్విశ్వము బహుళముశాని ఉఊశాగమము బసహుళము కాదనియు అది నిర్యముగా వచ్చునదియే యనియు తెలియు

జ క్తి చున్నది కాఫునజే వాకు స్వరాటుి అశనవీ సిద్ధించు చున్నవి

తత్సమపరిచ్చేదము 107 మతఠుచాదికంబు ద్వితీయైకవచనాంశతుల్యంబు నామంబగు ౭0

శ్రీమంతమ్‌-గుణవంతమ్‌ - విద్వాంసమ్‌ - అనడ్వాహమ్‌ వ్వానమ్‌ _- ఉపానహమ్‌ - అప్పరసమ్‌ - ఇత్యాదులు,

₹0 మతుచౌదికంబుజ కలవాందు. కలది అను అర్థమిచ్చు నుతువ్‌ో చ్రశ్యయము చివణయలవియు. మటికొన్నియునూ సంస్కృతమున మతువ్ప్రక్య యము చివణపచ్చు వానియొక్కుయు మలిషొన్నిశబ్బములయొక్కయు ద్వితీ యావిభ _క్రిలోని ఏకవచనరూ వము తెలుంగన నామమగుచుండును

శ్రీమంకమ్‌ గుణవపంకమ్‌" అనునవి మలుబంతముల ద్విలతీయైక వచన ఈూవములు తక్కినవి యితరళబ్దముల ద్వితీయైకవచనాంకములుం

దానియంతిమమకారంబునకు లోవంబగు. ౭౧.

శ్రీముంత్ర-గుణవంతంవిద్వాంస - అనడ్వాహ - ఇత్యాది వీని శజంతములకుం బోలె డుజాదులు యథాయోగ ఫ్టింబుగ నగు అతడు శ్రీమంతుండు _ ఇతండు గుణవంతుండు _- వానివంశము శ్రీనుంపము-వీనివంశము గుణవంతము విద్వాంసుడు _ విద్వాం స్రము*, అనడ్వాహము - స్ల్యానము - అప్సరస వతు్యగ్థమాణలవ్షణం బుచే శ్రీశ్వంబున వమతుబాదులు జ్యంతంబులే యిందు గ్‌ హిాంపంబడుం శ్రివళి-.గుణవతి.విదుషి,.కుని వహతివాద్యం బగనవ్చుడు శ్రీమంతురాలు - గుణవంతురాలు _ విద్వాంసురా లఅనియుం ట్రై "యోగింపందగు

౭౧ డ్విరీమయైకవచనాంకములకు మతు బౌదికముల చివతి మశారము ఇచట లోపించును

శ్రీగంకమి మున్నగువాని మకారముి లోపిందంగా ఛ్రీమంతి మున్నగురీతి నగును తరువాతి వీనికి అజంతళబ్దములకువలె (౨౧) ౨౨-సూ ఏ

10 చాలవాస్థకరకణరు, లహుటీక ఉత్వము డుణ్జు రాంగా ఛ్రీనుంకుండు గుణవంతుండు. మున్నగురూవము- లగును (వానివంశము) శ్రీనుంతము. (నీనివంశమా) గుణవంత యు ఆకు చోట్ల జక మశారము లోవీంచినవిదప ఇవి ఆమవాత్తులం శావున ము వ్రశ్యయమువచ్చి మోందిరూపము శ్రైనవి విద్వాంనుండు విద్వాంనము అనునవియు నిశ్లే అనజ్వాహక్‌ి అనుచోట మకారము లోపించి ఆశవా్తగుటచే “ము వచ్చి అనడ్వాహమూ ఆయినది, శ్వానమ్‌ అనుచోటను మకార లోషము మూ వచ్చి శ్వానమూ అయినవి అవ్ఫరనమ్‌ి అనుదాని మకారము" లోపించి అది స్మీలింగమగుటడదే _ప్రథమైకవచనముకు లోపించి ఆవ్పరిని అయినది వత్యుమాణంా౭ందని లాగిన నూ ఆశుసరించి స్రీ లిగములన్నియ వానివానికి నియతముశ్తైన. స్రీపృత్యయముతో. (క్రీవ్‌ కీమ్‌. కీన్‌ చాన్‌? ఆహ్‌ డావ్‌ అకువానితో) రూడిమయేు గశ్చరుములందు వ్యవహరించంబడవలసి యుండుట చే ఈకారములం చీవజయలమరుబంతములనే మేబొది శబ్దముచే చ పింపవలెను అవియే యిచ్చట స్ర్రాలివదిక లగు శ్రీ మతీ గుణఏరీ, ఐదుషీ శుని ఆనునవి సంస్కృతమున చ్బంతములు(అనంగా జఉశారము ఇత్తు?గా క్స్‌ నల ఈశారాంఠ్పైప్రశ్యయము చివణి గలవి వాని చివజిదీర్థ్య మం సరం ప సూక్త, ముచే న్రాస్వముర్తై ఆోరంవ సూశ్రముదే వశ మైకవచనలోవము రాయా శ్రీమతి గుణవతి విదుషి శుని అని మయైనమి ఇయ్యది ్రీలింగములవినమయము స్త్రీలింగములుకాకమవాతీవాచకము లైనపుడు ( శ్రీనంత+ అలు ఆని యుంకునపుడు సంధి ఏ౧-వసూ అను సరించి, ఊశ్వ, రుగాగమములువచ్చి ఛ్రీనుంళురాలు అనను ముడాదులకు. బ్రథమైకవచనలోపంబు "లేదు ౭౯౨9 ముదము-ఉపానహము-స్రజము

తత్సవమపరిచ్భేదము 109

౭.౨ “ముది మున్నగువానికిం బరముగానుండు ప్రథమెకవచనము అతేపించదు

ముల్‌” అనుదానికి ముదమ్‌. అనునది సంస్కృతమున ద్విలీయొక వచనము అదియే తెలుంున నామమగును దాని చివతే మకశారమూ నకు లోపమురాంగా. ముది ఆగుకు. ఈశబ్దము. స్రీలింగమగుటచే ౫8వ న్యూత్ర్త మువే ప్రథమైకవచనమునకు లోవము వచ్చుచుండంగా ఆలోవము రాదని యాజూ క్ర్రమువే విధింంబడు చున్నది

ఈ శబ్దము అమవాత్తుగాన కిగా-వ నూత్త్మమువే ము ఛృశ్యయము వచ్చి ముదము అయినది ఉఊపానవాము ఛుజము అనునవియు నశ్లైే (ఆవి యును స్త్రీలింగము లే వానికిని వృమైకవచనలోపము లేదు ము వచ్చినది )

బుత్విగాదులు ద్వితీయైకవచనాంతతల్యంబులు

విఫామనగు ౭29.

బుత్విజుందు - బుత్విక్కు - నీవృతము - నీవృత్తు, బుత్వి గాదికం చాకృతిగణంబు

త్రి బుత్విక్‌* మున్నగుశబ్బములు ద్వితీయైకవ చ నాంతతుల్యములు "తెలుగులో విశల్చ్పముగా నామంబులగును కాంగా అవి చ థిమైకవచనాంత తుల్యములుకూడ నామములు కావచ్చును

బుత్విజమ్‌ బుళ్విక్‌* అనునవి శెండును నామము లగును

బుత్విజమ్‌'. అనునది నామమెనవ్వుడు మకారలోపము, ఊక్వము, దడుజ్జునవచ్చి బుల్విజాండు అని యగును బుత్విక్‌* శామమగున పుడు ద్వి త్వము, ఊగాగమునువచ్చి బుత్విక్కు” ఆగును, ఇళ్లే తక్కినవియును “*

ఆక్ళతిగణము జు ఇట్టిరూపములు శలవదములు క నబ్లినగుంపుఎ= అనలా నీశీలిని శెందువిధములగురూవములంను ఊన్నపదముల నన్నింటి నిందుం జేర వసననుటం

క10 చాలవాష్థ్రకకణము లముటీక ఒళానొకచో మహతత్త్పంబునందు మకుప్తశారంబున శకానాదేశంబు విఛాచనగు, ౭2౪. హనుమానుండు - హనుమంతుయ - భగవానుండు - భగ వంతుండు - ఇత్యాది 2౪ కొన్నిచోట్ల మవహద్వాచకములందు మతుష్ప్రక్యయముయొక్క తశ్రారమునకు ఆన ఆనుని వికల్న్పముగా అదేశమగును హానుమళ్‌ * అనునది మతుష్ప్రక్కయాఎరము మహాద్వాచకము దాని చతుష్తకారమునకు ఆని ఆదేశమురాంగా వానుమశాఅని అని యుందును కిదద సంధి ౧౧-వ న్యూత్తముదే నంధివచ్చి వానుమాన ఆగను ఊర్వే చుష్టాలువచ్చి వానుమానుండు" ఆగును ఇయ్యది వికల్పమగుటవే ఆని రాన ఫుడు హనుమంతుడు అగును (శ0-సూ ద్వితీయాంతతుల్యకంలాహను మంకక్‌ ₹౧౧వమకారవోవము ఊత్వ డుజ్ఞులు ) భగవానుండు భగవంతుండు విఖే గ్‌ పీ విశ్వకర్తాదులకు త్రుర్వోంచిగు ౭ ఉ్రీలింగళ్వాతి చేశంబుచేత నుత్వడుజ్జులు "లేవని మొలుంగునది విశ్వకర్మ క గ్టప్పవర్మ ఎ అశ్వత్థామ యువ - యజ్వ లల విశ్వకర్మ" మున్నగుళబ్దములకు న్షీలింగతుల్యక్వము. కలంగురుం విశ్వకర్యన్‌ మున్నగుశజ్టములు సంస్కృతమున నాంతములు మహత్తుల్యు చాన్మివుథమైకవచనము. విశ్వకర్థా మొదలగునవి అవియే 'తెంంగున నామ ములగుశు వాని (౧క-వ నూ, దర్ధిము వ్రాన్వమయి విశ్వకర్థ” మున్నగు శ్‌తి నగును ఇం మహర్తులుశాన ఉఊక్వ డుజ్జులను పొందవలసీయుండలాణ అవి శాకండ స్త్రీశ్యము. కల్పింపయిడినది. వాన (౫|౭-నూ ). వ్రథమైకవచన లోపము కల్లి విశ్వకర్మ" మున్నగురూవము లగును లె జీ

తత్సమపరిచ్భేదము క్షమ] హ్‌ పు బగు బత రు మహద్వాచకమయి పుంలింగంబగు బ్రహాళబ్దమున కో న్‌

బ్రహ - ఈళబ్దము చతుర్ముఖ బుప్వగ్వివ్రులకు వాచ కంబు తత్వ తపోవేదయోగవాచకంబగు నేని బ్రహాము నాం బడు

౭౬ మహద్వాదకమును. ఫ్టుంలింగమునయిన బ్రవ్మాళట్టము న్ర్రీనమ మగును శాన (౫౭-సనూ) ,శమైకవచనము లోపించి టా ఆగునుం దీనిక వ్ర,శ్రియ విశ్వకర్మ కువలెబే గమనించునది

శక్వము శవన్ఫు మున్నగునర్థములలో బ్రమ భబ్దము నపుంసక లింగము. చానివ్రిమైకవచనము బృవాి అవియే యిట నామము దానికి (3౯-నూ ఏ) మూ చేరి బృవాముి అయినది

ఆల్మేమనిజంతంబులకు నాంతము లగుమనుజసంజ్ఞ లకు శ్రీశ్వంబు బహూుుళంబుగా నగు, 2౭

ఆర్మ-ఆక్మము ఎ అక్షయ మహి*మ-మహపి-మము అణిమ _ అణిమము గరిమ-గరిమము లఘీమ-లఘీవమము దేవశర్మ = చేవ శోర్ణుండు

₹7 ఆక్షన్‌” ళబ్దమునకును ఇమనిచ్‌ా శ్యయము కడవటవచ్చు వానికిని నకారాంతముతై మనుమ్యులసంజ్ఞలను (వ్ర లృేకనామములకు) "తెంల్పళబ్దములును బహుళముగా స్తీసమము లగును

ఆక్షన్‌” శబ్దము. ఫుంల్తింగమునందును. నఫుంనకలింగ మునందునునూడు శలదు. శరీరము మునస్ఫు మున్నగునర్థములలో ఆది నపుంసకలింగమగు చున్న ది అత్మన్స్‌” శబ్దమునకు న్షీత్వము వచ్చునపుడు చ్రథిమైకభచనము లోపించి త్‌ న్‌ లక్ష్మ ఆగుకు (దీనికి నామము చ,థమాంళమగు అక్ష యే నపుంసక

క12 చాలవార్థ్రకకణము లఘుటీక మసనపుడు ము చేరి అక్మముి ఆగును బహుళగ్రవాణమునే స్రీశ్వము శానిపతుమున ఊక్వ దుబ్బులు (౨౧ ౨౨-సూ) వచ్చి అక్షుండు అగును మహిమన్‌” శబ్దము ఇమనిచ్‌” వ్రత్యయాంకము మహిమా చశ “మైశవచనాంశము అదియే యిచట నామము చానిదీర్ధ్య మునకు న్రాస్వము (|క-నూ ) స్త్రీవద్భావమున వ్రథ మైకవచనలోవము.. (౫౭-సూ 0). కాన మహిమ”. వినది. న్ష్రీత్వము రానివక్‌మున ఆమనాద్వాచక్ష్రమగుటచే. దీనికి “ము” వచ్చి (9౯-సూ ) మహిమము అయినది ఆణిమ అణిమమూ మున్నగు నవియు ని'బ్హే యని యొబుంగునది నొ కొ చేవళర్మ్మన్‌” మనుష్యునామము మహత్తు జేవళర్థా. వ థి మైకవచ నాంకము ఆదే యిచట నామము చీనిదీర్ధి మునకు ((౫౪-సూ ) హ్రస్వము స్రీక్వమువలన (౫౭-సూ ). వ్రథమైకవచనలోవము,.. జీవళర్య. ఆగును స్తీోము "లేనపుడు (౨౧ ౨౨-నూ) ఉఊక్వ దుజ్ఞులుా" బేవళరుందు ఆగును మహ త్త్యంబున స్వార్థవరంబగు రాజశబము అతి ఖి (౧ రాజునాంబడు. 6౮. రాజు-గరాజు అవహదత్త స్రందినందు రాజము -_ వృత "రాజము ఉపసర్జనత్వంబునందు - హతరాజుండు వరశురాముయ, ₹౮ మవాద్వాచకమగు రాజళబ్దము (వేటొకదానికి విశేషణము ఇాకుండు ప్రధానముగా నుందునపుడు రాజూ ఆని యుండును రాజీ మహత్మ ఛుధానము. ఖగరాజూో (ఖగములకు రాజూ కావున నిదియును ప్రాధాన్యమును విడువలేదు ) రౌజశబ్బము అమవాత్హగునపుడు “రాజు అనికాదు అపుడు రాజన్‌ వథయైకవచనాంతతుల్బమగుట రాజా” న్‌, న అని యుండంగా దీర్భము త్రాన్వమె 3౯-వ సూద్రముచే ము వచ్చి రాజి ము” అగును ఇట్టే పవృతరాజము ను

తత్సమపరిచ్చేదము 118

(ఊపసర్జనత్వంబునందుజ) _అప్రా ధాన్యమునందు రాజుఅనికాదు “కరశురాముండు వాకర్తాజూఢు (చంపంబడిన రొజులుకలవాండు”. అనియీ యగుశుగాని వారేరాజూ కాదు

వాతరాజుండు"ఆనుదానికి వాతరాజి శబ్దము చ్రశయైకవచనాంతము నానుము (౨౧ ౨౨-నూ ) ఊత్వం దుజ్జులువచ్చి వాఠరరాజుండు ఆయినదిం

ఖనరాజు ఆనునపుడు రాజశబ్బము మహద్వాచకమును, చకుశ్వ వో్భోరకమునుకాన శాజూీ అయినది వృతరాజి మనునపుడు రాజ శబ్దము శ్రేస్షకావాచక మగుటచే ఆవంవార్సయిం యమవాతాార్యములనుపొందినదిం జగదిం ద్ర జిత్తులత్రకారంబునకు లోపంబు విఫామనగు, ౭౯౦

జగము - జగతు ఇందజితు - ఇందజితు బుత్విగాది ఏ వో 4 యగుటంజేనీ యిం చ్ర జితుండనియు వాడంబడు,

౭౯ జుల్‌. ఇంద్రజిత్‌” అఆనుళబ్దముల క్రకారము వికల్పముగా లోపించును. జగల్‌ వ్రథమైకవచనము. తెలుగున నిదియే నామముం డ్‌ని తశారము లోపించినపిదప ము వేరి (ఇవి అమవ్నాళ్తగుటపలన) జగము అగును తేకారలోవము రానప్వుడుక్విత్వము ఊగాగమమం (౬రా సూ) వచ్చి జూత్త' అగును (ళర-సూ విభ_క్షిలోవము ఇంద్రజిత్‌. ' జరేని తళారము లోపించలా ఇంద్రిజి ఆగును దీనికి ఇగ్గౌరా” సూత్రమునే (రళ-సూ చ్రశమైకవచము లోపించును

కళారలోవము రానపుడు ద్విత్వముకు ఊగాగమమునువచ్చి ఇర్మాద్త

“చిత్తు ఆగుశు మతీయం నీశబ్దము బుత్విశాదులో నున్నందున (8 3-నూ)

ద్విరీయైకవచ నాంకతుల్యకకల్లి ఇంద్రజీకమ్‌ అనునది నామమగును (2౧-వ స్మూక్రమునముసరించి) మకారము లోవీంచి (౨౧ ౨౧-నూ) ఊక్వ దుద్దులు రాగా ఇంద్రలితుండు" ఆనియును అగునుం

క్షై11 చాలవ్యాకరణము, లఘుటీక సాంతంబులతకుది సకారంబునకు లోపంబు బహుళంబుగా నగు ౮౦, ఉరము - ఉకస్సు - వతుము - వకత్సస్సు - అర్చి - అర్చిస్సుం- ధనువు - ధనస్సు - ఆయువు - ఆయుస్సు బహుళ గ్రవాణంబునం: జేసి పయక్యప్రభృతుల సకారంబునకు లోపంబులేదు, పయస్సు - వయస్స్ను-సరస్ను ౮౦ ఆఅమహత్తులగు సకారాంశశళబ్దముల తుదిన్త్శారమునకు లోవము అవాంళము?ా నగును మరా-వ సూత్రము ననుసరించి వాలంతములన్నింటికిని ద్విక్వము ఊగా గమమునకు నిక్యముగా వచ్చుచుండంగా, దానిని వారించుట కీనూత్రృమారం భింపంబడినది ఊరన్త్‌ ఆ సకారములోవమువచ్చి (ఇది యమవాత్షగుటదలన) ము చేత ఉరము అయినది లోవము. రానఫఘడు ద్వితోో గాగమములువచ్చి “ఊరను" వనది ఇళ్లే తక్కెనవియును వయన్‌ో మున్ఫగువానికి సకారములోసమువచ్చి వయము మున్నగు రూబములు కొప్పు వయస్సు" మున్నగునవియే. అగును బహుళ్యగృవాణమునే నంట నకారలోవము రాదు, మహద్వాచళంబులగు సాంతంబుల క$0తలోపం బేని ద్వితీమైక వచనాంతతుల్యత్వం'బే నగు, ౮౧ అంగికుండు - అంగికసుడయు - ఉగశనవుండు . ఉగళవ రో లో సుండు - ప్రచేతుడయ చచేతసుండు _ డొద్ధ్వరేతుడు - డ్య "లేతసు:డు. ఖ ౮౧ మవాక్తులగు సకారాంతళబ్బముల తుదియశరము (నకారము)నకు లోపమైనను కల్లును "లేదా దానిద్విశీయైకనచనరూదమైన. తెలులపన నామ మగన

తత్సమపరిచ్చేదము 115

ఆంగిరన్‌ సకారాంతమహద్వాచకము... దీని నకారము లోిం' మగా ఊక్వ దుష్టాయెవచ్చి (౨౧ -౨౨-సూ ౦. ఆంగిరుందా. ఆగును ద్వితీ యాంతతుల్యతవలన _ అంగిరసమ్‌ నామముకాంగా “మకారము లోపించి ఊర్వ డుజ్టులువచ్చి అంగిరసుండు అగును ఇశ్లే తక్కినవియును

'జేధ పురోధ పురోధసుండు ౮౨

వేధశ )బ్రమునకు నిత వ్టంబుగాం బురోధళ బ్దనునకు వైకల్పికముగా. సలోపన్తీవద్చావంబులు దీనిచే నిషతింపం ౬... కా. భఖ బడియె

ల వేధసో సాంతమహత్తు వైన్తూర్తము. ననుసించి దీనికి శధుందు" ఆనిగాని వేధనుండుి అనిగాని రూపము కలుగవలసియంన్నది అట్టుశాక వేఫి అనియే యుండునని యాసూత్ర్ర్యము నియమమించుచున్నదిం

వ కి [అనలా వేధ శబ్దమునకు సకారలోపమును ఉ్రువద్భానమాను. నిశ్యముగా నియమింవంబడదుచున్నవనుట స్ర్రీవద్భావముచే ౫1౭వ న్యూత్ర్ర్యమున ప్రథిమైక వచనలోషమము

ఫురోధశ్శబ్దమునకు సలోవ స్తీ వద్భానములు వికల్పముగా విధింవం బడుచున్నవి ఆవి వచ్చినపుడు ఫురోధి ఆగును రానపుడు ద్విలీయైకవచ శాంకశుల్యక్వము విపాశము అఫుడు పురోధనమ్‌ి లోని మకారమూీ లో వించి ఊక్వ డుజ్జఎ రాంగా _పురోధసుండు అనియు నగును మనః ప్ర భృతులస్తకారంబునకు ద్విత్వంబు విథాషనగు. ౮8

మనసు.మనస్సు-శికసు-శిరస్సు - సదసు = సదస్సు - సలోపం బయొనేని . మనము - శీరము - సదము,

౮5 మనన్‌ మున్నగుళబ్బముల నశ్రారమునకు ద్విర్వము వికల్పముగా నగును ఒరావ మ్మూశ్రముచే ద్విత్వము నిత్యముశా వచ్చుచుండగా అట్టు కాకుండుట కీస్మూత్తము ఇెప్పంబడినది ఊగాగమము మాత్రము నిత్యము శాన

నఖిన వ

కేం చాలవాస్టకరణము లఘుటీకి మనను మనన్ఫు" ఆని రెండువిధములరూవము లగును మటీమం రొంవ బూ శ్రమువే సకారలోవము రాగా మూ చేరి మనముఅని 3-ప రూవము నగును తక్కినవి నిశ్లే ఆధ ద్యుహృచ్భబ్దంబులకు దివి హృది యగు రోం దివి-దిశ్చలు-హృధది-హృదులు, లారీ ద్యుహృచ్భంబ్దంబులకు= దివ్‌" వ్‌ అశుశబ్దములకు దివోప

*ద్రిపి అనియు వ్చాల్‌ ' కు వృాది యనియు నామము. లగునని యర్థము ద్యువృూచ బ్రముల సృష్తమ్యేశవచనములరూపములం “తెలుంగున నామము లగ వనిభావము. దిని వృది ఆశువానికి ఈళంవ న్నూర్తముదే ((ప్రశమైకవన నము లోపింపంగా దివి పృూది అనియు గూవము లుండును దివిశలు వ్బూది+లు ఆని యుండంగా (ఈ౫గిఎ సూ) ఇకార ముకారముగా మాటీ “దివులు వాదులు ఆశురూపము లేర్పడునుం

క్‌ న! వ్‌,

త్‌ లింగంబు లెల్ల స్వస్వనియతంబులగు త్రి వ వే ర్టైయంబులం

గూడి యిందు. బవ రిలు ళణి. ఆం ర్‌

నామము ఉువత్యయాంతము తర్సమము

ళర లి కరి 44 కరి,

2 'ఈ కా!

జనయితృ ఉం జవయి శ్రీ త 66 జనయిత్రి.

భాగ్థళాలి౯ ఇ భాగ్య శాలినీ 6 భాగ్య కాలిని. బుద్ధికాలి౯ా లం బుస్ధతాలినీ శః బు2ళాలిని

మలీమర్‌ ... వశలీమతి .. మలీమతి,

గుణవత్‌ ఇం. గుణవతీ +. గుణవతి

విద్వస్‌ ఎం. విదుష్నీ ంంం.. విదుషిం

తత్సమపరిచ్చేదము 117 వనజముఖి =. వనజముఖిం యనజముఖ శ 66 ననజముఖా =, ( వనజముఖి మోననే త్త మిోననే తౌ మ్‌ాన త్ర అంగాదులకుం దప్ప సం యోనోపధంబులకు _జీన్న్రత్యయంబు 4 క! "లేమింజేనీ మీాననేత్రి-పద్మ నేత్రి ఇత్యాదు లసాధువులు, ర్న వంస్క్య్బరమునందున్న స్తీ లింగళబ్దము లెల్ల వానివానికి చ్తీ్వోమా చందులోల్లిన (డి చ్రశ్యయములతోంహాడియే లెలుంగునకువచ్చుననిభావము ఠి న! = కర్తృ" శబ్దమునకు క్షి స్త్ర్మీవ్క ళ్యయాంకము ఆదియే తెలంం గున నామము చానిదీర్ధ్య ము (౫ర-వ స్ఫూ హ్రస్వమయి. ఇల్గౌరా (6ళ) న్యూక్రమునే ప్రథమైకవచనము లోవించి. క్టర్మి యగును ఇళ్లే తక్కినవి యును వనజముఖ మాన నేత్ర” ఆనువానికిమాత్తృము ౫౭వ సూ్రముదే ఉశియైకవచనలొపముం అంగాదులకుావాల్‌ సమూహము ఉపధయందులల ఆజ్లో “మొదలగు శబ్దములకే శీమ్సం)త్యయము (అందు మిగులువది ఈ మ్యూర్ర మే ) వచ్చునని సెయమముకలదు చత శబ్దము ఉవపధయందు వాల సముదాయము కలదే మైనను అక్షాదులొ లోం చేరనందున-(బహాు ప్రీహినమాసమునందలి) అ దము చిపణ ఈ కారమువేరదు ఆకారమే. చేరును కాన మోనచేత్రం బద, నేత్ర” అనియు యుండవలెను [చివలినుండి 'లెక్కించినచో వదములోనిరెండవయతురము ఉవధ్న యని నివరింపంబడినది ) మహాతీతరంబులగ స్రీలిగంబులవి శేషణంబులకుం న్రీజత్వంబు విఛాషనగు ౮౬, పన్మలత మనోహోరి=పద్మ లత మనోహాంిణి - హృద్య్ధంబగు విద్య హృన్యయగువిద్భ్ధ మొదవులలో. గపిల వరిష్టంబు-కపిల వరిష్థ,

216 చాలవాస్థ్రకరణము లఘుటీక ౮౬ మవారులు (స్త్రీళింగములు) కానట్టి స్త్రీ లింగళబ్టములనికేమణ ములకు నపుంసక లింగత్వము వికబ్పముగా నగును వద్మలత" స్త్రీలిగము. కాని మహరీవాచకముకాదు. ఆందువే దాని విశేషణము €కల్చముగా నపుందకలింగమయి. మనోవారి "ఆగును ఈవిధి వికల్ప మగటచే మనోవారిణి అని న్రీలింగరూవమును కావచ్చును. కక్యినయుదా వారణములు నిట్లే నః లె, భవచ్చ్రాదుల కిందుం బ్రయోగంబు శేదు ౮ ఛవదాదులగు హలంకసర్యనామములకును శర్చేఫాం తాదులకుసు. దెనుగుఫాషయందు. వస్థృవహారంబు "లేదని యర్థము, సమాసంబులం దొలుతం గదిసి యిందుం బ్ర యుక్తం బులగు _భవద్దుణంబులు - త్వదాశ్ర్రయము - మక్పుణ్యము - లసద్రూపము - భవిష్యళ్కాలము - భూర్వహము - ఇత్యాదు "లెజబుంగునది, రోళి భవల్‌ , త్వల్‌ భుత్‌” మున్నగుహలంతములగప సర్వనామముల కును లసల్‌ భవిమ్యల్‌ * మున్నగు శర్నప్ర తృయాంతవ లకును దూర్‌” మున్నగు "రేఫాంతములకును 'తెలుంగులో6 _బ'ల్యెక్షవ్యయోగములు లెవు అని నమానములందు వూర (మొదటి చదములుగాం ఈ యోగింపయబడును ఛవద్దుణము” అను (తత్పురువ) నమాసములో భవత్‌ ” తొలిషదము సర్వ యవ్వనము ఇట్లే తక్కినవి, లస్మద్రూవము అను (కర్మధారయ) నమూసములో తొలివదము లనల్‌ * శక్తంకము, ధూర్వహము లో మొదటిపదమగు “భర్‌” అనునది చేషాంఠముం ఇది కర్సరువరిచ్ళేదమా

ఆచ్చికపరి చ్చేదము వాావావుళమైచలాలా.

సంస్క్యృతసమేతరంబయిన యీఖాష యచ్చ యనంబదు ౧.

స్పష్టము,

అచ్చ తెనుంగుపదములనుగూర్చి తెలుపుఖాగము అఆచ్చ్భికషంచ్భేదము ”

౧ సంన్మృృకన మేతరంబు ఇ సంస్క్బృకసమ (తర్సమ) పదములకంటె 'వతైనది శద్భపదేశ్యము ల-కలది

తద్భువ జేశ్యవదములుగలభామ యచ్చ (ఆచ్చ తెలుంగు) అనంణడును

ఆచ్చికళబ్దంబు లెల్లం దటుచుగ ట్‌ అ

నీ నముంబులుం గి బసమంబు లయియుండు. ౨.

వో గు

శ్రీగమత్వాతి చేళంబుచేం ్రథమైకవచన లోపాది కంయబును న్మి బసమత్యాతి దేళ ంబుచే మువర్షకంబు నగునని యొ ఆుంగునది _ అన్న-మిన్న -అద్ద - గడ్డ - జాణ - గాణ = ఓడంగోడ - ఇతా్య్థదులు శ్రీసమంబులు బియ్యము ఎ నెయ్యము _ అల్లము - 'మొబ్ల ము - సున్నము - సన్నము-ఇతార్థదులు $ బసమంబులు.

ణా గా

తలుచుగ ననుటచేం బుంలింగతుల్యంబులుం గొండొళక కలవని ఆాత్సర్యము కొమరుండు - చందురుండు - జముండు _ కందుండు... ఇత్యాదులు

౨ ఆచ్చ తెనుంగుశబ్టములన్నియం సాధారణముగా స్షీలింగసమములు జాలాన్సి నప్రుంనకలింగ నమములుగాంగాని యగుచుండును చ్రీలింగనమాశము

120 బాలవ్యాశరణమ్ము లఘుటీక -అగనపుడు చ,థమావిభ న్ష్యైకపచనలోవము మున్నగునవి వచ్చును ఉఊ అన్న, మిన్న అడ్డ గద్ద జాణ మున్నసునవి నపుంసకలింగనమాసములగునపుడు ము” ద్రశ్యయమగను ఊదాజాబియ్యము, ెయ్యము అల్లము మున్నగునవి. అచ్చ తెలుంగువదములు కొన్ని ఫుంలింగతుల్యములయి డుళ్టూ ను ఫపొందుటయులులదు ఊదా కొమరుండు చందురుడు బల్లికాదులు సంసృతతుల్యంబులు 3. మవా_త్మ్వంబున వీనికుత్వడుజాదులు నమహృ_త్మ్వంబున మువన్ష్మ "కాదులును ్రీశ్వంబునం దాలుకబ్బముతో డ సమాసం బునుం గలుగునవి యెొలుంగునపసి బల్లి దుండు ఎ బన్లీదము ఎ బన్లీ దురాలు, బన్లిద = అక్కుజ - కావల - చెట్టి = వెడిద మినిమింత- మొక్కల.ఇతార్థదులు బల్లి దానులు కి బల్లిది మొదలగుళబ్దములు సున్కృతళబ్దములతో సకూనములయి యుందును ఆది మవార్తులగునపుడు ఉఠ్వ డుజ్జులు (శశక్చృ ౨౧ ౨౨) వచ్చుకు శ్రీశ్వమునందు ఆలు తో సమాసముకు ఊత్వ రుగాళమములను (వంధి 3౧) పొందుచుడును ఆమహాత్తు లగునపుడు వీనిచివ ము చేరు చుండును, మహతర్తులగుముగాదులకుం గయిరాదులకును డుబ్జగు నుత్వంబు గాదు ఈం మగండు - మనువంయు - కయిరయ _ క్త్త్తళండు = మగ _ మనువు - రాయ - పావ - వ్రే- జే- ఈ - భౌప్రత్యయాంతం బులు _ ఇళ్య్యాదులు మగాదులు కయిర - కత్తళ - జన్న-నిల - ఇతార్ధదులు కయినరాదులు. ఈ మవాద్వాచకములగు మగ మున్నగువానికిని ఆమవాశ్తులసు

ఆచ్చికపరి చృేదము 2. “యిరి మున్నగువానికిని దుజ్ఞం మ్మాత్తము వచ్చును. (౨౧-సూ ) ఊత్వము రాదు ఉక్వము రానందున మగుండు కయిరుండుి మున్నగు నవరూవముల శావు మగండు కయిర డి మున్నగునవియే యగును ఈ్రః కాప తృ్యృయాంతములు= క్ళవ్యత్యయాంతములు (శద్ధితంణం౫) ను కౌావ్రశ్యయాంతములు (శ్థ్ధక-౧౧) ను మగాదులు మవాత్తులు వానికి ఉత్వ దుక్టులు వచ్చుచున్నవి కయి శాదులమవాత్తులు వానికి దుజ్జురాలేదు కావున కెండుగ ణములకును శేసలము దుక్జు వచ్చుటూ ఆ కీసూ శ్రము హ్హైయంబడీనది పగతాదుల బహువచనలకారంబునకు ేభంబగ ౫ వగతురు - అల్లురు - నెయ్యురు - బలియురు - మార్తురు, ౫ మహద్వాచకములగు వగత మున్నగుళబ్దముల బసువచనలకార మునకు రేఫ మగును (మతశలు= మతురు (శక్స ౨౧-ఊత్వము) ఇళ్లే మిగిలినవి యును కొన్నిడుమంతంబుల బహువచనలకారంబునకు శేవంబును, జొ జ రు దానికి ముందు పూర్ష చిందుపూర్వక డకారంబు నగు, ఒ. గండండ్రు, = మిండండ్రు, - ఇత్యాదులు ౬. దుజ్జువచ్చు కొన్నిశబ్బముల బహువచనలకారము "ేఫముగా మాటుచు దానికిముందు నిండుసున్న తో లహాడిన డశారము (డను అగును కాలా అట్టివాని బహుంపచనము డు శా అగుననుట (గండ+లుజ) గండం ద్రు”

కం బాలవ్యాకరణను, లఘుటీక కాపత్యయంబుమాంది బహువచనల కారంబునకు లఘ్వలఖులేఫంబులును, లఘునేవంబునకు ముందు చిండు వూర్వక డశారంబునగు ౭ విలుకాండ్రు, - విలుకాలు. వేట కాంద్రు = వేటకాలు _ “వేడుక శాం ర్రు _ మేషకకాలు ౭2 మర్ఫోబర్థమున (శలవాండు కలది ఆమనర్థమున) మవాత్తులకు కా” వ్రశ్యయము వేరునని (శద్ధిక-౧౫గి) ముందుంజెప్పంబడును. ఆవ్త్వశ్యయము మాంది బహువచనలశ్రారమునకు అ వచ్చుశు లేదా బిందువూర్వక డళార ఫూొర్వలఘుేఫము (ండ్ర్రు అయినను వచ్చును (విలుషాకాషాలుజ) విలుకెటు విలుకాంద్ర తక్కినవియు ని ణే ప్రృభృతులబహువచనమునకు ముందు డుజ్జగు ౮ా జేంయులు - అేండ్లు ౮ జే మున్నగుళబ్దముల బహువచనమునకు (లీ క్ర) ముందు దుక్టై చేరును (జే+లు జే+డుశలు)= జేండులు ఆచ్చిక ౧౨-వ న్యూర్రే మున ఊకారలోవము రౌాంగా జీశా.డ్‌ +లీ అయి ౧౫వ సూూత్తేమున అఆజనున్న నిండునున్నగా మాజలా జేంద్ల అనియు నగును కూంఠరుళబ్బము ప్రథమెకవచనంబునకు రువర్షంబగు నొ, కరూంగుగు కూంతులు మూంతురులు _ కూంతుళ్లు కూంతురి నిత్యాదిరూపంబులు ఆాన్యుంబులని యెలఅుంగునది ౯ కూంకురు”. వీకవచనము, క్యూశులు బవువచనము. రు ఎక వచనమునండే వచ్చును బహంవచనమున శాదు కాన వాంతురులు కూంతుళ్ణు కూంతురిని మున్న గరూవములు కవులు

ఆచ్చికపరిచ్చేదము టు శఇఎయవు బహువచనలకారంబున కలఘులేఫంబు విభాషనగు ౧౦. చెయున్సలు - చెయున్టులు - వెయువుజను - వెయువు అను వ

౧౦ చెయువుి ఆకుళబ్బముయొక్క బహువచనలకారమునకు అలభు “కేఫము (ఆ) విశల్పముగా ఆదేశమగును వెయువుటుి అలఘులేఫము రా నప్పుడు చెయువులు అనియు నగును

అల్వాదుల బహువచనలకారంబునకు "లేఖంబును ముందిజీ లువర్లంబునకు బిందు పూర్వకడకారంబు నగు ౧౧.

ఆండ్రు ఎ ఆండ్రను, అలు - వెలీయలు - చెల్లెలు = కోడలు - మజుదలు _ కవి య్తాల్యాదులు,

౧౧ ఆలు మున్నగుళబ్దముల బవువచనలకారమునకు "లేఫమగును, ఆశేఫమునకు ముందున్న లు ఆనదానికి డ్‌” ఆజేశ మగును (ఆలుశలూ ఆలు+ర్రుజ అంధ్ర” అని యగును తక్కింనవియు. న్నిజ్టే అల్వాదులుఇ ఆలు “మొదలగునవి

బహువచనము వరంబగునప్పుడు డ.ల.ట.ర.ల

యుత్వంబునకు లోపంబు బహుళంబుగానగే. ౧౨.

గుంద్లు - గుండులు గింన్లు = గిండులు, కాళ్లు - కాలులు._ మొసళ్లు - మొసలులు. గొంట్లు - గొంటులు తుంట్లు - తుం టులు, గోర్లుగోరులు సీవిర్లు = సీవిములు బహ్మాళ గ్రహణమువే విల్నుల్లు-వల్లులు - వులు లిళత్యాదులంద లోవంబులేదు తళుమం బులం గోటి విప్పలిశబ్దంబుల కీశారద్టంబు చూపక్టైడు, ట్లు శోటులు - విష్పళ్లు - విష్పలులు,

124 బాలవ్యాకరణము లముటీక ౧-౨ బవువచనమునకు ముందున్న డ-ల-ట-ర అనునత్షరములమోంద నున్న ఊకారము బహాంళముగా లోవీంచును (గండు శలుణ) గుండ్లు * ఉకా రము లోపించనపుడు . గుండులీ. ఆనియం. నగును (10డిశలుజ) గింద్దు” (తత్సమ ళణి.ననుసించి ఇశారమున కుక్వము కసూ త్తముచే అ ఉఊశార మునకు లోవము ) లోపము రానపుడు గిండులుీ అగును కాలుశలు అవి. యుండంగా ఉఊకారము లోపీంచి ౧౪-వ సూశ్రముదే నిత్యముగా లకార మున కలఘులకార మాచేశము కాంగా కాళ్ల అగును ఉకారూోవము రా నపుడు కాలులుి అని యుండుకు ౧9వ సూ 'క,మువే అలఘుల కారము: వికల్పము?ా రాంగా కాటులుి అనియు గూవముండవచుఇను 'మొసచ్ట 'మొసలులు" కూడ నిస్లే. విల్లున్తాం. విల్లుళలు పులులు ఆనుచోట్ల ఉకా రము లోవీంపంగా అసాధుకూవము లగును కాన అచ్చటోపషము రాదు అట్రియెడల లోవము రాకుండుటే యిాసూ త్ర్తృమున బహుళము అని చెప్పం బడినది మోీంది ఊకారలోపము ఆచ్భికములకే విధింంబదుచున్నను కక్సను ములలోకూడ ఉఊకారము కోట్టు విప్పద్టి మున్నగుచోట్ల కనంబదుచున్నది. దీనికిని బహుళ వాణ మే కారణము బహువచనము వరంబగునపు డసంయ రంబులము యుదంతంబులయిన డ.ల.ర.ల క లఘులకారంబు బహుళంబుగానగు ౧౩. శ్రాభలు-త్రాడులు గుమ్మళులు.గుమడులు “మొగిళులు- 'మొగిలులు. విడికిళులు - విడికిలులు ఊళులు_ ఉఊరులు, వంది ళులు _ వండిరులు ౧౭౯ అఆసంయు _కృములయి. (ఊకారలోవము శానివయి యని భావము) ద్రాన్వమగు ఊశారము చివజగ లశబ్దముల డ-లంరలకు (ఊకారము

ఆచ్చికవరిచ్చేదము కే25్‌ నకు ముందున్న వానికి బవాంవచనము పరమగునపుడు లఘుల కారము (శకా రము) బహుళముగా నగును త్రౌడు+లు అఆనునపుడు డీ ఆఅనంయు _కృమయినది. దాని ఉకా రమునకు లోవములేదు దానికి బహువచనము వరనుగా నున్నందున అల ఘులకారము (డ-కుళ అదేశమయినజి కాన శ్రాభలు అయినది ఈ యా 'జేశము బహుళమసటచే నిది రాని చమ్‌మున త్రాడులు" అని యుండును ఇట్లే గువ్యళులు గుమదుల * లకారమునకు మొగళులు మొగిలులు పిడి శిగులు విడికిలలు” ఆని యుదావారణము "కేఫమునకు ఊళుల. ఊపలు -- వండిళులు వందిరులు ఆశునవుడు దావ్భాతులు బహువచనశ్షి ప్రంబులయి యద్విరుక్రంబులయిన డకార లకారంబుల కలఘులకారంబు నితర్గంబుగ నగు ౧౪. తాళ్లు - గుమళ్టు - మొగిరు . ముసళు _ విళు _ నీళు, ళు వ. ౮ . ౯లి ల ౧ర బవువచననంళ్షి వ్రంబులు అ సహెపచవనమతో హలృ్భృంయోనగము బొందినవి ఆనంగా ౧౯వ నూ త్ర, ముచే ఊకారలోవమునుపొంది బహువచః ము తోంయూాడినవి. --డర్వరు _క్సంబులు = సహాజముగా. ఇడ్డక్కరములు చివణ 'లేనటివి చా డా లు బహువచనముతో నంచ్లేషము.నుపొంది. తొలుత ద్విశ్వములు కాని డంల లకు ఆఅలఫులకారము (₹) నితృ్మముగా నగును ్రామశేలు. అను నకుడు ౧౨వ సూ ఊకారలోవము రాలా త్రౌడ్లు అయినది ఈ న్యూకముచే డకారము ళగా మూలీనడి ర్రాష్ల్‌ అయినది. ఇట్లే నముట్ల 'మె.ిళ్టు మున్నగునవి లకారము ళకారముగామ్మాజుట కుదొవ్భాతులు సమాసపదంబునందు సంయోగంబు వరంఒగునప్యు జఇల్లచో ఖండచిందునకుం బూర్షంజగు ౧౫, అశకటులు _ అనంట్లు, పనంటులు - షుంటు నోంటులు = ళ్ళు 'చాలవ్యా-లఘుటీకజఐ=రి

క్షై26 చాలవ్యాకరణము లఘుటీక సోంట్లు తేంటులు-లేంట్లు వండులు.వండ్లు, కాండులు. కాండ్లు, వ్‌ంన్లు - కాండ్తిత్యాదులందు డాకు భాదేశంబు కొందలు వక్కాణించిరి.. తెనుుణంపన బెందువూర్వకస్థికంబు "లేమించేసి యడి శాహ్యుంబుగాదు ౧౫ నమానవదము ఇ ఎకపదము-అనంగా సమాసవశమున శెండుపద ములువచేరి ఎర్సడిశ వదముగాక ఒకేపదమయినది ఎకవవమునందు.. ౧౨వ స్మూక్రమువే ఊశారలోవముకలిగినపుడు సంయుక్తాత్సరములకుముందు హ్రన్వమున్నిను దీర్చ మున్నను సూడ అజసున్న నిండునున్న గా మాణుగు అనంటులు “నుదినిలో టకారమునం గల ఉఊకారము లోపింవంగా “అవంట్ల అని యగును టీ నంయాక్తాత్సరము కాన చానికి ముందున్న ఆజనున్న నిండువున్నగా మా ఆనంట్లు్‌ అగును (నుక్జైూ ౧క-స్యూత్ర మునుబట్టి ఫూక్ష బిందువు విశల్చ్పముగా విధింవణబడంగా దానికి బాధకముగా నిచ్చట నిండుసున్న నిక్యముగా విధింపణుకుచున్నది ) పకంట్టి. ఇట్లే “నోంట్ల మున్నగునవన్నియు దీర్స్స ముమోంద నిండుసున్న వచ్చుట కదావారణ ములు (నుళ్జా ౧౫-సూ శ్రమునుబట్టి యిట్టిచోట్ల నిండుసున్న కవకాళమే "లేదు కావున వానిమాందకూడ నీస్ఫూర్రముచే. నిండుసున్న నిత్యముగా విధింపంబడు చున్నది ) కాండీ త్భాదులుల-. కాండ్డు మున్నగుచానియందు ౧క౪-వ నూత ము నననంచి డకారమునకు అలఘులకారమునుచేసి ఫొందజు గాం వంళ్లు అని యుుడవచ్చునని. తెంపి. శాని (౧గసంళ్లా, పకషశరళ ములను విడిచి తక్కీశయమరముంకు ముందు బెదు వుండముకేం మాంఏి చోట్ల డకారమునవ అలఘులకారము నాచేశమువయుట కుదుకవని గమ నీింవవలెను

అచ్చికపరిచ్చేదము కేల శావవిభ కికంబుల లివర్త సలలువర్తంబులకు ఎంది ళా మ! ఒధ ఆహ జర జ్య బహువచనంబు పరంబగునపుడు పూర్షబిందుపూర్వక డొవక్షంబు బహుళంబుగానగు ౧౬. ఫొడవలి.ఫొడవుడులు ఉల్లోపంబు-కొడవండ్లు _ పతం బువం దలసములకారంబు _- కొడవళులు - కొడవళ్లు _ కొడవలులుం రోశలివభృతుల కిట్లు రూపంబు "లెటుంగునది. ఇల్లు-ఇండులుం టీ ౧0౧ ణు ల్‌ ల జ ఇంగ్లు-ఇల్లులు. ఇట్లు-కల్లు-వల్లు-ముల్లు విల్లు-శబ్దంబు. కు రూవం బులు లెలియునపిం మద్యనిమ్నూ ర్థకంబులయిన కలు - వలు - ళబం థి / ౧౧ ౧ బులును అెబ్లు వ్ర భృళశబ్బంబులు ననౌపవిభ_క్రికంబు లగుటం 'జేనీ వాని కీకార్యంబు "లేదు,

౧౬ బొెపవిభక్రికంబులు= ఇంటి తో ఆననవి ఆగమాదేశరావము?ా వచ్చుశ 'బ్లములు-కళొవవిభక్రికములలత్‌ ణము ౨౮=వ సూ్యరశ్రమునం 'కెప్పంబడునుం లివర్ష్మ నలలు వర్‌ ౦బులంణ లీ యుశ్శు లకారము కోంగూాడిన లు యును (ఖ) అక్ష బిందుపూర్వకదు వర్ష ంబుజ ండు”

చొదవిభ _క్లిక కబ్బముల తుదినిగల ల్లిల్ట -అనువానికి బహువచనము భర మగునవుడు. డు అనునది బహుళముగా ఆదేశ మగును

శాడవల్తి కొవవిభక్రీకము లి కి బహుక్వమున ౦దు" ఆబేశముగా శాగా కొడవండులుి అగును ౧౨-వ సూదక్రముచే డకారముమిోంది ఊశారమునకు లోపమురాంగా. కొండపండ్ల అగును ఉళారలోపము బహుళమగుటచే. అది రానిపతీమున ౧3-వ స్నూత్తముచే అలఘులకార మాడేశముగా కాలా. కొడవభుయి అగును ఉఊకారలోవము వచ్చినపుడు ౧క-వ సూర్రముచే ఆలభఘులకారము రాలా. కొడవర్లు అగును,

కొడపలి+లు ఆని యున్నపుడు ౦ద' ఆదేశము బహుళమగుటవలన, అది రానివత్షమున తర్సమ ళగివ సూ శ్ర్రమా అనుసరించి. ఇకారమునకు

123 'బాలవాస్థ్రరణత్సు లముటిక ఉఊకారము ఆబేశముగా కాంగా కొడవలులు అగును ఇట్లు బహువచనమున కొడవలి కి వదురూవము లగును రో కలి ముష్నగువానిక్‌ని ఇళ్లే రోం కండులు రోశండ్దు రోశళులు రోశట్ల రోశలులు అని అయిజేసిరూవము లగును

ఇల్లు శబ్దమునకు బహువచనము పరమగునపుడు ండుి రాంగా ఇం దులు అగును (౨౧-నూ ను డకారముమో ది శ్రీకారము లాపిందంగా ఇండ్లు ఆగును. డు రానపుడు ఇల్లులు అగును ఇట్లు మువింద్ధములగురూప మము దీనికివలిచే కలు మున్నిగువానిక్‌ని గల్లును

మద్యనిమ్నార్ధ మద్యము అనునర్థముకల కల్ధ శబ్దమును నిమ్నము ఆనునర్థమ.నిచ్చు వల్లు” శబ్దమును. జేల్లు ముగ్నగుశ్వములు ను కెపవిభక్రిక ములు కానందున వానికీ ఈకార్భము శాదు కాన వానికి బహువచనమున శండులు వండులు ేండులుి మొదలగురూపవములుండవని ఫౌవమ ఒకానొళకచో నామంబు సంళి పబహువచనాంతఠుల్యంబయి

'బహువచనంబు సనయ ౧౭ కొడవండ్లులు-క౯"డగండ్గులసు.కొడవళ్లులు. కొడవళ్లులను ఇట్లు వప్రయోగదృష్టంబులు గ్రహించునది

౧౭ సంళ్లి ప్రబహుపచ నాంఠత, ల్యంఒయి జా బవాఎవచనము తోంగూడు కొనిన (ఫ్రాతిపదికలోని తుది హల్‌ సంరూగము. కలదయి. ఎనయున్‌ = పొందును

కొద్దిచోట్టయందు ప్రైలిపదిక చివటివాల్లుతో నంయోగమునపొందిన బహుపచనరూపమే (అనగా ఒహువచనరూప మే), సామమయంయి నముఆల బసు వచనమును పొందుటగలదని భావము

కొడవండ్దుి అనునది బవాువచనళ్లి్టం బైన రూవముం ఆదియే యిచట నామముగా (గ్రహింవంబడుటచే చానివయి బహుసచనమునేరి కొడవంద్లులు” అయినది ఇటే తక్కినరూవములును

అచ్చికపరిచ్చేదము కే20

ఈరీలిని మణల బహువచనముకు కేర్చుట వ్రమోగముల సాధుక్వ

సెస్ధిక్షమా త, మనుసరింపందనినది సతంత్మించి లైత్తవానిని కల్పింవరాదని యభిప్రాయము

కలన్వాదుల నువర్ష 0ంబు కుజ్జగు, బహువచనము

వరంబగునప్పుడు నిత ర్టముగా నగు, ౧౮. కలశకు-కలను-కలయలు కలను-కెలను - కొజును.- కొలను- గవను-నెజును-స్రూను-వరను-వలసు ఇవి కలన్వాదులు.

౧౮ కలకు మున్నగళబ్దముల ను కు ఎకనచనమున కుడ్‌ " ఆదేశము విఠల్పముగా నగును బహంవచనమునమాత్రృము గయాదేశము నిక్యము జిత్తు బిందుపూర్వకంబగు ననునియమముచే కికు ముందు బిందువు చేరుచుం డున (ఎక) కలనుంాకలంకు (కచాబేశము విశల్పమగుట 3డురూపములు ) కలంకులు (బహు) (ఇచట సీయాదేశము నిక్యము )

అట్లు శేను గోను శబ్దంబుల నువర్శ్యంబు గ్రుజ్జగు ౧౯.

"లేగ-రేను.ేలలు నోయునోలు నొయులు,

౧౯ అట్లు = మమురీతినే ఆనంగా ఎకవచనమున వికల్పముగాక బహువచనమున నిత్యేముగాకు ఆశుట గుక్టుకూడ జి కగుటచే చిందువూర్వక

_చుయిమే వచ్చును (విక) నేయ శేట్‌ (బహు) శేగలు ఇళ్లే నోయ = నోను = నోయలుీ ను బహువచనంబు పరంబగునపుడు చేను పేను మానుకబంబుల ౮ నువర్మంబు లోపించు ౨౦.

చీను.చేలు "వేశు.వేలు మీను మాలు,

౨౦ బహుక్వమున వేను పేను మాను అను శ్యముల ను నిక్య ముగా లా వించును. దేలు (వేరులు శాదు ) ఇటే కక్కినవియును

బహువచనంబు వరంబగునవుడు చేయి వ భృతుల టీ తుదియమషరంబు లోవించు ౨౧

180 బాలవ్యాకరణము, లఘుటీక శేయి-కేలు ఇౌయి-కాలు, చేయి-వేలు ప్రాయి-వ్రాల ఇళ్యాదులు ఈలోపంబు సమాసంబులందుం జూవక్షైడు “గరాజు.వ.గ జావతకము-వేవెలుంగు ౨౧ బహుర్వేమునందు. రేయి. మొదలగళబ్దముల చిపలియ తరము లోపించును (వీ) నేయి (బ) శేలు ( శేయులుి అని యుండదు ) ఈయం త్యాతమరలోవము సమాసములకుశు శెల్లును. లేయిశారాజు = "కేరాబ్నా (శల్చిరుషము ) మగతాయి + వకకము = మగజావనకము (కరు రుమ ఏ వేయిశ వెలుగే వెలయ (బహ్మున్హీహి్‌ ) బహువచనంబు వరంబగునప్పు డావుప్త భృరుల తుదియక్షరంబునకు లోపంబు విఫామనగు ౨౨ ఆవ్చ-ఆలు-ఆవులు జూము - జాలు - జాములు చుట్టము - చుట్టలు-చుట్టములు మ్లీపము-మిీాసలు.మిోసములు ౨-౨ బనహుక్వేమునందు ఆవు మున్నగుశబ్ద్బముల కడవటియతరము వికల్పముగా లోపించును (ఎ) అపు (బ్ర) ఆలు ఆవులు ఇళ్లే తక్కినవి యును ఇయకు మాటుగా నామాంతంబున శత్వంబు బహుళంబుగా నగు. ౨౩. కన్నియ.కన్నె-జన్నియ-జన్నె వన్నియ -వన్నె, కొంచి యము - కొంచెము కొండియము - కొండెము బవాళ గ్రహణ ముటే సందియము కాజియ మొదలగు ఛజ్ఞంబులం 'చెత్వము "లేదు, ఇయశజ్టంబునం దికారలోపంబు కొందఅు వక్కాణిం చిరి అయ్యది | చ 'లూగంబులందు మృగ్థంబు మ్సు తియ శొబ్దంబునందు మాత్ర మిత్వలోపంబు గానంబడిమొడి ముత్తి యము-ము_ల్తెము.ముత్థము

ఆచ్చికవరి చ్భేదము శ. ౨9 నామాంకంబునకు ఇ పీకి చివంంకు (అచ్చిక) శబ్దముల తుది నుండు ఇయి అనుదానికి ఎ అనునది బహుళము"ా ఆదేశమగును స్మూక్తములో బహుళము అని కెప్పుటవలన కొన్నిచోట్ల ఎి రాక పోవచ్చును సందియము సంజఇెము కాదు కాకియ కాజె కాదు ఇయి అనుదానిలోని ఇకారసు లోపించునని కొందజబు ఇెవుదురుం కాని అట్టి లోవముగల రూవములు చ్రృయోగములందుం గానకాకన్నవిం ము్తియ ళబ్దములోమ్మాత్ర ము ఇకారము లోపించి ముఠ్యముఅగుట కలదుం శాన ఆళబ్దంనకు (1) ముదత్తియను. (2) ముళ్యము (8) ముత్తెము అని మూండురూవము లుండును సర్వనామప్రకరణము నర్వనామ్రకరణముానామవాచకమ.నకు బదులు? వాడ బడు నవి సర్వనామములు వానినిహూర్చి తెల్పుఫ*గము సర్వనామ యకరణము అన్ని వ్ర ఛృతులు నర్వనామంబులు న్‌ అన్ని -ఇన్ని -ఎన్ని-కొన్ని-పక్కు వలు-ఆ-ఈ-న్‌ - నీ .నా- వమన-తా-సంఖావాచకంబులు - అన్ని ప్రభ గులు వీనికిం ట్ర మాంతరూపంబు లుజాహరించెద. వీనిలో డువుంతంబుల శెల్ల న్యాగముంబు వఫూర్వోోక్తంబు స్మరించునది. బహువచన లకా రంబునకు రా దేశంబును బూర్యాగమంబును బ్రథమాబవా వచనంబునకుం బోలె నెలుంగునది. విశేషాకారంబులు గలిగె నేని గొండొకచో ద్వితీ యవజకును “సొండొకచోం దృతీయ యందొక్క_ రూపంబువజకును రూవభేదంబులు వక్కౌాణించెద "శేమంబూహించునది. అన్ని మొదలగుళబ్దంబు లాలుకు ద్విప్ర భృతిసంఖ్యా వాచకంబులును మహదస్థంబులు బవాుువచనాం తంబులగు అమహదర్థంబు "లేకవచనాంతంయబులగు ఇందు నీ మొదలగు నాలుగుళబ్దంబులు సర్యార్థంబులం దుల్యరూపంబు లయియుండు

క౭2 బాలవ్యాకకణము లముటీక మ - అనునది మహదక్థమనుటక్కు అ - అనునవి యమహ వ న రి దర్భమనుటఓకు వా "“మొవలయినవి వథమాదివిభక్తులకును నంశేతములుగా నిందు గ్రహొంచునది మ ఆ రూపంబులు ద్వితీయా జ్యే సర్వ శావదస్థకము వచనంబులు పరంబు లగునవు అందలు డమహ త్దంబునం దగురని వ, | | , అన్ని యం ఆ ఓఅంవొటు 'తెలియునది జ్ఞయదస్థకము బహ్వార్థకము, ప, ఇందలటు == విన్నిం వలుగురు అవుహ ఖు! వ కీయదానవచర్థకము. లీ [ముసంస్ర | త్త స్రంబున వ్ర ఎందటు == ఎన్ని దీనికి వస్త కతివయాగకదము ప యోగం వ, కొందడు * ...౯ొ ట్‌ శేదు "హః ఎలు తలకి న్ని బు బహ్వార్థకము వెక్ళంగ్రు , వెక్కుందీ మ 'వెక్కురు. ([వచనముం తేదర్థకము గలదు వె క్కులు, వారు ఈశబ్దంబు లౌవవిభ_క్రికంబు వ్ర + వాడు వావలు బగుటంబేని _ అన్నిటి-అన్నింటి- వాండ్రు, )న్నిటి - ఇన్నింటి - ఎన్నిటి - ( వారిని )న్నింటి-కొన్నిటి అ కొన్నింటి అ ద్వి వానిని, *. ( వారలను పిక్కాటి ల 'వెక్కింటి ఎ యను [ వాండ్రను

అచ్చికవరిచ్చేనము 133 అం మ, ఆపి = అవి, యత్కిమక్థకముం ప, (జ ళం అవ్వి (వండు వ్‌రు, శ ఆయది **. ఆయవి, వఏవీవారుిం " అయ్యది ..అయ్యవి వవాంయడు + ఏవారలు చానిని వవాండు ద్వి | దానిని | *- వానిని ఎవ్వాటో అద్దా నిని వ ఎవ్వాాండు ఎవ్వారలు మం (౮ ఎవ్వాండ్రు అలి లు ఎవంండు శ్రా వీడు . వీక5లు ఎవడు చెవరు వీండ్రు క య్గ ఏవడ్రు వీరిని వ్‌నిని వరిని ద్వి వీనిని .. వీలు ౯ వవారిని వీండ్రను, వవానిని 4 వీవాకరలను లం వీవాం డను ఇది + ఇవిం ఎవ్వారిని వ ఇ్టి = =-9ఇవ్వి ద్వి ఎన్వారి ఎవ్వారలను ఓ | ఈయది ,. ఈయనవి ఎవ్వాండ్రన్గు బృయస్థది .. పయవి, ఎవ్వరిని దీనిని ఎవ్వరిని ఎవిండ్రను. వ మి = వీనిని ఎవనిని శ్యనవరిని ఇద్దానిని ఫే ఎవం డ్ర ను

ల! 'బాలవాస్టకకణము లముటీక వా! వన బి చేనిని .. వేనిని ల న క ని ద్వి వీదానిని .. ఏవానిని ౮ ద్ది న స్స్‌ ఎదానిని .. ఎవ్వ్యానిని వీయది. ౨ వయవి ద్‌ ఎయ్యుది *=చెయరివి మహతి వాచర్ధంబగుచో నేకశ్వంబున యత్కిమన్థక ఛబ్దంబు-ఎవ్వరిత-ఎవ్వ _రృ-ఎవ్వత-ఎవరిత _- ఎవ _రృఎవత ల ఎవ్వరితి ఎ ఎవ్వరి ఎవ్వతి.ఎవరితి.ఎవ _ర్తి-ఎవతి-ఎవ్వరి లె-ఎవ్వ క్‌ ఎవ్వె అ ఎవరి తె.ఎవ స్లె-ఎవతె ఎవ్వ ర్థుక-ఎవ్వతుక- ఎవ్వ _ర్థుక-ఎవతుక _ అని యిరు“ది లెండురూవంబులు వడయు తదాదులు వూయ మహద్య్వాచకంబు "లేకత్వంబునం బూజవివథీంచునప్పుడు - అతండు - ఆతయ కకం _ ఈంతడు ఎతండు _ వతండు _ అకురూపంబులు వడయు, మహతీవాచ కంబులు-ఆమె-_ఆవె_ఆశె ఈమె_ఈపె-ఈశె వఏమి.వవె.వళ; యువదరకము అస దకషకము థి క థి మా ల (సన = మిీకలు | _ నేను మేము ళ్‌ త్య] ఈర. | ౯ [ము 1 “62 వ ఈకలు ము ద్వి నిన్నును ఉం మిమ్మును ద్వి నన్నును == మమ్మును తృ నీజేతను .. మీచేతను తృ, నాచేతను ,..మూచేతను

ఆచ్చికపరి చ్భేదము 185' ఉభయారక్షకము + ఒకరులు

• ధ్ధ నిత్భృబవాుువచనాంతము. ఒకరుడు ౨, | సలు వ మనము ఒకళ్లు నూ మ్‌ ద్వి మనలను, ఒకొరులు తృ మనచేతను-మునలచేతను.. | ఒకొరుండుక... ఒకొళులు ఆతాకకము ఒకొళు, రధ ణం తాము జఒక్కరులుం ఛు గౌను... తారు ఒక్కరుండు | కసలు తమరు ఒక్కళ్లు, ద్వి తన్నును .. తమ్మును భబగ్ళ్గాదలుం తృ తనచేతను తమచేతను ఒక్కొరుండు 4 ఒక్కొళులు, ఇంక సంఖార్థవాచకంబులు (జకార్‌న్ల వక్కాణించెద ఒకరువ్చండు ఓఒకరువ్సులు మ్‌ ఒళకొరువ్రడు ఒళొరున్చలు వ కార్థకళబ్ధము ఒక్క_రువుండు ఒక్కరువ్చులు ప్ర క ఒకహ్కొంరునవ్చండు ఒక్క-రున్సలు ఒకడు .. ఒకరు, జఒరుండు ఒకులు, ఒకండ్రు ఒరువుండు జఒరువ్చలు ఒళొడయ .. జఒ౪ఖొరు జండు జఒండులు ఒకొండు జండు కరో ఒడ్డుం ఒక్కడ ... (్‌్‌ ఒడ్డు * ఏ జ్ర ఒక్కంగ్రు య ఒన్హు ఒక్కొండు ... | ల్‌ ద్వితీయాది విభ_క్రిరూపంబు- ఒక్కొండ్రు లూహించుకొనునపి

136 చాలవాస్టకరణమను, లఘుటీక్ష అ ఒకరై. ఒకతె .- ఒళారితె ఒకో వ్ర థమెకవచనాంతములు సె.ఒళొ లె.ఒక్కరి తె.ఒక ఖాస్తె- ఒకటి - ఒకొటి - ఒక్కటి - |, ఒక్కతి ఒళ్కొెరితె. ఒక్కొ త్తె ఒక్కోటి అ ఎక్కటి = ఒకంయు = ఒహ్కొలె ఆ టర ల ఓర్పిమీర్తు- ఒళొండు.ఒక్క.డు.ఒక్కొండు- | ఓర్తుక ఒండు ఈ శబ్దంబునకు సంఖాస ఇంక ద్వివళృ్చతి సంఖాస్ట వాచకంబునకు బవూువచినంబు | ప్యానక్రంబులు వ్ర థమాంత లేదు రూపంబులు వక్కాణిం చెద, దీనికి వహతి వాచ ఫ్టిం బగు మం అ నవు జేశత్వంబున వత్షషమాణ రూపంబు లెలుంగునది “*“ 2 త్త ద షహత్యర్థకము ర. ల. నెందు ఒకరిత.ఒక ర్త - ఒకర్తు- ఒక | ఇరుగురు ర్థుక-ఒకత - ఒకతుక - ఒళొరిత | మూగురు ఒళొ క. ఒళొర్లు - ఒకొ ర్లుక. | ముగ్గురు | +, మూడు అజాన్‌ అవాలి జాట్‌ 0౧ ఒళొత - ఒఫొతుక . ఒక్కరిత -| ముగురు ఒక్క ర్తఒక్క_ర్హు - ఒక్కొర్తక- | నలుగురు... నాలుగు ఒళ్ళత-ఒక్కతుక - ఒక్కొరిత- | అల్పిదుగురు. .. అయిదు, బర్త ఒక్కరు. ఒక్క వగురు.. . వీర రృకఒక్కొత -ఒక్కొతుక-.ఒక క రతి ఒక ర్తి - ఒకతి . ఒళొరితి ఆలుగురు . ఆటు, ఒకా రి. ఒకొతి - ఒక్కరితి _| వదుగురు. - వడు, ఒక్క ర్మి ఒక్కతి - ఒక్కొలరితిం ఎనమండ్తు -. ఎనిమిది ఒక్కొ ర్తిటబక్కొతి . ఒకరితె. తొమ్మండ్రు -. -తొమ్మిది

ఆచ్చికపరిచ్చేదము 137 వదుగురు వగునాటజుగురు వదునారు పదురు పదునేకుగుకు. పవదునేడు పదుగుండ్రు పది పవదునెనమంగ్ట్రు వదునెనిమిదిం పదుండ్రు పంవొమృంగ్రు పందొమ్మిపి వదునొకరు.. ..*వదునొకటి |, ఇరువండు ఇరువది

ఇచ్చట నేకళజ్రార్ధరూసంబు ఇరువదియొక్షరు వృరువదియొగకటి "లెల్ల నన్ధానురూపంబుగం శా ఇళతా్యదు లూహ్యుంబులు ర్ఫుళొనునది, మువ్పంకు మువ్పవి వదునొకరు పదునొకటి | స్వ ండ్ర్ర నలువది, ఇత్యాదులు వంబండు వ్‌బంది పన్నిద్దడు పంజెండు. అఅుపడు అణువది, పన్నిటినురు ] యో జె న్‌ జ సదుమూగురు బ్బంర్త, బ్బది పమముగ్గురు [యమూడు ఎనుబండ్రు, ఎవుబపిం వదుముగ్స్‌రు త్‌ ంబండ్రు తొంబది పదునలుగురు పదునాలుగు. | నూణుగురు నూణు పదునయిదుగురు వదునయిదు. | వేగురు "వేయి వదునేగురు వదునేను. | పదివేగురు పదివేలు "రెండు మొదలగునవి యాపవిభ_క్రిక శబ్దంబు లగుటం జేని ద్వితీయాది విభక్తులు పరంబు లగుశపుడు టింటు లగునని మయొజుంగునది, రెండిటిని = "రెండింటిని - నెంటిని మూండిటిని - మూడింటిని - మూంటిని - ఇత్యాదులు, వకళబ్దమునకు అ ఒంటి - ఒకానొకండు - ఒశానొశటి - ఒశానొకరిత . ఒరకిము - ఒండొకరు -_ ఓరట్ట = అనుదూపంబులును -_ ద్విశ బ్ఞైర్ధంబునకు ఇ

శ33 చాలవా్థకరణను, లఘుటీక ఇనుమడి = ఈరాజణు _- అనురూవంబులు నర్థవిశేషంబులం జూషక్రైడు, జరీ అన్నివ్రభృతులు = అన్ని" మున్నగునవి అన్ని మొదలగు వానికి సర్వనామము లని “పేరు సంఖ్యావాచకంబులు = ఓకటి రెండు మూండు ఒకరు ఇద్దు ముగ్గురు "మెదలగునవి, వీనిలో... కణర్వనామములలో డు చివజవచ్చుశబ్దముల కన్నింటి కిని 'వెనుకటిశబ్బములకువలె జే (రామునిని మున్నగువానివలె. ని ఆగమము వచ్చి ఆశనివి వానిని మున్నగురూవము లగుటను గమునింవవలెను (నిశ్రఆగ మనుజ చ్యాగమము ) ఆరీతిచే బహువచనమున లకారమునకు ేఫ మాజేశోమయి (వాశాలుజ) వాడో మున్నగునవి యగుటయు బిందువూర్వక ఊకారము ఆజేశనుయి “వార్శడ్రు నున్న సనవి యగుటయు గమనించందగును. ఇచట సామాన్యముగా ద్రశమాంకములే ఊదావారింపుబడును కాన ద్వితీయాదులును అవ్రథమాంత ములందుంబో లె రేఫ్థాకేశము ఆగమము మున్నగునవి కలుగునని గ్పర్తింపవ లెళు చెక్సినరూపములకంటె విశేమరూవము. లున్నయెడల కొన్నిచోట్ల ద్వితీయావిధ్యక్తివజకును కొన్నిచోట్ల తృతీయాకభ క్రియం దొక్కరూపము వజఫను రూవములు చూవ బడును తక్కినదౌాని నూహించుకొనవలయును అన్ని మొదలగు -- ఆన్ని ఇన్ని ఎన్ని కొన్ని "పెక్కు కలు = అను నవీయు కండు 'మొదలగుసు ఖ్యావాచకముఎును మవాద్వాచకము లగునపుడు బహువచనాంతములుగానే యుండును అనలా వానికి. అందతు ఇందలు ఎందటు, ఫొందలు పెక్కురు బలుపుకి. ఇద్దరు అను బహువచనరూపము లే యుండును ఆందండు ఇద్దం చు మున్నగు అసాధురూవము లుండవని భావము అన్ని” మున్నగునవి ఆమ “వాత్తు లగునపుడు వీకశవచనములందే యుండును బవువచవమునం దుండవు

ఆచ్చికపరిచ్చేదము 180

-ఆనరా ఆవి అన్ని ఇన్ని, లెంయ అనరీతిగాజీ యుండునుకాని "ఆన్నులు* ఇన్నులు +ఇండులు ఆకురీతి బహువచనములను ఫొందవని యిర్థ్యముం

సీ. నా - తౌ - మంగి అమజార్షాళబ్దములును మవాద్వాచకముత్తే నను మవాతీవాదకములైనను ఆమవాద్వాచకమ్యులైనను ఎట్టిమార్పును చెందక నమాసమున నుండును

నంశేతకేములు అ చిహ్నానులు-జగుర్తులు నర్వతావదర్దకము ఇ ఆంద నిను లేక అన్నింటిని బోధించునదిం

ఇయచర్థకము ౨ ఇందలి "లేక ఇన్ని అకుశస్థముకు లోధించునదిం

కియిద్యావదర్థకము ఆ ఎందజు "లే ఎన్ని అనునర్థముశు లోధించునడి

కతివయార్థకము ఇ కొందలు లేక కొన్ని యననర్థముకు బోధించునది+

బవ్వూర్థ్‌కము ఇ పెక్కులు "లేక్‌ వెక్కు ఆశనర్థనును "శెల్చునదిం

ఈశబ్దంబులు ఆ అన్ని - ఇన్ని = ఎన్ని - ఫొన్ని = "పెక్కు అనునవ్వి 'ఇయ్యవి కావవిభక్టకము లగుటచే పీని చివణ టి చేరుచుంయును ఉదా .. అన్నిటి ఇఈన్నింటి ఇన్నిటి ఇన్నింట్‌ మున్నగునవి ఆమవాద్వాచకము లగు నవ్వుకు వీనికి కొవవిధ్నక్షికమకు.. టి” ద్వితీయ మొదలైనవిభక్టులందు. వీక వచనమునకు మాత్రము వచ్చును

ఆమహృర్త్వంలున పలు. శబ్దము మవగ్తులకు బోధి చునపుడు “దలునరు బలుగుంద్రు అనరూవము లుంకును ఆమవాద్వాచకమ కునపుకు వేటొకవదముతోం చేయీ. వలు వ్రయోగింవయబడుచుండును. ఊదా -- చలు లెటంగులు చలువిసఘములు వృన్తముగా (వ్ర ల్యేకముశ్తా వలు చ్తయో సందంబడవని ఫొవముం

తదస్థకము అ అది లేక వాయి ఆనునర్థ మిచ్చునది

ఇదమరస్థకిము అ ఇవ లేశ వీయి అశునర్థమును బోధీం చునది.

యత్కి.మస్థ్‌కము అ విది ఎవడి ఆను నర్ధమును బోధించునది- ఈ

1240 బాలవ్యాకకణన్వు, లముటీక్ష కీ అలో యత్కెమర్థకళబ్దములు స్త్రీలకు బోధించునపుడు వికవచనమునందు ఎవ్వరిక్క ఎవ్వ ర్తి మున్నగు ౨౨ రూపములను పొందును తదాదులు---కదర్థకమగు అ” శిబ్దమును ఇదమర్ధకమగు తశ శబ్ద మును యల్కె మర్ధకమగు ఎ" శబ్దమును మహాద్వాచకములగునపుడు = గరవ మును ఇల్పుచో ఎకవచనమున (1) ఆతండు ఆశండు (అ శబ్దము) (2) ఇతండు ఈకండు (ఈ శబ్దము) (9) ఎకండు వీకఠడు (వి శజ్ఞము) ఆను రూవములను ఫొందుకు పయిళబ్దములు మహతీవాచకములై గౌరవమును "చెల్చుచు6 వికపచనమున (1 ఆ - శబ్దము) ఆమె ఆపె ఆకె (0 ఈ శబ్దము) ఈమె ఈపె ఈక (8 ఏ శబ్దము) వమె ఏపె వె అశు రూవము లంండును యుమ్మదర్థకము ఇ నీవు ఆనునర్థమును 'చెల్పునది అన్మ దర్భకము ఇ జే ఆనునర్థమును బోధించునది ఊధయూర్థశము = మన ఆను నర్ధ మిచ్చునది థి సిత్యబహుషచనము ఇ ఎల్లపుడును బహువ దనమునంజే యుంండునఏి అళారకము = అను ఆను నర్వము కలకి జార థి నీళార్టకము ఇ ఓకి ఆగునర్ధ మిచ్చువది ధి థి దీనికి మహతి-ా- ఒక శబ్దము. స్త్రీలకు గూర్చి తెలంపునపుడు వీకవచన మున ఓకరిత మొదలగు చెప్ప బోవురూవము లుండును ద్వ్కభ్‌ ్రలిసంఖ్యా వాచకంబులు = రెండు మున్నుగునంఖ్యలను "తెలుపు నమి. ఇచ్చట- పది ముష్నగువానిపం. ఒక అఆకునక్ధ్థ మిచ్చుపదములను ఇేర్చునపుడు వానివానియర్థ్‌ములపు (మవాదర్థకము-మవాత్యర్థకము ఆమవాదక్థ కము) అనుకూల మగునట్లు వర్షములు కేర్చుళొనవలెనని యర్హము._ (అనంగా 5 ఇ స్ట థి ( మహదగర్థకమగునపుడు పదునొకరు ఆనియు అమహదర్థకమగునపుడు వదు నొకటి” అనియం నీరీతి గమనించవ లెనని భావము, )

ఆచ్చికపరి చృేదము క్ష

శండుమొదలగునని--రిండు మున్నసళబ్దములు భెపవిభ్‌_క్రికములు చెనికి ద్వితీయ మున్నగువిభ క్థలందు టి.టి ఆనునవి (అగమముగను అ జేశముగనుు వచ్చును. (ఆగమము) రెండిటిని ₹ండింటిని (ఆచేశము) కం టిని (సంధి ౨౨-౪ంటయిశ-చుండు-సూ త్రము ననుసరించి- శఇంటిని అని యుండునుశాని కంటిని కాదు మూండు అనుదానికి నిశ ద్‌ర్బ ముమోంద పాధ్యపూర్మము "లేనందున మూంటిని కాదు

నీకళబ్బమునకులాా ఒకి శబ్దమునకు ఓంటరి అను నర్థవిశేషమున ఒంటి అని యుండును నిశ్చయము లేనిమగ వం దనునర్థమున ఒకానొకండుి అనియం అనిశ్చికమైన అమవాతును తెల్పునపుడు ఒకానొశటి. అనియు, అట్రియర్థమున నే త్తని "ల్చ్బునపుడు ఒకానొకరితి అనియు నుండునుం వేరొక యనునర్థమున ఒరిమి అని యుండును పరన్నరము ననునర్థమున ఒండోకరు ఆని యుండును ఒకే అనునర్థ్వమున ఓరట్టి యని యుందును ఇండు” ఆనుదానికి ఆండురెట్లను నర్ధమున ఇనుమడి" అనియు వన్నెండు ఆనునర్థమున_ (శంజాజులను నర్థమున) ఈశరాజుి అనియు రూపము లుండును

సంఖ్యకుం బూరణార్థంబునం దవగాగమంబగు. ౨౫ నక! "శెండవవాండు _- నెండవది - మూండవవాండు - మూడవది

౨౫ సంఖ్యావాచకమగుళబ్దమునకు ఫూర్తిచేయుటి ఆనునర్థమున “ఆపక్‌* ఆననది అగమముగా వచ్చును (( అపక్‌ * లో అవి అనునదియే నిలు చును అది సంఖ్యావాచకము చివజంటేరును )

ఈండు1అవవాందుజ రెండవవాండు (ఊశారసంధి )

ఇద్దణు మనుమ్యులున్న చో ద్విత్వసంఖ్యను బూ ర్తి చేయుట కిద్దయును కర్తలుగా నుందురు వారిలో 'నెవ్వండు నంఖ్యలోం దుదిని లెక్కి౦చండునో వాండు ఆసంఖ్యను వూర్తివేయునట్లు వివత్సీంపబడును. వానిని జెప్వునట్టి

చాలవ్యా-లఘుటీకంా 10

కత 'బాలవ్యాకరణము. లఘుటీక సంఖ్యావాచకమ.పయి. అపి అనునది వేరును. ఉదాఎా గామలక్షోణులలో లత్యణంందు ₹0డవవాండు ఇచ్చట ద్విత్వసం ఖ్యనుళూ ర్థిచేదింటకు రామ లశత్ష్రణు లిరువురునుక_ర్షలే ఆయినను లెక్కలో లత్ష్‌ణుండు కదవటివాండుగా వివక్నీ-పం (వెస్స్ప్ర) బడినందున పూరణార్థమళటచే ఆతనిని బోధించు. శండు ఆనునంఖ్య్యూవాచకమునకు ఆవ వేరి కండవవాండు అయినది ఇళ్లే తక్కిన యుదావారణములను ల్రువొంచునది సర్వనామృక్రి యూపదంబుల బహువచనంబు మహత్తునకుంచో లె మహాతికగు, ౨౬.

వారిద్దలు రుక్షిణీపత్య భామలు = వీరు మువ్వురు శ్రీభూ నీళలు,

౨౬ సర్వ్యనామముల యొక్క_యం కీ, యూపదములయొక్క్యయు బహు వచనరూవము మహద్వాదకముల ెట్లుందునో అశ్ల్హే మవాతీ (స్తీ) వాన శములకును ఉండును అనలా మవాద్వాచకములగు నర్వనామముల బహు

మలో, ర్డీ జో వచనరూవములే ఉ్రునౌచకములకును ఊందునని న్తుశవిషమయమున చ్కపాంక వలెను

వారిద్దణు రుక్షిణీసత్యభామలు" ఇచ్చట వారు-ఇద్దలి. ఆననది మవాద్వాచకము. సర్వనామము బహువచనము రుక్షిణీసత్యఖామలు మవారీవాచకము ఈమహతీవాచకమునకును మవహాద్వాచకమునకువ లెనే *వాారు ఇద్దణు అను రూవములు వాడ బడినవి

వీకవచనమున మవాత్తును వాండుి ఆనియు మవహతికి ఆమె లేశ అది ఆనియు 'వేశ్వేలు నర్వనామము. లుండును, బహువచనమున మాత్రము ఈ కెండింటికిని ఒళ్ళరీతి సర్వనామము వారూ అని యుండును ఇబ్సే తక్కినయు దాహరణములు

ఆచ్చికపరిచ్భ్చేనము షం అపదావస్థంఒయి యసంయు_క్రంబయిన గ కారంబునకు వకారంబు విఫామనగు, ౨౩. వలుగురు - వలువురు - ఇరుగురు _ ఇరువురు _ వేగురు _ "వేవురు - తొగ - తోవ = పగలు - పవలు అరై _అవదాద్యంబుఐపదము యొక్క “మొదట లేనిది ఆనం మయరుక్తంబుణ వేలొకవాల్లుతోం గూడుళొననిది వదిమునకు మొదటశుండనట్టినియు కలొకవాల్లుతోం గూ-డనట్టి డియు న%పగళారమునకు వకారము వికల్పముగా ఆజేశనుగును నలుగురు" అనుచోం గకారమునకు వకార మాదేశమై నలువురుి అయినది. ఆది వికల్పముకాన వకారము రానవ్వుడు నలుగురి అనియః నుండును ఇశనే శక్కినవియును ".. శావవిభ క వకరణము లి ఓ ొవవిళ క్రిక్కప్కృశరణము-విభ_క్షికి సమివమున (ముందుగా) ఊండు నది ఊపవిభ_శ్లి ఉఊవవిభ్షినివచ్చు (ఇ టింతి) వర్షములు కొపవిభక్షికముల్కం శ్లపవిభక్షికమాలుగల పదములును కొవవిళభ_కికములు ఆట్టిళదములశుగూర్ని అెలుపుగ్తం భాగము. కోవవిధకిక కరణము” ఇ.టి-తి-వర్ష ౦బులు వమ్యమాణంబు లౌపవిభ_క్రకంబులు, ౨౮. విభ_క్రినిమి_త్తకంబులయి యాదేశాగమాత్మకంబులయిన ఇ-టి-తి- అను వక్షంబు లౌపవిభక్తికంబు లనంబడుం ఖం వమ్యుమాణంబులుజముందు చిష్పంబడనున్నవి అఆయాస్నూ క ములచే వాయాళబ్దములకు విధింపబడు ఇ-టింతి అనునవి కొవనిభ శములంం

క్త బాలవార్టకరణను లఘుటీక ఈయావవిభ_క్షికములు ద్వితీయ మున్నగువిభ కులు కారణములుకా వచ్చుచుండును ఇయ్యవి కొన్నియెడల శబ్దముల తుదియతురముల కాడేళ ములుగాను కొన్నిచోట్ల అఆగనమములుగాను వచ్చుచుండును ఇవి ద్వితీయా'ద్యేకవచనంబులు వరంబులగునప్పడు న! నామంబులకుం గొన్నింటికిం ట్రాయికంబుగ నగు ౨౯ కాలు - కాలిని - కాలిచే. నాగలి .- నాగటిని _- నాగ టిచే.. నేయి - నేతిని - నేతిచే, ద్వితీయైకవచనంబు పరంబగు నవు డౌవవిభ _క్రికంబులు "రావని కొందణు వక్కా_ణించిరి అయ్యిది లమ లత్షణవిరుద్ధంబగుటం చేని యనాదరణీయంబు అగా ఇటి-తి ఆను నీయావవిభ_క్షికములు ద్వితీయ మొదలుకొని అన్నివిభ క్రలయందును అక వచనములు వరమగునపుడు కొన్ని ళబ్దములకు రజ యముగా వచ్చుచుండును కాలు ఆనుళబ్దమునకు ద్విలీమైకవచనమున కాలుని అని యుం డంగా ఇి ఆగమముగా చేరి కాలు+ఇ+₹ని అని యుండంగా సంధియై “కాలి+ న అగును విదప (కక్సమం ౨౬౦ సూ చే) నినిగామాతి కాలిని ఆగును వాగటినిఎ=నా గటివే అనునవి టి కిని చేతిని, చేతిెచే అశునవి “త 8ని ఊదాహరణములు (టి-తి అనునవి ఇచట ఆదేశములు,) అఆయ్యది లత్యలమ్‌ణ---లమ్యములను శా న్త్రమునుబట్టి చూడలా' ద్వితీయైకవచనమునందును ఈయావవిధ క్రికములు చేరుచుండుట కనంబదు చున్నది, కాన ఇయ్యని ద్వితీయలో రావని కొందటు చెస్పినమాటను. ఆంగీ శరించదరాదు

ఆచ్చికపరిచ్ళేదము సే్తస్‌ ఊరు మొదలగువాని కిత్వంబగపం 30. ఊరు - ఊరిని - కాలు - కాలిని - మ్రూను ఎ మానిని నో _- నోంని - చోటు - చోటిని 30 ఊరు మొదలగుళబ్దములకు ఇి అగమముగా వచ్చును (అనం గా = ఇది శబ్దమునకును విభ_క్రివృత్యయమునకును నదుమ జేమనని యర్థము ) ఊరు శ ఇతను ఆాసంధిరాలా ఊో3ష్తాను = రత్సమ ౨౬-నూ అను వరించి ని ని శామాజ గా ఊరిని అగును ఇటే శక్కినవియును టివర్షంబు గొన్నింటి యంతావ్షరంబున కాదేశంబును గొన్నింటి కంతాగమంబును గొన్నింటికిం బర్యాయంబున "రండును బ్రాయికంబుగ నగు 3౧ ఆదేశము... తాడు _-,లాటిని కాడు = శాటిని, చ చా ల లీ నోరు - నోటిని వలు -వటిని _ ఆగవ.ము __అన్ని - అన్ని టిని ఎనిమిఏీ _- ఎనిమిదిటిని వేయి - వేయిటిని ఉభ యము*-__వీమి - ఏటిని - ఏమిటిని పగలు - పగటిని - పగలి ఊిని మొవలు = మొదటిని మొదలీంిని నెండు - రెంటిని = "ెండిటిని మూండు.మూంటిని.మూండిటిని నూలజు -నూటిని = నూతజిటిని 3౧ టి ఆననది కొన్నిశబ్బముల చివజకీయతరమునకు ఆదేశముగా వచ్చును కొన్నిటికి ఆగమముగావచ్చును కొన్నిటికి ఆళమముగను ఆదేశము గమకూడ వచ్చుకు ఉదాహరణముల స్పష్టముగ నున్నవి. మూండు" శబ్ట్దమున ఆజేశమునను మూంటిని ఆనిముు ఆగమమునకు మూండిటిని ఆనియు ఉదా వారణములు ఇట్లే నూయి శబ్దమునకును అహ్‌ది వ్‌ అర అట హస్వముమిోంది టివర్షకంబునకు ముందు పూ ర్షచిందువు బహుళముగా నగు, 3౨

క46 చాలవ్యాకకణము, లఘుటీక అన్నింటిని - ఎనిమిదింటిని - పగంటేని _- పగలింటిని , "రెండింటిని - మూఃడింటిని ప్రి వ్రాస్వముచివజంగల శబ్దమునకు చెవవిభక్రికమగు టి వరముశా నుగ్నయెడల ఆశెండిటికిని నడుమ నిండునున్న బహుళముగా6 జేరును అన్నిం టిని” మున్నగునవి యుదావారణములు. నిండునుగ్న రానివక్షమున అన్నిటిని” మున్నగురూవములును ఉండును వ హాన రం ము పదాద్యంబగు తన్వంబుమాంది టివర్మ బునకు దు కన్ను - కంటిని మిన్ను - మింటిని ఇల్లు - ఇంటిని పలు - వంటిని ళం 33 వదము 'మొదటిస్త్రాన్వమునకుం దరువాత టి ఉన్నయెడల ఆ - “టి శిముందుగా నిక్యముగా నిండుసున్న వచ్చును కంటిని మున్నగునవి ఉదాన్నాతులు వీనిని కటిని మున్నగురీతిని వాడరాదు ఉజ్హు మొదల్యస శబముల కంతాగమంబు తివర్హంబును శేఫంబున కొక్కటికి లోపంబు నగు 3౪, అల్లు - అజీలిని అలు - కలు-కొటు _. గొటు . మిలు రం మ్‌! 6 రతం రం న! వబు-ఇవి యలు మొగలయినవి, ఈం ఈ 3ళ అజ్జు మున్నగుశబ్దములకుం దుడిని తి ఆశునది ఆగమముగా వచ్చును ఆ తివచ్చునపుకు దానికి ముందున్న ద్విత్వ కేఫములోని ఒక లేఫము లోవించును. ఊదా - అజ్జు - ఆతితిని అజ్జు+తిశను. అనియిండ గా మోందినియమమనున ఒకళలేఫములోపించి అజు తి ను అని యుండును వీదప ఈజరివ్ళేదములోని 3౬వ సూత్రమువే లి $ ముందున్నఉాకారము ఇకా

ఆచ్చికపరి చ్యేదము 47 రము?” మాళకి అజీతిను అగును పీదద కక్సమ ౨౬వ న్మూర్తృము నను సరించి ను నిగా మాలుకు ఇట్లే కక్కినవానినికూడ గృహించునది విథ_క్రివదరంబగునపుడు గోయి వ్రభ్ళృతుల తుదియమరంబు

తి-వర్ష గతబగు 3౫

గోయి - గోతులు . గొతిం - గనోతులను, గోయి-చేయి- చాయి.నూయి-నేయి-.వాయి - రోయి ఇత్యాదులు.

పగి విధ_కివృత్యయములకు ముందున్న గోయి మున్న గుళబ్దముల తుదియత్షీరమునకు తి నిశ్యముగా ఆజేశమిపను చథమావిభ కిలోని వీక పచనము ఇకారాంతశములమొంద లోపీంచునుగాన అచ్చటమాత్రము తి రాదు, చథమా బహువచనము మొవలు ఛ్రతివిభ_క్రియందును వీశవచన = బహువచనములు 'ళండింటియందును ఈ ఆజేశమువచ్చును (ఇ-టి - అను నవి మ్మాత్తము ద్వితీయాదివిభక్తుల ఎకవచనమ.లందుమ్మార్ర ము వచ్చునూ]

సనోయిశిలు తి= నోతి+లు తక్సము = ఈగిఎవ న్యూక్రృముదే తి తుగా మాజుకు నోతులీ అగును ఇళ్లే శక్కినవియుకు టి-తి-వక్షంబులు పరంబులగునపు డుత్వంబున కిత్వంబగు 3౬.

"ెండిటికి = మూండిటికి = నాలుగిటికి = వగలిటికి . "మొద లిటికి - పెక్కిటికి కొండొకచో నుత్వంబున కిత్వంబు భూప టదు నెర్తుటికి. లు టక!

ఏ౬ టి-8ి ఆనునావవిభ _కికవర్డ్మ ములు వరనుగునపుడు వానికి ముం దున్న ఉఊశారమం ఇకారరుగా నిశ్యముగా మాయకు

శెందు+ టి కి ఆనియుండంగా సీస్నూర్తేము ననుసరించి డు డిగా మాఆకి రండీటిక్‌ ఆయినది మూడిటికి మున్న గువనియు ని్లో

ఇెత్తటికి మున్నగు కొన్ని చోట్లమ్మాత్తము ఈ ఇళారాబేశము కాన రాదు ఆందువలన ెల్తిటిక్‌ అని యుండదు.

కడం బాలవ్యాకరణను, లఘుటీక టి వక్షంబు వరంబగునపుడు శీ ౦దు మిందు ముందు పు-వక్షంబుల కత్వంబగు 38.

శ్రీందు ఎ ీందటిని మిః:దు - మిోందటిని ముందు ముందటిని మాఫష్ర్య-మావటిని అవ్వుడు-అవ్బటిని,

3౭ టి కి ముందున్న ,క్రిందు మిందు ముందు శబ్దముల చివతి ఊశారము అకారముగా మాణుకు ఇళ్లే ఫు చివజగలవదముల తుది ఊశార మును అకారముగా మాలును (క్రిందు)-క్రిందటిని ఇళ్లే తక్కినవియును. జౌాపవిభక్షికముల తృతీయాసప్తముల కత్వం చా 'జీళంబు

అణాల అటో బహుళంబుగా నగు 3౮.

నోరను గీతను ఊర నున్నాయ, గొడ్డట నఆికెను ఇంట ేండు, వలుతం గలీనె కఅురం దూపె, పతుంబునందు గోరిచెత.నూంయం దిత్యాదులు,

3౮ కెవనిభక్రికములయొక్కం కృతీయావిభ _కికిని స్పవ్దమాంభ క్రి కిని ఆకారము బహుళముగా నాచేశమగును ఈయాదేశము విభ_క్రినంతటిని కొట్టివేసి దానిస్థానమునవచ్చును.

నోరిచేత గీజెరు - నోరకు గీజెటి నోరు శ చేత + ను అనియుండగా “ఖేఠి కు ఆదేశముగా అీ వచ్చి సంధినిపొంది నోరకుి ఆయినది అత్వము రానప్పుడు గోరిచేతి అనియుండవచ్చును

ఇశ్రనే రక్కినవానిని త్రసొంచునది

ఇది యోచ్చికపరి చృేదముం

అ కారకపరి చ్భే దోమువఏ బాపును న ల ప్రాలిపదికసంచోధనో క్తార్ధంబులం బ్రభమయగు ౧.

పతిమదిశార్టమునందుః__రాము డు-.రావణుండు నియ తోవస్థితికము ప్రాశిషదిశార్థము, సంబోధనమునందు__ఓ రా ముండ _- ఓరావణుండ ఉశ్ర్వార్గమందు;__రాముండు రావణుని శంవారించెనుం _ఉ కృవనంగాం 'జెప్పంబడినదె. ఈవాక్యవ-ందు నాఖా్యాతేము కర్తను 'జెప్పినదిగావునం దద్వాచకమగు 'రామళబ్ద మునకు బ్రథమ యయ్యు రామునిచే రావణుండూ. సంహకింప బడియె ఈవాకస్థమం దాఖాస్ట్రతము కర్మమును 'జెప్పినది గావున. దదాచకంబగు రావణశోబ్దంబునకుం బభమయయ్యొ

కారకచరిచే గ్ఫ్‌దము- క్రియతో అన్వయమును పొందునది గాని, ఛశ్రీయతో అన్వయమును. కలిగించునది ని కారకము కారక మనంగా విధి భ్రశమాదివిభక్తుల కన్నింటికిని క్రియతో. సంబంధ మున్నది ) కారక ములనుఖార్చి. తెల్పు గ్రంధ భాగము కారకపరి చ్భేదము

ఇకివణప ప్రభ మాకివిభక్తులలో వచ్చుగూవములే చూపంబకినవి కాని వీయేయస్థములో నాయావిభక్తలువచ్చునో చె్చంబడ లేదు ఈవ్రకరణమున ఆవిమయము. తెల్ప బడును కాన డీనిని విభక్త వ్‌ వ్రశరణము అనియంం6 జెప్పవచ్చును

ం ప్రాతివది శార్టమునందును నంబోధవారమునందును ఊళశారము

ల్పి ల జజిథి

150 చాలవ్యాకరణము లఘుటీక నందును వ్రశిమావిభ _క్రీ యగును అనంణా ఉవైయర్థములు గలళబ్దములకు డు=- ము-వులు చేరుట మున్నగు కార్యములు జరుగుననుట నియతోవస్థితికము=నియమమైన న్ఫురణాముకలది శబ్దమును ఉచ్చ రించినతోడచే వీయర్థమునకు తప్పక న్ఫురణకలుగునో అయ్యదియే ప్రాలిపది శార్థమని భావము ఉదా ఎరౌముంు రావణుండు ఇచట రాముండు"' అని యించ్చరించలా జే దళరథుని పెద్దకొడుకు కి జ అనునర్థమును రావణుండు” అని వల్మాలాజే పులన్త్యుని "పెద్దపొడుకు అను నర్థమును వెంటవెంటనే న్ఫుకించుచున్నవి కాన నివి స్రాశికది కార్థము లై నం దున వృథమావిధక్రివచ్చినది సంబోధన మనంగా పిలుపు-ఆవ్వోనము ఆవ్వోనమునందుు ఛ్రుశీమ వచ్చునుగాన. పీరాముండ పీరావణంండ * ఆని కెందుచోట్లకు ప్రథమ వచ్చినది ఊశ్త్యారమనంగా చెప్పయుడినయర్థము న! కర్శ్మ మున్నగునవి ఆఖ్యాతాదులచే చె్చంబడినచో ఆయర్థమున ఆయథమవచ్చును ఆనగా శ్రీయావదము ననుసరించి ఎవండు ఎవర్కు వీ; వివి" అని చట్షింపలా నమాభానములంగా వచ్చుకర్త కర్శ్య మున్నగువానికి యథచూవిళ క్లిశార్య ములువచ్చునని భావము ఉదా రాముండు రావణుని సంహరించెను -- ఇచట సంవారించె” నన్నుక్రి యనుబట్టి ఎవడు” అని చష్నించగా రాముడు" అని జబౌబువచ్చినది కావున శ్రీయచే రాముడు (కర్త) చెప్పంబడిన దన వలిను ఆవదమునకుం 0 శేమావిభ క్రివచ్చినది రావణుంందు రామునిచే నంపారించంబడెరి. అకచోట శ్రీయ నను సరించి. ఎండు!” అని ప్రల్నింకగా *రాసణుండు" అని జచాబువచ్చినదిం శాన రావణుండు (శర్మ) యిచట బెవ్చంబడినందున వ్రశమవచ్చినది అథ్యా కముజ క్రియాపదము

కారకపరిచ్చేదము న! జో కర్శంబున ద్వితీయ యగు ౨ ఛాత్వర్టఫలా సీ యంబు కరము నాంబడు, 'చేవదత్తుండు వంటకమును వండెను, ఇట వంజె ననుమాటకు వంటచేనెనని యక్థము వంట ఫలము చేయాట వార్థపారము-నంట యనలాం 'చాకము-పాశమున కాశ్ర్రయము కావ్రటంజేసి వంటకము కర్మం బయ్యె నని యెజుంగనడిం ౨ దార్వర్థమస ఫలమున కాశ్ర్రయమగునది శర్య ఆకర్షార్థ మున ద్విలీయావిధ్యక్షి యగుకు. దేవదత్తు దు పంటకమును వండెని అను నపుడు వండెకి అనునది వ్యా పారము-వని వండెశచీ అనలా పంటచేనెనని ఆర్థిముకదా _అషనికి (వండుటక ఫలము వంటి అఫలమునకు ఆ శృయమైనదిం= వండ బడునది వంటకము” కోన చానికి ద్వితీయాోవిభక్రిరాంగా ను చేరినది నో పాలుండు కృష్ణుని గొట్రైము. ఇచట కొట్టుట వ్యాపారము (వని ) శెల్బి ఫలము ఆఫలమున కాశ్శయమైనవాండు. (కెబ్బతిన్నవాండా) కృష్ణుడు కావున ద్వితీయపచ్చి కృష్ణుని" *యినది ) చేతవర్లకంబు క రకగు. 3. న! అటి థాత్వర్థవ్యాపారాశ్ర్రయంబు కర్తనాణబడు 'జేవదతుని లీ ఆ జూట్‌ బహ! చేత వంటకము వండంబడియె - వండబడియెననగా వంటచేయం. బడియె నని యర్థము చేయుటకా శో యుండగుటంబేనీ. చేవ దతుండుకగ యియెస్టు అవి వావి 3 ధాతువున కర్ణమైనపనికి ఆభారమజపనది కథ అళర్త్చృవాదళ మునకు తృతీయావిధక్రిలోని చేర్యషళ మ జేవదత్తునివేత గయల ండంబడుట అలా ల్‌ టే వ్యాపారము. (మి ) అకరనిళక్‌ యె _ వం నే దు. జేవ దత్తుడు" కాన అజదవ్యీనహభృరీ మూవి? |8న్‌ చేతి న్న 22... ఏలి దధాాళిని బన?

159 చాలవార్థకరణను లపుటీక

(ఛాత్వర్థఫలమున్న ౩ త్రయ మెప్పుడునుకర్మ. ఛాత్వర్షవ్యాపారమున "శెల్లపుడును క రే అశ్ర్రయమని గమశింవవ లెను ]]

చేశవర్షకంబు జ్యూూశ్రుకరణంబులకు గ్ర హార్టిదియోగజం బగుపంచమికిని బహుళంబు7గానగు ౪

ఫలసాధన యోగం బగుపదార్థంబు హేతువు శ్రియా సిద్ధిం టి కృష్టోపకారకంబు కరణంబు, హేతువునకు'__ధనము వేత సౌఖ్యంబు. గలుగు విద్భుచేత్త యశంబుగలునగు-.పత్షంబున వలన వర్ల్మకంబగు కరణంబునకు --ఖడ్డంబుచ్చేత్ర ఖండించి కోల చేతం గూలనేనె పతంబునం దోడవర్షకంబగు. శ్రహాష్టిదియో గంబునందు ___జ రాసంధుండు. రాజులచేతం గవ్చంబు నొనియొం మెక్రుండు మైత్రునిచెత బుంబుం గొనిమొ ఈయక్థంబును నీచేత నెజీంగితి -ఈవృల్తాంతంబు వానిచేర వింటి - వపతంబున వలన వర్మకంబగు ఇత్య్యాదికంబు "లెలటుంగునదిం

శృతీయానిభికిలోని చేతి కర్షశేకాక మంకి వేనికి వచ్చునో

యిుందుల జెప్పంబడుచున్నది

హేశ్వర్థము (శారణమశనర్థము) నందుకు కరణార్థము (సాఫనము ఆశనర్థము నందుకు గ్రపొంచుటి మున్నగు ధాత్వ న్ధములతో సంబంధించు) వంచమిావిభ_క్రియొక్క అర్థముగందుకు.. చేలే ప్రత్యయము బత్వాళముగా వచ్చును రా

ఫంసాధనయోగ్యంబు అ ఫలమును సాధి-చుటకు (నంపొదించుఓకు తగినది =--ఫలముకు పొంద్యుటకుం దగినకారణము హహేతువని భావము

ధనముఇతి నాఖ్యంబుగలుగి ఆననప్వుడు సౌఖ్యమనుఫలముకు నం పాదించుటకు శగినవదార్థము. (కారణము. ధనము కాన చానికి వేతి వచ్చినది. (ఇచట ధనరూపమసకారణచే సౌ ఖ్యమను కార్య ముసిద్ధించినవని

కారకపరిచ్ళెదము 153 శ్రుకొంవనగుకుం ఈవిధి బవుళముశాన ఇది రానప్పుడు ౯ -ప న్య్త్తము చే పలి వచ్చి ధనమువలన సౌఖ్యంబుగలుగి ననియుకు ఆగును ఇల్లే శండవ యుదెహరణముకు

ఆశ,యాసిస్ధిం _బకఎప్తోవకారకంబు ఇ పనిని సాధించుటయందు మిగుల నువకరించునది --కార్యసిద్ధికి మిక్కిలి ఆనుకూలమైన సాధనము (ప్రని ముట్టు) కరణ మనంబడును. ఖడ్డంబువేత ఖండించో అనునప్పుడు నజపటి ఆనువనిని సాధించుటలో ఇతరసాధన ములకంటె మిగుల నుపకరించిన సాధనము ఖడ్గము శాన ఆది యిచట కరణమైనందున వేతి వచ్చినది వేతి రానపుడు

“౨-వ స్కూక్తమువే తోడ వచ్చి ఖద్దంబుళోడ ఖండించె నవియు నగును

ఇట్లే రండవ యుదావ్భాతియు

జరానంధుండు రాజులచేత గబ్బంబుగొనియో నకుచో కచ్చంబును గ్రహించుట రాజులవలన నయ్యెంగాన = గ్రావ్యోదియోళంబున రాజు” లకు చేశి సిద్ధించెను. ఇయ్యది రానవ్వుడు గవ సూస్రిమువే వలని వర్షకము! వచ్చి. జరానంధుండు రాజువలనం గన్చంబుగొనియోొ నవియు నగనుం మెళుండు వెగునివేక బుణ బు కొనియొ ననువదియు నిట్లే మోక మొవాస్క్ట్లీ న!

నూత్రములోని శ్రవ్యోదియోగ జంబు ఆనునెడగల ఆది వదముచే గ్రవాంచుటతోంభాటు ఎలుయుట. వినుట మున్నసవానిరి గ్రహించవలెను ఈయరక్థ్యంబును సీచేక నెలటింగితి నమనపుడు ఆర్థము చెజుంగుటి నీ వలన నయ్యెగాన నీ శబ్దమునకు చేతి వచ్చినది ఈ వృత్తాంతము వానిచేక వింటిని అనుచో వనినుటి దాని వలవ జరిగినందున లి శబ్దమునకు వేత' వచ్చినది వేత రానపుడు ౯ వ నూతత్రవాచే వలని వచ్చి సీవలన 'నెతిం గతి వానివలన వింటిని అనియు" నగును

కరణ సహార్థ తుల్యార్థ యోగంబులం దృతీయకుం దోడవర్తకం బగు. ౫

శక్త బాలవారకరణము, లఘుటీక కరణంబునందు౬_కో లత్తోడం గూలనేనె సహోర్థంబు నందుష__రాబొ 'నేనలతోడవచ్చె _ నేనాసహితుండయి. వచ్చి ఏ; చతు నినో నని యర్థము, తుల్యార్థ యోగంబునందుః_ వైత్రునిత్‌ డ మెతుండు తుల్యుండు ఎ తృతీయకనుటం జేని చతునకు పా ఫ్‌ న స | శో భీ మెద్రుండు తుల్యుండని తులార్ట్రర్థ యూగింబున షష్టియు. నగు ౫ కరణము (నొప్పసాధనము ఆకునర్థమునందును కూడి అను నర్థమునందును నమానముూ_ ఆమనర్థమునందుకు శృతీ మావిభ్షికిం దోడ య్త్య్యోయ మగును కోలతోడం గూలనేనె అనుచో కోలకరణము రాజుసేసలతోడ వచ్చె" నకుచోట కేనలతోంహడి అని అర్థము రైఠ్రునికోడ మెత్రుండు శుల్యుండు" ఆశుచో నమానాస్థము కాన మూందుచోట్లను తోడి వచ్చినది. తోడ ఎల్లపుడును తృతీయశే పచ్చును ఇచ్చట తోడి అని మ్మాక్రము చెప్పక తృతీయకి ఆనియుం జేర్చుట చేక-కృతీయ వివత్నీంచంబడి నపుడే సమానార్థమునందు తోడి వచ్చుననియు, లేనవ్వుడు మష్టివచ్చు. ననియు నళ్శిప్తాయము కావున దై ర్రునకు మెత్రుండు శుల్యుండు" అనునపుకు వషి వచ్చెను ! వచ్యర్థాముఖ్యకర్మంబు నకుం దోడకువర్ణకంబులు స పా * కం త్తైీంబుగా నిగు, ౬ మైక్రుండు వైత్రునిళ్నాడ నిట్ధనియె-మై త్తు ండువైత్రున కిబ్లనియె, ప్రాయికం బనుటచే నొకానొకచో ద్వితియయునగు, రాం ఒ అను పలుకు మున్నగునవి వచ్యర్థకములం వీనిలో నముఖ్యనుగు శీ (ఆవ్ర ఛానమగు). కర్మమునకు తోడ క ఆరువ్రశ్యయములం ఈజిచుగా నగునుం

కాకకపరిచ్ళేదము 5ర్‌ (ఆని మున్నగుధాతువులు చమయోగించునపుము శర్మలం ముఖ్యము లనియు అముఖ్యములనియు 'రెంచువిఫములుగ నుండును ద్వితీయయే గాని తక్కినవి క్తులనము పొందందగనిది ముఖృకర్మము సందర్భానుసారముగా ద్వితీయా తృతీయా మష్టీవిభక్తలరు జౌందందగినది అముఖ్యకర్మము ]] మ్మెక్రుందు వైశ్రునితోడ ఇట్లు అవియెనుి అశు నిచట అనియో నను వది వచ్యగ్థకము ఇట్లు అశునది ముఖ్యక ర్మవాచకము అనినది వైఠ్రునియార్చి గాన న్యైత్కృవద మిచ్చట ఆముఖ్యకర్మమును ఇెప్పునది కాన దానికి: దృృరీయ లోని తోడి వ్రతృ్యయమువచ్చెను. ఇచట వష్టీవిధ_క్రిలోని క వచ్చినపుడు “మెక్రుడు నైశ్రున కిట్లనియె” అనియు నగును తజచుగి నని చెప్పుటచేం గొన్నిచోట్ల ౨వ సూత్రము ననుసరించి ద్వితీయయు రావచ్చునని 'తెలియనగును ఊదా -- కంతీనుతాగ్తణి సయ మోర్చిద్రుం. బలికె. నిట్లు" (ఇచట సంయమిాం్థదు నితోడి ఆని కాక “సంయిమోం్యద్రు నిన్‌ అని ద్వితీయవచ్చినదిఎ) ఉపయోగంబునం దాఖ్యాతకుం డోడవర్షకంబగు ర నియమవూర్వకవిదాాన్వీ కారం బుపయోగం బనంబడుం “రామకృష్ణులు సాందీపునితోడ వేదంబులం జదివిరి - సొందీవుని వలన నని యస్థము వ్యాతే ఆ విద్యను బోధించు గురువు నియమము? విద్య నభ్యసించుట అర్జము గాలలవాశ్యమున = విద్యా బోధకుని (గురువును) తెలుపువదమునకు తోడ చ్రకృ్యయము కల్లును రామకృష్ణులు సొందీపునితోడ "వేదంబులం జకివిరి అనుచో రావు కృష్ణులు నియమఫవూగ్వకముగా విద్య'నేర్చుకొనిరని తెలియుచున్నది. వారి విద్యోగరువుకు తెల్పు. సాందీవ” శొబ్బమునకు తోడి ప్రత్యయము కలిగినది

కేర్‌6 'చాలవా్య్థాశరణము, లఘుటీక

రామకృష్ణులు సాందీపునితోలులిస్తి చదివిరనియు. అకండు వారిసవో భ్యాయి యనియు భాాంతివడవండుటకయి సొందగీఫునివలన నని యస్థము" ఆని వివరింపంబడినది

సంప్రడానంబునకుం జతుర్ధి యగు. ౮ త్యానోచ్చే్‌ ఫ్టంబు సంప్రచానంబు నాంబడు. జనకుండు రామునికొజుకుం గన్య నిచ్చెను కొన్నియెడల నుచ్దేళ్య నమూ త్త ంబు కగు పురుహార్థంబుకొఅకు యత్నింవవలయు. చరక మాటుగా. పున్వీయై తఆఅచుగాం ప్రైమోగంబులం గానంబడియెడి. జనకుండు రానునకుం గన్న నిచ్చెను పురు ఘోర్సంబునకు యత్నింవవబయు. (స వానా

౮ త్యానోజ్జేశ్యంబు = ఎవ్వనికి దానమూయందలంయ'మో "ఆతండు చానమాను శ్రీయకా భావము

ఎవనికొకు చాన మాయయడునో యతండు సంవ్రదాన మనంబడునుం ఆనంవ్రదౌనమును జెన్వవదమునకు చతుర్థీవిధ కి యగును. అనంగ” కొఆికు ప్రశ్యయము వచ్చునకుట జనకండు రామునికొణకు కన్య నిచ్చెను = ఇచట కచ్యాదానమున కుట్దేశింపబడిన రాముందు నం్యపుదానము. కాన నతనిని 'చెలుపుపదమునకు (రామళబ్దమునకు) చతుర్థి (కొజకు) వచ్చినది

కొన్నిచోట్ల త్యాగము (దానము) లేకున్నను ఊర్హోళించయిడీన (తలం ఎడిన) దియే నర్మప్త్రదాన్యమై చతుర్థిని పొందుటకలదు. పురుషా ర్థంబికొఅకు యల్ని౦ంపవలయు” ననుచోట త్యానములేదు పురుషార్థము ఊచ్చేశ్యమైనందున చానికి కొజకు వ్రత్యయము కలిగినది.

ఊచ్టేశ్యమునకు చశుర్ధి విధింపయుడీనను - తఅచుగ నిట్టియెడల చతుర్థికి మాజుగ మస్టీవిభ _క్రియే కనంబదుచున్నది. జనకుండు రామునిోజకుం గన్య నిచ్చె” ననుటకంటి జనకుండు రామునకుం గన్యనిచ్చె" ననుటమే ఆ సీద్ధము-

కారకపరిచ్చేదము 157 అపాయ భయ జుగుష్పా పరాజయ చ్రమాదగ, హణ భవన శ్రాణవిరామాంతర్జి వారణంబు లెక్టాననగు చానికి వలనవర్శ్య కం బగు ౯,

అపాగో ముంవిన్షేషము ఛెయము-వెజిపఫు జుగువ్చ-నీవా వరాజయము - డయ్యుట చమా*దము-పరాకు గ్రహణము ఎ కొనుట - ఎలుంగుట - వినుట ఇత్మాది భవనము - పుట్టుట శ్రౌాణను _ కాచుట విరావిము - విశరమించుట ల్తంకర్థి.మఅుం గుట వారజ్లన్లు - వారించుట ఆపాయంబునకు.__ మైత్రుడు రాజ్థంబువలన భష్రాడమయ్యొ భయంబునకు __చోరునివలన భఛయపడియె.. జుగువ్సకు -పాపంబువలననేవగించా. పరాజయము నకు.-౪ ధర్థయనమువలన డన్సె వ మాచంబునకు.-పాడివలనం బరాకువడియె చ్రవాణంబునకు -మైత్రునివలన ధనంబుగొనియె, భవనంబ్బన్టకున.వనువువలనం బ్రజలు పుట్టిరి త్రాంబునకులా చోరునివలనంగానె. విరావమంబునకు __ఖోగంబులవలన విర మించె అంతరిక కృష్ణుండు రన్లివలన డాంగ వాకణంబునకు: శో కంబువలనహిరంచే ఈవంచమికీ పష్టియుం నొండొకయెడల నగు - చోరునకువెజచ పాపంబునశేవగించె - అథ ఫ్టయనంబునకు డన్సె-పాడికిం బరాకువడియె.. మనువునకు నిత్వూకుండు ఫుళ్షై ఇతా్థాడు లూహించునవె

౯ బేనిపల్య అపాయము భయము మున్నగునవి కలుగునో దానికి “వలన రగళితమగను. అపాయాదిలను బోధించ.శబ్దమునకు వంచమో విభక్షిలోని పలన చేరునని ౫ వము

ఆపాయ.ము=విశ్షేమము = ఎడంబాట. పరాజయ మ.=డయ్యుట - ఆలసి పోపుట విరామముజవిరమించట నూనుట అంఠగ్థిజవ టు'గుట-దెాంగుకొనుట వార. ముజ=వారించుట-మఆలించ.ట

చాలవ్యా-లఘుజీకలాక క్షే

158 చాలవ్యాకకణము, లముటీక

మైర్రుండు రాజ్బంబువలన ర్రస్తుండ య్య అశునుదాహ్భృతిలో మెక్రు నకును రాజ్యమునకు ఎడందాటు (ఆపాయము) కలిగెనని భావము దానిని బోధించు. రాజ్య వదమునకు వలని కలిగినది ఇళ్ల తక్కినవానిని గ హించునది లో

కొన్నియెడల చజంచమోవిభ కిక బదులుగా మష్టీవిభ క్తి పర్చుట ఇలదు చోరునివలన వెజచో ననుటకు బదులు చోరునకు వెట్‌ అకట ఇవ నీద్ధము ఇనే తక్కినవియుకు

ఉండీపదం చొకానొకచో వలనవర్థ్శకంబున అధ కను ప్ర యుక్టంబగు ౧౦.

హివ.గిరివలననుండి గంగవొడ మె - నాకంబువలవననుండి చారదుండు వచ్చె

౧౦ అను వ్యయం క్తంబుఅఆఅమసరకించి (వెంటనంటి) వ మయోసింవంబడి

ల్‌. క్ష ల

నదె. మాందిన్నూత్ర్తముచే విధించంబడిన వలన తోంచేం (ఊండుభాతువు కార కంబగు) ఊండి అనుసమావక్కక్తియాపవము వద్చుట కలదని భావము ?

హిమగిరపలననుండి గంగ వొడమె ననుచో వలన తోం జేర ఊండి చ్రయోగింపంబడుట స్పష్టము ఇవే తక్కినదియు ఉండిళబ్బము పరంబగునపుడు వలనకు ద్వితీయాస_ప్తములు

ఉప్రాయికంబుగ నగు, ౧౧

వనమునుండివచ్చె వనమందధ్రుండివచ్చె = ఊరినుండి వచ్చె - ఉఊకనుండివచ్చె. వనమునుంచి దనమునుంచి యని యుంచిశథ్టానువ్ర యోగంబుతోం గొందలు వ్యవహరించెదరు గాని యది సాధుకవి వ్ర యోగారూఢంబు గాదని యెఆటు౨గువదిం

౧౧ వలన కన్ముప్ర్యయు క్తమైన ఉండి పరకుగునపుడు వలని కు బగులుగా ద్వితీయ గాని న్షమిగాని సాధారణముగా నగును ఆనంగా ఉండి

కారకపరిచ్చేదము 1590 శి ముందున్న పంచమికి బమలు ద్వితీయావిభ క్రిగాశి నవ్దమావిభ_క్షిగాని సాధా రణముగా వచ్చునని యర్థము

వనమువలన నుండివబ్చె అని యుండంళా ఊండి కీ ముందున్న “వలని పోయి. చానిస్థానమున ద్వితీయ (ను) రాంగా (వనముశుశడొండీజ) “వనము మండిపబ్చి" నని మైనది కక్కినయుదావారణములు ని

కొందలు ఉండి 8 బదులు ఉంచి” అని వాడుదుకు అది సాధువు కాదు కాన అట్లు హడరాదు న కంకెవర్లకం బన్యాన్ధాదియోగజం బగుపంచమి కగు, ౧౨౩.

రామునికం చి నన్యుండు ఛానుష్కండు 'ేంయ లోభంబుకంకై నితకంబు దోషంబులేదుః ఇచట_పసష్టియు నగు- రామున కినుర్ధండు థానుష్కుండు "తేయ అన్యము-9తరము - వూవ్యము-హను య ఉ_తరము-ఇతొర్టదు ౬న్యాదులు

౧ ఆవ్యార్థాది యోగజంబు = అన్యము మున్నగువర్సములు గలవద

థి థి

ములతోడి యనష్మయముకలది

అన్య మున్నగుపదములతో సంబంధముగల వంచమావిభ కక్షికి కంటె" ఆనువ్రత్యియము కలుగునని భావము

రామునికంటె నన్ఫుండు ధాశుష్యుందడులేంయిీ అకచో. అన్యుండు ఆన అన్యార్థముతో సంబంధమున్నందున రామవనమునకు కంటె వచ్చినదిం

ఇటిచోటలో కంటె కు బదులు వష్టీనఫ్‌ శ్రియం వచ్చును అప్వుడు

లు లి అ నీ .. ఎం “రామున కన్యుండు ధానుష్కు.డు లే ది ఆనీయుం గావచ్చును

కంువర్లకంబు నిర్ధారణపంచమి కగు, ౧౩.

ఎచ్చట నిర్ధార్భమాణంబు జాత్యాదులచే "భీేదంబు

శలిగియుండు నచటం బంచమియగు ఆ పంచమికిం గంకై వ్యర్థ

160 చాలవాాకరణము లముటీక్ష కంబగు నని యర్థము జానవదులకంకు నాగరులు విచేకులు, వమూానపహానికంచకు మరణము మేలు,

౧౩ నిర్ధారశము జు నిశ్చయము వేబుచేయుట (అయ్యది జాలి గుణ క్రియలవలన నగును )

'చేర్వేలుకారులలో నొకళాలికిగాని గుణములలో నొకగుణము*కు గాని శ్రీయలూ నొక్యక్రియకుంగాని 'వేలుపాటు కలుగునపుడు జా బేనికుండి "వేజుచేయలడునో ఆశబ్బమునకు కంటె (వుచమ్మొవృశ్యయము) అగుశు నిర్ధార్భమాణము=నిళ్చయింపంబడినది జానవదులకం టె జాగరులు వి వేళలు అనుచోట నారులు నిర్ధరంపంబడిరి (వేలుచేచుంబడి9 ). వీద వేలుచేయం బడుట కవధిభూతరులు జానపదులు కాన జానవవీ వదమునకు కంటె వచ్చినది ఇయ్యది జాతినుండి జాతి వేలబుచేయంబడుట కచాహరణము

మానవోనికంటె మరణము మేలు అనుచోట మరణ క్రియ మాన వోనియను (క్రియకంటె 'వేలయుచేయంబడిన2

జ్య జానీ, తి పట్టివర్షకంబు హౌూరువులగు గుణ క్రియల కగు ౧౪ జ్ఞానములట్రి ముక్తు డగు - నీవ్రవచ్చుటంబట్టి ధన్యుండ నయితి ఇచట వలనవన్ష కంబు నగు-జ్ఞా'మువలన ము కుండగు అ బజన ఊత

౧౪ హేతు వనంగా కారణము హహేళువులైన గణ శ్రీయావాచక శబములమయిు వటి చనయ మగును టు క వ

క్థానములట్టి ముక్తం డగును ఆనుచోట ము కండగుటలో కారణము

టే ప ఇ టే వా కము. కావున దానిని తెల్పపదమునకు వట్టి కలిగినది. ఇ్లే తక్కిన యుదావ్భాతియును,

కి కొ జ

ఇట్టి చోట్ల వట్టి శి బదులు వలని యును చమయోగింపయబడుచుం చుట ప్రనిద్ధముశాన క్షాగముపలన ముక్తుం డగు” నని మః6 గావచ్చురు

శారకపరిచ్భేదము 101 శేషషస్టికి యొక్కయు నగు, ౧౫ ఇచట "జేనంబసంగా. సంబంధంబు - రామునియొక్కుగుణ ములు - నాయొక్కంమిత్రుండు _ వానియుక్క తమ్ముడు, కువర్ష కంబును గొన్నియెడల సంబంధంబునం దగు చాకుం దమ్ముండు ఎ మోాకు నెచ్చెలి. ౧౫ కర. కరణ సంబ, చానాదులగు గర్షములందు ద్వితీయ ళీ ఆల్‌ థి కీయ చతు మున్నగువిగ్ధ క్తులు విధింపంబడినవి ఇంక మిగిలినది సంబం ఛార్థమా మిగిలినవిఫక్రియు. వష్టి ఆశేమార్ధమును (మిగిలినస .బు ధార్ట్యమును) "తెబ్పమసష్టి కేమవస్టి ఆ శేమమస్టికి యొక్కయును. (యు ఆనునముచ్చయ ముచే) కొన్నియెడల క యును కలుగునని భవము రామునిమొక్క_గుణములి ఆనలా రామునినసంబంధవులైన గుణ ములు అని యర్థము కాన ఇంట సంబంధార్థమున యొక్క వచ్చినది. ఐే కక్కి నవియును కొన్నియెడల (వయో గాశుసారముగ) క వచ్చును నాయొక్క కమ్ధుండూ అశుటకు బదులు నాకం దెముయి అనియు నుండును మెకళు ఇెచ్చెలి ఆకునదియు ని్లే నిరారణపషషికి లోషలవక్తకంబగు ౧౬. ళో ౨ ఆజం. ల జాతి గుణకీయా సంజలచేశ సముడాయంబునుండి ఆ ఖో యేక దేశంబునకుం. బృధక్కరణంబు నిద్ధారణం బనంబడు ఎడ్డానివలన నిర్ధారణంబగు నచ్చ॥కిషప్పికి లోపలవక్ష్మకం బగు నని యకము,ః మనుషుర్థలలోపవల తుతియుండు నూరుండు ౨ శ క కఠ చోవులలోపలం గవీల బహుథ్సీక - అధ్యగులలోపలం బాలు వ్‌ం/ ల జ వాండు కీఘ్రగామి - ఛా త్రులలోవల మై్రండు సమస్థండు.

162 వాలవాస్టకరణము, లముటీక ఇట స్వ్నష్పమియుంగలదు -_ మనష్యుల్యయందు షు తీ యుండు చూరుండు, ఇత్యాదు లెజుంగునది

౧౬. నిర్ధారణము. (వేబుచేయుట్స ను బోధించుమష్టికి లోపల్‌ అను చ్రర్యేయము వచ్చును

సముదాయము అ సమూహము ఎకచేశము అ (గనమూనాములో) అం తర్బ్యూకై నవస్తువు వృళక్యరణంబు ఇ వేటుచేయుట

లాతి-గుణ్యక్రియా సంజ్ఞల ననుసరించి సమూవహాముశుండి యేకచేశ మును (ఒకభాగమును) వేలుచేయుట నిర్థారణము ఎసమూహమునుండి యవి 'వేలుచేయలుకునో అనమూహముకు వె్వుకబ్దము షష్ట్రికి లోపలి అనునది యగును

మనుమ్యులలోవల త్మ త్తియూుండు శూరుండు. అనునప్పుడు మశుష్య లనుండి ఆజాతిలో చే చేరిన (అందు ఎకజేశమెన) మత్తియుయు తృత్మియత్వ కాలి ననుసరించి వేలుచేయంబడుచున్నాండు. కాన జేనినుండి వేయిచేయం బడెనో ఆనమూసామును కెల్సు మనుమ్యి శబ్దమునకు ఇట లోవలి కలిగినది*

గోవుల గోబలల. గవిల. బహుతీరి. అశుచోట గోవుల. (సంపు నుండి కవిలక్వయావగుణమునకుసంాచి కపిల టీలుచేయయడుచున్నది. ఈ వేటు వేయుట గోసనముదోయమునుండి కాన కద్వాచకమగు నో శబ్దమునకు “లోపలి వచ్చినది

అధ్వగులలోయలు బాబువాండు. శీఘిగామి ఆనుచోట అధ్వగుఎ”

నీ నుండి పాజుట యన్ముక్తియ నశుసంంచి నిర్థారణము జరిగినందున (వేలు చేయుట జరుగుటచే) అధ్వగి ళబ్బమున కిదట లోవలి వర్మను వచ్చినది కాళ, ణః మ షయ ఛాత్రులల వల మెత్రుండు సమర్థుండు అనుచోట శిష్యులగుంపు

'కారకవపరిచ్చేదము 163 నుండి మెక” ఆనసంజ్ఞ ననసంంచి మెక్రుండనువాండు “వేలుచేయుంబడు చున్నాండు. అట్టు వేటుచేయంబడుటకు ఆవధిభూతులు ఛాక్సులు కాన వారిని తెల్పపడమునకు లోపలి వచ్చినది

ఈ లోవల్‌ ప్రత్యయము వచ్చుస్థలములవనో స _ప్రమావిభ ్రీయు వచ్చుట కలదు కావున చుముష్కులయందు త్తయుందం శరూరుండు మున్న గురూవములును ఊండును

ఆకికరణంబునకు స్నష్పమి యగు ౧౭. అధికకణంబునా నాభారంబు చొప్మ్తేషికంబు వైష యికం బభివాస్ట్రషకం బని యాభథాకంబు ఈశవిభంబు ఘట వ.౦దు జలమున్నది - మోతీమం దిచ్చగలదు అన్నింటియం దీశ్వరుండు గలండు

౧౭ ఆధారము (అశ్రయమును చెల్చువదమునకు స _పుమావిభ_క్షి లోని అందు ఆగును ఆధారము ] విధములు ౧ కూవన్షేషికము (దగ్గతి కూడికళలడి ) ౨౨ వైమము.కము. (విషయసంబంధముకలదింఆనం గా తన్తూల మున ప్రయోజనముకలా ) 3 ఆభివ్యాపకము (అంతటను వ్యాపించియుండు నది) కెవళేషికమున కుదావ్భాతి ఘటమండు జల మున్నది" ఇచట జలము సంయోగ (శలిసియుండు) సంబంధమువే ఘటమును అధారముగా౬ శేసొని యున్నడి. కాన ఆయాధారవాచకమగు.. ఘటి ళబ్దమునప ఆందు" వచ్చినది

వైమయికమిన కదావ్భా3- మోడ్‌మం దిచ్చ గలదు అనుచోట విమయసంబంధమువే ఇచ్చి మోచుము. నాధారముగాం. జేనీకొన్నందున

!

“మోది శబ్బుం నకు నప్తమికల్లినది ఆభివ్యాపకమున గుదావ్భాలి. అన్నింటి యం దీశ్వరుండు గలండు అశుచోట ఈశ్వరుడు సర్వపదార్థ ము లయందును

164 చాలవాస్థకరణము లము ీక చ్యాపించియు న్నాండని యర్థము అభివ్యావకనంబంధముచే కఈశ్వూరు డు అన్నింటిని అభఛారమువేసికొనుటచే అన్ని" 8 అందు కల్లెను

ఉకారాంత జడంబునకు నవక్షకం బగు, ౧౮.

ఘటంబున జలంబున్నది. దేవదత్తునకు మోశక్షమున నిచ్చ గలదు,

౧౮ ఊకారాంచమగు జడవాచకళజ్ఞమునకు (జ్ఞానము లేనిదానికి) న్దమియందలి ని ఛచక్యయము వచ్చును

ఘటమున జలం బున్నవి ఆనుచోట ఘటళబ్దము జడవాదకము ఊశా శాంఠకము కాన న ప్ప మ్చేకపచనంఆధారవాచకచుగు సీశబ్దమునకు వచ్చినది

విశేష్యంబునకుంచో లె విశేషణంబునకు లింగవిభ_్టివచనంబు లగ ౧౯, నందతనయుండు. కృమ్ణుండు నాకు దిక్కు - 'దేవకీళ్చ శత్రు వారిని నుతింతు నెప్టడు.ళుభవిభాయుల రామకృష్ణుల ఛజింతు - భువనవందర్టను రుక్షిణిం చొగడు మందు,

౧౯ విశేష్యము=నామహాచక ౪ ఆయానియకముముల ననుకరించి విశేమ్యమునకు ఎ౧౦గము. నివిభక్సి వీ వచనము నుడునో వ-నివిశేషణ ములకుంచాడ ఆ మాలింగంవిధక్లి వచనములే కలుగునని యర్థము (ఆవలా విశేమృము ఎట్లు శ్రీయ లో నన్వయించుకో దానివిశేషణముకూడ అల్లే శ్రీయతో నన్వయిఎచునని భావమా

నందకనయుండు కృష్ణుండు నాకు దిష్టి ఆశుచోట విశేవ్యము శృష్ణుడు. ఇప పుంరుళము చ్ర్యఫమారిభ క్రి. ఎకవచనము. కాన చానివిశే మణ్వమైన నందతనయుండుీ. ఆనువదియురు ఫుంలింగమైనది చ్రశమైకవచ నముకళ్లియమున్న ది దేపకీపుత్తు వారిని నుతింతు నిపుడు, అనమచోట విశేష్యము

'కారకపరిచ్ళేదను 165 “వారిని ఆది పుంలింగము ద్వితీయాంకము. నీకవచనము కాన చానివిశేమ ణముకూడ జేవకీప్యుత్తు అనునది ఆయాలింగ. విధ్నిక్సి వచనములలోజీ ఉన్నది. స్రీసముంబులగు విశేషణంబులయు మువర్ష కాంతవిశేషణంబులయు,బహువచనంబున చకవచనంబు బహుళంబుగా నగు, ౨౦.

నూటలుపెక్కేల - మాటలు వెక్కులేల .- కులిశథార ల్కుంరితంబయొ్యు _ కులిశధారల్కు_ంరితంబు లయ్యొు - ఇష్టమగు వదాకములు-ఇషములగు వదార్తములు,

థి లు ఖై ౨౦ వ్రథమైకవచనము. లోసీంచిన పదములన్నియు._ న్రీనమము ళన

అగు. అట్టి స్త్రీసతుములు. విశేమణములగునప్వుకును. ము ్రత్యయము చివజంగలవదములు విశేమణము లగునప్పుడును అజ్టివిశేవణముల బహువచన మునకు వకవచనము బవుళముగా నగును

మాటలు పె శ్యేలింాఇచట పెక్కు” విశేషణము అది స్త్రీసమము. శాన దానిబబుఎవచనమునకు ఎకవచనము బహుళముగా నది ([౧౯-వ న్యూర్తముచే ఇచట విశేమ్యమునకుంబో లె బహువచనము రావలసియుండం7ా వీకవచనము ఈసూగ్రైముచే విధించంబడినది ) ఇది బహముళముశాన. నీకవచ నము రానపష్రుడు బహువచనమునువచ్చి మాటంల "పెక్కులేలి' అనిరోయును అగును

కులిశధారల్‌ కుంరితంబయ్యొ" ఆనముచో. కుంరిళంబు ఆశునది మువర్ష్మ శాంకవేమణము శాన ఆచ్చట బహువషచనమునగు బదులు నీకశవచనముూ వచ్చినది వక్షుంబున కులిశధారల్‌ కుం9తంబులయ్మొ” నశుజహువచనరూవవమం నుండును ఇర్లై తక్కిన యుదాహరణమును

266 బాబవ్యాకకణర్వు, లముటీక ఒకానొకచో నొకవిభ్నక్తికి మజియొక విభ_క్రియ నగు ౨౧. మైత్రుండు గృహమును వెడలెను - గృహమునుండి యని యక్థ్రను వాండు వాహనమును దను =. వాహనము నుండి యని యర్థము వారు సుఖనున్నారు - సుఖముతో నని యర్థము ఇత్యాదు లెలుంగునది విం వ్యాకరణనియమము ననునించి యొకవిభక్తి రావలసియుం డగా ఆదిరాక్ష దానిస్థానమున మజియొకవిభక్రివచ్చుట కొన్ని చోట్లం గాన నగును ఉచా ఎ మొక్రుందు గృహమునుండి వెడలెని అని _స్వవ్తమి రావలసి యుుడంగా దానికిందులు ద్వితీయవచ్చి గృవాముకు వెడలెను అని వచ్చి నడి ఇట్టేతక్కినవి-రంను ఇట్టివానిని ద్రయోగముల ననుసరించి త్ర హీ్‌ం చునది జడంబు తృతీయాస్నప్పములకు ద్వితీయ బహుళంబుగా నగ ౨౨. యై 2 రాముంయ వాలినొక్కకోలంహాలనేని - కోలతో నని యస్థము లంకం గలకలంబు పుళ్షై = లంకయందని యర్థము బచావాళకంబుచే నిక్కారస్థం బువంతంబునకు బవాువ్వమందె యగ అస్టుశుండు శ త్రు,నేనలను 'బాణంబులన్లు రూవునూవె - చాగములచెనని యక్థ్రము మోానంబు జలంబులనుండు.జలంబు లందని యక్థము ౨౨ అబేతనములపు కెల్పునడముల ఛచివజకన్న తృతీయావిభ క్రికిని= స్వచ్దమావిభ క్రికని ద్వితీయావిభ క్రి బహుళముగా నాదేశమగును రాముడు వాలి నొక్కకోలతో, ౧ నూలనేసి అనియుండునపుడు కృతీయషలదులు ద్వితీయపచ్చి శాముండు వాలి నొెక్కకోలం గూలజేనె” కయినది. లంకయందుం గలకలంబ.పుటల్లై ననుచో స్నవ్దమికి ద్వితీయ యా దేశ పయి. లంకం గలకలంబుపు ట్రోనని మొనది

కారకపరిచ్చేనము 167 ఈన్మూత్తమున. బహుళము అనిచెప్పుటచే-క త్సామగ్థ మున = ఊకా లాంకళబ్దముల బనువచనమునంచే యాయాటేశము వచ్చుననియు తక్కిన వానికి వకవచన బహువచనములు శెండింటను వచ్చుననియు. నిశ్చయించు కొనవలెను కావుననే అర్జుకుండు శ్ళగ్తుకేనలను బాణంబులకు రూపుమూపెో ననిబబువచనమునం జే కృతీయార్థ మ.నగ్వితీయవచ్చినది ఇచట -శ్రునేనలను బాణంబును-రూపునూపె" నని యు౨డదు ఆనంగా వోవభనమున = రృతీయకు ద్వితీయ ఆచబేశముణారామ చాణంబుతోి అనియే ఉండవలెను, ఇళ తక్కిన యుదావారణమును ఉదంతజడంబు తృతీ ముకు న్లవర్ష కంబగు ౨౩ రాము. డొక్కబాణంబున వాలిం *'నాలనేనె - బాణ ముచే నని యర్థము ౨8 ఉళారాంత్యమైన జడవాచకళబ్దము కృతీయకు వీకవచనమున ని చశ్యయము. వచ్చును రాముం డొకళబాణంబుచే వాలి సాలనేనె అనుచో తృతీయా విభక్రీవృత్యయమగు చే ఆకుదానికి ని ఆచేశమయి. గాము డొక్కచాణం బున వాలిం గూల'ేసి అని మైనది జడంబు ద్వితీయకుం ట్రథమ బహుళంబుగానగు ౨౪. వాండు ఫూవ్రలుదెచ్చె-వాండు పూవుల్లనుదెచ్చె, అశె సొములు దాల్చి. ఆక సొన్లులను దాల్చి వాండిల్టువెడలె - ళీ వాళ 0 వాయడింటిని వెడల బావా.ళకముచేం దృతీయాస్త ములకు విధించినద్వితీయ.కుం బ్రధమరాదు అ౨ఈ వాడు ఫూవులు ఇచ్చె అనుచో ఫూవులు ఆన్మువ్రథమ “రావులనుి. అను ద్వితీ యార్థమున వచ్చిన ఇటే తక్కినవియును ఈ శార్యము తొలుతనుండి మయం ద్వితీయ గా నున్న దానిశేవచ్చును కాని తృలీయా

168 చాలవ్యాకకణము లముటీక్ష నక్షములకు ఆద్దేశముగావచ్చిన ద్చితీయగకుం గలుగదు కాన లంకయందుి ఆననర్థమున లంకను ఆనివచ్చిన ద్వితీయను (వ్రశిమగా మార్చి. లంక కలక్ష అంబు పుట్రై అని ఇెచ్చరాదని యర్థము ఇ. య ళ శి కాలాధ్వ్యములకుం ఛ్తాయికంబుగాం. బథమయగు, ౨౫ వాండు నిన్నవచ్చె-వీడు నేడు వోయె-మూవు నిలు వ్రము-జేపు పొము వారు కోళము నడచిరి - వీ శామడ జజ లో వోయిరె ౨౫ కాలా ధ్వమలకు ఇ కాలవాచకములకును మార్ష వాచకముల కును ప్రాయాశముగా = రఆజచుగా కాలమును మార్గమును టెల్చుశబ్దములు సాధారణముగా ్రశచూ విభ క్రియంచే యుండునని భావము ఊదావారణములలోని నిన్న "నేయు మాపు జేపు ల్రోోము, ఆమడి ఆశునవి వృథమాంకములుం న్యూత్త్రమునం. వ్రాయికముగా ననుటచేం నొన్ని యొడల న్నళ్ళమియు రావచ్చునని తెలిసికొనవలెను ఉదా -= వాండు. చేంటి యుదయమున పచ్చె” సర్వనామ సంభ్యాభిధాన తద్విశే ష్యంబులయం 'చెయ్యది ముందు ప్రయోగింవంబడు డానిద్వితీయాదులకుం బధమ బహుళంబుగా నగు, ౨౬ అన్ని గుజ్జములకు _ అన్నింటికిసజ్లములకు _- గుజ్రిము ఈం ఉం ఈతి లన్ని ం౦టికి. గజము? కన్నింటికి ఎ సాహిణులుము్ర్వ్యరు శండు ఈం గుజ్జమ.లరు-రెంకింటిక గుజ్ఞరములకు యం గజ్జములు "రెండింటికి = గజ్జములకు రెండింటికి - సాహిలబులు నలుగుచు. లక్షగుజ్ఞము లకు-లతేకుగుజ్ఞములకు ఎ గుజ్జములులత్షుకు. గుజ్జములకులక్షుకు. రవుతులులత్ష.ఇత్యాదు "లెజటుంగునది

కారకపరిచ్చేదము 166 ౨౬ సంఖ్యాఖిధానము అ సంఖ్యావాచకము తద్విశేవ్యములు = నర్వనామవిశేమ్యములు సంఖ్యావాచకవిశేవ్యములును వర్వనామములు వానివిశేష్యములు అను నీళెండింటియిందును వాక్య మున ఎయ్యది ముందు ఇెవ్ప-బడునో దాని ద్వితీయాదివిభ క్తలకుం ట్రుశమా విభక్రి బవుళముగా. నగును అట్లే సంఖ్యా వాచకములును వానివిశేమ్యము: లును ఆనుసీనిలో "నెయ్యిది ముందు బ్రయోగింపంబడునో. దాని ద్వితీయాది విభ క్తులకు శ,థమావిభక్షి బహుళముగా నగును ఊదాంా(1) అన్నిగజ్ఞములకు సాహిణులఎ ముఫవ్వురు” ఇట అన్ని” యునసర్వనామము ముందు వెవ్పంబడినది దానివిశేవ్యము గుజ్ణమలకు ఆను నది అవిశేష్యము ననుసరించి వచ్చినషష్టికి వృశిమ అజేశమయి (అన్నింటికి - ఆనీలేకు అన్ని" అని యయినది చ థిచుబవాుళముగాన అది రానవ్వుకు. (2) అన్నింటికి గ జ్జములకు సాహిణులు మువ్వురు అని అన్ని” కబ్దమ.నకు మష్టివచ్చినది (చూ ౧౯ సూ) (త్రి గుజ్జిము అన్నింటికి సాహిఇంలు మువ్వురు అనుచో విశేష్యమగు గజ్జములుి ముందుగాం ఛి, యోగింపంబక్షి నది శాన దానిషస్టికి వ్రథమవచ్చినది ఈ బృథమ బహుళము కావున నిది రానప్పుడు మష్టివచ్చి (4) గజ్జముల కన్నింటికి సాహిణులు మువ్వురో ఆని యైనది శెండుగుజ్జిములకు సాహిణులు నలుగురు అనుచో ₹0ఖ్యావాచకము జ న! వ జ ము౨దు వ,యోగిందబజినందున దానిషష్టికిం ట్రథభమవచ్చినది చ్రగమ రానప్పుడు మష్టివచ్చి శెండింటికి గుణములకు" అని మైనది గుజ్జములు €0డింటిక * అనుచో విశేమ్యము ముందువచ్చినందున చానిమష్టికి (బృథిమయైనడి. అది రానపుడు మష్టివచ్చి గుర్టములకు కెండి3 టికి అనిమైనది ఇట్లే కక్కినవియినుం

క70 చాలవాషకకణమ్యు లఘుటీక ఒకానొకచో విశేషణంబుల ష్టికిం బధమ విఛాషనగు, ౨౭. సుగుణాఖిరామ.(డు రామునకు జోజోరు వొనర్చెద- సుగు ణాభిరామునకు రామునకు జోజోరు వొనర్చెద.

ల బేమ్యము మస్ట్యంశమయి ఊన్నప్వుడు చానివెశేవణమును మస్థ్యంకమైనదిగా ఊండబలసియున్నది. కాని కొన్నిచోట్ట విశేషణము యొక్క- మక్తికి బదులు వికల్పము”గా వ్ర, థమవిచ్చునని యర్థము

ఉదావారణమున సుగుణాఖ్గిరాము డీ అననది వెేశేమణాము దాని నుస్టికి. వికల్పముగ కృథమవచ్చి నుగుణాభిరాముండు అయినది అది శానచ్వుడు నుగుణాభిరా నకు." అని షష్టీియువచ్చినది

నూ శ్ర మునందు ఒకానొకచోి అవటచే పెద్దల్భవ యోగముల నను సరించియే యావిధిని షవ్రన _వింపం జేయదలయునని తెలిసికొన నగును '

భవత్యర్థవ్యవహితంబులగు విశేషణంబులకుం

ట్రి థమ యగు ౨౮.

ఆగు మొదలగునవి ఛవత్యర్టములు విద్యా శాలియగు ఫుచషుని సకలజనులు సన్హానింతురు భూతదయాళు రగుముహా తులకు శ్రే యంబు గలుగును, అతిమానుషు మత్యద్భుత మతి దుష్కర మయిన శేశ వార్టునకృతిన్‌ =

౨౮ వేీషణ విెశేన్యములను వేలుచేయుచు. వానినడుము అగు ఛాశ్వర్థకములైన వదములు ేరునపుడు విశేషణామునకుం ఇి,థమావిభ కి యగును. విద్యాశాలియసుపురుషుని నకలజనులు సన్శానింతురు ఆకచోట విద్యాశాలి విశేషణము ఫుకుషుని విశేమ్యము ఏనికీి నడుమ నీళంటిని “'వేజుపజణచుచు. అగు చేరినందున విశేషణామునకు విశేష్యను.నకుం బోలె ద్వితీయరాక వ్రిమయే వచ్చినది ఆగి ఛాత్వర్థకవదము పీనినదుమం జేరు నపుడు విద్యాశాలిని౬ బురుముని సకలజనులు సన్మానింతురు అని యగును

కారకపరిచ్చేదము కేగి భూదయాళురగుమవోత్తులకు శ్రే యంబుగలుగునుి అగుచోట విశే శేషం ణు

చణమునకు విశేమ్యమునకుంబో లె మష్టిరాక చ్రథ మయే వచ్చెను

విశేషణము లొకటికంటి. ఎక్కువగా నున్న యెడలను వానికన్నింటి కిని త్రశనుమేవచ్చునుం అతిమానుము మకత్యద్భుత మతిదుష్క్టురమయిన శీ వార్టునకృతిన్‌ ఆశుచో శేశవార్టునకృతి విెశేష్యమూ చానివిశేవణములు మూండింటికిని శమవచ్చినది అగు ఆవు చె ఆయిన (వ్యతి లేళార్థక మగు) కాని మున్నగునవి భపల్యర్థకములు

భవత్యర్థకంబు సన్ని హితవిశేషణంబునకును దానిముందు విశేవణంబుల కయిపదంబును బవుుళంబుగా జ్‌

అతులు డయి యృవ్రృమేయుండౌ హరిని గొలుతు,

ఎలిగ్‌ భవత్యర్థకంబు ఇ అగు మున్నగువానిళో నొకటి సన్నిహేక విశేషణంబునకు ఇ విశేమ్యమునకు దెగ్గజగానున్న విశేషణమునకు అన్మువ్క యు కంబు ఇ చేర్చి చ చూగించబడినది

ల తో

విశేమణములు పెక్కులున్నపుడు వానిలో విశేష్యమునకు సమివమున నున్న విశేషణము (ఫూర్వమున నున్నవిశేషణము) నకు అగు ఆవు శ మున్నగువానిలో. 'వేదేని చేరును తక్కినవిశేమణములకు ఆయి అనునది చేరుకు అనంగా చఛచాలవిశేషణముల వీదప విశేమ్య మున్నఫుడు ఆవిశేమ్యము ఆశగా న్నవిశేమణమునకు మాత్రము భవర్యర్థకము చేరును కక్కినవానిచికణ అం" 'చేరునని భావము ఆశులుండయి య్యవ్రమేయుండౌ వారిని గొలుతు ననుచోట వారి విశేవ్యరు దానికి దగ్గజిగానున్న విశేషణము ఆ 'వ్రృమే యంండు". దానికి మె” చేరినది తక్కినవిశేమణరుగు అతులుండు ఆశుదానికి “ఆయి చేరినది

172 చాలవ్యాకరణము లఘుటీక అయిపదాను ప్రయోగంబు 'ేనిచోం దుదివిశేమణంబున "కీని విశేషణంబు లన్నింటిశేని మింద సముచ్చయార్థంబు విభామం బ్రయోగింపంబడు, 350.

ఆద్యం డవ మేయుండు న్లగుహరిని నగొలుతు ఆద్యూండు నమేయగుణుండు నెహరిని గొలుతు ఆద్యుం డ వ్ర 'మేయుం డగు హరిని గొలుకు,

30 తుదివిశేషణుబునశేని ఆ (ఆగు అనునది చే3 ) విశేష్యమునకు మాందున్న విశేషమణమునకయినను సముచ్చయార్థ్రంబు ఇయు నలో నొకటి

అగి మున్నగుఐ నితోం గూడి విశేమ్యమ.నక ముందున్న విశేషణ మునకు ముందున్న ముశరవిశేషణాిముల చిపణ కో అనునది చేరకుండు. నప్పుడు విశేష+ము లన్మింటికిని చిపఆ సముచ్చయార్థక్షము. చేరును. లేదా చిపటి విశేషణమునకయినను. (భవత్యర్థకము చెరిన చివళి విశేషణముననై నను నముచ్చయుమగును.. ఇట్లు విశేషణము అన్నింటికిని సముచ్చంయయము చేరుకావ మొకటి. చిజిదానెక్‌ సముచ్చరుము చేరురూవ మొకటి. (నియమము విశల్పమగుటవే) చేనికిని సముచ్చయము రానిరూప మొకటియు మొ్తనుె మువ్విధము లగురూపము లిచట ఉదావారింపింబడుచున్నపఏ

౧ ఆన్నినిశేషణములకును సముచ్చయము వచ్చేట కదాహరణము ఆద్యుడు నమేయగణ.ండునా హని నొలుతు = ఇచట చివళలీవిశేషణము = ఆమేయిగుణడు ” చానిశే. అగు చేరినది డానికి ముందున్న వేేమణము అద్యుండు 9 చానీ! ఆయీ అన్ముప్త్కయూక్తము శాలేదు కావున ₹5దడు విశే మకాములకును ను అను సముచ్చయము చేరినది

జి చిపటి విశేషళామునకుమా త్రము సముచ్చయమువేరుట కుదా వారణము --- అద్యుం దప్ప 'మేయు.డు నగువారినీ నొలుతుి ఇచట చివజివిశే మణమగు ఆ చ, మేరుంండు అనుదానికే సముచృయమువేరినది అమ్యండు" అను తొళివీేశేషణము అయి లేనిడయినరు చె వికి సముచ్చయిము చేరలేదు.

శారకపరిచ్చేదము 178

39 నముచ్చ్భయము రాకండుట కుదావ్భాతి- ఆద్యుం డప్ర, "మేయుం డగువారిని. గొలుత. ఇచట 'కిండువిశేషణములచివజను సముచ్చయము చేరలేదు

ధాతుజవిశేషణవ్యవధానంబున విశేషణంబు లన్నింటి ఆగ: టా కయిపదం బనుప్రయ_క్రంబగు, 3౧

ఆద్య్రుండయి య్యుప్ర మేయుంరై యఖిలనేవ్యుందై యొసం గడు. దేవని నభినుతింతు. ఇచట మతీయుం బ్ర యోగ వెచిత ఫ్ట్‌ంబు గల దది ప యోగంబుల నెజుంగునది, కా ల

కిం ధాతుజవిశేషణవ్యవ ధానంబునణ(ఉకారాంకములయి. ధాతువుల వలనయిట్టిన విశేషణములుథాతుజవీశేషణములు అట్టి) భారుజవిశేమణములచే -వేబువేయంబటినప్పుడు

విశేషణములను, విశేమ్యమును వేజుచేయూంచు. వానినదుముం ట్‌ యా జన్ఫవిశేషణ మున్న చో--చాలకి ముందున్న విెశేమణము. లన్నింటి చివణిను *ఆయి చేరుచుండును

అద్యుండయి య్య మేరాం.రై యఖిలవేవ్యులడై. యెసంగెడుబేవుని నభిబతింళు అనుచోట ఎసంగదు ధాతుజవిశీవణము. ఆది విశేన్యమగు "జీవుని ని ఆక్యుండుి మున్నగువికేమణములను వేలుచేయుచున్నది కావున విశేమణముల కన్నింటికని అయి" జేరినది

ఇచట మంకియు-మరీతినిశాశ కొన్ని నిశేమణములకుమాశ్ర, మే అయి” చం వజికొన్నిటికిం 'బేరకుండుట మున్నగువిచిత్మ్యవ,యోగములను పెద్దలు శ్రానీన్యగ్తంథములనుండి ఛు వొంపనగును

అఆద్యుం ద్ర, మేయుం డఖిల సేవ్యుండునయి, యొవరౌడుదేవుని నలి ములింకు ఆనుచోట ఆఖల సేవ్యుందు" అను ఓక్కవిశేమణమునశే అయి చేవట కాననగును ఇమే చ్రయోగములను గ్ర్రహించనగునుం

బాలవ్యా-లఘుటీశలాకే 2

క్షత బాలవాస్ట్రకక ణము లఘుటీక భావార్థకాదియోగంబునం గర్తకుం ట్రిధమ యగు, 3౨, శానుండు వచ్చుట - రాముండు రాలా లత్ష్మణుండు గాంచె - రాముండు విల్లందినం చి లోకంబు లాకులంబులగు రాముండు పట్టిన చ తిన వారింపం దరంబుగాదు, ప్ర భావార్థ కాది యోగంబున= భా వార్థకము మున్నగు వదములతోడి యన్వమయమున [ఛాత్వర్థమును బోధించువ్కత్యేయములు-ట అక మి ఇ మున్నగ.నవి ) భావార్థ కాదులగువదములతోడి యన్వయమున ౩_ర్హయగుపవమునకు వ్ర[మావిథక్రియగును భావార్థ కాదులకుం గర్తయొ వానితో నన్వయించెడు చానికిం బ్రశమావిభి యగునని భెౌవము ఇట్లగుట నిశ్యము కి న్‌ జ రాముండువచ్చుటఎ* ఇచట వచ్చుట భా వార్థకము టీ చవశ్య యాంతము దానికీ గర్హయగు రామళబ్దమువకు శ్రుథభమవచ్చినది శాముండు రాలా లతృణంందు ఇాంచె ఆనుచో రాలా భావార్థ కము, తక్క_ర్తకుం ఛ్ర,శమవచ్చి రాముండు అయ్మె శాముండు విల్లందినం దై లోకంబు లాకులంబులగు-ఇచట అందిని భావార్హకము దానికర్త శ్‌ ణి టు స ల. ళ ఆటీ *ర్రాముండు ఆశబ్బమునకు. ప్రశమవచ్చినది వా జో, న! రాముడు వట్టిన ప్రతినవారింపందరంబు గాదుూ=ఇచట పట్టిన భావార్థ జము శక్కం_ర్తయను రామ శబ్దమునకు6 ట్రశమవచ్చినది, రశాముండు వండక మునుపు రాముండు వండమి"-మున్న గు వ్ర యూ నములు నిళ్లే యని గృహించునది, ప గు పషదస ది ప్రథమాంతంబు లగు యష్మదస్మ, సశేషణంబుల శేకత్వంబున వు.ను-లును బహుత్వంబున రు-ము-లు థీ కి యుష్మదస్మ। ద్వి శేమణంబులకు= నీనా శ బ్దములని శేమణములకు ప్ర శమాంకమ్ములైన యాష్మ 'జీశవచనంబుల వెేేషణములకు వి అనునదియా

కారకపరిచ్చేవము క్షే70్‌

ఆస్మ చేకవచనవిశేవ ణములకు న అననిదియు చివజ అఆగమములుగావచ్చును, అభ యువ్య దృవువచనవిశేషణములకు రీ అనునదియు ఆఅస్తదృవువచన విెశేవణములకు ము అనునదియును సాధారణముగా చిపజనాగమముగా "చేరును ఈనియమము శు థమాంశములకే వెల్లును

ఈయాగమంబులు వరంబులగునప్పు దుత్వంబున

కత్వంబగు 8ిం

నీవు థన్యుండవు-నేను ధన్యుండెను - మీరు ధన్యులర్తు.

"మేము ధన్యులము*, ఇకారంబుమిోంది కు-ను-వు- కియా లో విభ_క్తులయుత్వింబున కిత్వంబగు ననునూత్రముచేత ఫ్రునుల అ= లో ణు

కిత్వంబగు నీవ్ర సుకృతివి - నేను సుకృత్తిని - ఆర్హిహరుండ వౌ నినం గొల్లు నంబుడొక్స, గర్వగరిస్టుండగు నన్ను -మిోరలు =యా ఇ 6 స మెద్టలు-త్తల' ఫ్ట్‌ములు ప్తాయుకగ్రహాముచే రవీతంబులయ్యొ,

ఏళ. ఈయాగమయిలు ఇఫు-ను-రు = ము- ఆశునవ బయియాగ వమములు వపరమగునవ్వుడు వానిక్కి ముందున్న ఉఊకారము అకారముగా మాణునుం

౧ (నీవు ధక్కుండ్తు+వు) సీవు ధశ్యుండ్తవుి ఇదట నీవి యొుుమ్మ చృబ్దము (వశమైకవచనాంతము ధన్యుండు ఆఅశునది దాని విశేష ణము కాన అవి్శేషణమునకు (398 - సూ ఫీ అంతాగమమయినది (3ళ, స్ఫూవిదద వకు ముందున్న ఉఊకారము (దులోనిది. ఆఅళార మైనది

౨ (మిరుధశ్యుల్తుసారు) మోరు ధళ్యుల్ల్తరు " మారు యంమ్మచృబ్ద యశనూలహువచనాం3ము. కాన దానిపెేశేమణమగు ధక్యులి అశుదానికి (38-సూూూ రు అుంతాగమమై (3ళ-సూ) లు లోని ఊకారము ఆకార ముగా మూలకీనదిం

కె (జీను ధన్యుండ్తుసానుణ) నేరు ధన్యుండను ఇట నేని అక్మచ్ళబ్ద

76 బచాలవాసకరణను లఘుటీకి ప్రశమైకవచనాంకము దాని విశేమణానుగు ధశ్యుండు" ఆనుదానికి (3 కసూ నో నూ అంతాగనమమయి, పీదప (36 సూ) డు లోని ఊకారము అకార ముగా మాజీనదిం

ఈ (మేము ధక్యులుళము) మేము ధశ్యుల్నము “మేము అస్మచ్భబ్ద చ్రగమాబహువచనాంతమా చాని విశేషణమగు ధన్యులు ఆనుదానికి (3 30 సూ ) ముీఅంతానమమయి. పీదప దానికిముందున్న లుం లోని ఉఊకారమునకు (3 ౪-నూ ) అకారమువచ్చినది (సీవు సుకృతి+వు)= నీవు నుకృతివి ఆవు చోట తి శరువాతి వి ఏవి శ మాళలినది దానికి ఇత్వము తర్సమ- క౬-వ బ్యూర్ర్యముదే వచ్చినదని గ్రహింపవలె

(నేను నుకృతిశానుజ) నేను నుకృతిన్తి ఆనునప్పుకును మీదిరీలినే శత్రపాంచునది

ఆర్హివారు డవౌ నినుగొల్తు నంబుజాతిఆశునపుడు అర్తివారుండు అను వ్రథమైక వచనాంతవిశేమణమునకు వు" వచ్చినది చానివిశేష్యము నిని ఆశు యాన్మచ్చ్భబ్దపవ్వితీయాంతము.. విశేస్యము ద్వితీయాంతమైనను విశేషగాము వ్రథమాంతమసటదేత నిదృట వ్ల ఆఅంతాగమమయినదని శ్రవాంపనగునుం

బయి యాగమములు ప్రాయికముగా (సాధారణముగా. వచ్చునని శెష్పంబడుటచే నివి రానివియిం గలవని తెలియనగుం నర్వగరిస్థుం డగు నిన్ను అనుచోట గర్వనరిస్థుండవు అగునిన్ను అని కాలేదు మారు పెద్దలు ఆనుచోట మారు వెద్దలరుి అనియంం గాలేదుం ఆదిళబ్దంబునకు వ్లు ను లు పరంబు లగునపుడును సంచో

ధనంబునందును ద్రాన యనునాబేశం బగు, 3౫.

నీవ్చు చిన్న దానవు-నేను జిన్న దాన-ఓ చిన్న దాన,

కారకపరిచ్చేనము 177 జ శీ 3% మింది 98 - వ నూత్రముచే యున్మచృబ్దమునకు "వి అన్య ఇ్భృబ్బమునకు ని వచ్చువట్టుల - అ వు ని లకు ముందున్న (మవాతీవాదక మగు) అది" శబ్దమునకు దాని ఆదేశమగుకు అటే యుమ్మదన్మ చృబ్బములకు చంబోధనమున వచ్చిన ఆది శబ్దరునకుకు దాని ఆదేశముగా నగును +నీవు చిన్న + ఆదిశీవ=) సీవు చిన్నదొనవి * ఇచట వి కు ముందున్న ఆవి" శబ్దమునకు న్తీ వాచకమునకు దాన ఆడేశమైనడి. (నీను చిన్నశఅది+నుజ) నేను జిన్నదాననుి ఆనుచో ని కు ముందున్న అది “చానిశా మాళినది (ఓ చిన్న+అదిజ). పీ చిన్నదాలి - అశుచో సంబోధనమునందు “ఆడి శ దాని ఆదేశమయినది వణ అన్యయుష్మ దస్త త్కార్యంబులం దుత్తరో త్తరంబు బలీయంబు 3౬. వాకును మిోరును ధన్యులరు మీరును మేమును ధన్యులము, 3౬ అన్య యంంప్య దస్త త్కార్యంబులుజ వ్రశమ-మధ్యమ ఉత్తమ పురుమములకగు కార్యములు ఉత్తరో శ్తరయబు ఇ ( క్రమముగా) ఒకదానికంటే చానికరువాతిది బలీయంబు = చవబలము చనమ మధ్య మోత్త శుపురును శార్యములకు ఒళ్కయెడ సమావేశము కలిగినపుడు వానిలో మొవటిదాని కంటె రెండవది దానికంటె మూండవది బలముకలదగు అనంగా-ఒక వాక్యము నందు. వ్రథిమ_ మధ్యవ.పురుమములకుం 'జేంకళల్లీనపుడు శ్రీ, యావిభ_్షి మథ్యమపుకువతో వికీభవిం చుకు మధ్య మో ర్హమపురుషము లున్నప్వుడు క్రియ యం త్తమఫురువమై యుండును వారుని మోరుకు ధక్యులరు అనుచో వారును ఆన్యుప్రథమ ఫుకషముకంటె మీరును అకుమధ్యమపురువ శు చ్యబలమసటచేం శ్రీయకు మాజువచ్చిన విధేయపిశేమణ మునకు మధ్యమపుకుషమువచ్చినది. మిరు, "మేముకు ధక్యులము ఆకుచోట ము్యమఫుకుమమగు సూరు కంటెకు ఊత్తమ

కే70 చాలవాస్టకరణము, లముటీక ఫురుషముగు మేమూ ్రబలమగుటచే ్రీయనుబెల్పు విభేయవిశేషగాము భన్యులు అనుదాని కుత్తమపురుషము కలిగినది వళవాళ్యంబుసం దొకానొక్క-డు తక్క సర్వపదంబులు

శ్రుమనిరవేతముంబుగం బ్రయోగింపంజను, 82,

ఫూర్వవింది పరవింది యను నియమ మవేథీంపక వాకర్టి మం దెల్లవవంబులు వలచినట్లు శ్ర "యోగింవందగును _ వీని ప్రభ సృతిళబ్దంబులు కొన్ని నియమ సావేతుంబు లయియుండు గాలి చల్లగా వీచెరు.వీచెరుజల్ల గా గాలి-చల్లగా గాలి వీచెను వీచెను గాలి చల్లగా - గాలి వీచెను జల్లగా-చల్లగా వీచెను గాలి

కలై వీకవాక్య్ళంబునందు ఇక్‌ శర్మ శ్రీయలుగల ఒకవాక్యమున? ఒళానొక్కండుతక్కం ఇ వీనో ఒళకపదము (ఎని వ్రళ్ళళులలో నొకటి) విడిచి క్రమనిరపేతంబుగ * ఇది ముంద ఇది 'వెరుక ఆశనియమము లేక

ఆఖండవా క్యమున ఎని మొదలగు కొన్నిటినివిడిచి తక్కినవవముల ఇెల్ల నిచ్చవచ్చిన రీతిని చ్రృమయోగించవచ్చును. వూర్వవదము ముందుండవలసీన దము పరవదము ఇ వెనుకనుందవలనీినవదము వలచినట్లు = కోరినట్లు ఎని ఛళ్ళితిళబ్టములు ౨ వీని పోలే వలె మున్ను గుళబ్దములు నియమసా పేతు ములు జ నియమమును కోరినవి - ఇది ముందు ఇది వెనకి ఆకు శ్రమము లవి

గాలి చల్లగా పీబెనుి అనువాళ్యములోని పదములను ముందునెనుకలు చేసి ఎట్టయినను వాడవచ్చును. ఉదావారణములు వీఫపులమున సీయంబడీినవి చంద్రునివలె ముఖము వ్రకాళించు' ననుచో వలో ముందుంచి పలెఛం ఇదునిముఖము వ్రళాళించునని చెచ్చరాదు వీని వలె మున్నగువానిని పద ములథకముందు స్వకర్శత్త ముగాం ఈఊయోగించరాదు

ఇది కారకవరిచ్భేదము

అప అప అన సమాసపరి చ్చే దముథ అావ్రన్రితాా. సమర్థంబులగువదంబు 'లేకవదంబగుట సమాసంబు ౧.

పృ 'హ్య్భాతంబులగు నర్థంబుల శేశార్థిభావంబు సామ ర్థ్టంబు పృథకృ్రనిద్ధార్థంబులగు పదంబుల కేశార్టంబునందు థి థథి థయ వృత్తి సామర్ధ్యము.

2 థి

సమాసపిచ్భేదము---ఓకదానికం టె ఎక్క్కువవదములు నమాసముగా (గంమేవముగ్యా. ఒక్కవదమగు ఎ నమానము నమాసములంగా్చి. తెలుపు శ్రంథఖాగము నమూనవరిచే గ్భ్‌దము

౧ నమర్థంబులగు వదంబులు = (విశార్ళీ భావరూవమగు) సామర్థ్యమఃూ గల పదములు వీకచదంబగుట = ఒక్క (ఆఖండు)ు వదమగుట ెండునుగలిసీ ఓఒకవదమగటకుం దగిన సామర్థ బ్ర్‌ముగల వదములుచేరి ఒళ)_వదముగామారుట నమానమని అర్థము.

నామర్థ్మిము ెండువిధములు. ( ) వ్యపేత (2) వికార్థీఫావముం వీనిలో వ్యపేతు సామాన్యమాగా వాశ్యములయిం దుండును వీ కార్థిభ్లావ సామర్థ బ్రీముమ్మాత్త్యము నసమానములం దండును

రాజయొక్కపుత్రుడు ఆశు వాక్యమున ఫు శ్రుడు" అని భెన్పిన తోడే ఎవరియొక్కపు శ్రుడుగ్‌ ఆను నాశాంక్ష (వళ కలుగణా రాజు మొక్కి ఆను వదార్థము సమాధానముగా వచ్చుచున్నది; కాపున ప్మక్రి బదము నర్థమునకును శాజి వదము నర్థమునకును పరస్పరము అెసీతువలన ! సంబంధము॥ లదు తమకమ యర్ధములను జలియ జేయు వదములకు అకాంతు వలన6 బరన్నరముగల న బంధము వ్నృెపేత్‌ అను లక్షణ మిచట సరిగా వరి పోయినది

380 బాలవ్యాశరణము, లఘుటీక్ష నమౌసమునకు సంబంధించిన సామర్ధ్యము వైన్యపేకుకాదు మతి క వికార్థీభావసామర్థ ము దొలతుణమే వృథస్ఫృూకంబులగు అనువాళ్యమునం కేప్పంబడీనది చృళహ్యాకంబులగు నర్థంబులం= వే్వేలుగా నున్నయర్థములు, కలయిక లేక ఎదాని కవీ వేలుగా నున్న యర్థములు కలిని ఎశార్థమగుట (వీశార్థీభావ) సామర్థ్యము రాజుకోడుకు అను నమాసమున్న వేర్వేజు గాం దమకమయస్థములను "జెలుపుచున్న రాజు కొడుకి. ఆకురెండుపదములు శలవు ఈ రెందుబదములయర్థ ములును గలిపి యేకార్టీ భావసామర్థ్య్యమున రాజు యొక్కకొడుకు ఆను నొశేయర్థమును బోధించుచు నవి ఇాఫున నిది సమాన | మైనది [నమానమునందు విభక్తులకు లోవరుగును ఇక్కడ రాజుయొక్క కొడుకి అని తొోలుకనుండంగా యొక కు [నమూనమున లోవము కలిగి నది) వృఇకృ్రసీద్ధార్థంబులు సామర్థ్య బ్రీమునకుం. బయిరీతిని లత్షణము ఇెప్పినయెదలం గొన్ని చోట కుమురకున్నది, పార్టి పప్రార్తనముండు. ధర్ష్మనుతు బన్చిది అనుచోట ధర్మ నుకువశ్సుో అనునది నమాసము ఇక్కడ పార్థివ ల న అ కి ప్రాశ్తనకుండు ధర్మ నుతుం డగునుగాని ధర్మ నుకువి బన్ను కాదు ఆర్థ్యము కుదురుటకయిసమువిశేషణమును.. ధర్త్మసురువనర్పు. ఆనుసమాసములోని భాగ మశ (నీక చేశమగు). ధర్మనుతు నితో అన్వయించవలెను ఇచ్చట వీకార్థీ భావమే గాకు వర పేతుక్తూడ్న నున్నది కాపుగచే ఇట్టివానిని సాధించుటవొఆికుం గొన్నిచోట్ల రెందువిధములకగుపాముర్ధ్యముఎుు సమానమునం దంగీకరింపం బనముీ నని తెఎపుచు సామర్థ్య వ్ట్‌మునషు మజియొకలమణ ము వ్రాయంబడు + చున్నది కళళ క కి న ఖ వ్భశక్ప సిద్ధార్థంబు లచవదఏఎబులకుణు వేయి “6 శ్రసీస్ధములై న య ర్థ్‌ ముళను జెలియంజేయుంపదములకు ఎకార్థంబుకంచు. వృటల్తి=ఒకే యర్థము నందు జ్వీనికి -వివిధపదార్థములకు బోధించుచు స్వత, శ్‌ ముర్పె వెలయు. కట్ల ములు కలిసీ వీకబదార బోధకములగుటయు సొమర్థ ్యమని భెవము శి

సమాసపరిచ్భేదము క! వయిరీతిలక్షణను నంశీకరించుటచే పార్థివప్ర్యాన్తనరుండు ధర్మనురుని యొక్క వక్చి ఆనువాక్యమునందువలె ధర్మనుశువన్సు ఆనుసమానమునం యగు పార్థివ ప్తాగృనరుండు ఆనునది ధర్మనురు” తో విశేమణవిశేమ్యభొవ మువుప్తాందలలుగు చున్నది ఇచట 'వేశ్వేలుళానున్న పి నర భర్మనుతి పదములు కలసి పార్థివ ప్రార రరు- డగుధర్మనుతు' డను జేకార్థమురు- బోధించుచున్నవనుట న్పష్ట మేశచా సాంన్క్బృతి కాచ్చికమి శ్ర, భేదంబుచే సమాసంబు తివిధంబు ౨. నో సాంస్కృృతికంబని యౌాచ్చికంబని మి శ్ర ౦బని సమా సంబు తి విధంబు అందు సాంస్కృృతికంబు సిద్ధంబని సాధ్యం బని ద్వివిధంబు శీవల నంస్కృ్బతళ బ్దంబులసమాసంబు సిద్ధంబు నాయడు, రాజాజ్ఞ -తటాకోదకము _ లక్ష్మీ వల్ల భుంయ, సంస్కృత నమంబుల సమాసంబు సాధ్య్భంబునాయబడు రాజునాజ్ఞ్ల - తటా శంబునువకము -_ లక్షేవల్లభుండు, తక్కిన తెనుంగుల్ల సమాసం బాచ్చికం బనంబడు జేనియానతి- చెలువునీరు.న్తిరి చెలువుండు = ఉభయంబులు ౫ాడినది మిశ్రంబనంబడు చశాజూముదల-వెటువ్లు త్తి నుదకముంనిరివల్ల భుడు. = నమానము మూండువిధములు=ాా (ఈ) సాంస్కృలికము (2) అచ్చికము- (కి) మిశ్ర్రము శేవల సంస్క్భృతవదములకుంగాని కేవల తర్సమవదములకుంగాని కలుగు సమానము సాంన్మ్బ్బృలికము నంన్కృశ పదముల కగు సమానము సిద్ధము. (ఊదా-- రాజాజ మున్నగువనవి-ఇందు సమాసము చివజమా త్రము ఆ "తెలు వ్రవ్యయములు చేపచుందును ) తక్పమవదముల కశగునచూనమం సౌఖ్యము, (ఊదా రొజూ నాజీ జా

1082 'వాలవాస్థకవణము, లముటిక మున్నగునవి (ఇట రాజు ఆజ్ఞ _అశువదములు రెందును తల్సమములుం వానికి సమాసనుకల్లినది ) అచ్చ తెనుగుపదముల కగునమానము అచ్భికము. ఊదా --- జేనియానతిొ మున్నగునవి (ఇట సమాసముపొందినవదములు శండును అచ్చికములె )

ఊధయముల.=కర్సమము. ఆచ్చికమును -తత్సమములకును. అచ్చిక ములకును గలుగుసమాసము మిశ్రముం (ఊదా - రాజూాముదలో ఇచట “రాజ. కళ్స్ళమము. ముదలి అచ్చికము ఈశెండిటీని ఇచట సమాస మయెనది)

తత్పురుమూదులకు లతణంబు ప్రాయికంబుగ

సంస్క్యృతో_క్షంబ యగు. 3. తత్పురుష బవాువీహి ద్వంద్వంబులని సమాసంబు తీ న్న! 'లెలం _డివీధంబులయియుండు అవి ,పాయికంయబుగా నుత్త గ సో టీ ీ

రాన్యోభయవదార్థ చశానంబు లయియుండు. అందు వడ్పురు సుంబు వ్యధికరణంబని సమాన్హాధ్రికరణంబని ద్వివిధంబు ద్వితీ యాదులకు మిందివదంబుతోడ సమాసంబు వష్థధికరణంబు నాంబడు, నెలతాల్చు - నెలతక్కువవాండు - చేవర మేలు - దొంగ భయము - రామునిబాణము - మాటనేర్పరి. విశేషణంబునకు విశేష్యంబుతోడ సమాసంబు సమానాధికరణంబు నాంబడు ఇదియమె. కర్మథారయంబు నాంబడు సరసవువచనము - "లెల్ల గుజ్జము-మంచిరాజు ఇవి సంభా్థవూర్వంబు ద్విగువునాంబడు ముజ్జ్ఞగములు - ముల్లోకములు, బవాం వ్రీహి - ముక్క.ంటించలి వెలుంగు. ద్వంద్వము - తల్లిదండ్రులు = అన్నదమ్ములు స్ర్రాయి కంబుగా ననుటచే సంస్కృృతలవణంబు దొడరని సమాసంబుం గలదని సూచింపంబడియె దానంచేసి చిగురుగోలు - జొంటి

సమాసపరిచ్ళెదము 183 మోని యిళ్యాదులయిన యువమాన వ్లూర్వపదశర్మ థఛారయం బులు ఆాహస్టంబులు మ. ఖపద్మము = చరణకవలములు = ఇట్టి యుపమానో త్సరపదంబులు గలవుగాని విపషరీతంబులు సిద్ధం బులులేవని యెఅుంగునది నిద్ధంబు సర్వంబు గ్రాహ్యంబు-రాజ వురుషుండు - నీలోత్చలము - వీళాంబరుండు - 'రామలత్షేణులు కేవలసంప్కృతక్యము వికృతిశబ్బముతోడ నమసిందదు దానం 'జేని యనేకమాలు లల్బదం డిత్యాదులు దుష్టములని తెలియు నది

3 తత్పురుహిదులకు= తత్పురుష మ.న్నగునమావములకు- శత్వురువ- బహాంవీ,పా-ద్వంద్వము" అశుమూండీంటికిని ప్రాయికంబుగజసాధారణము గా సంవ్క్భృతో కంబ సంనట్ట్టాతమునందు. ఖెప్పినట్టుగానే.. తెలుగనకు నం స్కలృతమునందువలె సమానములు మూండువిధములుగా నున్నవి అ= తల్పు రుమ-లహావ్లీ హి ద్వంద్యము అననవి- తర్పురుషాదులకు నంద్కృతవ్యాకర ఇఅమునందే లతీణములు బెప్పంబడియున్నవో "తెం/గునందును సాధారణ ముగా ఆలక్షణము లే యుండునని భావము ఆలత్షణము లిట్లుష్నవి

సమానమును పొందువదములలో ఆండవవదము చ,కానముగాం గలది తర్పురుమము అతక్పురువము (1) వ్యథికరణకత్పురువము. (2) సమానాధి కరణకరత్పురుషము ఆవి ఆెండువిధములు

ద్వితీయ మొదలు స ప్తమివణకులోలవిభ క్తులకు మిందివదములలో గల్లు సమానము వ్యధికరణ మనంబడును- (నెలను తాల్పు) (తాల్చినవాండు) = నెలకాల్పు ఇచట ద్వితీయకు తాల్పు అను న్నక్తరవదముతో సమాసము

[వ్యధికరణ మనంగా 'వేర్వేలు అధారములుశలది ఇందు సికదము యమొక్క- ఆక్థము ఆవదమునండే నిలిచియుండు నెలతాల్పు" అనునిడ జిల ఆకువదముయొక్క_ అర్థము నెలయందును తాల్చు" వదముయొక్క యర్థము

కర్న చాలవార్థ్రకరణము, లఘుటీక తాల్చినవానియందును నిలిచియున్నవి కాని ెలి మొుక్కుయర్థము తాల్చు వెనిగంని తాలు అర్థ ము బెల మమునిగాని ఆధారవడియుండ "లేదు కాన ఈశిండిటి యాధారములును విభిన్నములై నవి ఇ్లేవిభక్తుల కగు నమానము లన్నింటియందును వ్యధికరణ మే యుండును

(గెలనేశకక్కువపాండు=).. జెలకక్కువవాండు. తృతీయ కుదా వాతి (జేవజగొజకశ్లా మేలు=). దేవర మేలు చతుర్ధి కదావారణము

(దొంగవలనళభయమంజ) దొంగభయము" = చంచమి కుదావ్భాతి

(రామునియొక్క శ బాణముల) రామునిచాణము - షష్టి కదా వారణము (మాటయందు + నేర్పరి) మాటజీర్చ్పరి = సప్తమి కుదాహృతి

వెశేమణము విశేష్యములోం గలియునమాసము నమావాధికరణరు ఉఊదాలజ సరనసఫువచవము * ఇచట సరసము వేేవణము వచనము విశేమ్య' ము వీని కగునమానము నమానాధికరణ మనంబడునుం

(నమానమైన (భేదము లేని ఆధారముకలది సమా నాధికరణము

సరసపువచనము అకు-ోట సరసము సదముయొక్క యర్థమును వచనము ఆకుపదముయొక్కం_ యర్థముకు వచనము నంజే ఆధారపడి రంున్నవి.. సరసక్వముి వదనము న్నా శ్కయించియే యుుడవలెకుగాని తంత్రము గా నుండంకాలదుక దా ఇళ్లే విశేషణ విశేష్యభాన మున్న హేట్లన్నింటను సమాశాధ్దికరణ మని చ్రుకొంచునది

నమానాఫిోరశమునకు కర దారయమూు ఆఅనిెసేకు వ్యధికరణమునకు తర్పురుషము ఆశుష్యవవోర యు ప్రసిద్ధము త్యెనజ్జిము. మంచిరాజూ అనునవిచంం కర్మ ధారయశే ఊదావ్భాళులు

ఇది జ పమానాధికరణము సంఖ్యాఫూర్వ౦ంబు=వూర్వనదము సంఖ్యా వాచకము శాలలది నంఖ్యావాదకమగువిశేషణముతో విశేష్యము సరసించు కీనిద్విగునమాస మ*ంబడును (మూండు 1 జగములుజ) ముష్జగములు అనుచో విశేషమణమగు మూడు శబ్దము సంఖ్యా వాదకము ఇట్టే ముహ్రోకములు నుం

సమాసపరిచ్భ్చేదము కేరం-

మోందంజెప్పంబడిన తత్పురున - కర్థ్యథారయ - ద్విగూ నమాసములు మ్మూండింటను ఉత్తరవదమే క్రధానము. ఎట్టనా పెలతాల్చు.. సరసపు] వచనము ముజ్జుములుి అనుచోట్ల్ణ మనకు ముఖ్యమైనవి త్యాల్పు వచన్తము జగములు ను లి మున్నగునవి అవ్య ధానములు

బహు వీ హీిసమానము ఇకరవదము ఛ్సును నము గాయలది ఆజఅన(ాణ అందు ననమూసమును పొందువదములలో 'ీదియిచు వ భఛానముకాదు వాని కంటె వేజగుపదము ముఖ్యమైయు-డును

(మూ దుశాకన్నులు కలవాండుజ). ముక్కంటి ఇచ్చట మూండు కన్నుల్కు ఆనుపదములు రెండును సమానమును పొందుచున్నవి. కాని ఆవ వ్రథానములు కావు. వీలయన మూండ్రైన కన్నులు ఇచ్చట కోరంబడలేదు. మూండకన్నులు గలవృ క్రీ ళివుడు ఇచట ముఖ్యము అవదము నమాన _ మునుబొందువదములు కండింటికంటెు 'వ్నేజైనకి

(నమాసము 'మొత్త్సముమాంద కలవాండు శలవారు కలది కలని అను ఓ సీర్ధములు పయిశళబ్దములు. "లేకయే వచ్చినయెడల బహ ప్రీపాసమానమని "తెలియనగును ] (చలి వెలుంగు (కలవాండు=). చలివెలుంసి అనునదీియు నిట్దే

ఊరయపదార్థవ్రథానము ద్వంద్వము ఆనంశా ద్వంద్వమున నమాన మునుపొందు చదములన్నియును చ్ర,ధానము లయియు౦దును*

(శల్లియు+కండ్రియుజ) కల్లిదంద్రు, లు.” తల్లిదండ్రులు వచ్చిరో అనూ. నపుడు వారిద్దఆుశువచ్చిరని యర్థము వారిద్దతీలో ఎవరో యొకరు వచ్చికని ఆర్థముకాదు. కావున శల్లి తండ్రి” అనుసదములు. కెండును ఇచట ముఖ్య ములే, [(ద్వంద్వనమాసమున ననూసము పొందువదముల చివజ సమాచ్చ యార్థకములగు యు. నీ ఆననవీ (వ్య పేషయందు-వాక్యరూవముగ నున్న ఫుడుు చేరుచుడును ]

180 చాలవాన్టకకణము లఘుటీక

ప్రాయికంఎు కాశాశత్చునుపూదుంకు లక్షణము తజదా సంస్కృత మునకుంబో లె. ఊంకునకుటవే నన్య్చకలమణముపొందని సమానములును తెలుంగనం గల్పవని తెలియుచున్నది వంస్న్నకముక ఉవమానో _క్హరవదకర్మ ఢావయఎగలవు శాని శాపమాన్నఫ్రర్వ్యవదకర చారయలు లేవు

(ఊపమానము శెడవపదము గా.గలది ఉపమానో గ్రరపవము )] ఉదా = ముఖవద్మము చరణకమలముఎ ఇచట ముఖము చరణ ముఎఅనునవి ఉష 'మేయకులు-వర్జ్యములు-పోలికళుపొంమునవి వద్మము కమలములు ఉష మానములు-పోలికకాథారమైనవి. యి ఊదాకవారణములలో ఉవమేయముయఎి ఫూర్వవవములు గాను ఉపమానము లుత్తరపవదముఎశాను ఉన్నవి సున బాత మువు ఇట్టి సమాసములే ఉండును

(ఉపమానము తొలివవము గాణలవి ఊవనూన్నఫార్వదదములు ఊదా - చిగురుంగేీ ఎం జుంటిమోవింఇచట చిగురు జున్ను” అనునవి ఉవకూనముఎ అవ వూర్వసవముఎ. కేఎ మోవి ఆశునని ఉఊవమేయములు ఉాత్తరపద ములం ఉవమానము 'మొదటివవముగాగల మోందిరీతిసమాసములు. తెటరు లో'ేశాని న స్కృశముక లేవు

వివరీశంబు ఎజచషావ మానఫార్వవదంబులం సిద్ధంబులు=సంస్కల ఖే వ్యా కరణము వకుసరించి సీస్థించునవి ఇట్టివానిని “కెఎగున వాడవచ్చునని ఊదా హరింప బదుచుక్నది (రాజుయొక్క శపుకుషుండుల) రాజఫపురువుడుి ఇది వ్యధీకరణమున (తత్పురువ) కుదావ్యాతి, నీలమైన + ఉత్సలముజ) నిలోత్న లము ఇది నమానాధికరణకున (కర్మథారయు కుదాహారణము

(పీశ్ల శ ఆంబరము (కలవాందుజ) వీఠాంబరుంయి=ఇది బహు వ్రీపొ కుదొహాతి (రాముందును లమ్షణంండును=) రామలమణంలు-ఇది ద్వంద్వ మున కుదొవహణరము

శీవల --త్తర్ర్రరములే ఆచ్చికములతో వమాసమగనుశాని శీవల సం స్క లశబ్దములకు సమానముకలుగదు కావున నేఅనేకమాజులు ఆల్పదండు

సమాసపరి చ్భేచము కే్ర7 మున్నగునవి అసాధువుఎ. ఇచట ఆనేక అల్బ ఆకునవి నుస్కృతళష్టములం న. వానికీ మాబులు దండు అకు నచ్చతెఎుంు పనములకో నమానము చేమ శాదు బిల్‌ ఆఈ వయకు సర్వనామంబులు త్రీకంబు నాయడు. 6 నే లే మనశణా6 మూండింటిసమూపహాము అఆ-౩4-నీ అను మూడు ఖ చర్వనామళబ్దములకును త్రికము అని సంజ్ఞ ఆ క్ష స్తీన ర్మదారయంబు త్రిక _న్త్రీసమ ముగంత ధాతుజవిశేషణ పూర్వపదంబయి యండు ౫ ఆచందము - ఈచిందము - వీబ్బృందము _ వాయిమాట ౨ పోందిపాట - బెడివపుటడినము _- మడిసనెకుదడములు, ఈనియ మముచే బల్లిదుండు-యల్లుండు - కావలుండు - రావణుండు.ఇతాస్ట దుల సమాపంబునేదు ణి కర్య భఛారయముజనికేషణ విశేమ్యముల కగునమాసము ల్రికమంజ ఈ ఈ వీంఅకు సర్వనామములు స్త్రీసమమ ఆవ్రథమెకపదనము. లోపించిన అచ్చ తెలుగుకబ్టము ముగంతము =రత్చశు ళఈం-సూ అనుసరించి ముగాగ మమువచ్చిన శబ్దము ధారుజవిశేమణముజధాతువులవలన _ నేర్పడినవిశేమణ ములు-'వెడు" మున్నగునవి చిపణం జేరునమి శర ఛారయసమానసమున విశేషణము*శానుండు మొవటివదము త్రి మైనరు కావలెను స్త్రీసమమయినను శావలెను. ము ఛివణపచ్చునది మొనను కావలెను లేక ధాతంజవిశేమణమయియైన నుండవలెను. ఆట్టివిశేవణమునే విశేమ్యముతో నమానము కలుగుననికొవమంం అచందము; ఈచిందము ఎబ్బందమూ అనుమూండును త్రికము విశే మణముగా నుండుటకు ఉదాహరణములంం “వాండిమాట పోండిపాటి ఆనునని _స్తీసమములు విశేషణము లగుట

183 బాలవా్థ్రకరణమ్ము లఘుటీక కుదావ్భాతులు (బెడిదము + అడిదముజ) బెడిదపుటడిదము అననది మ్సంక్ష విశేమణమున కుచదాహరణమని శ్రృకాంచవలెరు_ ముగంకపదముచే మూ చు యమునువూడ గ్ర్యహింపవలెనని యీ ఉఊదిాహరణమునుబట్టేయీ. తెలియు చున్నది. ( బెడిదము లోని ము ఛ,గ్యయము కొని ముగాగమముకాదు ] ఈ ము కారమునకు సంధి-3 ౨ంస్కూూత్త మున ఫు" ఆజేశమును ౨౮ స్మూర్తమునే టీ గాగమమును వచ్చినవి బెడిదపుఓ డిదములు' ఆనుబహువచ నాంకమగు ఊవావారణమున నిెశేషణము ముగంతమగును ఎలయ -అహువదనవాన (ము ్రశ్యయముకాదు (మడియం + ఎడు + దదములు=) మడినెడువడములు అనుచో మడేనెదు అనునది ఎడు అంకమైన ధాతుజవిశేషణము

ఈనియమము చేజకర్య ఛారయమున6 బూర్వవదమగువిశేమణము త్రిశా దులలో నొకటి యయియుండవలయు నశుని యమము చే యుటంబట్టి బ్దు దుండు మల్లండు అనుచో బల్లిదుండు విశేషణమైయుచ్నను తీ, కాదులలోం 'జేరమిం జేసీ ఊత్తరవదముతో సమానము పొందలేదు, ఇే. కాప్టలుండు. రావణుండుి ఆనుచోటను సమానములేదు మింధిచ్ని దువషకములు

స్తీ ఏమమఘటితంబ యొ కానొళకండు బహు వ్రీహి

చూపహపై,డు. ౬ లు

ముక్కంటి. వేగంటి.-చలివెలుంగు _ వేవెలుగం.మోటబరి _ ఇత్యాదులు వ్యవహోరసిద్ధంబులు ఆ్రాహ్యుంబులు,

౫ స్ర్రీసమఘిటితంబు ఇ స్రీగముముతోం గూర్చు బడినదియే. సమాస ములోని నిశేషణవికేవ్యములమోంది చ్రశమైకవచనములోషించిన బహువ్రీపా యొశానొకటి కనంబడు చున్నదనిఫొవము.

(మూండు + కన్న(లు) + శ్రలవాండుణ) ముక్కంటి), ఇచట మూండు, కన్నులు. ఆనుపదములు.. రెండును. న్ర్రీనమములు ఈ పరి ల్భేదములోని ౧౭ - వ స్మూక్తిముచే మాయి లోని దిపోయి కన్ను లోని లంక

సమాసపరిచ్భ్చేదము కర] క గామాజబును ౧9-వ సూర్రముచే మూ ర్రాన్వముగా మాత ము అగు, ౨౨వ న్యూత్తముదే న్న"కు టి ఆగును ఆచ్చ్భిక పె ప్టి ం వ్‌! నూ అనునరించి టి" కి ముందు నింద సున్న చేరును (వే+కన్నలు కల. వాడు) వేగంటి (వే ఆనదానికి నమానములో వేయి అని యర్థము ) ఇచటకు సమాసముశాందు కెండుషదములును న్రీనముములు. తక్కిన బ్మక్రియ మోందివలెనే గ్రావ్యాము (చలి+వెలుంగుసా(కలవాందయు)ఆ). చలివెలుంపి (3ే+వెలుగు(లు కలవాండుుఅ). వేవెలు/పి ఆననవియునిళ్లై మోట+బరుఫవుష(కలవాడుజ) మోటబరి ఇచట ౨౨-వ నూశ్ర్రముచే ఇఖివచ్చి వు లోపించి (బరు + ఇఇ) బరి ఆయి మోటబరి అని యేర్చడినది మింది యన్నింటను అన్ఫవద మే వ్రధానము పమురీతిసమాసములకు శవుల్య్రయోనగముల ననుసరించియు. వ్యవహారము నథసరించియు. గృహింవ నగును, ళ్‌ ల్‌ పొ ఆచ్చికళబ్రంబుతోడ స్తీ సము ప్రాయికంబుగా బ న ద్వంద్వం ల అన్నదమ్లులు - తన్లిదండ్రులు - డఊోరువల్లెలు - ఆలుమగలు అవాజ్ట్రీ ళం శూ ళల మగయసను బిడ్డలును - పల్లమును = గశ్లీమును.ఇళ్యాదులు సమ సింపవని యిీినియమ్వుబున నెణుంగునదిం ౭ సాధారణముగా ద్వంద్వనమానమున మొదటిళబ్టము. స్రీనమము గమ తర్వాతిశబ్ద మాచ్చికళిబ్బముగాను ఉండునని భొవముం (ఆన్న + కముండుజ) ఆన్నదమ్థలూ ఇచట అన్ని స్రీనము తమ్ముండు అచ్చికము. కావున నీ₹0డింటికిని సమానమైనది శల్లిదంద్రులు మున్నగునవియు నిట్లే, బాలవ్యా-లఘుటీశలా-] తి

100 బాలవాస్టకరణము, లఘుటీక

మగండును.. బెడ్డలున అనుచో మగి ళబ్దము చ్రీనమమ. కాదు దుమంఠము- పల్లమును గగ్లైమునుి అనుచో వల్హము మువ్తత్యయాంఠము కాని శ్రీసమముకాదు శాన వీనికి సమాసము కాలేదని (గ్రహించవలెను

సర్వశబ్రంబులు నంబంధంబునందు దచ్చ్భబ్ధంబుతోడ నమనీంచు, లం

నావాండు - నాయది - ఇంటివాండు - ఇంటిది = రాముని

రా సర్వశబ్దములు కు శబ్బములన్ని యంును తచ్చబ్దంబుతోడ ౨ ఆ శబ్దముతోడ ఆది ఆవి వాందు వారు మున్నగువానితో సమసించు సమాన మును పొందును ఆఅన౮ొా--- అన్ని శబ్బములును నంబం ధార్థమునందు కచ్భబ్ద జర్యాయములగువా నితో సమాసమునుపొందునని భావము

(శాయొక్క గ వాండు=) నావాడు ఇచట నాసంబంధమైనవాందు

అని యర్థము శాన నా శ్వముతో కచ్భబ్దమైన వాండుి. సమానమును పొందినది. ఇ్లే తక్కినఎయుం వాయది" అనుదానికి నాది అనుదూపౌంతరముండును (చూ నుంధి ౪౫) రామునిది అనుచోటను అకార" లోవము సంధి ఈగవసూ ్త్‌మ చేశజీ యన్ముగ్రృహించునది. ధాతుజవిశేషణంబులకు విభ్నక్షి వివమీంచునప్పుడు తచ్చ్భబ్దం అధి బను ప్ర యుక్తం బగు, గొ

వచ్చినవాండు - వచ్చినది = రానివాండు - రానియది,

౯ క్రియాజన్యవిశేమణములపంం. విభకి ఇెవ్పందలంచినవ్వుడు “*వాండు ఆది మున్నగు శచ్భబ్దములను = విభ _కంతేమును గూడి ఛయో శంపంబడునుం కోవిశేమణములకుం ఛి, ల్ఫేక్మవు యోగా రత లేదని భావము

వచ్చినవాండు మున్నగుచోట్ట వచ్చిని మున్నగుధాతువివేవణ ములకు వాండు మున్నగుకచ్ళబ్దమః లకువ్రయు క్తము లగుటను గమని౦చునది.

సమౌాంపరిచ్భేదము 01 ఎల్లి యొడల దాళుజవిశేపణంబుల కట్టి యనువదంబు ద ఆజ ఆద వచ్చిన రాము-డు-వచ్చినరాముడు ఎ వచ్చునట్టివాండు- వచ్చువా-డు ౧౦ అన్నిచోట్లకు క్రియా జన్యవిశేమణ లకు వికల్పముగా అట్టి” ఆకఘవదము అకువ్రయుకృమగుకు అనంగా అఆవిశేషణముతోం జే అట్టి ఆను వది వ్రయోగింపబడుకు ఊఉదావారణములు స్పష్టము, ల్ల ఎన జర్‌ యుష్యదస్మదార్తార్థకంబుల కుత్తరపదంబు పరంబగునపుడు దుగాగమ్మంబు విభాషనగు. ౧౧. నీదుకకుణ - నీకరుణ నాదునేంమి - నానేరిమి. తనద రూవు-తనరూపు ౧౧ యుషదన చాతారంబులకు ఇ నీ = నా - తని శబ్లములకు రజ కక ది ఉఊశ్తరపదంబు ఇ రండవ (వజాకు) చదము వేలొకవదము జరముగానన్నష్తుడు దానికిముందున్న సీఎ నా = శనీ ళబ్దములకు దుక్‌* (ఇందు మిగులునది దు) ఆగముముగా వచ్చునుం ఆయాగమము సీ= నా = తనశబ్దములచివజిం. జేరుకు.. ఈయాగమము వికల్చ్పముం సీదుకరణి ఆనుచో నీ యంవ్మ దర్థకము ఉఊత్తరవదము కరుణ ఆయుశ్తరవద కు భరమగటచే సీ ఆనుదానిచివణ ది 'ేరినది ఈ ఆగమము విశల్బమళపటచే ఇఏి రానప్పుకు నీకరణి అనియు నగు ఇతో తళ్ళినయుదావ్బాతులును గుణావచనంబులగు నల్లామలకుం గర్మ్యధారయంబునందు నిగాగముంబు బహుళంబుగా నగు ౧౨.

102 బాలవాష్థకరణము, లఘుటిక నల్ల నిగుజ్జము = నల్ల గుజ్జము. నల్ల - లెల్ల పచ్చ ్ప-ఎజ్రి-చామ.. తియ్య-కమ్ము-వుల్ల -విన్న -తిన్న -అల్ల -9త్యాదులు నల్లాద లు గ్‌ గుణములను జల్పునట్టి నల్డి మున్న గుశ్వములకు గర్మధారయ సమాసమునందు నిక్‌” అనునది ఆగమముగా = బరాంళముగా నగుశు (ఇందు ని మాక్ర్యము నిల్చుకు) (నల్ల శని 4 సుజ్ఞముజ) నల్లనిగుజ్ణము” ఇది కర్మ ఛారయము నల్లి గుణవాచకము కాన దౌనిచి;ంణ ని చేకంనది ఇం బహు భముకాన ఇదిఠానిరూపము. నల్లగజ్ఞము ఆనియు నుండును తక్కినవానికిని ఇగ యని చ్రసొంచునది బ్‌ ను ద్విరుకృంబగుహల్లు పరంబగునపు డాచి లకంపెగు దీర్ధ ంబునకు పహస్వంబగు ౧ ౧౩ ద్విరుక్తంబగు హల్లు = ద్విత్వాతురము అచ్చికంబసదీ ర్షం బునకు జ అచ్చ తెలుణషనము దీ ర్రమునకు ద్విత్వాతమురము. వరమగుచో చానికి ముందున్న ఆచి గకపదదీ, రము వ్రాస్వమగునుం నీ ఆగ్‌ శ్రీకంబుమాంి యసంయుక్రృహల్లునకు ద్విత్వంబు బహుళంబుగానగు ౧౮ అక్కన్య-ఆఅకన్య, ఇక్కాలము-ఈకాలము ఎన్లోకము - వలోకము, అయ్యశ్వము - ఆయళ్వము, బావాళకముచే న్తూష్న "గేఫంబులకు.ద్వాత్వంబు గలుగదు, ఆరూసము--ఈళబ్దముం వమండము-ఆసుక్ష ఖత-ఆహయము ణక ఛ్రిశంబుజ ఆ ఈ వి ఆనుసర్వనామములు ఆసంయు క్త బగువహల్లుణ వేటొకవాల్లుతో నంకాగముపొందని-ఒంటరిగా నున్నవాల్లు ఇత్ర కంబునకుం దర్వాత ఒంటరిగా నున్నవాల్లునకు ద్విత్వమః బనాం శముగా నగునుం (ఆ+కన్యజ) ఆకట్టన్య ఆకన్య "

సమాసపరిచ్భ్ళేదము 103

ఇచట అ త్రికము కన్యి లోనీ కి అనంయుక్త మగహాల్లు*

శాన దాని॥ ద్విక్వమువచ్చి (ఆ +క్కన్యంఆయి) నది వీదప ౧౩-వ సూర్ర

యువనసరంచి ఆ (దీర్రము) అ” (న్రాన్వము) అయినది ఈవిధిబరాశమగు టటచ్చే వకుమున ఆకన్యి అనియు నుండును

న్యూత్ర్తములో బహుళముగా ఆని వెప్పంబడినందున ర-శ-మ.న- వా లకు ద్విత్వమురాదని యొజుగవళల్తనము కాన అరూవము ఈశట్టము” మున్న శునవి ఆర్రూవము ఇశ్ళబ్దము మున్నగురీలిని శావు శకృతహ్ఞస్వంబగు త్రికంబుమోంది చోటుళబ్రంబునోత్వంబున

లో లో యలు అల కత్వహ్రస్వంబులు విఛామనగు ౧౫

అచ్చోటు - అచ్చటు - అచ్చొటు ఇచ్చోటు-ఇచ్చటు- ఇచ్చొటు ఎచ్చోటు - ఎచ్చటు ఎచ్చొటు వీని ద్విత్వంబునకు వతుష్థమాణవిధిచేం బాతీకంబుగ లోవంబగు అచటు = అచొటు-ఇచటు-ఇచొటు - ఎచటు - ఎవొటు ముచ్చోటులు - ముచ్చటులు-ముచ్చొటులు - అనురూపంబులు చ యోగంబులం గానంబడియొకి.

౧౫ కృతన్రాన్వం బగుత్రికంబుమోందిజం 3-వ స్యూత్తమువే వ్రాస్వ మెన అఆ ఈ ఎ శబ్దములకుం దరుచా తశున్న చోటుళబ్దంబు నోత్వంబునకుణ “చోటు లోని చకారముమోంది ఓ కారమునకు అత్వహ్రస్వములుజ ఆ జీలు

వ్రాన్వములైన త్రిశకముమాంద చోటు ఉన్నచో చో ఆనునది “చి అనియు చొ అనియంంగూడ వికల్పముగా మాజునని "వము

(ఆ+చోటుఐ). అచ్చటు అచ్చొటు అచ్చోటు (మూక్విధము నగును)

ఇచట (౧౪-వ నూ) చోటు లోని చో కు ద్విక్వముపచ్చినదిం ల కింవ న్యూక్రృమువే అ అి గా మాళకినది పదవ ఈ ౧౫-వ న్యూత్ర్తముదే

క్షేరిక్త హాలవ్యాకరణను. లఘుటీక పి కారము ఆకారము గా మాతి అచ్చటు అయినది షి వ్రాస్వముగా మాజి అచ్చాటుి ఆయినది ఈవిధీ వికల్చ్పముగాన అచ్చోటు్‌ ఆనియు నున్నది ఇళ్లే ఎచ్చోటు మున్నగునవియు... అచ్చోటు మున్నగువానిక్వి త్వమునకు ఛ,కీక్షపిచ్ళే దము ౮ వ స్యూత్తము ననుసరించి లోవము. వికల్ప ముగా రాగా అచటు అచొటు అనియు నగును ==

ముచ్చోటులు =-కఈస్కూూత్తము ననుసరించి వ్రాన్వములైన త్రికము

క కీ శ మాందనుండు చోటు" శబ్బముయొక్క. ఓకారము నకే ఆత్వ వ్రాస్వము నులం విధింపంబదెళ కాన మూండు శి చోటులుి ఆని యుండునపుడు మూండు శబ్దముమోంది. చోటు శబ్దమునకు ఆత్వవ్రాన్వములు రాకపోవు చున్నవి చృయోగములందు మా శ్రము ముచ్చటులు ముచ్చొాటులుి ఆశు నవి కానంబడుచున్నవి ఇట్టివానిని వ యోగముల ననుసరించి నిర్ణయించవ లె నని భావము ఉత్తరపదంబగు చోటళబముటాశత్షరమునకు లోవంబు విఫాషనగు ౧౬.

చోటుళొబ్టం బౌవవిభ_క్షికంబు గావ్లన దానియంతి రూతురంబు స్పష్పమ్య్యూ దేశమయిన యకారంబుతోడం వాథీ 10బుగ లోపించునని యర్థము లఅచ్చోనున్నాండు - అచ్చోట ఏన్నాండు. జఒకచోనుండె.ఒకచోటనుండె.

కమోడాలాలా ల

౧౬ చోట శబ్దము టాతరమునకు=న 'కృమియందు కెవవిభ శ్రీ ములపవచ్చు అకృ్వమాదేశమయి టు టి గ మాటిన చోటి లొని టకార మునకు

సమాసమునందు చోటు శబ్దము ఉృక్రిరవదమై యున్నపవ్వుడు దాని సప్పమ్యేకవచనరూపమగు చోటి లోని టి శారమునకు లోపము విశల్ప ముగ నగును

సమాసపరిచ్భేవను. క0గ్ర్‌ అంతిమాతురంబుజచివజియ శ్షరము. పాట్షీకంబుగజవికల్ప ముగా ఆచ్చోనున్నాండు"- టి లోపిం చినరూవము ఆచ్చోటను న్నాందు- టింలోవించనిరూవమ. ఒకచోనుండె-ట లోపీంచినరూవము ఇజకచోట నుండె టి ఆోపించనిరూవము చయియుదొావారణములళే ఆ ఒకి అను నవి ఫూర్వవదములు చోటు ఉఊత్తరవదము నమానాథికరణం బగునుత్తరవదంబు పరంబగునపుడు మూండుళబ్దము డువర్షంబునకు లోపంబును మోా(దిహలునకు ద్విత్వంబునగు ౧రిం ంంి మూండుజగములు-ముజ్జగములు _ మూండులోకనులు = ముల్లోకములు ౧౭ నమానాధికరణంబు=సమానమయైన అధారముకలది-ఒ*ే ఆధారము కలదిం నమానాధికరణనుగు ఉృాత్సరవదము వరమగునపుడు మూండుి లొని దు లోపించును దానితరువాతియతురమునకు ద్యిత్వమును కలుగును (మూయ + జుములుజ) ముజ్జగములు ఇదట మూండు జగములీ అనుపదములరు ర్ధ్‌ముల శండింటి!ని జగములు అఈఫారనము దాని జెప్పు జగము శబ్బము పరముగా నున్నందున “మూడూ లోనిడు లోపీంచి జిక ద్విక్వమువచ్చి మూ” బ్రాన్వమయి (౧9 మూ) ముజ్జుములు వినది ఇళ్లే తక్కినవియునుం ద్విగువున కేకవచనంబు ప్రాయకంబుగానగు మిశ్రంబునకుం గాదు ౧౮ ముచ్చిచ్చు.ముక్కాారు-ముస్పాతిక - ముష్టోవ - మున్విదములు, ౧౮ తొలివదము సంఖ్యావాదకముగాం గల శర్మఢధారయమే ద్వి

106 చాలవ్యాకరణము లముటీక గువు అద్విను వెల్లపుడుకు సామాన్యముగా వకవచనాంతమయియుండుకు మి్మిక్కనమాసమైనపుడుమ్మాశ్ర్రము బహువచనాంతమై యుందును (మూండు + చిచ్చులు=) ముచ్చిచ్చు ఇచట ౧౭-వ నూత్రముదే డు లోపించి చికి ద్విత౦మగును ౧కింవ స్మూత్త మునుబట్టి మూ” వ్రాన్వమము. ఈన్మూర్తముచే. వీకవచనము కలుగును. ముక్కారు మున్నగునవియు నిళ్లేం (మూడు + విధములు) ముప్విధముఎ౫ి-ఆనుచోట తక్కినదం కయ సమానమే కాని యిది మిశృసమానమగుటచే (మూండు. తెలుప. విధ ములు" కర్సేమము.) నీకవచనము రారందున మువ్విధము ఆని కాదు కొండొకచో సమ్టూసంబులందు నామ్వాది కనుద్యూదుల మువర్షంబులు వజ్బవర్షంబు లగు. ౧౯. నావచేను-పాంవతేండు కనుపప్టులు - జకువనాక, నాము పాముం-్రే, ము- వేము-అన్లు.ఎ్షు-ఇవి నామ్వాదులు, కనుము = ఇనుము-ఉడును-.ఎకుము-జనుము _ మినుము _ ఇత్యాదులు కను ౧౯ గొండొకచోఎళొన్ని చోటుల నామ్వాదికళముమ్యూదులు నాము మున్నగునవియు. కశుము” మున్నగునవియంను కొన్ని చోట్ట సమాసములందు నాము మున్నగువాని మి వర్ష మునకు వచ్‌ " వచ్చును [ఇ జిత్తు ఇందు వి మిగులుకు జొత్తుబిచువూర్వంబగ' ననునియనుముచే ముద ఆకున్వారము వచ్చుచుడుకు ) కనుము మున్నగువానికి ముకారమునకు పి ఆజేశముగును. (నాము + వేశుజ) నాందచేని ఇచట ము కారమును బి వచ్చి నది అది జక్తసటచే ముందు ఆజనున్నతోవచ్చినది. దీర్ధ్యముమాంద సాధ్య

శారకపరిచ్ళెదము కళళ వూర్ణము నిషిద్ధముళాన నిండునున్న రాలేదు ఇళ్లే పాయపజేండు (శనుముశఫులుజ) కనుషఫులుి ఆఅనుచో కనుము లోని ముకు పి వచ్చి నది జనువవారి మున్నగునవియం ని నిక్నలాదులు యథధాప్రయోగంబుగ గ్రాహ్యాంబులు. ౨౦ నిక్క_ల-కవ్వడి-ఫువ్విలుకాండు, ఇత్యాదులు,

౨౦ నిక్కలి మొదలగునమానములందమిన నర్శలోఎము; వర్ణ డ్విత్వము మున్నగునవి దృయోగముల ననుసరిం చియేగ్రృహింద.దగియున్న వి కాని ఒకనియమముచే వానిని బలుప నవకాశములేవని సూత్రాళిప్తాయముం (నికముశాకలజ) నిక్కలి ఇది కర్మ ఛారయము ఇందు మొదటిపదమున మొదటియతురయే మిగిలి ఊ “త్తరపదము తొలియత్షరమునకు ద్విక్వ మైనది

• (కవశవడి +) (్రలవాందుల) కవ్వడి-బవావ్రీహినమౌసము జంట (చేరుల) వడిగలవాండని యర్థము ఇచట కది లోని కి మిగిలి అెండవవదము తొలి యచ్చునకు ద్వీశ్వము వచ్చినది

(పువ్వు శ విల్లుసా కాందుజ). ఫువ్విలుకాండదు-ఆచుచో తొలివదమువ ఆద్యక్షరశేషమును ఉత్తరపదాద్యశ్‌రమునకు డ్విక్వము నగుటయేకాక విల్లు లోని ల్ల ఆనుసంమయు : కవర్ష ములోని ఓకల కారము లోపం చినది

ఇట్ట్రెవానిని చ యోగానసారముగా త్రహొంవనగునని భావము

అకారంబున కామ్రేడితంబునకుం దదర్థకంబున కయి యాయి యనుశబ్దంబులు విభామనగు, ౨౧. వక్షుస్టమాణవిధిచేత నయి యనుదానికై కా రా దేశంబు నగు, ఆయయి కాలము - ఆయాయి కాలము-అయ్య్థయి కాలము అ అయాష్థయి కాలము - ఆమయై కాలము - అమై కాలము = అయో కాలము - ఆయక్కౌాాలము - అయ్యా కాలము-లఅయ్య క్కాలము,

108 'బాలవ్యాకరణరుు, లముటిక ౧ తదర్థకంబునకుజ( అ అను తచ్ళబ్దము అర్థముగాయలదానిక; +ద్విరుక్షపదముయొక్క_ శెండవరూఒము ఆమ్రేడితము కచ్ళబ్బముయొక్క_ అర్థముకల్లి _ అమ్రేడికమైన ఆకారము. నకు ఆయి ఆయి. అనుళబ్దములు విశల్చముగా అదేశములగును అందు ఆయి"ఆను చానిక (క్రియా ౧౦3-వ నూ) బహుళముగా. వికారము ఆదేశమగునుం వత్యమాణవిధి చేజముందుం 'శెచ్చఒడంబోవునియమము ననుసరించి ఆశీఅశ కాలము అనియుండంగా ఇంచు శండవ ఆకారము ఆ మ్రేడితమగుటను అది తచ్ళ్టార్థక మగటచేతను దానికి ఆయి అఆదేశమై సంధి రివ స్నూర్త ముచే యణాగమముకల్లి (1) అయయిళాలము అయినది అ మ్రేడిశమునకు అయి) ఆచేశమురౌంగా యడాగమమునుపొంది. (2) ఆయాయిళాలము అయినది అమ్రేడికము (ండవ అకారము) నకు అము అయి ఆదేశము న నవీమృట య'డాగమమువచ్చి సమాస ౧౪వ స్మూశ్ర, ముచే ద్వెశ్వముముూ ౧కింవ న్యూశ్రముచే "మొదటి ఆశారమునకు స్రాన్వమును గలుగంగా (ఈ 'అయ్యయికాలము (4) “ఆయ్యాయికాలము ఆని యగును, శ్రీయా ౧౦3-నూత్రముచే అయి ఆనుదానికి వకారమాచేశమయిం యడాగమము రాంగా (ఠ్ర) అమైళాలము అగును అ యొకారము నకు రిళ-స్మూక్రేముచే ద్విక్వేమును ౧9-వ న్యూశ్రమునే దానిముందున్న ఆకా రము నకుహ్రన్వమును రాంగా (6) అయ్యెశాలము ఆని యగును వయి ఆయి ఆయి ఆజేశములు రౌనిపక్షమున కండు అకారముీల నదుము యకశారముచేరి (ల్నమ్రేడికమునకు యడాగమమువచ్చి) (7%) ఆయా కాలము అగును, ఇందలి యాకు ౧౦౪, సూత్రమాచే ద్విత్వమునము దాని ముందున్న అకారమునకు ౧కి-వ స్యూత్తముచే హ్రన్వపజను రాణా (8) ఆఅయ్య్యాకాలము" ఆని యగనుం

సమాసపరిచ్చేనము 199 “ఆయాకాలము అని యుండం?ా *'యా" మింది *కకారము. నకు కి అక ల ౧ఈ-సూత్రముచే ద్విశ్వముశు, 'దూిప ౧ కంన్మూత్త్యముచే వ్రాస్వమును కలు నయా (9) 'ఆయక్కాలము" అగును, *“ఆయక్క్కాాలము' లోని 'యికారము నకు ౧౪-చే ద్విక్వమును? “ఆకారము నకు ౧3-వే వ్రాన్వమును కాంగా (160) 'అయ్యక్కాలము అనియం నగును బహు వ్రీ హిని సనమాసాంత కార రంబులుం గానంబడియెడి. ౨౨.

ముక్క_ంటి-.కడలి రాదూలి.కలువ-గట్టువిలుతుండు,

ఎలిలి, బహం్నీ హినమానముల శుదిని పర్హాదేశము మున్నగు కొన్ని శార్యములు కలుగట చ, యోగములనుబట్టి శాన నగునని భావము.

మూండు శ కన్ను (లుకలవాండుజ'ముక్కంటి. ఇచట “టి అను వది 'న్ను కుఅదేశమెనద్యి అచ్చిక. 9 కంన్యూశ్రనుదే “డి $ ముందు నిండు నున్నవచ్చికది. ౧౭-నూ,ర్రముచే “మూండు లోని డు లోపించి. “కన్ను లోని కకారమునకు ద్వికర్పమువచ్చిః ౧3-వ సూత్ర ముచే మూి వ్రాన్వముగా చూలీనది

కడలిరాజు + చూలు (శలది) = “కడలి రాచూలి” ఇచట *చూలంకి లోని లశారముమో:ది ఉఊకారమునకు నమాసాంత కార్యమగు ఇశకారము కలిగి

బాన్నా నది, నమానమున “రాజూ లోని “జ” లోపించెనుుం (నాలుగుశవాయులు (కల వాండుుఇ). *నలువింాఇచట “నాలుగూ. అనుదానికి “నాలి. అనియు, “వాయి లోని ఇశారమునకు లోపమును కలిగినవి, పిదప “నలుపి లోని వకారముమోది దీ చ్ట్‌ునకు సమాసాంకకార్యమగు హ్రాన్వమెనది. (గట్టు విలు శ(కలవాండు)జ) “నట్టువిలుతుడు'-ఇచట “త్రి సమాసాంతశార్యము అజా

ఆగమమైనది. ఈనమాసవదమునకు “ళివ్రండు ఆర్థము. కాన ఇది మబాద్వాచక మగుటచే దుల్లును, తకారమునకు ఊర్వమును కలిగినవి,

“200 చాలవ్యాకరణన్యు లఘుటీక బహాం్రీహిని స్త్రీవాచ్యంబగుచో నుపషమానంబుమిాంది చునునకుం చోండియగు, ౨౩. అలరుంచోండి - ననంబోడి - ఫూంబోండి - విరిబోండిం దెం బహు ప్రీ హిని జు బహుప్రీహిసమాసమునందు; స్తీ వాచ్యం బగుచో ఆ అండుది చెద్పంబడినపుడు; పోండియగు = “పోండి అకనది ఆదేశముగా వచ్చును. బహావ్రీహినమాసము స్తీని జిలియంజేయునపుడు ఉవమానవాచక మగుళబ్దమునకుం దకమువాతనున్న “మేని శబ్దమునకు “పోండి అనునది అదేళ మాగావచ్చునని భావముః (అలరు+ మేశు+(కలది*) 'అలరుంబోండి - అలరుంబోండి అనంగా ఫూవువంటి చేవాముకల స్త్రీ యని యర్థనుః ఇది బవాం వ్రీపొ; కాన ఈసమా నము స్త్రీని తెల్సు చున్న దనవలెకు 'ఆలడి ఊఉపమానవాచకము; కాన చానికిం దరువాతనున్న *మేశుి “పోండి గామాలీనది. పీదప సంధి, ౨౫|| - వ నూక్రముచే నుగాగమమువచ్చి, విదవ ద్రుశకార్యమయిి బబ గా మాత్‌నది నిండుసున్నవచ్చి '“ఆలరుంబోండి" అనియంః6 కావచ్చును. “ననంబోండి మున్నగు నవియు నిటే, ళం ద్వంద్వంబునందు బుకారంబునకు రవర్ష ంబు విఫాషనగ, ౨ మూ త్ర, వితలు మాతావితలు - ఇ తార్థదులు, ౨ఈ- ద్వంద్వనమాసమున మొదటిపదము చివణకున్న బు కారమునకు “*రో అనువది వికల్పముగా నగును, (మార్చ + పికలుఖ) “మ్మాతక్తవికలు” ఇందు “మాతృ తొలివదము,దాని చీవళి బుకారము రేఫముగా మూజినది, ఇదీ విళల్నము కాన, ఇవి రానఫుడు ఒ నయస్కృతవ్యాకరణమర్యాద నశుస3ంచి బుకారమునకు ఆకారము (“అనజ్‌” రాలా అందు ఆకారమే మీగులునుఎ రాంగా *మాతావిఠలుి అనియు నగురు

సమాసపరిచ్చేవము ల. నమాసవిభ_క్రికి లోపంబగు లట్టునకు. గాదు. ౨౫.

'రామునివొణములు - సకసష్పువచనములు. వేవెలుంగు.గుణ ముల్యహ్రోక,

9౫, నమానము జరుగునపుడు (ఆంతకుబూర్వము) వవదముల ఈ లోవము రస్థితవృ త్తియందును నల్లును, చివజఆనున్న విభక్తులు లోపించుకూ ఇని కర్సృమ. 3౧- సూ శ్ర మువే శధిందబడిన బహువచన 'వృశ్యయమసు లట్టునకు (లిక) న్యూక్తేము లోపముండదు, (రామునియొక్క_ + బాణ ములుజ) *“రామునిబెణములు

ఇపి మసష్టీకర్పుపమనమా సము; కఈసమాసనున మొదటిపదముచివణ నున్న “యొక్క యు రెండవవదము చిళజకున్న 'లుి ను లోపించి “రామునిబాణము అని యుండగా సిదద మొత్తము మింద "*లి ప్రత్య యము, వచ్చి “రాముని బాణములు ఆయినది, “రాముని ఆనుచోటంల “ని” విధి ప్రత్యయము కానందున చానికి లోపమురా లేదు అభఖై "బాణము లోని 'ముగాగమము” నకును (ఆది ప్రత్యయము కానందున) లోవమురాలే దని గ హింవవలెకు.

లో

(రసము + వచనములుఐ) *“నరనఫపువచనములుీ. ఆనుచోట *“వరనము

లోని *ము కు *ఫుి అదేశమయినది; మువర్తకమునకు సమౌానమునందు ఫు,

త్‌

0ఫులు. ఆదేశముగా విధించలబకుటటే తత్సాకుర్థ బ్రమున మువర్షశమునకు లోవమురా లేదని ఛృహించవలెకు తక్కిన్మప్ర క్రియ “రాముని బొణములంి వలెనే యని యెొజుంగనది. ఇట్లే (వే+వెలుంగలు (శల వాండుజ)' వే వెలుగ ఆనునదియున్యు ఇట నమానమున విభక్తి లోపమువచ్చిన వదద మొత్తముపయి (నూర్యుండ్లని యర్థమగుటచే) వికవచన్హాంత క౨ - సూత్యముచే స్త్రీనమక్వము కల్పినదగుట వ్య్యమోక్షషడనమ్సే న నాన్న

తా యి న్‌ సు ను!

“ఏణములపోక' అజీచోగ ము. భశయముశానెంద్దున భ్రోవించ

వాటి ర్‌ ఆలీ స్తా మ! "లేదు. *లి లోవీంచకపోవ 5 వజాగనువమసుటయే శారణను్నోళ్మి

202 చాలవాస్థ్రకకణము, లఘుటీక

కర్తాదులకుం ట్రాశాన్యవివక్ష్షయందు ధారుజవిశేవణంబులు క _రృతోడంచోలె వానితోడ సమసించు. ౨౬. రాముంయడు రథతీంచినళ ళ్యుండు _ రాముండు వాలినేసీన

బాణము-రాముండు గోవునిచ్చినవి వుడు - శానుయ వెడలిన

వనంబు - రాముడు వసీంచినపర్ష గృహము _ శాముండు వసీంచిన

చోటు.

౨౬ “తెలంగున ధారుజవిశేషణములకు6 గర్తతోడచనే ముఖ్యసంబంధ ముండును కాని శర్థాదులతో సంబంధముండదు, శాని కర్తకువలె కర్థాదు లకుం ట్రైధాన్యమును చూపునపుడు ధాతుజవిశేమణములు.. కిర్తతో సమాస మునుపొందినట్లు కర్మ మున్నగువానితోంయాడ సమసించునుం

“రాముండు రఖక్నించిన భృత్యుండుా" ఇచట “భృళ్యుని రవీంచిన వాముయడుి అని యర్థము, రక్షించిన రాముండు కర్త, రథమీణమునుపొందినా రశ్న్‌ంవబడిన భృత్యుండు కర్మ; కర్త బ్రధానమగుటచే “రక్షీంచిని ఆను భాతుజనిశేషణము దానితోనే నమసించుచున్నది. “రాముడు రక్షీం చినళ్ళ గ్యుడు ఆనునపుడు కర్మ కును ప్రాధాన్యము విపశ్నీంచంబడినందున దానిక్షివ్రశ మవచ్చినది; ధాతుజవిశేషకాము ఆకర్మ తో నమసీంచినది.

“కాముండు వాలినేసీనస చాణము--ఆఅనుచో *రాముండు బాణమునే ేసీనవాలి" అనునది మొదటివాళ్యము. ఇచట బౌకాము కరణము దానికి: ట్రాధాన్యనివకయందు ్రుథమవచ్చి “వీసిని అనుధాతుజనికేమణ నూకరణము తో నమసించినది. “రాముండు గోవునిచ్చినవిప్రండుా" ఆనుచో విప్రుని కొజకు నోవు నిచ్చినరాముండు ఆనునది సవాజశాక్యము ఇచట సంవ్రదాన నుగవిప్రనకుం బ్రాధాన్యము వివట్నీంపగా దానికి వ్రశమవచ్చి “ఇచ్చిని అను భాుజనిశేమణము దానితో నమసించినదిం

“శాముండు. వెడలిన వనంబులూి. అనునెడ వనమునుండి వెడలిన

సమాసవరిచ్భేదము 208 శాముయి అని తొలుకటివాక్యము, ఇచట ఆపాదొనమగు. ((విడువదుటకు ఆవథీయ*) పనమునకుం గర్భకువలె ప్రాధాన్యము చూఫపునపుడు ఆళబ్దమునకు ్రఖిమవచ్చినది.. “వెడలిని అకుధాతుజంశీమణము “వనము శబ్దముతో సము చ్రశమవచ్చినది.

“రాముడు వసీంచినవర్షగ్భృవాము అనుదానికి వరనృవామునందు వసించికరాముండు అనునది సవాజివాక్యముం ఇచట అధారమగు వర్ష గ్భవా నీ ళ్‌ కొ మునకు ప్రా థాన్యవివత యందుం ఛు, ఫమపచ్చినది: “పసీంచిని అనుధారుజి విశేషణము అయాధారమునుచెప్పుశబ్దముతోడ'జీ సమసీంచినది. “రాముండు వసించినచోటు ఆనునెడ 'చోటున వసీంచినరాముండు. ఆననది సవాజ వాక్యము, ఆధికరణమగు “చోటు నక్షం ల్రాధాన్యవివచయందుం శ్రుథభమయుం “వనించిని ఆను ధాళరుజనిశేమణముతోడి సమాసముకు కలిగినవి ఇసి సమాసపరిచ్భేదము ఉనానను

అధ తదగిత పరి చ్భే దము, యఖ అవావావిరివుాలాల తనవర్త కంబు త్వార్థంబునుదగు. ౧ ల థి ఎవ వ్‌ దుం త్యార్థంబనంగా భావంబు - ప్ర కతిజ స్టిబోధంబునం బ్ర శారంబు భావంబు, రామునితనము - రాముతనము-మనుమని తీనము-కీతతనము-గొవ్పతనము - కొజుతనము-నల్లందనము - ఫుల్ల ణు ణా దనము, తద్ధికపరి చ్యేదము=--విభ _క్‌ స్యంలేము లగుళబ్బముల (నామవాచకముల) మెని భావార్థ్యము, మతుబర్థము మున్నగనర్థములందు. విధింపబడ్యువ్ర తయ ములు తస్థితములు; చానినిగూర్చి వివరించుభాగము కద్ధికపరిచే గ్యదము,

యం త్వార్థంబు గా భాపము---- ప్రాతిపపి కార్థములయొక్క_ధర్మ ము; ఆనంగా ప్రాలిపదికార్థములయొక్కం ధర్మమును బోధించుగపుడు “కని ఆగు నని భావము. వ్రక ఎతిజన్యబోధంబునందు ౨ ప్రాతిపదిక వేం. జెలువంబదు: వదార్థమునందు; ఛగౌరము అ ధర్మము, త్వార్థం =బనంగొ భావంబం=ఆధ ర్‌ యీ త్వార్థమగును. (వంన్క్బృతమున ధర్యమును బోధించునపుడు “త్వా వచ్చు చుండును) (రామత్వం = రామునిధర్థ్యము-) కావున ళ్వార్థ మనంగా ధర్మ మని గ్రహించనగును.

(శామునియొక్క_ +తనముజ) “రామునికనము"= (రాముని ధర్మము.) ఇచట త్వార్థమున “కని రాలూ నమాసు ౨౫-వస్యూత్రము ననుసరించి విభ_క్రివృక్యయమగు “యొక్క లోేపించినది.. “తని చివ “ము చేరినది * ఇబ్బే కక్కినవియును.

తిద్ధతపరి చ్యెదము 205 థి “నల్లందనము, పుల్లందనము ఆనుచోట్ల కని చ్రశ్య్యయము జరమగుటచే పంధి, 3౫ = నూూత్ర, మునే మణాగమమును) బిదవ ,ద్రుశ కార్యమును జరిచౌనని చొటుంగునదిం ఇట విశేషంబుత్సర్ణంబునకు విఫామను చాధకంబగు. ౨.

జ

స్పష్టము

౨ విశేమంబు = ఆపవాదకాన్త్యము- క్రింద వివరించంబడు శ్వార్థక నియమనూత్రములు; ఉర్సర్ణంబునకు అ సామానృశాన్హ్యమునకు; శీ ందంజెప్పం లోవువిశేమవిధులు తొలుత “తనవర్శకము. ను విధించెడిసామాన్యకా స్త్రమును వికల్పము?ా బాధించునని యర్థము. కాలా తొలుత విశేమవిధివచ్చి, అది వికల్పముగా బాధకమగుటచే ఆది రానఫుడు సామాన్యశా త్త మువలనరోల్లు

న్‌ “తని వ్రశ్యయమును కల్లునని భావము. చిన్నాదులకు జీకవర్ష్మ కంబగు, 3. న ఎ 6 య య ఎ చిన్నలేకము కన్నె లీకము చిన్న - కన్నె చుట్టము దొంగ_వేద-మిండ-లం జె-.ఇతా ఫ్ట్‌చులు చిన్నాదులు,

3. “చిన్న” మున్నగుశబ్దమంలకు త్వార్ధమున. "లిక ప్రత్యయము వచ్చును. (చిన్న + అక శ ముజ) 'చిన్నలికము. ఇచట మొదటిస్నూశ్తముచే “తని వచ్చుచుండంగా దానిని బాధించి “జిక” వచ్చినది. ఇట్లు బాధిందుట విభామళాన-బాధ లేనపుడు "చిన్న శనము అనియు నగునుం

“చుట్టము +ఆికము అనుచో సమాస. ౨౫ న్యూత్ర్ర్యము ననుసరించి “ము లోవము,. “అక్‌ రానపుడు “ము వర్ణము లోపీంవదు సంధి, 35 నూం అనుసరించి *పి ఆజేశమయి, సంధి అగే-సర్రమువే నుగాగమమువచ్చి ఇదుత కార్యమయి “ళ్తుట్టప్తుదనము" మున్నగురూవము లగును

“కన్నిలేకము" మున్నగునవి “చిన్నఆీకము” వలెనే యని గ్రహింప నగును.

చాలవ్యా-లఘుటీకలాలాకే ఢీ

£206 బాలవార్థకరణము, లఘుటీక ఉత్వంబున కత్వంబు మీనము పరంబగునవృడగు, ఈ, తొ త్తతికము = వెడజీకము - వెజ్బజీకము, న! (జ జ శ. “టిక్‌ కు ముందున్న (వదముచిపలక్రి ఉళారము ఆశారముగా మాజును, (లొలత్తుగా లికము=) “తొ త్త్‌లేక ము శశ్కినవియు నిట, 'పర్వాడుల కిమివర్షకంబగు, ఏం "వేరిమి-కడిమిం 'వేకు.కడు-మ్రుచ్చు _ మేలు - చెలి.పోయడిం వాండి-వేండి-పతా్థదులు వేర్వాదులు,

౫ శ్వార్థమువందు “ఖీర్‌ మున్నగువానికి “ఇమి” వ్రత్యయ మగును. (యేరు. ఇమిజ) "ప్రేమి" ఇట సంధి. ౧౧-నూర్ర్యముచే నంధి నిక్యముగా నగును, తక్కినవియు నిల్ల,

నవర్ష్మ కంబు గుణవచనంబులగు నల్దాదులకగు. ౬

నల్లన - లెబ్లన, నల్ల - లెల్ల -వచ్చ-ఎజ్జ-చామ న తియ్ట-కమ్ము ఫుల్ల -చప్పంవిన్న - తిన్న - అల్ల-ఒయ్య్‌ - తిమ్ణ-చక్క-వ్రే కఇళత్యా

లో దులు నల్లాదులు,

క త్వార్థీమునందు గుణమును చెల్పు “నల్లి ముష్షగువానికి నో అగును. (నల్ల +నజ) 'నల్లనత 'ని రానపఫుడు “తనము రాంగా సంధి ౨౫ మాత్రమువే నుగాగమమయ్మి ద్రుత కార్యముపచ్చి “నల్లందనము మున్నగు ఈూవము లగును తక్కినవియం నికే

జ్రకవర్ష కం బగ్గలాదులకగు. రి అగలిక - ఒమిశ, అగలము - ఒము ణి న! ౧ వాడీ

౭. “అగ్గలము. మున్నగువానికి త్వార్థమునందు “ఇక్‌ ్రశ్యయ యగును, (అగ్గలము4ఇకజు) “ఆగ్గలికి ఇట సమాన లగ సూ త్ర మువే*ేము లోవము, (ఒన్ముశ₹ఇకజ) “ఒమిక సంధి. ౧౧=చే నంధిం

తష

తస్థిత రిచ్భేదము ౭207 ద రే బు హారగెంట లొ మగంటిమ్య్యూదులు యథాప్ర్వ్యయోగ గ ఆాహ్యాంబులు.౮ మగంటిమి.మగతనము - వేదజీమి-ఒజ్ఞనము _ కోటరము _ కోడం ట్రము.కోడంట్రికము _ కోడటికము - కోవమిలికము _ వెలి శాకము-లేలుఫ్రు-ఎటుఫు - వనువ్చ-నలువు, ఆ కాదులు రానివత్షు మంచు దన వ్ర త్రయం బన్ని ౦టికగు, చిన్నతవము య ముచ్చుం

దనవము-నల్ల ౧చనము-అగ్గలంపు-దవము-ఒజతనము,

న. ౧ జ

౮. *మూఃటిమి మొకలగుకబ్టములకుం. గళ్సెడి ళర్ధితేవ్యక్చయములు ఒఓకనియమము. ననుసంంచినవికావు క్రృయోగముల ననుసించి. వాని జ్‌ ళు శ్యయములు వచ్చినదియం చ్త్కహ్‌ంపవ లెని భొవము.

మగ+౭టిమి అ మగంటిమి; పేదగాఆీమి= పేదటిమి; ఒజ్జశాన శ ముణ ఒజ్జనముః కోడలు -ఓ క్షశాముణకోటరము; కోడలు రట +ముఇకోడంట్రము; కోడల ఈర్నట్రిక 4 ముఃఇజ కోడంట్రి కమ; కోడలు + లిక + ముజకోర ఆీక ము, కోమలి శక ముజకోమలిక ము, చెలి4 కార శ ముజవెరి కారము, "లెల్ల+పుల "తెలుపు; ఎజ్లి+పుంఎలుప్పు వచ్చగాపుజపసుప్యు నల్డ + ఫుజనలుపు

ఈరీతిన్మివ, కృయములు. రానపుడు అన్నింటికిని ౮ ర్‌ మున '“ళని అగును

అరమరాదులకు స్వార్థంబునం దికవర్ష కంబగు, నా, అరమరిక-ఆమిక, అరమక-ఆము - అల్లి బిల్లి . గండి - నడ వడి-.నాడు - నివ్వాలి - పాత్తి-యాన-మెలి - వాలు-ఇతాస్టదు లర మరాదులు,

౯ స్వార్టము=రనుకు నియక మైనయర్థము-ప్రాలివది కార్థము. (ఆనలటో ఈ్చప్పత్యయము వేరనను చదమునకుఅంకశంబూర్వమందున్న యర్థ సే ఊం డునని ఫావము.)

(ఆరమర గ ఇకజ) “=జరమరికి ఇట “అరమరి ఆనిన వీమి యక్థ్‌ మో “ఆరమరిక అన్నను ఆచేయర్థము, “అమిక మొదలగనవియం నిగ

౭208 బచాలవ్యాశరణమ్ము, లహుటీక తకివర్షకంబు చిజుతాదులకు ఫ్వార్థంబునండగు, ౧౦. చిజలుతుక.నాతుక, చిలుత.నాతి - నెలత. మెలంత.వడయి, మడళంతి - పొలంతి _- పెలంది - నివ్పు = ఎమ్ము _ ఇత్యాదులు చిజటు తాదులు, ౧౦. “*చిజబుకి మున్నగువానికి “ఊక అమవది వ్రైలిపదికార్థమున వచ్చును

(చిజబుకశా ఊకజ) “చిలుతుక “నాతుశి మున్నగునవియు నిశ.

| జషు జకం. చే శై జ కాక _త్తియవర్ణ్మళంబులు స్పంస్త వీత్తల్వోంబుల మతుబర్థంబునం డాటాదులకగు. ౧౧.

శాప త్యయాంతంబునకు మగాదిగణగణనంబునం చేసీ డుజ్జగు - ఆటకాండు - అటక్న్టియ ఆట _ అడపము-ఎమ్మై-టయా రముకటారి.కొల్ల -చెలిమి - చేరువ - వారవ - జట్టి - జూజక - జూదముంతిండి - లేర - దొడ్డ - నీటు - నేేస్తము - బేరము-వగ- విలు-వెచ్చము-సొగసు-ఇతాాదు లాటాదులు,

౧౧ పుంత శ్రీ క్వంబుల = ఫురుషధ ర్మ మునందును, స్తీధర్మ మునం దును; మతుబర్థంబునందుజకలిగియుండు” ననునర్థము_ చెప్పునపుడు; “అటి మున్న గుళబ్బములకుం బురుమందర్థమైనచో శ్రా అన్యువ్ర త్యయమున్హు ఆం డుది యర్ధమైనచో “క్సియా ఆను (వృశ్యయమును చుతుబర్థమునం _దగునని జూగ్రైర్ధము

“కావ్రత్యయాంకములు “మగ*మున్న గుళబ్దముల పట్టికలో నున్నందున ఆచ్చిక. ఈ.వసూత్ర్యముచే డుజ్జువచ్చును. కావున (ఆట-+ కా శాడుజ) “అట శాండు అగును, (ఆటపాక _త్తియజ) 'అటక్తియి,. (అడవము + కా + దుజ) “అడవశాండు-ఇట నమాసం. ౨౫ సూత్రముచే “ము లోపము,

తస్థతపరిచ్చేదము లం థి కాకత్తియల కళారంబునకు గకారంబు కొండొకచోం గానంబడియెడి. ౧౨. అందగాండు - అందగ త్తియ - కొండెగాడు = కొండె త తియంబేరగాండు.బేకగ త్హీయ-బళ్ట్ధదులు. న! అనాటి ౧ 4, కొండొకచో = ఒళానొకచోట. (అంద+కశా+డుజ) "అంద శాండుిు అందగ తియ” మున్నగునవియు నిభ ాకత్తియలు కొందొనవానికి స్వార్థంబునం జూష్వ్రైడు,౧౩, వెలికాండు - చెలిక తియ. హౌోగడికాండు - హాగడిక తియం న! ౧ జ! న! ౧౩ కాం క్లలియి చృశ్యయములు మలఠుబర్థముకందే శాక్య కొన్ని శబ్దములకు "స్వార్థము (ప్రాతిపది కార్థమునందుకు గనంబడు చున్నవని యర్థము వొలి= మ్‌ర్రుండు; చెలికాండు ౯ మిర్రుండు; వెలి మిర్రురాలు; చెరి శత్తియ = మిర్రురాలు; ణే కక్కినవి యును కావర్షకంబు తిర్యక్కులకుం గానంబడియెడి, ౧౮. ఇబ్బందిగాండు - ఒంటిగాండయ - కొమ్ముకాండు-పరికాండు, ఇళాదులు మృగవి శేషవాచకంబులు, ౧ఈ. *ీకా ఛశ్యయమను ౧౧ స్మూత్ర మునుబట్టి మహద్వాచకములే కల్లునట్లు తెలియుచున్నది. అట్టుకాక అమవాత్తులగు మృశాదులను జల్పువద ములకుగు. ఈ వృత్యయము కలుగుచుండుట కొన్ని ్కయోగములకుబట్టి కనం బడుచచున్నదని భావముః “ఇబ్బందిగాండు?. ఒంటిగాండు అనుచోట్ల ౧౨-వ సూ, శ్ర ముబే కకో నము గకారము”గా బూఆీనది. అఆటమటాదులకు మతుబర్థంబునం దీవర్ష కంబు పుంస్త వ్రంబునం దగు. ౧౫.

210 బాలవార్థకరణమ్ము, లఘుటీక్ష

ఈ ప త్యయాంతంబు మగాదిగణంబు, అటవమటీయ - కమ్మతీండు. అటమటము.-కమ్ముతము - కన్నడము-కొంచెము . బాన సము-బూటకము-మందడి _ మన్నెము సుంకము, ఉక్కివంబునకు వలోవంబునగు, ఉక్కీడు.ంతాస్థదులు,

౧౫ మతుబర్థము. ('కలవాయ, కలది అనునర్థము) న “అటవటి మున్నగువానికిమగవారిని తెలుపునపుకు శకి చ్రశ్యయమగునుం

(ఆటమటను+ ఈ +ందుజ) 'ఆటమటీందు'. “ఈల్‌ ప్రత్యయాంతములు “మగి మున్నగువానిగుంపులోనివి కాన అచ్చికం. ఈంవ స్కూర్రేముదే. దుజ్జు వచ్చును 'ఆటమటము” లోని మువర్షకమునకు సమాన, ౨౫-సూత్రముదే లోవము, “కమ్మతీయ” మున్నగునవియు నిశ,

(ఊక్కి శవము ఈశందు=ం) “ఉక్కీండు". అని (వకారము లోపించి ఆగును. (“ఉక్కివీంయు" అని మ్మాత్తము కాదు.

శాప త్య్యయంబు కొన్నింటికి స్వార్థంబునండగు. ౧౬ “మొక్క_లీండు - కల్ల రీయం.

దిఒం “కళ్‌ వ్రర్యయను మళుబస్థమునందే గాక స్వార్థము. (స్రాలివని కార్థము) నందును కొన్నింటి కగునుం

(యొక్కలి+ ఈశండుజ) “మొక్కలీందు ఇచట '“మొక్కలి యని నను "మొక్కలీండు" అనినను కూరుండనియే యర్థము; అఖ్లే 'ల్లరి కల్ల లందు. ఆనుశెండువదములకును అనత్యవాది యనియే యర్థ్యయ, ఇచట “మొక్కంలి, కల్లరో అనువానికి ఈ్ళవ్తుత్యయము. సరనుగునపుడు సంధి-౧౧-వ సూద్ర్రము ననుస౦ించి నిత్యవంధి *కశ్‌ వ్రత్యయ-ంతములగు మైశబ్బములకు ఆచ్ళికం కంనూత్రమునే డుస్టువచ్చును

ఆరివర్ష కంబు మతుబర్థంబున జూలాదులకగు, ౧౭. జాలరి.ఒజపవరి, జూల - ఒటిఫు - కల్ల-చదువు - జూదము-

తద్టితపరిచ్చేవము లై యు టక్క_-తగవుంతీరువు - తెంపు-తెనవు - నేరుష్ఫు - మతకము-వెరవు- "వేంట.సిగ్దు-సుంకము-ఇళా్యదులు, ౧౭ *కలవాందు, కలది" అనునర్ధమన “జాలి "మొదలగళబ్దనులకు “ఆరో అన్ముప్రత్యయము కలుగును, (కాల+ ఆరి=౨) “జాలరి” ఇచట సంధి, ౧౧వ సూతక్రమువే నిత్య సంధి. 'ఓజుపరి” మున్నగుఃవియు నిశ్లే- జూదము; మతము, సురకము మువ్నళ%వాని! “౪కి చరమగనపుడు *ము లకోవము సమాస ౨౫ సూశ్రమువేతశే యని మయొలుంగునదె, ఇవక్షకం చోయారా:సలకు మఠుబర్థంబునందగు. ౧౮, ఓీయారి - అక్కనీ, ఓయారము - అక్కనము - కడలు_ ఇాగము - జబోగము - తవమకము -_- తుటారము _- బండారము . బిత్హ్సరము - బిటారము = 'బేహారము - మచ్చరము - మిటారము- విన్నాణము-వెక్కసము-ప త స్థదులు, ౧౮ా *“ఓయారను మున్నగవానికి మతుబర్థేమునందు “ఇష వ్రత్యయ మగును- (ఓయారము + ఇ=) 'ఓయాక”. ఇచట సమాస ౨౫గసాత్రముదే *ము లోపీంచును; పిదప నంధి ౧౧-సూ చ్రనువే నిత్యనంధి. ఇల్లే “అక్కనీ “మొదలైనవియుంనుం త్రవర్తకంబు కులవాచకంబునకు స్తీవాచ్యం బగునప్పుడు కాళ కక ఆ “లా కొజివత =. చాకిత. కొటువ - ఛాకీ- బోయ - వానె 'వ్రే-సాలె.ఇత్యాదులు కులవాచకంబులు, ౧౯ కులమును జెల్చుచు, నందు చ్రీనిబోధించునపుడు మతుబక్థ్యము నందు “కి చ్రశ్వయ మగును,

ల్తి2 చాలవ్యాకరణమ్సు. లఘుటీక్ష (గొజవళేకజ) కొజవక, అనగా కొజవలాతికలన్ష్రీ యని యర్థము. ఈశబ్దము కాలిని ఆందు త్తని జెలుపుచుండుటవే. “త' వర్ణకము వచ్చినడ్మి “థాశికి మున్నగుగవియం నిర్లో తవర్షకంబు పరంబగు-చో నొశానొకచో " నెత్వంబు చూపక్రైడు. ౨౦. చెంచెత . మాలెళర ౨౦. జాతివాచకమై, స్తీని ల్చు *ఈి ఛు క్యేయము. పరముగా నున్నపుడు కొన్నిచోట్ల ళబ్దము తుదియచ్చునకు *ఎి కారము అచేశముగా నగును | (చెంచు + తజ) “చెంచెక్‌ ఇచట *చు లోని ఉఊ కారము ఎకారమైవది, ఇ్లే (మాలశాత=) “మా లెక.” యువతి విటీ రజస్వలలు గుబ్బెత్త మిండత్ర ముట్టుతలు నాంబడుదురు, ౨౧. విం సంస్కృ కరమున “యువతి అనుచాని!ి 'తెలుగసన “గు బ్బెశీ అనియు, వికీ శబ్దమునకు *మిండక" అనియు, “రజస్వలా” శబ్దమునకు “ముట్టుతి అనియు రూవములు కలుగును. వగాదు-.కు బకువచనాంతంబులకు స్తీ వాచ్యం అరలక బగసనప్పుడు మత్వర్థంబును దాండివర్షకంబగు. ౨౨. వ న! న! ళు ళు క్‌ గలాండి, వగ చిన్నె కులుకు వన్న -దొవి.ఎమ్మె ఇత్యామలు వగాదులు, ౨. బహువచనాంశంబులకు ఇ చథమాబవువచనము చివజ గల వానికి; త్రీ వాచ్యంబగునపుడు ఇ కండుది బోధింపంబడినపుడు; మక్వర్థంబు

తద్ధతపరిచ్భేదము లం థి నందు ఆ మకుబర్థమన. కలది" అనునర్థమున స్తీ బోధింంయడుచో వ్రథమా బహువచనాంతములగు వగి మున్న గుళబ్దముల (వగలు మున్నగువాన్సి వయి = మకుబస్థమున ఆండి” ఆనువ్రళ్యయ మగుచుండునుం (వగలు + ఆండిఎ) వగలాండి* వన్నెలాండి" మున్నసునవియు నిశ్లే. వగాదులకు బహువచనాంతంబులకుం బుంస్ట వ్రంబున మతుబర్థం చొాళారంబగం ౨౩. ఆ ప్ర త్యయాంతంబు మగాదిగణంబు వగలాండు-చిన్నెలాండుం ౨. పురుములను బోధించునపుడు చ్రథమాబవువచ నాంకతములగు వగి మున్నగుళజ్టములకు మతుబర్థమున ( కలవాండు" అశునర్థమున) ఆ అను ఆవక్చేయ మగును ఈన్తత్యయము చివ గలళబ్బములం మగి మున్నగువాని గుంపులో: జేయుండుటచే అచ్చి సక ఈ=ఎవనూ చ్ర్రము ననుసరించి డుజ్జం వచ్చును (వగలుం+అశందు) వగలాడుి (వన్నాలుశల+ండు)ు వన్నె లాండు ముక్కులోనగువానికిం దదథావద్యోతకం బయి మతుబర్థంబునం ది డివర్షకంబగు. వం ముక్కి-డి - ముక్కు లేనివాండని యర్గము, ముక్కు వెరవ-ిగ్గు-ఇళ్యాదులు వ యోగంబులో నెలుంగునది. వాలు. వుగ్ల లో! [ ఓ ప్ర ందబుల నణుం, (| ఎలి దభొవజో్యోకకంబయి* అవిలేవు ఆనునర్థేమును తెలుపునదయి; ముక్కు" కోనగుశబ్దములకం టె మళుబర్థమున ముక్కు మున్నగువాని "లేమిని "తెలుపుచు ఇండో ప్రత్యయము. అగును (ముక్కుగాఇండిజ). ముక్కండి” ఇచ్చట సంధి ౧౧-స్మూర్రముచే నిత్యవంధి ఈపదము చ్రీనమమగుటవే ప్రధ మైకవచనలోవము, వాలిండి మున్నగునవియు నిజ్లే మానార్థంబున ేకత్వంబునం చెడయవర్ష్మకంబగు, వం తూమెండు _- ముంతేండు - ఎ్టెయ - వీనెడు - జేనెడుం మూరెందు.కుండెండు.గం వెయ.

బ్రో బాలవాస్థకరణను లఘుటీక

ఎల౫ే మానము అ పిమాణను-కొలంత పరిమాణార్థము నందు వచనమున ఎండు వ్రత్యయ మగుకు (తూముఎందుజ) తూమెడు సంధి ౧౧-వ సూత్రము నళున3ించి నిత్యసంధి ఇట్లే ముంతెండు. లోనగు నవియు ఎండువర్షకంబు పరంబగునపుడు లివర్షంబు లోపించు. ౨౬

కమిళయ - కొడిదెడు - దోనెయ -విడిశెడు - పఫుడి నిడు - సందెండు

౨౭ కొలంకనుబెల్పు మాటి. ఎడి చుశ్య్యయమునకు ముందున్న (ప్రాలివదిక ములోనిదగు) లి లోపించును. (శమికిలిగఎందుజ). కమీ౩ెందు ఇచట లి లోపిచి సంధియెనది $ొడిబెదుి లోనగునవియొం నిశ్లే

దఫ్నార్థంబున బంటికొలందులగు ౨౭ మోఃంకాలిబంటి - మోగాలికొలంది, ఉొమ్మబంటి ఎ

అొమ్మకొలంది.

చలే దమ్మ్నార్థంబున=లోంతు ఆనునర్థ మును జల్చునపుడు లోంతు ఆనునస్థ మును 'చెల్పునపుడు శబ్దములకు బుటి కొలది అను 'వ్రశ్యయము లగునుం

(యోళాలుఖబంటిఎ) మోశకాలిబఐబటి* (మోకాలు + ఫొలంది=)

• చోకాలికొల-ది (మోకాలిళాశనియర్థము ) ఇచట మోకాలు ళబ్ద మొపనిభక్రికము కావున ఇ వచ్చి మోకాలి ఆయినది అర్థవి శేషంబుల బ్రర్ణ కాంతరంబులును మహత్ప్రయోగంబుల

నజుంగునది, ౨౮.

మంటమారి.తింకడిపోతు - ళాచ్చీలసంబున మూరి పోడు

వర్ణ్యకంబులు అడవ _- కాంబూలకరండవాహ్‌ా - మతుబక్థంబునం

తస్టతపరి చ్యేదము లేగ థి ద్యవ్యత్యెయంబు వెండము - ఊఢ _ వెండిశబంబునకు వతు టో ంం త గో బకంబునం దమువ త్యయంబు ఇత్యాదు లూహ్యాంబులు. థి టో అలలో అర్థవిశేమంబుల అ= ఇంకను మిగిలిన నిశేమార్ధములందు వర్మ శాంతరంబులును అ ఇకరము లగ్మువ్క త్యయములును మహాక్స్రయోగంబు లన్‌ ఇ "వెద్దల్ఞావృ్యయోనముల ననునకించి = అనంగా మిగిలిపోయిన వి'శేహిర్థ ములందు మిగిలిపోయిన మశ్యేయములకు మహాశవివ్యయోగముల ననునరించి "తెలిసికొనవ లెనని యభిప్రాయము తాచ్చల్యంబున=దానిస్వళ్థావము ననునర్థమున మంటమారి అనుచో ప త్‌ చ్‌ మందునట్టి_న్వఫావమ. కలది యుశనస్థమున ముటి కు మారి ప్రత్యయ మయ్మొను ఇట్లే తిండిపోతు” అడవము శా ఆ ఆ అడవి” ఇచట తాంబూలఫు "ఇనెకలవాండదుీ అనుమరుబరముశ అ” .బ త్యయము నమాన ౨౫-వ ళు ళి జనో సూక్తము ననుసరించి ము లోవము 'పెండ్తిశఆము = వెండ్ల్దము ఇదట (ఊఢ్ర వెండాడంబడిన వనితి అనునరము వెప్వుచు పెండి శబ్లమునకు నురుబన్తమున అము అను ఇ త్య థి స థి ఆ యమువచ్చినది. విదప సంధి ౧౧ స్యూత్రృమునులట్టి నంధి ఇత్యాదు లూవ్యాంబులు అనుటచే మజీ?ొన్న్ని యిట్టివి కలవని "తెలియుచున్నది ఉదా లేజంబు*న + వాండు = ేజంబునవాందు అనంగా "లేజన్బుకలవాం డని యర్థము ఇచట కలవాండూు ఆశునర్థమున మతు శి బర్థీమున ని అనువ్రతృ్యయ మయ్మొ నని యెయుంగునది డి అలో! ఇది తద్ధిరపరిచ్ళేదము

అగ కియాపరి చ్చే దము జో న ను ధాతువునకు. ౧

ఇసి యధికారసూత్రంబు = జంక 'నెయ్యది యువక్ర మింపంబడునయిది ఛాతువున కగునని యెజుంగునది,

(శ్రీయా హర్చేదము-. పనిని లయం బేయునవి శ్రీయలు అక్రియ లనుగూర్చి 'తెలియం జేయు గ్ర్రంధభాగము ,క్రియాపరి నము,

౧ క్రియకు మూలరూపము థాతువు ఈ _ధాతువునకు ” అనునది అధికారసూ. త్రము ముందుం జెప్పంబో వునూతృములతోం గలసి ప్రయోజనము పొందునూక్రము ఆధికారనూ శ్ర ము ఇట్టి సూద్ర్యములకు ళా నున్న స్థలమున చ,యోజనము ఉండదు

ఈసూ త్రము ఈమాందిసూ క్రములతో నన్వయించుచు ఆస్మూశ్రముల వలన విధింమబకు కార్యము ధాతువునకు వచ్చు నని తెలియంబేయంచుండును

వ గరమానంబున లట్రగు. ౨ వాలి ర్‌ రవమాన కి యావ్ప తియగుధాతువునకు డంర్తకం వర్త శీ పషృ్ది ధాతువు ల 'సన్మ కీ కో బగు వ _రృమాశంబునాం ఆ్రానథ్టావరిసమూా ప్పంబు - అవ్పటికి ముగియకుండువది

౨ వర్తమానము = జరుగుచున్నది వర్తరూనాసద్ధముశు బోధించు నపుడు ధాతువునకు ల్లట్ష్‌ో అళ్మువ్రత్యయ మగును చ్రారస్థాదరినమా బంటు ఇ ప్రారంభించబక్సి యికను ముగియకుందునది ఈదా -- వచ్చుచున్నాండుా"

ఇచ్చట వచ్చుటి ప్రారంభించంబ డెకుగాని యింకను ముగియలేదు

కి యాపరిచ్చేవము లై భకాతంబున లిట్టస రెం భూత క్రియావృ _త్తియగు థాతువ్రనకు లిడగర్ష్యకంబగు భూతంబు నా విద్ధమానధ్యంస ప్ర తియోగి _ ముందుం డియస్ప టికి శేకుండువది

3 భూక్మక్కియావృ త్తి = భూకకాలమందలి వన్తువుయొక్క_ శ్రీయ యుం దున్నది ఆట్రి ధాతువునకు లిట్‌ ఛ్కశ్యయ మగును. జరిగిపోయిన (భూతు కాలమును బెల్చునపఫుడు ధాతువునకు లి ట్రుును

విన్యమానధ్వంస్మ ప్ర తియోగి అ (వాక్యవ్ర, ెమోసగకాలమునందు) ఉండిన నాశమునకు విరోధిమైనదిజాఅనరగా వూర్వముననుండి యిస్తూడు. లేనిదని యరక్భయ ఊదా -- ఘటముండెకుి - వాక్యప్రయోనకాలమున. ఘటము "లేదనియు అంతకుముం దుందెననియంం "తెలియుచున్నది. ఇదివజకుండి యిష్పుడు "లది ధ్వంసము) "

ఛావిని ల్ఫృట్టగు. ౪. రా లశలంయి భావి క్రి యావృత్తియగు ధాతున్చనకు లృడ్వర్శకంబగు భావినా విద్భ్యనూన్మప్రాగ భావ వ్ర తియోగి _- అవ్పటికిం బుట్ట కుండునది,

ళ భావి అ భవిమ్యత్తు - రాంబోవునది భావిక్తియావృత్తి = లరాంబోవుకాలమునందలి వన్తువుయొక్కం శ్రీయయం దున్నది అట్టి శ్రీయ యం దున్నధాతువ్రనకు ల్పట్‌” వ్రత్యయ మగును = (ముందు జరుగంబోవు (భావి) క్రియను. దెల్నునపుడు థాతువునకు లి ట్రనును విద్యమాన ప్రాస భ్రావ్మప్కతియోని = వస్తూక్సికి ముందున్న అభావమునకు విరోధియైనది -- అప్పటికి కలుగపండుదాని విరోధి ఇకమాిందం గలుగున దని భావము (వన్తూశ్స్తికి ముందుండు ఆభావము - ఇవివణఅకు లేనిది 'పాగభౌవము) ఉదా - రామయ రాలలండుి ఇచట రాము డిదివణకు రాలేదనియుం ఇంక

లం బాలవార్థకకణము. లముటీక మింద కాగలడనియు కాలలడుూ ఆకోదీ చెనుచున్నది కాన అకి భవివృ్య త్కాలము 'రాడులందు లాట్రగు ౫, తద్దర్యా ందు లాట్ట స లి తద్ధ ర్థాద్మిక్రియావృత్రియగు ఛాహీన్సనకు లాడ్వవ్భుకం బగు తచ్చీలపంఫావనా సంప్రశ్న సాతత్యవర్తమాన భావ్యా షి్‌వ జడ్య శీరాదు లా వద్ధాహ్య్థంబులు ల! తద్ధర్వము మున్నగువానియదితి వమ్తువుయొ.క్క కియయందున్న ధాకువునకు లాటీ అకు వ్రశ్యయ మగను (మంది మూండుకాలముల కంటెను వేటయి. వానీన నిఫర్మములు మున్నగువా నిని బెల్పునపుడు ధాతువు నకు లా ట్రగున ) (తద్ధర్తాదు లన్ని కాలములను బోధించును ) శచ్చీలము ఇ దానిన్వభెవము సంభావన = టఊోహా నం వశ్నేము = బృర్భచేయుట - అడుగుట నా౭ల్ళిము ఆ ఎల్లపువును ఉండుట పర్ణమానము జ వాక్కప మయోగళాలమున నుండుట భావి ఆ వాక్యము వ, యోగించుకాల లీ తో మునకు దరువాత నుండుట అశీరామలం = దీపన మున్నగునవి ఇవియన్ని యును ఈద్ధర్థాదులందు అనుచోటం గల అది వదమువే చ్త్‌పొంపబడు చున్నవి వీనికి ౨.౭-సూ,ల్రమునొద్ద ఉదావారణము లీయంబడుళూ జజ నో జీ అశీళ్ళాపనం స్ర్రార్ధనవిధు లందు లూట్టగు ౬. ఆశీరాదాలందు ధాతువునకు లూడ్య్వక్ష కంబగు ౬ అశీస్సుజదీవన శాపముజలిట్టుట సంపార్దనము=పారించుటాా లు ఆధా ఆధి శోరుట వీధి=అిజ్ఞాపించుట అశికాదులగు వయినాల్లింటియం దున్న వన్తువుల వ్యా పారమున నుండు ధాతువునకు లూట్‌* అన్మువ్రుక్యము మగుశు వీనికి ఉదావ్భాతులు ౨౬వ సూత్రమునొన్ద నీయంబడునుం వ్యతిలేకంబున లజియగు ౭. వ్యతి రేకవిళిష్ట క్రీయావృ త్రీయగుధాతువునకు లజీవర్ణ కంబగు

కి యాపరిచే నము 2]0 ల ౭ వృతి రేకంబు-=ధాక్వర్థమునకు ఒవరెికెముళ నర్ధమున్న వృతిలేకా కముతోంయాడిన ఆ్రింయందుందు థాతువునకు లజ అశ్యవ్రత్యయ మగుశు లకారంబునకు డు ద్ర వురును ముజ్జుగు, ౮. లడాది లకారంబులం దొట్కొక్కటిక డుజాదు లా చేశంబులగు, ఇందు ఇకారంబు వ తా్థహో రార్థంబు లా లకారంబునకు* లట్ట. మున్నగు వారింటి ఒళ్కొళ్క-దానికిని *లట్‌ లిట్‌ ల్భట్‌ లాట్‌ లూట్‌ లి ఆకువాజునుు లకారవదముచే త్కవాంమడగియున్నువి ఈ యాఆింటికిని = ఆనంగా ఛృతిలకారమునకునుం డుజ్‌ రు వ్రు రు ను ము-అకునవి అొచేళశములుగా నగుకుు ఇందు ముఖ్‌ లోనీ ఇకారము ఇత్తు ఉద్‌ చ, త్యావోరముకొజనై ము తోం "బేర్చం బడినది 'మొదటియతురము. నొకదానిని దీసికొని చివతివాల్లుతోంకేర్చే ఊచ్చ రించలా.. అ ఉచ్చరింవంబడీన సంగృవితరసమూవాము వ, త్యాహారము అనంబడును ఆడి మొదటియత్షరమును చివరివాస్టునకును మె.దటియత్షరమం నకును నడుమలగల యక్షరము లన్నింటినిక+డ బోధించును ఇచట దుజ్‌” లోని డు తీసికొని ముఖ్‌ తోని ఇకారముతోం జే వలుకంగా. దుఖ అగుచున్నది ఇచే చ, త్యావోరము. కాన డుఖ్‌ ఆని బలికినచో డును దాని తరువాతి రు-వు-రు.నుుము. లనునవయు ్ర హిందంబడును కాంగా-డుణ్‌. అనంగా డుజ్‌ -రు-వు కు-నుయు లని యర్థము "లేలుచున్నది అందు వరునను కెంజేసి వ ధమమభధ్యమో_త్తమంబు వా బావి లనంబడు, నాం డుజ్‌ - రు - ప్రథమము, వురు.- వధ్యవము ను-_ ము-డీ త్హమము,

220 చాలవాస్థకకణము లఘుటీక అందు ఇ డుజాదులాతింటిలోం వానిలో రు ము లు బహువచనుబులు వజ లేకవచనంబులు ౧౦ ౧౦ వానిలోజడుజాదులాలింటిలో పెఆజలుఐమిగిలినవి= డు-వు-ను” అనునవి ప్రభమపురుమైకవచనమున డు వ్రృశ్యయమును. ప్ర బహువచన మున రు ను మధ్యమపురువైకవచనమున వు" చ్ర,క్యయము మ బహువచ నమున రు ఉృర్తమఫురువ్పైకవచనమున నీ ఉ బవావచనమున ము చ్రశ్యయమును పచ్చుననుట నామయుప్మదస్త దర్థములందుం టబ్రభమమధ్య మో _త్తమంబులగు ౧౧ ౧౧ యుష్మదస్మదర్థములకం టె ేళైనది నామము ఎదుట నున్నవాం డును తానును అర్థముకాని-ఎక్కడనో ఊన్న ఇకరుండు నామము. అనామ మున ఉప్రభమపురుమమును ఎదుటనున్న వానిని జెల్నునపుడు మధ్యచుపురువ మును తన్ను తెల్సుచో ఉాత్తమపురుషమును అగును అమహదర్థంబునందు డు టు లకు దువు లగు నున్నాను బంధంబుమాద దివి యగు ౧౨ ౧౨ రావ సూశ్రమువేం 'జెప్పంబడిన డుజ్‌ ” మున్నగునవి మవా దర్ధమునకుం మవాత్యర్థమ: నకును అమవాదర్థమునకును సామాన్యముగం 'జె్ప బడియున్నను అందు డు రు అనునవి మవాదర్థముల'కే సరిపడుచున్నవి అమ వాదర్థములకు సరివడుటలేదు శాన ఈనూ త్రమునందు ఆమవాద్థముల ఇట్టివవచ్చునో "తెలు చంబడుచున్నది ఆమవాదర్థమును డు కుమాటు దుిఆనునదియు రు కుబదులు వు ఆనునదియు. నగును ఉన్ని అనుహనితోయాడినపుడుమాత్రము డుకు “ది యును రుీకు ని యు అగును.

శీ యాపరిచ్భ్చేదము 22] అనుబంధముజఆినునంంచియున్న ది ఉఊన్నానుబంధము అ (ధాతువును అనుసరించి దానివ్రక్కనుచేరిన ఊన్ని ఆశునది ఉదా ఎట వాంన కలదు (బహు వహాంనలుకలవు ఉన్నా నుబంధము మింద నుదావ్ళాతి- మేఘము వర్షి౦ంచుచున్నది మేఘములు పర్షించు చున్నవపి= ఉదంతంబునకు లట్రుపరంబగనపు డున్నానుబంధంబగు ౧౩ ఉదంతంబయిన _ 'ధాతువునకు _లట్టు పరంబగునపుడు ఉన్న అనుశబ్దం బన్ముప్త్యయు_క్రంబగు ౧౩ న్రాన్వమగు ఊకారము చిపఆలల ధాతువునకు లట్టు చరమగు నపుడు ఉన్ని ఆశునది వచ్చును-అనంగా ధాతువుతుదిని ఊన్నిి అనునది చేరను ఉన్నళబ్దంబు వరంబగునపుడు చువర్ణకంబగు ౧౪ ౧౪ ఉన్ని అనునది వరముగా నున్నపుడు ధాతువుచివణ ని అను నది చేరును ఈ చు ,శ్యయము దివీతరంబగు డుజ్జు పరంబగునపు డున్నానుబంధంబునకు డీరంబగు, ౧౫ న చళథమము, వాడ వండుచున్నాండు - వారు వండు మన్నారు - అది వండుచున్నది - అవి వండుచున్నవిం మధ్య మము. నీవ్రు వండుచున్నావు - మోంరు వండుచున్నారు, ఉ త్త మము నేను వండుచున్నాను - మేము వండుచున్నాను, ౧౫ లట్టునకు ఆదేశమగు దుకు (డుజ్‌ -రు-ఫవు-రు-నుం.యము. చర మగునపుడు ఆనబంధముగావచ్చిన ఊన్న ఆనుదానికి దీర మగును శాని చాలవ్యాలఘుటీకం-- 1ర్‌

లం బాలవ్యాకరణము, లఘుటీక “దులా: ది లకు వరుసగా ది వి అగునని ఆదేశముశా వచ్చినప్పుడు

• కు దీిర్షమురాదుః

మాత్రము ఉన్న ర్స

చ్రశమము= వ్రథమత్రరునము వండుచున్న్నాండు ఆశునది వీకవచన రూనవము

వండు ఛాతువునకు వర్తమానమున లట్టు రాంగా దానికి మహదర్థ మున (వ్రశ మపురుషైకవచనమున డుజ్‌* పచ్చినది డుస్టా జీత్తుకావున జిత్త్వబిందువు-ర్వంబగు ననునియమముచే ముందు బిందువు నిడికొని వండుశా డూ అని యుండినది పీదప-ం 3-వ సూ్రమువే ఉన్న యును ౧వ మాత్ర, ముచే చు వచ్చి. వండుశచుళఉన్నశాండు అయినది. ౧౫వ నూర్రముచే ఊఉన్నకు దీర్ధ్స మురొంగా. వండుచున్నాండుి అయినది వండు ఛున్నాంయ అనునది వ్రథమపుగుమబహువచనరూపము దాన్నివ్శక్తియ “పందుచున్నాండు. అనుదానివలెనే గ్రావ్యాము వండుచున్నది ఆమనది అమనాద్వాచకమున ఇ శేమపురు మైకవచనమునకును వండుచున్నవి అను నది అందే వ్ర బహువచనమునకును ఊదావ్భాతులు మొదటిదానికో ది" శండవదానిళలో వి చరమగుచో ఉన్ని ఆనుదానికి దీర్ధ ము రాలేదని చూపుట కివి యుదావారింపంబడికవి తక్కిన్యవ్యక్తియ. వండుచున్నాండు అశుది నికింటోలె గ్రహించవలెనుం

మధ్యమము=మధ్యమపుకుమము వండుచున్న్న పు. ఆనునది విశవచన మునకు ఊదాహరణము. పండుచున్నారు అనునది బవాుువచనమున కుదా వాతి ఉక్తమము. ఉ్నత్తమపురుమము వండుచుళ్నానుి. అనునది వీకవచన మునకును వండుచున్నాముి. ఆననది బవుంపచనమునకును ఉదాహరణ

క క్ష

ములు వీనికి వ్యక్కియ వండుచున్నాంయ అనుదానికివలెజే యని ఆసాంచుకది

లికాటుల డు జున శెను నువర్తంబు లగు ౧౬,

౧64 జ ళా

లిడాదేశంబగు డుజ్జునకు - ఎను - అనునదియు లాడా

చేశంబగు డుబ్దునకు - ను - అనునదియు నాచేశంబు లగు,

పరిచ్చేద

౧౬ భూకకాలమునందు. లిట్రునకు (ప్ర ఫమపురుమైకవవనిమునందు చచ్చు (ఆదేశమగు) డుజ్జునకు ఎను ఆదేశముగా వచ్చుకు ఈద్ధర్మమునందగు లాట్టు డుక్టునకు నూ అనునది అదేశమగున

ళు

వండు + లిట్‌ అని యుండంగా లిట్ట.నకు ర-వ సూక్రమువే దుక వచ్చి (వండు శడుజ్‌ ) పిదప సీసూక్రృముచే డుక్టునకు ఎను ఆజేశమయి నంధియై వండెు అని సిద్ధించెకు

రస్ధర్మమున వండు +ాదుజ్‌ * అనియు.ండం?ా నీనూత్రమువే నీ అదేశమె వండునుి ఐనది

భరూతంబునం దిగాగమంబగు ౧౭.

భూ తాక్థవృ _త్తియగుధాతువ్చన కిగాగమంబగు,

౧౭ భూకకాల్టక్రియశు బోధించుధాతువు చివకి యమ్‌ రమునకు ప్రాన్వమగు ఇకార మాగమముగా నగును

వండు శ రు ఆనియుండం ౫ా వెస్ఫూత్రమునే వండు నకు ఇక్‌ (ఇ) అగమమమి సంధివచ్చి వండు +-ఇశారుణవండి + రు ఆనియుండినది పిదవ గక్చమ ౨౬-స్తూత్ర్యము వే రు లోని ఉఊకారము ఇశారముగా మాతీ వండిరీ అయినది

లిట్టు పవుక్ణై పరంబగునపుడు తివర్షకంబగు ౧౮,

ఇశారయబుమియెకు.ను-వ్పు - క్రీయావిభక్తుల యను స చే బు-వ, వండను - వండి సూత్రము రుక్ఞునకిత్వం చువం వండిరి మ వండి తివి.వండితిరి, ఉ, వండితిని.వండితిమి,

౧౮ వుష్ణు వరంబననపుకు ఆ వురు ను ము అనునవి వబరమగు చపుడు భూకకాలమందలి మధ్యమపుకుషమును ఉ్నత్తమపురుషమును బరమగు నష్పుడు థాతువు తుద తి ఆనునది చేరును

వత్త బాలహ్యాకకణను, లఘుటీక

దజ్ఞునప ణఐరు వురు ను ములకుము ఆ మధ్యమపురుషము జ “వందు వు అని యుండలా ఈస్యూశ్రముచే తి వచ్చినది ౧౪-వ సూత్ర ముచే ఇగాగమమువచ్చి సంధిమై వండి+తి+పు అవి యుండలా శత్పమం ఓ = వి స్మూర్తేము చే వి లోని ఊకారము ఇకోరముగానూలీ వండితివి ఆయినది వండీతిరి మున్నగునవియు నిక్షో ఊ = ఉర్తరుఎరుమము

కలజ్యనుబంధంబు లృట్టు వరంబగునవృడగు ౧౫౯. లృట్టు మంబగునవుకు ఛాతువునకు కలజీ - అనువది యనువయు క్షంబగు

పీ వా!

౧ లృట్ట-పరమగినపుడు క్‌ భవిమ్యదర్థకమను లృట్ట-పరముకాంగా, కలజీ అనుదానిలో కలి అనునదియే మిగులును జీ ఇత్తు అగుటచే లోపిం యను

జీతువరంబగునపు డదుతంంబున కత్యంబగు ౨౦.

ళ్తు వు దొాత్వ ట్‌

జీత్తు పరంబగునపుడు ఛాతువ్రునుత్వంబున కత్వంబగు

అం జీ ఇత్రుగాలలది. శీళ్తు ఆది బరమ*చో ధాతువుచివత్‌ ఉకారము ఆకారముగా మాఖణును కలజిపడుబులు షరంబులగునచబ్చడు నుగాగమంబగు ౨౧

దుత కార్యంబు చః వండంగలండు _- వండలోలరు - వండలలదు - వండలలవు, మ వండంగలవు - వండలోలరుం ఉ. వండంగలను.వండలోలము,

ఉం కలజి వడుజి అమవవి బగరములగునపుడు ధాతువుకకు ఆంతో గమముగా నుగాగమము (౧నకారము) ఆగును

వండుళశందు ఆని యుండంగా ౧౯వ స్యూత్రముదే కలకి (కల) ఆయి పండుగా కల గండు అనియుండంగా ౨౧-వ సూత్రముచే డు లోని

లా. ్రీయాపరిచ్భేదము 225 ఉఊకారము అకారముళా మాలి వండశాకల + డు అయినది ఈనూ శ్రృమాచే ఛాతువునకు నుణాగమము దానికి ద్రుత కార్యము కలిగి వండయగలండు అయి వది ఇట్లే వండణగలరు మున్నగునవియును లాట్టురుక్టు వరంబగునప్పుడు దుగాగమంబగు ౨౨. ్ర* వండును - వండుదురు మ వండుదను - వండు దురు ఉ. వండుదును _ వండుదుము, లాడర్థంబులయం దోలి నుదాహకణంబులు వక్కా_ణించెద. తద్ధర్మంబు _ కులాలుండు కుండలు వానును తచ్చీలంబు - జ్వలనజ్య్వాలంబు లువ్పరం 'చెనయును. సంభావన - ఇప్పుడు వాండింట నుండును, సంద్ర శ్నము-ఉందునా - పోదునా, సాతతము - సర్వంబునం దీశ్వోరుం డుండును - సర్వంనీశ్వరునియందుండును, వ్నర్తమానంబు - మేన నివ్రూడుం బులకలునొడ మెడును, వత్యమాణవిధిచేం ట్రా కంబుగ వర్తమానంబునం చెడు గాడ్యాగ మంబు లగు భావి. వాండు ఆేప్రవచ్చును. ఆకిన్సు - శుభంబగును వచ్యర్థంబుల కొ కానొకచో భూతంబున లాట్టు గానంబడియెకును,

౯ లొట్టురుక్టు ఇ రద్ధర్థాదులను బోధించునపుడు వచ్చు రువ్పు రును ము ఆగనవి కద్ధర్థాదులను బోధించునపుకు వ్రథమపురుమబహు వచనము మొవలుకొని శక్యినవన్నియుంరు పరిమగునపుడు ధాతువునకు దుగా గమను (దు) ఆగును వ్ర ఎక వందును" వ్ర బవు వండుదురు” మ వక వండుదువుి బవుు వండుదురు”* ఉ ఏక వండుదును” బహు వండు యము”

లాడర్థంబులయందు ఇకడ్ధ ర్థాదులయందు ఓలి అ క్రమముగా కద్ధర్థా దులకు వరుసగా నుదావారణము లీయంబడు చున్నవని యర్థము

కద్ధర్మము = కులాలుండు కుండలు వానునుి = కుండలు వానట కుమ్మరి

౭226 బాలవ్యాకరణరు, లముశికిక వాని కులధర్మము కాన వానుకి ఆయినది తచ్భీలముం- జ్వలనజ్వాల లుష్ప, రంబెగయుని = ఉఊవ్పరం బెగయుట అగన్నిళ్వాలలకు నస్వభౌవముకాన ఎగ యును అయినది సంభావన = ఇప్పుడు వాండింటట నుుడును ఎ ఇట వాడింటనుండవచ్చు నను ఊవా శాన ఉండును అయినదిం

వృట్నించుట- ఉఊందునా! పోదునా”=ఇ దటి కెండు ఉదావారణము లును వశ్తయొక్క_ ప్రశ్నమును ెల్పుచభున్నవి (ఇట ఊందును పోదును ఆనువానికి వ్రశ్న్నార్థమున ఆ చేరినది ) ఎల్లద్వూడు నుందుట- సర్వంచీశ్వరుని యం దుండును*ి ఇట నీశ్వరుం. డెల్లప్వుడును సర్వజగంబును. విడనాడక యుండునను అర్థము తోంచుచున్నది. కాన ఉందును ఆను లాడ్రూపము వచ్చినది. సర్వంబునం దీశ్వరుం డుండును ” ఆను నుదొవృృలియు ని]ేం

వ _ర్హమా నార్థము--- మేన నివ్వుడుం బులకలు వొడమెదునఎా” ఇట “ఒడలు గరిపొడుచు చున్న దశునర్ధము కావున సీయర్థమున పౌొద'మెకునుం”

వ్‌

ఆశు లాడ్రూవమైనది ఇదివజకు నిరూపించిన దృక్రియనుబట్టి పొదమునుం అనియే యుండవలెను కాని పొడమెడును అని ఎట్టు ఆయినదని సం జేవాము కలుగవచ్చును దానికి సమాధానము వత్యుమాణవిథిచే అనుదానిచేం కెన్పండు. చున్నది. ౨౩ స్మూత్తముచే వ _ర్హమా నార్థమున ఎదుక” (ఎదు) మున్నగు జానమములు కలుగునని టే హీింవవలయు నని ఖొవము

భవివ్యదర్థము = వాండు జేపు వచ్చును = ఇచట జీపు రాలలండము నర్థమున వచ్చును వచ్చినది దీవన = శుభం బగునుి = ఇట శుభంబులు కలుగుంగావుతి యని యర్థము అందు అగును వచ్చినది

వచ్యర్థంబులకు = వెనిచెస్సిన యిర్థములందే కాక అన - వలుకు = చెవ్వు = అదు మొదలగు వచ్యర్థములకు (వచిధాతువ్రున కర్థమైనవానిక్సీ = అవి భూరతశాలఫు అర్థ మును తెలుపుచో లాడ్రూవము- (చ్రథేమపుర్నుష్టేకవచనము) చ్రయోగింపంబడుచున్నది దీనిని గొవ్చకవులే వాడియున్నారు. ఉదా

కియాపరిచ్నే గ్ఫ్‌నము ౭27 ఆ ఆన నకేడిట్టనున్‌ = ఇచట ఆకన్‌ ఆనుదానికి “అనెను అని (భూకకాలపు ఆర్థ్వము అయర్థమున అనున్‌ అని ల్యాడ్రూవము చయోగింద అడీనది లాట్టురుజ్ఞు వరంబగునప్పు జఇదగాగమంబును బ్రథమనువర్ష కంబు వరంబగునప్పు జఇడు7గడిగాగమంబులును బవుళంబుగా నగు ౨౩. వ్ర వండెడును.వండెడిని - వండెదరు.. మ వండెదవు వండెదరు, ఉ. వండెనను వండెదము ం జికె లాట్టురుళైు = తద్ధర్లాదులయ-దలి చఖిమపుర వమబహువచనమం మొదలుకొని తక్కినవన్నియు అనగా - రు=వు-రు-ని- ములు క లి ్రశ్‌మమవర్ణకయి = దుక్జూన శాదేశమయలున ను వర్షము తద్ధర్థాదులందు దుస్దా పరమగునపుడు ధాతువునకు ఎడుక్‌ి్‌. (ఎడుం “ఎడిక* (ఎడి. ఆనునాగమములు బహుళముగా నగుక తక్కినవి రు మున్నగునవి వరమగనపుడు. ఎదక్‌” (ఎద) ఆనువాగమను వచ్చును వండుశాడుణ్‌ ” అనీయుండలా ఈనూ శ్రామువే ఎడు. ఎడి ఆను నవి వచ్చుకు ౧౬ - స్యూర్రముచే డుజ్జునకు ను" ఆడేశశుగును వండు ఎడు నుణ పండెడుని అని ఓకరూవ మేర్పడును వండు ఎడి+ను అని ఉయున్నఫపుకు తత్సమ ౨౨౬ = సూూత్తము ననుసరించి ను లోని ఊకారము ఇకారముగా మాజంగా పండెడిని అగును వండు రూ అనియుండ శా ఈసూ్రముచే ఎద వచ్చి వండెదరి ఆగును ఇళ్లే వండెదము మొదలైనవి. ఈయాగమములు బహుళమగుటే ఇవి రానపుడు వండును వందుదురు మన్నగరూవములు నుండును లిర్హాట్టుల వకారంబునకు లోపంబు వీథభాషనగ , ౨౪, వండితి.వండిళివి, వండుదు-వండుదున్చు వంజెదన్చ-వండెదు,

ల్ర2ం చాలవ్య్యాకరణమ్ము లముటీక అక భూరు తద్ధర్థాద్యర్థశములందు ఛాశువుకంటె చరమగు వకారము చుధ్యమపురుమైకవచన్యవ్త శ్యయములోనిది వికల్చముగా లోపించును వండితివి ఆశనది లిట్టులో మథ్యమపుకుమైకవచనమునకు రూవము దాని వి లోని పశారము లోపించి వంజితి+-ఇ=పండితి (నంధి ౧౧ = సూత్ర్రముదే నిక్య సంధి) అయికది వశారము లోపీంచనపుడు వండితివి అని యుండును లొట్ట నందు వండుదువుి ఆనుచోట వీ లోని వకారము లోేపింపంగా “వండుదు శి ఊంపండువి. ఆసనము లేనవ్వుకు వండుదువు అని యుండుకుం వండేదవి ఆనుచో వకారము లోపీంవంగా వందెదశడఊి = వండెదుి ఆసును లోవము రానివక్షమున పంజెదవుి ఆని యుండును తిర్యస్దడంబులు వాచ్యుంబు లగునపుడు లిర్డాట్టుల ప్రథమ బహువచనంబున కేకవచనంబసు, బి, చిలుకలు వలిశెను - చిలుకలు వలుకును - చిలుకలు వలి ఇాడును =. మేఘములు గ ర్టల్లేను = మేఘములు గర్జిల్లును _ మేఘ ములు గరిలెకును, జా గ ఛశ్రీయచే తిర్యక్క_లు, జడములును బోధించబడినపుడు వాని చ, శమఫురువములో బహువచన ముండవలసినచోట వీకవచనము వచ్చును లిట్టు = చియికలు పలికెను) ఇచట చిలుకలు బహువచన మేమయైనను శ్రీయా వదమున్యూత్ర్రము వీకవచనముననే కలదు. చిలుకి తిర్యక్కుగాన వీకవచన మైనది లాట్టునందుకు. పలుకును, వలిశెడుని = అమునవి 'మేభుములు నర్జిల్లునుి మొదశ్రై ననియు నిశ్లో లూట్లుడుజ్ఞైన శెదుతవర్షంబులు ద్రు తాంతంబులగు. ౨౯౬ ఆశీస్సు-మోకు మేలుగ్రలిగెకును _ మోకు మేలుగలుగ్లు తను, కథొవంబు - నీకు రాతుసత్వంబు గలిగెడును _ నీకు రాత్‌

క్రి యాపరిచ్భేదము ల్తాం ల! సత్వంబు గలుగుతను, సం్రాక్టనంబు = హరి ననుం గృహ గాంచె జను-హారి నను గృమషగాంచుతను లికి లూట్టుడుక్ఞు గా ఆశ శ్శావనం ప్రార్థనములందు వచ్చు డు = రు వు=రు-ను-ములు లూట్టున కగ్మవత్యయముల కన్నింటికిని ద్రు ఆాంకములగు ఎడు- తిలు = అనంశా. ఎడును తేక. అనునవి అదేశ ములు?గా వచ్చునుం మాకు మేలు కలిెెదును కలుగునని ఆనంగా మోకు మేలు కలంగుం “కి అను దీవన స్పష్టమగుచున్నది. నీకు రాషుసర్వంబు శలిగౌడును కలంగు శని అనుచో. రాతసక్వము కలుగుంగాకి యనుశా పార్థ ము స్పష్ట్రమగు చున్నది. వారిననుం గృషు గాంబెడును కాంచుతనుి అనునడ కాంచుం స! గాక* అను ప్రార్ధనము వ్యక్తమగు చున్నది విథియందు లూట్టునకు మాజుగా న్రదియనుతచ్చ్శబ్దంబును ముందు నుగాగమంబునగు. ౨౭. మెత్రుండు నానిర్లి ప్రకార్యంబు చేయునది వానికి నీవు మళ్లల (స! చవాసటయయి యుండునది. ౨౭+ లూట్టు విధియందును వచ్చును ృందు లూట్టునకు మాణుగా అది అమ కచ్చబ్దమును చానికి ముందు నుణాగమము (నకారము) అగును = అనంఖా లూట్టునకు బదులుగా నది" ఆని వచ్చునని భావము మ్యైత్తుడు నానిక్టిష్ట కార్యంబు చేయునది అనుచో చేయు + లూట్‌” కాస్మో లలు అని యుండలా. లూట్టునకు నది రాంగా వేయునది అని సిద్ధించినదిం ఇచట చేసితీరపలి నను ఆజ్ఞ స్పష్టమగుచున్నది వానికి నీవు బానట యయి యుండునది ఆనుచో బౌానటళా నుండితీరపలి ననియే యఖి ప్రైయమ

20 బాలవా్థ్రకకణము, లఘుటీక ఎడుతలద్రుతంబునక చ్చు పరంబగునపుడుమకారంబగు ౨౮. నీకు మేలుగలెగకుమనిమయెను.నీకు మేలుగలుగుతమనియెను,

న ఆశీరాద్యర్థములలో లూట్టునకు అదేశములగు ఎడును తన్‌ ఆనువాని నకారము కరువాత ఆచ్చున్నయెడల అనకారము నుకారముగా మాజునని యర్థ ము నీకు మేలు కలెెదును+ఆనియెను అ సీకు మేలు కలి గడు మనియెకి అకుచో ఎకు ళు తరువాతశున్న నశారము మకార మైనది-

• మేలు కలుగుకనుష్తాఅనియెను జ మేలు కలుగుత మనియెను ”

లూణ్యధ్యమ పురులకు ముడుసబ్దులగు. ౨౯, ఆశీస్సు.దీ కూయువగుము - దీర్హాయులరగుండు శావంబు-

శాతసుండవగుము - రాత్ససులరగుందు, సం పారనంబు _ నన్ను రత్నీంపుము - నన్నురథత్నీంపుడు. విధి - నాభెవ్పినపనిచేయుము -_ నాచెప్పినవని చేయుండు

క అశీశ్శావసం స్రార్థనవిధులందువచ్చు లూట్టు యొక్క మధ్యమ పుకుషమునందలి ఫుకు ము అనునదియు రుికు ముజ్‌” (ము ఆను రజియం నాదేశమం లగును

ఆశీన్సు - మధ్య ఎకవచనము - దీర్ధాయువు ఆనుశావు ఆని యురా కంగా *వు కు ము వచ్చి దీర్హాయు వగుమూ" వినది

మధ్య బహువచనము = డీరాయులరు ఆగుశేరు" అని యుండంగా దడుజుీ దానితోంఛాటు ఆజనున్నయువచ్చి డీక్తాయులరగుందు అయినది

జ ఖా శాపాదుల యుదావారణములందును ఇట్లే చ్శ్ర్‌యను గమనించునదిం ఉభయ పారగనంబున దుగాగమంబున కిత్వంబగు 8౦ మనము వండుదము జీత్తుపరంబగునవు _డుత్వంబున కత్వంబగునను సూత్ర

కి యాపరిచ్భేదము ల్యే ఆలీ ముచ్చేలజీ _మరంబగునవు డత్వంబు చ్ర వండండు - వండరు, వండదు-వండవు ము వండనవ్స-వండరి ఉ వండను _- వండము 30 ఉభయస్రార్థనము = ఎదుటివానిని తనతోలోలిసి వనిచేయుటకుం ట్రౌర్థించుట - పనియందు తొనును ఎదుటివాండును కదర్తలగుట నీవు జీశునుి కర్తలగునపుడు ౨౩-వ నూశ్రముచే తద్ధర్తాదు లందు ఛాతువునకు విధింద బడిన దుగాగమమునందలి ఉఊకారనునకు ఆకారము ఆదేశముగా నగును మనము వంధుదుశము జ మనము పండుదము ఇచట మవమూు అను నది ఉధయ్రైర్థనము ఇల్చువడము కెన దుూగాగమమునందలి ఉకార మకారమైనగి వందు ధాతువునకు వ్యతి లేళ ర్థ్‌మున వండు+లకి అని య్టుండంగా ఛ్ర+ పురు ఎక లో డుష్టువచ్చి వండుశాండదుీ ఆని యుండగా ౨౦-వ న్నూర్తముటే ధాతువుతుది ఉఊకారమునకు ఆకారము అదేశమైనది కాన వండండు” అయినది ఈయంళమే . కీత్తు పరంబగునపుడు అనుదానిచే వివ రింబ(బడు-చున్నుది న్స వండరు మున్నగుచోట్లరు ఇట్టి వ్యకియయే అని యెజుంగనది మధ్యమ ముడుజ్జులు ముద్దు నాబడు 3౩౧ కం లూణ ధ్యమపురుమమునకు వక బహవువచనములలోవచ్చిన ము దడుబ్లో లకు ముజ్లు అని నంజ (పీరు) న! జు నో వ్యతిలేకంబున ముద్దు పరంబగునపుడు కుజియగు 3౨ నీవు వండకుము - మీరు వండకుండు ఏ వ్యలిరే కాగ్థ మున నగులజియందు మధ్యమపురుషమున ము దుజ్టి లు వరమగునపుడు ధాతువునకు కుతీ (కు) ప్రత్యయము ఆగును వండు శొలజి" అనియయండంగా ప్రార్థనమునందు మధ్యమపురుషమున

లిప్ర9ై చాలవ్యాకరణమ్సు లముటీక తము దుష్ట లువచ్చి వండుశేము వాడు+ండు ఆని యగును వీదవ ఈ న్యూర్రముచే కుజీవచ్చును కుజి జీక్తమగుటచే ౨౦-సూశ్రముచేధాతువు చివతి ఊకారము ఆకారమగునుగాన వండకుము వండకుండుి ఆనకురూవము లయినవి, సం ప్రార్థనంబుల ముద్దున కచాదులు విభాష ననువయు కంబులగు. 35, ళు అల్‌ వండువు-వండువూా _ వండుమి - వండుమిా = వండుండ- వండుండా - వండుండి - వండుండీ అ-ఆ.9.ఈ.ఎ-వఏ.ఒ.ట.అమ్మ- అయ్యా ఇళార్ధదు లదాదులు, పైపై సంప్రార్థనమున ము దుకు లకు ఆదాదులు (ఆ -ఆ = మున్నగువ్రవి) వికల్పముణా. చేర్చంబడును వండుముశఆ జ వండుము * ఇట్లే కక్కినవియుం ఎదాదు లను వ్ర, యు_క్రంబులగునపుడు ముడ్డునకు వుజిరుజి యగు. 3€ వినవె-వినవే-.వినరె.వినరే - వినకువె _- వినకువే - వినకురె _ వినకుే, కె ఎదాదులు ఆ ఎ-ఎ-ఓ = ఓ - అమ్మ ఆయ్య _ ఆనునవి ఎదాదు లాలును అక్కవి యు క్తములగునపుడు వానిముందున్న ముకు వుడి (వు దుికు రుజ్‌ (మి అకునవి యాదేశములగును వినుశ్షముూ (౨౯-స్మూత్తముచే వి కు ము) అనియుండ.గా 33 సూర్రమువే ఏ ఆననవ్రయోగము. పిదవ సీసూర్తముచే వుకి రాలా విను శౌవు శ ఎ అని యుండుకుం కదప ౨౦ = సూసత్రముచే ను లోని ఉఊళార మున కకారము కాంగా వినవె ఆగును ఎ ఆనువ్ర్యయు కృమగుచో వినవే అగును విని వినక అనునవియు నిిలే బహువచనములుకావున అచట

క్రియాపరిచ్చేదము 288 ల

రుకి యగుట విశేషము వినరువె మున్నగువానియందు వ్యతి రేకార్థమున కుజి ఆగుట విశేమము. శక్కిన్యప్మక్కియ 'వెనుకటివలెనే

వినవో వినవో వినరొ వినరో వినవము వినరమ్మ వినవయ్య విన రయి మున్నగునవి ఎదాదులలో మిగిలినవాని కుదాన్చాళులు

టవర్తకంబు ఛావంబునందగు 3౫, న!

భావంబనంగా ఛాత్వర్థంబు-వండుట-పండుట _ వినుట - కనుట

3 భావంబు ఇ ధాత్వర్థము = వ్యాపారమునందు ట వళశ్యయ మగును

కజవర్షకంబు పుఠార్థయో*+ంబున విఫామను

వండక మునుప్రు-వండుటకు మునుపు-చేయక మునుష్పు- చేయుటకు మునువు మునువు - ముందు-మున్ను తొల్లి,

3౬ ఫురార్థయోగంబున = మునుపు ముందు మున్ను లొల్లి మున్నగువానితో ఆన్వయము తోంచుకపుడు

“ముందు మొదలగువానితో సమన్వయము తోంచునపుడు భావార్డ మున కజీ" ఆన్మవ్వశర్యయము విల్బముగా నగును కా

వంటచేయంటకుముందు వంటవేయకుండుటయేు యుండునుగాన ముందు మున్నగువాని యన్వయమున_ వ్యతిలేకరూవమే తోంచుట నవా జము వండకమునుపుి ఆనుచో మునుఫీ అనుదానియోగమున వండు్‌ ధాశువునకు కజీ ్రత్యయమువచ్చి వందు+కీ అనియుండి ౨౦-సూ్ర్య మువె ధాతువు చిపఆి ఊకారము ఆకారముగా మాళతినది ఇహ్లే తక్కిన యుదావారణములయొడను [వ కియ్రావ్యాము

కడి వృశ్యయము శానివతుమున వండుటకు మునుపు అనియు నుండును

ల చాలవ్యాకరణము, లఘుటీక వ్యతిశేకభావంబున మిజి యగు 3౭

వ్యతేకవిశిష్ట కీ యాభిధాయిథాతువునకు మిజి యగు- వండమి - పండమి

పెర ఐ్యతి"రేకభా వంబున =వ్యలి రేక ధాత్వర్థమునందు వ్యతి రేకవిళిస శ్రీయాళిదాయిజవృతి రేకార్థ ముతోంసూడిన శ్రీయను ెలియంబేయునది

వంటవేయుట అనుదానికి వ్యతిరేకము వంటచేబుకుండుటి కాన వంటచేయకుండుటో అనునర్థమున ఛాతువు కు మిజి (మి) ఆసను వండు +మి అని యుండ.గా ౨౦-వ సూ త్ర ముచే పుదూోలోనిడ కారముమోాంది ఊళారము ఆళారమై వండమి" అని రూపము సిద్ధించినది పసందు మి= వండమి" సమాన్నాశ్తయంబులం బూర్వకాలంబునం దివర్షకంబగు ౩౮.

వకా శ్ర్రయంబులగు క్ర, యలలోవల నెయ్యది వూర్వ కాలికం బగుం దద్వాచియగు ఛాతువున కివక్షకంబగు _ ఇదియె క్యార్ధంబు నాకు వండి -పవండి -విని. కని సమానకర లి ఎఎవిటిథి యవి కంబులనక సమానాశ్యయంబు లనుటంజేసీ ఇవెరగునివేత

లో ఉాస్న్ల/ టా! నాం! లీ

మె తుండు కొట్టంబడి మడినె నిత్వాది సిద్ధం బయ్యొ,

డింా సమాన్మాశ్ర యంబులన్‌ ణు వీశాశ్త్రయంబులగ్యు క్రియలయందు ఫూర్వశాలంబునందుజ ముందు జరిగిన క్రియయందు ఒకవన్తువు నా, శ యించు శ్రియలలో వది ముందుజరిగినదో-అట్టి (ముందుజరిగిన) ఛ్రీయను బెలుఫు ధాతుపునక ఇ” ఆనుస్రక్యయ మగును ఇట్టిదానినే ఇశారము చివజవచ్చిన చానిజే క్ష్వార్ధ మందురు వండుశఇ=వండి* ఇళ్లే తక్కినవియునుం “రాముడు వండి యుతెంచెు్‌ అనుచోట వండుట వీతొచుటి ఆనువనులు "శండును ఓక్కంని'నే-రాముని'నే అశ్రయించియున్నవి ఇందు ఫూర్వకాలికము (మొదట జరిగినది) వుండుట కావున దానిశే ఇి వచ్చినది

క్షి యాపరిచ్చేదము రస గ నమానకర్త ైకంబులనకజాసంన్యల్భత వ్యాకరణ ములో ఎకక _ర్భ్యృకము క్‌ లైన "రంకు క్రియలలో ముందుజరిగిన్నక్రి యపయిని కా చశ్యయము (క్త తెలులున ఇ” వ్రత్యయమునకు సమానము) వచ్చునని ఇెప్పంబడినది అవద్ధతియే "తెలుంసనను ఆనసరించినయెడల రాముండు వండి యుతెంబెను ఆచనట్టిచోట్ల చాధలేదు. (ఇచటలోల ండ్యుక్రియలకును రాముండే కర్త) కాని నైశ్రునిచేత మైత్రుందు కొట్టంబడి మడినెన్‌ మున్నగుచోట్ల కుదురదుం ఈవాక్యమునందు కొట్టుట మడియుటి అను ెండ్యుక్రియలు కలవు కొట్టిన వాండు వైర్రుండు మడీసీనవాయ మెశ్రుండు కాన శెంద్యుక్కియలకును కర్తలు 'వేళ్వేణమిరి అందుచే మూలములో నమానక_ర్భ్రకము” లని వెద్చక “నమాన్యాశ్ర్రయంబు లని చెప్పంబడినది ఇచట కొట్టంబడుట మడియుటి ఆను కందు శక్రీయలకును అశ్ర్రయ్యమైన వాండు మ్మెత్రుండు కాన మొదటజరిగిన “కొట్టబడు అనుచానికంటె ఇ వ్రశ్యేయము వచ్చినది క్‌జి వ్యతి లే కక్త్వార్థంబునందగు. 8ణా వండక - వండక _- కొటక = తిటక ల ము

9౯ క్యార్థముయొక్క- వ్యతిేశమును బోధించవలసివచ్చినపుడు థాతువునకు కటి (క అనువ్రత్యయ మగును వండుశాక” అనియుండం?ా ౨౦-స్యూశ్రమువే ఛాకువు చివణి ఊశారము అకారముగా మాటీ వండకి అయిన3 పండక మున్నగునవియు నికే

తుమర్థధావలక్షృణంబులందు నుజి యగు, కం.

భావలతుణంబునా నన్య క్రియకు లతణభూతంబగు వ్ర య తుమరక్థంబందును భావలతీణంబునందును ఛాతువునకు నుజీవర్షకంబగు తుమక్థంబు ఎ వైత్రుండు వండను బోయెను, 'పాకక్రియార్థము పోయెనని యర్థముః ఛావలతీణము =

ల80 చాలవ్యాశరణము, లముటీక్ష వై. శ్రుండు వండ నతిథి వచ్చెను ఇచట వంట లక్షణము - వచ్చుట లత్షుష్భము

ఈం తుమర్థముజఎక్కియనిమిక్తేము. వేలొక్యక్రియ జరుగునో అ శ్రియ రుమర్థము భావలక్షుణము =వ్యా పారములలో నొకదాని ఇొకటి నూచకమగునేని అసూచక వ్యాపారమును బోధించునది వ్యాపారములలో నొళవ్యాపార మెప్పుడు జం ౫ెనో తెంసికొనుటకు అవ్యాపారముకు బోథించు శ్రీ యారూపమనము అవకాశ మోయనపుడు అపని యిట్టిసమయమున జి గెనని గు శ్రించుట కవకాశము నొసంగుక్కియ భావలకతుణము బాగుగ జెలియానట్టి

వాలీ శాలముగల శ్రియ శెంయనికాలముగల క్రియకు బోధకమగు నేని-ఆవ్ర, సిద్ధ శాలముగల శ్రియ భావలకణమని భొవము ఈయంశ మే భెవలత్‌*ఆంబునా్‌ ఇత్యాది వివరగూముచే నూచింపంబడినది లుమర్థమున కుదాహరణము-వై శ్రుం డు వండు బోయెకు ఇచట తుమున్నర్థకమగు నుబ్బింతమునకు (వండను ఆను చానిక్రి వంటచేయుటొజపస-' అని యర్థము వండు. ధాకువున కీవిధిచే ఎనో

తుమున్నర్థమున నుజి (నూ యు , ఎ౦-స్మూక్తముదే ధాతువు చివంకి ఉకార మునకు అకారిమునువచ్చి పండని ఆమిునది

ఇచట -పోవుటి అనుపని వంటచేయునిమి_త్త మమియుంకుట వే వండు: ధాళువునప నుజి వచ్చె నని గ్రహింపనగును భావలడ్‌ణమున కుదావార

వ క్‌ ల ళా ణము-దైశ్రుండు పండ నతిథిపచ్చెని ఇచట వచ్చెను. ఆన్ముక్కియకు వండ” ననునది లతమీణము కావున చండి ననునది భావలత్ష్తణవము ఇచట వచ్చెను ఖీ

అనిర్థారిత్మక్తియ _ ఎప్పుడు వచ్చునో తెలిసికొనుటకు వండు ఆకు క్రియ పాధకమగుచున్నది కాంగా వైత్రుండు వండ గా ఆతిథివచ్చెనని స్పష్ట్రమగు చున్నది శావుక వండు అనుదానికి నుజివచ్చి వండని అయినది

చేదర్ధంబునందు వృత్తంబగు భావలవత్షణంబునందు

నవర్షకంబు చ్రు, తాంతంబగు ఈం.

వానలుగురినీనం బంటలు వండును. వాండు రమ్మనినం బోయితినిం

కి యాపరిచె వము లా? నో

కం. వేదర్థంబు=(సుస్కృకమునందలి వేల్‌ ఆనుదానికి కేలుం గున ఎని చో ఆయిన మున్నగునవి వరూనములు కాన) ఎని చో అయిని మున్నగునవి బోధించునస్థేము కార్య కారణఖఫోవాదికము వృక్తం బగుభావలత ణంబుజకడ చినవ్యా పారమును బోధించుభావలత్‌ ణక్తియ (భావలతణ మనంగా ఇశర్మక్రీయకు లత్సణభూత మగ్ముక్కియ యని ౧ాసజకే చెప్పం బడినది )

చేదర్థక మగుధాతువునకును కడచినవ్యాపారమును బోధించు భావ లతుణమగు్యక్రియకును.. ద్రుశము చివజలగల ని చ్రృశ్యయము (వను అనునది) అగునని సూశ్రార్థము

వానలు గురిసినం బంటలు వండునుి అనునది చేదర్థమున కుదా వృతి ఇచట పంటలు పడుట శార్యము దానికి వానలు కురియుటి కార ణము, వానలు కురినినచో.: బంటలు బండును ఆనియర్థము శాన కారణ మయిన కురియు" ధాతువుకంటె నను వచ్చినది పృ త్తంబగుభావలమణమున కుదావ్భాలి- వాండురమ్మనినం బోయితిని ఇచట పోయిలిని అన్ముక్రియకు ఆనీివి అనుని లక్షణము కావున రమ ననునది ఫావలతుణము రమ్య అని చెప్పినందున పోయితి ననుటపలన నిది వృత్తమగు (జంగిపోయిన)ు భావ లతణము పోయితిని ఆనిర్థారిక క్రియ ఎప్పుడుపోయెనో "తిలిసిొనుటకు ఆను ఆన్ముక్మియ సాధక మగుచున్నది కాగా వాద రమ్మని వలుకంగా బీను పోయితిని. అని స్పష్టమగుచున్నది. కావున. అనీ అనుదొనికి నని చేరినది

అనంతర్యంబున డువర్డ కంబు చు, తాంతంబగు, ౮9,

జూబిలీ తో తెంచుడుం గువలయంబులు వికసీ లె,

ళ5. (అంతరమ.=ఎడము ఆనంతరము=ఎకడము లేకుండుట ) ఆనంతర్య మునజవ్యవధి లేవండుట వోందుచుండంగాంవెంటనే అని ఫొవముం

చాలవ్యా-లఘుటీకా]రీ

లం బాలవ్యాకరణము, లఘుటీక

అవ్యవధానము తోంచుచుండంా. కారణ మగ్ముక్రియావాచకము కంటె దు/శముతోంాడిన దు ఆను కారణము ్రకాళీతమయిన వెంటే శార్యము కలిాెజేని అళారగూమును జెల్చుక్రియావాచకమునకు డును ఆను చ్రశ్యయము ఆగునని భావము

కాబిలితో తెంచుడుంగుపలయంబులు. వికసీంచోఎాఇదటం గువలయ ములు వికసీంచుటకు లావబిల్లై ఊదయించుట కారణము చంద్రు, దడుదమించిన వెంటనే కలువలు వికసించునుగాన నిచట అనంకర్యమం స్పష్టము కావున ఉదయించుటి యనునర్థముగల తోతెంచుి. అనునది అనంఠర్యమునుదెల్పు కారణ్యకి యయనగుటచే చానికి డుని వినది

చువర్షకంబు చు, తాంతంబు శ్రీయాన్వయంబున

కే త్రర్జ్ణంబునందగు 3,

మూచుచుం బోవుచున్నాండు - చూచుచుం బోయెను- భూచుచుం బోవగలండు,

ఈక సంస్కృతమున శర” ఛృకృ్యయము న _ర్హృమా నార్థమునందు విధించబడినది తెలుగున ఆళరృష్రశ్యయార్థమున ఉద్రుశమంతమందులల “చు కనువ్రత్యయము (చున్‌) ధాతువు చివజవచ్చును ఈ చుని ఆనమా జక్మక్రియాబోధకము. కానాసమావక్కక్తి; (యతో నన్వియములేనిది చల్యేక ముగ నుండంాలదు కావుననే ్రీయాసమన్వ్నయంబుని ఆగునని చెప్పంబడి నది ఆనంగా సమాపక క్రియతో అన్వయరూవమగు సంబంధమునంి దని యర్థము

చూచుదుం బోవుచున్నాండు ఇచట పోవుచున్నాండు ఆను (సమౌ జక్శక్రియతో. చూచు" క్రియకు అన్వయము తోంచుచున్నది. కావున దానికి శక (ప్రత్యయార్థమున (వర్తమాగార్థమున) _ చుని వచ్చి చూచుచును ఆయినది సమాసకక్రియ వర్తమాన భూర భవివ్య త్కాలములలో జేనిని

క్షియాపరి చ్యేనము లం య బోధించుచున్నను. దానితో నన్వయించ్యుక్కియకు శత ర్థమున ద్రు,తాంక్య మగు చువర్ష్మకము కల.గపచ్చునని యభిప్రాయము మోందిది వర్తమానకాల మున కుదావ్భాతి చూచుచుం బోయెను అనునది భూతకాలనున రుదావార అము చూచుచుం బోవంగలండు అనునది భవిమ్య తా్యాలమున కుదాహృతిం అల తృవర్ష కార్థంబునం 'ిడమెడువన్ని యలగు, ౪౪ వహారించెడివాండు - వవాగించెడువాండు వవార క ఈ టం ఆకె యని యర్థము క్‌ పన్నియలు = పర్షకములు-వృత్యయములు సంస్కృతమున తృచ్‌ ఛక్యేయము క త్త ర్ధ్యమున విధింవ బడీనద క క త్త ర్ధేమునందు ఛాతువునకు ఎడి ఎడు ఆను వ్రత్యయములు వచ్చును వారించు + వాందుఆ ఆవరించెడివాంయ ఛవారించెడువాండు ఇచట చవారించు ధాతువు కర్ధ యను నర్థమునందు చానికి ఎడి కి క్‌ కొ వచ్చి ఛత్కవారించెడివాయు అనియు. ఎడు వచ్చి చువారించెదువాండు య! అనియు మైనది ఈప్రతృ్యయములు కర్ణ ఆనునర్థముశ వచ్చినవి, వృహారిం వెడి (దు వాండనంగా చ, వారించుటకు గర్ద్‌ అని యర్థము, తి కా ఛవ్నార్త అనునది క, ఈత ర్థమునవచ్చిన తృచ్‌ ఛు శ్యయాంకముం వానికి లోపంబు బహుళంబుగానగు రి, వహారించువాండు - వహ కరయని యరము లో టీ ఆతి థి ౪౫ వానికి అ ఎడి. ఎడు ్రశత్యయములకు వెనుకనూ క్రముచే తి కర్ష్యర్భమున విధింపంబడిన ఎడి ఎడు త్ర శ్యయములం ఒహుళముగా లోపీం చును వానికి లోవము రాలా వ్రవారించుి అనియే యుండును అప్పుడు పవమాన ౯ -నూ చ్రముచే క ర్స్‌ ర్థ్‌మును “తెలువంగల తచ్భబ్దమునేరి చ నా శించువాండు అగునుం

లం చాలవార్థకకణము, లఘుటీక ఉన్న కలజి నవర్ష కంబులు భ్‌ వద్భావిశతృ_క్షవడర్థంబులందగు, ౮౬. ఉన్నవర్తకయబు వ రమానాా2క శత కంబునందగు _ ణ న్‌ థి ఆధ కలజీవక్షకంబు భవిష్యదర్దక శత గంబునందగు - నవర్తకంబు [ణా 0 ఒం ణ క్టవదస్థ్రంబునందగు ఇవి సత్వాభిఛానంబునం దగునని మొలుంగునది సుబంతవాచ్యంబు సత్పంబునాయకు వండు చున్నవాండు-వండంగగలవాయడయం-వండినవాండు ళ౬, ఉన్నకలకి నవర్థకంబులు = ఉన్న శలజీన - అనుప్రుడ్యయ ములు భవద్భావిశత్చ _క్షవదర్థంబులందు ఇ భవద్భావిశతృ అవ _ర్హమా నార్థక శత్రర్థమునందును భవిమ్యదర్థకశ్ళత్తర్థ మునందును _క్రీవదర్థంబునందు=భూత కాలమును చెల్పు_క్తవశ్చఏత్యయార్థమునందును. అనంగా వర్థమా నార్థకశ్యర్ర న్థమునందు భాతువుచివణ ఉన్న అశునదియుశు భవిమ్యదర్థశ శ ఛ్రీర్థమునందు కలజీ" ఆఅనునదియు భూ తార్థక _క్తవత్స్రకృయార్థమునందు న అశునదియు శరర నూశ్రార్థము మియు(సే వ్న ర్యయములు) పదార్థములను బోధించు నష్ట వచ్చును సుబంతవాచ్యంబు ౨ నుబంతమువేం కేచ్చయిడినది - డు-ము-వు మున్నగువిభక్షివృత్యయము. చేరునది అట్టిదియీ సత్వము - ద్రవ్యము - వస్తువు = వదార్థము రాముండు వృతుము మున్నగునవి సుబంతములు ఊన్న- శలజే - నవర్జకాంతములు నామవాదకములకు విశేషణములగుట నహజము శొవున నవి సత్వేమును (త్రవ్యమాను "తెలుచుండును. వండుచున్నవాండుూ” వండుధాతువునకు ఈన్మూత్రముచే వర్తమాన శ్యత్తర్థమున ఉన్ని వచ్చి ౧౦ - సూత్రముచే ఉన్నపి ముందు చు వె వండుచున్న ఆనురూపము కలిగెను పిదప సమాస. ౯ సూత్రముచే రద్భబ్దము అను వ్రయు క్తమైనదిం

క్రి యౌాపరిచ్చెదము || /

వండలగలవాండుఎ ఇచట వండు ధాతువునకు భానిశత్రర్థమున

శళ్టల్ల ప్త చకృమమువచ్చి విదవ ౩0 ౨౧ న్మూత్తములదే అక్వము నుగాన న్‌

మముశువచ్చి పండలలి అయినది పిదప సమాస గ-స్మూర్రముదే శచ్భబ్ద మన్నువ్తరుణు క్తమైనది

వండినవాండు ఎ” ఈనూ శ్ర మువే వండు ధాతువునకు _క్తవదర్దముగ న పర్షకమున్సు అది భూళార్థకమగటనే ౧౭ = నూత్తముచే ధాతువునవ ఇగాగమంబును రౌంగా వండు.,ఇశనజవండిని అయినది పిదప సమాస, లా న్యూక్రృముదే శచ ట్టి మన్మువ్కయుు, క్ష మంయినది

వ్యతినేక తృవక్ష్మ కార్ధంబున నిజి యగు ౪౭.

వండనివాడు - ఎడి వ్ర భ్భృతివన్త కాంతంబు "లేడును -ధాతుజవిశమణంబులని ప్రాచీనులు వస్థవహరింతుకు

ఈ౭ వ్యతికే తృవర్మ కార్థంబున ఆ క _ర్హ)స్థకన్యతిరేకరూబమున వ్యతి “లేక _ర్హ్రర్థకమున ధాతువుకకు నిజ (ని అగును

వండుశిని + వాండు జ వండనివాండుి ఇచట వ్యతిరేకార్థమున నిజ రాగా ౨౦ - స్మూర్తముదే ధాతువుచివణి ఉఊకారము ఆకారముగా మాంక్సి నమాసం ౯-మా్ర్యనుచే రచ గజ్జి మనుప్ర, యు క్షమయినది

ఎడ్జివ్రళృతి = ఈర - న్యూత్తముచే నగు ఎడి ఎడు ఈగ ఎ సూక్తమువే వానిశోవము 5౬ - స్మూర్రమువే ఉన్న = కలజీ=న ఈ౭8 = సూ శ్ర మువే నిజి వచ్చినవానిని ధాతుజవిశేమణములని యందురు (౧ ఎడిం ౨ఎదు 3 వీనిలోషము, ర ఉన్నం ౫ కల ౬న ౭ ని)

లకారాడులు సకర కంబునకుం ౫౪ రర ంబులందును శీ అవల వ్యా లాఃంశికిం గృర్హయందునగు. ౮౮ పకకశంబునాం గశాకాంమో తాపకంబు - అకరకంబునాం వ్యా న! ఇ. శి

గ ర్థాకాంయానుష్టాపకంబు,

లం వాలవాస్టకరణము లహుటీక ళఈరా లకారాదులు =లట్టు లిట్టు మున్నగునవి నకర్య్మకంబునకు జ లు ల =ాఖీ కర్యతోంగాడియున్న _ధాకువునకు లాంతికిన్‌ = ఇశరమునకు - కర్మ తోం శూడియుంండనిచానికి = ఆకర ,కమునకు లట్సు, లిట్లు లృట్టు లాట్టు లూట్టు న! ప లు అ జ! లు లజే ట మున్నగునవి సకర్మ్యకధాతువులకు క ర్త ర్థోమునందును కర్యార్ధమునందును వచ్చును ఆకర్ష్యకధాతువులకు (కర్మ లేనందున) క _క్రైద్ధమునందు పచ్చును సకరకంబునాం గరాకాంమో తాపకంబు = సకర కమనంగాం గరకు =శీ జీ డా వ! జీ ప్రశ్ముము కలిగించునని = క్రియాపదము నశునరించి ఎపనిని జేనిని వెనిని ఎపరిని అనురీతి వృళ్నించుట కవకాశమంు కలిగించునది ఆకర కంబునాలరా తో హా =జీ 'శాంయోనుస్టైపకంబు న! ఆకర్షక మనంగా6 గర్భనిమిర్తమగ శంకను గలిగింద నిది క్రియాపదము ననుసరించి. ఎవనిని ఎవరిని జేనిని వేనిని అనురీతిని వ్రచ్నంచుట కవకాశమునీయనిది రాముండు పాఠములను చదివెని = ఇచట చదివెని అనంగానే “వేన్సిని చది వెను! ఆనువ్రళ్నశలుగును. గాన చదువి ధాతువు సకర్మక+ మయ్యొనని యొజుయనది. ఇచటి శ్రీ,యావదము కర్తబే బోధించు చున్నది? కావున (వండు! = రాముండు - ఆని) కర్త్రర్థమునందు. లిట్టు కలిశానని శ్రుపాంచునది. ధాతురూవముచేలర్తచెప్పంబ డె'ేని క ర్త్రగ్థమునందు లశారము (లడాదులు). కలుగుననియు. కర్మ ఇెచ్చంబడివచో కర్గార్థమున లకారము కలుగుననియు. 'తెలిస్షికొనందగును అనంగా శ్రీయావపదము ననుసరించి చిం వగా కర్త సమాధానమైనచో క _ర్త)ర్ధకమనియు కర్మ సమాధానముగా వచ్చుచో కర్శార్థకమనియు గ్రహింపవలెనని భావము రామునిచేం బొభములు చదువంబడెనుి = ఇచట చదువంబడెని. అను చానివే చదువంబడినపాతములే బోధృములగుటచే నిట చదువుి ధాతువు కొ ఆ కొ నకం గర్మార్థమునందు లిట్టు అయ్యెనని ల్కుహాంవవ లెను కర్ధార్ధమున వడుకి ఆనుబంధము ధాతువునకు అగునని తరువాతి (ఈలా = వ) న్యూత్ర ముచేం జెప్పం

క్రియాపరిచ్భ్చేదము 218 క ని బడుచున్నది కావున ఇదటి కర్తార్థకథాతువునప డి చేరి లిట్టున చదువం బడెని అని యయ్యొను ఆకర్మశమున కదాహరణము = దీవము వెలిం౫ెను *” ఇచట వెలిగెనుి అన్ముక్రియచే కర్తయ్‌ బోధ్యమగుచున్నది కర్మ బోధ్యము కాంళాలదు ఇచట. వెలిలెని ఆన్ముక్రియాపదము ననుసరించి ఎవనిని జేనిని అని ప్రచ్నించుట కవకాశములేదుగదా పడుజ్యనుబంధంబు కర్మ ంబునందగు ౪౯ కొట్టబబడుచున్నాండు - కొట్టబడుచున్నది - కొట లు లు ఠు బడుట _ కొట్టబడనివాండు కళళ ధాలువునకుం గర్శార్ధమునందు పడుజి” (వడు అనునది చేర్చం బడును కొట్టబడుచున్నా దు" అనుచోట కొట్టి ధాకువునకు ఈలా = నూనశ్రముచే వర్తమాన ర్థ్‌మ నందు లట్టును కర్శార్థమున వదడుజి యుశు ౨౦ = స్కూత్రముచే వడు” బరమగునపుడు ఉకారవునకు ఆశారమును ౨౧ -న్మూక్రముచే నుగాగమమునువచ్చినవి వర్తమాచార్థమున ఆగు ఊన్న అను బంధము చు ఊన్న కుదీర్ధ్య ము మున్నగునవి వచ్చుట గ్ర్యహించునది ఉొట్రోవడుశాచు+ ఊన్నాండు జా కొట్టబడుచున్నాండు ) ఆమహాత్తున. ౧౨ = సూ్రముదే. ది కాగా కొట్టయడుచున్నది వినది న్‌ కొట్టబడుట-- అనునది కర్శార్థమున భావార్థ టర్రల్యేరసము వచ్చినరూవము- ళొట్టంబడనివాండు అనునది కర్గార్థమున వ్యలిేకార్థము బైన రూవము

లై చాలవ్యాకకణము, లఘుటీక గురువిరహితంబులయి యయాంతంబులయిున యేకస్వరద్విస్వరంబుల యించుగ్వ క్రంబుల కియడాగమంబు విఫామనగు ౫౦ వకస్వర థాతుష్వస్వర ఛాతువ్రలమింది యించుగ్వ క్రం బుల కియుడాగమంబు విభాషనగు గురుమంకంబగు ధాతువు నకును యాంతంబగు థాతువ్చవకును మీంచి యించుగ్వక్రం బుల కియుడాగమంబు రాదు భుజ్‌ - కయ్‌ - ఇంచు - భుజి యించు - వతుంబున - భుజించు గుణ - ఇయ్‌ - ఇంచు - గుణి యించు-గుణించు యించుగ్వ సవథానంబునం జేసి సంస్కృత ఛాతున్సలు వ శ్రమకంబులు "లేవని రమొటుంగునది యాచ్‌ - అక్థ-ఇత్యాదులు గురుముంతంబులు వ్యయ - ఇది యాంపము, యాచించు-అన్థించు-వ్యయించు జి - ఇంచు - అనుచో నిత్యం బగుటంజేని యయుగాగమంబు రాంగగా యాంకంబనటంచేనీ యియుజాగమంబు లేవని మయెొలుంగునవ, కృతాకృశవ్రసంగి నిత్యంబునాంబకు నగు - ఇయ్‌ - ఇంచువోయించు - నగించు. నగు-ఇయ్‌-ఎను - నగియెను - నెను పడు - కయ్‌ _ ఎను _ వడియెను.వజెను ఇతార్ధదు 'లెటుంగునపి ౫౦ గుకువిరహితంబులు = గురువులగువర్ష్మ ములు లేనచ్చం ఆా(దీర్లూ తరములు అశుస్వారమునకుం గాని వినక్షగుంగాని సంయుక్తా క్షరమునకులాని ముందున్న ఆత్షరములుకు గురువులు అయాంకంబులు జ యకారాంచములు కానట్టివి ఎకస్వర ద్విన్వరంబులు = ఒక్క యు చ్చుకలవియు శెండచ్చులు కలవియం నగుధాతువులయొక్క ఇంచుక్‌ = ఇ39-౭౦ స్కూశ్రములవే విధింపంబడు ఇంచుక ఆగవమమునకును వ్యక్ర్రంబులకు అవ పీలకును, విభాష = విశల్చ్పము,

శ్రీయాపరిచ్ళేదము ల్లీశ్తీస్‌

గురువుకలుగనట్ట్రివియు తుదను యకారము లేనట్టివియు నొళశయచ్చు శాని శెండచ్చులుగాని నల్లివట్టివియు నగుభాతువులకంటెం బరములగు ఇం చుక్క” లయొక్క. యికారమునకు ముందు ఇయుట్‌ి (ఇయు) ఆగమ ముణా వికల్పముగా నగును అట్రిధాతువులకుం బరమగు వి ఓలకును ఈ ఇయుట్‌. .కల్పముగా ఆగమమగును = అని సూ క్ర్రమున కర్ధము

ఇయుట్‌” అనునది టకారము ఇర్తుగాయల (సోవునట్టి) వ్రశ్యయ మగుటవే ఇంచు లోని ఇకారమునకును పక్షము (వీ ఓ లకును ముంచే యనగునని త్త్కసాంబవలెను

గురువ్యగలిగినట్టివియు యకారము తుదనుబొందినట్టివియు ఇండిటికి మ్‌ంచిన అచ్చులుగల్లి వట్టివియు నగుధాతువుల కియుజానమము. కలుగదని స్పష్టారము వివరింప బడెను వీశన్వరథాతు ద్విస్వరధాతువులు ఇ ఒక్కా యచ్చుగలధాకువులు. శండచ్చులుగలధాతువులును ఇంచుగ్వ క్ర్రంబులకు అః ఇందుక్కునకురు వక్ర్యృములకును - వీ ఓ లకును గురుముంతంబులు ఇ గురువు కలవి భుజ్‌ * ఇయ్‌ శా ఇంచు అ భుజిముంచు భుజించు

ఇట భజ్‌ అనునది నంవ్కృ్బృతధాతువు దానికి ౬కెంవ సూత్ర మునే ఇంచుక్‌ ఆగమమైనది. (ఇంచుక్కు కిత్తు కావున ధాశవు చివణం 'జేనది)

ఇయడాచేశము రానిపత్సోమున (వికల్పమగుట శే) భుజ్‌ శ ఇంచు ఆ భుళించుి “ని యిన మో దది ఒకన్వరధారువున కుదావ్భాతి

గుణ ఇయ్‌ శ ఇందుజగుణియించు. గుణించుి. గుణి సంస్కృత ధాతువు దానికి ౬3వ సూశ్రమువే ఇంచుక్కు వచ్చినది ఈధాలఠువు గురువర్ష ము "లేనిడియు యకారాంకము కానిదియు నగుటచేతను దీని ఇం చుక్క నకు ఇయడాగమము వచ్చినది ఇది రానపుడు గుణశీఇంచుణ శణించు" ఆగును మందివి కెండచ్చులధాతువునకు ఉదావారణము*

ల్యా( బాలవ్యాకరణము, లఘుటీక

ఇంచుగన్వ శ్రవధానంబుాసంస్కృర ధాతువునకును వ్రశ్యయసంబంధ మైనవ్మక్రుమునకు నడుమ “ఇక్‌” అగమముచేరుటచే ఆధాతువునకు వన్ర్మము చరమగట సంభవిందదు-సంస్కృృత ధాతువులకుం లరముగా భూక శద్ధర్థార్థక ములందగు ఎను-ఎడు-ఎడి-” అనువ్రత్యయముల సంబంధమైన ఎకారములకు ముందుగా-ధాత్కుప్రశ్యయములకు నడుమ ఒవెంస సూత్రముదే నిత్యముగా ఇంచు చేరుచుండదును కావున ధాతువునకు వక్రృము వరమగట ఎప్పుడును నంభవింపదని భావము, వక్రృములకుం బూర్వ ముండుట 'తెలుధాతువులకే నంభ్‌వించుననుట

యాచ్‌ షాఇంచు=యాదచించు * ఇదిగురువుకలఏి (యా” గురువుకాన దీనికి ఇయుడాగమంబు రాలేదు ఇ ఆర్థ శ ఇంచు=అర్థించు ఆనుచోటను ఆ గురువగుటచే ఇయుట్‌” ఆనసమము కా లేదు వ్యయ ఇంచుజవ్యయిం చ= అనునది గురుముంతము కాదు కాని యకారాంకమైన ధాతువు కావున దీని. కిని ఇయుట్‌ో రాలేదు

జిశ+ అయ్‌ + ఇంచుజజయించుి-ఎఆనుచోట జి ధాతువ్సనకు ఒ3-వ న్మ్యూర్తమువే ఇంచుగామము రాలా ఒకవ సూశ్రముచే ఆయు గాగమము (అయ్‌) నిత్యముగా వచ్చినది. ( జీశఇంచుఆనుచోట ఒక-వ స్యూత్రముదే నిళ్యముగ ఆయుక్‌” ఐచ్చుచున్నది ౫|౦-వ స్యూత్రమువే వికల్పముగ “ఇయుట్‌” వచ్చుచున్నది నిత్యవిధి వికల్పవిధిని బాధించును గావున ఇయం టను శ్‌ి అఆయుక్‌ * అనునదియీ యచట వచ్చినది ) అయుక్‌” వచ్చి నవిదవంకూడ అవకాశమున్న చో ఇయుట్‌ రావచ్చును కాని ఆయుడాన మము రాంగా ఇది యకారాంతమకసటచే ఇయుడామగము నకు చన శ్రీ "లేకండంబోయినది.

కృ శాకృత్మప్త్రసంగి నిత్యంబునాంబడులా-ఇం చుక్కునకు ఇయు డాగ మము” చేసినను జేయకున్నను జి ధాతువును ఆయిక్కి రావచ్చును ఆయుక్క" చేసినవీమ్ధట జయ్‌”. (+ ఆయ్‌-సంధ్సి అనునది యాంతంబు

క్రియాపరి చ్భేదము 27 క

శావున ఇంచుక్కునకు ఇయుడాగమమురాదు. కనుక ఇయుజాగమము నిక్యముకాదు ఆయుగాగమమే నిత్యము కావుననే వికల్పమగు ఇయుట్టు ను బాధించి నిక్యమగు ఆఅయుట్టు జి ఛాతువునకు వచ్చినది

నగు శ ఇయ్‌ + ఇంచు = నగియింది. నగించుి-ఇదివఆకు నంస్కృతే ాతువులమోంద ఇకమయంట్టు వచ్చుటశీ ఉదాహరణము లీయయలబదెుు, ఇక "తెలుగు ఛాతువుమోందను వచ్చునని తెలుపుట కీయుదావారణ మోయంబడు చున్నది ఇచటి నగు ధాతువు గురువులేనిది యశారాంతను కానిది ఆండ చ్చులుకలది. కావున దీనికంఠెం బరమైన ఇంచుక్కుి నకు ఇయుట్‌” వచ్చి నది ఇయుడాగమము రౌఫుడు నగించుి ఆమునది వ్యక్రృములకు ఇయుట్‌” వచ్చుట కుదావ్భాతి- నగుశఇయ్‌ + ఎను ఇ నగియెకు నొరు నగు కంటె దొలుత దుస్టా రాంగా చానికి ఎను ఆదేశమయ్యొును అప్పు డీసూశ్ర్యముదే ఎనులోని పొ (వక్రృము) అశుదానికి ఇయ్‌"” ముందుగా అగమమరుగ॥ద్ది ఇయుట్‌* రానపుడు నగుశాఎనుజనెినుీ అగును

పడ్వాదుల నవక్షకంబున కత్వంబును గడహల్లునకు ద్విత్వంబును విధామనగు ౫౧

పడ్డ-పడిన-పడ్డను-పడినను =వడు - ఇడు - చెడు - తగు -

ఆఅగు-కను-కొను-.తిను-.మను.విను.చను-ప్తవి పజ్వాదులు త్తి వ్‌

౫౧ పడు మున్నగుధాతువుల న చ్రశ్యయమునకు మ్రాస్వమగు ఆకార మాజేశమగును చానితోంచాటు ధాతువుల చివజివాల్డునకు ద్విత్వమః నగును, ఈయత్వద్విక్వములు వికల్పముః

బదు. ధాతువుకంటె ఈకజవ స్యూత్త్యమునుబట్టి భూ తార్థమున ని చ్రక్యేలస మగురు ౧౭8-వ నూక్రృమువే ాతువునకు ఇశాగమ మగును “దదుళఇ + నజపడిన్‌ అగును అపు డీసూటత్రముచే ని ద్రాన్వమగు ఆకార ముగా మాళి పడి లోని దకారమునకు ద్విత్వము రాంగా వడ్డీ + ఆ" ఆగును

౨4కి చాలవాస్ట్రకకణము లముటీక ఆకనాదిన్వరనిత్యసంధి (సంధి ౧౧ సత్తమ) చేయలా. వడ్డి అగును వ్రాస్వాకారద్విశ్వములు రానప్పుడు వడిన్‌ అని యుండును వడ్డను వడి వను అనునవియ నిశ ఇచ్చట రీంం-వ స్యూత్తృము నశుస౦ంచి ద్రుతాంత మైన ని వక్షళముంఆనలా నకి వచ్చినవి మురీతిని ఇడిన ఇడ్డ-చెడిన- వెడ్డ.” మున్నగు మూదములను గృహించునది శ్రీయావలంబు కర్చ్యృగామియగుచో. గొనుధాతు వనుప్ర, యుృక్షంబగు ౫౨ ఇదియె మాత్మ నేపదార్థంబని వ్యవహరింతురు _- వండు కొనుచున్నాండు ౫౨ (క్రి యాఫలముజవ్యాపారము చే సిగ్ధించెడి ఫలము క్షర్తృగామిజ (వనినిచేయు) కర్తనే చెందినది. వండకుటి మొదలగు శ్రీయలయొక్క యోజనను కర్తనే చెదినదబయినచో (ముఖ్య) ధాతువునకు. వొను ఆను నది చేర్చంబడును ఇదియెలాాముఖ్య ్రీయతో కొని ఛాతువును మేళవించుటమీ యార్మ్యనేవదార్థమని వొాడునురు (జేవదత్తుండు) వపండుకొనుచున్నాయ ఇచట శ్రీయయైన వంటకు నంతిమవ్రయోజనము భోజనము అఫలము దేవదత్వనే చెందునట్లు సూచిం బడుచున్నది జేవదక్తుండు తాను భజించుటళొణకే వంటవేయుచున్నాండని వెప్పినవ్వుడే ఈ కొని ఛాతు పన్ముప్రి యం క్తమగును ఇళరులు. భుజించుట కయి అతండు పండినచో వండుచున్నాండు అనియే యుందును కొనుధాతువు పరంబగునపు డిగాశమంబు బవాుళంబుగానగు. ౫౩ వండికళొనియ _- వండుకొనిమె బహుళం బనుటచే యౌాంతంబునకు నిత్యంబు శేసీళొనియె.

ఛీ యాపరిచ్ళ్చేవము లం ౫కి ఆనువ్రయుక్తమసు కొను ధాతువు వరమగునపుడు ధాతువు చివ ఇక్‌ (ఇ) అనునాగ(మము బహుుళముగా నగునని సూ శ్రార్థము పండు+ఇ + కొనియెను = వండిళొనియెను వందుకొనియెను ఇచట కొను పరముకాంగా వండు నకు ఇి అగమమై సంధి ౧౧- సూత్ర ముచే సంధియైనది ఇగాగమము రానపుడు వండుకొనియె. ఆగును కొన్నియెడల నిశ్యముగా పచ్చుటయు బహుళము" నకు లతుణము కావున యకారాంతధాతుపవులకుు ఇగాగమము నిత్యమని యెజుయగవలెకు వేయు + ఇ + హొనియి అ వేసిగొనియె ఇచట ౫రంవ నూ శ్ర ముచే యుకారమునకు కార మాదేశవుయి. నిశత్యసంధి వచ్చినది ఇకారవక్రంబు లు కృంబులం దలివి పరంబులగుచో యాకు సకారంబగు ౫ిరా, చేయు - వేనీరి - చేసి = చేసికొను-చేనెను - చేనెడిని - ఇత్యాదు "లెటుంగునది పే ఇకారవ్మక్రృంబులు ౨ కారమును ఎకారమును ఉక్తంబులంద లివి = (ఇదివఆజకు ఇొష్పంబడినసూ శ్రృములందున్నవి ఫూర్వసూత్రమ.లచే విధింతంబడినవి [ఇదివజకు)ు ౧౭ స్కూత్రమువే భూశమున ఇగాగమము (ఇ) విధింవం బడినది ౫3 - న్యూశ్ర్యమువే కొనుధాతువు పరమగునపుడు ఇగాగమము (ఇ) విధింపబడినది 3౮ - సూత్ర, ముచే శ్ష్వార్థమున ఇశారము విధిందబడినది ౧౬ = స్యూత్తముడే ఎను” ౨3 = సూత్ర్రముచే ఎదగాగమమును ఎడుగా గమనము ఎడిగాగమములు ను ౨౬ -=సూ శ్ర మువే ఎడు చ్రశ్యయమును ఈక = సూత్ర ముబచే ఎడి యొడుి లును విధిందంబడీవవి ఇచటి ఊక్షంబులంద లివి అనుదానిచే వెవిధులచే నగు ఇకారమును ఎకారమును గ్రహింప పలయును )

250 చాలవాస్థకకణనుు, లఘుటీక ఇదివఆకుం జెప్ప? డినవిధులచేతవైన ఇకార ఎకారములు వరముగు చుండంగా యకారాంతధాశువుల చివజీయకారమునకు నిత్యముగా నకార మాదేశమగునని సూ ్రైర్థము జేయుశాఇఫ్లరు అ వేసిరి ఇది వేపింధాతువు భూరళకాలిక్యవ్యథమ ఫురుషవబవువచనరూపము.. చేయు. భాతువుకంటి ౧౭ - సూత్రమువే ఇశాగమము వచ్చినది అది వరమగుచుండలా యకారమునకు సకార మాదేళ మైనది చేను4ఇశారుి. అని యుండంగా తత్సమ ౨౬ - సూత్రము అను జరించి శేఫమాంది ఉకార మికారముగా (రు రి- శ) మాలినది పిదద 'చేను+ఇి అమచోట అవదాదిస్వరనిత్యసంధి (సంధి ౧౧ సూత్రము) వచ్చి ేసిరో అనురూవము సిద్ధించినది చేసి (చేయు+ఇ) 3౮ సూత్రమువే క్త్వార్ధేమున ఇళారమువచ్చినది ఆది పరమగునపుడు యశారము సకారముళా మాజి సంధివచ్చినది. చేయగా ఇసఫొను అ వేసికొని = ఇచట వేయు నకు కొను ఆనుప్రయు_క్షము శాంగా ౫౩ = చే వచ్చిననిగగమము. పరమగుచుండంగా యకారమునకు సకార మాదేశమయి సంధివచ్చినది శేయుశీఎను = చేనెని ఇది ధాశువునకు ఎ (వక్రృము) వరము శారా యికు ని ఆగుట కుదావ్భాతి చయం +-ఎడీ+ ఎను = వేనెడీనిి “వేయు ధాతువునకు వ్రథమపురుమమునందలి ను వరమగుచుండంగా ౨3 = సూత్ర్రమువే ఎడిగాగమమువచ్చినది ఎి వక్తృమగుటచే దానికిముందున్న థాశతు యకారము సకారముగా మాళకినది చువర్ణకంబు పరంబగునపు డన్వాదుల కుత్వలోపంబేని నుస్థానంబున బిందువేని విఫామనగు ౫౫|| అన్నున్నాండు = అంచున్నాండు - అనుచున్నాంయ - అన్నును - అంచును - అనుచును అను - కను - కొను - తిను- మను-విను-ఇవి యన్వాదులు

జొ క్షే శ్రీయాపరిచ్ళేదను లర్‌ గగ చి శ్రుశ్యయము బరమగునపుడు. ని చివఆగల ఆని “మొదలగుధాతువుల ను లోని ఉకారమునకు విశల్పముగా లోపమైనను కలుగును లేదా ను అనుదానికి నిండునున్నగాని వికల్పముగా నగును (ఆచ్వాదులలో న నుడి తొలివ్రున్వ్నముమాంద చే యున్నందున స్మూత్తములోని యనుస్వారమును నిండుసున్న శానే భావించవలెను. ఆనుషాచు ఉఅటాన్నాండు అ అన్నుచున్నాండు అంచున్నాండు ఆనుచు న్నాందూి మోాందివి “ఆమి ధాతువునకు ఆవశమపురుమైకవచనరూపములు ఇందలి చి చ్రశత్యయ ము ౧౪ - నూత్రముదే ఊన్న పరమగునపుడు కలిగినది ఆ చు వరదగు నపుడు ధాతువు చిపణి ను లోని ఊకారము లోపిందంగా అన్నున్నండు" అని ఆయినది “ని నిండునున్నశా మాజి అంచున్నాండు అయినది ఈ శండును రానిపత్‌మున అనుచున్న్న్నండు అనియే యుండును, ఇట్లు మావ్విధ ములుగ నుండును అనుశా చును ఆ ఆన్నును), అంచుకు అనుచును"ి అను క భారువునప 38 - స్యూత్ర్తముదే శత్రర్థక చు వర్షకము (ద్రు,తాంకము రాలా ఈన్యూత్తృమువే నీ లోని ఉళారమునకు లోవమును ని కు నిండుసున్నయంును వికల్పముశా వచ్చినవి అన్వాదులు = ఆను మున్నగునవి ఉన్నళబ్దంబు వరంబగునపు డుండుధాతువునకు లోవంబగు ౫౬ చః ఉన్నాండు న ఉన్నారు ఎ ఉన్నది ఉన్నవి, ము ఉన్నావు - ఉన్నారు. ఉం ఉన్నాను-ఉన్నాము* ఉన్నవాండు గి౬ు క్రియా ౧3-స్మూర్తముదే లట్టు పరమగునపుడు విధింపంబడిన “త్తన్న యును ఈ౬ = స్మూత్త్యముచే విధింపంబడిన ఊన్న యును పరమగు నపుడు ఉండు ధాతువు లోపీంచునని భావముః ఉండుశాఊన్న+6డు = ఉన్నాయి (౧౫-వ సూత్రమువే “ఉన్ని కదీర్దము ధాతులోవము,) ఇళ్లే తక్కినవియును “ఉన్నది? ఊన్నవి'

ల్‌2 చాలవాాకకణనము, లముటీక ఆనుచోట్ల ౧౭-వ సూశ్రమువేశనే ది -వి అశునవి వపరమగునబుడు గ దీర ము నిషేధింపంబడుట (గ్రహించనగును 'చేడాద్యర్థనాంతంబయిన యుండున కున్నా 'దేళంబు విభాషనగు ౫౭. ఉన్నను _ ఉండినను స్నిైై చేదాద్యర్థ శాంతుబ యిన ఇ ఎని విని మున్నగునర్థములదు వచ్చిన నకారము_ చివగలిగియున్న - చేదాద్యర్థకమయిన న కారముళలోం గూడిన ఉందు ధాతువునకు ఉన్ని అను వాదేశము వికలృముగానగును న ళా ఆనంగా ఈకం- సూ శ్రముచే ద్ర, కౌంకవర్షకముతోంహాడిన ఉండు థాతువునందలి ఉండి అరిఖాగమునకు ఉన్న అనునది ఆజేశమగవని యర్థ ము ఉండినను = అనునది ఉండు ధాతుపఫునకు చేదర్ధక మగురూవము, చానిలోని ఊండిని అకుభాగమునకు ఉన్ని విశల్చ్పముగా ఆచేశము కాంగా ఊన్నశ+ను ఇ ఊన్నకి. అనురూవము ఎర్పకుకు. ఉన్ని ఆజే[మగుట వికల్పముగాన ఉండినకి అనియు నుండును తిడుటలు వరంబులగునపు డన్వాదుల నుస్థానంబున సున్నయు నుండుడులోవంబును విభామనగు ౫౮. అందురు _- అంట = ఉందురు _- ఉంట. పతుంబున _- అను దురు-అనుట-జిండుదురు-ఉండుట.ఇఆ సాది గిరా తి దుటి అశునవి వరములగునపుడు అని మున్నగుధాతు వుల ను కు బదులు నిండుసున్నయు. ఊండుి ధాతువుయొక్క. డు అను చానికి లోవమును వికల్పముగా నగును అన్వాదులశుస్థానంబున= ఆశు మున్నగువాని న కబదులుగా ఊండు. దుక వంబు=ఐ ఉండు ధాతుషూోని డు ఆనుదానికి లోవముకు

ఈ యాపరిచ్భ్ళేవము 208

తి క ఊదావాతి తర్వాత నీయంబడును- ఆను స దుషరుఎ అర్హదురు

ఆనుదురు" ఇచఎ ఆశి ధాతువుకంటె తద్ధర్హాద్యర్థమున లాట్బ్రక్యయమును,

ర౮-వ స్మూక్ర్త మానే లకారమునకు వ్రథమా౭వువచనమున ర వచ్చినది

౨౨వ సూత్ర ముచే దుగాగమము కలిగినది పిదప ఈన్మూత్రమునే దు వర

మసచుండగా ను నిండునున్నగా మాతి ఆందురుి ఆయినది ఇది వికల్వ మగుటచే ఆశ్ముదురు అనియు నగును

ఆను+ 4 ఇఅంట అనుటిం అని థాతువుకంటె 3౫వ సూర్రముచే భావార్థమున టి వచ్చిన పీదద ను నిండునున్నగా మాలి అంటి ఆగును ఆ ఆదేశము రానప్వుడు అనుటి అనియే యుండును

ఊండుశాదుఖరుఎఊందురు. ఉండుదురుి ఇచట ఉండు ధాతువు నకు తద్ధర్థాద్యర్థ మున వ్ర థమాబవహుంపచనమున రీ ౨౨-వ నూశ్రముచేదుశా నమమువచ్చి పీదప నీసూక్రముచే ఉండు లోని డు లోపింవంగా ఉందురు అయినది లోవము వికల్పము కాన ఆది రానవ్వుడు ఉండుదురుి అనిరేం యుండును ఉఊండుటి ఆనునప్వుడుకు మోందిరీతినే డు వికల్పముగా లోపించి ఉంట ఉండుటి అనియగును

ఇట చిందువుమాంది తద్దలకు నిత్యవై$ల్సికంబులయి టడలగు. సా

అంటివి - అనితివి = అండురు - అందురు ఉంటివి - ఉండి తివి.ఉండురు.ఉందురు,

౫౯ ఇటజ=నుి నున్నగా మాఠినపుడును డు లోపించినపుడును బిందువుమోంది తదలకుజనిండుకున్నకు6 దరువాతనున్న తకారదకారములకు నిక్యవై కల్సికంబులు జ త్రకౌరమునకు నిత్యముగాను దకారమునకు _వికల్పము జాను. అని మున్నగువాని ని నున్నగా మాలీనపుడును ఉండు లోని “దు లోపం దినపుడును-ఆధాకువులకు తి దు టి లు పరమగునపుడు నిండు

'చాలవ్యా-లఘుకీకఎల [7

లైగ్ట్‌శ్త బాలవ్యాకరణము లముటీక్ష నున్నక- దర్వాకశున్న తకారమునకు నిక్యముగా టకాగము ఆదేశమగుకు నిందుకున్నకు దర్వాతనున్న దకారమునకు వికల్పముగా డకారము అదేశమగు నని యర్థము

వాను తిశ వుజఆంటివి అనితివి ఇచట అను ధాతువును భూత శాలము మధ్యమపురుమైకవచనవుున వి ౧ర-వ సూశ్రిముచే త్రివర్షకమయి నది. పిదప రశ్చకు .౨౬-వ సూర్ర, మువే వు లోని ఉకార మికారముగా మాటినది ౫రాంన న్యూర్రముచే తి కి ముందున్న ను నిండదుస్న్నుగా మాటీ ఈ ౫ీగా-వ సూక్రమువే తకారము టి కారముగా మాజళి అంటీవీ ఆయి నది. ను నిండును్న్నుగా మాజనినతుమున ౧౭వ స్మూశ్తముచే ఇగాగమము వచ్చి సంధియై అనితివి అయినది

అనుష్తాదుగారు జ అండురు అందురు” అందురు ఎట్లసునవియు వెనుకటి సూత్రవివవణమునం జెప్పంబడినది ఈ సూ శ్రృమువే చిందువుమోంది దకారము డి కారముగా మాతి అండురుి వినది ఈడకారాజేశము విక ల్పముకావున ఇది రానపుకు “అందురూ అగును అదియు రానప్పుడు అను దురు” అని యుండునని ౫౮ న్యూక్తముచే వివరణమున'నే తెలువ బడినది

ఉండుశాతిసావు = ఊంటివి ఉండితివిి ఇచట ఉండు ధాతువు నకు భూ*కాలమధ్యమపురుమైకవచనమున వ ౧౮ స్మూక్తముదే తి వర్ణ శ్వమును వచ్చి తేశ్చమ ౨౬ స్యూత్రముచే వు లోని ఉకారము ఇకారమై నది పీదవ ౫౮ సూ క్రమువే వికల్చ్పముగా ది లోవము తర్వాత నీ సూక్త ముచే బిందువునకు దర్వాతశున్న తళారము టకారముగా మాజంగా ఉంటివి అయినది డు లోపింవనపుడు ౧౪౭ సూత్రముచే ధాతువునకు ఇగాగమము వచ్చి నంధియయి ఉఊండితివి అని యగును

ఉండుశేదు+రు అ ఉండురు ఉందురు ఉండుదురు". ఇచట “త్తండు ధారువున* తద్ధర్షాన్యర్థమున వ్రథమపుకుము బహువచనమున ర్క

క్రి యాపరిచ్భేదము 255 ఎల౨ స్కూక్తముచే దుశాగమముకువచ్చినవి ౫౩. న్యూత్ర, ముచే డు వికల్ప ముగా లోపించంగా ఉందురు ఆపకు ఈ ౫౯ సూ క్రముచే బిందువుమోంది దకారకువకు డి కారము వికల్పముగా ఆదేళముకాంగా ఉందురీ ఆంంి నది ఈ ఆచశీశము ళానపుడు ఊందుకుి అనియు డు లోసిందనపుడు “టండుదురు ఆనియుంగూ+డ ఉండును

ముబ్దు వరంబగునపుడు కోశబ్దంబు కొనునకు

బహుళంబుగా నగు ౬౦

బవాుళంబనుటచే డీనికి నొకానొకచో నతిచాకంబని ళయెొటుంగునది

ఒ౦ ముబ్ధు = మధ్యమపురుమమందలి ముడు వశ్యయములు మధ్య మఫురుమును .. డుడ్తులు వవమసనఎుడు కొన అను దానికి కో అనునది బహుళముగా. ఆదేశమగును. న్యూత్తములో బహుళము అని బెప్పుటచేత (వికల్పమనికెప్పక) ముద్ద వరముగాకున్నను కొన్నిచోట్ల భొనినకు కో ఆన నదీ యా*ేశ మగునని గ్రహించవలెను

ఆతెచారంబు=మితిమోలి సంచరించుట-సూ త్రమునందుం శజెద్చబడిక స్థ్రంమునందేశాక ఇతరస్థలములందును బృవర్తించుట యని భౌవము

ముజ్జు పరంబగునపుడు దీర్ధంబునకు హాన్వంబును మువర్ష్మకంబునకు మాముడియు నగు, ౬౧.

కొమ్ము - కొనుము - కొండు - కొనుండు,

ఒం ముడు అను మధ్యమపురుష చ,శ్యయముళు వరమగునపుడు వానికి ముం మున్న దీర్ధ్య ములు హ్హవ్వములగుకు మువర్ణ కమునకు ద్విశ్వమగును- ము ము గా మాణుననుటు

ఫొను శ ము ఆ కొమ్మ కొనుము-=ఇచట ఫూర్వసూ్ర్యముదే ము చరమగునపుడు కొను నకు “కో ఆదేశయెనది పిదవ వ్రశృరస్యూశ్రమాదే

2056 బాలవ్యాకరణము లఘ్యుటీక కో కోగా మాతీ ము ద్విక్వమునొంది కొమ్లు” అయినది కో” ఆదేశము అబహుళమగుటచే అది కానవ్వుడు కొనుము అని యుండిపోయినది కొనుశండు=హొండు కొనుయి-ఇచట దు పరమగుచో. కొను” నకు కో అజేశమైనవిదప కో హ్రన్యముగా మాజినది వక్యయమగు. దు జేశ్తుకావున చానికి ముందు బిందువగును నంధి ౨౨.9-వ సూత్రము నను సరించి నుడి తొల్మివ్రూన్వము మింద అజనున్న యుండదుకాఫున నిండ.నున్నయే వచ్చి కొండు అయినది కో ఆజేశము బహుళము కావున అది రానప్పుడు ఖొనుండుి అని యుండును

చదువుకొను శా మి ఇ చదుప్పుకోమి చదువుకొనమి ఐచట ముజ్ఞా పర ముగాలేకున్నను మిజి వరమైయంన్నను కొని నకు తో ఆబేశమయినది. ఐట్లగుటకు ఒ౦ సూత్రములోని బహుళగృవాణ మే ఆధారము ఇళ్ల చదువు కొననేలీ కు చదుపుకోనేలీ అనియు, చదువుకొనకి కు చదువుకోక అనియు రూవము లుండవచ్చుననుట తపాంవనగును

రువర్ణకంబు వరంబగునప్పుడు సున్నమిాంది తదడల

యుత్వంబునకు లోవంబు విథాషనగు ౬౨ పోషింత్రు - పోషింతురు _ కొంద్రు - బొందురు కొండ్రు = కొండురు,

౬౨ మధ్యమపురుషబహువచన్రత్యయమగు ర వరమగనపుడు విండునున్నకుల దరువాతనుండు తుందు-డుి ల ఉఊకారము. వికల్చోముగా లోపించును

పోషించుగాదు 4 రుజపోషిం శ్రు పోషింతురు-ఇచట ౧౦౮ సూత్ర ముచే చుదు లకు తు ఆజేశము రాగా పోషింతురుి ఆగును అవ్వుడీ నూర్రమువే రి పరమగునపుడు సున్నమాంది తకారముమాంది ఊకారము వికల్పముగా లోపింపంగా. పోషింత్రు. అగును ఊళారలోవము. రానపుడు ర్హోప్మింతురు అనియే యుండును

శీ యాసరిచ్భేనము కొనుశాదు + రుజకొంద్రు కొంచుకుి-ఆమ-వోట ఆన్వాదుల నుకారమునకు

౫౮వ న్యూర్తముచే నిందునున్నరుంను వ్రకృకస్మూర్తముచే దకారముమోంది ఉఊశారమునకు లోవమును రాంగా కొంద్రు అయినది. ఉఊశారలోవము రానవుకు కొందురు ఆని యుండుకు కొనుశాదు+రుి అని యుండంగా “ను నిందుసున్న గా మాజి గీగావ నూత్రమువే దకారమునకు డకారము ఆ జేశముశాలా. కొండు*రుి. అనియుండణా వ్ర కృకస్యూత్రముదే డకారము మాంది ఉఊకారము లోపించి కొండ్రు అగును ఉకారము గోపింవనపుడు “ఫొండురు అని యుండును

నంన్కృతంబున కంగలాదుల కించుక్కుగు ౬౩.

సంస్కృత ధాతువుల కంగలాదుల కించుగాగముబగు = పచించు-వచించు - త్యజించు = భజించు అంగలించు, అంగల- అడక - ఆరగ - ఆవుల - ఉంక - ఉగ్గడ - ఓసరంకార - గాల - జూడ -_ తిలక - తులక - పంక - పరిక - పలవ - అప్ప - ఒప్ప - ఆల-ఇతార్ధదు లంగలాదులు,

౬3 సంన్క్భృతధాతువులకును అంగలీ మొదలగు తెలుంగు ధాతువుల కును ఇంచుక ఆనునాగమము కలుగును ఇయ్యాది కీత్తు (కశారము ఇక్సం జ్ఞైగాలోలది కావున ధాతువ్రచివజ నే చేరుచుండునుం

బీచ్‌ + ఇంచుజవచించు ” ఇగ తక్శినసంద్కృత ధాతువులును

ఆ౦ంగల + ఇంచుజఆంగలించుి ఇచట నంధి ౧౧ న్యూర్రముచే నిక్య వంధి బే తక్కిన తెలుగుధాతువులును

ఇఉబుల కించుక్కు పరంబగునవృ్చ డయుగపుగరుక్కులగు. ఒకో

జి. జయించు, నీ. నయించు చు - ర్రవించు లూం లవించు, ధృ-ధరించు త్యూ-తరించు.

వ్‌8 చాలవార్టకకణము లముటీక జ ఇకారాంతధాతుపులకంటెను ఊళారాంఠతధాతువులకంటెన, బుళారాంతధాతువులకంటెను ఇంచుక్కు. (ఇంచు) వరముగా నున్నపుడు- ఇశారాంశములకంటె ఆయుక్కుు (ఆయ్‌) అనునదియు ఊకారాంతముల కంటె అవక” (ఆప్‌ అనునవెయును బుకారాంతములకంటి అరుక్‌” (ఆర్‌) ఆశునవియును అగమములుగా నగును ఇకారాంఠములు- జి + అయ్‌ శ ఇంచుజజయించు. (ఇచట “ఆయ్‌” చరముకాలా బంధి ౧౧-వ సూత్రము ననుసరించి నిత్యశంధి ) నీష అయ్‌ + ఇంచుజనయించు ఉఊకారాంతములు- దు + అవ్‌ + ఇంచు= ద్రవించు లూ+4 అవ్‌ +ఇంచు = లవించు బుకారాంఠములు ధృ శ-అర్‌ + ఖంచు=ధరించు క్యాశాఆర్‌ + ఇంచుజరరించూ ఇందన్నియెడల సంధి ౧౧ స్మూత్ర మువే నికృసందియని యెలటుంగునది ఇచటి ఇ-ఉ-బూలు *చ్రాస్వ దర్భ ములం శండింటిని గ్రహించునని ఉఊదావారణములవల్దను స్పష్టమగుచున్నది నిర్జినామంబుల కయుగాగమంబు గలుగదు. ౬౫ నిర్జికి నామధాతువుల కయుగాగవమంబు గలుగదు నిర్జించు - నుతించు - స్తుతించు ఈజ్ఞాషకంబు చేతనే నామంబు లకు ధాతుత్వవివతుయం దించుగాగమంబగినని యొజుంగు నది. కయనించువయనించు. కం నిర్జినామంబులకు=నిర్జి ధాతువునకును ధాతుక్వవిపచత్‌ గల నామ ములకును (అనగా చామధాతువులకును నిర్చిధాతువును ఇకారాంచములగు శామధాలతువులును (ఇకారాంతము లగుటచేే వెనుకటి సూ, త్రము నమసర3ంచి ఆయుశాగమమును పొందవలసియు.న్నవి. శాని వానికి అయుశాగమము శాదని యర్థము నిర్చి+ ఇంచునిర్జించు” ఇచట సంధి ౧౧ సూత్రమువే నంధివచ్చినది?

జ యాపరిచ్చెనము లగ్ర్‌రి ఆయుగాగమ మేదచ్చినచో ఇట నిర్షయి.౦చు అని శావలసీయున్నద్తి కాన్ని అకీతిని కాలేదు నుతి+ ఇంచుఒనుతించుిజఇదచట నుతి నామధాతువు దాని శించుక్కుపచ్చి నుతించుి. అయినది ఇది ఇకారాంకవై.నను ఆయుక్కు రాలేదు, (అది వచ్చినచో. నుతయించి. కావలసియున్నదికదా) ఇళ్లే స్తుతించి ఆనునదిరమిను

ఈజ్ఞావకము-- నామధాతువులకు వనూ శ్రమల చేతనుగూడ్‌ ఇం చుక్క" విధింపయడలేదు. జేనివల్లనైనను ఒకకార్భము. స్రాప్తించునపుడే చానిని నిషేధించునావశ్యకత కలుగును తొలుతే ప్రా వ్‌లేనఫుడు నిషేధ మనావశళ్యకముకదా ఈసూత్ర్మమున నామధా తువుల కించుక్కు వరము గుచో అయు.గాగమములేదు. అని ఇెప్పుటచేశనే-వేజీ విధిలేకున్నను ఈ సూత్రమే నామములకు ఛాతుశ్వవివతీయందు ఇంచుగాగమమగును ఆను విమయమును జ్ఞాపకము చేయుచున్న ఏ కావుననే శయన” శబ్బమునకును తద్శ వకుగు పయని శబ్దమునకును ధాతుత్వవివమయందు ఇంచుక్కు” వచ్చి శయ నించు బయనించుి ఆకభరూవము లయ్యునని గృ హించునది

సంస్కృృతంబునకు లఘూవధంబున కించుక్కు

వరంబగునవ్పుడు గుణంబగు ౬౬

అ-వ.ట. ఈ మూండను గుణంబులు నాబడు బుస్థా నికం బగు గుణంబు రపరంఒయియుండు, సంస్కృతథాతూప ధలకు.9 - ఉ-బు _- అనువానికి సొరిదిని - వ-.ట-అర్‌ - అనునవి యించుక్కుు పరంబగునపవు డగునని యెొలణుంగునది ఛిద్‌ . భేదించు - భిద్‌ - భేదించు - షు్‌ - ఘోసించు - ఫ్‌ . పోషించు-వృవ్‌..వర్షించు-హృమ్‌.-హర్షి ౦చు

&౬. లఘూవధంబునకుజ(ఊవధ అనంగా చివతీయతరమునకు ముందున్న అత్తరముు. లన్టువైన (గురువుకాని ఆతురము ఉవధగాలగలది

200 బాబవాాకకణరు లముటిక లఘూవదమఃం అట్టి యతురమునకు (దీర్ధైచురములును 0 & ద్విక్వపంయుక్తా తురములకు ముందున్న ఆఅత్షరములు గురువులనియంం. తక్కినవి లృసఫులనియు సీవజకే చెప్పంబడినది ) గుణము=అ౪ ఎ పీ ఆనుమూ డచ్చులు

లఘువక్ష్మము ఊవ్భగాలల సంన్క్టృకధాతువునకు ఇంచుక్కుు వరము శా నుండునపుడు గుణమగును

సంస్కృ తదాతువులలో ఊదధగానున్న ఇి కి ఎపొయును ఉఊకు షి యును బు కు అర్‌” అనునది రును వచ్చును బుకారస్థానమునవ చ్చిన “అ శేఫతోంహాడి వచ్చును

ఛిద్‌ + ఇంచు ఛేదించు ఇచట ఛి లోని ఇకారము లఘువైన యు పధ కాన దానికి ని ఆదేశమయి (భేద్‌'-+ ఇంచు) ఛేదించి. వినది, ఆశ్హో "భేవించే. అనునదియును

ఘుమ్‌ + ఇంచు=జఘాోన్నించు అనుచో ఖుకారముమోంది ఉకార ముప ధగనుక దానికి ఓి అజేశమయి ఘోవీంచుి అయిని పోషించు ఇటే

వృష్‌ +ఇంచు = పర్తి ౦చుి ఇచట బుకారమువధ దానికి ఆరో వచ్చి (వ్‌ + ఆల్‌ మ్‌ + ఇంచు) వర్ష, చు ఆని మైనది, ఇట్లే వర్షించు క

స్ప్ఫృశికి గుణంబు విఫాషనగు, ౬౭. స్పర్శించు ం స్పృృశించు

౬౭ స్స్‌” అను సంస్కృ్బృతధాతువునకు గుణము విశల్పముగా నగను స్పృళ్‌ + ఇంచు=న్స్‌ + అర్‌ + ఫ్‌ + ఇంచుఐస్పర్మించు అగును గుణ ము రానిచో స్పృృళించుి అనియే యుండును

లిఖ భుజ రుచ కృళంబులకు గుణంబు లేదు, ౬౮,

లిఖంచు - భుజించు - రుచించు -క లశించుం కుచ ధాతువు నకు గుణంబు లేవని యొకండదు వక్కాణించె నద శ్రాహ్యాంబు గాదు

కియాపరిచ్చేదము 261 క

౬౮ లిఖి మున్నగు నాలుగు సంస్క్కృతధాతువులకును గుణము రాదు ఒఒవ సూత్రమువే గుణము వచ్చుచుండంగా సీస్ఫూర్తమువే నిషే థింపబడుచున్నది

లిఖ్‌ పాఇంచు= లిఖించు అగునుశాని లేఖంచు కాంజూలదు. భుజిం “చు భోళించే కాదు రుచించుిను రోచించుిగా వాడరాదు కృళించు ను “కర్శించు'గా ఇెప్పరాదు

కుచ్‌ + ఇంచుజకోచించు” దీనివి కోచించు అని ఇెచ్చరాదనియు, “కుచించుి అనియే చెప్పవ లెననియు నొకరువెన్నిరి నంకుచించు అను వయో

ని సగము నంకుసాల నృసింవాకవివ్రాసిన కవికర్ష్మ, రసాయనము ఆను వద్యకావ్య మున(ఆ ౧ వ) కనంబడుచున్నది కాని సంకోచించి అని గుణముతోం క్‌ గూడిన ట్రుయోగమే వ్రనీద్ధమె యున్నది. కాన కుచించు' గ్రాహ్యాము కాదు వ్‌ లా జి సృజికి నిర్మి తిని గుణంబు లేదు ౬౯

చతుర్తుఖుండు చవ జలను సృజించె. అతండు విషయం బుల విసర్టించె లు”

౬౯ సృజ్‌"అనుధారువునకు పుట్టించు ఉనునర్థమునందు ఒరం నూత్రముదే వచ్చుగుణము రాదు వేజగునర్థములలో గుణమురావచ్చును చతుర్తుఖుడు. ప్రజలను నృళించె" అనుటప సర్టింతె" అని ఇెన్నరాదు విడి వెను ఆను నర్మమున గుతామువచ్చి విసర్టించె అని యుండవచ్చును

ఏ! ల.

సర్వంబునకుం ట్రేరణంబునం దించుక్కగు ౭౦,

పచింపవించు - వచింపించు = ఆవ్ఫలింవీంచు - వండించు - వండించు

7₹0 సర్వంబునకుజతర్పమధాతువులనన్యు జేళ్య ధాతువులకును గూడ

ల్ర2 బాలవా్థకరణము లముజీక =జ్తీ, శకము ల ఇర్రేరణంబునఎప్రోక్సహించుటలో చేయు అశునర్థమున ఛాతువు లన్ని *టికిని కో = శ్రేరణార్థమునందు ఇంచుక్కు వచ్చునని య ్థము ఇదివజకుం కొన్ని ధాతువులకు స్వార్థే ము (ఛాశ్వర్థము నందు ఇంచు క తు ఐజీ, క్‌ క్కు” విధిందంబడినది ఆట్టివానికిని ఈస్తూత్ర్యముచే గ్రేరణమున ఇంచుక్కు, వద్చును అనంగాం గొన్నియెడల ఇంచుక్కు" మొద ఇంచుక్కు" వచ్చునని యభిప్రాయము బచించు + షంచు=వచింపించుి ఇచట కచ్‌ ధాతువునకు స్వార్థమున ఒకి స్మూర్ర్రమువే ఇంచుష్కు” వచ్చి వచించు ఆయినది దానికి ప్రకృత జో, క్‌ మీత్రమువే పప్రేరణమున(వచించునట్టు చెయునను నర్థమునందు) ఇంచుక్కుం వచ్చినది ర౭-వ సూత్ర, ముచే మొదటి ఇందు లోని చకారము పచించుి, లోని చకారము) వకారముగా మాజణీనది వచింప్తించు ఆప్పలింపీంచు ఆను నవియు నిగ్లై వండు గ ఇంచుజవండించు. జండు + ఇంచ.జవండించు * రంజూదుల యించుక్చకారంబునకు సబిందుకంబున కే రణంబున దిగరు కలకారంబగు. శ్రే 0రు క్ర బగు, ౭౧ రంజిలు - భెాసీలు - వగ్షిలు - విలసిల్లు-రాజిల్లు ఈయా ళు లం యణ ళం ఎట 'చేశయోగంబున భిదాదు లకర్మకంబులగు.. భేదిల్లు - కంవిల్లు ల సంధిల్లుం శిం రంజాదులు అ రంజ్‌” మున్నగుధాతువులు ఇంచుక్చకారంబు నప సబిందుకంబునకు = నిందునున్నతోంగూడిన ఇంచు లోని చకారమునకు చ్‌” ఆనుదానికి ద్విర్తుక్టలకారంబు ఆ ల్స్‌” ఆనునది రంజాదులకు ఒక వ సూ్రముచె స్వార్థమునందువచ్చిన ఇంచుగా గమములోని 0చ్‌” అనుదానికి అదేశమయి న్స్‌ ఆగను రంజ్‌ +ఇంచు రంజ్‌ +ఇశళ్లు4 ఊజరంబిల్లు = ఇచటి ఇంచు” లోని ౦చోి నకు శ్‌” ఆయినది “భాసిల్లు మున్న గునవియు నిళ్లే ఛం ళం

శ్రీయాపరిచ్చేదము 203 ఈయా చేశ యోగంబున = ఈద్విక్వలకారము అచేశమైనపుడు. భిద్‌ మున్నగుధాశువులం ఆకర్మకమ.లగును ఊదా == భేదిల్లు కంవిల్లు నంధిల్లు భీదిల్లుట అనలా బ్ర ద్రలగుఓ కంపిల్లుఎ ఆ చలించుట నంధథిల్లుట = ళలీసీ కొనుట, ఇంచుక్కు పరంబగునపుడు రంజాదుల యించుక్కునకు లోపంబగు ౭౨ లాచేశంబున కపవాదంబు - రంజించు - భేదించు - సంధించు 2౨ ఇంచుక వరంబగునపును అ ర్రేరణాస్థకమగు ఇంచు అనునది జరమునందుండంగశా రంజాదుల ఇంచుక్కునకు ఇ రంజ్‌ మున్నగుధాతు పులకు స్వార్థమునందువచ్చిన ఇంచు అనునది | ప్రక్షణార్థకమగు ఇంచు వర మగుచుండంగా. రంజ్‌ మున్నగువానికి స్వార్ధవ-నందువ చ్చిన ఇంచు లో పీంచునని భావము లాజేశంబున కబవాదము అ ఈ యించుక లోపము ౭8౧-వ సూద్రమువే విధింపంబడేన ద్విత్వల కారవిధికి బౌధకము ౧చ్‌ నకు ౭౧ నూత్రముచే ళ్‌" శాకముందే ఈస్నూత్రముచే ఇంచు ఆనుదాని శంఠకును లోవమువచ్చునని ఫొవము అవనాదము = చాధకము రంజ్‌ ఇంచు + ఇంచు అ రంజించు ం౦జ్‌” ధాతువునకు ౬3 - సూత్ర్ర్యమువే స్వార్థమున ఇంచుక్కువచ్చి పిదవ శ్రేరణార్థమునందు ౭ 0-సూత్రమువే (రెండవ) ఇం భుక్కువచ్చినది ప్రకృశన్మూక్రముచే ఈరిండవ (శ్రేగార్థమగు) ఇంచుక్కుం బరమగుచుండణా మొదటి (స్వార్థమునవచ్చిన) ఇంచుక్కు. లోపించి రం లీంచుి అయినది ((రంజించు = సంతోషించ. జేయు - ఆనునది సకర్మకము రంభిల్లున బంతోవ్మీంచు అనునది ఆకర్మశమూ) ఇవ్లే. భేనించు వంధించు" ఆనునవియును భేదించు ఇ చిద్దలగునట్టు

ల2గ్రిత్త బాలవార్థ్రకకణము లఘుటీక జేయు = (వకర్మశము ) "భేదల్లు అ యై ద్దలగు = (ఆకర్త్మకము ) సంధించు ఆ శలగెంచు = (కర కము ) సంధిల్లు = కలుగు (ఆకర్యకను ) చుగాగమం చాచ్చికంబున ర్‌ సంయు_క్రనలడ రాంతంబునకుం టబ్రేరణంబున బహుళంబుగా నగు, ౭3

వూను-వూనుచు - వూనించు. లేలు-లేలుచు-లేలించు మగుడు - మగుడుచు వమగిడించు కుదుకు - కుదురుచు - కుది రించు విను - వినుచు. వమ్యమాణంబు ఫుగాగమంబు - విని వీంచు బాహాుళకంబుచేం గొన్నింటికి. జుగాగమంబు లెదు . అను - అనిపించు. తిను - తినిపించు, కను - కనివించు దీని యత్వంబునకు దీస్థ్య ౦బునగు - కానివీంచు

723 అనసంయంకృనలడరాంతంబువకు జ నకార లకార డశార "లేఫద్విక్వంబు చివణ లేనట్టిదానికి సంయుక్తములుకాని న-ల=డ-ర అను వర్షములు చివజానల అచ్చ తెయలసధాతువులకుం బ్రేరణమున చుక్‌ * అనునది బహుళముగా నగును చుక్‌ - కిత్తు కావున ఇది వృకృలిశిజివణ చేరును )

ఆచ్చికమున కగునని చెప్పుటచేత సంస్కృత ధాళువులకుం ఛ్రేరణమున “ఇంచుక్కు వచ్చునుగాని చుక్క” రాదని గగృృహించునది

అచ్చ తెలుంగుధాతువగు ఫూను నకు చుక్క రాంగా ఫునుచుి అగును ఈ చుక్పుి రానవుడు ఇంచుక్కు (₹0-సూ్రముచ్సే వచ్చి *ట్టానించుీ ఆగుకు

ఇట్టే లేలు మగడు కుదురు విను - మున్నగువానికిని రూవద్వయ మును గుర్హించునది. విని ఛాతువునకు చుక్క రానపుడు ఇంచుక్కో రాణా. వినుశఖంచు అని యుండంగా ముందువెప్పంబోవు ౭2రా-స్ఫూక్రముచే ఫుగాగమమువచ్చి వినిపించి అగును

ఈవిధి బవుళమన శచెప్పుటచే కొన్నింటికి చుగాగమమురాదని గువొంపపలెను అను భాతువుకకు చుక్క రాదు ఇంచుక్కేే యగును

ర్‌ పరి 2605 ్రీయాప చ్భేదము 6

ఆయించుక్కు కరమగుచో ౭8౮ సూశ్రముచే ఫుణాగమమయినది. అనుశాపుతా ఇంచు అనియుండంగా రాగి సూత్రముచే పకారముతోంహాడిన ఇంచు (పించు అననది వరమగుచుండంగా ధాతువు చివ౭కి ఉాకారము ఇకెరముగా మాలి ఆనిపి*చు ఆమినది ఇ ఛ్వ్రేకణార్థములో కను ధాతువునకు శని పించి అనియు. తిశు ధాతువునకు లినిపీంచు అనియు రూవములగనుం 82-.వనూతము ననసరించి కనుపిచుూ లోని కకారముమోంది అళకారము నకు దీర్ధ్స మె శానిపించుి అనియు నగును

అట్టు పుగాగమంబును మౌాన్వాదులకగు ౭౪

మాను-మానుపు-.మానుచు మను - మనువు - మనుచు, కాహుళకంబున దీని కించుక్కు. లేదు,

శర అట్లు = చ్రేరణమున అసంయుక్తనాంతమ.లయిన ఎ వెళుకటి స్యూత్తెమునందుం కెవ్పినరీతిని సుయ్సుక్తము కాని నళారముచివజ-గల మాకు మున్నగుధ్ధాతువులకు ప్రేగగమునందు ఫక్‌” అశునాగమము బపాంళముగా నగును మాను+ఫు అ మానుఫు" ఈయాగమము బహుళముకాన ఇది రాన జ వి ళో పుడు చుక్కు*(23 నూత్రమువే) రాలా మానుచు ఆని యగును ఆచుక్కు కూడబహుళమగుటచే ఆదియురొనపుడు ౭0+నూ శ్రమువే ఇంచుక్కురాలా లం సూశ్రమువే వికల్చ్పముగా ఫుణాగమమమి మానిపీంచు మానించు ఆను రూవము లగును ఇట్ల నాల్డురూపము లగును

మను ధాతువునకు చుక్సుగాగమములచేరి గ్రమముగ మనుచు మనుపు అను ెండురూవములగును బహుళమనిరెప్పుటచే మను ధాతువును ఇంచుక్కు, రానందున మనించుీ అనురూవము కాంజాలదు

చుక్పువర్ధంబులు పరంబు లగునపు డిత్వంబున

కుత్వంబగు. ౭

266 బచాలవా్రకకణము లషుటీక

ప. ర్రేగణార్థమునందువచ్చు భు ఫు = అనునవి పరమగునపుడు ఇానిముందున్న ఇ కారమునకు ఉకారకుగును

బిగియు ఛాతువునకు గ్ర్రేరామున చుక్కా రాంగా ౭2౬ సూత్ర గో ముచే చివటియతురము. (యయ) లోకించి ప్రకృతసూత్రముదే స లోని క ఇళారము ఉకారముగా మాణి చిళచు అగును

అట్లు చుప్పగాగమంబు లడం?శ్వాది మాయ్వాదులకగు నగుచో వానికడన్రాలు లోపీంచు ౭౬.

అడంయగు - అడంచు - అడంగించు మాయు - మాఫవు- మూయించు అడంగు - కరంగు - కలంగు - నలల - అతార్థదు లడంగ్యాదులు మాయు-ఉడుగు - కడచు - కుడుచు-బిగియు. ఇత్యాదులు మాయ్యాదులు, ఆంగు చృళ్ళకు లుభయగణం బులు బాపా-ళకంబునంబేని కొన్నింటి కించుక్పుక్పు గాగమం బులు మూండున్తు గొన్నింటికందు యథాసంభవముగా రెం డును గొన్నింటి కొక్క్ణటియు నగునని యెజుంగునది ఆగు. ఆంయ - ఆయు - ల్వగించు "లేగ = నేంచు - శెద్ళరేంగించు - సాయు _ పాదు - పావు వనిలుగు - విలుచు, మాచు.చూషు నేవచు - నేగుషు మేయు - మేవ లేచు - లేవు కలియు - కలువు తడియు - తకుఖ ెలియు - లెలుపు ఇత్యాదు "లెజుంగునది.

౭౬ అట్లు -క్కేరణంబునందు బహుళముగా అడంశ్వాదిమాయ్యాదు లకుజ అడంగుిమున్నగుఛాతరువులకును మాయు" మున్నగుధాతువులకుకు వాని కడద్రాలు ఇ వానిచివలీయతరములు అడంగుమున్నగువా నికి చుక్కునో మాయు మున్నగువానికి పుగణాగమమును ద్రేణమున బహుళముగావచ్చుమూ అట్టు వచ్చునపుడు ఛాతువు చివతీయక్కరము లోపించును

క్రి యాపరిచ్చేదము విగ్ర క ఆఅడంగుశచు = అడంచు అడుగించి ఇదట చి దరమగుచో “న్నీ తోపించి అడంచుి అయినది చుగాగమము బహుళమగుటవే అది రానప్పుడు ౭0 సూత్రమువే ఇంచుక్కు కలిగినది చుక్పుగాగమములు జర మగునపుడే దాతువు చిపలియిత్షరము లోసించుకు. కాని ఇంచుక్కు, వరమగు నపుడు లోపీంచదు కాన అడంగంచు అనురూవము నయినది “మాయం" ధాతువునకు పుగాగమమువచ్చి అది బరమగనపుడు యు లోపించి. మాపి అయినది పుగాగశము రానప్పుడు ఇంచుక్కువచ్చి శవూయించుీ అనియు నయినది ఊభయగణంబులు అ రెండుగణములందును జేరినవి ఆనంజా వానికి చుగాగమమును. పుగాగమమాునుకూడ వచ్చును. అంగి నకు చేక్కు" వచ్చి “ఆొంచు అగును వుగాగమమయి అంప అగును ఇవి రానివక్షమున ఇంచుక్కువచ్చి ఆ గించి అనియు నగును ,కృరసూ త్రమునందును ౭ 3-వ సూత్రము నుండి కృమముగా వచ్చే ఎహుళపవము తీసికొని రా బకుచున్నందున చానిసామర్థ్య్యమువలన_ కొన్ని ధారువ్రలకు ఇంచుక్కుక్పుగాగమములు మూండును కొన్నింటికి ఎవితగియుం డునో అవియును అగునని ర్రహిందవలెకు. అంగు ధాతువునకుం బ్రేరణమున వెన మూండురూపములును చూవంబడినవి ేంగు నకును మూండురూనము లగును పాయు నకు ఇంఛచుక్కురాదు కాన ఆెండదురూవములే యగును విబుగు'నకు చుక్కుమ్మాత్ర మేవచ్చి విజుచి అంంనది చూచు ఆగక మున్నగువానికి పుగాగమముమా క్ర, మేవచ్చి మాపి మున్నగురూపములయినవి- ఇంచుక్పుక్చుగాగమంబులు వరంబు లగునవ్ఫ జడాగమాచేశలోపంబులు 'పెక్కు'ెఆంగులం గానంబడిమెడి 8౭ అగు = కావించు వచ్చు - రావించు - రప్పించు విన్న

269 చాలవ్యాకకణము. లముటీక్ష పము-విన్నవించు మోం:కాలు - మోంకరించు శీక _ శేకరించుం వలవ - పలవరించు - వలవించు ఆల - ఆలకించు - ఆలించు. వ్రశభా-వ్రకళటాలించు నొచ్చు - నొంచు - నొప్పించు ఉండు - ఉనుచు - ఉంచు డిగు - డించు -డిగించు వెరుగు _. వెనుదు. 'వెంచు, తునుంగు - త్రుంచు మునుంగు - ముంచు - మునుచుం “మొగుడు. మొగుడుచు - మొగుచు - మోడుచు . మొగికించు చొచ్చు - చొనువు - చొప్పించు చినుంగు - చించు - చింపు ల్రెగు అ ల్రెంచు ఎ ల్రెంవు తిరుగు _ త్రిప్పు చచ్చు - చంవు నిలుచు-నిలువరించు - నిలుపు కొసు - కొలువు పోవు-వుచ్చు. ననుచు - పంచు - వనువు - వంవు - అనుచు - అంచు-అనువు - అంపవు-అనువ్రయు _క్తంబగు పోవన్చనకుం బుచ్చుమూ త్ర ౦బగు - మోసపోవు-మోసపుచ్చు ఇత్యాదు లెలుంగునడి.

౭28 చ్రేరాంబునవ న ఇంచు గాగమము చుగాగమపు ఇన మములును వరములగునపుడు ఛాతువులకు ఆగమములును ఆదేశములును అత్ష్సరలోవ ములును వంివరివిధములుగాం గన బడుచుండును

అగుగాఇంచు=కావించు. ఇచట ఇంచుక్కుు వరమగునపుకు అగు నకు కావో అనునాదేశమయినది వచ్చుశోఇంచు=రావించు రప్పించు” ఇచట వచ్చు” నకు రావు రప్పులు వికల్పను”గా ఆదేశములయినవి

విస్నవషము అననామమునకు ధాతుత్వవివవయందు. ఇంచుక్కు పరముకాంగా చకారమునకు వకారమాదేశమయి. విన్నవించి ఆయినకి అల్లే *“మోంకాలు నామధాతు వగునపుడు ఇంచుక్కు పరమైయుండంగా. శాలు” నకు కరో అదేశమంయి మోకరించు అయినది ేకీకు ఇంచుక్కు వరము కాంగా ర్‌ అగమమయి ీకరించి అయినది పలవ+ర్‌ +ఇంచు=జవల వ రించు. ేఫాగమము రానపుడు వలనించుి. అలక ఇంచు ఇ ఆలకించు

శి యాషరిచ్భేనము 269 వికల్పరుగు నీకకారాగమము రానిచో అలించు అగును వ్ర క్క లాల్‌ + ఇంచుజ్యవ్రక్కలించు ” నొచ్చు + ఇంచు=నొంచు నొప్పించు-ఇట నొచ్చు ఛారువ్పునకు ఇంచుక్యుబరమగుచుండంగా. ద్విత్వచ కారమునకును ఇంచుక్కు లోని ఇ కారమునకును లోపమురాంగా. నొంచుి అయినది ద్విత్వచకారము నకు ద్విక్వవకారము ఆదేశము కాలా నొప్పించి అనియు మెనది ఊండు ఉఅచుంటనుచు-ఇచట ఊందుిధాతువునకు 2౭3-చే మైన చున్కు_ చరము శాం ౦దుి నకు ను అబేశముయి ఊనుచుి అయినది ఊందుశాచుఎ ఊంచు ఆనుచో ఉండు లోని డు మొత్తము లోసించినది డిగుళఇంచు జడించుి ఇచట డీగుిలోని స్టషను ఇంచు లోని వ!ిని లోపము లోపము రానపుడు జిగించుి ఆగును పెరుగ గబంచువపెకుుచు పెంచు ఇచట పెరుగూ లోని రుగూి లకును ఇంి కును ను అదేశమయి పెనుదుి అయినది గురి అనుదానికిని ఇంచు లోని ఇకారమునకును లోవమువచ్చి పెంచు వినది తునుగు శా ఇంచుల్బత్రుం చు-ఇచట తునుంగినకును ఇంచుక్కులోని ఇికిని కక్కు ఆజేశమయినది మురుగు + ఇంచు=ఐమునుచు ముంచు ఇచట ఛాతువులోని గు కురు ఇ చులోని ఇం” కును లోవము రాంగా మునుచుి అగును నుంగు ఇి లకు లోమము రాంగా ముంచు అగును “మొగుదు శ చుజమొగుదుచు మొగుచు మోడుచుి ఇచట మొ గుదుినకు చుక్క రాగా మొగుదుచుి ఆయినది. చుక్క వరమగుచో దు లోపిందగా. మొగుచుి ఆయినది. మొగుడు లోని గు లోపించి ఆద్యతరమునకు దీర్ధ మురాగా మోడుచుి అయినది మొగుడి నకు ఇంచుక్కు. ఈవిధిచే ఇక్వమువచ్చి మొగిడించే. ఆరయినది ఈ నాల్డును “మొగుడు. నకు ప్తేరణమున రూవములు చొచ్చు *పఫుజచొనుపుి ఇచట చచ్చుకు ను అడేశమయినది బాలవ్యా-లఘుటీకలా 1రి

270 బాలవా్థకరణము లఘుటీక చొచ్చు శ ఇంచుజచొప్పించు ఇచట ఇంచుక్కుి వరమందుండ 7 “చ్చి కారమునకు ప్పి కార మాదేశమైనది చినుంగుశాచు, చించు. చినుంగు + పుజచింపు ఇచట చుగాగమ ఫుగా నమములు పరమగునపుడు. చిచంగు లోని నుంగిలకు బిందు వాచేశమైనది శ్రెగ' నకు చు-వ లు బరమగుచో గు కు బిందువు ఆజేశమయి 'త్రెచు=శ్రైంపు ఆనురూవములం సిద్ధించినవి తిరుగుగ పుజ్టల్తివ్వు అనుచో. తిరుసి నకు శ్రీవ ఆజేశమయినది చచ్చు +ఫపు=చంపుి. ఫుగాగమము వరమగుచో చ్చు కు బిందువు ఆదేశమయినది. నిలుచుశాఇంచుజనిలుపరంచు ఇచట నిలుచు న కించుక్కు ఇరమగుచో ధాతువు చివంకి చికు వరో ఆజేశమెనది నిలుచు + ప్రజనిలుచు పుగాగమము వరమగచో నిల.చులోని చు లోేపీంచినది ఫొనుళ్‌ పుజకొలుపుీ అనుచో ను లుగా మాజీనది. పోవు+ చుజపుచ్చు ననుచు వంచు ఇచట చుక్క బరముకాలా “పోవు నకు ఫుద్చు వను వంి ఆనునవి విశకల్పముగా అదేశములుకాంగా మిందిరూవము 'లేర్చదెను మీయం పోవు నకుభుక్కు పరముశాంగా ఆను *ఆం్‌ ఆడేళశములు రాంగా ఆనుచు అంచు ఆనుహూవము లగును ఇట్లు “పోవు నకు చుక్కు వరమగుచో ఐదు రూవములగును పయి పోని నశే ఫుగాగమము పరమగుచో వను బం అను అం అనువాదేశములు విక ల్పముగావచ్చి పనుపు వంపు అనుఫు అంఫుి అను నాల్లురూపములగును, ఇట్లు శప్రోన్ట్రు నకు ప్రేరణమున ౯ రూవములగును ఆన్మువ్రయు_క్షంబగు--స్వతంత్రము?ా నిలువక వేలొకశబ్బముతోం నూడియున్న (శబ్దచల్లపరూవముగనున్న) పోవుధాతువునకు ర్రేణమున పుచ్చు అనిమ్మాత్త మే యగుకు తక్కినవికావు శబ్దవల్లవధాతువు = మోస పోవు-ప్రేరణముంమోసపుచ్చు

హై యాపరిచ్చేదము లో అన్వాదుల కించుక్కు వరంబగునక్పుడు బృగాగమంబగు వమూనునకు విఫాషనగు, 2౮.

అనిపించు. అను-కను - తిను - విను మానిపించు - మానించు,

౭౮ అని మున్నగుధాతువులకు ఇంచుక్కుు బరమగునపుడు ఫుగాగ మ్‌ము నిక్యముశా నగును మాను ధాతువునకుమా ల్రిము పుగాగమము విశల్చ్బ ముగా నగును

అనుశఫు + ఇంచుజఅనిపించు ఇచట ఇంచుక్కు పరముకాంశా వుగాగ మమువచ్చి రాగి-వ సూద్రమువే అను లోని ఊకారము ఇకారమెైనదిం “మాను ధాతువు నుదావ్భాతులు 8 సూ శ్రముకడ'నే వివరింపబడినవి

అర్హాదుల కించుక్కు పరంబగునప్పుడు గుగాగముంబగు నప్పాదులకు విభాషనగు, ౭2౯, ఆఅడము-అడగించు, అడ్తము - ఓరం-చి తము _- వంతము . యి (ఈ! యు వా!

వెల్ల -బోర-మట్ట్రము _ మేళము - ఇత్యాదు ల్హాదులు అప్ప - అప్పగించు.అప్పించు. అప్ప - ఒవ్ప - పల్లము - కోమము, ఇవి

౭౯ అడ్డి మున్నగునామధారువులకు ఇంచుక్కుు చరమగునపుడు గుక్‌ ” అనునాగుము (గు) నిత్యముగా నగును ఈయాగమము అప్పి మున్నగువానికి వకల్పముగా నగును

అడ్డశాగు ఇం చుజఅడ్డగించు ఇచట జఒ3 సూ శ్రృమవే ఇంచుక్క్లగును

అచ్చ + గు + ఇంచుజఆప్పగించు' అప్పాదుల కీయాగమము విశకల్చము గాన గుగాగమము రానప్పుడు (అప్ప+ఇ౦చుజ) అప్పించుి. అనియు నగును మవెవానివలెనే తక్కినవియూనుం

లా౭ 'చాలవాస్టకరణము లఘుటీక అఆడోడుకూడులడకారంబునకుం జుక్కువరంబగునపుడు జేఫంబగు, ౮౦,

ఆడు - ఆరుచు - ఆడించు, ఓడు - ఓీరుచు - ఓడించు కూడు.కూరుచు-.కూడించుః

౮౦ ఆడు పీడు కూడు అనుధాతువులకు చుక్కు పరముగానున్నఫపు చాధాకువుల డకారమునకు "రేఫ మాబేశముగా వచ్చును అదుశేచు = ఆవపచు ఇచట డకారము లేఫముగా మాజతినది ఇంచుక్కు జరమగునపుడు డ *లేఫముగా నూజదు కాన అడు+ఇంచుఐఅడించు అని యగును ఓీడుషాచు= ఓరుచు ఓడుశాఇండు=పడించు కూడుశీచు ఇ కూరుచు కూడుశా ఇంచుజ కూడించు

ఇడునకుం జుక్చుగాగమంబులును డాకలఘునేభంబు నగు, ౮౧ 'చెలటుచు - చెలుఫు

౮౧ బెడ ధాతువునకు చుగాగమమును ఫుగాగమమును వర్యాయ ముగ శ్రే రణమున నగును అపుడు ధాతువులోని డకారమునకు శకట'రేఫము (అ) ఆకేశముగా ననును చెడుగా చుజవెలుచు. చెడు 1 పుజవెలుపు *

పడునకుం జుక్కును డా కలఘులేవంబు నగు ౮౨౩ వలుచు

౮౨ వడి ధాతువునకుం ల్రేరణమున చుగాగమమును. ధాలువు డశారమునకు ళకట రేఫ (ఆ) మాదేశముగను అగును వడు + చుజవలుచు శబ్బపల్ల వంబగువడున కించుక్కు విఫామనగు నగుచొ డాకు

లఘుశేంబగు ౮౩.

'వెలువడు _- వెలువరించు - వెలువజణుచు, వొవ్పడు -

చొప్పరించు-వొవ్నలుచు.

కియాపరిచ్చేదము ౭7 లు! ౮౩ె శబ్దవల్లవము= నామము ప్రెంగాని ఛాతువ్పవమింగాని వేలొక 1 క్‌ ఛాళువుచేకికొ, _ర్హేమర్థము నిచ్చువది. అట్టి శబ్దవల్లవమగు వడు ధాతువ్సనకు ఇంచుక్కు, వికల్పముగా నగును ఆట్లయినపుడు వడు లోని డి "శేఫము గా ౪ మాయినుం ళ్‌

వెలువడ్డు + ఇంచుజవెలువరించు" ఇచట డ శేఫవముగా మాటీవది ఇంచుక్కుు వికల్చ్పము కావున-ఇడి రానపుడు ౮-౨ స్మూత్తము ననునరించి చుక్కకు డాకు ఆ ఆదేళముగ నగును. వెలువద్హుశ చుజవెలువజ్తుదు *

(చోచ్వు+ వదుల) చొచ్చడుళశ ఇంచు అ చొవ్చరించు “ఇచ్చటను డళారమునకు ేఫాచేశ మైనది. ఇంచుక్కు రానపుడు చుక్కువచ్చునులా “నొచ్బడు + చుజచొవ్నలుచు ఇచట డ కు శకటళేఫము (జ) అదేశముగా వచ్చుట గమనించునది

శ్రేరణంబునం దించుక్కుమో:ద నించుక్కు లేదు ౮౪.

ఇట్లనుటం జేసి ప్రే ర ₹శార్థంబయిన యితరాగమంబు మోదం. ట్రై ణాన్టేంచుగాగ మంబగునని మయొలుంగునది నొచ్చు.నొంచునొంపించు. చచ్చు-చంపు-చంపించుః

నే ద్రేకణాక్థ మున ఇంచుక్కువచ్చినవాని యించుక్కుమోంద మజిల చ్రేగణార్థము కల్పించినచో ఇంకొళయించుక్కు. రాదని యర్థము

ఇట్లనుటం బేసిజఇంచుక్కుమాంద వేటొకయిచుక్కు "లేదనుటం జేస్కి ఇంచుక్కుమోంద నించుక్కు. రాశపోపచ్చునుగాని చుగాగమ ఫుగాగమముల మోంద ఇంచుక్కు రావచ్చునని యభిప్రాయము

నొంచు1ఇంచుజనొంపించు నొచ్చు ధాతువునకుం ట్రేరణమున “చుక్క వచ్చి 272-స్యూక్రముచే చ్చు" కు బిందు వాడదేశమయి నొంచుి అయినది చ్రన్తుకవిధిచే ఈచుగంతమునము గ్రేరణమున ఇంచుక్కు” వచ్చి ౮౪౭ స్యూత్తమువే నొంచుి నందలి చకారమునకు వకార మాజేశమయి నొంపించు వనది చంఫుశా ఇంచుజదంపించు *

ల. చాలవాస్థకకణము, లముటీక ఇత్వంబుగాని యెత్వంబుగాని కూడుచో ననాద్యంబయినయత్వంబున కిత్వంబగు. ౮౫ నిగుడు - నిగిడి - నిగిడె మగుడు _ మగిడి - మడె, ఉడుగు - ఉడిగి - ఉడిగౌ మునుంగు - మునిణగి - మునిగా, లగి ఆనాద్యంబునకుఅనుడి తొలినిలేనిదానికివదమునం. దొలుక నున్న దానినీ విడిచి కక్కీనదానికనుటంఇకార ఎకారములు థాతువుచివజం 'జేరునపుడు ఆధాతువునందలి తొలియతురముమాంది యుకారమును విడిచి తక్కినయుకారములకు ఇకార మాజేశముగా నగును

నిగుడు. ఇ ఆ నిగిడి నిగుడుశాఎ ఆనిగిడె. నిగడు నకు ఏ౮ న్మూత్తముచే ఇగాగమమువచ్చి చన్తుకవిధివే గశారముమోంది. ఊకారము నకు ఇకార మాబేశమయి నిగిడి ఎయినది మయిధాతువుమాందజీ భూతా న్థోమునందు ౧౬న నూత్రముబే ఎను వచ్చి ప్రకృకసూత్ర్యమువే గశారముమింది ఉఊకారము ఇకారముగా మాతీనది పీదవ అపసానద్రు త లోవము (సంధి ౨౦) వచ్చి నిగిడి అయినది మగుది మున్నగువాని రూవనులకు ఇట్లే చతీయ నెటుంగునది

ముజ్జీత్తులు ముత్తు నాంబడు ౮౬.

౮౬ ముల్దీ త్తులంజ ముద్ద జి ఇక్సంజ్ఞ గాకలవి, అశీళ్శావ నంహ్రార్ధనములయందు మధ్యమపురువమున నగు ము, దుష్జులును లజి కలజీ నువే వడుజి రుబీ వుజొంమున్నగుక్షీత్తులును ముత్తు అశసంజ్ఞతో వ్యవనా రిందంబడును

శ్రేరణేంచుక్కు పరంబగునపుడు వకారంబు చకారంబునకగు, ౮౭. పచించు = పచింపించు, వచించు _- వచింవించుం వీలుచు

శయాపరిచ్ళ్చేవము ఏ్ర్‌ వీలీవించు వలచు _ వలపించు పత్వంబు ఊహహాచ్చునకుం గలు గదు మెచ్చునకు విభాష నగు "హాచ్చించు - మెన్పించు - మెచ్చించుః ౮౭ య్రేలాక్థకమగు ఇంచుక్కుు” వరమగుచుండంగా దానికి ముం దున్నచకారగునకు వకారము నిత్యముగా ఆదేశమగును వచించు శా ఇంచుి-ఇచట పచించు. ధాతువునకుః 'బ్రేరణమునందు 20.వ స్యూత్రముచే ఇంచుక్కు రొరా అది వరమగునఎుడు స్వా న్టేంచుక్కు వజఖారము వకొరము గా మాతి వచింపించుి ఆయినది ఇల్లే వచింపించుి మున్నగునవియును ఈపకారాజేశము హెచ్చు” ధాతువునకుం గలునదు, కాన హెచ్చించి అనియే యుండుకుగాని హెస్పించి అనికాదు “మెచ్చు” నకు వికల్పముగావచ్చును పకారాదేశము వచ్చినపుడు మెన్నీంచుి అనియు రానపుడు మెచ్చించు' అనియు నగును అగమాన్యచకారంబుల కద్విరు_క్షంబులకు ముత్తు పరం బగునప్పుడు వవలగు ౮౮, ఆగవమంబు - వచింపడు - వచింపుము అడంచండు = అడం ఫుము అన్యము _ వీలువందు-వీలువ్రము, లారా ఆమాన బ్రచకారంబులకు=అగ మరూవ్యమెన చశారమునకును, ఆగమరూవనము కాని చకారమునకును ముత్తుకము దుజ్జాలును జ్‌ ఇత్చం ననే శాలోలవియు ద్విత్వము కలిగియంండని ఆగమరూపచ కారములకు ముక్టీత్తులు వర మగునపుడు పకార మాడేశమగును ద్విత్వరహిశములై న (ధాతువులు చకార ములకు ముక్టీశ్తులు పరమగునపుడు వకారము అదేశముగా నగును అగమచశారము వకారమగుట కుదాన్భాతులు వచించు +0డు అనుచో వ్యతి రే కార్థమున చ్ర,ఫమఫురుము డుజ్విక్మశము ముత్తు కౌవున ఇంచు

276 చాలవ్యాకరణము, లఘుటీక గాగమనంబంధమగు చువర్ష ములోని చకారమునకు వకారము ఆదేశమయి “చింపు అని యుండి ౨౦-వ స్మూర్తమువే ఊకారము అకారమయి ఇచిం చండు" ఆయినది, ఇట్లే వచించు + ము=వచింపుము ” అడంయ + చుశండు" -ఎడ సధాతువునకుం బ్రేరణమున.. చుక్క వచ్చి రిఒవసూ, శ్ర ముబే గు లోవించినది వీదవం ిగకృగవిఢిచే చకా రము వకారమలయి, ౨౦-వ స్యూక్ర్తముచే బకారముమాంది ఉఊకారము ఆకార ముగా మాంి అఆడందండు ఆయినది ఖే ఆడంపుశ్‌ ము ఆడంపుము ఆగమముకాని చకారము వకారమగుట కుదావ్చాతి- విలుంచు శాందుజ పిలువండు ఇచటను వచింళండుి నకువలెజే వ్రశ్రీయ ఇట్లే. వీలుచు + ముజ వీలువుము'-ఈచోట్టలో నాగమాన్యచశార మున్నదిగాన అది వకారముూ ₹ా మాజెనని గమనిం చునది. ఖండబిందువుమోంది నీద్ధచకారంబునకు ముత్తు పరంబగునవృడు వకారంబు ప్రాయికంబుగ నగు ౮౯. తలలక -_ ల్రేవక _- తోయక,. వంచునకు వై భాషికంబు - వంపక-వీంయకం నోంచునకుం గలుగదు.నోంచక ౮౯ సిద్ధచకారమునకుతశబ్బము. పుస్టుకతోనున్న చశారమునక్కు ముసేత్తులు వరముగా నున్నపుడు అఅనున్నకుం దర్వాతనున్న ళబ్దములసవాజి చకారమునకు వకారము సాధారణముగా నగునుం తలంచు+ కజీ=రలవకి-ఇచట తలంచి. ధాతువునము ము లగు కజి పరముగామన్నది. ధాతువున సవాజముగానున్న. చు లోని చకారము అటి సున్న కుం దర్వాశనున్న ది శావున ఆచకారము వకారముగా మాతీినది వీదవ ౨౦ వ న్యూత్తముచే బకారముమాంది ఊకారము ఆకారముగా మాతేనదిం బే ్రేంయ + కలే పక తోంచుగాకజతోంపక * అగును, వీయి ధాతువు చకా రమునకు వకారాదేశము వికల్పనమగుటచే వించుశాకజ వీయక వించకి అని

కియాపసరిచ్భ్ళేనము ౬277 క్‌ శండురూసము €*సను. నోందు+శకజనోందకి అనియే ఆగుకుగాని నోషకి అని కాదు స్మూత్తృమున ప్రాయికముగా నగనుి అని కెప్పుటచేతనీ ఎంచు నకు వికల్చాజేశమును నోంచుి. నక రాకుందుటయును నిద్ధింబెనని గ హీంచునడి లో ఆగవ్వుక్తకారంబునకు నెఆజసున్నమిాందిదాని! దుక్కుపరంబగునపుడు ప్రకారంబు విభామనగు. గాం, ఆకర్షింపుమురు - దంపుదురు - చింపుదురు పత్వంబురాని వక్షుంబున వతు ఫమాణతా దేశంబు. ఆకర్షింతురు = దంతురు _ చిండురు, ౯౦ నిండునున్నకుం దరువాతనున్న అగమరూవమగుచకారమునకు దుశాగమము పరముగా ఉన్నయెడల వకారము వికల్చ్పముగా నగునుం అకర్షించుశదు రు" ఇచట ఆకర్షించు ధాతువునకు తద్ధర్థాద్యర్థమున వ్రశమాబహువచనము పరముకాలా దుగాగమమువచ్చినది ఇచటి చచి నిండునున్న తరువాత నున్నది అది ఆగమసంబంధయమెనది దానికర్వాత దుణాగమము. ఉన్నది కాన చి లోని చకారము పకార్వమెనది ఇట్లే దంచు + దు + రుజదంపుదురు చించుకేదు 4 రుజ చింపుదురు " తవకారాదేశము వికల్పమగుటచే వకమున ౧౦ర౯-వ న్యూత్తృమాదే చుదు” లోని చుదో ఆకభాగమునకు తకారము అదేశమంు. అకర్షింతుడి మువ్నగురూవము లగును అగు వచ్చు చొచ్చు చూచులకు ముత్తు పరంబసనపుడు అలీ శారా చొరు చూడులగు ౯౧ అగు-కాండు-కమ్లు, వచ్చు - రాండు = రమ్ము చోచ్చు. = శీ ఇవోరండు. చోరుము-చూచు.చూడండు.చూడుముం

278 బాలవ్యాకరణరుు, లముటిక

౯౧ ముద్దు. జీత్తును వరమగునపుడు అగి నకు కా" వచ్చు” ధాతువనకు రా" చొచ్చునకు చొరు"* చూచు నకు చూడు ఆను నాదేశము లగును

ఆగు షండు=కాండు * ఇది ఆగి ధాతువు లజ్మవ్రథమపురుమైకవచన రూవము ఇచట లజిస్థానమునవచ్చిన ండు జీత్తు కావున దానికి ముందున్న అసి కా గా మాలినది

అగశము కాశము ౬౧-వ స్మూక్ర్తముచే మి కుద్విర్వమును కా” కు హ్రాస్వమును రాంగా కము” అయినది

9 9

శ ఆ/ న్చి 6 ౯ ఇచట చొర లోని ఉఊకారము ౨౦-వ స్ఫూర్తముచే ఆకారముగా మాఆకీనది

చొచ్చుము = చొరుము* చూచుళిందు = చూడందు. ఇచట చూడు” ఆదేశమైనకిముట ౨౦-వ స్మూత్రముచే. డు లోని ఉఊకారమునకు ఆకారము అదేశమైనది చూచు. ముజచూడుము ”

ఇచ్చునకు సర్వంబున కీయగు క౨

ఇచ్చు - ఈండు - ఇమ్ము -ఈయయనునాదేశంబు నొకా నొకచోం గానంబడియెడి బలిమినీయనిభూమివలయపతుల.

₹౨. మధ్యమపురువ ము ద్రుజ్ఞంలంను జీశ్తును జరమగునపుడు. ఇచ్చు” ఛాతువున కంతకును _క్త్రి అనునది ఆదేశమగును

ఇచ్చు+ందుజఈండు" ఇచట వ్యతిరేకమున _లజీస్థానమునవచ్చిన దుక్టు పరముకాలగా ఇచ్చు ఈ గా మాటినది ఇచ్చుశము ఈశ ముజు ఇమ్ము ఇచట ఒం-వ నూతశ్ర, ముచే మకారమునకు ద్విశ్వమును దానిముందరి దీర్చమునకు స్రాన్నము మైనవి

వ 0 చి యా రిచ్ళేదము ల్లా ఇచ్చు+ని= ఈవి అని యుండవలసియున్నది కాని ఇచ్చు" నకు ఈయి అగేశమయి. ఈయని అనురూపముకూడ శానంబడుచుండుటచే ఈయి యను నాదేశంబు ఇత్యాదిగా త్తంధక ర్త ర్రాయవలసివచ్చెను 'లేశేరులు తెచ్చున కగు, ౯౩. "లెచ్చు-తేండు. లేవండు. లెన్ము-లేరము

౯౩. ముశ్టీశ్తులు పరములగునపుడు.. తెచ్చు ధాతువునకు "కే. అను నదియు. కేరో ఆనునదియు వర్యాయముగా ఆదేశము లగును

తెచ్చు+ండుజలే డు. లేరండు” ఇచటి డుజ్జు లబ్యిస్థానమున వచ్చి నది గావున శీత్తుధర్మముకలది "లేరు లోని ఊశారము ౨౦-వి స్తూల్రమువే ఆకారముగా బూఆినది. ( లే ఒకసారియు.. లేరు ఒకసారియు. తెచ్చు” నకు ఆదేశము లయియుండుట (గ్ర హించునది )

"తెచ్చు 1 ముజ లే, మ.జతెమ్ల ఇచట ౬౧-వ సూత్రమువే ము లోని మకారమునకు ద్విత్వమును దానిముందున్న ఏకారమునకు వ్రాస్వమును అయినవి ెచ్చుశముజ లేరు + ముజ లేరుము*

చావు నోవులు చచ్చునొచ్చుల కగు ౯౮౪,

చచ్చు - చావండు - చానము నొచ్చు - నోవండు - నోవ్టుము వతుస్థమాణంబు ద్విత్వంబు-.నొవ్వండు,

నే ముక్టీత్తులం వరములగునపుడు చచ్చు" ధాతంవునకు ఇావి అని యును నొచ్చు ధాతువునకు నోవుి అనునదియును అదేశములగును

చచ్చు+ందుజచావండుం ఇచట వ్యతి లేకార్థవ్రమపురుమ్వైకవచన మున లజీస్థానమున వచ్చినడుజ్టైం జీత్తువంటిదికాన దానికి ముందున్న చచ్చు” నకు ఇావుి అదేశమరంి =౨౨౦-వ సూక్రృముచే వు లోని ఊళారము అకారీ ముగా మాజినది చచ్చు+ ముజచావుము ఇట్లే నొచ్చు *ండు=నోవందు" ఆగను. నొచ్చు+ముజనోవుము

టర. చాలవ్యాకకణము. లఘుటిక్ష

వత్యుమాణంబు వక్ష ఒప సూత్తమువే వి ద్విత్వమువచ్చి చానిముందున్న దీర్బ ము హ్రస్వముకాంగా సొవ్వండు ఆగును

జీత్తు పరంబగునపుడు వాని వువర్షంబు విఫాషను

లోవించు గ్య, ఇాక _- చావక - చాకుము _ చావకుము, నోక.నోవక్ష- నోకుము.నోవకుము

౯౫ి కీత్తు బరముగా నున్నపుడు చావు నోవుల ఫి విశల్ప ముగా లోపించును ణు

(చచ్చుసాక చావుళక). చావశాకజచాక చావక” ఇటే కక్కి నవీచయంంను

ఆగున కను కనులకు ముజ్జీత్తులు పరంబులగునప్పుడు కానా కానలు విభామనగు, గాజు అపదాద్యనూ త్త ముచేగాకు వకారంబు. వకత్యమాణం బౌత్వంబు కమ్ము-అగుము - అచ్చము-టెొను, కండు-అగుండు. అవ్సుండు.బెడు నాండు.అనడు.కానండు.కనండు,

౯౬ ము డుబ్జులు పరకుగునపుడు అగి ధాశువునకు కా అనునది యును. కీత్తు పరమగునపుడు ఆకినకు నా అననదియు. కను నకు కాని అకునదియును వికల్చ్పమాగా ఆచేశములగను

ఆగుశామజకమ్థుం ఇదట ము పరమగుటచే అసి ను కా అచేశమయి ఒ౧-వ స్ఫూత్రముచే మకారమునకు ద్విత్వము కా దీర్ధము నకు స్రాన్వము నయినవి

ఈ కా ఆజేశము వికల్పముకాన ఇవి రానపుకు అగుముి అనియు నుండును, అగి లోని గ కారమునకు ఆచ్చిక ౨౭-వ సూ శ్రముచే వశార

్రీయాపరిచ్భ్చేదము లం మాదేశముకాగా అపుము అనియు నగును ౧౦3=వ సూత్రము ననుసరించి అవుి అనుఫాగమునకు విశకల్పముగా కో రాణా కొని అనియు నగును ఇట్లు నాల్జురూపము లుండును అబి ధాతువునకు దుళ్టు వరమగునపుడును (బవువచనవ్రత్యయము) మోందిరీతిని ఈ రూదములగును ఆగుశాందుజకా శండు. కండు "ఇచట ముజ్ఞం పరమగుటచే ఒంి-వ స్యూత్తముచే దీర్ధ్వము ద్రాస్వమయి నంధి _౨౨-వ సూత్రము ననుసరించి నిండునున్న యైనది ఈ యాడేశము రానపుడు అగుండు ” అనియు గకారమునకు వికల్పముగా వకా రమువచ్చినపుడు. అవుడుి. అనియు బెత్వమువచ్చినపుడు కెండుి ఆనియు నగుట గ్రహించునది అనుశందుజనాండు. అనందు ఇచటి దుక్టై వ్యతిళేకమున లజీకి వచ్చినది కావున జీత్తువంటి దగుటచే దీనికి ముందున్న అను ధాతువునకు నా” అదేశమయి నాయడు ఐనది ఆది రానపుడు ను మింది ఉఊశారమునకు త౦-వ సూత్రమువే అకార మాదేశముయి అనండు" అగును కను+ండు అ కానండు కనండు ఇచట వ్యతి నేకమునవచ్చిన డుద్జం జీత్తువంటిజేకాన కను నకు కాని అదేశముకాగా కానందు అగును ఈ యాదేశము రానవ్వుడు కనుశాయు. అనుచో ౨౦-న సూర్రముదే ను లోని ఉఊకారమునకు అశార మాబేశముకాంా కనండు అగును 'నరుచునకు ల్మిర్దాట్టులు ముత్తుంబరంబులగునపుడు రుచులకు లోవంబు బహుళంబుగానగస కాం, 'నేచెను - నేరిచెను.. నేచును _ నేరుచును 'నేరండు. 'నేరువయు, ౯౭. జేరుచుి భాళువునకు లిట్టు లొట్టు వరమైయున్న పుడు-ఆందలి “రి బవాంళముగా లోపించును ఆధాతువునకు ముత్తు (ముడుఖ్టులును జీత్తున)ు వరములగునపుడుంధాతువులోని చి బహుళముగా లోపీంచును,

రవ! కాలవాకకణము లముటీక 'నేరచు+ఎనుజనేబెను. నేరిచెనుం ఇదట ఒీరుచి. ధాతువునకు లిట్టులోని వృథమపుర్నువ్తైకవచనమగు ఎను (౧౭-వ స్మూర్రముచే వచ్చినది) చరముకాంగా చకృశవిధిచే రు లోపించి జీబెళి ఆయినది ఈ రు అోవమురానపుడు ేరుశిచెని అని యుండంగా ర౮౫|-వ స్యూత్రమునే ఎెత్వము వరమగుచున్నందున రు లోని ఊళారము ఇకారముగా మాజిగా చే5చెని అయినది క్‌ తి ఇట్లే లాట్ట లో ని వరమగనపుడు ను చత్రియ గమనించునద్ది ' ఆజే (లట్టు .దుస్టునకు ౧8వ స్మూరత్తముచే ని ఆడేశమైనదని ల్త్‌పొంప వలెను ) చేరుచు + ందుజనేరండు ేరువండుి ఇచట జీరుచుి నకు లకీ స్థాన మున ప్రథమపురుమైశవచనమునవచ్చిన డుక్టు క్తీళ్తుతో సమము కావున అది వరమగుచుండంగా. జేరుచుి లోని చు లోపించినది వీదద ౨౦-వ స్నూత్ర ముచే రి లోని ఉఊకారము అకారముగా మాళతీ నేరండుి ఆయినది చీ లోపింవనివతమీమున ఈచకారము ధాతువునకు సవాజమైనదగుటవే రరొంవ స్యూత్త్యము ననుసరించి దానికి వకార మాదేశమయి. 'నేరువుశంది. అనీయుం చంగా ౨౦-వ సూూక్రమువే వి లోని ఉఊళారమునకు ఆకార మాజేశమయి 'బేరువండూు వినదిం కు త్తు 0 పు పోవునకు దుజ్తుత్తులు ముద్దుంబరంబులగునపుడు వులోవంబుం చొదపదలును విఛామనగు నొ౮ా, పోదురు = పోన్చదురు, పోండు - పోవండు. పోన్చము- పదము - పదము -_ పొమ్ము, ౯౮ పోవు ఛాతువునకు దుగాగమమును ముక్టీత్తులును వరములను నపుడు వు వికల్పముా ట్రోపించును. ఈధాతువునకు మధ్యమపురమ _ము= డూ లు దరమగునపుకు పొద ఇది ఆనునవి విశల్పముగా నాదేశము లసును

క్రి యౌాపరిచ్చేవము 223 క పోవు. దు+ రుజపోదురు పోవుదురు. ఇచట పోని నకు లొట్టు నందు రి భరమగునపుడు 9౨ - న్యూత్తముచే దుగాగమము వచ్చినది ఆది వర్వమెనందున వు లోవీంచి పోదురు ఐనది వి లోవము వికల్పముగాను అది కానపుడు పోచ్చదురుి అనియు నుండును పోవు*ండు జ పోండు పోవండుో ఇచట లకి కాచేశమను దుక కీత్తు వంటిదగుటచే ఆది పరముశాంగా వు లోవీంచి "పోందు" అయినది, “వు లోపించనపుడు ౨0 సూ శ్ర మువే వి లోని ఉకారము అకారము శాంగా పోనయుి అరినది సపోఫుశాము ఇ పొదను వదము పొమ్యం పోవుము ఇచట ముజ్టిగు మూ పరమగుచుండంగా. పోవు నకు పొది ేడేశ మము పొదముి అనియు బది ఆడేశవుయి వదము ఆనియు నయినది ఈ "₹9డును రానవుడు ముర్తగు నీ ము బరమగుచుండంగా వి లోపించి ఒం ఫ్‌ శి న్యూర్రమువె మకారమునకు డ్విత్వము ముందున్న పో 5 హ్రన్వమునువచ్చి పొము ఆయినది వ్ల లోవము వికల్పముకాన ఆది రానపుడు పోవుము రో అనియు నుండును ఇట్టు వాల్టా రూవము లగును, ఆగుపోవుల కడవ్రాల కిద్వకృంబులు వరంబులగునవృుడు యకారంబగు, నాదా, వత్యమాణం వైత్యంబు _అయి-ఏఐి అయిరి = ఐరి, జఊోయి-పోయిరి.పోయెను.పోయెడు, గ్‌ా కదస్రైలకు అ రుదియతరములకుం ఇద్వక్రంబులు అ ఇకార్య ఎెశారములు అగు పోవు ఆశురిందుధాతువులచివేయతరములగు గు వు లకు ఇశారముగాని ఎకారమాగాని వరమెనపుడు యకారము ఆదేశమగునుం అగు+ఇ = ఆయి వి = ఆని ఛారువునకు శ్ర్వార్ధమునందు ఏరావ బూశ్రమువే ఇకారము రాణా 'వన్తుశనూత్రముచే నకారమునకు యకార చూడదేశమె (ఆయు+బఇ్ర అయి ఆయినది. ౧౦3 సూత్రముచే ఆయిీకి ఐవి ఆదేశముకాలా ఐి అనియు నగును

ల్యే చాలవ్యాకరణము లఘుటిక

అగుశరు ఆ అయిరి విరి ఆగుి నకు లిట్టునంచైన రు వరమూ కాలా ౧౭-సూత్రమువే ఇగాగమమయి అగు + ఇ + రిఆనియుండి వక విధిచే గూ యు గా మాలీనది పిదప తత్సరు ౨౫-వసూశ్రముచే దిగి శామాటి అయిరి అగును అయికి ౧౦ 3ంనూద్రమావే ఐ ఆదేశము ళశాంగా వరి ఆనియు నగును

పోవు+ఇ అ పోయి - ఇచట పోవు నకు క్ల్వార్థకమగు ఇకారము బకమైయుండంగా యకార మాదేశమైనవి

పోవుశారు పోవుశిఇశారు పోయుఖఇషరుజఐపోయిరి ”. వెనుకటీ వలెనే చక్రీయ పోవు+ ఎను పోయు + ఎను అ పోయొనుి పోవుశా ఎడు పోయు శ ఎడు = పోయెొడు పోయొనుి లిట్టురూపము. పోయెడు లాట్టు రూపము

వక్యుమాణంబు=ముందుం జెప్పంబదునది ౧౦3-సూత్రముచే విధింభం బడున దనుటం

ఆగునకు వక్రంబు గూడుచో దిర్ధంబగు ౧౦౦.

వకద్ధమాణంబు ద్విత్వంబు = ఆయెను అయొ్యును ం ఆఅయొడు-అయ్యెడు

౧౦౦. ఆగుధాతువునకు వక్షృము చరమగునపుడు మొదటి ఆకార మునకు దీర్ధృమగును

వచ్యుమాణము = వ్రకీర్ణ వరిచే క్ఫీదమున క-స్మూత్త్యముచే వెవ్చ బడునది

అగుశాఎను జ అమొను అయ్మ్యొను అగు నకు వ్యక్తృమగు ఎవర మగుటవే ఢాతువృలోని గి యు గా వెనుకటి (౯౯-సూ) సూత్ర, ముచే మాళకినది ఈనమాశ్రమునే ఆగి” అకారము అకారమంు (ఆయు + ఎను ఆయెను ఆయినది. వ్ల = షు సూ శ్రముచే యకారమునకు ద్విత్వమును సమాను ౧కి సూశ్రముబే ఆశారమునకు వ్రాస్వమును రాంగా ఆయ్యెను” అనియు నగును

వంజ్ఞాపరిచ్చేనము 13 న! చేరిన సంస్కృతసమము లగు వదములకు ఈనియమము వెల్లద్లు వానియందు నిండునున్న నియ మీరమునకయినను ముందుండవచ్చును. యకారంయును వువూ నొ వో లును 'ెలుగసమాటలకు మొదటలేవ ౧౭. ఎవండు - ఎకట-వీమి-ఏల.ఉండ.ఊరు - ఒకండు _ ఓడ _ హరియతండు ని ర్త వోయెొ నిట్టిచోట్ల సంధివశంబున వచ్చిన యకార వకారంబులుగాని వూర్వసిద్ధంబులుగాన్ర వోఢృ వోఢవ్య శజ్ఞములు దవ్ప సంస్కృృతసమంబులందు సహీతము వుశూవొ వో వక్షాదులగు శొబ్బంబులు "లేవని యెఅుంగునది ఉదకము-డోర్మి క-శీదనము ౧౭ ఆచ్చతెలుంగుమాటల మొదట యకారముశాని వువూ వొం వో లుశాని యుందవ్ళు కాన వదముల మొదట వ్లానిని వ్రాయరాదుం “యెవండు యొక్కడ వ్రూరు వొకటి అనురీతిని వ్రాయక ఎవండు ఎక్కడ ఊప ఒకటి అనియే వ్రాయవలెను శెండువదములకు సంధి చేయు నపుడుమాత్రము నడుము యకారము రావచ్చు అవుడు (వారి+అకండు=) హరి యకందు ఆను నిట్టిచోట్ల 'కెండపవదము మొదట యి కారము ఉండవచ్చును ఇట్టివి నంధివలన వచ్చి నవి కాని తొలుతనుండియు ఉన్నవి కాపు శాన అట్టి యకార ముండ వచ్చును. మొదటివదము మొదటమ్మూత్తము. ఎన్నంయును. యి కార ముండేదు యరలవలు లఘువులని యలఘుష్తలని ద్వివిధంబు లగు౧ హరియతండు.-ఇత్య్యాదులం చాగమ యకారము లక తక్కిన యకార వలఘున్స, విజుగు మెఅుం గిత్యా చాలవ్యా-లఘుటీకఎ--2

క్ష చాలవా్య్యాకరణనము, లముటీక “కేఫంబలసున్న ఇదే శకటెంేప మని చెప్పబడును. శకట "లేపము. తత్పమ తద్భవములందు "బేచు పెరుగు కరు గిత్యాదు లందు నేపంబు లఘువు, వళులు పాళులు శ్రాగోలని బవాత్వ నుందు రలడల కాబచేశ వమంయున ళకాన మలఘువ్ర తల-నెల యిత్యాదుల ౦దలీ లకారము లమసువు అతండు వె నిత్యాదు లందున్న పాదేశ వకారము లముఖ్య, తక్కిన వకాక మలఘుళ్చ, పర్షసమామ్నూయమందలి ళకారము వన్తాంతకము. గాని యలఘుళ కారము గాదని యెలుంగునదిం

౧౮ తేలికగా నుచ్చరించయబడునవి లఘువులు, కరినముగా (జరు వుగా) నుచ్చరింపయకునవి (యలఘువులుం య-ర-ల-వ అను నాల్ల తరముల కును ఈలఘ్వాలఘుభేదము కలదు ౧ లఘుయకారము ౨ ఆలఘుయకా రగు 98 లఘునేవము క అలఘుకేఫము ౫ అఘులకారము ౬ అల ఘులకారము, లభఘువకారము అలఘువకారము వీనిలో వ్యాకరణ నియ మము నమసీరించి---అగమముగా వచ్చినయ కారము లఘుఫు* (ఆగమ మనలా అ=టన్నయతరములకు సాయముగా ఎక్కువగా వర్ణమువచ్చుట---వర్షాధి శ్యము ] హరి+ఆకందు = వారి యకండు.

శబ్దము ఫుట్టులో నుండిన యకార మలఘువు కాయ చాయం "కేఫము లఘువుజాసపెరుగు కరుగు. శకట ేఫము (బండిత్రా. అలఘుపుా విబుగు మెయింగు

(మాంది జి సంస్క్బృర ప్రాకృత నమము లగు శబ్ద్బములందును, సంస్కృత, ప్రాకృశేములనుండి వర్చడినళబ్బములందును ఊండదు )

లకారము లఘువుుకల నెల డం-ల-ర లకు బహువచనముకందు 'ఆదేశముగా వచ్చిన కారము ఆలఘువు (ఒకయత్షురమును కొట్టివేసి దాని! యాటుగా వేలోకయితురము వచ్చుట ఆదేశముం)] వీరు (ఎక) వచలు ఆహు)-ాఇచటి భకారమా అలఘువు

క్షి యాపరిచ్ళెదము 20గ్ర జో అగుశఎడు ఆయుశిఎడు అయుశ ఎడు అ అయెడమీ య ద్విత్వ ము అకారమునకు వ్రాస్వముకు రాగా అయ్యెడుి అనియు నగును (ఇవి లా ద్రూవములు న వీలుచు మొదలగువాని!ి ముత్తు పరంబగునప్పుడ కడవ్రాయి బహుళంబుగ లోవీంచు. ౧౦౧. వీలండు - పిలువండు - వీలుము - జిలువ్సము లేచునకు మయుబ్దు పరంబగునవుడు చులోపంబగు 'లెమ్ము-లెంకు. విలుచు - నిలుచు-తలంగ-ఇళ్యాదులు ౧౦౧ ముత్తుజముమష్టులును జీత్తును కడన్రాయిజ చివజటీయ శ్వీరము వీలుచు+ండు ఆ వీలండు. వీలువడదు ఇచట విలుచి నకు లబీకాబేశ మగు దుజ్జు వరముకాంగా చు లోపించి ౨౦-సూ్రముచే లు లోని ఊకారము అశారము"గా మాళకి పీలండు ఐనది చు లోవీంచనపుడు చశార మునకు ౮లాసూత్రమునే వకార మాజేళమయి ౨౦-నూ శ్రమువే ఉఊశారము ఆకారముగా మూజి విలుపండు వినది ఈనూత్రమున బహుళమని చెప్చుటచే గొన్ని చోట్ల తుదియచ్చు నిరృమిగా లోపసించుననియు ల్ర్‌హింటవ లెను లేచుగాము = లెమ్లు ఇచట ముత్తు (మ్రూ పరముకాంగా. లేచు లోని చు లోపీంచి ఒ౧-సూశ్రమువే మికు ద్విత్వమును దానికి ముం ల ని దున్నదీర్ధ మునకు ("లి అనుదానిక్రి వ్రాన్వముమై లెము” ఆయినడి లేచు+6డు ఇ లెందు --ఇచట ము _త్తగు దుళ్టు పరముశాంా. లేచు ఛి ఇ ఫ్‌ (కొ చు" లొపించి ఒం-సూత్రమువే లే వ్రాన్వమయి సంధి ౨౧-న్మూశ్రము ననుసరించి డు కు ముందు నిండుసున్నవచ్చి *లెండు అయినది లా(తిచో సహితము కాబేళాదులు కానంబడియెడి. ౧౦౨. కావుతను-కాతను అగుట - కావుట అగుడును.కావ్ర లాలవ్యా-లఘుటీకఎజ= 1 9

లిరిగ్ర బాలవ్యాశరణము, లముటీక డును కౌనను - కావ్సనను అనుడును _ అనవ్హుడును _ నావ్చ డును ఇత్యాదు 'లెజటుంగునది

౧౦౨ లాంతిచోనహికము అ ఇతరస్థలములందుంగూడ ముక్టీత్తులు వరములగునపుడేగాక. వానికంటె. నితరములం కొన్నివరము లయియున్నను శా” మున్నగునాజేశములు. అగి మున్నగువానికి ఛ్ర్కకొంళూగములంద్యు గన్నట్టుచున్న వని సూత్రార్థము అదిశబ్దముచేం బూర్వో క్షరీతిని ఆయాధాతు వుల శాయా ఆజేశములేగాక వానికిం గొన్ని "లో _త్తకంజేంనవర్ష ములతోంభాడ ఆజేశములు కలు గునని ఛృహించునది

అగుళ+రను అ కావుతను కాతమి ఇచట అగి నకు లూట్టున ౨౬ మూత్రమునే వచ్చిన తను పరమైనప్పుడు కావి ఆనునాదేశమై కాఫ్రకను ఆయినది కా అని యాడేశమైనపుడు కాతను అని మొనది

అగు నకు భావార్థకమగు టి వరమగుచో కావు ఆజేశను వికల్న ముగా నయి కావుటి అగుటి ఆను ెండదురూవములు "బేర్పడినవి

ఆనంతర్యార్థక డును పరమగుచో అని నకు కావి వికల్పముగ చాబేశమయి. కాఫవుడును అగుడునుి అను రూవము అెనవి అగి నకు కం నూద్రమువే నను ఛృశ్యయము. రాంగా కావి అజేశిమయి.. కావ్ఫనను ఆయినది కా” ఆజేశమయి కానకి ఆయినది.

ఆను నకు అనంకర్యార్థక డుకి వరమగుచో ఆనవు ఆదేళశమై “ఆనవుడును" చావు ఆజేశమయి. చావ్పుడుకీ అవి వికల్పము లగుటచే అశు డును ఆనీియు నగును

అచ్చికంబులం దయి యవులకు వక్రతమంబులు

బహుళంబుగానగు ౧౦౩.

అయిదు ._ ఐదు, అయిళేని - ఐళేని అవ్చడు - బొడు

గవుెన-గెనెన,

క్రియాపరిచ్చేదము 297 క ౧౦3౩ అచ్చికళ్యు కు లందలి అయి అనుదానికి ఐవి ఆవియు అవు అఆనుదానికి ళో అనియు బహుళముగా ఆచేశము లగును వక్తృతమములు ఇ ఐ కె అనునవి ఉఊదావ్భృగరులు స్పష్ట్రముగ నున్నవి కలుగోన కన్ట్యర్థంబునందు లట్టు పరంబ/సనప్పుడు వావిపా ని నా! కలయగ ౧౦౪ చ కిలడు-కలరు - కలము - కలవు మ కలన్రకలరుం ఊఉ కలను.కలము ౧౦6 ఆన లీఫ్‌ నునందు అ ఉన్నాండు ఊన్నది అను నర్థమునందు “ఊన్నాంయ ఉన్నది ఆనునర్థమున లట్టు వరంబనునపుడు. కలుని ధాతువు నప కల ఆకనది నిక్యముగా ఆకేళమనును కలుగు నకుడు-రు-వురు- ను=ములు వరముచో $ల అడదేశమయి. కలంది మున్నగురూపషము లగును అమహదర్థమున దు=ఫు లు కలుగంగా (థమపురుషవమున) కలదు శలవు అశురూపము లుండుకు తృర్టంబునం గలాబేళంబు విభిమనగు ౧౦౫. ఎడియెడులకు లోపం చిట నిత్భంబు-కలవాండు = కలుగు వాడు ని ౧౦౫ ఇశ్రర్థమునందుఇతృజర్థ మున సంస్కృతమున కచ్‌ అను కొ శ్యయమా నర్థమున 'తెలుంగునవచ్చిన ఎడి ఎడు' వర్ష్మశములు వరమంగా “కలుగు నకు కలి అనునాదేశము వికల్పముగా నగును ఈస్మూత్తముచే. కలి అడదేశమైనపుడు ఎడి వము లున్నచో “కలెడి కలెడు అని (అసాధురూపములు) అగునుగాన అట్లు శాకుండుటశయిం “ఎడి ఎడు లకు లోవం బిట నిశ్యంబి అని వివరింపంబడు చున్నది

లం చాలవారకరణము, లఘుటీక కలుగుశఎకుశావాందుజకలవాండు. కలుగువాండు ”. కలుగు ఛారు త ల! క వునకు తృజర్థమున కళ స్మూశ్తముచే ఎడి ఎదు రాంగా నీమ్యాత్రమునే కలుగు నకు కలి ఆచజేశము పీదప 6౫ చూర్ర్యముచే ఎడీ ఎడు లక్ష లోపము పీదవ సమాస ౬వ న్యూక్తముచే తచ్భబ్దము అన్మువ్యయు క్షము శాం కలవాండదు అగును ఈ ఆదేశము రానపుడు కిలుగువాండూీ అనియు నుండును (ఎడి ఎడి. లున్నపుడు. కలుగడివాడు కలంగెడువాండు అనియు కచ్శబ్దవ కారమునకు ౧౧౭-వ న్యూర్ర్యమాచే లోవముపచ్చినవక్షు మున కలాండు. ఆనియు నగుట గ్రృహించునది ) జ్యే స్‌ న అస్త్యర్థంబునకు లజిమిక5$ నివడి వర్మకంబులు వరంబు లగునపుడు లే యగు, ౧౦౬. ప్ర లేడు - "లేరు - లేదు - లేష్చ మ లేవు-లేరు ఉం "లేను - లేము. లేమి - లేక - లేని - లేవడిం ౧౦౬ అన్త్యర్థంబినకుణ ఊన్న ఆనునర్థము కల కలుగు నకు ఆ్మ్య నయగ. కలుగు ధాతువునకు లకి ప్యతిలేకభావమున 38-వ సూ శ్రమావే ఖ్తి నగు మిజీ వ్యతి లేక క్ల్వార్ధమున 3౯-వ సూదర్రముచే నైన కచ్‌ వ్యతిలేక తృజర్థమున ౪ ౭-వ సూతత్ర్రముచే నలుగు నిజ కృదంతప చ్భేదములోని ఎలి౨-వ సూక్రమువే నగు వడి వ్రత్యయమును పరమగునపుడు లే అదేశ మగును వ్యతిరేకమున కుదాహతులు చ పురు కలుగుశాదుఅలేండు.. కలుగుళరుజ లేరు. కలుగుగా గుణ లేదు కలుగుశిస్థుజలేవు మ పురు కలుగుళవుజలేవు కలుగు ళ్లు రు లేరు జ వురు కలుగుత ను లేను కలుగు శ ముజ లేము వ్యతిరేక భావార్థకము-కలుగు షమి లేమి వ్యతి లేకక్త్వార్థకము- కలుగు శా కణ లేక వ్యతి రేక్యత్త ర్థకము-కలుగూ ఖనిజ లేని కృత్తు-వడి-రాంగాంకలుగు శ వడీ=లేపడి,

పరిచే శీ యావ! వము 280 వ్యతిలేకంబునందు వలరున కొల్ల విధామనగు, ౧౦౭. శ్ర ఒల్లయ - ఒల్లరు = ఒల్లచు _ ఒల్లవు మ, ఒల్లవు- ఒల్లరు ఉ. ఒలను - ఒలము., ఒల్లమి - ఒలక - ఒలని వతం ళు ట్‌ ళం వన! ళం ళా బున వలవం డిత్యాది ఓఒలమి కొల 6బాటని వప యోగంబులం లగి ళు ట్‌ ానంబడిమొడి ౧౦౭ వ్యతి'ే కార్ధమున వలచు ధాతువునకు ఒల్లి అనునది విశల్ప ముగా ఆచేశమపకు ఉఊదావ్యాతులు నృష్టములు ఓల్ల రానపఫుడు ఎలవయుి మున్నగునవి యగునని గ్ర్యహించునది ఒల్లమి' అను ఎకు బదులుగ-ఆయుర్థమున ఒల్ల( బాటూ ఆనరూపము కవుల్మవు యోగములందుం శానంబడు చున్నది చువర్షంబుతోడ దుర్యకారంబు తకారంబగు ౧౦౮. నిలుతుకు-.వీలుతుకు - అండతురు _ కడతురు _ చింతురు -_ 'పెంతురు - పచింతుకు - వచింతురు చేతుకు - కోతు రిత్యాదు అసాధువులని యెొలఅుంగపనప ౧౦౮ దుస్ద కారంబుఎదుగాగమములోని దళారము తద్ధ ర్థాద్యర్థమున ౨౨౨-వ సూత్రముదే విధింవ బడిన దుగాగమము నకు ముందు చు ఉన్న మొడల ఆ దుదుి లోని చుద్‌” అనుదానికి తకారము ఆదేశముగా వచ్చును నిలుచుశా దురు నిలుల్‌ +ఊరుఐనిలుతురు" ఇట్టే వీలుతురు” మున్నగు నవియును ఇచట చుదోి నశే తకారాదేశము బెప్పంబడినందున పేతురు కోలిురి. ఆననవి ఆపాధువులని చెప్పనలెను చేయు + దురుుచేయుదురు? శోయు + దురుజకే*ేయుదురు ఆశుచోట్ల చుదు లేదు యందు ఉన్నందున శ్లోకము వ్రవర్తిందదు

200 బాలవాస్రకరణముు లఘుటీక వడుజి కోను లొకానొకచో స్వార్థంబునం అధీ దనుప్రయుకంబులగు ౧౦౬౯. చోచ్చు - చొరయండు. నిలుచు - నిలువంబడు కూయడు. కూడండు వండు.వండుకొను,

౧౦౯ కర్శార్థమునందు (క౯-నూత్రముచేే) వచ్చు వడుజే యుశు ఆక్మ జేవదార్థమునందు (౨-వ సూక్రమున్సే వచ్చు. కొని ఆనునదియును కొన్ని ధారువులకు ఛాత్వర్థ మునండే వచ్చుట కాననగునని సూత్రాభిప్త్రాయము.

చొచ్చు+వడు జ చొరయకూి ఇచట వడు వరవమగుచుండ శా “చొచ్చు నప చొరుి అని (౯౧-వ సూత్ర్తముచేే ఆజేశమగును.. పదవ ౧వ సూర్రముచే నుణాగమము ౨౦-వ నూ శ్రమువే చొగరుి లోని ఊకారమునకు ఆకారమును ఆదు తకార్యము నయి చొర టడు అగును

త్స

చొచ్చుట' అన్నను చొరంబడుటి అన్నను వ్రవేశించుటి అనియే యర్థము చొరంబడుటి యనగా చ వేళింపంబడుటి అని యర్థముశాదు

నిలుచు + ళడుజనిలువంబడు ఇచట నిలుచు లోని చకారమునకు ర౮౮-న మూక్రముచే వకారాజీేశము ౨౧-వ సూత్రముచే నుగాగమము ౨౦-వ స్మూత్రమువే వి లోని ఊఉకారమునకు ఆకారము ఇదుగ కార్భము. నిలువంబడు * అగును

కూడు శ వడుఎకూడంబడు-" ౨౧-వస్మూత్ర్తమువే నుగాగమము .౨౦0-వ

జర, కొ న సూూత్తముచే డీ అతని ఉఊళారమునకు ఆకారము ఇదు, తకార్యము కూడంబడుల ఇచట నిలుచు నిలువంబడుి లకు ఒకటే యర్థము అబ్బే కూడదు? కూడంబదు* లక్రును ఆర్థమున "భేదము లేదు వండు వండుకొని అనునవి శెందును నమానార్థ్‌కములే ఇచట “హొను" స్వార్థ న వచ్చినదికాన బండుకొనుి వనికి

క్రి యాపరిచ్భేదము ర. క "ఇంచుధాతువగ్వాదుల కనుప్రయుక్రంబస నగచో నుత్వంబుపయిుని చానిత కొారంబు దకారంబగు ౧౧౦. ఆగుదెంచు - నెగయుదెంచు పోచ్చచెంచు అగు 'నెగయు-పోవు - చొచ్చు - ఫుచ్చు - తోంచు.నడచు - పజచు = మొలచు-వీచు-ఇఆ "రదులు ౧౧౦. అగి మున్నగుధాతువులకు స్వార్థమునందు నెంచి అను ధాతువు చేరుచుండును ఊదంతములగు నా ఆగు మున్నగువాని కకువాతి "లెంచుి తశారము దకార మగును అగు తెంచుజ5గు బె.చు. ఇగయంయంబెంచు పోవుదెంచు లు నిల్లే చొచ్చు” మున్నగువానికి ౧౧౨-వ స్మూత్రవిరణమున ఉదావ్భృాతు లీయంబడును అభ్యాగతి నరుగ్వాదుల కయ్యది యను వప్రయు్నుక్తంబగు నగుచో గువర్షంబు విభామను లోవించు ౧౧౧ అకుదెంచు-అరుగుదెంచు. ఏలెంచు - వగుదెంచు - చనుదెంచుం ౧౧౧ అభ్యాగతి జ ఎదురుగావచ్చుట అభ్యాగలియందు అరుగు మున్నగువానికి తెంచుి చేరను అట్లు వచ్చునపుడు ధాతువుచివతి గి వికల్పముగా లోపించును అరుగు+ తెంచు అ అరుజంచు అరునుజెంచు' ఇచట ౧౧౦ = ద్యూర్రేముచే తెంచులోని తకారము దకారయెనది గి లోసించంగా ఆరు చెంచు ఆగును లేనపుడు. ఆరుగుటెంచుీ అగును ఇళ్లే తక్కిన యుచా వృాతులును ఆయ్యది పరంబగునపుడు చువర్షంబు లోపించు ౧౧౨. చొచ్చు-చొ_ల్తెంచు. వుచ్చుంపు శెంచు తోంచు.- తోంలెంచుం ౧౧౨. తెంచి ఆన్మువృయుక్షమె పరముగా నున్నపుడు చు

ఓ2032 బచాలవ్యాకరణము, లఘుటిక లోపించును చొచ్చు+ తెచుజచొల్తెంచీ. ఫుచ్చుళ్‌ తెంచు ఆ పుత్తంచుి ఇచట తెంచి వరమగుచుండ గా చొచ్చు పుచ్చు లలోని చు లోపించి, నంధి 3౯ నూత్రముచే పరమైనవాల్లునకు (తెంచు లోని తశారము నకు) ద్విత్వమై చొశ్తెంచు ఫపుత్తైంచి ఆని యగును తోందుి తెంచు = తోం "ఠెంచు = ఇట్లే నదలెంచు వజతేంచుి మున్నగునవియును ఆర్దానికి ముత్తు పరంబగునపుడు తే శేకు లగు ౧౧౩

అగుడేండు - అగుదేకండయ - అగుదెమ్హ - అగుదేరుము

౧౧3 అర్ధానికి =స్వార్థ మునందును అఖ్యాగతియందును అన్మవ్రయంుః, క్‌ నుగు తెంచు నకు

అన్మువ్ర్యయుక్తమగు. తేంచు" నకు ము డుజ్ఞాలును) జీత్తులును వరమగు నపుడు. లే బేరి ఆనుంవి వపరునంగా ఆగును ఆగుశు తెందు+ండు = ఆస జేయు. ఆసుజేరండు” ఇచటి డుష్టం లజిస్థానమున వచ్చినది కావున కీత్తువంటి దగును ఆది వరమగుచుండంగా తెంచుి నకు లే" ఆచేశమయి తకారముదళార ముగా మాటి ఆగుదేందుఆయినది. తెంచి నకు తేరి ఆజేశమెనపుడు ౨౦ న్యూక్తముచే రు రి శామాఆి అగుజేరండదు అయినది అగుశా లేశము అ ఆగు జెమ్ల” = ఇచట తెంచు నకు లే ఆజేశచుయి ఒ౧-న్మర్రమువే న్‌ 5 వ్రాన్వముశు మి కు ద్విక్వము నయినవి 'కేది ఆజేశ మగునపుడు ఆగు జీడము ఆగును

భూతంబున లజికి లిడంతంబగు నగుధాతు అధ వను వ్ర యుక్తంబగు ౧౧౪

చవాండు రాండయ్యెను-వారు "రారయిరి.అది రాదయెను, అవి రావయ్యెను నీవు రావయితివి వూరు రారయితి3,. నేను 'శానయితిని. మేము రొమయితిమి,

కి యాపరిచ్చేనము న

౧౧౦౪ భూరతంబున లక్షీకి = వ్యతి శే కారక ప్రత్యయము లంతమందుం నల భూత ళాలికరూపములకు. లిడంతంబప నగుధారువు = ఆగుఢాతువు యొక్క భూకకాలికరూవము భూ తార్థమునందలి వృతి రేక్టక్కియకు అగు ధాతువుయొక్క. భూత కాల క్తి యారూవము అశ్మువ్యయునక్త మగునని యరముం

ఠి

(వాయు రాండయ్యెకు - ఇచట రాయడు ఆనునకి వచ్చు ధాతువు నకు ౯౧ స్మూశ్రేము ననుసరించి వృతిేః ర్థకరూవము చానికి ఆగు ధాతు ఛునకు ౧౦౦ సూత్రము ననుసపంఎ వచ్చిన అయ్యెను అనునది అను వప్రయుక్ష మయినది. (ఇవి ఎకవచననునకు రూపము). వారు రారయిరి ఆఅఆమనది ఒహువచ*మనక రూవము అమవహార్తువ ఎకవచనమునకు ఆది రాద య్యొని నియం ను బహువచనమునకు -వి రావయ్యెను అనియం నుదావ్భా తులు ఇట్లే మధ్య మోలత్తమపుకుుమముల యుదావారణములకును చక్రీయ ఫ్రపొంచునది

నుజ్యంతంబగు నగుధాతువు క్రియావి శేషణంబుల

క్‌ను ప్ర యు_క్టంబగు నుజికి వివాషనగు ౧౧౫

కాను - అనునవి నుజ్యంతం బగునగు ధాతున్చరూపంబు,

౧౧౫ నుజ్బింతంబగు నగుధాతువు అ ఎగుధాతువుయొక్క నుబ్యంత రూమము కాను అననది నుజ్‌కి ఇ నుజ్యం 3 ధాతురూపమునకు ీ,యానిశే మగాము లనంగా క్రి యతో నన్వయించు విశేషగాము అని యర్థము

శ్రీ యోవిశేష *ఇములకు ఆ౫సధాతు నుబ్యంతమూవమగు. కానూ. అను నది నిర్యముగా అన్ముప్కయు కృమగును ఈ కాని అనునది నుబ్యాంకధాలు వృులచివంి వికల్చముగాం జేర్చుంబడును

కాను" = ఆగు ఛాతువనకు కం స్మూక్తీముదే నుజియు ఆది వరము కాంగా ౯౬ నూత్రముచే అగు నకు కా ఆఅనునాదేశమును అయి. కాను -ఆయినది. ఇదియే ఆగుధాతు నుబ్యంతరావముం

లయ్మ బాలవాస్థ్రకరణము, లముటీక్ష నికి హనంంబు మనగు ౧౧౬ దానికి తాన్వ విఫా "లెస్సగాను- లెన్సగను _ నాష్టయస్టముగాను-నాస్టయ్యము గను-ఇట సరళంబు నిత్యంబు మూడంగాను - చూడలోను _ చూడను -_ ఇట స్వత్వంబు లేదు. ౧౧౬ దానికి = ఆగి ధాతు నుజ్యంతరూవమునకు కాను అను చానికి శ్రీయావిశేమణములమాందను. నుబ్యంతములమోందను. జేంన. కాను ఆనుదాని దీర్స మునకు వ్రాస్వము విశల్పముగా నగుననిభావము ఠి క్‌ లెన్సషశౌను ౨ లెన్సగాను. లెన్సగను" ఇచట లెన్స ్రీయావిశే అ నొ మణము దానికి ౧౧౫ స్మూర్తృమువే కాను చేరినది చ శృతసూ క్రమునే కాలోని దీర్స్స మునకు వికల్చ్పముగా వ్రూస్వమును కకారమునకు సంధి ౧3 యు క చీ మ న స్మూక్రముచే నిత్యముగ సరళాడజేశమును వచ్చినవి మ్రాన్వమెనపుడు. లెన్సగను,. అనియు దీర ముగెే యుండునపుడు లెస్పగానుి. ఆన్సియు. నగును న్యాయ్యముగాను న్యాయ్యముగశ" ఆనునవియు నిట్లే చూచు+నుషాకాను ఇ చూడంాను చూడలును చూడని. ఇచట చూచు ధాతువువకు ఈం సూ క్రముచే నుజీ (న) వచ్చినందున ఇది నుబ్యంత మగుచున్నదిం దీనికి శాను విశల్చ్పముగాం జేరును. నుజీ చరమగునపుడు ౯౧ సూత్రమునే చూచు నకు చూడు అదేశమయై ౨౦-నూ క్రముచే, డ్‌ లోనీ ఊకారము ఆకారముగా మాళకినది నుడి" కి దు, శకార్యము కాను" లోని దీర్ధ ము వికల్పముగా ప్రున్వముకా(గా - దీర్ధ్స మున్నఫుడు చూడం గాను” వ్రాన్వమువచ్చినపుడు చూడలను అనురూవము లైన£ం నుజ్యంకములకు కాని చేరుటయు వికల్పము కావున ఆఏి రానషూ డు చి తోంగాడిన. చూడని. ఆనరూవమే. యుండకు ఇట్లు మూయ ళూసములు,

ఈయొాపరిచ్చెనము 0205

ఇట స్వర్వంబు-ా చూడనుశాకాను అని యున్నఫుడు ని ఆను దానికగు (ద్రుతకార్యములలో స్వత్వరూవమగు ని కూడ ఉఊన్నందున “చూడనుగాను చూడనగనుి అనురూవము లగు బేమో యనుఖాంతి కలుగ కుండ ఇట న్వశ్వంబులే" దని "తెంవబడీనది ఇట్టిచోట స్వర్వమురాదని వ్యాక 'ర్తవే వ్యవస్థ చేయ.ంబడుచున్నది

ఉన్నకలనవర్ష కంబులమిోంది తచ్చబ్ర వకారంబునకు లోపంబు విఫామనగు, ౧౧౭.

వాహుళకంయబుచే నిట సంధి నిత్యంబు వండుచున్న వాండు-వండుచున్నాండు _- వండుచున్నవారు - వండుచున్నారు వండుచున్నవాండవు ఎ వండుచున్నాండవు వండుచున్న వారరు. వండుచున్నానరు. వంకుచున్నవాండను - వండుచున్నాండనుం వండుచున్న వారము - వండుచున్నారము. ఇట్లు వండలోల వాండు - వండంగలాండు. వండినవాండు - వండినా. డిత్యాదు "లిటుంగునది

౧౧8. ఉన్న కల ని అన్ముపక్యయములనుపొందిన క్రియల మౌంది కచ్భబ్బముయొక్కు వకారమునకు లోవము వికల్పను ( శ్రీ యావిశే మణములమోంద (నమాస గవ సూర్ర్రముచే) తచ్భద్దము ( అ శబ్దము) ఆను చ్రయ్యాక్తమగునని యిదివజకే చెప్పంబడినది ఊన్న మున్నగునవి వర్త మానాద్యర్థములందు ఛాతువున కగునని ఈ౬ఒ-స న్యూరత్తముదే విధింమబడి- యున్నది అఆ ఊన్ని మున్నగువానిపయివచ్చిన వశారమునకు వికల్పాోవమః నీన్నూత్ర్తము విధించుచున్నది ]

పండుచున్న శ వారుజవందుచున్నారు. ఇచట వండుచున్న + వారు” అనునవుడు వకారలోషము రాగా వందుచున్న 1 ఆరు ఆనియుండంగా సంధి, కవ స్మూత్త్యము ననుసరించి నిశ్యవంధివచ్చినది (నంధి ళంవ సూక్త

వ్త్తరిగ్ర 'చాలవార్థ్రకరణము లఘుటీక మున అకారసంధి బహుళము గావచ్చునని కొచ్ప్చంబడినది కాన బహుళ్ళకృవా కఇాముచే నిస్టేచోట్లమా త్రము నిక్యరంధినే ఛకొంవవలెను కాన వండుచున్న యాండు “ని కెంజాలదు ) ఈయంశమే బావాుుళకంబుచే నిటి ఇత్యాపిచే విపరింపంబడినది

వశారలోవము రానపుడు వండుచున్నవాండు అగుకు ఇట్లే తక్కిన వానికీని చ కీయగ్రావ్యాము వండుచున్నాండవు వండుచున్న వాండవుి ఇత్యాదులందు యుంవ్మదస్మ ఇరశేమణములకు కారక, 3 3-చే వీకత్వబహుక్వ ములందు వు నురు ములు కారక 36-వ సూత్తముచే వానికి నుందున్న ఊళారమునకు ఆకారా దేశమునురాంగా రూపకిస్థియని యెజుంగునది

వండ గలవాండు వండగలాంయం-” అను చోట్ల ౨౦ .8౧=వ సూత్ర ములవే ౩లజీ పరమగువవుకు వరునగా అత్వ నుశాగమరులు వచ్చుటయు పదద ద్రుకశార్యకుగుటయు. గ్రావ్యాములు. పండినవాండు వండినాండు అనునడ ని వరముకాంగా ౧౭-వ న్యూత్ర్తము శే దాతువ్రునకు ఇగాగమ మగుట గమనించువది

ఛాత్వాదులకు ధాతువు లను ప్రయు_కృంబులయి

విలక్ష కార్దాధిధాయశంబులక నీయవి శబ్దపల్లవంబులు నాబగు ౧౧౮

కూరుచుందు.నిలుచుంయు-.వరుండు _ పన్నుండు-.ఆ:కొను. ఈవొను - ఈయకొఎట-వయి్య్ధకొను - రక్కొను _ లెళొఖాను- 'మేఫొను.వుయికో ఎ. మేలుపొను _- మేలుకను - మేలుకాంచు - అలవడు - నవువకు - చొప్పడు - వెలువకు - తలపోయు - వాశ పోవు - ఆపోవు - కొంపోశచ్ర - కొనిపోవు - విజయంచేయు -

_ _ట్త పః లుం

కయి్రాలు తూపాడుచు. ఇతార్థదులు శబ్బవల్లవంబు

కి యాపరిచ్చేఏ ౧

౧౧౮ ధాతువునకుం"గాని చామమునకుంశాని చేరి అచేరకవలనం (గ్రైశ్తయర్థమును "తెలిపినచో ఆట్టియర్థమునుకెల్పు కూడిక శబ్దఇిల్లవ మనం బడును

కూరుచు + ఉండు=కూరుచుందు నిలుచు శ ఉఊందు=నిల. చుండు వడు

• ఉండ అపరుండు వన్ను + ఊందు అవన్ను౦ద్మ (శయనించు మోందివి ఛాతువ నకు ధాగువచేం ఎర్బ్పడినశబ్బవల్ల వములు

ఆకలి+కొను ఇ (కలి లోపము అంొను ఆశలిపొందు-ఇదట నామమునకు ధాతు వన్గువ్వయొ _క్షమెనది )

ఇచ్చు శ హెనుఎ ఈవొను (ఆఎగీకరించు) (ఇచ్చునను ఈ అఆచేశము) ఈయి అజేశమగునపుకు ఈయకొను ఇయ్యకొను ఆనురూవములు నగును,

శేప + కొరుజరెక్కొను. (విబ్బభించు, త్రైెంచుశకొను = (క్రైెళ్కొను- (చంపు) మువానిశో. ధాతువునకు ధాతు వన్యువ్ర్యయుక్తమగుట గమ నించుని )

మే +౯ొను= మేళొను మయి + ఫొనుజమయికొను(సమ్మతించు ) మేలు + కొను మేలుకొను మేలు కనుజ మేలుకను మేలు + కాంచుజమేలుకాంచు' (తెలివినిలాందు) అలవు + వడుజఅలపడు (అళ్క్ళాసమగు) మునినామముల్పపె ధాతుఫలుచేరుట కుదావ్భారులు

ఎర్చు + పడు=ఎర్పడు లేటవడు ఏ) చొచ్చు + పడు=చొబ్బడు (సరి వడు) మైవిధాతు. ధాశుసంయోగమువలన నేరడిన శబ్దవల్ప సములు

వెలి+ పడుజ వెలువడు (బయలుదేరు. తలంపు + పోయుజతలపోయః (చింతించు వాయి + పోవుజవాపోవు(ఎడ్బుు అఆదట+పోవుజఅొపోవు(తృ్ప్‌ నొందు) వయిని నామ ధాతుసంయోగముచే జీర్పడినవి

కొని+ పోవుజకొంపోవు కొవిపోవు - (తీసికొనిపోవు) = ఇది క్వార్ధేము మింద ఛాశువవేరుట కుదావాతి

శ౧ర బాలవ్యాకరణము లముటీక విజయము + చేయుంజవిజయం చేయు (వచ్చు) కయిశా వ్రాలు ఇ కయి ర్రాల (జను తూ+ పొదుచుజతూపొడుచు (ఊమియు) వచేదర్థయోగంబున లృట్టునకు లిట్టగు. ౧౧౫. ఆబుపీశ్వ్యరుండు వచ్చెనా ఫలించుం గార్థముల్‌, 6 వాండు జేష్య వచ్చెనేని నీవ్ర శార్ట్థంబు దొరణళొనుము ౧౧౯ 'చేదర్ధయోగంబుసం హేతు హేతు మద్భావంబున అ ఎని ఐన్‌ మున్నగు 'చేవర్థకములతో సంబంధమున్న వుడు. భవిష్య త్కాలమును "జల్చుధారతువునక భూకశాలరూవమగును అబుషీశ్వరుండు రాయలంచజేని ఫలించుకార్యముల్‌ ఎ అనునర్థమున- వేదర్ధముతో సంబంధముండుటదే వచ్చు" ధాతుభవిగ్యర్తుకు మాలు భూత శాల్మక్కియయయి. ఆ బుషీశ్వరుండు వచ్చెనా ఫలింబెం నోంకల్‌ి అని యుండును ఇచట బశులు జెటవేలటుట కార్యము మునీశ్వరుండు వచ్చుట కారణము కావున నిచట భనిమ్యత్తునకు భూత కాలరూవమెనదిం వాందు శేఫు (రాలలండేని యనునర్థమున వచ్చె 'ేని నీవు కార్యంబు వొరథొనుముీ ఇచట ేఫు రాణగలుగుటకారణము వని మొదలు పెట్టుట కార్యము ఈ కార్య కారణభావముం బెల్పు ఎని యోగమున వచ్చు ధాతువు 'భవిమ్యత్తునకు భూరతకాలపుళూవము గలిగినది ఆకత్తార్థం బభిహితంబగుచోః దల్లి ంగనంఖా్యభిదాయి వచనంబు ధాతువిశేషమణంబుల కగు ౧౨౦. "ఆరాముండు రావణుం బరిమార్చి నీతయుం దాను సౌమిత్రిససాతంబుగం. బుష్పకారూఢుం. డయి సాకేతంబున శకేశెంచ ౧౨౦ అ త్తార్ధంబి జక క్యార్ధకమగు తాను శబ్దము కల్లింగనంఖ్యాఖి ధాయివచనంబు=అక్ష న్‌శ్వ ముయొక్కలింగము వచనమును

శ్రీ యాపరిచ్భేనము 2ంం తాని శబ్దము ఆశీయవేం శెచ్పబకినచో ధాతువునకును వేషణవూ లకును అ తాను ఆఅనుదాని లింగపచనములే అమరునని యర్థము వాక్యము నందు బెష్కకరర్త లుండునపుకు వానితోం బాటు తాను అనునదియు నున్నపుడు విెశేమణములున ధారువునకు తక్కినక 'ర్థలయొక్యం_ లింగ వచన ముల ననుసరింపక తొనుి శహ్లైర్ధముయమొక్క లింగవచనములనే పొందునని భావము. రాముందు రావణం౦ బరిమార్చి సీతయంం దాను పౌమ్మిత్రి నహి తంబుగం బుష్వుకారూ ఢుండయి సాళీశంబున శేతెంచె - ఇచట ఎనెంచుీ ధాతువు రామునితో నన్వయిం చురీతిని నీశతోడను ఆఅన్వయించుచున్నది, “ఫుమ్సకారూఢ వదమున (విశేషణము) నట్ఫే రాముతోవలె సీఠతోడకు 'సమన్వయించుచున్నది అయినను ఈవా క్యమున_ తాను వ్రమయోగింపబడు టచే ఆ-ఆత్మళన్లై.మయిన రామ పదముయొక్కం లింగవచనములే) ఫుం లింగంవీకవచన సులీ) విశేషణమునకును ధాతువునకును కలిగినవి ఈన్యూత్తము వలని నివ మే లేనిచో పుష్పకారూఢులయి సాళీకంబున ీ తెంచిరి అని యుండవలసివచ్చును అగతికంబులగు ఛ్వాదుల కిందు యోగంబు లేదు ౧౨౧. భూ-సృ-కృ- లేళ్ళ - లోకృ - లోచ - వచి = లవ ఇతారదులకు గతివికహితంబు లగసుధాతువుల కీభాషం బ్రమయో గంబు "లేదు, వ్ర -పకా - అప -సమ్‌ - అను - అవ - నిస్‌ = నిర్‌ - చుస్‌ - దుర్‌ _-వి-.ఆజ్‌ -ని. అధి- అపి. అతింసు. ఉద్‌. - అఖి - వతి - పరి - ఉపడారీస్ర ఛృతులును సామోత్స్ర భృతులును గతిసంజ్ఞాకంబులు, ప్రాదు లిరువదిరెంయు. నుప సరక్గంబులు నాడు వభవించు - అవిర్భవించు = వసరించు = తమి నూ లో సంస్కరించు - భస్ముకరించు - సావాత్కరించు - అపశేకించు -

800 చాలవాకకణను లముట్‌క ఆలోకించు - ఆలోచించు - చ్రవంచించు ఎ వలపీంచు ఇత్యాదు లార్యప్ర యోగంబుల నెజటుంగునపి శ్‌ ౧౨౧ అగళికంబులగు = శ్రీంద జెచ్పంబోవుస్తైదులు మున్నగు వానితో గూడియుండని శీయతో నంబంధముగల వ్ర-పరా- మున్నగునవియుకు ఉర్‌ మున్న గునవియంను సామౌక్స)భృకు లును గతి అరు పీరుకలవి ఈగతి సంజ్ఞ గలవానితోం జే3క లేన్వుడు సంస్క్పృతధాతువులగు భూ” మున్నగధాతు వలకు 'తెలుంగులో వ్రయోగములేవని యగ్లముం భూ" మున్నగువానికి తెంం6 గులో న్వతం శ్ర్మవ్రయోగము "లేదనియు. వానికి ముందుగా ప్రాదులు చం నపుడే అవి చృయోగ్మార్మము లగుననియు భౌవము పాదులు-పాదులు ౨౨ను గతినంజ కలవియును ఊవనరనంజ గల నూ ఈ ష్గా ౧ పా వియుంగూడ నగుచున్నవి వ్రభవించు * దీనిని య తీసివేసి భనించు” అని వాడరాదు ఇబ్సే తక్కనవానిన్‌ 'ప్రైహీంచునది వలయ్వ్య్వాది క్రి యలకుం గ్య్రర్హయగు ఛావంబునందు నుజియగు. ౧౨౨ వలయ్యాది క్రియలకుం గర్త అభూత క్రియావృత్తియగు: 'ధాతున్చనకు నుజివర్షకంబగు వాయచూడవలయు - వారలు భూడంగావలయు - నీవ్రచూడవలయు _- మారుబూడవలయు. "నేను జూడవలయు - మేనువమూడవలయు _. మనముచూడ వలయు వలయును .- వలదు _- కూడును . కూడదు వాల్డును- ఇెల్లదు.తగును.తగదు.ఇ తార్థదులు నిలయాిదులు జ జ్‌ జన్‌ హం సకర్మకంబునకు స్వరూప 'వ్రే రణార్థంబులు "'ెండును

ఈ యాపరిచ్భేనము 801 గొనుపడ్వనుబంధంబులం. దొళ్కొక్కటితోడ ంటితోడం 'సాడుచో నగు నవియాలుం గూడ రూవంబు 'లెనిమినయ్యె వాని సొరి నుదాపహారిం పచ,

కర కకము ఆఫ్‌ మతుండు - వంటకమును . వంజెకు యా ఆత నేవవకర రకము ఆర్టీ వు మెత్రుండు = వంటకమును . వండుకొనియెను, కరాకకనము “శథి మ్మెత్రునిచేత _ వంటకము - వండయణడియెను ఆత నేషవకరాకకము =శీ థి మెతునిచేత - వంటకము - వండుకొనంబడియెను, మ్‌్ట్ల/ “చీ రణక ర రకము, ీ '“ఆపోథ క్‌ వై శ్రుచు-మైక్రునిచేత = వంటకమును - వండిం చెను, ఐవీ అగి అగ వ్రేరణాత్మ "నేవదక ర్తద్ధకము. లక్స్‌ మైశ్రుచు-మైక్రునిచేత _ వంటకమును వండించుకోని.యొను. శీ రణకరారకము ఈ ఆశధ చేత - చేత . వంట క్‌ వెర్రునోక- వెరవక. వలయు జ్‌ చీవ జజ బా స. సేసి చ్రేరణాత్త్మ నవదక ట్స్‌ ఆ స నో ౭ క్త సా వైత్రునిచేత ఎ మెక్రునిచేత ట్త్‌చు ” హొండించు కోనంబడి న న్‌ చాలవ్యా-లఘుటీకణ=2 0 ఠ్రో ఖు వ ల్‌ ల వ లోంర

30 బాలవాస్రకరణము లముటీక

౧౨౨ వుయుి ముదలగు సమావక్కకి య లకుం నృ ఘాకమెన వాస పారమునంముండు. ధాతువులప నుజీ అగును అనలా చ,భఛానములగు వలయు -ఎన్నుగక్రియ లచేం శల్పగబడమువ్యా పారమునకు. వేలొకవ్యాపా రము కర్టగా అగున్కుడు- వలయం. మున్నగువాని క_రృమాతకధాతువు లకు శుజీ ఆగునని ఖొవము

వాండు. చాడవలయును ఇవట వలయునని అకు సమాపక (వుశాన) శ్రీయకు చూడు ఆశునదే కర్షగాన దానికి కఈవివచే నుడీ యు ౨౦-వ న్మూర్తమాదే డూ వర్షము నుకారమునకు ఆ కారమువచ్చివది వాయు" అనునది చూచు ధాకువునకుం గర్హశా నన్వముంచుకు. చూడక అనునవి వలయు నముదాని36 నర్తగా నశ్వముంచుకు ఇట్లు వారలు చూడంగా వలయు" మున్నశుచోట్లకు వారలు (బతుంవచనాఎతముి. చూచు ఛాకువు తోడ ఆఢధాకుపు కర్గగా వలయు ఛాతువుకోడకు ఆన్వయమించుకు గావున వలయు" ధాతుళ్చు సదా ఎకవచనాంనముగానే యుుడూని తెలియ దగును

ఇక మారుచేయ దగదు మనమాడంజెంరు. మేము వెళనచ్చుని

భు ళం లు! ఏ మున్నగు నుదొవారణములంద 6 బి ధానజక్రి వాావాచ్య వ్యా పారను లకుం జేయుట యాడుట వెద్దట మొదలగు వ్యాపారము లే కర్తలుశాన నుజీ వాని కయ్యిననిగ్రృహించునది

క్‌, నా ళా శీ క్‌

సకర్త్మకంటబినకు సంర్యక్యక్కియకు (వ, ధానహావమాులు ఎట

మ్‌ త్‌ ణం ౧ స్వార్థరూనము అ త్రోకార్థకము అందు స్వార్థమున-కొను (అత్మ చే = వ ను వదార్థము) వడు కర్శార్థకము, _కొనయిడు (ఆక్ష్మ నే దక ర్లార్థకము) ఆ నవియు రాంగా మూండేసిరూపములు ఇ్టే చ్రేరణార్థకమానకకు మూండేనీ రూపములగును ఈయాబలును (వ థానీములగు మొవటి స్వార్డ్‌ ఊేరణరూప లీ థి

ములు ₹౨దునుగలిసీ ౮ రూవము అగును

కి యావరిచ్తేన ఫి గా బి షా జ కడి స్వ)స్థను ర్వేరణాము (వంచెమ) (వండించెరు) క్త స్వ్వ్ర్రాన్షకము గ్రాము ఆకచే కరార ఆశనే ఆక కర ఆశ న. =ాంధి న! తాల ఆాత్డీ బ్‌పము కము కగార లా ల! టా. గ న! (వండు (వ దెంబుచ్చవిర చ నం ఛి చె గ్‌ జి గ్గ క్‌ నియెన్సు యెకు బజియెకు ట్య ల్ల తల్లి తై 0 0 ళం ఐటి వె య శ శై న్‌! శ్‌ ణి బలి వి ఫవెశా వ చాఅల-లా సకర్త్యకరూశములు) గలం న ష్‌ లా క్‌ చిబుద్ది ప్రత్యవఫానార్దశబ్ద రాకర్మ్శకంబుల కప్రరణంబునం "ర యగునది చేరణంబునం గర ంబగు ౧౨౩ జాలి లో ఆార్రే పొందు మొదలయినవి గతస్థ్మకంబులు "ఇ౩లియు మొద అయినవి బుర్రద్టషకంబులు తిను మొదలయినవి వ శ్య్యవసానార్థ ఇలిధ జో థి కంబులు విను-చెప్పు - చదున్రు - మొద్రలయినవి శబ్లకర ౦బులు, ది ఆకర కంబులు వనీనంబులు మెముండు గావమంబుం బొందెను. న. నం. వన లీ చెతుండు మ్మెక్రుని గామంబుం బొంపించెను లాంతిచోసహిత మాల్‌ ర్న. లీ మి క్క్కారస్టంబు గానంబడిమొడి మెస్రుండు ఫుడమినేలెను ఎ వెశుండు వెతునిం బుడమి నేలంజెను పట్టు పళ్ళ ౧౨3 గళిబుద్థిప్రశ్యవసానార్థముల.ఎతి అ పొందుట బుద్ధి తెలిసీ కొట ్రక్యవసాకార్థముఎజతినుట యమనస్థములుకలవి శబ్దకర్శ్మ్యములుజ ధ్వనిని జెల్న్చువదముయి కర్య, లుశాలోలవి ఆకర్ష కములు=కర్మ లేనివి

804 పహాలవ్యాశరణము, లముటీక

గత్యర్థకములు మున్నగుధాతువులు బ్ర యోసి?చునపుడు ఆ్రేరణమున

“జీ, (కర్తర్థమున) వివి కర్తలుగా నుందునో అవి గ్ర్రేరణార్థమున కర్మలగుకు శ కా

'మైత్రుండు శఛ్రామంబుం బొంటెను” ఇచట పొందు గత్మర్థకము- కర్పర్థకము. ఈవ్ర యోగమున కర్ణ మైల్సుండు.. వ్యైత్సుండు మె్రు;ని ల్ర్రామంబుం చొందించెను ” అనుళోట పొండింబెకు ప్రేగశార్థకము కాన ఆప్రేరణమున శర్తమైన మైత్సుండు. ఆశునది ఇందు కర్మయై ద్వితీయా విభక్తిని (శారక ౨వ సూత్రము పొంది మెల్తుని- అని మైనది

లాంతిచోసపితముజావేటుచోట్ట్లలహాూడ అనలా గళ్యాదులకంటె వేఆగునర్థములందును-గ ర్హలకు6 ట్రేరణమునం గర్శ త్వము సిద్ధించునని భావము

మెక్రుండు పుడమి జీలెళో ఇచటి ఎలు అనునది గత్చాదుల ౯6 జే లేదు. అయినను ఆయర్థమునః గల మ్మొక్కుండు". ఆనుకర్తకుం చ్రేరణమున

కి జ్‌ వైగ్రుందు మైత్రునిం బుడమి 'నేలించెను అని ప్రేరణమునందుల గర్మ్మత్వము సిద్ధించి ద్వితీయావిభ _కివచ్చెను ఇ్టివానిని వ్రృయోగానుసారముగా గ్రహింప నగును అనభిహితకర్త కొకానొకచో షష్టి బహుళంబుగా నగు ౧౨౮

రాముండు మిథీలంగనియె .- రామునకు మిధిల గనం బడియె _- రామునిచే మిథిల గనంబడియెనుం మ్మెత్రుండు తర్ణ్యంబుం 'చెలినెను - వైత్రుండు మ్మైత్రూకుం దత్త్యంబు దెలి "వెను, కన్వాది యోగంబునం బ, యోజ్యుక రకు వమమ్షి నిత్యం

హో న 'ం బుగానగు - విశ్వామిత్రుడు "రామునకు మిథిలలి గానిపించెనుం కృ్ణుం డర్తనునకు విశ్వరూపంబుం జూ వెను, బ్‌ అకరకంబున కవేరణంబునం చాత నేవదకరానుబంధం క్‌ (క శ వ

బులు లేమింజేసనీ రూపభేదంబు లయిదని యెొజుంగునడిం

కి యాపరి చేదము 803 వ. క ర రకము, ఆధి మెళకుండు - మనియెొను రు వేరణక గర*కము ఆ ఆధ చెళుండు - మెగుని - మనిచెను రాళ్ళ నూ వేరణాత నేవద కర కకము టీ =ాక్రీ ఆధి ెతుండు - మెతుని .- మనుచుకొనియె రాటు రాళ 'వే రణకరావకము ఆఅ" ఆ+థ చెత్రునిచెత - మెతుండు - మనుషబడియె రాట! న్‌్‌ వేరణాత నేపదక రారకము ప తాజ్ట్‌ ఆశ్రిర్ధు ైతునిచేత - మగుండు - మనుచుకొనంబడియె రాం రాట వెండియుం బ్రేరణంబునం దించుగాగమంబు గలిగినచో సకర కంబునకుం బండెడు నకర కంబునకుం దొమ్మిదియు "భేదం శీ ల వశీ బులని యూహించునదిం ౧౨౬౪ అభిహితక _ర్త=ధాత్వర్థముచేం 'జెచ్చంబడినకర్త శ్రీయరేం జెప్పండనికర్తకుం గొన్నియెడల బహుంళముగా నుక్ట్‌వచ్చును ఆనభిహితక_ర్తకు సాధారణముగా కారక 39-ప స్నూత్ర్తము ననుసరించి తృతీయ రావలస్తీియుం డంగా మష్టికూడ బహుళముగా గల్లునని యీ"స్మూత్రముచె విధిందంబడినది రాముండు మిథిలం గనియెల అనుచో రాము డు అనునది శ్రీయనే అభ్గిహితమైనది (సవందు కనియె నని ప్రళ్నింపగా. రాముడు అని సనూ ధానము వచ్చెను ) కాన దీనికి మస్టిరాదు _రామునిన్తే మిథిల కనంబడియో" _ ననుచో కర్తయగు రాముండు ,క్రియదేం శెస్పంబడలేదు (వీది శనయడి యొకక్‌ అని వ్రృళ్నంచినచో మిథిలి అని జబాబువచ్చుచున్నది కాని కర్త జబాబుకా లేదు)

800 బాలవాస్థకకణను లముజీక్ష రామునిచేఎఆకుచోట కారక 3వ స్మూక్తమువే కృతీలవచ్చి నది ఆఅకృతియకుబనులు షష్టైరురు బవుళముగా రావచ్చునని యీన్మూశ్ర ముచే విధిందాబకినందున రామునకు మిథిల కనయ్లుడ్రియె ననిఎం నుండ వచ్చును మెత్రుంయు తత్త్యంబుం లినెన్‌ ఆనుచోట చ్రయచేం.. జేవ్చంబడు కర్ణ మైత్రుండు * అనభిహికము కానందున దీనికి వష్టిరాదు వైత్రుండు మెళునవంు దత్త్వంబు ఇంిపెను అమచోటం ఆెలికినవాందు వైశ్రుండుకాని వె త్తే హ్‌ మ్మెశ్రుడుకా డు కాన మె్రు డు అనభిహితక ర్హమయెనాండు. ఇచట స్తే రణమునందు6 గ రయన "మెత్రుండు ్రగామునం నర్మయనగిట చే ద్వయ రావా సియుండంగా. ఈవిధిచే మష్టివచ్చి. (ద్వినీయను బాధించి) వైత్రు-ందా మైకశ్రునకుం దృత్ష్వంబు డెలిపెళు అని మైనది కన్వాది = ఈన్మూత్త మునందలి బవాంళగ్తవాణము. ననుసరించి కను మున్నగు ధాతువులతోడి సంబంధమునందు. కని మున్నగు ాక్వస్థముల చ్రేరణరూపములకోకి యన్వయము5 వాని అసప్తేరణమునందలికర్తకు నిత్వ ల లో లవ లీ ముగా మష్టి కలుగునని యిగ్ధము ఆట్టియెడల ద్వితీయ కాదని భావము అజ, జ చ, యోబ్బ్భక్నర్త ణః 'పోశ్చహింవ (ర్రైరింవల ఒడుక్నర్త - స్వాద్ధ్థము వందుం గ్ర రయయి పీరణమునందు వేటొకనిచే వ్యాపారమునుదు. బి, వేశో "పెటంబడుకర అ న్‌ా (ఆ వ్రేరణము లే స్వార్థము రాముండు మిథిలం గనెను ఇచట కర్త క రాముండు” దీనికి ద్రేరణార్థకరూపము-) విశ్వామిశ్రుండు రామునకు మిథి లం గానిపించెనీ ఆనుచోట చృయోజ్యకర్త. రాముండు” వ్రయోజకకర్త ఠి 'పోక్సపాం చినవాందు విశ్వామిశ్రుండు ఇచట బ్రయోజ్యక_ర్రకు రిఅలి3- సూత్రము ననునరించి ద్వితీయ రావలసియంండంాణా షష్టి నిక్యము గా విధింప6 జదుచున్నది మష్టి నిక్యమనిచెవుఓకు న్యూూత్తమ.నందలి బవుళి గ్రవాణమే

క్రి యాపరిచ్చేవము 2807 టి శారాను ఇ్లే కృవ్థుం దగ నుాకు విశ్వరాూదంబుం జూాపెనుు ఆనువోం జీ జ్య జ జ మ అయోజకకర్తవం భ్రేరింవ బంన వై గ్‌ జ్సకర్త యగు నిద్దుముండు అను చానిక్‌ ద్వితీయకుబదు లు షష్టి వచ్చెనని గృహించునది ఖ ల్‌ ను జ జ్‌ అక ర్మకంజునకు = కర్మ ఇని (ఐలు కర్తర్థకమునకు కర్షార్థమునంగల్లం వడుజి రానందున ఆక చేవడార్థమువవచ్చు కొను స్వాగ్ధమున శానందు న్‌ టే జ ఇ. వీ క జ్య నను స్వార్థమునం స్యకృృర్థకరూప మెొక్కటియే కలుగును ఆకార్థ్యృకృ్యయ ములు ఆకర్యకదులకుు గలుగును కావున చ్రేళణకర్హర్థకరూపవు లమో ద కొను పదు కొరువడు లు బంభ్‌వించుటచే డ్రేగణార్థమున శాల్దురూవము "ల్చేడును స్వార్థమునందరి రూపముతో గూడం. జేర అశ్వరకమునకు ఐదు రూవమము లగునని యఖ్గిస్రాయ ము ఆకర కము అజ్ఞ కెరరకము ఆషేరణము 'ఆీఖి / (మనిమొను) (మనివెళు) ణి న్‌ చక్‌రణము న [4 ఆక జీ ఆక్ష్మనే కర్షార్థకము త్మ మనవ, కరాకశము(గమనుచు కర్పర్థకము (మనవ క్యార్థ్‌కేము( (ననుచుకొనియె బడియె కొనంబడియె రె "ఈ న! 'వెండీయుం ట్రేరణంబునజూస॥ ర్యకమఃల క ౧ిలి న్మూర్తము టీకలో విపరింప బడిన్యవ్రళారము కలిిన ౮ రూపములలో-ప్రేరణరూవములు శాల్లింటి

303 చాలవ్యాకం ణము లముటీక మోందను మజలం ట్రేరణ్మాకృక్యయములకు గూర్చునెడల మతి ఈ 'హపములు ఎక్కువయగును జీ శ్‌ = వ చ్రేరణకస్తర్థకమునుండి పునః ప్రేరణకర్త ర్థకముం జేకదత్తుండు వైర్రు నక మైశ్రునిచేత వంటకము వండింపించెను ఎ వలీ, వ్‌ చ్రేగణాక్త జీపదక 'ర్పర్థమునుండి ఎన ప్రేరణాక్మ'చేవదక ర్తిర్థకను- 'జేవదత్తుండు రై శ్రునకు మైత్రుిచేత పంటకమును పండింపించుకొెళు * వీ, త ఎజ్‌, చ్రేంణకర్తార్థక ముకుండి పఫుకః గ్రేరణకరార్థకము = చేవద్తునివేత వై పింప యే గ్రునిచేత మ్యెక్రునకు వంటకము. పండింపింపయుడియెను ేకణాక్మనేపద క ఎజ్‌, గ. కర్తార్థకమునుండి ఫునకి ప్రేరణాత్మ 'నేపదక ర్థార్ధకము - జేవదత్తునిచేత మవైైతుని చేశ మైత్రునకు వంటకము వండింపించుకొనంబడియొను * ఆకర్ష్మకమునకు కలిగిన ౫ రూవభేవములలోం ర్రేరణార్థకములగు నాల్చింటిమాంద మజలం బేరణ వ త్యయములను గూర్చినమయెడల నఆి ఈ రూప మ! ల్‌ లీ ములు ఎక్కువగాం గలును న! నా? ం ్రగగొకటర్తష్థకమునుండి వ.జలం ే,రణకర్తర్థకము = దేవ దత్తుండు వైశ్రునిచేత మైశ్రుని మనిపించెను, ఎక్స్‌, జు జ క్స్‌ ఎలి ఆపేగకాళ్ళ జేవదక, త్త న్థకమునుండి పునః ్రేరణాత్త్మ జేవదక ర్త ర శము = దేవదత్తుండు వైత్రునిచేత మై్రోని మనిపించునియెకు క్‌ జ్య లాగే డ్రె శ్రేగళార్థాన్థకమునుండి ఫునఃి శ్రేరణక ర్షార్థకము =. చేవదత్తుని 'వేక వైర్రునివేత మ్మైగ్రుడు మనికిందంబడియెళు ఆజ్‌. క వాల్వ్‌, ళో చ్రేగణాత్మ బేవదకర్యార్ధకమునుండి పున. ర్రేరకాత్మ "నేవదకర్ణార్థ శము- దేవదత్తునిచేత రై శ్రునిచేత మ్మెత్తుందు మనిపించుకొనంబడియె” ఇయిరగీతిని సకర్శ్మకమునకు ౧౨ కు అకర్మమునకు గ-యును "భేవము గును, ఇది శ్రీయూవరిచే గ్భ్‌దము వాలని ేవననానాలా.

క్‌ ఎదం తపరి చ్చే దము అలసూాళపనా.

కత్తుల కర్ధంబులు యధావ్యవహారంబుగ శత్రాహ్యంబులు, గి

ఛాతువ్సనకు విహితంబగు డుఖిన్న చ త్యయంబు కృత్తునాయబడు. కృత్తులకు వమీ్యస్టమాణంబులకు భావకర్తృ క కాద వ్ర్‌స్ధంబులు మపహోాజనవ విన హోరానుసారిగా నెలటుంగునది ఆశ - బంధనము మొలక - నవోద్భిదము వలిక - పాల కుడు కోరిక-వాంఛయు .- వాంఛితంబును మూశ - సంఘము ఆడిక-నింద ఓడిక.స్రోతస్సు.

కృదంతవరిచ్ళేనముంా ధాతువులపయిం 'బేరువ్రక్యయముం కృత్తులు కత్తులు చివజణ గలవికృదంఠముల.-ఇవి నామువాదకములు ధాశతువులవయి వశ్యయములుచేరి నామవాచకము లగున చే కృదంకములని ఫౌవము వానిని సూర్చి 'తెలుపున్తం; భాగము కృదంతవరి వేదము

౧ కృత్తులు=ధాతువులచివజ-_జేరు డుజ్‌ రువురును ముష్ణస ల కంటె వేతళైన వశ్యేయ ములు

భావార్థమున కుదావ్భాతి- ఆంగ + కజఆ ” ఆంది నకు అంగటి ఆనుభావార్థమున 3న స్మూత్తనువే కి వచ్చి ౨వ సూ, క్రముచే గి లోపించినది

కర్ష్యద్ధమున కుదావ్భూతులు-మొలచు శ కణ మొలక (నవోద్భిదముణ లత్తగా అంపరించినద్సి. ఇచట 3-వ న్యూక్త్రముచే కీ ృత్యయమును తస సూక్తముచే. చి లోవమును వచ్చినమి వీలు శ ఇకజవిలిక* ఇచట

310 బాలవ్యాకకణము అలముటీక ౧౨-వ న్మూత్తముచే ఇక వర్ష్మకమ వచ్చి సంధి (నంధి ౧౧వ సూర్రము అమినది కొ రుశాఇకజకోరిక అనునది కరార్థమున కదావ్యాతి చకియ మో దిరింనే మూంగుశాకణమూ (కీ ఆనువది కర్తర్థకము ఇట 3-వ స్ఫూర్ర ముచే 1 ౨-వసూ త్తే ముచే గీ లోవము వచ్చినవి ఆడు శ ఇకజఆడికి అనుచోట భావార్థమున ఇక” వచ్చినది పషీదు శా ఐఇక=పీడికి ఇచట క త్త ర మున ఇక వచ్చినవి (స్రోశన్సు=వ్రవా హము)

ఇటం గృత్మగతపవేములు పరంబు లసనవ్చుడు

కగ చయవలకు లోవంబను. ౨

కృత్సంబంధులగు ఆకాదులు పకంబులగునపుడు శ్రాతువ్పు నంతంబులగు కశచయవలకు లోవంబగు మిోందిలక్షుష్టంబులం జూడంబడు

౨ ఇట = ధారువులందు కృక్కగతవవేములు = కృచ్చ్రిశ్ళయసం బంధములగు కంగ-త-వ-వ-ఇములు వీని కుదావారణములు శరువా తిస్తూక్ర్య ములంయి చూచునడె

కవర్తకం బలుగ్వాదుల పిగు 3

ఆలుగు - అలుక ఆగు - ఆశ ఎజుయస - ఎటుక ఇట చిందులోవంబు ఇట్లు కొన్నింట ల్రహించువడి కడంగు - కడణగక కలంగ - కలక కాం - కాశం తునుంగు - తునుక, నడచు - నడక, నలయగు.నలక. పోను-పోక, వుడంగు.మడక మలంగు -_ మలశ మునుగు - మునక మూంగుమూశి మొలచు. మొలక వచ్చునకు - రా - శాక, వంగు - వంక వీంగు - వీత సంక కప్పులు పరంబులగునపుడు కనునకు దీస్ధృంబగు - కానుక కినియు ముదియుల కుత్వుంబునగు కినియు - కినుక ముదియు - నుదుక ఇత్యాదు లెలుగ్నాదులు

కృదంతపరిచ్చేశము 811

3. అలుగు మున్నసవానికి క అగును అలుగు +కజచలుక ౨ = స్మూర్తముచే ము గోవీంచింది అక ఇదిలజకే పాధింవ బవినది. బుక్‌ ఆనుచో ఆర్థానుస్వారము లోపించునడి ఒయుక అన్నియరాదు నచ్చు శ కజరాకి ఇచట వచ్చు నకు రాడేశము = ముత్తై. వరముగాకున్నను. వేయం బడుటకుం ఛ్రమోనమే శరణు. కనుళకజుకానుకి తొలి కొక దీర్ధ్‌ము ఇట్లే ౧౧-స్మూశ్రమ.చేవచ్చు ప్త వరదు%నచ్తడు కము నకు దీర్చము కానుపు కినిశా య్ర్హ=క్‌రక్‌ ౨ సూర్ర్తమువే లోపు. ని ఇకారమున కుర్వమ. ఇస్లే ముయు శకలముక్వక చోటను ఇళ రమున కుర్వము

ఇమివక్ష్మశంబు ఇలుగార్ధదుల కగు ళో

కలుగు - కెలీమి ఓీకుచు _- ఓ5ిమి కూరుచు = కూరిమి-

నేరుచు - నేంమి వేలుచు-వేలిమి బడియు-.బడిమి బదుకు _ ల ల టో

బదడిమి జుప్ర-ఒడిమి తౌొలు-ళౌలీిమి ఆ 6 డె

ఈ కలుగుి మున్నగువానికి ఇమి అగును కలుగు + ఇమి=కలిమి - ఎకి స్మూర్ర్తముదే గ లావము ఇట్లే కక్కి నవియును

తజ్వర్షకంబు చేయ్యాదుల కగస ౫|| ర్‌తె

చేయా - చేత ఆలయు .- ఆలత కూయు - కూత కోయు -కొతి గీయు -గీతు నేయు. నేత వూయు_ పూత పోయు -పోంత మూయు - మూంత మేయుమేంత, మోయు - మోయ రోయు - రోత లాయు-లాంత [వాయు వక. లీ లో వాత వేయు.వేంత కక ఈ టో

౫. చేయు మొదలగువానికి తజ్‌. (శు అగును ఇది జిత్తు కాన దీనికి ముంది బిందువు చేరుచుండును చేరు +కరఎవేంశ ఎి-స్యూత్రముదే “యు” లోవము ఇల్లే కక్కినవిరుంి నని యెజుంగునది

312 చాలవాస్ట్రకరణము లఘుటీక శ క్గువర్ష ర్‌ం బడంగ్య్వాడులకగు. ౪౬

అడలగపస.అడయవ, ఎలుంగు ఎలుకువ - కలలపకలంువ . నలలస - నలశువ వెనంప - వెనకగువ పొలయు.పాలయవ మజచు - మజకువ మెలల - మెలయవ, లోల - లోకువ "వేగు - వేకువ.

౬. ఆడంగి" మున్నగుధాకువులకు కువీ అగును అడంగుషాకువ=ఆడం కువ ౨-సూ శ్రముచే సి లోపము ఇట్లే తక్కినవియంను

టవర్ష్మకం చాడ్వాదుల కగు నగుచో నంతలోపంబగు. 8,

ఆకు.ఆట ఉఊకుు.ఊట డఉఊజఆకు - ఊజుట్‌ వంకరు- వంకట ఓకు - ఓట తివురు - తివ్టట లేవ - తేట త్రిమురు- తిమట వండు. వంట పాడు. పాట మండు -. మంట వండు. వంట వేసలు _ వేసటం అనువ్రయు కం బయిన యాటళబ్దంబు ప్రాయుకంబుగాం నీ బసనుం బగు కోలాటము - పోరాటము. మండ్రాటము ఇత్యాదులు

8 ఆడు మ్నూగుధానువులకు టి అగును ఆ టి వరమగునపుడు ధాతువు చివణీయక్షురము లోపీచుకు ఆడు +ట-ఆట -ఇబ్లే మిగిలినవి యంను.

అమ్మవ్రయు, _కంబు---కొన్ని శబ్దముల వెళుకం శేర్చండు. ఆటి శబ్దము కతజచుగ నపుంసకసమమగను కాన ము వరకమునుపొ౦దును ఉదా -ా=

లా కో కోలాటము-పోరాటము-యండ్రాటము * వీనిని కోలాట పోఠాట మంద్రూట అని రగ్రాయకాదుం టువర్షకంబు పడ్వాదుల కగు నగుచోనవి యాద్యతరళేషంబులయి దీర్ధృంబు నొందు. రాం పడు - పాటు చెడు = చేటు, అడుచు - అటు కజచు -

కృదంతపరిచ్భేవము 8189 శాటు ఫపొకుచు.- పోటు వయిచు - వాటు ఏయు ._ వటుం ఓడు - ఓటు వేయు - వేటు

ఆ ఆ ౮. వడు మొదలగుధాతువులకు టు అగును అది వరముకాలా భాతువు మొదటియతురమే మిగిలి దీర్ధృమును పొందును. (కక్కినయతుర ములు లోపీంచున ) పడుగాటుజసాటు * అడుచుగాటుజ( డుచుి లోవము) ఆటు ఇట్లే తక్కినవియును వవర్ష కంబు తిరియ్వాదుల కగు ౯ తిరియు - తిరిన్ల్నము. కలియున కత్వంబు నగు - కల్తకము, పాలయు -_- పొలపము మురియు _- మురివము సొలయు -సొల పము వలియు _ వలివము తిరియు మున్నగు ధాతువులకు వి వశృయమగును తిరియు + పశ మ =ఐలిరివము = ఇచట ౨-స్మూర్రముచే యు లోవము అచ్చిక ౨ = సూత్ర ముచే క్షీబసమత్వమువచ్చి ము అయినది ఇట్లే రక్కినవియునుం కలియు + వశ ముజకలవను (ఇచట లి లి గామాజీనది ) తవర్శకం చావులించు లోనగువానికగు ౧౦. ఆవులించ్చు - ఆవ్బలింత్త ఇగీలించు - ఇగిలింత ఓకిలించు - ఓకిలిం కుళ్ల గించు - కుల్ల గింత, కునీలించు - కుగిలింత కొక్క రించు. కొక్కరింత కొప్పగించు - కొవ్చరింత గిలిగించు - గిలి గింత - ఇత్యాదు "లెజుంగునది. ౧౦ అవులించుి లోనగుధాలతువులకు తి అగును ఆఅవులించు +తజు ఆవులింతి - ఇచట ౨-స్మూర్తముచే చి లోవము ప్లువర్మకంబు వమాయ్వాదుల కగు ౧౧. వమూయు - మాఫు మేయు - మేవ అడుచు- అడుఫు

తే! చాలవాస్థ్రరణము లముటిక్స ఇంచు - ఇంల్ర వంది. వవ వీచు - వఠ్చు - కను _ కానుష్పు కాచు - శాపు వాచు-దూష్ర తలందు _ తలధ్యు ఫోంచు = తోపు ల్రీయ ల ల్రేవు త్రో+ం ఎ తోవ వూంచు - ఫూంపు వెనుచు - వెను పాలుచు -పాలువు పోచు- ప్రో మెచ్చు - మెప్పు మోచు- మోష్టు వలదు - వలపు వాచు = వాపు ఇగెస్టదలు వమాయ్యాదులు ౧౧ మాయి మున్నగువానికి ఫు ఆళను మా, + ఫు ఇమాఫు ౨-స్మూత్తేముచే యు లోవము ఇన్లే మిగి రినవియుకు స్పర్హవర్శకం బంజాళదుల కగు ౧౨ అజాత ర్రినై య్ర్‌ =ంజొ - ఆఅంజిక ఆవును _ లమంూక అరయు - ఆకయిక అలయు - అలయిక ఆకు - ఆడక టకు - ఓడికు టీలు - ఓపిక కను - కొనిక కాకు - గూడ . కోరు - భోరక పాంయు. పొందిక పోలు - పోలిక తూలుు లూంగుంకగు. . తూరిళ, వలా్భాదు ఒంజ్యాద్వులుం ౧౨ అంజు మొదవంపహానికి శి అగును ఆంజూశా ఇక=లఅుజిక నంధి ౧౧ స్ఫూర్రముచే సంధి) రూలు + జకజరూనిక* ఇచట కూలి అనుదొనికి చూ ఆచేశమయినది అపహ్పాదులపస న్హజ్హి యగు ౧౩ అప్ప - అవ్చన ఉజ్జ- ఉజ్ఞన ఒప్ప - ఒప్పన గట్ట. గట్టన “డ -గడన దట్ట - దట్టన దీవ - దీవన పాట - పాటక మన్న- ఏన్నన వీచు - వీవన. ౧9 అచ్చి మొదలగు ధాతువ్ర్చలకు నకి (న) ఆసన అవ్చ+నణ వ్పన" వీదుశనఐసీవన బచట నజ శీళ్తపటచే ఛాళువు చివటి (ఈ

కృదంతపరి చ్యేవము తె1ర్‌ అోన్సి శకావము అకారశయినడి చూ యూ ౨౦ ంళ శ్రము) పదవ శ్రిమాల౮ చేచ-రము వకారముగా మాజీనది బడి యేల్వాదులకగు ౧౪ వఏీలుఒకి -కట్టుబడి - గకనుబకి _- ఫొవుబడి - గిట్టుఎడి _ వెలు వక్‌ న్‌ లు బడి - చేకుబడి - తిసలుబడి - తీటుబడి - 'వెట్టుబడి - పోబడి - యైసష్కబడి - వచ్చుబకి - సాగుబడి, ౧౪ ఎశి మున్నగువానికి బడి అగును ఎ..+బకిజఎఎబడి ఇటే శక్కినవియు గడ చేర్వాదుల కగు ౧౫ చేకగడ _- తిరుగడ _ తీలుగడ - లేలుగడ _ లేగడ . వస గడ - వికుగడ - వీకుగడ ౧౫% ఒకు మన్నగవానికి గడ అగును. చేరుశగడ=చేరుగడ షే జం ంలును లకి కోర్వాదుల కగ ౧౬ హోనికి _ వూరికి - పోలికి.మనికి = వినికి. మూడు చూకున శ్‌గు . చూకెకి ౧౬ కోరు మున్నగువానికి ఇకి ఆగుగం కోరుళా ఇకి=ళోరిక్తి (వంధథి ౨౧-సూర్ర్రముచే సంధి) మాచు శా ఇకి=జచూడికి ” (కియా ౯ం సూత్రము చే దూచుి నకు చూదు ఆడేశము) వ్షవర్ష్యకంబు మన్వాదుల కగు ౧౭. మను _ మనున్న కాచు = కావ కొలుచు - కొలున్టం చచ్చు - చావ, తడయు - తడన్చు నిలుచు - నిలువు నొచ్చు నోవ్రు పూచు - వూవు విచ్చు - పువ్వు

తేశేర్‌ హాలవ్యాకకణరు, లముటిక్ష

౧౭ మను మున్నగువనికి వి అగును మకు + వుజమరువుి “కాచు +ఫుంకావుి (౨-నూ శ్రముచే చు లోవించినది ) ఇల్లే తక్కినవియుకు చచ్చు, వుజచావు ౨-వ సూత్రమాచే చ్చు లోపము అద్యతకయునకు దీర్ధము ఇల్లే నొచ్చు+వు=నోవు ప్రుచ్చు + వు=ఫ్రువ్వు” ౨ సూత్రము చ్చు లోషమము వి కార ద్విత్వమును

అవర్షకంబు గీజ్యాదుల కగు ౧౮

న్‌జ - ఊంద - ఎండ - కాయ-చదియ _ తునియ._ పరియ _ పాయ - వీడుచ - మాట - ముదియ - వధర - వ్రయ్య

౧౮. గీయి మున్నగువానికి అ అగును కీలుశ అజగీట = (సంధి ౧ంంచే నంధి) ఇట్లే తక్కినవియును

అకవర్ష కంబు మాజ్వాదుల కగు ౧౯

మాటు మాటజుకము అమ్ము - అవ్శకము ఆంఫు - అంప శము పంచు - వంఫు = పంవకముః వండుడకారంబు టకారం బగు - వంటకము తోము - తోమకము అద్దు - అద్జకము

౧౯ మాజు మొదలగువానికీి అకి అగును మాణు మున్నగనున వన్నియును క్లీబతుల్యములు కాన వీనికి మూ ్రృశ్యయ మగును మాజు+ ఆకశ ము=జనూఆకమూ(నంధి. ౧౧ చే సంధి) వండు + ఆక + ముజవంటకము ” అనుచోట డకారము టకారీ మయినది

డువర్ష కం చాత్వాదుల కగు నగనపుడు పకారంబు చయలకగు ౨౨

ఆటు _- ఆలుడుం అమ్ము న అమ్ముడు. అల్లు - అల్లుడు ఎక్కు - ఎక్కుడు. స్రమ్ము - క్రమ్టుడు చోవు - చోఫ్పుకు త్రొక్కు - శ్రాక్కుడు, త్రోచు - తోపుడు దంచు - దెంపుడుం

కృదంతపరిచ్భేదము తే?

దచాంచు = దాంపుడు. దిగు - డిగుడు దోంచు-.దోంవుడు వెంచు. ల ల చం ల కుడు అ క్‌ వెంపుడు వ్రేవుడు ప్రాకు పో వాయు .- మావ్చడు, రాచు - రాఫుడు ఇతార్టదులు,

౨౦ ఆజుి మున్నగువానికి “ది అను ఆ డు వరమగుచో చ య లు విగామాణును. అలు+డు=లిటుడదు". దంచు శడుజదంపుడు' మాయు 4 డుజమాఫపుడు'-ఆనుచోట్ల బరునగా చ యి లకు వకార మాదేశ మగుటకు గమనించునది ఇళ్లే తక్కినవియును

ఉవర్షకం ఒడుక్వాదుల కగు ౨౧.

అడుకు = అంటు - ఒప్పు - ఒలటుగు - ఒసంణగు

౨౧ ఆడుకుి మున్నగువానికి ఊ అగును అడుకు శి ఆ అడుకు నంధి ౧౧ న్యూత్తనుభే నంధి ఇళ్లే తక్కినవియును

జస వడి ప్రభృతు లిళ్టులుంగునది ౨౨

వడి. కొలువడి - గెలువడి - నడవడి వ్యతి'రేకంబున 'లేవడి- ని తనివి - అెలివి - విరివి అవ్న తగవ్చు - నగవు. ఉజివుం ఇ చేయి - వ్రు కలి కనుకలి - వినుకల ఇత్యాదులు మహాజనవ ఫ్రవహారంబుల, 'నెలటుంగునది,

కిల పడి వ్రభృతులు జ వడి వి అవు ఇ కలి వయాగువగి వడి మున్నగునవి ఆయాఛాతువుల కాయాయగ్ధములందు. గలుగుటను "పెద్దలవ్యవ వోరన ననుసరించి గగృపహింపందగును కొలుచు 1 వడి=కొలువడి. (వడి. ఇచట ఆ స్యూత్రముచే చిలోవము ఇబ్టే తక్కినవి కలగు శావడి (వ్యలి'రేకము)= లేవడి శ్రీయా ౧౧౬ చే కలసి నకు లే ఆదేశమయినది

(వి శనియుళవిజతనివి (౨-సూత్తముచే యు లోవము) ఇశ్ల్టే

• తెలివి విరివి ఆనునవియును

9310 'బాలవాస్ట్రకరణము, లఘుటీక

(అవు శగశాఆవుజకగవు (5ంధి ౧౧-న్యూశ్రముచే నంధి నగవు “ఉజవు ఇల్లే

(ఇ) చేయుశ్లాఇజచేయి.. (వంధి ౧౧-నూ త్ర్రముచేసంధి ) ఖే “వ్రాయి (కల్పి “ళ్ళను శ కలిజకనుకలి విను శ కలి=వినుశలి

ఇది క ఎ్రదంతవరిచ్నే గ్భేదను ఉవానివునానా.

అస పుకీర్ణక పరిచ్శ్చేదము స క అనయా య పిమ్తునానాలాా. పడాదస్టంబులు బు) వర్లంబులు రల తుల్యయులు ౧

అతండు బుషి - ఇట సంధిలేదు. ఆబుషి - కట యడా గవము "లేదు వచ్చె బుషి - వచ్చెకొ బుషి - వచ్చెను బుషి - ఇట దుతమునకు లోప సంన్లేషస్వత్వములు,

నూ ళం

చశీక్షళ వరిచ్ళేదములా్రకీర్ణ మనంగా నంకటం జల్ల బడినది-విశాల మెనది. వెనుకంజెప్పంబడిన పరిచ్ళేదముల కన్నింటిశిని సంబంధించిన విమయము లను వివించుగ్ర్యంథ భాగము ప్రకీర్ణ క పరిచే స్భ్‌దముం

౧ పదము తొలుతనుందు అచ్చుల బుూం లు ేఫలకారముల వంటివి

అకండుశ్‌ బుషి ఇచట బుకారము రి తో సమానమగుటచే ఊకారసంధిరాలేదు కాన ఆకదృషి కాలేదు.

అబుషీి అనుచో బీ అచ్చుగాం బరిగణించంబడినచో యడాగ మమువచ్చి ఆయ్య్భుషి కావలసివచ్చును అట్టు కాలేదు వచ్చెన్‌ +బుషిజ (1) వచ్చెబువి (2ఎ్మవచ్చెన్‌ బుషి (ర) వచ్చెను బుషి ఇచట బుకా ఈము కేఫగాం బరిగణించంబడి స్థిరక్వముపొందుట చేసంధి ౧౮౩వ నూ్ర మువే అనుసంంచి 1దు,శమునవ (1) లో లోపము. (2) లో నంన్హేషమము (8) లో న్వత్వము కలిగినవని గ్ర్యహిందనగునుం

ఆచ్చ్భికపదంబులం దుత్తమంబు లగు రులుడుల

ముందజీయేత్వంబునకు ,హ్రస్వంబు విభాషనగు. ౨.

820 చాలవా్రకరణము, లముటీక్ర నలేరు - నలెరు వలేరు .- వలెరు పెన్నేరు - వెన్నెరు. టో ళ్ళి మట! మ్‌ నూనేరు. మూనెర. ఆజేలు . ఆబెలు, కుందేలు _ కుంచెలు. తోంచేలు -తోలగెలు నాగోలు - నాగొలు నేశేడు - నేలెడ్డు. మానలేడు - మారెడు ఫూలేడు - వూరడు తంగేడు తంగెడు

లలి డ్నార్తమంబులు గ్‌ా మూండచ్చులు గలవదములలో మూండవ యతథతరములు ఆచ్చ లెము.గువదములందు మూండతరముఎ గలవదములలో మూండవయతురములు రులు-డుూి ఆననవైనచో వానికి ముందున్న వీకా రము వికల్పముగా ఎకారమగును నల్లేరు లోనీ రు ఉత్తమము దానికి ముందున్న ళ్లే లోని విత్వము వికల్పముగా ఎత్వమై నళ్లైర ఆయినది తక్కినవియు ని్లే

ఊయేల పయ్యెదతాయెతులం బ్రికశఠానామంబులందు యారకుం దాలవ్యవక్రయోగంబులేదు. ర, స్పష్టము.

3 త్రికజశప్ప తాలవృవక్తయోగము= ఎ విలతోం సూడి యుండుట ఊయల వయ్యొద తాయెతుి ఆను మూండువదములను విడిచి వేజెచ్చటనుగూడ యె యేలు వదములలో లేవు

ఊయేల యూయాలలచాథులనొండొంటికిం గుజటుచయొంజె నగు, ౪,

ఉయేల - ఊయుల - ఊయేల - ఉయాల _- ఊయల - ఊయాల వక్ష్య్భమాణంబు యడ్విత్వంబు - ఉయ్యేల ఎ ఉయ్యెల- ఉయాగ్థల ఎ ఉయ్యల,

వకీక్షకపరిచే గ్ఫ్‌దము 8521

ళీ చాపుల=దీర్ధ్య ములందు ఒండొంటికి=ఎపర్యాయమున. ఒండె ఇ “వికల్పముగా ఊయేల ఊయాలి అనుదానిదీ శ్రమాలకు స్రాస్వము వికల్ప ముగా నగు వత్యుమాణంబు=ముందు. విధించంబడునది. (ఇవ స్మూర్తముదేత నని యర్థము) (1) ఉయేల (2) ఊయె. (*) ఉయ్యెల (4) ఉయ్యేల్క (5) ఊయల (1) ఉయాల (2 ఊయల (8 ఊయ్యల (4) ఉయ్యాల (౧) ఊయాల

పయొ్యద పయ్యదం ఏన్‌ ౫ వయ్మెది. అనునది వయ్యది యని యి కారమధ్యముగను ఉండవచ్చునని యర్థము,

డొయేలాదులం దొలియచ్చు మిోందిహాల్లునకు

ద్విర్వచనంచొంజె నగు ఒం

ఉయ్యేల = ఊయేలు ఊయేల - ఊయెల ఊయాల - కోయల ఆయె - వలిదము - ఓయ - ఓఉయారము - కోఫు (ధను రగ్యము) జూజర - తీనియ - తీయము - లేప (స్లవము) తేమ - తోయలి . డివియ - కూవు -నోవి - నోవు - వూవు వేయ - మోశ (అంకురము మోటిక - మోవు - వీయను - ఇత్యాదు లూయేలాదులు,

౬ ద్విర్వదనంబుజద్విత్వము ఒం డెజవికల్బము శా ఊణులీ మొద లగుశబ్దములందు పదము తొలియచ్చునకుం దర్వాత నున్న వాల్లునకు ద్విత్వమం విశల్చ్పముగా నగును

ఊయేలి అనుదానికోని ఊి తర్వాతి యకారమునకు ద్విత్వము రాంగా నమాన ౧$కింవ సూర్రముదే డొ వ్రాస్వకుయి ఉఊయ్యెలి ఆయి నది ఇళ్లే తక్కినవియునుం ఉంకారంబు క్రింది జఆకారంబునకుం దుదినులుల శ్రీందినలలకు

లోపంబు బహుళంబుగ నగు ౭,

822 బాలవా్థకరకణము, లముటీక అటు - అలు నొజియ - గొజియ కన్ను -కన్సు నన్ను- ల్‌ో 69 షె క ర నమ, పల్లు = వలు విల్గు - విలు ౭ జ్ఞ (ద్విశ్వశకటనేఫఘము) లోని ఒక ఇ9శారమునకును కదను తుదనున్న న్ను ల్లి లలోని నకార లకారములకుకు లోపము బహుళము= అజ్ట-ఆయు కన్ను-కను. విల్లుంవిలి తక్కినవియుని శ్రే అక్కటాదులజడ్డకు లోపంబు విభాషనగు ౮ అకట - అకట అక్కట - అట్లిక - అట్లుక - ఆక్షై - క. ఉప్పవీడను _ డీ; అయో ఎ అయా రె - అవ్వారి - ఇట్టిక - ఉప్పవ - ఉ్మి- ఎక్కుసక్కియము - ఎక్కు నెక్సియము - ఎక్కిరింత ఎ ఎడ్డ-.ఎన్నిక- వెమ్లుక - కజాయము - కట్టా - కట్టక = కప్పురము - కమటము - జీ జ లు రు జ్జ శమ్థతను-కువ్వాడము - కొట్టక - కొము - కొయ్య గార - వజ్ర లు జాలీ గయాష్థళము - గిజ్టిగాండు - గుజరాతి - చిట - చిన్న - చిమ్మట- జ్‌ రే లు జాడ్టీ చెన్నంటి - "చెప్పుము - చెప్పుడు - చెమట -. వెల్టియలు - జవ్వాజి - జాబిల్లీ - తమ్మటము - తమ్ములను - తన్ని - తునికి ఎ తువ్వక - లెల్ల - దవ్వు - దివ్వియ - నవ్వు - నిద్దుర - నివ్వరి - నివ్వాళి - నువ్వు - నెట్టి! - నెమలి - వవ్వళించు - వీన్న - వున్సియ - పువ్వు - వెద్ద - పొట్టి య పెన్న - వైగ్గడ - 'బెన్షడు - బొమ - బొవ్మికనము - బొమ్మిడికము - బొన్మిక్‌ము - మజ్జ - మత్తాబు = మల్లారము - ముక్కు - ముద్గియ = మెట్టిక - మొక్క యట లు రము - మొగ్గరము - మొల్హాము - రక - లొటిపిట - వతి _- భి ల న్న యణ క్త (లో అల న! వయా ఎ సన్నియ - సవ్వడి - సీవ్వంగి - అట్టు - ట్టు - ఎట్టు - అప్పుడు - ఇప్పుడు - ఎప్పుడు . అన్ని - ఇన్ని - ఎన్ని - కొన్ని - వమ్ము - మిమ్హు - తమ్ము జ అమ్హ - అక్క - అవ్వ - అయ -

చ కీన్షకపరిచ్చేనము 88 అప్ప - అచ్చొటు - ఇచ్చొటు - ఎచ్చొటు - అచ్చటు - ఇచ్చటు - ఎచ్చటు ఇత్యాదు లక్కటాదులు

౮ అక్కటి మొదలగుళబ్బములందులల _ (జడ్డవ) ద్విత్వమునకు ఆోవము నికల్పము అకట-జక్కటి ఇట్లే తక్కినవియును

జడ్డక్కరంబుతో. బడాదిస్వరంబు గూడుచో జడ్డకు లోవంబు లేదు. గొ

అత్జైల్తె య కన్నదరె ఎ నన్నడింణె = వల్లా్తె | విల్లందెం

౯ ద్విళ్వామరము అజాదిదముతోం గలియునపుడు మిందినూ శ్ర ముచేం గలుగులోవము ద్విక్వేమునకు రాదు ఎట్టు + ఎ్తి=అత్హై వై. ఇచట ద్విత్వమగు జ్ఞ ఆజాదిపవమగు ఎత్త లోని ఎ తో కలియుచున్నందున ద్విత్వము లోపం లేదు ఇయ్యాది నిత్యరిధికావున ఎవడును ద్విత్వళోవము రాదనియు అందుచే అజెత్తె' అని కాదనియు భావము ఇభై తక్కినచోట్లను బ్రపాంచునది

హోదులయ సీలుగులోనగువానితొలిహల్లునకు లోవంబు బహుళంబుగ నగు, ౧౦.

వహడవము - అఆడపము వహారిదళము - ఆరిదళము వాలంది = అఆలంది, నీలుగు - ఈలుగు నీలుగు _- నెగయు - పొందు - పొనరుం వూను పొదవుల కొదిలోపం బొకండు వచియించె నది యవ్ని ఇచవారనకూలకంబు

౧౦ పవహాదులయు = హకారము మొదటలల దదములయొశ్యయుం, వాకారము మొదటరగలవదములళేని తొలికాకారమునకును.. .. నీలుగు మున్నగుషదములళోని తోలివాల్లునకు నుళోవము జవాంళము

హడపము - (వాకారము లోనిందంగా) ఆడవమూి ( నీలగుాలానశా

ల్‌ో బాలవా్థకరణమ్యు లముటీక రము అోపీంచలా) ఈలుగు * ఇ తక్కినవియుకు ఆచ్బావి ఫూను పొద రి ల మొవటివాల్లునకు విశల్పలోవమును భెప్పెను. కాని యట్టుకెబ్వుటకు వరిగా అలోచింపసమియే కార*మని చిన్నయసూరకిళారి యాశయము ( ఫూను ఊను ఆనునవియు పొదవ్స ఓదవ్రిలును బరన్నర చం॥౪9ధము లేనివనియు విళ్శిన్నార్థకమనియుః నభిప్త్రాయకు ్సి మళీ ఆరూటాదులం బ్ర ధమేతరదీర్ధ్యంబునకు హ్రస్వంబు విఫభొామననగు ౧౧.

ఆక్రాటము - ఆక్టటము, ఆరాటము - కక్త్కూఆితి = కేభా కూళి - కొనూరుండు - కొమారిత . గంబ్రూరము _ వెండా రము _ బంగ్లారను - 'బేహారము - వీటతొటము - సంక్షోసము,

౧౧. ఆరాటము మున్నగుశజ్టములందలి మొదటిదీర్హమునువిడిచి కక్కింనదీర్ధ్యములకు స్రాస్వము. విశల్పముగా. నగును అరాటము - ఆరటము ఇట శెండవదీర్థ్య మగు రా రగా మాళకినది ) ఇళ్లే తక్కినవియును

ఓ హస యారాదులం దొలిదీర్ధంబునకు పన్వంబు విభాష నగు, ౧౨౩.

ఓయారము - ఒయావము ఓయారము - కేళాకూలళి _ కేీలె - 'ూడారను - గోరువంకపమక్షీ - జోహారు - నీలుగు - "వేం - 'బేహారము దీన మధ్యంబు - మాటు - మూలుగు -_ మోఅకు - వీటతాటము - వీడియము ఇత్యాదులు,

౧౨ పీయారము.. మున్నగుశ్వములందు మొదటి దీర్ధమునకు వ్రాన్వము వికల్చ్పము, ఓీయారము - ఒయారము గా మాజీనది చేవోరము, 'బెవోరమునియు, "పేడ "పెండ అనియు నగును ఇగ్జరే తక్కిదవియును

చవ కపరికీర్ష చ్యేదము తక్‌ ఆడ్రంగ్వాదుల డాకు ఇకారంబు విభామనగు, ౧9 అడయు - అణంగు, అడం -కడయ చిల్లాడము - తడగము - నాండెము - పోండి - మిడుం - వడగకు - మిడుం నులు _ ఇళాస్ధదు లడంగ్వాదులు, ౧౩ అడంగి మున్నగువాని డి వికల్పముణా ణి గా మాజుకు అడంగు = అణంయు ఇట్లే మిగిలినవియరునుం దక్కలోనగువాని దాకు_డ్రక్రారంబువిఫామనగు ౧౪, దక్కు య డక్కుం దక్కు ఇ గగ్గలు = చాంగు - చాకలి. దిగు - దియ = దూయు _- చెందము _ "'దెవ్చరము - ెప్పు - దొంగ -దొప్ప - ఇత్యాదులు, ౧౪ దక్కి మొదలగువాని ది వికల్పముగా డి గా మాటిను దక్కు-డక్కుి ఇటే శక్కినవియంను వతాదులకు మువర్షకంబు పరంబగునపుడు దర్‌ బు విఫామ నగు, ౧౫. వతము - వీఠాను, వీతము - కళ్లేము - గాలము - గుడ్డము - గోణము .- గొతము - జొజము .- జుంజము - బోతము- తణగము - బొండ్లము - మండము - లాతము - వీణము - ఇత్యాదులు ౧౫ ఎతము మున్నగుళబ్బములందు ము కు ముందున్న ద్రాస్వమునకు వికల్పముగా దీర్ధ్యమగును.. ఎతము డీర్ధయెనచో. వీతాముల్‌ ఇట్లేమిగి లినవియునుం పదాంతంబులయి యసంయు_క్రంబు లయిన నులురుల యుత్వంబునకు లోవంబు బహుళంబుగ నగు, ౧౬.

826 బాలవార్థ్రకరణను, లఘుటీక

ఉందు నురుల కుత్వలోపంబు ప్రాయికంబుగ హాల్చకకం బులకుం జూపక్షైడు మ్రాన్పడె - మినువడె - మిన్వడె - వత్తురు వారు - వత్తుర్వారు - కాగుకొనియె - కార్కొనియె.రాములు- శాముల్‌ . వనములు - వనముల్‌.

౧౬ వదాంతంబులుజవదములచివజి నుండునట్టివి అసంయుక్తం బులు= వేలొకనాల్లుతో, ౧ గాడియుండనివి బదములచివజణసుండి వేలొక వాల్లుతోంగూాడి యుండని ను-లూరుి అను వాని ఊళారము బహుళేముగా లోపించును ఇందు ను రు లకుమా శ్ర ము వేలొకవదముయొక్కవాల్లు పర మగునపుడే. ఊకారలోవము రజచుగాం గన్సడుచున్నది మ్రానుశాపడె= చూన్పడెో ఇట పదాంతమయి అసంయు క్తమగు ను లోని ఉఊకారమునకు వదె” లోనీ వకారము-హల్లువరమగునపుడే లోవము వచ్చినది లుకు ఈనియమములేదు. రాములు-రాముల్‌ వనములు-వఎముల్‌ *

ఆచ్చికంబులం బదమధ్యింబుల నలడరల యుత్వంబునకు లోవంబు బహుళంబుగ నగు ౧౭.

కినుక - క్‌న్స్ల కాసుకు = కాన్కం చిలుక్‌ = చిల్కా "కాలువ . శాల్వం అడుగు _ అడ్డు, కడువు - కడ్పు వెరుగు - "వెరు. కూరుకు _ కూర్కుు

ణం

౧౭. ఆచ్చ తెములపదములందు నదుమనున్న న-ల-డంరిల ఊకార మునకు లోవము బహుంళముగా నగును కీనుకలీ ను లోని ఊకారము లోవీం బంగా కిని అగును ఇళ్లే తక్కినవియును

లా(తియచ్చునకు సషిత మొకానొకచో నుడినడుమ లోవంబు గానంబడియెడి,. ౧౮. కెలికి - కల్కి, ములికి.యిల్కి, బుడిపీ _ బుడ్చి. పాలి.

శీ యాపరిచ్నే స్ఫ్‌దము 827 ౧౮ లాంతియచ్చునకు సహితము=(ఊశారముకం టై ఇతరమగునచ్చు నకుంగూడ కొన్ని యచ్చ తెఎంగుపదములందు వదమధ్యస్థము లగు న-లుడంరం లమిందనున్న ఇతరమగు నచ్చునకును ఉఊళశారముకంటె పేజగుదానికిని లోవము కనంబదుచున్నది కలికి ఇచటి లకారముమాంది ఇకారము లోపంగా కల్కి అంంణనది ఇ కక్క్యినవియుంను అబ్బురాదులం దుత్వంబునకు లోవంబు విఫామనగు ౧౯, అబ్బురము-అ బి, ము అబ్బురము _ కప్పురము అప్పుడు- ఇప్పుడు-ఎప్పుడు.చప్పుడు. నెత్తురు.ఇతదులు ఇ౯ అబ్బురముి ముూ్నోగువదములయందున్న ఉఊకారము విశల్చ ముగా లోపించును అబ్బురము-ట కారము. లోపీంచంగా- అబ్రము అగును (ఊశ్వము లోపీంచునపుడు దిర్చత్వములోని యొకయతురము లోపించునని శ్రుహించవ లెను) ఇళ్లే కక్కినవియును చుక్పరకరువర్షంబునకు ముందటి దువర్షంబు నుత్వంబునకు లోపంబు విఫాషు నగు నగుచో. దత్చూర్వంబు గురువు గాదు. ౨౦ = ఎ + వదు ఎ అదురుచు అద్రుచు ఎదురుచు వద్రుచు వపదురుచు పవ దు శ ష్మద్రుచు ౨౦ చుకృరకరువర్ణ ౦బుజచుక్కునకు ముందుగా నున్న రు అను చానికి తఈత్చూర్వంలు*ఆ ఊశారము లాపించిన దు అనువానికి (కు ఏ ముం దున్నయ తరము ప్రేగణార్థమునవచ్చు చుక్క నకు ముందుచ్నరుకార మునకుం బూర్వము గానున్న దు" లోని ఊశారము వికల్పముగా లోపించునుం అట్లు లోపించిన ఉఊశారమకల దశళారమునకు ( ద్హు" అనుదానిక) ముందున్న యతురము గురువు కాంజాలదు

శ2 చాలవాస్థ్రకరణము, లఘుటీక

ఆఅదురుచుఎ౨ఇచట చు కు ముందు రు కలదు దానికి ముందు దు శలదు కాన దాని ఊకారము వికల్పముశా లోపింద గా అద్రుచూ అను రూపము నిద్ధించినది

సంయుక్తాతురమునకు ముందున్నయమరము. గురువని నియమము కలదు ఇచట దు ఆననది నంయుక్తాతురము కావున దానికి ముందున్న ఆకారము గురువు కావలసియున్నది కావున అట్టివి గురువుల శాంజాలవని స్యూశ్ర్యమున నే బచెవ్పండినది. ఇళ్లే తక్కినవియును

జూచాదుల దాకు జకారంబు విభావ నగు, ౨౧

జూదము - జూజను, అవుదు - జవాది - జూది - జూదు, విరవాదిం

౨౧ జూదము మున్నగుళబ్దములం దున్నద్తకారమునకు జ్ఞకారము వికల్పముగా నగును భొదము = జూజముే ఇటే తక్కానవియును

నిందయం దామ్రడితంబు నాద్యమరములకు జాం న ప్రన్వదీర్ధృంబులకు గిగీ లగు ౨౨.

శుంభకర్ణుండు గింఛకర్ణుండు నావణుండు -_ గివణుయ

౨౨ నిందించుట స్పష్ట్రమగునవ్వుడు ద్విరుక్తమగుళబ్దము లెండవ

క ణా శి

రూవము మొదటియతరము నహ్రస్వమైనచో ౫ దీ శృయెనచో ష్‌ ఆజేశ ములు?గా వచ్చును

కుంభకర్డుండు = గింధళర్టుడు - ఇచట నిందయందు రెండవశబ్టమునం -దలి తొలివ్రస్వము కి సి గా మాలినది ఇర్లో రావణుండు - గీవణండు" అనునవుడు ఆ మ్రేడికమునందలి దడీస్థ నుగు రా అనుదానికి గీ ఆదేళశమెైనది

పాదంబునం బ్రథమద్వితీయాత్షరములు వళి,ప్రాసంబులు నాంబడు ౨౩

జ చ్‌ వశీన్తకపరిచ్చేనము క్ర20ా

౨3౩ సవ్యపాదమ.లందు మొదటియశ్షరము వళి యనియు రెండవది

“ప్రావము ఆనిరులు జెచ్చంబడును యవలలు లఘ్వలఘువులు మెతి ౦చొరయు "రీఛధంబులు పొరయవు ౨౪

లిర య-ర్‌-ల=వ అనునాల్షింటను లఘువులు అలఘువులు అను "భేదము లున్నట్లు సంజ్ఞా ౧౮ న్నూర్తమునం జెప్పంబడినది అందు ేఫలును (ర-జ లను విడిచి తక్కిన యవంలలి లు వరస్పరముమ్మెత్రిని పొందును అనంగా యతలిప్రాసములలో లఘువులకుబదులు అలఘువులను అలఘువులకుళ బదులు లఘువులను వాడవచ్చును కాని ర-జి లకుమ్మాత్రృము చరస్పరము అట్టి యనకాళమ లేదు (వానికి బరస్పరము మెలి, లేదు

శీఫంబులు లమ్వులఘువులుం దక్కుంగల విశేషంబులు నార్భవ్యవహారంబులం "చెలియుట శ్రేయంబు అస్మి

౨ లఘులేఫములు, అలఘురేఫములు ఎక్కడెక్కడ నుండునదియు, ఇందు 'జెవ్చంబడని యిశరవిశేషములను పెద్దల వ్యపహారమానుబట్టియే నిశ్చ, యించుట మేలైనపని శ్లో శ్రీ స్తనాఖ్చితకస్తూరిప్కసంకలితోరనే

వజ్కజామెయ నాథాయ వేంకశేకాయ మడ్దళమ్‌. ఇది ప్ర కీ కవరిచ్చేదము బాల వాస కరణము నంఫవూ నే ముం

330 బాలవా్థకరణను లఘుటీక క మును మదుపజ్ఞ ౦ బగుచుం దనరినవాష్ట్రకృతిని సూ, త్ర తతి యొకళొంతం 'దెనిగించి యిది ఘటించితి ననయము బొలావబోధ ముప భంగిం దగన్‌. క, లెనుగయనకు శబ్దలక్షణ మనయం బకయంగ వేడ్క. నందినవారల్‌ తనరల నీవ్యాకరణం బున మూలంబమినకృ్సతిని బోలం గనందగున్‌,

సూతొనుకమణిక శూ వ అాతపుతాలా పుట స్యూరశ్ర్రముం ఈ 62 ఆఅందదుకు ఛళ్ళశులు యథ్యాక్రయోగంబుగ ర్రాహలొనులు నంధి ళల 78 అందున స్పళ్ణమి తక్స శి 219 అందు వరుసను రెండేసి వృథమమభ్య మో_త్తమంబు | లనంఅడు ఆటా (నో 80 అంద్వవళాగహుంబులుదప్ప నవదాద్‌సంరతీటు చరం బసనేప్ష డేచ్చునకు సంధియగు నంధి రిం ఛీకి ఆంచ్వాదుల'శీలిశీనముంబు నత్‌సీంబిన్‌ం జీన్‌. నంధి ళళ శీ! అట యశ “చూడ! 'భబ్దులులందప్పు నుడి తొతి చా,స్వంబుమౌంద ఖండబిందువును ఉద్రుుశంబునకు లోవంబును లేవు నంధీి ఎకి.వి 8 అఆఊఉఊబఒపఓీచోలం గూడిన చజలు దంత్యంబులం సంకా ళా 816 ఆకవర్శ కంబు మాత్వాదులకగు కదం చి తలల అక్కటాదులజడ్డకు లోవంబు విభాషనగు పీ లో 2099 అనంకంబులగు భ్య్వాదుల కిందు యోగయులేదు క్రియా ౧౨౧ 280 ఆసన కను కనులకు ముక్తిత్తులు పరంబులగునపుడు శానా జానలు విభాషనగు ఆయా న్‌ా 28 అగునక వ్యక్రంబు గూడుచో దీర్ధంబగు శీలా ౧౦౦

392 శాల వాస్ట్ర కరణము ఫుట స్యూత్తము, 298 ఆగపోవులకడ హ్రైలకిద్వ క్ర,ంబులు చరంబులగు నపుడు యకారంబగు శ్రీయా ౯౯ 277 ఆగవచ్చుచొచ్చుచూచులకు ముత్తువరంబ॥ు నపుడు కారాచొరు చూడులగు శ్రీయా ౯౧ ఏ9 ఆచ్చున శా మ్రేడికంబు జర-జగునప్త్పుడు సంధి శలు చుగనగు సంధి ౧౦ 209 అటమటాదులకమృత్వబర్థ ౦బ్రవ్రం దీవ ర్లకంబు ఫం స్త స్థంబునందగు కద్ధి గ! 266 అట్టు చుక్సుగాగమంబులడం గ్వాదిమాయారగులకగు నగుచో వానికడద్హైలు లోసించు శ్రీయా ౭౬ 265 అట్లు పుగాగమంబును మాన్వాదులకగు తూ ౭౪ 129 అట్లు "లేను నోను శబ్దంముల నువర్ష్యంబు గుజ్డిగు అచ్చి ణంగా 825 అడంళశ్వాదుల జాకు ణకారంబు విఫామనగు వ్ర ర్డీ ౧3 271 ఆశ్రాదులకించుక్కు. బరంబగునపుడు గుగాగమంబగ నప్పాదులకు విభామనగు ఆ్‌యూ ౭ బడీ అత్తునకు సంధి బవుళముశా నగి నంధి ఈ ౪౦0 అదంతంబయి దీర పూర్వకావధంబయిన మహాత్తు మోంది విభ_క్రిలక *రంబునకు శేఫంబళం తళ్చ ఏరో గీ ఆది యవి శబ్దంబులయత్ర్తునకు మిని లోవంబు బహాళంబుగ నగు నంధి ళ్‌ 176 అదిళబ్దంబునకు వునులు జరంబు లగునపుడును సంబోధ నంబు నందును చాన యనునాదేశంబగు కార వంగి 292 అద్దావికి ముత్తు పరంబగునపుడు "లే లేరులగు శశ ౧౧ వరకి అధికరణంబునకు నక్షమి యగు కార ౧౭ 304 అనభిహితక ర కొకానెకచో షష్టి బహుళంబుగానగు శీలా ౧౨౯౪

సూతాను క మణిక 8 నకల సయం ట ఫు న్యూక్రము 0 ఆఅనుకరణంబునం దపామాదులము కారంబునకు ద్విరుక్తి విభాషనగు దంధి స్మీకె 70 ఆనుకరణంబునం దుదివాల్లునకు ద్విర్వచనంబగు సంధి నలి 69 అనుకృతిని నమళ్ళజ్ఞముతుదియ శ్తునకో ్వమువి భౌమనగునంధి గేం 99 అనుదంవముగు తెుయద్తుముంతమునకు నిగాళమము నాడా నిర్యముగా నగును తక్ప కిక కేతి1 అన్నివ్రృభృతులు నర్వనామంబులు అచ్చి ర క్‌9 ఆన్యంబులకు సహిత మిక్కార్యంబులు కొండొకచోం శానంబడియుడి సంధి డిగా కె? అన్యయుమ్ముదస్మ కాార్యంబులం దుత్తరోత్రరంబు బలీయంబు కార్‌ విమ 9271 ఆశ్వాదుల కించుక్కుపరంఎబగునపుడు పుశాగమంబగు మానునకు విఖావనగు శ్రీయా లిరా 143 అవదాద్యంబయి యసంయం క్తంబమున గశారంబునకు వకారంబు విభాషనగు అచ్చి న] 157 అఆపాయ భయ జుగుప్పా పరాజయ వ్రృమాదగ్రవాణ ఛవనర్రాణ విరామాంతర్థి వారణంబు లె భ్రాననగు చానికి వలనపర్డీ శం బగు శార లా 8314 ఆప్పాదులకు నజీయగు కదం ౧9 827 ఆబ్బురాదులం దుత్వంబునవ లోవంబు విఫామనగు వశీ నిల 291 అభ్యాగతినరు శ్వాదులకయ్యదియను ప్రయుక్తం బగునగుచో గువర్షకంబు విఫామను లోవీంచు శయా రింిం 220 ఆమహదర్థంబునందు డుక్రలకు దువులగు నున్నాను బంధంబుమోంద దివియగు శ్రీయా రి౨ 91 అమహన్నఫుంసకముల కదంతములకు మువర్శ్మకంబగు తత్స 3౯ చాలవ్యా-లఘ.టీక=-22

౭081 హాలవాస్ట్రకకణన్సు, లముటీక్ష పుటా సూత్రము, 1172 అయివదాను 'వృయోగంబు లేనిచో దుదివిశేషణం

బువశేని విశేషణంబు లన్నింటిశేని మాంద నముచ్చ

యార్థంబు విభామం బ్ర, యోగింపుబడు శార తిం లం] ఆయ్యుది పరంబగునపుడు చువర్ణ ౦బు లోపించు శ్రీయా ౧౧౨ 207 ఆరమరాదులకు స్వార్థంబునందికవర్షకంబగు తద్ధి ౯ 210 ఆంవర్శకంబు మతుబర్ధంబున జాలాదులకగు తద్ధి ౧౭ ట్తెశ్త ఆర్థవిశేమంబుల వర్ష కాంతరంబులును మహత్స్రయో

గంబుల "ెటుంగునది తద్ధి వరో కేశీర్‌ అజ్జు మొదలగు శబ్దముల కంతాగమంబు తెవర్షంబును

'శేఫంబున కొక్కటికి లోదంబు నగు అచ్చి వెళ 816 ఆవర్డ: శంబుగీత్వాదుల కగు శృదం లొ *1 30 అవసానంబునందు ద్రు,కస్వరంబున కేని ద్రుశంబున

జీని లోవంబు బహుళంబుగానగు చంధి క! 238 ఆ _స్త్యర్థంబునకు లళిమికనిపడివర్ణ కంబులం వరంబు

లగుశపుడు లేయగు శ్రీయా ౧౦౬

ఆ

187 ఆకఈవీయనునర్వనామంబులు ,త్తికంబు నాబడు సమా ళ్‌ 107 ఆకారంబున క్తామ్రేడితంబునకుందదర్థకంబున కయి

యాయి యనుళబ్దంబులు విభెమనగు నమా తీరి 2౯7 ఆగమచకారంబునకు ఇజకున్నమోంది దానికి దుక్కు

వరంబగునపుకు విభోమనగు క్రియా గాం

8న్‌ ఆసమమువువర్ణంబుల శందువర్మ్మకము వరంబసనపుడు

నుగాగమంబు విభాషనగు తత్స 30 క్త్తుగ్ర అగమాన్యచ కారంబులకద్యిరుక్తంబులకు సుత్తు

వరంబగునపుడు వవలగు తయా ౮ారొ

జ. గ్రా. సూత్రా నుక్ర్త్రృమణేక తత్‌ పుట న్యూత్రముం 286 అచ్చికంబులం దయియవులకు వక్ర కమంబులు బహు ళంబుగానగు శ్రీయా ౧౦౩ వి26 ఆచి స్భేశంబులం బదమఫ్యంబుల నలడరల యుత్వంబు నకు లోవుబు బహుళంబుగనగు ప్రీ ౧౭ 319 ఆచ్చ్భికవదంబులం ద్నుత్తమంబు లను రులుడుల ముందతియేశ్వంబునకు వ్రాన్వంబు విభాషనగు చక తి 189 ఆచ్చికళబ్దంబుతోడ సీ సమంబు ప్రాయికంబుగా ద్వంద్వఎబగు సమౌ త్త శేషం ఆచ్చికళబ్దంబు లెల్లం దణుచుగ స్ర్రీనమంబులుంం స్రీలు నమంబులయి యందు ఆది ్భ్భి జొ 272 ఆడోడుకూడుల డశారంబునకుం జూక్కువరంబగు నపుడు లేఫంబగు శ్రీయా రోం 208 అత్తార్థం బభిహితంబగు చో: దల్లింగనంఖ్యాఖి ధాయి నచనంబు ధాతువిశేషణంబులకగు ఆయా ౧౨౦ క] అల్లే మనిజంత్రంబులకు నాంళతీములగు మశుజంంజ్ఞ లకు ॥ స్తీక్షయి బహుళంబుగా నగు తత్స ౭౭ 36 ఆచేశసరళములకు ముందున్న ద్రుశమునకు బిందు సంన్షేషములు విఫెషనగు నంధి ౧౩ ౨237 అనంకర్యంబున డువర్షృకంబు ద్రుతాంకంబగు శ్రీయా ళం 60 అఆమ్రేడితంబు వరంబగునపుడు కణాదులం దొలి యచ్చుమోంది వక్ష్రంబుల కెల్ల నదంతంబగు ద్విరుక్త టకారంబగు వంధి ళం ఈ8 ఆమ్రేడికంబు వరంబగునపుడు మధ్యమముడుబ్జులకు లోవంబు విఫొషనగు నంధి ళగా

8086 బాలవ్యాకరణము, లఘుటీక మ జ ఫుట నూ, శ్ర, ముం 61 అ మ్రేడికంబు వరంబగునపుడు విభక్తిలోవంబు బవ ళంబుగా నగు నంధి కం 824 ఆరాటాదులం శ మేతరదీర్ధంబునకు మ్రాస్వంబు విభామనగు వశీ ౧౧ 19 ఆర్యవృవవోరంబుల దృష్టంబు గ్రావ్యాంబు సంక్టా లికె 128 ఆల్వాదుల బహువచనలకారంబునకు ేఫంబును ముందళి లుపర్ష్యంబునకు చిందువూర్వకడ కారంబునగు అచ్చి ౧౧- 21కి అశిశ్చావనం ప్తార్థనవిధులందు లూట్రగు శ్రీయా ౬ జ 263 ఇంచుక్కు వరంబగునపుడు రంజాదుల యించుక్కు నకు లోవంబగు శ్రియా రల 267 ఇంచుక్చుక్సు గాగమంబులు వరంబులగనపు డాగమా జేశలోవంబులు "పెక్కు 'చెఆంగులం శానంటడియొడి శ్రీయా 22 28 ఇంశాదులకు: దప్ప ద్రుశేవ్రశృలికములకు నంధథిలేదు సంధి ౯ 8 ఇకఈఎవీలం సూడిన చజలు తాలవ్యంబులు సంక్థా రా 257 ఇఉబుల శించుక్కు, బరంబగునపుడయుగవుగనరుష్కు లగు ఆయా మర 814 ఇకవర్షకంబంజ్య్వాదులకగు కదం ౧౨ 206 ఇక వర్షకంబగ్గలా దులకగు తద్ధి 2 రెకి ఇశారంబుమోంది వనువ్యుక్రియావిభక్తలయు త్తం బున శిత్వంబగు తక లీస్‌ లారి ఇకారివ్మక్తంబుల్నక్తంబులందలివి వరంబులగుచో యాకు సకారంబగు శ్రీయా నే

జో, స్యూశ్రాను క్రమణిక 087 ఫుటం సూత్రము తేశేర్‌ ఇకి లోర్వాదులకగు శృదం ౧౬ 94 ఇర్లైారాయుగంకంబుల ,థ మైకవచనంబునకు లోవంలగు ళక్స ళీ 278 ఇచ్చునకు సక్వంబున క్రీయగు ఛశీయూ న్‌ా తి10 ఇటం గృక్కగకచవేములు బరుబులసనపుడు కగచ యవలకు లోచంబగు కదం తీ ఓ2ర్ర్‌తి ఇట బిందువుమోందికదలకు నిత్య వైశల్పికంబులయి టడలగు శ్రీయా రగా 205 ఇట విశేమంబుత్సర్లంబునకు విభామను చాధకంబగు తద్ధ్థి న తం ఇటితివర్ణంబుఎం వత్యుమాణంబు లౌవవిభక్టీకంబులు అచ్చి రో క ఇతరములగు వాల్లులు స్థిరములం సంస్థా స్‌ 9ర్‌ ఇత్తునకు బపహువచనంబు బరంబగునపు డుక్వంబనుు తత్చ మ! న. ఇశ్వంబుగాని యెత్వంబుగాని కూడుచోననాద్యం బయిన యుత్వంబున కిర్వంబగు శీయూ ర౫| తై! ఇమివర్షకంబు కలుగ్వాదులకగు శృదం రో శతి0 ఇయకుమూటుగా నామాంతంబున శత్వంబు బహుళం బుూగానగు అచ్చి ఆికి ల] ఇకవర్శకం బోయారాదులకు మతుబర్థంబునందగు తద్ధి ౧౮ 1]ఉీశే ఇవి ద్వితీయా ద్యేకవచనంబులు బరంబులగునపుడు నామంబులకు గొన్నింటికిం ట్రాయిశంబున నగు అచ్చి ఎలక్‌ ఈ చెసే ఈ ధాళతుయువ్మదర్థంబులమోంది వానియుత్వంబున కికళ్వంబు కాదు తత్స ననే 210 ఈవ్రశ్యయంబు కొన్నింటికి స్వార్థంవునందగు తద్ధి ౧౬ 175 ఈయాగమంబులం పరంనులగునపుడుత్వంబునకత్వం బగు శార ప్‌

838 బాలవాస్ట్రకరణము లఘుటిక పుట న్యూత ము. ఉ ల 156 ఊండిపదం బొశానొకచో వలనవర్ణకంబున కన్ముక, యుక్షంబగు కార ౧౦ 153 ఊండిళబ్దము పరంబగునపుడు వలనకు ద్వెతీయానబ్ద ములు ప్రాయికంబుగనగు కార ౧౧ 208 ఊకవర్ష్యకంబు చిలుతాదులకు స్యార్థంబునందగు తద్ధి ౧౦ 84 ఉఊళారబుకారంబుల కందుపర్ణ కము పరంబగునపుడు నుగాగ్వమంబగు తత్స న్‌్‌ 98 ఊకారాంకంబగు మహాత్తునకు వువర్జకనము బహళ ముగా నగు తత్స ణం 97 ఊశారాంఠనోళబ్దంబుల కంకట వువర్షకంబగు తత్స ళోఠా 164 ఊకశారాంత జడంబునకు నవర్ష్యకం బగు శార ణం 105 ఊగాగమంబును ద్విత్వంబును దుదివాల్లున కగు శక్స ౬౮ 94 ఊత్తరవదంబగు చోటుళబ్దముటాత్షరమునకు లోవంబు విభామనగన నమా ౧౬ 21 ఉఊత్తున కచ్చు చరంబగునపుడు సంధి యగు నంధి ణ జ06 ఊత్వంబునకర్వంబు ఆకీకము పరంబగునపుడగు తద్ధి ళ్‌ బైటకే ఊదంతంబునకు లట్టువరంబక నపుడు శ్నా నుబంధంబగు క్రియా ౧౩ 167 ఊదంతజడంబు తృరీయప నవర్థకంబగు కార జిక ణే ఊదం౦ంత నామంబునకనుకర ణంబునందువుశాగన్దుంబగు నంధి గో ర్‌ ఉఊదంతమగ తద్ధర్థార్థవిశేషణమున కచ్చువరమగు నపుడు నుగాగమంబగు కంధి ప్రై తక్‌ ఊదంకసంస్క్భృతనామంబుమాంది సంబుద్ధిడుస్దానకు నూకారంబుప్ణుతం బాదేశంబు విఫామనగు త్స డె

అ, సూశ్రాను 2 మణీక ఏ9 ఫుటు నూ శ్ర మూ క్‌2 ఉదంక స్తీ నముంబులకును బుంపులకు నవంకతగుణవాచ కంబులకును దనం౦ంబు వరంబగునపుడు నుగాగమంబగు నంధి పె లెడీి0 ఊన్నకలబీన వర్ణ కంబులు భవద్భావి శతృ క్తవదర్థం బులం దగు తిలా ఈము ల్తెట్రస్ర ఉన్నకలనవర్థ కంబుల మాంది తచ్భబ్దవ కారంబునకు లోవుబు విఫాషనగు శ్రీయా ౨౧౭ ల్రశ్ర]ే ఊన్నశళబ్దంబు వరంబగునపుడుండు ధాతువునకు లోవం బగు ఛీ యా నీకా లల్లో ఊన్నళబ్దంబు చరంబగువపుడు చువర్ష్మకంబగు శీయూ ణం 1ర్‌ర్‌ ఉపయోగంబునం చాఖ్యాతకుం దోడవర్ష్యకంబగు కార తె లత ఊభయ ప్రార్థనంబున దుగాగమంబున కత్వంబగు (క్రియా 3ం తే ఊవర్మ్మకం బడుశ్వాదుల కగు కదం విం న! ఏ2! ఊయేల పయ్యెదతాయెకులం ఛిశళానామంబు లందు యాకుం దాలవ్యవక్ర్యృయోగంబు లేదు చకీ డ్రె 320 ఊయీల యూయాలలఛాంపుల నొండొంటికిం గుజుచయొం డెనగు చీ ళీ 821 ఊయళలాదులం దొలియచ్చుమోందివాల్డునకు ద్విర్వ చనం బొండెనగు న! మి కేశ్‌ ఊరు మొదలగువాని కిత్వంబగు అచ్చి కిం బు 7 బుబూ్చశ్రావిసర్ణ ఇఛఠ ఫఘర్యుఢధ ధజిషాశమలం సంస్కృ రనమంబులను గూడి తెలుంగున వ్యవవా రించబండు నంక్ఞా జ్ర

తశ0 'బాలవార్థకరణమ్యు 6 ఘుజీక్ష ఫుటు సూత్రము 109 బుల్విగాదులు ద్వితీయైకవచ నాఎత తుల్యంబులు విభామనగు ళత్స ౭ప 99 బుకారాంతంబున కత్వంబును స్తీవద్భావయి నగు తళ్స గా త్రీ లైశ్త ఎందువర్ష కంబు వరంబగునపుడు లివరంబు లోపించు తద్ది కిటి ౨280 ఎడుతలద్రుతంబున కచ్చు పరంబగునపుడు మకారం బగు శ్రీయా తిం 232 ఎదాదులనుబ్ర యు క్రంబులగునపుకు మాుష్దానకు ఫుజీ రుజీ యగు శ్రీయా ఏళ కేం] బెల్లయెదల ధారుజవికేషణంబుల కట్టి యనువదంబు విభాష నన్మువ్త యుక్తంబగు నమా ౧౦ వ్‌ 178 వీశవాశ్యంబునందొ కానొక్క_ండు తక్క సర్వజదం బులు శ్రమనిరపేకుంబుగం ఛి, యోగిందజను కార పత్రి 100 విశాతురంబులకు చ్రాన్వంబు లేదు తత్స క! 825 ఎతాదులకు మువర్మ్మ కంబు వరంబగనపుడు దీర్ధంబు విఫామనగు చీ హా! ౭26 విమ్యాదులంణత్తునకు నంధి 'వైళల్పికముగా నగు నంధి ణి వి 104 వశారం చీతుల్యయి తత ౬|| ఒ 128 జళానొకచో నామంబు సంళ్లీ వ్రబవహుంువచనాంత శుల్కంబయి బహువచనంబు *నెినయు ఆచి ్సి లలి 166 జఒళానొాకచోనొకవిభ _కీ! మజేయొకవిభ క్షియునగు కార 4౧

లో! సూర్రైను శ్ర మణీక లై ఫట స్మూర్ర్తముం 1210 ఒకానొకచో మహ్నత్త ్వంబునందు మరు బ్తకారంబున కానాదేశంబు విఫామనగు హా తళ ౭6 170 ఒకానొకచో విెశేమణుబులమన్టీకింబ్ర భమ విభామ నగు కార శల శీ 78 ఓయామం క్రణంబునందగు తత్చ ౧ 324 పీయాకరాదులం దొలిదీర్ధృంబునకు వ్రాన్య్తంబు విఫభామనగు వశీ ౧తి 76 ఓం యోసి మైల్రియందుం గలవు తత్స ౧౬ 76 ఓళబ్దంబునకుం బురువ నీచ స్త్రీ పురుసూమం క్రణంబు లందు యిసిరి వర్ణంబులు విభామనంతాగమంబులగు కర్చ దగ్‌ లా 127 జావవిభక్షికంబుల లిపర్ణనలలువర్షంబులకు బవాు వచనంబు పరంబగునపుడు ఫూర్ష్మబిందుభూర్వక డువర్డ్మ, బు బహులంబుగానగు ఆచి, స్‌ యిక 143 జొవనిభ్యక్షికముల తృతీయానవ్తముల కత్వం బాదే శంబు లహుళంబుగా నగు అచ్చి వెల నే కేగ్‌09 కంటెవర్షకం బవ్యార్థాదిరదూగజం బగు వంచమి కగు కార ౧తి 159 కంటెవర్షకంబు నిర్థారణదంచమి కగు శార లికి 104 కంధరాదులు క్షీ బతుల్యంబులు బహంళంబుగా నగు తక్స మమ్‌ ఫైరితి కజివర్షకంబు ఫపుఠార్థయోగంబున విభామను ఖొవం బునందగు శ్రా వ్‌మ 235 కజి వ్యతిరేక క్త్వార్ధంమినందగు తయా విగ

8492 చాలవాస్టకకణము లముటీక ఫుటు స్యూత్రముం ?₹ కచటకవలు వరుమంబులని గజడదబలు సరళంబులని చెళ్చంబలడు సంక్దా స్‌ 9098 కద్రువ నాగమాత తత్స ణం ౯4 కయివట్టియొక్కలకు నుగాగమంబు లేదు కర్స ళా 1ేర్‌ 8 కరణనహాకతుళల్వార యోగంబులు దృతీయకుం దోడ వర్ణకంబగే న, న కార | కేర్‌ 1 శర్య్యంబున ద్వితీయ యగు కార న! 187 కర్మధారయంబు శ్రిశ న్నీ సమముగంత ధాతుజవిశే వమణఫూర్వవదం బయియుండు నమా క! త్తం కర్మథారయంబునం దత్సమంబుల కాలంశబ్దము కరం బగునపు డత్వంబున కుత్వంబును రుణాగనుంబునగు నంధి ఏం శం కర్థథధారయంబ.నందుః "బేర్వాదిశబ్టముల కచ్చువరంబగునపుడు టుగాగమంబగు నంధి ఒవిగ్‌ త్త శర్మ ఛారయ౦ంబులందుత్తునకచ్చు చరంబగనపుకు టుగాగమంబగు వంధి రో త్‌0 కర్మథారయంబులందు మువర్ష్యకంబునకుం బుంఫులగు సంధి పక 204 కర్ణాదులకుం ట్రైాధాన్యవివచుయందు ధాతుజవి-ేమ కాంబులు కర్ధతోడంబోలె వానితోడ సమసీించు నమా టలిక 224 కలజివడుజులు బరంబులగునపుడు నుగాగమంబగు శ్రీయా లిం 224 కలబ్యకుబంధంబు లృట్టు వరంబగునపుడగు శ్రియా ౧౯ 129 కలన్వాదుల నువర్జ్మ ౦బు కుట్ధిగు బహువవనము పరం బగునపుడు నిత్యముగా నగు అచ్చి ౧౮ లం? కలుగునక్త ల్రీక్టంబునందు లట్టు పరంబగునపుడు కల యగు శ్‌ ౧౦౪ తికే0 కవర్ష్మకం బలుశ్వాదులకగు దం క్రి

నూశ్రానుక్రమణిక ఫ్‌్తీ8 పుట న్మూశ్ర్త్రము 209 కాకల్దియలక కారంబునకు గకారంబు కొండొం శచోం గానంబడియుడి తది రిల 209 'కాకోత్తియలు కొండొెకవానికి స్వా్యాంబునం జూవట్లెడు శస్టీ ౧౩ ౭208 కాకత్తియపర్ష్మ కంబులు పుస్త విస్తీశ్వంబుల మరు బర్ధింబునం చాటాదులకగు తద్ధి యిం 19292 శావృశ్యయముంబంమి ది బవావదన లకారంబునకు లఘ్వలఘ. లేఫంబులును లఘులేఫంబునకు మందు చిందు వూర్వక దడకారంబునగు అచ్చి లి 168 శాలాధ్యములకుం బ్రాయికంబుగాం బ్రథవయగు. కార తిన 209 కావర్మ్యకంబు తిర్భక్కులకుం శానంబడియెడి ళ్‌ద్ధి నే 78 వ యొక్కలో వమష్టి న్‌ ము 21 కులు చిజు కడు నడు నిదుశబ్బములణడల కచ్చువరం బగునపుడు ద్విరుక్తటకారంబగు నంధి ౧౨ 812 కువర్షకం బడుగాదులకగు శృదం ఓ రిశీ కవర్షకంబు పరంబగనపు డుకారబుకారంబులకు నగాగమంబగు త త్స శం 122 కూంతుళబ్టము బ్రథమెకవచనంబునకు రువర్శ౦బగు అచ్చి ౯ 198 శృతస్రస్వంబగు టత్రికంబుమాంది చొటుళబ్దంబు నోర్వంబున కఠ్వవ్రస్వంబులు విఫామనగు నమా యగ 87 కృతో త్కంబగు సంన్క్భృకనామంబు నంబుర్ధిడుక్టు నకు లోవంబు విఖామనగు తత్స నీ 809 శృత్తుల కర్థంబులు యథావ్యవపోరంబుగ గ్రావ్యాం బులు కదం ణి 196 కొండొకచో సమాసంబులందు శామ్వ్యూదికనున్వ్యూ దుల మువర్ష్మంబులు బచ్చివర్ష్మ ౦బులగు నమూ ణి

క్క4 బచాలవ్యాశరణను, లముటీక పుట సూక్తము. 248 కొనుధారువు వరుబళనపు డిగాగమంబు బవాళం బుగానగు శ్రీయా స్మి క21 కాన్నిడునంతంబుల బవువచనలళారంబునకు లేఫం బును దానికి ముందు ఫూర్ష్మ చిందుళార్వక దశా రంబు నగు అచ్చి మి శీ కొన్నియెడల ఉదుతంబుమో ద నకారంబు గానంబడి య్‌డి నంధి కిరి 78 కొజకు కయి చరుర్థి శత్స ళా లం క్ల్యార్థంబైనయిత్తునకు సంధిలేదు సంధి ఠా 27 శ్రియావవంబులం దిత్తున నంధివైకల్పికముగానగు సంధి ౬ 8 ఛ్రీయాఫలంబు కర్తృశామియగుచోంనొనుధాతు వన్మువృయు క్తంబగు యా ని తేరీ క్రై క్షళబ్బమున కాద్మతురశీమంబునకుం గొన్ని యెడల నుగాగమంబునుం గొన్ని యెడలమోంది వాల్లునకు ద్విక్వంబు నగు నంధి కెలా 78 క్రీ బంబులు మ్‌త్రాదులు మవాద్వాచకంబులు విఫెమం బుంలింగకుల్యంబులగు శర ౧౮ ఖు 276 ఖండబిందువుమాంది సిద్ధచకారంబునకు ముత్తు చరం బసనపుడు పకారంబు ప్రాయాశంబుగనగు శ్రియా ౮౯ గ త1త్‌ నడ 'చేర్వాదులకగు దం న! 308 గతిబుద్ధివ్ర కృవసా నాస్థశజ్దకర్థాకర్యకంబుల కప్తేర ణంబునం గృర్తయగుకది 'ప్రేరణంబుకం నర్మంబకు శ్రీయా ౧౨

నూ లాను, క మణిక ఏర్‌ పుట న్మూర్తముం 191 గుణవపచనంబులగు నల్లాదులకుం గర్మధారయంబు నందు నిగాగంబు బవుళంబు గానగు నమా ౧౨ లైడ్తీశే నరువిరహిశంబులయి యయాంతంబులయిన మయేశన్వర ద్విన్వరంబుల యించున్వ "తే నుంబుల కీయు జడాగనమంబు విభామనిగు యా ణం జ 79 శిక్తు బిందువూర్వంబకు శక్స ది 224 క్షీత్తు *రంబగన పుడదుత్వంబునకత్వంబను త్రీయా ౨౦ 280 క్సీత్తు బరంబగునపుడు వాని వువర్ణంబు విఫొమను లోపీంచు త్‌ ల్‌ చ 101 చరిత్రాదుల మువర్శంబు లోవంబు బహుళంబు కానగు తత్స న్‌ా 279 ఇావునోవులు చచ్చునొచ్చులకగు శ్రీయా ౯ 205 చిశ్నాదులకు ఆికవర్ణకంబగు త్ధి కె 827 చుకృరక రువర్శ్మంబునకు ముందఆకి దువర్థృంబునుత్వం బునకు లోళంబు విభెమనగు నగుచోందత్పూర్వంబు గురువుశాదు చీ జం లెగ్రిర్ర్‌ చుక్చుపర్ణ్మంబులు బరంబులగనపు డిత్వంబున కుత్వ (| అగు ఆజా శ్‌ ఓ2ర్‌డీ చుగాగమం బాచ్చికంబున కనంయుక్షనలడరాంతం బునకుం ట్రేరణంబున టహుళంబుగానను శ్రీయా తి 2809 చువర్షంబుతోడ దుగ్దకారంబు తశారంబగు శ్రీయా ౧౦రా 238 చువర్ణకంబుద్దు, తాంకంబు శ్రీయాన్వయంబున శక్ర ర్థంబునందగు శ్రీయా క్ర

ఓ6 చాలవాస్రకకణము లఘుటీక్ష పుటు సూ త్ర మూ 250 చువర్షకంబు పరంబసున డశ్యాదుల కుత్వలోవం చేని నుస్థానంబున బిందు వేని విఫామనగు శ్రీయా సిగ 279 ఇడునకుం జుక్పుగాగ మంబులును డాకలఘు లేఫంబు నగు యా ౮౧ కై23 ఇెయువు బహువచనలకారంబున కలఘుేఫంబు విభామనగు అచ్చి ౧౦ 78 శేక తోడ తృతీయ త్స కె 77శ చేక తోడ లోవలవర్ణకంబుల వ్రథమాతరంబ్లులం 'వైకల్పికంబుగా శేషించు తక్చ ౧౦ 68 చేశ తోడ పలనల శిత్వంబు పమాసంబ్ధులం దగు సంధి ళ్‌ కేన్‌ 1 చేశవర్శకంబు కదర్తకగు కార ప నా టి 1ర్‌2 ఇచేశవర్ణ్శకర్ప హేశుకరణఎబులకు చృవ్యోది మోగ జంబగు వంచమికి బహుళంబుగా నగు శార ళో 236 ేదర్థంబినందు వృ్తంబగు భోవలతుణంబునందు నవర్ష్మకంబు చు, తాంకంబగు శ్రీయా ళం 203 'చేదర్థ శూగంబున లృట్టునకు లిజ్టగు శ్రీయా ౧౧౯ లైక2 చే దాద్యర్థనాంతంబయిన యుండున కున్నా దేశంబు విభామనగు శ్రీయా ౫౭ 118 జగదింద్ర లిత్తులతకారంబునకు లోవంబు విఫొమగు తత్స ౭౯ 156 జడంబుతృతీయాస క్రములకుద్వితీయబహాంళంబు గానగు కార ఎకి 160 జడంబుద్వితీయకుం శ్రమ బహుకంబు గానగు శి శార లర 328 జడ్డక్కరంబుతోం బదాదిన్వరంబు గూడుచో జడ్డకు లోవంబు లేదు చశీ లా

సూ శ్రాను శ్ర మణిక త? వుట న్యూశ్త్రము 828 జూదాదులదాకు జకారంబు విభెమనగు చీ తం

ట్‌ శ192 టవర్షకం బడ్వాదులకగు నగుచో నంకలోదుబను కదం తి 9238 టవర్ష్యకంబు భావంబునంద*ు శ్రీయా కి ద్ద? టి౩వర్షంబులు బరంబులగునపు డుత్వంబున కిత్వంబను అచ్చి కష డీన్‌ టివర్షంబు నొన్నింటియం తాతురంబున కాచేశంబును గొన్నింటి కం తాగమంబును గొన్నింటి!౦ బర్యా యంబున ౭ండును ట్రైయికంబుగ నగు అచ్చి ఏం 148 టివర్ష్యంబు వరంబగునపుడు ఛ్రీందు మిందు ముందు ఫువర్ష ౦బుల కత్వంబగు ఆచ్చి ్ఫ్భి విభ వ]2 టువర్ష కంబువడ్వాదులకగుచో నవియాద్యతర "శీేషంబులంిం డీర్థ్స ౧బునొందు శ్భదం లో డ 79 డుజ్వర్ష్మ కంబువకుంబ్రకృతియ యినదిడుమంకంబనంబడుకత్స ౨౦ తిగి దుమంతంబువకు ద్వితీయా ద్యేకవచనంబు బరంబగు నపుడు నిగాగమంబు సర్వ శ్ర, విభామనగు తక్చ న! శతి డుమంకంబుమోంది నువర్మ కంబునుత్వం౦బున కిత్వంబగు తత్స ౫ శే డుము వున లేకశవచనంబులు కళ్ళ ౧౧ 78 డుమువులు ప్రథమ తక్చ ణి 316 డువర్ష్మకం బాత్వాదులకగు నగునపుడు వశారంబు చయలకగు కదం న! త 5 కక్కినవి యుభయంబులు తత్స ౧3 పష] కబ్వర్శ్శశంబు చేయ్యాదులకగు శృదం క!

వన! వాలవారకరణము లఘుటీక ఫుట సూశ్రముం 182 కత్చురఘాదులకు లతణంబు ప్రాయికంబున సంస్కృ తోక్తంబయగు నమా 3 218 తద్భర్లాదులందు లాట్టగు శ్రీయా ఇ 20* కనవర్థ్శకంబు త్వార్థంబునందగు తద్ధి ణ శీర్‌ శలంభ్రాలు మొదలశ సమాసంబుల ర్రు కమునకు లోవము లేదు నంధి న 8]3 తవర్శశం బావులించులోనగువానికగు కదం ౧౦ ల2ై]1 తవ ర్హకంబు కులవాచకంబునకు స్తీవాచ్యంబగునపుడు మతుబర్థంబునందగ శస్థి ౧౯ లల శవర్థ్మశంబు చరంబగచో నొకానొకచో "వెక్వంబు చూవటైడు తర్భి ౨౦ శతీ2 ఛాను జేను చదంబులద్రుతంబులకు సంచ్షేమంబు "లేదు నంధి తె 252 తిదుటలు పకంబులగునపు డన్న్వాదుల నుస్థానంబున నున్నయు నుండుడులోవంబును విభామనగు శ్రీయా నే 298 తిర్యస్టడంబులు వాచ్యంబు లసనపుడు లిడ్లాట్టుల చ థమ బహాునచనంబున “కీకవచనంబగు ఛీ తయా త్‌ £28్రి5్‌ తుమర్థభావలక్షణంబులందు నుజీయగు శూ ళం 78 తృతీయాదులకు నుగాగమంబగు తత్స లా 289 లృవర్ష శార్థంబునం దెడియెడువన్నియలగు శ్రియా ళళో 291 "తెంచుధాతువశ్వాదుల కన్యువృ్యయూక్తంబగు నగుచో నుక్వేంబుబయిని చానితకారంబు దకారంలబగు ఈశయా ౧౧౦ 6 'తెకుళునకు వర్షములు ముష్పదియాలు సంజ్ఞా డె రతీ తెనుంగులమోంది సాంన్క్భృలికదరుమములకు గసడద వలు రావు సంధి నే

జ, సూతానుక వణిక 0 ల. శం త ఫ్రుటు సూత్రము 279 'శేలేదలు తెచ్చునకగు శ్రీయా ౯కి లిం ఇత్రర్థంబునం గలాదేశంబు విభామనగు శ్రీయా. ౧౦౫ 192 త్రి కంబుమోంది యనంయుక్తహలబ్ధ్యనకు ద్విత్వంబు న. అత 00 బసుుళంబుగానగు నమా లర 10 త్రీ,లింగ చేశవ్యవహారసిద్ధంబగు భామ జేళ్యంబు సంకా ఖం ద 8 దంత్యళాలవ్యంబులయిన చజలు నవర్మ్శంబులు సంజా ౭ ళా జా 825 దక్కులోనగువాని దాకు డకారంబు విభామనను వశీ యక లశ దఘ్మ్నార్థంబున బంటికొాలందులగు తద్థి ౨౭ ౨294 చాన! ఛాాన్వంబు విళామనగు తూ ౧౧౬ 107 చానియంతి రుముకారంబుకు లోవంబకు శతృ ౭ెం 221 దివీతరంబగుడుళైు పరంబగునపు డున్నానుబంధంబు నకు దీర్షంబగు కియా ౧ ఖం స్‌ 100 వీర్ధంబుమాందివాల్లునకు ద్విత్వంబు బహుళంబు గానగు తత్స ౬ఒగా ల బక ఖో ]9 దీర్చముమా ద సాఫ్యఫూర్ణము లీదు సంక్టా ౧౫ 102 దూతాదులకు చ్తీష్వెంబు అబహుళంబున నగు తశ్చ ౬ఒం౧ 16 ద్యువ్భచ్భర్వింబులకు డివి హృది యశ తత్స ౮ 33 చ్రుశంబునకు నరళస్థిరంబులు వరంబు లగ నపుడు లోవసంశ్లేషంబులం విఫామనగు సంధి ౧౮ రన్‌ ద్రుశేవృకృతికముమోంి వరుషములకునరళములగు సంధి ౧౬ 1 ద్రుశప్రకృతులు శానిళబ్దంబులు కళ లనంలబడు సంజ్ఞా ౧౩ జ్‌! చ న! 10 ద్రుళాంకమాలయిన పదములు ద్రుశ్యవకృళికములు సంక్జా ౧౨ 200 డ్వంద్వంబునందు బుకారంబునతు రవర్ష్యంబు విభావ నగు నమా అలి చాలవ్యా-లఘు.టీక- 28

8350 బాలవా్థ్రకరణము లముటీక వుట న్మ్యూర్తృముం 85్‌ ద్వంద్వంబునం బదంబువయిపకముషములకు గనడదవలగు సంధి ౧౫ కే9 ర్‌ ద్యిగువుక శేకవచకంబు ప్రాయికంబుశానగు మ్మిశ్హం బునకుంాదు నమా ణం 192 ద్విరుక్తం? గువాల్లు వరంబనసనపు చాచ్చికంబన దీస్సం బుసకు చా, స్వంబగు నమా ౧౩౨ ధ 1090 ఛాశుజవిశేషణంబులకు విభక్తి వివక్షీంచునపుకు తచ్భబ్దం బసు వ్రయాక్తంబగు నమా లొ 178 ఛాతుజవిశేషణవ్యవధానంబున విశేమ'*9బు లన్నింటి శయివదం బనువ్రయు క్తంబప శార 2ెగ 2[6 ఛాతువునకు శ్రీయా ణం 296 ఛాత్వాదులకు ధాళువు లశ్మువ్ర్యయాక్తంబులయి విలతు తాన్థాభిధాయకంబులగు సీయవి శబ్దకల్లవంబులు నాంబడు శ్రీయా ౧౧లో న 10 నకారంబు ద్రుశంబు సంకా ౧౧ 206 నవర్షృకంబు గుణపచనంబులగు నర్షాదులకగు శద్ధి కు 99 శామంబుల తుదిడీర్చంబునకు వ్రాన్వంబగు తత్స నే ఘా చాల ల న న్వు నే చై 220 నామయుమ్మదస్మదర్థములందుం ిశమమధ్య మోత్త మంబులగు శా ౧౧ 323 నిందయం డ్యామ్రేడికంబు వాద్య చురములకు దీర్ధంబులప షెగీలగు చక న్‌ 197 నిక్కులాదులం యథ్యావ్రయోశంబుగ గ్రావ్యాంబుఎం సమౌ ౨౨౦ 258 నిర్టినామంబుల కయుగాగముబు గలుగదు కియా ౬౫

నూతానుక మణి చ్తెస్ట్‌ ట్‌ ఆ క కే ఫు న్యూక్రేముం 161 నిర్దారణవష్టికి లోవలవర్షకం బగు కార ౧కి బి03 నుజ్యంకంబగు నగుధాతువు ్రయావిశేణంబుల కశ్మువృ్యయు క్తంబను నుజీకి విభామనగు త్‌ో ౧౧౫ ౯73 నుపర్ష్మంబు ద్వితీయ తత్స న! లైర్రైసే నేరుచునకు లిక్షాట్టులు ముత్తుంబరంబులగునపుడు రుచులకు లోవంబుబహుళంబుగానగు శ్రీయా గరి 1098 కాళబ్దంబునకు నావ యగు షే ఒకె ప 121 బగతాదుల బవువచనలకారంబునకు రేఫంబగు అచ్చి ఖీ 160 వట్టివర్ష్మ కంబు "హేతువ్రలగు గుణ్మక్రియల కు శార ౧ 290 వడుకి గొను లొశానొకచో స్వార్థంబునం దనువ యు కంబులగ శియా ౧౦౯ ల = హో 243 పడుబ్యనుబంధంబు కర్మెంబునందగు శ్రీయా ోలా 272 చడునకుం జూక్కుంను డా కలఘుేవంబునగు క్రియా రి లశ? వడ్వాగల నవర్ష్మ కంబున కళ్వంబును గడవాల్లునకు మ! లం ద్విత్వంబును విభామనగు ఆయా నిం శక పడ్వాదులు వరంబులగునపుడు మావర్షకింబునకు లోవఫూర్ష్మబిందువులు విభామనగు నంధి ళోబు తపక్‌ వదాంశంబలయి యసంయు క్తంబులయిన నులురుల యంత్వంబనకు లోవంబు బవాంళంబున నగు వీ ౧౬ శేశీరి వదాద్యంబప శ్రాన్వంబుమాంది టివర్షంబునకు ముందు పూర్ణ విందువగు అచ్చి కప తం వదాద్యంబులు బు) వర్ష్యంబులు రల తుల్యంబులు వశీ ౧ తి21 బయ్యిద పయ్యద వీ ణి

తం2 బాలవ్యాకరణను లముటిక్ష ప అ పుట స్మూర్తమూ కి1ేకి వవర్థృకంబు తింయ్య్యాదులకగు కృదం ౯ 328 పాదంబునం ట్రశమద్వితీయామరములు వళిప్రానం బులు నాంబడు చీ తద 285 పీలుచుమొదలగువానికి ముత్తు వరంబగునపుడు కడ తి బనాుుళంబుగ లోపించు ఈగో ౧౦౧ 80 పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుజ్జ్‌గు తళ్చ ఎలిలి 709 ఫుంలింగంబమి మహద్వ్యాచకంబయిన నామంబు తుది యత్వంబున కుత్వంబగు శ్చ అం 818 ఫువర్ణకంబు మాయ్వ్యాదుల కగు కదం ౧౧ 108 వృథ్వీవా చిభూశబ్దంబునకు భు యగు త్స ఒరి 49 "పేదాదిశిబ్బంబుల కాలుళబ్దము వరుబగునపుడు కర్మ ఛారయింబునందు రుగాగమంబస్థ నంధి 30 206 -పేర్వాదుల కీమిపర్షశంబగు తడి ఇ ణ ధి లర్రచై పోవునకు దుజ్తుత్తులు ముష్దుం బరంబులగనఫుడు వులోవంబుం బొదవదలును విభెమవగు ఈయూ ౯౮ 82 ృధమమోంది పరుమములకు గసడదవలు బహుళ ముగానగు నుధి ౧9 క్షత ఉవథిమాంతంబులగు యుష్మదస్మ ద్విశేషణంబుల శేక త్వంబున వునులును బహుశ్వంబున రుములు నంతా గమంబులు ప్రాయశంబుగ నగు కార పప 22 ప్రధ మేశరవిభ_క్రి క్ళత్రర్ధ చువర్షంబులందున్న యుకారమునకు సంధి వైకల్ప్నికముగా నగును సంధి అలి 6 ప్రాశ్ఫోశమునకు వర్ణములు నలువది సంక్టా ఒకి కేశ్తం స్రాలివదికనంబోధనో క్తార్ధంబ లం 'బిశేమయగు కార ౧ 273 డ్రేరణంబునం దించుక్కుమోంద నించుక్క_ లేదు శ్రీియూ లర

సూ శ్రానుక్రమణిక 3858 పట స్మూత్తృముం 27వ ప్రేరణేంచుక్కువరంబగునపుడు వకారంబు చశా

రంబునకగు శ్రీయా ౮త్రి బ తక్‌ బడి యీళ్వాదులకను కదం ణక 120 బ్ఫుదాదులు సంన్క్బృశతుల్యంబులు అచ్చి ప్రి 86 బహుశ్వంబున ద్వితీయాదివిభే కులకు లడాగమంబక తత్ఫ వెం 130 బవువచనంబు పరంబగునపు జావువ్రభ్ళృతుల తుది యత్షరంబునకగు లోపంబు విఫెమనగు అచ్చి ఎలి 129 బవువచనంబు జరంబగునపుడు బేను పేను మిను శబ్దంబుల నువర్ష్రంబు లోపీంచు అచ్చి ౦ 129 బహువచనంబు వరంబగునపుకు శయివ్రభ్ళృతులకుది యతీర౦బు లోపించు అచ్చి వం 2కే బహువచనము. పరంబగునపు డసంయు క్షంబులయి యుదంతంబులయిన డలరల కలఘులకారంబు బహు ళయిగొ నగు అచ్చి గ్భి ౧౩ 128 బహువచనము వరంబగునపుడు దలటరల యుత్వంబు నకు లోవంబు బహుళంబుగానగు అచ్చి ౧౨ 125 బహువచనళ్లిష్టంబులయి యద్విర్నుక్తంబులయిన డకార లకారంబుల కలఘులకారంబు నిత్యంబుగ నగు అచ్చి జర 199 బహ్ముప్రీపొని సమాసాంకకార్యంబులుం శానంబడి యొడి నమా ఎకి ౨200 బహా్రీహిని స్రీనాచ్యంబసచో నువమానంబు మింది మేనునకుం బోండియగు సమౌ వక

శీ కాలవాస్టకకణము లఘుటీక ఫుట స్మూర్రము భ 118 భవచ్ళత్రాదుల కిందుం ట్రుయోగంబు "లేదు తత్స ౮7 క? 1 భవత్యర్థకంబు సన్ని హీతవిశేషణంబునకును దౌని ముందు విశేషణంబులకయివదంబును బవాుళం బుగా నన్యుప్రయు క్తంబగు కార ఎలక్‌ క్షైా0 భవత్యర్థవ్యవహితంబులగు విశేషణంబులకుం "త యగు కెర నక 174 భావార్త కాదియోగంబునం గర్హ్తకుం బ్రశమయగు కార దల 217 భావన లో ళి ఇావిని ల్భట్టగు శ్రీయా రైళ8 భూశంబునం దిగాగమంబగు శ్రీయా ౧౭ 202 భూశంబున లకీకి లిడంకంబగు నగు ధాతువను ర? వ్రయ్యుక్తంబగు శిత ౧ంగ్వ భూరఠంబున లిట్టగు ఆకా మ్‌ 207 మగంటిమ్యాదులు మయథ్యావృయోగంబుగ ఛ్రావ్యాంబులు తద్ది ఠా 107 మఠుబాదికంబు ద్వితీయైకవచ నాంకశుల్యంబు నామంబగు కక గ ౭20౦ 28 మధ్యమఫురుమక్రియలయం దిత్తునకు సంధి యగుశు సంధి ౭ 656 మధ్యమపురుష మువర్షక౦బునకు వాలవసానంబులు వరంబులగునపుడు లోపము విభొమ నగు సంధి ళ౭ై 89 మధ్యమపురుమవయోగంబునం దారగాగ మంబువిఫొాషనగు తృ డి2 లం] మధ్యమముడుస్టోలు ముకు నాంబడు శ్ర్‌యా 3౧ 115 మనక్శిపభ్ళతులసకారంబునకు ద్విత్వంబు విఫామనగు తత్స రొకి క్షే? మవార్‌కరేంబిలగు స్రీ లింగంబులవి'కేసుణాంబులకుం స్రీబత్వంబు విభాషనగు తత్స ౮కు

స్యూశ్రాను క్త మణీిక లెర్‌క్‌ ఫుటు సూత్రము 120 మహత్తలగు మగాదులకుం గయిరాదులకును డుజ్దిగు నుత్వంబు గాదు అచ్చి లీ కేల మవా_త్ష్వ్వంబున స్వార్థహరంబగు రాజకజ్టము రాజు నాంబడు తత్స కై క్షేత్ర మవహాద్వాచకంబులగు సాంతంబుల కంశతలోపంబేని ద్విలీయైకవచ నాంకతుల్యత్వం'బేనగు తళ్స రాం శ సర ్యయోములి పుంలింగంబగు బ్రన్మాళబ్దమునకు ల ః ఆ న ౭2కేం మానార్థంబున శేకత్వంబునం జెందువర్ణకంబగు తద్ధి ఎలి 213 ముక్కులోనగువానికిం దదభావడ్యోతకంబయి మతు బర్థంబునం దిండి వర్ణకంబగు శద్ధి యో ౭ై7డ్త ముక్జీత్తులు ముత్తు నాంబడు శ్రీయా ౮౬ లైక్‌ ముస్టా వరంబగునపుడు కోశబ్దంబు కొనునకు బహుళం బుగానగు ఆ్రీయా ఒం 2క్‌ర5్‌ ముద్దు వరంబగనపుడు ద్‌ర్ధ్స ౦బునకు హ్రన్వంబును మువర్షకంబునకు మాముడీయునగు ఛశ్రీయూ ౬౧ 108 ముదాదులకుం బ్రథమైకవచనలోవంబు లేదు తక్స ౭9 98 మువర్థకంబునకు మాముడియేనిం బూర్షబిందవూర్వక బువర్జం బేని విభామనగు తత్స ర 98 మువర్షకంబునకు విధించుశార్యము ముగాగనుంబునకు నగు తర్స ళం య 18 యశారంబును వువైూవోవోలును జెలుంగుమాటలకు మొదట లేవు సంకా ౧౭

బాలవాష్థ్రకకణము లముటీక ఫుటం న్యూత్త్యముం 18 యరలవలు లఘువులని యలఘువులని ద్వివిధంబులగు సంజ్ఞా ర౮ా 829 యవలలు లఫ్వులఘువులు మెత్రించబొరయు. ేఫం బులు పొరయవు చకీ అర 212 యువతి విటీ రజన్వలలు గుబ్బెత మిండత ముట్టుకలు నాంబడుదురు కద్ధి న! 191 యుమదన చా శారకంబుల కు త్తరవవంబు వరంబగు వ్య ఆత జాకి నపుడు దుణాగముబు విభాషనగు నమా ౧౧ ర ల262 కంళాదుల యించుక శారంబునకు బబింమయకంబున క్మప్తేరణంబున ద్విర్తుశ్తల కారంబగు శ్రీయా లిం 96 రలడోవధన వార్రాదులయుంపో త్త మేత్వంబున ళు అన్‌ కుక్వంబు గలుగదు కళ్ళ 'రజి 256 రువర్షకంబు వరంబగనపుడు నున్నమిో ది తదడల యూుక్వంబునకు లోపంబు విభామనగు శ్రియా ఓ..9 829 ళీఫంబులు లభ్వులఘువులుం దక్కుంళల విశీమం బులు నాక్యవ్యవహారంబులం జరియుట శ్రేయంబు చకీ వింక్‌ 104 వైవౌశబ్దంబుల కోక్వంబు విభామనగు తత్స షర ఆ 321 ఆ ళారంి శీందిఆి కారంబుకకుం దుదినుఎల శ్రింది నలలకు లోవంబు జవాంళంబుగనగు చీ తి క్షే22 'జేవ్రళ్ళరుల లహువచనమునకు ముందు డుజ్జిగు. అచ్చి లొ ల 219 లళారంబునకు దంబ్రావురుకు ముక్టైగు ఛూ లొ

సూశ్రాను క్రమణిక 2ర్‌? వుట న్యూర్రముం 2డీ! లకారాదులు సకర్శ్మశంబునకుం గర ఖర్మ ంబులందును లాంతికిం గ్యర్హయందునగు తయా ళీరా 19 లతణవిరుద్ధంబగుఫావ. ట్రామ్యంబు బంక్టైా ౨౨ 288 లాంతిచో నహితము కాబేళాదులు కానంబడియొడి శ్రీయా. ౧౦౨ 826 లాంతియచ్చునకు నహిత మొకానొశచో నుడినడుమ లోబంబు గానంబడియెడి చ క్ల ౧లో ౨2ర్‌ లాట్టురుక్ఞు పరంబగునపుడు దుణాగమంబగు చ్రీియా ౨౨ 227 లాట్టు రుజ్జువరంబగునపు డెదగాగమంబును బ్రథమ నువక్షకంబు వరంబనగునపు చజెదుచెడిగాగమంబులును బహుళంబుగా నగు శీలా ౨9 260 లిఖ భుజ రచ కృళంబులకు గుణంబు లేదు శ్రీయా ఇం 223 లిట్టు వకు చరంబగునపుడు తివర్ష్మ కంబగు శ్రీయా ౧రొ లైలై9 లిడ్రాట్టులడుజ్తున ను నుపక్తింబులగు శియా ౧క్‌ లు జ ణ ఓట లైల? లిద్ధాట్టులవ ౪*రంబునకు లోవనంబు విభామనగు శ్రియా లర న్‌శీలు _బృశేషంబునకుం బరువములు పెరములగునపుడు నుగాగవుంబగు నంధి నే 0$ీ లులనలు చరంబులగునపు డొకానొకచో ముశాగ మంబునకు లోవంబును దత్చూర్వన్వరంబునకు దీర్ధ ౦బును విఫామనగు కక్స 63 7క్ర్‌ లువర్షంబు బహువచనంబు తత్స గిలి రవి లూట్టుదుజ్ఞున కెదుతవర్ణంబులు ద్రు తాంతంబులను ఈయా కము 280 లూళ్మ ధృమపురులకు మాడుస్థులగు శ్రీయా ౨౯ వ 218కి వశాదులకు లహువచనాంరగంమిలకుం బు౦న్త ్వంబున మతుబగ్థం బాకారంబగు కద్ధి లికె

తె55 బచాలవ్యాకరణను లముకికీక్ష ఫుటు సూక్తము 92 వశాదులక బహువచనాంతంబులకు స్రీ వాచ్యంబగు నపుడు మత్వర్థంబునం చాండివర్షకంబగు శద్ధి ఎలిని కేర్‌ డీ వచ్యర్థాముఖ్యకర్య ౦బునకుం దోడకువర్షశంబులు ప్రాయికంబుగానగు కార ౬ 317 వడి 'వృభృతు లిభైయింగునది కృదం ౨౨ 89 వర్ణయుక్సరళములు పరములగునపు డొకానొకచో ద్రుతమునకుం బూర్హబిందువును గానంబడియెడి సంధి ౧౯ లైల వ రమానంబుక లటగు కియా న అక్‌ ల క్‌ 78 వలన కంటె వట్టి బంచమి శక్స ణి 800 వలయ్యాాది క్రియిలకుంగ_ర్హ యగు భావంబునందు నుజశీయగు శ్రీయా ౧౨౨ 72 వాక్యావసానంబున సంధిలేమి దోషంబు శాదని యార్యులం, డు నంధి న్మేగ 92 వానికి మువర్ష'కేతరంబయినవిభ_క్రి పరంబగునపుడు ముగాగమంబగు తత్స ళం £289 వానికి లోవంబు బహుంళంబుగానగు శ్రియా ళ్‌ 220 వానిలో రుములు బవుపచనంబులు పెఆలేకవచ నంబులు ఆయా ౧౦ రగ విశృతియం దికారాంతములయయుపో _క మే త్వంబునకు బహువచనము వరంబగునపు డుత్వంబగు శర్స 'రో౬.. 09 విధాతృ్భ ధాతృ్ళ చాక్ళ సవితృ నేతృశబ్దంబులకు మహత్తుల కత్వ'్త్రీనద్భొావంబులు విభామనగు తత్స ౫3 229 విధియందు లూట్టునకుమాలుగా నదియను తచ్భబ్బంబును ముందు నుగాగమంబునగు శ్రియా లే శేడ్తీ? విభ_క వరంబగునపుడు గోయి వ్రభృకులతుదియతు రంబు తింవర్షీకంబగు అచ్చి వగ

సూశ్రాను శ్ర మణిక 350 ఫ్రట స్యూక్రముం 164 విశేష్యంబునకుంబో లె విశేషణంబునకు లింగవిభకక్తి

వచనంబులగు కార నో శ శే0 విశ్వకర్థాదులకు స్తీశ్వంబగు తత్స లగి 69 వినర్గంబున కనుకరణంబున లోవంబగు నంధి గం 81ర్‌ వుకర్షకంబు మన్వాదులకగు కదం ౧౭ 908 వువర్జ్మ ీతరవిభ_క్షి వరమగుచో నుకారాంకములకు బహుళంబుగా గోళబ్దంబునకు నిత్యంబుగా వుగాగ మంబగు తత్స గా 100 వృస్థాదుల డుష్టానకు లోవము విభామనగు తతృ గజ 115 వేధ పురోధ పురోధనుండు జ్‌ రాక ౭289 వ్యతిరేకంబునందు వలచున కొల్ల విఫామనగు ఇక్కియా ౧౦౭ బ్ర] వ్యతి లేకంబున ముష్టు వరంబగునపుడు కుజీయగు తయా ద 213 వ్యతిేకంబున లజీయగు శ్రీయా లి 2శ్మి వ్యతి లేకత్ళవర్హ కార్థంబిన నిజీయగు శిలా ళ్‌ ల23్రైశ్రీ వృతిశేకభావంబున మిజీయగు శ్రీయా కిల 67 వ్యతిళేకమధ్యమ మువర్షకంబున శెల్ళయెడల లోపంబు విభామనగు సంధి కోరా వ్‌ 272 శబ్దపల్లవంబగు వదున కించుక్కు విభామనగునగుచో డాకు లఘునేఫంబగు శ్రీ లకి 161 శేమమష్టికి యొక్కయు నగు శార ౧౫ మ ర్‌2 మష్ట్రీసమాసమునం దుకారబుకారముల కచ్చు వర మగునపఫుడు నుణాగమంబగు వంధి కే స 141 సంఖ్యకుం బూరణార్థంబునం దవగాగమంబగు అచ్చి ఆగే

'బాలవాస్థకరణము లముటేక్ష పుట న్యూత్తము, 24 సంధిలేనిచోట న్వరంబుకంటెం బరంజయినస్వరంబు నక యజాగమంబగు వంధి డె కేర్‌6 సంద్ర చానంబునకుం జతుగ్థియగు శార ౮ 282 నం ప్రా ర్థవంబుల ముళ్టున కదాదులు విఫామ నన్మువ్వయు _క్తంబు లగు శ్రీయా వెప 87 సంబోధనంబునందుం బదంబు తుది యుకాళేకారంబు లకు దీర్ధ్స ౦బు విభామనగు కత్స 33 69 సంబోధనంబుకందు బహువపచనంబున కారశాగనమంబగు తత్స పిల 86 చంబోధనంబునం జేశార్థంబయినపదంబు తుది యుకా రంబున శకారంబగు తత్స క! ఓర్‌? నంస్క్భృతంబున కంగలాదుల కించుక్కగు ఛ్రీయూ ఒ3 ౭2న నంస్క్చృతంబునకు లఘూవధంబున కించుక్కుు వరం బగునపుడు గుణంబగు ఉీ్‌ోా కులు కేర్‌ సంస్కల్భృక ప్రాకృకతుల్యంబగు భౌమ తత్సనుంబు సంకా. ౧౯ క్షే? సంస్కృత ప్రాకృతభవంబగుభామ తద్భవంబు నంళ్ళా. ౨౦ ర్‌ సంస్క్భృతమునకు వర ము లేంబది సంళా ణి ణి న్‌ 9 సంస్క్భృతసమంబులం దిశారాంకములయిన శబ్దముల యుువధాచజలు బహువచనంబు బరంబగునపుడు దంత్యములగును సంజ్ఞా ౧౦ కేవ 9 సంస్కృతస మేతరంబయిన యాఖామ యచ్భయనంబడు ఆచ్భి ౧ లై సంన్కృతన మేతరములయిన తెఎంగుశబ్టములయందుం బరుషనరళంబులకు ముందే బిందువు కానంబడు చున్నది నంజా యష్‌ జా 109 సమర్థంబులగువదంబు "లేకచవంబగసట సమానంబు సమా ౧ 125 నమాసవదంబునందు సంయోగంబు వరంబననపు జెల్లచో ఖండబిందునకుం బూర్త ంబగు ఆచ్చి యగ ళం ళా

సూశ్రానుక్రమణిక 361 పుట సూత్రము" 105 సమావాధికరణంబన ను _త్సరవదంబు బరంబగనపుడు

మూండుళబ్దము డుజ్వర్ష్మ 6బునకు లోవంబును మోాంది వాల్లునకు ద్విక్వంబునగు నమా ౧౭ 28శీ సమానా శ్ర యుంబుజం బూర్వకాలంబునం దివర్ష్మ కం బగు ఆయా కెరా శీకి నమాసుబునంగు ద్రుశంటునకు *ాముబఇ నుధి ౨86 క 3 సమాసంబునం బ్రాంతాదుల తొలియచ్చుమోందివర్షం బులెౌల్హ లోవంబు బహుళంబుగా నగు సంధి విషు శరీ సమాసుబలందు ద్రుశుబునకు న్వన్వంబు లేదు నంధి ఎలక్‌ ఢీశ్తే సమాసంబుల నుకంకంబులగు స్రీనమంబులకుం బుంఫు లకుం బరుషనరళంబుఎ వరంబులగునపుడు నుణా గమంబగు నంధి ఎగ 201. సమానవిభ ్రికి లోవంబా లట్టునకుం గాదు నమా ఒలి్మీ 261 సర్వంబునికుం ట్రేరణ౨బునం దించుక్కగు శ్రా తిం లోల సర్వనాముక్రియాకవంబుల బహువచనంబు మవాత్తు నకుంబోలె మవాతికగు అచ్చి ఎవ్‌మ్‌ 168 సర్వనామసంఖ్యాఖిధాన ఈద్వి-శేవ్యంబులయం 'కాయ్యుది. ముందు చ, యోగింపాబడు డాని ద్వితీ యాదులగకుం శమ బహుళ౦ంబుగానగు శార ఎలీమ్‌ 190 సర్వశబ్దంబులు సంబంధంబునందుం దచ గృబ్దంబుతో డ నమసి-చు నమా ౮ా మే శే త్‌ సాంతంబులతుదిస కారింబునకు లోవంబు బముళంు సానగు తర్చ ౮౦ క్ష సాఎన్మ్భృ 3 కాచ్చికమిశ్ర, భేవంబువే నమానంబు | విధంబు నమా ఎని 102 నురళబ్దంబు నితృంబుశా ననురళబ్దము వైకల్పిశముగా శ్తీశుల్యంబులగు సంస్కృృతనమానుంబునంగావు శ్చ ౬౦

62 చాలవాస్ట్రకరణము లఘుటీక్ష పుట సూ శ్ర ము 261 సృలిః నిర్మితిని గుణంబు "లేదు శూ ౬౯ 77 స్త్రీతిర్యస్టనఖిన్నంబతలును.. వానివిశేషణంబులును మవార్తులనంబడు కత్చ రితి పే00 స్త్రీలింగంబుల వ్రథిమైశవచనంబునకు తోవంబ. తక్స ౫8 గ క్ల 116 ఉ్రలిగంబు లెల్ల స్వస్వనియతంబులగు ఉఆచశ్య యంబులంగూడి యిందుం ఛివ రిల తత్స రక 1ర్రర్‌ స్త్రీసమంబులగు విశేషణంబులయు మువర్ణకాంత విశే మణంబులయు బహుువచనంబున* శేకవచనంబు బవాు కంబుగానగు , కార 0 183 స్తీ నమఘ్టటికంబ యొకానొకండు బహువ్రీహి చూవట్టై డు సమా 260 స్పృళికి గుణంబు విభిమనగు శ్రీయా ౬ 101 స్వర్గి వాచి దేవసురళబ్దంబు "లేకత్వబసాంత్వంబులం ట్రై రక్లూగింపంబడు తత్స జో హా 105 వహాలంకంబు ఇ, శమెశవచ నాంశతుల్కం బిందు నామంబగు తత్స నే 828 వదులయు. సీలుగులోనగువాని తొలివాల్లునము లోవంబు బహుళంబుగనగు చకీ ౧రీ 11 వ్రానస్వ్యముమౌంది ఖండబిందువునకుం బూర్షబిందువు శ 'వైకల్పికముగ నగుకు సుక్థా. ౧౦ శ్షేత్త5 చ్రాన్వమామౌంి టివర్ణంబునకుముందు ఫూక్షబిందువు 7 లే నా. నా శ్రీ గామా వ్రైన్‌'న ముద్సికళ్టు 19ర్‌రి.