Telugu Baala Vyakaranodhyothamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

సాకార - బి కాం నద అగ టొల్లవ స్‌ కర ౭్‌ో ద్ర్యో తము (౪ వు వజ్ఞ్బల చినసితారావుస్వావింశాస్త్రి విరచితవరు విజయనళరము (శ్రీమతి కాశరపర్తి వేంకటసీతమ్మ "చే (వకాశితీము విజయనగరము 1959 నర్వస్వామ్యములు (పకాశకులవి] (వెల: ఆశిం 00

పథన మ్యూద్రకామా అక్హ్రోణరు 19069 ళ్ర్‌భ) రల క్‌ న. జో గయే నళ న లం ్‌ భా శని తిక ఫు అర్‌ (౮ వ్‌, కాకినాడ

“చంకన నా ల రవాననలు న ల ల రల ర్యా, లా ం మ న న. న న ము (న న క య కా నన! ల న ఆస న. వ. న న చ్‌ శ్‌ నై న .్కే ఇ న! టు స నే భే పా న టి - =. ప మం, ళ్‌ న మ త్‌ (సమో సే న నం | స ఫ్‌ జ ల్‌ ల. ర. ల్‌ో జ జ ట్ర త స. హ్‌ వ్‌ స్‌ పం ల మట ల వ! | సం రాం. సు... నన ఛా సము, క 4 లి ళ్‌ సక స ప నీ స్య న్‌ ము నన భి కమ శ్‌ (స చో న నన్‌ తనను... ఇ సం స్ట ల్యే క్రి. ళ్‌ వ్‌ టు అననం స. భు గ! ర స న్నన 1 ను భం నే చ శ్‌ 11 న! క షే ఖే ర | బు భల కళై ళ్‌ ల యు న చుస నట న. గ్‌ స మ! 6౦౮౪౮౩ ర్హ అంటి ల త ళా ఎపూర్ణ మ! శ్రీ వష ల ఏఎనసీతారావసా ల ర యి రా గమ ఈ స్రిగారు

కాలాన య టా ళా _ లా 1 సై స్‌ | 4 ళ్‌ ఉభ ౫ సన 1 స్ట త. సే శ క (సా సల జ్‌ శ శ గ సె శం |! ఆ (గ కా. న ర సస నో = 7] స 7 షాల్‌ న చ న 1 ణ్‌. మా “నేక మస టి ని గ్‌ టే నన ర. | చ నే మం న ' అప మ యెంన! [| న ల థ్‌ శ] కన్ను షై సాద్య రం | న మన స, గ స్‌. న ల ట్‌ త నంట స న న. క ప. (మ ఓ ౯ ట్ల టి గళ న. [న న. రో న హు వ ం మ స సె న ( ్ళ ల నే [ ఈ న్న [ తన స్‌: “ ట్‌ టు సట్‌. న జు ॥ వే పులు *.. గ ([. వలతాత కా | | మైనో ట్టీ య ) మీజిమొొం[ మ త్రి ఆనతి ణి ఈ డా బెజవాడ గోపొలరెడ్డిగారు, పి పెచ్‌ డి,

కృ తిసనురుణమను 0౪ కా్న్షా- ల (శ్రీరస్తు శ మాజ్దళ్యపరంప 'శాస్తు దీర్ధాయురారోగ్య సమృద్ధి రస్తు దిగన్త విశాన్త సుకీర్తి రస్తు గోపాల రెడ్డి (వభుశేఖరస్య ణం ఆన్థ్రాణా మున్నతత్వం కలయితు మనిశం భావయ స్తం మహా న్తం కా. స (థీమశ్త్రై లిక్లి కాస్ట్రిపదభ జనర'తాన్‌ పణ్ణితాన్‌ పాలయ న్తమ్‌ ఛాహాబేఏ దదానం సుకవిగురు రవీస్ట్రీయకావ్యాస్థ్ర భూషూః (థ్రీమద్దో పాలరెడ్డి (పభువర మవతా దాసుధాభామకారమ్‌ 1! -9 క తా లోకన ముభయభాషలందును వ్యాకృ త్యాలోడనప్టల మాయం ్ర ళ్‌ త్త జాలుట నిది శబ్దళా్ర్ర సర్వస్వమగున్‌, క దీనికిం దగియెడు నాథుం డీనరలోశమున సీ యొన్ని క శేయన్‌ గానం వపీనికిం గృృతిపతి ఇెనొ వాంధితము పీర్పు వమదిగాక యిలన్‌, ర కే గీ నర నన్నంగళంబులు నంతరించు ౮ కాశ్యతంబగు సత్కీర్తి సంఘటించు న ప్రసంతొనములలోం, (్‌స్తిం గాంచు. గృతి పతికి నంచు వేండ్ర సమ్మతి వహించ. స్కై

ణి సీ ఇండియా బేళశంపు బుక శాఖామంటతి యాం(ధవిశ్యకళా సమజ్య కెల్ల గౌారవాధ్యము' డాంగృంబున వంగాంధ నంస్కృృతంబులను విశారదుండు వీద్యాలయమువారి బిరుదముల్‌ డాక్టరు డీ లిట్టు లలరు విళాలకీ ర్తి పండిత కవిపశ్షపాతి పండిత పోవ ణాభిముఖ్యుండు "'జేశాభిమాని వ్‌ కృతిపతిత్యంబు సంగీకరించె నాం(ధ సంస్క్చృతంబుల లక్షణజూల మిందు పరంగుచున్నది సూరిలోపములు దీర్చు నిట్టి దీనికి సాటి వ్యాకృతులు గలవె, ॥ ము చిరకొాలంబునకున్‌ లభిం చె మఠలన్‌ (శీరెడ్డిస్యామాజ్య మా ధర (శ్రీనాభునినాంటికన్న గడు నాం(ధం బుజ్జ్యలంబాచు ళా స్వరతం గాంచుట యబ్బురంబగు నె గోపాలాం(ధ ెడ్డి(పభూ మరలింపం దగబే భవద్యశము వేమా రెడ్డి సత్కీర్తులన్‌, త్రి శా, జొదార్యం బది లక్షిగ్జకిం బరమశోభాధాయకంటై త్‌గుం గాబీ యంచు నుదారళీలము వెలుంగన్‌ లశ్షి శ గొమిస్థలిం (బాదుర్భావము నొం'చెనా6 గడు నుదార త్యాఢ్యమొ సార్థక (భీదీ క్లిన్‌ భవదీయజూాయ దగు లశ్రీస్టకాంత మూభిఖ్యమయై. ౮ వ్యా నోపాలుండు విధాత మూకీల నొనంగు ద్‌ర్హ మొాయువ్యముం గనోపాలుండు రనమూధినాయకు6 డొనంగు న్నిత్య కల్యాణముల్‌ గోపాలాఖ్యులు లోశపాలకులు (శీగోపాలాం(ధ శెడ్డిపభూ యాసాదింరుప లోకపాలకత మి కాచం(ద ఆారార్క-ముకా, నా

౩ క. ఆరాధిత వాళ్లేవీ సార విబుధపోవణార్థ సంస క్రాత్ముం జై రామాయణ భారత పౌరాణార్థాభిధాన పాండిత్యుండై. ౧౦ కం చుట్టాలసురభి నీకమ జెట్టం జేపట్టినట్టి జెట్టికి శ్రీమత్‌ పట్టాభి రామ రెడ్డికి చిట్టకు మిోపీతకుం గలటబె దీ టిలళలోనన్‌, ౧౧ క. తన కద్వైతమె సమ్మాత మనుచుక- శివ కేశవులకు నదై గతము నం చును జంద శేఖ రాఖ్యుం దనయుల గోపాల రామ నాములంజేసెన్‌, ౧౨ మ, వర జాతీయఫువాదిమై చ3ెజకుం బో నవాంభించెనా చందశే రెడ్డి ఖర రెడ్డి (ప్రభుం డాత్ర ) చేశమువయిం గన్లర్యాజ్టన్యుం బూని "తా నరవిందాంచిత ఫఘోవశనామునకు శిమస్టేండన్న' పాౌక్యంబు దా హరణం బొందల నభ్యసిం చె నరి నాంధ్రాంగంబులన్‌ వంగమున్‌. క్‌ ఆ చంద శేఖ శేందుండు భూచ్యకము ఏడి స్వర్దమును 'సేవింపన్‌ నేచెను గా కాతంజె భావిం దోంచిన నాం(ధం బిడెట్లు తులకించునాకో, ౧౬ క, బెజవాడ వంశమా కిక విజయీ కలిత గోపవిభు నామమునక్రున్‌ సుజనుల కొంగు పసిండికి రజనీకర విశదకీ రి రాజిత మహీకిన్‌. ౧౫

శీ న "దేశ శ్షేమంబునశై కోకంబు గృపహాంబు వీడి (శూరఫు చెజులోం గౌళల్యంబునం గావ్యవు రాశిని రచియించు లోకరశ్ల్రూమతకికిన, 4కు క మేరు ధరాధర ధీకున కారాద్ధ సరన్వతీ వదాంభోజునకున్‌ పూరిత ఫలానుచేయ (సారంభున కాత 'శ్రనుతి వరాజు స్హఖమితికిన్‌ త ౧౭ క పాలిత పండితకవిక్రకా లాలిత వైయాకరణ సులక్షణ కృతికిన్‌ శీలిత్ర భాహానాబ్బుయ కూలంళను పాండితీ విఘూర్గ్షి తమతికిన్‌, ౧౮ శ పొవుల కలిదూరునకునా (శ్రీషి పాదాబ్ద చంచరీకాత్డునకున్‌ గోపాల రెడ్డి విభునకు భూపాల సమర్చిశాత్ర స్టే ఫుమవ్క్య-ర యుతికిన్మా ణా వ అభ్యుదయ వపరంపరాభివృద్ధిగా నారచించీన *బ్చాల వ్యాకర ణోద్య్యీతంబు” సమర్సితంబయ్య, ౨0

వి జి ప్తె

ఆంధ్ర) మహాశయులారా, ఆంధ) గ్రాంధిక భాహాజిజ్ఞాసువుల కప్పుడు చాలవ్యాకరణ మత్యం తోపకారకమై యున్నది, కాని దీని యందును దీని వివరణ మనందగు త్రిలింగ లక్షణ జశేవమందును గొన్ని యపసిద్ధాంతములు లక్షణవిరోధములును నుండుటయే శాక యాంధ్ర గా?ంధథిక వాజ్బయస్థములగు "పెక్టు లక్షణములు "పేర్టానం బడలేదు. లక్షణవిరోధములును నపసిద్ధాంతములును విద్యా్థల నెమృ్భునములందు నాటుకొనుట మిక్కిలి పొమాదకరము, కాన నందలి యపసిద్ధాంతములను లఖ్రణవిరోధములను దొలంగించి బాలవ్యాకరణ పౌాఢవ్యాకరణములయం దుం బేర్కొనయిడని లక్షణ విశేషములను జేర్చి మిగిలిన బాలవ్యాకరణ విషయములను నిల్పి రచించుట విద్యార్థుల కత్యంతో పకారక మగునని తలంచి యీ బాలవ్యాకరణోద్ద్యోతమును రచించితినిం

మజియు నాంధ)ధావలో నగభాగము నాకమించియున్ను నంస్కృబృృతభ్రాన్స నభ్యసించుట విద్యార్థుల కత్యావశ్యకము గాన నాంధో9వపళోగ సంన్క్భ్భత భాషాలక్షణములు నంశ్షే పముగానై నం చెలియుటకై యిందు సంస్కృత కృ త్త్‌ద్ధిత సమాస విషయములును సంస్కృత నమూన సంధులును సంశ్షేపముగాం జేర్చంబడినవిం కావున దీనిని జదివిన విద్యార్థి సంస్కృత వ్యాకరణమును వేజుగం జదువ నక్క_జఅలేదు, 'ేంటికిం (బసిద్ధమైయున్న యాంధ? వ్యాకర ఇములలో నిట్టి పద్ధతి 'లేదనవచ్చును. పయి కారణములచే నీ గ్రంథ మౌంధ విజ్యార్థుల కవశ్యపరనీయ మయి యున్నది.

ఈ గంధమునకుం గృతి నాయకత్వమును భీతితో నంగీక రించిన (శీ యిండియా మంతి్రగారగు గౌ డా, బెజవాడ గోపాలరెడ్డి వ, హెచ్‌, డి, గారి నెంతయుం బ్ర)ళంసించుచున్నాండను,

క్షే

దీని ముద్శిణము నకు: దోడ్బడుచు నాకు వేయి రూపాయ లిప్పించిన (శ్రీ యాంధిపదేళ ప్రభుత్వము వారియెడలను, వారి తర ఫున వట్టి వేయిరూపాయలను బ)సాదించిన విద్యాళాఖాధ్యమ్రులగు (శ్రీ జైకెక్టపగారియెడల మిక్కిలి కృతజ్ఞుండ సగుచున్నాండను.

ఈ గంంధమునకుం బికాశకత్వమును వహించి పూవులు దిద్దుట మున్నగువానికిం దోడ్పడీన నా కొమార్చె చిరంజీవిని కాకర పర్తి వేంకట సీతమ్మను నాయు రారోగ్యాద్యభివృద్ధిగా నాశీర్వదించు: చున్న వాండను. ఈ గంంథము వలయునారు గంంథక ర్వనగు నాకు వ్రాసి "అెప్పించుకొనవలయును దీసి వెల *అయీిడూ” రూపాయలు.

ఇది వ్యాకరణశాశ్ర్ర మగుటచేత దీని నత్యంత సమర్థతతో ముద్యించిన కాకినాడ నాన్తవ్రులగు. (క్రీ పావులర్‌ పవర్‌ (పెస్సు వారి నెంతయుం బ్రళంసించుచున్నాండను, కోడుగంటివారి వీథి ఇట్లు సుజన విభేయుండు విరళ్యువగకమి, వష ల చినసీతా రామస్వామి శా శక్తి,

కేలారిా1909 (గ0థక ర్మ

విజపి యనుబ౦ధవు హజాంా

నా రచించిన గ96థముల విషయములను ఏమర్శించుచు వాసిన యలంతి విజ్ఞల విమర్శనములను సావధానముగం జదివితినిం ఆ విమర్శనములు సరిగా నుండలేదని తోంచి సంశ్లపషముగా సీ యను బంధమును వ్రాయుచున్నాను, ఆంధ్రపతి9కా భారతీ నంపాదకులు తవు వికారి నంవత్సరాది నంచికలోం (టఎచురించిన (శీ నిడుదవోలు "నెంకటరావుగారి వాస్థ్రసమును 19059 నం జూలై భారతిలోని వారి సనమాభానమును దాని వెనుక సంపాదకులు వ్రాసిన యి క్రింది "పంక్తులను జూచియు నీ యనుబంధమును వా?సితిని.

[పుయోగశరణాః వైయాకరణా?_అన్నది పండితో క్రి కాని ఈ వివాదంలో పైయోగాలను దిద్ది వేయవచ్చునని ఒకరి మతం, “పలుతావుల ప్రయోగించబడిన శబ్దముల న్వెల్ల దిద్దుట సంప్రదాయ విరుద్ధమని మరొక మతం, అయినట్టు స్పష్టం కనుక ఈ వివాదాసి కిక స్వస్తి, లా-నంపాదకుండు.]

(శ్రీ “భూవమాటి వొణప్బ్చు య మ్మైగారు (వాశ్తేరు, ఆంధా? యూనివర్శిట్సీ “వికృతి వివేక క_రృృత్వము" అను శీర్షి కగల వ్యాస ములో వికృతి వివేకమనెడి యధర్వణకారికావళి యహోబల పండిత విరచితమనియు నా గ౦ంథ మన్య దేశ్యమును స్పృరించినది గాన నది నవ్యమనందగుననియు దానిని బదుమూండవ శతాబ్బమువాండగు సధర్వణుండు రచించుట పొసణగదనియు నాతని కాలమున కన్య "జేశ్యము "తెనుంగులో. జేరలేదనియు భారతిలో వ్రాసిరి. ఆనాంటికిం 'దెల్లున నన్య చేశ్యము వేర లేదనుట నత్యవిదూర మ'సటం జేసియు వారు మదూలభూతవుగు “ఆంధ్రళబ్ద చింతామణి"ని గాని దాని వివ రణమగు వికృతి వివేకమునుగాని యా(ఫఘాణించుటయు. లేమిం జేసి భారి న్యానమును విమర్నించుట యనావళ్న కము.

౭

(శ్రీ నిడుదవోలు వేంకటరావుపంతులు యమ్మే గారు (చెన్న ఫురి యూనివర్సిటి) వికారి సంవత్సరాది నంచిక (ఆంధ్ర) పత్రిక 1959.60 నం[) 81 మొ $6వ. కలు ఫుటలలోను; నాంధ) భారతి 1059 నం వప్రైల్‌ క5* మొ. 60వ, కల, పవుటలలోను ౧౯౫౯ జూతై భారతి ౨5-౨5-౨౫ వఫుటలలోను బ్రచురించిన విమర్శ నములలో నన్నయాధర్వణీయకారికల యర్థము సరిగా: చెలియ కున్నను వానిని సగిరించియుండుటచేత వారి విమర్శనములను నంశ్నే

సముగా నీ యనుబంధమున విమర్నించుచున్నా ండను, ఏ8 వికారి సంవత్స రాంధ)పత్రిక సంవత్సరాది సంచికలో ఇది (ఆంధ్ర) వ్యాశరణ సంహితా సర్వస్వము) పందొమ్మిదవ శళాబ్ది ప్రథమార్ధమున వెలసిన పరపస్తు చిన్నయనూరి (పణీత బాల వాష్టకరణమునకు 1960 ప్రాంతమున రచింపంబడినది *మహో పెద్లి భామ్యగ)ంథము” అనియు 1959 నం! వప్రెల్‌ భారతిలో “బద

• (ఆంధ్రవ్యాకరణ నంహితా సర్వస్యము) అంధ్ర) భాపూ వ్యాకరణ ములలో నర్యాచీనమును పందొమ్మిదవ శతాబ్ది పథమార్ధమున “వెల సినడియు పరవస్తు చిన్నయనూరి ప్రణీతము నగు బాలవ్యాకరణ మునకు విపులమగు వ్యాఖ్యాన గంధము” అనియు వ్రాసిరి, నారచించిన యాంధ్ర) వ్యాకరణ సంహితా సర్వన్వమునకు మూలము పా౦చీనమగు నన్న యాధర్యణీయ మనియు (శారికలు) చాని వ్యాఖ్యా నములలో “కల్పతరువు” వలెనె చాలవ్యా కరణమును నొక వ్యాఖ్యానమనియు నా గ౦ంథము శాఘాణించినవారికెల్ల విదితము. కాంగలదు, 19059 జూలై భారతి 28కి మొ. 25 వ, పుటలలోని నమూ

థానములును నరిగ లేళ,

శ్ర వెంళటరావ్రపంతులు య మ్మొగారు రచించిన ౯ తెలటుంయు కవుల చరితము” లో సధర్వణకారికావళి (పాచీనమనియు నాం(ధ కబ్దచింతానుణి నవ్యమనియు (వాసిరి. మూలము నవ్యమనియు

3౩ చాని వివరణము (పాచీనమనియు (వాసిన (వాంతలోని యనంగతిని నారచించిన * ఆంధ వెయాకరణ పారిజాతమ్ము ద్వితీయము(దణము విజ ప్పి యనుఖంధమున * (౧౫౬-౨౨౮) విశదసజచి యున్నానుం వికారిసంవత్పరాం[ధపష్మతిక నంవతృ్పరాది సంచికలో (84 వుట మొ నధర్వణకారికావళి నయిత మర్వాచీనమని “అర్వాచీన లాశ్రణికు లగు నాంధశబ్దచింతామణిక ర్త అధర్వణ కారికావళికర్త లి అని (సిరి వీఠ8కింక నేమి చెప్పినను (అయోజనముి లేదు. పంతులుగారు నా (గగంథములోన్సి * (పాచీన కవ్మిపయోగము లభింపలేదు, *, అని యుద్హాటించుట చేత నట్టి (ప్రయోగములు శతి పయము మాత్రమె (పదర్శింపంబడినవి” అన్స (నాసియు శాసన (వయోగములను నాధునిక కవి(పయోగములను (బాచీన కవిగంథ ములలోని కవిపయుక్తము లనందగని (పాచీన లాక్రణికనమ్ముతి లేని (వయోగములను సంస్క- రలు నంన్కరించిన వనందగిన య(ప్రొ మౌాణిక (పయోగములను జూవుట శేవల మసంగతముగా నున్నదిం ద్విపద. * ఈవిధంబున నిర్వ 'బెనిమిదికోట్లు” అనునది మొద లగు పండితారాధ్య చరి(తములోని (వర్వ-౨౭౧) (వయోగములను “కోట్లు, అనుడానిని సిర్వహించుటకయి భరావిరి, (౧౯౫౯=భారటిం వ్యపెల్‌-౫౯ా పుట “కోట్లు” అనునది వ్యావహోరికళబ్దము. అచట కక్టోట్రుల్‌ * అని కవి (ఏయు క్తపారములను (గ్రహింపవలయును. బనవ కవి నూర్యగణములచోట *గగి” మును (గ యోగించుట వింతకాదుం “ద్విపద, (గేమం బెలర్బంగ భృ త్యేపరాధః స్వామినోదండ యన్‌ చదువు సిన్టీంచి” (బనవం ౧౦౬ ఫుట-ర' ఆళ్యా-ం౫న౯ పంక్తి, “పాయక (శతి రసాన్‌ భ కన్య జిహార్య గోయని యే (బొద్దు (మోయు గావునను” (బనవ వు, ౧౬౪ పుట ౫ అశ్వా, ౫౯౦ పంక్తి, ౧౯౫౯ జూలై భారతిలో ౨౫ ఫుటలో 'వేంకటశావ్ర పంతులుగారు (పొనఘటిత మవోకవి(ప్రయోగములనుచు సీక్రింది

త్తే నానిని (నాసిక “అందుంగల పర్వ లేందంబు వైదు పాని చుట్లుం గలిగిన కొండలు కోట్లన౦ఖ్య” (వరావా వు ౧౦ఆ౧౫౩) ఇట్లు శడలేక (బవ్మండకోట్లు మెజయ”” విమ్ణు పుశిఆ ౧౫౩ ప) కాని పెకవ్చలు నంయు 'తాసంయుతపాసమును (బబయోగించి యుందురని పంతులుగారు (గ్రహీంపరైరి. ఇట్టి యపపారములను జూచియీ నూరియు అచ్చిక ౧-౨ నూ(తమున నట్టు (భమిం చెను. /

లేగ పాండి (దచ్చంగనిమ్ము నాతంశడి క్పృప్ష వేండుకొని 'యొద నందాంశం బండ్లు తినుము దుండగవు చేష్టలును నోటిగాం(డ తనము మెండు గాంబొచ్చె నీకు నైచేండ్ల కనంగ”. (అవ్పకక ఆ కంగు అని యప్పకవి యిట్టి (పయోగములను గాంచియే చెప్పియుం డును గాన కట్లు కడలేక (బహ్మాండకోటి మెటియు *” అని వెన్నెల కంటి సూరనయు, 'చుట్లుం గలిగిన కొండలు కోటినంఖస్టో అని నంది మల్గయ్య, ఘంట సింగయ్యక వులును (బయోగించి యుందురు. *ళ్సే గ్‌ రలలు తమకింద జడ్డలై (శాలువాలు (వాసవర్ష ంబుపై చానిం బాసిమైనం గూడీయైనను 'బజెజ యడుగులను నిల్భు నసంయు శానంయుక (పాన సంజ్ఞాం దవరి”. (అప్పక-3 ఆ-౩౧6 ప అని యప్పకవి స్పష్టముగాం జెప్పియున్నా6డు.

జయిశ్చి వర్ణములు స్వరము లనుబుద్ధితో నన్నయాదులు (వయోగింపుగా * బు=ర, ” వర్ణంబులు రంలి తుల్యములనుచ్చు నర్వాచీను లిట్టి (పాసములను (బయోగించిరి

“వృపోత్సర్ణ మనంగా నాంబోతులను విడుచుట నం(పదాయు ముగాని యావ్రులను విడుచుట అనునది లేదు.” అని యెవ్వరో ఇప్పి తంట (నంనత్సరాదినంచికంగాక పుట)

“వృషోత్సర్ణ'= ఫుం- గొధాదౌ వత్పతరీ చతుష్టయ సహిత (శకలాల చస్రాక్కిత వృమత్యాచే” (శద్దార్థచింతామణి కోశము) తినుచొప్పున వీర శైవ్టలును శివచిహ్నా (తిళూలాజ్కిత వత్సతరీత్యా

5

గము చేయనగునని విశదమగుచున్న ది. (శాద్ధములంచేకాక ఫుణ్య కాలములం దందజును వృషపోత్సర్లమును జేయనగసని ఇప్పంబడి యున్నడి “పేమా(జాంవిస్ణుధర్మే-అయ నద్వితయే చైవ మృళా క్చ్‌ం బాంధవన్య చ ఉర్పృజే న్నీల వృమభం కెముద్య్యా నృముపా గవే, కౌముదీ=క్కారికీ”. (నిర్షయసింధువు 1] (వక-౭౦ వుట), “జె వమతసం(పదాయమున వృపోత్సర్ణ్ల మనంగా నగోన్ర్చను విడుచుట, గోదానము చేయుట మొదలగు నాచరణవిధానము లేనేలేదు" (నంవత్పరాది నంచిక ౬౨ పుట) అని (వాసిరి. గోదానము వేయ, వలయునని చెప్పలేచే. మృషోత్పర్ణ మనంగా నోడానము కాచే! “నంహితాకరృలకు సంప్రదాయము నెజబులక ఎ “నంహిళతా క_ర్తలకు నం్యపదాయిక (అహోబ్దము, దీనికి "'లెక్కయేమి ?) దృష్టి లేద్ను ఆమత సాం(పదాయముల నెటులక్ర , ? (వత్చరాదినంచిక గొా౨ వుట అనునవి మొదలగు ధోరణి కేవలము నసంబద్ధ్యపలా వమెశకదా

(వాణము పోయినం బోవ్రంగాక, మందు గుణము వచేసినదను నట్లు “ీపరిమ్కర్తలు. (క. కే వేటూరి (ప్రభాకర శాస్త్రంలుగారు) క్‌విష్ణు వన్శాటి అను నూతనపారమును నెలళొల్పుట (పామౌాది కమల” అని (నౌసిరి,

“ఆనుకరణమున సంన్కృృతవిభ క్తి నిలువదనియు. ెనుగు విభ క్రియీ నిలుచుననియు సిద్ధాంతము, పండి తారాధ్యుల కృతియం దిట్టి (పయోగమును గమనించి యే సోమినారాధ్యుండు. “కృతం కర్థు శుభాళుభంబు అను నిట్టి (వయోగములను గావించి యున్న్హాండు,”

“సంస్కబ్భృతవాక్యమయినను అనుకరణనంధియందు తెనుం విభ క్తితో నుండుటయీ (పాచీనాం(ధభాషా సంప్రదాయము” అని (నంవత్పరాదినంచిక 98 పుట అని యించుశేని నంకోచింపక (సిరి. వవో కొన్నిచోటులు కైరీతివి ఏరి యపూర్వసిద్దాంత

0 మునకును లశ్ష్యములైనను వీరి సిద్ధాంతముచొప్పున రన్చివాయ నమోయనుచు' _ (శివతత్వ్వపారము ౬౬ పద్య) “తనుంవని (యొక్కిన దీర్ధా యని” (శ్రివతత్ష్వ రంల పద్య) *మద్భక్తా విగత కల్మపా యను” (శివత న్‌ ౧౮౦ పద్య) అను 'మొదలగుకీతిని బండి 'శారాధ్యకవి యనుకరణసంధిలోని తుదిపదము తత్సమముగా౯ (బ్రమోగింవలేచే, వీరి సిద్ధాంతముచొస్వున సీవజకు బనవసురాణమున నున్న “ ఉమా నూతో పిఠా రుద యనెడుి లనుచోట * ఉమా మాతా పీతా రదుం డనెడు” (బనవ ఈ ఫుట) అనియు, (శుతి “విశ్యత శృ ను బుత యంచు అనుచోట “బుతమంచు” అనియు (బనవ ౨౦ ఫు) "అవు ననంఖ్యాతా సృహ(సాణి యనుచు” అనుచోట 'సహ (గ్రంబులనుచు” (బసవ ఈం వుట) అనియు " ..స్వామి నోదండ”” యన్‌ చదువ” అనుచో *దండమనియు; (బసవ ౧౦౬ పుట) “=(బావ్మాణా యని అనుచోట “ఛావ్మాణులన” అనియు, (బసవ. ౨౧౧ వుట) *,,.పితామవో యనుచు” అనుచోట “వితా మహులనియు” (బనన ౨౧౨ వుట) దిద్దవలసియుండునుగదా- (శ్రీ గురవే నమా యనుచుఅను మూండు చరణములందును (బసవ 9౫ పుట) 1 (శ్రీ గురవే నమో యనుచు (బసవ 3౬ పుట అనుచోటను; “శివాయ నమోనమోయనుచు” (బనవ ౪3 పుట) అనుచోటను *ఏఠ వవహి రూపేణ యనియు” (బసవ ౬౮ వుట) అను: వోటను * +. జిహ్వో( సే యని (బసవ ౧౬రీ ఫుట)ి అనుచోటను *స్తద్రాపళ్యంతి నూరయో యనంగ ” (బసవ ౨౦౨ వుట) అను చోటను *విన్లుః వితామహా_త్తన * (బసవ _౨౦_౨ వుట అనుచోటను వీరి సిద్ధాంతము చొవ్చున నెట్లు దిద్దుటో వీర చెప్పవలెను, ఇవెల్లం చాళన(త్రమాతృకల _ పారములేకదా “వేదములవలె ,+. స్వర యుక్తముగ పఠించుబారు శావున నిందు పారభేదములకు నాప్తా

లా “రము లేదుగడా .* అని (నాసినే . వమిగతి ! కరీత్రిగ నెన్నోస్థలములు దిద్దవలసియుండంగా “అం(ధ(గంధమాలాధ్ధిషపతులు (వకాశ మొన ర్చిన బసవపురాణ ద్వితీయము[దణమునం (1959) గల పారములు. =. మయొార్చువలసిన యావశ్యకత 'యొంతమా(తము లేదని విమర్శకలోక మునకు విన్నవించుచున్నాను” అని వీరు (వాయుట యర్హృమా ? శివతత్వసారమును ము(ింపించిన క్రీ శ్హ కొమర'రాజు వంగట లశ్షగ్దణరావు య మ్ళొగారు 'తకాటియాకుల మౌాతృకల తప్పులు చూపవుచు *కాన్టన ,.సంగతి సందర్భములనుబట్టి (వకాశకులు తమ ముద్ధివెభవము నుపయోగించి మూలమందుం చాము తప్పులనుఫొనిన వానిని దిద్దవలసిన బే, , . కాని దిద్దువాం డెంతపండితుండై నను సర్వ జ్లండుకాండు - కాంజూలండు. ఛందోవ్యాకరణాద్రి నియమముల ననుసరించియు నర్థసందర్భములను బట్టియు మూలమందలి పారములు తప్పని తోంచినప్పుడు వానిని దిద్ది యచ్చొర్ల త్తించితివి”” అని "వ్రాసిరి, (చూడుండు-వీరిక, శివతత్వసారము ర_సు2 వుటలు). కం ఈరాన్వున ద్ర భక్తునివేతన ధన మతనిక యిచ్చునదియు “త్ససెస్టదేయ ” మ్మునియుకా “తస్న్మాద్ర్రావ్యూా” మ్మునియున్‌ గల దనిరి భ_క్తియాగ విధిజ్ఞల్‌ ” (శివతత్వనారము ౧౧౫ పద్య) అని కవి (వయుక్తపార మనందగ్నను, దాని (పకాశకులగు కొ, వం, లవ్ష్శణ రావు పంతులుగారు (వాసినట్లు “అయినను కొన్ని పొరపాటులుండిన నుండవచ్చును" (శివతత్వ ౮ వుట అనురీతిని ౧ర౮౮-౧౫౮-వద్యము మొదలగునవి యతి(భష్టములు, “ళ్‌ _ర్తింపండు. వెండి తన్ను. గార్యా శార్యా వర్తనలో (శివతత్వసారము ౧౪౮ పద్య). “శి వ దోహుండు నరకగామి యగును మపేంచ్తా” (శివతత్వ-౧౫౮ వద్య) ఇవి రెలడును యతిభ్రష్టములె కద్రా తాళప్యతమాతృకలు సాధారణముగా నన౦స్కాకులు త్యనాసినవి, కాన వవి తప్పుల తిప్పలు, బనవఫురాణ మాతృక లును సట్టివె యని చైసందర్భ్శమునుబట్ర్రి విశదమగును గదా

8 హానిని యధాస్థితముగా మహాకవి (పయు కృములనుటషు యసంభావ్య, ముని యెన్వరును నంగీకరింపక తీరదుగజా.. (పతులు పెక్కిటిలో నొక్కరీకినే యుండిన నుండవచ్చును. ఒకదానిని జూచి యొకటి (ాసినబేకదా, ఆయా (వాంతగాండును సంస్క ర్తృలును సంస్కంరిం ఛినవేశదా, సంస్కర్తలు ఆామెజింగినరీతిని నంస్క-రంతురు, సంస్క ర్సిలె మహాకవులు కారుగదా. మహోకవులెయగు లాతణి కులు తమకాలములందలి తాళవ్యత మాతృళలను జూచి యుండరా ౭ ॥ (వయోగశరణా వైయాశరణాజన అను పరిభాహ వారెటుంగనట్టిదా? వాపు భాహానియమనము చేయునపుడు మహాకవి (పయోగములనే కదా ఫురస్క-రించుకొందురు, ఆయా కవులు (వాసిన తాళపషత మాతృకలు లభింపవుగడా *యధా శివమయో విమ్తుండు” కృతం కర శుభాశుభ ంబు అని సోమ శారాధ్యుండు (ఛయోగించెననుట కంత యభాజనుం డా బనవవురాణకర్త వీరి సిద్ధాంతము చొప్పున (వికారి నంవత్సరాడినంచిక నల వుట) “కృతం కర్మ శుభాఒథుభంబు” జవ్చిను యథా శివమయో విష్ణుండు” అనికదా యుండవలయును. ఇట్టివి సాధువులని యేపాచీన లాక్షణికుండైన వచించెనా? ఇట్టి (ాతలు తను యజ్ఞ్ఞతను వెల్లడించును గాని తమ మనోరధము చొప్పున చామును విమర్శకు'లె యను పెరు తెచ్చునా? పండితులన్న వారు కొందజైనను జూడరా _ వీరికి *వెరిపదము అనంగా నెమో తెలియక * కలగాయ పుల గముగా” నాయా [గంథములలోని యాయా సందర్భముల నెల్ల సెక్కించీరి, *వాండి మయూఖములు, వేండిపయోఛారలు” మున్నగు కవి వైరివదము లనుట సరియా 1 9ట్టివి వైరిపదములని (భమించియే శావలయును బంతులుగారు నన్నయాదుల (పయోగములలో నెరి పదములు గలవనిర, (నంవత్సకాదిసంచిక ౮౧ పుటి కోమటీం (దుండనంగ , స అనుపద్యమే ఛందోదర్చణమునకానరాదు. వీ శే (కిని చదూచిరో

9

తద్భవపదములతో సంస్కృతపదములు నమసించుట వెరి పదము కాదని యే (పాచీనలాశ్షణికుండైనం జఇెప్పనా 1 నన్ని ఛోడుని సంస్కషృతన మోన మధ్యగతము అరది శబ్దము కాదు=(౧౧ ఆ ౭2- లారి, కస్ట ష్ట్ర శబ్దము వెకృతమని తెలిసిన చోం బంచతులుగా రిట్టి యను గమమును గల్పించియుండరు 'సంసారార్ష వయోడి” (కావ్యాలం ౯ జిల్లా-౬ం వు-౧3౫ ప) అనునది శెరిపదమె. పీఠు (పాచీనగంథ ముగా నంగీకరించిన కావ్యాలంకారదూడామణిలో జే యున్న దిగదా, శీ డఎనావ_ప్రవళ్‌డ్తి (రెళ్ళతదీవిళు కీడ్త చె వీ, కలమునావొ (శ రు ఓడంవి (సం-హో డి- (పా వేడో-బేడో_తవి-ఒడం.కళ్లా- శడు నావ ((శ్రీ-నూ-రా-ని)-

ంజ్డ్డ శ్రీ రార్యవకూంతురు సం వారాగ్తవయోడ కుభ 'మొక6గు మో కనలా చెరిపదం బగు చెలుం౧ున( గూరని నంన్క్బృు తము6 చెను. గూర్పుట చేతన్‌” (కావ్యాలం ౬౧ వు ౧౩౫ ప) అను పద్యమును పీరు సంవత్సరాదిసంచికలో ౮_౩ ఫుటలో నుదా హరించియు నున్నారు. కాని యస్థమును ెలిసి యుదాహారించిరా యేమి 1 ఉప్పద్రి_కాడుక్షు) శబ్దములు శబ్దరత్నాకరమున _వైళ్ళతము ఖని వా్రాయంబడెను, అజవ కన్నడములలో నంబంధిపసదము లున్నం శమౌాత్యమున వైళ్ళతములు కావనరాదు, అజవ కన్న డములలో మొతము _వైళ్ళతపదములు లేవా ?

"పూర్వపదము సంస్కబృతసమమై ఉత్తరపదము తెనుంపపద మైనపుడది వైరిపదము” (వికారి సంవత్సరాది సంచిక. ఆంధపతిళ ౮౩ పుట *అంబుజపది అనుటలోని “అంబుజి అనునది సంసృల్భత సమమా ? “సంస్కబృతస మశబ్దము, నంనస్క్భృతశబ్దము” అనువాని భెదము తెలియదు పంతులుగారికి, ఇట్టి యమ్మేలకు సంస్కృతము “అగ్గబుయ్య” కదా. అష తా ఘభాయిస్టములగు నిట్టి (వాంతలు వ్రాయ నగునా? *శ్రడమిి శబ్దము “పృథివీ శబ్దభవనుని యొకచనోం 'జెప్పినంత

10 మా(తాన మజొకచో నది సంసృ్యృతశబ్రమని సాధించుట తప్పా? ఒక్క శబ్దము సంన్క్భృత మొకచోటను సంస్కృృతభవ మొకచోటను గాఠాదా * త్య” అను పదము తత్సమమని “నిత్యసత్య (వతి అను (ప్రయోగము సొధించునా * ఒక శబ్దమునకు. దద్భవశబ్దములు రెం డుండరాచా ? ఒక శబ్దమునకు దద్భవ మున్నఫుడు దానికి6 దత్పను రూప ముండరాదా * “లక్ష్మీ” శబ్దమునకు లచ్చింలక్కిమి" అను తద్భృవరూపములు శఅెండుండంగా “లక్ష అను తత్పమరూపమును ేచా + *“కవిలియ-కవిలి అను శబ్దములు "లేవని 'యొవ్వరును జెప్ప "ేచే “దమ్ముకవిల-దమ్మకవిలె అను తదృవరూపముల వంగీకరించి పాపము బనవకవిని వెరి పదదోపము పాలుగాకుండం జేయరాదా ? జానిని నంగీకరించినను క్షతి లేదే వదో గొప్పవివమయము. గని పెట్టినట్లు * అరణ్య పర్వ శేమమున

౬ ఆ గా౨లో. సొంతమైన యశళ్శబ్దమును “యళ బాలి అని అదం” తముగా నుపయోగించి యున్నాండు తత్సమ పరిచ్చేద వివరణమున వ్యా -సనం=స =ములో వై (ప్రయోగము శేవియు నుదాహరింపంబడి

యుండలేదు.” అని పంతులుగారు (వాసిరి.- యశశ్శబ్దము సకారాం

తము నూ(తము సాధింపంబజెనా*! డాని అర్శఆద్య చ్‌ (పత్యేయ

రూనమును నోధించుటకు నంన్కృృతశబ్దముల (పాళిపదికములను

మాత్రమె (గహించి యాంధ్రరూవనుల (ష్మకియ యందు నాధింపం

బజేనని తెలియదా?

కోడుగంటివారి వీథి ఇట్లు సుజన విధేయుండు, విద్య వగ్యరము, వ కుం చినసీతారామస్వామిశా స్త్రి? 1--ఎర్రి---1లిరీ0 (69థకర్ప

విషయసూచిక సంజ్ఞా పరిచ్భ్చేదము

1. సంనృృత కావ్యభాపా వరమాల, *టి నంన్క్య్భృతమునను గలదు, క్ట రి వావ్యన 6న్మబ్బతమున 6 ఒబ్లుతాశ్రరములు లేన్ర-జ్రూకార దీర్టము: నంనస్క్బృతమున 6 గలదు, ర్‌, గురులఘ్యాది సంజ్ఞలు,
2. (సాక్సృత మనంగా మహారాస్ట్రీభామ వర్ష సమామ్నూాయముం 8, అచ్చ కెలుంగువర్షలు-(పాకృుతమున దంఠత్య చ జలు లేవు, $. *టజి వివరణము - టి కారము (పాచీనాంధమునం గలదు. క్షు. అన్య చేశ్యమును వఏీడళశాదు. అర్ధానుస్వారము, 12 ెల్ప్టున వర్ణపంచ మా ేశము లేదు-అం దులకుం (శ్రమాణనులుం నా (దుత్యపకృతిక శబ్దములు, నకారవె నన్నయ మతమున (దుతము. 18, (దుతోపజీవి ఫబ్బములు-కళౌశబ్లముల వివరణము, 19, సిద్ధ సాధా్యానుస్వ్వారములు-ఖండ పూర్ష్మముబు, స్తో అంతస్థముల లఫఘ్వలఘుతలు-లకార మలమువు, విర, తద్భవములు-సంసల్భతభవముల స్యరూపము,
3. బనవకవి (వయోగించిన ఏంత తద్భవములు, లికి, అనింద్య(గామ్యము-కపిలకన్నులు మొదలయినవి నింద్య(గామ్య ములు, వాని సాధురూపములు కవిలకన్నులు మొదలగునవి, సంధి కఫ. పరరూపసంధి, (దుతమగు *ను అనుడాని “ఊఉ కారవు సంధిం లిం (దుతలోపపూర్వ నోళారనంధిం
4. సంహితా “య” ఇారము-అరుదగు సంహితా *వి శ్రారము. క5, అశారనంధి బహుళముం

లి విషయ సూచిక = సంధి పరిచ్చేదము. శే. అకారనంధి లేని చోటులు=దాసి నిత్యసంధి స్థలములు, శ0ం61,. ఇకార సంధి = దాని వైకల్పిశ స్థలములు = ఇశారనంధిలేని చోటులు. యి క్యార్థక సంధింఇకాది శబ్దముల (దుతలోపపూర్వక సంధి శీలి (దుళ(వశృతిక నంధి-ల(మేడిత స్వర నంధిం జీకే (వశ్యయాచ్చరక సంధి-కుజు శబ్దౌదుల నంధి. 45, గన డద వాబేశ సంధి జీ7, (దుతముమిోంది నరళాచేశము-గ జ డ ద బాబేశసంధి, శ9-50, సరళ స్థిర పరళ (ద్రుత సంధి-యకార పరక (దుతనంధిం శ1, అవసాన (దుఠలోప సంధిం క9ం5లి. (దుశముమిోంది (దుశముందుత ద్విత్వ నంధి శశీ పదాది స్వరపరక (దుఠలో పొభావము* ఖక, సాొమాసిక (దుతలోప (దుతాగమములు, శ, సోమౌాసిక (దుతాగమ విశేషములు, 57, సామాసిశ (దుతాగము స్వత్వ్య సంచ్లేమ నిపేధములుం కరక9ి టుగాగము సంధిందాని విశేషములు 40.61 రుగాగమ నంధి-పు-ంవుల విధానము, శం తద్ధర ్రవిశేమ ణశోకారమునకు నుగాగమము, 4. వస్టీనమానపు “నుక్కు'-ఉదంత న్ర్రీసమాది *నిగాగమముం +ఉఓ6% (ప్రాంతాదుల నంధి-దాని యుదాహతులు, భో, అమేడితములగు కజాదుల సంధిం 48 నింవా- దార మేడిత నంధి శ9, చేతాది విభ కంత లోప నంధులుం “1, “అదిా-అవి” అనువాని “అకార లోపము, “గ, దవి-విభక్తులుంపడ్యాదిశబ్దె పరక సంధి +, (ప్రార్ధనా ద్యర్థక “ము విభ క్రీ లోపము, “ఓ ఆ్య్యమేడిక మధ్యమపుకున “ము” విభక్తి లోసము.

విషయ సూచిక్ల _ సంధి పరిచ్ళేదము త్‌ 77576, నంన్కృ తానుకరణ నంధి-అనుకరణ ద్విత్వము. 77, ధ్వన్యనుకరణ నంధింఇందలి ముగాగమము, 78.9. వాక్య్యాంత సంధి పాక్షి కత _ వాక్యాంత పాదాంత నంధ్య భావము.

తత్సమ పరిచ్చేదము. అజ౦తములు,. 80. నంన్క్య్బుత విభ క్తొలు-సుబంతశబ్దములు, 81. నామ విభక్త్యం తోడాహరణము-ణత్వ-మత్వ విధులు, 82.55. నంస్కృృత వీభ_క్త్యంత నామ రూపములు = ఆయాశబ్దములా

యుదాహృతి. 89-95, సంస్కృత సర్వనామ శబ్దముల విభ_క్యంత రూపములు 96-57. సంస్కృత విభ కాస్ట్‌ చేశములగు తెలుంగు విభక్తుల్యు 98, నాము విభక్తుల విభాగము _ నుిగాగ మాదులుః 99, సంబోధన పుథమా విభ క్షి రూప సాధనము, 100-101. వమవా దమహాత్తులు _ నంన్కృ్చుత పారిభామీక లింగముం 02. ఏశేవణముల లింగము _ మితాది శబ్దముల లింగము. 1053, మహ దమవా ద్వివఫ్షూది సిద్ధ లింగములు, 104. ఇద్వర్ష్య లక్షణము _- డుిముంతముల న్వరూపము 105-106 డుమంత శబ్ద రూపముల సాధనము = నిగాగమముః 106-108. కును వు క్రియా విభక్పుల 6జి శ్రార్రాబేళ తదఫావములుం 109. నగాగమ-నుగాగమముల వివరణము. బహాత్వ లడాగమముం 110-111. నంబోధన పిథనూవిభ క్తి రూవసాధనము-న్లుత మనంగా దీర్ధ వె తెలుగున, 1152. “చాలురు” మున్నగు బహువచన శేఫాబేళ విధులు, 118. అమఫా న్నవుంనక శబ్దరూప సాధనముంీఘు"వర్ష క కమ్ప్పిగాం గమములుః

వివయ సూచిక . తతృమ పరిచ్చేదము

11115, “ంబు+ ముల విధులు, మువర్షశ లోప పూర్వ శాకార దిర్ధ్స ముం

13621. కన్షారా నూత్తుము = ఇకారాంత శబ్దములు, ఉపోత్త మేకోరాంతములు,

118-119. వువర్షశ వుగాగ వమోంతముల '“ఉఊికారాంతముల రూప సాధనము.

220121 కద్రువ, 'యిశారాంత రూప సాధనము. సంస్కృత (పాతి పదిశముల తుది దీర్ధము హ్రస్వ మగుట హ్రస్వాభావము,

128, “డు'జ్వర్షకలోపమ్టు - (్ర్రీలింగ పథ మైళవచన లోపము,

14 “ము” విభ క్తి లోప తదభావములు “ల్యుట్‌ - యుచ్‌ ” ప్రత్య యములుం

125. భర్యాది శబ్దముల “మూ వర్షకమునకు _వెశల్పిక *వుి వర్మ శాబేళము,

126. *సురలు-అసుర-దూత-భువి-” మున్నగు శబ్దములు,

17, ోనావ-నై-రోంస్లైఎగ్లో” శబ్దములు.

128 కంధరాది శబ్బములు-ద్వి త్రి ప్రభృతులు= "తెల్లు విభక్తులతో నుండని శబ్దములు,

ఎ=-పహొాల౦తములు

120.100. పిథమైకవచ నాంత తుల్య పా)తిపదిక ములు,

81, ద్వితీయైకవచ నొంత తుల్య పా౦తిపదికములు,

299. ఉభయ విభ కంత పాతిపదికములు.

300. విథమైకనచ నాంత తుల్య పా9తిపదికముల విశేషములు,

మెళిక హూలంత శబ్ద కూప సాధన ప్రక్రియ.

185, కొన్ని హలంత శబ్దముల విశేషములు,

186. కొన్ని నకారాంతముల ్ర్రీలింగ సమ రూసములు

28 రాజ శబ్ద రూప సాధన ప్రక్రియ,

విషయ సూచిక _ తత్సమ పహూలంతములు ర్‌

108 జగ దిందిజి చృబ్దముల రూపనాధన విశేషములు,

189, నకారాంత శబ్దముల రూపసాధనము _ దీని ట్వైవిథ్యము,.

1డీ2, స్వస్వ నియత (స్రీపైత్యయ యుత రూవములు,

క స్వసా్రాదులకు క్రో ప్రత్యయము శాదుం

145. నకారాంతములు, బుకారాంతములు *ఉ-బిి వన్వోత్తులు. ప్‌ని

144 స్వాంగ వాచకముల “క్ర” ప్రత్యయము, అంగాదులకు వెకల్పి క్‌మగు “ఈ(పత్యయము.

145. అకారాంతములకు, “అజాదులకు, “టావ్ల్‌' ప్రత్యయము.

146. కొన్ని హలంతములకు “ట్రాక్షు ప్రత్యయము,

147. “అన్‌” ప్రత్యయాంతముల ణ్‌ ్ష్మ్యఃః ప్రత్యయ ముం

14% ఉశారాంతముల వెశల్పికమగు "త్రూ ప్రత్యయము.

146. ఇకారాంతము కట? స్‌ ఇకారాంతముల ప్రత్యయము, ఛా ర్యార్థక క్రీ పుత్య యము,

147. *వ్‌._.టొఅనునవి యిచద్వర్షముగాం గలవానికిని గొాఠరాదులకును” “ఈప్రత్యయ ము, అకారాంత జాతివాచకముల “ఈివ్రత్య యము,

147, యి కారోప్త్చక్ర్య “కకారాంత మనువ్యవాచకముల “ఊపుళ్య యము రజ్జ్వాది భిన్నోకారాం తాప్రొణి వాచకముల *ఊో ప్రత్యయము,

"147. మవాతీతర శ్ర్రీలింగ్క (శ్రీలింగ విశేమణముల, కీ బత్వము,

147 భవ చృతాాదులకుం "'జెలుంగ విభక్తి యోగము లేదు,

జా ఆచ్చిక పరిబ్భేదము అలా

క అఆచ్చిక శబ్దముల శ్రీ నపుంసక నమ రూపములు, వుంలింగ

నమము లరుదు,

6 వినయ సూచిక = అచ్చిక పరిళ్ళేదము 10, ఆచ్చ్భికములకుం చారిభామీక లింగము లేదు. బల్లి డాదులుః 151. మహత్తులగు మగాదులకు చీకార్థకా దులకును 6ద్చు” సగుణం ఉత్వము రాదు. 159. “ఠరిలు 'ండు అనునదియు వచ్చుట. 154. “జీండు”శబ్దము “కూంతుశబ్దము రూపములు, 15కు. పగజు-దూసటు శబ్దముల రూపములు. 1560. ఆల్వాదిశబ్దె రూపములూలళ్లు తప్పూ “ల్ల ఒప్పు శ, డలటరల “ఉత్వ లోపము* 18.159. “ఆాళులు మునుగునవి యపశబ్దములు, ఉోక్లు=యోల్లుం 160-161. లాబేశముం ఎడ్లు-వడ్ల్తు-అరసున్న నిండుసున్న యగుట, 169. “లి” వర్ష సల కు వర్షాంతే వబ రూపములు. శ65 బహువచననుమిో'ది బహువచనము. 1616, కలన్వాదుల బహువచన రూపములు=చేను (ప భృతుల రూపములు 166-160, “యి” వర్షాంతముల రూపములు-అివు (పభృతుల యంత్య లోపము 168. ఇయాంత శబ్ద రూపములు వె-వ్‌ శబ్దముల “బయి రూపము, క69. “నుంలు-రు” వరముల సపదాంతముల *ఉి కార లోపము, క0ం , అకంటాదుల జడ్డ లోపము-అచ్చర కత్య్వమున నిది చేదు, 17112, పదాది హాల్లోపము-పదమధ్య “డి కార లోపము, (వ్ర త్య యన్వర లోపము 13, వ్లేరుజన లెరు, ఉయ్యెల-పయ్యెద-తాయెతు శబ్దములు. 175. ఓీయారాదులు-వతాదులుః 170, అడంగ్యాదుల “డాొకు ణకారము-దక్కు=డక్కు, జూదము జూజము, 177, నిత్యైక వచనాంతములు-నిత్యబహువ చనాంతములు,

విషయ సూచిక్ర _ ఆచ్చిక పరిచ్చేదము “1 ౩6-170, పూజ్యళా బహుత్వము = అజ్ఞాతాది బహుత్వము-అన్న్ని (వభ్చాశులు, 80-18, సర్వనామసంజ్ఞ (పొచీనపు ెల్టున లేదు-అన్ని (వళృతుల రూపములు, 82184. ఆధునికులు సర్వనామసంజ్ఞ నంగీఠరింతురు. అందత్వాది శబ్దములు, అందలజు-ఇందజు-కొందలటు-ీ పెక్కుుపలు మొ, 185-186. త చృబ్బరూపములు-(ఆ)వాండు-అది-ఆ మె అంత, మొం 187-108. “ఈ శబ్బపురూపములు-ఏీండు-ఇతండు.ఈ మెఇది. మొ. 159-190. యత్కి-మర్ధక శబ్దరూపములు-ఎవండు-ఎవ తె.వది. మొ, 191. “అతండు” మున్న గువానికి6 బూజ్యార్థకతా నియమము లేదు, 192, యువ్శ దస దుభయార్థక శబ్దముల రూపములు, త9ికి-10ఉ, "తాళబ్ద రూపములు-తనతన.తమతవు శబ్దములు, 195, వశార్థకథబ్ద రూసములు-బకండు-బకటి.ఒక తె. మొ, ద్వి పుభృతి సంఖ్యావాచకముల మహ దమవా దూ)వములు, 297. ఇరువురు మొదలగు విశేష రూపములు ఎ ఇరువురు శబ్బములో6 “వి మొదటిరూపము, “ఇరుగురు" అనుడానిలోని సి అర్వా చీన రూపములు, 1981990. సంఖ్యావాచి శబ్దరూప విశేషములు, శి00, “అవి(ప్రత్యయము “అవ్చ అనుచాని తద్ధర్మార్థక విశేమణము కాదు, వ్ర అన్ని పభృతుల మవాతుల బహుత్వమున మహాత్తుల్యములు, జాపవిభి కికములు "905. “ఇ-టి-0టి-లి.ఇతి.అటి (వభ్ళృతు తాపవిభ _క్రిరములు, 208. “ఆలిన్‌-కూంతురిన్‌_గోతులు” అనునవి యౌాపవిభ్ధ _కికాంత ములు కాన్టం ౨04, ఊర్వాదుల “అ తము స_ప్తమ్యార్థఠ మొత మె,

ర్‌ విషయ సూచిక _ కారక పరిచ్భేదము 205. “టి అను నౌాపవిభ కిక శబ్దరూప విశేమములు. 906. మావు-గోయి (వభృతిశబ్దముల యాపవిభ కిక రూపసములుం ౨07. జొపవిభ క్రీముల తృతీయాన_ప్పముల 'అ త్వము, కారక పరి చ్శే దము ౨08-209. ప్రాతిపదికార్థ ప్రధమం ఉక్తార్ధ పోథమ. 80. అనుక్త కర్శుంబున ద్వితీయా విభక్తి యగును క్‌ కర్ణప్రవచనీయ ద్వితీయా విభక్తి 20 0. అప్రేరణకర్తకుం గర్యాది ద్వితీయా దులు, 218-214 *చేత” వర్ణకము కర్పువాచి కగు. 6చేతంతోడిలు. “చేసి” అనుష యోగము. 915. “చేసి అనుప్రయోగముం తుల్యార్థక యోగము, 216-217. వచ్యర్థాముఖ్య కర్ణుము, నియమ పూర్వక విద్యా స్వీకా రమున '*తో” వర్షము: తవ్యాది యోగమునం దృతీయ, ల17-915, సంప్రూదానాదులందు! జతేర్ధి, కులేలాది శబ్బయోగమునం జతుర్ధి. అపాజానాదులందు “వలని వర్షకము, 90.221. 'ఉండి_ఉంచి శష్దానుపియోగము= 222. తొట్టి ప్రభృతి శబ్దముల ఊమూగమున విభక్సులు, 229. “కంకెంపట్టి పృత్యయ ములు, 294225. “యొక[-=ది, వి సృిత్యయములు, “యొక్కంికు లోపము, 22గ, *“ది=విదుటి హ్రత్యయములు వ్య స్తములు. 227. పిథమయందు పప్టి, నిర్ధారణ ప్టీ సప్పములు, 228, అధికరణ వైఫవిధ్యమాం నిమిత్త స్పప్పమి, 229, స్తాం విశేషములు, ఒక విభ క్తికి మజీయొక విభక్తి 280. విభక్తి విషపణామమను 'తెలు(గున లేదు. 281 తృతీయా స _ప్రమ్యర్థక ద్వితీయ. 232236, ద్వితీయిీర్థక ప్రధమ, శాలాధ్వనాచక ప్రధమ.

విషయ సూచిక _ కారక సమాసములు, ర్ట

281285. విశేదణ-_విశేష్య విభక్తులు,

281286. భ్వాద్యర్థి వ్యవధానమున విశేషణము పిధమాంత మగుట,

281287. సిద్ధార్థానువాద విభక్తల సూరి విధానములు, పునరుక్త సూరి విధులు,

239, యుస్మ దస్కు ద్విశేషణ రూపములు.

240241. అన్య యుష్మ దస్మ తశ్రార్హృళ (క్రీియలు- వాళ్యగత పదముల వగకుస. _ సమాస పరిచ్చేదము ఆ సిద్ధ సమాసములు ___

వశం పకార్థీభావ నామర్ధ్యము. వ్యపేమా సామర్థ్యము.

బ్సిక్తల్స వృత్తు లెదు. కృ త్తద్ధితే సవా సెక నష సనాద్యంత భామ రూపములు,

248౨44. అలౌకిక వ్యిగహము. (ప్రాదులు.-ఏక'బేశాన్నయము, సమాన మైచ్చికము,

ఇకక. సమాస నుధ్య పదాంతర వ్యవధానము _ అలు కృమాసములు,

౨46247. పూర్వ నిపాత శాస్త్రము, సిద్ధ సవూనము లాజువిధములు, అవ్యయిీభావ సమాసము. ,

౨48లిశ్వ9. తత్పురుషము. చాని విశేషములు, ఆలు కృవమూసములు,

250-251. కర్మధారయ లవణము, పుంవద్భావము.

252. ఉత్తరపదలోపి సమాసములు_ఉపనూన సమాసములు.

253. ఉపమిత కూపక సమాసములుుద్విగు తై ?విధ్యము.

లిరత్తీ ద్విగువు-దానిలోని జీ (ప్రత్యయము, .

ఏ2రఫ్‌, ద్వండజ్వసనూసము. “చ'శస్హార్థములు. ఇతరేతర యోగ ద్వంద్వము,

త56-25'7. ద్వంద్వమందలి విశేషములు-సమూపోర ద్వంద్వము.

258-259, ద్వంద్వ విశేషములు, సమానాధికరణ వ్యధికరణ బహూ (వీహాలు.

౨60-261. పుంవద్చావము = అన్యపదార్థ్‌ (ప్రాధాన్యము లేని బహు వ్రహూలు.

క్షే0 విషయ సూచిక _ సమాస పరిచ్ళేదము, 281262 బహాువ్రీహి నమాసాంత (ప్రత్యయ ములు, 264.265- సమాసాశయవిభులు. ౨66267, సంస్కష్భతసంధులు-గుణసంధి_వృద్ధిసంధి, ౨69. యణాదేశసంధి. అయా చ్యాదేశ సంధి. 269. హ ల్పంధులు- *ర్‌_న్‌_-చవర్ల-క్‌ _ప్‌_వొ అనువాని సంధులు, వైగ0 జ్యాస నాద సంధ్రులు_ళ్చుత్వంష్టుత్వ-సంధులు, ౨౩. దకార్‌ తకార సంధులున మ సరకసంధి. ౨79.278. ఛకార వర్షచకు స్థాదోములుంఛి ద్విత్వము. “జమ్‌” ద్విత్వ

ము.-అనుస్వార సంధులు, ఇ74975 విసర్ష సంధులు-రేఫ సంధి.

టా సాధు సమాసములు ___ 27622 సాంస్కృతి కాచ్చిక మిశ సమాస ఆ ఏవిధ్యము. ఓ78. నమాసకము,జ్ఞాపకనిద్ధ సమాసములు, చ డి యే 4 జ 22 ము గతీయా తుల్యముగ నిల్చును, అద్రి ష్ష వ్యులుళ్స "సము,

౨౭1. ఉపమానవాచక సమాసములు ౨82 “పోలెన్‌-బలెన్‌_పోని శబ్దములు. “పబ్‌ -పి వర్షకములు, ౨౭9. నామ్వూది ష్‌ నుమ్వాదులు._.సమౌ నాధిక రణ సాధ్య సమాసమ్సులు ౨84. చిరు దో త్తపదక సమాసములు, క ౨85 ద్విత్వ పరక దీర్స్స ము (హస్త మగునుతిక సమాసపుల్పు, 86. చోటు శబ్దప్రు “అత్వఎహిస్వ_టాశ్ర రలోపములు, 207. “అయిఎకయి" అనునవి వచ్చుట, 288. నల్లాదుల *ని” గాగమము, ౨89. పదాంతర వ్యవధావీత్ర సమాసములు.కర్మధార యాభాసము. 990-209]. తచ్ళబ్ద (వాడు) నకారాది లోపము. వరల 208. అలరుటోండి రూప సొధనము _ మి శాచ్చిక సమాహార

ద్విగువులుః

విషయ నూచఛిక _ సమాస తద్ధిత పరిచ్ళేదములు, [1 ౨0క అచ్చికి బహ్యుక్రీహింమి శబహ్యూవీహి, ౨0న “శజక్రంటాి బహావీీహి సమాసాంచతములు, ౨96297, ద్వంద్వ సమాసము._దానివి శేషములు, 29్రం్రి క్యార్థశబ్దము కాదు. త్వార్థశబ్దము...నిక[లాదులు, త ద్ధి తపరిచ్చేదము __ 209-800. తద్ధిత (ప్రత్యయ దై వ్రవిధ్యము.తద్ధితముల విశేషములు. ఆ అచ్చిక తద్ధితములు ఎ 301802, అచ్చిక తద్ధిత భావార్థకములు, 808806. స్వార్థికములు-మత్యేర్టీయములు, ల07-810-9811., పరిమాణార్థకాదులు. 812. అర్థవి శేష బోధకములు. ా సంస్కృత తద్ధితములు -- తళ అప త్యార్ధకముల._గో_తాపత్య 'యువాపత్యములు, 314, అద్యచ్చుూల వది మొ. లేర. తద్ధీకీజ య పరక విధులు, ప్‌16. బాహ్యా ద్యదంతేముల న్దీ? (ప్రత్యయము. ళళఆ్ర త్యాబాదుల ప్టేయా” ప్రత్యయము. ఏ (| గర్థాదులయు నజ్రాదులయు 'ష్యంష్టాయన” (వ్రత్యయనూులు' 818. ఇత్వ విధి.వితృవ్వసాద్రుల “శీయ* శేవత్యాదుల “ఫ్లిక” శివాదుల “ష్ట్ర ('ప్రశ్యయములు. తీ19. *యం-విల చోట ఇతి వచ్చు విధులు, 820, జక్‌ _ఇ్తనేయాది (ప్రత్యయములు. 821, బహాత్ర్త్వమున నపత్య (ప్రత్యయము లోపించుట. లెవిబె, నివిధార్థక వివిధ తద్ధిత సత్యయములు, వి23ెంలిలిట్తీ క రృ కర్శాది వివిధక్రారకములందు వచ్చు (పత్యయనుల యుడాసహాతులు,

క్త విషయ సూచిక = తద్ధిత క్రియా పరిచ్చేదములు. క్రై, తద్ధిత పరకత్వమున యకార లోపాదికము, 326.896. వికారం-సంఘ.భ వేదం హిత స్వార్థాది (ప్రత్యయములుం $99, వివిధార్డ్‌ క్‌ తద్ధితి హత్యయములు, 980. భావార్థక తద్ధిత (పత్యయములు. 881. షత్వవిధి.కల్పాది (పత్యయములు, 899-884, మల్వర్థీయములు. ఇఫరం-886. సమూహార్థకమాలు..పూరణార్థక ములు. శి$7. ఛాచ్‌-ఛాచ్‌ పిత్యయములు_సంఖ్యా సర్వనామ తద్ధిత ములు. శికిరకిక9, తయట్‌, _తర-_తమంప్రత్యయ ములు, కైథ0-లిడ! ఇమన్‌-చరట్‌ _- మొ, (పత్యయములు._ఐా రార్థకములు, కి42లిడకి చుంచుంచణాది (ప్రత్యయ ములు-చ్చ్వి ప్రత్య యము. శిక్ష, నార్వనామిక తద్ధిత పత్యయములు. ఎలా క్రియా పరిచ్భేదము = సంస్కృత విషయములు ___ కైశీర్‌, సంస్క్య్భృతలే క్రియల వివరణము. కి4(8ిటిగాలిడరిం సార్వభాతు కార్థధాతొకాది సంజ్ఞలు = లడాది క్ష రూపోదాహృాతులు ధి శిశ9.ళ50 భ్యాది దశగణి 51.858. (వేరణ-సన్న 0త-యజంత_యటబ్లుగంతాదులు, తికక.855. నామధాతునులు = క ర్మార్థకాదులు, పాత త్స మ కి యలు 856.859. ఛాతుగూప నిర్మాణము, తత్సమ ధాతు స్వరూప స్వభావ ములు* మొ ఓ60.861. వ _రృమొన_భూత._భావి_తద్ధర్మాదులు, శి62. శేతనాడుల పొమ్లూదము ఆశీరాదులు, వీళ్ల. పుకును బోధక ప్రత్యయములు, ఓం4, ఉన్నానుబంధము ౧ ద్ర శబ్దము

విషయ సూచిక _ క్రియా పరిచ్చేదము, 15 కే6క.367, నన్నయ కాలిక వ రిమాన రూపములు _ తిక్కన కాలిక వర్తమాన రూపములు _ నన్నయ తిక్క-నాది కాలముల భూత 'కాలీఠ రూపములు తిర8 369. భవిష్య దూ)పములు _ కలుగు ధాతు వూపములుం క్త్‌గాగి లా మాసములు =తద్ధర్శాది రూపములు *వుి లోపము, శీ1 లి శ్తాబ్దుల ప్రథమ పురువ రూపములు, ఫఏ720, లూ డూ)పములు _ ఆశీ జ్శాపా ద్యర్థక ములు, శ78. ముద్దు రొసములు = ఉభయ కరక ప్రార్థనా ద్యర్థ కము, పైత మువర్ణ్మ నే జె సవిథ్యెము = మాతండు మొ. రూద్రములు, తక 076, వ్యతి శక రూపములు ప్రార్థనార్థకము లట వా మావె_చువ్వె,దూగ్తెమొ. రార-రా-మొ. మజీ కొన్ని జంటలు. శ/0-981. మటీకొన్ని జంటశబ్దములు, *టి మొదలగు భావార్థక ములు, వ్యలిేక భావార్థకములు, తిరల_ ౨84, క్యాథ్థము. 585, తుమర్డ శావ లత్‌ణములుం 386. వ్యతి-కేక సంమేప వాక్యములు _ చేదర్ధకము, 987. చేదర్ధశము. 988. శత్యర్థకము. దీని ఏషయమున సంస్కృతాంధ్ర భేదములు = తద్ధ ర్మార్థక క్రియా విశేషణము, 869-800. *ఉన్న_కలజీ.నొ వర్ణకములు. ఫర. కర్తృ కళా ద్యర్థముల వచ్చు కలి కారాదులుం 992-598. ఇయుజాగమము, త్ర, ఇడ్వాదుల (ని చర్షశ్రమున కత్త్వము, శి95. కొను భాతు పరకత్వమందలి జ్గాత్వము, వ$96. “కోన్‌ _స్టా_కు-క అనునవి యుపేజ్యములు, -ఫ$07. యకారము సకార ముగు వోటులు,

సేత! విషయ సూచిక = క్రియా పరిచ్చేదము. 803, " అన్వాదు లమొక్కయు “ఉండూ ఛాతువ్చయొ క్ట్రయు విశేషములు. 999, *తి_.దు-టి పరకత్వమందలి “అొన్వాదుల రూపములు. 400. “ఉండు ధాతువు "డోలోపము విషయము. శ01. “ముజ్‌ ).పరక *కాను ధాత, రూపములు, ఉ02. శ్రేరణమునందలి “ఇంచుగాగమము, 409. 'వేరణేంచుగాగమము, రంజాదుల “ఇల్లు'ోఇలు అను వాని వివ రణము, శ04ఉ రంజూదుల పరణ రూపములు 'ఇృల్లు” అనునది ఇందుచో వాడుక, ఉ0రం ఇంచుగర్థక *చ్చుిగాగమ్ముము, జీ06, స్వార్థిక “చకుగా. ప్రేరణార్థక “పుూక్కు_, శీ0/, కంచుగర్థక “చుక్‌” “పుగాగమములు. తీ08 ఇంచుగర్థక ళచుక్‌_పుగాగమ పర కాగ మాబేశ లోపములు, శీ1ే0ం అన్యాదుల “ప్పగాగమము, అడ్డాదుల “గ్యాగమము, శ “చిత్తగ” మున్నగు ళబ్దములు.. “అ జోడుల వేేరణార్థక రూప ములు, శీ12, ఇబు-చు.చెద్బ-పజణుచు... మొ. రూపములు, తేర వ్రేరణేంచుక్కు-విరాంద మరలం 'జేరణేంచుక్కు- నిల్వదు. 14. ఉత్యమధ్య ధాతు విత్వమధ్య మగుట్న వ్రరణేంచుక్‌ పరక్‌ “చి శారము *పిక్రార మగును, ఉ1ఠ. ముత్చరక చకారిము *పంవి లగుట. 416, “ఇవ్వన్‌” *ఒలువన్‌” మొదలగునవి వ్యావహారిక రూపములు, శ, “పుచున్‌” కవిత్రయేతరులు పియోగించిరి, “దుదు అన్సునద్ర అన్ర్ర అగును, శేరి పూర్షచిందువుమోాద చుదుూో అనునది "పుదుూ” అగును, 419 ముళ్చరళ్ల విధులు, చొరితప్పు, “ం్పవ్వక? వొడుకపదము, ''ఈవు- తన్‌ నిరాధారము,

విషయ సూచిక _ క్రియా-కృత్‌ (ఆచ్చిక) పరిచ్చేదములు, 15 డీరి0, "అగజ మున్న గువానికి జీత్పర క్ర విధులు. 4921. "నేరచు” ధ్రాతునవ్ర రూప్రములు. పోవు ధాతు; విశేవ రూప ముల్రుం 492. "అగపోవ్ట్రై ధాతువుల కడవాల లోపము, ఈవలి. “పీలుచూ మొదలగవాని *చుిిలోపము, ముత్స్పరికోత్ర లేకున్నను 6క్రాాజేశాదులు వచ్చుట, ఉడీ అయి=ఏ; అన్ర=కుె, లిన, “కలుగు ధాతువునకు “కలా 'బేశము, కలుగు ధాతు రూపములు. శీలి”, వ్యతిలేకమున “కలుగు ధాతువునకు *శే అను నాజేశము, ఉ28, వలచు” ధాతువు వ్యతిరేక రూపములు, 429. ఘటక [కియలు, 4ల0. *తెంచు ధాత్వను్ముపయోగ్బ్యు, ఉ328, “శాంన్‌_క్రన్‌ అనువాని ఛయోగము. ఢీలిడ, శబ్దపల్లవములు, డీలర్‌, శబ్దపల్ల వములు_ఆ త్మా ధ్యభిధానము. ౭0. యుష్మ దస్మ ద్భిన్న క్‌ _ర్ర్రకత్యమునందలి చవాడుకలు, జ్తీఫి, వినిధవాక్యములు,. ఆ అచ్చిక కృత్పరిచ్చేదము ఆ ఉరి. ధాతుష్ర తుదినున్న “ఛాదుల లోపము, 489, “కి అను క త్ప్రత్యయము, 40, “ఇమి_తజ్‌ అను ప్రత్యయములు, శ్వీక్మే. “కు వటి ప్రశత్య్యయములు, ఉఉ2ి. *ీట_టుపి ప్రత్యయములు, శీడీవ *త్రప్రు ప్రత్యయములు, తశ ప్పుత్తకి అను ప్రత్యయములు జస, “బ్తక_ని పిత్యయములు, శ4ర, *ీబడి.గడి ప్రత్యయములు,

16 విషయ సూచిక _ అచ్చికి సంస్కృతే కృ్మత్చ్రత్యయములు. శీజ/, “బక. దు-అొ-ప్రత్యయ ములు

4టు. “అ._అశ-డు”' అను కృ(త్చత్యయములు,

ఢీఉ9, *డు-ఉ” అను కృ(త్చ్రత్యయములు,

450. *వడి-ఇి మున్నగు కృ(త్పత్యయములు.

ఉర1. “ఇడి-ఎన-వురి అను కృ(త్చ్రత్యయములు*

శర2ి, “మతి-వు-వలి-ఇరి-వ-దల-క డి అను కృత్పత్యయ ములుం

ఎ సంస్కృత కృత్సరి చృేదము ఆజా

ఉక. సంస్కృ్బ్భాత కృత్తుల వివరణము

శ్తీసటీం “తవ్య-అసీయంయ” ప?త్యయములు,

శరఠం “ఖావి వబ్దవివర ణము-ఇవమా(డా)గమము-*

శీర్‌రం తవ్యాదులు-ఇడాగమ-తదభావములు.

శీర, తవ్యాదులు-*తృన్‌ * క్ర? (పత్యయములు.

458. “ణిన్‌_అన=అన్‌” (పళత్యయాదులు.

459, “అన” (వత్య యోదాహృతి-పణాద్య్వుదాహృతి.

460. *అన-అన్‌=అ” (పత్యయో దాహృతి-

ఉ1, “ణక "-ఆశీరాద్యర్థక (పత్యయములులఅ-ఇ" (వశ్యయ ములు. 462. ముకారాగము (పత్యయములు.

శంతి, క్విబాదులు-వీనిలో నన్నియు నిద్వర్షము లే.

తంట, “తి మొదలగు కృ(ర్పళ్యయములు*

శీ0ఫ, “తి మొదలగు (పత్యయముల యుదాన్భాతులు,

466, 6క్త_ క్తృవతు” (పత్యయములు.

407. ఛాతువు తుది యనునాసిక లోపము. *కృ (పత్యయ నకారా

"జీశముం 406, కక్ష (వత్యయాంత నిపాతములు, 0 ఉ09, భావ-కర్థు-క _ర్భర్ధక “క్త (వపత్యయములు, జీ0, అధికరణార్థక-న రమా నొర్థక “క (పత్యయవనాులుం

విషయ నూచిక _ సంస్కృత కృల్పరిచ్చేదము, క్షే

471. “శతృంళాని ప్రుత్యయములు,

472, శతృ (ప్రత్య యూ చేశములు-(“క్యసు” ఇవాన్‌ ఏ

తర్క ఛవిమ్యదర్థక-స్యతృ-స్య మాన (వత్యయములు,

శ్వ, ఇంతా దుల్బఫెని “ఇముంస్లు-స్నుో మున్నుగు (వత్యయములు,

475, *ఆలుి మొదలగు ప్రత్యయముల యుదావ్చాతి,

476, “భుణ్‌ -అల్‌-అనబొ పిత్యయములు,

477. ఫఘఖా మ్యుదాహాతి - సన్న ౦తముల మైని “టి (వత్యయము వచ్చుట-అశార యకార లోపము.

475, ఇన్‌ వచ్చుట = అభ్యాస లోపము-సం యోగాది *ని లోపము, ళం” (పత్యయోదాహృతి,. 'ఊక_ఇ ప్రత్యయములు “యజ్‌” లు గుదావాతి.

శ79. యజ్‌ లుక్కు-ల పైని “ఊక ప్రత్యయాదులు, తి)ిమగాది ప్రత్య యములు,

480. *“ణిన-అధు-నజ్‌” మొదలగు ప్రత్యయ ములు,

481. “క్తి *అఎఅని ప్రత్యయ ములు- వాని యుడాహాతులు,

ఉప, *యుచ్‌.అని ప్రత్యయ ము-“తుమ్‌”వ)త్యయ ముం

45కి. “కా పత యము- ల్వప్‌ అనుదాని యా ం

శరీ, కా! క. క ని యాచేళము

ఉదాహృతగ్రంథవలల సంకేతవులు కా వ్యా-సం, ఆం(ధవ్యాకర అణ నంహితా నర్వస్వముం (దా-పరి. (దావిడభాషా పరిశీలనము, మెపాం ఆం(ధ వెయాకరణ పారిజాతము, చిం-పరి, ఆంధ శబ్ద చింతామణి విషయ పరికోధనము, కా-వ్యాం చాల వ్యాకర ణము (పౌన్యాం (టా వ్యాకరణము, అహో, అహోబల పండితీయము, కవిళిరోం కవి శిరోభూవణము, ఆం-చిం. ఆంధ ఛు చింతామణి, కాన్యాలం, కావ్యాలంకార మూడామణి, వికృతి, వికృతి వివేకము, నరస, నరస భూపాలీయము, ఆం- (ఆది= కవిత యాం ధీకృతభారతము-ఆదిపర్యముంన భాం నభాం-మొె అరణ్య-విరా-ఉద్యో_ఖీవు స్ర- చోొణం కర్త శల్య- సౌష్హి శ్రీ- శాంతి. ఆమ అశ్వ- అశ మానం మహా-స్వర్థా, ఉ-వారిం ఉత్తర వహారివంశము-నాచన సోమనాథ కృతి, బనవ* బస వపురాణము-పాల్టురికి సోమనా రాధ్య కృ తముం నైమ-(శాళీ (శ్రీనాధకృతులు- శృంగార నైవధము- కాలీ ఖం "ముం డము= మొ, మనుచ. మను చర్మితము-స్వారోచివ మను సంభవము. నానినాని | వివిధ పొబంధములు, నంస్ఞ్ఞలుం ముగ్గ. ముస్ధబోధ వ్యాకరణము,

వ! కవిశల్చ్పం కవి కల్చ్పదుూమముం (శ్రీరామ. (శ్రీరామ తర్య- వాగ్నీక వ్యాఖ్య (ముగ్ధబోధవ్యాక రణము)= గిరిశం గిరిక చంద విడా్యారత్న వ్యాఖ్య (ముగ్ధబోధ వ్యాకరణము). కకం సిద్ధాంత కౌముది (భట్టోజీ దీక్షిత విరచితము), (బాల మనోరమౌా వ్యాఖ్యలో నున్నడాని సూత) సంఖ్య ్రి శ్రాలముం చాల మనోరమౌా వ్యాఖ్య (సిధ్ధాంతకౌముదిది). తత్వం తత్వబోధినీ వ్యాఖ్య (సిద్ధాంతకాముదిది). ముహాభో* వ్యాక రణ మహాభామ్యము(పతంబజలి బుషికృతము) కరం శబ్ద రత్నాకరము, భళ్చాంచింం శద్దార్థ చింతామణి: శబ్బసోం వబ్బసోమ మహోనిధిః నూ-రో=నిం సూర్య రా యాంధ) నిఘంటువు. లింగా లింగాభట్లేయము. సర్వం నర్వుశబ్ద నంబోధినిం

వు ఖ్య వుంలగు తప్పా పుల పట్టిక వుట, పంక్తి, తప్పుం బిప్పుం జ్తీ 11 టి య 48 ఏరి .. ఫుట్‌నోట్‌ లైను ఉంచవ లెను. 85 6 ననాస్ష్వ ననాన్షు 8౪9 శై నర్వావా నర్యాసా 90 11 యానా యానా 94 18 దుకా వముకా 106 క నాత్య నాతనిన్‌ 182 కతి అనడ్వా అనడు 2ళ5్‌ వికీ యుండును యుండును. ఇట్టి యశర్వాచీన కవ్టల ప్రయోగములు వీలై నచో దిద్దుట 'అెన్సం 99 లిక్‌ దీనిసత్య దీని నింద 155 9 తృతీయాస వీనిని దీసి చేయవలెను. 13 2... వ్రమ్యేక తృతీయా సప్తమ్యేక 159 9 పారఅను అను పాఠ 1898 988 ఎవర్డి ఎవనై ఏర 1 రయల రయ ద్విగుల ౨/78 15 ౧౧౭౦ వుట ౧౧౭౦ పుట ౨౮౪ వృుటం చస్తూ ఇందుం జేపను, శ10 వ్‌ బాల వాల 811 8 దోయిలి=(వ్యామము) ఇంచుక వంచిన బార పీన్సని దీసి వేయ వలయును. మధ్యస్థలము,

కేశ వట భలాక్తో శూ తవ్వ, పన్ను, కలం క్లర వష్టళ్వమ్‌ వస్టళ్వమ్‌ లక్‌ 28 చ్వ్యా క టూ పుట్ట లి 18 లూట్టును లూట్ట్రను శీ38 'బ్హకైతి యుండును యు నుండును 3జి 18 నామా నామోన్నస్తై తి శ ద్య్వ్వా వనము శ] 16 వానిసీగగ వానిసీ ౫ జీ 10 అడం దీనిని వేతే శలాగ్గా నల్చ వ లెన్వు, న వి లం లోం పా / ట్యారండాల్లా లో టోరి త్రం

శ్రీ వా గ్ల వశాయైనమ ర, 7న బాలవ్యాకర ౭నో ద్య తనుం ద్‌ సంజాపరి చ్చ దను జా నా నన కావ్యస ంన్క్బృతభాపకు వర్షము లేంబది, ౧, (న్యా-సం-౫వివ) (బా-సంజ్ఞా. ౧ చ్సూ “అ-ఆ-ల్హ- ఈ.ఉ.ఊ.బు-బూ._ల్క- గ్రా=ఏ్‌-మిపీ _ళోఅనునవి (౧౪) యచ్చులు=(స్వరములు-(పాణములు). 0-3. (౨) ఉభయ ములు, “ీక-ఖంగ-ఘంజ్య చ-ఛంజంరుం-క, ట-రండ-ఢం-ణ, తాథ- ద-ధ-న్క ప-ఫ-బంభ-ము్కు యణఎర-ల-వు శ-వ-నస-హ-టో” అనునవి (35) హల్లులుజ=(వ్యంజనములు-(పాణులు,) “అచ్చులు - వాల్లులు” అను నంజ్ఞలు మా హేశ్వరస్యూత్ర (పత్యాహారసిద్ధములు, కల్రర్ల- ఉ ణ్‌. బు-%ంక్‌, ఏ-పీ జ్‌, ఐకొ-చ్‌. వహ-యం-వంర-ట్‌, ల ణ్‌, ఇ-మ-జ-ణ-న-మ్‌, రు.భ-:య్‌, భు-ఢంధ-మ్‌.. జ-బ-గాడందంల్‌ = ఖ-ఫ-ఛ-ర-ధ-చ-ట-త-వ్‌ క-ప-య్‌, శ-మాన-ర్‌. వాల్‌, ఇతి మా హేశ్వరాణి సూ(తాణి,”=ఇవి మా హేశ్వర సూత్రములు, ఫీని తుదిహల్లు “ఇత్‌” సంజ్ఞ గలది. అంత్యమగు నిద్వర్హముళోం గూడిన యాదినర్మము (పత్యాహారసం్థ్ర గలది, ముగ్ధబోధవ్యాకరణమున (ముగ్ధబోధము పొణినీయానుసోొర్సి నీ (పత్యాహారములకు బదులుగా *నమాహోార”ములని వ్యవహరింపం బడును. అందును అచ్చు లనియే వాడంబడును గాని “వాల్లు” లను టకు మాబుగ “హస్సు” లని వాడంబడును. అందలి సూ(త్రములు “*అ_బ్స_ఉ-బుఎర్క-కం వ=ట-బ, ఐ-టొంచ, హ-యంఎవ-ర-ల, ఇ-ణ-న- జ-మ. రు=ఢ-ధంఘ-భ. జ-డందంగ-బ, ఖంస-ఛంరం-ధ. చ-ట-త

17] (సంజ్ఞా ౧ స్తూ క్ట (₹్ర అనువాని వివరణము

కంస. శంమాసో ద్యన్తాఖ్యాఃః వఏపాం మభ్యి యెవర్షా స్తే ఆదివర్తాన్త వర్ష “సమానోరకి సంజ్ఞాః స్యుః” (ముగ్ధ-3నూ). పొణినిముని నాం టికి “లొ (శ) కారోచ్భారణము రాలేదు, దీనిని *ళి అని చల్యుట తప్పు అది (శ్ర (డాపడవర్లము,

60” అనుస్వారము. 8' వినర్ణము. 'క-ఖ' లకు ముందటి విసర్ణము “గ జిహ్వ్యోమూలెయము “ప_-ఫి లకు ముందటి విసర్లము లజ జ్య ఉపధ్మానీయము. అనుస్వార_ విసర్షము లుభయమ్వు (అచ్చులు-హల్లులుులన బడును. ఇందలి యనుస్వారము నకార ఉనగ్భము-పీసర్టము సకారజన్యము,

౧ పినరణము:-టి కారము సంస్య్చతవముందును (దావిడ ఛామలందును గలదు. 31689806. అను నాంన్మశబ్దములోని “596 అనుదానివరటీదానిలోనిది దీని యుచ్చారణము. *టి అను సేలిప (వాచీనార(ధశాసనములందుం గలదు. "ఈటసము=(ఈ నము)=(స్తుతి, హేటనము=(హేలనము)=(పరిహోసము)” మున్నగు

శబ్బములలోనిది ట” శార మె, దానినిల” (ళ) కారముగాను “డి కార 'ముగాను బల్కు-ట యశర్వాచీనము, అలహు “ల' (శ్ర కారోచ్చార ఈము "వ్యాలఐగోలాోొది కబ్బములలో నర్వాచీనముగా _ నేర్పడినది, 5ందచ్చుల నడీమి“డి కారము నీపత్‌ స్పృష్ర్ట్రముగా ననంగా *టు కశారముగా సయితము పల్కు-దురు, “= ఉకుదు మొదలైనవి గౌడభాషులు, అణవము; కన్నడము, తెలుంగు, మలయాళము మొ (దావిడభాషలు,

కక “అబ్బధ్యస్థడ కార స్య" ట (క్ర కారం బహర్బుచా బగు (పాయనభామ్యము). “యద్ధస్తఖబ్రిపరిధూత. , (ద్వితీయ కులోత్తుంగ చోడ'బేవుని పొందున (గామశాననము. ఇండియన్‌ వంటి ్యరీ ౧౪ నెంబరు),

(సంజ్ఞా ౧ సూ ప్లుతము-గాకాగము. తి ౨, వివ :-నైదిక నంనస్యృ్భృతభావమకు వర్షము లజువదినాలుగు, (౫ అందు బై నుదాహరించిన “టొ కారము (దుస్బృష్ట) వ్లుళాళ్షర ములును గలవు, కావ్యసంస్కృృతమునం స్తుతాత్షరముల్లు లేవు దూరాహ్వోనగానరోదనాదులంగు నసంన్కల్భతమున. బ్లుతము వాడం బడును. దానిలివి 9" అనునది. (4) కావ్య సంస్కల్భతమున్న నట్టి యెడల మైతము “వక” మాతా ద్విమా(తా రూఫమ్యులగం (మాత్ర యనంగ్లా సెకెండులో నయిదవవంతు కాలను (నాన్వదీర్ధృస్వర సులె వాడంబడును,. సీహా మహారాజ, మహామహీర క ణద కృ దథీణబాహుదండ, దండితారాతి, నిషధ రాజ్యాగణీ, నన్నిట్లు,.. విడిచి....,. ఆ, వె. ...అజచుచున్నదాని యాకందనధ్వ ని. = (ఆర. ౨ ఆ ౮-౨-౮౮=ప్రి 3 వివ ;_*శ్రాా అను దీర్ధ వర్షమును బాణినీయు. లతిగీకరింప కున్నను నితర సంగత వ్యాకర్తృ (పభృతు లంగీకరించుచున్నారు. మాతృక్రాపూజలో *్కి శార మావశ్యకముం వాన్చేవతాకార"లేఖ: నమున నీ వర్షము గలదు. *%ఇం నమో దక్షిణగత్తే. ఆూం నమో వామగశ్ణేల” (వర్షోద్ధారతంతము, శబ్దకల్ప(ద్రుమకోశము.) కప్పేసి ణన ర్గద్వంద్వ ముభయదంతచ్చదములు. ..” (అప్పుకో -౨ఆం 5౯ా3 ప ఈ వివ £_సంస్కృతమున *“య-వి లకు లఫ్వుల ఘూచ్చా, రణ భేదము (ప్రాచీన కాలమునను గలదు, లకారమున కట్టి భేద మర్యా చీనముగం గఖ్ఞైను, “వ్యాలాగోల-గరల-సరల్రా” ది శబ్బములం దలహు లకారోవచ్చారణ మర్వాచీనముగ 6 (సిద్ధమై యున్నది. వర్ణనమౌా మ్నూయమున లఫ్వలమువ్పలక్షుం బృథగ్గణనము "లేదు, (్ర్ర అఫ్వా

• (కత్రివస్టి శృతుష్టష్టిర్వా వర్షా శృమ్భు మతే నముతా।।

• = =. = -దున్స్పృష్ట క్చేతి-విజ్ఞేయః ఇకారః ఫ్లతవవచ” (వె పాం ౨-౨౫ వివ, పాణినికిజ్ర). దున్ఫృుష్టమనంగా “టి కారము,

జక వ మట వి టన జ కీ (సంజ్ఞా ౧ స్ఫూ లఫ్వలము *యంవాల్పు ఇ ససనాదాది సంజ్ఞలు ఎఘువులగు *“యం-నంర” లను -చేజుగ గణింపని నన్నయ లి=(ళ) కారమునకుం బృథగ్గణనము చేసెననుట విశ్వసింపందగినదికా దు. సూరి “శి కారమును సంన్కృతవర్షసమామ్నాయమునం. జేర్చుట నరికాదుం అయ్యది (దావిక మూర్ధన్య “భి కారము, “గయ్యాళి. కూళ_(సుళ్ళు" "మున్నగు శబ్బములలోనిదీ. దంత్యమగు నలహు క కారమును మూర్ధన్యమగు *ళళ కారముగ6ల బల్క్తూటయు దాని లిపితో (వాయుటయు నరికావు. బొట్టు లి కారముగ నలపులకార మును (వాయవలయునసీ నన్నయ సూయతిం చెను. “ద న్త్యచజౌ గురు క న ర క్‌ రత్లాచ 'వీస్టయుతాో (వ్యా-సం. ౨౯ 1 వి ఇవ్లు దన చజలమై బు ఆని నిల్చుదురు, జి వివ ఫీక-ఖాగ-ఘంజి అనునవి కవర్షము ఇక్సై తక్కిన వర్లములను 'దెలియనగును. వర్ష్యపధమ ద్వితీయములును వినర్ణ్షమును “శృదస్రహూ లును ఇ్వాసములు, తక్కిన యశ్షరములు నాదములు, వరద్వితీయ చతుర్ధములును, శంమం-సంహా,. వినర్ణములును మహః (పాణములు, తక్కినవి యల్బ(ప్రాణములు, “జ_ఇు-ణంన-మి” లును ననుస్వారమును ననునాసికములు, వర్లాక్షరము లెల్ల స్పర్శములు, ఈం్వు_ర-_ల-వి లంతస్థములు, భ-చ.-న-హాి లూవమ్మములు,. వకా రము దంశోష్ట్యముం “వ_ఐ-ఓట కొలు సంధ్యచ్చులు, ఐకారోచ్చా రణమున “అంఇి అనునవియును, *ళొి కారోచ్చారణమున *అ ఉి అనునవియును, విశ్లిష్టావయవములుగా నంధించియుండును, *వ=-పిల

• న్యో ర్లమ్యుపయత్నతర శ్యాకటాయనస్య (౮-3-౧౯), (నికొ ౧౬౮ సూ) “య(శుతిరః (౧-౩-౧౦) అకారపూర్వః అకారః లఘు్మషయత్నతర యశకార (గోలి ర్భవతి ఆయనో” (వడ్భా-౧౧పుట.) “దన్యచజౌ. గురు రలౌచ బిన్దుయుతౌ”. (వ్యా-సం--౨౯ 11 విష) ళం జద అధు లఘునోలఘువ క్చేతి జ్వేధా న్తస్థౌన్‌ విదన్హి శాస్తారః*” (ఆం-చిం) (వ్యా-సం, ౫5 వివ),

(సం్జా ౧ సూ గురులఘ్యాద్రి సంజ్ఞలు, ర్‌ యుచ్చారణమున నవి (పశ్లిషస్టావయవములుగా నంధించియుండును, (విశ్శిష్ట= చేజయిన, ప్రశ్నిష్ట=కలిసిన) '“అ-ఆ-వ-ఐ-టఎకూ” _లును 6కి వర్గమును *౫క్రి %ఖ్బి అనునవియును జిప్వోమూలీయములు, (వీనిని బాణిసీయులు కంర్యములనుట సరికాదు) *హి శారము మాత మె కంర్వముు *ఇ-ఈఒఏఎఐి లును *చి వర్షమును *య-_ళి లును దాలవ్యములు, “ఉ-ఊ-_ట-షో లును కవి వర్లమును నుపధ్మా నీయమును (౫హాోఫ) నోస్ట్యములుః బు-బూ లును “టి వర్షమును శక్ర న్ని బ్రును మూర్థన్యములు, రకారమును దంఠ్య మెయని (ప్రాతి ఇాఖ్యములు చెప్పుచున్నవి, *శ-%్రా' లును తి వర్గమును *లాస' లును దంత్యములు, వకౌరము డం కోసము.

౬ వివ ;_ అచ్చులలో (హాన్వ 'మేకమూ(తాకాలికము. దీర్ధము ద్విమా(తాశాలికము, (త్యాదినూ తాకాలికము న్లుతిమం దురు, అద్ర కావ్యనం౦స్కృృృతమున లేదు, వ్యంజన మర్ధమా( తాకాలి కము. మౌా(తాకాలమనంగా "సెశెండులో (౧/౫) నయిదవవంతు కాలను* అచ్చేయశ్షరము, వ్యందన మశ్ష రాంగము, క్రి మున్న .గునవి యేకమూ(తికము లె, నంన్కబ్బతమునం బద్యపాదాంతము పొవ్సికముగ గుకువగును, "తెల్టునం. బాదాంతత్వము గురుత్వ హేతు వుగాదు. ఏకమూా[తికమగు (హాస్యము లమువు, ద్విమా(తికమగు దీర్ట్యము గుదువు, వాల్‌ సంయోగ విశశ్షానుస్వారములకు ముందటి (వఛాస్వాచ్చును గుక్తు వె, “మాహా అను నంయోగములకు "ముందటి (వాస్వాచ్చు వికల్చ్పముగా గురునగును. చ కృపకృతనర్శులం గడిమి గెట్టి శిఖండి (పభ(దకుల్‌ (శల్య ౧ ఆ ౨-౨౧) కం. చూశఫలంబ య్యవనిజమువలన నమ్ముని (పవరు పృథూత్పంగతలమ్ముపె వడి6 బడి యున్‌ (నభా=ం ఆ ౧౪కి క క్కప్రంత్రా ఇద్వ చేవ కృత (హస్వాజొ (ఆం. చిం), కం, నందం బననా శతళతాళదభ్ను (హదమున. బడియెన్‌ (కళా ఈ ఆగం పం 'నలిగందల వారయాది నామాన్య కవులు (కౌవ

(| (సంజ్ఞా ౧స్తూ) సంయోగపూర్వగొారవము ఢికి ముందున్న బెల్లం ఇామీకముగ లమువనునట్లు (పయోగించిరి, అ్రవి (ప్రామూణికములు కానేరవు. “కః, ఆరయ వర్శింపలేరు హర (బవ్మాదుల్‌ (భాగం. ౧౧ న్కృం-ం-౬౧) ఘనతరముగ6 జం్యద సూర్య (గహములంజూడన్‌ (భాగ, ౧౨ న్య_ంం. ౧౨-౧౧-౧౨ న్య_-ంధ ములక ర్త విలిగందలనార య.(చూం-వ్యా-స ౦-80.1/విష. విష్తరము) కూచిమంచి తిమ్మకవి - సర్వలత్షణసార నం[గహమున (ంళా--౨3) సద్యాదులలో (డాగరకు ముందటిది పాక్షి కముగ లము- వనుచు మహాశవి (ప్రయోగములుచూప యత్నిం చెను. “"గీతనాద్య వినోద (శ్రియల దగులు” (శాశీ, ౪ ఆగ ఇది నావద్దనున్న సాతాని (పతిలో సెతము జగత వాద్యపినోద శేళి దగులు” అని యున్నది, ఉ- “ళావున6 గామ(కోధములం గాచు” (శాంతి ౨ ఆ ౨౫౧). ఇది వాపిళ్ళవారి (పతిలో “జ్చావ్టనం గామరోపుములం (గాచు అసి యున్నది

సంస్కళ్భతమందువ లెంగాక "లెల్టున6 బొల్లు వ్యంజన మునకు ముందటియశ్రరము గురువగును. ఉ......రాజమహేం్యదుం. డున్న తీన్‌ (ఆది. ౧ఆ౩) ఇందలి “తిన” అనునది గురువు,

'లెలుంగున వ్య న్తఫదాదిస్థ హల్చ్పంయాగమునకు ముందటి లహువు సశస్కృృతమందువ లె గురువు కానేరదు. ఉ...,నరపా లుండు శాపముం శగమ్మరింపంగన్‌ * (ఆది ౧ అ-ం౦౧). 'తెట్లునం దును సిద్ధసమాసములందు భిన్నపదాదిస్థనంయోగమునకు ముందటి (వాన్వము గురు వె యగును. కం....-.వివిధాగవు విహిత్మశ ముండు తుహినకరుం డురుకాంతిన్‌, (ఆది౧ఆ నే సాధ్యసమాన మం దట్లు శానేరదు కం. “వచ్చిన శ్ష(తియులెన్లను = చసాధ్యనమా ననములందును దీరి ము (వాస్వమగుటకు నిమిత్తమగు భిన్నపదాదిస్థ సంయోగమునకు ముందటి (వాస్వము గురువగును, టి. అమ్యది తన్‌ విభీరహరిణాశ్షి...(సభా ౨ ఆ ౨౮ర్భ 6అ(దుచు=విదుచు”

(సంజ్ఞా త్త స్తూ (పాకృతవర్ష సమాన్నోయము. ళ్‌ మున్నగు నాచ్చికము 30-3౧ సూత్రఫు *దు"వర్షకమునకు ముందటి “(హస్వము సమానపదమయినను గురువుకాదు. *చిదుపలు "(ఇది శీధిలద్విత్వము) ఛబ్బమందలి “(దు వర్షమునకు ముందటి (వాన్వమును నమానపదమైనను గురువుకాదు. ఉదా: చ ఎాదిచిన, ,..,. అది చిన. ..--. విదుపంగ. ..... చి(ద్రుపలు. ,.... (ఉ. హారి, ౪ ఆ, ౧౦౫౯) *కదువి అనుదానిలోని క గురు ని. ఇక్సైతక్కిన నమాన పదసంయోగపూర్వాక్షర మెల్ల గురు వె యగును,

మహారాన్టీ'పాక్ఫతేమునకు వర్షములు నలువది, ౨. (గా, సంజ్ఞా, 9) (న్యా-సం-౧౭ విప

“అ-అఆ-లఇ-ఈ-ఉ.-డఊూ.వ.-ఓట* అనునవి (తా యచ్చులు, "౦" అనుస్వార ముభయము.ో క_ఖంగ-భుంజు చ-ఛ-జంరయుంకా (గ టా రండ-ఢం-ణ్క తంధ-దంధంన, పాప-బం-భం మ-య-ర-ల-న-స-హో అనునవి (3౧) హల్లులు, *ఎ-వ-ఒఒట' లు వ(కములనియు *ఐంటో లు ప్మ్యకతమములనియు6 (బౌచీనులు వ్యవహరింతురు, ఇట్టి సంధులు వాని యాకృృతినిబ్య్షి కట్టియుండును.

౧ వివ ?_(పాక్ళృతము లాజువిధములు, ౧ మహారాన్టి, ౨, శర సేన. 3 మాగధి. ఈ సైశాచి. ౫ మూళికాపైశాచి. ౬ అప (భంళి, ఇందలి మహా రాష్ట్రిక్షిం (బాకృతకమనియు 'బేకుగలదు, ఇచే ముగలదు గాని యలమువుగాన చాససికిం బృధగ్గణనము "లేదు, కాన సూరి *విపర్ష-ళ) కారముల నుదాహరించుట సరికాదు. వానిని విడిచి “జుఇఖిలను (గహీంచి చత్వారింశత్సంఖ్యను బూరించుట యుక్తము, వ. న్వవర్షసంయుక్తాభవతవన, అహజ్కా-రో-లజ్ఞుతిం. (చండ వ్యా, సరవిధా, . రాలి (3-9-5 ౦)=పైశళాబ్యాం బగోలకా రః స్యాత్‌. ముకులో (పడ్భా. ౧౪౮ పుట) మహోరాస్ట్రిలో నది శి కార మె,

8 (సంజ్ఞా ౨సూక3 స్తూ 'పొళ్ళుతభెదములు, ఆంధవ ర్రమాల తక్కిఎన్న్వవానికన్న ముఖ్యము, చూగధిలో 6జ్ధి వర్షమును జిహస్ట మూ లీయమును గలవు కావున మవోరాస్ట్రియే "ఆద్యాయాః పజ్బా శద్వర్హాః | (పకృతే స్తు తే దశోనాః స్యుః” అను చింతామణి కారి కే నుగేశింపయిడె ననందగును.

౨ వివ ;--(ప్రాక్సతమున దంత్వ చజలు "లేవు (యూ, వొష్ట నం-౧౮ విమ) అవి గలవ నిడి యహోబలాప్పక వ్యాదుల (వాంతలు (మౌాదికములు.

9 వివ :--సంస్కృ్యృతశబ్దముల నెల్ల సాధారణముగ నాం(ధ్రవిభ క్య్యాదియోగమున సంస్కృృతస మములుగ వాడుకొనుచున్నసబ్లా (ప్రాకృతశబ్దముల నెల్ల వాడరాదు, వముహాకవి వ్యవహారసిద్ధములగు “ృిర_అగ్టొ మున్నగువానినిమా(త మె వాడుకొనవలయును.

ఈ ఏవ (పకృతి (జనసామాన్యము) వ్యవహోర సిద్ధము: (పాక్ఫూతము. ఈ వ్యుత్స త్తిచొప్పూన వ్యావహారిక ఫొమ. లెల్ల6 (బాకృక ముబె వ్యావహారికభాహలు నంన్క్య_రింవంబడియీ (ాంథికభావ. లగును,

అచ్చ తెలు?సనకు వర్షములు ముప్పదియేకు. 3 (భాం సంజ్ఞా, క్ర (వ్యా నం. _౨౦ విషపు, ళల అర్థానుస్వారము క్ట పూర్షానుస్వారము- ఈ రెండు నుభయ

డే అట్‌

ములు, “కుగ-చ-చ-జ-జంట-డ-ణ, త-దంన=ప-బ-మ, య-ఒరం_ల_ వ=సం-హ-ళ=-ట హల్లులు _౨3

౧ వివ :..తత్సమనులు తెనులో శాన “అచ్చ తెలుంసి నకని

వాల్‌ లీ సూ(తింసంబ జెను, ఏ_జఎలచ-జ-జి. అనునవి (౬) ను “తెల్లున మొత ముండును. ని --౨ి ౨ నివ ;. *చ-జిలు 'తాలవ్యములు. “చ-జి లు దంత్య అలీ వలీ టా

ములు, *చాజి లచ్చ కెల్టునమా(త మె యుండును. నం-న మం

1 (నంజ్ఞా 3 సూ అ-టు-నినరణము 9 నము అచ్చ కెల్లు-మంచము, నం-స-రొజు, అచ్చశెల్లు-రాజు, “౨ అను దంత్యతకార నం శ్షేపవుగుర్తును. *“చ-జి లవై నివుడు నిల్చెదరు. *“చ-జిలపై నొకబొట్టు నిల్సిన “దంత్య” పోల లివి యగునని నన్నయ స్యూతించెను, (న్యా, సం, ౨౭ 1 వివుం (చూ, నంజ్ఞా. ౧సూళి ని

9 వివ :-(ప్రాచీనతమకాలమున *టజ' కారము టంతి మధ్య స్రోచబ్చూరణము గల్లియుండెడిది. కాన్చన నె “కుణు + ఉసురు=కుట్టు సుర” మున్నగు నెడల “టి కారస్లితి సంభవింవెను, కాని నన్నయ నాంటికె దాని కలహుశేఫోచ్య్చారణము గను, చానిశేకాక లకార మునకును నలహూచ్చారణము సంభవిం వెను. అట్లగుటచేతనే లసు. “యవి లతో పాటుగ నలము “అలి లకును వరక్షమాలలోం. బ్బధ గ్ల్గణనము చేయలేదు. అట్లయినను నితర (దావిడ మహాకవ్యనురోధ మున దన భారతభాగమున నన్నయ *“ర-జి లకు యుతి (పాస మై(తిని జేయలేదు, తక్కిన కవులెల్ల శేదోయొకతీరున వానిమైతిని జేసిరి

5 వవ :*ట కారము నన్న యనౌంట్రిశ్షా 'కెల్టున నళించినది.. అచి *డి కారముగనో (వడు=పటు) లి(ళ) కారముగనో (తమిలవ=తీమిబ) (హొొనగన్న డమున పటిగన్నడ *టి శ్రార్వ్సు కళా కారముగం బరిణమిం చెను) పరిణమించెను. కానన దానిని నన్నయ. ఊచుచ్భాం(ధవర్షమాలలోం బరిగణింపలేదు, కోనీ నన్న యకం బూర్వవు యిస్ధమల్లుని "బెజపాడెశాననమున సపది లిఖంపంబడి. యున్నది (అతిసిన-లస్పిన), ఇట్టి యొలవాటున న నన్నయక్రుం దర్వాతి పొందువ(గామ శొననమందును (ఖస్తి= ఖడ్లు నది లిఖంపం బడెను. తమిబనుందు్‌ నేటికిని నట్టి వేర్లము. నుబ్భారణము గలదు గాన దోని నచ్చ కెల్లున నిల్సితినిః

శ0 (సంజ్ఞా ఎ! స్తూ అన్ధానుస్వాఠాన్య దేళశ్యములు ౫ ఏవ ;-- (పాదీనతమకాలనున నన్ధానుస్వారము వోటం బూర్లానుస్వార మే పల్క-ంబ జెడిది. శాల్యశమమున నయ్యది తేలి నన్నయనాంటి కర్ధానుస్వారముగం గొన్నిట నేర్చు జెను. నన్నయ భారతభాగమునమొ(త మర్ధానుస్వారప్రాసము నియమితముగ6 గలదు= (పాచీనతమకాలఫవు వాసనచే నన్నయకుం దర్వాతి కవులును నొందజు ఖండానుస్వారముచోట దీర్ధ్స ముమిందపైతము పూర్మమునే (పొసములలోం (బ్రమోగించికి క. పోండిగ సగజతపశ్శిఖ మూండు జగంబుల * (బ | హ్ళూండ. . .(నన్ని-కు-౬ ఆ, ౮౧9పి నన్నయ చించామణిలోం బూర్షార్ధములు -పీరొొనంబ డెను, అట్టిపేరులే వాని యాకారమునకు ఫిరూసకము లనందగున్ను ౬ ఏవ';-నన్నయకాలమునకుల దురుష్కు-లయు నాంగచ్లేయు లయు భాషలు అెల్లునం (బవేశించుట కవకాశము లేకుండుటచేత నన్నయ చీంతామణిలో నన్య దేళ్యమును బేర్కొ-న లేదు. తన భారత భాగమున (బయోగింపను లేదు, యయాతిచర్మిత-మనుచరితాదు లల్లో నన్య దేళ్య (తుఠప్కం) ఛబ్దములు భారాళశముగ వాడంబడినవి. (శేంటి శాంగ్లేయ భౌపాసదములును గలవ్ఫ) కాన నేంటి వ్యాకరణ ములలో నన్యచేశ్యము నొకభాగముగ నంగీశరించుట యుక్తము. అట్టి యన్య దేళ్యములలోని యనాం(ధవరక్షములను దొలంగించి ఇ్లానిచోం దత్నన్ని షూ తౌయ్భాం(ధ్రవ్రక్షముల నిల్పుట యు కృము* అట్టి ఘాప్పచే నర్ధస్ఫూరి (పతిబంధము గల్లుచో సట్టి యనాం(ధ్రవర్ష్మ ముల నిల్చుటయు యృుక్తమె,. (మరా 2 పరతుంమొ). శబ్దరత్నా కరాదికోకములలో నవ్య బేళ్యములంబే కాక కొన్ని యాం(ధబేళ్య మ్లులంద్యున్లు ననార్యధ్ధనర్షముల నిల్పుట పొరపాటు, (అవఘుళిందు- మ్ల, కొమ్మి యన్య దేశ్య్యముబు ఏఎటాణా =(రాణ్య్రా, టలాయించు == (్రలాయిం్లుు .టిశ్రానాఆ(తిశానాా.. పాయిదా = (ఫ్రాయిచా), పిర్యాదువా(ఫిర్యా దు); స రాబు=(గశాఫు, సికారు=(మీకారు),

(సంజ్ఞా 3 సూ అనాంధనర్ష నిశ్చేశవిధానవిధులు క్షే హోజకు-హుకుము-హుజూరు- మొ. ఆంగ్ల :-కాపీ (కాఫీ, వీజుం (ఫీజు, హెజే ప్రరు=(హాజ్మేస్టర్‌) నై లు-రోడ్డు- క లెక్టరు- మొ,

కవి (పయోగములందును సంజ్ఞాదులలో ననాం(ధవర్ష ములు (పాసాదులలోం ఛుయోగింపయడినవి, అట్టి శబ్దముల ననింద్య(గామ్యా ములుగ నంగ్‌కరింపసగును,

ఇా.మశ్థై మండువపండువా. =. తుక్టార, ల (సాక్టద్యోత. ం ల (నరస, ౫ ఆ ౨౪౦). క, డుంరీళు...లోలా ర్కుంళలేవమిోజు. ,. (కవి సింగరయ్యగారి త్ర)శంకనోపాఖ్యానము, అప్పక ౫ ఆ ౧౫లో

౭ వివ;.అనుకరణశబ్దములందలి యనాం(ధవర్శములను దొలల గింపరాదు, ఉదా :.___గుభుల్‌-_గుభుల్‌ ,

౮ వివ;-*తాటాకు మున్నగు రీతిగల శబ్బములందలి తాల వ్య తా వేశము నుచ్చగింపరాదు. *ళాటాకు' అనురీతిని శుద్ధన్వరో వళ్చిరణమునే (యితినిబట్టి చేయవలయును,

గ్‌ ఏవ ;_వర్షనిశ్చ్రేశవిధానాదులందు బహుళముగా 6కాగ్ర? (వత్యయమును “ర” వర్షమునకు *ఇఫి (వత్యయము నసను, ఉదా; అకారము-రేఫము=-రకారము మొ 9ఇఏి సంస్కృత (ప్రత్యయములు. 'తెల్లున వర్షని న్రేశవిధానాదులందు (హాన్వము దీర్దమగును, దీర్ధృంబు దీర్ధంబ. ఉదా ; అకారమున కికారమగును.--ఆ' కు “క నచ్చునుం

౧౦ వివ ;-_ద్వంద్యమున వర్షములకు శ్రీ సమత్వము. పాశ్షి కముగా నగును, ఉదా ఏ: కచటతపలు-లళములు మొ

౧౧ వివ .-_వైవిధులు గణాద్యవమరములందును నగును. ఉదా భ కౌారము= భగణము. క6నభజజల్‌ జలేఫలం బెనంగో గమన జమ్ము లిమ్ముగ”, నష్మసంఘాతమందును బయివిధులు యధా(ప్రయో గముగ (గావ్యాములు- ఉదా | (శ్రీశారము-ఫపువు బుభుల్‌ మూలకు విలసిల్లు, పాఫాబోభామాలు=- మొ చీర్చాంతగణాదర్థశ్షరము తద్దణ ద్యయవాచి కానోవును, ఉదా హ"ఛభరనభారలగంబుల.ాడి” మొ

వలీ (సంజ్ఞా ళరసూ తత్చమశబ్దమా (తవ గ్రములు బు-బూ=గ్యాగ్రాంవిన ర్లము, ఖ-ఘ-ఛ-ర్యుంరంథఢ-థం-ధం-పఫ- భఎజాఇాాశంవమం-లు సంస్కృత సమా న్య దే శ్యానుకర ణాదులంగూడి "లెల్లున వ్యవవారింపంబడును. ఈ.(బాసం 6 సూ (న్యా సం, _౨౭ వివ) బుతువ్రపిత్యూణము- (పితృ + బుణము) (శేవల బూకార ఘటితశబ్దములు కావ్యములం ద్శవయు_కృములు) క్శ పృము--(రచింపం బడినది ) జూకారము (కేవల గాకార ఫఘటితశబములు కావ్యము లం ద(పయుకృములుఎ) దు*ఖము = ఖడ్డము = ఫఘటము = ఛ(తము ఆ రళ్గరము = కంరము-( లెల్లున వర్షపంచమా దేశము లేదు ఢక్కా రధము-ధరణి-ఫణము-భ యము * ఇార్జము-ఆజ-శర ము-హండము- (౧ ౧ పీవ ౩-సంస్కృ్యృతమున నర్షిపం చమా దేశము గలదు (4) గాని యట్టి సంస్కృృతశబ్దము తత్సృవముమగుచు "ెల్టునకు వచ్చునవు డందలి వర్షపంచమముచో నిండుసున్న నిల్చును (సం-) సజ్య_ర$ (సం-సమ=శంకరుండు. శంకరాజ్ఞ మొ! పదాన్తమం దీవిధి సం సట్యతమంజే వైళల్పికము ఉదా సంగమః=సజ్ఞ్వమః మొ "కెల్టున వర్షసంచమా'చేశము లేదనుట శీ [కిందిరీతి మహాకవి (ప్రయో గములే మరూలనము. కం. పంగుల మూకాంధుల విక లాంగులనున చాంధవుల దయం (బోతె భయా ర్వుం గడింది శ్యత్చునెనను నంగర రంగమునం గాతె శరణం బినినన్‌ (సభా-౧ ఆ-ర౫గప్ర) అచ్చ కెల్లున జూళు' లు లేవ్రగదా. (దూ, వ్యా. నం _౨౮విప దీని విస్తరము ) బిందు యతియు వర్ష్ణపం చమా బేశము "తెలుంగున లేదని వచించుచున్న ది లలనా

• 'తెల్లున వర్గపంచ మూాచేశము లేమింజేసి పంక్తి కజ్బ మును సూరి జకారోదాహతిగ నిచ్చుట నరికాదు, ఖీ అనుస్వారస్య యయి సరనవర్ష్యః, (౮౭౮౭౫౮) వా పదా న! (ాజరలసనా, కి కా, ౧౨౮6. ౧౨౨౫ స్తూ

(నంజ్ఞా రంగా శూ 'తెట్లున నరగ్షపంచనమా జేశము లేదు. 18

ఈక చ_ట్ర-త-పి లు పరువంబులని *గ-జ-_డ-ద-బిలు నరళం బులని చెప్పంబడు. ౫ (బా, నం, ౫ సూ (వ్యాం నం, 30 విష ఇతరములగు హల్లులు స్థిరములు, ౬. (బా, నం, ౬సూూ (వ్యా, నం, 3౦ విష)

ఖాఘం-జ్క. ఛార్యుంజు. రాఢ-ణ,. తంథంన,. ఫంభామ ఉయం-ర-ల-వ-శ-పం-స-హం-ళ-ట-(స్థిరములు,)

౧ వివ వసం ౭ సూ(తము చొప్పూనం దాలవ్య కజిలు దంత్య చూజ లకు (గాహాకములు గాన గ్ర కారమును బరువమె, చ కారమును నరళ మె. లఘ్వలసువులగు ద్వివిధ య-రంల=వి లును స్థిరము లె,

౨ విన *_ (సాజిపదికము=నావుము (వత్యయము = వర్ణ కము=పన్నియ (క్రీిదు=ఐధాతువు న్‌-(నకారము) నూని” అనునవి (దుతములు

దంత్య'తాలవ్యంబులయిన చ-జి లు నవర్ష్మంబులుం ళ్‌ (వాసం ౭స్తూ (వ్యా సం 3౧ వివ, తాలవ్య *“చికారంబు దంత్య ర్వ కారంబునకును దాలవ్య 6జి కారంబు దంత్య +జి "కారంబునకును (గావహాకములని తాత్పర్యము,

ఇ-ఈఒఎ.వి లం గూడిన చుజిలు తాలవ్యంబులు, ర (వా, సం, త్సా (వ్యా. సం 3౩౧] వివ )

చిలుక-_చీమ- ఇవి. చేమ-జిల=(దురద)- జీడి... బెట్టే. చే జే= (దేవత) (జేజె రూపాంతిరము.)

అఎఆ=ఉ-.ఒ-ప_కొ లం గూడిన చాజిలు దంత్యములు గాం(వానసం ౯ స్తూ (వ్యా నం, 3౧1 వివ)

చలి-చా పాచుక్క-చరావు-చొక్కు=(పార వశ్యము) చోటు= -చౌక్ష జముండు-జాతర =(ఉత్సివము) జున్ను-జూలు-జొన్న-బొల్రి=

1జీ (సంజ్ఞా ౯జా=ంం స్ఫూ దంత్యతాలవ్య చ జిలు (సంబంధను) జౌకు=(మెత్తగిల్లు) ఐదంతములయిన చ-జలుూ సచేతరములం దుండరాదు ౧ పిన -న మేతరరము లనంా సంన్కబ్బృత న మేతరములు. అందు ఐ దంత చజ లుండరాదు గాని ఫఇొందజు సామాన్య కవులు (పయోగించికి సీ వైవుల నాకిరి చాయ మగంకు (ఆంధ్రనామ సంగవాము). ఉ చక్కెరబొమ్ము మార్దులయు దైవు లకున్‌ , (శుశన ౧ఆ.సూ,రాని ౨ వివ --దంత్య చఎజి ల యుభ్బారణమునుబట్టి యవి దొంఠ్యతాలవ్య చ-జి లనందగియున్నను కురుపాండవి న్యాయ మున నవి దెంత్య చ-జి లని వ్యవహరింపయబడుచున్నప 3 విన “-సంధిస్టలములందు సంధ్ధి పూర్వాపస్థలోని దంత్య 'తాలవ్యళలే నిల్చును. ఉదా ాఅచ్చు = (ము[దణము) + ఇది అచ్బిది వెకృళఠమగు రాజ్ఞు శబ్బపు జకారము దంత్యము, అప్పలు- వాజులు-పాండు రాజు-భీమరాజు-మున్నగువాని ఒకారము తాల వ్యమె ౧౦ (బాం నం ౧౦సూ (వ్యా నం 3౪౬ మొ, ళం విష) నంన్కబ్చత (పాకృత వర్శసమా మూ యములలో న దెంత్య చజలు లేవు ౪ విన -సంన్క్యృుత చాజ లు కొన్ని దంత్యములు గలవని సూర్యిపభృతి నవ్యులు (భాంతిపడి (వాయుటచేత నిట్లు సిద్ధసాధన ముగా స్యూతింపంబ డెను స టన నంనస్కష్భతన మములం దిాశారాంతము లయిన శబ్దముల యుపథా (ఉపధ యసంగా౬ దుదివర్షమునకు ముందువర్శము 0) చాజి లు బహువచనంబు పరంబగునపుడు దంత్యములగు, ఉదా -- అక్చులు; నొజులు , * రాజు శబ్దంబొక్క-టి దంత్యయు కంబు గానం బడియెడి (బాల-నంజ్ఞాం౧ం౦ సూ) అను సూరివాంత శీనల

(సంజ్ఞా ౧౧-౧౨ సూ (దుత(పకృతిక శబ్దములు 15

వదాండ ను వగ్శ్మంబు (దుతంబు ౧౧ + (దుతాంతముల యిన పదములు (దుత్మపకృతికములు ౧౨. (ా నం, ౧౧= ౧౨౨ స్తూ (వ్యాం నం, 6ఈ_9 విష

(పధ మా-కయి-పట్టి-యొ క్కేతరములై న విభక్తులు, నుత్తమ పురుమైక వచనంబులు, భూతతద్ధర్శాద్యర్థక (ఏధమవుకుపైక వచనం బులు నాశ్తీర్తాధ్యర్థంబయిన తి నర్షృకంబు () శతృంతుమ్‌ుభావ లక్షణ (1) చేదాద్యర్థక ంబులు (౧) “వలెను (వభృతులును (దుత్యపకృతికంబులు. ఉదా -_- నన్నును-మమ్మును... రాములను- నా చేతను-నాతో డను-నాకొజకును-నావలనను-నాక్‌ం కెను._నాకును- ము స్య(గాహ్యము సంస్క్భృతినమములందలి చ_జిల దంత్యత య ఆ (న్మ్రైయము-నిరాధారము, నసంప్కృ్భృకవర్శ మూలలోచే దంత్య చాజలు లేనవ్చ, దంత్య తాలవ్య చ=జి లకు యతి (ొనమైతియుండు టచెత వానినిబట్టి యావిషయమును నిర్ణియింపరాదు. రాజ శబ్దభన వుగు నర్వాచీన రాజా సబమునుబటి యిటి యపభష్టోబ్య్భారణము ధు టి అ ల ఈ "తే సూరి (భాంతియుం గళ్లెనని తోంచెడిని ఇళ్లు మెనచో “రవి ఉఊొండు=విగతిన ౦ఫకోపుండు” మున్నగువాని "చ_జిలు దంత్యములని యేల సూ(తింపరాదు,

• "నకాగంబు [దుతంబూ. (బాం సంజ్ఞాం ౧౧ సూ అని సూరి చింతామణి వాననళే సూ(తించుట సరికాదు, అక్ష సంజ్ఞా ౧-౨=న౦ధి " 95-నాఒంకి మున్నగు సూ(తిములం దుదాహరింవెను, ఒక్క నన్నయ భారతభాగమునం దును నన్నయాధర్యణీయగ్రంథ మందును మాత్రమె ద్రతము (న్‌=నకార)ు వ్యంజన రూప ముగ వొడంబుడినద్ర, తిక్కన దు్రతమును ను న్వరూపముగ నె పియోగించెను. కం. విని పార్టండిట్లు ,.జయమునీకోక శ్లెనుడాని (శాంతి ౬ు ఆ, రఠర-౩9) చ పాము నీరలో నువెడలకుండి కూర వుతను స్టో (ఆను - ఆ ౨౩౨) ఇంతయేల సూరియు ధ్రుత న్వు స్వరూపమునె నిర్వహీంచుచు వచ్చెను సంధి ౨౦ సూత్ర) మున ద్రతస్వరలోపమును విధించెను. ద్రూతస్యత్వము ను స్వరూ: ఎమిని నంధింం౬-౧౭-౧౮ సూత్రములలో నుదాహరిం వెను, ప్రెజ్ట

16 (సంజ్ఞా ౧౧-౧౨ సూ (దుత(పకృతిక శబ్దములు వనమునను-మాలోపలను-మా య౦దును-వత్తును- న చ్చెదను-నచ్చి తిసి.వ చ్నెను-నచ్చును-వ చ్చెడును-(పనన్ను లయ్యెడును- చేయుకను- కావుతను-కాతను కొట్టుచును-కొట్టను-కొట్టంగను-కొట్టినను-లిట్టినను కొట్టినను-వ లెను-పో లెను-ఎంతయును-అయ్యును-కొట్టుడును- ఇత్యై దు లూసహ్యంబులు

వ్యాక_ర్తయు ద్య్రుతము నూ స్వరూపమనియె సూత్రం చెను (ఎంథ సంజ్ఞా ౭ సూ), సూరి సుప్‌తిజ్‌ ప్రత్యయాదుల తుదిని ను స్వరూ సమునె నూతిం చెను,

• ?_అశీరర్ధకము. ఎడు. ప్రత్యయమని (శ్రియా ౨౬, చాల) సూరి సూ(తించుట పొరపాటు, అది ఎకుము ప్రత్యయము=- (వ్యా-సం 30౪ విషు అయ్యెడుకి మున్నగు నాశీరర్ధకప) యోగ ములు ఈద్ధరార్టద్యర్థ క పథ మపురుమైక వచన ములన నగును. (యూంబాలంక్రియా ౫-౨౨ స్తూ

శ పాసూరి భావలత్మిణార్థఠము నుదాహరింపకుండుట పొర పంటు. మజీయు సూరి- కొట్టుడున్‌ * అను నా నంతర్యార్థకము నుడా వారించుటయు. దానిని సూత్రించుటయు. (వా-క్రియాంక.౨ సూ నవినుర్ననక్సతబిలు “డు” అను భానార్ధక ప్రత్యయమును గలదు హూం లో కణ స్తూ (దూంవ్యా-సం ౩0౯- విష చార్థళ శబ్ద ముతో గూడిన భావపుత్యయ వమూానంతర్యమును బోధించును. (దూ-ప్రౌఢ-క్సియా ౧౨ సూ) (వ్యా-నం ౧౪౩౩-౧౪౩౪ వుటలు ౨౦౯ వివ)

ఇ ఏ. నేను-తాను” పదంబులు (దుత(పకృతికములుకావు. వాని తుది *ను (ప్రత్యయము (వధమైకవచనముగాన నవి కళలు ఫాని తుదిశ్యరము లోపించుటచే నీవి [దుతాంతములగును, కం. కవ దొనలును , * *"ఏ నువిదపడిగియెద , (శల్య _౨ ఆ ౨59 ((వ్యా-సం-ళ3 11 విమ. “వన” అని దిద్దుట పొరపాటు-అవభారణా ర్థకముమోద గనడదవాబేశమురాదు క, నకల *-సర్వం బకడున్‌ 'మేలనంగ శాంతిపర్వము వెలయున్‌' (ఆది ౧ ఆ-౫గూ ప్ర

[9] (సంజ్ఞా ౧౨ సూ) కంవోయి-వనిన్‌ 1

౧ వివ :-వ్యాకరణనిధులచొప్వున నట్టి *ను న్యర్గూప (దుత ముమిోంది ఉఊి కారము *ఇ' కార మగునవు (తత్ప-.౨౬ స్తూ) డా ళన? వర్షమును (దుతమనిపించుకొనును. ఉదా :._వారికి+ నుూూహారి కిని మొ

౨ వివ నేను-తాను నదముల ను (వత్యయము యొక్క యు, చక్క-ని-చక్క-న” మున్నగునానియందలి “నిన” (ప్రత్యయము లయు “*వను=(అయిదు) మున్నగు మతికొన్ని శబ్బములయుం దుది స్వరము (ఆచ్చిక ౨౪ సూ) (బాకీ, ౧౬) లోవీంచునపుడా మిగిలిన నకారము (దుతకార్యముల నందును. (౮-౨ వ్యా, సం, ౨౧౦ 11 వ్యా సం) *ను అను (దుతముయొక్క “ఉ శారము: సంధి ౨౦ సూతము చొప్పున లోసించునపు డామిగిలిన ని కార మెట్లును (దుతమెయగును అట్టి యూచ్చికము ౨6 సూతముచేత స్వరలోపము గల్లినవు జాసూ(తములోని బహుళశబ్దమహిమశేత! గొన్నియెడల నా మిలిన ని కారము (దుతకార్యముల నందును- కొన్నిట నామిగిలిన ని కారము పూర్వానస్థలోని ప్రుథమయొక్కం లక్షణము వొప్పునం గళయే యగును. ఉదా ;--(దుతకార్య 2- నేంజ దచివితి ఆాంజె ప్పె- నేచాసినే (నభా-౨ఆ 9౨ తాంజరణమెత్తె (నభా ౨ ఆ 30) చక్కంగ (కాళీ ౨ ఆ) చక్కంబెట్టు (ఉద్యో ౨ ఆ ౨౫౦) కమ్ముందేనె (న్రైష ౨ ఆ) వంబది? వేసెనుచేసళా 'వేయును=వేర్వ్సక్‌ వేసెదనున్‌=చేసెదను=చేసెదన్‌. కళాకార్య .-- మిన్వ జెన్‌ _అన్ప్నురము. ము

3 వివ .-*కందోయి అనుచో కన్నుంగవి (భార-అఆది-ర ఆ -౨౫౪. మనుచ, ౨ ఆ 9-౨) మున్న?పచోటులందువ లె నె సామా సిక నుగాగమము. ((నంధ్ధి-౨౫ సూ). చేసి యందలి “న్ను” - అను చానికి నిక్కలాది (ూ-నమా-౯ా౧) సూత్రము చొప్పున లోపము జేయంగా "క +ను +దోయి” అను (దుతసహితరూపము నిల్చును

18 (సంజ్ఞా ౧౩ నూ) (దునో పజీవులు-కళలు ఆ (దుళమునకు నంధి ౧౮-౨౨ సూ(తముల చొప్పున నిండుసున్న జయలా “కందోయిి అను రూపము సిద్ధించును. ఇళ్లు “వీనియున్‌” అనుచోట *యూ అను భాగము లోపింపంగా (నంధి ౨౧ సూ). +ద్దన్సిని అనియు, సి అనునది లోపీంపంగా *వన్‌” అనియు ఇార్థక (దు ని కారము నిల్చుననసి (ప్రక్రియ నడపవలయును, ఇట్లగుట వేత ఏనియున్‌-వనిన్‌-ఏన్‌” అనునవి (దుశోపజీవిశబ్దము లగు చున్నవి. అవ్యయములం దుత్వవిశిష్టశ ప్రాంతిమ న"కారము (దుతమె యగును గొన సముచ్చయాద్యుర్థ క ను” శబ్దము (ద్రుశతరూపమని ొన్ననగును. (దుత(పకృతికములవలెనె (దుతోపజీవి శబ్బములును (దుళాంశములయి యుండును. శచ్చావయవ (దుతము గలవి (దుల్మేప కృతికములు. అర్థవిశేవబోధక నూ శబ్దముతో 6 గూడినవి (దుళో పజీవిశబ్దములు. (దుత(పకృతికము లీవజ కుదాహృతము లయ్యును. (దులో పజీవిశబ్దములు 2-- ఎంకయును-కొట్టుడును = (కొట్టిన కోడనె కొట్టుటయును. అయ్యును మొ. ((దుతా(దవించునది=లోపించునది).

(దుత(ప్రకృతికములుగాని శబ్దంబులు కళ లనంబడు, ౧౩ (బా సం ౧కి (వ్యా+ సం 6-౨ వివ)

రశాముండు-రాములు-హయముం--పి స్పువు-వృద్ధు- వారి దూత. సేత గోడ-మేడ-నేను-తాను (ఇవి కళలె.) జపముంగూొర్చి-లఅం దుండి వనమునుంచి-రోముని కయి-జ్ఞానముంబట్టి-నాయొ క్క్‌ావచి ఏరి-వచి ఏ లివి-వచ్చితిరి-వచ్చికిమివచ్చుచున్నా ండు- వచ్చుచున్నారుం వచ్చు చున్నావు రాంగలండు. వచ్చెదము- వచ్చెదవు- వత్తురు- వత్తుము- వత్తువు-రమ్ము- రండు= రాకుము= రాకుండు- రాండు= రారు- రాదు రావు కొము-వ చ్చెడుము=(వచ్చుతన్‌ ) నా వచ్చుంగాక-వచ్చునది = (ర్లావలయును)-కొట్టక-లిట్టక-ఎ తిలి-ఒ త్తిలి.- విశేషణములు కళల యసందగునుం తెల్ట- తెల్ల నిది నన్ల-నల్లనిది చేసిన-చేయుచున్న _ జేయలలు చేయు. చేసెడు-బే సెడి-చేయని. మొ. విశేమణములు నన్న

(నంజ్ఞా ౧౪ సూ) హ్రస్వమింది ఖండము 189 యమళతమున (దుతప్రకృతికములె మైనను నవి సదా విశేష్యముతో నమసించి కళలవల (దుతలోపము నందియుండును, ఇంచుకాబళి_ చావు ర5-బెర-ఆహా-లఅక్కట-కట కట-అష్రడు-ఇప్పుడు-ఎప్పుము.వల. వాడె-వాండ-వాందేల చచ్చునంట”” ఊరక _ మిన్నక = ఇత్యాదు లూహ్య బులు,

౧ విన;-కం ,.మే మనుపమ దుఃఖతులమగుట నాధా రిములే కను . (ఆది _౨ ఆ-౧౪కి. ఇందలి లేకనుి అనునది (దుత్యపకృతికమసి (భమింపరాదు. “అనుపమ మఃఖతులమగుటను, నాథారము లేకను అనురీతిని వానిలోని ను శబ్దము సముచ్చయా ర్థకము, (చూ-సంధి-౨౧ సూ. చ అతిధుల , చొరంగనీ క తొలంగందోవు (శాంతి-౨ ఆ-౨౫౩). ఇట్టి (పాస్యప్రయోగముచే వ్యతి లేక క్ర్యార్ధకము కళయె.

(చాన్వముమిోంది సిద్ధసాధ్య పూర్షములు (పాయికముగా ఖండములు సైత మగును *, అనిర్జిష్టబిందువిధానస్టలములలో (హన్వముమోందం బూర్షార్హములు "రండును నగును, ౧౪, (బౌంనం-౧క్ఫి. (వ్యా-సం-5ళ౮ 1 విష) ల

సిద్ధబిందు:_. అడంకు వ=అడంక్రువ. అన౦టి=అనంటి అరంటివ= మగంటి. ఎలుంగుట=ఎలుం౦సట. బలంగము*బలంగము, మగంటిమిె అర'ఈటిమి. మొ, సాధ్యబిందు ఏ. రాముండుూొరాముండు, చదునం గలండు=చదువలలందడు. న చ్చెందండి)=న చ్చెం దండి. ఎవెకల్పికముగానగుి అను సూరిసూ(త ముచా ఏరణన్వభావవిరుద్ధము. చింతామణి విపద్ధము. ఖండమును విధించి పూర్ణము దీనిచొప్పునం "జేయు ప్రక్రియయు లేదు. పూర్షము "తేలి ఖండమగుట నహజనూ, కొన్నియెడల ఖండముగా. చేలకుండుటయు: గలదు, + ఉదా) అపరంజి = (బంగాప) గురి వెంద- చేమంతి. కలగుండు.. ఆరరెకోతి

(అరుంధతి మొ,

త్త (సంజ్ఞా ౧౫ స్తూ (హాస్వధీర్ధ ములమి6ది ఖండము

౧ వివ ఏ-ఇంకంఅంటం-చుండు = (దూడుండు శబ్బపు నంశ్నే సము-చేయరుసుండీ) శబ్దంబులందుం (దప్ప మజెచ్చటను బదము ముదటి పహా?స్వముమోంది పూర్షము ఖండముగాం చేలదు. (యాం నంధి, ౨౨ సూ) *ఎండుంఇండి మున్నగునవి (పత్యయములు- వదములుగావు, గం పెండు=గంపెండు. వాలిండి=వాలిండి = టో క లేనిది. నుడి తొలిహ్రస్వ్యముమి౭దం 'జేలని బిందువు స్థలములు ;- ఇంచు ౯ (రచించు) చం దురుండు-జంత+ము-దండిగ-తంపర-నిం డుం పండు-బండి-మెండు. మొ. అట్టి (నుడి తొలివ్రాస్వమునిాంద 'కేలన్సి నాధ్యస్థలములు కెందామర-ముంగొంగు-కొరిబసిండి- కందోయి మొ,

౨ ఏవ .-కొన్నియలంతిస్థ లములం దుం బ్ర)ధమేతర విశ్వ మునకుం దర్యాతనయితము ప్లూర్మము తేలకుండుట గలదు ఉదా"- అపంంజి=(బంగారు అడ్డంకి-ఆరంజోతి.(అరుంధతిి, కలగుండు=ా (నంవ్షోభము). గురి వెంద-చేనుంతి మొ (దూండావింపరి. ౧౭ 2/1 విమ) ((వె-పా 39౨౦ విష)

॥ ఫు-ంఫపు, టింంటి ఇంచు అను స్థలములు ప్ర ల్యేకి విధానము గలపిగాన నచట ఖండమునకుం బ్ర)ర_క్టియేలేదు. ఉదా “-నిద్దంపుఎ నిద్దవ్టు పగలింట్రిజపగలిటి. రవీంచు-ం(పే-రత్షింవీంచు.. ఆరగించు.

దీర్ధమువిాంద సాభారణముగాం బూర్షము నిల్దుదు. అని

గ్లీఫ్టబిందువిథానస్థలములలో దీర్ధముమింద ఖండమునె నిల్చ్ప వలయును, ౧౫, శ (దానం, ౧౫ స్సూ (వ్యా సం, రో౮ాకనా వివ) “ఎ శనూరి జీర్చమాయ నాధ్యపూర్షము కమ ్లన సూతం నాననా ప. సిద్ధపూర్షముమాతిము. పిచుర చ్తావాాల రో ని ఫ్‌] ఛాండు-వీండు.- మొ. మజీయు * తేంట్లు= నె మ్మెన్తబ్ల్ను వండ్లు-ప్తద్దు జు (అనేకు-విలుకాండు- ఆండ్ర” అముమ్ముము 'పెక్కువోట్టో సాత్యపూర్షములు గలవు,

(సంజ్ఞా ౧౫ నూూ దీర్చముమిోంది పూర్ణము 21 పూర్షము నిల్వని సిద్ధస్థలములు వ సైంచు-తోంచు-ఆంకలి- -వేండు (ప్రాస్థించు). నాధ్యస్థలములు ;- వాండుం వీండు- రాండు- "లేం డు-గోలలు.- ేంగులు-కాంబట్టి-కాంబోలు-నాతో యల్కెలమొ. నిర్షిష్ట పూర్ల విధానస్థలములు :-__జేండ్లు- లేంట్ల తు మె ్రదలు) వంగ్లు-పూం్లు =(అనేక)-విలుకాండు)-ఆండు9. మొ, వీని సామ్య మునం గావలయు. గొన్ని సిద్ధ్థలములు సం యోగపూర్వపూర్ష్మ ములు వెలయుచున్నవి. ఉదా; శాం తండీ? తీండ్రల్‌ గల్లిన, = (మనుచ. ౫ఆ ౧౭) కం తీండువుగు, ., వేండంిమున ..(భాగ-౭ న్యం థర)

నంయోగ స్థిరపూర్వ్యకత్వమున బూర్శము లోపించుటయు6 గలదు ఉదా (మాండుచు) = మౌాంజుచు=మాడ్చు.. వేనంగిజ వేసంగి=వేనవ్‌ పోండిమి=పోండిమి=పోణిమి. మొ.

౧ వివ :_భార లేతర(గంధములు కొన్నిటియం దరుదుగ సిద్ధ సాధ్యములు 'రెండిటను దీర్ధముమింది పూర్ణము తేలక నిల్బుటయుం గలదు, కం, ఏంజె,, సర్వవ ధ్యుండు (నన్నింకు-.౨ ఆ=౨౧లి కం. పోండిగ ,. మూండు జగంబుంను . (బ హుండను. == (నన్ని.-కు-౬ ఆ ౮౧౩). ద్విపద-పాండురాంగంటై న *,. వోండిగా- (బన వ=ం౧ంఆ 3౫9), (వగీతి-మూండుసేసి వపోండిళా,ని టండ , (కవిజనా-జాత్యధి..౨౧)

-౨ ఏన .కొన్నియెడల దీర్ధమునకుం దర్వాత 'తేలకయ పూర్మము నీల్చుటయుం గలదు, ఉదా సిద్ధ ;..వకాండము:- (అఖం డమైనది)-వేంచేయు-వనూందడాళి = (ఐట్టాచీరుంచాంగుబభావ((హాంసా ర్థకము)-(పేంకణము=((వియాళు వృక్షము)-(భూ_వై-పా-3౧౭ విష) సాధ్య . వంగుం(పేర-వంచు = వాంచ భు ఫర రససైను న కం, కాంచనమాలాలంకృత చంచ ఆ మెట్టు జపానస్త్వు ములన్‌ బూంచిన , (విరా ఈ ఈ|ఉిష్టీం గవ్రమమోకాంచ్న్‌

లలి (సంజ్ఞా ౧౬ సూ) ఖండబిందుస్థితిని 'చెల్పు నుపాయములు (తన్నుం గనునట్లుచేయు) (వీనిని సకర్ణక్రియలని కోళశములు "వెప్పును)

3 వివ :-కాల(కశమనున నుచ్చారణ సౌకర్యాపేకష్ష చేత ఖండానుస్వారము లోపించుచున్నది. కావున ని నన్న యేతరకవులు ఖండాఖండ(పానమును (బయోగింపసాగిరి. (దూంవ్యా, నం, ఈ౮ ?” వివ) కం కేతనకవిభయదంబై శోంలేరంగ ,.(కర్ష-3 ఆ-ం౧౭౪)

ర వీవ -ఉచ్చారణ(భష్ట్రమగు ఖండకును (గ్రహించు నుపా యములు -సాధారణముగా (వాస్వముమిోంది సిద్ధఖండమును డాని చో నిల్చు పూర్మమునుబట్టి తెలిసికొనవచ్చును, సాధ్యఖండములు ఇ్యాకరణమువలన సుష్టేయములు. ఇంక దీర్స పూర్వ కసిద్ధఖండజ్ఞు నము కోశములవలన నే ెలిసికొనవలయును. సాధారణముగ వాడు కలోవచ్చు ఛబ్దములు ఏ-అందా6క.ఆ6క లి.ఆండుది-ఆందోంక= ఈయ ఈంతం- ఈం శు-ఊంత-వండు (వత్సర)-కాంక-కాంగు-కాంచు (వేడి కేయు) (కూంత)-కూంతుప-కో ంటా-కాంగిలింకోంతి-.గూండు-(గోలప) చీందుచేందు (ఆకర్షి చుం తికృము)= శాణగు- తీగా-తూంగు- తేంటి (తుమ్మెద) తోశ_తోంచు-తోంట-తో 6ఫు=(తోంట్స చాంస-_ దాంటు-నాండు=(ఆదినమ్ఫు-నేండు=(ఈదినము)-పాండి-వైట-(పాంత. వీట-మా6గు-మా6ండు-మోాందు-మూంగ-మూండు- మేంక-మోంక్రా లు-మోందు-మోఈగ-రోంకలి-లేయటి- లేంత-వీంగుంవీంపు- వేలం వేయం వేంట- వేడి వేందు=((పార్థించు)-సాయ-మైంచు-సోంకు.. మొ.

సంస్కల్భతన మేఠరములైన "తెలుంగు. శబ్దములయందు

బపమ నరళములకు ముంబే బిందువు కానసంబడుచున్నది. ౧౬, (బౌ, నం, ౧౬) (వ్యా నం ౫గోం విష) వ రకర నక శ! నంక్షోభ ము-మంచు-.తాంచు= (పొమ్రు- చర్యల దత్తస్థు నంటు, గ్‌ -కొంత-కోంత-ఇత్యాదు లూవ్యాంబులు= న్‌ గ న్డ్‌ (నో సూ ్రైస్మ్మ నియమముచేత బిందుపూర్వకత్వమున గడ కారమునకుు[్ట”ంకారూదెశము మున్నగు విధులు వర్షిలనేరవు,

(సంజ్ఞాం౬ ౧౭సూ) అచ్చ తెల్లునం పరుమసరళపూర్వక మె చిందువులికి ఉదా ప=వండులు= ఏండ్లు, బంకులు బండ్లు, ఇట్టియెడల "ఆచ్చికొ ౧౪ స్యూూతము చొప్పున *డి కారమున కలమపులకారము రానేరదుం "వళ్ళు-బళ్ళు ఇత్యాదులు వ్యావహోరికరూపములు, పకరువమనరళము లకు స్థిరవర్ష మౌ దెశళమగునపుడు ముందటిబిందువు కొన్ని యెడల లోపీందును. ఉదా; వేసంగెవేనంగి= వేసవి. (ఆచ్చి-౬౯ స్ఫూ, వోండిమి=పోండిమి=పోణిమి. (అచ్చి రంస్సూ మొ, ౨ వివ కొన్ని (వత్యేకవిధానస్థలములం దు బిందుపూర్వక స్థిరము కన్పట్టును,. ఉదా ఏ; వచ్చెం ధా(ీపతి. (నంధి ౧౯ స్తూ క్‌ థాంఢమిత భేరికాధ్యాసముం థులీని నాదము... (అధర్వణ భార. విరా-అప్పక ౫ఆ ౧గఫి క, డుంరీశు, = . ఖ్రైరవునిశితి కంరు *..లోలా ర్కుంళేవ.. (కవి సింగరన్న గారి తైశంకనోపా -ఖెష్టనము-లఅప్పక-౫ి ఆ ౧౫౪) న్స్‌ (పాొనబంధ., + కృష్ణుండుదయించి నం ధరితి (భందో-ం ఆ స్మ్రోం లయ(గాహి-కమ్మని లతాంతముల కం మొనసి (౫౪ ౧౩౮ పునంధి ౧గాసూ ౨ వివ) -(వ్యా-నం ౮౨, విప) (ఇమ్ముగ. , .లోకవం ద్యుంముని, , (ఆది=౧ ఆ ౭). “కంసాలి అసునద వ్యావహారికపదము-“ క్షమ్రస్తాల్లి (౦థిక పదము “కమ్మురము” మున్నగువాని నరయునది-= యెవండు-యీజి అను రీతిగల పదాది “యి” కారము నన్నయ నమ్మాుతము-అయినను * వూరు=వుండ-నోడ” మున్నగు శబ్బములందలి పదాది *వి కారమునువలెనె దానిని దర్వాతి వైయాకరణు లంగీకరింవలేదు. ౧౭. * (వా, నం. ౧బె (వ్యా. నం ౫౩ విషం లకు మొదట లేష్ట” (వాల, సంజ్ఞా, ౧) అను సూర్‌స్తూత మనా వశ్యకము, (ప్మకియలో దీని యుపయోగములేధు. “జాదిన్లిలేని “ణ=ళి మున్నగువాననికి నిపేధసూ తము. అేనళ్లు యా నిశ్చధము నక్క_టజలేదు, వాడుకలోని యపభ9ంశముల నెల్ల నవరింపలేదుగచా.

వీ. (స ంజ్ఞా ౧౮ ౧౯ సూ అంతస్థముల లఫఘ్వలముతలు

“య-ఎరఎల-వి లు లమువులని; యలమువులనిః ద్వివిధంబు'

లగు, ౧౮ (గానం ౧త్ఫా (న్యాం సం. గోర విపు *“య.-వ-

లిలు లఫ్వ్యులహువులు మై(త్రింబొరయు, “శీపంబులు పొర

యవు, ౧౯ (బౌ (పకీర్త ౨౪ సూ) (వ్యా సంగం విష) పహాగియతండు ఇళత్యాదులం చదాగమ యి కారము లమువు. తక్యిన ది కార మలఘువు, విజుగు- మెజుంగిత్యాదులందలి (ఆ)=రకార మలమువు. ఇదే శకటంేఫమని ఇప్పంబడును. శకటశేప ము తత్సమములందు లేదు. * పెరుగు-కరుగిత్యాదు లందు చేసంబు లమువు, వల్లూపాల్లూ-(తాల్లు " అను రీతిగల 4 బహుత్వమందు ర- లుడి ల కాచేశవురున లి కొర మలమువు తల-నెలి యిత్యా దులందలి లకారము లమువ్హు (చూ సంజ్ఞా ౧సూ ర విన), అచ్భ్బాం(ధవర్ష్మ సమావమ్నూయమందలి భి కార మలమపువుకాదు అయ్యది వర్హాంతరము గెలుచు + అన్‌” గలు +-న్‌ + అన్‌ె- గెలు నన్‌. చిగురూచి+వ్‌ +ఉ+ రు=చివురు. చతుర్ధి-చ--వ్‌ + ఉ+ చి=జవుతి ఇత్కాది స్థలములందు సమానపదములలో స్వరసంహిత "యందు *వి కారము నిల్చును ఎం తక్కిన యెన్తయెడలను స్వరసం

• సూర తద్భవములందును శకటంేఫము లేద నెను. బక నన్న య తద్భృవములందు శకటమును (బయోగింపలేదుగాని. పెక్కు రు బహోకవులు (పయోగించిరి. కం వెజపెట్టిదియో =... పిజికితన ము.+.(ఉదోళ్టు 9 ఆ. శ, ర) విజికిశబ్దము భీకుక”” శబ్దభవముం. మ . గజిదోంపన్‌ ..(ఉ, హరి 6౪ఆ. శర) గజిళబ్దము గరుచ్చపై ళలనము,

4 వళులు-పాళులు-(తాళులు అని సూరి యుదాహరిం ఇను. కవి యపశ్చములుకవిపయోగములలో లేవు (చూ-అచ్చి ౧౨సూ

సూరి గనడదనా*2-బేశములోని వి కొరము లహువని (అతడు వలిశె వచించెను. ఇది నిరాధారము యకార సామ్యును నను సంస్మల్భతపద్ధతిని (అసావాదత్యఖ స్వరనంహితలోని “స” శారనునె లమువనుట యుక్తము

[4] (నంజ్ఞా ౧౯ సూ) లఫ్వులము రేఫ మై(తి ల్‌ కాతలో *యి కారము మా(తమె నిల్చును, (సంక్క్చృతమందును స్వరసంహీతలో నిల్చు "యం-పి” లు లమునులని చెప్పంబ జెను ) అట్టి స్వరసంహితిలో నిల్చు నకారము లహువు. తక్కినచోటులందలి వి కార మలమువు-ఉిదా :-వాండు-పీండు-వచ్చెను.

౧ వివ ఫాలమ్వులమునేఫముల యత్మిపాన మైతి దుష్టమని నన్నయాధర్వణులు వచించిరి * | ద్విత్వశేఫ మెన్నండును లమువ్చు కాదు. ఉదా :.-ఇట్టీ-కొల్టు-జెజ్టి-మొ. 11 అన్యహల్‌ నంయుక్తశే ఫము లసహువే యగును టఉదా "- పేర్మి-న్యటువ-తీర్చుం_(తీజుచు). వేర్వేలు=( వేటు వేణు) గుర్తూ(గులుతు,. 111 దీర్ధ పూర్వకమగు లము=ేసము (నాస్వపూర్వక మయ్యునేని గురుళేసమగును. ఉదా: ేకూరు=చేకులు. 1 తిక్కనాది మహాకవ్చలు. ర-జి మైటిని ఆ యోగించిరనుటకు సమ్ముతింపక యాం(ధలాశత్షణికు లుభయ లేఫ ఘటితశబ్బముల నంగీకరించిరి "ఇ-ఉదా -జెయి=రాయి క కోయోా కాకిట్లు రూపజకవిన నో ర్చెన్‌ (భీమ్మ 3 ఆ 5౧౯) క రాతిపయిని నుష్పుఫానుట రా(తిదధిమధూ ఇతంయుగ (ఆను 5 ఆ ౧౧౦)

౨ ఏవ _అలమురేఫమందలి యలముళ్తుము. పైరీతి నానాం టికి మాసిపోవ్రచుండుటబేతను నుచ్చారణ (భష్టమగుచుండుటచేతను. డానిని దెలిసికొనుట సుకరము కాదు. అది కోశములనలనం దెలియ దగియుండును, కాన నిటు గొన్ని ముఖ్యశబ్దములు (పదర్శింపం బడును -_అందణు-అక్క జ- అజచు- అజవము.-అ జు6ంగుజ(జీర్లిం చ్చుం

ష్‌ నాన్యేపాం చెధర్మ్యం లభ్య్వులమూనాం రయోస్తు నిత్యం: స్యాత్‌ (ఆం-చిం). అనయో సంగతి యస్తు కరోతి క్షవితాకృతా అస్యా అత్య న్తదుష్ట్రత్వా ద్దుష్కవి నృహికధ్య లే (వికృతివి వేకు (దూం-వ్యా-నం-౫౮ విషు |

ఇ లముర్భ వే ద్దురుః కుత్రచి ద్గుపశ్చ లము ర్భవేత్‌ ఉచ్చార శాస్యకల్చ్యత్యా న్నిదానం తత నద్వచః (వ్యా-సంఎ౫ూ 1 ఏవ )ె

బిగి సంజ్ఞా ౨౦ స్తూ శకట ₹ేఫపట్టిక, తత్పమలనశ్ష్రణము అబువనది-అజు=(౧మట్‌ న ౦ఖ్య = ఉపళ మిల్లు) ఇందణు-ఇద్దజు.ల్లజుక-- ఈజేలు-ఉలుకు-ఉలుము-యోటు=( ఊటయూజు)... ఎందజ్హూఎజుంగుల ఎకజుఫవు-ఏజు = (నది)-ఒజుగుంకలి = (నల్లనిది కజచు=(కొటుకుం అభ్యసించు)-కాజొ=((సవించు)-కుణుచ-కొందజు. కొ ఆకుల (చతుకీ (పశ్యయముం-కార్యమునకు 0 కొజంత..కొజుకు.గటీ=(ఆక్క్రఏ-గటీకం గజు- గుజించిం గుజుతు. గొటుగుం చిజుత- చుబుకుఎదూటుం చెబు చటకు-చెబుచు-తజచు-తీఅు= (నశించు). తెజంగుం "తెజచు. తెటుపి- 'శేటు=(మీందికిం చేజ్రు నం దగ్గజ-న ఆకు-నాజు-నిగుతు_నూజు=(శత ము-బొడిచేయు)- నెజఐనిండైన)- నెజు వేణు... నెట్‌" (గమ్య) పజుచు= వజుచు-పాలా= ((థవహించు-పరుగిడ్రు- శిలుందు- పెటు = (అన్య్ర- బి యలుబేజు-మజక-మజచు-మజుంగు = (దాటు-ఉడుకు).-మజునాం డుంమాజు-మోాటజు_(అతి(కమించుు మెజయు అాయి-అె క్క ఆేండు= వజకు-విటుగుం- వెజు- వెజు చు-వేజణు, సంస్కృతే (పాకృతతుల్యంబగు భాస తత్స్పమంబు ౨౦ (బాంసం-౧గ్భా (వ్యాస ౦-౫గా విహవు

సంస్కల్భరము-సంన్కల్భతస మము | సంనస్కబ్భతము-నంస్కృృుతన మము శ్రామః -= రాముండు పితా -- పీత

విద్యా ౯ విద్య గాః గోవు

హారం8 -- హారి నోర ఎ నావ

"భేనుః జాలా "భేనువు చ్యైః జా దివి

భూః = భువి జగణ్‌. __ జగము

ఇత్యాదు లూహ్యంబులు

సంస్కృతము (సాక్ఫతము (పాకృతసమము

అగ్నిః లీ అగ్గి

ఈలిః (పంక శ్స్సలీ ఓలి

గౌరవమ్‌ గాళవనం గారవము

(నంజ్ఞా ౨౦ సూ సంస్కృత (పాక్ఫళసమములు వి పంస్కృృతము నే ఫ్రలేము నా కృతసమము జటా జడా జడ శ న యమః జమోా జముండు రాళ్ఞ్సీ రాణీ రాణి శృష్ణారః ఇంగారో సించారము (శ్రీః సిరీ సిరి ఇత్యాదు "లెజుంగునది ౫

౧ వివ _ఆం(ధ్రవిభ క్రియోగము, తన్ని మిత్తకములగు మాద్చ లును దప్ప నితరములగు మార్పులు ఛళ్టానయవమున జరుగని సనం స్కృబృతశబ్బములు సంస్కృతనసమములు అట్టి (పాకృతశబ్దములు (పొక్ఫతసమములు ఉదా -సం-సమ-రాముండు* (రామ), వీత (వలా. "ఆరాజు = న టినంతుయంబుట్ధినుల్‌ నా మ ఏ-భువి: (భూఖ అంతము *ె (అన్త్నః సంజ్ఞా ను

౨ వివ :-_కవ్క్మిపయుక్ర్తములె (చూ-సంజ్ఞా ౨ సూం-39 వివ) ొకృతనమములు (గాహ్యములు, (పాకృతనమములును నాచ్చిక్‌ ములె (చూ-ఆచ్చి-ం సూ, సిర్షి=(భ్ర్ర మొ.

శః “ఆడి=(ఆటి-పర్యాయశబ్దము)=(శ రారిసవ్‌)”- శబ్దము నం న్కృ్చ్చాతమున. గలదు, కాన “ఆడి సంనస్క్భృతసమ మె కావచ్చును. సూరి ఆడి అను 'పాకృతశిబ్దము నుదాహారించి. ఆడి (పాకృతనమ మననేల! సూ యుదాపహరించిన మిరా=( మేర) శబ్దము నంన్క్య్భు తకోశములలోం గానరాదు, * కారము మోరశబ్దభవమని (పౌఢ వ్యాకర్త యుదాహరిం చెను. ((పౌఢ-శంజ్ఞాంంం స్ఫూ... ఇదియు వివాద్యగస్త మె, (చూడు-వ్యా-నం-౫గన్‌ [దీని విస్తరము.) సూరి సంస్కల్భతసమముగా నుడాహరించిన జగత్తు? అను రూపాంతరము రవి (సయోగములోళోం గానరాదు, జగమనియె తత్పమరోప్రమ్సు గనంబడును,

లిపి “(సంజ్ఞా ౨౧ స్రూ తద్భవలశ్ష ణము నంస్క్బాత (పాక్ఫ్ళుతభవంబగు భావ తద్భవంబు. ౨౧ (భె సం-.౨౦ సూ (వ్యా-స 0-౫౯- విష) సంశ్క్టృతముం- సంస్కృృృతభవము సంన్కల్భతము--సంస్కబ్చతభ వము ఆకాశః __ ఆశఫము వక8 -- వంకర కుడ్యమ్‌ లా గోడ -జీసర!... వేనడము=(ఆడుగుజ్ఞి వన్ష)ః _ చందుకుండు మున గాడిదవపలన6 బుక్టినది తమజ్షః ఎ తమగమూ(మం చె సము(దకి సంద్రము శామరసమ్‌ _-- తొమర=(పద్మ్య సూచీ _-- సూది నవారాచః _- నారసము సరః = మనుండు నిభ॥---నెసము= నెవము వారణమ్‌ _- అరణము ముఖమ్‌--- మొకమూయమొగము హారితొశమ్‌ ___ అరిదళము. ఇత్యాదులు (గ్రహించునది. నంవ్య్య్చతము (పా కృతము (పాకృతభ వము అజ్ష్ఞారః (నిపూ) ఇంగాలో ఇంగలము (బొగ్గు అప్పలౌకి అచ్చరా అచ్చర ఆశ్చర్యమ్‌ అచ్చేరం అచ్చెరువు పళ్షాశత్‌ (వంబద్సి.. పక్షానా పనస (మంతమం 'దేంబది పదము లుండును పృథివీ పుఢవీ ఫుడనిం (పయాణమ్‌ పయాణం పయనము (వః పవాళో పవడము=పగడము మత్చ్సరః మచ్చరో మచ్చరము యి బస్హో వము లశ్ర్మీః లచ్చీ లచ్చి విష్ణుః వ్‌ణ్షూ 'వెన్నుండు

(సంజ్ఞా -క_ఆ స్రూ తిద్భవములు విరి సంస్కృృతేము 'ఛొకృతము (పొళ్ళతభవము _స్రమ్మాః ఖంభో కంబము స్థూలమ్‌ థోరం శోరము

ఇత్యాదులు కెలియునదిం

౧ వివ *-నంన్కృృత (పాకృత శజావయవములందు వర్షా గవు, వర్షా బేశ, వర్శలోప- వర్ష వ్యత్యయ_ వర్షవ్లుతి_ వర్ష్మ్‌ఖిన్న తాది వికారముల్ను గల్లుటచే నేర్పడునవి తద్భవశబ్దములు, ఉదా :_ఆగవు- (సం)-రథః-(తద్భ) అరదము, పదాదిని అ) వర్షాగమమయ్యెను-

• మి(త్రివదాగమఃి వర్షవృద్ధి యూగమము, ఇందు పర్షాగమమె కాక “ధి కారమునకు ది కారా చేశమయ్యెను. “ శతువదాదేశఃణ ఒక వర్ణముచోట మజొకవర్శము నిల్చుట యాబేశము. (నంధిార సూ, దూ)-ఆ చేశము-(సం) అకాళ*ఒ(తద్భ) ఆకసము, కకారదీర్ధమునకు (వాన్వాబేశమును;, శ వరక్షమునకు *ని కాఛాబేశము నయ్యెను “లోవముం(సం) 'తామరసమ్‌- (తద్భ) "తామర. *ని కారలోసము క ఖాను వ్యత్యియము.(సం) పారావత?-(తద్భ) పాఠువము పావురము ఇందు రఒవి లకు స్థాన వ్యత్వ్యయమును న్వరా దేశమును గథ్ఞెనుం న్లుతి.వడు + పది=జెబది= డెబ్బది. ఇందు *వీ అను నర్షమునకు డకా రముమోందికి స్లుతి గళ్రిను. కొన్ని యూబేశములును గఖైెను. భిన్నతం (నం వ(క॥-(తద్భ వంకర, ఇందలి “క” అనునది 6క్రరి. అను భిన్నత నం చెను, అనున్వారాగమమును గళ్లైను సంయు కృవర్శముల నడుము యుచితస్వ్యరము నిల్చుటచే భిన్నత గల్టును

౨ వివ :_ *అజ్ఞారః= ఇజ్షాలః * అను రెందు శబ్బములును రెం డర్థములందును (అగ్గాబొస్ధ) సంస్క్యృతమునం గలవని సంస్కృృతకోశ ములు నుడువుచున్నవి. (దూ. వ్యా, సం. విస్తర] ౬౦ 1 వివ). (పాకృతశబ్దములు సంన్క్య్బతమున ననేకములు చేరినపి, (పాకృం కల్దార-(సంస్కబ్బత) కహ్లార, ((ప్రాకృ) పట్టణ-(నంస్కృ్ర) వత్తనం సంస్కబృతమందును *“కల్హారంపట్టణ” శబ్దములు చేరినవి,

క (సంజ్ఞ ౨-౨ స్తూ కొన్ని వింతతద్భృవములు

ఇ వవ వాఖంభో-థంభో” అను (పాకృతశబ్దములు నం స్కుల్‌ సమ్మూ భబ్దమునుండి యేర్చ జెనని (పాక్ఫతవ్యాకరణములు వచించును. కొని కమృుః” అను సంస్కగ్భతశబ్ద మే కలదని నంన్క్చ్చత వ్యాకరణములందుం గలదు,

౪ వివ "-(ప్రాకృతపద్ధతి విలక్షణములగు విక్సతులుగలవి శీవల సంస్కషృతీభ వములనియు౬ (ాకృ్యళపద్ధతిగల విక్సుతులుగలవి నంస్క్యబ్చతీభవ (పాకృతభవములనియు నిజబుంగునది అదా 2 సము(ది” శబ్దము (పాక్ఫృతములో నికి వచ్చినచో నముద్షో” యగును. "కెల్లున “సముద్దము” కానలెనుః అట్లుగాక నం[దము అయ్యెను గాన నది శేవల సంక్కృృతభవముగా _ నెన్నంబడెను.. ఇశ్తు యట్టి భీదమును గ్రహేంపవలెను

౫ వివ :--మహాకె వర్ట్యాపయు కృములగు. పెక్కు తద్భ వశ ములు శబ్దర 'త్నా కరాదికోశోముల శెక్కలేదు. వానిలోం గొన్ని (గామ్యుములనుచు సనింద్య(గామ్యములుగా-6 నోనశములం దంగకరిం షంబజేనుం సంస్కబ్బతీ - తీద్భనము | సంనస్కబ్భలేము - తద్భృవము చాల్మీశేశ-వాలుమా శేసుందు రూఢి-రూడి

(ఈకాదశ-తేరస సంబోధన-నంబోదన

తపోనిధింతవనిది నిర్భృతి-నిరురుతి

తపోరాజ-తవరాజు ఉపాధ్యాయ-ఉపి శ్రేయు ండు

సృథివీశ-వుడమిసుండు తధ్యము-త దై

భక్త-బసుతుండు నిత్యము-నిత్య-నిచ్చ

వజ్దన-.మస్షనము ధర్ధుకపిల-దమ్ముకవిల-ధ ర్యార్ధ్‌ము విడిచిన కపీలగోవు

చాసుండు=దాసి నర్టీవి-నిజ్జీవి

శంకరదాన_నంకరదొాసి (శ్రీమహా బేన్చండు-సిరిముహో దేవుం

తివ్రుడు=సివుండు డు

(సంజ్ఞా ౨౨సూూ కొన్ని వింతతద్భృవములు. "బేశ్యము 31 | -సంక్క్చ్చతము - తద్భవము నంన్క్బ్చ్చతము = తద్భవము ఇమ్య్ముండు=నంబుండు కార్యము-కర్టము-కజ్జ్ఞము ఈశ్వరుండు- ఈనరుండు ఉస్పయని_ఉస్లని భనాస్హనన్‌ -బసుమానన్‌ ఆశ్చరనము అచ రువ్ఫు-అచె ఉద్భటు-డు-ఉదుబటుండు ను వీ = చోును- యై విరూపా కుండు-వికుపాదు రండు వాళహస్వి=కాళా త్తి ఉ ద్రేశించు-ఉద్పెసెంచు (శ్రీీ-సిరి-తిరు

ఇత్యాదులు "పెక్కుగలను.

(తిలింగ బేశవ్య వహార సిద్ధమగు తత్సమ తద్భ వేతరభాపు "దేశ్యము. * ౨-౨. అది శెండువిధములు ,_ ౧ ఆంధ "దేశ్యము. యె అన్య దేశ్యము- (బాంసం--౨౧) (న్యా-సం- స్పణా విపు. ౧. ఆంధ బేశ్యము 2 ఇలట్లు-ముల్లు=దదూడ-- మేడం కోంత. లేంత-_ 'రెండు-మూండు-కావి=(పరిమళము) 'మావి== ((కింది పెదవి ౨. అన్య దేశ్యము .-తురుష్కు-లు-ముస లిమా నులు- బిబ్బీలు-కుతుపసాహి=సికారు-పాయిదాఎ మొ, ఆంగ్ల: పీజు-రై లు-రోడ్డు. క లెక్టరు- మొ. (చూ-సంజ్ఞా 3 సూూ కు వివ

౧ వివ రసాయన ఇాస్త్రాదుల నాం(ధ్రీకరించుటలో నాంగ్ల నంజ్ఞలనె (ాయికముగా వాడుట యుక్తము, వానికి నరియగు నర ములుగల తెలుంస శజ్బములను గల్చించుట నరకాదు,

-౨ వీన "-కొన్ని తద్భవశబ్దము. లాంధ దేళ్యములుగ శబ్దర "త్వాకరాది కోళములలోం (బ్రమాదమున నుదాహృతము లభ్యును. ఉదా ఏ

• తక్సమతద్భవములును (దిలింగ చేశవ్యవ(హీయమాణము లె కాన సూరి “తత్సమతద్భ వేతం* అను దళము నిల్బకుండుట న8ి కాదు, తనకాలమున వి సరించి మహాకావ్యములలో. జేరియున్న యన్య బేశ్యము నుదాహారింపకుండుటయు సరికాదు,

82 (సంజ్ఞా ౨౨-౨8 సూ) ఆంధ చేళ్యాన్య దేళ్యములు గామ్యుము సంస్కబ్చతము (పాకృ్ఫతము తద్భనము వింశతి వీసా విసము శబర సనరో నవర ఇాప నానో చావు మహోన్‌ మహో మగ శీర్ష కమ్‌ సీనఅం వ్‌నము షోడశ సోలస సోల జ్డానమ్‌ ణాణం' నాచెము ఇట్టిపి "పెక్కుుగలవు ఈ వివ .-(త్రిలింగశబ్రభ నము= "తెలుంగు తెలుంగు. గీత ల ము-(ద్రాక్షారము-కా శేశ్వరమి అను కే(త్రములలోని శివలింగ ములే యా (త్రిలింగములు, అవి సరిహద్దులూూయగల చేశము (పాచీన 'తిలంగ చేశము. (చూ-వ్యాజసం-విక్న కే ఒం కే విషు, ఆంధధు లనంగా మహాపీరులు. శ్యతుల నంధులనుగా6 జేయు శక్తిగలవారు. ఏకు (దావిడజాతులలోనివారు. విశ్వామిత్ర శస్పులగు తత్పునతు లార్యజాతులలోని యంధులు, మనుస్మృతి యార్యజాతుల విభాగ మును వచించునది కాన నందలి సంకరజాతివారగు నంధులు (ానీడజాతిలోని యాంధులు కానేరరు ఇట్టి శ్వ సారూప్య (భ్రమచేతనె (దావిణాంధశబ్దము శాసనముల కెక్క-కుం డె ననందగును. మహాకవి కరక వ్యాకరణ సమ్ముత మేని నుహాకావ్య (ప్రయుక్త మేని కాని ..యట్టిది 'కావ్యములందు వాడరాదు. ౨౩ (బా=సం- ౨౨ స్తూ (వ్యా-సం=-ం విప. ౬.౨ వివ)

(నంజ్ఞా ౨ర్రి (గామ్యుము-అనింద్య(గామ్యము ఫ్ర వస్తైడు- తెస్పాడు-వచ్చేని.. కెచ్చేని. నచ్చేటివాడు- ెచ్చేటి వాడు మున్నగునవి కావ్వ(పయోగార్హములు కానేరవం ౧ వివ ;_ వస్తాకు మున్నగునవి నాగరక పండితవ్యవవోర మొలో వెలయుచున్నను నట్టివి (పామూాణిక వ్యాకరణస మ్ముతములు 'కామిం జేసియు. (గొమాణిక మహోకావ్య(పయుక్తములేని కామిం 'జేసియు. గావ్యాద్యిపయోాగార్హ్హ ములు కానేరవు. ఇట్లన్గుటచేత నట్టివి రవిన్యూవ్యవహోారములంధును, వార్తాప్యతికలంధును, 'దెలుంగసపండి తులుకానట్టి యపండితులగువారు రచించు రసాయన శాస్తాది (గ్రంథ ములందును (బయుక్తమునైన౦ గావచ్చును. ' తేదీని మున్నగు వ్యవ హోరమందును లేని కృతకశబ్దము లెందును (బయోజ్యములు కానే రవ. మాంద నుధాహర౦చిన వ్యావహారికభాహామయ[గంథములలో నరసున్నలు శకటశేఫములు వాడుకలోలేని సరళాజేశములు. మున్నగు కావ్యభాపామా(త్యపయోజ్యముల నచ్చటచ్చటం బండిత మ్మ్‌న్యులు నిల్చుట పొరపాటు, ఇంక "వచ్చి నుండును” మున్నగు సంహితా" యశారస్థానీ యదుత్యవ్రయోగములు మున్నగునవి నిల్బ రాదని చేజ వెప్పనేల ౨ ఏవ..వుహాభార'తాది (గంథములలోని (పక్షి ప్తవయోగాదు: యః నామౌాన్య కవికృతి లత్ష్యద్ధలశ్ష ణములకు సమ్ముతమయినను: సాధువు కానేరదు, మహాకావ్య (ప్రయు క్తముల ననింద్య(గామ్యము లనుట నరికాదు, మిహోకావ్య(పయు కృములు (గ్రామ్యాములు కానే రవ వానిని వ్యాకరణములలో, జేర్చుళొనవలసినదే. నూగ భమించి. కవిలగడముి మున్నగునవి యనింద్య(గామ్యములని (నాముట పొరపాటు, అవి భారత్యవయు క్షములు కామ. *కవిల గడ్డము” మున్నగునవి భారత్యపయ్యుక్త సాధురూపములు, “వస్తాండు” మున్నగునవి (గామ్యరూపములనుచు . నానిలో _ ఖండమును సూరి. నిల్చుట యసం౦గతమ్లు,

శిత్త _(సంజ్ఞాసంధి) అనింద్య(గామ్యుము-సంధిపరి చ్యేదము

లను బట్టి త త్తత్కవిస మ్మూతములు గావన6ందగినపవి త త్తాత్స_వి ((్రయుకక్త ములసి (భమింపరాదు, ఉదా; నన్నయ భారతభాగమున “దుత ను స్వధూపము మొ. నన్నయ (దుతమును ని కశకారరూపముగనే (వయూగిం చెను.

(పామాణికులు స్పష్ట పతిపత్త్యాదిక మున కై బుద్ధి పూరక్చకముగా నిల్చిన లక్ష ణవి రుద్ధ్యప యోగము లనిం ద్య(గావ్యుము లనందగును ౨6 (బా-నం-_౨3 యూ

అ-ఆంక్షూశు మున్నగురీతిని శాస్త్రీయ సంధికార్యరహీత చుగా వక్షృస మొమ్బ్నూయమును జూపుట, స్పష్ట పతిపత్సికయి యుద్ధే ళణ చిహ్నాములనడువము *అందియుంజె ” అనురీతిని నంధికారస్టి విర హ్వీతముగల (బరూగించుట మొ వరా” మున్నగురీతి నన్య దేళ్య పధముల్సను నర్థస్ఫూర్రికయి "తెల్లున వాడునపు డనాం(ధవర్ష్మ ముల- ఇిఖ్బుటు (అట, *సరా' అని నిల్పినచో నర్ధస్ఫూ ర్తి కలుగదు.) న! మున్నగ్గువానిలో ననాం(ధవర్ష (పయోగము చేయుట, యభ్భాం(ధ్ర కావ్యములలో సంస్కృ్భృతన మములను (నంజ్ఞావాచకాది) వనాడుట మున్నగునవి యనింద్య (గావ్యుములు. అది సంజ్ఞాపరిచ్చేదవుం. బ్లాలవ్యాకర్వణోద్ద్యాతవం. సంధిపరిజే స్స్‌ దవ, వివరణము “-- సంధిశ బ్టైర్ధములు _ నంధానము, 1₹నం భ్యభ్యా య్య్హూక్త వివిధకార్యములు 111 వాక్యగతళబ్దములకు సహజ ముగోనుండవలసిన యర్ధమా(తాకాలిక వ్యవధానముండునట్లు పలుక్టునప్పటి ధ్వనుల నాన్నిధ్యము * అను మూండర్థములు నంధ్ధి 'శబ్దమునకుం గలవు సంస్కబ్చతమున వాక్యమునందు సంహిత (సన్నిధిగాం ఇల్నుూట్ల మైచ్చికము- * కాన వికంహితగా ననంగా నర్ధమా(తా

• నంహి_తైకపచే నిత్యా నిత్యా ధాతూపనర్షయోః విత సమాసే వాశ్యేతు సా వివ మచేక్షతే

(నంధి ౧ సూ)-ఉకారనంధి.- ! కాలముకన్న నెక్కుువ యొడముఖా వాకషస్టగతపదములను బలుక వమ్చును. అనగా నక్త కిష్టమగునఫపుడు సంధికార్యములు వ్షిల్తివుం ఉడా _ తన్నాత్‌. ఏవమ్‌ నః నక్తిో ఇందు నంహితను వివశ్చించి నచో తన్నా జేవంనవక్తి అన్సి సఠిధికార్యయ్యుక్తముగా6 బల్క_ వలయును,

"తెబ్లున నట్లుకాదు, వాక్యమున సంహిత నిత్యము కాన వాక్యమధ్యమున నంధికార్యములు తప్పక వదర్హిబ్లును, (న్యా-న౦. ౬ఒర-౬ర! విషు (చూ, సంధి, ౫ం సూ తెలుగున స్వర నంధ్ధి సాధారణముగా. బరరూపవన ౦ధిమా(తనే

ఉత్తున కచ్చు పరమగునఫుడు పరరూపసంధ్ధి'నిత్య

ము, ౧ (దా-సం-౧ఎ (న్యాంనం-౬ గళ్లు న్న విష )

పూర్వపర స్వరంబులకుం బరస్వరం బేకాచేశంపబగుటి న్వర సంధి యనంబడు,. ఉదా ... రాముండు?అతండు=రాము-డతండు. సోముండు + ఇకండు -సోముండితండు మనము ఉంటిమెమనముంటి మి అతడు + ఎక్కు డ్ర=అతంజెక్కడ ఇతండు+టకండుణఇతండొకండు. నేను హరిని + అనెను-నేను హరి ననెను .. వచ్చెను + అతండు=వచ్చి నతండు * జ

౧ వివ :_ఉత్‌ _ఉత్తు దీని తుది తి కార"ఘిద్యర్థము వ్‌ యాచ్చునకై నను 6ఖ్రి -క్రాగ్ర మిద్వర్షముగా) న్లిల్బునవు డౌ యచ్చే శాలముననుండునో యాకాలమున శే సంజ్ఞైయగునుం (దుతో కారసంధుల నుదాహరింపలేదు *ను-సి' అనునవేకడా (దుళకన్వరూపములు, (దుతమునకు + స్వఠఫ్గర కత్వమఘున (దుతిస్వర లోపమున కింతకంశైు వమారశ్రాంతరము 'అేద్దుగదా,

తపర త్రతాలస్య, (౧-౧-2౦). ఈ పరో యస్తాత్‌ నచ 'కాత్సరశ్చ ఉచ్చార్యమాణనమకాలసై ్టివ సంజ్ఞా స్యాత్‌ 9?

శం (భంధి ౨-౩ సూ) (దుతలోపవూర్వకో కారసంధి ౨౨ వివ ,-'వారిని[,అ నెను=వారి వ నెను మున్నగు చోటులం- దును నీ నూశ్రపరరూపనలద్ధివిధి వర్తిల్లును. *నుి క అనువాని నుండియే నికి (తత్స ౨౬ సూ) అనునవి యేర్చ్ప జెను పదాద్యంబులు “జయ ణ్కి వర్ణంబులు 6క_లి తుల్యం బులు ౨. (బాం్యపకీం నూ) (వ్యా-సం-322 వివ.) అతిండు+బుషీ=అతండు బుషి. ఇట సంధిలేదు. ఆ+బువీ.= ఆ బువీ.-9ట యడాగమములేదు, వ చ్చెనుూబుఫి,=న చ్చెబుపీ= వచ్చెన్‌ బువి.=వచ్చెను బుపి.. ఇట (దుతమునకు లోపనసంచ్లేమ స్వత్వేములు వచ్చెను, “సీ.నా-ళా-శబ్దముల ద్వితీయావిభక్రిరూపములు, చతున్ధ్యాదివిభ _కీఠర్యయములు, శతర్ధక చు వర్ష కము అనువాని (దుళోశారములకు స్వరము పరమ గునవుడు (దుతలోపపూర్వుక జఉరరూపసంధ్ధి వికల్చ్బ ముగ నగును, 9. (బా-సంధి-౨. (వ్యా-స౦-౬జ్నం ౧ వివ నన్నును+-అడి” = నన్న డిగ్గి = నన్ను నడిగ. నాకొజకున్ను ఇచ్చె=నాకొజకిచ్చె = నాళొజుకునిచ్చె. నాకునుఖ+ఆదరువు=నాకాద. శుచు=నాకునాదరువు, నాయందును+ఆశ = నాయందాశ=నాయందు నాళం ఇందును+ఉన్నా 6డు=ఇందున్నా (డు=ఇం దునున్నా డు, ఎం. దును+ఉంటివి=ఎం దుంటివి=ఎందునుంటివి. వచ్చుచును+ఉం డెను= వచ్చుచుం డేనుజ నచ్చుచునుంి డెను, చూచుచునుఖవంగాను = చూచు వేంగనుఎ చూచుచు నేలను, అంతటను (దుతలోపపూర్వక పర ఖః చాలవ్యాకరణపద్ధతిలో “ను” వర్షము [(దుతన్వరూపమగుట వేత *నాకున్‌+ఆదరువ అనురూసమె యనంభవమగును, *నాకును” అనుదానికి నర్భరపరకోత్వమున+ బరరూపనంధి యగునేకాని *నాకాా- దరువు అనురూస మెట్లు కల్లును 1 ద్రుతస్వరలోప మెట్లు 1

(నంధి ఈ సూ సంహితాయకారాగమము వ్ర? "ఈూపనంధి రానిపష్తమున నసనంధి ౧ సూత్రము చవొవ్వున ఉి కార పరరూపసంధి నర్హిల్లును.

౧వివ ;. వచ్చుచున్నాండు” మున్నుగు నమాపక[కియాస మా నపదములందలి *చు వర్ణము శ్యతర్థక క్వ” (వళ్యయముకాదు. (మాం-్రియా ౨౨౧ సూ), అది (దుతపకృతిక మెకాదు, అచట నంధి ౧ సూతము చొప్పున నిత్యపరరూపసంధియె యగును.

౨ వివ ;-- “అందును మున్నగునవి సప్వ మ్యర్థకమ్ములైన (పత్యేక (దుత(కృతిక పదములు క , ఎం దును, ,,((పానమ్ము (శాంతి ౨ ఆ ౧౨౮౪). (దూం-వ్యా-స౦-౬౬ 1. విష),

3 వివ అచ్చి ౨౭ సూత్రముచొప్పున “నన్ను ను-మమ్మును మున్నగు చోటులందలి జెడ్డకు స్వర యోగమున లోపము గబ్లనేరదు గాన ననేలె-మమేలో మున్నగు ననిష్టరూపములు గల్లనేరవుం

నంధి లేనిచోట స్వరంబుకం కె బరంబయిన స్వ గరంబునకు యడాగమంబగు, ఈం (వ్యాః నం, ౬రి

విపు (భా, సంధి, 3 నూ),

ఆగమం బనంగా నర్హాధిక్యంబు ఉదా ఫ-మా+అమ్మ=నూ యమ్మ. మూ ఇల్ల్రామిాయిబ్లుం మా,ఊరు=-మాయాూరు,

౧ వివ :_టకార మిద్వర్శముగాంగలది పూరావయపము గాను *కి కార మిద్వర్థ ముగాంగలది యంత్యావయ వముగాను

౨ వివ ;-తమితాదులందువలె *వి కారము సంపాతావ్యన

• “ఆద్యన్తా టకితౌ” (౧-౧-౪౬)ాటిత్‌ $ఠౌ యస్యోక్తా తస్య శక్‌మౌా దాద్యన్తావయ వా న్వఃః (సిశాం9౬ సూ) “మ(త్రవదాగమణ శతువచా'బేళఠః?. అను చొప్పున నాగనుమున వర్ష వృద్ధియగునుం అచేశ మొకదానిని (దోసి వేసి డానిచోట నిల్చును, (చూ ౨౧సూ ౧ వివ సంజ్ఞా,

నా (సంధి ౫-సూూ అకారనంఫె

ఛాయకముగం బచాంతమున6 "డెల్లున సిల్వనేరదు. కాని సమానపద

మధ్యమున నొన్ని యెడల నడి నిల్చుట గలదు ఉదా "_చతున్థించా

ఉశల్‌ందవుతి చిగురు -చి+ఉ+కుచివురు. గెలుచు +అన్‌ = 7లు+4ఉ+

అన=గేలువన్‌ (వ్యా-నం-విస్త 11 ఒ౭పివిప ) (దూ ౧౮ సంజ్ఞా)

ఇదె లమువకాళోము (యూ-౧ంరాంగా న ంజ్ఞా సూం-వివృతిి. అత్తోనకు సంధి బహుళముగానగు ౫ (ఛా-నంధి-

ళో సూ (వ్యా-సం-౬౮ విప)

౧ విన ఎబహుళమనంాూ __ తజచుగా | వెకల్పికత 1|| కొన్నిచోట్ల శ ర్రిట్సకుండుట శ కొన్నియెడల నిత్యముగా వచ్చుట= 17 కొన్నిచోటులందు 'వేజువిధమగు కార్వ్ధము గల్లుట ఈ నాష్హ్‌ టిలో నేవైన యధాసంభనముగా వ ర్తిల్లును జహువిధములగు నర్ధ ములుగలది బహుళ మనంబడును.

౨౨ వివ --నంధివైకల్పికత గలచోబులు ౧ వ్యతి లేకక్వార్థ కము - మాడకఉంజెంచూడకుం జె-చూడకయుండె, _౨ భావా ర్ధక టి” (నత్యయము -జఉిండుట+వల=ఉండు కేల * ఉండుటయీల 3 భాతుజవిశేషణములు ". భీవిన+అతండు = వేసినతండు = వేసిన యతండు ర చేనాదిశబ్దములు లా మేన+అ త్తి2మేన త్త= మేనయ త్త ఖో పస్టీస మాసస్థలములు -రాజుల+ఓఒద్ద= రొ జులొద్ద=రాజులయొద్ద చింత (యొక్క)+అకుచింతాకు=చింతయాకు, తమ (యొక్క), అంప=తమంత=తమయంత బలేనెల (యొక్క-)[అంత= లే నెలంత లే నె లయంత మేక (యొక్క)+ఎరువుమేకెదవుమేకయెరువు. ఈ పస్టీ నమానస్టలములల- అవక్షస్థలములు -తప్పం. దక్కినవి... భారతాది (ఫౌచీనగంథములలోం గాన'రావు

ఆ వివ -సంధ్రి వర్తిల్లని చోటులు -భారతాది. ప్రాచీన గ?ంధములలో శుద్ధ్రరంస్కృృ తా కారమునకును (స్ర్రీవాచక తత్పమ సంబోధనాంతముల అ కారమునకును నంధి లేదు- అర్వాచీన కొవ్య ములందట్టి నంధులు గలవు

(సంధి ౫ సూ అకారనంధి బేనిచోటులు తెరి

శుద్ధసంన్కబ్రత :--కలం ,. వరదాయ నమ శృంక్షర శరణన. జొచ్చెక్‌. (నన్ని-కు-3ఆ-౨౭౭). (శుద్ధరంఠ్యబ్బత నాక్యమగుటచే, “దరి అని పదచ్చేదము చేయకతీరదు. శరణు. అని పదమును ేదింసరాదు

తత్సమ ప్రీవాచక :.. మవాదత్తశ+అణంగిామహ త్త యణంగి అని వాచీనపద్ధతి. “మహా త్తణంగి” (బసవ ౬ ఆ శెరో౬్ర), ((మవాత్తు అనునది వ్యావహారిక పదము). వా_ర్హ+అని=జవార్హయని” అనునది మ. న్నార్తనా(బనవ స్స ఆ-రఇ౬౬ప, గంగభఅనుగంగయను అనునది (పా గంగను కాసె (ఆము-.౨ ఆ బో "స్తీరంగభ ర్త+ అంచు=(శ్త్రీగంగభ _రృయ౦చు అనునది (ఫ్రొం (శ్రీరంగ భ్రర్తంచు (ఆము-౬ఒఆ) నెలక+ఇచ్చె=నెలంతయిచ్చె (పొొ+ నెలతిచ్చె (ఆము) చేష్ట్రఉిడిగె=చేసష్టయుడిగ. అనునది (ప్రా, చేన్చుడిగా (ఆము రఆ)

నం వోధనాంత --(అప్ప+అల=ఐఅప్పల (ఉ. హరి ౨ ఆ ౧౬) (ఓట యప్పాొ (ప్రా అమ్ములార1[అక్క-లార = “అమ్ములారో యక్క లారి అనునది (సా అమ్ములార క్కలార (బనవ య న... జయనులార+ఎన్నండుజోజయనులార యొన్నండు”. అనునది (పొ జయనులారెన్నంయ._(బనవ ౬ ఈ 3౯౨

3 విన-నంధ్ధి నిత్య స్థలములు :-.(పత్యయాచ్చర కత్వమం దును ( అందు అవి తప్ప. సీతయందు-ఎన్సిమిదియ వ) నా మేడిత పరకత్వ మందును-బూజ్యార్థ కళ (అని మొ పరకత్వమందును అకార నంధి నిత్యము,

(పత్యయాచ్‌ “_ అర్థశఇం చు=అర్థించు. (ఇది శుద్ధసంన్కృృత నంభెయు) మూర+ఎండు=మూ రెండు. (చూం-సంధి ౧౨ స్తూ,

ఆ(మేడితపర కత్వ ఎ కెరశబెర=జాళొర (చూ నంధి ౧౧ స్తూ,

జీ0 (నంధె ౬ స్రూ ఇకారనండ్సి పూజ్యార్థక :-సిద్ధశఅనెసిద్ధసం మల్ల౪అనెమల్లన. అన్న అమెలఅన్నమ +(9వి శుద్ధస ంస్క్ట్ర) తాకార సంధులున్సు (విరా-౧ ఆ ౧౦పు) నన్న+అయానన్నయ. (ఆది-౧ ఆ ౨౬). (విరాంఈి లుం నన్న+అహానన్నప (ఆదింఅఆ గొ. తిక్క+అన=తిక్క-న. వమ్య్యూదుల యిత్తునకు సంధి జహుళము, ౬

(బాంన ౦-౫ (వ్యా-స ౦-౭౦ 'నిపు.

౧ వివ :-ఇత్తున కనంగా (వొస్వమగు “జ శారమునరకు. కును అన్రు-పస్టియొ. ఈకని అసి తత్ప ౨౬ సూ, చొప్పున మూజూును గాన “వారికిని ఇచ్చె హరికి చ్చె=హరికినిచ్చె - అనుకీకివి . సంధ త్రి సూ[తముచేత నె సిద్ధించును గాన జానిని “ఏమ్య్యాదు*లలోం జేర్చ రాదు, వమ్యాాదిగణ మూాకృతిగణము, ఈ శబ్ద మోగణములోనిదని పకించుటకు ఏీలగు గణము పరితగణము. అట్లు పరించుటకు ఏలుకాని (స్రయోగములను బట్టియె "జెలిసికొనందగినది “అకృతిగణము”,

౨ వివ :--వైకల్సికస్థలములు ;-ఇది+వమి+ఒక్కా ఇదియేమి యొకొళా (ఆర 9 ఆ ౨౧౨)=ఉ దే మొక్కొ. ఏమి+అపూర్వము=

ఏమి యపూర్వము (ఆది౧ం ఆ ౧-౨౬) వమపూర్వము+* సీపే-దేమి | ఈప్పుూసీ 'పేశేమి ఇెవ్వరి తనూజవు (ఆది౮ ఆ ౧౭౩౯, ఇవి+వీ నున=ఇవేనున్‌=ఇవియేనున్‌ (ఆది౧ ఆ ౧-౨౩ ప.) ెలివి+ఒంది= "ఇెలివొంది= తెలినియొంది. తెలివి+ఆత సా తెలివాళ్ళ 5. (శర్ష3 ఆ ౨౯౨) ణు తెలివియాళ్ళు, సవతి+ఆలెసవతాలు=(ఆను ౫ ఆ ౨౯౨) ననతియాలు, కుయ్యి+ఆలింపుండు = కుయాష్టలింపుండు (ఫిరా-5 ఆ _౨౦) జకుయ్యియాలింపుండు. మాటగానిశ+ఆటగా దు మోాటగాని యాటగొ దు=మొటగా నాటగాదూ(ఆ(శ ౧ ఆ 3ళ), మజ్జీ+ఆకు=మట్షియాకు =మళ్షాకు (జైమి-౮ ఆ ౧౪౦). కట్టిండి+ ఐన=కట్టిండియైన=కట్లిండై న (నిర్వ ౫ ఆ ౧౦౬) పడతి+ అర్థ సడంతియర్థ్య=పడంతర్ధ్య (బసవ ర ఆ ౭౪). వెండి + ఉంగరము=2-

(నంజ్ఞా ౬ స్తూ ఇకారనంధి శే "వెండియుంగరము='నేండుంగరము (వారవి). చేయ ని+అట్టి=చేయ నట్టాచేయనియట్టి. ఇట్టి “ఇ కారసంధులు 'పెక్కుగలవుం పూజ్యా రక పరకత్వమందును *ఇి కారనంధ్యభావము గలను-అమా త్తి యమ్మ “పాండు-౧ ఆ ౬౮ పుం లక్ష ్ద+అమ్ము=ల శ్ర్యమ్మ (సాండు ౧ఆ ౨౦) *ఏని” శబ్ద్బరంధియు. బాక్షికమె. హరి నే నఫ్ధిజనేని = హారినేనియబ్ధిజనేని (అహూ). వనియున్‌ (సభా ౨ఆపెళాయు. లోపము--ఎని౯ (ఆర ౨ ఆ.౨-౨౨) శా, ఎంబేజెందము (మను. ౨ ఆ ౬౨) (ఎం చేనియున్‌ + జెందము) ఇట్టివి (దుత్మపకృతికములు కావు (దుళోపజీవిశబ్బములు (దూ+-సంజ్ఞా ౧౨ సూ 3 వివ).

9 విన ౩-సంధ్యభావస్థలములు :-భా వార్థక మి" జ్యంతము: లు, ధాతుజవిశేషమణములగు “ఎడి (వత్యయాంతములు మొ. ఉదా; 'చేయమి+ఉచితముాచేయమియుచితము... వేసెడి+అతండు = చేసెడి యతండు, మొ. తత్ప మేకారసంధులు-క్వ్యూర్థ కే కారసంధులు-చు్టీ. నవా సేకారసంధులును భారతాది (వబంధములలో లేవు. అర్యాచీన కవులు (పయోగించుచున్నారు.

తత్పమ :-_కౌర1ఇచు = రిచ్చు (అహో ౧౮౯ వు) అర్చి+ ఇడంగ రా దు=అర్చిడంగరాదు (వసు 3ఆ ౧౮౦) నళినారి+అంట=నళి నారంటం సౌర భోద్తారి+అంటెసౌరభోడ్దారంట (కవికర్ష, 9 ఆ్రా

క్యాఠ్థక్‌ :._ఎఆతిం%[,ఎజింగి=ఎటిం గెటింగి. (ధాగ ౯ సరి, (ఎజిగియెజింగి, నభా _౨ఆ ౦౪). వెజచి+ఇట్లు= వెజుచిట్లు (నిర్వ ఆ ౮తాం చెప్పి+ఆంపంజె=ఐచెప్పంపం జె, ((వభా ఠరీఆ (వౌఢ)ం కలిగి+ఉండు=కలిగససండు, (బనవ ౬ అ-ల_౨౬).

వష్టీనమాన “జ్హి కారి $_ మగని+ఆలు=మగనాలు. (కాళీ, ౨ ఆ ౮౩). మగనియాలు (నిర్వ-౫ి ఆ-౯గార్యా, (విజ్ఞా-ప్రాయ-. ౧౦౫) దీని (యొక్క)+అం(ములుూదీనం( సులు (నైవ-3 ఆ ౨౦౨). వాని (యొక్క్ర+అన్న=వానన్నె(నరన ర ఆ ౬రొ,

శి (సంధి ౭ మొ. ౧ంస్తూ సమాపక్మకియల '“ఇికారనంధి సమాపక(కియలం దిత్తునకు సంధి నెకల్సికము. € (బాంకంధి-౬ఒం) (వ్యా-సం-౭౧ విష వచ్చిరి+అప్పూడు = వచ్చిర ప్రూడు=వచ్చిరి యప్పుడు.. చేసిరి అంతఎవేసిరంక =చేసిరియంత (ఉద్యో 3 ఆ 3౬ ప) సైరించిరి+ఇట్టి= సెరించిరిట్టి (ఉద్యోం ఆఅ) సైరించిరియిట్టి, (నన్న యమా[తము (పథ మపురుమము *ఇి కారమునకును సంధ్ధి నిత్యమ నెను. అక్షై తన భార తభాగమున వాజెను) వచ్చితివి+అప్పుడు=వచ్చితిమి యషహప్తూడు వచ్చితి మస్వుడు. (ఉద్యోో-3 ఆ 9౬. ఆది ౫ ఆ ౨౩౯). మధ్యమ ఫురుషహ[కియలయం దిత్తునకు సంధి నిత్య ము, లొ (చాంసంధి-రె (వ్యా-సం-2౧ విషపు. ఏలికివిిఅవుడూోపలితివపుడు. ఏలితి+అపుడు = వలితపుడు. వలితిరి,ఇఫుడు=ఏలితిరిపుడు. క్వార్థంటెన యిత్తునకు భారతనుందుమాతి)ము నంధి కానరాదు. గ. (బాాసంధ్రిా౮ా సూ (వ్యా- నం-౭౨-౭౨ 1 వివ. క్వార్ధశేకార నేమ్యాదులలో నిది. ఉదాహూుతు లచటంగలవు. (చూ-సంధి-౬ సూ 8 వివి, ఇంకాదుల కచ్చు పరంబగునపుడు (దుతలోపపూ ర్వక పరరూపనంధి బహాుళముగా నగు, ౧౦ (బాం నం-గా సూ) (వ్యా-సం-23-23 ] విప. దీనివిస్తర | విమ.) * సంభవములు, అచట "వ చ్చును+ఇవుడు=నచ్చునివుడు” అను నుకార నంధియే, (సంధి ౧ సూ) వ_్తిల్లును, ఇంకాదులకు (దుతలోపము శల్లనిే సూరి పష్షనమున సంధి యనంభవము,_ “కననయ్యెడనఘ” (వారి న 5ఈ6రఠఆ నూ) సూరియు (బెఢయు సాధింపలేదు.

(నంధి ౧౦-౧౧ సూ (దుత్మపకృతికసంధి అమేడితస్వరనంధి త్తి

బహుళ మనుటచేత *“ఇంకను, ఇంకను, ఇంగను, ఇంగను అను శబ్దముల కచ్చు పరమగునపుడును, “ఎట్టకును శబ్దమునకు “వల-వని” శబ్దములు పరమగునపుడును, “కననయ్యెడును+అనఘ” మున్నగు మహాకవి (ప్రయుక్తస్థలములం దును (దుతలోపపూర్వక పర రూపసంధి నైళల్పికముగా నగును. ఉదా :_ఇంకను+వల=ఇంకేల= (ఆది ౨ఆ ౨౧) ఇంకనేల, ఇంకనుఐనను=ఇంకై నను (కర్మ 3ఆ ౨౭౦)=ఇంకనై నను. ఎట్టకును+వలకున్‌ =ఎట్ట కేలకున్‌ (శల్య ౨ ఆ రంజ్ర ౯ఎట్టకు నేలకు, ఎట్టకునుశవనిెఎట్ట శేని (శాంతి, ౧ఆ ౧౬క్క్యూ ఎట్టకు నేని. ఒనర్పుదును+ఉకుునముహిమె ఒనర్పుదురు మహిమ (హరి న ౨-౪6 ౫గోంి=జఒనర్పుదు నురుముహిమ. దొరయంజేయుదును+వను దొరయ.6జీయుదేను (హరి-న-౨ ఆ 3త్యొ2దొరయంజేయుదు శీను. చననయ్యెడును+అనభు = కననయ్యెడనభు (వారి-న-ళ ఆ. ఎ కననయ్యెడు ననఘ, చెడంగాటుకును+ఇ9ం తెకాకజచేడంగాబు కింత శాక (భాస్కర ఫతక_౧౮)= చెడంగాయుక్రు నింతెకాక, నగించును? అటుగాక=నగించటుగాక (వేంకటనాధ-పంచ.) (వ్యా-సం-విన్త 11 ౭31 విషు, (ఛాలకవి శరణ్యం ౨౯౩-9౦౩ వుటలు, నగించునటు గాక. “కొలిచితబ్ధిజను=కొలిచితినబ్ధిడను. చేసి తచ్యుతార్చనము= చేసితి నచ్యుతార్చనము (అహో ౧౯౪ ఫు ౧౫౯౦ పుట)

అచ్చున కా(మేడితము. పరంబగునపుడు నంధి

తజుచుగనగు, ౧౧. (బా-సంధి-౧౦9) (వ్యా-సరా౭ళ-

౭6 1 విషు)

ద్వియ్ర్రారు కృంబుల పరరూపము ల్యామేడితము లనంబడును. “రశ్సీ ౦వువము రశ్సింపుము రశ్చింపుమి (ఆది ౨ ఆ వాదిర్సి తణుద్చుగ ననుబచేత సొకానాకచోట నంధిలేమియుం గలదని యెబుంగన న్వు, ఉదా ;- కొర+కొర=ఎకోరౌర,. - ఆహా[(అఆహా=అహాహా, ఎట్ర్రాగ ఎట్టూ=ఎన్షైక్టనా. ఓపీహాో,టీహో=టీపనోహో. ఎదుట[+ఎదుటవ=

జీ4 (నంధి ౧.౭౧౩ స్సూ (వత్యయాచ్చర క సంధి-కుజుశ స్లౌదిసంధి ఎట్టయెదుట. (గానీ, ఈ ఆ. ౧౮౬) ఇది సంధిలేవి కుదాహృతి యనం దగును, అంద్యవగాగమంబులు దప్పు నపదాది స్వరంబు పరంబగునఫపు డచ్చునకు నంధియగు. ౧-౨. (బా-న౦-= ౧౧స్ఫూ (వ్యా-సం-=౭౫ 1 వివ.) మూర్శఎండు = మూరెండు. ఏసె+ఎండు=ప్‌సెండు. అర్థ, ఇంచు=అర్ధించు. సిర్షి+ఇంచు=నిన్టించు అంద్వవగాగ మంబులు వరం బులగునపుడు యధాసంభవముగా (గహీంచునది. ఉదా :-రాము -"అందు=రోములయందు, హరియందు, ఎనిమిదవది, ఎనిమిదియ వది. ౧ వివ ;-'అందు సప్తమీ పిత్టయము. “అవి పూరణార్ధ కతద్ధితప్రుత్యయము. అపచాది స్వర ముూ2అపదమనంగా6 బ్ర)త్యయాది శ్రస్వరము' “వని_వసి* శబ్దము లవ్టయములు- అపదములు కానుం కుబుఎచిజుంకడుంనడు=నిడు శబ్దముల '“అడిల కచ్చు పరంబగునపుడు ద్విరుక్త టకారంబగు, ౧౩ (బాం నంధి-౧౨). (వ్యా-స ౦-౭౬-౭౬ [వ్‌, కుజు[ఉసురు=కుట్టునుకు, చిజుఎలుక=చిస్పైలుక్క. కడు+ ఎదుకు=క స్రైదురు, న డు+ఇల్లు=నట్టిల్లు, నిడు+తోరుపు=నిబ్హూ- రుపు, వన సస స 4 “వమి[.ఏమిజ=వ మేమి=వమియేమి.”” అని సంధిలేమిని సూరి యుజాహారిం చెను. వమియేవి అను నంధ్యభావమునకు6 (బాచీనమహాకవ్యిపయోగ మగపడదు. “వమియీమియొ నాండు నీ చ్భృాదయవందు” అను కళాపూర్జోదయ(పయోగమున “ఏమి” శబ్దం బులు ెండును భిన్నార్థకములు గాన నామేడితస్థలము కాదనం6 దగును. “వగియేగి అనునది భారతమా(తస్థ క్య్వాన్టేశారనంధిరా హితో్యోదావ్చాతి. అర్వాచీనులు క్యాన్రేకారసంధిని (్రైయోగించిరిం (గంధి ౬ సూ, ౩ విన చూ,

(నంధి ౧౪ సూ) గనడదవాచేశసంధి శ్వస్‌

౧ వివ ;-పావీనవతమ కాలమున '*టి కారము “*ట-తి మధ్య స్థోభ్బారణము గల్లియుం జెడిది. కాననట టి కారము రావలసెను, “ర్సుణు ద_చిణుక_నికుద-నడుము” అనువాని కాచ్చిక నమౌానమున6 దుదివరము లోవింసంగా “కులు ప్రుభృగు లేర్చజెను. అట్టి వాసికి “ఉశార పరరూపనంధిగాని (సంధి ౧స్తూ “ట్సిగాగమనంధి గాని (సంధి ౨౭ సూ రానేకవని తాత్సర్యము. ఉసురు” అనునది *జి కార ఘటితమను '*శ-రి సరికాదు. కన్న డ-ఉసిక్‌. తమి-ఉయిర్‌.

౨౨ వివ;-కడు” శబ్ద డకారమున కాచ్చిక నమానమున ద్విరుక్త 'టికారము వచ్చును కళ్షైదురు, (నభా-౨ ఆ కారి, “కడు నడలున” (సభా ౨ ఆ ౧౨౮) అనునది వ్య స్తన్ధలము=* ఇట *కడు+ ను అనునది దుూతో పజీవి శబ్దము, “ను” శబ్ద మత్యంచాతిశయమును 'దెల్పును. ఇది (దుత్యపకృతికమనెడి శ_రి సరికాదు, “కట్టుగముగ” (బనన 3 ఆంర౬౭) ఆను పారము (సక్సిస్తము కట్టుగమి “గి అను తద్భపపారము కవ్మిసయుక్షమనందగును. (దూ-౬౦ 11. విమ న్యాసం (దూ, సంజ్ఞా -౨౧ సూ ౫ వివ),

ప్రధమమిోంది పరుషములకు “గ-న-డ-ద-విలు బహు

శముగానగు, ౯౪. (ఛా=నంధి-౧౩ సూ (న్యా-న౦=

౭౭ మొ. ౭౯ 1 విపు)

౧ వివ :_ఈ యాేశము (పథమమిందను, (పధమాలళశబ్ద "ముల తుదినుండు *“గు-న్చరు-వు-ము-డు మున్నగు ప్రుత్యయముల మిోందను భారతమున నిత్యముగా. బఫయోగింపంబడినదిః (భాం వ్యా-సం. 22-2౮ 1విష. *మానుగ- తెల్లగ. తెల నాజు-ఇసవది-అ అువది-ఇకగడ-నలుగడి” మున్నగువానియందును దీనికి భార తేతర కావ్యములందును నిత్యప్రవృ త్తియె. (వ్యాసం ౭౮ శ్రే విషు,

-౨ వీవ :-కాల్యకమమున మహాకవులు దీనిని ుధమమిందశే “కాక్ర కళాశబ్బ్దములమిాందను చెచ్చికముగం బియోగించిరి, కొన్నిట

శీ( (నంధి ౧౫- స్ఫూ ద్వంద్వ గ-న-డ-ద-వాబేశము (బ్రథమమిోందను జేయ లేదు. కాననిది బహుళ (పవృ త్తి యనందగును. ఉదా .-ఆ హోవుట్టింపదె (పిన-శాకుం ౨ ఆ ౧౮౮ రాజ్య! (శ్రీవా లింపంగ (ఉద్యో ౧ ఆ ౧౪౨). వయః (శ్రీచన (మను-3 ఆ-౧౦౫్రి. వారణనగరి ఫురమ తల్లి-(రాఘవ-౧ ఈ ౧). సవమదాటోపారి పంక్తి రధుండు (రాఘవ-౧ అ ౨పు (నగరి+పుర మళ్లి: నమదాటో ఉారి+పం క్తిరధుందు),

8 "వివ ;_అపివృ త్తి .-*అ-ఆ” మున్నగు కాక్యాదిస్వరముల మింధన్లు? సంబాధనాంతములమిోందను3 క్యార్థకములమోాందను,

చ్వం్వేతర సమాసములబభయందును (చూ-౧౬ సూ-౧ వివ), విశే మించి" షస్టీ సమాసమందును నీయాబేశమున కపువృత్సి నంగీక ర8ంవందగు, .(చూ-వ్యా-సం-౭౮ 1 విష) కఒపర్య్వం। బకడున్‌ (ఆది ౧ ఆతా శ్‌ జీ కురువంశమునకు. *. (ఉద్యో 53 ఆ ౧౭౧). నంబో :-క.,. కృ! స్టా తునిమెద... (కర్ణ ౨౨ ఆ 3_౨గనొొమ... చరా!చి త గం బొమ్ముని. (ఉద్యో 5ఆ౮౦). ఇం[టికడన యుస్కి.. (విరా 3ఆ ౧౫౧). చ,,....పి! న్న తునియలె. .. (సౌప్పిం ఆ ఇర (వ్యాసం ౭౮ 1౪ విపు,

౪ వివ ;-”ెనుంగులమోంది సాంక్కృతిక పరువములకు *గం న-డంఎదానా” "బేశము లేదను సూరసూతు మవిమర్శకృతము. (చూ- వ్యా-సం-౭౮ | విష్సు, చ. జగము... ఎం త గుమతోలైన, .. (ఉద్యో ౧ ఆ ౨౮౬). శాం..వీ ర ల్లోపించిన,.. (ఉ-హారి-ళ ఆ సక) మం, ఇ ట్లు దపంబు,.. -(నిర్వ-౫ ఆరా, -(వ్యా-సం 2౮ 1 విషం ((పౌథఢ-సంధి ౫ సూ,

చ్య్వంద్వ౦ంబునం బదంబుపయి. పరుసములకు *గాస=

డ-దంవి లగు, ౧౫. (ఛాంనం-౧౫ సూ (వ్యా-సం-

2౯ా౭౯ా శ వీముం

శూర/చశాాయ:2క్తూరణా యలు, కాలు1చేయి=కా లుసేతులు, టక్కు.4శుక్కు:టక్కు-దేక్కులు, తల్లి+తండి)=తల్లిదండులు, ఊరు+ పల్లె=జోపవల్లెలు,

(సంధి ౧౬ సూ) (దువముమిః'ది సరళాదేశము త

౧ వివ 1_ద్వంద్వవమాశమున నీ యా'బేశము గల్లునని నన్న

యయు ఏశచేషించి చెషప్తుటచేత ద్వం ద్వేతరన మాసములందిది శానేర దనుట యుక్తము. శబ్ద రత్నాకళశాది కోశములిలోని * వెలిదామర- తెలిదమ్మిి మున్నగు శబ్రములందలి కర ్రధారయమునందలి యాజే శములు నిరాధారములు. "పి న్నతునియలు మున్నగు (సొష్పిం ఆ గతా (వ్యాసం ౨౭౩ ఫు ప)మోూగములకు విషద్ధములు నగుచు న్ని. పాాఢవ్యాకర్త సిపేధ్రించిన *రాకపోకలు మున్నగు వ్యావ హారిక 'పోయోగములు మూూలముగా6 గల నిపెధము నిఠరాధారముః అట్టివ్‌ ప్రొనాది గతి ప్రయోగములు లేవు

దు్రతముమిోాంది. పమషములకు నరళములగు, ౧౬

(వా-ం౬ సూ, (వ్యా-సం-౮౦-౮౦ ||! విసు.

ఉదా ;._పూ చెను+కలువలు=పూ చెను గలువలు తోంచెను చుకళటలు=తోంచెను జువ్కులు; చేసెను+టక్కులు= బేసెను డక్కులుః నెగజెను,తమములు- నెగ చెను దమములు మొగి జెను+పద్మము== మొగిడెను బన్మము.. “ద్రుతముమింది పరుషములి కనుటచేత * దు్రతో సజీవి శప్బములమోా*డను సీ యా'ేశము గల్లును. ఉదా-ఎంత యూునుకోపీం చె=ఎంతయును గోవించె,

౧ విన ._శ్వాన వర్మ పరకపరుపముల కీ యాటేశము సంభ వింపదు. ఉడా :_నచ్చెను+క్ష త్త్రియుండు” వచ్చెను వ త్రియుండు, ఇవి స్థిర వర్షములవంటి సె,

వ వివ,-*(దుత'నున్వరూసముమోంది యానరళాబేశమున కొం బాాచీన వుహాకని పియోగములు గానరావు "తే. గ. “నగరము నకు మహీజాతను గొనివచ్చె” (అప్పక. ౫ ఆ ౧౪౨) అను (పయో

సే సవ్ర “ద్రుత ప్రికృతికములమోంది పరుపములకు* అని సూతించుట సరికాదు. దుశెవజీవి శబ్దములమిోందను సీయాజే/ ఫాదులగును, ఉదా ఫాఅదియునుగాక మొ,

48 _ (నంధి ౧౭ సూ ఆదేశవరళపరక(దుతపరిణామములు గము మహోత)ము గలదు, అహోబలపతియు సీ దుతన్వత్వముమి:ది సరళాజేశము నంగీకరించెకు, (౨౦౭ వు. అహా. నేండెల్లడపును నిట్టి ప్రయోగము నరిగీకరించుచున్నారు దీనిని బట్టి దీని (ను రూపాం తరము *ని స్వరాపముమిందను (తత్మ-.౨౬ స్తూ నీ సరళాబేశము సమ్మితమె యగుచున్న ది,

ఆబేశసరళములకు ముందున్న (దుతమునకు బిం

దుసంశ్రేషములు విభామనగు. ౧౭. (బా. సంధి ౧౭

సూ, (వ్యా, సం, ౮౦ కే విష),

సంన్లేపు మనంగా (దుత ముకారలోపపూర్వ్యకముగం బరహాల్లు శ్లో సంయోగించుట * ను స్వరూపమున. (దుతము. నిల్చుట స్వత్వము- సూత్ర్యమందలి బిందుశబ్బముచేం బూన్హార్ధములు ఇండును (గ్రావ్యూములు. పూచెంగలువలు=పూచెంగలు వలు=ప్రూ చెన్స్షలువలు. తోంచెంజుక్కలు _ తోంచెంజుక్కటలు=చోంబె న్దుక్కులు,.. చేసెం డకుగాలు చే సెండక్కు.లు= చేసెన్షక్కులు, నెగ జెంచదనుములు = నెగ 'జందమములు= నెగ 'డెన్సనముములు, మొగిజెంబద ్రము= మొగి డెంబద శ ముజ మొగి డెన్ఫద్ధుము. చిందుసంగ్రేపషములు రానిపక్షమున (దుతము స్వస్వరూపముతో నె నిల్చియుండును, ఇట్ట్‌వి సంధి ౧౬ సూత్రక్సున నుదాహృతము లయ్యును.

ల వివ :-సంజ్ఞా, ౧౫ స్యూత్రము చొప్పున దీర్ధముమి/ద నిండుసున్న రూప ముండరాదు, రాను?దూబెను - *“రాంజూ చెను” అని కానేరదు. *రాజూచెను” అని మాత్రమె. నిల్చును. సంధి ౨౨ సూత్రము చొప్పున నుడి తొలి వాన్వమువిణాంద సరసున్న

అని వివరించుట నరిశాదు. శూరి వక్షమునందును (దుతము *ను” స్వరూప మెకదా, చించామణిపక్ష మున మాము (దుతము నకా రవుపొల్లు,

(నంధి ౧౮ సూ) సరళస్థిర పరక (దుతనంథి శ్వర నిల్వము కాన “శెంపు+తాముర=కెందామరి అని కానేరదు. ఇంక ““శెందామర” అవి మాత్రమె యగును. (సంధి, 3౭ సూ. (రకత సూ(తిములోని *విభాషపా” శబ్దము న్యవస్థితవిభాహగావున నుడి తొలి హ్రనర్యముకోంద సం్లేషమును రాదు. ఉదా :ీకెంపు/తామర== "కెషానురి అనియు6 గానేరదు. ఇట్టియెడల నకారమును స్టిరపజచు ప్రయోగములు లేవు,

(దచురంబునకు వరళస్థరంబులు పరంబు లగునవుడు లోసనంచ్లేపంబులు విభాహనసస, ౧౮౪ (గాల=నంధి=

౧౮) (వ్యా, నం, ౮౧౫ వ్‌ష్ర)

న చ్చెనుగోవులు=వ చ్చెళోపులు = నచ్చెన్లోవులు = వచ్చెను నోవులుం మెజ సెను+ఖడ్గము= మె సెఖడ్లము= మెలిసెస్టడ్డము. మెజు సెకను ఖజష్దము.

౧ వివ :_నెనుకచి సూ/తములోని నరళము లాబేశసరళ ములు, (కృతసూ(తములోని నరళములు నవాజనరళములు,

వెనుకటి సూతమున వినరించినరీతిని శ్యాపాక్షరపరకపరువు ములు (దుతమునకుం బరములగనవు.డీనూ(తముచొప్పున (దుతలోప సంగ్లేషస్వత్వములె యగును. ఉడా :-నఇ్చెను+క్ష త్త్రియుండు = వచ్చె త్ష_ల్త్ర'యుంకు=న చ్చెన్‌ క్ష త్త్రియు-డు=న చ్చెను క్ష త్త్రియుండుం సంధి ౨ సూతముచొప్పున “బు. వర్షపర కత్వమునను (దుతము నకు లోససం'క్షేషస్వత్వము లగును. ఉదా ;--వచ్చెను+బువీ=వచ్చె బుమీ=న చ్చె నృషి= వ చ్చెను బుషి. నంధి _౨.౨ సనూ(తముచొప్పూన నుడి తొల్మిహస్వముమైని (దుతలోపములేదు. ఉదా:-*కన్‌ +దోయి= కదోయి” అవరాదు- ““కన్ష్టయి-కందొయి” (నంధి ౧౯ సూ అనియె యసవలెను. (పకృతసూ[త్రముచొప్పున వచ్చు (దుతసంశ్తే పమునకు:._టఉ. ,.ఇచ్చటన్‌ మెచ్చగు ఏరిదైన "సుఖని(ద్రకు, . ,.(ఆది- ఓ అ--౨౦౦ ప్ర నమాసమున స్మీదుతమునకు స్వత్వము లేదు-(సం్య

50 _ (నంధి ౧౯ సూ) వర్ణయుక్‌ సరళపరక్యదుతసంధి ౨౬ సూ). ఆజేశసరళపరకత్వమందువ లె నె యిందును (పాంతాదిసూ (తసిద్ధదుతమునకు సంగ్హేవము లేదు. “కెంపు+దూళి= కె+ను?దూళి:= శిందూ?ి అని మాత్రమె యగును-ఇందలి నసం-్లేపమును నిర్వ హించు[ ప్రయోగము 'లేదుణ

వర్ణయుక్సరశములు మకారమును బర౦ంబులగు

ననుడు కొన్ని యెడల (దుకమునకుం “బూర్జ చిందువును

గానంబడియెడి. ౧౯. (బా-నసంధి ౧గ౯- సూ (వ్యా-

సం-ళా౨ షి విపు,

ప చ్చెను+థా(తీపతి=వ చ్చెం ధా(త్రీవతి. పా డెను+గంధర్వుండు= పాటెం గంధర్వుండు. కన్‌+దోయి=కందోయి. లతాంతములకును + -మొునసి=ఐలతాంతములకుం మొనసి (ఆది స్‌ఆ ౧౩ర్భా,

౧ వినఏఫ-- యుక్కు. లనిగా నమనంఖ్టగలపి, వర్షయుక్కు_ లనంగా వన్షాశ్షరములలో సమనంఖ్యగలవి. ఉదా :-ఖ-ఘ-ఛ-ర్యుం "మొ, సూ(తములోని సరళశబ్దమునకు నవహాజనవరళములనియొు యర్థము సూ(త్రములోని “పూర్ణబిందువును” అనుచోటి సముచ్చ యార్థక ను కబ్దముచేతం బూర్ల విందువేకాక "వనుకటి సూతము చొప్పున శలోపనసంశ్లేషస్వత్వములును” నగుసని (గహింపవ లెను. ఉదా ?-- పొ జెను+గంధర్వుడు గూ పా జెంగంధర్వుండు = పాజెగంధ ర్వుండు=సా జెన్షంధర్వుడు=పా డెను గంధర్వుండు, ఇళ్లు తక్కి,న-వోటు లందును నుడాహృతుల నెన్న వలయును, నంజ్ఞా ౧౬ సూత్రము చొప్పున స్థిరవరకబిందు వుండరాదనుట కీసూత్ర మపవాదమగుచు క్రాధక్రమగుచున్న దిం

౨ వివ :-గబిన్షుం [పనద్నన్తి తం క్వచి త్కేచచిత్‌ *” అను నన్నయ సూ(్రమును బట్టియు. (బకృతనూ(తములోని “రాన్ని యడల” అను దానిని బట్టియు నీ సూ(త్రము యథా(ప్రయోగముగ నెన్నందగునని (గహింపవలెను, నన్నయ *మి కార పరకత్వమున మాత మె

(నంధి ౧౯-౨౦ సూ అవసాన(దుతలోపస 9థి వ! పూర్త్మవిందువును (టబయోగించెను. ఉ, ఇమ్ముగ. = వం ద్యుంముని నన్సరాశర (ఆది. ౧అఆ 2౮) లయ(గాహ్‌, కమ్మని లతాంశములకుం మొనసి (ఆది %* ఆ ౧౩౮) ఇది యనునాసిక (పానమని యషప్పకవి యుదాహరించెను- _ (అప్పక_3 ఆ-౩6_9 వ). వైవిషయములను (గహాంపక (పొథవ్యాకర్త “పానంబున వికారంబు పరంబగుచవో (దుతంబునకు మకారాబేశంబగుి” (ఛెెథ-నంధి-.౨౨ స్తూ అని మాగ్దాంతరమును (దొక్కుట నరికాదు. [(పానంబున నన్నయయే భయోగించునపుడు తక్కి-నయెడలం వెల్టకుంకునా (పానమునమా (తము (దుతమునకు మకారాబేశ మగుననుట యసంగతము, 4/

తర్యాతివా రీపూర్మ మును (మకా శేతర పర కత్వమున) భారా భముగం (బయోగించిరి;.ఉ. వే సెం జ్వమండు ,.మం టం జ్వలనంబు _--(ఉ. హరి. ఒ ఆ. ౮తూపు) గీ బంధమగు కృష్ణు. డుదయించినం ధరితి (ఛందోద ౧ఆ౫౧ం ప, క, కందోయి చల్లగా నిటు కం దోయి,., +(సారం-3 ఆ). .కర ణిం జనియించు అము౧ఆఅగాం) గీ. డాంథమిత _ భేరికాధ్యాన ముం శులీ నినాదము = (అధర్వణ: భారతి-విరాట-ప్పక-౫ ఆ ౧౫౫, లోలా ర్కుం రేవ + (కవి సిం గరన్నగారి -ట్ర)శంకవోపాఖ్యానము. అప్పుక. ౫ ఆ. ౧౫౪.)

అవసానంబునందు (ద్రుతస్వరంబున శేని (దుతంబున

శేని లోపంబు ఏభామగానగు _౨౦ (బా-సంధి-౨౦)

(వ్యా-న 0-౮౩ 11 వివ. _

వాండు వచ్చెన్‌-వాండు వచ్చె-నాండు వచ్చెను, ఈలోపంబు పద్యాంతములందు గకానుసారంబుగ వ్యనస్థితంబయి యుండు.గో

౧ విన :-_అవనానమనంలగా నర్ధమా(తాకాలిక న్యవధాన

త “గుర్వవసాయి యగు సద్యంబు తుదను స్వత్వంబులేదు, అతిశయముగ బుద్ధిమంతుఃడగు బుధసేవకొిొి” ఈ సూరి వాకళ్షిముల నావశ్వకములు.

వం. (సంధి వాం-౨5౧ స్ఫూ (దుతముమిోంది (దుతము మునకన్న నధికకాల వ్యవథాన ముండుటం ఇట్ట వ్య్యవధానము గద్య ములలో వాశ్య్యాంతమందును? బదస్టిముల తుదిని, నుద్ధరణ చిహ్నము లను నిల్చు స్థలములందును 'చెలుంగున నంభనించును, ఉడా :- ఉద్ధరణ ;.అదిచూచి “వలవచ్చె”” అని నీవడిగితివి. మొ. కొన్నియడల (దుతంబుమో6ంద (దుతంబు గానం బడియెడి- ౨౨౧. (వాంసం-౨౧) (న్యా-నం. ౮ారం ౮6 1 వివ). నూ శబ్బము న ముచ్చయాద్యర్థవి శేషబోధకమును సూన్న్ని యెడల నిరర్థకమునునై యుండుసు, ఇది సుబంతములమిోా6ద6ం దణుచు గను దిజంతమ.లమోల చరుదుగను నిల్చును. ఇయస్టది కళలమిాద యును లేదా "ను అనుకరూపమునోను (దుతములమిోాందను “టి కాలశాంతములమి6దను నును లేడా “ను” అను రూపముతోను నిలు చును. కొన్ని యెడల సముచ్చయాద్యర్థవి శేషు నూవళ్యక మైయున్నను నిది నిల్వక లోపించియె యట్టియర్థ ముల నిచ్చును. (పౌంశబ్ద- ౧౧౬ సూ. సుబంతముల ఘోంద :-అదియునుంగాక, ఇట, మోందంజెప్పిన చాని కతిశయము సము చ్చయాక్థ్యము, దివంబునుంబో అం ఇట స్వర్దాథిక్య తాతిశయము సముచ్చయార్థము. ఇట్టి వెల్ల నిరర్ధక ములా -పొచపూరజణార్ల కములును వని బొలవనాాక రయు. [బొథవా థ్‌ పతం మా వ్రు [బె థవ్యా కర్తయు ((పొఢ, శబ్బ ౧౧౬) దలంచుట సరికాదు, యువర్శపూర్వ శతారాహిత్యము ?- కం...వ మిని చయళంగసిమి (ఉద్యో ౨ ఆ ౧99, తిజంతములమిాంద :_ ఏినండును గానండున్‌ మజియు-+* (ఉద్యో ౨ ఆ ౧౮). లోవీంచుట ;- క. అతిమూనుషపు మత్యద్భుత మతి దుష్కరమైన శేశవాప్టన కృతి. (ఆది ౮ ఆ-౩౧౯-). ఒక-ో నుండి మజొకచో లోపించుట :-చ. విను మటిం జంపనుం జెజుప వేం చుట లెస్స, (శాంకి-3 ఆ ౨౦). నిరర్ధక ముగా నుచ్చారణ సౌకర్య

(నంధి _౨౧--౨_౨ స్తూ (దుతద్విత్వెసంధి ర్‌లి మునక్షై నిల్చుట :.. అతంకును నితండును వచ్చిరి. అదియును నిది యును గలవు. పీనిలో మొదటి. "ను శబ్దము సముచ్చయూర్థముం తరాంతిడి యుచ్యారణ సౌకరాానకము. కం. ..అనవుకును నయ నశ విద్రుల్‌" (అవి కె అర. ఇట్టియెడల యా

ట థి సంభవించును, *నూని=ని అను ద్వి(తి “ని నరముల స్థితిలో నువ్య్చారణ సౌళర్యమునశైై పూ్య్వ *ని కారముమిోాంది స్వరము వికల్చ్పముగ లోపించును. అట్టియెడల *ని కారద్విత్వము భాసిల్లును. ఇ (దుతద్విత్యమును నన్నయ పలుతావులలో వాడెను, తిక్క యజ్వ తన పవిళాల భారతిభాగమున వాడనే లేదు. తశ్వాతి కవులు "పెక్కురు నాడిరి. నన్నయ ;-న్చ్యత్రుం డన్నసుక (ఆర 3అ 3. ఇట నచ్నుయసపత్త్రమున ల్వ్యున్యకకశిషబ్రానయన నకారమును (“అను అ సెవెదాసి *అ౯ా అనురూసము) (దుతమె. భైర్వనృ త్తికి న్నరు బజుగ (35 ౧ ఆ 3-౨౧). వొత్తి జ ఎన్న ండు న్నేని,.. (ఆది 2 ఆ ౧౪౨), అన్నిప్త్రనఖ నూ6ది యున్న దాని (ఆది 3 ఆ ౧6౦, నంది నియన్నేటి తెచంగలన్‌ [ఆది ౮ ఆ ౭౯). తండడిపంపున న్నివ్వనభూహి (ఆర ఈ ఆ 3ర) ఇ్యాగ నెశాాపెగడ మున్నగువారును [(బయోగించిరి. (పౌథ-సంచి -3. మూ(తిమునొద్ద నితరకవుల (సయాగనులు “పెక్కు దాహృళములయ్యు. సర్వమనహ్య మన న్నెణుంగవే (మనుచ 3 ఆ) వీనిని దుస్సంధులని కవిజనాశయాప్పకవీయ నరసభూపాలీయములు నచించుట పొరపాటు. మటియుూీకను?ఆకు=క న్నా కుూ(ముఖ్యుండ్సు, సలుగఅజపఫులు = సన్నిఅఫులు- =-(జల్పితములు” మున్నగుచోటులు యభా(ప్రయాగముగ నెన్ను నది

“ఇంక-ల్తయగ-అంటంఎచుండు” అను శస్దంబులచ చప్ప నుడి తొలి (హాస్వంబుమోంద ఖండబిందువ్చును (దుతం బునకు లోపంబును లేవు, ౨౨. (బాంసంధి--9_౨) (వా్టాశం, ౮౫ 1 వివ,

ర్‌డ్తీ (నంధి ౨-౨ సూ పదాది (దుకలోపాఖభావము నుడెవూట. నుడి తొలి.హస్వము = పదాది (హన్వము- ఉఆ్రుంల్ర"క్రి లార్థకము- యుండు? శబ్దము “చూడుండు” శబ్బసం శ్షేపము. ఇక్తై “చూడుము కబ్ద్బసం శ్షైేపము “చుమ్మ్ము” అనునది. ఈ సూత ముచే “కొ త్తశపసిండి=(కొ+ను పసిండి=(కొంబపిండి” అగు వేకాపి “'శొయసిండి” అని కానేరద* (చూ. నంధి, 3౫ సూ కన్ను+ దోయిీకన్ను[ను+దోయి= (సంధిః ౨౪ స్తూ కన్నుందోయి=క ను+దోయి=(న్ను లోపించి (దుక *ను” శబ్దము మిగిలినది కందోయి,. ((కదోయి” అనరాదు. అంట ;- న్‌ చాతవంట నీవు మేము నంధా తలమంట | ...గారియంట. .,.శంభుండంట, =. (హరని ఈ ఆ ౬౫. “అంట-అంటి అని యుండంద%న వచోబులందెల్న 'భారతేమున *అకె. అక్ష అనునపి సంస్యా రృలచే నిల్పంబడినపి. ద్వెపద-ఇంగ మెడందుని మెద విదియేమి ఫుకైైై జగములలో (బసవ ౫ ఆ ౯౦). క, వనట యుడుగు మింక దుర్శతి యును బో లెను. = = (అశ్వ-ం ఆరాక .. భయం కరమూర్తులు దాల్చి యుండంగావలయుంజుంకీ (విరా. ౧ ఆ ౧౭౬) అనునవి, *ఇంగంళఇంక-చుంకు అనువాని (ప్రయోగములు. ౧ వివ -_తాను నేను పవంబులకు నంచేపషము లేదను నూ3౭ సూతము (భాంతిమూలకము. (గాంనంధి. ౨౩ సూ (వ్యా-స 0౬ ౮౬ 1 వము. “వినాద్వితీయ” మ్మి త్యాద్యధర్వణకారిక విరి యీ (భౌంతికి మూలమై యుంమును. 'ళఠతాన్‌ చది సెా-తాన్‌ విని అను నంచ్రేషకఘూపము. లుండవుగాని “తాన్టది వె-తాన్వి నొ అను(దుత స్వత్వరూపములు సమ్ముకములెయన్నియా యధర్యణకారికళు. డాక్ప ర్యము నన్న యాధగ్వణుల న్వత్వసం న్షేషముల స్వరూపము “లి యని కారణమున నట్లు సూరి స్తూతింపవల సెను, చాలవాన్టకర ణ వ్యాఖ్యాత లింకను (బామొదికముగా దీర్శముమిోందన నం్షేహ- ముండదని [వాసిరి. క,**,వన్ఫ ర్వంబులను, = (ఆది ౧ఆ రట). ఉ...నాలుగే న్బాడికుళ్డుల నీండె, ,.(ఆది ౫ ఆ-_౨౧౮ ప్ర (నన్న

(సంధిఫి ౨౩-౨6 సూ సామాసిక (నుతలోప (దుతాగమములు $5 యాధర్వణపత్వ్త మునందలి (దుత సంశ్షేప. స్వశ్వేములు:- రెండిటియం దును (దుతము “సి కార వ్యంజనరూస మె, అద్ర ఫూర్య్వాచ్చున కంగమై దానిని న త్హియుండుట సంశ్లేషము. పరాచ్చున కంగయై పరహాబ్జునో నంయోగించుట స్వత్వము-) నమానసంబునందు (దుతంబునకు లోపంబగు, ౨౩. (బాల-నంద్రి-౨ ౪) (వ్యా-స౦=-౮౭-౮౭ 1 విపు. రామునియొక్క_ట గుణములు = 'రాముసి,న్‌+గుణములు == (యూ-వమా-౭_9 సూ=రాముని గుణములు. నమానంబుల నుదంతంబులగు (స్రీ సమంబులకుం బు ౦ పులకుం బరషనరళంబులు పఠంబు లసునపుడు నుగాగమంబగు, _౨6. (బా-నంధిా-.౨౫ సూ (వ్భాః సంతతం 11 వివ). ఇచటం బజరువుంబులు పరంబులగునపుడు (దుతంబునకు బిందు సం శ్రేషములచే (నంధి, ౧౭ స్తూ మూండు రూసంబులు, నరళం బులు పరంబులగునఫుడు లోపసం క్షేమ పూర్షబిందువులచే (నంధి- ౨౩ సూ్యకమువ్షే లోపంబుబేదు. వక్ష్య్యమా ణవివ్రిచే (౨౫ స్తూ న ప సూరి యిట్లుదాహరింపక మౌాగర్చాంతరగాహ యయ్యాను?- 'ఎన్ల శబ్దము (దుతాంకమగు నవ్టియ మనుచు “ఎల్లన్‌ +అర్థములు= ఎల్ల యర్థములు* అని యుదాహరగించెను, “ఎల్లి శబ్దమూచ్చిక సర్వ నామ్మ్యపధ మెళకవచనము. అవ్యయము కొదు-ఎల్ల రు-ఎల్లరకు-ఎల్ల యం దు-మెొ- “ఎల్లన్‌ శిష్యులు" మున్న గునవి వార్థక “ను కబ్దయోగ మున (దుశొ పజీవి శబ్దములు పస్టీ, తత్పురుషమునందలి ప్పి ద్వితీ | య్‌ 0 0 యా నకారముగా నిల్చుననుటయు నది దీనిచే లోపించుననుటయు ణం అడ ళం క్షి షన న చు. కమి నన్నయ పద్ధతి. ప్‌స్దా భవే ద్వీతీయాతుల్యా తత్పురుష సంస్థితా నామ్న్నామ్‌ (ఆం.ఓం) సూరి యీమౌాగ్షమునె విడుచుట పొరపాటు.

56 (సంధి ౨౪ సూ) సామాసిక (దుతాగమ విశేషములు శైదువు=బిగురు న్లైదువు; తళుకుశగజ్ఞైలు=తళుకుం గత్తైలు=తళుకు గస్జె లు=ఎతళుకున్ల జ్లైలుం సింగము+కొదవము=సింగవు. గొదమ=పింగపుం నాదమాసింగపున్లాదమ. ఈ యుదావాళిచే నీ నుక్కును పుం-వులును “సమాసంబులన్‌ *” అను బహువచనమున కనుకూలముగ జేషపష్‌. 6సవమూనమందును నగునని యెజొంగునది. “కన్ను ంగన”” (ఆది. 5 ఆ ౨౫౪. వమనుచ ౨౪ 3౨). సాహసం బు తతియ "సుదెస్‌ళ యిది బుద్ధి (శల్య, ౨ ఆ ౧౧౪) అనువొష్రూన *ఫుం-పుల రామి యుంగలదుః ఉన్నతము+గొడాగు=ఉన్నతంపుం గొడుగు=ఉన్నతింప "షా డుగుఉన్నతంపున్యొదుంగుం ఇందలి సంన్రేపమును నిర్వహ్‌ంచు (వయోగములు లభింప లేదు.

౧ వివః- సంణ్యావాచకములపయి నీ యాగవనుము రాదు. మూండు కృతులు (విరా ౪ అంజ). ఐదు (వొన్దులు (ఆది ౧,౩ జఅల్భొ, నలుగడలు-ఇనమగడలుం- మొ,

౨ వివ :--ఉదంతతద్ధ ర్మార్ధక వి కేపషణములు శ్రీ సవుముఅె మైనను వానివై నీ యాగమము. బార ఆది (గౌచీన్యగంభములందు ీదు. ఉదా -యిద్దాసే యు కొడుకు (విరా ౧ఆ౯లల) అవ్వా వీనకవుల (గ్రంథములలో గలదు. శా. వాలాకుం గొన ళోళ్ళు (మనుచ క ఆ గోద, ఇ క్కుులం బోలుం బెలనాకులు (పాండు ౧౪ ౨౯), మొ.

9 నివ ;-కొన్నియెడల _ నస్ర్రీ సమములనవైంి. సీయాగమము కేకుండుట గలదు. చేటుకాలము (ఖాంకి 6 ఆ. 53% కీడు ప లభ్కంక్కండు లేదు (ఉద్యో ౨ ఆ ౬కు (అహో ౨౨౨౧ పఫుటు ఈ

రళవివ వర్రీ సమముల కనుటచేత నీవిథి యాచ్చికసమాన ములంటే వర్షిల్లును. ఉదా ఏ-కడుం జెడుం. 'బెజుంగు (ఉద్యో 3 ఆ

(నంధి ౨౫-.౨౬సూ) సామాపికద్రు తాగమస్వత్వ సంశ్లేమని'పేధము క3ళరఎ) “వెకుంబ)వర్వనము" అనశరాదు. పూంఫపుల పట్ల సంస్కృత నమములమిందను, మిశ్రం నవూనసనములందును నుక్కు వచ్చును. ఉదా ;_నరవుడ వుంజరితుము (ఆను ౧ ఆ--౨౦౯- ప.)

౫గవిన ఇ-స్థిరపర కత్వమందును నీ *నుక్కు” అపదుగ నగ పకుచున్నది. సిబ్బెపున్‌ మేళెలి...(కవి పితామహుని యుత్చల మాలిక, గరువపు న్నురువు (బాల-వ్యా-స ంధి-౨౫్ర,

నమాన ౦ంబులందు దు్రతంబునకు స్వత్వము లేదు.

౨౫ (భాంనంధి-.౨౬ సూ) (వ్యా-సం-౮౯ క విప్ర,

సామూాసిక మంితాగమమునకు స్వత్వ మేకాక సంశ్లేషమును బ్రయోగారూఢముగ నగపడదు. “తిళుకును గజ్జెలు అనరాదు సశే కడా *తళున్షజైలు అను సంశేషమును నిర్వహించు పరీయోగ మగ పడగు,

తలంబాొలు మొదలస నమానంబుల దు?తంబు

నకు లోపంబు లేదు. ౨౬, (భాంసం ౨౭) (వ్యా-నం

౯౦1 విష,

సంధి ౨౨౩ సూత్రము చొప్పున. సిద్ధించుచున్న ద్రతలోప మి సమానస్థలములలోం గల్లదని తాత్పర్యము. తలంచ్రాల్వాదులు మధ్యమపదలోపి సమానములు. ఉదా ;-తలను+(పాలూొతలంబాలు= తలంగాాలు, (వివాహా కాలమున వధూవరులు పరస్పరము తలల మోందం బోసికొ నెడి (కడుగుళ్ళు) యశ్షతలు, ఏనిలోని దుతము న _సమ్యుర్థ క్ర ద్వితీయాన ంబంధి. ఇక్తై - ఒడిని+పాొలు=ఓఒడింబా్రాలు- (మంగళార్థము నూతనవధువున కొడిలోంగట్టు బియ్యము). "సేనను? ప్రాలు=సేసంభా9లు, (గేవతా నిర్భాల్యమునుండి కొనివచ్చు నక్ష తలు) (శేపాశబ్బభవము సేసృ, ఊరను+పంది=ఊరంబంది=(ఊరలోం దిరిగెడి పంద్రి. 'ఊరం బిచ్చికి అనుదానికి నిక్లై, తో డను+పుట్టువు= తో డంబుబ్బువు, తో ను+పుట్టువు=కో యబుట్టువు, (“తో డను-తో నుఅను:

ఫ్‌రి (నంధి ౨౭ సూ టుగాగమసంధి నవి దుతాంతావ్టయములు), ఒడను+పాటు=ఎడంబాటు=(నమ్మత్సి. జఒల్లను+పాటు=బఒల్ల బాటు=(అ వేత లేమి. (చూం-(కియా-౧౧౧సూ) ఇళ్యాదులు-అదిశబ్దము చే ఒల్లంబోవు=(మూర్చిల్లు. మొ సమానాధికరణ నమానములందును, శేపు పన్యీ నమానములందును; నంఖ్యావాచకాది భిన్న ములగు “శజిదంకవి కేషణములకును, *పు-ంపులకునుః నచ్చు సరంబగునవుడు *టుిగాగవముము బవాుళముగనగు. ౨౭ * (బా. నంధి--౨౮-౨౯- సూ (వ్యా-నం-గాం మొ ౯-౨ 111 విమ “శ్వతవన్ర్రము” మున్నగు -వోటులందు “శ్వేతత్వ-వ(్ర్రక్వ ములు శెండును వ(స్ర్రమం దె యుండును గాన నవి రెండును నమూ నాధికరణము లనిపించుకొనును, నమానాధికరణ నవూాన మన6గా విశేషణ వి శేష్యముల నమానము, కజకు4+ఎజుక= క అకు కుజుక,. (అఆర-౨ఆ.౯- ౧). వప్పుఅడ వి=ఎఫుటడవి (ఆర ౧ ఆ ౨౯౪) నన్నము[!ఈంక=నన్న పుటీంక, (ఉద్యో-3 ఆ-౨౯౮ా. దుష్కరంపు+వ, డు=దుష్క_రంపు కేండు /విశా 3 ఆ ౧౩౧). రూపగాది నవూనములును గర్జ్జధారయ భేద ముబేం ఉదా;-చెక్కు.టద్దములు= (శెకు్కుల నెడి యద్రములు). పాొదకు టిల్లూూ(పొదర నెడి యిల్లు, వస్టీనమాన ప సరవుకెంపపోవ్రలు= (శంతి. 3 ఆ ౨౮౪) ఐళ్యంవుకెకుక-(శాంకి ౪ ఈ ౨౪9) ౧ వివ ?-బహుళ మనుటచేత “పుంప్రిల వైని రాకిండు టయు. గలదు, క్మపపనంటులు (యయారీ ఆ ౨౩) అముదపాకు

• సూరి శేషవస్ట్రీసలములందలి బుక్కును సూత్రింప లేదు. “శ్చీరు టురము” అనుచు నైభామీశ టుక్కుును సూరి విధించెను. అట్హ (వయోగమే లేదు. కం. పేరాంకలి పేరామని పేరానువపాకు లనలం బేరింపనలోన్‌ (ఆం, భూ, ౧౨౬ పుం

(వంధి ౨౭ సూ బుళాగమని శేపములు ర్‌ం (5౦. బూ ౧_౨౬ ప్ర. నిబ్బరపుబ్బగు గచబ్బిగుబ్బలు (కవిపిలౌమహుని యుత్పలమాలిక). పట్ట పెనుంగు (పాండు ౧ ఆ ౭౬). బహుళమనుట వేత దీనిక వెకల్పికత్వేమును గలదు. చిగురు+అఆకు=చిగురుటాకు (ఆను ౧ ఆ గోం్పి=చిగురాకు. (ఉ. హరి ౫% ఆ ౫౬, వాలుటమ్ము (శల్య ౧ఆ ౧౬౭ వాలంపతాతనకు (రాఘ ౧ ఆ ౨౫౨) (భీవ్ము ౨ ఆ) బహుళ మనుటచేత నె తద్ధర్యా ్రద్యక్థక విశేవణముల *ఉి కారమునకు “బుక్కు” రాదు. *నుశ్కే' వచ్చును. వేయు నతిథిపూజ (ఆర, ౬ ఆ. ౧౬౪). లి ఏవ 2 లెట్టున సంఖ్యావాచక పూర్వక సమాసము ద్విగు వ కాని సంస్కృతమున “స్తగ్ద యకి అనురీతివి కర్ణధార యములు. కాన స్పష్టతికై సూత్రమున “నంఖ్యానాచకాది ఛిన్న ములగు” అని నిల్చ్బంబజెను. ఉదా ;-వడక్షాహీణులు (ఆది ౧ఆ ౬న, మూండాశమములు (శాంతి ౧ ఆ. ౭౬) సూూత్రమున ళన్తం ఖ్యావాచకాది” అను నాదిశబ్దమును నిల్పుటచేత “పెక్కు-తక్కు-” మున్నగు స్థలములందును *టుక్కు” రాదు. ఉదా ,-పెక్కాడల (ఉద్యో రఆ ౨౪ ౬) తెక్క-న్నిగర్భములు (సౌప్పి ౨ ఆ౮ం ప్ర ౩3 విన 3-"కన్‌=(కన్ను) "పెన్‌ =(పెన్ల) పల్‌ =(పలు- పెక)” మున్నగు నేక (వాస్వాచ్చ్శహాలంత శబ్దముల (ఉత్వలోపము) పై నచ్చు నిల్చుటచేత నహజముగా నచటి వాల్లు ద్విత్వమునందును ఈ టుక్కురా దు, ఉదా ;-కన్నా కు=(( శేస్టుండు=మోాందం గ న్పట్టు తమ్ములపాకు), (భీవ్మ ౧ ఆ ౭౬). సెన్నుద్ది (పెద్దసాట్సి (పాండు 3 అ). పల్లజపులు(జల్పితములు (హారిశ్చం-6ళ అ). (వౌఢ-నంధి- ఈ విన దుక్కి. కుద్దు-మిద్రెటిల్లు” అను శబ్బర త్నాకరాంగ్‌ కృతములు సాధువులుకావు, అట్టి కవ్మిపయోగములు లేవు- “దుక్కి. యొద్దు-మిస్దెయిల్లు- లేనెయోీంగ”” అనియె (ప్రయోగింపనగును.

60 (సంధి -౨౮--౨౯- సూ) రుగాగమనంధ్ధి -పీదాది శబ్దంబుల కాలు శబ్దంబు పరంబగునపుడు కర్ణుధారయంబునందు రుణాగమంబగు. _౨౮ (మా

'సం--30 స్తూ (వ్యా-సం-౯- ౩ శ విపు,

-వీద+ఆలు= పేదరాలు, బీదఆలుూబవీదరాలు, పేదా బీదా ముద్ద-బా లెంత-కొమె(చక్క-నిది-కొమరుశబ్దనం క్షేపముు-జవ-లెయి దువ-మనుమ.--గొడ్డు-ఇట్టివి వేచాదులు, ఇందలి *జవి శబ్రము “జవ్వని” శద్చా దేశము. ఏ కొంతమునందునున్న జవరాం[డ (మనుచ ౨ఆ ౪౧) ఐదువరాలు=(సుమంగలి)=(వుస్తె-పసుపు-కుంకు మము-- గాజులు-చెన్య్వాకుంగలద్చి.

కర్థ్హధారయంబున, దత్పమంబుల కాలు శబ్దము పరంబగునవు డత్వంబున కుత్వంబును రు శాగముంబు

నగు గా, (బా-నంధి-3ం స్తూ (వ్యా-సం-౯-5

[1 విమ

ధిర+ఆలు=ధీరురాలు శీ గుణవంత+ఆలు = గుణవంతురాలు బల్లిద+ఆలుజబల్లిదు రాలు. (దచూ-అచ్చిక త్ర స్తూ నంక్క్భ్చతతుల్య

౧ వివ :._“ఇల్లుయొక్క+ఆలు=ఇల్లాలు” అను శేషపస్టీన మా సమును సంబంధార్థవివ క్ష చేం గర్భ్శధారయముగ భావింపనగును గాని

యట్టి రూపములు కవి (పయోగాధీనములు గాన నట రుగాగము రాదుః

• 6దిర(అలు మున్నగు చోటులందు శూరి వచించిన “కర్ణ భారయంబు (తిక, గి (నమాం-౫ి సూ-బాలవ్యా) అను కర్ణుధార య మెట్లు సరిపడునని యాతండు తలంచెనో ?

1 “దట వృత్తియం దాలు శబ్దము. (స్రీ మా(తపరము” అని సూరి-వాదించుట నరికాడు, చ కలుచుట దోస మే భ్థుగలం గల్వక యాండురు దొఖి యాండురం గలుతుళ, ,. (నన్నింకు ౮ ఆ ౧స్మాలు ఆలు శబ్దమునకు శ్రీ యను నర్థమె కలదు,

(సంధి 30 సూ) “పుంపు” ల విధానము 61

౨౨ ఏవ !_ఈ సందర్భమునందిలి సమానము లెల్ట జ్ఞాపకసిద్ధ

ములని యొకుంగునది. (సమా ౭౧ సూ, మి(శకర్ణధారయను

సామాన్యస మా స శాస్ర్రపిద్ధము శాదుగాన నిట్టవి సూ(తారంభ

సామక్థ్యమున సిద్ధించును. మి[శ్రకర్శుధారయమునం బుంవద్భాన మనసంఛభవముః

3 వివ ;-క(దువనిద్దయురాలే (ఆది ౨ ఆ ౧౩౬) పాపజాకు రాలను. (ఆర ౬ ఆ 3౦0) (పాపజాత+ఆలు.)

కర్యధారయంబులందు “ము వర్షకంబునకు

“పు-౦ఫు లగు 30, (బాంసం-3౨). (వ్యా-సం-్ల్ర

111 విషు

సరనముఖఇమాటా నరనపుమాట =నరనంపుమూట. నరినము లు[నచనములుూొ సరసపు నచనములూొనరనంపువచనములు, కయ్యు ముయొక్క_+ నెరవు=కయ్యపు నెరవు- ము,

౧ వివ :_ “కర్షధారయంబులందు" అను బహువచనఫు మహమచేత సాంస్కృృతికాచ్భిక మి(శ్రములం దును పప్పీ సమానమం దును నీవిధి వర్తిల్లును, ఉడా :ఘోరపువృుగములు (స్రీ-ం ఆ రకం శోకార్రివు టొడలులథో (తాక ౧-౨౪) అగ్గలంవు నం దెడి (అశ్వ ఈ ఆ ౩ప, సంబంధార్థ ఫా శ్రీడిక య్యవు నెరవు (కర్మ. 3 ఆ ల (శల్వ ౧ఆ ౨52౧) (సాసస్థలములు,

౨ ఏవ ము వర్షకమునకు విధించు కార్యము ముగాగమం బునకు నగు (తత్స-6 ౨ సూ) అనుచొవ్వున 'కోకార్తవు టొడలు లనో” (ప్రీ ఆ ౧౨౮౪) అనుకితిని ముగౌగమమునకును ఫు-ంవు లగును. (పకృతసూూూత్రపు జ్ఞాపకమహిమ చేత నమాన పూర్వ్యావయన విభ క్షి వచనాదుల లోపమును ముగాగము వచ్చుటయు డానికి “పు-ంఫు లాచేశమగుటయు (ఉత్తరపదస్థవిభ క్తి లోపించి సామాస్సిక్ష (పకృతి యేర్చడుట్స సామాన్య కాశ్ర్రసిద్ధమే సంభవించును, (చూ సమాం-౭౧ సూ)

4 (నంధి 8౧ స్ఫూ తద్ధర్శవి శేషణోకారమునకు “ను”గాగ మము

3 ఏవ ;--ఈ వుూంఫవు లు నిల్వకుండుట నచట “ము నర్ష్మ కామె నిల్చుటయు నరుదుగ6 గన్పట్టును క వాత్సల్యం బున మత్స్య మైన రూపం బున,,. * (అర, ర అఆ _౨3౨). “మక్స్య పురూప” మనలేదు. చ...లో కముసమరంబులట్లు (విరా. ౫ ఆఅ, 33 లోకపు సమరము లనలేదు. * మువర్హము (ఫపొనస్థలము,

ఉదంతమగు తద్ధర్శార్థక ఏజశేపణమున కచ్చు పరమగునపుడు *ను గాగమంబగు. 3౧. (చా-సంధి

393 సూ), (వ్యా, సం, ౯౫ మొ ౯౫ 11 విష).

చేయు+అకండు = చేయువతందు?.. చేసెండ్కుఅతండు+బేసెడు నతండుః (విధానసామర్ధ్యముచే దీనిక సామూసిక లోపము లేదు. (సంధి 93 స్తూ ఉంజెడు నంతకం శు (ఆది 3ఆ ౧౪క౯ాా, (కియా ౧౦౩ సూ. చొప్పున వచ్చు వ్యకతమౌొకారము మోా-దను నీయాగమ మగును. ' పబలహాౌనీశ. ,.” (హారి=నలో 3౩ అ ౨౩౬) (వబలమౌా+. ఈశ =(ప్రబలమానీశ,

౧ వివ ;_దీని నుపేటించటయు నకుదుళ గలము. కొల్చు రగనంఘములు- (బకవ-3 ఆ ౧౯౫౯) (తాళపత్ర మాతృకలో “వొల్పునురగ” అన్సియె యున్నది. వెడళలగ్ని దీఫలనంగ (హంన ౫ అ) పొచీన మహోకవి ప్రయోగము లిట్రివి కానరావు

ఆ ౧౬౪). మష్టీసమాసమునందు “ఉికారమునకు విశల్చ్పము తా

ో “త్రామరము” ఆను శబ్దమే లేదుగాన "ఆామరపాకు" అను నది వ్యావహారిక రూసము, దీని నాధారముగం గాని (పౌఢవ్యాకర్ప “ఫ్ర గాగమమును విధించుట ((పౌఢా-నంధి. ౮ సూ) నరికాదు-

కం..నీ (పజ తామరయాకు నీటిభంగి తలంశే౯ (ద్రోణ రల 90౯)

68 గాను * *“బుిశారమునకు నిత్యముగాను “నూగాగము మగును. 3-౨. ళా. నం-3ళ) (వ్యా-సం-న్‌ ౬ [స వ్‌. దీపము యొక్క_-+అం్టు= వీ పము+అట్లు -దీపమట్లు (చూం-పొఢ;

నమా. 3౮ సూ) (కన్ట 3 ఆ ౨గ్ర=దీపమునట్టు, గొడుగుయొక్క్లా ఈగి=నగొడుగు, ఈగి” గా కునీని=ఆనొడుగునీగి.. (ఆను ఆ-౧గాజ). నిషధ రా జుయొక్కఅంత వాని=నివధ రాజు+అంత వాని=నిషధరాజంత వాని (నైవ. ౨ అఆ గా) బచ్చుయొక్క-గఇంట=బచ్చ్యుఇంట = బచ్చింట (పాండు ప ఆ)=బ ద్చుసింట. విధాత్భయొక్క-+అన్హ= విధాతృ-+-ఆచ్చ=నిథాతృనా షః ౧ వివ :_వపీనమూనమునం (నమా ౭౨ సూ దలిపప్టి ద్వితీయా రూపమున నిల్చుటచే దానికి (నంధి ౨5 స్తూ సామా సిక యి)పలోపమురాలా6 బకత సూత్రముబే “నుక్కు” వచ్చును. ఏభాన నామన్యుమున దినికి పామాసిక దు్రూతలోపము గబ్లదుం ఉదంతి స్రీ నముంబులకును నదంత గుణవాచకము అకును *తనంబు పరంబగునపుడు నుగాగమంబగు, 33. + (చా-60-3%. సూ (వ్యా-నం-౯౭ ) వివ. సాగసు+తినము" సొాళసుంచనము =సొాగసుందనము. సొగనున్ష వము "తల+తినము= తెబ్లందనముూ తెల్లందనము= తెస్తిన్షన ము, తద్ధిత నృళత్సి గాన దీసికిని న్వత్వము లేదు. (చూం-సంధ్ధి--౨౬ సూ, సంశ్తే పమునకును బ9ళయోగము లేదు. ౧ వివ :_కడుం జెడుగుంచనము. (ళాంతి 3 ఆ ౨౧౩)

• సూరి *'ఉికారమునకును నిత్య మె యని సూత్రొంచుట పె మసహోకవి ప్రుళోూగములకు వికద్ధము- € సూరి *పు-ంవుల మోంద నయితము నుగాగవముమును విధిం వెను. కాని యట్టి ప్రయోగములు లేవు సూరి *సరనపుందనము అని నాధించెనె కాని యట్టి యెడల *పు-ంపు లనె ఏవిధింపవే దు,

ర్క (నంధి 3ఈ సూ) (పాతాందినంధి పరుసందనము (ఉద్యో ౨౪ ళ౪ళ.3అ ౨9) _ ఎజుకుందనము (వారి-పూ-్‌ ఆం౫గ౬ పం

౨ వివ ;--ఈ సూత్రమందలి గసుణవాచక శబ్బ్దముచేత “తద్టి ౬ సూత్రుమునకు లక్షష్థములగు 'నల్ల- తెల్ల) మున్నగుగవి మాత్రము వాచ్యములగును గాని *పద్ద-గొప్పు” మున్నగునవి వాచ్యనులు గావు. ఉదా ;:-పెద్దతనముూ పె తృనము, మొ,

నమాసంబున6. (బాంతాదుల తొలియచ్చుమిోా+ది

వర్ష్మంబులకేట్ల లోపంబు బహుళంబుగనగు. 36. (బాం

సంధి-3౬ సూ) (వాష్టాుం నాతాగా౮ ] విషు

వికల్చ్పము :_పా్రాంత+ఇల్లు=ప్రొయిలపా్రగతయిల్లు, పూవు+ శమ్మ=పూ లెమ్ము పూవు రెన్నూ.

అప్రవృ్తి కొం) త్తశకుండలు=కొ) త్తకుండలు.

నిత్యము ఎ_మిోందు+-కడ=మోంగడ, (9౫ సూ. చొ నుక్టు ఏ

శార్యవి శేష ;..శ్రిందు+కాలు= క్రీ:గాలు (“శ్రీ అను దీర్ధ్యము వి కేవము). కొత్తాదులును (బాంతాదులలోని నె.

1 అట్టి లుస్తేషమునకు. బరుపసరళములు పరమగునపుడు కొన్నిట *నిగాగముము మాత్రమగును.

1; కొన్నిటం బకుషములు పర నుగునపుడు పెరీతిని “ను గ

గమముగాని, యుత్తర పదాది ద్విత్వముగానిి యుభయమును గాని -నెళల్పికముగ నగును. “పందొమ్మిది” మున్నగువాని నన్యములలో. చేర్చుట నరికాదు. వొంంజూయ - కొ) కారు”. అను వానితోపాటుగ *వూందోంట - పుప్పొడి” మున్నగువానిని “ఫాంత్తాదులలోల 'జేర్చకుండుట నరి శాదు. సూరి కొత్తాదులనుచు గణమునె యంగీకరింప లేదు,

(సంధి 35 స్తూ (పా'తాదినంధి యుడాహృతులు 65 111 కొన్నిటం బరపదాది హాల్‌ ద్విత్వము మాత మసకసను. 3౫% (బా-నంధి-3౭-3౮-౩౯- స్తూ (వ్యా- నం. ఇ౯ా మొ. ౧౦౧ విష.) || (దాంతి+చదువులుూ(ప్రాంజ మువులు (మను, చం ఆం) లేంయ(పాయము లేయ్యబాయము (ఆను వ ఆ-౪ళ౬ర్ర, చెన్ను[,తొవ_చెందొన ((దోణ-౫ ఆ ౨౭౫) (చెన్ను శబ్దము వృ క్రియందు శోణార్ధకము. మిో:దు,.కడ=మిోింగడం-(నరస ౬లాలి పది+త్‌మ్మిదెపందొ మ్మిది. పెను+దూ?= పెందూళి (పెనుపు శబ్దనం న్నే పము- పెను (మార్క-ం ౬ఆ ౧౦బి. తొమి ్రది+పది=తొంబది (కర్త ౧ఆ ౧౦౨౧౧౪. వంక వెజంగు" వం జెజింగు-(స్త్రీ పార్శ్వ చేలాం చలము). సగము్యుకోరు=నంగోరు.. [కిందు+త డ=శ్రీందొ డ (శాంతి ౧ ఆ య౨్రొ (క్రీగగుపవు-్రీంగాలు. “శేకంటి లింగంబు డాకన్ను సూచి” (బనవ 3 ఆ ౮౦౭ ఇట్టెిది మజొక్య-శేని కానరాదు.) చప చెంప్రూతామర=కెందానుర. =- జఇ్ఞప్ట్రశదూళి=కెందూళి (భీవ్మ ౧ అ ౩6౨) కెంపు,జడ=కెందడ. న లలు ఇక (కొత్తశబ్రముతో పాబుగ “శెంపు-పూవు” మున్నగువానిసి జేర్చి ఫొత్తాదులని సూతించుట సూరి కర్షృముం “కెంధూళి అని వర్ష చతుర్ధమును సూరి చూపుట చింత్వను, (వ్యా-న 0-మా-౮౮= విమ నరళపరకత్వమందును నరుదుగ “నుక్కు” గానంబడుననసి: సూ లింపక “ఇెంజడలు” రొనుదానిని వింతగ సూ చూపుట సరికాదు

ఈ (నంధి 36-9౫ సూ) (పాతాదులయుదాహృతులు కొ త్త్రాచీంకటి=(కొంజీంకటి (వసు ౪ ఆ ౧౦). ొ ' త్తృపొగజ=(కొంబొగ (భాస్క్ర-యుద్ధ ౨౧౯). (కొత్తంకారు= (కొ కారు (విరా ౨ ఆ ౮౩), (ొత్త+తావి=(కొత్తావి (విరా ౨ ఆ _౨౩౬) (పిన శకుం ౨ ఆ ౬౦). (కొ త్తశగండి=(కొగ్దండి (నన్ని-కు. ౧౧ ఆ ౭౦.౨9). (క్రింద్కుగాలి=(కిగ్లౌలి (బన వ-ర ఆ ౧.౨౫). వూవు+లేనె=పూంబేనె. (యయా ఈ ఆ శ-ర్యు, పూవుపోండి=పూంబోండి (భీమ ౧ ఆశరు. పూవు+పొడి=పుప్పొడి (భష త౨* ౨౦౪-౨). 11 నిండు నెజుగు=ని వ్వెజుగుం నిండు!1-నెజు=ని వ్యెజ. (పారవ శస్టము) నెజ్మతజి= నెత్తి (నిండైన నమయ ము, నెజ్లూనడుము == నెన్నడుము చక్క-ని నడుము (సూ-రాంని). నెజ+మది= నెమ్మది, నెజవడి= నెవ్వడిః (కొ త్తశముడి=(కొమ్ముడి, పూవ్ర+వీలుకాండు-= ఫువ్విలుకాండు. మూండు+నాళ్ళు=మూన్నాళ్ళు, "వేండిానిళ్ళు వేన్నీళ్ళు. (పౌథ నంధి ౧౫. సూ, అనావళ్య్వ కము.) శెండు, చలలుూలెన్నెస్తు (భాన్యర-సుందర -౨౦.౨), “మూన్నాళ్ళు= మున్నగుచోట్ల (హాస్యము కవికమ్ముతము కాదు, కాన “'మున్నాళ్ళు? అనరాదు.

౧ వివ ;-ఈ లుస్త శేవములమిోాంది ీనుక్కునక్షు సంశ్రేమము లేదు. 'పాన్టదువు” అని యుండదు. (మూ-సంధి-౧౭). సామాసిక (దుళములకు స్వత్వములేదు. (దూ, సంధి-౨౫ స్ఫూ, దీర్ట్యము మింద నిండుసున్న రాదు (సంజ్ఞా ౧౫ సూ గాన నరసున్నరూసము మోొ(తమె. ఉదా .-పూంబొదలు. నుడి తొలిహస్వముమిోంద నర సున్న యుండదు గాన నిండుసున్న రూపము మాత్రమె. ఉచా ;_ శందానమరణ మొ,

(నంధి ౩౨౬ స్తూ ఆ, మేడితకడాదినంధి 67

౨ విన :_కవిత్రయాది సమ్ముతీములు గాకున్నను నీ పాంతాది సంధికార్యము లకుదుగ సంస్క్ట్చశో త్తరపదక మిశ) సమౌాసములం దును జూహ్ట్టుదున్నవి. (దూ-పాఢ. నంధి ౧౨ సూ. ముందు, కోపము=ముంగోపము, (ఉ. రా. ౩ ఆ. శర). వెల్లశ+చామరము= వింజామరము=వింజూమర (ఆము ర ఆ) (శేష ౫ అ), (శ-ర) కొం 2, మేఘములు = కొ? న్ముఘములు (భీమ-3 ఆ ౮౬ నెజూ మనము= నెమ్మునసము (ఉ. హారి, ౧ అ. ౧౪౯)

ఆమేడితంబు పరంబగునపుడు కడాదుల తొలి యచ్చుమిోంది నన్షంబులకెల్ల నదంతంబగు ద్విరుక్త టకారంబ'స, ౨౬ (గా-సం-5ళర) (వ్యా-నం=-౧౦౨

౧౦౨1 వివ )ి

ఈ సూత్రింబునకు ఛృ శార్థమునందలి ద్విరు కంబు వివ యంబు. ఉచా 2-క డ+కడజ=కట్టకడ ఎదురు+ఎదురు=ఎట్టయెదురు, (ఆ మేేడితి సరకమయ్యు సంధిలేదు) (చూ-సంధి-౧౧ స్తూ, కడం ఎదురు-కొన-చివర-తుద- తెన్ను _ తెకువు-నడుము = పగలు = వడుగు. బయలు- మొదలు-ఇత్య్యాదులు కడాదులుం

౧ వివ :-“కట్టకడకు” మున్నగు వోటులందలి విభక్తి లోపా దిసెవ్టికయి. యిళట్రివానికి. గర శ్రభారయాతి చేశ మంగీకరితపంబ డెనుం (దూడు-వ్యా-నసం-వి స్త-1]1.౧౦ ఆ వ్‌వ)+ ఎదు రెదురకొ (విరా, ౪ ఆ ౧౮౫౯ ప) మున్నగు ప్రియోగములను బట్టి యరుదుగ దీని కప వృ్తియుం గలదని గంహింవనలయును.

_౨ ఏవ --భృ శార్థమం దేశాక ముహురర్థమందును (మాటికి మౌటిక్సిి వీప్ఫార్థమందును (ఇంటింటికి) ద్విరుక్తులగును, అనుకర అార్థములందు సీషదూనార్థమం దును (గుభుల్‌ గుభుల్‌ _ తెల తెల వాజ్సె ద్విరుక్తులగును గాని యివి ఛృశార్థకము లె యసంజనును.

నిందయం దా మ్రేడితంబు నాద్యశ్షరంబులకు

48 (నంధి 323౮ స్తూ నిందాద్యా(మేతసంధులు హొస్వదీర్థ్రృంబులకు “నాగ్‌ లగు. 3౭. (ఛాల-పు)కీ. ౨౨ స్తూ (వ్యాసం ౧౦౪ 1 విష కుంభ కర్ట్ణుండు గింభ కర్టుండు. రావణుండు గీవణుండు. భీమ్ముని గమ్ముని (భీవ; ణి ౨ ఆ ౧౫౧౦). ఈ సూతమునకు భృతార్థ ద్వారము యె విషయ మనందగును. అనాదరాతిశయ మిందలి ఛృశార్థముం ఇళ్లు యాకో శాతిశయాదులందును ద్విరు_క్రీయగును. ఉదా .-నేను దాసినే చాసినే (నభా-౨ ఆ ౨౪౯) గ ఆ మేడితంబు పరంబగునపుడు విభ క్తి లోపంబు బహుళంబుగా నగు, 3౮ (దాస ౦-౪౧) (వ్యాసం ౧౦౩ వివ) అప్పటికిని,అప్పటికిని= + అప్పటప్పటికిని=అప్పటికినప్పటికినిం అక్క-డను+అక్క-డను=ల క్కడ కగాడను=అ క్క-డన క్క-డను.ఇంటనుు ఇంటను=ఇంటింటను=ఇంటనింటను, ఉఊరను+జఊరను ఊరూర ను== ఊరనూరను. అంతటను విభ_క్తీలోపపత్షమున సంధి ౧౦ సూత్రము. వెప్పున నిత్యపర రూపసంధె నెన్నునది. విభక్తి లోపాభావపశ్షమున సంధి ౧ సూత)ముచే నిత్యమగు “ఉఊి కార పరరూపనంధి గల్టును, ౧ వివ .-బహుళ గొహణముచేత నంతిమాక్షర లోపాదికం బును' నగును. ఇంచూక్యఇంచుక=రఇంచించు క=ఇంచుకించు క. నాంకు= నాండు=నానాండు =నాండునాండు, నా*ండు నాంటికిన్‌_అంతంతటన్‌.

• బట్టు వచింపక '“ఆదరారంబున ద్వెరుక్షియగు”. (పౌ ణం థి ను ( గ భబ్బం ౧౧౨ స్తూ అని పొఢ వ్యాక ర నూత్రించుట వి వేకరాహిత్యకృ తము థీ స్వరపర కత్వమున ద్రతస్వరలోప మనంభవము గానం సూరి (ోనూని” అనియే యితని పశ్టమునను ద్రతస్వరూపములు) “అప్పటికిన్‌ +అప్పటికిన్‌ * అని నకారస్వరూపముతోొ నుదాహారించుట పొరపాటు

(శంథి 3౯-5౦ స్ఫూ చేళాది విభక్ష్యలుక్సంధులు.. గర మొ బక్కంతొకంశు. (ఉద్యో ౨ ఆ ౧౬క్సి తుట్టందుదిడాంక (భాస్కర-యువై-.౨౬౪) హరివారీ-హారీహరి. బ౭బలీ-బళీబళి. మొ.

“అందిదుకు. పిభృతులు యభాప్రయోగంబుగ గాావ్యాంబులు, 3౯. (బాంసంధి-5-౨.) (వ్యా-సం-

౧౦౪ విషు,

అదుక్కుఅ దుకు_అంద దుకు=(మిక్కి-లి యదుకు గలది, ఇం కులు+ఇంకులు=ఇట్టింకులు=(మిక్కి-లి యింకుటల్పు, ఇగ్భులు+ఇ్ధులు= ఇల్లిగులుజ(మిక్కి-లి వెనుదీయుటలు). చెదరు? చెదిరు2 చెల్ల చెదరు= ఇెల్లాచెదిను. (మిక్కిలి చెదరట). తుముకు+తుమురు=తొత్తుమురువ (మిక్కిలి చూర్షనుగుట). తునియలు + తునియలు = తుత్తునియలు = (మిక్కిలి తునుకలగుట) మిట్టుమిట్లు = మిజుమిట్లు = (తేజోదర్శన మున6ం గన్నులు మిక్కిలి త్రళ్ళుటు- నట్టులుశవట్టులు= వజువ్రట్టుఎ (మిక్కి-లి యెండుటలు) -వేలు+ వేలు లేన చేలు=(పెక్కు. వేలు వ్‌ంస్ను వంగ -వి జ్ఞఏింగు=(మిక్కెలి నీంగుటమికిగలి నిక్కు-ట్స* ఇత్యాదులు,

౧ విన :-_తనంతిన్‌-వానికి వాంజానాకు నేనాతను దాన- వాంజె (వచ్చె. మున్నగు జంటలు స్వయమత్థ కములు.

_౨౨ వివ :-నామపదంబు లార్యాద్యర్థపర కంబ్యులై వ్యతిరేక వ్యంజక ప్రళ్నార్థకంబులగు. ఉదా ?నీ కిది యర్హ్శ్మ మయ్య =(నీ కిది యగర్ష్భృము కాదని యర్థము),

చేతనోడవలనల కిత్యంబు నమానములం దగుః రం-(బా-సంధి రక్రెం (వ్యా-సం-౧౦౫ విషు. ఇవి మధ్యమపదలోపాలుక్‌. సమూనములు. నీచేతను * +(పోవు= నీ చేతిప్రోపుజ(నీచేతిసంభ వించుపోవు). (చేతను మున్నగువాని తుద్రి “అను అనుచో “శి నిల్చునని యర్థరు). సీతో డను+చెలిమి=సీవో డి అట్టి ద్రుతస్యరలోపమున 'కాధార మేమి 1

70 (నంధి రణ సూ అంద్భాందువిభక్రినంఫ ఇెలిమి=(సీతోనగు చెలిమి). నీనలనను+భయము=నీవలవి చయము- (నీ వలనం గలుగు భయము). అంద్విందుల కలిగాగమంబు నవమాూానమునం౦ దగు *--

రం. (భాంనంధి, రీ). (న్య్వా-నం-౧౦౬ వి.

నాయందును ” +కరుణ=నాయందలి కరుణ. (ఈ సూత మును నలుకృమానవిషయ మె), =(నాయందున్న కరుణ) అందును? వాకొఅందలివారుఐ(అం దున్న వామ). ఇందును!?వామ=ఇందలి వారు =(ఇందున్నవారు),

౧ పెవ "ఈ సూత్రుమందును ఇజనుకటి సూత)ిమందును నాచ్చికాది పికృతినిస్టేశము "లేవింంచేసి యివి నాంక్ట్బృతికాది (తివిధ ములుగను నుండును. ఉడా ఫ-రాముని చేతిపోపు. నీ చేతి రక్షణము. సి యందలి గారాము. మొ.

౨ వివ ;-ఈ రెండు సూత్రిముల విధాననామక్థ్య ము వేతనే ఇచేళాదివిఛ క్తి లోపాభావము నుత్తరపదలోపి నమానమును జ్జాపక సిద్దము లగుచున్న వి.

39 వివ ;_*అందును-ఇందును-ఎందును” అను న _ప్తమ్యార్థ కశ ములు గలవు. కాన వాని సప్తమ్యార్థక ద్వితీయా బహునచనములు అనువాని నందాగ్థదులుగ6 బరించి *+ఎందు” అను దానికి గొందలటు నమ్మాతింపరని వ్రాయుట యనంగతము- “*ఎందలినారు అను ప్రయోగమే లేదు

౫ *నాయందున్‌ * మున్న గురీతిని నకారవ్యంజనముతో పూరి యుజావారించుట నరికాదు- అతనిపక్షమున దు్రతన్వరలోప మెళ్లు ?

• “అందు” అను స్తమాపుత్యయ మేకాక న్తవ్యుర్థకము

లగు “అందుంఇందు-ఎందు” అను శబ్బములును గలవు, కాన *అందలి వారు=ఇందలివారు అనునవి సుసంగతములు,

(సంధి ఈ౨ సూ అది_అవి అనువాని అ కారలోపము. 71 “అందులను-ఇందులను-ఎందులను అనియు, వీ బహునచనములు “అం మలక్రును-ఇం ములకును._.ఎందులకును అనియు; “అందులవారు... ఇందయమలడజానవు-ఎందులనారు మున్నగునవియు వెలయుచున్న వి,

“అది_అవి* అను శబ్దంబుల యాత్తునకు వృత్తిని వోపంబు బహులింబుగనగు. రఈ9, (బా-నంధి-ర౫ి,

(వ్యా-సం-౧౦౭. ౧౦౭] వి).

నా+శకోది=నాది=నాయది. నా.౯వి=నౌావి=నాయవి, చేపిన్న అది=చేసినది_చెసిన యది. చేయుచున్న +అది=చేయుచున్న ది=వేయు చున్న యది. తెన్టలఅది= తెల్లది= ెల్టనిది మొ చేసినదిసావేసి న_2ై-మొవలగుకీతి నివి విజేయ, విెేశేేషణములు నగును.

ఉదంతిములగు తిద్ధర్మవి శేషణములమిోంద లోసంబు లేదనియు, “జి పంక తిద్ధర్దువి ేషాణములమిాద లోపంబు నిత్యమనియు బహుళ గహణముచే నెణుంసనది. ఉదా;-వచ్చు+అదిా=నచ్చునది. నచ్చెడ్యు అది=వ చ్చెకునది. వచ్చెడ్కిఅది- వచ్చెెడిది.

౧ వివ :-సంబంధార్థమునం దచ్చ్భబ్దముళో నమానసముగల్లంగాం (ఎక్పుతి సూ(తము చొప్పునం దెచ్చబ్లాకారలోపము గబ్గంగా “నాది మున్నగు రూపములు సిద్ధించును. సమాస, సూ ౮-౨-౨ వివరణము చొప్పున ఏవెేేమణములకు విభక్తి వఏినక్షయందు “అది-అవి” అను వానితో సవమాసాభానము గబ్బంగా వాని +ఆి కారమునకును (బక్య్ఫుత సూటత్రైిము చొప్పున లోపము గల్ఫటచేత “చేసినది మున్నగు రూప ములు గల్లును. పాయో ;-విననివి (ఉద్యో-3 ఆ ౫౦) కూలెడివి (భీష్ణు-.౨ ఆ-.౨౧౩).

౨ ఏవ ఏ-_ఉదంత తద్ట ర్యార్థక విశేమణములమిోందనే క్షాళ్ట

శ్‌ “అదియవిశబ్దంబులి అను నూరి సిద్ధసమాసము (పామా దికము సిద్ధసమాసమున యణాదేశాభావ మెట్లు! సంహిళా “యి కార మెట్లు *

2 (నంధి 69 సూ *“ది-వి విభక్తులు పడ్వారిపరకనంధి “ఉ' దంత నామములమిో:ద సైతము నమాన మున “అది-అవి”అనుశు ముల “లి కారము నిత్యముగా లోవీంచును. ఉదా ;:-_రాజుయొక్యాగా అదొరాజుది. అడు+అది=రిడుది.. (ఆడదితప్పుోఆటది అని యుం డును. ఇట్టియెడల నంధి 3౨ సూ్యతము చొవ్వున *ను” గాగవుము గల్లదు. అద్యవి భజ్చేతరక్టలములం టే 3౨ చొప్పున నుక్కు న్వ్తైల్లును= 9 వివ ;-ది-వి అను వన్లీ(పత్యయములచోట దీనిని వాడుక చేసి భిమింపరాదు-జఉిడా :- దానిది కలరూంవు (భార-ళ ఆ ౩౦ప) వారిన _(భార-అఆది 3 ఆ ౧౫౬) (వారిపి+అన వారివ)-ఇట్టివి వస్తి వ్రిత్యయములగునవుడు “అగు ఛాతువుతో నన్వయింపవు. అనలా పష్ట్యుంతములు విభేయ విజశేవణములు కావ్చుం పడ్వాదులు పరంబులగున వుడు “ము"వర్ష్శకంబునకు లోపపూర్షబిందువులు విభామనగు. 63 (చా-సం-56 ౬) (వ్యా-నసం-౧౦౮=౧౦౮ 1 మి, భయమ్ముుపటె = భయపజె2భయంసడెొభయముపడె. అన మానము+పెట్టు=అనమా న పెట్టు= అవమానం పెట్టు = అవమానము “పోస్టు. అవమాన పెట్టి (ఆళి ౧ ఆ ౧౬౮) ఖః సూతము+ప్ట్రు=సూూూత వట్టూసూ(తంపట్టు=సూ(తముపట్టు. (ఆము ౧౪ ౫౩) పడుంపెట్ట-పట్టు మున్నగునవి పడ్వాదుఎ-. పని రూప విశేషము పరమగునవుడును నిట్టి కార్యములు సంభవించును. ఉదా :-భంగపజుచు (విరా ౨ ఆ ౧౫౬) దెన్యము+పాటు=దై నపాటు. (శాంతి 3ఆ 35 ౯ొ. ౧ వివ :-పా ప్త్యర్థక పడు ధాతువే యీ సూ(త్రమునకు విష యము, పతనార్థ్‌కోము కాదు. ఉదా వఫగజము పడియె. ౨ వివ ?-ఇందలిది న్యవస్థిత విభాపు గానం గొన్నిట స్‌ విధి “పెట్టు శబ్దము నుదాహరింపక “పట్టు శబ్దము నాము క్రమాల్యద లోని దాని నుడాహారిం చెను,

[10] (నంధి-కళ సూ) (ప్రార్థనాద్యర్థక 'మూలోషము. 78 సరిగా వర్తిల్లదు. ఉదా ;-“అగ్గము+పడు= అగపడు" ఇట *అగంపడు- అగముపడు” అనునవి లేవు. “పదపడి=పదంపడి" అనుచో *పదముపడి” అను రూపము లేదు.

3 వివ ;-దీని లక్ష్యములందు సంధి ౧౪ స్యతము చొప్పున వచ్చు '*ని చేశమునకు భారతమున లత్త్యము కానరాదు, వకా రాబేశము వచ్చుట కిందలి పూర్ష్మబిందు విథి (వతిభటిల్లును, (భూం- నంజ్ఞా ౧౬ స్రూ,

(పార్ధ నాద్యర్ద కమధ్యమ ళు నర్షకమున కంతటను లోపము విభామనగు. ళీ, (బాంనంధి-క౭-6౮ స్ఫూ, (వ్యా-నం ౧౦౯-౧౧౦ విపు, క వమూాడుము.[.నన్ను=చరాడు నన్ను=చూడుము నన్ను. నమ్ము

కుము+ఇట==నవు 'శ్రకీట = నమ్మకుమిట, ఇటు చూడుము=ఇటు దూకు. చెస్పాము+అనినన్‌ = చెప్పనినన్‌=చెప్పూమనినన్‌. స్వరపరకత్వమందును: గవి (పయోగములందు *ము” లోవము గలదు- కం నిను గూల్చెదం 1 జూ యొవ్వత నైతినేమి (భీవ్ణు 3 ఆ ౩_౨౫). ఆడిదె నీదు సందెము (కళా౬ ఆ) భవచ్చి్తేప్పితం బెన్టె ఇ. ప్పనిన్‌ (మార్మ-౦-౨ ఆ) (దూం-(పొఢ-నంధింం౮నూ), వెటచియుండింతియ (బనవ, -౩౨ఆ౧౦౩).

౧ వివ ;-*అ-ఆ-ఈి మున్నగు 'నేకన్వర శబ్దయోగమున “మూ లోపము గబ్లదు. ఉడా :-దూడు మో (ఉద్యో 3 ఆ ఈగ) రశ్చింపువు, , (ఆది ౨ఆ ౨౧౭),

ప భూరి వ్యతిరేక (పార్ధనమందు మౌళి మె స్వరపర కత్వ మున మధ్యమ 'ము లోపమును స్య(లించెను- కవల (పార్థనమం దును మహాకవులు *ము లోపమును న్వరపర కత్వమందును (బయా గించిరి= కాన గాల-నంధి-ళణాళ౮ా సూత్రములు నిర్మ్శూలములు. తిక్కాయబ్వయే స్వర సర కత్య్వమునందును "నల (సార్థనమున శ” లోసమును (బయోగిం చెను, (చూ-మాండ-భీమ్మ 3 ఆ 3౨౫ ప,

4 (నంధి రగార౬ సూ) ఆమేడితమధ్యమ “ము” లోపము _౨౨ ఏవ :-ఈ *మూ వరక్షకమే కాక దీనికి ముందటి ధాతూ శారము లోపించుటయు.గ ల దుఎజిదా :-భానున మాల “విని (కవిజన్యా అఆ మేడితంబు పరంబగునపుడు మధ్యమ “ముడు

జ్జాలకు లోపంబు విఫెమనగు, ర౫. (బా=-నంధి-ళ౯ా)

(వ్యా-సం-౧౧౧ ] స్స్‌,

ఉండుము+ఉండుము = టిండుండుము = ఉండుముండుము.

కొట్టుడు(కొట్టుందు= కొట్టుకొట్టుండు=కొట్టుండు కొట్టుండు. (ఆ మేడితె స్వర పరరూప నంధి నిత్యము. వరా=నంధి ౧౦).

౧ ఏవ --స్వరపర కత్వమున “డుజ్‌ ” లోపమునకుం. (బయో సగము లభ్గింపలేదు-((ఉండుండుండు వంటి [ప్రయోగము లేదు)

౨ వటీముూ-డు” జ్జులు లోపించునపుడు తన్నివిత్తక (చమూ- ్రియూ ఒం స్తూ (హాన్వము ద్‌ర్ధ మె యగును. ఉచా ాకొమ్మ్లు+ కొమ్మువకోకొమ్ము- (భీష్మ 39 ఆ 3౧౬). కొండు+కొండు=కో శొండుం (భాస్కర, కిష్యిాం-౬ ఎసి ప్ర, (చూం(పొఢ-నంధి-౬3సూ)

అనుకరణంబున *అను ధాతు పరకత్యమున విక

ర్గము లోపించును, అశార పూర్వక వినర్షము. ళన్ట్పీ?

కారము విభావనగు, ర౬. (బా=నంధి-ళర) (వ్యా-

సం, ౧౧౩1 విష)

వర్థిాతాం (శీః+అనియె=నర్ధశాం (భీయనియె- (లక్షి త్ర వక్గిల్లు గాక) తుభ్యం నమః+ల నె=తుభ్యం నమోయ నె=తుభ్యం నమ య నె * గతానుగతి కో లోకో యటంచున్‌,

౧ వివ ?:-ఈ యనుకరణ నంధ్ధి విధులచేతనే "జెట్టున నను కరణ రహిత నంస్కల్భ తాదిపద వొక్ళములను (బయోగింప రాదనివిశద కవన న కస

• స్తూర్రి మజీకొన్నిట న్‌ యోత్వము వచ్చు నననేల + ఓత్వ మంతటను వైకల్పికముగ నగువనుట లెన్స, జీవస్థాయ నవా యనంగ, (ఉ-హరి, ౨ ఆ ౧౩౦) రదో యన్న యట్లు (బసవ ౬ ఆ ౭౫౩, సూరయో యనగ (బనవ ౬ ఆ ౮౦౧) మొ,

(నంధి-ర౬ స్తూ సంనస్కల్భ తానుకరణము, 5 మగుచున్నది, అనుకరణ మనలా ఖభాపాంతరములలోని పదవాక్య ములను యధాస్థితముగా 'వేజూక భావలో నిల్చుట యని యర్థము: అట్టి యనుకరణము "కెల్లున నచ్భాం(ధశబ్దమగు “అను”=(అనిఇెప్పు అనెడి ధాతువు రూపములతోంగాని (ఇవి “అట్టి శబ్ద పూర్వశము లును గలవ్చు. “ఇతీళ్ధం” ప్రభృతి నంస్కృృత శబ్రభుటిత సమాసము: లతోలాాని చేయయుడును,. (అనుకరణ శబ్దగతమ'స “అను శబ్దము నసంన్క్భ్భతమందెలి యుపనర్షము* అది తెలుంగు శబ్బమని భ9ిమింప రాదు.) అనుకృత నంస్కృకవాక్యముయొక్క_ యాద్యంతా రము లిప పొక్కలనుండు 'తెల్లు పదములతో 'బెలుంగు సంధికార్యముల నందును, అట్లగుటవేశత సీ యనుకరణ నంధి సూత్రముల చేత “అను” ఛబ్దముశో సంధులను నడపవలెను. తక్కిన యనుకృత సంస్కృత వాక్య మధ్యమున సంక్కృత సంధులె వరర్షిల్లును- ఉదా ;-శాం్రీ వాణీ గిరిజాశ్చిరాయ దధతో వవ్షోముఖాశేమ యీ లోకానాం స్ధితి మావహ _న్యవిహతాం ్ర్రీప్రంన యోగోద్భవామ్‌ తే బేవతుయ మూూర్తయ (స్త్ర) వురుషూ స్సంపూజితా వ స్ఫురై ర్ఫూయాసుః వురు జో త్తమామ్బుజభన (శ్రీకనరాః శ్రేయసే యిని... ..స్తుతియించి” (ఆది-౧ం ఆ ౧౨). (అనుకృతక్లోకములందుం బాన విశొమము లుండ నక్క-జ లేదు, నంన్కృృత శద్టానుకృతి క

ఇా-లఅద్ధావాగ్వి బుధ మహో వచన కవ్యాహార మాసహావచ | 4 అ జ స్సిద్ద మూ ఖీ కృత తాం గత; కలిరితి(శ్రీసూ. క్రివిద్యాధర మిద్ధాద్ధత్య మగాలయం హీ కుదధ్రియా మిళ్టేంనదత్కి-న్నరం బద్ధ్‌రాగ్రణి గెల్చు టుత్సపమునం దయ్యె న్నభం బయ్యెడన్‌' (ఆమురళఆ౬ ప,

౨ వివ :._ తెనులస వాక్యముల నడుము ననుకరణ ్ర్రక్రిత్ర ముగా 'సదా-సర్వదా-సర్వత)-వృధా-జయం-జయజయి” మున్నగు నలంతి సంస్కల్భృత పదంబులు మహాకన్ఫల చేం బియోగింపంబడినవి.

76 (సంధి రజార౮ా సూ) అనుకరణరహితన దాదిశబ్దములు, “నర్వత నిలింపకామినుల వాడకు” (ఆము-పీరి 32), “వృభం-హోం స్వ స్తీ మున్నగునవి యన్ననో సంనృల్భత సమశబ్దములె. “నువ "సేయంగాందగదు”. (ఆది ౨ ఆ ౨౩౨). “*ీఅంటితి నమశ్శివాయ పాపాత్ళురాలి” (జై. ఈ ఆ వాొఢ-సంధి ౧౫ సూ). అను రీతి గల వింత ప్రయోగము నమశ్శివాయ” అనునది పంచాత్షరీమం(తమ్సు) లరుదుగం గలవు, ఇంత మాకిమునం బెల్లునందును మణిప్రవాళరీతి (9ది మలయాళమున ధారాళముగ నున్నది గలదని తలంపరామ,. (దూండావి-పరి-౧౫ 11|| విప). భఛాహాంతర విభ_క్యంతములు "బెల్లు మున్నగు వానిలో నుండుట మణిపవాళరీతి. అనుకరళ౪ంబునం దుదిహాల్లునకు ద్విర్వ చనం బగు.

ఈ౭. (బా- సంధి - త) (వ్యా -నం- ౧౧౪ 1వ,

కింతత్‌ + అనియె = కింతత్తనియె == (అదియ్‌ద నెను,

క_స్త్వమ్‌+అనియె= క _స్వృమ్మునియె=(నీ నివ్వండవ నెన్సు,

౧ ఏన ఏతత్‌ -తద్‌” అను “చర్వ-జ_న్వ్య" రూపములు (చర్‌-జశ్‌. ప్ర త్యాహారములు-మూం-సంజ్ఞూ ౧సూూ శనెండును సం స్క్యృతమునం గలవు, కాని యందలి “చర్వ” రూప *తి కారము నక ద్వాక్యము గల్లును. “క న్వ్‌ అనువోం దుదిని వుకారచె నిల్చును. వాల్చరకత్యము 'లేదుగాన నచట నిండుసున్న రానేరదు. ధాసోంహమ్‌+అ నె=దాసోఒహామ్మునె, (నన్నయ నిత్య మె యె నెను.)

అనుకరణంబునందు “తవ్యాదుల వముకారంబునక

ద్విత్యము విభావనగు €ఈ౮ (బా=సం, ౫3) (వ్యా

సం ౧౧౫ 1 వివ),

తత్‌ కర్తవ్యమ్‌ + అనె== తత్కర్పవ్యమనె న్‌ా తత్క- రృవ్యమృ్ము నె. సర్వ మనవ్యామన న్నెలుంగవే (మను 3 ఆఅ) భోక్తస్య మన్మాట

లున్‌ (ఆము ౧ ఆ ౮౯, తన్యాదు లనుటచేత “నయనం (పథాన

(సంధి కగా సూ) ధ్వన్యనుకరణ నంధి “ము గాగమము, 77 మను (విరా ౨ ఆ౩౫)ు పాతు మనుతు మున్నంతములు (ఆం భూ-౨౦ ప్ర” ఇత్యాముల నెన్నునది- వత్‌ ర్ధి

అనుకరణము పరమగునవుడు సంన్కబ్రతపదము. తుదిదీర్ధథు (హనస్వమగునని యప్పకవి (వాసెను, అట్టి (వాత (పామాదికము. “ళంహెరి యనంగ (అప్పక-౫ ఆ ౯౮ ప) నహానేస్తు పరస్తాత యనుటొ (అప్పక-పీరిక. ౧౭ ప) (పాన్వము రామికి దుర్చలన్య బలం రాజూ యన వినవే (మనుచ. ఈ అ ౭౮).

ధ్వన్యనుకరణమున ద్విరు్తి బహుళముగ నగు, అ్యన్టాయెడల “ఆను ధామి సరకత్వమున ముగాగవుం

బగు, 5౯” (శాఖ-నంధి-౧౯-౨౦) (వ్యా-నం

౧౧౫గాంం౬ వ్‌ష)

తశతళమనియె, (కక ౧ఆ ౬౦) కనకనవమను (రామూ ౬ ఆ. (వొక, పలా

"” సూరి "అహి మాదులకు ద్విశ్వేము _వైళల్పిక మని సూ(తిం చుట నరికాదు. చింతామణి కర్త 'అహమాదీనాం ద్వితం” మ్మూని నిత్యముగా ద్విత్వమును స్యూతిం చెను. “దాసోహమ న అను రీజిగల ద్వి త్వాభావము మహోకవిప్రయోగములలో లేదు.

• ఇట నంధి ౫రీ సూతముగ సూరి *“ఉదంత నామంబున కనుకరణంబునందు *వ గా గమంబగు అని శూ(తించి యుదావా రించెను, ఉదా : ఇయం భేనుః+అనె=ఇయం భేనువ నె. ఇయ్యుది శేవ లము (పొమాడదికము ఇాన నిది విడునంబజెను. కవిజనవముండమను నధరణ కారికల టీక మూలమునం గావలయు సూరి యిట్టి [ప్రమా దమునకు లోనయ్యెను= (మూ-వ్యా-న 6-౧౧ం్మాింం౧౬ విష. "బయం భేనువ నొ అనురీతిగల వుగాగమమునకుం గవి (ప్రయోగములు లేవ, “ఇయంభేనని అనియ యుం.పఏను,

78 (సంధి ౫ం సూ వాక్యావసాన సంధి పొక్షి కత ౧ వివ ఫ-ధ్యన్యనుకరణమున “అను శబ్ద(పయోగ శాహిళ్య మును గలదు వడవడ జమదనగ్నిసూతి వడంతె౯ (రామా ర ఆ (పొ) వేసవిం గనగన వే/ఏ చటాతివై (నిర్వ 39 ఆ ౬౩9 ధ్వన్యను కరణమున ద్విరుక్తి రాహీత్యమును గలదు, ఉదా : డిండిముదుందు భుల్‌ గుభులనన్‌ (ఉ. హరి, ౮ ఆ ౨౧౨). నాక్య్యావసానంబున నంధిలేమి దోషంబు గాదు.

౫౦. (బాంసంధి, ౫౫ నూ) (వ్యాసం-౧౧౭ 1 విషం

సత్యము సర్వ(డేయము, అది లేనిచో సర్వధర్థములు వ్యర్ధ ములు, ఇట్టి సంధ్ధి వరహంబు పద్యకా వ్యంబులం దుం ఛాదాంత మంద మూపన్షైడు.

౧ విన .-ఈ సూ(తమందలి నంధిశబ్దము వివిధసంధికార్య పరము, పరరూపనంధి-నంహి తాయ కారస్థితి నరళాబేశాదికమును "లేకపోవచ్చునని యర్థము.

౨ వివ ;-నాక్యాంతమున సంధి లేమి దోపమంబుగాదనుటచేత వాక్యమధ్యముస సంధికార్భము మానళాదను నర్థము లభించును న్నది, కాన *“అతండు అప్పుడు అచ్చట చందుని వరాచా అనురీతి వాక్యములు దుష్టములని భావము, దోపంబు లేదనుటబచే వాక్యాంతి

మున "సెరధిచేసినం జేయవచ్చును.

3పిన :-పద్యములందు ్యాక్యాంత పాదాంతములు ₹ెంగును సంభవించినవుడె యని. యెజుంగునది. గీ, సత్యంబుతో నరియు6 గావు ఎజులసము (ఆది-క అంగాగ్స. పడగనున్న హానుమ భయవి వ్యాలుండుగాంకు అరదమునకు సూతు డచ్యుతుండు (ఆహో, ౧౮౭ పుట) ఆ. నె. అంతం గొంద అధిక హోస్యంబు 'సేసిరి అడవి జేమి రోసె దనిరి కొందజు (ఆర ౨ ఆ ౧౦౩) ఆ, వెం (శమము వడసి యొక॥ా నమయంబు సేసిరి ఒనర దానికెరంగు ,. (ఆది ౬ ఆ- -౨౬రె, ఇవి నన్నయ పద్యములు* నన్నయ (పధమవుకుపునంధ్ధియు

79 నిత్యమె యని సూ/తించె. ఆతని భారతభాగమం దిట్లు పాదాంతవా క్యాంతస్థాలమం దు. దప్ప సంధిని మానలేదు.

ర విన :-గద్యపద్యాంతములందు వాక్యమధ్య మైనను నుత్తర పదాస్టిదివర్షముణి నంథధి చేయరాదు. గద్య 2--అన్వగంబు సొచ్చు నప్పుడు. చం అతి రుచి రాగతుండయిన. = .(ఆది-ళ ఆ ౧౬-౧౭ ప్ర,

౫ వివ ;--ఏక[పాన కములగు మూలికలందు నాబుపాదముల ెక్కు.ైనను వానినొక్క పద్యముగ నె యన్నవలయును,

౬ వివ :--ద్విపదలందు. మైనియమములు చెల్ల లేదు. త్రుదిక్రిం బదమధ్య పాదావనానమును జూపట్టుచున్నది. ద్విపద, జాతులు మూతానుసంధానగుణ వి సీతులు గాన యనియతగపసై య నియు ను టౌసోవాయసనియు యతిరా్యగ్యయ నియుం జెప్పు (పండితా) (పాన భేదముచే నివి భిన్న పద్యము లన కతీర దుగదా,

జో జ్‌ ఇది స౦ధిపరిన్ళెద ము

బాలవ్యాకరణోద్ద్య్యతము తత్స్ప్సమపరిచ్చేదము సంస్క్కృతసుబం త శబ్దవుంలు ౧ వివృతి ;_సంస్కృృతమున ద్వినచనమును గలదు. అదియు౯ 'జెల్లున బహువచన మె యగును, సంవ్య్భృూతేమున లింగము పారిభామీ కమ. (దూంకత్స-ం౭ సూ. ౪ వివ, ఈ శబ్ద మి లింగముతో నుండునవి కోశొదులవట్లం బెలియందగిన దెం సంక్చత నామము ల జంకములు హలంతేములు వని రెండువిధములు, ధాతువ్చుపెని “కృ త్చ త్యయ””ములు నిల్చుట చేతను నామములపయిని దద్ధిత్యపత్యయ ములు నిల్చుటచేతను నావముములన6గా6౬ బాకిపదికము 'లేర్పగును వాసిపైని సుష్పూలు నిల్చుటచేం పదములగును. పదనముదాయము వాకన్టము- పొలిపదికముపైని _ సుప్పులు నిల్పెడి ప్రళయ సంస్కృత వ్యాకరణ మునం గలదుం ఇం దట్టి పుక్సియచే. సిస్టించిన రూపములె కొన్ని భూపంబడును, విభక్తులు సుజ _-అ్‌)=(వధమావిభకక్తి ఇవే నంబోధన పిథమా విభ క్రీ పుత్యయతఘులు, “అమ్‌-ళఇ"-అన్‌” ద్వితీయా విభక్తి ప్రత్యయములు, 'ఆ-భ్యామ్‌-భిన్‌” తృతీయా విభక్తి (పత్యయములు- “వంభ్యామాభ్యాన్‌” చతుక్థీ విభక్తి వళ్యయములు . “అ-భ్యామ్‌- భ్యవ్‌” పంచమి విభక్తి పుత్యయములు. “అన్‌-ఓన్‌-ఆమ్‌ పప్షీ విభక్షి (పత్యయములు. “పటన్‌-సుప్‌” స్తమిా విభక్తి ప్రత్యయ ములు, వీనిలో సు" అనుదాని 'ఉఊొకారమును *సుప్‌” అనుదాని *పొ కారమును “ఇద్యనృ ములు. “నువ్‌” అనునది పిత్యాహారము. ఇవి తుదిని గల పదములు *సుబంతములు. వీనిలో మొదటి చేకవచ నను రెండవది ద్వినచనము- మూండవది బహువచనము- ఇట

క్ల 1] (నం-సుబం-౧-ఏి) నావావిభ కృష్టంతములు 81 లే జి శీ ల్‌ శల న. న్‌ ళ్‌ ఖై చ్డేశ్తి గ్‌ శ ణ్‌ జై కా న గ ఆఅ జే! 5 ఈ స్త య్‌ స్‌ ఠా |! ౨ ( శెళత్త్‌ శ వ స సి (డి ఈ చల్లే ర్తి దీనీ సీ ఓ ళ్‌ ర 12 ల జ ల న 2 2ల్లే శ్త్‌చి ణి ఆకా క్‌ 88 సిఐ చచ శ్‌ లప య ౧ త్త క్‌ (శశి న౫ స వ చ స్టా ణ్‌ ణ్‌ క్‌ 3 [19 షూ 2 ర్త న. సళళ స్‌ సీ స వా స న 1 కళ శవ సో టి న ఇఫ్‌ వ్‌ న్స్‌ ్టా సంస శచీ శ బన్స శొచిి రై ళో న ర ౫ ట్‌ ద 1 శనై న్‌ క ౧ స జ ళా హూ స ళా స లం తశ టే లిక వ్‌ మరిం టట్‌ త్‌ సల శతం సిడ్యాళి త్‌. న్‌ నీ 0 [5 న గ న గ 2 ఈ స ననే న్‌ చ రత్తి సర శీ శీ శీ | న. 7 ధా 2 . న... % ర్డ =. చ ణ్‌ గ యన్‌ 2 9 చనం య ఇ గ శ్‌ క సత 2 లే కరన కళే ద వశీ ష్య పతా 2 7 చి [శే యా వ్‌ ల స్‌ ఫో ఉ వ్‌ 4 ఇ ॥ | ఛి క నో శక ఉశవతి భశ 0 శశి

8ఃె (నం-సుబం-౧-వ్వి నామవిభ_క్యంతములు న్‌ చ్‌ ణి లూ ౧౨ ్లే లు శం? ళ్‌ ్సా నో 1% నప ఖె చ ఏ2 చచ చి సపపెల త్తు 205 ఫల 6 న గ శస స అ. గ్‌స్‌ 22జ్లజై ఈఈ96 6 జజ్లి ఖి ఇ శూ ఈం అణు డ్డి డగ డి! త్తణ్లి స్‌ దయం షం య! యం రొ ఏ ఆఫ. రారా భట సే కాళోలా గా ర్‌ఫటి చారం ల ప స కం శిలింతే త త కిచి? 99 6 టడి స ల్లల జాచి గ త ళు ర రో గ్‌ అం జై కై కి ర్జేత్ల న క శ్‌ స్‌ ర శం సిత కళా స్టింగ్‌ శణ స్లో శ్‌ నా ॥ న ళు య్దు ౯ తే రూ వ స త్తి ఇ సన రై స టల న 9 ని ళఛాళాని కక టాక చచి 22 రై డి ఓహ 6 ర్ల విపత్తే ల్భ 8 డ్డ ్త గయ ణి లైక్‌ టం మ న్‌ ఫ$ టీ మ! కొరాన్‌ సళ్త్టరట్‌ ర యళ కట్టిన (న ౨ శ్‌ జి హని గ్‌ శ అయా గిం మ ష్‌. వస్‌ గి ర్‌ ౭/౧ రి సారికి సట స. 2 గ్‌ సా స... న్‌ 2 ద్ద ని అ బూ ళ్‌ శీ ఈ శ్ర త లి లి శశ కాశి శిత ఉశీ రత కాచి 2

(నం-సుబం-౧-విి నామవిభ క్ర్యంతిములు వ్‌ ం నాష్‌ 2 కాసా క న కలి య ఇస స నా. న న వ ప [సి సే ణి అకక ₹9 అ స్‌ న్‌ ఎస్రే[ై బ్‌ హభా భా వర ర పరల | న... 2 లలి జ్‌ చ్సా 6 స్ఞా[్‌ [1 [1 ( టి లల ల ప ఇళచంత! శస! పీటల క అ గ చేటేజోకలి లల క్‌ ష్ణ చేజి ఇట్రడ క్‌ జజ ట్‌ ౪ చీళ 3 శద న ఈం శా ఇచ లది ర లి వి ల లలి బటి

• న్‌ స్‌ జ చే స స 7 చ |. య న 2. స్‌ / ఎ రికరి [స్‌ ట్‌ నజర్‌ రల డొర్‌ ట్టి శ క ల [2 స్త [1 2 చం ల్లి నె ాసళ్యీ ళు / రచి డి శీత ఇళికీ!్‌ స రమి6 అల ళల ర్‌ గారి శచ కాశి శొళు న జో కా శోళి

శిక్ష (సం-సుబం-౧-వి*ి నామవిభక్త / ంచములు కళ. + ఇళ్లూ చ చచి? జ ల్లీ న... చచ 4 శకి ప ర ౩ భర 24 శత్రళ్తాలాలళ్ల రాతను శ (రిల ల. కీ “ వ సహస హ్‌ శి ళ్ళ యా. 00 స్ట్‌ వ ళం గ్‌ ం స్ట్‌ జ శ్‌ 92 2 స ఎ ప. ఇంజ్స్పెట్రితి త గ! వ స న న న ని గ్‌ పంగా షే క ర గ గ ర హం తా స జం క్‌ స ర వస. 5 శా ఏల నన ఖీ జేకే కట్స్‌ న్‌ ౨ లర న్డ్‌ ఇ న్ల్‌ చటక + జెడి లి క్తి? 8 పస వశ సఅకళం స చచతిత ల * ణా బ్భ్ధి స్‌ ఓ కె శ్స్వ క న స్‌ న్‌ 1 యి చళ్ల న. శశీ శై యా 1వ జి ష్‌ హ మ అ శాలి హ్‌ సా ల తం టా ల శ్‌ న! రి 42 ర 2 | స

ఇనం-సుబం-౧-వి నామపిభ _కస్యంశములు క్యా ల ద పీ న, ఇడ చ్లే గ్గ్‌ తనా 2 పం!

శ ళ్‌ | చు

ళా స్‌ న్‌ 2 చ్‌ వాకా

న 19 ళల ధ్‌ సక ఎరికా ౬ తట్‌

లై శే రిం స న ॥

చ శీ ల్లో ర.

(ై శీ షి న.

ళ్‌ నే (ఏ వ గలే. లం న్‌ా

ల డ్డ ధడికిళ్ల ప్రహరిళి

దల గం ళ్తె న స స్‌ ర్త ఖవట పై

శా న్నే స్ట కష దక ర 7] న్‌్‌ ర్‌ సి సు నగా ణా ళా

హట్‌ “ఇ ల్‌. =.

కష్టా ల సం

సం చళ చే ౩తచేనతి

య వ సం స.

వ సట ర్‌ పైరళా ణి శే | చ్‌ "సి న న స... న. వట ల ఈల్‌ సనత్‌ 28 నిన్‌ గ జి జ రేం జో గ్‌ర్తేన్షి లై లశ తం ౧0 న స సం హ్‌ “చాతి నవీన 2%? శా ణా 9 యే హ్‌ ఘా ల ం ఆ ఆ ల్‌ జ వ స స స క న న

లర్‌ స స్త శద న లం ళాజ్ణ రి కిస కటిరే గ్రస్త శై సు అం లలి ఖా ణి స ల ్ళళటె జి న్‌ క్ష్‌ చతోోి ఇం డై లై డా మ రన క (శ శే ఇ న వ ఫస లేసు ఆతాచటంత్త 8888 ౭0 ఇ విసంనసం: లలం 22 స్‌ సిగా సె ష్‌ ఫల 91 స్ట నం వి స్‌ ట్ష 2 జల్ల చ్తి ణా చూ ! న్‌ శ పూ ల ప ౮ /. భవాన్‌ చ్‌ వగా కీ న్లో సే రా యి ర్‌ం రే న్‌ా గ్‌ [1 శ = న ల త న = ఇ న ళ

వ (సం-సుబం-౧-వి) నామవి భ క్ష్యంకములు ణ్‌ గ్‌ చా ము బ్‌ న్‌ 23 కా శ్రబిసా లం టం సర ఫటడ చు చచ ళా 22 ళట బోటి న గి న న. టన ఉం 02 మళ్తుపుష్తు లి చ న్‌ు గ కవర్‌ టై స స ష్‌ చి భట భే ల ఇ్లా న్‌ ఛి మం న కై గవి ష్‌ “జా య్‌ జొ న న రేం తట్టీ టరిసతడ్టపింట శద పల స. శ ౮. న తం కణ ట్లశ తి శం శిత ణి శల శి షాలు టాం నన సం ల ంం “ది సల ర ళ యి కా" ఇ టూ సా పూ 266 * 3 యణడ్తలతొ సో వ ఎట్లిట్లిట్లి నీ స (7. ళ్త్తణి స [క జం చిం 2 రి స్టాన్టస పైనతన 2 ్గి న ప ఎ ఛి 4 న సు 1 తా 22 12 నుసి జి బి త్మ ం సంగం ఇత హరిం టే ఇ చ న న స 1 ౧ నగ గ గా 22౪ టై టా స ౪ ౧ న్‌ ల! నల? న్‌ గై జా ల్ని స్‌ జి (ర్షాచ్త వేట! న డి కీలని ఎ ం ళ్‌ రి శ స హఉశాలా చలిత శీతం? బళా పైపై! భత భశ డాలి భళర్త కళతో

(నం-సుబం-౧-వి)ి నామవిభ క్యంతములు 87 దాచి ణా యా ల్‌ ఊఉ ్తి శ్‌ ల ళం సే ళు ణి ష్‌ ౫ శ్ర క్‌ ర | పా కు న్‌ య ౭ ప క్రితి ర త్రొడి గ్‌ జీ క్క శి ల క సస ళ్‌ న్‌ ॥4 సి సల గడి ది స్టా (ఐ [ఏ ల్‌ ॥గ్తె శ్‌ శె సల్లే ల్లి ణే యం పలా న సం ఉచ స రక్తం చచ శ్రి*ంట 5 చో సం భే ఘా ల నో క్షం థ్‌ లాట 2చ ఇ ఈం టెం చరిడాడ్‌ " ళ్‌ ఛై రా శ్రే లి ళ్‌ ళా ఎల్లి ప్‌ 1 *వ్పి ళ స్ట్‌ స్‌ న్‌! ౧ జజ ఎగ శని స తే స ౪ తళ వ ళస్రత్తే ౩ గిల రేస ల లబ 14 శద హం ణి స్తో క్ట స్స్‌ చె ఆ స్ట ఆశ్‌ డే శి ప నట శా శలన౫ాూాని శక్త ఎంచ వి అ వ గి న్‌్‌ న్‌ స 1 గ పల్లి 5 నప శ త్‌ ఉరు "౬ శ్‌ న శ శా షై వ్‌ శ్ణ్లచీతల రైడు ఈసి ని జ న న లా ఇ 6౮ మ ల హా క్ట చు జ బే నాన ఆట యీ హా ల్‌ రి ఛి ళో ఖు లై ర్మ న ళ్స సె ఛై 1, ల ఇప చ డొజ్ల హర స సస ష్‌ నే క స స స శ + క్‌ జ్‌ న గ | జి *వి 1 1) 06 శె ళు ల్లి లా యి) సం వి ట్స ణెణ్జి గి కః ని శవయ వ ౩2 ₹ఈ శ 32 3 ర 7 స్‌ న్‌ 2224 క | 7 క నో (2 ల్‌ ణే శ లె స్క నే కి ళభాన్ని సిం య ళా గ] ఆ జ వి జ గా జ టి నలో తి కశ గ క్‌ గ శ తాత రొభి ౫ 2 తి జె? తో క్రై

88 (నం-సుబం-౧-ప్సి నామవిభక్ష్యంతములు

ర్‌ పం జ ఫ్రై” కఫ ఫట జ న. స శ్‌ త 22 డెస్‌ 2జీ న్‌ సట 32 ల్ల ణి ఆవ ఆటం క స్‌ ఓ సం మది 2 ర్హుశ ళు సట సాకి డో రి తొట్ట వి ఉఊటాకలల లోలో 263 త్‌ే స సహఖుూ శృ ప స్ట్‌ లజ చ్త స!

స్‌ సగ 0 లెస్‌ ర ర్త ౭ ఛి లా కు స క్ట భ్‌ ళం పై గ్‌ అంధాల్స స్‌ న్‌ లై న్‌ు

గ్‌ా వ ౮ చి ల శన

హహా ట్య లలత టలందంయున తీ శి స్త ళల ౮కి అటల్లరిళి- అ ఇళళి 1 వంచ ౪ న్‌ న 5 శైల లల శం ఉట సల్లే రం నా ఆ క లే క! అ ౧ లతా కే ఛై (ట్‌ ఇడ 2 ర ర శ 3 భి తహ కాళుళ ౧ న ప స లాక్‌ లా నైటి న లే ల (వా

చచి ఆక 37 శై ంంి ర్త ల ం సక్‌ | రీ ంటైక్సిర్కస్‌ కై సనత్‌ కే

ఇ

స ర [లి కీ స స్రాల వజ వై ల్డాళ్లే

ళు

గ సిల్‌ టల ఆ 20౪ గల్‌ కం ఫి జ త కిటికీ ల్లీ లారి బిఏ నల క్‌ ఏ న ననా క శ శ ర్‌ ని లం ళ తతతళశ్ని స్‌ అలల (| న్‌్‌ శ టై స్‌ లానగిుక్‌ ళా క లోడం నీ రల గీ చాలి లి పో 74 న్‌

న్న ఈ ఉం లై టి క ళ్‌ త ది ఇ జ

శొఫభం అతి శతు కాశి అాశిశోా 36

19 ణక [12] (సం-సుబం-౧-వి) సర్వనామవిభ క్యంతములు 89 శ శై మళ ర్‌ం యర? జై ౫ తళ క్‌ క్త డ్‌ క గా ని శ్ర్‌శ్‌ 2 2 2? ్తా చ్‌ ళీ హం జ 10 ర్‌ | నే . శ జాజి క 2 ల 2 2ర్త్‌ శీ శే కలై ( వ రూ ల్ణో రను కంకి గ జ న ప్ర ఏన రా ౯ యర చం న. ఓ సిం” శి శి నోరొతి జ కస్‌ ఖే నీవంటే 4 రీ జ్ల రశ? ఫెళ చిన నిం చ చ 2 2 న 2 2 12 అర్హ 9౫ న డా య్‌ ఫ్లా స్ట శ. 2 ౧ €ల ళం క న్‌ వి సల చి £ల్చి చం బీ క్‌ చం 0 రచ క చే. పళికు శలోట!్‌ శ నించి ల్‌ క్రైం కక టంట న జి జి న్‌ ర సస స శ న జ $2 సడ లత క్త లి జ ఇట్ల భన శ ౮ (| నగ ల శతుత్‌ ల్ల ర్ల సి ల - 2 చం తన్‌ 5 శా రిటినా?ి ల సా లైట్ల గ్‌ ఇ వలపు ర్‌ ఏ ౪ స తద శశ ల 2 ర్ట నీ 02 ఏ2 3202 2 న. ల చట్ట ల్ల ర్‌ డో గ? ల్తి సం ల భోలి సన అక స లక్‌ న స స. క్‌స్గ్‌ళ్ట క . ప క్‌ సత్తీ మ్‌ స. /. వికారి న్‌ ఖాలీ ప! రి కంటు య గ స ర వన రే 12 1% రశ గ్‌ 2లో హ్‌ స ప. న్ల్‌ళ్లక్‌ గెట క్‌ శూరో ణ్‌ ౭ 2 నస్లై 222 ర్ల ౭ శ్‌ జత సల్‌ అభితో తిధి శ భా పడోభాణి ల్లి

తి0 (నం-సుబం-౧-విి నర్వనామవిభ _క్యంతములు శిర వల్లే జా తొ గ్‌ (| ళం బ్‌. ళై నో ప శీ నిశిత శి ళీ శీ శీ క్‌ స్‌ గణ న, న భదిట న్‌ గీ ఇ ద్‌ స్ట్‌ క్ట శీ శీత 41 నని కచ నై వ] [ (న గ ణం ర ర్‌ 6 శ్రీ [౯ ్ర న య స య 1 స ర మక 4 గ! వ... జట వ జ లీన్‌ న్‌ నే ఎ్రై ఖల్‌ స 8 ల గ్‌ ష్‌ షప ర * శి ఒన్‌ చేట శై చే రణ తజ చి లజ క్ట / 1 1! న త్తి శ ల! వర్ల స. ఖి ఫ్‌ న 7 [గ్‌ [9 గస! ళ్లు న్‌. నిం [జ న్‌ శ శే సళ [ శశ 1 . ఖ్‌ గాశొళాళ శిల యా ణ్గా శ్రా

(సం-సుబం-౧_వి) సర్వనామవిభ _క్యంతములు ర! న తి జి న్‌ న్‌ అది చ లై క రేటా లే ని ళ్సి (ఐ స లై ల జ్తీ జ్జ క్ట ఈ కడి లైల లై శ పాత రి ల టర్‌లీకీ పాపిట శ్‌ ఖై ఎని శని (చికి జి ణి జ త తిత్తి త శే ధి స గు జవ ఆ స్ట 2 శంఖి క చే నన ఉం చచ లైల బాం క 2 స్తీ ఖా ప్‌ శ్‌చిళ ౪ న తానా నాననా సరం ిధాాలాననతొమానానాలాననాలానలు అవాలని. జ్‌ న జ్జ గ తే న్‌ శ్ర దర ల్బి అల్లే) స ద్ద ఆ ఫ్రే ఎ అబ ల ళం స అ ని శాత ర ఐం తెళార్‌ 2 ర౪౭ రిగిత్‌ 0 15 గ వే లో స్ట్‌క్‌ క్‌ సిస్‌ | ] ౫ ఈ (ర్త ర్‌ |ర్త్విటి అణు 99 న ఏ థన వాన్‌ శ్రీ ల్ప్చే్త్స “దాదా క ని శ స ల్ల వన ఇ ఇఇ నిని 19 య ల్‌ సం / స గల (8 సం _ జై ఉఏ న గ్‌ె్త పెళ్లా లశ్రీస్ర 6 తంలేటై శశ ఉశిళళ ప కాడి ళా

వి (న ౧-సుబం-౧-ఏి స ర్వనామవిభ క్త ంతములు గ్‌ డి శ చ్‌ న = ళ్త న ల ల్‌ రణే ఛే 4 ఫు ఆ ఆ శద ఛి లం గ్‌ చై ఓం ఆట చై (= స్ట్‌ ర కలీ అరి రహీ 2 12 తం ఆ సము గ డ్డ తి ఆ ఖా డ్రి ణి ఈ ల్లీ ౨$ జోస్‌ వొ ళకి చ్లి య ఖీ క్‌ గటి ఉత చ ఇక్‌ 8% ఉం? ళ్‌ క స. + 192 రు క. తిత్తి తజ శ్రిత అల జం. శ వ టై త రేడి శ్ర కేశి ౮ న ఎ స మ ల ఇబ ఇబ 16 న్‌ క జహా + త ఈ న స 7 క శో కాచి? వాళత్తా సతు ళా తా ఆని శ ఆ ఎలా 3 సు ఇ్ణి (ఏ జే శా సై శక గ్‌ ళో క య జం కంతి భ్‌ ౫ ర్‌ వ్‌ | న్‌ ల వశీ ఈ? శీ శభ చలిత కిర్‌ స్థ రస్టిక్తత్త్య ల శ్ఞైస్టజ్ట య క్త జొ గ్రా జెక్‌ శ వ్‌. ధ్‌ హ్‌ హ్‌ క్స్‌ గే 2 న. తంట ఆళి ఆ ఈ ఆ అ లఐ ౭ ఖ్‌ త జి (సీక్‌ శై హ్‌ 7 [గ త్‌ శ్‌ట్ల శి వన్‌ 7 సఖ = గీ వ జ్జ య్‌ క ఆ భలితల్తితీ్‌ త్తి తపసో | సశ ఉత్త భఖ ఇళ శి

(న ౦-సుబం-౧-వి) న ర్వనామవిళ క్యంతములు లికి లాం థీ “జే న. జ్జ వ్‌ ఫ్‌ ఫ్ట ట్‌ వసు సే ఉం చి శ్ర గ్డెం ణి ని ఈది లభ ౨ కి సల షూ ఆదు ళం నం ఖై. లా త్తే న శ శిలపై శ్థ్‌లి లల స్థాష్టచ్టల్లై ల శ శ న వి ఆలి ఆల | గ 2 శిత శల శిల శ గ్లి స్ట వస లల్లో వ క్‌ వజ ల్‌ బరా లి క్‌ = కొ సం ఫి హాయ కూ లిఖఖ స గా తె ల

• శ్రీశ శ ప్రశ లట 6 న్‌ నెర [ట్‌ జే ఫట, సాం వ 2 *ఐ! జి డీ రే! (2 గో ప... న్‌? గ్‌ 2 గం పు ఛి ఫె బన ఏ గేం ఆక్ట్‌ స్థన క్‌ [న్‌ శే అఆభులొ వ్‌ గ ఎఖ లి 1... లే స్స్స్‌ ఫో ఫి (౫ ఠం ర్ల శిరి శు ళీ న సం శ న ల

ర్త (నం-సుబం-౧-మ్రి సర్వ్యనామవిభ_క్యంతములు వ వ. [గ లకీ నలల ప కిల సై సని ఇళ్ల (ణే సే ఛై చ్తీ గ్‌ వ... సా ళా ౪ ళా త్తుటళ్టు కశ గజా జగ పశ శి లొతి ఇం సలు (మ గం. శ స ల గ న | ళ్‌ 2 సే చ్లి మం ద్‌ ళు స్సు టు ళా స న సలి ఈలి లా కాత హాటే కా స్తై క్‌ చి లే = స ళు 6 య్‌ య్‌ గ ఛ్‌ వ. ష్‌ గ్జే ల్ని; 2 కా 6 | ౧ భరి [0 802 ఓ [6 స ళ్సి స [ఓ ా గ 2 శ గ్ల క్‌ 2 రట గగ వ. హస సస. గ్‌ హహ్‌ స్‌ స్‌ న్‌ నీ స్‌ | భాగా ర్‌ ద శ్రేళ్లే స జ్జి నం ఇఖీ ని (ల డ్‌ శ ౦6 [౧ య టం చిట అ ఖి జైపై జి డ్రి లీ లే ర్ల చ చట్ట శ

(నం-సుబం-౧-వి) సర్వనామవిభక్యంతములు క దకారాంత తిలింగి “అన్థుద్‌ ” శబ్దము=(నేన్సు వ్‌ ద్వి బ ప్ర. అహన్‌ ఆవామ్‌ వయమ్‌ ద్వి వమూన్సు మా ఆవాసా నొ అస్మాన్‌, నః తి. మయా ఆవాభ్యామ అస్మాఖిః చం మవ్యాను; మ్‌ ఆవాభ్యామ్‌ః నా అస్ముభ్యన్‌, వః బం, వత్‌ ఆవాభ్యామ్‌ అస్మత్‌. మం మమ, మే ఆవయోః* నె అసాాకమ్క్‌ నః నం మయి ఆవళయూః అస్మ్నాసు ఏకత్వమున 6వ్పుష్రియమి, బహూుత్వుమున “అన్నదీయమ్‌ ముగ్నగు రీతిని దద్ధితరూపము "లేరృడును.

బాలవ్వాాకర ణోద్ద్యతము తత్పవం శబ్ద వివరణవం ౨ ఏవ పాతత్‌ =ఆ నంస్కల్భత(పాక్పుతయులతో, నమము=౭ తుల్యము; తత్సమము. (చూడు-సంజ్ఞూ ౨౦ స్సూ. వినిలోని (పాక్యృతి సమ మౌొచ్చిశ మె యగును. (దూ-అచ్చి ౧స్ఫూ 3 వివ :-ఈ పరిచ్చేదమున ముఖముగా నంన్కృల్భతన మళ రూపములు సాధింపబడును. కొని యా పరిచ్చేదసూతము'లెయగు దుమ్యూఢదివిభాయ కములైన (తత్ప-౧ మొ ౧౭.౨౬-5.౨-౨కేంర రం నా. మొ) స్మూతములు కొన్ని (పాక్ఫతసమసాధనమందును దద్శ్భి న్నాచ్చిక శబ్దసాధన మందును నుపయోగించును. కవలాచ్చికళబ మా(తోపయోగివిధులు. నిందుం (బసక్తాను (పసక్తముగనుపబే వింపంబడినపిః (దూ-తత్చం- ౨౪-_ ౨౭-౯౪౭-ళ౮ా స్తూ, సిరీ జమ-సీంగార మున్నగునవి (పాక్సూతనమపాతిపదికములు. *ఈజ మో” మున్నగునవి (పాక్ఫత్యపధమైకవచనరూపములు. *రామ-హారి-గుణ వంత-విద్యాంస-రాజన్‌- కర్మక-వర్థున్‌ -సదస్‌-పయ న్‌” మున్నగు నవి సంస్కల్బత నమ్మపాతిపదికములు. రో వివ ..(పాతిపదికములపై నిల్చునట్టి *సు” మున్నగు నం స్కబృతవిభక్తులకు *డు” మొదలగు "ెనుంగువిభక్తు లాబేశములు * కయె యూరక తెల్లునామవిభక్తుల నుపబేశించెను. కాని *బేవతి మున్నగు మహాల్‌ న్రీలింగములపైని, *“తం(డి-కొడుకు” మున్నగు మవాత్‌. గ్ర్రీనమములపైని, “(భాత- (బహ్ము - విశ్వకర్మ - దూత” మున్నగు నతిదిప్ట (్ర్రీశ్వముగల మహద్యాచకములపైని; తెల్లు (పధ మావిభే క్షి యేకవచనము సిద్ధింపనేరమిం జేసి వానిమైని సంసప్క్బా తీసు (పత్యయము నెనిల్సి తత్ప--౫౭ సూ(త్రమువొప్పున దానికి సూరి పశ్రమునను లోపము చేసికొనక తీరదు. కావుననే సన్నయ “సు” (పత్యయాదుల కే కడు” (పత్యయాదు లా బజేశములుగ వక్కా-ణించి మున్నా €డు,

[15] (తత్స-౧-౭ సూ తెల్లునామనిభక్తులు 8 (పాకృ్యతకాలమున కె ద్యివచన మంతరించినదిగాన6 'దెల్లున 'నేకవచ నము-బహువచనము నని నెంజేవచనములు, వానిలో నుభయవచ నములందును నిల్బునవి పెక్కులగుటచేత నట్టి వచనద్యయము మాన్దాంతరమున సూత్రుంపంబడును. సంస్కల్భత సుష్పుల కాబేశములగు ెల్లు నామ

(వత్యయములు: “డు-ము-వు-లు=ల్‌ ” (థ్రథమౌావిభ క్తి |

“ను” ద్వితీయావిభ క్రి. “చేత-తోడ” తృతీయావిభ క్రి,

“రొఆకు-కయి” చతుక్థీవిభ క “వలన-కం కె-పట్టి

పంచమివిభక్తి. “కు-యొక్క-ది-విలోపల”. వష్టి

విభక్తి, “అందు=ని స _ప్రమావిఛక్తి. (౧ మొ 2౬,

సూ) (గాం మొ, ౭ సూ. (వ్యా-సం-౧ం౧౯ా-

౧౧౯ 1 విషు,

౧ వివ :._*కయిి అను దానినుండి “నై అనునది సిద్ధించును. (1కి. ౧౦౩ సూ.) *ను-కు' అనునవి 'రెండిటినుండి “నికి అనునవి సిద్ధించును, (తత్స--౨౬-౬౫్‌ స్తూ *“సలన” అనుదానికి *వల్ల”అనియు, “కం” అనుడానికి “కన్న” అనియు నర్యాచీనములగు రూపాంతర ములు, *+ఈ | చలిమలవల్ల నుల్లసిలు చల్లందనంబున (మనుచ-౨ అ ౧౦) అ న్నినదముకన్న6 దిన్ననయి. (వసు ౨ ఆ ౫౬). *చేతి అనుదానినుండి *చే అనునదియు *వోడి అనుదానినుండి *తో” అనియు *లోపలి అనుదానినుండి *లో అనియు (తళ్చ ౧౦ స్తూ సిద్ధించును,

౨౨ వివ :_*కూర్చి-గుజిచిగుజించిి అనునవి ద్వితీయకు6 (కార ౨ సూ) బరముగాను “*బేసి అనునది “చేతార్థకశబ్బములకుం బరముగాను నను(పయుక్ర్తములగును. (దూం-కార ౨నూ ఉడా: రొమునింగూర్చి-వచ్చుటం జేసి-మొ,

3 వివ పా మయిని- మెయిని-మైని” అనునవి చేశార్థ కములుగ ను, “తదర్థము, నిత్తము, పొంయెను కోనరము=ఫోసము; కునయి=

$8 _ (శత్ప-రాంం సూ నామవిభక్తుల నుగాగమా దులు కుంగాను అనునవి *కొజుకుి విభకృ ఫ్రైర్సములుగను “లోను” అనునది న _ప్రమ్యుర్థ్ధకముగను మహాకవి (యయు _కృములుగాన నిట్టివి విభ్క్త వ్‌ ్థాభిధాయకశబ్దములు. ఉదా : భక్తి మెయిన్‌ =(భ_క్తితో, భక్తిచేత) సీతర్థము=సీనిమి _త్త్సీము-=(నీకొజకు గృహములోన్‌ =(గృహూమందు) ద్యితీయాదులకు “నుగాగవుం బగు. ౮ా (బా-తత్స-

త ) (వ్యా-సం ౧౨౦ వి.

శామునిని-రాముసి.-రాముని చేతను-రామునికొజకును.

రాముని నలనను-రామునకును-రామునియ౦ దును.

“కయింపట్టి-యొక్క్‌.-ది-పి” అను విభక్తులకు *నుి గాగమంబు "తదు, ౯ాం (ఛా-తత్ప్స-౯ా సూ (న్యా-సం-౧_౨౦ వృ, రాముని శయి=లౌముసినే.. " రాముసిబట్టియామునిమొక్క.. రామునిది రామునివి (గుణములు) రుం

“బేశత్రో డ_లోపలో వర్షకంబుల (పధవొశరం

బులు వైకల్పికంబుగా కేషించు. ౧౦. (బా-తత్సం-౧౦)

(వ్యా-సం-౧-౨౧ విషు,

(పత్యయంబును వర్ష కంబని (తర్స-వర్ష క-తద్భ-వన్ని య) (వాచినులు వ్యవవారింతురు. ఉదా :--రాముచేను-రామునితోన్ను శాములలోను లోపల నిర్ధారణార్థ కము. (శార ౧౬ సూ) కాన నిది బహువచన మాత మె.

“డు-ము-వ్ర=న=ది* అనునవి యేశవచనంబులు,. ౧౧. (వాంకత్పం౧ం స్తూ (వ్యా-సం, ౧-౨౨ విష) వకత్యసంఖ్యను బోధించు (పత్యయం జేకవచనంబు రాముల డు-వనము- ధేనువు-ననమునను. దానిది. (ఆది ౪ ఆ 3౦0). కాంగా నీతనిపకష్తమున '“భౌంగాసరినిసి" అను రీతిగల రూపములు సిద్ధింపనేరవు. భాంగానరినిన్‌ (ఆరం ౨ ఆ ౧౬౩) తనతల్లి సత్యవతి నిన్‌ (ఆది 6 ఆ-౧౯-౧).

(తత్ప-౧౨-౧౫ స్తూ న బోధన(పథమావిళ క్తి 0ం లు-ల్‌ వి= లోపల-ళీ వర్షకంబులు బహువచనం బులు, ౧౨౨. (బా-తత్చ-౧౨). (వ్యా-నం-౧౨౨ వివ) బహుత్వసంఖ్యను బోధించు (పత్య్యయంబు బహువచనంబు, ఉదా :__రాములు-వనములుం భేనువ్రలు-కాముల్‌, భేనువ్రలలోపలం “ఎగపిల వరిష్థ్టుంబు, వరిష్ట (భార-అది-3 ఆ ౧౫౬ ప్ర

తక్కినవి యుభయంబులు. ౧౩. (నా-తత్ప్సం-ంక) (వ్యా-న ౦-౧౨-౨ విషు. మిగిలిన (పత్యయంబు. లేకత్వ బహ్లుత్వంబులకు బోధకంబు

లని యర్థము. ఉదా ;--వనమునున్‌_- ననములనుక్‌- ననముచేతను ._ వనసములచేశను;, వనముతో డను-వనములతోడను. మొ.

శశ్చి యా మంతణముసం దగు, ౧౪, (బా-కత్స-

౧౪) (వ్యా-సం-౧౨౪ విషు,

ర్చి యను శబ్దము సంబోధనమునందగునని యర్థము. ఇది సంబోధ్య=(పిలువందగిన) వాచకమునకు ముంబే (దయోగింప బడును. ఓ శబ్దంబు తొజంగియు సంబోధ్యవాచకంబు6 (బయోగింన వచ్చును. ఉదా :_.ఓ రాముండ-టఓరాములార-రాముండ.రాములార. ఓశబ్దంబునకుం దర్వాత నితరశబ్ద వ్యవధానమును గలదు. ఉదా హా శు వినువీధినున్న ఖ చరో త్తములార,

ఓ శబ్బంబునకుం బుకుపు నీచ (శ్రీ శరహాభం(త ఆంబులందు *యి=సి=రి వర్షకంబులు విభామ నంతా గమయిల'స, ౧౫ (బా-తత్స ౧ (న్యా-నం-

౧౨౩౪ వి

ఓయి రాముండ=పీరాముండ, ఓసి దుష్టురాల=టఓ దుష్టురాలం ఓరి దుష్టుండవ=పీ దుష్టుండ.

• సూరి 'లోషలి వర్షకము బహువచన మా(తబోధకమని వచింపకుండుట నింత.

140 (తతర్పం-౧౬=౧౭ న్రూ సంబోధనము, మహాదమహాద్వివర ణము సీరియోాసి మై(త్రియందుం గలవు, ౧౬. (బా= తత్సం-౧౪) (వ్యా-సం-౧౨౯ విషు,

ఓ8 చిన్ని కృష్ణ-టసి ముద్దుబాల-ీఓయి” మొదలయిన వానికి స్వతం[త్రపప్రయోగముం గలదు, సంగలియయోయి (ఆము* ౪ ఆ ౬౦), న్న్పి పోవే. ఓరోరి యింకెందుంబోవచ్చు. ఏ్‌నికి దీర్ధ్రంబుం గలదు, ఓయా విపకులావతంన న్సీర్రీ. దుష్టనిళాటులారా. ఓసీ ననుం జనక రాకు,

౧ వివ :-శీలము-జాతి=విద్యం-వయసు” మున్నగువానిచేం దన శన్న6 దక్కువవాడిందలి సీచశబ్ద వాచ్యుండు. ఉత్తముఃడై నను శ(తువువిమయమున *“పీరి' శబ్దమును చాడనగును. బహువచనవిసు యమునను *సీరి శబ్దము నాడంబడును- ఓరోరి తొలంగి పొండు. (హౌసల-౧ ఆ-౧౮ాఖి.

౨౨ వివ 2-ీమై(తి అనునది వాత్సల్యాదులకు నుపలత్ష అము

8 ఏవ :_“రొ-రో-కాన-అల-అలాి అను శబములు నంబో ధ్య్యహాచకమునకుం బరవముందు. (బ్రయోగింపంబడును. ఉదా అమ్మ

తో (విరో-3-ఆ 39౬), బనవరో (బసవ ౨ ఆ ౫౨౨), వీరభద్రయ్య ఇో "(బసవ 3 ఆ ౨౫౮). తల్లికాన (నైవ ౭ఆ గా వ్యభిచారులొర శనజదురాచారులార కాన (వరాహ ౫ ఆ-౫9 ప్ర, అవు శ్తలక్‌ఠా లని (ఆము ౨ అ) అన్నలా (ఊహరి ౪ అ) అక్కల (నిర్వ ౨ ఆ ౨౨౪ పం శ్రీ తిర్యస్టడభిన్నంబులును వాని ఏిశేషణంబు

లును మహత్తులనంబదు* ౧౭, (ఛా తత్స, ౧౭) (వ్యా-

నం-౧౨౫ 1 విషు,

తిర్యక్కు- లన౦౫ా6౬ బళుపళ్ర్యాదులు. జడము లనంగా నచేత నములు

౧ వివ ;-_బేవమనుష్యు యశ్ష ర్య్యాసాది ఫురుషవాచకములు మహాత్తులు, చహత్తులుకాని వనుహత్తులుగాన “నీతి మున్నగు

(తత్స-౧౭ నూ) పారిభామికలింగ లింగసమములు 101 ఫ్రీ వాచకములును నమహత్తుల. ఈ మవహతీవాచక బహువచన ములు మహత్సదృశమ్ములై యుండును. (అచ్చి ౬౮ నూ). 'గంగో (వవాహకూాప మమహాత్తు, గంగా బేనికి వాచకమగునవుడు మహ తి=న్ర్రీవాచకముం

౨ వివ :-ఆచ్చికములందు “డుజ్‌ * వర్షకము (పథ మైకవచ నమున వచ్చు శబ్దములు ఫుంలింగన మములు, *మూి వర్షృకము (వధ మెకవచనమున నచ్చు శబ్దములు నవుంన కలింగన మములు తక్క్‌న నెల్ల (శ్రీ లింగసమములు, *“చెటువుి మున్నగుననియును శ్రీ సనమ ముల అచ్చికశబ్దములకుం (బధమా “*వుి (ప్రత్యయము రాదు, ఉదా :-మగండు-సాలీండు=(సాలెపుకుగు మున్నగునవి పుంలింగ సమములు, “తండడి-కల్లి చెవు మున్నగునవి (స్రీలింగస మములు. పున్నెము-లిన్న ము-గీము=(గృహము) గౌము=((గవాము) మొదలగు నవి నపుంన కన మములు, ఆచ్చికశబ్దముల కిట్లు లింగసమవ్య వవో రమెకాని లింగవ్యవహారము 'లేదుం

౩ వివ +-నంన్కబృతనసమశబ్దములందు సంస్కబ్బత్యపపిద్ధ తౌక్రిక్ష లింగ మకించిత్కరము, “వృవభము-నుహివము” మున్నగునవి లౌక్రిక 'పుంళి 6ంగకము లె కాని మహద్య్వాచకములు కానేరవు. ఇంక నంన్కృ తమున శాన్ర్రీయలింగ మనంగాం భారిభోమీకలింగ మె వాడుఫొన6 బడును, పారిభామీకలింగ మనంగా సతో్యోపచయము గలది ఫుంలిం గము. సత్వాపచయముగలది. (స్ర్రీలింగము, సత్వసామ్యముగలది నఫుంన కలింగము, ఇట్టి చిహ్నాములనుబట్టి (పొచీనకాలపు,లోకన్యవ హోరమున నీ పారిభామీకలింగ మేర్చడీనదిం మనుప్యాదులతో పాబుగ వృక్షా దగులును బుంలింగకములె, సీతాదులతోపాటుగ చేవతా లతా దికములును (క్ర్రీలింగకములె. ధనవనాదులతోపాటుగ వైవత కళ తాదులును నఫుంన కలింగకము లె, కొన్ని ద్విలింగకములగును= కొన్ని (తిలింగక ములగును, ఫొన్ని నియతలింగకము లగును,

102 (శర్స-౧౮ సూ) విశేషణలింగము-మి(తాదులు

౪ వివ :-సంక్కృతశబ్దములందు విశేమ్యలింగ మె విశేమణ మున కగును, రవి తత్పమము లగునపవుడు మవాతీతరామహాత్‌ శ్రీలింగవి శేమణము (ప్ర్రీలింగరూపముతోను నఫుంన కలింగరూపము శోను వాడంబడును. ఉదా ;-లత మనోహర. మనోహరము. (దూం తత్సం-౧౦౬ సూ). అచ్చికశెబ్దమునకు విశేవణమగు సంస్క్రృతశ మా (క్రిందిరీలిని నిల్చును ;- మహద్వాచకాచ్చికశబ్బమునకు విశేషణ ముగు సంస్కృృాతసమశబ్దము ఫుంలింగ నమరూపము నందును ఉదా '-నుగండు మనోహపండు-తం(డి మనోపహారుండు, ఆచ్చికమహ శీవాచక విశేషణ సంస్కృత సమశబ్దము (ప్ర్రీలింగరూపమునం దును థదా ?- తల్లి-విదుషీ=విద్వాంసురాలు. ఉన్శ త్తవేపీణియైన లచ్చి భిన్నామహాద్యాచక విశేషణ సంన3ప్ధతశబ్దఘు నపుంస కలింగరూప ములో నుండును. ఉదా ఇల్లు మనోహరము. (అహో 3౧౭ పుటం 6ికృతొచ శ్రీ లిజ్ఞాపా అను శూ(తవు వ్యాఖ్య-)

క్లీబంబులు మి(తాదులు మహద్య్వాచకంబులు

విభామం బుంలింగతుల్యంబు లగు, ౧౮. (బా-ంర్సా

(వ్యా-స౦-౧.౨౬ | వప న=(మంటల్రి) (పళ్ళతులు మి(తాదులు* ఇది యాకృతిగణము, కాన రత్న -భౌజనాపళ్యాభరణకారణాడులు నిందలి నె, సూర్వార్థ కమి(తఈ శబ్ద మిందు 'జేఠ నేర దు.

౧వివ ;-మి(తాదులకు వైభామ్‌క ఫుంస్త్వ్వమును మహాదత్త్వి మును నుండుటచేత ను _త్వడుజ్ఞులు (తత్స-.౨౧--౨-౨౨ సూ వచ్చును. ఇట్టి వాచనికపుంస్త వ్రము లేనిపవ్షమున నపురనలింగ *ము వర్హాంత రూపమే. (తత్స 3౯ సూ). ఉదా :-మి(తుండు-మి(త్రము, "మెం సష్టనస్తుతిపా(త మితండు. (విరా, ౫ ఆ. 93౨౬ల)

(తత్స-౧౮ సూ) వమాహద్వివక్షూది స్థలములు 103

౨ వివ ;_జీముండు మున్నగు నాగములు-హీిమవ న్మేభు నము

ఉదాదులును (బాణాదివాయువులును మవాత్తులుగ వివశ్చింపనగును.

అవి పుంలింగములఅలె కాన వనానికిని చ్వరూవ్యము కవిస మృాతము.

ఉదా:-జంగమములు=జంగములు=(జంగమలింగములు=ళశివభక్పు లు)

ఉరగులు=ఉరద్ధములు: (ొణునపానునందు (అను ౫ ఆ _౨౬౦). నాగులు కజణఅచుచున్నపి. (వారి-పూ-౭ ఆ _౨౮).

3౩ ఏవ :-గేళ్టతావివత్షయం ఎమహాత్తులకు మవాద్వివత్ష కవిసమ్ముతము- ఉదా ;-అశ్యోత్తమున్‌ (ఆది౨ఆ 30) వాయ సుండు నెగడొందెన్‌ (కర్మ ౨ ఆ ౭6 వు “అశ్వరాజుి అనునఫుడు మవాద్వివత్ష లేదు. (చూ-కక్సం౭౯ సూ).

ర వివ :-ఆరోపణమున నవుహత్తులకును మవాద్వివక్ష గలదు, ఉదా :-పురుపసింహూముల న్ని జేశుల (నభా--౨ ఆ _౨౬౭ పు. వమునుజసింహులు (ఆది ౮ ఆ ౨౮౯)

స్‌ వివ త్ర ఫరువు సాధారణవాచి జనశబ్దమునకు చ్వైరూ పస్ధము గలదు. ఉచా ;-జనులు=జనములు*

౬ ఏివ ఇ_రాము-డు శఛభధానముజ[పధానుండు, సావి (పథాన (అశ్వ-.౨ ఆ. ౧౬౧) లలామశబ్దమున కిట్టివాడుక "ేదుం “భూవిజ కాంతాలలాముి అనరాదు. “కాంతాలలావమమూీి అన

వలెను, 'రాముండు పుకుషలలానుండు-పురమువలలా మము.

ఓ వివ :_మహత్సమూహోర్థక శబ్దం బమహత్కా-ర్య య్యుక్తం బయ్యు. దద్వి శేమణ క్రియలు మవాత్కొా-ర్య 'యోగ్యంబులు విభామ నగుం (పాథ-ళట్ట ౧౭ నూ. గీర్వాణగణంబు. =. అఖర్వపరాక9ము లుద్ధత్యులై రణముచేసి89 (ఆర 3 ఆర 6౪౧), పటుబాహులు చైత్యదానన గణంబులు దివ్యమహో శ్ర్రకోవిదు లుద్చవించె (ఆర ౬ ఆ ఈగ, మొ,

జిత్తు బెందుపూర్వకం బగు. ౧౯. (వా తత్ప_ంణాా

(వ్యా-స౦=-౧-౨౭ వ్‌ప్రుం

104 (రర్స-ం౯ా చా సూ ఇద్వర్ష ముూడునుంతము

జళార మిద్వర్థ ముగా6 గలచానికి ముందు బిందువు నిల్చునసి యరము. కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు. నిబద్ధమై ప్రయోగించు నవుడు నూనంబడు వగ్జ మిత్తు నాంబడు, ఉదావాగరణము మోంది న్పష్టముం

౧ వివ :-ీసానునాసికోచ్చారణం జిత్‌ "అ నెడి (కృత వ్యాక రణ ప్రసిద్ధ జిత్త్వ ఫలము 'అెల్లున వర్హిల్లదని యా సూత్రము విశిదీక ర80చుచున్నది. రొముండు మున్నగు చోటులందలి *డుజ్జువి నందలి డకారముమిోఃది *ఉి కారము సానునాసికనుని ప్రాకృత వ్యాకర ణము చొపూన గ్యహింపవలయును. ఇట నట్లుకాదు-

౨ ఏివ :--ఇందలి యిద్వర్హ్యృలక్షళాము పాణిసియ పసిద్ధమూ శాదు. ముగ్ధబోధాదీతర సంస్కృృతవ్యారణ (పసిద్ధము* కాన నిందులో జీబేని వర్షముకాని వగ్మసంఘాతముకాని కార్యాంతరసూచకమగుచు నిద్వర్హము కావచ్చును,

డుబ్బుర్థ కొంబునకు6 (గుకృతియైనది డుముంతంబు నాంబడు, ౨౦ (బా-.౨౦) (వ్యా-సం-౧-౨౮ వి

౧ విన :-(ప్రత్యయ ము నిల్వందగినది (పకృతి, ఇది రెండువిధ ములు 1 (పాతిపదికము. 11 ధాతువు,

౨ వివ ఫా(ప్రథమైకవచన డుజ్జు లోవించిన శబ్దము *డుమంత" చునివించుకొనదు. ఉదా [న్లో దీనికి తత్స-.౨౩ సూ(తము చొప్పున కన్చిగాగముము రాదు గ్రానున్‌ =(చందుని) “గ్లానికులజులు” తప్పుం వృద్ధుంవం వృద్ధునున్‌ -ద్వొతీ, వృద్దుండు-(పహం వృద్ధునిన్‌-ద్వితీ.

ఫుంలింగంబయి నుహూదా్ప్రచకంబయిన నామంణు తుది యత్వంబున కుత్వంబగుం ౨౧ (ఛా ౨౧) (వ్యా-నం-౧-౨౯- 1 విస.)

శ1ఉ] (లేత్స-౨౨-౨౩సూ) డుమంతరూపసాధనము. నిగాగమము 10% నామంబనంగాల6 (గాతిపదికము ఖ డిద్ధ-రామ-భార్ల్షవ-రాజ పుకుపు, (నంజ్ఞా కృ ద్ధి నమాన (పాతిసదికములు) పని కుత్వము రాంగా :-డిద్దు-రాము-భార్షవు-రాజపుకుషుం ఫుంలింగంబగు మహద్వాచకంబునకు ళడ్హ్ర* బగు

౨-౨ (బౌా--9౨) (వ్యా-నం-౧౩౦ 1 నిష)

ఇచ్చట “డుజ్జను దానియందు జకార మిత్తు గాన్చన్య*జేత్తు బిందు పూర్వకంబగు” (తత్పం౧౯ొ అను సూతిముచేత “డు వర్జకమునకు ముందు సున్న వచ్చును. జకారము లోవీంచును. ఉదా: డిదుడుం

ద్ధుండు= డిద్ధండు, రాముండు-రాముండూ మొ,

రి విను పె రీతిగల స్థలములలో నెల్ల సంస్కృత విభక్రులగు సు మున్నగువానిని నిల్చి వానిక్‌ *డుజాదు లాబేశములుగాం (ష్మకియ నడపవ'అను. (చూడు. తత్సమ పరిచ్చేచాది వివృతి) ఇచ్చటి పుంలింగ మనంగా పారిభావిక పుంలింగము.

౨ వివ_ "హోహ=(ఓఒక్‌ గంధర్వుండ్రు, విశ్వపా=(విశ్వమును బాలించువాండ్య)” ఇత్యాది దీర్దాంత (వాతిపదికముల దీర్ధ్స మునకు తేత్ప, ఎర సూత్రము “వొవ్వువ ('హస్వము కాంగా “వ+ళహా-విశ్వువే మున్నగు పాొొతిపదికము లేర్చడును,

డుమంతంబునకు ద్వితీయా బ్యేశవచనంబు పరంజబణ్వు

నపుడు *ని గాగమంబు సర్వతి విఖభాపనన్స, ౨౩౨౩,

(బా-౨౨); (వార్టా-సం-౧౩౧ ] వివ చనల చు

• అర్ధవ దధాతు రపత్యయః (పొతిపదికమ్‌. (౧-౨-౪౫%)= థాతుం (ప్రత్యయం (పత్యయా _న్తంచ వర్టయిళ్వా అర్థ వచ్చబ్దరూపం (పాతిపదిక సం షం స్యాత్‌ , “కృ _ర్త్‌ద్ధిత నమాసాశ్చి (సికా-౧౭౮= ౧౭౯). *శద్దానుకరణంచైవ నామ పఖ్బవిధమ్‌” (శచ్చా-చిం) అను 'వొప్పున “అనుకరణ” శబ్దమును (బౌతిపదికమె,

106 (తత్స--93 సూ నిగాగమోదాహృత్రులు

శామునినిన్‌ = రామునిన్‌, రామునివేరన్‌=రాముబేతన్ల్‌,. రాము నికి =రొమునకున్‌. సర్వత యనుట నగాగమ బాధనార్థము. ఇవ యుల్ల (సంభి ౨౨ సూ) నవసాన (మతస్వర లోపము నందిన యుదా వృాతులు,

౧ వివ. ఈ సూతోమందలి విభాషను వ్యవస్థిత విభామగ సంగీ శరించి ద్వితీయైకనచన “నువర్ణకమునకు యధా పొయోగముగ (బహూ శముగ లోపమును జేయనలయును, ఉదా. రామునినిన్‌=(ఇందు నిగాగమము, ద్వితీయా *ను పిత్యయము, దాని (దుతమును గలవు). రామునిన్‌=(ఇ౦దు *సిగాగ మము గలదు-ద్వితీయా “ను ప్రత్యయము లోపీంపంగా దాసి దితము నిల్బ్చినద్రి,. రాముళ౯ా=(దీనియందు నిగాగ మూభావమును ద్వితీయా “ను ప్రత్యయ లోపమును గలవు. ఇ్లై-నీత నును = (ఆందు దు) తొంతమగు ద్వితీయా 6న్చ్ర ప్రత్య యమున్నది). నీతను_(ఇందుం టై రీతిని ద్వితీయా “ను ప్రత్యయము లోపింపంగా దాని (దుళముమొ(తము నిల్చినది), ఇక్లై-హరినినింహరిని. (ఇందు తత్స ౨౬ సూ-చొప్పున *నూవర్ష ములమింది “ఉఊికారములోజ్తి కారము లయ్యె)కం. “అతిని నాలేని౯ొ. (కర్ణ ౧ ఆ ౧౧9) అనువో (దమూంవ్యా-సం-౧9౧ ] విమల “అతడు” శబ్ద మాచ్చికము గాన *సి గాగమము. తత్స-.౨౫ సూతిము చొప్పున నిత్యము, ఆతనిని౯” అనువో మొదటి “ని అను నది “సొగాగమము,. తర్వాత నుండందగిన ద్వితీయా “ను” పిత్యయము

పయిరీతిని లోవించినదిి కాన దాని దతమును సముచ్చయార్జిక ను శృబ్దముళు (నిజా అను రూపముతో నిల్చినవి. శ ౨ విన __'రాము+నున్‌” అను నిశాగమాభానమందలి (దుతాంత ద్వితీయా “ను” వ్రత్యయస్థితియందును ద్వితీయా ళన విత్యయము యొక్క. *ఉ శ్రారము. తత్స.9౫ సూత్రము. చొప్పున *జి కారము కాంగా “రామునిన్‌” అనియే హూప మేర్ప్చడును,

(రర్చ్సం౨ఈ.౨౬. నూ) ఆచ్చికడుమంతములు, కుంను-మున్నగువాని *బిత్వము 1077 అనుదంతమణగ నాచ్చిక డుముంతమునకు *ని గాగము

ము నిత్యముగా నగు ఆం (బౌ=౨౨9) (వ్యా-సం_

౧౩౨ 1 విషు,

వుగనినిన్‌ _ మగనిక౯ా. మగనిచేత౯కా _ మగనికిక్షా, (సంధి ౨౦ సూత్రము చొప్పున నవనాన దుతస్వురలోపము,. అనుదంతంబను పర్య దాసముచేత “"అల్లునిచేతను=ఆల్లు'చేతను, బల్లి దుని చేతను=బల్లిదుచేతను”” ఇత్య్యాదులందు "తత్స-.౨౩ సూత్రము” చొప్పున *ని గాగమంబు పావ్నీ కంబని యజుంగునడొ “తమ్ము చేసిన=(తమ్ముని వేసిన) దురితములు (ఆర 3 ఆ ౨౭౯). “ముగనిన్‌” అనుచో *ని గాగముమును, ద్వితీయా న్ను ప్రత్యయలోపముణేత దాని దుతమును గలవు.

౧ వివ :_నఇర్థము క్సయతో నన్వయించునప్పటి నిపే.ధము హితిపేధ మనంబడును. అది నామముతో ననస్వయించునప్పుటి నిపే.ధము పర్యుదాస మన-బడును.

“జు” ముంతంబుమిోంది "ను వర్షంబు డ్రి? త్వంబున కిత్వంబగ్కు ల (బా-౨౫) (వ్యా-సగణ౧౩౩ విమ.)

ఈ సూతొముచేత డుమంతమువిగాంద “ను” నిల్వ్వనేరదని 'తేలు చున్నది, “రామును వీశీంచో అను రూపము తప్పని భానము.

ఇకారంబుమిోంది 'కుఎను- వుఎక్సియా విభక్తులే యుత్వంబున కిత్వంబగు, ౨. (కొం౨క౯) (వ్యా-సం.

౧౩౪ వ్సి,

హరినిన్‌ _హరిక్‌౯, (శ్రీని న్‌-(శ్రక౯. వాంనిన _వారికీన్‌,

౧ విన :_'కు-ను_వు) లయుం (గ్రియావిభక్తులగు *ను-ము-వ్రరు లయు '*ఉి కారము కారి మగు నని యర్థము. ఉదా ఒరతీంచితిని రతించితిమి.రనీ.ంచితివ_రటజీ.,ంచితిరి. కవిని (నేను)” కవివి (నీవ). మొ, క్రయావిభక్తు లనుదాని సాహచర్యమున నీ విధి ప్రకృతులయందు ని న్లిదు, ఉదా వచిన్చకు-కికురించు మొ,

108. (శశ్సాంచ”్‌ నూ) 'కంను? మున్నగునాని “షాత్వా భావము ఈ ధాతు యువ్మదర్థంబులమిోందివాని యుత్వంబున కిత్వంబు రాదు, ౨2. (బా-.౨2) (వ్యా-సం-ం౧కళ 1 వి ఈరు=(ఇయ్యరు)..ఈోవు-ఈను_ఈము,. ఈరున్‌ _స్సీకున్‌_మిోక.న్ష = ౧ వివ :ఒతవపరకరణము (యాం సంధి ౧సూ౨వివ) లేమిం జ్రేసపోఇఖి కారముమిాందనేకాక *ఈి కారను-మింద్యసెతము ౨౬. ఘూ, వరర్తిల్లును. కావుననే యీ విధి (తేత్స--౨2 సూ యారంభింపయ డెను. తిత్ప్సం౬ుయు సూత్రము వొప్పున *వికారముమిో:.ద సెతము _౨౬- సూ. నర్హిల్లునుం ౨ విశ ఈ అను ధాతురూపమునకే యూ నిషే.ధమువెల్లును. ళు” ఛామోవునకీ నిపేధము చెల్లదు. ఉదా :-ఎచ్చితిని_ఇచ్చితిరి మొ, కువర్ష్యంబు పరంబగునపుడు “క శ్రారంబునకుం [శాయి కముగను *బు కారంబునకు నిత్యముగాను శని గాగ మంబగుం ౨౨౮ (బౌా-.౨) (వ్య్వా-సం-౧౩౬ 1 విషు, శామునకును - విష్ణువునకును _ సవితృనకును, “కు” మంతములకు గాన “ని గాగమము రానేరదు. నిగాగమము ' నగాగమువాధకము (యౌా-తేగ్చోం౨ సూ కాన *సవితృనికిని మున్నగు రూపములు నిర్హా ధములు, దీర్ధృమగు “ఉడా” కారముమిోందను నీ విధి వ రిలును ఉదా: వాం అగా భూవునకును.. మొ.

౧ వివ :పాయికమనుటవేతం గవితయీతర [పయూోగములందు +ఉ దంతంబులకు *ని గాగమము రాక్రుండుటయు. గలదు. *“ఉత్ప్సవము- "శేగెడు క్రియ” (ఉ-నాకి౬ ఆ ౧6౦). నీతూపుకోర్వక (విక, ౩ ఆ ౧౧) ఇట్లు “పూ వరాంతములమిోందను "నిక్కు రాకుండుట గలదు. మూపొఢంళబ్దంం సూ), (యాం వ్యా-సం.౧౩౬ 11 విష)

కక్చంశ్చుఅందు” అను విభక్తులు పరంబగునపుడును నమహత్తుల *ఉ” కశారమునకుం దర్వాతం గొన్ని యెడల

(తత్సులా-9౨ స్తూ నక్కు-_నుక్కు-లవివర ము_లట్టు_వివృతి 109 నగాగమంబు మాపక్షైడి..౨”. (బా-తత్సం౨౮త) (వ్యా-నం-౧౩౬ 1 విషు,

క 9తుళతంబునకంకొన్‌ (ఆది 5 ఆ_౯కి తనువ్రనయందున్నొ (ఆర డ్‌ అాంం, (ద్తూ..పొఢ-_ళబ్ద..౨౨=౨౧ స్తూ

ఉకారబుకారముల కందు వర్షకము పరంజబ౫పనఫపుడు

“న్ని గాగమంబగు, 30, యా-రత్సం-.9౨౯) (న్యా-సం-

౧౩౭1 విష,

తల్పట.౨3౩ సూత్రము చొప్పున *ని గాగమము 'రానీవళ్ల మంచే యూ “ను గౌగవుము నచ్చును, ఉదా :శామునందును=రామునియం దును, నిష్ణునందునుూపిష్ణునియందునుంశి స్లువునందును, విధాతృనందును= విధాతృనియందును, మొ

ఆగమ *ము నర్జకంబున కందు వర్షకము పరం౦ంబగ్య

నిపుడు “నుగాగ్య్సంబు విధామనగు, 3౧ (బా. తత్స._౩౦

స్తూ (వ్యా_సం_౧3౭ 1 విష.) 4"

వనమునం దును_ వనమందును. ననమ్మునందునుజవనమ్మందును,. ననంబునందున =వవంబందును. “*ఉయావనమందు” (మను-౧ఆఅ-ఎట్ఫా,

ఖో ఇట్టివి భారతేమున లేవు,

౧ వివ ;_ఈ సందర్భమున సూరి 6న వర్ణకము నుచాహరింపనే లేదు. (కౌరు ౧౮-౨౩ సూ. వనముశన.=ననమునందును. దీనికిం దృతీయార్థమును గలదు. ననమ్వునను=వనముశేతను. మొ.

ఈగనివర్షక _ మేకత్వమున మాతిమే పియు_క్తమగును_(తత్సం ౧౧ స్యూ,

బహాత్వంబున డ్విపయాది విభక్తులకు లడాగమం

బగ్హు 3, (బా, కెం స్తూ (వ్యా-సం ౧౩౮ ప్‌ నన తన న

4 ఆగమ “వు వర్షకంబుపైని సయితిము "నుక. పాతృేకమని సూర వచించెను, సూరియుదడాహరించినట్టు ఆభేరువందును” అనుకీతి గ పియోగములు లేవ జా

110 (తత్చు-33-3౫ స్తూ సంబోధనపిధమ విధులు శామ్యులను.నాములచేకను విధాతృలను-విధాలృలచేతను.

౧ ఏవ ;._ కొన్ని యెడల బహువచన "లి కారముచోట నేపముూ నిల్చును-ఇది ముందు సూతి)ంపయిడుకు, (తత్సం5౯ సూ ఛాలురు_. చాలురను. వొరువాంని- మొ* ఫొన్నియెకల దూబేశొదు లగు, మేము-సూఛేశను.-మొ

సంబోధనంబునం 'దేకార్థ ౧బయిన పదంబు కుది *డిళా రంబునకు “జ్రూక్రారంబగు, 33 (దా-తల్సంకత్సాం (వ్యా-సం=

౧౩౯ 1 విష

పశాముండ_ఓవృతమ-ఓశంభువ-_ఓ కొడుక శ

౧ వివ సంబోధన మశరంగా నభిముఖీకరణము. కావున వెేేవ. విధులు. లేనపుడు పిధమైకి వచన బహూువచనరూపములె సంబోధన రూపము లగును ఉచా: ఓహారి. ఓమ్నా-ట క్రీ. సీనవలొ_ మొ.

సంబోధనంబునందుం. బదంబు తుది యశ్రాలేకారం బులకు దీర ంబు విభెౌపనగు, 356=- (బా-ళతత్చ_33. (వ్యాసం ౧౩౫] విషు, పశాముండా=ట రాముండ, ఓవారీ=టీహారిం ౧ వివః_అంధ్రివర్ష సమామ్నాయమందె హ్లకము లేదు, దూరా. హ్వోన రోదనాదులందును పహొస్వదిర్ధ్యము లె పియు_క్తములగు చున్నవి, “కానం 'జెల్దున దూరాహ్వోన రోదనాదులందును బ్లుతము లేదు, హో మహః రాడి .* నిషధరాజాగిణీ (ఆర-౨౪౮౧) ఓజకలార యడ్డపడ రోస్సుర లొరో (భాస్కహరుయంద్ధ 5౧పు అకాలేకశారములే దీర్చనిధిగాన “వదినే? అను దీర ము శచ్చే. కృతోత్కంబగు సంస్క్యృతనానుంబు సంబుద్దోడు” జ్జునకులోపంబు విభాషనగు. 3౫. (బా.తత్స-_95) (వ్యా- నంఎ-ంరం 1 నిష్ర ఓరావ _ ఓరాముండ, పూర్వ సూతిముచేత (తత్స_3౩కోసూ. చొతీక ద్‌ర్స్‌ బు ఓరామా-టరాముణా, సంస్కృృృతనామం జనుల 66చ్లేస్పి ఓతమ్ముండ, ఓబల్లిదుండ (చూ-అచ్చి=3 సూ) ఇత్యాదులందు

(తత్స-3౬-౩౮ సూ “ఇగా పొత్యయము _ 1] వోపంబులేదు, కృతోత్క_ మనుటచేత *“ఉ దంత సంస్కృతనామంబున కీ విధి చెల్లదు. ఓశంభుండ. “ఓశంభ” అని కానేరదు.

౧ వివ :_ వాత్సల్య నీచ తాద్యర్థములందుం నొన్ని నామముల ణుది నేకత్వంబుశ కద్దగా” ప)త్యియము నిల్చును. “దీని డుజ్జు" సంబో ధనంబున నిత్యముగా లోవించును, దీని దీర్షముపావీకముగా హ్రస్వ ముగును ఉచా:ష_నగోవాలిగాండు ఓనోపాలిగా_ఓ నోపాలిగా

ఉదంత సంప్కృృతనామంబు “డుజ్జు సంబోధనంబున ఊెకల్పికముగ లోపింపంగా మిగిలిని పదము తుది

“జి కాఠర్రము దీర్స మగును, ౩౬ (బా-తత్స-3౫) (వ్యా

సంయలయలరోం 11 పిమ) గ్‌!

ఓవిష్ణూ-ఓీవిష్ణుడ_ఓవిమ్లువు ఓవిష్ణుండా.పీవిష్ణ్టువా*జర త్క్యాలకూ జగన్నాన్యి (ఆడి ౨ఆ౧౫ర్యో.

సంబోధనంబునందు బహూువచనంబునకు “ఆరి గాగ

మంబగు-32, (బా-_తత్స-_9౬సూూ) (వ్యా-సం. ౧౪౨]

విష

ఓరాములార్ర ద్రినిక్స (తత్స౩ఠ. సూ దీర్హంబగు_సీరాములారా

మధ్యమ పురుష యమోసగంబునం దారగాగమంబు

విభావనంాస_౩ర్మా (భాంరత్సు 3౭) (వ్యా-సం-ంళక

శ! విషు,

వినుండు బాలకులు-వినుండు బాలకులాణఖి, వచ్చితిరి కాంతలు వచ్చితిరి కాంతలార. “అన్నలార మిమ్ము నడిగెద నొక్కమాటి” అనుచో "సంబోధ్య యుష్మదర్ధము కర్తగా లేదు. కాన మధ్యమ పురుమళూగము

• సూరియ-+ఎధ్ర)వర్ష సవూావమ్నూయముననే లేని స్లుత్రమును విధిం చుట సరికాదు. చింతామణిలోని ప్లుకశబ్బమునకు దరమే యర్థము. “"ఉదంత సంస్కృత నామంబుమీాందిసంబుద్ధి “డుజ్జు నకు “యి” కారంబ్బు ఫ్లుతం జాబేశంబగు* అని సూతొంచెను,

ఖై (తత్స-3” నూ)

లేదు. కావున నిట “ఆరిగాగమము నిత్యమె. 6వృక్షములార” మున్నగు చోట సంబోధనముచేతనే వృమోూదులకుం జేతనత్వము వినశ్షి తేమని విశదమగుచున్నది. కాన వాని సంబోధనము విరుద్ధముకాదు.

_ ౧ వివ:_క్రియ బహువచనముళో నున్నను దానిపై నున్న అమ్మాదు లేక వచనాంతములె యగును, ఉదా :*చూచి వళత్తమమ్మా. నుదతులార? (భాగ-౧౦ స్కంం. పూ)

అదంతంబయి ద్‌ర్స్స పూర్య లోపథధంబయిన తత్తమ

మహత్తుమో:ది. పిభ్వక్తి లకారంబునకు ీఫంబగు, ౩

(బౌ-తత్సం-3ళా) (వ్యా-సణం౧రోర || వి

ఇాలురు, ఛాలురను, చాలురచేతను, నృపాలురుఖా, తుదినర్షము నకు ముందటివర్ష్మ ముసథ యనంబడు. చాలాఎ_బాలలు. చాలాశబ ముదం తము కామింజేసి బేపొబేళము రాదు. ద్‌ర్ధ పూర్వ మనుటవేత క్వ్యుపా బలులు” అనుచో “రిత్వము "లేద్సు, అచ్చికమగుటచేత “బే4ల్ర* అనుచో -శీఫాచేశము. లేదు. *మాలూ” _ (చండాలుడు) అను సంస్కృ్భృత్రశల్ల నున్నను చానగికి *“మూలుండు అన్సుకీతిగల తత్సమహి రంగము లేజ

౧ వివ :'మలినుర్క” అను యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాసనప్రయో. గము ప్రామాదికము. రామాభ్యుదయములోని "మ, అరశలే...మ ల్లు రకు, , ౯ అను (సాస్మపయోగముచేత *“మల్లురు అను చోటి “రిత్త్వము పాథీకముగా సాధువనందగున _ కాని తిక్క-యజ్వ స్థలద్వయమునందును బ్య్రాసస్థలమున 6లి కారమునే నిల్చెను చ, వలిసిన, ,,మ ముల. (నిరాం ఆఅ-.౩౨౩ చ,,,మ ప్లుల విజుచున్‌, , ,వి చ్చలవిడి. ... (వరా-౫ ఆ 9-౨3). యిట్ర కవిప్తియోగము లేదు. “వాగ్యంపిి క్రర్త “దయాం లాఫ్రీతి దయాలఃి అని వ్యుత్స త్తిచ్కై “అదంతతను సాధించెను ఇాని యట్టి శబ్ద ము లపియ్యుక్తములు, *“దయాలా” అన్సు సంబోధనమును జూపలేక్రు గచా!

[ఈ (తత్చ 50 స్తూ “ముి వర్షకవిధానము 118 అమహవాన్నపుంసకద్వ్షుల 4 * హుధమై కవచనమునకు

“ము” వర్షక వమూాబేశవుగు, ౪౦ (వాళ.39ఇ) (వ్యా-

సం-౧౪౦౫ 1 వ్సి

వృతుము - బ్య్యూము_(న్య తము) _ ట్రైవము _ కళతిము - అన్నెము=(అన్య్ర-వున్నాము నా (వుణ్య) నాణెము _ నాదెము-పి'జెమ్వు. ప ల్ఫెము.-సాము=(సగము)-గాము=((గహాము) _ గీము_(గృహము) ల దీము=(దీమముు = ఏతాము _ గోళతాము=(సంచ్వి "మొ, సృేబంబులు మితొదులను సూత్రంబునం ఇాతీ.కంబుగం బుంల్రింగత్యం బతిచబేలిం చుటంజేష మితాద్రి వబ్బములకు దై వ్రరూప్యంబు. ఉచా;...మితుండు= మతము, శరణుండు-శరణము, (చూ._తత్స-౧౮.స్తూ “"సౌమ్యుండు- మితిము” అను రీతిగల ప్రయోగములు సాధువులె. "బ్పత్రండు స్తుతి పాత్రము” (ఏరా ౫ అ-9.౨౬). అన్యులు పాత్రిములుగారు (౧ొంతి. ౧౪౧౯

౧ వివ: *“దారములు (భార్య లు-అహో3ఈ౬పు అనునది కో ప్ర)యోగములం గానరాదు, *దారలయందుి (ఆను_రఆ౯39) (ాగం ౧౧న్యం౦. "జు అన్సియె వి)ియోగములుమరాపట్టుచాన్న వి. “చీర అనునది టైకృళలేము, చీరము అనియుం గలదు, “మ ......ఒకర్తు చీరము

• “అన్నెము._పున్నెము_గాము-_గీము” మున్నగు ననేకోదావ్చా, తులనుబట్టి సూరిశారి *+అదంతములక్షు అను దళ మనర్థక మనం దగును,

• “అమహన్నపుంసకములకు అనుచోం గర్భధారయమ నెడి కచ్రాగుంప్ప నాదమును “వృతువయి._.ై వతము* అను పియోగములే నిరాకరింపంజాలును, (చూవ్యా-సంవి ] స్ప్హ్రంర౫ 1 విషు, “"అన్నెము, పున్నెము._గాము_గీము” మున్నగు నుదాహృతులను జూచికానక్ర చాల వ్యాకరణ) క్‌ ర “అదంతములకు ము వర్షకంబగునని సూతొంపయగడం గట మిక్కిలి పొరపాటు

14 (తత్స 5 గారక స్తూ ముగాగమము ముం్త_ంబులు కృష్ణాజినమున్‌ 39 *(నిరప్టా ౫అంరోప) క్ట _త్తనము” అనియెకాక్ష “పట్టణము అనియుం గలదు. “రణవిజయముః గైకొని ప ట్రణము, =. (నిర్వ-౫ఆ- ఊచ్పు,

ృహము_పరము-లి బాలగో పొలము” మున్నగునవియుం గలవ్చ- “లబ్హబ్ట్య్యపరముల నెసక చెసంగ” (ఛాంతి౫అ_౨౫దె. “చెకు నిహముం బరంబు (ఆదింఎఅం౩గ్భా. ఆభబాలనోపాలము (మను౧ఆ౩రపృ,

వానికి మువర్షకేతరంబయిన విభక్తి పరంబగునపుడు

ము గాగమం బప, రం. (బా-తత్స_రం) (వొస్టాస౦ం

౧౮౬ వివ వృతీములు.వృక్ష మును._వృత్షములచేతను...

"దై వములు- టైవమును-దై వములకును- మొ,

౧ ఏవ: సూతిముళలోని 6వ్రాని? క్రనంగాం (టధమైకనచనమున్క “మూవర్షకము వచ్చుళబ్దముల కని యర్థము, “చర్మిత-చరిత్రలు (తత్స౫౯ స్తూ లతులతలు (తత్సం౫ూ సూగోడ_నోడలు-(చూంతత్సం జి మున్నగు “ము వర్ణము నిల్వనిశబ్దములకు మ్స) గాగమమును శానే చెడు, “ముదము...ముదముని (తత్స_౭౫.స్సూ మున్నగు *ము” వర్ణకము వచ్చు శబ్దములకు “ము గాగమమును వచ్చును.

మువర్ణ క్రమునకు విధించు కార్యము కచ్చి గాగనుం బునకు నగు, ర_9 (బాం (వ్యా-నం ౧౦౭ విష శ ము వర్షశ మునకు విధించు లోపాచేళొద్ర కార్యములు "ము గాగమంబునకు సహితము వచ్చునని యర్థము ఉదా:_చరితి_చర్మిత్రలు... లత-లతలు.గోడ.గోడలు. మొ, మువర్షకంబునకు మాముడ్డియేనిం బూర్జ్యవిందు పూర్వళ బు" వర్షకంబేని విభామనగు 69, (బౌ-తత్స ళో (వ్యా-సం-౧౪౬ విష ్స వృతేముజనృవీమ్ము=వృతేంబు, వృతములు=వృవ్ష మ్ములు=వృతంబులు,

(తత్స ఈర సూ) “ఏతామ్ము ఉఆంజ౫మః *ము) వర్షకలో ఎడీర్ధములు 115 ౧ పివి దీర్ధ పూర్వక పూర్మము నిల్వదు, (మూంసంజ్ఞా యణ వేత్సృమానన్యాయమున “ము” నర్షకమును నిల్గదు. ఏతాము. “'ఏళాంబు-వ తామ్ము” ఆనునవి 'లేవ్ర. “లు=ల-_న్హ)లు పరంబులగునపుడు *“ము గాగమంబు నకు లోవంబును దత్చూర్వాకారంబునకు షః దీర్హంబును విభావనగు, రర, (భా_తత్స-రకి 4 (చాకన్షాసం_౧౪౮ క్ష విష బోనాలు (ఉద్యొ-3 ఆ. ౨౨౯ చుట్టాలకున్‌ (ఉద్యో-ం ఆం న. ౧౨) (పాణాన౯ా (దోణ-౧ ఆ_౨ఇ_౨, (దోణ 9 ఆ 3ర౫, జెందానన (ఉఆద్యో-౩ అ, ౧”) కయ్యానకుకా (ఉద్యోర ఆ ౬౬). బసుమూనన్‌ (బసవ ౭ ఆ ౨౧. వై రానన్‌ (నన్ని. కలో ఆ కంర, సూత్రములోని. *ని అనుదానిబే “సి వర్రకమునేకాక “కు వర్రకపరక *ని గాగవముమును వ! ఎ!

(గ్రహీింపనగును, ఉదా; కయ్యాానకున్‌. (మాంద నుడాహృతము), నాహసానకున్‌. (భాస్కటక_యుద్ధ 298ద) భిమోనకున్‌. (భీమ. ౨ అ ఏీసానకుకా (బసన ౭ ఆ ౪౬౦ ప్ర,

తలం

• నూర్రి సూతిమున “తతహ్చార్వస్వ్వరంబునకు అని నిల్బ రాదు, అట్టి యపమార్షముచేతనే ళఫంజేలు-ముతే లు" మున్న గువానిని గొందణు నాధింపంయాచుచున్నారు,

• ఇట్టి రూపములు గవి పియోగములలో భాళాళముగా నుండ్సుటం జేసి సూరి *“ఒకానొకచో” అని సూతించుటయ్యు ఆర్బక్రానా కళవో ననుటచే, , .” మున్నగు వివరణము వాయుటయు యు కవాయి

అనాటి యుండలేదు,

116 (శక్స రంజు మూ] ఇంగ్గౌంరా నూతము, బహువచనము “ఊఉ కారము ఇఇ_గ్గా- రా= యుగంతంబుల పిధమ్రైకవనంబునక్ర లోపంబగుః 5 ౫(బా-తత్సటరర్భ)ు(వ్యా-సం-ం౪౯ వి * “హరిసుధీ_మున్న గు ఇ్పఈ' లు త్రుదినినల మహక్సుంలిగము లకు “ముబ్జును, “గిర మున్నగు నమహత్తులకు ము వర్ణకమున్సు (తత్స ళం స్రూ కగ్గా=(చందుండు) అను మహత్పుంలింగమునకు “డుజ్జును, 4 (ధనము) అను నమహాత్తునకు “ము” వర్షకమును (తత్స-౪౦ సూ (3. +జగ౦ంత్ర=రాయుగంత్య; “ఇంద్రజిత్తు” మున్న॥ఏ హలంతములగు మహామ్పుంలింగోకారాంతులకు “డుజ్జును క వాక్‌ ౦బున్యు (తత్ప-. ఈ౯ సూ పాొప్రించుచుండంగా నట్టి (పథమైకవచనములకు లోపము నీ సూతిము విధించుచున్నది. సూతిమున *ఇి అని తపరకరణ (చూ సంథి.౧ సూ రహితముగా విధింపయబడుటచేత *ఈి క్రారాంతములకును నిబిధి వర్తించును. ఉదా: హర్తి సుధీ_గిరి-స్లోగ్లా రై =రో. ఇంది అలీ ఇత్తునకు బహూువ్రచనంబు పరంబగునపుడు *4ఉ” త్తం అయ్‌ బగు? ర౬, (బా-తత్సంళ౫) (వ్యా-సం-౧౫౦ 1 వి హరులు_గిరులు. *“యామినులు_బామినులు” ఈ "రెండును నాచ్చికములు కామింజేసి తత్స. ౮౭ సూత్రము వొవ్వ్చున నుపో 'త్తమే త్వ నా నానా న.

• సూర్రి “అధీ శబ్దములను (స్ర్రీలింగములను నిందుదావారిం పరాదు. (తత్సం౫ూ సూ). ఏకాక్షర శబ్దంబులకు సమాసో త్తరవపదత్ర్యము నందును ( వ్యా-నం=౧౫౯ నివృనుపసర్డనత్వమునందున్లు (బహావ్రీహిని పసైళము) (హాస్వము గలుగదు, కాన “రాజ్య(శ్రీ.సు(ర్తీ_సుధీ అనియె యవి ప్రధమైక్‌వచనమున నుండును “అవీ త్రన్టి తరీ లక్ష్మీ (శ్రీ హ్రీ థి భ్యాదిళబ్దతః అనీబ్నన్తతయా సో (నేర్న లోపోగొణ్యేన (వాస్వతా? నుగ € (ముగ్ధ ౧౫౭ సూం-దుర్గా.వ్యాఖ్య) “స్ఫుధ్ధి =(పండితు అను క5ళ్ళ్లల్రా (వాస్తుము తప్పు, “గరి.” శబ్దములకు “డు-ము-వులుఅనునానిలో జీద్ర యు సూరిపతోన రాదు, *సు నిల్చ్బంబడుకు,

(తత్స 6౭-56౮ సూ ఉపో త్తమేత్త్యమునకు “ఉ* త్హ్యము 117 మునకు “ఉ* తము రాదు. తపరకరణంబుబే దీర్ధంబునకు “ఊఉ? త్త్వ్వంబు "లేదు. ఉడావ (శ్రీలు-క్ర్రీలు-లకోరీలు మొ

౧ విన “గతాన్టులు_జితాళులు_అఆశంయాశులు మున్న న వోటు లందువలనె *రాశులు మున్న గుచోటులందును *శ” వర్షస్థితియ సాధు “*రాస్సులు' అనునది తద్భువపద్వు,

వికృతియం దికారాంతముల యువో త్త మే త్వ ంబునకు

బహూువచనంబు పరంబభనపుడు *“ఉి _త్త్వంబగ, 5౬

(బా-తత్ప్స-రజ) (వ్యా-సం-ం౫ం || విం

ఇచట వికృతిశబ్దంబు'చేత సంస్కృత సమేతరంబును గ్రహింపవల యును, చూండిటికి. దక్కువక్రాగి య కరములు గల *బి దంత శబ్దము లలోని తుది య్య రమునకుం బూశ్వామీరముమిోంది. *ఇి కారమునకు “ఉొకారాజేన్టం బగునన యరకముం, ఉదాః:._కలికికలుకులు-ములికి ములు కులు, చెలిమి_పెలుములు, చేలిమ్షిబలుములు; ఉవో త్తమే ; ల్లర్దమున కనుట్ర చేత *జిన_న్సిప్లి ఇత్యాదులందు ఉ _త్వంబు లేదు, జిగులు-నినులు, మున్నగువానియందలి త్రుది “వి కారమునకు తత్ప-౮6 ౫ నూ(తముళనేచే “శి కారాబేళం బగును,

రలజోపధ నవారామల యుపోత్త మేత్వంబునకు

“ఉత్ర్యంబు గలుగదు. ర౮ా (వా-తత్సారద్సి (న్యా

సం_౧౫౧ 1 విమ).

“తుదివర్ల మునకు ముందటినర్ల్మ ముపధి (చూ-_సంజ్ఞా ౧౦ సూ పూర్వసూకిమున కపవాదము. పందిరులు(పందిర్సి విడికిలులు (పిడి!ల్సి, రాపిజిలు (రావిడ్సి, తొమ్మిదులు (తొమ్మిది) ఎనిమిదులు (ఎనిమిద్సి, మొ,

౧ వివ; రాళావిళ్ళ (మునుచా-ర_అ, ౭౬0 “మేలైన ెండు తొమ్మిదులు పిద్యలయందు (కాళీ ౩అ౧౮ార్భి ఈ పియోగమును బట్టి నవాన్థాదులని గణముచేయయుడెను. “మొదలై న ఆండు తొమ్యు దులు" అనునది (పక్షి _ప్రసారము, (వ్యా=సం-౫52 పుట్స,

పే8ి (తళ ఈల” సూ *వుి వర్షక “వు గాగమములు ఉశాళ౮ాంత గోశబ్దంబుల కంతట *వ్రి వర్తకంబకం ది ణా

రవ (బా-జేత్సేంర తొ (వ్యా-సం-౧ో-౨ [విష

తిరును-గేనువ్ర-మధును-గోవు. అంతట ననుట శ్రీలింగ వ్రధమైక నచన లోస (తతు ౫౮ స్తూ బాధనార్థము, ఉదాన నధువు_భేనువ్హు మొ,

౧ వివ వు నరకము సంస్కృతే సమములకు మాతిమే యగును. “బందువు-పుట్టువు- చెజువు” మున్న గువొని తుదినర్ష్య ము (ప్రధ మెకనచన వు” ప్రత్యయము శాదు అది శబానయనము, లుట్లి వజ్రము మా యి ల ౧ లెల్ల త్రీ సమములుః

_౨ పవ? తత్ప ౮ాం సూతిము చొప్పునం జాతిపది కాంత “సి శారము లోసింపలా మిగిలినది “ఉ కారాంతమగునపుడు దానికిని, “వు” నర్షకాది విధులు. చెల్లును: ఉదా:.- ధనున్‌-ధనువు. ఉపసర్జనత్వమున ల్పీి దంతము జే దంతమగును అచటను నీ విధులు చెల్లును. ఉదా:

అష

౩ వివ -- లేపరకరణ శాహిత్యమున నిది *'ఊి కారాంతములకును నగును, ఉదౌొ:- (భూవు=(గ్రనుబొమ్మ) “శ్రాహాప్పళించి (విరా-.౨ ఆ ది అనుచో “బాహ+లప్పళించి” అని శేదము. తత్స మాకారసంధి సదద్ధము కాదు (చూంసం ౪ సూ) ఈ పియోగముబే “ఛాహు-బాహాూన్చి అని వి నరకలోపము నంగీకరింపరాదు.

౯

రో విన: స్మ తడ (శంభు ఎస్మృుల్‌ “శిళ్టాదులు తెల్లున నప యు క్రములు. గోవులు ఐ= అొవులు సూర్యకీరణములు. క్రం _ గోవులో సూర్యునియజ్ఞ్యుల గోవుల (ఆను--౨-ఆ ఈర౯౧). ఉపసర్జనత్వమున నిది (ఉ' కారాంతమె యసును,. (చి ఉిజగావో యస్యసో)=చిత్రగువులా చిత)గుయం_(సూర్యుండు)-(దూంలల్సేో ౧సూూః

వ వర్ష ేతరవిభ క్స్‌ సరమగుచో నమహదుదంలేము లా లకు విల్చకముగాను, జరళత్రారూ శబ్దభిన్న (్ర్రీ నాచేకో

(తకృ-౫౦-*ణం స్తూ వునన్షకవుగాగమణుహుః వానిపెకల్పత 110 దంతములకును నూదంతములకును గోశబ్దమునకును నిత్యముగాను “వు గాగముంబగును. 9, ౫౦. (ఇా-తత్వ్సం ర్యా (వ్యా-సం_౧౫౩ ఫి! విషం తరువ్రలు=తరులు, భేనువ్రలు= భేనులుు, రజ్జువులు=రజ్జుల్తు జర

త్కారున్చలు= జరత్కా_రులు _ జరశ్రా-రున్‌ మదీయానుజన్ల్‌ (ఆది. ౨౨-6౯ ౧౫౪ *. వధువులు_(భూన్రలు._గోవ్హులు- ఉకారాంతంబగు మహత్తునకు *వు వర్ణ్శకము వై

కల్పికము. *మను-_క్రటువటు శబ్బములకు నిత్యము, 2౧

(దా_తత్స_౫౦ సూూ (వ్యా-సం-ం౫ర 1 విష,

విమ్టువు==వమ్షుండు , లీంభువు=శంభుండు. (మవాత్పృుంలింగవుగుటచే “వు వర్ణ కాభావప్మ్య మున “డుజ్జు” వచ్చును. వటువ్ర=వటుండు, “డుజ్జు” వచ్చు నీ రూము దీని కర్వాచీనము. *చండస్ఫూర్తి వటుండు కాంచె (భాగం. ౮ స్కం, ౫కా రావాశబ్దము వృద్ధాదులలోనిద్రి గాన డ్రుజ్జు “.లోపమును గలుగును_రాహూువు=రాహుండు=రాహూ (చూ-తత్త్స ౭

మనువు (స్వాయంభువాదిి. పటువు=(సమధర్థంయుు, కటువు (డేడై నహా-డం_అనిష్టుండు ఆ వె;మనువు ధర్మ శౌ(స్ర్రుమతమున మిక్కి-లి కటువ్రు వరుద వినుతికరణజములకుం జాలంబటువు ధరణి సంగీత్ర సాహిత్య “సరణి విగ్వునాధ చక్రివ ర్తి (కాన్యాలం.౯._జిల్లా.30 ప్ర.

“*విష్తు నావమోత్క-ర0:వె. ఖండప్రరుశు ిర్రః కంనంబుచేసె=(రంగనా యూని_ముది._౨౩_౭౫;౩ ఫుటల్రు ఇట్టి సామాన్య కవి పియోగము లితర పొొమూణిక్‌ కవుల (గంధములలో లేమింజేసి యిట్టివి డాసఘవ్రు లన రాదు,

శ పియోగ ములనుబట్టి యిట్లు _నిర్ణయింపందగి యుండంగా “సూరి బహూుకవిధి నాశ్రయించుట సరికాదు.

శ20 (తత్స ౫౨-౫౩ స్ఫూ క్యద్రున బుకారాంతశబ్దవిధి, క్యదువ-నాగమౌాత, ౫౨. (ఛా-తత్స ౫ం) (వ్యా- సం_ం౧ం౫నంం 111 విమ. క్యదువ._.క్యదువలు.కదువను-కదు)వలను. ౧ వివ:-నీ_వరుసన యా కొచ్రువ్రకు వినతకుం బుకై (ఆను_౧ ఆ ౧౬౭) ఇట్టి తిక్కయజ్వ పియోగములచేం గళ్యపపత్నియగు నాగమౌాత్ర యరమగునపుడు *వు వనర్షక “వు గాగమములచో “వి అకు రూపము థి నిల్చునని యీ నిపాత సూతిమున కర్ధము. అల్పసంఖ్యా రూపసాధన మున సిద్ధయాపములను జీరొానునది నిపపాత సూతిము, పింగళవర్ష మర్థమగునపుడు “కదు)వు” అనియే యగును, బుక్షారాంతంబున కత్వంబును శ్రీ వద్భావంబు నగ్వ

౫3. (బా-కత్న౫్రై (వ్యా-సం-౧౫౬ 1 విప్ర.

(1 వచ్భావనమున హ్రీ లింగ ప్రధమైకవచన (తత్స ౫౮ సూ లోపాదిక మగును.

భాత-జామూాత (అల్లుండు) క ర్‌ు (చేయువాండ, చేయునద్ర) వా _రృౌ(హరించు వాండు_హరించునది), గంత=(పోవ్రవాయ_పోవ్రనద) హంలే=(చంప్రువాయం-_చంపునది,

౧ వివః:. బుక్రారాంత (స్రీ, లింగములును, బుకారాంత స్త్రీ వాచకములును సాధారణముగా “తత్స_౮౬_౮౭ సూ_చొప్పున: జ్యంత్ర ములె యనంగా *+ఈి కారాంతములె యగును, ఉదాష క ర్హ్రి=(వేయు క్‌ ం అవల ్రీచేయు లతాద్రి _ హ ర్తి = (హరించుళట్టిద్రి గంత్రొ=(పోవ్రునద్యి హాంత్రి=(చంపునద్రి, “స్వసృ_ననాంద్య_దుహితృ_యాత్య_ మూతృ' రబ

క్‌ కం. ములు మొతిమట్లు జ్యంతేములు కావు, నానికి “అత్వ (స్రీశ్వ్రములె యగును, స్వస్వ_(తోయిట్టిన శ్రీ)" ననాంద=(మగనితోయిట్టిన ్ర్రి రి డా లా కా దుహితర్త్యహ్యూతర్టు యాత (తోడికోడలు), మాతా(శల్లి), ో స్పృపమభార్య రాకను ంధాతృ * _దాతృ-సవితృ_నేతృ ళ్‌ త్‌ “ఇరాంధాతృండు న్న! కర 3ఆ ౧౮ా (శాంతి౬ఆ ౫౫౬). ॥/ ల్‌ శ రోళైస్టల జ ని శ లీ. స (కటు సూంరి దీని విఫాతాదుత్యోం ేక్కొానకుండుట సరికాదు,

శకం]. (తత్స ౫ర-౫% స్తూ దీర్ధమునకు (హనస్వమువచ్చుట [1921 శబ్దంబులకు మహాత్తుల కత్వ (ప్రీనద్భ్భావంబులు విభావ

నణం ౫5 (బా-తఎఎ౫వ్సు (వ్యా-నం ౧౫౭ విషు

విధాత = విధాతృండు, భాత=ధాతృండూ-((బబవ్మా) వమూా౦భాత-= -మూంధాతృండు = (ఒకరాజు, దాత = దాళృేండు. సవితాసవితృండు= "(సూర్యుండ్యు, చేత=నేతృండు నా (పాలించువాండ్య అత్వ (శ్రీశ్టుములు 'రానపుడు మవాత్పుంలింగములకు “ఉత్వ డుజ్జులు వచ్చును.

౧ వివ :-మవహాత్తులగు విధా(తోదులకే యనుటచేత గ పాచీ నకర్శమె జనుల కష్టసుఖములకు విధాతా అనుచో “ఉత్వడుజ్జులూ “రానేరవుం

సంస్కృత (పాకృత (పాతిపదికముల తుది దీర్ధము

నకు (వాన్వం బగు సగ (బా-తత్పం-౫ిళు) (వ్యాన 0-

౧౫౮ [| ష్స్‌.

రమా-రమ, వనితాశవనిత. విద్యా-విద్య. లళా-లత లక్షీ- లక్షి సేనాసీ-శేనాని=(కుమారస్వామి). వోహోాహాహం, (ఒకగంభ ర్వుండు). సిరీ-సి5, ఇది (పాకృ్ళతనమము* ళు కృత్య(హాన్వంబులకు (వాస్వాంతంబులకుంబో లెం గార్యంబు లగు, ఉదా ?..రములు-లటిన్షు ్రె లు-సేనానులు, హోహుండుం సిరులు=(లవ్ష్మ్ములు)*

౧ వివ వ--బేశ్యము వ్యవహార(వవాహాసిద్ధముగాన కద్దవ్షల్రా"= (శ్రీ) మున్నగు దీర్దైంతములవలెన “నవలో=((స్ర్రీ) మున్నగు (వాస్వాంతములును సిద్ధించు జనందగును. * “విలుకాండు మున్నగు ళద్షాం” (వత్యయాంతాదులకు (వాస్వములేదు- (దూంతద్ధిా-౧౧-౧౫- ౨౩ న్రూం

జ నతనాభి న్నవలాను (మనుచ-ఖ్ట కవర్‌ ల

ది నో శరీ! వ! క్షా నని ఏ సతో

189 (తత్స పక? నూ) (పాతిపది కాంతదీర్థ్ధ్య మునకు (హస్త తదభావములం ౨ వివ -యమునానది తుంగతరంగ (ఆడి-౮ ఆ _౨3-౨9) శణార్రచ్యల్లభుండు మున్నగుచోటులందలి (హాన్వము సాధ్యవస్టీస మాస శిద్ధముం 39 వివ -ఉపనర్టన (హాస్వము వచ్చునవుడును కి (పత్య యాదుల్లు వచ్చునవుడును నీసూ(తమునకుం (బన_క్రియె యుండదు, ఉదా _వచస్సుథానిధిభ ంగి=(హారిహర నాధుండ్యు (మహో న-౧అి-౭౬), అతినువు=(అతి్మకమించిన యాడ గలది (బావ్మాణకులము) (ఏద్యు వు=((కృృష్టమగు న్యర్దము గలది సురకదంబము ) చి(త్రగువు=(చిత ములైన కిరణములు గలవాండు=సూర్వుండు) జతసేనానీకుండు-= (జయింపంబడిన కుమారస్వామి గలవాండు పరసురాముండు ్ర వీకాత్షరక శబ్దంబులకు (వాన్వంబు వేదు హో౬ (ా-తత్సంగ్క్ళి (వ్యా-స౦-౧౫౯- వివ ) మ్య్గా(యామి) (శ్రీ స్ర్రీ-హీ(లక్ట్రై-ధీ= (బుద్ధి-ధీజ(భయ ము)-(భోవు=(శనుబొమ) మ్యూను= (భూమిని) మొ ౧వివ -ఉపనర్జసత్యమున (బహ్మువీహ్యాదులను) మ్మా (వళ్ళతి ఫ్రీ (పత్యయాంతములకు (హాస్యము కల్లును విజితక్షం డుూేె(జయించిన భూమిగల వాండు) € (శీంహీ-ధి-భీభూ ప! ములు త్రీ (పయాంతము కావు * వాని కుపసర్జనత్వమున (హాన్వ ము గలుగదు ఉదా -_స్కుశ్రీలుఐసు(శీకులు సుధి అను శంరేతప్పు “భూవు అనుచో తత్సంరగా-౫ం సూ చొ వృవర్షక వుగాగమములు, నన్న యభట్టాది ఛబ్దములకు నిత్యముగాను వృద్ధా దిశబ్లములకు విశల్పముగాను డుడ్డు లోపించును, .అభనాాదాలననన పాకాన లానాాటననకోనాలానకనడనానాలానానపకోొనాలన............... విధాతా ననా న్రాగాలాలనాననాబ్రాల నాభి న్రా ననా నాననునునో భ్త్తమ్తాబ్యబలున్ను. ల క..అవీ_తస్టీ-తరాల్ననీ ౮ (శ్రీ-(హీ-ధి-ఛ్యా దిశబ్దతః అనీ బన్తతయ్యా నే (సో) ర్వ- లోీపో గౌణ్యే న (వాన్వతా (ముగ్ధ-ం౫౭ సోందుర్దా-వ్యాఖ్య )

(తత్స ౫౭-౫౮ నూ) డు లోపనిత్యత స్రీలింగయళ మైకవచనలోవషము. లలి ౭. (భూ-తత్పంస౫౬) (వ్యా-సం ౧౬౦ 1 విమ) జా నన్నయభట్టు (ఆది. ౧ఆ _౨౫). నారాయణభట్టు (ఆదిం ఆ ౨౪) కంకభట్టు (విరా ౫ణఆ-౨౫౦) వృద్ధు= వృద్దండు, మూర్జు=మూర్థుండుం నీచు=సీచుండుః ధూర్తుధూర్తుండు.. రాహు రాహుండు=రాహూువు. నీచు మున్నగునవి తదృ్భృవములు (శ్రీలింగంబుల + (వధమైకవచనంబునకు లోపం

బగు, ౮ (బా-తత్స-౫బ). (వ్యా-స ౦౮-౧౬౧ 1 వివ ్స

రమ--శ్ష మ-వనిత-ఫఘనత-విద్య-బేవత-మోాన నేత

౧ వివ "_సూ(త్రమందలి శ్రీలింగశబ్దము పారిభాపీకలింగపర ము కావున బేవతా” శబ్బమునకును నీవిధివ గ్రిల్లును. దీనికి డు_ము.--. వు అనువానిలో నేదియు. (వ్వాప్తింపదు. కాన సంస్కృత సూ (పత్య యమునె నిల్పి (చకృతసూ(తముచే లోపమును జేయవలయును (చూ. తత్సమ (ప-వివృతి, ౪ వివ గుర్తు టిప్పణము.) రిమౌాదిశబ్దము: లకు6 దత్ప స్మోస్మో సూ(తముచే (హాస్వముచేసి తత్ప ఠం సూ(తముచే వచ్చు ము వర్షకమునకు దీనిచే లోపమును జేయవలయును ఉప పతన

• సూరి భారత్యపయు క్తములగు నన్నయభట్టాది” శబ్దముల నిత్యతను (ఉల్వేనైవ భవ న్య న్యే-అధర్వణకారిక) నూతింపకుండు. టయు మహాకవ్శ్యిపయు కములు కాని గృవాస్థు-చార్వాకు” శబ్దముల పొత్షీకతను నుదాహరించుటయు వింతగా నున్నదిం

4 సంస్కృతమున (శ్రీలింగ మ్రీనాచకి శబ్దములు పర్యా యములుగ వాడంబడునుగాని 'ఆెలుంగున నట్టివాడుక లేదు ॥క్ర్రీ లింగ” శబ్దము -పారిభామికలింగపరముగాను. న్ర్రీనాచక శబ్దము

మవాతీ వాచకపరముగాను వాడుట అతెలు౮స సంప్రదాయము,

కావుననే యహోబలపతి "దారశబ్దస్య '్ర్రీనాచక త్వేపి (శ్రీలింగ 'త్వాభావాత్‌ ” (అహో 36౬ వు అని (వాసెను. (చూంవ్యా-సం- విన్నర 11౧౬౧] ఏవ ్ర

194 (తత్చ౫౯ా సూ ము లోసము దర్భాదులకు నిత్యము సర్జనత్వమున విన నేతశబ్దము శా స్ర్రీయ=(పారిభామ్‌క శ్ర్రీలింగము) శ్రీలింగ మయ్యెను నంపద-ఆపద' మున్నగు హూలంతములవిమయము నను నీవిధి వర్తిల్లును ౨ వివ --తత్స-రగా సూతమునందలి అంతట నను దళ ముచే ఉవర్హాంత” శ్రీలింగములయెడల నీవిధి వ్నర్షిల్లదు ఉదా -- వధువు(భూవు- మొ 3 వివ - (బవ్మా- విశ్వకర్శు- అశ్వన్ఞామం- (భౌాత- దూత మున్నగువానియెడ (తత్స-౭2-౭౮ ౫౩-౬౩ సూ) న్ర్రీత్వాతి దేశము చేత సీసూతిము వ ర్తిల్లును ఇశ్లై శ్రీ సమాచ్చికశబ్బములయెడలను సీఘూత్రము వర్తిబ్లును ఉదా "-తల్లి-తం(డి-అన్న -గోడ-చెజువు- ఫుట్టువూమనువు (మన్నుట) మొ దర్శ్భాదులకు నిత్యముగాను, జర్మితాదులకు విక ల్పముగాను ము వర్షకము లోవీంచును సోడా (బా-తత్స-౫ూ స్తూ (వ్యా-సం-౧౬.౨ 1 వివ ) దర్భ్శ-కుశంపనస లవి దర్భాదులు చరితాచరిితము చరి త=చరితము అలక్షలుఇఅలకములు అశ్షతలు=లఅిశ్లతములు (భమె (భమము వధావధము పహాంన=హాంనము ఇత్యాదులు చరి ఆాదులుః అక్షృతిగణము + నక

• నూరి చర్మిళతాద్యుదాహృతి నరిగాలేదు అభిలాప- ఘోవమ శబ్దముల. ము లోషమునకుం (బయోగము కానరాదు. తరంగంతరంగ” అనునవి తరంగము" అనుదాని వికృతులు. ఇక్సై- వేగ” అనునది వేగము అనుడాని వికృతి. మహాతరంగ-మహో వేగ” అశు (వయోగములులేవు స్ఫురణము-విజృంభణము” మున్న గునవి ల్యుట్‌ో (పత్యయాంత నపుంన కములు, స్ఫురణ-విజృంభణ 7” అనుకీతివి 'యుచ్‌ ప్రత్యయాంత న్ర్రీలింగరూపములు, ఇవి కృదంత ములు కాన నిట్టివానిని చరితా” దులలోం జేర్చరాదు

(తత్చ౬ంస్తూ “ధష్మవురూవు” మొ. సాధువులు, 125

౧ వీవ :- లు గృవేత్‌ కుళాబే ర్‌ అను చింతామణి చొప్పున కుశి శబ్దము దర్భాదులలో 'జేర్చంబజెను. పనని వెక్ళత మనెడి శబ్దరత్నాకరము సరికాదు. *పనస హఫుం-కష్టైకిఫ లే (శబ్బా చిం అనుచొెప్పున పనసుి శబ్దము సంన్కల్చతము, కాన నిది సూంి చెప్పినట్లు దర్భాదులలోని దనుటయె యుక్తము (పంచాశచ్చబ్దభ వము పనన” శబ్దము తద్భవము )

౨ వివ;ాచరి(తాదు లాకృతిగణముగాన (వయాగ=(వయా గ్‌ముం నంనరగ్లెసంనర్షము నిశళ్శంకజ౭నికృంకము వ్రామరలు=వావము రములు లాజలు=లాజములు (పలాలు), నిత్య "నిత్యము. తథ్యాతథ్య ము, (ప్రశ్న =(పశ్నము, స్పర్శ=స్పర్శము మొదలైనవి (గ్రావ్యాములు,. ఈచరి_తాదు లింకను మహాకవి (ప్రయోగములనుబట్టి యెన్న నగును ఉదా _ (పాస-అంతస్థలు-టోష జ్రలా-చిహ్న:విమర్శ-మధ్య-నివృ-ర్ష - అంశ-_మొ,

ధర్మాదిశబ్బముల “ము” వర్షకమునకు ఉవు అను నాచేశమును, రూపాదిశబ్దముల ము వర్ష కమునకు

ఉఊి అను నాచేశమును వికల్పముగ నగును ఓ౦-

(ప్రా-కబ-౨౫ నూ) (వ్యా-సం-౧౬కి 1 వివ

ధర్మువు=ధర్మమ్ను, కర్మువు=కర్యుము వర్మువూవర్శమూ[(కవ చము) అష్ట వూఅర్ధమ+ మొ రూఫురూసము శరణు=శర ణముం చీభత్చు=బీభత్సము వర్దు=వర్లము-. న!

౧ వివ :-ప్రియోగములు ;-చ-అవని నర్వధ ర్థూవులు' . అష్ట్రవులు (ఆది-ళ ఆ-_౨౫౦).. చిత్తురూవులభంగి (ఉద్యో- ౪ ఆ ౧౧౬), బహురూఫవులు-(బసవ ళఅ ౫౧౫) శరణు 'వేండిన (ఆను-౫ ఆ 3౮ర్ఫా గీ-బీభత్పు-(్రివశా)

• సూరి “ధర్మువు రూవు” శరణు మున్నగు ప్రమాణిక ప్రయోగ సిద్ధరూపములనై న సంగ)హింపపంగుట గ్య్యైస్ట

196 (తత్స ఒం-౬౪ స్కూ సురలు-అసుర-దూర-భువి” శబ్బములుం సురశబ్రము ెల్లున నిత్య బహుచచనాంతేము శ్రీ నవమము నగును సిద్ధసమాసమున నట్లు కానేరదు

౬౧ (బా-తత్స-౫౯--౬ం) (వ్యా-సం-౫౬ర కే

సుఠరలు-ఎల్లసురలు నిఖలసురులు-భూసురుండు

౧ వివ -- సురి శబ్దము లెబ్లున చేవతా” పరార్థమందె కవి పొయుక్రము సుర-వుం- బే వే-సూ ్యే-పణ్ణీ తే (శబ్దస్తో)

అసురశబ్దము_ వికల్చ్పముగా (స్రీతుల్యంబగును అదియు సిదధ్ధసమాసమున నష్టుకాదు ౬౨ (గాం తత్ప-౬౦) (వ్యా-సం-౧౬౪ శ 11 విప).

అసుర=అసురుండు. ఎల్హ్లయసురలువ=ఎనల్లయసురులు. రావణా దుషండు. నిఖలాసురులు

దూతాదులకు (న్ర్రీత్వము వైకల్పికము ౬3 (బా- తత్చ్సం-౬ం స్తూ (వ్యా-సం-౧౬ర | 11 విషు దూత=దూతుండు ఉతమదూత= ఉత్తమదూతుండు. కేవల ోధవే (ఉద్యో-3 ఆ ౬౧) సింగంబు దూతుండు జంబుకంబు దూత-యోధ-శుంర_ ఇవి దూతాదులు పృథ్వీవాచి భూ శబ్దింబునకు భువి యగు ౬ర

(వాంకత్స-౬-౨ సూ) (వ్యా-స ౦0-౧౬౫ | వివ)

భువి=భువులు భువిని-భువులను

౧ వివ --స్ర్రీలింగ పుధమైకవచన లోపము (తత్స-౫౮ూ సూ) న యయ

4 చేవశబ్దము న్నిత్యె కవచనాంతముగ సూరి వచిం బెను-రాచ వారలుం బేవులు (భోశ౫ ఆ 33)

• దూత శబ్బ్దమున కమవా_త్త్వమున (శ్రీత్వము నిర్యమ నెడి సూరి ప్లూళ్ళుతుల వాక్యములు నిరాధారములు దూతుండగు జంబు కదు అనియు. 'జెస్పవచ్చును అశ్య'ేనుండను భుజంగముము: (ఆది ఠా అ-౨౭$)

(తత్స ౬౫-౬౭ సూ నావ. నై -రో-గ్గాంగ్లో-వైని-మొ.. 127 “జ్బువి నవార్యబలుండు" (ఆది-ళ ఈ.--౨౬౦) సృథ్వీివాచి యనుటవేత “ఆక్భభూ-న్వ్యయంభూ మున్నగుచోట్ల భువి అని నిలువదు నౌ శబ్దంబునకు నావియగ౫గస ౬౫ (దా=- తత్స-౬39 స్తూ (వ్యా-సం-౧౬౬ 1 వవ) నావా-నావలు, మహానావ _ (తత్స-౫ూ సూ-పిథమైకవచన లోపము నౌ శబ్దము న్ర్రీలింగము). ఉపసర్జనత్వమున అతినువు= అతినౌకుండు =(నావ నతికమించినవాండు) 4౪ సోఒవావౌారైనా నో (ఆం-చిం) లెంగ్గా. శబ్దంబల కోత్యంబు విఫామనగు ౬౬ [ప (వ్యా-సం-౧౬౬ | వ్‌షు సోవా వొ రై నావోః (ఆం-చిం) తై-రో శబ్దములకు మూవర్శ కమును గ్లౌ-స్తోజా(చం్యదుండ్సు_ శబ్దములకు డుజును బ్రా వీంచుచుండంగా వానికి ఇంగ్గాంరా” న వా "సూత్యమునే (తత్స-ళ౫) లోపము గల్ష్లును నై=రో (ధనము) నీవు నాకు రో యిడుము” (ఆర ౨ ఆ ౨-౨-౨) గ్లాజగ్లో=(చందు9ండు) (అహో 3_౨౩పఫుట గా శబ్దము డమంతము కామిం జేసి (తత్స- ౨౩ సూ) “న్తాని కుల నృపతులు" (కా వ్యాలం-౯- ఉల్జా-3౭) అను ప్రయోగము పాామాదికమని వెప్పవలసియున్నది ఐకారం వీ తుల్యంబు జర (గాంతత్ప - కస్ట) (వాష్లానం-౧౬౭ విషు ననన నలా ననన పులిలా నననానోనత్వాలకున తానని ాట కోతను లాలన కలననాాణాలా ననన తానా ధాలనానా ననన నినన.

• నావి అని సూరి యంగీకరించిన రూవమేకోశమునందును గానరాదు. కన అనునది వెకృుతముగా నయితము నూ=రా=ని" ఘంటునున వా్రాాయంబ డెను రూపమందుంగాని యర్థమందు.గాని క్రోధము లేనపుడు తద్భవ త్వాంగీకార మేల 1! నావ సంస్కృృతనసమ మనుటకు చింతామణియే పరమపిమాణము

198 (తత్స ౬౮౫౬౯ సూ) కంధరాడులు "తెల్టున చిభృక్తియోగచు లేనివి ెనిసి=నై కిని. కైని-వైకిని మైని-పెకిని. (దూంతత్సం-౨౬సూ) ఎబకారం బి తుల్యమని సూత్రించినచో 5 + లు =రులు” కావలసి వచ్చును (యా-తత్స-ర౬ సూ ఈ విధి యాచ్చికములందును వర్తి ల్లునుం కావున నె వైటచె ” శబ్దము లుదాహృతములయ్యె = కంధరాదులు శబతుల్యంబులు విభావ నగు విధా శబ్దమున కీ విధి నిత్యము ౯౯ (బాతత్స-౬౬ (వ్యా-సం-౧౬౫ 1 విప) కంధరము=కంధరెా( మెడ). విధము కంధరా-నాసికాం భిళ్లూ-దంప్టా?) - గ్రీవా = పాదుకోల్కా- పిభృతులు కంధరాదులు. అకృతిగణము ౧ వివ -తత్పాప౫ పూ చొప్పూన హ్రస్వతయు, శిరా సూ, చొప్పూనం బిథ మైకవ చలోపమును శాంగా కంఫర” మున్న స్త్రీ లింగ రూపము లేర్పడును ప్రకృతసూత్రముచేం నీ బత్యాతిచేశము పాశ్షైకముగం జేయంబడుట చేత కంధరము” మున్నుగు రూపము లేర్చ డును, (దూంతత్పం-6ళం స్రూ కంధరాదు లాకృతిగణముగాన సీమ=సీమము. . (ఆర-2 ఆ ౧౭)=(సరివాద్దు) దామ=దామము= (వూలదండ) ద్వి-త్ర)-తెన్స-చతసృ-పుభృతులగు నల్పనంఖ్యనై చవాచకములకును స్స ప్రభృతి శబ్బములకును “దెల్లునం. దత్పమరూప విభ క్రియోగము. లేదు-౬ఒన౯. (బా-తత్ప- లేదు) (వ్యా-సం-౧౬౮- 1 విపు. ప్రత్యయాంతర యోగమున ద్వితి” ప్రభృతులకు విభక్తి 'ఊూగమను గలదు ఉదా -ద్వికము-ద్యయము.-త9)కము-త్ర్యయ ము- శ్రితయము- మొ. ద్వా దులనుటచేతి వకంబు అను రూపము లతా

• విధాకబ్దము నిత్యముగాం గ్మీబతుల్న మనుటక్షై సూరి యా విధిని బహుళనునుట సరికాదు

[17] (తత్స-౭2౦ సూ) హలంత తత్సమళబ్దముల 'పాతిపదికములు 1౨9 గలదు స్ఫత+ఉ=స్మృతో (సరింపంబడిన శంభువు గలవాండుు నంఇాసే" (మన్మధుని ౯6 గూడిన వాండు)బూదంతశబ్దములు గఉదండ గాదంత శబ్దములు మున్నగునవి స్పృతో ప్రభృతులు ఇది యజ౦తపుకరణము ఇ౦ క వాలంతపుకర ణము వాలంతంబు పొధమైక వ చనాంతతుల్యం బిందు

నామం బగు ౭0 (బా-తత్స-౬౭) (వ్యా-నం-౧౬న

మొ ౧౭౦11 వివ)

రుక్‌ =(కాంతి) - రాట్‌ =(శాజ్రు 1 కర్థ బా వర్ట్ణై(కవచము) మొ ఫబ్బములు శ్యశ్వాంబు దస్ప నకారాంతంబు లెల్లం బ)ధమైకవచ నాండతుల్యంబులె యగును

౧ వీవ సంస్కృత శబ్దములలో నజంతములు మాత్రమె త్‌ళ్ళ: మములగ్వవపుడు నంస్కృృత (వాతిపదిశరూపము తెబ్లుని నిల్చి యాంధ్యా వ్యాకరణకార్యముల నందున హలంతములలో. గొన్ని టికి సంస్కృత (పధమైకవచన తుల్యరూపము (పొతిపదికమై నిల్చును కొన్నిటికి సం స్కల్బత డ్వితీయైకవచన తుల్యరూపము (వాతిపదికమెై నిల్చును సత్య ఇత్ర్‌ _ఇం్మదజిత్‌. అను తకారాంతములకును సకారాంత మవాన్మవాతీ వ్వాములకును ద్వివిధరూపములునుండు ననంగాం (బధమైకవచన తుల్య రూపమునను ద్వితీయైకవచన తుల్యరూపమునను 'స్టాతిసదికము లండును.. అట్ల పిధమైకవచనాంత తుల్యరాపమును (గ్రహించుటకు వీలులేనపు (నిత్యబహుువచనాంతత మున్నగు కారణములభేత) డగతికముగ హలంత సంస్కృత వాగత్రిపదిమె 'తెల్లునను (వాతిపదికమగును,

• సూరి మున్నగు నాధునికు లపరిశీలితముగ మరుత్‌ _ ఏరుత్‌ ” మున్నగువానిని బ)థమైకవచనాంత తుల్యము లనిరి అట్టి కవి ప్రయోగములు లేవు మరుత్తు-పీరుత్తు మున్నగునవి యప శ్చములు

శే80 (తత్స_౭౦ స్ఫూ హాధమైక్‌ వనన తుల్య ప్రొతిపదికములు ౨ వివ పిధమైకవచనాంతే శుల్య (పాతిపదికములు ._ ఇాంత ములు రుక్కు.=(కౌంతి). (రుక్‌-రుచ్‌ రుచ. ప్రధ) వాక్కుం (మూట (వాక్‌ -వాచె-వాచఃంపుథ ) జాంతములు - పిధ్యమైకనచనమున_ *టా ంతములుగా నుండు శజ్ర్‌ో ంతేశబ్దలు (ప్రధమైకవచన తుల్య (పాతిపదికములగును రాట్టుం(రాజ్రు, (రాట్‌ -రాజె _రాజాంపిధ) స్వరాట్టు=(ఈశళుండు స్వారాట్టు = (బం 4దుండు (స్వరాట్‌ _స్వురాజ్‌ ఒస్వరాజఒస్వారాట్‌ , ఆస్వారాజ్‌ -స్వారాజు' 1పధ విరాబ్జు=(ఆదిపూరుషుండ్సు (విరాట్‌ _విరాజె విరాజ _ప్రుధ్య స్యమాట్టు=(మండ లేశ్వరుండు) (సమాట్‌ -స్యయాజే _న్యమాజ౬పిధ) విశ్వసృట్టు=(చతుర్ముఖుండు) (విశ్వసృట్‌ -విళ్వసృృతే ' _వగ్వసృజ -పిధృ 'తాంతములు _- సంజ్ఞానాచకములు మాతిమె పరిధమైకవచన తుల్యములు ఉదా -మహత్తు=(మహద్వాచకము...సాంబ్యో క్త మహత్తు) “టిత్తు_కిత్తు...జీత్తు మొ నాంతములు -- శ్వ శ బ్రేతరములగు నకారాంతములు ప్రధమెకె వచన తుల్యముల. (సు[తౌమన్‌్స్‌ _ స్కుతాముందు _ (ఇంట్రుండ్యు +సుతొమా లు సుతొవూణె" ల సుతాొమాణ.) (సుధశ్వన్‌)_నుధ్ర న్వుంయ=(ఒకరాజు (సుధన్వా-సుభన్వాన "_సుధన్వాన ) అనజ్జు రానపు డివి సకారాంతములె యగును అపు డంత్యలోపప్రతమున _సుధినుండు సుధనునవు అంత్యలోపాభాన పశ్షమున సుధనువు డు మొ (కర్మనా కర్మము (కర్మ-కర్మణీ.కర్మాణి (వర్మ౯ా నర్మ =(శవచము) (నర్మ వర్శణ్న.నర్మాణి ) (మా-౭ వివ్ఫ (మఘువన్‌) మఘువ్రండం=(ఇంట్రః డు (మఘవా-మఘువాన ఒమభునానంఎ మఘన్చండు వారికి మార్కొనంగ (అది ౮ ఆ ర్ట) మఘవా౯_మఘవన్తా- మఘవ నః (పిధ అని రితి రూపములుగల శబ్దమునకుం 'దెల్లున విభ క్రియోగము లేదు, సఖిన్‌ అను నకారాంత ప్రొత్విదిక్రము గలదను శబ్దరత్నా శరము పా9మాదికము అది *సఖి అని వ్లళ్దారాంతమె హరి శబము

(తత్స 20 నూ) (చవ మై కవచనతుల్యములు ద్వితీయైక వ చనతుల్యములు 181 వలెనై చాని రూపములు ెల్లున నుండును “సఖి అను అిశ్చారాంత (పాతిపదికమును గలదు ఉదా వంసఖిండు పథిన్‌ =(మార్గము), మిక్‌ (కవ్వము) బుభుతీ.క=(ఇం్యద్రుండు) అను సంస్కృృతశబ్దము లకుం ఇల్లువిభక్తుల ఊమోాగము లేదు పధము.-మధము..బుభ్య్యుండు” అనురీతిని అ” కారాంతేమునై. యవి "తెల్లున వాడంబడును

శాంతములు _దిక్కు.= (దిశ) (దిక్‌ -దిశె "-దిళఏ సాంతనపుంసకములు సకారాంతములగు నపుంస కామవాచ్చృబ్ద ములు (స్రధమైకనచనాంతతుల్య (సాతిపదికములె యనందగును అవి 'యంత్యసకారలోపము గల్లియు లేశయుం శౌల్లున వాడంబడును ఉదా __ (ఉరన్‌్‌ ఉరము=జేరస్వు (సదన్‌ సదమ =సదన్సు (పయస్స్‌ పయ స్సు (వయస్‌్స్‌-వయస్సు” అను నిళింటికి నంత్యలోపము లేదు మొ 3౩ వివ తక్కి-నవి ద్వితీయెక వచనతాల్య (నౌతిపదికముగల వై యుండును నకాంతములలో నొక్కా శ్వశబమునూ(త్రమె ద్వితీయైక వచనకుల్య(పాతిపదికము-టఉిదా __ ఇార్రనయు (శ్వానమ్‌- శ్వానె "క్టున. ద్వితి ( శ్వన్‌” శబ్దము) జాంతములు --(వధమైకనచనమున కాాంతములై యుండు జకా రాంతములు ద్వితీమైకవ చనతాల్య (పాతిపదిక ముళల్లై యుండును. రుజ= (రోగము) (రుక్‌ ._రుజె-కుజ ప్రధ రుజమ్‌-రుబే" -రుజ'-_ద్విప్రీ శ్రజ ము=(పూలదండృు _ (సక్‌ _(సజే- సజజ(పధ (సజమ్‌-(సజె (జః ద్వితీ విశ్వసృృజుండు=((బహ్మ) (విశ్వసృక్‌ (ముగ్ధ-న్యా ౨౧౧ సూ దుర్లా విఖ్వసృజె _విశ్వనృజజ(ప్రధ విశ్వసృజమ్‌._విశ్వసృదే ఎవిశ్వసృృజః ద్వితీ విశ్వాసులను మునులభే (ఆాంతి.౨-ఆ-.౨క్సాం ఆంళ_దాంత_ధాంత_హోంత_వస్వంతములు ద్దొతీయైక వచనతుల్య 6 పాతిపదికవు అ యగును తాంత ఆ(గుణవత్‌ )-గుణవంకుండు (గుణవా న్‌_గుణవన్తై-గుణవ న్తః(పధ _గుణవన్తమ్‌-గుణవన్తై-గుణవతేద్వితీ ) (శ్రీమత్‌) (శ్రీమంతుడు. (శ్రీమాన్‌ (శ్రీమన్తా-(గ్రీమున్తుంపిధ.

1వ _(శక్స ౭౦ నూ) గ్వతీమైక వచనతుల్యములు-ఉ భయరూపములు, 'శ్రీమ న్గమ్‌- (శ్రీ'మన్త- (శ్రీ/మత:- ద్వితీ) (మరుత్‌ )- మరుతులు. (జీవతలు-వాయువ్చులు) (మరుతమ్‌.మరులె 'మరుతః-ద్వితీ) (“మరుత్తు మరుత్తులు" తప్పులు, (సీవృత్‌ )సీవృతము= (దేశము), (“నీవృత్తు”-తప్పు) (పీవీత్‌ ) పరీవీతుండు= (అశ్వ ౩ ఆ ౧౬౬). (ఒకరాజ్యా (పరీవీత్తు తప్పు, దాంత:(ఆపద్‌)_ఆపద, (ఆపదమ్‌_ఆపచౌ_ఆపదః ద్విల్రీ (సం పద్సొ-సంపద. (సంపదమ్‌._సంపటె"సంపదఃద్వితీ ) (సువ్చాద్‌ ) సువ్యా దుండు=(స్నేహితుండ్ర (సువాదమ్‌. సువూదె సుహృదః ద్వితీ) (శివ్మూవిద్‌' ) (బహ్మవిదుండు=((బహ్మజ్డాని). (బిహ్మవిదమ్‌(బమహ్మా విదా... బిహ్మువిద ఒద్వితీ ) (బహ్మవిదుల.(సభౌ-.౨ ఆ ౧-౨౧). ధాంతిష (థకుథ్‌ వీరుధము=(లళాకుంజము) (ఏకుథమ్‌._నిర్దుధో_వీరుధ?-ద్వితీ) హోంత వ(అనడ్వాహ్సా అనడ్వాహము==(ఎద్దు (అనడ్వాహమ్‌..అనడ్వా హొ_అనణ్వాహ:ఒద్వొప్రీ (తొశాసాహ్‌ తురాసాహాందం=(ఇం్యద్రుండు, (శుఠాసాహమ.తురాసాహౌ_తురాసాహఒద్వితీ,) (తురాపాహుండ (శ-రు తష్పూ, (హవ్యవాహ్‌) హవ్య వాహాండు=(అగ్ని)..(హవ్యవా హమ్‌ి_హవ్యవాహా-హన్య వాహఒద్విలీ) (ఉపానహ్‌్‌ ఉపానహము= (వేప్పు-పాదరశ్ష్ర) = (ఉపానహమ్‌-ఉపానహొా_ఉపానహ ఒద్విప్రీ. వసు ప్రత్యయాంత(విద్వన్‌) విద్వాంసుండు. (విద్వాంసమ్హ్హా విభఛ్వాంసా...విదుపః.వ్విత్యీ. (ఇది కృదంతము ) ఈ ఏవ :ఉభయకూపములు వ (సత్యజిత్‌ ) సత్యజత్తు=(ఒక రాజు సత్యబితుండు. (సత్యజిత్‌ -సత్యజలే సత్యజిత ఖ్యప్రధ, సత్యజితమ్‌ (దోణ-౧ అ ౨౮ల్భాం క కినిసి వెసళ సత్యజికుని ధనువు నజీకిం (దోణ ౧౪ ౨౮౯), క్‌ క గ్యో చతుండు సత్యజితుండను (అది ౬ అటాం) ఇట్లు నన్నయ దీనిని ద్వితీయైకవచనతుల్య (పాతిపదికము గజీ వాడును ఇందిజిత్తు. ఇంద్రజితుండు, సకారాంత్ర మహన్మహతీరూప ఛబములకుం బ్విధ్ధమైకవచన త్రుల్యరూపప్మ మున నంత్యలోపము: అంగి ౧ యా

(తళ్చ్స20-౭2౧ స్తూ హలంతశబ్దముల విశేషములు 188 రుడు ద్వితీయైకవచన తుల్యరూపవక్షమున అంగిరసుండు మహతీ ళరూష =బఅప్పరి = అప్పరసలు

౫ విన __అలంతి యగతిక్రస్టలములందు సంస్కృృతవాలంత్ర (పాతి ఎదికమె నిల్చును (అప్‌) అప్పు=(జలము) ఆప -((ప బ) అప (ద్వి బు నిత్యబహువచనము (8ందిత్‌' 1 కించిత్తు=(ఇంచుక) (అవ్యయ ము

(కము క్‌మ. 9=(ఏమి-(అవ్యయవమా )

౬ వివ సంస్కలృత పిధమై కవచనము. తొదిహల్లు చర్ష్వము తోను (చర్‌-సంస్క్బృత పి త్యాహారము పరుషములతోను అనుట సుక్రరము) జ స్తష్టము లోను (జన్‌ సంస్సృవేప్రళా శ్టహోరము. సరళము లతోను అనుట సుకరము) నున్నపు డందలి చెర్ర్వ (పరుష రూపము వంటిజె చెల్యునం శాతిపదికాంతహల్లయి యుండును ఉదా _(రుక్‌- రుగ్‌ రచౌకఠ్రచ -పిధము రుక్కు =(కాంత్సి మొ

౭ విన సంసల్భృతశబ్దమునకుం బుంభింగరూపమున్నపు డితర లింగరూనములున్నను బుంభింగకూపమువంటి దే ప్యొత్రిపదిక మగును ఉదా -శ్రీచుంతు దు(శ్రీమంతురాల...(శ్రీ/మంతము (కులమ.) గుణ నంత డు_గుణవంత్ర రాలు_గుణనంతేము (వంశము) _శ్ర్రీత్వమున వీని జ్యంతమ. లు ప ల్యేకప్రారిపదిక ము లగును ఉదా -(శ్రీమకి=(శ్రీముం తురాలు ) గుణవతిజ(గుణవంతురాలు )

క ర్మాదిశబ్బములక్రు బుంవింగరూప్రమే యుండదు అవి నిత్య నఫ్పుంసకములు-కాన నప్పుంసకిలింగ తుల్యరూపమె చాని ప్రొతిపదిక మగున్సు ఉదా (కర్మన్‌) కర్మము (కర్మ-కర్మణేకళ్మాణి (వర్శన్శ-

వర్మము (కనచము) (వర్మి_వర్మిణ్కీవర్శాశ్వి (మనన్‌ ) (మౌన మనన మనాంసి ఇళ్లు అప్పరశబ్దము నిత్య (స్త్రీలింగము.-(అప్పరన్‌) అప్పర_ అప్పరస (అప్పరా -బప్పం సౌ_అప్పరస పధ అప్పర సమ్‌-అప్పరనాం_ అప్సరస _ద్వితీ ) ఉజాగమంబును ద్విత్వంబును దుదిహల్లున కగు ౭౧

(వా-తత్సలూ) (నార్ధాసయాంఇనా మొ ౧౭౦ 11 వ్‌

[లిక (రత్సం_2౨-౯ర సూ హలంతశబమాపసాధనము ఉగాగమూంతంబులకు ఇంగ్ల సూవిముచేతం బధిమైగనచన లోపంబగు రుక్కు-=(శాంత్సి రాట్టు=(రాజ్రు ఉగాగమంబు లేవి ంచేి నాంతంబుల క్రీ లింగములకుం బంధ్యమెక వచన లోపయబు లేదు. సుధ న్యు దడుజూ(ఒక రాజ్యు సుతొముండు=(ఇందు్రండు వర ము = (శ్రవ చమ్రు కర్మము. మొ దీర్ధ ంబుమో ది హాల్టునకు ద్విత్యంబు నై కిల్సికంబు ౭౨ న్‌ (బా-వత్సం౬న్భా (వ్యా-సం-౧ం౯్‌ మొ ౧౭౦ 11 మి వాక్కు=వాకు=(మాట స్వరాట్టు=స్వరాట =(పర మేశ్వరుంయు దీ కిందిలోని యర్థము వ్రాయుట (శ ర్భ సరికాదు స్వారాబ్దు == ఫా్వరాట =(ఇందుండు) తకి+నమతుంచాదిక్రంబు ద్వితీమై.కవచనాంత తుల్యంబు నామం బగు 2౭39 (బా-వత్స.౭0) (వ్యా-సం-౧౭౧ || వి (శ్రీమన్హమ్‌_గుణవ న్తమ్‌.ఎద్వాంసమ్‌_అనడ్వాహమ్‌. శా సనమ్‌... ఉపానహమ్‌...అప్పరసమ్‌_ఇ శ్యాదులు వాని యంతిమ మశారంబునకు లోపంబగు ౭౪ (బాకళ్ళ-౭౧) (వ్యాసం ౧౭౧ || విష (శ్రీ/మంత-గణ వంత ఎద్వాంన_అనడ్వాహ_ఇతా న్‌ా పీవి కజం తంబులకుం బోలె డుజాదులు యథారావాగ్యంబుగా నగు అతండు (శ్రీీమంతు డు ఇతే డు గుణవంతు డు వాని వంశిము (శ్రీీయంతము వీని నంశము గుణవంతమ. విద్వాంసు డు_విడ్వాంసము అనడ్వాహమ... ఇ్యానమ...అప్పురస వ్య్య్యమణలక్షణముచే (తత్నేం౮*- స్తూ (శ్ర్రీల్వేం బున మతుబాద్రికంబులు బ్యంతంబులె యిందు గ౦హింపయిడు (థిమకి "సణవతి...విదువీ...శుని మహతి వాచ్యం బగునపుడు (శ్రీమంతురాలు. (సంధి-_౨౯ స్ఫూ గుణవంతురాలు-విద్యాంసుళాలు అనియు బ్రియో నింపందగు ఇ సూరి యిచట బహుళ మననేల్‌ పియోజనము కానరాదు

(తత్స! నూూ కొన్ని హలంతముల విశేవములు 185

౧ వివ _వెనుక వివరించిన రీతిని (తత ౭౦ సూ ౩ వివృత్సి నకారాంతొదు లిందుం జేర్పనగును వీని సంస్ఫూత ద్వొతీయావిభా క్తి రూపములు నెను నుదాహృతములయ్యేను (తర్స-౭౦-8 వివరణము

ముదాదుంకుం బిధమైకవచన లోపము లేదు 2౫

(బా-కక్స-2౨ సూ (వ్యా-సం-౧౭౨ 1వ)

ముదము-సంిజము._ఉపానహాము (పాదర్వ్హ _ చెప్పూ

౧ వివ _ము దాదులు (శ్రీలింగములు వనికి తత్స సూత ముచేం బిధమైకవచనలోపము గల్గును గాన దాని కపవాదముగా నీ సూత్రము. వచింప బడెను లవి ద్విలయకవచనతుల్య ప్రొతిపదికము గలవి (ముదమ్‌_ముచౌ_మ్రుద _ద్విపీ సిజమ్‌ _ సికౌ _ సజ _ద్వి ఉపానహమ_ఉపానహాూఉపానహ ద్వితీ )

౨ వివ _బుత్వెగాదుపికుం బ్రిధమైకవచనతుల్య _ పాతిపదిక ములు లేన బుష్కెక్కు-_నీవృత్తు అను కవిప్రియోగములు లే్ర * ఇవి ద్వితియైకనచనతుల్య పాత్రిపదికములు మాతిమె గల్టియుండునుే

3౩ పవ _ యవానుమూనుండ _భగ వానుండుప్రశానండు-=( శాంత మున్నసు రూపములు కివి ప్రాయోగములందు లేవు వీని ప్రధమెకవచ నము లోపించిన ఉ గాగమూంతములపె ని మరల డుజ్జు నిల్చుట యసంభనము పాొనుమంతుక్రుుమొ ఇా-దువులు

• సూరి యుదాహరించిన బుత్యిక్కు- సీవృత్తు వీరుత్తు మున్న గునవి కి విప్రయోగదృష్టములుకా లేదు సృృక్కు-ల విజీచి బుత్విక్కుల బాధించి (నరావావఫురాణము ౫ ఆ ౧౧౫) అను పార మగిపడొచున్న ది ఇట సిజములం జెటిచ్చి బుత్విజులను బాధించి అని కవి ఎయు క్త పారమె యుండును భారతమం దంతటను బుత్విజు డు అనియీ (ప్రయుక్తమైయున్నది లేదా దీని సత్యజిదాదులలోం జేర్చనలెను ఇ వల్ల

186 (తత్స-22--౭౭ సూ కొన్ని నకారాంతముల (త్రై "పది దోము అశ్వన్టైామాదుఎకు (హ్రీం బగ ౭౬... తత్ప_డు సూ) (వ్యా-సం-ండ౫ సూ ఎధమైక వచనతుల్య సొతిప్రదిక ముత (ప్రీ పీ దోముచేత ఉత్త డుజులు లేవని యెజుంగునది... అశ్వన్థామ.. (దోణ ఆ ౩౧) యవఎ(యొవననముగలవా డ్రు యజ్వ (మనుచ-ం అ ౫౩ -(యజ్ఞ ము జేసిననా డు) కృష్ణనర్హ్మ=(అగ్నీ) (వసు ౪ అ ౩జ) ఇత్యాదులు మహాద్వాచక మై పుంలెంగంబగు బిహ్మశబ్దమునకు శ్రఘబగు ౭2 (బా_వత్పం_?౬ (వ్యా-సం-97౬ పె బ్రహ్మ ఈశ్రబ్దము చతుర్ముఖ= (బిహ్మబేవు డు బుత్విగ్వివ ర లకు వాచకము తత్వ_తవో_వేద_-యోగ_/(విషూ-ఎభాద్యి వాచకంబగు శని బొహజ్ఞము. నా బదు నాననా నాననా ననన ద్వితీమైక వచనతుల్య పాతిపదికములు గలవి గాన బుత్విజు డ_నివృ తము.-ఏీరుధిము. మున్నగు రూపములు మాత్రమె నాధువ్రులు బు్వె జుడు (సభా ౧అ౧౧ంపు (సధా ౨ఆ౪పు గమికర్శీరృత్ర నెక నీవృతుండనై (నైమ ౨౨ఆ_౩౨౧ ప్ర కాన ముత్వైగానులు ద్వితీయైకవచనాంకతుల్య ములు విభాష నగు (బాం-కత్స-23 స్రూఅను సూత్సొము ప్రళ్యాఖ్యాతమయే ను ఆజ్సై హనుమానుడు-భగవా నుండు-పి శానుండు మొదలై నవియు నపళ్వ ములె కాన ఒకా నొకచో భువాత్హ్యంబునందు మచాప్తకారంబున కాన్లా'బేశంబు విభావ్న నగు (బా-ళల్స-7ళ) అమనదియు బ్రత్యాఖ్యేయమె అహాబలు డు _వాచిమంచి తిమ్మకవి మున్నగు వారి యనురోధమున నిట్టి పమాదములు గల్టియుండును

• సూరి విశళకరాాదములకని స్యూతించను విశుకర్సుండనియ.. స్‌ రా ' సరు గలదు గాన విశ్వకర్మ శబ్దము ఆత్మా దులలోనిది (వొఢ-శ్వుం.౨? స్తూ నిశ్యాకర్ముని (ఉంహరి రఆ ర౫గప )

[ 8] (తత్నే_రంా-2౯ స్సూ ఆత్నాది శబ్దములు _రాజ శబ్దము 197 ఆళ్క్మాదులకు (శ్రీశ్వేంబు వై భావికయబు బా (వా-

తత్న_౭౭) (వ్యా-నం_ ౭2౭ విమ) ₹

ఆతా్థదిక మాకృతిగణము అఆత్భుుండు (అశ్వ ౨ ఆ ౧౭) అక్మము అళ్ళ (శాంతి గ ఆ ౬౦39) విశ్వకర్శ-(ఆది-౮- ఆ ౭౧) విశ్వకర్ముండు న్సీ విశ్వకర్మునికూ తు (ఊఉ వారి ఠళఆ ౪౫ పూవుం డు=పూవమ (శాళశీ) సూర్య నర్ముండు=సూర్య వర్శు "శేశువరు 'స్ర్రడు= కేతువర్థు తిక్కశర్ముండుతిక్కళర్ణ్శు అణిమము=ఆణిమ (అణు త్వము) గరిమము=గరిము (గొప్పతనము) మొ ఇమనిజంతము లెల్ల.

సు(తామాదు లాళ్మాదులలోను నశ్వష్ఞామాదులలోను జేర మింజేసి వానికి శ్రీ సమరూపములు లేవు ఉదా -సు్యుతాముండు- సుధన్వు డు-కర్ణమ.-వర్శము మొ

వుంలింగమును జేతనార్థకమును నయి స్వార్ధపరం

బగు రాజళబ్దము రాజు నాంబడు ౭2౯ (శూ

తత్స-౭౮ (వ్యా- “ం-౧జా 1వి) 4

రాజూ(అేండు ఖగరాజు (గరత్మంతుండ్సు రాజువెతుఖగ రాజుచేత మొ అశ్వరాజు ఇ(అశ్వ(శేష్టము) (ఆర 39ఆ ౬౩9 సం (ఇదట మహాద్వివశ్ష యు లేద) అమహాత్తగు నశ్వరూపమె వివశ్ని తిము) కేవలము నచేతనత్వమున మాత్రమె వృక్షరాజము అని:

-- విళ్వకర్శ_పూవష మున్నగువానికీని (శ్రీశ్వోము వై భావికమె కాన నివి ఆత్మాదుల లోనివె నీ విశ్వకర్మునికూ తు (ఉ హరిళ ఆం౫) విశ్వకర్మ (ఆది ౮ ఆ ౭౧). పూష మశరస్థండు (ఖీ ఇృట్లగుటచేతనే సూరిసూతే్రశ్చు సరికాదు. దీని? బహాుళపియోజ.,_మును లేదు

• సూరి మహ త్త స్టంబున అనుట చేత అశ్వశరాజు (ఆర=_3 ఆ ౬కు అను నన్నయ (థభయోగమె కుదురదు ఈ (వయోగమ్సు నందు మహాద్వివక్ష్రయు లేదు అశ్వ శ్రేష్టమని యర్థమున్నను నమః హత్తుగానే యున్నది పురువతా వివక్ష యే లేదు

188 తత్స-౭౯-౮౦ నూ) రా౭కజ్జవి కే షమ. ఎ౦-జగ డింద) జిచ్శ్వృములు ము వర కాంతమె యుండును న్వార్థ్రపరము కానఫుడనగా నుప లా చ్‌ ల సరన 3ర్పమున ( రాజు అనుదానికి€ (గియాన్వయాను లేనపుడు బహూ ఖై డదు ఉదా -వాతరాజు డు (్రహ్యాదులలో) రాజు అను నిపా3 ముం దా -వాలిరాజు పరశురాముడు వచ్చెను పహారరాజుండు=చంపంబడిన రాజులు గల ల్‌ స చి నో '* చాండు). ఫుంలింగ మనుటచేక _ రాజ్టి-సురాశ్డ. అని స్ర్రైత్వమున నుండును ౧ఏవివ _తిళ్చుకుపాదులవో వచ్చు టవ్‌ అను నమూనాంత (పత్యయము వచ్చునవుడును రానపుడును రాజు అను నిపొతిరూవ ౨ ఏవ - రాజు-హతరాజుండు మున్నగునవి సంనృ3నవము ములు గాన వానిలోని జ శారము తాలవ్యమె రాజు శబ్బభవమగు రాజు అను విక్సృుంరూపము గోని జ కారముమా తమె దంత్యము (చూ-శంజ్ఞా-౧౦ స్తూ జగచ్చ్భబ్ద తి కారమునకు నిత్యముగానుో నింద) జిచ్చబ్ద తకారమునకు నై కల్పికముగాను లోపంబగు ౮ాం (బా-తత్ప్స ౭౯ (వ్యా నం-౧౭నా 1 వి జగము ఇందజి-ఇం(దజిత్తు తకారలోపాఖభావపశత్తమున దీనికి నత్యజచ్చృబ్దమునకువ లె నె ద్వితీయైక వచనతుల్య పాతిపదికచూప మను గలదు ఇంద)జికుండు (తత్ప ౭౦సూ ౧-౪ వివ) (ఇంద) జిత్‌ -ఇంద్రజితొ-ఇంద)జితః-ప్రధ ఇన్ద్రజితమ్‌. ఇన్టజతౌ -ఇన్ష్రజత చ్వితీయావిభ క్రి ౧ వివ -ప్రధమైకవచనము లోపించిన ఊఉ గా గమాంత ముల పై (దూ-తత్స ర౫2౧ సూ మరల డుజ్జు నిల్చ్బుట ౩వల ననా ననన

• జగత్తు అను రూపము నంగీకరించి దీని తీ కారలోప మును వెకల్పిక మెయని నూరి సూత్రించెను కాని యట్టి ప) యోగము శానరాదు జగత్తు అనునదియు సపశబ్దమె యననగును

(తశ్సలా౧-వూ) ఇందిజక్తు డు అ్యగాహ్యరు-సాంతామహత్తులు 189 ము ననంభనమగుటచే “ఐందఇత్తు డు. అను రూపము సరికాదు కాని కొందణు సామాన్యకవు లర్దానిని బంయోూ%ందిరి. అట్లయి నను నట్టి డు మంతరూపము గావ్యాముూదనుటయె లెన్స నామాన్యకవి సియోగములు -చ గొనకొని యిందజి త్తుని తిల (భాన్యర యుద్ధ-౧౩౭౮ అయ్యలార్యునిది ఆ నె ఇంద జిత్తుండప్పూ డినకులోద్బవునిచే (మొల్ల రా-యుస్ధ గాంగు-ప) తత్చి ౭౭౯ స్ఫూ. ద్విపద (శ్రమించు నయ్యిందజిత్తుని నగరు. (రంగ-ళా సుందరకాం _౨౭౫౯ ఫు యూని-ముద)ణ )

౨ పివ - జరచ్చబ్దము ని సూత్ర)మందుం జేర్చనక్కఅ "లేదు, ఉ శనుం డతనికి శాపమిచ్చె జరుండ్రై యుండన్‌ (వి=వు-౬ ఆ) అను సద్యమున *జరుండు అనునది కవి పయు.క్తవారము కాదు. జరిమై అనునది కపి వయుక్తము చరీ తి వృద్దే ఇతి హేమ చన్లః (శప్రాంచిం,

సాంతంబుల తుది నకారంబువనకు లోపంబు నెక ల్చికంబు పయః (పభృతులకు సకారలోపంబు లేదు

౮౧ గ్‌ (బా-కత్స ౮౦ సూ) (వ్యా-నం-౧౮౦-వి )

ఉరము=ఉిరస్ను వక్షము=వక్ష స్సు అర్భ్బి=అర్బ్చిస్సు ధనువుజ ధనుస్సు ఆయువు=ఆయుస్సు హవి=హవిస్సు పయ (వభృతులకు - పయ-స్సు-వయస్సు-అయ స్పు=(ఇనుము) సరస్బుైసరము అను డానికి నకారలోప మర్వాచీనము _-చ కో మలినగు చంద్రికా విశరమానరమా నరమా సునాఖి (సత్యభా-౧ అ)

౧ వివ - అర్చిమ్‌-ధనుమ్‌-ఆయుమ్‌ మున్నగువానికి వత్వము: గనబ్లకుండంగనే యీ ద్వి ఫ్వొత్వేములుగాని సలోపముగాని వర్తిల్లును ఉరః పిఛ్చాతులు నిత్యనవుంసకములు గాన నవుంనక ప్రధమైకవచ

• ఇట్లు ఏవరించి చెప్పుటకు వలనుపడియుండంగా నకారాంత ములక సకారలోపము బహుళమని సూరి సూత్రించుట సరికాదు

కే40 (తత్స=౮ ౨ సూ) సాంతమహన్మహపీవాచక ములు నతుల్యరూప మె వానికిం బాాతిపదికము నిల్చును (మా-౭౦నూ ౭ వివ ) (ఉర?-ఉరసీ-ఉరాంసి-.పుధ) సకారాంతముల సకారమునకు చ్విశో్యోత్వములు గల్లుట కనుకూలముగా నట్టి నకారమును విసర్లము చోట గ్రహింపవలెను (ఇచటి చా-గు-పి నరికాదు మూ వ్యా సం ౧౮౦ విష) మహన ్రహతీ వాచకములగు * నాండంబుల కంత లోపం బెని ద్వితీయైకవచనాంత తుల్యత్వ్యంబే నగు ౮_౨ (బా =తత్స్ప ౮౧సూూ (వ్యా _=నం ౧౮౧౫ వ్‌ ఆంగిరుండు = అంగిరసుండు ఉగ9ళ్రవుంయవ= ఉగ 9శ0వసుంశు ఊర్థ్యశేతుండు=ఊర్థ్వరేతసుండు. అప్సర = అప్పరస దుర్య్వాన మున్నగు (గుర్యాసుండు) అ కారాంత శబ్రములును గలవు ౧వివ - వతత్చూత) వీధానమె వీని కంత్యలోపాభావ చ్విళోప్పత్వములు (మహన్మ్శహతీ వాచకముంఎకు) గల్లనేరవని విశదీరిం చుచున్నది. విశవసు (భాన్మర - యుద్ధకాం - ౧౨౮ మజొక (కిలో ౧౨౮౩ ప అయ్యలారద్యు నిది అను రీతిగల సామాన్య కవి (చఛ్రయోగములు సాధువ్రలు కానేరవు నత సుమనస్సునకు (ఆము- క౬- ఆ - గగ అనునది కవి (పయుక్త పారముకాదు నత సుమన స్కు-నకు అనునది కవి (పయుక్తపారమై యుండును ఆ విర్భావ మును బొందె విశ్శవస్సు (కాళీ ౮ ఆ.౧౩౮) అనునది కవి (పయుక్త ము కౌదు ఆ విర్భావమును బొంబె విశవసుండు అనునది కవి (ప్రయుక్త పార మనిందగును ౫ స్వూరి మహాతీవాచకములకును మహత్తులవంటి కార్య మగు నని సూతి్రింపకుండుట సరికాదు అప్పర=అప్పరస (ఆది - ౫ఆ ం్‌్సు తపన లేజ=తపన లేజస (ఆర = జ౨ి ఆ ౨౫౯)

(తత్సం౮౩-౮౫ నూ వేధ_పురోధ-మనస్సు=మాసు దివి త్న వేధ- పురాధ 4౮౩ (ఛా తత్స ౮౨9) వ్యా- సం - ౧౮౨] విషు వేధన్‌-పురోధన్‌ అనువానికి నిత్యముగా స లోవ (శ్రీశ్వ ములు దీనిచే నిపతెంపంబడినవి ౧ వివ - (వేధా -వేధసౌ-వేధన - (ప్రథమా (వురోధాః౭- పుకోధసౌా-ఫవురోధక _పిథమా)=(పురోహితుండు) “వేధ (శాంతి ౨ ఆ ౨౨.౨) పుళోధ (శాంతి.౨ఆ 3౧౩) మన (పభ్ళతుల న కారంబునకు ద్విత్వంబు విభాష నగు ౮౮౪ (బా-వత్ప ౮౫) (వ్యా-సం-౧౮౩ 1వి మనసు=మనస్సు-(రాఘ-౧ ఆ 3౨ శిరసు=శిరస్సు సదసు= సదస్సు వఏీనిక స లోపపక్షమున-శిరము-సదము మొ ౧ వివ - (హశ్వముమిోంది వాల్లునకును ద్విత్వము పాక్షిక మసట వి శెపము (చూ-రత్ప-౭౨ సూ) దివ్‌ అను ఛబ్బమునకు * దివి యగు ౮౫ (గాల-తత్పం౮౮) (వ్యా-నం-౧౮5 1 వి) దివి-వివ్లులు. శ్ర్రీలింగ పిధమైకవచనలోపము) దో-దివ్‌* అను రెండు శబ్దములు గలవ్సుగాని ద్యో శద్దెమున శాంధి విభక్తి యోగము లేదు. దివికిం జనిన (ఆది ౭ ఆ ౧౫) నిపతించెను కాన దానికి మహాకవి (వయోగము కానరాదు

• సూరి హృది అను శబ్దము నంగీకరించి ద్యుహృచ్భబ్దం బులకు దివి హృది యగు అని సూత్రించను ఇది నిరాధారము స్యాది శబ్దము. కవి స్రయోగ సమ్మతము గాదు దివి-దివులుతద్భ వముల నెడి యాంధ్ర) శామ సంగ్శంవాము తప్పూ భూదివోస్తు కాయ త్‌ (ఆం-చిం)

1శ్తరి (తేత్స-౮౬ స్ఫూ శ్రీ ప్రత్యయములు ప్రీలింగంబు "లెల్ల స్వన్వనియతంబులగు శ్రీ (పత్యయంబులం నాడి యిందుం (శువ్నర్షిల్లు ౮౬ (బా-తత్స-౮౫) (వ్యా-సం ౧౮౫ 1 వివ నామము శ్రీ (పత్యయాంతము తిత్ఫామరూపము కర్శృ కర్రి క జనయికృ జనయిత్రి జనయి(తి భాగ్యశాలిన్‌ బాగ్య శాలినీ భాగ్య శాలిని బుద్ధి శాలిన్‌. బుద్ధి శాలినీ బుదైివాలిని (భీమత్‌ శ్రీమతీ (శ్రమకి గుణవత్‌ గుణవతీ గసుణవ3 విద్వన్‌ విదుమీ. విదుషి నన జముఖ వవజముశీ వనజముఇం వన దముఖా వన జముఖ మోన నేత మోన నేత్రి మోన నేత్రి ౫ మోన చేతా మ్‌న నేత) ౧వివ - అం-ఠఈ-జడో ముగ్నుగు శ్రీ (నవ్యేయములు నం స్మల్భతవ్యా కరణ ప్రసిద్ధములు ప్రాతిపదిక గంవూణే లింగ విశ్ని స్యాపి (గ్రహాణమ్‌ అకు న్యాయముచొ ప్పూన ్ర్రీస్వేమున (క్రీ (వత్య యాంత (పాకిపదికముల నె (గ్రహించి యట్టి ఆ_ఈ_డో అను దీర ములను తత్ప-౫౫ సూ(తము చొప్పున (హన్వములుచేసి (పక్సుయ నడపుట సంహాదాయమ కృ త్తిద్ధితాంతముఎవ లెనె యా శ్రీ (పత్య యాంతములను నంకృక వ్యాకరణమునుండి యె గ౦హ్‌ింప నగును అట్టి శ్రీ పుం్యయములు ది జ్సాతేముగ నిటం గొన్ని వివ మున్నగునవి యసాధువులని తలంచుట నరిశాదు ముగ్ధ బోధ వ్యాక రణము -9౬౫ సూత్రవు వ్యాఖ్యలో నేత త్ద మంగాదులలోం. బేర్కొనంబ జెను

కత్సృం 7 ౭-రా జంసూ స్వాముల. బుదంతముల.-మబీకొన్ని (గ్ర్ర్రీపత్యయ ములు] ప్ర రెంపంబడును (వ్యా-నం-౧౮౫ || వ్‌ అట్ట క్రీ (పక్యయములె (తత్ప-౮౬ సూ) వెనుకటి నూత్రఫు వివరణమున6 గొన్ని (పదర్శిం ప బగినవి వానిని మున్ముందు వివరిం చెదను స్వ(నాది భిన్న ములగు కు కారాంత శబ్దములు వ్‌ అక ౮ (ప్రైల్వేనున ఈ ప్రత్యయము నందును ౮౭ ఉదా -- (కర్హ్రంకర్హ్ర్ర్రి=కర్తి=(చేయునది) (జనయితృ-జన యతీ్రి జనయి (తి=(తిల్ల్రి న్వసృ మున్నా బుకారాంతముల కట్లు ఈ” ప్రత్యయము. రాదు స్వ(సాదులు -స్వనృ)(న్వసా-స్వసారా న్వసార ) సన=, చెల్లెలు (ననాన్హృ-న నాష్టా సననాంద=(మగని ఇాయిస్ట్రువు (దుహిక్స -(దుహితా) దుహిక=(కూంతుకు) (యాకృ) -(యాత్యా-యా క =( వోడ్షినోడల్రు .(మాత్చిి-(మాతా)-మాతిః= (తల్లి-(పీనికెల్ల -తిక్స-.43 నూ చొప్పున అ అత్వము వచ్చును) నకారాంతములకు శ్ర్రీత్వమున ఈి ప్రత్యయ మగును ౮౮ ఉదా -(ఛాగ్యశాలిన-భాగ్య శాలినీ - భాగ్య శాలిని. (బుఫ్ధి ఇాలిన్‌ -బుర్ప శాలినీ. బుద ఖాలిని మొ డు యె ఉ-బు అనునవి యిద్వర్షముగాంగల కృ్పత్తద్ధిత ప్రుత్యయాంతములు ్రీర్వమున ళక్ష్య (ప్రత్యయము నందును ౮౯ “ముత్రు_వపతు-వసు మున్నగునవి ఉ నర్మ మిద్వర్షముగాం గలవి ఉడా -((శ్రీమతీ)=(శ్రీమతి (గుణవత్రీ=గుణవతి _ (విదువీ)= విదుప్‌. శతృ ప్రత్యయము బువశ్హేత్తు - (పచస్త్రీ "వచ స్తి=(నండు యన్న స్రీ) అనంయోగోపధకమ.లగు న్వాంగవాచకముల కుప సర్టనత్వమున (అన్యపదార్థ పాాధాన్యమునాబసహు ప్రీహిని) ్ర్రీస్వమున ఈ ప్రత్యయము వైళల్పిక

144... (ర్స ౯౦ స్ఫూ స్రీ పృత్యయమ లు

ముగా నగును ఈ ప్రత్యయము 'రానిపశ్తమున "3

సూ చొప్పున *ఆ ప్రత్య యము వచ్చును-”"౦

(వనఒముచ) వన జముఖా(పద్ధుమువంటి ముఖము గలది్రి(నన జముఖా) వనజముఖ (మిన నేత్రీ)-మోన నే£ి)=(చేంపవలె సోగయగు కన్ను లుగలది) (మాననేతా) మోన నేత

అంగాది శబ్దములు సం యూగోపధకములయ్యు

నట్టి స్వాంగవాచకత్వమున నుపనర్జనత్వమున (స్ర్రీత్వ

మున ఈ ప్రత్యయమును నెకల్పికముగా నందును

పక్షమున ఆ పిత్యయము నందును ((౩స్తూ 7౧

(దూా-సంజ్ఞా ౧౦ సూ టిప్పు ఉపధథ)

(కళా జీ కృళాంగి (కృళాజ్ఞ్రా కృ శాంగ=(కృ్ఫశించిన యం గములు గలది అంగ-ఆం(త కా (ప్రేవులు) దంత-కంర-శృంగా (కొమ్ము) కర్ణ-సీష్ట=( పెదవి) ఫుచ్చా(ఫోంక) నేతి-గాత్ర=(అనయ వము) జంఘె(పిక్క) అనునవి యంగాదుల. (చూ-ముగ్ధ-వ్యాం ౨౬న సోూ=_వ్యాఖ్య )

నాసికోదరశబ్ద భిన్నములగు ఆద్య మృ్చులుగల స్వాంగవాచకమున కుపసర్జనత్యమున _ నస్ర్రీశ్వమున ఈ ప్రత్యయము రాదు రానపుడు ఆ ప్రత్యయ నే వచ్చును (చూ జూప సూ కాం

(గుజఘరా) -నుజఘన=(లెన్సయిన నడుము గలది). నానికో దర _(తుజ్రనాసిక్రీ-తుంగనాసికి(తుజ్సనాసిశా)-తుంగనాసిక (క్ఫృకో దరీ)=కృతోదరి కృతోదరా =కృశోదర (కృశించిన ఉదరము గల స్రీ ౧

అకారాంత పా్రతిపదికములకును అజూది ళు ముంకును ్ర్రీ త్వమున *“ఆిప్రుత్యయ మగును *౩

క[9] (తక్స ౯6౮-౭ సూ) నకారాంతముల శ్రీపశ్యయములు 145 అజా మలకు జూతివాచక త్వాదులచే (తత్స ౧౦౨ నూ ఈ ప్రత్యయము వచ్చును గాన నందుల కసవాదముగా *ఆ ప్రత్య యము దగ్రినచే విధింపంబడెను ఉదా - (ఖట్వా ఖట్వా)*ఖట్వ(మంచము) _ (అజ _ అజ్సా అజ=(మే క్ర (అశ్వ._అ శ్వా)=అశ్వ=(ఆ డుగబ్రము) ఫొన్ని హూలంతములకు (శ్ర్రీశ్వేమున ఆ ప్రత్యయ ముగురు గారి ఉదా _ (దిక్‌ =దిశ్‌ =దిశ్రా=దిశ (వాక్‌ = నాచ్‌ = వాచా _ వాచ (వసు_3 ఆ ౧౦౧) అన్‌ అనునది శుదిని గల బహావీకీని మన్‌ అనునది తువిని గలవానికిన్లి (నకారాంతములయ్యు) ఈ ప్రత్యయము రాదు వీనికి డా ప్రృష్యయము నై కల్సి కముగ నగును గాఖ్మా ఇందలి డ కార మిద్వర్షము డకార వి.త్తుగా6 గలది పరమ్వగుూ నవుడు ముందటి శబ్బప్రు తొద్రియచ్చు మొదల్కొన్న భాగము లోపం చును ఉదా _(నీమన్‌ _నీమ్‌+అఐనీమో) నీమా(సరివాద్దు) నురాజక్‌+. అేసురాజ్‌. +అెసురాజ్రా=సురాజ=(మంచిరాజు గల భూవ్స్రి) శద్రా” రానిపతమున నవి నకాళాంత (్రీలింగములుగనే నిల్చును ఉదా (సీమన్‌-నీమా) నీమ (సురాజగ్‌-సురాజ్యూ సురాజ ఉపధాలోపముగల అన్‌ అనునది తుదిని గల శు ములక (ప్రీశ్వమున ఈ పిత్యయ మగును ౯౬ (దూ ఉపధ సంజ్ఞా ౧౦ నూ=టివ్చణము) ఉడా _ (సురాజ్ఞ్సీ 0” నురాజ్ఞ ఉపధాలోపము లేనపుడు మిది సూతుము వొష్పున సురాజ అనియే యగుక ఉకారాంతములగు బహూ మున్నగు శబ్దములక్షు (స్రీత్వమ న ఈ ప్రత్యయము విభాష నగును గ౭ ఉదా _(బహీ్ఫ్రబహ్వి (జహా ) బహున్త మె

146 (తతు ఇ౮_-౧ం౦ఎ౨ సూ (స్రీవిత్యయములు కీన్‌ (వత్యయభిన్న మగు కృదం టేకారమునకు ఈ ప్రత్యయము నై కల్పికముగా నగు జాలా (రాపి _రాం్రి రాలి కన్న ంతములకు -కృతి-(శాళ్య) నసతి జ(స్థానవిం వీనికి ఈ ప్రత్యయము రాదు పుుుషవాచకమునకు దదీయ భార్య యర్థమగునవు శు ఈ పిత్యయ మగున_౯ా జా ఉదా _ (గోబ)=జోపి-(భోవుని థార్య) వంకను వెశ₹వముల- గంవు (ఉపాభ్యాయిం భార్య్రు=ఉపాధ్యాయానిా-(ాతులుని భార్య) వమూచేలాని (ఇంది భార్య్ర=ఇందాిశి (యాననముగల గ్ర్రీ)౯= యువతి (అంళర్వత్న్‌ = అంతర్వత్ని =(గర్భిణీ శ్రి శు పష కారము.టకారము నిద్వర్షము గా6 గల ప్రత్య న్‌ న యముతో గూడిన శబ్దములక్తు (స్ర్రైశ్వేమున ఈ లి ఊదా సల్‌ ఛాతు్యమా ద స్టర్‌. పిత్యయము నిల్చునది) టెత్తు - (పృ్చ మూ)=సంచమి=(అయిదవది) (ఇది వజ్బుక శబ్దము యొక్క పూర ణార్థక మంగ్‌ ప్రిత్యయాంత రూసము) టకారవిత్తు వద్ధి తొంతము గౌర చముదలగ్స శబ్దములకు ('శ్రీశ్వేమున క ప్రత్యయ మగను ౧౦౧ ఉదా - గౌరంగౌర్సీ=గౌరి. నద_నద్రీజనది. మొ మున ఈ ప్రత్యయ మగును ౧౦౨౨ కీ నా లా టి భాంరీ, ఉదా _ (మృగ-చ్భుగ) మృ"-(ఆ డు లేడు (హంస_హంస్రీ== హాంసీ=(ఆ డు హంస నిత్య (శ్రీలంగముల కిదే రాదు- (బలాక్రాజ= ఒలొకా(ఆ డు ఫొంగ) యకారోపథిం శిబ్బములకు రాదు-(మ _త్తియా)=ు వర్తయజ(రాజ శ్రీ)

తత్స ౧౦-౧౦౨ బూ వ వాత్సీతర జీల గ వెేేషణముంఎ శ్వ? ఉకారాంక (సం చవ్రాధకములకు (ప్రీ చ్వేమున ఈ స్రత్యేయము విఫావష నగును ౧౦౩ “దా - (మృద_మృద్వ) =మృద్వజమ్భుదువ్రు యక్రారోపధక్రము కానటి ఉ కారాంత మనుప్య లో వ జూతివాచికి (గ్ర్రీల్వేమున జా ప్రత్యయ ముగును ౧౦ు జూతిక్రి రాద (దెను ) ధేనువు- (ఆవు) య కారోసభధకమునకు రాము (అభ్యక్కు 1 అధ్యర్వువు =(అభ్వక్యు శానాజ్యా బు యగ్స స్త్రీ) రజ్జు వ స ఎబ్దఫ్నముంగు నా వాలీ వాచకక్సు లయిన = కానాంచెకులం (ఫ్రే స్వోమున శా ప్రత్యే య మగును ౧౦-/ ఉ ఇ వ యి వ చా_ (కరూన్థూ ) కర్క_ంభువ్రణ గంగు రజ్జ్ఞ్యాదులకు జౌ 9త్యయము శరాదు_ (రజ్జు )=రజ్జువు త్రాడు మహీపీరరొంబుఎగు (స్ర్రీలింగంబు- విశేషణ౦బులకు నబ తంబు విభావ నగ ౧౦౨ (బా-తత్చ్స-౮౬ స్ఫూ (వ్యా-సం_౧౮౬ 1111/ వి పద్ములత మనోహోరి=పదులతే మనోహోరిణి హృద్యంబగు విద్య హృద్య యగు విగ మొదవృలలోం గకిం వరిస్టంబు- కవిం వరిష్ట ౧ వివ _సంస్కృక విశేషణము విశేష్యలింగకమె కావలసియుండ నవుంసకత్వమ ను గల్లునని దీనిచేతం వాళ్ళ్నికముగా విధింప బడెను ఉదా - గో పవిత్రింబు (ఆను 3ఆ ౩౮ వృ=గోవు పవిత్ర ౨ వివ _పాల్యుచరికి సోమువాళాధ్యు డు మవాతీ వాచక విశే మణమునకును నికి క్ష బత్వమును బిరౌరాగించెను. ఉదా ఒద్విపద. వనిత్ర యపూర్వ్వల”ంఛనోధ్రారి ణం (బసన్‌, 9 ఆ ౩౨౦) భవ్భ్ళ త్రాదుల కింజుం బయాగంబు 'ేజ్రుం౧ం౦౭ (బా-తత్స.౮బ (్యాాసం౧౮౭ 1 విష

14 (తక్సే ౧౦౭ బూ భనచ్చత్రదులు ౧ వివ = ధవత్‌ అనునది (భవాన్‌ = భవన్తైఎభవ_స్ల ప్రధ (నీవ) మున్నగు శబ్దములకును శతృ పిత్యయాం తాదులకును నాంధి విభ క్రీిరూగము లేదు 1 మహత్‌ా(మహోన్‌-మహన్త-మహా )= (గొప్ప పఖిన్‌-(పద్ధా )=(దార్రి-మధిన్‌ =(మ్గ్ధ్థా 0 = (కవ్వము న! భుమీ౯ = (యుభుతా ) = (ఇంద్రుడు). అను వానికి _ టెల్లువిభ క్రి యమో షమ.లేద యుష్మద్‌ (తర్వమ్‌_-యువామ్‌_-యూయమ్‌ స్రధ = (నీవు) అస్మద్‌=(అవామ్‌_ఆవావ్‌..నయమ్‌. పధ _ నేను) ల్వేద్‌ = (నీవు _మద్‌ =(నేను) _- పద్‌ =(అ య ద్‌ =(వ _ఇదమ్‌=(ఈ) _ అదన్‌ = (ఈ) అనునవి మొదలగు సర్వనామములకును 'జెల్లువిభక్సుల యోగము దు శగాంతములకు _గీర్‌ =(వాళ్యము) ధూరక్‌=(ఛారము చతుర్‌ = (నాలుగు) (నూం-తత్స ౬జణా నూ అను "లేఫాంతములకును దశొవర సం ఖ్యానాచకముంగు (పష్బున్‌్‌ మొొదల?స వాన్నిక్‌ని జెల్లు విభక్తులయోా గభు లేదు. ఇవెల్ల సమాన పూర్వావయవము లై సెల్దున వాడింబడ నగును భవద్దుణములు=(నీగుణములు) త్వదాశేయము=(సీ యోాశ్రయ ము) మక్పుణ్యము వాపుణ్యముభూర్యహమ.=(భారమును వహించు నది మొ. మహ 'త్తణ గి=మహ తఅణ గి అని పదచ్చేదము (బసవ ౬ ఆ ౭రజు) మహాత్తు (గొప్పది అనునది వ్యావహారిక శజ్ఞము ము వాష్తూఅన్లునది సంజ్ఞావాచి ాంథికమె. అణువు మహదాదులకును దా నతిమహత్తు (ఉ_హరి ౮ఆ౩_౨_౨ బై ఎత్తు ిత్తు_జిత్తు_ముత్తు.ఇత్తు మున్నగు “ంజ్ఞావాచులు గాంథికిమువై 11 శతృ (పత్యయాంతాదులు ఎ భవల్‌ =(భవన్‌_భవనైంభవె స్త )(అగుచ్చున్న ) పవత ఇ(పచ్‌-పచన = పచ్నన ) (వండుచున్న) లసత్ర్‌ =(లసన్ల్‌_లసన్తైలస న్గ )(ఒపషచున్న)” (౩వి వర్తమాన శత్రంతమ్మురు)- ఇవీయు సమాస పూగ్వావయము లై ప్రయోగ్గంప బడును లసదూళీపము_భవివ్య త్కా లము ఇందలి భవి మ్యల్‌ =(భవివ్యన్‌-భవిష్యన్న-భవిద్య స్త ) (కానున్న) అనునది భావి శతృప్రత్యయాంత్‌ము

149 ౨ చివ _పైని (వాసినవి తద్ధితప్రత్యయాంతేము అలగునప్పుకున్సు డిల్లు విభక్రుల నొందును ఉడా .(చతు5్‌)చతుషం-మూ(నాలుగు (పష్చు౯)- పంచకము=(అయిద్య (ట్‌ొెవట్క-ము = (ఆజ్యు స్ప నస _ప్తకము == (ఎడు) (అష్టక) == అష్టకము = (ఎనిమిది (నవక్శా= నవకము-(తొమ్మిద్రి (దళనొ=దశకముూ(పద్శి (పక్బాన్‌)*పంచమము = (అయిదవద్రి) (అదన్‌,=అదనీయము= (దీని సంబంధి మొ. ఇది తేశ్సేము పరిచ్శేదము బాలవ్యాకర ణో ద్యో తవు ౪ ఆఅచ్చికపరిచ్చేదము సంస్త్య్బృూతసమేవరంైళై న యీ భావ యచ్చ యనం బడు ౧ (బా-అఆచ్చి-ం) (వ్యా-సం-౧౮౮- గ] విషు అచ్చ యనరంలాా నచ్చ "ఇను గ సంపష్కృ్రవేసముము తప్పుం దక్కి-న వాకృత సమము. (అ్మ్హసిర్రి (మా-సంజ్డా ౨౦ సూ సంస్కబ్చతబ్ధావము (చందురుండు_సందిము (మూఇసంజ్ఞా ౨౧ సూ) పొకృతభవముం (లచ్చి-జన్నము) మూా_సంజ్ఞు ౨౧ న్యూ 'దేళ్ళ్యము-(మేన = పాయి ఉజా-ర్రైలుు (చూం-సంక్టా ౨9 సూ _అనునవెల్ల నాచ్భికములే సై ఆచ్చిక *భామయథీదుం చౌారిభావీకలీంగము లేదు శ జా డా శ్ర్యానింగషమముబువ....ఇపుంసకలితాయయయూలున్లు 'నర---- ---.- ద్‌ బ్లుల్నింగసమములును న్లై య్యూడున్దు.౨. (బా- అచ్చి...ల-ఐాష్ట-స్తాంంతా”్‌ క్‌ నవం (శ్రీ లింగసమములనలాం బిథమైకవచన లోపాదికచుు గబన్ని

150 (అచ్చి ౩ సూ] అచ్చ తెలుళలోం బారిభ్రామ్‌కలింగము. లేవ ఉదా _తండి' తల్లి అన్న _ చెజువ్త చావు_పూవ్సు... * నది నాజేచ్తేనవలా ముకో మొ- నపుంసకలింగసమమ లనలాం (ఒధమైకవచనమున వాలి శమ్వు-మ్ముు-ంబు €ను నానిలో నేజేని నిల్చు శబ్దములు రా సున ము...సన్నమ..బియ్యము- నెయ్యము= స్నేహము) - పున్నామ.గాము-= రి జస ం ఇద (గ ౨హాము).వేము=( వేంపదె్ట్టై).. పేమ: -1మ =(గృహము) _ ఇనుము మొ పుంలింగస సుుములన గాం బివచమెక్రవచనమున డ్షుజు నిలు గజ ఈ జ ఎ మి ములు ఉదా .ఫొమరు వ .(కొమరు చందురి డు..(చం ముర జమ 6€శుఎ స శ య (యమ వేద్ధు-జమ) నురు డ-(మర) (గ్మార-హెష్బ) తేమ్యుండు- (తమ్మ) అల్లుండు-(అల్హ్ర బల్సిదు డు-(ఒల్లిద మగి డ(మగి) సొాలీడ్ష.చె వం (జే మొ కొమరుండు మున్న/పనవి మహత్తుఎయను బుంఏంగన మము లును గాన రాముండు మున్నగువాసికివఅనె ఉత్వ-డుద్లు లు వచ్చి టె నవి అచ్చి-ళ సూత్రవు నిపేధముచే వుగడు మున్న 7౫వాని కుళ్వుము లేదు ఖ్రాన్ని (స్ర్రీసమములు ఫుంలిగసమములు నుపను ఉదా. ఫొన్ని (్ర్రీసమములును నపుంసక్రసమములును నగును ఉదా _ .వవెవవము మోసెమోసము మొ బల్లి చదాదులు ససర్భాతతుల్యంబులు ఇవి తత్సు- ౧౭ సూ ళ€ విదృతి వొప్పున మహద్విశేషణము లగు నపుడు నపుంసలింగసమములును మహతీ విశేషణము లగునప్పు డాలుక్టముతో సమసించునవియ. (సంధి ౨౬ క వివ) నాననా నాల పతనుత నల ననిన ననున నానా ోనర్ధాకమానునులలా లుకు పుపషుకుననోకనో నోమును కాలాన నానాానాయాడా. శ అహోబల పత్య్యాదులు (వాసినట్టు చెజువు మున్నగుగివి “వ్రు అను పాథమేకపచనము గలవి కావు. అవి (మ్రీలింగసమములు శావుననె వానికి చెజులు మున్నగు లుప'*వు వర్తక రూప్తాన్తర అనీ ములు లేవు ౫

(అచ్చి 3-6 నూ బల్లిదాదులు-మగాదులు 151 సంస్కృత తుల్యళ్యాతిష్తోమున్నను. (శ్రీరామదేవత ఒల్లిద అని కాని ఒల్లిదటురాలు అని క్రాని కానేరదు. (శీ/రామబేవత -బల్లి దుండు అనియె యగును కళతిము ఒల్లిదురాలు అనియే యగ్యను గాని కళత్రము బల్లి దము అన్సి శాని బల్లిద అని కాని కానేరదు ౫ జల్లిడాదులు _ బల్ఫీ ద=(బలిష్ట్రు అక్కజెా(ఆక్ష్రయ అధిక) కావల= (దుర ్రద)- బెట్టిదా (ఉద్ధవ).మిసివి.0త=(అలసిన) మొక్క-ల =(ముష్కు-రు పిల్ల దెా(డుష్ట్ర)-నెయ్యె మి(త్ర..ఒడియ=(అధిపు-ఇత్యాదుల. పినిలోం గొన్నిటికి నపుంసక సమరూపములు కన్సటవు మిసిమింత్రమ.ఓడయ్యము అను [పయోగములు లేవు _ బల్లి దాదులు నంస్యూాత తుల్యము లనుచు బల్టిద అని సంబోధన నూవమును జ)యోగింపరాదు బల్లి దు డ” అనియే యనవలయును బల్లిదున్‌ రామునొ అను డుమంత రూఎ ముండును మహత్తులగు మగాదులక్రు నేకార్థకా ద్యమవాత్తుల కును డుస్టు అం ఉిత్తంబు గాదు ౪ (బా-అచ్చి_5). (వ్యా-సం-ంగ౧ విపు మగ డు_ఒకండంజ(ఒక్ష పుక్రమండు) మొ వకార్థకా ద్యమహవా తులు _ ఒకండూ(ఒకట్సి.క త్తళండు= (అశ్వము వెరు సలియండ్య్యూ(జక కుక్క-పేర్రు ఛ్వగాదులు _ మగ_ట క-మనుమ-రాయ-పాప=(బాలుండ్యు మున్నగునవి (4) ఇది యాక్రృత్రిగగాము పకార్థకా ద్యమహాత్తులు ఒక... ప స్పూద్ధిగారి సతిస్క్యృత తుల్య త్వాతిబేళ మాత్తాముని నిట్టి యర్థము లభింపశేరదు కొన్ని యనర్థములును సంభవించును. కాన వలసిన యర్ధమ సూతిుంజ్రీ చేర్చంబడెను +ేండు-(గొల్లడు-అే దు=(రాజు) ఈ ప్రుత్యయాంతముల్న (నాలీ డు=సొలెప్పుక్చ/ ) కా (ప్రత్యయాంతములు(విలుకా డుొమున్న గువానిని మగా దులలో జేర్చనక్క_ఆఅలేద పుంలింగ సమత్వముచేతనే వానీక్షి దుబ్బు లభించును ఉత్త సమునక్‌6 (బస ' క్థియేలేదు కొమ్ము "కాండుఎఎలీండు మున్న (నవి పుంలింగ సమ ములయినను మహద్వాచక్ర ముఠుకాన్చు కాశ దుబ్బు (ప్రా ప్లికయి యేకాద్యమహత్తులలోం జే బడెను

59 [అచ్చి టు సూ] గ్గు_ర_లు._ రడ అనునదియు వచ్చుట (ఒకవచ్తువు) క త్తళ..(తెల్లని గొంజయు దోశ్రయు గల నల్హనియశ్వము)- (శ) కయిరజ(ఒక యశ్వుము వేరు) పులియ _ (ఒక కుక్క-సెర్సు - భొమ్ముశా త) = (అడవిపంది ) సాలీ(ండు) = సాలెపురుగు. మొ ఇదియు నాకృృకీగణ మె మహత్తులగు అగుటచే మనుమరాల- పొసూ(ఖాలికి) మున్నగునానికి వొజ్జు రాదు రాయుడు అని న త్వమును జేయళరాదు శృప్త "యు డు కోనురీతిని సమాశమునం దుత్వ మగును కాణనే కృష్ణరాయ అను సంబోధనము సిద్ధించును పగతాదుల బహువచన లక్రారంబ్వనకు "శేసంబగు ఎ (బా-అచ్చిఎం (వ్యా-సం-౧౯౨ శ విషు బహూునచన లు-ల లక్సు కుర లగునని యర్థము పగతురుం 0 ర్నా అల్లురు.. నెయ్యురు-కాల్వురు.బ౨యి.ర_మా ర్తుగ మొ. ఇది యాకృ3గ ఇము ఇవి మహత్తులును బుంలింగ సమములును గాన వీనికి ఉత్వ-డుట్లో లు వచ్చున్ను పగంతు డుమొ ఇయ్యధది నిత్యవిధి గాన పగతిలు_పగ శఈుం్యడ్రుంఅ సై స్ట్టాఅల్లుండు మున్నగు రూసనములు శాధువ్చులు కావు నెయ్యు డు. నెయ్యులు.. నెయ్యురాలు నెయ్య ము అను రూపమ.లు గలవ్చ గాన నీ శజ్ఞము ఒల్లిదాదులలోనిదియు. గావచ్చును. మల్లురు అనునది సంస్కృత సవుమ.(చ్హూతత్వ లలా సూ బహువచన లు_ల లలో గుర లును వానికి (వ్యా-సం...౧౯౨ 11 వివ ) ననన న న జ నూరి యిట్లు సూత్యొంచి దీనిని ని తధవింగా దలంచెను గం డం్యడు-మిండం౧్యడు అని మాత్ర ముదాహరైంచెన. 6మిండ లయ ఫ్ట్‌ేన్‌ (కవిక_) న నలకూబరాదులు నను మిండల, _-(శాళ్రీ-(గాణంఆచ్చిం౯- పద్య-_౨౩౯ కారి

[20] (ఆచ్బ్భి ౭౬ స్యూ విలుకాండురు-విలుకాం(డు-పిలుకాజలు.. 138

ఒకరు=జఒకండురు ఉన్లోపము -ఒకం[(డు పదురు=పండురు= పండు వారు=వాండురు=వాం(డు ఇట్టవ్‌ ఎరెకల్పికస్థలములు ని _ ఎనమండునుె ఎనమం(డు తమ్ముండురు" తొమ్ముంథడు అహాోబలపత్యాదులు ఎల్ల్మం(డు-అల్లుం్యడు అని యుదావా8ంచిర ఇవి నిరాధారములు ఎల్లరు నంత నేలుకొని (రామా-_౨ఆ ౧౦2) అల్లుకు నగతాదుల€ల లోనిద

కా (సత్యయంబుమిోంది బహువచన ల కారం

బునకు లఘ్యులపుకేఫంబులును లహొశేఫంబునకు

ముందు పూరి బిందుపూర్వక డం వర్షంబు నగు౭ ౫

(గా-ఆచ్చి-బ) (వ్యా-నం-౧౯ాళ ఏ్‌పు ్రి

విలుకాండురు-ఉ్ల్రోవము-విలుకాండు (ఆచ్చి-ం౨ సూ). వఏిలుకాజు వేడుక కాండురు= వేడుకకాం(డు వీడుకకాఆణు * నిత్యం- లులౌ రురౌ న్యాతా ముళల్లోపో బహుతా డుజామ్‌ * అని యి ట్రధర్వ ఇకావార్యుండు డుజ్జు నె విధ్ధంచెిను కం ఆఅఆజెడువారల కిచ్చును -వీడుకకాండురకు నిచ్చు (వ్యిక-.౨ అ) ఇట్టియెడల (వొథవ్యా కర్త వేడుకకాం్యడడురకు (అపశబ్దమున్వు) ((పొఢ-శబ్ద 5౮1 అనుళూపము నంగీకరించి నమక్థించిను జేడుకకాంటడురు 'వేడుకకాల(డురకు” అపశజబ్బములు అహోబలపతి అపి సంయుక్త నమాప్తా భూయో స్తే లు8 (వదృశ్య తే నావమ్నామ్‌ అను చింతామణి సూ(తములోని లు అనునది రు ఆఅనుదాని కుపలశక్షణవునుచు (మొ-అిచ్చిం౧౭ సూ రు అను ఫునరుక్త బహువచనమును సాధించెను ముఖ్యాస్థ చాధ లేనిే (మహోక విప యోగరూప్రులత్ష ణకుం (బన క్తి యేమున్న ది!

త సూంవ్రి పూర్ష్మబెందుపూర్వక డ కారంబు నిట్లు ఏధించుచు ఈ ఆ ండ్రురు అసాధువు+ోఆండురు సొథ్సువు అని తలంచెను * విలు కాండురు-అసాధువు-ఏవిలుకాం[డ్నరు-సాధువ్లు అని తలంవెను ఇది నరికాదు-(చూంఅచ్చి సాంలట్య

54 (అచ్చి ౮-౯ సూ జెండ్లు కూ తుల-కహాంతుకులు (పామాణికులు పునరుక్త బహువచన లు (పవ్యయమును వవిందచిరి అట కం దై

శాసి యజ్హి ము (సత్యయము నెవ్వకమను జెప్పందు ఇగ శబత్సు ఒహువవనమునకు ముందు డుజైష ఫ్‌ ౮ా (గా-ఆచ్భిక-న్య్భూ (వ్యా-సం-౧ ౫ వి ) శకులు (3ష్బ-ం” ఖండము పా తము) ఉహ్శో్యుము (ఆచ్చి ౧౨ స్తూ అందా. ఆద్భి లశ స్తూ కూతు శబ్దమున "కనచన బహువచినములు షరి మగునపుడు + రు వర్శికము చొాకల్పికముగ న (వధమేవ నైకవచన పంకళత్వైమున రు నళ్షోత మిషా మొందున. (ఛా-ఆచ్చా లా (న్య్య-నం-౧ ౨ చిమ | (౧౯౬-౧౧౬ | విప్ర) -ంతు=కూంతయను కూ ళొలు =కూా తూపలు న మిట్‌. కూంతుళ్ళు కు-యయను-కూయరిని మొ ౧వివ - ఎకల్వేచభవేద్యారు స్తధారాచ భవేత్‌ క్వచి త్‌ (వ్యా-సం-౧౯-౨-౧౫-౬ విష ) ఉహమోః శృనాపె శేవూ(3 ఉదక (పాయో ఇత ఇత్‌ (వ్యా-సం-౧క ౬ విపు అని యిధ ర్వణాచార్మ్కులు వచించిరి పరలల గూయురు శ్చంబువై చుకార మొక్క-పలుకున ఖై నైన నుండుల ఛాయుల. బెప్క. పలుపలన్వైనెం 6 ౨ విన -[పయోగి _ నాకూ తుంనశు (ఉ వారి ౫ఆ ౨౨౧౭ కూ క. చెలువంప్రతజె. (బహుళం ఆ తొ (వథచూ బహువచనమున ఏ వచ్చుట కధర్వణుండె యంగీకరిం చెను కవులు కదానలానానాకానినలనాడనకననాననానాంనానుకనాననుా-ఇపచకవతననడ పవక గని తననన మునకు చందమకా లతను నటోసుననననను నాయన వాొనరతడా నతన నకును కమితాంనకాకాళనాలునననయయయాయాతననాన వహారింపచేదు

• సూ8 నూతమును వివర్‌ణమును (బెాగవికుద్దము లస టె వానిని విడిచి య వభాపయోగముగారచిరివం జెరు

(ఆ చి ౧౦నస్యూకూ కుంచంన్‌ పగసజుయూపణు శేకర్‌ ద్వితీయీది బహువచనములందును (బయోగిందిరి కూంతురులన్‌ (రామాభ్యూ-6 అం”౬ పా-సూం-కా-ని శాచకూంతుకుల గాలికి

చంపూ-రా-౨ ఆ. ఆం-భా-అ-(వ్రయోగవి శేష్యపక ౧౮ సూ కూ తొరకులు -శబ్దమునుండి కూూంతుస్తఎలాంతుళ్ళు అని జీర్చ డుట వింతశాదు

క వివ -(పాణివాచకము లొపవిభ క్షికములు కానేంవు కావున కూంతురిచే అనుచోటి ఇ త్వ హొపవిభక్తిక నంబంధి తృతీయా సకాదు స్తమ్యేకవచనములందు 6 తుకన్‌ అను(ప ాగమును తదు (మాం-ఆద్చి-౧౧) శ (౧౧-౮౦ స్తూ

పగణు.చూవపణటు శబ్బ్దములంధ్గు బహువచన ల కారమునకు నిత్యముగా ఆ “కార మాేశ మిపను

౧౦ ? (భాఆచ్చీ-౧౦ సూ) (ాభాసం-౧ వ్‌వ )

పగిది పగ్ర పష్లాము) పగను. .వమొూపటు = (చూచువార్సు చూూపట్సున్ను (దూూపరిఐఅందమైన వ్యాడ్సు

౧ పివగా కఠ “కఉకంటవరమ. నాకుం బ గజం బరిమార్చ (సౌ్తి ౧ అజం[౨౦"* కం వజపెకు వాలమ్మువు దూ పజిను (కర్మం3 ఆం౨౭౮) కం కొజివియు. గొజవియు మా పొ (భీవ్మ-ం ఆ..౨౮౮) దూపజుల భూడింక (కళా? ఆ ౭౬) అనియు నరఫడుచ్చున్నది (దూ-అఆచ్చిఐ౧౭ స్తూ, పతా

సూరియా 9 శ్వమును నంగగహీంపనే లేదు

శ సూరి పగజు-మూపజణు శబ్బములను పమింపచేదు అ౩3కు

సూ(తించిన చైవుణు శబ్దమునకు మహాకవి,సయోగము కదు

156 అచ్చి ౧౧ వరా ఆండ్రున అపళ్యము ఆఈ౨డుము సుశ్టాయు ఆల్వాదుల బహువచన లశారంబునక్రవ జీపంబును మ ౦0దజి *లు) వర్ష్శంబునకు బెందుపూర్వ డు గో వర్ష్మంబు నగు ద్వితీయూ జ్యేక వచన పరకత్వమున వీని తుది ఉ కారము ౨ కార మగును ౧౧ (బా-అద్భి= ౧౧) (వ్యా-నసం-౧నా౮ా 1 వి ఆండురు=(ఉిస్లోపఒఅచ్చి ౧౨ సూ అండు9) ఆండురను= ఆండను-అలిని ఆల్యాదులు -ఆలు=వెలైలు-కోడలు-మజందలు న్‌ యాల్యాదులు- ఆల్యాదులు పొణివాచకములు గాన వీనిలోని “ల్ల త్య మాప విభక్తిక నంబంధి కాదు (దూం-అఆచ్చి ౭౧సూ్సూ ఆలన్‌ లఅిని తృృతీ యా స్త మ్యేశవచన పియోగమును లేదు (ఆచ్చి ౮౦ నూ). వ సూద్‌ వ యు

• సూరి *అండురు అను రూపమును సాధింపనే లేదు “ఆం డురు అనునది కాళపత్త మాతృకలలో నున్నది. సలలో ర్చిందు యుళో డు ర్వా లుల మయో; నిర్యం దారా జేళ ఎస్యా శోళ్ల అయా రుకౌచ తత్ర న్‌ అనిడు వర్ష మే చింతావుణిలో విధింపం బడేను సూరి డ కారమును విధించుట నిర్యూలమూ' కంట ఇక్కుురు వకు నాండురలో అను కీతిగల యీ ప్రమయోగములను ఇక్కురువరు క్థించుచున్నారు (మా-అచ్చి_౧౭ సూ) అవీ సంయుక్త సమాప్తో భూయోన్నే లు ప్రుదృళ్య తే నామ్నూమ్‌ ల పఫునరుక్త బహుఎవచ పము లు అనునచే కాన్సి రు క్రాటు అహోబలపతి- రు అను డానికి లు ఉపలక్షణ మనుట నరికాదు శని పుయోగరూప ముఖ్యార్థబాధ లేని'బే లశ్రణాపున క్రియే లేచు మటియు అవి సంయుక్త సమాఫో భూయోశన్తే లుః హ్రదృళ్య తే నావ్న్యూమ్‌ అను చొప్పున అండ్రరలో మున్న గువానియందు సంయు _కృనవమా పత యొ కుదుపను నూయి శృబ్ద పొయోజన జీమి

(అవ్భ్చి ౧౨౩ మూ ళు తప్పు ల్వు నాధువ్హ 157 (మూా-ఆచ్చి-౯- ఆతా. ఆ-వె-వను బుంవ్యక్పులకు నాలితనముతో (రాఘ-౨ ఆ ౯౩. అలితినము = భార్యాత్విము-భార'తా నాలితి నముజకొంచెపుందనము-రావూణలు ఉ కొంకక కోడయిట్టువులు కూరిమి చెల్లెలి కిచ్చి రద్దజున్‌ (శృం-నైప-౭2 ఆ-౧౧) క వలిన వానిని చైవము నాలిని (ఉద్యో .౩ ఆ 33 ప) డీనిని సూ సంగ హింపశే లేదు=

బహువచనము పరంబగునవుకడు డలాట-ర ల

ఉ _త్వొంబునకు లోపంబు బహుళంబుగ నన ౧

(బా-అచ్చి-౧ఎ౨) (వ్యా-నం-౧౯-౯- 1 11 వివ)

గుండ్లుజగుండులు గిండ్లు=%ిండులు కాల్చుళ్ళు=కాలులు ॥ మొనల్ల, ళ్ళ్రు= మొక లులు (ఆచ్చి-౧౦ సూ) గొంబ్లు=నగొం కులు తుంట్లు-తుంటులు గోన్షు=నోరులు నీవిళ్లు=సీవికులు (వింజామరలు బహళ గంహాణముచేత వీలులుఎవ లు లిత్యా నములలడు లోవంయి "లేడు- పతా

శ కాళ్ళు మున్నగురీ3. వహ )షప్టముగా సు దాావిడ ళ్గ కాసేము వాడుక ెక్కినది ఇట్టయేడల “కాల్లు అని యఃము లకా రము లుండవలయును దంతస్టమగు లకారముయొక్క_-,యలభ్యూణ్బా రణము జాశవిడ భకానిమునకుం గొంత నన్నిహితమగుటచే నది వాడుక కెక్కైనది అలపు _ల్రకారలిపీి ల అననది ద్య చజ్చా గురుర వాచ బిన్సుయుతొ (ఆం-చిం-వ్యా-సం-.౨౫౯- ఓ విష సూరి యా నందర్భమున నెల్ల ఖ్‌ అని (దూ-అచ్చి-౧౪) వాశయును

1 సూరి. జల్లులు అను చానితోపాఎు. విల్లులు అనియి వాిసెను- ఇది నరికాదు విల్లు(ళ్యు) అవి యుండనగును సలో లోళ్చ "అని లవర్ష నసహీళ౪ లు వర్షమునేకును నున్లోపేమును జింతా మణి విధించుచున్న'ది- ఈ చింతామణి సూతియఘునకీ అంబళ్లాచి అనునది ల్వ్యోమని యహోబలపతి వ్రాయుట పొరపాఎు- విల్లు(ళ్ళు)

లు మట ముల్లు(ళ్ళు అను రీతి నె లశ్ష్యములు

[158 (ఆచ్చి ౧౩ సూ “తాళులు" మున్నగునవి యపకబ్రములు సూరి యిీావిధి తతృవుములందును వర్తిబ్లుననుట పొర పాలు

౧ వివ.-ద్విరుక్త డల ట"లందును నీ ఉఊళ్లోపము గబ్లును= కాని _హలంతరి సంయు _కృమగు ద్విత్వములో నొకటి లోపించును. దా :- లెడ్డు- ెడ్డులు=( తెడ్డు = తెడ్డు. ఇెట్టు- చెట్టులు=( చెట్టు- చెట్లు. విట్లు-విల్ద్డులు=(విల్లుు విల్లు(ళ్ళ్ర్ర)=విండులు=విండ్డు. (ఆచ్చింజ స్ఫూ, ముల్లూ-ముల్లులు=(ముబ్లు=), ళ్ళు) ముల్లు(ళ్ళు). ముండులు=ముండచ్తు (ఆచ్చి-ం౬ స్తూ, /.

౨ ఏవ .ఇసూతిమునందలి -*ర” అనునది కొన్ని యలము జకారములకును నుపలశ్ష్రణము- ఉ పానూజు _ నూజులు = నూర్లు. వఏజు-వజులు=వ్‌ర్లుం న్స్‌ అలయనాది ప)ివాహమువలైన య్‌క్ల వంకలు ధిద్దు కు వివేకంబు కలిమి (నరస-౫ ఆ ౧ ౭3).

బహువచన శ్లీష్టమగునపుడే (ఉల్లోపముచేత చేప మునకు. గొన్ని యొడల నలము లకారాబేశ మగును,

౧౩. (బా-ఆచ్చి- ౧9) (వ్యూ-సం-౨౦౦ వి

ఎ కసూరి “కోట్లు మున్నగు తత్పమములందును వ క్తలునస వ్రాయుట సరికాదు. *సుర పికృ కోబ్లుం పూర్వా .” అను పార ము సరీకాదు. “సుర పితృ కోటులు పూర్వా ” (శాంతి. ౨ ఆ ౨పి అనునది కవిపయుక్త మనందగును. సూరి నొసిన ఉ్పప్పళ్ళు అనునది వ్యావహోరికము, “దృష్టు అను డానిని ముదిణ నంన్క_ర్తలు భారతమున నింపి, అట్టియెడ “దృష్టి” అని మాతిమె గహింపవలయును,

• సూరి “బహువచనము పరమగునపు డసంయు క్త్రంబులయి యుదంతంబులయిన *డ-ల=-రిల కలపు లకారంబు బహూుళంబుూూా నగు” (బాంఆచ్చి-౧3 సూ) అని సూత్రింది "త్రాళులు = మొగి భులు-ఊళులు మున్నగువాని నుదాహరింబెను. ళి అను ద్రావిడ

(ఆచ్చి ౧౪ సూ ఊన్ల డోల్లు గోర్లు గోల్లు 159 ఉఊరులు టొళ్లు_డఊోల్లు= (ళ్ళు. గోరులు=గోర్లు=గోల్లు= (ళ్ళు శొన్ని యెడల ననుటచేత *“లేకులు- కేర్లు-లెండు సారులు= రెండు సాళ్టు” మున్నగు చోటులందు నలు లకారాబేశము లేదు ౧ వివ :-మజికొన్ని యలము లకారా బేశస్థలములు"_ పెర్చు వేల్చు (ళా పందిన్లు=పందిల్లు=(ళ్ళు నెదుమువూ జెదుల్లు= (ళ్ళు మతి కొన్ని యలము లకొరాబేశము రాని స్టలములు: దారు-దారు (మార్ష ములు. ఆణు-అఆన్లు, నూజు_నూర్లు. వజు-వవు ౨ విన -- వళ్ళ నీళ్ళను నొండె వేన్నీళ్ళ నొండె” వాం అను ము సరికాదు. *వర్శనీబ్ల=(ళ్ళ్రను నొంజె వేన్నీర్శి నొండె (మార్కంం 3 ఆఅ) (పెొథఢ-కంధి ౧౫ సూ). అని కవిపయుక్రపారము బహువచన వ్‌ ష్తంబు లై యద్విరుకృంబులైన డా కార *లి కారంబుల కలసు లకారంబు నిత్యంబు తకాననానాకానుకాళానునాడుముతనననావ్న దాపుడానుతనలనా మాతో సొషునాను తొసాను రాముల నునా ళన నానలనడలలుకాకలాడాలాను పరగాన శవాయాగనంల లడానానయుల. చజమననిసుడు యకానన. ళకార మెట్లును తెచ్చే. లి అని వ్రాయన లెను అది యట్లుండలాం “ త్రాలు(ళులు- మొగిలు(ళు్రులు-ఊలు(ళులు' అను రూపములున్తు నిర్యూలములు, అట్ల చోటుల నలపు లికారమును నిర్వహించు పాామాణిక (ప్రొవాదిగత ప్రయోగము లేదు. అట్ట యలము లకాౌ గరమును నామా ణిక వై యోకరణు "లెచ్వరును సాధింప లేదు-మిో6ందు మిక్కిలి నన్నియసూత) మిందులకు విఎరీ3ము, బహువచన లకార నంయుక్త శేఫమునకె నన్నయ యలు లకారము నాబేళించను, ను స అధర్యణయంకును నుత్వుళలోపవమంచే యలము లకెరము వచించెను. (వ్యా-నం-౧౯-౯- విషు,

• సూరి చింతామణి సాధించిన (రోలో” వ్యా-స౦_౧౯ బ్బ “సీల్లు= (ళ్ళు ఊల్లు= (ళ్ళు) మున్న*ప రూపములను నాధింపకుండుటు యు6 జంతావణి నమ్ముతములు కానట్టియు6 బ౧ యోగపామాణ్య మేని లేనట్రియు "నీళులు-జఊళులు మున్న వానిని సాధించుటయు విం తగా నున్నది,

160 (అచ్చు ౧౪ సూ) లాేశము

గ నగును. అలపు లకారపూర్వక (అవ్యవహితపూ

ర్యకెసంయు క్ర) లసులకార మలనసు లకారంబగు

౧౮ (వ్యా-సం-_౨౦౫ విష ) (బా-అచ్చి-ంక స్తూ,

(తాడులు-((ఆాన్స్రు=ళాల్లు = (భూ... కాలులు = కాట్లు (ళ్ళు. అద్విరుక్తంబు. లనుటచేత “తెస్టుంగు ఫ్ట-జెల్తుంకట్లు” (మద్యము) మువ్న]సం శర్చైంబులం దల్లు లెటేళము గబ్లదు.

౧ విన వఇనన్తయకాలనున గుడి-గుడులు=గుద్లు అనున వె సాధువులుగా నుంజెడివి, గుడ్డుయగుల్లు"-(ళ్ళు అను లాచేశము దిక్క- యజ్వనాయికిలాల్యకమమునంగఖైను.* కాలు-కాలులు-కాట్తు"=(త్య్ళు) మున్నగుచోట్ల *లా జేశమె పల్కయుడెడిది ఇచట యా యలషమూ చ్చారణమునకు వేజుగ విద్ధి యనావశ్య కము. గోళ-గరళాద్రిశ్యము అందువలళలెనె యలపహూచ్య్చార ణము లోక(పపిద్ధ మె, కానన చింళతొ మణీళో రోలఖి అవి శేఫకు మా్యతమె లాచేశము విధింపంబ చెను. (వ్యా-సం-౧్గా విష, ౬ వుట

౨౨ వీవ;:. తెలు(సన స్థిరపరక పూర్మ ముండనేరదు గాన (నం జ్జ ౧౬ స్రూ, వండ్లు-పూండ్లు=(అనేకములు) మున్నగు స్టలములం దుల (సుక్టకసూ తము చొప్పున నలపు లకారాబేశము రానేరదు.

ఇ 6 జ్‌ లా

ఈ నా స్టాయముచేతనే మూల్ల(ళ్య్ళు_పజ్యు = (ళ్ళు = (ఫలములు) బల్లు= (ళ్ళు) *(శకటములు) మున్నగునవి యసాధువులు, వ్యావహారిక € మా(తములు *“మూండ్లు-పండ్లు-బండ్లు”. అనున వే (గాంధికరూన రకా, చే ళ్‌ ర్యా జ ఒడ ్య న

ములు, నాథువ్హలు, టెేశీ * విలు పట్టిన పదునేను నాన్ల(ళ్ళ) లోన ([శాళ3కఅ శర”) అను కన్మిపయోళ ముండుటచేత కనాల్లు”2 (లృ) అనుదాని కర్యాచీనముగ నిపాతన్యాయమున సాధుత్వము నంగీ కరింపనగును. శ నాండులు=నాంగు * అనునవి సాధువు లనుట సీర్వి వాదమె

శ్యవిే న (ఆచ్చి-౧) నూ) ఎడ్డుంవడ్డు- లేంట్లు అనంట్లు-కీండించు 161

39 ఏవ:- తె గ డుత్వ మబ్బు నెద్దునకు వరికి సెడ్లు వన్లు ను నాంజను, (శ్రావ్యాలం ౯ ఉల్లాగాంవు. “గీ కడం నెడ్డను దజిమి (ఆను రో ఆ-౩౧౮ా కం, "5న్నెల్లలోన నసోరకున్‌ .. .. (ాస్క్మ-ర-సుందర-.౨౦౪ పద్య). (సూ-రా-న్సి” అను (పమాణము లనుబట్రి “*ఎన్లు=(ఎద్రులు) వడ్లు=(ధాన్యము) _ నెల్లు=( నెలలు) ”” అనునవి సాధువు లనందగును. 1 * సీ, నట్టింట ేవల్ల=(ళ్ళ) పెస్టైం బెట్టిన తిన్నె” (శుక, ౩ ఆ, ౫౦ ప్ర (సూ-రా-ని. అనుచొప్పున “దేవరలు= బేవల్లు= (ళ్ళు” అనియు సాధువు లనందగును,

సమాన పదంబునందు నంయోగంబు పరంబస

నఫ్రు డె్టెచో ఖండవబింకువునకుం బూగ్తంబగు, ౧౫,

(బా-ఆచ్చి-యి (వ్యా-సం ౨౦.౨౨ 1 వి, సమాన

పదము=లఅఖండపదము,

అనంటులు=అనంట్లు, పనంటులొపనంట్లు=(కుండలు), గోం వఏండులు = ఏండ్లు = (వత్పరములుు, కాండులు = కాంళ్లు = (నాలగలి మున్నగువాని యుగములు),

౧ వివ;-పయిరీతిని బహువచన పరకత్యమున నీ విధి యవ్వభి చరితమె మొనను దద్భిన్న స్టలములందు బజహుళముగా ననభలా యధా వ్రయోగముగ నెన్నందగును, ఉదా "- తీండిరించు = తీండ్రించు, మాండుచు=మాడ్చు, (ఇట బిందులోపము). స్థిరపర కత్వ రూపొంతర మందును బిందువు లోపించుట గలదు, ఉదా ఫ- వేసంగెవేసవి. పోండిమి=పోణిమి. కనవా

కొపవిభక్షికంబుల (అచ్చి-౭0-2౧ స్తూ (టి-ంట్రి

లివర్శ _- సల లువర్ష్‌ ంబులకు _ ఒహువచనంబు పరం ననన నత్తనడాల నా వుడా నాకా కాననాకానుుునాలనానుతానలాయనాయానననాయలయయా యయ

• “ఎన్లు-వడ్లు- సెల్లు=దేవల్లు=(ళ్ళు” అనువానిని సూం (వభృతులు సాధింపలేదు.

162 (ఆచ్చి-౧౬.-నూ) చ్‌” పవిభక్షైళ లివ్యు నల లువన్ఞాం3 కములు బగనఫుడు పూర్ష్మవెందు పూర్యక డుపర్థీంబు బహు ఫముగా నగు, ౧౬. (గా-ఆచ్చి-౧ం౬) (వ్యా-కం-

౨౦౩ 1 11 వ్‌హ) లివర్ష ; కొడనలి-హొడవండులు, ఉల్లోపము ౬ (ఆచ్చి ౧-౨౨ సూ) కొడవండ్తు. పక్షంబునం దలము లకారంబు'- కొడవల్టు(ఘ్చు) = కొడవలులు. (దూ-అచ్చి ౧౦ స్తూ రంకలి ప్ర)భృతులకును సికె ద్వివిధరూపంబుల నెణుంగునది. కొడవలి శబ్దము భారతకాలమున కనౌపవిభ కిక మెయ య్య సనర్వాచీనముగా నౌవవిభ క్తిక మయ్యును. 'బపలయు నైళాగ్యమను కొడవలిన కాని” (శాంతి-6 ఆ-౧౬౯ా ప్ర కొడవట6ం నోయు నురవడి (నరావా-౧_౨ ఆ__౨౩ ఏ ొ సలలు నర్మ వ ఇపి-ఇండులు-ఉల్లోపము-(ఆచ్చి ౧౨ సూ) ఇండ్లు =ఇల్లులం, పక్ష్షంబున-ఇల్లు= (ళ్ళు (ఇంటికిన్‌ - కొప్పు, లుం కట్లు=(ఆయి) పల్చు=(దంత్యు ముబ్లు-విల్లు” . మున్నగు శృటంబు లకును డ్వివిధఫరూపంబులను గహీంపవ ఇను “కల్లు=(యద్యము) పబు=(పల్టము)” మున్న గు; వి యానౌపవిభ క్రికములు ఛాన వాని కీ సూత్రము వర్హింపదు, బహుళగరహూ మ్య చేత "ండిలి” మున్నగు వావియందును: సీ కార్యము చూపట్టుచున్నది ఉదా _ పెండిలి..పెండిండులు.ఉల్లో న్రంబులకు విందుపూర్వక డు వర్షము రాసిష్ట మున అచ్చి-౧.9- ౧కో నూర్రోముల చొప్పున ఉల్లోపము-అలఘు లకారా చేశమును నుదావారింపలేదు, బప్యళ విధాన ఫలముషా నట్లు బేసెనేమో ? 5లో లో శ ఎ” అను చింతామశ్ర చొప్పున “ఉల్లోపమూు” రాంగా

“ముట్టు” అని కాల్లు అను దానివలన యేర్పడును. లెకా రాలసూ

ఇవ్యారణము లోక ప్రసిస్ధినిబట్టి సిద్ధించును. శాల్లు=(ళ్ళు అను దాని

వలెనె (చూ-౧_౨ సూకము-ఉదావ్భాతులు) ముల్లు=(ళ్ళు అనియిను సిద్ధించును,

(అచ్చి-౧? రూ) నామములు] ప్రత్యయా౦తకుల్య మై*లం? (పత్యయము నెనయుట 11గ్ర3్రి పము .- 'పండిండ్లు, “ద్విపద-'పెండింఢడ్హ నోముల జేరంటములను బండుగు దినముల ..(బసవ-3-ఆ-3.౨౬ ప).

ఒకా నొకచో నాముంబు *లుి (పత్యయాంత

తుల్యంబయి శీ లు" (వత్యయంబు నెనయు ౧౭,

(బా-ఆచ్చింబ (వ్యా-సం _౨౦5 || వివ )

న్‌ల్లు ళ్చ్రులు మొనసల్లులు(ళ్ళు 4 అఇప్లు (ప్రయోగ దృష్టంబులు (గౌవ్యాంబులు. €6 బ్రక్టి నంయుక్త నమాసో భూయూన్వే లుః (వదృుతే వామ్నూామ్‌”” అనుచు *లు (పత్యయ మాత్రమే మరల నిల్చునని చెప్పంబడుట చేతను (చింతామణి యందు (బయోగములం దును *లు ఆనునది మాత్రమె మకల నిల్చుట కస్పమ్తు దుడుట చేతను సీల్లు(ళ్ళు లన్‌” మున్నగునవి సాధువులు కార నేవు,

౧ వివ; (పొ వ్యాకరణములో నపహూోబలపండితీయము చొప్పున “*కోడం[డురయందు ” (టాఢ-శబ్ర-ళలా స్తూ మున్నగు నవి యుదాహరింపంబడుట కేవలము పొరపాటు, “రురిలు వునరు కృ బహువచనములగుట నిరాధారము. ప్రయోగ భాధ లేనపుడు లశ ణకుల (బనక్రియే యుండదు గాన “లు”. పిదృశ్య తే” అను 'లూ పర్ష్యకము “రు వర్శకమున కుపశ్నిణము కెనేరదు. అదట తాళశపత మాతృకల చొప్పున * కోడండుర యందు” మున్నగు వారములు కవి సూత్రించి * ఫొడవండ్లులు-కొడవళ్ళులు-కొడవండ్లులన్‌-కొడవళ్ళు లన్‌” అని యుదాహరింెను, చింతామణి సూత్రమును బియోగము లను బట్టి ద్విరుక్త లు ప్రత్యయ మె నిల్వవ లెనుగాని “డలి నంయోగ ముండరాదు, లుక “వదృళ్య లే” అనుటచేత లన్‌ అను ద్వితీయ నిల్వరాదు. భారతకాలమునాంటికి కొడవలి” వ్ద మాపవిభ క్రి మే కాదు గాన *కొడవండ్ల” అను రూపము భారత ప్రుయోగములలో 'నుండనేరదుః (ఆచ్చిక ౧౬ స్తూ మా,

164 (అచ్చి-౧౮ స్తూ కలన్వాదుల బహుత్యమందలి అట్టు డు” (వయొుక్తృములయి యుండును (దూం-లఅెచ్చింంం సూ గానం (బ్రయోగ శాధ లేదు. * కోడంగదుకు-కోడం,డురయందు”” మున్నగునవి యవ శబ్దములు “ళర్రద్రో జారమలగుచు నెనమండురు”" ((దోణ-వె ఆ ౩౧౬) ఎనమం[డురు” అపపారము,

౨ వివ - (పయోగ;:ం- మొకల్టు(ళ్ళ్రులు లోంగానుకా (ఆ౩ ౮ ఆ ౧౪౮) సీ-నీతనూభవులు కన్నీల్దు-(ళ్యులు దొరంగ (దోణ ఈల ఆ 339) ఊల్లు=(భ్య్ర) లిట్లమర (వారి-పూ-” ఆ ౭ ప్ర,

కలన్యాదుల ను వర్మ కంబునకు బహూున చన ౨

ము పరంబగునపుడు కు జ్దగు ౧౮ (బా-అచ్చి ౧౮

వాష్టాసం-౨౦౫ 1 వివ ).

కలంకులు=కలంకులు, కలనాదులు = కలను-= (కళ్ళము) (యుద్ధభూపిఎ). కెలను=(పార్శ్యము). శొజను=(బీడునేల), కొలను, గవను=(ద్వారము)- నెజను=(మర్థుద్ధాన ము వరను=(చిక్కు) వలను (దిక్కు)-(ఉపాయము-కుడిప)క్క), (నూను ఇది పరికగణము కల న్వాదు లౌపవిభ_క్రీకములు, ఇ అనునది విభక్షులకు ముందు నిల్చును. ఉ మానను ఆాతనుం గలజె మాంనము-(ఆను-౨-ఆ ౨౯5 పః

౧ విస: ఇది తవిలి కళ =కు.లు (పత్వయ విక్ఫు£టెయ నియు నేకవచనపఫవు కుజ పొచీన చాంవిడభామలో షీ జా

జ్జ 6 గలదనియునాం కాట్లు వెల్లుగారి ననుకరించి (శీ క్‌ొరాడ రామక్సప్వయ్యనంలభులుగాకు 04 తము (నాయుట సత్యవిదూరము (చా పరి ౭౮ 1 విష)

౨ విన;-కొంద అ ర్వాచీనులు బహుత్యమం దును *కుజ్జు” నుజ్జ గించుట గలదు,.ఉదా:-నూజులు వేల్రు (మోయ గవను ల్‌వడి నెల్వడి (రామాభ్యు-” ఆ ౬” -సూ-రా-న్సి ముసలిమూనుల్‌ గా (గ్రేమఘటి తము) వసు-౧ ఆ క౫% ప

• సూరి యెకవచన పరకత్వమున “కుజ్జు” వికల్పముగా నగు నని సూతి)ం చెను. అందులకు మహాకవి ప్రయోగ (గామాణ్యము లేదు. చింతామణి విరద్ధము. ఆంధ్ర)భాషార్డ వ ((క్రీశ-౧౭౫౦) కోశ మున మాత్ర మేకవనచనమున *కుజ్జ గలదు, (సూంరాని) (శర)

(అచ్చి-౧౯-౨౦ సూ చేలు= పేలు-మిోలు--(చేంపలు) 165

అట్లు కేను నోను శబ్దముల ను వర్ణంబునకు బహు త్వమున *గు"జ్జగు ౧౯. (బా-ఆచ్చి-౧”) (వ్యా- నం=-౨౦౬ వి.

శేలులు-నోలసలు .. (శేనుఐబదర్కి. గోను _ జనుము). దీని కేకత్యమందలి పొశ్షి క “గుజ్జన కాం[ధభాపార్ష్మ వ మూతమే యాధా రము. *గోంగునారి మున్న గునవి యేకత్వ గుజ్జు సాధకము లనరాదు. అనీ యలయొక్క- + నార=నోలసనార. జేంగులయొక్కం + (మూను= "కేగుమూ)ను” అని విగిహాము నెన్ననగును. *వేల్పుటాను-వేల్పు మాను” మున్నగునవి లేవా! (వేల్చులయొక్క+(మాను),

బహువచనంబు పరంబగునపుడు చేను - పేను - మోను శబ్దంబుల ను వర్ష్యంబు లోపించు-.౨౦-(ఛా- ఆచ్చి--౨౦) (వ్యా-సం-.-౨౦౭ 1 విమ)

వేను_చేలు, -వేను--చేలు, మీాను-మిాలు; (చేంపలు. *బేను- "పేను-మిోను" శబ్బములకే యనుటచెతం, కౌనులు=(నడుములు)- వీనులు=(వెవు ఎ)-మేనులు = (శరీరములు) మున్నగువాని యందలి ను వర్ణము లోపింవనేరదు

౧ వివ. అచ్చి-_౨౪ సూత్రము చొప్టూన సీచేన్వాది “ను” నర్దాంతముల తుది *ఉిక్రారము పాక్షి కముగా లోపించును మోన్సొల వల్చు (ఆది-53 ఆం-౪ళర) చేన్నేసిన (ఉ-హరి-౫గ ఆ 5౨) కగండు మోను లన్‌ (కవిక_౨ అ ౨౮) అను నపపారము నంగీకరించి మోను శబ్ద “ను వర్శిలోపము పాక్షిక మనరాదు. ఆచట 'గండుమోలనున్‌” అని కవి (పయుక్తమె యుండును,

౨ విన;.. *పవేను-మోను శబ్బంబులు (పౌ ణివాచకములు గాన నౌపవిభక్రికములు కానేరపు-చేను” శబ్ద హూపవిభ క్తికమె, సీ, చేనం బండిన విత్తు చేనిశ. (నన్ని-కు-౧ం ఆ-ళా)

బహువచనంబు పరంబగునపుడు ] “చేయి (పభ్ళృ తుల యి వర్షంబు లోపించును. 11 రాయి శబ్దపు

166 (ఆచ్చి-29 సూ) '*యి” వర్షాంత శబ్దముల రూప భేదములు

“యి వన్షమునకు లోపముగాని *లు-తి” అనువానిలో

శీజీని యాచేశమగుటగాని సంభవించును. 111

“నోయి ప్రభృతుల తుది యి వర్శమునకు త”

నర్లా దేశము నిత్యముగా నగును, (వకత్వమున నౌప

వభ_క్రీక తి” వర్షము వక్ష్యమాణ మగును) (అచ్చి-

౭౮ సూ. డోయి శబ్దము తుది యి” వర్గమునకు

లోపము నెకల్పికము, ౨౧ (బా-అచ్చి-౨౧ మాం

(వ్యా-సం-.౨౦౮-.-౨౦౮ 1 విష, *

1 యి లోపనిత్యత *_ "ఆజేయి._శేలు--చేలన్‌. "ేయి=వేలూ -జేలన్‌. వాొయి-వ్యాలు, పాయి=పాలు

1 జాయి”జాలు-(జాలులుు ఇాల్లు=(ళ్ళు. (ఉల్లోపము- నిత్యము-అచ్చి-౧-౨ సూ. ఆతులు. “రాలు-రాల్లు=(ళ్ళ్రు-రాతులు" అని యిట్లుగ నిది శేఫముకోను నుండును. (ద్వినేఫకము). ఈ శబ్దము “తి వర్షము వచ్చు నౌపవిభక్తికము గాన రాతన్‌=తాతన్‌” ఇత్యాది శఈూపములును నుండును రాతిపయిని నినుమునొనుట రాత్రి దధి (ఆను-5ళ ఆ ౧౦౦) ఉ, మానను జాతనుం గలబె మాంసము (అను- ౨ ఆ-౨౯-6 పృ, శేపాంచిద్‌ య్య న్తశవ్దానాం లుతీ స్యాతాం యధోచితమ్‌” (అధర్వణాచార్వ్ర) (న్యా-సం-_౨౦౮ వివ). మున్నగువాని నౌపవిభ_క్తిక పొకరణమున సాధించుట సరికాదు. జపవిభక్రికత బహువచనవిమయ మే కాద్ర, గశ్రవీతి మున్నగు వీని యేకవచనపవు తి వర్ష హౌపవిభ క్తికమ్చు, కావుననే యధర్వ ణాచార్యుండు ఆక్వచి 'త్యాదేశ వవ స్యాత్‌ *” అని బహువచనవు ంజ్ర వర్షాబేశమును. వేజుగ విధ్ధించికొ నెన్సు (వ్యా-సం ౨౦౯ విమం) సూరి “తాయి శబ్దమును "లేయి పుభ్ళతులలో (బా-ఆచ్చి-.౨౧ స్ఫూం జేర్చుటచేతను నోయి ప్రభృతులలోం జీర్చమిచేవను “జాతులు మున్నగు రూపముల నధర్వ్యణాచార్య విరుద్ధముగా నంగీకరింపలేదుం

(ఆష్ఫి--౨౧--౨-౨ నూ) శయి) వర్ష౦త శజ్రములు కొన్నిటి యంత్యలోపము 167

111 గోయి-గోతులు-నోతులన్‌. చేయి - చేతులు = చేతులన్‌. నోయి-చేము-దాయిె(నమిపము) నూయి- నేయి-వాయి=(నోరు తోయి (భన ఆమ్ము. ఇత్యాదులు.

1 దోయి=(ద్వయము) దోయులుూదోలు. *లెండుచే దోల

• -(కావ్యాలం-న ఉల్లూా ౯౮ పు.

౧ ఏన 1 కయి = ( మొజ్ల్ర) ప్రభృుతులకుం టై కార్యము: "లెవ్వియుం గబుగవు. ఉదా :;.. కుయి=కుయులు "ఆ. వె-అధిపవినంగం దగబె యాండు కుయులు ... -.. (భాగ ౧౦ న్య-ం=పూ "నీ ప్ర పొయి-పొయిల్ష-పొయులు, మొ.

౨ విన :-గోయి పిభృతులలో. నొన్నిటికి. బిధమైకవచన మున “నాయ్యి- చెయ్యి-నుయి్య- నెయిన్టొ అను రహూపాంతరములు గలవ్టు, “పొయి-పొయ్యి” అనియు6ం గలదు.

బహువచనంబు పరంబగునపుడు “ఆవ్చు ప్రభ

తుల తుది యక్షరంబునకు లోపంబు విభాఫ నగు,

౨9 (వా-ఆచ్చి-.౨౨) (వ్యా-కం-౨౦” 1వ్రైం

ఆవ్రులు=లఅలు = జాములు *” జూలు, చుట్టములు = చుట్టలు నా చుట్టాలు. (తత్స-కళర-చూూ),. వీ చుట్టాలకున్‌ (ఉద్యో 3౩ ఆ ౧౨). మోనములూేమాసలూమిాసాలు. (వ్రూసాలమై. "చేనియల్‌- (మనుచ --౨-ఆ-౬౫్రీ. ఆవు శబ్దమునకు సమానమున నుగాగమము గల్టును. ఈదా .- ఆందోంకా(ఆశవ్చు తోంకవలె నుండు ఆవు+పోతు=ఆంబోతు.

ఆవు=దకాడ=ఆదూూడం* మొ ఇయకు మూజుగా నాముంబులం బెత్వుం ఛా బు బహుళంబుగా నగ్గుు ఇయలోని *ఇ” కారము లోపిం “- సూరి నామాంతమం దనుట సరికాదు. ఉదా: ఇలి యలు= చెల్లెలు, "మొ

168 (ఆచ్చి--౨3--౨౮ నూ) ఇయాంత శ్వాములు=పదాంఠ *ఉ? కార లోపము చుటయు. గలదు. € *ఎ-వి శబ్దంబుల చోట *ఇయిి" నిల్చుటయు. గలదు, ౨3, (బా-ఆచ్చి-౨౩) (వ్యా- నం..౨౧౦-.౨౨౧౦ 1 విపు,

“"ముత్తియము=ము క్తెము=ముత్యము” జన్నియెజన్నె-(జన్నె శట్టు=మిోందుగట్టు. వన్నియ-=వన్నెె. కొంచియము కొంచెము కపొండియము == కొంటజెము = కొండ్యముం (“కొం జేలు"-అపశబము) (1శ్రీరంగ-౫ ఆ 356). (దూ-వ్యా-సం-విన్త 1 ౧౪౮ విషం దిన్వియ=ది వ్వె=దివ్య- (ఆను=56 ఆ ౧౧గా కళ్ళియము=క ల్ళెము= కళ్యము, (విరా ౧ఆ న్‌ (కర్ష ౧ఆ ౧౪౦). కన్నియవ=క న్నెజు కన్యం (రాఘవ-౧ ఆం౭ పు. పళ్ళియముూపళ్ళిము=పళ్యము, (కాళీ ౫ అ), పఏీడియమూవఏవీజెమూవీడ్యము. (పాండు-క ఆ) విజెము* ని త్తియముజ=ని ల్తెము=నిత్యము=నిత్య=(బస వ-_౨ ఆ-5కి౨).

*“ఎ-వి లవో *ఇయి నిల్చుట .- అంలే=లం తెఒఅంతియ. (ఆది స్శి్‌ఆ ౧ల్పొ ఇం లే=ఇంతియ(ఉద్యో-౧ ఆ-3.౨౧)ఇ౦తియ కాలం బగు నక్సై నీ మనము శొంతిం బొందంగా నేర్చునే (ఉద్యో-ర ఆ-5ఈ౭)

పదాంతంబులగు *ను-లు=రు'ల యుత్వంబునకు

లోపంబు బహుళంబుగా నగు, _౨ర, * (వా-ప్రకీ

౧౬ స్తూ, (వ్యా-నం-._౨౧౦ 111 విమ, శస్దమందు మాత్రము గలదనుట సత్యవిదూరము. దివ్వియ=దివ్యం కన్ని య=క న్య, పళ్ళియముపళ్యము, "మొ,

శో బట్టి యాచ్చిక విధులు "పెక్కు పికీర్తము లనుచు నూరి సూత్సిం చెను. మజియు సూరి యీ పికీర్ష సూల్రేమున *అనతయు

_క్తంబులయిన” అను దళము నిజెనుగాని నంయు కంములందును నీ

లోపము గలదు, ఉదా ;- నీర్రుకోళ్ళు=నీక్షకోళ్‌ (అఆము-౧ అ-౭౧౦).

అజుస్రళ్ళు= అజున్రళ _(భౌన్క్మటరంయుద్ధ-౫రల్భా, మజియు నీ విధి

హల్చరకత్వమం బే “నుర” లకు వర్తించునని సూరి వాసెను. అద్షి సరికాదు, ఉ...... ముదంబును బొందితి నీకు దోహిగాన్‌ (శాను

(పద్యాంతము). ఎట్లు సహింతుక్‌ (నభాం.౨ ఆంగం) పద్యాంతము-

[22] (ఆచ్చి౨౪-౨౫సూూ) (యాన్స డెకా-ఇం[దున్వ లెజ్‌-నన్‌ -నిన్‌ _తన్‌,]గ్ర0

మాను+పజె=మా)న్స జె. మిన్ను = మిను + పడె = మిన్వ డె. అను+పుర ము= అన్సురము. (నభా-౧ ఆ..౧౭౩). నేను=నేన్‌. నన్నున్‌ = నకా- నిన్నుక౯=నిన్‌. తన్నుకొ=తన్‌. తాను=తాన్‌, దోహ ౯, కాను=దో9హీంగాన్‌, వత్తురు+వారు=వత్తుర్వ్యారు. కారు+కొనియె = కార్కొనియె. మోరుశవలదు= మోర్వలదు. (ఆర ౫ఆ 3౮౩) నీరు వావిరి=నీ ర్వావిరి (ఆను-3 అ-౩౧౬). నహింతురు=నహీంతుకొ, (నభా ౨ అ-౧ంర ౧). విల్లు-విలు+పూ నె=విల్పూూ నె. రాములు= 'రాముల్‌ -వనములూవనముల్‌ (మాం-వ్యా-సం-2౯-౧ ఫు)

౧ వివ బహాుళగ0పూణము చేను-రు-లు” అనువానిక్షి భిన్నస్థలము లందును స్వరలోపము, మాచు._ల్క_న్‌-మార్చల్కన్‌” (శల్య-ం ఆ-౬ర్య, కీపాటిల్లు=కీ డ్వాటిల్లు (శ్రీశ ఆఎ-౫త్యా. చేటుఖపాటు= వేడ్చాటు (విరా_5 ఆ-౯- ౫, గుండుఖరాయి” సండ్రాయి (ఊఉవారి. ౨ అ-౧౬బి, వెల్లి +విజీయన్స = వెల్విజీయన్‌ (బసవ ౧ అ ౨౬౬) వెల్ల+వెల్ల=వెల్వెల్ల (శల్య-౧-ఆ-రం) వెల్యెల బాతె (మను చ3ఆ ౫క్భి.. అయి+ఉీను=అయ్యును (ఆది_౨ ఆ..౨౦౯) నీరుకోళ్ళునీరు కళ్‌ (ఆముం ఆ_౭౧) అజువుళ్ళు=ఆటువుళ్‌ (భాస్కంయుద్ధ_౫5ల్సా.

౨౨ విన :-బహుశగంహణము చేతనే *ఏమి._ఇందు)ని మున్నగు వాని తుది *ఇి కారాదులు లోపించును. గోస్‌ జ్రాంతియే (హర్షి పూ-౫ ఆ-_వాఢ_సంధి_౧౬నూ)= (నీకేమి (ఛాతియే) ఇందద్రు న్వలెన్‌== (ఇంట్రదుని నలె! )=(ఉ రా అ_ప్రౌఢ-సంధి-౧౭ స్సూ పల్కు- ల్వంటే= (పాండు-ం ఆ-)=(పల్తూ-ల నంట్సి,

అకారంబు క్రింద్రి అకారంబునకుం దుదోను_లు

లకింది కన్న లిబ్రకును లోవంబు బహాళంబుగా నగు

౨౫ (చాఎపక్‌-2 స్తూ (వ్వా-నసం-.౨౧౦ | విప్ర.

అజ్జు=అటు=(మెడు. గొజ్టేయాగొజియ. కన్ను=కను. నన్నున్నా ననున్‌, నిన్నున్‌ =నినున్‌ తన్నున్‌=తనున్‌. పల్లు=ప్రలు విల్లువిలు, మొ,

170 (అచ్చి ౨ స్తూ అకూ-టాదుల జక్షకు లోపము అతటాదుల జడ్డకు లోపంబు వివావనగు ౨౬ (బాం(ీ, ౮ సూ (వ్యా-సం.౨౧౦ 17 విషం అక్ర్రూట = అకట అక్కటాదులు :-అక్క-ట_అట్టిక = (కండు. అట్టుకా(అటుకు అమ్షై(అంట+ల) అయ్యో-అయ్యా ర అవ్వారి == (సమృద్ధి. ఇట్టికఎ(ఇటికొ. ఉప్పవడము=(మేల్కొనుట్రు ఉమ్మి..ఎక్కూ సక్సియము...ఎక-ర0తె(వాహానము)- ఎడ్ల = (వృాదయము) ఎన్నిక ఎమ్ముు క_కజ్ఞాయము=(భ శ్ర్యము)- ఫ్రై "-కట్టిక-(వెండ్‌ బెత్తము వాండు)- కస్పారము- కమ్ముటము=(ఆగసాలెవాని కుంపటిి..క మ్మత్రము=(పక్వ్‌ారు 5 చేయు పన్ని- డము= (కపట చా ర చే యు వని-కునాదము” (కపటము) ౨ టకా ((గామము)-కెచ్యు ఎగ దా, ౬ జి నూ వి, రాకి_చిట్టి-చిన్న -చిమ్మాట. చెన్నటి_చెప్పుము = చెప్పూండు-_ెమ శ్రట-చెక్స్‌ యలు-జవన్నోజి _- జూబిలీ _ తమ్మటము = (తప్పెట) _ తమ్ములము_ళల్లి- తుమ్మిక్షితువ్యరి == (తుంపర తెల .దవ_ది య ని [ ( ప 0 న్స్‌ ను వ్యయ నవ్వ్వు-నిద్దుర_నివ్వరి= బా వ బ్‌ నివ్వాళి-నువ్వులు లు నెట్టిక=వ్రేళ్ళ కళ్ళ చప్పుక్కు_నెమ్మిలి ల్‌ పవ్వళించు. పెన్న పుల్నియ= (విస్త రాకు)-పువ్వు- పెద్ద-వాట్ట_పాాకెన్ను= (గెండ్సి చూం డవనాంటి బువ్వము).పెగ్గడ... బెడు.బొమృ_బొమ్మికము=బొమ్మిడిక ము= బొమ్మిడికము = (కీరీటము) మజ్ఞా=(ప్రశంశార్థకము) మత్తాబు_మల్లా శమూ(మట్లి గాజుల గుది _ ముక్కుముది్‌ ఆ (టి ” ” ) ద్దియ .. మెట్టిక=(సోపానము) మొక్కగముా(పంభను) మొగ్గరము = (ప్ర్యూహము) మొల్లాము= బంగారు లోనగు పూంత్య రడ్డి= రెడ్డి ( లవ ( న ం గడ్డీ ( ద్త్ర-లా ట్రోట్ర-వట్ట..వయ్యా9=(విహో రము)-నన్నియ = (సన్నెకల్లు) సవ్వడి _ సివ్వంగి _ అట్లు _ ఇట్లు-ఎట్లు= శ్‌ యు లు లు అప్పుడు-ఇప్పూడుఎప్పూడు..అన్ని ఇన్ని ఎన్ని ఇాన్ని ముమ్మున్‌.మిమ్శున్‌. తమ్మున్‌ -లఅమ్మ-లక్క- అ వ్వ_అయ్య-అన్న _ అప్ప.అచ్చాటు_ఇచ్చొటు- ఆ టు అచటుూ9ఇచాటుుఎచటు= అదా, ఎచ్చ్చొటు-_అచ్చటు-_ఇచ్చటు-ఎచ్చటు-అద్దిఇది. ఎద్ది.ఎవ్వండు-ఎవ్వాండు

(అచ్చి ౨౭.౨౯౨” స్తూ అక్షైత్త.కన్నద రె_అడపము 171 జడ్డక_రంబుతోం బదాది స్వరంబు గూడుచో ౫ ౨౬౫” (అచ్చి స్మూత్రములకులక్యములగు జడ్డలకు లోపము లేదు ౨౭. (బా_పిక్షీ౯ా నూ (వ్యా-సం-౨౧౦ 7 వి), అక్హ్రైల్తె.కన్న ద₹వన్న డ్లిగె_వల్లొ ల్తెవిల్లందెో_9౫. ౩౨౬స్మూతము లకు ల్ష్యములగు? అనుటచేశ్ర *' మన నేశ్రాగత (శాంతి-౫ అ-౧౨౧)” మున్నగునవి విరోధింప నేరవు పోదులయు నీల్రుగు పిభృతులయుం బదాది హల్టు విభామను లోపించు 6 (బా - పికీ ౧౦ స్సూ (వ్యా-సం-.౨౧౦ 111 వ్‌, హడపము_అడపము=(నక్కంలాకుల తి త్తి. హరిదళము=అరిద ళము == (వారితాళ శబ్దభి నమ్సు హళంది_అళంది=(వారిదాా వర్షము), నీలుగు =ఈలుగు=(ఒడలు విబుచుకొానుచు. వచ్చు). సీలుగ_నెగయు= పాందు.పొనరు_పూను_పొదన్ర= సంభవించు=కలుగు). అచ్చికంబులం బదమధ్యంబుల్లోన_ల_డ_రాం మోంది 6ర్ర? త్వంబునకు లోపంబు. విభావ నగు, 11 తద్భిన్నాత్ష రముల నిందను ఉి కాలేతర స్వరంబులును, గొన్ని యకల లోపీంచ్చును, 11% ప్రూత్యయపూర్వి స్వరంబులును యధాపియోగంబుగ లోపించును ౯ (చాపి ౧౮-౧౯ సూ (వ్యా-సం-౨౧౦ ఎ వి 1 కీినుకచకిన్క__3నుకజకాన్క చిలుకాచిల్క_కాలువ.-కాల్వ; కడుగు=కడ్లు.ఈడుచు" ఈడు "పెరుంగు= సెర్ల్షుకూరుకు=కూర్కు. మొ, 11 అబ్బురిము = అబిము (అచ్చి.౨౬ సూ, బకాళ లో పముు_(కప్పురము-క్యప్రము. నెత్తురునెత్రు అప్పూడు=అప్పు ఇప్పుడు ఇష్ట. ఎప్పుడుూఎప్టు.మొ వలచూవల్చు-కలి'=కల్సి- _ పొల్రితి=ట్టా ల్తిి

111 వినుమువిన్ను-(ఆది-౮ ఆం౧ర ర్రా-(శాంతి-3 ఆ._౩ర౧)- ఛానుసమాన విన్‌ (కవిజ_వృత్తా, ౧౦౨), నిలుము"నిల్ము (హరి-టి- భా ఆ--౩౨ర). చనును=చన్‌-(చనును,ఎ=చన్నెె, (నభెౌ-.౨ లా వల్దు-(దోణ-౫ అ_౩_౨ర్భఏ. వెడక=చెడగ్రా (ఉ-హరిం౬ ఆ-౧5 3) కాలుదుము=కాబ్దుము-(బస వ=౭ ఆరోజు),

౧ఏవ పపిధమా బహూువచన *లు ప్రల్యేయ పరకత్వము నందలి “ఉ” త్వలోపము (ఆచ్చి-ం౨ సూ, పరణ “చు వర్ణకాది పరో శ్వమునందలి లోపాగమా 'చేశాదులు. (క్రియా=౭0 సూ, శతిర్ధకో

శచ్చుి వర్షక పరకత్వమందలి ళడ్రైం త్వలోపాదిక్రము (కియా-_౬ ౫ సూ, క్సియా ప్రత్యయ “రు వర్షక పరకత్యమందలి ండ్రి త్వలోపము(క్రియా- ౬9 స్రూ, మున్నగునవి “వేటుగ స్నూూత్రింపంబడును కాన వాని సిం ధుదాహరింపరాదు చు” కరక “రు” వర్షకంబునకు ముందటి “దు” నర్ష్యంబు

డ్రి త్యంబునకు లోపంబు విభాష నగు. అగువోం

దతూూర్వ స్వరంబు గురువు కాదు 30.3౧. (బా

పికీ౨౦ స్తూ (వ్యా-ఫం-౨౧౦ గ వివ, 32౮

న్నే వివ,

అదురు=అదురు చు=అదుచు_ఎదురుచూఎదు9చు _ విదుకుచుజు

చు శుదలించు)-పదుబ్రచు= = జ శః

వ్మిదుచు (విదలించు)...పదురుచు=పద్ర)చుూ(పేలు-త్వర'పెట్ట) (మాం ఉ, హరి=ర ఆ-ం౦గా పృ (దూం-౧ వివ),

౧ వివ :వీనిలో “అదురుచు అప్రేరణము, అదు)వ౯ా, “చు? ఆవయవికము, *ఎదురుచు=ఐఎదిరించు” అనునవి యాగమము'లె యయ్య్యు పేరణార్థకములు కావు ఎ్యద్రుచున్‌(ద్రుపన్‌. “విద్రుచుంపదుచు”

(అచ్చి 3౨-93 సూ వళ్లేరుజరన్లైరు ఊయెలంపయ్యెదంతాయెకు. 1178 అనునవి 'పేరణకూపములు, వ్మిదుషక -ప్మదుపన్‌. _ముే* (దూా-_వ్యా =_సం-3_౨౮ | విష, ౧౫౮౨ పుట (చూడు-సంజ్ఞా పరిచ్ళేదము_౧ సూ, ౬ పివు, చ" ఎదిచిన, ౨. _లద్రిచిన, ,.,, విదుంపగ, ం ఈం చిదుపలు,.. ం (6. వారి, ౪ ఆం౧౦౯ పః ఇందలి “చిదు పలు అను దానిని మూతిము శిధిలద్విత్వముగా నెన్నవలెను, కదున? లోని 6క నర్యము గురువె.

అఆచ్చిక సమాన పదయబులం దు _త్తృమంబులగు ళ్‌ క్రూ లు_డుల ముందటి వి త్వంబునకు (వాస్వంబు విభావ. నగు, 39 (బాచప్రకీ౨ స్ఫూ (వ్యా-సం-3౬ు పిషు, నన్లేరు=నల్లెరు _ (ఊఉ త్తమ=మూండు వర్ణములు గల పదములోని మూండవ వర్షము._చూ,_త్రత్త_5ర౭.౮౮ సూ)-పళ్లేరు=పల్లెరు.'పెన్నేరుఎ 'పెన్నె రూ(అశ్వగంధి). మానేరూమానెరు=(జ్యోతివృతీ లత్ర)-ఆదేలుడా ఆజెలు=(శశారిపత) _కుంబేలు =కుంచెలు-తోదేలు=ో చెలు-నాలేలుజు నాగెలు_నేవేడు=నే రెడు. నూలేడు=మా౭డుపూరేడూపూగరెడు (పత వ్‌శేషము) తంగేడు=తంగెదు.ఇ త్యాదులు, “ఊయేల_పయ్యెద- కాయెతు”లం (దికా- నామంబు లందు *యా కుల దాలవ్య వ్యకరావాగంబు "లేదు, 35. (వాంధకీ3 సూ (వ్యా-సం-32౯ | విషు, తొక్క న్‌-తక్కన్‌ ఈ మూంటియందుం దప్పం దక్కి-న సమాన పద మధ్యామునందలి యి కారమునకు *వ్హవి ల యోగము _ లేదని యర్థము, “"ఊచు+హేల=వల=ఎలంజాయెల. పయి+ఎదెపర్వ్య్యూద. తాయి+ఎక్తు”ఎతు= తాయెతు” అని వేదమనియు నివి సమానపదములు కావనియు:. జెప్పెడి యప్పకవ్యాదుల (వాత సరికాదు “ఎల_ఎతుి శబ్దములు "ెల్లున నపినిద్ధములు ౬ పయ్యుదో లోని ద్విత్వమునకు విధి "లేదు, *“పయెది అను రూపము లేదు, ల్ల పర్యా చుషాళోంనాడ్‌నన యను న్యూ వాాంత సరికాదు,

174 (ఆచ్చి9ళ-3౭సూ) ఊయీల? మొ, తొలియచ్చుమిందిక్విత్వము. ఆరటము- ఉఊయీల_యాూాయాల ఇాపుల నొంతొంటిక్రిం /గసజుచ యొందటె నగు, 30 (బాంప్రకళు (వ్యా-సం-3౯౭౯- 1 విష ఉయీల = ఊయీల = ఊయెల = ఉయాల = టాయాల=జోయల= ( ఉయెల” అనరామ) (నక్ష్యుమాణంబు యద్విత్వంబు) (అచ్చి _ ౩౬ సూ)=ఉయ్యేల=ఉయ్యెల=ఐఉరలూ్యలెటియ్యల, (వేనియందు సమూ 2౬ సూతపు ద్విత్వకరక (హస్వము గల్లుచుశ్నది) పయ్యెద--పయ్యాద, 3౫ (బా-పక_౫ స్ఫూ (వ్యా- సం_౩౭౯ా, [0 ఊయేీలాదులం దొలియచ్చుమోంది. హల్లునకు ద్విర్యచనం బాండె నగు ఏ౬ (చా-(వరే_జ) (వ్యా-సం 32౯1 విషు ఉయ్మేల=జోయీల ఉయ్యెల-ఉఊయల ఉయ్యాల_-ఉజోయాణం ఉయ్యల =జోయల, ఆయెను= అయ్యును, ఆ యెదను=అయ్యె దను ఆయె డిని=అయ్యెఢిని, అయెకును= అయ్యె డును ఏలిదము=ఎల్లిదము=(చుల్బ_ ౬ దనము) ఓయన=దబయ్యన=ఒజయ్య-(బుజువ్రు ఓయారము=ఒత్య్యూ రము, కోప్రు-కొప్పు=(ధను రగ్కము) జాజరవఐజజ్జర=(మోసము), పని సిన్నియ ప్రీయ ము=తియ్యాము తేప= తెప్పా(ప్త నము కేమొ అమ్మ తొ యలీఎంతొయ్య॥్‌ వియ్వాదిపిం = షరా. స్‌ =నొప్ప) పూశ్చా-వువ్వు వేయ=పెయ్య. మోక్ష = మొక్ష్యా- మో43ళ = మొట్టిక మోన = మొవగ వీయము * వియ్యము ఇత్యాదు లూయేలాదుల్సు లా ఆరాటాదులర (బధమకర దీర్చ ంబునకు హ్రస్వంబు విభావ కగు. 3౩2. (బా-పకీంం) (వ్యా-_పం_3౮౦ వి ఆరాటము”ఆరటము= పరితాపము), కళ్కూఆితి = కక్కుటీతి. శేళాక్షూలి= శేళకులి కేళాకుళి= శేకళూల?ి (క్రీడా సరస్సుజ=ఖేలాక్రూల శబ్ద భవము కొమారుండు=కొమరుండు, ఫామూారితెఖామరిత గంబూ

(అచ్చి క3ర-9౯ాసూ) ఓయారము-ఒయారము. ఏతము=ఎతౌము.. 175 రము=గంబురము=(కమ్పారము) పెండారము పెండరిము-= పెంజేరము= "పెంచెరము=(అం'ె బంగారము=బంగరోము. గేహోరవ్వు=బేపారమ్సు= (వాణిజ్యము=వ్యవహోార శబ్దభవ ము) వీీతొటము = (వటతటము)= ( తార్మాజ్సు నంతోసము=సంతొసము మొ

ఓయారాదులం దొగిదీర్ధ 6బునక్రు (వాస్వంబు విభాష

నస 3౮ (బా-వొక్షీ ౧౨ సూ) (వ్యా-సం-3౮౧ విషు.

ఓయారము=ఒరారారము. శేళాకూళల=కెళకూళ్తి కొలె=దాల (యొదలుకొని గూడారము=గుడారము=(పట కుటీరి ము, గోరువంక వటీ=గోరునంక పడీ జోహోకు=సొపశరు= (నమస్కొ-రము) నీలుంగు= నిలుగు= (చచ్చు) చేయాసపెండ (సండ్ల _౨ సూ "బేహారము=బెహా రము (ద్‌ర్స్స నుధ్యంబు) మాజు=మజుూ(తడన, మూలుగు=ములుసు = (వేదనచేత మూలుగు) మోజక_మొజుంా(మూర్ధ శబ్దభనమ్యు వీట "తాటము=విట తాటము ఏీడియము=విడియము=(వీటికా శబ్దభ నము) ఇత్యాదు లోయారాదులు

వతాదులకుోము)” వర్షకంబు వరంబగునపుడు దీర ౦బు

విభాషనగు, ౨ణాా (బావకీ ౧% (వ్యా-సం 3౮9 వి

వతము=పతాము. (య న్హి) శబ్బభవము), కళ్ళము = కళ్ళాము, గాలము=--గాలాము గుడ్డముగుడ్డాము నోణము ” గోణాము=(తొవీ నము. గోతము=గో లాము=(చిన్న గోనె సంచ్చి. జాజము = జాజాము (పాలికలంపబలి నవధాన్యముల నారు) జుంజము == జుంపూము=(దీపావలి నాంటి బౌలుప కాల్చు కాప్టదీపిక), జోతము = జోతౌము(నమన్కా- రము), తణగము-=తణగా ము=(ఎద్దుమోంది నీళ్ళ తోలుసంచిపొండ్ర ముం బొండ్లాము, (బొసికతోడి ెంక్రాయ). మండము=మండాము*(శేంప లం బొడుం్రు చిల్లకోల, లాతము=లాతాము = (సన్యాసులచేతి దండమ్ము, పేశము=ఏీణాము ఇత్యాదులు_

176 (అచ్చి రంఎకళ3 మూ) అణంగు-దక్కుాడక్కుంఉఊాజముఎఆ కృటు-షరలు మొం అడంగ్వాదుల “చాకు “ణికారంబు విఫాసనగు, ౪౦. (బా-వికీ ౧౩ సూ). (వ్యా-సం-3౮౮ వివ, అడంగు=అణంగు.. క కంగు=కణంగు 2 (యత్నించు చిల్లాడము= చిల్లాణము=(ఛాక్కు తకగము=తణగము=(ఎద్బురూంది సీరుకెచ్చు శోలు ళం యు సంచి) నాడేము=నా"౯ము. పోండి” పోణ్‌ = (ఒప్పిదము) మెడుంగ:2 మిణుంగు= (మిణుంగురు ప్రా వ్రు మిడుంగుణు = మిణుంగాలు- (అగ్ని కణము=మిడు(గు) నడకు=వణంకు, ఇత్యాదులు దక్కలోనగు వాని చా" కు డి కారంబు విగ వ. నగు. రోం. (ఛా-'ప్రీకంక సూ) (వ్యా_సం-3౮౫ విష) దక్కుాడకుు- దగ్గణుం=డగ్గణు= (నమిాపించు. చాంగూ జాగు దాకలి=డాకలి (సూరి (ప్రధమ ముదణమం దిది నిర్చిందున్చు) దిగు=డీగు జు కా "వెక జా వా [కా దిగ్గియ డీగ్గియ=(దీర్టి ౯” శబ్ద వైక్ళ్రు. దూయు?దూయు,.. 'జెందమా జెందము. దెప్పైడెప్పూ(మర్వోడ్దాటనము చేయు). జెప్పరముూెపు జూదాదుల డాకు జి కారంబు విఫావ నగు లో పికీ స న (బా-ప ౨౧) (వ్యా-సం-3౮ 5 వివ జూదము జూజిముా (ద్యూత-వై కృ), అవ్రదు=వలిన్చజు=(వం కము. జవాది=జవాజి జూది=జాజి (జాతీ శబ్బభనము) జూదుూాజాజాడా (రక్తవక్షము) విరవాదివిర వాజి=నవమాలిక్ర_విర జాబ్స్‌. జో అక్క_ూడాదులు న్ని స్టకీవచనాంతములు ళ3 (ప్రాఢ- శేబ్బ..9౮) (న్యాంసం- ౨౧౧ 111 విషు, అక్కడ ఇక(-డ_ఎక(డ-అక్కడికిక్‌_ఐక్కడికిన్‌ _-ఎక్కడికిన్‌. అచాటు-ఇచటు-ఎచ్చాటు అచ్శటికిక్‌ గ్‌ా కన్‌. నృ టుంఇచ్చిలం-ం బ్బ నృటికిక్‌_ఇ చ్చటిక్రిన్‌ _ఎచ్చటిఃన్‌. ఆపశబ్ద ముబే “ఖఇరులు మొదలగు వాని నెన్ననగును, కబ్దరులున నొంటిటో” సై "క € క న్ధ ర్‌ం కే త? కా (విజ్ఞా-స్రాయ,. ౧౦౫) శేలు బె మిట్టిది కాదు, "సె శేళ్ళు (ఆర ౭ఆ ౧౧౧)

[29] (అచ్చింళరంకోజు నూ) జా త్యేకవచనాదులు శ్రీడావాచశాదులు. 177 జాతి వివశ్ష్రయందు బహుత్వుమున నేకవచనము నిల్వవచ్చును. “ర, (అహో-ళ నజ వ్యు, (వ్యా-నం- ౨౧౧ 111 వి. పువ్వు" పరీమళించును = వువ్వులు- పరిమళించును.. _స్తనము = _నృనములు. ఇరు సన్య వాచకములు-లోపహా వాచకములు-కతివయ నంభార వాచకములు, నిత్యెకవచనాంతములు, రగ, (పొొఢ-౨౯-౨౧ స్తూ (వ్యా-న 06-౨౧౧ 11 విమ. దీవి విన్తరము 1, వరి=(వరిచేను. చోడి-.ఆపుగ- నెండి-బంగారము-ఇనుము-ఇం: గువ-ఉప్పు-చమురు-మొ ౫ అదరులూ లోనగు శబ్దములును “ఛాన్యవాచకమొ లును, గడా విశేవ వాచకములును, సంబంధార్థమం దలి యువష్ణుద సదా త్మార్ధక శబ్దములును? నిత్య బహు వచనాంతములు, 5౬, (పె, భబ్ద-క9౬-32-3౮ -రో౬ ల స్తూ (వ్యా-రం._౨౧౧ 11 వివ) అదరులు=(మిచుంసటులు), ఏండువులుూూ(ఎండంబోసిన భాన్యమోల్రు మిడుణ౧సణులు- మొ, థాన్యవాచక యలు ఆళ్ళు-చోళ్ళు- మొ. క్రీడా విశేవ ; గుజ్జైనగూంక్లు _ గొబ్బిళ్ళు 2 కనుమూసి గంతలు- వెన్నల పోఛవ్రలు= మొ. సంబంధార్థక :- మియెబ్లు=(నీయిల్లు). మాశయిల్లూజ సూత్రము వ్యర్థము. కారకం-90 సూో[తేమచేతనె యజట్రేయేకత్వము సిద్ధించును. ఈడు-ఎన” ళబ్ద్బములుూ నమానార్థఃములును గొవు (ౌఢ శబ్ద-_33 సూత్రము వొప్వున గుణవాచికములు -న్మత్యైకవచనాంత ములు శావు, * తెలుపులు-నలువులుడి శన్నియృండవ చ్చును, గీ. నలుపు "లల్లను బెల్తువులుగాం జేషి (మనుజ ఆ-౩౭పఏం

178 (ఆచ్చి-ర౭-రర సూ) వూజ్య తా ఒహుత్వమా* వూజ్య తాతిళయము (నాయిల్లు), తమ మామ=(తన మామ. అస్ఫృత్పతులు=(నాపతులు) (విఠా-ం ఆం3.౨౯) “మిన్నక కినువడక పొమ్ము మో గృహమున కున్‌”. (విరా-ళ ఆ-.౨౧౮, (కినువు+పడు = కోపసడు), పూజ్యతా వివక్షయందు మహాత్తుల యేకత్వమున బహువచనము విభావ నగు. శచితినిబట్టి కవికి కుచించు నెడల నన్శృదర్థకమునకును బూద్యతా బహు వచన ముండును. పూజ్యా వివక్షయం చేకవచ నాంతము పయిని *గారు” శబ్దమును డుమంత బహు వచనాంతములపై "వారు శబ్దమును సప్టీ సమాస గతములయి నిల్చునుం కొన్ని యొడల నేకవచనాంత ముల మని “వారు శబ్దము నిల్చ్బుటయుం గలదు-ర౭, (పాాథఢ. శబ్ద _- 3” -మొ. రక (వ్యా-నం-౨౧౧ 1 వివ) 1 పూజ్యత గురువులు(గురువు. (విరా-౫ి ఆ-ం౧ం-౨౦) 11 కవికి రుచించినచో ;- మేము వచ్చితివి=(నేను వచ్చితిని) (ఆది-రం =౨౭.-దుమ్బుంత వాకర్టమ్చు, గారు శబ్దము ఏ రాజుగారు=(రాజు మయొక్కగగారుణరాజుక+గారు=రాజుగారు.. అత్ర్తగారుంచూమగారుం తండ్రిగారు- మొ వారు శబ్దము :- స్వాములవారు-రాముల నారు మొ. వకవచనముమిాంది వారు శబ్దము ;= అత్తవారు-అమ్మవారు- 'రావువారు-పూస పాటివారు-రాచవారు-అర్వీటి వాపు. "మొ. * పూజ్యుతాతిశ యంబున యున్మదృవహువ చనమున నాత్మార్థక బహువచనము నిల్చును, ౪౮. (వాాథఢ. భబ్దంర ౫, (వ్యా-సం-విస్త-౨౧౧ [17 వివ)- స్వామ్‌ా శాము దయచేయవలయుం మొ- అజ్ఞాత వస్తుప్రశ్నమునందునుు నిద్దేశించి "చెప్ప వీలులేని వస్తువు ను ద్లేశించునపుడును "నేకత్వమున

(అచ్చింరక ఎఎం నూూఆజ్జారతాది బహుత్వము-అ న్బా్యాది మహత్వ బవుత్వము. 170 బహువచనము తలుచుగా నిల్చును, లా, (వెఢ. శబ్బ-ర౭). (వ్యా-నం-వి న్త-_౨౧౧ 1 విచు, అజ్ఞాత ;- ఎవరక్య-డ 1 నిన్షేశించి ఇెప్ప వీలులేని :- సీతా

రాములలో నెవరు ముందు వచ్చిరి. ఒకరి వెనుక నొకరు వచ్చిరి

ఏర8లో నొకరి నంపెదను. సీ నెవ్వరు, (విరా-౧ అ) తండి? క

వ్యరు! (జై-౬ ఆ) అది యెవ్వరు (నైమ-3 అ) (చూంప్రాఢ-

శబ్ద-ర౭ స్తూ “అన్ని _ఇల్న -ఎన్ని-కొన్ని-పలు-పెక్కుఎ శబ్దంబు

లయు, ద్విప్రభృతి సంఖ్యా వాచకంబులయు, మహ

న ్రహత్వర్థ కంబులు నిత్యబహువచనాంతములు అన్నా్యా

దుల యమహాదర్థ్‌ కంబులు (న మూహోర్థకములవ లెనె)

న్నిత్యె క వచనాంతంబు లగుచు బహుత్వమును బోధిం

చును. ౫౦. (దా-ఆచ్చి=-౨౯౪ స్రూ (వ్యా-న 0=._౨౧౧-

1111 వి,

అన్ని-అన్నిటిని (వస్తువులను). అందజు (వురువులు-(లేదా) (స్రీలు)-అందజన్‌_ఇన్ని_ఇందజన్‌- మొ,

౧ వివ [మోవాని యన్నింటికంకు” (ఆనురళ ఆ 6కు అను రీతిని “అన్నా్యాదు” తాపవిభక్రికములగుటంజేసి యివి యేకనచ నాంతరూపమున నుండి బహుత్యార్థమును బోధించును. ఆవులు మూండు వచ్చుచున్నవి” అనుకీతి నివి యేకవచన రూపమున నుండి బహువచన విశేషణకియలటతో నన్వయించుచుండును. “జాతులు” మూంటన్‌. (అను ౧-ఆ-౯౫). అన్న్యాదులవలెం గాక ద్వప్రభృతి సంఖ్యా వాచకముల కమవా_త్త్యమునందును బపవుఎవచన రూపము లరు ముగం గలవ్ఫం తొమ్మిదులు (చూడు-తత్ప్సంకళ౮ా స్తూ "'రండువేలు- (నూడు-అచ్చి..౨౧ సూ), శరము లాజుయి దుల్‌ (కర్ష-౧-ఆ-౧౧౧)

౨ వివ ,-పలుశబ్ద్బమున కమహ_త్ట్య్రమున వ్య స్త ప్రయో

180 (అచిఎిం నూ) ఆన్నా్యాదుల సీద్దయాపో దావ్భాతియె సుకరము గము లేదు. పెక్కుశబ్దమున కమహ_త్త్వమున నేకవచన బహువచన రూపములు రెండును గలవు ఉదా ,- పలు పలుకులు మాటలు పెక్కేల! మాటలు పెక్కులేల*' మహత్త్వ్రమున *“పలునురు= "పెక్కురు= పెక్కండురుంపెక్కూండు?” అని యుండును. అన్ని ప్రభ్ళుతుల $ విభ_క్యంత రూపసాధన (పి యను సూతి్రంచుటకన్న వాని సిద్ధరూపముల నుదాహ రించుట లెస్స్ప-గీ౧ం. (బా-అఆచ్చి-.౨ర). (వ్యా-సం- ౨౧౧111 ఏవ). ఆబబ్న _ఇన్ని-ఎన్ని-కొన్ని-పెక్కు-పలు-ఆ = ఈ - వ-నీ-నా= మన = తా = శబ్రములును సంఖ్యావాచకములునూ అన్ని. ప్రభు తులు, వీనికిం నొన్ని సిద్ధరూపంబులు మాత్రము చదరాపెదను, జేవం బూహించుకొననగును. వీనిలోని డుమంతంబుల కల్ల న్యాగమంబు పూర్యోకృంబు (తత్స ౨౦ స్తూ స్ఫృరించునది. కొన్నిటి బహువచన లకారంబునకు రాబేశంబును బూర్యాగమంబును నెజబుంగునది. సంస్కబ్బతమున నర్వాది శబ్దముల పయిం గొన్ని సుబ్విభక్సులు నిల్చునపుడును, గొన్ని తద్ధిత పిత్యయములు నిల్చునపుడును, ఖ్రంవద్భావ్యాది సామాసిక విషయములందును, దక్కి-న నామముల కంచె కూప వైలక్షణ్య ముండుటం జేసి వాని కట్టి ప్రత్యేక సంజ్ఞ ప్రక్రియాలాభువమునకయి సంస్కలృత వైయాకరణులచేం గల్పింపం బడెను. విభక్తి రూపాదు లందలి యట్టి ప్రత్యేకత "కెల్లున “అన్ని” నంగీకరించి జ అన్ని ప్రభృతులు సర్వనామంబులు” అని సూూతించి (బా-అచ్చి-.౨5 స్తూ అన్ని ఇన్ని _ఎన్ని-కొన్ని _..పెక్కుంపలు-ఆ- ఈంవ-నీంనా-మనఎ-తాం-స ౦ఖ్యావాచకంబులు, అన్ని ప్రభృతులు” అని వివరించెను. (పాచీనాంధ) వ్యాకర్తలు సర్వనామసండ్ఞ్ఞ నంగీక ల్మింవ నేదు,

((ఆచ్చిఎయం సూ) (పొ-చీనమతిమున సర్వశామ సంజ్ఞ లేటుఎ1-11-121-07 విష (ర్ర1 ప్రభృతులకు లేదు ఇొంద తాధుఇకులు చూఫవు పుత్యేకఃక యీ కింది రీతి నవిమర్శమూలక మనందగి యున్నదిం

[| బహుత్వమున “లులిల చోట *ళు-రలు (జు-జ) వచ్చుట. ఉదా :. వారు-ఇకువురు-ఇకువురన్‌..అందజు- మొ ఈ లవణము నర్వనామేతర నామములందును గలదు. ఉదా :- పగతురు-పగతు రన్‌ అల్లురు.-అల్లురన్‌, -విలుకాండు).-విలుకాణు-చూపటుం మొ,

|| బహుత్వమున మహదూ)పములవంటి వె "మపూతీవాచక ముల కగుట. ఉదా "- వారు=ఆ పుఠుషులు-ఆ శ్రీలు, అమహన్నహ 'త్యేకవచన రూపము లొక్క_రీతినె యుండుట - అది-ఇది, ఇదియు సర్వ్పనామేకర నామములందును గలదు. ఉదా :- హారి-నది-గురునవు- వధువు. వచ్చిరి=పురుషులు (లేదా) (గ్రీలుం పక్ని వచ్చెను- మొ

[00 “సర్యనామ సంఖ్యాభిధాన తద్వి శేష్య ంబులం చెయ్య ది ముందుల బియోగింపంబడు దాన్ని ద్వితీయా దులకుం బ్రథమ బహు ళంబుగా నగు” (బా-కారం-౨౬ సూ), ఇట్టి వాాంత యవివర్శన మూలకము "మా యేపురందు(శల్య-.౨. ఆ-౧౦౮) వాని యన్నింటి కంచు (ఉద్యో-౨-ఆ-౮౫)” అని పయి సూత్రమునకు విరుద్ధముగ9 బ)యోగములు గలవు. మజియుం బై సూత్రపుపద్ధతి సర్వనా మేతర నావముములందును గలదు, ఉదా తల్లి ఉాొపదితో డన్‌ (జై-౧-౪) (చూంప్రొఢ_కారం౨_౨ సూ, సుగుణాభిరాముండు రామునకున్‌ (మూ-ఒకార=-9.9 సూ,

17 కాపవిభ _క్రీకత్వము,. ఇవి సర్వనా మేతర నామములకు6 'బెక్కిటి కమహా దేకత్య్వమున. గల్లును. సర్వనామములకును నన్నిటి కినిలేదు. ఉదా'"-సీటిని-సీటిన్‌_చానిన్‌-దానిచేతన్‌-ఆపన్షి తనచేతిన్‌ శీపశ్హీ సీచేతన్‌, మొ.

మజీయు సర్వనామ ఆతాంగీకారమున సంస్కృత విలక్షణము

182 (ఆచ్చి-౨ నూ) ఆధుికులం సర్వ నామేతరములను నర్యనామము అందురు గను నీ యాధునికుల యాశయము వెలయుచున్నది వీరి మతమున “తా” భబ్దము సర్వినామము_ తదర్ధక సంస్కృత *లర్భన్‌” శబ్దము. సర్వనామము కాదు. నంక్క్చాతమున “వకాద్వి” శబ్దములు తప్పం దక్కిన సంఖ్యా వా చకములు సర్వనామములు కావు. ఆధునిక మత మున సంఖ్యావాచకమ. లెల్ని సర్వనామములె (చూ-ళాల-అఆచ్చి-. 5౨5 స్తూ

ఇంతియ కాకజసూరి ఎల్లక౯ాి అనునది యవ్యయమని కం5కో కృముగా వచించెను (చూం-బాల-సంధి-౨౪ సూ). వ్ట్లోరు నర్వనా మమని సూరి యుదాహరింపకు నను (బౌఢ వ్యాక ర్త “ఎల్ల రు-ఎ్లరన్‌” మున్నగునపి నరసృనామములని సూతించి యుదాపహారిం చెను, (మాం (ౌఢ-శబ్దచ౮ూ ౬ సూ తదడాది వు నంబంధులగు-' అతండు” మున్నగు నవి సర్వనామములని చేప్పీయు సూరి తదాది శబ్బ నంబంధులె యగు “బ్రంత_ఇంత.ఎంత.-అందు-అందు=ఎం దు_ అపుడు-ఇపుడు" మున్నగు వానిని “ర్వనామములుగా నుదాహరింపలేదు. ఇం లేకాక “అంద్యాదు లవ్యయ ములనియు నాధునికులు తలంతురు. *శ_రి కోశమునందును సూ-రా-నిఘంటువ్రునందును ఖై వానిలోం గొన్ని సర్వనామములుగా వాాయంబ డెను.

“౪ అందలజు--ఇందజైి మున్నగువాని వంటి రూపముఅత కల కమూ౭ంచ్చటు_పగయు అనునపి, అందత్యాదులన లె నరప్ప్టనామములు 'కవ్రు

సర్వ-తావదర్థ కము. స, (బా-3/౨౪. 1 ఆచ్చి)

(వ్యా-నం-_౩౧౨ యే విష ఇది *ఆి శబ్బమూూలకము.

మహ నహత్యర్థకము. అమహాదర్థ్ధ కము.

(పధ, అందజు= అంద్‌ అు అన్ని+అని (ఆచ్చి--౫2౬సూూ); ద్దోతీ, అందజను=అుందొజను=అందటఆిని అన్ని టిని=అన్ని ౦టిని- మొ,

౧ వివ :_ *అంత+వారు * అందటజు, ఇంత1[వారు *” ఇందజు

మున్నగు= వొఢ వ్యాకరణో క్ష (పొఢ, శబ్ద-౮౮ సూ వత్స ్తి

(ఆచ్చి-౫.౨-౫౫ సూ 3/౨5 సూత్రవు భేదములు 188 నరికాదు. అర్థసందకృము లేదు. కాన నిది ఆ శబ్ద నంబంధి యని మాత్రము చెప్పనగును,

౨ వవ :- అం వొణుకు సనిట్టులనియె ద్రుపద విభుండు (ఆది వడ్ల ఆ-.౨౫౪). అందజ కును మెలఫునం జెప్పి వగలం గుందుచు (శల్య-౧ ఆ-౧.౨ ప. అందజి కిని దొనవబాధం దీర్చి కృత కృత్యుండై = (వీనఏీర-శకుం-బాలక, ౧౨౫ వుట),

తి న! ల! ళ కొ

5 వివ; సర్వతావదర్ధక=స ర్వార్థకమును తావ దర్థక

మును నని యర్థముః ఇయ దర్ధకము, ౫౩. (బా - అచ్చి -3/_౨. 1

(వ్యా-సం..౨౧3 వివ). (ఈ వబ్ద మరూలకము* ఇయ చృప్రార్థ కము).

మహన ్రహత్యర్థకము అమవాదర్థకము (వధ. ఇందఆజు. ..,9006006. ఇన్ని=ఇిని (ఆచ్చి-.౨౬ స్యూ, ద్వితీ. ఇందఅను=ఇందటిని, ఇన్ని టిని=ఇన్నింటిని- మొ,

కయ ద్యావ దర్ధకము-౫5. (బా-అచ్చి-3/-౨5,

10.(వ్యా-సం-_౨౧౩ విమ.) (నంస్థృతంకియ చ స!

క్‌ము. నంన్కబ్బత యాప చృస్టార్థకము. వ్‌ శబ్ద మూల

కము)

మహన ్రహత్యర్థశము అమహదర్లకము

ఖ థి (థధం ఎందలు ,. ఎన్ని=ఎని (అచ్చి ౨౬ స్తూ ద్వితీ, ఎంపవజను=ఎందఆీిని ఎన్నిటిని=ఎన్ని ౦టిని= మొ

౧ వివ? కియ దర్ధము=(పశ్నార్థము. యావ దర్ధము=సంబం

ఛార్థము, ఉదా:- వీ రెందజు, ఇవి యొన్ని. ఎన్నిగలనో యన్నియు; ఎందజు గఅరో యందటును- మొ, కతిప యార్ధకము ౫౫, (బా-అచ్చి-3/-౨5, [గి వ్యా ా-నం=.౨౧౩, విష) (ఒక శబ్ద మూలకము, ఒక=

కేరి +రెచ్చియి౫౭ స్తూ 3/౨5 సూతఫు బేదములు, ౮/౨౩ సూం అల్ప “కొంచెము” శబ్బపు మూలకమ వెడి *శ-0” *సూ-

రా-ని* కోళములు సరికావు).

మహా న్హృహత్యర్థకము అమవాదర్ధ కము (పథ. కొందణు ,.. 44 4. కొన్ని=కొని (ఆచ్చి-౨౬సూ]) ద్వితీ కొందజను=కొందజిని కొన్నిచిని=కొన్నింటిని. మొ.

౧ విన;_సంనల్చుత కోశముల చెప్పుక “కతిపయ”” శబ్దము కతిశశైార్థకము. మహాకవి పియోగములలో నది యల్చార్థ్ధకమై

న క జ్య యి ఆక యున్నది కతిపయ దినమైః (నైవ ౪ సర్ష-ం౨౧ న్లో “కతిపయ చివసైః=ద్విత్రై రేవ దివసైవి” (నారాయణీయ వ్యాఖ్య).

౨౨ వివ: “అందణు-ఇందణు_ఎందబు-కొందతా. శబ్దముల వలెనె చకరాపజణు-వరాపలణున్‌ =(వరాచు వారు. పగణుూూ(పగవారు. పగజన్‌” అనువానిని వాధించికొనవలయును.

బహ్వూర్థకములు- ౫౫ (గా-అచ్చి-3/౨౪ 1/1)

(వ్యా-సం-.౨౧౫ విష (“పెక్కు-పలు శబ్దములు),

మహ న్మహత్యర్థ కములు అమహదర్థకములు (ధం పెక్క_ండురు=పెక్క-ండు), పక్కు=పెక్కులు. ద్వితీ పకఠాండురనుే పెక్క.ండను | పెక్కి.౨నెాపెక్కింటిని (్రథః పలువుకూపలుగురు దిని కమహ_త్త్యమున వ్య నతి

పలువ్రుండురూపలుగుంకురు | లేదు, పలు పలుకులు మున్నగు

పలువుంచు)=పలుగుండు). | రీతిని నమానగతమెా యిది ద్వితీ సలుశ్రగనుసలుగురను యగును. పలువృుండురను=పలుగుండు

రను: పలువుం్యడను నా పలు

గుర్యడను

తదర్థకము. ఆ-శబ్దము-౫౭ (బా-అచ్చి - ౪/౨౪)

(వ్యా-నం = ౨౧౫ 11 విష) (ఆ-శబ్బము, వాండు-.

అది- మొ)

బై ఆచి రశ రూపములు [౮6] (ఆచ్చి.౫2 స్తూ తచ్చళ్టార్థక ప 185 మహద్యాచక రూపములు మవాతీవాచకములు (వ వాండు వార=వారలు=వాం(డు అది-ావారు..-వారలు= అతండు (“వాం(డురు” అపశబ్బము) ఆతండు ద్వి. వానిని | వారిని=వారలను= దానిని (వారిని ఆతనిని వాండురను=వాం(డను వారలను అతనిని | ( వాండడురను” అసాధువు అతా అమవాద్యాచకములు న వక బహు (1-అది=లఅద్ది=ఆయది=అయ్యది అవి=అవ్వి=ఆయవి=అయ్యవి ద్వి:-దానిని= ఆదానిని=అద్దా నిన్‌ వానినెఆవానినిజిన్యానిని తృ;-దానిచే౯ = ఆదానిచే౯=అద్లాని వానిబేన్‌ =వానన్‌ (ఇదితృ చేన్‌ = దానన్‌ (ఇది తృతీయా, తీయా న_ప్తవ్యార్థకము) నప్తమ్యర్థకము) | గ న 6 మఫున ౧ వివ తదర్థ్ధకము=సంస్కృబ్చత తచ్చ్భస్టార్ధకము, నామ ఫు ర్ల్రోవాణమందును యచ్చ సంబంధమునందును నిది వాడంబడునుం (ఈ ఉదా;. నామ;- రాముండు వచ్చె వాండు నొప్పవాండు. నంబంధఫా వరాముండు వచ్చినో; వాండు గొప్పనాండు. నామ వునర్షహణ మునందును నామమునే వాడ్రట యరుదుగం గలదు. బేవతలను నూని, నలుని వరించుట వేల్పులు కోవించిరి (ఆర=౨ ఆ ౧౧౪). నామ వునర్షి పహాణమున "శి శబ్దము నిల్చుటయు6 గలదు. ఉదా. ఫురుషునకు 6 "చేజంబు కర్మంబు_దీని విడిచి (సభౌా-౨_అం౨౩౬౯), ౨ వినవ అంతఎ(ఆ పరిమిత్తి_అందు = (ఆ చోట్సు అక్వుడుఎ_ (ఆ కాలమృు.అట్టఅటు = (ఆ విధము)-అటన్‌ = (ఆ చోటియంద్యు) = అల్ల(నిన్హేశార్థకము) మున్నగునవి *అ” కబ్బమూలకములు, ఏనిలోం

196 (ఆచ్చి-౫2 సూ తచ్చ్శళ్దార్థక రూపములు

గొన్ని టికిం గొన్ని విభక్తులందు మాతిము వాడుక్‌ గలదు, అంత: అంతన్‌ _అంతటన్‌ అంతలు-అంతకున్‌ అంతనుండి _ అంతక్రంకున్‌_అంత లోన్‌. మొ, అందు: అంచుకయి_ఆందులకున్‌ _ అందుకున్‌ అందున్‌_అం దుండి,అందులోన్‌ మొ, అప్పుడు: _అప్పటినుండి_అప్పటిక్రంకున _అప్పటి లోన్‌_అప్పటిక్షిస్‌- మొ. అట్టు" అట్టులు- అటులు.అట్టలన్‌ _అట్లు-అట్లన్‌ = మొ ((అక[ాడ=లఅచ్చటు” అనునవి సమాసములు)

3 వివః_ “అ” శబ్దము తచ్చష్టార్ధకమే మైనను వాని వాడుక్రలలో భేదము. గలను. “తస్య + పు శ్రక్వుతతు త్రం అని యొనట్లు. "వాని యమయొక్క-+కొడుకు=ఆ కొడుకు” అని కానేకదు. “వాని ఫొడుకు అనియీ యగును. (చదూా=-సమౌం=౭_౨ సూ

౪ వివ:-- ఆ వ గూవములు కొన్ని యెడల నర్ధళూన్యము లగును ఉదా: బక్క సత్క_ఏతువది వులు (అది ర్‌ఆ గారా పువ్వుల యవ్విధంబునన్‌ (ఆదె ౮ అఆ జు,

౫ వివ:_ అల్ల శబ్దము నిన్దేశవాచకమిగును ఉదా:అల్ల యతి ధవళయైై న యిశ్వంబు (ఆది=౨ ఆ_-౩౧).

౬. వివ:అ_ఈా శబ్దముల పిధమూోంతములమింద *ఎ” శ్చము నిల్చిన నవి నిన్తేశవాచకము లగును. ఇవి (ప్రాచీన రూపములు. పండె వచ్చెం గుంతిసుత మధ్యముండు (విరా రలోఆ నా ప వాండెఅచె_ల్వదెఅనె ఎక్తవావాగ్తావీరె; మొ. ఆ_కఠఈి శబ్దముల ప్రధవరాంతముల పయ్యిని కొమ్ము. రూపాంతరమగు “ళో” శబ్దము నిల్చినను నిశ్లేశవాచకములె యగును, ఇవి యర్వాచీన రూపములు వాందునోఏంయగో_వారునో వీరుగో-అదిగో_ఇదిగో_ అవిగో ఇవిగో, (అడుగో_బడుగో_అరు ళో.ఇరునో _అదుగో.ఇదుగో. మొడలగ్సనవి వ్యావహారిక రూపములు ఇది “కొమ్మ” శబ్దరూపొంతరము గాన ఆక్రఖ బ్రద్రి నో శ్రానంబడియు (వరావా_౬ ఆ

లారూసూ-రా-న్సి”, ఇది దత (పక్ఫతికముగాను వాడంబడును, *బ్రది గో బురుపాయితము (క్రళాంం అ౩౫ ఈ పతీమున నిది *ఫొను

(ఆచ్చి-౫౮ స్తూ ఇదమ్‌ శళ్హార్థక రూపములు 187 ధాతున్రయొక్క- “తుమున్నంతరూప మనందగును, కన్సి వెజ్హై బంగారుగానుూ అను దానివతన యర్థ వ శెషబోధ మనందగును. “ఇదె కొనుంగాక” అని దీని కర్ధమె న్నునది. కళ యగునపుడు “ంబె కొమ్ము” అని యర్థము చవేయనగును ోపీండు గొమ్మని వెయి సాచి (ఉ-హారి=% అంళ౮ రం “ఇదియో” (ఆది-౬ ఆ-౧౭౩) ఇది యపపారము 'ఇదియాన్‌ అని కవి హ్సయు క్త మనందగును కాన *ఇదియోి అనునద్ర "ఇదిగో అను డాని పర్యాయ మనరాదు.

ఇదమర్థికము కక్ష్యా శబ్దము, ౫౮, (బా-అచ్చి_౫ /-౨౪)

(వ్యాసం, ఎడ వ్‌వ్ర మహచద్వాచకము మహకీవాచకము వ్‌ జట వ్‌ బ స్వపీండు=ఇతండు ప్య్వీ_పీరలు=వీండురు= ఈశత్రండ్తు, మ ఇది వ్‌ఠు_వీరలు అసాధువుు, ద్వి-వీనిని=ఇతనిని= | వీరిని_పీరలను=వీండు. | దీనిని | ఏరిని=వీరలను ఈతనిని రను-పీండను ట్‌ వీం (డురన౫అపళబ్దము”) న అమహదర్ధక రూపములు న ప్‌ యు ప్ర--ఇది=ఇద్ది=ఈయ ది_తయ్యాది లు ఇవి=ఇన్వింఈయవిెాఇయ్యనవి. ద్వి_దీనిని వీనిని తృ__దీనిచేన్‌ వీనిచేన్‌ తృ ష్తాదీనన్‌_ వ్‌నన్‌. (తృ-స ప్ప ౧ వ్‌వ ఇది “ఇదమ్‌. అదన్‌_వ్రతద్‌” అను సంస్కృత శబ్దముల యర్థము గలది, “వృరోవ _రిని-సమిప్రన ర్హిని 'దెలువ్రును నామ పునర్ష్రహ ణమున “ఈ” శబ్దరూప్రములను వాడుటయుం గలదు, (మూ ఫ౭స్తూ ౧ పివ), పురుమవున్సకుం 'జేజంబు కో ర్శంబు దీని విడిచి (సభౌం౨-అం౨౬న్ఫా

89 (ఆచ్చాఎా స్రూ ఇదమ్‌ శష్దార్థక రూపములు

౨౨ వవ ఇంత (ఈపరిమిత్సి_ఇందు ్‌ (ఈస్థలము) = కఇప్పుడు= (ఈసమయము) (“ఇక్కడ_ఇచ్చటు” అనునవి “ఈ శబ్బముతోడి సమాస ములు ఇట్టూఇటు (ఈవిధము) _ ఇల్ల = (ఈసమిపస్థలము.-నిస్హేశవాచ లే ము)...ఇటన్‌ =(ఈస్థలమండ్రు-మున్న గునవి “ఈళబ్బమూలక రూపములు. ఏనిలో గొన్నిటికి. గొన్ని విభక్తుల రూపములు మూత్రము గలను ఇంత:._ఇంతన్‌ _ఇంతటన్‌ _బంతలు.-ఇంతకున్‌.ఇంతనుండి _ ఇంతట్రిసుండీ _ ఇంతకంళెన్‌.ఇంతలోన్‌_మొ. ఇందు:ఇందుకై _ ఇందుల కై ఇందుల కున్‌_ఇందున్‌_ఇందుండి.ఇందులోన్‌..-.మొ. ఇప్పుడు;-ఇప్పటినుండి. ఇప్పటి కంకెన్‌..ఇప్పటికిని. ఇప్పటిలో న్‌. మొ. ఇట్టు=ఇటు: _ఇట్టులు=పటులు=ఇట్లు.- ఇట్టులన్‌ =ల్తిటులన్‌ =ఇట్లన్‌ _- మొ.

3 వవ :_ఈ”ళబ్ద మిదమాద్యర్థ క వె మొనను వాడుకలో భేదము గలదు “వతస్య+పు త్త్రః=వతత్స్పు త్త్రఃః” అన్నట్లు “వీనియొక్క- కొడుకు=ఈథొడుకు”” అని కానేరదు ోవీనికొడుకు అనియె శ్రావల యును,

౪ ఏవ 2. ఈి శబ్దరూపములును నరుదుగ నర్థ శూన్యములుగా వాడంబడును. ఉదాః:.ఈమునిపల్లె నుండు టిదియ్‌ల?ో (ఆది-5-ఆ_ ౫౪) క్ర? త్త మత్యుంతసామిాప్వమును 'జల్పును, ఉదడా._ఈయున్న పొమ్యు పోఫలికి (ఆది-౧-౪._౧౧౭).

౫ విన వఇ్పల్లో శబ్దము న్పోశవాచక్రము, “ద్విపద_ల్తల్ల శప్పడి సంగమేశ్వురంబందు (బనవ_౧_ఆ-౫౫ ౧). ఇతర ద్రవిడ భావలలో విస్తారముగా వాడుకయున్న నః 'డెల్లున (“ఉదూరసమిప మధ్యస్థవాచి “ఉ* శబమునకు “ఉల” శబ్దమూ తము గలదు ఉల ఆెలని తురగో తము

లు జ న్‌ ౧౧ ౫) లి వ 6 _ క౬వివష అ శబ్రమునుండినలెనె (ఆచ్చి-*ఒసూ._౬_వివ) ఈ శబ్దమునుండియు వివిధములగు నిశ వాచక ములు బయ ల్యెడలును. వీండెపీరాఇదేళ్తవెం(ఇవి పొ్రచీనరూపములు _ వీడునో = వీడుగోక్‌=

(ఆచ్చి-౫౯ా స్తూ యతలిగామర్థశ రూపములు, 189 పఏరుగో-ఇదినో-9ఇపినో_ మొ (ఇడుగో.ఇరుగో_ఇదుగో = ఇవ్చుగో =వ్యాన హోరిక రూపములు, ఇవి యర్యాచీన రూపములు,

యత్కి-మర్థకము=*ప? శబ్దము, వా (బా-అఆచ్చి=

౬/౨౨ 2/95 స్తూ, వ్యా-సం-.౨౧2 విస, -” బా మహద్యాచక రూపములు ___ వ్‌ బ ద వండు.ఏవాండుఎవ్వ్టండు. వరు-వవారు.ఏవారలు _ ఏవొండుర్డు ఎవ్వడు - ఎపండు.వేండు. | వవాండు.ఎవ్వారు-ఎవ్వారి లు-ఎవ్వాాం (ఎతండు _ ఎతండు _ వీనికిం డురు-ఎవ్యాండు).ఎన్వరు...ఎవ్యండురు. పియోగములు లే్ర ఎవ్వర్యడు, ఎవరు-ఎవండురు_ఎవం్యడ్రు "వేరు,

ద్వి, ఏనిః -వఏ్‌వానిని_ఎవ్వానిని_ వఏ8ిని.ఏవారిని.వఏవారలను _- ఏవాండు ఎవ్యనిని = ఎవనిని _ వేనిని, రను_ఏవాండ్రను _ ఎవ్వారిని ఎవ్యారో (ఎతెనిని.వపతనిని(వ్రయోగ లను._ఎ వ్యాండురను.ఎివ్వాం(డను-ఎవ్వ ములు లేవ్రు రిన్‌-ఏవ్యండురను..ఎవ్వండను-ఎవరిని

ఎనండురను-ఎవండిను...వేరిని, __ మహకీవాచక రూపములు ___ వ్‌ జబ

వ, “ఏది=(ఎక్ష్రీ) అనెడోళ్ళరి *'సూ-రా-ని కోళ | వరు_.వవారు. వవా ములు పాొొమాదికములు, వుహధి లుల జూ ఎవ్వారు జః నే నేకత్వంబున యత్కి- మ్లుర్ధకశబ్దంబు + ఎవ్వరితే._. ఎవాంరిలు- ఎన్వరు ఎవ్వ ర్త-ఎవ్వత_ఎవరిత_ఎన్‌ ర్త-ఎవలే= ఎవ్వరితి- ఎవరు- వేరు. ఎవ్వ ర్రి-ఎవ్వతి...ఎవరితి, ఎన ర్షి-ఎవతి_ఎవ్వరి లె ఎవర్టి ₹-ఎవ్వతె, ఎవరితె _ ఎన ర్తి ఎవత్తెఎవ్వ ర్తుక_ఎన్వతుక_ఎవర్తుక.ఎవతు కు అని యిరు వది రెండు రూపంబులు వడయును,

ద్వి, ఎవ్వర్రిత్రను_ఎవ్వ ర్తను ఎవ్వతను _ ఎవరితను _| వరిని.వవారిని.ఏ వా. ఎవ _రృను_ఎవతను-ఎవ్వరితిని.ఎవ్వ ిని-ఎవ్వతిని- రలను _ ఎవా సరినిఎ ఎనరితిని ఎవ ర్తిని_ఎవతిని మొదలగునవి ఎవ్వారలను జ ఎన్వ

ఇని.ఎవరిని_నేరిని,

190 (అచ్చి-౫” స్రూ యత్కి-మర్థక రకూపములు --- అమహద్వాచక రూపములు ___ వ్‌ బు ప ఎది_ఏది..ఎద్ది_.పయది_ఎయ్యది ఎవి=ఏవి_ఎవ్వి_వయవి_ ఎయ్య వి. ద్వి బేనినిఎదాని_ఎద్దానిని హై తృ బేనిచేతకా,, .....4...... | వేనిచేతన్‌ తన ప్త, "జీనన్‌ (దీనికి (బయో “వనక (దీనికిం (బాగము లేదు

౧ వివ: సంస్కళ్చతమందలి యచ్చ్భబ్దము తచ్చబ్ద సంబంధమును 'జెల్సును కింక బ్బము (వళ్నార్థకము, "తెలుగున నీ "రెండర్ధములను నొక్యా అవ్ట్‌ గబ్బమె యొసంగను, కాన నిది యత్విి-మర్థక మయ్యెను. ఉదా _ ఎది హృద్యమోా యద్ర మాక్‌ష్టము (ఆ_౧ ఆ.30) ఎన్వరు కగు పాండవ్రలలో మొదట రణమునకు దిగిరి (భీవ్మ-౧ ఆ.._౨౩_౨).

౨ వివ = “వేండు శరము మహాకవి పియు క్తము, గ్ర పార్టుం డు వేడీ (దోణ-3 ఆ-రణు, వేయు రాముందు (రానూ-౭ అపొ. శబ్బ_౫9) వేడీ డాగ నొకొో (దోొణ-ం అ-౩౭౪). నేడి దయోచార విమల భూనసు-ండు వేడి... వేడి... (రంగ-రా_౧౨౨౧-౧౨౩-౩-౨- పద్య-౧౪ం-పుట యూసి_ముది)).

3 వివ ఏ శబ్బరూపములు. *నుి శాంతము వై. సాకల్యముం 'జెల్పును. ఊఉ: ఎవ్వరుం జెప్పురు. ఎవ్వరికంపెను (ఆర-_౨ ఆ_౩౮౧). “అందజణును_అందజుకంచొను అని యస్థముల్సు,

ర వివ ఒ “ఇ_ఈి లతోం గూడిన “వ = పిధమాకవూపములు శుక్క.డ నున్నాండు” మున్నగు నర్డ విెశేవషముల నిచ్చును, “ఆక పారుడు వేడీ (దోణ-3 ఆ_రజ్ను వది యీవ్‌ యిది వాలం నొత్త (కాం అ-పోఢ-_ళబ్ద-౮ బి

౫ వివ ఇది యలి[ామర్థక్‌ మె యయ్యు వొడుకలో భేదము లున్నవి. కయస్య+పు _త్త్రః=యత్సు త్ర అనునట్లు "ఎవ్వనియొక్క, ఫొడుకు=వకొడుకు” అని కానేరదు. "ఎవ్వని కూడుకుని అనియే యగును,

శఅచ్చి.౬౦=౬౧ నూ)అతండు 'మొ[వూ జ్యార్ధక తానియమమా లేదుంయుస్మ దర్థకళ్వూము

౬ అఎంతవ న పర్రిమికి లు ఎందుజ=(ఏచోట్యు లు ఎన్వుడుె(వ సమ యశము)-( ఎక్క-డ-_ఎచ్చటు అనునవి “వి ళు ఫఘటిత సమానములు, ఎటక్‌=(వస్టలమందు)”_మున్న గునవి ప్ప? శబ్బమూలకములు, వీనిలోం నొన్నిటికి గొన్ని విభక్తుల రూపములు మొతము గలవు ఎంక.-ఎంతన్‌ ఎఐింతట్రక్షా_ఎంతకున్‌.ఎంతలో౯జా_ఎంతటినుండి _ ఎంతనుండి. ఎందుఫు ఎందుకుక_ఎందులకువ్‌_ఎందున్‌ _ ఎందుండి _ ఎందులోన్‌, ఎప్పుడు మ ఎప్పటినుండి_ఎప్పటికిన్‌ _ ఎప్పటికంకొన్‌ _ ఎప్పటిలోన్‌. ఎట్టు=ఎటు ;- ఎట్టులు-_ఎటులు..ఎట్టు.-ఎట్టులన్‌ _ఎట్లన్‌ , మొొ

తదాదులు మహకీవాచకంబులు *“ఆఅమెఆపె-అె.

ఈమె-_ఈ పషెఈకె. ఏమె_నపెవనకె' అను వూజ్యార్థ శ

రూవ్రంబులు వడయు. ఇజం, (బా-ఆచ్చి-౮/ ౨౫),

(వాష్టాసం- ౨౧౮ వివ), బం

“అత్రంషటఆతండు_బ్తతండు_ఈతండు). అను మహద్వాచకముల కిట్టి పూజార్థకత లేదు *అతగాయుఆతగాండంఇతగా డంఈతగాండు?” అను రూనము లర్వాచీనములు *“ఆయన-ఈయని మున్నగు సమౌస రూవ్రము. లుత్తరపదముల శక్తిచే. పూజ్యార్ధ్థథములు కానోపును- “వమెోా(పవూజ్యరాలు) అను వాడుకకుం. గవి పియోగము లభింప "లేదు

యువృదరకము “ని శబము ౬౧ వచాఎలచ్తా

నా/౨6 న (వ్యా-సంయ ౨౧౯ా 1 వివ శ్‌ సూరి వాసెను. కాని కని పయోగములం దట్టి పూజ్యళా నియమము 'శీదు *వమిసెసె నితం డీతని తమ్మునిం గాలనేసియు కాక్క్‌న పార్టు పై6 గవిసెనే,, అక్కడ వీండు లేండె (ఉద్యో-.౨ ఆ-౧౬.౨ పృ, “ఇవాండిట వచ్చువాంశొ జు నందుల శీంగుచాన నొ రయంబున నాతరి నిళ్చయింపంగా” _ (ఆరం౨ ఆ-.౨౦9 దమయంతి నలునివిషయమున వాడిన వాడుక్‌ లివి.

102 ఆచ్చి-౬౧-౬ళీ స్తూ యుష్ముదస్మృ దా త్యార్ధక ములు వ్‌ బ గా సీష్రజళఈవు (ఆర-౧-౯౪-5 జూ మోర = మిర్‌ -_ మారలు = అఆ-౨౧) ద్వి, నిన్నునున్‌ =నన్నున్‌ =నినున్‌ నిన్‌ మిమ్మున్‌ =మిమున్‌ (“మిమ్ములన్‌ ” (అది కు ఆ-౧ర౫) అహాబ్బము), తృ. నీచేతన్‌ శశ ఇ 5 ఇ భల 94 మోచేతన్‌. వ నీకుని్‌=ఈకున (చందా?.3 నూక్రన్‌ _ ఈకునా్‌ (శివరా _ రీ అ-ంం్రా అఆ_౬౨9 అస్మృదర్థకె ముీనా” శబ్దము, ౬9 (బా-అచ్చి_ ౧౦/౨౦ స్తూ (వా్టాసం-౨౧౫౯- శ్శే విషు, ప్‌ జబ (ప నేను=పనునేన్‌=ఏన్‌.___. | మేము=ఏము = నేము (టం ఆ-౫౯ాగాపు ద్వి నన్నునున్‌ =నన్నున్‌ =ననున్‌ _నన్‌ | మము ఆన్‌ మున్‌ (“మము లన్‌” (ఆను-5-ఆ..౨౬.౨౨ పి, | అప్రళబ్దము తృ నాచేతన్‌,.. ..... మూచేకన్‌ ఉభయార్థకము “మని శబ్దము, ౬౩ (బా_అఆన్ఫి.

౧౧/౨౫ సూ (న్యా-సం__౧నా || విష

“నీవును నేనును" అన్పి యర్థము. నిత్యబహునవచనము.

(ప్ర- మనము ద్వితీయ. మనలను (ఆది అ-౬౩). తృతీ: మనచేతన్‌. మనలచేతేన్‌. (ఇది నన్నయ సమ్మతము కాదు) (ఉ- హకాి౬ ఆ-౫ర).

అత్మార్థకము”"తా శబ్దము ఒర. (భా-ఆచ్చి- ౧౨/౨౫ స్తూ (వ్యా-సం-౨౧౯- 1| విషు

[25] (ఆచ్చి-౬ర-౬౫| సూ-౧-౨-౩ వివ) తాళబ్దము*వ్‌ కార్థకము 108 వక్ర బవా

ప, తాను... 44 లు తాము=తొోక్రు_తమరు(ఇధి నన్నయ -సమ్ముతకు కాదు) (కృష్ణ౨-ఆ- 3్ర్రూ (సూ_రాంని, బట “తా అనియు నిల్చనగును, _

ద్వి తన్నునున్‌ =తన్నున్‌ =తన్సున్‌= తమ్ముః౯-=తేమున్‌ =

తన్‌ (ఆది5కఅఆ ౧౧౦)

తృ, తనభేతకా .,.. --. | తమ చేతన్‌,

౧ వివ:_తా” శబ్ద మర్థ విశేష బోధ్ధకిమునగు (నా మాస ద న్ఞైభిధాయి) ((ప్రాఢ శజ౭ర్ఫాం తనకు మజి తాన చుట్టంబు (ఆది-క=ఐఆ ౫భ్ఫొ (తనకు=్ర్రీకి తన క్‌ష్టుండున్‌ (ఆడి_౧ అ-౨౫) (తనకున్‌ =నా కుక) నామ పునర్ల్రహణంబునందును 6 త్రాా శబ్దము నిల్చుట గ్రలదు. ఉదా: విదు్చుండు తాను పిబోధించె (ఆది=౬-ఆ-పొఢ-ళబ్ద.28 స్తూ

౨౨ పిన కర్తృ బహాత్ర్యంబున్న “త్రన తనకు” “త్తమత్రమ యగుొం తెముతవు పుత్తు9ండుగా (ఆది.3-౯_వొఢ_ళబ్బ.జా తనతన (శ్రల్యణ౨- ఆ_౧౮౦).

5 వివ; “తా” శబ్ద బహువచనమ్ము సంబంధార్థ మునందును నిల్చును. “ద్విపద_తమయన్న, =. అమలమానసుండు ,,.. (రంగంరావ అయోధ్యా_౧౩౨వ్రుట్న యూని_ముద్భ (దూ న వ్యా-సం--౨౧౧ 7 విమ, ల౮ళిం పుట)

వకార్థక సంఖ్యావాచి “ఒకి శబ్దము. ౬౫ (బౌాం ఆచ్చి-౧3-౧ఈ-౧౫/౨౮' స్తూ (వ్యా-సం.-౨.౨౦.

111 వివ).

వ్తుహూ దర్థ క రూవములు వక బహూ (వ ఒకందు ఒకరు-జఒకందురు-ఒకం(డు, ఒళోండు ఒకొరు-ఒకొండురు-ఒకొం[డు, ఒక్కంండు ఒక్క-రు-ఒక్కండురుంఒక్కం(డు.

194 (అచ్చి.౬౫ సూ ౧ వివ) వశార్థక ఛబ్దరూపవి శేషములు వ్‌క బహు అజకరుండు ఒకరులు-ఒకర్గు-బ కళ్ళు ఒకొరుండు ఒకొరులు-ఒకొర్లు -ఒవొళ్ళు ఒక్క-రుండు ఒకఠారులు-ఒక్క-ర్లు-బ క్కళ్ళు ఒక్క-రుండు ఒక్కొ-రులు-ఒక్క-న్లు-ఒక్కొళ్ళు ఒళరువుండు ఒకరువులు ఒహొరువుండు ఒళొరువులు ఒక్క-రువుండు ఒక్ష_రువులు ఒక్కొరువుండు బఒఫ్ర్కొ-రున్సులు ఒకుండు ఒరులు-(ఇతరాక్థకము-వ కాస్థ కము) ఒదువుండు ఒరువులు ( ఇ టండు ఓండులు= ఒండ్లు-( ఒడ్డు ఒడ్డులు=పడ్లు-( ) ౧ వివ _ఒకొండు -సీ-అజిగించు కొనండె భూచేవుం డొక్కా కూడు గినిసి (ఆర-౫-అ-.౨౦) కం-కురిసినం దత్‌ శ్లణమె యొఫ్కొ కొనినై నేనున్‌ (ఆర-ళీ ఆ-౬౧) ఒకళ్ళు _ ఒరువ్రులు -కం-గిరిజయూు గిరీశుండును నొం డొరువులకై తపమొనర్చి యొకరు నొకళ్ళణ౯ా (ఆను- 3ఎఆం౧ంరం) ఒరులు=కతగులు -క మాయ ల్లీడుములం బడిన నరులు నలె. యొరులు పరమ ముసీంద్యా (ఆర-_౨-ఆ-౩ పు ఒకళ్ళు (శ్రీ వాచకము. చ. ఒకళ్ళొకళ్లకై యెదుకుగ వచ్చి యొక యిద్దజు ముడ్దీయ లొత్తి రఫ్విభున్‌.-(నైమ-3-ఆ-౮౬ ప ఈ థబము రూపముల శల్లం (బయోగము లియ్యలేదు గాన యధా (సయోగముగ నెన్నునది మహత్యర్థ కములు (వీనిని సైతము యభా (ప్రయోగముగ నెన్ను నది) (వ ఒకరితే-ఒక ర్త-ఒకర్పు-ంఒకర్తుక-ఒబకత=ఒకతుక _ ఒకరు - పక్క ఒకొంతంఎఓఒకొ ర-ఒకొర్తు -ఒకొర్హు క-బఫొతఎబకహొ రు-ఒకొరు- ఒ

(అచ్చి-౬౫౬.ఇ.నూ-౧-౨/౬౫వివ) ఏ కార్థికనుమాత్యమవా దర్థకముల.-ద్విపభృతులం వక బహు తుక_బఒ క్క-రిత-ఒక్క౬ రృ-జక్క_ర్తు-ఒక్కన్తుక-ఒక్కం కొలరు -జఒక త్తు ఒక_తు కంజఒక్రారత-ఒక్టా రృ-జక్రార్తు-ఒక్టార్తుక- | రులు -.ఒకర్లు ఒర్టాత-బక్టాతుక-ఒకరితి-ఒక్ర ర్హిబ కతి=బకొరితి= ఓ ఒకళ్ళు-ఒకొా కొ ౩-ఒకొతి.ఒక్క-రితి-ఒక్క ర్లి-ఒక్కతి-ఒబక్కారితి| రులు ఒకొన్లు -బెక్కొ- ర్తాఒక్కొ-తి.ఒకర తె.ఒక ఒకె. ఒఖా| ఒకొళ్ళు-మొ రి తె-ఒకాన్త-ఓకొ తె-ఒక్క-8 ఇె-జక్క ్త-బక్కళె-| దలగునవి__ ఒహొ్కంరి తె.ఒవ్కా-ర్తె.ఒక్కా. తెట రాట ర్తి - ఓీర్తు- శ్పుర్తుక అమవాదా్రచకరూపములు వక బహు (ధ్ర జఒకటి-ఒకొటి.ఒక్కటి-ఒక డు _ ంం అమవా త్త్యమున ఒక్క-ండు=ఒప్కొాండు-బండు- బహువచనము అే ఎక్క-టి-ఒబంటి అనునవి యనహోాయారక | దు “కట్లు *ఓ ములె 'యేకత్వమును బోధించును ఇ కటు ““అనునవి దకండు-బకొండు = బక్క-ండు = ఒఫ్కొాండు- | యగపడుచున్నస్‌ దండు అనునవి యాపవిభ క్రికములు--- ఉదా _బఒకంటన్‌ఎఒకంటన్‌ మొ ౨ నీవ, ఒకొండు-(ఒకటి) “క బఒ హ్కాండును "లే దధివ సీదు కొడుకులు (్ర్రీ-ం ఆ-౮౩) ఒ క్కొట నందటు గురు ననుజ గొని (ఆది-గ% అ--౨౩౩) క_యాగ కరణం బునం దక్క_ంగ నొంటం గలుగం బోలు ని జెవునూ (శాంతి_౫ అ-3ంఠ్యా ఒకటి _-చేయు కం చెను హితమైన కృత్య మొకటిం గలే (ఉద్యో -3 ఆ- ౧౫౮) ఎక్కటి పెంటి -ఎక్కాటి కయ్యము చ-అసమున ఓం టి సనుట (విరా ఆ. ౨౫6) ద్వి (పభ్ళతి సంఖ్యా వాచకంబులు మవా నహ త్యమహదర్థకంబులు ౬౬ (బా-అచ్చి-౧౬-౧౭/౨౯ స్రూ, (వ్యా-స౦.--౨.౨.౨..౨.౨3 విష మవా నృహత్యర్థక ములు అమహ దర్థక ములు ఇద్రజుఎ_ఇరువురు రండు మూవ్రురు=మున్వురు=మువురు మూండు

196 (ఆచ్చి-క౬ నూ) ద్వ్యాపభృతి సంఖ్యల మవాన్మవాత్య మవాదర్థకములు మహా న ్రహత్యర్థ కములు అమవా దర్థ కములం నల్సువురు నాలుగు ఐద్రువురు=ఏవురు అయిదు=వను ఆణున్సురు ఆజు వీడువురు వ్‌డు బనమండురేఎనమండు ఎనిమిది ల (నూం-ఆచ్చి-౧౭ సూ ౧ వివ) తొమ్ముండురు* తొమ్ము నెందు తొమి ది పదురు=పదుండురు పది పదుం(డెపదువుండురు=పదువుం(డు పదునొకరు పదునాకటి వన్ని ద్రజు=పన్నిరుగురు పం(జెండు పదుమరావ్చురు పదునకాండు పదునలువురు పదునాలుగు పదునై దువురు పద్మునె దు=పదునేను పదునాజువురు పదునాణు పదునేడువురు పదునేడు పదు నెనమండుకు పదునెనిమిది పందొమ్మండురు పందొమ్మిది ఇరువండర్తు ఇరువది ఇన్తువదియొకరు ఇరువదియొకటి ముపష్పండ్గురు ముప్పది నలువండురు నలువది వీంబండురకు వీంబది అణువండురు అజువద్ర 'డెబ్బండురు జెబ్బది ఎనుబండుకు ఎనుబది తొంబండురు తొంబది నూజున్ట్రక్తు నూజు వేవురు "వేయి న ఇత్యాదులుహ్యూంబులు వా

( అచ్చి-జజనూగ౧-౨వివ)యూవురు వెం._వ కార మెస్రాథమికను. వైపట్టికరూ పాంతములు

౧ వివ -- ఇరువురు మున్నగువాని వు వర్ణ్మముచోట గు వర్ష మర్వాచీనముగా నాబేశమగుచున్నది. *. కాన. “ఇరువురి మున్నగు పై యుదావ్యాతులం బెల్ల అఇకుగురుి అను గి కార ఫఘటిత రూపాంతరములను (గ్రహింపవలయును. లఫై ఎనమండురు- తొవృండురు-పదుండురు” మున్నిగుచోటులం దుళ్లోపము (మూం-అచ్చి -౧౨ సూ) చేసే ఎనమండు మున్నగు రూపాంతరములను గ్రహింప వలయును అన్హై *నల్వురు-ఆర్వురు మున్నగు రూపాంతరములను (గ్రహీంపవలయును (అచ్చి-.౨౯- సూ అజ్లై అయిదు=ఐదు-వదు నయిదు=పదునైదు మున్నుగురీతిని రూసద్వ్యయమును (గ్రహీంపవల యును (శియా=-౧౦౭ నూ

౨వివ -(గంధ విన్వరభీతివే నుదాహరింపలేదు గాన మై పట్టికలో పెకరు మున్న గుచోట్ల వాని వాని రూపాంచేరములను జేర్చిన రూపములను నయికతము (గహింపనగును ఉదా -పదునొకరు =పదు నొక గారు=పదునొకొరు=పదునొక్కొ_కు. మొ. (చూ-అఆచ్చి-౬౫ీస్తూ పదునొకర్తు-పదునొఫొర్తు. మొ (చూ-అఆచ్చి-౬౫ సూ) పదునొకటి= వపదునొక్కొటి=పదునొక_ండు-పదునొఫ్క_ండు = పదునొకంటన్‌ - "మొ (మా-అఆచ్చి-౬౫ స్ఫూ

• సూరి గు వర్ష్యమునె నిల్పి గళారమునకు వ కారమును విధించెను (వా-అచ్చి-.౨౭ సూ) కాని వీనిలోని గ శార మర్యాచీ నము వన కారిమె [ప్రాథమికము మూండు + వార=మూవుకు "వేయి+వారు=వెవురు * అని వాని వ్యుర్చ త్తిని (గ్రహింపవలయును గకార ఘటిత రూపములు (ప్రాచీన కాలమున లేనేలేవు క చేనర వేవుకు (ఆర-.౨-ఆ-౩౫౩) ఊఉ ఆక్వురు ఉర్వి (విక- ౨-ఆ 36) అబేళశాశ్చవురూరశ్చ అని యధర్వణుండు వ కార ఘటితమునే విద్ధించెను (న్యా-సం--౨.౨౦._.౨-౨౪ వివ) 6 వాంధనఎ= బం దుగ)” మొ వికృతులు సనిట్టివి గలవు

108 (ఆచ్చి-=౬ నూ 3-2 పప) రూపాంతర వివ్యతి 3 ఏవ _ పంజెండు” మొుదలగుచోటులందు యును స! భఖఘుటితి రూసములును గన్పట్టుచున్నవి ఉదా -పదియు ఆరెంయ = పం (ెంకు- మొ. అక్కజ-వనమున6 బదియు లెండేండులు (ఆది3 ఆ ౧౯). పదియు నొక్క_ండు రదుల (శాళీ౬ఆ (వాథఢ) ౪ఈవివ _ ఇరువది మున్నగువానికి ఇపవై మున్నగునవి యార్వాచీన రూపాంపరములు గన్పట్టుచున్నవి మ-ఇక్నునవై నాలుగు మూరక్ష మేర (శాతీ ౧ఆ ౫కి ౫ వివ _* ఎనిమిది + నూణు _ ఎనమన్నూ్నూ లు _ తొమ్మిది+ నూజు = తొమ్బున్నూజు అను రూపములును వానికి ఎనవు నూజు-తొమ్మునూజు అను రూపాంతరములును గన్ప్సట్టుదున్నని గ్‌ తొమ్మనూజును దొంబ దెతొవిర్దుదియును (భీమ ౬ ఆ - ౬ర్ఫా తొంబనూజును *” అనెడి *శ_ర సొ_ర్వాని కోళముల పారము లపపారములు ౬ఒ వివ -సంఖ్యావాచకములకు మహత్త్వమున వారు శబ్ద ముతో సమాసము వురు=గురు అనునవి నిల్వనపుడని తాత్సర్యము) గబ్లనపుడు మహ_త్త్యమందును పదులు-నూజులు-కేలు. మున్నగు లు వర్ణక ఘటిత రూపములె యరుదుగ నిల్చును ఉదా - అబ నాభులు నూజు జై దు పదులు (కాళీ ౬ఒ ఈ) అసుర లబువది వేలు (ఆర-క ఆ-౮౧) గ్రావ్మాణు లెనిమిది వేలు _. యతులు పది వేలు (ఆరగ ఆ-కం౬). ప్రౌఢ వ్యాకర్త ఏీని నమవాత్కార్య భఘటిత విశేవ చూసములుగ సూతి్రంచుట నరికాదు (వౌఢ-శబ్ద-౧ంచ స్తూ (చూంవ్యా-నం-౧౮ ౬ గ ౨౧- | ౨౨-౨-విప) మై స్టలము లందు ఎనిమిది వేవ్లుద ” మున్నగునవి వారు శబ్బసామూసిక రూప ములని గ్రహింపవలయును ౭ ఏవ _మస్టీ నమాసమున కీవస్టి ద్వితీయా. తుల్యరూప మున నిల్వక సంఖ్యావాచక నమానమున6 బ)ధమా రూపమున

(ఆచ్చి-౬౬ సూ 2_౮-౯ా విపు నంఖ్యావాచక విశేషరూపములు 1939 నిల్చుట కొన్ని యెడలం గలదు (దూ-నమా-౭౨ సూ వివ్ఫ3 ఉడా - ఇరువది యొకటి. ముప్పది రెండు- మొ ఇట వష్ట్‌ ద్వితీయా రూపమున నిల్చినచో ఇకువదిటియొకటి-ముప్పదిటి రెండు మున్నగు రీతి గల యనిష్టరూపము లవతరించును. 1

౮ వివ _ అమహదర్థ్ధక నంఖ్యావాచకములగు * ఒకండు నో, "రెండు- మొదలగునవి యాపవిభక్తిక శబ్బములగుటం జేసి వాని ద్వితీ యా బ్యేకవచనములందు టి_౦టి అనునవి వచ్చును (కెపపిభ క్రి కముల వివరణము ముందు చేయంబడును). ఉదా ఒకటిని-ఒజకటన్‌ "రెండిటిని= రెండింటిని = రెంటిని=రెంటను- మూండిటిని=మూండింటిని= మూూంటిని=మూంటన్‌ ఇత్యాదులు

*ా వివ _ ఒక శబ్దంబునకు ఒకానొక _ ఒవీము (ఎకమత్యేము) ఒం కొక (మజీయొక)._ఫొండొక (అల్ప) ఒండొండ=(ఒకటి నెంబడి నొళటిి ఒండొరులు-(పరస్పరము) మున్న స రూవ్వు లర్థవి శేషము లందు6 గన్నట్టును గ్త్‌ ద్య్యూతక్రీడకు నొంశఢొక నేతున్‌ _ (విఠాం ఆ౧్జి దీనికి సూరి వాడిన సొకానొఠక యను నర్థము (గా-అచ్చి- ౨ర సూ) కానరాదు ఒక క్దమున కల్పార్థ కత్వమును గలదు ఒక నూ చేండులు(మార్మ_ం-౫ ఆ) ద్వోశ ప్రొర్ధంబునకు ఇనుమడి జ(రెండు "రెస్టు. ఈరాజు” = (పంజెండు)ు ఈశేడు=(పదునాల్లు) ఇబ్బడి ఇమ్ముడి = (ద్విగుణిత్స అనునవి యర్థవి శేషంబులం జూపట్టును ఇరాజు = (పందెండు) అను రూపమును కూచిమంచి తిమ్మకవి” మాత్రము వాజెను (రుక్మి ౧-ఆ-కత్రే

• గాల - పొఢ వ్యాకరణ పద్దతి నిటి యనిష్టరూపములు దుర్యారములు

• సూరి శెండు మొదలిసనవి యాపవిభ క్రీకము లనుట పొర పొటు తే శ్‌ తక్కొ- కంటను లేదు-(న్వన్లా-౧-అ౮౨)-ఒ కొట ఆదె-౫గి ఆ-౨౩౩3) పదునొపొంటికి (ఉగ్యో-6 ఆ-౧౪౦) కూరగా రుదాహరించిన ఓరట్టు శబ్ద మేకోశమందును గానరాదు

200 (అచ్చి-౬2 నూ ౧3 నివ) పూర ణార్థక ముం *ఆన్ఫి ఆనునది కాదు సంఖ్యకు. బూరణార్థమున “తవి ప్రత్యయము

తుదిని నిల్చును అది యుత్తరపదముతో సమసించియె యుండును ౬౭. (బా-ఆచ్చి-౨౫ స్తూ (వ్యా-సం-

౨-౨౪ విమ.

"ఆండవవాండు రెండవది. మూండన పారముం

౧ వివ -చేనివేత సంఖ పూరింపంబడునో యది పూరణా

ర్ధ్‌ మనంబడును రామక్ళమ్ణు లిద్రజలోం గృృష్టుండు ఇ₹0ండవవాండు” అనుచో *కామకృన్లు" లిద్దజును ద్విత్వ సంఖ్యావయవములె మైనను గృన్హుండు ద్విత్వస ంఖ్యను -బూరించుచున్నా6డు గానం గ్బృమ్దుండు శఆండవవాం డనవలసెను

౨ ఏివ -_ అందు-కై. ప్రత్యయ స్థలములందు వలెని అవి ప్రత్యయ ఫ్థలమందును న్వరయతియె చెల్లును ఉదా - న్స్‌ ఆయువు మొదలి నాలవ పాలు (శాంతి-గ ఆ-౧౩౬) (ద్వపద-ఆదట ద్వాపర మందు విష్ణుండు (బనవం-౬ ఆ-౮౦౯) అనఘ నూమామ శకుని నాన్లై కడం? (సభా-౨ ఆ-౧౭ర్ఫ,

3 విన _ అవ్రెఅగు అను తద్ధర్శార్థక ధాతుజ విశేవణ ములె 'యేత్యత్పత్యయ స్థలములం చెల్ల గంహిపందగుననుట నరికాదుం పయి కాంతిపర్వపద్యమందు *నాలవ పాలు అనుచో నాలను అనిన యెడల నాలుగు భాగములను ననిష్టార్ధంబు గల్గును మజియు నాబ్లవు పొలు అనక నాలను పాలు అనుటలో ౧0కార తోపము గలు కుటు? అవి” ప్రత్యయస్ట్థలమన్న నో పకృతి పొత్వయముల చంగమున నట్టి వర్షలోవొదికము నహజ్యమె యుండును బఇంతియ కాక (పామాణి కా(గనరుండగు నధర్వణుండు “ నమా జే2వ స్తు సర్వదా” అని అవ

ప్రత్యయ స్థితి నంగీక రించి యుర్నాండు. సీ ఆయంబునందు నాలవ , భాగ మొంజె మూడవ భాగ మొండె నం దర్భ మొంజె (నభాం-౧ ఆ-ర౭్స అని నన్నయయు. బ్ర యోగించియున్నా ండు

[26] అచ్చి.క౬రాక౯ా నూ) అన్ని (సభృతుల. మహాతీత్వమున మహాత్రుల్యము లి] అన్ని (పభృతులకును తదన్విత కియలకును మహతీ బహుత్వమున మహదృహువచన రూపములె యగు ౬౮ (ఛా-ఆచ్చి-౩౬ సూ) (వా్యా-న 0౦-౨౨౫ 1 విము (పై సూూం స ల్‌ వారిద్దజు రుక్సిణీ సత్యభామలు వీరు మువ్వురును (శ్రీ బూ నీ ళలు వాకొ(ఆ శ్రీలు) వచ్చిరి స్రీ లందణును వచ్చుచున్నారు. పదువుకు శ్రీలు గలరు- మొ -- అచ్చిక గ=న లు కొన్ని యడల6 బరన్బరము విభా వగ నాబేశము లగును పదాది గ కారమునకు వి కా రాజేళము వేదు ౬నా (బాంఅచ్చి-.౨౯ స్తూ (వ్యా-సం-౨_౨౬ 1) వకాొమునకు గకారాబేశము - ఆక్వుము=అఆస్టురు పలువురు పలు*ురు మువ్వుకుూముఫ్రరు నల్వురూనబ్లురు ఇమనవురు=ఇరుగురు బందువు = బందుగు (గాన్టవ) _ పనడము = పగడము (వ?వాళ) అవముఇగము (హిమ) గ కారమునకు వ కారాబేశము -లఅగీసె= అవిసె (ఆగన్ష్య్ర) అగు=అవు తిగ=తివ (త్రికము) దుగ = దువ (ద్విశిము) వేనంగెవేసవి (నైళాఖ) చిగుకుచివును- పదాది వి కారము గికారిమగుట _ వారు=గారు వాండు = గాంది. గీము, గామ. మున్నసచోట్ల గకారమునకు నకా”ాబేశము లేదు + కొన్ని యెడల ననుటదేతి దవ్సతి-వీ డుఎవందు-చదువు మున్నగు చోట్ల గకారాటేశము లేదు వాగము-(త్యాగ) అగసాలె-లఅగిని మొదలగు చశోటులందు న కారాబేశము లేదు + ఆర్వురు మున్నశు చోటులలోని వురు=గుళు * అనునవి వారు శబ్ద రూపములె కదా మూ - ౬౬ = అచ్చి - టిప్పణము) (మూ-నమా-౯-౧) సూ అవదాద్యంబయి యన౦యు కృ౦ంబయిన గశారంబునకు వకారంబు విభాష నగు అని సూత్రించుట శేవలము సవిమర్శన మూలకమని కై వివరశోదాహృతులవలన విశదమగుచున్నది గదాం

విగల్లి (ఆచ్చి-౭౦-౭2౧ సూ కెపవిభక్రికములు *ఇ_టి-ంటి-ఇంటి ” తి - ఇతి-అటి (వళ్చతు తాపవిభక్తికములు ౭0 (బా-ఆచ్చి-.౨౮స్తూ(వ్యా- నం-=.౨.౨౭ 1 ఏమ ) కొ జడవాచక న్ర్రీసమ నామముల విభకులకుం. బూర్వ మున నాగమములుాను గొన్ని యెడల శాబేశములుగాను “ఇంటి” (దళుతులు నిల్చును అవి యాపవిభభ_క్రికము లనంబడును, ఇవి ద్వితీయా ద్యేకవచనంబులు పరమగునపఫుకు మాత్రమె యూచ్చిక త్రీ నమ జడవాచకములకు బహుళముగా నగును 1 -౭౧ (బా-అచ్చి-౨౯- సూ (న్యాస 6-_౨.౨౭ | ఏవ ) “ప్రివాళము-బౌస్థవము మున్నగు ప్రకృతులను బట్టి పవడము-బం దువు మున్నగునవి పా9థవింక రూపము లనుటలో నందియము లేదు గదా ఇరుశవారు అను వ్యుక్పత్తి వొష్పూన “ఇకువుకుి అను వ” కార భుటిత రూపము ప్రాధమిక మనకతీరదు గదా (మా_ఆచ్చి ౬౬ సూ టిప్పణి). న్‌

• సూరి ఇంటింతి వర్ష్మంబు బౌపప్‌భ కికములని నూత్రించి (భాస్వముమోంది టి వర్ణము పూర్షబిందు పూర్వుకమగునని సూ్యత్రిం పెను (ధా-ఆచ్చి-.౨౮--౩౩ నూ) దీర్ధ ముమి6ద నీంట అని కలబే. (మూ-౭౨ సూ_౧ వివ) ఈ రీతినె (కిందంటికి.అప్పంటిని... నెత్తుంటిని.- అంకంటికంచు మున్నగు పూర్షబిందు ఘటితములగు ననిషరూప ములు దుర్యారములగును మజియు పదియింటిని (దోణ-5-ఆ ౨-౨౦) (ఆశ్వ ౨ఆం౫క్సి (అను 3-ఆ-3౦)మున్నగు రూపము లీతని పశ్లమున లభింపనేరవ్చగ దా

• బెపవిభక్రికత్వము బహుళమని సూరి చెప్పకుండుట నరి కాదు న త్తురురొంవీ (కర్ష-౧ ఆ ౧౭౫౯) నె త్తుటం జొ త్తిల్లె ((దోణ ౨ ఆ ౩౦02) ((దోణ ౫ అ-౮9) మొదలిటి సంపదలతో (నభా-_౨ ఆ ౨౦౨) మొదల నపియ మ్‌య్యు (నభా._౨ఆ ౧౯౨) సీరన్‌ (శాంతి ౨ ఆ ౧౭౧) నీటిని (ఉద్యో ౨ ఆ 3౯) అంపకంళకెన్‌ (శాంతి ఒఅ ౫ినార్యా ఆంతటికంకు (శాంతి ౬-రి-౬౦౨,

(అచ్చి-2౨ సూ ౧-౨ వివ చెపవిభ క్తిముం ఆలిన్‌-కూంతుర్‌న్‌ -నోతులు అనా

టి-౦టి _ అన్ని -లఅన్ని టిని.అన్నింటిని ఇంచు ౭ండిటిని= 5౦ డింటిని- రెంటిని (ఆబేశ)ు నెత్తురు-నెత్తుటిని ఇంటి *_ పది-పదియిం టిని-పదిటిని=పదింటిని తి _గోయి-గోతిని-నేయి- నేతిని ఇతి "-అజ్జు- అతితిని-కొజ్డు-౯ాఅితిని అటి .(కిందు.[కిందటిని_అప్పుడు-అప్పటిని.

౧ వివ _ఆలు-లఅలిని-కూంతురు-ళూంతురిని మున్నగు నజడ వాచకములందలి ఇనర్ష చూపవిభక్తికము కామింజెసియే వానికి "వేజుగ ఇ వర్షము సూతి్రంపంబ జెను (దూ-అచ్చి-౯-౧౧ స్సూ *

౨ వీన -__ గోతులు-నేతులు మున్నగు బహువచన స్థలము తాపవిభ_క్షిక విషయములు కామింజేసి యచటి తినర్శము వేజుగ సూతి9ంపంబ డెను (మా-అఆచ్చి-౨-౧ సూ శీ

ఉఊరు మొదలగువాని కిత్య్వంబస ౭౨ (భాం

అచ్చి-3ం సూ (వ్యా-సం-.౨-౨౮ వివు

యోరు-ణోరిని- చూ.-తత్చే__౨౬ స్తూ కాలుంకాలిని (మాను _మానిని నోరు-నోరిని వోటు-వోటిని

౧ వివ. ఇ వర్ధిము వచ్చు.-స్థలములందు “టి-ంటి. అను సవి నిల్చుటయుం గలదు ఉ -నోంరికి వచ్చిన (కర్ష-39 ఆ-౮ర్ఫాం కమ్మని నోంన్‌ (మనుచ-3ఆ-౧._౨౩) గీ నొటి మాట నోట నె యుండ (శాళ--౨ ఆ-౩%).. వీపు -సీరన్‌ (శాంకి-౨ ఆ-౧౭౧) మున్నీటన్‌ (ఉద్యో--౨ ఆ-౩”) సౌఖ్యరసంబు నంట (విరా-_౨ ఆ-౩౧౦). ఉ సీంటను మనం బొంటికి (హరి-ఉ భా-౭ ఆ-్ల్ర) దీర్ధము మిోందను నిండు సున్న వచ్చెను

౨ వివ -- ఇ అను నౌపవిభ్యక్షికము వచ్చు శబ్బములలోల

• సూరి గోయి-గోతులు-గోతులన్‌ అను బహువచనమం దలి తి వర్షకమును నెపవిభక్రికమె యను తలంపున నౌపవిభ కిక ముల సందర్భమున నేకవచనముతోపాటుగ విద్ధించెను

౨01 (ఆచ్చి-?3 నూ ౨/2౨) ఊర్వూనదుల ఆ వ్వేము స్తమ్యర్థికము. మొ(తమె నొన్నిటికి. (ఆచ్చి-౮౦ సూ) దృతీయా సప్తములు రెంటను “అ” త్వము వచ్చును శ₹ొన్నిటికి - ఊస-చోటు-మేను. ప్రభృతులకు స_్తవ్యుర్థమున మాత్రమె అ తము వచ్చును తృ-స -కాలన్‌ె కాలియందున్‌-కాలిచేతన్‌ చేతన్‌ = చేతిచేరన్‌-చేతియందును- మొ. స్టవి మాత్రము -టఊోరన్‌=(ఊోరియందు ( ఊంచేతన్‌ అను నర్థము 'తేదు) చోటక్‌=(వోటియం౦ము) మేనక =( మేనియం దు)- మొ వ్‌నిక్తి +నన్‌* అను నప్తమోా ప్రత్యయము వచ్చుటయు6 గలదు పోలన్‌ = పోలునన్‌' (ఆర-56 ఆ-౮౦) వోరన్‌-(ఆర-3 ఆ-౧౧౩) _ పోరునన్‌ (శల్య - ౧ ఆ-౧-౨౧) తేరళ = (తేరియందు) (పొస) (ఉదో్యో-.౩ ఆ-౧౫-౨) లే రునన్‌ (ఆము-౫ ఆ-౧౦ం౧ “కడ శబ్దకు త్రిక సమాసమున నౌపవిభక్తిక మగును ఎక్కుడియది (ఆది-5 ఆ-౩౪) వకడకు నైనన్‌ (ఉ-హరి-౬ ఆ--౨ఈ౮౬) అక్క_డకా=(ఆ వోటియంద్యు ఇక్కడన్‌-ఎక్క-డన్‌-( అక్కడళా ఆ వోటిచేత ననరాద్య “టి వర్షంబు గొన్నింటి యంతాక్షరంబున కాబే శంబును గొన్నింటి కంతాగమంబును గొన్నింటికిం బర్యాయంబున "రెండును (చాయికంబుగ నగు కొన్ని టికి ఇంటి అనునది యూగమమగును ౭3 (భాం అచ్చి-36 ని (వ్యాస ౧--౨-.౨౯ ఏవ ) (౭56 -7జ్ప్త వొప్పున బూర్జ్యము) అఆ బేశము -- (తౌాడు-తాటిని కాదు-కాటిని నోరు.నోటిని పఏజ్తువటిని నీకు-నీటిని సీంటిని (వారిఉ భా ౭ ఆ-జార) (ధూం వ్యా-నం-౯- ౨౬ పుట్ట ఆగమము -లఅన్ని-_=న్నిటిని=అన్నింటిని. ఎని మిది-ఎనిమిదిటిని=ఎనిమిదింటిని వేయి. వేయిటిని=వేయింటిని. ఉభ యంబు = వమి-వటిని_వమిటిని పగలు-పగటిని = పగలిటిని_పగలిం టిని మొదలు- మొదటిని మొదలిటిని నెండు-రెంటిని= రెండిటిని= శండింటిని మూందు-మూ(టిని=మూండిటిని=మరా.డింటిని నూణజుం

అచ్చి=?ళ-౭3 నూ) కి_ంటి.ఆటి. అను నాపవివ క్ష ములు ౨65 నూటిని=నూటిటిని=మూజింటిని. ఇంటి --పది-పదియింటిని-((ద్రోణ-3 ఆ-_ ౨.౨ఈ-వమా-న్యా-5ం-౯-30 ఫుటు) = పదిటిని = పదింటిని మొ “టంట విధానమువే “టి వర్ణకము ఖండపూర్వకము కానేరదని యెజటుంగునది

(వాన్వంబుమిోంది ట్‌ వర్మ కంబునకు ముందు

పూర్షబిందువు బహుళంబునగ నగ-౭ళీ (బా-ఆచ్చి 9_౨ సూ) (వ్యా-సం-౨_౨౯- వివ) అన్నిటిని=అన్నింటిని ఎనిమిదింటిని పగంటిని - పగలింటిని 'రెండింటిని-మూ డింటిని బహుళగంిహణముచేతి నెత్తుటిని - మొద -టిని-(కిందటిని - మిాందటిని _ తంగెటి జున్ను (మను-౧ ఆ-౬క) మున్న స వోటులందుం బూర్జ విందువు రా నేరదని యెన్నునది పదాద్యంబగు (హస్వంబుమిోాంది “టివనై ంబునకు ముందు పూర్ణ్శచిందువు నిత్యముగా నగు ౭౫ (శాం ఆచ్చి-33 సూ ( వ్యా-నం-౨_౨” వివ ) కన్ను -కంటిని మిన్ను -మింటిని ఇల్లు-ఇంటిన్లి వల్లు-పంటివి ఎండు” (పత్యయాంతములకు నిత్య. నారెంటను- జుక్రైంటిలో (చూ-తథ్ధి 3౩3౦సూ ౨విన $ ట నర్జ్యంబు పరంబ%సనపు డుత్వంబున కిత్వింటు బహుళంబుగ నగస దె (బా_ ఆచ్చి-3౬ స్తూ (వ్యా - సం - ౨-౨౯ విమ ) (జాచొప్పున నిందు తి” వర్ణము వికువంబ డెను) రెండు-రెండిటిని మూండిటిని-'పెక్కిటిని కొన్ని యెడల సీ “ఇ త్వము గలుగదు ఉదా - నెత్తుటిని ఎదుటికిని వుకుటికిన్‌- మొ (దీనిచే *వదియింటేని అను శీతివి నంగ9హింపంబడనేరవు ) (కిందు-మిా6ందు-ముందు ఫపువ్ష ంబులకు అటి అనునది బహుళముగ నిల్చును ౭౭ (బా-ఆచ్చి-3౭ సూ (వ్యా-సం-౨౩౦ వ్‌ష )

౨06 (ఆచ్చి-బ-౭౯- సూ అటాతి మొ దెపవిభ క్తికములు (క్రిందు-(క్రిందటిని మోందు-మో౭-దటిని ముందు - ముందటినిం ఫునర్ష్మ _మాఫు-మావటిని, అప్పుడు - అప్పటికిన్‌ సేపు - పేపటికిన్‌ బహుళం బనుటచే సేప్టునకున్‌) అనియు గలదు ఆ-వె ఒక్కింత సే ఫునకు6 బేటి యిట్టులనియె నాదు . = =(అశ్వ-_౨-ఆ౮౯ కం, నదిలో మజికొంత సేఫ్రునికు (శాంతి ర-ఆ ౧౦) (నిర్వ ౧౦ ఆ ౯౫ గోయి (పభృతుల తుది యతక్షరంబున కా చేశముగా తి నర్జంబు నిల్చు ౯౮౮ (బా-ఆచ్చి - క! స్తూ (వ్యా-స 0-౨౫.౨ ] ఏవ ఏ. గోయి-గోతిని ఉజాయి-చాతిని. వేయి-చేతిని దాయి.దాతిని (నమాహు నూయి-నూతిని నేయి - నేతిని వాయి - వాతిని (నోరు) రోయి-వోతిని /భన ము) (శర రొయ్యి-రొయి-మా(తము) (బహూ తవు “రి యాపవిభ క్షికము కాదు మా ౨౧-ఆచ్చి. నోతులు- “నేతులు మొ ) ఆజ్జు మొదలగు శబ్బంబుల కంతాగముంబు 9కి వర్షంబును శకటంబున కొక్క_టికి లోపంబు నగు ౭౯ (వా-ఆచ్చి.36 స్తూ (వ్యా-నం-౨5౧ విష అజ్జు-అజితిని అజ్జు-(మెడ) కజ్టు-భాజ్జు--(దుక్కిసాధన ముల్పు - కా మిస్డు _ వట్టి (ప్రవాహము) ఇవి యజ్జు (పభ్ళ తులు, వీనికి అచ్చి-౮౦ సూ చొప్పున అ త్యమునిల్చ్బునవుడు ఆఅ అనున చె నిల్చును అజ్జు-అజుత్రన =(కంరమందు) ాలు-కొ టుత్రన్‌ _'థొజతకా” అని శ్లేషస్థలమునం గవివితామహాుందు. వాజెనుం (మను-పీర-౯- ప) దానికి నిపాత న్యాయమున సాధుర్వ మంగ్‌ కరింప నగును స్వరలోపమున కొర్తన్‌” (సంజ్ఞా ౧౮ సూ ౧ వివ) అనియిం గలదు ద్విపద-దంపి మాండవ్యుండు నరిం గొర్తం బడియె (బనవ ౫ ఆ 3౮౨)

(ఆచ్చి-౮౦- కారం సూ ౧-౨/౮౫ వివ) టచెపనిభక్తికముల ఆత్వమ 907 జొపవిభక్తికముల తృతీయా న్పముల కత్వం ఇగాబేశంబు బహుళంబుగా నగు ౮౦ (బా-అచ్చి- 3౮ సూ (వ్యా-సం-_౨౨ విషు నోరను గీజెను. ఊర నున్నాండు. నొడ్డట నజిశను ఇంట లేంయ వజుతం గలిసె కజుత దూంకు వక్షంబునందు- గోరచేత ఊరియం దిత్యాదులు ౧ వివ -బహుళ [గవాణమువెత ఊరను-ఇంటను-చోటను- మేనను మున్నగునవి “_ప్తమ్యార్థకములు మాత్రమె యని గ)హింప వలయును (దూ-వె0ఢ-శబ్ద- ౧౦౬ స్తూ ౨ వవ -సూత్ర)మున విధింపండిన *“అత్వము తప్పె-౮ సూత్రము చొప్పున ను గాగమాంత మగును గాన దుఊతప్రకృతిక మగును ఉదా -గోరు-ద్వి-గోరిని తృ-న- కోరను- మొ ౮ ఇది యాచ్చిక పరిచ్చేదము ఎలా బాలవ్నాకర ణో ద్యో తము వి దట 7కారకపరిచ్చేదము వివ _ విభ క్త్యగ్థాములను విశదపయిచునది కార కపరిచ్భేదము కర్తృ కర్ణ కరణనంపిడానాపాదానాధి కరణములలో నొకటి కారక మనంబడును కారకము క్రీయనాకాంశ్షించును అనంగాం గారకము క్రియాన్వయము గల్లియుండును జేవ వస్టి. ( యొక్కవపష్టీ సంబం ఛార్థకము కారకము కానేరదు, రామునిమొక్క ధనము అనువో రామునియొక్కి అను శేషవస్టి ధనము" అను విశేష్యము కో న్తన్వ యించును కారక కేవ ను శేషవన్యి (పా తిపదిశార్థ (పథమయు సం

208 (కార-ం నూ ౧ఎ-కఐవే వి ఆళిపది కార్థ (రవము బోధనమును గారకములు కానేరవు (పాతిపదిక నంబజూోధ నోక్తాన్ధంబులం (బ్రధమయగు ౧ (బా-కార-౧) ( వ్యా-సం _-౨౨ 1 వివ ) (వౌతివదికార్థమునందును నంబోధనమునందును (గత్యయా దులశేం జెస్పంబడిన యర్థి మునందును (ధమా విభక్తి యగును ౧ఏిన శబ్దములు మూండు విఫఘములు క భాతుపులు (వ్యా పార బోధకములు) 11 (ప్రాతిపదికములు 1 (వత్యయాదులు ధాతువు ల్ని నువ్‌ క్‌ క్షి కస్సు ఓవ గానట్టియ సువ్‌తిజ్‌ (పళ్యయములు ₹ానట్టియు సువ్‌_తివ (దత్య యాంచేమును ానట్టియు నర్ధ్థవంతమస శబ్దము పాంతిపదిక మనం బడును ఇది కృ తస (పత్యయా౦తమును నమాన కమూపవమును గావనచ్చును అవు౩్పెన్న మగు శబ్దమును గానచ్చును ౨ వివ _ నియ కోపస్థికికము (పాతిపది కార్టము అనంగా కృబ్ద ముచ్చరింపంబడు నం3 నె దోంబెడి యర్ధమ. (నాతిపదికాడ్థము జూతి వ్యక్తి లింగ వచనము ఎన్మియు6 (బౌతిపది కార్థము లె (వాతిపదికము మోంద నిల్చు సుస్వులు దోకక మాతిములు అనంా నగ్నయం నుండు దహనళ క్రి (పకచేతమగుటకు శు స్కెంభనము సాధన మైన న్షై (సాతిపదికమునల్ల నే వచ్చెడి యర్థములకు బుప్పులు మున్నగునవి దో్యోకకము లగునని 'ఆాత్సర్యము వె న య వ్‌న - (పా3పదికార్థ పిధమ నాధాకణముళాల గోళాది (వసిద్దము ఉదా రాము శు-వన ము-%పకున్స.అన్న -తం,డి-తలి- మొ న ను-అన్న -తం(డి-త్లి అన్యవివయమునం దగలియువ్న వాని నభిముఖికరించుట నంబోేధ నార్థమ ఇందునుబంధ మయ నిల్చును ఉదా -ఓరాముండ-రాముండం- ననన నః తననంబంధ బ్య (శమూనిమి త్తత్వాభావా న్న కార కత్వెమ్‌ వవం లిజ్వా నంభోధిశ యోరవ్సీ9) ” (ముష-3౧౬ సూ - దునగ్తాదాన ౧౪ థి గ్‌

[27] (కారం నూ ౪-౫ ఏ) ఉక్తార్ధ ప్రధమ ౨09 రామా-మొ వృక్షూది సంబోధనమున నభిముఖకరణ మాపచఛారిక మని యెబుంగునది. ళలవిన _ ఉక్తార్ధ (పధమోదాప్రారణములు"-రాముండు రావ ణుని జంపెను ఉ ' శమన ంగా6 (బత్యయాదులచేం జెప్పంబడినది వై వాక్య మున నాఖ్యాత మనంగా ధాతువు మోంది లట్టు (ఎను పక్యయము) క ర్త క్ధ్‌కమనంగాం (గయానా సూత్రము చొప్పునం గ్గ _ర్హృను జెప్పుచున్నది గానం బునరుక్తముగాం (ఉక్తాన్ధానా మహుయోగఖ) గ _ర్హ్రర్థమున 'రావల సిన తృతీయ రానేరదు, ఇంక్రం శేవల (ప్రకృతి (పరగ యోగ్యము కాదు గావున (నేనలా పికృతిః ప్రయో క్తవ్యా నాపి ప్రత్యయ) వాళ్య వయోగ యోగ్య మగు పదత్వేపు సిద్ధకయి 'పాతిపదికార్థ (ప్రధమ వచ్చు నని గ౦పాంపవలయును ఇన్లై రామునిచే రావణుండు చంపంెను” అనువో నాఖ్యావమువేం గర్మిము చెప్పంబడుచున్నది గాసం ( క్రియా సో సూతిము చొప్పున) గర్మార్థమందు రావలసిన ద్వితీయా విభక్తి రానేరదు ఇంక వాక్య (ప్రయోగార్హతకై (ప్రాతిపదికార్థ పిథమయె వచ్చును వివ _కృ త్త్‌ద్ధిత ప్రత్యయాదులచేం జెప్పబడిన యర్థమందును బయిరీలిని (గౌలివదికార్థ ప్రాధమయొ వచ్చును * ఉదా “కఈళ్ఞర్ధరుం డర్చ్యుండు” అనుచో (అర్చ్మ్‌్య=అర్భ్య) ఘ్యశ్‌ ప్రత్యయముచేతం గర్భ్మార్థము చెప్పబడుచున్నది, (ముగ్గ-.౨౮౦ = దుర్గాదాస వ్యాఖ్య) (మౌంసి=క్‌_బాల-మ_వ్యాఖ్య ౨9 సూ కాన్సనం గర్మార్థమందు రావలసీన ద్వితీయ రాజేరదు. ఇంక్‌ం (ూతిపదికార్థ స్రభథమయొ పదత్వ నద్ధికయి వచ్చును ఇక్షై కరణాద్యర్థక విత్యయాంతముల యడలను స్‌ జ్చూల వాస్టకరణమున సమాపక [క్రియలందలి యూఖ్యాతము మాతిమె యుద్రాహరింపంబడెను కృత్చ్రయాదుల యర్థములం దితఠ విహస్తలు రాక ప్రొత్రిపదికార్థ ప్రధమ వచ్చుట యుదాహరింపంబడ్ల దు

౨10 (కార-౨ సూ ౧-౨ వి అను _క్షకర్శంబున ద్వొకీియ యంసను బ్వితీయాదులు రాక (పాతిపదికార్థ ప్రధమయే వచ్చుచుండును (క్రియా (ప్రకరణము ౫౮ సూత్రమందలి యాడ్రి శజ్యముచే శావా రకాది (ప్రత్యయములను (కితూ ర౬ మొ_న2 వ_క్రియరా ౪౭ సూ ర్ధ్‌ం సత రావ గర్హ్భృక ర్భాద్యర్థములను నచించును గాన నట్లి యర్థములందు లసిన తృతీయా ద్వితీయాదులు రానేరవు అట్టి యెడల సయితమూ బా అధ్య అ ద్వా అత ళా కి చన వచ్చును 4 కినిను సౌమ్మ్యుండవని అయొణటంగితై (శాంతి.3.ఆ._౫౬) మున్న గుచోటులందు. అని అనెడి శిబ్బ్వముచేతం గెర్మము చెప్పంబడెను ణాని ద్వితీయ రాక పాితిపదికాస్థ ప్రధమయె నచ్చెను కర్మంబున ద్వితియ యగు. ౩ (బాకార-_౨) (వాస్టాసం.-23౫, 1 వివ) ఛాత్వర్థ ఫలాశయ బు కర్మము నాంబడు, 'చేనదత్తుండు వంటక మును వండెను ఇట వంజెననుటకు వంటం జేసెనని యర్థము వంటి ఫలము చేయుట వ్యావారము వంట యనంలాం బాకము (మె ] నగుట్స పాకమున కాశాయము కావ్రటంజేసి వంటకము కర్మంబయ్యె నని యొజుంగునది

౧ వివ _తిజాది పిత్యయములచే నను_కృమగు కర్ణుంబున ైస్టీయు యగును తారకార్థ ముక్త మయిన హో ద్వితీయూదికము వానే చని యావణకు వ్నివరింపంబడె (గార-ం సూ 6-౫ఒవిన )

౨౨ వివ _సంస్క్యృత వ్యాకరిణ ప్రిసిద్ధములగు కర్మ పివచనీ యార్థములలో నొశకటగు నిజ్ధం భూళా ఖ్యానార్థమునం జెలుంగగునందు! .అకాననానానాానననానాతాన నానా ననానన ననా కనతో సోరననిననానాలననులు...ననునాక్యనమువభానిపాటన ననన ననన. అననా తా నానన నాలు నన కులకాననానాననాహడాళననననాకోననాలావ చానా ననకు కనతో.

థీ పయి సంగర్భమునుబట్ట భావార్థశాది (క్రయరూంల ౬ మొ, ౫ఒవ) యోగంబునం గర్హకుం బ్రధము యగు (వాంకార.3౨ సూ) అను స్మూత్రము న్యర్థ్‌ మె యనందగణ రామునిచేం గార్యము చేయయిడుట సంభవించెో మున్న గువోట్లం గర్భ కారకాదులందును (బాతిపదెకార్డ శ్రథ మయె వచ్చును క 5కే యన నేల *

జాల

(కార-.౨ సూ ౩ వివ) కర్మ ప్రవచనీయ డ్య తీయ లకే గొన్ని యెడల కూర్చి విభక్తి నిల్చును (గజిచి-గుజించి మున్నగు నవియు విభ క్యభ్టాభీధాయక శబ్దములు) - పిక్రానొక్ర (పకారము నొందిన డాని విషయమును దెల్పునది * ఇత్ధం భూతాఖ్యానము” ఇట్టి యర్థ మున వచ్చు కూర్చి విభక్తి పరమగునపుడు (పాతివదికమునకు *నుగా గమమగును ఉదా. ఆళమూక్‌ పత్తు) డంబుజ సంభావుం గూర్చి (గుజిచి=ప్తారాా తపము చేసె” (ఆది-౨ ఆఒ_-౧౬న్రా అంబుజ సంభవ విషయక తపశ్చరణ మిందు. జెన్పయ్బడినది. ఇట్ట వైవయిక స _ప్తమిా స్టలములె ెల్లునం గర్భ (పవచనీయ కూర్చి” కుదావ్భాతులు (సంస్భు తమునకు మాటుగ నుండవ లెనని యిట్లు చెప్పంబడెనె కాని యివియు నుద్రేశార్థకములు కాకహోన్సు ఆపతి కురుజననాధుం గూర్చి. పలికె (శల్య-౨ అఆం౫ం). అను రీతిగల చోటులందలి కూర్చు =గుజీచి = గుణించి * శబ్దములు వైషయిక స _ప్రమిాస్థలమ. లు కామించేసి ద్వితీయ కనుప్రియు క్రములగు శబ్దవిశేషములని యెజుంగునది _ వది లోఫించినను నర్థిభంగము కబ్లదో యది యనుపియు క్ష మనంుడును అట్టి యను పాయు క్స్‌ వార్చి” ప్రభృత్రులు లోశకించుటయుం. గలదు నుతున్ల్‌ హతుం డయ్యెనని విని (సుత్తుం గూర్చి విన్సి (ద్రోణ-౫ ఆ-౩9౫0. వేంటం బోయిరి (వేంటంళ గూర్చి పోయిర్సి. (ఆర_ఒ ఆ-౧౯౨). ఇట్టి యడల్ల “కరార్చిి మున్నగునవి లేకున్నను నర్థభంగములేదు గాన నివి యను ప్రయుక్త శబ్దము లనవల సెన్సు

3 వివ -- కెల్లునందును ద్వికర్ముకముల వాడుక గలదు, ఉదా _ నాండు రాజును ధనమును యాచఛించెను ఇట్టి యెడల ధనము ముఖ్య కర్మము - రాజును' అనునది యముఖ్యకర్శము మైతు)డు వై తుని గూర్చి య క్రింది వాక్యమును 'బల్యఐను. కట్టుము పట్ట మతని(దోణ_ ౧ అ-౬౨ి. ఈద్వొకర 'శ్రస్థలములం దముఖ్యీకర్షి శ నాచకమునకు క్ర వర్ష కాదులు వచ్చుట తజుచు (చూఎకాకఎ౯ స్తూ యాఖ్థార్థకము లునుపవాది ధాతువ్రలును ద్వికర్మకమ్వులు అపరణమున సకర్మ్శక్రము

0 7! (కారక స్సూ అ్రరణకర్రకుం గర్భాది ద్వితీయామలు (వేకణమున ద్వికర్మకము కొన్ని యడల నగును, గతి_బుధ్ధి-హుత్యవవా నార్థ-శబ్బకర్మ_కా కర ఫ్రకంబుల కవ్రెరణంబున6 గర యగునది 'ప్రేరణంబునం గర్మం ఆవి బగ్క ౨, (బా-క్సియాం౧-౨౩) (వ్యా-సం.-౨౨౬ న్న వి పొందు మొదలగణునప్‌ గత్యర్థకంబులు, "తెలియు మొదలగునవి బుద్ధ్యర్థక ంబులు తిను మొదలగునవి పిత్యవసానార్థక్రంబులు వినుఎ_ ది త ఇవెప్పుచదువు మొదలగునవి శ కర్మ్ణంబులు, వచ్చు-పోవు మొదలగు అభ్య "జ్‌, నవి యకర్మకంబులు ప్రసిద్ధంబులు, ఉదా -గత్యర్థ అ వే. మైతుఏండు గాంమంబుం బొంచెను పేక -మై. తుండు మైకత్యిని గామంబుం బొందించె నై తుండు 'పేరణక రం లాశిచో సహిత మిక్కా-ర్యంబు గానంబడియుడ్రి -అపే)- మైతు)ండు ఫుడమ్‌ నేలెను. పర మై తుండు మైతు)ని బుడమి నేలించెను వెత ఏడు మై(మ్రానిచేం బుడమబి నేలించెను ౧ వివ "-_పుయోగ -దోణ గాంగేయులు , నిన్నెద్ది గజపిరి (ఆది-౮ అ-రకి శిష్యులను 'వేదంబులం జదివించె (జాంతి.౬ ఆ-3౯ా౯్యొం ఆచార్యు లజ్ఞనపతిని శాస్రుములను విని? 6తుఠరు (శాంతి-ర ఆ.-35౦) అబ్బూూదిని శుకుని డచా)వించిరి (ఆది-3 ఆం-౧౧౪్ఫొ లాయి చోటులు = జీవతల 'నేలించున్‌ దింలోక్ష ౦బులన్‌ (నన్ని.కు_౧౦ ఆ_౫౦౬్భ), శతువుల నవమ్యహోతుంని జేయింపరే (శొంతి-౧ ఆ-.౩౮౭), అవనీభర మాతేనిం బూని (సభె-౧ం అగా మొ అ్యకేరణ కర్న వాచకము (వేరణమున ద్వితీయాం తము కానపు గది కొన్ని యసకలం దృతీయాంతమును న నా ఆ గ ౧-౨౯ స్తూ (వ్యా-సం...౨3౭ 1 విష ) (ఇచట వ్‌ష్టీ తృతీయా పర్యా యమని సూరి భిమించెన్తు ద్వితీయ _అవే-భరతుండు రాజ్యము నెలెను (వేర _రామూండు భరతుని రాజ్యమును నేలించెను (ఇది యూవజ కుదాహృత మయ్యు)

(కాం సూ ౧-౨ వి కరృృవాచకము చేత వర్షకాంత మగును ౨18 4కార_3 సూ) (వేరణకర్త పియోజక్రక ర్త యనివించుకొనును అవేరణ కర్త (వయోజ్యక ర యగున్ను పసి -జువే_అర్జునుండు తత్వంబుం జెలి "సెను (చేం*-కృష్ణుం డర్జునునకుం దత్వంబుం 'జలిపెను (కృష్ణుం డర్దునుని దత్వంబుం 'జెలియంజేసెను ) అవే రాముండు రామాయణమును వినెను. (వేర-కుశలవులు రాము! రామాయణమును వినివించిరి=కుశిలనలు రాము నకు రామాయణమును వినివించిరి అ(వే_ఉ 'త్తరుం డద్హునుని యన్నల్లం దమ్యులం గనియె వేర అర్జును కు త్తరునిం దన యన్నలం దమ్ములం ఇానివించెను (విరా_౫ ఆ-౩౪ యొ అచటి వీరులకు నా భుజూవిభవముం గానివించి (విరార_ల ౨౬౩) ఇట్టి హియోగములచేం గన్వాదియో గంబునందును వస్టి వై కల్పికమె యని విశదమగుచున్నది గ,

వేతవక్షకంబు కర్త కగు ౫ (బౌ-కార _3 నూ

(వ్యా-నస౦=_౨3౩౮ విష)

ఛాత్వర్థ వ్యాపార్మాశయము కర్త నాంబడు జేవడత్తునిచే వంటకము వండంబడియె ననంగా వంట చవేయంబడెనని యరధ్థ ము వేయుట కాశ్రయుం డగటంజేస్పి దేవదత్తుడు క్ర రృ యయ్యొ కావున నట్టి కర్తృవాచకము వేత” వక్షకాంత మయ్యు

౧ వివ _ ేవదత్తునిచే అను వాక్యము కి ర్మాస్థాము, దీని క _రర్థక వాక్యము _ చేవదత్తుంయు వంటకమును వండెను. అనునది

౨ వివ _ కర్మార్థమునందు. ద్వికర్మక వాక్యములలో నొక కర్మము నిల్చును తక్కిన కర్మ మభిహితమై (పాతిపదికార్థ (వధమాంత గన్వాదియోగంబున షస్టి నిత్యమనుటయు భ్రాంతి మూలకములు (చూ-_వ్యా_సం_౨౩౭ [వివ ౯౭౬ పుట చ్రాల-క్రియా ౧౩౯౪ సూత్ర ము నుదావ్యాత్రులు (సామౌాదికములు రామునకు మిధిల గనంబడియిు” ననంగా రామునకు మిధిల యగపడజెనని యర్థము రామునిచే మిధిలం గనంబడియో అనంగా రామునిచే మిధిల భూడబడెనని యర్థము

విపే (శార-ళ్త-? సూ) చేత్య తోడ వగ్దకములు. వెసి యను ప్రయోగము మగును. ఉడా _ రాజును. బెద్ద దొరలును జీరల నొాలుపంబడ్‌రి (దూం- క్రియా-ణాంసూ ౨ వివ) _ దీని కర్త)ర్థకవాక్యము -.. రాజును బెవ దూరలను జిరల న్గొలిచితిన్‌. (విరా-౫_ఆ..౨-౨౨) ఇట్టి (ప్రయోగములు మిక్కిలి యరుదు ద్వకర్మకములలో నేకర్ణుము నిల్న సనో యేది(వధమాం3త మగునో యను విషయము సంన్ట్భృతే వ్యాకరామ. లనుండి ₹లియ నగును. చెత.తొడ నర్ష్యశంబులు కరణంబునకుం బర్యాయం బున నగును హేతు మౌొతిమునక్రు వెర_నలని* వనకం బులు షర్యాయముగ నగును గ్రహ్యాడి యమో గంబున చేత వర్షకంబును నగును ౬ (బా_శార ర్ఫి (వ్యా- సర ౨౩3౯- 11 వవ ్సి (గ్రహ్వో దులు _ ఎయింిపిను మొ) కరణంబునకు-చేర. 9? డ -కియాస్టిం బఫకృష్టోపకారకి ంబు శరణంబు ఉదా _కోలవేం గూలజీసె-కోల గెం గూల నేస్పె 1 హేమెవాచిక్షిం చేత_వలన _ ఫలనాధన యోగ్యంబగు పదా ర్ధంబు హేతువు ఉదా _విద్యచేత యశము గబ్జును_విద్య వలన యశము గబ్లునుం 13 వ్యాది యోగ -రాజులవలనం గప్పంబుం గొనియె=రాజులచేవం గవ్చుంబుం గొనియె.(సభొ-౧-ఆ.-.౨౬ర్ర (మయా_కార_ంరో సూ) ఇందలి తృతీయా ప్రయోగము సంస్కృృక్రమున లేనేలేదు నీ గుణంబులు హంస వలని విని=నీ గుణంబులు హంసచేత విని (ఆర-౨ అ_కబి. కధకుచేత విను వేడు-=కధకువలన విను వేడ్క- (ఆది ౧ ఆ-_౨) చేతి.వరకార్థక ప్రత్యయములకును వలన వర్ణిక మునకును చేసి శబ్దము. పొవీకముగ నినుపియు్ర మగును ప్క్కాటి ఫాక్కటి యన్యప క్త మగుటయు. గలదు 2 (వొ = నార ళ్‌ (వ్యా-సం-౨౩ 1 వివ,

(కారంఒ నూ ౧-౨౫? వి చేసా -చుల్య్యార్లక శ్యామల యూగవప్‌ కేక వజా౮ల౬ ము నాగ్రా౮ా పుటలు,

చేసి” శబ్దము లోపించినను నర్టఖ౦గ ముంచాదు గాన నది యను 'పయు క్త మనివించుకొనును వక వర్ష శ్రాక్ట్‌కముల నుట చేత కవేతవ్కు చేన్‌” అనువాన్లిపైని ట్స శ్టోనువ్రయోగము ॥ లేదని యేన్ను నవీ (వేత వర్షకార్థకి ములు -ఆచ్చి ౮౦ఒకారోక్‌ _ పోజు స్తూ ,

౧ వివి తన గదంజేసి (అర_3_అ. ౩౬౭) న్హీరత్న ౦బులను వధూరత్నంబులనుజేసి (ఆది_౮ ఆ్జజ) ధర్మ | తనూభవువలనండేసి (విా ౨-క.9.౨౫) "పక్కిటి కొర్కాట్రి కట్టి గొత్ర మోనుగహంబు నను సీ దుర్ష బలంబుననుజేసి (సభా-౧_అ_౧2౬) వ్యనహేత వకూగ మురలును గలవు _ దాననచేసి (సభా_౧-ఆ_౯ా౮్రా వా తప్పునలగాచెస్లి (బసవ-3_అ-_౨-” కా=క వ్యా

ఇ విన _ భీమ్మపనవుంచేసి. (సథా౨ ఆంగ). కనుచో చేసి=ఆచ్చంచి అని.యర్థము నెన్నునది. చేసి శబ్ద మనుప్తోయ్యుక్త మనరాదు ఇచటి ద్వితియ నన్‌” శజ్టార్థక మనరాదు

సవోర్థ పృధగర్థ యోగంబున తోడు వర్తకంబను ఈుల్యార్థ 'యోగంబున తోడంక్టూ ఛర్దకంబులగను లా

(గా_కార-న్మా స్తూ (వ్యా-సం-౩౫౦ 1 వివ )

సవార్థ = రాజు నేనలఫోడ వచ్చేను సేనాసహితుండయి నచ్చె నని యర్థము సహోర్థక శబ్దప్రయోగ ముండ నక్క-జలేదు అనుజులతో వచ్చి (ఆర -౨-రంగ చాలు వొంటి. యిట్ల పలువురతోడం బోరంగ (దోణ-౩-౪-౬౧) పాండవులతోడం గృృ్టుండ్తు వేజసనె (ఉదో ఫ్రె కి-ఆ-౧౬౩్స తుల్యార్థ ల తపశ్చరణముతో సరిగావు (అదికిఎఅ_ ౨౩౧౬0) నాతోడం జతుంర్ష శొబ్బమున వు. పో (సభా-.౨-౪_౨౯౨) అఎ దీనిక్‌ సరియు గార (సభాాం-అం౬ం). ఇట్టి యడ ద్వితీయ వచ్చు టయుం గలడు నను మార్కుని (భీవ్మ-౧-అ_౧౫౮్ఫా పనికి మూర్కొ-శం జాలు (విరా ౧-అ-౯

రేగ్ర (శార-_౮-_౯--౧౦ స్తూ ఎచ్యర్థాముఖ్యకర్మము ఉపయోగము ౧ పివ ఎతోడికుం (బత్యేకప్రయోగమును బెక్కి-ఎటి కొక్కూటి తుది చానికిం బరముళా నిల్బుటయు. గలదు ఉదా _-తోడరా (ఆర-ఒ ౧-౪-౧౧ ప్ర (ఉద్యో-ం ఆ-ళబ అధిక్షుల కీంనులతోడ (ఉద్యో- ౨-6. ౬) జ కంల వర్ణ కమునకు నిట్టి ప్రయోగము గలదు సూనుల తమ్ములకంకె (ఉగ్యో-ర-ఆ.౩౯-) తోడుతన్‌ అను శబ్దపు ప్రయోగ మును గలదు అడంకువతోడుత నునికి (విరా-౧ం ఆ-౧౧౮ా వచ్యర్థాఒముఖ్య కర ్రంబునకు తోడ-_కు వక్ర ర్‌ం బులు పర్యాయంబునం 'బాొయికముగా నగుము ౯ా (బా కార-౬ సూ (వ్యా-సం__౨౪౧ విష ! ఇట్లను నాతనితోడన్‌ (విరా-౫_ఆ.-.౨౭౯ రురునకు నిట్లనియె (ఆది-౧-ఆ-౧౫జ్బు అముఖ్యకర్మమును ద్వితియాంత మగునపు డివి ద్వికర ము లగును ఏమంటి వుపేంది నన్ను (ఉద్యో_౩_ఆ_౫౯- ప్ర నన్నుం బైలికిన (ఆర-_౨-ఆ=౮-౨) (మా-క్రార-_3 సూ 3 వివ) ఉపయోగంబునం దాఖ్యాతకుం దోడనర్ణ కంబగ ౧౦ (బాం-కారం) (వ్యాంసం-.౨5 ౨ 1 వివ) నియమపూర్వక విద్యాన్వీకారం బుపయోగం బనంబడం (ఆఖ్యా త =(ఆఖ్యాతృ వ _కృ=ళపాధ్యాయుండ్యు రామకృష్ణులు సాంచి పనితోడ 'వేదంబులం జడివిరి (నాందీపని_సందీపన ఫ్ర _క్త్ర్ర-(గనాందిపు ౨” తప్పు) ౧ వివ - ఇట్టి యెడల సంస్కృృతమందుం బంచమి యగును తెలుయగున నట్టి పంచమి మిక్కిలి యరుదు “భూవరులవలన -వేదంబులను గజచుచు (అది 3అఆ ౧ ప్ర వసిష్టుశోడం జదివె (ఆది౪ ఆ ౧౬ హింపలేదు $ సూరి పంచమియు వచ్చునని తలంపక తోడి వర్షకము నిత్వ మని తలంచెను

[28] (కార-౦౧-౧౩ సూ తవ్యాదియోగమ్వూసం(పదానము 217 సంస్కృత తవ్యాది ప్రత్యయ 'యోగంబునం దృతీ యామష్టులు సవ్య్యాయముగ నగును _ సహ్లితము= సయితము= సైతము?” అనునవి సముచ్చథ్లూర్థమును బోధించును. ౧౧. (పౌ0ం_కార-౧౩నూ) (వ్యా-నసం- ౨౯౪౩ విష్న ) సిక సారాధ్యను (ఆరాధింపం దగినదానను) (ఆది-3 ఆ ౧౩౫ -పీచేత న్లారాధ్యను దానితొ సైతము-వాండు సైతమూ-వానిని పైశతేము మొ 'త్యాగంబునం దుశ్రైశింపంబడినది సంపుదానంబు దానికిం జతుర్థి యగు ననుట సంసల్భత సంపదా యము ఉన్లేశమా(తముసం జతుర్థియు కు-కి” మష్టియు నగును ౧౨ (భా-కార-ర్యొ (వ్యా-సం-౨౩౮౪౪ 1 విమ) (కొజకుంకయి” అను చతుక్థి “కవర్షి క మూలకమె కొజు= కార్యము కొఆకున్‌ = కార్యమునకున్‌ కు1-అయి=కయి=వై” ) "రామునికొజుకు: గన్వని చ్చెను=రామునకుం గన్యనిచ్చెను పురు పార్థముకొణకు యత్ని ంపవలయు=వురుపార్థమునకు యత్నింపవలయు= చతున్థియందు కె-ళొజకు” లేకాక కు-శి-కునై. -కుంగాన్‌ -తదర్థము- ఫొంె౯ మొదలగునవియు వాండంబడును ఇవి విభ క్త్యర్థాభిధాయ క శబ్దము లనందగును నన్నయ కొజకుి అనుదానిని వాడనే లేదు- చానిక్రి బదులుగా తదర్థము అనుదానిని దజుచుగా వాజెను నీ తద ర్థము. (నభాం౧ అ-౨౫ా౯). చైద్యునకై పూని (నభాం౨ ఆ-క౮) శాంకికొఅకున్‌ (శాంతి-_౫ ఆం) కార్యసిద్ధి పొంకశుకా (ఆర-3 ఆ-౩౪౮ా సీకుంగాన్‌ (ఉద్యో-3 ఆ-౩౪౧) పొలియుటకునై (శాంతిం ఆ-_౨౦౬) రుచి-కో9ధము - నహనము - మున్నగునవి బేనికో య చటం జతుర్థి యనం కా *క్తుంకి వర్షకములగు అళ్షై

కా (కారం౧క-ంరో సూ సం(పదానము-అపాదా నము కశలము--స్వ స్తీషన మన ్భతి-హీతము-ఇష్టము-దూర వపాస వూపము-సామర్ధ్యము--నేర్పుంప) వేశ ము - కాల ము-గమసమక- * “మున్నగువాని యర్థములు గల శబ్ద ముల 'చోగమునం జతుర్ధి యనంగా 6 క్య_క్రిే వర్మ కంబులగు ౧౩ (పొొఢ-కార-౧౩-౧౪) (వ్యా-నం- ౨౪౫ 1 వివ, ఇవనికిం గూర్తురు (సభా-.౨ ఆ- ౧౦) యయాతికి నలిగి (ఆదా-3 అ-గాత్తా సీ మజంది కపరాధ శతము ససైంవుము (సభెంం౨ ఆ-౫౯ాిం మనకుం గళలము (ఆర-_౨ ఆ-౧కేక్సి. "'చీవతాతతికి న్నమా సృ్య్బతి చేసి (ఆదం ఆ-౨౧) ఇది యుషపద్రయోగజ విభక్తి ఇట్టి 'యెొడలం గారక విభ క్రియు నగు. పరాశర సుతుం (బణమిన్సి (ఆది-౧ ఆ-౭2) నాకిది యిష్టము (ఆది-౬ ఆంగం) మీరు నాకు నేను మికు నెనుండు నహిత మాచరింప లేదు. (నభాం౧ ఆ=౧౮౬)” వభూకు సమిోాపస్థుండవ దూరంబున నుండియు (సభా-.౨ ఆ-౮ాశ్యొల్ల సీ కులంబునకుం దగంగ (ఆది-౬ ఆ-సగ౬్ర) ధరకు వాజుంగు వీనికిం బోలునె (సభా-.౨ ఆఅ--౨.౨) విధాతృన కైనను నేరంబోలున్తె (ఆడం ఆ-లగ్ఫొం నే మగుడి వచ్చునంతికు(ఆర-_3 ఆ-5౧) మోందికిం జూబి “య మునా నదీతీరమున “జేయగ (ఉధోభాం ఆ-3౬౩) జ (మౌొసి దూరని కరగి ఇదియు గమానార్థ*దాహృతియొ దీసిని (పొఢ వ్యాక న్‌ కచ్చ కుదావారించుట సరికాదు (దూ-పొఢ-కార-ంక సూ) భయం-జుగప్వా-పరా జయ న విమోాద ల (గ్రవాణ ల భవసం-తాణ-విరా-మౌ ంతక్థి.వారణంబు లెద్దాన నగు దానికి. వలని వర్షకం బగు ౧6. -(చాంశారంలా (వ్యా-నం-.౨6 ౬ 1 విప) ాాాహఇట్ర వానిన్‌ సూర సంగొపహాంపన శద పొఢవ్యాళ _ర్హయు నిందు గొన్నిటిని మాత్రమె సంగ్రహం చెను.

(కారుంర సూ ౧-౨ ఏనఎ) అప్తాదాన పంచమి షివరణము జి19 ౧ వివ .- వలనను అనుడానికి వల్లను _అనునది యర్వా చీన రూపాంళరము (చూ-తత్ప-౧-౭ సూ ౧ వివ) అపాయ మనంగా విశ్షేమము విడిపోయన వస్తువులలో చేది నిల్చియుడునో యది యపా దానసంజ్ఞ నలదనియు నది పం చమ్యాంతమగునసయు నంస్క్బత వ్యాకరణమునం జెప్పంబ డెను *నృక్షమువలనీనురీడి పక్షము పడెను” అనుచో నృత్తము నిల్చిపోయినది పక్షమున క్‌పాయము గళైను గాన వ్రుతు శబ్దము సంచమ్యాంతమగునని సంస్కృత _నైయాకరుణుల ర్లూశయము (వృతో త్పర్శం పతితి) కాని యట్టి యర్థము ెల్లున వృత్త మందుండి పరము పజెనని వాడంబడును వృశ్లమందు గొంత "సేఫుండి పర్ణిముపడెనని యర్థిము వృక్షమునలన' బరము పడె ననుచోట సయితిము వలనన్‌ అనునది యాపవిభ కిక నవలను (దిక్కు) శబ్ద న్వసమ్యుంత రూపమే యనియు వమృశ్షమువలననుండి పర్ష్మము పడెననియె వాడుక యనియు నందలి ఉిండి శబ్దము లోవించి యధ్యాహార్యమగు నపుడు వృష్షమువఎంనం బర్మము పడె నను వాక్యమ సిద్ధించుననియు నెబుంగునది కాన భయా దు బెద్దాన నగునో యది యపాదాన సంస్థ గలదనియు నద్దానికి - నలన 'ర్శక్‌ మగుననియు సజుంగునది ఇల్లు వలనన్‌ శబ్రమును బంచమిోా విభక్తి పరముకాను స్తమ్యంత పరముగాను (గ్రహింసవ లెను ఉబ్దర్రే షూండ్యాది శజ్దేషు సప్త మ్యాద్యా విభక్త్సయ అని యధర్వణా చార్యుండు వవించెను (వ్యా-సం-.౨5 ౭ విష ౧౦౧౩ పుట్ట కావున నపాయస్థలములందలి నలనన్‌ శబ్దము స్తమ్యుంతుమె కాని పంచమి ప్రుత్యయమని తలంపరాదు ౨ వివ _భయాదు లెద్దాన నగునో యది యపాదానన౦స్థ్మ

• సూరి యిశ్తి సంస్కృత వ్యాకరణ పన్ధెతినే యనునరించి అపాయము + అను దానిని సైతము సూత్రమున నిల్పి యపాయస్థలము: లను నపాదాన పం చమిోస్థలములుగా సూతి)ంచి యుడాహరిం చెను

280 (౧౪-౧౫ సూ, ౨/౧6 వివ; భయా ద్యుదాహ్చాతిః “కండి *ఉంచి" గలదసయు నట్టి దానివై వలన వర్ష్‌శము నిల్చుననియు నన్ననగునుం భయము :-.-వోరునివలన భయము పడియె. జుగుప్ప:;-(వవ). పాపంబువలన నేవగించెం పరాజయము'- అధ్యయవంబువలన డస్పెం పిమాదవపా-పాడివలనం బరాకు వడియె గంవాణ:-మైతుఛనివలన భనంబు నొనియొ. (చూ.కార-౬ సూ, 111 వివ. మైతు)నిచే ధనంబు నొనియె) హంకవలన విని, నావలన నెటీంగి- మొ. ఇవియు (గపవా అమునశే యుదాహృతులు, భవనంబు.-మనువువలన6 (బజలు పుట్టిరి శ్రౌణంబు:-వోరనివలనం గాె, విరామ -భోగంబువలన వఏవిరమించేః అంతస్థి:-(దాంగుట). కృష్ణుండు తల్లివలన దాంగె. వారణంబుా శోకంబువలన వారించె, ఇట్టి వాడుకలు 'దెల్లునం దరుదుగం గలవు భీమువలనం బఫభవించె (ఆది ౧-ఆ-౧౪ ౫ & తిపతులవలన నమూ జ ణో పార్టితమైన ధనము (నభా-ం ఆ-౨౭౭). ఇట్టి యుడంల 'జెల్లున ళ్‌ వస్టి తణుచు ఉదాషవానికి భయంపడుచుండుదురు. (ఆది-ళ ఆ.3౭). పాండవులకు నెజతు. (ఆఅది-౬ ఆ-౧౨౧). కళ్టున శేనోడితి (కర్ష-3 ఆ-౫గకెం చ్యవనునకు సుకన్యక కుద్భువ మయ్యు = ప్రమతి (ఆది-౧ ఆ ౧౪౮౫) .అనుచితకృత్యంబునకుం దొలంగం (దోచితివి (కర్ష-3 అ-౭౯) “*ఉండి-ఉంచి” అ నెడి శబ్దములు కూర్చింగుజిచి- గుజించి-చేసి” అనువానివలె సనుపొయు క్త శబములు ఓ వా (ల. కావు, (చూంశార-౨ సూ-౨ వివ ౭నూ. ౧ వివ), ఆవి వాక్య్థావయవములగు పదములు, €. ౧౫. (బాం కార=ం౧ంరాంం సూఎ)(వ్యా-నం-౨౮౪ ౭ 1 వివ భాలడా నానా శతా నాకాక నాటి నుల నాభ న ననా వపునననభథానున న న నునన ననన మునక ాాననననానానానినో. 4 సూరి “ఉండి శబ్ద (బా-కార-౧౦-౧౧ సూ మన్ముపయు కమని నూతిం చెను. అది వాకస్టమం దర్ధవంతమగు శబ్లము గాన వాలి ఠా (ఈ ననుషప్రయు కృము కానేరదు. ఉదాఫివనమునం దుండి వచ్చెనుం "ము,

(శాఠర-ం౫ సూ, ౧:౨ వివి ఉండి-ఉంచి:! శబ్దముల (ప్రయోగములు ఇవీ వాక్యములోని 6 నప్తమి-ద్వితీయా” అను విభక్తులు గల “పదములతో నన్వయించుచు వాక్యగత పదముల యుండును. ఉదా.- నప్తమి-ఉండి'_-చేవపథమునం దుండి .. చనుబేరవలయు (ఆక=5-ఆ.. ౮౦) (జేవపథమీనందుం గొంతసేవుండి చను చేరవలయునని యర్థము) ఉంచి-ద్వితీయ?-కారచి యమ్ముంతి యెచ్చోటి నుంచి వచ్చె (కృష్ణ రాయ విజయము-రో ఆ-.౨౬౦ ప. (బాలక-౧౯రీ పుట). (వదో చోటి నచట నుంచివేసి వచ్చెనని యర్థము). ఉండి అనునది “ఉండు ధాతు క్ర్య్వార్ధకము. “ఉంచి అనునది ఉంచు ధాతు క్వార్ధకముం (ఉండు ధాతు (రణము “ఉంచు” ఛాతున్చు, ౧ వివ ఫ-సందర్శ యోగ్య పద వ్య వధానమును గలదు, "ఎం "దేని నుండి వచ్చిి (ఆది-3 ఆ-౧౮౦). పెక్కిటి కొక్కటి నిల్చు టయుం గలదు- ఆ. నె, వమ్టుపదమువలన విధునివలన సూర్యు వలన (తిపుఠవిజయి మూాళివలన నుండి *=(ఆను-౨ ఆ-౧౧౮ ప్ర ఖ్‌ ౨౨ వివ :-సప్తమిమిోాంది “ఉండి శబ్దము లోవించి యభ్యా పోర మగుటయుం గలదు. ' ముఖ న! నాసికా రంధములం దు. 4 వెడలె (ఆర-౬ ఆ-౩౧౬ ప 1 చ నూతిలో" వెలువడం గోమాలిం దిగిచి (ఆది-3 ఆ-౧క౪ళ్ఫ, ఒడలన్‌ వెలువడి (అరా-౨ ఆ-౧౭౯ాం “ నూరి పయి రూపములను నాధించుటకు 6 సలని” కుండి యను(ప్రయు క్త మగుననియు నట్టి *వలనకు” ద్వితీయా స్తము లాటేశ ము లగుననియు సూతి9ంచెను (బాల-కార-౧౦-౧౧ నూ). ఉండి” శచ్చాను[పయోగము గల *వలనన్‌ అనునది స్తమ్యంతమె. అది యసాదాన పంచమిావిఛ క్తి కాదు, (దూం-కార-౧ర-నూం౧ వివ) ఇంక ద్వితీయ . వనమునుండి వచ్చెను అను వాకమె య సాధువు, ఉండి సిల్చునప్పటి ద్వితీయ కవిప్రు యో గారూఢము కాదు, "౧ అందు విభిక్తీమొంది ఉండికి లోపము లేదెను ప్రాణ వ్యాకరణము పా్రొమాదికము. (పొఢ-కార-ం౧౧ సూ),

(ాళ-రగం౬ నూ. క-ళ/6ో వివ) తొట్టి మొవ(పభృత్యర్థకములూ వ్‌ఫ్రు వడవ్‌న (అశ్వ-ర ఆ-౬ళ్యిం ఈ న ప్రమ్యుంతముల మైని “కుండి” ఇష్టము నభాస్టహాఠ ము చేయనిచోం గారకమునకుళ6 (గిరూన్వయమ్ము లేకు యనసప్పాయభంగ మగును,

3 వివ;ష ఉంచి శబ్దపు వాడుకకుం చా9చీన మహాకవి ఢ్రళూగములు లభింపలేదు,. "కాంచి యమ్మంటతి యొచ్చోటి నుంచి చ్చ” అను కువూర థూర్షటి (వయోగము బలమైనది దొరకినదిః థ్‌ ఇట్టి “ఉంచి” శబ్దము లోపించి యధ్యాహార్య మగుట పాాచీన నావ్యమ్తులం దె కన్పట్టుచున్నది, ఉదా;-చేదినం దను తనువున్‌ బృహ" దు్రధిర ధారలు బోరన మింది కొల్క-ంగాకా (నభా=-౨ ఆ-జల్యాం పృధుబేవాము వెల్వడి-(సభా-౨ అ.-౬౯).. ఇట్టి యెడలను “ఉంచి” శజ్టైధ్యాహారము లేనిచో నట్టి యెడల ద్వితీయ కన్వయము లేక యర్థభంగ మను.

౪ విన ?_*ఉండి-ఉంచి” శజబ్దములవ లెనె యను(పయుక్తములు ఇక చాక్యమునం దన్యయముగల మజీకొన్ని ఇెబ్బఘులున్ను గలవు - సిళృత్యర్థ కములు ప్రధమాంతముతో నన్వయించును. ఉదా;-ఇది చయుందలు (ఆది-3 ఆ-౧౨). నంస్కృృృతిమొన సిట్టియెడలం బంచమి సిల్చును. ఉదా. కా_ర్తిక్యాః (పభృతి =కా_ర్తిళవు పున్నమ మొదలు

• తొట్టి=(మొదల్క-న్సి "శబ్దము. ద్వితీయతో నన్వయించును. ఉదొా?-హిమకరుం దొట్టి (ఆది-౧ ఆ-౧౪) కోఆన్‌ ఖా అన్‌” శబ్ద ములు (ప్రభృతి న్నష్పమ్యుంతమువో నన్వుయించును ఉదా;-నాటం- గోలె (విరాంం ఆ-౭౪5). ఫుట్టిన ఫో లెన్‌=ప్ప న దానం. గోలెన్‌ (ఇట తచ్చ్భబ్టలోపము గను.

కంకు వర్షకం బవ్యార్టాది యోసగజంబగు పంచమి

కగు ౧౬ (బభా-కార-౧-౩) (వ్యా-సం-౨5౮ 1 వి.

ఉదా ;-రామునికంకు నన్వుండు ధానుషుూ-౦డు. లేండు,

• ఇట్టి కవిప) యోగము లుండంగా “ఉంచి శబ్దప్రుయోగ హా యసాధువని సూరి వివరించుట సరికాదు, (బాలంకారంంం స్తూ

(శార-౧ం౬ం౧ంా సూ క ంయెంపట్టి నర్మ్మకములు వి2$ అంభుజనాభ్టునిం బ్రీతుం జేయు కం ను హితమైన కృత్య షాకటిం గలే (ఉద్యో-కి ఆం౦౫్ప).. ఇట నొక శబ్ద మన్యార్థకన్రు- ఇట్టి “కంయో విభాక్తి.పెక్కిటి వొక్కటి నిల్చుటయుం గలదు. శ్తోసూనుల తమ్ములకంళు (జ్రద్యో-ర ఆ-౩౯). కంక కర్వాచీనపర్యాయము “కన్ని విభక్తి (దూ-తత్స-౧.. స్తూ ౧ వివ). ఇట్టియెడల వ్టీ. కుక” ప్రత్యయ సపుయోగము తజొచు. ఉదా?-రామున కన్యుండు ధానుష్కుుండు “లేండు. (దూ.ఉద్యొ-3 ఆ-౧౬౦). ఇట్టివి. నీ కగ్గల ముగ =(నీకం కె నగ్ధలముగ్భ (ఆది-౫ ఆ=_౨౫౯) “ఏకం కు నితరండు. దానికి బరముగ" మున్నగునవి యూది ఇబ్దగా్రాహ్యూ ములు.

కంక నర్మకంబు నిర్ధారణ పంచమికి నస, ౭

(బా-కారఎ౧౩ న్రూ (వ్యా-సం- ౨ర”ా వివ),

ఎచట నిర్ధార్యమాణంబు జూత్యాాదులచే భేదంబే కలిగి యుండు నచటం బంచమి యగు. (దూ-కారా-.౨9౧ నూ) అట్టి పంచ ముకిం గంకు వర్ష్మకం బగునసి యర్థిము ఆద" వు -ఎహోనీకం మె మరణము మేలు, ఇట్టి యెడల వప్టీ. కుజ కి (పత్యయస్థితియు6 గలదు, మానసోనికి మరణము మేలు, మహాదారుణ మది ఏీవముకంగు దహనముకంకన్‌ (సభా-.౨-ఆ-౧౭) విత్త రశ్న్షకుం గడు మేలు వృత్త రత్న (ఆం-ళ-ఆ-౧కం్స. (సీ=సీకంక హారిబుద్సి లేకయే (నన్నింకు- ఆ-౧౬కి. (వారి నీకంయె నెక్కుడని యర్థము మూ-కారం౧౨ నూ)

పెక్కిటి కొక్కటి. నిల్చుటయు!. గలదు సూనుల తిమ్ములకం క నాకునం ప్రీతి యొనర్చి (ఉద్యో ళల ఆ 3౯

సణవాచకము హేతు వగునపుసు వట్టి యు (దుతీ

ప్రూర్వకముగ నిల్చును. కూాత్రున స నుజ్యంతె కయ

మింద పట్టి విభక్తి మాత్రమే నిల్చు ౧౮ (సెం

కార-౧ర స్తూ (వ్యా-సం-౨౮౦ | ప్‌ష ) జానముంబటి " మోనశ్షము గలును పట్రీతితు పంచపోా గుణీ ప్‌తా అను చిం తొవణి సూతీయి డ్‌నికి మూలము ప్క్హయు

294 (శార-౧గా నూ) మొక్క-=ది=వి, (పత్యయములు నిల్చు ననుటచేతి (కార-%జ సూ “జ్ఞానము చేత-జ్ఞానమువలన” అను- శతు తృతీయా పంచములు నగు, శీ నుజ్యంత;-గబ్దంబట్టి (ఆర-౬- ఆ-౬ం) ఈవు గలుగంగంబట్టి (కాకీ-3 అంరర) (ప్రాఢ-కార-౧-౨సూ) స్వస్వామి భావాది నంబంధములందు స్వామ్యూది వాచకములకు యొక్క వర్ష్శకం బగు అయ్యిది లోపిం చును. అట్టి యెడల “యొక” చోట నేకత్వంబున ఛె డ్య క కది వర్ష కంబును బహుత్వమున వి వర్ష్శకం౦బును నైక ల్పికముగా నిల్చును, “ననా తా-వమని శబ్దముల “యొక చోట “దు వర్ష్శకము ఏవికల్చ్పముగ నిల్చును. (ఈ *ది-వి-దుూ” ప్రత్య యములు నమానగతము లని భం9మింపరాదు. ఈ దివి పొత్యయములు పరమగు నప్పుడును “తన అను తద్ధిత ప్రత్యయము పరమగు నఫుశును బూర్వావయవమగు ప్రకృతి (వస్టీ తత్పు రుషు పూర్వావయవమువలె) ద్వితీయా విభ క్‌ రూప మున నిల్చును (దరా-న మా-2౨ స్తూ, కొన్ని యెడల యొక్కి అనుదానిచో * కు=కి అను విభక్తి శాన్‌ నిల్చుటయుం గలదు. ౧౯. (బా-కార-౧ం౫ూ స్తూ. (దా-నమా-రాగా-ాం స్తూ (వ్యా-స ల-=౨౫౧_ నా 1 వివ). స్వన్వామి భావాది అను చోటి ఆది గబ్దముచేత 'అవయః వావయని భానము-జన్య జనక భావము” మున్న/స వివిధ నంబంధ ననన న 4 నూరి తృతీయా పంచము లగనని యేల వచింపలేదో అెలి యకన్ను దెం (బా-కారం-౧6 సూ. ఇంగు “జ్ఞానముం బట్టి అని యుదాహరించుటకు సూరికి ద్రుత మెట్లువచ్చెనో ? నుజ్యంతము మోాంది పట్టిని * సూరి సూత్రింపకుండుట సరికాదు.

[29] ( కార-౧౯ సూతపు వివ) యొక్క లోపము, *ది-వి=దు (త్యయములు విల్రిర్ర ముల -నెన్నునది. “యొక్క లోపము:-చిన్ని రామచంద్రుని నగు మోము (రాఘ-౨అ-౯ప) (చిన్ని _రామమయొక్క--భార తార్థం చిన్ని రామచందునియొక్క.రామా యణార్థ), ధర్మజు నలువుకు తమ్ములు (నభా-.౨ ఆ-౨౬౦౧. (నలువురు-పిథమా బహువచనము) ఎవ్వనియేని ముఖామృశాంశు బింబమ్మున (ఆది-౧ ఆ-౭బి, దుర /ి ర్షణునియు దుర్ముఖునియు నిండు (ోంకి-ం ఆ-క3౯జ) నసీనా యొడంబాటు (అఆను-౧ ఆ-_౨౬౩) భూ పతులయు _విపుముఖ్యుల నభన్‌” (నభా--౨ ఆ-౧౦) మనవారల వారివారి మానములు (ఉద్యో-క అ-_౨౧౯్భా, యొక్యా-ర్థక. దింపి” (పత్యయములు, పుస్టి. ద్వితీయా కారమున నిల్చుటవ-హవా. నిది కలరూపు (ఆది-ర- ఆ-3౦) (నామాసిక దుతిలోపము-నంధి-_౨3 సూ) వారివ=(వారివి+అ) ధమి్మ్మిల్ల భారావకలిత దివ్యామోద నవవువృ్పదామాములయు (అిది-కె ఆ-౧గజ్ర). *దు ప్రత్య యము -నీదు కొడుకులు (శ్రీ-ం ఆంఎ౮ ౩). తమదు పీధులం దమదు లోంగిళ్ళ (రంగ-రా-యుద్ధ-౬ంది మద్భక్త "దేహంబు మాదు దేహంబు (బసవా-ర ఆ-౧౨) *

• సూరి ది-వి ప్రత్యయములను జెప్పనే 'లేదు, *అది-అవి” శబ్దముల సమాసమునం (బా-సమా-౮ సూ) దచ్చ్భష్టాకార లోవ ముచే (నంధి-ర-౨ సూ, ఛ్రానంధి-ర ౫ స్తూ సట్టివి సాధ్యములగునని సూరి తలంపు, ఇంక *దు సామాసికాగమమని సూరి సనూ(తిం చెను, (బా-సమా-ం౧ స్తూ అది నరిశాదు. (చూడు-వ్యానం, ౨౫౧ 1 విప) చ . నీపృదయము నాదు చొచ్చుటకు (శాంలి-ఒ ఈ ౨౦౨) ఇత్యాదులు చాని యొక అను నర్థమును ప్యన్తతను స్థిరపజచునుగదా. “ది-వి. అనునవి ప్రత్యయము లగునఫపుడు వానికి అగు ధాతువుళో నన్వయముండదు. ' రౌమునియొక్కం” అనుదానికి “అగు ఛాతు జన్యవిశేషణములతో నన్వయముండదు గడా అది విశేష్యముతో సన్వయించును రామునియొక్క గుణ

౨96 (కార-౧౯ నూ వివ) *ది-వి-దు? (పత్యయములు-వ్య_స్త్వములు “డి-వి-దు” ప్రత్యయములు *'యొక్కాాి ్థ్‌కము లనునపుజే “సాదు _- మూదు --నసీదు _ మీదు - తనదు _-తమదు-దానిది-వారిస్‌ మున్నగురూపములు కుదురుపడును- దు సామాసిక (వత్యయ మన్నచో నది (పకృతివపైని (సీ-నా- తా) నిల్వవలయును. యొక[కు వ్యస్తతయందును లోపము కవి ప్రయోగసిద్ధమగుటచేతే “4నాఫు_స్తకముం-వానిపఫు న్తకము” అనురీతివి సమానములన్నను వ్య స్త ములన్నను క్షతిలేదు, *దా నిది కలరూపుి మున్నగువానిలో ది అనునది ప్రత్యయ మనుటయె యుక్తము, ఇంగ్సీషునందలి 1427-0/4206 శబ్ద్వములవలెనె *“దానిది *అది శశ్చాంతములును నగుననుట యుక్తము నాద్రి=నాపి మున్నగు రీతిని “అది-అవి అను శబ్దముల సమాన ములు నిర్చాధములు *దు సామాసిక మను పశ్షమున నివి (“నాది నావి” అనునవి) బాధ్ధితము లగును. వికేవవిధిచే “దు అనునదియీ "'రోవలయును, *ది స్స్యా తృంబన్ధాన్లే యుష్ట దస్శ చాత్మభ్యో ద్వితి చర్షకజి (ఆం-చిం-వ్యా-నం-_౨౫౧ విప్ర) యొక్క-చోట కు=కి ప్రత్యయస్థితి;..పాండునకుం గుంటికిం బుత్తు9ండు. (ఆది-౬ ఆ-రస్యి, ఇక్షు జగమునకుం ౫ _రృ=జగముయమొ క్క_క _ర=మొ, ధాతుజ వి శేషణ భావార్థకాది ష్రిత్యయ ములచే నభిహితమగు క _రృపదముయొక్కా పథమ-వోట ములు దానిది కలరూవు (అదం ఆ౩౦) (వ్యావాను వావ పువ్వు దామములు. (భర-అది-3 ఆ-౧౫బ). అది-అవి అను శబ్దములు నిల్చునపుడవి విభేయవి శేషణములై. అణి ఛాతుజ విశేషణము లతో నన్వయింపనగును ఉదా-చేసినదగు పంద=చేసినవెన పనులు- తనదగు రూపము, నాదగు ఫున్తకము ఇది నాదియై యున్నది. (న్మాా అది+ఐ)- మొ (శేసినది, తనది మున్నగు నవి విధేయవిజేషణములు.)

కార_._.౨౧౨౨౧ సూ) (పథమమందు షష్టి-నిస్ధారణ -ష్టీస్పష్టములు గట్ట సంబంధార్థ షివత్షబే యొక్క- మష్టియు వచ్చును.

అట్టి యొక విభక్తి లోపించున్తు. యొక్ష్మ్య వష్టి. యర్థ్‌

వి శేషబోధకమును నగు, ౨౦.-((పాఢ-కారూ౧౫ాగ౬

స్తూ (వ్యా-సం-౧౦౩౩-౧౦౩౯ వుటలు, ౨౫౧ విం

ఉదా -నంబంధార్థ వివవ్ష :-తన మును పడ్డ బన్నములు (ఉద్యో-3.-ఆ-౧౦౨). (వథమః-తాను మును వడ్డ బన్నములు ఇక్సై= అర్ము-ండు నెలింగంచునట్లు (నభా-.౨ ఆ ఒ)=అర్వ్ము-ని వెలింగించు నట్లు, పరీశ్షీ జ్ఞనపాలు -చనుట. (ఆది ౨ అ)=పరీక్షి జ్ఞనపాలుండు చనుట* యొక్క మన్టీ. యర్థవిశేమబోధకము -దృఢ దీర్ట చాహూువీ ర్యమ్ములవారు (ఆది-౭ ఆ ౧౮౦)=(దీర్ధచాహు వీర్యములు గలవారు) దర్భపూరి పజిఫులు (ఆది-౭ ఆ ౨-౨౬). (దర్భ్శగడ్డితో నిర్మించిన పఆవులు). (వట్టుపుట్టముదొర=పీతాంబరుండు,

నముదాయమునం ేక బేశమును బృధక్క-రించు

నపుడు సముదాయనాచి లోపల వస్ట్యంతము స్త

మ్యంతమును బర్యాయముగ నగును ౨౧౫. (బాం

"కార-౧౬ స్సూ (వ్యా-న6-౨౫౨ విషు

ఉడా --మనుష్యులలోపల త్స త్తియుండు ళూరుందడు. పూజ సీయ్యులెన వురుషులలోపల నెన్వండయ్యెం గృన్లుండు (నభాం.౨ ఆం ౧౧౦) గోవులందుం గవీల బహాతశ్షీర. సీ జ్యోతిస్సులందు వర్యుండు రవి... . విద్యలం (బధాన సావిత్తి , అనిలచయమునం (బాణ మ్మగ్యము ధాతువులలోన నుత్తమము పసిడి. (అశ్వం-౨ ఆ-౧౬ల్సి నలుగాలివాన గోవును ..మనుజుల వ్నివుండు నమధికత్వభా జన ములు (శాంతి-.౧ ఆ-౭౧ ప. ( మనుజులన్‌” అను నజడ ద్వితీ యయున ప్తమర్థకముగ వాడయి జెను).

౧ వివ .._చింతామణ్యనురోధమున (సంస్కృత వ్యాకరణము: చొస్పునను లోపలన్‌ అనునది మష్టి యనయి డెను గాని నౌపవిభ

(౩₹7ర=౨౧-౨-౨-౨సకా ౧/౨౧ ౨/౨౧ ౧/౨౨వివ) అధికరణ త్రైవిధ్యమునిమిత్త సప్తమి _క్సికములగు *లోపలన్‌-లోనన్‌”ొ శబ్దములును న _స్తమ్యాంతము లెం కిన్స్‌” అను నదియు న_ప్పమ్యర్థక మె,

౨౨ వివ 2 -నిర్రార్యమాణము భిన్నవస్తు వగునపుడు పంచమి యగును, (మూఎకార-౧౭ సూ నిర్ధార్యమా ణము నముదాయము లోనిజే యగునపు డీసూత్రము వృర్తిల్లును. “మనుష్యులలో ఇ క్రి యుండు చశూరులి డనునవుడు శ్ష _త్త్రియుందును మనుష్యులలోని వాంబేకచా.

అథికరణంబునకు స్త్ప్తవి యస, ౨౨ (భా= కార-౧౭) (వ్యా-స౦-౨౫౩._౨౫౩ | విం

అధికరణంబు నా నాధారంబు. ఇది తివిధంబు. | కూపశ్హేమి. కము=వక చేశ మాూధార మగును. ఉదా _వాపయం దున్నది- (చవాపయొక్క యేీకచేశమం దున్నది. పగవారి యింటం గుడిచి (ఉద్యో-3 ఆ-.౨_౨ర), మాోాయందుం గల వస్తువులు (సభా-ం ఆ= ౨3౯). ఇందునం దునికి (సభాం ఆ-౮గ)=(ఇందుని సన్నిధి యం దని యర్థము) || అభి వ్యాపకము=(సర్వావయవ నంబం ధము గలది ఉదా 3.అంతటసు నీశ్వరుం డున్నాడు, ఎల్లయందును డా పసీయించుట (ఉదోో--౨ ఆ._3.౩౬) ఎక్క-డం జూచినం డానమొ

(భీవ్మ--౨ ఆం-౧౩బ్బ, 1 వైషుయికము:-(విషయ'తా నంబంధమున గోచరించునదృ. ఇది మిక్కి-లి విరివిగా నుండును, ఉదా--మోక్షు వ్‌ నిచ్చగలదుం (మోశ్ర విషయమున నిచ్చ గలదు) వాండు

0 గహకలుదుజ(నాండు "కేలీవిమయ మునం గుగ్గలుండని యర్థము ధర్ధమున వేదములు ప్రమా ణము=, ధర్మువివ యమున "వేదములు ప్రమాణ మని యర్థము). ఆతండు గురుసేవయం దున్నాండు= (అకిండు గురు సేనావిషయమున నున్నాండు)

౧ వివ :-నంన్కబ్భత వ్యాకరణసిద్ధమగు నిమిత్తార్థజ సప్త మియు విమయన్పవియె యనందగును ఉదా ఫ-(చర్శుణి ద్వీపినం వాని) చర్థుము నివిఃి త్తమున6 (శైావిమయ మున) బులిని జంపు చున్నా6ండు- మొ,

[ కార-__9౨. ౨.౨ వివ ౨౫౨ రో సూ) ౯ప్తమావికేషముల.-ఒక విభ ' సచోమటొకవిభ క్తి

౨ వివ ఏ-నంన్క్బృత ప్రసిద్ధమగు సత్యర్థ స _ప్రమిచోటం చెలుం గున భావలక్ష ణార్జ్‌ నే నుబ్యంతము నాడయిడును; (చూ-క్రియాం-౫గం సూ్రూఉిడా;-గోషు దువ్యూమానాసు 'ేవదచ్లో గతః=నోవులు వీదుకం బవుచుండంలా బేవదత్తుండు నెళ్ళిను, మూ కురువృద్ధుల్‌ గురు వుృద్దు వాంధవు లనేకుల్‌ సూచుభుండన్‌ (నభౌా-__౨.ఆ.-_౨౩౩ పం ఇట్టి యెడల భానలక్షణారక్థక నుజిచే నచటి కర్తృ కర్చార్థము లభిహి తములగును గాన నచటం (బాతిపదికార్థ (పధమయే నచ్చును (కుమవృద్ధులా. మొ)

3 వివ -స్వామిాశ్వరాధిపతి డాయాద సావ్ష్యాది శబ్దయోగ మున నంనస్ట్భృాతముందు వచ్చు వప్టీ న బముల చోటం "దెల్లున “జ పష్టయె నచ్చును ఉచా ఫానంన్టృ -గవాం గోవునా సా్థమా= నోవ్రలయొక్క_ స్వామి=గోవులకు న్వామి- మొ.

ఉశారాంత జడంబునకు ని వర్ష్యకంబగు _9వం

(మాం-కారంంతా (వ్యా-సం-.౨౫౩ [01 విష).

న” వనర్షకమును స_ఫ్టమీ ప్రత్యయ మె మైనను అందు” వర్డ్మ కము సిల్చినచవో నెల్ల నిది నిలనేర దు, ఉదంత జడములనమిాంయ నేక త్వమున మాత్రమె ర్య వర్షకము నిల్చ్బును అన్ముడీయ వం శమునం బ్య్రసిద్హులె (ఆది౧ఆ ౧౪)

౧వివ -ని నన్శకము తృతీయార్థ ముందును నిల్చును. (శార-౨౬ సూ ఉఊకుతుఎము కరతలం బున నప్పళించె (శల్య- ౨-౨-౨౭౨) ఒకానొక చో నొక విఛక్షికి మజియొక విభి_క్రియు నగు, ౨౮ (భాంకారం౨౧ సూ) (వ్యా-నం-_౨౫౪ ౨౫౪ 1 వి | నంస్కృ్బృత ప్రసిద్ధ విళక్తులకు విలక్షణములస విభ కులు మైతేము (కారం౧౦-౨౫-౨౬-౨౨౯-మొొ "పెక్కులు 'కెల్టున వచ్చు

లి0 (కార-౨రో సూ(ేపు వివ ౧-౨/౨౮) విభక్తి విపరిణామము 'తెల్లున లేను నని దూసూతిమున శర్థముం కాన నిందు విధింపంబడిన విభక్తులే కాక 6ా వ్యాక్యైతియందు విధింపంబడని విభక్తులు సైతము లెల్టునల బ్ర యోగింపంటడుట గలదని ద్‌నికిం దాత్ప్సర్య్యము. ఉదా .-బేరోలగం బుండు (ఉద్యో-౧-ఆ-.౨౭౦) (ఇటంీపేకోలగమం దుంతయు అను స్ప్తమెి రావలయునుు) (ఇక్షె యంతటను నరయునది్శి. నెజకులాడి "వేదన 6 గావించు (ఆర ౧ ఆ 5౧౮) తీర్థములాడ నోపరు (ఆర--౨ ఆ=ఐ-౨౬). వారు సుఖ మున్న్నిరు (ఆది ౭-ఆ-౧౨౯. సీయంచైన నంబంధము (ఆది-౮ ఆ-౫_౨), నీయం దర్చితం బయ్యె (నభా--౨ ఆ-౧౦౨౨).

౧ వివ .-వాహనమును దిగను అను దాని నీ సూత్రము నకు లక్ష్యముగ * నుదడాహరింపరాదు “వాహనమునుంచి దిగనుఅను చోటి “ఉంచి అధ్య్యాహార్యమని తలంపవలయును. వాహానమునుందడి దిగెను అను వాక్యము నాధువే కాదు అట్టి[వయోగము మృగ్యము

౨ వివ "_వక వాళక్యమున రెండు నిభక్తు లొక్కం శబ్దముపైని నిల్వవలసి వచ్చునపుడు కర్భృ-కర్మ్శా2ధికరణ సంపుదానా౭- పొదానములలో6 బరవిభ కీ బాధితమై పూర్య పూర్వ విభక్తులు నిల్చును. ఉదా “గంగనుగూర్చి యొగి నాఖనముం జేసెను” అనువో '"గంగయం దనసెడి యధికరణము బాధిత మయ్యె ఇక్షై యంతటను నవతటుంగునదిె. 4

నాహనమును దిగను” అని యుదావహారించెను, ఈతందు “ఉంచి నంగీకరింప లేదు-ఉండికి ద్వితీయ మోాందం బియోగము లేదు

• ఇట్టి యుక్త మార్గమును (గహింపక (కథ వ్యాకర్త "కొన్ని యొడల విభక్తి విపరిణామంబు గాావ్యాంబు ఉచా:-ఈతనినో సాటి యనంగ మిలనంగ (నిర్వ-3 ఆ) ఇచ్చటం దృతీయకుం బంచమి మాదపు గళ్లైను. (వొధ-కార-_౨౬ నూ” అని సూత్రించి యుదాహా 66ఇిను, ఇది సరిశాదు. 'లెల్లున విభక్తి విపరిణామానస్వ్యయ మే నమ్మా తము కాదు (దూ-వ్యా-గం--౨౧౧౯- వివ ౮౮౧-౯౮౨ వుటల్సు,

(కారం౨౫-.౨౬ సూ)'తృతీయా న _ప్తమ్యర్థక ద్వితీయ ౨81 ఉేదంతెక పచనేతరములయు నాౌపవిభి క్తి కై కవచ

'నేతరములయు జడముల తృతీయా న_ప్పములకు ద్వితీయ

ంరెకల్పికముగ నగు ౨౫ (బా-కార-౨౨) (వ్యా-

సం-౨౫౫ 1 విమ).

మహీమన్‌ మహి నొప్పు (ఆదా) ఆ-౬)=(మ్మయహీమచేత మహి యం దొప్పు” అని యర్థము). దిక్కుల నించె యశము (సభా=ం ఆ-౧౭). ఉదంకైకవచన"-ఆశిత్ర పోమణంబునన్‌ (ఆది-౧ ఆంజ). చిగుర్మునన్‌. ( ఆశిత వోమణంబుకొాంచిగుడున్‌” అను ద్వితీయైక్షవచన ములకుం దృతీయా న _ప్రమ్యార్దములు లేవు ఆశ్రిత పోమణంబులన్‌ = చిగుకులన్‌ అను ద్వితీయా బహువచనములక్షుం దృతీయాస ప్తమ్యర్థ ములును గలవు) ఇక్షు యౌాపవిభ క్తి వై కవచన,--అన్నిటన్‌ =(అన్నిటి చేతన్‌ ._అన్నిటియం దున), ( అన్నిటిన్‌” అను ద్వితీయైకవచనమునకుం దృతీయా న _వ్రమ్యార్థముల్పు అలేవ్చు. కాటన్‌ = (తాటి చేతన్‌ _ఇ్రటి యందున్‌) ( త్రాట్‌న్‌” అను ద్వితీయైకవచనమునకుం దృతీయ్యా స్తమ్యార్థములు లేవు. ఆశాడులన్‌” అను ద్వితీయా బహువృజనమా నకుం దృతీయా న _ప్తమ్యుర్ధములు గలవు).

౧ వివ'_అజడవాఛకముల ద్వితీయా బచువచనంబునకును నీ విధి వదర్తిల్లును. మనుజుల వ్యిప్రుండు (మనుజులలో విఫుండున మధికత్వ భాజన (శాంతిం అ-౭౧). ఘైనతర న్నన చక90నాకముల నలరు (చకవాకములవేత) (హరి_ఉభా-౭ అ-పౌఢ-_కార-౧౭ స్ఫూ ఫుకు షులను దృ ప్రి. బొందుట (ఆను-.౨ ఆ-౧౭౫), (వురువుల చేత) పళువు లను మేటి యజ మఖల చతువ్పదములను భేనువు మిక్కిలి మానవు లను పాన్‌ వ్రావ్మూణుండు వరిన్పీండు పన్షులందు స్యెనము. .. (ఆశ్వ-౨ ఆ-ం౧ం౬౧). (వశువులన్‌=పశువులందు- మొొ,

ఉదంత జడంబు తృతీయకు ని వర్ష్మకంబగు ౨౬

(బా-కార-.౨3) (వ్యా-నం-౨౫౬ 1 పపు,

రం (కార-౨౭ స్ఫూ ద్వితీయార్థక ప్రధమ

నా కతం బున బహు దుఃఖముల్‌. గలి7 (కర్ష-3 ఆ-౯-దిం (మూ-కార-.౨3 సూ, ౧ వివ), వన _

• నహాజమగు జడంబు + ద్వితీయకుం బాథమ నెక

ల్పికంబుగ నగు, _౨2 (ా-కార-౨౪్ఫు (వ్యా-నం-

౨2 1 వి,

'ఛరతా మ్నూయులప పాండవేయుల (తీ యి మయి నొనిన... ... (నభాం౨ ఆ-ం౮గి.. ఒకట ద్వితీయయు నొకటా ద్వితీయార్థక పాథమయు నిల్చి సముచ్చితములు గానచ్చును, ఉం భోకములోని వర్తనములుం దగువారి నెజుంగుదు, (ఆది-7-౪- లర

౧ ఏవ ;-నవహాజమగు అనుటచేతం ద్వితీయా న_ప్తమ్యార్థమూ లందు పచ్చిన ద్వితీయకు6 (బథమె రాదు, ఉదాహలంకం గలకలంబు

ప ఆఅజడ్రోదంత తృితియకును *ని” వర్షక మేశత్వంబునం గలుగు నని (పాఢవన్యాకర్త సూతి)ం చెను గాని దానికి బలమైన కవిప్రయో గము ల్తభీంపలేదు. (పాొఢ-కార-౧౭ సూ వనుంగన ీనుంగు

వైచుచు (భాస్కర-యుద్ధ్రు. అని యాతం డిచ్చిన పియోగమున “వనుంగుల నేన్లుల వెచుచు” అనునది కవిప్రయుక్త మన వచ్చును పష)త్రఘమాగాంతరము లేదని యాతండే వాసెను.

కొస్నియెడల నజడంబు ద్వితీయకును (బ్రధమ కానంబడి యొడొ”. (పొఢ-కార-ంనా సూ. దీనికిని బలమైన పి యోగము కానరాదు, పథ వ్యాకర్త యిచ్చిన యుదావాతు లన్యభధా సిద్ధ ములు: *మదనాగ 'మెదిర్చి అనుచో మగనాగ వెదుర్పన్‌” అనియు?

• తననార జేంద) మ క్కుురు కులఏీకుమోంద నెనకొల్పె” అనువో క తనవార ణెం్య్యదు న క్కుూరు కుల,, *” అనియు *తతంాతుహ యో తిమ మొక్కె-డం గట్ల బంచి” అనువో * త్యక్కతుహయో త్తమి నొక్కడం గట్టం బంచి” అనియుం గవి (వయూు కృ పారములని చెప్పం దగును

[00] (కార_-౨2__౨౬౯ా స్తూ 'కాలాధ్యవాచక (ప్రధమ ౨98 పుక్షైను”=(లంకయందుం గలకలంబు వుక్షై అనుచోట “లంక కలక లంబు పుక్షైను” అనరాదు, (పాము=కూర్థుము) కరార్థుము సీటిలో నుండి వెడలి వికమింపనేరదు గాన ఆను-౧ ఆ-._౨౩౨” పద్యము లోని నీటలో ను వెడలకుండి” అను పాఠము నరి, 'ఆను-౧ ఆ౨99 ” పద్యములో ని “నీ ర్వెడలి” అను పారము కవిపయుక్తము కాదు, “నీర్వడసి” అనునది తిక్కయజ్వ (పయుక్త మనందగును”, తీర్థము. లాడనోపరుిఅను వోట సెతము తీరిములన్‌ "అను స _ప్థమ్యర్థక ద్వొతీయకుం (శధమ వచ్చెనని తలంపరాదు ఇది కార-__౨౪ సూత్రమునకె లత్యము, ఇన్లై “వేరోలగంబుండూ మున్నగు స్థలములు సప్తమి కా-దేశమగు ద్వితీయ చోట వచ్చిన సొధమ యని చెప్పుటక్షు వలను పడదు, జేరోలగంబు మున్నగునవి ఉదంతములగుటవ్లేత న్య యడం “వేకోలగంబునన్ల) అనియీ నిల్చును గాస ద్వికీయయే నిల్వదు కాన నట్టి స్థలములెల్ల కార_౨౮౫ సూతి)మునకె లశ్ష్య్యములని తలంప్రకతీరదు కాలాధ్ధుములకుం 'చాయికంబుగాం బిధమ యగు

ఠా ( బౌఎకారం_౫్బి (వ్యా-సం-2 ౫౮-౨౫౮ 1 వష

నిన్నవచ్చె=(నిన్నటి వ్రనమందు వచ్చె) లేఫ్టు గన్హానియెదంగా కేమి 'నేంజెశెదన (మనుచ-_౨ ఆ-౧-౨) జీవపు జనవతి యనిక్షిం జనుట(భీవ్మ-- 3-అఆ-౯ా (తేపు=పా్రొతః కాలమంద్యు వారు కోశము నడచిరి ఆ చో టిచ్చటివాక యోజనంబు గలదు (అర_౨ అ_౧౭౩) (యోజనంబు= యోజనమందు)

౧ వివ ._* పేళకోలగంబుండుి మొదలగ్గువానిని దీని చొప్పున 'జేళ వాచకముల సష్తమికిని బిధమ యగు "నన్సి సూతొంచి సాధింప రాదా యని భంకంపనరాచు, (యమూ=పొఢ-కార-_౨౦ స్సూ “సూర్యుండు తూర్పున నుదయించె అనుచో "తూ ర్పుదయించెో అనరాదు గదా, ఇట్టివెల్ల కార__ం సూతొమునకు లవ్యములనుటయె యు క్రము

వి శేవ్యంబునకుం బోలె విశేవణంబునకును చాయి

ఏలక(కార_.౩9౯-౩౦ సూ, ౧-౨-౩|/౧౨గ వివ) విశేషణ విశేష్య విభక్తులు కంబుగ లింగవిభ క్రి వచనంబు లగు, ౨౯ా (బా-కారం ౧౯ (వ్యా-సం-_౨౫౪- విషు, నందతనయుండు కృష్ణుండు నాకు ద్రిక్కు- బేవక్‌ పుత్త్ర) వారిని నుతింతు నెప్పుడు, శుభ విధాయుల రామకృష్ణుల భజంతు, భువనవంద్యను రుక్టీణిం బ్విస్తుతింతెం ్గ్‌ ౧ పవ:పైది సామాన్య విధి ఇది నర్తిల్లని విశేషస్థలములుకు గలవు ఉడావరాముండు నా మిత్రము, (తత్స_౧౮ సూ, హానుమం శుండు దూత. (తత్ప-౬3 సూ సురిలు మహాత్ములు. (తత్ప-౯౬ం స్తూ ఉన్మ త్తవేషిణిమయైన లచ్చి (ఆర-౨ ఆ-౧౧౬) (దచూ-ళతత్పం౧౭ సూ ౪ వివ) తల్లి విదుపీ.తండి విద్వాంసుండు మొ ౨౨ ఏివ వష_నీవలిగిన నడ్డమె పుర హారాజ'కేశవులై నన్‌ (ఆదిలో ఆ-౧్ఫొ పారుండు వానసికిం బిత్యతమై (ఆరక ఆ.౨6 ౪) (మాం వ్యా-సంంవి స్త 11 ౨౫౯ విమ, ఇవియు విశేషపిరూగముల్కె 3౩ వివ? “రాన్ని యడల వి్‌ఫయ విశేవణ మొండ బహూవచ నాంతంబయి విశేవ్యములు ఇ్పష్ళాట్రి కన్వ్యయ యోగ్యం బగ్గ (వాఢం కారం_౨౫ సూ, ఉదా _క ఇది దమీణాపధంబున కిదియు విదర్భాఫుర మున కిది కోసలక్షిం దిది యుజ్ఞయినిక్షి. 'దెర్చవులు (ఆర-.౨ ఆ_౭౦)చ, నల దమయంతు లిద్దజు మన; (పభవానలదవ్యామూనలు (ఆగ-.౨ అ=_౨ర) ఇట్లు ద్య్యంద్వ తత్పురుషములలో ను _త్తగవద లింగశ్ష నిబ్చును వచు నల్చత టో మృతులు చెష్పుడునపుడు ప్రకృతి పద జా వ్‌ బు ఎగ్సృ్పచున్నవి అ్మపాణివాచకములగు (స్ర్రీసమంబులయిన విెశవణం బులయు మువర్షకాంత నిశెషణంములయు బహువచనం బున కెకవచనంబు వికల్చముగా నగు ౩౦ (ాంకార- ౨౦) (వ్యా-సం=౨౬౦..౨౬౦ | వ్వ్‌ ాానవ్యస్యల్లా వాం న్వాంా జ్యాని విశవమణ పదేష్వవి” (ముగ్ధ-న్యాఖ్య_కార-30౯- సూ

(కార-3౧ సూ) విశేషణ వి శేష్యముల విభక్తులు 285 (స్ర్రీసమ ఎవమాటలు 'ప్క్కే-ల*-వమూాటలు సపెక్కు-లేల? మున్హ్ర "కాంత -ఇష్టమగు పదార్థ్‌ములు=ఇష్టములగు వదార్థములు, అఆప్రొణి వాచకముల కనుటచేత వంద్యములగ చై నతములు జిత్రసింహములగు 'నేనుంగులు మున్నగుచొట్ర నేకవచనము నిల్తుదు ష్య అన్ని ప్రభృతులయు, సంఖ్యావాచకి ములయు వాడు కలో ముదట వాడంబడుదానికిం బరిధమయు! దర్వాతి దాని క్రితర విభ్ధాక్తియు బహులముగ నగును, ఇట్టి యెడలం గొన్ని చోట్ల ష్ట సనమూసమాత్య్రమె వర్షిల్లుటయుం గలదు 3౧ (వా-కార=ఒ.౨౬ స్ఫూ (న్యా-సం ౨౬౧ 1 విష ) అన్ని (ప్రభృతులు-అచ్చిఎ ౧ సూత) వినరణమునల. 'బేక్కొనం బచెను, ఉజా -గుజ్ఞ్రము లన్ని ంటికిని=గుజ్జముల కన్నింటిక్రిన్సి గుజ్తములు నాబ్లీంటెకిని= గుజ్జములకు నాళ్లింటికిని, గుజ్జిములు ల్మ్ష కునువాగుజ్తము లకు ల్యకున్ను (నంఖ్యాళాచకము లన్ని పిఛృతులలోని వె మైనను నిట్టి సంస్కల్భ్బత స్టలములక్రై “సంఖ్యావాచకో ములయు* అని వేజబుగ గ౦హింపంబజెరు ) కచకు లందజును (విరా_౫ ఆ 33౧) దిశలు పదింటను: (మహ్మాహుం ఆ-౪ర్యా లోకముల కన్ని(ిక్‌న్‌ (ఆను-౫ ఆ 3ంల్సె పస్టీ సమాసమాతి._మూ యిరువురతో (ఉద్యో ౨ ఆ ౧౩౫) వాని యిన్ని ంటికంకొను (ఉద్యో __౨ అరా) మో యిరువురలో (శల్య--౨ అ ౧౦౮) ఇట్టియెడలల ' మే మీరువురతో. అవి యన్నింటికంకు _ మా రికువురలో*”” అను రీతిగల పియోగములులేవు, శ కార 59 క వంద్యమగు చై వతములు. జితీసింహమగు శీనుంగులు” మున్నగు ననిష్టయాపము. లాతని పక్షమున దుర్యారయులు, అశ్హే ఉ“ఆన్నయన్వు వానినులు” మున్నగు ననిష్టరూప్రములుసు దుర్యారిములే యగు న + సూరి యిట్టి షీ సమాసస్థలములను జూచికొన్నక్సై యగ ప

లిలిరి (కార-3౨నూ ౧ విష) ఫ్యా ళ్యర్థవ్యవఛానమున విశేషణము (పశళూంతమగుట ద్వర్హ వ్యవభా నాభౌవస్తలములకన్న నించు కళేద ముండుటచే నిది ఛ్వాద్యర్థక వ్యవధానమున వెేషణము (పధమాంత మును వి ఇెమ్యు మిత్రర విభ _క్యింతేమును వికల్పముగ నగును భ్వాద్యర్థ వ్యవధానము లేకున్నను (అభ్యావ్యా తము కావచ్చును నట్టి కార్య మగుట గలదు --, ఈవిధి పస్టసలమునం దఆచుగా నగును. 3_౨ (బా-కార-_౨౬ ఆిత్ర్రా, (వ్యా-సం-.౨౬-౨ ] విచ్చు “అగు=అవు=ళై _ అయినఎ_ఐన _ అయిఐవఐి మొదలగు నశు ఛాతుజ రూపములు ఛ్వాద్యర్థకములు యే వల్యేర్థ వ్యవధానమున అజా సుగుణాభిరాముండగు. 'రాముశకున్‌ =ఎసుగుణాఖిరాక్టునకు రామునకుక్శా సుగుణాభిరాముండగు రామునిచేన్‌ =నసుుసళాభిరామునిచే రామునివేక్‌. భ్వాద్యర్థవ్య వధానము 'లేనపుకును-సుగుణాభిరాముండ్సు రామునకుక్షాం సుగుణాభిరాముండు రామునిచేన్‌. [పయోగములు ౧ వివరణమునం జూచయిడును ౧ వివ _అతిమూానుష మత్యద్బుత మతిగువ్క_ర మయిన కేశవా ర్జున కత్తిని (ఆదె-౮-ఆ 3౧౯ అవార్యుండు దోంణునకున్‌ , (ఆది=౫ 'ఆ.౨౩౩) వ్యాగురుండు భాక్షజ్చచే జ (ఉద్యోం_ల అ _౨ర౬ హోతండీ పరాశర సుక్రుచేతన్‌ (ఆళి ౧ ఆ రి, దు శ్చాంతిక్షుం డాసుళరా ధనున్‌ (ఉద్యో_3 ఆ_జూ) అస్రుకళా సముజ్వ్యలుండు. పార్దుతోడ (కర్తం లర ౨) సార్థివసుత్రు లిద్దజన్‌ (ఆక ఆ౧౧౧ో తల్లి జాపదితోడన్‌ (జై_౧ ఆ-గాబ్సి,. అద్యుయ హిరణ్యగర్భునందున్‌ (ఆము_3 అ-౮౦) ఉద్దండ = -ఖడ్డ వ్యాప మిమ్ముంచుకొండకు (చునుచ అలై అ-౧౬్బు, శొనలేదు

(కార-3_౨ సూ, 9-౩ విన సిద్దార్ధానువాద సూరి విధానములు 27 వా ౨ వవ " భ్వాద్యర్థ వ్యవనాన మనుచోటి యాదిశబ్బము చేత సువశాఖిరాముండని 'యన్నయంబడిన రాముంయ౫ పుణ్యక్లోకుండనంగ ఇం యజ్ఞ "రణత్రుంకనలగం దనరిన నలు భార్యను దమయంతి యనలోం బజింగిన దానన్‌ (ఆరిఎ౨ అ-౯్జ౯్రాం మున్నగు స్థలములు సంగ్రప్రూాంహంబ కు చున్నవి 3 వివ ;_ ఉన్న_కల-_ని వర్షకాదులగు కో ర్హంర్థకాదులే కాక భఛావార్థక న్టలములగు + రాముండు వచ్చుట మేలు * మున్నగువాని “యందును గయ నిఠకాశియమై యుండుట యసంభవమగుటవేత నా భాస క _ర్హృత్వోము 'వెలయుచు౦ండ్సును (దూ-_వ్యా-సం_౨౬౫ [1 విషు, తాన నచటి కర్త్రర్థ విహిత మగుటచేతం దృతియాదులు నాక ప్రాతి పదికాజ్ర ప ఛు జ్ర ర్‌ ప్రధమయె వచ్చుచున్న దనంద్రగును గాన నట్టి భావార్థకా (ట= మి=-చెొం) దృనగంయ ల వి ) స్య మునందును బ్రిధమావిభా క్తి వచ్చునను వీధాన ములు (సూరిగా ప రివి) సిడారానువాదముల కాన వానిని వేజుగ , ధ్‌ థ నుపబేశింప నక్క_జఅఖిదు నవం వం ర! య జై వాక్య న్యాయసిద్ధములస ప్రొత్రిపదికార్థ ప్రధమలని భావింపంజాలక సూరి యీ క్రింది సూతిములను సయితము ఫునరుక్త ముగా సూతి)ంచెను, అవి యుళ్లం బితాళ్యయములుః వాని నిటం జూపు “చున్నాను, భవత్యర్థకంబు సన్నిహిత విశేషణంబునకు నద్హాని అజ్‌ ముందటి వి శషణంబులకోయి. పదంబును బహూుకంబుగా ననుష్తియు త్తం బస ౨ (వ్యా-సం..._౨౬-౩ || విమ, అతులుంచై. యహిుమేయుతొ. హరిని గొలుతు, (వాక్యమం ౧... ల 'న్వితమగు, “అయి” శబ్ద మనుపియ్యుక్త మనుట సరికాదు ) అయి. పదానుపియోగంబు లేనిచో. దుది విశేష ఇంబునశేని విశేషణ-బు లన్నింటి శ్రేని మోూంద సముచ్చ

విలీరి _ (శార-3_౨ సూ, 3 వివ) సూరిగారి పునరుక్తవిధులు, యార్థ ఎబు. విభ్రాషం బ్రయో%ంపయిడు 3ం (వ్యా- నం ౨౨9] విషు, అద్యు డపిమేయుండు నగు వారినిం గొలుకు ఆమ్య:డు నవ మేయుండూనా హరినిం గాొలుతు ఆద్యుం డపిమేయుండగు పహాకిన్నిం గొలుతు, భాతుజు ని శేషణవ్యనడానంబున నిజేషణంబు ౬ న్నింటి కయి పదం బన్మపయా క్షం బగు, ౩౧, (వా సం.2౬౩ య ని శ విష) ఆద్యు-డైై యప్రమేయుండై యఖలసేవ్యుంతై యసంగెడు "దేవుని నభినుతించు. ఇచట మజియుం 'శుళాగ వెచిత్యంబు గల దది (వరో గంబుల నెజుంగునది ఇట సూరి యుళ్లేశించిన వికిందిరీతివి కానోపును -- క్‌ = .యాహణప్రియమయి ది ర్శంబయి తమ(త్రియ వ్య ఈ లం బవి రోత ఫుణ్యకర్ణలాలసమగుచున్‌ (ఆదొ=౮" చ. అఆయతమతులయ్యు నొరుల కలవియె చెప్పన్‌ (ఆర ర_ళ ౧_౨౫) (౩ట భావ్వంతర జన్య విచేషణ ప్రయోగము లేదు భావార్థకాది యోూగంబునం గర్హకుం శటధమ యగు, కు (వ్యా-సం...౨౩ 1 విద ౧౦౮౭ పుట కొొయ-..3౫% సూ_-మొ ఈ౭ వ, కల సూూతములలో విద్ధింపంబడిన శస్త్రం జన ట" వర్శకాదులును (గయా ౧.౩.౨ సూూత్రమున విధింపంబడిన “నుజొయు భి "వార్థ కాదు లనంబడును, ఉడా _నాొముండు వచ్చుట రాముందు రాంగా లక్ష్యణుండు గాంచె. శాముండు విఖ్ఞందినం ద్రలోకంబు లాకు లం బగు రాముండు పట్టిన పితిన్మ ఏవిని బుకోహితుండుగా,_వీనిని బుకోహితునిశా మున్న గువానియందు. కాన్‌” అనునది యను[పయు క్త కబమనియు (బాక్రృయా-౧ంం౫ సూ విశేష్య విభ కి నచనములు యూ పాన్‌ యి, విచ2వణమున కయ్యెననీయు నట్టి *కాన్‌” ఛశ్చాంతము కియావి సమణ- యలు మయ్యెననియు నెజటుంగునది

(శార_35_9ళ సూ) యుష్మ దస్మ చ్విశేషణ మాపములు. బిక్రిత్రి (యధవూాంతింబులగు యుష్మ దస ద్విశేషణంబుల “కీ త్వంబున వూనుటును బహూక్తుంబున “ఈ ము*"లును నం తాగవుంబులు (వౌయికంబుగ నగు, 39 (బా-కార-39) ఈ యూగమంబులు పరంబు లగునపు డుత్యేంబున కత్వింబగు, వలో (బా_-కార-3ళొ (వ్యా-స౦- ౨౫ 1 విషు, నీవు ధన్యుండవ్చు నేను ధన్యుంయను. మిరు ధన్యులరు, మేము ధిన్యులము, ఇకారంబుమిోంది “కును_వు_క్రియీ విభక్తులి యుత్వం బున కిత్వంబగు”, (తత్న..౨౬) అను సూతిముచేత *వ్చునూల శిత్వం బగు నీవు సుకృతివి, నేను సుకృత్తిని, పసి వెెషణ పిధమయందును లో నీ విధి వ రిలను ఉదా _మహామ్పిండవగు నీవు మొ, యు శ గ్‌ ఆ రిహరుండగు నినుం గొలు నంబుజాడ ” బం గర్వగరిష్టుండగు న! కూ లు న తనన వశత వనన న వమన. ఇళ్లు వా్రాఢ వ్యాకరణమునందును శార ౨-౧ సూత్రమును ననా వళ్యక్రమగుటచేం బ్రత్యావ్యేయము భుజూాటోప భయంకిరుం ఖి డర్జును కోపానలము” (ఉద్యో-ం అ ౪౬) మున్నగు పియోగముల లోని అర్జును) మున్నగునవి యొకగా” విభక్తి లోవీంచిన వ్యస్త పషష్ట్యంత పదములనుటలొ తతి యేమియుం గానరాదు (ూంకాకం ౧౯ స్సూ, అక్లు ప్రొథ_కార__౨౩ సూత్రమును (బ్రశ్యాల్యేయమె అందలి యుదాహృత్రులన్నియు. ఇ-రక్ర సూతా్రంతరసాధ్యములె, (దూం-వ్యా- సం__౨= ౨౨ వివ ౧౦౮౦ పుటి, నన్ను౯ కొన్ని నెడమాటలాడుచు నతేండు చెట్రవట్టినన్‌ అని వాక న్యాయసిదముగా నన్వయింపనగునుగ దా, టబ్‌టె వ్‌ వా గధ లి దీనికై కొయీన్వయంబున "రెండు పదంబులకు స్వస్వామిభావ సంబం ధముగలవో సంబంధి పదంబు వష్టకి ద్వితీయ యగు”నని సూూకింపనేల? క “ఆ ర్రిహరుండవా నిను అను వారము (బౌాల_కార_3రో స్ఫూ ఆఎజొనూాదికము చాల వ్యాకరణ (ప్రథమ ము దణమునను నిళ్షు యున్నది

( కారఎ_3౫ -3౬--32సూ) అన్యయాు ప్మదస్మ త్ర రృృక్యకియారూప._ వాక్యగతపదములు ఇ నా 4 నన్ను (నిర్వ-౭ ఆ-౯ాం) మోరలు మెద్దలు ఇత్యాదులు సొ*యిక గంవాణంబుచే రక్ష తంబులయ్యె, అదిశశ్చాంబునికు “'వు-ను” లు-పరంబు లగుకప్పుడును సంబోధనంబునందును దాని యను నాబేశంబగు 3 (బా-కార-3ళ్ళి (వ్యా-నం--౨౬౩ [ స్లివు చిన్నదానవు నేను చిన్నదానను, ఓీచిన్న దాన, అన్య యుస్మ దస్మ త్కాార్యంబులం దు త్తరో తరి రలు బలీయంబు 3౬ (బౌ-కార-3౬ ) (వా్యా-సం-_౨౬౫ 11 విమ ్రి వారును మోరును ధన్యులకు మోరును మేచును దిన్వులము- ౧ పిన "క కార్యము క్యొయలయందున్తు గల్దును ఉదా వారును పోరును జనివితిరి, మారును మేమును (మనము) జవింతిమి, పో) క్రమునందు /౧చూూ-కి'యా ౩౬) “అిత్యుము్న ను )రనాద్యర్థమునందు (చూ+-క్త్రయా 3౬) “అత్య ముసై తము నచ్చు మిోరును మేశును ననంగా మనము చదున్చవము పాొర్షనము తేశపుడు రి తద్ధ ర్మా ద్యర్థమున మనము చదువ్సుదుము అనియి యాసను (చూ. వాస్ట్రాసం-5౫0 వివ ౧౯౧౭2౦౫ పుటలు వకవాక్యంబ.నం దొకానెక్క-ండు దక్కు నర్వవదం బులును గమసిర మ్మేంబుగం బ్రియోగింపం జను 392 ప కా చి జ పూర్వమిది పరమిది యను నియమ మవేవీంపక వాక్యమం జెల్ల పదంబులు ముఖ్యయిగ"6 బద్యములంద్రు. బికృశతార్త పికాశక్రతకు య (యు కొన్ని నియమ వావ్మేష్షంబులయి యుండున్సు. ఉదా _రాముండేనిం గృప్షుం హం జేనిం భజింపందగును మొ, ( ఏని రామ్సుంకు” మున్నగు రీతిని బ్రియో నాననా నాలా వానాలనాణా ననన ననిన ననన ళా నాకా నననాననో నానన ననననననననాస్త్త్త తననుతాను కనన భో నతన ననున నానన నాతమునిమనాయనము నాయని. జ్‌ సూరి “వలచినట్టు అని సూతొంచుట సరికాదు,

[51] (శార-32 సూ. ౧ వి) వాక్యగతపదముల (కము నిర పేత్తత ౨] గింపరాదు) (వకృతార్థ (వకాశకతకు భంగము లేకుండునట్లుగ నను. టచేత *రాముండు రావణుని జం పెను గుంభకర్లుని * అను రీతిని (గ్ర యో%ంపరాదు (పకృ్ఫతార్ధ (పకాశకతకు భంగములేకుండ విశే మణ విశేస్యములును బచాంతరవ్యవహితములు కావచ్చును. ఉదా: చ భవ జ్జనకుం బరీక్చితున్‌,. .. చేసె .. అతిడాంతుం- (భార ఆది ౧ ౧౨౪ ప్ర,

౧ వివ? వాక్యాంతర గర్భితవాకస్యముల (వ యోగమును గలదు, ఉదా - = = = ఆయుధిన్టి గుండు దమ్మలకు *-.మోరు ,.ఆంచికే యుని . పంచిన యట్టచేసి చరింపుండు అని యను దినంబుం జెప్పు ౨. (ఆశ్ర-౧ ఆ ౧౦) తెల్లున నర్గర్చము తుదిని బదావసానము కాన కల లేదు- అధ్యాహాంములు నంస్టల్భృతమునవ లె. జేయనగును, పద్యాంతరములతోో 6 ఏలకము నుండవచ్చును. ఉ , తానొకపండు -చెచ్చెరన్‌ కు కొని (వచ్చుడు.. (ఆది ౨౨ అఆ ౧౯ ౯-=౨౦౦).

ఇది కారక పరిచ్చేదము (నమ్మాం స్తూ) సామర్థ్య ద్వైవిధ్యము-సమౌసము బాలవ్యాకర ౭నో దథ్యతము (భొజ 1 సవరాసపరిచ్చేదము పృథక్పసిద్ధార్థంబులగు పదంబుల 'కేకార్థమునందు

వృత్తి యేశార్ధీబావ సామర్ధ్యంబు, ఇది సమాసము

లందలి సామర్థ్యము. వాక్యములందలి పదముల

యన్వయము (రాముండు రావణుని జం పె) వ్య ేశ్షూ

నామర్ధ్యముం, ౧. (బానమా-ం సూ) (వ్యా-సం-

౨౬౬కి విం

పరన్పచాన్వయముగల ,పదములు సముదాయశి క్రిచే విశిష్టై కార్థ బోధకంబులగుట సమాసమని తాత్పర్యము, సమాసార్థ

242 _ (సమా-౧ సూ-౧--౨ వివ) వృత్తు లైదు విధములు బోధక వాక్యము సమాస విగువాము. సమాన మసలా నంశ్నే పము. విభక్ష్యాది లోపమునం బదము నంక్షి ప్త మగుటయు ననేక పదంబు. లేకీభవించి యొక్క. పదంబసటయు నిందు నంభవించును* ౧ వివ -నృత్తు లయిదు విధములు _ కృ త్తస్థత నమామైక శేష సనాద్యన్త ధాతు రూపాః పజ్బు వృ త్తయః” విగవాక్యావయవ పదాన్టేభ్యః పరః అన్యః యోయం విశిస్పైశార్థః తత్పతిపాదికా వృత్తి శిత్యన్థఖ (సి-కౌ-ళ0౧౭ పుట చాలమం-వ్య్యా్రా. సమాన వృ తియందును చద్భిన్న వృత్తులందును విభకశ్ర్యాదుల లోపము గల్గును ౧ కృద్వృ త్తి- చీలిక=(జనుల నేలువాండు. ఇది దీని విగ్రహము. ఇందలి “ఇక” అను కస్టత్పత్య్వయ ము కరృ్రర్ధకము)- ఇది సాధ్యము, (అచ్చ తెబ్లుద్సి సెద్ధమగు కృద్వ్థృ త్తి-సరోజము (నరసి జాయత ఇతి సరోజమ్‌. ఇది ద్‌సి విగ్రహము) (సరస్సునందుం బుట్టునద్రి ౨ తద్ధితవృ త్తి..రాముని తనము=(9ఇది నాధ్యము ) = రానుత్వము=(ఇది సిద్ధము). (రాముని యొక్క భావము). ఇందలి “తని ప్రత్యయము భావార్థక తద్ధితముం 3. వకశేపువృత్తి. దీనికి ద్వంద్వసంసష్థ్యయు సమానససంజ్ఞ్హ్హయు లేవుం ఉదా” -పితిలు=(మా తెాచ+పితాచ=పితరా=త ల్లిదం(డులు), రాములుఃణ రామశ్చశరామశ్చ(రామశ్చ=రామా ) ఇది సిద్దము సాధ్యమువ తల్లులు=(తల్లియులదల్సియు) తండు)లు = (తండి'యుం+దండ్ర'యు). ేి సనాద్యంత థాతువృత్తి'-చికీర్టువు చా (కమ్తుమిచ్చుఖ=(చేయ నిచ్చ గలనాండ్యు.. (ఇది సన్నంతధాతువృ త్తి 'జేషయమా నుండు=(పునః ఫున రత్యన్తం వా గీయమానఏ=(మాటిమాటిక్షిని లేదా మిక్కి-లిగను గానము చేయయిడినవాండు) ఈవృత్తి సిద్ధమాతి'మె. ౫ సమాస వృ త్తి;=ఈ ప్రకరణమున వివరింపంబడు తత్పురుపాదికము* ఉదాహి రాజవుపషుండు”( రాస్ఞః+వురుపు ఏ=(రాజుయొక్క ఫురుముండు) (ఇది ॥ చసమంచడు_ సిద్ధము. రాజువుకమువు6 =(9ది సాధ్యము), ౨ వివ :_ “రాజపురువః అను డానికి “రాజ్ఞ *+వురుపః' అను

(సమా-౧సూ ౨-౩-6 వి ) అలౌకిక విగహమ.-(పాదులు-వీకటేశాన్దాయము లిశ్మప్రి, నది తాకికవ్మిగహము లౌకికవిగవహామనలాం (బ్ర యోగయోగ్య ము. (ప్రయోగ యోగ్య ము కానిది యలాకిక వ్యిగహము., “రాజన్‌ __అన్న్హ్‌ వుకుషుశసు). ఇది యతాకికవిగహము. ఇట్టి. యలాకిక విగ్రహము నందె కృత్తన్థత నమాసముల వివక్ష చేతం గృ త్తద్ధిత నమాసంజ్ఞలు గలిగి కృృత్తదిత సమౌ సాంతత్వమున' (ూతిపదిక సంజ్ఞలు గల్టును. శ

అట్టి (పాతిపదికమున కవయపవముల లోనివస స్యుప్పత్యయాదులు(ఆది. శజ్బముచే ద్వంద్వ చకార మధ్యమ పదాదులు (ాహ్యములు ) *సుపో ధాతు (పాతిపదిక యో” (౨-౪-౧౮) (సికా ౬ఒ౫ం నూ, సికా 3౧౯ పుటి అను సూతముచే లోపించి కృత్త్థత నమాన (పాతిపది కము లేర్పడును. కృత్‌ _-వరోజ-నాము తద్టితె -రామత్వ-దాశరథి, సమాన -రాజపుకరువు ఇక్షై సాధ్య (పాతిపదికములను నెన్నవలయును

59 విన _ నాధారణమూూా సుబంత వదములశకే నమానము* గల్లును. తిజంతములకు నమాానము సాభారణముగాలేదు. * (వశ నమతి=(పణమతి=(నమప్క_రించుచున్నాండు). ని(సిధ్‌+తి=నిపేధలి= (నిపేధ్ధించుచున్నాండు) ” మున్నఫనవి సమాన పశ్రేషములని ముగ్ధ బోధవ్యాక రృ వచించెను, వకాన్థీభాన సామర్ధ్య ముండుటచే సమౌ జ్య న్‌ ౧ సత్వ మంగీకరించినను వానికి ద్వండ్యాది సంజ్ఞలు లేవు (ముగ్గ క నా స్ఫూ (ప్రణమతి” మున్నగునవి * (హానమతి-” మున్నగు రీతిని వ్య స్తపదము'లె యని పాణ్‌నీయ సిద్ధాంతము. “క్తప్రవసిం చెను-నమ స్క-రిం చెను - అలశరించుచున్నా6డు _- అనుభవించు” మున్నగునవి యాం(ధ మహాకవి (పయు కములగుచుండుటచేతను బెలుంగున6 (ఛాదులకు. (బయోగము లేకుండుటచేతను నవి సమాసములె యనుట యాం(ధ మహాకవి సమ్ముత మన'ందగును,

ఈ ఏవ _-సాధారణముగ వ్య నస్వపదాకాంక్షి తమగు పదమునకు6 బదాంతరములతో సమాసము గల్లనేరదు. అట్టి యేశ చేశాన్విత పద సమాసము సాధారణముగా దుష్ట మందురు, కాని “ోబుద్ధన్య రాజ్ఞో

శ్రీజకి (నమా-౧ నూ ర-౫-౬- వివ )) ఏకచేశాన్వయము. సమాస మైచ్చికము మౌాతజ్ఞ"ః=బుద్ధస్య రాజమా తజ్షా-ః”” అను ర్‌తిగల నమానాధికరణా న్వయము గల్లిన యేక బేశాన్వయముగల పదములకు సమానము కాద నియు “జేవద త్తస్య గురుకులమ్‌_ భాజేన భిన్న వృుదయః౭” అను రీతి చల్లిన వ్యధికరణాన్వయముగల యేబేశాన్వ్యయ సమాసములు సాధు వులనియు నంన్క్య్యుక చెచూకరణా సిద్ధాంతము. అట్లయినను (బౌమా ణికాంధ మహాకవులు వ్యధికర ైకబేళశాన్న్వయ సమాసములతో పాటుగ సమానాధికర రైక చేశాన్వయ సవూనములను నయిత మం నీకరించి (పయోగించిరి. వ్యధికరణాన్వయ*- అవనీశు బెల్ల నీ యనుజ వ్‌ర్య విజతులు (నభా-౧ ఆ..౨౭౨) అతని కరతల ద్వయా వమర్షిత ములై (ఆర-౨ ఆ-౧గ౭ి. నావీర్య (ప్రభచులు (ఆది-౮ ఆ-౩౦౧). తన యశోవిశద ముక్తాసాధపాళికి (వసు-౧-ఆ-౧౧౪). నమానాధికర ఇాన్వయ:-ఆ నారాయణ పాండ వేయగణమాహాత్త్యా మలజ్యోత్స (ఆది-3 ఆ-.౨౧) ఆ రభాధిరూఢుండు (ఆర=౨ ఆ-౧౮క౩్స, ఆ పర్య "తాగ "పీ-వైక శృంగంబు (నన్ని-కు_౧ ఆ-౨). చానవికిం జేసిన "నెయ్యుము (ఆది-3 ఆ-౧౮౬). దానముచేసిన తతృ్సలంబు (ఆది=౧ ఆ-౧౫గ్స. అరయ భూమి కుచా(గహో రాభమెన (శీ తెనాల్య(గవోర నిన్చేతవు (పాండు-౧ ఆ-౨౩).. ఇట్టి (వయోగములనుబట్రి చౌదళా బ్దంబు-(బస-ం ఆ-౩5) ముబ్లోక వంద్య (బనవ=-_౨ ఆ-౬౦బి మున్న ₹పన వెల్ల వెరి సనమానసములని తత్పీరికాకర్తవ తె (భమింపక యీకజే్‌ ఇశాన్వయ సమాసములని తలంపవలయును, సోవివ ఇ-సామాన్యముగా నమాన మెచ్చికము. అట్లయినను “కృష్ణనర్పము"=(ననల్లని నర్చము) మున్నగునవి నిత్యసమాసము లని యొబుంగునది, *రాముండు జామదగ్న్యుండు, *'అయం౦ రామః” మున్నగు చోటులందు నమానము గబ్లనేరదు, ౬ వీవృ-నమానము పడాంతర వ్థవధావితము సాధారణ

ముగాం గాదు, కాని కొన్ని యెడలం (ది కియాజన్య విశేషణ ఖుటి

(సమౌా-౧ నూ క౬-2ర వివ ) పచాంతర వ్యవధానము-అలుక్సి మౌ సములు లైశ్చర్ట తంబులు సందర్భ యోగ్య పదవ్యవధావితములగుచు వి శేషణోభ య పద కర్ణృధారయంబు లగును (పౌథ-సమా-౧౮ సూ ఉదా;-ఈ కన్నులు కెజవని శిళున (భోజ-౬ ఆ), ఇరుల గెలిచిన తుమె ద గజులం దెగడు కురుల (భాగ-ంం న్కం). వకతమ తిరుగు నదరులు మిసెడు కొఅవిదయ్యంబు (నైవ ౨ఆఅ) బాగుగం గొన్న రవి (పకా శనై యలరుచు నున్న పుష్పకమునందు (భాన్మర-ఆరణ్య కాండ ఆనక దుందుభి నరాని పినరాని దుర్యాక్య సూచుల, .. (విన్హు-౭ ఆ) క చిక్కని చక్కని నున్నని (సుకటని శోలూడ్వయుడని ఛుల్లి సెగ -లచే నొక్క-బడని దండంబులు (విజ్ఞు-ఆచార కాండ) ఇట్టి (పయో గములు కవ్మితయము వారివి దొరక లేదు.

₹వివ _ సమా-౧ సూ__౨ వివరణమునం జెప్పంబడిన రీతిగా సమౌాసవిభక్తీ లోపించునుళాని కొన్ని యలుక్‌ సమానములు విధానసామర్ధ్యమున సాధువులగును. “జనుపాంధుండు-పళ్యతోవా రుండు-మాలతుష్ట్వ స” మున్న నవి సిద్ధములగు నలుక్సమాసములు (చూస మా-౮సూ) ఇంక నాధ్యములగు నలుక ఎనూనములు రాముని గుణములు-రాముల గుణములు-(సమా-౭_౨9) నీచేతి (పోవు-నాతోడి చెలిమి-వదొంగవలని భయము-సీయందలి కరుణ.(దూంన ంధి-రంసూ) తలం౮గాలు-ఒడింబాలు-సేస య బాలు-ఊరంబంది-ఊరంబిచ్చుక (నంధి ౨౬ స్తూ. ఉత్తరపదలోపవి సమానములు నీ చేతి (పోవుయొద ల్కా-న్నవి,

౮ వివ ._ "సంస్కృత వ్యాకరణమునం బూర్వనిపాతము పరనిపాతము * అను విషయమున మిక్కిలి వినృతముగాం గలదు. కాని యది కవి (పయోగానుపారమె. వధూవరులు-వరవధువులు (సోఒభవ ద్వరవధూ సమాగచుః)(రమువం-ముగ్ధ-3.౨౧ సూ-దున్లా. వ్యా లక్ష ణహేతువ్రలు (పాణిని సూతము). అల్పాచ్చులు గలదగు టబేత హేతుకబ్దము పూర్వస్థ్యమె యుండి హేతులక్ష ణములని యుండ

లిశ్షేర(సమౌ-౧--౨-౩ఎ౫ సూ) వూర్వపక నిపాతములు-సిద్చ సమా సము లాజువిధములూ వలయునుగచా. అల్పాచ్చులుగల శబ్దము లఫ్వుత్షర ములుగల శబ్దమూ నభ్యర్షిితవాచకము మున్న నవి ద్వంద్వమున' బూర్వనిపాతేము కావ లనను నది సత్య ము కాదని యెజుంగునది 9ఇక్తై నవూనాధికరణ ములలో విశేషణము పూర్వస్టము కానలెను మున్నుగునవియు" మయూర వ్య్యంనకము"”=(థూ_ర్త్వమస మయూరము) మున్నసనప్‌ విశేపు వధుంచే నాధువ్రలు. సిద్ధవాధ్య చదమున సీనమానము ెండువిధములు. నంవ్క్యల్భతిమం చే సిద్ధించిన దనలగా నంస్కల్బుత విభ కంత విగంహము గలది సిద్ధము. ఆంధ) విభక్త్యంత విగ్రహము గలదె సాధ్యము ౨. (బా-సమా-.౨-౩) (వ్యా-స౦--౨౬౭ క్ష విష, సిద్ధ సమాన లక్షణము నంక్ట్చాత వ్యాకరణాదుల వలననే "తెలిసికొనవలయును నాధ్య మాంధ్రవ్యాకరణ నాధ్యము ముందు వఏినరింపంబడును వాసి ద్ద నమానములు __ సిద్ధనమానను లాజు విధములు - ౧ అవ్యయిా భావ నమానము, _౨తిత్స్పునుపు నమానము. 9 కర్శు ఛారయ నవమాూానముం ౪ ద్విగు నమానవ్వ్సు. ౫ ద్వంద్వ సమాసము, ౬ బహువీ్రపా నమౌోనవ్చు, 3 (వ్యా- నం-౨౬౮ 1 విష) నాధారణముగాం బూర్వ పదార్థ (ప్రధానము “అవ్య యీ భౌవము” రో (వ్యా-నం-౨౬౮ 1] విష). యధాళక్తిగ నిచ్చెను. (శ్రి మనతికంమ్య=య ధాశ క్రి. ఇం దలి యధా” అను పూర్యానయ వము (వభానము గాన నిది యవ యీ భౌవము ప్రధాన మనంలగాం ఫయతో నన్వయించునది. ఈ సమాసమునం దవ్యయము పూర్వపదమై యుండును. ఇది నపుంస

(సమౌా-_సగ్నాల సూ నమౌొనము లాబు విధములు విజ కమువలె నుండి యవ్యయ మగును. ఇట్టి సిదధ్ధసమాసావ్యయీభావ ము పైనిం దెల్లు విభక్తులు గొన్నియెడల నిల్చుటయు6. గలదు ఉదావ నా యభధాశ క్రిం జేసి (నధా-ం ఆ-౫౭) కేవలావ్య యముల మోంది విభక్తులు.-ెడు సిపాముం బరంబు (ఆది-౧ ఆ-౧కగ్యా,

తత్పురువ కర్శిధారయ ద్వొగువులు నాధారణ

ముగా ను త్తరపదార్థ ప్రభానములు ౫. (వ్యా-నం-

౨౬౮” 11] విషు

ద్విగుకర్శుధారయములు తత్పురుపాంతర్భూతములె యం దుకు తత్పురడమము న్యధికరణము, ద్విగుకర్శధారయములు నమానాధికరణ సమాసములు.

నమానావయవ శబ్దధర్భములు ఏభిన్నాధికరణము

లగును గాన తత్పురుషము వ్యధికరణ సమాసము

౬, (వ్యా-నం-.౨౬౮ 11 వివ)

'రాజపుకుషుండు వచ్చెను (రాజ్ఞ ౩ పుకువఃి- రాజ ఫురువక)= (రాజుయొక్క పురుషుండు) ఇందు రాజత్వము రాజునందును బురు పత్య్వము పుకుమునందును నుండును గాన నిది న్యధికరణ నమా సము, ఇందలి యుత్తరపదమ౫ *పురుషుండు" అనునది క్రియతో నన్వయించుచున్నది గాన నిది యుత్తరపదార్థ ప్రధానము, శళ్చు రువ నమాన మేడు విధములు-

1 (ప్రథమా తత్పురువము-ఉదా'-పూర్వ కాయ ము=(పూర్వః +కాయన్య)=(శరీరముమొక్క పూర్వభాగము)- 11 ద్వితీయా తత్పురు పము-ఉడా;..దుఃఖాతీతుందు=(దుఃఖమతీతః) = (దుఃఖము నతిక9 మించినవాండు). 111 తృతీయా తత్పురుషము-ఉదడాా -మాసావరుండువ= (మౌ సేన+అవరఖఏ(నూసముబేత జిన్నవాండు) 11/ చతుర్థీ తత్పురు "హషము-టీడాఫు యూపదారువు=(యూపాయ + నారుఏ = (యాూాపము కొకు దారువ్చ) 1 పంచమి తత్పురుషపము-ఉదా -చోరభయముఎ=

౨ిశ్లర్ర (సమౌ-౬_౭_౮- సూ) తత్పురుషము. దాని విశేషము.లుంఆలుక్సమా నము (వోర్వాత్‌ + భయమ్‌) = (చోరునినలన భయము). 1/1 షష్టీ తత్పురూ వము-జఉదా*ఎరా జఫ్రురుముండు == (రాబ్బ -+పురువప) వా (రాజుయొక్క- ఫుపషుండు) 111 న్ప్తమిీా తత్పురుపము-ఉదా:-దానకౌండుండు = (దానే+ల్‌ "జ్ఞఏ=(దానమందు సమస్థండుు ఉత్తరపడాన్థ ప్రాధాన్యము లేకున్నను గొన్ని తత్పురువము'లె యనంబడును. ఇట్టివి తత్పుకుప విజేవ విధులు 2. (వ్యా -నసం-౨౬౮ వి ౧౧౩౧ పుట్టు ఉదా -అకించనుండు=(నా స్తి కిఖ్బాన యన్యనస)=(వమియు లేని వాంచ). అకుకోభయుండువా నా స్తి కుతో భయం యస్యన$=(బేని" నుండియు భయము లేనివాండు). ఇట్టివి త్రిపసద తత్పురుషము లనం బడును. అబా)వాస్త్రణుంచుా(న కగాాహ్ముణ?అబాావ్మూణ )= (బ్రహ ణుండు కానివాండు). ఇట్టివి *నఖ్‌ * తత్పుకుటుము లనంబడును. అతి హూలుండుూ(మాలను=వూలిక నటిక్రమించినవాండు) (అతికా?న్లో మాలామ్‌=అతిమా ల౨) ఇట్టివి పూర్వపదార్థ పభాన తత్పురుషము లనంబడును, పాాచార్యుండు = (ప్రకృష్టశి+ఆచార్య .=పాాచార్య ప= (ప్రక్చమ్ణుండగు గురువు. ఇట్టివి పాది నహాూళము లనంబడును. విశేపు విధులబేం గాన్ని సమాసములందు విభక్సి లోపము గలబ్లదు అవి యలుక్చునూనవ్సు లనంబడును. ఇవి తజుచుగాం దత్పురుషమము లగుచుండును. ౮ (వ్యా-సం-.౨౬౮ నశ విష, 1 తృతీయా ౬. లుకృమాసము_ఉదా :_జనుషూంధుండు=(జను పా+అన్హఏ)=(జన్న ్రముచేతనే యందుఃడుజజాత్యంధుండు=వుట్టుస)డ్డి). 11 చతు ర్ధ్యలుక్స మా సము-ఉదా;._అత్మనే పదము=[ఆత్మనే.. పదమ్‌) =(థాతురూప వి శేవము) పర మైష్టిపదము=(పరమై శ"పదమ్‌)= (థాతురూప వి శేషము).

(+2] (సమా ౮_౯ాస్తూూ 1-/1/౮ విన అలుక్‌ సమాసములు 10

110! పంచ మ్యలుకృమొసము = ఉదా ,- పళ్యతో వొరుండు న (పశ్యత + హరః =పశ్యన్త మనాదృత్య వారతీత్యర్థఏ, (చూచుచున్న వానిని వంచించి దొంగిలించువాండు.

1 మ ష్టులుకృమానము-ఉదా...వితుర న్పేవాసి=(వితుః[అన్నే వాస్రీ”(తండియొక్క- శివ్వుండు). హోతుః ఫుత్తు్రంండుా(హోతుక్న ఫు త్త్రాపజ్యాహోతయొక్క. కొడుకు - యజ్ఞములో హోమము చేయు వాండు హోత పితుఃవ్వన=పితుస్వసవ=వివృవ్వున (వితుః+న్వసా= (తండ్రికి సోదరె మేన త్త) మాతు వ్వస = మాతుఃస్వన - మాతృ స్వున=(మాతు:ః+న్వసాా=(తల్లికి సపోదరెవినతల్లి- పెదతిల్లి. బేనానాం స్థియుండు=( బేవానామ్‌+విగియ ౨ (మూష్థ్రండు-బౌద్ధుండు)

17 తత్పుఠకుపే.తరములును నలుక్పమానములు గలవు, కృద్వృ _త్తాన వ్య మ్యాలుకుగాలు _యుధిప్టి రుండు=(యుధి+స్థిర ఏ (ధర్ధురాజు= యుద్ధమున స్థిరుండు). సరసిజమూ(నరసి(,జాయ లే)=(నరస్పునందుం బుట్టినది=పద్ధుము) మనోజుండుూ(మనసి+జాయ లే)=(మన్ముథుండుజు మనశసునందు: బుట్టువాండు _ 1 వ్యవధికరణ బహువ్రీహి-నస ప్త మ్యూలుక్సమా సము-ఉదా హా కంచే కాలుండు (కళ్చే.కాలో యస్య స ఏ=(శివుండు=కంరమున6 గాల కూటఫు నలువు గలవాండు )

నమాసావయవ శబ్రముల ధర్మములు నమాసావ యవములలోని యొక్క యాధారమంచే యుండును

గాన ద్విగుకర్మధార యములు నమానాధికరణ ననూ

నములు ౯”. (వ్యా-న౦-.౨౬౮ [7 విష).

సంఖ్యావాచక నిశేవణ పూర్వము ద్విగువు, తక్కిన వి కేవ జఇము మొదటం గలది కర ్రధారయము, ద్విగు హి చతుర్యుగముం ఇందు “చతుష్ట్రమును యుగత్వమును యుగమంచే యుండును క్‌ర -నీలోత్సలము. ఇందు నీలత్వమును నుత్చలత్వమును నుత్చల

వి5్‌0 (సమా, డ్నాంంఎ_ం౧ సూ) కర్ణధారయలతణము. పుంవద్య్భావము మంజే యుండును. కాన నివి సమా నాధికరణములు. *చతుర్యుగము వర్షిల్లును +సీలోత్పలము రాజిల్లును అను 'రెండిటియందును నుత్తర పదములే కియణో నన్వయించుచున్నవి శాన నివి యుత్తరపదార్థ ప్రధానములు. కర్శ్ధాధారయ నమానమున6 పూరా్యావయవము సాధారణముగా విశేషణమై యుండును, కొన్నిటి యందు విశేవ్యపూర్వ పదత్వమును గలదు, ౧౦. (వ్యా-స౦-౨౬౮ క విహ.). ఉడా :- నీలోత్పలము = (నీలం చ తత్‌ ఉత్పలంచ = సీలోత్ప లమ్‌=(నన్ల ని కలువ, నవమానాధికరణ సమానసములందు భాపిత పుం నృ_ములకు6 బుంవద్భావ మగును ౧౧. (వ్యా-సం- ౨౬౮ 1 వివ) (౧౧౩౩ పుట). వి జేవణము (స్రీలింగ మైనను బుంలింగ రూపముతో నిల్చునని యర్థము, భాషీత ఫుంన్క.మనంగా6 బున్నపుంన కత్వములందుంగాని పుంస్త్వ (స్రీశ్వములందుంగాని యర్థ భేదము లేక యీకాకారమున వ ర్తిట్లునది (తుల్య(పవృ త్తి నిమిత్తకము) "రక్తః పురుషుః-రక్రాన్ర్రీ- మృదుః పురువ..-మృ దువశ్ర్రమ్‌.” అను కీకినిోర క-మృదూ” మున్న గునపి (ఏేశేవగాములు) (విశేవ్యు నిభ్ను విశేషణములు) భాషిత పుం సృాములనం ఉదాపార క్రలతవ=(రక్రా చసా లతాచ=ర క్షలళా)=(ఎబ్బని లత), మహానవమి (మహతీ చ సా నవమిాచ=మపళన వలా) * (గొప్ప నవమి సమౌానాధ్ధికరణ సమాసములలో మహచాబ తకారము లోవించును. ముందటి *అ”కార మౌశ్చాగ్ర మగును, ఉదొమహారాజు మొ. సూత్రమున నమౌానాధికరణవమానస ములందనుటచేత నమొ నాధికరణ బహూు[వీహులందును బుంవద్భాన వమొుగునుం ధ్వ_న్తమౌ యుండు=(ధ్వస్తా+మాయా యేనస$) మొ. ౧వివ ?- సర్వనామ శబ్దములకు వత్తి మాత్రమున బుంవ

(నగూ ౧౧-౧౨ సూ ౧/౧౧. ౧/౧౨.వివ)* ఫుంచద్భావము, నమా సౌాంతములు ౨51 డ్య్భావమగును, ఉదా;-పూర్వ కాలుడు =(పూర్వస్యాం ఇాలాయా6 భవళి = (తూర్పుదిక్కునందలి శాలయందు6 బుక్టిన వాండ్సు. సర పతి=(సర్వాసాం శ్ర్రిణాం పతిజజనర్వపతి;=(అందటు శ్ర్రీలకును బత్సి (సర్వస్యామ్‌=నర్వ(త్ర=(ఇది తద్ధితవృ త్తి).

తత్ప్చురువు కర ్రధారయ ద్విగువుల తుదిని గొన్ని

యొడల నమొాసాంత (వత్యయములు నిల్చును. ౧-౨,

౧ ఏవ :_ *నఖ-అహన్‌-రాజన్‌” శబ్దములకు *వి (చత్యయ మిసను. పకార మిద్వర్శము. ఉదా ఒకష్ణన ఖుండు=(కృష్ణన్యనఖా పరమాహము (పరమంచ తత్‌ అహశ్చ-అహః-_లఅహ్నీ = అప్తూస్సీ_అ పోని. '“అహన్‌” శబ్దము సమానమునం బులింగ మగును). అతిరాజుజ (రాజూన వళికా నృఏ (రాజు నతికమించినవాండు) మహాోరాజు=(మ వోం వాసా రాజూచెముహారాజఏి (ళాజన్‌” శబ్దము). క ప్రత్య యము మిత్తుగాన నేతదంతములక “జీస్పు” వచ్చు ్బును= మహోరాళ్డ్సీ- మొ

౨ విన ?-_అహోర్శాతముల భాగము లేక'చేళము లనివించు. కొనును, వకేశవాచకమయులకును, నరాంది శబ్బములకును, బరమగు రాతి. శబ్దమునకు కి (పత్య యమగును. ఉదా"-పూర్వరాాతము; అపర రాతము, అతిరాతము. ఇది తత్పురువు నమౌొనము- మొ.

3 వివ :_వకచేశవాచకములకును, నంఖ్యా నాచకములకును నవ్యయములకును సర్యాది శబ్బములకును బరమగు “అవాన్‌” శబ్దము నకు “అహ్న” అను నాబేశమగును, ఉదా;.మధ్యాహ్నము* ద్యృవ్న్నా (వియుండు, (ౌాహము (కృష్ట దినము, ఇట వత్వను తత్సంం వివ)*

| సర్వాష్హాము (దినమంతయు. అత్వము,

ఠి వివ;__ఇట్టివి పెక్కు గలవు. అర్ధనావము (నౌ=నావ) మహో తము (ఉఊ్యన్‌=ఎద్దు) మహానసము (“అనన్‌ ” శబ్దము) ఫురుపాయు. పము (ఆయుః శబ్దము) మొ,

లికలి (సమౌ. ౧౩-౧౪ సూ), ఉదశ్తరపదలాోపి సమాసములు, ఉపమాన సమాసములు, ఇాకపార్థివాది మధ్యమ పద లోపి (ఉత్తరపదలోపిి సనవమాసములును గర్జుధారయ జీదములె. ౧౩. (వ్యా నం-_౨౬౮ 11 విమ.) ఉదా;-ళాకపార్థివుండు=(శ క్తి వ్రయుండగు రాజు్ర=(శాక్యవ్రియ:ః పార్థివ:=ళా కపార్థివ). (శాకజాసామర్ధ్యమ్స్‌, ఇందు “ప్రియ” శబ్దము లోపించినది. ఇశ్షై శతాబ్దములు (శత సంఖ్యా కాః(అ బ్దా:౯=శ తాప్టాళ “చతుళ్ళ తాబ్బముల్‌* (ఆరణ్య-౭ ఆ-.౨౫౧), (శతావయన లబ! శఛశాబ్దఏ శతాబ్దము, (వ్యా-నం-౧౧౩౬ పుట, (తిలోకములు== (తిసంఖ్యాకా? లోకాః=త్రిలో కాల. “త్రిలోక సౌస్టర్య మివోదితం వపుః”. (కుమార-౫ సర్షఎ ఇన్తు?- సప్త పడార్థములు-పోడశ పదార్థ ములు, '(శ్రీవార్ష నృపతి = ((శ్రీహార్ష ఇతి నృపతి. దథ్యోదనము= (దధ్నా సహిత:+పీదన ఏ=(పెరుంగుతో. గూడిన యన్నము) డ్వావిం వతిజ=(దర్యధికా వింశతిక=(ఇరువది "రండు-) "మొ, సమాన పూర్వపద ముపమౌనవాచియు నుత్తర పదము సామా న్యధర్మవాచియు నమయియుండునది యుప మాన పూర్వపద కర్ణుధారయము, ౧౪ (వ్యా-నం- ౨౪౬౮ 1 విం ఉదా?-ఘన శ్యాముండు =(భన ఇవ శ్యామ?) (మేఘమువలె నల్లనివాండు. ఇందు సమౌసో త్తరపద ముపమేయవాచిగా నుండ రాదని వైయాకరణ సిద్ధాంతము, కాని యిట్టివి కవి (ప్రయోగములు గలవు- ఉదా;-బింబోప్టములు చంప్రబించాననములు, (రంగ-రా- యుద్ధ-౫385 ప యూనివర్సిటీ ముద), కరభోరులు (నన్ని-కు-3 ఆ..౨౯-౧). కాళిదాసును నిట్లు (వయోగిం చెను." యో హేమకుమృ స్ప న నిన్స్ఫృతానామ్‌” “ోన-న్షపన్నే హేమకుమ్భ ఇవస్తనః తతి విిగవా”” (మల్లినాథ వ్యాఖ్య). (రమువం-౨ నరక్ష-3౬). “చందముఖ"=(చం[ద నదృశం ముఖం యస్యాస్సా చం్యదముఖి=(చందునివంటి ముఖము

4(సమౌ, ౧_౧౬-౧౭సూ. ౧/౧౬వివ) ఉపమితరూపక సమా సములు-క్విగుత్రెవిధ్య కు

గలది) అను రీతి బహువ్రీహులు నిర్వివాదముగా సర్వసమ్ముతములుం ఉపనేయవాచి పూర్యపదమును నుపమానవాచి యుత్తరపదమును నయి యుండి సామాన్య ధర్థ్గు ప్రయోగము లేనిది యుపమౌొనోత్తర పద కర్ణధార

యము, ౧౫. (న్యా-నం-.౨=౮ గొ,

దీని నువమిత సమానమనియు వాడుదురు, ఉదడా;-పుకుదు నాష్టము?6ండు=(పఫురుపో వ్యాఘ) ఇవొ(వ్యాఘ నదృశ వురుషుండు) “పురుషు వ్యాముండు ళూరక్రుండు” అని (పయోగింపరాదు. “వ్యా(ఘము వంటి పుకుషుండు కూోరు(ండు ఆని వ్యస్తముగ నె (పయోగింపవ లెను,

ఉపమేయమం దుపమానము నారోపవీంచునపుడు రూపక నమానము, ౧౬, (వ్యా సం, ౨౬౮ 1/వి),

(ఇది వముయూక వ్యంస కాది నమాసము),

ముఖచందు9ండు=(ముఖ మనెడి చందు9ండు)(ముఖమేవ చ నుం మయారవ్యంనకుండు (మయాూాకమనెడి వ్యంసకుండ్సు=(మ యూరవ్‌వ న్యంన కళ్ర=(వ్యంపకుండనంగా ధూర్తుండు) ఇదియు! గర్థు భారయ బేదమె.

౧ వివ ;-_పయి ౧౫౧౬ సూతిములలోం జెప్పంబడిన యుప మిత రూపక సమూానముల నాయా సందర్భములను బట్టి నిర్ణయింవ వలయును, ఉదా:-*ముఖపంకజము” పరిమళిం దుచున్నదిం అనుచో రూపకము *ముఖపంకజమును ముద్దా డెను” అనుచో నుసమితనమా నము. *ముఖపంకజమును జూచెను అనువో రూవ కోపమితలేముల సంచేవా నంకరము,

“1 తద్ధితార్థ ద్విగువు, 11 ఉత్తరపద ద్విగువు? 11] నమౌహార ద్విగువు” అను మూండు విఫములు నూ

త్రుమె సంఖ్యా పూర్వ్యములలో ద్విగు వనంబడును,

౧౭, (వ్యా-స ౧౦-౨౬౮ * విషు.

£ తద్ధితార ద్విగువు-నమౌస ముచేం దద్ధిత ప్రత్యయార్థము

వరక్షీ (నమా ౧౩-౧౮ సూ. 11-111/03 వివ, ౧/౧౮ వివ ) ద్విగువు-దానిలాని శీప్పుం చెప్పంబడినది. పం చగువ్లూ-(పళ్ళాఖి క్లోభిః (క్రీతి=పజ్బుగుఏ=(అయిదు గోవ్రలవేం గొనంబడినద్య=

11 ఉత్తరపద ద్విగువు;:-పంచ గన ధనుండు”(పజ్బు గారో ధనం యస్యనః = పళ్ళు గవ ధనఖ- (అయిదు గోవుల మొత్తము ధనము గాం గలవాండు, ఇం దిట్లు మూండు పదములు నెలయుచుండును,

111 నమాహార ద్విగువు సంచ గవముూ=(ప శవ్బానాం గవాం సమాహార! =పజ్బాగవమ్‌,=(అయిదు గోవుల మొత్తము). 93 య్‌క వచనాంత మయియ్‌ యుండును.

౧ వివ:_పయి మూండు విధములలో. జే5ని సంఖ్యాపూ ర్వ సమాసములు సిద్ధ ద్విగువులు కా నేరవు, ఉదా;-నస్తపైలుం పంచపాండవులు -8)లో కములు-త)పుకుషులు మున్నగునవి సిద కర్ణ ధారయములె యగును. “ముల్లోకములు” ఇది నాధ్యద్విగువు

అకారాంత సమాహార ద్విగుద్చు (స్ర్రీలింగమై జీ ప్ప్రత్యయము నందును. పాతాిది శబ్దముల కట్లు

"కాదు, ౧౮, (వ్యా-సం-.-౨౬౮ గే” విప్ర,

తిలోకి = (త్రయాణాం లోకానాం నమాహార* తలో క్షీ, “కు దై త్రిలోక గణనా పరా స్యాత్‌ * (శ్రీహన్ష వైవధము. (మూండు లోకముల మొత్తము). త్రిభువనము = (తంయాణాం భువనానాం ఫవమాహోార. = తొభువనమ్‌్‌ భువన శబ్దము పాతెంచులలో నిది. ద్విషా(తము,

౧ వివ $_పయి పద్ధవి వొవ్వున “శతాష్టా అనియీ సాధునని పొందటజు తలంతుక్రు. అది సాధు వగుంగాక, “*ఛతావయవ:ః అబ్బః అను మధ్యమ పదలోవీ నమానవ్వు చొప్పున *శతాబ్దము” అనియు సాధునె యన+దగును. (నమా-౧౩ సూ, లోక్రశబ్దమును బ్యాతాదు లలోం జేర్చి సాధింపరాదు.. “తిలోక్షీ శబ్బమునుబట్టి యిది పా_తా దులలోనిది కాదనక తప్పదు. కాన “తి్యరేక్ర సౌన్దర్యు” అను కాళి దాస ప్రయోగము చొప్పున నిది మధ్యమ పద లోపి నమాన మగూ

(సమా ౧౯-౨౦ సూ) ద్య్వంద్వసమా సమ. - చళ గ్రైర్ధము. లు-ఇత లేతరయోగద్వంద్వము టచే సాధువనకతీరదు ఉభయ పదార్థి ప్రధానము ద్వంద్వ నమాసము

౧౯ (వ్యా-స౦ం--౨౬౮ 1. వివ)

ఉదా -రావులక్ష్మణులు వచ్చిరి ఇందు “అమానగత్ర పదములు "'రెండిటికిని గ్రొయాన్యయము గలదు ఇందు ద్వంద్వగత పదార్థముల నాహిత్య మే యేకార్థీ భావ నామర్ధ్యము. చ శశ్చార్థమున ద్వంద్వ సమాస మగును సముచ్చయాన్వాచ యేతశేతర యోగ నమాజార ములుచిశబ్టార్థములు (1సముచ్చయ -ఈశ్వరం గురుంచభ జస్వ)= (ఈశ్వరుని గురునిని భజింపుము) ఈశ్వరుని భజింపుము * అనునది యన్వయించిన విదపం (యయొక్క_ యావృత్తిచేత గురునిని భజిం పుము ను నన్వయము గల్గును కాన్ఫననే యించేక చి శబ్ద [పయో గ ముండును (11 అన్వాచయ. - భిశ్రానమట-గాం చానయ )ెఇందు “భి జ కేసము) అనునది (వధానార్థము.. వీదప గోవును నయితము "జము శ్ర” అను న్యపధానార్థము ఛాపిల్లును కావున నీనముచ్చ యా న్యాచయములు శెంటను సముచ్చిత పదార్శములకు సాహిత్యము 'లేమిం జేసి యొకార్థీభావ లక్షణ సామర్ధ్యము లేదు కావున వీనికి నమానము వదు కాన ఇ3జేతరయోగ-నవమాహోారములంటబె ద్యృంద్వనమౌాస మగును

పరిన్నర నాచ్చ్వేముగల యనేళ పదార్థ్‌ముల కొక

(క్రియతో సన్వయ ముండిన నితేతర యోగ

ద్వంద్వము ౨౨౦ (వ్యా-న౦-౧౬౮ [11 వ్‌

ఇందలి పరస్పర నాహిత్యి సూచనకయి చ శబ్దద్వ్యయము ప్రయుక్త నముసను ఉదా _హ8హరులు వచ్చిరి (హరిశ్చ+హరశ్చ == హరిహవార్యౌ=(హరియు హరుండును వచ్చిరి) ఇందలి *చి శబ్చార్థము సమామౌాసము నసంగా సాహిత్యమును జెల్పును గాన నీ నమాస మున చ శబ్దములు లోపించును. బహుపద ద్య్వంద్యము -రామ లక్ష్మణ భరత శ్యతుమ్నులు

(“మా ౨౦-౨౧ సూ ౧ంర/ ౨౨ వివ) ద్వంద్వమం౧లి వీశేన_.మా హార ద్వంద్వము _కొస్పి యపిఎ దంంచంప క్త క్‌ ౧ పవ షి యుడెల సం (పడార్థముల సాహిత్యము వబ్బ బోధమందు మాళి'మె యుండును కృియానిప్పు తిలో నటెదావి పసకి లీ లు జాన్‌ వేశ్రపోవచ్చును ఉదా మా తోొవీతల మృతేదినము ఇటం దఖి దండు) న్‌. లిదజును నొక దిుముందె మరగించి రనట వ వ్ర ాత్తి రము కాదు గో వక ఎఖ గడా ౨ వన -యదాసంఖ్యాన్వయ మున నాహిత్యము లేకున్నను వముహోకవి ప్రయోగ వా )మాణ్యనున నట్టి యనకల నికేతం యోగ న్‌ ద్వంద్వము సాధు నగుచున్నది ఉదా _రామలక్ష్మ *లు రానాందజిత్రు లను జంవీర్రి 3 వివ -ద్వంద్వఘటిత పదార్థములను బక యిందు బహూునచన 6 మేర్సడును ద్వంద్వ శర మావయవశస లింగమె సవూసాంతమున లును ఉదా _నీతారాములు దంందా(ంంచమున నుర శ ద నిల్చు ని ఏంద్స్పంామున నున్న శబ్దము ద్వంద్వ, ఖఘటితే వదార్థము + చ్నిటికోను బ ల్యెకముగా నంగ ంభించును ఉదా - సీతారాముల దయ" (నతియొక్క్యయు రామునియొక్ష్య్యయు దయ) రల వివ --ద్వంద్వహటిత పదముల పార్యాపర్యము విషయమున సంస్కృ వార్టకరణమున ననేక్‌ నియమములు సూతింపంఒలౌను 'కాని యవెల్లం చాొయికములు మాతిమె. 1 అల్పాచ్చులు గల పదము మొదట నిల్చును ఉచా _ధవఖదిళ ములు (రెండుకు వృక్షవీ శేషములు) జ 4 శ లఘ్వుడురఘటిత్రము మొదట నిల్చ్బును ఉదా కశికాశములు= "మ, అడ (దర్చుయు కాల్లును 111 పూజార్హము మొదట నిల్చును ఉదా - 'దెవాసురులు మొ ఇట్టినియమములు 'సెక్టుణ” లవు ద్వంద్వభటిత్‌ ఎదార్థముల మొత్త మర్ధ మగు నపుడు న సమాహార ద్వంద్వ మగును ౨౨౧ సనమూాహాోార మనలా నమూహాము, సమాహారంద్వంద్వము ఛపుంసకము నేకవచనాంతము నగును ఎయే జూతి సదములకు సమా హోర ద్వంద్వ మగునో వ్యాకర్తలు "పెక్కు. సూ్యత్రముల వచించిగి అలి

[49] (సమౌ--౨౧-నూూ ౧-౫ వివ ) ద్వంద్వ సమాస విశేషములు ౨67

౧వివన _1 (పాశేతూర్య సేనాంగములకు సమాహార ద్వంద్వ మగును ఉదా -పాాణ్యంగ --పాణిపాదము=(పాణిళ్చే పాదశ్చ తయో స్పమాహారఖ) =(పాణివాదముల మొ 'త్తము) తూ ర్యాంగము కా (తూర్యము=వాద్యము) మార్షజ్జేక వొణవికము=(మొర్దజ్లీక పాణవిక యో స్సమా హోర) =(మృాదంగ పణవ వాద్యముల "మొ _త్తము) వనేనాంగ _రోధ గజ తురగ పాదాతము=(రధాశ్చ గజాశ్చ తురగాశ్చ పాొదాతంచ లేపాం సమాపహోరి ఏ=(రధములయు గజబులయు గుజ్జములయు. బచాతుల సము చాయముయొక్య్కాాయు సమూహాము) మ్మొ ఇట్టవి "పెక్కు.గలన్రు వ్రతీన్యగోధిము=(వ్రవ్‌ న్య్మగోధముల మొ త్త్‌ముు

౨ విన _ద్వంద్వమందును సమానాంత్మపత్యయములు మున్నగు నవి యగును చ వర్షాంతములకు దకార వృక్రార హకారాంతములకును సవమాహోరద్యంద్వమునందు. అ” సత్యయమగును ఉదా -వాక్‌ ల్వేచమఘు. (వాక్‌ చ + త్వక్‌ చ ద్వయో స్పమాహారఫ (వాక త్వకుకాల మొత్తము) శవిాదృషదము=(శమిా చ+దృవచ్చ తయో స్పమాహోర) (జమ్మియు జౌయియు ననువాని మొత్తము) ఇట్టివి పెక్కు-గలవు - అహోర్మాతము (దినరాత్య)ల మొత్తము మొ

3 విన _ సమాహార ద్వంద్వమును ద్విగు సమా హోరమును నవ్యయీభావమును నఫ్రుంసకలింగము లగును

ఈ వివ _బుకారాంత ద్వంద్వమునం బూర్వ్థిత పద బుకా రము అ కారమగును ఉదా నూత్రాపితలుమాతాచ వీలాచ్చ (ఈలి దండు)లుు పుతిశ్యృపరకత్వమునందును ఆ కార మగును ఉదా పితాపు,త్రులు=(పి తాచ+పుతిళ్చు వమూతెరివీత్‌ లనియు6 గలదు తెనుం గున మాతివితలు అనియు. గలదు (చూడు-సనూ-.౨౬౮ స్తూ,

గి ఏవ యజ్ఞ య 'దేవతావాచక ద్యంద్వమునందును బూర్వ పదాంతమునకు “ఆ శ్రారముగును ఉదా _ సూర్యాచంద్రమసులు = (సూర్యశ్చ జి చంద్రమాశ్ళ్చ) మి(తావరుణలు (మిత్ర చి శీ నరుణశ్చృ

లిక8ి (సమౌ ఎ-౨౨-సూ ౬ం౮/-9౧ ౧/౨౨ నివ) ద్వంద్వ విశేషములు _ బహ్యువీహియు అగ్నీపోములు (ఇట *క వచ్చినది ద్యావాపష్ఫథివులు=(ద్యాశ్చ/పృథి

౬ వివ __ వృ త్తిపంచకమున నేకశేషవృ త్తి వినరింపసయబ డెను, (చూ-సమౌా._౧ సూ-౧ వివ) ఫుం(స్ర్రీద్వంద్వమునం బుంలింగము నిల్చి యుండును ఉదా పీతలుూ-(మాతాచ పీ ళాచ=(మా తావిరల్పు హాం సములు (హంనీచ(+హాంసశ్చ=హంసొ ప్యుత్రులు(పుతిశ్చ్శదుహితాచ) (కొడుకును 'హాంతురున్సు ఇళ్లై. ఛాతలు=(సోదరుండును సోదరియు)

౭ విన __నపుంస ఆానప్రుంనకద్వంద్వమున నపుంసకము నిల్చును, అద్‌ సమాజభోరద్వంద్వమును గానచ్చును ఉడా -శుక్లములు- శుక్తశ్చ, ధుక్షీ చ,శుక్లంచు సమాహార ద్పంద్వో కూపము, శుక్షము

కిచశుక్ట్యంచ్ర స్‌ క్ష

౮ా విన _ల్యద్‌ _3ద్‌ _యద్‌ _మున్నగునవానిి ఇ నితర పదము లకు ద్వంద్వమగానపుడు త్యదాదులు నిల్చును ఉదా _వారు=(సచ+దేవ దతళ్ల ఒక) =(వాండును 'దేనత్తుండును)

అలి బ్బ అనీ

సం ౨౬౮ 11 విషు,

పతాంబకుండు వచ్చెనూ(వీత మమృరం యస్యస(పచ్చని బట్ట యొవనిక్షిం గలదో యిట్టి విమ్ణువు వచ్చెను.ఇందు సమూాసగతములగు “వీత్ర అంబర” అనువా నికిం (గగకూన్యయము లేదు *నిష్షువు? అను నన్యపదము సక్రుం (గియాన్వయ ము గలదు) నై

౧ వీన _సమానాధికరణములగు (వెశేషణ విశేష్య్ర) (పధమాంత ములకే బహ్వూపీహి సంభవించును అట్టి ఏజేష విశేష్యను లు (పధ నూ ద్విత్రీయాది విభక్ర్యంతములగు నితర్రపదార్హములను జెందును. అట్టి

మం రా

యితరపదముల (వి ఇపహ్య) ౨ంగ మాబహ్య[వీహికిం గల్గును (ద్వంద్వ తక్పురువములకుం బరపదలింగమే యను కొన్నియెడల నూణుటయుం గలదు వృక్షచ్భాయము వృజ్నచ్య్భాయ మొదలై నవి ఉదా _వీర పుకుషా(సేన్ర=(వీరాః పుకుపా* యవ్యూం సా సేనా=వీఠపురుపా)=(వీరు/

(సమౌా__౨-౨౩ సూ 1/71 ౨౨ వివ) సనూానాధికరణ ౨569 బహావ్రీహులు _ న్యధికరణ ఒహాువీహి లగు పురుము లేసేనయందు. గలరో యాసేన_ వీరపురువి యనంబడున్యు. పి-బ._ఏీంపుకుషలుూ(సేనలు=(వీరాః పురుషాః యాను నేనాను తొఃం వీరపురుపా:=సేనాఖ) వరిపురుషము మైన్యము(వీరాః వురుపాః యన్మిన్‌ సెన్యె తిత్‌ మై న్యం వీరప్రరుషమ్స్‌ ఇవి సప్తమి బహావ్రీహాలు_ఇట్టి బహా్యప్రీహూు లేడువిధములు. 1 (పథమా ఎహా్రీహి .సమాతృకుంకు= (సహ మాతా న రే యో=ఒసౌ=(తల్లితోం గాడినవాంు) (వధమా బహ్మవీహిని చాణినియులు చెప్పలేదు-ముగ్ధబోధి వ్యాక_ర్త వచించెన్సు, 1 జ న || ద్వితీయా బహావ్రీహి _ఆరూఢ వానరము నృక్షము=(అఆరూథో వాన రోయం వ్య్యంస అఆహాఫ3వానరం) = (ఎక్కిన శతి గల చెట్టు 111 తంయా బహాప్రేహి _జోభరధము అశ్వము, ( ఊథఢో గథధో యేన స్స = (వహింపయుడిన రధను గలది 177 చత్తుర్ధీ బదావ్రీహి _ద త్త పశువు మనుష్యుండు-(ద త్రశపళుం యమైస సఏ=(ఈయంబడిన పశువు: గలవాడు 1 పంచమి బహావీ9పి= _్తద్ద్రతశరము తూణీర మనంగా హో గలది ₹% వ్టీ బహాుపీ)పా మహాబలుండు మనువ్యుంయా(మవాత్‌ బలం యస్య సళా=(గొప్పబలము గలవాండు) 1711న ప్తమిా బహ్యూవ్రీహీ _ వీఠపురువ్న నేన(వీరా; వురుపాః యస్యాం సొ = (వరులగు ఫురుషులు గలద్సి బహుపద ఒహావీపులును నుండును, ఉదా -నీలోబ్బల శరీ రుండు పుర్చుషుండు=(నీల ముబ్ల స్టులం శరీరం యస్య స్రనల్లని యుజ్జ్యల జ లి ౧౧ మగు శరీరము గలవాండు) వ్యధికరిణ బహాప్రీహులు గలవని మునితియేతర (పాణిని కాత్యాయన పత్రంజలి నై యాకరణులు న్యాఖ్యానించిరి ౨౩ (వ్యా-సం=౨౬౮ స! వి కంరేకాలుండుోశీవుడు=(కర్టే కాలో యస్య నశ)=(కంరమందుల గాలకూటఫు నలుష్రు గలవాంచు) ఉష్ట అవీనుష్యుయు-(ఉ మవ వు ) జృష్టముఖిండు=మనుష్యుండు=( 'ప్టన్య

(సమౌ-౨౩_౨౯ నూ ౧-తి /౨3 వి ) సమానాధికరణ బహు(వీహి లోని పుంవద్చావమా ముఖం యస్య సఖి=(ఉష్ట్రముఖమువంటి ముఖము గలవాండ్య)

౧ పవ -పయి యుదాహృత్రులను సె తము సహా నాధికరణ బహాప్రీవాులుగనే సమిర్థింప నగును కంలేకాలుండు = (3జైస్థం కాలః యస్య సఖ్రి=(శంరమందున్ను నలుపు గలవా. కు) ఉష్ట్రామువ.. డు=(టిప్ట సదృశం ముఖం యస్య సజ (ఉష్ట్రుసదృశిమగు ముఖము గలవాండు ఇట్లు మధ్యమపద లోపీ బహావీ్ర)హూులను గ్రహించ నగును, మధ్యమ పదలోపి సమాసము సర్వుసమ్ముత మేకచా (చూ-బాల-_మనో)

౨౨ ఏవ .__సవమానాధికరణ కర్ణధారియమునందు వలనె సవా నాధికరణ బహూవిహాయందును భఛాపీత పుంస్క్రములకుం బుంవద్భావ మగును (చరాంసమా=౧౧ సూ (వ్యా-సం-.౨౬౮ ౪1 విషు మహో 'సేనుండు=(గొెప్ప "సేన గలవాండు =కుమారస్వామి =(మహత్తీ నేనా యస్య సి గ్రయహశీ సేనుండూలని కానేరదు) రూపన ద్భార్యుండు=(రూప వత భార్యా యస్య సళజ(రూపవత్రియగు భాళ్య గలవాండ్య) సుందర భె

ర్యుడు=(సుస్టరీ భార్యా యస్య సఖి=(సుందరియగు భార్య గలవాండ్య). ఉఊబంతములకును దద్ధితే క్‌ ప్రత్యయూంతములకుం బూరణీ ప్ర)త్యయాంతములకును ణిత్తగు తదితాంతమున ఉను జాతిస్వాంగవిహి "తేశంతములకును బుకేవద్భావము "లేదు శి యా.-శుభగా_దుర్భుగా_ఛ _క్రితనయాది వబ ములు పరమగునపుడును బుంవద్భానము లేదు ౨౦౦ ఉదా -వామోకహూభార్యుంయ. (సుందరమైన తోడలుగల భార్య గలవాండు), క _రసిళశాభార్యుండు పాచికాభార్యుండు పూరణీ ఎపీ. భార్యుండు ణిత్తద్ధిత -మైథిలీభార్యుండు జూతి “డాహణీభార్యుండు, స్వాజ్ఞి = సుశేకభార్యుండు ( బ్రావ్మాణనూనీనీ అని మానినీ శబ్ద పరకత్వమున నగును) ణిత్తులగు తద్ధి తౌంతేము లయినను ఐమ్‌_ఉమ్‌ి అనునవి నిల్చు నపుండు పుంనద్భావ మగును (మాడా _ సంస్కబ్బత _ తద్ధిత -౬ స్కూం వై యాకరణ భార్యుండు=(వ్యాకరణము తెలిసినది భార్యగాం గలవాండు)

((సమౌ-౨రో-౨౫ సూ 1-11 11 /౨౫ వివ) అన్యపడార్ష సౌఛాన్యము లేనిబస్యువీహులు సౌవశ్వభార్యుండు=(లెస్సయిన గుజ్త్రమ లు గలది భార్యగాం గలవాండు ప్రియాది శబ్ద ఎరకత్వమున *_ కల్యాశేప్రయుండు యు (రళ్యాణనతి యగు ప్రియురాలు గలవాండ్య (కళ్యాణీ ప్రియా యస్యస్ర దృథిభ క్రొ అను రసువంశ ప్రయో గమున భావ క్షి ప్రత్య యోంతమం యున్న నగును కర్మార్థ విషిత క్తి (ప్రత్యయాంకే మైనవో “దృడాభా క్తి అనియే యుం డును పూరణ ప్రత్వయాంత పరకత్వముందును బుంనద్భానము లేదు ఉదా కల్యాణే పంచమములు (రా(త్రులు=(కల్యాశే పజ్బుమూా యాసాం రాతొణణాం తాఖ్స=(కల్యౌణముగల మైదవ రాత్సి గలవి (ఇట అ -అను సమాంతముతోం. బూరణ పత్యియా౦తము కూడినది) క్‌ వే 0 ఇ చి అన్యపదార్థ పాధాన్యము లే9ంన్నను గొన్ని బహూ (వ్రహూులుగనే యెన్నంబడును ఇట్టినెల్ల బసనాఏహీ విెెవష విధులు _౨౫ (వ్యా-సం..౨౬౮ 11వి ౧౧౪౩ పుట క్షే సంఖ్యోూ రర వద బపహాంీహి ఉప దళములు=(దళానాం నమో సే యే సని తేఉపదళా )౯=(పదికి దగ్గణగా నుండు సంఖ్యలు తొమ్మిది పదునొకండు మొదలగునవి 11 సంవ్యోభయ పద బహ్మాూపీహి _ద్వితీ ములు_దినములు=(ద్వావా తృయోవా=ద్వితా) ) =(రెండు మూండు దినములు 1] దిగంతరాళ బహాుప్రీహి _దతీణ పూర్వ దిక్కుగ(దతీ. ణన్యాః పూర్వస్యాళ్చ దిశో రన్హరాశే యా స్థితా సా దిక్‌ )=(యార్చువకును దవీణమునకును మధ్యిదగు దిక్కు-=అగ్నేయము) || న్యతీహార బసాు వ్రీహి మున్టీముష్టి=ముష్టామున్టీ ముష్టాముస్టీ అను రూపము పాణేనీయ సమ్ముతీము కాకున్నను ముగ్దబోథధి వ్యాక ర్త సమ్మతమ. _కవిసమ్మ (ముస్టిభిః ముస్టిభిశ్చ పిహ్భా ల్యేదం యుద్దం ప్వివృ త్తమ్‌”(విజికిళ్ళతో మొత్తుఖొనెడి యుద్ధము) కం భీమాసురవీ[ుల ము స్టాముస్ట్ర రణచ్చ టాచృటల శబ్దంబు దాము ,. (ఆర-3 అ_౩౯౫) యు బేతరసలము గ ౧ యి థఇ ౮ లందును నిది గన్సట్టుచున్నది ఉదా _కర్తాకర్తిగ విందుము లు ణ ణం ౧ వివ _*అతినూలుండు” మున్న గువోట్ల నన్యపదార్థ (పౌధాన్య

విరివి (సమౌా-౨)1 నూ ౧-౧) నివ) బహువీహి సమాస్తాన్ట (్రవ్యయములు మున్నను నవి బహూుప్రహులు ₹ాన్రు తత్పురువములె /చూ_సవూ- 2 స్సూ

౨ విన _బహావ్రీహా నమూసమందునుి ననేకములస సమా సాంత కాగ్యము లగున. _ఈ య్యప్రధానత్వమున ఆ_ఈ_ఊ అను క్రీ ప్రత్యయములకు (హస్వము *ల్లును గో శబ్దము గు అను హాపము నందును ద్వ _స్తమాయుండు శీతగువ్చు=(చంద్రుండు(లీ తా4ొాః=(6రణ) యస్యసః = సీత) ఈయన్‌” ప్రత్య యాంత్రిమునక్షు6 గాదు బహూ జ్‌ న న నల సం గ న వ్రేయసి (బహ్వ్యాం చమైయస్యః యస్యసః == బలా స్యాయసన న కష్ణ ) (అనేకలగు పేయసులు గలవాండుూకృష్త్ణుండ

ర్‌ం

3 ఏవ -త లింగమగ పూరణీ పిత్యయాంతమునక్షు అ ప్రత్యయమగును ఉదా _(కల్నాణే పళ్ళ్బుమోా యాసాంళత ళ్రి కల్యాణే పంచమూంె(మయంగళపిదయగు పంచమిగల రాతు)ల్వు

ల వివ - త ప్రత్యయిీింతములగు *ఈ_డో అనునవి తుదిని గల గద్టములకును బుశ్రారాంత శబ్దము. లకును బహాంవిహిలో క పిత య మఫను ఉదా కల్యాణ పంచమికముా(కల్యాశే పక్బనూయస్మిన్‌ స్క ,=(కలార్దాణవంతమగు పంచమిగల శుకాదెపత్సము వృుతపీతృక 52 (మృతః పితా యస్యసు), బహూవ్రీపాయందు సహళబ్దముచో స అని నిల్మును (స "లే క్ష

ల్ఫును (సహ మాతా) వర్తతే యోనస్యొా=సమారృకండు. (తల్లి కోం

గూడినవాండ్య

౫ విన -బహువిహియందుం పొన్ని మొడల అ (వు పిత్య యమును గొన్నియిడల డ (పత్యయమును సమాసాంతమగును ఉదా _

| ఆప ల వ

ఫండర్రీకాముండుం(పుజ్జ్ణరీక న దష్షి శే యస్వ సః) (పుండరీక= కొల్ల తామర) ద్విమూర్రుండు జా (౮౦కు శిరస్సులు గలవాండు ఇన్లై-త్రిమూూర్చుండుం

య ) ంం డా వంచవ ములు=(శియిదాజు పరిచమూణమ్సు గలదిి(డిత్తు పర మ్‌నచో తుది యచ్చునకుం దర్వాతి భాగము (ట్రీ లోపించును) ద్విత్రములు(ెండు మూండు రోజ లు పద గ భండు(నాభఖియందుం ఒద్దుము గలవాండు)-

క[నమౌ-౨౫-౨౬- నూ ఇ-రా/నే ౧౨/౨౨ విన బహాువీపీ నమాసాంతమ లం ౬ విన -పిజూది శబ్దముణకు €లన్ల్‌ ప్రత్యయ మగును ఉదా _

-అ్యప్రజుండు (నవిద్య తే హ్రజా యస్ధస ) ( అపిజూన్‌* అనునది సకారాం

తము సుమేధుండు= (నుమేధిన్‌ శబ్దము) =(మంచి మేధి గలవాండ్సు

౭ వివ _కొన్నియెడల పాద శబ్బముచో వాత్‌ ” అని నిల్చును వ్యాఘ్ర పాదుండు (వ్యాఘిమువంటి సొదములు గలు గూఢపాదము

• పాము-గూఢమగు పాదములుగలు

౮ా వివ --వ్యతీహాం (యుద్ధము) బవాసఫ్రిహియందు చి" (పత్య య మగును అది పరమగచుండంగా వూర్వ్యహ్రశ్వము దీర్ధ్స మగును +ఆి కారమును నగును ఉదా _ముపాముని. = ముషీమువీ. (యుద్దము)

తో (ర టి లు లు థు వు ర్‌ం ల లి ణి (పిడికిండ్త గు)ద్దుకొను యుద్ధము) (ముస్ట్రీి క్ముస్టిభి పిహృ 'ల్యేదం యుదం హ్రిన ర తొ

డు అవవ వివిధ సమాసములందు వఏివిధసమాసొాంత (సత్యయ

ములు వివిధసమా సాశయవిధులును వ ర్రిల్లుచున్నని

౨ (వ్యా-నం ౪౬౮ 2గ|1విమ ౧౧౫౧ పుట ) సమాస్తాంతములు __

౧ వివ .. పథిన్‌_లప్‌_పుక్‌” అను శబ్దములకు “అ అరు సమా సాంత (ప్రత్యయ మగును దథ్నీణాపధము (దతీణాఖపథిన్‌) ఇక్తై ఉత్తరా పథము చతువ్పధము (నాలుగు చారుల మధ్య (వబేశమ్యి విమలా పము (సరస్సు) ఏష్ణుపురము అప్‌ శబ్దపు అ కారపు మార్పులు అంతరీపము-- ద్వీపము అనూపము=(పచ్చిక (పబేశము) అన్యయముల మోంది రాత్రి శోబమునకు అ (వవ్యయ మగును అతిరాాత్రము

టు

_౨ వివ _నమాసవప్వున సమానళబ్దము కొన్ని యడల ని అను రూపము నందును (సనూనిః విడ్లో యేపా నేసవీణ్ణాం నవిండులు, సతీ ర్థుండు=(సనమూనమగు గురువు గలకాండు=సప్రఃధ్యాయ్యి సపత్ని=(సవతి సహమానుండగ్స పతి గలది కొన్నిట విభాష సగోతు)లు ౬ సమానగో త్య్రులు సవరులు=నవూానవరుల్రు మొ

చెత | 3 వివ _ కు శబ్దము సవూాసమున కా మున్నగు గూపముల

లైగ్రశ్న (సమౌ-౨౬ఒ సూ 32/౨౬ ౧౫/౨౬ వివ) నమా సా్యళయ విధులు నొందును ఉదా _ కాఫవురుములు=కుప్పురుషులు _ కావధముోకుపదము_ కాజలము = (ఈషజ్జలము) కదుష్పమ.=కోప్టము=కవోప్తము = (ఇంచుక 'వేంి గలద్రి కదన్న ము=(కుత్పెతమగు నన్నము )

ఈ విన _ఉపమానసవమూనమందును *సు మున్నసవానికిం బర ముగా నుండునపుడును గంధ శబ్దమునకు జ (ద్రత్యయమగును ఉదా _. పద్మగంధి=(పద్ముమువంటి గంధము గలద్సి సుగంధద్ధి=(మంచి వాసన గలదా జట నిత్యము ఉపమానవమందు వికల్చ్పము పద్దుగంధము అసయు నుండును

౫ వన _మొుచ్‌_అక్షీ.వర్చన్‌_తమన్‌ ఘఛొబు-మున్నగు శబ్దము లకును సచూసమున అ పిత్యయమగును ఉదా - అర్ధర్చము (శ్లోకములో సగము) పుండరీ కాతుండు-గ వాక్ష ము-_బఎహ్మ్‌ నర్చసము.- అంధతమసము-ద్విభూమము=( రండంతస్ట్థుల మేడుస ప్తనోదావరము-మొ

౬ వివ -పూజూద్యర్థములలోం ఇౌన్నిట ను శబమునకు సమా షాంత పిత్యయము రాదు ఉడా -సుర్యాతి ము సమాశ్రియవిధులు టా

౧ వివ -శ్ర్రీ ప్రత్యయముకాని. ఈ కారము విఃల్పముగా సనూసమందు హు్రస్వమగును ఉదా_ గాామణిపుత్తు9ండు - గౌంమణి పుత్తుంండు సంజ్ఞావాచకత్వమున ఆ-కఈ అన్ను (స్రీ పొత్యయములకును హృస్వమగును_ఆదా_ రేనతివుత్తుందు= (ఒకని శేరు

౨ వవ _కొన్ని యెడల ఉదక శబ్దమునకు ఉదా 'దేశమగును. ఉదా-ఉదధి = (సముద్శము) వీరోదము=(పాలసముద్శిము) ఉదవా సము=(ఉదక్ష నాసము)

3 విన _ఖొన్ని యెడల సమాసపూర్వపదాంతమున మేం కార ము నిల్బును ఉదా-_ర్మాతిం చరుండు= (రాక్ష సుండు త్రిమిం గిలము=(ఒక. జలజంతువ్లు మొ

లో నివ -కొన్నియెడల గృక్‌ శబ్దమునకు 6అ” పిత్యయా

[4] (నమౌా-౨౬ 2 సూ సిద్ధ నమాసా(శశ్రయ విధులు ౨65 మగును ఉదా- తాదృళము._ఈదృళము.కీదృశము. సదృశుండు_మొ,

౫ విన _ తుమ్‌ ప్రత్యయాదుల కంత్యలోపము క్రొ న్నియడల సగును ఉదా_రంతుమనుండు.అవళ్య సేఫ్యుండు మొ

౬ వివ కొన్నియెడలం బూర్వపదదీర్థి మగును ఉదా-విశ్వా మితు9ండు..అమరావతి=(స్వర్గము), పరీపాకము...నీ కాశము-(పతీకాశము,

౭ విన -కొన్నియెడలం బూర్వుపదాంతమున "“శిశ్రార కసి క్రాజ్ర ములు నిల్చును ఉదాం గోవ్పదవయిె(చిన్న ప్రబేళము) ఆస్ప్బదము, ఆశ్చర్యము వీష్కరముా(పక్షి) మస్క-రి=(మున్సి తస్క-రుండు= (దొంగ పా్రయశ్ళి _త్తము ననస్ప్సతి మొ (తత- ౨వివ “ని మి యగు )

౮ వవ -పృపోదరాదులు యభథా[పయోగముగ (గావ్యా ములు, ఉదా _ పృషోదరము = (బిందు గర్భతము) వలాహకము: (వారిని వహించునది= మేఘము) భవే ద్వక్షాగమా ధ్ధంసః సింహో వర్ష విపర్యయాత్‌ గూడోళ్నా వర్షవికృతే ర్వర్హ నాశాతల్‌ వృపో దరమ్‌” సింహము=(హింసించునది). హంసులయవ=(సూర్యుండు చీంక టిని బోంగొట్టువాండ్యు "మొ

సిద్ధసమా సములందు జీ (స్పృళ్యయము దీర్ధము

పొక్షికముగా (వాస్వమగుటయు6 గలదు _౨౬ ౫౬

(వ్యా-స ౦0-౨౭౬ విషు

నదిసుత గురు కర్మ శల్య నాగవురీశుల్‌ (ఆదిం౧ ఆ ఒగ్భాం కుంతిబేవి (ఆది ౬ ఆ ౬) (నభా౨ఆ ౨౮౧) మాటదిబేవి (ఆది ౫ ఆ ౧౫కి గారిజేవి (నన్ని, కు ౬ ఆ ౭౪౬) ఇట్లు సంస్కృత మందును గలదు *యమ వనహ్నీ విశాఖ యు క్తమితి దీవీకా-కాళిదాన కనితా-ఇత్యుద్భటః _వైచేహిబన్టో రితి రఘుః రతి దూతి పబేషు (కు మార సం 5 సర్గ-ం౬ క్లో (ముగ్ధ-ళ౫౬ వుట దుర్దాంవ్యా)

సిద్ధ బుదంత (పుత్త శబ్దో తత్తర పదకత్వమందును) ద్వంద్యంబునందలి ఆనజ్‌ి ఆబేశము చోటం 'జెల్లున

వ్లిధిర్ల (నమా ౨౬ | -౨౭=-౨౮- సూ) సిద్ధసమా సా(శ్రయవిధులు సం తనంధులు విభావమగా ేఫాచదేశ మగును,౨౬) (వ్యా-స 0-_౨ర౬= ౨౮౬ [| విష ౧౨౪౫౧౨౮౮ పుటలు (దీనికి మంది (వానూణిక కవి (ప్రయోగము దొరకలేదు ) నూతాపితలు=మాతుపితలు. పితాపుత్తు్రంలు =విక0పుత్తు9లుం

• మాత పితృ బుద్ధి నంభోధి పుత్త దలంతు * (అహో-3౨౪ వుట) ఇఖూతర చిత లనియు నుండును చ. వరములు గన్న మూ తర స వందనంబును , (ఊఉ వారి=రఠ ఆ-౧౭ ప్ర ౧ వివ - మాతా శబ్బమాకారాంత స్ర్రీలింగమును గలదని 6 త్‌ శొందజు * మాశా-త్ర్రీ-జనన్యామ్‌ (మా+ఆతచ్‌) విశ్వేశ్వరీం విశ్వమాతామ్‌ దుగ్తాస్త్వవః * (శబ్బస్తో బుదంత ముత్తరపదము”ో* "లేని ద్వంద్వమందును ఏ శీఫాెచేశము వచ్చున నెడి-బా-గు._(ప-వ్యా్రా ఖ్యయు6 గవిసంశయ విచ్భ్చేదనమును (బామాదికములు.- సిద్ధసమాసాదులందు సంస్క్భృాతసంధులు వరి ల్లును సిద్ధసమాసగతపదములు నంస్క్భ్భృతపదములని (గ్రహింపవలయును ౨౭ సీద్ధసమాసనంధు లిట దిజ్నా(త్రముగం జూపం-బడును. అవా న్య రన౦ధులు ___ నవర్ధ్శదిర్థృన ంధి జా వయచ్చున కాయచ్చే ((వాస్వమైనను దీర్ధ్యమైనను) పరమెనఫు డారెండిటికిని డానిదీర్ధ మేకాబేశనుగును. ఈవిధి * వ-ఐ-కీ-ళో ల యెడల వ రింపదు. _.౨౮. (దీనిని సవర్ష్యదీర్ధ సంధి యందురు ) ముర+అరి=మురారి. సీతాఅధిపఐనీతాధిపుండు. వార్కి ఇచ్భా=హరీచ్ళ గారీ, ఈశ గ రీకుండు, శమ్ము,ఉదయ =శంభూ దయను గుర్తూడోవాజగురూఫాము,. ప్రిరృశ+యుణజ=వీరూణముం

(సనూ ౨=క౦ సూ) గుణసంధి-వృద్ధిసంధి విగ్ర 6అమ్‌ (పత్యయేతర విభక్ని ఫపరకత్వమం దును సీవిధ్ధి చెల్లును. ఉదా “గామ+అస్‌=రామూ౪ి మొ గుణనంధి -_-

అంఆిలకు, 9-ఈ లు పరమైనచో విళకారమును

ఉండో లు పరమైనచో ఓెకారమును *ీబు=బూి

లు పరమైనచో అర్‌ అనునదియం బూర్వపరములు

"5ంజిటికిని నేకాచేశము లగును ౨౯ ్రిఅర్‌-వ-ఓ *

అనునవి గుణ సంజ్ఞికములు )

1 ఇ-ఈ _రపూా+ఈళ=ర మేశుండు ఉపషన్షు=ఉిపేం్యదుండు. విభక్తి పరకత్వమంగును నీవిధియగును ఉదా _ రామ+ఇన=రామేణ ” 1 &ఉ-ఊ _ అక్ష+ఊహిసీ=లిమ్షోహిణి (అక్షాహిణి అనియుం గలదు) గజ్జా+ఉదక=గంగోద కము 111 బు-బూ _5"జ (్ర్ర(బుషీ=రాజర్లి. (గోళీత+బుత=శీతార్తుండు. దశ (న్‌ )+బుణ=ద శాక్టములు” అనుచో వృద్ధిసంధియే (సమా-30 111 స్ఫూ యగును ) వృద్ధిసంధి లా

అ-ఆ లకు *వ_ఐిలు పరమైనచో *ఐికారమును

శుళూలు పరమైనచో “శ్ర్రైచ్రారమును బు=బూిలు పరవముయినచో ఆర్‌” అనునదియు'. బూరర్చపరములు

"రెండిటికిని నేకాచేశము లగును 30 ( ఆక్‌ -ఐఎకు””

అనునవి వృద్ధి సంజ్ఞకములు 0

[ వంఐ -_కృష్ణా+వకాదకీ=కృ స్పై కాదఖి, అఖజ్జ+విశ్వర్యవ అఖండైశ్వర్య్యము వా

11 ఓ-పొ ._ _-వన+టకన్‌=వనాకసులు (వానుముదాది వాన రులు) మహాల్‌. +కదార్య=మవౌాదార్యము (మూ నమా ౧౧ సూం-నృత్తి విభ _క్రీపరకత్యమందును నీవిధి యగును రామ+కో= రామా మెం

౨గ్రర్రి (నమా 3౧-౩5 నూ) యణా దేళము-అయా ద్యా బేళములు_హల్‌ సంధులు 111 బు_బయూా "= నీత(బుక=శీతార్తుండు దశ (న్ర్యాబుణ==ు దా ర్షములు=( బేశవి శేషములు) యళణాబేశనంధి అచ్చు పరమగునవుడు-*ఇ-ఈ” లకు యశారమును ఉ-ఊి” లకు వకారమును “'బు=బూిలకు రి శార మును నాచేశములగును సవర్షదీర్ధృనంధి దీనికి బాధ కము (దీనిని యణాబేశసంధి యందురు 3౧. (విభక్తి పరకత్యమందును నీవిధి యగును. ఉదా -“హరిఓన్‌= హర్యోః గురు(మీస్‌=గురో వ్ర వీతృ+ఓన్‌=వితో 8 మొ ఇ-ఈ :- హారి+ఆజ్ఞాఎహర్యాజ్ఞ ఉ-ఊ గురు ఈశ=గుర్వ్‌ ఫుండు బుబూ -పితృ4+అర ఏ =ప్మితర స్ప ౯ణావుం అయాద్యాదేశ నంధి .- అచ్చు పరమగునపుడు వ” కారమునకు అయ్‌” అనియు వఐి కారమునకు ఆయ్‌ అనియు *టి కార మునకు అవ్‌” అనియు హె” కారమునకు ఆవ్‌ అనియు నాచేశములగును 3౨ వ్‌ -(పయోగము. కెల్టున మృగ్యము, *ఐ _నై +ఈవ= శాయీిశుండు (నె=ంధన) “కా "-గో+ఆన్య =గవాస్యము=(గోము ఖవము) *ళు --గ్గూ+ఉదయం=గ్గావుదయ ముూ(చం(దోదయ ము), వ-టఓి లకు హ్రస్వమగు అ కారము పరమగు నఫు డది విశల్చ్పముగా లోపించును 33 గో+అగ్ర=గో2గ9ము=(లోపాభావమునం గింది సూతిము చొప్పున) అవి వచ్చును గవాగ౦ము (గోవు మింది భాగము). గోశబ్దమున కచ్చు పరమగునపుడు పదాంతమున “అవ్‌” అను నాబేశము విశల్చముగా నగును. 36, నో అగ ఇగ వా(గము-గో2-(గము-(మిీంది సూ(ముచేళ లోపము వచ్చెను)

(సమౌ 5౫%3ళా నూ) ర్‌ =స్‌-చవర్షశ్‌ -క్ష-ప్‌. అనువానిసంధులు విగ్రం ఎా=ాహల్‌ న౦భధులు ___- పాొతిపదికాంతమున నున్న నకారము లోవీంచును. 3౫ "రాజన్‌ +అజ్ఞా= రాజాజ్ఞ 'రావక్‌+వురువెరాజపురుముండు వాలాది వభ క్రి పరమగునపుడును సీ విధి యగును, రాజభ్యామ్‌ి -మొ=- పా9తిపదికాంతమున నున్న “రేఫ - నకారిములు వికర్షము లగును, 3౬ (విథక్తుల నకారమును విస ర్త మే యగున్సు స్వర్‌ +కానా నా స్వః కాంత మనస్‌ , క = మనఃకంజముం “రామ+భ్యన్‌ =రా మేభ్యః విద్యస్‌ అనుదాని సకారమునకు తకార మగును ఉదా = పిద్వస్‌ -చయ ము=విద్వ చయ ము-విద్వ ద్య్భ్యామ్‌ మొ పాతిపదికాంతమున నున్న *చి వర్గమునకు కి కా రాబేశమగును 92 వాచ్‌ +కాన్తా=నాక్కా-ంత అనృజ్‌+కణ = అకృుక్కాణముడ (రక్త బిందువు) వాలాది విభక్తి పరకత్వమందును నిట్లగును- టిం “వాగ్భ్యామ్‌ి (పొతిపదికాంతమున నున్న శివర్షమునకుం గొన్ని యొడల కి కాశాబేశమును గొన్నియెడల టికా 'రాబేశమును నగును 9౮ దిశ్‌ +కాన్తా=దిక్కాంత. బిశ్‌ +కాన్తా=వివ్‌కాంత = (కోమటి (శ్రీ) హలాది విభ క్షి పరకత్వమందును నిది యగును ఉి- దిగ్భ్యామ్‌ పా9తిపదికాంతమున నున్న “మి కారమునకు *ట కా రాబేశమగును ౩౯ త్విష్‌+చయెత్విట్బయము హాలాది విభక్తి పరకత్యమం దును నిది చెల్లును ఉ- త్విడ్భ్యామ్‌ తద్ధిత ప్రత్యయాదుల తి వర్గము పరమగుచో నా వకారము *టి వర్షముగా మాబును పస్‌ + థన్‌ "వస్ట్రము=(ఆజవది) షవ్‌.+తి=మస్టి=(అజువది)

ల్ప్‌ా0 (సమౌ రం_56కి నూ) వా క్వాసనాదసంధభుల-శ్చుత్వ షుత్వసంధులు (పొతిపదికాంతమున నున్న వాకారమునకుం గొన్ని యొడల క” కారమును నొన్నియెడల ట కారమును నొన్నియెడల త కారమును నాదేశము లగును నస్‌ ప్రత్యయాంతములకును నిట్లు తకార మగును. కళారాటేశ మగునపుడు దాని ముందటి వ్వ తృతీయ మునకు వర్ష చతుర్థ వమూబేశ మగును 60 కామదుహ్‌+చయ:=కా మధుక్పుయముూ(శామ భేనువుల సమూ" హను), మధులిహ్‌+చయ *” మధులి టృయము = (తుమె ద నమూః హముః, ఉపానవ్‌ + చయ = ఉపానచ్చయము (తకారము చకార మయ్యెను) (చూూ-సమా-రళ సూ) (ఉపానత్‌ _చెప్పు=కాలి చెప్పు) విద్వస్‌+చయమువిద్వ చ్చయము హలాది విభక్తి పరకత్వ మందును రది ఇల్లును “విద్యద్భ్యామ్‌” కా మధు శ్భా్యి మొ అవనసానమున నాదములకు శ్వ్యానములు వికల్ప ముగా నాబేశము లసను ౪౧ పహృాద్‌=వాత్‌. తద్‌ =తత్‌ మొ- అవసానమున శ్వ్వానములకు నాదములు వికల్ప ముగా నగును ఈర_9 శామధుక్‌ =కామధుగ్‌. (కోరికలను బెదుకునది) ఈ కార్యము నంవన్యచృ్బకత వాలాది విభక్తి పరమసనపుడును సంభవించును ఉదా _ “కామదధుగ్భ్యామ్‌ "వెము ఇ్యాస నాదములకు కఇ్వ్టకములు పరమగునపుడు వర్ష పుధమము లా బేశములగును ఇ్వాననాదములకు నాదములు పరమగునపుడు వర్ష తృతీయ లాటేశము లగును 6౪9, (శ్వాననాదాదులు సంజ్ఞా-౧ సూ_౫ వివృతిలోం 'బీర్కొ-నం బడెను కశామధుక్‌ +కాన్తా=కామధుక్షై న తద్‌ +కాన్తాతత్కా-ంత-

(సమౌ ర2-రరా సూ) దకార్శ తకారసంధులు నంము పరకనంధి ౨1 జగత్‌ (గురూబగద్దురువు వాక్‌ +ఈశ _ వాగీశుండు = (బ్రహ్మ). ఈ కార్యము విభక్తి పర కత్యమందును నగును ఉదా-- జగద్య్యామ్‌”. సకార తవర్షములకు ఇకార చవర్ష యోగమున శకార చవర్షములగును (దీనిని శ్చుత్యసంధి యం ద్శురు) మకార ట వర్ణమయోగమున షకార టవర్షము లగును (దీనినిష్తువ్వనంధి యందురు) రోరు యాచ్‌ +నా=యాజ్జా యాచ్హ్ర=(యాచన) తత్‌ +చిన్తాజ తచ్చింత=(ఆచింత) తత్‌ +టీకా=తట్టక=(ఆటీక) దకారమునకు *జ-ర్లు” లు పరమగునపుడు జి కార మాజేశ మగును ౪ి తద్‌ +జయ=తజ్జయము. జగద్‌ + జయ = జగజ్జ్ఞయము. తద్‌ + శుంకార=తస్ష్రంకారము (చూ-న మా.53 స్తూ తకారమునకు *ట_ర లు పరవమిగునవుడు “టి కా రాబేశ మగ్తన్రు. కో౬, సనత్‌ +టీకాసట్టేక తద్‌ +టీ కా=తట్టీక (చూ-నసమా-ళక సూ) తద్‌ +రకార ముతటకారము (దచూ=సమా-రక సూ దకారనమునకు డా-ఢ'లు పరమగునపుడు డిశా రాజేశ మగును ౪౭ తద్‌ +డయ నము=తడ్డయ నము=(ఆయెగురుట) తద్‌ +థ క్యా తడ్డక్కం మరుత్‌ *మరుద్‌ +ఢక్రా=మకుడ్డక్క (నమౌా-ళ3) పర్ష తృతీయములకు న కార మిశారములు పర మగునవుడు తత్తద్వర్ల పంచమా చేశము వికల్చ్పముగా నగును ప్రత్యయ మ కార పరకత్వమున వన్హ తృతీ యమునకు వర్ష పంచమము నిత్యముగ నగునుం ళం వాగ్‌ +మణ్ణల=వాజ్య గండలము=వాగ్గ శ్రండలము పాగిానిపుణ= వాజ్నిఫపుణుండు=వాగ్ని పుణుండు మరుద్‌ + సూొస్ష్యామరున్నో ంద్యము= మరుద్శాంద్యము ప్రత్యయ =వాగ్‌. +మయ=వాబ్బయము మరుద్‌ 4 చమాత్ర=మరున్నాతుము (చూా-సమౌా-5 3 నూ),

(ననూ రంయక నూ) భ కారవర్గచతుర్హ" దేశములు ఛ కారద్విత్వాము జమ్‌ద్విర్వము దకారమునకు '“లి కారము పరమఫసచో లి కార మాచబేశమగును. రనాం తద్‌ +లయెతల్లయము=(ఆనాశనము) జగత్‌ +లయ=జగద్‌ + లయజ=జగల్టయము (దూ సమా. 53 సూ) వర్ష(పథమములకు వ” వర్షము పరమగునఫవు డా శండిటికిని ఛి కార మాబేశమగును సం మరుత్‌ +శివ = మరుచ్చిచవ్రలు (సమా ౫౨ సూ, చూ. వాక్‌ +శ యవ=వాక్చయములు=(వాక్కు-ను చేయియు) తత్‌ +శివాతచ్చి వుండు (చూ-సమౌొ-క3 సూ) (సమౌ ౫౨ ఘూ)

వర్షతృతీ యములకు6 బరవుగు హొ శారము తత్త ద్వర్గ చతుర్ధాక్షరముగ వికల్భముగా నగవు గం. (సమాం-3౭ సూ వాచ్‌ +వాక్‌ =వాగ్‌ +హరెవాగ్ధ్హరి వాగ్ద్యరి వటబట్‌్శాసవాయో

పడ్డయ ములు=పడ్డ్యములు (దూ-న మా-3౯ా సూ = (ఆటు గుజ్ల ములు) తద్‌, +హాయ=తద్ధయ ముతద్హ యము=(ఆగుజ్జము) కకుభ్‌==- కకుబ్‌ +హా స్పి=కకుబ్బ స్తింకకుబ్‌ హస్తె(దిగ్గజము)ు (చూ-స మాం ళ9 సూ)

(వాస్వముమిాంది. ఇ కారము నిత్యముగాను దీర్ధృముమిాంది కి కారము వికల్చ్పముగాను ద్విరు క్తి నందును, మహా[పాణ ద్విత్వమున మొదటిది యల్ప ((ాణ మగును*, ఏ3 తరు+వాయా=తరుచ్భాయము. సీతా+ఛన్ష=[ీ తా చృండము=

సీళాఛందము,

అచ్చు పరమగునవుడు *జుణ-నిలకు ద్వాత్వము బహుళముగా నగును (నిత్యమని పాణిని సూత్రముం ఆతని వాడుకలం బే .వెళల్పికము) ౫౩,

85] (సమౌం-౫౨౫8 సూ) “జమ్‌” ద్దాత్వము అనుస్వారసంధులు ౨278 నన్‌+-అ న=నన్న౦ం3వమూెసనంతము, రిజ్‌ +అన్త=తిబ్దంతము= తిజంతము అణ్‌ +అ నెలఖంతముూలణంతము, అలా అనుస్వార నంధులు ___ పద మధ్యమునం (సమాన పదమందు) దలి మి కార *న'కారములు హాల్లు పరమగునపుడు పూర్జాను స్వార మగును అట్టి యనుస్వారమునకు వర్దాత్షరము లు పరమైనచోం దత్తద్వర్ణ పంచమము లా'జేళశ మగును పదాంతమందు వర్షపంచ మా బేశము పోతి కము ౫ అజ్టుర _ అఖ్భుత = కళ్ధ- శాన్త - కుమృ - సజ్య-ర = నంశఠర” మున్నగు రీతిని సంస్కృృతమం దీ వర్గపంచ మా దేశము శలదు గాని యా సంసగ్భాత శబ్దములు తత్పమము లగునఫపు జాంధకవు లీ వర్షపంచ మాచేశము నుజ్జగించి యున్నారు- కావున నవి తతృమము లగునపుడు

• అంకురము...అలేంచితము._కంరము. కొంతము_కుంభము._నంకరి ము” అను రీతి ననుసోష్టరయు క్రములుగానే'యుండును శా సింగం బాకటితో _. మౌ తంగ న్యూర్టిత , ఓ జం గాంతార నివాస , వచ్చేం గుతీసుత్క,, (విరా-ళ అణ వాల్లు పరవుగునప్రుడు పచాంతమున మిశార మను స్వార మగును అవసానమునం గానేరదు,. ౫౫ “రావ్రుం నమామి యనెను, “నమామి రామం అనరాదుం ఇంక “నమామి రామ మ్మునెను” ఆనియె (వయోగింపనలయును కొన్ని యెడల పుమ్‌ి శబ్ద మమకారము సిశ్రార వరక మగును, ౫౬, పుమ్‌ + కోకిల = పుంస్కోకిలము. “పుంలింగము” “ఫ్రంభ్రానము” మున్నగు" వోట్ల నట్టి సకార పూర్వకత్వము లేదు, యా విసర్ష సంధులు __ పహొస్వాకార పూర్వశ్రమగు సకార జన్య వినర్గము నకు హ్రస్యాకారము పగమగునపుడు ఓికార మా'చేశ

ర్ట. (సమూఎ౫రా౬ స్యూ విసర్లిసంధులు, మగును ఆ పరస్థమగు అికారము లోవీంచును ౫౭, (చూంసనూ...3౬ స్తూ మనన్‌=మనః ,అబ=ఎమనో=బ్బము, జు జ అట్టి విసర్ణమునకుం దక్కిన యచ్చులు వరమైనచో లోపముగాని *“యికారముగాని యగును ౫౮ మనన్‌=మన:ః+అఆదర=నున అఆదరము=మన యాదరము మనన్‌== మనఃఈవ్ర=మన ఈశుండు=వున యాశుండ్రు, అటి విసర్తమునకు నాదవర్తనులు పరమెనవో టికా లు 0 న! యా శాబేళ మగును ౫గా మనస్‌ =మనః4నిశ్చయం_మనోనిశ్చయము, హలాది విభక్తి పర కత్యమునందును నిది యగు ఉ-మనోఖిః, పయి మూం.డు విధములయిన స్థలములందును విస రము "లేఫజన్య మయినచో దానిచోట లేఫమే నిల్చును ౬౦ (చూ-_సమౌం-9౬ స్తూ స్వర్‌ ఇస్వః+అధిపతా-స్యరధిపతి=(ఇం్రుండు స్వర్‌ =స్వః+ఆగతజ స్వ్వరాగతుయా (స్వర్షిమునంద్రుండీ నచ్చినవాందు స్వర్‌; =స్వజ్యనివాస్లి (న్స్‌=స్వర్నివాన-(న్వర్గనివాస్సి. ధూర్మిః. '(చాస్వాకారేత రాచ్చులమోంది విసర్షమునకు నచ్చులు గాని నాదములుగాని పరమయినచో రేఫాచేశముగును ౬ ౧, ధనున్‌ధనిః+అగంజధనురగంము=(వింట్రై కొన, ధనున్‌=ధను ౫ గుణ=ధశుర్లుణము=(వింటి నార్ఫి, హలాది విభా క్తి పరకత్వమునను నిది యగు ఉదా ఎ_ధనుర్భిః జ్‌ న! జి లర విసర్ణ్షమునకు కంఖ్య పంఫి లు పరమైనవో జిహ్వా మూలీ యోపభ్మానీయములు వై కల్పికముగ నగ్కు ఒక్క మనస్‌ =మనః[క మల= మనక మలముణమన$ంకమలము పయన్‌ పయఃిపాన=ంపయ౫ పొనము=సయ:ః పానము,

(సనూా-౬౩_౬”౯ సూ విసర్షసంధులు_సాధ్యసమాస (ప్రకరణము న్లిర్హ అట్టి విసర్ణ్షము -కేఫజన్నమైనచో చేఫము వికల్చ్పముఢా నిల్చును ౬౩ స్వర్‌ =స్వః+పతొాస్వర్పతి=స్వశపతి (ఇంద్యండు)

క_ఖ పం-ఫి లు పరమగునపుడును గొన్నియెడల విసర్ణమునకు సకారాదు లఫను, ౬ర నమస్కా_రము-పురస్కాారము _ దుష్క్యుతము యు అపవ్య్య్య్రతము న్‌

“అయస్కా-ంతము.-_న్మిష్ప్రత్యూహము=(విఘ్న ము 'లేకుండునట్లు) మొ విసర్టమునకు చ_ఛ లును ఛవర్షమును బరమైనచో 6థ్ధం నర్త మగును జగ మనన్‌ెమనః+చినా=జమనశ్చింత మనః[శా _స్‌=మన శ్యాంతి విసర్లమునకు ట_ర లును షివర్షమును బరమైనవో పషకారి మగును ౬౬ ధనుస్‌ =ధన్యుూుట్లజ్ర్కా-రజుధనుష్టంకారన్తు పయన్‌=పయ:ః(పద్ధవ పయష్ష్రండము (పాల సమూహము)

విసర్ణమునక్షు త-ధ లును సకారిమును బరమగు నపుడు నకార మణ్వను ౬౭ మనన్‌ =మనః+తత్వజమన _స్తర్వేము, స్వర్‌ =స్వః+సజతి_స్వస్సం

గతి ( న్వర్షసంగత్కి "రేఫమునకు ేఫమ్సు పరమయినవో లోపము గలిగి పూర్యాచ్చునకు దీర మగును ౬౮ భనున్‌-ధనుక్‌ +రాకి=ధనూరాశి, స్వర్‌. +రాజ్య=స్వా రాజ్యము సాధ్య సమాసపికరణము సాధ్య సమాస మవ్యయీిభావము వేదు, తక్కిన తత్పురుపాదులు సాధారిణముగా సిద్ధ సమాస ల్యణ ములనోనే సాధ్య సమూాసనములును వ రిల్లును,. ౬గాం (ా=సనూంఎ5 స్రూ (వ్యాలసం--౨౬౮ం ౨౬గా వివుం

276 (నమౌాం-౬౯ స్తూ సాధ్యసమాసములు సాధారణముగా ననుటవేత ద్వంద్వ బహ్మూపవ్ర్‌హసులు కేవలాచ్చిక పద ఘటితములు మాత్రమె సాధ్యములు సాధువ్రలు సంఖ్యావాచక పూర్వక సాధ్యము 'లెల్ల ద్విగువులె. (చూ_సమా._౧౭ స్తూ ముల్లోక ములు మున్నగు ద్విగువులును సాధ్యములు సాధువు లగును, షన్టీ తత్పు రుషు కర్షృధారయ ద్విగువులు సాధ్య సాంస్కృతిక మిశు సమా సములు కావచ్చును. సమాస యోగ్యత లీని పదములతో సైతము సంధ్యాది సూగ్రముల విశే విధులచే జ్ఞ్వాపితములగు సమాసములును (వన్టీ తక్పు రువమును చబిరుదాది శబ్ద ఘటిత సమాసములున్ఫు సమాస సామాన్య పద్ధతులకు లోనుగాక త త్తద్వి శేవవిధి సూతిముల కనుకూలముగా వరి ల్లును. ₹ ష్టీ శత్పురుకే.తర సాంస్క్యృూతిక మిశ్ర సాధ్య తత్పుకుషములు సాధువులు కాన్ట *దొంగ భయమూ అనునది సూరి (వాసినట్లు పంచమి తత్పుదనము కానేరదు అదియు పన్టీ తత్పురువమె, సాంసథ్భాతిక విశ్ర కర్మథారయ ద్విగువులును శాత (పయోగాభ్య నుగ్దాతేరులు సాధువు లగును

• తత్పురుపాదులకు ల్య్మణంబు పొొయికంబుగ సంస్క్య్భతో క్తంబ యగు * (బా-సమౌా-3 స్తూ అని సూ(ించియు దాని కాచ్చిక సమాసములను యాతి ముడాహరింపక లక్ట్యములుకాని మివ సమాసములను సాం సగ్యాతిక సమాసములను గొన్నిటి నుదాహరింప సాగను “దొంగ భయము” అనునది మిళ్ర సమాసము, ఇది వోరభయము” అను డాని వలెం బంచమిో తత్పురుషము కానేరదు. ఇది వస్ట్రీ తత్పురునము కానో పుకు, ఖై రాముని బౌణము ” అనునది తత్పురుపాదులక్షు | అను నీ సూ(తమునకు లవ్యము కానేరదు సూరి సమాసకము” బిరుదా ద్వు త్త పద.సమాసములు అన్సు,వానిని గంహించినక్లై యగపడదు_ చింతామణి వవమీ-శకత్పుకుష పద్ధతి నీత్రండు గ్రహించినట్లు తోంచ్‌దు,

సనూ=౭౦ నూ) సొంన్యల్భతిక మి[కాచ్చ్భిక సాధ్య నమాన ఎఎవిధ్యము=ఎసమా సకము సాంస్కృతిక మిశ్యొచ్చికి భేదంబులచే సాధ్య సమా

సములు మూడు విధములు, ౭0 (బా-నమాజఒ-౨ స్తూ

(వ్యా-సం-.౨౬౭ క్షే విషు

క్షే తత్సమ పద ఫఘటిత సాధ్యసమాసము సాంస్క్భృతిక్రము ఉదా - రాముని 'బౌణము. (రామునియొక్క చాణముుు. తటాకము నుదక ము= (తటాకముయొక్క-+ఉదకముు పోమించు ప్రభువు_మొ, 11 తత్సమా చ్శిక పద మీళిత సమాసము మిశ సమాసము ఉచా ._రామునిపొడురుణ (రామునియొక్క- +. కొడుకు) జే యాజ్ఞ =(అేనియొక్కం + ఆజ్ఞ). "తెల్ల వ(స్రుము మూండు లోకములు వాండి మయూఖములు వేడి పయో భారలు

చస్టీ తత్పురుపేతర తత్పురుషములవలెనె కర్మధారయద్వగువు లును జంతామణశిసూ(తములచేతనుు మహోకవిిపళయూగములవేతను ణ్జావ్‌ త్వులగునవి యభ్‌, ఫ్రగక్షలేము లగును 111 "శేవలాచ్చికపదములతో ఘటిల్లిన సమాస మాచ్చికము దీనిని సమాసకమనియు నందురు, సాధ్యములగు నీయాచ్భికములందు వెనుక నివరించిని సిద్ధసమాసభేదము లన్నియు యధా(ప్రయోగముగ (గావ్యాములగును _ నెలత క్టువవాండు” (దెలచేకం దక్కువవాండు దొంగబయ ము=(దొంగవలనిభయమ్రు, మాటనేర్చర=(యాటయందు నేర్చుగలవాండు మున్నసునవి తృతీయాది తత్రురుషములన్న ను ననవచ్చును కాని యట్టి యాచ్చికములును వస్టీ తత్పుకపము'లెయని సమర్థింపనగును నెలయొక్కటతకుుణవవాండుజ నెల ఇచేతం దక్ట వవాండవియర్థము, సంబంధ్రపన్నీ సకల కారకార్థములను నియ్య 6 గలదు ఆచ్చికతత్పురుషము = కన్నుంగవ = (కన్నులయొక్క-+ కవ (ఆది ౪ అ-౨౫౪) పులుంగుజేండు=(ఫ్రులుంగులయొక్క-+అేండు” ఇట్టి యెడల శ్రన్నులకన అని యుండ నక్ర్య-ాజులేదు సమాససామాన్యలతీణము చొవ్వున నలౌకికవ్మిగహమంచే సమాససంజ్ఞ్ఞ గలిగి కిన్నులయొక్ట్హి మొద లగు రూపములు కలుగకముంబే విభ క్రీలోపాదికమున సమాస ప్రాతిపది

౨78 (సమా_౭0_౭౧ స్తూ సమాసక ము_జ్ఞాపక సిద్ధ సమాసములు కము సిద్ధించును. ఇళ్లు యిాక్రింద కర్మథారయాదులందును (గ్రహింప వలెను. కర్మఛా “వాండినారసముల్తు వేన్నీళ్ళు. ద్విగు _ముచ్చిచ్చుజ (మూండుచిచ్చుల మొత్తము) ద్వంద్వ తల్లిదర్మడులు _ కాల్చ్సేయి= (గాళ్ళయు. జేతులయు మొత్తము బహూవీీ వే నెలుంగు=(వేయి కిరణ ములు గలవాండు) ముక్క-ంటి=(మూండు కన్నులు గలవాండం=శ్‌ వుండ ఉపమానపూర్వపద బహావీపా -చిగురుంగేలు=(చిగురునంటి కేలుగలదిి. మాముదమ్మి=(ముఖమనెడి పద్దము) (ఇది రూపకసమాసము) మధ్యమ పద లోపి సమాసను -ఇరువదియొకటి=(ఇరువదిటిచేత నధికమగు నొకటి. క్షాపకసిద్ధసమా సములు సణూససామాన్య శాస్త్రము వొప్పున సాధ్యములు కావు వానియం డాయాసంధ్యాది సూ(తముల విశేషవిధుల చొప్పునం ద తృద్వి శేషవిధ్యను కూలముగా నాయా సమాసముల (ప్మకియ నడచును, ౭౧ (వ్యా-సం. ౨౮ ౨౭౦ విష ౧౧-౨౨౧ పుట- ౧౧౭౦ పుట) నిర్షయ,(ఆల్రు=నిర్షయురాలు. వీనికి సమాసమె సాధు శ్లాదు. ల్పియినను సంధి _9” స్యూత్రఫు విశేపవిధిచే వీని సమాసము బ్ఞాపితమై జే త్వమును సిద్ధించును. ఇక్లై శఛోక్రా _ర్హృములు,ఒడలులు= శోకార్తపు టొడలులు మున్నగుచోల్ల ('శ్ర్రీ-- ఆ ౧-౨౪ సంధి ౩౦ సూ[(తముచొప్పున ఏని సమాసాదిక్రము జ్ఞాకితమై తత్సూూతానుకూల ముగా “ము గాగమము నిల్చుట దానికి పుం_ప్వా "దేశము మున్నగు నవి యగుట సంభవించును. తలంట్రాలు మున్నగు నెడల సంధి ౨౬. స్యూలేము చ్‌ "ప్పున జ్ఞావిత్వమై య-_త్తకపదలోపాదికము సిద్ధించుచున్నది “రామునివలని భయము” అనుచో సంధి ౪౮౦ సూతముచొప్పున మధ్య మపదలో పాదికము సాధువగుచున్ను ది కృష్ణం రాయండుూళకృషప్ణ రాయండి మున్న గుచోట్ల సమా=-౭౧ సూ(తముచొస్పున శుద్ధసంస్కబ్భ తపదముత్రోడి సమాసము సాధువగుచున్న ది

(సమౌ-?౨ నూ) వష్టీ ద్వితీయాతుల్యముగ నిల్బును అది షష్ట్యలుక్సమా సము ల్లి8 సాంస్కృృతికవిగ్ర తత్పురుషము మ్టీసమాసమే సాధువు. అట్టి మస్టీ. తత్పురుషమునంకలి పూర్వావనయ వపు షష్ట ద్వితీయారూపమున నిల్చును ఇది నమానక ములందును వ ర్తిల్లును మధ్యమపదలోపాదిసమూసము లందును నీవిధి న ర్తిల్లుటు గలదు ఇిట్టివి వస్ట్యలుక్స మాసము లనందగును పష్ట్యర్థక '*ది-వి=గు” ప్రత్యయ పరకత్వమందును(క్రార_౧౯ా నూ ద్వితీయయే నిల్చున్తు 2౨ (బాల-సహమౌా-_-౨౫ నూ) (వ్యా-సం=-౨౭౦ విషు రాజుయొు%్క-+అన=రాజున్‌ [(అన=ర్రాజు+ఆన (సంధి ౨౩ నూ “రాజున్‌+ఆనె(సంధి-3.౨ సూూ=రాజునాన, (సంధి ౨౩ నూఎచే సామా సేక దిఊతలోపము_సంధి-3_౨ చే పన్టీసమాస నుగాగమము _ వత త్బూత్రవిధానసామర్థ్యము చేతనే సమాస సామాన్యవద్ధతిచొప్పున (సమా._౧ సూ ౧-౨ వివ) నలౌఃిక విశ్రవామునంబే నమా ససంజ్ఞ గల్లి విభ క్షిలోపమున రాజయాని మున్నగు ననిష్టరూపములు గల్లనేరవు, ఇట్టి స్థితిలో నితరతత్పురుష్వ్సులందు విభ క్రిలోపమునకు విధియ్‌ లేదనుట స్పష్టమేశదా వారణాపతమున వారెల్లి (ఆది ౬ ఆ) మున్నగు స్థము: లుదు ని వర్షశ్రము సప్తమ్యార్థకము కాదనియు షస్ట్యర్థక మె యనియు నట్టి వెల్ల షష్ట్య లుకృుమాూసము'ఆయనియు (గ్రహింపవలయును (కృత -సూకజ్ఞాపోముచేత సమాస పూర్వాయవపన్వీ లోపింపక ద్వితీయా రూపమున నిల్భును యొక్క” విభక్తి లోపించిన పన్టీ యాకారముగల ద్వితియారూపముమా[త్రమె నిల్చునసి వ్యాఖ్యానము వచేయనగును

• సబూరి నమాసవిభ క్షికి లోవంబగు లట్టునకుం గాదు (చవా-సమౌా-__౨౫ స్తూ అని నూ[తించెను గుణముల (పోకలబేతన్‌ క్రి మున్ను వోటులందు గుణముల్మ పోకల మున్నగురీతిగల సామాన్సిక (పాలిపదికము. ేర్పడనలసివచ్చును. సమాస పూర్వావయవవిభ క్తికి “మొతము లోపమును సూరి యుద్దేశించె నన్న చో సమాసమున సము

లి్ర0 (సమౌం?-౨ నూ) ష్పి ద్వితీయా తుల్యమను చాని విశేషవిధులు శాన నీతయుక[రా్శరూపముెసీతనురూపము * మున్నగు ననిష్టరాప ములు గల్లనేరవు జంక సీత్రయొక[-+రూపము=నీతన్‌ +రూపము=నిలే దూపము అనురీతిగల ప్రక్రియయీ సంభవించును ఇన్మా రామునిగుణం బులూోరాముగుణంబులు మన్నగునానిని సాధింపనగును సవాంళాగ మన శబ్బములపట్ల ద్వితీయాకారస్థితి ('ప్రయోగవిరుద్ధముగాస వాని ప్పి. సమాసములో నేకత్వమున 6్న్‌నాఎతన శబ్దములును బసాత్వేమున మి-మౌా-_తమ-మన శబ్దములును నిల్చుసని వాఖ్య చేయవలయును. ఉదా _నీగుణములు.మిగుణములు-నాగుణములు-నూగుణములు-లేన గుణములు _ తమగుణములు .. మనగుణములు జపవ్వదియొక్క-+ సెట్టిజ (జవ్వాది నమ్మెడి "సెట్టి జవ్యాదిన్‌ + సెట్టి=జవ్వాది సెట్టి (ఇది మధ్యమా పదలోప్కి ఇక్షై జాక్రముయొక్కి-+పా ర్థివుండు = (క _క్రిపియుండగు పొర్టి వుండు ఇాక్టవార్థివుడు_మొ రూపక -మోముయొక(-+తమ్మిా(మో మనెడీ తమి నె )"మోమున్‌ + తమ్మి=మాముం దమ్మై నేేవల్లెయొక్కం4 వాడావేపల్లెన్‌ (వాడా వేపల్లె యను నాడ్య వేేపళ్లెవాడ (ఇట్టి వానిని సంభావన పూర్వ పద కర్శధొారయము లనియు నందురు రెండు "వేల యొక గా+నలునది=(ఆండువేలబే నధికమగు నల. వద్రి) = లెండువేల నలు వది ఇట్టివియు మధ్యమ పదలోపి ద్విగువు లనంబడును ఇశ్తై-ఇరువదిటి యొక్క + అయిదు = ఇరువది మైదు ఇట్టిమిడల నెప విభ్యక్తికముల చాహూుళ్యముచేత టి_ంటు లు రాళ పొధము స్పల్బెనని యుజుంగు నగు (అచ్చి-2౧ సూ ఇట్టివియును ద్విగువులె డ_వి-దు -దానిది కల రూవు (ఆదర ఆ-30) వారిన (ఆది3 ఆ_౧౫౬) నీదు కొడుకులు (శ్రీ-ం ఆ_౮౩) (నీయొక!-[కొడుకులు సమౌాసమునక్షం (బ్రాతిపదిశత్యమే సిద్ధింపనేరదు మటజటీయు. సమాన పూర్వానయన విభ క్రిమొత లోప విధానముచేత నుత్తరపదలోపా నమాసములు చ లోపొదికముగల ద్వంద్వాదులును సిద్ధింపనేరవు గచొల

[6] (నమౌా._2_39 సూ గై వివుఉపమాన వాచక సమాసములు 28౬1

౧ విన :2_ఉవవూన వాచక్రములగు శబ్బములతో6 దజచుగా పస్టీ తత్పురువమె యుపమ్రేయము పిథవమూంత్నమై యున్నప్పుడు సంభ వించును సంస్కృతమున నన్ననో యుపమా నోపమేయములు సమాన విభా క్రికము లయియే యుండున్సు, "తెల్ల్టునందును నువమేయ మితర విభ కలలో శున్నపు డక్లై యుపవమా నోప్రమేయములు సమాన విభా " కకములా యగున్సు, నంస్ట్బాతమున సదృ కాది శబ్ద్బములకువలె ఇ 'తెల్లున నువవమూన శ్చములకు వ్టీ తత్పురుషమె కల్లును (వ్యా-సం-వి_స్ప.9౭౦ విభు. ౧౧౬౩ పు

“అట్లు_కరణ్తి? పిభృతులును అట్ర_వలెను_వంటిబోంటి శబ్దము లును నుప్రమేయము పిధమాంతమై యున్నచో నుపమాన శబ్బములతో పన్టీ తత్పురుష మగున్ను వలె శబ్ద ముపమాన వాచక మగునపుడు యుస్ము దస్థృ డాత్మ శబ్దములు వవ్ట్వుంతములగుటయీ కాక ద్వితీయాంత ములును నగును బోంటి వంటి శబ్దము లుపమానవాచకము లగనవుడు యుస్థ దస్మ డ్వాచకములు వష్ట్యంతములగుటయీ కాక ద్వితీయాంతము: లును నగును ఉదా _అటు _నారాయణునటు (ఆది౧ ఆ _౨౫ ప్రఅట్టి లా

ళో లం లు రాముని యట్లి- నాయట్టి_మొ, వలె _రామునిన లెను. నావలెను నన్ను వలెను, నీవలెనుూనిన్ను వలెను, తనవలెను=తన్ను వఅెను బోంటి-వంటి _ 'రామునిబోంటి=రామునివంటి నాబోంటి=న న్ను బోంటి నానంటానన్నుు వంటి బోంటి తనంతం (ైత్యయార్ష్యంబగును-ఉదా -మముబోంట్లకున్‌- మొ. లో ళు ౨ వివ *_పిసంగవశమున వ్షస్లీ తత్పురుమ సంబంధము. లేకు 0 న్నను నీ కొొంద్రి శబ్దము లుడాహారింపంబడు-దున్నవి, “పోలెన_బలెన్స్‌ పోని శబ్దము లుపమానవాచకములగునవు డుపచుయము ప్రధమాం తమై యున్నచో నుపమాన శబ్దములగు యువ్మదస్క దాళ్మార్థకములు డ్వితీయాంతము లగుచుండంగాం దక్కినవి ప్రథమాంతము లగును అట్టి ప! పిధమాంతేముల తుద్రిని “వాార్థక కట్లు మర్ధవి శేష బోధక్‌ మగుచు విక జర! వ్‌ ఆం

ల్పముగా నిల్చును పోని శబ్దము నుపయోగించునపు డట్టి చార్థకశ బ్దెము

99 (సమా-2-౨-౭3 శూ) “పో లెన్‌ _బలెన్‌ పోని? కబ్దములు పజ్‌ _ప...వర్షకములు 6డ్తుూమ్రంతములపై బత్యముగా నిల్చును ఉదా?-పోలెను _రాముండు నోలెన్‌=రాముండునుం బోలెకా, వాండు వోలన్‌=వాడుం బోలెను, నన్నుం బోలెన్‌ _ నిన్ను బోలెన్‌ _ తన్ను6 బోలెన్‌, బలె _రాముండు బలెన్‌ ఆరాముండును బలెన్‌, వాండు బలన్‌=వాండును బలెన్‌, నన్ను బలెన్‌_నిన్ను బలెన్‌_తన్నుు బలెన్‌, పోని _రాముండును బోన్దినీతయుం బోనిదాని. సీతవోనిచానిి వాండునుం బోని, నన్నుం బోనినిన్నుం బోని=తన్ను. బోని,

౩ ఏవ .=__పెకి-ంటి కొకథా వాచకము నిల్చుట గలదు ఉదా - సోముములేని యధ్వరంబును ఫన్చితేని 'రాత్తొయు రవిలేని నభమును బువ్వ సంపదలేని భొజంబును బోలె, (ఆను-౨ ఆ-౧౦౬).

౪ వివ -_వాచకదర్పియ పియోగమును గలదు ఉదా -గబ్బంబు నట్లు పోల (ఆది=3 ఆ-౧._౨౭)

౫ వివ _ఇవేన సహ సమాసో విభ _క్యలోవళ్చ”అను వ్వార్డికము నియతము కాదని వ్యాకరణ మహాభాష్యము నుడువుచున్న ది “ఉద్భ్బాహా

రవ వామనః లని యిట్లు వ్య స్త్రపియోగములు గలవు ఆంధ మజాోకవు లును వ్య _స్తతను బియోగించిరి హిమ మయూఖుండ పోలన్‌ (ఆది-3 అ-౧-౨౨౫). “అదిత్యుండును బోలి అని (నరస్న౫ అఆ_ం౧౮ా ప్ర సమాస గత శాంతికి బట్టుమూలర్తి యుదాహరించేెను కొండొకచో సమా సంబులందు నావ్వ్యూది కనుమ్య్యూ దుల మువర్షకంబులు పజ్‌_పి వర్షకంబు లగు జ,

(గాసమా-౧ం౯్యా (వ్యా-సం=_౨౭౨ 1 విష ౧౧౮౨

వుట

పబ్డు'-(నాము శ్‌ చేను = నాంపచేను (శర్శ్మధారయము) పాప 'జేండు =(పాములయొక[-+జేండు) పజ్డు జిత్తుగాన బిందుపూర్విక మయ్య, (వేముయొక్క-+బె త్తమ పంపబ తము (నేము+చెట్టు 'వేంపచెట్టు, (అమ్ముులయొక్కి- + శయ్యా )=అంపళశయ్యా(అమ. శిలతో గల్పింపంబడిన

(సమా-23-౭౮ సూ) నాన్వ్యూదిక నుమ్వూదులు సమా నాధికరణ సాధ్యసమా సములువ్రిరికి. శయ్య (మధ్యమ పద లోవీ సమాసము (ఎమ్ముయొక్క-[ముక్క) ఎంప ముక్క, తెది రెండుచోట్లను నుడి తొలి (హైస్వముమిోందం గావున నే బిందువు లేదు ( నాము.పాము.ప్రము-వేము...అమ్ము.ఎమ్ము” అవి నామ్వూదులు) కనుముయొక్క-+.పులు = కనుపపులు (జెల్లుగడ్డి (ఇనుము యొక్క -+ముకగ్రా = ఇనుపముక్క, ఉడుపకుక్కి. = (ఉడుముమయొక్ర్యల్ను కుక్కఎ(ఉడుము మున్నగువానిని వేటాదెడు కుక్కు _ మధ్యమ పద లోప) ఎనువ లేలు_(ఎన ముయొక్క-+ తేలు =(ఎనుమునలె నల్లని తేలు_ మధ్యమ పదలోప్సి జనుపనారా(జనుముయొక [-+నార మినుపగింజా- (మినముయొక్‌రాళగింజ). కనుము_ఇనుము_ఉడుము.ఎనుము_జనుము.. మినుము. ఇత్యాదులు కనుమ్యూదులు

ఈ పజ _ప వర్ణికమ లును నౌపవిభ క్రికములె యయ్యు సమా సములందు మాత్రమె వచ్చును గాన నౌపవిభొక్షిక పొకరణమునం "ేర్కానయడలేదు,

౧ వివ _ నదిసుతి మున్న గవాన్సి సొధనము _ (చూ=సమౌా- తిక డె స్తూ

_- సమానాధికరణ సమాసములు __ సమానాధికరణ నవూసములగు కర్ణుధారయ ద్విగు

వులలో సమాస పూర్వానయము *డ్చుిముంతము కా

రాదు *“మూవర్శ కాంతను కావచ్చును కాని యా *ము”

వర్షకమునకు ప్పుంపు లాబేశము శావలయును" ము

వర్షక విరహితము కారాదు బీ (బా-సనూ-౫ స్తూ

(వ్యా-సం....౨౭౭ వివ) లి

ఇ సూరి కర్ణధారయంబు త్రిక (శ్ర్రీసమ ముగంత ధాతుజ విశేషణ వూర్వ్వకంబయి యుండు (వా-సమౌా-౫ సూ అని సూతొం చెను ఆ_ఈపి అనునవి పదములు కావు కావున నట్టి తొకమునకు సమాసయోగ్యతయే శేదు కావున సమా? సూత్రము చొప్పున

984 (సమౌా-2౫ సూ) బిరుదో త్తర పదకసమాసము “బల్లిముండగు మగండుి అను విగిహము గల బల్లిదమగండు * “అను రీత్రివి యుండరాదు. బల్లిదకొలము” అనెడి లుప్త ము” వర్షకమును నుండరాదు మూవర్షక ముగాగమములకు “ప్పుంపులు వచ్చిన బల్లిదపు శొలము...బల్లిదంపుకొలము” అనునవి నిర్చాధములు సంధి30 స్యూతము చొపష్పూన జ్ఞాపితమ్చులెన సాంసథ్షాతికి మిశంములును సాధువుల సరసపు మూట-సరసంపు వచనము-మొ ౧ పవ _అంధ విభ _క్యంతముకాని శుద్ధ సంస్కృత శబ్దము వూ చ్భిక శబ్దముతో సమసింపదు ఉదా _లఅనేకమాజులు_అల్పదండులుం బల్లి దప్పరుషుండు- శ్వతగుజ్ఞము.మ్భాదుబట్ట మొదలగునవి యసాధుువులు, అన్న _అన_అము శైలిను-రాయ... రాను. రెడ్డి ఏ) మొద లగు బితుద వాచకము లు త్తరపదములుగాం గల మిశ్ర కర్మభారయయిలును సమ్మతములగచున్న వి, (యి సూత్ఫొమున కపవాదము) అట్టి సమాసములలోం బూర్యావయవమగు సంస్కృత శబ్దము తుదిని అం ఇ-ప_మొ” మున్న/ఏనవి చేరుటయు. గలదు, ౭౬౫ (వ్యా సం__౨౭౩ వివ) (ప్రొఢ-సమా.._౨ స్తూ సిద్దుండు+అన=సిద్ధన మల్లుందు?-అన=మల్ల న (విరా-ణ ఆ=ంరల శేముండు,అన= భీమన, రాముండు+అియ్యు= రామయ్య సీత,అమ్మ= నీతమ్ము కృష్ణుండు4+ రాయండుకృప్ణరాయండు పతి పండితుండ్ను వాని సమాసము (ప్రత్యేకముగా సూత్రంప నగును ఫాతుజ వికేషగము లును శ్రీ సమములె అట్లంగీకరింపనిచో వాసకిం (బధమైక్‌ వచనలోపము గల్లు కెబ్లు 2 కల్లనిచో వానికి వాక్య పిియోగయోగ్యమగు పదత్వము సిద్ధించు కెట్లు! ము వర్షకాంత అనినవో ముగంతసిద్ధి యగును గాని “ముగంతి అనుటబే మూ వర్షకాంతి అను నర్థము శరాదుగదా, ఈ పట్టున సరసపు వచనము” అనుదాని సిద్ధి యెబ్లు 1 (స్రీ సమము తోడి కర్శధారయమును వేజు చెప్పనేల ?

(సమౌ=?2౬.22 నూ ౧/౭౭ వివ) ద్విరుకృ పరక దీర్దమునకు (వాస్వముంత్రికసమా సము అయ్యా(శ్రీపతిపండితయ్య ఆకావాదిళొరూగము _ రామారాన్ర-సుబ్బా రావు-సుబ్బారాయండు._రామి రెడ్డి.కృవ్ణనురాజు, విరుద సమాసము అందు యవేష్టనర్షకల్పనమును యధా్మాపయోగముగా (గ్రహింపనణను. మాగంటిపట్టణము తెనాల్యగహారము, (వేపల్లెవాడనగ!ి తిర్ముల మపహాహాయండు- మొ ద్విరుక్రంబగు హల్లు పరింబగునపుడు పదద్వయ

సంధిలో నాచ్చికంబగు దీర ంబునకు (హస్వంబగు 2౬

(బా-సమౌా.౧౩ స్తూ (తికంబుమోంది. హాల్లునకు

నూప్మ వేఫభిన్న మునకు ద్విత్వంబు విభామనగును 22

(బా-సమా-౧౪) (వ్యా-సం.-౨౮౦|1విష )ి

ఆ_ఈ._న అను సర వ్ర్‌నోమ సాొతిపదికములు (తికమనంుడును (బా-సమాం-రో సూ ఈ సూత్రిపు జ్ఞాపకము చేతం ది'కాది మిశ్రిసమాస మభ్యనుజ్ఞాతమగుచున్న ది 6 అది యక్‌ న్యవ=లఅక గాన్య-వానికిన్‌ శ+పురుషున కున్‌=అప్పురువునకున్‌*”” మున్నగుచోటులందడు. అదివానిక్‌న” మున్నగు రూపములు సిద్ధింపకముం'దే సమౌససంజ్ఞ గల్లి విభ క్తిలోపొదికము గల్లుటచేత ఆ_ఈ_ఏ అనెడి (పాతిపదికములు నిల్చుటయు ఆకన్య- ఆపుకువి మున్నగు సమాస (వాతిపదికములు సిద్ధించుటయు సంభవిం వెను (చూ-సమా-ం౧ సూం౨ ఏవ)

ఆకన్యఅక్కన్య ఈకాలము=ఇ్తక్కా-లము. ఏలో కము=బల్లో క్‌ము, ఆయశ్వ్య ము=అయ్యశ్వము ఉఊప్మ రేఫములకు _ఆశైము.ఈమం అము-వీసుకృతి ఆరయాపము.ఈజెక్కలు అబుపీ.(చూ-నంధి..౨ స్ఫూ ఈధరణి_ఇద్ధరణి (మూ-సమౌా ౫౩ స్తూ (సభా ౨౨ ఆ ౨౮)

౧ వివ _సంయు క్త హల్‌ పరక్రత్వమున త్రికపజా)స్వము హల్‌ ద్విత్వము గల్లవని యధర్వణుండు. చెప్పినను నట్టి హిస్వద్విత్వములకుం దదనంతర మహాకవిపియోగములు గలవ్ఫు సీవ్మిప్పభావము (రాఘ ఆ ౧౦౪ ప నీవ్రుఈశణ్గపధావము ” ఆని భార కార్థచ్భేకము! సి

ఏరిద్ర (సమా-౨_-3/22 వివ బూ_2౯ సూ వోటు శబ్దపు

“అత్వ హస్వటావతర లోపములు” వ్మిప్రభావము””=(వి్యిపత్వము) అన్సి రామాయణార్థ చ్చేదము భార తార్థ మునం (బకృతవివరణముచే (హస్వద్విత్వములు నచ్చెను_విదప ద్విత్వము లో నొక హల్టు పాలంతరసంయోగమున లోవించినది (దూ*-ఆచ్చిం ౧౩౨సూ౧విన ్సి

౨౨ వివ *__ వేండి+నీళ్ళు=వే+సీళ్ళు=వేన్నీళ్ళు మూూండు+నాళ్ళు= మూ-+నాళ్ళూూమూన్నాళ్ళు అను రీతిగల చోటులందు వర్ణ లోపనిమి- _త్తశమగు ద్విత్వము (హస్వమును గల్లింపదయ్యె (చూ-సంధి2౫సు- )

39 వివ. ఆయడ-అఆడ్మ ఈయడం--ఈడ్శ వయెడ=నీడొ” అను చోటులందు *ఎడొ” ఇబ్బప్తు ఎ కారము లోపించినదిగాన (పకృక- సూూతము వొప్పూన (వాస్వద్యిత్వములు గల్డనేరవు

కృతహి)స్వంబగు త్రిక ౧బుమింది చోటు శబ్దంబు నోత్వంబున కత్వ్తహ్రస్వంబులు విభాషనగు 2రా (బా- సమా_౧౫ సూ) (వ్యా-సం-.౨౮' ౧1విష )

ఈ సమాసము (ఆచోటు._అచ్చోటు పూర్వసూ తముచేతనే- సిద్ధించినది అట్టి కృతహ్రస్య చోటుశబ్దపు నోత్వంబున కత్వహొస్వము: లగును, అ వ్చోటు=అచ్చొట్టుఅచ్చటు ఇచ్చోటు=ఇవ్చొటు-ఇచ్చటు-- ఎచ్చోటు-ఎచ్చొటు_ఎచ్చటు “అచ్చొటు_అచ్చటుి మున్నగువాని ద్విత్వంబునకు “అచ్చి=౨౬ సూ(తమువే లోపము_అవొటు=అచటు ఇచాటు=ఇచటు_వ-వొటు=ఎచటు? ముచ్చోటులు నా ముచ్చొటులు= గడిగి ముచట్లు చజుచి (విజ్నా!

ట్లు చజచి (విజ్ఞాఅచార, శ్నర్స అలి ల "జో

లోపంబు విభాషనగు 2౭౯ (బా-సమౌా_౧౬ స్ఫూ

( వ్యా-సం..౨౮౧|1 విష

చోటుశబ్దం బౌపవిభ క్తికంబుగాన దాని యంతిమూతక్షరంబు న్త

మ్యాదేశమయిన అ” కారంబు (ఆచ్చిం౮౦ నూ) శోడం బావీకముగా

(సమా-౮౦౮౧ స్రూ “అయుఅయి అనునవి వచ్చుట 287 లోఫపీంచ్రునని యర్థము, అ-చ్చోటనున్నాండు = అచ్చోనున్నాండు “అట్టివో (నభా.౨ ఆ._3౩౦)

ఆశకారంబున కా(మేడితంజబునకుం దదర్థకంబునకు అయిళఅయి అను వబ్దంబులు విభాషనగు, ౮౦

(బాసమా..౨౧ స్రూ ( వ్య్రాంసం...౨3౯1వి ్రి

ఈ సూతిపు జ్ఞాపకముచేత నిట్టి యామేడ్రితమును వానితోడి మిశ్రసమాసమును నభ్యనుజ్ఞాతమగు చున్నవి, 6 అదై[అది+కాలము_= ఆయాకాలము వాండు+వాండు+పుఠకుషుండు=ఆయాపురువులు? మున్నగు చోటులందు '“అది_. వాండూ మున్నగు రూపములు లభింపకముంబదే సమాససంజ్ఞ్ఞ గల్లి విభక్తి లోసాదికము గల్గుటచేతి. అ అను ప్రొతి పదికోము నిల్చుటయు ఆయాకాల్హఅయాపుక్రువి మున్నగు సమాస పాొతిపదికములు సిద్ధించుటయుం సంభవించెను (మా-సమా-_౧ నూ ౧-౨ వివరణములు _ అట్టిచోటి యామేడితమగు €ఆ్రి శబ్దమునకు

అయి-_అయి* శబ్దములు పర్యాయముగ విభాషను నిల్చునని యర్థము, వత్యమాణవిధిచేత (కొియా-౧౦౬ సూ అయి అనుదానికి ఐవికారఠా "జీశంబునగు ఆయయికశాలము2జఅఆయాయి కాలము=అియ్యయికాలముాల య్య్యాయిశకాలము = అమై కాలము అయ్యె కాలము=అఆయాకాలము= ఆయ కాశ-లముఅయ్యూకాలము=అయ్య కాలము (సమా.౭౬.౭౭ సత ముల చొప్పున త్రికముమిోంది హల్లుచోట హొస్వద్విత్వములు గల్లొ.

౧ వివ _ఈ యాబేశం బననేల (మను-౧ అ-౭౧) మున్నగు పుయోగములను ఆయా యా విషయములను మున్నగు నాడుకలను బరిశీలించునది

గుణవచనంబులగు నల్లాదులకుం గర్భధారయంబు నందు నిగాగమంబు వైశ్‌ల్పికంబుగ నగు ౮౧ (వాం

సమా-౧౨ సూ, (వ్యా =సంఎ ౨౮౪ = ౨౮౨

988 (సమా-౮౧ సూ నల్లాదుల నిగాగమము ఇది జ్జాపక సమాసము కాన మిశ్ర సమాసముణును గాంహ్య ములు ఉదా -నల్ల గుజ్ఞుము=నల్ల నిగుజ్జము=నల్ల యశ్వము=నల్లనియశ్వము- (పదచ్శేదకాలమున నిగాగమము నిల్వద్రు నల్ల. లెల్ల - పచ్చ ఎజ్జ తెయ్య-“మ్ము...పుల్ల -విన్న=(వినర్జ లబ్బభ వము) తిన్న చిక కరాాచక్‌రాాసన్న నున్న-అల్ల _మెల్ల-చప్ప-తిమ్మో(స్వస్థమగు)ు మె _త్త-పిన్న=(మనోజ్ఞ 1. ఇత్యాదులు నల్లాదులు అహోబంఎపతి చేర్చిన సవురునకుం జియో గము లేదు * ౧వివ _ని-ని వర్మకముల ని తద్ధితము) తుది స్వరము లోపించి. సరళాబేశసంధి జరుగుట గలదు ఉదా -_కమ్మనిలేనె = కమ్మంబేనె (నైమ-౨ అ.-౯౫ా చక్కన+పడుూచక్క-ంబడు. (ఉద్యో. ౧ ఆ-౩౧౨) చక్క-న్యపెట్టు=చక్కం బెట్టు. (ఉద్యో ౨ ఆ ౨౫౦) .౨ వివ _ చక్యంని గలది చకృాని అనెడి శబ్దర త్నాకర (దూ-శార-అలకను మౌర్ష ము సరికాదు *ని అనునది సావమూసికా గమము అఆవయవికము కాదు చక్కజాయి అని నప్పక వ్యంగీకృత (అప్పకం౫ ఆ-_౧౬౬) దు)తలోపమును నసాధువె 9 వివ --ధ్వన్యనుకరణ శబ్దంబులందును నీ ని డసాగవమూ- మాపట్టుచున్నది ఉదా _గనగనసి నిప్పులు (మనుచ లో లు నిగనిగని- కుందనము (పొఢ_సమా.౧_౨ స్తూ బజెను ఈ రెండు స్థలములకు భేద ముండరాదు సూరి ఒయ్య? శబ్దము నిందు6 జేర్చెను గాని “బయ్య-ఒబయ్యనన్‌ “(తిన్న గ మెల్లగ అనునవి కియావిణేషణములు వ్వ్యేశ =(భారమైన) శబ్దము శేదుగానం. (వేతన బండివానిక్ష[వేకనమోపు” అనియే గొపింపనగును (విజ్ఞా-ప్రా-కాం). వేని” అను ళథ_రి సరికాదు సూరి కామి శబ్దము నిందు జేళ్చి నుగాని యది “శ్యామల శబ్చభవము వామనదాయ బొమని అను ప్రయోగము లేదు

(నమాఎరా౨ సూ ౧ వివ) పదాంతర వ్యవధాపిఠ సమౌసమ.లు-కర్య ధారయా భాస [87] ఈ వివ _తిక శియాజన్యవి'కేష శోభయపద ఘటిత సమాసములు సందర్భయోగ్యపద వ్యవధాపితములు కవిత్రయేతర్మపయోగములం దరు: దుగం గన్సట్టుచున్నవి, (యాం-సహమా-_౧ సూ్తూక వివ (యౌంవ్యాణ సం _.౩2౭౯ వివృవి స్త =౨౨౭౯ా విష ౧_౨౦౭ పుట. కర్మాదులకుం (తాభాన్య వివమయందు ధాతుజ విశే వణయులు క రతో డంబోలె చానిశతోడ సమసించు.

ల (బా-సమౌా._౨౬ స్తూ (న్యా-సం-౨౭౮-

౨౭౮ 1 విమ )

రాముడు రతీంచిన భృత్యుండు రాముండు వాలి జేసిన చాణంబు రాముండు గోవు నిచ్చిన విఫుండు రాముడు వెగలిన వనంబు- రాముండు వస్తించిన పర్షగృహము రాముండు వసించిని చోటు, *రాన్తుం డు వసించుచున్న పర్గ శాల” మున్నగురీదిని వ _రృమానాద్యర్థక ఛాత్తుజు విశేషణములను నిక్లై యుదాహారింపనగును,

౧ విన _ కర్మాదికారకములకుం (గ్రియావ్మేచే. నధికపాధా న్యము వివవ్సీంపంబడునవు డనంగా “క్రియ ధాతుజనిశేషణ మగుచుం గర్భాదికారకి ములు విశేవ్యములై. యుండ నట్టి విశేష్యములతో ధాతుజ విశేషణము లన్వయించునపు డని” యర్థము, అట్టి కర్మధారయ మునందలి విశేషణ విశేష్య భావము కుదురుపడి యుండదు కావున నట్టివి కర్మధార యాభాసము లనివీంచుకొనును ఒక్య- క ర్త ఫకౌగకమునో నన్వయించు: నపుడుమ్మూతమె విశేషణ ఏశేష్య భావము క్రుదురుపడి కర్మధారయమను. సరిగ నుండును రాముండు రావణుని జంపె ననుచో “ర్రావణు, జంచీన రాముండు అను గతిని గ ర్తతో ఛాకుజనిశేషణము సరిగ నన్వయిం: చును ఉదా _=(పశన్న-రాము6 జెట్టివాలయ ?ఉ త్త _రానణున్లి జంపిన వాండు ర్వా్వాండు తినిన పళ్ళిరము అను రీత్రిగల చోటులం మైరీతిని. విశేషణ విశేవ్యభావము కుదురుపడదు *“రాముండు పళ్ళిరమం దన్నమును దినెను * అనుచో నధిక్రరణకారకమునకుం (ాధాన్యమును. వివశ్నీంచి

లి$90 (సమౌా=౮-౨౨౮౨3 నూ ౧౨౨/౮ ౨ వివ) తచ్చుబ్ద వకారాది లోపము. “రాము. డన్నమును దినిన పళ్ళిెరము” అని వచించినచో తినినది పళ్ళి రముకాదు గాన విశేషణ మూభాసరూపము. ఇట్టివాక్యమునకు రాము జే ఎళ్ళెరమున నన్నమును దినెనో యావపళ్ళిెరయము అని యర్థము. కావ్టన నిచటి విశేషశాన్వయము కేవలము వాచనిక్రముమా(తమె, కర్మాదికారకములతో నే కాక శేషపస్టితోడను నన్వయించును- ఉదా" శత్రాజ్ట్యలు విజిగిన ఫులుంగులు 9 (అహో ఈ౦౭ పుట్ట, ఫులుంగల మొక అెక్కులు విజిగనని సహజవాక్యము క ర్వర్థకత్వమందువలెనె క ర్మార్ధక తాదులందును నీకార్యములు సంభవించును. ఉదా *- రామునిచే నన్నము తినంబడిన పళ్ళెరము_ మొ ౨ వివ _వెేేపషణములకు విభ కి వివవయందుం దచ్శాబం (అది-నాంచు.అవి._వారుం-మొ ఆశబ్దరూపములు) బను(పయుక్తం లన. (చూ-బాల-సమా-౯ సూ అజ్రవానియందును విశేషణ విశేవ్య భావ వమాభాసరూపమె. కాన నట్టి సవమాసములును గర నార యాభాసములెం ఉదా _-చేయుచున్న్నవాండు వాండు (అది=౭ ఆంవక్సు, వదితంబగుచాని సభాంతరంబులకా (అది=3 అఆ_ంంర్రి, ఉన్న_కలఎని వర్ణ కములమిాంటె తచ్చబ్దపు 4వ "శ్రా రంబునకున్వు “అట్టి-ఇట్టి-ఎట్టి శబ్దములమింది తచ్భబ్దపు *వా” శ్రారంబునకున్తు ఏనిమోా6ది యవ్సుహూ _త్తచ్భబ్దంబు నకును కొజఆఅకుపొంచు.క0ళు.కో లె శబ్బపగకత్త్వ్రమందలి ఛాతంజవిశేషణములవికాంది యమహ 'త్తచ్భ్ళబ్దమునకును ళత్రన్సం వర్షకపరకత్వమున విశేషణములమాందేతచ్చబము నకును లోపంబు విభావ. నగున్తు. ౮౩ (ఛాలా ౧౧ట్సి (వొఢంక్రియా ౧౦ఈఒ_౨౧_సమా ౯ స్తూ (వ్యా- సం ౨౧౦ 10 వివ) (౨౧౦ *71]1 వివ ) / ఉన్న _కల-న_వర్షక_తచ్చబ్ద “వికారలోప _చేయుచున్నవాండు= చేయుచున్నా ండు_చేయయగలవాండు=వేయంగలాండు, వేసినవాండం=బీని నాండు, చేయుచున్నవాండ కూవచేయుచున్నాండను= “చేయిచుస్నాను ఇది చాలవజ కర్వాచీనము, నన్నయ తచ్చబ్ద వశ్రారలోపమునే సమ్మ

(నమా-౮3-౮రీ న్వు ౧/౮౮) తచ్ళబ్దవకార వాకాళాది లోపములు-ఆలరుంబోండా తింపండు చేయుచున్న వాండు-మొ, తిక్కయజ్యాదులు తచ్చ్భబ్ద పావీః లోపమును జేయుదురు. చెయు.చున్న వాండు=చేయుచున్నాండు-మొ. ధూర్ఞటి మొదలుగ *డి కారలోపమును నారంభించినది చేయుచున్న వాండను=చేయుచున్నాండను=చేయుచున్నాను మొ తచ్చ వానకార లోపము -_అట్టివాండు_అట్టిడు. అట్రావారు=అట్టిద ఇట్టివాండువుట్టిండు మొ అమహ _త్తచ్భబ్ద లోపము _ అట్టదానియందు ను=లభ్ర్రయందున్ను ఇట్టిదానియందడును=ళట్టియందును మొ, కొజుకు _సభృతులమిాంది యమవా _త్తచ్చబ్ద లోప _చూపు దానికొజుక్టున్‌: =చూప్రకొటుక్రుకా(కళా_3 ఆ పప్రౌ పట్టుదాని పొంటెన్‌=పట్టుపొంకెక్‌ (హరి=పూం-భా-౭ ఆంప్రా కలుగు కంచెను కలుగుడానికంయెను(విక్ర_౭ ఆఎప్రొ ఫుట్టినదానికోలెకా= పుట్టిననోలెన్‌ విశేషణములమింది తచ్శబ్దలోపము _గొవ్చవానితనము== గొప్పతనము గొప్పదానితనము=గొప్పతనము మొ, అలరుం బోయీత్యాదు లుపమాన పూర్వపద కర్ము

ఛారయంబులు లకి (పొఢ-సమా_౧౯ా (బౌ

సమా__౩ స్ఫూ, (న్యా-సం-.౨౮౫ 1వి ౧౨౩౮

మొ౧౨౪౦ పుటలు ప బట *పోండి. పరంబగుచొో

నెల్లెడలను “నుగా/మం బగు

౧ వివ ౨అలరుంబోండి=(ఆలరువలె మనోజ్ఞురాలుు వూయణోండా విరిబోండి-.ననంబాోంటి_. అలరువంటి యొప్పిదముగలద్రిి అనెడి విగహము "సూరి బహావొహిన క్ర్రీవాచ్యంనచో నుషమానయి మోంద్ర మేను నకు బోడియగు)” అని సూతించెను ౧౮౬౭ సంవత్స రపు మొదటి ముదిణము ఓిదప సంస్క_ర్తలు_ బహావీహిని-డ్ర్రీవా చ్యం బగసచో నుపమానంబుమిోంది మేనునకుం బోండి యగ అని సవరిం: చిరి ఇట్లు సవరించినదియు. సరికాదు. *పోండి శబ్బమె యుండంగా “పోండ్షిఅను నా'బేశ మసంగతముకదా మజటీయు చిగురుంబోణి మున్న గురూపము లీప్వ మున సిద్ధింపనేరవుగడా (అచ్చి ౪౦ సూఎ_చ్యూ (బా-పికీం3 సూ,

999 (సమౌా-౮౪=౮ ౫ సూం ౨/౮౮ ౧_౨/రా౫ వివ) మిశద్వీగువు గల యుపమాన పూర్వపద బహావ్రీహిని గహించినను సరియీం “ఘన శ్యాముండు-చంద్రముఖ” అనురీతివి సంస్కృతమున స్యుపసిద్ధములు, ౨ విన -పియోగ మ చిగురుంబోండి యబుంగుబే (కళా ఆఆ శా దో9వదన్‌ తీయ౦బోండి వరింపంగా *, ., (పాంబా_3అి, 'వేల్పుం బువుంబోండ్లు (యయా ౧ అ). (ప్రొఢ-సమా ౧౯” స్ఫూం సమానాధికరణంబగు నుత్తరపదంబు పరంబణగనపుడు మూందడు వబ్బపు ముది బిందుపూర్వక శ6డ్తుం వర్షంబునకు లోపంబును మింది హల్లునకు ద్విత్వేంబును విభాష నప ౮౫ (బౌా-సమౌా-౧౭ స్తూ (వ్యా-సం-_౨౮౩

1 పిష్ర

మూండం,.జగము లూముజ్జ్ఞగములుూమూండు జగములు, మూ*6 చులోకములు=ముల్లోకములుూమూండు లోకములు (సమా 2౬ నూతిముచొప్పున లుప్త డు వర్షంబగు మూ శబ్దంబునకు హ్రస్వం బు, ముల్లోకములు" మున్నగు మిశిసమాసములు పికృతసూతిపు జ్ఞాపకముచే సాధువులు. శ్లో "ద్విగో రమిశొత్రాయాం తు పాయ వకత్వ బున్యుతే మిశం)తాయాం బహాత్వం స్యా” త్తను నధర్వణవచ నముచొప్పున “ముల్లోకములు మున్ననవి 'తెల్లున సాభువులగు మిశ్ర ద్చగువులని (గ్రహింప నగును.

౧ వివ -..మధ్యమపదలోవి ద్విగుసమాసములగు “ముయ్యే” జ్వాదులుదు హ్రొస్వడ్విత్వములు నిత్యముగ నగును (చూం పొఢ-_ సమా-=౧౦ సూ రాముం డలుకన్‌ ముయ్యేడు మాటుల్‌ (ఆది-౧ఆ-జ్రా

౨౨ వివ +.-మధ్యమపదలోపి శానట్టి ద్వ్వగువున పహ్రస్యద్విత్వ ములు వె భౌమీకములు, మూండణన్నలు (సభా-ం ఆ ౧౧౫౧-౨౬పుం మూండు కృతులు (విరా ౧ఆ జక మొతిమున హ్రస్వ ద్విత్వములకు నిత్యత్వమును సూరి సూతించుట జఊజార పొటు

(సమౌొఎ౮౬ సూ ౧_౨_9 వివ్శ వి్యాచ్భ్చిక సమాహారద్విగువులు, ౨8

3 వివ._మూడు శబ్బము సమౌస పదాది నున్న పుడు మొ్రవె వై కల్ప్సికముగా నైన హ్రస్వ ద్విత్వము లగును ఉదా _.పదుమూండేం డులు సీవునుం దిరిగి రా (ఉద్యో ఆ-౯5 ప్ర

ద్వొగువున (ఆచ్చిక సమా హోరంబున నేకవచనం

బగు ౮౬, (ఛా-సమా_౧౮ స్ఫూ (న్యా-సం-౩౮ ర్త

౨౮౪ 1 విష

ముచ్చిచ్చు=(మూండగ్నుల మొత్తిము ముక్షా-రు=(మూండు శాలముల మొత్తము ముప్పాతిక = (మూండు పాతిక్రల మొ లేము) ముతోవ=(మూండు తోంవల మొత్తము నల్లడ=(నాలుంగు కర్‌డలజ= దిష్టల= మొ ల్తేము) ఇపగడా(ఇరు కడల మొ త్తీము) అచ్చిక సమాహా రము కానపుడు బహువచనమె నిల్చును .మువ్విధములు._ముల్లోకములు =నల్లడలు _ ఇరుగడలు (ఆదిలా ఆ-౨౭౦). (ఆదార అ-జాస్స,. పదు మూండేండులు=(ఉద్య్యో...3 ఆ_౯౩). ఈ తుదిని యాచ్చికములె మొనను “సమాహార ద్విగువులు కావు

౧వివ -మీశిద్విగువునందును సమావోరమున నేశవచనమును బియోగదృష్ట మగుచున్నది అద్రి నిపాత్వమె సొధువగునుు ఉ _ముల్లో కము దానయ్‌లు గతి (పారం ఆజా నల్లిక్కు తిరిగి (ఉ-హరి=౬ ఆ-౧౬లొ ముమ్ముహూ ర్రమునకు (జై-౭ అ) (పొఢ-సమౌా..౨౦)

౨ వివ ఎ*పండెొండు.పదుమూండు-పదునాల్లు మున్నగునవి మధ్యమ పదలోపి ద్విగువులు సమాహారం ద్విగువ్చలు కావు

3 విన _ నల్లడ_నల్లడలు-ల్పర్రుగడ _ ఇరుగడలు _ ఇరువది _ నలు వది-లజువది_మున్న గు స్థలములందలి గసడదవా దేశములు వ్వాగుసమౌా -సాశ్రయవిధులు కాని యవ్ని సంధి.౧౮ చూతిపు ల్మ్య్యములిని (భ్రమింప రాదు * పదునొకండు_పండెండు.పదుమూండు _ పదునాలుగు _ పదు వైదు-పదునాజ్తూపదునేకు.పది నెనిమిది.వందొమ్మిది_ఇరువది_ సొప్పది= నలువది_వఏంఖది.అజువద్రి-డెబ్బది_ఎకుబది_తొంబది” మున్న॥ప దిశ్వవ్వు

లర్‌ (సమా-౮౭ సూ ౧-౨ వివ) అచ్చిక బవ వీపా-మి్య్ర బహువీహి లలోని వ్యాకరణ 'కార్యవిశేషములును సమాసాశయ విధులె యని" 'రముజుంగునది- (దూ-వ్యా-స౦..౩ _౨౦-మొ _౨_౨౪ విషు ౮౮గ౫గా-మొ బానొ౬ న, పుటలు స్త్రీ సమ ఘటితంబ యొక్రానొకండు బహాపీహి చూపక్షైడు.౮౭ (బా-సమౌా-౬ స్సూ (వ్యా-సం-

ఉం న 1 విష

ముక్కాంటి=(శివ్చండు) వేగంటి=(ఇందు)ండుఎ_వేయికన్నులు గల వాండ్య చలివెలు?సపె(చందుిండు వేవెలుంగస= (సూద్యండు.నేయి కిళణములు గలవాండు మోటబరి=(బరువ్రమోసెడి యెద్దు (దీనికిల బంియోగము లభింపలేద ఇత్యాదులు కపి పియు _కృంబులు గా హ్యాంబులు.

౧ విప _పూర్వో త్తరపదంబులు రెండును నాచ్చికి ములగుటయె శాక యని శ్రీ సమములై. యుండవలెను అఆచ్చిక బహాంవీి పహూులు గవి వ్రాయు _కృములె గా్రావ్యాములు తెల్లకంటొ అని ప్రయోగింపరాదు, *ీమచ్చేము+కన్ను =నుచ్చెకంటి అని పియు క్త మగు చున్నది, బ్రందలి పూర్వపదము నపుంసక సమము అయినను సమాస ములో నట్టి ము” వర్జ్య కము లోవీించి మచ్చి అన్సు స్రీ సమమువంటి రూప్రమె నిల్చ్బును కవి పొయు రము, కాన సాధువె, కవ+వడి= కవ్వడి= (కవ-జంట. "50డు. చేతులు. ెండువేతులందును ఇాణ(పయోగపు వడి గలవాండు.అర్జునుండు) ఇందు సమొా-_కాం సూతిము వొప్పున

వికారము మింది *“అికారము లోపించెనని గంహింపవలయును

౨ విన _ కజకం౧రుడ్రుస_(అహో_ర్ల ఫుట్స అను మిశి బహావ్రీహి సాధ్గువ్రు కానేరదనియు *గరక్రంరి శబ్దభవ మనియు ననాం[ధ్ర వర్ణ రో శ్రార అూోగమున నింద్యగా్రామ్య మనియు. బొఢ వ్యాకరణ కజ్ఞారిముల యాకయము. (చూంప్యొఢ_సంజ్ఞా-౯- సూఎ_ళ్ల_ర_ కటు కంరుడు), నన్నయ పాయు ర్త చనింద్యగా్రామ్యమన్న పు జింక నహో

(నమౌ=౮౭-౮౮ నకా ౧/౮౮ వివ) కజకంటా బహు(పీహిలాోని సమాసాంతములు బలపతి యన్నట్లు మిశుబహాప్రీహి నేల యంగీక్రరింపరాదు. ము! వ్యాక _ర్తృపద్ధతిలో ఇఅండు దోషము లనివార్యములు గన్నట్టుచున్నవి, వన్నయభ్టారకుండు తద్భువములలో శకటనేఫమును బ్రియోగింపండు మజటీియు నాచ్చ్భికములం దనాంధివర్ష రకారమును బియోగింపండు "కానన కటిక్రంటు*” అని నన్నయ ప్రయోగించి యుండుననియు క్రజు కంఠా అను చోటి మహోవాొణ “రికార పారము పిత్నీ ప్రమనియుం జెప్పనగును. నన్నయయె క్రాక్ర యెన్వక్రును “క్రజకంరా” అను మహళ+ ప్రాణ రికార ఖుటిత ప్రొసమును బియోగింపలేదు. క ఎజుకని యజులగక , కజకంటా శ్షమియింపుము (ఆర-౧ ఆ-3. ౨౬) * (చూం- వ్యా-సం-౬కె 1 విష ౧౮౪ పుట్టి నన్నయభట్టు పియో%ెంచినడానిని గా9మ్యామనుటయు ననింద్య (గామ్యామని చాని నంగీక్రరించుటయు నసంగతములు నన్న యయొ (పయో గిొంచునపు డింక ఎద్దానికి గాంమ్యత యెట్లు శి బదాపీిహి నౌపవిభక్సి కాదులవంటివి సమౌాసాం తము లగును ౮౮్రా (బా-సమౌ-.9౨ స్తూ (నాక్షా సం__౨౮౫్మో ౨1 విష, ముక్క-ంటి_కడలిరాదూలి_నలువ_ుగట్టువిల.తుండు- మొ ౧ విప _అచ్చిక_20 సూతొమునం "ీరొ-నంబడిన ' ఇ-టి_ంటి- తి ప్రభృతులు బహువ్రీపానీ సమాసాంత పిత్యయములుగా నిల్చు నని తాత్పర్యము, అది శబ్దము'పో అటి మున్నగు మత్వర్థీయ ప్రత్య యయములును బహువీహిని సమాసాంత ప్రత్యయములుగా నిల్చునని యున్నవలెను, ఉదా _ మూండు,కన్ను.ంటి=ఐముక్క-ంటి. ఇట సమౌ గం సూతిము చొప్పున హొస్వద్విత్వములు వచ్చేనని యజుంగునదిం కడలిరాచ+చూల్ముతొకడలిరామూలిో. ఇట సనూం౯ణా౨ సూతిము వొప్పున రాచి వబ్దపు చి కారము లోవీంచినది *నాలుగు+వాయి+అ= నలువి ఇటను సమా-౯ణా౨ నూతామునె యుపయోగించునది. గట్టు విల్లు(తి(ఉ=గట్టు విలుతుండంా( మేరువు ధనువుగాగలనాండు=ి వుండు,

రరర (సమాం౮7 సూ ౧_౨/౮” వివ) ద్వంద్వ సమాసము ౨ వివ :_పక్సీ తత్పురుషము మూలమున బహూువీఎహ్యర్థము- లభించును అట్టివి బహావీిహి లశ్రణలచ్సీతములు కావ్రగాన బహూవీా హ్యోభాసము లనిపించుకొనును ఉదా _వీతాంబరమువాండు-(వీతాంబ రముయొక్క-+వాండు వీళాంబరము గలవాండని యర్థము మూండు

కన్నులవాండు=(మూండు కన్నులు గలవాండుశ్‌వ్టుంయ్యు మొ

ఆచ్చికంబుతోడ శ్రీ సమంబు పాంయికంబుగా

ద్యంద్వం బగు ౮౫” (బా-సమౌ-౭ స్తూ (వ్యా-సం-

౨౮౬ ] విష

అన్నుదమ్ములు-తేల్లిదండు9లు_టోరు వ ల్లెలు.. (చూం సంధి ౧౫ సూ గసడదవా-జేశము' ఆలుమగలు. “మగండున.+బిడ్డలును”, కళప్పల్డ మును,క ళ్ళేమును” (గుజ్జిముమిోందం ఒఅచునది పల్లము) ఇత్యాదులూ సమసింపవని యీ నియమంబున సనెణుంగునది సాధ్యములలో నాచ్చిక ద్వంద్వము మూతిమె సాధువనియు నందును బూర్వపద మాచ్చిక స్రీ సమము కావలయుననియు ను _శీరపద మాచ్చికమయినం జాలుననియుం డాత్సర్యము,

౧ వివ. ఒకానొనవో ద్వంద్వంబునం బూర్వపదంబు క్ష్‌ బసమాం బగ, అగఏచో నా “ము వర్షంబునకు లోపంబగు ఉదా అందచంద ములు (అని_ఎల్యఆ) వెచ్చసచ్చములు...(వేంక-పంచ్నం ఆ) (ప్రభం సమౌా-౨౯- స్సూ ఒకానొకచో ద్వంద్వంబు విశశ్వంబును నందలి పూర్య్వపదంబు మృ బసమంబును గానంబఇషయుడి. ఉడా _అవపరమక్క-- టిలు, (రామొ అ) (పౌఢ_సమా_33 సూ ఇట్టివి ప్సయు ; క్రములు మొతము నిపాతన్యాయమున సాధువులని యెజుంగ నగును ఇట్టివి (పాచీనమహాకావ్య ములలోం గానరాన్ర

౨౨ వివ ._ఈ యాచ్చిక ద్వంద్వమును "రెండ్రువిధములుగ నున్నది 1 ఇత రేతరయోగ ద్వంద్వము 1 సమాహార ద్వంద్వము ఇది యేకవచ నొంతమే యగును (ఇది మిక్కి-లి యరుదు ఇత చేతర _తల్లిదండు)లు...

[09] (నమా ౮౬౨౯౦ నూ ౨-౭ వివ ) ద్వంద్వ సమాస విశేషములు ల్లి మొ సమాహార _కూడున్సీర (శాంతి_3 ఆ-౧జ్తల ప్ర కూదంపుడ్హ దరిదాపు కూరగాయ._వేవగలు_తాకదంలు మొ (మా_పొఢ్న సకూ_3ం స్ఫూ సిద్ధసమాసములవలెం చ్రాణ్యంగాదులం దెకాక స్థలాంత రిములందును బైరీతిని సమా+హారద్యంద్వము. లుండునని యెన్నునద్ది లా వ్‌ (చూంవ్యా-సం-.౨౮౬ వివ ౧౨౩౫౮ పుట) 3 విన _నమాహార ద్వంద్వెముల నిత నేతర ఇగాగద్వుంద్వుములు ణాను బ్రిమో"ంప నసని ఉదా -కూరగాయలు_కూడుగుక్తలు మొ ఈ విన ..-ఇకచజేతర యోగ ద్వంద్య్వమున నుత్తరపద లింగమే (నమహత్త్వాది) నిల్చును అది బహువచనాంతమె యగును సమా పోర ద్వంద్వ మేశకవచనాంతమె యగును ఉదా -తల్లిదండు)లు- అన్నదమ్మైులు-కూడుసీర కై ష్‌ సిద క *-ద్వంద్వఘటితి శబ్దము పాళ్యా పర్యవిమయము సిద్ధ నమాసమందువలెనె యగును ఉదా ,_తల్లిదం్యడులు-లఅన్న దమ్గులు- ణు ళ్‌ -మొం ౬ వివ --సిద్ధములం దువ లెనె యాచ్చికశములందును నేశ కేన వృత్తిని గొహింప నను ఉదా -తల్లియు=తల్లియుం. దల్లులు- మొ 2 వివ _ద్వంద్య్వాంకమున నిల్చు పదము ద్వంద్వ ఘటిత పదము లన్నిటితోను సిద్ధస్థలములందు వలెనె యన్యయించునుం ల, ఉదా _పుట్టు గు్రంంకు గట్టువాఫుట్టా గట్ట.ను గు్రంంకు గట్టునుం (సిద్ధ-ఉద యాస్తాచలములు) మొ భాన ద్వంద్వంబునం దొలిపదంబు టి వర్ష్శశాదు లకు లోపం బగు నాం (వాాఢ-స మాం3౧ స్సూ, (వ్యా-నం--౨౮౬ వి. ౧౨౨౪౨౨ వుటుం కెగాములు(కెట+కామి). చెల్లు చెల్లములుణ( చెల్లుట[ చెల్ల మి వచ్చురాములుూ(వచ్చుట+కామి), వినివినములు=(వినికిఏన మ్స్‌

విరి (నమా ౭౦౯౧ సూ ౧-౨ /౯౦ ౧/౯౧ నివ) న్ని కమ నిక్కలామలు

౧ వివ _ఇందుం బూర్యపదము కావార్థ్రకమును నుత్తిర "పదము వ్యతినేక భావార్థకమును న్రైయుండును ద్వంద్వః "కేషూం చి దిష్టః స్యాత్‌ 'త్వార్థ శజ్దేన కుత్రచిత్‌ ”” అను నధర్వణకారిక యందు" క్యాక్థ వళ్ణన”” అను నపపారము నంగీకరించి నమ్ము నమ్మక” (శాంతి.-౨ అంగం అని సంన్యం- రలు పక్షీ సము వేసిరి ఇట *నమ్మిిన్‌ నమ్ముకి అనునది కవిప్రోయుక్రమె యుండ నోవును (చూ-అహో_5 3౫% పుం

౨ వివ -బుదంత ద్వంద్వ “కీఫాేశము. నెనుక వివరింపంబ డెను (చూ-సమా ఆ౨ి2]0 సూ

నిక్కాలాదులు యథాపషియోగలబుగ శాాభ్యాం

బులు గాం (భా_నమా -_౨౦ స్తూ (వ్యా - నం

౨౮౮ వి

సనిక్క_లజ(నిక్క-ము+ కల )=(నిజమన స్వప్నము) కవ్వడి= (అష్టనుండు,. పుప్వులుకాండు =(పువ్వుల విస్తు గలవాంకు),

౧ వివ" ఆచ్చిక నమానములం దటుచుగ వర్ణలోపాగ మభూా చేశ వికారఅబులు నిత్య వెకల్పికంబులుగాల శెక్కులు గానం బడియుడి- (పొఢ-న మా..3౬ సూ కొన్ని యుదాపహృుతులు క అ.ందాంక(అంప్శశదాంకు ఇట్లు ఇందాంక-ఎందచాంక = అచ్చ తెలువుణ (అచ్చము, తెలుపు) ఆందో౦కె(ఆవు+తో క) ఆవలను(ఆ+వలను) ఇట్లా = ఈవలను ఎగుదల=(ఎగువశతిల)_ఇట్టు దిపదల వటవాలు=(వీట ము,వాల్సు కుటుమా ఫుూ(కుజు చ+మాఫు) గందవొడొ(గందము+ పొడి) చిమ్మునగో)వి=(చిమ్మన ము[కో9)వి) చిజు చప్పూడువ=(చిజుత్క చప్పుడు. చనుముజ=(చను+మఅక్ర తెసడారి=(తేగువ+డారి). చొంతర=(నొంతి,తర గ) నడు శేయి=(నడుము+ేయి). నాన్నా భ్య్ళు=(నాలుగు+నాళ్ళు నిడు మోము(సిడుద+మోము).. నెత్తపల కీ=(నె తృము+పలక) పసిపట్టు=(పసీమి+పట్టు్ర) "పెందుణుము=(పను

(తద్ధిత-౧ ప్‌న తద్ధితే (ప్రత్యయ వైవిధ్యము 2939 వుఖతుజుము). పెత్తనము పెద్ద+[తనము). పొంగట్టు=(పొన్ను +గ ట్టు కాపురె=(చాపవు+వున 'బెబ్బులి=(డుద్ర+పులి బొందళము== (బొంత+దళము) బోనఫుట్టిక=(బోనము+పుట్టక) మిండతపసి == (మిండండ్యుతపసి) ముంగల=(ముం దు+కలను) మోానల=(మొగ+ నాల్యి నలబెవి=(వలనూ-చెవి వా లెజు = (నాయి+ తెజప్స్‌ నగ పాలు=(నగము+పాల్తు సాంఛాలు=(సాముూూపాలు (౫ండు+వార్రు= ఇకువుకు మూనవ్చరు=(వరాండు+వారు” మూ-గురు=ముగ్ధురు (నాలు గు+శవారు)=నలువురు=నల్వురు (వేయి+నాకు)” వేవురు * వేగురు- మొ

_- ఇది సమాన పరిచ్చేదము ఎ బాలవ్యా 5రణో ద్య తము యల తదితపరి చ్చే దవుం (ఈ

౧ వివ = తద్ధిత -పుం-వృత్తి విశేపే. “తద్ధితా ఇత్యధికార విహిత పత్యయేషు తేచ ద్వివిధాః -1 ప్రకృత్యర్థ భిన్నాన్ధాో స్వా శీకా శ్చేతి- తేభ్యః (వయోశేభ్యో ష్‌ంత(? (శహ్టైంచిం) అను శోశము చొప్పున నాయా (వక్సత్యర్థ భిన్నార్థములను స్వార్థములను 'జెల్పునవి తద్ధికములని యర్థము సుబంత శబ్దములనుండి యర్థవి శేమ ములను బోధ్ధించుట ేర్పడినవి తద్ధి్యపత్యయములనియు ఛాతువుల నుండి యర్థవి శేమములను బోధించుట శీర్చడినవి కృత్తులనియు హపజుంగనది

అట్టి తద్ధితములు "కెల్లున లెండువిధములు = క్ష అచ్చిక తద్ధిత ములు ప సాంస్కృతిక తద్ధితములు క్ష అచ్చికళతద్ధితములు ఇలా

800 _(తద్ధితి ౧-౨వివ ౧సూ ౧-వివ) తద్ధితముల శేదములు “రాముని తనము. తెల్లందనము.పెద్దజీకము” మున్నగు శప్చ్వములందుం గన్పట్టు తన-జిక” మున్నగు బొవాక్తకాది (వత్యయ్ప్పు లాదచ్భిక ములు, 11 సొంవ్క్బతికములు _ రామక్వము- శ్వేతత్వ ము-క్వేత్యి ము * మున్నుగు శబ్దములందుం జూపబ్జు- త్వయి (వ్యఖ్‌) మున్న గు భావార్థ కాది ప్రత్యయములు నాంవృృతిక తద్ధితములు--

౨ వివ:-పమాన నృ క్షిాయందువలెన తిద్ధిత నృ్తియం దును దద్ధిత విగ౦వా వాక్యమునందలి ప్రతిపదికమున కవయనము లగు సుబ్విభ క్తులు (వ్యా-సం-.౨౬౮ 1 విపు మున్నగునవి లోవ్‌ం పంగా మిగిలిన పొతిపదిశము పైని దద్ధత ప్రత్యయ ములు నిల్చును- అట్టి తద్ధితాంతమునకు కారం-౧ సూత)ిము” చొవ్చున పాాతిపది కత్వ్యము కల్లును వానివైని సుబ్విభక్తులు నిల్చి వాక్య్యాన్యయ మమా గ్యతను గలిగించును. (దూూ-వ మా-_౧ సూ.౧-.౨-వీవ)

ఎ ఆచ్చిక తద్ధ్‌త ప్రత్యయములు ఎ తన వర్ష్మకంబు త్యార్థంబునం దగు ౧ (బా-తద్ధి ౧సూ) (వ్యా-నం-౨౮౫౯ 1| వివ ఆ్యార్ధం బనగా భావంబు ప్రకృతిజన్యబోధంబునం బ)కారంబూ భావంబు ఉదా .. రామునితసము. నవకాఎరిం సూతిము చొప్పున వప్టి! ద్వితీయ సంధి _౨౩-సూ. వొస్పన దత నోవము రాము డనంగా రామత్వ ధర్ణము 6 గాడిన వాండు రామవ్వేము ప్రకా రము నంస్కృతమందలి “రామత్య” మనంగాల 'జెల్గున కంామునితన ము” కన్సై-మనుమనితనము. సీ3తినము గొప్పవానితనము గొప్ప చానితనము. నొప్పువనము (దూ-నమా-ఎూ98 సూ తచ్చబ్దలోపము).

౧ వివ _ఇది శారం౧గా సూత)ముబే జ్ఞావితస్థలమగుటచే న్స “తని ప్రత్యయము తత్సిమములమెని సయితము నిల్చ్బుటయు డానిచో ద్వితీయాతుల్యరూపము నిల్చుటయు మున్నగు కార్యములు నంభ వించునుం

అచిక తదిత స క్రో (ఆచ్చిక తేద్ధితే ౨ మొ ౫ వస్తూ భావార్థిక తద్ధితములు 801 ఇట ఏజేవం బుక్పర్ణంబునకు (సామాన్య మునకు) విభావను బాధకం బగు _౨. (భా-వస్టా-౨ స్తూ (వ్యా-నం-.౨౮౯- 11 వివ ఇట==ఈ యాచ్చిక త్య్రత పరిచ్చేదమున ఇట్లనుటచేత “చిన్న” మున్నగువానికి భావార్థమున టిక” మొదలగు ప్రత్యయములు విశే న ల! -వవిధిగ నూత్రింపంబడినను నామాన్యు కాన్ర్రనిద్ధమగు “తన (పత్య యమును నసంభవించునని యెన్ననగును ఉదా -చిన్నజికము (తద్ది 3 సూ=చిన్నతనము (తద్రిా-౧ స్తూ లి చిన్నాదులకు తిశకవక్షకం బగు 3 (బా-రష్టాక సూ) (వ్యా-సం-.౨- ౯ 11 విమ చిన్న జీకము-క న్నె తిళము-- చిన్న-క న్నె-చుట్ట(ము)-ద్‌ "ంగ- "పేద-మిండ-లం జె- ఇత్యాదులు చిన్నా దులు. ఆకము ద్వా రేఫకము-- చ, అరయంల *, చు ట్టరికము (పిభా-3 ఆ-ళ-రి) క ఎజు6 గమి నీవె ద్దజికము (విరా-౫ ఆ-౩౫బ). 'కన్నెర్మ్యయము. అను రీకివియుం గలవు (పండితా-వురా-౧ం౧౫ పుట ఉక్వంబున కంస్టింబు తికము పరంబగు నవు డస ళో (వా-వద్ధిత-ళ) (వ్యా-నం-౨౮౯ 1వ) తొ త్తజికము-(తొత్తు=దాసీ) నెడ్డజికము -( వెద్దు=వం చక్క వెస్ట్రటీకమ..( వెజ్జు=వెద్య) పేర్వాదుల కిమి వర్షకం బగు ౫ (బా-తద్ధి-గ్స (వ్యా-సం.- ౨౮౯ 111 వివ) సేరిమపేర్మి (పేరు=పెద్ద) శడిమి - (కడుెగొప్ప) “*పేరు- శడు-ముచ్చు=(దొంగ, మేలు- చెలి..పోండి=(ఒప్పయిన)-వాండి= (నశితు= వేండి ఇత్యాదులు వేర్వాదులు చీకు-కడు లకు *ఠని” వర్గ కము కానరాదు

809 (ఆచ్చి* తద్ధిత జఒచఇుళాన సూ) భావార్షక తద్ధిములు ని వర్మృకంబు స'ససణవచనంబులగు నల్లాాదుల కగు. జు (బా-కద్ధి-౬ సూ) (వ్యా-నం-౨౮౯ గగ వివ) నల్లన- తెల్లన నల్ల- తెల్ల-పచ్చ-ఎజ్జ-తియ్య య కమ్ము - ఫుల్ల చప్ప-విన్నె(వివగ్శ)-తిన్న-అలై=( మెల్లన)-తిమ్ము- (స్వస్థ చక్కా చిక్క--సన్న-నున్న - మె త్తి-పిన్న = (మన్న). (చూ-సమా-౮౧ సూ డాని టిప్పణ ఏవృతులూ) చక్క-ం మెస్ట్రా=(చక్క-న_పెట్టు) (ఉద్యో--౨ ఆ--౨౫౦) ఇత్యాది ప) యోగముల వౌతం గ్సియా విశేవ అణత్వమున సీ న వర్షకము బిందు పగుటయుం గలదు నల్గ్టందన ము- (సంధి-33 సూ. తన పరకత్వమున నుక్కు) ఈ న” వర్షకాంతిములు ధరస్దవాచక ములు నె వర్షకాంతములు ధర్మివాచశములు ఉడా సల్ల న=నలుఫు నల్టనెనబ్రనయినది నే వర్షకం బగ్గలాదుల కగు ౬ (బా-తద్ధి-2 సూ (వ్యా-సం-౨౮ ౯ శ్రి అగ్గలి క=(ఆధిక్యము ఉమ్మిక =(ఒప్పిదము) మగంబిమ్య్యూదులు యభధాపుయోగంబుగ గాం వ్యాంబులు ౮ (బా-తద్ధిా-౮ స్తూ (వావ్తానం- ౨౮౯ 1వ) మగంటిమి=(మగతన ము) 'పేదజివి=(డారి.ద్యము) (పేదర్శి- తనము)*గోడంట్రము ఇ=ు కోటి)ము వ కోడంటి9కము కోమలికము== (సొందర్యమ్ము (సం పష్క్చ-కో మల-తద్భ-కోమలి.-దీని భావఐార్థక మూ ఈద వ్వులికము ) చెలికారము=( చెలిమి=స్నేహముి నయగారము= (కారా చేశము)=(మృదుత్వమ్మ్సు “తెలుపు=( తేశ్ఞన-ధా వళ్యమ్రు ఎజువ్రు=(ఎజ్జిన) పసుపుూ(పవ్చన) సలుపు=(నల్లన) ఈ తెలుపు మున్నగువానికి తెల్లనిది మున్నశసు రీతిని ధర్మి పరముగాను నర్ధ ము గలదని శ-ర మున నున్నది

(ఆభ్చిక శద్దికే ఇ యొ ౧౨వ సూ) స్వాంమున వమృ (సత్యేయములం ర08 నాయ6కరము (సాయంక వు భావార్థకమ్సు ఒంటి (ఒండు ఉకాదులు రానవు జెలయెడల భావార్థమున తన” వర్ష్మకం

బగు ఉదా .-చిన్నజికము = ఏిన్నతనము- మొ అరమరాదులకు స్యార్ధంబునం దిక్‌ వర్మికం బగుం లా (బా-తద్ధి-౯) (వ్యా-సం--౨౯-౦-.౨౦ 1 వివ అరమరిక=(స 0 ేపహాము= భేదము)-ఆమికె(మదము) అరమర ఆము--అల్లి బిల్లి =(పనంకువ) - గండె(ర ంధిము) - నడవడింనాదుజ (బేశము)-నివ్యాళి-పా త్హిజ(మె త్తని వ్ర్రము) మొన=(ఒక కొల పాతిము)- మెలి= (పెన) వాలు=(పొడుజు) ఇత్యాములు- ఉకి పర్ష్మకంబు చిజబుత్రాడులకు స్వార్థంబునం దగు ౧౧ (బా-వద్ధిా-ంర (వ్యా-నం-.౨౯-౦ 111 వి చిబుతుక=నాతుక చిబుకానాతి- నెలంత- మెలంతం- మలుంతి అనందగును క లోకము సేకుటయు న మ్మైలుంత జులుం గెనంగన్‌ = (ఆను-3 ఆ..౨౨౧) పడంతి-మడంతి-పొలంతి- వెలది. ( నాలి శబ్ద ము మొదలుగ నింతవణజరు స్ర్రీనాచకముగో నిప్తూా-ఎమ్ము' ఇళత్యా దులు చిజబుతాదులు అం3౩టను నపడాదిన్పర సంధి (నంధి ౧౨సూం) (స్వార్ధమందును కాంకత్తియ.. లగుందూం-వద్ధి-౧గ స్కూ ఈ” ప్రుషవ్యయము నగు (చూం-రద్ధి-౨-౨ స్తూ క్‌ వేలునకు “అడ వర్శ్మికము- వెల్లకు అడి" వర్డ్‌ కమును స్వార్థమునం దగు, ౧౧. (పొఢ-వద్ధాజా-౭ స్ఫూ ఉదా -వేజిడ ము- వెలడి, ళం కెలివి.విరివి.-వినికి-లేమి - కాపు లకు స్వార్థమునందు 6కి? వర్షకంబగు ౧౨ (ప్రొఢ-తద్ధి-౮). "తెలివిడి-విరివిడి-వినికిడి- లేమిడి- “రాపిడి

శ్చ (అచ్చిక తర్చిత ౧౩ మొ ౧౮వ నూ) స్వార్టికముల._మత్విక్టీయము లు ఇతి వర్షకంబు ఇంవు-బిగ-పోరులకు స్వార్థమునం దగుం ౧౩ (పాా-తిద్ధా) ఇంపివము-వి*తము-పోరితము త్త వర్మికంబు ఒప్పు-తప్తూ- పెల్తు లకు స్వార్థమునం దగు బెట్టు కొ9వ్వులకు మతుబర్థంబునను నగు ౧౪ (వ్రా-౧౦ తద్ది ఒప్పిదము-తిప్పిదము- పెల్లి దము- బెట్టిద ము-కొవ్విదము చలికి మిరి వనాకంబును వాపునకు ౩రి వర్షకంబును న్వా ర్థ్‌మున సగు ౧౫ (పొఢ-౧౧ తస్ద్ర చలిమిరి-వాపిరి నుడి-కొలిలకు కారాగార లు స్వార్ధేమున నగు ౧౬౭ (పాొథ-తద్ధిా-౧3 సూ) నుడికారము-కొలగారము కా-కత్తియ” వర్మకంబులు ఫుంన్త్య (స్రీస్వంబుల మతు బర్థంబునం జడాటాదుల కగు ౧౭ (బా-తద్ధి- ౧౧) (వ్యా-సం-౨౯-౧ శ నిషు కా-కత్తియ”ల క కారంబునకు గ కారంబు కొండొకచోం ఛానంబడియడి ౧౮ (వా-వద్ధా-౧౨ స్రూ (వ్యా-నం--౨౯-౧ 1 వివు 6క్చా_ళాంి ప్రత్వయాంతములకు6 బుంలింగ సమత్వము చేతనే డు జ్ఞగు ఉదా -అటకాండు-బేరగాండు-మొ. అందగాండు-కొంటె+ ణాండు- (దూం-అచ్చి-ళ సూ వని టిప్పణము) “ఆట-అడపము=(వక్కలాకుల తిత్హి అడప- (అడపకాండుం- 6త్రద్ధా-33 సూ ఈ పట్టున అడపకా(6డు అనునది స్వార్థిక మను కొనవలయును, ఏమై = (విలాశము) ఒయారము = (విలాసము) (డీనివైని దీని రూపాంపరములనైని కా-ళత్తియిలు నిల్చిన శబ్ద ములు- కంర మున్నగు కోశములందు లేన్రు కటారి=(5త్పి కొల్స

ఆచిాక తదిత స ౯ [89%] (అచ్చిక తద్ధితే ౧౮-సూూ ౧ మొ రంవివ) మళ్వేర్థీయములు 05 ఇెలిమి. =/సేన్నస - జా లిమి. చేరువ సేన_.సమూహమ్యు, చొర వక(పివేశము) జట్టి=(బేరము విచ్చు జాజరా(కపటము),. జూదము.తిండి. కేరం(సంబంధము లేమి). వొడ-.కొ ల-నీటు-నే స్తము_(ములోపము=నే స్తశాండు_మొ) జీరము (62 మ్‌ న వాలీ (బే గండు వగ_విలు_వెచ్చము ._ (వెచ్చకాండు) _ సొగను _ ఇత్యాదు లాబాదులు అది ఇబ్బముచే కాం జైము._అందము” మున్నగునవి గాాహ్యూ ములు,

౧ విప --మముబర్థక్షము లఅలనలాా న_స్మ్యర్థకములు= కలుగు”

-అను నర్థము గలవి కాయ ర్జాడు ర్భునే దిండు” అను నధర్వణనచన ము

చొప్పున గిత్వము లేదనంజూలము గాని యిః గ కారమునకు€ లు

బా)నాదిగత పిళయకాగము దొరక నేదు

౨ వివ _ కార_కర్తీ” శబ్బములతో వీనికి సంఒంధము లల దనుటకన్న “కల అను నాచ్చిక శబ్దముతో (కలవాండుాకలాండుం కాండ ఏనికి విదూరసంబంధము గలదనుట లెస్స ఎనకెజఒక లౌ ఎవతి_ఒకతి మున్నగువానియందు వలెని కత్తియి శబ్దవునందును

క క్స్‌ కతి నంగీకరింప నగును (కలన్ర్రీ=క త్తియ) ఇి అను ఫ్రా ప్రత్యయస్థి 0/గక్‌రిం గ్‌ “బ్య” కు ఐవి అను నాేళము (ఆచ్చి-.౨3 స్తూ వచ్చునుగాన కల యి శబ్దమునుండి “క త్త” అనునది యేర్సడనగును. (ఒక కైజఒకతి)

3 వివ _* ఆటకాండూ=లఅతటక త్తియ అనువాని*6 బర్యాయము లుగా * ఆటవాండు_ఆటది * అను నాభాస బహువ్రీహి రూప్రములును (సమౌో-౮౮ సూ వివ గన్పట్టుచున్ని వి ఇళ్ల “పూనిక వాండూు అను శబ్దమునుండి యీర్సడిన పూనికాండు జ్టమును నన్ని చోడ కవి ప్రియోగించెను. పూనికాండవై (నన్ని-కుంర ఆళ౧౮ పృ,

౪ వివ _గ్నీ అన్న మీ ఛండి కోపగా. డౌనొ కాండొ. (శారీ ౮ అ-౯ాం్స మున్నగు ప్రయోగములనుబట్టి యిీాశకా_క తియి వర్త

లు న! ల కము లరుదుగా సంస్క్యూతే థబ్దములవిరాంద నిల్చుటయు: గలదని ఫొం చజి యాశయను, ఇట్టి యెడల వోపకుండు అనునది కష్మోపయు క్రపార

ల అనాలి

806 (అచ్చిక తద్ధితం ర౫/౧౮, ౧౯-౩౧ సూ మత్వేర్థీయములు మనుట యుక్తము. ఇక్తై ' అభిమానక్ర త్తి” (బసవ) మున్నగుచోట్ల “అభిమానక్ష ర్తి” అనునది కవిపియు కృపార మనుట యుక్తము. (చూ- వ్యా-సం-.౨౯-౧-౨౯-౧ 1 విష, ౧౨౮౪-౧౨౨౮ ౯ పుట ౫ వివ __భూము నిస్దా పొశంసాసు నిత్యయో గీతి చాయనే సం సన్హేఒ స్తి వివమోయాం భవస్తి మతుబాదయః అను చొప్పున సం సస్ఫూతమందు వలెనె తెల్లునందును సీ మతుబర్థకములకు భూమ.నిస్షా” ద్యర్థ విశేషములను గిహింపం నగును తిండికాండూ మున్న గుచోట్ల నెల్లరును తిండికాండేే” యగుటచేతం. గొన్ని యుచిత స్థలములందు “అధిక్టమెన తిండిగలవాండను” భూమార్ధమును గ్రహింపనగున్ను ఇశ్హైం *జదగాండు మున్నగుచోట్ల * నిందార్థమును గ౦హింప్రనగును, ఇన్తై తక్కిన యర్థములను నాయా సందర్భుములందు గంహింపనగును, 6జ్టార్ట్‌ త్పియలు ఫభొండొకవానిక్రి స్వార్థంబునం జూ పడు, ౧౯ (బా-తద్ధి-౧3 సూ (వ్యా-సం- ౨నాంణ [| విప్పు, చెలికాండు.చెలిక _త్రీయ.. పెగ్గడికాండు.. హగ్గడికి తియ-(హెగ్గడ్‌ "ాండు=అంతి;పుకపు కావల్సి కా పర్ష్మశ్రంబు తిర్యక్కు.లకుం గానంబడియెడి. ౨౦. (వా-తద్ధి.ం౪ స్తూ (వ్యా-సం--౨౯౧ గ వి ఇబ్బందిగాయ=(సంకరిజాత్రి మృగము అడవిపందికిని నూరంబం దికీని బుట్టిన పంద్సి ఒంటిగాంకు=(అసహఃాయ శఈూరత్వ్యముగల మృగము) కొము గ ్డూా(లిడవిపంద్సి పరిశ్రాండు = (పనుంగుల యాూధపు పల్కి ఇత్యాదులు మృగవి శేష చాచకంబులు అటమటాదులకు మళాబర్థంబునందు శత్రుం వర్షకంబు పుంస్వ్యంబునం దణ _౨౧ (బౌంతద్ది౧౫ స్తూ (వ్యా- సం౨గాణ 1 విషు, ఖ “ఈ పత్యయాంతంబునకుం బుంలింగ సమత్వము చేతనే * డుగబ్జగుం (దూ-జిచ్చి-ళో సూ, దీని టిప్పణియు). అటమటీండూ(మొయావ్విఎ

(ఆచ్చిక తద్ధిత ౨౨-౨5 స్తూ మత్వర్థీయములు ఏ0 కమ్ముపీండు=(కృషీకుండు_అటమటము.క మతము_కన్నుడము-కొ ౦చెము_ చానసము=(నంట్రబూటక ము=(మాయ)-మందడి= (అశ్వ ₹"ల్స-మ న్న ము=(సన్మానపూర్వక ముగా నిచ్చిన భూభాగము).(మన్నీ యెభూపత్సి. సుంకము_ (పన్ను )-జిక్కా-వంబునకు. వి లోపంబు.(ఉక్కీండు)=(మూర్థుం డు ఇత్యాదులు వీనికల్ల ము” వర్ష్మక లోపము నెన్నునది._ వీనికి మత్వ ర్ధ్‌యేతర (పత్యయములు చగు- అటమట కొండు... అటమటక తియ-కొండె గాండు-కొండియండు-సుంక రి మొ

ఈ పిత్యయంబు గొన్నింటిక్‌ స్వార్థమునం దగు ఎనతి9 (బాంతద్ధి.౧౬ సూ (వ్యాంసం_ ౨ం 1 వి మొకు-లీండు-(మొష్ట రండు.) కల్ల రీంయుా(అసత్యవాది) కల్ల శబ్ద క స్‌ ళా 0౧ మతాబర్థ రూపము గ ల్సి అరి వర్షకంబు మతాబర్థంబున హోలాదుల కగు ౨౩, (బ-కద్ధింంంి (వ్యా-సం_౨౯౧ 17 వి అం ప్రిత్యయాంతములు శ్రీ సమములు గాన బ్రయోగాను సారముగ మహన్మహతివాచక త్వము పనికి. గలదు జూలరి-ఒజపరి== (యక [ంచనముగల)-జాల(నల)ఒజిపు(చక్కందనము)...క న్లైచదువు- జూదము.(ములోపు-టక్కు--తేగవు-రీరపు- తెంపు తెరువు-నేరుఫంమతే శము (మాయ)... వెరవు=(ఉఆపాయము)._వేంట..సిగ్టు_సుంకము..(ములోహృ న! వావీ సాన్నరి.సొన్నా రి = (అగసాల్సె ఇత్ర్యాదులు జూదరికత్తె = జూదకళల్తె.. జూజగాండు-జూబజక్‌ తె-సిగరిక తె ఇత్యాది పొయోగములును గలవు, అవి ౧ ౨౫౩ జి వర్ణకం జోయా రాదులకు మతుబర్థంబునం దగు _౩9రో (బాంవద్ధి.ంా (వ్యా-సం-౨౯-౧ ౪వ్సి ఓయారి=(విలాస్తి.అక గాసీ = (సంతా పముగ ల _మీయారము 2 (విలాసము)=ఒయారము= ఒయ్యూరము...(ములోఫ) -కడలుూ (తరంగము (కడలి_సముదిము. చాగము=(త్యాగము)జోగము = (యోగము)

208 (ఆచ్చిక తద్ధిత, _౨౨౦-౨%- సూ మత్వర్థీయములు (జోగి = యోగిి_తమకబుి * (త్వర్శ_తుటారము = (దిట్రతనము)-బండా రముజ=(బొక్క-సమ్యు._బి త్తరము = (శృంగార చేష్ట్రు-విటారము= (విలాసపిశే షము-) బేహారము(న్యవహారము)=బేహరము._మచ్చరము-ని.బారము= జ త యై అగజ అడు వ్యా (నికు )-విన్నాణము=(విజ్ఞానమ్రు-_వెక ఫాసము=(దుస్సహత్విము) ఇత్యా దులు ఆది శబ్బముచే జన్వని=(యువళ్సి "వెం ౧ వివ _సూ_రా_నిఘంటుకర్తలు కైవారి శబ్దము కల్తి (ప్రత్య యాంతముగా నుదాహరించుట సరికాదు. అది సంన్భాత ళ నై వారి” అట జూన జట్‌ శబ్దపు అ _స్యర్థక మగు *బ్తస్‌ (పత్యియా౦తము, (చూ-వ్యా-సం.౨౯-౧ ఇ వ్‌ష్ర (౧౨౯ ౬౧-౨౯౮-౧ ౨౯౯ పుటలు) వై వార దుర్భాష ఇఅంబుబకున్‌” (వె. హమ౭ఆ ౮లాణాొ (శైవార=స్తుతి ) వగాదులకు బహూువచనాంతంబులక్రు (స్రీ వాచ్యం బనసునపుడు మళ్వేర్థమునందు ఆండి వర్షకంబగు, సో ( బాంకెద్ధి-.౨౨౨ స్తూ (వార్టాసం-౨౯-౧ 1 విష) వగలాండి వగ_చిన్నె_కులుకు(శృంగారముగా కుదలు ) వన్నె-- వెమ్మై-(విలాసవిశేషము) ఇచి ఇత్యాదులు వగాదులు కనులవాచకములు మహద్యాచకములుననస్స బోయి (పభృతిశబ్బ్వములపై ని “నాని శ్రి" అను నస్ధమున తి (పతయ మగను__౨ (వా-తద్ది.౧౯- స్తూ కు సం-_9౧ ] విష ) ఖ ననా నాననా

• ఆండి ,పతగయాంతము పావ్‌ ల్‌ో (్‌్ర లు (సాన మహాకావ్యములల్‌ 6 గానధ్రావు ఇవి వగలాండు” మున్నగవాని సమానన్యాయమున నర్వా చినముగా నేర్పజిన *మహతి వాచకరూపములని వోంచును. వగల వాండు=వగలాండు (ఆభాసబహ్యువ్రీహా సమాటా౮ా సూ-౨ వీవ )- ఇటిని తచ్చబ వ కారలోప్రనున సిదించును (దూ-_సమా ౮౩ సూ) 6 గడు ఢి గాన వీనీకై మత్వర్థీయమగు ఆ" (పత్యయమును విధించి దానిని" మగాదిగణములోం (అచ్చి-56 స్తూ జేర్చుపద్ధతి సరికాదు (బా-ళద్ధి-- ౨9౩ సూ

(అచ్చిక తద్ధిత ౨౭-౨౮ స్ఫూ మళ్వర్థీయములు 809 బోయత = (బోయవాని స్రీ ఇూక్రిత్‌ == (చాకలివాని క్రీ). పాణుత = (గ్రావ్మాణుని శ్రీ. గొల్లత-డీత = (గొల్ననాని శ్రీ వానెతా(వైశ్యుని స్రీ ) + త వర్షక్రంబు పరంబగుచో నొక్రానొకచోట నె

తంబు చూపక్రైడు ౨౭ ఆబౌంలేద్ధి-౨౦ సూ ))

(వ్యా-సం-.౨ ౧-౪ విష ్ర

మాలెతూ(మాలవాని శ్రీ) చెంచెత=(భంచువాని శ్రీ) చం చెతలం వింఛపషత్ర చేలొంచితలన్‌ అను పారమం దంత్యానుప్రాసభంగము "లేదు (థాగ-౧౦ సంపూ) (ప్రాఢ-_తద్ధింర స్తూ గాన దాసరిపాటల' నాధారముగాం ( చంచీత ) గొని చంచిత అను ఇ త్వఘటితరూవ మును నాధించుట 'పాఢవ్యాక_ర్తకు సరికాదు

గుబ్బత్త్హుమ ట్టుతే-మిండతా ల _స్వుర్ధకము'లె ఎ౨౮ాం

(బా-కద్ధి-౨౧ స్యూ (వ్యా-సం-౨౯-౧ 1 విషు

గు బ్బెక=((పళంసార్ష ములగు కుభములు గలది (ఆచటి నుతుబర్థ ము (పశంసాపరము)-ముట్టుత=(రజస్వల) (ముట్ట.= 'తాంకుడు=రజన్స్ను తాంకుడు గలద్వి మిండత=(మిండలుగల శ్రీ) షః బగునపుడు మతుబర్దంబునందగు (బాంతద్ధి ౧౯స్రూ) అని సూతొంచెను- కాని *దాక్తిబోయ... పిభృళులు "శేనల కులవాచకములు కాను. కం కొళైన్‌ , మదావివేకిన్‌ చాకి౯ా (ఛాగ - ౧౦ స్యాం = పూ - ౧౨౬౦) (సూంరాంన్సి ఛాకి అనంగా నిట రిజకుండు, అక్షై బోయ. కిరాతేండు కొందజుబోోయలు (ఉద్యో-౨ ఆకర,

• సూరి యువతి విటీ రజస్త్వులలు గుబ్బెత మిండత ముట్టుతలు నాంబడుదురు * అని నూ(త్రించెను (బా-కద్ధి.౨౧ స్తూ యునతి జ బ్బెత కావచ్చును గ్లాని కరినకుచి శ్రాకపోవచ్చును. ఇళ్లు తక్కినయెడలను నస్త్యర్థకత్వ మంగీక్ర్రించుట లెస్స

క్‌0 (అచ్చిక తదిత ౩౯-3౦ సూ ౫-౨/30 వివ) పరిమాశార్తకాదు లు- థి యు ముక్కు లోనుంవానికిం దదభానద్యోతక్ష ంబయి మతుబర్థంబునందు ఇండి” వర్షకంఒగు ౨ (లా తద్ది. ౨5 నూ) (వ్యా-సం-౨౧ 17101 విష య ల్లా ముక్కి-ండి=(ముక్కు- లేని వాంు)...ముక్కు.. వాలు_(తోత బాల శైభవనము )-సిగ్గు.ఇత్యాదులు (యోగంబుల నెజుంగునది అదిశబ్ద ముచే 'వెరవిండి=(ఉపాయములేని వాకు కట్టిండి=(మూరుందు=కల్టూ లేని" వాంచ “"వెతె.శ-(వీవేళములేనివాండు) పేజిండి అను రూపాంతరము మ్యుదణములలోం గలదుగాని ఏజు” శబ్ద్బములేదు. పరువిండి=(వకోన్హో గారవములేనివాండు) మున్నగువానిని (గ్రహించునది మౌానార్థంబున శీకత్వంబునందు ఎండు" వర్మకం బ్‌ ౨0౦ (బా-ళద్ధి-౨౫ స్తూ (వ్యా-సం- ౨౫-౨౨ 1 వ), చూమెండు=తూమెండ్సు ముంతెండు=ముంతెంకు, ఎతెండు= (శెండు వ్‌సెలు వసేండు.జే నండు-మూరెండు_కుంజెండు గంపందడుం (ఆంతటను నపదాది నిత్యసంధ్ధి.సంధి ౧౧సూ), ఏకత్ర్వమునం దనుటభేలే- నాలుగు గంపల పెసలు అనువచో ఎంయి" (ఫత్యయము. రానేరదు బవారెండు తొడు=బార్మ తాడు మున్నగు కొన్ని వోట నిజ విభావగ భాం ననను ౧ నీవ "_విభాగముందలి పర8ిమాణార్ర్వ్ప్పృనం నొన్నిట వ్‌సి వర్ష శ థ్‌ కొ మగును ఉదా _ నాలుగేసిగంపెండేస్తిఅంక లేసి దొరలు_తంతళేసి తదు దితేప నా ఇత్యాదులు తద్ది గత్యయములు గావు అవి (వ్రల్యేక శబ్దముల, ౨ వివ _ ఎండు (ప్రర్యయాంతిము తౌపవిభ క్రికవల్హములతో జూటో వం వ్య స్తముగా వాడంబడును పెరెంటస్‌.మూళెంటన్‌ (బసవ లఆ లా౫బ్సి అడుగంటనె (పాండు ౧ఆ ౧౧ళ్ఫ పదడాది వా్రస్వముమిోంద వలెనె యి౨దును నిండుసున్న మాత్రమె (దూంసంభి-౨.౨ స్తూ చాళెటన్‌ _.నూచెటన్‌” అని యుండరాదు (దూ-అచ్చి-2౫ సూ

,అచ్చిక తద్ధిత ౩౧౩.౨ సూ, ౧౨/59 వీవు పరిమాణార్థ కాదులు ఫ్‌] ఎండ్తు నర్ష కంబు పరంబగునపుడు లి వర్ష్యంబు

లొపించున్సు, ౩౧ (బా-తద్ది..౨౬ రాం (వ్యా-సం-

౨౯౨ 1 విమ) న

కమికెండు = (శమికిలి = వంపంబడిన వ్రళ్ళుగల పుడిసిల్సి కొడి "'డెయు(కొడిదిలి జ బొట్టవేేలు గాశ తక్కిన వాల్లు వేళ్ళును వంస"గా నేర్పడు చేరు దోసెండూ(దోసిలాఅంజల్సి. పిడికెడు (విడికల్సి సం జండు (సందిల్సి =దోయిలి*(వ్యామము) 430-చక-దంచిన-చారామభ్య స్టబభమ్యూ అపజాదైి స్వర సంధిసంధి ౧౧సూ

పరిమాణార్థంబున “బంటి.కొాలందు” లగు 39

(బౌ-శద్టి..౨౭ స్తూ (వ్యాసం_ ౨నా3..౨౯ా3 విషం

మోంక్రాలిబంటి _ మోంకాలివాలంది జొము బంటి య జ్‌్మ్ముు శొలండై

౧విన ఎసంస్కృృతెమందు “మయ.మౌాతి” ఇబ్దములనలెనె యి బంటిఫొలంది శబ్బములును బిత్యేక పొయోగార్హ్య ములు నగును శావుననె యివి ప్రత్యయపూర్వకముగను వస్ట్యంతవూర్వకముగను గన్సట్టును. తత్సమ శబ్బములమిాంద సయికతేము నిల్చును ఉదా _ముక్టున బంటి మోంకాలిబంటి మూంకాలిఫొలంది తత్ప _కంటిబంటి సంస్కసృ= తనమయము "మొ ఇ

౨ వివ _ కొలంది అనా చని బ్రత్యేక శబ్బముగానె కోళక్రా కులు భూాపెదట ప్రత్యయముగాః జూఫరు. కొలది బే వి, పరిమితి చిణ-శక్యము + కొలది మిగిలి నాకు భరియింపం గొలంది గాక (హరి పూ-భా-౫ ఆ (శారు, అని నూతొంజిను. కాని సంస్కృతమున “ద్ని ప్రత్యయ మూర్థ ప్‌ "పరిమాణవాచి ఉచాా .ఉోరు దఘ్నుము -ఈంతబంటి అనువో నవో మానము 'చేతింాలంది (పెద్దన యుత్ప్సలనూల్రిక్రు

ఓ12(ఆచ్చిక సంసకాత తద్ధిత లం /3౨ సంస్క్య్భ ౧ స్ఫూఅప త్యార్థకములు అర్థ వెేశేషంబుఆ న ర్స కాంతరములును మవ్శాతృ్సయో గంబుల నెజుంగునది, 35, ( బా-తద్ధి...౨౮ స్తూ (వారా సం_౨౯౫ 4 నిష మంటమార=(జ్వలనశీలుండు-కోపళీలుండు తిండిపోతు _ తాచ్ళీ ల్యంబున మారి పోతు వర్షకి ంబుల్సు అడప (తాంబూల కరండవాహి మతుబర్ధంబునందు అ ప్రత్యయము (అడపము+అ=ాఅడప=(నక్కోం లాకుల చి “త్తొని. బట్టికొనువాండుం అట్టి యాండుదియు. అడపకాండు అడపకత్తియ” అనియు. జెప్పనగును ) 'పెండ్తము=(టోఢ్య.. పెండ్లి శబ్దంబు ను మతుబర్థంబునందు అము” (వత్యయము, పడుగండువ([క్రూరుండు) యడుకండు = (దుష్టుడు. నిడుపండు* (పొడులై నది=పాము * దీర్ష లు ర్ల య పృష్టమ్యు, వీనియందు మతుబర్ధంబున అ ప్రత్యయము, ఇత్యాదు లూహ్యంబులు ౧వివ_ సంఖ్యకుం బూర ణార్థమున *ల్రవి పిత్యయ మగును " (ఆచ్చి-=౭ సూ మున్నగునవియు నిందు జేరందగిన చె, ఆ ఇది యాచ్చిక తద్ధిత పరిచ్భేదము ___ బాలవ్యాకరణో ద్య తను ర్‌ ఉలి జ్యో 4 ఆల సంస్కృత తద్దితవంలు. అపత్యార్దకవంలు అదంతములకున్సు చాహ్వాదులక్రును వ్ల తీ (ప్రత్య యాంతములకును అత్ర) ప్రిభృతులకును చయ _ వ! శ్రి ని ఎధ గర్లాదులకు వ్య _నడాదులకు ప్టాయన =వీతృవ్వ సాదు లకు *ణీయి = "రేవ త్యాదులకు సిక = శివాదులకును దక్కినవానికిని ప్ట్ర_అను ప్రత్యయము లవత్యాన్థమున నగును ౧ (ముగ్ధా-5రం౫ స్తూ,

[40] (నంస్మృత తద్ధిత ౧ నూ/౧-౨ వివ) గో(యాపత్య యువాపత్యమ.లా, ఛ్రి]ైప్ర తద్ధితములకు “తి అనునది ముగ్ధబోధవ్యాకరణ సంజ్ఞ, పయి (వత్యయములలోని *వి కారము “త్రుశ్వముని “ఈ (పత్యయము వచ్చునని "తెల్పు నిద్వర్శముం (దూం=తత్స-౧౦౦ స్తూ ఉదా _ (వైఏ)ీ=శై విజ(శివాపత్యము, స్ర్త్రీ) “ణ” కారము (పకృత్యాద్యచ్చు నకు వృద్ధి యగునని తెల్పు నిద్వర్శము. (నం-తద్ధి-.౨ నూ వృద్ది.) ఉదా :..(శివ స్యాపత్యం పుమాన్‌: =శివ+వ్లవ= నై వ వికె వ్రండు ౧ వివ (“న పతతి వంకో యేన జా లే నేతి,తదపత్యమ్‌””) = ఎవని వుట్టుక చేత వంశము పడివోదో యట్టి దపత్యమని యర్థము. వుత్తగ పొత్త (పవొత్త్రాదులని భావము ఇళ్ళై కన్యావిషయమును నెన్ను నదిం “రాఘవి శబ్దము రముసి (వపాత్తు్ర9లగు రామలక్ష శాల విషయమున రపమువంశములో వాడంబజెను “రాఘవా వపీ నినాయ” (ముద్ధ- దుర్తాదాస వ్యాఖ్య ) ఇక్సై యపత్య (పత్యయ మొక్కు. పొత్రాాదు" లను 'ెల్వును గాని నవత్య (వశ్యేయాంతమువైని మరఆఅ నపత్య(పత్య యమును"నిల్బరాదు కాని *గర్గ-నడాదుల' పట్ల నట్లుగాడు వాని: మెని గో(తాపత్య (వత్యయము నిల్చిన పైని యువాపత్య (పత్యయము నిల్చుట గలదు. ఉదా పి(గర్ల స్యానన్త 'రాపత్యమ్‌=గో(తాపత్యమ్‌= గార్ల ఏ=గర్లుని గో(తావత్యము=గాష్ట్యండు గార్జ్యుని యువా పత్య ము *ెగార్య్యాయణుండు, (గార్త్య స్యావత్యం యువా = గార్త్య్యాయణ!ం వవం వాత్భ్యాయనః ) * (దశ్ర స్యానన్త రాపత్యంెదాక్షి: తస్యా పత్యం యువా=దాన్ష్రూయణః )=దక్షుని గో(తాపత్యము=దాక్షి = వాని యునాపత్యము=దాశ్రాాయణుండు. అనురీతిని గర్హాది భిన్న స్థ్టఆమునందును రెండవ (వత్యయ మగుటయుం గఅదు కన్యాపత్ష మున నిట్లు గాదు ఉడా -దన్సుని యపత్యము (శ్ర్రీందానమూయణి= (తత్స స్యాపత్యార తీ దాశ్రాయణీ ) ౨ వివ __పొణినీయా దులలో నెల్లెడలను గో(తాపత్యార్థక ములు యునాహాత్యార్థ కములు నను ఛేదములతో సీవివయమ. శ

షట (గంస్కృరే తద్ది ౨-సూ ౨/౫వి 3నూ) అద్యచ్చులవృద్ది "వెం మిక్కి-లి విపులముగా వివరింపంబడెను. కాని మై 6మువం ఛొది మహోాశావ్యములలోని (పయోగములం దట్టి భేదము గన్పట్టలేదుం కాన వోపబేవుం డట్టి భేదములా నుపేక్సిం చెను*

పయిరీతినె ' తెకాయని తికాదిభ్యః ఫిజ్‌ (సిక ౧౧౭౮ సూ “ఆలాయని (ఆది-7-ఆ-౨౫౭ ప “గాంాయని" (భీమ) మున్నగునవి *ష్టాయని. (పత్యయముపైెని స్కి (ఛశ్యయము నిల్చుటచేత నేర్పడినవని (గహింపవ లెను.

3 వివ -(పసంగవశమున నిట గో(త్రవివరణము చేయయిడూో చున్నది పౌత్ర్రాది న్లోత మేక_స్త్వ (త్య=(పత్య య్య ఇ వం జ్యే, జఉవత్యపత్య-త స్య పౌ(త (వభృతే ర్యువా జీవతి (భాతర జ్యే. కనీయాంస్తు స ఉచ్యతే! వృద్ధతశేస వాన్వస్మిన్‌ సపిక్హే సతిజీవతి ఫూ జ్యే వృద్ధం యువానా స త్కుత్సాయాం వా ఒయునాయు: వా ” (ముగ్ధ-రం౫ి సూ-(శ్రీ'రామతర్థ వ్యాఖ్య, 3౬౨వుట, 3౭౫వుటలె

ణిత్తగు తద్ధితము పరమగునపుడు థగ్చాద్యచ్చునకు వృద్ధి యగును, (చూ-సమా-30 సూ-వృద్ధి. సుభగా దులయొడ వాని యవయములు నెండిటి యూద్యచ్చుల కును వృద్ధి యగును సుపంధాలాదులయెొడల వాసి య్యుత్తరావయవము నాద్యచ్చునకు మాత్రము వృద్ధి యగును. ౨౨ (ముగ్ధ రంజస్పూ (సింకా-_౧ంం౭౫సూ)

(సి-5 =సుభగాదులు ౧౧౩క్ర౧౪౩౮ా నూ, సుపం ఇవాలాదులు ౧౩౯౬ మొ ౧ఈ౦౦-వ-సూ )

తద్ధితములగు నచ్చులును యకారమును బరము లగునఫుడు పూర్వస్థములగు అా=ళఇా అను నశ్షరము

లు లోవించును. 5. (ముగ్ధ ౨ నూ (సి-కొం

39౧౧ నూ),

ఉదా .-శివుని యపత్యముాశైవుండు, (శివ స్యాపత్వం శైవ (శివ+ష్ణ= శవ్‌ +అ=,శేవ)

(సంస్య్భు తద్ధి_ర౫ స్తూ తద్ధితాజ్‌_యకార పరక విధులు $ీశ్షైక తద్ధితములదు నచ్చులును యకారమును బరము

లగునఫుడు సద్దాంత నకారము లోవీంచును. .వదాంత

మందుండు ఉి కారము *టి కార మగును, కొన్ని

యొడల వట్టి-నకాగరము3లోపీంపదు. అట్టి *“ఉకారము

లోవీంచును. ఈ (ముగ్ధ ౨౩౭ సూ. (సింకౌ-౬౭౯ాం

౮ళ్ల౭ సూ (నలోపాభావనము ఒముగ్ధ 5౨౪ నూ

ఉకారలోపము, ముగ్ధ 5౨౦ నూ ) (సికౌ-నలో

పాఖావము ౧౧౫న౯ా సూ ౧౨౪౫ సూ, ఉకార

లోపము ౧౧౪-_౨ స్సూ

ఓ-హౌ అనువానికి బరమగు తద్ధితసంబంధి

యి శారము స్వరతుల్యమగును. ౫ (మ్ముగ్ధ-ర-౨3

సూ) (సికొం౬క-౬రో స్తూ ఓ

ఉదా -బ(భువు న పత్యేముూవ్య(భవ్రండు న్‌ (బభ్రాబటో= బ(భవ్‌ +(స్ట్య్ర=య= చా(భవ్యః ) స్తుతింపందగిన వాయడం న్తవ్వుందు= (స్తు-స్తో- స్తవ్‌ య)

ఇాహ్వోద్యదంత “స్లి” :-బాహునను బుషి, (తత్వ-.౨౨౨౦ వుట్స యషత్య్యమువబాహావి =ం(బాహో రఫత్య్యం చావావిః=బాహు/ప్ట్రీనా కాహో+క్త=బాహవ్‌ +ఇఎ) (నం-తంర సూ సమౌాంక౨ స్తూ (సిం కా-౧౦౯౬ సూ, అగ్నిశర్మ యవత్యములగ్నిశర్మి=(అగ్ని కర్మణో 2-_పత్యమ్‌=అగ్నిశర్మిః అగ్ని శర్మన్‌ +ష్టి=అగ్ని శర్థున్‌ 19 సంంతం ౨-౩-ర-సూ)

బాహ్విది 2 ాహుఎనుమి(తా-అగ్నిశర్య న్‌ -లోమన్‌ (ఈడు లోచున్‌ మొ ) యుథధిస్టీర-అస్టున-_నావ్చు- కృష్ణ- గద- (ప్రద్యుమ్న. 'రామ-సత్య కా. మొదలగునవి బావ్యోదు లాకృతిగణము, కాన వపణిన” పాణిని. (శ్రనైమ ౯ అ ౧౯వ “పణినాపత్య” ) (ఫలా 'చేరికలొ ఫలం-బర్హ 9-పణో-గర్య్భ్ళో “మఠం శృజ్దంచ కథ్యతే ముగ్ధ

316 (సంస్క్య్బృం తద్ధి, ౧నూ ఉదా, చాహ్వోాద్యద న్త-అ(తాస్ట్రది- ఈర సూ=వ్యాఖ్య- (శ్రీరామతర్క. మూా=చిం-పరి ౮౮ వ్‌మ్ర. “కశ్యప శబ్ద్బమునుండి “కాళ్యపి-కాశ్య య. కాళ్య పి అను మూండు రూపములు గల్లును, ఇన్తు దక్షుని యపత్యము = డాక్షి = (దత స్యా 2-పత్యం దాశ్సి * దవ్ర+ప్యి=దాత్‌ +9). (సం-త-౨-౩.సూూ అదంతములకు. స్ట” (వత్యయ మనని "చెప్పియు బాహ్వాదు లలో€ల గొన్ని యదంతముల నేల పరింపవలయునని శంకింపరాదుం అవి శివాదులలోను నుండుటశేత నట్లు పరింపవలసెను యుధిప్హి 'రాది ద్యయోః కురువంశ త్యాత్‌ , రామాది పజఖ్బానాం వృస్టివంశ 'ఆ్వాత్‌ = వివాది జాధనార్థః క (ముగ్ధ ఈరం౬ఒ సూ, (శ్రీరామతర్కం ఇాన్షాఖ్ట ల ఎా3రాపో పు అతి.“స్ర్రీ-(పత్యయాంత ౬ 'ప్టయ” =-అిథతి (మున్సి యపత్య ము=ల్య లేయుందు=(అ లే రపత్య మా లేయః, అతి+క్టేయ=ల(త్‌ + వఏీయ:).-(నం-త-.౨-౩-స్ఫూ, (సి-కొ-౧౧.౨ఈ మొ౧౧౨౬. వ స్తూ శ (ప్రత్యయ “ఆగంగ “యపత్యము=గాంగేయుండు=(గజ్జాయా అపత్యంెగా శ్రేయ! గజా, జేయ =గాబ్షవీయ.) (సం-త_.౨-9 స్ఫూం (సిడోసాంం౨3 హూ ( గాంగుండు-ంగాంగాయని అనియు రూపాంత రములు గలవు). మహియొక్క- యపత్యము=మా హేయుండు= (మవా్య్‌ అవత్య6=మా హేయ ?, మహీ+క్షేయ = మహ్‌ా+వయ,) (నం-త...౨-కసూ). క్యదువ యపత్యము=క్షాదేయుండు=(క(ద్యా అపత్యం=కా(దవేయః క (దూ+స్టేయాకాద్రో=శ్రాద్రవ్‌ +వయ)(సం- త-౨-ర-సూం- నమా-3౨ సూ.) క్రక్లై.పాండవేయుండు. కొన్ని చయుడల ఉకార లోపము "- కమండలువు నపత్యము ౯ శాముండ "'లేయుండు = (కమజ్దలో రపత్యం౦=కామణ్డు లేయ8, కమణ్ణలు+శ్టేయః= శామజ్దాల్‌. +వయి) (నం-త-.౨-ర స్యూ, అ్మత్యాది గణము :- అతి-ళు(భ-సునాభ-అళ్వినీ- మ్ఫొకణ్ణుం అమ్బికా-రోహిణీ-పా స్లై- కమణ్జలుం క్యదూం- కశ్యహ- మొ ఆకృతి

కళనసంస్క్కు తద్ధింం సూ ఉదా గర్గంనడామలం గర్గనడామల యపత్య[సత్యయ ర గణము ( కాళ్యప-కాళ్యపి” అనునవి “కాశ్యపేయ”. అనుదాని "రూపాంతరములు,

గర్తాది వ్య” "=గర్గుని యపత్యము నా గార్జ్యుండు జ (గర్షస్యాఒ పత్యం=గార్ష్యః, గర్షశన్ష్వ=గార్చ్‌+యి) = (నం-త-.౨-౩ సూ. ఇళ్ల వాత్ఫ్యుండు-జా మదగ్ను్య్యండు.-పారాశర్యుండు- మొ గర్హాదు లాకృతి గణము, కాన-బాభ్ర)వ్యుండు=(బభో) రవత్యం=బాభ)వ్యః, బభ్ఫన ష్య్య-బ(భో-చా(భవ్‌ శయ). (సం-త-౨-౪-౫ సూ నమా-8౨ స్ఫూ +(సి=కొ=ం౧౧౦2, స్యూ,

గర్హాది "ఎగ క్ష-వత్స-ఫుల ప్తి-ేభ _శక-ధూమ = బభ్రు = మను= వ్య్కి. ఇత్యాది-అఆకృతిగణము.

నడాది “ప్టాయన)” “_నడుని య పత్యము=నాడాయనుండు(నడ -స్యాా(పురాణ ప్రసిద్ధ సంజ్ఞ్జానామము-చూ.తత్వ-౨.౨౦ వు) పత్యం= నాడాయనః=నడ+సష్టాయనెనాడ్‌. +ఆయను-(సం-తం౨-9 స్య్రూ

నడాది "-నడ-శకట-యుగంధర = దణ్ణిన్‌ - బదర _-న(నాళర (నారాయణ) శలజ్కు--ద్వీహా(దై వ్రపాయన్ఫ-అముమ్య జా (దార్హ్యము ప్యాయణు)-దోణ-/౧దొాణాయన) చొణాయన:ః కోఛధనః - (గోణీ సంహార)”, ఇత్యాదులు నజాదులు నాకృతిగణ మె

౧ వివ-- గర్హ-నడా దులకు మొదట గోళా) పత్య ప్రత్యయ ముగ ప్ష్య” పుత్యయమును చదానిపైని యువాపత్య పుత్యయముగ శ స్టాయని” ప్రత్యయమును నిల్చు సంప్రూదాయమును గలదు. కొని ఈం గార్జ్యండు-వాత్స్యుండు-జా మద గ్న్యుండు-పారాశర్యుండు-నాడాయ నుండు-శఛాకటాయనుండు-చాణాయను*డు - యాగంధరాయణు6ండుల చాదయబణుండు-నారాయణుండ్కు మొదలగు రూపములు ప్రయోగ దృష్టము లగుటచేతం దక్కినవానితోపాటుగ నపత్యార్థమున "మ్య స్టాయన” ప్రత్యయములు ప్తుత్యేకముగను నగునని వెప్పంబడెనుం

9816 (సంస్కల్భంతేద్ధి ౧నూ, ఉదా ణత్వవిధి ౧-౨ వి/౧ సూ) అట్లయినను ననేక స్థలములందు ౬ గార్త్యాయణ = వాత్చ్యాయన ” మున్నగు ప్రయోగములును గలవు కాన వానిమైని మొదట గో(తో పత్య “ప్ణ్య” ప్రత్యయమును నిల్పి దానివైని యువాపత్య "'స్టాయన" స్రేత్యయమును నిల్పి యట్టి వానిని సాధింపనగును, (దూ-సం-కం౧ సూ ౧ వివ)

౨౨ వివ... మకార - శేఫ - బుకారీములకుం బరమగు పద మధ్యగత స” కారము ౪ కార మగును, అచ్చులును హా-యావ్‌' లును కి వర్ణ పి వర్షములును వ్యవభధాన మున్నను *ణి తము గల్లును. పదాంతర గత ప-ర-బుీ కారములకు. బరమగు పదాంతే రస్థ వ” జారమును గొన్నియెడల ణి కార మగును. (ముగ్గ-౧౦౬ సూ. (సిశాంంగా౭. ౨౩౫ ౨౮౨సూూ ఉడా :-(చూగకక్స- ౧ వివ. రావి శబ్దము) కఫాదరాయణుండు.యాగంధరాయణుండు- నారాయణు6ండు- ద్వ్యాముప్యాా యణుండు. మెము,

వ లి గ జు

వితృప్వసా౮ది-ణీయ -వితృవ్వస యొక్క- యపత్యము=పైళ్ఫే మ్వస్రీయుందు=(పిళ్చెవ్వసు రపత్యం = వెతృవ్వస్తీయః వితృవ్వస్సృళ ణశీయవ=పైతృవమ్వసృ(శఈయం) (నం-త-౨ సూ-నమా-3౧ స్తూ

పితృవ్వసా?దె *-వీతృప్వునృ -_ మాతృవ్వునృ _ భాతృ - మొ (వసష్ట్యులుక్‌ వెకల్పికశము కానరాలేదు). (సి-కా-ంంకిరా నూ ౧౧౪౦ స్ఫూ, “పైతృవ్వ సేయుండు-మొతృవ్వు సేయుండు” అను రూన ములును గలవు

"రేవత్యాదిప్టైక -రేవతియొక్క. యపత్యము = నైవతికుందు= (గోవత్యా అపత్యం=నై వతికః, ెవతీ+న్లీక=రైవత్‌ +ఇక).. (నం-ళ- ౨-8 స్తూ,

"కేవత్యా దులు :- రేనతీ-అళ్వపాల.చ్యారపాల-మణిపాల- మొ

లా (సిన్‌ "౧౧౬౯ స్తూ

శివాదులయు, జేవములయు “ప్తి “=ళివుని యపత్యము=శ్తై వుండు =” (శివ స్యాపత్యం జ కైవః శివన్ష = శైవ్‌ +అ) (సం = త్‌ ౨౨3 స్కూ,

శసంస్టు తద్ధిం౧ి సూ కూదా కరో వి/ఈ నూ వైయాక్‌రణ “మొ, రూపములు త్రి[9

శివాది "- శివ-వళిప్ట-కకుస్థ.మోహయ.-విశువణ-యోక్ష రాభ- జర త్క్యారు-పషుృధా.-గజ్ఞా-య స్క_-క ర - విరూపొశ్స = భూవిం - ఇలాం సపత్నీ _-దళశరధ-_యాధిస్టి.ర_అస్టున-రామ-సామ్బం-కృష్ణ- గద _ పొద్యు మ్నా-కశ్యప- మొ ( ప్రదీయతాం దాశరధాయ మైధిలీ. రామా యణ “దాశరథి అనునది ప్రసిద్ధ మె).

శీమముల ప్టు “యదువు నపత్యము=యాదవ్రండు=(యదో రపత్యం=యాదవ8, య దువ్ష=యాదో=యా దవ్‌ +అ) (నం-త...౨-రో నూ నమా-3.౨ నూ).

"శేషు - యదు-అజ్జిరన్‌-రఘు-ఉపగు-పశు-మధు” మొ

3 వివ - నం-త-_-ర సూ నలోపాభావము ఆయజ్య యప త్యమూయాజ్వనుండు=(యజ్వకాొ భద్రవర్శు యపత్యము”ఫాద్రవర్థు ణుండు=(భద్రవర్థుక్రా. చక్రి యపత్యమువ=వాకిణుండు. (చక్రిన్‌)ం

౪ వివ "-_ మాతృ-పుంన్‌-న్ర్రీ” శబ్దముల విశేమరూసపమూులు - ద్వొమాతల యపత్యము=దై సమౌాతురుండు అన్లై - త్రై మాతురండుం -పాణ్ళాతురుండు పుమాంసుని యపత్యము=పొంస్ను డు, (స్రీయొకా యపత్యము= స్కైఛణుండు

ణిత్తిగు తద్ధితము పరమగుచుండంగా నాద్యచ్చు

స్థానమున6€ బుట్టిన పదోంత స్థలములను య-వ అ

చోట *ఇ-జో అనునవి వరుసగా నిల్చును స్వజ్ఞావ్య

జ్ఞాదుల కట్లు గాదు ద్వార న్యగోధాదులకుం (బని

"లేకున్నను నవి వచ్చును ౬ (ముగ్ధ జ ర ౧౭ = ఈకంళా

సూ, (సి-౩*=౧౦౯౮-౧క౮-౬ ౧౫౫9౧౫ర౯ నూ)

విగతమగు నశ్వము గలవాండు=వ్యశ్వుండు- వొని యసత్యము- _చెయశ్వి=(వ్యశ్వ స్యాపత్యం్నెవైయశ్విః వి+అశ్వ+ప్టి=వైె+ఇ+అశ్వ+ శ్ర వోభనమగ (సు నశ్వము గలవాండు=స్వళ్వుందుం వాని యప త్యము=సావశ్వి(స్వశ్వ స్యాపత్యం=సౌవశ్వీ" సు+అశ్వ+స్టి= సౌ,

820 (సంస్కృ తద్ధి-౬-౬-౮ సూ ఇనేయాది (ప్రత్యేయములు అశ్వ+శఇ్ర, (నం=-త-..౨-౩ న్రూం నర్ధంగాదుల కిట్లు కాదు. స్వంగసా యపత్యముెస్వాంగి, వ్యంగుని యెపత్యముజవ్యాంగి. చ్య్వారాదుల కపత్యప్రస క్తి లేదు గాన దార్థరమున నియుక్వురడు=దావారికుండు”్‌ ముగ-క3-౨ సూ-_-బూ ) మున్నగురీతిని ఇ9-ఉి అనువానిని (గహింహ ఖ ఇ. ఓ వలయును వ్యానాదులకు ప్యి” ప్రత్యయము పరమగుచుం డంగా జక్‌” అను నాచేళ మగును, 2. (ముగ్ధ-రంగా నూ (సి-కొ-౧౦౯౬ నూ, దీని వా ర్షికము) వ్యాసుని యపత్యముక్నావెయా నకి=(వ్యాస స్యాపత్య ౦=్ననెయా- సకిః. వ్యాస వై+ఇ+ఆస్‌ +అక్‌ 42. (న ౧-ళ-౨-౬.-౭ఒసూూ) వ్యానాది వ-గవ్యా స-సుధాతృం-విశ్వ-చజ్హాల-వరుఢ = నిపాది” మొ, * వాణీం కాణ భుజ్‌ మజీగణ దవాసాసీచ్చ "నవెయానకీమ్‌ ” చి కల్యాణీ ప్రభృతుల క్షయ” ప్రుత్యయస్థానమున క్ప స్త్వ” ప్రత్యయ మగును. ౮ (ముగ్ధ-౪.౨౧ సూ), (సి-కా-౧౧౩౧-౧౧3౩.౨. నూ “సేయ” ప్రత్యయస్థానమున ననుటచేత మి _త్తేమును ళ్‌ త్త” మును దీనికి లభించును “సేయ అనుటచే నిద్ర శ్రీ ప్రత్యయముల విషయమున (సం-_త-3 నూ ) వర్షిల్భుననియు నెటుంగునది. ఉదా - కల్యాణీ యపత్యము = కాల్యాణి నేయుండు క్రీ శాల్యాణినేయి= ( ల్యాశ్యా అపత్యంెకల్యాణి నేయ “-((శ్ర్ర్రీ-కాల్యాణి నేయిా. కల్యా ల స్పేయ=కాల్యా శ్‌ +ఇనేయా) (నం-త--౨..5 సూ. ఇక్తై-సౌభాగి నేయ.6ండు-దార్భాగి నసేయుండు పార స్రైైణేయుండు. "వము ం ర ళ్‌ రజకీ... జ్యేష్థా-కనిష్టా-కులటా ఇత్యాదులు.

[ఈష(సంవ్యం లి తస్ధిత ౯-౧౦ నూ) బహుత్వమున నపత్య (పర్యయనూ లోకించును నట్యాది వముదొవాచకముల ప్టేయా పిత్వేయ

స్థానమున “వరి షిత్యయమున్సు నోధాదుల “పేయి”

ప్రత్యయస్థానమున * ప్రర_ఆర?”* పిత్యయములును విక్‌

ల్పముగా నిల్చును ణా (ముగ్ధి-ర౨.౨ స్సూ (సింగా

౧౧౩౫౧౧౩౬_౧౧౫౬ స్తూ,

కుల, కీల హీనులు నంగహీనులును ముదు) లనంబడుదురు, (దాసీ-విటీ_నటీ_క.ణాదులుు ఉజా -నటి యపత్యము=నా కేరండు_ నా కేయుండు=(నలగ్యా అపత్యం=నా'కేర జానాకేయఃనటీ((స్టేయ=నాట్‌. య వర=నాట్‌ [వయ్య (సం_త__.౩ స్కూ గోధ (ఉడుము యపత్యము= గాభేరము_గౌధారము=గౌభేయము = (గోధాయా అపత్యం=గాభేరః= జాభ్రారణాగాభేయ. గోధాఖైయజగోధ్‌+ఏర=అర=సయ) (సంర నాం! స్తూ

గోభాది _ *గోధా=(ఉడుము) మృగీ=(ేడి) కాకీ=మూని.కాం చటళాొ(వీచ్చుక) , మొ,

గర్లాదులకును యసారఠరాదులకును భృగ్వాదులకును,

రూఢరాజవాచకములకును బవాత్వమున నపత్య (పత్య

యము లోపీంచును, (శ్రీశ్వేమున లోపీంచను, ౧౦.

(ముగ్ధ-5_౨౮ స్తూ (సి-క-౧౧౯౩ ౧౧౪౬ మొ

౧౧రజణా, వ స్తూ (దచూం-సి-కౌ-౧౧౮౬ స్తూ

(పక గార్జ్యుంయం యహూ) రలు ((గార్జ్యులూ అనరాదు. (పక) యాస్కు-ండు=(బహ్స్రూ యస్కు_లు, ( యాస్కు_లు' అనరాదు). (వ) భార్షవ్రడుంయబహాు) భృగువ్రలు (భార్గవులు అనరాగు)

గర్దాదు లీవజక్రు వచింపంబజెను

యస్కాాదులు = *యస్క--లహ్యా-(కోష్టుపొద = మస్థక - నర్జుక్ష?ా మొ. యస్కా-ద్య _నర్షణము. విదాది ఎవి (బి ద-కళ్యప-కుశికభర న్యా సమన్యు-ళరద్వత్‌, రధ _న్తర-విశ్వానర మొ ఇ వెల్ల బుషల

గగ

వ99 (సంస్కృ తద్దిక ౧౦-౧౧ నూ ]! వివిధార్థక వివిధ తద్ధితములం భ్బ్వూదె --“భృగు_అతిి._కుత్స_అంగిరన్‌ _వశ్‌జ్హ_నోతమ” మో (ఎక )- భార్షవుచు.(బహా్సూఎభృాగువులు. (ఎ) ఆ తేయుండు (బ) అత్ర లు (వ) కాత్చుండు. (బ్ర) కుత్పులు (వ) ఆంగిరసుయు (బ్ర) అంగి రులు (ప్ర వాళ్‌మ్షుండు. (బ్ర) నశిస్టులు (వ) గెౌతముండు (బ్ర నోత ములు ఇ నెల్ల బుషుల వేర్ల 'చోతుల్యాఖ్య త త్త్రాయ శబ్దము రూఢ మవిపించుకొనును ఉదా - (ప్ర వాంగుండు. (బ్ర వంగులు (ప్ర కాళింగుండు. (బృ కళింగులు, ఇచటి రూఢ కబ్దము కొన్నియెడల పిసిద్ధ క్షత్త్రియులకును నుపలవత్‌ణ ముగును, (వ్ర రాఘవుండు, (బ్ర రముఖ్చలు, (వ్ర యాదవ్చండు (బ్ర) యదువులు. “*నాథో రమూణా వుధవా యదూనామ్‌ ఇత్యుద్భుటః * (ముగ్ధా-ళ ౨౫ సూ, దుర్గా-వ్యాఖ్య) పాణిసీయు లిచట ల తణావృ త్తి శాశియింతురు (త్రీగమున నీ ట్లపత్య ప్రత్యయము లోపింపదు ఉదా -(వ) భారవి. (బ్బ భార్లవ్రలు (శ్రీలు. ఇచట * భృనువులు (శ్రీలు). ఆ రాదు వివిధాస్థక తద్ధితములు : క్‌ వి జీ. అధ కక జెప్పిన ప్పి సాయ-ప్ట్య-స్ట్రాయన._ణీయ._స్టిక- పూ అను నేడు ప్రత్యయములును * వ్యీక_క ణ్‌-ణీనుంయి” అను నాల్గు (పత్యయములున్ను నిద్వర్ణరహితముగాన్యు నిద్వన్శిసహితముగాను, మహాకవి (ప్రయోగానుసార ముగాం గారకము లన్ని టిక్రంశును గర్హ్భ్రర్ధ మఅదును, గర్భార్థమందును నిల్చును ౧౧ (ముగ్గ-క.౨౯ నూ థు ర్త “ప్పి పభ్బాతులు 'వేనుక *సం-త_౧ సూ చెప్పంబడెను. పాణి సీయామలందును “తర” శబ్దముకం'కుః బరముగ వ్దీక

(సంస్కృ తద్ధిత ౧౧నూం)క ర్త్రర్థ కర్మార్థముల వినిధ కారకముల కుదా ల్రీల్లిత్రి నిల్చునని చెప్పణడలేదు, అది మహాకవి (పయోగై కవేద్యమె, కృ త్త ద్దిత సమాసానా మభిభానం నీయామకమ్‌ ల్య్రణం త్వనభిజ్ఞానాం తదభిజ్ఞాన సూచకమ్‌ ” (ముగ్ధ_-౧౧౮౩ సూ క్రింద.) తదధీతే తిజ్వేదా (ర-౨-౫న్ఫా, తదధీత ఇర్య న్లై.తద్వే త్రీ త్య స్టేచ వ్వితీయాన్తా దణా ణి లె,

దయ న్ఫ్యు రిత్యర్థః (బాల మనోరమా వ్యాఖ్య) _ (సిక ౧౨౨౯ సూ) ఉదా _తర్క-ము నధ్యయనము 'వేయుచున్నాండు (లేచా) తెలి యుచున్నాండు __ తార్కి-కుండు = (తరుం వేత్త ఫధీ లేవా= లౌరిగాకః, తర్క-+స్టైక్సు వ్యాకరణము నధ్యయనము చేయుచున్నాండు. (లేద్యా "“తలియుచున్నాండు = వై యాకరణుండు--(వ్యాకర ణం వే త్యధీతేవా= వై యాకరణః వ్యాక రణ4ప్ట్ర= వి+3+అకరణ) (సంం_లే.౨-5-౬ సూ పదమును (లేదా) 'శమమును నధ్యయసనము వేయుచున్నాండు (లేదా "ఆలియుచున్నాండు = పదకుండు[క్రమకుండు=(పదం (క్రమంవా వేత్త ధీతేవాపదక౭(క్రమకః పదకం (కమ[క ) (నం-త-_౨-3-స్తూ (సి-కౌాం౧ం౨౭౧ సూ ్ర పై (చత్యయచనులు క్‌ నే ర్భమున వచ్చినవి

క ర్మార్థక _వాక్కు-చేం చేయయిడినది=వాచికముూ(వానో కృత క్‌= షు రణకార్‌ మ్‌=వాచికమ్‌ వాచ్‌ +ప్టిక, వాచ్‌ 9కు ఇటం గర్భార్థమునం గ ల కముపై నిల్చినది, (ముగ్ధ ౪9౧ సూ) సం-త-౧౧ సూ3 వివ చొప్పునం బదత్వము 'లేమింజేసి సమా_92 సూత్రము చొప్పున “కి కారాదికము (వాక్కా-న్తా లేదు, (సి-క-౨౧౦౩ స్ఫూ సంజేశ నాగ్‌ వాచికం స్యో త్తని యమరము. పాణినివేం జెప్పయడినద్రి=పాణినీయ ము-(పొణిని నా(వొ _కృమాపాణినీయమ్‌=పాణిని+ణీయ) 6 ర్మార్ధమునం గర్హ్భృకారమున నిల్చినదిచటి ణీయి ప్రత్యయము _ (సం-త- ౨-3 సూ) (సి-కౌం ౧౪౮౧ స్తూ

కిర్ర్రర్థిక కరణకారక ళ్ళ క్తిచే యుద్ధమును 'జేయుచున్నా6ండు== టై! ఆ! నై క్ష్‌ వ్‌ దూ ఆడి

క్షీ కండు=(శక్యా యుధ్యతే ఇాక్తీకః శ క్తిర్టీక= కా క్‌+కశత (సం-

ఫ్య్రశ్వ (సంస్కృ తద్ది ౧౧సూూ ౧వివ) నివిఛార్థక వివిధ కారకో దాహ్భ్చామంం త_-౩ నూ) (సికౌం౬జందాస్సూ ఇక్షై యాస్ట్రేకుండు (యిక్ట్రి= హ్‌జ్ట్రం లు ౧ వివ _తివ్య జా (పుష్యమ్స్‌ నమతిముతో గూడిన రాత్సిఎ 'కైవి=(తిప్యేణ యుక్తా రాతి = తస తిష్యశవ్హ జై మ్‌+అంస్ర్రీ- ఈకై మీ ఓ అర అహల్య అడ ళు కొ సూర్యాగ _స్యతిష్యహస్యు” శబ్దముల యకారిము నతత్రవిహిత మిష కప వీ థం ం్రు ఇెశా ప ప్రిత్యయ పరకత్వమున లోవీంచును”. (ముగ్ధ... ౨౬౦ నూ)(సికె ఈ౯ాగ్‌ సూ) ఇదియు: గర్హ్యర్థమునం గరణకారకమువై వ ప్రిల్యేయ ము నిల్చుటచే సిద్ధించినది ఇన్షై పౌమి) మొ సంపిదడాన కారకము కాకున్నను జతుర్ధిపై వచ్చినది -క్ష త్రము నిమిత్తము సాధువుజ్య్ష త్త్రియుండు (తత్తొయజాత్సి=(తత్ర్రాయ సాధుఃజ తయ్య్త్రియః. శ్ర _త్త్రశవయవ్న్య్య త్తశఇయ్య (సంత.3 సూ. (షికౌ లలుటం స్రూ అపాదానకారక్‌ కర్తర్థ ఎమధుకినుండి వచ్చినవాండు=మౌాధు చుండుా(మయధురాయా ఆగతజమాధుర: మధురాజప్ట_మాధుర్‌ లి ఛసం-లే..౨=3 స్తూ (సిశెా౧ంక౫3 స్తూ అధికరణకారకము త్తు గ్థ్‌ము = ఈ లోకగ్రమునం దగనది == (ఇహ్రఐహికము=(ఇహ భవ మైహిశకమాంహ పీక=ంవా+ఇకు (సం తటి.3 నూ లా ఒకానొకప్పు (కదాచిల్‌ డన్సనది = కాదాచితరాశము(కదాచి దృవం=కాదాచిత్క-మ్‌ కదాచిత్‌ క్రణ్‌ _ కాదాచిత్‌. +కు (సంక _౨౨ సూ ) (సికౌం౧ర౨5 నూ) (గ్రామనముం దగునదిాా(గ్రామాణము= (గామ్యము=((గ్రామే భ్‌ వాగామిాణజ్యగొమ్యః (గామ+ణీన, (భేద్యా ామ+స్ణ్య్ర (సం-రే-౨-౩=-సూూ) (సిక ౧౩౧౯౧౩౯౩ స్తూం టా క = మూర్షన్యమ్‌- మూర్థమం దనన మా ర్ధన్యము వు (మూర్ధని భవం ర్‌ (| 'మూళ్చన్‌ +4య. నకాఠల్‌ 'పాభావను) (సం_తురో సూ ఇన్తైంక్య్యాముం

(సంస్క తద్ది ౧౧ స్తూ ౧-౨-౩ వివ) శద్ధిత పరకత్వమున య లో పాడికముల్రిలిర్ట "ద న్యము. మొ (సి-కౌ-౧౬౬౬ సూ నదియం దగునద్రి=నాదేయముజ= శ4నద్యాం భవజానా'దేయః, నద్నీేయజనాద్‌. +వయ (సం-త-౨-౩ నూ (సికౌాం9ం2 సూ, శొలయం దగునది= ఇాలీయము = (శాలా యాం భవఃజశాలీయఒ ఆాలాాణీయణ=శొల్‌ (ఈయ ) (సం_లే-౨-3 మ్ఫూ (సికా-ం3932 సూ నగరిమం దగునది_నాగరము=(నగరే భవః= నాగర$ నగర +ప్త్ప=నాగర్‌ +అ) (సం_ల_.౨-3 స్తూ (సీ=క ౧౩౨ సూ చగర(ప్రావీణ్యము గలవాండు=నాగరకండ=(నగర్యప్రావీణ్య వాన్‌ జు నాగరక్రః నగర్శకణ్‌ =నాగర్యుకు (సం-ళ-౨-౨౩ సూ. (సికాంవచ౨ సూ అగ్రమం దగునది=అ్మిగ్యము = (అగో భనఃజాఅ్మిగ్య: అ్యగశయ= అర్‌ +యి (సంత_3 స్ఫూ (సి-కావెదిక ౪ అధ్యాయ, 3౬౨ స్సూ అ్యగియము=ల్మగ్రీయము. అనియు రొప్రములు గలవ్చు (ముగ్ధ్గ- _౨౯ా నూ. (శ్రీచామతర్క__వ్యాఖ్య-ర_9_౨ పుట)

౨ ఏవ -_ఇొన్ని యెడలం దద్ధితాచ్చుగాని తద్ధిత యనకారము గాని పరమగణగనపు డవ్యయమ.యొక గా యంకత్యాచ్చు చమొదల్కొన్న భాగము బోపించును (ముగ్ధ-6౮30 సూ) (స్తికా-౧5౨5౮ సూ, వారి కము, ఉదా _ నాయం (వ శఃకాలములం దగునది=సొయం౦ (పి కము=(సాయం 'పాతః భావతీతి-సాయం (పాతిక సాయం (ప్రాతర్‌ ఇ ప్వైకాసాయం (ప్రొజ్‌ +ఇకు మౌాటిమాటికిని=(పునంపున నగునదెపొనః పునికము=(ఫునః పునః భవతీతి = పొనః పునికి। పునః పునర్‌, ఖస్తీక == పౌన; పున్‌+ఇకు పయినయినది (బహార్‌ా=బాహ్యము=(బహ్‌ి ర్పువ$= ఛాహ్యః, బహిర్‌ాష్కుా=ఇావా+4యి (ముగ ౪30 స్తూ (సిక లులీ నూ, వార్త ( | ్క (

3౩ పిన -లద్ధితమగు నిచ్చుగాని యకారముగాని పరమగునపుడు కొన్ని యెడల బూర్యెమూంనకుం బదత్వము 'శేదము, తాంత సాంతనుల క్‌ _స్యర్థమునం జడత్వము లేదు (ముగ్ధ్గ-క3ం సూ (సిక 9ెం- ౧౮౯ఒ స్తూ ఉజా దిళ్యము.(దిక్‌ సయ్య, ఆ్వాచ్యము(త్యవ్న

కి2(6 (వంస్కు తద్ది ౧౧-౧౨నూూ 3=ర వివ) ౨ కారాద్యర్థకములు ష్ర వాచ్యము (వాచ్‌. +ప్త్య్ర (దూ-సమా-3ఒ3౮- సూ ఇట ష్‌ సూ(తముల వొప్పూన 6జ్ర కార్రాదులు రానేరవు ( త్వాక్యము” కాదు) తాంత సాంతములకు తటిత్వంతుండు_పయస్వి తేజస్వి_మొ ప్‌ని యందు బవాంతత్వమ. లేమింజేసి జస్వము సకారమునకు విసర్లమును రాలేదు-(దూడు-సమా.-3౬-_ర3 సూ) ళ్‌ విన తద్ధితమగు సచ్చుగాని యకారముళాని పరమగునపుడు కొన్నియెడల అహన్‌” శబ్దమునకు అహ్నా "దేశ మగును ఉదా అఆహ్నికము. (అహ్ని్‌ భవః=కహ్నికః ) (అహ్‌ +స్టికజఅహ్న్నఖక ) (ముగ్ధ్గ-ర 3_౨ సూ (సి-కా ౧౭౪౩ సూ వికార సంఘ భావేవం హిత స్వార్థాదులందును బయి వపదునొకండం ప్రత్యయములును నిద్వర్శసపాతముగాన్ను నిద్వశ్తరహితముగాను నగును ౧౨ (ముగ్ధా-ర 3౩3 స్ఫూ వికాశార్థక "- 'హేశుముయొక్కు... వికారము *” సైమముం (హేమ్నో వికారః=మహైమ'.. హేమకా4స్ట= హేమక+లఅు, (సంతం _౨- కరో స్తూ (సిశాం౫గంకో సూ అప్పుల (జలముల వికారము ఆప్యము = (అపాం. వికార ౩=అప్వమ్‌ అప్‌. +వ్య=ఆప్‌ =య్ర అగ్ని రమమొకగ్రా వికారము=ఆగ్నేయముా(అగ్నే ర్వికార్య=అగ్నేయః=అనగ్నీగ క్టైయ్యి సంఘార్థక -భిక్షల సమూహముజ్నభె క్ష ము=(భితాణాం=సమూ హో ఖై వమ=భితా+ష్ట్ర (సికౌ-౧౨5౪౩-౧ ౨౫6 సూ) న మూహార్థ కములు వఫుంసకముల్కు అహముల్నసమూహము=అఆహ్న ముా(అహ్నం సమూహః అహ్నమ్‌ అవాన్‌+ప్ల్ర (సం-త-౧౧ సూ ఈరవివ అహ్హ 'బేళము) గణికల సమూవాముగాణిక స్టము=(గణికానాం సనమూవా _ గాణక సమే గణికా=వేళ్యా గణికాన్మ్యాగాణిక్‌, ఫయి) (నం_త._౨-3 సూ (షికా-౧_౨క౮ సూ దీనిలోని వార్తికము _౨౭౧౯ ) బ్రహ్మా ణుల “సమూహము బఖ్రాహ్మాణ్యము రాజల సచరూాహముెరాజక్రము= - (గాబ్జిం సమూహ౪ః=రాజకమ్‌, ఠాజన్‌శకణ్‌ం) (సం-త_9-9-5౮ నూ)

(సంస్భృు తద్ధి ౧౨సూ గ౧=౨ వివ ) వికారాద్యర్థక తద్ధితములు లి వృద్దుల సమూహముావార్థళము (సిక ౧౨౮౬ సూ) హాస్తిసమూ హము= హో స్పికముణ వాస్తినాం సవమూహః=హో 'స్పిమ్స్‌ (వా ' స్పిన్‌ =గజు (వా న్తీన్‌స్టైక = హన్స్‌ +ఇక్కం భావార్థక _గురువ్రయొక్క- భావము (ధర మ్ర)=గౌరవమువణురో ర్భ్ళావజగోరవమ్‌= గుకు+ప్ణ=గొరో-గౌర వ్‌ (ఖలు (సికాంం2౯ా2 ఇశై జాొవ్మాణ్యము (బ్రాహ్మణ + య్య యొావనము (యూనో భావః ) బహీం(పబేశము = 'బావ్యాము= (సాకా-౧౭౮౮ సూ (బహి ర్ఫువమ్‌ జా చావ్యామ్‌ బహిర్‌ +ష్ట్ర్ర సామ్యము (సమస్యభావ*సామ్యుమ్స్‌ వై రూప్యము=(విరూపస్య ఫావం= వై రూప్యమ్‌ రాజ్యము=(శాజ్టో భావజ్వరాజ్యమ్యి సుహృదుని భావము= సౌహోర్షము(సుహృదో భావ “=సౌహోర్షమ్స్‌ ఇది సుభ గాదులలోనిది గాన నవయవములు "ండిటియొక్కు్యయు నాద్యచ్చులకు వృద్ధి వచ్చెను (సం త_౨ స్తూ (సుహాద్‌ +ష్టైాసాహ్ట్‌ వ ఇదమ్‌=సంబంధి _ విష్ణుసు బంధ వముా(విష్ణో స్పంబన్థీ=వై ప్లవః. విన్ణుఖ్ల=వై స్టో=వై వన్‌ +ల) (సింకా-ం౫గంం స్తూ (త్వద్‌=నీ సంబంధాత్వదీయ నము. (తీవ ఇదమ= శ్వగీయమ్‌ త్వద్‌. +ఈయ ) మఘ్యువుని సంబంధి=మాఘవనము=మాఘ వతము=(మఘోనః ఇదమామాభువనమ్‌, నుఖువతః ఇదమ=నూఘ: వతమ్‌ మమవన్‌ +ప్ణనూఘవన్‌ +అ.మఘవత్‌ +ప్ణజమాఘువత్‌ “అ, కుక్య- (శ్వన్సొ సంబంధి=కౌవనము(శునః ఇదమ్‌=శవనమ్‌ శ్వన్‌ న్‌ పష్టూశెవన్‌. (అ 0 (సం=_తే._9 సూ ్ర ౧ వివ తద్ధిక యి కార పరకత్వమున బు” కారము. లేఫ మగును, ఉదా _ పితృసంబంధి = వీత్యము= (పితు రదమ్‌ * ష్మ్‌త్యమ్‌ జా పీశృ్శయ్య ౨ వివ - న్ల-ణీనా (వ్రత్యయములు పరమగునపుడు (యుష్మద్‌- అన్మద్‌. _త్వద్‌ _-మద్‌ ౩ అను వానికి యుహ్మాక_అస్మాక_తవక_మమకొ అను నాజేశము లగును ఉడా _-యొప్మాకమూయొాష్మాకీణము=(మా సంబంధి = (యుష్మూక మిదముజయాప్మాకమాయాప్మాకణమ్స్‌ ఆస్నా

828 (సంస్క్బా తద్ధి ౧౨ సూ, -౨ వివ) వికారాద్యర్థకములు కిము=ఆస్మాకీన మూ(మా సంబంధి =(అన్మాక మిదను= ఆస్మాకమ=అ స్మా కనమ్‌ ఆవకము=తావకీనము=(నీ సంబంధ్రి= (తవ+ఇదమ్‌=తావకమ్‌= తానకీనమ్‌. మామకము మొమకీనము (నా సంబంధి, = (మమ ఇదమ్‌ామామకమ్‌=-మావ.3నమ్‌ 4 హితార్థకిములు సూర్యుని హితము=సౌరీయము=(సూర్యాయ పిాంతము=సౌరీయకము సూర్యశ+ణయెసొర్‌ +ఈయ _ (సంత_ంం సూ ద్‌ వివ యలోవము) (సి-కౌ-ం౬౬౫ సూ ఆత్మన్‌ (తనకు) హితము= అత్తునీనము = (ఆత్మనే హాత్రమ్‌ = ఆక్మనీనమ్‌ అత్మన్‌ + ణీన) (సి-కొం ౧౬౭౦ స్తూ స్వాన్థిక ఎవోరుండే = చౌరుండూ(చోర పవ చారణచోరశ+ప్ష న చార్‌4అ) త్రలోకి యీ త్రైలోక్యము = (తఊిలోశ్యేవ ఆతేలోక్యమ్‌= (తిలోకస్ణ్య = త లోక్‌ +యి రాముందే=రామకుండు=(రామ ఏవ=శ్రామా కః = రామళ కణ స్వార్థిక పిత్యయాంతములు పూర్వలింగములె యగును, ణి క వ సంజాయా మనుకమృనే నీ అజ్ఞా లే ఇతే చై సంజ్ఞ ్సునే తద్యుక్త తా వప్యల్సే వాచ్యే పహ స్వెచ ర్య స్మృత అను నర్ధములందు కజ్టి ప్రత్యయము వచ్చును ఎవ్వరిదో "తలీియని యశ్వము= అశ్వక ము పల్పెతమైన యశ్వము=అశ్వక ము=(అజ్ఞాతః కుత్చి కోవా అశ్వ-_అశ్వక ఖ్సి నుకంప డ్య జ, ఏ వ్‌ అనుకంపన -వుతి)కుండు హిస్వ -చిన్న చెట్టు క వృ వమ్షకము=(హ్రస్యో వ జజవృతకల) అల్ప _అల్బమగు తెలము = తె లకము=(అల్బం ల జై ౬౯ యా రా ంత్‌లమ్‌ కా శై లకమ్‌ (సీాక_౩౦ ౨౮-మొు _ం39.౨-న ౨౦ఈ౪౦- ౨౨౦౯౪౧ స్తూ) వికానేత్యాది సూతిములోని యాది శబ్బముచేత శివుం డిష్ట దె వముగా6 గలవాండువుకే వుండు(శ్రివో -జీవతా అస్య నః = తివ్శ ప్త శక్తి -చ్రవతగాం గలవాండు=ళాక్తేయ.ండు=(శ క్తి శ్రవతా అస్యం- శక్తిన్హేయ).. పశుపతి దేవతా కము = పాశుపతము =(పశుపతి న్లేనతా అస్య=సోశుపతమ=పళుపతి+ప్ట్ర ఇక్తై-ఎర్యదము. (సికొం౧౨౨౬ స్తూ

(42) (సంస్కృృ-ద్ధిం౨ సూ, 5 వివ వివిధార్థకతద్ధితములు 9929 అవ్రూపములు వీనికి వెలజఆపూపిక ముూ(అపూపా అన్య పణ్యమ్‌=అపూ పనైకొ (సిక =౧౯౦౧నూూ)ూ మృదంగ వాదనమున నేర్చు గలవాండూ మార్షంగికుండు=(మృద్న వాదనే శిల్పమన్య మార్షిజ్లీక=మృదసజ్హ్మస్టిక (సి-కా-౧౬౦౫ సూ ధనుస్సు (పహరణసాధనముగా6 గలవాండు= భఛానుష్కు-ండు = (ధనుః (పవారణసాధన చబున్ఫ=ధానువ్క ?=ధనున్‌ + కళ్‌ )-(సి-కా-౧౬౦౭స్తూ గురుని దోవముల నావరించువాండు(ఛత మువ లె=ధాాతుండు=(గురో క్హోపావరశే ఛత్రవత్‌ శీలమస్యవాధాతఃం ఛత+ప్ష్ర ) (సి-కౌ-ం౬ంం౧ సూ. ఆకరమున నియుక్పుండు. (రత్నా దుల గని=అఆకర ము)=ఆకరికుండు (ఆకర+స్టిక )(సి-కౌం౧ం౬ంస్తూ. సర్వభూమిాశ్వరుండు = సార్ఫభోముండుూ(నర భూమే రీశ్యుర సార్వ భామి=నర్వభూమి+ష్ట్ర (సి-కొ-౧౭౦౮ స్తూ

క వివ *-*క (పత్యయమునకు నంస్కృృృతమున మిక్విాలి వ్యాక్తి గలదు న్య్వార్థమందు కొ (పత్యయమనుగునని వైని వివరింపం బడెను క కావించు విచితవీర్యక శ్షే(తములన్‌ (భార-అదింర ఆ ౨౩౮) (విచితపీద్యండె విచ్మితవీర్యకుంషు)

ఈకారాం తోకారాంతములగు (నదీనంజ్ఞగల) శబ్బములకును: జుదంతశబ్దములకును జహాూ(నీహిలో. దుదిని *కి (పత్యయమసను. ఉదా -పూజిత శారీకుండు. బహుకర్తృకము (దూ-నమా-.౨౫ సూ ౨వివ) బహుటీహిని దుదిని రో (వత్యయము మెకల్పికముగా నగును ఉదా -మహాయశస్కు-ండు=వమహాయళుండు, మొ (దూ (దా-పరి ౫ విమ. ౧౨|| విమ రజ వుట) (ముగ్ధ రక౬ సూ, దురగ్రాదాసవ్యాఖ్య ఈళ౮ వుట) ఆజ్ఞాతే కల్సి తే, * ” మున్నగు శ్లోకము మింద వివరింపంబజిను నంజ్ఞాయామ్‌-బేవదత్తకః అనుకవక్సా యుక్త నీతౌ=గు_ప్పకమ్‌- (ముగ్గ-వ్యా- (శ్రీరామతర్క. ర ౫౨5 ౫కి వుటల్యు,

౯ వివ **కి (సత్యయ పర కత్వమున ఆ-ఈఒళజో-బూ అను.

$80 (సంసక్భా-తద్ధి.౧౩-౧౪ నూ ్రె భౌావార్థక తద్ధితములు దీర్ధాచ్చులు (హస్వములగునుం బహు(వీపి సనమానమున వెకల్పి వకముగా నగును= (సి-క-౮౩లో సూ ఉదా “కన్య కం (కన్యాకా= కన్యకా) బహూు(వీహి-సుకన్యకుండు, సుకన్యాకుండు, కొన్ని యడల స్టలాంతరములం దును (హాన్వమగును ఉదా = "కాళిడాసుండు-వెబేహిబంధుండు. రతిదూతిపదము మొ (ముగ్ధ 592 సూ, దుర్తా-వ్యా రణి౬ పుట) (చూ-స మౌా-౨౬౬ సూ) భావార్థమున త్వ-తి అను (సతవ్య్టయములగును "త్యాంతము నపుంనకము, తాంతము టాబంతము నగును ౧౩ (ముగ్ధ ఈక౮ా స్తూ (సి-కా-౧౭౮౧సూ ) ఇచటి భావము “పకృతి జీన్యబోధంబునం (బ్రకారంబుజ (పప్ఫత్తి నిమిత్తము ఉదా -గురువుయొక్క-భావముొ(ధర్మము) గురు 'ర్భావః = గురుత్వమ్‌ == గురు తా-గ "రవమ్‌) ఇక్షై-(వావ్మాణత్వముడ (దావ్ముణతెబాహ్మాణ్యము మొ (సి-కౌంం౭౮౮ మ్య్‌) ఇళ్ల ఆధిక్యముఅధిశత్యము =అధికత మొ) "త్వాదిపర కత్వమున భామీతప్రంన్క_ములకుం బుంన ఉచ్భ్యావమగను (శ్వ-తా-తర=ఇమన్‌ _ "మో అందలి “త్వ-త” లు పరమగునపుడు జూత్రి సంజ్ఞావాచకములకుం బుంవద్శ్భావము లేదు, ౧రి (ముగ్ధ 3౨౭౬౩౫౦నూ) ( సిఎకాౌె-౮9ల్ట స్తూ (సాధ్వ్యా భావః = సాధుత్వమ్‌ = నాధుతా) జడయొక్క_భావము (ధర్ధుము) జడత్వము=జడతె(జడాయా భావ+=జడత్వమ్‌ = జడళా), వష్టియొక్కభా వముొపస్పతర్వ్యమూవస్త్రత=(పష్ట్యా భావ-==పష్టత్యమ్‌= మస్టుతా.) జాతిసంజ్ఞూ - (చాహ్మాణియొక్క భావముూొ(బాహ్ముణే త్వ్యము=(బావ్మా 'గీళ=((ాహ్మణ్యా భావ=( చావా 'గోశ్వమా(బావా ౩.

(సంన్కృంకద్ధి. ౧౫-౧౬ స్తూ వత్వవిఖి.కల్పాది ప్రత్యయ ల్‌] ణీత్రా అనసూయాత్వము”అనసూయాతె(అనసూయాయా భావః= అనసూయాత్వమ్‌= అనసూయా ఆతా)

'ఆ్వాదులు సా త్వ-తా-తరం-తమ =ళ్తమన్‌ -9ప్ట-ఈయసు-కల్ప-- శస్‌_రూప-చతరామ్‌ - చతమామ్‌-బేశ్య- బేశీయ-బవాు-పాశ-చర” ఇవి త్వా దులు

నే వర్షిమున కంశను “అ” వన్తేతరాచ్చులకం కొను,

“వా-య-వ-ల”ల కంశొను బరమైన పదమధ్యగతమగు

(వత్యయాగ మా'ేశనంబంధి సకారము *పి కార

మగును నుణ్‌ - వినర్గ - వ్యవధానమున్నను నీమి

త్వము గల్లును (పాతిపదికముయొక్క- దీర్స ముకానట్టి

యిక్కుులకుం బరమగు “ని కారము తద్ధిత థి కార

పరకత్వమున చి కారమగును ౧౫ (ముగ్ధ-౧౧౧-

ఈ3౯ సూ (పి-కొ-౨౧౦-౨౧౧-.౨౧.౨-౪౩ల-

౧వతన్మో స్యూ

యుజఉిస్పుయొక్క- భావముూయుజుష్ట్రము(నమౌా ౬ఒక౬సూ మూడు ) (యజుహోభావజయ జుష్ట్వమ్‌ య జున్‌ =య జువ్‌+త్వమ్‌ణ యజాష్ట్వమ్‌, నమా 3౯ సూ చొవ్వున తి 'కారము టకోరమ గును ) మాటలయొక్క_. (గీగ=మాట) భావము=గీ స్వముూ(గిరో భావః=గీ స్వమ్‌, (ధాతువ్టయొక్క_. ఇక్కలిలకు విసర్ష శఫ పరకత్వ మున దీర్ధ్రృమగును గిర్‌ =గీక్‌జగీః ధుర్‌=ధూలర్‌ =ధకాః )

ఈ నుదూనార్థమున “కల్చో- (ప్రత్యయ మగును.

౧౬ (ముగ్ధ-6 2౭న్తూ (సి-కొాా-౨౦౨.౨ నూ,

ఈ యర్ధమున "బేళ్ళ- దేశీయ” (వత్యయములును నగునుం ఉదా -ఈవదూనముగా విద్వాంసుండు=నిద్యత్క_ల్పుండు ౯ విద్వశ్రే శ్యుడు=విద్వశ్రేశీయుండు ఈ పదూనముగా దీర్ధృముందీర్ధ కల్పముజ చీర బేళ్ళముదీర్హ జేశీయము ఇవి పరమగునపుడు భాపితపుంస్య_ము:

కరం (నంస్కృృ-కద్ధి.౧౬-౧౭ నూ ౧/౧౬-౧=-౨-=/౧౭ వివ) మత్వస్థీయములం లకుం బుంవద్భావమగును. (సమా-౧౧-_౨౪ నస్రూ. (నం-త-౧రో సూ విదుషి. కించుక తక్కు వ=విద్వత్క_ల్ప=(చూం-స మా-ళం స్తూ ( విద్వస్‌” వసు (పత్యయాంతము--స కా రాంతము,)

౧ వివ “-నంన్క్భ్బతమున నవ్యయములగు వతి” (పత్యయాం తములు గలవు గాని యట్టి యవ్యయమ లు ెల్లున నిల్వ నేరవు. (ముగ్ధ కఠ5ఠర)ి (సి-కొా-౧౭౭౮-౧౭౭౯ నూ ఉదా "-కృష్ణళవ= కృష్ణవత్‌ భాతి. కృష్ణవివ = కృష్ణవత్‌ మన్యే క అల తద్ధితముల యందుం ెలియ వతి (పత్యయంబు దెలుంగునలేమిం గలిగిన “కల్చ (ప్పృత్యయ మలరుచు నయ్య్యార్థియంద యది గనుపట్టుకా” (నరస-౫ ఆ. ౧౧ప్య్ర)

అ_స్త్యృర్థమున *మతు ప్రత్యయ మగును. ౧౬.

(ముగ్ధ-ళళ౧ం సూ (సింకా-ం౮౯ార న్యూ,

ఇందలి ఉ కారము (శ్ర్రీశ్వమున “క్ర” ప్రత్యయము వచ్చు నని'లెల్పు నిద్వర్శము (దీర్టాదులు వచ్చుననియు. బెల్పును (శ్రీమా న్‌. మొ). (తత్స ౮౯. సూ) (శ్రీమంతుండదూ((శ్రీ రస్తి యన్యాసౌజ=

(శీ)1మత్‌ =(న్రీమత్‌ (శ్రీబూన్‌-వవం-విదుపా స్టన్‌ -దోష్సా న్‌ -ఇన్సై- విదువ, (ఎంతుండు=(విద్వాంసుండు), దోవ్మంతుండుూ(బహుబలశాలి) ్రీలింగమున.-(శ్రీమతి.వి దువ్శతి-(విదుపీ)-నోవ, స్త్రతి- మొ.

వివ "-_ “భూము నిన్హా పశంసాసు నిత్యయోగేఒతి శాయనే

సంస్థ్తాస్పి వివశ్రాయాం భవి మతుజాదయః దినికి వరునగ నుచా వ్యాతులు :-భూమ=అనేక "-గోమంతుండు = (పెక్కు గోవులు గల వాండు నిన్హా -పాపీి=(మిక్కి-లి పాపాత్ముండు), పిశంసా ఏ=రూవ వంతుండు=(పళనృమగు రూపముగలవాంచు). నిత్యయోగ .-శ్సీర వంతము = (పాలుగల వృత్తము) అతిశాయన ;-ఉదరవలతి = (సెద్ద కడువుగల కన్య. సంనర్ద -ఛతి? = (నొడుగుగల పురుషుండు)- (వపుముషుండుగలది ఛత్ర మనరాద్యు,

(సంస్కృంతద్ధి-౧౮ స్తూ +వమ్ర (ప్రత్యయాంతములు లలత

౨ వివ :_అస్మ్యర్థక ప్రత్యయమువైని భిన్నరూపముకాని య స్తృర్థక ప్రత్యయము నిల్వదు. ఉదా _ ధనవద్‌ వంతుండు” అన రాదు. ధనిమంతుండుి అనవచ్చును,

8 వివ _బహు(వీహిపయిని సయితము మత్వర్థీయ మతిశయా ద్యర్థ వి శేషబోధకమై. నిల్వవచ్చును. ఉదా -తరుణజ్వురి=(తరుణజ్వర మధికముగా6 గలవాండు) కోక(పీతి చకోర పారణపటు జోోతివ్ము తీలోచనే (అనర్ధృరాఘవము)

౪ వివ _ శుక్ల ము=(గుక్ల తగల). కృెష్టము=(కృష్ణతగల) -ఇత్యాదులందు మత్వర్థీయము నిల్వనక్క-జలేదు. రనవంతము అస వాడుదురు కాని రసి) అని వాడుట లేదు

మకారోపధశకములకును అికారోపధకములకును, వమకారాంతడములకున్యు అిశకారాంతములకును రుయ్‌” ప్రత్యాహారాంతములకును న_న్మ్యస్థమున 6వ్చత్రు” ప్రత్యయ మగును, యవాదులకు “మతు ప్రత్యయ'మే. యగును. ౧౮. (ముగ్ధ-శోర౨ స్ఫూ

(సి-కెా౧౮౯ ౬౧౮౯౮ స్తూ,

మకారోపధక --_లశ్చీ శ్రవంతుండు = (లన్నీ శ +వత్‌ : వ=లతశ్షీవాన్‌) -అకారోపధక -యశన్వంతుండు * (యశ స్వాన్‌) మకారాంత ,.-కిం వంతుండు=(కిం వాన్‌ అకొరాంత -జ్ఞానవంతుండు జ్‌ (జ్ఞానవాన్స్‌. తపర కణము లేమింజేసి *ఆొిశా'రాంతములకు అఆ కారోవధకముల కను “వతు ప్రత్యయ మగును, అఆకారాంత -విద్యావంతుండు = (విడ్యావాన్‌), ఆకారోపథధక -భాస్వంతుండు=( తేజస్సు గలవాండ్యు (భాస్వాళల) “ళుంప్‌) పుత్యాహాళా స్త -విద్యుత్వంతుండు = (మెటి పఫులుగల 'మేసుండుు (విద్యుత్వాన్‌). య వాది --యవనుంతుండు (ధాన్యముగల వాండు) (యవమాన్స్‌, యవాదులు “-యవ-డోర్మి= (తరంగ)-భూమింకృవి" = (పురుగు)-కకుత్‌ = (ఎద్దు మూవురము).-కకు

లిలి4 (సంస్క్యృ-రద్ధా౧౮-౧౯-౨౦ నూ౧ /౧౫౭౨౧-౧౯) ఆ భర్‌ ఇన్‌ యళ్యం- భ్‌ = (దిక్కు)-హరిత్‌ = (దిక్కు)-మరుత్‌ = (గాల్సి-గరుత్‌ =(ఆక్క) ఇత్యాదులు. యవాదులు అ కారాంతములు *ఊర్మి మున్నగునవి మశారోధకములు *కకుత్‌ మున్నగునవి రయుయ్‌” పుత్యాహారాం' తములుం ౧ వివ *-నంజ్ఞావాచకములు వత్వంతము లగును ఉదా ఉదన్వంతుండు(సముదుండు) = (ఉదన్వాన్‌) (ఇది అ కారోపథ కము-ఉదకశబ్దము అికారాంతము, చర్శణ్వతి చా (ఒకానొక నది (చర్మణ్వతీ) (ఇదియు అ కారోపధక మె) రాజన్వతె(మంచిరాజ గల భూమి) (రాజన్వాన్‌-రాజన్వత్రీ (ఇదియు అికారోపధక మె)ఐ అనేకాచ్చులుగల దానికిని అ వన్హ్రాంతములకును న_స్త్యర్థమున ఇన్‌” ప్రత్యయము వెకల్పికముగ నగును, ౧౯. (ముగ్ధా-రరళ సూ (సి-కా-౧౯౨౨సూ) (వ్ర)హి+ఇన్‌ =వ్రీహీ)=వీ్రహి=(ఛాన్యముగలవాండ్య, జాని (జ్ఞానముగలవాండ్రు) జ (జ్ఞాన+9ఇన్‌ =జ్ఞాన) శిఖ = (శిఖగలవాండు)= (శిఖా+ఇన్‌ =శిఖకళిఖ) మాలి=(మాలగల వాండ్రు=(మాలా+ఇన్‌= మాలిన్‌=మాలీీ. _వెకల్పికమగుటచేతం వ్రీహిమంతుండు-జ్ఞానవం తుండు-మున్నగు రూపములు నగును. ౧ వివ ..- అన్‌ అనునది తుదినిగల శబ్దములకును, నంజ్ళేధా మోూోయా శబ్దములకును వికా ప్రత్యయ మన్యర్థమున విశల్చ్పముగో నగును, ఉడా “-యశస్వి=(క్రీ _్రిగలవాండు) (యశన్‌+విన్‌ాయశస్వీ)- న9గ్వ(పూలమాలిక గల వాండు)=| స్రజ్‌+విన్‌=నన్వీ) మేధావీ== (ధారణావంతమగు బుద్ధిగలవాండు)= మేధా+వి౯ా= మేధావీ). మూ యావి=(మాయగలవాండు=(మాయా+విన్‌=మా యావీ) ఇవియు++ -వెకల్పికముటె శాన “యశనస్వ్యంతుండు... మేధా వంతుండు” మున్నగూ నవీయును సాధువులె శంభ-కంభాదులు పెక్కు మత్వర్థీయములు కళ ప్రత్యయాంతాదులు ప్రయోగ వేద్యములు _౨౦.

(సంస్క్య్భృతద్ది.౨౦-౨౧ నూ సమూవోర్ధకములు పూరణార్ధకములు లిలీ5్‌ (ముగ్ధ-రరళ౫ మొ రం వ ) (సికొా-ంొంక మొ) ఫంభ ముూ(మాంగళ్యముగల)=(శ్రమ్‌+భ 8= శమ్ళాకి కంభము= 4/(మూర్థముగల)=(కమ్‌+భ= కమృఖ=(స్తంభము) సుఖ-శీర్జ -జ లేషు” ఖః కమి(విశ్వ్యపకాశఖ(సి-కాంం౯ా రళ్ర), స్వామి=(స్వ+మిన్‌=స్వామి) (సి-కొం౧గ౯-౩౨సూ) ర జన్వల=(6 జస్బుగ లది = ముట్టుద్రి=(ర జన్‌ + వల=ర జస్వల్యా) కృషీవలుండు=(వ్యవసాయ దారు )=(కృవీ+వలవకృమీ. వల%(సి=కౌ-౧౯-౧౯-సూూ మధురము=(మధు+ర=మధుర (సి-కొం ౧౯-౧౮ న్యూ, కేశవ్రండు=(మంచి కొప్పుగల విష్ణువు) = (శేశశవ = శేళవపి (నికా-ం”౧౬ సూ). శ్రాద్ధము (శ)ద్ధగల)=(శ్రద్ధా+అ) (సిశా-౧౯౦౮ స్తూ పణినుండు=(పాణినితండిి పణ=వ్యవహారము గల్ర=(పణఇన=పణినం). (సికా-౧౯ా౨౮ సూతిమునొద్ద (ఫల బరన్హాభ్యా వింనచ్‌) కప్ప శళ్లాదులు నుండవ లెను) వాగ్శి=(పొతైట పుణిగల్భ=ఖాచ్‌ +మిన్‌ వాన్నీ) (సి-కా-ం౯౩౦).. వాచాలుండు= (వాగ్మిిా(నిపాతము) _ (సికా-ంగా5ం్స.. (వీని కృస్త్యర్థమే కాళ .యర్థవి శేమములును గలవు ౧ వివ _ తా మున్నగు (పత్యయములు సమూహార్థ కములు. ఇందు వాతూలి శబ్బముమూ[తము ఫుంలింగము., తకిిా+న దరూాసమఃూ హోర్థకము లెల్ల స్ర్రీలింగములు. ఉడా _జనత=(జనన మూహము)= (జనతా). ఇశ్లై గాామతం-బంధుత-గబజత.మొ ఖలిని=(దుర్దనన నూ హము)=(ఖల+-ఇన్‌ = ఈ) ఇళ్లు వాలిని=ఎ(హాలసమూహము) మొ గోత్ర=(గోవ్రలస మూవాము) =(గో+తాాజఐనగో తా) రథకడ్య = (రధ ములస మూహము)=(రథ+క్ష డ్యా=రథ కడ్య్యాా వాతూలముె(వాయు సమూాహము)=(నాత+ఊోలజవాతూల) నాత్య = (వాయునమూహ మ్ఫు=(వాక+య+ఆ=వాత్యాం) పూరణార్థమున సీ కకిందిరీతిని రూపసిద్ధి గల్గును, “ద్వి” శబ్దమునకు “ద్వితీయ” అనియు. (తి శబ్దము

తిలి6 (సంస్కృృ-ళేద్ధి.౨౧ సూ) పూరణార్థ కములు,

నకు తృతీయ” అనియు బూరణార్థకములు నిల్చును.

“చతుర్‌-_-వష్‌” శబ్బములకు థటొ (వత్యయమగును

నంఖ్యావాచకళబ్ద వమూదియందు నిల్వని న కారాం*

తముల పయిని *ముటొ” (పత్యయము నిల్చును “వస్టి-

న పతి-అశీతి.నవతి”) శబ్లములపెని *త మటొ (వత్య

తాడ్‌ యలు ఓ...

యము నిల్చును ఛత్ర శబ్బమువైని నిత్యముగాను వ్‌ంళ

ఆత్యాదులప్రైని విశల్పముగాను తమటబ్‌ొ (వత్యయము

నిల్చును తక్కి-నయెడల నంఖ్యావాచకములమైని

“డబ్‌” (ప్రత్యయము నిల్చును ౨౫ _(ముగ్ధ-ఠళ౫ం

ఎం. ర౫%8 వసూ) (సి-కా-౧౮౪౯ణా మొ

౧౮౫౮వ న్రూ

సంఖ్యను పూరించునది” పూరణార్ధ్‌కము. “ద్వితీయ” అనూ- నది ద్విత్వ” నంఖ్యను బూరించుచున్నదిగదా వజ్ర శజ్చమునైని' బూరణార్థక (దత్యయము నిల్వదు (వథమాదిశ్చము లె వాడ బడును “డి కార *టి శారములు పెవానీలో నిద్వల్శ్వములు డి కారము టి లోపమును దెల్చును అంత్యాచ్చు మొదల్కొలన్నది టి సంజ్ఞగలది. టకారము (స్ర్రీత్వమున 6త్ర్రం (వత్యయము వచ్చు నని అెల్పును (దూ-తత్సం-౧౦౦ సూ ఉదా. చ్వితీయుండు-ద్వితీ' యము-ద్వితీయ (('స్ర్రీ-ద్వితీయా) (రెండవది) తృితీయుండు-తృతీ యము-కృతీయ..(స్ర్రీ-తృతీయా) (మూండవది) చతుద్ధండు-చతు ర్థము-చతుక్థి-((్ర్రీ-చతుక్థ్ర) (నాబ్బవది) పంచముండు-పంచమము-

న

పంచమి- ('ఫ్రై-వళ్చామిో) (ఐదవది) మష్టుండు-వస్త్టము-వస్టి. ((్ర్రీ= మస (ఆజవది) న్తముండు-న_ప్తమము-స స్తమి (త్రీ-న ప్రమా (ఎడవది) అష్ట్రముదు- అష్ట మము- అష్ట్రమి-(శ్ర్రీ-అష్టమి) (ఎనిమి దచది) నవముండు-నవమము-న వమి-((స్ర్రీ-నవమి) (తొమ్మిదవది). దశముండు-దశమము-దశవిం ((స్ర్రీ-దశవివా) (పదవది). వకాదళుందుం-

ఖతి] (సంక్కృంలేద్ది ౨౧౨౨౨ నూ ౧-౨౨ /-౨.౨ వి) సంఖ్యా సర్వ నామతద్ధితు 'కాదశము-వకాదశి (న్ర్రీ-వకాదశీ) (వదునొాకండవదిి ద్వాద శుండు-ద్వాదశము-ద్వాదళి (మ్రీ-ద్వాదళ) (పం జెండవది) (త్రయో దశుండు[తయోదశము-(త యోదళి (శ్రీ-ఠయోదళీ) (వదుమూండ వది మొ వింశతితముండు-వింశతితమము-వింశతితమి. ((న్ర్రీ-వింశతి తమి) వింఛుండు-వింశము-వింళి (ఫ్రీ-వింశీ (ఇరువదవది). (తింశ _త్తీముండు-(తింశ_త్తమము-(త్రింశ త్తి (న్ర్రీ-(త్రింశత్తమిా) (త్రింకుం డుం(తింశము-(తింశి (న్ర్రీ-(తింశీ) (ముప్పదవది) మొ షస్ట్రీతముండు- మస్టితమము-వస్ట్రీతమి.((స్ర్రీ-మస్టీతమో) (అజణువదవది) శతతముండు.- శతతమము-శతతమి ((్ర్రీ-శతతమి) (నూజవది) మొ

౧ వివ *-కతిథము-కతిథి ((స్ర్రీ-కళిథ్సీ =(ఎన్న వది కతిసయ థము కతిపయధి-(న్ర్రీ-కతిపయదీ)=(ఫొన్నిటిది)ి బహుతిదము-బహు తిధి (స్ర్రీ-బహుతిదీ=(అనేకళాలవుది). తుర్యము = తురీయమం:= (కొనది)

(వకారార్థమున సంఖ్యావాచకముల్యవెని ధాచ్‌ క్ట (పత్యయమును, సర్యనామముల పెని థాచ్‌ (పత్య యమును నగును, ౨౨౨ (ముగ్ధ-రసూ-థాచ్‌. సృల3 ధావన్‌ ్సి (సి-కా.౧౯-౮౮-౧౯-౭౧ స్తూ ఇందలి చకార మవ్యయ మిదియని "తెల్పు నిద్వర్లము-* వికధా=

వకధ్యమ్‌. ద్విధా=ద్వైధమ్‌=బ్వేధా తిధా=త్రెధమ=ంతేధా మడా హోఢా (ముగ్ధ ర౫న్యా, (సికౌ-౧ంగా౯ ౧౯౧కి సూ)

౨ వివ _ ద్వ-అస్మద్‌-యుస్మద్‌” అను సర్వనామములకు “థాచ్‌” ప్రత్యయము లేదు,

3 వివ _బహా శబ్దము ని (ప్రకారార్థమున * ధాచ్‌_థాచ్‌ (వత్యయములు "ండును ఛావచ్చునని తోంచును ఉదా -బహాుధా. బహూుధా.. శబ్టుస్తోమ మహాోనిధ్ధి_శష్టార్ధచిం తామణొ మున్నగు (పామా -ణిక కోశములలో వర్షచతుర్ధమగు. “థాచ్‌” (ప్రత్యయము మాత్రమె మాపంబటదెను,

806 (సంస్క్బా-కద్ధి ౨౩-౨౮ సూ) తయట్‌, -తర-_తమ...పత్యయ,

౭ "తేన సంఖ్యా వాచ కేభ్యః డత్యతు బహూుగణెభ్యశ్చ ధావ్‌ న్యాల్‌ (పకాలే (ముగ్ధ-దున్తా-వ్యా-ళ౫౮=సూ) *6 స్య సి=(సర్వనామ్య బహుభ్యామ్‌ భాన్‌ న్యాత్‌ (పకాలే (మొగ్ధ-దుర్లా_వ్యా-౫ ౨౩ సూ ),

కిం సర్వినామ బహాభ్యో విశేష విహిలేనాపి ఛాలో (తత్వ బో ౨జా౬ పుట

సంఖ్యావాచక ములకు అవయవా”ర్ధమున కత్రయక్‌ *

(ప్రత్యయ మగును _౨9 (ముగ్ధ-5 ౬౦ స్తూ (సిక

€లార39_౧౮౪౪' స్తూ

ఇందలి ట శార మిద్వర్షము ఇది (్ర్రీశ్వేమున ఈ” (పత్యయమగ్లూ నని ెల్పును. (తత్ప_-ంం౦ సూ ఉడా _ద్వితయము.. ద్వొితయి (సంస్కృం-ద్వితయమ్‌- స్ర్రీ,..ద్వితయా) (క్రితయము.(తితయి.. (సంస్కృృం తొత్రయన్‌..క్ర్రీ.(తితయి-.)

౧ పిన _ద్వితయ ము=ద్వాయము ద్వితీయిద్భోయి (తితయమ్ముూ '(తయము. (ితయి = (లేయి. (రూపాంతరములును గలవు ఉభ

యముూుఅను నిత్యరూప మె వెలయుచున్న ది( రెండు) )(సిశౌ-౧౮౪ ౫స్యూ "ెండిటిలో నొకటి కతిశాయన మరమ౫గసనపుడు

తర (పత్యయమును, ననేకములలో నొక్టటో కతి జాయన

మర్థమగునపుడు తమి (పల్యేయమును నగును ౨5౪.

(ముగ్ధ-ళ౬౨ సూ ్రి (సి-కౌ_౨౦౦ సాఅంలంీ సూ)

ఇందలి యాత్తిశాయ్యు ముత్కర్దావకర్ష ములు. రెంటిలో. జేని క్‌యినం గావచ్చును తరాది ” (వత్యయపరకత్వమందును భ్రాన్సత పుంస్కములకుం. బుంవద్చావము వచ్చును. (చూ_సం-త_ంక సూ నమా ౧౧_౨౪న్తూ. ఉదా విద్వ తృమ.-(స్ర్రీ = (విదుష్నీతమూూ) ఈ శ్రీ లందటిలో నీమా ఏవిదుమీ యని యర్థము, ఇన్తై సాధుతర_నాధు తమ... యోగ్యతర-యోగ్యతమ. ( ఈ నస్ర్రీలలో నీవు యోగ్యురాలు లా అనుకితి నర్థము నెన్నునది )

((పంస్క్యాంలద్ధి, ౨ఈ=౨౫ సూ ౧-౨/౨ఈ ౧-౨/౨౫ వవ) 889 తరాదులు _-తర్‌ -తమ.ల్తప్ప_ఈయన్‌ _కల్ప-ఇమన్‌ ఎమొ (యూడు యుగ్ధకి _౨౬సూ-దుర్దా. వ్యాఖ్య )

౧వివ _ వీ రిద్దణలో సీతండు ఉత్తరుండు అను వాడుక “న్నట్టదు,

౨ వివ _ీ కిం_యద్‌ _తేద్‌ _వక_అన్య””అను భబ్దములకు డత ర_డతేమ. (పత్యయములగును, అనంగా టి లోప్రము గల్లునని యఖి పాయను, వీరిద్దజలోం గతరుండు రాముడు వరందజలోం గతము. డుత్తముండు అన్యతరుండు...అన్యతీముండు కు. (ముగ్ధ ౫౧౦ స్తూ (సి=-క-.౨౦౯౪ ఒ౨౦౪ఈళల_ా.౨౦ళఈణా సూ 0

గుణవాచకములపై (గుణవద్వాచకముల పై) నతిశా యనమౌాతి మర్థమగునపుడు _ ఇస్ట_ఈయన్‌ ) (సత్య యములు నై కల్ప్సికముగ నగసను్కుు ౨౫ (ముగ్ధ-ర౬౬ మొ.ళ౭రవ)(సీ-కౌ..౨౦౦౧-.౨౦౦౫.౨౦౦౬--౨౦౦౮

౨౦౧౬--౧౭౮౬-౨౦౨౦ సూ

గరిస్టముఎ=గరీయము (గురుశబ్బమునకు గరాేశము ) వతీమున తగు ర్రుతర్నుఎగురుతమము” అనియు నుండును

౧ వివ - తీరి (ప్రత్యయమునకు *ఈయన్‌” (ప్రత్యయము సమ మనియు శత్రమి (ప్రత్యయమునకు ఇప్ప (ప్రత్యయము తుల్యమనియు౬ చవాణినీయులు చెప్పుదురు గాని *తర_త్రమ (వత్యయములకువలె “బ్పన్హే. యన్‌” పహ్రత్యయముల కన్థ భేదము మహాకవి (పయోగములలో నగపడ మ్‌ంజేసి ముగ్ధబోధకారుం డిట్లు మార్చి చెప్పెను

౨ వీవ _ ఇవ్టేయన్‌” (ప్రత్యయములు పరమగునపుడు (పకృ వికి వివిధములగు నాగణమా'బేశ లోపాదులు గల్గును వానిని మహాకవి (ప్రయోగములనుబట్టి యొబుంగనగును. టిలోపము లహిష్ట్రముజలఘీ యము, (మిక్కిలి లసువై నది మత్వర్థీయలోపము = మతిస్పము= జ(మిక్రి-లి నొప్పు మతిగలద్వి, మేధిష్టముజ(మికి-లి గొప్ప మేథ (బుద్ధి /

కశ్ల0 (సంస్కృం-వేద్ది ౨౬-౨-౨౭ నూ ౧-_-౨|/-౨౬- వివ ) ఇమన్‌ _చంట్‌ _పత్యయం గలది వఏనియదు “టి లోపమును గలదు. తృక్‌ (పత్యయలోపము లా కరిస్తము = (మిక్కిలి గొప్పకర్త) అఆనదేళాదులు _ గరిష్టము = గీ 0౦ ఆని, అ యముజ=(మిక్కి-లి గుఠువ్స) (గుకుశబ్బమునకు గరాదేశము) _ నేదిస్టము2 (మికి-లి యంతిక్రము) (అంతిక=సమిోప్ర (ద్రాషిష్టము (మికింలి

• క్ష అ ఇళ ఆధ ఎద్య, (కా గ్‌ నద ద్‌ర్స ము ెప్టము=(మిక్సలి (శస్యము) జ్యేస్టుండు (మిక్కి్‌-లి పెద్ద వాండు-మిక్క-లి (పశస్యుయి) దిడిస్టము (మికి-లి దృథమైనదృ్భ కనిష్టుడుా(మికిగాలి చిన్నవాండు, మి్క్కాలి యుల్పుండు భూయిషప్టముజు (బవా భబ్బమూల కము) =భూయము=భూయాంసము-భూమము. మొ గుణవాచకముపై ని (గుణవద్వాచకముపై ని భావా ర్ధ్వమున వై కల్ప్సికముగా ఇమన్‌ *” (ప్రత్యయ మగును, ౨౬ (ముగ్ధ-క౭౫ స్తూ (సి-కౌ-ం౧ర౭ెరార నె లఘి మము (సంస్కృంలప్ప్ముఇమన్‌ నా లపమిన్యూ ఇమన్‌ ” పిత్యయ పరకత్వమందును టి” లోపమగును, ఇక్షైగరిమము-లిణి మము నీలిమము, పతేమున లముత్ర _లముత్త్వము లాఘనము నీలి మము = నీలిమ=నీలత్యము=నీలత_నై ల్యము (నీల+వమక+నీలిమన్‌ )= ౧ వివ _.రూపాది గుణవాచక్రములప్రై ఇమన్‌” ప్రత్యయము నిల్వదు ఉదా మరూపత్యము=రూపత్ర రి సత్థిము_రసత_గంధిత ము. ఏ గంధత మొ అ వివ -పృథ్యాది శబ్బములవిరాంద ఇమన్‌” ప్రత్యయము విక ల్పముగా నిల్చును-బువర్ణ్యము "కేఫమగును ఉదా _(పధిమము=(పృథు, ఇమన్‌ +ద్రఢిమా దార్ట్యమ్‌ =ద్భఢత్వమ్‌ మొ ఇక్లై కిశిమము=కార్మ్యు చండిమము=చండత్వము.మహిమ ము_మ్రహ త్హ్వము-భూమము = బహూ- నా త్థముఎమొ, భూత్ర పూర్వార్థమున 6ద్రర్రట్ర్‌ ౫ పిత్యేయ మగును _9ర, (ముగ్ధ-ళ౮ం సూ (సిం ాం౧ం౯ా౯ానాా

(ఎంస్మల్భ-కద్ధి ౨౭_.౨ఈ౮=-౨౯-౩౦ నూ చర-కస్‌ -కృత్వన్‌ _సుచ్‌.మయయి””(పత్య జట క్‌! డ్‌ జ్ఞాతచంము (పూర్వము తెలిసినది టిక్తుగాన (త్రై త్వమున ఈ పహోత్యయము వచ్చును, క్షారచరి, (తత్స ౧౦౦ స్సూ (క్లైాలశచరట్‌ న్‌ా జ్ఞాతచర శి ఫే బహ్వూల్పార్థశబ్దముల కారకములపైని సంఖ్యానాచ కములవైని వీప్సార్టమున *చళన్‌” పిత్యయమగును 9౮ (ముగ్ధ-ర౮ ౨౪౮3 స్తూ (సికౌా-౨౧౦౯ఎ ౨౧౧౦ స్రూ ఇందలి చి కార వి౭ద్వర్షము, వత్మత్పత్యయ్యాంత మన్యయమగు నని తెల్పును ఉదా _బహాక ఒలఅల్పశ-ద్విక ఒతిళ్య ఇది సంస్కృృళతా వ్యయముగానం 'దెల్లున వాడుక్‌ లేదు సిద్ధసమాసములలో నిల్వ వచ్చును బహాుశోదానము శేేయము రమున *చకృత్యన్‌” వారార్థము ఫ్రల్వేన్‌ ప్రత్యయమగును ద్వా తిచతు శృబ్దనులమై ని సుబ” ప్రత్యయము నిల్చును తానా (ముగ్ధ-ళళళ-ళతా ౫ స్తూ గ్ర్రి_కౌ_30౮ుల _౨౦౮౬- సూ ప త్‌ ప్రత్యయాం మన్యయమగునని చా శా రేద్వర్హము _తెల్చును, "5ంజిటిలోని చ కారములు నిద్వర్శములె ఉదా .. ప్బకృత్యో భోజనము _ (అయిదుసార్లు భోజనము) (పఖ్బశకృత్వన్‌ =వంచక్భిత్వఖ0 సుక -ద్దాః=(₹0డుసార్లు ఇవియు నవ్యయములుగానం "దెల్లున సిద్ధ సమాసములలో మ్యూతమె నిల్చును, *త్పొస్సప్త కృత్వో జగతీవతీనాం ! హాన్తా (భారవి =ఇరువదియొక్క-మాజు (తిః+స్నప్తకృత్వఖ తదూూపార్థమున మయట్‌ ప్రత్యయమగును 3ం (మొగ్గ-రల ౬ స్ఫూ (సి=క-బహ్వాూర్థములం దీ పిత్యయము కన్సట్టును ౧(౨౩-౧ఎ(౨ర_టనూ ) ఇందలి. టి” కాశలేద్వర్షము. స్రీ త్వమున ఈ ప్రత్యయము బధ క్‌ బధ వచ్చునని "తెల్పును ఉదా _విష్తుమయము. (ప్రాత్వమున-విష్ణుమయి. “(తత్స ౧౦౦ సూ ఏకాచ్క-మునకు నిత్యము._వాబ్మయము

ప్‌శపి (నంస్కల్భం-లేద్ధిం 3౧-౩౨-౨౩ నూ ) “చుంచు-చణ-ఇత-చ్చ్వి? (చళశ్యయం ఖ్యా తార్థమున *చుంచు_.చణ” . (పత్యయముల గును, 3౧, (ముగ్ధ-ళళ ౮ సూ (సి_కౌ_౧౮౨౭ సూ, విద్యాచుంచువు == విద్యాచణుండు=(విద్యచే ఖార్చతుండు (విద్య తూ ఖ్‌ాతే జ=విద్యాచుంచుణ=విద్యాచణ). ల సంజూ తార్థమున 6బ్తత్ర? ప్రత్యయ మగును, 38. (ముగ్ధా_-ళగ్ళ సరా (సిక ౧౮3౭ స్తూ, ఫలితము=(సంజూతఫలము వనము). ఆారకితము=(సంజూత తార శము ఆకాశము, పాణినీయులు “తారకాదులకే యీ (సత్వయ మగు బందురు. ఉఊారకాదు లాకృతిగణము, | అభూత తచ్చాచార్థమున “భూూక్ళ_అన్‌). ధాతు రూపములు పరమగునపుడు “చ్చి” ప్రత్యయ మణన్ను చ్వి పిత్యయము పరమగునపు డవ్య యేళరశబ్దముల ముది $లొ వర్ణ హొస్వములక్రు వరుసగా +ఈ కార_దీర్దము” లగును, 33, (ముగ్ధార౯ ౫ సూ (సిశౌ- ౨౧౧౬ ఇందలి. చకార మిద్వర్షము. చకారేత్తు “అవ్యయి మగునుం ఇందలి *ఇ కార ముద్భారణార్థకము, “ని కాగ పిత్వ్యయము లోపం క్యు, కాంగా నింబేమియుం బ)కృతిపై ని నిల్చునది "లేదు, అచ్చి-విణ్‌ (ముగ్ధ ౧౦౨౩); విట్‌ (ముగ్ధ-౧౦౩౦), వ్‌చ్‌. -_క్విప్‌ (౧౦౩ క్కి అను సీ యదును నిట్టివె, కావున నివిత _త్వీత్పత్యయాంతము లనిమాతి'ము వాడుక గల్లించును ఉదాష చ్వి ఒకృస్టీకరణము = (కృష్ణుండు కాని వానిని గృమ్జునిగాం జేయుట్స(అకృష్ణం కృష్ణం కరో౭ి=కృ్ణంచ్విశరణ). హరీభవనముజ(హారి కానివాండు హరియగుట్య. (ఇట ద్‌ర్ధ ము) వుహా త్కరణను. (అచ్చు తుదిని లేదుగాన “ఈ కార దీర్ధ్య ములలో 'నేదియు 'లేదు)ఇ(గొప్పవాయ కానివానిని నగొప్పవానినిగం జేయుట్స. గంగీక్రరి ఇము=(గంగ కానిడానిని గంగనుగాల జేయుట, (ఆకారమును “అో

(సంస్కలృ-లద్ది, 33-3౫. నూ: ౧--౨=౩ఎ౮/33 వివ ) “చ్వి? విశేష శ్వార_ఇష్రాదుల్కప్రిడ్మత్రి వళ్షమే కాన *ఈి కారమయ్యును) అవ్యయముల కుదాహతి పదివా భూతము, దోపాభూతము. (వగలుగా నయినిది, రాత్రిగా నయినట్సి,

౧వివ మచ్చి” ప్రత్యయ పరకత్యమున ళు? 'కోరమ్వు ర్‌ి యగును. ఉదా మా శ్రీకృతి=(తల్లి శానిచానిని దల్శిగాం జేయుట, (ముగ్ధ-5 గ్‌ స్తూ, (సి-క్‌_౧౨౩ర' స్తూ

౨౨ విన). "మనన్‌_చక్ట్రృష్‌. చేతేన్‌_ అరున్‌_రజన్‌” అనువానికి “చి” పిత్యయపరకత్వమున నంత్య్యలోప మగును. ఉదా :_ఉన్ననీభూత ముజూ(ఆ వేగముతో 6 నూడునదిగొ నగుట్ట) మొ.

3 వివ:-అవ్యాయమునకు ద్‌ర్స ము రాదని ముగ్ధబోధక ర్త సూతొం చెను. పాణినీయులు ద్‌ర్ధ్స ము రావచ్చుననిరి. ఉదా ఒసాచీకృతము(అడ్డు ణా నుండం 'జేయంుడినది ) మ.గ్ధబోధపక్ష మున “స్తావీ శు మంగీకా ర్యము, "సాచీకృతా చా రుత రేణతస్థా ముఖేన” (కమారసం) = "నినా- య సాచీకృత భారువ క్రొ;ః*” (రము (దురాదాస తషఎముగ్యు, ౩

౪ సేవ మ | టం క మును రి వర్షముపై ని 6బృపు ప్రత్యయను నిల్చును ఉదా అకా రము-ఇకారము..కకారము.నేఫము మొ, (చూ సంజ్ఞా 3 సూ.౯ా,వివు,

సాకల్యముగా నధీన మయ్యె నను నర్హమున “కృంభూూ

అన్‌) ఛాతురూపపరకత్వమున విక్రల్బముగ “చసాత్త్‌ *

పొత్యయ మగును. 95 (ముగ్ధ రగా సూ) (సింక్‌

౨౧౨౨౨ మొ ౨౧౨౫వ )' (ఈ సకారవమునకు

షత్వము లేదో) ॥

ఉదా “అసుర ఛస్మసాత్‌ కృతుండయ్యాన్‌” (రది ౧౪ క్ర పు పతీమున *భస్లీ శహాతుం డయ్యేను” అని మింది నూత్రముచొ'ప్పున 6చ్వి” ప్రత్యయము వచ్చును. ఇందలి “చి కార మవ్యయతాదోక్టతక మగు నిద్వర్హ ము, షళత్వాభావ :_అగ్ని సాత్‌ కృతుం డయ్యెను.

"ఊర్జ్యపరిమాణార్థనున “దన్నుట్‌ _ మాతిట్‌ 2 ద్వాయసభ్రొ అను ప్రత్యయములగును, తగి, (ముగ్ధ్గ-

సంజ స్తూ (సిక ౧౮8౮ స్రూ

గ్‌! (సంస్కృ -లద్ధిం 9జ సూం ౧--౨=౨/౨౬ వివ.) సార్వ నామిక తద్ధితములం ఇందలి “టి కారము 6కు పిత్యయను వచ్చును ప్రీశేమున నని తెల్పు నిద్వర్ష్మ ము, (చూ-తత్ప్సంంంం సూ ఉదా :_గజదఫఘ్నము- గజనొతిము..గజద్వయసము. “పనుల” ఎత్తు పరిమిత్సి. స్త్రీత్వమున: గజదమ్న్‌ _మొ, కాన్ని సర్వనామశబ్దముల్నపై నీ కొందిరీతిని బ్రిత్య యరుదు* కవిపియో+గై కవేద్యము 3జి (ముస్ధాగింం

“వెర్తు ౧౨౪ వ్య

౧ వివ వ_తన్స్‌” అనునది విభ_క్ష్యర్థమున వగసను. ఉదా సర్వ తోముఖముగ. కృష్ణతో గతి-మొ,

౨౨ ఏవ :._సర్వనామములకును, బహాశబ్బ్దమునకును స _ప్త్వమ్యర్థ మున “త” (ప్రత్యయ మగును, ఉదాషీసర్వ్యత్ర” నిలించ కామినుల వాడకు (అము హే

ణో గ

౩ వివ :_సర్వదా=సదా * (ఎల్లప్పుడు, వఏకజా = (ఒకప్పుడు)* శచా = (ఎప్పుడు. తదానీమ్‌ = (అప్పుడు). పూశ్వేద్యు: = (పూర్వదిన ముంధు. పరేద్యుః = (పరదినమండు). ఉభయేమ్యు; = (రెండుదినము లందును, పురస్తాత్‌. =(ఎదుట), కుత జా(వఏకారణముచేతు. కిష్టా(ఎకథ్రా చ, కుతి=(ఎకథాడు, ఇతః=(ఇచ్చటినుండ్షి. అత;=(అచ్చటినుండ్సి.

అత=(ఆకృ-డృ, ఇహా(ఇక్క-డ_ఈలో కమున్స. ఆధునా=(ఇపుడ్యు.

= అడ నూ గ ఆద ప ఉపరి (మోందుభాగమున, సద్యః (తత్‌ క్షణము. అద్య=(ఇషూడ్యుం ఉఇళ్హమ్‌=(ఇట్టు). కధమ్‌=(ఎట్ట్ర, తత్రత్యుండు = (అచటనున్న వాండు,. అద్యతనము=(ఈదినము). దాశీ.ణాత్యుండు=(దథీ.ణ దేశస్థుండు). పాశ్చా త్యుండుా(పశ్చిమ'బేశస్థుండు). పా్రచ్య్యుండు=(తూక్చు బేళస్థుడు-పొచీ నుండు, అదిముము”(మొదటిదిి. మధ్యమము=(నడిమిద్యి- చిరత్నము [ఇవి సర్వనామములు శావు)=(చిరకాలపుద్సి. కించిత్‌ = (ఇంచుకంత. ఒకానొకటిి. క్‌ దాచనణ(ఒక ష్రూడ, కించన=(ఇంచుకంత). మొ, జ త్‌ న్‌ ఎ ఇది సంస్క్యృత తద్ధి పరిచ్ళేదము

బాలవ్యాకర ణో ద్య తము ట్‌ కియాపరి చ్చే దవంం

సంస్కృ తక్రియలవివరణవం

౧ విన:-సంన్క్బుత ధాతువ్చలనుండి యీర్పడిన సంస్కృత సుజ్‌ విభక్తిరూప తిజంతరూపములకుల 'బెలుంగు వాడుక లేదు. సంనథ్భాత సుష్పులకువలెనె యా తిజ్ఞులకును నాబేశముగాం టెలుంగస డ్వాది విభ కులు సంస్మ్టృతసవములు నాచ్చికములు నగు ధాతువులు రెండు విధ ములసైెని నిల్చును.

౨ వివ :_నంనృ్భ్చృతధాతునలు ౧-పరసై శ్రసదములు, న ఆత్మనేపదములు, 3-ఉభయపదములు సని మూండు విధములూ హ్రథమాది పురువములలో "తిప్‌-తన్‌-అ్బన్లి” మున్నగు వ్రత్యయ: ములు నిల్చు ధ్యాతువ్రలు పరసై ఆపదములు, (భవతి-భవతహిభవ_న్హిం మొ, పుథమాది వురుమములలో “లే. ఆలే. అన మున్నగు ప్రత్యయములు నిల్చు ధాతువులు “ఆత్త '్రనేవదకులు”. (భూ ధాతువు ప్తా_ప్య్యర్థమున నాత్స్శనేపదము. భవ కే-భేలే..భవ న్దే- మొ), పథ మూాది ఫపురవములలో ద్వివిద ప్రుత్యయములును నిల్చునవిః యుభ్యయ పదములు. (రాజతి-రాజత*లాజ న్లి. రాజలే...రా జేలే-రాజ న్దే-మొ జకార మిద్య్వనర్హ్శముగాలగల ధాతువు లాత్భ నేపదములు, (వధజ-వృ్ధ 'మొొ. ఇకార మిద్వర్షముగాం గలవి యుభయపదములు. (రాబ్బణఖ్‌ దీవ్లా). తక్కినవి పరసై సపదములు, (భూ సత్తాయామ్‌- మొ). (ముగ్ధ: ౫౩౧ సూ (సికొ-౨౧౫౫ మొ, ౨౧౫౯ వం స్ఫూ, ఇవి “అత్మ 'నేపదములు”,. ఇవి *పరసై శ్రపదేములు నివి యుభయపదములు నని ఛాతుపారములలో నుండును, జకార ఇూకారములు శవికల్ప[దువముమున శజ్రత్ర సే పధాదుల కిద్వర్ష ములుగో నిలుపంబడునుం

3 వివ :-_9ఇట్టి ధాతువుల వైని “లట్‌-లిట్‌-లుట్‌-ల్బట్‌- లేట్‌...

వ46 (సం. కళ వివ్ర సార్వ థధాతుకార్థ భాతుకాది సంజ్ఞలు లోబ్‌-లజ్‌-లిజ్‌-లుజ్‌-ల్బజ్‌”” అను సమాపక క్రియా లకారములు నిల్చును. “(ప:-లిప్‌-తస్‌ -అ_్లి, మధ్య --సిప్‌ -ధన్‌ -ధ. ఉత్త;-మిప్‌- వస్‌-మస్‌” ఇవి పరమైస్హద పైత్య యములు. “పిథ;-కే-ఆ లే-అ స్త మధ్య:- సే-ఆ భే-భ్వే- ఉత్త;-వ-న హే-మ హే” ఇవి యీత్మనే పద ప్రత్య యములు. ఈ "రేండు ఏధములును *లజొ అనుదాని కా చేశ ములు, ఇశ్షై “లిట్‌” మున్నకువానికిని ద్వివిధ పూత్యయములు నగునుం _ఈ లడాదులకు ముగ్ధబోధమున *కీ-ఖ మున్నగు సంజ్ఞలు గల్పింపం | 6 బడినవి. లట్‌=(కీ-ముద్ధ); ఇది తద్ధర్శాద్యర్థకము. “లిట్‌=(ముగ్ధ-రీ); లజ్‌=(ఘీ-ముగ్ధ్ర): లుజ్‌=(టీ-ముద్ధ)”” ఇవి మూండును భూతార్థక ములు “లుట్‌=('డీ”.-ముగ్ధ), లృటొ్‌=(తీ-ముగ్ధ్యు” అనునవి. రెండు లకారములును భవివ్యదర్థక ములు. జేతా అనునది వేదమాత) క! టై ప్రసిద్ధము- ఈల్రిజ్‌”=(ఖీ-ముగ్ధ్ర) అనునది విధ్యాద్యర్థఠముం “లిజ్ల” (ఢీ-ముర్ధ) అనునది యాశీరస్థి కము, “లోట్‌ ””(గీముర్ధ) అనునదియు కధ లా! నాశీరర్ధక మె. గోల్బజ్‌ (ధీ-ముగ్ధ) అనునది. చేదర్ధ గర్భిత భవివ్య దర్థశము= ఆబ్రభొా విధ్యాద్వర్థకలిజ్‌ , లోబ్హొ లజ్‌, లుజ్‌ి” అను వైదును శవర్ష్మ మిద్యర్హముగాం గల ప్రత్యయమును (శప్‌-మొ) సార్వధాతు ఆమ్రులుం (“రి=ముద్ధబోధ సంజ్ఞ తక్కిన వెల్ల “ఆర్థధాతుకములు== క్‌ ఫి జ (అర ముస్థబోధ సంజ్ఞ, ఆర్థధాతుకములగు. ఫురుమబోధక్రప్రత్యయములు వికరణము లేక యే ఢాతువువైని నిల్చును, *శవ్‌"_మొు. వికరణములు, పకార మిద్వర్లములేని సార్వధాతుక (పత్యయములు “జిత్తులనిపించు కొనును. లిట్టును; నాశీరర్ధక లిజ్జును పశాశేత్తులు శానివియును *కత్తు లనిపించు శొనునుం రీ వివ :_లడాది లకారముల సిద్ధరూపోడా హృతులు వా లట్‌ ఒప్రధ:-భ వతి-భఛవతః-భవ ్హి, మధ్య-భ వసి-భ వథ ౭ భవథ. ఉత్తృ-భవామి-భవావణభవామ:ః, ఇవి పరమై త్రపద రూహ

(సర్తా్యి ఈ వివ) “అట్‌ -లిట్‌ _లుట్‌ _లృ్భట్‌ _లోట్‌ _లజ్‌ * సిద్ధరూపములం త్త ముల్ను అత్మ శ నేపద:-ప్రధ '-బ్లవ లే. వే తే.ఛవన్నే, (మధ్య)-భవసే- భవేజే-భవ ధ్వే. ఉత్త'-భ వే-భ వావహే-భవామహేం.

లిట్‌ ;-పరసై శ్రవపదవ-వుధ:-బభూవ = బభూవతు:ః _ బభూవుః, మధ్య-బ్యభూవిథ-బభూవథు!.బభూవ. ఉత్త్సం-బభూవ-బభూవివ-బభూ విమ. ఆత్మ నేపద;-ప్రధ:-బభూ వే-బభూవా లే-బభూవిే, మధ్య: బభూవి'పే-బభూవాఖే-బభూవి భ్వే (బభూవి ఢ్వే-రూూ, ఉత్త _-బభూ "వే-బభూవివ హీ-బభఘావిమ హే లుట్‌:-పర మై శసదము -(వధ.-భ వితా-భవి తాళొ-భ వితారః మధ్య"-భవితాసీ.భవి తాస్థ -భవితాస్థ, ఉ త్తవంఛవితాస్ని = భవితా స్వః-భవితానుః భతి '్ర నే పదము -పుథ--భవి తా-భవితారా-భవితా రః. మధ్య -భవితాసే-భవితానాచే-భవితాభ్వే. ఉ త్త-భవితాహేం భవిళాస్వ హే=ఛవితాన ్రహే- ల్భబ్‌ :-పరదై సపదము:-ప0ధ :-భవివ్యతి - భవివ్యతః = ఇవి వస్టాస్తి, మధ్య-భవిమ్యసింభవిమ్యధ జభ విమవ్యథ- ఉ _తృవంభవిప్య్యూమి భవిష్యావః-భవిష్యా మః, అత్మ'నేపదము -(వ్రేథ:-భవివ్య కే-భవి ప్యేతే -భవిమ్య న్స. మధ్య --భవివ్య సే-భవి స్యేథే-భవివ్య భ్వే. ఉత్తవఒభవి మ్య విష్యావ హే-భవిప్యామ హే, లోట్‌ పరమై శ్రపదము -పిధ:-భవతు (భవతాత్‌ -రూ) భవ 'తామ్‌-భవన్తు. మధ్య:-భవ (భవతాత్‌ -రూ) భవతమ్‌-భవత, ఉత్త భవాని-భవావాభవామ్య ఆత్మనేపదము:-(వధిభవతామ్‌-భవేతామ్‌ ఎభవన్తామ్‌, మధ్థ:-భవనస్వం-భ వేధామ-భవధ్వమ్‌. ఉ త్త=భమౌభీవా వ హై-భవామహై, లజ్‌ +-పర మై సపదము -(వధ;-అభవత్‌ -అభవ తామ్‌-అభవన్‌ మధ్య"=అభ వ!-అభ వతమిఎఅభవత ఉత్త;-అభ వమ్స్‌-అ భనావఎఅభ వాను, అత నేఫదము-(పధా=ఎఅభ వత-అభ వే తామ్‌-ఆభవ న్తం మధ్య-- అభ వధాః..అభ వేధామ్‌౪అిభ వధ్వమ్‌, ఉత్త,-అభ వే _అభవావహి అభవామహి

కిరి (సంంకి రంల వివ ) విధ్యాదిలిజ్‌ . _కికీల్లిజ్‌ =లుజ్‌ -ల్బజ్‌ నిద్దరూపములు లిజ్‌ విధ్యాద్యర్థకము :-పర సై సపదము:-(వధ:-భ వేత్‌. _భవేతామ్‌ =భ వేయు?ః. మధ్య"-భ వే?ః-భ వేతమ్‌-భ వేత. ఉత్త-భవేయమ్‌-భ వేవ= భవేమ, ఆత్మనేపదము '-ప్రథ :-భ వేత - భవేయాతామ్‌ భ వేరన్‌- మధ్య్వహభ వేధా?-భ వేయాధామ్‌-భ వేధ్యమ్‌ ఉ త్తం _ఎభవేయ = భవే వహి-భ వేమహిం లిజ్‌ ఆశీరర్థకము:-పర మై శ్రపదము'-ప్రధ '-భొయాత్‌ -భూయా స్తామ-భూయాసుః. మధ్య:-భూయా:-చొయా న్త్వమ్‌-ఘభోయా స్తం ఉత్తం భూయానమాభొాయాన కాబొయాన స్థా ఆత్మ స నేపదము -పిథ--భవిమీష్ట భవిషీయాన్తామ్‌-భవిషీరన్‌. మధ్య _భవిమీస్టాః-భవిమీయాస్థామ్‌-భవి షీధ్వమ్‌ (భవిపీఢ్వమ్‌-రూ) ఉత్త-భ విషీయ.-భవిమీవహి-భవివీ.మహీం లుజ్‌ ఫ-పర్వెన్థిపదము :- (పథ *- అభూత్‌ .అభూ తామ్‌-అభూ వన్‌ -మధ్య =. అభూ:ః.-అభూతమ్‌-అభాత, ఉ త్త ;-అభూవమ్‌.అభూవ- అభూమ. ఆత $'నేపదము (పథ : అభవిష్టా-అభవిపాతామ్‌_అభవిషతం మధ్య ఏ అభవిస్టాః అభవిషాధామ్‌._అభ విధ్వమ్‌... అభవిఢ్వమ్‌-రూ), ఉత్త ; అభవిపి.-అభవివ్వ్యహి-అభవివ్మ స్ర హి లృజ్‌-పర మైశ్రపదము. (పథ. అభవిష్యత్‌ - అభవిష్యతామ్‌ు అభవిమ్టన్‌. మధ్య : అభవిమ్యః-అభవిమవ్యతమ్‌-అభవిబ్యుత. ఉత్త అఛవిమ్యమ్‌-అభ విప్యావ- అభ విప్యామ. ఆళ్ళునేవదము : (వథ ఫాఅభ వివ్యత-అభవి స్యేతామ్‌-అభవిష్య న్త మధ్య .- అభవివ్యధాః-అభ విప్యేథాను-అభ వివ్యధ్వమ్‌-డత్త _అభవిస్యే-అభవిప్యావహి-అభ విస్యామహి. సీ వివ = అట్టి నంనల్భతధాతువులు వదివిధములగాు వికరణము లతో సార్వధాతుకత్వమునం బురుముబోథక (పత్యయముల నందును. వీనిని దళగణి యందురు వివరణాము. వ్ల “ళళ్ద్యా ద్యదాదీ జుపహో "త్యాది ర్రివాది స్ఫ్యా దిరేవచ తుదాదిశ్చ రుధాదిశ్చ తన (క్యా ది చూ రాదయః” కవికల్ప[దుమ[గ్రంధమున నిం దొక్కొ-క్క-గణ మొఫ్కొ-క

(సం-క్రి ౫1171 వివ) కభూఅద్‌_వాన_దివ్‌ _సు-తుద్‌ "ప్రభృతులు శ్వ యిద్వర్షముతో గూడియుండును. తక్కిన థాతుపారములలో సీ ధాతు ఏ గణమని వా్రాయంబడునుః

క్షే భాాదులకు నార్వథాతుకత్వమున “శవ్‌” అను వికరణ మగును, ఇందలి *శి వక్ష *వి కారము లిద్వర్షములు, “భూ=నత్తా యామ్‌” పరమైస్తపదము ;- భూ+శప్‌ +8ి=(భూ-భో-భవ్‌ )=భవతిం భూ+శవ్‌+తేజ్ళచూ-భో_ఛభవ్‌ )=భవతే. “భూ(పాప్తొ”ఆత్మనేపదము.

11 అదాదులకు సార్వథధాతుకత్వమునందును వికరణము: "లేదు, ఇవి ఛాతుపారమున (కవి కల్చ.దుమమున) లకార మిద్వర్షము గాంగలనై యుండును, అద్‌ తా భశ్చణేల అద్‌ +8=లఅ త్తి. మొ,

1151 జుహో త్యాదులు. ఇపవియు “అడా'ద్యంత్షర్షణమే “కాన పీనికిని వికరణము లేదు. ఈగణము "లి వర్ష మిద్వర్శముగాలగల్ననై యుండును, *హు (లి హో మే-సహుఖహ్లు + (అభ్యానకార్యములు చదరాడు-౭ నూ, సం-కిం అభ్యానము )+తిఐజు హోతి- మొ,

17 దివాదులు- వీనికి సార్వధాతుకత్వమున “థ్యన్‌” వికరణ మగును, ఇందలి శి వర్ష నకారము లిద్వర్షములు, ఈగణము *ీయు” 'కార మిద్వరము గల్లి యుండును. *దివ్‌ యు (శ్రీడాయాక్ష్య, విజిగీపూ దిషు చ దివ్‌ +శ్యన్‌ +తి=దీవ్యతి- మొ.

గగ స్వాదులు- ఏ్‌నిక సార్వధాతుకత్వమున జా అన్సు పఏికరణ మగును. ఇందలి "శి వ త్ర మిద్వరక్తము, ఈగణము *ని కాశీ త్కమయి యుండును, ధాతుపారములో “మి అని మకారముకళో నున్నను (బకియాదళలో “సు ఆని సకారముతోనే యుండును. “షు (నఖ్‌ ) బస్టే” సుఖక్చ్ను,తి=సునోతి- మొ,

11 తుదాదులు- వినికి సార్వధాతుకత్వమున ళళ్హో అను “"వికరణము నిల్చును. ఇందలి *శి వర్మ మిద్వర్శము, ఈగణము *శి వన్షేతం-మై యుందును. 'తుజా (శణ్‌ ) వ్య భే తుద్‌+శ+లి=తుద్‌ + -అ+8=ఎతుదది, మొ,

350 _ (సం-(క్రీ ౫/171125 వివ ) రుధ్‌_తన్‌_క్రీచుర్‌._(ప్రభృతులు

111 రుధాదులు- వీనికి సార్వధాతుకత్వమున “శ్నణాి అనూ వికరణ మగును, ఇందలి *శ_-ణి కారము లిద్వర్షములు. ఈగణము- “ధి కాళేత్క్మరమై యుండును. “రుథ్‌ (ధఖ్‌ ) ఆవరతే. రుధ్‌(శ్న [ణ్‌ తాబుణద్ధి. రున్ధః-రున్ధ న్స్‌ మొ.

77111 తనాదులు-- వీనికి *శువ్‌) అనునది సార్వ ఛాతుకత్వమున వికరణమై నిల్చును. “శప కారము లిద్వర్శములు. ఈగణము దకాచే త్క_-మైయుండును. *తను (దత్‌) విస్తాలే' తిన్‌+శుప్‌+తి=తనోతి.. మొ.-

15 (క్యాదులు-పీనికి “శ్నా* అనునది వికరణముగ సార్వ ధాతుక పరకత్వమున నిల్చును. ఇందలి *శి వర్మ మిద్వర్ష ము. ఈగ ణము “గి శాం౭ేత్క-మై యుండును. “(కీ (ఇఖ్‌ గ) (దవ్యవిపర్యయే ” (క్రీ+శ్నా+రి=(క్రీణాతి. మొ,

క 6 (యరాదులు- వీనికి సార్య్వభాతుక పరకత్వమున *ఖ్‌ అనునది వికరణ మగును (పాణినీయులు ణి. ఇందలి “ఇ” కార మిద్వర్హము, ఈగణము “కి కానేత్మ్యమై యుండును. “చుర (శ్రి) స్తయే్‌” చుర+ఇి+తి=చోర్‌ +(ఆ)= అయ్‌ +కి=చోర యతి- మొ,

నంస్కృృతశబ్ద (పపం చమున కెల్ల నరాలఘూత్రములగు నంన్కల్బు త ధాతువులు వైరీతిని భ్వాదిగణరూపమున విభశింపంబడి ఛాతుపార ములలో జేర్చయిడును. కవికల్చ[దుముమున నెల్లవిమయములకును నిద్వర్హ్యములు నిల్చ-బడునుం అట్టి భథాతువులనుండి (చేరణాచ్యర్థవి శే వములందుళం దత్త దర్ధబోధకములగుచు. ఇ” (పాణినీయులు-*ణిచ్‌ అందురు ) మున్నగు (పత్యయములు నిల్చి మరల ఛాతుసంజ్ఞై గల వగును, వీదప మూలధాతున్రలపవయి వర్తమానాద్యర్థములందు లడాదడులు నిల్చిన క్షై వీనివై నిమైతము నిల్చి సంస్కల్చత తిజంతాదు- "లేర్చడును,

“ఖి-సన్‌-య జ-కాన్యుక్‌ ..క్య-బ్య-క్వి అను నేడు

(పత్యయములు తుదినిగల భఛాతున్ఫలు మరల ఛాతు

(సం-కీ ౧౨3 సూ ). (పరణ రూప సొధనము | సంజ్ఞ గలవగును. వీనిపయివి శప్‌” అను వికరణము నిల్చును ౧. (ముగ్ధ-౬౩౧ స్సూ (సి-కౌ-౨౩౦౪౮స్నూ)ూ. ఇట్లు ళఖ్యంత “నన్నం౦ిా తాదులకు మరల ధాతుత్వము నంఛ

శుంచుచుండుటచేత ఛాతుశ్రలమూందవలెనె వీనిమాందనయితము అకారాదులును “తవ్యా"ది కృత్‌ (పత్యయములున్సు నిల్చును, ఉదా: “భావయతి”-భావయితవ్యము జా బుభూవితవ్యము-బో భూయితవ్యము- పుుతకామ్యితవ్యము జూ జ్ఞానీయితవ్యము జూ కష్ణ్టాయితవ్యము, చంం (యూ-3-రఎ౬=-౭-౮ాన్‌-౧౬-౧౯-౨౦ సూ)

(చేగణార్థమున _ ఛాతువునకు 6. (ప్రత్యయ మగును, ౨౨ (ముగ్ధ-౭22 స్తూ, (సిశా-౨౫౭౬ స్ఫూ ఇందలి ఇి కార మిద్వర్షము వృద్ధివచ్చునని 'తెల్పును. ఇట్లు

ధాతువునకు “ఇ” (భత్యయము రాంగా చానికి మరల ఛాతుత్వము కలి7ను.

ఛాతువు తుదినున్న “ఇచ్‌” ప్రత్యావోరవర్షము లకును నుపధాభూతమగు “అిశారమునకును *ఇఖత్తు గాని, “ణొత్తుగాని పరమగునపుడు వృద్ధియగును. 3, (ముగ్ధ-౫22 సూ (సి=కౌం.౨౫|రం. ౨.౨౮౨ సూ, (రమా-50 సూఎగవృద్ధి వివరింపంబ డెను. ఉడా పోక (ఖ్‌ ఏ=కరణేో, * కృ+ళి+శవ్‌ +తి=కార్‌ +ఇా+కవ్‌,

_త* అని యుండంగా

ధాతువుల తుదినున్న “ఇక్‌” (పత్యాహారమునకును లఫఘూపథమునకును గుణ మగును, “కిత్తుగాని “జిత్తుి గాని పరమెైనచవోం గాదు, ర, (ముగ్గ్ధ-౫ళ.౨ సూ) (సి-ళా౨౧౬లా-౨౧౮౯- స్తూ, (ఈ సూత్రము సా మాన్యశాన్ర్రము. 3 సూత్రము డీనికన్న విశేమ అక్రార్‌+ఇ”. ఇకారమునకు గుణము (నమాం-౨” సూ,

గసణము వివరింపంబ డెను రాంగా "కార్‌ +వ+అ+తి=కార్‌+అంయయ్‌ |

కర్రల (సం-క్రి, ల్తుణా సూ) ఇచ్చార్థక సన్నంతి రూప నాధనము అ+తి=కారయతి” అని సిద్ధించును. “కృ ఛాతువు తనాదులలోని దడయ్యును ఇ్యాంతధాతువు గాన *శవ్‌) వికరణమే వచ్చును ఇశ్షు- చా=న త్రాయామ్‌ి”” అను ధాతువునుండి “*భావయతి” మున్నగు రూపము లేర్పడును. ఇచ్భార్థమున ఛాతువునకు *నన్‌ ప్రత్యయ మగు ను సగం (ముగ్ధ-౮౦౩ సూ. (సి-కె-౨౬౦౮ స్తూ, (ఇందలి తుది నకార మిద్వర్హము) ఇందలి ఇచ్చ ఛాత్వన్రేచ్చ యని యెొన్నునది. అట్టి యిచ్శ “త్రుమ” ప్రత్య యగర్భితమై యుండును, ఉదా :-భవితుమిచృతి = బుభూవుతి. (“అగుట కిచ్చించుచున్నాండు), అసకాంయబజ్‌”. ప్రత్యయాంతములగు ధాతువులు డ్విరుకృము లగును, ౬ (ముగ్ధా-౬ఒ3౨ సూ (సి-కా_ ౨౩౯౫ సూ. ద్వారు కృముందలి పూర్వభాగ మభ్యాన మన'బడునుం ₹. (ముగ్ధ “జ అనంబడును) (ముగ్ధ-౫3౮ా స్తూ (సి- శా_.9౧౭౮- స్సూ, జుభూవతి=(భూభూ1న+అ+8), అభ్యాసముయొక్క- యాద్యచ్చునక 6 బరభాగము లోపించును. “శన సమాజోర మాదిగను ఖప్‌" నవూాపహార నముంతముగను (ముద్ధ“సభూాహార'=పాణిం (వత్యాహారము) గల సంయోగము నిల్చియున్న వో నట్టి యభ్యాసముయొక్క_ యాది హల్లు లోపించును. తద్భిన్ననంయోగమున్నచో జాని తుది హల్లు లోపిం చును, లొ (ముగ్ధా-౬ర సూ (సి-కొా-౨౧౯ స్ఫూ 6౯ ప్రత్యయ పరకత్వమున “అద్‌” ఛాతువునకు “ఫఘువఅను నాబేశమగును అభ్యా సమునందలోర్యుభ్‌ సా “ఎనమాహారము “*జబ్‌ో” నమాహార మగును. *ఖద్‌” నమాపహోారము *“చసప్‌ నమాహోం మగును *వా”కా

ఈ] (సంక నొ=గిఎకి స్తూ) అభ్యాసకార్య యజ్నస్గములు 8కి రము *జికార మగును దీర్ధము వ్రన్వ మగును,

“క "వర్షము “చివర్ష మగును. *'యువర్ష్శ ము *అికార

మగును. “నన్‌” ప్రత్యయ పరకత్వమున నభ్యాసము

యొక్క *“అిళకారము *ళికార మగును. ౯ (ముగ్ధ- స౫గిణా సూ, ౬రం స్తూ (సికౌ౨౧౭౯ మొ

౨౧౮౨ వ, సూ, ౨౩౧౭ సూ

“అద్‌ =భశ్ష ణే _ ప్రిథమసురుపము-జిఘత్స్పతి-జిఘత్సత 5 జి -త్చ _న్తి్‌=(తిన నిచ్చించ్యు,

ముహూురర్థమునందును భృళార్థమునందును ధాతు

వునకుం బరముగా 'యజ్‌ ప్రత్యయము నిల్చును, ౧౦,

(ముగ్ధ-౮౨౦ స్తూ (సి-కౌం.౨౬౨న' స్రూం (ఇందలి

జకార మిద్వర్శముం 6జిత్తు* ఆత్మ 'నేపదము).

“నం=కి-ం నూ చొప్పున, ధాతుత్వము వచ్చెను, *నరి= కటు సూ చొప్పున ద్విరు క్రి రాంగా కస ం్రంక్రిం చర ఒన్‌ సూ వర్తించును. *యజ్టుి జిత్తుగానం దదంతము “అత్భ'నేపద” మగునుం

“యజ్‌” ప్రత్యయము పరమగునపు డభ్యాసమునకు

గససణ మగును ౧౧ (ముగ్ధ్గ-౮౨౨ సూ) (సనా

౨౬౩౦ స్తూ)

(సమా ౨౯ స్యూతమున గణము నివరింపంబడెను కంబ్సూూచ్లణ మన్యే ప్ర సోసూచ్య తే, సోసూచ్యే కే.సోసూచ్యన్నే, (మిక్కిలిగం శొంజెము చెప్పు ్స

క్రి 5 (ప్రత్యయము వికల్చ్పముగా లోక్పంచును,

అట్టు లోవించునపుడు "*వ్చస్‌” అను విశరణమును లోవీం

చును, ధాతువు పరమై శద మగును. ఛాతువ్రనకు ద్విరు

_క్ర్‌యు నభ్యాసమునక్షే గుణమును నగును, గ్య

(ముగ్ధ్గ-౮ 3౬ సూ (నికౌం3౬)౫0 స్తూ,

కకక (సం-ి ౧౩౧౬ సూటి సంస్కృతనామాఛాతువులు “(పత్యయలో వే (పత్యయలవణమ్‌” అనుచొప్పున భఛాతుత్వా దికము కల్లును, ఉడా _బోభోత్సి(బోభవీతి బోభూతఒబోభువ న్లి- మొ. నామమునకు. బరముగా నా ల్మేచ్భార్ధమున ళక్రా మ్యుక్‌: క (పత్యయమగును, ౧౩ (ముగ్ధ-౮ళీ ౨సూ) (సిశౌ-.౨౬౬5ె సూ) ఇందలి తుది *కి కార మిద్వర్శ ము.-కిత్తుగాన సం_కి6 సూత్రము -వొప్పున గుణము రాదు, ఉచా -పు _త్తకామ్యతి-పు ర్ర)కామ్యతఒ పు త్త్రిశామ్యు న్నిమొ, (పుత్తూండు కావలెనని యిచ్చ్భించుచున్నాండు 1 నామమునకు. బరముగా (మా స్తములు నవ్వ్యయమను లు తప్పు స్వేచ్భార్థమున క్వ (పత్వ్యయమగును, ౧౦. (ముగ్గ ౪కి సూ (సినౌ-౨౬౫రె సూ_౨౬)ధ్యా స్తూ (ఇందలి కి కార మిద్వర్శమ్రు. (ల తఒజూానీయ ని, వలెను అష. ఫి ఆ శున్నాండు (క్రింది ౧౬ సూ తము జా ను 11 సంభవింబెను కర్త్శర్ధకమగు నుపమాన వాచక్‌ముక౦ంకుం బరముగ నాచారార్థమున “జ్య"-క్వి” అను (ప్రత్యయము లగును ౧౫ (ముగ్ధ-౮5ఈ౮ స్సూ (సాకౌ-.౨౬క౬౫ం సూ) బ్య (సత్యయములోని 6జి క్రాగ్ర మిద్వన్ష ను క్వి” (ప్రత్యయము: లోని “కి కార మిద్దుర్గము...ఈ క్వి” (వ్రత్యయమాులోని యతరము లెల్ల లోవీంచును, ఆర్థథాతుకమగు యకారము పరమగుచుండంగా నజంతమునకు దీర్ధంబగును, ౧౬. (ముగ్ధ్గ-౫౯-౦ స్సూ (సిక్‌ =.౨.౨|౮ స్తూ జ్య (ప్రత్యయాంతము జిత్తుగాన నాత్మనేపద మగును. కృష్ణాయ తే ౩ (కతరయొా వ కృవతి=క. షత శృష్లాయే లే-కృష్ణైయ న్తే-మొ. క్వి” (ప్రత్యయాంత ఒ కృళ్ణల- అన్య

(సంఎక్రి ౧౬౧౭ నూ ) నామధాతువులుంక ర్మార్థక ము. కకక కృష్ణ న్లి- మొ, (కృష్ణునివలె నాచరించు) ఇందు 6కృృప్ష అను నామమె క్వి (ప్రత్యయాంత ధాతు వగుచున్నది

సన్నం తాదులందు ెండెసి (ప్రత్వ్యయముల స్థితి యగపడుచున్నుది. ఇప్పు త్త్రమివ శిష్య మాచఛరతి"_(పుత్తు)నివలె శిష్య నాచరించుచున్నాం డు అను నర్థమున “క్ష ప్రత్యయము వచ్చును _వీదప 'పుత్త్రీయితు మిచ్చతి” (ఫుత్తునివలె నాచరించుట కిచ్చించుచున్నాండ్సు అను నర్ధమున “సన్‌” (ప్రత్యయము నచ్చును, దాని రూపసిద్ధిలో “య భేష్టం నావ భాతువుో (ముగ్ధ్గ-౮౫౯- స్తూ పుట బవాలమనోరమా పు నకములోని వార్తికము) అను చొప్పూన నొక్కొకగాదానికే ద్విరుక్తి రాంగా *పుపు త్తి యిపకి_పుతి త్తి యివకి_పు త్రి యియిసతి_పు ఫ్రీ యివీ.పత్రి” అన్నిటికిని ద్వారుక్తి రాగా “పువుతిత్తీ యియి సీవతో అగను

క్‌ _క్రర్ధమందువలెనె కర్మార్థమందును లణాదులు వచ్చును క ర్మార్థక ఛాతువునకు సార్వధాతుక పరకత్వ

మున *్యయక్‌ి ప్రత్యయము నిల్చును, క ర్శార్థకోధాతె

వాత్మనేపదమే యగును. ౧౭ (ముగ్గ-౯-౨౦౯ ౨౧

సూ ) (సికాా9౬౭2౯ సూ _92౫౬-.౨92౫౮ా సూ 0

స్తూయలే- స్తూయేతే- స్తూయ న్దే," (స్తుతింవయడుచున్నాండుిం (౧౬ సూతిము వొప్పున దీర్ధము*) యక్‌ (పత్యయమునందలి కకార మిద్వర్లము, కిత్తుగాన గుణము లేదు చికిత్స తే=(రోగాపనయనము 'చేయ నిచ్చింపణుడుచున్నది_మొ,) తెలుంగున సంస్కృత సమాపకక్రియలకు6 బియోగ” ము ేమింజేసి వానిరూపములు (పక్రియ విశేషించి వివరింపం బడదయ్యు,

బఇదిసంస్కృతక్సొయల భాగము

బాలవ్యాకర ణోద్యోతము ఎ క్రియాపరి చ్చే దవంం తెను6గుక్రియులఅ వివరణవంం ఛాతున్సనకు_ం (బా- కొొయూా-౧). (వ్వా- న౦=

౨౯౭ నివు

ఇయ్యాది యధిశార నూతిము, ఇంక నెయ్యది యుపక్రమింహం బకు నయ్యది ఛాచువునకుం బరముగ నగునని యెబుంఫనద్రి, *ధాతివ్సు= క్రియ” అనునవి పర్యాయములు క్రియ వ్యాపారబోధక ము, ఉదా చదువు-వండం-తిను.విను._కను_వాయు.పోవు... మొదలగునవి యాచ్చిక భఛాలువులు తత్పవి ఛాతువులు ._రథీంచు_పోషి.0చు.జయించ్చు_అనుభ్గ వించు= మొ.

సంస్కృతమున కంగలాదుల కీంచు కాగు, ౩

(బౌంకా౬3 నూ) (వ్యో-సం-కి.౨ి౬ | విష

సంసట్బాత ఛాతొవులకును గొన్ని సంస్కృత నామంబులక్షును చనంగలాదులగు కొన్ని యాచ్చిక (భాతుచులకున్సు ఛబ్దంబులకును స్వార్థ మునందు “ఇంచూగాగమ మగును. అంతటను నపదాద్ర నిత్యస్వరసంధ్ధిః (సంధాం౧ం స్తూ. ఉదా _సంఎభధా;-రథీ,ంచు-పోమీంచు-జయించు.ఆను భవించుంసం-నామ:-శయనించు _ నుతించు = స్తుతించు _ ఆహోరించు = కరుణించు-పల్లవించువివారించుం అఘా)ణించు వా కారించు..(పడించ్యు ము... సాధారణముగా “వంచు)గాగమమును సిద్ధసమాసములును సంస్కృతే వజ్ద మిదియని "అెలియుటకు మంచి యాధారములు*

అంగలాచులు :.అంగలించు=(దుఃఖంచ్చు. అంగఏవించు =” (ఉత్స: పించు, ఆరగించు=(ఆహోార-వై_+) ఉగ్గడించు=(ఉధ్ధాట-వై_ ల ఉంకిం చు=(యర్నించు. ఓసరించుతొలంగ్యు. జాడించు-తులకించు=((ప్రకా వ్రించ్రుం.. పంకించు(కంప-వైై ల్సి పరికించు=(పరీతమూం వైఎ. పలవించుజకు

(శ ౨=ఎ3నూం -౨/౧=-౨ వివ ) తత్సను ఛాళురూపని ర్మాణము 857 “పిలాపంవై ్స) అప్పించు=(ఒప్పించు=(అర్చణ-వై లి అఆలించుాఆలకించులు /ఆలత-వై) గాలించు (బియ్యమున్వు.

అచ్చికనామములు వటఎలంగించు జ (శబ్దించు-విలుచ్యు. అడకిం -చు=(అడక్రము=లోసలి నడగ్కు, ఇనుమడించు =(రెట్టించు).(ఇనుమడి), చుము ష్రడీంచు=(ముమ్మాడి=ముూండు రెట్లుచేయ్య), ఉరవడించు=(ఉేరవడ్సి. తొలుకరించుా(తొలుకరి) త ల్లడించు=(తల్లడము), తురగలించు=(తుర గలి=పికాశముు,

౧ వివ =“ ఇల్లు=కలులఅను నాగమములను జేర్చట చేతసైతము కొన్ని తత్సమ ధాతువు 'లేర్చడును.. (చూ_కొయా- నూ) ఉదా ఒ సంధిల్లు=సంధథిలు-(సంధిల్ల; జేయాపేసంధించు ఘటిల్లు= (సంభ వించ్రు (థఘటించు-పే*ాకూర్చు), చింతిల్లు=చింతిలు-చింతించూ(విచారపడు) కంపిల్లు=కంపిలోకంపించు=(వణంక్యు. భాసిల్లు= భాసిలు=ఫాసించు. రం జిల్లర్ధైజుర ంజిలు= అనురాగపడ్య. (రజంచు= వే=రంజిల్లంేయు. భేదిల్లు "భేదిలు=(బిద్దలగు) (భేదించు=(ప్ర=ేదిల్ల ంజేయ్యు, ఇందలి షప అను గుర్తునకు శ్రరణొమని యర్థము వ్రేరణ వివరణము ముందు. చేయం బడును, (మూంక్రియా.౭_౨ సూ

౨ ఏవ _పైని వివరించిన ధాతున్చలు యధాపియోగముగ గాహ్యూంబులు. ఉదా నూ అను సంస్కృత ధాతువు నవించు అను రూపముతో. బెలు౯గున వాడంబడనేరదు, ఇంక ' నుతించు అను రూప ముతో వాడంబడును, “రమ్‌” అను సంస్మబృతధాతువు లెల్లున “రమించు” అను రూపముతో. వాడంబడును. “రామి శబమునుండి “రామించు” -అను రూపము గల్లనేరదు.

సంస్కృృృృతధాతువుల తుదినున్న 'ఇ_డిబు అను

వర్షంబుల “కిందుకుళట్రా పరంబగునపుడు వరుసగా (అఆయ్‌=

అవ్‌ _అర్స్‌ నయు గవు గ రుక్కు- లగును 3, (బా-క్రి-

ఓర స్తూ (వ్యా-సం-3_౬ 1 వివ

లం (క్‌ 3-౮ సూ) తత్సమ ధాతువుల నిర్మాణము సం_' జి = జయే” * జయించు బెజే-. (గుణసంధి_చూూ_సమా_ ౨౯ సూ) జయ్‌. (అయిీిద్యా జేళశసంధ్రి- సమా_3౩_౨ సూ)4ఇంచు= జయించు, నీ=ంపొపణ” = నీ=నే_ (గుణ-సమా_౨” సూ) "నయ్‌ (అయాద్యా దేళసంధి-.సమా.3౨)+ఇంచూూనయించు దుఊ=ద)వే”= దవించు (దు-దో-_ద)వ్‌. +ఇంచు=దివించు లూ_లననే*ేదనే = లనించు, (బూ.లో=లన్‌. +ఇంచుాలవించుు. * ధృ్యాధారణే =ధరించ్చు (ధృ-థర్‌: +ఇంచుాధరించు ంత్తాఎ_తరణే "తరించు (త్యూ-తర్‌+ఇం చు=తేరించు నిక్‌పూర్వక *జ ధాతువ్రునకు *“అయుక్కు లేదు ళం (బా-క్రింఒ౫ి స్తూ (వ్యా-సం-3.9౬ 10111 విష) నిర్టించు=(నిర్‌ +జాఇంచ్రుజ(జయించ్య,. సంస్క్య్బతథాతువుల యుపధలగు ఇ-ఉ.బు” వర్షం బుల కించుకుణా పరంబగునపుడు గుణాదేళం ఒబస (బా-క్రియాం౬౬ సూ) (వ్యా-సం-32౬ [7 విష) గుణాబేశ విషయము సమా-.౨౯ సూరతిమందును ఉపధా”్‌ ఛర్చైర్ధము సంజ్ఞ ౧౮౦-సూ వివరణమండును వివరింపంబడెను “భిద్‌ = భజి=ఛేదించు. “భిద్‌=భేదనే?=ఖేదించు. *పుషాపోపషణే=ఘోఫీ.0- చు *పుష్‌ాపోమడేి=పోమీంచు. నృవ్‌. న్‌ వర్ధణె ణా వర్షించు “హామ్‌. హస్షో=హార్షించు స్పృశ్‌కి గుణంబు విభౌషనగు ౪౬ (బా-క్ర-౬౭ సూ) (వ్యా-సం-3.౨౬ ₹ విభు స్ప్ఫ్రశిం దు=స్పగ్శించు లిఖ-భుజఎరుచ _ కృశంబులకు. 'సణంబు లేదు, ౭, (బా-కిం౬౮ స్తూ (వ్యా-సం.3౨౬ ఇ₹7వి ) లిజంచు. భుజించు. రుచించు-కృళించు. సృజికి నిర్మితిని గుణంబు "లేదులా, (బాంకంఅగ సూ (వ్యాసం-కె-౨౬ | వి

(క ౯నూ ౯/౧-౨ వివ ) తతృమ ధాతు స్వరూప స్వభావములు ఫ్రిరం -చతొుర్ముఖుండు ప్రజలను సృజించె. అతండు విషయములను విసర్టించె. అగతికంబులగు భ్యాదుల కిందు. బియోగంబు "లేదు. బౌం (బాంగ్రిం౨౧ స్సూ (వ్యా-సం-3౫౧-౨.౨౬ 1711 విష “భూ సృ కృ లేకృంలోక స్టా లోచం- పచి_లపు” ఇత్య్యాదులగు భ్వాదులకు (సంస్కృత వ్యాకరణ ప్రసిద్ధ “భ్యాాదు" లన్ని భఫమింపరాదు, ఇందలి కృ సంస్కృత వ్యాకరణ పిసిద్ధ దశగణిలో “తన్వాదుల లోనిది గతి విరహితంబుల కిఖావుం బియోగంబు లేదు ' బి_పరా- అప_సష్‌._అను_అవ-నిన్‌ _నిక్‌ దుస్‌-.దుర్‌ వి_ఆబజ్‌ వి_అధి_అపి_అతి_సు ఉద్‌ అభి_పితి_సరి_ఉప్తని అను పొదులున్ను “ఊరీ పిభృతిశబ్దంబు లును, సాయో్య్పభృతులును, గతి సంజ్ఞాకంబులు, పాదు లిరువది౭ెం డును (గియారారాగమున “ఉపసర్షంబులు నాంబడును (గభవించు-సరిం చు_కరించు”. అనుకితిని బ9ియోగింపరాదని యర్థము. ఉదా హాభ వించు.. అవిర్భువించు. పిసరించు. సత్క_రించు భిన్మీకరించుం. సాయో తగ్రారించు. అతివేకించు..ఆలోచించు(ప్రపంచించు-ప్రలవీ౦ంచు. ఇత్యాదు లార్య పి'యోూగంబుల నెజుంగునద్ని ౧ వివ వ ఉప్పసశ్లేణ ఛాత్వర్థో బలాదన్యః ప్రతీయతే ప్రబ్షాక రాహార సంహార విహారి ఉపవోరవత్‌ అని కొంద టింద్సురు. మటి శొంద అుప్రసర్ష సంబంధము 'అేశ్రయ్‌. ఛాతొవు లనేకార్థకములనియు6 గి్ర్రియావాచిత్వమును. "'జల్పుటకై పిసిద్ధార్థము ఇెవ్పంబజుననియుం 'జెచ్చుదురు. "కియా వాచితం మాఖ్యానుం పిసిదారః పవిదర్శితః క! టీకశాా హై పక్‌ థ్‌ వదరిక ౨౨ వివ -సన్న్నంతాదులకు. దిజంత దూపములు 'తెల్లున లేం సన్నంతనామ: (చికీర్ణా)=చికీర్ణ చేయు నిచ్భం (చకీర్టుుజజేయు. నిచ్భ గలవాండుఇచికీర్దువు, యజన్త్ననామ ఒ జేగీయమానుండు = (జేగీయ యానప్మ ణిజన్త వం. (స్థాపయత్రి = “స్థావీంచుచున్నాండు, (ఆజ్ఞాప

860 (కి జాంంసూ ్సి లడంతాదులను తెల్గుక్రియలు యతి) అజ్ఞాపించుచున్నాండు” అనురీతిని శిజంతములకుం 'జెబ్లునం "బేర ఇకార్థకము లనుచు. దిజంతరూపములు గలవు. సన్నంళతాదుల కన్ననో తదర్థ బోధక ప్రత్యయములు తెల్లున లేవ్చ_సన్నంత..(చికీ ర్రతి=ఎచేయ నిచ్చించుచున్నాండు యజ _న్తవ-(జేగీయ లే ౬ మాటిమాటికి గానము ఇచేయుచున్నాండు వ రమౌనంబున లట్రగ, ౧౦. (ఛా-కి. ౨సూ) (వ్యా-సం.౨” ౭ విష ్సె నర్తమౌాన క్రియాన్ఫ త్తి యగు ధాత్వెవునక్రు లడ్వర్షక 0 బగుం- వర్తమానం బనలాాం బ్రారస్దా ఒప్తరిసమౌా ప్తంబు, అవజ కారబ్ధమై యిప్పటికి ముగియకుండునది. ఉచా :_రాముడు వచ్చుచున్నాండు, ౧ విన: సంసగ్భాతమున “వర్తమానే లట్‌” (3-౨-౧౨౫) (సిశెా-౨౧౫౧ స్తూ అను సూత్రము చొప్పున నేర్చడునట్లి “భవతి... లు పభ్యతే" మున్నగు లడూ)పములు పయిని వినగ్రించిన పా్రరజ్చా ఒపరి" ఠా సనమౌష్పి రూప వర్తమానమును 'డెల్సునుగాని యంతకన్న ముఖ్యము కాం దద్ధర్శాద్యర్థములను సయితము 'జెల్చును ఉదా ఒ భవతి=అగును-- అగ్నిమ౦డును, *విహగా డయ న్లే--పము లెగురును. ఇట్టి తద్దర్మాద్యర్థ చుపు స్టిక్‌ లి కారము సంస్క్చ్చతమున లేదు. భూత్రంబున లిటగు, ౧ స ల ట్రగు, ౧౧ (బా-కి-9). (న్యా-సం= ౨౯౭ విష ) భూతక్రియావృ త్తియగ్వ థాతున్రనకు లిడ్వర్షక౦బగు. భూతంబు నా ముందుండి యప్పటికి లేకుండునద్ర అప్పటి కనగా వాక్యపియోగ శాలమునక్‌ని యర్థము. ౧ వివ :'లట్‌ లిచ్‌_ల్బట్‌ *” మున్నగు *ల” కారములు కొన్ని సంస్క్య్భత వ్యాకరణ సిసిద్ధములగు సంబ్ఞలే శాని ముంచుక్‌ మోర్చును గలదు, పాణినీయము జీంటి భూత్రమున"అనద్యతన భూతముఎ_పరోతూ్‌

60. ((కి౧౨ ౧౩నూ ౧/౧౨ ౧/౧8 వివ ) భూక, ఖావ్వి రద్ధ ర్మాదులు విగ్ర నద్యతన భూతము” అను భేదములు గలవు కాని యట్టి విశేషములు సంస్క్య్భాత మహోక వ్యు పెమీతములె లపనబ్సటచేత ముగ్ధబోభాద్రి సంస్కృత వ్యాకరణములం'దే యువేమీతము లయ్యును, కావ్చన నిందు “లి ట్టనునది భూతమాత)ిముందే యుపయోగింపండెను ఇళ్లు ఫభావ్యర్థాదులందును గ౦హింపనగును,

ఛావిని లృట్టగు ౧౨ (బా-కి-ళ స్తూ (వ్యా-

సం _౨నా౭ విషు

భావి [కియావృ త్తియగు ధాతువ్చనకు లృడ్వర్ష కం బగును, భావి యసంగా నప్పటికిం బుట్టకుండున ది.

౧ వివ :_ల్బట్టనునదియు నంన్కృ్బుత వ్యాకరణ సంజ్ఞయే, భొతమందువలెనె భావియందును ననద్యతనాది భేదము లుసేక్షిత ములు, కేవల భావిమా.తమంబే యీ ల్బట్టు వాడంబ డెను.

తద్ధర్శాదులందు లాట్టగు,. ౧9. (బా (కాం

(వ్య్వా-న౦-౨౯-౭ వివ |

తద్ధర్శాది (కియావృ త్తియగు ధాతువ్చనకు లా డ్వన్శకం బగు, తస్బర్జ- తచ్చీల- సంభావనా- సం(పశ్న- సాతత్య- వర్తమాన

౧ వివ - లాట్టు-లూట్టు=లజి అనునవి పాణిసీయ సంజ్ఞాను నసరణమునం గల్చితములగు సంజ్ఞలు, తద్దర్శ్మాదుల కుదా -తద్ధర్థు= వాని వృష్తి-మొ,. కులాలుండు కుండలు వానును తచ్చీల=ఆవ స్తువు స్వభావము -జ్వలనజ్వాల లుప్పరం 'ెగయును, నంభావనజ= ఊహము -వాండచ్చటి కీపాటికిం జేరును. సంపశ్నము "నీవు చదు వుదునా! సాతత్య ము=ఎల్లస్పూడు నుండునది “పర్వతములు చలింప ముండును. ఈళ్వరుండు సర్వుంబున నుండును. వర్తమాన నేనిప్పుడు వచ్చెదను. నేనిప్పుడు వత్తును, మేన నిప్పుడు ఫపులకలు పొడ మెడును, ఆశీస్సు -నీకు మంగళం బగును సీకుం గీడంసన్‌ (ఇది శాపము)- మొ,

కిర్రు. (8-౧౫-౧౬ నూ ౧--౨/౧౩ వి ) శతనాదుల తప్పు అశీఠాదులు భూత్రంబునను లాట్టు గన్సట్టును అన నతః డిట్లనున్‌ =(ఇట్ల నె నని యర ము), వ ద్యర్థములం దే కాదు-"విందున్‌ =(వింటిని” (నభా-౨-ఆ-- ౧౨౬-౧౬౦)

౨ వివ .-వచ్చెదను" (ఎద) అను రీతివె వర్తమానార్థశముూ లనియు, చదువుదును” (దు) అను రీతి వె భావ్యర్థకములనియు6 ణే నాదులు చెప్పిరి. అది నరికాదు, (దూ.-వ్యా-కం-౧3౩౨౫.౧౩.౨౬ ఫుటలు విశిలేం్య్యదియుండనల నిమ్ముునిం శాయక విందును (అది ఈ ఆ-3౦). సద్దర్శు మార్ష్తంబు సలువు దయ్య (నభా-౧ ఆ-.౨౬) ఈబిలా ము. .-చొరుండు దిని.గ సప్పెద (ఆది ౮ ఆ 30).

ఆ నీ్‌శ్యాప నం(పార్థన విధులందు లూట్టగు ౧౦,

_(రాంక్రిం౬ స్తూ (వ్యా-సం-.౨౯-౭ వి)

ఆ శీరాదులందు భఛాతువ్రునకు లూడ్వర్మ కంబగు లూట్టును నదొ గల్చిత సంజ్ఞంయెః ఎడ్రుము-తన్‌) మొదలగునవి లూడాబేశములుం- (యూం-శ్రి-39 సూ), ఉదా -నీకు దీర్హాయు వయ్యెడువు సీకుం దీర్హా” యు వగుతన్‌, నీవు దీర్టైయు వగుము-సీ ఏపని చేయునది- మొ,

వ్యతిరేకంబున “లజ యగు, ౧౫ (బా-క్రి-౭

స్తూ (వ్యా-సం-౨౭ విష

వ్యరిేక పిశిష్ట కియావృ త్తియగు ఛాతువునకు *లజి” వర్ష కం- బగు. ఇదియుం గల్పితమె, పాణ్తిసియము కాదు. ఉదా *-వాండు- వండండు= మొ,

లకారంబునకు *డుజ్‌-రు, వూరు, ను-ము-క్ఞ్యాగుం

౧౬ (బాంక్రిం౮ స్తూ (వ్యా-సం-౨౯-౮ వీ,

లడాది లకారంబులం దొళ్కొ-క్క-టికి “డు” జెదు లాబేశం- బులగు, ఇందు దుది “కి కారంబు (పత్యాహారార్థంబు, (యాం- సంజ్ఞాంం సూంవివృతి)

((శ్రి-౧+-౨౦ నూ ౧|/-౨౦ వివ) ఫురుషబోధక (ప్రత్యయములం 269

అందు వపరుశ ఆెంజేసి (ప్రధమ మధ్య మాదత్త

మంబు లనంబడు., ౧6. (బా-(్రి-” సూ (వ్యా-స౦=

౨౯౮ విషు)

“డ్తుజ్‌-రు* (పథమ శ్రేరుషము. *వు-రు నుద్య్యమ ఫురువము, 'ను=ము ఉత్తమ ఫురువము,

వానిలో *రు-ములు బహువచనంబులు, పెటి లేక వచనంబులు, ౧౮, (బా-(్రి-ంర్ర. నామె యుష్మ

దస్థ దర్థంబు లందుం (బథమ మధ్య మోాత్తమంబు

లగు, ౧౯. (వాంగ్రి-ం%)

నామ మనంగా యుష్మ దస్థు ద్భిన్నము అస్థదర్థము కర్తగాం గల (క్రియ యుతత్తిమ ఫురుపును, యిుస్థుదర్ధము కర్తగాలగల (క్రియ మధ్య్వమపురుపము. తక్కిన యేది కర్తయైయున్నను (గియ (పధమి సపురుపషముం

అమహాదర్థంబునందు “డుజ్‌-రు*” లకు “దును

లగు, ఉన్నాను బంధంబుమిోంద “దివి యగు, ౨౦.

(బాం(్రి-౧౨ సూ, (వ్యా-సం-.౨౯-౯ వివ )

డు (వత్యాహారములోని “డుజ్‌-రు అను (పధమఫవురువ (పత్యయములు మహతథ్రార్హృశత్వమున నె నిల్చును. అమహాత్క-_ర్భ్భృ కత్వమున *డుజ్జు చోట “దు అనియు; “రు చోట వు) అనియు నిల్చును, ఉన్నానుబంధంబు మోంద డుజ్జు చోట *ది అనియు? “రి చోట వి" అనియు నిల్చును.

౧ వివ ?--వ (ప్రత్యయములకుం. బురువబోధక (ప్రత్యయము లని "పేరు తత్తత్పురువు బోధక నర్వనామశబ్దముల తుదివర్షములె మె (పత్యయములని యొజబుంగునది. ఉదా ?- వాండు-ండు-ి “వారు రు -అది-దిా” అవి=వి మొ, (పాచీనతమ కాలమున 'అది-అవి* అనునవి *అదు-అవు అను రూపముల$కో నుంజెడి వనందగును. -కాస వానిమూలమున *దు-వు (పత్యవుము లేర్చడి యుండునుం

364 (4--9౧--౨-౨ నూ ౧-౨/-౨౨ వివ) ఉఊన్నానుబంధ *చు శజ్టములు మధ్య వమోూత్తమ పఫురువములందు మహ దమవాత్ప్సశ్షములు రెంటనూ “నీవ్ర-మిోరు నేను-మేము” అనునవే నిల్చునుం ఉదంతంబునకు “లట్టు పరత్థిబగునపుడు “ఉన్ని అనునది యనుబంధ ముగును, ౨౨౧ (బాం(్రి౧౩

స్తూ (వ్యా-నం-.౨ ౯ వ్‌వ )

ఉదంతంబయిన ధాతువునకు *లట్టు) పరంబగునపుదు. ఉన్న” అను ఫబ్దం బను(పయు_కృంబగు.

౧ ఏవ :-ధాతువులెల్న సాధారణముగ *“ఉ దంతిములయియొ- యుండును. అంగలాదులస నాచ్చిక శబ్బములును “ఇంచు గాగమా- ముతోంగూడి ఉి దంతముల యగు (శ్రియా-౨ సూ, 'కాన్సున ఇల్ల ఛాతువులకును వ్వర్తమానమున ఉన్న” అను ననుబంధ మగునుం ఒక్క- “కలుగు ధాతువ్చన శాబేశంబగు “కల అనునది ((్రియా- ౧౦౯ స్తూ మా్యాాతము *ఉ దంతము కాదు. దానికి “ఉన్న” అను ననుబంధను రానేరదనుట కిందు *“ఉదంతంబునకు) అను దళమూ- చేర్చంబడినది.

౨ వివ ఉన్న” అనునది “ఉండిన” అను భూతార్థక విశే. ఇమునుండియె యేర్పడిన దనందగును అట్లయినను ఉన్ని అనునది వర్తమానార్థికముగా మహాకన్సలచే వాడంబడినది. దీనికి భూ తార్థ కత్వ మె మహాకవి ప్ర'రూగములలో "లేదు ఉదా :-వెలిగించుచున్న్న నృృపపూజ్యులు. (ఆది-ల” ఆ-_౨౮౬) గుణవంతులగుచున్న కొడుకులు గలవాండు (ఆదిం౮ అ-౩౫్బె, ఇసు = యగ దేశ్యరుండు, ,, = ఉన్న వాండు, (థాం అఆ-ం౧౬౦) 'ేంయు + రోహిణీయుక్తుండై శ శాంకుం తున్నువాండు (ఆది-౭ ఆ-.-౨౮_౨). మొ.

ఉన్న శబ్దంబు పరంబగునపుడు “దువర్షకం బగం

తిర (బా=క్రి=ం5 స్తూ (వ్యా-నం--౨౯-౯- విషు

ఉన్నానుబంధ మనక *ఉన్ని శబ్దం బనుటచేత (క్రియా ౫౬ సూ ఉన్న అను వర్తమానార్థక ప్రత్యయము పరమగునవుడును

((శ్రి౨3 నూ ౧/-౨8 వివ ) నన్నయక్రాలపు వర్తమానరూపను. లం లంక సీ *చు వరక మగునని విశదమగుచున్నది. ఉదా -పండుచున్న య న్న్నృము-వండుచున్నా6ండు= మొ

“డిప్‌ తరంబగు *డు కు పరం బగునవుడు *ఉన్ని

అనెడి యనుబంధంబునకు దీర్ధ్రంబగు. ౨౩. (ఛాం

కి?_ం౫) (వ్యా-సం-౨౯-౯. వివ

*డ్హుణ్ల్‌” చొందలగు ప్రత్యయము లన్నింటికిని *'డుఖ్‌ ” అనునది ప్రళ్యాహర సిద్ధమగు సంధ, అమహదర్థక ప9థమ పురువ ప్రత్యయ ములగ “దావి అనునవి దు-విల కాబేశములగుటం జేసి వానిని బృధ క్క-రింపవలసెను, పయిరీతిగల ప్రక్రియవే సీ కంది ల్యడూపము 'లేర్పడుచున్నవి, ప్రథమ "-వాండు వండుచున్నాండు = వారు వండు చున్నారు, అమహాదర్థ ;._అది వండుచున్నది - అవి వండుచున్నవి మహతీ :-ఆమె వండుచున్నది-వారు వండుచున్నా రుం (దూ-అచ్చి- ౬లా సూ, మధ్యమ :-నీవ్ర వండుచున్నా వు-మోరు వండుచున్నా రుం ఉత్తమ ;-నేను వండుచున్నాను-మేము వండుచున్నాము, ఈ యశర్వా చీన సమాపక క్రియా రూపములు విధేయ విశేషణ రూపములుగ గొంత మాప్పుతో నన్నయ తిక్కనలు వాడుదురు.

౧ వివ ,-వెని నాధించిన రూపములలో “చేయుచున్న వాం డను-చేయుచున్న వారము” మున్నగు నన్న యకాలవు రూపములలోని “డికార *ర కారములు లోపించిన యర్యాచీన రూపములె వేయు చున్నాను మొదలగునవి. ఇవి ప్రొచీన మహాకవి సమ్ముతములనికాని చింతామణి సాధ్యములనికాని భఛ9వింపరాదు. (దచూ-నమా-౮౩ సూ నన్నయ కాలరూపములు- ప్రధ *ఒ-వాండు చేయుచున్న వాండు- వారు చేయుచున్న వారు - అది చేయుచున్నది - అవి చేయుచున్నవి, మధ్యమఫురు *-సీవు చేయుచున్న వాండవు-మిోరు వేయుచున్న వారరుం ఉత్తమ :-నేను చేయుచున్న వాండను - మేము చేయుచున్న వారము. నన్నయ కాలమున నివే నవమూపక కియారూపములును విభేయ

కి66 ((8--౨ర-౨౬ నూ ౧-౨/౨౩ వి.) తిక్క నాదుల కాలపు వర్తమానరూపములు నిశేవమణ రూపములును - తిక్కనాదులకాలమున6ం బయి పాచీనరూప ములె కాక తచ్చబ్ల “వ'ికారలోపము గలవియు నుంజెడివి. పథ ?- వాండు చేయుచున్నాండు-వారు చేయుచున్నారు-అది చేయుచున్నది- అవి చేయుచున్నవి మధ్యమ "-నీవు చేయుచున్నా6డవు-మోరు చేయు చున్నారు. ఉత్తమ ==_నేను చేయుచున్నా6ండను _ మేము చేయుచున్న ా రము* రంగనాథ రామాయణమున. బై యర్వాచీనరూపములుండుట 'చాని వ్యావహారిక భాపోపయోగపరత్వమును నెల్ల డించును, అట్టివి ప్రాచీన మహాకావ్యములలో లేవు,

౨౨ ఏివ ;.-పయి రూపముల కెల్ల వ్య స్తరూపములును గలవు; వేయుచున్‌ + ఉన్నవాండను = వేయుచు నున్నవాండను చేయుచుక్‌, ఉన్నా -డను=చేయుచు నువాషండను=చేయుచున్నాండను చేయుచున్‌ +, ఉన్నాను=చేయుచు నున్నాను=చేయుచున్నాను. మొ. (చూ-సంధి- న! స్తూ

లిశ్హాట్టుల డుజ్జునకు “ఎను-ను వర్ష్మంబు లగు, ౩౨ర్మో

(బాంక్రినం౬ సూ (వ్యానం-300. విష),

లిడా చేశంబగు డుజ్హునకు “ఎను” అనునదియు లాడాబేశం బగు డుజ్జునకు న్స అనునదియు నాబేశంబు లగును,

భూతంబునం దిగాగమం బగు, ౨౫. (చా-క్రి-౧బ) (న్యా-సం-300 వివ భూతార్థ వృత్తియగు ఛాతున్చనకు “ఇిగాగమం బగుం లిట్టు వుక్ణు పరంబగునపుడు “తి వర్షకం బగుం ౨౯ (బా-క్రి-౧గ్ఫా (వ్యా-సం-300 వివ). “ఇకారంబుమింది. కుంనువు” క్రియా విభక్తులి, =. (తత్సం లకు స్తూ ఆను సూత్ర)మునే “రుణ "నకు “జ్తిత్తుం2ు, ప్రధమ =వం "'జను-వండిరిం మధ్యమ -వండిలివి-వండితిరి. ఉత్తమ ==నండితిని=వం చీతివి వడినయన్నము-వండిన౯- మొ,

శ్రి-౧-౩/౨౬ వివ ) భూతవిశేషములు నన్నయ తిక్క. నాదికాలముల రూపము లుల్టీగ్రి

౧ వివ వ-యకారము తుదినినల కొన్ని ధాతువుల పథమ ఫవురుమైశవచనమున *ఎను” అను చానిచో *అను” అనునది బహుళ ముగా నిల్చుట కవిప్ర యోగదృష్టు మగుచున్నది. (చూం-వ్యా-సం- 300 విమ, ౧౩౬౨ ఫుట), చ-ళ యలె నిజళశ క్షి నాయనుచు నా పసకుకా (ఆము- ౫ ఆ-౧క9్సు. శా-అయ్యో నీసుతు గ్రద్ద తన్ను కొనిపోయన్‌ (వేంకట-పంచ-౧ ఆ) మొ.

_౨ నివ "_భవివ్యత్సామోాప్యము మొదలగు కొన్నియెడల భూ తార్థక్రియలు ప్రియోగింసంబడుట గలదు, ఉదా :- తా వచ్చె సుదర్శనాయుధుండు. (భాగ-౧౦ సగాం-పాఢ-కియాం-2) మూనవ పతి నన్నెక్టడి దానవు నీ వనియెనేని (ఏంరా-ంం అ-గ్ర) అదియేల యవగుణ మయ్యె౯ా (ఆను-౨ ఆ-_౨౧౬) (దూ-వ్యా-సం-౧౩౬క పుట ఇచట అగున్‌” అని ప్రుయోూగింపనగును. నిన్నె ద్రి గణవీరి 1! నెమ్మికోడ డానిన చేయుట ధర్మువు (ఆది-౮ ఆ-ర3).

9 వివ;-భొతకాలిక విభేయ విశేవణరూసములందు. (బాచీ నార్యాచీనాధునాతన రూపముల భేదములు మిక్కి-బిగం గన్నట్టుచు న్నవి. (చూ-సనమా-౮౩ సూ) నన్నయకాలమున -చేసినవాండను- చేసిననారము, తిక్కన కాలమునం బై నన్నయరూపమనులును తచ్చృబ్ద వకారలోప రూపములును గలవు, చేసినవాండనుణచేసినాండను చేసిన వారము == చేసినారము ధూర్జటినాంటికి *=వేసిననాండను = చేసినాం డను=చేసినాను. చేసినవారము=చేసి నార ముూవేసినాము ఇట్లు వకార లోప రూపములె కాక *డశార-రకారిలోప చూపములును బయ'ల్వె డలినవి, ఆధునిక మధ్యమ:-చేసినావు-(బహు.-చేసినారు). పథము ; వేసినాండు-చేసినారు. ఈ ప్రధమ ఫురుషరూపములు తిక్క-నాది నమ ్త తములె, అమహత్త్యమందును (అదిచేసినది = అవి చేసినవి.) భేదము లేదు నర్వసమతములు “చేసినాను-చేసినాము-చేసినాప) అనునవి (సాచీనన మ్మృతములు శాచ్చు, (ఒక్క. రంగనాధ రామాయణము తప్ప్ర

568 (౨౯౨౯ సూం ౧ /-౨|్‌ వివ ) భవిష్య్యద్రూపములు ప్రయోగ-జఒనరించినాను (కాళ-3 ఆ-౨౧9) (ఇట్టివి ధూర్జటి సమ్మ. తములు,) చెజుం బెట్టినావు (రంగ-రా-యాని-302 వుట) (చూం-వ్యా- సం--౨౯౯ వివ ౧౩౫౬వుట). ఇవి సమాపకక్రియలవ లెం జూపట్టును- వర్తమాన భూతార్థములం బె విధేయవిశేపుణములం దిట్ట భేదము గల్లెను, భవివ్యద్వి ధేయ విశేవణములం దిట్లు “చేయంగలానవు=-చేయ౯ గలాము = చేయంగలాను ' అను రూపములను మహోాకవు లెవ్వరును బ్ర)యోగింప లేదు. కలజ్యనుబధంబు లృట్టు పరంబగునవు డగు, ౨౬, (బా-కి-ంగ (వ్యా-సం-30౧ విమ లృట్టు పరంబగునపు డనంగా భావిని ఛాతున్సనకు *“కలజి అనునది యనుబంధంటగు జీత్తు పరంబగునపు డుత్యంబున కత్యంబగు ఒం్యా (బా-క్రియా-౨౦) (వ్యా-స౦-30౧ వి) జీత్తు పరంబగునవుడు ధాతువు నుత్య్వంబున కత్వంబగు, 6కలజీ_పడుజులు పరంబగునపుడు నుగాగమం బగు ౨ (బా-క్రి...౨౧) (వ్యా-సం-30౧ వి) (దుతకార్యుంబు- పధమ. వండంగలండు- వండంగలరు= వండం6 గలదు-వండంగలవు మధ్యమ "-వండలగలవు-వండంగలరు-ఉ త్తమ వండంగలను-వండలయగలము., ఈ భావ్యర్థమం దును (ఇాన్‌ -కన్‌) శబ్ద ము లను(పయు కృములగును. (కియా ౧౧౧౯ స్రూ వండళగాంగలము- వండంగలోలముం ౧ వివ " పయి నుదాహరించిన రూపములలోం గొన్ని య ర్వాచీనములు (ఫపాచీన నమ్ముతములు కావు, నమాపక[కియలును విధేయవిశేషణములు నని నన్నయ కాలమున *“వండంగలవాండను, వండంగలవారము- వండంగలవాండవ్ర-వండంగలవారరు. వండంగల వాండు-వండంగలవాకు” అనురీతిని దచ్చబ్ద ఈవి కార ఖఘుటితరూప ములె యుండెడివి (దూ-నమా-౮3౩ సూ, తిక్కన నాండు పయి

[47] (శ్రింం నూ ౧౧౨ /-౨౯ వివ) కలుగు భాతువు లా(్రూపములు ల్రిగ్రర రూపములె కాక *వి కార లోపరూపములును-(వండణగలవాండను- వండలగలాండను వండంగలవారము=వండంగలారము., వండంగలవా6 డు=వండంగలాండు మొదలగు గూజములుు బయ ల్వెడలినవి 7ల్వం గలారు (భీవ్మ-౨ ఆ-౧౧). (పాపింపంగలారు. (ఆను-3 ఆ..౭0 ప) ఎళ్టా. పెగడ, కవండంగలండు-వండలలరు అనురీతిని (బ్రభమఫురువ మునందు. (బయోగించెను వేయంగలరు కలికాల్వమునన్‌ (ఆర రి ఆ-.౨౯-౩) అమహవాత్త్వమున నెల్లరును వండంగలదు-వండంగలవన్రు ” అనుర్‌తి వానినె వాడిరి. ఉ€ఇంక *'వండంగలను-వండంగలము-వండం గలవ్ఫ” అను నివి (పాచీనకావ్యములం బెంతమా[తమును లేవు. (దూ-వ్యా-సం-30౧ విమ ౧౩౬౯ ఫుట ) ఇవి శేవలము నాధునిళ కూపములు అర్వాచీనమహోకవి (ప్రయోగస మ్ముతములును గావు

౨ ఏవ +. కలవాండు = కలండు కలవారు=కలరు” అను (పాప్యర్థక కలుగు ధాతురూపములను నన్నయయీ వాంజెను, కాని యట్టివి భవిమ్యదర్థకరూవములలో నెంతమా(తను (పాచీనులు వాడలేదు. మగటిమి ఇగలండనియెడు న మ్మిగం జూచుచు నుండు వివము (మింగిన యేనిన్‌ (ఉద్యో ౧ఆ 3౧౫) సీవచ్చటం గలవొ లేవొ నిక్కము చెపువూ (విరా-ళ ఆ ౨౧౧) అనురీతిని “కలని మున్నగునవ్‌ ఆ _స్యర్థకములును వ్య స్తముగాం దికా-నాదులచేం వాడం బడెను గాని భావ్యర్థ కరూపములలో. * కలను.కలముఎకలన్ల) అను రూపముల వాడుక యెంతమాథ్రము బేదు

లాట్టు రు పరంబగునపుడు దుగాగమంబగు, 30.

(బౌంకి-.౨౨ సూ (వ్యా-సం-50౨ వివ )

వట ప్రధమ -వండును. నంచెదును...వం జెడిని. (క... ౩5 సూ)_ వండు = మధ్యమ:-వండుదునవ్చువండుదురు, తమ 1_వంకదును_వం,

దుము లాబ్తర్థంబులు న్‌్‌ ౧౩ నూత్రము ౧ వివృతిలో డా రింపంబడెను, కృష్ణు (పత్యాహారము.=(పధమ పుర్నుషెక వచనేతరములైన తిజ్‌ (వ్రత్యయవపీలు, లా

ఓ70(8-3౧-3-౨ సూ ౧--౨/౩౧ ౧/౩౨ వివ) లా్షూపములు-మధ్యమ వు లోపము లాట్టు రుష్టు పరంబగునపుడు “ఎది గాగవముంబును,

(బధమ ను” వరకంబు (చూంక్రీయా ౨౦౮ సూ) పరం

బగునపుడు '*ఎడుక్‌_ఐడిక్‌” అను నాగమంబులును

మహూుళంబుగానగు, 5౧. (బాండ్రా౨౩ స్తూ (వ్యా- సం-30-౨ పవ)

పొధమ య వండును_వండెడును.వంచెడిన్సి- (క్రి. ౨౯ స్తూ (బ్రా వంజెదరు మధ్యమ -వంజెదన్చనంచెదరు, ఉ త్తమ"-వండెద్రను._వం వెదము, ఎడుగాడిక్కు.లు జీవల వ _రృమానార్థక్రము లను సూరి యాశీయము సరి కాదు (మాం-వ్యా-సం-౧౩౭_౨_౧౩౭౭.పుటలుు ఇతరకాలములందును వాడంబడును,

౧ వివ _ల్యాస్టా విభేయపవిెేపషణహాపములు _ పిధవు_వ౦డు వాడు = వందెడువాండు = వండెడినాండు (చూం_కార్న 3 స్తూ (యూం(కియాం=౫౫ సూ, వండువారు = వంతెడువారు _ వంజెడివారుం మధ్యమ -_వండువాండను = వండేడువాండవు=వంజెడ్రి వాడవు వండువా రరుువండువారు. మొ,

౨ వివ -లాడర్థక్ష రూప ప్రయోగములు వ్యా-సం_౧౩౭౫ ము ౧౨౭౮ వుటలలో. జూడందగును. ఇందు లొట్ట భూ తార్థ్యప్రయోగము లును గలవు (యూాజ్యక్రియా ౧౩సూం౧ నివ

లిడ్హాధుల వక్షారంబునక్షు లోపంబు విభావ నగు, 3౨. (బాంక్రీ.౨౮ సూ) (వ్యా_సం_303-303 ] వివ)

నండితి _ వండితివి వండుము_నండుదున్స_వంజెదు = వండెదనవు. (వండు,ఎద+(వలోప ఉఎ=వండెదు )

౧ నివ .__*చనునె.(అను |పయు క్ర “కాను) దొరభొనునెఉండు నౌ. అను రూపములకు వర్ణలోపముబేక “చన్నె-దొరకొన్నె-ఉన్నా? అను రూపాంతరములు గలవు, (చూ-వ్యా-సం-౧౩౮ర పుట (చూం సంధి ౨ం స్యూ. మునీంద్ర సీకుం జ న్నే,..(ఆదిా=౮ా ఆ ౧౭౯). పుట్టక యున్నే (శా ౧ ఆం(వొఢ-(క్రియాఎ.౨ సూ,

((8=33 నూ -౨/3-లి ౧/౩3 విన) లిశ్రాట్టుల (ఛథమ ఫుకుష బహువచనము లి] శ స ర

౨ వివ ;_ఉండు ధాతువున కట్టి వర్షలోపర్తూపములు స్థలాంత ములందును గలవు. ఉదా ._ఉండునది-టన్నది. న్హీదుర్షనయోధవరుల కడనుండకున్నది (ఆది ౩9 ఆ ౨౨౦౬) నమ్మా స్టోదగనివారి నమ్ముకయున్న ది, (శాంతి 9 ఆ ౨౩౯) ఉండునేనిన్‌=ఉన్నే నిన్‌, నడచుచున్నేని (శాంతి 3 అ 7౭౫) రహాస్యంబుగాక యున్నేని (ఆనుంర ఆ ర౨ి ఉన్నన్‌= -ఉండినస్‌. వర్షము లేక యున్నన్‌ (ఉద్యో-3 అఆ ౮్రి

తిర్యర్దడంబులు వాచ్యంబు లగునపుడు లిడ్డాట్టైల

పిధమ పురుష బహునచనమున కేకవచనం బగు, 99,

(బాంకిం౨౫ స్తూ (వ్యా-సం-30_౨ విష ౧౩౭౯ా

పుట)

చిలుక్షల్లు పలికెను చిలుకలు పలుకును, చిలుకలు పలికేడును. చిలుకలు వలిశెడిని మేఘములు గర్జిల్లైను, మేఘములు గర్జిల్లును, మేఘ ములు గర్జిల్లెడును మేఘములు గగర్టిల్లెడిని,

౧ ఏవ _క్క కులము గలవాడు శార్యము గలవాండును నధిక సేన గలవాండును భూ తలమున రాజను నామము విలసిల్లంగం దాల్చు , (అది.౬ అ-కబ్స. ఇట్టి తిర్యస్ద దేతర కర్త స్థలములందుం బిత్యేకాన్వయమును జేసి సమర్థించుకొననిగును. న్లో పాళ్ళా జన్యం వృామీశేశో -జీవద త్తం ధనంజయః _. ,దధౌస్మ - (మహోభాం _ భీష్మ

రప లా స అధ చద పర్వ_భగవ ౧ అధ్యా ఇట్టి పి త్యేకాన్వయస్థలములు సంస్కళ్చతేము నందు సుపిస్పిద్ధములు శ్వా ప్పనివ్రాండును సత్యము చె ప్పనివా౬ డును ఘోర నరక్రపంకమునం బడుకాో (ఆది.౧ ఆ ౧౩బి* ననన వయ ఖ్‌ క్ర భారతపద్యము నుదావారించి తిలింగలతేణ చేవకర అనీ “మహద్చహాకర్హ్ర క్రియకు. నేకవచనంబు విభాషనగు? (పొఢ_ (క్రియ ౬ స్తూ అని నూత్తించుట సరికాదు, ముద్రణ సంస్క ర్తలు అబన "వె స్పనినాండును పత్యము చె ప్పనినాండును ఘోరనరక* అని సవ ర౬ంచుటయు సరిశాదు.

ఓ79 (కా35ర-3౫ సూ “లూట్టు, రూపములు లూట్టు ప్రధమ 6డ్చుజ్‌ _భు” లకు “ఎడ్రుము_తన్‌ * అను వర్ణకము లాశీశ్మాపార్థములం. దగును, 3ఈ (వాంక్స్రి- ౨%) (వ్యా-సం-306-30౪ీ || విషు, ఉచా'-పెక్కు- తునియ లయ్యెడుమ (సౌ 'క_౨ ఆ ౧_౨౮) (ఎడుమ్మ అధర ఆ ద్‌ బ్‌ కళ్ళ, పిసన్నుండయ్యెడువు (శాంత్తిర ఆ _౨_౨౨). నె. నీబుద్ధి ధరై ని కనిష్ట గావుతను (అను=-౫ ఆకర ౨) చేయుతన్‌ (నాఘ.౧ ఆ ఆం (శళాంఆ౧ *“ఈవ్చుకన్‌ .పోొవ్చత౯ *” అభునవి నిరాధారములు “ఇచ్చు తన్‌_పోచుతన్‌” అనునవి సుకబ్దములు, ఃన్పీ వూన్కి బుగ్గిగాను" (నీలో ౩ ఆ అనునది బుగ్గి “గాతను” అనుడాని సంటేపరూప మేమో?, వాసుకి వవాకు6 బగోసన్ను. డయ్యెడాున్‌ (ఆది ౧ ఆ_౧౦౬) అనుకీతివ లాబ్టు యొకగరా ప్రధమ పుర్చుషైక వచనరూపములని యెజుంగననును ఇ ఇ లూణ్మధ్యమ “వు-రు” లచో విధి హ్రృభృత్యర్థ వేమ ములందు దుఊతపూర్వశమగు అద్రి శబ్దము. నిల్చును. 3౫ (బా-ళి౨ర (వ్యా-సం=3056-305 1 వి, విధి ఇచ్చునది ధనము పాతు9నకు (ఆది_౩ ఆ ౨౦౮) పార్ధ నము "ఎకో, ద్యప్టారవతినుండియును నిట యారసని యుండునది దానవాం తజ *=(సభా-౨ ఆ ౮.౨)- కం ఇమ్మునినరునక్రు నన్ను" వి యమ్ము న నిచ్చునది (ఆర=.౨ ఆ_౩౩ి (వధున్చు తండిిత్రో ననెడి వాక్యమిదిం) కానాలాదిననాననినాలానోొోనననానునముననదాననెకనమునకనుననున్తను నానన ననా నా నానా భళా నినానననానానినా = సూరి 'లూట్లు ఢుకఖునకు ఎడా-తి వరకంబులు ద్రుతాం లు ఖా గ తంబులగు (వా_కి౬ నూ అని యిట్లు “ఎకు” వర్షకమును. విధిం చుట యవిమర్శమూల కము పొచీన తాళపతిగ్యంధములందును నాతీ శాదులందు *ఎడువు” కానవచ్చుచున్నది *డుము కాత 'కావుతాద్యాః లి. అని యధర్వణుడును వచించెను. (వ్యా-సం-5ంక విషు, ఈఎడ్తుత” ల దఊతంబున కచ్చు పరంబగునపుడు మకారంబగు” (బౌ జ్రి౨౮0 అను మకారవిధి (నూరిగారిద్సి నిరాథారము

((శ్రి0౬ఎ92 సూ ౧/౩౭ వివ) ముజ్ఞు కూపములు-ఉభయక_ర్భృక(పార్థనము ర్‌79ి వమజణకుండునది (ఆది..౨ ఆ ౧౮౧) (హిత ముపబేశతించు నపషృటి వాక న్‌ మిది మజచునది (సభౌ=౨ ఆ ౨౬౫, (ధృత శాష్ట్రాండు తనపుత్తు9ల దుండగముల మజున్రమని ధర్మజునితోం బల్క్‌-నవాక్యము) “డొండునది అన్నదాని రూపాంతరము “ఉన్నది (చూ-క్రియాంక.9 సూ._౨ వివ ))

లూణ్మధ్యమ “వ్పుక్రి లకు ముడుజ్జు లస ౨౬

(దాంక్రిం౨న్రా (వ్యా-సం-30౫ [విష ్స

ఆశీస్సు నీవు దీర్దూయువ వగుము_ మిరుం-దీర్థాయుల రగుండు, శాపము _రావ్‌సుండ వగుము, రాక్షసుల రగుండు సంప్యొర్థనమం జా నన్ను రత్సీీంపుము నన్ను రత్నీంపుండు, విధి _నా వెప్పినపని చేయుము. నా చెప్పినపని చేయుండు, తందలి *ము వర్షకమునకు లోపము. పాత కము-రమీంపుము.౦థీంపు (మాంసంధి-5 ౪-రం సూ ఇందముజ ఇంది=(ఇదిగో పుచ్చిఖామ్ము) సూ-రాజనిసుంటున్చ ద్‌ని నవ్యయమ నెను ఇంది ధాతురూపమనుట. యు కమని శతోంచును,

ఉభయ ప్రార్థనంబున లూట్టునకు దుగాగమంబును

ఇ దాని యుత్తుంబున కత్వంబు నగు 52, (బా-కిం

30 సూ (వ్యా-సం-30౬ 30౬ 1 విషు,

మనము వండుదము * ఇత్తరుణిం బరిగ%ిహి౦తము (ఆది=? ఆ ౨౧౫౦. చలుపుదమిో నిడాను దివసంబులు (ఆది_ం- అ౨5.9).

౧ వివ -_క్రియా-౯౮ సూతిము వొప్పునం పర్రిగిహింతము, మున్నగు చోటులందు తికారము వచ్చెనని యెజుంగునది. ఉభయ క్ర్షృకత లిక్రారము లన్నిటియందును గలదు ఉదా ._మనము వేయు చున్నాము. మొ, లాట్టు దుక్కునకు దీనితో నెక్కుడు సంబంధము గన్సట్టును, మనము చేయుదుము._మనము వేయుదమ్ము మొ కత్రర్రుణీ

ఇ సూరి ఉభయ పారిర్థనంబున దుగాగముంబున కత్వం బన్వన (బా-క్రి-30) అని సూతొంచెను ఈతండు పార్థ నార్థంబున “దుక్కును విధ్ధింప లేదు, పా్రర్థనార్థ కము లూక్పై కాని లాల్టు కాదుగదా,

ప్రత్త (క సూ -౨-3/32 వివ) మువర్షక ద్వైవిధ్యము _చూతండు- మొ, మనకీ శాప లేకుంటినచో మనమిా సమయమున భోగసక్తులమె యు౦డూ దుము” అనువచో *యుండుదము” అని నిల్చ్బరాదు.

౨ వివ “_“పోన్చదుము_పోదుము_పోదము_పోవుదము” మున్నగు వానిలోని మూ ప్రత్యయ ముత్తమ పురుశు బహువచన సంబంధి. “పొమ్ము._పొదము-పదము” మున్నగువానిలోని మూ ప్రత్యయము: మధ్యమ పురుపైక వచన సంబంధి_ఈ మధ్యమ పురుషరూనసములందును. వచనద్వయమునందును 6ద్రు+క్క్క-ను “అొత్త్వమును “పోని ధాతువ్రునకు వెలయుచున్నవి మజికొన్ని యాచ్చిక ధాతునులకును బహాత్వమున నివి మహాకపి పి'రరంాగదృష్ట్రము లగుచున్నవి ఈ దిశ్రార మహిమ చేత మధ్యవు పురుష పాొర్థిన క్స్పియలయందును నస్థ్హదర్థ సాహిత్యము వెలయుచున్నది. నీవు పాదము-మిారు పొదండు అశువ్య్యానుుడి నీను. వళ్ళుము.మిోరు వెళ్ళుందు_నేనును నచ్చెదను. (లేదా మేమును వచ్చె దము” అను నర్ధ విశవము భాసిల్లుచున్నది ' పోవుము._వొమ్ము అను వాని గట్టి యర విశేషభానము లేదు * ఇట్లు పోన్చ భాతువునకే కాక వదకు మున్న్థణవానికిని బహాత్వమున నిట్టి రూపములు పియోగదృష్ట ము లగుచున్నవి ఉదా .._వెదకుదండు_చూూతండు. మొ (యా జూ న్యా న సం = ౩30౬ విష, ౧౪ంళి పుట (చూ-కియా-_౧౦౨ సూ)

3 వివ .__ఈ క్రొంది లడిరరూప్వ్వ్పులు వెనుకటి సూతిములచేత నె సిద్ధించినను నచట నుడాహర్రింపలేదు, లశ్రారముల వరుస చొప్పున నిట నుదాహర్రింప్రబడుచున్న వి, క్సియా ౨౨౮ సూ(త్రను చొప్పున “అిత్వముం

• సూరి యిజ్రై విశేమమును జూచికానక కపోన్చనకు దుజ్ముత్తులు ముద్డుం బరంబగవపుడు *వు” లోపంబుం *బొద_పదిలును విభాష నగు౯ (బా-కిలళా *పొము సాపొదము” అని కలగాయ వులగముగా నుదావూా రించెను, ఇతర భాతున్రల బహుత్వమున నిట్టి రూపములు గలవని యీ- తండుగాని ప్రొథ వా్థక ర్తగాని మాచికొనలేదు,

౯ (క-3=5౧ ననూ) వ్యతి రేకరూపములు_వ్యతి లేకరూపములు (పార్థ నార్థకములగ టల్రిర్ర పిధమ _వండండు_వండరు వండదు_వండవు, మధ్యమ -_వండవు_వం జరు ఉత్తమ ==వండను-వండము మధ్యమ ము డుబ్జులు ముజ్జు నాయిడుం 3౮ (బాం క్రి.3౧) (వ్యా-సం_302-302 | వివ న్యతిలేకంబున ముజ్జు పరఠ౦ంగునపుడు. కుజీ యగు,

3౯ (బా-కొ-3౨) (న్యా-సం-302-30౭ 1 విం

నీశ్ర వండకుము _ మోరు వండకుండు,

౧ విన .__ మజవకుము” అను దానికి బడులుగా *మతాకుము అసియుం గవులు ప్రయోగించిరి, చ అనుపమ సత్య విస్ఫురణ నాడిన మాట మజౌొకుమన్న (ఉద్యో-౮ ఆ.౭౦ పు

సంపార్థనంబున ముజ్జునకు 6అ_ఆ_ల్త_ళు = అయ్య- అన్నఅమ్మ?” మున్నగునవి నిభాద ననుప్రయు కము

లగు, రం, (బా-క్క3క) (నవ్యా-సం_90౮=30౮ 1 విం

రటీంపుము (ఆది_౨ అ_౧౭, ఇవెప్పుమూ (ఆది అ_౧క౫), ఇెప్పుమో (ఆది=౮ ఆ_౧౧౦) చెప్పుకుమయ్య (అరఎ9 ఆ._౩౭2). విను చుయ్య శమధనాగ)ణి (హరినలో__౨ ఆ-9౬) “వినుమయసి (నల -పరార్థమ్యు “వినుము+-అయ్యశమధనాగంణి (హరిశ్చంద)పరార్థము),

వ్యతి లేళార్థ వే కొొయలవిరాండ ఎ-ప_ఒ_ఓ_అయ్యం_ అన్న_అమ్మ* మున్నగునవి నిల్చుటచే నవి పార్ధ నాద్యర్థ

కము లగును, ౪౧, (బాలలో లేద్య (వ్యా-సం-30౮=

30౮1 విష

'వేచినయది నన్ను! బంప్రవే ద్యారకళకున్‌ (అశ్వ-9౩ ఆ-3 ప్ర “(యతిస్థంము) రావే యాక్వర కావవే వరద భగ ఏపో వన్న క్ర

= = ఇ +అన్న =పోవన్న = పొమ్ము

876 (కి-ళ-౨-౪కె నూ ౧-_౨/ఈ౨ వివ) ఎవల ఆఅయోగము *ఎ_విల యోగమున వ్యతినేక పార్థ నాద్యర్థక ము

వర్షక “ము౨ంకారమునకు *న'ఇ్లారాబేశ మగును, 9 ఈ౨

(బా-కి-5ళ) (వ్యా-సం-30౮=50౮ 1 విష

ఉదా _వినకుము+ఏవెవినకువే, అడ్డపడకువే (శాంతిి3 ఆ ౨౯౭) ఇందకుముషపఏ=జఒందరకు వే (ఉ-హరి-౫ ఆ_౮బి మదింపకువే (కళా.౩ ఆ-౧౯ా ౫,

౧ విన :._నామములును గొియలును య ధాపియోగముగ “అద్రాదులితోం(ాడి యర్ధివి శేషముల చ్చుముండును, ఉదా _నేనొక 'చొహ్మాణుండనే (దోణ-౫ ఆ-౩౨పు వీ 'గవ్యరయ్య దు)పదమహళ* రాజులె (ఆది=౬- ఆ-౯౦). నీక్ర చదివెదవా. ? నీవు వాాహ్మాణుండవా శి మొ అదాదులు --నూడు క్రియా రం సూ_పివ)

౨ వివ *-అయ్య్యాదు లేక వచనాంతంబులయ్యు బహూువచనాంత ములనింద సైతము నిల్చును ఉదా -వెపుడయ్య (ఆది-౭2 ఆ..౨౦బ) శరాచి వత్తమమ్మ సుదకులార (భాగ-౧ంంపూ భా (పొఢ - శబ్ద 5 ళీ స్రూ,

చూచు ధాతు (పార్థనాద్యర్థక సంవేనరూపములగు చుమ్ము-చుముూ(మాడుము) చుండు-చుండు * (మూ డుండుు అనునవి ఎదాద్యను ప్రియోగమున '"వదూవె_ చుమై(చూడవె మూరె=(యాడర్య అను రూపముల ది యధాప్రరూూగముగ నామములమిోందను గ్రియ ఎదాద్రు లనుప్రియు _ర్హమగునపు దేకత్యమున “వ్రుజి యు బహూత్వమున “క్చ్రజొయు నిత్యముగా నగునని సూత్కంచి వినచ్లే-విన*ే-పవినకువే_విన కరే? అని యుదాహరించెను ఈ పక్షమున వినుమయ్య శమధనాగ)శి (వారిశ్చందినలో.__౨ ఆ-_3ఇ) మున్నగుచోట్ల *ముబ్జు" నిల్వనేరదు ఎదాదులలో నూరి “అయ్యం-లఅిమ్మ” అనువనానిని బరించెను *వినకుర్‌ొ మున్నగు బహువచన పొయోగములు కవిపియోగములందు లేవు

(4 (1క్రిరకిరరంళ౫ సూ చూవేచూగ్పరార.రారా. మొ, ప్‌ లమిందను నిల్చి యర్థవి' శేషబోధకము లగును ౪౩ (బాలలో లేదు (వ్యా-సం-30౮ 11 విష) వచ్చెం జూవె.వచ్చెం జూశరావాండునూ నె వాండు సువ్వె.

(గసడదవా బేళశము_బూ-సంధి-౧రో స్రూ, ఇట్టి *'చూవొ మున్నప

చోటులు శప్ప మటెచ్చటను ప్రార్ధనాద్యర్థ మధ్యమపురుషము పై

ఎఏ_లు నిల్చుటలేదు మూడుమే _- మున్నగు రూపములు లేవని

"ఆాత్పర్యము

వచ్చు ధాతు (ప్రార్ధనాద్యర్థ క సంశ్నేపములగు' రా= ర-రారా-రార=(రమ్ము) * అను శబ్దములు యథా(ప యోగముగ నామములపయిని గ్రియల పైని నిల్చి యర్థ

వి శేషదో్యోతకము లగు లర, (బాల లేదు (వ్యా-సం-

30౮ 111 వివ).

వమిరకర్ష (దోంణం-ళీ ఆ-_.౨౮౮). శాదురోరి (గాదుర+ఓరి (భాన్యజయు, బళిరా (కళాం ఆఅ). వరా తమ్ముడం (దాండుఎ3 ఆ-9), (వమి-రా=వీరా) కానీరా (తారాం-9 అంక వుట) కర్రు ఓ్‌రా (హెను+ర) (కొను+రా).

౧ వివ ;_కోళకారులు “రా _-ర” అనునవి యవ్యయము లనిరి, ఈ ీరా-ర” అనునవి పరమగునపుడు వూర్వస్థిత మధ్యమ వురువముయొక్క *ఉఊకారము *“అికారమగు నందురు ఉదా?

• చేయరా = (చేయుముర) పాలింపరా (పాలింపుముర) ఉ. * వలర యి చలం బుడిగి యేలర (వలర=వలునమురు” అని యుదావారిం తురు, ఇట్టి చోటుల నెల్ల బూర్వపదము 6 తుమున్నా ”ద్యర్థక మనుట "లెస్స ఉదా ఏ-(వలన్‌ +రజ(రమ్ము)=వలర, (పాలింపన్‌ +రమ్ము)== పాలింపరా. నత్యము సున్మ్ముర కుంపిభామణంబు (శాంతిం ఆ-3గ్ఫొ,

మజికొన్ని శబ్దముల జంటలును చ్రార్థ నాద్యర్థ

విశేష బోధకంబు లగు ౪౫, (బాల-లేదు) (వ్యా-

నం-80౮ 1, విష)

సడ (్రరంరజు నూ ౧/ఈ౬ విక) మభికొన్ని జంటలు భావార్థక “ట వర్ణక మ్‌ కానిమ్ముజ(శాన్‌ ఓ ఇమ్ము)=కానీ=కాని వను నీయింతి గొని

ొజుల రన్యు లు , (ఆది-ళ ఆ-౧ం౦ం భూమి యిక తక్కిన మజి కాని ముందొక కీడు దలంపండు (ఉద్యో-- ఆ-౧౭౦) కానీరొ యిటువంటి నీతకములె (తారా-3 ఆ-౩౫ ఫుట్సు ఉండనీ=(ఉండే నిమ్ము) (గాకీ-9 ఆ) కాదా=(కాదు+ఆ)=క చా =శద* కొ (కళ్ళ= (కదళవ=క బే. వినగదయ్యవ(వినుము) (ఆర-౬ ఆం౬ళ). పగ దింపంగ టే (గద+వ)-(పిసొదింపుము) (ఉద్యో-3 ఆ-కంల్భా, వచ్చిళి తివిగదా, నేంయగదావ=నేండుగా (వసు-3 ఆ-౫౫్సి. వీంజేకచా. వచ్చికి వంయె-వచ్చితిరంయకు (అంట+ఎ) (అనుట=అంట=అంట) వచ్చితిర * (అటుషఎ). వచ్చితివటయ్యా- మొ

కదా-కద” మున్నసవానివైని ఇె-5” అనునవి నిల్చుటయో గలదు. చెప్పంగద వె= చెప్పుము. (మనుచ-.౨ అ-3౯) జయింహా గదవయ్య (ఉ రా=ం ఆ-౭ళ్ఫా (జయింపుము) కూర్చలయదయన్రిో (సారం-.9 ఆ-౧౭౦). (కూర్పుము) అవధారు=(అవధరింపుము) (కవి ప్ఫీయ్యుక్తము గాన ననింద్యగామ్యు మందురు) పొమ్ము=పో=నిశ్చలోో ర్ధకములు వేయుబో=(చేయును) అతంజపో (ఆతండే నిశ్చయమా) ఆయెలె=ఆయ "లె=(అయ్యెనుగచా) (ఆము-౫ి ఆ)

టి పర్మ్మకంబు భఛావంబునం దగు ర£౬ (బా-క్రిం

క%ి సూ (వ్యా-సం-30౯ ] వివ)

భావం బనంగా థాత్వర్థంబు వండుట _ పండుట = తినుట * శనుట, మొ

౧ వివ “టి పుత్యయా దులు కృత్తులలో. జెప్పండగినవెనను సమాపక క్రియలందు వలెనె వీనియందును ఛాల్వర్టీ వాత వ్యాపార భానము వెలయుచుండుటచేతను, నివి సమాపక కియా ప్రత్యయ ములవలెనె నర్వధాతు సామాన్యములగుటచేతను వీనిని గ్గియా ప్రక శణమునం జెప్పుట యృుక్తమయ్యును,

(1క్ర-౧-౫/3౫ వివ) భావార్థక *టి వర్ణిక విశేషములు $79

“చిత _ పోక - ఉంటి మున్న గువానియందును వ్యాపారార్థ భానము వెలయుచున్నను (ఈ “*తజ్‌-క”” మున్నగు ప్రత్యయముల్త్ర) నివి సర్వధాతు సామాన్యములు కామింజేసి కృత్తులలో నె యుపజే శింపంబడినవి.

౨ వివ -టవర్షక పరకత్వమున ఛాతువు తుది *ను వర్షవుః పాక్సి కముగా బిందువగుట నన్న యీతర మహాకవి సమ్ముతము. ఉవా అనుట.-అంట. తినుట-తింట. ఏినుటువింట. మోొం

3 వివ ఇ_-*చేయుకంకున్‌” మున్నగువవి *వేయుటకంకున్‌” మున్నసవాని రూపాంతరములని యాధునిక వ్యాకర్తలు సూత్ర్రించి నను (పొఢ-క9)-౧౪). నది ప్రొొచీన సమ్మతము కాదు, అవి “చేయా చానికంశకెకాి” మున్నగువాని రూపాంతరములు (చూస మారాక స్తూ (దూ-వ్య్యా-న౦.-.౨౧౦ 111 వివ).

€ వివ వ-*వేయుటి మున్న గువానికి రూపాంతరములుగ కా] యుడు” మున్నధ్ధునవి కొన్ని కవి ప్రయోగములయం దగపడుచు న్నవి. క. వడరత్ని ధనుర్ధరుండు. చే యుడు (ఆది-౭ ఆ-౧౬) (చేయుడు=వేయుటి) చ వడి ..ఓర్చుం డొక వావిరి బీరముగాం గ రంబు చె ప్పుడు నది (నన్ని-కు-౧ ఆ-౧౭౭).

౫ వివ :-భాఐార్థకము సముచ్చయ “ను శబ్దముతో. గూడి యానంతర్యార్థమును బోధించుట నంపుదాయముం, క. ఈ యగ్న్ని జేవు డసురకు నోయన *“వెప్పుటయాు (చెప్పినతోడన్ర (ఆది-ం ఆ- ౧౩౪). (వ్రాఢ-క్రియా-౧౨ సూ ఇట్టి స్థలములం దీ భావార్థక 6జ్త్స ప్రత్యయము భఛారాళముగ వాడంబడును. * ఆముని యల్లి చూచు

“డు” వర్షకంబు (మతాంతం బగు” (బా-క్రి-ర ౨ సూూ *జాబిలి తోం 'తెంచుడుం. గువలయంబులు వికసిల్లో అని సూతి?ంచి యుదావా రించుట నరికాదు.

800 (కర నూ ౬/3౫ వివ) 6ఆఅడ్ల (ప్రత్యయము వలయ్యాుది నుజొ డును- (ఆది-ర ఆ-3ర్యా. విరా టుం జాళ్ళు తనూజుం బొగడుడున్‌ (పోరా-౫ ఆ-౩౦ల్ఫా (యతిస్థ లము). (న్యా-సం-౧౪౩౫ పుట,

౬ వివ :_అడి ప్రత్యయాంతములు “ఇంపు ప్రత్యయరాంత ములును భావార్థకము లరుదుగం గలవు, ఉదా -కేరడములు (నరస ౨ ఆ-.౨౯) ఛావడము (ఉద్యో-3 ఆ-౬౧) పేలడములు- కక్తేర్ర డములు-పాళగింపులు” = (ఒడలు భూవుటలు) (పొండు-9 ఆ-౪ళ3). నెలతాొావడములు (వారిశ్చందున-ళ అరక, ఆరగింపు (పరంళ ఆ-ంగాగా). అడ్డగింపు (ఉరా-ం ఆ--౨౦౫), తాటింపు (పిన-శకుంా ౧ ఆ-౩నృాా $

వలయ్యాది క్రియలకు. గర్రయగు భౌవంబునందు

కఈన్సుజి యగు ౮౭. (చాంక్రి-౧౨౨ స్సూ (వ్యా

నం-50గా 1 వివ).

వలయ్య్యాది క్రియలకుం గర్హృభోతకిియావృ త్తియగు ధాతు వునకు *నుజి వర్తకం బగు, ఉదా -నాండు చూడపీలయు - వారలు మకూడవలయు = నీవు చూడవలయు = మారు చూడవలయు - నేను జూడవలయు =_ మేము చూడవలయు - వమునము మూడవలయు, వలి యు=-కూడును _- కూడదు _ చెల్లును చెల్ల దు-తగునుంతగ దు. అగును "కాదు. ఇత్యాదులు వలయా్యదులు, *నాకుం. జూడవలయి-మాకుం

జూడవలయుఎి అని పస్టియు నగును, న

• సూరి ఈ సూత్రిముకి)ంద “ కజీవర్షకంబు పూరార్థ యోగం బున విఖభావను భాపంబునం దగు. (బా-క్రి-3౬ స్సూ వండక మునుపు= (వండుటకు మునుపని యర్థము). మునుపు-ముందు-మున్ను -తొల్లి ” అను రీతివి ఫురార్థకములు” అని సూతి్రించి యుదాహారించెను ది సరికాదనియు వ్యతిశేక క్వార్ధక “కజి” కిది భినషుముకాడనియు ముందు ఇవరింపంబడును, (క్రియాం=౫ం సూ-౧=.౨వివర ణములుం

((్రి౧-౪/ఈ౭ వివ) భా వార్థక వలయ్వ్యాది “నుడి” విశేషములు క81

౧ వీవ ;-ఇందలి క్నర్శృపదము వస్ట్యంతమగుట నన్నయ సమ్మతము. కం, పితృసంకల్పము సేయంగ. నుతుల కవళ్యమును వలయు (నభా ౧ఆ౯౪౮ ప్ర. కాన యింక వేండంగాదు నాకు (సభా-౨ ఆ ౨౬౩). భావార్థకమగు “నుజిిచే నభిహితమైన కర్షకుల (బ్రథమయు నగును జైవము శోడ్పడన్‌ వలయు (ఉద్యో 3 ఆ-౭౩). వీనవలయువాని నెల్లను జననాయక వింటి ఏవు (ఆశ్వ ౧ ఆఅ-౮ ప్ర ఈ నుజ్యంతమునకు సయితము “*“కాన్‌-కన్‌” అనునవి యను (పయు కము లగును చేయంగవలయున్‌ (నభా-ంఅఆగ్రఆపు (చూ కియా ౧౧ సూ. ఈ నుబ్యంతముతో వలయ్యాదులు వ్యవహిత ముగా సైత ముండవచ్చును. కం, వితృ సంకల్పము సేయంగ సుతుల కవశ్యమును వలయు (సభా ౧ఆ ౯ళ్ర), ఈ నుజి (దుశతమునకు సంశ్లేమమును నగును. టైవము తోడ్పడన్‌ వలయు (ఉద్యో3 ఆ ౭క్ర్రు "క్రస్క్ల నుజ్యంతముల కొక్క “వలయ్యాాది” శబ్దము నిల్చుట యుం గలదు= క. అగ్ని శిఖయుం బోలె నంటను డాయను జూడరాని యట్టి శుభ చరిత (ఆర ౨ఆ గం)

౨ వివ ,--ఒక్కొ-కయెడల వలయ్యాది యోగము లేకయె భాపంబున నీ నుజీ (పయోగింపంబడుటయు. నరుదుగం గలదుం చం ఇతనికి. గార్తురేని ,.చేయం బాడియే (నభా-౨ ఆ-౧౦ ప) (చేయన్‌ =చేయుట, పాడి యే=నీతియా 1)

3 వివ -భావార్థిక నుజ్యంతముపైని “పట్టి వర్షకము నిల్చు తటీయు6ల గలదు, ఉదా ;-సీవు గబ్లయిట్టి (ఆర ౬ ఆ ఒం. కలుగంగల బట్టి శాశీ 3 ఆ ఈ౪ర్ప, దీనిచే సీ భావార్థకమువికాంద నితర విభక్తులు విల్యవని విశదనుగుచున్నద్ని

లీ వివ ఇచ, అవులిన తారకా నముదయంబుల నిన్ననుం- పందను,. ,, ఈదను .. విధాతృనకై నను నేరంబోలునే (ఆఏవిం ఆ ౧) చూ=కార-౧9౩ న్యూ ఇత్యాది స్థలములందు సామర్థ్యార్థక యోగ

కపలి (కిళ౮_ర౯ సూ, ౧/౮౯ వివ) *మిజీ_న్ల” (ప్రత్యయములు చతుక్టిని బోధించు తుమర్ధక (కియలనియు నెజుంగనది. మాక్కొం నం గావను శక్య మె (దోణ ౫ ఆ క%*౫% ప (మార్కొనుటకును గాచయుటకును శక్యమా శి వ్యతి రేక భావంబున మిజి యగు ఈలా, కాంక్రిం 3౭) (వ్యా-సం-5౧౦-౩౧౦ 1] విష) వ్యతిరేక విశిష్ట [కియాభిభాయి ధాతువ్చవకు 6 బిజి వర్షక మగును ఉదా :-వండమి=(వండకుండుట) పండమి=(వండకుండుట) రశ్లిం పమి.,. (ఆర ౧ ఆ-౧౭౦), మృత్యు వయొ యకంగు నొవ్న మికి =, -(హరి-పూ-భా-ర-ఆ-౧ం౬3 ్సి (యతిపా?నస్థలములు) నమూన కర్త్పృకంబులం బూర్వకాలమునందు “ఇ వర్ణకంబగు రగ, (బా-డ్రి3రా (వ్యా-స౦- 3౧౧-౩౧౫ 1 వివు. నమాన కర్తృకంబులగు (క్రియలలోపల నెయ్యది పూర్వకా లంబగుం దద్వాచియగు ధాతువ్చునకు *ఇి వర్షకంబగు, ఇదియే క ర్ధంబు నాంబడు, ఉదా పువండి-పండి-విని-కని ఈ నమాన కర్తృ కత్వపు నిర్వాహమునికయి ఇక్కుుచోటులందు *ఉండు” ధాతు రూపము లధ్యాహార్యుము లగుచుండును, ఉదా _-క రాహుకంఠరము "బెగి చే హము ధరణింబడియె (ఆది-౨ ఆ౧గా కంరము ెగి యున్న బేహము ధరణిం బడియో అని సమాన క ర్పృకత్వమును (గహింపనగును ౧ ఏవ "-ఈపద్ధతి సంస్కబృతమందును గలదు, " శ్రియాణా మేక కర్షృకత్వే వవ క్యాచ్‌ స్యాత్‌, ..వుత్తుం దృష్ట్వా సుఖం భవతి, ఇత్యావా స్టిత స్యేత్యధ్యాహః రాచబేక కర్శృకల్వే క్యాచ్‌” (ముగ్గ- దున్రా- వ్యాఖ్య ౧౧౬౬ స్సూ (చూం-వ్యా-నం-౧౪ర౯ా. ౧౪౫౦ పుటలు * జ స్రూర్రి “వై తుని చేతం గొట్టంబడి మై(త్రుండు మడిసె” మున్నగు చోటులందు సమానకర్భకత్వము కుదురు పడదనుచూ

(క్రియం సూ, ౨౩/౪౯ వివ క్వ్యార్ధక విశేషములు 888

౨ వివ '_అఆత్మనే పదార్థక కొను ఛాతుక్ర్త్వార్ధక రూపమగు (పట్టుుకొని” మున్న గువానికిం బర్య్యాయములుగ “పట్టుక-పట్టుకు-పట్టు కొంపట్టుకొన్‌*” అనురీతివి నిల్చ్బుట గలదు. ఉదా ఫామెడంబెట్టు కొయ్య. దిరుగన్‌ పారంబులే భామినుల్‌ (శకుం-పరి-౮౦ పుట్తు (చూం్రియా-౬క నసూం=౬ వివ), ఇట్టి ప్రయోగములు సాధువులని విశ్వసింపందగదు.

క వివ :-మిక్కిలు ధాతు క్వ్యార్ధకమగు మిక్కిలి” శబ్దము విశే వణముగ నయితము వాడంబడు నందురు. (శ. రు వాని మిక్కి-లి చేతులు - మిక్కిలి కన్నుల్‌ (నభా-౨ అంగర, “మిక్కి-లు” అను తద్ధర్థువి శేషణను నె నిల్చుట "లెర్స

6కజి” వ్యతి రేక్‌ క్యార్ధంబునం దగు-౫ిం-(బా-(క్రి= 3౯. (వ్యా-సం-3౧.౨౨ క్షే విష).

నమానాశయములన్‌* అని సూ(త్రించెను. (బాం(క్రియా త౮ా స్తూ కాని రురా సూరి సూ తము నుజ్యంతాదిస్టలములం దతివ్యా _ప్రమగు చున్నది ఉదా :-చైతులచేతం నొట్టలుడంగా మైైతుండు. మడిసె,

మైతునిచేతం నొట్టయడి యున్న మైతుండు మడిసో” అని యిట్లు “ఉండు ధాతు రూపాధ్యాహారమువే నేక క_ర్భృకత్వము గల్లుచునే యున్నది, కాన నిట్టవాని నాభుత్వమున క్రై ఒకొ్క-ళశ-.వో భూశార్ధకా నమాపక[కియ హేత్వర్థకంబు నగు. రాహుకంరము బెగి చేవాము ధరణిం బడియె (ఆది-౨ ఆంగ. (వాఢా-[్రియా-ం౫ి నూ అని (పౌథవ్యాక ర సూ(తించిన సూ(తము నిరర్థకము. ఇంక ననర్థకము నగుచున్నది. సీ భీము గదాహతి భూమిం గూలి యాతనివేత నర్వార గంబులందును గలుగు (లొ న్నెత్తురు కాంశక్ష6 (దానం బడి మత్‌ జగ టారి పడియున్న వాండు దుళ్శానసనుండు, = (శ్రీ-ా ఆంగ ప, మున్నగుచోట్లం (బొఢవ్యాకక్త ఛెప్పినట్లు హేత్వర్థకము కుదురు పడదుగదా పడియుండుటకు రక్తము (తావంబడుట హేతువ్చశాదు, గదావాతిచేం బడియున్నవిమ్ముటనే యాతని గక్తము భీమునిచేం దాగంబ జెను,

58థీ (1కి-౧-౨/౫౦ వివ వ్యతిరేక క్యార్ధక విశేవములు వండక-పండక-కొట్టక-తిట్టకం ' “ోవారు_ఉజు” ధాతువులూ వ్యతి రేకార్థములం దె వాడంబడును. ఉదా -వారని యలజడ్షి (ఉద్యో ౨ ఆ ౭౬) ఉజండు సు రేం్య్యదునై న (ఆది ౬ ఆ క ౧ వివ .-౪ద క్వార్థమునకు వ్యతిశేకమ్యాత మె యగుటంచేసి యిందును నమాన క_ర్భృకత్యాది నియమము లావశ్వకములె, క, నకల. .. బార్హ్హ(దధికి నని మొనకొ మార్కొ_ననో పకవలియం. ఛాఆఅంజె ౧౦౫౮ ముకుందుండు (నభౌ-3 ఆ 6౬ ప్ర (వలియు= నన్నగిలు), ఆం వె. చదువకయును నాకు సర్వ వేదంబులు నంభ వల్ల వలయు. (ఆర-3 ఆ-.౨౫౯, చదువకి అనుదానికిం గర్త్‌ “నేను శబ్దము సంభవిబ్లుటకుం గర్త నర్వ వేదంబులు. ఇట సమాన కర్తృకతకయి * చదువక యన్నను సర్వ 'వేదంబులు సంభవిఖ్ల వలయు ” నని యుండు ధాతు రూపాధ్యాహారము. చేయుటనే ఉన్నన్‌ అను దానితో సమాన కర్తృ కత్వము సిద్ధించినది ౨౨ వివ .-పయిరీతి నుండు ధాతు రూపాధ్యాహారముచేతనే యా క్రిందిరీతిగల ప్ర) ఈకాగములును సిద్ధించును. ఉ, ఇనుంకు పళ్ళ్చి కాం భోనిధిలోనం గుంంగకయ మున్న (మనుచ-_౨ ఆ-౭౬). ఇట. “ క్ర9ంగకయ మున్న * అనుచో “కంగకుండుమున్న అని *'యుండు” ధ్నాతురూపాథ్యాహారముచే సమాన కర్సళత సి ద్రించుచున్నుది. కొన్ని యొడల సెట్లుండు ధథాతురూపాధ్యాహార మక్క_జ లేకయె యుండు ధాతు ప్రయోగమే వెలయుచున్నది. చ, తునుముదు నెల్లి పైంధవునిం దోయ జవితు9ండు గ్రంగకుండు ము న్న నరవ౭ేణ్య (దోణ-_౨ అ-౨౮౧) ల న్‌; అట్లు “ఉండు” ధాతు రూపాధ్యాహారముచే రూపసిద్ధి కల్లు చుండుటచేత కజి వర్షకంబు ఫురార్థయోగంబున విభామను భావం బునందగుి - (బాం(క్రి.9౬ స్తూ అనుసూత మనావళ్య క మయ్య... నండకమునుపు=వండకుండు మునువు, మొ.

[49] (క్ర4ం సూ, ౧_౨|/౫౦ వివ) తమర్థ భావలతణములు,. 885 తుమర్థ క్రావలనక్షణంబులందు నుజి యగ. సం

(బా-శ్రియా-ళం నూ (వ్యా-సం-3౧9-౩౧9 క్షే వివ),

తుమర్ధమందును భావలశ్ర ణమందును భాతున్సనకు *నుజ్‌ో వర్షకంబగు, సంస్క్య్భృతమందలి “తుమ్‌. (పత్యయమున కర్ధము సును ర్థ్యముం ఉదా “-తుమర్థము “-వై(శ్రుండు వండను బోయెను, పాక్‌ (శ్రియా ర్ధము పోయెనని యర్థము. ఛ్రావలయణంబు నా నన్వ(శ్రీయకు ల్క్షణ భూతంబగణ్వు (క్రయ. ఉదా .-వై(త్రుండు వండ నతిథివచ్చెను, (సంస్క్యృృత,.- *"వెటే సచతి సత్రి అతిఫి రాజగాము దీనిని సంస్క్యృృతమున సతి స్ప్తమి” యందురు ) ఇట వంట ల్యణము వచ్చుట లక్ష్యము, అవిధి వచ్చుట వై తిపచనకాలమని యర్థము నీ ఈతండు వృద్ధని యొజింగ పూజించితే వసుజేవ్టం డుండంగ వసుమతీశ (సభా-_౨ అ-౧౧) ఇందు “*డెండన్ల్‌” అనునది భావలవణార్థముగ నుపచరింపంజేసికొానవలెను (చట ఛ్రావలత్త ణార్థ మంత స్పష్టముగాం దోంపదని భావము. వె పద్యమున నిసచరణములు నాల్లిటను నిట్టి భావల్మ్య ణార్ధకక్సియ లె యున్నవి.

౧ వివ. చాలన్‌ అనునది చాలు ధాతు నుజ్యంతరూప మె యయ్యు విశేషణముగా సె తము వాడంబడుచున్నది “వాల్హఇఖాలా శబ్దములు విశేషణత్వమునం గళలుగా నగసడును, చాలకాఅము (పాండు), చాల భరంబుగం బూనెన్‌ (ఆర_౭ ఆ--౨౦౦), చాల మేలండు) (హారి వూ-భె-2 అ_౭5౬్ర) కాలా (ూలన్‌ ల్సి సగెళవమొంద (వారి-పూం భా_౬ అ-౧౪౦) లమ్మీనారాయణ తోళమున *వాల ఛాలా విశేషణ ములుగాం జూపంబడెన్ను

౨ వివ “--తుమర్థ మనంగా “తాదర్ధ్యార్థము” ఏ ధాతువు నర్షము, "రెండవ ధాతువు నర్థమునకుం బ్రియోజన మగుచుండునో యా ఛాకొవు మనలో నిల్సుము. ద్‌నినె తుమున్న ర్థక మందురు తెలుంపనందలి

ఫ్ట్యార్ధినుపై లేము సంస్కషృ్భృతమునకన్న భిన్న మె (చూ-వ్యా-సం_ ౧౬౫౭ పుట, * కృష్ణః భోక్తుం జగామి =(కృమ్ణుండు భుజించుట కేగెను) అను చోటియ్‌ందువలెం 'దెల్లున మజొక (క్ర్య్యైన్హో నేక్ర జ్ఞ రృృళత్వ ముం

కి86 ((కఎస౨ం౫3 నూ -౨-5/2౧ వివ) వ్యతిశేళ సం మేపచాళ్యము- చేదర్ధకము డవలెనను నియమము లేదు, (పయి సంస్కృత వాక్యమున భుజించుట చును జేంగుటకును గృష్షుండే కర్త "తెల్లున “ఈశ్వరుని మూర్కొన నీ శక్యమా”=(నీకు వక్యమగునా % అనుచో మారొళనుటకు నీవు శర్తం అగుటకు శ క్తి న్నే ర్త ఇట్లు భిన్నక రృుకతయుం "జెల్లున నుండును కృష్ణం చు విపుని నన్నమును భుజింప నిమంతొొంచైను. అను తెలుంగు వాక్య మును సంస్కృతమున “కృష్ణ; విపి మన్నం భోక్టుం నిమన్న యితే అని వచింపరాదు, ఇది భిన్న క ర్హ్రాకస్థల మగుటచే. “తుము పిళత్యయముూ “రాతు్కు (విప్రండు భుజించుటక్ర్షుం. గ ర్త బూ కృ్ణుండు నిమంతొంచుటకు6 గర్హ్ర ఇంక * కృష్ణః అన్న భోజనాయ విపిం నిమన్తియతే” అని తౌ చర్ధ్య చతుర్థినె నిల్చవలెను పైని వ్రాసిన ' ఈశ్వరుని మార్కొంన నీ శక్యమా” అను చానివంత్రి వ్యతిేక సంచ వాకార్థన్వయమున భిన్న శ_ర్భృకతే నియతమై యుండును ఛారుణీప్రజకు +-.ఉండల లావే (ఆది ళీ ఆ..౨౪౯ా,. కర విపాకంబు గడవంగ లావె (ఆది-౬ అ._౨౫౦) 9౩9 వివ _ఎజింగించు = ఎబుంగయేయు” మున్నగు పంణార్దక ఠా శొయలలో ఎటుంగుటకుల గర యస్మదర్థకి ము, చేయుటకుంగర పేర అవన న శుండు, ఇట్టి వెల్ల భిన్నకళ _ర్హ్భృకస్థల తమర్ధకములె చేదర్ధమునందును నప్వురమునందును భూతారమం థి తీఫ క థి దలి భావలజ్తణార్థమందును, దుతాంతంబగు *న” వర్ణ కం బస 2౩౨, (బాంక్రిరం) చేదర్ధ యోగంబున ఛావిని లిట్టు విభాష నగు ౫3, (బాక్సింంంగ్సా (వ్యా-సం_౩౧ఫ౫_౩౧౫| 1 వివ ఇట్టి సృత్యయము సంస్కృతమున లేదు, కావుననే *“బేత్‌ _అపి మున్నగు పదము లీ యర్థములందు వాడంబడును ఉదా. చేదర్థ మ ఈక వినినం బరించిన (వాసినం గొనియాడిన దురిత వీడకుం దొలంగి (శాంతిం ౩ ఆ-5౯ ౨) అప్యర్థ చ అడిచినం దిట్టినక్‌ మజీ మహో పరువంబులు వల్కి- యల్క-.తో6 బొడిచినను త్తమ ద్వొజులు పూజ్యులు (అది-౧ ఆం

(కలో సూ, ౧/౫౩, ౧/౫౪ వివ) ఇేదర్థకములుచున్‌ 'వర్షకము. 88 ౧౩౯). భూతార్ణ్థ భావలతణ [.వయోథిరి క్త మై నన్‌, ,,. ., కాలు “శీయులు బయల్సడి తోంచికి (ఆరి=3 ఆ_౩గ్భా,

౧ వివ *నాండు=వనికాొ మున్నగు శ్దములును నీ యర్థము లం దుపయోగింపయడును, అధునికులు *చోన్‌_ఎడన్‌-ఎడలన్‌* మున్న గు శబ్దములనుపై తము చేదర్ధమున వాడుదురు నీ, నేండు పోవనినాండు నిష్ఫలం బిమ్మహాయత్న మంతయు (ఆదాం ఆం౧౫ి. క, +దుళ్చరి తుండైై యహితుండగునేనిన్‌ మజవక గురువైన ,, శాన్సించునది. (అది= గ ఆ_౧౦౩9) ఛావిని లిట్ట. గీ కడంగి సమబుడ్ధి వఏనికిలగల్లె నేని కాదు కాప ఫలం జట్లు గాక బుద్ధి హీనుంై గర్వితుండణనేని వొష్ట హావ్య వాహ ఫలంబు వీ: డనుభవించు. (ఆర-ం ఆ-౧౦౩). ఇది *ఏని శబ్ద పియో గోదాహృతియు నణుచున్నది. కం ఇంతుల గోప్టినున్న యతి జెంత వివేకము గల్లెనేని య త్యంత మదాభిభూతుండగు. (ఆది= 2 ఆ_౫౯ా్రా, వ్యు

చువర్షకంబు (దుతాంతంబు (క్రియాన్వయంబున వర్త మానార్శంబునం దగు, ౫ఆ౮ (ాకొిిల౮క5ొ, (వాంసం. 3౧౪ంకీంళీ 1 వివుం ( / ,. లీ చాచ్లచుం బోవ్రచున్నాండు. చభూచుచుం బోయెను. చూచు. చుం బోవంగలండు "భూతభాన్రలందును *“మూచుచునొ అను పోవ్రనప్పటి చపరన న _రృమౌానకిఆయ విక్తద్ధము కాదు, క్యార్ధకాదు లయిదును గ్రియ. తోనె యన్వయించు. గానం (ఇయా2క్రాంయో=సమాపకము లనయిడును. 9 వివ :_సంస్కృతమునందలి శతృపిత్య్యయము న రృమానార్థక విశెవణవ్స్పు ఇద్ర సంస్కృతమున విధేయ విశేషణ మగటచేతం గ్రియా నర్ష్శ కంబు దుతాంతం బగుః (బా-కియాంర౨ స్ఫూ. అని సూత్యిం చెను, ఇది భావార్థక డీ హ్రత్యియమె యగుటవేత నీ బూ సూత ము పొొకూదికము, ప్రుత్యావ్యేయము, (చూ కియా = ఈ౬ నూ, రం వివరణములుు,

908 (శం నూ. ౧ /౫ఈ ౧/౧౧ వివ) శృత్రర్ధమున సంస్కృ తొంధ భేదము న్వయంబును దీబక్రి సంభవించును శ్లో వయః పత్రిః శ్రీమతి శాసితుం జగ జగన్నివాసో వసుచేవ సద్మ ని వసన్‌ దద ర్భావతరన్న మమ్చరా ద్ధిరణ్య గ ర్భాజ్జ భువం౦ం మునిం హ&ిః (మాఘకా _-౧ సర్గ = న్లో “హరిః వసుదేవ సద్మని వసన్‌ మునిం దదర్శః” = (కృష్ణుండు వస్సుదేవ్రని రిం గృహమున నివసించుచున్న వాండై మునిని జూచెను అని యన్వయము. సంస్కృతమందలి ఈవసకా అను శతృ పిత్యయాంతమునకుం "ెల్లున “వసించుచున్న వాండూ అను వ _రృమానార్థక విభేయ విశేషణము పర్యా యము, కాంగా సంస్కృత మునం 'జెల్టు “ద్రున్స్‌* ప్రత్యయనుంబోలు వ ర్త మానార్థక లాతుణి కావ్యమువంటి (వత్యయము లేదని చెప్పనగును దీనిని "జెల్దున శతుర్థ్ధకమనుట సరికాదు, న రమార్థక లాశ్షణి కావ్యయ మనం దగును ఇది తద్ధ-ర్మాద్యర్థక విభేయ ఏ చశేషణము వోట నిల్చందగి యుం జును ఒక్యారుండ చనువాండు=బఒక్క-రుండ చమచ్రు (ఆది_ం అ-౯ళ పం తద్ధర్మాద్యర్థక ఇ వి శేషణత్వమున ఎడు ఎడ్ల ఉం వర్షకంబులు పర్యాయంబున నస ఫి (బాంక్సిగలం ఎం స్తూ (వ్యాసం-3౧౬ క్షే విష) పహ రించెడునాండు-పవారించెడివాండు _ పిహారించు వాండుఎ= పొహర్తయని యర ము అను దానిని నూత మంగీశ్రర్రించినను సీ క్రింది సోమయాది పిభృతుల ప్రూయోగములను బట్టి “డడ్త వర్మ కాంతములును నంగీశ్రార్యములె కం జ్రౌపది నటులు పజిచెడిచే /ఉవో, ఎ౧ ఆ_౩౪ళ్ర నీయటివాండు నిస్పీ పోయడిబే (విరా=౫ ఆ.౨౦౬), ( పోయడునజే” అన్నచో ఛందోభింగ నంగా లాలా నాకాలి ఛ తచ్చీల తద్ధర్మాద్యర్థములందును “తృన్‌” (ప్రత్యయము _వైయా వ్‌రణ సమ్ముతము, (చూం=ముు_నవ్యా-నాజాం సూ దుర్గా-వ్యాఖ్య). శత్తదర్శ , డోసు భేవకతాపి స్కాత్‌? (వ్యా-సం-3౧౬ విమ ౨౯౬ ధ్‌ య్‌ శీ | విష)

(కింక నూ. ౧/౫౦ ౧/౫౬ వివ) తద్ధ ర్మాద్యర్థక విశేషణాదుల యుదానవ్భాతులు మగు “*వారియును వయించు సితకృష్ణ తంతుగాజిత తంకఠమది” (ఆది ౧ ఆ-౧ం౧నొ (వముంచు=నేయుచున్న్ర మవనకుం జేయు దుండగములు, (జై. ౧౪) (శేయు=చేసిన్స జనమేజయు చేయు సర్పయాగమున (ఆది-౧ ఆ_౧౩౧). (జీయు=చేయంగలెచేయనున్న్ర) ఇట్లీ తద్ధర్మాద్యర్థక విశేష శఅములు కాలతియబోధకము లగును (దూ-పొఢ-_క్రియా-ం స్తూ, వ్రంక్రను బ్వియోగములు --ధాత్యిం బరిభ్ర)మించు (ఆది.౧ ఆ-౧౦త్ఫొ చ గొంతి ముద్దుసే యు కొడ్లుకు (విరా-౧ ఆ-౯ార్యా, క కడక మదీ యాస్త్రుము లని యెడ్సు,,. (ఆది-౭ ఆ-౧౯ ౩) ఒక్కరుండ చను వాండు (ఆది=ం ఆ-గ్రి గద్య) (చనువాండుూచనుచున్నవాండై) ఇన్లై శ చనువాండు (ఆదె-ం అ-ం౧౦౨ ప్ర “ఉన్న కలజి-ని వర్షకంబులు భొవద్భావి శతృ_క్తన దరంబులం దగు, ౨౬ క్‌ * (వొంఎ=సం- 3గే౫ 11 వివ (౯ క, (న్యా “ఉన్న” వర్షకంయబు వ _ర్విమానార్థక శతిర్థమినం దగు, “కలజి శర్షకము భవివ్యదర్థక శత్పర్థమునం దగు కని వర్షకంబు “కృవొదర్ధంబు నం దగు, ల్వవి సత్య్వాభిధానంబునం దగునని యజుంగనది, సుబంత నా చ్యంబు సత్యంబు నాంబడును, ఇవి ధాకుజ వెేషణములనియు విశేష్య భూత సుబంతమునెయాకాంతీంచుననియు నక్టారణమున నివి నామా కాంయోఒసమాపక్రక్సియలనియుం డాత్సర్యము, ఉదా _వండుచున్న చవాండు (క్రియా.౨.౨౨౩ సూ చువర్ణకము సమా-౮_౨ సూ-.3 వివ తచ్చప్టాన్నువయోగము), వండలలనాండు (క్రియా-౨౮ ౨” సూం “అొత్వము, నుగాగమమున్తు సమా-౮౨ సూ_౨ వివ తచ్చచ్చాను ప్రయోగము), వండినవాండు (క్రియా. ౨౫ నూ ఇగాగముము, సనూ-౮౩ నూ-౨ వివి తచ్చచ్టైాన(ప్రర్యూగము) ౧ వస్‌వ ._జఉిండిని అను భూ తార్థకమునుండి 'యేర్పడినను “ఉన్నా శబ్దము వ _రనూనార్థకముగనే కవి ప్రయోగసమ్ముతము (యౌాంక్రీియా= ౨౧ నూ=_౨ వివ,

890 (8౫2౧౮ నూ -౨/౫౬- వివ) ఉఊన్న-కలజి._.న వర్ష కాదుల యుడాహ్యాతులూ

౨౨ విన :_చున్న :_వెలిగించుచున్న నృపపూజ్యులు (అది-౮ అ-.౨౮౭). 6ఉండుచున్న ' అనరాదు కొయా_౬౬ చొప్పున ఉండు” ధఛాతొలోపమగు కాన “ఉన్న వాండూ అనవలెను (సభాం అ_౧౬౧) (ఆది-౭2 ఆ._౨౮.౨౩) (వూ-కియా-_ం సూ-౨ వివ) కల_అరంగల దీపమ ట్లతేండు మండుంగాక యీ నాశక్చిదన్‌ (కర్ష-3 ఆ-౪౯ణా)ా ఈంగలా వాండ నేను (సభా- మం ఆ-౧౭౪), 6న వర్ణి నే :-చిచ్చువెట్ట కా లిన యది, ,. (ఉద్యో-.౨ ఆ_౧౪ పృ,

వ్యతిచేక తద్ధర్మాద్యర్థములందు నిజి యగు, ౫౭,

(దా-కి-ళబ) (న్యా-సం_3౧౭ శ విష)

వండనివాండుం (క్రియా-_౩౮- సూ._అత్వము, సమా-_౮-9 ను" ౨ వివతచ్భకళానుపి రరాగము,

టడం” హిభృతి వర్ష కాంతంబు 'లేడును నామములత్రోడనే య న్వయించు: గాన నిని ఛాతెజు వెేేషణములు, (క్రీమాజన్యవిశేషణములు నావమూజ=ఒకాంతె2సమాపక్రములు ననయిడును

లకారాదులు సకర్మకంబునక్రం గ_ర్హ్భృకర్మార్ధంబులం

దును నక్రర్మ క్రంబునకుం గర్హ్భర్థమాతిమందును నగు,

2౮ (బాల-క్రి_కత్రా (వ్యా-సం_3౧౮ విష

సకర్శకంబునాం గర్మాకాందోక్టాపకంబు, అకర్శకంబునాః గరా కాంతా=-నుజ్ఞాపక్రంబు ఆకాంత్‌ యనలూా వాక్యార్థబోధముకై. పదము వపచాంతరము నవేవీంచ్రుట తెబ్లున నకర్శకములటీ భావార్లక తిజంత రూపము లేగు సంస్కృతమున “త్యయా.మయా లేన భూయతే? అని యున్నట్లు 'జెల్టునోనీ చేత_లేదా నాచేత్తవానకేత ఉండం జెను.కాయి జెను” " అని యుండరాదు అసమాపక భావార్డకములు 'తెల్లునందును ధారాళము - గా నుండును *వాండుండుట_మోరగుట” మున్న గునవి యుదాహృతులు ఇట్టయెడలం గర్హ యభిహితమగ్సనని యొట్లును జెప్పనగు ననరాదు, [కియ నిరాశియ ముండనేరదు గాన నిట్టి భావార్థ కాదులందును నాభాసక_ర్హ్థ

(శ్రా నూ ౧౭-౨/౫౯ వివ) కర్సృ క ర్మార్థముల వచ్చు *లి కారాదులు ఫ్రిర్రిక్షే శ్యము నంగీకరించి కర్తకుం చాతిపటికార్థ పిథమను జెప్పకతీరదు. ళయొా-కార_క._౨ నూ.3 విన (వార్టాసం._౨౬౫ 11 విషం

౧వివ =.-సంస్కృృతమందువ లెన "తెల్లునందును నొన్నియడల నర్ధముల వమార్సుచేత సకర్యకంబు లకత్శ్మక ము లగును అకర్మ్శశములు సక్రర్శకము లగును ఉదా =సకర్మ "-శన్ను మూయదు నాకున్‌ (ఆరం ౧ ఆ-౨౭౦), ఆర్యుండు జయించు.ంగాక = (సర్యోత్కంర్ష జ్‌ వర్తించుం గాక=(జయతు జయ త్వార్యఖ అకర్మ వేం బోయిరి. (ఆరం౬-ఆ) పొల మేగెను (వి-పు-2 అ), (దూ-పొఢ_కార-౧౩ నూ (దూ వ్యా-సం-3౧౮ విషు,

పడ్తుజ్యనుబంధంబు కరంబునం దగ ౫గా, (బౌ

క్రిరణా) (వ్యా-సం-3౧౯-౩౧” 1 వివ్సు

క ర్యార్థంబునందు ధాతున్రనకు పడు జ్వనుభంధం బగునుం కింఆయూం--౨౮౧._౩౯ నూతిములచే ధాతువుయొక్ష- “ఉఊత్వ్యమునకు “అాత్వమును నుగాగమంబును నిగును ఇందలి తిబ్జుచేతం గర్మం బహితం బగును గొన నద్ర ప్రొత్రిప్రదికార్థ పిధమాంత్రంబును గ్‌ ర్భువాచకము తృతీయాంతంబును నగును ఉదా *-మెచ్చంుడునే (ఆది.౭ ఆ_౫౦). రాజును 'బెద్దదొర లును (మనచే జీర లొలువంబడిరి (విరా-౫ ఆఈ..౨౨౨). కి ొియా-౫౮ా సూత్రమంకలి యాది శబ్దము -వొప్పున భావార్థకాదులును గర్మార్థమున వచ్చును, ఉదా _.ఎవడయంబడిన (ఆది-ం ఆ-౭౨) పడ యం బడుట్టమొ,

౧ వివ :_పడుబ్యనుబంధ పరశ్రత్వమందును *కాన్‌_కన్ల్‌ శ్టము (కి౧౧౯ా సూ) లనుహృయు కము లగును, ఉ _చేకొనంగం బడునేని (సభౌా-౨ ఆ_౧ర-౨) దహింపంగాంుడి (ఆర-౧ ఆ-౧నార్యా,

౨౨ వివ రెండు మూడిటి ఫొక్క కు “పడు జ్యనుబంధము నిల్చుటయుం గలదు క వీనం జూడంబడు సంజె నను (శాంతి = ౬ ఆరం౨౮ ౫

0! (క్రాజం సూ క_ర/౫౯ా వివ) అఇయుడాగమము

89 వివ .__"రాంబడు-చొరంఒడుూ మున్నగు నకర్త స్టకస్థలములందలొ “పడు” శబ్దము స్వార్థిక మనందగును. (క్రియా-౧౧౩ సూ (మూ-వ్యార్ధా సం=-౧౬౬.౨ మొ ౧౬౮.౨ వ పుటలు ఘటకకొియలు),

౪ వివ ౩_సంస్కృతమున స్వార్థ భాతుశ్ర సనాద్యంతమగుచు- వివిధ భాతువు లగుచున్న క్లై తెలుంగునందును న్యార్థిక భాతెంవు కర్శాత్మనే పద పేరణార్థములచే. వివిధ రూపములతో వివిధి ధాతువు లగుచుం: డును అవెల్ల స్వార్థికధాతువులవ లెనె లక్రారాది రూపముల నందుకు, న్వార్థిక-వండు... పేరణ_వడించు-ఆత్మ నేపద_వండుకొను_క ర్మార్థ = వండం బడు. వేరణాల్మ నేపద. వండించుకాను. షేరణకర్మ...నండింపంబడు ల పేర ణాత్మనేపద కర్మార్థ_-నండించుకొనంబడు మొ

గురు విరహితంబులయి యయాంతంబులగు నేక స్వర ద్వొస్వర నంస్క్యూత థాచువ్చల కించుక్కు పరంబుసవపు

డును, ద్వి-తి_స్వరాచ్చిక ఛాతున్రలకు *పొక్రారాది

ప్రత్యేయము పరమిబ్రనపుడును 4 '“ఇయు డాగమము నాాానాలకొలలాలనానునునొనొననెనననలుతుునతననలలానాకుకనలానలనాతుతతానను ననున నానన ననానాలనాతయతో”

• సూరి *ఇంచుక్కు పరమణనపుడును నాచ్చిక ధాతువులకు

6ఇయుట్టు” వచ్చునని సూతి9ంచి నగియించు_నగించు! అని యుదాహ రించెను కాని యట్టి రూసముళు నిర్వహించు మహోకవి ప్రయోగము 'శీదు ఇంచుక్కు పరమగునపువు “అన్వాదులకు” కప్పుగాగమ మగును, (దూం-కియా-౮౧ సూ వివ ) కాన అనిపించు-తినిపించుూ అను- నొనిప'లెనె *నగుపించ్రు) అన్స యగున్ము (విరా-ళీ ఆ-3౯ా) (శాళవతి మౌతృక) ఇచట టిప్పణిలోని నగియించె” ననెడి పారాంతరము పక్షీ _ప్రము, ఆచ్చికముల కీించుక్‌ పరకత్త్వమున యుట్టు" ప్రాచీన పొొమా ణిక గంంధములందు విశ్వసింపందగిన ప్రయోగము లేదు “తెనియించు? " అని సూ రా నిఘంటువున నర్వాచీన కవిప్రయోగము! జూపంజఒటెను. ఆ తగయ్రించు._అ_క్రి +-,4 ఎంతికునేర రంత జెగియించినవా రది యు- న్నే కదా (శుకఎఠ అ. (సూంరాంని,

[60] (1క్రి౬ఒం స్తూ ఇయుడాగవముము లి9కి వికల్చ్పముగా నగను, "ఒం (బా-క్రి-౫0) (వాస్టాసం- 3_౨౦-౩ఎ౨౦ 1 విష. సంస్క్య్భృా-వక స్వర-భుజియించు=- భుజించు. (భుజ్‌. +క్తయ్మ్‌ ఇంచు)

ద్విస్వర ;గుణించు-గుణియించు=(గుణ+ఇయ్‌ +9ంచు). ఇళ్లైస్తుతి

యించు-నుతియించు=' మొ, (నన్వి-కు=-౨ ఆ=౬౨౨3.౨ మొ, _932వు పద్యములు), ఇంచు గ్వ్య్యవధానంబునం జేసి నంస్కృ్బాత ధాతువులు *వొ

'కార సరకము లుండనేరవు. *“యాచ్‌ =లఅర్థ” ఇత్యాది ఛాతువ్చులు గురు:

మంతఠబులు గాన నానికి “ఇయుట్టు రానేరదు. “వ్యయా అనునది

యాంతము గాన దానికిని ఇయుట్టు రానేరదు. యాచించు-అర్థించు

-వ్యయించు- మొ, “జి, ఇంచు=జయ్‌ +ఇంచు” (చూం-క్రియా 3 స్ఫూ

అనునదియు యాంతంబపె ఇట నిత్యంబగుటంజేసి *అయుగాగమంబు

'రాంగా యాంతంబగుటంజేసి “ఇయూుడాగమంబు రానేరదయ్యెనుం

“పరని త్యా నరజ్ఞావవాదానా ముత్తరో త్సరం బలీయః?, కృతాకృత

పసజ్జి నిత్యమ్‌ * అని నిత్యత్వలశ్షణ మరయునది- ఇయుడాగమంబు

చేసినను జేయకున్న ను *అయు”గాగమంబు వచ్చుటకు: (బతిబంధము

"లేదనియు, *అయు" గఇాగమంబు వేసినవీదప యూంతంబగుటబే *“ఇయు

డాగమంబు రానేరదనియు “అయుగాగము నిత్యత్వమును బరికీలించు

నది, ఆచ్చికథాతు:-ఫొనియెను=కొ నెను. (కొన్ముఎన్సు కొనియెదను= కొ నెదను=(ళొను1ఎదన్సు-9క్లై = కొనియెడును=కొ నెడును. అసనియె దోను=అ నెదను. అనియను=అ నెను మొ ఇన్ఫైఎనగియదను=న 7దనుం పడియెను=ప డెను, ఇీషెదను=ఇడియెదను.. (నభా-_9 ఆ-30) -(చూ- వ్యా-సం-౧౫౦౭ పుట్ట కు్రమ్మురియెదను=కు్ర)మ్ము రెదను. త్రిమ్మురి

• సనంన్మృతమున వ్యంజనవర కము గురువు కాదు. కాన

“భుజ్‌” అను చానిలోని *ీభికారము గురువు కాదు. ఇది నంన్టృృత

ఛాతుప్పు గానం 'దెలుతకస సంప్రూదాయము చొపవ్వూన వ్యంజనపరకను

గురువని ఛభమింపకాదు, (చూం-ఆచ్చి=-30-9౧ సూల వివ). (వ్యా- సం- విన్త-3౦ 1 వివ

9904 (క్రాిజం స్తం /౬ం వివ) ఇడ్వాదుల నవర్షి కంబున శత్వమూ 'యెొడు=త్రిమ్మురెడు- (ఆది-౬ ఆ-5౮=-3౯ా ప), భారతమున *కొనెను- అనెను” అనువానివంటి *ఇయుడాిగ రహీత రూపములు *ని వర్జాంత ఛాతువులందు. గన్సట్టలేదు. *కనెనంటి అనునది పిన వీరభద్యని శృంగార శాకుంతలములోనిది (౯౫ పుట). ఇది నన్నయ భారతము లోని దనెడి యప్పకవి వాాంత (౧ఆ ౧౨౯ =౧9౦) సరికాదుం “ద్ద నెను మున్నగువాని నర్వాచీనకవులు ధారాళశముగాం బయో గించిరిం ౧ వివ ;-సంస్క్ర్రత ధాతువులు పాది శబ్బపూర్వకము లయి నను వానికి “ఇయుడాగమము వచ్చుట గలదు. 'సీ-చదలేజు పాటె డు జూడ యుత్తరియించి - ఇత్యాది (శీనాధాది కవీనాం వచనాని పొామొాదికాసి” (అహో ౪౮౮ పుటి అను నహోబల పండిత వా కము నరిశకాదు, పుతిభుటియించు (శం-నై -ర ఆఎ-నా ప్ర నంభరి యిుంచు (ాశీ-9 ఆ-౧౭ర) ప్రతివసియించు (శాశీ౨ ఆ-౧ళొః ఇడ్వాదుల *ని” వర్ష్శకంబున కత్వంబును గడవాల్లు నకు ద్విత్వంబును విభావ నగు, ౬౧ (బా-క్రిగం స్తూ (వ్యా-సం౦-3౧౫ క? వివ, సంధి=ర3 సూత్రుపు పడ్వాదులు వేలు. ఇందలి పడ్వాదులు "వేణు, కావున నిట పడ్వాదులనక “ఇడ్వాదులనుట "లెస్స, ఇందలి “న” వర్శశ మనంగా భూతార్థక విశేవణ “ని ప్రుత్యయమును (క్రియాఎగి౬ స్తూ చేడాద్యర్థఠ శబ్య3 ప్రత్యయమును (౫౨౩ సూ, నని 'యొన్నునది. ఉదా :-9దు,ఇంన=(క్రియా-.౨౫ నూ) డ్‌ +డ్‌ +ల్ల అ=ఇడ్డ= పడిన. అంతటను సంధి ౧_౨ సూత్రము చొప్పున పదాది నిత్య నంధి సెన్నునది. పడ్డను=పడినను. “ఇడు-పడు-'చెదఊ-అను-క ను= ళొను-తిను-మను-విను-చను ఇవి యిడ్వాదులు, € ఇందలి *వడు”

• సూరి పడ్వాదులలో తగు ధాతువును బరించెను.. “త్స ని అనురీతి గల వ్యావహోరిక ప్రయోగ భూత్రమ దీనికి గలదూ గాని మహాకవి ప్రయోగము లేదు గాన దీని నుపేశ్చించుట లెస్సం

(శ-కజ-౨=క౬9 సూ, ౧-౨ /౬-క వివ) “కొను ధాతు పరకత్వమున కష) గాగమముల్రీక్ట్‌ ఛాతువ్రు పతనార్థకమును బ్రా _ప్యర్థకమును నని యెన్నునది పతన :- ఇచెట్టునుండి పడ్డవాండు. పార్థ -భయపడ్డవాండదు- మొ, ఇన్లై అనిన జచూటాఅన్నమాట. అనినన్‌ =అన్న౯-- మొ, దీర్చ పూర్వక “నువర్షాం తముల కిట్టి స్థితి లేదు, మానిన-మానినన్‌- మొ. శరణన్నుం గాచుచు (ఆది-౧ ఆబ) పతి లేండనం బడ్డ శాంత (కన్షంక అ-౨౨౪). (్రియాపలంబు కర్తృగామి యగుచవోం గొను

ఛాతు వను[(పయుకృం బగు, ఒం, (బాం సూ,

(వ్యా-నం-3౨౧-3.౨౧ 11 విష

ఇదియీ యాత్మ నేపదార్థంబని వ్యవహరింతురు. ఉదా ఫా వండుకొనుచున్నాండు,

౧ వివ ఏనా సూంళీ వివి చొప్పున *ళొనుి థాత్యంతము లగు రూపములును లకారాదుల లన్నిటిని నందుచు నమాపకా నమాపక (కిటూరూపముల నందుచుండును,

కొను ధాతువు పరంబగునఫపు డిగాగమంబు బసు ళంబుగా నగును, ౬9. (బాం(్రి౫9 స్తూ (వ్యా- నం=3_3౧-5౨౨౧ 1 విష

నండికొనియున్‌ _ వండుకొనియెన్‌. వండించుకొనియెకొ=వం డించికోనియెన్‌, మా న్చిళొనియెన్‌ =మాన్చుకొనియిన్‌. సీ, ,. లే! గీ మ దీయ ఫుత్త్రకుండనుచు సెత్తికొని రనఘ, (ఆను-3 ఆ ౧౫౦) ఇట్లిత్వము రానిపక్ష వుందలి యతిస్థాన (వయోగము (పాచీన (పామౌా ణిక (గంథములందలిది లభింసలేదు, బహుళం బనుటవేత యాంత ఛాతువ్చలకు నిత్యలబు-చేసికొనియెన్‌.

౧ వివ*- అకర్శకంబున కాత్ధనేపదార్థళ (వయోగము లేదు. అట్టియెడల నున్ను *కొను ధాతోవు స్వాస్థిక మె యని (గగహింప నగును, (మూం-జ్రియా-౧౧౩ సూ,

౩౨ వివ _కళొనుభా త్వను(వ యోగము లేకున్నను నాళ్మనే వజార్థ మరుదుగం గన్పట్టుచున్నిది, కం ఎ40(వ త్యశ్షము గావించె

96 ((శ్ర-3-౫/౬-౨౩ వివ) *ళొన్‌ -కొ-కు-క? అనునవి యుేళ్ష్యములం నుగతసమునం బేర్చిన్‌ (ఆర 3 ఆఎర౮ ) (కావిం చెన్‌ =కావించికొని ఇున్‌)

5 వివ ?- అత్భనేపదార్థమున నను(పయుక్తమగు “కొను భాతు కారక రూపములు “ఫొని అనుటకు మాటుగా “రొనా_ఫ్ర శు=ళి” అను నాకారములతో నర్వాచీన కవి్యిిగంధములందుం గన్న ట్టుచున్నవి. చ, ,,.వుత్త్రని వెంటం బెట్టుకొ౯ా (పట్టాభి రానూ "వేంకటరామకృష్ణకవి. _౨౨ ఆ కస, (శతిశేఖాపరి- వేంకటరంగకవిం ౪౩ పుట, క, ఇచ్చిన మచ్చికం బుచ్చిళొ యచ్చెలి మెచ్చుచు (దశా-ళ౫ ఫుటు, మ, =. మెడంబెట్టు కొయ్య దిరుగన్‌ (పెట్టుకు+ శయ్య) (శకుంతలాపరి,. ౮౦ పుం) (చాలక. ౧౮కి మొ ౧౫౯౦ నం పుటలు,

౪ వివ :_యాంతభథాతునవ్రలకు *జి త్వము లేని (వమయోగము లును నర్వాచీన్యగంధములం దుం గన్నట్టును, సీ, బలు తోలు కళ్ళా యిమై సన గొల్నును, జుట్టి జం'బెంబు వేసుకొని విజ్లు ... (తంగ “ాట్లా ఛం

సవిన 2-క్యార్థమునం బే కాక టి (వపత్యయాంాది స్ధల యులందును నిట్టి ప్రయోగ మధునాతన (గంథములలో నగవడు మన్నది. ఊఉ. (వాసుటకుం జతుర్భుజవిలానము, , .. * = ((పాసస్థలము) (రాజరాజ పట్టాభిషేకము. ౫౦౦ వుట, అంగర నృసింహకవి.) సుందర! డింవుతో డం గలసుం బలసూదన, ,.((చొపదీపరి, అల్లమ రాజు రామకృష్ణకవి), (ఆరి-భా-అ=(పయోగవిశేమ (వ ౨౭ స్సూ శ్త్ప్లి (ప్రయోగములు సామాన్య కవిగంథములం దు. గన్పట్టుచున్నను మహాశవు లనందకువారి (గంథములందుం (బయుక్తములని విశ్వసింహం దగియున్న స్థలములందలి (సయోగములలో నగపడమించేసి యుషే తయష్టములనందగును,

((శ్రిజరంకన నూ, ౬/౬3 వివ) యశారము నకారమగు చోటులు, ల్రిఫ్రి ౬ వివ ?:-(పాచీన (పామాణికగంథములం దిట్టి (వయోగ యులున్న-నో నవి ముదణ సంస్క-_రృలచేం (బశ్రిస్తము లనందగునుం కవి (చయు.క్తములని విశ్వసింపందగిన (సాసౌది స్థలములందు మవ కవు లెచ్చటను నిట్టివానిని వాడలేదు కాన నట్టియెడల *చు ప్రత్యయము. కవి ప్రయు.క్తమని విశ్వసింపందగును. “దిసంతులు గొట్టుకు అను (ఆము-౬-ఆ ౮క) చో గోదిసంతులు గొట్టుచు మాచు వేగుచోో అని కవి ప్రయుక్త మనందగును, ఇళ్లు “క, సారి దిక్షశారము గూడుక నరి అనుచో సొరిది క్షకారముగూడుచు నరి” (అనంతుని ఛందో) అని కవిప్తియుక్త మనందగును “కం వండగతి నేంగి యీడ్చుక రండిప్పుడము” అనుచో 66 దండగతి నేంగి యిీద్భుచు రండిప్పుడు (మార్కండే. 3౫౮ ఫ్రు”'అని కోవిపియా క్త మని విశ్వసింహదగును. (చూం-క్రియా ౪౯ సూ ౨ 'వివ)

॥ ఇంచు క్క్చా (తుత్యయములు తప్పం దక్కిన ప్రత్య యముల మొదటనున్న *ఇ-ఎ-విలు నిల్చునపుడు ఛాతువు తుది యికారము సకారమగును, ౬ర (బాంక్రింఎక్రొ, (వ్యా-సల=8౨_౨ శ విషు, చేయు :-వేసిరి-వేసించేసినది- చేసినా చేసికొను. జేసెడిదె-

ఇీసెడునది-మొ,. క, చే సితి వారల కిట్లు నిశృతి సేయుట లే (నభా-౨-ఆ-౧౮౬). కం చే నమరికొంచు.,, డాసిన, * .(ఆదిఎజు ఆం౨౦౬). సీ వేనవి వడగాలి నోసిన *+=(నన్ని-కు-3 అం౮న౯ా౭, (నోయు=ఐనొచ్చు) ఇంచు క్కల్ఫ(త్ర్రత్యయ ముల కన్ననో :.చేయించు- ఇేయి-కూయి-వా్రయి-(అశ్షరను)-అలయిక, "వెం, చు వర్మైకంబు పరంజబగునవు డన్వాదుల కుత్వలో పంబేని “ను స్టానంబున బిందువేని విధామనగు, ౬౫ (బాంకు (వ్యా-ళం=3.౨3 [వివ

ఫ98((క-౯క౬-౬? నూ, ౧--౨|/౬౫ వివ) అన్వాదులయు “ఉండు” ధాతువు విశేష అన్ఫున్నా:డు.-అంచున్నా6డు-అనుచున్నాండు. (క్రియా తా

నూ. అన్నును-అంచునుంఅనుచును. (క్రియా ౫౪ సూ, *అనుం

కను-కొను-తిను-మను-=విను ఇవి యన్వాదులు,

౧ వివ :-ీ్చచనుి మొదలగునవి యన్యాదులలోనివి గావుం “చన్స్ఫును-చంచున్‌” అనరాదు.

౨౨ వివ వంపు యోగ ==ఆ, వె, అంచు. చ్రీతిం గాంగిలించి కొనియె (సభా-౨ ఆ ౨౧౨). శా, పా9ంచద్భూోపణ, ,. అంచురా దో?చె, ...(మనుచ-.౨ ఆం౬ర్భ

ఉన్నశబ్దంబు పరంబగనపుడు *ఉండు” ధాతువు

నకు లోపంబగు, ౬౬. (ఛా-క్రినల) (వ్యా-సం-

3౧౫ 1 వివ ఏ

పథమ :_ఉన్నవాండు = ఉన్నాండు, ఉన్న వారుజఉన్నారుం ఉన్నది=ఉన్నవి మధ్యము ౩- ఉన్న వాండవు=ఉన్నాండవ్రు ఉన్నావు ఉన్న వారరు=ఉన్న వారు=ఉన్నారరు=ఉన్నారు. ఉత్తమ :-ఉన్న వాల డను=ఉన్నాండనుఉన్నాను. ఉన్న నారము=ఉిన్నా రముంజన్నాముం= (క్రియా=-౨౧-౨౩ సూ ౧ వివ గోరంగ౬ సూ (నమాం-౮౩ సూ)

౧ వివ ఫాఉన్ని శబ్బపరకమగు “ఉండు ఛాతుళలోపము నిత్య_ మగుటచేత ఉండుచున్న వాండు-ఉండుచున్నాండు మున్న్సస రూప ము లసాధువులు, విధానసామర్ధ్యముచేత *ఉండు” భాతువు లోపించి నను చానినూంది “ఉన్న” అను ననుబంధము లోపింపదయ్యెనని' యెజణుంగనదిం

వేదాద్యర్థ నాంతతబయిన *ఉండు నకు “ఉన్నా”

"'జేశంబు విభావమశగు, ౬౭, (బా-క్రి౫ బి (చ్యా-సం-

౩౧౫ 111 వి)

ఉన్నను=రఉండినను. క లఇృంచెంతకాలనమున్నను మనక య్యెడు లాభమేమి 1 (ఆది-౭ అ-.౨౯), (దూ-క్రియా ౨౧ సూ -౨ వీవుం “ఉండుచుండినను=టిండుచున్న ను” అనునవి అపశబ్దములుః

(1కింజరాంకు౯ నూ. ౧/౬౦ బివు 'తి=దు-టి పరకత్వమున “అ న్వాదులి రూపములు “వి దు.టి లు పరంబులగునపు డన్వాదుల *ను స్టానంబున నెజసున్నయు,. నుందు “డు లోవపంబును విభామనగు, ౬లౌొ. (బాక్రియ౮ా స్తూ (వ్యా-సం-

3౨౪ 1 విమ)

అందురు=అనుదురు. అంట=అనుట. ఉందురు=ఉండుదురుం ఉంట=డఉండుట, తత్యాది. *తి వర్షకి పరకత్వ ము _తృరసూత)మున చుదావారింపంబడును,

౧ వివ :_ అన్వాదులలోనివి కామించేసి “చను. పూను మున్నగు ధాతువ్రలపట్ల నిట్టి విధులు గబ్లనేరవు-చనుదురు-చనుటం- మొ, *చందురు-చంటి అని యులడనేరవు, *'అను=క్‌ను+ళొను-లినుం మను-విను' అనునవి యన్వాదులు (దూ-క్రియాంకని సూ, ఉం, చరత్తురొ మందురొ మాన వేశ్వరా (ఆది ౮ ఆ ళ౪౬)క...విందు (ఆది ౭ అఆ ౫౬), ఆప ,.చే కొందురయ్య (ఆది-కె ఆ-౧౯గాక్సు శడ్షింట్రే అనురూపమును దిక్క్యయజ్య నాడెను గాని నన్నయ వాడండు, ఉం బంటుతనంబు, , , అడ్డమూాడ రా కుంట., = (ఉద్యో-3 ఆంగగాం సున్న "రాన ఫుడు-అనితిని-జనితిని.మున్న గురీతి నె యుండును. అశ్షై ఉండిలిని అనియే యుండునుః

ఇట బిందువుమోంది *త-ది లకు నిత్య ెకల్పి కంబ్యులె కట్టడి లగు, ౬ (బాంక్రిసగనాా (వ్యా- సం-8.౨5౪ 11 విమ)

అంటివెలనితివి. అందురు=అండురు, ఉంటివి=ఉండితివి. ఉం దురు=ఉిండురు, “ఇట” అనుటచేత నీ విధి ప్రకృత “8ిదు.టి పర కత్వమందు నూతిమె. చెల్లును, *“సంతము-అందముపోపీంతురు మున్నగు నితర స్థ్టలములందు వర్షిల్లదుం నిత్య ఉవెశల్పికలబులై య నంగా “టిత్వము నిత్యముగాను, “డిత్యము వికల్చ్పముగాను నగునని ఉయర్థము,

400 (క్రా౧--౨/౬౯ వివ) “ఉండో డులోవ విషయము,

౧ వివ ఇ-నన్నయ “ఉండు” *డుిలోపమును (బయో%ంపండుల “ఉండిత్‌సంఉండుట” అనియే ప్రాయోగించును, “ఉందురు మున్నగూ "వోట్ల *“ఉండురు" అనుశీతిని బాశ్సిక “డిత్వమును (అందుపెఅం డురు, వీిందురు=విండురు- మొ) సన్నయ ప్ర యూోగింపండు “ఉండు” ఛాతుజమగు *ఉంటిని” అనురీతి గల “టిత్వమును దికళాన గంధము లందును బాాసాదిస్టలములందు6 ఇఛానరాదు. సెనుక నుదాహారరా-" చిన *ఉంటి అను చోటి *డు” లోపమును మాత్రము తిక్కన (పొన స్థలమున 6 బ)యూగించి యున్నాండు, “ఉందురు మున్నగుచోట్ల “ఉండురు” అనురీతిగల పాశ్సిక “డిత్వమును దిక్కూన ధారాళముగాః చాంసాదిస్థలనములం దల బ9యోగింబెను, ఉ. ఎండకు ,..ఆ కొండు. ను, =--(ఏరా-ం ఆ-౧౩౫్పై. క దండము కాపాయంబు ,,.ఎ ట్లంా- 'జేని. *, .(శాంటిం౬ ఆ-౧౭౮్యా, లే, గ విండు నారాయణ సరాయ ణుండు (ఆనూరో ఆ-౩౭౪) (అం జేని=అందు వేని, విం దునువిండున్సు= (చూంవ్యా-సం-౧౫_౨౬ ఫవుటుం

౨ వివ ఏ-*ఉండుదురు మున్నగునానిలోని *డు లోవించిన “ఉందురు” అనురితి గల ప్రసాదిస్థల గతప్ర యోగము తిక్టన భారత మందును లభింపలేదు గాని యాతండు *ఉందురు” అను దానినుండి “యేర్పడిన *“ఉండురు” అనుదానిని బ)కొళాగించుటచేత నట్టి తిక్క యజ్వ “ఉందురు అను “డుి లోప రూపముల నంగీకరించి ననక తీరదు, ఉందురు” విదుర యుయుక్స (ఆశి-౧ ఆ-9) వయుచుం దు(ను)-(భీవ్మ-3 ఆంక3౧ం౧) ఇట్టి వానిలో “ఉండురు అను రీతిని నవ రించినను జెందురు అను రీతిగల రూపముల నాతం డంగీకరిం చెనని మైన. జెప్పకతీరదు. “ఉందురుఅను రీతిగల రూపములనుండికదా “టిం- డురు” అనురీతిగల రూపము లేర్పడవలయును. ద్విపద, ఉంవుర ,.! నంచేహ, = -(రంగంరా-కిమ్కీ-౦-.౨౫రో పుట యూని-మగడ అందు మె. ఉందు రాచోటుల (రంగంరాంకిమ్కిాం-౨౫౯ పుటంయానిం-

51] ((శ్రి20-2౧ నూ. 9/౬౯ వివ) ముజ్‌ పరకఠొను ధాతురూపములు శ01

కి వినను” వర్జాంత భాతువులందు (అన్వాదులందు) మాత ము నన్నయ తికగనాదులెల్ల సున్న మోంది “తొ వర్షమును “టొ వర్ణ ముగా నిత్యముగా వాడిరి క మంటి హరుదేహ మంటం గంటి (ఆర- ౧ ఆ-33ళ్ఫ. క. వింపే,. కంజచ్కే,, (ఆన్నుూం ఆ,

ముజ్జు పరంబగునపుడు కర్టి9ి శబ్దంబు కొూనునకు బవా

ళంబుగా నగు ౭0. (బౌ-కి=౬ఒం) (న్యా-సం_3_౨౫

విపు

బహూళం ఒనుటబేత దీనికి నొకానొకవో నతివారంబని యుజుం గున్లది అనంగా ముజ్టు పరమగునపుడే శ్రాక్ష జీత్తులలోని వ్యతి రేకార్థక యులు నుబ్నంతములు మున్నగునపి పరమగునపుడు యధాపుయోగ ముగ నీ యాదేశము విభావ నగనని తాత్పర్యము. భ్రారతేతర గంధ ములం బే యిట్టి యా'దేశ మగునని యొజుం7సనది. మ॥ “తుదీ రాజ్యమ్మ్లు సగమ్ము గొమ్ము” అనుచో నన్నయ "ళో అను నాజేళమును బియోగించె ననరాదు అచట "తుద రాజ్యమ్ముం గొన్ను అనునది కవిప్రయుక్రము, శష్టాలంకారపియులగు సంస్క ర్త ల్లు పన్నీ _ప్రము ఇేస్పిరని యెలుంగునడి అము-డుబజ్జూలు ముజ్జు నాంబడు (యా-కొయ్యా 3౮ సూ,

ముజ్జు పరంబగునపుడు ద్‌ర్హ ౦బునకు హొస్వంబును

మువర్ణ్శకంబునకు మొముడియు నగును, ౭౧ (దాకా

ఒం (వ్య్వా-సం=3.౨౫ విష.

ఆత్మ నేవదార్థకస్థలము లందును శబ్దపల్లవస్థలములందును ఫొను ఛాతువునకు వ్య స్పస్థలములందువలెనె యిక్కా_ర్యంబులు గల్లునని య అుంగునది ఉగాా అత్మ నే.._.చదివికొమ్ము=చదివికానుము= చదివికొన్ను, చదైివికొండు=చదివికానుండు (సంధి.౨౨ సూ అరసున్న రాద్యు, వబ్బపల్ల వై. కొమ్ము- ౨ కొనుము-వై కొను, వేకొండు=కై కొనుం డుం ఇేరాండు (బసవ-2 ఆం౫ బి, వ్య స్తస్థల -క్‌ నుము=కొమ్ము=కొన్నుం

402 ((శ-72౨-23 నూ ౧-=-౨/౭౧ వివ) అతిచారవిధులు=మొ, టర ణేంచుక్కు భొనుండుూకొండు, గ్త్‌ వయ గొమ్ముని (ఊఉ హారి౫ ఆం-౧౯౪౯ొ క్‌ొంా డని వేడాతో (శృం _ వై-ంం అసం, అతిచారము *ఒకాముం జీరికిం గోక (హరి=- ఈ ౪-౩9). ముదిమి కోంజూలము (విష్ణు_౬ ఆ-౧౭బ) (గాణంక్రియా-8౯ా ౨ కారి-౫౮ా వినవు దరి కర శింబు తాళ్ళు దాం గట్టికోందగునే (బసవుం అఆ-ళక౫ి,

౧ వివ వఇంకొను ధాతుస్థలమందే "కాక స్థలాంతరిములందును న్‌ విధి వర్తిట్లును (కే-రా-కా-మొ ) లెమ్ము గ్ట- తేండు-రమ్ము-రండు-కమ్మూ- కండు=ఎమొ, (యూ-క్సియాఎణా ౫ మొ

౨ వివ :__ వ్యతిరేక పా్రొర్థనస్థలమునందు “కొనునకు స టదు. కొనకుము_-కొనకుండు-_ చేఫానంకుము_ మొ ళా రు వర్ష్మక్తంబు పరంబగునపుడు సున్నమింది “త_ద్న

డిల యుత్వ్వంబునకు లోపంబు విభావ నగు, 2 (బాం

క్ర్‌౬ు ఇ) (వా్యా-సం-3_౨౪ 111 విషు

పోపింతుంాపోపింతురు కొందురు-కొందు), కొండురుూకొం డు9ఎ (క్రియా-_౬౯ా సూ. తత్సమములందును నీ విధి వర్తిల్లవలయును గాన “*ఆచ్చి--౨౯- సూత్ఫ్రముచే నిది ప్రనరుక్తముకాదు

సర్వంబునకుం [శ్రేరణంబునం దించు న (ఛాక్రిం?ం) (వ్యా-సం=-3౨౬ ₹1 విషు, చందు-_ప్రేవండించు, పండు _ చ పండించు. మున్నగు రీతి

నాచ్చికములప్లై నెట్లును 'బేరణార్థమున “ఇంచ్రుక్కు?. నిల్చును, “వచిం చు_అవులించు” మున్నగు స్వార్టేంచుగంతములమింద (క్రియా-౨ నూ) సెతము. పేరణార్థమున “ఇంచుక్కు. నిల్బ్చునకుట కయి సూతిమున “సరర్పంబునకు” అను దళము నిల్చంబజ్రెను, కడ్రార్థద శారచక్యింబుం బరి వర్తింపించుచున్న (అది-౧ ఆ-౧౦౯ గద్య) (స్వాన్టేంచుక్కు పరివర్డిం చు (పరణెంచుక్కు- పరివర్తింపించు. సంసక్భాత సమధాతున్రుం (దూంక్రియాం౮ ౭ స్రూం

(శ్రీజ సూ ౧_౨.౩/2 విన) (వేరణేంచుక్కు రంజూదుల “ఇల్లు”, శ్న0$ి

౧ విన 2 _ఛాత్వర్థీ భూత వ్యాపారము నొకరు జరుపునట్టు వేలా కరు పరించుట వేరణార్థ మనంబడును, ఉదా ఒరాముండు వాక్య మును వచించెను (వచ్‌, -(సంస్కృృం-ధ్యా+9ంచు=_వచించ్యు గుకువు శ్రాము నిని ( లేదా_రామునివేత్స నాక్యమును నచింవించెను, (నచించు+౨ంచు= వచింపించు) అవే్రేరణక ర్త వ్రేరణమునం గర్భంబగను, అప్రేరిణమునం గర్హువాచి యగు *“రాముండు అనునది ప్రరణవాక్యమున “కర్మం? బయ్యెను ఈవ్వేరణ, వాక్యమున *గురువ్రి అను ప్రరణక_ర్త యేర్సడెను. ఇట్టి మ్రరణార్థక వాక్య విెశేవములు 'వెనుక్‌ వచింసంబడెను (శారఎ =! స్సూ

౨ వివ -పేరణ ప్రత్యయములగు “ఇంచుగాదులు చేరకున్న ను వ్రేరణార్థము నిచ్చు ధాతువులు “అంతర్షత మ్రరణార్థకములు అనం బడును, ఉదా :కురియునకురిక్సించు, "చీవతలు పుష్పవృన్టిని గురినిరి- "చేనతలు పుద్సృవృష్టిని గురిపించిరి ఇది యవేేరణార్థకమును నగునుం ఉదా పఒవర్షము కురిసెను, ఇ కైంకరలసప=కరంగించు. క్రరంగ=దివించు. మెఅయు=మెజఅయించు. 'వెజయుప్రకావించు, ఆంధాఆచు.అంగుఎ నిల్చు=మొ, పుయోగ =క్‌ '“ితనక్టర పరంపరలు గురిస్కె , , (విరా_౫ తె ౧ర్భూ

3 వివ ఏ_ధాతుజ్ర నుజ్యంతముపై.ని “చేయు ధాతువును నిల్పి బచో నది (వేరణార్థము నిచ్చును. ఉడా :.కొల్చువేరషకొల్టుంచేయు_ కల్పించు, చ,.....నిన్నుం గొల్తుం జే -యుదునని పూని (ఉద్యో-3 ఆ-._౨౮౦ ప్ర

రెరిజాదుల యించు (స్వార్థ కృకారంబునకు సబిందు

క్‌ంబున క వేరణంబున ద్విరుక్త లకారం జ/స ౭ (బా-

కియా-౭౧) (వ్యా-సం-3౨ఒ౩_౨౭ శ వివ,

రంజిల్లు=(అనుళాగిల్లు) భేదిల్లూ(బిద్దలగు సంధిల్లూ(కూడు) పో

ఈ నన్నయ 6క్టాంపిల్లు = (కదలు కంపించూకంవిల్ల జేయు) అను రీవ్రి నియమమును చేస్పిభ్రాన్నను నన్న యేతర లట్టి నియమమును బ్ఞాటిం జలేదు, 'కాన్హన *కంపిల్ల మున్నగువానిని రంజూదులలోం జేర్చలేదు కం ముంచినం జప్పుడు విని కం+1 వీంచు శరీరములు (కన్ని -కుఎ౯అక ౨౯),

ఉీ0ఉ (8-2౫ నూ ౧౨/౭౫ వివ) రంజాదుల (కేరణ రూపములు, ఇంచు=బ్రల్లు ఈ యాజబేశపు ఊహమోగమున భఖిదాదు లకర్మకంబు అ౫ఫను, రాజు పాలన మున జనులు రంజిల్లిరి, 'పరాజు పాలనముే జనులను రంజించెను= రంజిల్లంజేసెను, గోడ భేదిల్లైను వేసాపిడుగు గోడను 'భెదించెను=ఐభేదిల్ల 6 జీసెను “భిద్‌ి ధాతువు సుస్కృతమున సకర్శకమె యయ్యు దత్సమ త్వమున నకర్మ్శక మయ్యెను,

'పేరణేంచుకు[ా పరంబగునపుడు రంజూదుల “ఇంచు క్కుునకు లోపం బగ్క 2౫ (బా-క్రి_ఓఒ౨) (వ్యా-సం_ 3౨౬-౨౨౭ 7 విషు, లాబేశమున కపవాదము, రంజించు=(ఈ ఐజ్యిల్లంజేయు) శేదించు=

(గోదిల్లంేయ్యు సంధించూ(సంధథిల్ల జేయు జట “శ్రంజింపించు” అని "కాని “రంజిల్లించు” అసి కాని యుండనేరదని భావు ౧పివ :_అవేరణమున “రంజిల్లు అనియు. 'బేరణమున రం జించు” అనియుం నుండెడి నియమము మిక్కిలి యరుద్పు త్రటుచుగా “ద్తల్లు=ఖంచు” అను వానిని బళ్యాయములనుగాం వాడుదురు, నియ మము-నన్నయ 15, వల్ణెయని ,. దిశల్‌ భే దిల్లంగ గర్జిల్లి . .(ఆది=౬ ఆ-౬ఎ0.. క, తన సుతులు పాండు స్సుతులని మనమును భేదింపక. .. (ఆది.౫ ఆది.౧౬.౨). నియమమును వీడి “వ _ర్తెల్లు=న ర్తించు అనునవి పర్య్యాయములుగా వాడుట"- నీ, నిమధాద్రియం దనిమిషపతిపచ్భన్న సంచరణమున వృర్తించుటయును (విర్నాం ఆ-౫శ్రి, గ్‌ __మందడీల "కెల్ల నూజట యగసచు వ ర్తి న్తి్‌నేర్తు (విరా.౧ఆ-౯౫). తిక్కన *వ ర్పించు” అనుడానిని (శ్రేరణార్థమున “వర్తిల్లయేయు” అను నరమున వాడకపవోలేదు, నీ పదపడి విప్రులు, ,,.,, అధ్వరాదిక సత్కి౨యల్‌ ప్రవ ర్హింపక, ,. (ౌంతి9 అం౮ న్యా, (ప్రవ _ర్తింపకజపివ రి న్లాంజేయక ౨ వివ *వర్రిల్లు మున్నగువానిక్షో వర్యాయముగ “వర్హిలు అను నేక లకారఘటితరూప్రములను తికగాన ప్రయోగించెను, థీ శ సూరి “షాటిల్రు మున్నగు నేక లకారఘటితరూపముల నేత యయుదావారింపలేదో తెలియదు, *తశ్రో 9ళయోర్భువే "జీకో లకార 9తి శీచన” అని యధర్వణుండును నడ్డానిని సూత్రించియున్నాండు, బాల 1పకఓ౭ సూ, చే లకారలోపము శాకపోదు.

(క్ర సూ, 3 /౭౬౫% ౧౨/౭౬ వివ) తృంచుగర్థిక 6చుిగాగమము, 405 ఊఆఈఎవె పాటిభినం జూచి "పెద్ద వలచి మొన (అను-.౨ అఆ=౨౩౧ హృ.

9 వివ :_*మూర్చిలు మున్న గువానికిం బర్యాయముగ 6న

ర్భించు” మున్నగు “ఇంచు గంతముల ప్రయోగము కానరాదు లిక్తై వర్ష ౦చు_ఉదయించు.అ_స్తమించు” మున్నగువానికిం బర్యాయములుగ వ ర్హి ల్లు-ఉదయిల్లు-అ స్తమిల్లు౫ మున్నగు హాయోగములును గాన రావు, ఈము గాగవుం 'బాచ్చికంబున కసంయు క్త శన _ ట్ర డ_-రాంతంబునకుం 'బ్రరణంబున బహాుళయబుగా నగు

ర, (బా-క్రి-౭9) (వ్యా-సం-3.౨౮ | విషు

పూను_పూనుచు=పూనించు. తేలు. కేలుచ్చు.కేలించు. మగుడు- చుగుడుచు=మగిడించు. కుదురు_క్రుదురుచు=క్రుదిరించు. “విను_వినుచు._ వంచు” వ్య్య్యమాణ (క్రొంం౮౧ స్ఫూ పుగాగమంబు-వినివీంచు. బావా శకంబు'చేం గొన్ని4ికి “దుిగాగమంబు లేదు. అను=లనిపీంచు,. తిను తినివించు, కనుకనివీంచు, దీని యత్వంబునకు దీర్హీంబు నగు కాని వ్‌ంచ్రు

౧ వివ _*కాంచు అనునద్రయు "కన్ను ఛాతు వేరణరూప మ నుట యుక్తము *కాన్సుము” (ఉద్యో. ౧ ఆ- ౩౭౦). “రాముడు గృషమ్షుని గాంచెను. అనుచో *“కాన్పుము అను వోటియందు వలెనె “కృష్ణుండు తన్ను గాంచునట్లు 'రాముండు వేసెను” అని 'ప్రేరణార్థిము నెన్నునది, (చూంవ్యా-సం-౧౫గ౮ం పుట,

౨ వివ :*అ ప్రే-విదుదు=(రాలు) "వ్రే-విదురుచు=(రాలం జేయు అ, శర్పపదురు = (త్వరపడు, ప్రే.పదుచు=(త్వరపడంటే యుచు) ౫ అను రెండును 'బ్రేరణార్థకములు, పికృృత సూతిమునకు లవ్యములె, అచ్చిక శబ్దముల పయిని *చు వర్షకమును నిల్సినచో నవి కొన్నియుడల ధాతువు లగును (మూ_క్రియా__ స్తూ ఉదా.=ఎదురు= శఎచుటివాండు ఎదురుచుజ=(ఎదిరించు (వ్యాసం=ం౫౮ార పుట_చ్లూ)ం

జీం6 (1కి౭౭ స్సూ స్వార్థిక చుక్కు- (వేరణార్థమున 6ప్రుక్కు చెమరు(చెమట్స చెమరుచు=(వెమటపట్టు చిగూురు-చిగురుచు=(చిగి రంచుు కొన్ని ఛాతువులకు స్వార్ధమందును కి నరకము ఇేరును ఉదా :-తనరు=తనరుచు--మొ “అదురు=అదురుచుి) అనునవి పర్యాయ రూపములు ఇందలి *“చిశ్రార మావయవికము కావ్చననె యది ముత్చ రకత్వమున *వికార మగును “- అదువన్‌- (ఆది_౫ ఆ-౧౨౪) “అది ర్చు అనునదియు నపిరణరూపమే యని తోందునుం “మిన్న దిర్చె” (దోణ-౫ ఆ.3౭౭) “పజచు'=(పరుగౌత్తు) అను దానిలోని 6చ్చిశార మును నావయవిళ్షమె కావుననె “వారణ [నాతము లుజ్జగించి పటివన్‌” (వారి=పూ-3 అఆ_౧_౨౬) అని యిట్లు ముత్ప్సరక్రత్వమున వకారము వచ్చెను. *పడు"” ఛాతు (వేరణ రూపమగు (కియా ౮౫ నూ “పజుచు” ఛాతువునకు రూపాంతరముగ. గోశకారులు వాడిన “పజచు) అనుదాని లోని *చ”కారము *చూు గాగము సంబంధి, కావున “పఅపక్రుమయ్యి'=. (పొందింపక య్య) (అరణ్య-౫ అ-౧౩౩ పః అట్లు పుగాగమంబును మాన్వాదుల కగు 22౭, (భా- క9ి-2౪ న్యూ (వ్యా-సం-3.౨౮ 1 విపు, అట్లు=ఆరీతిగా ననంగా నాచ్చికంబునకుం జరణంబున బహూుళం

బుగా *“చూగాగముంబును కీపుిగాగమంబును నగునని సూ-ా9)ర్థము, ఉదా షఒనూను_వ్లూ నుపు=మానుచు మను_-మనుపూొవునుచు బాహూ ఖకం బగటచేత *“వమను ధాతున్చనకు క్తంచుగాగవముము లేదు. *మూను” ధాతుజ్రనకు “ఇంచుగాగమ రూపంబును గలదు, మానించు మానిం పంగ (ఈర్ష ఆ-౧5౦), * మేలుకనుపు_కల్క_ను వు (భాస్క--బాలం -చకారమును బ్రేరణార్థక “చమిగాగమ సంబంధిగా “పదుచు-విద్రిచు” అను వాఇలోని చక్రారము వంటిదానినిగా నూరి సూత్రించుట సరికాదు

“అదుచూ”లోని చకార హోవయనికము, *పషదుచు-వి(దుచు లలోనిదా 'వేరణార్థకము. “ఎదుంచు”లోనిది స్వార్ధిక *ఉదుోగాగమము

((కి227-2౯ నూ ౧/౭౯ వివ) ఇంచుగర్థక చుక్‌ _ఫుగాగమములు శ్ష౦?7 క33త్రా. మేళొగాలుపు = మేలుకొలుపు అను వానియందు పుక్కు- నిత్యము “చుక్కను-ఇంచుగాగమమును లేను.

న చుక్‌ _పుగ్వ "ర్తకంబులు పరంబులగునపు డిత్వ్రంబున

కుత్వం బగు జ్యా (బా-కి-బ (వ్యా - సం. 39౮

1111 విషు,

అవ్యవహితే పూర్వస్థో కారమున కే యని అెలియవలెను, ఉదా: వెగియు-బిసచు. క్రలియు_కలుపు_మొ

అట్లు చుక్పుగాగమంబు లడంగ్యాది వమూయ్య్వాదుల

కగు నచో వానికడ వా9లు లోపించును జా (బా

క్ర్తి2౬) (వ్యా-సం_9౮ 11] విష

అట్టు_అచ్చికంబునకుం 'బేరణంబున బహాకంబుగా. నగును అడంగ్యాదులకం “చుక్కను మొయ్యా దులకు కష్పుక్రష ను నగుననియు నాని తొది వర్షము లోపించుననియు నర్థము, అవేే_అడంగ ప)అడం చ=ాఅడగించు అవే_మాయు.వే_వూఫవు=మాయించు. * అడంగన్త కరలస_కలలయ.నలంస-విగియుఎ ఇత్యాదు లడంగ్వాదులు “మాయు. ఉడుగు_కడగు_కుడుచు” ఇత్యాదులు మాయ్యాదులు ఆలస) పిభృ తు లుభయగబంబులు ఆంగ్వాదులకును నంత్యలోప్రం బగునని యెొజుంగు నది బాహుళకంబునం జెసి కొన్నిటి కించుక్‌ చుక్‌ పుగాగమంబులు చయూూండున్కు గొన్నింటి కందు యఖథా[ప్రయోగంబుగ "₹ండున్ను గొన్నిం టి ఫొక్యం-ట్రియు నగునని యున్నునది ఆ౮/ప=ాఆంచు=అంపుాఆంగించు, “ఆంగ ఛాతు వంతర్షత (వేరణార్థకమును గలదు, కేం లేయం రేవుల "రేగంచు. పాయుూపాచు=పొపు, విజుగువిట్లుచు. చూచు_బూపు, నేర్రచు-నేరుపు మేయు_మేపు, లేచు_లేపు కలియు_కలుప్పు తడియుం తడుపు, తెలియు. తెలుపు, వ్త్‌త్యాదు 'లెజబుంణ్సనది,

౧ వివ వీశలుచు == (వలచు = వ్రేమిచ్చు అనునది వేజోళ్ల ఇాతువు, అందలి *చికార మావయనికము, కాన “కఠలంయి ధాతు

శీ08 ((క్రళంం సూ) అంచుక్‌ చుక్‌ =పుక్‌ పర కాగమా బేశలోపాదులు "మ్రేరణ రూపమగు *కలంచు ధాతునున కభిన్నమని భిిమింపరాదు, చా కలుచుట వోసమే మగలం గల్వక యాండురు తొల్లి యాండురం గలూ- తురె ..(నన్ని.కు-౮ ఆ._౧౫౧). ఇంచుక్‌ _చుక్‌ _పుగాగమంబులు పరింబులగునపు డొ గమూటబేశ లోపంబులు పెక్కు, తెజంగులం. గానంబడి యుడి ౮౦. (ా-కి-2ఐబ (వ్యా-సం.3_౨౮ గగ వి వూను-_పఎపూనుచు=వూన్ను.ప్రూంచు.. పూర్షవిందువు విశే షము, క. కాంచన... పూంచిన ..(విరా_ళ ఆ-ళ౫, అగు-పేిల 'కావించు._వ-ద్బు-వే-రానించు =రప్పించు. (ముత్సరకత్వము లేనపుడును అచ్రారాదేశములు-'న_పిలున్సు విన్నప్రము.విన్నవించు. (అంగలాదులా లోనిది (కొయా-_౨ సూ. (“విన్నవించు.ఆలించు-_పలవించు అను నుదాహృతులనుబట్టి స్వాన్రేంచు కృరకత్వ్రమం దును బ)కృత సూతిమూ వర్తిల్లు ననందగునుు, మోాకాలు_మోశరించు_మోకా౭ంచు (అంగలా దులలోనిద్ర). (మోకజించు.క_ర). "శీక _ శేకరించు = (శేకాధ్వనులు చేయు) పలవ=(పిలాపు.పలవరించు=పలవించు, (అంగలాద్యి ఆలక్రఎ (అలక) ఆలకించు= ఆలించు (అంగలాదిి విక్క__విక్క-లించు (ఆంగ లాద్రి, నొచ్చు-నొ౦ంచు=నొప్పించు ఉండు_టఉంచ్రు. డిగు=డించు=డిగిం యు, “మే దినికి డిగంపలాం నొని (హరి_పూ-3 ఆం౮౦),. పెరుగు "పెనుచు=పెంచు (సెరిం గిన్నమార్క_0_3 ఆ) (పెరులగ (పాండు-౫ అ (క-ర్సు (సూరి దీనిని నిర్చిందువుగా నుదాహరించెను) తునుంగుత్రుం చు, (బాల వ్యాకరణ పిధమ ద్వితీయ ముదిణములందును నిది ఖండం బిందళూన్యముగ నేయున్న ది “ళునింా/ కాళ్ళు”(అచ్చ-రా-అరణ్య-ళంర 0 తునియు-తునుచు (తునిచియయా- ౨౨ ఆ-౮ ఈ. నూంరాంవి (శంరం- లో లేదు మును(౧స-మునుచు=ముంచు మొుసకు_మొగుడుచు= 'మొగుచు=మోడుచు=మొగిడించు, వొచ్చు-చొనుప్తుచొవ్పంచు చిను6 గుచించూచింపు తొగు- తొంచు=తొంపు తిరుగుుతొప్పు, చచ్చు

[52] (౮౧ నూ.) ఇంచుక్‌ చుక్‌ ఫుగాగమ పర కాగనూబేళ ల్లోపములు శ్తం39 "చంపు నిలుచునిలువరించు=నిలువు, కొను-కొలువు, *కొలిపెను "గదత్తుమోదం (గూరగజము.” (భీవ్మ-3 ఆ ౧౫౧౦). చీకబుల్‌ గొ లుపన్‌ (వారి-ఉ-భా 9 ఆ ౧౧౦) * వెలకుం దీయూు అను నస్థమున “హొనిపించు” అను వాడుక గలదు శబ్ద పల్లవస్థలములందును “వురి కొలువు” మున్నగురీతి నెజుంగునది. పోవు-వుచ్చు. అను (ప్రయుక్త మగునఫుడును “మోసపోవు-మోనపుచ్చు" అనియెో యుండునుః “పనుచు-పంచు-పనువు-పంపు” అనునవియు? వీని యాద్యత్షరలోప మున నేర్పడిన వనందగిన *“అనుచు.అంచు-అనువు-అంవ్ర” అనున వియు *“పోన్సి ధాతు (ేరణరూపము లె యనియు వినికి “ఆజ్ఞాపించు” అను నర్ధ్థమును గెౌణముగం గల్లుననియు సూరి యాళయను, కాని పీని కేమియు నాకారసామ్యుము లేదు. *పని శబ్దమునుండి *చూ వర్ష కయోగమున (యాంకియా.౭౬ స్తూూం వీవు), (కియా ౨౩ స్తూ “పనుచు” మున్నగునవియు వాని యాద్యశ్షరలోపమున “అనుచు” మున్నగునవియు నేర్పడియుండునని యూాహించు టుచితము. వంగుం= ఊూ-వంచు=వాంచు. ఓదు=(పే-పీడించు=బఒడుచు. అన్వాదుల కించుక్కు. పరంబగునవుడు *ఫ్రిగా

గమం బగు-వమానునకు విభావమనగు ౮౧. (బాకి

రెత్సా, (వ్యా-సం-3౨౮ 171 విష

అను-అనిపించు, *“అను.-కను-తిను-విను అను నాల్లిటికే వుగా గ్‌మము సత్యము మూను అనునది "అన్వాాదులలోనిది కాదు. 'చానికి విభాపయని వేటుగ వచింపంబ డెను. నూను-మా నివించు

౧ వివ .-అన్వాదులు (కియా ౬౫ సూూతమునం బేర్కొనం బడెను. వానిలో “కొనుంవును ధాతువు లిరడు విడువంబజెను, వల యసంగా ఫషోమను. ఛాతువ్చున కించుక్కు.. లేదనియ్యు. “మనుచు మనఫు అను రెండురూపములు మామే దాని (ేరణరూపసము

ఉ10 (క్రైూ౨ సూ ౧౩ /౮౧ వి అన్వాదులు.._అడ్డాదులు లనియు (కియా ౭౭ సూ(తము వివృతిలో వచింపంబడెను. “కొను ఛాతువునకు “కొలుపు* అనునది (పేరణార్థకరూపమనియు, కదిగాు వించూుి అనునది వ్యావహారిక రూపమనియు (కియా ౮ాం సూతమూ వఎవరణమున (ఛాయయిడెను, అను-లఅనిపించు.- కను. కనిపించు-కానీ పించు-తిను-లినిపించు-విను-వినిపించు. ఏనిలో *అను-కను-లినుి అనువానికి *-చుక్కు” లేదు, *ఫవుక్కు విధానమేలేదు. ((కియా-2౬ నూ. *వినుి ధానువునకు *వినివించు” అని (పకృతసూతమున సిద్ధిం యను. "వినుచు((క్రియా ౭ఒ)వించు((కియా ౮౦” అనియు నుంగును, ౨ ఏవ ఏ-*చనుి ధాతువ్సనకు *చనంజేయు అని మాత్రమే (ేకణరూపముండును. “నగు ఛాతు (పేరణరూపము. “నగువీంచు". (చూం-్రియా-౬ం నూ.-టిప్పణి) ఈ6న్సన్ని (గ్ర పించు” న-కి = నగి ఏించెన్‌ (కళాం౫గ ఆ-౫౯ా, (సూ, రా, ని) నగుపించె నచటి యబ లాజనమున్‌ (విరారఠ ఆ కెన్యా. నిను నగుపింపంగా (శాంతి ౬ లం ౨౧౬) పయి (పరూగముల చొప్పున “*నగు' ధాతువును “అన్వా

దుిలలో6 జేర్చి దానికిని *పగాగమ మగునని (గ్రహింపవలయును. అడ్డాదుల కించుక్కు,ు పరంబగునపుడు “గిగా గమంబగు. నప్పాదులకు విధామనస. ౮_౨ (బాం (జా ) (వ్యా-సం-3_౨3౮ 1/1] విమ)

అడ్డము.--లఅడ్డగించు. “అడ్డ (రు)-ఓీర-(ఒరగు-పంత (ము) "పెల్ల-బోర-ముట్ట (ముు(తగ్గంచు” ఇత్యాదు లడ్డాదులు, అప్ప- అప్పగించుఅప్పించు. అప్ప=(అర్బణ) ఒప్బ=(అర్పణ)-పన్లు(ము)ఆ పల్లగించు. (గుబ్దిముమిోంద నాస్తరణము వేయు. ఇత్యాదు అప్పా దులు, (ఈ నూ(శపు లవ్ష్యములకు. గయాం-౨ నూ. చొ, క్తీంచు శ్యాగును. అడ్డాదులు నప్పాదులును నంగలా దులలోనివని యొన్ము

(1-౮3 నూ.) *చిత్తగ” మున్నగు సంస్కృతీములు, “ఆడు-ఓడు? (పే *కూరు ఛ్ధ్హా నది.) వ (పకృతస్మూత్రమున' ఇంచుక్కు” అనుటచేత నిది స్వాస్టేంచు క్కుుగాని ేరణేంచుక్కు-గాని కావచ్చును. *ఇల్లు.ఇలు" అను రూప ములతోను “ఇంచుిగాగమ ముండవచ్చును. స్వార్థ--. = శీలగిలంగల చెల్ల గిల్లం దల్లడబేడ. ..(భీవ్మ ౧ ఆ ౨౬౮).(పేరణార్థసిబోరగించుం (బోరగ్నిల్లం జేయు) మొ. * మేళగించు” అను దాని రూపాంతరము మేళ వించు ఫాగ్‌. పీరశ్చంగారములు. మేళవించినట్టి (జై-౫ ఆంళ-ర) ఇళ్లు-'పెల్లగించు= పెల్లగ్మిల్లలంచేయు. మొ, (గేరణార్థక “చు క్కు పరంబసనఫుడు *“ఆడు=

ఓడు” అనుధాతువుల “డి కారమునకు శేఫాచేళశ

మగు. ౮౩ 4 (బా-శ్రి=౮౦0) (వ్యాస 0=-౩_౨౮౪11వి)

• సూరి అడ్డాదులలో “చి త్తము-మేశము అను శబ్దము లను నప్పాదులలో “కోపము అను శబ్దమును బరించెను. కాని “ఆచ్చిక” మొాతవివషయకమగు సీ*గుి గాగమము నంస్కట్రతశబ్బములమై నిల్చుట నరికాదని తలంచి వాని నీ గగణములలోం. బంధింవలేదుం "గ. కీడు మేలేవి మును జిత్తగింపకుండు”. (అశ్వ-ం ఆ-౧౧౪) మున్నగు (పయోగములను “చి త్తగ=(చిత్తమును బొందు. కోపగల (కోపమునందు), మేళగ=(మేళము నొందు” అను సంస్కృత శబ్ద ములపెని (గియా=.౨ సూ, చొప్పున “ఇంచు గాగమము నిల్పి *చిత్త గించు = కోపగించు -_ మేళగించుూ అనురూపములను సమర్థించుకొన నగును.

ఖీ చాలవ్యాకరణమున ఆడోడుకూడుఖినుచు సిద్ధద్వంద్వ మున6 బరరూపసంధి చేయట (పామాదికముం, మటియు *కళూరుి అను శేఫాంతభధాతు వే యుండుటచే “కూడు” అనుడానికి శేఫాచేశము వేయుట ఫునరుక్తము. క ఈ రనమెత్తి ..నీమదిం గూరిన నొవ్వు = -(ఉద్యో-3 ఆ-౭ర్భ). క. వారని నం క్షేశంబులం గారు నరుండు

• =-(నొంతి=౬ ఆ-._౨ర_౨ స)

ఉల (1శ్ర-ర రం నూం) చెలుచు. బెర్చు=2యపెలు ఫు, పజుచు=పబచుు ఆరుచు=అఆడించు (ఆడు+చు. ఆడు+9ఇ9ంచు్యు. (స్నానమాడి6 చయ-అటలాడించు). కు ఆర్పంగ బొమ్మలు కడంగి,.. వర్పడం.. (శాంతి ౧ ఆ-౨౮౩). మజుమాట లార్త (విరా-౨ ఆ 38౧౦) (ఆర్వ్హున్‌=ఆడింతునుు. మజ్జ్ఞన మార్చ (వరాహ-౭ ఆ-రళ్యొ, వహి నార్చ (నభా=౧ ఆ-ంకృు. రాజుల నోర్చి (ఆర ౧ఆ 3౭౮) అకృ "తారంభుల నోర్చు నెంత యధికుల నైన౯ (సభా-౧ ఆ ౧-౨౩) ఇడునకుం జక్పు గాగమంబులును డా కలసు "ేఫంబు నగు. ౮ర. (బా-(క్రి౮౧) (వ్యా-సం- 3.౨౮ 16 వి చెజుచు=చెటుపు=(చెడు+చుు. చుక్పుగాగము మూత విధాన మునే దీనికి *“ఇంచుకుగ్రా. లేదని యెబుం౧సనది “వెజచు-వెటఫుి అను “అ కార మధ్యములు కోనశములందుం జూపంబజడెను గాని వానిని నిర్వహించు (ప్రయోగములు భూపంబడ లేదు, ఉకార మధ్య ము “చెడు ధాతున క్చ్ము గీ ఎజిగి వాని తపము చెజుపలి బనిచె. (ఆదిగ ఆ ౧౮౫). “చెజటుచు. అనుదాని “జెర్చు” అను రూపాంతరము గలదు. “యజ్ఞ మేటికిం జర్చె” (పండితా-నాద, ౨౦౫ పుట, సూంరా-=ని, పకునకుం. జక్కును డా కలముశేఫంబు నగు ర౫. (చాంక్రింం౨)(వ్యా-నం-3.౨౮ ౫ విమ.) పజుచు(పడు+చు)=(పొందిం చు) భయపథి చె. “భయపజు ఫు లేదు, (భయము+పజి చె.నంధి-౮3 సూ). ఇది ప్రొష్త్యర్థర పడు ఛాతు ప్రేరణరూపము,. ఈయసర్థమున “అ శార మధ్యమును గలదు, కం *ంళొా అంగుట తవ్బ్చో తడంబటజచి ఫురుషులకుక్‌ (శళాం౭ అ= ౨-౨౪.) దీని (పజుచు) కించుక్కు.ను *ప్పు ఇగమంబును రూపాంతర ములు లేవు, “పజఫుొ=(బాణమును బియోగించు) అనుడానిని నయా తము సతనార్థక 6పడు” థాతు.పేరణరూపముగ గోశకారు లుదాహారిరో

కకింరాజఎర8 నూ, ౧/౮౬. నివ) ౮పేరణీంచుక్కు.మిదం (బేరణేంచుక్కు. లేదు, శ్ష్యక్రి చిరి బాణమును బడునట్లు చేయుటయేకదా. బాణమును బంక గించుట, “పఅచు'=(పజొఫువిరాంద దుప్పటిని బజుచుట్ర అనుడానిని సయితము పతనార్థ్ధఠ *పడు ధాతుష్రేరణముగ “శర” కర్త యుదా నారించెను. పజుఫువిాంద దుప్పటిని బడునట్లు చేయుటయని పేర ఇార్థము నరయునది క్ట పల్లవంబగు పడున కించుక్కు. విభావు నగు అగుచవో డాకు లఘుశేఫంబగు. ౮౬. (ఛా-క్రి-రాా

(వ్యా-సం-3 ౨౮ న్‌ వివ).

నలువడు.- ప్రే. వెలువరించు=(బయలు జేట్యు, *' నెలువజుచు” అనియు నగును. ఇశ్లై చొప్పడు-ప్ర..చొప్పరించు=చొప్పజుచు. వర్ప ర60చు=వర్పబు-చు. మొ,

౧ వివ ;_ముద్రిత భారత ఫున్తకములలో - * పశువరించు == చశువజుదు” అని “శివర్ష ఘటితముగా నుండుట పా్రామాదికముం మిశఎమున శేేఫాబేశము చుక్క వచ్చుట యనంభవము, కాన

పసువరించు-పసువజుచు”ా(యజ్ఞ పశుత్వము నొందించు) అని యుం డవలయును, ప్రేరణంబునం దించుక్కుుమోంద నించుక్టు వేదుం

౮౭, (జాం్రిం౮ ఠి (వ్యా-నం-3౨౯--౩౨౬౯- | వివ).

ఇట్టనుటం జేసి మ్రేరణార్థంబయిన యించు గృిన్నాగవాంబు పయిని బ్రేరణ్యానేంచు గాగమము నిల్వనఫనని యెబుంగునది. టి.- నొచ్చు-ప్రేంనొంచు,. వునః వేరణముంనొంపించు. చచ్చు ప్రేర అముచంఫు. పునః పేేరణము..చంపించు, ఇ స్తై స్వాన్దేంచుక్టు పయిని బ్యేరణాన్రేంచుక్కు.. నిల్వవచ్చును. ఉడా :-పరివ _ర్రించు-పే్రరంపరి వర్హింపించు. (ఆది-౧ ఆ-౧౦౯-౧౧౮ొ, (చూం-కిియాం-౮౯ా-స్తూ, పత్వము) (క్రయా=౭3- పేర ణేంచుక్కు). ర క్షి ంచు-పే్రేర-ర క్రిం తీంచు. *చదివింపించు' అనరాదు *వదివింపంజేయు' అనవలయును.

శ14& (1కి-౮౮-౮గ౯” నూ) ఉత్వమధ్య మిత్వమధ్యిమగుట, చ_ప్క ఇత్వంబుగాని “వొత్యంబుగాని కాడుచో ననాద్యం జయిన “ఉత్వంబునకు “ఇిత్వంబు బహుళంబుగా నగు. ౮౮, (ఛా-క్రి=౮ ఎం (వ్యా-సం-330 వివ). విగుడు-నిగిడి-నిగి జెన్‌ . నిగిడించు-చదున్రు-చదివికిని _ చదివిరా- ఇను. వనుకటి “*కనిపించు-వినిపించు” మున్నగునవె్వెల్ల దీనికి లశ్ష్య ములె. అనాద్యం బనుటచేత “కు దురు..కుదిరించు-కుది రెను-_కుడుచు- కుడిచెను” మున్నగు చోటులంబెల్ల మొదటి ఉఊికారము 'ఇికా రము కానేరదు. బహుళంబనుటచేత నీ సూతిము ప్రియోగానుసార ముగ ,వర్తిల్లు ననందగును. శబ్దరత్నాకరమునం ఫురుటియాలు-పురు టెల్లు-పురుడించు-మున్నగు శబ్దము లుదాహరింపంబజెను. అదియ ట్రుండంగా ష్స్‌ ఆలోన గదయ బూన్ని యభ)9మా తంగంబు కుంభ కీరంబు పగుల్చి యసురొ (వహారి-పూ-ర ఆ-౧౫౪్ర) అను మహాకవి ప్రయోగమును గలదు, (యతిస్థానము) వ్రేరణేంచుక్కుు పరంబగునవుడు చకారంబునకు “పిశారం బగు. ౮౯ా (బా-కి_౮2ఒ) (వ్యా-నసం- 33౧-౩౩౧ 1 వివ). చకారము ధాత్య్వవయవమైనను నాగమ నసంబంధిమయైనను సీ పత్వము కల్లును ఆవయవిక :-సీ. = .ప్పధివీపతుల విడివించి చెజులు (నభా-౧ అ-౨౧౫౧౧౮ గద్య) ఆగమచకార :-పరివ ర్హింపించు (ఈది-౧ ఆ-౧౦గనా ౧౧౮ గద్య), ద్విరుక్రచకార కం "తెప్పించి తొ డుగు మోవని యొప్పించి ఇ (విరా-ర ఆ-3౯), బహూుళమనుటచేత త్‌ సి,మె చ్చించిన యూ జగ జెట్టి యితంజ్తె (ఉద్యో-3 ఆ-౧౭ం్స ద్విత్వస్థలములందు విభావమను పొత్వ మును. మెప్పించు” అని కోత్త ములందు€ గలదు గాని యట్టి పత్వమునకు యతిపాసాదిస్థలగత ప్రి యోగము లభింపలేదు. *' పాచ్చు-హాచ్చించు ఇత్యాదులందు *వి త్వము లేనేలేదు. “ఇచ్చు-ఇవ్పించుం తెచ్చు- తెప్పించు” ఇత్యాదు"

క((క్రిం౯౦=౯౧ నూ ) (పే పరకత్వమున *ీపిత్వము బహుళము-ముర్పరకత్వమునపఎవి లందు నిత్యము. “*వచ్చుంరప్పించు=రావించు. నొచ్చు-నొంచు నొప్పించు. చొచ్చు-చొనుపు-చొప్పించుి” ఇత్యాదులందు వికేవ రఈరూపాభావపక్షమున నిత్య మె. ముజ్జీత్తులు ముత్తు నాంబడు, ౯0, (దాంక్రి=౮ ౬ (వ్యా-సం-39౧ 1 వివ), ముడుజ్జులును, జి ఇద్వల్శిముగాం గలవియు “ముత్తు అను సంజ్ఞ గల వగును, ఆగమాన్య చకారంబుల కద్విరు క్తంబులకు ముత్తు పరంబగునపుడు *ప=వి లగు. గాం (భా-క్రింళ్ళా ఆగమ '-పచింపండు-పచింపక-పచింపని = పచింపమి = సచింప కుము=-పచింపుము--పచింపుండు-పచింపన్‌_పచింపంగల - పచింపంబడు- వచింపకుండుం ఆచ్చిక ధాతువులందును నిక్షై అడచు-అడపం కు-అడం

• వక-అడంపని-అడంపమి.- అడ(పుము- అడంవుండు-అడంపళా-మొ, అన్య చవకార-ఆవయవిక :_పిలువండు-పీలువ క-పిలువని-వీలువమి-పీలువుము =వీలువ్రుండు=పిలు పకుము-వీలువకుండు=పీలువన్‌ = పిలువణలల - పీలువ6 బడు-మొ, అద్విరుక్రములనుటచేత “ళా.,.రాజు వె చ్చం 7ళీ గతి యుల్లసిల్ల. జని యశ్వథ్థామ” (భీవ్మ-౨ ఆ.50ర అను రీతిని “పొత్వము లేదు. ఇశ్లు-గుచ్చుంగు) చ్చక-పుచ్చు-పు్రచ్చన్‌ = వా కచ్చు-వాకు) చ్చన్‌- మొ, “ భర్త సూజ=రా=ని కారులు “గ0వ్య న్‌-ప్రువ్వన్‌ -వాక్రవ్వన్‌ ” అనురీతిని వత్వమును నిరాధారముగ వా డిరి. అట్టి వత్వమును నిర్వహించు ప్రయోగ మొక్ట_కేని కానరాదు. “లిగుచు=లివుచు=తివువన్‌ =తివ్వన్‌=తివన్‌” అనుచో ద్విరుక్త చకా రమునకు వచ్చిన “విత్యము కాదు, “నొవ్యం బల్కు-దు నభలోన6 జవ్వకొల్లో (ఉద్యో-ళ ఆ-.౨3౩౮), అను చోటి “నొవ్వన్‌' అనెడి *వి త్వము ద్విరుకృ *చికారమునకు వచ్చినది శాదు. నొచ్చునకు “నో

శే6 (2౮౨ నూ ౧--౨/౯౧ వివ, ఇవ్వన్‌ -ఒలువన్‌ వెం వ్యావవోరిక ములో వు అనియే ముత్పరకత్వమున చగును_ (చూ-క్రియాంగల్‌ సూ] ఇట్లు నోవన్‌ అని మేర్పడినవీదప “వికార ద్విత్వమయ్యెను- (దూ అచ్చి-కే౬ స్తూ

౧ వివ :- కవితయాదీతర కవి ప్రయోగంబులందుః గొన్ని యడల గను బ్యంతాదులు పరంబులగునపుడు “పిత్వము విభామ నగు. క ఊ హించ నొక నాల్గు గడియల కంచారము (ళా (ప్రొఢంక్సియా-౧౬ స్సూ చ తీ దృము వెన బొమ్మ. నదక్డ మనుచున్‌ (కళా౬ అ ) (పొఢ-క్రియా-౧౬ స్ఫూ,

ఆ వివ ఫావిడుచు = విడునట్లుచేయు” అను శ్రరణార్థమున విడుపన్‌* అనవలెను. విడుచు=త్యజంచు” అనుచో విడునళ౯ా” లీని య ర్వాచీనముగా 'నేర్చజెను ఒజలుచు-ఒలుపన్‌, సాధువు ఒలువన్‌” నరికాదు. (ఒలియు-ప్రేరణ-పెలుచు) విజుచు-విజబుపన్‌- సోభును విజువన్‌” వ్యావవోరిక రూపము ఉద్దిచ్చు- ఈయన్‌ = ఇయ్యాన్‌ - ఈన్‌ సాధురూపములు “ఇవ్వన్‌” వ్యావహోరికరూపము కఎగుచుం ఎగుపన్‌* సొధురూవము *ఎగువన్‌” వ్యా వహారికరూపము "తాలు ఛాతు చ్రేరణము, 'తాల్చళా (శాల్చల నభా_౧ ఆ-౭౯) వ్యావహోరికో వాసనచే.. కృవ్వన్‌-ఒలువన్‌-విడువన్‌ _ ఏజువళా - ఎగువళొ” లొను రూపములు హితముగా వినంబడును, కాసి యట్టిచోటి న త్యము- నకు మహాకవి ప) యోగప్రామాణ్యము లేదు.

ఖండ బెందువుమూంద్రి సిద్ధ చికారంబునకు ముత్తు

పరంబగునపుడు *పీశ్రారంబు ప్రాయికం?వీగా నగు

౯౨ (బాంక్యిం౮౯ా స్తూ (వ్యా-కం-330 31] వివ, తలంపక- తేంపక ( త్రేంయం-ఢా) (ఉద్దారించు). పసైంపకజ(స వాంపక), తళోంపక్‌, కన్‌ యచ్చ ోస్సక్ర్య వైభామీకంబు ._వంపక=వంచకం నోంచు”నకుం గలుగదు, నోంచక. వంచునకు విఖాద వాచ ,=వం! పనగునె మైన నీదయిన పంపెదం గైకొని (విరా-౨ ఆ-౨౬క్స)*

[68] (క్రి స్ఫూగ న్రింపుచున్‌_చేరుపుచున్‌ _-చుదు,తు. శీ17 (దూ-వ్యా-స ౦-౧౯౬-౨౨ పుట. వా, కం జూత వాతము వూటు జేర నవి యేంచన్‌ సాగె (వసు-3 ఆ-౧౦౧). వెనుకటి కియంఎగాం సూ. చవొప్వున వకారము రానేరదు, ప్రకృత నూతుము *పిత్వము పా్రాయికముగా విధించుచున్న ది. కవి్యత్రయా దీతర (పయోగములందు వ _రృమౌానార్థక కుం వర్ష్మక పరకత్వమునందును నాగము *చి కారము నకు *పి త్వము విభాషగనణను, జా5, (వొఢం-(క్షింబ (వ్యా-సం-౧౬౧.౨-౧౬౧౩ పుటలు, 39౧ విష చ- కపటపు. ,.మోవిం జే రువుచును, , ,(కళా-౭-ఆ-౧౬_౨ప). వి య వ్ల ఉ. కంపిత్వ గ ర్టింపుచునున్న, ,.(జై _.౨ ఆం_కజ్సు * ఇృట్టివి (సాచీన కవి సమ్మాతీములు కావు. ఆఉ అఇంచుక...దు ఖైంచుచు, , , (అశ్వ ర ఆ_౭ప్త్రి దరా_ద, తద్ధర్యా క్‌ వ్రర్ధరము నుభయ ప్రర్ధనాద్యర్థకము నగు జబ్బు క్కు_వ్రో.,పూడ నాగము తద్భిన్న చు” వర్షములు మిం "శ₹ండును తిం నర్షముగా వమూచుకు ఇట్టియెడల ద్విరు కృ యి వర్ష్తంబు ద్విత్వ కత్రా వర్షంబణపను. కవితియు-దీతర పిరౌొగాగములందు “ళదుదు”” అను దానినోపాటుగ “యుదడు) అనునద్రియు వై కల్పికముగా “తుంవక్షంబును బూర్జముమిోంది ఈముద్రుం నన

• ఇట్టి యర్వాచిన కవి (ప్రయోగములను జూచి. కావలయు నహాూోజబలపతి నన్నయ చింతామణిచే నిట్టి “పిత్వరూపములను సాధించి తన క్రవి విరోభూవణమున * నుతింపుచున్నా ండు-_పోషింపుచున్నాంఢు” అని పామాదికముగా నుదాహారించెను దీనిని బట్టి ము[్యద్రణసంస్క- _ర్తలు పాచఛినగ్యింధములరదును నిట్టి ప్రయోగములను బివి ప్తములను జేయుచున్నా రు,

418 (క ౫ సూ, ౧/౯౪ వివ) గెలుకురు.రవీంపుదురు, వై కల్పికముగా *పుదు అనునదియు నగును. ౯ారిం (ా-క్రి౦-౧౦ తొ (వ్యా-సం_393౨ 1 వివ్ర ్సి ద్వివిధ *చుదు” లును “తు” అగుటకు వ_రత్మీంచు,ద్మురు=రథీం కురు, గలుచు,దు(,రుెగెలుతారు. ఉభయ ప్రొర్థన 2 రతీంచు.,దు, అ[+ము=రక్షి ంతము. గెలుచు(దు[,అశము=గాలుతము, క, నివేదిం తుజ్ర్ర తలి క్‌ి + (అఆది-౬ ఆ_౨౪౦). వడయంగవలతాొ (ఆర-_౨ఆ-౩౫౧). ద్విత్వ _ శం పోయి మనము వత్తి మెల్లి, .. (భీవ్మ ౨ అ__౨పా నన్నయ ఏమి సే యుదు సుతులార (ఆది ౮ఆ 30ళ) యుదుజతుః పోడం జేతువో (శవిక-3అఆఎ౦్భ కం, చే తున యక్రట (దశాం ౩౫ ప్యు నన్నయయీ కాక తిక్క-నాదులును “చేతురు మున్నగురీతిని “తు” నర్షమును బ్ధియోగించిరనుట పొరపాటు, అట్టి పారములు వవీ ప్త్రములు, (దూ-వ్యా-సం=౧౬౨౮=౧౬౯-౨౯- పుటలు “ంచుదు=ంపు చు పియోగము ఏకం. తుద బహువచన్వ్సునకు నిం పుదురును నింతురును నయ్యొం బుడమి యొడల నిం చుదురును గలుగు, ,, (కావ్యాలం-౯ా ఉల్లాం౬౦) “పూజింపుదుము” (ఆర=౨ ఆ ౨౫౬) అని నన్నయ పియోగించెననుట కల్ల, అచట “ప్టూజింతుము ర్నుదునిం దనుచు వేడ్క” అనియే నన్నయ ప్రయోగించినపారము. అర్వాచిను లట్టివానిని బ్రియోగించిరి . న్నీ వచింపు దురు నరుస మూండటంచు నందుల. నధర్మ, | =(వరాహ_౭ ఆ-౧౧౦) (బాలక-23-2ఈ పుటలు)

౧ వివ “-కావింపుట_కోపింప్టట_మున్న గునవి “శీవలము నపకబ్ద ములు తిమ్ధుక వ్యాదు లిట్టు కక్రీ3 వర్షక పరక “చి కారమునకు “పి తము గలదనుట మిక్కిలి పొరపాటు అట్టి ప్రయోగము లశ్రతచఠ ములు,

అగు-నచ్చు.చొచ్చుచూచులకు ముత్తు పరంబగు నపుడు *కా-రా--వొరకుబూడుి” లగు, జాయ (గా క్రిం) (వ్యా-సం-933 విషం

((ి-ఇక్రా-౯ా ర నూచొరితప్పు ముర్ప్సరకవిధులు ఇచ్వక వాడుక ఈవుతన్‌ ?నిరాభ్రా

అగు కాండ_కమ్ము-కాంగల=కాన్‌ కక? ఒమొ. వచ్చుఒరాండు- రమ్ముఎ_చాన్‌-రాంగల_మొ, చొచ్చు ఒవొరండు- చొరుము_ చొరన్‌-_ చొరగలండు_ మొ, చూచు ఒ చూడండు-మాడుము_వూడన్‌ _దూడం పడు, (చూఎజచుమ్ము_చువ్వె-కి.౮3 సూ)ూయొ

౧ వివ :_ముత్సరకత్యము లేనిచోటం చై యాబేకముల నాధు నికులు ప్రయోగించుట భాంతి మూలకము "చొర (శ్రీకృష్ణ భార తము గ్‌ ఆం౨౬౨) (చూం-బాలక-౮౧ పుట ఇందిట్టివి ఇక్కుగలవుం

ముత్తు పరంబగునపుడు “ఇచ్చు, అనుదడానికి కళత్ర? అనునది సర్వాదేశ మగును, జ్‌త్తు పరమగునపుడు

*“ఈయం-ఇయ్య” అను నాబేశములును నగును, శాఖ

(బాక్స్‌౮౨) (వ్యా-సం.-336 వి)

ముజ్జు పరమగునపుడు :ఉమ్ము=ఈ బహా=ం్తండు కానిమ్ముం శానీ మొ, జీతు పరమగునపుడు : ఈయకుము =కయ్యకుము..ఈక్పు ము, ఇయ్యాకుందు=ఈకుండు, ఈయండు=కృయ్యండు_ఈండు.. ఈన్‌జ్వు ఈయన్‌ =ఇయ్యన్‌. మొ

౧ వివ షద్విపద ఫ_ వనరాణి (ఖ్రోవయివ్వక, , *+(రంగంరా-బాల కాం ౮ పుట ఇద్రి వ్యావహారిక రూపము రంగనాధ రామాయణము నందలి వ్యావహారికరూప్రములలో నిది యొకటి పొమూాణికకవు 'లెన్వ రును ఇట్టినానిని బ్రృయోగింపరు,

౨ విన ఏ ఈవుతన్ల*=(ఇచ్చుతన్స్‌ అను రూసము 'సూ=రెొ, ని" ఫఘంటువున నుదాహ్యూంపయి జను ఇందలి *వి త్యము నిరాధారను, దీనిని నిర్వహించు మహాకవిప్రయోగము లేదు,

“త్హేతేరూలు తెచ్చునకగు, ౯౭ (బాంకి౩ )

(వ్యా-సం.33౫ ప్‌ష )

"తెమ్ము=లే=లేరుము=లేరు, తెండూ తేరుందు కేండు=లేరండు "లేశ లేర కా 'కేవలయు (ఆదె=౨ ఆ=౧౦౫) "లేరం గడల (ఆరకఅ౭ఇ),

శ90 (18౯ ౯౯-౧౦౦ సూ) అగు మున్నగువానికి జీత్స్పరక విధులుం “వాన్చ_నోవులు” “చచ్చు-నొాచ్చుల సన్‌గు నాం (బా-కింనాళు (వ్యా-సం_33౬ వివ.) చచ్చు దవావండు-వావుము, బహావాన్రండు. నొచ్చు రూ నోవండు=నోవుము.బహా_ నోన్చండు.ద్విత్వము...నొవ్వండు.. నొవ్వుముం (ఆచ్చిాక౬ సూ ) జీత్తు పరంబగునపుడు వాని కని వర్ణ్యంబు విభాషను లోపించును గ్జాం (బా-క్రి_౯ఎ (వ్యా-సం-353౬. విష) చచ్చు చాక్‌ =చవావక, చాకుము=ఎఇవావకుము,. ఛాకుండు= ఇావకుండు. నొచ్చు :నోక=ఐనోవక నోకుమునోవకుము,. ముజు నరం జ బగునపు డీ *వ్ర లోపము లేదు. “నొచ్చు” అనుడానికిం బళ్యాయముగొ “నోయు ధాతువు గలదు దాని కీ యూాబేశాదులతోం బన కి అదు. కం ఆయాసపడుటం గనుంగొని నోయుదు. ,_. (నాంతి_౩ ఆ_౩90) అాధన_కను_కనులకు ముజ్జీత్తులు పరంబు లగునపుడు (వ్యా-సం-5332 విష ఈ సూత్యుము యథాసంఖ్యాన్యయమున మూండువాక్యము లగుచున్నది. 1 అగునకు ముజ్జు పరంబగునపుడు “ళా” 'జేళము విఫామ నగును (క్రియా ౯-౫ నూతొముబే వచ్చు నిత్య కా” ేశమున కిది యసవనాదము ) 11 “అమి ధాతువ్రునకు జీతు పరంబగునపుడు “నా అను నాదేశము విభాషన్యుపను. 1] కనుధాతెంవునకు జీత్తు పరంబగునపుడు ఈజ్చాని అను నాబేశము విభావనంనుు ఉదా _ 1 అగు ఒకమ్ముు=లగు ము=లవ్ర్లము (అచ్చి-౬నా సూ = జొము (క్రొయాం౧౦౭ స్ఫూ, కండుఇఅగుండు=లవుండుంకూండు. 11 అను --నాండుజఅనండు,. నారుణు

(-౧౦౧=౧౦-౨ నూం) “నేరుచు_*పోన్ట? ధాతువ్రల రూప విశేషములు శ్రీల్లి[ అనరు, నా౯=అన౯ా, నాక=అనక, నాని=అనని, 1115ను = కానండు- శఈనండు. కానన్‌ =కనన్‌, కానక=కనక, మెం,

'నేరుచునకు లాట్టునందును భూతార్థక రూసములం దును 2 “రు వర్ణము బహాళనముగా లోపించును.

ముత్తు పరంబగునవుడు. దీని తుది “బు వర్షము వైక

ల్ప్సికముగా లోవించును ౧౦౧. (బా-టి.౯౭)-(వ్యా-

సం-33౯- వివ)

లాట్టు :_నేచును=నేరుచును. నేర్తును=నేతును, కం, ద్యూత(్రీడ కుం గొండొక్త నేతున్‌, (విరా ౧ ఆ ౧౯౬) భూతార్థ = నేచెన్సు=నేరి "చెను. నేచిన=నేరిచిన, నేచి-శ్వరిచి. మొ బహాుళగవాణమువేత..

“కం సీవీందా 'రాద్యంతము నేచుఖూనం గలభు (వరావా_౧.౨౨-ఆ-౭బ) మున్న గనవి సాధ్యములు. ముత్తు ;_నేరండు==నేరువండు,. నేరుమొ=* 'నేరువ్రుము, విధాతృనై నను 'నేరబోలునే (ఆదింఆ ౧౯, శేరు వన్‌=నేరగ్‌._మొ

పోవునకు “కుబ్బుత్తులు. వరంబు లగునపుడు “వు లోపంబు విభాషనగు ౧౦౩ (బా-కొంల స (వ్యా- సం233౯- విష్య థీ భినూరి భాతారములలో ల్య్ట్టునందు మాతొమ రు లోపము బహాళమని నూత్యించెను ఆ ప్మ్యమున నీక్రింది భూతార్థక రూప ములు సాధ్యములు కానేరవు '*నేచినయట్లు (మానల ౧ ఆ ౨౧౫) "నేచియు నేరక్రండియును (దళకుమార.౩ ఆ ౧౪౦) (శేతన)

• సూరి * పోన్సన్లకుం) దుబ్ముత్తులు ముద్దం బరంబులగునపుడు శవ లోపంబుం *బొద పదలు విభాషనగు * (౯౮ కొయాా అని సూతించెను, “పొద-పది అనువానిలో నస్మ్మృదర్థ సాహిత్యమును గల దని కొయాం-52 సూతొమున వివరంపంబడుటచే నిందు *'పొదుపది ల మా'బేశమును మరలం జెప్పలేదు

శీల3 (8-౧౦౩-౧౦ సూ ౧/౧౦౨, ౧/౧౦3 వివ) ఆగు=పోవుల కడ్మవాల లోపమూ

దుక్కు ఒపోవ్పదురు=పోదురు. పోవ్చదుముపోదుము, ముత్తుషా- పోవండు*పోండు. పోవన్‌=పోనా పోవలగలండు=పోణలండు. పోవకుము= పోకుము పోన్టదము-పోదను. (ఉభయప్పార్థ, పోవుము=పొమ్మువ= పో. పోవుండు=పొండు,. "పదము=పదెపాగనమూపొది” అనునవి “పామును” అనుదానిక్షిన్సి “పాజండు అనునది *“పొండు అనుదానికిని బర్యాయములు కావ్ర *“పాొద-పది మున్నగునవి కొయాం-36 సూత్తొ మువ విస్తరించి చెప్పంబడెను,

౧ విన :__అర్వాచీనకవులు “తి” (భూతార్థక్ర వర్షకము పరం బగునపుడును *వ్చు లోపము ననంగా యిలళలోపమును (చూ-క్సియా ౧౦౩ చూ బ9ియోగించిరి, ఉదా ఒపోయితివి=పోతివి, పో్వోట్‌తిరిక పోతిరి. “మనమే యమ్ముడు పోతిమో యితనిక్రినా (నరాహ ౧౦ ఆ 8౭ స్స (ద్యా-సం-౧౬౪ర-౧౬క౫ పుటలు, చూ)

అగు_పోనుల కడవా9ల కిద్యక్రఇంబులు పరంబు లగు

నపుడు యకారం బగ, ౧౦౩, (బాక్రింవాణ్ర) (వ్యా-

న౦ం-_35రం విమ)

అగు :.కొయా.. ౧౦౭ సూత్రము. వ్రాప్పున *అయి'క్షి పాఠక ముగా ఐి వనచ్చుని. అయిెఐ అయిన=వఐన, పోవు .వోయిన-పోయి- పోయిరి..పోయెను.పోయడు_పోయొడి నం క అయినది నలువురు ఇార్జకు లయు మోక్షణము , (ఆది౮ ఆ _౨్ఫి. ఈ యున్న పొమ్యు పోలికి. బోయి, ..(ఆది-౧ ఆ ౧౧౭)

౧ వివ 2.కడవా్రాల కనుటచేత “లగు” ఛాతు *గి కారమున కే ళ్‌” కార మయ్యె ననవచ్చును గాది యాపళ్హ మున_అవితిని” మున్నగు ననిష్టరూపములు దుర్యారములగును గాన “అచ్చి జఒ౯ణాి వొప్పునా వకారముచేసి దానికి *యి కారము వేయనగును.

అగునకు నక్రంబు గూడుచో ద్‌ర్హ ౦ బగు ౧౦ (బా-క్రి-౧౦౦) (వ్యా-సం-35 0 విప)

శ్ష(కి-౧౦౫.౧౦౯ నూ) పిలుచు చు లోపము, ముత్సరకథ లేకున్నను శ్రా బేళాదులు అఆయెను=అయ్యెను (అచ్చి 9౬ స్తూ వనొప్పూన ద్విత్భోమును సమౌొా-౭౬ నూ, చొప్పున హ్రస్వమును గలను, ఇన్తై.ఆయెడు=అయ్యె డు మొ క, వెజి గయ్యుడు... కయ్యము, ..(దోణ-3 ఆ-.9క౭) విలుచు మొదలగువానికి ముత్తు పరంబుబ నపుడు కడవా్శయి బహూాళంబుగ లోపింద్వు, ౧౦౫ (బా-క్రి- ౧౦౦) (వ్యాన ౦-౩6౧. 1 విషు వీలండు=పిలువండు వీలుమువీల్రువుము, పిలన్‌న్వావీలువన్‌ పిలం గలండు=పీలువగలండ్పు బహాుళగ్రహణంబుే *వేచు) నకు ముజ్జు పరం బగునపుడు ్యు లోపంబు నిత్యంబు, 'అమ్ము=ల్నేలెండు “విల్పచుం_ నిలుచు-తలలస_ తొలం_ గెలుచు. వేబచు.. ఇత్యాదులు, పన్నిదము చజిము (అది ౨ ఆ వెళి చజచుము_చజుము ౧ వివా చ్చాగ్పుప్త, “తలంగి నకు మాటుగా “తలంచు అను దానిని నిల్పుట పొరపాటు *శ్రలంచుినకు వ్యు” లోపము లేదు. తలంగుష క్క బల్లిదులు తలయ తలండని .. (భాగం౧౦ స్కం-వూ-౧3౬డ సూరాంన్వి, క , ముం గల నడచి క్రంచుకులు నుం దల తలమనం బకియుం జత్రురతరముగ బడచెకా (నిర్వ-౮౮ఆ.౬౪).ఇట్టివి విరోధించును, లాతివో సహితము “కా "జీళాదులు కానంబడజి 'యెడి ౧౦౬. (బా_కి-౧౦౨) (వ్యా-సం-3ళ౨ వి) అాంతివో_ముత్తు కానివి పరమగు నపుడును. కావుతన్‌_కాతన్‌- (యాంకియా=-9ళ సూ అ౫పట=కావుట, (ఆద్హిం ఆ ౧౩౯. నిద్ధము కావు కొటింగ్రి కానన్‌ కావునన్‌_అనుడును_అనవుడును.నావుడును-మొ, ౧ వివ : *రావించు = రన్పీించు_కానించు” మున్నగువో థి నిత్యము శివి కియా ౮౦ సూతిముబేతనె సిద్ధించును, ౨ వివ ఇా బిడ్డ = (బసవ! ఆ_౩౧౦) = (కడుపుల్లోం జచ్చిన బిడ్డ, చా పరువు(మయనుచ్చరో ఆర =(ణావునకుం "బెగించిన పరుగు)

జీరి4ీ (కి-౧౦౭2 సూ ౧--౨/ ౧౦౬ వివ) అయి=పవ అవ్రు=కు

౩ వివ :_“కావునన్‌=కానన్‌” అని (దుతక్కృళతికము లె న్యాయ్య ముఇ”ఈల గావలయును, *“కాన+లెశాని అను వ్యుత్పత్తి చొప్పున భార త్రమున నిది కళగానె కస్సట్టుచున్నది మ ధృతరాష్ట్రుండును కాను తగం బొందుట (ఉద్యో-ం ఆ_౩౫౮ భారతమున (ద్రుత్యప్రకృతికతను నిర్వహింపంజూలు (వయోగ మగపడదు. "క. రిసభానా ద్యుపనిబద్ధ రసములు గానన్‌ * (నరస ౫ ఆ _౨౩౦) అనురితి నర్వాచీనులు దీని- (దుతాంతముగా చాడిరకిం

ఆచ్చికంబులందు “అయి=లఅవ్ర అనువానికి* వరు

సగా “ఐకె” అనునవి బహుళంబుగా నాబేశము లగు

ను. ౧౦౬ (బా-క్రి=౧ంంక (వ్యా-సం-85ర౭36౭

1 విష

అయిరి :ఐరి అయి = ఐ. అయితిగ=ఐతిం అనవును=ళొనుం అవ్రట=కుట, మొ. శబ్దఖండమఃలందును నిట్లగును, అయిదు=వదు, అయినేని=ఐనేనె(బచ్చెన పనిచేసిన "పెండ్రికుండలు, అవ్రడు=కొండూ (నెదవి కిందిచోటు). గవ్చుసెన _గెసెన మొ,

౧ ఏవ *ఐ-కో లక్రు *“అయి.అవు” అనునవి యాబేశము లగు- టయుం గలదు. ఉదా శె క-కయిక ఆ వమ్‌_తద్భున(ై +అముజ=

లా ౬ ఈ. దయియము)ెదయ్నుము యావనమ్‌_తద్భువ.(జి 'వనముఎ_-జవువనము= ఎనాలి జవ్వనము, ఇట్లీ పద్ధతి మిక్కి-ల్రి యరుదనం దగును,

౨౨ విన :-_ఆచ్చికంబులం దనుటవే నీపద్ధతి సంస్కృృతేసమము- లందు వర్తిఖ్లదు ఉదా :_దై వమ్‌_యావనమ్‌_దయిత (ఛార్య్ర-జైన ముని. భవుకము=(మంగళము) కవ్చలు-వై కయి-మొ బతతోతోనతో..................-.నానుానడటతనన నునా రాాానుననాానననమరాయా తా గనాతాయనా -ఉనదనననా మనం

• ఆయి యవ్తులకు) అను సూరిగారి నిద్ధద్వంద్వము నయిాతా యకొరమును బ్రామాదికములు,

శే56](8-౧౦౮ నూ ౧/౧౦త౩ వివ) లట్బరంత్వము న *కలుగు?నకు “కలి నిడ్యయుడ్తల్రిర్టు అస్త్యర్థకంబును (బౌ_్త్యర్థకంబును (నకర్ధక) వః

నగు “కలుగు ధాతువ్లునకు *కలి అను నాబేశము

లట్ప్సరకత్వమున నిత్యముగా నగ్శు ౧౦౮. (బా-క్రిం

౧ంళ) (వ్యా-నం-3రర వి

లట్టు-(వథ ఫఎకలండు-కలరు.. (కలవాండు=కలాండు=కలండుం కలవోరు=2కలారు=కలరు. కలదు-కలవు, మధ్య :- కలవు-కలరు. (కలవాండవు=కలాండవు=కలవు- మొ) ఉత్త ఏక, లను=కలము: (కల వాండను-కలాండను=కలను- మొ ) (వా _ప్వ్వర్థ కత్వమందు.- “క్రల్రప్రల కలను=కలము అనునప్‌ (సాచీనభావలో లేవు (కియా ౨౧-౨౨ నూ; చొప్పున నుదంతము కామింజేసి *చు-ఉన్న” అనునఏప రావు (ీభూ ౨ం సూ, చొప్చున *ఉన్ని అేదూాన దివి ” అనునవి "రానేరవు. లట్బర కత్వమున కహ్ఞాహ్ర్రాో "బ్‌ళ్చవ్వు నిత్య మగుటం జేసి” శతకన లాభము గలుగుచున్నది” మున్నగుపోటులందు. “కలుగుచుక ఉన్నది అనురీతిని వ _ర్తమానార్థక *చు” వర్షక ద్వారమున రయాప సిద్ధి నరయునదిం

౧ వివ .అస్య్యర్థకత్వమున కంకలన్రకలను-కలము”. అను వానిని దిక్కూనాదులు (వయోగించిరి.. ళన వచ్చట గలవొ లేవొ నిక్కము. వెపుమూా” (విరారో ఆ ౨౧౧) ఇట్లు తికటన *“డికార అను నాజేశమును (బా-క్రి-౧ంళ) విధించిను కాంగా (స్నాష్యర్థక “కలుగు న కీ క్రీందిరీతి రూపములు -సాథ్యములు కా నేరవు- “ఎజుక్రం గలం మగువలెందు (ఆది ౨ఆ 56). ఇది వడిం గలదు మనము కంక గాడ్పుకంన్తై (ఆదిం ఆ ౧౧౫). జ్ఞాననుం గలం జేనిన్‌ ఇాల్లుందటైనం గడు. వృద్ధు మహిక౯ (ఆర-93 ఆం-౨౪౦) మగటిమి. గల6 డనియెడు న మ్మిగం జూచుచు నుండు వినము (మింగిన యీనిన్‌ (ఉడ్యో ౧ఆ 3౧౫).

426 (క౧౦౯ సూ, ౧/౧౦౮ వివ 6కల్పుగుి ధాతు రూపనులు "జఫ లోపములను (కలవాండవు=కలాండవ్రైకలవు) సైత మంగ్‌కరింా =3పెనుం (సపా_ఫ్యక్థమునందు పసెతము *కలవు-కలను-కలమూ అను రూపములను సంన్క- ర్తలు (పక్సి_ప్పములను జేసిరి, కాని యా యా చోటులందు “కలదు అను సాధురూపమే కవి(పయుక్తము, ఉదా శ. 'నేరుపుం గల ననుచు నహం కారంబున (హరిపూ-౫ ఆ ౨6౭) ఇచట “నేరుఫు గలదనుచు అనునబే కవిపయాక్తము, (భూ-వ్యా- సం-౧౬౫౭ పుట) బీరముం గలవేని (ఆర ౧ ఆ 30న, ఇట *బీరము గలబేన్లి అనునచే కవి(పయు.క్త పారము. (పాచీనులు "కలవాండను కలా-డను. కలవాండు=కలాండు=కలండు మున్నగురీతిని దచ్చ్శబ్ది *వ్రక్రార..వాకార” లోపమును (నమూ-౮౩ స్తూ (బయోగింతుశేకాని (పౌప్త్రుర్థక “క లుగు ధాతుస్థ్టలమున “*కలభాండను-కలాను= కలను. కలారము=కలాము=కలముం కలాండవు=కలావు=కలవ్సి అనురీతిసి డకార శేఫ లోప రూపములను (బయోగింపరుం తద్ధర్శాద్యర్థక వి శేమణస్థలమునందును నర్థద్వ యమునందును “కలుగు ఛాతువృునకు *కల” అను సాబేశము విభావ నగు ౧ంనాం (బా-క్రి-౧ం౫ి (వ్యా-సం-3ళ ౪ విమ) కలవాండు=కలుగువాండు = కలిగెడువాండు= కలిగడివాండుం కలాచేశము మోంద “ఎజ్యెకు” లు నిల్వవు $ అ స్త్యస్థమందు “కలుగ'-(త్రర్థ మున ౩ ఉ. నాండిమయూఖ ముల్‌ గలుగువాండు..(ఆది-3 ఆ-౧౧౨).. కొడుకులు గలవాండు 4 సూరి “కలుగే అనుదాసితైన సయితము :వచ్ళాడమ్లు నిలువని వచించుట పొరపాటు, శక,వ ర్పడ జగములు (గమ్మజం గలి గౌడు నప్పుడు (ఆర-ళ ఆ _౨౩౭). నూరి (పాష్త్యర్ధర కలుగు భఛాతువ్రునకును దద్ధ ర్శాద్యర్థ కత్యమున 6క్టల్రాి చేళమును దిక్కూన ప్రుయోగించెనని వరాచుకొన లేదుః

(18-౧౧౦ నూ ౧/౧౧౦ వివ) లజ్యాది పరకత్వమున కల్ల) ధాతునకు “లౌ అగు, శ్తర్షిగై (ఆది ఆ-౨౫). (పౌ_ప్వ్యర్థమందును 6క్చల్రా”,"బేళము. -క, తిరమైన నడవడిం గల పరిణత చిత్తుందు (శాంతి-౫ఆ ౧౮౯, “కలుగ” నకు *ీలజి=మిజి-కజి-నిజి-వడి” ప్రత్య యములు పరమగునపుడు "*లే అనునది సర్వాబేశ

మగు ౧౧౦. (బా-క్రి-౧౦౯). (వ్యా-సం-355 వి.)

((శయా-౧౫ సూం=లజి. (కియా-క౮ మిజి, కి్రియాఎ౫ిం శ్‌జిం క్రియాం ౫౭ నిజి. కృత్‌ -౨౨. వడి, భూ ప్లా _ప్వ్యర్థ కత్యమున వ్యతిరేకమునందు “లేవు- లేను- లేము-లేవడి” అను రూసములు లేవు, తక్కిన యన్నియెడలం బా _ఫ్త్యర్థమందును నస్త్యర్థమున నంత టను వ్యతినేకమున “కా. అను నాబేఫ మగునని యెజుంసనదిం అ_స్త్యర్థ వ్యతిరేక వ-ప్రధ=లేండు-లేరు. లేదు. లేవు, మధ్య :-లేవు- "లేరు. ఉత్త-లేను-లేము తక్కిన :-లేమి- లేక-లేని-లేవడి. నీవచటం గలవొ లేవొ (విరాళీ ఆ ౨౧౧). పార్పెష్ట్యర్థ వ్యతిశేక ;-మధ్యమం- బహు లేరు- పధ-లేండు-లేరు * ేద్గు-లేవు మిపిభృతి :-లేమి- "లేకంలేని మాయందులేని గుణములు (ఆర ౧ఆ౮) సామర్థ్యం లువ లేవి (భీవ్మ ౨ఆ 3౫౨),

౧ వివ -ప్యాప్మ్యర్థకత్వమందును *“లేవ్చ-లేను-లేము” అను వానిని గొన్నియెడల ముదిణసంస్కర్హలు పిక్షిప్తములు. చేసిరి ఆట్టాయెడల నెల్ల "లేదు” అనునబే కవి పియుక్తపారనము ఉదా. అంత యొజుంకలేనె(తేనిడాన నె (ఆర ౧ఆ ౨౧). ఇట “అంత యొజుకలేబె” అనియే కని పయుక్త్రపాఠముః

• సూర్రి సాాప్ష్యర్థకత్వమున వ్యతి శేకమందు “శ్రే. అను, నాజేశ మే లేదనుకొనుట కేవలము పొరసాటు క ధృతరాష్ట్రం డును బుత్తు9లు మతి లేవైరి (భీవ్మ క ఆ౨.౩౯ లావు 'లేనైరి (ఆశ్రమ ౨ అ ౧౫వ)

శ4ర8 (శ్ర-ం౧౧ఎ౧౧-౨ సూ. ౧-౧౨ /౧౧౧ వివ) *వలచు? వ్యతి రేకరూపములం వ్యతి రేకంబునందు “వలచూు" నకు “ఒల్లి విభామ

నగుం ౧౧౧, (దా-క్రి-౧౦బ్బ (వ్యా-నం-3ర౬ విష్ర

పథ ఫాఒల్లండు=బెల్లరు. ఒల్లదు-ఒల్లవుం మధ్య ఫాబల్లవు ఒల్లరుం ఉత్త :.-ఒల్లను-ఒల్లము. బల్సమి=జఒల్ల క-ఒల్ల ని=ఒల్లా'బే ఇాభావ పత్ష్తమున :=- ప్రథ- వలవండు- వలవరు మొ. క్రియా నాంస్తూ చొప్పున *వలచు” ధాతు సిద్ధ *చి కారమునకు *వి కారాదేశము ఆ, వె,,.,+జముండు వట్టిళొన్న వానినైన గావ వలతురు వలచిన ! నొల్లకున్న (దోణ ౨ ఆ ౨౯౦).

౧ వివ :-వ్యతింేక భావార్థమున 62ల్లమి" అనుదానికీల బరార్టయము. “ఒల్నంబాటు అనునది యగునందురు.. కాని ఒల్లం శ్రాటు శబ్దములోని పూరఠ్య్వావయము “ఒల్లన్‌” అను భావాళ్థిక, నిపాతమనుట యుక్తము. (దూ-నంధి-౨౬). గీ పా?ణములు నర్థ ములు నొల్లం బాటుసేసి (భీవ్ము ౧ఆ ౧౮౨)

౨ వివ * వలవదు=వలదు* అనునవి పర్యాయరూపములుగా నగవడును, కాని *'వలవదుి అనునది *వలచు” ధాతు వ్యతి లేక రూపము. “వలదు శబ్దము వలయు ధాతు వ్యతి రేకరూవము, =ఇేయవలయు-చేయవలదు. “వలదు శబ్బమునుండి “వలదు=వబ్లుణః వద్దు” అనుకీతిని రూపము లుప్పతిల్లును.

స్వార్థవ్యతిెేేకములందలి కొన్ని క్రియల తుదిని

జేరిన “అగు-పోను మున్నగువాని స్వార్టిక వ్యతిరేక

రూపములు వివిధములగు నర్ధ విశేషవలకు ఫఘటక

ము లగును. కావున నె యవి భుటకక్రియ లనయుడునుం

అట్టి జంటలందు వివిధములగు నాగమా బేశ లోపా

దులును గల్ల్దును ఇట్టిజంట లీవఆకును గొన్ని సంద

'ర్భాంతరములందు సూద్రింపంబడజెను. ఇంకను

సూత్రింపంబడును, ౧౧౨. (బా-క్రి-లేద్య (వ్వా-

సం-35౭ విమ. ౧౬౬౩ వుట మొ, ౧౬౬౭ పుటలు).

(క౧౧౨ నూ. ౧/౧౧-౨౨ నివు ఘటక (క్రియలు త్తీవ9- ఉదా;-నమ్మునేర సయ్యెదన్‌. (ఆది-ళ ఆ=8౦). మనం బోవక పోవ రాదు, (ఉద్యో-3 ఆ-రజ). వృష్టి లేదవుళ- (ఆది-ంళ అ-౨౯౪గ) పుట్ట దయ్యెనే-పుట్ట ౨5. (ఆది-౬ ఆ-౬ం౦)ి, నాకుం బనిసేయ దయ్య "ేనిన్‌ (ఆది-3 అ-౧౩.౨౨). ఈంజూల నయ్యెదన్‌ (ఆర-2 ఆ-5౬ర్భ, రాక పోండు-ఉండక పోండు. (మనుచ-3 అ_ ) చేయనే చేయండు. వేసెనా చేయును. చేయ నిమ్ము. వేయ నగును. చేయ-రాదు. వేయం దగును చేయం దగదు=చేయ రాదు, వేయం గూడదు (క్రియా-ఈళ౭ సూ వివరింపం డెను కెలియం జేసెను, ఒనరం జేసెను, (క్రియిరా-౭3 సూ-3 వివ). పండం బాజిన_ పొల మెండం బాఖెను. (ప్రొారంభార్థక ములు, సండ నారంభించిన పొల మెండుట కారంభిం చెను) (మనుచ 3 ఆ-౧౨౯), చేయ నున్నాండు= చేయం బోవును=(ఇవి భావ్యర్థమునే యిచ్చును- ధాతువు నుజ్యంతముపైని *ఉండు-వోవ్ర థఛాతు రూన ములు నిల్చి భవివ్య దస్థబోధకము లగును. చేయంగలండు (భావ్యక్థ మున నుజ్యంతముమైని ర్‌ల్లు ధాతువు చేరును. క్రిియా--.౨౭ స్రూ (ఇట్టిదె సామర్థ్యార్థకము నగును, వేయుచున్నాండు (వ్త్తమానార్థ మున చువర్షాంతమువైని “ఉండు ధాతురూపములు నిల్చున్సుః (క్రియా- ౨౨౧ సూ, చేయంబడును. (ధాతువు నుజ్యంతముపైని “పడు. ధాతురూపములు నిల్చును)4 (క్రియా-ణణా సూ) చదువు- కొనును (క్రియా-౬౨ సూ) (ఆత్మనేపదార్థకము) చేయం జూచెను (య'త్నార్థకము=బేయ యత్నిం"చెనని యర్థము) చేయ నై8-బెన్స నయితిని.(క్రయా-౧౧ర్ఫా వేయరా-వీమిర-వచ్చెంజునూ-చదువ వె- చదువవయ్య - చను దెంభెను (గమనార్థకములు చెంచు యోగ మున “ఆగమనార్థ కము లగును) (క్రియా-౧౧౬) "తెల్లగాన్‌- లెస్స గాన్‌-చేయలగన్‌- ఇెప్పంగాన్‌ (౧౧౯-క్రియా) - ఫండుకొ నెను-వొరం బజెను- (క్రియా-౧౧౩ సూ మొ, ౧ వివ :-_ఇట్లు ధాతువ్చలెకాక ఫొన్ని నామముల జంటలును నర్థవిశేషబోధకము లగును, ఉదా ఫాతీయవిలుశాంయ=శీయలిల్తుడుణ

480 _ (1క00౧3_౧౧౬ నూ *తెంచు” ధాత్వనుప్రయోగము పచ్చ విలుకాండు = పచ్చవిల్లుండు = చెజుకు విల్కాండు = (మన్మథుల- డు చెరు వడుజీ కొను లొకానొకచో స్వార్థంబునం దనుప) యుక్తము లగు. ౧౧౩. (బా-క్రి-౧౦౯ా (వ్యా-సం- 3ల౭ 1 వివ, క్రియా - ౫నా = ౬౨ సూత్రముల చొప్పున నకర్మకములూ కరార్రర్థకములు నాత్ధునేపదార్థ కములును కానేరవు కాన నట్టియెడ నిల్చు పడు-కొనులు స్వార్థికము లనన'పను ఉదా -చొరంబడెనూ (చొచ్చెను) (క్రియాం-గాన సూ, చొరు నిలువంబడును=(నిలూ చును. మూడంబడునుం. పండుకొనును.- మొ. "తెంచు ధాతు వగ్వాదుల కనుపియుక్తం బగు. ముత్తు పరంబగునపుడు * తెంచు"నకు *లే_లేకు లగు ను, ౧ఉరి. (బా-కి-౧౧౦) (వ్యా-సం-36౭ | విష) అగు= నెగయు-పోవు-చొచ్చు-పుచ్చు-తోంచు-నడచు-పజచుం. మహలచు-పీచు-అరుగు-వలప... చను-ఇత్యాదు లగ్వాదులు. చనుబెము. ళీ నుము (ఉద్యో-౧ ఆ-౧౭౬) ఉత్వంబుమైని *కెంచు) *తికారము *“దికారం బగు, ౧ది్కి (వా-కి-౧౧౦) (వ్యా-సం-358 | వివు, అగు దెంచు-(కావచ్చు-పూ ర్తికావచ్చు). నెగయుదెంచు= (జలాదులనుండి సైకి లేచు) వోవుచెంచు=(న మా ప్తి కావచ్చు). అగు -జేన్‌-అగు బేరన్‌_- మొ. వనేంయ లస దెంచె (ఆరంళ ఆ-3 ప), ముసి ఇాపదినములు పోన్టబచెంపె (ఆది-_౨ ఆ-ం౧ంగా౯గ్భాం అపగ్యా దులకు ' 'తెంచు” పరంబగునపుడు “గు లోపంబు విఖావ నగు, వీనిని పా?చీను లాగమనార్థ

(క్రింం౬_౧౧౮ స్రూ ౯తెంచు ధాశ్వన్యుప్రయోగము శ్రీకి

మందె వాడుదురు. ౧౧౬ (బా-కింం౧ం౧ిం (వ్యా-

సం-36౭ 1 విం

అరుగు బెంచుూఅరు దెంచు=(వచ్చు). ఏగుదెంచు=వ తెంచు= వచ్చు) (గులోవము రాంగా *ఉఊికారాఒతత్వము లేమింజేసి “దిత్వ ము రాదయ్యె) చనుదెంచు=(వచ్చు) ప్రీతి నరుబెంచి కనిరి, (ఆర-3 ఆ=-ం౫ిగాా. మిారిందుల 1కందజుం జను జేరంగ (ప్రనస్థలము) (నభ=-౨ ఆ-ంకల్రొ. ఆర్వాచీనుల * వెళ్ళు” అను నర్థము :-వురి కేగు 'దెంచి...ఏమని 'విన్నవించెదకా (జై-._౨ ఆ-౭౩) (వగు దెంచి= వెళ్ళి), చంచలలోచన యొుం దరుదెంచెనొ. (రసికా-౬ ఆంరర్ఫ, (జై-ళ ఆ -౧౨౨). ఎట్లు వింటం జనుబేరంగ (పోవు కెట్లు).

“తెంచి. పరంబగునపుడు "వీచు పభృతుల

తుది *“చువక్ష్యంబు లోపించు. ౧౧౭. (బా-కి-౧౧౮)

(వ్యా-సం-35ళ౭ 17 వివ).

వీచు+ తెంచుజవీ తెంచు=(గాలి విసరు. మొల 'అెంచు (మొల చ్చు తెంచు=(అంకురించు). పజ తెంచు=(పజచు, తెంచు=(వరుగిడి వచ్చు). తోంతెంచు (తోంచు,. తెంచు)=(ఉదయించు. మొ), (నూ= 'రా= నిఘంటువున నిడి నిర్చిందున్చగా *తో తెంచూు అని యుదాహా రించుట పాావూా దికముం చరూ-వ్యా-నం-౧౬౭౧ వుట. (వుచ్చు+ తెంచు)=ఫపు త్తెంచు=(పంపు). చొ ల్తెంచు=(వొచ్చు+ తెంచు):ఇంవొరల బడ్చు. తదలు చకారముతో సంధించునపుడు ద్విత్వ తకార మేర్స డుట కవి ప్ర) యోగసిద్ధము. సీ...వు ్తెంచెం గాకున్న నేరం డితండు (ఆర-౧ ఆ-౫్యి. (వుచ్చు.లెంచు) ఆ-వె-ఇ్వత్త మెల్ల భంగి నిత్తన్వి (నిర్వ-3 ఆ-౧౧౭) (ఇచ్చు,.ద+ము=9ఇత్తము),

భూతంబున లజికి భూత తద్ధర్శా శ ద్యర్థకం బగు

“అగు ధాతు వనుషయుక్తం బగు. ౧౧౮. (బా-క్రి-

• సూరి. *లిడంతంబగు “అగు ఛాతువుమూతుమె యను వుయు.క్తమగునని సూతించెను. అపట్టున ' నమ్మునేరనయ్యెదను 4ఆదిర ఆ 30) మున్నగు ప్రయోగములు సంగ్రహింపంబడవుం

శతి (800౯ సూ, *“కాన్‌_కన్‌” అనువాని (ప్రయోగము ౧౧౪) (వా్టానం-35ఈ౭ 7 వి). లజికి-వ్యతి రేకార్థ క క్రియకు? ఉదా భూత వప, వాండు 'రాండయ్యెను. వారు రారయిరి, అది 'రాదయ్యెను, అవి రావయ్యును. మధ్య :-సీవు రావయితివి. మీరు రారైతిరి. ఉత్త నేను రానయి తిని మేము రావముయితిమి. తద్ధర్శాద్యర్థ ;-నేను రా నయ్యెదను- నమ్ము నేరన య్యెదను (ఆది-ళ ఆ 309) (దూ-క్రియా-౧౧-౨ నూ) అగు ధాతు నుజ్యంతరూవమగు “శాన్‌ అనునది వికల్పముగ వ్రొన్వము నందును ఇవి (కాన్‌-కన్‌) క్రియా విషేవణములకును విభేయ ఏ శేవణముల కును నుజ్యంతములకును బరముగా విభాబును నిల్చు ను, కొన్నిట నివి య న్వితము లగును. కొన్నిట వర్థ మున్రై యనుషపయు_కృము లగును. ఇవి పొథమవిరాంద నిల్చునపుడు 6౧ శ్రార్రా చేళము నిత్యము. (చూ-నంధి= ౧ర సూ ౧౧౯, (ా-కి-ం౧ం౫-౧౧౬) (వ్యా- సం-356౭ ౪1 విమ) క్రియయందలి విశేషమును ెల్పునది క్రియా వి చేవణము... ఉడా :-అది వేగముగా వచ్చెను-ఐబాండు లెస్సగా. బల్కెను, నామ _.మందుండు నిశేవమును దెల్పుచు ననంగా నామవిశేవణవుగుచుం గ్రియతో నన్వయించునది విభేయవిశేమణము. ఉదా ;-వాండు పల్కి-నది న్యాయ్యుముగా నున్నది ఇట్టియెడల కాన్‌-కళా శబ్దము లు వాశ్యమున నన్వితములె యగుచున్నవి. నుజ్యంతములమిాంద *సూరి క్రియా విశేవణములకు నిత్యముగా ననుషప్రయు క్త మగు నని సూతిగంచుట సరిశాదు, క్రియా విశేషణములమైని మైతము నిల్వ కపోవచ్చును.. ఉదా -పెల్లు దొరలస నెత్తురునై (భీవ్మ-౧ ఆం) (యూం-పొొఢం-క్రియా=౨.౨ సూ "అెక్చగాం బల్కె= ననుచో లెర్స యగునట్లు పల్కెనని కాన్‌” థబ్ట మన్వితమగుచుండుటచే చాని నను ప్రయుక్త మునరాదు, ఇది విధేయ విశేషణములకు పయిని నిల్చునుం అద్రాహుబలగర్వ మఖర్వముగా” (కర్ష-౨ అం౧ంస్స,

కక] (&00౯” నూ, ౧_౨-౩/౧౧౯ వివ) శాన్‌” అను దానీ వాడుకల్పు

నివి యనుషయుక్తములె యనందగును. ఉదా :-నేను వినంజెస్పాము- నేను వినంగాం జెప్పుము. క్రియావి కేమణ విభేయవి శకేషణములమిాంద నివి నిల్వకవోవచ్చునుం 'పెల్లుదొరగు నెత్తుర్నున -(భీమా౧ ఆం పరీశ్షి తున్‌,. = కృతాంత నిశేత నాతిధిని జేసె (ఆదాం ఆ). ఇట చ్వాకర ్రమన్నను ననవచ్చును. (దూ-వ్యా-సం-౧౬బూ వుట), ఇవి భావ్యర్థ కాదులందు నిల్చుటయు గలదు. చదువంగలలండు=చదువం నగలండు. చదువలంబటడెను = చదువంబడెను, వినంగావలయు = వ్‌న వలయు మొ (క్రియాంనాగి స్కూ కక్రాక్లా సిద్ధించును).

౧ విన :__ఉ ఒకావున నీకు నవ్రియముం గారవరాజునకుం బియం బునుం గా విధి మెచ్చ చాహుబల గర్వ మఖర్వము గాల లవ కిం చేవయు.6 గ్‌ర్తి కున్నత నిజృంభణముం గలుగన్‌ ముకుంద గాం & వుల దాశి గెల్బెదం గడింది మగంటిమి యుల్లసిల్లంగన్‌ (కర్షం౨ అజ ౧౦౫. ఇందు వివిధముకైన *కాన్సకన్ల? శబ్దముల వాడుకల నరయ వలయును ల

౨ వివ కానున్నది” మున్నగు చోటులందును *క్రాని అను చానికి పహొస్వము గల్గుట గలదు క సవతి కయ్యము, + +కనున్న ది, (కళా ౧ ఈ), సీకు నాథుండు గనున్న (ళా అం). క * = + కృతకృత్యుండ్లు గవలయు, ,, (ఆను-౪ ఆ__౨౬్భు. అధ్ధిళుండు గంోర్చు (నన్ని -కు_౬ ఆ-౭ ౨౨) (చూంవ్యా-సం-౧౬౮ ఆం పుట

3 వివ ._భుగల్‌ భుగుల్‌ గాం గంక్కె౯ా (ఉ-వాగిళ ఆ-_౨౩౧౧ (భుగుల్‌భుగు లనునట్టుగాం గ్ర క్కెనని యర్థము), నీకలా నని నేయుట్ర (భవ్మ-౧ ఆ-౧౫:=(నీవై జనీష్మ్ట మున యుద్ధము చేయుట) ఇట్టి వాడు కలును గలవు, మజియు “మొదలుగానొ అనుదానిని *మొదలుగాలల అను నర్ధమున వాడు సంచిదాయమును గలదు మ త్తకోకిల అంబు థిశుంయ. లోనుగా సురలు (ఆర-ళీ ఆ__౨౬౮) దొ ణావార్యుండు మొ డలు గాయం నని కొల్లనివా నై (ఉద్యో-౩ ఆ-౨౫౦) (దోణావార్యం డు హమొుదల్రగాం గలనారని యర్థము )

శీలి (కి౧౨౦నూ ) శబ్దపల్లన (శ్రియలు ప్రైూర్వావయవము (వధమా ద్వితీయాన్యతర విభ క్తిగ నుండు నామవముయియుండ ను తగావయవము ధాతు వగ జంటశబ్బము శబ్దపల్లసంజ్ఞ గల దనందగును, ౧౨౦. (బౌ-కి-౧౧౮్ఫా (వ్యా-సం-35౮ విషు ఇట్టి సంజ్ఞ్ఞృను 'జేయుట'బేతం దక్కిన ద్వ్వ్యవయవములగు జంటశబ్ద ములను (౧౧౨ మొ. ౧౧౯ వజుక్షు (కియా) శబ్దపల్లవనములనుట సంప చాయము కాదనియు వానిని ద్య్యనయవక్రియలనియ్యే వాడవలయునని యు నెన్న నగును (చూ-పొఢ-క్సియా."శబ్దపల్ల వక్రియలును ద్వ్యవయ వక్సొియలును నవమాొా_ప్తంబులై , ..(౨౫ “ ఛూర్వావయవము పిధమౌొాంత మగునపు డాళబ్బపల్లవ మకర్శక మగును. ఉదా ఫ-రూపటు (రూపుచెడు_సశించ్రు 'పెంపజు=(నన్చించ్యు, అలవడూా(వళపడు, చొప్పడుా(జాడవడు). 'వెలువడుూ(బయలుదేజ్సు ఆపోవు=(ఆదట పోవ్చు) విజయంచేయు మొ పూర్వావయనము ద్వితీయాంత మగునపు డా జంట సకర్శ్మము "కావచ్చును అకర్మమును గావచ్చును, ఉదా :_అక్రర క ప-చిందులాడుల లనుప్రయు క్రంబులయి విల్యణార్ధాఖిధాయ కంబులగు న్‌యని శబ్దపల్లవం బులు నాయడు అని సూత్ర్రించెను ఇందలి విలతణార్థాఖిధాయకత మొక శబ్ద పల్ల వా సాధారణధర్థుము కాదు జంటశబ్దములలో నర్ధవి శే పము సాధారణముగం గల్లుచుండును, శబ్బపల్లవములలోని యుత్తరా వయవమును దాని (భ్రబ్బపల్ల వముయొక్క-) యర్ధములోం గొంతభాగ్వ్వు గలదె యుండును గాన నది యర్థములేన్సిది కాదు. కాన దాని ననుహి యు ర్త మనరాదు. మజియు శబ్బపల్లనములలో నాద్యవయవము ధాత్యువ్నై యుండరాదు. 'క్యార్ధకాదికమును గాదు. అట్టివి ద్య్వవయన శ్రియ లనివీంచుకొనునేశక్రాని శబ్దపల్లవము లనిపించుకొనవు, (చూం-వ్యాల సం=3రూ విష ౧౬౮౩-౧౬౮౩ పుటలు),

((క్రింంచిం సూ ౧/౧-౨౦. ౧/౧-౨౧ వివ) ళబ్దపల్గవములు-_ అత్తా ర్ధాద్య భిధానము శృకిథీ (న్తించుు ెట్టవట్టు (వీవు మోందిభాగము ఇెట్ట్ర నాట్యమాడుం-= (నర్తించు) రక్కొంను_ రెక్క-నుూ(లేకుకొన్వ)=(వర్ధిల్లు. కోల్పడుం- (దెడు మేలుకొను=మేలుకను (నిద్ర లేచ్యు, చవాసపోయు_మొ సక ర్మక్‌ _'చేఫభొను.తో డుఫొాను=ూతోడ్కొ-ను=తో ఫొను, ఈకొనుుఈయకొ నూవతయ్యకొను=(అంగీకరించు), తలపోయు=(తలపులను బోయు=ఆలో చించు

ద్వ్య్వవయవశబ్దములు =కూరుచుండు (కూరుచు+ఉండ్రు నిలు చుండు=(నిలుచుఖటఉిండు). పన్నుండూపరుందూ(పడు+ఉండు) తాకా ను_(తొంచు+కొనూచంపు వఏజుపడు=వర్పడు = (ప్రజు=క్రిందనున్న నింజల నేజు "మొ,

౧వివ _శబ్దపల్లవకి్సియలును ద్వ్యావయ వక్సియలును సనమొప్తం బులయి. పునర్ల ఎపాతంబులుసచోం దత్పూర్వాయవంబులకు లోపంబు విభామ నగు. ఆ లలితాంగిం దోడ్కొ-ని చనుదెమ్ము తే ననుష్చ గూడని ప్య్య్రమందు (భోజ అం) ఇలకుం దివికిం జననిచ్చు-నిచ్చి (భాస్క-రం ఆరణ్య కా౦-౨ అ (పొఢంకొయా..౨౫ స్ఫూ,

ఆ్మార్ధిం బభిహితంబంచోం దల్లీంగి సంఖ్యాభిధా

యి వచనంబు ఛాతు విశేషణంబుల కను ౧౨౧.

(బా-కె-౧౨౦) (వ్య్థాసం-5%ం వివ).

రాముడు రావణుం బరిమార్చి నీతయుం చాను సౌమిత్యి సహ్‌ి” తేంబుగం బుష్పకారూఢుండయి సొశేశంబున శేతెంచే తాను శ్వూర్థమె యభిహితంబు కానిచో “*రాముండు నీతీయు౦ బువ్చ కాళూఢులయు 'యేతెంచిరని యుండును, నీ థర్మతనయు' డనుజలు. చానును జను "జెంచె (ఆదూ౮ ఆ_౬కి (చమూ=వ్యానంం౬౯ా౯ా ౧౭౦౦ పుటలు,

౧ వివ .టజక్రానొకచో సహార్ధంబున యువ్మదస్థృదర్థంబు లఖి హితంబు లగునపుడు క్రియలు తత్క_ రృృకంబులు విభామ నణ్వ, ఉదాష విహుకులుండ వెల్వడుము 'వేగమ నీవును నీ నిషాదియున్‌ (ఆది.౨ అ, క మన కాప్తుడు సంజయుడు, ,,...అ తసీం బొందిన బిదుకు దీవు

శలీ0(=౧-౨౨ మూ ౨/౧ ౨౧ ౧-౨ /౧-౨-౨ వివయున్మద స్మ ద్భెన్నక_రృక మళ తమ్ములు సుతులుక౯ (ఉద్యో-౨ ఆ) నేనునా నీనయు చాడిపక్తైద విశృంఖలతన్‌ (వారి-ఉ..3 ఆ-౯-౪ పు (పొఢ-_క్రియాం.౨౬ సూ)

_ వివ _యుష్మ దన్న ద్భిన్న కర్సక మగునవు డనేక క ర్సృకక్రి యకు సమిోపక _ర్రయొక్క- లింవచనంబు లగు కం వవాని బంధు: మితలు జీవధనంబులును డప్పిం జందును గృశునిం గా వాని నెన్నళ్క గాందగు (శాంతిం ఆ (పొఢ_వాక్యంంో స్రూ

సక్‌ఠర ఫ్ర ంబులకు కొను-పడుి అనెడి యనుబంధము

'లుండనచ్చును గాన స్వరూపమున నాల్లును; జ్రేరణ

మున నాల్లును నెనిమిది రూనంబు లేర్పడును, ౧.౩౨.

(ఛా-సూతి) సంఖ్య లేదు (వ్యా-సం.3౫౨ విష

౧ వివ _స్వరూప - స్వరూప_౧ __ కొను చేరినది ౧ వడూ ఇేరినది ౧ +. “కొను-పడు”లు రెండును. జేరినది ౧ = నౌబ్లగును, చా రణ .వ్రేరణముం ౧ + దానివయి. కాను చేరినది ౧ + పడు చేరినది ౧ కొను పడులు రెండును జేరినది ౧ నాల్లగును

౨ వివ -స్వరూప .- ౧ మైతు్రుండు వంటకమును వండేనుం ౨౨ మై[థుండు వంటకమును వండికోన్సి యెను..ఆత్మ నేపదార్థక ము, ౩మై తుినివేత వంటకము వండయబడియెను.కర్శారకము. ఈ మైతునిజేలే వంటకము వండివ్రానయడి యొ. అత్మ నేపదక ర్మార్డ్‌కము.

మ ప్రేరణ ౧ ై(త్రుండు మైక్రొనిేత 'ంటకమును వండ్షించోనుం ప్రేణము 9 వైత్రడు మైతొనిచేత వంటకనును వండించికొని యొను- వ్రేరణాళ్మ నేపజార్థికము 3ైై తునిఛేత మెరొజి వంటచేత శ్‌ము వండింపంబడియెను.( శరిణకర్మార్థకరూపము). ళ్‌ మై తుపనిచేతే మైత్యనివేత వంటకము వండించిాసే బడియెను = (శ్రేరణాత్మనేపద కోర్యార్థకము) అకర్మకభాతువుల కపేరణంబున నాళ్ళు నేపద క్‌ రా రము లుండనేరవు గౌన నకర్మ్శకర్వమున నొక 'భీదమును

(1కి-కృత్‌ -ి-౧౨౩ సూ, కృద్వివరణ,) వివిధ వాక్యములు, కతి శరణార్థమున నాల్లును గల్ప్సి మొదు రూపంబు లుండును. ౧.౨౩. అకర్శకముల కవేరణంబున షమైతాంండు మనిరమెను. అకర్శక

-ములకుం శ్రారణమున షం ైతు్రంండు మైతుం)ని మనిబెను..(వ్రరణార్థ

కము _౨ మైత్ర)ండు మైతా్రొని మనిచికానియును.(పర ణాత్మ నేపదా జ్‌

ర్ధకము),- క్షు. తంినిచేత మైతరొండు మనుపంబడియెను.-( వ్రేరణకర్మార్థ

కము. ఈ చై. తంఎని'చేత మైతూండు మనిచికొనయడి యె._(చ్రేర ణాత్ధనే

కద కర్మార్థకమ్యు,

౧ వివ వ-వెండియుం 'జొరణంబునం దించుగాగ మము గల్లినవో సకఠర స్రకంబునకుం బండెెండును నకర్ణకంబునకుం దొమ్మిదియు "ఇ్‌వం జులు గల్లునసి యాపాంచునది,

జా అదె క్రియూపరిచ్చేదము అలా బాలవ్యాకర ణో ద్యో తము య కృదయ౦త పర్శిచ్చేదవంం

౧ ఏవ వ__కొయా ౧. “ధాతువు అను నధికారసూతశ్రమును కృదంత _ పరిచ్ళేద సమ్నా_ప్తినజకును నన్వయింపవలయుకు. భాతు వునకుం బరముగా విహితములగు (పత్యయములలో “డుక ను (క్రియా ౧కు స్తూ ఇంచుక్కు-ను (క్రియా ౨ న్క్కూ285 స్తూ చుక్కను (క్రైయా ౭౬ స్తూ పుక్కును (క్రియా ౭2 న్యూ పడ్వనుబంధమును తచ్చం దక్కిన యానజ కుపజీశించిన “టి మున్నగు (క్రియా ఈ౬ సూ-మొంఎ౫౭ సూ=న్స ప్రత్యయములును నిటపైని 'జెప్పయుడు

ఉలిర్తి (ఆచ్చ్భి-కృ-౧-౨ సూ) ధాతువు తుది *కాాదుల లోపము 6 ప్రిత్యయాదులును “కృత్తు” లనండును, * ఇంచుగంతములూ మొదలయినవి ధాతువులె యనంబడును. తద్ధి తొంతములకువలెనె కృత్‌ ప్రత్యయాంతములకును కార౧ సూ ౧ వివవిణము చొప్పున బాతి పద్రకత్వము కల్లును, దానిప్రయిని వాక్యాన్వయ యోగ్యములగు విభ క్యాదులు నిల్చును అటి కృృత్తులు ఇండువిధిములు 1 ఆచ్చికక్ళత్తులు ఫ్‌ “ోట_అమ్మిి లు కి వాని శ్ర..అక_మొ చేయుట.చేయమి_చేసి..చేయక... చేయన్‌ -చేయుచుక్‌ చేసి నన్‌_చేయుచున్న -చేయలల- వేసిన చేయని. చేయు. చేసెడు_ చేసెడ్ని. చేయన్‌ (వలయున్వు” మొదలగ్వనవి యీవజ కుపదేన్తించినవి, వత్ష్య మాణములు, కఎ_బ్పమి_మొ, ఎటుక్ర_ పూనిక_ కలిమి- కూరిమి. చేయ_ కరూంత_మొ. 1 సొంస్క్యృతికములు :.అన-తన్య- మొ. అన మఒకృఅన్న, కరణము భూ+తవ్య=భవితవ్యము, ఇక్సై భవనము-గ _న్తవ్యము-మొ. అచ్చికకృత్తుల యర్ధములు యభాన్యవహోారంబుగ గాిహ్యూంబులు ౧ (బాౌాకృ-ం స్యూ (వ్యా-సం- 2౫ 1 విషు. ఒపహొక్కు ప్రత్మ్యయమె వివిధార్థంబుల నగసచుండును, మొలక దిక కే ం భ్‌ (ఇది కర్హ్రర్థకము), కానుక (ఇది కర్మార్థకము), ఇటం గృత్‌ *క_గత్తవ వేక్సులు (వ+ఇమి”” ప్రరం బు లగునపుడు ధాతంష్ర తుదినున్న “కగ్పచయం-వో లకు లోపం సహ. అటాస ర్‌ పం బస (బా-కృం౨) (౫ వ్రైాసం-3 ౫౬ విషు, ఆచ్చిక కృత్సంబంధులగు కాజ్సులు పరంబు లగునపుడు ధాతువు తుది *క_గ-చూయం-వి లకు వానిమింద్రి యిచ్చులతో ౪ళాడ లోపం అనిన ననననానా ననా ననా నగననినననకు నా ధిదినినాళంిననననననునునునననకా గాను ాళ్తభాుతారనన్తనుననన్తతల కనుక ననా నాననా కనునానాతానమదాలాననానాననానా.

• ఆధ్ధాతువునకు విహితంబయిన *“డుఖ ” ఇిన్న ప్రల్యేయంబు కృత నాయడు”” అని సూరి వచించెను, ఈప్మ్షమున *ఇంచుక్కు.” మున్న గునవియుం గృత్తులను (భాంతి గల్లునుం

(అచ్చి-కృ-3 సూ) క్రి అను కృ్మత్చత్యయముం త్తకి9ి బగునని యర్థము, “బటి అనుటభేత నీవిధి యా యాచ్చిక కృత్పరిబ్ళేద ముందు మాత్రమె వర్తిల్లునని యెజుంగునది. కాన *కలుగు[క ఎ (కియా ౫౦ స్పూ=కలుగకి” మున్నగు క్రొియాపరిచ్భేదో క్త కృత్చ్రయ ముల యడల సయిత మీవిధివ ర్తిల్ల -నేరదు. ఉదా ఒఆభస+క్‌ (ఆచ్చి- కృత్‌ ౩ నూ) ఆంక మురియ్యు.ప(ఆచ్చి-కృ-౯ సూ) మురిపము, కలుగు[ఇమి (ఆచ్చి-కృత్‌. =రో సూ)=కలిమి ఈ యాచ్చిక కృత్చూ్యత ములలో నెల్లైివియు నాకృతి గణఫఘటితములె ఇందలి *ఇమి అనునది కదడ్చి" మున్నగువాని కరుపవలత్‌ణము (చూంకృత్తు ౨౦ స్తూ,

ళస్రోం వర్ష కం బలుగ్వాదుల రగు, 9, (బౌా-_కృ=

కి స్తూ (వ్యా-సం=3౫2 విష

అలుగుకఎ_అలుక=(కోపము_ భావా) ఆంక =(ఆభప+క)=(నిరో ధము-భావాా. ఎకముక్రై = (ఎటుంస క్ర) = (ఎజుంగుట_భావ్యాం (ఆట విందు లోపంబు-లట్లు గొన్నిట నెజుంగునది ) (దీనికి “జ్ఞానము.-సోదె- నో స్త నొ న్‌ చాడి ర్‌ కొ వోతి శ్మ్నొ'స్ర్రుము” అనునవి యర్థమగునపు దిక్‌ ఇార్థకము (సొధన మగునని యర్థము కడంక=(కడయగు,క=(పూనిక_భావ్యా, క్రలంగ= (కలంగు+కు=(నంతో భము=-భావ్యా, కాశ=(శాంగు,కృు=(తాపముం భావాొం తునుకజ=(తునుంగు[,క్ర=(ఖండము=ముక్క-ఎక్‌ ర్త నడక౯ (నడచ్చు.కు) = (గమనము-భా వా నలక = (నలంస+కు == (నలంకువం భావా. పోక=(పోవ్చ +క)=(పోవుట-భావా) మడంకజ(మడంగు+క)వ= (ధాతవత్రుము_కర్త్ర, మలం = (మలంగు,కు = (మెలిక-భావ్రా) మునుక్‌ = (మునుంగ.క్రవ(మును/టం-భౌవ్యా మూకణా(మూంగ్కు క=(సంథుముం_క్ష రిం ఇొులక=ా(మొలచు..క)=(అంకురము_క రిం 'రాక _ (వచ్చుక. వచ్చునకు “రా=(ఆగమనము_భావ్ఫ్యా వంక= (వంగుూకు = (వంకర_క రం వీకళా(వ్రీంగక )=(విజ్ఞపీయట_టడుట భావ్యా, కానుకజ(కనుశకు ఇకంకంపు అనునవి పరింబు లగునపుడ్తు శగ్రన్వు నజ దీర్ధంబు (ఉపాయనముఎక్ష రా కినుకవకినియు+క్ర=

ఉఉ0 (ఆచ్చి-కృంర-౫ సూ) ఉబ్పమి_తజ * అను కృత్తులు (గోపముభాన). ముదుకం(ముదియు+క) = (వృద్ధు.కర్త్ర) ఇత్యాదూ లలుగ్య్వాదులు | బ్లమి" వర్షకంబు కలుగ్య్వాదులను, ర (బా-కృ-ళు (వ్యా-సం=3౫౮ా విషు. కలివి=(కలుగు..ఇమ్వి =(కల్లుట-భాన్యా. (“సంవది అర్హమగుచొో” నధికరణార్థకము). ఓరిమి=(ఓరుచు,ఇమిి (భా కళూరిమి=(కూరుచుు ఇవి (కరణా-దీనిచేతం బ్రీతిని గూర్చ్వుర్యు, నేరిమిా(నేరుచు,ఇమి- (భా. -వేలిమి=(వేలుచు(+ఇమి_భావా). (హోమము) ((వేలుచు అను చానికీ 'హోమముచేయు” అను నర్థము లేదు). బడిమిె(బడియు+ఇమి)=. (దిగండుడుచుట-భావా). బ్రటిమి=((1్రదుకు+ఇవిిె(జీవనము_ఛాచ్యా ఒడ్డిమి=(ఒడ్డు+39మి) (పంచెమున నొడ్డంబడిన ధనాదికము_క రా శాలి వి=( తాలు, ఇమి=(సర్మి)-(“తాలు” ధాత్రుజమన్న యెడల ఛావ్వార్థక్రమ- శాల్తురు) ఇత్యాదులు- 6త్రజ్‌ వర్షకము చేయ్యాదుల కగు, ౫ (బా-కృంం) (వ్యా-సం-3౫౯ా వివ, మేంతా(చేయు+త్రు (చేయుట_భావ్యా (“కృత్యముచ=పని” అర్ల మగునపుడుఎక ర్మార్థక ము_చేయంబడునది) (జీక్తు గాన బిందుపూర్వకము మూ_తత్సంంగా సూ) (గడాయు=దాయు_క్రలయు మున్నగువానికి రానే రదు, శాన నిది భావార్థ కటి ప్రత్యయము (క్రొియాం-ర౬ స్తూ ప్‌ం టీద్ర గాదు, అలంతా(అలయ్యుత్రు (అలయుట_భావ్యా, కూంత=ా(కా యుఖతు=(భౌావ్రా. ( మొట్ట” అను నర్ధమునం గర్మార్థశము కూయం బడునది) ఫోంత=(కోయు+త్ర =(భావ్యా, కంత్ర=(గీయుట_భావ్యా. నేశం (నేయు+ళ)=(భావ్యాా పూంతా(పూయుతు=(చంచనాదిచర్చ-8 ర్మాా- పూయంబడునది ,పోంత=(పోయు+క-భావా) మూంత=(మూయు,త్రజ (మూకుడులో నగునది_క ర్స) మేంత=(మేయు?త) (మేయుటంభౌానాా),.

[ం] (ఆచ్చి-కృత్‌. ౬-౭ న్రూ “క్రవ_టి” (పత్యయములు డీశ1 (పత్యాదుల యాపహార మర్థమగునపుడు = కర్మార్థక ము, మోత నూ (యోయుతు (ధ్వని_భావ్యా. రోంతా(ఠరోయు+తు=(జగుష్పు-భావ్యా, (రోంతలు=లిట్లు-క ర్యా. లాంతా(లాయ్యుత్రు (ఉదేకించుట_భావా). వా౦ంత=(వ్రాయు+తుా(వ్రాయుట_భౌవా). (“లేఖ నము”కళ్శాఎవా యయుడునద్యొి (వేంయ=((వేయు+త)=గవేయుట_భావ్యా, ((వేశ=దెబ్బ- కర్శా (వ్రేయంబడునద్రి ఈంత=(ఈందుతు (దూ లోపము) (నీటిపై, 6 "బేలుట-భాచ్యాం మడంతఎ(మడంగు+తు(ధాతవ(స్త్రుము_5 ర్త కలంతో (కలంగు+త)=(సంమోభము-భావ్యా) ఇత్య్యాదులు_

“కవ -వర్మకం బడంగాందుల కగు. ౬. (ఛా-కృ-౬ు అడం కువ=(అడంగుగకువ-భా వొ (రూ-అణంకువ, ఆచ్చి-ళం సూ ఎటు కువ=(ఎజుం+కువ)=( తెలివి, కరణా. దీనిచేతం దెలియంబడునుం (ఇది నిర్చిందుక శబ్దము) కలంకువ=(కలంస+కువ)=(నంక్రోభముం భావా నలంకువ=(నలంగు+కుపు (అవద-వ్యాధి-ఫ "వ్రా). (నలం కువజ(శ్రమం-కరణా. దీనిచేత (శ్రమ గల్టును, _పెనయవణజ(వెనంగు 1 కువ) (సెనగుట-భా వ్యా ('సెనంకువాయుద్ధము. అధికరణార్థకముం దీనియందు. బెనంగులాడుదురు) పొలకువ * (పొలయు+కువు=2 (జూడ. భావా). (పొలకువ=మార్షము-అధికర-దీ నియం దుం బొల. యుదురు=నంచరింతురు,. మజుకువ=(మజఅచు+కువ) (అజ్ఞానము- కరణాం దీనిచే మజువు గల్టును,. పులంకువ=(మెలంగ+కువ)ె(జూగ రూకతతోడి వర్తనము-భావా) (మెలశువామేల్యొ-నుట-అధికర దీనియందు మెలంగసదురు). లోంకువా(లొంగు+కువ) = (లొంగు ఇాటు-ఫావ్యా. -జేకువ=( జేగు+కువ)” ((పాతఃకాలము-అధికర) (దీని యందు వేగును- తెల్లవాజును, ఇళాస్థ్రదులు-

“టి వర్ష్మకం చాడ్వాదుల కగు నగుచో నంత లోవంబగు, ఓ (బా-కృళ్‌. ఎర నూ) (వ్యా-సం-3౬౧

వివుః

(ఆచ్చి-కృళ్‌ -౫=౯ నూ) “ట) (పత్యరయో దావ్భాతులు, *టుఎపి (పత్యయములం= ఆట=(ఆడు+ట-భావ్యా.. ఊటా(ఊఈజు+ట-కర్త్ర (ఊజిన (దవము). ఉఊజట=(ఊోజుడు+టు) (ఊరడిల్లుట-ఫ వ్యా, (ఊజిటం= నహాయముూ-క రం) వంకటె(వకరు+టు) (అపేవ్ష-భావా). శకట (టీడు+ట, భావా-రూపా-టీటము-టీటమిఎ), తివుట=(తివురు+ట)== (గాం త-భావా). 'కేట=(తేజు+ట)=(మిీందికిం "జీజబునది=క రం తి వు సటె(ఆ ము '్రరు+టుా (పర ఫ్రటనము-భా వా, పంట=(పండు+ట) (భావా. పాట = (పాడు+ట్స (గానము-క ర్మా-పాడయడునదిిం మంటె(మండు+ట) = (జ్వాల-కర్హ్ర). వంటే(వండు+ట-భా వ్యా, వీసటా(వేసరు+ట) (వినుగుంభావ్యా.. అను (పయు్తక్తమగు “అటి శబ్దము (పాణాశకముగాం సీబసమంబు, కోలాటమూపోరాటము= *వ్లోరాటి అనియు6 గలదు, 'నీటి పోరాటం దోటమి పాటు (భాగం గజేందో). మం(డాటము=(సంతాపము ) “కొనియాటి అనియ్‌ యున్నది-ఇళత్యాదులు, శ్రి వర్ణకంబు పడ్వాదుల కగు, నగుచో నవి యాద్యత్షర జశీవంబులయి దీర్ధ్స ౦బు నొందు. ౮, (బా-కృత్‌ ౮). (వ్యా-సం-క౬౨ వి) పాటు = (పడు.[.ట్ర)=(పడుట-భావా) (పాటు-ఆపద-అధికర, దీనియందు. (శ్రమవడుదురు.) చేటు=(చెడుగటు) (చెడుట-భావ్యా, (శేటు=ఆపద-అధ్ధికర-దీనియందుం. జెడుదురు)ు ఆటూ((అడుచు? టు) = (హకి-దెబ్బ-ధావ్యా.. కాటు = (శజచు+ట్రు. (భావ్యా, (క ఆచు=అభ్యసించు అనుదాని కీ పత్యయము శాదు. అది *శజపు అగును పోటు (పొడుచు+టు-(భావ్రా. వాటు=(వయిచు+ట్రు) (వెచుట-భావా). వటూ(వయు+టు)=భాణాదులను (బయోగించు= భావ్యా- ఓీటు=(ఓడు+టు) (భావ్యా, (వేటు=((వేయు+టు)=(కొట్టుం భావా) (రూపా- వేటు) ఇత్యాదులు. ళం వన్షకంబు తిరియ్వాదుల కగు, (ఛా-కృత్‌. గొ (వ్యా-సం.-3౬క పివు,

(అచ్చి-కృళక్‌ -౧౦-౧౧న్ఫూ పి వర్షకోదాహ్ళాతులు-తంఫు? వర్షకములు.. శ్తక్తీష్టి తిరిపముూ(తిరియ్యు.ప)=(భిక్షను-భావ్యా, (ఈ పవర్ష కాంత ములు (పాయికముగా నపుంనకలింగ సమములుు, తిరిపండు=(ఖిత్సి 0 చువాండు-కర్త్ర) (రూపా-తిరిపకాండు తిరిపర్సి, కలియు=కలయు-౬ పెకలపమూ(లేపన (ద్రవ్య వి శేషము-క ర్యా-పరిమళ(దవ్య ములతో6 గలపంబడినది) (లేడా అధి కరణార్థ కము-పరిమళ(దవ్యములు దీని యందుం గలియున్యు,. పొలపము=(పొలయుపు = (వ్యాపనము- భశ్రావ్యాం మురిపవము=(మురియు+పు=(నడకయందలి కులుకు=ఖా వా) (రూపాం-మురి'పెము. వలిపము = (వలియుప) ” (నన్నగిల్లునది- వ్‌ రం ఇత్యాదులు,

త వర్ష్మకం చావులించు లోనగువాని కగు=ం౧౦. (బా-క్ఫత్‌ -౧౦) (వ్యా-సం-3౬౪ విష) ఆవులింతా(ఆవ్రలించు+త)=ఇ వెల్ల భావార్థకము'₹ అంగలా'

దులలోనివి గాన వీనికి స్వార్థమునం దించు క్క-గు ((క్రియా...౨ స్ఫూ, ఏనికి “తి వర్షక పరకత్వమున" దుది చు వర్ణము లోపించునుం ఇగిలింత=(ఇగిలించు+తు ఓకిలింత=(ఓకిలించు+శు కుళ్ళగింత=(కుళ్ళ గించు1+త) కుసిలింత=(కుసిలించు+త)=(అతృ ప్రిచే ఖేదపడు) కొక్కి- రింతా(కొక్కి-రించు?తు=(పరిహాసించుటు. కొప్పరింతె(కొప్పరించు? తు=(విజ్బృంభణము). గిలిగింత=(గిలిగించుగతు=(చక్కి-లిగింత=కితకిత లు పెట్టుట. ఇళ్యాదులు.

ఫు వర్షకంబు మూ యా్యాదుల కగు, ౧౧. (బాం కృత్‌ ౧౧). (వ్యా-సం-కి౬౫ వివ), వమాఫు=(మాయు+వు) (భావా (మాఫురా(తి-అధ్ధికర-

దీనియందు గన్నులు మొసిపోవును) మేపు=(మేయు+వు)(మేం= భావ్యాం ( మేపు=ప శ్వాద్యాహారము కర్శాార్థక ము. మేయలయుడు నది). అడుపుం(అడుచ+పు)=( దెబ్బ = భావా, (అణుపురూపాం ఆచ్చి-రం చూ, ఇంపువ=(ఇంచు+పు) (భౌవ్యా, వంపు=(వీంయ,

గ్‌ (ఆచ్చి-కృత్‌ _-౧౨ సూ) “పు_ఇంపు_ఇక” వర్షకములు. ఫుుజ=వేంచుట భావా) (వచు+పు=(వృద్ధాభావా). కానువు=(శన్ము ఫు (చూం-కృత్తు-3 సూ==((పసూతి-ఏక్ష ణము-భౌవ్యా. శావుజు (శాచు,ఫపు (శాయలు కాచుట-రశ్సి ంచుట=భావా. (శాపు=రడక్ష కుండు-కర్త్ర- చూవు(చూచు._పు)=(వీక్షణము., భావా), తలంపు= (తలంచుపు=(తలంచుట-ఫానా ) (తలంపూైవాంఛ-ఇచ్చం-కర్యా 'స్రాతలం పంబడునది్యిం తో ంపు=(తో -చు+పు=(తలంచుట-భౌవా.) (శేవు= ((శేయ+పు)=(ఉద్దారముంభావాఎ) (టో పు=((తో చు+పు=(తోయు టం-భావాం పూంపు=(పూంచు+పఫు)=(బండి కెడ్డనుం బూంచిన వూంవు- భావా) పెనుఫు=( పెను చుశపు=(పెంచుట-భౌవా) పొలువు= (పొలుచు+పు)=(ఒప్పిదము-భవాఎ) (వోవుజ (యోచు+వు=(5 తణ ముభొౌావా) మెప్పు=(మెచ్చు+పు)” (శాఘ=-భౌావాఎ) వెోాపుజ (మోచు+వు) = (గడ్డి లోనగువాని కట్టంభావా.) (లేదా-కర్శా-మో యంబడునది) వలఫవు=-(వలచు+పు)=(కోరిక న వాసన-కర్మా-వలవం బడునది ) వాపు=(వాచు+వు)=(ఉబ్బు-భౌవా 'వేలువు=(వేలుచ్చు ఫ్రు=( వేల్యయిడునది-కర్నా స్త్ర-ఇళత్యా దులుం “రత్షి ంఫువ(ర శ్రి రమప్రు=(రశ్ష ణము=భావా్రా” అను. రీతిని దత్పమ ఛాతువులపైని పు” వర్షము నిలుచు (రశ్షించుట మొదలగు వానివలె వాడుక కలదు. ఇక్లై బోధింవు-పోమీంపు-మేళగింపు- మొ, “క్వచి దింప్వ నతాం శేచి దూచిశ్రే నహీ మే రుచి” అని యధ ర్వణుం డనెను, వ్యా-సం-30౯-3౦|౯ | వివ), “ఆరగింపు (వర ఆ-౧౯౯) (దూ-క్రియా-ర౬ స్కూ ల వివ). 6బ్దక్ర” వర్షకం బంజ్య్వాదుల కగు. ౧-౨. (ఛా=కృత్‌ ౧-౨నూ (వ్యా-నం-5౬౬ వివ). అంజిక=(అలిజు+ఇక,=(భయము-భావా), అమరికా(అమరు, ఇక)=(బప్పీదము-భావా), అరయిక (అరయు+ ఇక) = (అరయుట- భావా). అలయిక = (అలయు9క) = (అలయుట=-భావా), అడిక == (ఆడు+ఇక)=(నింద-భావా, ఓడికా(కు డు+ఇక్ర=(వ)వహించునదిం

(ఆచ్చికృత్‌, -౧౩ సూ, ౧/౧౩ వివ) కబకంని వర్ణకోదావృా తులు, శ్తక్షర్ర శర్త్సం మీవిక=(టీపు+ఇకు=(ఓటీవుట-భావా). కానిక =(శను,, అక దేర్చము-చూం-ఆచ్చి-కృత్తు-9. స్ఫూ = (ఉపాయనము-కర్యా ్రాగొరవ ముగాం జూవంబడునది). కూడిక=(కూడు+9కు=(కూడుట-భౌవా). కోరి క=(కోరు+ఇక)=(వాంభితము-కర్శ్మా. కోరంబడునది,. పొందిర= (పొందు,ఇక్ర)-(ఒప్పిదము-భౌవా). పోలిక=(పోలు+9క)=(పోలుట= భావా, తూనిక=(తూయ,[ఇక).. (తూంనకు-తూన్వాాబేశము = (తూంచు-అధికర-దీనియందు సరిగం దూంగును ) ఇత్యాదులు...

కట్టు ప్రభ్చతులకు “నజి యగు, ౧౩, (బాం

కృత్‌ -౧౩) (వ్యా-సం-9౬౭ వివ)

ఏవనె(వీచు+నజి. నజీ జీత్తుగాన క్రియా-.9౮ సూ చొప్పున “ఉకారమునకు *అిత్వమును క్రియా-౯౦_౯౧ స్తూ చవొవ్వోన చకారమునకు “విత్వము నగును). (వ్యటనము = కర్త - వనరునది విసనకట్ట). దట్టనజ(దట్టించు+నజ్సి (తర్టనము-దట్టించుటంభావ్యా గో ఇళత్యాదులు- "

౧ వివ ఫఎోదట్టించు లోనగువానికి కన్షశ్తి పరమగునపుడు “దట్టన-దట్టనము” మున్నగు రూపము లేర్పడును, ఉదా :-దట్రించు నజి=దట్టనం దీవించ్యూనజి=దీవన (రూపా-దీ వెన) (భౌవ్యా, పొటిం చుునజి=పాటన=(ఆదరణము-భావా), ఇ త్యాదులు-

శే నూరి * అప్పాదులకు నజి యగు (ఛా-కృత్‌ -౧3౩) అని నూత్రించుట సరికాదు, అవి కృదంతము లనరాదు. అవి “అర్చణి మున్నగు ప్రకృతుల _వైళ్ళతము లనుట యుక్తము, సంస్థృాఅర్ప ణమ్‌-వైెక్సు. అప్పన=అప్పనము, (రూపాం-ఒప్పన=ఒప్పనము). సంస్కబ్బ-ఉబ నమ్‌= వైకృం ఉజ్జన,ంటిజ్జన ముూ(విడుచుట), నంస్క్యు- ఫట్టనా-ఘట్టనమ్‌=వెక్స గట్టన=గట్టనము, సంన్కృృ-గణనా-లేదా- ఫఘటనా-భుటనమ్‌= వై కృటగడనెగడనముం సంస్కృ=మొాన నా=మా ననమ్‌=_నెకృంమన్ననమన్న నము= మొ,

శ్తీడే6 (ఆచ్చి-శృత్‌ _ంర-ం౫ సూ ీబడ్లిగడి వర్షక ములు బడి 'యేల్వాదుల కగు. ౧5. (బా=శృత్‌ -౧౪,. (వ్యా-సం-కిఒ౮ా వివ). వలుబడి=(వలు+బడి-భి వా), కట్టుబడి=(కట్టు(బడి=(వన్ను _- క ర్మా=కట్టంబడుసది) కనుబడి * (కను + బడి) = (రాజులు తీసికొనూ పన్ను-క ర్మార్ధకము=రాజుల చేం గనంబడునదిి. కొనుబడి = (కొను బడింభావ్యాం గిట్టుబడి=(గిట్టు+బడి=(కొనుటలోని గిట్టుపాటు-భౌవా) చెల్లుబడి=(చెల్లుంబడి) = (మాట ఇెల్లుట-భావ్యా- చేరబడి = (వేరు బడ్రి=(నసమిపము-క _ర్రొ-సమిోవపించునది). తగులుబడి = (తగులు + బడి=(కొనుబడి మున్నగువానిలోని తగులుపాటు-భౌవా). తీజుబడి= (తీబుశబడి=(అవ కాశము-భ వ్యా, ెట్టుబడి-( పెట్టు-బడి=(వ్యాపా రమున ముందుగం బెట్టు ధనాదికము-క ర్యా. పెట్టంబడునదిి. పోబడి= (పోవు+బడిి=(వులోపము-పోవుట-భౌావా). (యొక్కు-బడి=((యమొక్ట్ర శ బడి)= (౧జేవతాదికమునకు (మొక్క_కొనుట-అధికరణా. దీనియందు ధనాదికముతో (మొక్కు-దురు. వచ్చుబడి=(వచ్చు+బడి)=(ఇతఠుల నుండి వచ్చునది-క_ర్హ). (రూపాం-రాబడి్రి.. సాగుబడి = (నాగు+ బడి) = (కృపి.అధికర * దీనియందు నాగు = యత్నముచేయుదురు). ఇళ్యాదులు-- స డ్ష్ర చేర్యాదుల కగు, ౧౫ (బా=కృత్‌ -౧౫) (వ్యా-సం-9౬౯ా విం ఇేరుగడా(చేరూగడ్యె(సమివము-క ర (నమిపించునది) (చేపగడెళరణము జా కర్మార్థ=ఆర్తుల చేం బొందంబడునది). తిరుగడ= (తిపగు+గడ-గులో పము)=(మజచేతం దిరుగునది-క్‌ రం తీబుగడ= (తీకు+గడ) ”(తీతిక-భావా), 'తేజుగడా(తేజు,గడ)=( తేటపకుటం- భావ్యా గేగ డ=((లేంచు+గడ-చులోపము) (విం దులోపముె (ఉద్దారము-భావా) నునుగడె(మయను+గడుజ(మనుట-భా వ్యా, మను గడ-జీవనో పాయము-కరణార్థకము. దీనిచేత జీవింతురు). విడుగడణా (వీడుగడెవిడు+గడ)=(విడువు-భావాా. ఇత్యాదులు-

( ఆచ్చి=కృత్‌. ౧౬౧౮ నూ,) “ఇకీ-వ్రజలొ అకు ('ప్రత్యయములు. శక? 6బ్పక్టి కోర్వాదుల కగు, ౧౬. (బాకృ-ం%ి (వ్యా-సం-3౭0 విష, కోరికి=(కోరు.ఇకి=(ఇ చృ-భావ్రా). పూనికె(వ్యూను యి ఇక్రి= (పూనిక-భావ్యా. పోలికి=(పోలు , ఇక = (పోలికభావ్రా. మనికిజ (మను+ఇక్రి=(జీవించుట-భావ్యాా. (మనికి=ని వాన స్థానము-అధికర- దీనియందు మనుదురు) వినికి=(విను[9ఇకి) _ (వినుట-భావ్రా. చూ డికి=(దూచు.ఇకి-చూచునకు ముత్న్చర కత్వమందువలె “చూడు” ఆజే శము)=(చూపు-భావాా) ఇత్య్యాదులు- వ్చ” వర్షకంబు మన్వాదుల కగు ౧౭. (బా=కృల్‌ ౧౭) (వ్యా-స౦-3౭౧) మనువు=(యను+వు)=(జీవనము-భౌవా). కావు కాచు+వు)2 (రక్షణముచేయు, బొట్టు-కర్త్శ) (దృష్ట్యాదిదోమములను గాచునద్చ) కొలువు(కొలుచ్చువ్రు)ు=(సేవాభావా,. చావు = (చచ్చు+వు-వర్ష లోపాది వికృత్సా(మరణముూభౌవ్యా, తడవు = (తడయు+వు)=(ఆల స్యము-భౌవ్ఫా.. నిలువు,నిలుచు?వు ఇధనిల్చుట-ధానా. నోవు (నొచ్చు+వు) (రూ నొవ్వు) (నొచ్చునకు నో” వచ్చునుుూ(నొవ్పిం భావా. పూవు(పూచు,వు) (రూపా-పువ్వు)(పువ్చము-క ర్మార్థ- వూయంబడునది. ((వువ్వుూ((వ్రచ్చు+వూ కది ద్య్వయమునకు వి ద్వయము,=((పఫుకుగు=పురువు కరణా=దీనిచేతం (బుచ్చును.) పుట్టువా (పుట్టుఖవు)=(జన్ముము-భావ్ఫా, తొడరువు = (తొడరుశవ్రు=(యత్న్య ము=భావ్యా, ఇత్యాదులు. “అ” వర్షకంబు గీత్వా /ర్వా దుల కగు, ౧౮౦ (ఛా=కృత్‌ _-౧ా (వ్యాఎనం-32౨ విషు, (స్పష్ట ర్ధము ఉఆ్యా). గీజొ(గీజబ్యుఅ)ఎ(గీంత-భావ్రా. ఊంద=(ఊందు+అ )=(ఉబ్బుం- శ్రావాా, ఎండ=(ఎండు+అ)=(సూళ్యాతపము క_ర్త్ర-అంతర్గత (వే

శశ్త8 (అచ్చి-కృత్‌, -౧౯-౨౦ సూ,) “అ_అక_డు” (ప్రత్యయములు, ణార్థకము-ఎండించునది) కొాయె(కాయు+అ)=(శలాటును-కరా కల ఇెట్టుచేం గాయంబడునద్కి. చదియ * (చదియు+అ)=(నలంగుడు- భావా). తునియె(తునియు+అ)=(ఖండము-క _ర=తునిసినది). పరి య=(పరియు[అ)=(భీంటట-భౌవా). పాయక పాయు+అ)=, నది చీలిక కే రంబక వస్తువునుండి పాయునది). పిడుచ=(పిడు చు+-అ)=(అన్న ము- లోనగువాని ముద్ద-క ర్యార్ధ-పిడు వంబడున ది). విాాటె(మిటు+అ)= (వతము మున్నగువాని కీలక _ర-మిాటునది్సి. ముడియ=(ముడియు?- అ)=్యమూటం- క ర్భార్ధ-ముడి యంబడునది). వదర=(వదరు+అు==((యే లరి-కర్త్రర్ధ-వదరు వాండు) (వయ్య ౫((వయ్యు+అ)=(ఖండము- కర్య్రి-వయ్యానద్చి. ఇత్యాదులు, 6లక్షి వగ్తకంబు మాళ్వా (ర్వా) దులకగ-౧౯ా, (బా-కృ-ంగాా (వ్యా-నం-325-వివమ). మూాజకము= (మాజు+లక) = (మార్పు-భావ్యా, “అక విత్యయాంతములెల్ల నపుంనకన మములు, అమ్ము ము=( అమ్ము, అకుా((అమ్ముుట-భవ్యా. అంపకమూ(అంఫపు+అక) = (పేవమణము- (ేరణా-భావ్యొ. (చూం్యకియా-౮౦ సూ, వపంపకము=(పంచు+-- అక)=(చకారమునకు “పి త్వము). (విభాగము-ఫౌవ్రా. (చంఫు+- అక-(కియా-౮౦ సూ పంప కము=((పేవణము-భా వా), వంటకము= (వండు+అక. డి కారమునకు *టి శ్రా "రా బేశము)=(అన్నాదికము- క రా్తర్థ-నండంబడు నది) (గో మకముూ((తోము+అక)=(తో ముట- భావా) ( (గోము అను ేఫమున కాధార మగపడదు. క_రం-లో ళో తోమక మనియే యున్నది. అద్దకము=(అద్దు+అకు=(వ(్ర్రము- లకు వేయు రంగు--క ర్యార్ధ-అద్దంబడున ది) “డు” వర్షకం చాజ్వా(ర్వ్రాదులకగు, నగునవుడు పకారంబు *ఛాయి ల కగు. ౨౦. (బా-కృ--౨౦)

[57] (అచ్చి-కృత్‌. -౨౦-౩౧ సూ) కద్దు హ్రత్యయములు. శీశ9

ఆజుడుా(ఆజు[డు = (నిర్భువమగుట-భౌవా.. అమ్మ్రడు= (అమ్ముడు)=(అమ్ముకము-భావ్సా. అల్లుడు అల్లుడు) = (అల్లిక- భావా (ఇది నిర్భిందుకము-జా మా (తర్థకము కాదుం) ((పాంకు-అధి- కర-లతాదికము దీనియం దల్లుకొనును). ఎక్కుడు=(ఎక్కు+డు)= (ఎక్కట-భావాా). (ఎక్కుుడు-వావానము-అధికర-దీనియం "'చెకుకా దురు). (కుమ్ముుడు=((కుమ్యు స్రోదు) =((కుమ్ముటంభావ్యా.. చోవుడుణ. (చోవూడు) = (కలంత-భావ్యా. (చోవు= కలంచు-తరుము= మొ). (తొ క్కుటడు=ా((తొ క్కు(డు=(ఆపద-భావ్యా, (తో వుడు=((తో చు డు౫((తోఫు - భావ్రా దంవుడు=(దంచు+డు)(దంవుట = భావనా). జచాంపుడుఇ్య దాంచు+డు=(దాంచుట = భావ్యా, దిగుడు=(దిగుశడు) (పల్లము-క_ర్తగ-దిగునది). దోంపుడు=(దోంచు+డు)= (కొల్ల-భావాాం "పెంపుడు==(పెంచు+డ)(కర్యార్థ.... పెంపంబడునది) (వేవుడు(క్రంయ్మా డు-_భావా, అధికుండని యర్థము) (పాకుడుూ(ప్రాకూడుుంగపాయటం-

ళడ్ర్రం వర్షకం బడు కార్టదుల కగు _౨౧. (క్యా

౨౧) (వ్యా-సయ52౫% విష

అడుకుజ( అడుక్కు ఏడ (దొంతి_క ర్మా-దొ, తగ నిల్బయిడినది, (అడుకులూేచిప్రటములు) (అటుగులు వ్యావహా నితస్ధబహువచనముఎ_ దీని కీధాతువుతో సంబంధ మగపడదు), అంటు=(అంటు,ఉ) =-(ఆకౌచ ము=అపాదానా_అంటుటవల్ల 6 గల్గునదిి (అంట్లు-బహ్యవండిన పా[త్రలుం కర్త్శమసి య్వ౭టునవ్సి ఒవ్రా= (ఒప్పుడి = (ఒవ్పదము భావ్యా. ఒజుగు=(ఒజుగు,ఉి = (ఎజుగుట్ర_భౌవ్యా (“ఒజగు? అనియు నన వచ్చుకు. నిర్ణాయక ప్రయోగము లేదు) ఒసంగుం(ఒసయగ,ఉ)=(ఈవిి క్ర రా్హాఒసంంబడునద్చి, ఇళ్యాదులు-అదిశబ్బముచే * చదువుచ్యచదువ్ను

450 (ఆచ్భి-కృత్‌ -౨-౨-౨3౩ నూ ) “వడి? (పభృతులు “ఇ (ప్రత్యయము ఉం=విద్య్య అడలు (అడలు+ఉ, దుఃఖము). పలుకు_(వలుకు టి మాట, ఒడ్డు=(ఒడ్డు ఉం పంచెము). కజఫప్రు_(కఅపు+4 ్ర (క అచుఇవేర_క అపు) (బోధనము). ఎజుకు-(ఎజుయ+ఉ, గకారము కకార మగును_స్తోబె ఆధిక్టము). ఉబ్బుజ(ఉబ్బు+ఉ. ఉప్పిపోవుట) చెప్పు=(చెప్పుుఉ. వెప్పిన మాట, కుడుపు=(దీని “చికారము *పికార మగున్సు. (కుడుచు+టి, కూడంెఅన్నము) "మొదలగువానిని గంహింపనగును వడి పిభృత్రులు నిస్పెజుంగునది. ౨౨ (బాం కృత్‌ .౨౨) (వ్యా-సం-32౬ విష వడి -కొలువడి=(కొలుచు+వడ్రి=(ఖభాలత_భావాా, "గెలువడి= (గలుచువడ్సి=(గెలుపు_భావ్యా, నడవడ్వి(నడచు+వడ్సి జు (పివ ర్త ౧౧౦ సూ, (దీని పర్యాయము. లేమి_క్రియా, ౧౧౦), (లేమి+ం్తడీ= 'బేమిడ్రి=ళది తద్ధితాంతను,) వి -వ్విగవె(విరియువాా(విస్తృతిభావ్యా. తెౌలివి=( తెలియు వి=(వివేకము-కరణాందీనినే నెల్లయుం 'జలియును). అవు _తగవ్చ=(తగుూ అజ్ర్ర=(బహామళతి.క_ర్తి_త” యుండునద్రి. (తగవ్రాఅభియోగము._అధి కరందీనియందు న్యాయము "తేలును నగవు=(నగు + అవు) = (నవ్వుటం భ్థావ్యాం ఇచ-(నాయి=((వ్రాయ్యుక్తుఅ త్రరము-_ళ ర్మార్ధ-వా్రాయయిడు నద్సి. 'చేయి(బేయు,ళ్స = _రొ-వరులుజేయునది). కలి _ కనుక్రలి= (కనుఖశల్సి = (చూపుంభావ్యా, వినుకలి=(విను+కలి) = (వినికిధావ్యా. ఇత్యాదులు, బగు నగుచో వాని కడ పహాల్టు *పి కారంబగు, ౨9. ((వౌఢ-ళ్ళళ్‌, ఎర్రి (వ్యా-సం-32౬ విషం

(ఆచ్చి-కృత్‌. ౨ర.3౬ సూ) “ఇడి.ఎన-పురి ప్రశ్యయములు, 45] డప్పి=(డయ్యు,ఇ=(డప్సి-భానా).. దప్పిదయ్యు,ఖ్పుం(డప్పి- భావ్యా. నొప్పి=(నొచ్చు+ఇృ=(బాధూభావ్యా. వువ్చి=(పుచ్చు+ళ= (భాచ్చా. రాచున కిడి వర్ష కంబగు_.౨5. (ప్రొఢ-కృత్‌. -౨నసూ) రాయిడి_(కృత్తు ౨ సూ_'చుిలోషము) (రాచ్చు+ళడి ఎా(ఉపద వము-భావ్యా, (ఛాచు ధాతువునకు కృత్తు ౧౧ సూ చొప్పున “పు జాంగా “రాపు అగును. కృత్తు__3౦ సూ_చొప్పున డు రాంగా “రాపు డు అగును కఈజ్రాదు చకారము సకారమగును, చూం-కృృత్తు..౨0 సూ, *రాచు నకు *ం్తడ్లి ప్రత్యయము చేరంగా. 6ర్రాపిడి అగును. ఇందును *చి కారము “వి కార మగును) ఈ ఫఘ్రాబ్యు కందు దు వడ్తించుల కెన వరకం బగు. తసచో ఈద్చఉబ్యన వం “బిశారమొలు “పి

కార మగనుం “వడ్డించు” అనుదాని “ఇంచు లు పంబ

త (పొఢ-_కృత్తు.3 స్రూ (వ్యా-సం౨౭౬. విష)

ఈ ర్పెనా(ఈర్చు,.ఎన్స=(ఈళ్ళ దువ్వున_కర్తర్నఈరుల నీర్చునది). ఉప్పెనా(ఉబ్బుఎన)=( చూ_కృత్‌. ౨౨౧ సూజ్యసము(ద్రాదుల వొంగ అధికర_దినియందు సముదాదు లుబ్బున్సు, కంజెనా(కంచు + ఎన్సుు (మెసి.-కరణా-దీనిచే బండి యిరును నల్లనగును దువ్వెనా(దువ్వు+ఎన)= (కంకతిక = కేళపిసాధని =(పన్న్రె, క _క్తా-తల చిక్కును దుశ్వునది) వడ్డెనా(వడ్డించు + ఎన = (భోబ్యపదార్థములను భోజన పాతిములందుం ఇెట్టటుభానా)

శస్పుభ్రి వర్ష కంబు కాచు=దాంచు.దోయ్యాదుల కగు,

కంటం (ప్రొఢ-కృత్‌. _ళ స్తూ (వ్యా-సం-32౬ విమ.

కాంపురము = (కాంచు+పురము) గ (సంపార ముక _ర్త అ కొంగల జేయునది. సంసారము జన్లులను గాంగంజేయు నని భావము, (వాయువే ాంయంకాలుమేశాయ, ఇట్టగుటబేత దీనికీ “శాన్చఐర క్ని ంచుబీఅను

ఉకల (అచ్చి-కృళ్‌ --౨౭.33 నూ.) “మతి-వ్రు-వలి-ఇలింవ-దలఎకడ) (సత్యయములంం నది మూలము కాదు. చాంష్రరము=(దాంచు+పఫురము) =(దాంచుటా ఛావాాం జాపురము=(దాయు+పురము)=(సమిీపము-క ర్హ_సమిాపోొ చునద్సి " ఏ9 జ ఎక్కూ--దిగులకుం 'గ్రేరణార్థంబున "మతి సర్ష్మ క్‌ం బగ. అగవో “ఎగి అనునది “ఎకూూి”న కాేశం బగు. _౩౭- (పొఢ-_కృత్‌ _౫ స్రూ (వార్టా-సం-3౭2౬ వి. ఎగుమతి = (ఎక్కుుమత్సి=(భావ్రా. దిగుమతి = (దిగు+మటిం భావా. (చూం-కృత్‌ ఎకరం 6వ్చ” వర్షకం బులియ్వాదుల కగు, ౨౮. (పొఢ్న కృత్‌ -౬ సూ (వ్యా-సం._32౬. విషం ఉలివు=(ఉలియి+శు)ు(ధ్వని-భావ్యా. మొ. “కా.ద్రు.ఏ.చులక్‌ “వలి” వర్ణ కం బగు, ౨౯ (వాఢ- కృత్‌, -బ్స (వ్యా-సం_32౬ వివ, 'కొవలి=(కాచువల్సి=(రవ.ణము. భావా, వీవలి=(వీచు(-వల్రి= (గాలిక ర్త ౨-పీచునది్య. ఒదుగు ప్రభృతులక్రు కంల యగు, ౩౦. (గాణ) (న్వా-సం.32౬), ఓదినిలి = (ఒదుగు,ఇల్సి. పొక్కిలి = (పాఠకుణ+గల్సి, చెక్కి-లిజ చెక్కుఇల్సి, శవ్దం వర్తకంబు "'తెగ్వాడుల కుం. 3౧, (గాణ) ॥ తెసవ్యతోగస+వ స(సొవాసమ్యు, ఎగసవ=(ఎక్కు-+వాఎక్కు-నకొ ఎగు_చూూం_కృ ౭ సూ, అరుగ్వాదులకు దలి య్వగు, కళ, (గాణ) (వ్యా సం_౨ఒ్వ వివ, “వచ్చుంపోవు-నిలుచులకు “కడి వర్ణకం బగు 39 (గాణ) (వ్యా-సం-3౭౬్ర,

(ఆచ్చి..సంస్క్బృ-కృత్‌ జ్ర సంస్కృత కృృత్తుల వివృతి_ శీర్‌ 'రాకడెా(వచ్చు+కడ_వచ్చునకు.రా). పోక డ=(పోన్ర+కడుపోవు వవులోపము)- నిలుకడా(నిలుచు+కడ్భ. "తెలియునకు *విడియు, ఫొనునకు “కోలు నగు, 3౯ -తెలివిడి=(తెలియు+విడ్సి, పొగడికోలు=(పొగమం+కొను). విల్చి కోలు= విల్చు(+కొ న్యు, ఇక్లై.ఉక్కి-వము=(ఉక్కు- శి ఇవము)=(మువ్క_-రత్వము), అలు గులముా(భాధూా(అలుగు, పనిా(వన్ను +9). 'మొదలగువాని నెజుంగు నది. కృృత్తు లనంతములు. వానిని సాకల్యముగా నుపచజేశింప శక్యము కాదు జా కది కృృదంత పరిచ్ళేదను . ఆచ్చికము లా బాలవ్యాకర ణో దో తము సంస్కృతకృ దంతవం ౧ వివ :_సంప్కృత కృదంత పరిచ్చేదావిని సంస్క్యృతకృత్తుల స్వభావము కొంత ఏివరింపంబడునుం కృత్తులును ఖాని యర్థములును సాథధారగాముగాం బ్రియోగ -వేద్యములె. శ్లో. "కృతోయే యతి విహిళా స్నతనూనం భవన్తితే కృ ద్యోః క భావ ఇత్యుక్తే రన్యతావి బ్రయోగతఃసొ, (ముగ్ధ ౯౬౫ స్తూ (ధు=ధాతువు. కజకారకము, ముగ్ధబోధసంజ్ఞ లు, “వెప్పబోయెడి పిత్య్వ్యయము కృత్సంజ్ఞ గలదె, అయ్యది ఛాతున్సనకుం బరముగ నగును, -ఆది శ్రారకమందును భావార్థమందును నగునుః అని పయిక్లోశమునక్షు భావము ఇట్లు వోపబేవ్చుడు అకృద్ధోః క భావే? అను సూతిముచే వచించి యున్నాండు, వోపచబేవుం డిట్లు కారకమం దనెశేక్షాని కృతుల

శీ5శే (సంస్కృ -కృళల్‌ _౧=౨-౨ వివ ౧నూ) తవ్య-అనీయ-య-(పత్యయములు కర్థనిర్ష యము చేయలేదు కృషత్చ్రత్యయములను సాకల్యముగా. జెప్పు శక్య్యముగాదు, న్లో క _ర్తద్ధిత్‌ సమాసానా మభిథానం నియామకమ్‌ ల్యణం త్వనభిజ్ఞానాం తదభిజ్ఞాన నూచకమ్‌ూ (ముగ్ధా-౧౧౮క౩ నూ. పాణినీయు- లును నిశ్తై చెప్పుదురు, “ఉణాదయో బహూుళమ్‌ిా (3-3-౧) (సింకౌాం 3౧౬౯ సూ కఈర్షర్‌ *” మొదలగు కృృత్ర్రత్యయములు ఛాతువునకుం బర ముగ బహూుళముగా నగును, ఈ ఛాహూుళ్య మిట్లు వివరింపంబడెనా, గ రి, జ చ్‌, తోళస టో! ణు రూ జగ 48 స్రేచి దాతా అహహా సంజ్ఞాసు ధా పాణి ప్రత్య యాళ్చ తత్ర; ప కార్యా సద్య్యా దనూబస్ధ మేతేచ్భా(స్త్రు ముణ్గా- దిషు” అని మహాభాభ్యుమున వా్రాయంబడెను. ౨౨ వివ 2_కృత్తులు భాతువులపై నె నిల్చును. కృృదంతములుూ నామములె యగును. “తవ్య._అనీయఎయ” అను (పత్యయములు కర్మారము ళు నందును (ముగ్ద భావొార్రమునందును ధథాతు్య్రల-పై డు ఠా వా నిల్చును, ౧ (ముద్ధ-౯ా౬౭ సూ (సి-న=.౨౮౩౪ం ౨౨౮ర3 స్ఫూ, ఈ తవ్యాది ప్రత్యయములను అక్ర్రృత్య”” ప్రత్యయములనియుల చాణిసీయులు (ముగ్ధంల్యా సంబ ) వాడుదురు, ' ఇవి సకర్మక్రములకు టీ స ఫా గర్మ్మార్థమునందును సకర్మ కాకర్గుకములకు భానార్థమునందును నగును, భావార్థవివరణము వ తద్ధిత (పత్యయ ములందలి ఛావము 1. “ప్రకృతిజన్య బోధవమునం దుం బిికారంబు భావంబు నాంబడు”, ఉదా ప. ఘటళ్వము.-నై ల్యము.నీలత్యము_నీలత, ముం ఘటత్యావచ్చిన్న ము= ఘటత్వవిశిష్టము=ఘటము "మొ, కొయలయందలి భావము :.భావము=భానన=జి త్పాదన, ఉత్పా, దనానుకూల వ్యాపారము భావమని యర్థము అనంగా ధాత్యర్థము= భావము,

(సంస్కృృ-కృం౨ సూ) “భావి గబ్బు వివరణము. “ఇడాగమము శక్‌ తిజ్వాచ్యభావమున లింగ వచనాది భేదము లేదు. ఉఆదాఒత్వయా యుష్మా భి రృయాస్మాభీ రామీణ రామై కే "కేన ఫుమైర్యా భూయలే (నీచేతను, మూాచేతను నాచేతను వూవచేతను రామునిచేతను రాముల చేతను ఘటముచేతను ఘటములచేతను అని యీది 5౯ _రాగానున్నను నక్‌ర శై కములకు ఆఅభూయ తే)” అనియె సమౌాపక్రకొొయ సంస్కృతమున నుండును. తెలుంగున నిట్టి భావార్థక సమాపక్రకియరుం బ్ర్యయోగము లేదు. (క్రియా ౫౮ సూ. తెల్లున సకర్మకక్రియలకే కర్మార్థక సమూ పకక్రియా 1ఫప్రయోగము గలదు,

కృృద్వాచ్యభావమున లింగవచనములు 'కెలునందును నుండున ఉఊఉశ్రాహి క రృవ్యము- క_ర్తవ్యములు-_ కృతము. కృృతములు= నీవేత నని

“అవ్యయ కృతో భావి అనుచొప్పున నన్యయములందు వాచ నికమగు భావ ముండునేకాని లింగ వచనాదిక ముండదు. ఉచాషశేస్తి చేయన్‌ మొ. అట్లని యవ్యయములకు లింగవచనార్థబోధము లేకపోలేదు. ఉదా వాస్వః పతతి=(స్వర్షమునుండి పడుచున్నాండు- మొ,

“"అవస్థే జ్వే క్రిరయ్దూయా; నః సాధ్య తా సిద్ధతావిచ సాధ్య తా త్యాది (ల్రజ్వాచ్యాా భాద్యా స్యాత్‌ సిద్ధలౌ ద్యవ్యవ దృవేత్ర్‌ | దివ్యవత్వ్వే ఫఘజఖౌాదిః స్యాల్‌ యోగో లింగేన నంఖ్యయా (సంఖ్యాజ=ు వచనమ. (ముగ్ధ-౧౧క౩5 సూ, గిరిశచంది వ్యాఖ్య).

కౌదిత్తులు కానట్టి భఛాతున్సలకుం బరమణు నార్థధాతు కములగ “వన్‌ సమాహార ((పత్యాహార వర్షములకు

“బిమూగవముము (ాణిఇడాగమము) వచ్చును, లక

(ముగ్ధ) స్తూ (సి-5=-౨౧౮ర౨.౨౪౬ స్తూ

(సం క్రొయా _ ౩. వివృ _ సార్వధాతు. కార్ట్‌ధాతుక

వివృతి.చూూ).

తవ్యాదు లార్థ్రధాతుకములు గాన “మ్‌? ఆగమము ప్రా ప్తిం -యానుగాని “ది మున్నగు ధాతువులకు రాదని నూత్రించుచున్నాండు,

శశ్విః మొదలగు కొన్ని ధాతువులు తన నేశాచ్క- ములగు *ఆదన్హముల్తుల నాంతములు_ఉదంతములు_

శ56 (నంస్క్య్బ-కృ-3ం సూ.) తవ్య్యాదులు, ఇజాగమ తద ఫఖౌావములంం బుదంతములు" నగు ధాహువులకు “ఇమాాగమము రాదు. = (ముగ్ధా-౫౮౭ స్తూ ౯ ఈసూతిము చొప్పున “చి భాతువునకు (అనిట్టు శాన “ఇమౌో గమము రాదు. "చిజ్‌ చిత్యామ=(పోగు చేయూకూడంెట్టు). (సం క్రియాంళ సూతిముచే గుణము, కర్శార్థవ ఇచేతవ్యము-చయనీయవమా (చి-ే-చయ్‌+అనీయ). చేయనుా(చి+య్ర. భాళార్డ్‌ షభూ = సత్తా యామ” (అగు భూ+ఇ+త వ్యవ=(సం-కృత్‌ ౨ సూ, ఇమ్రిజుభూ (భో ల్‌ భవ్భ(ఇ4+తవ్యజభవితవ్యము- భూఅనీయ=భవనీయము. భూశ[యిం (అచ్‌ 'కార్యము.-సం-కృ-ర సూూభోఖభవ్‌ +యాభవ్యము=(కాందగినద్భి. తలా అను నచ్చులకుం బరమగు కృతం బంధిమైన ఈల్బ*కారమునకును, “క్యంజ్య" ప్రత్యయనమూుల (ముగ్ధ-_ ౮ర3-ర౫ం స్తూ యకారమునకును నచ్చువంటి "కా ర్య్యిము గల్లును. ఈ. (ముగ్ధ-ళ ౨౩ సూ) (సి-కౌ-౬క్క ౬ స్తూ (చూంసం-తేద్ధి.౫ న్యూ. భూ్యయ/[(భో-భవ్‌ ) = భవ్యము = (కాందగినదె). ఇవి భావార్హ ములు గాన నపుంసకలింగము లగును.

" శ్డో అనాబ్బు కారే వాచ్వ్వే వాచ్య లిజ్జః కృ దుచ్యతే ఛ్రాజే ల్యర్థ ఖలస్థానాః అశటాద్య్యాః (లు కప తృయాంతములునపుంసకాః! శద ల శ్రి (ల్యుట్‌ పుత్య 0 ఐబీ స్ట్‌నశ్చ (త్ర్రయాం డ్జేయాః పుం స్యధుర్థ ఇలొతథా। అన్యేషూంతు కృతాం లిజ్ఞం వేదితవ్యం పియోగత్మ (ముగ్గ ౬౭ సూ గిరికచంద? వ్యాఖ్య. (ల్యర్థ = తవ్యాదులు, “క్షి” _ పొత్యయము, “అథు పిత్య యము,

తవ్యాదులు పరమగునపుడు వివిధములగు వ్యాక కరణ కార్యము లగును, ౫౧, (ముగ్ధా-గ గ్‌ "ముం, గంగా వృ స్తూ (సికొ-53-౧-౯ా౫ సూ మొదలుగ 1.

[68(సం-కృ-౬ సూ,౧ /౫ వివృతవ్యాదులు, శృన్‌_ణక్‌ (ప్రళ్యయములు కేయము=(అగడిత (ోఖను=విడారే) (నశఖయ్యి. "చేయము== (ఇయ్య్యందగినద్యి. ((దాదానే ). (దా+య్య, భావ్యము=(అవశ్యము 'కాందగినద్వి ((భూ=సత్తాయామ్‌ిి (భూ,(భో_భావ్‌ )య). కార్యము= (చేయందగినదిి (ోకృఖ్‌ = కరణే, కృత్యము = (ఛేయఃదగినపన్వి (రృశయ్యి= 'త్యాజ్యముూ(విడువదగినది (“త్యజ్‌: =పహోన గొ, (త్యజ్‌. ఖా యం అమావాస్య -అమావస్య=(ముప్పదవతిథ) (“వన్‌ =నివాస్రే(అమం చంద్రుని మొదటికళ దానితో నాదినమునం జంద్రుంయ రవితోల౮హాడ నుండును (అమా+వన్‌ +య). కెక్టేల్ట్వ్స్‌ (పత్యయమును "కృత్య (వత్య యములలోనిబె. పచేళిమము=(దానంత నబే పండినదిి (హ్‌ =పాక్సే (పన్‌: +కే?ము.

౧ పివ వ-తన్యాదులు “శశ్ర్యార్హ (వేప్యానుజ్ఞాద్యర్థము లందును నగును, ఇక్య:.వోఢవ్యము=(వహింప శక్య్యమెనదొొ (“వవ్‌ాా(ప్రాపణేే (వహ్‌+తవ్య). అర్హ ఎ-స్రోతవ్యుండూా(స్తుతింపందగినవాండు, (ప్తాస్తుతొ మొ. భాతుపారములో వషకారాదిగనున్న వెల్ల: బకియలో ఈసి క్రార ముతోనె నిల్చును, ఇశ్లై ణ కారాదిగ నున్న వెల్ల *ని కారముతో 6 (క్రియలో నిల్చును,

ఛాతువునకుం గ _రర్ధమున 6తృన_ణకి (పత్యయము

లగును. జ, (ముగ్ధ-౯౯౦ నూ (సిక ౨౮౫

సూ)

తృన్‌ :_(క_ర్త=చేయువాండు) (“ోకృణ్‌ =కరణే) (కలోతీతి=కర్వా (కృజ్‌ +తృవకర్‌ +తృంకర్తా). “తృన్‌” (వత్యయము తద్ధర్శ -తచ్చీలాద్య ర్థములందుకు నగును. ణక ఒకారకంండు= (చేయువాండు (“కృ _ కొరక్యైల) (కృశ౯కా(సం- (59 సూ, వృద్ధి=కార్‌, +అక. ( కరోపీతి కారకః$ం (స్ర్రీశ్వోమునతృన్‌:క ర్తి (సరిక ర్స ణకపశారికా(సం కారిక్సాం

శకం (సంకృజళ-”౯ స్తూ) ణిన్‌ _అన_లఅన్‌-(పత్యయాదులుం “గ౦ివాొద్రి ధాతువులకి “ణి? విత్వయమును, “నన్లి మున్నగు ధాతువులకు “అన” (పత్యయమును, “పచ్‌* మున్నగు థాతావులకు “అన్‌” (ప్రత్యయమును గర్భిర్థమున నగును, ౭. (ముగ్ధ ౯౯౩ సూ) (సిక ౨౮ాదొాడా- సూ -.. శిన్‌ పిత్యయములోని. “ణి కారమును, “అక” పిత్యయి ములోని *ని కారమును నిద్వర్శములు. ణిన్‌ఒగాహి=(గ్రహించూ వాంచ ((గ్రవా=ఉపాదానేే ను (గృప్తలీలి= గాహీ-(సం_క్రొయొంతే సూంవొ-వృద్ది *గణాళ్చ (వయోగానుసానేణ బోధ్యాఃకొ అను (ముగ్ధ- సూ వొప్తునం గృతులలోని గణములొ బాణా సూ దుర్లా-వ్యాఖ్య్ర ప్పూనం గృత్తైుల ఇ _తృగునట్టియు, ణి ' త్హశునట్రియు6 గృత్‌ ప్రత్యయము వరమగునపవుడు ఆి * దంత ధాతువులకు. బరముగ యన్‌” అనునది నిల్చును. ౮, (ఇందలి నకార మద్వ క్షముఎ) (ముగ్ధ ౯౨౪ స్ఫూ (సికఒ.౨2౬౧ సూ స్థాయి=(స్టిరముగా నుండునది (“స్థాజగతినివృత్త్‌=(తిప్టతీతిణు ఫాం (ఫ్థాఖణిన్‌ =స్థాలయ్‌,ఇ౯=స్థాయ్య్రా, కళ అల ఆలు_ఇష్షు_ఇత్ను” మున్నగు కాన్ని పిత్యయములు తప్పం దక్కి=న యీ “కృత్‌” (ప్రత్యయము పరమైనను (శర తార్థికధాతువ్రు తుది * ప్రత్యయము. లోపించును, నా (ముగ్ధా-జ రం సూ (సిక్కా 39ం9 సూ) ఇ్యంతములు ధాకువ్చలె కాన (సం-క్రియా ౧ స్ఫూ చానిపై “కృత్తు నిల్చునని తాత్పర్యము, “ప్రత్యయలో పే ప్రత్యయలవణమో అను న్యాయము చొపూన (సం_కృత్‌._౭ సూ, చొప్పున్న “అన ప్రి్వే యము వచ్చును. ఉదామషనందనుండు=(సంతోవీ.0పంజేయి వాండంా కభో

(సంకృ-౯-౧౦ సూ *అని- (ప్రత్యయోదావృాతి-పదాద్యుదావృాతి 459 రుండు (“నదొసంన్తో పే”)=(నన్టయతీతిజనస్టన)=(న్టి+కీ+అననర్ట్‌ అనానస్షనః). నది ధాతెవ్చు తుది 6ల్లి కార మిద్వర్షముః ఇదిక్తులగు ఛాతువులకు నుమ్ముగును (ముగ్ధ ౬రా స్ఫూ (సికం.౨ఎ9క9 సూ కావుననే ముగ్ధబోధశర్త *నన్ట్‌” అనియే సూత్రించెను, మధునూద నుండు=(మభువను 'రాతసుని జంవీనవాండువ=విష్ణువు.) (గషాద=మార ఆ (మధుం సూదయతీతి=మధుసూదన$ి అలంతి ధాతువులు శవ్పం దకిఠాన వెల్ల ధాతుపారమున "వి కారాదులుగను ణకారాదులుగను బరింపంబడును, కావుననే యవి పోపబేశములు ణోపబేళశముల్తు నని వాడంబడును, పఏక్సియావకలో నవి సాదులుగను నాదులుగను వ ర్తి యను. (ముగ్ధ ౫౭౦ సూ (సికౌ-౨౨౬౪ సూ) సూదధాతు ఇఖ్యంత శళూపము *“నూది అగును, (నూదయకీి. "లవణుండు=(ఒక రాతసుందుు (లూ=ఫదన్వే (లునాకీతి=లవణ). ఇది ఇ్యుంతేము కాదు. “అని ప్రత్యే యము “*జ్యుంతి ములకే వచ్చునని తలంపరాదు, తపనుండు=(నూర్వ్యుం డు) (“తప=ఉపతాప్రే, (తపకీతి=తపన&రప్‌ 1.అన=తపనఖ. క్రోధ నుండుూ(కోపము గలనాండు),. (కు్రధెకోపే =(కృధ్యతీతింలోంధన= (కృథ్‌ 1 అనఎ(క్షోధన3). పదా ద్యుదాహాతి:- 'చేవ్రండు=/బేవత (దివ. =|్రీడా విజగీపూ పిభృాతిషుూూ (దీన్యకీతి= బేవః_దీవ్య న్తీతి దేవా) (దివ్‌. +అెబేన్‌ +,అ:= "దేవం (సంకల నూ. చొ_లపూపధము గాన గుణము) చక్రంు= -(వారుడ్యు (చర్‌ =గత్యా. (చరతీతి=చరః, చర్‌ +అాచర్శ, వోపండు= (దొంగ) (“చుర=స్తేయే" స్వర్తాద్యపవారణే (చోరయతీతి=చోరఃం లఘూపధము గాన గుణము (సం-క్రి-ళ నూ) వబ్చినది, ఆరిన _అన్హఅన్‌=_ణక” అను హ్రత్యయములు పర మగునప్పుడు వివిధములగు వ్యాకరణ కార్యములగును. ౧౦. (ముగ్ధ జాగారీ మొ, ౧౦౦౮వ స్తూ ణిన్‌ ఒదోహి=ఐ(దోహము'చేయువాండు ("దుహవ=అనిష్ట చిన్త సో. (ద్యూహ్యాతీతిందోహిన్‌ద్యోహ్సీ,. బ్వేషి(జ్వేషియచాండు)

460 (సం_కృల) అక్‌ అప్రత్యయోచాహృాతి. (“ద్విమావై రే” బ్వేస్టీతి=జ్వేషిన్‌ =ట్వేమీ. పిళృఘాతి=(తండి9ిన్సి జంపిన వాండు-(హాన=వ ధే” వతరం హా న్పీతి=పితృఘాతి౯ావీతృఘాతీ,) అన:=ణాయనుండు ” (పాటపాడువాండు) (7 =గానే గొయ య ౧ త్‌, క ఉారస ౪ వీలి=గాయన:. ప్రీ గాయనీ) పహోయనము=(సంవత్సరము) (ఆహో= త్యాే” జహాతి బుతూళాా భావంవా పోయన హోయనము= (విహి (హెత్యాగే, జహాత్యుదకంజ-హాయనఫ), అన్‌ -ఘనాఘనము=(వర్షాకాలవు మేఘము=తాపమును బోంగొ ట్రునద్కి (హన=హింసాగతో్యోఖ (నిపాతము,. వదావదుండు=(వ క్రొ లు అవా (గోవద= వాశ్యే-” వదతీతి వదాసదః, నిపాతముు (ముగ్ధ ౯౯ర నూ వి ంయుండు=(సంతోప పెట్టు వాండు=(“వీ=తర్చ్పణే” పీిణాప్రీతిాపియ 9. భూరుహాము=(థఛెట్టు (రుహ=ఉద్భవే. భువి రోహారితితి = భూరుహ్య). 'కామదుఘ:=(శామ'ధేనువు = కోర[ాలనిచ్చునది)=(“దుహ= దోహే)_ (వూ జ ట్య నలో ఆరం శ్రామం దోగ్టీతి కామదుఘ్సా పంకజము = (పద్మము)=( జన=ఉద్భువౌ పజ్కా. జాయత ఇతి=పజ్క-జమ్యి, ద్విపము=(నినుంగ్యూ, గపా=పానే? ఉ్వాభ్యాం ముఖ శుర్ణూ భ్యాం పిబతీతాద్విపళ. నగము=(కొండ (లేదా జూం = కొ లి గన్ను వెట్టు) (గమ్‌ గతౌ న గచ్చతితి=నగఏ. గరిశుండు (శివుండు) (గశీ= శయనే”గరా జేతబతి= గిరిక; )* గోవిందుండు=(విష్ణువ్సు. (“విద=లాభే ణాం విస్తకితి=గోవిన్ష చావముూ(దవాన్ని ). (“దు=ఉప తాపనే-దునో పీతి=దావ;=దవళి, (దు+లఅ=దో.,,అజదవ్‌. +అ). (సం-క్రియా-ర6 సూ చొప్పున గుణము వచ్చును ) జ్యాలముి(మంట) ["జ్వల=ద్‌ీపా. జ్వల తీతి=జ్యూల:=జ్వలః(మా) (జ్వాలా శ్వాసము=(టోవిరి(శ్వసూ(పాణనే, శ్వసితీలి=శ్వాసః,. ఉత్నశ్యుండు=(మి-ందికిం జూచువాండు. (గదృశ్‌ _ చవాతుపజ్ఞానే డోర్ధ వం పళ్యత్రీ త్యుత్పళ్య, పాపమ్నుండువూ, పాపమునుం బోంగొట్టువాండు). ((వానావభే'_పాపం వా న్తీతాపాసమ్నుఖ. జంగ ముండు=(మిక్కి-లి నడచు శ్‌ కిగలవాండు)-(“గమాగతొ-గను_యబ్‌, లా లుక్‌ =గమ్‌+గమ్‌ాల=జజబ్ఞమల,

(నం=కృ-౧౧ నూ) “ణక? ఆశీరాద్యర్థక (పత్యయములు-ఆ-ఇి (ప్రత్యయములు శ్లగ్రిక్షే ణక పినర్త కుండు = (నాట్యముచేయువాండ్రు.. (న్ఫత్‌ : =న ర్తనే “నృత్యతీతి=న ర్తకఃి. త్ర్రీశ్వేగ ర్రకీ, గాయకుండు=(గానము చేయునాండు) -(రైగానే గాయతీతి=గాయ క శెగాయనః(ర్యూ) జీవకుండుణ(బీవిం -చువాండు), (“బీవ=పొణధారణే జీవతాద్రితి=బీవక్‌ః, ఆశీరర్థక). లక్ష -నందకుండు_వర్థకుండు_ మొ, ఆశీరర్థమున మజీకొన్ని కృత్‌. ప్రత్యయములును నగును, 'బేవ రాతుండు=(పరీమీ నృహారాజ్యు (౧౨. ఉగీట్లే” "జేవాయ రాయాదితి=ేవ రాత 'దేనదత్తుండు=(ఒకని వేష. ((దాెదానే 'జీవాయ 'దేయాదితి== "చఊవద త్తం పీఠరభువ్రా(వీరుడు ఏనికిం బుట్టుంగాక 1 (“భూసత్రాయామ్‌” .వీఠోఒస్య భూయాదితి-వీరభూెవీరభూక్యి ,. అగ్ని భూతి=(అగ్ని వీనికిల గల్గుంగాకం (“భూ=సత్తాయామ్‌” అగ్ని రస్య భూయాదితి-అగ్న భూతి. కొన్ని ధాతువులమై ని *అఎళి (ఖస్‌_-ఖ) అను (వత్య యములు నిల్చురు, అట్టి థాతువులు ద్వితీయాంత నామ ములతోం గొన్నియెడల సమసించును, కొన్ని నామ ములపె ని *“మికారము నిల్చును. వివిధములగు వ్యాక రణకార్యుములును బరుగును, ౧౧. (ముగ్ధ ౧ంంగ్‌ మొ ౧౦౨౭వుస్తూూ (౧౦౧ ముగ్గ, ఖతుల మన్‌” న. | (ముగ్ధ, ఖత్తులకు కుంభకారుండు=(కుమ్ముర వాండ్యు '(కృజ్‌ =కరణే కృమ్ముర కరో ప్రీవ్రి=కుమ్భుళారఖ, పాపన్నుము=(పాపమును హరించునది) (“హనావధే' పాపం హ న్తీకెపాపన్ను ౪). 'సామగుండు=(సామ వేదమును గానముచ్వేయ్ల -వాండు)- (లై =శళ్లో సామ గాయకీతాసామగళ), యశస్క-రము=(ీ రిని జేయునది (“కృజ్‌ కరణే యశః కరోతిల్రిజయకశ్రస్క-రః, శ్రీ ైయశ స్క-ర్రీ. ఫల్మేగహి=(యోగ్య కాలమున ఫలించునది=నృక్ష ము, (హం గ్రహణే ఫలం గృష్ల్హాతీతిజఫలేగుహిఃీవికా రాగమశ్చ). "దేవాపీ- (ఒకరాజు)-(“ఆహవ్యాప్తా దేవ మాహ్నోతితి=దేవాపిః), ఇక్సై “వాతాపి "వొ *“మికాధాగమము :_కుక్షి మృరె(తన కడుపును మాతిము నింపు

శ6 (సం-_కృం౧౨ స్తూ మశారాగమ (పత్యయములు క్రానువాండు). (“భృ=భరలే” కమం బిభ్రీతిజకమేమ్మురి), ఇన్లై.ఉదరో మ్ఫరి-అత్మమ్మురి. మొ, జనమేజయుండు= (పరీవీత్తు కొడుకు (పగడ కమ్సనే-దీని ఇ్యాంతము:_పీజిజన మేజయకఫ్రీతి=జన మేజయ$ి= (జనుల గంపింపంచేయువాండు). పండిత మ్మన్యుండువ(తేన్ను6 బండితునిగాం దల చువాండ్యు, (“మన=బోధే ఆత్మానం ప౦డితం మన్యతే ఇతాపజ్డితమ్శున్య)” వువ్చం ధయము =(కుమ్మెచ) “భేట=వానే పుష్పంధయకీతి=పున్సుం ధ యః), _పాణింధమము=(కొలిమితి లి (“ఛ్మాఆశద్టాగ్నీ సంయోగ యో౭- పాణిభ్యాం ధమకీతి=పాణింధమ3), నాడింధముండు=(కమసాలిి కా (నాడీ భ్యాం ధమతీతి = నాడింధమళ) =(నాడులను బూరించి యూందువాండు)+ విధుంతాదుండం=(రాహువ్రు, (“తుద=న్యధనే” విధుం ముదతీతి=విధుంతా' దః). ఇ్లై.అరుంతుదుండు (అరుస్సుూమర్శ స్థానము) లలాటం తపమూేం- (లలాటమును వ్రవీంపంజేయు) అసూర్యంపశ్య=(ఘోషాన్ర్రీ) నఖంపచ ము=(గోరుశకు వేయి గలుగు)-(4ఖిం పచకీతి=నఖంపచః“పచాతోపే” (చూశస్దార్థుచిం మున్నగునానిని సాభించునది.) భయంకరముక్యు ఖ్‌యి మును జేయునద్రి) (కృణ్‌. =క్రరతేి భ్రాయం కరోతాభయంకర్క) తురంగ మము=, గుజ్జము_త్వరితముగా6 బరుగెత్తునద్రి(“గమ్‌ాగల్‌ ” తురంత్వరితే? గచ్చతీతి= తురంగమ౪) (తరంగ. ర్ఫూ. అశిందముండ * (శతు)వులని దమింపంజేయు వాండు)(“దమెశమే అరిం దమయకీతాఅరిందమః). మూు-- “అనట్‌=( పాణిం ల్యుట్‌) ప్రిత్యయాంతములందును నిట్టి వ్వ కారాగ శీకాపములు గల, అంధంకరణము= (శోకము) (అనస్థః అన్ధః క్రియ తేజఅన్ధం కరణమ్స్‌. ఇళ్లై సుభగం భాజ్రకము, సుభగం భవిమువు మున్ను శురూపములను సాధించునది, కార్య వి శేషములకును నుణ్భారణార్థకముగను, నక్ష

నిెశేషముల రూపముతో "క్టిప్‌_విశ” మున్నగు (ప్రత్య

యములు ప్రయోగానుసారముగా భఛాతువుల పయిని

విధింపలుడును, ఈ ప్రత్యయములో నేవర్ష మును నిలు

(సం-కృత్‌ _౧౨ నూ) క్విబాదులు, వీనిలో నన్నియు నిద్వర్షములె. 468 వదు. అన్ని వర్షములును లోవించును, ధాతు మాత్రమె నావముముగా నేర్పడునుం అట్రిాయెడల వివిధములగు వ్యాకరణ 'కార్యములును గొన్నిటన౫గనుం ౧౨ (ముగ్గ ౧౦౨౮ మొ. ౧౦౩౨వ కూ_ంంక౫న మొ ౧ంరన్నా ఈ ప్రత్యయములందలి క్షం క్రార్రము గుణాఖావమును 'దెల్పుటకును

శ్చ -కాాగ్రము వృద్ధి వచ్చునని - "ఆల్పుటకును నిద్వర్షములు విల్చ్పంబజెను. పాచి తూర్పుదిక్కు (చూ=తత్సు ౮ాడణొ న్రూ (గిఅఇఖ్బ్బుజగతి

-క్రూజనళినా ఫొ ప్రక నైణ అబ్బకీతి = పిఅఖ్‌. నాకె (శ్రీ శపూపొచీ)

చితీచి=(పడుమర దికుట్రా (“ప్రత్యబ్బతీతి=పుతి+అణ్‌ చ క్వి=పితీచీ. అఇబ్బు” ధాతువు తుదినున్న కడ్రైక్రా "రేద్వర్షము దాని (శ్రీశ్వేమున “ఈ” పిత్యయము వచ్చునని ెల్పును. (చూ _తత్స ౮౯ స్తూ (“యుజ్యతణతి యుక్‌, *యు జ మరా గొయుజ్‌ క్ప్రూయుక్‌ ). (యున క్రీ బిఎ యుజ్‌ యుజ్‌ ఛక్వైయుజ్‌ి, (ఇన్తై” (పాక్‌, పాజ్‌. ం (వత్యక్‌ -(వత్యబ్‌ కె +(పొబ్‌, టా న్‌ (పత్యజ్‌ -(పత్యష్బాం (వత్యళ్బుః యుక్ష్‌_ ఆయముబ్‌” = యుజః _. యుజ్‌ _ యుస్హై _ యుక్యః) ఆంధివభ క్తియోగము ఖేదుగాని.. "కూరిరయుగ్ధువాము. . పొగ్టిక - ప్రిత్యగ్టికూ మున్న "శు రీతిని వానికి సమాస పూర్వావయవస్థితి యుండును. (తత్స-౧౦౭ సూ. సుఖభాక్కు-=(సుఖము నందువాండు ("భఖ జ-సేవాయామా” సుఖం భజతీతి=సుఖ+భజ్‌ +విణ్‌=సుఖభాక్‌ = నుఖభాజె_సుఖభాజఖ $(దూం సమా 3౭ నూ. తురాసావాండు=(ఇంద్రుండు- వేగమును నహిం-చు వాండు = (“వహవ్య హూయామ్‌” తురాం (వేగమున్సు సవా జేఇతి== సహవా+విణ్‌ =తురాపాట్‌ _తురాసాహొ_తురాసాహా:, (ద్విక్రీతుశాసాహం తురాసాహొ-తుంరాసాహా 9) (చూ=-సమా ళం స్తూ అనడ్వావాము== (ఎద్దు)=(వవ్‌_ప్రపణే” అన$=శకటకమ్‌ు=వహతీతి=అనన్‌--వహ్‌ా,.విణ్‌ = అనడ్వాన్‌-అనడ్వాహొ-అనడ్వావా:, (ద్విత్రీ అనడ్వాహమ్‌_అనడ్వాహా “అనడుహ + సోమ పుండు=(యక్ఞై సోమ లతారస వానను వేసినవాండు)

శీ64 (సం_కృత్‌ _౧౩ నూ) “తి మొదలగు కత్తులు ((పాెపానే సోమం వీబప్‌తి-పా + విచ్‌ =సోమపాః_సోనుపా_సోమపా) - విశ్వపుండూే(ప్రోసంచమును రవీ ౦చువాండు)..( పెరత్ర్రణె” విశ్వం పాతా ర తతీతి=విశ్వ (పా+విచ్‌' =నిశ్వపా 2-విళ పావిశ్వే పొ క ్రధ=(గోవము) (కృథ్‌ కోపి కృధ్యతతి=కృథ్‌. +క్వ్‌=కృభా వీరుధము = (లత) ( రహ ఉదవే” విజేపే.ణ రోహకీతి=వి+రుహ+క్వి = వీరుథ్‌ =వీరుత్‌, వీరునౌా వీధి (సమా ళం సూ), (“వరుధా”? అను టాబంత్రమును సాధువు వార్లాంతరము ప(వి _సృృతం బుణద్ధీతి=విఖరుధ్‌. క్వి = రుధ్‌ _ఆనగ్రశ ఏరుథ్‌వీరుధా) ఉపానవాము=(పై జారు చెప్పుజోదు, (నహ=బన్లనే” ఉపహా(పాదపొ) _నదేోమ్‌-ఆసమన్సాత్‌ నహ్యాతీతి=డేపఆనహక్వి = డవ నవా = ఉపానత్‌ _ ఉపానహా _ ఉపానహళఏ (చూ-_సమా ౮ సూ, వాకూెవాకు=వాచ = (వాక్య్యము=నా గింద్రియము). (వవ్‌ =కధనే”' ఉచ్వతంతి=వచ్‌ + విణ్‌ =వాబ్‌ వాక్‌ -వాచె "వాచి దిళ _ (దిక్కుల పొచ్యాది దికు౮) (“ది=దానే”_దిళత్య నకాశ మితి=దిక్‌ ,క్వి=దిశ్‌ దిక్షా దిశ_దిశక). (దూ_సమా 3౮ సూ మధులిహమ్ము(తుమ్మెద_పుష్నా సవమును (వాగునద్సి ( లిహ=అఆస్వాదనే'-మధు లేఢిఇతి=మధు.ల్రి్నూ క్విజమధులిహ్‌. మధులిట్‌ మధులిహో_మధులిహ;) (చమూ-సమా ౪౦ సూ తాదృశుండు=(అట్టివాండు) ( దృశ్‌: =నాముషుజ్ఞునే క ఇవదృళ్యత ఇతెలేద్‌ , దృశ్‌ , కా తాద్భళ్‌ తాద్భక్‌ _ లాద్భశ్‌ _ తాదృళు) ఇకో భవాదృశుండు (భ వత్‌ =నీవంటి) సదృళుండు. (సమానం_స్య సమానమైన వాండు), ఈద్భశము(ఇదమ్‌=ఈ ఇట్టివాందు), కీదృడుండు (కమ్‌-కీ ఎట్టివాండు) అమూదృళుండు (అదన్‌-అమూ ఇట్టివాండు మొ, భఛాతువునకుం. బరిముగ “త్రర్హిఅన్‌ ఇన్‌, టేన్‌_మన్‌

క్వనిప్‌ * అను పొత్యయములు కారకవిశేషములందును

భానార్థమునందును నిల్చును ౧9 (ముగ్ధ-౧౦8౨ సూ).

త:_నేత్రము=(కన్ను _కవ్వవు (తాడు. ( ణీజ్యపాపణోో, నయతి- నయలే అనేన నా ఇతి=నీ+తి)నేత్రుమ్ర, దంషస్ట్రముూదంప్ట్రా(పెద్దపల్లు=

[5% (సం-కృ=౧3-౧౪ సూ) “త్రి మున్నగువాని యుదావ్చాశులు క్ష6ళ్ల కోజ్సు (“దన్‌క్‌ =దంళనే దళ్య తే అనయేతి=దళా ళ్‌ ఖృత్ర = దంష్ట్ర) నదిి=(గుజ్జపు నడైమో6ది యూ సరణము కదులకుండం గశుడి వాట్లూూ థి లు య ఎని ట్‌

ము=(స్తుత్రి . ("ష్టా=న్తుత” స్తూయశతే అనేనేతాస్తు,తి+స్తోత్రమ్‌), దాతిము=(కొడవల్సి (1 దా=ఛేదనే”, చాతిాభిన త్తి అనేనేతింద్నాతిణ ఉాతిమ్స్‌. పాతిము=(భోజ నాద్యముత్రము) (“పా=పానేం వబ త్యనే జీతి=పా[తి)=పాతిమ్స్‌, పాత) ము=పాతు్ర)ండం=(పాపమునుండి రత్మించు వాడు (* పొంరసజ్ర జే”. పాతి రతతీతి-పా,కి=పాతిమ్‌)

అన్‌:_రజము = (వుస్పాడిముట్టుర కము), (గరన్‌ జరా”. శజ్యలే అనేనేతి=రన్‌జ్మ్‌అన్‌=రజన్‌-రజఫ, వేధ = (బిహ్మ-సృజించు వొండ్యు (“విధ=విధానే ", విధతి_సృజతీతి=విధ(ఆన్‌=వేధాన్‌ ఇవేధాపి,

ఇన్‌:_సర్పి=సర్పిస్సు=(జేయి్యిి.. (6స్ఫృషాగతె” సర్చతి=వ్వాప్పోో త్రీతి=సృప్‌ +సర్‌, ఎషన్‌ "సర్పిస్‌ఐసర్పిప్‌=సర్చి) హవిాహావిస్సు=(నెయ్యి- హోమముచేయునది (హు హవ, పహూయతే లఅనేనేతి = (హోమము చేయంబడు=హాు=హవ్‌ ,ఇస్‌=హావిన్‌=ఐహావిళ.

ఉన్‌ :_చక్చువుూ-చయమీస్ప్సు = (కన్ను)-(“*చ్య్న కథనే”. చన్హే= వస్తు స్వరొపం వ క్రీతాచథ్‌.+ఉన్‌ =చమన్‌ =(చముప్‌ చతుః), ధనున్సు= ధనువు=(విల్లు (ఈభధనార వౌ, ధనఫీతి=(శబ్దించును)=ద్ధన.జిన్‌ =ధ్ధనుప్‌= థను,

మన్‌ ఒకర్మము=(సుఖము) ( శూ హింసాయామ్‌” శృణాతి (అశుభ ములను హింసించునదిి=ళ్ళ ాజరీర్‌. +మనెశర (న్‌: ఇరీర్ము)

కనిక :_పారదృశ్వజ(పారంగతుండు) (గద్భృశ్‌ =వామువ జ్జ, పారం దృష్ట్రవా న్‌ =పారళదృళ్‌ శ క్వనిప్‌ = పారదృశ్వన్‌ = పారదృశ్వా), యజ్వా(యాగముచేనినవాండు) (“యజ్‌ =బేవపూజనే”, యజ లేన్మఎ యద్‌ 1-న నిస్‌ జయజ్వ॥ఐయజ్వా)*

తం (సం-క్ఫంంణరఎల౫ స్తూ ల ర్త _కృవతూ (ప్రత్యయములు ఛాకువునకు. బరముగా భూతార్థమునందలి కర్మార్థ్య మునందును భావార్థమందును న్‌ ప్రత్యయము నిల్చును భూతార్ణమునందలి కర్తిళ్ధమున “ కవత ప్రత్యయము నిల్చును ౧౯ (ముగ్ధ-౧౦౫౦ సూ (సిం శ్యాశింం౨-౩౦౧5౩ న్రూ వీనిలోని కికారము గుణ భావము దెల్పు నిద్వర్శము, _కృవలే విత్యయములోని తుది “ఉ కారము ప 4్రఈ? పిత్యలోొనా వచ్చునని "తెల్కు సిద్వర్ష్మ ము (చయూంతత్సం౮ ణా సూ క్తవత్‌” ప్రిత్యయాంత రూపములు భవచ్చ్భతాందులలో న్‌ లా క్‌ు, వగుటచేత (తత్స-౧౦౭ నూూ వినిక్రిం దెలులగు విభ ్కక్ష్‌యవూగము "జీదుం వనికి (ప్ర్రీశ్వమున ఈ శారము వచ్చును అట్టి ఫ్ర్రీలింగ రూపములు "తెలు-గున నుండవచ్చును గాని సమాస పూర్వావయవ _కవత్ర పలేక్టి యాంత కగూపములు తెనుంగు విభక్తులనందిన చు” పిత్యయాంత రూప్‌ ములును గపి పియోగములలోం గానరావు క-రారిర్థక క్త _స్తుతంండుంస్తుత-స్తుత ముూ(స్తుతింపంబడిన) (హ్హ స్తం స్తూ కృజస్తుతం-స్తువమ్‌-స్తుత్యా ఇవి వెేే₹పణములు గాన మో డు లింగములు నగును 4 బడిన ( స్నా=గోధనే స్నా, కఎస్నాతః-స్నాతమ్‌_స్నా తా క్తవత్‌ క్త _ర్విర్ధక _స్తువేవ దృుక్తులు=(స్తుతించిన భక్తులు స్తుతీవతి= (స్తుతించినద్వి (6 ష్టు=స్తుల్‌ స్తు+ కృవత్‌. జూ స్తుతవాన్‌ _స్తుతవనా-స్తుత వ్నన్తః (స్ర్రీ-స్తుతవలి-స్తుతవలే స -స్తుతవత్యఖ తనాది గణ భాతువులయొక్ర్థ్రయు వనధాతువ్రరమొ క-యు ఇమి రాని ధాతువులయొక్క-యు దుదియను నాకికమునకు తిక” పొత్యయేతర కీత్తులును జిత్రులురు గుం న్‌ా సవ న రుస్‌* సమాహార వర్షములు వపరమగునపుడును

(నం-కృ-౧౫-౧౬- నూ)ధాత్వంళా నునానీక లోపము కారమునకు *న కారా బేళం యప్ప్రశ్యయేము (క్వ ప్రత్య్యయా దేశము పరమి॥స నఫుడును లోపము గల్లంును ౧౫ (ముగ్గ-౯-౭౬ స్తూ (సాా౨5ఈ౨9౮ స్తూ గతము(గతించిను ( గమాగతా”, గమ్‌ + క్స్‌ = గతీజఒగలొ్క

గతమ్స్‌ హతిము=(చంపంబడినా (వానావభ్యే, హాన్‌+ కృ=హతణహళౌం

చవాతమ్‌్‌, వీ,_డీ_ద్హీిదూ-లీలూ.సూ” మున్నగు ధాతువుల కంశును ఓికార మిద్వర్షముగా గల ధాతువులకంశును దశారాంత ధాతునవ్సలకంకున్ను ీయర్హలునవి లతో. గూడిన సంయోగముగల అ) వర్షాంత ఛాతువులకంకును, గొన్ని బూద న్న ధాఫం్యులకంకును బరములగు క్స్‌ కృనత్‌ ప్రత్యయముల 6శ్రిజారమునకు *“నికారా'బేళ మగును, ఆట్ట్రయెడలం నాన్ని వ్యాకరణ కార్యము లగును ౧౯ (ముగ్ధా-౧౦౫౨ న్యూ (సియాం35ంం% మొ 30౧౯వ స్తూ తీణుడు. (త్రిలింం. (“మీత్రయే”. జీగక్త = తీణఒకీణాం తమ్‌ దీని కిట్లు ద్‌ శ్రము వ్యాకరణక్రార్య మమ్మును డీనముూ(త్పి.

(ఎగురయిడిశు ( డానభోగతా దీ _కృజడీనః_డీనా-డీనమ్‌, దీనుండు=

(తొ (దుఃఖతుంక్రు) ( దీ=మయే”.. దీ[్నక్తదాదీన _దీనాందీనమ్స్‌ దూన

ము=(త్రి (సంత పము ( “దూఐ=ఖేజే దూ -కృ=దూన్న_దూనాం

దూూనమ్‌్స్‌ లీనుండుా(&్ర) చన్నుండు) ( లీ=శ్షేవతే దా్రావణే” లీ

_క=లీనః_లీనా_లీనమ్స్‌ లూనము=(తి) (ధిన్నము) ( లూ=భేదనే”ం

లూ _కృ=లూనఃలూనా_లూనమ్స్‌ సూనము(తి (పిసనూతము=

పుష్పము) ( సనూఐప్రనవే * నూ కృ=సూన*సూనాకినూనమ్‌) ఓదిత్తులు -రుర్టము=(తి) (రోగాన్విత, ( రుజోఐభజ్లే రుజ్నా,

_క్తృవారుగ్ద్యాతి ) భుగ్న ము=(త్రి=(రోగాదులభేం గుటిలమైనది) (4 భుజ

శ468 (సం-కృ-ంబ=ంర స్తూ ర్త (వత్యయాంత నిపాతములు శాటిల్యే” భుజ్‌ + కృభుగ్నుఃదా_న్త _భిన్నము-(విదారిత్స ((త్రి-(“భిదం ద్విధాకరణే”-భిద+ -క్తి=భిన్నః (89) యం-ర-ల=వి సంయుక్తావర్తస్త " శాణముూవక్వవపు. ( కాంాపాకే. కా కూరా (80. బుూదన్త -_కీర్తము(త)=(విషీ_ప్త్రము) ( క్టూ=వితేచొం కై కృఎకీర్మ--త)) జీర్ణము (తొొ=(ముదిసినది) ( జ్యా=జరాయామ్‌=. జభ్రాశ కృంజీర్షః-(6) శీర్ణము((క్రి=(శుహూ-మాు) ( శ్యూ=హింసనే, భ్యూజా _క=శీక్ష:-(8) ) నిర్వాణము.-బుణము-వుట్ల ము=విత్తీము=శ్షీ బము - కృతము.-ఉెల్లాఘుండు అనుచవియు (ముగ్ధ- ౧౦౬౫సూూ ౬ శబ్ధము జు స్వాంతలేము = ఛ్య్వాంతేము = కష్టము = లగ్న ము.-స్లాస్తము జా పరివృథుండు = అభ సరము” అనునవయు (ముగ్ధ-౧౦౭౫ స్తూ దాంతుండు. శాంతుండు-పూర్ష ము స్పష్టము-ఛన్నుందం”” అనునవియు (ముగ్ధ-౧౦బా నూ (ఈ తుదివి వికల్చ్పణా ౫ (శ్రత్యయము లోపించినవిసం కణ స్తూ నిపతితములగు * క్త ౫ పత్యయాంతములు ౧౭. నిర్వాాఃము=(మోశ్రమ్రు ( వా=గమనే-హింసశేచి?. నిర్శ వా+ కొనిర్వాణ౩). బుణము=(అధముల్షి చయ ధనము్ఫ=(ఈబు=గత ””= బు + క్త=బుణమ్స్‌ ఫుల్ల = (వికిసికవువ్పము) ( ఫుల్ల = వఐకససే”ం ఫుల్ల క్త=ఫుల్లః త్విలిం) విత్తము=(ధనము) (4 విద=లాభే? వ్రద+ క్త వి త్తిమ్‌ ) శ్నీబము=(మదించిన) ( శ్నీబాదన్పే” తబ+క=వీబమ్‌.షతిలిం) కృత ము=(కృత్తించినదిి ( కృథాతనూకరణి” క ఎగ+ కృజ=కృనం లిం) ఉల్లాఘుండు=(నోగ నిర్జుక్తుండ్య( లాఘ=సామ్శ్హ్యే” ఉత్‌ 1,లాఘ+ క్త ఉల్లాఘ;) ముజ్ధము=(ఆలోడితము) (1 మభాసళ్బలనే” ముభ్‌+క్తజ యుబ్ధ త్కొల్రిం స్వాంతము=(మనస్సు) ( స్వన్నశచ్లే” స్వన ఫి _కాస్వా _న్త న్స్‌, థ్య్వాంతముా(చీకట్సి ( ధ్వనాళ చ్లా”, ధ్వన+ కృజథ్యాా న్హమం) కష్ట ము=(పీడు (కవమ=వధే కష. క్షూకష్టమ్స్‌ లగ్నృము=(స్నక్తము) (“లగ=

(సం=కృ-౧ఒ౧౮ స్యూ భావ_క ర్మ=క _ర్శర్ధక్‌ క్‌ (వత్యయము కేక్‌ వసజ్షే, లగ క్షజలగ్నమ్‌.తిలిం) న్లిషముా(అస్ప్సష్టవాక్యము) ( మ్రేచ్భణ -జేళ్యోక్తా? స్తేచ్చ(_క్త=మ్తిస్టమ్స్‌ పరివృఢుండు=(ప్రభువ్సు ( నృహ== వృద్ధా” _ పరశవృవా+క్రూపరివృఢప) దృఢము=(8రినము) ( దృవ్‌ాా వృద్ధా” దృవాశ _కృ=దృఢమ్‌ అభ్యర్షముా(సవిాపము) అర్హజవీడాయా మ్‌ *. అభి.అర్ష+_క్త=అభ్య క్షణ మౌమముె(వణించిన) ( వే=తయే *

మెగ కాయామః త్రిలిం) (ఇవి క _ర్త్రక్థకి క్త (వళత్యయములు) శువ్కు- ము=(ఎండినద్వి ( శుషు=శోయే.. శుష్‌.క్త=శుమ్క- (తిలింి పక్వముం .(పరిణతము) ( పచ్‌=పాకే” పచ క్రైూపక్యమ్‌ తిలిం) చాంచుండు= (ఇంద్రియ నిగ్తవాము గల్ఫ ( దము=శమే ” దముఖజా _ క్తజ=(ఇిలోప సం_కృంగ్‌ సూ) చా _నఃంతిలిం) శాంతుండు=( శాంతి గల ( కుజ శమ. శమ4వా+క్రూ(ళలోపము సంంకృంగ సూ) శా న్దం(తిలిం) పూర్షము=(నింపయిడినది (6 పూర్‌=పూర్తా పూర్‌ ,గి+ కొపవూర్తి తిలిం). స్పష్టము=(వ్య_క్తమైనదిి ( స్ప్‌ =గన్సుబాధయోః ౫ స్స్‌ 4 ఇ _కృ=స్పష్టః - 'తిలింి ఛన్నమూ(ఆచ్భాదితము) ( ఛదజసంవరణే” ఛద+(స్వార్థిక) ఇ క్తయఛన్న -తిలిం) ఏని క రృ కర్మాదులు యధా సంభన ావ్యాములు

గత్యర్థాకర్శక ధాతువ్చలమిోాందను శస్టా మున్నగు

కొన్ని భఛాతువులమోాందను భావ కర్మ క _రర్ధములందు

6 క్త ప్రత్యయ మగును వ్యాపా రారంభార్థ మునందును

గ_ర్హ్భర్థమున క్‌ ప్రత్యయ ముగును ౧౮ (ముగ్ధ-

౧౦|౯ా _౨-౧౦గ౯క౩ న్తూ (సి-క౯-30౫5..30౮ ౬ స్రూ, కృ పిత్యయము కిత్తు గొన గుణములేదు గత్యర్థ ఎస గజ్డాం గతఃకా(వాండు గంగాగతంం డయినాంకు ( గమాగతౌ గమ్‌ య్‌ ర్తి కాగతః స గజ్బాం గతం) వాండు గృవ్లుని. (్రాప్తు డయినాండు ( 6ఆప్‌ = వ్యాప్త” పిఆప్‌+కర్తి= కస కృష్ణం పా్రప్తొ కర్శార్థ వానిచే గృమ్హండు ఆాప్తుం డయినాండు=,( ఆప్‌ ఐన్యాప్తా (మాప్‌ ఆ +కర్మార్థన

శీ70 (నసం-కృ-౧౯ా--౨౦ నూ) ఆధికరణ క్త వ్వర్వమానార్థక కకం ప్రత్యయము లం క్తజతేన కృష్ణః పా%ిప్తఏ విష్ణువు శేషమనం దఫోయించినాండు, (లా శయనే . అధి(న్సీ+క_రృృం క్తజ= శమ మధిశయితః విస్ణుఖ, విష్ణువు వై రము నధిప్టించినాండు (( స్టా=గతినివృత్తై క న్దాశక _ర్హృ- _కృ=విష్షు లే వలా శ మధిస్టితప వ్యాపారారంభ _వాండు గడియము చేయ నారంభించి- నాండు (“కృజ్‌ =౭రణతే. పి+కృణకర్హు- కొపికృత స్ప కటమ్సి. సశ్చలార్థక ములకంకును గత్యర్థములకం కును భోజ నార్థక ములకంకును బజరముగా నధిక్రరణమున భావ కర్మ క్ర క్రర్రములందు ౭ కర్ర (ప్రత్యయ మగును. ౧౯ (ముగ ఆయం/థి జావ థి ౧౦౯౪ సూ) (సి-కౌ-30౮౭ స్తూ అధికరణ నిశ్చల ర్థ -క్చన్ణుండు వీరవుం జాసితుం డయినాందుం ( ఆస=డఉపవేశ్స్‌ అఆనశక రర్థక- కెకృష్ణః వీతే ఆసిత్కు, గత్యర్థ వ్‌ కృన్ణుండూ మధురను యాతు డయినాండు ( యా=జయా-నే ఆవూం, శక ర్త ర్థకం_క్ష=కృష్ణః మధుఠాం యాతే భోజనార్ధి కృష్ణుండు యత్హమ దన్నమును భుక్తుం డయినాండు( కభుజంభాజ్ష లె * భుజ్యూక ర్తంర్హ క్త కృష్ణో యాజ్ఞ కాన్నం భక్తవ కరారార్ధ _ కృష్ణుని చేం వీర మూస్రత్వ్యు ( ఆస=ఉపవేళనేి ఆసక్ర ర్మ్టార్థ _కాకృన్తన వీర ఆసితః భావార్థ కృష్ణునిచే. అనితము.. ( అసడ ఎవేళన అస్కధావార్థ క్రంకృస్వేన ఆసితమ్స్‌ త్‌ జ్ఞానార్థికములక్షంకును బూజార్థ క్రములక్రంకొను నిచ్భా ర్థకములకం కొను బ్‌లాలడి ధథాతుజ్రలకంచెను భూచ్రార్థ మంచేకాక వర్తమానార్థమందును ర్త ప్రత్యయ "కశ నెన్న నగగను _౩9౦ (ముగ్ధ-౧౦౯౫ స్సూ (సంకా 30రాల్హా3ం౮ానా నూ) క్లూనార్ధ _విదితుండు. శివుండు _ (తెలియంబడుచున్న విబ్చండు )

• నిద న ((విద=జ్ఞునే. విదశ+శవ _శృమౌానార్థకంక్ష = విదితః శివ

(సం=కృ-౨౧--౨ 5-౨౩ స్తూ శతృ శానపత్యయములు శ్ర] పూజార్థ _పూజితుడగుచున్ను. శివుడు. ( పూజ = పూజనే “సపూజశ4+వ ర్త=క ర్మా_క్త=-పూజిత శవ ఇచ్భాార్థ యా వాంఛితుండు=ా(కోరంబడుచున్నవాండు శివ్చండు) ([ 6వాజ్భుజకామే శః వాఖ్ళ[వ _రమాన-_క ర్భార్థక .కొవాశ్ళో త శ్శివ ఇద్దుండుూ(దీపించుచున్ను వాండు వివ్రండు. (4 ఇన్టీ=దీపా 4 ఇస్టీ+క ర్తి వ _రృ-క=ఇద్ధం సీలిపంండు.పరికీలింపంబడుచున్న వాండు ( నీ్ర్టసవమా థా * శిల[వర్త-కరాస్రర్ట- క్తబలీలితప) ఇవి వ రమూన కాంతములెకాక్‌ అనాయ రు అని బవ తాలి భూతార్థ కాంతములును గావచ్చునని యొన్నునది, (దయూడు-ముగ్ధ- డుర్షాంవ్యాఖ్య) అట్టి కనవిప్రయోగములును గలవు వ _రెమానార్థమునం బరిమై శ్రనదిఛాతువులకుం బర్‌ ముగ శతృ పిత్యయమును నాత్మనేపదిధాతువులకు చఇొాని* (చత్యయమును నగును తొన (వత్యేయము ఆఅ కారముపై మాని అని నిల్చును తక్కినయెడల అని అనునూపముతో నిల్చును ౨౧ (ముగ్గ-౧౧౦౦-౧౧౦౧ ణా సూ (సెశా-3౧౦౦ మొ 3౧౦8న నూ) శతృశాన ప్రిత్యయములలోని శు. నక్షము లిద్యర్షములు శవర్ష విద్వర్షమగుటచే నివి సార్వధాతుకము లగును (సం-క్రియాంా 8 వి) మొవర్ష్మము (స్ర్రీశ్వమున €క్ష (ప్రత్యయము వచ్చునని "తెల్పును (తత్స ౮౯ నూ. శతింతములు భవచ్చ్భతా)ది కూతిముజేతం 'దెను(స విభక్పుల నందవు (తత్చ ౧౦౭ స్తూ సార్వధాతుక పరకత్వమునం గర్శిర్థి మందు ఛారు వునకు శప్‌” ప్రత్యయమగును ౨౨ (ముగ్ధ్గ-౫ళ ౧ స్తూ (సి-కౌ-.౨౧౬౭ స్తూ, ఇందలి శవర్ష సకారను లిద్వర్షములు. శిత్తుగాన. నిది సార్వ ఛధాతుక సంజ్ఞ గలది,

టం. (నం-కృం౨కం౨కం.౨3 సూ) “శతృ (ప్రత్యయా చేశములు అకారముగాని వ-ఓంఐం-కో లు గొని పరమగు నపుడు అ” కారమునకు లోపము గల్టును ౨3 (ముగ్గ ౫౪3 సూ) (సిడొంం౯౧ నూ ఢి కర్త్రర్ధ _పచన్‌_పచన్తై-పచ న్త'-(వండుచుస్ప (దీని క విభక్తి యోగము లేదు) (“పచ్‌=పాశే వచ్‌ య్‌ +శతృజ=పచ్‌ శ్‌ అశ్రషపచల్‌ప్ర్రీ-పచ స్తీ ) (తత్స ౧౦౭ సూ) వచే బ్రేవదత్తుండ లా (వండుచున్ను "'జేవదత్తుండు) పచంతి=(నండుచున్ను (ఆ) “పచ్‌” భా వుభయపదము. గాన దివికి శతృ ఛాని ప్రత్యయను లు "ఇండూను నగును. మై పల్ల శతంంతనులు శాన _(వచ్‌ +శప్‌[మానాపదమాన" (క్ర్రీ-పచమానా,) పచ మూొనుండుా(వండుచున్న వాడు పచనమూాన (వండాచున్న్న పం)" కర్మార్థ పచ్యమానము = (వఎడయిడుచున్న) = (పచ్న్‌లోక్‌ + ఇాన=పచ్యమాన౬్ర్రీ ల్యే-పచ్యవనూనా) విద్‌ భాతువుమూంది శతృష్రత్యయ మునకు కక్చర్షసు” అను నాబేశము వికల్చ్పముగా నగును ౨౪౯౪ (ముగ్ధ- ౧౧౦౩ స్తూ (సిక 3౧౦౫ సూ | ఇందలి ఉ కార క” కారము ల్రిద్వరక్ష్యములు ఉకారమాు క త్వమున ఈ” సృత్యయ మగునని "అెల్పును కీత్స్వము గుణాభ్రావమూున "'జిల్సును విచ్వాంసుండు(పండితుండు విదుపి = (వండిత)--( విద్‌" క్షే విద్‌ ,.(శతృ) క్వసు=విద్వన్‌ _విద్వాన్‌, ఏిచ్వాంసౌ విద్వాంస త్రకిదుపీ క్వసు రానిపవమున శత్రంతమె నిల్చును, (విద్‌ శత్చృ=((విదత్‌ ) _ విదన్‌_విదన్తై-విద_న్త "-్రీ-నిద న్తీ-ఏపదన్త్యూ_విద నరః) వీదత్‌ అను శతంంతమునకుం. ెల్టునం (తత్స ౧౦౭స్తూ విభా 'యోగములేదు (శ్రీశ్వమాన-విదంతి=విదువి.. థ్‌ క్య్యర్థమునందున, వయో=ర్థమునందును ఉాచ్చీ ల్యార్ధముశందును శతృ పిత్యయము వోట “ఈవూన-

[60] (సం-కృ-.౨౫౨౬-౨౭ సూ భ విష్యత్‌. -స్యతృ-స్యమాన్న ఉ79 అని (పత్యయము లగును (పాణిని..చానళ్‌. ) అకారముపై “వూని అనియు.6 దక్కిన యెడల *ఆని అనియు నిల్చు నని యెజుంగునది _౨౫ (ముగ్ధ-౧౧౦౪ సూ (సిం శాఏం౧౦౯ సూ నిఘ్నా నుండు=(శతు)వును జంప శక్ర్రుండ్తు)' ( వానానభే” ని

వాన్‌+(శప్‌ లోప అదాదిక) అన=నిఘ్నాన$) వయోజఒర్థ =వి(ఛాణుండు:=

(కవచమును భరించువా6డు,. యావనవంతుండని తాత్పర్యము ( భ్భోజ

భరణే)._జుహో త్యాదిః, (నూం-సం-క్రి-౫ వివ, ౮-౯_సూ._అభ్యాన కా

ర్య) భృా+(శప్‌ లో పు అనెవిభాణఖ) తాచ్చీల్యార్థ ఎఅభుంజూనుండు=

(భోగ కీలుచ్చు( భుజాభతణే భుజ్‌+(శప్‌! లోప_అదాద్సిఅన=భుజ్ఞ్టూానఖ

ఆపె లసవమానుండు మున్నగు పరస శ్రపదములు “శాన ప్రత్యయాం

తములు కావచ్చున్నూ) శజ్లోపమున నివి అిశారాంతనులు కాను గాన ప్‌నిమోా6ద అని అనునది నిల్చినది భవిప్యదర్థమునం గ_ర్హిర్థమునందుం బరమైది ధాతు వునకు స్యతృం పిత్యయమును నాత్మ'నేపది భఛాతువ్చ నక “స్యమాని ప్రత్యయమును నగును 3౬ (ముగ్ధ- ౧లలం౦౫; స్తూ (సి-కౌ-3౧౦౭ స్తూ స్యతృ" అను ప్రత్యయములోని బుకారము (స్ర్రీశ్వమున ఈ” ప్రత్యయము వచ్చునని తెల్పు నిద్వర్శము, (చూ-తత్సం౮౫” సూ) ఈ “స్యతృ” ప్రత్యయము భవచ్చతాది విషయమె కాన (తత్స-౧౦౭ స్ఫూ దీని కాంధ) విభ్యాక్తియోగము లేదు కాన కరిష్య జ్రావ్యము” (చేయ నున్న కావ్యము అను రీతినె దీనికిం 'జెల్టునం బ్తియోగమని 'మొజుంగ నగును కరిష్యమాణము=(చేయనున్న)( కృజ్‌ =కరణౌ, కృశస్యమాన= కృృశవ(+స్యమానెాకరిద్యమాణమ్స్‌ ఇ్య్యంతములకన్నను ఆశాజఐభూ _ సహ అలంకృ మున్నగు కొన్ని ఇాతువ్ఫలకన్న ను దద్ధ్య సై తచ్చీలాద్యర్థ

(సంంకృ--౨౬-౨ నూ ) ఇ్యాన్తాదులయె “ఇష్టుంమ్లుంస్ను మున్నగు (ప్రత్యయములం ములందు€ గర్హ్రర్థమున ఇష్షు ప్రత్యయ మగును ౭ (ముగ్ధ-౧౧౦౬ నూం సీిఎకౌ-53ం౧ం౬ా స్తూ 'కారయిష్షువ్రు=(చేయించు నిచ్చగలవాండు ( డు -కృణ్‌ ==

శరశ్నో కృ4జఇమ్టుుకార యిష్షుః (సంంకృెత్‌ _౯సూ చొ ఇభఇలో్సము

లేదు భాంజిమ్షవు-(పికాశించు స్వభావము గలి ( భాంజ=ద్రపా ాజ్‌ +ఇమ్హంతాజిష్టుఏ భవిమ్హుండు=(ఆయెడి స్వభావము గల్ర ( భూజ సతాయాను* భూ_భవ్‌ + ఇషు = భవివ్యశ సహిష్టుండు = (సహించు అూలి ళం లా ల శీలము గలవనాండు ( మహ=వీమాయామ్‌ సహ+ఇమ్టు=సహిష్షుఖ అలంకరిమ్టువు=(ఆలంకరించుకొను స్వభానము గల్పి ( డు-కృణ్‌ కరణ (వ్ల )=మ్మ-న్ను -ను_(క్ను)-ఉక =(ఇంక-అకజ(ష్టూక్రం_ అలు_రు=మరవ=(క్మర _ ఉర=(ఘుర-కుర).ఊక_వర_ర_ ఉ_అడుంల న్ల-ఇత్ను_ఇత్ర మున్నగు ప్రత్యయములు తచ్చీలాద్యర్థములందుం గొన్ని కొన్ని ఛాతువులపై ని గర్హ్రర్థమున నిల్చును అట్టియెడలం గొన్ని వ్యాకరణ కార్యములు నగును 6౮ (ముగ్ధ-౧౧౦౭ మొ ౧౧౩౩ వ, స్తూ (సి-కా=-3౧౧గా మొ 3౧౬౬ వ కొన్ని ఉణ్తాా దులున్సు జను = (ఖయకీలుండు = అర్జునుడు) ( అజయ... ఇస్టం జిమ్టుఖ స్థాన్ను వు=(స్థితి నీలుడు, స్థా=గతి నివృత్తై”, స్థాశస్ను=స్థాస్నుఖ) ధృన్హువు = (ప్రగల్బుండు) (4 ధృమ్‌ప్రొగల్ళ్యే * ధృష్‌+నూధృష్ణుఖ ఘాతుకుండు = (హూంస్తుండు (* హనావధే హాన్‌+ఉకాఘాతుక్రఖ), భావ్రకము=(మంగళము) ( భూసత్తాయామ్‌ భూ-_భవ్‌ +ఉకజభధావు కమ్‌, లుంట్రాకుండు=(దోంచుకొనువాండ్భ (గ లుష్టణఅవజ్ఞాయామ్‌”? లుజ్ఞ+ఆక*లుర్టై కి వరాకుండు=(అధముండు ( వృ=సేవాయామ్‌ి”. వృృఆక=వరాకః 'స్ర్రీ-వరాల్సీ పత్రయాలుండుజ=(పతనశీలుండు) ( వత్త్‌ =

(సం=కృం--౨౮ న్రూ ఆలు=-మొదలగు (ప్రత్యయముల యుదానాతి శీ గతౌ”) పత్‌ “జిఖఅలు=పతయాలుఖ న్పృపహయాలుండు = (కోరెడు న్‌లము గలవాండు) ( స్పృహ=ఇచ్భాయామ్‌ వి స్ప ఖా శిఖి + ఆలు స్పృహయాలు") శ్మతువ్చ=(విరోధ్సి ( “శద్‌=శాతే (లీకు * శద్‌+రు్‌ 1తు ) భీమవు=(భయ శీలుండు)( భీ=ంభయే భరుఐభీర్రం) ఘస్మురుడు= (భవణ శీలుండు) ( ఘసాభతణొ ఘస్‌+మరాభుస్మ్మరఖ) భఛానురము= (వకాశ స్‌్రీము గల్మ ( భాన్‌=దీప్తా భాన్‌+ఉరాభాసురం) 'మేదురము= (దట్టమైనదిి. (6 విద=న్నేపేా మిదశఉర=మేదుర ) భంగరము= (వంక నై నద్సి ( భన్ట్‌=వకీ భావే భన్ట్‌+ఉం=భజ్ఞురప భిదురము= (వజ్రము) ( భిద=ద్వోధా శరణ బిద్‌ (ఉం = భిదురళ్న విదురుండు= (అెలిసినవాండు) (విద్‌: ఇజ్ఞానే విద్‌. +ఉర=విదురా ఛిదురము( ఛేదన కీలము) ( ఫిద్‌=ద్విధా కరణ స ఛిద్‌ఉిరజధదురఖ. జాగరూక్షుండు= (అపిమత్తుండు ( జూగ్భ=జూగరణే జూగృ+జోక=జాగరూకఖ) భాస్వ రము=(ప్రకాశ్‌ంచునదిి ( ఛాన్‌=దీవి) భాన్‌ (వం =భౌస్వరఖ) స్థాన రము=(చలింనన్సిది-వృమోదికము) ( పైణగతి నివృత్తా స్థావరాస్థాన రి ఈశ్వరుండు=(అస్రైశ్వర్యములు గల్య(1 ఈశణ=వశ్వర్యే * కృశ్‌ (వరం ఈశ్వర జిత్వరుండు=(జయశీల్సు ( జ=జయే.. జవరజజిత్వ్యరః శ్రీం జిత్వర్వీ అజసిమువ=(వెల్లషూడు) (6 జన్‌,మోవణే * నణ్‌ సజన్‌+రల అజసుమ్‌ ॥ నము9)-డు=(వినీతొండ్య ( ణమానతె” నమ్‌+రాన్నమ )ి శంభువు(శివ్రండం) (“భూ=సత్ర్తాయామ్‌ శమ్‌(శమ్‌జమంగళ).భూూడిా శమ్ము ) ఇశ్లై విభు డు_ప్రభువు.స్వయంభూడు మొ వందాపండు = (వందన శీల్వండు ( వది=ను త్యభివాదయో*_ వన్ట్మ్‌ఆరుంవస్టారఖ), జయంతుండ్య(ఇందు)ని కొడుకు) (గ జంజయే ” జ(అ న్హాజయ నం _స్తనయిత్నో వ్రూ(వేభుము) ( _స్తనామేసుకట్లే _స్తనశి,ఇత్నుణ స్తనయి త్న (అదంతధాతు చురాది సం-కృత్‌ _౯ సూ ఇిలోపాభావము) లవి తము=(కొ డవల్సి ( లూఃజధిది లూఇత=లవ్నితమ్‌) చరితము= (చరిత్ర) ( చరూగకౌగి చర్‌జత్రాచరిత్రమ్‌) పవిక్తముజ్యమికుద్ధముం

శ (నం-కృ-.9౯ా స్తూ ఫఘశఖ్‌ _అల్‌ అనట్‌ (వత్యయములు (శ్రాద్ధపవ్మిత్రము) పూఎశోభే, పూ+ఇ్యక=పవిత్రమ్స్‌ భిమువు సన్నా్యా సి ( ఛ్నకెలోభే . భ్వ+ఉాభిము ) ఆళంసువై(చెప్పు నిచ్చ గల=కధ యిత్స (6 శన్‌న్‌ =స్తుత ” ఆశన్‌న్‌+ఉ=ఆశంసు”) ఇచ్చువై(ఇచృతో నుండు) ( ఇమ్‌=వాఖ్భాయామి” ఇప్‌ /ఉాఇచ్చుఃనిపాత్స బెంహటువు= (సున్న నీటిబొట్టు) (విద్‌: జ్ఞానే * _ విద్‌+ఉ=విన్లు -వబయో రభేద నిపొత, ఇట్ట మజికొన్నియు సాధ్యములు కర్మాదికార కములందును భావార్థమునందును ధా తువుమోంద ఫఘఖ్‌ అల్‌-అనటొ” అను ప్రత్యయము లగును _౩9౯ా (ముగ్ధ్గ-౧౧౩౪-౧౧3౫ సూ (సిక 3౧౮ ర_29౧౮౬=3.౨౨౧=3.౨౯౦-౩౨౯౩ సూ) ఘణ్‌” లోని ఘు కార ఇూశోరములును (సంక్రియా.3 చొ, వృద్ధిని ఇకారము "తెల్పును అల్‌ ప్రత్యయములో ని *లికారమును అనట్‌” పుత్యయమనులోని టీకొరమును 9 ద్యర్శములు ఛావార్థక ములు నపుంసక లింగము లగును ఈ అనట్‌ ప్రత్యయము'ే వాణీ న్‌యులు ల్యుట్‌ 9 ప్రత్యయ మందురు క్విప్‌ _ఘఖొది పరకత్వమున ను పసర్దమునకుం బహుళముగ దీర్ధ్స 0 బగు (సి-కౌ-౧౦౪ర-౧౦౪౫ సూ, పొశారము.పొనాదము-నీహారము-నీవారము = ఇృట్టివి ఘజుంతములుం ఇట దీర్ధము నిత్యము క్విబంతమ్లులు .పీరుధము(పొద) మొ ఉప సర్గస్య దీర్బ్స త్యం కబ్‌ ఖుఖాబా క్వచి దృవేత్‌ 99 (ముగ్ధ-౧౧3కీ సూం దుర్చాం (ప్రాకారముూ(కోంట గోడ) క్యావితేపి” (య్ర+క్యయయణ్‌ _ పొ)కారఖ లేదా *= కృణ్‌ =కరణే? పి+కృ్శఘణ్‌ =పొకారఎ) పాద ము=(చరణము) (6 పదాగతౌ”% పద్‌,ఘణ్‌ =వాద$)=(దీనిచేత నడువం బడును) (కరణార్థ్రి డాసనుండు = (సేవకుండు ( చాస=దానే ”,దాస్ల భుజ్‌ =ఇదాసణసంప్రదాన = (వీనికాజకు పని యిాంబడును ) ఉపాధ్యా

[నం-కృ--౨౯-౨౦-౩౧ సూ ఖుఖాద్యుదాహృతి.సన్న౦తమల (పత్యయముక్తు7 యుండుజ(గురువ్లు (4 ఇజ్‌ _ అధ్యయనే * ఉహ్మఅధ్యిఇజ్‌ =వ=అయ్స్‌ ఘణ్‌ =కీపాధ్యాయ"-అపాదాన్స=(దగ్గజికుటోయి యోాతన్లినుండి యధభ్య యనము వేయంబడును.) (పసాదము=(దయ ( వదాగతౌ * (ప్యూసద్‌+ ఘణఖ్‌ =పిసాదఒఅధికరణ) (దీనియందు మనసు నిర్ణుల మగును) భావా ర ఘఖ్‌ -సమాజము=(పశు భిన్న మనుష్యాది సంఘము (6 అజం=గత్‌ సమ్మ్‌అజ్యుఘణ్‌ =సమాజ్య కర్మాద్యర్థ “అల్‌ (పత్వయము __ నిలయము=(ఇల్టు, ( లీ= స్షేషి. ని[లీ(,అల్‌=నిలయః అధికరణ) (దీనియందు నివాసము చేయం బడును ) కర ము=(వేయి ( కృజ్‌ =కరణే. కృ[అ=కరః కరణ కార క్స్‌ (దీనిచేశం, బనులు శేయంబడును ) భావార్థక మగు “అల్‌ "ప్రత్యయము నుదాహృతులు సమ జము=(పశ్వాదుల సంఘవి) ( అక్షగతా సమ్‌, అజ్‌ (అల్‌ =సముజ;) అనటొ ౫ (పత్యయోదావ్యాతులు కి ర్మాద్యర్థకము -(ల్యుట్‌ పాణిని ఛేదనము(క త్రీ ( ఫద్‌=ఛేబేై స్టధీకరలే * . ఫిద్‌+అనట్‌ ఛేదన ) (కరణ కారకము) (దీనిచేత "ధేదింపంుడును ) భావార్థకమగు అనట్‌ *=(ల్యుట్‌ పాణినీయుల్సు శయననముా(ప్రక్క- పరుండుట) ( సీ=స్టయ్లి శ్నీఅనట్‌ = శయనమ్స్‌ సన్నుంతమువై ని గర్హ్భర్థిమున టి (పత్యయము నిల్చును, 90 (ముగ్ధ ౧౧9౩ స్సూ (సికా9౧ర౮ స్తూ హాల్లునకుం బరముగ నున్న ధాతువు తుదినున్న అ "కార యి కారములకు శిద్‌ భిన్నము పరమగునపుడు లోపము కల్లును ౩౧ (ముగ్ధ ౭౬ స్సూ (సిక ౨౩౦౮. ౨౬౨౩౧ స్ఫూ ఇమ్‌ి (వ్రత్యయము రానట్టి సక్‌ (ప్రత్యయము పరమగుచుండంగాం గొన్ని ఛాతువుల అ శారమునక్క

(నం-క్ళం3-2-33 నూ) ఈ టశత్యయోదావ్భాతి ఊక (గ్రత్యయ యజ్‌లు గద ఇన్‌ అనునది యగుటయు నభ్యాస లోపమును గల్గును సంయోగాదిస్థ సకారము లోపించును 3౫ (మొగ్ధ_ ౮౧౧-౨౧౩ సూ (సిఎ కో = ౨౬౬.౨౦ = -9౬ం9ినేం క్‌౮ం స్తూ పయి సూ(త్రములవొ ప్పున సన్నంతమ లకు ఉట (ప్రత్యయమునోః సన్నంత స కారోపరిస్థమగు అ కారమునకు లోపమును నభా బోపమును ఇన్‌ అనునది నచ్చుట్రయు ద్‌ని సంయోగాది సిశ్రారలో న మును రాగా లిప్సు” మొదలగు రూపములు గల్గును లివుతై(లాభమ ను బొంద€ నోప్రవాండు) (లభ్‌లాభే లబ్ధా మిచ్భుఃాలభ్‌ +సన్‌+ఉాలిప్సు ) (లాభమును బొందుట కిచ్చించువాండు) జిగిమువు=(జయేచ్చ గలవా డు) ( జజజయే జేతు మిచ్చు"=జ్యస[ఉ జిగీషు ౩ (జయించుట కిచ్చ గలవాటడ్యూ చికీర్తువు జూ గయ నిచ్చించు వాయు) ( క్‌. =కరగే కర్తుమిచ్చు కృశస 4ఉ=చిర్దుఖ యజఒంతములగు(లోసించినను) ఖొన్ని ధాతువులపై ని డోల కా(క్రి అక (ప్రత్యయములు కర్త్రర్ధమున నిల్చు ను యజంతనులు కాకున్నను “(అఆదంతములు బుదంత ములు ఉపథాలోపులు నగు ఛాతువ్చలకు (కిి=ళ ప్రుత్యయమగును అపుడు ఛాతీవు ద్విరుక్తీ నందును 33 (ముగ్ధ-౧౧౧ఒ౧౧౧౮_౧౧౧” నూ) సిక 3౧రో౬-3ం్యాం ఇందలి వా ర్తికము) (మా-సం క్రియాం ఇఒ=ంగ౧ా=౧ 9 స్సూ ల్‌ యాయజూకండూ( పున సున ర్యజ్ఞ నీల్రండు) ( యజ్‌ాపూబినే యిజ్‌+శయజీ లుక్‌ (సం-కి-౧౨ సూ )+ఊోక=యాయజూక) దండళూకము”(పాము) (6 దళాశ=గర్హదంశనే-దంథ నేచి దన్‌ శ్‌ ((యజ్‌లుక్‌. ₹డోక=దన్భభూకఖ (మాటిమాటికి గ్నర్హముగ గఆచధ్రనది వావదూక్రుంకువ(వ ర్త ( వద్‌=వాచి * వద్‌ +యం1 లుక్‌ ,జోక వానదూక్ష ) (పున ఫపునర్వ క్త

(నం-కృ-8ళంకో నూ) యజ్‌ లు గుదాహృతిం(తిమగాది (చత్యయోచావ్చాతి 479 చాచలి=(మిక్క్‌-లి చలించునది) ( చల గతౌ” చల్‌ శ[యబజ్‌ లుక్‌ చవావాాద్రలిః యజ్న న్తనులు కానివాని యుదాహృృతులు -.__ చాదె(ఇచ్చునాండు ( డాదానేౌ. దాఖళ్తెదా+దాంళ=. డాదిక) (వది ఆతి దంతోజావాతి) జఘ్నీ=(చంపువాండ్యు హాన్‌= వభే” వహాన+9=హన్‌+హాన్‌+ఇెజఘ్నీ :) (ఇది ఉపధాలోపి కడు అనుఫుదె (ధాతు పారమున్య యిద్వర్ష ముగ "6 గల ఛాతువునకం దధ్ధాత్వర్థమునుండి పుట్టిన యను నర్ధమునందు "తొమక్‌ అను ప్రణగ్యేయ మగును 3లో, (ముగ్ధ ౧౧౪౩ స్తూ (సికా-3_౨౬౬-8నలెం స్తూ కృతి. మనము=(అస్వాభావికళ్రు=బ కరిచేం జేయంబడినద్రి ( నుం కృంగ్‌ =కరళ? కృశత్రొముక్‌ : వ=కృతిమృ) పక్త్రిమము=(పండించినది)= (డు పచిమ్‌ాపాకే హన్నతిమక్‌' జాపి క్ర్రిమః ఈ పిత్యయము భావార్ధకము కాదనియు వెేేవణమువంటి దనియు ముగ్ధబోధక ర్రయగు వోవబేవుని యాశయము శిన_అధు_నజ్‌ _ క్షి క్యప్‌ _అ” అను (వత్యయ ములు కొన్ని కొన్ని ధాతువులకు భావార్థమునం దగును అట్టియెడల కాన్ని వ్యాకరణకార్యములు నగును 9౫ (ముగ్గ-౧౧౪౦ ఇు (౧౧౫౬వ సూ (సిక్‌ 3.౨౧౫ మొ) సపాంరావీణము ౫” (కోలాహలము = బజారులోని కలకల ధ్వని) ణిని అను నీ కృదంతముమైని ప్ట్ర అను తద్ధితము నిల్వా నేర్చడి నద్హ్రి ( రు=ధ్వనా” సమ్‌+రు,ణిన?ప్ట=సాంగావిణమ్స్‌, _ నేపధువుఎ (కంపమ) (వేస=క మే” 'వేప+అధు=వేపధు) యత్నముా[వయ త్ను (యత్‌ +నజ్‌ =యత్న యజ్ద ము=(అధ్య్వరము) ( యజ్‌ాచేప్‌ వూజసేిి యజ్‌ (నజ్‌ ఇయ) యాన్ధా(ప్రొర్ధనము) ( యావ

(సంంకృం3ో -3౬ నూ) ణీనాది (ళత్యయో చావ్భాతి-సన్నంతములమింది ఆ (త్య యాచజీ యాచ్‌ఖనబ్‌' యానా) అద్రి=(మొదటిద్రి ( దా=చ్రానే ర న వా, ఆ+దా+శీ౯అది ) అంతర్థి=(అంతర్థానము..వ్యవధా ము(భధో ష్‌ జ అ న్లర్‌ +భా+క్‌=(ఆ న్లర్షి 0 కొట్లు (వాదులకంకెను అన్హర్‌ న ఖ నిగల భాత్వులపెని కీ నవ్యయముకంకెను బరమైన దధ లాది వులు (ప్రత్యయము నిల్చును శేయ్య=(పాన్స) ( కీ_శయనే శీక్యప్‌ చోయ్యా) విద్య“ (చదుశ్రజ్ఞానము) (1 విద=జ్ఞానే విద్‌+క్యప్‌ =విద్యా) కీయ=(కార్వో జా ఆభ అహా ఇద్‌, ల్‌ మ్ఫు ( కృణ్‌ =కరణె కృక్యప్‌ =క్సియ్యా స్థోశంస=(స్తుత్రి ( కన్షాన్‌ 22 ను (పశన్‌ న్‌ +అా్య్రళశంవా పూజ=(అరో స, ( పూజ్‌ఐపూడానే = శహా(లద్టి ( త్వవ్‌=లజ్ఞాయామ్‌ తిప్‌అాతిప్పా శ్రద్ధ=(స్పృహా) (ఢా=ధారిణె ” శ్వొత్‌. +ధా+అెక్రద్ధా ఛ్రర్డ్‌: జ్రద్ధాఅవ్యయ) ఇట్లుగ క్యవ్‌ వ్రత్యయాంత్రములును అ ప్రత్యయు*ంతము సను (శ్రీలింగములె యగును సనాద్రి ప్రక్యయాంత్రములపె ని భావార్థమున అ ప్రత్యయము నిల్చును అ ప్రత్యయాంతము లెల్ల శ్ర లింగము యగును 3 (ముగ్ధ ౧౧౫౩ స్తూ (ఫం శౌక్పంళా సూ ) పక్ష +అఇద్రిదృష్వ్యూ (సం-క్సియా.౬ ద్య సూ-చ్యూ జిగీష= (జ యేచ్చ) జంజయ్‌ జి+సకాఅవ=జి్‌సూ (మాం_సంక్రి_ఇర౮ా సూ) కరాసాదికారకములందును భావార్లమునందును గ వాళ థు ధాతొన్చలకు క్తి ప్రత్యయ మగును కొన్ని యెడల దానిచోట ని అనునది నిల్చును, ఇవి తుదిని గల శబ్దములు (శ్రీలింగములు ప్రై (ముగ్ధ ౧౧౪౭ న్రూ (సింకొ-59౨72౨ నూ 0

(610) - (సం_కృ=_32-3౮ నస్రూ' క్తి అ._అని (ప్రత్యయములు శీరికే

కృతి=(చేయంబడిన పని (గకృజ్‌ =కరణే”. కృ+కర్యార్థం _క్తి=కృతిొ. కృతి=(చవేయుట=కరణము) (ోకృజ్‌ =కరణేగ్ని. కృ4ం భఛావార్థ-_క్తి=కృతిఖం బుద్ధి=(మతి) (గబుధ్‌ =జ్ఞూ నే” బుధ్‌+కరణార్థ _కాబుద్ధిః) (బుద్ధ్య తే అనయా) స్నృతి=(స్ఫృర ణము (టం స్మరణ స్మ్ట్రళక్తి-(భావార్థు=స్మృతి. వోనె(త్షత్సి వాడల” వో+భా వార్థ-_క్రి=వోనికి,

“*కఈవత్‌ _దుర్‌-సు”” అనువానికంశకుం బరమై యున్న ధాతువుమైని “అ(ఖల్‌,-అన” _.(పత్యయములు భావక ర్యార్థములందు నిల్చునుం జ8౮ాం (ముగ్ధ-౧౧౬౧ నూ) (సి-కా-930౫% సూ), ఈవత్క్య-రముూ(ఈహప. (తెరాస సాధ్యము) (“కృజ్‌ =కర జ

ఈవత్‌ +5కల్ర+(ఖల్స్‌ అ= ఈవమత్క_రలి.. (ఖత్స్వమువలనం గొన్నియె డల “మన్‌ వచ్చును, ఆఢ్యంభివము- (సం-కృత్‌ -౧౧ నూ) దుమ్మ్య-రము=((అతి కష్టముతోం జేయంబడు పని) (“కృణఖ్‌ కరణ డుర్‌ కృ+(ఖల్‌)=అ=దుమ్మ-ర 9). సుగమమువ=(సుఖముగా6 జేరంబడు వద్సి (“గమ్‌=గకా” సు+గమ్‌+(ఖల్‌) అ=సుగమ'), సుయోధనుండు= (కురు రాజు) ("యుధ్‌=యున్దే.”. సుఖయుధ్‌+అన (కర్శార్ధ్ర)=ను యో ధన (సుఖముగా పీనిభే యుద్ధము చేయంబడును.) దుశ్శాసనుండు= (కురు యువరాజు (“ళానాళాస నే” దుర్‌ +శాన్‌+కర్శార్థ అన=ా దుశ్శాసన!) (ప్‌నిచే దుష్టముగా శాసింపంబడున్సు,

ఇుర్టంతముల పైని “విద్‌” మున్నగు కొన్ని ధాతు వులపైని “అన (ప్రత్యయము నిల్చును. తదంత నామము

(స్ర్రీలింగ మగును 3౯. (ముద్ధ-౧౧౫౮ స్యూఖ్యస్షి కశా_8౨౮౪. దీని (కింది వా కిక మును) (దీనిని బాణి సీయులు “యున్‌” పతయ మందురు.) (నపుంసక మగు “అని (వత్యయా లతమును ల్యుడంతమందురు.)

శఉ85 (సం-_కృం3౯ఎ-కం సూ 'యుచ్‌=లఅని “తుమి (ప్రత్యయములు కారణజ(యాతన) (క్కూాహపిం సాయామో కళ్రాశఇా+(లోవు+ అనెకారణ్యా. వేదన=(దుఃఖానుభవము) (విద్‌ =లాభే ఐదో అన=వేదన్యా, “లాభ్రార్జా ద్వి జే ర్యుచ్‌. ఎ వ్యాఖ్యానాత్‌ కిద జ్డాస” ఇత్యన్యతు విత్తి? *విద='వేద నాఖ్యాన నివాసేవు” ఇతి చుర "జీస్తు శ్యాస(శన్ధ ఇతి యుచి వేదనేత్యవీ” (సి-కౌె-బవాలమనోరమొ వ్యాఖ్య-౧౧౫_౨ వుట) శబ్దసోమ మహోనిధిలో “ల్యుట్‌=అన” వచ్యూూ జ్ఞానార్థక భఛాతువుపైనే *'యుచొ ప్రత్యయము నిల్చి “వేదనా”? అనో నది సాధింపంబ జెను. ఇంక “"తుమ్‌.క్త్యా=జయప్‌ ౯౨౭ము?” అనునవి యవ్యయము ఆగి టచేం 'బెల్టున వాసికిల (యోగ ముండదు. అయినను సుపసిద్ధమూ లును ననుకరణాది ప్రొయోగార్హ్హ్యముళయను నగుటబే నవి యిటం జెప్ప! బడుచున్నవి. నమాన కర్తృకములగు రెండు (కియలలో "నద్ర “ఆండవచా నికిం (యోజన మగునట్లు వాడంలబడునో యట్టి ధాతువ్రపైని భవిష్యుదర్ధ్థమున భావార్టము వాచ్య మగుచుండంగా “తుమ” ప్రత్యయమగున్వు, రోం, (ముస్ధ ౧౧౬కి స్కూ (సి-కా-3౧౭౫ స్తూ “కృజ్‌ -ళరజీి (కృకర్‌+,తుమ్‌= కర్తుమ్‌. “కుం యాఖెజు (చేయుట నిమి _త్తము వెళ్ళుచున్నాందు. ఇట వెళ్ళుటకుం జేయుట వ) రవూజనము గానం “చేయు” అను నర్ధ్థముగల “కృష్‌ ) అన్సు భాతోొ వుమైని “తుము” ప్రత్యయము నిల్చెనది. సమాన కర్పక క్రియలలో. బూర్వ'కాలిక వగ ధాతున్చపైని “కి ప్రత్యయము నిల్చును- ఇడి పజ మూహప్ప్టుడు “[షస్షణము “ఇమ వుత్యయము” అన్వున్లవ వచ్చూట మొదలగు వ్యాకరణ కార్యములును (గూ గానుసారముగ నగును కాం (ముగ్ధ-౧౧౬౬ నూష్ళ "వెంు (చెంకొ-59.30 పెక్కు,

(సం-కృంరంఎళ౨ సూ క్వాజయప్‌, -ప్రత్యయములు కరికి ఇందలి *కెకారము గుణాఖావమును బెల్పు నిద్యర్షము. శయిత్వా యయా=_ పరుండి వెళ్ళెను) (“ళీ=శయ నే”. శీ=

"శీ=ళశయ్‌ + ఇ+త్వా=శయి త్వా) (ఇచట *ఇమ్‌” అనుదానికి గుణము కిత్ధ్వముచే లేదు. “శు్ర=శ్రంవణే, శు్రం+క్యాఎశు్రత్వా యయా (విని ఇ ళ్ళెన్సు. సమానమున “*నజ్‌ ” భిన్నమగు నవ్యయము మోంది. ఛాశువువై నున్న "క్త పుత్యయమునకు

“యప్‌” అను నాబేళ మగును, ౪-౨. (ముగ్ధ-౧౧౭౬.

మొ) (సి-కొ-3389.౨, మొ)

ఇందలి *పి'కారము వ్రస్వముమోంద కతి కార మగునని "తెల్పు నిద్వర్శము, (“కృణ్‌ కరణే, ప(క్క్టత్‌ +యవ=పుళ్షుత్య) (ప)కృష్టగం చేస్తి. (నణ్‌ ్‌! “యివ్వు రాదు, *అకృళ్యా= (చేయక వచ్చెను . (ోవాన్‌=వ భౌ. ని+హాన్‌+యవ్‌ =న్మివా(న్‌)+త్‌ + య=నిహత్య యయా), (నం=కృు-౧౫% సూ. చొప్పున ననునాసిక లోపము). ఆదాయ, ఇట "త్‌ "కారము రాలేదు- ఆదంత ధాతువు,

“మాటిమాటికి అను నర్థము వాచ్యమగుచుం

డంగా భూశార్థమున “జమ్‌ (వత్యయము వికల్పముగా నగును. ౮9౩, (ముద్ధ-౧౧౮౩ సూ (సిళా-336 3 ౨౧౪౦ సూ,

“ణిశార మాద్యచ్చునకు వృద్ధాయగునని తెల్పు నిద్వర్శము. “న్న్భృవన్థుర ణే”, స్మ = స్మార్‌ + అమ్‌ = సారం సారం నమతి = నత్వా స్ట్రత్వా నమతి == (న్భరించి న్థరించి నమన్క_-రించు చున్నాండు,

ఇది స౦న్య్భృత స హ్‌ (గ్రంథము శ్లో సెను. ఎ 14030

గుణవద్దణాగుణవద్దణములు ళ్లో. ప్తిథమై వడన తుల్యం సర్వత వాలన్త మగుణవత్‌ ప్రభృతి గుణవద్దణో ద్వితీయై శ వదన తుళ్యోభతే ద్విగృతా ళ్లో ద్వితో ళ్వే సర్వహలాం న్రస్యా ద్ద్విక్వంతు దీర్టతోబహుళమ్‌ అగుణవతాం సర్వహాలాం సార్లోపో గుణవతాం డుమూ పార్పిన్వత్‌! న క యీ అని వబాలంకములు సం'స్క్బృతములు తెలు గునకు వచ్చెడివిధి నన్నయ ఇెప్పెను జీని తాతల మును పివరించెదను జాలంతములకు చంస్కల్పతము ౫ తక్సృమములగునపుడు గుణవద్దణము నగఖథివద్దణమునని ద్వివిధ మునగ వచ్చును గుణవద్దణము గానిది యగుణవద్దణ మని తాత్పర్యము ఇది మహ్రాదనుహాత్తుళ వ, టదె అగుణవద్దణనూ సంస్కృత పథ మైళ్రవదనాంలేళుళ్య పాతిపదికముగను గుణవద్దణము సంస్కృత చ్వితీమైకవ దనళుల్య పొర్పితిపడికముగను నుండ్తును అగుణవన్తణ నతేములలో దుదిని సొష్టానల్లీనచో చాహచ్లు వోిస్వవూర్వక మగుేని నిరృము గను దీర్ధవ్రూర్వకమగుేని వైకల్నియుగను ద్విత్వమునందును = వానిమోద ఊ కారము. నిల్చును పా్రితిపదికము తుదిని వాల్లులేనియెడల నజంళములవన లె థూపసిద్ధినొందును గుణవద్దణగరేముల తుదిని నిల్చిన..మ:2రమే...లుడేఎంయమ,..ఎదప...నది-ఆయజంతయొయకును ఖాన దాని రూపపిస్థయూ--న జంతము అకు భలెణ్సై నల్టును అగూంవస్తత నకములలో ధుదిని భొల్లుసల్బునపుడు జర్హ్యరూపమే. పొర్పితిపదిక మగును ఆన గా ఇరువమనూులు దుదినినలవె పసొతిపదికములగునూ బఇట్లుగ ఈ ళారము వచ్చుశబ్ద ములకు బర్తిథధమైకవచనమగు సు ప్పత్యయనూ లోఎంచును ఇ్రలింగరూప ముక్నఫుడు జాని 'యితర లింగముఖండును నా పఫులింగ సొత్రిపదిక మే బానికగును ఉడా వివ్యాంనుడు - విడ్వాంసమ మొ సంస్కృతే ప్రథమైకవచనిమున టా ౦ంఠములగు జఖూంఠనుంఎను ఉడా కాట్టు ము వాంత శబ్దములు సంజ్ఞావాదకములగు తాంకళబ్రములును నాంత ఇాంతములును నగొణవద్దూములాో. 'జేరును సంస్కృత ప్రిథమైకవచనమున కా ౮లేనులగు జూంరములును శాంత జొంత ధఛాంఠత హోంఠములును విద్‌ మున్నగు వస్వంతములును గుణవద్దణములో 'జేరును ద్విరదగతిరగడ నిండు చందురుడు నీసెమ్మొుగమ్ము శన్బూత్తు నండుగోయిల ఫణితి కలానలకు తొత్తు పర్తిఫావతీ ఎిద్నున్ను ము గఅీళ్యా ర౫2 కం ఆద్యింఠ పొ9ినరిబుల * అను రగడల నియనుముచొప్టూన నిందలి కన్సుబ్యాత్తుగో ఆనునది మార్చరాదు అట్లుయినను మహాభారతఎరుద్గకుగుటచేత నిది పొబూణికము శాదు వార్టవహారక పద చేయని గ్రిపింపవ లెను శం చృంజయ న! గూ యదు వొంచాలు రాదగా గలి సుహ్చాదుల్‌ ఆరణ్య-౧ ఆ ౨రగా ప

క] రజకోత్సవ నళచిక కం! ఆలభులం మభ్య ఛరజ్యా జులు దనులొ సుస్బాదులై "విశుద్ధ కపోని కృలిరంం. 646 (ఆరణ్యక ఆ-౨గేీ౨ ప్ర కం! 44 4 ముదం బినర బెనివిన్‌ సున్యామ లెట్ట-ఫుణ్య పెట “యన లక (అదింగే ఆ-క౨ ప ఇట్లు దాంతమగ్ధు' గుమ్ఫార్యబ్ది మారు వద్దణమ్షాలోర్షిడ యని భొరతప్పరహ్లీగములవలేన సిద్ధ మగుటచేర!నీ స్థింగళి నూరకవి మవా॥ వియెనను నితని పరియోసము గా9ిన్యాముకాదనియు. వావి న. _ ల ఆ. శ్‌ ట్‌ 5 భక వాకీ[ స్తు యసీయు గం్రహాంపవలనా.. దీననిబ్ద దాంకిము ల ్యిసీబజీర్‌ “యచన మక్తుటూం ఆంధ్ర) సాహిత్య పరిమత్తు - ఆంధ్ర విళ్వకళాపరినత్తు” ముందలగున జెల్ల వ్యావహారిక పదము అ నితన్‌ యపాలడాప నివమము ఆరధర్తిహాహిశ్య షరిమదనూ- = ఆంధ్ర? విశ్వకళ్లా _పరినదముగో అని యుండవలెననియు విశద్‌రుగుచున్నైజి- ఇవిష్శక్ర్ర్యలిం నము ల్లయ్దనను ముద్భాద్గులలోనివి భారళమున దాంతములెల్లి గుణ వద్గణ్మగరముళుగానే (్యప్రయోసింపంబడియున్న వి. ,(గపిధ-నువ్మాణ్‌ -నుద్బాట్‌-నుహృదౌ-నుహృదః-ద్వితీ, చుహృదమ్‌-నుస్ఫాదొ-సువ్పాదక” ఇసై తక్కినవి న౦ిహించునది) ము “టడిసి సధొపడుల్‌ వలూకుండిరి 45 666 *46” (ఫాం౨ అళ్యా 3౧ ఫ్ర) స బానిసలు “హొవరులాబరిన్మావిదుల్‌ 6 (4. **+ (సా-౨-ఆ ౧౨౧) బ్ర భక్న్‌న1 విదులన నమ్మే ంప్రూటళతనీటేలోవంళము. ేండధల్మ సర పద నళినాద్యమయ్యి 460 న. 96కి (శభా-వౌ ఆక్యాణాంగా-చ్తా గ్‌ 666 4 ఎ. 946 ధర్మహంవిదుండవు (సభాం౨ అ ౨౪౦ ఫ్ర శకి 065 966 6900 ఎఏిఢాత్తు సం పఉదయును 446 996 949 (ఊద్యోగ-ళీ అఈళ్వా' ౨6౬ ప) శం॥[ 4 +, బట్టీ యున్నరబల సం పదులైన జివులును నా యొదురను ,4, 440 (ఆరక ఆక్వా '౧౧౦ సన్నయశే) క91 ఆపద గదవం బెట్టల్య నోప్రీంంఎ ఏ ఎఎ 66 కం 4 4... అపదగ్గా శవ్విధరు నంఖాకహ్రామగు నే! (శాంతి ౪ ఆళ్ళ్యాా కప్పు మ॥ మద నూఠంనంం, ౨. సం పద లోలిస్‌ 644 *** (నభా-ద ఆ ౧౯ ప) ఇట్లు నన్నయ తిక్కన లిద్దటునూ పర్తయోంచిరి.. ఒక్కటి మైన *ేచంపత్తు” అని యయగుణవ ద్లణమగాం బియోసంపలేదు శం[ జాలాయణీ కుమగు నీ సారాఖ్యానంబు వినినం జదివిన సంప శ్ర్తారోశ్యాయు చృద్దకు శకట ల లి ఆన్‌ మదత వుస్తోములలో నున్నను జాళపళ్యుమాత్వళలలో ళ్‌ంప -శ్త్యాలో ాష్ధయు' స్యన్దతు శంక, అసయేయిన్నోడు ఇదియే కవి పొయుక్ష్తపాథమ నందడునిం వీనాఛాది మహాకవి ప్రయోూగమొలస. న్ని కావ పంచాడుర (ావ్మా విడ్యా మహో, పనివత్తు నీపొణి పల్టవాగర్తి మ్‌ ౨42 442 *66 (శీ ౨ ఆళాఆంలగల పి

కౌముదీ రజతోత్సవ నభాధ్యకోపన్యానము క్రీ సే పరిపొటి మండకోపనినుక్తుం చాపనీయో పనినుత్తు నభ్యుపగమించు (కాశే ౨ ఆశ్వా-గగేగ్యా వీనిని ఇదరింపనగుగు కొన వీనీని శీిరిచాథు డు సయోగింపలేజేమో ? సీ ప్పుణవ పంచాత్షర బర్పివ్మావిద్యా మవళోపనిమద మోపొణిపల్లవాగ9ి ము సీ పరిపాటి మండే?ం బుకియాడి తా-నీయోపనివదము నభ్యుపనమించు అని శీర్తిన్తాఢుండు ప్రయోగంచెనేచూ? ఇక్షు గ్‌ “నైవ పరిమత్తు గూడి వైన్ధవులనవ్వున (కాశి ౭ ఆళ్వా ౨౩3 పద్య “"అనుచోట, * వైవపరినదమునను వైన్టవులనవ్వ్య్రో అని ప్రయో్యోసించెలీమో 1? ఇసై

• సీ * షక్తిత్యయంబు తనూవపాక్తు చాడబులకు అనుచోట (కా$-3అళ్చా.౨౦౬ప) “వ్విక్యయంబు తనూనపాతు డు ద్యిజలకు , ౨ ” అని కొనాథుడు పియోంఇె-సేమో?

_ శేనాథుండు పృయోసిం చెనని ఊపనిమళ్తులు” మెదలగువాని నొప్పుకొన్నను నవి వ్యావ వీరళ పదము ఇయనియు నగా9న్యను లెయనియు ఇచ్చవచ్చును డాంత తాంతములు నసణవస్తణము లోని చనియెగదా భారతహ్రయోగములున్న వి

కం భవ జ్ఞనకం బరీశ్షిళుకా ఛుజగజాల్ముండు ఆది౧అఆ ౧౩౧౩ అ ట్‌ గ టున-గుకుదద్యుచు -ద్యిపీమైకళ్సభరతూల్య ప్రతిమకు నాంయిళ్లుత్రః "ఖాక్షత్త గీక్సినాథుని యికి్విందిప్తియోన్‌ చుంగికరంపరొదని యొప్పికొనకో తీఠదుందా శీ విదువంగవచ్చునే విఘ్నాంధకారార్క డుంరి విఘ్నేు నుండూశ జరకు (గాశీఖందము ౨ అక్వా ౧౧౨ ఫం) శ్‌ కోంళాన్కి కరళాజు డంరి విఘ్మళుండు (శీ పీజాం ఆళ్వావ పు ఈకిి నాథుని పార్పిసపియోనము నాళయించి తంగొప్పూల మళ్లిన్న ౩ వియు బ9యోగిం మెను ళా కంలేకాల పదారవిందములైం వ్యోప్రొలి లోలామ్క-నికా ఢుంకీకుక్‌ వివతించి (చంది భానుజరితర్తిము క్రి అళ్యా 8౨ఫు వీని నుజౌహరించి $9 నూర్యరాయ నిఘంటవునం దిట్టు ఇ 9యంబ జెకు త్షుర్రత్రి శంంవి-ఇ-ప్రం కాళిలో వాయవ్య దిక్కుననుండు విఘ్న్యరుండు శాని డుంరి కబ్బ్దమె యగపడదు (శ్రి.కూంరా-న) క్లో “థుణ్ణాన్వేమణ ఇత్యేకో ఢళారాన్తః ప్రికీర్తిత (శవికల్పదు9 కు ధాతు పారస్సు సంస్కృత పాొమాణిక కోళనులలాశ? కధ్డుంర్రిక శబ్దమే లేదు ఆడ్ధుజ్ఞేన శబ్దమే. యగపడు చున ద

కీ 6రజకోత్సవ నంచిక న. -వు-గణేశే. (సర్వశబ్ద సంబో ధిని ధుక్జి ఆశ్రంణణేళ్వర విశిపి. యధా - ోజిజ్వేమ ణే ఢుథిరయం ప9థితోప్తిధాతు సర్వార్థ ధంజ్ధిత తయా ఛవధుణ్ఞి చామా కాళీ (ప్రజేకనుపి కో లభ తేషు త్రజేహీ తేషాం వినా కన వినాయక ధంజ్ధిరాజ” ఇతి కాశీ ఖీ గశేశంపితి శివబాక్యమ్‌ో (శన్దైర్ధచింతామణి కోళీము) ఇబ్లై “వాచస్పళ్యము కబ్దకల్పదు9 మము” అను కోళశములందు నుదాహరింపయలి'జెను (గ్రంథ విస్తర ఖితిచే వాని ముదాహరింపలేదు పిసంగవకమున శంనాథుని డుంఠి శబ్దము నిసర్భింపంబడినది గాని యది పర్తిస్తుకము కాదు ఫరికృర మనుసరింతను సీ బుత్విజుండని విచారించి ఫూజింతే (శధా-౨ ఆ౧౧ ఇ) నుత్తకోకిలము స్న్మారకుండును బుత్విజుండును (భో ౨ అళ్యా-ర హా క్సీ బూత్వి జుండుగం గల్తికువొనర్చుచు నుండే 4 (శాంతి క అఆ ౧౧ఒ పు అని భారతమంబెచృటను బుత్వివాండు. అనియే యుండుటచేత *స్రక్కుల విజిచి బుత్చా క్కుల బాధించి (వరాహపురాణము ౫ ఆళ్వా-౧౧గ్స) ఆను భుంట సంగయ్య వరాహఫపురెణా స్పియోగములోని బుత్విక్కులుగ అనునది చాష్ట్రవవోరి॥ మె యని నం్పప్తాంపందగును స్రథమైకవదనమున కాం ఈము లగు జాంతమా లెల్ల గుణవద్దణ ఛతమాలుగా నే భారతమున€ "పరియోగంపలు'డెను మ శ్రకోకిలము. సంయుజుండును బూజనీయులు (నభా ౨ అళ్వా ళప) మత్తకోకిలను. దో హోద్ధతిన్‌ రుజలుద్భవింపంగ,ం (హ్రీసర్య-౧ ఆ శ౧ప గీ ళభుక్చదమునకు భుబొండగు భూభుజుందు ” (అం-భూ ళంప) అని పొ్తిచీనుండగు కేతన వచించియాన్నాండు. కాన వరానాఫురాణ పోస్యపయోగము కావ్యఖొవు లో గాంద్యాము కానేరదు. గుణివద్దణములోం బేరిసది యగుణ వద్దణమాలో౬ జేరదనియు సన్లు యగుణవ ద్రణమాలో. బేరినది గుణవద్దణములో౬ జేశాచేరదనియు నన్నయభట్ట సిద్ధాంతమని యావజకు చిని యున్నాను ఈ సిద్ధాంతము గవిశితోభూవణక ర్తకుం గొంఠ బెలియుసెన్‌ ఇెప్పవలనియున్నది ఉశ్వంంనద్దణ _వ్యతిరిక్తం వాలంతం ప్రథమె[వచనతుల్యం స్యాత్‌” అని “*అగుణవద్దణ కబ్దమున కస్థము వాసియున్నాండు (880 ఫుట-కవిశికోభూమణము) _బుత్విజాండు *ోబుత్విజుందని విచారించి వూజింపగ ఇత్యాచార్యం = సుస్ఫాదుండు - 'జీదవిదుండు” (8విశి - 3ఈ౫ పుట) అని యుడాహాంంచను. అతండు *బుత్విక్కు - నుహ్మత్తు - జీదవిత్తు” అనురూపముల నడాసారించ శీదు కాని “పరిక్ష తుండు” అని యుదాహారించియు (8విశి-3ర౬ ఫు) మరుత్తు” (కవిశితోళ౮౬ జ్ర అనుకూపను నుజచాహరించుట “బుత్విజండు” అని యుచావాశంచియు ఉచ్చు క్కు _అసృక్కునో అని యుచాహారించుట (శవిశిరో-3ళారా పుట) నరయంశా నీనన్న య సీద్ధాంతమును సరిగాల బజెలిసికొ న లేదని తోంచుచున్నది శ ఇంతియనాక నూరిగారి ఒకానికచో మహర్ష్త్య్యంబునందు మలఠుప్తకారంబు“ కానాజేకంబు విభొనునగు”ి ననునూత్యిమున కాధారమాలుగ “ఛభనవానుండు-నాన మానండు” (శవిశికో 35౫ బట్టు

కొమదీ రజతొత్సవ నభాధ్యక్షపన్యానము అను ఊూపముల నుదాహారించుటయొ కాళ కోఎరిళానుందుో. (కవిశిరో 3౮౨ ఫుట్స అనియు నుదాహ 8ంవెను. “ోప్రకానుండు-ప9ిథమై వదన తుల్యత్వం దీర్టుర్సరత్యా న్న ద్విత్వమ్‌ (కవిశిరో 3౮2 వుట) అను నీతని వాంతనుఖట్టి అగుణవతాం సర్వపాలాం సో ర్లోపజి అను చింతాముణినూర్యమాు “నెట్లు వ్యాఖ్యానించెనో తెలియకున్నది ఉఊగాగచుము వచ్చుటబేత సు ఆసు పిధమైకవదనమునకు లోపము ఇెస్పియు వానికి డు పర్తిర్యయము "నెట్లుజేసెనో తెలియకున్నది ఈవా9ంతకు నాధార ముగా నీక్రింది పియోగమున్నది. చ గొనకొని హేనుచారు మణికుందల మండిళమైన యింశదజి త్తుని తల తతఠీ త్షణంబునన తు9ించి (భాక్కరరామా - యుద్ధకాం - ౧౩౭౮ అయయ లార్యనిది) (వ్యా - సం ౬౨౮ పుట) డు మంఠముకానిచో దీనికి ని గాగమ 'మెట్టునచ్చును! ఈ పర్పియోనగమా వ్యవహారస్థమునుగాదు కోన్ని .యలంతిపదములకుం బర్తిధమైక వచనతుఖ్య ద్యితీయైకవచనతుల్య పా్ర్పతిపదికమూలం శెండును నుందు.ని నూరి కబుత్విక్కు బుత్యిజాండు నీవృత్తు-నీవృతము అని యుచాహరించి బుత్వ గాదు. లాళ్ళతిగణమని ఇెప్పుటచేత బాలవ్యాకరణ వ్యాఖ్యాతలగు (క శే బరి శిరి కల్లూరు జేంశటర్జామళాస్తుంలుగారనేక పదములను చ్వైరూప్యమా నలనానినిగాం జ్విరూగముఅం చూపకయ యుదానారంచికి ఉనత్రిక్ష్యడావణిబొండు. కున్నుముక్కు = పున్పుముచుండు. వేదవిత్తువ'బేదనిదుండు. పొలీరళ కష్పు= పొలితకకుభుండు. భృుఠస్పృక్కు = ఘృుతస్పృశుండు సురద్విట్టు = సురద్విషుండు అన్చుళ -ల్రీట్టు.= అతచృగలిముండ్కు _క్వక్కు.2త్వనమ్ము._కటిత్తు నాకటితము -జలముక్కు - జలముచ్తుండ్య్గ- మధు లీట్టు ఇ చుధులిపాన కఠప్పూకాళకుథను. పార్పీవృట్టునా పాొొవృమమ్ము అపత్తుకా ఆపద త్విట్టోు త్వివ్య సంపర్తూూ సంపద క్రుక్తుకాత్తుధ దృక్కుజద్భృళ్య దిక్కు =దళ రుబ్కుణరునో బాంగుంపు ౧౫౫-౧౩౬ ఫుటలు) ఆకృతి గణములో నున్న దనుటకుం బియోకము చూపవలదా! కబ్దరత్నాకళాది కోళకర్తలును బరియోగములను జూపశతమి యొవ్వంకిందోంచ్‌న హోపమొలనో వారడానారించికి దిజ్మాతి ముదాహారిం చెదన్యు బుత్విజుండం క-ర) బుత్విజాండు ాబుత్విమ్కల్య నూ-ళా-ని) నీవృత్తు (6-6) నీవృత్తుననీ వృళము (నూంరా-ని అవద (ళ-ర)ు అఆపత్తు* ఆపద (నూ-రా-న్సి ఇకుష్పు గృళంరు కఠకుష్పుజ, కుళ్ల (నూ-రాంని) ( కకుభము అకారాంతము) కరుత్తు- క-క-కూ=రా-న్సి. ( ౩ఈళదమ ఆళారాంతము “అంధ్ర వ్యాకరణ సంహితా "సర్వస్వము నందునూ బాలవ్యాకరణోద్జో్యోతము నందును “సత్యజిత్‌ ఇంద్రజిత్‌ ” అను శబ్దములకును సకారాంతి మనాన్మహతీవాచ ములక్రును ఫోరత ప్రియో గానురోధ మున ద్వివినరూపములుళు నండనగునని చెప్ప బడెను కాని వానికిని ద్యింధరాపములుందునని యర్‌ కరింపనక్క అళేదు. (భాలవ్యాకరణోద్ద్యోతము ౧౨” ఫుట) సత్యజి చృద్దిమునకు ద్వివిధయాపము లం-డునని వెప్పనేలి ఆ జె సర్యజిత్తుమేన సాయక్ష దళకంబు ” (భార దోొణ ౧౪-౨౮౮ పు ఆనచోటం డిళ్ళయజ్య కీవత్యబితుని సేనసాయక దళకంబు" అనియు ప్రయోగించి యుండునని ఇెస్పనగును. అప్పుడది తక్కిన ఆాంలేములవలెనె గుణవద్గణములో నె బేరియుండును

క్‌ రజతో త్స వన౦చిక ఊఉ సీళొడు కిందరిజిత్తు రజనీచర నాయక

(భాస్కరరాళూ యుద్ధ ౧౦౬కె. అను మంతి భాస్క్టరమవోకవి పుయోళమున నదీ యగుణవద్ధణముగొ శ్రరగోరింపేయిడినజే యైనను తక్కి నతాంతమా లెల్ల (పరీక్షితుడు మొ) ద్వితీ కాపచన ప్రతిపని గ్రణవర్గణమం+ మవాళ్థారతమునం బ్రీయోసిఎపంబడుట చేత (భారత విరుద్ధమై యుండుటబేర్స సగాాహ్యమై వ్యావహారిక పదమె య+ందగున మవాన్మవాతీ వాచకము లగు సాంతములు గుణవద్దణములోని డే యననగును అట్లయిన తే గీ ఉర్తమాళ్యచు నిస్టితుం జే శేళుల్థడైన్‌ కణ్వ్యమహాముని (అది-రఆ-9౨) మున్నగు భారతహయోగములు ధెఆ పవా యని కంకింపంజనదు. నన్నయ విరచితనుగు నాంధిశబ్ధ చింతామణిలో కసాశ్తాదపయిి వీ భృతేః స్లోపోన్వేసాంచ వాలుగన్తస్య”అని ఇస్పంబడుటళేక ఊద్ధ్యశేతుండూ మున్నగు మవాల్యే హి షొర్ణితిపదిన కబ్దనులకు సాన్తములకుం వాక్షికనుగా. సకారలోపనును. జేయవలయునూ. కాంగా నాము శబ్దమునకు వలెనె సకార లోపొనంఠరమున నుత్వడుక్టులు రాంగా “ఊర్ధ్వ రేశుండు మన్నయ పాపముల సిద్ధించు: శే సీ *ఠ్రపన తేజ చరస్వతి దక్షిణమున గ (ఆర ౨౪అందుగో యం) ఇనువది మొదలగు ట్రైలింగములకు సకారలోపొనన్తరమున రమూశబ్దనునకు చెసే చూపసీద్ధయినును గాన తపనతలేజ మున్నగురూపముంఎ సిద్ధించును ఇని ద్వితీయైక వదనాంతతుల్య తినడం చనులు గాన “ఊర్ధ్వ రేకనుండు పన తేజస” మున్నగు రూపములు సిద్ధించును

“శం వపా ఛూ ర లేజుబందటంను భూరరాలేరను నక

శజాలనోస్తృస్య అను నీమాత్తొమునందలి వా కేబ్బము వ్యవస్థా వాచిగాన నప్రంచకలిం గనులను కమ్వునని మున్నగువానికి (ద్వితీయైళ కచనాంలకుల్య పొలిపడిక వర్త్వ మేశేదు శాన చునసమూ మున్నగు సనిస్టరూపములు కల్ల నేరవు సకారలోపము పత్తమన మనము మున్న ణురూపములు నిద్దిం చ్లును - ఛాళబ్చ వ్యపస్థావాఛిర్యము బేళనే వానికి మనన్ఫు-యమనకు మున్న గురూఫములు నలగుడ్‌ అనంగా సకారమునకు ద్యితో్య్వోశ్వములును వాశ్రికతయుం గల్లునని ఇెప్పనొష్టను కోడుగంటివారివీథి వలు భేయండు

నుజనవఎిదేోయుండు.. విజయనగరము ళా వరుల చినసీఠారామస్వామిశాన్త్రి కేశ-9.1960