Telugu Baala Vyakaranamu_1 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న్‌ న /. న సాం న న గ వ. గా నా జె క క వ ల క న. ౯ త్త ట్ర య. కం! న వస స్మ

1. తో నీ. య. ॥ | న. ల న . న. వాక ఫ్‌ శ్ళున మ లు ॥ చ న క. “౧ టా! న్య నాచ్‌ ఇ వా న న వే క లని / | | మం న ల. ప. న న. _ స క్‌ | మ పం తంల ( శ లం మం - ననా లే భట. / న. “ ల సబేజో / | న | న. | | .

శీ! అన్నాలానానన్నా న్‌ బాల వ్యా రకరణవమ ఆాంధికాం ధ్ర కల్చకము అను నామాంతరముగల చాలవ్యాకరణసారస్యసర్వన్వ పేటికయను జీఠకతోగూడినది టీశా ఈ శీత విద్వా్‌ దూసి రామమూ ర్రిళొన్తీ శ్రీవిజయన గర మహారాజసంన్కృృతకళాశాలాం డ్ర్తోపా ధ్యాయుండు యల.. న తహ శెన్నపురి'? వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులు ఆండ్‌ నన్‌ వారిచే. ఆ శటిర ముం సర్వస్వామ్యము న! కెధీనము 1950 త! మంట ం56గారిరే

వ్‌ లంగ (// శ పెగర464 0 7, ౪2౫4కి 4 54522000 0 *, పెటి గవ 4ి/ 5450 [ఓ0 4 50౫9 ఉం గామక్‌ 4 70మవి4 255 కెడ్‌2రే25 సడ వి న న్‌ అలి రం బో వం యో గ ," గ్‌ న! టి; 0 గ, శే 1 . ర పం లలో ళీ న సహ గగ సః గ్శి సపుు. త ర

ర్రులజలడాలదంలలాలడులుడంలులంలాాలాణాట్సి | కే, ధనమె పాననమంచు 'నెమ్షనమునందు నెంచ కథికధనంబు వెచ్చించి స్వీయ | ముద్ర శాలయమందు సుము ద్రితమగు నుకృతులను రమ్యసుమరాజి బ్రకృతిమధుర | నాంభ థఛాషామతల్లిక నధికభ కిం న ణ్‌ అవ | బూజంే సెడువావిళ్ల పూజ్యవంళ్యు వేంకకేళ్వరళాన్తి శ్రీ వేంకళుకుం " | డఖిలసుఖ ముల నిడి దయనరయంగాత | | కొలఆడాలణడణాలణాలణాలణలండాలడాలడణాలణా

తొలిపలుకు

పంవొమ్మిదవ క్రీస్తు తాబ్చిని దొలియస్థమునం జెన్నఫ్పురిని శాస్త్ర కళాకళాలలోం (నేంటి వమాండలికశళా కాలు గొంతకాలమాం ధ్రవండిత పదవి నలంకరించి మద్ర వురీ విశ్వవిద్యాలయ కార్యదర్శికృతాసమా నాంధ్రవండితసమూనమునకుం _ బాన్రుండై చాలవ్యాకరణనీతిచంద్రి కాంధ్రనిఘంటు. (ఇదె "నేయ సూరా రాయాంధ్రనిఘంటువను పేక వెలయుచున్నద్రి సూశ్రం ధ్ర వ్యాకరణాద్యాం ధ్ర టే ౦థరాజముల రచించి చాత్తొదవై ప్ట్రవవంశమణ్విమ మించిన శశ్రీవరవస్తు చిన్నయసూరి గారిజీవితచరిత్రాపనము నాం భ్ర సాహిత ఫ్రీపరిషత్కా ర్యాలయమువారు పదవసంపుటము ప్రధమసంచికయందుం బ్రచురించి యున్న వారగుట నిటం గ్రా త్తగ నన్విషయమును వివరింపం బని లేదయె్యు,

చాలవ్యాశకరణము కీ, శే! శిష్టు కృష్ణమూ _క్రిగాస్రిగారి వారి 'కారకల కనువాదమని కీ. ₹| గుప్తార్థప కాళి కాకర్తలు బాలవ్యాకరణ కర్త వారికారికాచెర్యరూపదోషము నారోవీంచుచు గుప్తార్థ ప్రశాశికాంతమున వ్రాసీనవ్రాతలను బ్రహ్హశ్రీ విద్వా౯ా దువ్వూరి 'వెంకటరమణళాస్తులుగా రాం థ్‌ సాహిత్యపరిషత్చ తి కావం చదళసంవు టము నైదాజుసంచికలో సమ ర్త ముగ సయు_క్రికముగ ఖండించుకు గాక చాలవాసకరణచౌర్య మే హరికారికాక్తర్తయందు స్థిరవజుచిన వారగుటం జేని యవ్విషయమనునం గూడ నేమియువ్రాయ నానళ్యశత యగవడ లేదు,

శ్రీమదాం భ్రగురువులగు బహ్హశ్రీ వయల చిననీతారామస్వామి ఇాస్త్రులుగార తమ యథధర్వణ కారి కావళీ చాలసరస్వతీయ నిమర్శశము లందును జింతామణివిషయపరిశోధనమునందును నింకను బలువ్యాసము లందును బాలవ్యాకరణ మాం ఛ్‌ న్‌ బ్రచింతామణిని దద్వివరణములగు నధర్వణ కారికాదులను బ్రృథానముగ నాధారమునేనీకొని యుదయిం చినదని నీద్ధాంతీకరించియున్న వారగుటం జేనీియు వారియొక్ట నాంధ్ర

(

విద్యు నభ్యసించిన నేనును దన్మళానుసారినై యాయానస్యూత్రములకడ నాయావానికి మూలభూతములగు నాయాచింతామణి తద్వివరణ వాక్యములను జూఫుచు వ్యాఖ్య వ్రానీనవాండ నగుటం జేనియు బాలవాస్థ్రకరణనునకు మూల మిదియని యిట విస్తరించి హ్రాం బ్రస్నక్షి గలుగదయ్యె, నామనిన్టేశము నేయక త త్తన్మతములను నిరాక రించుటచేతను, వాగనుకాసనాధర్వణులనె 'వేర్కొనుటచేతను దన బహులమణపరి శ్ర మను, వాగనుశాసనాధర్వణగృ ౦ధమత పవ్రథానాను సరణమును వ్య క్రవఆచియే యుంగుటంజేసి పాణినికాతా్యాయనుల సూత్ర వృత్తులంబోలు నూత్ర వృత్తులు గలిగి శాన్త్రనద్ధతిని సక్త్రృవముగ సాన్థకముగ విషయముల వర్శించు నవూర్వంబగు వ్యాకృతిరచనా సంవిధాన మాత్మీయబహాుపరిశ్ర మనిద్ధంబ యగుట సూరి తన వ్యాకృతిని మదుపజ్డంబని యనెనుగాని యవూర్యవిషయసృష్ట్రమను తలంపునం గాదనుట స్పష్ట్రము,

ఆదిమ ్రాంథికాం శ్రానుశాసనములలోం జింతామణియు నద్దానిశేష గ్ర ౦థమగు నధథర్వణకారికలును నారెండిటికి విఘులవివరణం బగు నహోబలపండితీయమును సంస్కృృతభాషలో నుండుటయు మీాందుమిక్కిలి యహోబలపండితీయము రాద్ధాంతనీద్ధాంతపద్ధతిని దుగ్ర్రావాముగ నుండుటయు నింకం దెనుంగుభాసలోం గల యాం థ్ర భాపాభూషణాదులు నిర్వచనములై యొకక్రమము ననుసరింపక కొన్ని కేవల దేశ్యవరములును గొన్ని నిరర్థకవిషయసంకలితములును గొన్ని విసువుజనించు విఫులపద్ధతి నసమగ్రృముగ విషయవర్శన మొనర్చునవియు నై యుపకరింపనివగుటయుం గొన్ని యముద్రితములై యడంగియుండు టయు, నొకవ్యాకృతిమైనం గొంతవజకేని సమగ్రంబనదగినది బాలావ బోధకుం దగినది గ్రాంథికాంధ్రస్వరూపమం నెజీంగించునది తెనుంగునం గాన రాకుంఊటయుం ట్రౌచీన గ్రంథసరణి పండి కాదరణస్వానుభవ ములంబట్టి యప్పటికి కాన్త్రసరణియె విలువలలదిగ గోచరమగుటయు కాశ్రపద్ధళతిని ఆ్రాథికాం థ్రి రూపము నెజిగించు నిట్టి వాస్టరణమును ైనగున రచియింపం జిన్నయసూరిని టోశ్సహించినవని సంభావింవం

కథ

7 ఈవనగిదిని హాలుకు కంఠస్థము వేనీకొన ననువగు సం ల్‌ హశాన్ష పద్ధతిని సూూత్రవృత్తులను గూర్చి పండితహృదయంగమ మగుగతిని రచించుటన్యు ఆథీకాంధ్రమున కట్టి వా్థకరణమొం డనంతరమునను నుదయింవమిని సామాన్యముగ సర్వసమ్మతమై బాలవ్యాకృతి, సంస్కృత భామకు. బాణినీయమువలె థి కౌంధ్ర మునకు: బరమ వ్రమాణ వాకరణమై యదితవ్చనినది తప్పాను నదియొప్పనినది యొవ్పును నను భావన పండితలోకమునకును గల్లించి ఆాభథికాంధ్ర; స్వరాపసం వ్ర కాశన సర్వాధికారిపదవి నధిరోహించె, ఈవిషయ మంతగ సవాజము గాని దగుట ,క్రిందివిమయమునుబట్టి విశదపడెది, సంస్కృతమునలెం గాక నిచ్చలు వ్య్థవహారవళశమున నహజ ముగ నగు ననేకవిపరిణామములనందు జీవద్భాషయగు లెను. గున్న దున్నటుల గ్రంథములందుం జొచ్చిన కాలక్రవమముననైన పరిణామా సంఖ్యతకుం 'బాలైనవదజాలమునం జేనీ వాజ్యయ మనర్ధక మగునని శావలయు. నాదినుండి లాతణికులు గొన్ని నియమములంజేసీ కొన్ని జాతులకు మా శ్రమే సాధుత్వమును కాసించుటయు, నట్లయ్య్యూను వ్యవహార మస్థవంతమగుటనొ కాలక్రమమునం త్ర _క్తకొ _త్తగం దోంయెడు భావాదులం శ్ర కటింపసమర్థమగుపదజాలము వూర్వవూర్వ గ్రాంథికాం ధ్ర మున సంభవింషమినొ విరళముగ వాబ్మియమున వా్థవహో రికములును గ్రాంధికాంధఛ్య్రానుకరణమున నైన విజాతీయవదములును గలుగుటయు, నట్టివి పృచురపవయు కములె యవిజాతకారికములె న అ ౪ ల అ గా లు ఓ. విదవంగాని లాతణికుల యామోదము నందకుండుటయు నాం భ్రవ్యాకృ తుల యుత్తరో _త్తరాభివృద్ధి యేతన్గూలకమె యగుటయు నాం థ్రాషా వ్యాకరణతత్వజ్ఞులశెల్ల లెల్ల మెగానం త్రూచీక లావణికులకు వవ హోరము బవాుుళముగ వాజ్మియమున సామాశ్యముగ సంభవింవకుండం 'చాటువడుటయే సంప్రదాయమగుట స్పష్టమయ్యొడి. ఇట్లగుటం శ్రాచీన లాతణికపద్ధతినిబట్టి చిన్నయసూరి విళములగు మహ+కవి వయోగము లను సంగ్రహింపకవిడుటయుం గ్యాచిత్కప్ర యోగసాధుత్వసంపాద నార్థమైన 'ప్రాచీశమతములను నిరాకరించుటయుం ్రాచిశములు గాకున్నను బహుళ వ్ర యుక్తము లగవానిని సం గ్రృహించుటయు

రి వాస్థవహారశములమాట తలంవమియు నదుస్ట్రము'లే యనందగు, లవమ్‌ణ కర్తల పదపాధుతొాసాధుతలకు సంబంధించిన వాదోవవాదముల గమ నించినను, వార్థవపహోరికాంధ్రమునకు లాతణికులకును యుద్ధ మేకాల మునను జకుగుచునే యుండెడిదనుట స్పష్టవడును, వవైని ఫ్రానీన విష యమనులను గమనించిన బాలవా్థకృతిని గలకొజంతలనె త్తి చూపుచుం బ్రనీద్ధవ్టవ హారము పదశ్టి గ్రంథములందును యోక్తవ్యమె యను శ్రీ శొవుసౌహెబు గిడుగు "వేంకటరామమూ అ రివంతులుగారి మార్టమును, బ్రిచురప్ర, నీద్ధములశే సాధుత్వము నంగీకరించు పండితలాతణికుండగు సూరిగారిపద్ధతియు సహజములై తమతమవిధులను చాము నిర్వహించు టలోః గృతకృత్యములే యనుట సత్యదూర ప్రసంగము గాదు, వాజ్మీయమెల్లం బరిశోధించు శ్రమను బోనిచ్చి యద్ధమునందువ లె దాని నగపజచుచుం దద్భాహెస్వరూపమును 'దేటలెల్లము గావించుటయే వ్యాశరణపరమప్ర, యోజనమగుట ను _త్తరో_త్తర మాంధ్రమునం గట్టిన వా్యాకృతులు త_త్తత్చూర్వ కాలిక గాంధి కాం ధ్ర స్వరూపమును వెల్ల డించునవగుటయు వానిసక్ర మపరిశోధనమున ఛ్రాంథధకభాహెపరిణామ శ్రచుము సుబోధమగుటయు స్పష్టమె, ఇట్టిస్టితిలో గ్రంథకాల క్రమము ననుసరింపక మూలగృంధవిమ యములనెల్ల ముద్దగాంచేని భఛాపాసక్ర మవపరిణామంబేని బోధవడని గతిని నాగరకపండితుండగు చిన్నయసూరియు. వారరణముల పరమ చ "యోజనమును గుర్జింపక విషయనిరూపణ "'మొనర్పుట చింత్యమని తోవకపోదు, శాలక్రమము ననుపరించి యేర్చడెడు శ్రాధికఛాషాపరిణతిని

సక్రమముగం దెల్పుచు భాహాసక్రమపరిణామము 'నెజింగించుట సోదరీ భామల ననుసరించి సవిమర్శక జన్యజనకాదుల విచారించుచు వుత్పత్తి ప్రదర్శనముఖమునం. బ్ర కృతి ప్రత్యయాదిపరిణామమును సుబోధము నయుట భాషాసంబంథాదిచరాలో చన మొనర్పక యిచ్చవచ్చినగతిని ట్ర కృతిప్ర, త్యయాదివిభాగము చూఫుచు వేదమువలె సాధ్ధుత్వమును శకాసించుట యను వాస్ట్రకరణరచనామార్దములగు మూంటిలో చాల వాష్టకరణము మూడవ త్రోవనే గతానుగలికముగ ననుసరించె ననుట

9 స్పష్ట మె, ఇట్టి సిద్ధాంతపన్ధ్థతిమె సంష్కృుతవ్యాకరణక గృలనుంకి తముచమై యెంప్పుటచేతను దద్వాసనాబలమువన నాంధ్ర మున వాస్ట్రశృతులను వ్రౌనీనవాలెల్లరును నట్టిమాగమునే వట్టియున్నవా రగుటచేశను సిద్ధాంతపద్ధతికంకె భిన్నములగు ఆెండుమార్లములు బవాులానుమాన సంకలితములగుట సిద్ధాంతపస్థతిని సం (ట్ర వాసూ 'త్ర, రూవమున విషయ మును విళదీకరించునలవాటువకు లోనై నవండితుల కుపకరింపక రుచిం వనివగుటచేతను నాంటినుండి నేంటివజకుం బండితులు వ్రానీనవ్యాకృతులు సామానస్థముగ నీద్ధాంతపద్ధతినే యాశ్ర్రంయింంచి యున్నవనియు నాం థ్ర వండితుండగు సూరియు నట్టిపస్థతినే చాలవ్యాకృతిని రచించె ననియు చెల్లంబ, నిద్ధాంతపద్ధతిదవ్చం దక్కిన రెండును నాంగ్హమునం బర్మిశ్రమచేసీనవారికే 'బేద్యములనియు నాంగ్గమునందే యారెంటికి మార్దదర్శశములగు గ్రంథములు గలవ్రగాన నాంగ్ల మెలుంగని వండితు లవమూన్హములం దెలిశీకొని వ్యాకృతుల రచించుట దుస్నాధ మనియు ననవచ్చు. గతానుగతికముగ నేర్పడినత్రోవంబట్టి యశ్రము నుగ _ నేవనినేని నిర్వహించుటయెొ ప్రాచీనపండితలక్షణమైయుండుటం లొత్తగం గృషినేసీ యట్టివానిని ర్రాయుట కిన్టపడుదురా ! అట్లు వరి శ్రమించి పనియొనర్చుట కదియేమి యాముప్మికమా ! నిర్ణోహత నాత్మ శక్రిని మజచి గోల్పోయినవారి కట్టివని సుసాధమని తోంచునా 1 అయినను గొంతవజశేని ల్రాశికభాహాపరిణామక్రమము. గోచరించి యుపకృతి భాషాపరిణామ క్ర; మతత్వజిజ్ఞాసువ్రల కగునేమో యను నూహంజేసి మూలము నాయాసూత్రముల టీకలకడ వ్రాసీ భూవుచు మూలమతముతోం బాటుగ వివరణముల మతనులంగూడ సం గ్రవా ముగ గ్రంథవి _స్తరభీతిని సూచించుచు వ్యాఖ్య వ్రైనీ తెనుంగపతన్లీ యెడల నుడుతబదత్తి నగపజచికొన్న వాండను, 9ంక మిగిలిన భాషా సోదరీత్వపరీమౌదిక మాం గ్రాంధో్రభయభా షాతత్వజ్ఞై లకుం 'జెందినచే యగుటం బరిత్యజించితిని, కాని వత్యయాదిస్వరావములను వివరించు పట్టులందుం గొంతవజకు సావానీంచి నాయూపహాలను దెల్చుళొన్న వాం డను. అన్విషయములు భామాత_త్వ్వవిమర్శకనిద్ధాంతసరణి కొర వేళ నిరుద్ధముగాం దోంచినను సహృదయులు యూహాసారస్యమునేని గమ నించి నను మన్నింవ వేండుకొనువాండను, వె

10 ఇశ్లుది యెట్లున్నను నింతటి కాన్ర్రవద్ధతినటుత్వ మెనణ బాలు నా థె

రకు ధారణ యోగ్యంబగుగతిని వ్యాకృతిని రచించినవాం డగుటనే చాలవ్యాకర్త యానా: డట్టి గొప్పందనను నందుటయు, నేంటికిని దద్యా స్థకరణాదర్శప్ర తిచించిశయశళ;కాయుండై. కాళ్వతుండై నిల్చి న్లా ఘ్యుండగుటయును సంభవించెనన సందియము లేదు.

ఈటీకను ,వాయుటలో నాకు మదాం ధ,గురువర్యుల యధర్వణ శారికా బాలసరన్వీ సువీరికలును చింతామణేవిషయపరిశో ధనమును, గుప్తార్థవ్రకాశికయు నింక ననేకుల సారస్వతవాస్థసములును బ్రహ్ఞశ్రీ, కోరాడ రామకృష్ణయ్య, ]% & గారి భాషాతత్వవిమర్శన గ్రంథ రాజ ములును దోడ్పడినవిగాన నా ర్ర ంథకర్తలకెల్ల వందనముల నర్చించు

ట్ర వశీ వావిళ్ల శామస్వామిళాస్తులుఆండ్‌ సన్స్‌ వారిచేం ట్రేగిశుండనై నానేర్చినీతి నీచాలవ్యాకృతిని వివరించుట జరిగెంగాన నాం ధ్ర పండితమండలియం దత్యంతాభిమాను లై వారలకు వన్నె వాసులం గూప్పచు నాం, ధ్ర భా హాభివరద్ధనబద్ధకంకణు లై మించు నవ్వా్షి రికి సర్వేశుం డవారిగ నాయు రారోగరభాగ్యాదియుతో త్తరో త్తరాఖి వృద్ధిని అసాదించుగాతమనియు నాం త్ర పండితవిమర్శకమండలి సవాద యుశ్రై యిందలి గుణలేళములనే ఛ్రహించి ననుం 'ట్రోర్సహింతురు గాత మనియు. బరమేళునిం బ్రాంజలినై స్రాస్థించువాండను,

ఇట్లు పన్నవించుకొను నుజనవండితవిభేయుండు, విజయనగరము. విద్యాక్‌ దూనీ రామమూ_ర్తిశా స్తీ శ 15-686 శ్రీ విజయనగర మవరాజసంస్కృ్భృతకళాశాలాంద్రోవన్యాసకుండు.

విషయసూచిక,

“ానావావసపేననాలా

విషయము, పుట, రా రి సంధిపరిచ్చేదము ం అం న త్ష౦ శ్ర ఆచ్చికపరిచ్ళేదము ఏం తజం ర్త 6 సనూసపరిచ్భేదము ంంం ఆం 816 శ తద్ధితపరిచ్భేదము ల 856 ॥ జి యాపరిచ్చేదము అఠం 680 877 / కృదంతపరి చృేదము 669 న త్తం 10 వ్ర సే కవరిచ్భ్చేదము 660 960 507 ళు లి

శై సూత్రానుక్రమణిక 55 న ర్‌?

న లు!

శ్రీరస్తు బాలవ్యాకరణ ము బాలవ్యాశ రణ సారస్యసర్వనస్వవేటికాటీశాయ తము ఎ అవను శక్యననానాలాాలా లగ అధ సంజ్లాపరి చ్చే దము ళు క, శ్రీవేం టేకు బానన్సి భావించి భజించి గుకుల వావిళ్లకుల శ్రీసంకపేశ్వరుని స్క సావన వినరింతు నూరివద్ధతి నెలమిన్‌,

ఒండొరు లభిస్ర్యాయముం- వంశ్చబొన సాసనముల్తై ఉనులచే. భాషీకములగు ధ్యనులసమూవాను ఖాషు నరోత్షవర్తుల కాళయము) చెంప నేర్పడిన ఫ్వనిసంేర

ణా క్‌ జ లాల ఎన్‌ ముం౦ం లిప్తంం లిపి యన వర్షము పరము "లేఖనార్హ్యముయం "లేఖన మన చా ఆజనను, కక్నదవం "తెఎ-గు మొదలగు వలు వాహ్రువములును లిఖరచూవములును “ప ైకల చా ట్రాశముల నాగరిక బ్రాషులును చునజేళమునం గొన్ని గలవు

ఆంధ్రజేోమందరివారు. లేక యాం ధ్రులకులెళవాయం వ్యవవారించుకావ యాం చ్ర్మనుః ప్రానీనున ఏకత యని3 తెంంంగు తెళు గులు నామాఎరరములుంం

బాగా దారతవటువు చాలుఃడని వుడివవ్రృవాదము హెలశబ్ద్బము క్టైూనళూన్యు నంమయకు బదునాజే "్హవయను దాంబనివానియుదును. వృర్తించునని నినుటువు ల నెడిం జాచి నం జై హూజీేశాదులయు విభాగ ఉముచే నా వ్రశువతివ్రవ్యయాదలయు. నాగనూజేశాదులయు విబాగముకు. బ్రకాళన మునేయుచు ను *జ్‌ కృ లద్ధితాఎరనులయు సమానముంయు సాధుస్వముకు సఎపొదించునది వ్యాక రణము 'అనుశాసనరు, లక్షణము శట్టెన్తము శడ్దూనుశాసనము ఆనుశవి నామాంకర ములుం ఆంత్రల క్షణాముబ నభ్ళసింవ సోరువా *వ్రథమోవదేశముకొటు శాాటొా శ్ర, శరరూప మెజు-గంివెవ్రశమోవదేశము”ఆమ విరచికమై 5 జ్యాకరణమగుట సారి డిని వాలత్యాక్షరతా దునియె వ్యాకరణము కాశ్త్రనంకతింరేం “జ్యేషల్యా కార్తయు లాకు

ల న జ స వా శి

“కర్య_మూ చ్యాకరణన్యు ధర్మశాస్త్రము మోనూఎస్య వ్రైస్క్‌ము జ్యోతిషరూం

చాలవ్యా-టఓక ఓ

రి బాల వాపి కరణము ఈవాల వ్యాకరణము నన్నయచింతామణికి వివరణను కాన దానిని దచా ఛారము లగువివకణముంను నమనకంచి భాషను ఇాసింవెడిం చాలవ్యాకరణసారస్యసర్వన్వ పేటిక శ సంజ్ఞ యనం బేక్కు సంగ్రహ. గులుకు, వరిచ్చేదమన గ్రంధంధాగముః “జ్నీ[లకు సంబందించిన చనభాగముగాన నూర డిని సంజ్ఞామిచ్చేదమెకం సంస్కృతమునకు వర్ణము లేంబది. ౧, అఆవఈఉఉఊబుబూశగ్రావఐట కొ అం అః, కఖగఘజచధజయుజఖఇటరడథఢణతధదధనవఫబ ఛభమయరలవశ షస హాళ, ఇం దకారాదు లచ్చులు - కకారా అద్య దులు హల్లులు, అక ల్విభాగ మిాలాగుననే మిాంద 'నెజుంగునది. టీ, 'ఆద్భాయా? చుచాశద్వర్హాని. అనునది మూలము, సంస్క్భృళ భా హెశ్దసిద్ధి లి. టే మలం క స్‌ తా. న! యేంబదివర్షములనే నగు, ఈయొ-బది దన్ప నిరరములందుం గలుగవు, ఇవి సంస్కృత శబ్దములని గ్ప్తించుటకును,. వృవచోరవకనమున సంన్కబ్బృవవదములం బడిన యాం్ర వర్ణముల గద్దించి దిగ్జికొనుటకుకు నివి యొకమార్ల ముం చ్యాకరూశిక్షికమై. చక్కలా నైన చగుట సున్క్ట్భకనామ మాభామకు. గళ్లెన డ్రు, సుస్కబ్భృకవదములకు సామాన్య ముకం గౌలుంగునం బ్రైవేశము కళిమించేసియు, నిశషంచి సంస్కృతము. "తెలుంగునకుం బోషకముగుబం జేసియు, నూరి మొట్టమొదట సంన్ట్బృకవర్ణననవూమ్నాయము] నిరూ వీంచెనుం ఇందకానాదు లచ్చులు వదుగాజు, కాదులు హాల్లులు ముష్పదినాలుగు.అచ్చుః న్‌ చ లళే యి ఇ “భా ఈ న్‌ నాల్లు' అకసంజ్ఞ్ఞలు 'పాణినిన సక రణాదినున్న సవన్క_ ్యతవర్షసమామ్నాయనిరూవకము లైన మాహేశ్వరసూశ్రములవ్రత్యాహారనియమముఎ ననుసంంచి మైనవిశాని యిందలి వర్జసమామ్నాయమునుబట్టి కలిగినవి కావు శావునచే సూరి యచ్చులను హల్లులను "వేబువజచి చూపుచు నచ్చులయు హాలట్టులయు విభాగ మిలాగుననే మాంద "నెజబుంగున దని వీవరణము వ్రాగ్‌కొసు. వలసివర్తుకెల్ల వాని చ్య్క్యూనుట రంనవిన్తృతికిని జీకా నకును చారణమగుఏగాను నొక్క_క్కునమూపాముం వెలువ వొహ్కొక్యస్తంబై నుశా 'శ్త కర్పలం చనికొరిదుకం ఒక్కానున్న కనుస్వారమనియు, 2డుకున్న లకు విసరమనియం: జీ. జ, శీ జ్‌ బేర, ఇని మాహేళ్వరనూత్రస్థనులు కావు. వీని నయోగవాహములని తరువాతివా శంగ్‌కకించి. అశారమాదెగా నినర్గాంరము గలవర్ష్మను లచ్చులు కకారవమాదిగా కా

సంజ్ఞాపరిచ్ళేదము ప్‌ 'గాంరను గలవక్ష్మములు హాల్లులుం అనస్వ్యారంసక్ట ము లచ్చుచేర్సునంగాని యుచ్చార ణము నందనివగుట చే 'అఆం, ఆఅ అని నిన్దే?ంచెం కశాాాయలం వకారములు నుఖోచ్చా రణమున మవైనవిగాన వానికి హాల్‌: సంజ్ఞ కలుగదు జాద్చుగూక్యరిశాని జూబ్టనకు సృష్ణో చ్చారణములేమి స్పష్టమయ్మ్యొ. దీన నచ్చుళను ప్రాగానంజ్ఞయు, హల్దునకగు ప్రాణి సంజ్ఞ్ఞయు సార్థకనుఎం కాన వాల్‌ సంజ్ఞ క గ్‌, వొ అకు మున్నగు వ్యంజనములకే యగుం పొల్టుల వ్యంజనము లండ్రు నస్క కవ్యాక రలు శకి యాక్రయోజనము నపపేక్షించి యనుస్వారవినర ముల నచ్చులుదును వాల్టులందుకు జేన్చెరి ఇందట్టి వ్రయో జనము లేమిని సవాజోచ్చారణము. నకున3ంది వాని నచ్చులలోనె వేశ్చను. కార మునకుం బూర్వమున నున్నవినర్ష మును జిహ్వామూలీయ మనియు, వకారమునరుం జూర్వ ముననున్నవిసర్దముకు నువద్శానీయ మనియు సండ్రు. ఉొచ్చారూకు నూంళగంగాని మైన యాసంజ్ఞ లును, నవ్వాని కట్ర్టియుచ్చారణము. నేడు తొల గుటంజేసి తచ్భేదముకు బరిళ్య క్తములు* ఇ “ఇక్‌ యశ్‌ క అనుమున్నగు 'పాణినీయసవ్రనీద్ధము లనా చృవములం, శ్రాకారము సంనృ్బచవ్భాకరణజ్ఞాలచే బువర్డ గ్‌ర్ధ్స నుజేసీ సాదిళమును, నీ నాన” (| తాన నా క మంత్ర్యశా స్తృసిద్ధముశు నగుట నాదృకము, “అది మెుతాస్టృృతా వర్ధా! అను నఖి యుక్తోక్తి 'ద్రనీద్ధముః కాని సంన్కల్టవ చ్చాక_ర్ధలు మోంరవవమద్యమున తకారాఎళనముల ౧౨౦చికి, నిఘుంటువ్నర్హలును నాస్త్మాననె యననకింవి, శాన నది కషవర్శ్మముల కల ౧కే వైనదని తెలింను, చాన నది వశ్హాంరరము ాదయ్యె, జానిని న్వరంత్రవర్శమన్న కు ను మున్నగు సంయుక్తములం హక న్వకాశ్రవర్ష్యము లనవలసీ వచ్చునుగదా యని చ్యాకర్తల యాశయముం ళకారము మాహేశ్వరనూ శ్రసిద్ధము గాకున్నను ననా దిన డీనియుచ్చారణము 'జేవఫాషం దోంచుదుందుటంశేసీ వన్టాంతరముగ. నాదృల మయ్యు- “అన్హేణ, అధుత్షత్‌” అకు మున్నగు వానిసిద్ధికాఅవ నూహేశ్వరసూత్రను లందు హూకారము ద్విరావృ_క్తమయ్యెం గాని ముందు: ట్రైెనక్షము గామినట్టు గాదయ్యెం సాడారణాముగ నిందరిన )జ్ఞ్ఞలు పౌణినియస్థములె బరువను సకళముమొదలగు సాణినియస్థములు "గానివి "లేకనోలేదుః “వుచెకసంవ్త్ర దాయవ్రనిద్ధనులును ననాదులును క నై ం ల్తి ఇ: నోటు ను నగునంజ్ఞ్హ లవరిత్యాజ్యములుం ఆంధ్ర భామాజ్ఞాన మౌ్టిఎచ.నోడవారు సంన్యబ్బకభాషా జ్ఞానమును బడసీనవాన్తై యుండవలెకుగాన నట్టినా3 కా స్రా/వీనస్స జ్జ "లే నుబోదములగుం కృరకము.ం పాఠకశ్చేశదొయకము.” ఆను మున్నగునాకళయములతో నూ3. విరినిన సంస్క ఛేవ్యాక _ర్త్భృసమ్హకములగు సజ్జ లనే ము దవమోసించెనుం సన్యబ్చశవక్ష నమాద్నూయము వ్రనీద్ధమగుట మూల మక్షరసంబృ'ే "తెంాపెకుం అయినను నివి వివరణ మగుట సుబోదవమునన్తై వర్డ్‌ ములనెబ్ట నిహాపించెను.

గ్త్‌ జాలవ్యా కళణము ప్రాక్సతమునకు వర్ణములు నలువది ఎ, అఆళఅఖఈఉడఊవటలఆఅంఅః, కఖగఘచధజరు టఠడథఢణతధదధనవపఫబభవమయర లవసహాళ, కొందజవళంబున హ్రస్వవ శ్ర ంబులును ్ర్ఫోతంబునందుం గలవు, కొందణమతంబున వక్రతమంబులుం గలవు. ఎవబఒటలు వక్రను లన్ని వి షొ లు వక్రతమములని ప్రాచీనులు వ్యవహరింతురు, టీ, 'ప్రశృళేస్తు తే దో చాన్యుక అది మూలము స్త్రాశృరభావాక్టనిద్ధి నంఎవడిదర్ణముల వే. నశ, ఇది దవ్చ నికరము లం చసడవు చ్రాగ్చుశకబ్టను. లివియని గుర్తిన నిదియొకవార్శము, క్రకృ3యన సంస్కృ్భృావమనియు, దానినుండి కలిగినవగుటం శ్రాగృశన-జ్ఞ డిని$ సిస్థివెననియు నందడ్రు- స్తైళ్ళవమే 'ప్రాచీనమనియు,. చారిని సంస్క్యరించుబచే స స్క్యృశను సిస్థించెననియు;దాన సంస్కృళ్తాకృ్భలసుజ్ఞలు సార్థ కము లగునవియు- నోందజండ్రు, సంస్కృత నాటకములుదు స్త్రీలయు సీచపొత్రలయు శృపహారముగ ట్రాక్సరము -చూవట్టుకు. “ప్రాక్స నము కౌంచేన్సి మాధి, వైశాచి దాళికామైశాచి, అవత్రంకను" ఎని స్రాశ్సవము ప ్యధమస్య ఇ చుం గొన్ని జేఠభ్చేద ముచే మైనవియు- గొన్ని సంస్య్భరభాహాదృష్టి? వోంచెను.. విక్ఫంతారరమృముచే సిస్థించినవియు నని తోంచెకి. సాళృ్చృరవర్షనమా హ్నాయారములలో “బు, సూ, ల భావి పె జుఖుకు మ "అను వదివర్థము లిదులేవుం పాశృశ వ్యాకర్రలహొందజ మవేమున వ్రాన్వవ్యక్ర్రృములును (పా జ గలవు, ఈమవమున నిందు నలునడిలెంకువర్మము లగును. కొందజనుతమున వక్ర్రృ్రరమములును(వఐ కూ) గలవి, ఈమంమున నింయ నలువ నాలుగుక లుగుముం “వీజివో నగ వక్ర్యళమ పిచ్‌. ” అని చంతామణిపర్ణ యకుఒచే మూంస్థ ప్రాచిన ళస్టనాచ్యుం డత జే యకం బఖహుర్వ్యను ఫాబ్బతాదో్యోకకము. లో ఎపీలు వక్రకను వికొలు మాం దక్ర్యతను గంసయుండుబుబట్టి ప్త్మవక్ర్కృవమ సంజ్ఞల సార్థకము 'వఓి లకు ద్‌ వక్ర్తృముల హ్రూన్వరూవము లగుఓం *ఎడో అను వానిని 'ప్రాన్వవత్ర్రైను లనుఓయు నన్వర్థమెం పాశక్ఫళము నుస్క్యృవమువండి కలిగిన దళుకలంవుతోడకు, స్‌స్కృరమునకుం దరుచాతం శలుయుకు బోషించునపె ప్రాగృక మకుకూపహాతోడను శ్రార్ఫ వవక్ష్యనమామ్నూాయమును శుల్క్భృతవర్ష నమామ్మాయమునక; బినవు శర్కూ నెను త్రునిద్ధమసట మూలను = కళుఖ్యనే తెంపెళు. వివకణమగుట నృవోవ్రమునతై. కర్మములనెల్ల నిరూపించెను, ఇందుల నొందణ యనుటఎచేసి ఫొందతి యనుట యసాధవని ్రమిఐవనగు, కొందజి కూడం శాసన వ్రయోళచృష్టమనుట నుభ యమాును గ్రాన్యాములె య, (చు బాకా క 123)

న౦ంజ్లాపరి చ్చే దము లీ ఖా ఇెను/(గునకు వర్షములు ముప్పదియాబు, కా అనాలో అఆహప్తఈడఉఊఉఊఎవవబటపబటొఆంఆర. కగచచ జజేటడణతదనవబవమయరలవసహాళ, ల్‌ ఓ వ లకి ళమయాం ట్‌ “మత్రింశద్తు, తే ద్వివిడావిదుచేదోతోజఒచి వక్రృళమావనుప్వారో కణ చజయుగటదణరదనవబమయరలవనవాళంతు. జాల్వర్మ కీ. అనన మూలములు మూదుగ్తావదిజమున్పడి. తెకుంగుశబ్ద్రముల సిద్ధి మువ్పదియోరువర్ణి ములచే నగు, ఇవె రచ్చ నిరరములు తెలు-గుశబ్టములందు: దోందపు,. ఇవి తెలుంగవదములని గ్పుర్తివ నిజయొక మార్ట్మము= య 4 జ న్‌ చా న _ టా ప్రాకృుశమున వెర్మద్సి లయ-చతుస్థము లున్నను. చెనుంగునం. గళ్టైన ప్రల గననుభ్‌వ ముం నవ మావ్టీశ్రు నాస్కృృరథపములందును గన్నక్టీవు కాని స.న్క్బ్బవసమేవరం తైచ యాఫామరగ్భ యనియు, వ్రాక్ళవనమధవ సాన్క్యృంభ్‌వ జేళ్ళరూ వమగు తెంంనళ ఏ వర్షననూచ్నూూయ మనియు నసూవఎమూలము చాక 'యమైనలభ్హూవహాఎళచుట యా న్పరనముూగాదిం అచ్చ తలంంగుకబ్బములప_క్టిలును టైెగాన్లిటినె యచ్చ్భగా నాంంఏచిరెం "కాన సూశ్ర్రముగందలి తెలుగున. కనుదొసికి: ట్రా వ ల భవ-సంస్య్టృలభవం 'జేళ్ళకాచమగుతెలుకలే య్యినుని యెన్నవలెకు ఖి వ-బదినంన్య్భృతవర్థ్మములలో బుబరాళల్రాళా?;ంఖఛఠతథఫబుర్వుఢి ధభ్‌ బళాశపవు లను వాదొమ్మివివర్ధము లందు లేవు సంస్మల్భళవర్ణ్యముల సీద్ధింవని లా దంచ యిర్థానుస్వారము. (ల చంర్యఎఒలు తేజు ా,న్వవమక్తములు (ఎబ) లను నేను వర్షము లచ ద్ర కగం దోంవెడె సయివదిప్రాకృతవర్ష్యములలో వినర్మము (0) వర్ట ర ఎదుం సగట వ ఇ ం జ్‌ ఉం ద్వితియచతుర్థము లుదుం గగ్నట్రీమం ్రొ/కృళపర్ణ్యములం గలుసని హృస్వష్మక్రములు (ఎబి వస్ర్రంమములు (ఐ కూ) అర్జాకుస్వారము (౧) దుల్ళచజలు (చే జే నమునేడు వరము లిఏదు: జూవట్లునుః ! ళా ఫెన్నధ్వనులక. సంకరము. లగుటంేసి వర్షాంరరములును. శాయోయచ్చుల నంబఎఫముచరంచె యా3ళంటి క్రి ఇిన్నథ్వని కిలునుటను మూ_వర్జీము. "కెంచే యని సంఫెవింవ దగుఎ౨జేను సద్బృళలేఖా ము గలుయం, చఉలయ్యా ని చం పయి ముగు నిస్దేకించుమూలము నభ్గిప్త్రాయమైనట్టు నూర గ్రృహి+చి చజయుగము నిందును నాదరిం వెను, “దుక్యచడౌ గురు రలౌ చ బిందుయుతె'అని మూల మాదృప్రకృ3 వ్రకృతుల దృష్టిని నూళ్నముగ మైన దంళ్కృచజలకుం దన కాలమున: బండివన "చవ్రదాయసిద్ధమైన బిదులేఖనమును గుర్తుగా జూపుట యివి దుళ్యచజలని న్పుర్తివ "నేదేనొకగుర్తును వానిపై నిడవలె ననుకంకమును సూచించునదోూ న్ని బూరి రవకాలమున చానికి

(6 బాల వ్యా కరణము నర్తుగాల బ్రసీద్ధమైన తెలుగు. 'కండంను ౨ దా గుర్తుగాం 'జేసెననీ యెన్నవలెన.. దంత్యచఛజల్నపై సూరి యిడిన ౭ అనుగుర్తు తొల్లి వానిమై గుర్తుగా నుండిన బిందువు తాళవ్ర్రలేఖనమునవ్తైన గుటపుదూ కుచే నిట్లు మాజెనో లేక చజయుగమున దెంళ్య ముం. కెడవవర్ధము లగుఒం వెరు గుంండుకి చే ౨ వానిని బలుయవారు గుర్రం చుబచే స్ప శెనో కారము దుర్యమగుట నిది దుళ్యమనుటకు ౨ తాముడి నిడగ నాఠాలవ్యమునకు గుర్తుగా. నిడిన తాముడి క్రమముగ దెంర్యచివ్నామయ్యెనో 'తెరియ € లావ ఇ శ క ॥ కున్నది. ర_స్త్వత్ర గృహ్య అ ద్వివిధ: గురు రలా చ బిదుయుతె అనిమూలము "శేఫకు ైవధృము నఎగ్‌కరించి యందు గురురేఫమును బిదువుచే గు _ర్తిచియు) వర్ష సమాళ్నూయమున యరలవనహళమ్రని రానివి స్వరం శ్రవర్థమునం చర్కానకుండుటం బట్టి భిన్నస్థాన్త్హయిన్నము గలవానికేకాని సదృశస్థానవ్రయక్నములు గలవాని కొద్రయశ్నముళా మృుదుకంవవ్వములు లగినంరమాత్రమున వర్ణాంతరిక్వము నుభ వవ. దిశుకలుపూనో, ప్రతేక లేఖనములేమినె యున్నను నది వండిళసంప్రుచాయు ముం. బిషువిహ్మిరమువు.. లేఖకకంద్రటాయమున పటొభరూదముయసు నుం? నర్వ సౌధాం *మగు వ్యఎస్థ దాని ౩) వవమినో గుకునేభమునకు వ్యష్థాంచరల్వ మున, రెందు నిబ్ల్రు సంథెాభింవ గశాాయు చెనిని స్వం ర్తన్‌క్ష్‌ ము నణుదడయ్యెనుం “అసువోదల సావ క్చే౨ గ్వేవాఎవస్థ్యాక్‌ విఎఎచే.. కాస్తాలీ అని మూలము లకోరమునకు లఘలుభేఎము. నిఎీళ3ంచియు,. గురు లేఫమువలె విడువ *యంలవన నాళ"మ్మని భకారమును స్వరంత్రవర్థ ముశు 'బేర్కారుటంబట్డి లన్వులసుర్వములు లేశికామలవ-టి న్వశంత్రనర్ణము ళకారమొకటి గలదపనాశయము. గలినియున్ను ను ళ్‌ భత మ లా మాఫిఎచి సూ39 ళకొరముకు వర్షాఎచరముగన. నెచి శళుకు 'బెనక్రు తైట్‌ రళతళ మున్నగు. లకారోచ్చారణమునుు. జేయంపగని. తెకు-గుమవములువలి ₹కారమును న్వళాశత్ర మనిపించి చిితామణి నన్నయివ్రణీఠ మనుళలుపు గలిగి ప్రాచీనాంధ్ర భాషా దృష్టిని వివరణను, వ్రాయు 'వాలనరన్యత్ళాదుల నముబఏుచె అక్బకవియచిఎతామణి.. యుట్లుగాభ. రళకాలమునక్షుం ట్ర ల్యేకలేఖినమును న్వతంశ్ర్రవర్శళను ౫౦గియున్న గుమ లేఫమును నన్నయిచిం తామశీ స్యూక్త్కములకు ముడి వర్దున్న. “గ క్షల్రించవాస్క. రయి”. ఘు వనవాక్చవాలుి. అని కూటి భకార ముతోంాటుగ గురునెఫమును.. వర్రాకరము పర్టిచునదయ్యెనుం అవ్చకవీయచాల సరన్వతీయచిం తామణులో చాలసరన్వతీయచింతామణినె శజచుగు ట్రమాణీకరించు న! నవోబలబుడితీయమును. జితామణి నన్నయవ్రణీశమని తానన్నమాట. మజచియొ లో, నే ళీ [ఆలో ఆ యానువర్భు గంగలు లశుక్తోమురు. దోోదమికొ శాక్కాలికవ్రవృద్ధ సకుకేఫ

స౦జ్లాపరి చే దము 7 ఖు శ్రమకు లోనయియొ యస్పకవీయచింతామణి సీసందర్భమునం గాదనలేక తాను దట చుగ6 టబ్రచూణీకరించు బాలసరన్వతీయచిం తామణిని గాదని. విడువలేక “సత శేఫన్య కీల లర సీ ఈ, వా గర గ శ వర్ణమ'్యే కిగణనదిశాయాం... “స్పక్తత్మింశదిహాన్ఫే'. “ఇల్బచ్పకవిచు సక పాళోఒపే, సాధుశేవి లని కెండుచింతోమణ.లకు సామంజనృమును గల్ప్చించి కృళార్థ మయ్మ్యొ, చ భో లే న్‌ మను శ్వ చి బాలవ్యాకరణమునకు శేషం? మన దగు త్రిలిగలకణశేషనును ావవ్యాారణ ముశుు 'యవలలవలె చేఫంబును బ్రయష్న భేఎముచే ద్వివిధముగాన శబ్టశాసనాదులచేత నలఘుకేఫము వర్షాంతరముగ చ్రహింవబుడదయ్యె" ఆని గుతునేఫమును లపుళేఫభేదముగ చెన్నుబయు స్వర త్రవర్మ ము గాదనుఒయు. శస్టళాసనాశయములుగా నఫివర్టించి యీఎషయమునం బ్రైచినమార్ల్తాను నామం సూవె "మొవలగువాంనే యనుసం౨బెను ఇట్లిన్నవివరళాము. లిస్నిరీఆల. పేదించి లేధించె నిన్నాయ ప్రాచీన చుతామణ। గురు కేఫమును వర్హాఎతరిముగ “సెన్నుట యిష్టము గాటని ఘాోషించుచున్నను. బొల శ క్త త ాం నం న్‌ లీ వ్యాకరణగు ప్తార్థవ్ర కాళిం మ్మ మవ్చబ్రున వా3కొాంజల మని ర్త్త్వత్ర గృవ్యా ఆ క్ర గి న్‌ ఇ ఆ మాల అచ ద్వివిభశి అను నన్నయచింతామణి సూల్చమునె ప్రమ భకరించియు, నచ్నకళవీయి చింలామణవలె గురునేఫముకు వళ్షాంంరిముగం. జేసి యయుక్రకముగ నిన్నయుచింతా మణి కదాని ముడిెవెట్టం చాటువడుచున్నది= ఫొావాంతరికరిణముంగు జీవద్చాహోలమణ ములు వివరణములును దొము మూలముగా. గొన్న శాని కాలమును దాత్యారిక్థాపా స్థితని నమనింవక నాంటనుుడి రమకొలమువజన" గలఫాషస్టును సంస్కృం వ్యాకరణ వ్యాఖ్యాసం ప్రదాయి. వాసనావాసీనముల్తై. వానికి లమ్భముగాం 'జేయందలుచి వ్నర్థిం చచినవగుటం దత్తత్కాాలిక భాహాన్వరూవము "తేబవజువకుడుటేగాక తామును మూం అద్‌ ములును బూన్వావరసందర్శ్భవిరుద్గములగు సమశ్వయములకు:_ బాల్రై వాదోపవాదము లను. 'బెచునవ్వై. తుద కుద్దేశతాన్యముంను నసదున్నవ వైవి ద్రానీన చర్చలల్ల జీ లరనూలకములే యముబ 'పారళ౯టేవమొునకు. దిగమెం ఇద్ర ౮ వెంమవున వచ్చుచక్కి గాని యుచ్చారాములేమ సవాజెమూ.. 'తెకు-గున చీందుపనునాసికవర్జి జార మైనను నది ముజల ెప్రడును. ననునాసిక మగుబ గన్న్సట్రదుః వ్యాకరణ ప్ర్యక్కియలో దినిని వాలుగా "సెన్నవంననద్హ్రన్నక్తి యగవచపిదు, కాన నిఏ యచ్చులలోసె వేర్పంబడియెం, ఛందుకర్తిలు మ్మాక్ర్రము దిని దజదుగ వాల్దుననే మొంచిక3 బిదమాశ్ర్య మచ్చే యుగు“ఎ్రు ఖు నెము.డు వొముడిను మున్నగచోటుల నుళ్వసంథి రొాదాయని శంశింవం బనదుః అర్థానుస్వార మశునాసికోచ్చారణమునవ గుజణుకుః దానియుచ్చారణము నే:డు తొలంగనది. నిందుషున్న యిమాసిచచ్చాకంముంంనా న నం వాల్తులనమం. వాటి!

తి బాల వాఫ్ట కరణము వ్భముగ నచ్‌సంధ భిన్న వవముఐ యిఎ త్యొద్భ వ్చులకు నంళవించెడిలాని యఖిన్నవద ములకోం (నీకదదమధృనును) బసేాది కామ కేగం టైస్థలములఏ దచ్‌సంధికి" ప్రై క్థైయె “లేకుం భామాచరితృదృష్టిని ఎఏ రించువపుదు. తొల్లి యస్థౌనుస్వారము లేచే శేదనియు, ఇెళ్పచోటుల నిండుసున్నయే యొ ప్పెదిదనియుం గాలక్ర్రృదుమునమైన "లేచ్చవలుకు.బదిటోనాయాచోటుల ౨దరి యనునానికోచ్చారణము లు _స్త్రమయ్యెననియువ బీదప ననునాసీకోవ్చాాణ మట్టిచోటుల ముంచెదీదనుటకు. గుర్తుగా నర్ధ విందువేర్చడె ననియు: జెన్చక రచ్చదు- శాననములందును దాళవశ్రమార్భక లందును నర్థవిందువుండ- దగినచోటులఎదు నిండుకున్న నుంచుబయు: బూర్జ్మవిందువుండందగిన తావులం బూర్జ్శ్మము జీని యననాసికమునేని నిని చరవాల్జునకు ద్విళ్వముం సూర్చుఓటయు: జూవ్రైది, ఇట్టి వ్రాగశలను, చవిదుకములతోడె ప్రాసౌదిసుబంధమును బరీక్నించి పూర్లార్థవదమువద నిర్ణయమును బడిలవ్రగాండు లానర్చికక నొవ్పె!ి అంస్థ్రృము వికృత యుకునవ యీఫ్గాషకు సంన్య్చవనామములు .. అంధటై. )ంధురమను. వ్రదేశమువందరవ'వెళామ యగుట చ్‌రి క్రీపేరు వల గెసవర్తుం పక్షం వ ఇర్టాగవా ఎల్జవ్యుచ్య్యయూాావి దంశావముములగంపిి నంన్కృలప్రార్భృాంములనుంకి "వేరై ఆం తాల మదు ఏరిఏళం గన్పట్టబంకేసియో సున్య్య్బళస గ్రవో్నోక్తి యని లలంచియో, ఎఎతావణి ఎక్ఫలివపమునే యోవంంచె అధర్వణ మాంధ్ధ్హ్యమనిగూడనాదెకు "దశకయము జగు తెలు గు తెుంగునుడులను సంన్య్య్బవకారకలందు వాడుఓం౦లె వికృళ్యార్య అన్టవచారాను. సికనమని. చితొమణ్యాథర్పణ ముల శంంది యుందకోఖు. లేకున్న “వ్మయుఖారళముని నినదకు తెలుగు తెను గుదదిముల కందుం ్రవశము "లీమికి: వు నుమ! శేతనపెద్దవాదుంం. తేయగునం. 'దనుంగునకు ఇమ్షణము వెప్పినవారం తేనుంగు "'తలుయులను వాడియున్నారు. తెనుంగుది, చెకుయనరు లక్షణము వెప్పవనూరియు: త నాదులమార్దము. వద్రి తెలుగు. తెకుంగుల వాడినాండు, ప్రౌధవ్యాకృత్‌మార్రము వికృతిర్వమునే యన గా సుస్కృ ర స్రాకృతవవములు.. 'తెనుంగునం స్రైవెకచుటనే పరిగణించి యాంధ్రమశి వ్యవహరించి వర్ణముల వర్ణించె దీన శుద్ధజాతీయవదజాలను "లెనుగనీనయు, నంస్కల్చృళ ప్రాకృ రనుకలిశవవజాల మాంధ్హ్యమనియు: సొందజణ యిఖి ప్రాయము. గావచ్చు. కాని సంస్కృ తౌదిమి శ్రమను లనభ్లామనే. తెలులని నన్నయ ఖౌరరమున. వ్యవహరించులకు, నిట్టభిప్రాయవకుట కవకాశమ్యు "లేడిని తోయడెజ్‌ ఎఐ కెట్టు వ్యవహరించినను 'తెళుంగు. తెం-గులకు వ్యుళ్చ త్రిమాత్రమే వారుకు దెల్చినవారు కారూ. చేశీయ్యోక్తులస వ్యుర్పటత్తి యేమళవిచారమేలని యూరకొనిలేమో! విమర్శ కలు జారీయమగు. "తం గుదదమును సంధ్యల్భృరీకరించుటం చేసి ్రిశగము'. మేర్పడీన

స౦జ్ఞాపరిచ్చేదము ఏ ట్లనుచున్నారు. ఇదె బ్రా ఏంసుస్కృత రెబ్బములం "గానరాక వదునాలపక తెట్టావి నుండీ యగవడులర్‌ యస్త్టేనుటకు.. గలము గానోవ్టము లిం ్రైనగభఎములు "తెలుగు తెకు గులని కొందజవుకము, ద్రస్యైవయంమి "లేనివిందువు. ఎక్ఫ్ళఏయి)ది. దోంచుబ గుదునమిని బిందువ్చను గుదురువ లును ద్ర,౨౨౫విక్ళ వయగు తెటంగే లకారము నకారముగ చూబుటంకేసీ తె నయ్యం. గానం దెయంగుతెను గులకు. ద్రిలుగళబ్దమే మూ-_మని కొందఆ౫డ్రు,* తొంజ-చొన కృ తొలఎతొన అతి లోలదిణాదముము గన్ప్సట్టు, “వైశాఖ=వెన గి పీర=పీ ఓ ఫపూస=పో కి అముక్చృరుల-దు: ట్ర్యుశులుదు 'లెనివిదువు చూవ్రైడి.. కాన ముఖియముకు గ్రాహ్యామె యని కొంపలు. తలుతురు త్రిలిగవద మావిధ్ధాపాకాద్యనుఎందు చేళవాచకముషక జూవల్రైడె. గాని త్రికగచవను గానము కావః శ్రైవా్రివనమునుడీయె తం గుతను గాలు శిరా నులు నయముక్తిక భవి కొతచాణటమరమ ఈ వోోఎంవత్నాో వ లై గనమమునే "లెకు గుతెలు గనులకు మూంను క నూహించెర. "సారం జే9బ్ళం వారనిస్థరుసభా మ జ్‌” మును చూర్ర్రము నిమరతంల గావ చెశఫమూంనునని ధఛాష తుంగు నా ఎరగా యం, శలుంగు తము గుంకుం. ట్రింఎగక్య మునే మూ_సు, సనెచెనియం న ుయానిందం దగు తెకులోని న కారిమధ్వము" నున్నయు -త్య్యూూతొ, దివదము సీచ్యాక్చం నమనునవంచి అటిక౫ పిలి. సాధి వకవ కొకములేదుగ దా నవికఘులంకొంంాలు శ్రిశళిగమును జెలుగు “తెకు గులకు మాల మనుమున్నారుం నిదె యొట్లున్నను "ఒలు గున లకారిము నకారముగా “పాలి "పెక్టుచోటులు పిఇదడు వముందుట చ ను ీలి2గళ్ద వ మను నపుచే యర్ధానున్వావరు.. పొసగ వని యుుదాఎచేంరుు.. ట్రైకకంంమి... అేనివుదువు ఎవ్చతులం. గోంచ౬ క్వౌచర్య వున దగుటచేవకు సామావ్యముగ. లామణూ లల్టకు ద్రైలగవికృతుంగనె సంఖొవించియుండులచేంన్వు. లమణక ర్రిలయమళమునం త్రిలింగ వికృళులే తెలు గుజేకు గులని సంఫావింవనయ్యొడి, “కేర్‌ నద్య్యప్తాంర టాసులటబాసగాన్య 'ఇెలు.గయ్యెననియు , "జెరినేలయ-"వరఫామ యగుటః 'జెలు-గయ్యెననియు ). దిలలు సోపులు గల జేశముగాన: దిలగవనమునుండి “తెంయగయ్యెననియు, లశకొారములకు వ్యత్యాసము సహజమగుల ఎబేనియు.. లశాకమే నకారముగ శూజెనకుటరకు న కారము లకారముళలేదనుఓకును నాధారములు ఆీవు౨జేసియు నజంలమై వత్తక్కరముల లేనిైై వీకులకు వి.దొనక్చు వలుకుబడి గలదికాన 'చేనె యశంగా మధురము మనోజ్ఞము నగుట (లేనెశఆసృనగుచేద్చుబం చేనమైనదానినుండి. తెనుంగు తలుయులు ఇరణమించెననియుం 'జభగన్నడవి కృతి యగుటం _బెలు-గనియు. నెల్ల దేళములనడుదునున్న _బేశమువారిబాస యస. (ఆన్నలో. నున్నదగుట్స ఇను గయ్చ్బోనియు.. ((తెన్నుశఆను= తకు

10 బాలవ్యా కరణము విమర్శకులు చలురళముల పసృచ్చేత్తులను జూఏనవారు*, తొఎంగు తెనుంగుయ జేశ్యములసి న! భాహాశశ్వవమర్శకులమవము, విళ్ళతిలని లాతుణికమ-ముం “వరిశవిల్టు ఖంగులు మణి మున్నగుకవిప్రయు_కములు కేసి వగ్గద్వితీయచతుర్థములం జేర్చవలె నుద్రు,. చితామణి యాద, ఫౌవాఛాగనములలో నన్ఫచేశ్య మషప్పటికి: గలుగమి నొకభాగమునం. చెలువ శేము. దాన దేళ్చృలమణావనరమునను నన్యదేశ్ళముమాట "నె త్త లేమం నీవరెచ్చేదిమున'నేని ౯ వ ణ్‌ ఏ' ఫి వును ఏ లం యా, యనృచేశకృమును దలపెట్రలేము సాధారణముగ నీయ సృదేశ్ళములు తలుంగున మవామ్హ దీయావపరపాలనాది. నాబంఫమున. గవిగిన బ్లూ "-వనయ్య్మొడి, నన్నయావె ప్రాచీన కావ్యముల పీనియునికి గంరాదు రరువాలి కావ్యమలందును నిబ్రి పచ్యల్పముగం దొంచెడి కాన సూర పీనివివవ.మున. నుపేక్షు సూపెననుుట యుచికమగు అవన్ని డొాదిముము. లనేకనుఎను యోఛననమభవము లగ బామ లును నచ్చతెలు గువది ముల్మక్రింఎనే. సెణువ ఎడయెక్‌. ఒకళ్యకినైన సోపరీనాషు లగుటుజేసియు, నేకజేొ తపము లగ టువేసిడుల నవ యుస్హు శెక్యంవి బమట సముజ ఎంఎ అమున న స్కృ్య్బి- సెమముశుమా గ్ర మెల యెలగందుడ్రే మో జర్హాదిదికృతి చే: ట్ర ఎకంటె చవ్వగట యవి్థార్య్తకృంకై ప్రాల-నిమఖ్‌వము ల బృ తంగునుదు లయ్మెననియ్యు నట్రివక్ళతి సంన్కుబ్బృతనమనుం ము దోషబు నివ యిట్లు గావయ్యెననియు. ననవలయునుః మజియు. గావ్బరిచనకం జాంనిన్ని మస్థదేళ్ళమాలు లేమి నచ్చ తెలుణసకావ్యకర్హయ ప్రాకృంనిమఖీవముల నువయూి' ఏచుటు బేసి వీని నచ్చ తలు గువవములని యనక తవ్పి నదిగాదు. మస్టైళ, తెటాక్య, కాఫి ఫర్హా.గు మున్నగువాని ఆ-ఫలకు 'పయిగర్తు లుండవలెనని విష్ణ లనుచున్నారు. జీవద్భామోవదములఎదరి వర్జిముల కుచ్చారణ భేద మును నిరరజశియనామాపవసంబఎఫము కలిమిః ద్రఒక్రీవర్ణములకలిమయు. గలికెడ్‌ం గాన. నుత్తరోత్తకలక్షణములు వాని? గావ్యద్ర్యయోగార్హ్హర విరివగం గన్నట్రినచో పాసి వెడీనని నూ చుతామణ్భమనారిమై.. లాని డెలపెట్రలేఎనుట నిముజనముం ఇవి చొతామణవవంణ మను౦శము మజుఎకర్నా” సన్ని శంక ల్మ్‌ంఘముని నామిన్ఫి ముగం గెలుగప్పు ఖో + అలో బుబూ ౧ ౮ విస్త ఖఛఠథ ఫఘరుఢధభబజజుళి షలు సంస్కృత సమంబులను గూడి తెలు/గున వ్యవహరింపబడు, ౪ న! బుతొవు - వమ్ర్రాణముక్ష్య పము - గ్రాకారము దుగఖము-ఖడ్డము- ఫ్‌ అ = యుర, న ఘటము వ్‌త్ర్తము రయురము = కంరము ._ థక్కంరధము-ధరణి-.ఫణము. భ్‌ యను-వ బ్కె-అజ్ర -శరము.వమండము,

సంజావరి చే దము శ్రే జా వె టీ “అన్యే చాన్మువ్రవశంతె ఇష్టయోసివశాత్‌” అనునది మూలము సంన్క్య్భృళల సమములన౯గా నాంధ్రవ్ర, సయనిమిత్తక వకృతన ౨దెన సంస్కృ రవదములుం ఈదుదొె మ్ముదివర్థ్యములును బ్రవానముళ సంస్కృ కళస్టై తము లగుటం జేసి సునృ -శస్టముల మూలమునం గల్లునని వ్రాసెను ఇ్య్యనుటంజేసి వవర్ష, ముట౫ల తెఎంగునుడులు. 'లేఎని "తెంచపనయ్యె ఇచ సంస్కృ శనిమము రవి తెయ-గుకవములని పోచ్చినుట కది యొక మార్మముః విడవము, కంఠ పెళ్‌ "మొవఒగుదేళృములందుకు, కంట్లాణిము. ఖుగుం, మెణీ 'మొవలగునన్యదేశ్యములందుకు భై వర్షములలోం నొన్ని మావట్రెడింగాని యట్టి చేళ్యములు ప్రా సీనకావ్యముల దనదడకుండుల ౨ జేసియు , దకువాలెకబ్బముల విరభ మెంంగు.. నగుటం జేనియ్య. నన్యచెళ్ళివమయవముో... చతామణి యాఫెముఖ్యముకు జూవమిఎేసియు.. సెం్యల్చననమములమూంము సి. యాపర్థ్యముం ఛ్రుథానముగెం గెలునునని చూ యసనెుం ఇఎపిర య వవ్‌ నృావెలల క శవాయును కారంక కావంం దారనవయు ప్రిముగను, ఎరను, ఎబుడమూుి అఏ సవి.మథవదమూను శూ) సిన్దేుచుంం యం. బఎంఎవిస్మిముము నస్టైు స వ్ర్రానువిః స్వం . సట్టాట్రచివంము నగ 2 ఎరసఎన్టి బిందు లేఖనములు రండు నిమష్రములపి "ఆటమయ్యెవ రఫి కాబ్ర+విపిమనృములఏలలి యమిమునాసిం ములలో నేవ ళమష బూర్ళ్యమూ: గాని ఒవమునంగాని పఠొకళవొాలు వాలును సెళిగి ఏ! ళం ళం యిుడునో యాయనునాసికము ల సనునాసివవు లే శ్రవలయును గాసి వాని స్థానమున బిొదువు వ్రాయరాపెని సూచింవెనన్న వ జం శార్జము మున్నగునవి సవిందుం న. ములుగ ప్రాయొట చుష్రమయ్యె*. "తెను గున శార్జిమును మ్మారత్తము నవీదుకముగ ళు శ్రాయుబ గానము. ప్ష్రీత్యామలు సవి.మభములయననె.. తోందెడి.. శాసనములందు బహుళము*. ఎరనపర్మ "మె ఫూర్ణ బి ఎదుస్థానమునం దోంచిఎ, చిదుయుతి సుధిగశస్ర్రాసు ముం చోరణిని ఎకశ్‌ రించిన సంకృల్భన పదమ డ్యాను నాసిభములస్థానమున వొదువును వ్రాయుశాచార మవకుస్ధమయ్యెశ అమనాసికస్ర్రాసమునరనిన ననునాసిళమునే న్ర్రామ వలయుగనితోండెడి.. విని గమనించిమే సూ సంన్క్భలవవమధ్యాకునానికములస్థాన మున నెమునాసిక విదులేఖనములు. రండుసు. “మపష్ట్రములే యని “వక్త కంరమూ లను బాహాంాముల చే సూఎంవేానులమొ సిముచినమయ్యుడి ళో (| మూంఎమున.. శజబ్దమూోగవకాత్‌ అని సామానృముగ ననుటుజేసి తెలుంగున 'చేశేకరబేళ్చములమూలమునను మహాస్ర్రాములకలిమి గుదుదువడెడి. శాని తత్సమ రూపసాధనమరమై _ దేశృవిషయమున. వ్యదచోరమునె వ్రమాణీకరిచు. చితామణి జేశ్యాన్యచేళృవర్ష్మప్తవేశమూుోలా3 విషయము. "నేరన్తూలమున కూచించోనుఓ . నరనము

శవ బాల వ్యూ కరణము శాఘ వ్యాఖ్యాలల ననుసంంవి తూంయు నాదళమునరు సంస్కల్భృనశప్టముల స విషయము చేనెకుం ప్రనమున మవోస్ర్రాణాము లున్నను. బెలుంగునం గచిగెన ప్రా భ్రశసమముల నవి తోంవమిం దమ్హూలమునం గలుగునని సూరి యనలేదం ఖివముల నివి లేచేలేవుం కచటతపలు పరుషంబులని గజడదబలు సరళంబులని ఇప్పంబడు ౫,

చ కచటనపాం. వరుషాఖ్యా గజడదబాన్తు సరళాఃి అశునది మూలముః అమిమవర్డువలుదం తొలియక్షరము రైదింట?: ఒరువసంజ్ఞ యు మూండవవర్ష్యము లైదింట్‌కి సరళసంజ్ఞ్యయు. జేసెను. చరమసరళముల కచ్చారణమునందరి కారిన్యమును, సారళ్ళముకు ఇంంపుసేన జ్ఞలు సార్థకము చరుషముఎ వర్ణాదిమువర్థములంాన నొష్టవలుకలుకు చొన నవి వరుషము లనంబర౫. వర్ద వ్రభమద్వితీయచకుర్థములవళె- ల్త్‌నుముగ నొక్టివలు ఎడు హాకారయో%మునం గష్టాచ్చారణమునంది యుండుల యశునవి్థలపాలూామి- చృతీయము ను సంళముఎఎ నాంబరగెను ఈన జ్ఞ లా్యథ్ధ లటణనస్థెముంంగాని యావ్య ఎ్య్బాకరణా వ్రనిస్థముల గావు

ఇఠరములగు హల్లులు స్టీరములు ౬, ఖఘజచయజఖర శణథధనపళమయరలవ

శపషసవాశం

టి ఫొ ఇవకి అమోది చూలము వరవనరళములయ వదిరచ్చ నిరరములు స్థీరములముసుజ్ఞ్ఞ నండి ఇనృెకరణవ్ర్య్యక్కియనుబట్టి చరముమకరిళిములు మణామార్హ్హ వర్ణము లమ్మొడిం రక్కుంంగలవక్ట్మ ములకు చాధారణమును బకిణామము మావటబ్ర్రమి నవి స్టరములు నాంఎడెడి పొన్నివర్శమ.లకు స్థన జ్ఞ కమలకు: నొండొళకచోం బంజాతి చూదట్టెవ కాని యావమణ3 చరుషములకువలె సార్వ త్రికము గామి స్థ్‌రనం్ఞ కనాశ్థ శ్యముకు గల్చిందతాలదుం అఆయాహల్లుల 'కాయావాల్టు లాదెశములుగం జూవట్టునే గాని సనమూాలముగ నాయాహాల్టులు. పోస్ట సామాన్యముగ వ్యాకరణ వ, యలో: జూవట్టదు గాన పీనిసంబ కచటగోనిమ్‌ ననపచ్చు*ం ఇవెద్యవ్భాక ఎ ససిద్ధనుజ్ఞ మమ్‌

దంత్యతాలవ్యంబులయిన చజలు సవర్షంబులు. ౭, శాలవ్య చకశకారంబు దంత చకారంబునకును దాలవ్యుజకా

రంబు దంత్య జకారంబునకును ్రాహకములని తాత్చ్సర స్ట్‌ముం

టీ “న్యాన్మిధస్సపర్ష శృ" అనునది మూలము సుంస్కబ్బశేమున చజలకుం దడాల వ్యోచ్చారణమెగాని దుత్య్యోచ్చారంము లేము. తెంగకకములుదరి. చజంకు దంర్య

సం౦జ్ఞావరిచశ్చేదము 11 ఆాలవ్భోచ్చారళాములు శుడుకు నలన్షం చాక ౧౧ యిదు ద్వ్వివిసగు అయ్మొడిం తాల వ్యమన దడవ్సకల- బుట్టినది. దురృనున దంఠరముల- ఎట్రినమె దశ్చడలస నాలుక కాశం శేసి లుకవలనినం. తాలద్భృనునియు. దుశములన నాలుక ళవిరిచి మంకవలసినది దంర్నమనియు నిర మి-వనగు. సవర్త్వమనలా నజాతీయము. నదృశమనుట వలుకుబడిలో

లి క్‌ రం ల "భేవమున్నను నఖిన్నములుననె యున్నువలెనని సరరనుం గ్రాహకమన నా త్రహించు నది, లక్ష్షణములుదు దుర్యతాల వస్టగజః 1౫ “నద్జాని చేర ్కంనును ఇండి.టిని జేర్యాన్న్లో శలంవచబెనని ఫెవను, లెలవ్యచకారముక ఒగుది ఫంర్యనునకును చఎళ్ళనున కసువిధి తాలవ్యమునవను చలంచనని ్రంవవంగామున కర్గిప్త్రాయముం ఇఈ ఎఏ లం గూడిన చజలు తాలవ్యంబులు రా చిలుక - చీను. ఇలి- వను ఇల - జీడి. బెల్లీ - చేజె క డ్‌ టి “తాలవ్యశ్చుర్వక్రుక” ఆవనని మూలకుః. స్పష్టము ఇ ఈ ఎ ఏలు తాల వ్యములుగాన పినిన "ఎఎచమున చజలు తౌలనృము లసట యఏరుద్ధము* ఆఅఉడోబట బొ లం గూడిన చజలు దంత్యంబులు న అట జి టు డి జి శలి.పాపకుక్క మూవు - పోక్కు - చోటు చెక్క బేముండు = అనాది, జఠర చోర్సు-పౌొలు జొన్న -జోలిజొకు, వదంతములయిన చజలు షె నో షు సమేతరశబ్బములందు ఒవు, టీ, సూ లముకందరి యేడచ్చులసుంబుంధమున జం. దంర్యములగును కంర్యో (౩ న్చి ని తి స్ట్యము లగుపీనిచేర్పున చజలు దుంకృములనుఓ వవ చింతామణి వృనపిరమున దంత్య 'ములుగం బలుకబ డున వ్వ్యూనెళిస్తను ౫ను దెలవ్యముంగ బలుకయిడున వెర్వపిశ్‌స్టము లుకు నని జేన వేద చేట చెద యకనున్నగువానిస .స్యరించుచున్నట్లును న గవిశిష్ట్రము దంరృరుని కాంవ్యచలలరూవనును. “జంఅచు దుష్నట్లుకు న “చేశోన్ప వనులగునవి అశకావైశారములే యగుబ నోర్వమునప బ్రసక్‌మే "తేమ చర్ర్యశప్ప మేకారవోధకచుగు యన్నట్టును, త్రనాంచియు, నానూయన్నుల రోజు సూజిరవు డాకహావజలకు పలొక బం బలుకుట పెన వని సుషఫావం ఏయు, సూ వక్ష్మముల 5% చజలకె యచ్చులఖేద నుక నిట్రషిన్నోచ్చారూము. స థవంమటంళేసి చానిని గన్టవణి. తెంనికొనునక్కుఅను గిర్చి నుబోదము గావించుఎకే మూలము నిట్లు విదవంచెనశవలెకుం చితామతీయందున లెం గాక యు ఛాయాయచ్చులనుబందమువే చజలగ: గరెడు దంర్యళాలక్యకల నిర్ణయిం వి వీ స! ణి కువీసందర్భము చూవట్టుటంట్టి వర్ణ సమామ్నాయమున చజలను ₹ుండివినే నిల్చుట విక డె ల ంవజలు లేప “సకమా త మా, యుచిశముని తోయెడి. ప్రాగ్యనమున దంర్యచజలు లపన్నను ₹కు గునమ్మాక్త్మమ ంపా,

క్ష జాలవా్టకరణము కృవదజలన నోయ్‌ శి ద్ధించుచుర్నుగి సంస్కృ వగమములుఎవలి చజలు తాలవ్వను 'లేగాని దంళ్చములుగామి. వాని ఓఐదు_తో సంబంధములేదు కాన నీసూశ్ర్రమును బూస్వనూ్రముకు నాన్య్య్బ నన మేనక వనవష చును లమ. స్పష్టము, విదంరములైన వజలు సమకరమైన తెలు గునలేష్పు 'ైవ్రలసాకిి వాయమగరిడకుశపి చావట్టుంాని “దబుకులి అని దిద్దనగుటః 'ద్యాజృము ఇస గోదల సంన్క్బృుక సమవివమయముంః

సంన్క్యృత్‌నమంబులం దికారాంతములయిన క్టములయుపధా చజలు బహువచనంబు వరంబగునపుడు దంత్యములగును ౧౦

ఇవి దప్ప సంక్కృతనమంబులందు దంఠ్యచజలు "లేవని తాత్చ రస్థను,ఉవధ యనంగాల దుదివ్శనుబునకు ముందువర్శము. ఆర్చి అక్బులు; రోచి రోజులు; వీచి వీకులు; రాజి రాజోలు), వాజి వాజోలు, మతియు రాజోళబ్బం బొక్కటి దంతస్టయుుక్తంబు కానంబడియెడి. ఇతశములయిన చజల కుదాహరణములు; చంద్రుండు.చావరము-చు క్రి క.మూర్మముం- చోరుండు.చౌర్యము జయను జాతి జుగుప్పంబజూటము ఇత్యాదులు,

టి ఇదియు దుంర్యచజవవరణ మేశాన “అద్ధంవృః"ంకునజే మూల మనవలయంకు, సున్య్య్బృవనమనులంపం చజలగను నొర్నెియకలం హైను-గునం కలుగుదంళ్యన వివగిక సీన్యూర్ర, మారస్ధముం ఇకానాం_ములైన నున్హ్యృుంనమనుల చజిలు అకువచన యోగ మున నుకాగాంళమువై టంతో క్చారణము నంగ ఈయవస్థయంువ" ఎవ్న నికర నులకు సస వనవముల చజింకు శ పవంు నందక స్‌దు ఉపథి అఇఏ పాణి నీయన్మి శరా “అలే్హ్యూత్సూర్వ ఊవగా" ఆని నూర్ర్త్రముః. తుదివర్షమునష:. బూర్వ మున నున్నవర్ష్మ మువథ రువంబడి ఆాధ్రవ్రర్యరో మూల్తమును చెదినప సెన్క్బృత సమము 'అ్పొ+లుఇాదు. దుకిసర్ట మికారము. గీనిక్తి బూర్వవర్షము చకారము. బవువచన వృర్య్యయము లువర్ణము ఇప వవముగాం దికియికార ముకారయమై చజలకు దంతోచ్చారణము) గూర్చునుణాన నాసంవర్భమునంద౨ చజలు దంత్యన్లు లగుచున్నవిం ఇల్ల్రేళక్కిననూహించునడి ౪ మ్పలం=న్వరములు'---ఇంజీసూ త్రము నర్టింపకున్నను డీనికి దంచ్కోచ్చారణ మె వగిధ్ధను అచ్చులు=ము ద్రలు 'తెనుంగుకర్ధమగుక నూరి వే దుళ్యళ విద్ధివెనె. ఇల్లే నుచను (టరు ఆకునవుడు కద్యనమగుట దంళ్యక ఇజ్లెనని. మొంచు నది, మజీయు నోచి బూచ్చి నుచి, లేజ్తి కాళ్కి విరవాచి మున్నగువాని శేకవచన బహువచనము.నఎదుం దాలవృదురృకల సాదన 89 న్యూత్రములు సమర్థములుగాన సలొస్క్బృ ళ్‌ ్ళమములక సంబంధించిన యీస్మూశ్ర్యమున కవి ఒత్షములు గాంజాలవుం

స౦జావరి చ్చి దము గ్ర

ఈన్యూ్ర, మికారాతర సంస్కృ శనముముల చ జ లకు బహువచనను ఇర మగునఫుడె దంత్యళను నాధిం దునవగు.: 'దొం ద గృనుకరిచ్చేదమున సాదించిన రాజక

“వాజి” శీకరయుహు ఇలను 7 శబ్ద వో మైకవచనరూవమగు కాజు ఆకుదాని ేకర్వంహుగర్తముల దుంత్యళను సాధింద భ్‌ యి ధో ర్న త ల న! సమగ్థముగామి “మజియు రామేశబ్ట బొక్కటి దంచత్భయు_క్తంబు కానంబడయొడి నన్తి నూ3 వివకణను వ్రాయవలసి వచ్చెను ఈవందు మనా గ్యమున న్వార్థవరమగు “రాజక శబ్బమునకును, “రాజు రూవను కలుగునని శాసించినచాండు (రర్స్చ క₹8 నూ) కాన నీకనిమళమున చంశ్వ వ వ్యక్తరాజక కృమావములగు రాజు రాజుచేర ముగ్నుగువానిశే నాక ఖగరాజు బాజునేవ' ముష్నగువానికిని బంచవందానని నంభావిందవలయునుం గినివి_స్తృతికం వళ్ఫ్ళమపరిచ్చేదమునందం గ నూర్తవ్యాఖ్యల నయయునది, “రాజక శబ్బముకువి. నున్న “అక. అకుఖాసముకు లోవంవలేయకు,. దుత్కోచ్చారణ మువ్వ మూలమున. ిద్ధివబేయకు,.. దర్చ్భదురూపనాదనందర్భమున నదా. డువక్షముకు వధించుచింతామణియాకశయముకు గమని"చియే. నూకి యిట్లు ర్రానెననుట సమువిక మగుబంశేసీ చితామశియు. వీనికి దంర్యళను సాధిచునజే యని విశ్వసింపందగునుం ఒేశబ్టమునందరి జకారము నొకమాజు తాలవ్యనుగను మజియొకమాజు దురృము గను న్లేషయందుం బలుకనలసి యుండు నశువింఠను బౌలవ్యాక రణమునకన్న నధికముగం కనవణిచుకుద్ద్డేశముతోడ జరం ఎుభయ 'బగునని స్మూస్రింది “పొండురాజయకము" అను దె* నుదాహక3ంచి యింపజయశమకు రామాయణాన్థముగ (ఆఅఆజయశను) జకాక మును చెలవ్యముగను; ఫారతార్థమున (పాఎదుకాజ నుబుద్ది దంర్యమును సమన్వ యిచుచు రాజు వైకృవముకుదానిని గేద్యాచమునకు. నియమూపిందుదు రొజు వైళ్ళన పధ

మని చ్రాద్రా “లనూ ట్టి స్వార్థ పర్యమైగ “ాజుశబ్దను చంచ్యామనువిషయమున నార గును జితొమణిగూరులనే యశాననించువాం నన ట తెల్లను “స్వార్థద్రదానే ఖ్ధావే స్యాత్‌ రాజ్డో శః పుంని చేర” అని చితామణిని విఎరించు నాధర్వవాముకు రాజు ఖనరాజులందలి జకాంములకు దుర్యములనిణు నూ3 పీరా రామూఛాద్యులమార్షము లకు లృకవె చు = గుషార బు కాళికమాతను ౫ ను ఫా మార్ష్మ దర్శక మే యగుచున్నది, గుప్ప్తూ ఫ్ర శికమ్మాత్త్మము పాండురాజయశకమను నుదె హరణముద౨ం ఇారతార్థనమునన్తైన జకారమువు గూడ "పాండురోగము చేం లొ శిందువాండను వ్యుళ్స త్తికల్పనముమూలనునం దాం వృముగ- జేయుచు "గేచిన్మ ళము ననునకిచి రతృమజకారము లెట్ల చాలవృములనియు వైకృళములు దంర్భములనియు" ఎరిమ్పురించుట యుచివమరి. నమ్తుంంచుచు ఈ3కావకామూలకాశయముతో. జాల వ్యాకరణాళశయముకు. సమ్మ3౨చెడువవరణముల యాశయముకు గనుని చుట మాని భన విమర్శనపొటవముు బ్రగటిచుచుస్నదిం లక్షణకర్రలమవమున స్వార్థవరమైన శాజక

గ బాల చార కరణము శ్చజారముంు దంసృములనియు దంచ్యల నంన్యబ్భృశశబ్దనళ చ జ సాధారణ్యము గామని, “జీ-డు, రాయండు అకు 'తెళు-గు గుడులు. ప్రనిద్ధమురై యున్నను, దాత్యో ఇ్న్చారణ స్రీ సమన్వరూవములుబట్టియు నిద్దాని నచ్చ తెలు గుకబ్బములక రలు వ్తైక్ళత మం భృమించి లమకావ్యముల నువషయోగించి (యయుుదురనియు, చాన నున్కృరసమ 'వైళ్ళువవాదన్వయడను "వెడబచెనళియు,. సలిరమును చపాంచుబ యుచిరము, ఇట్టు దం క్యోచ్చారణముం లేనిమైన రాలస్వాను వైక్ళర మశుభృమయే ఐలరాజు నున్నగు సరానముల నిందు: గల్టించెనని విస్వసనివవ దగుకుం స్వార్థవరరాబెక్‌ ₹జ్దజకారముల: "గేచిన్మరకు కనుశరించి తాలవ్యములున నుచ్చంంచుటకు నించుకయు. నవకాశనులేను ఈాకంళంల దంర్యతాసిద్థాంచ మే రమణీయనుని తోంవెడిం నకారంబు దుఠంబు, ౧౧ కా ట్లో

న! నకి అకరి మూంము,. డినివనరణ మోాకి 02న

టు రశాఖ్యో నకి అనోరి మూంనముః, దేనిినరణ మి శ్రీండినూత్రమున నరయునవది,

ర్రుుళౌంతములయిన వదములు ద్రుళప్రకృతికనములు, ౧౨, జి శ ల వ్రధమా కయి పట్టి యొ క్కైతరములయిన విభక్తులు = ఉత్తమ య ర సొ హ్‌ నే క వుకువైకవచనంబులు = భూత తద్ధ కాద్యర్షక ప్రధవమక్టర్నువైకవచనం బులు - ఆశీ రాద్యస్తంబులయిక మయెకుతనర్హైకంబులు ఛరృ తు మానుంత రర్ధచేదాద్యక్షకంపులు - నేను తలాస వకంబులును - నఠె వ్రళృతులును ద్ర వ్ర కృతికందులు. నస్ను౯ా - నావషళకానాతోడ౯ా.నాకొజకుకా నావలనళొ = నాకంళికొ - నాకు౯ - చూలోవలక౯ొా - చమూయందుకా వత్తుక్‌-వచ్చెద౯్‌.దచ్చె౯ావచ్చుళా - వచ్చెకుకా ప్ర సన్ను లయ్యెడు౯ శాన్టత౯ - కొట్టుదు౯ = కొంకాకొటలళా = కొటుడుక - కొటిన౯ లు ఠఉు లు లు లు

వలె౯ా - ఎంకయుకొ - పోలెకొ - అయ్యు౯- ఇత్యాదు లూహ్యాంబులు,

టి గార మురమందం గంశబ్టములు.. ద్రుచవ్రకృలికకులుం. “నకారంబు ఛ్రుకపొబకు మెైసూత్త్రమమబట్టి నవారమ్మాత్తమునకు ద్రుశస జ్ఞ కలుగుచు.డ సీక్రి-ది వద్రవకమూంమున నిట్టనకారము ౨ ర్రుశములని బ్పెవ్నర్హవ ముగు జూాసప్తుదు నకార సామాస్యమునక ద్రు“న జ్ఞై విద్ధి పపండంజేయుటవ యర్నెందుచున్నా-డుం “అణ్యే ర్రుేప్రనమో యే స్ఫ్యుర్హృను శనద్రుళా నిష్యవో ఆకకది. నూంముం

వ్రగనూవిళ్‌ క వచనబ వంవదనముంుకు జగుర్థీ స్త కృయములలో “కై అను నదియు బ్వచమాద్ర, బ్రియములలోే పట్టి అకువదియు వష్ట్రీ ర్త రృయములలో యొక్క

టీ "శో

సం౦జ్ఞాపరిచ్యేదము [7 యశునదియుం:. దచ్చర దక్కిన్యవ్రళ్నయము లెల్లపు. ననంగా గు, వేకు తోడ్య కొజకుం చలన కంటె కు లోవలు అందము న జశునని ఉదువ్యత్రళృ్యతకములు ఇదం శబ్దముల్నవపై నిదుకముఎగ మూజెదు ని, కి అశువికృగులును దుశద్రశృంకములె, ్రగమాఖతరశేషములైన చే తో అకునవియంు. ద్రుగవ్రశృతికములె. యగును, మజియు: జళుర్భ్యర్థకమగు. “పాంటె. అలునదియులం. బంచమ్మర్థకమగు “కన్న. ళ్‌ చం మ! ౯ క ఆశునవియు.. (గ్రుర్య్రకృతికములె యగు వ్రస్యయము లాయ్యాకబ్దములకుం. దుదిని 'జేకునవిగాన నాయానవ్రత్యయము. లంకమందు: గలకబ్దము లెల్ల ద్రురవ్రగృనికములే

యని గ్యహిఎవవలేనుం

ఈ నకుక. ద్వితీయాుఎరను. చాచేశళ౯, నాతోడకా రృతీయాంశములు, నా పొటికు చతుర్ధ్యం కము నానలనకా, శా అతల వపంచమ్యంవములం సాక్షా మాలోవలక్ష్‌ షస్థ్యంతములుం నూయందుక స్నష్పమ్యుంశము. వత్తుక్‌ , వచ్చెదక్‌ లాడు త్తమపురుమైకవచనములు, నచ్చెక్‌ భూ తార్థక్యమ్రథనుపురుమైకవచనముం వచ్చుక్‌ వచ్చేడుక _లద్ధర్థాద్యర్థక్మప్కదమపురుమ్నైకవచనముబు ప్రసమ్నులయ్యెడుక్‌ , కావుకకా ఎకుకవర్ష కాంతా! గాద్యర్థకముఎం... కొట్టుచుక్‌.. శత్రర్థకము. కొట్టక కొట్టలకా తుమునాన్మ దృర్థకముఎం కొట్టునుక్‌. అనం ర్యార్థకము _కొట్టినక వేడాద్యర్థకము, చేప తాకు అన్మ దొక్ష్మ క శబ్ద వ్రశమయైకవచనములు.. ప్రభమావములుగాన. వీనికి ఆభాన్వ మెసిస్ధి చెడియాన నిట్టు నిన్హేశివవలసివచ్చెను. ఎంతయుకపో లె అయ్యు౯ా వలె ఆపళ్ళకులుం మిగులకొ మజలకొా కడులా వెటకా మొదలగునవి చ్రభృతి ఛబ్దముచే వాచ్యములగు నవ్చయములు మూలమునం దద్ధర్యాశిశ్చేదర్థకములకాదిపద ముకు జేర్చుట కాయ్యావ్రశ్యయము లాయర్థములందేగాక మణిఫొన్నియర్థములందును గలుగునవగుట నాయాయర్థములంచాయా వసేయయములతోంగూడీనవాని ఇెల్ల సగ, క్కించుటకని శలంవవలయును, తెలుంగున నర్వవిళిష్టనకారముకు ద్ర్రమన పు "లేదు, వినను, “దుుశాఖ్యో నకి అని చితామణి వర్ణనమామ్నూాయగతరూవమునే నిన్హేశించి ద్రుశసంజ్ఞను జేయుట యివి వాల్లున కెయగువిశేషసంజ్ఞ గానము, కేవల వ్యంజ నము నచ్చువేర్చక పలుక నవకాశములేమి” ెలు-గునుడి వలంుకుబడి యౌాచితింబట్టి యత్తు చేరునుగానను, ఇద్దుశమజ్విళిష్టమైనను గాకున్నను నీసంజ్ఞ వెల్లునను నుద్రేశముతో మైనదిగా. నెంచి కూకి యిట్టి పొల్లుకూవమువందిన నకారములకును ఇద్రుశసంజ్ఞై గలుగును. బాకీ యని. తెలుసు. బట్టికలో ద్రుశవ్రకృతోములకెల్లం బొల్డులత్‌ఖే సైళించెను. ఈవట్టికయందుం జూపంబడిన ద్వితీయాన. విభవ్తలనముు నాయారూపము లము నాయాసందర్భములం దుక్యవిళిస్థ్యమైన నకారము తుదను గల్దునని నూరి

• ౨2

18 చాల వ్యా కరణము స్యూత్రించియుగ్న్నాండు. అవసానంబున ఇదుగస్వరలోవము బహుళముగం గల్టునని సంధిషంచ్చేవమున స్యూత్మించినాందుం ఇద్తుగస్వక్వరూప మువ్వవిశిష్ట నకారమని సంధిషెచ్చేదమున _ వివరణాము. న్రైసీనాండుం ఇకారయుమోంది కును వు త్రి వీభవ్తలయు శస్వేమున క్రిర్వమును స్మ్కూత్కించి సోధించినాండుం ఇద్తునస్వక్వరూషము మీా-దం బరుషములకు సరళములు. గలుగుట న్యూత్రించి చూపినాండుం ఇద్రుశస్వరము సంగ్లేష్మవ్రతిబుధకముగా. నూహించి సశ్లేమమును. న్యూక్తముఖమున సాథించినాండుం ఈఖఎదర్భములం బంశీ9ఏవ నీశనిమకమున నుశ్వదిశిష్టనకార మే ఇద్రుశమనుట సాదార మగుశు ఇకం గ మేకరన్నూశ్తస దర్భమునను నియాదిస్తూశ్మ్యవణాళలికయుదును చుశప్రగృతికములం చొల్జునకారము లఎవమందుంగలవిగా నిస్టే?ఏచియున్నాండుం దీన ద్రుశవ్రగ్భృతికము లచ్‌ సందివిషయములుగా వానితువి నున్నద్రుశము లంప్తైచ్య- మె దోంచుననునాశయము గలిగియుండుట "తెల్లమగుం వైసందర్భములంబట్టియుక్వ విశిష్ట మైయుుకుట ఫొల్లుమామమున నుండుట యకు ెండేదూపములుగాని (ను అనునజే టుకారాంశములమైని యగుంణాన నువర్శముగనే దాని గణింవవలెను యికరరూవములు ద్రుశమునకు సంభవింప వను దృఢవిశ్వాసముతో. సూరి యుండుట స్పష్టమయ్యెం దీన “నకారంలు ఇద్రుగంబు” ఆనుక్మూత్ర మువ్వవిశిష్తమును బొల్లురూవమును చైననకారము లను శెండిటిని బోధి-చునదెగా నూక యెొసన్నెననుట స్పష్టమమ్యొ “దు తాఖ్యో నో అనుమూలమును, నిచేయర్థము నిచ్చునదెన సూ3 తలఎవెననుట పునరుక్తము, మూల మెట్టిదెనినేని వ్యంజనరూపమునఎదం గలుగుదానిని నకారమును ద్రురమనందగునను* నాశయముగలదగుట సూ3యిమార్లముబేకదేశ గ, హణమువేచ్వైన దనందగును, ఈజట్టి ఆం ఆ షూ ట్‌ కలో. ద్రుశద్రశృశికముగ. నిరూపించిన ద్వితీయానిభక్రి ను రూపమని నుపరంబు ద్వితీయయకు దానిచే స్పష్ట్రమగుం శక్కుంగల సువ్విభక్తులతువిని నువర్ష మాగమముగం దృతీయామల్గకు నుమాగమంబగుననుదానిచే సిద్ధిచుచున్నది.. మిగిలిన తిజంతములలో గొన్ని వ్రకృ్యయరూపనువర్ష్మ ముకమాదు- గలవియుం గొన్ని సూ్రవిహిళ్ళర్రుళాం నము శైన్యవ్రృత్యయములతోం గూడినవియు. చైయున్నవి. ఎంతయు. నిళ్యాదుల తుది నున్న నువర్ష్మము సముచ్చయాదృర్థములం గలిినదగుట నవ్యయరూపము* (గీనినీకయం సాధింపలేదుం వళి నిత్యాదు లవ్యయములగుట వానితుదిద్రునమును నవ్యయరూపమె యగును, ఇట్టి కానిస్వయావము. నెజింగింపలేమి. వీనితుదిని ఇద్రుక మెట్టు కళ్దినో యీ బ్యాకృతింబట్టి. నిర్ణ యింవరాద్రు ఇకళ్ళాద్రు,]ేము లెల్ల నాయాపడములతుదల నిల్చునవేం మజిరుం. సంధ్యాదులఎదు పీని కదృశ్యళను. నూర కొన్నియడల జూచించి యున్న్షింయం. తానునేనులలోం. దుదిని _ ద్రుకమున్నను- నడి ్రభమాసంబంధి

సంజ్ఞాపరి చే దము 9 యగుట గ్రుకము కాంజాలదనుళంకను దొలంించు కలంపుతోడను, దాను. “నేనులను వర్మ ములు తానాయను ప్రశృగులకుం గలిగినవగుటం టెగమాసుబంధము ం నలైనను శజ్టసవాజములు. గాక యాగమములుగం గల్లుటం జేసి ద్రుగములే యని నూచించు నుద్టేశముతోడకు సూర. పట్టికలోం 'దానునేశుల నిశ్టేశించెనన్న _శబ్దసహజమునై శక్టైంళమున నిర్చిన యేనువర్ష్మ ములకును ర్రు/శసుజ్ఞ సిస్ధింవదని స్పష్టవడును, కాన టైనందర్భముల ననున3చి శబ్దసహజములు గానివియుం ట్రశ్యయాగమావ్యయాత్య కము శల్రైనవియు:, బవనులముదినె నిల్చునవియుం దము లు స్రములయ్యు6 బవములయన్థాదులకు భంగమును గూర్చంజాలనివియం. నగునుక్వవిళిష్టనకారములను గొండొకచో నానిశేయైన పొల్గురూవములును ద్రుుశము లునొకలక్షణాము సీద్ధించె2ం వర ద్రుశమనునది యుుడపలయునన్న నుండునచియుం బో లయునన్న6 బోవునది యూనని స్పష్ట్రవడినదె. గాన ద్రుళసుజ్ఞై సార్థకముగు చున్నది. ఇట్లు దీనిలమ్షవామును సూ3 వానివానిముఖముననేగాని స్వీయచాశ్యములవివరింవమిం జేసి 'పొరకసుబోధమున సై ఫ్రౌఢవ్యాకర్ష “నకారం బసాధారణఎబు ద్రాం బని చూత్రించి యసా ధారణవదము నకం బ్రశ్యయాగమావృ్యయార్ష్మకము యువ్వవిశిష్టమని వివరణము ర ద్రు/శమనంా న్‌ొల్ల నియెడ మజంగిపోపునదని చ్రు/శనుజ్ఞ ర్‌ సార్థక, సమునుగూాడం జాపుచు నున్నా నిత్యాదులందు మ్మాత్ర్తము చ్రు/శన్వర చ్రు/ 1లోవములు గలుగవని చ్రు/శలమ్‌ణమును వివంచినాండు, ఈకండు “ద్రు/శా ఖ్యోన” ఆకనన్నయాద్రు/,ళలక్షుణ మవయచవావ యవిన కారవ్యంజనసా ధారణమనుకళ్వమును, నన్నయ ద్రుళన -న్హేమములని తానెన్నిన యన్నిష్టసఖీత్యాదులవే "నెకింగినవాండయ్యుం దాం జేన్చన యంక్యవిశిష్టరకార మనునర్థ ముశుగూడ నానస్యూక్తమున సామాన్యనిర్చిష్ట మైన “నః” అశుదానినుండి యుద్ధరింప నవకాశ మయ్మ్యొడిలాన నన్నయచింతామణి తన్నీవిషయమున వికోధించునది గాదనుటశే “దు, తాఖ్య్యో నకి అనిన్నూత్రమును బ్రైమాణీకరించెననియు" గావుననే “అన్నిష్టనఖి- పెన్ను కము-చక్క బెట్టు కమ్మందేనొ మున్నగువానిని సూత్రైంతములచే సాథించుకొ నెననియం గ్రసొంపవ లేనుం కాన సీసందర్భమున “రుశాఖ్యో ని అనుసూత్ర్మమునకు- బ్రౌాఢ వ్యాక_ర్హయు. సూరెమార మునే యనుసరంచి యర్థముచేసెనని "తెల్లమయ్యె. “ఊనశ్నను" అనుదానినిషయమున నందలిద్రు,[శమునకు న్వరలోప లోపార్థవూర చిందురూవకార్య ములు గలుగవనుట న్యూత్ర్యము స్రైఢవ్యాక_ర్త సూ3కంటెం గైత్తగం చెల్పె.. ద్రుశము సహజముగం దుదెనినలిగియంండునవి ద్రుుష్మవ్రృకృ3కములని వ్యుక్పతత్తి.

వ్యాకర్శాప్త్యక్రియ ననుసంంచి యొలశబ్దనులు నాయావ్రశ్యయములమూల మునను, -నర్థవిశేవవ్రనాళక మై 'చేరెద్దు. నునర్గముమూలమునను, నాగమునువర్శముల

20 చబాలవ్యాకరణము మూబమునకు. ద్రుగ్యవ్రద్సృ కము లగుచుండుబంు జేసియు, శష్టరవాజముంగు నకారమా లగ ద్రుశనంజ్ఞ సీస్ధింమి ఎజేసియు వ్యాకరకాసిద్ధ చ్రుుశౌంకములకే సూ3 చుగక్రశృతి పా ధి ॥] కమును బవ్యాయముగంతే నెను చిచచామణ్మివ్రణాళికలో నిట్రాయావానికి వేర్వేజు చ్‌ చిధానముంం 'లేపండులే గావ “ఆాన్చే ద్రుష్వవకృవయో యే. న్కుర్హ్మ నులేవిళద్రతా నిర్యమ” అనువానిచే గళలుగానివానిశెల్ణ నకారము నిర్యముగ నగుట నంవలి ద్రుశ వక+ికన వటి వ చక్యంక మనుమాట నేం ప్రశృతకసంజ్ఞ సార్థకము ఇం పట్టిక్తక్కియ లేమి ద్రుక్యవకృ3క న "టు నీరకాయను. బోలె. వికిప విద్దానింబట్టి పో లెనిత్యాదులు. ద్రువ్యద్రకృ3కముఎుకు దక్కుంగలవి ద్రుశౌంతముయను నయ్యొడిం మూంము శక్తదర్థకసంస్క్భ కవదముల చే: చెలు-సవదముల చెలి ”గించుకరైనను, “నమో అని తెయయను సంస్కృ ంవిభక్తి నికి వాడును నధ్వ్వుణు ము 'ఓయిపచే అఆడాఎకత్వక్‌ ల్వాదివర్ష కు” అన్ని యను టను గమనించియం ప _తృవర్థకన స్కృ వచభపసములకంటె నసఎవిస్థార్థ్యవృతి పాదకములు దేశ్యనులె యని యొొచియు"- గావలయు నూ) జేస్యములసె శ్రునొంచుటయు, వానిని సంస్కృ రవదములుగ భావించి వరముననున్న సున్క్భృశవదములతోం గలుపటయే 7-5 “యొశక్కేేళకములు, వడ్వాదులు" అను మొవలపచోటుల గుణయణాజేశాదులు ఫాద్చు టయు, ౫7నని తోడా ప భ్‌ బ చె,

చ్రుళ ప్రళ్ళతులు గానిళబ్దంబులు కళ లనంబడు ౧

'రాముండు = రాములు - హయము - విక్తువ్రు - గోడ - మేడ - అయ్య - అమ్మ - రామునికయి - జ్ఞానముంబట్టి - నాయొక్క = వచ్చిరి - వచ్చితివి-వచ్చితిరి -వ చ్చితిమి'- రాయడు = రారు = "రాదు-రాన్సు = రాము =

దీ

కొట్టక - తిట్టక - ఎత్తిలి - ఒ్తిలి . ఊరక - మిన్నక - బళి - అక్కట - వ్‌ల - ఇత్యాదు లూసాంచునది.

టీ “లిజ్మధ్య శేమసస్ట్రీ నున్‌కర్మ 'వ్రవచనీయానిళ క్రీం. కిచిత్‌ వ్రశుసనార్థక సుతొపయదాతదా కిమేవాస్ప క్త్వా కిల తూసష్ణీ మాద్యా నభిదధతి కళా ద్ర న మయేహె స్యాత్‌”. అనునవి మూలము, (దళ మంపమందు "లేనిశబ్టములు గళలగునుం స్వచ్భ్శములై నవనుటం “రాము-డు ళలాములు సాయము, విష్ణువు? నోడు మేక అయ్య అమ్మ అనునవి దు ము వు లఎకమునం గలిగినవియుం బ్రుగమైకవచన లోవము. నందినవియునగు వివిధళబ్టవ్రఢమారూవములుం (నున్‌ వ్రశమా న్మూక్తృవాచకమని [గ్రపంంచ్సె 12 వ స్కూక్తమునం బ్రభమానై వట్రియొక్కేశరములు చ్రోప్రకృతికము. లగుటంజేసి యిందు వానిజే 'మొట్టమొదటం. గళలుగం జూపు

సం జ్జ వరి చ్ళే దము వ చున్నాండు. రానమునిైై --ఇని చతు స్థ్యేకవచనముం క్ఞానముంబట్టి ఆాావట్టిపర్థక ము "'చేంన మచ మ్యేశవచనము. నాయొక్క ---మయొక్కవర్థ కమువేఏన మ స్ట్ర్యేకవచనము-= (మూలస్థశేషవష్ట్ర) మ వట్టి యొక్క --వువచనబహువచన సాధారణములగుట కళా లక్షణమును దద్సాధారణ మగును వచ్చి) --నేఫాశభూ౮కాలిక వ్రశమపుకుష బహువచనము* వచ్చితివి, వచ్చితిరి --భూళకాలికమధృమైకవచన బవువచనములు, వచ్చి3మి ---మాంళభూతకాలికోత్తమబహువచనము, (ఇవి మూలస్థ3బ్మి ద్యోదావార జఅములుం “తిజ్మ ద్యనామకాన్సు శ్రీక్మధృమపురుహిశ్చయే రపూఎ తొళ్చ” అని మూలము) రాంయు. నౌరు. రావు రాము --ఉత్తమైకవచకవృలికీక్త వ్యతిశేక్యవ్రథమ మధ్య మోత్తమైపవచన బహువచనములం తిట్టక, కొట్టక వ్యతి చేక క్ష్యార్థకములు. ఎెత్తిలి ఒత్తి జాచేళ్ళావ్యయములు. డోరక్క, మిన్నక ారూప్ట్రీమర్థకములు(“రూస్టీ మాద్యా? క అని మూలము బళి ---ప్రశంనరార్థకము, అక్కట --సుతా పార్థక ము నీలా ప్రగ్న్నాక్థంము అట్టు, అట్టి ఇట్టి ఎట్టి విమ మచే). మిక్కలి పొంచెము. అహి శర ఉాము డె; అట్టివ-రాముండ ఇత్యాదు లాదిళదగ్రాహృములు, స థి 18వ స్మూశ్రమున ఆప్రడిపుడె పుడనునని నిర్యవ్రథమైకవచనములని వ్రశిపానుచు గాన “యదాతదాయను మూలమున కుదెవారణ మిందు: జూవ.ఎడలేదు, ఈళనిమళమునం గూచ్చెగులించు లం న్హ్య్వష్థకములుగం దలంవంబడినవగుట నగతార్థము లనవలెిను, కాని యిందు" హ్వ్‌ష్థ కోదెహ్ళాతి "లేము వృతి లేక శ్ర్వార్ధకములమూలమున: చవ్వర్థక ములకును గళాళ్వ మూపాఎవవలెకు.. ద్రుళవ్రశృవకముల శట్టికలో: జేన్చేకండుట చేరను వీనికి: నళార్వ మకుమానించందనునుం లృతీయార్ధకమగు చేసయు బఎచమృర్థకమగ వుడియు నా యాధాతువుల క్వ్వాహమావములను కలఎవునం 'జేర్చలేదని ఖావింవనగు, వేసి ృతీయార్థక మనవి చెవ్పనేలేదు. ఉండి న్పష్టముగ శజ్ఞమనినవాంచుః వనిక్రియిలలోం. గ్య్వారూప ముగ నాధి-చనాండు,

“అనఖు యిఏి యొటిశప మే మనువముదు"కితులమగుట నాభారము లే కను నుతానో చ్భేద బున” అనుభాక తాదివర్య ద్వతీయాళ్వాన వదృమునఎదలి “లేకను ఆనువానింఒట్త్ర కొందయి వృశి'నేకన్త్యార్థకము చ్రు/“వ్రకృతకమని త్రుమి:ళురు. ఇట్రి ధ్ర్రమను దొలగివనే సూరకొట్రక, తిట్టక”అని కెడుదాహృగులంతాపెను, మఆిదోం- ట్రైాఢగ్బాకక "లేని. అకుడానిలో. మవర్ణము సముచ్చయార్థకముని న్పష్రవజచి వృతి లెక శ్త్వార్ధకము కళయ యని సిస్ధైాంశమువేసినుం వచ్చో సముచ్చయార్థము వ్రనక్షము గామి “లేమని అని దిద్దు వముచిరమని గుష్తార్ధవ్రుకాళిక ఫరితముకు ఇల్చెడి. యళలివిర్భంధము. లేని కందవదృపాదమగ ఓ పెట్టు నవంంచినను దగుముాని

ఈ ( బాల వ్యా కరణము నువర్థ్మము సముచ్చయదొ్యోళక మే గాక యర్థవిశేమమును ట్రగటించునదియునని ఆశ వ్యాక్నర్హ యిచ్చిన ప్రమయోగనరణి ననుస3ంచి త్రహీ౨వవలసియుండుకుగాన "లేకుండుట యొక్క యతిశయమును. నువర్ష్యము సూచిచునట్లు గ్రహించి బహుప్పున్తకగతమును ననేకలకు లాక్షణికకవులకు గ్కుకస్రకృతిక మనుభ్ర్రమ నుదయింవంజేసినదియు నగు సీపాఠమును 'ఫెఢవ్యాక_ర్యమకము. ననుసంంచి స్వరసమని (గ్రహాంచుఒయే సరసమని చోంవెడి. (చూ త్రై నంజ్ఞ 8 ప్రాన్వముమా,ది ఖండ బిందువునకుం బూర చిందువు వైశల్పికనముగ నగును, ౧౪ అడకయవ - అడంకువ - అరంటి - అరంటి - ఎలుంగుట -

ఎలుంగుట = బలంగము - బలంగము = మగంటిమి - మగంటిమి,

టీ, 'హ్రస్వాత్పూర్లోపి2భ్‌వేత్‌” అశునవ మూలము, అచ్చునశే శ్రాన్వచీర్ధృప్ణుక భిదముగాని వాల్లునకు "లేదుగాన హాల్లునుగూన్చెయైన సందెర్భములందు నాయాయచ్చు లతోం గూడినహల్టుల నట్లభేదముగ ప్యవిహరింవెనని ్రృణాంవపలెను, మటేయు వ్యంజనము లచ్చు చేప్ప లేక యుచ్చారణము "లేనివగుటయు నట్ట వ్యపహరి'వవలనె నని యెన్షునవె. ఆాంా. ప్రస్వమున కనంశా ప్రాస్వాచ్చునకును ప్రాస్వాచ్చుతోం గూడినహల్లునకును నని గ్రసొంవవలెను.. వికల్పమనంగా నొకమాయు కలుగుట యొక మూజు కలునకుడుట, నిండుసున్న యణనున్న యని నున్న ద్వివధముం నిద్ధఫూర్మ ము సౌాధ్యపూర్జముం పీద్ధఖండము, సాధ్యఖండము, అనుభేదమున" బై రెదుకు కెంచేసి విగములగుం సిద్ధమనంగా శబ్దసవాజమైనది _సాధ్యమనంా వ్యాకరణా్రా 'నమైనడి ఇందు సామాన్యమున ఖండబిందువనుటు చేస సిద్ధసాధ్యఖడములకు. రె-డింటికి స్వీ కారము గలిగెడిగాని యట్లన నవకాశనము వాలదు

ఇందలి యుదాహూరణములలోే. మగటిమి అనునదె వక్న దక్కిన వెళ్లను సద్ధఖుండములు గల వదనులని చెస్పవలనీయున్నను సీ వ్యాకృ3ళద్ధఏ ననునవంచి యావ విభక్రిక ట్‌ర్ట్యము ద్వితీయాబ్యేక పచాములుదే వచ్చునదగుట చే “వా టిర్డ్య మునత్య- బూర్వము కల్లినం బూర్జ్మ-మేకలుగూదిగి రోంండుబ చేకవు, దద్ధిరవ్రకరణముు నిర్ధవిమువ్పు తోడ్కి. టివరము నావమభ్‌క్లికముగ నమక్థించుకొన లేకయే యిమియును శొష్థి.వ్రళ్యయ ముతోంహాడినదీనిని మగంటిమ్యాదులు యథావ్రయిగమున శ్రావ్యాములను సూత్రాం తరమున సౌధించుటచేశను సీసూస్రము ప్రాస్వముమోందం బూర్ఞార్థములయునికిని సామా న్యముగం. చెలుపునది గాక ఖఎడ మునుద్దిష్టముగం జేనికొని పూర్ణ మును దానికి విధించున

సం జ్ఞా ప రవీ దము లక దగుటచేళను సాధ్యమనలేక చానినిసూడ సిద్ధఖండముననే క్రొహించె ననవలసియున్నది. మజీయు దీర ముసూ ద సాధ్యపూర్మము 'లేదకుళ్నూత్తము సామాన్యముగ _ బిందు మ్మాశ్తముము. పధించెడి.. ర్యాకరణంులచేం గలుప ఖండవూర్షములలో దీర్ధ్స ము మోందిపూర్హముకు. వారన సమర్థమైముండుటు జేసియు, నిక వ్రాస్యముమోంవ ఖండ ఫూర్ణములు సొశూవ్యబిదునధానము వే.నే స .ధవంచునవగుటు జేసియు, సీచ్యూత్రము సిద్ధఖుువముల'నే ఫూర్తముజంజేయునదని. గ్ర్రహా+దవలయును కాను గుజచయచ్చున కుశు నట్టియచ్చుతోడివాల్లునకును దివవా నుష్ననిసఖండము- (లభువుమి-దశున్న వనుటు) వికల్చ్పమును బూర్జ మగునని సూత్రార్థము నఎభవించెడె ఆఅడయడదు ఇందుంనగు వర్టమునకు: బూర్వమున నుష్నాసిద్ధఖండము పూర్ణము గాగ “అడంకువి అయ్యొను, ఫూర్ణరూవ మద్దానికి గలుగనీవతమున “అడంకువి అను సహజరూవనే యుఎడును. క్లే రక్యుంగలవ్రూవ్భాములు. చిదువనునాసిఖోచ్చారణమునకు గుజుతు. అనునానీలోచ్చారణము నిల్చియున్న దానిగుజుకగుబిదువు ఫపూర్ణరూవషము స కల్లియుండునుం అట్టియుచ్చారణము ల్వువ్హమైన ను దట్టియుచ్చారణ ముడెనని తెలువ నర్జ్ధబి "దువు (ఖుడముుుచుట యాఇార మయ్మొను కాంగాం దొల్లి యనునానికోచ్చారణము గలిగి చేడు దానియుచ్చారణము గనరాని ఇదజాతి పూర్వావస్థను. బ్రకటిప సూర యిీాసూత్ర్మమును రచి..వెననుట స్పష్టము కాని యుచ్చారణమున 'లేనిరూవమును సిద్ధముగం _జేనికొని యుచ్చారణము నద్దానికిం గబ్టుబకన్నం లారెక్రకదృష్టిని వ్రాచినపూర్ణమును నర్ధముగాః చెల్పుట నుటో ధమగుమార్ణముగానం _బూర్మ్మబిందువు వ్రాస్వముమోందె వికల్పముగ నర్థమగునని స్రాస్వము మాది బూర్జ ఖఎడముల కటియునికిని నూ చిచుట నరనమగునని తోంజెడి. ఇదియును వేని కరువాతివిధియిను గ్రమమున వైకల్పికమును నిర్యమును నగుటు జేసి యీశరెండు న్మూర్తములలో చేదేనొకచానియు దవ ధారణార్థకమును "జేర్చి యొకచానిని విడువం దగునని కొందజయాకయముం కాని య క్లైనం గ్రమముగ. వికల్చముగ డ్‌ర్థ ముమోంది ఖండమునకుం బూర ము గాదనియు, నిళ్యముగ వ్రాస్వముమోంది ఖఎడము ఫూర్జ్మ మగ్గు ననియు నపార్థములగుంగాన నమ్మార్లమవాదరణీయము, ఖండముళు స్థానముగంకేసి పూర్ణ్వమును విధిచుటచేత నారంజ గావంచ 'పావంచేత్యాదులుందు ఖండము గలుగ కుండుట ఫలముగా ననుమానిిచందగును. ఊచచ్చారణము. లేనిఖఎడమును వ్రాగతలో వీడువచగునని కొందజందురు గానీ ఖండము. నుద్దిష్టముగం. జేసికొని ఫూర్ణమును. విథించునట్రియు, (ద్రులమున కర్ణచిందు రూవమును ల్ర్యాక్రీయలోం జూఫునట్ర్రయు సూర్చాది లాతణికల మఠము ననుసరించి

ల ఛాలవ్యా శరణము ర్‌ూ శ్లేఉకావ్యముల- గొన్నివట్టుల దిని యువయోగము చూవట్టుట నవలంబిం దియు, ఖండస్థి ర్య భావముల బదములం దర్థ భేదము కలుగుట గమనించియు నిది యివంత్య్భొజ్ళ మని యనవలయును దీర్చముమోఃద సాధ్యపూర్ణము లేదు, ౧౫. ఖు ణ వాండు = వీండు - రాంయ - లేండు = కాంబోలు - కాంట్టే - సోయలు - శేంగులు, లే “దీర్ధాచ్చెష్ట ండ నీవ న శ్ఞేయి. అశునది మూలము గన్జైూచ్చునకును గీర్ధాచ్చుతోలనాడిన. హాల్టునకును. వరువార బిందుసామాన్యమును. విధించువ్భాకరిణ విధులచేం. గలుగు. పూర్ణబి.దువు నిళ్యకుగ సంభవంపదిని సూత్రార్థము. ఇట్లనుటం కేస శబ్దనహ పమగు ఫూర్మ, మును, నట్టిఖుడమును, సాధ్యఖంఢముకు నుండ వగునని విశద మమ్మొనుం జిత్తు చీ.దుఫూర్వం బగు ననుమొనలగు చుదుసామాన్యమును విధించువిధులచే ఖండఫూర్ష్యములు. కెండును చాయాచోటులం గలుగుచుండ సీసూశ్రము దీర్ధ్యముమోయిం బూర్జ్మమును వారించుటక్తై సూతత్రిత మయ్యెనని సూరియాకియము న ఖివర్థిందఎనునుం దిని సీనామాన్యస్మూక్రము బిదుసామాన్యమును విధించువిధులతో. శేం డీర్ధ్స ముమోా.ద సాధ్యఫూర్ణ్మము. గాదిని యడ్డుచుు ౪ త్త మేయెచోటులందు: గంలో క్రముగ డీర్ధ్సము మా" బూర్జ్యముశు వధిం మనో యిట్టివ్‌*యులం వ నార్య్ఫుపూర్జ్యమునునికిని సోకి: "బేఉయున ఏగునుం వాండు, వీడు ---ఈ రెండిటియిందును.. బ్రన్గమైంవచనమగు. డుజ్‌ అనుపెని౩6 బూంర్వము జీత బిందువూర్వం బగుననువిధివే ఖండవూర్జములు రెండును బ్రావ్తములుగా ద్‌ ముమోది నగుట ఖండమే సీద్ధిచెనని చ్రనొంచునది. వాంచు విడు అనురూవ ములఎ గలుగవనుట రాయి లేడు ఆావ్యతిేకార్థకము లగువ్‌నికి: బఖిమపుర మ్యైక వచనమున డుజ్‌ వ్రళ్యయమునకు ముందు "నిజసున్న వ్‌ర్ధ్స ముమా-ద-గాన. గలుగలేదు కొంచోలు కాంబట్టి == “కాని అను నుణ్యంవముబూ-ఏ పోలువట్టులు. మరములుగా సరళాచెళము. గలిషినవిదప నాదేకనరళములకు ముందున్న ద్రు,ళమునకు బిందుసామాన్య విఫిచే ఖండఫూర్జ్యములు. రెండును గలుగుచుండం బార్డ్మ మానూశ్ర్రముచే వారింవ-బడీ నడి భోయలు శేయగులు ఆజాషోను రేశుకబ్టములతుది నుపర్శమునకు. గుజ్‌.. కలుగూం గుద్దు ఉకారము పోవు ప్రళ్యయిముగానిత్తు బించువూర్వంబసనను సామాన్యవిందువిథిచే ఇందభ్రూర్జ్యములు కాను ద్ర మాం మోార్మ్యమూ వాంంవంబడయొను. వాండిళ్యావ్‌

ఎ౦జ్జాపరి చ్ళే దము 2 పూర్జ్మబిందురూవములు నన్నచో జాం? ములందు ద్హానములలో గానంబడియెొడిం ని-డునున్నయే ప్రాచీనరూ మముకు. దానిని దేృృ్చేవలుకుటచే న థ్థవిందువును నేర్చడె- గానం బ్రైచీనమున నట్టిరూవములు గలుగుట యవిరుద్ధము. కాన నిండునున్న"నే యుద్ది ప్రముగం జే? వాని యర్థవీందువ్తును వి-ేయముగం జేయుట యుచిళముం ఇాఊదలియుదా వారణముల గోని యర్థ బిందువు లెల్ల సాధ్యములే యగుట ని* సాధ్యవీదువిషయ.క మశుట పునరుక్తముం నంస్క్యృతేసమేతరములయిన ెలు/గుళబ్రములయందు. బరువు సరళం

బులకు ముంచే బిందువు కానంబడుచున్నది, ౧౬

ఎంకర - కలయ - దుంచే - త్రయ _- దంట = జాంటు - కొంత కొంత ఇత్యాదు లూహ్యూంబులు,

లిం సంస్క" లనమమనంగా: 'దెలు-గువృగ్భయనులు మోత్ర్త్మము చేంన సుస్యృళ్యవ్రశ టలు ఇట్దివివప్ప నిరరముల ఎదూాప్రాక, ష్‌ గనమ-నంస్కుక భవ-ప్రాక లి కఖివస = చేళ్ళములంద కచటళతకగజ ద ద ఎ అనునక్షరములకుం బూర్వ'మీ యుుజిన బెదుభుండునని 'తాఎర్యయిం పీనివూర్వముసం దిచ్చక యుండబలె. ననుసియ మములేదు, ఊన్న వీసిక్‌: బూర్వమే తోంచునుగాని యిశరవాల్దులకు ముఎదుంగిదుః తంసాలిచదము మ్యూశ్ర, మోవిధికి వ్యతి రేకము* కమసాంలోని మ౮ారము. వృవహారమున బెందువయ్యెం కాసి యోవిధిబీ నిందు బుదువ్పు వ్రాళ విరుద్ధ మేయగు గానం గనమాలి యువపిు సాధభురూవ మనంపిగుః “లృతీయే వ్రశిమే వళ్థే వరనీవహి దృశ్యతే బి-దు నాక మశ్ళే కు నాన్ఫవన్హే పరే రు ని అనూాధర్వణము మూలముం

౨?ఫియమముచే.... ట్రాక్సు-ంనమ భపానున్క్బృ “భవాబేష్టయావరుగు.. తెలుగున వి.మయవొంరిల నుంవిన సెచు ను డునో కొంరగ ెరనిెనుట నుకరమగును, ఈఎధి సౌమాన్యముగ సిద్ధములనే గాక సాధ్యముల ఇతీంషంచుటకును దోడువడెడిం యకారయును వు వూ నొవోలును బెలు/గుమాటలకు మొదట

నేవు, ౧౭.

ఎవండు.ఎక్క్హుడ - వమింవల - ఉండ - ఊరు- ఒకడు ఓడ, హరి యతండు - నిద్రవోయె నిట్టిెచోల్ల సంధివళశంబున వచ్చిన్న్వయకార వకా రంబులుగాని వూర్వనిద్ధంబులు గావు, వోఢృ వోఢవ్యు కోబ్టిములు దప్ప సంప్క్యృతనమంబులందో సహితము వువూవొ వో వన్షాదులగు శబ్దం బులు లేవని యెటుంగునది, ఉదకము - ఊోర్తైక - ఓదవము,

లిగ్ర బాల వ్వ శరణము

టీ, స్వరంత్రవ్రయోగార్హ్యమునైన “శేలుుసమాటలకు మొవట యకారమును ఊ ఊ ఒ పీ లతోంాడిర వకారముకు జూవట్టవు, వు వూ వొ వో లనుటుజేసి వదొది శాయమ్చలతోం గూడిన వకారమే యుండదనియు, నికరొచ్చులతోం గూడిన వకార ము కాదగాననియు, యకారసామాళ్యమునే ేక్కొశుట జేసి యెయమ్నతోం. గాడిన యకారముకు బదాది నుండందరియు. గ్రహింవవలెను ఇని కేవలము. 'తేఎ.గుదదముల కగువథి గీవిచీ యెవండు, యెబ్వకు యేమి ఆను మున్నగు బానియందరి ౮దొదియకా కరముల వాలాకములును సుడు వెళండు వూరు, వోడ్య, వుడు మొదులగంవానియాద ” వవాదివ గారముల వాలాశయులునుు. ఎెత్కాజ్యములని 'తెల్లమయ్యె. కాన ఎపండూ, ఎక్పుడు వీమి, ఉండు గోస. ఒవయిం పీడ ఉండు అనునవియె పాధువులనియు) యకార-వకెరములు గలవసానువుబనియు. విశదమయ్మొను లాక్షణికలమకముం. శేష షష్టీప్రళ్ళయమైన యొవ్క యకొరాదిపదమే యైనను నద్దానికి స్వరంత్రవ్రయో గమి లేమిజేసి యె ఛాళక్యాదికుడి వదాదియకారమును స్థిరపణువం జూలదుగాన నది. దెనికి బాధకము గాంజొాలదు, రర్వ మరసిన నీకఒక్కయొక్కలపుణామము 'తెల్లముగుంగాన నది యకారాదిపదమే. గాదనియు నాయాకజ్టముల్నవైం జేరనపుడు సంధ్యభొవముక నైన యడాగమముతోం గూడి యొక్కయై లాక్షణికదృష్టికి యొక్క యయ్యెననియుం దోయెడి

పదొదిని యవ లుండకున్న “హ3ంయకండు-నిద్రవోయో” అనుపదములయావిని య న లెట్లు కళ్సెనని కంకించికొని యట్రిస్థలముల వ్యాకరణము చేం గలిగిన యవలుగాని శబ్దముపుట్టుకతోం గలిికవి కావని నమాడానముకు ర్రాగీనవాండు,. పూర్వసిద్ధములు = శబ్బమునందు దొలునకు ఎడి యుండినవిం సుంస్క్యృకసముబులలో: గూడ మూలమున నిద్చిగ శందుశబ్దములు దిన్న ఉ ఊ పీ లతోం గూడిన వకారమాపినిగలవదము లేదని భావము, పొట్టి ఒకారము సుస్క్యృకమున లేచేలేదు గాన దొనికోంపాడీన వకారము మాట స న్కశసమదవ్రస్తావన యగునిదుం దలుపాబడ లేదు. వోఢ్చవోడ్డ వ్యేతర సుస్కృృనసమములందును వువ్లూ వొ వో, అశునవి యాకజియుదు: గలవదములు "లేవనెనుగాని 'నోళికాా వోథా వోరకం వోఢజు అని వోకారమాదెయుదు. నలశబ్ల ములు సన్కల్చకకోశములం దెిగవడుచున్నవి వనను సూప, వువూవావోే లలో నొక్క వోశారాద్ది శష్టములే కోశములందుం జూబట్టుటుబట్టియు నవ్వానికిని దజచు గాటబ్రమయోగ మాుర్ధ్రృకాష్యముల నగచడకుండుటబట్టియు నిట్లు వ్రానెనని యనందగు.

“అద్య; శ్రీయాసు భూతార్థద్యోరిమాద్యనం వినా సర్వః ఆమమూలము యెవడు యొపు డి త్యాదులందు: బదాదియకారమును వ్యవహారము ననుసరించి యంగి

సంజ్లావరిచ్చేద ల న్‌! షి ము కరించినదిగానం శైాయలలో భూతార్థమును 'జెలుపు (పోయెను. నట్టియుం బదము తొలినున్నదియు నగుయకారములను విడిచి రక్కిన తెనుగవదముల నున్నయకారము లెకారవిశిష్టములని తెలిసినది. శావుననే నంధివేళలుదు “ర్వత్రాజ్వత్కార్యం జే నీ ల్‌ జన శానా! లచ జు యఎ యన్య రచ ేళ్చః ఆని యావదెదియకారమున కజ్వది సపమును విసైంచిషొనవలసి వచ్చిది అనూ తాలుకమును. వ సువవలెననుటు మూలము న? ఆ ళ్‌ (ఇ ని: న్‌ ఆక్‌ గాను యపడు, యవ్వుడు మున్నగునవి యె శ్వవశిసష్టములుగాని యచ్వవిశిష్టములు గావని నవనముగ ప్యవహారోచ్చారణము మన్న వొని నున్నట్లు తెల్పుచు నానుంచి. సాధు రూవముల: జా నసంధినమయముల నవరూవములు గలుగకుంశ ఎెని , వాలంశ ముగు. విడువవలెశని నిరూపందిన3. కౌంగా. “వచ్చెన శయొపుడు = వచ్చెసెపుడు" అనియెణగాని “వచ్చె నెపుడు" అని గాఎన్నదిం అక్చుక వ్యెదులు “ఇదాపెని యకారము నింగీకళంవనేల? దాని శ ద్వ వ్భావిమును విఫించనేలొోఅని కలంది కాసవలయు దాని నంగీక కనిచా తొదల బలమచూనవు భి న. వ విన యీ భి రెంపనివార్తై అద్య? శ్రయొను భూం ర్థనముష్యోతినం వినాసర్వ$ీ అని అవ్వగం అను వదావ యకారాఎగీకార సూచకమగుపెళమును. దీనీవై చి యొక్క భూ లార్థకమగు యెొకారము దెన్సం దక్కిన వెల్ల నర్వవిశిష్టములే యని తెలినారు. కాని వదాది యకారమున కజ్వద్భాపముకు విధించు సూత్తము చింతామణిలో ననవడుచు-డుటం 'బేసియు, జిుతామణిశేష్యర్రంథమగు. చాధర్వణము. “ఎకృత్యాదిగతో యోమెత్ర అలో. క. ఇ న

స్యాచ్భష్టాంరరయోనళప. ప్రాణమా శ్రానశేషస్స్యాల్‌ అని వికృతిశబ్దాదిని యకార ముండుఓయును దెని హూలంళశముకు నుధీ ఐళలః బవెళ్యజింకఐలె నమటయ ౮- టెతి పాది- దువు-డుల)శేసియు , బదెడియ కాంెగీకారపారయు ప్రాచినమను-క. సంది ముములేదు క్పుకవియమున. ఎపైదియ కొారమున కజ్వద్భాపము విధిచుసూ[త్రమును “దానియాఎ క్రికరిణముకు "లేనెలేవని యహకోేలవతి గ్రాంనాాడుః కాని చశృ్యళమచ్చు వడియున్న యవ్పకవియ.ముల) జెల్ల నాకారకయును దానియాం శ్రీకరణవద్యములుకు నగవడుచున్నవి. కాన నవ వదాదియకారము. నంగీకరిందని యవ్పకవి ప్రణాళికకు చిరుద్ధములగుటం దఠువాతివారు. తెలియక దూర్చిన్యవ్రత్నీష్తవద్యములని విశ్వసీంవనగునుం నన్నయచింతామణి వదాదినుండని వర్ణ్యములం 'జలుపునది గాక సుజేహానిర్థ యమొనర్చ్భు నపుంబంజేనీ వదెది నాయాయతరము. లుండవనువిషయము న్రనక్తమున ఖ్టాగిం చెళు- “"ఎకృతివదాదా 'వ్రశమాంతఃస్థ తృతీయానునాసికౌ న స్తః (యణ) క్వచిపెప్‌ నత్త ఉదోతౌ దంతోష్ట్రభవస్య వికృతిశజ్టాదౌ(వు-వ్రూ-వొంవోో” అను నప్పు వి చింతా మణియు, దెని సీసందర్భమున ననుసరించిన సూరి చాలవ్యాకరణము బదాధినుందని యత్షరముల: చెల్పునవగుటం జేసి జంష్తం-ళ యనునత్షరము లాదియందుం గలవదము లుండ

28 చాల వ్యా కరణము వనింయుంం చేన్చకందుల గొఆం! యనవలెకుం వందనం జవొాపివదనులు. లేమికి నా వర్షములు "తెలు గుపర్డ ములుగామిని నిం డదలవ న్మవ్రన క్షములని విడిెచెనని యు త్త మోొందగుం యరలవలు లఘువులని యలఘువులని ద్వివిధంబు లగు ౧౮ హరియతండు-వత్యాదులం దాగము యకారను అలఘువ్రు-తక్కిన యకార మలఘువు, విఅుగు మెఅుం గిత్యాదులందు ేఫంబలఘువు. ఇదే శకటెరేఫ మని చెప్పంబకును, శకటరేఫము తత్సమ తద్భృవము లంద లేదు, వెరుగు కకు గిత్యాదులందు "రేఫంబు లఘున్రు, పేలు పాళులు త్రాచులని బవాత్వమందు రలడల కాచేళశ మయిన ళశార మలఘువ్రు, తల నెల యితా్థదులందలిలకారము లఘున్ర, అతండువలికె నిత్యాదులందున్న పాచేశవకారము లఘువు. తక్కిన వకార మల "ళీ యు, భ్‌ ఘు, వరసనమామ్నూయమందలి ళ కారము వనశ్రాంతరముగాని యలఘు ళ-.కారము గాదని యెజటుంగునది, టి “లఖువోడలఘవశ్చేతి జ్వేధాఎళస్థాన్‌ పంంతి. శాస్తారి.. అనునది మూలముః. వీనికి సంస్కృతమున నంళఃస్థములని పేపం నోటిలోవలిఫాగము. నంటి వలుకంబడుంవ గాన వీని కీయేరు క ల్లైకు లఘువు = చులకమైనది. గురువుజబరువై నది "తేర్చి వలుకింఎడు., (నొక్క) యూ ది. ఇలుకయుడునవి యని ఫావము. సంధిరాని చోబుల నచ్చును. బరముదున్నయిచ్చునతైన యుకారము లఘువు ఇట్లే నుధెలో వవర్థ్మమున వసవకారము.. లఖును అయాచోటుల రలడలైైన ళ-కార మల;ఘఫ్టం శబ్బనీద్ధములు యొవిలల;ఘువులు హ్యాకరణముచేనైనవ లఘువులు, వ్యాకరణమువేనైన ళంకార మలభివు శబ్దనీద్ధమైనది లఘువు, శకటేఫముకెల్ల నలమువులు, శేఫములెల్లు లభువులుచేవలము సంన్క్బృరస్రాకృ రనమభ వెరరుబగు వదకాతియ దే యలఘుచేఫము గన్నట్టునని నూరియాశయ మెనట్లు శకటళేఫము శర్చ్భమరద్భవములదు లేదనుద్రాక స్పష్టవజచుచున్నది.. అలఘులేఫము శకటనేఫము శకటము బ-ాశిరాయళునవి నమా నార్థకముంచ సక్వలక్షణసారన గ్రళాకర్హ ప్రాథవ్యాక ర్తమొదలగు వారు రద్భృవవదము లఎమను కకబనేఫ ముఎడులను “ళరపి = నొక్టై ఇరజ పెజ ఫిరుపిజిక. నరుజ నం? అను మున్నానొూవారంిముల మూలమున సూ విచచియున్నాకు... వేదము 'లెట్ల2ై న్‌ లనాపెనీ ఏలను6* జ ల చక్షము లగావిగ్‌ద్ధములగుబి. వర్షనమూపామువకు వర్థసమామ్నాయ మనుద్యవహారము సిష్ధచెను. (తె స-ళ్ళాసూశ్రమున) తెలు సవరములలోందుదిళున్న. ళంశారము శాదల వంటే స్వర త్రవర్హ మనియు జెనిి లఖ్వఅఘఃశ్వములు లేవనియుం గాన చెనిని మా శ్ర

సం౦ంజావరి చే దము ౭28 హతో మలఘుళకారమని యుచ్చారణపాదృశ్యము నశుస3ం ద కావిివరావనియు* జెలు పుటైై నర్మ సమాళ్నూయముదం భకొరము వర్ణాంతర రముణాని యలఘుళకారము వివర వానె వకా శృము _వైవినర గాదని నూరి విపరణనును స్రానెను, సిప్తార్థ్యక్త, శిక మాత్రము _వైవినరణమునందలి కాని యశుదాని నగుభాగువృతినేక నిజీిరూవముగ "సన్ని వర్టాాంరను. గాసటువంటి యంలఘుళ కారము గావని నజఖ్‌ ద్వయపటిళ౮ముగ నన్వయిాచి వర్మ సమాన్నూయమునందలి భకారము.. పర్టాచరముకు. నలఘ్ట్రువును నగునని వివరెంచినది. లళుకు బెసక మున్నగు వాని నలఘువులుగు. జూవో యిుదు లకారమున కలఘుహపవము ' వ్యాకరణముచే. గలు. భళారమని స్పష్టముగం ఆావుటవేరనే వర్ణపమామ్నాయమున రిట్టియాదేశ చూ వమగుళరాగరముగగు.. బ్ర్రవేశములేవనియు. వర్షసరూమ్నూయమునంనం. భకారము కాదులవఐలె. లఫఘ్వలసుఎస్టముల నవని న్వారవ్యత్తవర్థ మనియు స్పస్ట్రమసచున్నదిః ర్రాళలో ఛేదమున్నను. గురులేఫమును లఘునేఫ భేదమగునలఘువుగనే స్పష్ట్రవజచుటం బట్టియు నిట్టియల్యబువులక వర్థసమాన్నూయమునం బ్ర చేశములేవని. విళవమగుచున్నదిం లఫ్యన్ధలఘుయినలవిషయమువ కంకయే. , లేదు. ఐనను గుస్తార్ధవ్రతాశికవలె "నేన్రైన విమర్శక పాకకలు వర్శనమామ్నాయగర భకారమునకును నలఘువునకును %లయుచ్చా రణతెట్టమును బట్టియు లేఖవనసాద్శశ్న మునుబటియి నిజే యపి యబే ఎది యని లి ట్‌ లల టె శ్రమ ప్రచూదములకు లోన'పదునేమోయని కూ యిట్టిభ్ర్రమ ప్రమాదములు గలుగుట కవకాశమాయకు_డ నిట్టివవరణమును ద్రాసొ చెను కానం బ్రై సమన్వయము నిరాకర మనకతీరదు, మణియు. సిట్టివ్యతిేకనిజ్యంక విశేషణ, వ్యనిశేకసదూమ క్రియలతోం గూర్చిన నశ ద్వయార్థక వాళ స్రములుందు. నిజ్యంచమునకుకు వ్యతినేకనవాపక క్రియ కును గర్హయొవటే మైయుుడుట తెలు గుచాక్యములందు సహాశిముగం జావట్టును, ఇట్టి వాం ఐదు గ న్‌ చ, పరచ అనే నన్ని 1 వ 'క్యములందు నిర్ధార్భము స్థార్యము చే క! నిస్ధారె మగునుగాన సిజ్యఎచవి శేషకా క్రియ లకుం గర్థ మొకటే గాక తీరదు, అదె తవ్వుగాని ఇంగాడం ఇంయి- బని కర్తం ఇదియే నిజ్యంళమునకును సమాపక (క్రియకును గ _ర్తు 'వర్ణసమామ్నాయముదరి అను నిందంవివ రగావాక్యమున వర్శసమామ్నాయమ"వరం ళళారమనునది కర్త నిబ్యంతబ్బతి కేక సమావక ములగు కానిెానులఎ * నిజ్యఎతమున కలఘులకారమ ను నమావకమువకు వర్శసమా మ్య్నూయముదలి భకారమును గృర్తలగుచున్నవి, ఇందు నిర్ధార్భ్యమగు వర్ణనమాన్నూయ ల క్‌, ఆ” త్‌ క గళళకారము లద్భిన్నమగు నలఘులకారము చే నిర్ధాంరమగుబ చూవజ్రైడి.. ఇట్లు ఖిన్న అ, “శాటో "శో జ టా ల్‌!

కర్త క శ్వము భిన్నవిషయావ్రదర్శనముచే నిస్థార్భ్యమును నిస్థారణమువేయుట యనునవి వికల్పార్థక నుగు కానియను గచ్భయముతో మై నవ్యతిలేకసనూవక శ్రీయాసుటికవాక్యము లుజే కనువట్టునుం కాన ఎ శ్ధసమాదమ్య్మ్నాయమందలి యను నూరివిపరణ వాక్యము నణ్‌

80 జాలవ్యా కరణము ద్వయార్థకమా గాంశాలదని నొక్కివలుకుటేగాక యింద౨ి కానియమనది వికల్పార్థక మగుట వర్షసమాన్నూయగత భకార మలఘువుగాదని స్పస్టముగ సిద్ధాఎతీకరించునదిశా: 'జెప్పవలసీయున్నది సూర౦మకమున వర్షాసమామ్నాయ గళళకార మలఘ్రువని సిద్ధాంతీ కరించ గుష్తార్థ్మ ప్రకాశిక బద్ధకంక అమె వీనిభేసమును మజిచినదిగానం గానికాదులలోం గానియనుదాని కలఘుళకారముకుణాదనుదానికి వర్ణనమాన్నూయగతళకారమునుగ రర ల్గిన్నకర్తృకర స్పష్టమగుచున్నను "ేకక_రృకమనియే భావించియుండనోపుకు గుస్తార్థ చౌక వర్షనమామ్నాయమందఎ౨ యను నూరివివవణవాక్యపుం టగొళికనుః దూచా ళ్‌ రక, లా రుల క్‌ మ కి శవ్చ కనుకరించునతై 'కాశీవాసీయగు బ్రావాణుండు విద్వా-నుడుగాని విఫ్రుండుగాండు అని యొక యఫూర్వవాశ్యమును సృజించెను నఖ ద్వయార్థక చాక్య మిది యేకకర్హృక ముగాం దోంనను నిట్టివాష్యములు దొబ్కవిషయమునశే గాని రండుఖ్సిన్ను విమయములకు లలి అకట కంటి రం నిర్థారణ మప్రనీద్ధమగుట నిట్టివాక్యరచన 'తెలుయవాక్యవద్ధకి విషద్ధమని చెప్పకతీరదు. ఇందు: గర్హృభూత ట్రాహాణు నందున్న ్రావాజ చ్యమునెగాక విద్వ త్త్వమునకును నిర్ధారణము సిద్ధ మగుచున్నదిం ఇట్టియెడల బ్రావాణవిద్వాంనుండని శుటిని నిర్ణార్య ములు చేయుబ లగును, ఆాం్ట్టిందనిచ్చిన “న చ నస్వీకృశమర్థగౌరవమ అనుదానిలో నర్థగారనమొకటియే న్‌ ద్వయమున నిర్ధాాతమనుచుడుట దొను గన్నారగాంచుదు నిట్టినాక్యమును గల్చించుట కలఘుళకార-వర్ణసమామ్నాయుగకళకారముల మేళవంచువళ్ళి నివేశ మీ గదా కారణము, అలఘుళకార మే యగునెడల నలఘువులకు వేనికిని లభివని వర్షాఎశరశ్వమును దీనివొక్కదానికి లభివంజేయుటకుం బాటువడిన నప్పాటయు క్షము ఇాకుందునా!? కాన గు ప్తార్థపృకాళికయుదలి యాసఎదర్భము నిర్ధాలమనందగునుం ఇంక వర్ణసమామ్నూాయమున లేని యలఘుళకారము నాయితావులుదు రలడలకు నిక్యవైకల్చికములుగా "నెట్టిచ్చటినుండి నొనివచ్చి చాలవ్యాకరణము. విధించుచున్నదని వర్షసమామ్నాయమందలిళకారము నలఘువుగంజేయు. ఫూన్మితో గుప్తార్థవ్రశాళిక చూపవు య్వుక్ష్యృంకరమును విచారింకముం, అలఘులకారము పూర్ణ ముగ వర్ష సమామ్నూయ గతళకారమునే యుచ్చారణసాదృశ్యము ననుసరెంచి పోలునదగుట చేత వర్ణసమామ్నా యగకళకార లేఖనమునే కౌాలశ్ర్రముమునల. బొందలయళ్లైననియు నట్టిలేఖన మద్దానికి: దనశాలమున సిద్ధమైయుఎడుబచే నానీవాని కలఇమాచ్చారణము గల్డుననుటకు మాఖజుగా నలఘులకార మగునని చెపవ్పైెనరియు సుభెవించవలసియున్నదిగానం వ్రైయు క్రియు ననా కరమె యనక తీరదు చా మూల నుంక్తఃస్థముల లఫఘ్వలఘుప్రస్తావనను సూచ శామాత్ర్రముగ సూచించు నదమిగాని చానిచే చ గా ప్రభానముగం గొన్న పి గాదుం ముఖృముగ సుస్కల్భకస్హ్రైక ఎశసాఛా

సంజ్ఞాపరిచ్చేదము త్‌ే ఖా రణముగాని "కేఫాలఘుక్వమును మ్మాత్తమే వ్రతిపాదించుట కారభ్ధమయ్యెనని యొన్న వలయును. నుతీయు నానాం డలఘులకారమునకుం బ్రల్యేకలేఖనము. 'లేవకునిషయ ముకు “రోలళొ అని శేఫకు లకారమును మాత్రమే. విధించుటనుబట్రియు డలలకుం దద్వి డాన మగవడకుండుటుబట్టి యు నాయాస్థలముల చానివాని కలఫఘఘుక్వమును యథానంళ వముశ నుచ్చ3ంచుటను బారకులకే వదలుటఎబట్టియు “గురురలాౌ చ బిదుయుతా” అని బిదువుచే నలఘుకలల గుల్టించుటనుబట్టియు విశదమయ్మొడి కాన మూలము. ననుస రించియు వర్ష్ససమామ్నాయగళళకారము కాదులనంటి స్వతంత్రవర్థమే యనక తీరదు గాన దవ్వెవరణమగుని దును నది వ్ర'ల్యేకవర్ష మే యనియు దాని నలఘ్రువుగ నెన్నుట నిర్ధూల్మవృసంగమనియు సిద్ధాఎతీవరింవనగునుం దీననే '“రోళళలి అను మూలపార మమూలస్థ మయ్యొఢడి, నే సంస్కృత ప్రాళ్ళృళతుల్యంబగు భావ ళర్సమంబు. ౧౯, సంస్కృృశము, సంస్క్బ్బృళసమముం నామః ం 66 గ 'రాముండు, విద్యా తలం ఉం విద వ్‌ హరిః అదం 488 హరి, నః ం లం ఎ జం నావం చస్టః జ అం 4 జ9 దివి, హృాద్‌ ల లం ఉం హృది,

• జగత్తు. జగము, ఇత్యాదు లూహ్యుంబులు, సంన్క్బ్బవము. ప్రో్రశముం ప్రో 'ఛ్రశనమము అగ్నిః ఎం అగ్జీ 666 అరి అటిః + లం అడీ తం 80 ఆడి,

లై చఛబాలవ్యాకరణను సంస్కృ చముం ప్ర్భశముం ప్రఖగనమను.

పాం

కటు; ల లం కారో 46 కారము.

గౌరవ్‌ ంంం గారవం ఉం ం* గారవము,

జటా ల లం జడా ం46 వేడ,

యమః ఎం జమో లలల బేముంకు.

'రాజ్త్హీ ఏ 66 రాణీ ఏ 26 రాణ్‌ం

ఛృానః 66 సీంగారో . నీంగారము,

శ్ర ం 26 సిరీ తం సిరి,

ఇత్యాదు 'లెజటుంగునది, ట్‌ 'శుగ్యారు సమా" అనునది మూలముం సంస్క మునకును భ్రాక్ళకముకకుకు

సమమగుభామ. రర్చమను. కత్‌ =జకుస్కృస్రాక్ళృకనులకు సమము=కుల్బమైనదిం సుంస్కల్భర్రాక్ళృకవదముఎు తెలుగున నున్నవున్నటులం బ్రైయోగింవ నకుకరణవిధిజేం దప్ప పీలులేమిని సమముఎము యు-డుసీ సంభవి-వదు, ఇక డుజాద్హ వృయయోగ మునంది 'తెలు-గునం గలుగుట సామాన్యముగం జావట్టును అపుడును డుజొదులమయోగ ముకం గ్రైతివదికముం.. వత్వాదులులు దువివాల్లునకు ద్వితో్వోత్వాదులును జాపట్రక మానవు కాన నాయావానినిబట్టి మ్మొల్త్రము సమము గాదని యన నవకాశములేదు, అట్టు గాన్న సమములె సామాన్సముగ "లేకపోవలసివచ్చునుం చగ్భతిమధ్యమున౨దలి యక్షరము లెట్టిమార్పునందకుండుంయు డుజొదియోగముకవైన యుళ్వ్యాదులను మ్మొ్ర మే చెదుటయు సమలక్షణముగ సంభావివవలయుకు అదిభాషయుదు భూద్యాల కగున్నప్తన్యుంరములే. (భువి, దివి తెను గునం ట్రౌతిపవికము.. లగునని రర్భమవరిచ్చేద మునం జెప్పుటంకేసీ యవి శర్చమముల్వే యని యఎగీక రించవలెను. “రాముండం,. "భేరువు సోవు డువులు చేంనసమముల కుదాహరణములు హి వచ ావ్రభమైక వచనగో పముకలిగినసమముల _ కుదాహరణములు. “జగత్తు జగము" అకువవి ద్విత్యోక్వములు, మువర్ణకముం 'జేనవాని కుదొహరణములుం ఖే శక్కిన వూహ్యములు, కారమశు బ్రా్య్యాశనమముళకం గటుశబ్దమును మూలముగం గూప్పటకంటె వర్షసారూప్యము. నను సుంచి మోరశబ్దనుకు మూలమున: జూపుట యుచిపమని శ్రైఢవ్యాక _ర్ర మోరశబ్దము కారమర్థము గలదియె యని యర్థతే"ల్యముశు గూడ “మారలవగావర్థనం చి అనీ న్మ్త మాణముగ; జూాపినాండు, **

సం౦ంజ్ఞావశి న దము వి అగ్జీ త్యావలు ప్రైక్భుశదదనులకు వర్ణసారూబ్యనుచే. మిగుల దద్దణగా నుక్ను వియుు బ్రాక్కళ ప్రాతివదికములంబోలి మార్చునందక యున్నవియు ననుట వాని స్ర్భళే సమములుగం జేర్కంనెరు సంస్కృత ప్రాకృతభవంబగు భామ తద్భవంబు, తుం, సంస్కృ కముం సున్య్యృళభవముం అఆశాళ; అని ఆకసము, చక్ష$9; తలం చేందుకు. తామరసమ్‌ ం లం 'తాదుర, నారాచ ఇ ఐల నారసము "'సెవము, ముఖమ్‌ ఓపక | "మొగము, మ్బగః ంు | మెకము, మెము, వ శ్రః న వంకర, "వేసరః పవి వేసడముం సముద్ర,ః శశలి సంద్రచు, నూచీ క. సూది, వహారణమ్‌ శఏళి అరణము, వారితాళమ్‌ శని వారిదళము, ల్‌ ఇత్యాదులు శ్ర్‌సొంచునది, చొలవ్యాంటీక। 'అజఖార్తే

ఖో బాల వాస కరణము సంస్కల్భృలేముం ప్రూఫకముం స్రోఖగేభవముః అజడొరః న ఇంగాలో న. ఇంగలము, ౧ న్‌ా అప్పరాః 66 అచ్భ్చరా == అచ్చరం అళ్చర ఫ్‌ ం జం అచ్చేరం ఏ6 అచ్చెరువు, పఖ్బాళత్‌ ... పత్తాసా. = పనస, వృథివీ లం వుఢవీ తుం ఫుడమి. పయాణమ్‌ ... వయాణం వయనము, / శ అలి వ్రవాళః త 69 వవా త | వగడము. మత్సరః .. మచ్ళరో ... మచ్చేరము, యజ్ఞః ఉం జత్హో 4 ఉం జన్నము, శ్రి న చ లక్ష్మీః ల ం9 లచ్చీ లచ్చి నా. జట ను ! వి నః ం అం వివ ః వైన్నుండు టైద్యుః వివికి లె అళళి ఒట్జైం _స్తమ్భః + అ6 ఖంభో 2 కంబము. స్టూలమ్‌ 49 థోరం ౨. తోరము. ఇతాసదులు 'శలియునది.

“వ్రశృతిద్వయగా ళా అనునది మూలము, సంస్కృ ల స్ర్రైక్ఫోములినుం పుట్టినొమ రద్భవము కత్‌ =అిసంస్కృృల పాక తములనుండి, ఛవముజపుట్టినది. వర్ధలోప వర్జాగమావర్శవ్యళ్యయముల నంది సంస్కల్భృత స్ర్రాకృ “వదసంబంధ మూహానోదరముగం 'జేయుపదజాలను రద్భవమని తార్చర్యము, పట్టికయందలిభవనులలోం గొన్ని సంస్కృత భవము లగుటీయంం గొన్ని ప్రశళఎము లగుటయు పర్ష్మ నన్ని హి" కసంబరద్ధ్రమునమూలము ననే యమ్మొను _ వర్షలోవావర్షాగమ-వర్షవ్యత్యయాదివికారముల నందినవవములలో చీచేవి వేనివేనితోడ వన్గజసుబంధము గలిగియుండునో వానివానిని నాయాసంన్కృృశ ప్రాక్ఫోశభవనులుగ నిర్ణ యిచెకుం

ఇందలియుచొహరణము లెల్ల సంస్కృ్భృతపదములం మూలముగం గలవియెగానం బ్ర శ్‌ సమఖ్‌వముల నెల్ల సుస్కృతఛవములుగ నిర్ణయించి ప్రాకృశసమభవవిభాగము లనావళ్యకము లనం జనును= కాసి సంన్కల్చుతమునల ావట్టని స్రైక్ఫతచేశ్యములనుండీ

సంజూావరి చ్శే దము 8స్‌ ఓర కలిగినపదములు తెనుంగున "నేవైనం జూప శక్య మేని యవ్విభాగములకు సార్థక్యము నంభవించకపోదుం త్రి లింగ'చేశవ్యవహార సిద్ధం బగుభావ 'బేళ ర్టంబు. ౨౧. ఊరు - వేరు - ఇల్టు - ముల్లు - కోట - వేట - దూడ - మేడ - కోంత - లేత - తావి - మోవి - ఇత్యాదు లరయునది. టీ “ప్రవాహినీ దేశ్యా ఆశునది మూలము దేష్యమనంగా చేశమునం బుట్టినది, నంస్క్భృతస్రైాకృళనమళ్వముగాని భవశ్వముగాని యించుశేని యూహానోచరముగాని వదజాలము బేశ్యమని భావముః త్రి,లింగదేశమునలాం 'డెలుంగుదేశము, అందు వ్యవ వోరప్రనీద్ధమైన భామ 'దేళ్ళమనంబడునుం. శ్రీశైల - దామౌరామ - కా ళేథ్వరము లను మూండు మేత్ర్యముల శివలింగములు గలప్రచేశముగానం చ్రిలింగసంజ్ఞ దానికి గలిగె నందురు. అనలా: చైమూ డు శివన్నేశ్త్రముల మధ్యవర్తి యగుదేశమని భావముః మూడు కళింగములు గలజేశముణానం ప్రికళింగమనుసంజ్ఞ కలిగెననియు. దానినుండీ శ్రిలింగశబ్దము గలిశెననియుం గొంవజఎ దు, చ్రశౌాపరుద్రీయమునం ్రి,లింగవదము గనుపట్టుచున్నదిః వైైవివరణము త్రిలాగ వద వ్యాఖ్యానావసరమునందద్వా న్‌ఖ్యాల కుమవూర స్వామి యజ్వ యొనళ్చనం ఈచర్చ దేశచరిక్రజ్ఞాలదగుటం జేసి పరిత్యక్తము. నాండును బట్టియే ఫాషకును దానివ్యవహరించువ్రజలకును; 'బెలుంగవ్యవహారముక ల్లైనని సూరియళిి ప్రాయవడుట స్పష్టము ఇందలియుదాహతుల కెల్ల నంస్క్భృ క ప్రాకృత బదములసంబంధ మూహానోచరము గూడం శామింజేసీ శుద్దదేశ్నములని సూరియూతా. పొఢవ్యాకర్ర థాం హా 2 నూత్ర్మ మిందలి కోట కోట్టళబ్దభవముగను లేట్‌ పింరాశబ్దథవముగను టెలిపెను. వ్రకృతి వికృతుల కర్ధ భేదము క్వాచిశ్ళ_మగుటను, సామాన్యము% అకారాంళళవపములకుం గాందగు నాంధ్ర్యవృశ్యయము చేరమిని, కోటేటలని జనవ్యవహారము 'వ్రశీద్ధమగుటను; సూరి కోట పేటలను చేశ్ళ్యములుగనే యెంచియుండును,. పేట వళ్లియనునర్థము నిచ్చు నది గాక (ముత్యాలపపేటు యొకవరుసంజెచ్వునదన్న నీచర్చశే సంగతిలేదు. పింరాభవ మన్న పేటలో టవర్డ్మ మునకు ముందర్ధబిందు వీడవలయునుం సలక్షవూూమున సంస్కల్భృశ స్ర్రాక్సృళనమభవములం బెల్చి తద్భిన్నముగ. దేశ్యమును నిన్దేశంచుటంకేసి సమభవదేశ్యరూవమగు తెను-గున కంతకునుం 'చెనుగులాక్షణికులు సంస్క్భృశస్ర్ర్భాచేములనె మూలమనిరను విమర్శకోో_క్సి నిరాకరమయ్మ్యొను దేశ్యవిషయ మునం దౌము మూలమును జూచం కాలక మిన్నకుండ వార్నిపె నాని; నమోపుట కించుకే నవకాళము. లేదు గదా! ఇశ ద్రావడభాహిసంబంధమును బరిశీలించి యాయావానికి

36 బాలవ్యా కరణము మూలముల నాయాభొషనుండి చొ పెడు భావారచ్వళా స్త ల మాత్ర మాం్రలాక్షణి కులకు "లేవనుసంశము సవ్యమనవ తీరదు శేవల మాద్యవ్రకృ3ం బకీరంచినవండితులే యాంధ్ర వ్యాకరకాక రృలును దద్విమర్శకులును నగుటయు ఛొచావర్వపంకీలన మవ్వారి బుద్ధికి శానిపియునగుట నమ్హార్హము తొల్లి య నాదృళమయ్యెను= లతణవిరుద్ధంబగుధామ గ్రామ్యంబు, ౨౨. వస్తాండు - అెస్తాయ = వచ్చేని - లెచ్చేని - వచ్చేవాండు- లెచ్చే వాండు - వచ్చేటివాండు - తెచ్చేటివాయ, ఈభామ ప్ర "యోగంబున కనర్హ్హరంబు, టీ, “అనియనూద్దా)మ్యమ్‌ “పామ గాదివ్రయు. క్షం య, _తృద్దాంమ్యమభి సేయ లే" అనునవి మూలములు, లక్షళామనలా శాస్త్రము చ్యాకరణశా స్త్రమునకుః గట్టువడని వదణాలముగ్ర్రామ్యమని తాశ్చర్యను= గ్రామ్యుమనంగా ననాగరకుల యసభ్యవ్యవవారముం ఛ్ర్రాన్యుము నియమరపోరమగు మార్పుగలదిగాన నియమమునకు లొంగనిదాని నెల్ల లక్షణక్నర్తలు శ్రామృమని వ్యవహరిం చుట యాచారమయ్యెనుః అవుశాననమునకుం గట్టు వడనివగుట నిందలి యుదావ్బాతు లెల్ల గ్రామ్యములుం ఇట్టి యసభళ్యమగు నియమమునకు; గట్టువడనిభామషను గ్రంభములంబ్రయోగింవ రాదని త్రుహొంచునదిం ఇందలిగ్ర్రామ్యపదమున కనభ్యవ్యవహార మేగాక యనుశాసనవిరుద్ధమును నర్థమయ్యెడిం గాను నుత్తరనూత్ర్మము నందలి కజకంఛాదులకును ర్రాచ్యుశ కలుగుచున్నదిం అలంకారిక గ్రామ్యము;వైయాక ర ణికళ్రామ్యమునని ఊూగ్యుము ద్వివిధమగుం అర్థవిచారము వధానముగం గొన్నవా రాలంకారికులు శబ్జవిచారము చ్రధానముగ నెంచెడువారు చైయాకరణులు, ఇది వ్యాకరణముగాన నిం దర్థవిచారమువలని గ్రామ్య మవ్రస్తకృమనుకలంపున నపిెచారిశముం “థ్రాన్యుం తత్తద్వి ఛా సాధు ఆను నాధర్వణము ననుసరించువాండై వ్రైఢవ్యాక 'ర్హయు నిట్టియసళ్ళవ్యవనహార మాయానీచపాత్ర్యల వోరణికి వై జమైయుండునుగాను నాయవసర ముల (గ్ర్రంథములందును నువయోగించనగునని వివరించెనుం దీన నిట్టి యసభ్యనియమ రహితవ్యవహారము సామానృముగ గంశవ్రయోగార్హ్హము గాదనుట న్పష్ట్రవడెడి. అర్యవ్యవహారంబుల దృష్టంబు గ్రాహ్యాంబు, ౨8, పెద్దలు వ్యవహరించినమాట గ్రామ్యుంబయిన (ట్ర హింపందగు నని తాత్పరస్థము, కణకంరుండ్పు స్రాణగొడ్డము, జీవగజ్ఞ, కవిలకన్నులు, కపిలగడ్డము, కపీలజేడలు. పది సంజ్ఞాపరిచ్చేదము.

స౦జ్ఞాపరి చ్చే దము త్ర టీ 'కజకంరముఖూ వాతాకి ఆకునాధర్విణము. మూలము ఇందుహొన్భాతు లెల్లం నవ్మివ్యయుక్తములుం కాన సార్భవ్యపహార మనలాం దొల్లిటీకవీశులగ్ర్రాంథిక (వయోగములె యుయ్యొడి తొల్లిటివారివ్యివహారమునకు ్రంధివ్రయోగములె శర ణ్యములనుట నికి వాదము, కాన బూజ్యాలగు కవ్పులగ్రాంథీక్తుయోగములు నియమ మునకు: సట్టువడనివైై నను బరెగ్రావ్యాములి వ్రయో గార్హ్మములే యని భావము, అను శాసనమునకు- _ గట్టువడనియట్టి కవీశులవృయోగనులకు మాత్రమే తుశయ్రయో గార్హ్మ్యత యఎగీకార్యము, కాని యిట్రివానిని మణిగన్నిటిని న్యూల్త మనుకరణవిధిని గర్చించి చుయోగింపరాదు. ఇట్లనకున్న వృ నోరమంత యు టఅమయోగార్హ “మె యయ్యుడి* ఇవియెల్ల ఛారర్మవ్రయోగములు “బహువ్రీహి స్త్రీసమఖుటికంబ మూవట్రైడి” ననునియమంబునకుం గెట్టువడమిం జేసీ కశక యుడు గ్రామ్యమయ్యెకుళి (చూ సమా, 6) “కర్మ థారయము తీకవూర్వకమై మేని, స్తీస్షమపూర్వక మైయొని, మునిభక్షిచిప్వ్న రవదపూర్వకమైయేని, యగ” నను నియమమునకుం గట్టువడనివగుటం జేసి, “కచిలకన్నులు; క వలగడ్డము, కవిలవేడలం. అనునవి ్రామ్యుములయ్యెను. ఆలుంగవిభక్రిచేరని సున్క్బృ వరవదములకు.. వేనికి ేసమానిమును చెలుంగువదిములతోడం ౫లుగదుగాన ప్రూంగొడ్డను. బీవగజ్జి' అనునవి గ్ర్రామ్యము లయ్యెను బాలసరస్వతి క అకంరశబ్దమును మ్‌శ్ర్రబహువ్రీహిగ భావించి కజకంరశబ్టనత శారమును సమానాంక్మక్రక్యయముగ సమర్థింపం చౌటువడేను, శదనుసారియై యహాొబలహుడ్‌రుండును డిని మిశ్ర్రబహువ్రీహిగం దెలంచి “క్వ చిదంతిమవర్డ సమా సాంవల్యమమృ లే" అను? భర్వణ కొరికను. నిందువిల్తు-. ఉిత్యాగులందు. శ్చగళముగాని యం-మవర్థ్యమునకు నమాాంంంనుగ టం చులెని నాధారిముగా. వేసిన య ంగం ము౫ా ౫ అకంరశబ్దగళర కారమును ఫమాసాంరవ్రళ్ళయ.ముగంబేయ యస్మ్నా౦దినఐ దుం = అకంరముఖా హీతొకి లని యధర్వణండు “్రామ్యుం తఈత్తద్విధా సాధు) అవు ఫూర్వార్థ మువే పస్యివహంకగ్రామ్య గ్రాబ్యాతాపసరమును. ముందుజర్చి వవవ మహాకవి చయ్‌, గ్యముఖగు వీనికీం అత్రి వాటం బెటుదడవ చూరివలెనే కవివ్రయు _క్స్‌ము లగుటం గ్రావ్యా మనుచుండ వీరి ట్లనంనళముగ నధర్వ్యణ౩ా రకకు ముడివెట్టి సాధింమం దలంచుట యనంగవముగాన నీసందర్భ మనాకరము* ప్రైఢవ్భాక ర్త క 6క౦ఠశబ్ద్బమును గరకంఠశబ్దభఛవముగాను, బ్రాగా డ్డమును ట్రైణకుట్రకశబ్దథవముగాను, సంన్క్భృరకవిల శబ్దమునుండి కళీగిన కవిలశబ్దమొడు గలదనుచు: గపిలళబ్ఞఘటికనమాస్మక్రయమును గవిలశట్ట్రచుటేళముల.గాను. విద్ధాంతీకంంచి. వాంగయానభవములగు నందయానేళ్యాద

ఏ బాల వ్యా కరణము లందు యాకవదనదికృతం చై. నెల్చినల్లై స్ర్రాాగాడ్డమునం న్రైాణవవము.. నిల్చెనని యుక్తిని గనుపజిచి చిన్నయనూరి గ్రాంథికగ్ర్రామృములుగ ెన్నినవానిలో జీవగజ్ఞకం దప్ప నిఠరములశెల్డ సానూసికగ్రామృ్యతను దొలంి.చినాంయం కజ్ఞను "ేసంస్కృశశబ్ద భవముణాను. నీరూపింవ శక స్రముగామి- ాదయు. దనిని మ్మాత్ర్తము వపదలెనుం అయినను న నాాధ్ర్ర పర్మిమగురకారమయోగమునంచేసీ కావలయు. నాళండు శనశబ్దరత్నా కరమున. ఖకంఠళబ్టమును. వైకృరగ్రాన్కునుగ. నిరూపించినాండుం కఫశకటనలేఫ ప్రానానీకార మాళబ్బముసాభువ్వమువిషయమున ని౨చఆ కిన్ని చకాకల: గల్పించెనుం శాసనముల నోపర్యాయముం గవిలళబ్దము గన్పట్టును. కాని వాబ్మీయమున నిందలి సమాస్మత్ర్రయిమును వవలినచో నెచటఓమ వ్యాన్తముకం కానీ సమృన్తముగం గాని "'తెలు6 గున పర్ణవర్యాయము”. కవిల?బ్బమును నిరూపించ నశక్యముం కాన చాఢవ్యాక ర్త కవిలశిబ్దక ల్పనమును గృత్రిమ మే యయ్మొచి మఖియు వీనిని సూరి వ కారమధ్యములుగ నిరూపింపు వొసియిుబినుం దలువక, ట్రైధివ్యాక ర్త పకారమభ్యములుగనిన్నుట వింతగా నున్నది, ఇంతకు వవిస్ర్రాసానంగీగార మిట్టియసంళ౭ సిద్ధాంతముల నాతనివేం. జేయించె నకుట యుచికము అంచయానవదమున నుత్తరివదీఘారయానకద మఏకృ క మైన్పృట్టూ ప్రాణనొడ్డ శ జమున. బూర్వపదీభూరస్రైణవవమె యవికృళాంకంబుం స్రాణగొక్షాంచ యావలకు నమానైక్కము లేదు, కాన వీనికి సాటియే. లేదు. ఛవములలాోం: బూర్వో _శ్రరవదములలో. నేదైన నవకృతాంఠము గొవిచ్చుననిన. నపీలశబ్దసమాన్మక్రయమును కక ౦కేత్యాదులుకు నాధువులగుటయే శాక ఛవక ల్పనమువలని చమయాననును. ఠఈకార మనాంధ్రవర్శమగుటవలని ఛ్రైమ్యవయు:. దప్పిపోవును గచా! అశే బీవగజ్ఞను జీవ కాష్ట్రూశబ్టభఎమన్న వొని గ్రామృకయుం వొల.గుంగదెో కాన నివ్వాని ఏమయమున నైన శ్రిలకలత్షణశేషక ర్తి భనీస్టాంంము.. లస్వరనములని తోయాడిం శెవిద్రయుక్తము లగుట గ్రాహ్యాములను సూెనీహ్ధాంతమె రమణీయముం

కావ్యకసుకె ప్యాకరణముం కావ్ఫిథెహాన్యరూవ వ కాా?నిమె వ్యాకరణ ప్రయోజనము. “పస్తాండు. తెస్తాడు," అనునిట్టివి కాప్ఫములం గానరావు. కాన వ్యాశరణ మిట్రివనికి గావ్యవ్రయోగాన ర్త ములుగ సెన్నుట యుచికముం జనవ్యివిహార ముననున్న_ బీవస్ఫౌషు యునంళీములగుమార్చుల నందుటయ్యు, నాయా కాలపు-గవు లట్రిభామయుదళి ఇవజొలమును తు ఫౌహానియమబద్ధముగం జేసి చ్రమోగించు టయుం-గలదుం. కాని జృవిసొంమున నున్నయట్లే యే, ్రఫములందును.. "నేకవియును ప్రుయోగించుట. గానము కాన గ్రాంతికఖామ వృవహాకళ్ధాషకంటె. ఏలక్షణమగుట ఈ లానరుం బేఎవెస్థమాముణామ మొక కెట్టుపౌటునవ అొంగునది గాదు అయాగా”లన్బం

సంజ్ఞాపరి చ్శే దము ళ్‌ నవు లాయావృవహారవదముల నున్నావున్నటులం బ్రయోగింమ సంన్య_రించి ప్రయో సించుటఎతేపి ప్రా చీనశ్రా ౨శిక ఫాసానుకరణ మవ్వానియందుం చోంపక మానదు, అను కరణనునం బ్రనూఎములగలుగుట సవాజనగుటం జేసి కొన్నిట 'వ్రైరుధ్యము చూవట్ట వమ్బును,.. కొని సామాన్ఫముు నియమైకృ మే యగవడుచుుడునుగాన గ్రాం ఫామాస్వరూవ మురగ నియిమశూన్యమన నివకాశము "లేదు. నియిమసొద్భశ్యముం 'జేసియేని ఛ్రా౨థికభామ సర్వ జనసాధారణను గానోఖునుం వీక్షాలమున "నేమండల మున నున్నశకవి యాయాముడలములందలి యాయాకాలతశ్ర నియమరహ * వప వోరమున నున్నదున్నళ్లే గ్రంథముల. ఘవయోగించు శేని యూయాకాలములం చెయా ముడలముల వాపకె యవి యర్థిమనుటయు. చఎటెలివాత!ని ఎదెశరమండలనుల వాచకిని నివి చుగ్ష్రవాములనుటయు;. నొక్కొ మండలవుభాషు కొప్కొకకాలవుఫాష కొవ్కొకనిఫఘుటు వొక్కొన లక్షణ మువయిఎంచవలనీ యండుటయం నని వాళ్యములగునుం కోన సర్వకవుల శ్రంథములు సర్వసాధారకానము లగుటూొణజక్కు నియమైక్యముకలిగి నరూవక యూవామగునశ్లోని గ్రాంఫికభామ యుండుట 'యావళ్ళకము- కావుననే ్రాంథికనియమహాన్యజనవృవవార మ్రావ్యామని లక్షణక్నర్తలు తీర్తానించుట జంెన్న్ము ఇందలి యుచొావ్భారులెల్లం గవ్మిప్రయా, కృములే యగుట వృవహారశబ్దమును గవి చమోగవెమయముగ "ెన్నుట యసనాకరము గాంజాలమం శ్రామ్యనుజ్ఞ కు నంబంధించిన విషమయముల౨ చెల్పునవగుట నీరందుస్నూత్త్రములును సంఎజ్ఞావ్రకరణమున నుండందగినవి కానోఫును*

ఇదె సుజ్ఞావరిచ్చేదముం

సంధిపరి చే దము అశాలణయయలవనప్తిన్తే ్రీక్రకనిమనాణాాలాలా అబ్యవహితో చ్చారణామున_ వర్ధములకుం గాని వదములకుం. గాని. కళీగిన కల యిక సంధి నాయిడుశు, సంధియందగు. వర్మ లోవపక్షాగమ-వర్లాదేశాదుల నిరూపించు త్రంశఖొౌగముగాన సంధిపరిచ్భేద మనంబర నెను. తెలుంగు సొమాన్యముగ నజంతభాష గానం దఆఅచుగ నచ్‌సంధియ్‌ శాననగుం అర్థథ్‌ంగము 'ానిచో నగు నవ్యవహితోచ్చార ఇమున గైనవర్షలోవ మే సంధథిర్వ్యరూవమని ఫలివము ెంచనగుం ఉత్తున కచ్చు పరంబగునపుడు సంధి యగు, ౧, పూర్వపరస్వరంబులకుం. బరస్వరం బేకాటేశంబగుట సంధి యనంబడు, రాముండు ... అతండయ ౨.౨. రాముందతయు. సోముండు ,... ఇతయ ౨... సోముండితయ మనము ,. ఉంటిమి... మనముంటమి, అతండు ౨.౨. ఎక్కడ ... అతయెక్కడ,. ఇతయ ౨౨౨ ఒకండు ౨౨. ఇతండొకయుం టి, 'సంధిర్నాచోఒచ్యనువకి అనునది మూలము సంధి యనంహాడిక ఆద్భంర వెర్ణిములమీకిఫానిము సంథియని సౌమాన్యలమ్షణముః ఇది యచ్‌' సంధథిసందర్భ మగుటం "ేసియి, నందు: జెనుంగున విశేషించి వరరూవసంధియె చూవట్టుబంశేనియు, దొలి యచ్చునకును దరువాతియచ్చునకును దరువాలియచ్చాచేశమగుటయే నంధిలవమణాముగా ఇన్నెను ఫపూర్వపనొచ్చుల శెండింటిస్థానమునం బరాౌడ్చు నిల్చుట యచ్‌ నంధిస్వరూ: మనిట స్పన్టము 'పొర్వన్బ వరరూవర్వ మత్త్రఐ నియళం.. భవేత్‌ అనునాధర్వణ మోమాట కాధారము అచేశమన గా నున్న చానిని లేం యున్న వానిని చోసి యొకటి 'దానిస్థాన్తమున "లేక వానిస్థానమున. నిల్చుట వర్థృద్విశ్వమును. నుకుటుగాగమాదులును చ్రుుళమునకగు. బొందునంచ్లేషాదులును. నవ్యవహితోఇ్చారణమూలకములే యగుట నయ్యవి సంథివరి వ్ఫెదదిమయుకములేయని నంధావించవలెన కాన శకచాదులుచెప్పినట్లు ఫూర్వవిదాదల్యంర్థ.. మ్నుల్సరవదాక మవర్షముతో సెశిరాష్ట్రవహిలిమై.. కచియుఓయె

వ్య జ జ్‌ సం౦ంజ్ఞాపరిచ్ళేదము త నంధి యనుట లెన్సం రాముంయు+అక డు వంది. బూర్వపదాంత్యాచ్చగు ఉకారము నం క బరపదాద్యచ్చగు అకారము వరముంగాగ నీసూద్రమువే నారిండచ్చులకును బరవదొద్యచ్చగు అకార మొదేశముగా “రాముడంరలి డయ్యొనుం. ఇట్లే. లక్కిన క్రాత్యా ములు వ్యాకరణశాస్త్రవద్ధతిలో కకారవ్యంజనము. (ల్‌) కేర్చనన కత్కాలమునే యనంగా. నిర్టిప్తమగు నివస్థనే "తెల్పున వగుటంశేసి స్మూశ్తస్థమగు. “ఉత్‌” అనునది వ్రాస్వోకారమునే తెల్పెడి. సంన్కృకమునుండి. 'తెలంంగునర. గలుగు దీర్ధాంతశబ్బములకు ట్రాన్వము వెటనే కలుగుశుగానం చెలుంగన నవి హ్ర్‌న్వము లై యే యుుడున్కు అపుడు వాని కాయావిధులచే సంధి కలిగెడి వకాతర సంస్కృ ర శబ్దనులయను జే చిర్ధాంతములకుకు ప్రాస్వము నంభవించమి౨ జేసి యః యాయాసంధివిధులకు విషయి ములు. గాంజాలవు,. ఇఏంకయు! బరీక్షీంచియే కూరి యల్వేత్యోశ్వన- ఫివిధుల దు రశారవ్యంజనమును “ఆ, ఇ, ఊం అను నచ్చులకుం జేర్చి (అల్‌, ఇత్‌, ఉత్‌ ప్రన్వములకు మూత్ర. సంధి విదించెను. “అతు, ఇత్తుు ఉత్త అను చ్విత్వోశ్వరమూప ము లుగాగమద్విశ్వములనందీనవని యెజుంగునది (చూ తత్సమ, 658 ) లంచ డ్‌ ఇ ల ఆయు

చు/వవూర్వములగు ఉకారముల శస్మూర్రముచే నంధి రాదనునంశము వ్రనమె రేంకాదినూత్ర్యసందర్భుములవే స్పష్టమమయ్యొడి. అఖండపదమున కవ్చవహితోచ్చాం ణము సంధదించుట. సహజము ద్యస్తములగు వవముల కవ్యవహెతోచ్చారణ మెచ్చి కము గానోఫునుగాన నట్టియైచ్చిక లిను డొలలించి నిర్యముగ_ సంధి విధింప నీసూర్ర మారజ్ధమయ్యెనుం సంస్కృతమున ట్రశ్యయవ్రకృతులయు, ధాతూవనర్టములయం, సమాసాంగర్ల రవదములయు సంధి మానరౌనిది ఇరరములగుతావుల సంది యమైచ్చికము, "తను గున. మార్చారు థముమొంలుకొని వాళక్యాంంమువణికు నడుము నేడేనొ- సంధి గాకతీరదు గానం ను గువాభ్యముం విసంధీయి. గనువట్టదనుట న్పష్టము ఇందు విపి ల్వాస్థకము అవ్వియు నిగవడమి నీవిధి నిళ్ళమని గ్ర్యపెంచునవెం

ప తర్షం కారమునకు

వ థ మేఠరవిభక్రి శత్రర్ధ బులందున్న యు

నంధి వైకల్పికముగానగును, తం

• అడిగె 46, | నన్నుక్‌ నన్నునడిగె, వొటకు నా (రాలు

నా ఆ వచ్చి నాకొజకునిచ్చె.

శం బోల వ్య కరణము సాకాదరువు, నాకు౯ ౨44 ఆదరువు 4, (మ నాయందాశ, నాయందు౯ా ౨. ఆశ . (రం తందున్నాయ. ఇందు౯ా 4. ఉన్నాం, =. (ము. | ఎందుంటివి. ఎందు౯ ఎం. ఉంటివి క (క.

శ వచ్చుచుండెను. వచ్చుచు౯ ౨... ఉండెను, .., (పను. మూచుచుకా వాను | చయూచుచేగెను,

టీ, 'అనాదిషు.. విధ్శక్తివాతో వా అనునది మూలము. (ద్రుళవరకములగు ద్వితీయావెవిభ కలందిరి ఉకారములకును, శల్రర్థక చువర్డ మునందలి యుకారము నకుకు నచ్చు పరమగునపుడు సంధి వికల్చ్పముగా నగును వికల్చ్పమనంగా నొకబూయి కలుగుట యోకమాలు. కలుగకుండుటు. శత్రర్థకచుపర్ణము.. క్రియావర. ఓలివ నూర్ర్రమువే సిస్థ్రంచును ఇది 'ద్రుుతాంతముం ఇది చు తవ్రూర్వోకార నంధివిధాన మగుటం జేసి ఫూర్వవరాచ్చులకు నదుమనుగల ద్రనము. వాని యవ్యవూ రకశ్వముకు జెజిచునదిగ భావించరాదు, మలియుః బూర్వవరొ ద్చులనడుము నున్న ్రు,శము సధివిధానసామర్థ్యము చేరనే లోపెంచునదిగం దలంవవలెక.. సంధి౧+ నవసానమున ఇ్మురన్వరద్రుుళలోవముల విధించువిధిని. బ్ర్రవ్నర్థిందంటేయుట యస్వరస మరి తోంవెడి. ఇంతియగాక ళ సృ తీయాదివిళ్‌ కులకు నుమాగమమును విధించువిధులను, యుష్మ దన్మ దౌళ్తార్థకమాలకు ద్వితీయైకవచనబవువచనములందు “నిళ్నును, మిమ్మును, నన్నును; మమ్మును రన్నును, లమ్మను” అనురూపముల నివతించు సూరి ర్రాశయు వచ్చుచును నని శర్రర్థమును సాధించు వ్రణాళికయు: ట్రనమేకరవిభ _కుకారముల కును బరపదెద్యచ్చునకును” నడుమ. నున్నది యుళ్వవిళిస్తనకారమని యనకతీరదు. అట్టయ్యు నిందు నోర ద్వితీయాదివిభ క్తులయు శ్రర్థకములయు 'ద్రుశముకు. బొల్లు రూవమున నిస్హేంచి సంధిస్ట్‌ విధించుటనుబట్టి 'ద్రు/శప్రశృతికము నంధివిమయముగా దాని ద్రుశము లుప్తాచ్యుమై యుచ్‌సంధిలో నదృశ్యమగునని యనుమానింపవలపి

నసంధిప రిశ్భే దము ర్తీపి క్‌ ఉట ణి ఆ, కి యున్నది అవాం నంభా చు,తోఒదృళ్యః స్థితోఒఏ చ భ వర్చదా అనునాధర్విణా మిందులకుం బ్ర్రమాణముం నన్నుక్‌ షఅడిగె--- ఇది ద్వితీయావిభక్షిస్టోకారమున కుదావహారణముం వూర్వపదాంత్యాచ్చగు ఉఊకారమునకను బరవదెాద్యచ్చగు ఆకార మునకుకు బరవదాద్యచ్చగు ఆకారమే యాదేశమగుట “నన్నడిగో నయ్యెను ఇదె వికల్న్పవిధిగాన సుధి కలుగకున్న6 బొల్లున కారము పరవదాద్యచ్చుతోం "జేకును "ాన “నన్నునడిగి నగును. లేదా ఫపూర్వస్మూశ్రముచే. ,ద్రుశముసోంది యుకారము నకును సంధథియయ్యెననియేని సంభ్రావించునది. ఇ 'నిన్నడినె నిచ్ననడిగె మిమ్తుడిగె డె వ దః స్‌ పహున న

మిమ్గు నడిగె. అను మొదలగు యుష్మ దస్మ దా త్తైర్ధకద్విలయైకవచనబహువచనరూపముల్య సుధివ్ర్యక్కియ నూహించునది _వెమావములం ద్విశ్వరహితము లగునపుడు సంధి రాదని ద్వెళ్వరపాశములగు ద్వితీయో కారములకు సంధి రావనునూత్రముచేం క్రాధివ్యాకర్ద శాసిచి ననేలే మొవలగురూపముల వారింటెను. కాని వీనినేగాక యిట్టివానిని మతి కొన్నింటినిగూడ జడ్డక్కరంబు. పదాదిస్వరముతోం గూడునవుడు జడ్డుకు లోవంబు "లేదని శాసించి నూ వాంచువాండుగానం ద్రిఎంగల మణశేషక ర్త ఫయయానము వ్యర్థమని తోటంనగు. కాని జడ్డక్క లేత్యాదిసూశ్ర్యము.. జడ్డలులేని ద్వితీయోళార ముల నిసూత్ర్మమునకు విషయములు గాకుండ నడ్డంజాలనిదగుటను, జడ్డక్కరము సం థించునవుడే. యిడ్డలలుగుటను. దద్రిలిగలక్షణశేమకర్హ కట్టి వ్రయాసము కలగెనన వచ్చు. కాన ద్వితీయోకారములు సద్విత్వములు శమసవాజద్విళ్వరూవములతోడ "వెలయునపుడే వానియుత్తలు సంధివిమయములగుగాని లాతిచోం శావనుఫలీళమును బారకులు మజువరాదు “నన్నుకి ఇత్యాదులండలి యుకారము విభ శ్రీస్టో కారము గాదు. నువర్శకోకారము గాదగంగాని యది యాదృళ్యమయ్యెను, కాన సీసూర్ర, మిట్టివానియందు వ్నర్టింవదిని శంకిందనగును. నూరి వీనిని ద్వితీయాఎతములుగా నివ తించుటను. బట్టియు నిశ్శంకముగ ద్వితీయావిభక్త్యుకారముగ నిందుదాహరించుటను బట్టియు విభక్త్యుకారమే యని విశ్వసింపవలెను “న్నుమూ్రా,స్వశ్చాదేరమిశనీ చ అని వీనిప్ర్యక్కియను సాధించుమూలమున కీరండు ద్వితీయొకవచన బహువచనములందుం ద్రుళ్యయముల కాదేశములుగా “న్ను,మ్థు" అనునవ కలుగును నర్థమును 'జేసెనని యను మానింతమన్న నింక ద్వితీయా ప్రకృయము "లేమి నువర్థేము కలుగుట యసంభవమై “నర్నుకొ అని యుదావారించుటే. యసంగళమగునుః కళలుగాని వానిక ద్రు/శము త్‌ గొయరు జ్‌ ఎ కేళి హు రగశియుండుననుశా నము (ఆన్యేద్రు/ వ్రశృతకయోయేన్యు యవన బేవిక ఇదు/శానిత్యక చించామణియిందువలె నిందు ఇానరామి సీయూహయు నన్వరనమే యగుచున్న మి

క! బాల వ్యా కరణము

ఆమిశన్సులం వరిముణొ న్నుమ్లు కలిగనని యూరండు ఫాఎంచెనని యూహింతమన్న “నన్నును ఇళ్ళాదులంపలి నువర్థ్యకో కారే విధ్షిస్థో కారము. గాందగుటయు “న్నుమూ” లయుకారము గాకపోవుటయు సంథ్‌ఎంచి. యింయం బొల్లులతో వాసి నుదొహరించుటయ యసుగళమను,. ఇక సంస్కృృరసంవ్రదాయము. ననుసించి యమవయువముగను శసనవయవముగను న్నుమ్ధూలు గళ్తినని నూరి యూహఎచె ననుళొందమన్నను 'బ్రకృగులంవలియు! "ములు విథ్శక్లిస్థో కారములు గా-బొలవు శాని ద్వితీయావయనమనుటం. జేసి యవయవిధర్శ్మ మనయవయమునం గొంగవజరుం జేవచ్చునని యీడు భావించెనేమో తెలియకున్నది "లేక యిట్టిచిక్కుల గమని- చియీ ద్వితియాంరములుగ. ఉల్లి గా నివతించి యుదెహూరువెనో? వెని చ్రె/సీన శ్రిలిగలకణశీషవర్హ్భృ వోరణి). గమనించినను నారండును నమ్ము నిత్యాదిద్వశ్వము లందలి యుకారములు ద్వితీయావభక్త్యుక "రము లనుఫావనయీ కలిగియుండెననుట 'తెల్లము- న్నుమ్ధూలు ద్వి తీయాసాధారణముయిను నిరరవిభక్తిసాధారణములు. గాకుండు టను గమనించి వీనిని ద్వితీయోకారములుగ నిరూవందెనని తోంచెడిని చాలసరన్వతి నన్నేతె ననుదాని నిద్ధాని కుదాహ్భతిగ. జూవలేద, _పహోబలవరి యమ్‌శన్ఫులకు న్నుమ్లా లొదేశములని యంగ రించి “ఆనే చ్రుశవ్రనృరయో యే స్యుర్హ్యనుజీవ 5 చుశా నిళ్యమ్‌" అనుపొనిచేం దుదిని నకారము లనిలించి నన్నుఖ ఇత్య్యాదులందలి యుకారముల విభ క్షిస్థోశారము. లనినంచి వ్ర మేకరనూ క్ర్ర్యమునప విషయములుంగాః జేసి నన్నేలె నిత్యావిరూవముల సాధిువెళు చింతామణివిషయవం$ధనక _ర్తయుం నని అను'పెనిష్విరమునంట లియు కారమును ద్వితీయో కారముగం చింతామణి ననున రించి నమస్థిం.. నివకాశములేవనియే. ౩౦ పశు. కాని చానిలంటిపి యగు “మము, రమ్ము మ్‌మ్ము అశుపెానియుందలి యు కొరములను మార్రైను ద్వ ఏయొోంకారములుళ సమర్శింప బూనుట వింరగ శున్నదనకతీరదు మనశబ్దళన్సువక మాక్రమె లకారా 'చేకమును, విధించుటంబట్టి; సీచా తాశబ్టములద్వి తీయాబహువ చనములకు లకారాదేకము గలునగదనియు “మ్ధర+వములమోాంని శన్వ్రృర్యయము నవజొనృవ్యయేత్యాదివిధి వే ల్నుష్త మగినినియు. చాన. “మమ్ము మిమ్ము కమ్మ” అశుకూవములుందు. ద్వెశ్వములుపెలి యుకారములు ద్వితీయోకారము లగుచున్నవనియుల గావ్టన నాయుకారనుల ననాది నూత్ర్రనంధివివయిములుగం చేయనగుననియు ్రాయుచువానితుదిని “అన్ఫే ద్రరవశృ శయోయే స్ఫుర్హ్యనుజీవికద్భృళా నిళ్యమ్‌" ,అనువిధివే ద్రళమును సూర్చి యు క వట్టల వప్మిట్లు అను గట్టికూ వములససాధాకెను, (యంచిం వి మపేరారిర్పిళ మన్న ళ్మా

న౦జూావరి వ దము డ్ర్‌ హా ద్వితీయా బహువచన ప్త్కళ్యయము నపదొన్యన్యయేత్యాదిసూ క్రముచే లంక్టమగుటు 'జేసియు* దస్థా్సానమునఓ ్రుశ్యయ మేదియు- ఇలంగకుండుటం జేసియు, “ము” ఆశునది వశృతికి శన్సు మరముగానాగనమముగ వచ్చినదగుట జేసియొ, “మృ” ఆనుదానియందలి యుకారము. ద్వితీయోకారమన సెట్టవకాశమయ్యొనో తెలియకున్నది. “రామున్‌ స అభిరాముకొ ఇత్యామలందు. ద్వితీయోశారము 'లేమింజేస్తీ విభ _£ిస్థోశారములు గన్నట్టని యాయా వళ_క్ర్యంళములై నళబ్దములందలి యుకారమునకు సంధి రానేరాదను 'దాముచేసీననియమనునకు. (చూ, చిం. వి వ పేరా, 96) లు_జ్లవిభక్ర్రలగుల విభకి ఫ్టోకారములు.. లేనివై ద్వితీయాంళములుగ నున్న మమ్ము మమ్ము మమ్మిత్యాదులేల విషయములగావో తోంవవన్నది నన్నయివ్రయోగములను బింతామణి. విరోధించు నది కావము లలువునం దర్ప )యోగ్య్యుష్టీని దామిట్లు చితామణిన్యూశ్రముల సమన్వ యించుట జరౌనని తోంవెడి. నాకొఆకున్‌ ఇచ్చే=నాొటకిచ్చె ---ఇది చతుక్థీవిభ క్రి స్థోకారమున కదాశావణను, నాకున్‌ శఆపవవుజనాకాదతువు ఆాసస్టీవిభ _క్రిస్థోకార మునకుదొహరణము, నాయందున్‌ +*ఆశక = నాయందాశ --స మావి _శ్రస్థో కారమున కుదొపహాశణము ఇండుక్‌ “శాటాన్నాండు=ఇందున్నాండు. ఎందున్‌ శాషాంటినిజఎందుం టివి --కశెండువు. స్పళ్టమావిభ_క్లివ్రతిరూపకావ్యయము. _ లగుబంజేసీ పీనియందలి యాత్తులు విభ క్త్యుకారనమములే యనుఖావనతో వీనిని సూరి యుదాహారించెనంద్రు. శకానియ _శ్రదిదమర్థ్‌క ములగు నమహ'ద్వాచకములగు, ఆఅ-కఒన్‌ీ-ళబ్టముల కందు వర్డ్‌ కము కలుగ స్పష్ట మ్యేకవచనమున నేర్చడినరూవములంగ “ఎందు-అందు-ఇందుఅను వాని నిరూ పెంచ నగుటంజేసీ * పెయుదాహరణములందలి యుశకొారముబు విభ ' కస్టో కారములని సమ్మతిందందనును, వమాంతరమున వానికి 'జేనియందు దానియందు దీనియందనురూవు ములు గలుగనగును, వచ్చుచుక్‌ శఊండెను=ఐవచ్చుచుండెను,. చూచుచు శాన గను= చూచుచే గను ---ఈరెండును. శత్రర్థకచువర్షకోకారసంధి కుచాహరణములుం. నంధ్ధి ర్తి లో వం జ కలుగనపు ఉరూవములం బెల్లం బూర్వవరాచ్చులనడుమ ఇద్రుగము నిల్చునుగాన నన్ను జో జ "శీ

నడిగె నిత్యాదిరూవము లగును ప్రయోగ, వ్యకియల దృష్టిని మూలముకంటె భిన్న ముగ నిందు శక్ర ర్థకదళ మాదృశము* రాముక్‌ + ఈ క్షీంచె ఇత్యాదులంధు విభ _క్రిస్థో కారము "లేమి సీన్యూత్తముచే సంధ్ధిరాదనియు నిట్టివిద్రుుశ్యవ్రకృతికము లగుట నీణాది స్మూత్రని-మేధమునకుం వారై “రామునీత్మీంచో ననియేగాని *“రామిక్షీంచెనను నట్టిరూప ములు గలుగవనియు శ్రహించునది, ఊశ్వసంధి కళోకారములకేగాని దు/శ్యప్రశృతికో కారములకుం ఛా _ప్రింపదుగాన. “రాము +ఈక్షీంచె ఇత్యాదులు కద్విషయనులు గాంజాలవు, కాని యిందు మొదటి యుశ్వసందిస్తూక్రము కళోే-కారదర"నే యనునపుడు

త్ర బాల వా కరణము చు/ళ్యాద్రుగవ్రశృతి కోకారములకు సంధిని విధించు సామాన్యసూ క్ర మే లేకుండుట చీకను, నుదాహరణములబట్టి య'జ్హే బుత్వసంధిని నత్వసంధిని గ శేకారాకారపరములను

స స వ కారాకా; విధించుసామాన్నళా స్తము నపుడు దెదచకుే రములకు సంధిని విధించు గ్‌ త్త లగవడకుండుటచేశను;ు ద్రుక్యవ్రశృతోకా శేకారాకారములకు సంధి స్రాపియే "లేమి సీవి.ల్బ్పవిధియేగాక ని.కానిషేధము నేమ్యాకివికల్పవిది యవ్వసంధివికల్పవిధి మున్నగునవి శౌ శ్రనంవ్రదాయవిదుద్ధవిము లనవలసీవద్చును= నిషథముఖముగసనొ నిళ్య ముఖముగనొ యాయాపానూన్యదిధుల నారంఖిచి యాయావానికి విశేషవిధులచే నిత్యవై కల్పిగత్వములం గల్పించుట శాస్త్రస్యవ్రదాయముం కావుననే డీనిమూలమగు చింతామణి “నంధిర్నా చో౭చ్యనుకకోఅని యుకారక్సిన్న మునకు సంధి కాదని ని షేధ ముఖముగ సుధి నారుఖిచి యాయానశేషవిధులచే నాయాయచ్చులకు సందిస్రాప్తి లేనివానికి నిత్యవై కల్సికనంధులను సమకూర్చుచున్నది= కాన నుత్తునకె యచ్చు పరం బగునపుడు సంధియగునని యవధారణముం జేర్చి సూతత్రించిన నాయాకక్కుంగల నిళ్య వైకల్సికచిధులకు సార్థక్యము సంభవంచి శాన్త్రసంద్రదాయము సురక్నీక మయ్యొడిం మజియు. నుల్వేత్వాశ్వసుధి సామాన్యసూత్ర్యములు ద్రు శప్రకృ3కాద్రుళవ్రకృతిక సౌమాన్యములని యెన్ని ద్రుకవ్రకృతికాచ్చులను. గూడ వానికి విషయములంశేసి ముంకాదినూ తని మేధమునకు సార్థవ్యమును గళ్చి్ధంచుటయు చావశ్ళక మే యనక తీరదు

దభ మేశరన్మూక్రము నశునరించియు,. నింకాదిన్నూతసప్రారంఛము ననుసరం

చియు, "నేమ్యాదిసూశ్రమునం గిమష్టిని 'జేర్చుట ననుశించియు, ద్రుకమధ్యస్థితి స్వర సంధిప్రతిబంధకము గాదని యనక తీరదు కాన నుత్వా త్వేళ్వసంధివిధులు ద్రుళవ్రశృ తి కాద్రుశ్యవ్రకృతికసాధారణము లయ్యొడిం కాగా నెచటం గంఠో క్షముగానే దు 'వ్రశృతికములకు స్వరనధి విహిళమగునో యవిదక్క_ నన్యములెల్ల ను నాయాయిస్వర సంధివిఘులకు గుఅిమయై యింకాదిస్నూత్రని'షేధమునకుం బాలగునని యెన్నవలసీయుంం డును ఇట్లకునపుడే యింకాదిన్యూత్రని షేధమునకు సార్థక్యమున్వు నింకాదిస్వరసంధివిధా నమునకు పాఫల్యమును, “శ మేశరవిభ క్రివిధినిరవ కాశంబుగావున దీనిని బాధించెడి నను నూరివాక్యమునకు సాధఛారక్రయు, నుల్వేత్వాక్వసంధిసూ శ్రనులు సామాన్యములు కఖావిషయము లనుట 'కాధారమును గుదురువడెడి. న్యూశ్ర్రమున_ శృక్రర్థకచువర్థకోకార మున కనుటం జేసి యున్నశబ్దము పరంబజగునవుడగు చువర్శకోకారమున కీవిధి కలుగదని శ్రుహొంచునది.. (చూ శ్రియాపరి.. శీ సూం ఈరెండు. చువర్ణములకుం గలభేదము శ్రీయ శశీ లోం గాంచునదిం త

సంధిపరి చే దము శ్రీ సంధి లేనిచోట స్వరంబుకం"కెం బరంబయినస్వరంబునకు యడా గమంబగు, తం ఆగమం బనంగా వక్షాధిక్యంబు మా ం లం అమ ఏ 69 మాయమ, వట? తీ మూ ం 66 జోకు అలం వమవూయూరు, (4 తకు జ ళ్‌ చ్‌ అ క్‌

టీ యృాక్కుతిమార్యాలఘయం _ (వ్రవదంతి స్రాణతః వరం స్ర్రాణణో అనునది మూలము సంధిరానిచోటులందు స్వరమున కవ్యవహిరపరముగ నున్నయచ్చునకు యడాగమ మగునుం యచగంికాచ్చులకు సఎధిరానపుడు పూర్వవరాచ్చులనడుమ నకారమే నిల్చియుుడునుగాన నం దీన్యూత్రము వర్తింపదని గ్రహించునది. కాలాం గళలగు స్వరములకు సంధిరానపుడు వరస్వరమునకు _యయజడాగమము కలంగునని తేలినది “యట్‌ +ఆగమము=యడాగమను” అగమమనంగా నున్నదుండలా నధికముగ మతి యొకవర్హ్యము కలుగుట, టకారపుంబొల్లు తుదిం జేర్చి నిస్దేశించినయాగమను నిర్జన మున కాచ్యవయనను” గలుగునని సంస్కృ తచ్యాక _ర్హలసంవ్రదాయముం 'యట్‌* అనుచాని యందలి టకారమునకు నిర్జిష్టమున కాద్యవయవను”గ నది కల్లుటయే ఫలము, కాన నది పక్కియలోం గానరాదు. ఇట్లేదేనొకవ్వయోజనమును. నోరి ్రశ్యయాదులందు నిబద్ధమై వ్రకృతియు. దాదృశముగాక విడుపంబడునట్టి దిత్తని వ్యవహరించుటయు సంస్కృ కవ్యాక_ర్హలసంద్రడాయమె మజియు “యట్‌” ఆనుదొనియందలి యకార మందున్న అకారము సుఖోచ్చారణార్థమని యెన్నవలెను. ఇదియుసంన్మ్భళవ్యాక రృ (పనిద్ధమార్ద మెం కాంగా *యి'అనుపాల్గుయకారము వరాచ్చున కవయవముగం గల్టునని ఫలిశము తేలినది. అత్వేత్యోర్వములకు 'ర్హాగ్వమలకే సంధివిడాన మగవడెడి కాని దీర్ధాంతములకన్వానికి సుధివిధానములు లివు, కాన నింవలి మూందుదావ్భాళులును స్పష్ట్రముగ సంధిష్తోప్తిలేనివే యగుచున్నవ్ని మా అమృ=నా +య్‌ +లమృజఐమాయన్హు * ఇట్లే లక్కినరెండు నూవ్భాములు, ఇట్టియాగమములం 'దాగమవర్శ్మ ములందలియచ్చు లుచ్చార్వణార్థ ములు గావన్న నవదాదిస్వరసంధిశేఖి నాయాస్వరసండివిధులశేని నిళ్య ప్రవృత్తిని గల్పించి రూవసాధనమును 'జేయవలసీయుండునుం

'చాల వ్యాకరణామున “ట్‌, 5 మ్‌” అనుపౌల్డూలు చే్చి యాయావాని కాద్యం తములం గలుగుటకుగా నిర్జిష్టములైన యాగమము లించుమించుగ ముప్పది కన్చడెడి.

అగమములెల్హ _ నెల్ల యెడల నిరిష్టములగు నచ్చులతోడనే కిల్లుననియు నచ్చు, వానికి బరమగునవు డవదాదిన్వరసంధికేని యాయూాయచ్‌ సంధివిధులశేని నిర్యవ్ర

4 బాల వ్యా కరణము వృత్తి సంథవంచుననియు: దలంచిన నాగమములాకచోం బొల్లుహూవముతోడను నొక చో నిగ్దిష్టాచ్చుతోడను సల్టుననుబయు వాని బ్రక్రియనుబట్టి యూకాంచ్యుక్తమయు "లేకుడును... ఇంవధికముగ. నిర్జిన్బములగు నచ్చులతోడనే యాయాప్రకృతులకుం గలుగునవి కానవగునుం పొల్లురూవముగ నగునవి యల్పముగలోన్పట్టును ఆయాయచ్చు లతో. నూడినవి ఫొల్లుకూవమునం గల్లునవనియు నాయాయచ్చులతోంయాడినవి. నిర్దిష్ట ములగునచ్చులతోడ'నే గలుగనివనియు. నిరూపించ నశక్యముం అనలా. వేనిమాంది యచ్చులు నుఖోచ్చారణమే వ్రయోజనముగాం గలవో; వేనిమోందియచ్చులు నుఖో చ్చారగావ్రయోజసము గలవి గానో నిస్థాంంచుఓకు మార్గము "లేవనుటం వ్యాకరణ వ్యక్తియ ననుసంంచియీ యాగచువర్ణ ములయందలి యచ్చుల కాయాప్రయోజన ములను. తెరినికొనవ లెను గాన నిర్జిస్టాచ్చుతోనే యగునకుమూర్ణ మె సముజసమని తోంచె.డ టక ారవ్యంజనము గుదిం జేర్చినఏ నిద్టష్టమున శాన్యవయవముగను, కకారవ్యంజనము తుదింజేర్చినది. నిర్దష్టమున కంళ్ళానయనముగను;, మకారవ్యంజనము తుదింజేర్చెనది నిర్జి ష్టము నంత్యాచ్చునకుం బరముసను నగుగనుసంనృ్భృ ర ప్యాక రణసం వ్రదాయ మాయా వలనీన సందర్భములఏ చనుసరించునదిం ఆతాలవ్యాచ్చు చకమగునపుడు 'తాలవ్యమగుయకా రము ఉఆతులిసుఖముంబట్టి వచ్చుట సహాజముగాని శద్భిన్న మోష్ట్యాదికము వరమగునఫ్త డు యకారమే యగుట యనహాజముగం గన్నభ్రైడి. ఆయతివ నుళొభనాకృతి”. అను మొకలగు నుదొన్ఫృతులంబట్టి (ఆయశీఏ=ఆ శ్రీ 3 ఆయలి=డొత్తరకాంము). హ్యల్త్య సార్థక్యము నూహించునదిం “సకాల్చాచ్చ భవేళ్ళ్వచిత్‌” అశునాధర్వణ మిందులకం ౪ ,మనూణముం క అత్తునకు సంధి బహుళముగా నగు, ౪, 'మేన 866 అల్లుండు ఠథళి | మేనల్లుడు, 'మేనయల్లుండు, పుటన జ ఏ9 జల్లు ల జం ఫుట్టినిల్లు, జా న్స ఫుటిన పఫుట్టినయిబ్లు. చూడక ౨.౨. ఉండెను ,.. ( చూడకుండెకు, మయమాడకయుండెను, వ్‌ బవాుళగ్రవహాణముచేత చ్రీవాచక తత్నమసంబోధనాంతంబులకు సంధి లేదు, అమ త థల ఇచ్చెను న అమయిచ్చెను, దూత లం. వితండు ం66 దూతయితండు,

సంధిపరిచ్ళేద ము, శం

సంప్కృృతీయంబునకు సంధి యగునని యధర్వ్యణాచార్యులు చెప్పిరి గానీ చానికిం బూర్వకావ బ్టైింులందుం ట్రయోగంబు మృగ ఫ్రంబు, ఆభునికకృతులం దొశానొకచోట స్తీ వాచక _తత్సదుంబులకు సంధి గానంబడియెడు. గంగనుకానె, నెలంతిచ్చెను. 'వెలయాల్వాదుల సంధిలేమి వావాుఎళకముచేతనే యని యూహించునది.

టీ “బాతు”. అనునవి మూలము. హ్రూస్వాకారమున. కచ్చు పరమగునపుడు సంధి బహుళముగా నగును, బపుళమనంగా: గొన్నియెడల నిర్యముగ- గలుగుటయుల నొన్నియెడలం గలుగకుండుటయు-, గొన్నియెడల నొకమాజు కలీషి యొకమాలటు కలుగ కుండుటయుం గొన్ని యెడల వేళొకరీతి నగుటయు నను సంస్కృ ళవ్యాకరణసంవ్ర, డాయ మిందనుసరణీయము, వైనాల్లు నొకటచోం గనుపడనక్కరలేదు, వీనిలో నొన్ని తోంచినను బహుళమనవచ్చును* ఇందువేళొకరీతిని సంధిజరుగుటయను బహుళ చయోజనము గానరాదు దీనిక్తై తిరి సంధిసూత్ర్రముశవరయునది* మేనగాఅల్టుండు --- వూర్వవదాంత్యాచ్చగు అకారమునకును ను _శ్హృరవదాద్యచ్చగు అకారమునకును బర వదాద్యచ్చగు అకార మాదేశముకాగా మేనల్డుం దయ్యెను* సంధి కలుగనపుడచ్చుకం టెం బరమగునచ్చునకు యజడాగమము. కలుగ మేనశాయ్‌శాఅల్టుండు= మేనయల్లుం డగునుః ఇళ్లే కక్కిన వూహవ్యాముయిం వికల్పముగ సంధియగుట కివి యుదాజారణములుం

స్ర్రీవ్యక్రీని. జెవ్వుశబ్టములయుం.. దక్స్ళమళబ్దములయు, సంబోధనములయూ నంళముల కనంగా నత్తున కచ్చువరమగునపుడు. సంధి దీనిచేగలుగదు. ఇది యత్ర, వృద్తిరూవ బనాుళప్ర్రయోజనము అమ్మ --ఇది న్ర్రీవాదకము.. స్త్రీవ్యక్షిని జెద్వునది గాన స్త్రీవాచక మయ్యెను దూర --ఇది కక్ళమము, దూతాదులకు స్తేము బహుళ మనుస్యూర్ర్తృముచే సిద్ధము. తీక్సమళబ్దము. సంస్కృ ళసమవాచకముః. చెలువుండ --ఇది యావ్వానార్థకముగాన సంబుద్ధి సంధి దీనికి గలుగదుగానకినూం. చే యడాగమమురా అమ్మ +య్‌+ఐచ్చెను=ఆమ్ధయిచ్చెనని యగునుం. ఇట్లే తక్యినవ్రాహ్యములు, అమ్మిళ్ళె ననరాదని భావము, ఈసందర్భము ననుసరించి సమళవాదిభేదము ననుసరింపక మొల్ల పడముల అకారములును నీస్యూత్రమునరు వీషయములే యనియు నందు స్రీనాచక తళ్సమసంబోధనములయత్తుల కే యానిమేఫనునియు గభునింవందగుం

“కక్రచిళ్స-స్కృృతీయోఒవ్‌. స్రాశోఒప్యత్ర, చ్యుతో భవేత్‌” అని యధర్వ అాచాద్యలు సంస్కృ శసమశబ్దమునచ్చునకు సంధి కలుగవచ్చునని సామాన్యముగ ననిరి గాని భూర్వకవిగ్ర్రంథముల నట్టీవ్రయోగమాలతివిరళములగుటం కేసి సంన్మల్భకసమముల

చాలవ్యా-టీక శ్శీ

గ్‌ బాల వ్యా కరణము

యత్తునకు సంధి రొదను రనమాఎ నాళతినిధి విరోదించునది గాదని నూవయాకయము మజియు- గ్కుక్రచ్చిత్తనుటం జేసి యవ్వథి సర్వసాదారణము శాదనుటయు , స్పష్ట్రమెం నవశులకావ్వములందు స్రీ నాదకతరృమసుచోధ నాత్తలకు సంధి యగవడెడిం గాని యది బచరుభముగం బ్రౌబీనకవివ్ర యోగదృష్టము గామిః: బాటివరానిదని నూ3 రిరాకరిం వెళు దూల టాఖది సుస్వ్యూాగసమము గీనియత్తునకు సందిరాదు, ఇళ్లే గంగయనుశజ్టము శుదినున్న అకారము సుస్ప్యూతీయము* నక్సమాచ్చని భావము. సంస్క్భృకవద మున్న నున్నటులం చెం-ంగుసలయలునయాగ సంస్కల్భతీయమనుదానికి దర్భనూచ్చనుస చర్థ్‌మని యనక తీరదు, సూ3ంమరమున దీని కచ్చుషరము గా నంధిరాదుూణన గుంగశఅకు కాన గంగయనుకానెయనియ్‌ దూవరు కలుగును. కాని నవ్యులు ంగనుకానె యని సంధిం గూర్చి ప్రమోగించి*. సహజాదంరములశే గాక యిందు వ్యాకరణముచే సిద్ధి విన ఫ్రా బ్రన్మా మున్నగుకృ క కాదు వములును శ్రాహవ్యాములే గాంచగును, నెలత -- ఇది శ్రీవాచకము, దీనియత్తునకు సంధి కలుగచుగాన నెలంతయిచ్చె ననియే రూవమగుం కాని నవ్యులు సుధిసార్చి నెలతిచ్చె నని చ్రయోగించిం.. వెలశఆలు -ాఇచ్చో సీవిధి 'వ్రవత్తసందగుకు, కాని వెలాలనురూవమగవడమి నిందరీ బహుళగ్రహణమువే నిండీ విధి వర్తింవదనెకు అవధారణార్థకాకారమునకుం గొన్నిట సంధిరామికిని (గనోడయ) బహుళగ్రవాణమునే యాధారముగం గొనవలెకు, ఇది శేవలావ్రవృ త్తిరూప బహుళ వ్రమయోజనమని యెన్నందగు. వెలయాలనియే యడాగమము కల్లినరూసము సిద్ధి దునుం శ్రే్టలావాచకంబులప నార్భాంబాద్యర్థకశబ్దములు వరములగుచో నన్నియచ్చులకు సంధి నిర్యమని త్రిలింగలకణ శేషకర్త దీనినేశాక యిదలి యళల్వే త్వాదిసంధివిధులం చూడ సవుంచుట నరయునదిం చ్రమయోగమార్ద మెతిగ శ్రుతిసుఖమును చాటించుచు నాయాచోటులం. దీసందికి.. జ్రవ్ఫ _కృ్రచ్రవృత్తి వైకల్పికళ్వముల ననుమానింవలె ననువంకోము బవాళర్తశాణముచే నసూచిశముగాన: ్రిలింగలకణశేమక ర్త నంది ర్నెళ్యు వ్ర్య్యాయాచ స్తనాా్యాగకస్య చ అనునాధర్వణము ననునంంచి. దానినే విశదవజభెననందనుకు, ఇను సవాణార శార్థకాళారము వరమగునపుడును సోన్నియడల 'నెల్లముచ్చులకు సంధియగునని భూ3ంచుటా యావశళ్యకముం ఇందలి గంగనుకానె (మను (ప్రయోగమాముక్తమాల్యవయంవలికీ, “వేసష్ణుడీ్‌? ్రీరంగభ _ర్తంచు” అను లత్సమాశార మూక శంధిగూర్చిన రోచములును నద య%వడెడిఅధర్వణంం "డట్టివానిని సాధువు లని యన్న వాండు. ఇట్టుండ నూళి వాని- నసోధువురు నవ్యశ్వూల్రుననుటు చీవహ్భాహిశ్తాద్య వ్ర యోగళళ్వవిచద్ధమునూ అజిల్యవును. నని యనక డీరద్యు కాని యిట్టిరూపములు నన్నయా3 వ్రాచీనులకావ్యములదు: గనువట్ట్రకందుటయు, ననంతకుల్తావ్యములఎ దుకు నిట్టివత్ష్యల్పగః న్లోంధుటయొంంా. వనక్షకాను చన్నయచ్చితావ్చుణ్ణి నకునరింభున

స౦ంధిపరిచ్చీచము త్‌] దగుటయు, నియమము బహుళవదానుపాం) యుటయ్య్మ, శ్రుఏనుఖార్థ మేర్పశినన)ది మిువ్వానియందు.. బివును దో.చుబయు, నూ యవ్వానినంధియసమ్మ ఏకి. ణఇావణ ముఎ. గానోవును.. "గాజు వొద్ద- ఇట్టినిల్లు- తామకననే క్రలింద్లి "మొవలగున్ని సమాసములందుశు. నీవిదికి బ్రవ్బత్తిప్క,యోసదృన్టముం వమ్యాదులయిత్తునకు సంధి వైళల్పికముగానగు, ౫, ఏమి-మజీి-క్‌షప్టి-అపి-అవింర్తవి-ప్తవి.వఏంఏవింప్తవి యాకృతిగణంబు వమంటివి, చ్‌మి ఇళళి అఆఅుటివి ౨69 | ॥ ఏమియంటివి. 7 మతజేమి, మజి తిది వీ్‌మ 9కి | ను ఆీయేమి, | వారికిచ్చెం కి వ హరికక. .. ఇచ్చె. ... హంకినిచ్చె. టీ 'స్రాయస్తు స్యాన్కియూదికస్యేలఖి ఆఖనది మూలము. నీమియలున దెది యిందుగల వదసమూపహా మగుట "నేమ్యాదులని ఎ్యపహ3ంచెను ఇది ముక్టసంధివిధి యగుటచేశ. నాదినున్న యేమియకుదానినలెనే “క్కినవియు. నిదవుళములే యని యూహింవనగును, కాన నిందు" జేరందగిన విదంకములే యకుట నిర్వివాదము* ఇదంత కృతిసాదృశ్యముగల'వెల్ల నిందు. జేర నర్ధము లగుటుజేసి యిది యాకృతిగళా మయ్మ్యొను= వ్రాస్వేకారాఎతముల కచ్చు వరమగునపుడు నంధి వికల్పముగ నగునుః స్‌మి -ాఇపి కిమర్థకము. మళీ ఆావునరర్థకము. కిమష్షి =ఇకారాశములనూంద కివర్థ్‌ కముగా మాణీనమద్టీవ్రష్యయముం. ప్రశ మేకరన్యూత్రమున ద్రుశపూర్వవిభక్త్యకార మునే సంధి యగు దాన కిషష్టి తద్విషయము గాదయ్యె+, ఇశ నవి యితాది నీషే చమునకు గుఆిశాంగ దానికి వికల్చ్పనంధి సాధించ నెంచి యిందుంజేర్చెనని ర్ర్‌హ్‌ంచు “౨ కావుననే కిషష్టి యని కంశో కృముగ చూట్రించెనుం ఇదంళములమోాంది కిషష్టి యనుటం చేసి ద్వితీమైకవచనముకు నివర్ణముగా మాజీనదానిని గ్రహాంవరాదుః. నీమిశ్లో అంటివి ---సంఎధీలోం బూర్వపరస్వరములకు రెండింటికి బరస్వర మౌదేశముకాగా వముటి వనుకు. సంధి గాకున్న యడాగమము వరవదాద్యచ్చునఠుం గలుగ నీమియంటివని రూనమగునుః. ఇళ్టే తక్కిన వానివ్య క్రియను * గమనించునది. హరికిక +ఇర్చె --- నంధిలో ద్రుళస్వరను చ్రుగమును నదృశ్యముగా హారికిచ్చెనగునుం సంధిగాకున్నం. బొల్లు నకారము వరాద్చుతో. గలియలో వాకినిచ్చెనని యగును, ఇదొక్కటికక్క నిందుం గలవియం- . జేరందగునవియు.. గళలె యగును మూలముమకమున నిది ్రైయన్నంధి

క్‌ బాల వా కరణము యసుటుకేపి కజడుగ ాయావానియందు.. నిర్యవ్రనృత్తియే. సావట్రెడ.. సాదారణ ముగ నిక్వశంవి శ్రుంసుఒమును జెజుపునదగుటంజేసి కాలక్రమమున. దీవికి వైకల్పి కళ్వము సిస్థంచెం చాన నీఎధి యిట్హు వికల్పవిధిగన మౌటెకు గాన క్రు3నుఖమునకు భంగము రాని నీసంధికిం బ్రవృక్తృవ్రవృత్తులం గల్పింపవలెనని తెరయునది. కియాపడంబులం దిత్తునకు సంధి వెకల్ప్సికముగానగు, ౬, న్‌ వాహ్‌ న్‌్‌ వచ్చిరవ్పుడు, వచ్చిరి 99 అప్పుడు ,.. | రపు వచ్చిరియప్పుడు, వచ్చితిమిష్పుడు. వచ్చితిమి *.. ప్పుడు ,.. | స ఇష్టా వచ్చితిమియిష్పుడు, టీ 'ప్రథమవ్చేశ్తమ్మక్కైన శ్రీయేతో వొ భవేత్‌ చ్యుతిఃొ అకునాధర్వణము మూలము, మఫ్యమవురుషు క్రియే కారములు మాందిసూత్తపునిళ్యసంధిక విషయముఎ ఊర్తనుపుపవైకవచనముకు. ఎడినర్గకము. గలిగి లాట్‌ వ్రృఫమపురుమైకవచనముకు; చ్రళవ్రశృతికము లగుటం జేసి యింకాదిసూత్రని షేధమునకు గుణిమై సంధివిషయములం కాంజాలవు+, ఇంకం ్రగమపుకుమైకవ చనములకు 'వేనికిని దువినికారము నంభవింవదుం భూకకాలిక్మక్రియలందే సాధారణమున. నిర్వము చూవట్టెడి. కానం గళలగుభూర కాలికద్రథమో_త్తమపురుమబగాంవచనముల తువి నున్నన్రాస్వేకారమున కచ్చు వర ముగా సంధి వికల్చ్పముగ నగునని సూ్రార్థము లభించెడి. వచ్చిరి షాఅపుండు ---ఇందు వచ్చిరనునది భూకకాలిక్తనమపురుషు బహువచనరూవము,. సంధి కలుగ వచ్చిరపు డగును, నంధిరానిచో యడాగమము. కలుగ వచ్చిరియపు డగును, వచ్చితిమిగా ఇప్పుడు --వచ్చితి మనునది యుత్తమపురుమబహువచనము, సంధి కలుగ వచ్చితి మిపుడనియు: గాకున్న వచ్చితిమియివ్వుః డనియు నగునుం నూ) “వచ్చితీని' లు నుత్తముపుసనమైనవచనము నిం దుదావారిచలేదుం చ్‌ వ్ర స్రతకమగుట నిం కాదినిషేదమునకు. ఏషయముగ: జేనెినందమన్న నందును. దీని నుదాహకంవలేదు, చింతామణివతె దిని "చేచ్యూదిసంద్రనిషయముగం జేనెనందమన్న నందును దీని నుదాహరించమి నట్టకుమూనించ వీలులేదు. చిితొమణియం దిక్వసుధి విధానములు శెంజే యుండుటజేసి దీని గిమాదులలోం జే సప్రామోగ్రవాణమునం కేసి సంధిరాదని బాలసరస్వతి 'కొలిచితినంబ'నని యుదాహరించె. అవోబలపంుడిరుడయు కిమాదులలో'ె దీనిం జేర్చెనుగాని యందలి 'ప్రోయశ్శబ్దమును. వికల్పవరముగ. నెన్ని “వేసికచ్చుతార్చనము. చేసితినచ్యుతార్చనిమని యుదాహరించెను, చింతామణిని వివ

స౦ధివరి ళ్ళ దిము ర్‌8ి 05 'జదనే ా భవీ * “నిత్య ఏంచునధర్వణ. డు “ప్రధ మె చోత్తమే మైన ియేతో చి భవత్‌ చ్యుతి. “నిత్య మన్య" అసి యొత్తమపురు షెకారమునకు వికల్పనంధినే యింగీకరించి వచ్చితినిప్రుడు వచ్చితిపు డనుమహూవముల'నే సిద్ధంమం కేయివాండని వాఖ్బాంలు. శ్రాసేయాన్నపరు, కిమాదినూ శ్ర వ్యాఖ్యాసందర్భమునను నహోబలుండు కొలిచిళబ్ధిజక ల్‌ లిచితెనబ్ధిజః ఆని యొుభబొవారుచెను. అవ్చశివి “బ్రదికతననలుకా ఆని యుదెహాంంది దిని! నుథి రాని. తెల్చినా-డు చిితామణివిషయమికోధనికర్ట యుత్తమపురుమైన పచనమును గిమావెసూత్ర్రవిషయముగే చేసియుం జితావముశి నినుసరిచి “ెలిచితినకొి అను మున్నగురూవములే యుత్తమపురుషరూవములు గానోవునుగాన వీనికి నుధి కల్గిన “కొలి చితెనంబకుి అనియు గలుగకున్న “కొలిదితిని నం ఎను" అను మున్నగురూవము "లేర్చడు ననెను. చివతామణిలే ఈోట్రశఎగకముల ఎ చ్చువరమగునవుడు. సంధినివ*ంంచు ల +: తా 'జేనీ నంట విమ ఇ! నళ కొటి వ యా అ సామాన్యసూత్ర్యము "లేము జేసియు. నచ్‌ సంథివిధ్రు లెల్ల దుోప్రకృతి కా డ్రు,ళవ్రశృతక సామాన్యము లగుటఎ జేసియు. వారువాశల్ల నాయారీతుల సీరూవసాధనమువిషయమున వివరించుట జరిశెనని తోందెడి. ఇందు సూం సంధివ,ణాళిక టీరూవములు నమర ల్‌ లు ధ ములో నిఎదు స్పస్టముగ నుదొవ+రెంవమిని బఎకీలంివపలసీయున్నదిం ఇకారాంతభి తప్పులు దెనుంగున సొమాన్భముగ "ంనము, భూతశె "లికి ఆవర వ! యోగముననే ,కియులికారెంలములగుట సంభవంవెడి (శీయావదిములం దితని ల ం/ ఎక సామానృముగ ననుటం జేసి ్రీయెలందలి తుదియికారము లెల్ల సీనూ 'త్రసుథికి విమయములే యగును. మధృమపురు-పేకారములకు.. నిళ్ళసంధి విహిల మగుట కేసే్యయవి మ్యొన్ర, మిందు జేరవుం నీమ్మాదిస-ధిక్రియికారవిషయిము గాళ శజాంల్భే కారవిషయమగుట యుూవెహరణములనుఒట్టి స్పష్ట్రమగునుః ీయెత్తని కంరో_క్షముగం శ్రియేకారము లకు సుధిని విధించుట నిందుమాని యగతికముగ న్నుక్తమథురు షెకారమును "చే్యూదు లలా": గూర్చుటయు. నయుక్రీకమె యగు ఇం "వినిషథము కాళోక్తముగం శ్రియె శకారములకు సంధిని విధిం దుదినికి బాధకము గాంజూలదు, మజియు నిది కఖికారము ౦ందునొవ కాశదున్నృనింకాదిస్తూశ్ర్రమును. ద్రులశరిళభములగు న ల్వేత్యో క్వరూవములందు న! న్‌ నన జా జ బళ లుువ్త్వమగునని యంశగీకంంవక తిరగదు, కానం. మైకా రణముల ననుసంంచి వచ్చితిని + ఇపుడు ఇ వచ్చిలిక పా ఇప్పుడు =అానంధీ దొంగ వచ్చితిపుదగునుం సుధ కాకున్న వచ్చితినిపు డగుననియనందగు. (క్రియే_త్తశుటం జేసి సంధిలో ద్రుళస్వరము ల్వువ్తముగాదన్న ద్రుళమున కచ్చు చరమగునపుడం ద్రుళమే నిల్చుట ప్రశిద్ధముగా న సంధి కలుగ “వచ్చితినిపుడు), చ లంగకన్ని 'వచ్చిలినినిపుడు అని యగన షమధృమజర వమాన 6ళ్లాద్వళ గిమాత్రము

ర్‌శ బాల వ్యా కరణము

నక లోవము రాంగం దత్పూర్వతివర్ష శే కారమే నంధివిషయ మైనట్లు “వచ్చితిని'అను నది యచ్‌నంధిలో 'వచ్చితిక్‌ి అనురూపమునందినను దత్చూర్వతివర్ణ కేకార పే యిాసూత్రసంధికి విషయమగట వచ్చితిపుడనువూపము శానోపును. మధ్యమపురుషమమున వకారమాశ్ర్ర్యమునకే బోవము గలుగుటంజేసీ వకారసంబంధమగు నికారముసంబంధము తిపర్జకమునకు సిద్ధి వెడింగాన నందు సంధిస్తూ త్తమునకు. బ్రపృత్తి గలిగెననియు 'వచ్చి లిన ఇత్యాదులందు నంధిలో ఇద్రుశస్వరము ల్హుష్తమగుట 'దానియికారముసంబంధము తివర్ష్యమునకు "లేస్‌ నంధి యిందు. గలుగదనియునన్న _వచ్చితినిపుడనియే యగుంగాని యాపక్షమున తివర్థ్మకముమోంది యిత్తులకు మత్రమే యీసూశ్ర్యములు సంధిని విధించు నవని స్పష్టముగా కూత్రక_ర్హ చెప్పపుడుట యనుచిళముగ నున్నదనకతీరదు, కానం ైని విషరంచినవ్ర, కారముత్హమవుర్నుషైకవచనమున కచ్‌ నంధిరూవము. "లేర్పడుచున్నను దుల్భబలవిరోధవిభులలోం బరకార్యమే బలవత్తరమను సంస్క ళవ్యాకరణమర్యాద ననుసరించి యింకాదిసూత్ర, కార్యము వర కార్యమగుట వేళను, నది ఇదు/ఫూర్వన్వర సంధినిషేధవి ధాన మగుటచేశను, సుధిని చ్రు,ళస్వరలోవము కలిగిన '“వచ్చితికా + ఇపుడు ఇత్యాదులందు దానికే వవ _త్తికలిగి వచ్చితినిపుడను మున్న గురూవము లేర్పడు ననుటయీ చాలచ్యాకరణవద్ధతికిం దగియం౨దునుగాని వచ్చితివు డిత్యాదిరూవములుకలుగు ననుట య ర్‌ ము గాదని యంగీకరంవవలయుముం ఇట్టి చాలవ్యాక్ళతినంస్కాార మే “గాండివి నొవ్వం బల్కితిటు అనువ్రృయోగమును బల్కి యిటు, బల్కీీతిని” అనీ మాన్చననుట తెల్లము చింతామణి వ్యాఖ్యాశలును విమర్శకులును, వచ్చితినిప్రడను జాతిరూవముల నేక శ్రీనముగ నంగీకతింబనవారు. ఒక్కూయవహోఎలుండు. తక్క నన్యులెవ్వరును న్నుత్తమైక వచననంధిరూవములుగ వబ్చివిబ్రడను కాతిరూవనముల నంగీకరించినవారు గారు. కాం సిద్దాని నికాదిసూత్ర్యని షేధమునే పాలుచేసి వచ్బతినివుదని నాధించుటయ్‌ బాల వ్యాకరతప్రణాశికకు నమ్మళమని యుంగీకవంచుట సరనమును సాధారమును నగునసి తోంచెడి ఇళ నితాదిస్కూక్రమున “ఊండెడికా + అక డు అని యుందావంంది యుండెణినళ.డని పాధిచుటనుబట్టి యిజ్రివానియకారిము ్రీయావదంబులం ఎత్తున కనుదానికి విషయము గావనుట స్పష్టము, =" గా సీనూ త్రము ్రు,ువరకములుగాని ్రీయే కారినిషయిమనుట 'తెల్లమయ్యె* ఉృక్తమవురుషబవువచనము నిందుదాహారించి వికల్పనుధిని జూఎుటు జేసీ యెపరెట్లన్నను బాల వ్యాకరణమళతమున దినికి సంధీవికల్పముగ నగనని వెచ్చక తీరదు. కాగా నిందుం టబ్రథభమపుకుషమునకు. విశల్ప్చసంధి విధిచుట చంతామణికంటె విశేషమనియి. నిదియు “వధమె చోళల్తమే న్రైవి అను నధర్వకా కారకను గళ కాధివిబయ మ.౫ ఒమన్య్వ్వియుంచులచం. గరిగెనదనియ. సంథావింవవల

సరధిపరిచ్ళ్చేవము శ్‌త్‌ యును " “నిగ్భమను_బ్రమపురుమ్మ క్రియాస్విళ అని (చశమమఫ్య మే కారములప నిశ్చ సంఫిని విధించు. దింతామణిని “వ్రథమే చో త్తమే నైవ ,క్రియెతో బా భవేత్‌. చ్యుతిక్‌ నిచ్చమన్ఫన్య*'అని యాఫర్వవాము నిర్భృసంధివిషయ మైన ప్రభను కు చేకారమునకు వికల్చ సుఖిని విధింిదుచు సపరించుటంబట్ట్రి లత్కాలమున కే చ్రగమపుకు మే కారమునకు వికల్స జ జ జ 4 ఒం మాని సంధి 'వ్రగీద్ధిమయ్యెనని యనమానిఎవదం దగును ఇట్టస్థ3లో. గూద్చుండం యొడొద ల! ళం ట్‌ ల్‌ ౪ క అను ఊగాశమృయోగమును బరపురుమ్మక్రియలం టగ్‌ ఎఎభొఎముగలడే యనియవ్ప వవి యధిషేవించుట యసుగతముం గుప్తాస్థ్మవ్కత క సిర్భమి త్యృావస్యూత్రస్థపురుష శబ్దము ,శమచుపషబోధకముగనెన్ని వ; మో_క్తమపురుషములకు వికల్బసంథినీ మథ్యమవురుషమునక నిళృనంధిని గల్పించుచు నీయస్థిమునే యాూాధర్వణము. తెన్బునను చున్నది ఆధర్వణ మపవ్పట్టునం లంతామణినూల్త మట్టియర్థము నియకుండుబం ఎట్టి యుట్టికొఅఎవను స్‌ బుట్టినదాానం లిం తామణినూ ్రైర్ధమునే మేకరువువెయునద గా-జూాలదముు మజీయు నన్నయ ప్రవాళములందు తగ మమధ్య మే కారములకు న్‌ా నంధియె న్నట్టు వీని కెచటమైన సంధ్యవెవము నన్నయ వ్రమయోగములుఎదుం జూవట్టిన నష్పట్టులు వాక్యాంళపాదొంవ ల్వములు సంభవించుటను సంధిచీయ నక్య_అఆ లేనిచోటులే మైయుండుననుట సావాసముగాదు, కానం బింతామణి చ్రృధభమవురుష ఏశల్పసుధిని బ్రతిపాదెంచునట్టుగ నర్థీముచేయుట ప్రైచీనవాబ్యి యవ్రయోగవిమద్ధ మనుటకు సందియము లేదు. ఇట్టు పరిశీలిప నీన్మూత్తము. కళేకారవిషయమై వికల్పనంధిని వానికి విధిం చమ దగుటచేక మచ్చుచ కకెరాతయమెన యొకభాతురూవమును "నేమ్యాదులలో హాంనినై. చేసే యానూత్ర్రైమిము. వ్యశింముల యే యొంచింయసి కోంెడె.. * వీద్చూపి చూ్య్హము.. కాట్టెెకారాపుదోము,. ఇన. క్రయేకారవషయును”.. అనే ఎముపళ్చు నిశరిమంవతయు నభఖిన్న మెం జ మధ్యామపురుష క్రియలయం దిత్తునకు సంధి యగును. ౭, ద్‌కాకా సు జం దినానాంంలు. మ ఏలిలవి ... అపుడు ... ఏలితివపుడు వలిత 4 ఠ8 ఇపుడు ౨4, వలితిప్పడు వలితిరి ౨౨. వుడు ... వలితిరిపుడు. షి | ల వంకల పళ మ ళ్‌ చె కలీ టెం “నిళ్యమను _శ్హృమపురుషడ్రియాన్వీళ అవదె నిని వివరించు నిళ్యమన్యన్య ఆమసాధర్వణము మూలను మభ్యమపురుమైకవ కన బచావ్‌ వనములతుడి యితారవవలకు" నిళ్ళముగా నూధి యాశమం లెడ్డాట్టులవ గొరమునను “ ల్పముగ చలము - ఎ లుగునను

ర్‌6 బాల వొు శరణను విధిలే మధ్యమపురుమ్వైకవచనమున పకారముమ్మాత్రము లోపం చినను నీవిథి వర్తించునని త్రహింపవలెను. భూత కాలికరూవములందే యికారము,తోంచునుగాన సీసూ్రమునికు భూళకాలికమధ్యమపురుషరూవములే వెషయములనుట స్పష్టముః

వఏలితివశాఅఐవుడు ఫూర్వవమంస్వరములస్థానమున- బరస్వరమకారము విలువ వఠితివవుడగును మధథ్యమపురుషవ కారము లోవఎంవ “వీరితిశాఅపుడు = వీరరలడు” ఆనీ యగును, వీలితి5+అప్రడు = వీరితిరపుడు, ఇందు వికల్పము విఫాషు మొదలగు వికిల్పరం జెల్చువదములు. ేమి సీవిధి నిర్భమనియే భావించవలెను, ఈనసంధి యొబ్బ లామణికుల మళమునను నిళ్యమే+

క్ష్వార్థంచైనయి త్తునకు సంధిలేదు. ౮. లాట, భర్థ నం! ఈట్‌ వచ్చీ ** ఇచ్చెను ౨46 వచ్చియిచ్చిను, క్క, అ ఎ ల త్త

టీ క్యా శ్థేతో న భవేళ్చృదె”. అనునాధర్వణము మూలము- (క్రియ ఏం సూత్రముచేం శ్లా్వర్ధమున ధాతువున కికారము విధింపంబడినది. వీకపిస్తువ్యాపారములను చెల్పెడు "రెందు క్రియలలో ముఎుదు జ3గిన వ్యాపారమును "దెలుపు క్రియకు నిశారము కలుగు అట్టియికార ముళముమ. గల శ్రీయారూపములకు నంధిరాదు, సంధి కలుగ నపుడు వరన్వరిమున కవయవముగ యజడాగమము “లుగునుం వచ్చి+ఇచ్చెను డా వచ్చి యిచ్చెను, వేసీషాఅడ్‌గెనుఐు చేసీ యడి-నుం “క్యు? కృత్వా? గత్వా ఇత్యాదులు సంస్క ఫశ తక్వూవ్రశ్యయాురములు విడుచుఖఐు విడిచి = చేయుగాఇ = వేసీ పోవుగాఇ = పోయి మొదలగునవి తెలుంగునందలి క్ర్తా వర్థుకములు.క్తూ వ్రస్టానమునం “చలుంగున శ్రీయల క$కార మం2మున: గలుగు, ధాతువు సోవనర్జ్హమైనకు ననుషు నర్ణమైనను క్తా రవ్రళ్యయుము సంస్క్భృశమునం గలుగును ధారువు సోపనర్షమగునఎుడే లవ్‌ ఆను ప్రశ్యుయను వన్రళ్ళయి.స్థానముననె యందు: గలుగును సంస్కృకమున మైన క్య్వాల్యవుం శెండింటి స్థానమును "తెటంగున నికెరసు ్రీగూఎతమునం గలినెడిం

ఇవ్రళ్యయాుతావ్యయకనునకు సంధియు: జూవట్రెడునని త్రులంగలక్షణశేప క ర్తవ్రయోనగముల నుదాషరెంచి చాలవ్యాకరిణముస్రోవ నివ్పట్టున సపరించినాండ?- విజయవిలాసాదికావ్యములఏ దీసంధి యచ్చటచ్చబం జూపట్రెడి ప్రావీనకావ్యము అందుకు గా వ్రఫ్థ్‌ శేశారనంధి శలదందురుగాని యట్టినానిం నొన్నింటిని శజ్జవల్ధ వములుగ సమక్మ్మించియు: నొన్నింటిని పేటోొక లాగున నంన్కరించియం6 గన రాకుండంెకేసిరనుట యనంగకము గాదు, “కై వేలో న భవేేళ్సని యధర్వ్యణడు ఛాసించుటనుబట్టి యాకాలమునశే క్షా ్య్వర్థ శ కారనంధివిషయుకవా దము గలవనుట విక్వివాదము

సంధిపరి చ్చే దము త్‌ో ఇంకాదులకు. దప్ప ద్రుతప్రకృళికములకు సంధిలేదు, ౯. వ్రథ మేతరవిభ కివిధి నిరవకాశంబు గావున దీనిని బాధించెడిని, మాడకొ అయితి _,, చమూడనయితి, ఉంటెడి౯ా , ఆతయ ,., ఉండెడినతందు, ఇశ-ఇల-ఎట్ట కేలకు - ఎట్టకేని-ఈయివి యిశాదులని యెలుంగు నద్వి వీనికి సంధివైకల్పికము. టీ ఈ (క్రింద నుదాహరించిన నాల్లుశబ్టములకు. దక్క నిళరములగు ద్రుర్యవ్ర కృతికములకు వేనికిని సంధిరాదుం ఇదు/శవ్రకృరికములకు. సంది ద్రునవూ త్వాచ్చునే యగును గాని చు,ళాచ్చునకుః గాదు, అనంగా నచ్‌ సంధివిషయమున సీనాల్లువబ్దము లందలి ద్రుళములు లప్ప నిరరళశబ్బములందలి ద్రు లము లెల్ల నచ్‌ సంధి కడ్డునునలుగం జేయు నవి యని గ్ర్రహింవవలయును, మజియు ద్రుత ప్రకృతికమును సంధివిషయమునం "జేయ ద్రుశమునందలి యచ్చు. లోపించుననియు. గ్రహింవవలెకు.. వచ్చునుగాఇపుఎ జ వచ్చుక్‌ ₹ఇపుడు=వచ్చునిపుడు, వచ్చిపుడని నంధి సలునదు, వచ్చుననునది లడ్ధర్లా ర్థక్యవృథమపురుషైకవచనము.ఇది దు,శౌంకము, ఇంద “ను అన్నుద్రు/శమునకుం బూర్వ మున నున్న 'చ్చు"అను దానియఎదలి ఉకారమునకు సంధి కలుగదు, చూడను+అ-ఎతి= మూడకొ+అయిపిఐదూడనయితి, ఇందు “చూడను” అనునది వ్యతిరే కార్థకో _త్తమపురు మైకవచగముం “అముతిొ అనునది దాని కశ్మువయు క్ష మెన లడంంంబైన యగుభాతూ _్రమఅురుమైంవపనము (చూ క్రియ 11 ఓ “దూడను ఆనునదెద్రుతాంరము, ఇందు ను అనుద్రుఃమునక. బూర్వమున నున్న డకారిమునంసలి అకారమునకు సంధివాదుం ఉందెడినిాాఆంండు = ఉఅంచెడిల+అంయయజ=టఉండెడినంండు, 'ఉండెడిని అనునవి ళద్ధ ర్య వ్రశభమపురుమైకవచన ము, ఇది చ్రులౌంశముం ఇందు నిషర్థకమునకుం బూర్వ మున నున్న డకారమునుదలియికారమునకు సంధిరాదు, ఊత్వాట్వేత్వాంతములకు జో 4 జం జం గళ గలిందల చ; చి ద్రురవ్రకృంకములకు నంధి రామ! నిం శ్రమము! నుపౌహరణాములు ఉత్వా ల్వశ్వ మా నలా క్‌! జ్‌ జ్య శా జం సంధివిధులందు ద్రకప్రకృచికములరం టబ్రవమే "లేదన్న వీనికి సంధ స్రావ్తయే "లేదు, కాన నాయాస్యూత్రముల సంధుల కీవి గుజియైై యేకత్సూశ్ర, నిషేధమునందునని జో, డా వా జో చ లే జ్‌ గ్రహింపకున్న నివ్విథికి సార్ధక్యము సంభవించదు. ఈమాత్ర్ర్యము దు్ర)ళవూర్వస్వరముల గల్ల సంధిని నిషెదించునడగుటం బ్ర మేకరనూన్రమునందలి ద్రుళపఫూర్వోకారములెల్ల నెత్యూల్ర,ని"మెధమున క ఒమ్యములు “వల? “వీ కాని చయమెళరనూత్రోఛాహరణ

సరే బాల వ్యా కరణము ములప్మ్టను సీనూర్ర్యమే ప్రవర్శి ౩చునెడలఐ ట,ఫమేకరక్యూ్ర, ముదాహరణాంకర వాళ. చం స బి చ ననే జే ములు. లేమిని నిరర్ధకమై మళ స స్రమమ్ముడి.. ్రగహె రస్మూల్తేమున కా ద్రుత ఫూరోళోరములే వీషయములుగాని యన్యములు "లేవు ఈసూత్రమునక న్ననో ద్రువ ఫూర్వాచ్‌ వ్రవుచమంశయు లమ్యీమె యసునుం కాన ద్రుతాంళముల్రైన చన మెళర విభక్తి ళృక్రర్థచువర్ణములయు శారములనే యాధారిము?.. జేసివొని పుట్టినవ్రథ బుతంవిధి వెనియభౌసమున లవృకూనృమై నిరవకెక్యమె చ్రశ మెళరళ్య,ర్థమివర్థ కొ కానేరర ములగుబవాల కృములఎదు వర్షిచెడి సావకాళవిధి ని.౩ెదిసూత్ర్యమును చాఫించి శానే వభనుకరళలళరచువరో కంములకు సంధిగూర్చునని బౌఎము వగ మెవేర ళా తా [ చ ఓ! స్యూశ్రలమ్యములు ద్రువ ము లి తాదిని షథధమువకు విషళయములం గాంని 'తాశ్చర్భము ఆంధ్రశిబ్దచింతామణియందం యి ల్వేత్వోశ్వసంధినూరృములు దాచి కాద్రుశవ్ర॥ి ఖకసా భారిణములగుబ చ్రు/ “ఫూర్వాచ్చుల జెల్ల సుఫి సంస్తా _ప్రమగుటం 'జేసిరు, చద్రుుశమున కచ్చి వరమగునవుడు. చు,3లోపస న్లేషములు విదిందఎడమిం శేసియు , బదొదచెయ కొరిమునకు ద్రు/శముతోడి సంస్హేషమును,. నవ చంమగునపుడు ద్రుఏమునక గుళలోవమును, వారింపోనర్వ శ్రాజ్వ త్కార్యంజ్టేయి: యస్య ద్రుశప్రశృరి ఇభ్య3 అనుసూ్రైిము సమర్భమై యుండుటం జేసియు, “లుక్సంశ్లేషా నాచి యును స్యూశ్ర్త్మము దుప ఖతికమున కచ్చు వరమనగునవుడు నంధిలో గలి గెండు ఉదుతా దృశ్యళను స్వపూర్వస్వరాశ్ర్రయిణమావమగు రురసంన్హేషమును, వారించి కన్ఫూలమున నైన 'వచ్చుకాంఇపువి అనురూపమైన వృవహితోచ్చారణమున్సు నా3. ద్రురమును బరాన్ఫ్చుతోడనే కూర్చవ లను(ఎచ్చూనివ్రు ము విషయముళు నిరూవం మనది ౧ భావించి రదెథారెముగ సెసూల్రమును సూర సూ్రించియుందనో పులు, “యబ్చంత్తే నా నాచి అదానిని గ్రు-వ్రకృతికన్వకసంధె. నిషెధవరముగ. సంభావింవి యుండనో ఎవని యశిస్త్రాయము* సంధి కే? లో డీనివిస్త్భృచి నరయునదిం అచ్చున కామ్రేడితంబు పరంబగునపుడు సంధి తఆచుగనగు, ౧౦ ద్వెర్తు కముయొక్క_ పరరూప వూమ్రేడిం మనంబడు, తెలుచుగ ననుటిచేత నొకానొకచోట వైకల్పికసంధియుం గిలదని తాత్చర్యము. శ్రూక్ర 86 -కెర జం కైరొర ఆహో ఉత ఆహా న. ఆహాహా ఎటూ * ఎట్లరా లం వ. ఎప్పైట్టూ

సంధివరి చ్చే దము ర్‌ం వ్‌మి వమ ఏమేమి, - వగి యేగి యబుచోం గ్రా్వాక్టంబగుట సంధిలేద. టి “ఆద్యస్యా మ్రేడి లేఒంళ్యలోవక్చ” అనునది మూలము ఒకచద మాయా యాగ్గ విశేష వ కాశమున ₹ండుమాంలు లొవృత్తమగును. అందు శె-డవరాదమున కామ్రే థ్‌ ల/ లా టో ట్‌ళమనీ సజ్జ అట్టియా మ్రేడిం౮ము నాంబదు. శెందవరూవము చరముశాల మొదటి రూవము నఎత్యొాచ్చునకు సంది సాడారణమున నగును కొండొకచో వికల్పనంధియు నంభవించును ద్విరుకృము = రె డుమాఆయిలు వలుక యబడువదముం, ఇరరూళము = శండవ రూపము చెరశకమైర చెర యనురూవముయొక్క ద్విరుక్తము, ఇందు. రెండవ మాటు వలుకంఎడు వవ దూమ్రైడేశము అడి చఇరముగా మొఏటివదము నంత్యాచ్చగు 4 అకారమువకు సుధ్‌ కలిగి ప్రూర్వవరముల నున్న ఆజారౌకారములస్థానమున నాకారమే నిల్బ్చ “'చెకారి అని యుయ్యెను* ఇచ్చోమ్మాత్ర్తము “శారదహూర యనరాదుం ఇళ్ల “ఆవాయావా" యనరాదు, రక్కినమూ డుదాహరళాములందు. సంధి కలుగుటయుం గలుగకున్న యజాగముము కలుగుటయు నగునని యొజలుంగపలయునుః క్య్వార్థమునకు ద్వార క్షి కలగినను గాగ్యయెన యికారమునకు సంధి రాదనువిధిం చేసీ యచోా సం రాదనియే ట్రైసి౨వవ లెనుగాని యిాసూూత్రృముచే నఎధి కలుగునని శ్రసింవరాదుం వ్‌షి యేగి ఇదె వార్థకమున మైన డ్వారుక్షరూవము, ఇచ్చో నసంధిశామి యడాగమ ము లాగ మియెషి యయ్మొను. ఈం వ ల్పముగ నొన్నియెడల =గుటకును. గొన్ని యెడం నిముష నటనను సావ్నియువల ఎసాడుటకును ఎఆచు కబ్బము శరిణ్భాము ద్ర _శృముల :ననుసంంచి నిని నుదయోగించికొనవలయునుం బహునవ్రసిద్ధివృ్యయోగ ములంబట్టి యెగుళోనర్థవిందువు "లేవనియె యనందగునుం ఛీ ఆంద్వవగాగమంబులందప్ప నవదాదిన్వరంబు పరంబగునపు డచ్చునకు నంధియగు, ౧౧ మూర ఇ 46 ఎండు ఉం మూరెండు, వీనె లం ఎండు . వ్‌నెండు, ఆక త 60 వంచు ఏ అ6 అరకించుం థి థి నిరతి న వంచు 60 నికించు బ్‌ జ

6 చాలవ్యా కరణము

అంద్య్వవగాగమంబుల్లు వరంబులగునపుడు యథాసంభవముగా ఆహొంచునది, రాములందు-రాములయందు = హరియందు-ఎనిమదవది - ఎనిమిదియవదిం

౬ “వమితె సమస్తానామ” “సంభర్మైర్యం ,క్యయాచక అనునవ మూలము స్మా స్వరంత్ర్యప్రయోగమున క క ములుగానివి యజవదిములు, అవి యాయా్రశృతి.లం గూడియీ యర్థపంళములగు. ఆయావాని కాయాయర్థాదులందగు 'వశ్యయములని యనందగుం అట్టి యవదముల తొలియచ్చు వరమగునశ్రడు ఫూర్వముననున్న పయచ్చు నైనను సంధి నిర్యముగం గలుగును, “అుది అను సృప్తమావిథ_క్షివృర్యయమును, సఎఖ్యకుం బూరణార్థమున నిగు “అవి అనునదియుం బరమగునపుడు చ్రయోగాను సారమున నీసుధికి నృ కేవ్రవృత్వలు గళ్చీంచుకొనవలెను, మూరశఎండు - మానార్థకనుగు “మూరి అనుదెనికి తద్ధివం 23 సూ॥చే “ఎడు అనువర్ణకము కలి "గను, “ఎడు అనునది మానార్థకముతోం గలినియెగాని స్వళం్యత్రముగా: బ్రయోగివం బడదు కాన నిది యవవముం దీనియాద్యచ్చు ఎకారము- ఇది వరముగాం బూర్వము నచ్చునకు సంధి యయెొః అకారై కారముల రె-డింటిస్థానమున ఎకారము. కలుగ మూరెందవము రూవమయ్యెనుః వీనె+ఎండుజవీనెండు,. ఇదియు మానార్థకశిబ్దరూవ మెం నిర్టిశిఇంచు ---ఇది సంస్కృ కధాతువుని కింయగాగమము క్రియ 08నూ॥ వేం గలిగిన రూవము ఇందు “ఇుఎచుి అనుదానికి స్వతంక్ర్యవ్ర్యయోగము "లేదు. ఆయాధాతువుల కిది చేరియుండునుం కాన నిది యవదము= సుధిరా నిర్టిచని యగుళుః ఇళ్లే ఆర్థించని యెఖులుఎ లెను. ఫారితాదులందు “వము వెంశాలణ మాఠండ్రికించునెట్లు” అను వోజు లువలి ఇం) చనునవీ స్వంవత్ర్యప్కృయోగార్హ్హ్మమగు భాతువగుట నిద్హాని నవవ మన-జనమం అరయినరయ నాయావ్యాపారవాచకములగు క్రియల కెష్టవడిశునర్థమున నిదియె చేశెడిం గాని లావమణివ లిద్రాని వివక్షింమమిని ట్రైశ్యయమనవలసివచ్చెను, రాముల? అుదుజళాములందు. నంధికలిగినరూవము, రాములయఎదు సంధిరానియావముం వారి యంది సంధిరానిరూవము, హొరందినునుధిరూవ మప్రనిద్ధము. ఎనిమివ్‌పాఆవదిజు ఎనీమిదపవ సంధిరూమముం* ఎనిమడీయవచి. శంధిలానిరూవము ఇవే చవ్రయోగదృష్ట నినంథి కలుగుట కలుగకుుడుటయు నరయవలయునుం ఆఎద్వవగాగమములు వరములగు నపుడు ₹ిప్ప నితరములు పరములగునపు. డీసంథి నిత్యముగ నగునని గ్రనొంచునది “వంధిర్నివ్యరి చశ్యయాచకోఅను నాధర్వణమునుగూడ నీవి మయ మున నూరి యాద రెంటెననుట నష్టము

నంధివరి చే దము (0 కుజు చిజు కడు నడు నిడు శబ్దముల ఆఅడల కచ్చువరంబగునపుడు ద్విరుకృటకారంబగు, రవి కులు ం అం ఉసురు 660 కుట్టుసురు, చిజు ఎ ఠం ఎలుక ళం 69 చిష్టైలుక, కడు 466 ఎదురు ం 66 కశ్టైదురు, వడు 66 ఇల్లు 46 నట్టిల్లు జ, శో ని్షు అంతం డౌరువు అ 66 నిట్టూరువు, టీ “శేచిచాదొ ద్వివర్ష్మ "కా$ో ఆనునావర్వణము మూలము కుంచిజుశబ్ద యుల తుదినున్న గురునేఫమునకున్కు కడు నడు నిడుశబ్దములతుదినున్న డకారనునకును నచ్చు పరమగునపుడు ద్విర్వటకారము (ట్ర) కలుగును కులు సా ఉనురు=నుట్‌ ట్‌ శ ఉశాఉసురు=కుట్టునురు, కదుశఎదురుజకట్‌ ట్‌ పా ఊ + ఎదుకుజుక ట్రైదురు. ఇట్లే తక్కినవ్రావ్యాములు,. 'కుజు చిజుి అనుకవి వృత్తియం దంళ్యమగువాల్లు లోఓించిన “కుటుచ చిలుక అనువానిరూవములు, “కడు అనునది వృత్తియం దంచ్య్యద్రు,“ము లోేసెంచిన *కచుకో అనుదానిరూవముం బైల కు యిర్‌, కట్టాణి; నెట్టుయిర్చువి అను నణవభాసూరూవపములనుబట్టి యాద్విశ్వవి ధానమును సూరి కల్పించెనంద్రు,. సాధారణముగ నిట్టిమావములు నన్నయస్రారతభాగమున నగ వడమిం జేసికావలయు నాకనిచింతామణి యీవిషమయమున "నేమియుం 'టెల్పదయ్యెను కడునెడ" ఆనునట్టిరాపములే యందు వ్యస్తములు గాననగునని తోందెడి. చిజుతళబ్ద మునక్షగు టకారద్విళ్వమందుమృగ్యము గాందగు, ఇందుం. జిలుశబ్టమునకైన ద్విళ్వ టకారరూపవములను ట్రాఢన్యాకర్హ చిట్టిశబ్టహూవములుగ సంఖావించి సాధుక్యమును కాల్పీనాండు (దూ ఉపా నంం శఎాాచిజబుకపులి చిజబుకహణశటినాండు. “మొదలగు వానింబట్టీ చికుక చిలులే తొల్లీటీవనవలెనుం పిదవ నివియీ చిట్టియైయుండనో పుగాన సీచూఏవద్ధతియే హృద్యమనందగు. ఇందు సమానముననని యనకున్నను. నీవిధి సమాన విషయమనియే. చెప్పవలెను. కాన కడుసెండు చిబుకయూర్చు మున్నగువ్య స్తములం దీనిది వర్తింపదని యెన్నవలెకు ప్ర్యక్కియంగో “జుడు” అనువానిలో రడలగన్యూత్ర మే ద్విక్వటకారము. విధించుటంజేసి వాన్నివైనుండు నుక్వము. మిగులుచున్నది. ఊత్వము మిగులునన్న నవదాదిస్వరసంధికేని యుక్వసంధికేని నిళ్యభ్రవృత్తి ననునూనింవవ తీరదు కాన జుడుల కుతసహితములశే ద్విరుక్తటకారము నిథించుట యుచిళముని తోంచెడిని

09 బాల వాని కఠరణను టుగానదూడ సా హసికనంధాార్యస్రాస్త్యర్హృన లేమిజేసియు, సరూసహ్రూన్వా వయవోదంళములగువ తిం శాక యిదం యుదంళములకుదిహాల్లులకు మాత్రము ద్విరుక్ష టకారాదేశు మగుట జేఫియంం 'బ్రుధానముగం గల్టునది యుక్వసుధియమే. యగుటం జేసియు, ద్విరుక్తటకారాబేశ మవదాదిస్వరసంథివలె నచ్చు పరమగునపు డిందలి యుండ తములకు నివ్యముగ నగుటు నూచించుసంకల్పమునంకేసియు, నివ్విధానమును సామా సీకనంధిసూత్రములలో మాని నిళ్యాపదాదిస్యరసందినూ త్రము వెనుకనే ఈూ నిలిపె ననందగుంగాన . నీసందర్భము.. ప్రశరణభఎగవోమయు శమను గుప్తార్మవ్య కాశికో క్తి విచార్యముః ప్రథమమోంది పరుషములకు గనడదవలు బహుళము గానగు, ౧౩. చవాండు 669 కొ ళు త భళి వాడు గొమైః లు వాండు వొళ్లు. జో, కీ అవుడు 4% చనియె. ,., అపుడుసనియొ, అవ్హకుచనియె డ | నీవు ఎం... టక్కరివి ... | సీవ్ర డక్కరివి నీవ్ర టక్కరివి, మ్‌ాగు 5ఈతి తలంయ 664 | మోారుదలండు, మారుతలండు, వాకు ౨. పోరు... ... (నార వారు, వాకు పోకు, అప్పు డివ్వు డెన్చు డచుశబ్బములు నితై శక వచనాంతములు,; చవాగను శాసరులు యదా తదా యని ల్‌ హించుట వృపంచార్ధమని మొబుగు నది ఈ ఇ+ర్యము కళలగు ీయావదనులమిోంయ సపాతము శానం బడియెడి. రారు, 60 కడా | రారు గధా, రారు కదా, వత్తువ ,.. పొదురు ... | వత్ర్తుకువోదురు, వత్తురుపోసురు,

సంధివరి చ్చే దము. ౧8

టీ నడదవా. న్ఫ్యృః వ్రగనూనాత్రాల్‌ ” అకునవ మూలము, ్రధమాం ₹ముసూ;ది. చమవములకు ససడదవలు బహుళముగా నగునుం వయోగదృష్టిని బ9 శీరిచునపు డిక్యార్యము. కళాంళతములమోందం. గలుగునదిగ సంభావిక తీరదు నే జయని ఈ క జ య్రధమావిభక్రి కళగావనం శ్రైభమవదము కళల కువలవ్షణామని చసిఎచునదిం మూలస్థ మగు. '“మాత్రాణ్‌" అనునది యిట్రియర్థ ముగు గల్పించుటకుం బ్రైమాణ మంద్ర ఇని డుమువులు రువ ఇగిగినట్టియు, నది కలుగోట్రి చెట్టు మొవలగునట్టియు. కొబ్లము

లు ళు అ న టె లఘుబో వవ మ్మార్తవవము. నీల్పెనని ప్రా పో భావాదృష్టిని జెవ్చకళవ్చదు, కాని డీని నూకంయు. గొనియే లాక్షణికు లీనుద్మివువృత్తివిషయమునం. బలుపోకల ఖేయినారుం వాండు+కొ ట్రై --'వాండు"అకునది చ్రనమం డీనిమాంి. పరుషమగు కకారమునకు గకార మావిధివే- ఈ0% “నొళ్రో అని యమయ్మొ ఈవిధి వికల్పమూన “వాండు కొట్టైఅని వరయషమునతు గకారము కలుగనిమూపమును బక్షమున నేర్పడెడి, ఇట్టీదటత చలకుసడదవలు గల్గిన రక్కినయు దొహరణము "వాహ్యూములు. ఇందు కెండవయుచా హరమునం దాదివదమళు “అవ్వడు” అనునవి న్నిత్త్యైకవచనమగుటం జేసి దానిని బ్రథమ గనే భావించవలెను “అవ్వుడులనిశాని, 'ఆవ్వుడునుఅప్పుడుచేఠి ననిగాన్కియిరరవచనము లందును నికరవిభక్తులందుకు నివి యుండదు గాన, న్నిత్తె స్రోవచనమని నూరియా?₹యము. శ చి £4 ర ర లీ ల ళ్‌

వాగనుశాసనులు = ఆంధ్రశబ్దచింతామణిక_ర్హ “లిబ్మధ్య శేషషస్ట్రీనున్కర్త్మవ్రవచనసీయజ విభ క్షీ కించిశ్స్ర)కంననాద్భుక సుతావయదా ళదా కి మేవాంశ్చం క్త్వాకీలతూస్లీమాద్యా నఖిదధతి కళా్రుతో న యేహెంస్యాత్‌ ” అని నన్నయ కళాశబ్దవివరణాసందర్భమునం (నుక) బ్రభనూఖిన్నములుగ (యదా శద్యా "సచ్వడవ్వుడనువానిని బేక్కానుటంబట్టి తా సెద్పుడవ్వుడమవానికి నిదా2ంచిన వథమా-ళళ్వమాధారిమగుమూల గ్రంగద్రణాళి కొకు విరుద్ధమని యేరైన శంకింతు శేమో యని యశుమానించి నూక, (నుస్స్‌ ప్రశమను గళగా నికూవించియు నచ్వుడెవుడనువానిని వరుగ గళలలో వాగనుశాననులు పేక్కొా నుటకు కళాసమూహముకు వి్నిస్త్వంచి చూపుచు నుబోఫము చేయుటే * ఫలముగాన నా “నిక్‌: బ్రధదమకంటి నెప్పుడివ్వుడనునది ఇిన్నములమకలం ఫు లేదనియు, డొనం దొను బ్రభమలన్నమాట _ కాళనిమాట విరోధిందునది శాదనియుం చౌంటేసినవ్త్రసంగము నుసం గళవ్మే యనియు నమాధాన మప్పు జిప్పు డెవ్పు డనువాక్యన్వయమున నిరూషించినాండుం కాని నుబఇతావ్యయమ్షావముల ద్వివిధనుగు కళ ళష్థపమూహమునం 'బ్రధమనువిళక్ష్యంల ములలోను, నెవుడప్వుడనువాని నవ్యయములలోను జితామణిక_ర్ర నిరూపంచుటనుబట్టి పనిని ్రభదూఎరములుగ వాడు భౌదింపలేదనుట స్పస్టను, అవ్యయములకను (నువ్‌) పజమావృళ్ళయము గలునగుననియు, నకి లగోపించుననియు,. దాన వానికి. బదళ్వసీద్ది అం ఆలి లో ప

గ! ఛాల వ్యా కరణము కలుగుననియం నచిడు సంస్కృ వ వ్యాక .౫మహ్కాన ననునఎచివను వీనియుదు సుంంనే ముంకంటె వై లక్షణ్యము గన్పట్టుచునే యుుడును కాన వానిని జుతామణి నుబఎత కళలకంటె భిన్నములు ెన్నియుండనోపును,

మైయంశముల గమనించిన నేకు వానిని బ్రభమైకవచనమూలుగ త్కహ్‌ంచితి ననక యాకనికిని శాయఖ్గిస్త్రాయ మే. వీనివిమయమున:. గలదని నిఫుణముగ సూరి శ్రాయుట చింక్యము, మోరుగాశలండు=మోరు దలండు ఇందు దలండనునది శలంచు ఛాకుమవ్యమపురుష బశుువచనరూవమా శాక తలాగుధాశుళూవపమా యని దంపియం బందనగును. కాని క్రియాప 101 న్యూత్రమున నుత్చాక్‌రలోవమునకు స్పష్టముగా! దలంచిత్భాది చునర్దాంతధాతువుల నుదావాకంచి విషమయములంగాం 'జేయుచుండుటం బట్టియు నుదే. పిలుచు మొదలగువవముచే. కలంగత్యాదులు. గ్ర్రాహ్యానూలుగాందగునని సూచించుటుబట్టియుం: దలండనునది నూరిముతమున శలంచుకలంగుభాతువుల మధ్యమ వురుష బనువచనరూవములలో 'నేదన్నను నాధ లేదు

శాసనములందును, నన్నయవ్రయోగములఎదును నీసంధికిం బ్రనమమిోంద నిశ్యప్రవృత్తియే. గలదు. అధర్వణునికాలమున _ కీసందిప్రవృత్తివిమయమున. నిత్య 'వ్లైకల్సికత లసుఖ్యములయ్యొను, కావుననే “వరుపూవా. స్వరూపీణ వ్రనమాుతో షరిస్థితాక.. కాకౌ సంబోధ'నే ఛావి వ్యావ్యయే కర్శభారయేం ఆచేళనార్థ శే ర్‌?! ఇతి శృంగారభూపషణ;, శేచిదాద్యస్య వోనస్యాత్‌. నచ స్రాసే యతౌెరు వొ శీచిద్వయోక్వికల్పళ్వం యతౌ సర్వత్ర కేచనలో అని యొల్లయెడలను వికల్పముగ నగుటను యతిప్ర్రైనస్థలములం లగ _కృద్రవృత్తులను యథాసంభవముగ నీష్టైానుసారముగ నందుటను నధర్వణుండు వివరించవలసివచ్చెను. పిదద రానురాసీనంధి వై కల్పికమయె మైచ్చికమునం బరిణమింవెను, “గనడదనా న్యుః వదాద్వంచ్వే" అని చింతామణికర్ణ మజియొకసూ తను నారంల్గిచుటం లేసి వ్యస్తమున నీవిధి వికల్పముగం గలుగనగునను నుద్దేకము గలవాండనుటకును నవకాశము లఖించెడి. కాని సమానక సిద్ధించిన "నేకవదత్వ 'మేర్పడుటయు దానం ట్రధమాంశముమోంది కచటశవలన నచ్చోటుల నవకాశము లేకుం డుటయు,.. గమనించి. ద్వంద్వమునం.. దిరుగు “గనడదవాచేశవిధానముమూల మొన క్చెననుటయే వ్యాద్యము, మజీయు సర్వలతణసారనం గ్ర హాక్నర్థ కవిసంశయ విచ్ళేదక _ర్హ మున్నసవా రీసంధిద్రదృ కృద్రదృత్తులం బలుగతుల ననుమానించినారుం సూరి సూత్తమున బహంళవదముం జేర్చి యాసంధి చృవృక్య్యవ్రవృత్తులను యథా సంభవముగం. బాఠకులే యూహింతురుగాకని నిప్రణముగం. జెల్‌పినాండం “ఈవిధి కళలగు ,క్రియావదములందును %నంబడెడి అని *శాద%దా ఇత్యాదులంష్న యిీిథి

స౦ంధిపరిచ్చేవను రన్‌ నృ త్తిని నిమాశిం చు ఎంబట్ల్టి కళలంోి శ్రతూదదనులమా దనే దీరి వికల్పవ్రవృట్తి కశుజ్ఞ నూరి సూవించెుుగాని యొక్క కొంక యశుమున్నగుకళల్నపైం గాదనెనని మ్యూక్తము గ్రహింవరాదు, ్రశమమోంి యకుటంజేసి చ్రశమలనే గ్రసాంవక. డనియుం బ్రసమ ద్రుకవ్రకృతికములుగానివానికి నూచకమనియు ఉద్తుగవ్రశృతిక ములు గాన్ని క్రియలును "నేతద్విధివిమయనులుగ "నెన్నవచ్చుననియుకు జలుపుటకొఅశే సూరి యూావివరణవాక్యముకు ర్రానెనని యెొన్నవలెనుం ఇట్లనిన వివరణమందలి సై మశునది సార్థకమగుం ఈవిధి వ్యస్థవదవిమయముం 'తెనుంగులమాంది సాంస్కృృతికపరువములకు గసడదవలు రావు, ౧౪ వాండు జ ఉ6 కంసారి *ం.. వాండు కంసారి, వీయ ఏ4 చక్త్రసాణి ... వీయ చక్రపాణి, ఆయద్‌ 4 అల టంకృతి = ఆయది టంకృతి, అది ళం ఠి తథ్యము 4. ఆది తథ్యము, తది 666 వధ్యము త 6థి విది పథ్యము, టీ కన వికృతిళళ్టాత్సరళస్సాంస్కల్భరికానాం భవం? గరదదచాశ షలశునది మూలము, ,ఇందలి తెుుగుచదము సంస్క్బృకన మేకరమును 'చెల్చెడి. అనలాం ప! స్‌! సమ - నంన్క్య్బృకభవ = ప్రాక్ళకభవ - చేళ్వపదబోధకమని భావము. కళలను "తెుుంవదములకం టెం దరువాళనున్న సంస్కృ కళబ్దముల కచటకవ లకునసడద వలు గలుగవుు అనలా సంన్క్బృతనమేకరములకు- బరమున నైన సంన్యృ్బృతనమముల యావినున్న వరుషములు గస డగ ద వలుగా మాజవనిి ఆాత్సర్యముం నెండు శ కంసార9 -ాఎవాండనునది. తెలులపవదము. చానికంటెం బరనునమన్న కంసారియను సంస్కృృతవదమునాదినున్న కకారమునకు గకారము రాలేదు గాన *ీవాండు కంసా రనియే యగును, ఇట్లే మిదియుదావారణము లలో “చత్రపాణి టంకృతి, కళ్య్యము" ష్యుము అనునవి సంస్కృ్భృతవదములు, కాన వానియాదియున్న చట త బలు న డద వపలుగామాజలేదు. ఊఊ _శ్తరన్మూశ్త్రమును బట్టి యిదియం వ్యస్తవడవిషయమనిమే ఛసాఎవనగుంగాని మృశ్ర్రనమాసములందలీ సౌంస్య్య్భతికముల కీయాచేశమురాకుండ వారించుట యావళ్యశకముగాన . నుభయ విషయమున ెన్నవలోని తోందెడ్‌.. ఇంవలి. తెంంవదము ప్రాక్ఫశనమభవ-సం స్యల్భకధమదేశ్యవావక దసటచేశను,. తెలుణంవదముల లరువాతిసంస్క్ట్భశశబ్దముల కరువములకే యిని షేధమగులఎవేశను, దెలుంగువదమాలతరువాతి తెలు౮సవదముల వాలవ్యా-టీకజశ్‌

ఈ కా వాస కళణము: బమమముల. ఎ నరం మయములమోాడి సంస్యబ్భృకశబ్దములవరుషుముల నకు సంస్కృత పదములను. దాని తెఎయళప్టములవకుషుములకును గనడదవాదేశము. గలుగనగునుః. దీన చ లాదంమైడుకకాజ్య శ్రీ వాలింవంగి. అకు మున్నస వ్రయోగమాలు సురక్షీతము అమొడ్‌ మణజలీయుూ. చెనుటుంువదములమోాంది నంస్కృృవశబ్ద క త పలకనుగ దవా జేశము చచా్చుప్తనని ప్రైఢవ్యాక ర్హోవీరల్టోపించిన అట్టు దవంబు, “వేసణజములుః మున్ననుచాని మదాహెంచి సూర యీన్యూత్ర్యమును సవిఎచినాండుం.. (దొంవ్రైం నందిత) చుజియు “జగముల నెళ్లెవక . ,ఎం, సేగుమరుర్రైన నోప్తశొ యని తిక్కన యాం బాిశ్రచ్యాకర్తృసవరణస మార్షదర్శకుం డైనా-డుం వ్యస్తములేగాక సమ్మస్తము లును సీసూశ్రని మేధమునకు: బొాలగుననిమే గ్రహింపవ లెను (దూడ. మాందిసూల్ర, మ్యూమైని నిమాపించిన విమయముల వివరింపనే యధర్వణంండు“వికృతా? వరుషొశ్చ స్ఫు స్సుష్ఫస్త లద్యవదాదిగ్యా, నవో గసడదవాస్సేదాక. వరుషా? చ్రగమాహిశాత్‌ ” అని మూ+లమును వివరించినాండుం దీనం తెలుగులమాంది సంస్క్భృతవరుషములం గసడదవలు గాకుండుట చింతామణికర్షనాంటిశే గాక యదర్వణునినాంటికిని నిల్చియే యుండె ననియు దరువాత నీవిధికి సడల్పు సంభవించెననియు ననుమానింపందగును, నన్నయ భాషలో నే డిట్టి వచ్చువడిన పొశ్తముల నగపడవు. గాని? ప్రావీనశాసనఖామలో “ఇందు ప్రళ్యతమై ఊర్వీజముల్‌, గ్రా. తమ్మంయ చ్రళౌవమును విభుండు స్మ్క్రి” అను ప్రయోగము లగవ వెడి ద్వంద్వంబునం బదంబువయి పరుమములకు గసడదవలగు, ౨౫. కాలు ఎం చేయి 4. శాలునేశులు. టక్కు ఠం చక్కు లః అ2 టక్కు డెక్కులు, త్‌న్లి జం తండ్రి ంల6ి తస్పిదండ్రులు, | టీ “నవడదవాన్ఫ్యుః వదాద్ద్వంచ్వే” అనునది మూలము ఇది. 'తెలుగుద్వంద్వ సమానము విమయ్టుము. "తెలుగున చ్వంద్వసమాస మాచ్చికవదములేగాని నంస్కృృకపద ములతోడ నాచ్చ్‌కములకుం గలుగదు. అందును దొలివదము స్త్రేసమమే మైయుండ వలెను (చం బాలం ననూసం ₹0 కాన 'తెలుభుద్వంద్వమునం దొలినున్న స్త్రీ నసమంబగు పదమునకుం దరువాతివగు “తెలుంగుశబ్టములపరువములకు నిశ్యముగా గసడదవలు. కలుగు నని నూత్రార్థము లఖించెడి. కూరషకాయ --ఇది యాచ్చికద్వంద్వమా ఇందు-కెండును

సంధిపరిచ్ళేదము 67 జెలు-సుపదములే.ఆందుకు కూరకు తెకు పవనము వృ రయైకనచన-గోవనుకు నితృముగం బొందినదగుట స్ర్రీనమము. దీనికి బరమున నున్న "తెలుయళబ్ద మగుకాయపదమునందలి కకారమునకు గకారము నిశ్యముగం గల్లి “కూరగాయలను రూవమమయ్యొను కూరకాయ లనిగాదని గ్రహించునదిం ఇల్లే తక్కినవ్రైహ్యూములుతసడద వాదేశశా సము (సంధి 18) నిక్వముగాదు. సమానమునవతై నశేకవదీభావనంశేసియు నిట్టివానియం దావిధి వర్థిం

గ్ర వై. భా ట్‌ కీ వదు, కాన నిత్యముగ నీవిధి యారభ్ధముం కాన సంధి 18 స్మ్కూత్త మొచ్చికశాన్త, మని స్పష్టవడెనుం మజీయు నాచ్చికద్వంద్వమున నిళ్యవిధానము చేసి యిళకరాచ్చిక మిశ్రసమాసముల నీవిధి యైచ్చికమని త్రహింపందగును. కాని “నల్మగలువ వెరిదమ్మి “సగంటి” మొదలగసవానియందు. నిళ్యముగ నగుటయం, నాంవసేశుకనువఫులు, కడలిరా చాలొమొదలగుహానియం దీవిధి కవ్రదృత్రియు! గన ట్టైడ.. ద్వంద్వసమాసముస నిత్య నును నీపునక్విదానమునంశేసి 18 స్మూత్తము. వ్యస్తవదవిషయముకు.. వికల్పమును నయ్యెడె ప్రైఢవ్యాక ర్త యిట్టి యాచ్చికచ్వంవ్వనులందును చ త వలకు సఎవవలు గల్లుట మావట్టదని “అప్పావెళ్లెంద్రు;. అంపచంపములు, రాకపోకలు, కండతుంటెములు" మున్నగువానిం జూపి నూకి యాన్మూత్ర్యముకు సవరం దినాండు. (దాం ప్రౌఢ సంధి, 6 “న్యుర్భిన్నై వీవ తస్తాత్తే వినాద్వంద్వఎ వాశేర్మ “శ్రే” అని యధర్వణుండుకు. ద్వంద్వ మున నీవిధి నికష్యముగ నగుటనే సూచించినాండు. దీని .బట్టి వ్రైఢవ్యాక_ర్త యువ్విషయ మున నిచ్చినవానిం బోలునవి నన్నయాధర్వణులనాండు "లేవనియు6 దరువాత నేర్చ్పడి నవనియు: బెల్లమమయ్యొను,. సముచ్చయమునం దిదంతములవచెైనైన *'యం నీ అనునది లోవింపలాం దత్చూర్వస్వరము దీర్ధ మగుట వ్యవహార్రనిద్ధమగుంటం లేసి “అన్నా దమ్ములు, తల్టీకంద్రుల” మున్నగురూషములు వ్య స్తములుగాని సమ్మృస్తములు “గాం జాలవని శోందెడి.. వినను '“ఆప్పాథెళైండ్రు” మున్నగురూపము లర్వాటేనల "క్షీణికుల మశమున ద్వంద్వములే మై సాధుశ్వము నందినవిః లీర్రుశ పకృతికముమిోంది పరుషములకు సరళములగు, ౧౬. నో

ఫవూచెను ... కలువలు ...- వూచెను గలువలు,

తోచెను 2 యక్కలు ... తోంయెను జుక్కులు,

చే్‌నెను న టక్కులు ౨, “వేసెను డక్కులు,

నెగడెనుు ... తమములు ,.. నెగజెను దననులు.

మొగిడెను ,.. పద్మము. 2. మొగిడెను బద్త్రము

63 చాల వా కరణము

టీ, “వరుషో (గ్రుళ్య్రకృతికాక్సరళాః స్యుః అనునది మూలము. ద్రుత

భే వే

మఎతమదుందుం గలవదముయఎ ద్రుగవగృృవికముఎం అట్టిద్రు,శ్యవ్యకృతికములక టెం బర ముననున్న కచట త వలకుం శ్రచుము ఆ గజడ ద బలు నిళ్యముగనగును ఫూవె నుశకలువలుాోఫూ చెనిఅనునది 'ర/గేవ్రుకృతికముం ఇందు “ను ఆశునది ద్రు/శము= (చూ క్రియ 16) దీనికి కలువి అశుళబ్దమునాదినున్న కవర్ణ్యము. పరముగ నున్నది. కాన దానికి గకార మాదేశముగా “ఫూచెను గలువపలుి అనురూవ మయ్మ్యొనుం చున ద్ర్శృ౨కములకు: బరమునకుండు వరుషములు కళ్ళమాదిశబ్బముల శవానికి నంబంధిం చినవై నమ సీశార్యము కలుగును “ నెగడెనము+కమములు= నెగడెఎు. దమములు, మొగి చెనుసావద్యములు= మొగిడేకు బద్మములు” అని సంస్క్భృశసమముల పరుషములకు. "౫జి శదచాదేశమును నిహావాదూంచేం వైవిషయము స్పష్టవడెడి. ఆదేశమకలా. నొకదాని- ళో పుచ్చి మజీయొకటి శస్థ్యానము నాక్ర్త్యమించుబ, ఇదుక చట త వలను దాస్‌ శ్రమముగ వానిస్థానమున గ జడ ద బలు నిల్నుచున్నవికాన నివి వాని కాదేశము లయ్యెనని భహించునది. తక్కుంగలయుదాహృతు లూసహ్యుములు,

ఈభరళాడేశ ముక్వవిశిష్టదు,శముమోంద నన్నయకాలమున ననగవడదనియుం బొల్లుకూవమునందిన ద్రుశముమోంద్దనే యగవడుననియు దాన “కవదొనలంను గాంక్తీ వము... మే) ను విదవడిగయెన గ్‌ అని యప్పకవి సంధిగళస్ర్రైనమున కిచ్చిన తిక్కన భారతలక్ష్యుము “నీను పదవ” అనియే యుండందసననియు, “గనడదవాటేశవిష యమున నాశత్తైస్థ చ్చృబ్దములను 'ఆత్తాస్థవోర్విమై వెశే”అని వృథక్కరిం దుటంబట్టి యిఏి కలుగదనియుం దైవాదము చేయువా3, యాశయము. అట్టమున లాతణికాసమ్థకమగు వవస్ర్రానము నంధిలుకళన ఛంపోనియమము దుష్టమగుంగచా యనుశంక కలుగకపోదుం “అవసరజ్ఞైండయి. కపిలకన్నులు. కపిలగడ్డము కపిలజడలు” అని నన్నయ కపిలళబ్ద భటికసమాస్మత్రయమును నూరి యెన్నినళట్లే పతారమధ్యములుగ. 'బ్రయోగించి బవస్రాస మును గూళ్చినవాడగుటం వక్కనయు నటిస్తా నీనమార్గ మువ్ట్రి “వీశుకవన” అనుస్థల మున పవస్ర్రాసముం గూళ్చిననియు- దరువాతి లాక్ష్‌ణికలముకమున నుశ్వపశిష్టద్రు,5 మ్నుపై సరళాజేశమును వవలకుం బ్రాసము లేవు దుటయు సద్ధములయ్యెంగానం ల్తైనుదా వారించిన ఆావులందు. లేని ళోనినుబేహములు గలిశెననియుం మై వాదముచేయుచారు నమాధానమిత్తురుం “యతిస్రాసావిస్థలములను డి కదల్చరాని చ్రయాూగముల నుక్వవిళిష్ట 'దు/శమ్నువైం గల్లిననరళాదేశముకు ద్రువపజచుటకుగాను నన్న యభారతభాగమునుఎడి యుచదాహకించుట దుస్ఫాధముం ఒకచేళ నగవడినను నవి యాయాయర్థ విశేమవ్ర కాక+ మునవైన ద్రుళము నై యుండనో ఇెడిగ్గాని వశయినను నున్నను బదార్థమునకు భంగము

సం౦ంధివరి వే దము 609 'కేని ద్రూములు గాంజాలవు”" అని మైవానమువారియభిస్ర్రాయుముం మళీ కొందళు “వీను"అనుచాని ౪ ఎధారణార్థకమగు ఆకారముఎ 'జేర్చు కళగా మార్చి గనడదనాచేశము కగార్చి “నీన విదవొఅని నమ్మి చిక ఫొందలు “అన్మ చృష్టము * “ణేను అనురూవము గలిషియుఎడునపుడే గజడదబాబేశము సిద్ధించును. అవి “నీను అని విశ్ళతినందినపుడు సనడదవాదేశఎషయమే యగును, కాన *వీను విదవి అనువ్ర్రృయోగము. సిద్ధిచుట వడ్డి 'లేవాడ్రుం ఇ్లే “నిచెప్పన పెద్దలు; ,యే చక్కు బెట్టువాయనే పొండపులక్‌ ”" అనుపిళ్క్ళూన్య్ర యోగమున “'యేచక్కం బెట్టు =నుస్థలముం సజడదిబాశీశము. రాకు డుట కన్న్రైడి. కొందఅిచ్చో యేనుశబ్దము "చేవనుదెౌనికంటె భిన్నమై లుప్తద్రుతా) తం బయ్యెగాన నిచ్చోటిఛకారమునకు ఒక "రము ఇలుగలేదనియు గసడదవాదేశము వెకల్పవిధియగుట గలుగలేదనియి. నండ్రు ఉజేకోంద అంగిలివి యేనుకబ్టలుుప్తశేషు చుస వీరూవము గాదినియు. "ళొనీ యనువెసిఃని, “వ” డని (కాకిని చకా నుగ సేకానము. పరంగా చ్రైనరూవములనియి.. మర్థించి ' ఎరలను నవుంంబించియా చేను బెండవులను జక్క_ంబెట్టువాండను”” అవలా. వారల నాధారముగం జేసకొన కయ్‌ స్వయముగం భాండవుల సాధింతుకులొ అనునర్థము. నిచ్చువదిగ నంభావించి యచ్చటి జకారాదేశమునకుం బ్రన్నక్లియే.. లేదనిరి. “దక్కంంబెట్టునాండను". అనుక్రియ "చేననుకర్తను జల్పుటకు సమర్థ్యమైంయుండుటబట్రి నొనివదముతరువాతి “యు” అనునది ప్రశ్నర్థీక మున నంగీకరించుబయే _యుచితమగును, అజ “వాండనే” అనుదానియు దలి *ేయనుదానిని "నేనుళబ్ద క్షృష్తయూవముగం దలంచి పాండవశక్షైాదిగళవకారమునకు బాజేశ మేల కలుగలేదసి కించికొనుటకన్నను త్రమైకవచనసూచకమగు *ను అను దానితోం ట్రశస్టర్థమైకారము సంధించి. “ఎ ండనే అనురూప మేర్పడెననుటమే నమం జనము- లెండవ్రశ్న్నార్థకములు స్వయముగా చేనెళ్కండనే. సాధి.తుననులను దృఢ వణ మనవని యీవక్షమున "నెన్నవ లెను. ఈదమమున గనడదవాదేశము. విశల్నవిధ గాన రాదయ్యెనని యొళ్నునది ఇక “ధృళ రాస్ట్రండును బుత్రులున్వనము ణా నళగం

ము” ఆనశులి ప లప దన బొందుటకార్యము” అశు లిక్కనపవ్రయోగమున _ద్రుళప్రకృతికముమోంద సరళాదేశము గాకపోపుట మావభ్రైడు ననువిషయమును బరికీళలిళము. కొంద ఆకిచ్చో శాన యనునది కాననిశబ్దవికృృతయగు రానళజ్జపుం టశమారూము గాము “రగళోొో అమనవి్నతగసో లను నట్లును (నాళార్ధక తెగుదారునుబ్యంతము ననుమానించి కోని తగంగా వనావృశవృత్తం లా ళు వాది

బులుగాని సీీహాములకు వేగంబ వేటొందునని ఫూర్వమున కన్వయించి సరళాచేశాభావ ముకు సమర్థించుచు గనడదచవాదేశముగూడ వికల్పవిధి యగుటం గలుగలేదని తీర్తానిం చిక ఫొందజణు కావున నశునర్థమిచ్చు కానయీ మైనను నది ద్రేవ్రశృళికిమని సమ స్థ సమర్థములగు స్రాచేనత్రయోగనుఎ లేమళ యన దగుననియు- గాన్‌ నిట

70 బాల వ్యా కరణము గనడదవాదేశము రామి మాత్రమే విశేషమనియు ,నంద్రు కొందణు కాను "లేక కాక్‌ అనువ్రశృతి కవధారణార్థకమగు అకారము వేర్చల కాన అనురూపము కలుగు ననియు నది అగుటయే యనునర్థ మిచ్చెడి.గాన నచ్చో కాబట్టియీ యనునర్థ్ధము పొసం “గడిసనియొు నండ్రుం ఇం ' దృకర్శామ్హ్ర- దదినీతి శేసినను...వేగ తెగంచాజన ఒను నిక్యంనవ్యయోగమున ఇన కలవది ద్రుతొంరమగుట "తం అనుదాని తొలి ఈక్రారము దకెంముగా చూజకండుల ఎమణారుద్ధమనియు నచ్చో దకారాదేశము గల్లి స్రాసథంాము వాటిలనని సం నాదం ఇచ్చ వేగమశుప్రకృతినుండి ముగోవ ము కలుగ వని అకురూవ వార్పడినట్టు నిర్ణయింవనగు” శాన గళయె యయ్యొడి డీలిని ఒద్రతౌ-చముగా శేయవలెనన్న “పి అను వేగనమనుశబ్దపుం స్థక్తయావమునకు “కాను అశు నుబ్బాంలమును జేర్చి సాధింపవలోరుంండును. కాను, కను; కళ్‌ అని మాలటుట ప్రగిద్ధమను వ్యాక ర్హృసమ్మశేమును వైనవిషయము (మా శ్రీయ మరే 16 చూ ప్రౌఢ 9ఫ్రై కాన నిచ్చో 'వేగనునది వేగముశబ్ద లున్తముపర్ణకరూవముగ "నెన్ను ఖ్యయీ యుచికమని తోండెడి వ్‌ ఆచేశసరళములకు ముందున్న ద్రుతమునకు బచిందునంశేషములు ఎ! విభాషనగు ౧౭. సంక్తేషం బనంగా మిాందిహల్లుతోలనాడికొనుట, వూచెంగలువలు, ఫూచెము గలువలు ఇ 4 | వూచెగలువలు, ఫూ చెన్టలువలు, తోయచింజుక తోంచెను జక్క్సలు తో టాం ర్క 696 లచెజక్కులు తో ంచెస్టక్కలు, వెనెండక్కులు. చెనెను డక్కులు 60 | చేనెడక్కలు, వాం వెనెన్టక్కులు, ॥ "నెగడెందవములు, నెగడెస్టనములు,

స౦ధిపరిచ్భేదము 711 మొగిడెంబద్మ ము, "మొగడెను బద్మ ము . | మొగిడెంబప్మ ము వతుంబున స్వత్వంబగు, స్వత్వింబనంగా ద్రుతంబునకుం బ్ర కృతి భావము, ట్‌ “ళద్ద్రకం చ బిదుస్స్యాల్‌, అవికారగలతే ౩ _స్థిన్నపి సరళా నీవ నతి లే విరతఖొ అనునవి మూలములు ఆచేశసరళములు ఆాఫూర్వసూశ్రముచేం బమెషముల కా దేశముఎగ పచ్చిన గ జ డదబ లాబేశనరళములు, వీనికి బూర్వముననున్న చు మునకు వికల్చ్పమున బిందువును సంస్హేషమును గలుగును బొందుసంన్తేవములు కందు కార్యములును" బర్యాయుముగ వికిల్పముగ నగినని చ్రహింవఎ లెను నెడుకార్య ములును విక ల్పములగుట రెండును గలుగనబుడు. గ్రుళము. “నినహాజరూవముతోడ'ే యొండును బిందుశబ్దము ఫూర్షార్థములను ఆండి.టిని బోధించునది కాని" బ్రుశ్రియలో వ్రాన్వదీ ఇ్ర్‌ముల గమనించముచు యథానుళభవముగ పూర్షాస్థవిందువులం గూర్చువొనవ లెను. సఎన్షేషమనంగా ద్రులిము నకు” దరువాత నున్నవాల్లుతోం గలిన కొనుట వాల్లు వేజొకవాల్లుతోయలియుట చన వైనుడునచ్చు. పోవునపుడే సంభవిం వెడిలాన సంశ్చేషవిధానమునకు ఇద్రుళము లుప్తాచ్యమగుననుటయే తాళ్చర్యముగ నఖి వర్షింపందగునుం ఐనను సూరి “వూవెళ్‌ కలువల” అను వ్యవహితోచ్చారగామున కన కాశ మిోయకుండుటశైై తరువాతివాల్లుతో ౧ నాడుటయే సంశ్హేషల క్షణముగ సిర్వచించి యుూ-డనోపును కాని యట్టి వ్యవహితోచ్చారణము రరువాతివదమునర్థము. నాకాం చేంచు ప్రయోజన మునశేసి కలుగే కలుగని వెవ్చందగునుగాన సివిరణము న్పష్టార్థ మయ్యొడిః ఫూచెనుష3 లువలు --ఇ౧దు కి లుపశజ్ఞమదలిళకకారమునకుం బూర్వస్మూత్ర ముచే గకారము. గలిగెంగాన నది యాబేశసరళము ? దెనికిం బూర్వమున నున్న 'ఫూవెను' అశువదిముతుదినున్న “ని అనుదె ద్రు/కము, దానికి నెఅనున్న యాదేశము గాంగ గవూవెగలువ” లనియొ. నిరసున్నగలుగ “పూచెలంలువోలనియు. సంక్హేమము గలుగ “ఫూచెన్షలువ”లనియు, సీ కారము అదన్వయు- గలురున్న “వూఖెను గలు” లనియు రూవము. లేర్పడెడి. ఇట్టి జడ ద బలాబేశసరళములు వరములగునపుడును రూపముల నూహించికొనునదిం ద్‌ర్ధ్స ముమోందిద్రు,శమైన నర్థబిందువు మాత్రమే చాని కగునని గ్రహింవవలెకు, (చూ. నుధి 238 టీక నన్నయకు చదు, వద్విశ్వమిష్ట్రమని చూవ “అనిష్టసఖి” అనునశనీ ప్రయోగము నువాహంా వి లుక్చంచ్త్లేషావాచొయని న్యూత్రించుబు వ్రయోగవై రళ్యచూచశార్థమను

౯ ఛాలవార్టకరణము

సీతారామాఛార్ళులు గారిస్రై త్ర నకుసరింది ద్విత్వసంచ్హేషములు పర్యాయము లనియు సంస్హేషమనలూ మోండి వాల్టుతో, నూడుకీ యనియు సూరివిలౌనే యాతందును భావించి యుండుట స్పష్టము, “లలు? క సుశ్రేషన్సా వ్‌ లల సూత్రవ్యాఖ్బృలో “నస్య ళ్‌ న భీ క జా న గ లూూవీళె వందళ్ణేన సా సం్హేషక్చ భివీక్‌”. 1 ఎవాలో ఎలునిస్రైరయే నూంస్‌తెరామా చార్యుల సవ్లేషవిమయి- యుంగు హైం కలకు చరాలము లవోంఎలవని “వా క్యౌఎవగ _ కా నన. న ఎనూస్ర ఖు ప్యౌఖ్మ శి జ్యూ ఎభేదెసానే లు లొ న్‌స్వ కి లిఆగము థర్వ్వాకిం సాథ్‌ సవల ఇ సవ్చెకె :నురితివి చ్రునేసప్షేమములనియ ౪ నంగీం రంచుటంచేపి త్ర ఎ రని బూగ్తమిన నున్నలయ చ్చు నంటి వ్రేలాడియింద టమయు. సంజ్హేణంలయామున నే గ్రైలాచేన* క తీరదు ఇమ్ముతము హొత్ర్మము బాంఫ్రూ/ఢ వ్యాక ర్హలభే 7 నాద్భరముం “నోచాపవ్వచ్వం వ చిడ్గీవ్లం వరిస్ర్రాణ్‌న నంంబేశో సి యాధర్వణ మిజ్రరూవముల ఉనభిముఎఎయుగ్‌ ౮ నినీ ద్విక్వములనియే & బవవాలి ౨చెనుం “చిచ్చిష్ట” అను పారాంశరము_బట్టి కొందాలు ద్వెర్వసుత్హేపములు. ఫన్నములనియు ననగా రాడు వాల్లులక లయిక ద్య్వాశ్వామనియు చ్రుశము ఫూ ర్వాచ్చునంటియుండుల నఎస్లేష మనియు నంద్రు సమానపక్షైళ్ళము ద్వి్వమనియు నసమానవర్థైకృము నుశ్షేష మనియు. నొంఎజమరము. పొల్టుహల్లన రొచ్చారణము లేమ. అక యచ్చుతోంహాది యున్న పవుడె చానియిచ్చారతిము ఎ లోచరమగిం ఊచ్చారణరుఖముం నో యామా వర్థ్యములవను బదములతును నుద్వము "తెం గున జేక్చుం నశాజముం అట్టి నుఖోచ్చార అార్థమెర్పడేన యచ్చు వొస్షయెడల కఖోచ్చారణము మూలమిననే. పలటోొవభతిని మౌాజెడిం ద్రు,ఆము వైపద్ధతి నమసరించియ్‌ యుచ్వవిశిష్ట మయ్మొను లుస్తాద్కమగుద్రు ర్‌ సంబంధముననే వరుషముంం శరళములగుట సహజము= ద్రుశము నుఖో చ్చారణార్థమైద యుక్వముతోం గూడినత్తడు చొని సోంశు వరుషములవం గలునమి నవి. ససళములగుట యనసహాజముం వపైయంశములను సగనునించియే యాాధ్ధశబ్ద వితొామణి వొల్దుగూవ మగుద్రుత మే వరుషముల సరళములు గా మార్చన్వు బిదవ బిందురూవమునందున్వు నర్ద మైనదిన సంఛ్గావించెను ములీయు ద్రుళముపొల్డురూవమునగ నున్నపుడు. తాను. నిల్చు టప. చనకుః బూరరిమున ముదునచ్చే యాచారమగట బిదురూషమును చొనంద నఇడు స్వపూర్వన్వరమునుఎట్టి ప్రళాఎయుండుటయే.. ధాని సహజస్థితి యయ్యెడిః ్రుంము _పొల్లురూవమున నిన్ని బుడుగాని పూర్ణ నుదురూవమున.. నున్నపుడుశాని రనకు. బూప్వముననుస్నృయుచ్చున 3. గురుళ్వమును. గూర్చుచున్నదిగాన నదియు దాని యునికి కాధారమసట సయుక్రకము. గదా కావ్రననె చింతామణి యాదేశవరళము లకు ముందున్నపొల్లడు: వమన ద్ర, నమునర న్వళ్రార్వస్వరొశ్ర్రయ.ణము నవా

సరిధిపరి ఛే దము ౮/1 యగుటిం జేసియు నవ్యవహితోచ్చారణమున వాలంరరసంయోగము స్వభాపనిద్ధమగుటం. 'జేసియు “నేరూవమగుసంగ్హేషమును. నిరూపంవ దయ్యెనుః ఇశ సహజసరళములు పరము లగునవుడు ద్రు,శమునకు లోవము వికల్పముగ విధించుటం జేసి ల*పమురానివత్షమున నెట్టి రూముగుసో యును పారెకులభగు సుదియమును. వారంవ ద్రురలోవము. గలుగనత్రుడు “అలుశి చ సంశ్హేషస్పా న అని నఎన్తేఎబమెగు నినవలసివచ్చినది గాన నీవిచయిమును సమ

ధా ర!

నించినను ౧౨తొమణి చ్రుుశను నకం బూన్వమొన నున్నియచబ్బు నంటీయుండుటయీ ఉంళ్షేషము% ఖావంచె ననివతీందు అమ్బ. పరమగునత్తుడు ద్ర, పంచ్‌ సంధివిధులచే పద్భశ్యమగుటయొ స్వపూర్విస్వరమునంట్య లాడి యుండులయు ననవపాజిములును ననఖి

లే ణి, విరాచు! క్ట నం ల్‌ ఎనూ న ళ్‌ మకములును నగుట వానిని వారాచుట్త “లు సంశ్రేషా నాలి అనుసూత్ర మారజ్ధ మయ్యుననుట చింతామణ చణాశింా దిగియు౨డు ననునంకమును గిముసించినళు ౯౦తా మాం దువా నవం బూర్వుమున నుగ్నస్వరము నంచిగయెఎండూాయ్‌. సాశ్లేషముగ భావంచెననుఓటసుదోధిమశస గుం బౌల్నప్రాధిని నఎతాలు నుఖోచ్చావణమున వై ఎయు కారి ముతోం కూడిన ద్రుళముమోంబనే సరభాజేశము విధించినవగుట జేసీయి నట్టిద్రు,రము మిందియుకారము. తొలంినంగాని హలంతరయోగ మద్దానికి సిద్ధిపమి౨'జేసియుం బొల్జుహల్లు తరువాలతిహల్టును గూడుట ఫ్థూలదృష్టీకి: దోంచునదగుటంజేసియు. నుబో ధమునతై ద్ర,శమునకగు హలంంరసంయోగమునే సంజ్త్హేషమున భాదించినవి, కాయా నన్నిష్టసథత్యాదులు సు భోచ్చారణార్థ మింకొక నకారము 'చేరనహవములగుట ద్రుక ద్వెర్వములనుట అగుననియు నిట్రయాచ్చికరూవములవ క్‌ యను దల్చమరూవసాధనవర మగుచింతామణి 6ల్మెనే లేదనియు, వానిని (ద్రుకసంగ్లేషములున "నన్ని ప్రైఢవ్యా కర్త “లుక్సంత్తే షా నాదో అనుసూశ్రృముదలి సఎన్తేషమునకులక్ష్యములుగం. జేయుట తనకనుకూలించు*తిని దొ. జేసిసనమన్వయ షుగాని మూలళాఫ్మిప్తాయ మట్టుగామి నిర్హూల ప్రసుగమనియు: దోవ. మజీయు మూలమున, చ్రు/ళమున వచ్చుపరముగా నింఫెళ నకారమును విథించువిధి గానరామిని, ెల్బయెడల నట్టి *వులను; నకారమైన, నచ్చర ళ్వమే గలుగంజాలమిని “లుక్సంశ్లే షూ నాచి అను విధికే యావళ్యక ళల శ₹ేమినిి నీ ను చ్‌ 6 51 క్ష స్యూల్ర్రము. పదాదియకారమున “సర్వత్రాజ్వత్కార్యం సయం యస్యా అనుదానిచే నజ్వద్భావముగా, నగుస్థితినిగాని నకారాఎకరమును నడుమగార్చి య చ్చరళ్వమును దొలంగంచి లోవనున్షేమములం శేయరాదినిగాని బోధించునదనుట సరసమని తోంవెడిం కాన న్మెరిసినను, సరన్షేమమని ద్రు/ము నకు ముందున్నా స్వరము సంటియుండుటయే యని. (ప్రా, వీనలాతుణికలయూాశయ మనుబ తెల్లమయ్యెను. అన్నిష్టసఖీ త్యాదులవంటి వానిని నాలంకారికులు. దుస్సంధులనుటం జేసి అన్న + ఇష్టసఖి = అన్నిష్టసఖ్ర, అని వ్వ క్కియచొం ఉం పాఎలడల జ క స్నడల; ఊసు ఛ+లవండు ఉంస్పరయ, అమేన్నయ

గ్గు ఛోలవా్యాకరణము వ్రశోగములవలె సౌధ్ధుక్వమును సంపాదెంచుటయే 'ప్రా/చీనసమ్మరమార్డమైన ట్లభివర్షింప దగునుం (మాం నరసభూపాలీయముం దోవవ్రం) చగృ భావ మనలా ద్రుశము చిగుమూమమునుగాని వాలంరరసంయోగరూవ మును గాని వాచక నిల్చియుంండు ఈ వ్యార_ర్హ్భృమవముసి నుర్వవిశిష్టమావ మే దో సవాజరూవమగుట . వాదునంత్తేషములు గలుగనపుడు నుస్వరిఎముతోదనే ద్రువము నిర్చియుఎడునుణాం. ఎచయె నస్వర్వరూవముస్‌ నంభావరమయ్యొనుః ఫూచెను గలువలటు, వశృళిక్థాపము ఇ ద్రు/2 మునకు చుదుసఎన్తేషరూవమగుసంధి కలుగ నహాజస్థి? యొవ్వట చితెామణిమతమున ద్ర) “మా పొల్లురూవమే యగుట చాని కిట్టియెడల న్వపూర్వ్యూరొశ్రయణరు-"వనంన్లేష మే సవాజరూవమయ్మొడింగాన నందు" టై భాద మద్దెనికి విఫిాంము గాలేదు ఇట్టి న్వశ్వరూపమును విధించుటకు సూకికి క్‌ ఈ ఆశి ల య శ గ్‌ ర విళ్ళశ వరం స్వళ్వం నిస్ఫా బ్రపిన్ఫత్ర, నుర్భ వేజ్‌” అనునాధర్వణబు మూలము శానోపును, పిగ్‌ సంధినూత్రము వే "నే కాషమరళీషముతైనవానికం. ఎరుషములు పరము గూరగు. గుగాగదుమునకు సఎన్హేషము న-భ్‌వించకుండుం కిందలి విఫాషావదము నియమము గాసలదు. మా నంధి ఏర-ఏ?. ేక్రఈంబునప సరళస్థిరంబులు పరంబు లగునపుడు లోవనంక్లే పషంబులు విభాషనగు, ౧౮ వవ్చెగోవులు వచ్చెను .౨.౨. గోన్టలు 4, | వచ్చెన్లోవులు వవ్చానునోన్చులు | 'మెటనెఖడ్దము మెజనెను ,.. ఖడ్డము ం 64 | మెజనెన్షడము ఖం మెజనెనుఖడ్దము 44 చ ము స్‌ ఇ. టీ లుగ్యా దు,గవ్రకృతికాళ్చరతన్సరళీ స్థిే చ నస్యస్యాల్‌ గ “టలుకేి చ సంశ్తేషస్సా నే అనునఏ మూలము కచటకవలనైన గజడవదబలుగాక శబ్టనహజము ల్రైన గజడదబలు వరములగునపుడు 'ద్రుళమునకు లోవసంన్హేషములు వర్యాయమున నగును లోవనంత్హేమములు రెండును వికల్పముగ నగునవేయగుట సవ రానపుడు ద్రు/శమునకుం బ్రశృతిభ్రావమే శలినెడి వచ్చెను స నోవులు-నోవులి. అనువదము చాదినున్ననకారము. శబ్టసవాజముం ఆవి వరముూగా *వవెనుి అకువదము గుదినకాడరము లోఎంవ “నన్చే సొపు". అనియు, వంక్థాషమున ద్రు/నముమాాది. హల్దుతోంగావ

సంధివరిచ్ళేద ము 75 “వచ్చెన్లోవు” లనియుం దదభావమున ద్రుళమునకు, బ్రశృతిభానిము సిద్ధింప “వచ్చెను నోవులనియు రూవము లేర్పడునుం “ఖడ్దము అశువదమునందలి ఖకారము స్థిరము. ఆపి ముగా బూర్విరూవమువలెనే రూవ్యత్రయ మేర్పడునని గ్రైహింవవ లెను సా చర్దయక్నరళములు వరములగునపు డొకానొకచో ద్రురమునకుం బూర్షవిందువును శగానంబడియెడి. ౧౯. ల అ స్‌ వచ్చెను థాశ్రివతి లం వచ్చెంధార్రిపతి పాడెను .., గంధర్వుంయ ఉం పాడెంగంధిర్వుండు, కా , దోయి +... కందోయి, టీ, బిందుం ్రవవంతి ఆం కచిల్‌ శేదిలోో అనునది మూలము వరి యుక్కులు = కాదివర్టివంచకమున వైన వ్వెతీయిచతొుర్థామరములు, సంవర్మ్మములని ణల రా థ్‌ ణ తాళ్చర్యము సరళములు = కాదిపర్షు లైవింటిలోం గల మూ.డవయవమరములుః, ఇందలి సరళశబ్దము నహాజసరళకులనే బోధించె-డి. 'ఖఖుఛయిరథశధఫళి అనుపది వర్థ్యములు. ఐర్లయొంక్కులు కష్టావిసహాజములగు జ డద ఎ లేశత్యూత్తస్థ నరళిశిజ్ద వెచ్యములని ఫలిశము* ఇది వుములగునిపుడు ద్రు.మునకుం సొన్నియెడలం బూర్జ బిందువు ౩లుగును, ఒకానొకచో నకబంజేసి యివ్విధి క్వొ చిత్తూమని బ్రగాంచునదిం ఎవ్పెను ధా శ్రీపతి ఆ=ఇందు ఛా శ్రీచంళచ్దాదెనకధ కారము ఎర్జియుక్కు. ఇవె నరముగా: వర్బూచస్వమున నున్న “వెను ఆను" ద్దముతు వ నున్న ద్రురమునట బిందువు లుఘణా “ఎన్చెం ఇత్ర యుయ్మె* పాడెలయసాగంర్వు షె ఆాాజండిం సెంఫన్వ శష్టాదగకారము. సరళము, ఇచే ఇపముంగాం పత్పూర్వద్రు "మునికు బచించువాదే*? ముం నరిగెనుగాన “ పొడెంనంథర్వులో డనురూవ మీర్చ డెను కన్‌ +వోమయి---దోయిశ బ్రౌదె దకారిము సరిళిము ఇది పరిముగా: ఉత్చూర్వముననున్న “ఐస్‌”. లనుదాని తుదినకార మునకు బిందు వాదేశముగం గళ్లెంగాని '“శందోయి” రూపము సిద్ధించెనుం ళం, క మ జ కన్ను” అనుశజ్ఞమునందుః దుదెనువర్మమ్ము క్రింది నవర్ధ్యమునకు వశీ? న్యూర్ర ముచే లోవము గలుగ "కను అనియు, దానితుది నువర్థ్మముమాందియుత్వమునకు వీ య 16 సూద్రముచే లోవమము. కలుగ “కవీ అనియు రూపమేర్పడెడి. కాన నిందలి పొల్లుని $ "రము శజ్బనవాజమే యనక తీరదు శబ్బసవాజమగువ నఎయుఎన కారము నకు దురంంజ నూ యొచఒను నమతింవలేద. కాన నిదు మాఠము సూ3 రన పా ర్‌ స! వ్రగాశను విత స్ధ్‌ముగా శళ్చావయివ నకారమునకు విందున్చను. విథిాచుటయు దానిని

6 ఛాలవ్యాకరణము

ద్ర్రమని వృవహరించుటయం నసంగళేమును నగతి. మును ననక లీరదు, కాని “కన్నుగా హోయి అకు షస్ట్రీసమాసము సామాసీకఎళక్రీలోవళా, స్త మువే యొక్కవర్ధ్యకము లోపించినిపివక దుధి 25 సూత్రము దే నుదవ్యమైన కన్ను శస్టముమాంన పోయిశ సము శాదినున్నవకారము నవాజసరళము - కముగ నుగా?దుము కలిగి ఆన్నిగేన్‌ + దోఎుయై వగృశాలవ వర్ణ లోవవర్షాగమవక్ష్మ విక్ళకు. లచ్చి టే ఎమౌానముల వివిధ ములుగు గన్నట్టునను వ్రైథి సమాస తీర్‌ చే గన్ను శిబ్బమ-దలి “న్ను అనునవ "లో వగ్ష ఇం 7416 లే శేషంచిన “న్‌” అనునడి లు వ్తమై యాగమముగా" గన్లినద్రుం ముతోంళ+డి "న్‌" ఆయ్య్మెననిము, నాశమన కారమునక ద్ర్రశనంజ్ఞనిరామాటముగ సిద్ధింవెడిగాగ చూ గొంిని వ్రైరమని వ్యవా3ంది చొదవును విధ్ధిశెననవియు, నవయువన ౩ెరిమునికు ఎ (ల సెం బంధీ సంచి కూక విదివ"నమొన కశ్చనని యన నాజి లీదనిమింం నం” అుద్రు (మా చి విజయ * పేరా 138) ఊవాం మువై ఏగాగదమువు కర్మిధాంయము నె. గాని ఏత్పురుమమొన సెద్ధింపటని సంధి 2౧ సూత్రమునంపలి యొదాబారిణములు. స్పష్టము; దొటుచుండుటుటేసి మగాగమనిద్ధి మష్టీకళ్చురువమగు _ నిదు. సంభవించదనియు నతర్యంరరములేమి నిచ్చోమొత్ర్యము న్‌! అనునవయవనకారమునే. సూర ద్రుకమని ప్యవహరంచి బిందువిధానముు జేసి కందోయిమావసీస్థి మయొనశ్చెిననియు నొందజుడ్రు. ణూరి యిచ్చో- దన ద్రువేస జ్జ గదురమినపి, ల్రైఢవ్యాకర్త వ్‌యది యిత్యాదులఎదు- బతె (చూ వ్ర నమా 2ప్రే శేమియునెటుంగని వానివ తె బిదుపునవయవనకారమునకు ఏథించెననిమాత్ర మనకతీరదుం చిళాచుణి యవయపనకారమునకు ద్రుతకార్యములు చెహుళికము. లకుకలుపుతో నున్నదిగాన సిట్టీవి రళ్చమ్మశములే యయ్యొడి- మజియు నందు షష్టీసమాసమునందలి షసష్ట్య ంవదమునకు. ద్వితీయాత"ల్బము. సాభవిఎచెడెగాన నేశ త్సాభుచ్వవిషయమునం ట్రైగిబుధమె యగవడిదుం నర్జ్ణయుక్క్కలు బరమగున ఎు జీవిధి క్వాచిర్యుముగనే. గాన నగు సరళములు పరములగునప్తుడు సాడారణముగం గన్నట్టందగును, కాన నొకానొక చోనను. దళము ననుసరించి ప్రయోగానుసారమున. వేరదుపయోగము నరయునదెం “వూర్షవీదువును అను సముచ్చయమునంచేసి యథాసఎభవమునం. బూర్వసూ శ్రముచే నగు. లోవసంన్హేషములును. గలుగునని యనుమానింవందగును, “శందోయి కష్టోయి” శదోయి గాదు చూ నంధి 22 సూం ్రు+ీమునప మకారము వరమనునపుడు ప్రాస ములందు బిందువు విధిచి యష్నకవ్యాదు లనునాసికస్రాసముు బొస_%ంటేసి3ం నీ అవక తీ ఆ, తెశ2ం8ిశతి ఈ స, ఆ. 159 ఇ తిమ్షకవియు నిష్థార్దమునే యనున శింవేనుం ఫ్రైవవ్భాన న! “వచిద్యవంత్య శ వళ స మనుస్వారమకారయో ” అనావాధ్ధర్యణ

సంధివరిచ్చేదము 77 ముకుబజ్రి యట్టి వోటుల దు/శమునకు మకారమే యాడేశముళన విదించి వాా నిరాక రించెకుం మూలన్మూ త్రస్థమగు “క్వచిత్‌ ” అశుదళమునకు వాకొనర్చినవివరణ మిది, ఇం దప్పకవి యొన్చున బిందువివరణ'మె శూరి వర్ణయుక్కులను కల్పనమునకు బీజము (చూ అవ్పకం 5 ఆ. 152-157 చద్యములుఎ

“నఖండః వ్రశమాద్ధ్రస్వాన్నన్య లోవళ్చ్ళ "నేమ్యలే. అను నధర్వణకారికకు వ్యాఖ్యానము చేయుచు గవిజనమండన 'మొసుంగిన “ఇంగల్వ, కందోయి *ఐజాయి అకు నుదావారణశ్రయముకుండి గూరి "కంవోయి అను చానిని స్వీకరించి యుదాహా 5౨చుట. స్పష్టకకుచుండుఎచేక సారకా9కాక_ర్హయే యిీసుందర్భముకు సంస్కృతీ కరెంచుచు. నుదానసారణాంఠరము3 గానక కంకోమిువంటిదానిని జుపోయిని గల్పించి యుుడుననందగుట సీసందర్భమున సూర్శిపె వా3కారికాచార్య మారోవెంచు గుష్తార్థ చగౌళకావ్రనంగ మసర్యనంకలిత మనందగును, మళియు నూరి 'ఇత్తు-రుంట్లు కన్నెలీకముంలు జె-యుస్టుకి అనువదముల నసళ్యములనక యుదావారించియుండుటం "బేసి చందోమిని గందోయిగా మాశ్చెననుటయు ననాకరంబం అవసానంబునందు దు్రతస్వరంబునకేని ద్రుతంబున'శీని లోపంబు

బహుళంబుగానగు, ౨౦,

వాండు వచ్చెకా-వాండు వచ్చెం-వాండు వచ్చెను ఈలోవంబు వదా్సాంతములయందు గణానుసారంబుగ న్యవస్థితంబయి యుండు, గుర్వవసాయి యగుపద్యంబుతుదను స్వత్వంబు లేదు, అతిశయముగ బుద్ధిమంతుండగు బుధనేవ౯ా,

టి, “వాక్క్ళాంరగళవదానాం చో అనునవి మూలము, అపసొన మనలా: చదువ, ఆచ్చును వాల్లను బరమూూక యుండుట, వీదియు మాంద లేకపోవుట అట్టి యెడల ద్రుశమందలి యచ్చునశేని యచ్చుతోడి ద్రు/శముగశేని లోపము. బహుళ ముగ “గును. ద్ర, ళస్వరమునకు మ్మూర్రమే లోచము కలుగ “వాండు వచ్చెన్‌ అని యగును ద్రు/శమున కంరకు లేోవము గలుగ *ీవాండు వచ్చె" అగును, ఈ ర0దాను బహుళములగుటం గాకున్న “వాండు వచ్చెను అను సహజరూవమునే చ్రుశము. కలిగి యుండును. “వా డు దచ్చెోనని కరృతోం గూర్చి యుదాహంంచుట వాక్యనచ్యూ ని సూచించుదుం. బరమున నేదియు లేదని తెల్పుటకని తృసాంవవలయును. శబ్బిధి కొాయాపద్యముల తుదలందడర౨ి గణముల యంళ్యాత్షరములకు నంబంధించిన గెరజ అాఘవముల ననునంంచి చ్సు ర్త వచవృతుల నూహీంచుకొనునకి అనయాం దుది

౯73 చాల వ్యా కరణము యక్షరము గురువు గావలనీన ద్రుశన్వరలోపమును. లఘువు శావలసిన న్వరముకోడి ద్రూశముశకు. లోవమారు.. లేక దానికి: ట్రిశృంభావముకు నిట్హీ గతిని శౌరవలాఘిన ములు గుదిరి గణధుగము శాకుండున ట్లీవిధి నుపయోగించికొనం. దగునని ఫావముం గురువు తుద నుండవలసిన కంద ద్వితీయ చకుర్ధ పాదాంతములందు మొత్తము 1ద్రు/శమానకు స్వశ్వరూవమును గల్పింవరాదు. ద్రుుశస్వర చచ్రూచగోవములు శండును వైకల్పిశనులే యగుటం బమమువ స్వక్వరూపము కలిెెడిం గాన గెర్వంతము లగు వవ్యపాదములందు మార్త మట్టిరూవము గలుగదని వికవరణామును సూ చ్రా/సొనవలసీ వచ్చెను* “ఆతిశయముగ బుస్థిమంరుం డగు బుధ సేవన” ఇది కంద పద్య చతుర్థ పాదముం ఇందుం దుదిని గురు వుఏడవలేినుం మజటీయు నిందుం దువె గకాము గగము స్వశ్వరూప మిచ్చో నుగీకరించిన “సేవకు అని ౫ణాము చెడును శాన నిచ్చో చు/శస్వరలోవమే యసననియు న్వశ్వరూవనుం గలుగదనియు గ్రకాంచచలెను. ఇట్లే. తక్కినచోటు. లూహ్యముం. గుర్వవసాయి యశుటం జేసి లఘ్వువసాి యగువవ్యము తుదినినుండిన న్వక్వరూప ము౨డందగును, కాని య్‌ట్రి చోటులందును. స్వశ్వరూవముకు ద్ర మందరాదనసి “వద్యాపానే సర్వేమహోం స్వశ్వం నాప్నోతి సాధుతాఎ. అకు ,నధర్వణవచసనము విశడీశరించెనం వ్యవస్థ యనలాా: గట్టుంచాటుగాన గణానుసారమున నిబద్ధమై యుండునని భెవము శ్రుహింపందగు కొన్నియెడల ద్రుతంబుమోాంద నకారంబు గానంబడియెడి, ౨౧, ఆదియునున్లాక _ దివంబునుంచో లె.

టీ “ద్రుశాద్దుక! క్వచిచ్చాత్ర, దృశ్యతే కవిభాషిత”. అను నాధర్వ ణము మూలము, కొన్ని చోటులంద ద్రుుశమానకుః బరముగ చ్రుుశ మే చూపట్టును, అదియునుశాగాక -టీఅఏియునుి.. అనుదొని తుదినువర్థ్య ము ద్రు/శముం దానిక: బరముగ. ఇద్రుశమే. కలుగలా “అదియును.క సగాక=ఆదియునున్తాగి అని రూప -నేర్పడెకు.. దివంబునుషపోలె---అనుదాని తుఏెనువర్షము. ద్రురముం దీన్నివె మి యొకద్రుశము. వచ్చి 161? నంధీసూత్రములచే సరళాదేశ చిందురూపములు కలుగంా “దివంబునుం బోలె ననురూచ మేర్చడెను* ద్రురమ్మువై గన్ల్‌న ద్రుతమునకం చచూగమాలంద స్వళ్వ్యరాపము సాధారణముగం జావట్టదు. ఈ యంశనును గమ నించియే గావలయు సూరి నుగాది వ్యృనవారమును శేయక నివపణముగ ఆకారమును నుఖో:-చ్చారణమునన్తై చేర్చి నకారమెనవి , చో, వెడి, “నకారంబు. చ్రు/శం బని

సంధిపరిచ్ళేదము 70 గడా సామాన్యలక్షణముం “ఆపియునుీ. ఆమున చది? బ్రముమోంద యువర్ణ్మ పూర్వక ముగ నుశజ్దము సముచ్చయమునం గళ్ట్‌న రూవము “దివంబుని అకునది యివార్థక మగు పోలె వరముగాం గల్లిన స్మద్రుశరూవము- ఇది వ్యాక_ర్హృమకమున సమాసము

ఓ (దూ ప్రౌఢ సమాస జ ఏిరింతి9 సూ) ఆలంకారకులమకమునను నిట్లవి సమాస ములే (దాం నరనమాం అల. వ్ర) “అదియుకున్నూ. దివంబుళున్నూ అను " వ్యవవర ముకు బహ త్యదృర్థ వ్ర కాళశనముకు గుతిగలణగొని యీహావము లేర్ప్సడి యుండనోపును, ఇంపలి యుదాహరిణముల ననుసవంచి యచ్చు వరమగునఫుడు 'ద్రు,ుశముమోంద చ్రుశే మగుబ. చూరికి సమరయొనట్టు తోందదం కాని యచ్చు వరమగునపుడుకు నిక్కా వం ఆజా గు

కృము వ్రయోగములం గన్నట్రైడి మజియు గణావ్రతిబంధమునం బూర్వ నువ్ష్మ మునకు- గురువ్వము. వలయుసేని యిద్వధి యాదరణీయము. గాక తీరదు కాలా సీవిడి యొక్కచో నిద్ధకముగను నొక్కచో నర్థవి శేష్య్యోతకముగను ఇల్లునని ఫలిశము లేలెడిం ఆంట యిశ చుండు శబ్దంబులందప్ప నుడితొలిహ్రూన్వంబుమోంద

ఖండఏందువును ద్రు తంబునకు లోపంబును లేవు, ౨౨.

ని న్లో ముంగొంగు - క్రొంబసిండి ల కన్ద్‌ యిం

టీ 'న ఖుడః వ్రశమాద్ధ్ధస్వాన్నస్య లోవళ్చ్ళ_ నేష్యతే. అను నాధర్వణము మూలము, ఇందలి ఖఎడబిదువనునది సిద్ధసాధ్య ఖండచబిందువాదకమనుట యుదా నృాకులంబట్టి 'తెల్లము= ఆట ---్‌లార్థ్యమును "బెల్చు నవ్యయము, కళ, వారంటా పీర టం. వ్యృవహారమున నేంకిది “అమి అయ్మొః ఇంక --ఇవకవరము మజియును. నను నర్థములఏ 'చెలుపు నవ్యయము, చ్రు/శవ్రకృతికము ఇక నేమయ్యె. ఇశ నొక కార వొము గలదు చుడు -ాదూడుండకు మధ్యమఫురుషు బహునచన నిపాళహవముం వచ్చును జుండ్‌ నిపాద మనలో వ్యాకరణా సాధారణవిధికి సంబందింవమిని ప్రక్రియ చూవక యిది యిట్టుఎడునని కాసింపంబడదెడిది 3 మూండు మాటలందపవ్పు మాట మొదటి కుటుచ యక్క_రమునకుం దరువాత నరనున్న కలుగదు మణియు వనము తొలిహ్రాన్వమునకు నూందనున్న ద్రు,శమునకును లోవంబు నంభవింపదు, పలుకు తొళిస్రాన్వముమై నర్తనున్న మై మూండు శోట్రినుల్తుడే చూవట్రెడిలాని. వద్ధ సాధ్య ఖండములలో చేదియు: దది=రములగ శబ్దముల తొలిహ్ర,న్వమ్ముపై సంభవించదని తాళ్పర్యముః ద్రురముకకు ₹7 సంధి. సూత్రముచేం గలుగు. పూర్ణార్ధములగో. నర్థ ముకు బలుకు తొరంవ్రాస్వముమాంద వారింమను నంది 2 శీ చూత్రమువే నగు పాొమా సిక్రుశలోవము త్తమ శరువాతి... ద్రుకమునకం.. గలుగకుండం 'జేయను నీ సూత్ర మారజ్ధ ముందుశకొంగు. సంధి ఠి స్యూశ్రముచేం. డొలి

80 బాలవ్యా కరణము యచ్చు వర్శ్శములెల్ల లోవనుం మురౌంగుం. 7 నంధి నూత్ర్యముచే. నుగాగమముం ముగన్‌ కొంగు. 16 నంధి నూత్ర్యముచే సరళాదేకమును, 17 వేం బూర్జబిదువు మ్మార్తము కలుగ “ముంగొం” గను రూవ మేర్పడెడిం లే ల్రంబసీడియు నయ్యొడి- 2 టు! నో కస్టోయి వ్యకీయ 19 స్యూ్తపు" దేకలోం గహ నది క. ర్త 'హ్రా/న్వముమాంది 'దొగమనకారమగుట ఇదుగమని యుక్తి చూవంబడినది ఇ చ్రు/ లోవము రౌమి కుదాహరణము, కందోయి యని చిందు రూవముకు నుండందగునుం 17 నూత్రముదలి విభామ వ్యవస్థిక మగుటంజేసి మునొంగు క్రొ/ఎజసిడీత్యాదులందు స్యస్హేమము గలుగదు,. సంధి 17 నందలి విభామా వదమున కట్టి వ్యవస్థ స్రాంతాది శాశ్రమునకు సంబంధించిన నుణాగమమున కే యయ్యుడిం గాన; గన్టోయీ త్యాదులందు కేరి చే సంశ్రేమము మ్యార్త్యను సంభవించెడి. 19 సంధి నూర్ర్రమువే బిందువు సీద్ధించెడి* ఇవి మూ డును నమాసవదములు గాన నంధి 26 స్యూత్తముచే న్వక్వరూవము. గలం గదు కాగాం. గందోయియాదలి ఇద్రుశమునకుం_ బూర్షబిందుసంచ్హేషములును, ముంగొంగు బంబసిడి రూవద్వయమునందలి ద్రుశమునకుం బూరక్ష్మ బిందువొక కాటి మొత్రమే కలుగుననియం ఫలిరము 'లేలెఢి,. “కన్టోయిచల్లగానిటు కన్టోయి అని విజయ విలాసము సమానమున_ ద్రుశమునకే లోవముగల్లిన బిందునంన్హేమములు గునురమి నవరూవపములు గలుగుం గాన చ్రుగనలోవము సలంగద చెను, నుజి=మాటాపదము వదము తొలివ్రాస్వముమాంద ఖండవిఎచువనుంంజేసనీ మాట తొలిదీర్ధ మువై ఖండము సంభవింన నగుననునాశయము సికవమగును అర్థబెందువులు గ్నుర్దిచులు 89 యొక మార్గము. కచిజనమండన వాక్యముల యశావస్థికనుగ దక్సనుము. 1రంస్‌ రి మొదలగు చోటుల ననువదించినశ్లో యచటను 'ఇదుచేళసి ఇశంఅంట ఇళ్యాదుల సిద్ధఖండము లిండుట్టు ఇందలి చ కారమువలన *చుండుీ అుచో సిద్ధబండము ప్రవ _ర్రిల్లుచున్నది” అనువాళ్యముల ననుసరించి యాట యింక చుండులం కేక్కన్నట్లు స్పష్టవడుచుండుట వేళు బారికారికలో లేనిదాని కూర్చి టంకఫుంచొడి యదికి నూ9 జశ్యతోవారుం డయ్యెనను సీసుదర్భమునందలి గుప్తార్గప్త రౌళికో క్తి యసళ్యమని చకచమయ్మొడిం తాను 'నేను పదంబులద్రుతంబునకు నంశ్లేషంబు లేదు. ౨౩. ళా తాను ౨. చదివె .., (3 ౧ జదివె తాను జపివె తాను +ళి6 వినె శిళథి లా విన్‌ తాను వినె

నంధినర౦ి చ్శే దము క! దిర్ధంబుమోంచిదిగాన దీనికి నెజనున్న శేదు, టీ, 'వాళ్తాస్తకోద్ద్రకన్య స్కాళ్లునో అనునదియు: నవ్వెనరణమగు “వినా ద్వితీ యం స్యావన్మదాత్మ। నోః న్వంరయోరం నో అనునాధర్వగామును మూలములుం 9 శశంగాను గళ క్‌ చ్రు/శనంజ్ఞాసూత్ర్రమున ద్రు,ళవ్రకృతికములుగం లరిగృహీళమురైన "నేకచాననుచానీ ద్రు/శకుసకు నరళస్థిరమాలు వరములగునప్రుదం]1 7.1 రినంధిరూశ్ర్రములచే నగుసంన్తేషము మాత్ర్త్మము కలుగదుం తీర్ధ ముమాందిదిగాన ఇెజనున్న వీని గాదు కాన నాచేశనరళ ములు వరమగునవుడు 17 చే నర్థ బిందున్వక్వములును, సహాజసరళిస్థిరములు జరములగు నవుడు 18 చే లోవస్వళ్వరూపములును మూత్ర్రమే సంభవించెడి. తాను శా చదివా 16 చే నరళాచేశము, తానుళబదివా 17 చే నర్థ బిం చరూవముకు, స్వత్వనును, గలుగ “త్రాం జదివె తాను జదివె” అనురూవనులు గలుగు ఇహం "నేను గంటిని, “ేలంటి నిత్యాదు లూహ్యుములు లరానుషావిన ---వినెను లా !నివకారము స్థీరముగాన 18 చే లోవన్వక్వములు సీద్దింం “తాను స తా విసొనని రూవములయొడిం ఇల్లే ద్‌ర్బ మ్‌ మాది ్రు/శమునకు సరళస్థిరములం బరములగునవుడు కార్యను లూహ్యుములుం "నేను చాళులయిోది ఇద్రుళమునకు సంస్హేమము గలుగదనునివిని ద్‌ర్ధ ములసోంఏ ₹ద్రుశములనెల్ద జం). జో జ అ క్మ్‌ నువలతమణమని వప్రయోగములంబట్టి శ్రసాంవందిగునుం ఫార్ష బిందువు దీర్ధ్స ముమోంి న ౯ నిజ జ న ద్రళమునకం గలుగదనుటం జేసి యట్టిశ్రు,నియే దీరముమోందిస౨న్లేమమునకును సంభేవిం అెడిం గాన నంగ్షేనము గూడ నిషిద్ధమే యని 'సారకులు గ్రహించక పోరకునాశయ ముతోం శావలయు సూరి యివ్వాషయమును వివరించండయ్యెను. ఎంతామణి రుట్టిసంగ్లే షుమును నాన్నే “వాన్తైస్తవోగి అనుసూ్రము -ాకంాంచియుందనోపునవ, ఫలాం కముబేమి నూహించనగునుం (మూ, అహో, భం పటు 282) నవమూానంబునందు ద్రుళంబునకు లోవంబగు, ౨౪ ఎల్లయక్షములు - ఎల్లకలువనులు; సర్వప ౦ శ్యయంబయినయొబ్ల గాధి న్‌ు గ్గా నే బ్దంబు ద్రుుశాంతంబయిన యవన్యయంబు. దీన బుమూసంబున విశే పుస్టంబునకు ముందు ప్రయోగంబు "లేదు, టీ “ద్రు;శస్య నర్వశ్రలుక్సమాసేషు” ఆనునది మూలను సమాసమున చ్రశమునవ నికళ్యముగ లోవము. గలుగును, బల్జక్‌ గా ఆర్థనులు లది కర్మ ఛారయముం కాన “ఎల్ల౯ో ఆనుదాని శుషాద్రుకము లోపించి వరాచ్చునకు యడాగముము గలున “వల్ల న్‌ అలి లింధ రె వ యర్థముల అనురూవ మయ్యొశుం ఇస్తే తక్కినయుడాహరణ మూహ్యము ద్రుకము లోపెంచుటంచేసి “యొల్టకలువము”లనునపుడు సరభాచేశమును ద్రుళమునకగు బింద్వాది ఛాలవ్యా-టీకలారీ

(వ బాలవ్వ్యాక రణము రూవములును గంగవయ్మెనుం నమగ్రమనునర్థమిచ్చు సీయెల్లకబ్టము ద్రు,శమంళమందుం నల యవ్యయమనియు, ద్రు,తాంరమగు దీనికి గమానమునందే వికేమ్యనునకుం బూర్వ మున నుదుట సంళవంచుననియు, వ్యక్హమున చిశేన్యమునకుం బరముగనే యుండు ననియు నిది ద్రుతాంళవశేషశాన్యయమని నమగ్ధించిగొన సూరి “సర్వవర్యాయంరై ని అని విదరగాము స్రైసకొన్నవాండు దీనినే నెల్లశబ్బము ద్రు,తాంకంచై వ్య స్తమునం గాని నమాసమునం. గాని నెశేష్యమునకుం బూర్వమున_ నుండుట నంభవంవదనుట స్పష్ట మయ్యునుః అౌఢవ్యాక ర్స “సర్వవర్యాయం బై న యమొబ్ల శస్టమునకు స్పప్తమియు ననమౌ నుబుక విశేవ్యమునకు ముందుం బ్ర్రయోగంబును జూవభ్రెడిన్‌” అని “ఎల్బియందును దా వసియించుఓ ఎల్ల. ఏిమ్యులం గొంచువత్వ్తనొ;” ఆను నుదావ్భాశుల నొసంగి నూ) యీాహకోరణి నవరించినాందుం

(. సీ ఇ, న అ తి,

॥ కర్మ ధారయంబు త్రిక స్తీనమముగం క ధారుజవి శేషణపూర్వంబగు నను న్ర్రంధి మందలి నియమముననుస3ంచి. (చూ నమాస 5) 'ఎెల్లక్‌ ” అనునవి చద్రు,తాంశమగుటం గర్హ్మచారయలచణ మిందుం గన్నట్టదయ్య, 'స్తీనమపదము ప్రగమైకవచనలోవనుగల్లిన వానికి 'వేనివైనను నువలక్ష్‌ణామనియేని సమానార్థకళ భాసించుటంకేసియే. కర్మభారయ మనియేని; యంగీకరింవవలెను. చరశీలింప “ఎల్ల ఆనునది కళయం దీనిమై సముచ్చయమున యువర్ష్మ వూర్వకమై నుశబ్దము గలుగ "నెల్లయును నగునుం నుశబ్బము యువర్శ పూర్వము గాకయు వచ్చుట (ప్రౌథవ్యాకర్హ చెప్పినట్లు (చూంశ్ర్రాఢం శబ్దవం 106 క్రించు బహు వ్రయోగదృష్ట్ర మనుః ంశేసి 'ఎల్ల౯, ఎల్లనుగి వీర్పడెడి. కాన. నిది విశష్యమునకు ముందు “ఎల్ల” అని యున్ననది దానినవాజకళారూవమనియు. సర్వమనువర్థమిచ్చు విశేషణావ్యయముగాన మూందివిసేమ్యముతో.. కమసించెకనియు. ననవలెనుం. 'ఎల్లకా విన్యులక్‌ో అని మృుతాంకండై విశేష్యమునకు ముందున్న సముచ్చయముం గూడిన వ్య_క్షరూవమని సంభ్గావించవలెను. వెనుక నున్నపు డెట్టును వ్య్య్లమనక తీరదు దీనిని చ్రు,శాంతావ్యయముగా నంగీకరించుటం జేసి యీయొక్క_దానితుదిద్రుశము లోపంవం శీయుకే నూరి యీాన్మ్నూశ్ర్రృమునకు ఫలముం సమాసనులలో సెచటను సీద్రుశలోవ స్యూత్ర్రమునకుం. బ్రన్నక్రీయీ యగవడదు. చుజియు. నీనిత్యవిధింజేసి సమాసములః నొన్నియెడల ద్రుళలోవము. గలుగదనియం. 'సూ3కిం జేన్పికొనవలసీవచ్చినది.. (చూ నూందు కొన దీని దు తాంఛావృ్యయముగ నంగీకరింవక కళగా ెన్ని యీన్మూశ్ర మును నూస్రించకుండు టే సూం చేయందగుననుట యయూశక్తము. గాదని తోందెడి.

4 5 లకీ ఆ, ఆంధ్రశబ్టచింతామణి “వ్ట్రీ ఛవద్ద్వితీయా శుల్యా అని నమాసగళమష్థ్యంత వధములకు ద్వితీయాతుల్యశను. విధించునదిగాన నచ్చోటులందలి ద్వితీయాద్రు,శమును

సంధివరిచ్చేదము రికి లోపింపం్రేయుట తవ్బరానిదగుటం జేసి “ద్రశస్య లుక్సృమాసేవి. అను సామాసికద్రుళ లోవశా 'స్రమును స్యూత్రించికొ నెను. ఇందట్టినిర్భంధము. లేమి నట్టిమాలసూక్రముకు ద్యజింపక యొల్లళప్దము నొక్క_దానిం చెచ్చి యన్విధికి ముశివేసి యనుకరించుట యస నగరమని తోంచెడిని. మజియు నివ్విధిని విడిచిన నికరనమాసములందు ద్రోలోన మనం భఛవమగుటంజేసి 25 సంధిస్మూక్తమున విధానసామర్థ సముచే దీనికి లోవము. లేదకు చ యానమును దలంద్రైలు మొదలగుసనూనములద్రుుళమునకు బవోవములేదని సూత్రించు శ్ర్రామయం "లేకబోయొడినిం ఈన్నూర్రము నాదినున్న “మాసంబునయందు అన్మువ్వయో గము నీలత్షకాకర్హ సాధిందలేదుం జడముల స్నచ్త మ్యేకపచనమునకు సవర్థ్యము విధించుటం జేసి యందునకుం బూర్వముననున్నది నవర్షకమనినం (బ్రళ్యయమునోందం బ్రళ్యయను కల్గుట శాత్త్ర: విరుద్ధమగుటం జేసి యలావణిక మయ్యొడి. అందు వర్ధకము వరముగా నుమాగమము విధించెకుగాని నగాగముము విధించియు౨డలేదు, కాన నీరూవ మావ్యా కృతిచే దుస్సాధమె. 1. *శనువున యందు 2 అనిమిననాయకళ్వమునయందు 8, ఊర మునయందు" అను మున్నగు నన్నయభారతవ్రయోగము. లీరూవమును పాధువుళాం జేయుచున్నని. శరువాతివారలకావ్యములందును నిట్టికావములు కఅచుగం ఆూవ బ్రెడి. కావుననే ఆ్రాఢవ్యాకర్త యుదంకజడమునకు. గొన్నియెడల నందువర్షకము వరముగాలో నవర్ష్మకమును విధించి యిట్టిరూపములను సాధింవవలసీవచ్చెనుం ై ళీ సేనూసంబుల నుదంతంబులగు స్తీ నమంబులకుం బుంపులకుం బకుషనరళంబులు పరంబులగునపుడు నుగాగమంబగు, ౨౫, ఇచటం బకుపంబులు వరంబులగువష్పుడు ద్రుతంబునకు బిందు సంశ్లేషంబులచే మూండురూవంబులు, సరళంాంలు వరంబులగునవుడు లోవ సంశ్లేష ఫూర్షబిందువుల చేత మూంక గూవములు, విథానసామ ర్టర్టమువలన దినికి లోవము లేదు, నతవా లవి చే స్వత్వము లేదు. దిగురుంగయిదున్ర చిగురు ౨.౨. కయిదునవు ... | చిగు రెగయిదున్చు జ ర తళుకుగచ్జెలు తళుకు ... గజ్జెలు. .. | రగక్మూలు తళకుంగజైలు

వ్‌శ్తే శాల వ్యా శరణము నింగపుంగొదమ నీంగ 4 వొవమ = | నీంగవృుగోొదమ నిం నంగ ఫున్హాదను ఉన్నళంపుగొడుగు ఉశ్న తంపుంగొడుగు నలులడాదమిల నీయాగమంబు "లేదండ్రు. ఈయాగమం బొశా నొకచోట స్టిరంబు వరంబగుచోం గానంబడియెడి - గజునవ్ఫన్తురువు. టి. “ను మ్చోతం అశునదియు "వరుషే సరశేవైవ సమాసే నుముతో భవేత్‌... వికారాచ్చాసి. శేచన అమిశ్రే స్త్రీనదూత్కేచిత్‌ అనిదానిని బరుమసరళములు కరములగునపుకని వివరించు. నాధర్వణమును మూలములం నమాసములందు ప్రాస్వో కార నుంతమందులోల స్తీ సమములకును; నమవాన్న పుంసకముల శదంకేములకుం లగ మైకవచనమునం గల్టు మువర్థ్యమునకు సమాసమున నాదేశములగు పుంపువర్ష ములకును బరుమసరళములు బరములగునప్పుడు నుమాగమ మగునుం చిగురుశాకయిదువు ---చిగుకు --ఇది శ్రీనమముదంకము. చిగురను నాయుద మని యర్థముగాన క్ర ర్మ ఛారయసమానసము కలిదువునందలి యాదివర్ణ్మము కకారము వరువముం ఇది చరముగా నుమాగమము కలిగె. “నుమ ఆునది పొల్లుముకారము పోవు ఛుర్యయముగాన మిక్తుం ఇది చశశియంత్యాచ్చుకంటె నవృవహిక పరముగ నగును, కాలా. చిగుకునుశాకయిదువు, నరళొాదేళశనుు చిగురునుషశాగయిదువు, ఇది సమాసము గాన 1౯ చే నగు చిందునం్లేషన్వశ్వములలో మోందివిధిచే స్వశ్వరూవము నిషిద్ధ మగుట నర్థఫూర్మ బిందుద్వయమును, సంశ్లేష మును చ్రుముమాగం గల్టును,. కాన కీచిగురుం చైదువు చిగుదంతై దువ్పు చిగుకునైదువు ఆని రూవ్మక్రయ "'మేర్ప్చడుకు. జబరువములు పరములగునశు డిళ్లే రూవ్మక్త్రయ మూశ్యాము దీర నముమాందత్తైనం బూర్డ బిందుసంన్లేషు కులం శండును నుండకనర్థవిందురూపమే యగుననుమాట మబజువరాదు “ఉన్న కంపు నొడుగులాలది సహాజనరళమున కుదావారణముం ఉన్నశముశీనొడుగు = నంధి $2ై న్యూశ్తమువే ముషర్థ్మకమునకు పువర్మము. రాలు ఊన్న కంపు +నొడుగు “గొడుగు అను వదము నాదిది గకారము నరళీము, ఇఏ వరము”? నుమాగమముం “ఊన్నఠంపునుశా నొడుగు నుధి 16 న్యూశ్ర్తముచే ద్రుుశమునకు లోవసంచ్లేషములును 1 9 “వేం బూర్త || యం ళ్‌ బిందువును వికల్పముగం గాయ “ఊన్న కంపుగొడుగు ఊన్నతంపున్హొడుగు ఉన్నశంపుం

సఇధిపరి షె దము రఫ్‌ గొడుగు అని రూవప్రయము సిద్ధించును ఇటే. నరళములు. పరములగునపుడు రూప త్రయ మూపహ్యముః మువర్ష్మమునక ఫువర్థ్మము కలిగిన వుడును- నిశ వధువసరళములు బరములగునపుడు యథాశా, త్త ముగ భూవముల సాధథిఎచికొనునదిం పూర్వసూనశ్ర్యమువె సీద్రుళమే పోవునేశి విధానము వృర్ధమగుంగాన నూ చ్రస్‌హొతమైన - యాదద్రుుశము విషయమున నాలోవవిధి ఎర్హివదని గ్రహింప లోని ఏ ఫానసామర్థ నుచి ఆ సూరివపరబామునకుం దార్చర్యముం మాందివిధ్ధిచే న్వల్భయావము గలుగదుగాన న్వళ్వయాప మునకు సంబంధిచిన సంబేపహూమును వెంచ నవకాళశములేమ నలుగకడలు --ఖవె సంఖ్యాఫూర్వముగాన_ ద్విగువు. నాలుగుళజ్ఞము “నలి అశురూదముు.. బెంబెను (దూఎ స్ర్రాధ 92, 99) ఇందు “నలు ఆశునది ్ర్రీనముమూ దీపకి: బతషము ఇఎముగా నున్నది, వవకు నుమాగముము గలుాదని వొందజందురి. గనడఎవాదే? మీ గలిగి “నలు నడి యనిమయే యసనుం బద్రుశవార్భ్యములు ద్రుశము "లేమప సుభవిచవిధ కాన *నంంం నడలు నలుస్తడఎం) నలుగదలు ౪ ముమోావములు సిద్ధుపద్న రాని 'నలుంగడి అలసి శ్రుత కెంప్రగ రూవము వినంబడెడి, ఈవాళ్యమును సూరి స్రాముటకు “దంసాదిల్టంన నలు గడలు ఇత్యాడివ్యావృ త్తి అనన వేబలునిద్ర్రాత మూలము దిన మూలమున “నలు: గడి అశుపదమునండలి గకారమునకు ముందున్న యర్థవింమవు చృమూదవతిర మం వలెను ఒక్క్టచో నీళుమాగమము స్థిరము. పరదగునశ్రుడును గన్పిల్దుచున్నది.. గరువము ఫమురువు జాగరువప్తుసామురుక్పం గరువస్తుపానునామురువుజగరవవుస్తు రుల స్టిము వరముగా సం్హేషరూమము. ఇందలి ముదొవారణముం. ననునరాచి యావిధి కర్త్మ్మథా రయముదే. యిగునని యనరొడు. సమాసంటలుదకు బతావచనమునం. జేపీ కర్మ ఢారయేంరుంటులందును. నినంగా.. దిక్చుమవమ్రునను. నిపునూగమ ముదు తొచ్చికముల మిండ గెలుగునని యొన్నవ లను, “మకయుపుంవొడి, ప్తుసుగుందివి, భన్నుంగవి ఇళ్యా చులు తత్చురుషమునవైన నుమాగమమునతం అత్భముల సన ్రయింములు “స్ప ట్రెడి అుఎపులుగూడ నుదంళములే యల జేసీ యాకార్య ముదవరముజకంం. సంంగుననినం జాలునుగాని సహజోదఎరస్త్రీక్రమములమోడనే యుని పారర అర్థము జేసిగొందునే మో యని పుంవులమాంయం గూడ నగునని భూత. నిర్వచింవవంసీవచ్చెను. ప్ర] మైవకనచనము దోయనియాచ్చికళట్టములు స్త్రీసమములని $ కదివబుచుల మైనది, ఇచ్చోో 'నుమ్చోతో సాల్వధయ్యగాచార్యమ వాల్‌" లని యవ్పకద చింతామణి పార మగవడెడి. అధర్వగాము చింతామజివివరణమనియు. నందు లేనివిషయములను నందినములగు వానిని వీవరించునద్‌నియు: సనుట యయ్యుక్థిషము గాదు. మూలము వాద రము ఇజ్రిబలా రై బహుళళయు సంటాహాలినొ. వామరిమో చాధారమాలంనేవకొని

86 బాలవ్యా కరణము మూలము పుట్టదుః కాన వివరణము మకరము మూలమునం బ్రస్తావింపంబడుట యసర ఛ్రావ్యముం మణజియు నాధర్వణమున సౌమౌన్యముగ వాట్లు వరమగునపుడు నుమాగమ విధాన మగవడదు* దాన హల్లు వరమగునపుడు నుమాగమము గల్టుట యధర్వణునిమళ మనుటయు: బొసంగదు, కావునం ల్తైపార మప్పకవి యధర్వణునిపేరిట: గల్పించిన కళ -పొఠనునిమేు యనందగునుం సమాసంబులందు ద్రుతంబునకు స్వత్వంబు నేదు, ౨౬, టు నమానములందు చ్రుుళమునమ స్వచ్వరువము. సంథవింవదుః న్పష్టను “త్తాన్నళంప నునాడుస, సరసంపునుబలుకే అశునజిరూవము 'లేర్చ్పడవని వొవముం తలద్రాలు మొదలగుసమాసంబుల ద్రుతమునకు లోపములేదు ౨౭. తశలంఛాలు - ఒడింబాలు - నెసంబాలు- ల శ _ | ల్తౌ టౌ నెసం్ట్రా ఊరయగుంది. ఊోరంబిచ్చిక తొడయిట్టువు = తోయిట్టువు = ఒల్లయాటు - ఒడలాటు = ఇలార్థదులు. టీం లలనుస్తాప్తాలు ---ఇుదు.... దలననుదొనితుదిద్తుతము.. సమాళమందరి దగుట లేవము రాలేదు. నరళాచేశ మర్థబిందువు ఫూర్మవిదువుం గలుగ “ళలలంబాలు, తలబ్రాలు అనురూవము లగుకుం “ళలప్రాలు అని గాదు, నమాసమూగాన స్వళ్వరూప ముండదు, ఈసూ తమకి ,0ది యుదాహరణములంము ఇదు ,వ మాగమముగరి గలెననుట ఆ బ్లో ర్‌ "కాధార మగవడదు. ఇందు “రలంధ్రాలు జడియాలు, ఊరంబంక్కి ఊరంబిచ్చికొ అనునవ స్పస్తమావర్చురుషములన్న విభ_క్షిలోవము గలిగి నుదూగమము గళ్లై ననవలెను "అదా సామాసికవిభ క్రిలోవశా త్త మాయాసమాసములందు నవాజముగ నున్నవ్రర్యయ ములకు సంబంధించినదేగాని యాయావిళ క్రలకు మాయిగం గల్లిన మజీయొకవిళ క్తులకు (ద్వెశీయామలక్క నృక్తమికిల ద్వితీయ సంబంధించినవి గాదన్న నివి యలుశృమానము అనియు: బ్రకృతులద్రు,రమునకే లోవము. *లుగుని "లెల్చుసూ్రమిది యనియు ననవలయును, (చా కర్పురుషసామాసికవిళ కిగోవర్వము నంధి శీ3-&ీ కీ అబే వాన్‌ స! లే “తోడయిట్టువు తోయిట్టువు”. అకునవ తము సహాబ్బద్కకములతో నిల్చీనవనియుః నానితుదొద్రు అముల లోవమునే, యీాసూశ్ర్యము ని షథించువదలియు. ననివలేకు ఇత “శేనట్రైలు ఆనుదానియందు 'ద్రు/రము సహజమని యమొట్లు నిరూపంవవలసియుండునన పేసనమయమైన యని విషయనక్తమియని సమర్శింవవ లెని తోంవెడి. ఇత “ఒల్లు ఒది ర! ఆనునది ఇమ్రు/తాంకములని వ్యన్తవ్రయోనగముంజూప సమర్థింప నవకాశము. లేమి నుమాగమము. వీనికి 'నరసాత్‌” అశునాధర్వణో క్తి ననుసరించి సిద్ధించెనని ఇెచ్చవలెను, ప్రైాయుశముగ్ను -నమనింవుగాల.. నొన్మి పవాబ్నద్రుళాంకములసట్ల _ వావితుధి

-సంధిపరి చ్చే దము 87 ఇదు/శముల్ను సామాసిక ఇదుశలోవళా, త్త మునక విషయములు_ గాకుండను, గొన్ని ముందు స్యూత్రించుట మటిచినన్వు నుమాగమము నమానమున నుళవించిన రూవములగుట వానియాగమ ద్రవము ఎోేపెిందకుండం.. గాపొదను, సేసూత్ర, మారస్ధమయ్యొననియు.. 'దొన. నిది సహజాగమృద్తుకద్వయమునకును సచూసములందు లోవముకు.. నిషేధించుకాస్త్రమనియుు సకుట యుచితమని తోచని. ఇంరంంటె సీసమాసవదములంచలి ఫూర్వవదములు సమాసమున ఇదు, తాంరంయి అగుననియు వాని

వ దు,శవ న్స్‌ శలోవశా న మునక “గావ తు దు? ములు సామాసికళ్నద్తుశల శౌ స్పమునకు విషయములు” శావనియి నసమఘట యొప్పెడీ- ఇందు ఇద్రుశములెట్టు కళ్ణెనో యిని యీసమాసములో తెల్పక నివ్రణమున నూరి ఇదు/శమునకు లోవము గలుగదని స్యూత్కించుట యనునగరమున నున్నదిం సామాసికద్రుళలోపళాన్తమునకు. ఇ ద్రుశాం౮మునే విషయముగా. 'కేయుటుబట్టి యాసమానములం బూర్యవవములు ఇఉదుసౌంరములనిము భావించెనేమో” అట్టనికను “ఒల్లటబడి అనువాని నట్ణన నవకాళము గానరాడు సదా! మజియు వీనిని సనూసము లుగ నేల యంగీకరింవవలెనో తెలియకున్నది. వీనిని సమాసము లనుటకు నుమాగమము నల్లుబయే చ్రయోజనము గదా! అట్టివ్రయోజన మావ్యాకృతిలా. నుదు లేలరాచ్చిల పదమణ్థవై సిద్ధిమమి. సీస్యూల్తమున. కర్థము కన్నట్ట్రకన్నది. ఈకూఎములు ఫూర్ణార్ధ ములతో ౬ భయోగ్ర! ద్ధములగుటను చు ము గలిగినంగాని కూవములు నుఖే వంవకుండుటను నిందలి శండువడములు వేబ”ళయగ్థమును బోధించుటను గమనించి నమానములనుచుం దను వీనిపై నువూగమముకు సాధి)పకున్నను సమాసరను సాధింప కన్నను. నిపుణమున్న సద్రుళమునకు లోదము వాదని సూరితిల్చుట యసుగళముగా నున్నదనక తీరదు. (ఈరూపములందు. సంన్షేషము. ప్రయోగవ్రనిద్ధమైన ట్లనవడదు, ఫూర్వో _త్తరవదములయన్వయసంబ౨ధమునుబట్రి యించి యుదాప్యాతులు సమాసా ఫాసము లనుట సముదివమని తోంజెడి- కర్మథధారయంబులందుత్తున॥ చ్చుపరంబగునపు డుటుగాగమంబగు.౨౮ కణకు క ఆము ఏం కజణకరుటము. జ్ర జర్ర ఖే అ జివ 6 ఓ ఇర. నిష్ట గక + అద్దము క 9 నిగ్దుటద్దము, సరసవ్టు లం ఆలుక 4 లం నసరసవుటలుక, టీ “సామానాధికరణ్యషూదంతానాం టుగానమోడాచి స్యాత్‌ * అనునది మూలము కర్త భఛారయసమాసములదు త్రాస్వోకారాంరము. లగుశబ్దముఇ కచ్చు వర చమ్రపువపుకు టూనోనమము నెళ్యమున ననను.-ఆచ్చిటోవంరమను (స్త్రీవమము). కుంష్ష్యా

రత చాల వ్యా కరణము దులజే నుదంశము ల్రైనశబ్టములును బుదంళవదముబే గ్రావ్యాములు కర్మభారయంబు లందఖు బహమువచనమునంశేసీ కర్మదారయునేగాక శీషమస్టీకర్పురుషమును గ్రాత్యామ యని ళోంెడిని. కజకుఖఅమ్మ =ఎవని కర్ష్యథారయము, “జక ఆనునది యుదంళ స్త్రీనమము+ దేనికి “అమ్మ” అనశిబ్దము. నాదెనున్న అకార మద్చుపరముగా టుగాగమము, “టు అకునది కకోరము గాసి మద్రళ్యయముగాన: వొలివదమున ఇంచెవయనము” నగువు= ళ్‌ ఇఅముజన న “నిగనటపము లీ దం కఖకుళట్‌ సలముజక అకుఒమ్మం ఇల్లే 'నిస్టటప్టము చట్రియను గ్రహించునది సరినవ్రపాఅలువ ఆూశనరరకు.. లనుదొనికుదిని నర్మ ధారయమున _పువర్థ్మము హ్‌బషిన రూడము, శ్రవర్షముదంంము, దీని కచ్చువరరుగా టుగాగదముముః కరంపుటలంకం ఇట్లేంపు వర్మీమునరము, కుదంశ్‌స్త్రీనమములకుకు నజాడివదము. చరమగుకపుడం కర్మ్మదారయముని వ్‌ టుగాగము మూహించికొనవ లిక, “వెల్పుటాప్పు కవ్వురవుటనంబులుి ఇత్యాచులందు దిక్చురు-'షేశరసమాసములంమను సియుగాగమము గాననయ్యెడిః మణీయు: గర్ష్మధారయ మున నుదంచములవైనే గాక బముకరములగువానిమైం గూడ నీటుగాగనమము. గన్నట్టు చున్నది “మిచ్టెటిల్లు. వళ్హైబూరు?. లేసెటీగు దుక్కిటెద్టో. కాని స్రాదీనభాపలో నిట్టిహావములుండు బరుడగుటంచేసి.. చింతామణి 'సామాచాధికరణ్యెమి. ఆని యేశాక్థ్రీబావరూవసామస్థ్యముగల కర్త ఛారయ'భేదముల సల్ల ,చహీంప బహువచన చ్రయోగము చేనెంాని కశ్పుదమమును సంర్రహించం శావని వెచ్పపలసియుండుటచే వానివవరణమగు నందును సమాసములను బవాంనవననుక కజేయస్ణ ముట్‌ ల్సోం కర్శధారయంబునండుంబే ర్వాదిశబ్బముల కచ్చుషరంబగనపుడు టు?ణగమంబు విభాషనగు, ఐన, క 'వఠటురము, "విము 46% ట“ము ఇఇ | జ్‌ రము ల్‌ చి యో ళ్‌ చిగుద అకు. .., | గురుటాకు చినళాకు, లా పొదరిల్లు, ళళు టి కర్టిదాంయనమానమునం.. , చేపమొదలగుళజ్టముల కచ్చువరమగసనపుడు

మ్యగాగముము విక। లుగ గగును పేర్యాదు లనుటం జేసియుం శ్రింది యువాహ్భాశులు సేసియు. కిండుం. కేరయముది హూథోదంతయుర్రైన యాచ్చికన్తీకమక్షబ్ధమ్లురే లవి:

సనసంధిపరి చ్భే దము 89 యొన్నునది. 25 స్యూశ్ర్యమువే వీనికి నిళ్యమున టుగాగమము నీస్థం దుచుండుటం జేసి జ కుడు మాం: 9 అర్య వికల్పముగం గల్టుటనై యాస్ఫూర్త, మార, స్థమయ్యొనిని త ఎ లెను మేరు ల్లా ఊరము -ాపీరుి _అనువది స్రీసనము. చీని భచ్చు. వరమైనదశాన. టూూనమము కలు “ీరుట్‌+శఊరముజపేరుటురముి. లనుహూచము సిస్ధించెయు.. టుగాగమము నలయిపు. డుత్వసంధి నిళ్వముగం సై “ప్పికుకము.. అగుకు, ఇ లపష్మనరయావము లూవ్యాములు ఇాదలి ఎఖాహివదమునకు దృవస్థచేసీ “వళ్లైిటూి రిర్యామల నాథించుట యుచితమని. తోంని.. ఆయకాన్త్ర. మనిర్యమకు సంస్కృలవ్యాకర్రలనంవ్రదా యము నఖసరించి. టుగాగమము నింఎని “వినరాక్‌ మున్నగు సీనూత్రోచావ్చాతుల సానింవకగుకునాని సుబోధన్న నూ్రాంంంముని వీనిని నూ3 సాధించెననుపగుకుం మ నీటిదాదిళ బ్రంబులకాలుళబ్రము పరంబగునపుడు కర్ణ ధారయంబునందు రుగాగమంబగు, 90. వవ = ఆలు ఉం 'పదరాలు. చేద ంఅఠ ఆలు ఉం వీదరాలు, "పేద-వీది-.ముద్ద-బాలెంత ఫొము-.జవ-అయిదువ - మనుదు - గొడ్డు- పట్రవీ వేడాదులు.. వందు జవ్వనిశ బ్దంబునకు జవా దేశంబని యెలుంగు ళ్‌గి వో, వ టి వ్‌ అర నది, *వకాంతమునందు నున్న జవరాం ద్ర నని చ యోగము. చే ప. మొదలగు. నాచ్చిముం కాలుశబ్టము మరమళనపుడు.. రుగాగమము సిల్యము నగుముః ెపచశఆలు ఆరు గాగమముం. "పేదగార్‌ +ఆలుజ"పేదరాలు,. ఇళ్లే ఆఖ్యంఐనయుపావాంంముల సాధించునది, ఇదియు భకారముపేళు పృర్యయముగానం ట్రిగృతి కంతావయమమున. ననన యూహెందునది. ఈయానగమములమా.ది యుచ్చులు నుఖోచ్చారణమున మవైనివగుట లొపించుననియిు 'దాం పాల్లులే (టొఠా మిగులుననియి. శ్రహించునడి... ఉవ్వని+ఆలు --ఇందు “ఒవ్వని అనుదానికి జవి అమనాడేకమగుముం. బవశేరశాతలయజఎవరాలు.. ళీవిరాంతమునందకు జవరాండ్రను” ఆవి యల్లనాని పెద్దన మను చరెశ్ర్రమున ట్రుయోగెచెళు కాన జవ్వశిశబ్దమునరు *జవి ఆను దాని నావేామునం ఇక్పోనతివదని నూరితచూకయముం ఇప సాచూన్య ము నాచ్చిక విషయముం “నేఫ నీవక్వ వివ్భఎత్‌. అనునాధర్వణము దీనికి మూలము, “జదరాలు వ్యతిర్వ్తైఎభూయాంన ఇజ్యాచార్యో ర్త వర్మలోవానమాసైశి సర్వసినూ _సదృవేపడే ఇచ్యథర్యణో ్రేళ్చ నవ్య లాభ లనునవాోోబలునిద్రానర జధకాలు కూబ్గఓిష్థివిషయి

త్రి చాలవ్యాక రణము జో ళీ ఇ క మున్రానిన సూకివ్రైాగకక మూలము ఆఎదును. “ఇక గాడి జన్వనకద్టమనకు జవాదేశము అశు కవిజనమండశచాక్కము సూరికి ముఖ్యానుసరణీయముయ్యొనని తోడి, కర్మ ధఛారయంబునం దత్సమంబుల కాలుళబ్దము పరంబగునవు డర్వం బున కుత్వంబును రుణగాగమంబునగు, 3౧. థ్‌ ఉం ఆలు +. ధదమరాలు, గసణవండ ... ఆలు 44 గుణవుడురాలు, గి లా ఆ పాం, ఇ వ్‌ ధ్‌ అల + పచట వృ్తయం ఎ లుశట్టమి త్రమాత్ర్రేవకము, టి “దాఠాన్టేబళ ఉవఎరుం అశుమూలమును దానిన *అ జీ లోరాలంకజ్టైన నమానార్థకతా యది సమాస్వర్ర్మ, చో ద్రస్సా పల్‌" అని విషెంచు. నాఫర్వణమును మూలము కర్శచారయమున చర్చ్భమాదఎవశబ్దముల 'కాలంళబ్టము వరమగునపుడు వానితుదియర్ష్యనకు హ్రూహ్వోకారముకు ఏర్చరమును మగానదుముగను నిర్యమున నగునుం ధీరురాలం ఆాాధీరాశబ్టమునకు చవాముబులరంది దీర ఎబునకు హాన్వంబగు ననువిధిచే హ్ర్‌న్వము గలుగ 'థీరి ఆశి యగును, ఇట్టే “గుణవంళమ్‌ి. అను రత్సమము 70-71 చేనవైన ద్వితీయాఎంఈల్య న్రాశివవిక ల్వాంతమమ కారములోవములు గలుగ ీసువంతే అను నదుంరర్భమ ప్రాతివదిళ మేర్చడును వినివందియత్మిల కర్వము గలు"? “థీరు+శ ఆలు, నసుంపంళశేఆలిఅమురూవము. లగుకుు రాగము మూజేఫోళ్వమున కంచావయప ముగర గలుగ “ధీరుర్‌సాఆొలు = ధీరములాలు. గుణవంతర్‌ షూ ఆలు జ గుూపంతురొలు అకు రూవము లేర్చ్పదునుః ఇళ “ఏద్వాంసమ్‌ = విద్వాంస జ విద్వాంనుర్‌' స ఆలు = విద్వాంనురాలో. (దిముషియనుట్స ఇళ్లే. యిట్టికూమములు.. గలుగుట యూన్యూముః కర్హ్యదారయఎబునందుకు "నేశకపచనమునం'శేసి యీసూ క్రము రర్చురుషవిషయము గాంజాలదు, కొన గపూపుతరులాయి అకుదానికి గుణిదంవుని బార్య యనరాదుం, గుణ పతె యనియే యనస్థనుః మళటియు. పెచ్చెకమషమున నదఎరతర్సమ ప్రాఫివవకము గల్లు 0 టయు. బొనగమయకావు ని ట్రనినూశ్రమునకు విచయుములు గావనుటమొ సరనముం కానం పగ్చురమపవమున “ధీకునాలు గులంవురునాలు అని ద్రవ ఏఓ సూస్రమువే నస నుమాగమవిషయిము లయ్మొడీనని యూహించు టుచికము, ఇచ్చోట్‌ సమాసమున నాలు ట్ల నూండువెనిజే వెచ్చనుగాని థఫాల్యావాదభముగామం (మాం, అహో వం పుట 22702225) క ద్ధాదంతసుంన్కల్భలవనములనళ శతృమంబు లనుటంశేసి 'హ్రూ,స్వాంతిమాతరలాపిపాదికార్యవి శేషములు గల్లి తశ్చమము + లనిసంచుకెనినవానిశే +అయుంద్రు గ్రైభాణమనుట- సృస్ట్రమూం మవియు సీయానమున వధధ్రరదంవ్కజృలవమము

సంధివపరిచ్చేదము ర్ట

కంటం బరవగు. నాలుశబ్టము ఖ్రార్యావర్యాయముగాక యాండుదానినే చెన్వనదను టంజేసియు; నిది కర్యడారయసమాసవమయ. మనుఓంజేశయు,.. బుూ+ర్వెపదము విశేషణనే మైయుండవవెననుట. స్పష్టము. శాన ఇెన్నివిధముల గమనించినకు నీఏధిని దర్చురుషము. విషయముగా: జేయ. నివకాశిము గాసరాదన్నడి. కర్మ ఛాశళయ౨ంఎ త్రిక స్ర్రనమునాసుజన శీదబాత్రూర్వక ంట్రై యుందును నియది మిచటం గుదురమి నచర్వణు డన్నద్ధు సమానాన్థికరయే (ఎశేషణవశేష్యఫావము కర్మ రారయిలమణమున సిం జన్నవలెలు కర్ణధారయిమున సంస్కృ చమయున స్మ్రీలింగవిశేషణ ములకుం. .ఎంవద్భావమగుంాన నట్టిప్ట్ర 3 నిశ్చోటునను. గుణవ స్థరాద్యంపుంలింగా దింంరూదములే తొలి నిర్బ్వోనియు విభ క ఛాఎదునే నుళలాౌభొపము గువిశననియు నేర గ్రహించుదునన. వవలు డ్రు, నివైనం.. నిట్ట వర్షదారయాఫానములనుట యుచినమని తోం

ఎని కృ చిర్ధన్సా ఫపినంబఎ నే వంతుకు ఆశునాధర్వణమును;“ఇల్యాౌ దొఐపె స్ర్రీనూక్రవంత్వ్యాల్‌ ” ఆకు. నిభశోబలునిర్ర్రారయు. “ఇచట. వృటల్తియం చాలు శబ్దము త్రీమాతనక” మను సూుదవివరణమునకు మూలములుం

దాచంల్లు మొదం, రేవాంరాచ్చికనమాసముంయనుకరగణమున నుళ్వము నుఖో చ్చారణార్థను. తొలివదముకుది- 'జేర్చం నిట్టిహాపము లయ్యెనని బాహోళళ్వదిమర్శకు లండు

ే క థారయంబులందు మువర్షకంబునకుం బుంపులగు, 3౨ లు మూట సరసపఫుమాట, గజ ము తిల 4 వూ ౮66 | సరసంపుదూట, విరనప్రువచనము. ఏరసము ం 66 నచవనము,* | క సా ఓ విరసంవువచనము,

టు మోప్త విళ్వై ఖత వచనాం శ్రంపూ” _నునది మూలము కర ధారయనమో సిములఎదు ముపర్థకము:ప సు వి అనునది జర్యాయమున నిగ్యమున నగును ముఐర్ష ) ముజ=ముద్ర్యళ్యయిము, మువ్రరృయమున కాదేశములుగ. విదించుబం జేసి యిట్టిసమాస ములందు (నమాస 293) సామనికవిభక్రి “పళా త్త ముచే నువన్థికము లోఏంవదని

ల ద్‌

శ్రహించునడి

నరనముళామాట పంచు. నరసమనుమూట రుదిమువ్శల్దమునకు పుంవ్చలలోే

క ల

'ుభర్రము కలుసు సపముపువాలో యాసను “0వ లవుభర్థము_వలున - 'రమపూహబుి

రై చాల వ్యా కరణము అగును. ఇట్లే లక్కినయుదొహరణముల ప్రక్రియ నూహించున్గదికళ్ళమ 1 స్యూర్తము వీవరణమున మువర్థకమునకు విధించుకార్భము ముగాగమమునకును గలుగుననుటు జేసి సరసములుగావచనిములం, సమాసవిభ క్తి లోవశ్శా స్తై ముచే బశువచిన లువక్షకము లోఎ౦ చిశవంవ లేక కారవ 320 స్యూత్ర్త్యముచే మువస్థికాంవ విశేషణముల కేకళ్వము సిద్ధించిన పెిఎవ ప్రతులు గలుసనగునుగాన బహాుళ్వను నం గూడ ? రబంవువచవములు సరసప్రవచన ములకు రూవద్వయిమేర్చటెడి. కర్యథారయంబులంమను బహువచనమునంజేసి శేష న.

షస్ట్రీయందు యొక్క లెఎఎవ నుగామాంళముల్రన ఫూర్వవదముం ముణాగవు

ల వ సీదిది ఫలునని లె ఎ. వావి వాలిన భావముల నిటవఐ గవరా మువర్శ్యమునకను సీదిధి సల్దునని భొందజ) ట్ర, 3 ని ప్రాచ పసృముల బ్‌ గనరి మిస, నెక కర్శభారంయుముల ?0గ్రహింవతె మూ౬వివంటొములు, బహుపచనవ్రయోా గము చపననుటలెస్సి వైన్‌ నమూఏం ఎను చ్రౌన మి క్కౌా-ర్యములు బహుకహఎదును నలుగునమటయే గాక యట్టివోటుల ముఎర్జ్మకమున భముటం వేసీ ముపల్మిపషమునకు రర్భమ శీ32 చే"%ంుి ఆడీశవు సంక్‌ఎంవదనియు చ్రహాంవవలకుం లేచా యధర్వణంనిఐలె క్‌, క జ జాతీ అర్ద ల నా ల ద్‌ ఆ గ ను! అన్‌ టా కా ఇంచి సామ. నాధికరళ్చే ఏ ఎముత ననే జరేచ్హాిప చ మవా సర వేం 0 పుంప్వాఖ్యావ చేశావర్తనర్వదా” అని మయిలన పు.పుంగూేేని సమురెచవళెన.. మైర.ధర్వణకారిక యె౨వలి “సాఎాడాధికరణ్బేఎ” ఆపబహువచన మె కర్మ్యధారయంటుఎందుకు బరుత్వ ముకు బీజము, చింతొమశియందు.. దిథ్‌క్తు లె బరమగునపుడుల. బ్రథమైకవచనము నకు మువర్మకము విదింవ బవినకు విభయ్షైకవదంముఎనె ఫ్రుంప్పలగుననుటంశేసి దగ “మైకవచనమునకు మాత్రమే యిఃవిధి వర్తి చననట 'తెల్లము= నాన -చింతామణివయ మున బవాుచ్వమున ఫుంస్చులకు గుదుర్పవలినస్న నందును చోనీకల్వం "భేదకనళబహు వచనాసాఏం చ ద్బళ్యలే విషృళలాొ” ఆరె విళ్ళతివెశేషణానత బహాుుచ్యిమున శ శ్వము సాథిివబడ్‌ం దగుటచేసి ఉపి నుసాధమే యగునుం 'ఆ్రాఢవ్యాక ర తామర కాకు వరమగునపుషం పూరగమము గల్టునని తాడురపాకు సాధించి దిని బూ3ఏచుబ నరయు నిదిం “మయ్చృుము” ఆఘెాఎ “దుం ప్రోగా వొలయిఎంఎట్టి ముఎఫక్షిను కారయతులు సహాప్రై కము లయ్యెడి థి

ఉదంతనముగు తదరారవిశేమ వ ప ద్ధర్ధా ణమున కచ్చువరమగునప్పుడు మయు ఎం అతయి ౨, వపయునరయు త కన కి శై ఇ ్‌

ఈం నస్వ్యాత్తద్ధర్లోశ: అనునది మూలముం ప్రాస్వోశార మంఠరమందు:

వర్త వద్ధర్తార్థరవాళషణియల వుప్పు. 'పడపనోప్రపు మాజారపుపు. నవు ఉదర

నంధినర౦ి చే దము ర్ట మనుటం'జేసి యినంళముగువేన చిత్యాదు లగ్రాహ్యాములనుట చృష్టము విశేషణము లనుటఎజేసె వేయు నిత్యాది రస్థర్మాన్థకనమా శమము లీరుగికి నమణయనులు కాజాలవని శ్రసహిఎవవలెను క్రియ శీ టర సూర్త్యములచే సివెేీేమణములం సాధింవంబడినపీం "ీయు+అవండుానుగాగమమనము, చేయుస్‌ గాహారంకుజచేయునరంయం.. ఇటే లక్కినవి మె. న్‌ గా అది గ మ రగ్రహించునదె రద్ధర్మాస్థకముల శే నుటంచేసి యివరోదంకముల కిక్యార్యము. సంక్‌ విందదుః కళలవట్రిపలశం వేరనివెల్ల ద్రువద్రకృతికములే యక భావనంగల్లి చింతా మణి వివరణములగు నాధర్వ్యణచొలసరన్వతీయాహో “లచండితీయములం “నస్యాత్తస్ధ లి నంధినిచే క ర్త ఇ అను నందినిషేధపారమునే యాదరంంచి ద్ర ప్రశృతికములగు శద్ధర్మ క్రియాశస్దన్యంి కేమో కారములనం బింతొమణిలో నత్వేత్యోశ్వ నంధిన్నూశ్ర్రములు భభ ఖ్గి సే ఎను జర న చు/,శవ్రకృతికాద్రు,కవ్రకృతిక సామాన్యములనువిషయము నూంశణయగంొని శంధి శాటిని నూచిందుచు నిచ్చోటుల సంద్య బావమునే వ్రృతిపాదించుచున్నవి. మజియు చ చ చ్‌ నళ సట జి న్‌ మూలస్థమస రద్ధర్మ్మవదము ్రు, 'ద్రకృతకోదంకములై న ళద్ధర్మ విశేషణ లళ్సనూహ క్రియలను శెంటిని బోధించునదిగాశెన్ని వాని శండింటిసుధిని నిషేధించున దీసూశ్ర, మని. నిర్వచించినాప, ఇందులకు “*వ్రగనుక్చోత్తవమత్చైన తాను కద్ధర్థసంజ్థికాం భూతా ద్యవిషయా క్ర వైకళ్వార్ధాభిధాయలె, ఉదంతెచ నదానాంతె న నంది షే కల్ప నే అను నధర్వణుని కద్ధర్థ వదాదుల విపరణమును, దస్థ్త్య ఆశ్ర(్యయలం దుండు నుకారమునకు సంధిలేదని సామాన్యముగం దగ్ధర్శొకారములనెల్ల నీనూత్ర, ముకు నిషయములుగం జేయు బాలసరస్వతివ్రా/ఛయు, “శద్ధర్మోకారస్యాచి సంధిర్న స్యాల్‌ః వద్దర్శవజేన తస్థర్మ్య్యకిమా శఈజ్ఞన్య విశేషణం చ గృహ్య తి అని యధర్వణ 'బాలసరన్వరులెనే యనుసకించు నసకోబలునివ్యాఖ్యయు: బ్రమాణాములం మూలము నందలి నూర్ర్త్మశ్ర్యమ మరసీనను నిది సంద్యభావనిదానవర మే యగు అవ్బకచి యా జాకీ అల్‌ జ్యా థా జర శ జ విష జా కన నిషేధము దు, ప్రశృలికముంగు ళ ద్ధర్యృసమావక్యక్షియా మయమనుగ సిన్ని ఈద్ధర్యార్థక విళేషణములరు *దారువదసఎళవానా ముక_స్టథానుమచి అని యచ్చు వరమగునపుడు నుమాగమము నొక ఫ్రై క్రపారముం గల్పించి విథించెనుం నే ఇ, జ ఠి విశేషణములను దుుశచగ సలికములున. నెన్నుట వనకాలపుం బండితులకును దన్ర్రణాళికకును సమ్మకము శామింజేసియుం జితామణి (వ,ణాళిక ననుస౦ంచినను దద్ధర్తార్థకవిశేషణాములు శమకుం. బరములగు వీశీషృములతో నన్విశము లయినపుడు ళ్‌ | ఈ ళో జగ" [ల సమాసత యవక్ళ దుంగీకార్యమగుటయు సామానీక ద్రు,కలోవశా స్తమువలని చుక లోవ మనివార్యమగుటయుం స్పష్ట్రవడుటచే బుక్నమైన ద్రు,శమును బునరుర్ధారణము

ర్య చాల వ్యా శరణము చేయుటకే యీసూత్ర్మ, మారస్ధమమ్మెననుట నయు్నక్తికమును శలంపునంజేసీయుల జితా మణిసందర్భము ఫపూస్యస్తృచ్చినట్లు సక్ర్రనుమున నున్నదని. సిస్థాంతీకరించుట యశక్య మగుట) 'జేసీయు, “లుక్సంన్లేకా నాది యషనది యికర చు/గవ్రశృంకముల ద్రుకము లుక్టముగాకుండ.. నిల్ప సమస్థమై యంాడుఎంజేసియు,. నప్పకఏ లస్థర్మ్మవిశేమములకు నుమాగమము విధిచుదు- దోడువడుచుండుఎంజేసీయు. సూరి మూలముకు నకార విధాన పరముగనే యెందెనని తోంవెడిని | మస్టీసమాసమునం దుకారబుకారముల కచ్చు పరముగు నపుడు నుగాగముంబగు, 3౪,

రాజుయొక్క ౨.౨. అజ్ఞ . రాజునాజ్ఞ్య,

విధాతృయొక్క. .. ఆనతి ***_ విధాతృనానతి,

టి “వస్ట్యా ఊరోచి నువే చి ఆకునడి మూలము ప్ర యోగముల ననుసరించి మూలస్థమగు చకారమునకు ఫలముగ బుశారమును గూడ మూలమునకంటె నధిక ముగ సూర సర్రహించెనని తోంధెడి, సూత్రము. కందలియుకారము. సహబ కృషత్రి మోసంరముల "కుడింటిని చోధించునుం దీర్ధాశము లనంభఛవము. లగుట; దవరకరణ మనాదృళముం సస్ట్రీరత్చురుషమున సానూసిక. విచ్శక్షిశావ విధిచే లంప్త మస్ట్మీప్తృశ్యయమురైన యుకార ఒబుకారాాచచదముల కచ్చు వరమగునపుడు నుగా గమము. గలుగును, రాజుయొక్క + ఆజ్ఞ --యొక్కకు వోవము రాజు+ అజ్ఞ. ఇం దుకారాాంతమైన రాజుశబ్దము. నుకారమున కంతావయవముగ నుగాగమముం

జ (. నే క్త శన క త్ర ణు న్‌ రాజున్‌ ఆజ్ఞ రానానాజ్ఞ్ఞ విదాకృయొక్కాఅనతి ర్స తకి సూశ్రముచే విధాళ్ళశ్టామున కర్వ చ్త్‌ వద్భావములు వికల్పముగ నగుటం బక్షీముస విధాళ్ళం డను ధూవ మేర్చడు, ఆట్టమావమె బుకారాంవను గాయగుట నిందు చాని*ె శరహణముం లచ్సమ 28 న్యూర్తముచే నిగాగమము పాక్ష్‌కమగుటం కేసి విఢధార్భృయొక్క యనికూద మగును, కాన నిగాగమము గలుగనిరూవమె యిదు ఆాగ్యానుః యొక్క_కు లోవముం ళ్‌ చే రసిక జ

విధాకృ+ఆజ్ఞ్ఞ. దీనిచే కుగాగదమముం విధార్భషాక్‌ అజ్ఞ ఇవిధాక్ఫృనాజ్ఞ్య నిగాగమ ముకు గలిగియున్నపక్షమున నుకార బుశారాంంములగుట నంభవిచమిని యొక్కకు మాత్రమే లేవముగలిగి “విధార్భనియాతి, నామునియాజ్ఞ ” మున్నగుకూమములే సిద్ధించెడిం నిగాగమేకారమునకు స ధియీగలిగనచో “రామునాజ్ఞ “యగునుశాని నిగాగమా భావమున “రొమునాళ్ణేి త్యాదులు నిద్ధంనమని, “ఎఛాళ్ళనియాన్టోత్భాది నిగాగమేకార నంధ్యవావరూవములు వ్రయు_క్షమురై ప్రనీద్ధములగుటను, సీవిధానము సార్థకమగు

సంధివరి చే దము ర్టిగ్ర్‌ టమేశావ. నిగాగమేకారమునకు. సంధి నావనువిషయముగు స్పష్టవజణవెడిని, షష్టీ వ్రగ్యయమాలు వేరినవదములలో నొక్క యొక్క వ్రర్యయముచేరినవానికే మింది బడముతోడం దత్పురుషము పొసంగందగియుంకుటచేళ స్మూశ్త్రమునందలి షష్టీనమాన పదము యొక్క వష్టీతర్పుదషమునే బోదించును, మూలము నమాళశ్రూర్వావయన యొక్క షష్ట్యంవమునకు. ద్వితీయాతౌల్యకు గలుగ ద్రువము సామానికద్రుశలోవ విధివే లోఏంక నద్రానిః బునరుస్తరింవనే యట్లు నుమ్విఛాన మొనగ్పియుండునని తోంచడ. కొన్ని చోటుల షష్టీనమాసమున నుకార బుకారముల కచ్చువరమగునపుడును శుగాగమమునకు లోజంబగునని 'పౌథవ్యాక ర్త “దిరదందము, బచ్చింటి మున్నగు ద్రయోగనులం జూపుచు సేసూశ్ర్యమును నవించినాండుం ఇట్రి నుగాగమము గలుగని వ్రమోగమాలు 16 శళాబ్టివాచ్మాయమునుండి చ్రనృస్థినందిన ట్లనుమానింపందగునుః ఉదంత స్తీ నముబులకును బుంపులకు నదంతగుణ వాచళంబులకును దనంబు పరంబగునపుడు నుగాగమంబగు, 9౫, సొగనుందనము, సొగను- 466 తనను... | సొగసుందనము, సొగసున్షనము. సరసప్టుందనము, సరసపు తలం తనము ... | రసపుతనమి నరనవ న్‌ సవుస్షనము. లెల్ల దనము కా 462 తదను ., [3 దనము ళు ల వన తెల నవము, మని బీ, 'నుమ్చోళళి ఆకు మూలమునకే యిదియు వివరణము. “నే చ కుత్రచిల్‌” అని మూలమును వివరించునాదర్వణము మూలము 'వా/స్వో కార మువమంయంణగల స్రీసమళప్టములకను. గర్మధారయనున నువర్మకమున కగు పృంపులకును,. గుణవాచ కములగు నదంరశబ్దములకును భౌవముమైన ళనము పరమగునప్రడు నుగాగముమగును తద్ధిక 1 స్యూర్ర్యమువేం దనపర్ణ్శకము గలుగును. లం్త్మవ్వశమైకవచనముల్తైన యాచ్చిక ములు సన్తీసమములు. సొగనుశరనము --కుగాగమముం సొగకుశనుశాశనము, 16 చే సరభాదేశము. సొగసు+నుషాదనము 1/0 వే. బిందుస శ్లేషములు, “సొగనుందనము? సాళనుందనము సొగనుక్టనము”. ఆను మూందుగూూపము. లేర్పడునుం ' శద్ధికవ్భ త్తిగోన

రి బాల వా కరణము న్వ్యవ్వరూవముగలుగదని యొగ్నవలనుం. ఇ్టే నక్కిన వూహృములుః కనము వరహోది చవమనుబ యం బకమనరళములు నరమశునప్తుకు సామాన్యమున. నుగాగమనును. విధించు £ర్‌ కంది నూర్త్రము నువంనాచ్చికములయు, పుంపంయు, మింది నుమాగమరూద ములాజేక్ప యవంఠసుణశాచకనుమాందె నుచూగమమునే లానూత్ర్రవిమయ 'మొనర్సం దసునండ్రు, వాని 23 న్యూల్రను కర్మ ణారయముననే యగుంగాని వష్టీగ్పురున మనంయసు శద్ధవవ్చ త్తిని గాదని కలంది శావలయు నూచఎ యట్లు వేయండయ్యెను* "తెల్టసాననము --- తెల్ల యివి గుణబాదకము* బెల్ల నల్ల మున్నగునవి వర్ణ వాచక ములులాగుణవాచకములని ఢ శద్ధనూర్రము స్పష్టవజదెకి. నుమాగమ. సరళాదేశ చిందుసంచ్హేమములు. పర్యాయనునం గలుగం గ్రమనుగ.. లెల్లన్‌శాదనము,. “లెల్లం దనము, 'తెల్లందననం, "తెల్లరనము” అకుళూవను*ం గంంగునుం ల్‌! యవంకగంవాచక ములశిల్లం దనము 'వరముగా రూవత్ర్రయ మూహాను సమాసంబునం ట్రా శాదుల శొలియచ్చుమిోందివర్షంబుల కెల్ల లోపంబు బహుళంబుగా నగు, 3౬. 'పొాయిలుం పొంత అం ఇలు ఉం ను న గా స్లైరరాక దూడ చేత ఉం దూడ ఇ లం న "లేంతదూడ ఫూలెమవు పూవు ౨ శమ | నట య క్‌ ఫూవు రెమ్తు టి శళ్దానామాదిళా-నీు నూరనళ్వాపెబోధకాంు. వీకద్వివర్శశక్షాన్స్యు రర "భేజీఒపిద క్వచిత్‌” ఆను నాధర్వణళును మూలనుగంగొని ప్రాతాదిశా స్త మంవయుం: గల్పివషముం సచ్తూసమునం బూర్వవవనులైన స్రాంతొదెళస్టముల యాద్యచ్చు కరువాతి యమరముల సల్లను బహూుళిను ౪ లోవము. గలుగునుం స్తాన "మొదలగు సీసందర్భము నందలి సమానపూర్వవదము లెల్ల విశేషణాములే యగుటంజేసి కర్మ ఛారయమే సూర్ర్రస్థ మగు సమాసము ననుళదముచే చా న్వమగునుం బహుకేవదశ్రయోజనము మొంద స్పష్ట వడుకుం స్ర్రాంరశిఇల్టు లాస్రాశయను వదనునందుం దొలియచ్చు “ప్ర నాంచియాకా రము, దాని కరువాతి యక్షరముల ఎల్ల సీనూత్రమువే లోబముగలుగ *ళి అను భాగము. లోవించునుం ద్‌ర్ధ్స మువై నంధి 'శాదుగనుక యడాగమమనుం గలుగును, కాన స్రైఇబ్లు స్రైశియ్‌+ఇలుజస్ర్రాయిల్లు' అని రూవమగుకు.. బహుళముగా “వ్‌ ఆకు

సనంధివరి చ్చే దము, ర్‌ నది లోసింవకున్న యడాగనుము కల్లి శప్రారయిబ్దు” అనియు నుండందగును. అర్వనందధ్ధి బహుళమగుట నిందుం గలుగదన్నం చ్రాంతిబ్ఞనుకూవ సేర్పడదు. ఇట్లే యచ్చు పరమగు నపుడును స్థిరములం పరములగునపుడును రూవము లూహించునపిం వర్ణ ములనుటం జేసీ యిచ్చులం హల్లులు'హడం దొలియచ్చుమో?దిని లోసించు నని గ్ర్రహించునది. స్త్రాంతే 'శ్యాదులం దర్థ బిిమువు తనకాశ్రయనుగు వరుషును పోవుటచేం చానుకు వొలంగనని కాని యచ్చులలో సీవ్యాక్ళతిని జేకటచేం దొలంగెనని నాని బానింపదలయునుం ఆనమాసనునను, ననంగా బూరావయవను. గాగన్నను) బూశసము. ఫూవ్చశబ్ద వర్యాయ మనంగా నేకాక్షరశేషము. గానోపు నని ్రైఢచ్చాక_ర్హ “కాలకంరునిళిరను వూగగనగంగో అని యుదానారంచి వీనిని నవించెం లుప్తశేషంబునకుం బరుషమములు పరములగునపుడం నుగాగమం బగు. 3౭, హ్‌ ఉం "శెంపు ఎ ఏ8 అ 6త జం కొము ఉం 43 (గొమం న జ్‌ ఫూవు ఎ జం తోయ జం ఫూందోంట, మ్‌ాందు ఉల కడ లం మిోలోడ, శెంపు ఉట తామర . "శందామర, చెన్ను ఇ 66 తొవ 669 చెంనొవ, 'వెళ్నుళబ్దము వృషళ్శిని శోణాస్థకంబు; బవాళగృ హణముచే మిందు వ్ర భృతులందు నిట లోవంబు నిత్యంబు గ్‌ వ్యవస్థితవిభాషచే సీద్రుతంబునకు సం్లేమంబు లేదు, టీ. పూర్వసూశ్రముచే నాద్యక్షరశేషముచై నానికి కభటతవలు వరములైనచో నుమాగమ మగును, అనణా కచటకవ లాదియుదుం గలిగినవదములం వరములైనపు "డా ద్యతరశేమములగు పదములకు నుమాగమము సంభవించు ననికావము. 'ప్రా/ంతశళెంపులాల ఫూర్వసూశ్రముచే “ళ్‌ అనుదాని?! లోవము,. నువూగవుము, పా/శక్‌ +శెంపు సరళాదేశము ప్రాశకొశాయెపు దీ న్భముమాందణానం బూర్ష్మబిందున న్లేషములును, సమాసముగాన స్వక్వరూవమును గలుగవుం ఇ-క ద్రు/శమువకర్ధ బిదువే 17 సంధిసూత్ర ముచేం గలుగ 'స్తాలయెపుి అని రూదమగుకు. ఇళ్లే “లేత +కొమ్మ=లేశకొమ్మంలే + స్‌ *కొమ=లేంగొమ్మ్‌ అని వ్శకియ నూహించునది. ఆదృక్షరశేషమగునది 'వా/స్వాంత చాలవ్యా-టీకజజ?

0 ఫాల వా కరణము మెన 22 నంధిసూన్ర్రమువే అందచిందువు గలుగకుగాన 17 చేం బూర్జ్మమే గలుగునని యొన్నవ లెను, “కంపు + తామర=కశతామర= కె స క ్శతామరజశగక దామర ఇందామర” అని వ్ర్మృక్తియ యేక్పడును ఇైే యథాసంభవనమున లోవరూఫము లూహ్యృమాలు- ఇందు వికల్పద్రవృ _శీహవబహుళవ్రయోజనము నిరూపితముం కే నంది శూత్ర్యముకందలి నిభ్రామాోమమునకు వ్యవస్థ గల్పించుటంచేసి యీ స్ర్రాంతొదిశాస్త్యమున నాద్యమురశేషములగువానిమోందం బరుషములు వరముగాంగ నగుద్రుశమునకు సంన్హేషము నంళవంచదుం కాన “*ెన్హామర చెన్హావి యనురూవను "లేర్పడ వని గ్రృహింవవలెనుం ఆవబ నట్టికార్యనును గలిగింపనియడిగ సెన్నుటయే వ్యవస్థ ఇది సంస్కబృళవ్యాక_ర్హల సంద్రృదాయము. సళ సంగ్గినూర్త్యముచే నగు విందుసం్వ్హేషములు వర్యాయముగం గలు గుట విభ్రామావవళ క్రింజేసియీ యనుటచేవ నిట్టి వోటుల సంగ్హేషయావమును సంభవిందం శేయకండుటైై దానినే నియమింపవలసియుండును గాన నదియే వ్యవస్థిమయ్యె నని యొన్నవ లెను. చెన్ను శబ్దమునకు వ్య్తమొన నందము విదము ననునర్థములు ప్రనిద్ధమురై నను సమానగళమగునపుడుమ్మాత్త్మ మగ్దాని శెయుపే యస్ధముగాన: ఇెందొ వేత్యాదులందలి వెన్నుశబ్టమున ఎెజ్జని యనియే యర్థము, కాన నందమైన విధమైన యనునర్థములు సమాస గత వెన్ను శబ్దమునకు: శెచ్చరాదని చెళ్నుశప్ద మశున్మీక్రింది సూరివివరరామునకాశయము, శొణార్థేకముగాని వెన్ను శబ్దము నామవాచకమగుట కర్మ భఛారయమున నట్టిదానికిం బూహ్వావయవవిశేషణములో బ్రగూగము గలుగ దని ఫలికము, ఈవిధి బహుళ మగు టంకేసి ప్రాంకయి న్లిత్యాడులందువలెనే మాందు మొదలగునుదాహరణములుదును దొలి యచ్చులమాంది. వర్శ్యములకు లోవము గలుగనిపమీమున మిందుగడ “మొదలగురూపను లేర్పడ నదకాశముండుటంజేసి సౌలమోంది తెట్టై "పెరుగుమోంది తెప్టై యస్థమగునపు డట్టిరూప (మోందుగడు మదవ్ర,ిద్ధ మగుట నట్టివానిని వారింప బహుళవద చూ ధారమగు ననీయుం గాన నట్టిరూవములంయ బహుళవదళక్తిం జేసి తొలియచ్చులమోంది. వర్షముల కెల్ల లోవము నిళ్య్ళముగం గల్లు ననియు నందులకే సూత్ర్యమున బహుళవదము గృహీ్‌వ న (ళ్‌ జ జ్‌ లి మయ్యె ననియు: పెలుపుటర్తై సూరి బహుళగ్ర్రవాణముచే ననునివరణాము (వ్రాయసలసీ వచ్చెను, అనలా మింగ డేళ్యాదులందు: దొలియచ్చులమోంది పర్మ్మములశెల్దను నిత్య ఇ రా బై మున లోవము బహుళవదముక కిం చేసి సుసాధ్యమగు నని భావముః ఇది నిశ్యవ్రవృ్తి రూవబహుళప్రయోజనముం సంశ్హీేమెభావము ముంజే నిరూపితముం ఇందలియుదాపారణ ములంబట్టి నుగాగమ 'మాచ్చికసమాసవిషయా మని స్పష్ట్రవడుటంజేసి కశ్సమము. వర మగునపుడును నుగాగమము గలుగు నని ప్రైఢవ్యాకర్త “ముంగోనము వింజామ”"రమని యుదాహరించి దీని సవరించెం

సంధిపరిచ్ళేదము రం కొత్తశబ్బమున కాద్యమీరశేషంబునకుం గొన్నియెడల నుగాగ మంబునుం గొన్నియెడల మోదిహల్లునకు ద్విత్వంబు నగు, 3౮, లొ లే ౭8 చాయ శొంజూ ళా, కొత్తే ఎ 8 చనదుట ... ర్తంనుట. బలి, హా ఛొత్త త కశ వనీండి 4 చి శంబనియి, లతే 666 రాళ ౨. ఛశొనౌ౮ారు, శాత ం అం తాని ఉం శొస్తొవిం వరుషేతరంబులు పరంబు లగునపుడు సుగాగమస్రాప్తి "లేమిం జేసి వానికి ద్విత్వంబగు. దాగి ల్ని ఛొత్తీ న. గండి 4 ఠ6 తొడ రం ఇంధూలి శెంజడ లని చయోగంబులు 'కకానంబడియడి, బవుుళ ఉద్య లవ్‌ అ ల్‌ పహణముచేతం చొత్తసుండ లిత్యాదుల లోపంబు లేదు, శ్రీగడువు వి “శయ శ్రీ గాలు = శ్రీచొడ - ఇత్యాదులం , ంచుశబ్బమునకు లుక్త శమంబు నకు దీస్రంబు బవలుళ త హణముచేత నని యెొఅులసనదిం టీ, వృత్తిని దొలియచ్చునూ 3. పర్శములెల్ల లోపన. నర్హ్మముక్తైన స్ర్రాంత మున్న గుళబ్దములలోం జేరు స్రొత్తశబ్దమునకుః బరుషములం షంంబులగునపుడం నుగాగచుము కొన్నిచోటులందును వరుషమునకు ద్విళ్వుము కొన్ని తొప్పు--దును నగవపడును క్రొత్తగా చాయ -ాతిర్‌ చే నాద్యమక శీషముగా క్రాాచాయ, ౨౪ చే నుగాగమము రా థ్రాశ న్‌శచాయ, బిందువు 1? చేం గలుగ “స్రాంశాయం” ఇతే యామ్యుదాహరణ్నాత్ర్రయను 'వ్రక్రియనూహించునది. క్రాత్తశాకారు --8రచే నాద్భక్షరశేషముగా ట్రహశాద అని యగును అనంవరమున న్‌విధిచే నుగాగమాదులనడ్డి ద్విత్వము వరహల్లగు క కారమునకుం గలంగ “ క్రొక్యారు”అగునుం ఇట్లే తక్కినరూపమూహముం వరుషవర్మ్శములు గాక సరళ స్థిరములు ్రొత్తశబ్బమున కాద్యక్షర శేషమునకుం బరములయ్యెనేని ఏ౮ న్యూతశ్తము పరుష ములు పరములగునపుచే నుగాగమము. విధించెడి.గాని సరళస్థిరములు రము లగునపుడు విధింపదుగాన నుగాగమమురఠాకజే యోగ్యశ లేమిం జేసి యాసరళస్థిరముల శీనూత్రమువే నో

10 చాల వ్యా “రణము

విధింమూడూ నుగాగమద్విళ్వములళో నొక్కద్విర్వకార్య మే సంభవించు నని వరుష్నే శరంబు. లభనివకణమున కాళయము. క్రొ క్తశగండిజ గ్రాగాస్గండిజగ్రొగ్గండి. ఇన్లో కక్కిన వాన్మిక్త్యక్కియ నరయుంనొవిం సామాూన్యముగ సనల్టయెడల నుగాగమము వరమషములం వర ములగునప్తుడే గలుగుటయు నద్దానికి బకుషముల సరళములుగమార్చుట తాను బింద్వాది హాదముల నందుట ఫలను లని పౌరకు లెటీఎగినవిషయ మే. స్రాశాదిళాన్తమునందలి కుగాగమద్విశ్వ కార్యములు ీవలనూచ్చీకనమానములకు సంబధించినవి గాని మిశ్ర్రముల చైనవ గాద, అ ట్టని ప్రాతాదులు నమములతో సమసింవ జని కలంవరాడు అట్లు ేవల మచ్చతెకు గునమాసముల నగుకార్యనులు కెంధూళీత్యాదులందు. మిశ్రనమాస ములందు నందును ట్రాంలాద్యాచ్చికసమాననులందువలెం గాక స్థము చరమగునపుడు సంళవించుట కన్పట్టుటంచేపి నూరి దీనిని నివలించి సాధించె. శంజడలనునది యాచ్చిళ నమౌస మైనను సరళము వరమగునపుడం ద్విశ్వకార్యమే 88 చే బంస్త్రాప్తమగుట దీనిని గూడ నివతింవలసివచ్చెను, నియమమునకు లొంగని కవివ్రయు_క్షముల నిట్టుండు నని శాసీందుట నివలిం చుట, “అిత్తశవండి ఇత్యాదులందు 36 స్మూత్రనునందలి బహుళ పదముక_క్రజేసి తొలియచ్చుమోాందెవర్ణ ములను లోవమే. గలుగదు. శాన 87-99 స్మూర్రనులచే నుగాగమమును, దన్మూలక్వైన సరభాదేశబియకూవములును, ద్విత్వ మును నుభవించ వని శ్రనొంచునది.. “ల్రాంగుండ ర్‌సండే” త్యాద్యవహాపముబు గలుగ వని ఫలీకము ఇది నిక్యముగ నదవ్రవృత్తిగ రూవమైన బహుళద్రయోజనము* &్రీందుళస్దముతో సమసించిన కడుపు కాలు తొడ శబ్దములు సరములగునపుడు ఛ్రించు శసము ల్యుక్తుకేమ్మాలై “క్రి యను రూసమునందం బరుషములు కరములగుటంకేసీ 7జీ నుగాగమము సిద్ధించి సుధి 16 చే నరళాజేశము గలిగి సంధి 17 చే ్రాన్వముమోంది దగుట నుగాగమమునకు నిండునున్నయే నంభేవంచి “క్రింగడూ పీత్యాది రూవములు గావ లనీఠాంగా 86 సూ త్తమునందలి జహుళవదముశ క్రిం జేసీ తిఢి చే లోపించలా మిగిలిన తొలియచ్చు దీర్ధ్స మగు నని బహుళగ్రహణఫలము నభివర్షించుచు సూరి కక్రీలడపు ్రీగాలుక్రీదొడో లను రూవములనే సాధువులని వివరింవవలసి వచ్చెనుం దీర్ధ్సము మించి దగుట నాగమద్రుశమున కర్ధదిందువే 17 సంధినూత్రమువే నిద్ధించెడి. కాన “క్రీలడుపు ్రీగాలు, శ్రీచొడి అనియే హూవము లేక్చడెడిలాని చెందొ వేశ్యాదుల కలె క్రింగడుపి త్యాదులు సిద్ధింపవని క్రిందివివరణమున కాశయము, 26 చేలు _వశేష మైన భాగముందు లొలియచ్చేచైన దర్దీర్థ్స చే చాని కగు నని త్రుసాంపనలెను, ఆయా యచ్చు సంబంధమునన యాయాహాళ్షులు దీర్థ ము లగు ననుట పునరుక్తముం ఇది మణి యొళలా: గగనట యను బనుళద్రృయోజనమున భానించునది,

సంధిపరిచ్చేద ము 101 అన్యంబులకు సహిత మిశ్కార్యంబులు కొండొకచో గానంబడియెడి, 3౩నా,

త ఒకానొకళబ్టంబున కొకానొకళబ్దను వరంబగునవుడు తొంటి యట్టు లోవనుగాగముంబులును గొండొకళ: బ్లమున కొకానొ్‌ కళ బ్రమ వరంబగునపుడు లోవద్విత్వంబులును బ'యోగంబులందుం జూవశైను టు షే న్‌ నని తాత్చరస్థ్యము, వది ం 20 తొమిది ,., పందొమిది, ర వతి తొమ్మిది ఎ జ6ి పదె లం తొంబవ, వంక ల ట4ి వజయ ఠిల6 వంజెజుంయు., సగము ... కోరు ... నంగోరు. నిండు ళల ళి "వటి వి నివ్వాజ. నిండు ... వెజయ ,., నివ్వాణంగు, "నెటు = 26 తీ తంల నె శబ, అవత నెల నడుము .., 'నెన్నడుము, "నెజ ళం 96 మదె ం లం "నెమప, అవార్ద నెజ న వడి త ఆం 'నెవ సిం ఇళా్య్థదులు వ్ర 'యోగంబులవలనం దెలియునవ, టి పూర్వనూశ్రములుఎదు. 'దేన్కానయిడనిశోబ్టములకు: వొన్నించి!ని వొతి యచ్చుమాంవి వర్ణ ములలోవమును ఒరుషములు వరములగుోపుడు నుగాగమముకు, సరళస్థ్రరములు వరములగునపువు డ్విర్వమును గల్దట చూపట్రెడి దయోగాశుసారముగ నిస్రాంతాదిశాస్త కార్యముల 2్రైవి శ్రపం జేయునది యకులే యాన్యూల్తమ్ముక్రిందివివ రణమున. కఖవ్రైయముం. పపిష్తాతొమ్మిడి తేర చే “దొ అకునది లోపిందునుం పీదవ 31 చే నుగాగమముం సంధి 16 చే నరళాచేకము సంధ 23 ప ఖంధము రారాదు గానం బూర్త మే సంధి 1౯ చీ నగు, వకాన+తొమిని=వ+వ్‌చదోమిది=వంవొమిదిం ౭ [ టో నా = క? నందలి వ్యవస్థీరవిభాషుచే సంన్హేషమును 26 చే స్వళ్వముకు సంభవించకుండుట స్యరించుకొనునది ఇట్లే తరువాతి యుడాహరణ్శాశ్రయము వ్ర్యక్రియ నరయువది, నిండు వెటలరి+ ఫెఆఐది వ్యకి వకారము స్థీకమూార తిరి చే డ్విర్వ్యము గచెవుం లకువాం

102 భోల వ్యా శరణము యుదాహరణమ్యప్రక్కియ.. నిట్లే గమనించునదిం "జెజగారలే = నేగతళి = న్నెర్సటి ట్రెెళారిళ్యాదులందువలె నుగాగమాదుల నడ్డి తీరి చే ద్విశ్వమే కలిగి నని యెన్న వలయును తక్కిననెజశబ్ద మాదియందు నలయుదొవారణశ్రయమున ఇెజశష్టము తరువాత నున్నవి స్థిరపర్మమాదియఎదుం గలవదములే యిగుటంశేసీ 88 స్యూర్రమ్ముక్రింది వీపరణము ననుసవించి వరుషేశరములు పరములగునపుడు, నుగాగమము సనంభఛవించమిని ద్విక్వ మే. గలు నివ్వెజేత్యాదులవలె నెన్నడుము నెమ్మది ఛెవ్వడి యని. యేర్పడ్‌న రూవము లని మయెన్నవలయును నెతిశనడుముజ నెగానడుము= నెన్నడుము ఇల్లే ప్రశ యను గమనింవవలెను. న్న డేత్యాదులందలి ఫూర్వపదము సంపూర్షార్థక మస ఆ యనుఒకంటె రమ్యార్థిక మగునెణి యనుట నరన మని ప్రైఢవ్యాకర్త నపం౦చినాందు, నడుమునకుం బూర్జ్యళకంటె మునోహరర యాపాదించుట పర్ణ్యమున_ కుత్కక్షూధాయా మని యాకళితలంఫుం అ ట్లన్నము దెలియచ్చుమా. వర్ష ములకు లోవముం బరపర్డ మునకు ద్విళ్వము: గళ్లినప్‌ఎవ హావబేదము మ్యొత్ర, -సర్పనమః ఈకితిని యథాసంభవముగం గవి చ్రయాషక్షముల ననుసంంచి కార్యముల గమసనిఎచికొనవ లెను, "సమ్మన మిళ్యాదులందిలి సమముల యావిస్థిరములకును సీద్విళ్వము గల్బ్వననుట కందం ఇెమ్లదియే గుబుకుం ఎనను సుబోఫపహ్హై యోచ్చికసమాసములందవి వింరలను వ్విస్తుంచి సూ3 చూపె నని యొన్న వలను, ఇందుం బందొమిది సంగగోరుం కర్యభారయము లనుట కవకాశము శానరొాదు. కావనే యొకానెకదాని కొళానొకటి పరమగునపుడు వివరగామునకు నుఆిగాం కేనె నని తోంెడిన, కావ తక్కిన'వెల్ల: గర్మభాశయిములే యగుబ నియమకూన్యమగు సివిధికి లథ్యములుగం జేయుట యసుగకముగా. నున్నల్టు తోందునుగాని యిువె యంకయు: చ్రాతావిశా 'స్రవ్రవంచమే శాన నువోధశ్షై యట్టు విస్తరంచెనని మ్మార్ర మే ఫలము నూహించుళొనవపలెను “ఇదె యంతయు కుమ్చోఒకుి అను మూలము వివరణ ముగ గ్రహించునదిం ఈండుసా నాళ్ల జ రన్న్మాట్లు, మూ.డు+ నాళ్లుజమూన్నాళ్లు అశవట్లి వాని నిదు. కేర్పవలె నర వ్రాఢవ్యాకృత్యాశయ మైనట్లు తోయెడి. బ్‌ అమేడితంబు పరంబగునపుడు కడాదులం దొలియచ్చుమోాంది వర్ష్మంబులకెల్ల నదంతంబగు ద్విరు కట కారం బగు, ోం, ఈస్యూత్రంబునకు భృ శార్థంబునందు ద్విర్నుక్తంబు విషయం బని మయొుణుం౦ంగునదిం కడ ఉం అం కడ ల ల6 కట్టకడ, ఎవరు. ఎదురు ,,, ఎట్టయెదురు,

సంధిపరీవ్యేద ము, 108 కడ = ఎదురు - కొన - చివర - తుద - తెన్ను - తెకున్చ - నడుము - వగలు = వడుగు - బయలు = మొవలు = ఉత్య్యాదులు కడాదులు. టీం “కరచిదర్థివిశేష స్యుః శేదిచాజొ ద్వివర్హ్ర క్వా అశు నాధర్వణమును, దీనిని “నట్రనడుము, కొట్టకొన, ఎట్రయెదురు, కట్టకడ, పట్టపగలు, మిట్టమిజ్జు ఇత్యా దుల ద్విరుక్తటకారాదేశము” అని వివరించు కవిజనమండనమును మూలములు, అత్యంతార్థమున ద్విదుక్తము లగువానియందలి తొలివదము తొలియచ్చులమిోంది వరముల శెబ్స హ్రూస్వాకారమంంముదుంగల ద్విళ్వటకార మాచేశమగునుం (ట్ర మిక్కిలి యానునస్థమున శండుమాబులు చలుకలుడునవే యావిధికె విషయము లని య్యా క్రింది వీవరణమున కళ్ళిప్తాయము. ఆదరాద్భర్థముల ద్విరుక్తమునైనవి దీని రదాహరణములు గావని భావము, కాన కెఠానేత్యాదులు డీవధి గలుగదు, కడశాకడి --మిక్కిలితుద యనునర్థమున నిద డిర్వుక్తమయ్యొ* కాన "మొవటివదమునందలి తొలియచ్చుమిా+ది వర్ణ్యములకు “డీ అమదాని కదంచద్విత్వఎ కార మాదేశముగా గ “ఆ ఫట్టశాకడజక బ్రకడ” అని రూవ మగు ఇట్లే “ఎదురుపాఎనరు.”- అనునుదొవచారణమున మొదటివదము నంచలి తుది *దురుి అనువర్ష్మ ములకు “ట్టి అదేయుగా. నర్వసంధి బహుళమగుటం గలుగమి యడాగమము. సిద్ధివ *“ఎట్ట్రయెదుది. అనమురూవ మేర్నడును, ఇచే తొతి యుచ్చును దొలయచ్చుతో: గూడినవర్శిముమ. విశిచి రక్కుంగలవర్ణములశెల్ల ద్విత్వ టకార మదంరమయైనదాని శాదేశముగం జేయుచు నీ క్రిందియువావారణముల నెల్ల సాధించుకొనునది- అదంతద్విర్వటకార మాదేశముగ, గల్లు నకటంటేసి యూాస్విశ్వ టకారమ్యుపై నుండు అకారమళ్వనంుధికి విషయమై పోరానిఎనియు నిట్టియెకలం బరమున నచ్చున్న యడాగమమి కలుగునుగాని ద్విశ్వలకారముమోంపి యకార మళ్వసంధి విషయము గా దనియు నిర్దయిమును (గృహించునమి. డ్విముక్తమున ఆండపరూవమున మ! హూ అటి పాడక మని సంజ్ఞ యని ము౨జే. నీధూవళముం వర్ణముల ₹ిల్ల నమటంజెసి తొరి యుచ్చునకుం దమవార ెన్నివర్షముల.శ్నను[వానికల్ల ద్యర్వట కార మాదేశమగు నని యెన్నపలెనుం ఇట్టల్యంతార్థమున ద్విరి _క్తములు గాందగినవాని నరసి"ని యథానంభ్‌వ ముగ నీవిధిని వర్తివ-జేయవలెనుగాని. డ్విరుక్తములసెల్ల డీనికి విషయముల "జేయ రాదు, మూ౬ఒము దేళ్యవైచ్చిత్రిని నిహా ఏష దలువమనొ, “ననా? డేట్టివి లేమినో, ఏవవజువ దయ్యెం ఆమ్రేడితంబు పరంబగునపుడు విభ_క్రీలోపంబు

• బహుళంబుగా నగు. ౪౮౧. శ అవ్పటవ్పటికి౯ా జో డ్‌ వో రీ ఇన అవ్బటిక్‌? 60 అవ్చటిక£౯ న ఠం అథ అప్పటికప్పటికి౯

104 భాల వ్యా కరణము అక్కడక్కడ ళాం ॥ క్టడకొ ౨0 అక్కుడకళా ౨. అఈ$ా అక్కడనక్కడకొ. ంటలా ఇంటంటక వంటక ౨ క్తి ళ్‌ 63 శ ఫటనింటకా, ఊం | ఊరూరళ ఇంచుకి నాం డిత్యాదులందు బవాుళ్ళగ్య; పాణముచేత నంతిమా వతరలోవంబు నగు, ౮ ంచించుక. ఇంచుక 4కి ఇంచుక, 4. ఇ క ్ట్‌ తంచుకించుక ల కుం మ! ఆనా అడం, నాయ 4649 నోంంలి 46 ల | నాండునాండు, టి “ అద్యన్యాయ్రైడి లేఒంళృ్ళలోవప్ప” ఆనునది మూలము, ద్విరుక్తములలో పది య శముః డిరనఏజ్ల ని శెండపది యామ్రేడీరము చశ్రివకి కెమ్మేడీళసుజ్ఞ కోళ్రనిద్ధమైనను బ్ర్రైయోగా జ్ఞావమున ని దిన్బృహశముః అవి వరమగునపుడు విథక్తిలోవము బహుళముణా నగునుం అచ్బటికక సఅచ్బ్చటికికా ఇందు. ఇరందవదాని కా మ్రేదికనుజ్ఞ + అది వరముకాగా మొవటిదొనితుది నున్న "కక అను మసష్ట్రీనిభక్రవ్రృళ్యయుమునకు లోవము.. అవ్బటి 1 అవ్బటబికక్‌ ఇచ్చో నేమ్యాదిసంధికి నిర్య్యవృవృషత్తి గలుగుకుం “అవ్చటప్పుటికకా ఈ విథ్శక్రీలోవము బముళ మగుట సంభేవింపనినక్షమున "చేద్యూదులలగే కిషష్టి చకియుం డుటఎశేసీ పికల్చ్పమునగ సంధి రా.న “అవ్చటికచ్చటికళోొ. అనియు, సంధిరానపుడు “అప్పబ్‌కి నవ్చట్‌కక” అనియు హూవము "లేర్పడుం విభక్తిలాషము. గల్లిగప్పుడు 'అవ్చటి యవ్పటిపి సనురూపిము మొళ్ర్మ మేర్చడ దని గ్రహిచునది. సంధి 18 గనడదవాటేశ శ్వానమున నపు దశువెనిని నిత్సైకవచనాంళ మనియెకు, ఇలు నవ్చటి కనికిపర్హకము కరముగా చౌవవిభక్తకటివర్ష్యము నల్లన యప్పటికనువూవ మువావారెంచె. దీన నిడియిు వీఠింబోలి... నిపుడెప్రడులును.. ₹ఏదిద్విభక్తలా్‌ "నేకవచనములందు. మాత్రమె ప్రయుక్తముఒగు నవ్యయము లట స్పష్టమ.. వీననే యవుడను ౮ది "వ్రథమైకవచనమని చూ యెచి యుండసోపుకుం“అఅుడు-అవ్నటిక ౦టెంఅవ్పటిల *ంఅవ్చటికిలో. అని యిట్టు వృవచోరమునను చేకవచనములండె ఫొన్నివిభక్తలలో మ్మొాక్ర'మె యఫపుడిపు డెప్పడులకుం ప్రయోగము చూపలైకి వదా 'అక్కుడకసఅక్యుడల -అచోటుకు, లక యా

స౦ధివరిచ్ళ్చేద ము. 105 దిక్కును” అని యర్థముచేసిన నిది ద్వితీయాఎల మగును ఆచోటున) దని యర్థముచేశిన స్పవ్తమ్యర్థమున మైన ద్వితీయాంత మగును కాన నిందు మొవటిపదము పొల్లునకారము ద్వితీయా చిహ్నము లోపించిన “అక్కడా అక్కడ” అని యగుశు పదవ నత్వసంధి శని యవదాదిస్వరసుధిశేని నిశ్యవ్రవృత్తిం గల్పించిన “అక్కాడక్కడి అకు రూప "మేర్పడును. “అక్కద యిక్కడి అని మొత్తము గాదు ఈవిధి నలుగనపుడు తుది నకారముపొల్లు వరవదొద్యచ్చుతోం జేరి “అక్కడ నిక్యదకో అని రూవ మేర్చడునుం వ్రర్యయముల కనక విభక్రీయని నామూన్యముగ నటం జేసి వ్రళ్యయములకను; చాయా విళన్తుల కాచేశనులుగ. గబ్ది విభక్ష్యృర్థక ములకును, లోవము గలుగు నని త్రప్‌ంవ దలనియున్నది, “ఇంటక్‌+ఇంఎకొా ఊర౯ శ ఊరక” అశు నుదొబారణములు

జ ళ్‌ గి జ్‌ వ దెత్వము న _వృమ్యర్థప్ర,కాళకమొ ఆద్భిక 38 సూర్ర్త్యముడేం గలిగిన కాన నందు “అని అన భాగమును దిభక్సిగ నెన్ని దానికి లోవముచేసిన “ఇంట్‌. షూ ఇంటకొ = ఇంటిటకా. ఊర్శాహారకొ = ఊకరూరకొోి అని రూదము లయ్యెడిం "లేదా తుడిని నివ్చిన పార్టు నికారసునే విథక్టిసుబఎధి యసట విభ్యక్షిగా సని లోంచ జీని యిర్వ సఎవ్యవదొదిన్వరసుంధులలో చేశిశేని నిగ్యనవ్రవృత్తి చూపించి. సౌక్టించికొనవలెకు- ఇవి యావదిభక్తికము లపల వీని ద్వితీయా-కరూకములు. “ఎండిన, ఊంని అనియే యుండును గాన వీనిని ద్వితీయాఎశముఐన నవకాశనుం లేము ద్వితీయైకఎచనమున గాపవఛ్ళ్యక్టిక వ్రశ్యయములు గలుగ వన్నను “ఇల్లును ఊరును" అనియీ్‌ యగుం గాన ద్వితీయాఎకము లన పీలులేదు, కాన నిందు నిర్హిష్పముక్రైనం స్పత్తమ్యంరము లగు నాద ఓిధక్థకరూము లంయు , భైని సికూపంచిపట్ర్యకారనే. విధ కృర్ధకమునకు “అనె అకుదానిక లేక పొల్టనకారతుకకు లొవ మావిధీచే. గలుగు ననియు నంగీకరంవక శిరదుం ద్రుశాంవమును సంధివిఎయముగగ. 'కేయం దుడిడ్రుళము పొల్టురూప మగుట నవాజ మని ముందే నిరూవళము,. సూత్రమునంద౦ి బహుళవదముశ్నక్తిం జేసి విభక్తి షభ _కృష్ణకములకే గాక. వొన్నివదములందర. శుదియమ్ష్రరములకును ద్విరుక్తము చరముణాల లోేోవను గఎ గడి శాన “ఉఎడుకళిషంచుకు నాండంనా.డంో అకు మదాజావతిములఎవు: త్రము? కదు ఆను వర్ణ్మ్యములకు లోవము. బహుళముగః గరిగి “ఇంచించువ, నానా దశురకూచములు సిద్ధించెడెం “ఇందించుకి అను స్థలమున కవిర్టము. రుదిదె లోఎంచినవందప నుర్వసుధిః "లేదా యవదొదిన్వరసంధి కలుగు నని ద్రహాంచునది. 'నానాండు అకు నునాహరణమునం డన కాశ్ర్రయ మగు “డు వర్ధము పోవుటుకేసి నాండు. శజ్టము తొంకున్ననకారము స్థిరము వరచుగుటంజేసి “మొదటి ఆ కి ళ్శి లే ప్‌. ళో తాడు శబ్దమునంళు “డు వర్ణముగం బూర్వముగనున్న యర్థృవీండు వనాశ్హ్రయమగుట

106 బాల వ్యా కరణము స్వయమున నదృశ్య మయ్యెనని ్వహించునదిం ఈయంతిమాతురలోవము వికల్పమగుఓ౯ గలుగనివతమున “ఇంచుకించుక అని యక్వసంధి గలిగిన రూవమునుం “నాండు చాలిడను నవాజరూపమును నేర్పడెడి, “ఇంచుకయించుకి యిను నత్వసంధ్యఖొవమున యడాగమము.. కలిగినరూవమును నభ్యముగం పోణెడి మూల మంళ్యలోవమునే "తెచ్చెడి. కాన “నన్చటప్పటి" కనునది రక్కుం దిక్కుంగలమ్మె- దెన్మ తమున చేఓకాకును బడనక్కజలే3 సుపాధములయ్మొడ్‌ం “అు,తానామళాదేనాం ద్విరుక్తావంత్యలో అల స. ల అలీ శ ళ సాం జ్వర పీత అన్యేమోం చ్‌ ద్విరుక్తూ క్యుర్చనంలో పాగమా మతా అని ఆదృస్యాామ్మేడి "తేజంత్యలోవక్ళి ఆను మూలమును వివరించు చాధర్వణ మా వశి యక మూల మని తోంచెడి. అఆందదుకు ప్రభృతులు యథాప్ర్త యోగంబుగ గ్రాహ్యాంబులు, చవి, అందదుకు - ప్తత్రింకులు - ఇృల్హిగులు - చెల్లచెదరు - చెల్లాచెదరు - లలి వాం ౧౧ ర

తుక్తుమురు - తుత్తునియలు మఅుమిట్లు = ఇత్యాదు 'లెలుంగునది

టే వ నా క భా. న ఈ లి

టం ధృ -శార్థమువ వ్వికుక్తముసైన యీసూశ్ర్మముక్రిందెమూ వముల౨పు సంధిలగోం గలుగు వర్ణలో వాశసయాదములవు మహాకవివ్రయోనములమూలను.న లే 'తెలిసిఫొనవలసీ యుుకుటయు నెక నీయకుమునకు నజ్టి వసకఎథము లగుట లొంగని వసఒయు నూర. పీనిని నివతి-చి యిట్టివారికి: గవవ్రయోగములనే. శరణముగాం.. బక్కా నెనుం (యథాప్ర్రయోగళముగ న వృయోగానుసారముగు కష్చల కావ్యముల నిజ వెట్టున్న నట్లే యుడు నని గ్ర్రహివవలి నశుటం లదుకళశిఅదుకు ఇందు. రండవ వామ్రైడిళము పరముకాంగా మొదటివదమునాది నున్న ఆకాకమునకు, దరువాళనున్న వర్ణ ములశెల్ళం బూర బిందుపూర్వక మగు దశార మూచేకముసుఓం గన్సట్టును. అందదుకు మిక్కి యదు కని యర ను, ఇంకులుగాబఎకులు =జాషందు: వొంయుచ్చుమాంపి వర్ష్శములశకెల్హ ద్విర్వ రేఖ జ్జ) మా దేశమును గల్లెనుం ఇళ్ణకులు. మిక్కలి యిఎకు లని యస్థముం ఇర్దుంశాషస్టలం ఆాషుదు. దొంయచ్చుమో ది వర్ష్మముల కెల్ల వ్వైర్వలకార (ల్ల) చూదేశ మసట చావట్టకుం ఇల్ణుష్టలు. మిక్కిలి "వెనుక కొౌఆంగుట లని యర్థము. చెదరుగాచెదరు ఎపూవ్య్వోదాచారణమునందువలెచే. ద్విళ్వలకారము. కొలియచ్చు మాది వర్తముం కాబేశమయొను. వెల్లచెవరు మక్కలి చెదర యనీ యరము.

ర లి రా ట్రా థి చెల్లావెదరు --=ద్విశ్వల కారము * దీర్ధాశమనుటమయె యిందు- ఫూర్వోదాహృరికంటె ఏశీషమము.తుముకుగాళుమురు =-బ్వంద్తుల వొలియచ్చుమాయివర్మములం లోపించి. శరమస

సంధివరివ్ళేదము, 107 తకారమునకు ద్విశ్వము గల్టుట విశేషము రత్తుమురు మిక్కిలి పొడి యనియర్థిము* శునియలు గ కునియలుజ తుత్తునియలు -- ఫూర్వోదాప్ఫాతివళెనే తొలియచ్చు మాందివర్డ్మ ములు లోపించి వరళకారమువకు ద్విశ్వము కన్లెను, మిక్క్‌రి చిన్నముక్క లని యర్థముం మిట్లుగామిబ్లు = మిజుమిట్టు --ఇందుం వొలియచ్చుమిోంది వర్ణముల కుళ్వవిశిష్ట మగు శకటేఫ మాదేశమయ్యొను, చూచుట కళక్యమైన "తేజస్సును జూచు టే దృష్టి పలురంగులు గల దెగుట యర్థము= ఇల్లే (ప్రయోగదృష్టములు గ్రాచ్యాములు=

చేత తోడ వలనల కిత్వంబు సమాసంబులం దగు, ౪3, నీచేత౯ా అం ప్రో ఎం... నీచేతిఫ్రోవు నాతోడ౯ా .., చెలిమి *ంం. నాతోడిచెలిమి. నీవలనక్‌ ంఠ6 భయము .., నీవలనిభయము,

లు “ఇచ్చ విభ్నక్ష్యంనిమసృి అశునది మూలము. చేం-తోడ- వంనల $ఏె

నర్వాదెశము గాక ౨దాతరముల కగు నిన యొన్నవలెనుం చ--తోడంవలనలు దిభక్తులును ₹బ్టములును గ్రాహ్యముల. గాందగునని సామాన్యో _క్రిశేసి తోంచెది, డీన నేందంరమిలయు స్వవఎ,కృములయుతోడి రత్చురుఎములను, నం్యగ్యహించ నూరిసమాసములందని బహు వక కచ ్స' ఓ పచనవ్రయోగము సేసె నని తోటెడ్‌. '“చేళ, తోడు వలని అను విభక్తు లఅంతమందు: గం. వదమింకు మాంది పదములతో మైన చళ్చురుష మానములందు హ్రశ్వేకార మావిభ_క్షిప్రృష్యయముల కంరమం దగును, ఈదిడానమునంజేసిము యి విళభ_క్రివ్యళ్య యములకు. సామాసిక పిభ_క్షిల “వపిధిచే లావము. గలున దని గ్ర భాంచవలయునుం ఇన్వెము.. విభజ్షప్తృద్యయముల “ఆవి అను లరుదిఫాగముల కాబేశము లగు నని గుహ్తార్థి ప్రకాశిక ప్రక్రియను. గనువజచుచున్నది. కాని బేం తోడ వలన లని సూ౦ ల్యుస్తద్ముశములుగ నిన్దేళించుచు వాని కిర్వము గల్బుననుటం జేసి సామాసీకద్రుశ లావవిధిచేం చ్రైమూండు వ్రత్యయముల తుద్యిక్కునములు సమాసభావన గర్లినతోడ'నే ఉల్చీంయ ననియు, నట్టి లు _స్త్మద్రు/- ములకు: బూర్వమున నున్న అకారముల కకొర మాదేశమగు ననియు గ్రహించుట ఛయుక్రిమని తోంచెడీని. బాలసరన్పతి అకారిముని కికారమని న్పష్ట్రముగా వివవించినాలడు. సీచేరక + ప్రోపు--ద్రులలోపముం. సీచేలల శ అద్ద జ, పచి ఆ శం హం ం కమలా ప చ్రోశూ. కకారమునంద అశారమునక్రు చా,స్వేకార మాదేశము సిచేతి వపు ఇట్టే తక్కిన వూవ్యాములు, మూలము. విభ్శక్ష్యంతిమమున కనుటం జేసి నిర్చాధముః ఇది. యలుక్పమాసవషయమనుట _. స్పష్టము, ఛేతోఎక్ళతులం దీవిధి వరింపదు? లేము. వలను, తోడు దూప దుభబంరములకభను మాసమని 'వేతికఅ, అవబనిచూడ్కి! శిణ

108 బాలవా్వ్యాకరణము చోడివెడు. అని యిత్వము గళ్ల్‌ినరూపములు చూపట్టు గాని యవి లాభణికమర మున నౌపదిభేక్రీకవర్ధములున సంభెబ్బముంగుట నందివిధి3ం ట్రనృ. త్తి లేదని యన వలెను కాని నుబంతస్వళం్యత్తశస్టములే ప్రశ్యయములుగ అెక్టిఐంవబడుబ. సమాన ముల ెక్లాడల నాపిభ్నక్థిక వర్ణములే గలిగెననుటయు దాన వేయి వలను తోడుల శనుట కం .మనియుం దోయెడిం ఇల్లే లోేని=ంమోంపారతు వాతి మొద గువానిశ్‌ని సినూ సమున_ నామభ్ళక్షి సర్వము. గానవగుం.. చేర - తోద = దంనలకుం దుది నికారమై యశళ్వలంధికి నిర్యవ్రవృ్తి గల ననియేని భఖౌవించునదిం అంద్వాదుల కలిగాగమంబు సమానంబునం దగు రో,

నాయందు౯ 4, కరుణ 46 నాయందలికరుణం

ఇందు౯ా . జనులు +, బఇందలీజనులు.

ఎందు౯ా ం తం వారు +. ఏందలివాకు,

ఎందుశజ్టమున కలిగాగమము కొందలు 'లేదండ్రు, టీ, “చేరలి చీ అకునదిమూలము 'ఆందు, ఇందు ఎదు అను మూండిటీః

సమాసమున “అం అవూశమము గలుగును, నాయందుకచాకరుం ఆాంసుధి 2&ీ చ ఇదు/,కలోవముం ఇదికశారను పోవువ్రళ్యయము గాన నంబగ్నెది త్రయమున కఎలావ యవముగ నగును నాయిఎదుశఅంగకరుల ఆపదాది స్వంసంధి నిళ్యముగ చెని యుత్వ సంధియేని నంగుకు, “శాయందరళరునాలి ఇట్లై వక్యికయిదాహారణము లూవ్యాములు, “అందము ఇందు, ఎందు” ఆపమూుటిలో నంమనక్ర్య మ్యాక్తృమే స్య్తమావ్రశ్యయుమగుబ శర్చ్య్మరయొప్పుటచే నాళజ్టముతోం ఇెక్చె నాయుదలియని నిస్హేళించెను, కక్కినళిండింటి శట్టియర్హ్హర లేమి నట్లు చూషంజాలందయ్యెకు. ఆందునకం బ్రశ్యయమగుట కర్ష్మళయే గాక రత్రార్థకమె చ ల్ఫేషవ్రయోగమునమను నర్హ్శళయొ'ప్పెడిలాన అంవలిహారనియు6 గాందగుకు,. ఇందులప “సాశ్త్రయానాశ్రైయాం న్యాత్త శ్రార్ధనళస సరా యను నథర్వ ణునివివవణము తోడువడెడి. “అంవ్వాపీనాం క _శ్రిమన్హాల్రళాపి క్వచిదిష్యతి అని యవర్వణు:. డీవి ప్రారివదికములై కొన్నిప్రర్యయములతో. ను డందగుటను. గూడి మాచించినాండు,. విచెమణి 'చేరరి చి ఆకు సూశ్రేముచే నగు నల్యాగమము స్థ మటహొజకే 'అువ్విందునాస్తు నప్పమా ఆని యిందుకు దౌనింూడ స కృమ్మాప్రళ్య యమున వంగీకరెంచె ననుట “నవిధవర్తినామందు అనియునుటం'చేసె స్పష్టపడెడి. మణి ఫొంళశాలమున కెందుపచానికి: సూడ లామణికు లల్యాగమము నంగీకుంచిరి ఆఫర్వణు.ధు. "అల్యానమస్ళ్యాదంద్యింవ్యోర్య వేదిక్షసిచేరయోం,. కథాతోడవిభక్తా

సంధివరిన్ఫేదము, 109 సమానే కవిసము తేి అని 'ేరలి చ ఇచ్చవిళ్నక్త్యంతిమన్య” అనుమూలనూత్రముల వివరిం దినాండుం డీనింబట్టి ప్రయోశానుసారముగ శేరులచ యని కొంద అూహింఛు పౌరము మూలస్థముగాక కృరక మకుట 'కెల్లము. సూరి య్యాత్రోవనే ఇట్టి శీర్‌ కేశ నూత్ర్మముల వివకించినాండుం “ఎంద్విర్భ నేన కిమవరాద్ధమ” ఆశు నవకోబలవండితీయ హాక్యనునుబట్టి ఎందునకుం గూడ నల్యాగమము నంగీకరించెం అంచ్వాదిశస్టా త్రయ మధికరణల షణాభిధాయకములగు చేళ్ళశ్వాములుగాన. వీనిని న _కృమ్యుంకములుగ నిన్ని యల్యాగమము వేయనగు నని యహోబలవందిరీయాశయ ము 'ప్రాచీనమునమ్మాక్త్రము అందులచానవు ఇదులచానవు ఎందలదొనవు ఆనునట్టి రూనములే తోంవెడిలాని యలిగాగమరూవముతోడి రూవయులు నాసూన్యముగ నిని యళిగాగమము. గలిగినవని నమర్థింవందగినవి గన్నట్టవుం శాననవ్త్రయోగములప నన్నయభారత వ్ర యోగములను గమనించిన అందు ఇందు ఎందులు కళ లనియుం చిదవ వీనికి సముచ్చయము. చేరుట 'ద్రు/శవ్రకృతికళ్వము గలిగె ననియు విశదమగు, నంధి 2 స్యూత్రములో నిదావంచిన వగౌారను “అందు ఇందు ఎందు” అనునవి 'ఆంకఒవీి అను నమహదగ్థముల కందువర్మ్మ కము చేరిన స్వప్తమ్యేకవచననులుగం జెవ్పనగుం గాన పీని కలిగాగమనము గలుగుట నిర్వి వాద మని తోచడం అధర్వణాదు లెందుశబ్దమున కల్యాగమము న౦ంగీకరింవమిని గొండ అెందశబ్దమున కలొగాగమము 'లేదం డ్రని సూరి వివరించికొనవలనీవచ్చెను, ఈయలిగా గదుము. పరమగునపుడు 2 న్యూశ్తముచే నందనకు సంధి గలుగ దని యెన్నవళెనుం నాయుదునలివారు "ాదనుటు సామాసీక ద్రు/శలోవా న్తముదే చ్రూ/ళము పోయినను ట్రశ్యయోకార మున్నదిశాన( గన్ద్‌న నిళ్యముగ నంది గల్లందగునుం నమానళ నంగీకరించు నపుడే యిీశలెండదునూ్ర్యములచే నగుకార్యములు గళ్లెడి, వ్యృస్తమున నైన నాయందుం గరుణ సిచేరం టో,వకు మున్నగు రూపములు. గలిెన,. ఇంచ్వాందులకు వ్యప్తముగం బ్రయోగము శ్రనిద్ధ మగుట ననిగ్గిష్టము,

ఆధారార్థకావ్యయము లగుటం దొన్రీటిభామ నివి కళలంం అవృయము నొన్నిి నిభక్తలు గి ద్రయు క మగుట చూవజ్రైడింాన నావస్థతిని దొల్ఫిట్‌ "తెనుంగున కువర్డ్‌ కముతోడి కలయిక యమళె ననియు నపుడు శత్సంగతిని నందుల కిత్యాదిరూవము 'లేర్పడె ననియం నూహించనగురు,. ఇళ్లే యరిరూపము. లకారము.ై నికారము సమాన మునం గారోలిగె. ననందగు, కాలక్రమమున. వీనినూంది. పేశకొజరుంవలనంకం'టెంకు చేర్చగా ననుకరణామునంజేసి “అందుకు అందుని కీత్యాదిరూవములు గలిగె నని ఫలిశముః

ఇత్వాలిగాగమవిధానములంబట్టి యొక్క_యొక్క_ షస్టీకళ్చురుమము కక్క "'చనులున విభశ్షీ లోించి శత్చురుమోర్థమును వీినాశవజణ-చు. శత్సురుషము వేటొకటి

10 బాల వ్యా కరణము

"లేవనుట | స్పష్టము మజియు చేరద్వ్య్యృతిరిక్త విచ్నక్ష్యృంళభములక విచ్నక్షిలోవమువేనై న నిజమైన కర్పురుషుమె మృగ్య మనుః.యు" డెళ్లమెం ఇంకను. నిట్టి సశూసముల విళ్శక్తి నోము. గగ్గికచో.. షస్టీసమానళయే. భాసించెడి కనుబయు... ఇెల్టంబకాన విధిక్తి లోపము ననూళ &ర చే గలూరుంకు వై యీనిభు ఎ (4 1 [గ్ర గరౌవని గ్రహించ దగును

అది యవి ళబ్దంబులయత్తునకు వృత్తిని లోపంబు బహుళంబుగ నగు. ౪౫, నాది నా ఆ 60 అది 480 | నాయి, నావి. నా 466 అవి న | నాయవి. ఉదంతములగు తద్ధర్య విశేషణంబులకు మింద లోవంబు లే దనియు నిదంతంబులగు తద్ధక్షవి శేషణంబులమిాంన నిత్యం బనియు బవాుుళ ర్త టాణముచే నెలుంగువది, వచ్చువది-నచ్చునవి - వ వ్చాడిది-వచ్చెడిని. టీ. “కచ్చా క్తచ్ళస్టాతు అనునది మూలము. సమాన ర చే ెల్లశబ్దములకు సంబం

థార్థమునం దచ్చబ్టముతో నమసించుబ సిస్థంచెడ నుబఏ ఛార్థక్యవ్త కాళకను యొక్క మష్టి. సంబంచార్థమున శబ్జములనో సమసీంచినయదియవుల తొలి అకారములకు _లోశము బహుళముగ నగనుం నాయొక్కగాఅది.. సామాసికవిచ్నక్టి? యొక్కుకు నిళ్య ముగ లోపము నాళఅది. అదిశబ్దను నాదినున్న ప్రాస్వాకారమున. కీవిదిచే లోవము, నాది ఈవిది బహుళమగుటం గలుళవపుడు దీర్ధాంశములడైై సంధివధానము లేమి యడా (గమము నా నాయకియని రూజమేర్పడును. ఇట్టే ా,స్యాంళములమోంది యదియవుల | శ్వలోవము గలుగ నక్కజజలేకయే రూములు సిద్ధివెడిగాని యాకారాంశములయు. నికారౌంళములయు నుకారాంళ నులయుసూంద నావశ్యక మగుట నీవిది నర్వశబ్దదరముగ సంభావించక తీరదు. ఉఊకా రాంశములమోంద నత్తుశకు లోవము గలుగనపుడు ఏ చే నుగాగవముమురాకను _న్మరించునది. (రామునద్సి వృషత్తిళబ్బము సమాసవాచక మగుట స్పష్టముః వినను "నెల్ల శబ్దములు సంబంధార్థమున భబియవులతో వర్థింధుట నిట వృత్తి యనె నని తోంధెడి

సంధివరిచ్భేదము, 1! ఇందలి బహుళవదముగక్షింజేసీ యీవిధి నొట్టియుకార మంరనుందుళల శద్ధర్తార్థకవిశేమణములమై నుండు నదియవులయర్వమును గోసింపంజేయ దనియు చూ, స్వేకారమంళకమం మం గల తద్ధర్మ్మ నిశీషకాములయూంది యదియపుల యత్తుల నిశ్య ముగ లోపింపంజేయుననియం యీ క్రింది సూరినినరణామున కభ్గిర్రాయను. వచ్చు 1 అవి -ాఇచ్నో “వచ్చు అనునది శద్ధస్థార్థరోచంవ నిశేషణనుం.. దీనికి: బరమున నున్న అవెళన్టాకారమునకు. లోభము. బహుళగ్రహకామునడేసి. గలుగు. కాన నచ్చు వరమగుటంకేసి 3కి నంధిసూత్రముచే నుగాగదుము గలుగ “వద్చునది' అనియే రూక మగు ఇళ్లో యుదంళ లన్ధర్తార్థకమునక అవిశష్టము సరమసనపుడును రూప మూహించి కొనునది. “వచ్చెద” అను ఇెడువర్షకమువేరిన శద్ధర్మనికేషణరూవనములనోంద నిట్రే యంది యవులయాది నున్న అకారమున. కీనిదివే లోవము రాకుండుటయం 3౮ సంధినూత్ర, ముచే నుగాగమమును నూహించునది, వచ్చెడిసాఅుది ---ఇది యిదంఠ తద్ధర్ష్మ విశేషణము కినిమో-ఏి యపియపుల తొలి ఆకారములకు బహుళగ్రహాణమునం బేసి నిళ్యముగ లేోదము. గటుగ “వచ్చెడీశది=ఐవ్చొడిఏి వచ్చెడిగవి=వచ్చెడివి” అనురూవము. లేర్చ డును. 'వచ్చువి. వచ్చువి, వచ్చెడియపి. పవ్చెడియపి యనునట్టి రూవములు సిద్ధింప వని భావముం ఇవియెపులను శబ్దములను 'జేన్చనచో ముంటేగాని; వరమునం జేర్చరాదని (ఇవి నీవి, ఎని నావి!) డీనిచేం చేలుచున్నది. మజియు వృతి ననుట జేసీ వ్యస్తమునః బూర్వవనీభూకము లగు వీనివైన యర్తులకు లోవము గా దళుటయు స్పష్టము సమాస 9 న్యూత్రముచే వీనికి యదియవులు వరములగుట సంథవించునుగాన నీ వివరణముకు సూ౦ డ్రానీకొనవలసినచ్చెను.. క్రియ ఓ ఏ నూత్రములదే నీ నెేేమణము లేర్పడును గని వ్నిశ్శృతి సమాస 8 లో నరయుసకిం టీ వడ్వాదులు పరంబులగునపుడు ము వర్ణకంబునకు లోపపూర్ణ చిందువులు విభామ నగు, '౬, భయవడెం భయము తలం వడె జ అం [ భయందా భయమువడె, సూత్రవస్టైం న వై . నూ తంపక్షై నూత్ర్తము ఉం 66 వక్షై [హార్త పొం సూశ్రనుపమైం

చై ఛాలచ్వాకనణమను న. న ఇ వె జై జ శకావన్లము కవువావి నఎవవవైమునషు గయిమా ఇ అలా పి/ గా! నా ఇ బు నగసమొు సచ్‌ = అక్షనఎ పడెమెం నీ నే క ఉత్వ +నవవైనా ఒం ఎ వ జ గ టట ెవాని వ రా హవార్య పం వాల పెనా పా. నమెనన క న వ కా జ హ్‌ క మ గా జ య్‌ న జ. జా. లు. కా. ఎవచాలుననా సెపు వె నవనవ మెంనె అచ నునె పె వలె వచిపా పలి శు పు ఇ స క జ. కు న వాస్రైస్టామన గాచ్చున్టనంన న వాద నను సవ | 4 ష్‌ న టో - న జ చం కి ాఇఖవావ గామా చేపోను నెం ఇ వార్తని వ వష వ *సుట వె వాటు ఇ్వనె అపనునోే వచచన టయ. వెచిచనాషాు వె అ జం - నే నా నాచు కై గ మనని సన్‌ వం వన అన వవాునవాపెచి ెటెవచన్చు ని వ్ద మనెం దేవముని ె చనె చ చెద చు సఖ క ౫ వ్ర వ్‌ స్‌ వ జన న యళ వెవననణు సె ాూెవ్యమును వెన వై కు ళచిచ చ చాన న క హు ఇ నినున "వెయునటన వ = విదా త్తం మద్య మనూ భవన. పెవ2 వన వీని జాట్ల ఇ క్‌ వ స ను మై చు న వ సనన వస్షై శాన 3 సాచి ాంవవన పన వచు ఒనవెచువపా వు వయె వ్‌ ఛాన న న నైవ మచ ప చవి నై వావ కవి చాపిన వు సెం వెన ఇ నలంమువను.. తాట్యావెననవే్‌ నెం లొవ వా కూ టో . సు శాపషముచ వెన్న య న జ వఎవవచెా వ్యు వ వ ప క న | ఎనన. వచిన ఎపయనముదెంన పన ళం శారా న వె న క్‌ న న స న సఖ న జనన చావా న చార విమ మానై చ క న చులస్థ్రైననయను వెచ్చ ఆ శవా వవ చెను వెచపావమనం మెము సంవాన్‌ మము చచ పుస, ఆ షై జ్‌ సా వా ఏ యదవ ఎ వ న వ వ లు అన్‌ చాచా న పవ చాచాని మూ చ ఖని షె న స న్వు క్త యనా చా వన చకాపుననవుచ ” వనెేవెఎము

• వామచున్‌ జ్‌ హైం చె క. బౌ గ్రా కై నల వ చు పవన” నంవ న నన్నువై వమా చాపమని. ఇవె క్‌ చ న న వః పై వాసు కన వుబనే నన్‌ స్త నాచ వం వవ వె వివిన నవవ క్‌రామ్మమవనిన శ జ గ ఖ్‌ బా చ వనయచూన న జా న హాల వె చ పానవనునల కక్ష హస్పావలి పెచునె నము సననను వవనవన నె వటెన ము చెడి వటై నై . ౬ అ ఇచాచ మచ సెస్‌ మమా చనన అన్ని పధ హెచళ నా టూ వచన హ్‌ వెన్‌ ముమ్దుననప లెపబనవు పవన | నచిన చామ చె ఇను వలన వవవవు వినాశన కావనివన నౌ యు చ్వైలెన పను వింన్మైః మశ శా మ్నెమెవెనిన వ ఇవెమను వావ నన వ న ఇ అన న న చానానట్టసను న్న మున్న నెక నున చెట నా నవమ మంవి్షన ము చై సా సన వచ మై అనై క శవా శాన్నమునా "వెం ె నె నవవ నై సావదివె ట్ట వన ప్రై సాల్నామూ చవముపులవఖమె మ్యావెైవ న కెచవవక్‌ వ. వఖమె. య్మ్యాన్సైము మొస్మ్యనైవ వ కాచ్వాచులు.. నెనె నెసా నై సైనెవామయుంంన క్‌ న న్న వెస అనినా. పవువాచున ములెంవబ డే చవనూ ఫా? గై వల్‌ అట్‌ ా అననుత.వు *అపవనపాప్పై వు మై మియమనెహొం వ్వవపానవ ఇచతె కనన వె మ వె కనన క కు వసే అన "సాను ెమొపంన నానానాని మునాచయాపనుుు. నుని అాపడప్టేమును సిశానమును బై నవ “వని ె నే యై జ్యా న్‌ ను నని “ఎనిక్రైచానపు సన వవాలనునుమంి కవల

సంధైవనరిచ్చ్నేవమి 123 వసపే చ్రచహైెేయునకు షసాస్సుమునా ఆను వదన చదదదాంనవచెమాల వబనాచినయా.. మై స్య మన్నెంనవి వివవంపంవా. వవిష్న అము. కేశార్చువావం ఉలసబ పౌదమమా ప్రై వనవాను అాదకానన్నుళు. ష్మ్య్వావఆమంమెస్టైు యవన చుమబనబము వాచ సి కోపమెటపపకామ్వుుంలను వవ్‌ మువద్ష్యన మానసం ళా చ్రచోమాలు ఇడ్వష్టుచువమునావకేపే . యూాలమువవవా. వ్ర యూస్దేఎ”. కరా శాహాదివచన చు హోముకా వనమైణుని మై వివవచవాుమం చాచాను నమా శచ్వానమదని. నివా పైమన. మనాలినాన ళతవులా సిఫస్టైమబం నెల్లు -మెవామాచి.. వామి మల్లన ఐచవాచనిపు శీశాన్పములు శంచుపాునన వివెంనెుని శోచడా

మవ్వమవునమము వక్ష్రకఎచునకు వారవస్వ్వాంములు వరం లాననవున చోవయు విఫామ నప అరిం వ శ చమామునాన్వై ల చాచనున అఆ వెన అట శక చొ వుతావెసనన నెన్ను వలు వారా న్‌ు న. మాసమున. *ంం శస చాలా కాబప మామను చూచముమనిమె - వివివవవమమొ. వచ్చుట వమా వవంమునకి శాచుట్రై లోపము చేషము బా సాకే మైవన్వే 1వ తే బున్వజద్థకని వివావవం మూ వచున్నేే ఇనాం వామన కాద బానన్వ నవు వవాలవాదా మున్వమన్నుడి చ్వైన వివిన శ్రమని మెమెకున్ను మనసైన వఐననన వాక. వమమంందటుడును. సనీవదయు. 2న "చేసప్పచానా విచెల్పుమాోన. కోవవన ఈ ళవెఎము... చెవిన చ్ను ాచిప్ప్పో ఎవావయవు. క మన్యమబునెను. ఆసన మెపెకున్ను మవ పి వదన వము శెరైనను వాచమున్ని వెరావనులు వాట్ల నవమైనమోాాడ లోపము “జగ “మొడు వుమ్మి కవి వాస మ్మ్నూమదూు కిలూ యూచెనను. శడాడ్యమున నాచుముి అమువావనో "నాకము మనమా న్తమోపటు బ్‌వనమాన కవచ మగాడ సనిమాననుున వదానర్జన ము లోన్‌2డ వజుు వాము కను ఇవాబామున్నుతడా వాట్ట వవముటగాని మేక మయము? పే వెవులాది ఉావమమనబ డే విాాశాన్నము విమొనయుపుటునే విమ్చు వవమవప్తు శమము *జతనువి. శ్రాకావడ ఇకెనన ఉనాన. చ్నపైవనమను. చూవునడాాడనయాయమమమమాదానిమొంలాలానును మువ్చుమా మాసముల వె చ్యునవనబో ఇయుజుం కనే మనన్ష్యపమువవ కము. గంవయు. కాద చునెస్టానుత. *2 చాననువమమొ నమన వనే కాయము శస్పవననగాని చాలవ్టాటేలాచె

కశ బాల వ్యా కరణము “చాడనియె, వినియో ననురూపములు సంభేవింవవని క్రింది వివరగామున్న కల్ళిప్తాయముం ౌశవ్యాక ర యాడిటె (ఆదుముఇదె=ఐరడిచె యను మున్నగు ద్రయోగముల నుదొవారించి యచ్చు చరమగునపుడును మధ్యమ మువర్డ' కలోవము కొన్నియెడలం ఆావట్రైడిననీ యీసూత్ర్రమును నవరించినాండు, ఇట్టివి విరళము లగుటను, ననీనము లగుటను, క్రునికటువు లగుటను సూరి వివరింపక విడిచెనని తోంచెడి వ్యతిరేక మధ్యమమువర్షకంబున ఇల్గయెడలలోపంబువిధామనగు ౮౮+ నమ ట నమ్ముకిట మృకుము. = .9 ౨ ఉిళి (| సహ్తామమట. టీ. వ్యతిశేకక్రియకుసంబంధించిన మద్యమపురుమైక వచనముపర్షీ కమున కచ్చు పరమగునపుడును వాల్లు పరమగునపుడుకు నేదియుం బరము గానపుడును లోవము వికల్ప ముగం గలుగును “నమ్మ కము, చేయకుము. వెప్పకుము ఇత్యాదులు వ్యతిచేకక్రియా మధ్యమపురుమైకవచనములుం నమ్థమిత్యాదుల వ్యతిలేకరూవములగుట నవి వ్యతిరేక మఫ్యమపురువరూపము లయ్యెను. ఎల్హియెడల ననుటంటేసి యజ్ఞ్యల్లులలో "నేది చరముగ నున్నను లేక పోయినను ననునర్థము లభ్గించెడి నమ్మకుముశఇట ఇట సీవిధిెచే నచ్చు వరమగుడం లోపవా గల్లినపత్షమున నుక్వనంధి గలిగి “నమ్మకిటో ననియు) మువర్ణకలావము సిద్ధింపని వక్షమున “నమ్ము కుమిటి ననియు రూవము లేర్చడెడి, ఇశ్లే హల్దు పరమగునపు డును నమ్మకు వారిని, నమ్మ కుము వారిని ననుమున్నగురూవము లేర్పడు ఇళ్లే యేది పర ముగ లేనపుడును “వారిని నమ్మకు వారిని నమ్మకుము అను మైదలగరూపములం గలు గును, మధ్యమ మువర్ణ్మకమునకు వలెనే వ్యలిలేషమధ్యమ మువర్షకమునకును నచ్చు పర మగునపుడు లోవము గలుగదని యధర్వణా మో బలులయాశయముం చాన ళశానొనరిం వకో జనకజావ్భాదయేశ, లలంవకమ్ము” మున్నగు నచ్చుపరమగునపుడైన వ్యతినేకమధ్య మనువర్శ్శకలోవయావము లసాధభువులని చారనిక *నమ్మాము, నమ్మ కము" అను సీజాతి వెల్ల మధ్యమపురుమైకవచనములే మైనను; వ్యతినేకము ! గానిదానికిని వ్యతినేకమునకును, నచ్చు వరమగునపుడు రూసభేదము "లేర్పదుచుండుటం చేసి. "వేలు సూత్రములను విరచింపవలసి వచ్చెనని గ్రృహించునదిం ఆమ్రే,డితంబు పరంబగునపుడు మధ్య్ధమముడుద్దులకు లోపంబు విఛభామనగు, కోనా, ఉండుండుము, ఉండుము, ,.ఉండుము, *. 0 ఉండుముండునము,

సంధినరి చ్చే దము కేస్‌ కొటు కొట్లుండు. కొట్టుండు. ,.కొటుండు, =. లట ల య లట కొట్టుయ కొట్టుండు.

టీ, ద్విరుక్తములై న మధ్యమపురుమైకవచనబవాంవచనరూపములందు తొలిగున్నా రూవములకుం దుదినున్న ము డు, ఆనువానికీ వికల్చ్బ్పముగ లోపము. గలుగును ముడుజ్ఞా లనలా మధ్య మైకవ చనబహువచన ప్రళ్యయములు, ఆ మ్రేనితార్థ ము ముందే వివరెపదుశెనది. ఉండుముళశాకండుము -ాఅందు మొవదిపదముమువక్ష్మ మోావిధిచే లోపంవ నుక్వసుధిచే 'నుండుండుి మను రూపమగును, మువర్మలోవము గలుగనియెడల మల్వసంధియే కలిగి “ఉండు ముండు మని యగును ఇైడే రక్కిన రూవ మూహ్యము. మూలమువలె నంక్యశోవము గల్లు ననకుంకంటఎ చేసి యామ్రేడితము వరముగా సుబ్విధృక్టి లోవమున కొకశా 'స్ర్రము యజంతాజాదివదసంధి కొక న్యూత్తము మధ్యమ ముడుక్ఞులలోవ మున కొకన్యూత్రము నూరికి స్యూత్రించికొనవలసి వచ్చెనుం ఆమ్రడికము వరమగు

గ కి నపుడు కృత్యవ్హాస్వమునకు దీర్ధ్స ౧బగునని “లేలెమ్మ పోపొమ్ము” అని యుదాహరించి త్రిలింగలకణశేషక్నర్హ దీనిని నవరెంచుట నరయువది.. దీన మువర్థ్మక నేగాక సద్విత్వ మువర్ష్శకమును నీలోచమునకు విషయమని 'రేలెడి. విసర్షంబున కనుకరణంబున లోపంబగు ౫౦ యళ వర్ధతాం శ్రీశా-అనియొ, *-వద్ధతాం శ్రీ యనియె,

టీ, లోపో నమ అదిశే విసర్జ న్య” అనునది మూలము ఇది మొదలుగా వైదు స్యూత్తములు సింస్క్బృుర నుప్తీచంకముల నున్న వున్నటులం బెనుంగునం అయోగించుట కుపాయమును నూచించుమూలమున నపుడగు 'కార్యవిశేషమములః జేర్కొనునుం అను కరణమనలా నొకదాని నొకటి పోలుటకు: బాటుపడుట యని యర్థముం నంస్క్బృుత శబ్దజాల మెల్ల 'చెలులున. 'వెలయిచి సంస్కృృశభావాతేల్యము తెలుంగునకు సంపా దించం బడునట్టి పాటును 'దెలర్బవ్రకరణముగాన నిఏి యనుకరణ్శావ్తకరణ మగును ఇందులకు “అను అనునది సాధనముగాన ననుకరణమనియు ననందగునుం కరణమన సాథ నము “అను అనుచానిం దుదిం జేర్చి సంస్కృృతపదములు తెలుగుభానులోనికి లాయం బడుచున్నవిగాన ననుకరణమను పేరు గళ్లెనని భావము. “అను-అని-అన్న-అన్‌-అనియో ఇత్యాదులను దాతురూపవము లనుకరణామున శ్రాహ్యాములనుట స్పష్టము

విసర్షాంత మైనపదముకుగాని వాక్యమునుగాని యనుకరణముజేయునపుడు వాని

క్‌ క్‌

తుదివిసర్మ మునకు లోపము గల్డునుం వర్ధతాం శ్రీ++అనియె --౮వర్థతాం శో అను వాక్య మనుకరణము చేయంబడునదిగాన దీనితుదివినర్ణము లోపించెడి పిదప దీర్థాకార మువై నంధివిధానము.. లేమిని శుద్ధసాంస్కృృతికమగుటను ననుధాశురూపాదినున్న

116 చాలవ్యా కరణము అకారమునకు యజాగమము గలుగ “వద్ధ తాం త యనీయెొ ననురూవ 'మేర్పడునుం లోపింందగిన విసర్టమునకుం బూర్వమున నున్నవి చాస్వాచ్చులేయైనను శుద్ధసాంస్కృ నికము లగుట సంధి గలుగదనిమే త్రసొ౨పవలెనుం ఆయాసుదర్భములం చాయా ప్యాక్రలసంభామూయందే వ్రన్నక్షి యనుకరణమానకుం గలిెెడిలాన ననుధాతుహూషము లశే ప్రదే మిందు: దజచుగం గలెెడి. కానీ యనుకరణము “ఇతి-ఇక్థమ్‌-నీవమ్‌” ఆను మున్నగువానివే జరుపుటగూడం గన్నట్టును. కాని పీనితో ననుకరణము చేయు నపుడు మాత్ర మివి తెలుగువిభక్తి చేరిన సిద్ధసమాసాదిగతపదములే మైయుఎడును ఉ “జగత్‌ ఇత్యాదులు గ్రావ్యూములు, శాజతే ఇళ్యాదిధాతువులు” కొన్నియెడల నను కరణను వేయకయీ నంన్క్భృక వాక్యములం “చెలుణునం బ్రుయోగించుబయుం జూపట్టు నని ప్రౌఢవ్యాక ర్త 'అంటి3 నమళ్ళివాయ పాపాత్తురాలి" మున్నగువాని నుదావారించెం శుద్ధసంస్కృక వాక్యరచన యనుకరణహీనమై. తెనులుకబ్బములం గన్వభ్రైడి. సదా నర్వచా న్వస్తిసాహిమున్నగువాని కనుకృతి గన్నట్టదు జయపద మనుకృతి. లేకయే "తెలుంగున ట్రయుక్తమె గనృట్టుచున్నదని తైశవ్యాక ర 'జయ నారాయణ ఫుండ కిక అని యుదావా5ంచె. సాధారణముగ ననుకరణమె చూవట్టు క్వాచిక్కముగ నేవ కొన్నియకుకరణము చేయంబడనివి గనుపట్టు, కాన మిగిలిన. పీనివిశేమములను నియమ ములను బ్ర(యోగములపలన నెజుంగునదిం అనుకృకిని నమళ్ళ్శబ్దముతుదియకత్తున కోత్వము విభాషనగు. ౫౧, తుభరం నమో యనె, తుభ్యంనమః *+.అనె... | భ్‌ తుభ్యం నమ యనె. ఈకారస్థము లాంతిచోసహితము గనంబడియొడి, గతానుగతికో లోకో యటంచుక్‌, టి “నమశళ్ళ్శబ్దవిసరస్య లోప పీశ్వమవీష్య లే అను నాధర్వణము మూలము, అనుకరణమున “నమ?” అనుదాని తుదివిసర్శము నిత్యముగ లోపించును,. ఆవిసర్ణమునకుం బూర్వమున నున్న మకారముమో-ది అఆకారమునకు ఓకారము వికల్పముగ6 గలుగునుం విసర్జలోవము ఫూర్వన్యూత్రస్రాప్త్రమున కనువాదముః పీకారవికల్పవిధానమె యా స్యూశ్ర్యము క్రొ తృగ విధించినకార్యము “తుభ్యం నమ?శాఅనె” ఇందు “శుభ్యం నమః అనున దనుకరింపయిడియె, ఈవాక్యముతుదినున్న 'నమః” అనుదానివిసర్లము లోపించి మకారముమోాంది అకారమున కోళ్వము వికల్పముగ సిద్ధింప “శుళ్యం నమో ఆను రూప 'మేర్పడుం పీళ్వము గలుగనియెడల విసర్ణలోపము. నిత్యముణాన_ నది సిద్ధించి యడాగ మము పరపదాద్యచ్చునకయి. “తుభ్యం నమ యి అని రూవమగను నమో యను

స౦ధీవరి హ్‌ దము శ్రే?

ఓదంఛావ్యయమును నంస్కృతమునద గన్పట్టుటచే నమళ్ళ్శబ్ద "మోదంతముగం నన్ప్సట్టు నపు డోదంచావ్యయ మనియు, “నమః అని యున్న పుడు విసన్దాంతమనియు; ెచ్చ నగునుగాను 'నోళ్వవిధాన మనావళ్యకమని యొన్ని చింతామణి చేయలేదనియు, చాన నీవిధియు నట్టిదే యసగుననియు ననవచ్చునుం అధర్వణుం డోళ్వమును “నమశళ్శబ్దవిసర్థన్య లోవ ఓీళ్వమవీవ్య లే అని నమశ్శబ్దమునకు విధించుటంకేసి యాళతండును నాదారినే పోయెశుగాన నాతనివివరణ 'మెట్టిర్హైన నిదియు నట్టిచె యయ్యొడి. ల్నువ్తవినర్హమునకు ముఎదున్న అకారమున కోళ్వము గలుగుట నమశళ్శబ్దమునశేగాక యిళరమునకుం గూడ నగవదంచున్నది. “గతానుగతికో లోకళాఅటుదుి. ఇందు గతానుగతికో లోక యను ననుకృతివాక్యమున లోకళబ్దము వినర్హము త్‌0 చే లోపించినపిదవ కకారమువైనుందు అళారమున కోకారముగల్లి లోకో యనునోదంళరూవ మయ్యొజి. ఇట్లిశరముల కోర్వము గలుగుట యరుదని చెచ్చ్పవచ్చును*

అనుకరణంబునం దుదీవాల్గునకు చ్విర్వచనంబగు, ౫౨,

కింతత్‌ న అనియె ళ66 కింతత్తనియె,

టీ, 'అవామాదీనాం్త ద్విళ్వమో అనుమూలమును వివరించు 'అంత్యగన్య హలో ద్విక్వం భవేదనుకృతే వళి అనునాధర్వణము మూలము, అనుకరించండునది వాలంఠ 'మైన దానికుదివాల్డునకు ద్విత్వమగును, “కిల్‌ + అనియె" ఇందనుకరింపంబడిన కింతల్‌ అనుదాని తుదితకారము పొల్లునకు ద్విత్వము రాల “శో” అగును, అది యనుధాతురూఖము నాదినున్న ఆకారముతోం జేరి 'కింత్పత్తనియో ననురూవమగును “కస్త్వమ+శఅనియె” ఇందు క_బ్వ్వమ్‌ అనుదొని తుదిముకారమునకు ద్విశ్వము గలిగి “మ్‌ అగును, అది యనుధాతు రూపము నాదినున్న అకారముతోం బేరి “కస్తమృనియె” నని లూవమేర్పడును, పదాం మున వికల్చముగ సున్నయు నుండనోపునుగాన నట్టియెడదల సున్నను మకారముగా ఫావించుటయేని మకారాంశమునే పరిగ్తహించి ద్విశ్వమునుః గూర్చుటయేని చేయ వలయున్లుం ఇది నిళ్యస్యూత్రము

1 అనుకరణంబునందహమాదులమకారంబునకు ద్విరుక్తి విభాషనగు, ౫౩, ఉజాసోహామునె, మ్‌ ఈ€ళ వా శిత ల పారే డాసోవా నె*** 1 డాసోహమనె, తత్క రవలసమనె, వీ తత్కర్తవ్యమనె,

శ్ష13 వాల వ్యూ శరణము టీ, 'ఆవామాదీనాం ద్విళ్వం అనునది మూలము పొల్లుమకారము తుదిం గల వానికి గొన్నిటికి విశల్పమున ద్విత్వవిధాన నూవశ్యకమగుటం ట్ర ల్యేకనూత్రమారబ్ధముం ఆనుకరణమున 'అహాక్‌'అని మున్న గుశబ్దములగుదిశున్న పొల్లు మకారమునకు ద్విత్వము వికల్చ్పమున నగునుం “దొసోహామ్‌ +అనెనులఇందు “దాసోవా” మను ననుకరింపంబడుదాని తుదిమకారమునకు ద్విశ్వము గలిగి (మృగ. వరాచ్చుతోం గలియల “దానోహమ్మనె” ననియు; మకారమునకు ద్విశ్వము రానపుడు పొల్లుమకారము వరాచ్చుతోం జేరి “దాసో వామన” ననియు రూవము లేర్పడును* ఇళ్ల తక్కినయుదాహరణముల 'వ్య్యక్కియను ననుంగొనునదిం ఇట్లే మేహలఎరములహాల్లులు నిళ్యముగ ననుకరణమున ద్విశ్వముం జెందందగినవో చానిని బూర్వసూ ల్రమునను, వికల్పముగం జెందందగిన మకారాంత నుల నిందును జే్చకొని రూముల యథాసంభవమున సాధించుకొనునదిం ఉదంతనామంబున కనుశరణంబునందు వుగాగమంబగు, ౫5, ఫ్రయంభేనుః ... అనె ... ఇయంభేనువనె, అనుకృతిని నిడుదకుం గుఅుచ యగునని యొకండు వలిశె నది నిరాకరంబు. దుర్చలస్య బలం రాజూ యని వినవే, టీ. “ళత్రోతోవుర్భవేన్నిత్యమ' లనునాధర్వగాము. మూలము, ఊదంకమగ్‌ సంస్కృర్రాతివదిక మనుకరించయిడునపుడు దొనివిసర్జ్వము క్‌ నూశ్రముచే నిళ్యముగ లోపించిన పీదప 'వుక అనునాగమము నిత్యముగ నగును “ఇయు "భేను;షాఅనో 'ఇయం "ఖినుకి అకున దనుకరింపంబడునది* దీని విసర్థము లోపెంచిన పిదప 'ధేనుళబ్టము తుది యుకారమునకు “వ అగమముగం గల్టును, కాన 'ఇయం "థేనువసి అని రూవమగునుం వుణాగమము కకారము సోవునాగమముగాన నిగ్జిష్ట్రమున కంతావయవమున నగుటను స్మరించునది ఈవిధి నిళ్యముగాన నుదంశము వుగాగమరహితమై “ఇయం. శోను అని అనురూవమును చోఎదదని చ్రహింవవ లెను, వు అవనాగవము నుకారమునకును నను ఛాతుదూపొద్యకారమునకున్తు సంధి నిత్యముం ఇయుంభేను వనెం దిస్హాంతమనుకరణమున ్రా/స్వాంత మగునని యొకరనిరిగాని యది మూలములేని చ్రనుగముగాన నిరాకరమని నూరి ఛౌ/నినుః “దుర్చలస్య బలం రెజా+అని ఇందు రాజా యను దీర్ధాంశళజ్ఞము తత్సమ 5 చే 'వ్రాన్వము గాంజాలదనిగావముః తత్సమ ర్‌* నూత్ర్రమనుకరణమున నగువ్ర్యక్రియను బోధించునదెగాక శల్ళమప్ర్రాతిపదికములం దయారుచేయునదిశాన నీందు 'దానికిం బ్రస్నశ్తీ.పచూవట్టదని ఫావము, అనుకరణము దీర్ధ్స మునకు (వ్రాస్వము నలుసు ననుమూట ఫూరాలప్పువా ₹కరో యన్నిమాటగానీ ప్రాగేను లన్నమాట గాదు

సంధివరిచ్ళేదము ]])0' శాన నొకండని యనాదరముగ సూరి శ్రానియుండనోపుకుః ళ్తి ట్లీనూత్రవంచకమున శుద్దసంస్క్భృళమునకే యనుకరణార్హత మూలము. ననుసరించి వ్రతిపాదించినను "నే థి బౌ (/ భామోవదము ననుకంవవవలసీవచ్చినను నీయనుధాతురూపముల నంతమందు: జేర్చి "తెయగన ననుకరింపపచ్చుననుట నిర్వివాదము, ఇందులకు '“అహేయమన్య దేశీయ యతత్తదేవ ద్రయుజ్యతే అనునధర్వణో_క్షి యాధిారమయ్యుడి. ఇది సొమాన్యమున నన్యచేశముల నున్నవున్నటుల నువయోగింవవలె నను నంశమును సూచించునడై నను వ్ల నట్టు ప్రయోగించుట కనుకరణమును మార్దాంతరముగానం ట్రచూణముగ స్వెకృకము, "తెనుంగునను సాధారణముగ ద్విరుక్తములగు వదార్థధ్వన్యాది చాచకముల కనుయోగ మునే యనుకరణమగవడు, అట్టియెడలం గొన్నింటికి ముగాగములై సలసలమనునట్టి టావము. లేర్చదునులో అను విశేషమును ట్రౌధివ్యాళృతినిబట్రి గ్ర్రహించునదిం వాక్యావసానంబున సంధీలేమి దోషంబు గాదని యార్యులం డ్రుఎ౫$|, ల న జే ఏ = "క సత్యము సర్వశ్రైయము - అదిలేనిచో సర్వధర్మములు వ్యర్థ ములు, ఇట్లు సంధివిరహంబు కావ్యంబులం బాదాంతమంద చూవక్షైడు, ఇది సంధివరిచ్ళేదము. టీ, న స్యాద్వాశ్యవిరామేతు సంధృభావోఒప్‌ పోవకృల్‌ * అనునది మూలముం ఈసంధిపరిచ్చేదము ననుసరించి యజంతములు (కళలును) 'ద్రు,తొంతములునగు నాంధ్ర్మ్య ఛామావద ప్రపంచమునకు వొం బ్రవిన్భ్ఫానమున నంధి గలుగుటయె తోంెడిగాన వాక్యముల వల్డ్‌ నేకవాక్యశయే సంధికార్యముల జేసి సీద్ధిపంగా నట్టియవస్థను దొలణింవ నీవిధి యారబ్ధమయ్యెనుః క_ర్హృకర్మ్య శ్రీయలతో వాక్యము వరసమ్మావ్త్వమైనచో మిగిలీన వక్త చృముంశెలుపు 'శండవవాక్యముతో మొదటివాక్ళమును గలువనక్కజ లేదని ంఠావిధి కళ్గిస్త్రాయముం “సత్యము సర్వశ్రేయము” అనుటతో నొకవాక్యము సమ్మాష్తమయ్యెను. “అది లేనిచో” నను ఇండవవాశ్యమును వేజుగనే (మొదటివాక్యముతోం గూర్చకు ప్రారంభింవవచ్చును. “సత్యము నర్వశ్రేయ మదిలేనిచో” నని సంధిచేయ నక్కజలేదని భావము ఇది గద్యకు సంబఎధించిననియమము=* వద్యమున మూత్రము వాక్యసనూ _వ్హీయం6 చాదనమ్నాక్టియు.. (ఆండును సంభవంచునపుడే. సంధికూర్చుట మానవలెనుూగానీ వొశ్యాంళ మైనను చాదొంచము గానపుడును, బాదాంళతమైనను వాళ్యాంతము గాని యఫుడును వినంధి వేయరాదు, వాక్యాంతపాదాంళత్వములు. కెండును సంభవించు . నపుడే వద్యముల సంధి మానవచ్చునని 'భాపము “బమధిగమము సత్యంబుతో నరియుం ౫వ, ఎబుగమెల్ల అంకం నొందఅధికహానంబు నేన ని, అడవినేమిరోనెదనిరిం శ్ర్రనుము

120 భఛాలవ్యా కరణము వడసి యొక్క సమయంబునేసిరి, జనరదాని'తెంయ”. “పడగనున్నహనుమ భయవివ్వూ లుండు. గాండు, ఆరదమునకు నూతుం డచ్యుతుందు” అను ప్రయోగములంబటి వాక్యాంతపాదాంశములగుట సంభవించినపుడే వద్యముల _ విసంధి యగభడుననుట నిర్వివాదము, గద్యమునం బాదనియమము "లేదుణాన వాక్యసమ్మాప్టి యగుడు సంధి మానవచ్చును- ఇందుదావారణమున నుళ్వ సంధ్యఖావమే ప్రదర్శిశమైనను. "నెల్ససంధు లును గద్యయిందు వాక్యాంతమునం గలుగవనియు, నజ్జే వద్యమున వాక్యాంత పాదాంక్యములు నంళవించినఎదవ6 గలుగకపోపచ్చుననియు శ్రహించునదిః సంస్కృత మున గద్యలో సంధి మైచ్చికము,.. 'తెను-గున నది వనికిరాదన నీవిధి యారభ్ధమని ఫలిళముః

ఇది సంఫిపువ్భేదము సమాప్తము

జ త్‌ త్స మపరి చ్చే దము అలవాట్ట ర్టీక్రుకానాలా

సంస్కృత స్తాతివదికములకు. దొ = ము - ఛే - లు - మొదలగు ప్రశ్యయములను వధించి సంస్క్బశసమములను నీద్ధింంజేయు. గ్రంథ భాగముగానం దల్సమవరిచ్చేదము నాయడెళు.. భళ్ళమముల. కార్యవిశేషములను.. 'బేర్కొనుగ్ర్రంథభాగమని ఫలితము సంస్కృ ళ్నప్రాశృశసమంబగు భౌమకుం దళ్సమసంజ్ఞ _ సిద్ధమైనను సీవరిచ్చేదమునం ట్రాకృశసమముల వ్రస్తావనమే గానరామిని "గేవల నంస్క్భృళనమముల రూవసాధన వ్ర్రియయే య%వడుచుండుటను దల్చమశబ్దము నంస్కృృృతసమవాచక మే యగును* దినం దచ్చ గృష్టము నంస్కృ్బృశవవవాచభమనియు. దానికి సమము (దుల్యమృు కత్సమ మనియం: దర్భమవచమున న్‌ట వ్యుక్న త్తి నుఃహాం చిఫొనునదె ఇది యందును నజంళ ౩ష్టముం ప్రశ్రియం దిలుపు భొగముశాన నజంతవం చ్భేదము నాంబచునుం

డు-ము-=-వు-లు- ప్రథమ. ౧.

టీ, “డుముపులవః వ్రథతా స్కాత్‌” అనునది మూలము. “డుంముంవులో. అను సేచాల్డును టశిమావిభ క్ర చృయములుగాన వీని? ్రిశచూసంజ్ఞ "వేనెనుం వీనివిభాగా దులు మోంద స్పష్ట్రవడును=

నువర్మ ంబు.ద్వితీయ. తిం

టీ. 'కూర్చిలనునయోర్భ వేద్ది నతీయాతు”.. అనునది మూలము, "ని అనునది ద్వితీయాప్రశ్యయమగుట దనికి ద్వితీయమని-పేరు. మూలమ్ముకూర్చిని ద్వితీయ య'నె డిలాని యిది కూర్చుధాతు శ్ర్యార్ధకరూపముగా నిరూపించ నవకాళముండుటబే దీనిని ద్వితీయా వ్రశ్యయముగ సూరి దలంవలేదని తో వెడిఇట్రిదానిం బ్రశ్యయ మన్నగుజించి గుజిచి మొదలగు వానింగూడ: బ్రళ్యయము లనవలసివచ్చునుగాన వీనిని కూరి యుే

థ్‌ నో నా కక

మేంచెనని తోంెడి. ఈశనివ్యాకృతివద్ధతియందు “ల్‌ అనునది ద్విరీయావ్రశ్యయము గా వ్వితీయాదిబహుఎచనములందు: గలునునాగమముగ నెన్నంబడుటచేం బయ మున ననాద్భశిము+ మతియు “మహతోనితావిభక్తా టాదొ వచనద్వెయేగ్ర, మేణస్త” అని మూలము తృతీయాభఖహుపచనము మొదలుగా "ెల్లవిభక్తుల బవుంవచనములందును లకారవిథానముం. 'జేయుచుండుటచేళ ద్వితీయా బహుచచనమందును నదే యనిన ప్రక్రియ వక్ర్రమముగ నుండుననియు- ఛ్రైరీతి ననునరిచి. లకారము. బహుధ్య ప్రకా

[223 బోలవ్యాకరణము శకమేగాని విభ్శక్షివ్రశ్యయము గాదనియుం దలుచి. సూరి దీనిని ద్వితీయగా. నెన్న డయ్మెనుం ఇంతియగాక మూలమునందువలె నిందుం గళగానిదాని*ల్ల ద్రుళము తుది నంటు ననువద్ధతి యనాద్భృశముగాన “రొములను” ఇత్యాదిరూ వములసిద్ధిమై ద్వితీయా బహువచనమున లకారము చశ్యయమన్నను నుపర్థ్మ ము వేర్చక తప్పదుగానం దక్కిన తృతీయాఏబహువచన రూవములందువలె నిందును లకార మాగమముగే యంగీకృకమై నువర్థ్మ మే ప్రశ్యయమున లెక్కింవంబడెనని క్రృహించునదిం ఇట్లే నియనునదియు నాగము మని శలంచియు డుముశంబుమాందను నికారాంతాదులసూందనునగు నివర్మ్మ కము నువర్డ్మ నో మిణామరూవమే యనియు. నెన్ని నివర్ష మును బ్రశ్యయముగ నెన్నక తక్ళ్సన 28- 2205-26 లచే నువర్శకమును నివర్ధకముగా మార్చి కృళార్థు:డయ్యెను చేత-తోడ-తృతీయ. 3.

టీ, 'తో వేళ తోడ చే చ లృతీయాయా$ి అనునది మూలము, "చేశ-తోడి అనునవి శృతీయ్యావ్రశ్యయములుగాన వీనికి దృతీయసంజ్ఞచేనె. మూలము “తోంచే' లనుగూడం దృతీయ్మాప్రళ్యయము. లనుచున్నను, బేశ-తోడల యాద్యక్షరశేవములే యవియని స్పష్టపడుచు9డుటం జేసి సూ3 10 సూ్రముచే. చానిని చేల - తోడల యాద్యమరశేమములుగ. నెన్ని సహజతృతీయావ్రశత్యయములుగ గణింండయ్యెనుం “తోడుశంచేసీమెొయి-మైోమయి. ననునవి స్వతర్మత్త్రవదములుగాం దలంపంబడుటను ట్రశ్యయములుగ "లెక్కింపండవయ్యె, మూల మిట్టిభావనం చేసియ్‌ పీనిని టగ్యే్యయము లనదయ్యెంగానం దదనుసారముగ నూరియు ననండయ్యెః

కొజకు.కయి.చతుర్థి.ో,

టీ 'శొఆకు చతుర్థ్ధ్య్యాక్సృకో అనునది మూలము, “ళొఅకూకయి" ట్రనునవి చతుర్థీ ప్రత్యయము లగుటం జకుక్థినాండును* “కయి” అనునది వ్తైగాను శ్రీయ 108 స్యూత్రమునే. వికల్పముగ నగుంగాన “రక్షో యని మూలము ననుసరించి యనలేకుః మజియు మూలానుసారముగ 'త్తైో యన్న వై 108 కిచూనూత్రమువే. “కయి సిద్ధిపదుగాన “కయి"నే మూలమున నెన్ని నని 'గ్రనొంచునది, (చూ క్రియ 1038)

ణం ॥, రా జాం క తొల్లి చతుర్థీ ప్రళ్యయముగం గన్నట్టు 'పొంటె ననుదానిని, స్వరం్రశబ్టమని యొన్ని ఇావలయు మూలము చ్రశ్యయమునం దలంచము సితండును వలందయడయ్యెనుం వలన-కంయొపట్టి పంచమి, ౫, టీ “వట్టావలన=కంటె ఇతి వంచమా” అనునది మూలము “వలన-కం టే-వ్టి” ఇవీ ీ హై, స్‌ పని ౨ ఫ్టైజ్ర, జ. ల త

వంచమివ్రశ్యయము 6%ట వీనికి బంచఛమానరజ్ఞ, = “వల్ల-కన్న" ఆయనవి నంచమోవ్రళ్య

తోత్సమప్కరీచ్ళేదము [2క్రో యము లనుటఠుం శ్రా/వీనవ్రయోగము లగవడమిని వాని నిందుం జేళ్కొనలేదని తోడి వీని యిశరవిషయము 7 న్యూత్రపుం డీకలోం దుది నరయునది. కు.యొక్క-లోపలుషస్టి, ౬

తీ, 'అథ లోపలకికయొక్కాాన్య్యా” అనునది మూలము “ప-యొక్కం-లోవలి ఇవి షష్ట్మీవ లయము. లగుట వష్టినాంబడెను, 26 చే కువర్ణకము శివర్ష మగుంగాన కివర్ణకము 'వేలున నంగీకృతము గాదయ్యెను, 10 చే లోవల వర్థ్యకమునుండి లో సిద్ధిం వెవ్‌ంగాన లో ననుదానిని వేణుగ నంగీకరింవండయ్యెనుం

ఆందు-న సప్తమి, ౭,

టీ, *అంద్విందు న్నాళ్త సృష్తమా"అనునది మూలము “అందు-నిఅకునవి. నృక్తమా వ్రశ్యయములుశాన పీనికి స్వ్తమి యని సంజ్ఞ, మూల మలిగాగమము నిద్ధింపం జేయుటశే యిందును స్నన్తమిగ "నెన్నైనుగాని యిది స్నప్పమావ్రళ్యయముగ శజ్టములకుం జేరమిం జేసి సూరి యాయలిగాగనుప్రయోజనమును సంధి శశీ వేం గూర్చుటంజేసి దీనిని సృష్షమి వ్రశ్యయమున_ నంగీకరించండయ్యిను.. నవర్జకము కారకము 18 చే జడవాదకముల కగునదనుట మబజువరె+దు మణియు నవర్థ్మక ముదంతజడంబు తృతీయకు (కారకము 28 చే నగుటను గూడ చరయునదిం

కాంత్ర్రమమున నవి క్ఞాకవ్రకృళుతైన కర్మ న్వతంత్ర్రవవముల' శిష్టథాగములు వ్రశ్యయములనుట నిర్వివాదము, ఈలక్షణము ననుసరించి తెలుంగున 'డు-ముంవు-లు, న్కు కు నశ అనునవియే వ్రశ్యయము లయ్మ్యొడి తక్కినవి యర్థవంతము లగువదము

నా (ప నా ల నా లనుట చ్రనీద్ధము. లన నాంధ్రధాష సున్క్భృళమువలెం గేవల మవిద్థాతవ్రకృతిక ప్రశృ్యయభామగాక విజ్ఞాతావిజ్థాళవ్రకృతిక వ్రత్యయాషు యిగుచున్నది. మణియు నవిళ్శరప్రకృతులుగ నెన్నయిడు “డుంముంవుంలు” అనువానిశగో. “డి అనునది మహా ర్వ్రథమపురుమైకవచన క_ర్తృవాచక మగువాం డనుదాని వా లోపీంచ 'నేర్చడిన రూప మని తోంెడి. ఇయ “ము” అనునది పొల్లు మకారమంశమందుం గల “ఖ్ఞానవో మొదలగు వానికిం 'జెనుంగున నుఖో చ్చారణార్థము వదొాంగమునం జేశెడు ఉకారముచే సిద్ధించిన “జనముగా దాజజ్టానముమున్న గురూవముల యనుకరణమునం దక్కుంగల వానికిని గల్పినదని ప్త లతో ల న్‌ తోంచెడి. *వో అనునది ఉకారాంళములమోంద నోష్టుచ్చారణతెల్యమునంటే నుఖో ఇ్చారణమునై, పువర్ణముగా మైన 'శంభువు ఇళ్యాదుల యనుకరణవిథి నన్యములకును _గలిగినదని తోంచెడి, “లు అనునది బవ్తుక్వస్రకాశవమగు. “పలు” శబ్దము. పకారము లొవీపిలనరా విద్ధించి+బేమో యని యసుమానము పొడమెడి. 'లొంగబటి “అనివాని

[24 -బాలవా్రకరణము గశారము. లోపింప "నేర్పడినదని _విమర్శకాశయముం. ఇబ్లే ద్వితీయ్యాప్రళ్యయమగు నువర్థీము. “తను = నినునను అనువానియాద్యక్షరములు లోసింప "చేర్చడినదేమో యని నందియము. గలి]ెడి, “కీ అనునది 'ఒక” శబ్దమునందు ఒకారము లోపింపంగా సుఖో చ్చారణముననై.. తెలుగునం జేరిన ఊకారముతో సిద్ధిచినరూపమో లేక జఒళారము. రననహజమగు. నుకారస్వరూపమునంది. కవర్జీముమైం బడుటను. సిద్ధించిన రూవమో యని యనుమానము గలెౌడి. ని అనునది నడు లేక నడుము శబ్దము నాద్యమరళేష మో ఊరనం దిత్యాదులం బ్రకృలిప్రళ్యయములకు నడుము సుఖో చ్చారణార్థమైన “నో అనుచానితోం గలిసి నుదుగా ేర్ప్చడినరూవమునుండి '0దుి అను చాని వేలుపసబువ నరూవషమునంది యనుకరణవిధిని గృత్రిమోదంఠములకును సక్తమ్యే కళ్వమున సిద్ధించినదో యని యూహ పొడమెడి. వీమైననేమి! వైని నిరూపీంచినవి యవిజ్ఞాశవ్రకృతులగుటం ప్రుశ్యయములు నాంబరగౌనని "తేలినది, భాహిత క్వవిమర్శకులు సర్వ వ్రావిడభాహాలోడనమున సీప్రత్యయములంగూార్చి చేలొకరీతిని చ్రాగికి(యయాతోం రా, సంధి త _త్తదర్థదోధకములగు శబ్దములు దుదినిగూర్చి విభ్ష్యర్థముల బోధింపంగా: గాల్మక్ర్రృమమున నవ్వాని యాద్యమ్షరాదు లుచ్చారణమున లోపించుడు నవి చ్రశ్యేయము క్రైనపని నాయూహాం తృతీయాదులకు నుగాగమంబగు. ౮ 'రామునిచేతను-రామునితోడను - రామునికొజుకును = రాముని వలనను-రామునికంశును- 'రామునకును = రామునియందును, టీ శళలుశాని (కయి. వట్టి యొక్కలు దప్ప తృతీయాదివిభ క్తులకుం దుదిని నువర్థ్యము వేరును రామునిచేత ఇది కృతీయావిభక్తి యగు 'చేశవర్థకము చేరినపదముం దీనికుదిని నుగాగమము. గలుగ 'రామునివేతనుి ఆని యగునుః విభక్తులు ప్రల్యేక వ్రయోనమున కన ర్హ్రములును బ్రగృతితోడనే యుండునవియు. నగుబం బ్రశృతితోడ నవ్వానిని గూర్చి నుగాగనమము గజ్లెననుట'కే రామునివేళనను నట్టివి చూవంబడెను, ఇట్టే తక్కిన వూవ్యాములు 10 వేం బ్ర్రథమాక్షర "శేషములైనవానికిని నీనుగాగమము “వక 'జీళ విక్సృళ మనన్యవత్‌ * అను నుుక్రింబట్టి యగునని ్రహొంచునదిం కయి -పట్టీయొక్కలకు నుగాగమంబు లేదు, కా రాము ఎ ఎ | నికయి - జ్ఞానముంట్టి - రామునియొక్క, టీ, 'కయివజ్రియొక్కి. అను విభ్‌క్తులతుదిని నువర్థము. నలునదు, ఇవి కళలు ఇాన్ల వీనీకి నుగాగమృప్రాన్తి "లేదని "టే హించునది... “రామునికయిమే ఇత్యా దులు

తత్సమపవరి చే దము 125 సిద్ధించవని భావము. మూలను కళలుగాని వాని'కెల్ల “అన్యే ద్రు/శప్రకృకయో యే స్ఫుక్ష్య్యనుజీవికద్రు,తా నికృకు అని నకారమును జేక్చునదిగాన నుదీరేండునూత్ర్యము లకు మూలమగవడదుం కాన “అన్యే ద్రుతవ్రకృతయో" అనుదొని'నే వైరెండుస్మూర్ర, ములకు మూలమనవ లెను* చేత-తోడ లోపల వర్ణకంబుల ప్రథమావతరంబులు వైకల్పికంబుగా

శేమీంచు. ౧౦. చ్రశ్యయంబు వర్ష్మకంబని ప్రాచీనులు వ్యవహరింతురు, రామునిచే - రానునితో - వనములలో,

టీ. “చేతంతోడంలోవలి. అనువ్రత్యయములందలి బ్రథమాక్షరమురైను “జే-తో.లో” అనునవి వికల్పముగ మిగులును, వికల్చ్పమనుటంజేసి వశమున “వేశం తోడంలోపలి అనియు నుండవచ్చును. “రామునిచే, రామునిచేతం శక్కినవిశ్లో శ్రహిఎచునది,. నుగాగమ మాద్యత్షరశేమములకును నగు ననవలెనుగాని “రామునివేను గరుణదూవలడేకు. రామునితోను దిరి శా వనములలోను బర” అనునట్టి స్వశ్వ రూవము లరుదని తోంచెడిం 'క్రశ్యయ ఇవా వర్ష్మకఖి అని చింతామణి ప్రత్యయ మును వర్ష కమని వృవవారి౦చెనుం తదనుసాఠముగం దచ్వా వ్రఖొన్రర్‌లును బ్రశ్యయమును వర్షకమనిర.. 'కానం స్రైళ్యయమును వర్మ్మకమని యనిన స్ర్రావీనులు. చింతామణి కర తద్వా ్యాఖ్యాళలే యని యెన్నవలెనుం

డు.ము వున లేశవచనంబులు, ౧౧.

వకత్వసంఖ్యను బోధించు, వ్ర త్యయం బేకవచనంబు, రానుండుం సోనుండు - వనము - ధనము - ధేనువు - ఫానువుః

టీ. మొదటి 7 స్యూత్తములచేం జెప్పంబడిన ప్రశ్యయములలో “డు-ము-వు-న" అను. నాల్లును చేకక్వమునే బోధించెడి. అనంగా నివి త్రశృతి శేకవదచనమునజే యగు నని భావము, ఇందు *డూము-వు అనునవి యాయా్రకృతులకుం బ్రథమైకవచన మునను, “ని అనునది యువంళములకు నృష్త మ్యేకవచనమునను, సిద్ధించునవగుట వీని "నేకవచనములుగా నిరూపించుట పొసంగెకు ఈమెని నిరూపించిన వ్రశృయములతోం నూడినపదము. లాకపదార్థమున్తే బోధించెడిం గావునన్ను నట్టిళ్నక్సి ప్రత్యయమునశే గలదుగావునను వీని సేకవచనములని యంటినని సూ య్యా క్రిందివివరణమున కాశ యము ఈక్రింది దు-ము-వు-లతోం గూడీనవదము లాయాపదార్థముల _యేకత్వమునే బోధించుచున్నవిగాన నవి యేకవచనమాలియ్యెను. ఇట్లే “ఇెట్టున్‌ అను నవర్మ్మక మొ్కొక

126 బాల వాస్ట కరణము ఇెట్టునే తెలి పెడింగాన నిత్ళాదులందలి నవర్ష్మకమును జీకవచనమే యని యెజుంగవల యుకుం ఈనవర్థకము కారక 28చే నుదంతమునకం దృతీమైళవచనమునండే సిద్ధించెడిం శాన నాయవస్థను గమనించినను, నివి రయేకవచనమే యయ్యొడి- మూలమును నుబోధనై నూరి యిట్లు వివరించెనుం లువర్షంబు బహువచనంబు, ౧౨. బవాుత్వసంఖైను బోధించు ప్రత్యయంబు బహుువచనంబు. శాములు - సోములు - వననులు = ధనములు - భేనువులు - భానువులు, టి. పదార్థ ములయ'ేకళను బోధించు. వ్రళ్యయము బహువచనము. క్రింది యుదాహరణములుదు; “గామి ఇత్యాది ప్రకృతులకుం జే లువర్మకము. రాములయంం దక్కుంగలవానియు న'నేకర్వముకు "చెల్పెడిలాన. నిది బబువచన మనంబర గెనుం 81 స్యూస్ర్యముచే బహుక్వబోధకముగా లవర్డ్మే మును విధించుటంజేసి యదియు బసుత్వ బోధక మే యని గ్రహించునదిం తక్కినవి యభయంబులు, ౧౩. మిగిలినవ్రత్యయము లేకత్వ బహాుత్వములకు బోధకములని యర్థము. వనమును - వనములను = వనముచెతను - వనములచేతను = వనముతోడను - వనములతోడను. టీ కక్కిన ప్రత్యయము లెల్టను నాయావ్రక నులతోం గూడి వాని యేకత్వ మును బహుళ్వమును గూడ చెల్పునుగాన నవి యేకవచన బసుువచనసాధారణములని భావముః “వననమును-వనములను ఇత్య్యాదులందు “న” మున్నగు వ్రత్యయము లేకవచన బహువచన సౌాధారళాముల్రై గన్నట్టుచుండుటం కేసి యవి యేకత్వబహుళ్వబోధకములై యుభయములు నా,బరగెనని సమన్వయము, కాని ద్వితీయాది బహుంవచనములందు లఅకారమే బసాుక్వవ్ర,కాశకముగాని చ్రశ్యయములు 'గావనునంశము లకారాభావమున బహాుక్వము. వెళ్ళడిగామిని స్పష్టము కావున ద్వితీయాది బహువచనములందుం బ్రశ్యయములను బవాుశ్వబోధకములంగా నెన్నుట యస్వరసమనియం సీవ్రశ్యయము కస చనబవువచనసాభారణము లనుటయే యుచితమనియం: దోందెడిం ఓయావముం శ్ర ణంబునందగు. రోం ఓీయనుళ: బ్దము సంబోధనంబునం దగునని యర్హము, ఇది సంబోధ్యవాచకంబునకు ముందే చ, యోగింపంబడును. శళబ్దంబు తొజంగియు సంబోధర్థవాచకంబు చ, యోగింపవచ్చును. ఓరాముండ ఓరాములార-రాముండ్‌ = రాములార.

తత్సమవరిచ్ళేదము, 27 టీ. ఓయీళ్యామంత్రణే చ వికృత స్యాత్‌” అకునది మూలము ఆమం్ర ణము సనంచోధనమనునవి పీలుచుటనుదానికిం బర్యాయమాలు, వీలుచుటను జెప్ప్వునది ఓీకారము.. పీలుచుటయందుం బిలువంబడుదానిం జెప్వుపదమునకుం దొలుందొల్త ' “ఓ అనువర్ష్యము. గలుగును, ఓీకార మామంత్రణార్థకమనియు నిది యామంత్రితవాచకమున కవ్యవహితపూర్వముగా నుండుననియుం నళ్గిస్త్రాయముం సంబోధ్య మనయాం బిలువందగి నదిం సంబోధ్యవాచకమనయాం బిలువందగిన వదార్థమును 'జెప్పవనము సంబోధ్యవావక మునకును పీ శబ్బమునకును నడుదు 'జేవదముళు నుండరాదని ఇద నంబోధ్యవాచకంబున కనువివరగామున_ కల్గిసప్రాయము._ క్రింది యుదాహరణములందు నంబోధ్యనాచకమగు రామశబ్టమున _కవ్యవహిళవూర్వముగ నోశబ్బముండుటను గమనించునది. రాముండు సంబోధ్యుండు గానం దద్వాచకము నంబోధ్యవాభకమని యెొన్నునదిం సంచోధనవాచకము ఓశబ్దము సంబోధ్యమునకు ముందు చేర్చకయె [వ్రయోగింపవచ్చును. రాముండు! అనియు ననందగునని భావము, దీన సీవిధి యైచ్చికమని లేలెను, సంబోధ్యవాదకమునకును నోశబ్జ మునకును నడుమ సందర్భయోగ్యమగు పదములతోడి వ్యవధాన ముండందగునని. “ఓవిను పీధినున్న ఖచలో త్తములారి అని యదాహరించి ఫ్రైఢవ్యాకర్త సంబోధ్యవాచకము నకు ముందే తయోగింవంబడునను సూరివాక్యమును నవరించినాండుం సంబోధ్యవాచక మునకు సంబంధించిన విశేమగాము దానికినంబంధించిన యికరవదమునని వ్యవధానస్వరూవ ముకు గూడ నిర్వచించినాండు, 'ఓయాత్యామంత్రణే చ వికృత స్యాత్‌ ” అని (ఓయి శండమరముల పౌాఠళమునే చాలనరస్వతియు నధర్వణుండు మూలస్థముగా _ నెన్నిరిం ఆధర్వణుండు 'దాని జాధారముగం నొనియ్‌ యందుం దుదివర్షమునవ లోవమును అతి పాదించి పీ శబ్దమును పిద్ధింవం జేసిన వాండుం స్ర్రైాచుత్రణమున ఓయి శబ్ద ప్రయోగము పొసయమిం జేసి పురుషానుంత్ర్రణమున. వికల్పమునను; స్ట్ర్యైమం్ర్రణమున నిశ్యముగను "యి అశు తుదివర్షమును లోపింపంచేయ నపహోబలుండు పాటువడినవాండుం ఇదంతయం "చేలయని సూరి 'ఓి అను నొక్కయశరము పాఠమునే వ్రమాణీకరించినవాండై , వానికి యువర్జ్మము క్రింది స్కూత్రముచే సూపాదించి యధర్వణ-బాలనరస్వ-ళ్యపళోబలాంగీకృత రూవములనెల్లు సంపాదించినాండుం ఓళబ్దంబునకుం బురుష నీచ త్తీ పురుషామంత్రణంబులందు యింనింరి వర్లంబులు విభామ నంతొగమంబులగు. ౧౫, ఓయిరాముండ - ఓరాముండ = ఓనిదుష్టుఠాల “= ఒదుష్టురాలం. ఓరిదుష్టుండ అ ఓదుక్షుండ,

క్త బాలవ్యాకరణము

టి “ఓయీత్సామం్రణే బ్‌ వికృత స్యాత్‌” అను చింతామణి “వికృళతా వర్రే లోవస్సా వ్రక్సోంబుద్ధోయివడే శు మీ? నీచతాయాం 8సీ స్యాళాయ్‌” అని వివ రించు. నాధర్వణము మూలము మగవాని యామ త్రణమునం దద్వాచకమగు ఓీశబ్ద మునకు దుదిని *'యిీ అనునదియు, నీచురాలి సంబోధనమున “సి అను పరమును, సీచపుదముని యావ్వోనమున “రొ ఆకు వర్షీముకు వికల్పముగం గలుగును. *ఓయిీపీసిం ఓ8ి అని యేర్చడునని భావముః వికల్పమగుటం బక్షమున 'ఓి అని యుండును. ఓ రాముండ -లఇవి యుక్కృష్టపురసూమంత్ర్రణముగాన నామంర్త్రణవాచకమగు. పీళజ్ద మునకు 'యి అను వర్ష మంతమున నాగమముగం గల్లి “ఓయి రాముండ [౯ అను రూజ్‌ మయ్యొనుం లీ అకు వర్షము వికల్చ్పముగ నయ్యొడిదిగానం ఎతమున *“ఓరాముండి అను రూబ మేర్పడును, ఓ దుష్టురాలి ఇళ్యాదులందు దుష్టశ్వముచే స్రీ నీచురా లగుచున్నది గానం దదామంత్ర్రణ వాచకమగు ఓళబ్టమునకు “సొ వర్ణము వేం “ఓసీ దుష్టు రాలి అనుహూవము సిద్ధించునుం. సివర్షమం గలుగని వకమున “పీదుస్తురాల్‌. అగును “ఓదుష్టుడో ఇత్యాదులందు దుష్ట్రళ్వముచేం బురునుండు నీచుండు నాంబడుచున్న వాండుగానం దచామ్నక్రణవాచకమునకు "కీ వక్ష్మము గలిగి “షి దుస్టుండి అకురూవ మగునుః రివర్ణము గలుగనియెడల “ఓదుష్టుండి అశుహూవము సిస్థించునుం సీచళ్వమునకు దుమ్న్రివ్నర్హన దుక్ళీలములే కారణములుగ నెంచి శ్రీ పరుషుల సీచత్వనురు నిర్మయించి కొనవలసి యుండుట నుదావారణములం సూచించుచున్నవి, కానీ యధమళాతి స్తీ పురుహోమంన్త్రణమునను దద్వాచకమగు నోళబ్టమునకు “సిగ వర్షములం గలునుట చూవట్టుక, సీరస్తీ పురుహోమంత్రణమున “సారో వర్షములు విధించుటం జేసీ. 'మొదటం "జేక్క్యాన్న యివర్ష ముక్ళృష్ట పురుసామంత్ర్మణ విమయమును; దుష్తుండుగాని సామాన్య పుఠడముని యాహ్వానమువిషయముశు నయ్యెడినని గ్రసాంవవలసీయున్నది మ్‌ంది న్యూత్త్మము ననుసరించినను దష్కువళాతి యాండుదానిని నట్టిపుదుముని నంభోధించునపు డును లేక మొక్కువళాతి స్రీ ఫరుముల నంబోధించునపుడునుం.. "లేక దుళ్శీలురుగాని స్రీఫవషుల సంబోధించునపుడును మిత్ర శ్వమునం కేసియే యట్టికిలుపు సంభవించెడినని స్పష్ట్రవడెడిగాన నధమతాతి స్త్రీ పురుహోమంశ్రణనుక నోళబ్దమునకు. "సిరి వర్జృములు గలుగుట సూరిహ్ఫాదయము గానట్లును నట్టివ్రయోనము లగపడిన ఛానిని మెత్రివేం గలి గినవానినిగా సమర్థింపవ లెననియే యాకండు భావించినట్టును స్పష్టమయ్యెడి. శ్రయో గములు ప్రాచీనము లిఖ్రై దృష్టములగుట నూరి యిట్లు నిరూపించుటకుం గారణామని శ్రుసాంచునడి,. (చూ అవో, 24 పటు ఈ సందర్భ మవోబలగ్రంథానువాదము

త త్స చువరి చ దము 1920 ఓం యోని మైత్రియందుం గలవు, గ౬, ఓంిచిన్ని కృష్ణ - ఓసిముద్దుబాల, ఓయి. మొదలయినవానికి స్వతంత్ర్యవ యోగముం గలదు. సంగతియె "యోయి-ఓనీపో వీ-ఓరోరి యింకెందుంచోవచ్చు, వీనికి దీస్థ్రంబుంగలదు, ఓయి వివ్రకులావతంసం- ఓరీ దొస్ట్రనికాటులార - ఓసీ నశుం జెకరాకు, టి కచ త చ కచ్చు ౨3” అశు నాఫర్వణను మదూలముః నీవఫురువు సీచస్త్రీనంబోదనమునచే గాక న్నేబావ్రకాశవ మగు పురుష. స్త్రీనంపోధనమునను నుబో ధనవాచకమగు నోళబ్దమునకు “రస వర్ణము లాగమునముల్తై పీరి ఓీనిరూవములు. శిద్ధించు నని యర్థముః ఓం చిన్నికృక్ణ --ఇచట చిన్నికృర్ణయకు పుకుషళగాచకమగు సంబోధ్య మునకముందు “పం యకు నామంత్రణవాచకము మైల్సిద్యోవకముగార శ్రైయు్త మయ్యొను. ఇీ 'ఓసీముద్దవొలి యకుచో ముద్దబౌలయను త్రీసంబోధ్యవాచకమునకు బూర్వము “సినీ ఆఘ నాముర్రణచాచకము స్నేవావ్భోవకముగాం చ్తయుక్ష చుయ్యొనుం “సీయీపీసాపీరో అనువానికి సంచోధ్యమునకమముంటే జక స్వకం్ర్రము గను బ్ర్రయోగము. గలదు అనలా. నివి యొమందత్రణవాచళము నైనను న్వళంత్ర, మున నాయాపురుషు.. స్ర్రీసంుబోద్యములుగూడం ఇవ్వునవ్నై యామంక్రణచంబోద్య ములకు. కెండింటికిని వాచకమగునని ఛావము, పీసీ పోవె-ాఇచ్చోట నోసిశ్చూము స్వవంక్ర్రముగర బ్ర్రయ్యక్తమె. న్తీనంబోధకమును. వెవ్వుదున్నది.. ఇల్లే. 'ఓం+ఓకి= ఓరోరి ఆఅశుచో. నోరశస్టారు వువవామంత్రణమును.. క్వతంగ్ర్రముగం. బ్రకాళికము నీయుచునున్నదా.. “పియుపీసిటి'. ఆను గానికి డీ నమును బ్రయోగనులం జావ్యట్రెడి. పేయీ. వివ్రకలావకళంస --ఇచ్చోల ఒర హెోదుంర్రణదాచకముగు నోయి యనునా దీర్ధాంతమయ్యుం ఓశీ దుషస్టనిశాటులార ఆాఇచ్చో దుష్ట ప్రరుహోమాత్తణనాచకమగు నోరి యనునకి దీర్గాంతమయ్యెకు. ఓసీ ననుం వేనకరాకు లందు దుస్ట్రస్త్తీ నంబోధన వాచకమగు నోసియనువది దీర్దాంవమయ్యెనుం కుది యుదాహృతి ననుసంంచి స్వళంత్ర, త్రమోగార్హ్మము లైనపుడుకు సీడిర్ధాతశ్వము పిద్ధిచవిచ్చుననుబ 'తెర్హము. ఓరీ దుష్ట నిశాటులార --ఈయందావ్యాతి ననునంంచి సంబోధ్య వాచకము బహువవనా౨తం మైనము నామంత్ర్రణవానకము లివియ్‌ యగునని త్రగాాచునదిం “లో ఇతి స్రీవాచకో భవేత్‌ వరత్త్రైవ ప్రయోగ “క్వ చివామం శ్ర గేకానోనై నకృతొర్పరతో దుఠళో "అను నాధర్వణము నూంకగలొని “రే యను నవ్యయమును దానివ్రాన్వయావమైన “క్రాక్‌ అనునదియు స్తీ వాచక సంబోధ్యములకుం బరమునసు, “కానంఅలంఅలా" అనునవి చాలవ్యా-ీ్‌శా9

180 బాలవా్యాకరణము జేళ్య శ్రీవాచక స్తీనమ సంబో ధ్యశస్టములకుం దరువాలను) నామంత్ర్యాముోద బ్రయుతక్తముకత్తై యగవడురున్నవని క్రైఢవ్యాక_ర్త సంబోధ్యవాచకమాలకు మిందం బ్రయా క్రమురైనవానిని బ్రయోగములలోడ నిరూపించినవాండు.. ప్రాచీన గాంది కాంధ్రమాన నట్టివ్ర యోగము అగవడమిని శాంద్రశ్వచింకామణి మూలను వీనిని దలంవమిని సూరి వీనిని దలంవండయ్యెనుః స్త్రీ తిర్యస్టడభిన్నంబులును వానివిశేమణంబులును మహాకర్తులనంబడు. ౧౭. తిర్భక్కులనంగాం బశువమ్యూదులు. జడము లనలా నచేతనములు, ॥ టి, “స్త్రీ ళుజడాన్వినాన్యే మవాదాఖ్యా స్తద్విశేమణాశ్చాపి” ఆకునదిమూలము ్పవాచకములును వాని? విశేషకాములగు శద్దములును) బశుపక్యుది లిర్యక్కులను శెచ్వశస్టములును. వానికి నశేమణములగు శజ్దములును నస్రాాణ్‌ివాచకములును వానికి విశేషణములగు శాములంను దప్ప, నిళరములెల్స మహత్తులు నాంబడును, మహ చ్వాచకవిశేషణములును మవాత్తులేయకు[06 శ్రైవివరణమునుబట్టియే స్పష్టమయ్యొడిం "మొొక్తముమాండం బురుషువాచఛకములను చుహాక్సంజై యనుట స్పష్ట్రముం స్తీవానకము లకు మహాతీసంజ్ఞ మిందం గన్నట్టునుం తిర్యక్కులనగార బశువులు వక్షులు మొదలగు నవి, జడము లనణూ సంచారములేని కొండలు వెట్లు సముద్రములు మొదలగు ఇస్తాణము లేనివి వృతనులు నవీన నాగరిక సీన్ధాంతానుసారముగం శ్రా/ణులే మైనను గగునా భావము ననుసరించి య ప్రాణులూగానే యంగీకృళము లయ్యెను, మహాదమహద్విచారము విభమౌభ్గీకముం కన నమ్ముద్రుండు జరగులం భుజగజాలంండు. అవ్వోత్తమున్‌ అనుకూద ములు గలుకం. “శేచిచ్చామహాళళ్ళట్దా మతే కవశిఖామణేపు పురుహాఖ్యా భవంతో అని యాదర్వణముం (చూ లవ, 9న ర్రి పుటు సంస్కృ కళ్దములలింగమునుబట్టి రూవ సిద్ధిచేయుట పొన గమిని మహదమవాళ్ళంగ్ఞాకరణ మావశ్యక మయ్యెననుట స్పష్టము క్రీబంబులు మిశ్రాదులు మహద్వాచకంబులు విఫాషం బుంలింగ తుల్యంబులగు. ౧౮, మిత్ర్తళ రణప్రథానపాశ్రాదులు మిత్రాదులు

టీ, 'క్వచిదర్థవిశేషే శు క్లీబే తూభయరూకతా” అను నాధర్వణము మూలము, మనాత్తులం శెచ్వనవి యయ్యు నవుంనకలింగములుగ సంన్యబ్భృకమున నగవడు మిశ్ర మొదలగుశబ్దదులకు నికల్పముగం. బుంలింగతెల్యము నంభవించును.. దీన 21-22

తత్సమవరిచ్ళేదము | పై] స్యూత్తములచే వాని కుళ్వ-డుజ్వర్షకములును, చక్కు ంళల వుంచింగళబ్దములకగ శార్య విశేమములును నిద్ధించెడి. న్నేహెతునిం వెద్వు మ్మిర్ర్రవవమును;, రమకునిం. దెల్పు శరణళ్ట మును, మంత్రివాచకమగు వ్రఛానళబ్దమును, నిశ్లే మవార్తులంచెల్పు నపుంసక లింగళబ్ద ములును, నీగణమునం జేరం దగినవిం మ్మిర్తకద్దమావియందు- గల గహాముగాగ మిత్రాదు లనెను. క్షీబంబు లనుటం'ేసీ నూర్యవాదకమై శేవలము. పుంఠింగంబగు మిత్రశబ్దముకు, మనాద్వరాచకము. లనుటంజేసి. , కేవలము గృవాచాచకమైన శరణళ్వుముకు; నమహ చార్చాచకమైన మి(క్రశస్టమును, సీవిధికి విషయములు గావని యొన్నవలెశు. మహద్వాద కముర్తై నఫుంసకలింగముకైన శబ్బములే యావిథికి లక్ష్యుములని ఫలిశము*, చైమవా న్యాచక నపుంసకలింగళ్వుములలో “జేవ కొజుంత మైనను నీవిధి వ్తించదని కానముః ళా ఆ జిత్తుచిందువూర్వంబగు. ౧౯. ఉకార మిత్తుగాం గలదానికి ముందు బిందువు వచ్చుననియర్థము. 'కార్యాస్థము చత్యయామనులందు నిబగ్ధమయి ప్ర'యోగించునపుడు మానంబడు వళ్ల మిత్తునాణలబడు; ఉదాహరణముమిో:ద స్పష్టంబగు. టీ. జకారము లోవంచునట్టి వ్రర్యయమునకు. బూర్వము బిందువు గలుగునుః చఛొాన్వదీ న్స్‌ ముల గమనించి యర్థపూర్మ సంభవము నూహీంచునదిం అయాయీకార్యనిశే షములకయి వళ్యయాదులలుడిని గూర్పబశి లమ్యములందు వివిదిపెట్టాబడు. వర్గము నక ఇళ్తని పేరు. రాముః జిత్యాదిరూవములందు గిన్నక్రచూజనము స్పష్ట్రవడునుం “కుజ” అనుదానికుదిం 'హార్చెన “కారము చిభువును ఛుటించి. లోపం దునూగన “మో ఆనున దిత్తు నాంబడును “హూల్తకృృకి ఆనువొని కి3 నివరణముం డుజ్వర్షకంబునకుం బ్రకృతియయినది డునుంతంబనంబడు. ౨౧. అచ ఆజ్‌ స్పష్టము, టీ, “డుజ్‌” అశువ్రళ్యయము. చేకుటవం. దగిన స్రానివవికము డుముంక దును ౧ంకునుం చశ్యేయము చేరళకముుదున స కప్పన్వరూవమునకు: లగి యని ేరుం “రామి ఇత్యాదులు చశృచులం కజిత్యాదులు చవ్యయముంంం చకృంప్రవవిక ములం వర్భాయములం* పృుంలింగంబయి మహదార్ష్రచకం బయిననానుంబు రుదియత్వంబున కుత్వంబగు. ౨౧. _ నామంబనంగాం బ్రాతివికము, డిద్ధ _ నామ - భార్టవ - రాజ పురు - ఇట్టివి ప్రాతివదికములు, డిద్ధు.రాము-భాక్షవు- రాజవురుషు,

182 భాలవ్యా కరణము టీ, 'మకాతోబఒళ ఉఊద్విభక్తా' అనునవి మూలము, మహత్తును. జెద్వుననై నం " న్య్య్బుకమునం బుంరింగముగా ఛిగిద్ధమైన చ, భతి తుదినున్న ఆకారమున కుకార మౌచేశమగును, పులిగమహ హ్వాచకళ్వములు రెండును గలిగిన యదంఠమగు స్ర్రాతివవ కమునత్తున కీ యుక్వ మాదేశమగునుం నామ మనంగాం గ్రాశివదికము. “స్రాంపదకం హి జభ, అల్‌, నామి అని చింతామణి, “శెద్ధంరామాభార్లవి ఆకు మున్నగు వ్రళ్యయములు చరచి జ జ క్‌ గా జల న ర తరులు ప్రాశవదికములుం “డిద్ధ అనునది మహాద్వాచకసంజ్ఞ్వ = వీని తుదియకారమున కుకారము గలుగ '“డిద్ధు-రాను-భార్లవు” అని రూవము.. లేర్పడుగుం ఊశ్వమనుట జేసి యాచేశమగునది. హ్రప్వ్వోకారమసటయు,. నల్వంబున కనుటంతేసి. (హ్రూస్వాకార ముగకే యకుటయు స్పస్టము- “అనుక్తమన్యతో గ్రాన్యాణి ఆకున్నుక్తిం బట్టి “అర్థ వదధాతురవ్హ్ర్యుయ?. స్ర్రారవదికక.. ఆను సంస్కృ క వ్యాకృతిలమణము ననుసరించి జో రష ళన కడి 0 వ య్‌ వ్రస్యయముల చేరనిక్రశృగులను గ్రా ఏవడికములుగ క్రహించి. వ్య్యక్రియను నదుపు వొనందగుం ప్రాతివదికక్తకృతులు సమానార్థకములని ముంభె ప్రోక్షముం వుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుజ్జగు. ౨౨, ఇచ్చట డుజ్జ్లనుడానియందు. జకార మిత్తుగావ్రన జీత్తు చిందు జ అంటి లాల్‌ వూవ్వంబగు ననుసూ త్ర ముచేత డువర్ష మునకుముందు సున్న వచ్చును చిమ్తుట జకారము లోపించును, ఉ. డిద్ధుండు = డిద్దుండు - రాముండు- వ్‌: ఆ ళ్‌ రాముండు - ఫార్టవుండు - ధాక్షవుండు, టి “మహవస్సోక్టుజనితో బిసేళర్చుంసి అనునది మూలము, పుంలిగమై మహ లును బోధించు వ్రకృలికంటోం ట్రుశమైకవచనమునప “డుక్‌” అన్మువ్రచ్యయమనునని కావము స్ర్రైవీశులు స స్కృ వస్వాదులం డుజొదు. లగువనిరి నూరి న్వాదులు తెను: గునం గలుగనవకాశము "లేదని తలంచి శావలయు నమ్మార్హమును విడిచి యాయావిళ క్తుల మేకవవనబహువచనముల నాయ్మాప్తర్యయములు గలుగున నెను ్రశమాబహువచనము నందును ద్వితీయా బ్భేకవచనబహుపచనములందును టళ్యయాంకరములు సూస్ర్రాంతర ములపే విధింివయబడి యుుడుటపచేకం బకశేషన్యాయమున నిది పుంలింగమవాచ్వాచక 'ముశకుం ట్రైభమైకనచనమునం చె యసనని గ్రసాంచునది.. ఫపుంలిగమవాద్వానకళ్వ ములు రెండుసర్థ్మ ములంగు గలవదములశే యిీవిధిపే డుడ్‌” సిద్ధించెడిరాని యీళ3 డిటి? "నేది కక్కువయైనను, సీద్ధివదని గ్రనాంచునది,. “వృక్ష ఇళ్యాదివ్రకృళులు సుస్క్భవేమునల బుంలింగము నైనను మహద్వాచకములు గామిని దుజ్వుక్షక మజ్టివానికి వడిలజు. శ జ్య సిద్ధింపదుం “అబత్య-ైన్యకైవత” అను్రకృళులు చుహచ్వాచకము. ల్రైనను బుంలింగ

తత్సమపరిచవ్యదము 183 ములుణామి నట్టివానికి డుబ్వర్ష్మకము సిద్ధంవదుం శాన సూద్రమునఎదలి పుంలిగమహూ సా, టి క్ష ప, ద్య్వాచకశబ్దములు సార్ధకములయ్మ్యొడీ, డుశ్‌ వర్మ్మకము జకారము పోవుక్ర్రళ్ళ్యయముకాన 10 విధిచేత *డుి ఆనుదానికం బూర్వము బిందువును సంపాదించి. పదవ “దు” అశు దాని శుదిశున్న జకారము పోవును "కార్యార్థమను ] ంవ నూత్ర్యమునందలి ఏవరిణ మున. 83 యుదావారణవాక్యము డిన లా3 1 చే నుళ్వముడిర్తు ఊనూకృముచే లీ! థి ఖ / డుప్వర్థక ము-డద్ధు +డుపా * 10 చే చిదువుకు సకారలోదముకు నువవుళు గా ట్‌ లి ర ఆ, న. వ వ ఇ జ్‌ రువ ల డెద్ధుందుండిద్ధుడు. ఆనురూదము.. లేర్పకునుం వేప వ హృర్రమాఎం వి2యః జ్రైమ్టి ఫూర్ణములప శుడింటిక్‌ని వాచళభముగాన నుభయమును సిస్థచెనుం పుట్టు బికుసామాన్వ వధులచేం నలుసు విదువ్పువింఆయముళ హ్రాన్వశర్థ్స ములమాం..స్ట్రి 3ని గమరెచుచు. బం కీయ నరయునది ఇశే ౮న యుదాజూరవాము లూవ్యాములు, పేలే కై సూర ములంబడజ్రి డొ-మూ-వు-లు ద్రసమైోవచనమున. వగుంఎని నృష్టవదుదునుట వేళకు బ్రశ్యాయము రశృతికంచెం బరమున నగునమవవనో మొప్పచ్యాక, భం ట్రే విశవివషై ముండుబవేతను, బక్యతినివిడ్‌ ది చ్రచష్రయముండుట యసనంభవమసటాచేరప, దనుంగ “కై బంచమికి బదులు రజచుగ పుష్టిని నిల్సట న చాజమిసలవెరకు మహ ద్వౌచకమునకనునట్టి పవర్థ్మ కాంకవదము సంబంధమును బోథిండుదు ఒ"నిద్రనమైకవపచనమునకు డుంముంస్పం లగుటంజెల్వ సమర్థ్యమైయుండుట చేరకు "వెనుకకు సవాజమైన వాక్యవజ్థతి నశుసకెంచి మవాద్వాచకమునకు దుజ్దిగునని నూ3 స్నూత్కించెంగాన గంటె వక్తకాంరముగ: శెవ్చ (వో ల ఈ కుండుట పోమమను నీసందర్భమునందలి గుప్తార్గవ్రకాళో కి యవాదరశయముం ఇట్లే ల జుం, వెళళ కహ నం అలై కో యిీస్రకరణమున 89.10 న్యూర్తములఎదును. దస్థికద్రకరణమున తం న్మూర్తము జం! చ ఆశాల ఇరా షు బై న్‌ లో మ జీ, లందును శ్రియ. శీరి నూర్రమునందును గల మష్ట్యంరముల కర్టమును గ్రృహించుచు నవైపధ్యము నెంచునకిం డుమంతంబునకు ద్వితీయా'బ్యేకవచనంబు పరంబగునపుడు నిగాగ మంబు సర్వత్ర విఫాష నగు, ౨౩. శత రామునిని-రాముని-రామునిచేతప శరామువెతను-రామునికని- 'రామునకువు, సర్వత్ర, యనుట సగాగమచాధనార్థము, ల ణ్‌ న్‌! దా లప జచోం, వ్‌ క శ టీ. డుజ్వర్థకముగకు. బ్రశృలియైనదానికి నవలా డున వర్షకము నుజెడి దానికేం ద్వితీయాపివిథ రల మేకవచనములు వరములు గాంగ సల్టయెదలను నిగాగమము వికల్పమున నగును “రామ ఇది దుముళము దీనికి 21 చే నుర్వముః రాము, 9 శీ మవర్థ్రళము “రామును” ఈంఫినే వానకుముః “విధ అనాది కకారము కోను

కేవ జాల వ్యా కరణము ప్రశ్యయముగానం ్రశఫగశంతావయవముగమైై పివపనద్దానితువినున్న పొర్టువ కారము పోవును, రాముగానిగాను 26 ేం దుడివిభ్నక్సికువర్షమున కిర్వము సిస్థింప “రామునిని" అని రూవమగును. ఇది వికల్పవిధ్ధియగుట నిగాగమము గలుగనివక్షమున 25 చీ నువర్మ్మ కము నిపర్జముగామాటి “రాముని ఆని యగును, ఇట్లే లక్కెన తృతీయాడ్యేకవచనములు వరములగువపుడు పామ్మీకమ.గం బ్రకృతి కంతావయవముగ నిగాగమము గల్లురూవముల నమనించునడి. 88 వే నిస్యమున మస్ట్యేకవచనమున నగునగాగమమును రానీయక వక్ష మున ని గాగమురూవమును సంహపావించుట్న్తై న్యూల్హిమునందు సర్వత్ర వవము నమకూర్చ్వ- బడిన దని సర్వ్మత్రయను నీ క్రి-సవవరూయున కఖ్గిస్త్రాయుముం నిగాగమము కనిన “రాము ఇక్‌ అనియు. ఎవబొవముో గగాగమమైన “రొమునకి అనియు హూవములగును చింలా మణలో. “ని అళునదియు ద్వితీయైకవచనవ్రత్యయమె యగుటంకేసి ద్విరీయైకవచనా మున నివర్మివరాన మగవడదుం. రృతీయాద్చేక వచన ములంమ మవాతోనిలావిళక్షూ టాదో వచనద్వాయే వ్రమేన స్తం టాదెవిళక్రై నిన్నేరేశేి అనువిధులంజేసి నివర్హము పావ్నీకముగ- గలుగ జేసెగాన సీవికల్పనిగాగమవిదికి: 'వైవిళులే మూలము లన వలయును అనుదంతమగు తెనుగు డుమంతమునకు నిగాగమము నిత్యముగా నగును, ౨౯.

మగనిని-.మగ నివెతము-మగనికిని అనుదంతంబను వయ్యుదానము

"వత తమునిని-తముని - తముని చేతను- మేతను ఎ త్‌ తమ్మునిని. తమ్ము ని తమ్ముని త తను తన్కు అల్లునిని - అల్లుని

అల్టునిచెతను-అల్లుచేతన్తు బన్లిదునిని = బప్సీదుని-బల్లి దుని చేతను. బన్లీ దు చేతను ఇత్య్థాదులందు నిగాగమంబు పొాత్సీకంబని యెలులపవది.

టం ప్రాన్వోకాంము (జొ రువెని లేరి యాచ్చికడుముంరమునక. ద్వితీయా జృ్యేకవచనములందు.. నిగాగమము.. నిర్మమునం గలుగును న్యూత్రస్థమగుకుదుర కజ్టము నవాబోదుళిములను),. గృళకొదంళములను ండ్‌ఎటివి వెచ్వునదిన శ్రుహించునది రై సూ్రముచే. బ్రకృతితుడినున్న అశారమునక కుకారము నిత్యమున సిస్ధించెడి:గాననదం- దుదముంతముశెల్ల నుదువములే యళకు, అచ్చిక 4 నూత్యముచే మనమున్నగుశబ్లముల

ళా భి న వగు కట్టి

తుదియళ్వమున కుక్వును నిచేదిందబజబినదిగాన నుర్వము గలుగమి నవి యినువంం ములే యయ్యెజీ. కాన 'మగనిని మగనిచలి నిత్యాదులు నిగాగమము నిర్య ముగం నట్టనరూపములే వానికి సిద్ధచెడెలాని “మగచేత మగకంటె నను నిగాగమము కానిఘాభములు సలుగవని. గ్రహించునడి. నిషేధార్థకడును నళబ్దము సమాసనతో_శ్రర

తత్సమపరిచ్ళ్చేదము 188 వదముతోడ నన్వయించునట్టు వాందువజచుట పర్యుదాస మనంబడును, ప్రశృశము “అనుదంవము అనుదానియందరి నిేదార్థకము “అనుదంతము అను సమానమునందలి యుదంతమశు. న్యుత్తరవదముతో నన్వయించి యుదంతము. గానిదాని కనునర్థటోధను నలుగంజేయుచున్నదిగాన నిది వర్యుదానమనంబడెను* ఇట్రిపయ్యుదాసము. నాాశ్రయూా మున మగాదులు డున్‌ య స్రాంశ్టీవిమయమున నుదంతతుల్యములును, నిగాగమన్దాప్లి విమయమునం_ దద్భిన్నములును. నగునని. ఫలిళము. లేలెడి. “లమ్మ-అల్లుంబన్టమా. అమి మున్నగునవ యువంతము లగుటఎజేసి వీనికి రామునిని రాముని ఇత్యామలందువలెనే నిగాగనమము. వికల్పమున ద్వితీయావివిభ్‌ క్రలయెకవచంముల నగును “ఫొక్షీకము --- కల్గుట గలుగకుండుటం ఇంక శమ్ము-ఆల్లు-బన్లీదు మున్నగునవి నహదజముగ నుపవ్వశములా "లేక రాముమొదలగువానివలె: గృ ేదంవములా యిని ఎఇారింవవలసియిన్నది. లిజీ సూత్రమున. పీనిసంటిష్థిడుక్టునకు లోపంయి రాముడం జేయుబక. గృతోళ్యదిశమును సమర్థముగా నెన్నక సంస్కబ్భృతనామంబనుదళమునే సమస్థమూగాద 'ేర్వొా-నుటంబట్టి యివి రాముమున్నగువానివలె. గృతోత్కములే యని సూరి యశ్శిసప్త్రాయవ శేయొుంషులు న్పవ్టము. కాన సూశ్రస్థమగను నుదంరవదము సవాజికృతవేటంంములనుంంటిని వెధిందు ననియు. దమ్ము మొదలగునవి కృతవేవాతములగుట నాాగమము 2త3చే భాఓం ముగనయ్మొననియు గ్ర్రహించునదిం అచ్భిక ఓ నూత్రమునందలి మగాదులలో. పెట్టును నుర్వస్రా 'ఫ్రీలేని యదంశముల'కే ప్రవేశముగలునుబయుం దమ్ము మొపలగుఎఎ. యంద, "జేరకుండుటయు:. ఫ్రైవిమయమువకు: బోమకదు. లయ్యెని. మపాచ్చంస్కృతెదంత నామములెట్స దుజ్‌నందునప్పటింం నృతోచ్కము ల్రైయుంముట సవాఒమగుబు 'జేసియి వుజ్థ్రనందలల మహళత్చవాజోచంఠముల సంది్థి డుజ్జునమ లోద మనాకాుమీం మగు టంజేసియు సుంస్కబ్బుత నామం బమిదానసిని. నతో లామనువేేషణము. గూర్చంబచేకు గాన నట్టికృతో ర్యదిళమును శెయట్రి శమ మొద్న లై గవి కృతో ర్యములకుట కవకొ శము. లేదనియు దాన నీనూశ్రమునను దమ్ముమొపనైనవి కృతోర్కముల. గావరియు సీసూత్రమునను, ఏ! స్యూర్రమునకు బ్రత్యుదావారణములున సీయంఎడిన “రమ్మంఅల్లుం బల్లిదు అనునవి సహజోదంరములే యనియు. శంకిందనగును, మటియు 28 చే: గృతోళ్కాాదంతములకుం బౌక్షీకమ న నిాగమము నిద్ధిచుచుంపుటం లేని 24 న్యూత్త మునందలి యనుదంరళబ్దము శేవలాచ్చికసనహూజో దుతములకుం గాదకువషయమునే

చోథించెడిం గానం దమ్హుమొదలగునవ నహజోదుళములే యని సంథెౌచంవవ లెన నియు, 'ట్రోంపందనునుు కాని చగతాదులబహుపచనలకారంబునకు నేఫవఖగునను (ఆచ్చిక ర్‌ ష్యూర్త్రము. వన్యాపము ననుసరించి భంతాదు ల్లారాంతములనియు నందు. “అల్లుడు

కతర్‌ భాలవ్యా శరణము అనునుధాహరణ మగవడుచుండుటంజేసి యది “అల్లి అనునదంతశబ్దమనియు సంభా విందు 'దగియుండులబవేకం దక్కుంగల శమ్ముమొదలైననియి 'దానితోంచొయిన నదంత ములే యనియు కృతోర్కమురైన రూషములనియు నని విశ్వసించుట యుచిళమని తోంచెమి దళళాదులు సవాజోదంశములే యగునెడల వగత్వ్యాదులని నూత స్యూత్రింప కుంపుడా? కా “అల్హ-రమ్హ-బన్లీద” ఆశునవదుకద్రశృతులనియు “ఆల్లుంరమ్మ-ఎల్లిదు” అనుక. కృతోళ్కురూవములనియు. నిర్ణయివ నుచికమరి తోచెండి చుజయుం కధ్చతోత్యములవకు. వచ్చును. రామునింరామున, తమ్ముని -అల్టునిన, ఇత్యాదుల నిక్యంయి” అను. వనికి మూంయైన కవజనముడనచాక్యములును నదంంతశి వీనికి సాధించెనెం "కీలంచృమరూప సౌాధశచరిడునుు మూలమో వ్యక్కియ లెనుంస డుమురము లకంజింవనరణొట నిరూపింవలేదు. డుమంతంబుమాంది నువర్షకంబు నుత్వంబున కిత్వంబగు, వేం నువన్షంబు ద్వితీయ యనునూత్రముచేశత రామును -అని వన ష్‌ కత సవవహో క నిష

ప్రాప్పింణా నీస్తూత్రిము చేతి నువర్షకి త్వనమున కిత్వంబు నిస్ధంచె, "రాముని - భాక్షవుని.

చె “నిరమోవపహాథాంి అనునది మూలము డుమఎళమున శఛవ్యవహివవంముా నున్న ద్వితీయైకపచన్నవ్రళ్యయమపు “న అకుదానియుత్వమున. కిర్వంబు. గరుగునుం నువర్మకిము నివర్శికముగా మాటువని ధావము రాదు వ్రశృతి 21 చే ఊక్వము, రాము, త చే నువరక్షకముం రొముశాను ఈఎనిచే నుపర్మవము నుళ్వమున కిర్వము, రాముషానాం ఇజరాముని, “రాముని అనుస్వశ్వరూవము నిగా'మాధ్గాపమున నుందకుడుటయే యీ నిర్యఎవానమునకు.. బ్ర్రయోజనమని శ్ర్రహించనది.. నిగాగదుము. గలిగినను, 26 చ నువర్ధరోకారమున. కిశారము. నిర్వముగనయ్యొడిగాన నవుడును "“రొమునిని అనియే గాని “రామునిఎి ఆశి రూవమేర్సడదు. నిగాగమము సిస్థంవనపు జీవిధియని 'తెలుపుబకే మాక్రింది విపరూమును నూ3 త్రాన్‌కొనెకని యెన్నునదెం

ఇకారంబుమాంది. కు=ను-వు క్రియావిధ క్రలయత్వంబున

కిత్వంబగు. తకం

హిరినిహారికిని స్త్ర-ని- శ్రీకిని-వారిని-వారికిని,

యె షాలు ఈుడెనినలదానివ ఒరమైన 'ముళూవ్ల అనువర్థీ ములయుం శ్రియల కాయావ్రురుషువచనముల సిద్ధుచిన యుశారాంవవ్రర్యయములయు నుశ్వమున కిత్వము గలుకునుః - హూరిళానుుఆా-జారి యనసుని దిదం నము. 'చానిథ్గువిజ్యకారమునకు “నీ అభనది- వరదమయ్మొను. శాన :మి అఆమదానియుకారమున కికార మాదేశమూూలం భారిషా ననన

తత్స్పమపరిచ్చేదమను 187 హంని అనురూవము సిద్ధిం చెడ ఇదె నువర్మ్మ కమునుళ్వమున క్‌ళ్వము గల్టుట్‌ కదెవారితము. పూవశకును ఆజా మొదట నికారాంళముమౌాందె కువర్థృకము కివిర్ష మును బిదవ నికారాంళ

౫ శాంం వ సునటి నభ జు 4 వ కా వై మైన కివర్టిముమోందినువర్షము. నిపర్షమును ఇయ్మెను ఇవి ముఖ్యముగ నికారాంతము రా ర ్య * కొచక పగ తాతచ వంవంల “సపక మాంది కువరము $వర్శమగుట కుదావారణముం కారక 38 స్యూత్రృమునంవం “సుక 3 స స్రజనుక సతి లమనదైవి యిరాశాం-చముమోంద “ఫూవియుగుట ససెవారిణములుః ఎవ్చ్బితిగావుజు వచ్చిఏవి=ప వ్చితిసాముజుఎ వ్చిమ - ఎచ్చిచసాను = వచ్చి3ని= ముష్నాసెనిఎ ్రిచూవిక ర్థలయిువ న్‌ మిర్వచు బట శువెపహావణంములు వె ఆద్య రీపహావ వహువచ సవవలంవకారా౨వమున నిదతికమైన రద్చరూదముం (చు, అచ్చి, వ 2 వీ క్రింద చొనిమా ఏి కువర్ష్యకము నివర్మ్మ మోవసినననుట “వారిని ఆఅనుకూవముయ్యెకుం జల్లే వారికిని ఆ లం ణా ను శ థి జ్‌ ఇ ల్‌ నను=ది యూవ్యాము “కారము పొల్లు చే ఇక్‌” అని ప్రా/న్వేకారమును. నిచ్చే ఎవకం కన్ని * ఇన్‌ నీ ౧ శాకు=ఐ కీ రీ అను మొద ఏఎచవ ఛిదకుందుటం పని ్రగాను శ్రీని లే క్రీ అమ మొదలగు నికారాంతములమోంఏ చనువ్చులకును సీశవార్బృము సిస్ధంవెదిం ఇకలుచమందు:ం గలవాని కవ్యవబాకవరముశవచ్చు చనువు అశునవయిు నుష్పువ"ప్రములైన శీరూవ్రశ్యయములుము నర్వవిశష్ట్రములగునను వ్యామ కౌస్త్రమున చిని సెన్నునదెం వ్రగిల్టిియే నహ పమున ఇఈ లుతమందలలవి గానక్యంఅ లదు వర్షా మాదులను" టీలో కటైస్థరి కలిగినను, ="నిమాంది. కనువు శ్రైయాచిభక్తల. సీశాత్త్రమునమ. విమయములులో. జేయవచ్చునుం.. (వచ్చికావచ్చిలిమి) వ! చ్రకృతికదులర. వ్రవ్యమాదులమూలమునం వెడ్‌ర నీశాన్తము వర్తిందదనియు వాన వారలకు (శీలపమ మొదలసు కువర్తహవములే గలుగుననియు ఈ, హిఐచునదిం ల లత టో ణా ఏళ టాం ల శ చఇగికి వ్‌ న అనమువర్థ్యములయోగమునం జేసి యాదంచఠమా్ర్మము వ్రశృతికి సీద్ధించుట గన్నట్రదు ఈ ధాతుయప్మదర్థంబులమిందివానియ త్వంబునకిత్వంబురాదు, ౨౭ ఈక--ఈన్ఫు ఈన.-ఈమ్యు ఈకుంనీకుమికు.

టు ఈధారువు జ్యశ్రియ 92 సూర్రముచే ఇచ్చుఢాతువునవ నర్వాదేశమున

న . సో కరం నహ క్‌ ల విచ్చు. శాయనునవి. యుష్మదర్ధము -యుమ్మ చృష్టార్థవమునైై యేకర్వబహుళ్వములః “జనులసన నుందు “నమో అనునవి ఇచ్చుఢారువున కంరదను నాజేశమైన ఈయళు* జానివని సిమోయనువాని3నీ దరువ"చ వచ్చిన కకువ్యుక్రియావిభక్రలయుర్వమున కిత్వము సెలుగదుం ఈగార=ఈరుం. ఇచ్చో నిచ్చు థాతువున ఫంరకు నాడేశమైన ఈయను దొసికి: దరువాలనున్న “క అశుదొనియుక్వమున కళ్వము ఫూర్విస్తూశర్రముచే. నిిశ్తని కళచరకరణమందు. ఆేమెంజేన సంభవింవ సివిధీతే నిషిద్ధమయ్యులాన *ఈని యని గాక ఈరు” అనియే హవమయ్యెః ఈయరని యజ్ధము ఈవ్రంఈను- ఈము; అను నుదొహరణ శ్రయమునను- బూరో్యోదాహరగామునంచువళెనే భార్యస్యతశ్రమునే సిశ్రారువుళం టెం

183 చాల వ్యా కరణము బరమయిన *వు-నూముి. అను శయవిభ తృలయిశ్వమున కిళ్వము ఐచ్చి “ఈవి-ఈనీం ఈమి అనురూవములు సంహ్రాాక్తములం గాల నీవధిచే నిష్వము నిషిద్ధమై “ఈవు-ఈను- ఈము అశుయావమములే సంభఎంచెనన్నిక్వణాఎచునదిం ఈ ధాతువనుబంజేసి.. దీనిక బర మున నున్నవి ,క్రియాద్రళ్యయములనియం_ దాన నీనాలుగుదొవారణములు నీధాతువు మాంది ,క్రియావిథక్తలయుర్వమున కిత్వము 'రారుడుట కపాహర౫ములనియు "నెన్ను నదె. “ఈకాసీకూమామా” అనునవి యుష్ష్మదర్థముల్నవై" గళ్ల్‌న. కువర్ణకము నుక్వమున కిళ్వము గలుకుండుట పదావారణములు,.. “ఈశీ-సికిమోక్‌ అనురూవములు పూర్వ సూల్ర్రమువే సిద్ధంపవసి ఫెవము- ఇకారముమోందె వనువ్వుక్రియావళ క్రలయు న్వమున కిత్వమువిధించు పూర్వసూత్రృమున నికారమని సామాన్యమున నకుటం జేసి ఈశారాంల ముల మాందివానికిని నీవిధి సీర్ధంచుచుంవ గ సీచూర్ర్మ మారస్థమయ్యెః ఇాడు దేన్దేకా రాఎరములను సీఢధాళుయుమ్మ దర్థములే ఛౌ/న్భాములయ్మెజి.గాన నీ ఛాకుమూలమగు నిచ్చు దాళురూదములమించ సీని-షేధము గలుగవని గ్ర్రహించునదె. యిష్ముదర్థకములగు సీమోయను వానితొలిహల్లులు లోఏందినవషమునకు వాసి కీకారాంరయు యుష్త దర్థకరయుం 'జెడదుగాన నపుడుళు ఒనిషధముుస గుజటియసనని సూచించుట ఈసి అని యువావారుచెవని నుఖావించునది, దుతామ యికారాఎరములకు “నిల్‌ పు యముల విధించునదియు సాభారణమునగ నికారాంర్యక్రియలమోంయ ల్ల నిశారాంర ప్రశ్యయముల సామాన్యనూర్ర్యములచే విఫింవ యథానంబుధముగవ. ట్ర్యైక్రీయ నూహిఏచికొనుమని సూచిరిచునదియు. నససటచేళ సీనూత్రమునకు బూర్వసూత్రృమున కను మూలములఎదుః బ్రత్యేషముగం గనవట్రవు కువక్షకంబు పరంబగునపు డుకారబుకారంబులకునగాగమంబగు౨౮

రామునకును-విష్ణునకును-సవితృనకును విథాతృ్భనసను.

టీ *నః ఫొ ఆఎునవియు దానిని సవరించు “నః వ్రాయస్స్యాదృకారాచ్చి అనునాథర్వణమును మూలములు మష్టీవిధ్నక్షివృళ్యయమనగు కవర్జ్మకము బరముగా నుకార బుకారాంత్రక 'ఫైచుల కంశావయపమున నగాసమము. గలుగును. రాముషాకు జూ కువర్షకము. పరముగాణ 21. చే నుదుళమైన “రామి. అనుదొనికి నగాగమముం రాముశనషాకజ రామునకు “నత” అనది కశారముపోవువ్రచ్యయముగానం బ్ర కంతావయవముగం గలిగిన, మజటియు యట్‌ అమున్నగునాగమములవలె *ని ఆకువది పొల్ట్డుధ్తూపమునం గాక. నిర్చిష్టమగు అకారయుశమైయే. (ను కలుగునని గణుచునది ఇది _కృతశోదంరముమ్నాడ నగాగమమసట కుధాహరణము. విష్ణుశమాలావిష్టుతునశ ,

తత్సమవరిచ్ళ్చేదము 180 కుజనిమ్థునకుం ఇది సహజోదంతముమాందినగాగమమున కుపాహరణము విధాత ప్‌ న్‌తీ చే విధాళ్ళృమున్నగురూవములు పక్షమున. నేర్పడెడిగాన బుకారాంతర సిద్ధముం దాన నగాగమము దీనిచే: గలుగ విధార్భశ్రానశామజవిథాత్భన వశురూవ మేర్పడునుం ఇది బుకారాంఠముపిూంది నగాగమమున కుదొవ్భాతి* మైవిషయము నశుసరించి నూత్రస్థ మగునుకారము సవాపకృ ల్రి మోదంతములను "ండిటిని బోధించునదనియు బు కొరము సహజమునం నన్నట్టు బుకారాంతములనే వెప్పెడిదనియు. ్రపింపవలయును, ప్రైఢ చ్యాక ర్త కువర్ష్మ కము వరమగునపుడు కవిత్త్రయనువారి వ్రయోగములం ఏళ్ళ నితర ముల నగాశమము చూవట్రదని నూత్రించి నణాళమౌాభౌావము నుదావారణ్యవ్రదర్శన వూర్వకముగ నూచించి యూసమశా త్త మున వ నిర్యతను చానిమూలమున చదృఢవజచుచు “ళూశ్రకి మున్నను వుపర్థాంతశబ్బములమోందికువర్థ్మ కములాకు త్యార్థిమును బోధించు నజ్దిది గాకందంచేయుటకీ *న; తె అనునిర్యవి శానము “చేయిం డెనని యిాస్మూశ్రమును నవవంచెనుు. కాని కవ్మత్రయ ప్రయోగము; వ్రు ర్రాఎతావువర్తాంతశప్టములమో-ద నిళ్య ముగ సవర్షకము వరముగా నగాాము ఎంవడుచుుడంగ నివువర్హాంతముమాందనేని వగాగమూఫ్తొవ మవ్వార్శివ మోగములం గానతొకుండవ. ఎర్వాతి వార్మివ్వుయోగముల 3 బజ్ర నన్నయరచిర మాంధ్ధః ప్రచింతామణియిని నమ్మియిన్న ఆౌథవ్యాక _ర్త్‌ నన్నయ న్యూత్ర్మమున కిట్లు వికల్పర నావాడించి, నగాగదూభావరూవముల “నుఠకొ ఆను సత్త మునక ముడివ్యస్రులు చింర్యమనక తీరదు, మణీయు: నంటెవర్షికము వరమగునపవుడును నుదంతొమహత్త్యల ౫ ంమవర్మ్మ కము వరమగునపుడుకు గొన్నియెడల నగాగదుముచూవట్రు ని “త్రతుశరంబున కశ మనంబునయుడుిఅనము మొదలగు నువొన్చాతులఐం జూప యవాసఎవర్భముు నఎఏందినా.డు, నూకి 'నమా్యంబునయిందుఅని ప్రయోగించుటే గాని హావసాధుల్వమునద వయ్యా ర్తము చాతి చూవలేదు, నిగాగము మానగాగమమును బమమున బొఢథింవి దమంఠకముమూంద 98 చే నగనుటను స్త్మ్యరించివొనునవిం

ఉకారబుకారంబుల కందువర్లకము పరంబగునపుడు నుగాగమంబగు, నా, రామునందును.విమ్షునందును-విధాతృనందును, ఓఊకారాంరములకను బుకారాంళములకును సృష్తమ్మావ్రళ్యయ మగు, “అందు ఆమనది వరముగా *నుకి అనునది యాగమముగ నగునని నూద్రార్థముం ఊకారి మంళ ము దుండుట సహజముగ్గు గాన్ని కృత్తిమముగంాని సంభివంపనసు బుకార మంతమం టు. €్‌ ఇ | ఫి: వసట యశ్వన్త్రీవద్భావములుగానవుడు (రూ లళ్ళ శ్‌త్సి నలుసను “నుక అముకథి

]జ్డ0 ఛాల వ్యా శరణము కశారము పోవ్యువ్రళ్యయముగానం ్రగ్ఫృని కుళాగమముగ నగును తదన్హవిధి నను నంంచి యుదుళరములకు బుకా రెంఠములకని యర్థము సిస్టాచునుం రామునండు = ఇదె కృ ట్ర మోదంరమున కందువర్ష కము పరముగా నుగాగమంబగుట కుదొహరణము 21 చ నుక్వమక్వమున కయ్యొః విష్ణునందు అనిది నవాజోదంకనున కందువర్డ్మీకము చవము”ా నూూగమంఎగట పదొవ్భాలెం దిధాళ్ళంందు ఎూట్మట్‌ దశ్చెమము గ్‌ చ నత్వ'స్త్రీవద్యావములు. వికల్పముళ నగుంూణ గది నలుగనిపకమున. బుకా రాంఠమగు దీనికంటి నుగాగముము నిష్యముళ నఎదువర్షవము. వరముగా నియ్మొం నిర్యవిద యగుట జేసి నవ్యరానిదూపము లసక్యములకుట తెల్లముః ఆగమము వు-వర్షంబుల సందువర్ణ్శ కము వరుబగునపుడు నుగాగమంబు విభాషనగు 30. వనమునందును-వనమందును. భనున్చనందును ధేనువందును. ట్‌ “అుదు వట్టి నచ్చి విభక్తిరు'ఆకుడాధర్వణము మూలము, అగమమువ్కులుణు చశమైకవచనవ్రకృయములుగాక శక్కానఎచనములం 'దెగమములుగం తతి కగు మువ్పులు 40 చే ముఎర్జ్యమును శే చ వువర్థ్యమును. నానమములుగ నగును అట్టిమువు పర్ధములుకుదిని 'జేరిని క్రశ్ళవుల కందువర్థకము _వరముణా నుగాగమము. వికల్పమున నగును, వనముశీఅుదు రుదు “మూ అకునాగమవర్దృమున కందువఐర్మ కము వమయ్యొ: శాన సీవిధిచే నుగాగమము గలుగ “వనమున విదనియుం గాకున్న యెడల “ఎనమవిదనియు పహావములగు, ఇ్లే వువర్షాంతమున కందువర్షకము పరముగా “థేనువునంిదనియు. “భన వవిదనియు రూవము లగుటను గమవించికొనునదె. అగమమువులనుటం జేసీ నవూజమువు వర్షాంరములప 'పాము-వేము-అీముంతావు అనునట్టివానికి: బూర్వనూ్రముచే నిళ్య ముగు గానము మగుననియు దొనం బాముందుం 'చావందనునట్లి రూవములు గావనియు ్రహింమదపను, “నక్కుిలో నర్వయుత నకారము '“నుక్కులో నుళ్వయువనకారము నిల్చుననుట స్పక్ట్రము వ్రవూర్వనూగ్ర్రాంచమునర కెప్పినరీతిని ద్రిలిగలమణశేమము నశనరించి యుదంతామవాత్తుల- కందువర్షకమూగాంగొన్ని యెడల నాయికర్వమునయం దను మొదలగుళరూవములం నూచ్చెళొనునది బహూుత్వంబున ద్వితీయాదివిభక్తులకు లడాగమంబగు, 3౧. 'రాములను-కాముల చేతను-విధాతృలను-విథాతృల చేతను, కి టు బహుశ్వమునం గట్టిన తత్తద్విభ కులు చరములుగాం ట్రకృతికంతావయనము నవు దిధక్త్రల కాదృవయవముగకు లడాగమము , నిళ్యమున నగును, దుమువునలు దప్ప

తత్సమపరిచ్చేదము క్షేథ]ే నిళరము 'లేకనదనలనసువచనసాచారణ, '్రశ్వ్యయములనుట స్పష్ట్రముగాన వానినే బము శ్వవాభకములుగాను, చానితోం గూడినవాని'ే బహువచనాంశేములుగాను. నంగీకరించ వలసి వచ్చుటచేళ బసుక్వనున రాముకు-రాముచేర మొవలళవానియందలి విభ క్తులశే యాద్యవయవముగ లకారమును విధించెనని యెంచువదిం బహుర్వమున_ నకుట నేకళ్వ మున లడాననుము గాదనియు విభక్తులకు లదాగమమని యాసృవయవముగ ఛానికిం "జేయుటంటేసి ఎహుర్వ వ్రశాశనళ్నక్తి దీనికే యమ9యున్నదనియం. దీని. విడిచిన బసహుళ్వద్ర్రకాళనము. జరుగమిమీ మైవిమయమునకు: బ్ర్రమాకామనియు. విభ్నక్ష్యృవయవ మగుటంజేసి యనవయవిలోదమున నవయవలోవముకు ట్రునత్షముగా నమానకు 2% విధానము పార్ధకముగుచున్న దనియు: వెబ్చ్పంరగునుం “రామును” అని యుండ నీవిధిచే లడాగమము?గా రారులనని రూపమగుం ఇీ వేళ మున్నగుపర్ణ్మ కములకరు బరబక్వమున సెల్టకబ్బములమోంవ ల డాగమంబగుటను గమనించికొనునదెం కాన నీవిధానము సర్వాజంళ ములకు నుబ౫ఏించినదని గ్రహీంచునదిం “వ డారృలను-విధాతృలచేరి అనునవి బుకా రా౨రములవ్వితీయాదినిభక్త్రలన బహువ్వమున లడానమము గలుగుట కచాహరణములంం గలుజనో. లసోఒలాంతాత్‌” ఆని ద్యిరీయాబహువచన క్రళ్యయముగను “మవా తోనిలావభక్షాటాదౌ వచనద్వయొ"ఆని బహువ్వమునం దృతీయాదివిభ కలు వరముణాంగ నాగమముగను లకారమును నిధించు చింతామణిని దానిని “శసస్పా్థాదుభయత్రైపిలళ్ల షాట్టాది రుచ్య తే” అని మహావమహచ్భృబ్దములవరముగు.. బూ3ంచునాధర్వణమును నాధారముసు నొని నూరి లకారముకు ెబ్బయెడలను విళర్తుల కాళమమనిన నొకచో నభక్తిసు, నొ “నో వాగమముగను నంగీకంంవవలనిన ద్రగీ గలుగకుండునని రలంచి యిభ్టైల్ల యెడల వానినాగనముముగనే "పేర్కొసెనని గ్రహిఎ మనదె కాని చింతామణియు నాధర్వణనున్కు బహుర్య వ్ర కాశకముగ లకారను. నెంచినట్టు తక్ప్వశాళిక స్పక్ట పఅచుచుండుటంజేనియు,. సూర ప్రక్రియ విళ్యర్తలశే యట్టి బవుక్వవ్రశాశనళ కి విశదవిజఅచు ముందుటం'జేనియు,. సహజముగ అహుక్వవ్రకాశనమునుకటేయ లకారమే సమర్థృమగుటం కేనియం,లకా రాభావమున నాయావిభక్తుల చే బహుక్వము 'చెలియయడమిం శేసియు. బహుక్వప్యోకకమగు లువర్షక ము యికరబహువచనముల లవర్షముగ మాజే నశట సయుక్షిక మగుటఎజేసియంు సూర కొకబస్థ3 గుదిరినకు నది యార్థికదృష్టికిం బుస్టి మొశద్చవదిగామిని వ్రావీనద్రణాళికయే. యివ్పట్టున సౌర్ధకమని తోందెడి “నిలు సీనాళా మున్నగు య్‌ ఫగులయేకళ్వబనా ళ్వములందు మ్యార్త్రము గలుగవని బ్రుసొంచునది,

12 భాలవ్యాకరణను నంచోధనంబునం 'బేళార్థంబయి నపదంబుకుదియ కారంబున కకారంబగు. 3౨ ఒబశాముండ-ఓవ సచుమ-టళ ంభువ-ఓకొడుక

టి నీఠకళ్వముంచాల్సు సంవోధ్యవాదకముతువి నున్న ఉఊకారమునకు ఆకారము నిళ్యముగ నాదేశమగును.. ఎవార్థము ావీకళముం జెవ్వనదని భావముః. నీకళ్వముం పెక్వువదము... తుఏయుకారమున కకారము శంబోధనమున నగునని ఫలికము= ఓరాము-డ --రాముడు ఇది యొళే వ్యక్థిం జెవ్వునదిగాన నేళాస్థంచై. నవచదముం కేజీ చే దీని నావినాముక్త్కణమున ఓీళ్వుంంగుం ఈబద్యూత్త్రముచే డువర కము నుకారమున కశారము రా “పీరాముడ్‌ చఅఐపీరామండ” అనురూవ మనను ఇళ్లే తక్కినచాని యుకారమున కకారము గలుగుటను గమనించుది. ఈశార్యము రక్చృమములక్‌ గాక "లెలుయశబ్ట్దముల ల్ల వాొనికిని నదంభనిం కుళనియు నందుకు నుకొరము త్రశృతివ్రశ్యయ ములలో నేదానికి దంలంధించిననై నను సీకార్యము గల్జుననియు సూచింప “ఓకొడుకి ఆను నుదొహరణ మోాయం.బచెనని శ్రహింగునదిం ఆనుదంరముల కిక్కార్భముళాదను లో వలాసని యెొుంచవౌగాని యచదాది న్య్వరనిళ్యనథివి చానమును నుళ్వనిళ్యసధివిధాన మును నిచుండంగ అకార ముకారముంన నర్వాదేశముగవిధించుట చింర్యమన-డగు ఎహుక్వమున రాకుండు!ఓైై యేకార్థమ నెననుట “ష్టము (రాములా, శాదనుట్లు నంచోధనంబునందుం బదంబు తుదియ కాలేకారంబులకు దీర్థ్స ౦బు

విఫామనగు. 38.

ఓరాముండా = ఓరాముండ - ఓవెలియా.ఓవలియ.ఓహారి-.ఓీహరి - ఓతండీ -ఓళఠండి. ఓతందడ్రై ఓతం్రి

టి, సంబోధననున సుంబోధ్యవా-చకముతుది నున్న ఆకారమునరకు, ఇకారము నకు చర్చ ము వికల్పముగ నగును, ఆకారమాకారముకు నికార మాకారనును విభాష కగునని కావము అకారము చదససాజముకు బూర్వస్యూత్తముదే నంళవంచినదియుం గావచ్చును. ఇకారము మ్యూర్రము వదముతుదిని నవాజముగ నున్నదే యని గ్రహించు నది భూర్వసూశ్ర్రముదే నకారము సిద్ధించినవిదవ దీనిచే దానికి దిర్ధము గలుగ. “పీ శాము-డా. అనుహూవ నుగుకు, ఇక్కార్యము. రొనివమ్‌ీమున. “పీరాముడి అని యగుక్యు ఫీచెలియా----ఇని వదముకుదిని సహజనుగకున్న _ ఆకారమునకు. దీర్ధ్యము గలుగుట కుదాహరణముః దీర్బము రానివక్షనున '“పీచెలియి అని రూవమగునుం 'ఓీహారీ"

శత్పమవరి చ్శే దము 143 పీనూారి ఆనునవి యికారమునకు చేర్ధము దికల్పనుగ ననుట కుదాహరణమనులం ఈవిది భక్సమముల'కేగాక యచ్చ లెలుంగళబ్దములకును నంబంధించినదని నూచఛింన 'షిక్రంట్రీ, 1 క్ష ద 2-83 న 6 ప్‌ంద్ర, ఓళండ్రి, ఆనీ యుదాహాంంచెనని యెక్నునది 32-33 నూశ్రములచే గలుగుకార్యములు నంబోధనవాళక మోకారము లేసన్నను నసంబోధ్య వాదకమునకం గలుగునని గ్ర్రహించునదిం 32.33 సూత్రములకం గ్ర్రమముగ “ఆమం ్రణానుజసో కః త్తనేణ చాదారదాకనూవం అకు చింతామణిన్నూర్త్యమును “నంబోధ్ధనే వా దిర్ధ స్స్య్యార్చ్ర బూగన్య రథాగతేః” అశునధర్వణకారికయు. మూలములు, చింతామణి నంబోధ్యవాచకములతుది యచ్చులకు ఫ్లకశ్రుంగలునట సహజమశు శలంపుతోడలా

ళు వలయం న్‌ విధానముసేయ కదాకచాగనూదులను చామం(నశ్రణకార్యవిశేషములను నూత్ర మే ేక్కొనెడి. అధర్వణ మాసుకయమును డీర్చుటకుం బాటువడెకు,. దాని ననుసరించి నూరియీ, వ్యకి య యేర్చచెననుట తెల్లముం కృతోత్కంబగు సంసక్భ్రాగనామంబునంబుద్ధిడుబ్దునకు లోపంబు విభాషనగు. 8౪. ఆం ఆ బగు = ది ఓరామ-ఓకృళ్య, వూర్వనూత్రముచేత దీస్ట్రంబు, ఓరానూం అలి తీ ర్తి అర డ్డ ఉ =

ఓకృష్ణా. సంస్కృతనామంబనుటం జేపి ఓకమ్ముండ - ఓబన్లీదుడ - ఇత దులందు లోవంబులేదు,

కీ £, "న జ్‌ 5 ఇం

టి “నామంక్రణే డుజిళ్యన్చే అశునడి మూలముం చ్రాస్వాకారాంతమురై 21 -5 నుశ్వము౨జింది యుళారాంరను లైన సంబోధ్యవాచవముల డుజ్‌ చ్రశ్యోో మునకు నిరల్పముగ లోవము గలుసనుం కృతోళ్ళుము=కాస్తము చే నుదుతమైనళబ్దముం

("ఆ అనే కేస నంన్క్బవ నామము=సంన్కబ్భృ స్రాగిదదిక ముం ప్రాతివదికము = ప్రర్యయము ేరనిన్త కృతి. సంబుద్ధిడుజ్జు=సంలుద్ధియ ఏమైన డుజ్‌ క్ర ర్యయకము. పీరాము డ ఇందు రాను అవనది 21 చే నుళ్వముం జెందిన కృతోళ్కవ్రకృతిః డీనికి 22 చే డుస్టా సిద్ధించెనుం నవవ నిన్నూర్తముచే డుజునకు లోవము. రాల “ఓవాము" ఆని యగును= ఏ2 చే దీని గువి యుక్వమున కత్వము గలుగ “ఓీరామి అని యగును 5తి చే దీనిళుది ఆకారము దిర్ధముగాణ. “రామా”. అని యగునుం ఇబ్రే కష్టానయుదొహరణమువ్యక్రియ సూహించుగదిం సంస్కృ కనామము. సంబుద్ధి డుళ్టున కనకున్న "ఠమ్థుండి అనుమొద థి" ఇ న లగు 'తెలంలపశబ్టముల డుక్దంనకు లోవము గన్లి “తమ్ము మొదలగు ననిస్టరూవములు గలి "డిం శాన దద్వారణమునత్తై సంస్కృ రనామసంబంధమైన డుష్టానకని చెప్పవలసివప్చె న ॥ వి ని క్రిందివివరణమున కళ్గిసప్త్రాయముం అనలా సీనిధి శేవలము శా, త్త మువే నీద్ధించిన

“కతత బాలచ్యాకరణము 'శ్రాస్యోకారమంవమందు-గల సంన్కల్భకస్రాతిపదికములచే యరిబ్గొవను కృతోత్కంము లని యనకున్న నజాజోదుంకములకుకు.. నిక్కార్యస్సు గలిగి కంభా శంభు) గరా (రుం) ముక్ననీ. ననిక్ర్రయావరులు గలుకవలసివచ్చుకుగానం గృతోల్కమను. విశే మణము కూర్చవలసివవ్పెను. ఈస్యూన్రమువే. డుద్దు గోసంవ చానిక ముందున్న సున్నయు చానియాక్ర్రయము న”ందినకారణమున న౭ించునన్తి గ్రహాం మనకివమ్మ డు “మొసలగువాని స వాఒజరూవమును సూర్చూ 2 పీ నూర్రపుండీవ నరయుకర్ధి ఇందు డుజ్టునీ కనుంంచేసి 82 చే డుల్టకుకారముర కకారము నలుగకహూర్యు మే లరాతోవము గలుగు నని గ్రహి౨వవలెనం ఉదంతసంస్య్టృతనామంబుమాంది సంబుద్ధిడుజ్జునకు నూకారంబు పతం చాజీశంబు విభాషనగు, 3౩౫, ఓవి్షూూ3-ఓళంభూ3 - వతంబునందు - విన్లుయ - ఛంభుండు ఇత్యాది, టీ. “దుజతౌ చన ఫ్లకస్స్య్యార్సంబుద్ధావిగ్యుతాం విదుః శీచిత్‌ అనునది మూలము, నహాజముగ చా, ప్వోకార మంరమందు-గల నంన్య్య్భృక నామములకం బక మున నున్న సుబుద్ధి డుస్టుకకు శో థి కారము. వికల్పముగ నాటేశమగును.. వరము శ్రిచూర్రాకాలికము, లఘ్రువేకనూశ్రాకాలికము. దేస్ధ్స ము "లేక గురువు ద్యిమాత్రాకాలి కముం పొల్లర్భమాగ్రైకాలికముం మా్ర, యనంగాం చ్సుట్‌ా త్రుటి యనలా లహ్వుత రము నుచ్చ3ంచుబకుం బట్టు. కాలముో. నాలవభొాగనుం పీవిము-డంు -ావిక్తుళబ్దము లా శే హా క! నహభోదంకసంస్కృృవనామము 30 చే డినికి వువర్ష కము సిద్ధింవని చష్షమున 22 జ డుజ్డగును శభుంబ్టరకు సవ్వాబేశముగా డోకారము. ప్టము. గలుగ “ఓవిస్ణుళడోబకీ విళ్లూ" అని రూమమగుకుం ఇది. సలుగనివక్షమున 32 చే డుస్ణునుళ్వమున కత్వము సిద్ధింప “ఓవిక్షుండి అని యగును, కె ఓ చే నిట్టిహబోదంరముల డుజ్జు లోపింవదుగాన “ఓవిష్ణా యకు మున్నగుకూవముల ,గలునవ్పు. వీని! 30 చే బృవర్ణక్నము సీస్టిచినచో శ్వ 32 సే నళ్వముకు తి చే దానిక చైకల్పివదీర్ధ్య ముకు గలిగి “ఓవిస్టువ, ఓవిమ్షువా అను రూవము 'లేర్పడుక్కు ఆమంశ్ర్రణమే యిందు విశేషముకాని చ్రశ్యచూదులు వ్రఫమౌ సంబంధములే యని యెబుగునద కావునశే నంజుద్ధిని 'బ్రతృేకవిళ _క్రీగా శాస్త్రక_ర్హలం నణింకలేదూ లక్కిన యుదొానారణములబ్యకి (య ని శ్రైగమని ఏచునది, ఇందు సంస్కృత నామసంబుస్థి దుజ్ఞునకే యకటంజేసి తెలుంగునుదంకములెల్ల 82-83 స్యూక్రవిహిశము “లకర కార్యములశే 'పాలగునని గ్రనొంచునది. చాన “ఓచెట్టా-ఓవట్టా.ఓఊరాం-పీనీరాం ఓరాళాి అనురూవములే పొదంగెడిం

శళ్స్పమపరిచ్ళేదము, కార్‌ నంచోధనంబు నందు బహువచనంబున కారగాగమంబగు,8౬, ఓరానులాక-ఓకృష్ణులార, డినికిం వామీకంబుగ దీస్థ్రంబగు, ఓీక్రాములారా- ఓకృళ్ణులారా, ట్‌ “అమంత్ర్రణనుజసో సః త్రుమేణ ఇాదారదాగచూన స్తే అనునది మూలము నంబోధనమున బహువచనద్రశ్యయమున కంతావయవముగ 'అఆకక్‌ అను నాగమము నిళ్యముగల గలంగునుం పీఠరొనులు, ఇది బహువచనాంఏరయైన నంబోధ్య వాచకము, ఇందుం దుదినున్న “లి అశునది సంబోధనముకందలి బహువ చనము* దీని కంతావయవముగ "ఆరి అనునాగమము గలుగ *“రాములుళఆర ఇ శాములారి అశుకూవమగునుః ఇదే. లక్కినయుదాహరణ మూహృము. ఈవిధి సమముబే శాక యొాచ్చికములకును గలుగును తీత చే నారశాగమముతుది ఆకారమునకు వికల్ప ముగ దీ ర్స ము గలుగ. '“రాములారా ఇత్యాదిరూపములు ఫిస్థింవెడి. “ఆరక అనునది పొల్లుకకారము పోవువ్ర్రశ్యయముగాన నిదష్టమున కంతావయవముగ నగుననుట పున రుక్సి నంబోధనమున బసుువచనమున కగుకార్భమును సూచించు సూతత్రమివిం మధ్యమపురుషయోగంబునం చారగాగమంబు విభాషనగు, రిం " వినుంయ వాలకులు - వినుంు బాలకులాక్య వచ్చితిరి కాంతలు- వచ్చితిరి కాంతలార, అన్నలార మిము నడెెద నొకమాట - ఇచ్చట మధ్య్థమపురుషయోగంబు "లేమంజేసి యారగాగమంబు నిత్యంబు, టీ, 'అమార్రణనుజరాుి. ఆకు. దితామశిని బూరందెదం. “స్సాన్మ ధృముక్రి యాయోగే వినా కుర్ర చిచాగమ.” ఆశునాదర్వణము మూలము మదృమపురువ్యక్రి యాయోగమున నంబోధనమునుదు బహువచనమున కారగాగమము వికల్పముగ నగును, సంబోధనమువందు బహువవగూళమగు న బోధ్యవాదకము మధ్యమపురుష శ్రియకుం. గర్హయై దానితో నన్వయించుటయే.. మధ్యమపుకుషయోగముం ఇది బసువ చనాంళసంబోధ్య విషయముగాన మధ్యమపురుష్ముక్రియ బహువదనాఎకమే మైయంుండును, మణతియు నంబోధవన మెదుటనున్నవానికే యయ్మొుడింగాన సామాన్య ముగ సంబోద్యవాదకమును దత్మి్విచయయు మధథ్య్ఫదుప్తుకుష క్రియాక _ర్రయు. నుధ్యమ పురుమ్మక్రియయంను గ్రచుముగం గాక తీరవు వికుండు బాలకులు -- ఇచ్చో 'బాల కలను సందోధము విను డను మదృమశుకుమ్మక్రియకుం గ_ర్తయొ చానితో నన్వయి"చు చున్నదిగాన 86 చే నారగాగమము రాలేను? కభిధి వికలృముగాన 93చే నారూగ మము వత్త్సమునం గల్లినం “వినుండం చాలకులారి అనియు రూవమేర్నడును, ఆరగాగమము చాలవ్యా-టీకలా10

146 బాలవ్వా కరణము గలిగ్సప్రడు 88 శే గీగ్రమును సిద్దించనగును. ఊం వినండువాలకలారా!' ఆరగాామము గలుగనపుడు జొలకులనునది యేకార్థము 7ామించేసీ 2 చే అకారము సిస్థంవదుగాన “విళుండు బెలకలాీ ఆకు ననిస్టయానము గలుళదుం భుద్యమపురుషయోగమును ముల్య ముక సూచిం నిను డన్ముక్తియకు “మెదట నిచెకుగాన సుంజర్షిని మాడు "వాలను వినుడు లని యుఎకరాదని సంభావంచునది. “అన్నలాం మికు నడిాాదవెకటూల ఇచ్చో “అన్నలారి ఆకునంవోద్యను మధ్యసపురుమ్య క్రియతో నన్వంయయించుట. "లేక దానిక గ్టయమై యుండుట యొళనస్థోం చెలనా?మ్సి చుభ్యనుపుగుషరాణాళ మున్న లారవనమునక లేకు మతీయు సీవాస్యనంన “ఆతగెవనుీ లను లాడర్థలే యచుప్పరు మెశవచరాంర్భక్రియమే యున్నవిశాన రాని! నేకశురజే కర్షంపయ్యెటి. దాన మద్యం పకుష్మక్తియా భావమున మధ్యమ క్రియా యాగ చే చందు నంబోధ్యమున క ఇ9చుం యశంభవను, ఇట్లు సుదోదగ్యమారకు దురృశుపురుషులూనగము 'లేనపు జారూా నమము నిత్య్యముగనే ఏ5గి శ కనంగాని యారూత్ర్రముచే వైకల్పికము* సీస్టింప దనియు వాన “టాన్నలు మిన్తు నకిగదనుి అని యననాదపిము సీ క్రిందినినరణమున ఇల్ఫిహ్రైయనుం అనంతంబము కిర్ధ పూర్వులోపధంబ ము నమహత్తుమోదివిభ_కి లకారంబునకుేభంబగు, ఏ౮.

చాలును.వాలుకనప = బాలుకచేశశ్కు నృపాలురు నృపాలుకము- నృషపాలునవేరకు, దయాళుళజ్దంబు ర కటు. "లేసంసు. గారుబడియెడి, చయాళుకు దయారుకను దయాళురచేరను,

భాం రౌత్త రతా ఎరురది ఘూంవం చూ/స్వాకార శుంరనుుదు: గల్గి

నట్టియు డీస్ధామమబ్దాని వద్యవవారహూర్వనునం గ్భనట్టియు అకార ముకగాం గట్టి నట్టియు వాశాత్తుకళం బరమున నున్న నిభ ్రిసంపంధమను లకారనూనకు శేఫము నిష్యము% గగుకు, ఇదిళేవలము సమములకగవిధి, మవాద్వాచకనునైై దీర్ధస్రూర్వకములను త్రాస్వా శె నాంచలాంచక్తన్ళరాల బవబవచశలకారనుకత శేఫ్టాజేక మప గి బావకు, బాలా లు=జావొం ఇది యదుళము, లకారమునకుం బూర్వము నా అశునదున్నదిగాన చీర పూర్వము లకారముమై నుండునశారమున కంత్యాల్లునకుముందటివి లకారమేగాన లకారోవథముం మపహాద్వాచకనుగాన చుహార్తుం దీనికం బెం బరముననున్న విళక్రిలకారము లువక్షకము, ఇఏి 12 జీ సిస్ధంవెడెం దీనిలకారన్యూశ్ర్రమునకు శేఫ మాచేశముగాలో “చాలక్‌ సడలని రంగుకు శికళ 21 జే చ్రశ్యృర్వంతాకారమున. కొళ్వము గలుక

రత్సమవరిచ్చేదము, త్త? “గాలురు అని దూచమేర్పడును కాలుంగాలశకు ఆాజచ్చో డీర్షృళార్వలాంర వకతి గ చబుర్పడును కాలుశేల “ాషచ్చొ ర్య వూరరలా౨చ ప్ర స్‌ మాంది లడాగమలకారమునవ చేభకలెాకుశాన 'చొలురకు నకుగూనముని స్టింెను. లడా గమలకారను విథ్ట్‌అకారద్యు కామంస్నర నిభక్ర్రువయవనున 31 జే విడితబడుటం చేని దీనిని విధక్తింనే యుసరి.వనచెకని నూరియాళకయిన్తై నట్టు చాంర్షల చాలురచేన జ చల టె న వా కళ లంట న! (= | నము నవాహారంగాలు విళఎకరిం యుగున్నపిం స కా కాంపు ననముగి ధించక సిభక్ష్యా నదృవయనమున ౯౨౨కా ఏ క్టచోు అ తేపాదేశనం నానికి లుళటయే వలయు లళల కగగిదళ్యకలశురు.. ప్రిస్షమని యొదికకు గయానద్రళ్ళ3యండు.. గార్రోక్షవమ యము లన్నైెయు" చకిడిచిను. లకాఠాఎచవం ఇారండుకం తే 9 జీ ఫాచేకను నాని వన్వక్షికానమున కీనూర్రముటే సిద్ధిరని ౧ చయాసనక్టమున క్‌ శేళము గానం ణుసిళని నూర ని “తింది సానివాడల “వరణకుం ్రానిహనవలకి శచ్చె కని గ్రహించు “వ తంనరంనుకు గాం. పట్టం 'ఆభచ్‌” ల ళ్తత్భృయనుయోసకంర సు స్ప నావం గర్టిరానా భావించి ట్రైనెను పెంట దయాం లారి నృక్టారీం దమూలళ ఆకునట్టి కృ శ్రిమువ్యుర్ప్తికల్ప“గ-చే లకారాంరవాగా.. నిజ్టివానిని సాఫి-చ నెంచి సూరన్తయానరును వ్యర్థవలుప యకం చి కాని స్పస్ట్రమంగా యాని అని సూర యుదాజాంంచుటంబట్టి యస్రష్యల్రిమోబి కల్పన మనిచారమూ-.కవును నగా కాంమ్మీకయునని లక్షణశ్నర్ల రలుది శ్రనిద్ధమైనమూవసాననద్ర్యక్రియ'నే ముక్రివానిరూవ నిష్ప్రివిషయనున రెంచిన్ళు సృష్టమయ్య్మెడ్‌ లూక నక్షూర్తము సిళ్యాజ్భ్యముం భాలించాలి-క పారి మున్నగువానియం దన్నిధర్శ ము లున్నకు నదంఠరళశానరాంండుటం జేని చానినభక్సిలకారనునకు నేఫము నలగదయ్యొనుం ఇది యదుళదళహా్థశ్సము. ఖల "మొవలస వానియు దన్నిభవ్యైనూఎం నుడిరినకు, దీర్బ భూర్వము శారంశుటడేర శేఫము స్ధందదయ్యెకు, ఇసి డీర్ధ్రళూక్వదళసొర్థక్యవముం కామ మొవలగువానియ. గన్నియు: గుదింనను లకాకోవధము గారుందుటచేత ేసాటేకము రాదయ్యెను, ఇది లోటదదళ సాన్థక్యముం వాలగూల నూన్నుగువాని య-డాల్ల యపియెల్ల గంళజినను కుహత్త్యం గామి నిక్కార్యము నంభవిందదయ్మెపు. చాలే వ్యాదులందు చగలతిగ్థమన లకాకమునే ేష్టాటేశమం. సంభవించె కిగానం దద్వారణార్థము. విదక్తింకారవళ చూ కృకముం కార నీస్మూక్తమునుందరి దళములెళ్ల గన్నస్థమ.లే యవియ్య నింక కట్టుబాల % కూత్రమును రచించి నూ3 చ్వాకరణసం చ దెయమును గట్టిగ ఇజింగిన పో (1 శ్ర ట్‌ యనియం: నెబుంగం దగుంగచా! ఇందు ద్ద ఫార్వదళముకు మాళ్ర్తృము నూర యనోేజలునికంటెం చ్‌ ” ర్థగం జేళ్చిను (దూ అహోబలవం = “లాుళాకళ్తు దుకా ఆఅనక్యశ్రవ్యాఖ్యం సుబ 258) “డ్వెళ్వయు క్రలా౨తంబుమూంది లులలకును నుురలాచేశాబులనకుి ఆని పెొఢవ్యాకర్త శాసించి *'మలురకనొ” అని ప్రానస్టాన్నుయోనముంలాకి రవాన్నూ్త్యమును. సవరివళం

143 చభాలచ్యా కరణము కాని లకారస్ర్రైానమున “మల్లులవవి చక్కర విరాటపర్వ క్ర మయోగ ముగవడుచుంకుటచే దీనికి శేఫాదేశను వికల్చనుగ నగుగనవలెనుం

అమహన్న పుంసకముల కదంతములకు మువర్షకంబగు, రబా

వృషుము-బుకము; ైవము కళశ్రము-అవత్యమ్యు శ్లీబంబులు

మిగ్ర్రాదు లనునూ త్ర బున: వావికంబుగం బుంలింగత్వం బతిదే కించుటంచేనీ మిశ్రాదిశస్టంబులకు చె శరూవ్యం బెజుంగునది ఉం మిళ్రుడు మిరము, శకణు:కు శరణము,

న్‌ ల

టి “స్యాదనజాలాం నిభగాసోచ్చము. లకాది మూలము ఇందు '“ఆమకా

న్నపు-నకను లకీ ఆకుకది ద్వంద్వసమానముం ఆదంరనులరు. అనునది యాన్వంవ్న వారు విశేషాయసు, కాగా నదంచముతైైన యగుళాద్వాచకములకును నదంచనులైన నపుంసక రింగశబ్దములకుకు “ము లక్మక్రళ్యయము వ్రనమైరవచనమునం గలుసనని

శ న! క్‌ క్‌ జ్‌ మం సూగ్రార్థము "తేరినది. దృవభింద్భృ కంబు క్ష అకువ్రకృతు లదంకములైన యమవ త్తులు, వీనికి మువర్గకము గలుగ “వృషభము-వృ క్షను-బుక్షను. అనురూవములు స్‌స్ధిం చుక, “చ్రైవ-కళత్ర-అవళ్య” అన్వు నదదంతముల్తై న నఫు-సకనులుం వీనికి మువర్షకము సిద్ధింప “వైవము-కళత్ర్రనము-అవర్యము” అనుకూవరు 'లేక్పడునుం 16 చే నదంవముర్షై; నపఫుునకముకైైన మిశ్ర్రామలకుం జఒుంలింగతుల్యతయుం బశనున నసంభనువెడిగాన నదంశనపుంనకములుగ ఇెళ్నంబడినప్ర జీస్తూల్రముదే మిత్తృను శరణము ప్రధానము 'ప్మార్త్రము మున్న'పమావములంను నదంఠపుంలింగములుగ ఇన్నయిచినపుడు 2 1.2 2లచే నుర్వకుజ్ఞులు స్థాన మిశ్రుండు శరణుండు త్రధానుండు 'పాశ్రుండు మున్నగురూవ ములను. సిద్ధిచెచని య్యాశ్రించివవరణముగ కబ్ళిస్త్రాయముం దిన నదంశన ఫ్రంసకములు మహదమహాద్య్యాచకమాలలో నేవైనకు మువర్షకమునే యంజెడినని ఫలిళము తేలినదిం అదఎతామహన్నపుసకనములుం వరస్పరసాపేక్షములరానివ్తై మువర్ష్మ క్రో ప్తినందుచున్నవి కాన నిచ్చో 'అమపహన్నపుసళనులి. అకు సముచ్చయద్వంద్వను సంస్కృ ళశబ్ద శాత్రసరణిని బొనలోదనియం నమహత్తల్తైన నఫుంనకములనికర్త్మ ఛారయము నంగీకరించు టయొ శాన్త్రసమృశమార్దమనియం వృక్షము వృమభము హైవతము మన్నగురూవము లీవక్ష మున నమనా కనుక ల్మినగు నపుంసక శ్వాలిటేళమునను సీద్ధి:చుననియు గుస్తార్మవృకాళికా కారులు, బ్ర శ్రీ ము తాతా సుబ్భారాయశాన్త్రలవారులును, య శ్రీమదాంథ్ర, గురువరులు వమయుల చినపీతారామస్వామిశాక్త్రలవారును గూడి ందాన్యూత్రనునందలి యమనాన్న పుంసకములనునది ద్వంద్వనముగాం దీర్తానించుచు ఇవాన్స్‌ నవ్యాసములమైరి దకు

తత్చ్సమవరిచ్ళేదము, 149 జాడ ం చచ సిద్ధాంతమును చెట్టడ్‌ంచిరిం ద్వ౫ద్వము శా త్త సమృత దమిపడాక*, కాకపేవుగాకళ అది చండీ న గలోచన “వెలసీనది.. ఇక చంజీళవర్యులపర్యాలోచన పొశ్ర్రమై 'వెలనినని.. ఇ సీసూత్రార్థము. బాలురకును చారపలకను సోదాపవారణమునగ నువోధముచేయవలినన్న నమహాన్నపఫుునకమును ద్వంద్వము"గా "నెన్నకరీరదు. ముజియు నిది ద్వంచ్వసమానముగా సూరి యొన్నపుడినచో లళక్కుంగల చోటులందువలెనే శబ్టనమూపహమున ౨రశు "నేకళ్ళవాచకళబ్టము చే నమవా న్నఫుంసకమునకని బోధించియుండండా యని నందేవాము గలిశెడి_ కాన నమహన్న ఫుంనకములకను బహువచనని చ్లేళమునం లేసి దీనిని గర్భధారయముగ భావివలేదనియు ద్వంద్వముగనే యెంచెననియు: డోంధెడి. మువర్ధకస్రాక్షయోగ్భ్యముత్రైన యదుతా మహాత్తలను నదంగనపుంసకములను 3వుతిగలకు బోధిచులళే సూరి యమహన్న వుంనకము లనె్సశనియు నావెండుతె*లును నదురములే యగుట నదంళతములను విశేషణ ముకు సిల్పెననియ వీన నీసూసత్రార్థము వ? మోవదేశమునందు చాలురక నుబోధ మగననియు. సూరి నలంచెనకుట యయు_కికము గాంని తోయెడి, ఫామ్బూది దికుర్శ వర్యాలేోచనముచే నూసశ్రార్థముల ఇబుంగలోట్టటయు. పృమభము-వృష్షముల్నూ వం మిత్యాదులు కర్ష్మ థారయసాధ్యములు గామిని ల్రునుముగ గదువాత్తులగుం “వువనం కార్యార్ట్హములనియు నపుంనకత్వాలిదే: ముం జేయ వినవపియు విశ్వసించి సాదించు ఓయు దూరళరదుర్లా)వస్యియు క్రికవిమయద..లకలం వేసి నుబోధహ్హై యమవూన్నఅుంనక ములను దానిని ద్వంద్వముగను వానియదెఎంచశు శోచ్చు విశేషణము న_ంతదుక పదమును గ్రపాంతుకు, డీన నదంతాదుహత్తులు పుంతింగమున్తైనశు మువర్థ్మ కమునే పొందుననియు, (వృమము నదంరనప్పుునకములం మనాచమవాద్వైచకములలో ఇెట్జిక్టై నను మువర్మ్మక మునేపాంకుననియును (క్రైవతము, కళత్రము జ్ఞానము) మువర్ష కార్ట్మృముల₹ెల్ల గుఆిగా లమణార్థము నదురువడెడి. రావత్కాదు అదంతమహా ద్వ్వొాచవములంటను ౨ఎంరళము లగుటను. నిద్దొని? విమయములుూగ: జేయ నివకావ మీ గలుసడు కాన రిరముకు టినయొనక యవంతామహాత్తలని సామానృ్మము ననిటయకు రిరగమును. జేపొని యదఎరవప్కుంసకము. లకుటరకు ఛ్రైని నిమూపించినలత్యుములనిద్ధయే. కరమని నంభావించ వలెను వానికి మువర్ష కేతరంబయినవిభ_క్రి పరంబగునపుడు ముగాగదుంబగు, ౪౦, వృషేములు-వృషమును-బుఖములు బుషేమును, టీ. వ్రశమైశవచనమున మువర్జకమును బొందందగిన ైళబ్బములకుం. (ట్రథమైక వభజీకరములు వరములుగా. మూగాామము గలసకుం వ్రగమైకవచమునం దక్క!

1ళం బాలహ్యాకరణము శ్పెంనదకి కల మయొకవడనబహుదవచవ చ ,ల్యయములు వరములుగారి బ్రకృత కంఅౌవ దక్కని భి క్రల మయుకవడనబహు: చకవ్ర, బ్టయమ టె ష్‌ ” యివముగ ము అకునదొాగముముగును.. ప్రగవాఎాంవచనముకు దక్కినవి థక్త్రలయేక భదనబహువచనములును. ఒరములుగా నగనని హాచ్చర్భముం చృకలాడీనికి 12 చే లుపక్ట్యక్‌చుం. అది దగ మైగవచనేశరమగాడం దశకి కంరమున ముగాగమముగా “వృదుగూముగాలు=దృ మడులు ఆకహాడము సీర్టియనుం వృమ్‌ లాడ చే నువక్టకముం ఇవి. ద్విలీమైదదోవాలాా.... బీమెోదవనేరరనం.. డీసిచీ. ముగాగమముగా “దృ కాలి స కుజ వృషనంసి అం రూదమసనం ఇళ్లే. రళ్ళనయుకాపహూరకాము అవాహ్యాములుల వ మదంరపషంరవోముం అమవాచ్య్వా చకముం యు “మవ మవ నప కొదువావ్వ్యదకరు , (గమ్తవాదవమనా సక) ఎలుసనొట్ల్టు. సున్న గువాుం చంపా తనకు. నదురప్పులించమే యగుంగాన వృదవప్రంవంనే మంవర్షక ముగాాయ ప్రొ కృయోస్వదుయ్మొన “విధక్తా వి అకుఎవె మూంమసి శ్రహిఎడునవా మువర్షశంబునకు విశించుకార్థము ముగాగమంబునకునగు, ౪౧, వి టివక్ల్యలంమి ంకు విరు లెపాజలావకావస్ట్రములు ముంగాగను ఖర చజ నకి చమష్యాగలర టబు ఇటు ్స ఎన అఆ జు హన యే కలక న నా కనా ఎ న స ల. క షు ఖ | ్యా ( ఎ ద న ఆ జు ష్‌ టం లతల వీ స్‌ అవ మ్యువ్రుల్యమమునన వ చంచ ట్రై పెర్వయి లము జల చం గంగడు మాము క*వముంర్మ్యమునకోను శల సనసుః ముశర్శకమునికు హా స్వం ద? లోషాదేశావరాదముంగు 'కార్యవశేముకులం ము నయము కకశు. నిభ్యమున కంర దిచునని శ్రుావినివవఎమున క ఫెబ్ర్రాయము “లగేవమకం. 7ంనకావపోవు.,. ఆచేక ప న ౬ ఆలె ఆ వనమా. మజియొకవర్ష్మ మున్న చాను _ద్రిసి చెనివోం నిల్చుటి ఆని ముజే వం తా చి, యా ల శుచి నిం ఇరంంం నూస్ర్రమున పిందిస్రొర్వకువర్మ మాదవి మువర్ష్మక ముడు ములమవద సయంుట ఇరంయముది ఏది నూ లిరున జంచాదలమయువర్త కముతోం బొటన లీ ల్‌ న శా ళా = త్‌ టో, జాం తో ముగాగమిములు. లేవంచుంకు కసపండునదె 22 చే ట్రైనమైంవచకముతోంయాయి? ముణాగమమువర్థ్యము. లచేసెంవసుందుంఎ కకునవె ఇమ్టేద్ర శ్రీయా వ్రమయోజకముల 1న త్‌మనపెం త్‌ కీ క్‌ జ్జాతీ మువర్షశంబునకు మూాముడియేనిం బూర్మ్మ విందు పూర్వకటువర్లం బేని వరి లల ౯3 విఫామ నగు, ఐం %ఓ స్త్రి ణల జై ౧ మ ఇని సృవమ్ము - సృృతృంబు; బువ్‌మ్ము = బువేంబుం వూవ్వుసూ్రైము షే చేశ ముగాగమమున కీశార్యంబగు, వృతున్తులు = వృతంబులు, బుతు మ్తులు , బుతంయబులు,

తత్సమపవరిచ్ళేదము కేన్‌ టీ 'రదుపరి పునట్ష్మమా స్యాలావి ఆసనడియు, దానిని “బొదరే మన్య బిందు న్సాాక్తైవలే. మేళశం. భవేత్‌ అని కదరెచునాథర్వణమును మూలములు, 89 జ్‌ సీద్ధిచిన ముప్రళ్యయమున $0కొక పొల్లుమకార మాగముదుగను ఫూర్ణవదువు భూర్వ మునలల బుదర్శ్శమును బక్యాయమున వికల్పముగం )2రసనుం ఈశందును సిద్ధుదకపుడు మువర్ష్యము. నహబయాదనుతో. నిర్చియుండుకు. చుకారముకరుం. ్రైండి. దముకారయు ఇద్దరు చూముడి యని ద్యవివాకిచుట ప్రనీజ్ధముం వృ మము ఆరదు మువర్శరముశం: మాముడి కలుగ “వృకమ అని రూదదమగకు ఫూర్జబి -దమప్రూర్వక వర్ణ దూచేముగో “వృషఎి ఆం యము ఊశందువార్యముయన చయోంంన్ను “వృమమయుి. అని యుంచుకుం పూర్వసూత్ర్యమయు వ ముప్రున్యయమునవ వృస్టంచదికార్యముంం ము కము ముశకకు సంయోాగుటం చే ద్రామావహుంప వశనులను చ్చ వ్వర్ణలమమ్‌వల వవ ఎం వజకములందుకు... ను సష్నమాూగకుమువక్తదునరుకు... నీక "ర్వవ్వయు వం. వివల్పదు* దళ “వ చమ్మ్యంావ్చ కంట = దృకముంగంచ్చమంయిను = దృజమ్ష లలు మము 4 జ్రచవ్యువేరందృ దంబుదేకందృ మముచే ది మున్నసకావది రీద్వనన. ము ఇక్రాందం ర్యూమున కఖిస్తైయము, కలే తర్కినవ యోరాఎక్బములను మూంచు సామ ఎజ్ధరింంల్ల ఎుపర్ణిమ్యును ముఎర్జ్యకమిమో దా సూద్చి వ్య్చూటాదముం సాంచె వ లెల్హమమున దె 9వ దూదమమయ్యొనపు ట లెగు లు-ల నలు పరంబులగునపు డొకానొకచో ముాగమంబునకు లోపంబును దత్పూర్వస్వరంబునకు దీర్ధృంబును విభామనగు, ౪౩. వజ్రాలి = వజ్రాలను = వజ్రాన వగడాలు = కగడాంసుం దగ డాలి. ఒకానొకచోట శశుటచే నీకార్యంబునకుం బ్ర యోగపైైక భర్ధంబు నూచింవంఒవము, టీ, “వివృతౌ క్వచిచ్చ లేవే మోస్టస్పిన్పాల అవెమిన్య క్‌ఐచ్‌లీ ఆకునడి మూలము చశమాబహువచనవ్రళ్యయము లీ అనువజు లి అమువడి చ్వలీయావి ఐహువచకములందన. లడా“మముఒనౌారము “నీ అమవద. ముదుంజవడంబునకు నడ్త మ్యేకవచశమున “ప నవరక్థ్మకము వై లు లు ని అనునవి చరంఎయలనా పుడు చానికిం మూర్వము కున్న నాగమనదుకారమునన లోదముకు, నామగాగవమువర్శముశక ముం దుంజెడి యచ్చునస ది న్ట్‌మును.. వికల్పముగ నగుషః మువ్ష: శోోదరత్చూర్య్వన్వరడీ ర్మ కార్యములు కెందుకు సన్నియోగళిన్టములు. అనంగా మువర్మ లోవము. గల్లెనేని వూర్వ వ్యరము డీ నము చాకుందుట ఇంళదీందడనియు. శ-దునార్యము లకడనొళడి యా

152 చబాలవ్యా శరణము యించినవగుటఎ జేసి మువర్శృలోవము గల్లినయెడల నవళ్యము కత్పూర్వన్వరము దీ న్స యర్‌ 8 న్‌ న. ళ్‌ మగుననియు భావముః మువర్శలోపమున కటి స్తాధా? సము గలదో యుశటిప్రా ధా న్యము కళ్చూర్వస్వరము దీ న్హనగుటకను గలదని గ్ర్రహించునది. విశల్పమని యొంచి వీనిని కెండుకార్భములయగ భావించి యిది రానఫు డది యది రానఫు డిదె యని భావు వక నొశేకార్భముగ భావించి. చేసిన కెండుకార్భములను జేయుటయు: జేయకున్న "కటిని మానుటయుం జేయవలెనని లౌక్సర్భము వజ్రముశాలు ఆాఇచ్చో లువర్ష కము వరముగాంం దత్పూర్వమున నున్న ముగాగము ముకారమునకు లోషముకు నా నా న టా ళ్‌ క్రి మ వర్ణమునకు ముందున్న యచ్చగు “జ్ర అనుదానియకారమునళు దీ నము గలుగ “వజ్రాలు అను హపమగుకు, వ్రశమైకవచనమ.కుదక్కు:. దష్యానఎఫ క్రలవచనము లుదు మువర్శ్మ మాగమముగ ఓ0 చే సీస్థించినదకువమయము విదిరమెం. కాన *లుంలంకి అశువానికి ముందున్న మువర్షము ముగాగమసుబంధి గాళ యన్యము గాంజాలమింజేని ముగాగను బని విశేషిచి యన నక్కటలేవనియు నువర్ధ్యమనినం జాలుననియుశుక్‌ంవం దనుం కాని ఊజంము. "మెయిము మున్నగువప్టములును సవాజముగార వోంచు మువర్ష మునకు లోవమును దత్చూర్నాన్వరమువకు ది న దును ంంగకుడుటకును మిపక్షాారము లైన కలిమి బలిమి మున్నగుకబ్దములన బహువవళము వరమనప్పుడం శబ్టసిద్ధమైన మివర్గ్యము 5 చే మువర్షమహం6 ౫టగులగాన నట్టిమువర్ష ములకు లోవమును దన్ని మిత్తమైన తత్చూర్వశ్వరద ర్స్‌ మును సిద్ధిమరుండుటక ను ముగాగమమని నూ యసనెనని యొన్నునది ఇట్టే 'లి "ని పరమగునపుడు వ్ర్యక్కియకు గమనించునది. వజ్రము చది మువర్శ కాంరమగుట నుదంతజడముగాన దెనికి: గారకము. 16 చే స్పప్తమ్చేకవచనమున నవర్థ్మ కము సిద్ధి చెడి మువర్డ్మ కళోవమును నది నిమిత్తముగానగు ఫూర్వన్వరమునన దీ శ మును సొళకారృ్భముళనే యొంచె గకుటకుం ఛ్రిందివిపపణమున నూరి యిీికార్యం బునకని యేకవచనమున_ వ్యవవారంచుటయె ప్రమాణము ఈకార్యము. గలుగనివక్ష వ = క హావ ండుక ం మున “వజ్రైములు-వజ్ర్రములకు = వజ్రముని అశురూవము లుండునని గ్రహించునదె సూద్రమున “ఒకానొకచోటి అని యకుటవే నీవిధి సార్వత్రికము గాదనియు నడల నుఖ, న్‌చ న్‌ ఇ నచట శ్రుతినుఖము తోంచినప్రదు చేయకగుననియు సేక్రిదివివరణముగకళ్ళి ప్రాయము. మజియు ముగాగమమువర్మ్యమునకుం బూర్వముక నున్నన్వరము దీ నము గాయగిన దప నాన "శయం జి న నా నపుడే యాః ర్యము చేయందగుఏగాని శత్పూర్వన్వరము దీర్ధ్హమే మైయున్న నీవిథి యజట్షిచోటులః గలుగదనియు ర్రసాంచునది. ఇంతియగాక యిీసూత్రముచే నగు నీ కార్య మశారముకంటిం. బరమగు ముగాగమముకారమునకే. కలుగుననియు. "నెన్న: దసనుః మూలమునుదచి 'క్యచిచ్చి ఆమవళము. ననుసుంచి సూరి కొన్నియెడలవని

నై న! శత్చెమపరిచ్ళేననుః పి మాకార్యమునకద శ్యాచివ్యవను సూచివపనుగాని యుస్ట్రపాహనులు చీ టివాబ్మియిమి శ ఆ కో నకు వింవి ళన చన్ను టైం మహాలనం “వళ్ళా ఓని రేయి వపముల శీ టి! కార్య మసషననచుండ నూకి నమాసమ సొనారతిముు సొుచుట గరగాద రుని మూలము. నమనుకలికళామను హద వికృతి యిని జృవనావంచినట్టు లన్ని పందర్భములు. న్నష్ట్రవజవెదెగాని నిది ముక చోచముూా సిన్న నవకి3ము లేదనీ తోటకి. వడాలనియు. నుదాహకించుబచేశ నీవిధి న న్యృల్చశనమానమ సాధారణ శ జ వ కి మకుట నృన్టమ.. ఆఅధర్వవుయి. 'సప్రైాయళో వై కృతవజే లోపో. దీర్ధృళ్చ మోర్ష్యలః అని స్రైాయశ్వస్టాముచే వ్రైక్సరము కానిచానికిని సీవిధి గలునని సూచిచుటే సూరి డీనిని నమానమ సౌాధారణమున సంచుటకు వెజదుని యొన్నునదెం 'ఈకార్యము కువర్గకము వర "మసకక్టడుకు. గాాంఎదెడిల్‌ అని జ్రూఫవ్యాకర్త ఇమనకక్వత్వనో' అని యుదావా రచి యిాస్మూర్త్మ్యమును శవంంవైనుం ఇరా్యార్యము ఒఎశఎవచనములం చె యగచడుచుండు జి ః న ఠి లంచం టల్ను “వ ఆ ళీ క్రి లం చేయు, ల్య్వాపెదర్ష నే అని యిఫవ్వణంవ యను.ంవెసియు, *ీలుల్‌ లనియు స్రాణానం అం రారు మ్య "ఖా. ఎఒ్ట లి అనియు నూ మూందును వివరించి లదు.వనోం లం లయాడశ వరా వు డు హాశాెోవెి లువ లాడినానాచంబువరల ల + ఆ ల్‌ నదబలాచెం” జర్యాకు వవదవనందులల్‌ అతు వవపోచునినళ వాక్యములు ముఖ్యముగ మాలను లోంవయచ ె=ంకవనడముంరాి యావంపిన వోయకకములగాని గోస్రీనవవము లంజే అవాంగోదదిర్ధ్య ములను అక యవమ్వవదెడిం క్‌్టభూరక్వం దుుగాభుమున కీక్ళాం ర్యద్వయయడు “జనపద కాకక వ్‌స్ట్డ వధాాదుోండేసి ఈ్యదుం ఇగ్గౌరాయనంకంబులప్రథమైపవచనంబునకు లోవంబగ, కోర, వశాకారదంలకు సై రిస కంలకు జల్‌ యుగాగదూంతం య ఇ లి ళ్‌ ములకుం ఈశ మెోదచవలోనంబిగం హకిం/రిం డ్రీం ధీ క్తి “జా ఎ 2 కా ఆన్వ శ్‌ లంవడుండదుం నం జ్య మలం ర్‌ం య న! 83 = ప్రూగ్వాశార డుంకడుందుం జేర చ్రస్యతలం.. ప్రైాన్రళమ్టైుశదడగడలా క లోవదు గోరపడుం న్రైగాతరంరదూలదిలరాయయలంకడులం.. క్రథమ్వైకభచర ఇడ్ట్‌గణా శ్తాషవి కూదిం దుపిక్తులడన్యూ వ ల. సతో స థ్మాలేఫల్త గబ్బి కవరళ్యారముముకఐజే లహార్దలె కరుకద్థంగ్‌ న స హం జి అపరడేద్రదమైకదచరర్ర స్ప చకా రరడదడు. కేయునను. టంరంజళ్యడ ర కడై 2 సో త నా: తహాజ్ఞార శే అలగా త్త్యత చీ గ్‌ చద లోయ పున హాంయయని దూదదురురుం 3 జాలక ఛపనంంబస్థ ళు, కీల

2. బాలవాాకర ణ-యు ఆశమైకవజన మివయని. వథించెడుదిధయే.. లేడుగాన్‌ “ను అమునదే వ్రథమైకవచన ద్రశ్యయ మజొని చానిశీ లోవనునుజేయ “గరి యని రూవదమగుకు ఇకారమునకలి సొమాన్యముగ నకుటం చేసీ యాశారాంరములనళు నీకార్యము గలిశెదిగాన “ప్ర థి అనుశద్రవాని (ద్రశమైశవచనమును లోషించెదిం చీ ధ్‌లకం చశమైకవవక మివ యశి వివానము గానరాదు గాన “ని అనుదానినే వ్రగమైకవచనమున సెన్నవలము వైాం ఇదె మమావ్వై చకమన్న “చెయి గావ తనుగార దాని 2 అంచి కై లనియ్‌ దగమో వచనరూవముకు సావుదనిండు ఎని. జేర్చినరి గ్రృవాంచునడి కి ౧వ యమహవ్వాచ కము ఫనార్థవముం వరిని ప్రయ నాకమ్మైన ఏ2 చేం బ్రడమైశదంనటూడడు ల స్థంవెదు "గాని యిసఏి్‌ మూాం*ంంంగముం "డను వ్వ్వించునవంటం జేసీ దిశేషంద యుుదుం 'జిర్చని ల్రువెంచుకమి ్ర్తాము శ్రీలవముం ప్రశమైనవచోయున లోదదువిధించు వార్త మువమాని ్రైమున్నుగి సిళారాంం బ్న్రీలయముల సిందు. చేర్చుట యవస్తువికమని తోవక పోదుగాని. తి మున్న. నికారాంరముం. కస్త లిములను. ప్ర్రయనంచినల శ విధానము వాపినంివం జేశ్చనకు జేయకళ తవ్పముశాన సికాంెంతళాబ్యశ్చాము నికుకంంం యాకాలాంళముంను సడ నివు. జేర్చటయె యుబిరమలి సూం ముం తోంది ముదిమి. ఏ? హార్రముమవాన్తాత మువర్ణవమునందంవాశ యమంంత్రీ లని ముల చిచెవవ ంసలగోటికు విరిచైప గని తక్కిన * నర్‌ నాడన యుప కాష్తంం సారస్యము నకశుుచి యన్నచో నీవిథియివదరి “కి అంనద ఇఈలంంముదులం క్‌. ప్తముల రువుటివ్రఫమైకదదోదుకు అ ఒంవదేయు దన శాన? వ్ర్‌ము "లేలును గాన 'ఫార్ణకముయ్యెవె ఈ్తకృతుల స్యార్థమములగుపుడే రవా కార్యము గళ్లెడి.గాని టయ ప్రీహినమాఫాంరగతములై నఫ్రక త్యూచ్యములకుబద్రియీ యాయా వ్రభమైనవచకములు నలుపనని గకృదాంచునడి, 'సోక్టున వల స్ర్రేవన్‌ న్లైౌక” 'వకారాంవం న్వరూ పే? మతే భదత" అప చిరామూ వ్రమసూర్రద్వయములు మదియానర్వల ముప నాహెరముగా: కొల సూ యిట్లు న్యూ్రించెచు పద్క-నాల్టు = మదుత్తం మున్న)సవవి యుగానముశమంయిం వీఆకి పీకి చే వృవర్హకము కంగా ప పటడై చ? మెకవచనలోవము నిళ్యముగ విధిచంఎడియెనశి గ్రహావేచుకది (౮ ఇత్తునకు బహువచనంబు బరంబిసనప్పు డుత్వంబగు. ౪౫, హెప్తలు -గిటలు ౨ కన్ఫీలు = రస్పలు _ యామినులు-ఖామములు, తవర్షశరణంబుచే దీస్ట్రంబున శుత్వంబు లేదు వ్రాలు ఎ స్రీలు = ఇకొిరలుం టీ టప్విభ'- అనునది మూలము. ఇవ్యాన్వేకారమంరమందూ.. .ఒళస్టములక బవొుకచనప్రళ్యయము లా చరము కాన. వానితువియికాళముా కనార మాజామసక!

త త మ్‌్‌పరి క్ష చము, శేలత్‌ చుదియితారము (హూన్వముూూన నాదేశదమగనుకారమును ఫహ్రాన్వమె యగును శేతల చే దుమువ్చనలు దచ్చం దక్కిన వెల్లను నుభయములుగాందగుట చే బబుచచనముల) పెట్ట నీవిస్‌ నర్బాటను బహువచనములప ముందు లడాగమము తోంచియుండుటకు గమనిఎచుగదిం సంప చలం అజ దము జి జౌ ఉని ఇబ ర. దీనికి *లుి యావె శాల అజవాంయనునది హూ స్వేకారముతు: ని ప్రకృత దిసికి *లు అము బవ వవనము వరదుగాల దుదినున్న యి కొారముకారము గాం? “చావ్‌శాడా +లుజవా పలు" అని రూవమేర్పడుకుం ఇజ్లై ద్యైనయుదావారంము. లూహ్యాముంం ఈజుధి యివంళ మహా డమ వాత్సాదారంకున కూదింద. *వరాాకవి యస మవాచొర్దచకములతోడ “యామిపి--ా%రి యను ఎమకాద్య్వాచకములను గుద నుదెం-3ంచెముం సూర్ర్రమున *కారడుని నావానమున నింక కో అని తశాంలం ఎెటును జే ఏ కిం తిచుటు బేసి

ల ఓం య పా న్పేకెరయిన కీ యవాకార స మయ్యుదం గాక క సంలకేలిమున్న కునే రెశాఎరములతుది కున్నదీన్సై కాళము: చత్వ మ నలసదపయు పార "త్రలులుైటలి మూ్న్నగూాంన్చమావ ముల సంథవంవవదిము. ఎక్ర్‌ందిఎవర నన వషిప్ర్రాయయుం. లపోల్యేము 'జేష్యముగాన శాం ఇెవ్పన్నాను “న ఒ చేశృవడే లగుమాలము నషనకింది 3 శీ బూర్తముచే నగు హ్రూస్వము “లుచడని శ్రైవాందక తడు మజియు. శంవం*తాంరముక దీనిని నిపై ₹ాచి యంచ్వదు. రాదమటుబట్టియే. 'జీళ్చములను నిజ్రిదినికి. ట్రూన్వకు.. “లుాదను అలుపు నూం96 గలదని సొట్ట వెవ్చవచ్చును. కాన లకేంలనియె రూదదు లేర్పజెన త్రశ్రయు" షం నీకారాంకము లేకాక్షరము లకటంు డేని క్‌ స్వము నగ వెనియు డ్‌నిచే బనందచనము వరముగా ఘుత్వొాదుము. సంథవందు శ్రిలాస్త్రటా మున్నిశుకుంవమురే మొర్పడుననియు. గ్రాహించుడు ఈకార్భము టఊోరలసు నువావార లము వముసంండె - కృమాద్భికన" ధారంమని అవవ లమ విక్ళరియం దికా రాంతముల యపోత్తమేత్వంబునకు బహువచనము వరంబగునపు డుత్వంబగు, రోజ.

వచ్చుట. వికృతిశట్టముచె.. సంపత మేతరంటి చ్ర్‌హంష

వలయు, కిలీకికలుకులు = మువీ *- ములుకులు = ఇవమి-చెలములు, ( ము లో అల్లి ఇ

బలిమి ఒలుములు, ఉహపోత్తమేత్వంబుశ కోరటం దేవు జగి = నిసి = ఇతాస్ట దులం దుత్వంబు లదు, డగులు = నిసులు,

టా “ఇదుపే జ్ర మూ్తమానార. బహుఎచన ఉపేలత్తమ ల ఇద్భవత్‌. అశునప్‌ మూలముం ఇఎదలివికృతివవము సంస్కృశనమములకం టె నిలరమపదదళాతిని బోధించు. చవి కూరయీ. క్రిగవ నృష్టకరచిరానడు మూందువన్థము. నలవదమువంపరి. తుది

156 చాల వ్యా కరణము

నున్న యచ్చునకు “్నాత్తమము అని పీరు, దొనికిం బూర్వముగ నున్నయచ్చునకు “ఊపోత్తమము' అని పేరుం ఊ్నత్తమమునకు సమివమున నున్నదని యస్థముం మూండు వర్ష్యములుగల యఖండవదమునుదలి యచ్చుల కీచ్చురులు సిద్ధంచెడిలాన నందు దుదినున్న య్యు_శ్తముమునకు సమివముననున్న యచ్చుత్తమమునకు ముదున్నటే యగంగాని వేలొకటిగాంజాలదు, మూ.టికంటె సెక్కుడుర్ల ములవానిలోం దుది దానికముందున్న చానికిని సీస జ్ఞైగలుగుననుటకు &ీ7 నూల్తముకందుః బిశికిలి యని యుదావాంంచుటయే చ్రచూణము, వరమువనచ్చుత్తమమురకు నంభవించినను నది 'వేబొకచదమునకు నంబుఎధి౨ చినటేశాని కకక సంబుధించినడిగామి నద్దానితోం ట్రన్నక్రీయ్‌ యీసాజ్ఞకు జూవట్టదుం ఇది యికారాళములతుపి యికారమునకుం బూర్వమునున్న యికారమున కకారము నాదే?ఏచువిధి యసటుజేసి మూ డువర్మములు గలద్రశృతులలోం దుదిళండువర్థ్యము లిళారొళమున్సై యు)డునదియే యిదుం జేరందగిం వనుటస్పష్ట్రముం ఇస్మీకుటం జేసీఠక్కిన విదుళముత్తై యుండరాదని గాని భప్పక యుండవలెననిగాని గ్రజాంపగాదు, వాకిలిమొద లగువానియఎదీవిధి వర్తిావదుం కలకియకు నట్టిశబ్బముల)దుకు పో జీమిః తాలిమి మేలిమి అనుమొవలగు వానియుదుకు సీవిధి వర్తించు, కాన యథార్హ్మముగనువమయోగించుకొనునది కలికి ఎంమూండువర్డ్మ ముల చలం ఇందుంయసీవర్థ్మ నుగు క ళొరమ్ముప్తెనున్న యికార ము _త్తమము నాంబడుకు, బొానికి ముందున్న లతారముడైసన్న “యికారము'డావి త్తమమనం బరంగునుం దాని మక్వమాదేశముగాంన 'కత్‌ శాడాగాకిశలు, అని యసనుః విదవం. దుపి యికాకమునకు శీర్‌ చీ నుష్వుము. గలుళ “కర్‌ ఫాజాషాక్‌ సాటాసాలుఅవలుకులు. అని రూవముసనుం ఇళ్లే శక్కినయుదొవ్చాతు లూచ్యాములు మూండువర్డ, ములు గల యభిుుడవవమునందలి తుదియికారమునకు ముందున్న యివారముకార మగువకుటంజే% బీషినిసీ మున్నగు "కెడువర్డ్య ములవదమునందలి తువియిశారమునకు: బూర్వముననున్న యికారమున కకారాజేశము గలుళదుూగానం బూర్వస్మూశ్రముచే బహువచనము వర మగునపుడు ళుదియికారముక కకార మాదేశముగాంగ *“ఉగులుంనిసులి. మున్నగురూప ములే సీస్ధిచెడిం గాని “జుగులుంనుసులు” లకు ననిష్టరూపములు గలుగవని యుపోత్తమేర్వ మునకశుటం జేనీయను ్రీ౧డివివరణమున కళ్ళిస్త్రాయము, ఇదంరమునైన ఈుడిరెండువర్శ్యము లుళలమూ మెవర్శ్యములుళల యఖుడాచ్చికవదములలో శండవవర్డ్మ మ్యుపై నుుండునికార ముకారమగునని ఫరిరమును గ్రహొంచునదిం సమితి మున్నగు సంన్మ్భృతసమముల క్‌క్యాం ర్యము వికృతియుదనుటం కేసి గలుగదుగానం బూార్వసూడ్రముచే నుత్వము తుది యిశ్వమునకుః గల్లి “నమితు లనియేగాని '“సముశు' లనుహూపము నంభవించదని యెన్నునది= శీటిఓిరావిలీ మన్నన జేళ్యములనట . భానితువియచ్చుకకు క్రూన్వము. గల్ల

తర్సనువరిచ్ళేదము 157 కన్నను నీసూత్రనున నిరారాాళములకుసామాన్నోో క్రిం జేసి యాకారాంకములు భ్ర్యూ ముల్హై. చానియుపోళ్త మీక్వమున కుక్వుము గలుగ కిటికలుంచావులులు-మున్న గురూష ములు దుర్వారము లగునని తోంచెకి. కావ &ీ5 సూత్రముకందువలె నిళ్తకుట యావళ్య కము. లేదా శీర న్యూశ్తముకాదరి య్యిత్తశురడే ముందరియికారవవముచే బోధించం బడుననిమయేని బ్రసాఎవవలనీయు *దునుం ప్రా వీనకవివ్రయోగారూవను లిట్టివి గామిని నూ స గ౦ంచలేదోం

తాజ్ధ

రలశోఎధనవాన్థాదుల యపో తృమేత్వంబున కుత్వంబుగలుగదు,౮ 8

పందిరి - వందిరులుు విడి!లి = వీడికి ళులు; రావిడి ఎ కావిడులు; తొమిది . తొమిదులు,

ఎస ఎడ

రి శ్‌ క

టం వూర్వసూశ్రముచే సీక్రిందివాని యువీశత్త నేర్వముల కోళ్వును నిళ్యముగ సిద్ధిచుచుండ నొకయనుశమము చృయోగానుసారముగ . నేర్పజచి. నిషేధించుచు న్నాంయు “రులుడి అకునది యువశశాం గలవదకులయు;: దొమ్మిని మొదలగు వవముల యు నుసోల్త మేశ్వమునక బశువచనము వరమగునపు డుర్వము గలుగదుంచందిక ఎ=ఖది రోఫధముం రువియచ్చునకు మందున్న వర్మ మువధయని ముందె యుక్తము, నేఫోత్తర వర్తియగు. నికారము తువియచ్చు, దానికం బూర్వమున నున్నవర్షము శేఫము= కాన కీఫమున కువచాన జ్జ సిస్థించెడిం మజీయు నిట్టినేఫ మువధగాంగలవదములందమం దుది యికారమునళుం. బూశ్వమున. నుందెడియికార ముఫోళ్తమ మనుబడునుగాన దాని కుత్వము గలుగదుం భూర్వసూతత్రనుచేం దుదియిక్వమునకు మూర్త మువర్టిను గలుగ నంబిర్‌ +ఉాగాలు=వందిరులి.. అనియీ రూవము సిద్ధి:దునుగాని. “చందురులి. అనునవ రూనము “లుగదని త్ర ్శొంచునది.. వినికిరి వది మూ టికంటె నెక్కుడువర్ణములు గలవదముం ోపదముం ఉత్తమస బ్ఞైకంబగు దీనితుకినున్న ముకారమునగుం బూర్వనున నున్న యుపోత్త మీకారుబున కుక్వము గలుగదుగానం బిడికులులను నవరూవషము గలు గక వూర్వస్మూశ్రమునేం దుదియికార ముకారమై పినికిలం లనియే రూవచేర్చడునుం ఊసో్తకుప్రూర్వముకత. విధానమే. లేమి నుర్వు మర్చొనికి గలుగదని గ్రహొంవవల యుకుం విడి!ళులకుటం జేసి ఆచ్చిక 18 చే బహుళముగ లకారమున కలఘుళకారమగుట సూచికము, రావిడి --ఇఏి డోవధము, రాఫుడులని శాక లాపిడులని రూవమగునుం

క, నే గా గ, ని

తొమ్మిది --ఇది నవార్థము తొమ్మిని లెక్క డీనిచే: జెచ్చంబడునుగాన నిది నవార్థ మయ్మొను* తొమృుదుంని గాక తొమ్మిమ లనురూదమే దీనిచే విద్ధిందెడి, నవార్థాదు లనుటుశేసి తొమ్మికితోంభాటుళ నాదిళబ్దముదే సంఖ్యావాచకములే బోధృము లగునని శ్రగాందక. ఎనిమిది-పగిదించెయిపి-=మున్న గు నుఫో _త్త మేళ్వముక కళ్వమునందందగని

153 భాలచ్యాకరణము కెల్ల నిందుం జేర్చండగునని యాదెశ్వఫలముకు గగ్రహించునది. ఇ.క నవార్థను నవార్థ 'సదముతోడి యాదిశట్టమువే బాచ్యనులుకు దకారోపధములే యసుటంఎశేసి నవార్థాదు లనుట న్యూశ్రమున దూని రలడలతోంగాటున. దికారమును. జే్చ్పి రలడడోవనందుల కనినం. జూలునని కంకందడంను నాని *చెంవుంరాపిడి్‌. అనునుదావారణిముం. క్రను మున 10-47 నూర్త్రముంం దళదడుటంబట్టి రస్పితాదిడ్రళ్యయముంయోగమునం జేసి యుళ్తమోసోోళ్త నేస్వర్వములు .. కిరి వివవనములవిమయనున: గూడ. సీవదులు వ్నర్ణించునని వికదదమస దుర దినాన పందిన. సేదలిమి- దూడికపోలికికోంకి యున్న చానియుపేత్తమేన్వు ముర్వము గాయుడులడ్తై దోమదమనక నవార్థాదుంని యాదివద మునే సూర గ్రైాంచెననుం యుదరముః. ఆదెవవాచ్భముల కివ్వది రపశావ్రయోగ ముగ గ్హైర్యానని న సాళ్టా సలకుదళశు- వం యాడిదవమును "ట్టి టైం ౧, ఉకా ఠాంతగోశళబ్దంబుల కంతట వువర్షకంబగు, ౪౮. తరువు - ఛేశువు - మధువు = గోవ్చ, అంతట ననుట స్తీలింగ చ్రధ మైకవచనలోవబాధనార్థము, | టి, సర్వత్రోదోతోద్వరకృదతి ఆశునది మూలము, ప్రుఫ్వోకారమంకమంద.

నలశబ్దములకున, కోకబ్దముకకును, నంకట వువర్షకము వ్రశమెైకవభనమున సీద్ధిండునం 'శేపంసోళ్టునుుు.. స్త్రీలిగనులసటంుళేసి 57 చే నిక్యముగం బ్రభమైకవ వనలోవము సంస్రాక్షముగా దానిని వాంచ నంకటనంటినరి సూంమీ యంశట ననుదానికి ఫలమును ్రాగొన్షవాండు,. ఈన్యూశ్రముచే. స్త్రీ రిగములకుం గలుగువర్థకను. 57 జే లోనెంద దని పలికణుం,. శప -ఎాఖది యుకారాాఎనవ ఏరిగముం 'వ్రగమ్రైకఎచనను వ వవర్ష కము రాగ శకచనురూద . నేర్ప్చడునుు మధు ఖని యుకాగాాశనపుంసదం, వువర్షకము. గలుగ భుసునని రూవకుసను.. నో లది యోకారాంర్త్రీలిగముం వ్రువక్మకము గీవిీ సిద్ధిం 'నోవు అన్‌ యగుకు అుకట నశాటంనేని 57 వే పువక్షక లోనను. రాదనియు దాన శ్ఞైకుంయేంఅకు ననిష్టూవము లేర్పడఎనింు స్ర్రైహించునదిం మూంము. 'ఓతోటి అం యోకారాంతవుల చెట్ల వువర్ణకము. విధిచుచుక్ను నోకా రాఎకములుదు. గోశబ్దమొక్కటియే వువర్ష్మకనునుదుట కర్ణమై యసగకదు ముండుటఎ కేక నూర “ఓతోం, అనుదగము నాదరిందక దానిస్థానమున. గోళబ్రనును మ్యార్రమే నిలిచెనని గ్రహ ౩చునదిం “వై-నె అనవానికిం బకమున 6 పీ వే నోకారాకక సిద్దం చినను వీశీ చే నోకారాశములగు నవ్వూన్నిప్రశమైకవచనము నిళ్యనుగ లోపించుటం బేసి వువక్ష్యకాఎకకు మై యవి గర్పట్టకని.యొబ్ననని, మూలము మువర్షకమువలెనే వవ

తత్సమనరిచ్ళేదము 150 లల కలక, వి శయ లి రను.ను టు దూసమరూవముక సిద్ధించుననుటకు నర్వశ్ర్రయనలా నూరి దానిని శ్ర మైకవచనలోవచాధ నార్థమరి మరినణించెకు. 5 1 చే మహాత్తుల కుదంఠము౬ కుం బక్షమున డుస్టు కలుసననుమవూట మబనరాకు, ఈకార్యము మపాతీనుహూదమద్వా వకనుకైన సవాజోదుకదముల కయ్యెడె... ఉగాగమాంతం?ఎలకు శీ చం ర్రశమైకవచన టోేనను గల్తుగాన నవి వనకార్శ్య ములు గాంజాలన్ట్న, " సీ రాయులు గాని యుదంళ ౧ ౯ టా కలే న నులగు నముారార్ధదళములరం గొన్నింటి3 రకు బాహు మున్నగువానికి చృవర్ణకము సకల్పముళు గలు సటయు నానా అశకువాని!ిని, నలై వువక్మ కాళూవ మళవడుటయు నుదంరను లం కానిాానికిం. ఇన్ని ంది3 కదక్ష్మవు కర్షవిత్యాముల కుర్వవు చర్ణకములు వికల్పనూగ ననలయున _ ట్రమోినస్థము. శ్షైయుండుటచే.. గొన్నియసంతన-లకను? అర్హ్మృవు _ అగంబుడ్లై. చవేద్య్యూక్కరన్తీయాన్‌ = భ పస్థర్త్యదిళష్టానాం ముక్చనశ్చా శ్ర, సక్రచిలి. అళకకర్వంనారికల. ననా౦ెంచి ్రొనళ్చాకక. రాజువాలాన్టు యుల కంరట లేం ంఎ. వైరల్చివంబు ఆర్ధాదులకదయచ్చున కళ్వంబను మాడ వువర్ణకనమును నైళర్నికనళానా. నగునని సోహాహరణచుళ సూస్రించి సాధుర్వ చును వైగానికిం గల్పించి శూ రగాసూశ్ర్యవాను బదంంవెసు ఈ్తయోన ములు మాంపినూర్ర్త మున ఎకలి బనాళగ్ర్రృహణానుచే సాద్యము లసనని కొందఆంద్రుం చఊగయైకనవచనమునకు వైచానికి పృవక్షకము వికల్పకుగం గలుగదలనీయున్నదిగాన బహువచనము బరమగనప్తడు.. సుగాగమనును విధిం దున్యూర్రమానందలి అహుళ్యర్తదా ఇముంబట్టి యేకనచనకుున న్వచర్జకంకల్నళ సొదింళుట యయ్యుక్తికమని తోంెడి, ఆ కళను గారు కుజటియొకలాణలంనవు బకుళద్రయోజనముని యొంచి వైహవనుల సాదింతుకని సలంవనలయుకం. ప్పట్టున్టు నున్నస తెలుగు నుదంవము-లగను కృనర్మకను మానాన సాల ఫీవిద్ద్‌ రో ందంంసాకూన్యచర మనందగునుం పువర్ష కేకరవిభ_క్రి పరమగుచో నుకాఠరాంతంబులకు బహుళంబుగా గోళబ్దంబునకు నిత్యంబుగా వుగాగమంబగు, ౯, తకువ్టులు = తకులు - ఇేనున్టలు - భేనులు = గోన్టలు, టి. 'ఉదోతోర్వుర్భవతి ముషత్‌” అనుదానియందలి 'మువల్‌” అనుదళ మిట్లు న్యూత్తించుటకు చిజముం ఉకారాంళములకుం త్రగమైశళవదననునం చ్చ దక్కిన యికరవిభక్త్రల యొకవచనంహుడచనములు దకముశాంగ వపుగాగమము. నికల్చ్పనుగను నోళస్టమున కంకట నిక్యకుగను గలుగునవి దమస్థముం రరుశలు ఎజీతరు ఆనున దుకా శాంరము, వీక్షిక్షి భంచననవన్తళ్చయాను మిువక్మకను చరనుగా6ి దక ౦తాభల్లోవ

160 జాల వ్యా కరణము ముగ వువర్ణకమాగమనుగ" గలంగ రకుపావుషాలుజరరువ్కులకురవూనను సిస్థచుకు వగా గమము వికల్చముళ నగునదిశాన నది రానివక్షనున రరులని రూవనుళసుం ఇల్లే కరవు లను-ళరులనుః రకువ్పుచేకంరరుచేళం ను.న్నగురూవరం లూహృనులు, రక్కినయుదా నృూకులవ్రక్రియ నివ్లే గమనించునది 8. 89 నూర్రములంద.దంతచునకయుకారనుని సామాన్యముగ నకుటంచేసి యుకారాగతైకాకరశబ్టములకుకు. నిక్కార్యము గలిగి ఛూవుమున్నగు రూవనులు సిస్ధంచెడ నీకామ్‌రక్టనులు గానివాని! హ్రాాస్వము సిద్ధిం వెడిలాన నుదంరములే యగును కశారపొల్టుసూర్చానది యంఠరావయవనుశ నగునను మాటను నాగమమన మజీయొకవర్థ్మ మధికముగం గలంగునన.నుక్షిని మటువరాదుః ఉకారాంతంబగు మహత్తునకు వృవర్శకము బవుళముగానగు, ౫౦ జ, అర్‌, విష్ణువు = విష్ణుండు; శొంభువు = శంభుండ; వసువు - వసుండు,

టీ, డుబ్మహశ్చదానాం వ అనునది మూలము, ఉఊారాంకమైన మహద్వా చకమునరుం 'బ్రశమైోవచనమున జవర్ష్మ కము బహుుళముగ నగునుం వువర్మకము గలు గనివక్షమున 22 చే దుబ్బు సిస్ధింవెడిం వువర్ట్యకము గబినవక్షమున వువర్ణ్య శేశరవిభ క్తలం వరములగునపుడు. 19 చే పుశాగమమును దుజ్విర్థకము. నీస్ధాంచినవషుమునర స్రైశమైక వచ నేరరజ్థలముల లులని మున్నగుడుముంఠకార్యములను గనురించుచు:. బ్రశ్రియ నూహిం దికొనవలయునుం కంభు --9ఏి యుదంక దుహూద్వ్యాచకనుం దీని కీసూత్ర్యముచే వువర్ణకము గలుగ శ-భువగును. ఇవి గానివక్షమున 22 చే శాభు డగును ఇ కక్కిన వానికి యను గమనించునది, చాత్తాదనైప్ణవు డుగాన సూరి నిష్టువను నుదాబ్భాతిని దొలుర నుంచెనని తోంధెశి. స్వయంఘవు-మకువు-యభువు వటువు మున్నగు నుకారాంన మహద్వ్యాచకములక: డుజ్వర్షకముకోం శ్రయోగమళవడమి. నిందలిబనుళ్య్రవాణ మునంజేసీ ఫువర్ష్మకము వానికి నిర్యమని కొందణాడ్రు కావచ్చును. కాని శూర విన రింపమికిం గళముగవడదు... “మకునట్యాదిళప్టానాం. నుడుజ్నిశ్చ వ్రయుజ్యతే అని యధర్వణుడు మూలమును వివరించి వ్రైమహచద్వాచకములకు వృవర కము. నిర్యముగ నగునని శాసించినవాండంం. శేశన యధర్వణని త్రోననే యకుస3ంచినాండం, అవే బలునిమార్ష మట్టికియె,. కాని *మధు = వటుీ. అనునవి డుమంకము శైనట్టు “చండ న్యూూర్తి వటుండు శాంటె అను మున్నగు భాగవకవైై జయంతీవిలాసాపికావృక్కయో గములవలన విశదనుమొడి. సూరి యట్టిచిక్కును గమని చియే శావలయం ్ల్రాచీనవ్రయోగనరణినిబట్టి యిట్టివానివిమయమున "బేనయు స్ర్రాక నిప్రణముగ నూద్రమున బహుళవదనుం గూర్చి వానివ్రక్రియను గమనించుఖారము పాఠకుల్నపైనే

తత్సమపవపరిచ్చేదము. 10] "మో.పీనాండు, కానః టయోగానుసారమున శువఎంరమవాచ్వా చకముల వుడుజ్విక్ష్మ క ములశంభవపమును బహుళవదముఎ వేసి పాఠవలు గమనిఎపవలెనని ఫలితము ేలెకి, కద్రువ నాగమాత, ౫౧. కదు,వ = కదువలు - కదు = కదు, వలను, ద్రున = కద్రువలు - కద్రువను - కద్రువల టీ. నాసులతల్లి కద్రూశిబ్బముచేం జెప్పయడిరపుడు “ద్రువి అని యదంళవకా రాఎక మై యుండునని తార్చర్యము, ఇట్లే క్కినవిభ_క్రివచనములందును నదంతవకా రాాశమై “కద్రు,వలు-కద్రు,వలను-కృద్రు,వలచేశి అనియు౦డును. ఉకారాంతవిధియగు 48 చే సాధింవరామి దీనిని నివతించి సాధింవెకని శ్రహించునమి శాస్త్ర, ముచే సాధిివ రానిదాని నిట్టుండునని శాసించుట నివతి-చుట, ఉఊకారాంశములలో 'నేదియు నదంత వకారముతుదినందునది "లేమి నిస నివతనా న్హామయ్మొను. ఇవి నాళమాతను జెప్వునది గాక గోరో చ నాద్యర్థకమిపన వడు “శ” అని వువర్ధాంతంతై శీరి క విషయమె రూవమసునని యెళ్నునవ. బుకారాంతంబున $త్వంబును శీ భద్చావంబునగు, ౫౨. శ మ రంభ గహ చ య ్రాశ-జామాత-కర్త-ఛర్త.హర్రగంత హంత, టీ. బుకారాంశములగు. వ్రశృ్ళతులకువి బుకారమునకు అకార మాదేళ మగును మజియు_ నట్లకారాదేశమునందిన యాపదములు. న్ష్రీలింగములవటివియు నగును+ స్త్రీవద్భావము= స్రీ లింగళబ్దధర్మము, బుశారము హల్లువై వట్రుువరూవముగ నుండుననుట స్పష్టము బుకారాంతంబున కనుజా ల్యేకవచనసామాన్నో క్రింజేసీ మవాద మహద్యాచకములగు బుకారాంతములకెల్ల నత్వన్తీవద్భావముల నివ్విధి విధింవెడి. శృ --ఇకి మహచద్వాచకమగు బుకారాంతము, దీనికి 22 చే నిర్యముగ డుజ్వర్ష్మ క | కము (ప్రా క్రించుచుండం దద్వారణార్థము నీవిధిచే నత్వయ్క్రవద్భావములు విధింమబడి మొను, మాందిసూత్రృముచే బుకారాంళముర్తైన విధాత్రాదుల కత్వన్త్రవద్భావములు విభాష నగుంగానం బక్షీమున డుజ్వర్థ్మకమును నట్టివాని శేర్పడియెడి. 7 చే నిళ్య ము బ్రఫమైకవచనము లోపించుటయే స్రీవద్భావముకు విధించుటకు. ఫలను* ళు టాదీనికుదిబుకారమున. కకార మాజేశముగాయ “త్రాల్‌ +అ=్రాతి అని యగునుం శ్రీవద్భావాతిచేశమునంచేని ర్‌7 చే నిళ్యముగం బ్రభమైకవచనలోపము గలుగ “శ్రాతి యని రూము సిద్ధిం చును. స్తీవద్భావ నిత్య విభానమునం చేసి యిది మహ ద్వాచకమైనను నిరగవిళ్శక్టివచనములందును న్మీ లింగళబ్దకార్యములేగాని డుముంశమవా త్కార్యములు న్యానమాదలు సిద్ధింవవనియు దాన ఈ్రూశలు- శ్రా,శలను భెకచేత మున్న సరూపషము లే యేర్పనునళి గ్రహింపవలెను. రూపసాధనముోజశే స్త్రవిధా

1169 జాల వా కరణము నముగాని యిజ్రి యరష్ట్ర లిగళజ్బముం విశేషంముం' మ్యాత్ర్యము న్షీత్వాకులు గలుళ వని “విశేమ్స ని చై కాస్తా? 9 వని “వి శేవ్యద్యూల్వేస్తీ తా స్యాత్‌ దూ స్యాతాం చ భేదకే అను నాధర్వంశో_క్రిం బట్టి యవశ్యమ గీకి ఏవ దగు అశ్వ ర్వవి ధానము లుచ్వడుకులను మవాదృకారాంత ములకును, నందు. స్త్రీశ్వము మువర్శ కామల నమతావత్వాంతబుకారాంలములకును, గలుగకుండుటశే విధింవంబడినవిశాన నీఐధిచే నదఎళములైైనకీదవ మరల నుతాదులు రారాదాయని శంకింన నవకాశమే "లేము ఇశ్లే యీవిధిచే స్రీవద్భావమునంది యదు తముర్తైన యమహద్వాచకములగు టుకారాంతములకు 89 స్ట మువర్ష్మ కాదులు గలుగు నని సుభావించదరాషు, దీ న మగని బబూకారము నృుగ్యమపట. దదంళముల వ్యకి యా అషయనుక శంక యే "లేదు, మూలము శావ్‌వ్రత్యయముకు “డాబవిధాత్రా, 'జీరుక అని విధాత్రా,ది వ్యలిర్తిక్షములప బుశకారౌొాాశములకు నిర్యముగ విధించి యిట్టిరూవము లను సాధించెను మణజియు విధ్యాత్తాదులకు “శస్య చ వా అని స్యూత్ర్కించి వశక్తమున కో క అట , క్ల డుచాదులంగార్చి కృళతార్థమయ్యొకు. మూలమువత మున దీర్దూణాం 'ప్రాన్వఃస్యాత్‌ అనుదానిచే నసాకారాాకములకు 'చ్రాన్వము సిద్ధించును *“డావ్‌” అనునది డకారము పోవు వ్రత్యయముగాన (డిళ్తు నది రుదినున్న సంస్కృత వ్యాకృతివద్ధతిని టిసంజ్ఞైక మగునట్టి బు**రనును లోపెంవంజేసి యగువని గ్రగొఎపవలెకు, దీన “డాబవిధా శ్రౌ/డే రుకి అకునవె దీనికి మూలమని ఫలితము తేతెకి. మూలము సంస్కృ రవ్యాకృతి పద్ధతింబట్టి స్త్రీత్వముఎ గూర్చుటకే "డావ్‌ ఆనెనని యొంచియో, డావ్ప్రక్యయాఎర ములు వ్ర్మస్వాంచములై నను దృువర్థకాదులు స్ర్రీన్వవిధానము లేక దుర్వారములె యగు నన్ని కలుచియొ, నూ యమ్వస్తృత్వవిధాన నె యిట్రిమావములసాధింవ త్షీమమనియెంచి యిట్టు స్యూస్రించి. తక్కిన వానివ్రక్రియకు జ్రారయకు రూపమునశ్లే గమనించునది, మహాతీవాచకములగు బుకారొౌంతములు చీబృధ్యయమును నిళ్యముగ సంస్కబ్భవవ్యా కృతివ్థతి ననుసంచి యుదం దగినవి ర చే శ్తీపశ్యయసహిళను లైయ్‌ యిందుః చ్రైవేశింబ నర్హ్హములగుటఎ వేసి యట్టి శబ్దములు బుకొరాంతముత్తై తెలుపన ననవడు టయే గుమరమి నవి యిీనూశ్ర్రమునక. విషయములు. గాంజాలవఐని ర్రసొచచునది "కెంగా జీపృ్రి శ్యయాఎంములు గాంజాలని విధాాత్రాదులకంటె నిశరములగస్యు మహ చమహద్భృకారొంతము. లీసూత్రముకకు విషయములని. ఫలితము ఇెర్నునది.. దొక స్వసృృ-మాతృంసితృ్చ = వశోర్భ-మున్నగవవి యుచ్పై చేరందగినవయ్యొడిం జో లగ విధాతృ ధాత దాతృ సవితృ నేతృ శబ్బంబులకు మహత్తుల కత్వ శవద్భావంబులు విభామనగు, ౫౩.

విధాత విధాతృయ - ధాత _ ఛాతృంయం.దాత డాతృయం-

సవిత సవితృంయ - నేత _ 'ేతృంయ,

తత్సమపరిచ్చేదము 163

టి. “అవిధాత్రాచే! తస్య చ వొ ఆకుమూలముు, 'విధాతా సంతా దాతా శీతా దాతా చ వాడుజి, ఛవుతి సవిధాత్రాది _న్తదన్ఫే న దుజేస్థితా?” అని విదాత్రాది గణ మిది యని వివరించునాధర్వణము మూలము సూరియు క్ల్యాయై దుళబ్బములనే వికల్ప ముగ డుక్ఞైనంద నర్జ్గ ములని లెక్కించుట చింతామ ణృధర్వణకారి కాహోబలవండి తీయములనె మూలముగం.. గొనెనకుట కొకపరమప్రమాణము, మవహాద్వాచకమురై బుకారాంళమునైన యీమైమ్మవ్రగృతులపు (విదాతృంగాళ బాదాళ్ళంనవిళే ఏ నేళ్ళం గ2 చే నపనత్వన్త్రీవద్భావములు వెకల్పముగ నకును, అశ్వ న్ష్మీవద్భావములు గలుగని చక్షమున మహాత్తులగు వీనికి డుజ్వర్మ్మ కము న్య్యాగమాది డుముతకార్యములు నుభవిివ విధాతృంయ - విధార్భలు - విధాతృలు-విధాతృనిచేత మున్నగురూవములు గలిశడిం అర్వస్తీ వద్భావములు. గల్టునెడల అధాత-విధానలు - విదాతలను = విధాత చేత ఆశు మున్నగురూపములు _ నిద్ధించెడి, ఇట్టే తక్కిననాల్లుదాహరణములప్మక్రియళు గమ నించునది జీబబతములు గాంజాలని విధాాత్రాదివంచకవ్యతికిక్షమురైన బుకారాంతము "లెల్లం బూర్వసూ శ్రమునకు విషయములనియు మహాద్వ్యాచక వి ధార్రాదిశబ్టపంచక మిద్దానికి విమయమసగననీయు ఫలితమును (్ర్రంహిచునదిం

నామంబులతుదిదీర్ధంబునకు హ్రస్వంబగు, సో,

రమా-రమ. వనితా - వనిత - విదా - విద్ధ - లక్షీ - లక్ష్మీ = =, జీ, నేనానీ - నేనాని, ఇట్లు కృతహ్రస్వములకు ాస్వాంతములకుం బోలెం గార్య్టంబగు, లక్షులు = నేనానులు - సీదలు,

“టీ, “దీర్దాణాం వ్రాస్వస్స్యాల్‌ * అనునది మూలము, నామమన౦గాం ్రైతివదిక మశుమాట ఫూర్వ మేయుకృముం ప్రాతివదికమనం శ్రైుశ్యయము చేరని వృతి ప్రాతిపదిక ముల తుదినున్నదీర్ధ్యము ప్రున్వమగను. వ్రాన్వదీర్హ్స త్వము లచ్చుధర్మ్మములూగాన"

శో న న్‌ చ బ్రౌతివదికముల తుదివర్డ ములవై నున్నయచ్చు పొట్టిదగుననియుం దన్తూలమున నా యచ్చున కాశ్రయమైనహలును వ్రాన్వమగుననియు. (గ్రహీంచునది. ఈయచ్చా యచ్చను'భేదము "లేక యొల్పయచ్చులును బ్రైతివదికముల తుదినున్నవి వ్మస్వములగునుం ప్రాన్వహవపములం 'జెందందగిన దీర్ధాచ్చులశే యావిధానము, దాన వఐళూొలు దీర్హాచ్చు వైనను వానికి హ్రస్వరూపము "లేమిని శ్రాన్వము. సీద్ధింపదుం మజీయు శాన్హ్ర సిద్ధము లైన దీర్ధాంతములకు (రోంన్లో) నిట్టివానియోకారవి ధానమునకు వృర్థత కలుగుంగాన ర్రాస్వము గలుగదుః, వదంతము లగవడపవుగాన చానివిషయమునం ట్రశ్నుయేలేమం ఇత సామాన్యముగ దీర్హ్స ముళ్తై స్ర్రాతివదికములతుది నగవదునవి “అ-ఈ-ఊ” అనునచ్చులే

161 బాలవ్యా కరణము

యగుంశాన వాని కీసూత్రముచే ప్రాన్వము సీస్థింవెదె. దీర్దాకమాబము బ్రాకపవికముఎగా శ్రుకొంచి సమములకు _సిద్ధింపం జేయువ్యకీియ యిది, రమా --కుదియాకారము ర్రాన్వముగా “రమ” యగన, ఇది యాకారము ్రాన్వమగుట కదావారణము. ఇళ్లే తక్కిన యాకారొంళశములకు ప్రాన్వమూాహ్యముః లశ్షీ-సేనానీ “ఎాాషవీ యాకారౌాంత ముల తుకియాకారము. (హ్ర్హస్వమగుట కుదావ్భాతులు, గీనిచే హ్రాన్వము కలుగ “లక్షీ-పేనాని యకుకూవము. లేర్పడును ఇల్లే వథఘూ మున్నగుళూదంలముల ది యూకారమునకు. బ్మాన్వము గలుగుటకు గమనించునపి. ఇట్లు దీనిచే చ్రాన్వము చేయ-బడి వ్రాస్వాంతముల్తైన యాయాయచ్చులుగల వ్రగృతులకు మహదదవాన్మహ తీవాచకత్వములను, బు౨న్షీ నపుంసక లిఎగత్యములను, యల్వేతోో త్వాంఠళ్వములకు, ను నంంచి యాయాకార్యవిశేషములకు 'జెచు నాయావిధులవే నాయాశార్యములు గలుగు నని గ్రహించునది, (హ్ర్హూన్వము రైనపిదప 'పహ్రూస్వాంతములకుం గలుగు. శె త్పప్రావ్షము లగుకార్యముల కప్‌ పౌలగునని భావము, రమ ావ్రాస్వాంళమైనడీనికి 57 వేం (బ్రభమైకవచనము నిక్యముగ లోవించుటమే యీనిర్యవిధానమునకు ఫలము, లీ ఇనె 'వా/న్వేకా రాంకమమయ్యొలాన నిర్దౌన్యూర్ర్తృముచే: టశమైకవచనలోపమును, శ్‌ స్మ్ఫూత్తముచే బనుువచనము వరమగునపుడుక్వముళు జెంది లక్ష్మీ-లకులు-లక్ష్మలను- ల్షీవేక అ లక్ష్ముల చేత = మున్నగురూవముల నాయావిభ క్తులం దందుటయే యీనిళ్య

జ్‌ 'వ్రాన్వవిభానమునకు ఫలము ఇట్లే వేనాసీశబ్దమునకు నిత్యముగ వ్రాన్వముంగూర్చు ఆర టలో ఫలమును త్రసొంచునది ఊదంతమైన వధూమున్న గునవి చా,స్వాంశములైై శీరి వే వువర్ణ కాదులను యజాకంథవముగ నందందగునవగుటయే యేశన్నిత్యవ్రాస్వ విధాన ఫలమగునుం కృశర్రాస్వంబగునను సూరివివరళామునకుం చని వివరించినజే యళ్ళి ప్రాయము మిందిస్కూక్రము ననుసరించి యేకాశ్షరముల తుది దీర్ధ మునకు ఇ హ్రూస్వము రాము రమా -_ నీనానీ - అనునుదాహరణముల _ ననునంంచి పుం స్తీ లింగములై న మసహతీమహదమవాద్వా చకమురైన దీర్ధాంతముల . కీకార్యము. గలుగునని. ఫలితము "తేలు చున్నదిం దీర్దాంఛములు నఫుంనకములు గానరామి వానిని దలంవంబని "లేదు... వనిత - రమ --మవాతీవాచక స్త్రీ లింగములు విద్య --అమహ్మన్తీ లింగము, సీనానీ ఎామహద్వాచకపుంలింగము-ఉదాహారణసారస్యము ననుసరించి వ్యస్తములకె యీవిథి యనుట స్పష్టము. కాని 'నదినుళగురుకర్ణ శల్య నాగవురీశుల్‌ ; నలినరజిన్సుగంధి యమునానదితుగతరంగములు,” అను నన్నయావ్రయోగములంబట్టి సమాసగత _ దీర్తాంత ఖు

బహ్వక్షరళబ్దములకును ్రాన్వము గలుగునని "తేలియందగును, ఇట్టివానిం బరీక్షించియే శావలయు నధర్వణంండు “ఛాసస్వో దీర్ధ్స సమాసేఒపి కచిస్టీు వ్రమోోళి అ

తత్సమపరిచ్ళెదము 00 మూలమును నపరించి _పైవానికి సాధుత్వమి డెను, శీబంళమునకు మొత్తమే యాశళండు సాధుక్వమును టసావించుటం జేసి “మహిమంగలగమసతీరసీక తావిలననములు” అను సూరనవ్రయోగము గౌ గౌంళమున సాధించికోనవలసీయుండును,. ఈకారాకారాం శముత్రైన సంష్టావాచకములకు గొన్నింటికి రేవతి ఫ్యత్రు/డు, అజత్మీరము, మున్నగు వానికి వ్రాస్వమును సంస్కబ్భృతవ్యాకర్హలే ప్రసాదించుటంశేస్తి మైవ్రయోగములు నిర్భాధములమ్యొడి మజీయం “తొ” అనువర్మ మంళతమందుంగుల __క్రిన్న) శ్యయాంఎత ములు దప్ప దక్కిన కృదంతాక వం లేకారాంళము లెల్ల 'హ్రాన్వదీర్ధాంతము లుభయ ములు నయ్యెడినని సంస్కృృతచ్యాశ_ర్ధలే కాసిం దియంండుటచే.. “కనకశభోణిధరంబు కార్ముక ముగా, ధరణిధవచ్నత్తవివి గోవధ, వురంధ్రివ ర్ణయుకయై,” (ను ీ,గా?-కృష్ణ గాయి-రాను రాజభూవణ ప్రయోగములు సురక్షీిరములయ్మొడె వైవృయోగవ్యాక్ళగులం బాడజాడ 'వ్రా/స్వదీర్థాం చళబ్రవిసర్యయి మావినుండి యుభయధావావాజ్మ యములందు ఛందోనిరోధమునం జేసి కవులొనర్పం గన్న్రైడినని ఫలితము లేలనఏం

ఏకామ్షరంబులకు హస్వంబు లేదు, ౫౫,

_మూ-భా-శీ,-నీ-హీ-ధి-= ఆ

కై భా-శ్రీ-త్రీ-హ్రీ-రి-ఛీభ్రూన టీ, న వైకవన్లేషిపొ అనునది మూలము. నీకాచ్చుగల లేక యేళాక్షరముళైన వ్రశృశులతుదిదీర్ధ మునకు హ్రూస్వమగును పూర్వస్మూ త్త ప్రా వవా,న్వకార్యమున కీనిచే ధము* వీకాత్షరశబ్దము లేదిర్థాచ్చును గలిగియున్నను నీ ని షేధమునకుం బాలగుననియే శలంవవలెను, క్లూ ---దీనికి హ్రాన్వము గలుగదుగాన క్యైాంమ్మాచేత మున్నగురూవములె నలుగునని గ్ర్రృహించునదిం ఇట్లే తక్కిన వర్థాజ తళ "థర్యబ్బముల ప్ర ్రియాను టఅాహ్య ములుః ఇందలి యుదెాహృకులు మవాళ్యమహద్వాచక త్రులింగములుం ఈయేకాకమరశబ్ద ములు సమాసాఎతముల నున్నపుడును, సమాసవదమును బహ్వమీరముగా నెంచి 'చా/న్వము పూర్వస్మూత్తముచే వానికి చేయరాదని “శావళియై నురరాజ్య ఈ ఎవాలించంగ్య నకల క్షానేలె" అన్ముప్రయోగములు . తెలిపెడి- ఇడి కేవలము తృత్స్చమములకు సంబంధించిన పరిచ్భేదమని తలంచియొ ఫూర్వస్యూత్రము కేవలసంస్కృళసనమములవిషయ _ మగుట జేశళ్యముల కాస్మూత్రమువే 'వ్రాన్వప్రాప్తియే లేదని యెంచియొ దీర్ధాంతచేశ్యములు ప్రావీనవాజ్మి యాదృష్టములని భ్రానించియొ. ప్‌దిపం గల్లినను నట్టి ఐత్యల్పములని యొచియొ. మూలము “న చ చేళ్యవదే' అని దేశ్యములకు చా/స్వము గలుగదిని స్పష్ట వజచుచున్నను దదనుసార౭యయు్య) సూరి వానినూట సీసందర్భమునం దలంవండయ్యెనుః సామాన్యముగ సీం చ్భేదము సంస్కట్భృళసమములకు సంబధించిన డ్రైనను బ్ర్రత్యయాగ మాది సామాన్యకార్యములు త ర్రద్దేశ్యములకుకు గలంగవలసియుండుటం జేసియు, &3-శ్రీర

166 శూల వొష్థక రణము స్యూశ్రములందు యథాత్ర్రమముగ వగడాలు, లళోరీలని యుదాహం3ంచియే తత్పరిచ్నే వ్ఫ్‌ద గక సూత్ర, మువే నగుకార్యములు వలసీనచో జేళ్యములకును గలుగునని నూరియే నూచించియుండుటు జేసియు, శీ6ర-ఓ7 సూత్రములు 'శేవలమాచ్చికళబ్బములకు సంబంధిం చినవగుటంజేసియు, 5 ఓ విధిచే దీన్థాంత చేశ్యములకును వూర్వవిధిచే హ్రూస్వము సంస్రాక్షమగుననియే . తలంచి దేశ్యములకు (హ్రూన్వము గలుగదని సూత్రించి నవలా - నేజాంకటికి మున్నగువానికి హ్మాస్వరూవములు ₹ాకుండ నడ్డుటమే. చింతామణ్యనుసారి యగునూంకి విధియని యనక తీరదుః అన్య దేశ్వములు మైైణీ మున్నగునవి యిీకనిసమ్మ తీని చొందనివగుట వాని సీవిషయమునం దలంవకుండుట యు చికము గావచ్చును. కారా జేఖ్యానృదేశ్ళములు గీస్హాంతములు బవ్వ్యూ కరళబ్దములైనను వానికి ద్‌ర్ధ్స ము సామాన్య ముగం గలుగదని 'తేంనది కాని “భా/స్వో జేశ్యేతు వా క్వచిత్‌" అని యధర్వణుండు దీర్ధాంత దేశ్యములకును గొన్నియెడల (హ్రన్వమును శాసించి “కల్వలకోరియు, చక్కెర ఖాణఫు.చేడ్మి మున్నగువానికిం గతి కల్పించుచుండ నూరి యట్రివానిి దలంవకుడుట చింత్యమనకతీరదు, మణియు సమాసాఎతగతై కాతరదీర్థాంతసంస్క్భకసమముల ను నొండొకచో “నీస్తూలాసశ్రీవయ _వ్ప్రంథని కిస్తనింబచ ృద్మమ్కను” అని చా,స్వము గానం బడియెడి- కానం ద్రైసందర్భము ననుసరించి ఈ శీ-5్‌ 5 న్యూత్తములలా* 'ేదానియంటేని బవాంళవదముం జేర్చి యథానంభవము%ం బ్రయోగసాధనమునకు దౌరి-ూపుట యుచిత మని తోంవెడిం వృర్ధాదుల డుజ్జునకు లోపము విభామనగు, ౫౬ నుషు - ల ల ం ర్‌ు _ నృద్ధు నృద్ధంయ మూష్ట్ర మూర్థ్యందు నీచు = నీచములస చాయ నధాలన ాం య

గృహస్థు అ గృహస్టుయ చార సక అ చా ర్యాకుయ,

క్‌; ఇ

టీ, 'థూర్తమూక్థా నీ చవృస్థావుదంతావవి సమ్మతె, ఊల్వేవైవ భవంత్యన్యే" ఆనువాధర్వణాము మూలము మహద్వాచకములై వుంలింగ్వములైై యచంరముత్రై యుశ్వదుష్థులనంది వృద్ధు-డను నిట్టిరూవముల బ్రగమైకవచనమునం చెం జెడుశబ్టనుల చశమైకవచన చశ్యోయమగు డుజ్జునకు దఛోవము విశల్పముగ నగును ఊళ్వడుష్థులు వరన్పర్శాశ్సిళములు గామి ననగా నొకదానిరాక కొకటి యాభారము శామిని డుజ్జు లోపించునపు డుశ్వము నిర్బియంండునని గ్రసొంచునది. డుజ్టునందలి జిక్వము జాధారముగం నొని దుజ్జునకుం బూర్వము బిందువు గలిగెంగాన నాశ్ర్రయము లోపం చుటంజేసి యదియు* జోవునని సూ యొంచి దానికి ఆోేవమును జెప్ప లేదని యమొన్నునదిం ఊవంరరూపను పాదనార్థమే యిీస్మూర్రముక్పన్న మయ్యొం గాన దుప్వర్ష

తత్సమపరిచ్ళేదముం 107 శకము లోపింవ శేషెంచిన యిట్టికృషత్రి,మోచంళములకు వువర్మకము గలుగదని చ్రనొంవ వలెను. వృష్ధాదులభుటంజేసి యదంకమవాద్వాచకముల _ డుజ్వర్థకమే లోపంవెడిం గాని యుదంళమవాద్వాచకములకుం బత్షమున మైన డుజ్వర్ష్మ కము రోపింవదనియు దాన శంభుమున్న గుకూపములు గలుగవనియు గ్రహిఎవవలెనుం డుజ్జునకు మ్మాత్ర్మ మే లోవమము విధింవణడుటం జేసియుం. బక్షమున_ దుజ్వర్మ కముతోడి రూవములే సిద్ధించుచుండుటం జేసనియు డుజ్వర్థక లోపము. గల్లినపుడును డుమంత కార్యములు న్యాగనూదులు వీనికి వ్‌ వీ క ళో జం సిద్ధించుననియే యొన్న వలెను, ఇందులశే ్రాగ్వేమును విధింపక డుజ్హోపమునే సూల్రిందె నని ఫలము 'నెన్నునది- వృద్ధుండు ---ఇందు డుజ్వర్థకము చిందువుతోడ లోపింవ “వృద్ధ అని రూవమగును. ఇట్టే కక్కినవూహ్భాములు, అధర్వణమన్యశబ్దముచే నదంత వులిగమవాద్వాచకములశే గాక రూఫు (రూవను) మున్నగువానికిం గూడ నుళ్వ రూపమును గూ+ళ్చిడి. సూ) యట్టివానిని దద్భృవనులుగ నెచి గావలయు. నుకేక్షీం వెను, చి-తామణి యిుట్టికూవములను గురోక్తముగ పాధింపలేదు నన్నయభెారత శ్రుయోగము ళ్‌ టె వగవడుటం జేసి కావలయు 'డుక్మ వార్చదెనాం వె అనుస్మ్యూశ్రవు వ్యాఖృలో నధర్వణ కారికాధారమున నవోబలుండు సాధిచె చూ అవోోబ, వ 203 పుటం

తి వ వధ, 0 అప థి

శ్రీలిగంబుల ప్రథ మైకవచనంబునకు లోపంబగు, ౫౭

రమ - వమ - వనిత - ఘనత _ విద్య - బేవత - మాననేత్ర,

టీ. 'అనుతాం స్త్రియా సమానాం సర్వస్పృ న్రీసమన్య చ నులోవః ” అశునడి మూంము. స్ర్రీలిం” ములైన సుస్కృళప్రకృతుల ప్రగమైకవచనవ్రళ్య్ళ్యయము. లోపిం చును, ఇదంరములెల్స నిగ్రౌాయూశ్రవింయములు ఊదంఠము లుకారాంళనోకబ్ట్దనూత్ర, విహిగ వువర్ణకవిషమయములు బుకారాంభములు స్వన్వనియక స్త్రీ వ్రత్యయములు గూడి పచ్చినవియై ఫ్‌ శీ చే నివంరముత్తై యిశ్లౌ నూత్రవిషయములగునవి గొన్నియు, నవ్వ ్రువద్భావవిసయమురై నవి గొన్నియు. నగును తక్కిన యచ్చు. లంతములగల శ్రీలింగశబ్టము. లప్రనిద్ధిములు,. ఇక నాకారాంగముల్తై 51 వే హ్రస్వములైన ్తీలంగళబ్టములును, నళ్వన్త్రీవద్భావములనంది యదాశముత్రైన యతిదిష్టస్త్రీలంగ శబ్దములును యిీసూక్రము కేం ట్రుగమైకవచనలోవము. గందుట కర్టములని వరశేషన్యాయమున- డేలినడెం కావుననే యిుందలియుదొహ్య్భాతుళెల్ల నదం న్‌ శశి, ం జ వీ జ. న (5 లరములుగనే చూవయడెనుం వశృత ఆ్రలంగమైనం. కాలును మవాదమహద్వాచక ములలో "నేర్రైనను బాధలేదు రమా ్యాఇది యాకారాంతన్ష్రీ లింగము మవాతీవాచ కము, 5 $ీ చే హ్రాస్వము గీనిచ- (బ్ర మైవవచనలోకము గలుగ “రమి యని యగునుం

168 బాల వొష్ట గకిరిణము స్రీ చిర్యస్టద ీన్నంబకు చూర్రముచే నివి యామవాద్వాచక మయ్మొడి గానం. బ్ర్శమైక వచనమున మువర్ష్మశ మమశాన్న పుంసకనూ్ర్యముచేం గలుగవలసి యున్నవిగాన వట్టి మువర్ష్మ రూవమును సంభథవించకండంబేయుటశే యాగూర్ర్యము ప్రాగభ్ధమయ్యెనని ర్రిసొం చునది కొణా సంసా _స్షశమువర్థికమును గాళరాకండల్తోరాంటకే ౧యావిధియిన్న ఫుకు, మజాతీవాచ కాదంచములకు మువర్షి శే రరవిభ క్రి చరమగునిపుడగు ముగాగమముకు ౯ *ేవం కంటే శంుకునుం సీ క్రుఫమైకవచనలోవవిధి నువలక్షణము శానెన్ని మైనానిఫినల్లు ముగా గిమమును నిగ్యముగ లివంళాడేవు నలె ననక తీరదు, ఫఘునతా =ాఇాదు 'తా' అనువగి భా నార్థమున సంన్య్బు కవ్యాక్చ గ చే వం ద్ర స్రవము ఆమవాదెర్టచకము శ్రీ గ్‌ము 'లా/స్వవ్రశమైకవ చనాగోవములు గలుగ 'భునితి యని రూపమగును మా జే్రా న సాము గ్రాత్షరను వధ గానున్న శబ్దము గాన ని సంస్కృ] వ్యాకృశనుణిని శ్రీ లింగబోధకా 5 "రవ్రుగ్యయం తమయె. యాకారాతనే. యగును, ఇందుల 85 నూర్రమ్ముక్రింది చూంవిసంణమును దానిటీకరుం. నిరయినది- హ్రాన్వవ్రగమైళవచన తోవములు గలుగ “మానచేత్రు” యగ కుం ఇట్లే రక్కినవ్రాహ్యములు చరిత్రాదుల మువర్షకంబునకు లోపంబు బహుళంబుగానగు. ౫౮.

చరిత్ర ఎ చరిత్రము _ చరిత - చరితము, ఆలక = అభిలావ. - అతత - ఘోవ - తరంగ _ ఖ్రు - విజృంభణ - వధ - వేగ - స్ఫురణ- హంస - ఇత్యాదులు చరిత్రాదులు, చనాహుళకమువ లన చ ర్భాదులకు ములోవంబు నిత్యంబు, దర్శ = వనస -_ తతా్భదులు,

టీ *“ఛంచాదిక శషట్టానాం రూవదు తూభయభఛా భవేత్‌ అనునాధర్వణము మూలము- చరిశ్రాదిగణ మాక్ళలిగణము. అమహన్నపుంసకన్నూక్తముచే మువర్మ్శకము నందందగిన యదంతములే యిందుం. జేరందగు ననునుకమును యిఎద౨ి యుదొాహరణ ములే స్పష్టవజచుచున్నవి. అందును బ్రయోగానుసారముగ నీమువర్మకలోవవధిని చారకు లుపయోగించికొనవలయు ననుట కించరి బహుళ్ళర్యవాణ మే చగానకారణముం 'జ్ఞానవృకు అను నిట్టివుయోగము లగవడమి యథానంభవముగ నీవిధికి. చావొనంగ వలె ననక తీరదు చర్కిత్రళబ్ద్బ మాడియందుం. నల గణముగాన చరిత్రాదు లనెనని ఛ్రుహొంచునదిం చరిత్రాదిళప్టముల కమహన్నపుసకన్యూశ్రముచే నగు మువర్డ కమునకు వికల్చ్పముగ లోవము గలుగునుం మువర్డ లోవవిధానము ముగూూగమలోవమునకును నువ లవ్షణమని గ్రసొాంచి చరిత్రను, చకెశ్రచేస్థ మున్నగురూవముల సాధించికొనునదిం బహుళ గ్ర్రవణమున) జేసి దర్భందనస మున్నగువానికి నిర్యముగ మువర్షకలోవము. గలు

తత్సవమవరిచ్చేదము 169 గాను దర్భము మున్నగుకూవము లుఐడవని భావము. ఇది సిర్యవ్రవృత్తిరూన బవాుళ ప్రయోజనము, చిత్రాదులలో.. గొన్నిం/ మువర్థ్శకము వికల్పముగను;, గొన్నింటి మువర్జ్మకము నిశస్యముగను లోపెంచునని , ముం చయో గాశుసారముగ నిర్భవై కల్పి ఎత్వముల “ఎరయఎనపి, “గృ వేళ్కు = దేర్మో*” అను చింతామణనూూ్యర్హును బౌవాు ళకముా నగుందిని చా వ్బాత లనుటయే దచర్శ్భాదులగ ము గేషము నివ్యమను నూ3 ఇవర్‌ణమునకు మూ*ము మలటీయాు స్మీం? సందర్భము వ్వితింట్రిణీ సీతా రామః విశారి పనిజనముండన వ్వ గ్రముల కనుషాదెము చెత్రాదులమువర్డ్మ కమనుః ౧శేఏ. రందంత మువర్ష కా-శసాస్క రశబ్దములేగాని మునర్థ కాంరనాస్కృగనసమేరరము లీ "ధిక! నిషమయు ములు గాండొాలంనులు నృష్ట్రము

స్వర్షివా చి దేవసురళబ్దంబు లేక త్వబహుత్వంబులం చ్రయోగింపంబడు. ఏనా

చేశ్చ్రంయు - సకిలసుకలు, స్వన్థివాచి యసుటచె భూచ్యేలు - భూసురుం డనువ్ర యోగంబు అబాధితంబు లయ్యె,

ట్‌ “స్తీ శ్వబవాన్వే నురాజే రనమాసే అకు చింతామణినూ క్రమమున కవళో బలుండయు వ్రాననవ్యాఖ్యను నందుదాహకించిన “యోధానురాదిశట్టానాం స్రీ నమళ్వ మహేష్ఫుతేఅనునథర్వణకారికను నాధారముగాం గొనినూరి 59-60-61 సూ్రైములం బ్రయోగానుసారమున న్యూత్రించెనుం న్యూ జస్వర్ష ముగలవాండుం న్వర్శ మునిక్‌వట్టుగం గలవా డు= స్వర్షనివాసి యని తాళ్చర్య్భము= స్వర్ష మునికి, ట్టగం గలవానిని బోధించునట్టి కేవనురశబ్దములలో 'దేవళజ్ద 'మేకర్వమునందును నురశజ్దము బహుక్వమునదును ట్రమో గింపయుడును స్వర్ష వాసులగు వేల్చులబోధించెడి 'జేవళబ్ధము దేవుండని యేకవచనాంతము గను నట్టిదె యగు నురశబ్దము నురలని బహువచనాంతముగను, వ్య_స్తమున నుండునే గాని జేవులని బహపువచనాఎళముగను, నురుండని యేకవవనాఎంళముగ గాని 60 నియ మము౨బట్టి 'నురులుి అని యుత్వాంళమై బహువచనమునందిన బహువచనాఎశముగ గాని రూవములు గలుగవనీ గ్రకొఏచునదిం నురశజబ్దమునకు వ్య_స్పమున మాందిసూ త్ర ముచే న్షీరుల్భత నిర్భముగ నిద్ధించుట గమనించునది_ న్వర్శివాచియగు శేఇభబ్దము సంస్క్భృతసమాసాంళమున నున్నను "నేకవచనా౨ళంబె యగును. ఈయిన్ని దేవం డనుర కనను మున్నగు ప్రయోగము లిందులకుం ట్రచూణములు నురశజ్ద మట్టు నాన్క్య్భృత నమాసాంశగళమగునవియు. బహువచనాంతమె యగుంశాని మాందినూత్రమువే నట్టి

న్‌ వీ ఖీ ల హోలీ,

యవస్థయం దర్రానికి శ్త్రైతుల్యక మ్మాత్రము గలుగదుః. (నిజలనురులు) వేల్పు లెల్హరు

17౮ చాల వ్యా కరణము స్వర్ణ నివానులుగనే యుంచి విమ్ణుచేవుండు, "చేవుం డివ్చో వెలసెను మహాదేవుండు, మున్నగురూవములసాధుక్వము నూహించునదిం చేపళబ్దమున శింకొకయర్థ ము మృగ్యము, నురళజ్ఞమునకు మాత్రము మద్యమకు నర్భృ ము చూవట్టెడి. కాని యిందు సురయని ా,స్వాకారాంశమున నిచ్దేశిచుటం జేసి వేల్పును బెచ్చు సురళబ్ద మే యీవిషయమున మో లం! కం! గ్రాహ్యామయ్మొడి* కాన నుభయముశు న్వర్ధి వా నకములే యగును కాని సంస్కృ వనమా సాఎతగశములైన నివి నమాసఫూర్వవదసంబఎధమున న్య్వర్హి వాచకములుగాకపోవుట కొన్ని యెడలం గలిగాడుగాన నట్టియెడల నీవిధానము గలుగకుండుటనై చేపనురశబ్దములు న్వర్ణి వొచకములు గావలెనను నియమము చేయంబడియెనుం భూబేపులు-భూనురులు ---అను పదములు బ్రాహ్మణులను జెచ్వనవి. మజేయుం బదములవుశ్చ్తిని గమనించిన పీరు భూమియుమన్న వ*శి యగుదుడశాని న్వర్షనివానులు గారు, కాన సీవదములు న్వర్థి వాచకములు గావు న్వర్శ్మి వాచకములు 7ామి౨ బేసి 'జేవళబ్దను బవువచనాఎళమును మై భూచబేవ్రులనియు, నురశస్ట మేకవచనాఎతమును. మై భూనురుండనియు నుఎండవచ్చునని య్యా్రింది స్వర్ణివాచి యను సూంనవరణమున కభ్ళిష్త్రాయిముం స్వర్హి నాచకములు గానపు జీయంభయమును దక్కి-నశబ్దములవలె నుభయిపచనములందు “భూచేశ్చండు-భూనుకుండు, భూదేవులు = భూనుటలు,” ఆనీ యుండునని ఫలిరము, 'తిరుమలచేశండు ఛ్‌ వరత కండు, చేవుండింట నున్నాండు ఇశ్య్యాదులందరి 'బేవశబ్దము భూమిస్థదేవునే చెవ్వు జ యి. [ క, ఖో య

చున్నను, సాబేవ్పుని యాదిమస్థిరనిన సము న్వర్హ మే (అన శ్వరస్థానము) యగుటను విశ్వ సించి యొగర్చన వ్రయోగములుగ వానిని సంభావించవ లెనుం స్వర్షవదమున కిట్టినంద ర్భమున శాశ్వక జై వస్థాన మువుత్స%మని యెన్నవలసియుండునుం నవ్యవవోరమున? సూడ జి లనకుాడుుయె యందులకం దార్కాణను “నె” చక ములగు నీయుభయ మును బ్రృమయాదే గాక కక్కినవిభ కృలందును "నేకళ్వలహుక్వనులుం అ గీబేవని - చేవ్రునివేశత _ బేవునిొ అవ, నురలను నురల చేలే-నురిలలొఅకు అని వృయోగింవయణుడు నని లుపాంచునదిం

శీ ల ॥౯ నురళబ్దంబు నిత్యంబుగా ననురళబ్దము వై కల్నికముగా స్త్రశుల్యంబు

లగు; సంస్క్యృతనమాసంబునం గావు. ౬౦, సురలు - అసుర - అనువయ, నిఖిలసుకులు - శావణాసుకుయ ను భళీ ౧4 సై

ఎల్లసురలు - ఎల్ల యసురలు _ ఎల్ల యసురులు.

టీ నంన్క్బృతనమాసాంళమున నున్నపుడు దవ్చ ననలా చ్యస్త్రమున ననంగా స్వరంత్రవ్రయు కృములగున పుడు నురశస్టమునకు నిళ్యముగను నినురశజ్దమునకు ఏఫల్ప

తత్స్పమపరిచ్ళేదము, [71 ముగను న్ష్రీతుల్యత సంభవించును తెలుగనమాసము. తుదినున్న చో స్వార్ధవరమునైన వీనికి ముందువెప్పినరీతిగ చే యథాక్రృమము”ా నిశ్యవై కల్పిక స్రీ తుల్యత సిద్ధించెడి. ఇట నమాసవదముచేం నర్మ భఛారయమే ఛావ్యూమనుట కిందలి యుదాహృృతులె వచనా ణఅములు, నుర =ాదీనికిం బూర్వనూత్రముచే బహుత్వమంబె బ్రయోగము. గలుగు దీనిచే శ్త్రీతుల్యక నిళృముగ సిస్ధించునుగాని మహద్వ్యాచకమైనను. బుంలింగముగామిసీ 21 చే దీనిశువియక్వమున కుత్వము గలుగదు,. కాన 'నురలు అసిమే రూవమేర్చ డును, అనుర --తఈనూ త్ర్యముచే స్త్రీశుల్భక సిద్ధిచినవతుమున 21022 చేం బుంలింగ ములకగు నుళ్వడుజ్ఞులు గలుగవుగాన “అనురి అని రూపమగునుం శ్రీశుల్యక నంభివిం వనీపక్షమునం బుంలింగమగుపీం జేసి యుక్వమును మహద్వాచకమగుటచే డుస్టును గలుగ “అనురుండూ అని భూచమగునుం ఇల్లే లక్కినవిభ క్తలందును వచనములుదును నసురళ్ద మున కొకవక్షమున స్త్రీరింగకార్యములును నొకపక్షమునం ఎులింగడుమంలళ కార్యము లును గల్లుటను గమనించి”నుచు రూపసీద్ధి నూహించునది. సురశబ్దమునకు మాత్రము తక్కింనవిభక్తలందు స్రీ లింగాదంతశబ్టములకగు. బవాంక్వకార్యములనే చేయుచు. బహు వచనరూ పములనిద్ధిని గమనించునదిం నిజలనురులు --ఇందు నురశబ్ద్బము నంస్కృృరననూ సముతువినున్నదిగాన నీనూత్ర్యముచే స్త్రీలింగతుల్భర సంభనించదు. ఫూర్వస్మూశ్తముచే బహుశ్వముమ్మాశత్ర, మే నురశబ్దమునకు సిద్ధి వెడి గాన “నిబాలనుకులు" అను రూశమయ్యొను వైకార్యముల ననుసపంచి నురశజబ్దమునకు నాస్కృ వసమాసాంతమునను, వృ_ళ్టమునను బహుక్వమం ద వ్రయోగమునవడెజింగాని వృస్తమునను, సెలు-గుసమాసముత దిని, దీనికి శ్రీకుల్యల్‌ గల్లుటమ్మా త్రము విశేషమని తేలినది. కావునచే సంస్కృళనమానమున నని స్యూత్త్యమునం బేక్కనుట నాస్థకమయ్మెడి ఎల్జనురిలు ఆ తేబయనమూసను" వె నుండు టచే గినికచ్చో నిశృముగ న్రీశుల్భతయే సిద్ధించెను. రొవణానురుండు --ఇంగ్చో ననుర శబ్దము సంస్కృత నమాసగనరమయ్యొల గాన దీని. కీగ్యూత్తముచే న్మీశుల్యర్‌ గలుగలేదు, 'దౌని నసురు-డనీ దుషుంఠరూవ మే నికృముగలా లైను, ఎల్ల యకురలు-ఎల్టయగురులు == ఇం దినురశబ్దము తెలుగసనమానములువినున్న దిశాన. దీనికీవిధి చే వికల్చ్పముగ త్తీర్యక సిస్థించెను. న్రీతుల్యల సిద్ధించినవక్‌మున “ఎల్లియసురలు" అనియు, నది గలుగనివక్షమున “ఎల్లయనురులు అనియు రూవములుగలి నెను. మ్రైవిషయముల ననుసరించి యనురశబ్దమునకు వ్య_స్టమునను, 'తెలుగుసమాసముతు.దిని, స్త్రీ తుల్యతవికల్పముగం గలుగుననియు, నంస్క్టృత సమాసాంళమున నున్నది డుజంళ మే మైయుండుననియు- బేలినది,. కాంగా *నురుండ్యు

-ఊ_త్తమనురుండు, నొవ్మనురుండు అమ్యవ్రయోగములు గలుగవనియు, ననంగా. సెపుడును సురశజ్ఞమున కదంఠరమహచేకవచనరూవములెల్ట విభక్తలందును గలుగవనియం, “ఖరానురం

172 బాల వాస్టకరణను దుష్ట్రానురలో అనువ్ర యోగములు శి స్థంపవనియు, ననంగా ననురిశబ్టము సంస్క్య్భతసమా సాంఠతమున మ్మార్ర్యము స్త్రీశ్వమునం కదుం గాని శక్కినచోటులందు సర్వవిభ_క్రివచనము న క్ల లందు వికల్ప స్త్రీళ్వమునందు ననియు ఫలీకముళు షక్రహించునదెం స్ర్రీగుల్యల్‌ = డ్తీలింగ శబ్దముతో సమాననుగుట వ్రభిమైఃవచగలోపో = శ్వాభ్గావ = నిగాగమాఖావములు స్త్రేశుల్యతావి థానమునకు సలములనుట ఫునరుక్షముం దూతాదులకు స్తీ త్వంబు బహుళంబుగ నగు, ౬౧. దూత - దూతుండు = యోధ - యోధుడు - శుంరాశుంరుండు, ఆ న్‌ వ్‌

బహుళ ల హణనుచే. నవమహృ్తే స్రంబునందు స్త్ర త్వంబు నిత్యంబు. నింగంబుదూతయగుజంబుకంబు.

టీ జిని కధర్వణ కొరికావశివ్భాఖ్యాత యగు ద్వితింత్రిణీ సీతారామకివి గారి శవిజనమండన వాక్యములు మూలములు దూకమున్నగు నదుకమహచ్వాచకములకు స్రీ క్వము బసహుళముగా నగును, దూత ఆస్తి మిద్దానిచేం గుదిరినవత్షమునం బుఎలింగత లేమి 21-22. చే నుత్వడుజ్ఞులురామి “దూతియనియె రూవమేర్పడునుం.. స్త్రీశ్వము సీద్ధిననివక్షమున నుర్వడుజ్ఞులు గల “దూరుండు'అని యగును స్రీష్పము గల్లినపు డెల్ల విభ_క్టివచనములఎదును నదుత్హ లింగశబ్దకార్యములను, చ్త్ర్టము గలుగనియపు డదంశడుమత కార్యములను జేయుచు రూవముల గమని-చునది ఇట్టే లక్కిన యుదా హరణముల్టమ్య్యక్రియి నూహించునది. వికల్ప వ్రవృత్తిరూహుహంళ వ్రయోజనమున కవి యుదాహృతులు, సీింగంబుదూళయగు. జంబుకెంబు --ఇచ్చో దూళయైనది నక్క నక్కను జెవ్వనది జబుకళబ్దముం దీనికి దూర శబ్దము వికేషణముం జంబుకళబ్దము తిర్భణ్వాచకమగుటను దూతవదము. దానికి విశేషణమగుటను జంబుకదూళశబ్దములు విశేమ్యవిశేషణములు రెండును 17 విధివే నమహత్తులె యయ్యుడి=. కాన నిందు దూళ యనునది నహజముగ సందేశవారిక_ క్రి జేసీ చువా త్రైనను నమవాద్వి శేషణమగుటం జేసి (అమహక్కల్భకవార్తాహరళ్వమునం జేసి యమహద్య్యాచక ధర్థయు_క్తంచై యమ హా_ళ్టయ్యెనుం ఈ*తిని నమహర్వమునందిన దూళశబ్దమునకు మౌా్ర్యము నిశ్యముగ నీ స్పృతుల్సత గలుగుటకే నూత ం. వ ప చ న్‌ ౯ ఉలుల్యత గలుగుటశే సూత్ర్మమున బబాళవదము నృహళఠమయ్యెలాన నిట్టి దూళశబ్ద మున *ెపునదు నుర్వ ఎష్టైలును శుమంళకార్భములును సంభథవించవనియు, నిర్యముగ "ెల్లవిభ_క్రివచనములఎదును. దీని కదంతస్షీ ల్వినళబ్దకార్యములే నంభవించుననియును బహుళగ్ర్రవాణముచే నను నక్కింది సూరివివరణమున కళిప్త్రాయుముం యోధ-శుంథ సమౌసాంతమున నున్నను సీశబ్దములకు స్వార్థవరములగువానికి బహుళమున స్రీత్వము

తత్సృమపరిచ్చేదను 173 గలంగవచ్చునుం. “మ ఈయోవంయహాకుంకు. “మోధానురాప. శళ్టానాం.. స్రీనమళ్వ మిహేమ్యతే అని యాధర్వణము “అన్మ స్త్రీత్వ్సబహుక్వ్యయోలేవ వ్రయోగుం సనూసే తు భూనుకుడు; అనురే3ి న్తీసముర్వప్రయోగస్తు “ఈ యన్ని దేవు డను రకు ఇర్యాచార్యవ్రయోగాల్‌ ః ఏళళ్ప్రయోగబలాదేవ ప్రఫూర్వనూ శ్రాల్‌ క్వచి ఉళ్యనుచ్నర్హ్య కచిళ్సమా సేష్ఞని తీశ్వమికి చ్యాఖ్యాగాల్‌ మవాయోధ, మహాకుులే రావరూదు సిమ్‌. కిచ స్షీళ్వబ వారమో! క్వచిజీశత్ర నిస్టేః ఇ క్య్రచిల్‌

కంభం జ కో జ నా త్త న్స్‌, = త్రైశ్వేన్వ పార్థ శ్ళేన వృ్తిద న్నేయా, న యోఫ తఎనేత్యాది 1 తనూ మ. నీవు వ్యాఖ్యాన వీవ సురాచేకంతర్ణ ణక్వం సీధ్యతి ” అకు నహోబలపండితీయ మందులకుం ట్రైనూణము మవెైవ్యాఖ్యానము నరసియే సూ౦ శ్‌ 9-60-01 నూశ్ర్రముల రచిఎవెనని గ్రహింపక తీరము గదా! దా, అనళో. ఇబ వుట 313 ౨9-6౧-6 1మొవ లనూ త్రములచే న్షీ శుల్యత్వాదులనందునవి యాయాశబ్టములేగాని తద్విశేషణము ౫ మాత్రము గానేరవు, కానం వద్విశేషణములకు మాత్ర, మవ్వానివిశేష్యముల మరా తా్వామహాత్వాదుల ననుస3 ది డుముంతమువర్డ్మ కాఎపకార్యములే యశార్హ్మముగ సగు

“బీ. రి సా , నని గ్రృహించునది ఇందులకు విశేష్యనూ శ్రే, త్రీకౌ స్యాక్‌ డుళ్తా స్యాతాంచ "భేవకే అనునఫర్వణునివ చనము వ్రమాణమని ముబె యుక్తము, కావున “*మచోను భావులైననురలు , అధికుల్తైన యోధలు” అను మున్నగు ఫుంలింగవి శేషణములే వానికి సిద్ధించునని గ్ర్రహాంపవలయును

ఆం, పృథ్వీవాచిభూశబ్దంబునకు భువి యగు, ౬౨, భువి = భున్చలు - భువిని - భువ్చలను టీ, 'భూదివోస్తు జొ యత్తత్‌ "అనునది మూలము. "నేలకు జెప్పెడు భూళబ్దము నకు “భువి అశునది వ్రకృ39న నిల్చునని ఫావము, ఇవి యికారాఎత మగుటం జేసీ యిదుత కార్యములు గలుగుటను గమనిఎచునది. భువి --బకారాంతకుగుటం జేసి యా సూశ్ర్యముచేం బ్రశమైకవచనలోవము. గలుగును, భువిసా, శీ3 చీ నుశ్వేము గలుగ “భువులిఅను రూవమ౫పను, భువిశాను=ఘ్‌విని, 20 చే ద్వితీయా ప్రృశ్యయనువర్డ కోత్వ మున కిళ్వముం భువిషాను ---31 చే లడాగమమును 26 వేం బ్రగ్ఫ్భతి రుదిబిక్యమున కుత్వములుగలుగ “భువులను"అని రూపమగును. ఇల్లే కక్కినవిభర్తులందును వదనములందును రూవము లూహ్యాములు= భూశబ్దమునకు శె త్త ముచే భువయను ప్రావివదికము సాధృము గామిని, శర శా స్తము నశునకించి భూవు మున్నగురూవములే కలుగవలసీ యుండుట చేశశు, దీనిని నూంనివతించి సాధించెనుం ఆత్మ భూ-మనోభూం-ఇ త్య్యానులందలి భూశబ్దము భూమ్యర్థకము గాకుడుటు జేపీ యట్టివానియందలి భూశబ్టమునరు భువి యనునది

క్షె74 ఛాలవ్యా కరణము నలుకకండుటకొఆసం బృద్వీవాదకభూశబ్టమని సూరి సూత్రించెనని గ్ర్యహాఎచునదిం శీ39 చే పీనికి అక్ష భువు-యనోభువు-స్వయంభువు మున్నగు వువర్షకాంతరూవములు గలి డిం వృథ్వీవాచకమైన భూశబ్దము సంస్క్భ్భృశనమాసాంకమునను, నుండుట పొనలదుం “చృశ్వీపరక్తు భూస్సాంతో నాత్మ భ్యాదిర కూన్యుతే అనునధర్వణవచన మిందులకుం బ్రమాణముం డినిచే భూస్వామి యని ఫూర్వవదముగ నది యుఎడుట నిరుష్టమయ్యొుఢడి. “కేలుగున సౌఫ్యసమానము-ఛార్వపడముగను.. నుత్తీరవవమునను సూడనది చావట్టదుం వలసిన దక్చ్పర్సాయము. "లేక భుది యను చూశబ్దమున న్రైనరూపమును సాఫ్యమునం బూర్వువరములుకం బ్రయోగింవవలయుము నౌళబ్రంబునకు నావ యగు, ౬3. నావ - నావలు, మహోనావ, కొందలు నావి యనియు నాదేశం బగునండ్రు టీ 'స్తోవావా న్రైనావోక్‌ అనునది మూలము ళన అకుశబ్దమునకు “నావి అభనది వ్రకృతిగ నిల్చుని యక్థము, నావ -ానౌళబ్బము స్రీలిచమసుటచే దాని శీసూత్రముచే మైన నావయనుకదియు నట్టిద యగునని యెంచి ర చేం బ్రధమైక వచనశోవము. చేయం... సిద్ధిచినరూవము.. నావలు లాబహువచనరూవముః ఇళ్టీ యదంక సీ లింగళబ్దములకువ లెనే తక్కినవిక్తులందు రూవము. లూహృములు, మహో నావ --బహాు్రీహిసమూసాఎతమున నుండని స్వార్థవరమైన నౌళబ్దమునకును నీరూవము గలుగునని సూచించ *మహానావి అని యుదాహరించెను,. ఉవనర్జ నముగాక యనలా నన్యపదార్థముం . 'టెల్పక స్వార్థవరమైన సంస్కృతసమాసాంతగత నాళబ్బమునకును నావాదేశము కలుగునని భావము బకాప్రీహిగత మయ్యె'నేని సంస్క్భృతవ్యాకర ణో_క్షకార్యములు గలిగి 'అతీశతనాపంయం-అతీకనాక-అతీతనాకములి అని మూందులింగ ములుమను గన్పట్టును ఇందులకు “ల్రి,లింగ్యానుపి వై నావోస్సమాసే చశ్య యాురతాా ఆఫు నధర్వణవచనము చ్రృమాణమయ్యొడిం కొందలు సౌశద్దమునథ నావి యక దానిశూడ నాదేశముగం జెప్పిగి *నావి అనున దికారాంత దుగుట నిదంత కార్యముల నావమ్షమున గమనించునపిం ఈవవ్షమున నావులిత్యాది బహువచనరూవ ములు శిన రాకున్నవిణాన బహుళ్వమున నిత్తున కుళ్వముగాదని శ్రనొంపవ లెను కొంచ అని యాఫిముఖ్యము) జూూపక సూరి 'శ్రాయుటవ రీజమిదియె యని తోాడి. నైగ్గాళబ్దంబుల కోత్వంబు విభామనగ, ఇనా మళీ జో ఇగ్గాసూత్ర్రముచేతం బ్రథమైకవచనమునకు లోపంబు, రో-రై, గోరా.

తత్సమవరిచ్ళేదము ]75 టి, “స్ఫ్యాద్వక్రృళమయుక్నన్య వృక్రృవర్ణో ద్వితీయక$. వకాగాంతన్వహూపేణి అశనాధర్వణము మూలము, రై-గ్లౌళజ్ద్ఞముల మైకారా కారములకోళ్వము వికల్ప ముళ నాదేశమగును. ఈవిధిచే వికల్చ్పముగ నోకారాఎతము లగునవుడును నీకటేశో విక్సృళమనన్యవత్‌ * అను నుక్రింబట్టి సహజమగుస్థితినే చ్రనూగాముగం గొని 18 లా నూత్ర్తమువేం 'ట్రశమైెకవ దనలోవమును చేయవలెనని “ఇల్లా” అను సీ క్రిందివివరణ మున కళ్ళిప్తాయము. అనంగా నిగ్గెసూల్త్రమునుద ౨ శ్లైచై యనునవి చ్రగృతిమ్మాత్ర బోధకములుగాని లదజుతవ్రళృృతిబోధకములు. గాకని భావముః ఓళ్వముగలిగిక ఫడు (స్లో, కో అక్సి సర్వవిభక్రివచనములుదుకు.. నోీచంతరూవము లూ+హ్యాములు- చౌళ్వముకోడి వానికి. బక్ష్తముక సాదుళరూమము. లూహృములు.. గ్రైలూగ్లౌలను- బలచేశ, రోలు-రోలకుంరేలచేక మున్నగుహూవముంు. చెవి సోంకళున్నవి స్వార్థ పరములె యివ్విధి, ఐకారం చీతుల్యంబు, లి లెని -రెకి - వ్రైని- కైకి- వైని - వైకి, టి వికారాఎతమపళబ్ద మికారాఎకళజ్ఞమునకు సమమ"పనుం ఇరినిళ్యవి దానము. 26 చేనగు విభిక్తికార్యము. లై క"రాంతములకును గలుగవలనీవచ్చుటం కేసీయు, 26 విధి చ్రాన్వదీన్దే కారాంతపరమగుటం జేసియు నెకారాంళముల కీకారాఎతతుల్యళ యతిదేశింవండియెను. 26 విధి వై కారాఎతముల విషయములుగం జేయవలెనన్న నంచ న్నె యికారతుల్యంబగు నన్నంజాలునే యని శంకింవనగును. కాని సామాన్యము% నికారరుల్యమగునన్న హ్రాస్వౌారాంళతుల్యకయు నంగీకార్యమగుటు జేసి శక్‌ చే బహు వచనము పరమగునపు డగునుర్వము. గలిగి రులు-రులను-రులచేక-్లులు-స్టలకు-్దులచేత మున్నగు ననిష్టదూవములు గలిశెడిగాన వానిని వారంవ దీక్సే కాగాంశతుల్యల విధింవం బకియెనని త్రగఎచునది. 15 స్యూత్తము స్రాస్యో కారస్మూత్ర్యవరమని ఇత్తునకనుటచే స్పష్టమమ్మొడింగాన దాని చేనపకార్య మాకారాంళములకుం దత్తుల్యములకును గలుగదుం కాన సీరుల్భత సార్థకమయ్మెొడి, వై ఛను ---2 చే నువిధ_క్రియుక్వమున. కిశ్వమురా “కైన” యని యయమ్యొకుం ర్రైశకు=నైకి 26చే కువర్థృమునుత్వమున._ కి ళ్వముం ఇటే యాసన్మూశ్ర్త్యమున చెకెారాఎశములైన 'తెలుంగుకబ్టములును. విషయములని 'తేలుప గై- మెోబ్దముల ద్వితీయా మ్షేకవచనరూపము లుదాహృశములయ్యొను*. వై, అను మున్నగునవి 1038 క్రియ. చేరైన .ైకారాంతములు, ఇవి కయివయి. అనురూవముల తోడ నున్నను బసొవచనమున వీనికీకుల్యకయే యగుననియు. దాన కయులు-వయులు మున్నగు ననిష్టరూవములు గలుగుననియు సంఖావించునది. మళియు గైైకారాంశములు

శ76 ఛాలవ్యా కరణము శానవు డికారాంశములె యసుగాక 2రీవివికి విషయము లపట నష్టము, $5 5ధి విషయములు గాపుడ-జేయుటకుకు, 26 వడికి బాలు శా 'జేయుటకుశు నీకుల్యత సమస షజీం మ్బ కంధరాదులు శ్లీబతుల్యంబులు బహుళంబుగానగు. ౬౬ కంధశము-కంధగర, విథాశజ్జము వకల్సిబతుల స్ట్‌ సంబు. నిత స్టింబు- క్‌

విధము. కంధరా నాసికా ిమైూ దంషప్రా శ్రీ్‌వా పాదుకోల్కా_

టి, కంధరమున్న గుశబ్ద్బములు సంస్కృృ్బవమున నా కెరాఎల న్నీ లిగములుం సి కోచే ర్రాన్వమును గ్‌7చ బగమైకవచనలోవముకు సిద్ధివ కంధర-కంథరలు-కంధ రమ-కంధరలను-మున్నసుయాూవషములే సిస్థవెడి. కందరము మున్నగుమువర్మ క*ం3రూవ ములను సంపాదించుట వథమున నావశ్యకమగుట జేసియు, మువర్ష్యక ముగాగమములు " నవు సకాదంతములకుం గలుగునవి యుటఎజేసియు, 89. ఓ0 లవేం బకమున నట్టిరూప ములు గలుగ వీనికి గ్షీబకుల్యక గట్ట బడియెనని గ్ర్రహించునది.. క్రీ బడుల్బము=నవుంసక తుల్యముం కంధర దీనిచే క్షీ బతుల్యత సిద్ధిం చినపిదవ 39 చే మువర్ధ్మకోము సస్ధ్థవాకంధ రము'అని రూపమగును, క్షీ బతుల్యక సీద్ధింపనివక్షమున ర శీ చే చా/స్వము గలిగిన పిదవ స్‌ 7 వ్రశమైకవచనలోవము రా '“ంధరి అని రూవమగును మువర్ష్మకము గల్చినప్పుడు ముగాగమాదులన్వు గలుగనివత్త్సమున మువర్శ్మక ముగాళమలో పొదులను యథా ర్హృముగ గమనించునది, లక్కినళబ్దములవ్రకియ నిశ్లై యెయుంగునది. ఇది యాకృతిగణమగుటు బట్టియు; గణాదిస్థకంధ రాళబ్టసాద్భృక్యముఎబట్టియు ముపర్డ్మ కమునంచందగిన యాకా కాంత స్రీ లికళిబ్దముల నిందు: హార్చందగును, “విధా” అశునావారాంత స్త్రీ లిళళప్టము నింయ. జేల్చ 'వధ-విధము అశురూవద్వయము సిస్థింవవలసి యున్నకిగాను. దన్నివార ణార్థము నిధాశజ్ఞము నిర్యముళు గ్రీబతుల్యమపవని వివింవవలసీవచ్చెనుం. దీన విధ మనియీ రూవమేర్పడె, ఇది నికృయావబరుళ్ళవ్ర యోజనముం ఆప్తానన్యాక ర విధా శబ్దము సంస్క్బావమునం బుఎలింగమును నగునని "సిఫో విధానే అశ యజయనిఘుఎటువు నుదారారించి_ఖులింగరూప్రమునకే (రధము తెశుంన. అ్రయోగముకాని. స్ష్రీలిం రూవమునక్ష లేదనియు దానం గ్హీబకుల్యత నిశ్యమని వివరించు. సూరీవిపరణ మసంగక మనియు వృళమి త్యాదులవలెనే విధకద్దమునకుం బుంలింగమున కమహన్న పుసకస్మూశ్రే నుచ్తే చదు తానుహద్య్యాచకమకుట మువర్ష్మ కమె గలుససవనియు , విధయనువ్ర యోగ

తత్సృమపరిచ్చేదగదము [77 మళవడమిం గంధరాదుల 1. చేర్చ ేయవకాకము లేదనియు, దానం బుంలింగమునే 'గ్రకాంచి. వివమని రూపమును సిద్ధింపం జేయవలెనుగాని శ్రీ లిగముకు శ్రసొంచి శ్రీబగుల్యళనుగల్పించుట యనావళ్యకవిషయమనియుం "చెలికి, ఛాలవ్యాకరణసారకుల నుద్చోధించిచాండుం ఇల్లే దంష్ట్రాకబ్టబును బుఎలిగము నగునని వివించి స్రీలింానా రాంళముళు గ్రహించి దంష్ట్రయనియుం బుంలింగాదంతములు గ్రహించి దంష్ట్రామనియు రూవుబుల సాధింప నగుంగాన గీని నీయాక్ళృతిళణమునం జేర్చనక్కుఅలేదరి సవరించి నాండుం “విధము దుష్ట్రము" అనురూపములం బుంలింగళబ్దములనుండి పుట్టించు నీ వ్రైశవ్యాకరణకర్హ ర్రాశ యమవాన్న పుంసకస్మూత్తస్థమగు “అమహన్న పుంసకములకు అకునది ద్వంద్వమగుటను, నదుతముల కనునది దానికి విశేషణమగుటను సమక్థింవంళాలి యున్నదనుట స్పష్టము, ఇకవణ కజ్యురశబ్దములరూపములు సాధీివంబశియె, ఇయ హాలంక్మవ కియ నిగూపవీిర మగససను* అచ్చుగుదిగలవజఎతములుం

ఐంక హలంత చ కరణము హాల్లుకుఏినిళలవి హూలఎకములు, హలంతములకుగూర్చి మైన్మ్య్యంథభాగముగాన ని* వాలఎళవ్రక్షరణ మయ్మొశే శాన్త్రముచేం గలుగు కార్భవిశేషములఎబట్టి యిుదనజం + లములసచున్నను శుస్థ్యప్రశృశులు పాలఎశములె యెసట వాలఎశములనుట పొసంెడిం హలంతంబు వ్రథమైశవచనాంతతుల్యం చిందు నామంబగు. ౬౭. రుక్‌ -రాట్‌ -.మరుత్‌ -వీరుత్‌ -కర్మంవర్మ ం శ్వళ బ్దంబు దప్ప నకాం 'గాంతంబులెల్లం టి థ్యమెకవచనతుల్యంబులె యగునని యెజుంగునది. టీ, 'వ్రశమైళవచనతుల్యం. సర్వత్ర హలంతమగుణవత్ప్స్రళృతి అకునది మూలము సానూన్యముగ హలఎకళబ్దములకు సంస్కృతమున్నం గల్యథభమైకవచన హావమే. తెలుంగునం ప్రాతిపదిక మస్గునని యర్థము సృుస్కల్భలేళ్లబ్టములకు సామోత్తుగ కనంగా నశుకరణము వేయక ప్రళ్యయాదులతో నున్నవానికిం. అెలుంగునల బ్రవేశము లేమింజేసీయు... బ్రథమైకవచనాఎత మే. స్ర్రాతిపదికమన్న బ్రథమైకవచనముతోం గూడిన యట్టిశబ్దమ్నుపై మజలం టగమైశకవచనాదివ్రళ్యయములు నలసట శా త్త సవ్ర, దాయవిరుద్ధమసటం జేసియు., సౌత్తనుక్ర దాయరక్షణమునవై ప్రభమైకవచ నాఎకంబనక చ్రశమైకవచనకతుల్బమని నూ న్మూత్రించెనని తహొంచునది. దానివంటిఏి గాని యదిశాదనుటం వేసీ ్రశ్యయముమోంచ మకలః శ్రుశ్యయము గలంగలేదనుయు క్రి సురకీరమైనకి. ఇందలి యాబిదాహరణము. లాయానుస్కృృల ళబ్టముల , వ్రథమైక వచనయాపములు,. తెలుంగున ట్టివే స్రైతివదికములగపనుగాన నట్టు నిగ్జిర్టములయ్యెను* చాలబ్యా-టీకలాకే2

178 బాలవ్యా కరణము ఇందు(6 దుది శెండుదాహారణములును నకారాంతశబ్దముల చనమైకవచనములు. ఒక్కా “శ్వన్‌ అనునకారాంశశబ్టముకవ్చం దక్కినసంస్కృత నకారాంతశబ్దము లెల్ల "చెలుం గునం 'టశమైకవచనాఎతతుల్యములే యగును, నకారాంకములలో 'శ్వన్‌” అనుశబ్ద మును విడిచి తక్కిన మహాదమవాన్నకారాంశముల "ల్ళను వానివాని చథమెకవచన ములే తెలుగున ద్రాతిపదికములుగ గ్రహించి యాయావిభక్తులం జేర్చి ప్రశ్రియను గమనించికొన-దగునని శ్వశబ్దముదప్పునను సూకియ్యా క్రిందినివరగామున కళ్ళిసప్త్రాయముః సాలుఏళకములసం భమైకవచనాంకతుల్యకయు ద్వితీయైకవచనాంకతుల్యతయు సను రెండే యవస్థలు ప్ర్రాతివదికగ్త్కృహణనిషయమున _ నిందగవడెడిగానం.. బ్రభమైకవచ నాంగశుల్యశస్సిష్థింవమిని శ్వకబ్దమునకు? 0 చే నిక్యముగ ద్వితీయైకవచనాంళళుల్యక సంభ వించుననీ నంభావించునది. ఇది నంస్కృతశక్షైూనుశావనము గామిని నంస్యృకశబ్దముల రూవము లెంకింగింప-బడవు* ఇంక నాయాహలంతశబ్టముల వథభయైకవచనము "లెటు లుండునో ద్వితీయైకవచనము.. లేగతి నుండునో యెజుంగ సంస్కృతశస్టానుశాననము నేని దానిమార్గమువట్టి శబ్దరూవములం శ్రుదగ్శించుక్ర్రంథముల'నేని చదివినచొలురశే సూరి యిదిమొదలుకొని చె్పెనళబ్ద్బముల్మ వ్యకియ సుబోధమయ్యొడి. మజియు నిట్లే వ్రశిమిచ్నే సేదమునం గొన్నిపట్టులు సంస్కృశభాషయందు వ్యుక్చ్పన్ను లైనవారిశే సుబోధముర్షై శక్కినవారల కగమ్యములగుట గమనించియొంటిమి* ఇట్లు సంన్కల్భృత వాననావాసీతుల శా త్త సంప్రదాయములం జేసి యాంధ్ధలక్ష్యలక్షుణములు విరచిశము లగుటం. చెనుగుభాహాసవాజస్థితి, "తెలుగుజాతి సహజజీవనాదికము; నుబోధములం 76 ఆాలవమయ్యొననుట నావాస్తో_క్షి శాంజూలదు.. కాన సీవ్యాకరణము "ెట్టివా రభ్యసింవ నర్హ్మలో యిది బాలవ్యాకరణ మో కాదో పారకులే చితించికొనవలయును, వాలంత ముల కచబకపాంకవ్ర్రవమైకవచనరూవములే గ్రావ్యాములిందగులాని గజడదబాంత ములు గాంజాలవని శ్రసాఎచునదిం (జస విరూవములుగానని భావముఎ ఉగాగమంబును ద్విత్వంబును దుదిహల్లునకగు. ౬౮ ఉగాగమూాంతంబుల కిగ్గౌసన్తూత్వముచేం బథమైకవచనలోవం త గ ఆా

బగు. రుక్కు - రాట్టు - మరుత్తు - వీరుత్తు, ఉగాగమంబు లేమింజేనీ యిచట నాంతంబుల కనీ లింగంబులకుం బ్రథమైకవచనలోపంబు లేదు, కర ః ఎస ఎస

టి “తో ్వన్వే నర్వవహాలాఎ న్రాస్వాల్‌ * అనునది మూలము, (69) కొజకు రెడుకార్యములుగ.. దెల్పుట యావశ్యకమమ్మొంాన నుగాగమద్విశ్వములు. వేజ్వేటు

తత్స్పమపరిచ్ళేదము [70 'కార్యములని శలుకక యవి వరస్పరవాపేక్షములనిమే సంధావిందందగునుం ఫూర్వన్మూశ్ర ముచేం బశమైకవచనాఎకళుల్యములైన హలుఎతముల తుఏవాల్టునకు వ్రాళ్వోకార ముతొావయవముగ నాగముమగటమయీశాశ యద్దానికి ద్విర్వమును గలు'సనుం ద్విత్వ మనలా నట్టివిమే మజియొకహస్తున్నదానింహాడుటం ఉత్వద్విత్వములనంరెన యిట్టి హలుకము. లువుళము. లుటంకేసి యిగ్ధానూక్ర్యముచే వాని వ్ర్శమైకవచనవ్రళ్య యము లోపంచెడినని యుూూగమాుుతముల కక నూ య్యాక్రింఏివివరణమున కఫిస్త్రా యము రుక్క_ --రీ7 వేం బ్రగమెకవచనాఎకతుల్యమగుంగాన “రుక్‌” ఆనునది ప్రాం వదికమగును.. దీనిచే ద్వితో్యోళ్వములుగా “రుక్‌ షక్‌ 4ఉా=రుక్కుో అని రూపమగునుం ఇ్టైే తక్కినరూపము లూహ్యూాములం, 67 చేం బ్రాతివదికమురైన వ్రళమైకవచనాఎత గుల్బనకారాంతములకువి వాల్లులేమి౨ జేసీ యీవిధిచే నుత్వస్వెళ్వములం గలు నవకా శములేదనియు, స్రీ లింగములు గాకుండుఎజేసి 57 చేం (బ్రశమైళవచనలోవము నీనికిం గలుగదనియు, నిక నదంతములై నవీనికి మహదమహ ద్వా చకత్వములను బున్నపుంసకత్వ ములను ననుస3ంచి మువర్ష్మక డుబ్విర్ష కాదులం గూర్చి య ఫార్జ ముగ రూవములనిమ్ప త్తి నొనర్చికొనవ లెననియం *“ఉఊగాగమంబు 'లేమింజేసో యను సీ క్రిందిసూరివివరణమున_ కళ్ళి ప్రాయము. కర్త ాద్చుది నపుంసకనకా రెంకళశబ్ద వ్ర సమైకవ చనరూవముం దీనితుదిని హాల్టు "లేమింజేసి యుత్వద్విత్వములు శావయ్యెనుం స్తీ లింగము గామిని రీ? చేం టో 'మైకవచనము లోపింవదు, ఇంక నపుుసకమగుట నదంఠమగుట నమహన్న పుంసకనూత్ర,

( క జ

ముచే మువర్శకము గలంగ “కర్యము” అని రూవమగునుం మువర్ష కార్ట్హమయ్యొంగానం దక్కిానవిభ_క్రివచనములందు ముగాగమావికార్యవిశేషముల యభథార్హ్హ్మముక గమనింష వలయుకు, ఇళ్లే శక్కినరూవము యావ్యాములుః కర్ష్మువిత్యాదిరూవములు కవి జా ద క. స జ ల్‌ చ్రయుక్షములు గానం బ్రఢవ్యాకర్రృవద్ధతి ననుసంంచి యన్థ్వాదులం దట్టివానిం 'జేర్చందగునముట ఫునరుక్తము. “నుఫన్వన్‌ -నుత్రామన్‌ అనునవి నకారాంత పుంలింగశబ్బములుం “సుధ న్వా-నుత్రామా అనునవి పీనిప్రభమైకవచనములుం కీ చే సీనితుదిదీర్ధ ములు 'హ్ర,న్వములగును. ఫూర్వో _కీధశారమే పీనికి ద్వితోోళ్వములుగాని పుంలింగములగుట క ₹ చేం 'ట్రగమైకవచనలోపముగానికలుగదు, ఇకయింలింగాదం శమం లగుటచే 21-22 చే నుక్వడుస్తులు గలుగ “నుదన్వుండు-నుత్రాముండు” అని దూవములు సిద్ధిం దును. డుమంకఠములయ్యెలానం దక్కినవిభక్తులందు యథార్హ్హముగ న్యాగమాది డుమంఎకకార్యమః లూహ్యములు- ఇస్తే నకా రాంతపుంలింగశబ్బముల బ్యకియను గమ నించునదిం లింగముకుగణెిఎవక 'ప్రధమైకవచనాశతుల్యములు గాందగినవాని సెల్ట నిందుం 'జేర్స-దగునని ఫలితము= ద్విత్వముగల్లి యుగాగమము శాకుందుట నంభవింవదుం

130 బాల వాస్ట కరణము దీర్ధంబుమిాందిహల్లునకు ద్విత్వంబు బహుళంబుగానగు. ౬ఒగ్‌. లీ ల ఖో 9 వాక్కు - వాకు; స్వరాట్టు స్వరాటు

టీ, 'ద్విత్వం రు గద్ధ తో బహుళకి అనునది మూలము, దీర్ధామిఎమునపం దరువాతనున్న వాల్లునకు డ్విక్వము బహుళముగా. నగును ఫూర్వస్యూత్రముచే నుగా గమద్విశ్వములు ఉరస్పరసాపేకముల్తై. నిర్యముళర గలుగుచుండ వీసూత్రముచే ద్విశ్వమును. వేబుపజచి బహుళముగ నగు ననవలసివచ్చెనుః ఫూర్వసూత్రృముచేం గలుగు నుక్వద్యిశ్వములల! ద్విశ్వము మాత్రమే బహుళమనుటంజేసి ద్విశ్వము రానివమమునను నుర్వము నిత్యముగ సిద్ధింపనగునని శ్రుహించునదిం వాక్‌ -ాఖది “వాచ్‌ అనుశబ్దముప్రథమైకవచనరూపము. 67 చే నివయె స్ర్రాతివదిక మగును

ఆలా కొ జా, ఇపొర్వసొత్రముచే నుళ్వద్విత్వములు రా “వాక్‌ +క్‌+ఉజ=వాక్కు” అని రూవమసనుం జ,

ఈసూత్ర్యమువే దీర్ధ ముమోందిదానికి ద్విత్వము గలుగనియెడల నుక్వము మ్మార్త్యము ఫూర్వస్యూశ్త్యముచే సిద్ధించి “వ+శటాఐవాకు. అని రూవమగును, ఇట్లే “స్వరాట్టుం న్వరాటు" అనురూవము నూహించునదిం బహుళగ్రహణమునం జేసి శాజుం చెల్పు “రాట్‌” అను వ్యస్తముశ నున్న దానికి “రాట్ట అను దిత్వోశ్వములు గల్లినరూప మేగాని యీసూశ్రమువేనగు ద్విశ్వము రాక యుక్వము మాత్రే సిద్ధించిన “రాటు అను రూవము గలుగదని ఫలము 'నెన్నునది. కచటకపొంతశబ్దములే గ్రాహ్యాము. లీవివమయ ముననని ముండే తెలువంబడినది. “న్వరాట్టు-స్వరాటు అని యుదాహక3ంచుటం చేసీ స్వార్థవరమైనళబ్బములకును నీకార్యములు గలుగనగుననుట సూచిశము మతుచాదికంబు ద్వితీమైకవచనాంతళతుల్యంబు నామంబగు. ౭0.

శ్రీమంతమ్‌ = గుణవంతమ్‌ - విద్వాంసమ్‌ ఎ అనడ్వాహమ్‌- శాానమ్‌ - ఉపానహమ్‌-అప్పకసమ్‌ - ఇత్యాదులు,

టి “గుణవద్ద చో ద్వితీమైకవచనతుల"క్య్‌ భవేద్వికృతేె” అనుగరది మూలము మతొష్ప్రత్యయా)ళములై న ళబ్దములును మతుబంతములుగాని (ఆది మజికొన్నిశబ్ద ములును ద్వితీమైకవచనాంతతుల్యము లగును, అశంగాం శ2ైవాని ద్వితీయైకవచన ములే. 'తెలుంగునం బ్రాతివదికములగునని భాపముః ్రత్యయాంతమువైం. బ్రైశ్యయ ములు గలుగుట వ్యాకరగాసంద్రదాయము గామిని దత్తుల్యమ'నెనని ముందే గ్రాయం బడినది “శ్రీ మంఠమ్‌-గుణవంతకు అనునవి మశుబంతములు*, “* త్రీ గలవాందు=గుణములు గలవాండు, అని యర్థము మకుష్ప్రక్యయమునందలి మకార మొకఫుడు వకార మగుంగాన *గుణవంతమ” ఆనుమున్నగు చోటులందు మకారస్థానమున వకార మగ

తత్సమవరిచ్ళ్చేదము 18] వడెడి ఇందుం జేరందగిన వెల్ళ మకారొంతములే యైయుండును, హలంతము లేలింగము గలవైనను ద్వితీయైకవచనమున మకారాంతములగునవియే ఇప్రాతిపదికములుగ నిందంగీ కృతములని. "తెలియందగునుం. స్రీలింగము లగునపుడు మాత్రము 65 విచానాంతరము శలిమిని సంస్కృత స్త్రీ లింగరూవనములును ఆాన్యాములయ్యుడి. మాంచదు చూడుండుం సంస్కృ వసమములసాధనమున సంస్కృ ళశబ్దముల _ప్రశిమద్వితీయైకవచనాంతములే ్రా/తివదికములుగ నగుంాాని యన్యను గాంజాలదనియు చేవానికిం ట్రభమైకవచనాం రము ్రాతివదికము గాందగునో యేవానికి ద్విరీయైకవచనాంఠ మర్ధ్యమగునో యేవాని కుళభయమును బరి్రావ్యామగునో యనువిషయములం _ బ్రయోగముల _ నశుసరించు దృష్టితో నరసి తెలిసికొనవలెననియు. సీసందర్భముకుబట్టి గ్రహించునది ఈ్ళక్కింది యుదావారణము లాయాశబ్టముల మకారాంత ద్వితీయైకవచనములం. ్రీమంతమ్‌ -- ఇది మళఠువ్వ్రశ్యయాంకము, ఇట్లే గుణవంతమనునదియు మతుబంతమే- అకారాకా 'రాంతములకును జకారాకారోవధంబులకును గలిగిన మళువ్ప్రశ్యయుమునందలిమకా- రము వకారరూవము నందునని పాణిసీయము తెల్పుచున్నదిం తక్కినవ "*నియ౨దట్లుగాక మకారకావముతోడ'నే యుండును, గుణ --ఇది ఆకారొంతముగాన దీనికి గల్లినమతు బృ్రళ్యయము. మకారము వకారమై “గుణవాన్‌ = గుణవంతమ్‌ = గుణివతో” అని రూపములేర్పడెను.. ్రీత్యాదు లీకారాంఠము లగుట "శ్రీమాన్‌ -,క్రీమంకకంశ్రీమతీ” అని రూపషములేర్పడునుం ఇట్లే యశన్‌ మున్నగునవి అకారోవధములగుట నందు “యశన్వేన్‌యశస్విసీయళన్వీ” అని వకారమే యగపడునుం

చానియంళిమమకారంబునకు లోవంబగు, 2౧,

శ్రీముంత _ గుణనంతం- విద్వాంస- అనజ్వాహ - ఇత్యాది, వీనీ కజంతములకుం బోలె డుజాదులు యఖథాయోగ స్టంబుగు నగు, అతండు శ్రీమంతుండు _ ఇతండు గుణవంతుండు - వానివంశను శ్రీనుంతము- వీనివంశ్‌ము గుణవంతను. విద్వాంసుండు - విద్వాంసము, అనడ్యా హము - వ్రార్ధనము ఎ అప్పరస, వత్యుమాణలతణంబుచే స్రీ త్వంబున మతుబాదులు జ్యంతంబులె యిందు గ్రహింపంబడు, శ్రీనతి = గుణ వతి.విదుషి.-శుని, మహతి వాచ్యుంబగునవుడు. శ్రీమంతురాలు = గుణ వంతురాలు-విద్వాంసు రాలనియు ట్ర 'యోగిందదగు,

టీ “అన్యేషాం చవా లుగంతస్య"అనునది మూలము ఫూర్వసూత్రముచే ద్వితీ యమ్రైకవచనాఎరతుల్యమైన మరుబంతాదుల తుదినున్నపొల్టు మకారమునకు లోషము

కే8 బాల వ్యా శరణము నిర్యముగనగును. మకారము లోపించినపిదస నవి యజుఎళములగుంగాన నపుడు వాని వానిమహాతీమవాదమహాద్వ్యాచకత్వముల గమనించి యథామయోగ్యముగం గ్రమముగ నాలుశబ్దముతోడ సమాసమును; డుమువర్థకములను, గూర్చుచు వానివానిరూపముల నుత్చాఏంచిపొనఎలయును. అసలా నమవాత్తును జెద్వునా! మవాత్తను జెప్వనా” స్త్రీని శెవ్వనూ.] యని గమనించుచు. దేని) డె్వననైన దానిక ర్హ్యములగు ప్రత్యయము లను గూద్చిచు రూవముల సాధించిపొనవలెనని తాశ్చర్యము ్రీమంత ఎజళ0 చే ద్వితీయైకళుల్యమైనదియు _. గీనివే మకారలోవమునంది నదియుంనగు నామము ఇదె అురుషుని బోధించునదిగ నెన్నిన క్రీ, మంతుండని డుముతమగు. (రాముండుు అమ త్వను బోధించునదిగం దలంచిన ్రీమంళమని మువర్మ్మ కాంతమగునుం (వృక్షము) త్తిని జల్చునదిగ. భావించిన ,శ్రీమంతురాలని యాలుళబ్బముతోడ సమసించిన రూపము నందును (థీరురాలు) ఇళ్లే మహత్తును జొల్పు 'గుణవంతమ్‌ి అనునది గుణవతుం డనియు, నమహాత్తును జెబ్వునవ గుణవంరమనియు, మవాతీవాచకమగునది గుణవంతు రాలనియం రూవములనందును, ఈరీతిగనే విద్వాంనుండు = విద్వాంసము = విద్వాంను రాలనురూవములు “విద్వాంసమ్‌ అను వగ, భతికి సంభవించునుం డుజ్షువర్మ కాద్య త్‌ మగువాని కాయాకార్భవిశేషములను నాలుశబ్దముతోడి సమానమునందినచాని కొపవిభ _క్రికమగు. నికారమును (ఆచ్చిక ఏ౮ మూర్ష్యబి 'దుషూర్వక డువర్థాదేశాదులును (ఆ చ్భిక క్రై గల్టుట వత్తద్విభ _క్ష్వేకవచన బతుఎవచనములంమ గమనించుచు రూవముల నూపి*0 చువది. మపాతీమవబాద్వాచకములు గాంజాలనివానికి మువర్షకరూవమే గలుగునని గ్రసొంచునపె మవాతీవాచకము లగునపుడం సంస్క్భృశశబ్దములెల్లో రక్‌ చే నిందు వాని వానికి సుస్కృశమున నియకములైన శ్రీవ్య్యోయములతోడ వద్థింవనగుంగాన నీకా శాఎశము లమియే యుండెడి. వాని తుదిదీ ర మునకు న్యూశ్రము 51 వే 'వాన్వమును [ఓ వేం బ్రఫమైకవచనప్రత్యయలోపమును. గలుగును. శ్రీ మణ్‌ -వీన్వి తీ వన్య యముచేరిన మహతీవాచకమగురూవము “శ్రీమతీ యని యగును ౩ 1 చేహ్హస్వము తీ చం చ్రశమైకవచనలోవమును గలుగు “క్రీ మెయగును. ఇబ్లే గుణవల్‌ ఆనుదానికి గుణవతి యనియు. విద్వన్‌లనుడదెనకి విదుష్‌ యనియు, ననడుహ్‌ అనుదెని కనడుకా యన జ్వాహా యనియు, శ్వన్‌ ఆనువనికి శుని యినియు స్ర్రేలిగరూవములు గలుగును. ఈ%లి నివి తెలుగున నికారాంశము లమయ్యెలాన వీని శీదంతకార్యములం న! వచనములందుం గూక్చుచు రూవముల నూహి-చికొనువది మహాతీవాచకమున 81 సంధి ననుసంంచి యాలుశబ్దముతోడి సమాసముకు స్వనియక స్త్రీ వ్రళృయముతోడి యని నియం నమనుభయెమును గలుగుట విశేషము _ విభృమాణలత్షణము: కక న్యూత్ర్తము

తత్సమపరిచ్చేదము 188 మశఠుభాదులు జ మతుబంతములును మతీకొన్నియునుం బ్యంతములు = “జీప్‌ జీమ్‌, జీన్‌” అను స్త్రీ చింగవ్రత్యయములు చేంన యాకారాంతశబ్దములు, జీ+అంతములు=బ్యం తములు*, జకారముపోవునవైనను సూత్రనిహిశములు త ద్రూపములగుట జ్యంశములను వ్యసహోరము గుదిరెను మణియుం బైని "పేర్కొన్న వ్రళ్యయ్యాత్రయమునకు లక్ష్యము లైన వివిధశ్దములనెల్ల సంగ్రహింద నూర యిట్టు సామాన్యముగ జ్యంతమని వ్యవహ రించెనని గ్రహించునది. మవాతి --ఇవి మవాత్తనుదాని స్త్రీలింగయావముం. న్రీవాచక

న్డ్‌ వ్ల ర్స క మని యర్థము ఊ్రశఫముజస్త లింగధర్శ్మము-్తై వాచకధర్య్మము, హలంళతముల్తైన మకు చాదులకు శ్ర్రీలిగమున నీకారాతరూవములే సంన్కృశమునం గుదిరెడిలాన మరు చాదులు చృంశములె యిద్యు ర్రహ్‌ంవంబమునని నూ3 విఎఎంచులకు6 గారణమని లి త్రసాంచునదిం ముదాదులకుం బ్రథమైకవచనలోపంబు లేదు. 8౨, ముదము - ఉపానహూము - చడము,

టీ 70 స్యూత్తముచే ద్వితీయాంఠతుల్యత నందినట్టియు మశుబాదులలోం జేరు నవియునగు ముద "మొదలగుకొన్ని స్మీలింగళబ్టములకుం బ్రథమైకవచనలాోదము. గలు గదు, మతుాదులలోః జేరిన స్రీ లింగళబ్టములయంతిమమకారమునకు. 71 చే లోపము సిద్ధించినపిదవ ర్‌ సూత్రముచేం ,భమైకవచనలోవము గళిగి ముదమున్నగురూవములే శావలసివచ్చుటం జేసి యీస్మూశ్రమును. స్కూత్తింవవలసిపవ్నెను. ద్వితీయైకవచనాంత తుల్యములైై మకారా౨ళములై. తెలుగునం తల్హ్రాతినదికములుగ. 'నేర్పడిన స్త్రీ లింగళట్ట ముల కగ్మువ్ర మైకవచనలోవము నద్డుటయే యీస్మూశ్రృమునకుం యోజనమని ఫలి కము ఇంద మూండుదాహ్భృతులు స్రీలింగములేం ముదము ---7 0 చేం డ్వితీయాంళ తఈ.ల్యకనంది “ముదమ్‌ి అగును 71 ేం దుది మకారమునకు లోవమురా “ముద'అగును, వీ్‌దవ నమహన్న పుంసకనూత్రమునే మువర్ణ్థ్యకముగా “'ముదము"అనిరూవమయ్యు 7 చేం ట్ర మైకలోమము స్త్రావ్షముగా థనిచ్చేవారించినాండు శాన ముద యను ననిష్టరూవము గెలుగనదుం. ఇళ్లే. తక్కినవ్రూహ్యములు,. “ఆవదమి” మున్నగువానికిం ట్రశమైకవచన లోవముగలిగి 'అపద" ఆనుర్‌తి రూపములు నీద్ధావవలెనుగాన స్త్రీ లింగముల్రైనను. నట్టి న! న్‌. వాని నిందు. జేర్చక. ప్రథమైకవచనలా *ఎమునకుం.. బాలంగాందగనివానిని మా శ్రమే యిాదు” కేర్చునదు బివత్తిత్భాదులు ట్ర? మైకపచనతుల్భక చీ సాధ్యృములగు, ముగా దులకని స్యూత్రమున నంతిమమకారలోవము చేసీనరూ వమును ని్జేశంచుటంబట్టి యాకట్ల టి

ములు మతం-బాదృంళర్ల ళములని న్పష్ట్రమయ్యెః

181 బాలవ్యా కరణము బుత్విగాదులు ద్వితీమైఃవచనాంతతుల్యంబులు విభాషనగు, ౭3,

బుత్విజుండు - బుత్విక్కు - నీవృతము - నీవృత్తు, బుత్విగాదికం చాకృతిగణంబు,

షు “బుత్విక్‌ ” అను మొదలగునని గికల్పముగ చ్వితీయాంశతుల్భము అగినుం రొ ఈ వ న వ ట్‌ ల ౮ స్మూత్రస్థమగు నాఏెవనము చే బోధ్బనుగెసే ముత్వెగాది ము మతుచాద్యంరర్జణము ద్వితీయాంకతుల్యములు 70 చ గును, అపకు ₹1 ఎెనియంతిుుముకారము రోం చునుః, 3ెన “బుత్విఒక్‌ యుత్విజి అని యగును. ఇపుడు వ్రుంరంగమహదొాచక చంత ఛబ్టమయ్భు గాని ల2122లవ నువ్వడుస్థాలు గగ “యుగ్వెజుడు' "ని రూక మీచ్చషంను ఇ్వతీయాఎరతుగ్భము.. గానినక్రమున 67 చం ర్రయమైకవదనాంళతలృమై గం చే నుక్వద్విళ్వములు గ్‌నిగి “యుత్విక్‌ శక్‌ శాడ=బుర్వైళ కాని గూహమగును డమంగమగు నివుడు డుమంగ 5 "ర్యములును. గానవును యశానంఛవములగ వగిమైకచదనలావావి శార్యములను గమనిఎచుచు. మిగిలి”. విభ్శిక్తివచనములాదు రూడముల గూపి+ంచునదెః సీవృచ్భబ్ది మమహత్తును దెలుపునవగాన చ్వితీయైకనచనాంఠతుల్యమగున పుడు (సీవృ "మ్‌ సీవృర, సీవృగము) మువర్ణ్శకము గల్గును ఈన్మూక్రము చం బ్రధమైకవచనాంరతుల్య మగునపు డుక్వద్విశ్యములు గలిగి “సీవృజ్‌, సీవ్ఫణ్‌ షల్‌ +ఊ=సీవృత్తు'అని గూవ మేర్చె డును, ఇట్లే ద్విలీయమైశవచనమున వమకారాంఠములైై వభమద్వితీయైపవచనాంల్‌ తుల్య ల్వములను. రెండిటిని బొందందెగినవాని ని-దేరంగముగలవానిమైనను. జేర్చి రూవముల సాధించికొనునదని యిపి యూకృతిగణామను సూంమాట కషస్త్రాయము సీవృ చృబ్దము 'దేశవ్శాచకము, 70 చే నీత్యముగ వీనికి ద్వితీయాంశతుల్యత సిద్ధించుచుండుటఎశేసి వ్ర నూంతతుల్భ్యశయుం బత్ష్సమునం గుదుర్చ 70 విధికి నికల్చపువృ త్తిని గూర్చి సీసూత్ర మారబమయ్నేననుట స్పష్పముః

ధ్‌ లీ పి ఒకానొకచో మహ త్త్వ్రంబునందు మళఠు_ప్తకారంబున కానావేశంబు విఫాషనగు, ౭౪,

హనుమూనుండు.హనుమంతుండు-భగవానుండు = భగవంతుండు -

టి, కొన్నిచోటుంఎదు మరుబంరమున్తైన ఛబ్దములందరి మతుక్చ్రిశ్యయమునక నంఎంధించిన. రవర్మ్యముకరు “అని అనునచె, 'యాదెవము వికల్చముగనగుం.. అని అని యవపుఎళముగ నాదేశంచుట డుజర్థమె యనుట స్పష్ట్రమ.* హనుమళల్‌ --ఖఇుదు “మణ్‌” అనునది మఠుప్ప్రరృయిఫా గమ... అందు? దుడిపొల్టురకారమునకు “అని అనునది

తత్సమ వరి వ్భోదము ]ేఆీతీ యాబేశముగా-గ. వాకుముగాలినజళానుమాన”. (ని ప్రాశన మేర్ప్చడును,. ఇచ్రుడిసి యివంరపుంలింగమపహాద్వా చక మనుట నుచ్వడుజ్జులు 21-22 లవీం గలుగ నానువూనుం డని రూవమగును. ఇట్టే “భగవత్‌ * అనుమురులంతము దీనిచే 'భగవశాఆన=భనవాన 'అని యవంతయమై యుగ ముజ్జులనంరి సనన ను డనియిగును, దుమంరమగునపుడు డుమంత కార్భముల న్భాగభూదులను గెనునించునది.. ఇవి రెంపను మలతుబంళములేగాం “ఆని లనునదాదే.ము కాస్నూవతమున 70 చ్‌ ద్వితీయై” ఎచనాంరతుల్యములై (వాను మారసాఫసనించను 71 చే నంతిదముముకారలేవమునంం యగంచే మువాత్ప్చు లింగము అగి తే]1ఎఎకై లచ నుత్వ్వదుస్టాలనంవి ానుయాతు-డు. భిసంంగు-డెను రూపములన3 నుమ. చొన్వెగాచుల వలె. బ్రఫమై. సదరగాంగతు స్యములగు“న్నను “వానుమత్‌ భగ నణ్‌” అనునానివ ర్రైరూవములు నీద్ధివనవ కొ౭ములేమిని అనాదేశముకు సూ్రించ సం సిన్నౌనవని ఆ్పహోంచునవి ప్‌నిం టి ఫ్రైకన వనహవపములు హనుమాఠళా ఫగవాక అని చుంనును గాగ నవాములు గా-గాలమిని, ద్వితీయైైః వ రనాంకతుల్యగ యీ నంభ విచుటను అనావేశమ్వైన వును గల్టునట్టివి రూవములు గలుగెంకాలవు ఇందు హూనుము చ సృబ్టమునకు నూర్రము వానువు యనురూపము, ఫివివ్రయొంక్ష్యమె యిగవడెడిం “వానుమాక్‌ ” అన్మువ్క?మైకప దనమును ద్రైతిపది ముగ నంగీకరించినను దుధినకారము పోవుటకు శా త్త ములేమిని మకారమునకు ప్రాస్వము గల్లిన హానుమరూపము సిద్ధింప నవకాళము గన్నట్టకున్నది= విశ్వకశ్శేత్యాదిన కారాఎతములకు “విశ్వకర్తా' అను మాన్నగు దిర్ధాంరయాచములే ప్రగమైకవచనమున ను"చెడిగాన 5 ఓ చే చ్రాన్వము గన్లినపీదవ ౮5 చే నిర్భస్క్రన్వము సిద్ధి వ విశ్వకర్మ మున్న గున ఐర్ప డెడింగాని యిది యజ్రిదీర్ధాణ* తాంత ప్ర్శమైకవచనరూవముగలవ. శామ్‌. హనుమరూవ మేర్పడ నవకాశము లేదు. మజియు,. దుడివాల్టునకు లోవము గల్టుట సాంతశబ్దములతుది సకారమునకే యిందు సంభివిచెడిం. గాన “వానువాకోి. అనుదానితుదినున్న పొల్లునకారము ఫోవుటకు విధియు నగవడమం 77 లో నాంతమగు మనుజన-జ్ఞగా న్ని చేర్తమన్న నిది నహజ నాంతము. (జానుమత్‌ి గామిని, స్రీ శ్వాభావమున దుజ్రూ,సమనివార్యమగుటను, నంతిమామీరలోవవిధానాఫావమునను, నట్టానర్పనవకాశము గలుగదయ్యెనుః మజశీయం నిది మమెబంతమగుటచే నవశ్యము 70 చే గ్వితీయైకవచనతుల్య మే గాపలసీ యున్నదిం వ్ర మైకవచనతుల్యశ్వము నంగీకరిచిన నంతిమాక్షరలోపవిధ్యభావమున 606చే 'వాను మాన్ను'. ని దూవము గాదలనీవచ్చినది.. ఇక నకారలోవమును విధించి చతుర్లుఖ బుత్విస్వి ప్రదాదక బ్రహ్మశబ్బమునకువలె నిళ్యస్త్రీశ్వముకు విఢించిన హూనుమరూప మేర జెడి ఇట్టీయొప్క్టళబ్టమును సాధింప నిన్నిస్మూర్తముల రచింవనేల యనియొ హనుమ

186 బాల వ్యా కరణము రూపము క్వాచిశక్కమనియొ “హనుమా” అను ప్రకృతినుండిగల్లిన తద్భవనునుట యుచిశమనియొ నూరి దీనిని సాధ్ధివక విడిచెళుం వర్ష లోపము వ్రశృతిదృష్టిని వికృతి ననఐడుట దద్భకవతమునె సూరి యాదం]చి యుండనోఫును. వర్మ లోహవర్షాగమా-ఐర్థ్మ వ్యళృ్ళ్యయములు వగృంకుటె విళ్ళృతియ-దుం ర/తగ దోంచుటయే లద్భవల క్షణ మని లాక్ష శికుల యాశళయము ౩ దె ! కావుననే బ్టరత్నాకరకర్త “వానుము కనిలజాం డనియెక్‌” అకు భారవయోగమును. కాఫుచు వైళ్ళవముగా దీనిని నిస్టేశిచుట పొసలగెశ. బర్జలోపొదులు గానశామని వానుమాను- డనుదానిని '“హశుమాళి” అను వ్రశృతినుండి. శుట్టినధవముగా. గాతుణికులు తీరానివ జాలనైరి.. ఇక హనుమంతు" డిత్యాగులు ద్వితీయైకవచనాఎరతుల్భములై. యుక్వడుజ్ఞులను మాత్రమె యందిన వగుట నిట్టివాసి? గూడ దచ్భవములుగ నిరూఎ౨వలే నైరి, చి తామ-ణ్భాధర్వ* వాల నరస్వలీయాహోబలవండితీయముల హనుమ రూవమును సాథింవమి: దద్భృవమనియే తలుచినవనందగును, అహోబలవతి "“వానుమాను డు, భీగవాను-డు అనువానిని తగ "మైకవచనాఎళప్రాతివదికము నుఏతె వీర ముమోంద ద్విశత్వము బహుళమను విధియందలి బహాళ్యరవాణమునం జేసి యిట్రియెడల నుత్వము నిళ్ళముగంజేసి డువర్షకమును గూళ్చె యుళ్చాదిఎచెను... ఈవమమున నాఠండుత్వాంతమువై. బహుళగ్రహణమునం చేసియే వువర్షకము వీనికి. గాదని దలుచియుుఎడునుం చాలవ్యాకరణమున నిగ్హాన్యూత్ర్యమువే నుగాగమాంళంబులకుం బ్ర్రభ్యమైకవచనలోవ మనివార్య మగుటచేతను బవుళ్ళకృహణ ముచే 'ఉఊూగమము నిర్యముగనగుట, గనమైకవచనలోవము. గలుగకుడుట్క డువు వర్ధ్యకములలో డువర్మ్మక బు కలుగుట్టి అనునిన్నియసుభవకార్భ్యములను నఎభసింవం జేయుట యసంభవమయు _క్రికమని యిన్ని సూ3 యా త్రోవను విడిచి ఆనాదేశమును విధించి నాభ మవ్వానికి స పాదించెనని త్రహొంచునది ఈవ్రకరణామున మూల మశవజ చిన వానికి, దవ్చం దక్కినసూ(శ్రములరచన కపహోబలుని “అన్యేషాం చ వా లుగంతస్యి అను మున్న గుసన్మూ ్రముల వ్యాఖ్యయే మూలమనుటకు. సందియము లేదుం (దూ అహోబం జ వుటలు 882-892) తళ్వమరయ నుఖో చ్చారణార్థకోళారము *“వానుమాళ , భగవాళొా” అను వానిగుపిని గావృవహారమున హనుమాను ఆశునట్ట్రికూపము లయ్యెననియు. “వానుమల్‌” అనుశుద్ధవ్తకృతియందలి పొల్లుకకారముతువిఏి లోపెంద హనుమహవమమయ్యొననియుం దోంచెడిం విళశ్శశరాదులకు సీ వ్రిర్తాదుల త్తక్వేంబగు, రి స్రీ లింగ క్వాతి దేశ 0బు చేత నుత్వడుజ్జులు "లేవని మయొణుంగనది. శ్రర ౨ ఎ ఇ సంవ = ం విళశ్వకిర్థ కృష్ణవ్నర్థ అశ్వ న్థాము - యువ - యజ్వ - ఇత్యాదులు,

తత్స్పమపరిచ్చేదము 87 టీ. విశ్వకర్మ మున్నగ్ము వ్రశమైకవచనాంరతుల్యనులైన మహాద్వాచకనాంత న న్స | వ్షి ॥ న ప్రాతిపదికములకు స్మైళ్వము నివ్యముగం గలుగును. స్త్ర త్వాతిదేళమువేం బుంలింగత్వము శ ల ఈ. శే వెడుటుజేసి 2పే22 లచే నుర్వడుజ్టులు. గలుగవుం రర చేవ వ్ర? మైకపచనవ్రళ్య యుము నిగృముగ 6 * ౩చును వీనికి “వశ్వకర్తా" అనుమున్న గుదీర్ధాక -రాంతరూవములం ప్ర;మైతనచననులు ఏక బీ హ్రాస్వము. స్త్రీశ్వము నిర్భమగుటుకేసి 57 చే: బ్రథ మైకవచనలోవము. కాలా. “ఎశ్వకర్థి మున్నగురూపము లేర్చడే.. విశ్వకర్ముండు మున్నగురూవములు గలుగవని తాత ఏర్భము “చిన నుజినుజ్ఞాయాం డుజ్నాంతాన్న విధీయతే. అని యధర్వణుండు మనుబ్బుల పేరులగువానిశే యిట్లు డుస్టై రాఠుడుట స సీ ల 'తెల్చెను. దీన విశ్వక రాశ్వ స్థా మేత్చాదులే సూరి చె్పెనస్హళ్విమున కర్ణ్హములని యధర్వణునియాశయుము. విశదమయ్మ్యుడి, సరస్వచ్యహోబలపతుల ననుసంచి నూ3 ౯ 9 వా ద్ద “యువొంయజ్వ”అను మటికొన్ని నాంతములకును తళఫమును గూర్చి డుముతములు గాకండ నడ్డి కృతాష్థాం డయ్యొను ఆానవ్యాక ర్త విశ్వకర్మ రడనియు రూవంబని స్యత్తించి 'విశ్వకర్షు నికూంతు అని యుదావుంంచి డుముళ్మమగుటను నుక్వనిగాగము ములచే స్పష్ట్రపజిదుచు భారతవ్రయోగ వై్వైవిధృ్యముంబట్టి యాస్యూత్ర్త్యమును సవరిం వెను. పౌండురంగమావశిత్మ్యమునం బ్ర్రయు కృమైన నిగమశర్మరూపము నిందుం జ్చే సౌాధింవనగును. ౯౯ నందు నాంతములగు చునుజసుజ్ఞల ** విశ్వకర్మనిగమళర్థాదులం జేర్చమీ నవియీస్మూత్తేముచే. నగు నిక్యన్తీశ్వమునకె విషయము లగుట స్పస్టవడియెం గానం ట్రైఢవ్యాక_ర్భృసవరణము సార్థకము గుప్తార్గవ, క ళిక గ్‌ ప్రైధద్భాక్నర్హ డుముత మగుటకిచ్చిన “విశ్వకరు నికూంయి అకువ్ర్య[మోగమును “విశ్వకర్మకులపహాకు" అని సవరించి బాలవ్యాక_క్షృనిస్థాంతమునే సాస్థకముచేసె యికిస్ర్రైననిర్భంధములేని సీసవదృము నందలి తావసట భఛందో[ఏగము. నాకండ సెట్టు సవంచినను దగుంగాని రండ్రికీని బ్యుత్తికకును గల జనృజనకసుబంధముంబట్టి యట్టినుబంధము ెజిఎగించునది మష్టీకత్పు రుషనే యనువిషయము. ననుసకించియు పైపారము బశుప్రుస్తకగళమగుట ననుసంం చియు “ఇమ్మున విశ్వకర్మ అను మొదలగు వ్రయోగములుం గాంచియు దుమంత స్త్రీళ్వ రూపములు రెండును భారతవ_ర్హరు సమ్హగములె యను ప్రాఖాశయముతో నట్లు ప్రౌఢ వ్యాక_ర్హవ్నర్తి వె ననందగునుం చింతామణియుంవలీ హలుతశబ్దసాధన్నవ్యకి,యిను నహాజముగ గమనించిన విక్వక ర్థాదులను బ్రభమైకవచనతుల్యముల'నే ప్రాతివదికములుగ గ్రహించి యగణ వద్దణ్యావ్తక్రియే పాలుచేయవంసి యుండుటంకేస యగుకావద్దణపరిళములవై న నిత్య సుళోవమున_ విశ్వకర్మ యువయిశ్వే త్యాదిరూ శములే గలెడి. సాధారణముగ మహ

186 బాల వ్యా శరణము 'గ్వ్వాచక నాంతములు, గూడ హిచములైయే ప్రయోగ? ద్థమగుటయం వ్యాకృతి ఎసుళ వ్రయోగానుసారి యగుటయొ నట్లనుటకుం బ్రబలవ్రమాణములు మజియు. నిట్టివానిని ద్విలీమైం వచనతుల్యములుగ గ్రహించి ప్రక్రియను. నదుపుటకుం బ్రయుక్తరూవసిద్ధి పిద్ధింపపి నవకెశములేదుగదా" ఇ గజివదగుకాపద్దిణనిత్యశా స్త ములకు వీనిని బాలు స పిచఏక వదిక ఫి మూం వదతి సేయక శుద్ధసంస్కృృళ ప్రాతి పదక ములను ఫ్రాంవదికముళ. గ్రహించు మూ డవ వద్ధ లోనినానినిగా నె-చి యుుకలోవను” కం చొలు సేయుదమన్న నంతకలేోవము 'వైకళల్పిక మగుటను -ది ”లుగనివషమున. వాంళములను.. విన్వగ ర్థాదులకు ద్వితో్వ్యోక్వయోగ్యత "లేకుండ ను ద్వితో్య్వోర్వము చవ నో “విస్వకర్మిని. అను మొదలగు ననిక్టరూవములే గలుగవల” వచ్చుటను నీనిని గెల _వగుణవుకాఖి స్నమగు శుద్ధసంన్కృతప్ర్రాతివవెం ముల త్రహించి యుకణేపాఏి వై ల్సానిధులచ్‌ డుముంం గూర్చు మూండవగణ మున నిల్చు రవకాశ మగవడగు సద కాన నేవిఫముగం జూచినను అింతామణి నను సంంచి వ్రమైోవ దనళుల్బృ స్ర్రాతివది చ్రుహాణనులోమముల ఛళనే వీనికి బవాళవ్రయు కఇరూవశని పొన-ంగుట నృవ్వవడుటంజే చింతామణి ననుసరంచు నూయి. విశ్వకరా వావీ ఇ గ అద్ర వశీ దులకు నిశ్యస్త్ర్రిత్వమునె యతిదేశించి, రూపనిద్ధి సేయుటయు” దిలింగలత్షణశేషక _ర్హయు నిట్టియాశయముతోడ నే డ్రుముంతరూవము. దుస్సాధమని యొంచి విశ్వః ర్ముండనియిు రూపంబని నూ్రించి సాధిచుటయు జు గెనని తోంవెడి, కాని “క్వచి _నృనుజసంజ్ఞాయా డుజ్ష్ఞాంతాన్న విధీయ'తే' అను నాధర్వణము;, మూలము దుస్ర్రూవమున్వే నాధించు టను సమ్థెంచుటు జేసి విశ్వుక రాదులు;, మూలమకమునం బ్రథమయైం వచనతుల్యమురై 'హ్రా,స్వమునంది, పివప డుముంకములు నిళ్య్ళముగ మై నవే యని నమ్మ వలసియున్నది, కాని యగుణవద్దణాంళర్ణశములగు. వీనివ్రథయమైకవచన మేల నిత్యముగ '“అగుణవతాం సర్వ వాలాం సోర్లోవి ఆకుదానిచే లోపిందదనుకంకయావమతీమున చాధింపకమానదు. కాన గుణావదగుణవద్దరావ్యతిరి క్షగరామును జేర్చి శబ్ద ప్రకృతిని నామముగనెన్ని (విశ్వశర్శ్మస్‌) “అన్యేషాం ఛ వా లుగంతస్యి అనస్యూశ్రమునందలి విభాహార్థకవాకారమును శెస్త్రసం చ్రదాయనుంబట్టి వ్యవస్థ చేసి యిట్టికకారాంళముల కంశలోపము నిళ్యమని యొచి ప్‌దన డుస్టాను వీనికి. గు+ర్చుట శేవల డు్యుజూపసాధనమున క30త3కం0టె నుంత్తమ మార్గమని తోంచెడి- స్త్రీ త్వాతిదేశ మేకవచన బహంపచనసాధారణమని ఖావించియుం ట్రభిమైకఐచనలోవము.. స్త్రీశ్వమున. కువలత్షణాముగం. దలంచియు బహువచనముల శే జ జా నివ్వాన్ని కుత్వము. సీద్ధి:పదని యెంచి ప్రయు కృవ్రగిద్ధములను యజ్వలు. బ్రహ్మలు 'మొదలగువానిని సాధించివొనవ లెను

తత్సమవరిచ్చేదము, 39 ప కముయిప్ప హశబమునరు సీ తంబగు, 8౬, మహదడ్వాచళమయి పుంలింగంబగు టహ్మళబ్ర న చ్తత్వోం గురి హా నే ఫు,లకు కం త బ్ర -ఈశబ్దము చతుష్యఖ బుత్విగిర్థివులకు వాచకంబు తత్వ తపోవేదయోగవాచకంబగునేని బ్ర హ్థ్‌ము నాంబడు, ॥ టీ మహాత్తుశు బోధిఎ చునట్టియు: బుంలింగ మగునట్టియు ర్రన్హా శబ్దమునకు బ్య శ ఠి జట ందెమెంళ వ చ్తేశ్వేము నిక్కము నగును ఇది “బ్రన్మ్యా" అని వగమెక వచనతుల్యంబకును, ఈ ఓ చే గీర న ర క్స్‌ ణి ౬ మునకు ప్రస్వము= గినిచే స్తిళ్వము నిశృముగం గలుగ క్‌7 చేం ర్రశమైకవచనళోపము నిర్యముగ నగును, కాన *బ్రవా' అని రూవమగుః ఇది సృష్టిక_ర్హరు, బుత్విజుని ననలా యజ్ఞక _క్తచే ధనముం గొని యజ్ఞ ముచేయించువానిని, బ్రావ్మణునింజెప్పును. ఈమూండర్థ ములు కెవ్వనపుడే దీనిశేతత్స్యూత్రవిహితస్హీళ్వము గుదిరెడి. “వేద్నస్తక్వం ఈపో బ్రహ్మ" అకుదొని ననుసరించి తళ్వకపోవేదములం జేస్పునదేని యమహదదంళ మయ్యొుడింగాన 4 ని మా ఓ కి మువర్ష కమునంది బ్రవము ఆనుభూచమునందును కాన బన్నాడు అని మహత్చుం లింగయమైనపుడును, “బ్రవ్శా' అని యమహదదంతమైనవుడును, రూవము లుఎడవని ఫరిల ముకు గ్రనీ-ఎచునవి డుమంళరూపరు దీనికి గలుగదని ఫలిళమంం స్త్రీ్వేమున త్రీలో కార్యములకు మువర్ష్మ కమువఏదిన నమపవాదదంళ కార్యములను మిసిలినవిథ _శ్లీవచనములందు గమనించుచు రూపముల సాధించిెనునది తర్వశబ్దము పరనూత్మ చోధకము, ళళ్వ తపోవేదవాచకము బ్రహ్మశబ్దము నవ్రుంసకమె యసపటం చేసీ సూత్రమునం +బులింగం బగు శ్రవాశబ్దమున కనీన, నిష్టరూపసీద్ధి కలుగుచుండ మహద్వాచకదళ మేల యనావ శ్యకముగ సూరి చేళ్చిననుశంక కవకాశిము గలదు, కాని, బవావ్రీహిసమాసొంతమున నున్న రై యన్యపదార్థమును బోధించునిది యొకపుడు పుంలింగదమయ్యు మహద్వాచకము శాకుందుట సంభవించెడిలాన నట్టిచోటులందు న్తీశ్వమ గలుళకుంగుటన్నై మహద్వా ళ్‌ నే అలి లి చకచళముం జేర్చెనని గ్రహించుకది. 'అశ్రితబ్రవాము స్వర్ణము అకుచో బ్రవ్మశబ్దము న్వర్ష ము 'జెచబ్వునదెగానం బుఎచింగమయ్యు మహదార్టచకము గామి స్తీేగుల్యము శాలేదు.. మహద్య్వాచకదళమునే యానంచి అంరంగదెళిమును. బరిర్యడింతమన్న నవుంసకమెన పరమాత్మ వాచకబ్రహ్థాశప్టము మళాద్వ్వైచవ మయ్యుం బుఎలిగము గామి. దానికి స్ర్రీతుల్బత సిద్ధింప పోవంనిపచ్చున కాన సూ్రస్థములగు శ్రంలింగ మహద్యనచకదళములు, ండును సార్థకము లనక శచ్చదు “పుం అనాలో ధనశ్చ వ్రాస్సల్వేవై వ సంస్థ శ్ర ఆనునాధర్వణము మూలము, ఆత్తేమనిజంతంబులకు నాంతములగుమనుజసంజ్ఞ లకు స్తీ త్వంబు బహుళంబుగానగు, 88, ఆత్మ ఆత్మ ము-అక్తుయ, మహివు-మహివుము,అణివు అణిమము,; గరిమ-గరిమము-లఘిను-.లసిమము,; బేవళర్య -చేవళ ర్తుండు,

100 శాలవ్యాశకరణము టీ “అరక్మన ఇమనంతానాం జావా అనునవియు, “కరచిన్మ నుజసంజ్ఞాయాం డుచ్నాంతాన్న విధియ తే ఆశకునాధర్వణమును మూలములు వథమైకవచనతుల్యములు ః “జీ వీ ల జో, గాందగిన వీనిలో నాల్మేమనిజంకములకు (స్త శ్వమావముము, మనుజసజ్ఞ్య యగుదేవళర్త్మ మున్నగువానికి 7 చేం బుంలింగచహావమును), నంభేవింద నవకాశములేమి నీవిధాన మా కో సే 9 వ. వళ్యకమమ్మొను= ఆత్మ క్ల శబ్టమునకును నిమనిచ్‌ చ్రృశ్యయాంళములకును మనుష్యుల సజ్జ ల కనలాం బురుచుల ేరులం 'జెచ్వనట్టి నాఎకశ్టుములకును శ్రీ శ్వము బహుళ ముగ నగును వైని పేష్కొన్నవి వ్రశమైకవచనాంగరుల్యముర్తై "తెలు-గున నామము లగును. “అత్తా” ఇది ఆత్మన్‌శష్టవ్రనమైకవచనము ౨1 చే హ్రస్వము, మహద్వాచకమై దీనిచే స్త్రీ శ్వ్యమునందనియపుడు డుజంశమై అళ్ళుండగును అమవాద్వాచకమగునపుడు మువర్ద కాంకమై '“ఆత్మము అశుకూవము నందును. స్త్రీ శ్వము. గల్టినవక్షమున 57 చేం ట్రగమైకవచనలోవము గనీ మహాదమహాచ్యా చకములకు శెండిటికిని “అత్మ” అనురూప "మేర్ప్చడును, మహిమ మొదలుకొని నాల్లును ఇమనిచ్‌ వ్రశ్యయాుతముల కుదాహరణ ములు “మహిమా” మున్నగునవి వీని వ్రభమైకవచనమావనులు, + చే హ్రస్వముకు, దీనిచే సస్త్రేళ్వమును, బిదన 57 చే వ్రశమైకవచనలోవమును. గలుగ *మహిమి మున్నగురూవము.. లేర్పడంను, ఈచాల్డును నమవాద్వాచకములె యగుటచే. స్తీ శ్వము రానివక్షమున నమహన్నఫపుంసకసూత్రృమువే మువర్షకార్హ్హముతై *మహిమము - ఆణి మము-గరిమము-లసీమముఎ” అనుచభూవముల నంబెడీని దేవశర్మ ఇది మనుజనంబ్దః ఒకనిపేరకుట.. దీనివ్రనమైకవచనము “దేవశర్తా' అని యుండును ప్రాన్వమును దీనిచే స్త్రీళ్వమును. గలుగం. ట్రశమైకవచనలోవము గరి “జేవకర్మ” అని యగును. శ్రీత్వా ఛావమున మహద్వాచకమగుట డుమంళమై. “దేవళర్శుండు అని రూవ. మేర్పడును స్త్రీశ్వము. గల్లినపుడు స్మ లింగకార్యములను, గమైకవచనలోవము. ముగాగమాదుల కువలమణమను విషయముకుి గమనింవవలెననుట ఫునరుక్తము మూలము జ్యావశ్య యము. న్షీలింగసూచకముగను దలంచుటంశేసి “ఆత్మి కూపము. నుసాధమనియు. నది వికల్చ్పమశుటం జేసీ యం౦ంశలోవమువే “అత్మము = అక్షుడు. నుసాధములయ్యొడిననియు ఇెంఛెనని తోంవెడి. మహా _్వ్వంబున స్వార్థపరంబగు రాజళబ్దము రాజునాబడు, ౭౮. న ఛి సో రాజు ఖగరాజు, అమహృత్స శ్రందబునందు. రాజము-వృత.రాజము ఉహర్థనత్వంబునందు-హత రాజుండు వరశురానుండుం టీ. 'డ? స్యాక్స్ళదా రాజ్ఞక్‌ అనుచింతామణియు,. దానిని “స్వార్థప్రధానే బావే స్యాద్రాజ్ఞో డు పుసీ చేకసి అని వీవరించునాధర్వణనమును మూలములు

తత్సమపరిచ్చేదము, 191 మహద్వాచకమై. యిశరవదార్థముకు చోధింవని రాజక శబ్దమునకు “రాజూ అని ్రీశమముగం బ్రభమైకవచనముందుకుం ఆనంగా మహత్తును జెవ్వునదయ్యు బహంట్రీహి సమాసాఎళమున నున్నదానికి మాత్ర, మోవిధి గలుగదని తాత్పర్యము. రాజళబ్టమునకని అకారాంతముగ స్యూత్రమున నిన్దోశించుటం కేసి శశ్పురుషకర్త్యడారయనమాసములకుది నున్నటజంకమై అకారాంశమైన రాజక శ్వూములకును స్వాష్థవరములగుటం జేసి యివ్విధి గలుగుట నూచితముం స్వార్థవరమునా నిశరపదార్థమును 'జెప్పరుండుటం బహాుప్రీహిని రాజక ళబ్ఞమన్యపదార్థమును జెల్పెడి-గాన నందుం చాబోథించునర్థము స్వార్థపరము*ా6 జాలమి నట్టిచోటులుదలి దీవిధికి విషయము. గాదని గ్రహించునది. ప్రగమైకవ చనాంళ తుల్యముగయాని, _ద్వితీయైకవచనాఎతశుల్యముగలాని, గ్రహించినను;, సీమూవము గలుగంజాలదుగాన నూ3 దీనిని నివతించి సాఫి౨చెనని గ్రుహొంచునది. మజియు. నకా రాంకములు సాధారణముగం ట్రగమైకవ దనాంతతుల్యములే గాందగుటచే విశ్వక శే శ్యాదులవలె “రాజు” అను రూవను గలెెడి. గాన నివతించుట యావశ్యకమయ్యెం నివతించుట వ్రయోజనకూన్యమగుంగాన దీనిపై వుడుజ్వార్షకములు గలుగవని గ్రహించు నవ రాజు, ఖగరాజు ---ఇచ్చోందత్పురషనమాసాంతమునందలి రాజకబ్ద మిశరపదాన్థ బోధకముగాక ఖగాధివతిసూచక సే యగుటంజేసి దీనికిని రాజరూవము గజ్ధికు, మహళ్వ మునందనుటంశేసి యమహాద్వాచకమగు సెడల “రాజము అని మువర్షకాంతమె అగును. అమహళ్వమునం బ్రధమైకవచనతుల్యమే యిది యగుంగాన ర 1 చే స్రాస్వాంతమును, నమహన్న పుంసకన్యూర్రము చే మువర్ధకాంళమును నగునని థావముం ఖే వృతరాజ శబ్బమును వృ కగకమగ్కుశ్రేస్టత్వము'నే 'చెల్పునదగుటచే నమవాద్వాచక మయ్యెడింగాన మువర్ష్మకాంక మే యగునని తాక్చర్యముం హళరాజుడు చరశురాము. డిళ్యాదులందలి రాజక శబ్దము స్వార్థపరముగాక వరశురాము నన్యవదార్థముకు బోధించునదగుటం జేసీ మనాద్వాచకమయ్యు రాజురూవమునందక తాబోధించునర్థమున 'కాధారమగువదమున కగులింగమునే పొందియుశ్వడుజ్జుల నం దెకని చ్రుసాంచుగది ఇట్లే మహద్వ్యాచకమై స్వార్థపరమైన రాజళబ్దమునకు రాజుమూవము గలుగుటకు గమనించునదిం దీని విస్తృతి సంజ్ఞ 10 స్మూశ్తము టీకటాశ్‌ నరయునది ఖగరాజకబ్బము ఖగరాజయావము నందిన శే వృక్షరాజకప్టమును “వృతురాజుి అశుకూవము నేల యందరాదని కంక గలుగకపోదుం ఖగవృతుశబ్దములు. రెడును నమహద్వాదకములే మైకచ వక్పురుపో శ్తరవదములే మైనను ఖగళబ్దము స్ర్రాణివాదకమును వృక్షశబ్బ మస్ర్రాణివాచకముకు. నగుటచేత ఖగరాజశబ్బము తుదినున్న రాజకబ్బము చ్రభువును 'దెవ్తునదసుటయు వృతశబ్దముతుది నున్నదట్లు సమర్థముగాక రేమలౌవాచకమగుటయు. సంభవించెడిగాన ఖగరాజశజ్దము

క్షం9 జాలవ్యా కరణము ఖళరాజహావమునే వృకరాజశబ్టము వృకరాజమపరూవమునే పూఎదునని సంధా వించునది ఆధిపత్యము ప్రాశీనిష్ట్రమును బ్రైణివమయరముకు నగుటచీత జడముల కట్టిస్థితి నంభవింపం-జొలదరుట యయ్వూక్తికము గాంజాలదు. మహ_క్ష్వమును వివక్షీంచినచో రాజూారూప మస్రైశివాదకములకును గావచ్చుననుట ఫునరు.క్తము, కాంగాం బ్రాణివిష యక్య్రభుక్వప్యోళకములగు స్వాస్థవరముంస రాజన్‌ శజ్టములశెల్ల రాజరూపను గలుగునని ఫలితము 'తేలినది* జగదింద్ర జిర్తులతకారంబునకు లోపంబు విభాషనగు. ౭౯. జగము - జగత్తు; బ్పంధ్రజి - ఇంద్రజిత్తు, బుత్విగావియగుటం జేసి ఇంద్రజితుండనియు వాడంబడు, ళీ శ కి కసి టీ. ప్రథమైకవదనాఎతతుల్యమున్తైన “జంట, ఇంద్రజిత్‌” ఆకుశ్దుముల తుదిళున్న ఫౌల్లుకకారమునవ లోవరు. విసల్పముగ నగును వధమోవచనతుల్భము లైన వీరికి ద్వితో్య్వోళ్వములు గలిగిన రూవములే గుదిరెడెం మజియు. “ఇంద్రజిత్‌” అశదానిని బుక్విగాదులోగేం “జే్చినను “ఇంద్రళితుదు అనియే. రూవమము గలిగిడి బుత్విశాకము. మగుబాద్యుఎళన్నణమని ముఎదె యుక్తము, ఎట్లు చూచి నకు దుదితకారము పోవుటూపము సంభవంప నవకాశమగవడమి నీరిద్ధి యారజ్ధ ళ్‌ వ జో జ్య మయ్యొను. “జగల్‌” ఇది బోరచ్చద్దప్రనమైకవచనరూపము 67 చే... బ్రశమైకవచ నాఎశతుల్యమై. యిందు నామనుయ్యెను. దీనిచేం దుదితకారము కోపొప “జి అని అకారాంతస్త్రాతిపదిక మేర్ప్చడును* పిదప నమహన్న పుంసకస్మూత్రముచే మువర్ష్మకముగా జగమని రూవమగును. దీనిచే. దుప పొల్టుతకారము పోనిపతీమున 68 చే నుర్వష్విత్వ ములు గలిగి యిశ్ణౌవిధిచేం బ్రఖయైకవచనము లోపించి. “దత్తు. అని హూపమసనుం ఇట్లే 'ఇంప్రబిత్‌” ఆలు నిద్ర జిచ్భబ్టప్రఫమైకవచ నాఎళశుల్యస్రైతిపదిశము గుదినున్న 'జ్‌* అకున3 దీనిచే లగోపింప “ప్రైడ్‌ అగును, పివవ నిరైసూద్రము'చే వికారాంత మయ్మ్యె.గానం ్రగమైకవచనలోవము రా “ఇంద్రుజి" అనియు: బొల్లుతక *రము పోని వమ్షమున. బుత్విగాదిగణమునం 'జేన్చి ద్వితీయైకవచనాంతతుల్యమును “బుత్విజమ్‌" అనుదానిని నామముగా (గ్ర్రృకాంచి 7% -చే తుదిమకారమునకు € *వముచేసి “ఇంద్రణీత అని యకారాంశప్ర్రతిపదివ. 'మేర్చడినపిదప 2.22 "చే నదుతమహద్వా చళమగట నుశ్వడుజ్జులం గూర్చి “ఇం్చద్రజీతుఎి డనియును రూపములను నిహ్పోదిఎచికొనవ లెను శక్కినవిఖక్షివచనములుదును.. నీవిధుం కనుగుణమునం గార్భముల నూహిఎ దికొనుచు ధభూవముల గమనించుకదిం

తత్సమపరిచ్చేదము, శ9సీ సాంతంబులకుదిసకారంబునకు లోపంబు బహుళంబుగానగు. ౮౦, ఉరము - ఉరస్సు - వత్సము - వతస్సు - అర్చి-అర్చిస్సు - ధనువు - ధనుస్సు - ఆయువు - ఆయుస్సు. బవాుళగ్ర హణంబువంజేనీ వయణి చళ్ళ ఎతులసకారంబునకు లోవంబు లేదు, పయస్సు - వయస్సు - సరస్సు, టీ, 'సొంతాదవయి ప్రభ్య తే? స్లోవగ అనునది మూలము, 68 చే నుక్వద్విళ్వ ములు నిక్యముళ సంస్ర్రాక్తములుగా నీవధి యార్భును, అమహదణ్య్వా చకమ్ములైన. సకా రా-శశబ్దములకునిసకారమునకు లోవము బరుళముక నగును, సాంచముల కనుటం జేసీ యివి చ్రశమైకవచనాంఠతుల్యములు గావనుటయు శుస్థ్మ్యప్తృకృృతులనుటయు స్పష్టము “ఉఊరస్‌ ఇది యురళ్ళ్శబ్ట ప్రకృతిం దీనిగుదిసౌల్టునకారము లోపింవ “ఉరి అగును, వీదప నమహన్నఫపుంనకవిధిచే నకారాంళన ప్రునకమగుట ముపర్ష కాంళమై “ఊరము' అని రూడ మగును. ఇట్టే నకారాఎతముల కువిసకారమునకు లోవమువేసి యథాసంభవముగ నాయావిధులచే ము-వు-వర్మకాదులం గూర్చుదుర దక్కినరూవముల నూహించికొను నది, సకారలోవము గలుగనివక్షమున 68 చే నీయుదావ్భాతుల శెల్టను నుళ్వద్విక్వ ములు గలిగిన ఉరస్సూ- మున్నగురూవములగు టూహ్యముః నకారాాంతనపుంనకములకు వయన్‌ = వయస్‌ = సరస్‌ మున్నగువానికి సకారలోవము దీనిచేం గలుగకుండను, దాన మువర్థ్మకరూవము లవ్వానికి సీద్ధింవకుండను జేయుటకు సూక్రస్థబహంళళబ్దము సమర్థ మగును, బహుళ్యగ్రవాగాముచే. పయము = వయము = సరము మున్నగుననిష్టరూవ ములు సకారలోపముచే ేర్పడునవి సిద్ధింపవని భావము- చేంటికావృములలో సరశ్శబ్ద ముసకు. మ్మాశ్రము సరమని రూవమగవడెడె హారార్థమున _ సరళ్దమకారా౨త పుంలింముగాని సకారాంతనపుంసకము శామి సరమురూపమ్లు. సిద్ధింవనగును, మోంది శ స్యూత్తము ననుసరించి యిందు సకారాఎశము లమవాద్వొాచకములే వేరందగునని శ్రహించునది నకారాంశములః టగృనులనే శ్రహించెనన్నం ్రుధమద్వితీయైక వచనాంతతుల్యశ్వముల విధించు నుభయవిధులకంటె. భిన్నముగ మూఃడవమార్థము మూలమువలె నంగీకరించెననపలెకుం లేదా "వ్రథమాంళముమోంది విసర్ణలు సకారజాత ములేయగుట సకారముే రుదినున్న ట్రైంచి చశ్రియను నడ పెననియేని ్రొవింవవలెనుం మహ ద్వాచకంబులగుసాంతంబుల కంతలోపంబేని ద్వితీయైక వచనాంతతుల్యత్వం బే నగు. ౮౧. అంగగుయ - అంగిరసుండు = ఉగశ వుడు = ఉగ శవసుండు - గట! ల ప్ర చేతుండు - వచేతసుండు = డ్య గనేతుడు = డ్య గరేతసుయ, చాలవ్యాటా118

శి0్య చాల వ్యా కరణము టీ, పుదకులకు బోధించెడి సకారాంళశ్టముల తుకిసకారమునకు లేోవము గాని యది గానియెడల ద్వితీయైకవచనాంశతుల్యకశాని యగునని సూత్రార్థము, ఆంగి రక్‌ ఇర సకారాంళమహచ్వ్యాదకము, దీనిచే దీనితుదిసకారము లోపింప “అంగరీ యని యదంళరూవ మేర్చడునుం పిదన 21-22 చే నుళ్వడుబ్థులు గలుగ అంగిరుండని హావమేర్పడుళు. తుదిసకారము లోపింవనివత్షమున “అంగిరసక అని ద్విరీయైకవచ రాంశతుల్యమగును. 7 1 చే కంతిమమకారగోపముం. పిదప 21-22 లచే నుళ్వడుద్దాలు గలిగి అంగిరనుండని రూవము. సిద్ధించును ఇల్లే = 'ఉ్యగశ్రవస్‌ = వ్రచేశన్‌ - డోర్ట్వ "కేతకి అని సకారాంతముల ర్రకొంచి యంళలోవముచే ఉాగ శ్రవుండు = వ్రవే రుండు - ఊూర్థ 6చేముండుి. అనురూవములను, “ఉగ్థశ,వసమె - ్రచేశనమ్‌ = ఊర్థ వ శేసనమి అని ద్వి తీయైకవచ నాంకళుల్బములను నామములుగా గ్రబాంచి 71 చే నంతిమమకారశగవమును 21-22 లచే నుర్వదుజ్జులను గూర్చి. 'ఉగ్రశ్రావను.డుం వ్రచేశనుందు, డార్ధ రనేతను డుం అకురూవములను సాథించికొనునది. 60-31-83 విధులనమసంంచి సకారాంతములకు బ్రగమైకవచనతుల్యములుగా. నంగీకరింవ. లేవరు టయు సకారాఎళన్తశృతులనే నామములుగ నంగీకరించి వ్యకియ చూపెననుటయు న్పష్ట్రముః వేధ బృరోధ బృరోధనుండు, ౮౨. నం! వేధళ గ బ్దమునకు నిత్యంబుగాం బురోధళో బ్బమునకు వైకల్చికము గా సలోవ్త్రీ నద్భానంబులు దీనిచే నివతింపంబడియె, గ. జ చ జంప వికి ఓం “త్రంబ్రహ్థా నో. వేవసక్చృ ప్రశ లే వైవ సస? ఆమ రాచదర్వణము మూంము= ఇ మం జూపిన మూ డుదావ్భాతులును సాఎతేములైన మశాద్వానకముఎః 681 చే నీనికంత : బని ద్వితీ యైకవ చ నాఎకరుల్యత్వం బేని ఈలుగవలసి యుక్నది అట్టుక వేధు.డు, జేధకు.దు మున్నగుననిష్టమావములే సిస్థించెడి.. కాన సీవిపాఠఎథి యారబ్ధముః నకొాగెాతముఒకు వేనికిని ్రగయైకవరనా-_తకుల్యత స_భవింవదనుటయు శుద్ధన కారాఎళవ్రకృతు కె చ్రైాగిచదికము లగటయు ముుఎచె నినూపితముం 'బిధళ్టుమురంు వేదన యనియు బురోధళ్ళృబ్టమురకుం బుకోధ, ఫుకోధకుం డనియు భూఇునులు చ్రగమెకవచనమునం గల్టునుం పురేగగృబ్టమునకు ద్వితీయైకవచ నాాతశుల్యర నంగీకఠంచినరు బుకోధనుండను రూవమే యేర్పడెడింగాని పకోభ గూపను గలుగ నవకాశ మే. లేమిని నీనిని గూడ చానితో నివతించి సౌాధిఎచెనని గ్రుసాఎచునపి 81 స్మూక్తము చే నగునంశలోచమున్కు నఎతశచేవము జరిగినపీదవ నుళ్య

తత్సమవరిచ్చ్ళేదను 19గ డుక్టుంలు గలుగకండ స్రీవద్భావముకు; వేధళ్ళబ్దమునకు నిక్కముళ నివతించంబదెననియు నక్కార్యములు పురోధశృబ్దమునకు వికల్పముగం గలుగుటయును నవి రానివత్షమున 8] చే ద్వితీయైకవచనాఎళళుల్యమగుటయును; నిప3తము లయ్యెననియు సూ వ్రాయు "వేదశ్శబ్దమునకను సీ క్రింకివివరణమున కన్గిప్త్రాయము= “వేక్‌ ఇని సాంశమహ జ్వాచకమగుటచే నంశ లోవము 81 చే వికల్పముగం గలుగుచుండ నిన్యముగను, చిదన 21-22 చే నుళ్వడుక్జులు రాకుడ 57 చే ్రగ మైకవచనలోపము నిళ్యముగను; నివతిలము లయ్మొననియు, ఇట్లే “పురోధస్‌ అను సాంతమవాద్వాచకమునకుం బూర్వ న్యూత్రముచే సలోపమును 5? వేం స్రైగమైకవచనలోవమును విశల్పముశ నగుటయును బక్షమున ద్వితీమైకచచనా౨కతుల్యమపటయుకు నిషతిళములయ్యెననియు సూరి నివళన య్యక్రియకు నిర్వ చించెనని తాశ్చర్యముకు క్రృహించునదిం మనః ప్రళ్ళతులసకారంబునకు ద్విత్వంబు విఫామనగు, ౮9, మనసు - మనస్సు-శిరను.శిరస్సు-సదసు-సదస్సు, సలోవంఒయొ్యు "నేని - మనము - శిరము - సదము, టీ. అమహాద్వాచకములైన సాంళళబ్దములతుదిసకారమునకు ద్విశ్వము. వికల్ప ముగ నగును ద్విర్వము మాత్రమే వికల్పమనుటం జేసీ యుక్వము, ద్విశ్వము రానపుడు నిళ్యమునం గలుగుగని గ్ర =ంచునదిం 8 చే నిళ్యముగ నుర్వద్విళ్వములు గలుగవలసీ యుండ. నీవిధి ద్విత్వము మూత్రము. వికల్పముగం గూర్చు 'కారబ్ధమయ్యెనని యూహించునది. మనళా --దీనిచేం దుదినకారమునకు ద్విన్వము రానిపక్షమున నుళ్వమే కలిగి 'మనక్‌శటాఐమూను” అని రూవదుగునుం ద్విళ్వము. గన్సినపుడు “మనహ్‌-స్‌-డీజు మన్కు అని రూవమగునుం ఈం౭ిండుకు గలుగనపుడు 80 చే- దుదిసకారము లోపెచి మువర్ష్మకాఎతమై మనమనుళూవ మేర్పడునుం ఇట్లే తక్కినవానికని నుశ్వం్విశో్వత్వ- మువర్శకముల తోడి మూ,డురూపము. లేర్పడుటకు గమనించుని. ఆఅమతాద్వ్యాచక సాఎతముల . కుత్వ-ద్వితో్యో ర్వ-మువర్షకరూపములకు, మవాద్వాచకసాఎలముల కంక లగీభద్వి రీయైకవచనాఎతరుల్యక్వముల చే డజుంతయావములును, గ్వాచిక్క-మున నమహ త్యాంతేములుగొన్ని నిత్యముగ మువర్షకమునంద రాని వశుటను, నశ్లే మవా త్సాంకములు గొన్ని నితృముగ క్కీరుల్యము లగుటను, (్రైగరణముకుబట్టి యగానుభవముగ గ్రహింప వలెకు, సూత్రములందు = సాఎతని స్టేశమునం బేసి ప్ర్శమైకపచనతుల్భములు మాత్రము సాంకములు గాశాబవని గ పూంచ దగుక, మూలము గగాదషణళంములు గ్విత్‌మైన టో ౧” ౧ టూ వదనర-ల్యములుకు, నకణనడద్డణశబ్దదు లు ద్రశమ్మైకగచనకల్యములును నగునని

106 బాలవ్యాకరణము శాసించి యాశెటను. శేరనివి యుశ్రావస్థి శుద్ధస్రాతిపదికములే నామములను ననియు నళ్ళిప్తాయమును సూచించెను, సూరి యట్రిమార్జము నాదుంచమి 67-70 సౌమాన్యవిధులకు సాంశళబ్దప్రాతివదిక స్వీకార్యవ్యక్రియ. వికోధించెడి. కాని నున్న సకారశాతముగాన సకారాంళమున సహజస్వరూవముంబట్టి నిన్హేశిచెనన్న నంఠగ నట్టి విళోధము తోంచదని తోంవెడి, గి జ ద్యుహృచ్భప్వ ంబులకు దివి హృది యగు, ౮౪. దివి = దిన్సలు = హృది - హృదులు, టి. 'భూవివోస్తు జౌయ్యక్తత్‌” అకనని మూలము, ద్యుహృచ్చద్దమ?లకునది సమానము, ఇందు “ద్యు” ఆనునది దిమ్‌ ఛద్దమును బోధించెడిం (జ్యృాఖ సమాసమున గివ్‌ శ్యముకు. ద్యురూవమున బోధించుట యవిరుద్ధము, వ్రమద్వితీమైకవచనాఎ 5 ములం నామములుగ ్ర్రహించినకు సీరూపషములు గలుగవుగాన వీనిని నిచతింబవలనీ వచ్చెశు. ద్యుకబ్దమునకు దివి యనియు సృృచ్భబ్దమునకు వ్ళావి యనియు. ట్రైనమైక వచనము లగునని భావము ద్యుహృచ్భబ్దముల సుస్క్బృత స్నక్తమ్యేకవచనములు స్రాతి వవికములుగ. లెకుంగసన శాని కేర్చడునని తాళ్చర్యము ఇకారాంళస్రాతివదికము లేర్పడుటఎజేసీ యి స్మూర్త్రమువేం బ్రభమైకవచన లోవమును బవాుక్వమున శేర్‌ చే నుక్వమును మున్నగు నిదంతకార్యముల గమనించుచు. రూవముల సాధించికొను నది. ద్యుశబ్బమునకు. దీనిచే దివి కలిగిన పిదవ నినన త్రముచేం (బ్రశమైకవచనము "గోవింద. “దివి యని చ్రమైకవచనము సిద్ధించును. “దివిశాలు'-40 చే నుత్వము రా దివులని యగును, ఇటో శక్కినరూపముల (ఇ్యకి యను గమనరించునది హృచ్చష్ద మిందు. బ్ర్రయోగదృష్టిని ్రైాశగ గృహీశము* దివియనుదానిం నొందలు వికృతిగా నిన్నిననుః నిదు సమముగానే యెగ్నయడి శ్ర్యక్రియ చూపండెను. “ద్యా వృృట్తి అను ననిష్టయావములు గలుగకుండు టే యీవిధికి బ్రయోజనమని ఫలితముం రి లి, క్‌ అలింగు నన ఈ్తుళంగంబు లెల్ల స్వన్వునియ తంబులగ తృ పత్యయంబులుగూడి యిందుం ట్రవర్తిల్గు, ౮౫, స్త పీప్‌ నామను, స్రీవత్యయాంతము. తత్సమము, కర్తృ 469 క్‌ రీ య. శర 9 'ఈ ఆ జనయితృ న. జనయిల్రీ న. జనయిత్రి. బుస్థళాలి౯ా ం50 బు్యస్థకాలినీ 99 బుస్థికాలిని,

తత్సమపరిచ్చేదము కం? వ్‌ ఆ జీ స్‌ నామము, ఉవత్యేయాంతము, తత్సవము, మతిమత్‌ 4. మతిమతీ *ంం.... మతిమతి, గణవత్‌ 49 గుణవతీ 44... గుణవతి, విద్వస్‌ *ం.. విదుషీ 49... విదుషి, వనజముఖ = 66 | ఖ్‌ | ఖం వనజముఖా + ఓ వనజముఖిం ననేత్ర నన్నేత్రా మాం త్ర అంగాదులకుం దవ్చ సంయోగోవధంబులకు జీస్ప )త్యయంబు "బేమిం ను త,-వద నెతి,-వళతాల్న ॥ 'జేవి మిానన్నేతి, దన్ని, నల వదు లసాధువులు మళ క్‌ చ యా న "శ్వా 1ంక ॥ టం నియిర్చ వ్రశ్యయ్త స్తర్వాసామ్‌ , అనునవె మూలను సగర్టాగముననున్ను ల్రులిఎగశి్టము లల వానివినికి ఊత్రిసనుగం న్గ్‌న టాట్‌ 'దెల ప్రళ్యయముల 6 హావయె.. తెలుణసనం ఛి, వేశించునని ఫావము, కర్భృ--ఇఖవి బుకారాు “కుం బుకారాంఠమునకు శ్మ్రీళ్వమున _. జీవ్‌ సంన్క్భృరవ్యాకృనిచేం గన్లి కర్క్రై యగును ఇది జీబంతమెయే తెలుంగనం ట్రైటేశించుట ద్‌నిపం గుదిరెడిగాన ర్‌ & చే చా/న్వము గెలిగి 'కద్తిి యని నామ మేర్పడునుం ఇన్లైనూత్ర్రము వేం _ఈగమైవవదనలోవమగుం ఇట్టే ఒనయితృ అనునది “జనయిక్రీ” అని జీబ-శమగుం గాన జనయిత్రి యని యి-దు" 'చ్రశిమాంరము సిస్ధించెడిం ఈరీవగానే “భాన్యశాలిన్‌ బుద్ధిశాలిన్‌- అకునకారాంనములు చ్తీశ్వమున జీబంతము లమ్మొడిలాన వానికి: చెలుంగున “భానృశాలినింబుద్ధిశాలిని' అని వ్రశమైకవచనములు.. గుదికెడి, *'మపిమణ్‌ _గుశవల్‌ దిద్వస్‌” అను సీమూ,_డును నుగ దంఠములగుటచే సంస్కృ మున న్షీల్వమువ జీబురము లగుంగాన వానికి: దెలుయన 'హా,న్వమును ట్రైగమ్వైకశవచవలోచమునుగలున “మతిదు3-సణదతింవిదుషి అమకూవములు ఈశమైకవచనమున నీష్థంచెచెం బహా్రీహిసమాసము రుసినున్న వై సంయు _కృవర్శ ముప ధశాం గలుగనివ్నై యదంఠతముల్తైన యవషయపవాచవములగు ముఖాదిశబ్దములు జీషంత ములు వికల్చ్పవుగ నంన్క్బృుతము శ నగుంగాన జీమంతమైన “వనదిముఖియనియు జీషం రము గాత టాఎుఎచ్యమెన *“దనజముఖి యనియు" చిలుయన ప్రాస్వము గలిగినరూవము "లేర్పడెడి. సుయోసగమువధగాంగల శబ్దములలో “నాసికోదరోష్టజన్లాదంశకర్ణ శృష్దాచ్న” ॥ న్‌ ంళి ఇ ద కంస లం. న / అజ్షగాత్రక జభ శీ వక్తవ్యమా అనువాని ననునంంచి ఓద్ధంజద్ధ -ద స్త-కర్ణ్మ-శృజ్ది-అబ్ల ; గాశ్ర-కభ్ఞా అను. నెనిమిఏింటికిం చన్సం దక్కిన వెల్ల జీమంఠరములనలా. సీకారాంత ములు గాంచాలవు- మైనిపేక్కొన్న యొనిమిదిటి"ో “బే యను సంయోగోపధశబ్దము చేరమిం చేసి సంస్కృతమున. సీకారాంత మది కాంకాలదు.. కావున 'మూననేల్రింపద్మ

108 చాల వ్యా కరణము నేత్ర అను నీ కారాఎశనులకు హ్రస్వము గూర్చెనరూవము లలాత్షశికము లసాధువు లయ్మొడి సంస్క్య్భృుకేమునచే వాసికీకారాంకక సిద్ధిం వనియపుడు తెలుగున నవ్వాని శిదంకంపొసంగుట యుసుభవమని తాచ్చర్భముః రూనన్న్మేశ్ర ఖా. దారృవర్ష్మ మళా రము, చొనికి: బూర్వముననున్నది సంయుక్షఎర్థ్యనుగాన నినె సంయోనోకన మయ్యెను ఆార్భఎర్జృ్యనువు మున్ను రెని దవధయన పీకని ముంది తెలుపబడిన”. ఇట్టి నంయో “ోవధములా' 6 టైని బే అస్య తళత్తాలు బగా ఇనిమివెవప్టసులశేగాని యి.రములస జ కబుఎబు-శేసి యపియికిరా మున ఎ న్య ్ముణ త్‌ఏ వపమయాదు.. గంెలవు.. కెన్‌ మోన జేశ్రంక్వ్య నేత్రం నంయోగోవధ-ఒ లు నస్క మున త్రీ వాన ఎ బు మిలే. గా-దపటా జేసి యీికారాంరములుగ శ్రమించి హ్రైగ్వముః గుఇ్చె త్ర మోెంచిం మీన నేత్రిశద్మ చెర్రీ త్భాదు లసానువు లని యుగాదుల౩ ము సూఎ యిాక్రిం విఎవఆంమున కఖిహ్రైయముం "తెముంగునం బరసవర్ష్మ స్థారమునము వి మపిచ్యై యాచారయమైనను నావబిదుక్చకూజిక చే ర్మ ములు నుయుకక్త ములగుననియే. ఫొవించి ఆఅగ-కంరేత్కాదుల స.మయోసోవవ-బులుగచే గ్రహ్‌ంవవల యును, ఆంగాదులలో: జేరని మాశ నేర్రేత్భాదులకు న.యోసనోవధంబులకును. సీకా శాఎతర తెలుపన గొన్నిచోలులుదుః గవిప్రయోగముల జూవ్రైడి ముద్ధబో థాచి సంస్కబ్భనవ్యాకృతులు వపంణాదిపెస్నైముఎం. సి కారాంరత యంగీకృవమై చూవట్టు ఇట్టుడ “నేళ్ళ ఆముబుకెరాంంము త్రీసైమున “వ్ర అని జీబంతము (ఈకొ రాంకము) గాందగుం గాన మాం సే శ్రీల్భాదులంద౨ నేత్రిశబ్టమనక మోనముల చేలువవి యునీ కొందఆర్థ్యము చెప్పుదు నువమేయము. నిరూపికముగాకున్నను సోనిములకును 'జేశ్రనులకకు సాటీ కనిసమయి వ్రసీద్ధమగుట చే నువమానముచేరచే యువమేయనును ఊొనియుదము ముష్న్మగంనవియు గమ్యములగుకని దలంతురు ఇళ్లే వద్మనేశ్రీత్యాదు లందును. బద్మముల:. కాసిచునచని యర్థము చేని వవములకును ఇేత్రములకును సాదృశ్యము. సహజిముగ నుడుట చే నేశ్రములయందము పద్మ ములసౌరును. ధిక్కెం రించునని గమృము ననుదూనింతురు. ఈంతిగ వీని సాధుక్వపికల్పనమున కొక కృషత్తిమమార్గము గనుపట్టుననుట. మైవిషయిము నిరూపళము, కాని యుట్టివాని కుపమిక సమానమే ప్రసిద్ధముకు నదియె యువమానోప మేయసాదృశ్య ప్రతి పాదన ఛక్తమును నని యుంగీకరింపక తీరదు

సామాన్యమున. సున్క్బృళళబ్దములలో.. నడంకములకు.. స్ర్రీళ్వనివకయందు “టాన్‌” అనువ్రళ్యయముకు “వన్‌-మక్‌” ఆనునచంళమందుంగల _ శబ్దిములకు “జాన్‌ ఆనునదియొ 'ప్యొ అనునదంశమందు.గల వానికి "చాప్‌" అనునదియుద గలిగి వ్రు

తతృమవరిచ్చేద ము, 09 లాకారాంకము లయ్మ్యెడిం ణే “జీవా-ల్‌ష్‌-జీన్‌" అకువానినంబంథధముచేం గొన్ని యూకా రాంశము లగును అభ్హై 'ఊన్‌ ” అకునది చేరుబబీం గొన్ని యుకారాాతము లూకా 'రొంతము లకు మ వ్రవ్యయయోగము చే యుపన్‌ శజ్టమునకు యువతి యనురూవము నందం ఇ ట్టాయాంయాస్త్రీ వ్రగ్ళనునుల. పలమువచే.. న్పేడిక. స్రీలిగములలో వా,స్వాంకమనసుయంవతి యకదిొనిలి ౧ + శావిస్థ్రీతము' మ ద్కారదీద్థాం ములను ఛొన్వము. 'హూర్చెయుం ఇెంంయిన వ్వీ* 3ంచి నానివానికి వా/స్వాంకముల కగుకార్య నుల శేయుంచదు నాయాంభక్తల౨దుకు నగవములాదుకు రూవయుఎ) నుత్పాదడించి కొనవలసియుంంచు ఆయా స్రీ ప్రత్యయము చేరకపుక వ్రకృశులందుం. గల్లెకు నిచ్చుల గోదము మున్నగు నవాంతర కార్యనిశీమవముల నాప్పన్యాః రణనుముంటి తెలిసి కొనవ'లిము=

హతీ స్తీలీ విశేష కుం శ్రీ మహాలతరంబులగు డ్రి ంగంబులపి*స షణం బులకు( న్త్‌బత్వంబు విభాషనగు, ౮౬. వద లత మనోహోరి - పదలత మనోహారితి - హృావ్యంబగువిద్భ- ద! షా

హ్బాదస్టియగునిచ్య, మొదనులలోం గపెల వరిష్టంబు-కపెల వరిష్థ

టీ, “ఊభయవిధమమవహారీనామి. అనునదియు, “అస్రాశీవావినామ్మక్క ఫతే దమహతాం శ్రీదూకు ద్విధావిశేషగాం ర్ర మానం సువచసాఎం వచు” అని దానిని వివవంచు చాధర్వణ మును మూలములు శ్రీనాచకముఎ గానట్టి స్రీలింగః బ్బములనిశేషణ ములకు నపుంనకలింగర్వము విశల్పముగనగునుః ఇయృవి ప్రీనాచకములుశాని నాన్క్బృన చీ లింగప్పుములకు నిశేషణము౨ైన నంన్క్భృ కశబ్దములకు నంబంధించిశవిథి నంగ్కృక స్తీలింగశప్టముల సంన్క్భృ“విశేషకాములు కారకము. 19 సామాన్కాథి ననుస్వంచి స్రీలింగములే గావలసియుండ శ్రీర్వమేగాక నవ్రుంసకరయు6 గలుగనను విశేషము సీఐథి తెలిపెడి సామానృముగ శబ్దములు ప్రాశేవాసశములును న స్ట్రాశవ"చళములును

వ

నని ద్వివిధములగుం అ౨ దసప్రాణివాచకముఎను ద్రైణీవాచకములలో త్రశర్భోగ్రాలను జెప్పనవియును నమహాత్తు-ం నాంబడును, ఆయమహత్తులలోను, కొన్ని న్నీరింగములును నొన్ని యసన్త్రీలికములును. నగును. ఆస్త్రీలిగములలోను. గొన్ని స్త్రీవాచకములును గొన్ని స్త్రీవాచకములు గానివియం నగును “రమాంగౌరీందధూ అనువిట్రివి స్తీవాచక

॥ కి ణ్‌ షి క్షీ ములుం లతా-మతి;-మ్ర్రా?-కరరీ అనువట్టివి స్రీనాచకములుగాని స్తాలింగమంుం త్తి లింగములలోనన్నియు న్మ్రీలను బోధథించునవి గాంశాలవనియం, నందు" గొన్ని న్కీవాచక ములును గొన్ని స్రాణేవాచకముబును నొన్న్ని యశ్ర్రైణివాచకములును గాంజాలుననీ

ఓ్ర0 బాలవ్యా శరణము వీ ళీ

ఇఆాత్చక్యము. వ్రైని వివించిన '్రీలింగళబ్టముల విధముననుండు త్తులింగసంస్కబ్బృశళజ్ద ములలో న్ర్రీవాచకములుగాని. యెల్ల సంస్కృత స్రీలింగళబ్దములకు విశేషణముతైన సంస్క్బృలపదిములకు స్త్రీ లింగశ్వముకు నపుంసక లింగళ్వమును గలుగునని యాస్మూశ్ర, మున కబ్గిహ్రాయముం మహశీ=స్త్రీ, శ్రీని బోధించునదని భావముః మనాతీఠరముజ స్త్రీని జెవ్పనిశబ్దము, మహరీవర స్త్రీ లింగములువ స్తీ నిబోధింపని స్త్రీలసోమరై నో నంస్కల్భర శబ్దములు, వద్మ లర మనోహా3 ఆావద్మ లతాశబ్ద మౌకారాంశ స్త్రిలింగము స్త్రాగ మైనను స్రీనిజెప్పదూగాన మహతీలరము. రీశీ చే 'వా/న్వముచేయం చెలుంగుంం గల్లిన

హావ, రి త ళున నె న్న వు న శ ఈ రూవము. ఫూర్వస్మూక్తగునే నియరస్త్రవ్ర, సయములతోడిం ట్రవేశ మ గీక్ళశము ఇట్టిద్యల తాశబ్దగునకు “మునోప8 న్‌” అనునది విశేషణము, దీనికి నపుంసకళంగమును సీవిధిచే: గలుగునుగాన 'మనోపహంంి. అకు నవుంనక లిరోవిశేమాము. గుదెరను, నపుంస కల్వము గలుగనివతమునల బద్మైల తాపము స్తిలిచమగుటం దిద్విశేచణమగు. “మనో హారిన్‌ అనుదానికిం గారకము 10 చే స్తీలగమే సిస్ధింవెడిగాన “'మనోహారిణి అను జీబబరరూవమీ సంభవింవగార "'బెలుగున దానికి ప్రూన్వముం గూర్చు 'మనోహంణి యగును. ఇశ్లీ కెండవ యుుదాహరణమునందలి. విద్యాళబ్దము. డ్ర్రీలింగిము, ఇవి శ్రీని బోథింవదుగాన నమహాతీవాచకము... డీనికి విశేషాంమగునది వ్యాద్భశబ్దముం దీనికి నఫుంసకత్వ మోవిధిచేం గలుగ నవమహన్నపుంనకన్యూత్ర్తముచే మువర్ధకాంవయై వాద్య మని యగును పృాద్యమసవిగ్య యిని భవచ్యక్థ వ్యవహిదనుగా (అగు జూశ్రట స్పష్టార్థిము ఇళ్లే రృరీయోదాహరణను కవీలళస్టను నోచాదకము స్రీలింనము త్రీనాచకము గామి మనాతీకరము దీనివి'శేషణావగు వరిష్టశప్టమునకుం శీబర్వముం గల్టిన

య అ క ప్‌ జ్‌ దః ధో

వక్షమున మువర్శ్మకాంరమై వరిస్ట్రమనియు తనమే గల్లినపుడు వరిష్ట యనియు నుండును స్రైణివాచకములైనను నస్ర్రాణివాచకముతైనను, స్రీ వాచకములుగాని శ్ర్రీలింగ ఛబ్దములే యిన్వధథి గలుాబననుట కుదావారణత్రయ మాయంబడినడి. దీన త్తీలిగ స్తీవా చకములు భిన్న ములనియు స్త్రీళంగముతై: న వెల్ల శ్రీవాచకములు ఇాయాలవనియు స్త్రీేవాచకము మ్మాక్రము. స్మ్రీలిగముగానోవ్రననియు (దారకళ్ళత్రశబ్దములుళచ్చ) ఫలి తము. తేరినది, , మహతీశరన్తీరిగముల కమటంజేసి మహాతీవాచక స్త్రీలంగముల విశే షూములు చ్ర్రలింములే యగునని శ్రుహిఏచునమె.. చారకళత్రళబ్దములలో . 'దొరళబ్ద ముళకు బహుళ్వమంబె పుత్హ్వము నియరనుగుటంచేస న్మీవాదకమైనను. న్మీలింగము గామిని నదంతామనాద్వాచకమగుటను దారనులనియు, "జేకర్వమునం బుఇస్వ్వము గుదురమిని, “నిజ్మార్తదారన్‌, నయనిదుదార్శ అకు మున్నగు వ్ర్యయోగము. లగవడుటను; ఛీకళ్యమన టాబంళమైనగతిని "దార అని స్త్రీరింగభూవ మే. యేర్పడుననియున గళ్ళక్ర

తత్సమపరిచ్ళేదము 201 ఛబ్దము న్ర్రీనాచకమైనను నిర్భనవ్రుంసక మగుట బే ననువాన్నపుంసక నుత్రముచే మువర్థ్మ "కాంతమె యము “కళ్ళత్తము, కళ్ళత్రములు అనరీతిగ నుండుననియుం బెలియవల యును. కాంగా స్ర్రీవాచకములయ్యు సీరెందును. శ్ర్రీలిగములు గామించేసి వీని విశే మణముల ేలిగము గలుగునో యని సందియము పొడమక తీరదు. సంస్కృశశబ్దముల లిగమశిమృమకుటం కేసి యివ్విషయమున_ నీలెండుశస్టములందలి స్ర్రీవాచకళ్వమునే యాభధారముగం. గొని యొళల్లయెడల వీనివిశేషణములు స్రీలింగములే యగుననియు నుత్తమల దారంయమనోవారిణి కళ్యత్రమనియే యేకద్విశేమణములు శ్రీ లింగముర్తైయమరు ననియు గ్రహింవవలెననితోంెడి. కారక 19 చే విశేమృలింగవిభ_క్షివచనములే విశేషణ ముం కగుటను గమనించునది.. ఇం నిది సున్ట్బృ తీ లింగములకు సంస్కృ వశబ్దములు విశేషణాములగునపుడగువిథియిన. తేలినదిగాన- శాలుంయగన లింగము లేమింజేసి న్రీవాచ కాం్ర్రశబ్రములకు వడంతి మున్నగువానికి విశేషాములన సంస్కృ కప్పుముల కే రంగము గ్లునో మజకీయు తీ వె వ ములుగాని "తెలు గున్తీసమశబ్దముల సంస్కృ “విశేషమగాముల శింవసము. సలుగవలయునో సూరి విశదపయిపమి నరయవలసి వచ్చినది. ౮౨ట్రి-అన్న్ని మొదలగునవి. న్ర్రీసమమువైనకు చహద్వ్యాచకము. అగుటచే. చానిసంన్క్భ్భగవిశేషూూ ములు ఫుఎలిగములగుననిం పం వండ3-లచ్చి మున్నగునవి స్తీ నమమ్యులై నను నవి త్తీ వాచకము. లగుటంజేసి వానిసంస్కృరవిశేమణములు.. స్త్రీలిగములే యగుననియుర్వ శెట్టు-విట్ర-మున్నగునవి. న్ర్రీవాచకములు. గాక స్రీసమనులగుటఎ జేసి. ౯ నిసంస్కృృక విశేషణములు నపు-సకములే యనియు క్రైజాఎపవలెనని తోంచెడి. మహదడమవి నృవాతీవాచకళ్వము ననుసరించి శ్రీ సనూంధ్రశబ్బముల సున్కల్భృ శేవశేమాములలో మహా చ్వావకవి శేషగామునకుం బుంరింగమును, నమవాద్వాచకవిశషణమునకు నపుంసకముశు మహతీవాచకవిశేషణముకు శ్తీంంగమును నగునని సామాన్యముగ ఫరతము గ్రహించం దగు. డీన “భాగ్యశారిని పడంతి= బుస్ధిమం = ఉఎది అని త్రీవాచకాం్రవబ్దముల విశేషణములు. శ్ర్రీలిగములే యగుననియు;. “మసోహరము- నెమిలించ్భాదృమగు విసైం సుందరమగుచందమామ” అని మవారీచాచకళిన్న స్త్రీసమవి శేషములు నత్తుంకములె

వ ౧ వ సీమా యిససననియు. ఫంరముఫు శ్రసాంచునవిం కొన్ని స్తిసమమా లయ్యు త్త చకములుగ సన్నుట చూపట్రైడిం “మిన్నేరు” అనునవ యాకాశగంగాబోధకము, ఈవత్షీమున నిది

కా క్ల నటన శ యమచాచ్వాభకస్త్రీసమమగునుం "కాన దీరిసంస్కల్భరోవిశేమణము “రమ్యుము మిచ్నేరో అని మువర్షకాంకమె 'గావళినుం కాని గంగను త్తవ్యక్రిగా నెన్న శివజటాజూటవాసీని మిన్నేరు అని స్త్రీలినవిశేషణమును నిల్పటయుం గాననగును. ఇణ సామాన్యముగ వెశేషణముళ్తైన యచ్చ తెలుంగువవిము లవిఫ్‌_క్రీకములుు, చ్మీసమములును, నంగ

£ం2 బాలవ్యా కరణము ములను. నగుట సాస్కృ్బృ తాసంస్కృృకవెేేమ్యముల విశేషణములగు చెలుంం ఛప్టముల కేంంగయు. గలుగు కనువషయను పిళదీసంంవ నక్క లేవనియు నట్టిం 3ము సహజమాచముతోడనే (స్త్రీనమ) యొల్లపు డొవ్వననియం: కెప్పనొవ్వును, ల కిందుం బయోగంబు లేదు, ౮౭. భవచ్చ్ళత్రాదు కిందుం బయో ౭ ఛవ వావుకగని వాలం శరర గాయుంబులనుకు చొత్మేఫాంచాను లకును బెకుంగుఖామవుంగి వరాహం చేల దో నము, నమానం బులం వెలుతం గఏని యించం ట్ర యు షృంణుల నిసి, భనస్టాణంబులు - ట్‌ ఇ వీ లల ఇ వలా జట ాణ, 0 త్వదాశ్మ యము ం గుత్చుణ్యము = లశద్రూపము = ఖభవిమ్యగ గలము -_ భూర్వహను ఎ ఇత్యాను 'లెటుంగనం వెం బివి తర్సమవరిచ్భేవము, అవాయాప్తుక్తైన్రూలానానానా. కి. 2 ఆ త చ ప టు ల భె ఛవగ్దీర్య 9+ వ్రైనావాల్భయోద్భుష్మ ఎన్న బో, ఖఫాహియూం న్‌ యాగ స్స్యాా3 నిద్ధాతద్ధతు అసపనాధర్వంకు మూలము. భఎల్‌ =కణ్‌. ఎయ్‌ ఎయు ల్‌ - అర్మల్‌ = మున్నగు కాల్ల -వమాదుం గలిగిసనర్వ నామములకుకు, గచ్చ గడ్‌. ఎలనక్‌ మున్న సళర్భవ్ర్యయము. తువింశేన రూవములకులు .. గీర్‌=దూర్‌ మొదలగు రేఫాంత శబ్దములనను; చెలు-గున స్వరాత్ర్రనుగ. యో గార్హ్హ 5 లేవని యర్థము సాన్క్బృక సమాసము తొలుకకున్న వై యంగా: దాము కొండొకవదముతో సమసించినవై సిద్ధ నమాసమురాకమూలమునం బెలు-గున నీవి తోంచిన నోంచవచ్చునుం 'మొత్తముమోంద సిద్ధసమాసాద్యవయవములుగసో యంకరవయివములుగనో యున్నవై సిద్ధనమాసము మూలమున నివి "తెలు-గునం గలగెడిగాని సిద్ధనమాసము తుదినున్న వానిఃని వ్య_న్ధముల కును. చెనుంగునం బ్రవేశము గలుగదని గ్రహించనగునుం సిద్ధసమాసాఎళావయపములైైన వీనికి: శ్రువేశమే యంగీకృరమగు నెడల నీవిధికిం ్రయోజనమే శూన్య మయ్యెడింగాన వ్య_ప్పమునను నమాసాంశమునను వీనికిం బ్రయోగము గలుగదనియే వెచ్చవలెను,. ఇయ్య వాద్యవ్యాకరణవద్ధతి ననుసరించి సంన్మృతవదములతోడ సమసీంచినవై యాయా సమాసముల నాదిమ ధ్యావయవములుగ నున్నవ్హై యాయాసమాసముల మూలమున: గదిలుంగునం గలుగనగునని తాళ్చర్యముః ఛవద్దుణాములు,---ఇందు “వల్‌” అను సర్వ నామము గుణళబ్దముతోడ సమసీంచిన చై 'భవద్దుణి అనుసమాసముమూలమునం బైలు గునం గల్గిన ఇ్లే “కళ్‌ =మత్‌ * అను నర్వనామము లాయాళబ్టములతోడ నమ

ణే తత్పమపరిచ్చేదము ల్సి సంచి సమాసాచ్వటయఎముక్తై సమాసముమూలమునం. టెలుంగుంం. దోయెనుం లబ్జే “లసత్‌ -ధఎష్యుల్‌ * అనుళశ్రంశములు సిద్ధినమాసావ్యవయవముర్రై సమాసముమూలము౫6 చెనుంగుళం. జూవథ్రైకి. ఈరీతిగనే “భూరో. అను. శేఫాంచబ్టము నిస్ధసనూసము తొలు” నున్ననై నమానముమరూలముక"- టెను గున సన్ప్సతిది ఇంకను ₹సుంగునం చలానా ఓ నలుని సికంతాసుులం "అలగా? జి సరి చవయమ 4 నుబాశములగా * నిట్టి గూత్ర్త్యయ “తేలు నెను: క. నర్ట్‌వం వి త పాని చగొంచు" న కాద వజ్దములంగు స సన *లరెగె నిటి మది నీరూపసము మజీరాల ని-దు. జె్పెన భఎచ్చతా సల గా “దంచు శారచుంస్వ్వలంం (| మరు వం కా క క్‌ ర ల 1 వంళ ముస” సన్న్మయములనసను మ -౨ మొపలగు వ నిని నిటు రగౌగాము స్వంశ్ర ముగ కావట్రదుం ఐట్టివాసిని గవ ్రమోగముల: బట్టి చ్కహించునచె “సర్వ దెంనదెం సంన్షైర్తో ఆకునవి యనుకరతము "లేకయే ప్రయుక్తములగుచుస్నవి ఇసె ళ్స్స్‌మమున పహాలంరప)వ్భేదము= అావస్లీ శ్వీవనా

ఆచ్చికపరి చ్చే దము ననన వాలా!

ఆచ్చ్భికవదములంసూర్చ మైన స్రంభాగముగాన నాచ్చికవరెచ్ళేదము. నాం

బడురు, నసంస్క్యృతసమేతరంబయిన యీభాష యచ్చ యనంబడు, ౧,

స్పష్టము,

టీ 'సంన్కృగసమము, స్రోభననమము,. నంస్కల్భగభవము,. స్రైళ్ళకభవము, దేళ్యము " అను వైదుశాతులవవములు తలు గానం గలవని సంద్జూవరి చ్చేదమువందలి 19-20-2] స్త ్యూనులనే విళడేల్చి ముం ఇమ సుబ్క సమము దవ్నం దె్య్తన ప్రోల+సము. సంస్కృ ంభవు స్రాకృళిభవ దేశము లచ్భయనుసంస్ఞ్హ నందునసీ భావముః అచ్భ;ప్టమునుండి అచ్చు" అను వదిము పక్రాను కాన నీభావ నచ్చతెలుం గని ప్యవహ3ం౦కరుం సంన్క్భ్భృవనమములు. చేరు భాష యచ్చ తెలుగని ౦ ఎర్థమ?, అచ్చ తెలు-గు. కావ్యనులుగా.. కన్ని కజక్కైన యయాపచరిల్త్రము. నీలాసుందంవరె ణయము మున్నగచవానియాదద థామనుబట్టి యా యచ్చ తెలుణగను సంజ్ఞ లాక్షణిక మయ్యెలాని సంస్కృశ స్తోలర సంవర్కములేని శుర్థూంధ్రచేశ్ళృము ననుసరించి గాదని యమొబుంగనవలయుకుః అవిజ్ఞాత వ్రకృఎకమగుట. నిట్లు వ్యవచాంంచిశే మో యని యదమన్న6 గొంకవణకుం ప్రాకృకసమభవాదివి ఫాగము "ెఆకీంగించుంం బట్టి యళ్ళన నవకాళమగవడదు, కాన నిష్టమట కచ్చ తెలుంగు-గబ్బములభాషయే శరణ్య మవకతీరదు, వీభాష గోచ్లేని శినవ్యవ!రమునకుం. జాలినన్నివదము లుండక తీరదు* కాని యావెషను వ్యవహుఎంచువాఎదేశమున గనకానివానికి మౌాత్ర్రము సంజ లకు దగుట _సవాజము అట్టియెడల చా రావశ్ళకమగునవు డిశరభావావదముల నెరవు హొనుటయు: దక్తూలమున నన్ఫభాహోవదము లాభాషలోం సోంయటయు: గుదురునుం నిజముగ నరయునత్రడు. తెలుగున. వేయములగు.. కొన్నిటి! సమళవములే సంజ్ఞలు తోంచెడి.గాని శుద్ధదేశ్యములు గనరావు, మతీయు మశుష్యావయంములకును, బ్రకృ తిని నోచరించు కొన్ని వదాస్థములమను, చేయ శాకాద్యాహారవన్తువులకును. వివిధ బంధువులకు, నాభరణాదులకును సునృ ప్రల+ సమభవములే సంద్థ లుగ జూవట్రెడి.. ఇట్లసుటకుం చెలులపఖావ కేవలము సంస్కృ తస్రాకృతజాత మగుఒటయా" గాక సంస్కృృకస్ర్రాక్సషములు డిని నడంగంద్రాక్కుటయా?. కారణమని యకయః

అచ్చి కపరి ఖ్ళీ దము 203 దసను. కొందజు. తెళురంసళాన శేపలము న నృృృత ప్రాత జనృమనియు నవిష్ఞాళవ్రకృతులు 'జేశ్ళ్యము. లాయా ప్రైశృశ చేళ్యములనుండి కలిగయుండుటచే నస్రైకృవదేళ్యజ్ఞానులగువారి. కది. తోందమి శుద్ధచేశ్యమంచురనియు; జన్యజనక భావము. లేని యేబామకును నిట్టిగబంధ మన్యముతోడం గలుంగదనియు. నందురు భాహాశ్యాన్త చీని శోధించిన స్పుక్టిడ్‌ వ్రశ్యయములయు. సర్వనామములయు6. బశు అక్కు పాాచకములయు. బుధువావకములయు చేకీేయవ'న్తువాచకములయు మనుహ్యో వయవవాచకములయు, _ సుబంధము.. సంక్కృత ప్రాక్సళములతో నగివడమిని ల్రుమిళ గర్తాటకాం భామలతో నెళయు. నగవడుటకు. బెలు-గు ర్రావిడభాహా సవరం గాని యనృము. గావనియు, న_న్క్టే సాలే ఫామలు దాని నోమక భామలనియు. నుదురు, అధ్య శాకవాహను.. ల్వుత్తకమున. నుగ్నువాతు దణ వానులగుటుజేసి కాలక్రమమున. వారిగ్భహాభామయగు సప్ర్రృ్బాశముకు చక్షీణజేశీయా నాగరకథాషయుం 'బెరసీ యిజ్రి యొక (కొ ళ్తథాదు గుదిలెననియు. దాన ధారురూపొ దులయు విభక్ష్రలయు సంబందము మున్నగునవి తెలుణగు ద్రానిడములకు నదృశమై యొచ్వుట నన్సట్టుననియు: సొందజణఏమరుం “తెకుంగువదములస్థానములోే సమభవములు మో్కోూనుటయు శుద్ధదేేయము. లున్నను నోట నవి రావండుటయుం దనవ్యవప!రమును బట్టి ళనకుం దోంచక పోవచ్చుకుగాని యొకనివ్యృవవిరమునుబట్టి యొకనకు వికదము గాకపేోీదు, మజీయు ్తాచ్భుజన వృవశీరమునను శుద్ధాంధ్ర, వదస్థానమును నమభవము ల్యొక్ర్యమించుటకు.. గవనింవందగును. గ్రంగములందుకు నిదేయవస్థ దృశ్ళమగునుం వైయంశముల గమనించిన నుస్క్య్భృడ స్రార్బృుశములు తొల్లి విబ్బ భంచి స్రాచీనళుర్ధాం చ్రము నడంయస్ట్రొక్కుటపోముం "సేవల సంస్కృ ళాఖిమానులగు వండిశకవులయఖి ఒచింజేసి గ్రైంధికఖామ.. సదభవసాండ్రమపఓయుం . బ్రాక్ళళభామాోసమములయం భవములయు. కాడ సంస్కృత సమదృస్టులకు సమ్మగ్కముగ_ వర్శలోపాదులంచేసి యనోచరమపంటయు-, గాలత్ర్యమమున శుద్ధాంద్రవదములు లుక్తములగుట గళ్యం ళరములేమి. వర్మలో పాదులనంది సంస్క్భృశసమములకు దూరమునైనచానిని శుస్ధూం్యద్ర, ములుగ భావించుటయుం దర్తూలమున నమీకరముల కచ్భవ్యృవహారము లాత్షణికలోక “"మొనర్చుటయుం గుదికియుండునని యనుమానింవక తీరదు. సంస్కృృవ స్ర్రాకృళవడ నమూహము శుద్ధాంధ్ర, వదస్థానము నాశ్ర్యమిఐవం గళ్తిను గాని చుళశ్యయాదుల సహాజి రూపమును మ్మాత్తము మార్చంజాలదయొను వానినీబట్టియే యిది యార్యభామో కుటుంబమునేకుం 'జేరనది గాదన నేంటి ఫాహెళళ్వశా 'త్రఖ్ఞైల కవశాళము గల్లి నది,

906 ఛాల వొ కరణను సీన నమంబు లి అచ్చికళబ్దంబులెల్లం దజుచుగ స్మైసమంబులుం న్సీబసమం లయియుండు, ౨. లె

శ్రీసమత్వాతి దేళంబుచేం బ్రథమైకవచన లోపాదికంబును స్లీబ సమత్యాతిచేశంబుచే మువన్షకంబు నగునని యెొజుంగునది. అన్నం మిన్న -అగ్ద-గద్ద-జాణ-గాణ - ఓడ - గోడ = ఇత్యాదులు శ్రీసమంబులు,

అస, జ,

బియ్యుము-నెయ్యము-లఅల్ల ము-మొబల్ల ము-సున్నము - సన్నము - ఇత్యా దులు క్లీబసమంబులు, తలుచుగ నవుటచేం బుంలింగతుల్యంబులుం గొండొక కలవని తాత్చర్యము, కొమరుండు.-చందురుయు జముండు * కందుండు ఇత్యాదులు,

టీ 'వికృతౌ చళ్వే శబ్దైః క్లీబనమా ్రీనమాళ్చ నానే న్యు క్షీబనమా అదహద్వల్‌, స్ర్రీవల్‌. స్యుః న్ష్రీనమాం? అనునది మూలము... వైని నిరూపించిన యచ్చ తెలు-గుళబ్టములు.. భజచుగ.. క్షీలిగశ్వుకుల్యములును. నపునకలిగ_ శబ్ద 'నద్భశములును వ్హైయుుడును.. లజచుగ నశుటుజేసీ పుంలింగళబ్టములం బోలు నవియుం గొన్ని గలవని సంభావించునది. తెలులన లింగము లేదు. కాన లింగము ననుసంంచి. నంన్కృృరసనమములకువలె డు-ము-ఛ్చే మున్నగువానిని ట్రగిపాదింద నవకాశములేమి నిమార్ణ మాద్భృవమయ్మొను. మటేయు సుంస్క్యృృతలింగము. నను కుంచి లదర్థక వదములకుం ట,శ్యయాదుల సెతీంగిచుట గుమరమీ నిమారగ్ధమె శరణ్యమయ్యొం ఇంతియగ్తాక లల్సమవంిచ్చేదమునం గొన్ని తావులందువలె మహతీ దమువహాదమహ'ద్వా చకళ్యుముల నమనసంంచి చుశ్యయాదుల విధింతమన్న నట్టైను స౦వడమి. నిక్శార్ధమె కలియయ్యె,.. తెలం సనం దండ్రిశజ్టము. స్ర్రీసమము శల్లి స్తీయము. చెట్టు ్తీచము.. ఖ్యాపుట శబ్దలక్షకాముంబట్ట,. వ్రదవృయాాద ధాన మొనర్చ నవకాకములేమం ళళల్ళమపంప్బీదముర సామూన్యముగం ఒుంలిఎగము. లువ్వ డుజంచము లఫటయు న్షీలింగములు ప్రభమైకవచన వ్రశ్యయతోము. నంమటయు నఎుఎనకి ములు మువర్ష్మ కాంతము లనసుటయు లకణముళం గన్వట్టునుః ఆవష్యతి నము నంఎచి డుముు “ము లైనవి పునమనులనియు, ముఎర్ష్మ కాఎచములగునవి నవుుసకసమము లనియుం ్రైథమైకవచన లోవము నందునవి స్త్రీసముము లనియు సూరి వ్యవవారంచెను* పీరి లో. స్త్రీనమములు.. లెక్క ెక్కుకుగక్కు. వొంగ మువర్మ కాఎళములుకు, నల్యల్ప ముగ దుమురము.ను. చెయాసనం. నోంయటుడేకి చాహుళ్ళము. నకుగంంది. న్షీనమ ములు వవుునకముఎయం దజందుళ నపకని లక్షణళ్నర్ద శాసించి కొన్ని పుంనమములఎ

ఆచ్చికవరిచ్ళేదము, 207 గూడం జూకి చానిం దజదు శబ్దమునకు శరణ్యముళం. జేనెకుం స్రీ నమంనవ్రుంనకనమం పు-సమములవ య క్యాశ్రమముళ స్తలం _ నవ్రంనకలింగంప్రంలింళ శ్చూసదృశములని

క్‌ య యస్థ్యము గాని తే వాచకామలని మాత్ర మర్థముగాదుం ఈశ ల్యమును ట్ర్య్యేయ ములుబట్టియేగాని యన్యము. ననునంచి శాదశి న్రీసదత్వాతిచేశమువే నను సూరి వివరణయే వికడిోరుచెడి. కాంగా నీస్తూశ్త్యమునకు: బుంసమముల కున్వు డుజాదులను, శ్రీనమములకం. ట్రైదమైకవచన లోపాదులకు,. నప్రుసకములకు. ముళర్శకాదులను గూర్చుట ఫలముగా. నెన్చవలయుకు.. గీనం ట్రైక్సృశులను బ్రశృయనులను వేటుచేసి చూవాు యాచ్చికముల విషయమునను శక్యమ యకునాశయము. సూ కలిగియుండె ననుట తెల్లము వాలబోదైై లక్షణాక్నర్థ యిమ్శార్థ మాదంంచెగాని తెలుంగునం నొన్ని యెడల నిట్లు చూపుట పొనగపుడుటయుం బొసంగినను నావద్ధతియంవగ నర్థవంత ముళ నుండకుుడుటయుం. దోందెడి, మఆియు: కౌను/సన" బ్రశమైకవచనమే ప్రాతి పదికమగుటం గమనిఎచినను నిమ్తూర్రము కృళకమే యయ్యుడి. అన్న మొదలగు ఇెనిమివియుం.. బ్రైగమైకవచనలోవము. నంవందగునవగుటంచేసి వీనికి స్తీ సమత్వాతి 'దేశముళు దన్ఫ్థూలమునం దత్సమము 27 "వేం స్రైభమైకవచనలాోవ ప్రా ప్లియుం గుదిరెనని గ్రుహైఎచునది.. ఆచ్చికములలో "నేదానిం జెప్పువానివ్తైనను ట్రైధమైకవచనలోవము ననదందగినవాని కీవిధిచే ్త్రీనమత్వాతిచేశమును గమనించునది. బియ్యము మొద లగు నాణుదాహరణాములును నపుంసక త్య్యాతిబేశముచే నమహన్నఫుంనక సూశ్రమువే మువర్షకాంతము లయ్యొనని యొబుఎగునవి, పైని వివరించిన్లే మువర్ష కాంళములు గాందనువానిెల్స నపుుసకసమత్వాతిజేశమొనర్చు నీవిధికి గుతిగంజేసి మువర్మ కముం గూర్చుకం.. కొమరుండు.. ము్నుగూల్డును బులింగకుల్యతాతిదేశము నంది 2192 చే నుత్వడుజుల నవవాని కుదాజాకణములు, మైవానియ్లై యుక్వ డుద్టుల నుద దిన మహాశ్తులెల్ల సీవిఫిచీ బుఎనీంగరుల్యవ నతిజేశించి యుత్వ డుషావయలం గూర్చిొనునవి. అతిదేకమనంగాం. గలుగరాని కార్భమును. గలుగునని గక్టీ-బెట్టటు. తెలుగున లింగములేమిం (్రైస్యమైకదచనలోోవ మువర్షక *“ళ్వడుచాదులం 'తెలు.గుశిస్టములకు. కలు నవక "కము. "లేకన్న కు. నంభదింబెానిలిగముకు సంభ విందు జేసీ ళు లమున షై కొర్యముల- గూరయ్నటం జేసి యియృదతిచేశవిధి యయ్యు నని యెొబుంసునకి సామాన్యముగ. స్రీసమములవిచయనున నియమము. గానరాదు గాని మువక్షకాఎవము. లమవాక్యులే య గువనియు. డుదుంతముఎుు మధూద్వావకములే యగశనియు నయము “తెంయవదముల విషయమును గాననగును, (నై రాదులు “చ్చు మూలమును నద్వివరణము ఎకు గేవంనము సంస్కృ రనమసాధనవమరములే యగుటం శేరి సాధారణము. సీదిచ్ళేదమునందలి. విభులెల్టై నీనూద్రమునకు మూభలముగాం

ల్తి03 భాలవ్యా కరణము జూటంబడీన చిశామణినూూక్ర్యమునకు విపులముగం వ్యాబ్యద్రాాయు నహోబలపండిగుని న్యాఖ్యనే యశనుసకచి కన్లెనని గ్రహించుకది.. (చూం అభోబల వం. పుటలు ప్రక1-5 మ, బల్లిడాదులు సంనబ్భృతతుల్యంబులు. 3 మహశ్తర్టంబుక వీనికుత్వడుజాదులు నమహృత్త్వంబున మువక్ష "కాదులును స్రీశ్వంబునం చాలుశ బ్పముతో డ సమాసంబునుంగలుగునని మెొలుంగునవ, బన్ల్‌దుండు = బప్లిదము - బప్స్‌దురాలు, ఒల్నిద-అక్కజం- కావల-బెట్టిద. బెడిద-మినీమింత-.'మొక్కెల ఇత్యాదులు బల్లిదాదులు టీ. బల్లివమొవలప తెయరనమదములు.. సుస్కృతవదములకు సెహైనవసనని యక్థముం స స్కృకతుల్భత్వారిజేశమునే పీనికిబుం స్తీ వపంసకలింగాయలకననిావముం ఇయ్యవి నస్క పేశజ్టములవ_టివ గాకర్న వివవణమునం జే్య్మ్తన్న మూండుకార్య ములుశు సంభ్‌వఎపంగాలవుకాన నీవిధి యావశ్చకము- మణియు 2 విధిచే నేడో యొక లింళమే యశిపెష్టమపంాని శెడుమూండు. సుభవంవమి౨జేసి యిది యారబ్ధముం శాంగా నున్క్బృశనిశేమృనిస్నములవవె నివి స్త్రీపున్నపుంసకరూవములనంవ నర్ధము లగుటఎతేసి నమత్వాలికజే;ము సేయక సాస్కృకరుల్యతాతిదేశ మొనళ్చినని గ్రహించు నవి స న్కృశతుల్యము లపటం జేసి మహద్వ్యాచకము లైనపుడు కత్సమ 21-22లచే నుక్వమక్టులకు నిగాళమాది మహత్కారృములను, స్రీవాదకముత్రై నపుడు సంధి తికేచే 'నాలుశప్టకమాసమున ముచ్వేరుగాగమంబులను, నమవాచ్వాచకముత్రైనపు డమహన్నఫుం సకనూ త్రముచే మువకృకాదులను బొందునని సంభ్గావింవవలెనుం బ్యదంాడీనిచే సం స్క్చృకతుల్భమై మవాక్వమునం చళ్ళమ 81-22 చే చుశ్వదుజ్జులనుఎవి “బన్లిదులోడనియం మహాశీశ్వముగ సంధి 81 చే నాలయుఇస్టసమానమున. కుశ్వముగాామములనంది “బల్లి చరా” లనియు నమహక్వమున నమహన్నపుందకవిధిచే మువర్ధకమునంఏి బన్చిదము ననియు గ్ర్రహాంచునవ. ఇస్లే కక్కిరవానికిని రూవత్రయమూవ్యాముం తక్కిినవక్‌ స్తు లుఎుదుకు పచనములునును య్యార్ధ్యముగ దుముశము ౭ైనపుడు డుమంళ కార్యములను స్త్రీవాచకమునైనచ్రకు.. స్షీలిళకార్యములను మువర్షకాంతములకనవుడు మూాగమా దృశుహ త్కార్భములను ర్తన్‌ంచి రూవనిఘ్పాదనద్ర్త్యమ మూహిఎచికొనునదిం మహత్తులగుమగాదులకుం గయిరాదులకును డుజ్జగు నుత్వంబు గాదు, ౪, మగండు మనుమంయయం, కయికయం.క త్తళయ,. మగ మనుమం- రాయ-పావవ్రే-తే- ఈకాప్రత్యయాంతుబులు - ఇత్యాదులు మగా దులు, కయిక కృత్తళ జన్న -నీల-ఇత్య్యాములు కయికాదులు,

ఆచ్చికపరిచ్ళ్చేదను, 209

టీ. మహద్వ్యాచకములు నుగ మొవలసనానికీని దెళరములగు. వైర మున్నగు వానికిని బ్రథమైకవచనమున దుబ్బ్రశ్యయము నలుగునుగాని యుళ్వము మ్మాల్త్రము గలుశదుుఊళ్వని షేధ మదుశములకే యనియు డుజ్వాచానము సర్వసా ధారణమనియు శ్రనొంచునది. మగాదులు న్వైరాదులను 'రెండుగణములలో మగాదులు మవాద్వాచకము లగుటం'జేసి యుళ్వడుజ్ఞులు రెండును గలుగవలనీయుండ వానివివమయమున _ నుక్వము మ్మార్రము గలంగదని వెన్స్పవలి వచ్చెననియు: ఫ్హైరాదు లమవాద్వాచకము అలగుటంేసి యుళ్వడుజ్ఞులు ₹ండును సంస్ర్రాక్తములుగామి డుజ్వీ ధానమొనర్శి యుక్వమును ని'షేధింవవలసీవచ్చెననియు మశాదిగణమున నదంకములంాని మహద్వ్యాచకములు, వ్రే-జే-అనునవియు “కజకా అకు ప్రళ్యయములు రుదినిజేంన శబ్దములుగు నమరి యుండుటం జేసి వాని కుళ్వస్రాక్తి శత్సమము 921 చే లేమి డుత్విధానమె జీయవలసి వచ్చెననియు ్రైహించునది. మగ --ఈనూద్రృముచే డుమంరమయ్యొడిం వశ్ళృలిశుది యక్వమున కుళ్వమురాదు మగశగాందు=మగయు. డుముంళేము లగువీనికిం దత్సమము 22 చే "నేకత్వమున నిగాగమము నిళ్యముగ నశననియు, గాన “మగనిక్‌ = మగనిచేవ, మున్నగురూవములేగాని. *'మగను-యగచేకి. మొదలగునవరూవములు గలుగపనియు గ్రహించునదిం “వ్రేసాందువన్రేండుల “జేశండు = జేయు... ఈకావ్రత్యయాంళ ములు =-ఈయనునట్టియు: శాయనునట్టియు. ప్రల్యయములు ళుదిని 'జేంన తెలులన ప్రకృశులు, ఈశెండును దద్ధిళ వ్రర్యయములుం కద్టిత 1ర్‌ చే స్మీవ్రృశ్యయమును, దద్దిక 11 చం గావ్రళ్యయమును గలుగుకుం ఇల్లే మై రెకిశట్టములరూవము. లూహ్య్యములం కై రాదుళెల్ల సానూన్యముళ. నక్వవాచకములుగం గన్నట్లైకి. వరీక్షిం. నియున్న శబ్దముల శ! సూ్ర్యముచే: “ఎఎంనమములే గాండాఓనుు త్రేజే ః ఈఒకాంత్రనర్వ యాుచములకంళి నవృములకు నువ్వని వె వముమా్ర మొనన్చినవ కాలును కాని క్షే న్యూర్తేము తీవ నకలింళకార్నినులకు ప సమవ్రశరాకో కృములనుడ్ఞ క్‌ చచ్చి యఎచేశిందుముక్తముర నార్భికకబ్ద పాధూనృస్వరూ వవ్రకాళనంర మేగాని సబ్దసాధన విమయదవ్ర్రృథానము. గామిని యోాచ్చిక “బ్బసాధరమూోకయి యిట విశేషశా స్తము ల్‌ వరిచ్చేదమున6 బ్ర _కృము లయ్మొనని రలంవావపనుం డుమ్మానగమాదులు. శత్ళమంలె 'చ్చేదమునంవలి యాయావిధులచ్‌ నటనను ద్య రించిొనుననం

పగతాదుల బహువచనలకారంబునకు "లేఫభంబగు, ౫ ల్ల

పగతురు-అల్లుకు-నెయ్యురు-బలి-యుమమాక్వరు,

టీ గన మున్న నదంకమవహాద్వాాచ కాచ్చిక్యవ్రశృతులక బహుక్వమున [1నశు లువర్ణకమునకును ల డాగమలకారము“కును “శీవ మాదేకశ మగును, బవువచనలకారమని

ఛాలచ్యా-టీకలాకే శ్ర

లై0 బాలవ్యా కరణము సామాన్యముగ ననుటం జేసి ల ల లకు శెండింటికిని నగుననియం లకారమశుటం జేసి హల్తా చ్రమునశే యనియు ,క్రహించునది వగతే లావే వేం బుంలింగతుల్యమై యుక్వడుజ్ఞుల నంది. పగతుండగును.. పగతుసాలు -ాడీనిచే లువర్డ లకారమ్మాక్తృమునకు_ 'లేఫాలేశము గలుగ “చగళుయక్‌ సా హిజవగళరున్‌. అని రూవమసకు. వగరుషాలగాను -ాలకార మ్మాత్రమునకు శఫాదేగము రా “వగతుఫర్‌ సాఅను=వగతురని. అని యగును ఇ్హూ తక్కినరూపము ఎ ప్రక్రియ) గదని ంచునపి.. ఇది నివ్యవిధి యగుటచే శేఫాదేశము వగ శాదులకు నిశ్యమని యొబుగవలిను. త్స 88 చేం గలుగ నవకాశము "లేమి సీవిధి యారజ్ధముం కొన్నిడుమంతంబుల బహువచనలకారంబునకు "లేభంబును, దానికి జ్‌ జ ముందు పూర్ణ బిందుపూర్వక డకారంయబు నగు. ట్స డు - డు, _ ॥ గండండ్రు మిండండడ్రు వత్యాదులు

టీ డుమఎకములైన కొన్నియాచ్చికశబ్బములకు నంబంధించిన బహువచన వృత్యయమసు లువర్శశముశకుకు లణాళమలకారమునకుకు రేఫ మాదేశమసటమేగాక యమ్యాదేశేఫమునకుం బూర్వమున నిండుకున్న ముందిడికొన్నడకారముకు. గలుగును (ండ్‌) వైన త్రమునవలెనే లకారహల్తా శ్రమునకు రేఫాదేశమనియు. బూర్జ బిందు పూర్వకడకారమా పొల్లుకూపముగ నగుననియు (గ్రహింవవలెకు. గండ ఇది మశాది గణమునం జేరెడి. కాన దీని కుద్వముణాక డుక్షైత్రమే సిద్ధించెడి. గండశాలు ---సీనిచే బవహువచనలకారమ్మాశ్త్రమునకు శీఫాదేశము రా “గండగ4ర్‌-జ అనియు నాదేశ ముగమైన శేఫకు ముం దీవిధిచేకనే *ండ్‌" అనునది గలుగ “గండళ+ండ్‌ “ర్‌ సట గండంద్రు, అని రూపమగును, ఇట్లే తక్కినదియు నూహ్యము- 'గండని అని నిగా గమము నిత్యముగ నగుటను “గండ్ర వేతి అని శేఫవూర్జ్మ చిందుపూర్వకడకారములు నిర్యముగం గలుగుటను నేకత్వబహంక్వముల గమనించునదిం స్యూక్రవిహితములు. శేఫా జేశవూర్షబిందు వూర్వక డకారిములు సన్ని యోగళిష్టములగుట నొకటిగల్లి యొకటి గలుగకుండుట సంభవింవదని గహిఎవన లెక, లువర్షకానదులను దతమవరిచే,దమునందలి

హూ ణ ట్‌ మ. యాయావిధులవేం గూర్చికొనునదిం కాపృత్యయంబుమోంది బహువచనలకారంబునకు లఘ్వలఘు చీఫంటులును, లఘులేభంబునకు ముందు బిందుపూర్వక డకారయినగు, ౭, ౨ విలుకాండ్రు, = విలుకాటు - వేటకాండు,.వేటకాలు - వేడు! లో

శకాండ్రు- వేడుకకాలు,

ఆచ్చికపరిచ్చేదము ర్మ టీ. శాప్రశ్యయముకువంటేంన (ప్రైపదికయులకు నుబంధించిన. బహువచన వ్రృళ్ళయమగు లువర్డ కమునకును లడాకవులకారమువకును నేఫ మొకమాబును శకట శేఫ మొకమాయును నగుమః_ "రేఫము గగ్లినవక్షమున నర్దానికి ముందు బిందువూర్వక డకారము నిష్యముగవగునుం శకటరేఫము గన్గినయెడల చిదపవూర్వకడకారము. దానికి ముందు గలుగదు విలుకా --ఖఇవి త్ధిత 11 చే సిద్ధించిన కావశ్యయాుకము. నిశత్వ మున డుజ్ఞురా.విలుకాండగునుం బహుక్వమున “విలుకాగశాలు ఆని యుండ సీవిధిచే బహువచనలకారమ్మా క్ర్రమునకు -కేఫమును చొనికిముుదు బిఎదువూర్వకడకారమును గలుగ. “ంలుకాశర్‌=డ,... విలుకాళాండ్‌ +ర్‌ శఉజవిలుకాండ్ర అని రూవమేర్చ డుకు, ఇల్లీ “విలంకాశలషాను. విలుకాళ+ర్‌ శాఅగాను, నిలుకా+ండ్‌ ర్‌ +అపష్తాను= విలగాండడ్రను” అని ద్వీతీయాబహువచనమున రూపము. గలుగునుం ఈశీతిగనేయేకత్వ మున విలుకానిచేశ నిత్యాదులను బహుక్వమున విలుకాండ్ర్ర, చేత నిత్యాదులను రూప ములను గమనించునది* శకటరేఫము గల్లునెడల “విలుకాగేలు, విలుకాగల్‌ -డొ=ు విలుకాబు అని రూవమగునుం ఇ ద్వితీయాదిబహువచనములందు “విలుకాంణను, విలుకాజవేతి మన్నగురూపములును, నేకత్వమున “విలుకొనిన్‌, విలుకానిచేతి మొద లగురూవములుశు గల్లుటను గుంర్తించునది. ఈరీ3గనే తక్కినయుదావారగూ మూహ్యము శకటలేఫ మాదేళమగునపుడు బిందుఫూర్వకడకారము దానిముందు గలుగదనుట మజువ శాదుః జేప్రభృతుల బహువచనమునకు ముందు డుజ్జగు, లాలి అేండులు = తేండద్లు, టీ జే మొదలగువ్రకృరుల బహుత్వబోధకలులలకు:. బూర్వమున డుజ్జినున దగును బిఎదువూర్వక డువర్ష్మ: విధానముచే నొక్కపూర్ణ బిదురూవమే గాని యర్జబిందు రూపము గుదురమి డుజ్విధాన మావశ్యకమయ్యొను బహుశ్వమున డుజ్వర్షకము గలుగ పీలులేమి డుజ్జిని సామాన్యముగ విధించెను,. నిజ మరయ "నేకళ్వబోధక్రత్యయమగు డుజ్వర్మకముమోంద బహుక్వబోధక్యవ్త శ్యయము నిలిచెననియు నట్లు నిలుచుట; జేండను నదియె వ్రశృతిగం దలంచుటం జేసి గుదిశెననియు. లాతుణికు "లేక ళ్వబోధక్య్రత్యయము మ్‌ంద బహుక్వబోధకద్రశ్యయమగుట నంగీకరింవని వారగుట లాత్షణికమార్దమును బట్టి నూరి యిట్లు డుజ్వీధాన 'మొనశర్చెననియం (గ్రహించునది. “జేశలు” దీనిచే. డుజ్జు గలుగును డుబ్జు చిత్తుగాన లర్సమము 19 చే చిందుపూర్వమై యగును సంజ్ఞ 18 చే దీర్ధృముమాందిదగుట సీడువర్ష మర్ధబిందువును ముందిడికొనియే గలుగునుగాన “జే శండు + లుజజే డులు అని రూవమగును, బహుక్వమున 12 వే డువర్మము నుళ్వమునరు లోవం

2 బాలవాాకరణము బును 15 స్యూత్రముచే బహుంవచనళ్లీ న్తమగుటం జేసి నిశ్యముగం బూర్ష్మవిందువుకు సిద్ధిం బక్షముశ అేండ్దగును. ఊవ్వతోవమగునపుడు నిండుసున్న నిక్యముగాన 'జేఎడ్గను, “జేండ్ల చేళి. అనియే రూపములగుకు డువర్థముకుశ్వమునకు లోవము 12 విధిహెక్షీక మగటంశేసి గలుగనియెడల నరనున్నయే గలిగి. "జేండులు, జే.డులను, జీంయలవేతి మొదలగురూవములు సిద్ధించుకు. వ్రభృతిశబ్దమునే నిట్లు దీర్ధముమోంద బహుల్వేమున డంచ్వర్థృదునంద దగినవాని నిందుం బే చశ్రీయకు బైరీతిని గ్రహించునది. సూత్ర, మున బహువచనమునకని సామాన్యముగ ననుటంచేసి యొబ్లవిభక్త్రల బహువచనము లఎదుకు నీకార్భము కలుగుటకు గమనిఎచునది 1 స్యూర్రనముచేం బుంలగకుల్యకయు శీ చే డుముళమగుటకు గమనించునది ఇది నిగ్భవినిం తో రూంతుశబము ,పథమెకవచనంబునకు రువర్తంబగు, గా ది ౪ జా ణ కూంతురు = కూంతులు, కూంతుకలు - కూంకుళ్లు,. కూంయరి

• నితా్య్థదిరూసంబులు గ్రామ్యుంబులని యెఅుంగునవి, టీ, 'భాయుశబ్దమునం గ ప్రథమైకవచనమునకు మూత్రము రువర్షమాచేశమగునుం వశమైకవచనమునకె యనటుజేసి వ్రభమాబహువచవమునకుకు, నికరవిభవ్తల యే వచనబశబవచనములరును సీవిది గలుగవని ర్రహ్‌ంచురదిం ఇక నిర్ళవిధానముః కూ గురు =ావ్రశమై వచనరూవముం బ్రభమాబహువచనముదం గూంకులని యగును ఇే యానూ యిశరవిభక్తలు. జే,ళ్వమునః 'గూంతుకు, గూంగుచేరి మున్నగురూప ములును బహుశ్వమునం. “గూచులను, గూడులచేళ్ళి మొదలగురూవములును గలుగువని గ్రనొంచుని.. ప్రాయైకవవనమునప మాస్రనే రువర్షవిభానమొనర్పుటఎ బేసి 'శాతుములి అశు అకళు గ్గనున రువర్మ మాసమమును సలిినరూప మళాతుణిి మయ్యె బహుర్వమున కువర్మవివానము వేయమింజేసియు, నది యాాదయముగం బ్రశ్శతికగుట యసుభవమగుబం కేసియుు సుభవింబని శేఫమును నంభవింబ చేసి యై సంభవింప నవ కొళములేని యలఘుళళారమువై నున్నయుత్వమునకు "లేక యుళ్వలోవమునందిన రేఫ మున కలఘుళకారాజేశముకు గూర్చి, విద్ధిందం టేవినదగుటు జేనియుం గు ఇంతుళ్ల నుమూవ మ్రావ్యాసుయ్యె రువర్ష్మము ద్వితీయైకవచనమున రామిని, నువర్జకమును రువర్యమును నిత్వమునందం _ బ్రమాణమ%కడమికి, “ళూంరురిని. నకుకభూప మసాధ్ధువయ్యెం ఇళ్లే “కూంకుళ్ల చేరు కూ.కురికొణకి = మున్నగుగూపములు. గగ్రామృములని గ్రహించునది శాస్త్రవద్ధంకి లోంగనివగుటం గూంశురువత్యాదులు ్రా/న్యుములని నూరి య్య్మాక్రింది వివరణమున కభిప్తాయమనుం కాని 'హూంఠు అకునదే స్ర్యాతిపదెక మనుకొని కొందజున్సు

ఆచ్చికపరిచ్చేదము ౨13 “థూయరు" అశునడే ప్రకృతి యకు "ని కొందయికు నౌవవిభక్షిక మనుకొని కొందయిను, ననొపవిభ్యక్టికమని యెంచి కొంచలును వివిధముగ సీశబ్టమునకు రూవముల =నూహించి శ్రంిస్థముల- 'జేసయున్నాకు, నన్నయ మొదలగుకె వులస్ర్రైచీన కొవ్యముల నివి యనౌవ విభ క్తికమును “ోరా.తుోఅకునటదే ప్తాతివపిరమును నగుటంజేసి 'ాంళు+రు. కూంతురవు శాద్‌ శూ వ్రు మున్నగురూవములు గానవయ్యెడి _దపనిదె యా-ఎ ఫెక్ట్‌కముగ సు వఎతవాస. ఏటేసీయు “రాతకు అమరజే ప్రావివవికమునన దలంవాఎడుటం జేసిమయు నాపని భృక్థిక ల్వము రాను రాననియళమగు టం జేసియు “యూంతుకను, % తుఇన్సి, కరాంతుంద్రైం “9 పట్టి మొదలు వింతరూవములను గవలు వ్రయోగిం దియున్నా = అవాోోబలవతియు నీనిల. నొన్ని ట్‌ సాభువ్వమొసంసటేగాక. తానుకు "౫ 3కి ఇవి యిని చయోొగించినా కుం (మా అవోేఎలకా వుట 303) కవరా-వించాదమలందిక మేటి. తెనుదుకన్చులు గూడ సీశబ్బము నిచ్చవచ్చనశతిం ట్రవాగించిక (చూం బాలువ3రణ్భము |. వెం రాం వా! ది) ఇజ్టివ్రయోచములు.. ఫ్రై కొదృముంం. వచ్చబ్చమును.. వండు జేసి నచ్చములని యెంచి కావలపు శ్రీలింగల మణ శేమళ నయు చౌలప్బా+ కణుర్హాస్థి ప్రకాశికాకర్థయు. బాంబ్చావరణమార్ష ముచే యిస్వషయుమున సమ్మగంచి మిసష్న కుండీకిం స ఇయవు బహువచనలకారంబున కలఘుేఖంబు విభాషనగు, గలి, చయున్సలు _ వెయునులు = వయువజాం = చఇయువులము, టం “చెయువు. అను వాచ్చ్భికశబ్దమున కైన బ కబర్వబోధకములగు లుఅలక శకటరేఫము. వివల్పముగం గలుగుకుం. చెలంవుటలు ఆాీనిచే ల.ఎక్టకము.. కలు 'కేఫము గలుగ “చెయువ్చపాల్‌ ఉడా=చెమొవుబుి అని రూవమగు, కకటరేఫము రావన్న: “కెయువ్రిలని యగునుం ఇళ్లే ద్వితీయాదెబ లువచనముల శకటనేఫము నసుభవఎచినవతు మున “కేయువుజును, వెయువుణచేక* ననుమున్నగుయావములును, నది రాశిదత్తమునం “ఇయుస్టలను, జెయువులచేతి నకు మొదలగుకూవయులును గగునుం చ్రృశమైకవచనము 4 _౯ దీ గ్య వం ల ల “2యువు అని 1 నూత్రముచ స్పిసమమై చశర్సమ 31 విం ట్రగమైెకవచనలోవము నంది సపీదించును, కకఓటలేఫము లకారివార్యాతృ్యమున కగుోప్‌ ను ఫొవించునదిం యు తారలే అల్వాదుల బహువచనలకారంబునకు శేఫంబును ముందటి లువర్థ్యం బునకు చిందుపూర్వకడకారంబు నగు. నీ, ౮ హా చి ఇ కా న! ని ఆండ్రు-ఆండ్రను, ఆలు- చెలియలు- వెబెలు క డలు-.యజంలు * వ్తవి యాల్వాదులు,

లశ వాల వొ కరణము టీ 'ఆలుమొదలగు నాచ్చిశశబ్టముల బహుశ్వబోధక ములగు" లులలన. శేఫ మాదేశముగను నవ్వానికిం బూర్వ్యముననున్న ప్ర్రకృత్యంశమున నుండెడి లువర్థమునకు నిండునున్న ముందుగల డకార మాచేశముగను నిత్యముగ_ నగును ఈ రెండుకార్య ములును సన్ని యోగళిష్టము లగుటంజేసి యొకటి గల్లి యొకటి గలునకుండుట పొసంగ దనియు. శేఫాదేశమైననెంటనే ఫూర్మదిదుళూర్వకడ కారమును నాదేశముగ నగు ననియు గ్రహించునది ఆలుశలు --ాదీనివే శేఫాదేశము రా 'ఆలు+ర్‌శాటో=అనియు6ం బిదవ నిండునున్న ముంపిడికొన్నడకారము. గలున “ఆశాండ్‌ +ర్‌ +ఊ=ఆండ్రు” అని రూవమగును, వదముతుది లువర్ణ్యకమునకు బహుత్వమున బిుదుపూర్వకడకార మాడేశిం చుటు జేసి యాల్యాదు౧ లువర్హాంతములనుట స్పష్టము ద్వితీయాదిబహువచనములం దిట్లే “ఆండ్రను, ఆండ్ర చేశ". అనుమున్నగురూవము "లేర్పడుటను గమనింమువదిం నీకళ్వమునం బ్రశమాదివిభ | స్రలందు “ఆలు, ఆరిని = ఆలిచేశంఆలిఫొజకు అను మున్నగుగూవము లేర్పడెడి. ద్వితీయాదులం. చేకత్వమునం బ్రకృతికంతావయవముగ నౌవవిభక్రిశేశార మగుటను గమనించునది. ఇల్లే తక్కినవానికిని "నేకశ్వబహుశ్వముల రూపము. లూవ్భాములు*,.. “నిత్యం డా కాజేశ్చ స్యాల్లోర్లులయోరుకౌ చ లత్ర్త స్త అనునది మూలము బహువచనము పరంబగునపుడు - డ-ల.ట-ర ల యత్వంబునకు నా లోపంబు బహుళంబుగానగు, బ౨. గుంత్లు = గుండులు, గిండ్లు-గిండులు, కాళ్లు.కాలులు, మొసళ్లు. "మొసల.లు, గొంట్లు-గొంటులు, తుంట్లు = తుంటులు, గోర్లు - గోరులు, సీవిస్ల-సీవిరులు. బవాళగ్రహణముచే విల్లులు-విల్లులు - పులు లిళ్యాదు లందు లోవంబు లేదు, తతృమంబులం గోటి వీవ్చలిళ బ్దంబుల శీకార్యంబు మూపక్షైడు, కోట్లు _- కోటులు - వీవ్చళ్లు - వివ్చలులుం టీ “డలటాముదితాంశన్య చ వాలుక్‌ో* అనువవి మూలము ఇట్లే నుకారాా శములైను 'డంలంట-రి అనువర్శ్యములు తువినిగలళబ్దములకు బహువచనము వరమగు నవు డా *డం-లంటార్‌ అనువర్ణములయుక్వమునకు లోవము. బహుళముగ6 గలుగును, ఊశ్వలోవము గ్‌లిగ్‌ బహువచనళ్లి వ్రములైన డల లంకమ_దుంగలశబ్లములకు మ్మాత్యము వ! ద్‌ క వీచే నిళ్యముగ నలఘ, ళకారమగుఓను గమనించునది. గుండుగాలు ఇది యుళ్వ విళిష్టడకారాంరశబ్దముం లువిర్ణకము చరముగాం బకలిశుదినున్న డకారము నుచ్వము లోపింపి. “గంండ్‌ పలుజగుంద్దు'. అని రూవమగాను. తెనుగాన విచద పూర్వశి స్థిరము

ఆచ్చికపరిచ్చేదము 21ీ "లేమింజేసి యనలా సంజ్ఞ 16 సూత్ర్తమునకు విరోధము సంభవించుటం జేసీ యుళ్వ లోవవికల్పవతమునం గాని యుక్వలోవము గల్గినవక్షమునడాని 18-14 విధులచే నలఘుళకారము. గలుగదని గగ్రహించునది.. ఉఊళ్వలోవము. గలుగకున్న “గుండులు అనియే యుండును. ఇఏి డకారము నుశ్వమువికల్చ్పముగ లోపించుట కుదెవారణముం బహువచనము పరమగునుడని సామానృమున ననుట) జేసి లడజాగమల కారము వరమగు నపు డెల్లవిథక్తలందును బవుత్వమున నీయుగ్వలోవము గలుగుననియు దెన “గుఎడ్డనుం గు-డ్డచేతా మున్నగురూవములును, నుళ్యలోవము బహుళమగుట “గుండులన్యు గుండుల చేళి మొదలసురూవములును గలుగునని గ్రహించునదిం ఇట్లే కృతి మోకారాంత దవర్డ్మ శకము నుళ్వము లోపంచుట కిచ్చిన కక్కినయుదాహరణ మూన్యాముః కాలుగలు ఆాఇది లకారమునుళ్వము లోనంచుట కుదాహరణము. ఈవిధిచే నుర్వము లోపింవ “కాల్‌ శాలు=కాల్టు” అని యుండ 14 తే నితృముగ నలభుళకారము గలుగ “కాల్‌ +లుఐకాట్లు.. అని రూవమగును, ఈవిధిచే నుళ్వలోపము పొతీకమగుట రానపుడు 13 చేం బదము తుదిలకారమున కలఘుళకారము గలుగ “కాలు్లాలు, కాళ్‌ ఉట +లు=కాళులు అని రూవమగను, ఊళ్వలోవము గల్లి బహువచనళ్ళిష్టము వైన శహ్దైాంతావయవములగు డలలకే యలఘుళకారాబేశమును 1] స్మూత్త్ర్యము విధిం చునదగుటంజేసి “కాళ్లు అని యాదేశళకారమ్ముక్రింది బహువచన్మవ్రతృయ లుపర్డ్మ మును లఘురూవముగణే సంయోగించి వ్రాయవలెననియే యీాలాక్షణికుండు తలుఎచెననుట స్పస్ట్రముం ఇట్లే బహుళ్వమున లులలకుం ట్రశ్యయోగమాత్త్మ్యకముల కలఘుళకారవిధా నము లేమింజేసి యుక్వలోపము నాభ రముగం గొని డలలకు 14 విధివేం గలిశెడు నలఘుళశారము క్రింది లులలను లఘునంళమూోగములుగనే ్న్రాయవలెనని ల్రుహించునదిం చాలవ్భాకరణవ్రతలంశాల్ల సామానృముగ లఘులకారసంయోగ మె యలఘువున €ట్రి ఆావులందుం గూర్చియున్న ట్లగవడుచుండ గుస్తైర్థ్యవ్రకాళీక యిట్రిచోటుల “ళ్ళి అని "కటిని నలఘువులుగ నిరూపింవ నా ధారమగపడకున్నది. మూల 'మొక్క_రేఫమునశేగాని కక్కినవాని కలఘులకారమును విధింవమి నుక్యలోవము గ వ్రీనయెడల నుచ్చారణము ననుసంించి శిహ్రైవయవలకారమున ట్లో యళభ్లే వ్రశ్యయలకారమునకును నలఘుళ్వము ననుమానించందగుంగా ని యీవ్యాకరణము కంథోక్తముగ శళ్రైావయవడలవర్ష్మ ములశే యనుచుండం బ్ర్రత్యయాగమలకారముల కద్దాని-గూర్చుట దర్భ టమగెటం జేసీ యట్టి వ్రాత యీలథత్షణము నననరించి యలాతణికమయ్యొడిం ఇట్లే మూలము డకారమున క లఘుళకారము నాబేశి.వమిని, లకారమునశే యిద్వివిధళ్వ మమరియుండుటను, లకా రమునే యట్లుచ్చరింవ నవకాళశమయ్మ్యొండిగాని డకారము నట్లు పలుకుట కవకాశము లేదు. కాన మూలము నసకంంచి 'త్రాడ్డు త్రాడులు' అనిరు యాళ్వలా'వకదభావ

ర( భాల హో శరణము ములరూవములు పిద్ధించెకి. “గుండు. అనునది సహజో కారాంకడపర్జ్యము నురర్చగోప మునకను. ఏడి యనున (10డిగాలు = సిండులు ది కారొంతమైనను బహుశళ్వమునం ౮ జ ళ్‌ త్త రో దర్భమను శీర చే నుదుళమమయ్యొలా న నద్దానిని గృత్రిమోదంకడవర్థ్మ ము నుచ్వలోప ముగకును నువావారం దినే "కాళ్లు అను దానివి సవాజోదంశలవర్జ్మము నుళ్వలోవమున కును "మొనట్ల అనుచాని. (యొసరిగ్లాలు ఇ మొసలులు = 'మొసక్‌ శలు = మొనళ్టు) గృ త్ర మోదంవలవర్ష్మ ము నుచ్వ గెవముగకును కవెహరింవోని గ్రహించునదిం ఇట్లే న ండికృత్రి, మోవంళ ఓవర్షైాం " పజ్బముల యుద్ద శ్విమయువనసం త్రుమముగ నిచ్చిన నాల్డ్లు దెజాకళము. బ్ర్యకియను గమవించువది.. శ్రైవిమయక వ్రస్యయమైగ ఇకారము తుదిని న? నొంజికబ్దమొ * ఖ ఫె డి చే నయ్మొకి గానీ యింవని యుసెచాడంచు న తయన. శవంపోదం + "౭ంకవడె న్‌ శ్రమము నకసరి చి మొవవప కవంపోదంవముకునుం. 50డవది కృత్రి మోవం.ము ననన. నివెహ్భాతం అవల! యంండుటంజేసి ఓవర్ధము. నుష్వ'గోవమునరు మొదట నిర్బన యా చా గ్ళా3 'సెటి అని యుపంంమీ యోకతీరదుం ఇట్టని 'నగొంటోొ అకుదానిం బవుగ్వనున నుత్వం- పము "'ాగొంంిప్తాలం ర్సును 13 వే గొంటులు గలుగదని న్యూర్త్యము చ్కుహిందరామం “విల్లు” అను“ సవాజోదంచ ఎాంవకబ్టను ని ఇం యింంమైోను ఎ మునం దమము క నువంచమయ్యెజిలాడ బహు ముకం రు లారా క జల ఇదె క కు ముర: గ్బత్తైమోను లా-రాబ్దముును,. “ఆలి ఇదియు నిదంరచనే గాని బకు సై ముం బిల్లిశబ్బమువ ₹నే సై వతి యమోవం. లాంకమయ్మ్యుడి, స్యూల్తమున లకారముకుషూమున శని సాచూన్యముగ నినుటంజేసి ॥ న్దత్వాద్వి సలకారావరలకారములయుక్వమునకు ల మము సంస్రాాప్తమె పిపస 11 చే నలఖుళకారము. గూడ నిళ్ళముగం నల్లి విట విట్ణంపున్ల మున్నా ననిష్టయమాూవముం గలుగవలనియొొంండ నట్టియపరూవముల ఎావంవ బతుళగ్ర్రహణాము చేయ ఎడెననవియు, నట్టు బహుళవవమును నూర్ర్యమున నిల్పుటంచేసి యది యట్టేస్థలముల నువ్వలేవము బవాుగ్వమునం నలుగకుండ నక్డుననియు, డాన నువన్ధలేవము నాదారముగం నొని షేతీ వే నగు నలఖుళకారము గలుగమింజేసీ యట్టీ యపరూషము లేర్పడుట కవకాళమే. లేదనియు, బహుగ్రహణముచే నకు న్మీక్రింది నూరివవరణామున కళ్ళిస్త్రాయిమని గ్రహించునది.. సాధారణముగ సక్విత్యోదంరలాంక ఛబ్టములవిషయిమున సీవధ్ధి ప్రవ "దనియు యెన్నవచ్చును,. ఇంక నుదుకలొంరముం నిషరుమున, యథాసంభవముళ వ_ర్థిచుటము గమనింవవళెను+. ఇది "కవల మాచ్చికశబ్ద ములస సాబంధిచచిని నూర్ర్త్రమపటను సీ వర చ్భవమును నాచ్చిక వజ్దవిషయమగుటను తల్సిమ3బ్దములవిమయిమున సీవిథి వ్నల్ధింముని యనుమానించి నూరి సంస్కృరసమము లైన 'కోటి-పిష్పలి అనురిందుళబ్టములకును బహుళ్వమున నుశ్వలావము_ (కోటిశాలుజు కోటుషాలు=కోట్టు!.. పీస్పలిగాలుబపిక్నలుగాలం ఆ వివ్పల్‌ సాలుజఐపిప్పళ్‌ +లం = కిచ్పట్ల)

ఆచ్చీకపరిచ్ళేదము లే? వృదోగసిస్థమై యగవడు చున్నవని వివవంవవలసిపచ్చెను. ఇని యికాఠశాంళములు శాన బచుక్వమునం దర్నమము. శీర చే నుదంళముర్తై యుక్వలోవమునకు విషయము యాగా నర్మ ములగ 18 చే నలబిళకారము. సీస్థిది పివప 13. సూత్రముశంవలి లళెరమువే లకాకలఘ్వుల;పుయూవముల త టిని చహ్‌ంచి యలఘుళకారము నుచ్వమునకో ఈ ర న్‌ మాక ఢ శేర్తి లేవముం గూర్చా "కాట్లు, ల్రాష్ష్‌ మొదలనుమారములయ నలుసునుగాని [౨ స్మూత్త్యము వింల్పంధి యను ఎఎజేసి వక్షమున *“కాస్ట, చాకు అవమొవలకు ననిష్టరూవములును సిం బలలివస్థతివఎట్టి నంథభఏంరవలని యుండుటఎజేసియు-, శార్ట తాళ్లు మొదలగు నినిష్తూవముఎ శా3ంముటనే 18 నిరృవిథి యారబ్ధమళుట 'జ్టియు, 13 విరియందలి లకెర మంఖుళకారమునకు గ దకము గాంశాలదనియే నూరి శలంవెసనక రవ్చదు సెల్‌ మెవ9ిని సేవ విఫియంఏరి లకారముచే నల్యఘుళకారమునకు గ్రృకాంచ నవకావము "లేమిం 'జేనియు; 1 & విఫ్‌ డిఎలకే నిర్యమున నలు? "రమును విపించునపగుటం జేసియు, నుదు- లేఫాంతళబ్టములకు 'బవాంచ్వమున 12 చే నువ్వల వము గరిగెనదాని కలము శకార్యప్తావృయే "లేదుగాన నీళ్ల, నిర్ణ చేశ మొవలసఒరూకములు వెంచ్భాకరణనమ్హు తములు గావోళ లష్పడు కే &ీ చే నలఖు? కాంయుళట్టినదాని నొక్కయాపమునేని 12 సూ్ర్త్రమునన; జే యు ల్వలోవము3 వాకమియు నిందులకుం ట్రదూంం బె కాంగా ౩బ్బనపహాజ డలటరల యొశ్వమునకు లోవమును విధించుసూల్త్మ, షిదియనిఎలు మిందివిధీ యుశ్వలోప మాఎధిచే. గలుగనవుడు వ్ణించుననియు 4 &ీ విధి యీవిశిచే నుత్వ లోవమునందిన డలలకు మ్మార్తమల[ఘళే కారమును విధించుశదనియు.. ఫలిళమును ఇఅంచునడెం త్‌ చున బహువచనము పరంబగునపు డసంయు_క్రంబులయి యుదంతంబు లయిన డ ల.ర.ల కలఘులకారంబు బహుళంబుగానగు, ౧౩ శ్రాగలు-శ్రాడులు గుక్తు గుముడులు మొగిళులు-మొగి లులు, విజికిళులు-విడికిలులు, ఊళులు-ఊపలు, వందిళొలు వంపరులు, టీ వూర్వస్మూశ్రముచే నగుకుక్వళోదమునన. విషయములు గాక యువంళము లైన డలరలాంకళబ్దముల దలరలకు బహుచ్వమున బరబుుళముగు. నలముళకారము గలుగు, బహువచనమున నకు సామాన్మో క్రిఎజేసి యివ్విథిచే నగు నల,సుళకారము టి డి పై ఉమ. వణ | నీఖిలవిభ క్తులందును బహుర్వమున సిద్ధింవెడి శ్రాడుశలు దీనిచే డ కారమాత్రమున కలసుళకారము. గలుగ “త్రాళ్‌ శటగాలుజత్రానలు అని రూవమమగునుం, ఇది నవాజో దాక డవర్తాంతళబ్లమునకు బహువచనము వలపుళ? "రము గల్దు3 కరాహరణముః

2౮18 బాల వ్యా కరణము అలఘుళకారము సీద్ధింవనివకమునం ద్రాడులని యుండును ఇట్లే శ్రాదలను, శ్రాటలచేశ మున్నగురూపములం గలంగుటను బహుక్వమున గమనించునది గున్మడి --ఇది యికా రాంళమైనను బవబుశ్వమున నుదంతముగ మాజెడింగాన నల;పుళ కారము గల్లిన నుమ్తస అనియు: గలుగకున్న గుమ్మకంలనియు నిజ్లే నిశరవిభక్తులందు బరలుశ్వమున గుమ్మళులకు గువ్యినులచీశ మున్నగురూవములు గలుగుననియు గ్రహించునది. ఈకీ3గానే మొగిలుం ఊగు మొదలగునహజోదంళములయు, పిడికిలింవందిక మొదలగు కళ్ళమము శర చే బహు శ్వమున నుదంళములైనవానియు, రూవముల్యప్క్యక్రియను గమనిచునవి 13-183 నం దుజెహృ శముల్రైనళబ్దములం ం గొన్ని యావవిభ_క్రికము. లగుటం జేసి ద్వితీయాద్భేక వచనములందు కాలిని- ౩లి చేత = శ్రాబిని-శ్రాటిచేరంశ్రాటళ -కో3ని = హారన్‌, సోరిలా చేతంనోరన్‌్‌. విడికిదినింపిడకటక్‌. మున్నగురూపములు 29-80-81 మొపలగునూ త్ర ములచే సిద్ధిచుటను యభథాసుఛపముగ గమనించువదిం బహువచనళ్చిష్టంబులయి యడ్విరు _కంబులయిన డకార లకారంబుల కలఘులకారంబు నిత్యంబుగ నగు, ౧౪, శ్రాళ్లు- గువ్తుట్లే - మొగిళ్లు - మొసళ్లు - విళ్లు - సిళ్లు, టీ వంద్రైండపవిధి చే నుర్వగోవము ఏంది బవువచనము. తోడం గూడినట్టియు నహజముగ జడ్డక్కరము తుదిగల్లినది గానట్రియునగు డకారల కా రాఎతవ్రకృశుల తుదినున్నడ ౩"రలకారముల కలఘుళకారము నిళ్యముగ నగునుం త్రాడుగాలు జాాే2 చే నుత్వలోపము గాంగ “శాడ్లు అని యగును, ఈవిధిచీ డకారమున కలభఘుళ కారము నిత్యముగ సిద్ధింప “శ్రా? +ఊశ+లు=శ్రాళ్ల అని చభూవమగును ఇది డకారమువన కలఘు ళగారము. నిర్భముగ నగుట కుదావారూూముం మొరలు --తచ్భమము [5 వేం ట్రకతితుదిలూశ్వ ముళ్య్వేమగునుః మొగిలుచలు -లా12 చే నుళ్వలోవము “మొగిల్లుో ఇపు డివ్విధిచే నిళ్యముగ లకొరమున కలఘుళకారముగాలో “మొగిళ్లు అని రూవమగునుః ఇళ్లే బహుత్వమున నుదంళముల్లై యుశ్వలోపమునందిన డలల కలఘులకారము. నిత్య ముగ నగుటను గమనించునది. విడి=ఎజనికాంతి. విదులువిడ్లు-విళ్ణు లేక విల్లు శబ్దక్షప్త రూవము విలు* ఇది ద్విశ్వరహితముగాన బహుశ్వమున “విలుశలు-విల్లు-విళ్లు అని రూవ మందందగునుం ఇళ్లే సీడిషాలు=సీడిలు=ఐసీద్దు=సీళ్ల) అనుహూవము పశ్రియం గమనించు నడి, డలలకే నిళ్యముగ బహుళ్వమున నలఘుళకారము విధి-చుటం బేసి యంళ్వలోపము వుందిన శకట రేఫాంశశబ్దములకు తు ట్లుంసీర్లు మున్నగురూవములే గలెడి. నీళ్లు నోట మున్నగు రేఫాంగములకను బవాంన దననంయోగమున నిట్లల్యముళకా+రము ఎహుళస్రైచీన

ఆచ్చికవరిచ్ళేదము లం కవి వ్రయోగదృష్టమయ్మెడిగాని యీ+లతణక!ర్ణ యట్టిని బ్రావీం వ్రయోగదృష్టములు గావని రలంచి కావలయు నంగీకరింవంఢయ్యెను. 12 విధియంవలి లకారమువే నలఘు శకారమును గూడ (గ్రహించి , వేవ్‌ చే నలఘుళకారము సిద్ధించిన వానియుశ్వమునకు లోవముచేయువమన్న 12 విక ల్పదిధియగుటం బక్షిమున 'కాల్డు'మున్నగుననిన్షరూవములు గలుగుటంబట్రియు నిర్యవిధానమునకు సార్థక్యను చెడుటంబట్టియు నట్లొనర్పనవ కాళము "లేదని 12 నంచె నిరూపీశము- డలలకు నిర్యముగ ళకెరము విధించుటఎ జేసీ యుత్వ లోవవతమున “శ్రాట్లకాట్లి అనియే గాని “త్రాడ్డుగాల్లు అనుననిష్టరూ పములుగలుగ వని గ్రహించునది. బహువచనళ్లిస్పములను సామాన్యో క్షి జేసి బహుళ్వమున విధించిన లకార సంయోగము సంభవించినపుడెల్ల సీవిధి గల్లుననియు దానం “ద్రాళ్లను, చాళ్లచేశ, ద్రైగజకు “కాళ్ళను-గాళ్లచేశి అను మొదలగురూవములు సిద్ధిందుననియు శ్రహింప వలెను, అద్విర్నుక్తంబులనుటుశేసి. “గడ్డి - కల్లి - విల్లో మొదలగు ద్విరుక్రూంతనుల కిక్క్ళార్యము బవాళ్వమునం గలుగదనుట స్పష్టము. “విల్లు"మొదలగువానికి వుదువూర్వక డకారంబగుటను గమనించునదిం సనమాసపదంబునందు సంయోగంబు పరంబగునప్పు జెల్ల చో ఖండ బిందునకుం బూర్షంబగు. ౧౫.

అనంటులు-అనంట్లు, వనంటులు - వనంట్లు, గోంటులు - గోంట్లు, "తేంటులు - తేంట్లు. వండులు-వండ్లు, కాండులు - కాండ్లు, వండ్లు - కాం డ్డ శ్యాదులందు “డాకు శాజేళంబు కొందటు వక్కాణించిరి; అెను గున పిందయఫవూర(కన్షికంబు లేమింజేని (గా |

న బిందువూర్వకగ్థరంబు అమిం ని గ్రావ్యూంబుగాదు

టా సికవదమునం. దన.గా సమాసవశమునమై న నేకపదంబున గాక యొశే ప్రశృతియందు 12 విధిచే నుత్వకోచము నంభవించెనేని దీ [1 'వా,న్వములలో ెస్టాని మాందిచైనను నర్థానుస్వారము ఫూర్షానుస్వారమగును. ఉత్వలోపమునందందగిన దంలం టార-లలో ేఫలక *రములకు ముండర్థ బిందువు సంజ్ఞ శీ6 చే కంభవించదుగాని డిశార టవర్థ్మములకుం బూర్వముండిన నుండందగుంగాన నట్లు టడవర్ష్హాఎళళబ్టములలో టాడ లకు ముఎదర్థబిందువు తోం చెడిస్థలములందలి యర్థబిందువును నిళ్ళముగం బూర్జ ముగ మార్చ సీసూ్రమారబ్ధమయ్యెనని గ్రహించునది. న.జ్ఞ 1 4 విశల్పవిధి యగటంళేనీ వమమున నర్థబిందురూవమే నిచ్చపోవలనివచ్చుటం౭టైయు 15 విధి దీ ఖ్‌ ముసోంగ నిళ్యముగ_ ఖండము'నే నిల్చునదిగ టంఒట్టియు బహువ చనసంయోగమున శ్రాస్వగీన్షి మ శ్రై ని స్థమునక మోార్థిము గ్‌ర్చమా? నిధింల సన చయ?! ము శన్ముగాది

ర పాల వ్యా కరణము

సజ్జ 16 విధి విందుమాత్రముండందగిన తౌవుల సూచించెడి. 'అనంటిపలు" ఆాకక్ళ వము &5 చేం ట్రశృనితుదియి కారమున కుకారమగును. 'అనటుషాలు-ా12 చే నుక్వులోవము రా “అగ యట్లు అని రూవముకు గావలసీయుండ నితృముగం బూర్ఞ్మ బిందువు దీనిచేం గూర్చె 'లనంట్ల ఆం రూం మును సెద్ధంమం టేనెకుం అనది యసనది యఖండ వదము= నీకవదమని యర్థము. ఇది సిద్ధ? పము ఫూర్మ్యమగుట కవాహకణము ఇళ్లే కనంట్లముచనివ్ర్యక్కియం గమనించడం “కా టి ఇది యికారాానము నగోటులా ఇవి లబుద వము గోటు పాలుంా 12 చే పున్వంేవమురా “నెట్లు లని కాపంసీ యుంద * నింబలి యొల్లచో “రుదు ఏటేని న. వగూవన జ్ఞ 15 నూత్ర, మును బెభిం పి ఫార్షది దువ మ్యెన్‌ంగాల టి ఆపి మూంమేసను, ఇ సెన్ట్సము మ్‌ాంది సిద్ధఖందిము నిర్యవ లన 7 రార్డ్యమగు _ ర్‌ ెెవారంము ఇ "౨ అమచానిక. చేంస్యసుగని చ్రపొంచు కి వీ-స్రఎునవ లు ఫ్రై మేవదశు వ్రశృవెనుండి గల్ట్‌నదిన సఖా విందు ది, సు .ంమకు.ంజేసి యివ్వశి చ్రా/స్వపీర్థములమాంవి సిద్ధఖండమునే నిండు నున్నగ మార్చుడిగాని సాధ్భఖండముకు గాచని సామాగృనుగ. సెం ం%వలెకుం మజీయు ఎమానవవవ. _.౧వెలి చ్బికరణ ప్రా/పాన్టను పూర్ధృముగాపాడుటయు ని-ద ఎకు దృష్టం [ము బహు చనక్టిష్త్టములై ౨ డలగో ల౩ిరము కునకారము గెల్డుట నిస్వవావము= లక వము స్థీరవర్ల మగు నద్దె"నికిముందు విఎువు దూవ్వమగాః (జ్జ 16 విఫ్సి ళకారకు గట్టీనచో, చిదవుంచెడని యది చెడుచేమో యని యనుమాగ "మేని వడగక్క ఆ లేదుః డకారముాకు ముంచి బిందుప్పుండిన నుంచ వగును నుణ 16 విధిననుసరించ్సి 12 చే నువ్వళోవము డ కా రాఎతములెల్డ బ హువ్వమున సిద్ధించిన పక్షమున 118 చే నిర్యముగ కలఘుళకారము గలుగక తవ్చమం దుజియు శీత్‌ చిశుర్వ లోవముగలుగనివమమున ను నంఘుళకారము డకారాఏవములకక బబువచనమునం గలుగ వలసియుగ్నది. ముందుచెనువుగల దకారముం కలఖుళకారము గల్లిన వో సంజ్ఞ 16 విఫి ననుసుంచి బిందువు , తొల క తీరదు శా బుదువు ముదులేని డకారములకే 1814 చే నను నలళకారము గలిగడిగాని వదువు సహజము? ముందిడిపొన్న డకారముల కలపసుళకారము గలుగదని త్రహింవవలనీయుగ్న వి, ఈర3 నవునుంచి “ఎయు, కండు మొదలగు నిద్ధబిందుపూర్వకడవర్శముల కలఘుళ కారము 1314 చే నయ్యొనేని డవర్ష్మము ముందుండువింమువు లోపంవవలనివచ్చునుగాన నిట్లు సీద్ధదిందువు ముందు తోంచెడిడకారముల కలప ళకారము 13-11 ఓ చే సిద్ధ-యదనియు, 12 చే నుక్వలోవముం జెందిన వతమున 115 వే నిల్యమున నర్ధము ఫూర్మమై 'యేండ్లోనియు నుళ్వగేపాఖావముగ "దేయిలనియు నిఖ్లే “కాండులు-కాండ్లినియు “పకూగాని 'నచ్ధ-

ఆ చ్శి కపరి హ్‌ డము ల] కాళ్ళను రూవములు గలుగవనియు,. చాన నలఫఘళకారము నిట్టివిదుపూర్వశడకార ముల కావేశిచువారిమరము. (నుజై 16 విధి లక్షణావిరుద్ధమనుటం జేసి యనాదర ణీయమనియు శే ద్లుంకా-న్లకు సీక్రిందిసూగరివరణమున కఖిప్తాయము కాలా. నలఘు భకారాదేశము (18-1 ఓ లచే నయ్యెడిద నిక్ఫృఎదుకముల'ే గాని నవీీదుకములకుం గలుగదని ఫలిరమును చ్కహింవవలెకుం సామాన్యముగ నలఘుళకారము డాల-రలే శౌన్త మువే నగుటం శాననగును, ఆందు రలలు స్థిరములగుట జేసి యవి బిదువూర్వక ములు గాంజాలవు ఇంక నొకడనర్ష్మ కీ బుదుళూర్వకను గా గారినదగుటం జేనీ నిష్పిం దువులకే గాని సబిముకముంకు డకారముల కిక్కార్యము. *లుగవని సూర వివంచుట యావక్యకమయ్మొను. దీర్బ్స ముమోండి సదిదుకడకారములనే యుదాహకిం వినను 'ప్రాన్వముమా దం గూడ. నెంజేని డవర్షమునకు ముందు బిదువు తోంచిన నట్టివానికిని సలముళకారము గలంగదనిమే గ్రనాంవనలెకుః

జొపవిభ క్రికంబుల లివర్ష నలలువర్ష్మ ంబులకు బహువచనంబు పరం బగునప్పుడు ఇ వ ర హు నప్పుడు పూర్ణ బిందు వూర్వశ డువర్జంబు బహుళంబుగా నగు, ౧౬. కొడవలి-.ళొడవండులు, ఉల్లోవంబు-కొడవంధ్లు-.వమంబునం దల ఘుల కాకంబు-కెడకళులు.కొడవళ్లు.కొడ రలులు, రోంలిప్కభ సతుల కిట్లు రూపంబు "లెలుంగునది, అల్లు-ల్తండులు-ప్తంద్తు ఇల్లులు, ఇట్లుంకద్లుం పట్టు ముట్టు విల్లు శబ్దంబుఒకు రూవుంబులు లెలియునం, మద్యనప్మ్నూస కంబులయిన కట్టు వ్యు శ్థంబులుు జై చృళ్ళతళ్ళుంబులు మర్‌ విభ్టోంబు లొిసటుజేవు వాని కీకాళ్లంబు "లేకు, గి జన్‌ ఓ యజ శ త్వా 6 గ టి “చావవిధ [5 లీచామిల్లుక్సహుళం లవ్వైన డుశ్చ స్మాల్‌, నలలోర్బెంకు యుతోదుర్యా'ఆశునన మూలములు- ల్లుంరివరములు గుదినిగల యావవిభ్నక్షి శబ్దముల రుఏ లింలువర్శములకు బతాంచ్యమున బహుళముగ బిందువు ముందిడికొన్న డువర్ణ మాబేళ మకు, బుువచడమున నకు సామాన్నో క్షి నమసపచి యొల్లవిళర్తలందును బరు వచగములందగునని యొజుంగురదిం 28 చే నగునని యతావవి ధక్రిములు, ద్వితీయాడ్చేక వచన్మప్రరృయకులకు ముంుడునని. గాన పీని వావవిభ్షికములను నుజ్ఞ గల్లెనని తోడి. మణియు 'ఇటి-తి" అనునది బ్రశృతులకగుం. బ్ర్రళ్యయములకుముందు. వేకు నవిగాన నవవ క్తులను పేరు గల్లియంండును, ఉవవిభక్షలే యావనిభ_క్రకము_ లనం

£22 వాల వ్యా కరణము

బడునుం పీవినిసూర్చి వికృతి 268 సూద్రవుండీకలో. నరయునది, కొడవలిగలు కొడవలిశబ్ద కకూవనిభక్షికముం దీనికుది లివర్మమునకు బిందువ్రూర్వకడువర్ణ్యము బహువచ నము వరముగా సీస్తూత్రముచేం గంగ 'కొడవపాండుసాలుజపొడవండులుీ అని రూవ మగును, 112 చే డువర్శముగుక్వమునకు లోవము. పాక్షీకముగం. గలుగ 'కొడవండ్లు అని రూవమేక్సడుకు. ఈవిథివే బిందుపూర్వకడువర్షము రానివక్షమున. 'కొడవలిశలు అని యుండ తక్సమము శక చే లివర్షమునిక్వమున కుక్వము గలిగి "కొడవలులు అని యగునుం పదవ 18 చే నుదంతమైనలువర్షమున కలఘుళకారము. గలుగ “రొడవగులు అని రూవ మేర్పడుకుు ఆలముళకారము 1తి వేం గలుగని వతమున 12 'చేం బసుత్వ మున వ్రకృతితుదికున్న లువక్షమునువ్వమునకు. 12 చే లోవముకు 1 4 చే నిత్వముగ నలఘుళకారమును గలుగుంగాన “కొడవళ్లు'అని రూవము సిస్ధంచునుం కాంగా బసువచన మున “కొడవుడులు- కొడవండ్గుకొడవణులు-కొడవళ్లు-శొడవలులు. అని మైదురూవ ములు గల్లుననియు, నిే బహుక్వమునం జిల్ల నిక్యాంర్యములు చూపట్టుననియు, 'దాన “ొడవండులకు- కొడవండుల చే క-కొడవండ్లకు-కొడవండ్లచేక - కొడవళలను = కొడవళుల వీశ-కొడవళ్ణను.కొడవళ్ళు చేత - కొడవలులను - వొడవలులవేకి ననుమొవలగురూవము 'లేర్పడుననియు గ్రహించునది. ఇర్లో యౌపవిభ్నక్షికమగు రోయలిశబ్బమునకు “రోంకండు లు-రోశంక్లు-రోకళులురోశళ్లుంరోంకలులు అనురూవము లాయాదిధులచేం గలుగు టను గమనించుకొనునది. ఈరీతిగానే యెల్ల లివక్షాంతొవవిభ '_క్రకముల్టవ్యకియశు గమ నించునది. సలలువర్ష ము=ల కారముతోంగూడినలువర్షము “ల్ల” అనువర్ధమని తా క్పర్యము. ఇల్లు -ా-ఖవి నలలువక్షైాపనిఛ _కీక శబ్దము, ఇల్లులు -ాబహువచనము పరమగునపుడు “'ఖి అన్మువ్రకృతితుదిధాగమున కంకకును బూర్షబిదువూర్వక డువర్ష మాదేశము గాయ “ఇండులు ఆనిరూవమగునుం ఇట్లే యితరవిభక్తుల బవువచనములందు. 'ఇండుల ేశి నను మొదలగు రూవము లగుటను గమనించునది, 12 చే బిందుషూర్వకడు వర్ణము నుత్వమునకు లోపము గల్లినవక్షమున. “ఇండ్ల అని రూపమగునుం ఇళ్లే యుక్వలోవ వకమున 'ఇండ్డుకు-ఇండ్ల వేతి అను మున్నగురూవము లేర్పడుటను ెలిసికొనునది "తెనుంగున బిందువూర్వకస్థిరము "లేమి జేనియు, నంయుక్తాంతమగుటం జేసియు, చిందు ఫూర్వకడకారమునకు భాదేళము. 131 ఓ చేర గలుగదని గ్రహించునదిం “ఇల్లులు అనిమే, చిందుపూర్వకడవర్ష్యము గలుగని వక్షమున రూవము సిద్ధించెడిం 13-14 న్యూత్ర ములందుః త్రచముగ. “అనుయుక్తంబులై, ఆద్విశుక్తంబున్తైని అనుదళములు గూర్చ-బడి యుండుటచే నిట్టినంయుక్రాంతముల కుత్వలోవము గాని తన్నూలముననగు నలఘుళకారాదేశముగాని సంభవింపవుగాన “ఇళ్ల అనురూవ మివిధీవే బిందువూర్వక దువర్షము రానివశ్షమునను సిద్ధింపదని ఫలితమును గ్రుహొంవవలెను,. మద్యముం జేష్పని

ఆచ్చిక పరిచ్చేదము, 223 కల్దుశస్టమునకును, బల్లముకుబోధెంవని వల్లుశబ్దమునకుకు, గంటకముకుబెలివెడు ముల్లు శద్దమునకుకు, ధశుకర్ధకమశ విల్లుకబ్టమునకుకు, నౌపవిభ్నక్షికము లగుటంజేసి యీవిధిచేం బూ్ష బిందుపూర్వక డువర్ష్మము బహుళముళం గలిగి అునుముగ “'కండులు = చండులు = ముడులు = విండులుీ. అనుచూపవములు నంభవంచుననియు, 12 చే నుత్వలేోవము గలిగి “కండ్లు - చంద్లు = ము:ద్హు - వింగ్గు-” అని రహూషములు సిస్థించుననియుం "చలియవలయుకు, _పెని వివవంచినవకారము. ద్విరుక్తాంతము లగుటకతన వీని కలఘు ళకారము సీస్థంవనుం కల్లును జె స్పెడు కల్గుశబ్దమును బల్లమును బోధించెడి బలు శబ్దమును అెల్లు మొవలగుశబ్టముఎను నాపవిభక్షికముఎ శామి౨జేసి యవ్నాని కీఐధిచే బించుషూర్వకడువర్థ ము నంభవఎవదనియు, దాన వానికి “కల్లులు=పల్లులు- బెల్లులు అనియే హావము లేక్పడుననియు, ద్విరుక్తూంళము లగుటుజేసి యుక్వ ౫ పాలఘుళకారములును గలుగవనియొ, మవృనిమ్నార్థకముంను నీ క్రిందినూరెవివరణ మున కభ్ళిప్తాయము, మద్య నిమ్నూ ర్థకముఎు గాని కల్లువల్లు మొవలవానికి ద్వితీయాద్యేకవచనములందు “కంటినిం బుటిని.ముఎటినింవింటిని అనుమున్నగు. 'ంటి” అకుస్థావవిభక్షికృశ్యయము. గలిగెడి గాన నయ్యవి యావవళ _శ్రీకముంని యొ*బఎగవలయును మదృనిమ్నా ర్థక ములకు: గల్లు వల్లుశబ్టముబకు. “గల్లుకుంబల్టుకు ననియు ద్వితీయాద్యేకవచనములందు మొవములు గుది శిశిగాన నవి యనా£వభ కీకము లయ్యొను. కల్లుజకన్ను లా ఈయర్థమునను గండులను యోగము క్వాచిక్కము. ఐల్లు మొదలపలకారసంయో గాంతములకు తే 8కే జడ్డకు లోవము గల్లినవత్షమున (ఇలుగాలు) 12 చే నుక్వలోమము గలిగి 1జీ చే నిత్య ముగ నలఘుళకారము సిద్ధించి బహుక్వమున “ఇళ్ల-ఇళ్లను” ముర్నగు రూపషములున్ను బక్స్‌ మునం గలుగసుట కవకాశ మగబడెదిం సాచూన్యముగ బిదువన్న బచిదుద్వయము గలుగ వలయుకుగానం బూర్ష్మ బిందుపూర్వక డువర్ష్మ మని యనవలసివచ్చెనని ర్రహించునద్ది బహువచనమువరమగునపుడె యీవథియగుటచేళను, నికారాంతములును బహుళ్వమునం దక్సమము. 45 చే నుదంతముఎయగాందగుటచేకను, “0డీ అని మ్మాత్రమాచేశించినం జాలునని తోంథెడిం

ఒబకానొకచో నామంబు సంళ్లీ ప్రబహువచనాంతతుల్యంబయి బహువచనంబు నెనయు. ౧౭ కొడవంన్లులు-కొడవంన్లులను.కొడవళ్లులు.కొడవళ్లోలను జో ఆభ్‌ ఇల్లూ వ, యోగదృష్టంబులు ఆహొంచునది. టీ, అపి సుయుక్తనమాప్లో భూమయో2షంలే లు? చదృళ్య తే నామ్నామ్‌ అను నవి మూంము. కొల:దిచోటులుదు స్రాశివదికము. తుదియత్షరము బహువచనముతోడ్యం

ల్డిర్యై బాల వ్యా కరణము కలిసికొనియు మరల బహువచన వ్రశ్యయమును చోొందుటయు: గలదు, అనంగా బహు వచనమునోడం గూడికొనినజే నామమై అహునచన్యవ్రళ్యయమును బొంయనని భౌవము బవాంశ్వమునం డె యిట్లగుట యని (గ్రపించునదిం బహువచనముకోడం బ్రకృతిగుది యత్షరము నంయోగించుటు చేసి మరల బసబువభన్యవ్రశ్యయము వ్యవహార మునం గుపిే ననం దగును బహుక్వబోధకవ్రశ్యయముై మజల నట్టిదె యగుట చ్యాకరణమార్శ విరుద్ధవషయమకట వే బసుళ్వమున బహువచనళ్లిష్టమునె నాదమముగా నిరూపించి బహువచనవ్రళ్యయము నద్దానికి విధిచుట లామణికనంవప్రదాయ మయ్యెనని శ్రసాంచునదిం “వొడవుడ్లు --ఇది 16 చేం బూర్షబుదూపూర్వకడువర్ధము నంది 12 చే నుళ్వలోవమురంది సంశ్లిర్టబహువచనాంశ వై నళష్టము. దీనివె మరల బహువచన ప్రత్యయ మావిదిచే. గలుగ 'కాడవండ్దుకు. అపరూవము. సిద్దించెడె ఇళ్లే ద్వితీయా విభక్తులందును బహుశ్వమ.నం దృశ్తద్విభక్త్రలును లజాగమముకు సిద్ధింప “ొడవంగ్లు లను మున్నగమావనులు. గలుగును. కొడవళ్ళ ఇది 12 చే నుళ్యలోపనును కే చే నిర్యముగ_ నలఘుళకారమును బొందిన సంశ్లీష్టబసువచనా౨కముం దిని కీవిధిచే మరల ఇసువచనవ్రరృయాదులు "జీర 'కొడవళ్లులు - కొడవళ్ళులను అశుళూవములు సిద్ధించుకు. ఇగ యికరవిక్తలందు. బహుశ్వమున సంశ్లిష్టబహువచనాంళము మంద బవువచశ్రశ్యయాదులు గలుగుటను గమనించునది* ఇట్లు బహుశ్వమున సంశ్లిషస్టబహు వచనతుల్యములు గాందగువానిగెల్హ మరల బరావచనక్రళ్యయమును సంళవంపల్తేయక మహ+కవిప్రయు_క్షములై యగవడువానికి వాత్రమే యిర్వధిచే ఎహువచనమును సాల్లిష్ట బవుువచశాంశముమోంచ గూర్చి సాధుశ్వముకు సంపొదింపవలెనని “ఇటు ప్రయోగ దృష్ట్రంబుల గ్ర్రవాంచునపి. అకు న్మీక్రింది. సూరించరణముశ. శళ్ళిస్త్రాయము: “కోడు ద్రుమ-లుడ్రవ.. వీర్ర్రకంి. అని సంళ్లిష్టంకువచనాంచములమోంద మరల బహు వచన ప్ర్య్యయము గన వ్రమోగముంు భఛాకతానలుదును గన్పట్రెడి సన్తి ష్టుహొవచ నాఎతము. మొందశీ గాక నవంజుపహువచనాఎళముమోంద గూడ *దాూవజులు?. వేడుక శాయిలి ఆని మరల ల ఆంవచనద్తత్యయము గ్రంథములం శానంుడియె కం కలన్వాదుల నువర్షంబు కుజ్జగు; బహువచనము పరంబగునపుడు నిత్యముగ నగు, ౧౮

కలకు = కలను - కలయులు, కలను - శెలను.కొటుకు = కొలను- గవను = నెజును - స్రూను-వరను-వలను ఇవి కలన్వాదులు

టీ, 'న్వంతాన్నామ్న! కుజ్నోర్చ్భహూ వచి అకునది మూలము శలనుమొన లగు నువర్డే ములుదినిగలకజ్ఞములతుదినువర్థ్మ మున _ శీకవచనము పరముగా వికల్పముగను3

ఆచ్చికపవరిచ్ళేదము 25 బహువచనము వరముగా నిళ్యముగను. 'కుజ్‌ ” అకునదాజేశమగనుం. "కుట్‌ * =జఖందు ఉకారము లోవించెడిగాన నది జొత్తగునుం 'ిత్తు చిదుషూర్వంబగినను విభానముచే నది బిందువు ముఎదిడికొని కలుగును (0కు, ౦కు ాన్వముమో ద మైన ఇశండువీదువులును దీర్ధ్స ముల్నపైవ్తైన యర్థచిందువును గలుగుననుట పునరుక్తము కలను -=దీనిగుదినువర్థ మున "శీకళ్వమున 'కజ్‌ ” అచన డీవిధిచే సీస్టించినపక్షమున “కలయ, కలంకుి అనియు, 'వజ్‌” ఆకునది. గలుగనివక్షమునను, స్ర్రీకమముగానం బ్రైథమైకవచనలోవము గలిగి. "కలకు" అనియు రూమములేన్పడునుం ఇట్లే వ్రాస్వమురూంద నువర్ధముశకు “కజ్‌ * అనునది వికల్ప ముగ నాదేశమైనరూపముల్య ప్రక్రియ. "నేకశ్వమున 'నెల్లవిధక్రలందుశు గమనించునదిం కలనులు ఆాబహుత్వమున నీవిధిచే కుజ్జు నిళృమున నగుంగాన కలయలు, కలంకులుీ అనుకూవములే సీస్థిచును శాని కలనులను మున్నగుననిష్టర్గావముబు గలుగవని క్ర్రహిం చునదిం ణో బహుక్వమున శ్పవిభక్రలందును కలంకులను, కలంకులను, కలంకుల చేశ; కలంకులచేర'మున్న గురభూవములందు కుక్జు నిర్యముళనగుటను గమనించునది మ్రూను -= ఇందుం దుదినున్న నువర్థ్యము దీర్ధ్స ముఘో డిసిగాన “కూకూ అని కువర్ణమునకు ముందర్భ బిందువే గలుగుటను గమనించునదిం “చూనున్రూ:కు అని యేకళ్వమున నిట్లు వికల్ప ముగను, “చూంకులు; ూకులనుి అని బహుగ్వనున. నిశ్యముగకు, కుక్ణా గల్లుటను శ్రసొంచునది. 'మునల్మిమ్తానుల్‌ "అని వసు దరత్ర్యశ ర్హ తుకుమ్య జీర్ణ వృత్షముల బోధించు వాంగైై మ్రూ-కలంజెన్వువక్షమున (బహువ్వమున) నిర్యముగం గాందగు కుజా దేశమును గణింవక ప్రయోగించిన ప్రయోగమొం డగవడెడి. ఇవి కలన్వాదులనుటంచేసి యిది యాకృరిగణము గాదనియు పీనికే గాని యివరముల క్‌ క్కార్యమును గూర్పరాదనియం గ్రసహించునది

అట్లు లేను గోను శబ్దంబుల నువర్గంబు గుజ్జగు, ౧౯,

“లేల = "లేను = శేంగులు, గోంగు = గోను = గోంగులు,

టీ, కలన్వాదులనువర్శమునకు కుజాదేశ 'మేకత్వమున వికల్పముగను బహుత్వ మున నిర్యముగను నగునశ్ణే. కేన గోను శస్టములతుదినుపర్షమునకు గుజా చేశమగనుం “నుజ్‌ * అశునది జీక్త్రణాన బిందుశ్రూర్వకమై యను. "లేనుసోనులనువర్ణ ము దీర్ధ్స ముమో దివెశాన చానికగుగుడా దే మర్భ చి-దుషూర్వశమైరయ్మే యగుశు. లేకు ఎవాదీనిచే "నేకళ్వు మునగుజొచేశమైనచో "శేంగి అని రూవమగును. గుజొచేశముగానివమమున “లేని అనియ్‌ యుండును, ఇతే గోనుకట్టమున "కీకళ్వమున “నోంగుంగోన అనియు, బహు శ్వమున నోయలనియు. రూపదు లేర్పవెడి. “జ్‌ (గుడ్‌ * అని తెలయలాక్షుణికు లాదేశించినవానిని భాన్లారత్వవిమచ్శకలు “కుకా (ల్‌ అనుబహువచనవ్ర ల్యయముల

• ఛాలవ్యా-టీకాారేర్‌

9226 బాలవ్యా కరణము యాదిమాగములనియు-; గావుకనే బహుత్వమున నివి నిక్యముగం ఆాపట్టుననియు, "నీకళ్వమునం మబహువచన్రత్యయములందలి కగలనుభాగములంగూడ శబ్దనహజము లుగ గ్రహించుటంశేసి (ఆనుచిళవిభాగమునంజేస్సి కేంగు కలయక మొదలగురూవములు వమమునం. గుదిశెననియు,. కే-నో అనునవే 'వ్రకృశులనియు, నడుమనువర్షము సంబం ఛార్థవ్రకాశకమనియు నండ్రు+ సామాన్యముగ శుద్ధాం ధ్ర్రమునం ట్రథనమారూవమే ప్రాతివదికముగాని ప్రశ్యయమోగమువేఃం. బ్రధమారూవమేర్పడుట సహజమూూమి; వై విమర్శకలయమ్త్షాట సయ్చుకికమన నొవ్నెడి. “కేషాంచి న్వంతళడ్డానాం కుస్పా విద్‌ శ్చాస్ధ బిదుకకో అశు నాథక్వణము నూంకగంగొని యిీాస్మూశ్త్రమును సూరి రచించెను కచ్‌ -గుడాచేశములు నసమాసములందును గలిెడి. బహువచనంబు వరంబగపనపుడు చేను వను మోానుళబ్రంబుల వేనుఎచేలు, "వేను-బేలు, మిీను-మూాలు,

టీ. 'కుత్రచిన్నులోవక్చ అనునది మూలము, బహుత్వమున. భేకుంేనుమోను ఛస్పములకుది నువర్శమునకు నికృముగ లోేషము గలుగునుం వేనుషాలు ఆాదీనిచే నువక్షృము లోపన “వేలి అని హూవమసకం ఇే "పేను+లుజ పేలు. మోనుశలు=మాలుఅని రూవములం సిస్ధంచెదం ఈరీలిగాజీ "చేలను- చేలవేక- "పేలను పిలచేశ-మిలను-మాలచేక ముగ్నుగు ఎహువచనరూవముల సాధించికొనునవి. వీకళ్వమున చేకు-మున్నగుకూవము లగునని క్ర హించునదెం “వేకులకుి అనుమొవలగురూవము లలాక్షణికములని ఫలిశము "నెక్నునమి. ఇవ్విధి సమాసములందుం గలుగదుం

బహువచనంబు పరంబగునపుడు "రేయి ప్రభృతులతుదియక్షరంబు లోవించు. ౨౧. "లేయి-నేలు, తాయి - తాలు, వేయి. వాయి.వాలు, ము = వేలు, ,యూ-వ్రా

ఇత్యాదులు, -ఈలోపంబు సమాసంబులందుం జూవస్టైడు, రేరాజుం మగ తౌానవతరకము-చేవెలులప.,

క

ట్ర “శీషాంచిద్యంకశప్టానాం వర్ష స్యా5త్యన్య అ*ివస్సా నైికులయో! ప్ర్రాయళః క్వచిత్‌. అనునాధర్వణము మూలము బహుళ్య్వమున. "లేరు'మొదలగు శజ్ఞములకుది ర్రాము నిళృముగ లోపించునుు. 'లేయి[లు-వాదీనివే 'యిఆను తుదియతరము లోపింప “కలి అని రూపమేక్సడును. ఇళ్లే యిందలి యుదాస్ఫృాతులతుదినున్న యివర్శ ములకు

ఆచ్చి కవరి ఖ్ళీ దము ల2ై7 బహుశత్వమున నీవిధిచే నిశ్యముగ లోపము గలున “జొయిషాలు=తౌలం;. 'వేయిశాలుణ "చేలు, వ్రాయిశాలుజస్రాలు అశుళూచభములు సీద్ధించెడిం ఇట్టంత్యవర్శలోవము. నందందగు వాని'నెల్ల నిందుం జేర్చి సాధింవవలెకు.. ఇట్లు గుదియక్షరలోపను. వ్యప్దముననేగాక నమాసాఎళర్ట కముల్రైన యాయాకబ్టములందును గలుగుట వయోగానుసారముగ గమ నించునది "రేయిశారాబు ఇందు మొదట నున్న ేయిశబ్టముకుదియతరము. లోపించి “శేరాజి అనుభూష మయ్యొను, మగజాయిషావకకము --ఇందు. శామిశబ్దముకుది న్రాణు లోపించి “మగతావళళకము అనురమూవము సిస్ధించెను "వేమిశి వెలుంగు --ఇందుం దుదిన్రైాయి లోపించి "వేవెంంగుి అనుళూపము గలిగెను, శ్రచుముగ నిమ్థూండును దల్చు రుమకర్మ ధారయబనాన ప్రీహు లగుటు జేసీ సమాసములందునునను మూలమునందిలి బహు చవదచనమునకు సారస్యము సంళవింవెడిం ఇవియెబ్బను “యి అకునదంతమందుం గలళబ్దములే గాన "శేయివ్రభృతులనుపదమునందలి ళ్ళేతిశబ్దముచే యివర్ణాంతములే బోధ్యము లమ్మ్యుడి. “తాయి[లు అశునపు డంతిమాతురలోవము నిశ్యమగుటంజేసీయు,. నింకొక లకారము సంభవించ నవకాశము లేమిం జేసనియు, ాళ్లను వ్యవహార మలాక్షణికమయ్యొడి = నంశ్లీిష్ట బహువచనాంకముమోందనే గాని మరల బహువచనవ్రళ్యయమా చూవట్టమిం 'జేసియు తాళ్లనున దవరూవ'మే యయ్యొడిం బహువచనంబు వరంబగునన్చు డావు వ్ర భృళుల రుదియత్‌రంబునకు లోవంబు విఖామనగు, ౨౨. ఆన్ర-ఆలు-ఆవులు, జాము-జాలు-జాములు, చుట్టను-చుట్టలు- టీ. బహువచనము. పరముగాంగ “ఆవు” అను మొదలగుశబ్దముల తుదివర్షమునకు లోవము. వికల్పముగ., నగును, ఇందుం లృతిశప్ద మావుశబ్దమునుబట్టి వువర్షాంతము లీ బోధించునదిగ శ్రహొంవక యంతిమాతరలోవమును. బహుళ్వమున_ వికల్చ్పముగ నందదగు వివిధవర్థ్యములు తుదినిగలకబ్దముల'నెల్ల దీనికి గణిగం 'జేయందగునని యిందలి యుదాహరణములంబట్టి గ్రహించవలెను... ఆవులు ఎ==దీనీచే బహువచనము సర ముగా పులోవము. గాల 'ఆలీి అనురూవమగుకు, వులోవము గలుగనివక్షమున “ఆవులు” అని యగును. ఇళ్లే. “జాలుంలాములు. అనురూవముల చ్యక్రియనుజబాము శబ్దముకుండి యూహించి. కొనునది.. ఈరీతిగనే బహుక్వమున మిగిలినవి క్రలందు ఆలను-అవులను మొదలగురూపములనిద్ధిని గమనించునది. చుట్టముగాలు ఇది నపుం చకనమముగూన మువర్డ కాంఠ మైయుండును, బహుళ్వమున ములోవషము గలుగ

2208 బాలవ్యా కరణము “చ్యులుి. అనియు, ముళోపము. గలుగనివక్షమున. “చమట్టములి అనియు వలసీనం దత్సనుము తి చే “చుట్టాలు అనియు రూవములు గలిశెడి, ఇస్లే 'మిసలు-మిసములు మిసౌలం అశు రూవములు వీద్ధిదెడి. 'మోసాల్నవై లేనియక్‌” అని మనుచరశ్ర్యవ్రయో గము, వృ _త్తియందు: బూక్వవవమగునపుడును నావుళబ్దము శుదిన్చ్రాయి లోపించుటయు నద్దానికిం బకముషములు వరములగవపుడు నుమాగమమగుటయుం బరేషములు సరళములగు టయు నర్థబెందువు ఇద్రుశమునకుం గలుగుటయును, సరళస్థిరములు వరములగును డుళ్య పర్షశోవము మ్యాత్ర్తృమగుటయు: చాకీకమంి ్రహ్‌ఎదునదిం “ఆంబెయ్య-అంవోయం = ఆదూడ-అలగాసరి అని వ్రయోగము లగవడెకిె, ఇయకుమాటుగా నామాంత ంబునకెత్వంబు బహుళంబుగానగు,౨౩, కన్నియ కన్నె, జన్నియ-జన్న్నె, వన్నియ-వన్నె* కొంచియను. ౪ొంచెను, కొండియము-కొండెను. బహుళ గ్రవాణముచే సందియము కాజియ మొదలగుశజ్టంబులం చెత్వము "లేదు, క్రయశబ్దంబునం దికార లోపంబు కొందజు వక్కాణించిరి, అయ్యది ప్ర "'యోగంబులందు మృగ స్టియె, ము త్హీయళ్‌ బ్దంబునందు మా త్ర మిత్వలోపంబు గానంబకి యొడి, ముత్సియను-న్నులెము-ముత్యము, టీ 'వవుకతొ చ నార్మూమన్నకరస్యామియాుతానామ్‌ అను చింతామణి స్యూక్తముకు,. దానిని వివాచు. 'ఇయాంకళ్వే కత్రచితళ్సా్యాదెళ్వం యశ్చాకి శద్భవే, లసుస్సోజపి చ సుయుక్త ఇ3 శేహిచికీరణాం అకు నాధర్వణముకు మూల ములు, ఆచ్చ్భికళస్టములుదలి *“ఇయి ఆనుఖాగమునకు “పో అనునది బళుళమున నాదే మగశు,. కన్నియ --ఇందుం దుదిభాగమగు “ఇయి అకుదాని శెకార మాజేశమూ గ 'న్న-ఎ=కన్ని అని హవకుగును. ఇ తక్కినయుదాహరణముల్మ వ్యక్రియను గమ నించునది, నీకవ్వమునను బహువ్వమునశు సీయెర్వము బుళము% గల్టునని గ్రహించు నది, స్మూశ్తమున బహుళవము) గూర్చుటం జేసి *“నందియ-కాణీయి. అను మొఏఎలగు శబ్దముల తుదినున్న యియ శెర్వము సీస్టినదని “ఎహుళ్య్రవాణముచేనను (క్రింది నూరి వివరగామున కళ్శిప్త్రాయను. నిశ్యముగం ద్రైవ్త్తిమండుట యశుబరుళవ్రయోజకమని ర్రహించునపి కొంవచఎం లాక్షుణివ లియాొళతళబ్టములంద౦ యికారమువకుకు బకమున లోవము గబ్బనగునని యనిరశియు: (కన్నియ కన్‌ శయజకన్న్య -ాజడ్డకు లోహము కన్య) కాని యట్రిమావములు వ్రానీనకవివ్రయు క్తముత్తై బహుళమున నగవడమించేనీ యికారలోవమును జెప్పెడి లాక్షణికల యమ్షాట యనాదరణీయమనియు నయ్యకి యనుసూ3ి య్యాక్రింది వివరణమున కభిప్తాయముః (మృగ్యము= వెదుకందగినదిళూన్య మనుట్సు ఒక్కము త్తియ శబ్దమునకు మాత్ర మిళ్వలోవము చ యోగసిద్ధమై ముక్యమని

ఆచ్చకపరిచ్చేదము, 2౨20 యిగవడుచుండుటచేంలై లామణూో క్రి యిస్టైనివిషయమున మ్మాత్ర్యమే యుగీకరింవ నగు నని “ముత్తియకబ్టమునందు మ్మాల్రగమను సీీక్రిందివవరణామున కళ్ళిప్తాయముం ఇళ్వ లోవము గలిగినపిదకూమ్నుల్తియ శబ్దముశందలి ఒడ్డకుం బ్రశీర్ణము 8 చే లోవము గలుగు టను గమనించునది. ఫ్రైఢవ్యాక_ర్హ 'ముత్తియళశ్షోతరంబులకును దజచుగ నిళ్వలోవము గానంబడియుడి నని “దివ్వియశ ఆయుపు=ది వ్యాయుపు-కల్లి యము ఇ కళ్యాల-వల్లి యము= వళ్యము-వీడియము=వీద్యము ఆను మొవలగువాని నుదావాకించి ము _త్తియళప్టంబునందు మ్మాత్త్రమను సూరి వాక్యమును సవరించినా డు ఇట్లితష్వళలోవముళలిగిన చోటులుందు జడ్డ తోయెనేని భూర్వము , తెల్పికవ్తకారము. ద్రోక్షము రి చీ ఒద్దలోయము. గట్టుకకు టను స్మరించికొనునది. కాని యిట్టి యిక్వగోవము. గల్లిన ప్రయోగములు. భార తాద్యిప్తాచేనకావ్యసిద్ధయిలు గామిచేసీ నూరి యు"సీక్షంచెనని తోంవెకి. కాంగాం ఈ,యోగానునారముగ "భ్వవా గలుగెలును నిత్వలేవ మనుటకు గదునింవవలెసుగానీ యియాంఎళవ్న్వాములంజెల్హ. నీనంలం. గూ+ర్పరావని చ్రగాంచు “ది, ఇ ర్రలోదమునకు “నియ్య ప్రలన్యకలనన వాలుందూ ప్రలలి అరవ పాందఓీయవ్రయె+గము గన్నశైడిం ఫారతార్థమున “నెయ్యఫ్రతన్యకలి అని ఎయి గవ లెనుగాన రామాయణార్థ ముశం గూడ నద్దానిని గన్యయనుళప్టముగనే భానింపక తీరదు ఆవక్షమున నది కన్నియవబ్దముక కిళ్వ లోవముచేం గట్లినదిగ నంగీకరంవక లవ్పదుం ఆచ్చికశప్టములందలి యియయనుడాని శిళ్వమాదేశమగునను సామాన్యో _క్రిజేసీ తుదినున్న చనిశే గాక నడుమనున్న దానికిని

"నీయాదేశము గలుగనగుననియు దాన బకియా చళమునకు. బలేచవమనియు నిళర్వలోపము గ్త్‌ ఆ బర్యాచక మనియు రూపాంళరములు గలుగవచ్చుననీయు లాతణకులయాశ్ల యము, మూఖలమాను సీనూ కమ సఏచదికములళే "పెడ, యము, మూలమాను స్లీ నూర్ర్త్యమును ఛౌ ములళీ యిద్విధానమని తెలిపెడి, కాని యాాచ్చికక్రియలందును. సిక్యార్యను. గన్టుటి చయమోాద్భస్ట్రమని వ్యాఖ్యా శ లయాశ యము (కదియంఒదెజక 2ంఒజెం

న ళీ భే

“సర్వనామప్రకరణము.

వాక్యమున నామవాచకమునకు బదులుగా వాడంబడునది సర్వనామము, వీజే నొకవదార్థముకుగాని వదార్థములకు గాని 'తెల్పునది నామవాచకము ఒకదానికి: "భీవైనళబ్రమని భావము ఒకవాళ్యమున నామవాఛభకము నావృ_ర్తము చేయవలసివచ్చిన యెడల మరల నద్దాన్తొనే ఫుకదుక్తముగ నావృట్తి చేయవక్యజ _లేకుడ చానికి బదు లుగ వాడంబడునది సర్వనామముః విశేష్యప్రునరుక్రివోషముకు దలంగించ సర్వనామము ద్రమయోశించంబడునని కాత్చర్యముం “నర్వనామము=బల్లనామములకు బక్టులుగనగు నామనుా వెల్ల నామములకు బదులుగ చాడంబడునది సర్వవామము శాద్భననే సర్వనామ చుపనర్జనమగుటయు నొకచదానికి నంష్థాయగుటయు బుభవింవష్టు

200 బాలవ్యా కరణము అన్ని ప్ర, భృతులు సర్వనామంబులు.౨౪, అన్ని-ఇన్ని-ఎన్ని -హొన్ని- వెక్కు-వలు- ఆ-ఈ-.వ-నీ.నా- మన-శా. సంఖ్యావాచకంబులు-అన్ని వ్రభృతులు, వీనికిం బ్రథమాంతరూపంబు లుదాహరించెద, వీనిలో డుమంతంబులకెల్లన్యాగమంబు వూర్వోో కంబు స్మరించునది, బహుువచనలకారంబునకు రా దేశంబును బూర్వాగమం బును బ్ర థమాబహువచనంబునకుం బోలె నెలుంగునది, విశేషాశ్రారం బులు గలిగెనేనిం నగొండొకచో ద్వితీయవజకును గొండొళచోం దృరీ యయం దొక్కరూవంబు వజకును రూవఖేదంబులు వక్కా_ణించెద, "భేషంబూహించునది. అన్ని "మొదలగుళబ్దంబు లాజును ద్విప్రళ్ళతి సంఖ్యా వాచకంబులును మహవర్ధంబులు బపాుువచనాంతంబులగు.అమ హదర్థంబు 'లేకవచనాంతంబులగు, ఇందు నీ మొదలగునాలుగుశ ద్ద బులు సర్వార్థంబులం చుల్యరూవంబు లయియుండు, మ-అనువది మహదస్థ్రమనుటకు, అ-అనునది యమహదర్థమకు టక్కు ప్ర-మొవలయినవి ప్రథమాదినిభక్తులకును సంకేతములుగా నిందు చ్రహించునది, మ్‌, ఆ, ఈశబ్దంబు లౌవవిభ_క్రికంబు సర్వతావదర్థకము, అలగుటంజేసీ - అన్నిటి - అన్నింటి - ప్ర (టను స..-అన్ని, ఇన్నిటి - ఇన్నింటి - ఎన్నిటి- ఎ ఫయనర్థకను. న్నింటి - కొన్నిటి = కొన్నింటి = ప్ర ఇందలు ఇన్ని, | వెకోటి- వెక్కింటి - యనురూషం కియద్యావదర్థకము, బులు ద్వితీయా ద్యేకవచనంబులు వః ఎందలు ==, ఎన్మి వరంబు లగునవు డమహాత్త్యంబు కా కరివయార్థకము. నం దగునని 'తెలియునది, వప, కొందటలు + ౨ంకొన్నిం య బహ్వర్థకము, న్‌ బహ్వూర్థకము, వ 'పెక్కండ్రు "వెక్కు- దీనికి వ, | పలుగురు అమహాో న్‌ [[ఇక్తూట్‌ $ బహువచన (7 పలుగుండ్రు కీ _త్య్యంబున "ముం గలదు దీనికి వస్థ్త 'వెక్కూలు వ్రయోగంబు లేదు

ఆచ్చికవపరిచ్ళేదను ల29్రశే మ ద్‌నిని తదర్థకము, ద్విః | ఈదానిని | + = వీనిని, 1 వారు ఇద్దానిని వః వాండు, శం వారలు వాండ్రు మ, వారిని ద్వి వానిని, ** (25 లను య త్కిమర్థక ము, అ, వవారు, అది. ,..అవి, | వవాండు, *. వారలు ఆ/1ఆయది ..ఆయవి, ఎవ్వావ అయ్యదిం క +అఆయ్యవి, శ్ర ఎవ్వాండు, 46 ఎవ్నారలు 6 శవ కళ టౌ మ, ఎవడు | ఎవరు, ఇదమర్థకము, ఎవంక్త్రు వీ వ్‌నిని ఏరిని, వః వీండు,., | వీఠరలు [ వవారిని వీండ్రు, | వవానిని | వవారలను వీరిని | వీవాం డ్ర ను ద్వి, వీనిని, | వీరలను | ఎవ్వారిని వీం డ్ర ను, దం. ! ఎవ్వానిని ఎవ్వారలకు ఆ, ష్‌] ఎవ్వాాం ద్ర ను ఆ | ఈయది ,,*ఈయవిం | ఎవనిని [ ఎవరిని గ ఇయ్యది _,.,ఇయ్యవి, | ఎవండ్రను,

లై బాల వ్యా శరణము అ 1 ఇం6 ఎవి జీనిని *** వేనిని ళు నా ళీ న. తక 1 ఏ + ఎవాగనిని వీయది ,, వయవి, ద్దానిని వ్వా యివి, ఎయస్ణివి, మహతి వాచ్యంబగునే 'నేకత్వంబున యత్కి-మర్థకళ పంబు-ఎవ్వ రిత-ఎవ్వ క్త-ఎవ్వతఃఎవరిత - ఎవ్నర్త-ఎవత-ఎవ్వరితి. ఎవ్వల్రి ఎవ్వతి-ఎవ రితి ఎవ్నర్షి-ఎవతి ఎవ్వరి తె ఎవ్వ ్రె-ఎవ్వ కె-ఎవరి లె-ఎవ ెర్పె-ఎనళతె - ఎవ్వ ర్తుకం ఎవ్వతుక * వర్తక = ఎవతుక - అనియిరువడి ెండురూవంబులు వడయు, తదాదులు మూయ మహద్యాాచకంబు "లేకత్వంబునం బూజు వివథ్మీం దుంవుకు.అతయ-ఆరండు, ఇతయ - ఈంతడు ఎతండు.వతండం అనుహూవంబులు నడయు, చహాలీవాచకంబులు, ఆమె = ఆపె = అక, ఈ మె.ఈనె-ఈశ, వమె వపావళ.అనరూవంబ్నలు వదయు, ట్లో, ఫం ని, యుప్మదన్థకము, ఉభ, యార్థకము, మ్‌ారు, నిత్యబవుువచనాంతము, ఈఏలు, తృ, వనచేతను.చునలవెతను. చి (| స్సు క? త్రి త్రై [ నిన్నును, మిమ్మును, ఆ ల్యార్ధకము. తృ, నీచేతను,.. మీాచేతను తాము, అస్మద్దుకమ్తు, వః చాను ,..4ఉత5ొరు, / వ్‌చు 1| షః న్న్న క మాం న్‌ ( వ్‌ము తృ, తనచేతను. , ,తమచేతన్గు,

ఆచ్చీకపరివ్ళేదము లనే జఒండులు, మ, జండు 66 | రలు వశార్థకళబ్దము, ఒంచ్లు, వ బడులు, ళా ఒడు న | న్య శ ఒకరు, హ్‌. బు, జఒబొడు 9, (జకాంక్రు ఆ, ఒక్కయ.. | ఒక్కరు | చళమైకవచనాంతములు, ఒక్కొండ్రు ఒకటి - ఒహొటి - ఒక్కటి = జాయ ( ఒక్క్కారు ఒఫ్కొటి - ఎక్కటి = ఒకండు - ౮] ల శ్ర60 | = జ ఒహ్కొండ్రు ఒకొండు - ఒక్కండు. ఒక్కొయ = ఒకకులు, ఒండు. ఈశ్వాంబునససంఖా న్ర్‌వాచ ఒకరయ 4, | సలు, కంబునకు బహువచనంబు లేదు, ఒకళ్ళు, దీనికి మహతి వాచ్యంబగునపు ఒఫహొరులు, డేకత్వంబున వత్ష్యమాణరూకుబు ఒఫొళలయన ౨. | ాభలు, 'లెజటుంగునదిం ఒకొళ్లు, మహత్యర్థకము, ఒక్కరులు ఒకరిత - ఓకర్త - ఒకర్తు = ఒక్కరుండు 4, | కూయలు ఒక ర్థుక-ఒకత ఒకతుక - ఒకొరిత క ్‌ ( ఒక్కళ్లు ఒహ్వొర్త-ఒక్కొర్తు. ఒళొ ర్వకఒకొత ఒక్కారులు.. | ఒనొతుక - ఒక్కరిత ఒక్కర్త = ఒవొ్కాకుయు, *, [| బొధలు ఒక్కుర్వు ఒక్కర్తక - ఒక్కతంఒక్క “ ఒజక్కొళ్లు, తుక-ఒక్కొరిత ఒక్కొర్త - ఓక్కొ ఒకరువ్రందు.. 4 ఒకరువులు, "| ర్తుుఓక్కొ ర్వ - ఒక్కొతంఒక్కొ ఒహొడన్టండు *,.. ఒహొరున్చలుం తుక-ఒకరితి.ఒకర్షి.ఒకతి = &౬కొరితిం ఒక్కరువ్టుడు * ఒక్కరున్చలు.. | ఒకొర్తిఒహొతి. ఒక్కరితి ఒక్కర్తె- ఒక్కొరువ్రండు. ,. ఒక్కొరువులు | ఒక్కతి.ఒహ్కొరితి.ఒక్టా ర్తి. ఒక్టాతిం ఒరుడు 9 మరులు, ఒకి రితె.ఒకశ్పె = ఒక తె. ఒఖొరితె జః

నం! హల వాస కరణము ఒక్కొ లె.టర్హుట్ల ర్పిటర్తుట రక ఇత్యాదులు, ఇంక ద్వివ్రభృతి సంఖ్యావాచ వని, దలు కంబులు వథమాంతరూపంబులు | "ఇదె వండె,ండు, మస్త్‌ వన్నిననద (5 గాణించెద, వదుమూగురు మ, అ, వదుముద్దురు [ వదుమూయయు వః వదుముగురు వదునలుగురు ,*,వదునాలుగు, ఇద్దజు ల వత్‌గురు | = రెందు వదనయిదుగుకు ... పదునయిదు, మూగురు వదునేగురు ,..వదునేనుు ముగుషు | +, ,మూయ్లు వదునాలుగురు , ,..-వదునాలు, ౧ ముగురు వదునేకుగురు , ..వదునేడు. నలుగుఠరు = నాలుగ, వదునెనమం ర్త * +వదునెనిమిది, అయిదుగుకు ,..అయిదు, వంనొమ్మంగ్రు 694 వంవొమిదిం వగుకు + వీవు, ఇరవంత్రు = = =వ్తిరువది, ఆటలుగుకు అలు, ఇరువదియొకరు. , = .వరువదియొకటి వడుగురు “వడు, ఇత్యాదు లూహ్యంబులు, ఎనమం గ్ర == ఎనిమిది, మువ్పండ్రుు ,,.,ముప్పది, త్‌మ్తం క్ర ఇం +తొవ్వుదె, నలువండ్రు, * = నలువది, వమనురు ] వంబండ్రు, = వటం, పదురు వది, అయువండడ్రు ళం +ఆభణువది, ల నో పదుండ్రు ఎనుబండ్రు, * = +ఎనుబపి, వచ్చట నేకళ ఫ్రార్ధరూసంబు నూజుగురు ,..నూటు, లెల్ల నర్థానురూపంబుగం గూర్చు | వేనురు + == వేయి, కొనునవి, వదివేగురు * = పదివేలు,

ఆచ్చీకపరిచ్ళేదము లో

"రెండు మొదలగునవి యాపవిభక్రిక శబ్దంబు లగుటంజేసి ద్వితీ

యాది విభక్తులు పరంబు' లగునపుడు టింటు లగునని యెఅుంగునది "ెండిటిని = రెండింటిని. ర0టిని, మూఃదిబీని.- మూండింటిని. మూట్‌నిం ఇతాస్టదులు, వకశ బ్రమునకు-ఒంటి - ఒకానొ్‌కండ ఒకానొకటి - ఒకా నొకరిత-ఒరిము - ఒండొళరు.టరట్ట - అనురూసంబులును - ద్విళ బ్ఞైర్థంబు నకుంస్తనువుడి -ఈరాటు.-అనురభూవంబులు నర్థవిశేషంబులం జూప్షైడు, టీ, అన్ని మొదలగువదుమూ.డుశట్టములును "రెండు మొదలగుసుఖ్యను జెప్పెదు శబ్బములును అన్నివ్రభృతు లనువదముచే బోధింవంబడెడి. వ్రభృరులు=మొదలైనవి= ఇందు చియా ప్రదర్శనముఖమునం శాక నిపాళవిధి నాశ్రయించి సర్వనామముల సిద్ధహూపములు మాత్ర, మే చూపండునుం కాన నన్ని మొపలగుసర్వసామములలో మహ ద్వాచకముర్తై డుబ్బ్రిక్యయమును బొందందగినవానిశల్లను దర్సమము 282 వీ లచే నిగాగమము గలుగుటను జ్జ _వ్రీకం దెచ్చుకొనవలెను,. నిశాఅగమముజ న్యాగమముః ఫూర్వో కృంబుఐముందుం 'చెచ్చంబడినదిం చ్రశమాబహువచనప్రళ్యయమగు లువర్ష్మకము నకుశు, దక్కిిననిభక్తులుదు బవాక్వముననగు నాగమలకారమునకును లేఫ మాదేశ ముగ నగుటను, జపొయాచే/రేఫమునకు ముందు బిదుఫూర్వక డకారము మొదలగునవి యాగమమున. సిద్ధించుటను బ్రథమాబవావచనమందువలెచే ద్వితీయాదివిభక్తులబహు వచనములందును నూహంచికొనవలెను, ఫూర్వాగమముజనేఫాదేశమునందెడు లకార మునకు ముందుం గలుగునాగమములు,. చెన్పెనల క్షణమునకు. వ్యతిేకముగ ెచ్చో'ేని రూపములు గలుగుట కళ్లెనేని కొన్నిస్థలములందు ద్వితీయావిభ_క్రివజకును గొన్నిస్థలము లందుం దృతీయావిభ_క్లియు దొక్ళరూవము వజకును రూజములు చూవంబడెడి* ళక్కానవాని నాయాస్థలములందు యకశాసంభవముగ గమనీంచికొనవ లెను. వెశీసో శారము జ చెప్పినదానికంటె విలమణమగు నాకారము నందియుండుట మహాత్తును బోధథించునవియేని 'అన్ని-ఇన్ని-ఎన్ని = కొన్ని = 'పెక్కుంచలుల అనునీయాజును లెండు "మొదలగు సంఖ్యావాచకములును బహుువచనాంతములే యగును. అనలూ మవాద్వాచ కము లైనపుడు వీని కేకవచనాంతముగం బ్రయోగము.. లేదని భావము అమహత్తును జెప్పునవిమేని _మైళబ్దము లేక వచనాఎశములే యయ్యొడి. అనలా నమహద్వాచకము లగనపుడు వైళబ్దములు బహువచ నాంతములుగం ట్రయోగింవబడవని ఆాళ్చర్యము* ఇమాటలు సామాన్యమున శబ్దలతుణమునుబట్టి వ్యాకరణపాఠకుల నుబోధముననై మైన మనుట స్పష్రము. (పెక్ళుతవ్చ) మైని నిరూపించిన సర్వనామములలో '“సీ-నాంతాంమని అనునీనాల్టుకు మహూచ్వాచఛకము శ్రైనను నమసాద్వాచకము శర్రైనను, మహతీవాచకము

286 చాల వ్యా కరణము లైనను రూపభేనములను పొందవ. అనగా ెద్దానింజెవ్వనవి యైనను. వీనికి దుల్య రూవములే యగును గాని య్‌్థ భీదముఎఎట్ట హావభేవము గలుగదని భావముః సర్వార్థం బులక్‌ జఎల్లయర్థ ములందు, ఈల్వరూవంబులు=షక్యర్‌తిరైన చూదములజే గరలిియుండు నపి సర్వనామముల సిద్ధరూవములం బ్రచక్శించు సీ క్రి ఎదివట్టికయందు “మి అనునది మహదర్భమున కనలా మహడద్య్వాచకమనుటకును, “అ ఆనువది యమహదర్త మున కనలా స్థ మ్‌ రి నమహ చ్వాచకమనుటఓకును “వలీ అననది [చశమావిథ్‌ $9ని, *“దిరో అనునది. దింతీయా విధ_క్రనితృి అనునదిశ్పతీయాఎబ కని 'మవార్నర్థకము” ఆశునది స్రీ వాచకమకుటరును గుర్తులని గ్ర్రహించుదు సిద్ధహూళముల గుర్తంచి సనవ్తరలుం మూ జ న (2! శి జ ా .సక్వతావస్షర్షకిమంజకందణుకు లేక అన్నింటిని బోధించునదె. ఇవి మ అ్బాకల్భార్థక మనగునేని 'ఆంవ ల * అుదెటి అనియు నమవాత్తల. వెవ్వంచయేని “అన్ని అనియు: ్రుశమను హాముల నందన ఇయదిర్థకము=ఇళమంది "లేక ఇన్నీ యుశునర్థమును చోధ్ధించునది, ఇది మహదర్థిక మగునేని “ఇంది అనియు నమవాత్తులం శెప్పునదియేని “ఇన్ని” అనియు! 'ట్రశమయందు దహూకముల నం చెడి కియడాష్ట్రనచర్థక్షము=ఎంవమంది "లే యెన్నియను నర్థముకు బోధించునదిం

• ఇది మహత్తులం జెప్పిన *ఎఎవయి” అనియు నమహాత్తులం 'బెల్చిన “ఎన్ని అనియు: ట్ర మళ రూవదంబులం బొంచెడిం కతివయాస్థకముజెఎళమంది. లేక ఫొన్ని యనునర్థమును. 'జేవ్వునది,. ఇది మహప్వాచక మగు'నేని “"ొందణో అనియు నమహద్శోధకమగునేని “వాన్ని అశియుం ట్రిథమకు ఊవంబులం బదయనుః బహ్య్యక్థకము= పెక్కమందిని లేప వెక్కింటిని బోధించునదిం మహద్వాచక యగునపుడు “పెక్కంంద్రు-పెద్కంది అని డీనికిం బ్రుశమను హూవము లేర్చ్పడెడి. అమ సాద్వాచక మగునేని “వెస్ట్‌ అని దామముకు బొందును. “అన్ని -ఇన్ని -ఎన్ని-కొన్ని ఆను నమవహాప్నోఫకములకు వలు గాళ _దీని! “పెక్టులి. అనియు బహువచనము తోడి హూనము నన ట్రెడి, దీనికి బతువచకముం గలదవి “పెక్కులు అని యుదొవారిం చుటంటేసి యన్నీ త్యాదికూపములు నాల్టుకు నేకవచనము లనియు చానికోఅన్ను "లిత్యాది రూపములు గలుగవనియం6 "బెక్కునకు మాత్రమే “పెక్కులు అని చానికంటె విల తణముగ బవహువచనరూవము గలుగనగుననియు, సూరి యభిప్రాయవడెననుట స్పష్టము "ళాని యస్వీ శ్యాదులు ఇల్లును ధర్సమము క] ఆంది వవరళాము ననుసంంచి యేకళ్వ

ఆచ్చి కసరి శే గ్‌ము ల్రి7 సంఖ్యకు బోధి ద్యువృక్యయ మంకసుదు: కలవు, మజీయు బహువదార్థచోధకము లగుటంజేసీ వాని నేకవదనములుగ. నెంచుట విచారదూరముం ఇకారాంళములకు వలిం బ్రభమైకవచనము లోవెంవెనందమన్న బహువనార్థ బోధకమగు వీని ేకృ్యళముకు "నేకవచనముకు గలుగుననుటకే యుుక్రి యగవదకున్నది. కాన నన్నీ త్యాదులకు వలెం గాక వెక్టుకుదాని: బశాువ్వే హోధకలువర్ష కము చేవటయన్విశేషము వమోగచృష్ట మని తెల్బటయే యుచికమనితోంవెకి. కార యావంభ_క్రికవ్రత్యయములు టింంటులు ద్వితీయాజ్యేకవచనములుడే గలుగునవి యసటంశేసియు నన్నీ ళ్యాదులతో యాటుగం “బెక్కనునదియు. నమవాద్వాచక మగసనశ్రకు టి ౦టుల నందందగిన దగుటంజేనీయు సూరి వీని ననేకవచనములుగ సంఫెవించి యుండనో ఫ్రకు, ఇంకకంటె నమవాద్వాచకము లియ్యవి యావవిభ_క్రికా౨రములుకు మకాచ్వాచకము లియ్యవి యనావదిభ_క్రికాంత ములుకు నగునని న్పస్రవజది వీనిని నిర్సబహువచనములుగనే యెంచుట సరసమని తోడి, త్రీలుగలమాశేషకర్హయు సీని 'నేకవచనములుగనే 'లెల్పెను, (దాః సర్వనాం వ్ర త్‌2 బహువచన్యవ్రత్యయాభావమున. పీనల్‌ చ్యాక్నర్థ 'లేకవచనములనిరనుట న్పష్టము- మహద్వాచకముశ్రైన అన్నీత్ళాదులకు వాళ్లింటికి ద్వితీయాదివిభక్తలందు బవాుక్వముననైై న నాగమలకారమునకె శకటలేఫాదేశమని యనుకూనించందగుటంచేసి “అందజిను-అందజవేశను, ఇందటను-ఇందఅ చేశను, ఎఎదఆఅకుంఎందజచేకను, ఫొందణరుం కొందజిచేకను” అని యక్వవిళిష్రకకటలేఫముతోడి రూవములే గలుగుంగాని 'అందతి వేశి అకమున్నగు నిశ్వవిశిస్టములు సిద్ధిం చవని గ్రహించవలసియున్నది. కపనిధక్లిక వ్రశ్యయములవోే. ఇకారమును.. వ్యయుండుట బేసి చుపూద్వాచకము. లగునపు డౌద విభ్యక్తికష్టప్త్రష్యయ మికారము గలుపననియు దాన నివ్వవశిస్తశకట లేనముతోడిరూపము లుకు సాధువులే యనియు ననవచ్చునుగాని బహువచనములం డౌవవిభ్‌ _కీశ్యయము గలుగు టియు, నీళ్లావవిభక్రికటృక్యయము మచహాద్వా చకములనగువీనిక్షీ సిద్ధిచుటయం చ్రమనున నలాత్షణికముకు ప్రా చీళ్యవ్రయోగవిరుద్ధమును నగుటంజేసి యట్లన నవకాశము "లేదు కాన నిక్వవిళిస్థ శకట ేఫముఎతోడికూవము లర్వా వీనకవి చ్రయుక్షమురైనను నలాత్షణివము లనియు నళ్వవిశిష్ట శకటళేఫవరూవములు లాక్షణికములనియు స్యా కృతివద్ధ3ంబట్టి నక్తతించక తీరదు ఇక మిగిలిన పెక్కకలంకట్టములలో. బలుకజ్ద మున కమహద్వొాచకమునకు 'వేటుగర బ్రయోగములేమియు పెక్కుళబ్ద మమహశ్వమున బహువచనాంశమును నగుటయు దుహశ్వమున నీరెం3టిక9 బహువచనలకారమునకు శీఫ మొకమాంలను బిందుళార్వకడకార మానేఫఘముగకు ముందుగలుగుట యొకమాయును గల్లుట సోదొావారణమున సూచితముం సామాన్యముగ సర్వనామములు నామములకు బదులుగ చాడుబడునవగుటం జేసి యొకరీతిగ విశేషగాములును చామములకు:. దరువాళ

లిం బాలవ్యా కరణము నున్నవియు: శాందినవి యగును కాన ముందు నామముండీనచోటుల ననలా నాదు వాచకమునకుం దరువాశం బయం కముల్రైనవి వ్య_స్తముగం ఛ్రుయోగించండినట్టు న్యూ ములగును, అట్లు గాక నామమున కవ్యవహితపూర్వముగ నర్వనామ ముండుట నంధ వించినచోటులందు సమాసత భాసించక తచ్చదు, ఇందు నామముతోణి వ్యవహిశవరత్వ మమహశర్వమునం బలుశబ్దమునకు నభవించదని యమహళ్వంబున నను సూ౦ంవివరగామున కళ్ళిప్తాయముం సంభ్యావాచకములకు వలె మహక్వమునం టకృశికిం దుదిని బజలుక్ద మునకు గువర్ధముగలుగుట యన్నీ త్యాదులకంటె విశేష మైయున్నది. ఇట్లాచేశాదులను నాగమామలను జూపుట ర్రంథవి _ఫ్ఫృతికిని దన్గూలముననగు విషయదురవబోధమునకును గతమగుంగానం గుదురువడుగతి నాయావిభులచే నగుకార్యముల ననుమానించికొనునది, ఆందజచేత మున్నగువానివలెనే ేఫాాదేకముకు దానికి ముందడగు చిందుషూర్వకడకార మును లడాగమలకారమునశే గల్దునవగుటం జేసి “"పెక్కందడ్రను-'పెక్కురను, "పెక్కండ్ర, చేశ-పెష్కరచేశు పలుగురనుంపలుగుం డ్రనుః వలుగురచేత-వలుగుండ్ర చేతి. అకు మున్నగునళ్వవిళిష్టరూపములే బహుత్వమున సద్ధించునని గ్రహించికొనునదిం తదర్థకము='అది లేక వాండం్‌ అకునర్థ మిచ్చునది* 'అ అనునది 'తెలుయనం దదర్థకము మవాశ్వముననంతట దీనికి *వి ఆకునదియు, నమహశ్వమున ద్వితీయా ద్యేకవచనముల “ది అనునదియు బహువచనముల “వి అనునదియుం బూర్వాగమము లగుటను, బ్రథయమైకవచన బహువచనముల 'వ్రాస్వమైన ఆకారమునకుం బిదపం గ్రమ ముగ *దవి" అశునవగుటశు (దూం ప్రై శ వు నాయామహావములు గలిగెడీ. మహ త్వమున "నేకళ్వమున చుజ్టుకు డుముకముమోంది నిగాగమాదులుకు గల్టుట యరయునదిః బశాధ్వమున బహువచనలకారమునకు 'లేఫ మాదేశమగుటయు నది యక్వవిళిష్టరూప మునందుటయు బ $ువచనముమో.ద మరల బహువచనముగలుగుటయు, నాదేశ శేఫ మునకుముందు బిందువ్రూర్వకడకారము. సీద్ధిచుటయు. మొదలగు పూర్వోో క్తమాలగు కార్యముల యథాసంభవముగ గమనించుచు సిద్ధమాపముల ననుమానించికొనవలెకు అభ్లే మహత్వమునం దృతీయాదిబహువచనముల నాగమలకారమునర్తైన శేఫ మిక్వవికిష్ట రూపముకందుటయు, (ఇరువురని త్యాదులుదుంవప్పం చూం శ్రౌం శబ్దద 90) శేఫము నకం బూర్వమున బి)దువు ముదిడికొన్న డకారమగుట నాదేశలేఫముమోంద నాగ మముగ లకారము మరల నగుటయుం బర్భాయముగ గ్రహించుదు చారి వేకంవాండ్ర, 'చేశంవారలచేక మున్నగురూవముల నీద్ధిని గమనించునది. అమవాశ్వమునం బ్రధమ "బేకవచనబవుపచనముల దివులంతాగమము లగటయు ద్వితీయా చ్యేకవచనబవాుంన చన ములం గ్ర్రమముగ “ద వి అనునవాద్యవయనను లగుటయు. గమనించుదు రూపముల

ఆచ్చీకవరిచ్ళ్చేదము 289 సిద్ధి నరసికొనవ లెను. అమవార్వమునను 'దా-వా” అనువానిమ్నై విభకృలకుముందు నిగా గమము. నిర్యమునగ నగుటను గమనించునది. సిద్ధరూవముల నకుసకించియే యివ్ర, శ్రీయ నుబోధనై చూవయబడెకుగాని శదర్థకరూవము. సహాజముగర చెలుయున “అ అనునవిమే యగటంశేసి దానికి బ్రగభమనంతాగమములగు “దివి అనునచే ద్వితీయా జ్యేకవచన బహువదనముల నాద్యవయవములుగ గైనవనియుం బ్రథమైకవచనబహు వచనముల నంతాగమమేగల గల్గిన. దివులకుం. బ్రథమకు. ద్విశ్వమును, ద్విళ్వము స్యించినపీదపం దదర్థకమునకు చా,స్వనును గలిెననియు శార్దికనరణిని తృ్కహింవందగు, అమవాశ్వమున బ్రశమైకవచనబహువచనముల ేక్పడెడు “ఆయది-ఆయ్యది. ఆయవిం అయ్యవి అనురూపములు లదర్భ కాకారముమైం దదర్థకములగు నమహద్రూవములను అది ఆవి అకువానిని నిల్చి యడాగమ ్రికద్విశ్వన్రా,న్వవిధులంగూర్ప "చేర్చడీనవిశాని శుస్ధకదర్థకములు గావని గ్రహింపవలెకుం ఇళ్లే ద్వితీయాద్యేకవచనములం దమవశత్వ మున నగు “ఆదానిని - అగ్దానిని-ఆదానిచేశ-అన్టానిచేశి అనుమొదలగునవి త్రికము మాంది వార్టునకు ద్వొశ్వమును శ్రిశంబునకు న్మూన్వమును గలుగుటచే "ేర్చ్పడినవిగాని శుద్ధతదర్థకములు గావని మయెొజుంగునదిం

ఇదమర్థకము=ఇది "లేక వీ డనునర్థమును బచోధించునది, తెలుంగున “ఈ” అనునది యిదమర్థ కముం

కిమగ్ధకము=వీది లేక యొవండను నర్ధమురు జెప్పునదిం “వి అనునది 'తేలుం గునం గీమర్థకముం ఇదమగ్ధకమగు నీయనుదానికి మహళ్వముకు నేకళ్వబహుశ్వములందు వకార మాద్యవయవముగ నిగ్యమై యగుట సర్వవిళ'క్తలందును సామానృము* వశ మైకవచనమున డుక్జును బహువచనమున_ లువర్ష్మశమునకు లేఫాదేశమును. బిందు వూర్వకడకారము దానికిముం. 'దొగమముగ. నగుటకు మొదలగుచానిని దదర్థ్శకమునకు వలెనే గూర్చుచు. సిద్ధరూవముల నూహించికొనునది. ద్వితీయా ద్యేకవచనములందును బహువచనములందును. నిగాగమ'రేఫాదేశాదులకు దదర్ధకమునకు వలనే గూర్చుచు రూవముల నెజుంగవలయును. అనువాళ్వమునం దవర్థ్‌ కమునకువలెనే దివులు చేరిన చశృంకి చ్హాన్వము గలుసట గమనించునది. మలియు చ్రా/స్వద్విశ్వములు గలిగిన “అద్ధి-అవ్వి యనునవియు: దదర్థకమునకు వలెనే యగుటను స్త్మరించునది. ఆయనవి * అయ్యని మొదలగు శదర్థకరూవములవలెనే "ఈఆపిఈ+అవి అను నిదమర్థ్శ కమగు నీకారముమోంది 'అది-అవి అనువానికి యజాగమవ్విర్వవ్రాస్వములకు ద్రికళాన్త్రము లచే (సమా 1శీ-1ే 5) సంపాదించుచు సిద్ధయూవముల గమనిఎచికొనునది. ఇ శ్రకేయిదమర్థ క మగునీకారముమోంద ననుప్రయు_క్రముల్తై శత్రికద్వీశ్వన్రన్వములనందినట్టివియు నందని

ల్ద0 భాలచ్యా కరణము యట్టివియు. నగు రూపములుగ “ఇద్దానిని-ఇద్దానిచేర-ఈదానిని ఈదానిచేకి అను “మొవలగురూవములను నంభావింపందగుం బహుక్వమున ద్వితీయాదులం దిదమర్థకమగు సీకారమునకు వకారము ఫూర్వాగమమగుట నిగాగమమగుట స్మరిం దికొనుచు పీనినిం పీని చేత 'మొదలగురూపములనవ్ర్శక్రియం గమని*చునదిం “ఇది-ఇద్టిః ఇవి-ఇవ్వర్టి అకు నవియు వీనిని. వీనిచేత మొదలగు ద్వితీయాదిబహువచనరూపములును దవ్ప నన్యము లెల్ల నివమర్థకమగు. సీశారనువైర. దద్థకరూపములం జేద్చటచేశనే. సిస్ధిచినవ యశుట స్పష్టము ఇది యివమర్థకరూవ మని నాపినైన యికారగుచేశ్చే సమర్థ మయ్యెననుట లెబ్బముః

యల్మిమగకము=ది ఎనండనునర్థముకు బోధించునది. లెలుంగన “వి అనునది యర్కెమర్ధకము యత్కింంళబ్దనులకు లెండింటికిని “వి అనునది యొకభే “తెలుంగునం బ్రకృతియని శ్రసొంవవలెపుం “వి అశకుదాన్నిపైం దదగ్ధకమహదను చవ ముల జేర్చుటవేత సాధారణము రూపములు గల్లుటకు గమనింపవలెనుం ల్రికళాన్త ములచే చ్రా,స్వద్విత్వాదులు. గల్గుట లదిదమర్థకములకు వలెనే యని యొలుంగవల యును, "ఎవ డు-ఎవ్వ-డు, ఎవరు-ఎవ్వరు, ఎవ్వండ్రు,-ఎవండ్రు,; ఎవరిని-ఎవ్వరిని, ఎవం 'డ్రను-ఎవ్వండ్ర్యను అనుమొదలగు మహద్వ్యాచవై కవదచసబహువ చనయావములందుశు “జేనిని-వేనిని బేనినేక-చేనిచేకి అశు మున్నగు నమహదేకవచనబహువచనరూపము లందును గ్రృదుముగం దదర్థ కనునకు హ్ర్మాన్వమును “నవి ,అమవవి యాద్యవయవము లుగ నగుటయును విశేషములుం లదిదమర్థకములకునుు యప్కమన్థకమునకును; నమహ త్వమునం దృతీజాస్నన్తమ్చేకవచనములుందుం గ్రృనుముగ “దాన-దీన-దేన్‌ అనుకూప ముఅంకు, బరుళ్వమున “వాన-వీన- వేని అశుకూవములుకు గల్లునని సూ3 నిరూపింపమి? జేసి ్రిలినలక్షుణశేషక్నర్ధ చాని?ి. (శబ్దము 62 చ్చే నివతిచి నప్రయోశముగం కసించెకు.. కాని నన్నయాది ప్రాపీకకావ్యములం దట్టికావములు గనరామి౨ జేనియు,. నందును. 'టేనళా ఎ. వేళకి అనువానికిం బ్రయోగములు మృగ్యములని శ్రీలింగలక్షణశేషకర్ణయ్‌ కంకోకృముగం చెద్చుచుండుటం తేనియుం 'బ్రాబీనవ్రయోో సాధనమాత్ర్యవ్రవణుండగు సూరి వానిరి నిషారమడయ్యెనకుట యుచితముః స్రోలీన ఎనొప్మేయన్రచంచచము సూ౦దృష్టికి సుబంధించినది ప్రావీనార్వా పీన వొజ్మియవ్రవంద ము త్రిలిగలక్షణశేషక ర్హృదృష్టిలో. నున్నది. కార నిట్టిభేద మికండుచ్భాకర ణములందుకు సర్వసాధారణము% గన్నట్టక మానము. స్త్రీని జెచ్వనదియేని యక్కి- మర్ధకమస "నేయనున్రకృతినుండి యీశశ్వమున దమూలమునం బట్టికలోం జూపీనరీతి -నికువదిశండుకూపము.. లేర్పశును, “వీ అనుదానిమా.ది "వాశారమునకు త్రో

ఆచ్చికపరి చేదము లోకే మగు వర్ణము స్వార్థమునగ గ ్రృశ్యయముకు 'జేరగరూ. సీరూదమము.. లిరువది శిండును నుచ్చారరమూలకమైన మార్పు ననుసకించి యీర్పశినవనుట నృషస్టము* వూజ్యత వివక్షీశకమగునపుడు మహశ్వమున “బేశకశ్వమునం దదర్థకమునకు '“అశయ * ఆశండు. అశని-ఆశని, అశనిచేశ-అతనివేతి అనుమొదలగురూవములును నిదమర్థకము నకు 'ఇరండు-ఈకండు ఇరని-ఈశని, ఇశనిచేశంఈశనిచేతి అనుమొదలగు రూవము లును యల్కియర్థకమునకు “ఎకండు-నీఠండు. ఎకనిని - నీశనిని ఎకనిచేక = వీశనిచేశి అనుమున్నగురూపములును. గలుగును ఇళ్లే న్రీవాచకములై వూజ్యార్థకముతైన తది ద్‌ యత్కి_మర్థకములలోం దదర్థకమున శీకళ్వమున “అమె = ఆవె-ఆకి “అమెను = ఆ'ెను-ఆకెను, అమెవేశ - ఆసెచేశ-ఆశవేతి అనుమున్నగునవియు నిదమర్థక మునకు "కఈమె-ఈ'పె-ఈశ. ఈమెను-ఈ'పెను-ఈజనుి అనుమొదలగునవియు, యత్కి_మర్థక మునకు '“నీమె-నీషెనీళ, వీమెను-నీపెను-నీశెళి అనుమున్నగురూవములను గలుగు నని భావము ఈరూపములెల్హ తదిదమ్‌ యత్కిిమర్థక ములగు 'ఆ- ఈ = వి అనువాన్నివై ప్ర్రక్టోములగు “అక = అవ = అమి అనునవి చేరగా "నెళ్వముతుదిం గలిగి యేర్పడిన హవములనుట స్పష్టము. _పెసర్వనామముల సిద్ధరూ'వములను గమనించిన చో దదర్థక రూవములే స్వతం్మక్రములున "జేర్పడినవనియంం దక్కుంగలవానికూపములు. తదర్థక రూవస మ్మేళనమునం శేసియు, త్త బ్రర్ధీక శబ్టనంధానమునం 'జేసియు. గలుగుటంజేసీ కృృలిమములనియు, దీన “ఈఒన అనువానికి స్వతంత్రరూపములు శానులో పాధా రణముగ 'లేవనియంఠ. జెప్పుట యనుచితము గాంజాలదు.. ఇట్లు పీన్మివ్యక్కియ సాధా రణమున శెందుశబ్దములం గూర్చునంకేసి గలిగినదగుటను, దక్కిన వాన్మివ్యక్రియయు నొకశట్టులాటునకు లొంగనిదసుటను, గొంఠవణ కాధర్వణమును జింతామణివ్యాఖ్యా శలును బ్ర్యక్రియను దెల్పుచున్నను నది సమ్యగ్ర్యముగాని దనందగుటను, సూరి సర్వనామ రూవములం బ్రక్రి,యావ్రదర్శనముఖమున సాధింపక నిపతించి సిద్ధహవములం కూపె నని గ్రృహించునదిం ్రిలింగలకవాశేషకర్హ చింతామణివ్యాఖ్యాతల ననుసరించి యొట్లో చశ్రిచూద్రదర్శనఫూర్వకముగ శబ్దవరి చ్భేదమునందలి సర్వనామవ్రకరణమున నర్వనామరూపములం జాలవజకు సాధించి శ్రిలింగలమణశేమక _క్తృర్వమును సార్థకము శేసొన్నవాండు. విస్థరూపళిక్టానువులకు చాలవ్యాకరణమార్ణ ము రమణీయఘు సర్వ నామవ్యుత్న _త్తిరశ్వవిచారణ మొనర్చు భాషాశర్వశా త్ర విమర్శకులకు గొంకగం క్రౌఢ వ్యాకరణపుంద్రోవ వృదయఎగమమని మ్యాత్ర మశకతీరదు, కాన సర్వనామరూవ విష్పటత్తివ్యుక్పత్తిప్రకారము లరయలోరువారు ఆపైశచ్యాకరణమునందలి సర్వనామ ఇప్రగరగాముకు బరికింతురు 7కఈ+

బాలవ్యా-టీకలా 17 శ

లాం బాలవ్యా కరణము

యుపష్మదర్థకము= తెలుళసనీయకునది యూుస్మ్మదగ్థకము* ప్రభమైకవచనమున ఛ్రవర్ష: మగును* బపహువచనమున మకావము ఫూర్వాగమముగనగును. వశమైకవచన మున “సీ ఆనుదానియఎదలి నకారముకు బహువచనమున “మో అనుచానియుదలి మకారమును విశల్పముగ లోపించును. బహువచన లకారమునకు శేఫ మాదేశమగుట యః నాశేఫముమా.ద మరకల లువర్షకము గలుగ నది యదుతశేఫ మగుటయు గమనిం దునషి, (మిరలు) ద్వితీయ నేకవచన బళాంవచనము-ఎఎదు: గ్రృమముగ “న్ను-మ్ము'ఆనునవి నువర్ణకమునకు ముందగుటయు, నాప్విళ్వవర్ష ములు వరములుగాం బ్రకృతులకు (నీ-మ్రి వ్రాస్వములుగలుగుటయం గమనించుచు: గోనిన్నును-మిమ్థును” అనుకూవముల నిష్పుత్తి నూహించికొనునవి. తృతీయాకులం బేకశ్వబహుశ్వముల నీ.మోి అనువానిమాందనే విభ _కవృత్యయముఎ గలిశెడిలాన “నీచేశ-మోచేతి మొడలగు రూవము లేర్పడును* *

అస దస కముజ'నా” అశునది యస్త్మ్మవర్థకము* వ్రఖమైకవచనమునకు నువర్డీ మును బహువచనమునకు మువర్శముశు “నా అనుదొనియుదలి యాకారమున. శేశ్వ మును గలుగును, (చేను-నేనుు మజియుం. బ్రథఢమాబహువచనమున "నే అనుదాని యుదలి నకారిమాత్తమునకు మకారము విశల్పముగ నాదేళమగును. (మేము) యుష్మ దర్ధకముదలి నకారమకారములవలెనే ప్రశమను. నిందును _నమలు వికల్చముగ లోపించును,. (వీకు-నీము). ద్వితీయను నద్విత్వరాపములు యువ దర్థమునకువలెనే గలుగుటను గమని౦చునది. (వన్నును-యమ్మును తృతీయాదులం 'చేకవచనబహువచన ముల “నా నూ”.ఆనువానిమాంద'నే విభక్తి వృత్యయములు గలిగి “నావేశంమావేతి. నను "మొవలసర్టూవములు సిద్ధించెడిం

డచభయాపకమ్తుషమువి, అనునది. తెలుంగన నుభయార్థకముం ఎదుటనున్న 'హానిని దన్నును గూడ బోధించునదిగాన నిది యుభయార్థకమును నీళ్యబహువచనాంఠ మును నయ్యెనని యెజుఎగునది, వ్రభమాబహువచనమునకు మువర్ద మును ద్వితీయాది బహువచనముల లడాగమమును గల్దుట నరయుచు *మనము-మనలను-మనల చేత * మన చేతి నను మున్నగురూవముల ననుమానించికొనునది. తృతీయాదులందు దీనికి _లడా గమము పాక్షీకమని యొంచునది. చింత్తామణి “తన్యజసోము = శసోల[ అని మనళట్ద ద్వితీయాబహువచనమునకు మాత్రమే లకారమును విధించుటంబట్టి మనలవేశ మొద 'లసవానియందలి లకారమును మిమ్థులను-యమ్మలను-శమ్ములను “మొదలగు నభ్యవ్యవవార వదములందలిలకారముశు, ్రాచీనలమ్‌ణసమ్మతము గానిదని సమ్మతించక తీరదు చ కో ర్థక్‌ముం'తా” అన్తునది తెలుగున నాళ్తార్థకము, ప్రథమైకవచనమున నువర మును బహువచనమున మురువర్థ్మములు వర్యాయముగను - నగుటను గమనించువుదీః

ఆచ్చికవరివ్ళేద ము, చ! బహుపచనమునం దమ యని తాశబ్దము వక్షమున మార్పునందుటను గూడ నరయునదిం (శాను-తారు-ళాము-కమరు) ద్వితీయైకవచన బహువచనములందు యుష్మదన్మ దర్థకము లకు వలెనె నద్ద్విశత్వరూపము. లేర్పడుటకు నరయునది తృతీయాద్యేకవచనబహం వచనములందు6 'దాశబ్టము శ్రనుముగం దనతమరూవములుగ మాటుటను గమనించుచు సిద్ధరూవముల నూహింవవలెకు నీమొదలగు ,నాలుగుళబ్దనులును సర్వార్థములం దుల్య రూపంబు. లయియుుడు ,'ననుటంటేసి యూుష్మదన్మ దుభయాత్తార్థక ములకు నాల్లిటికి మహన్మహత్యమసహాత్వముల రూవభేదము. 'లేర్పడవనియుం గావుననే యమహత్వమున మహతీశ్వమున యత్కి_మర్థ కాదులకువలె రూచభీదములు గలుగుటను అాచలేదనియు "ెజుంగునది. మవాతీచాచకము ల్రైనఫు జాయావాని శేకవచనములందే రూవబ్ధేదములు గలుగుటం. జూవంబడుటంజేసీి వానివానికి బహుక్వమున "నెట్టిదూపములు గలిెడి నమశంక ముంతకుం గలుగనగును, 26 న్యూశ్ర్యముచే మవాద్వాచకసర్వనామనుల బహువచనరూపములే మహతీవాచకబహువచనరూవములు గాందగుటను. 'జేస్పియుండు టంజేసి యిట్టిశంక కవకాశమే గలుగదని గ్ర్యహించునది. ఇతమింద "లెక్కను జెచ్పునట్టి యాయాశజ్దములకు మహదమసహన్మహతీశ్వముల “జేర్చడురూపభేవములం నివతితముక౨్తై చూపంబడునుం

వీకార్థకముూో ఒక అనునది యేకార్థకము. మహశ్వమున డుజ్ఞంమొవలగునవి యేకవచనమందును 'లేఫాటేశ బిందుపూర్వక డకారాలభుళకారాజేశాదులు. బహుక్వ మునందును, ద్వితో్య్వక్వేవర్ష వ్యత్యయాదు 'లేకళ్వబహంక్వములందును నగుటను బ్రథమ యందు యథాసంభవముగ గమనించికొనునది. ఇందు వర్ష్మములమా ఠ్పొకరీతిం శామిం బట్టిక ననుస3ంచి వీద్ధరూమముల గమనించుటయే యుచిశముం ద్వితీయాదులం.. 'దేక వచనబహువచనములం చ్ర్రమముగ నిగాగమము మోందను, లడొాగమాదుశలకారము మాందను, నాయానిభ_కివృశ్యయముల నిల్చుచు యథాసంభవముగ సీద్ధరూనముల గమ నింపవలెను ఇందుం గొన్ని వ్ర యోగదృష్ట్రములుగం దోంమిని, ్రైక్ళత - మర్థవంఠము లుగం దోంవమిని ననుభవదూరము శ్రైనపీనిని లక్షణము ననుసరించి యిట్థుండునని గ్రసొంచుటయే యుచిళముం కావుననే సూరియు ద్వితీయాదివిభక్తులందు రూవంబు లూసించికొనునది యని నిఫుణమున న్రైాయుంచు, నికరవిభక్తులందుం గొన్నింట... దండే వామునందుట కవకాళ చుగపడుదున్నను గొంకవణన్తైనం 'చేటవణుపక విడిచినా డనుట సాహానము గాంజొలదు

అమహదర్థకృప, థమైకవచనాంతనులున-- 'కెండు'మొదలగు సంఖ్యా వాచకములె యమహదర్థము. "లేకవచనాంశములగునని మొదట నిర్వచించుటం కేసి

లో బాలవ్యా కరణము యూశజ్దమునకు శంఖ్యావాచకమునకు బహోవచనము "లేదనియు మహతి వాచ్యంబగు నఫు 'జేకత్వంబున వత్యుమాణకూపంబు 'లెయింగునది యనియు వివరణమును న్ర్రాయు టయు, నేకశవచనాంశములనే యుదాహరించుటయు జ9శెనని త్రహించునది. మహతి= శ్రీ = కందుది. వాచ్యము = చెప్పండునది. శబ్దమువే నాండుది చెచ్పలుడినపుడనుట వత్యుమాణ=చెప్పంబోవుం ఇంకమోందం బట్టికలో నిరూపించెడుం

శండు మొదలగు సంఖ్యావాచకరూవములలో మవాద్వాచకరూవములు బహు వచనాంతము లనియు నమవాద్రూపము లేకవచనాంతములనియు ద్వివ్రభృతిసంఖ్యా వాచకములను స్మీవ్రశరణము మొదటం బేనినవి వరణమునుబట్టి శ్రహొంచునది, ఇందు “ఇద్దలు. మున్నగురూషములవరుసకు మహద్వాచకబహువ దనరూపములనియు. శెండు “మొదలగువానివరుసను నమనాదేకవచనరూవపములనియు శ్రహించునది. త్రివ్రభృతి మవాక్ళంఖ్యావాచకముల కంతాగమముగ _ విభక్తి వృశ్యయమునకుముందు గువర్ణ్యము సాధారణముగ నగుటను గమనించునదిం మహదర్థక్ష ద్వివ్రభృతిసుఖ్యావాచకబహు వచనరూవములు _ వ్రథమాంశములు, _ ద్వితీయాదిబహువచనములం _దదంఠముతై యాయావిభ క్మీవశ్యయముల నది ఇద్దజచేశ-తొ మృండ్రను-మొదలగు రూవములుగ మాజుటయు, నమవాదేకవచనాంశములు టింటు లంశమందుం జెందినవై ద్వితీయాది విధ్యక్తులందుం దత్తదేకవచనవ్రత్యయముల నంది ₹ెంటివేత - శెండిటి చేత-ళండిటినిం కెంటీని . మొదలగురూవములం. బడయుటయును. గుుర్దించికొనునది. కొపవిభ కిక చశ్యయములు 29 చే ద్వతీయాదివిభ ' కులయేకవచనములంజే గలుగునవగుటం 'చేసియు, ద్యిప్రభృతిసంఖ్యానాచకామహ్యద్రూవములు.. టింటుల నందందగినవగుటం "జేసనీియు. చ్వివ్రభృతినుఖ్యావాచ కామహ్మద్రూపము 'లేళవచనాంతము లనవలసీవచ్చె ననిముందె న్రాయంబడినదిం ఈయర్థము'నె సూరి “రండు మొదలగునవి అనువివరణముచే చెటింగించెనని గ్రసాంచునది.. “రెండుళను=రెందు+టిశను=రెడు+టి-ని=రెండిటినిం అని రూవము రెండుశబ్దమున శొవవిభక్రీకమునకు సిద్ధించునుం శబ్దము నుక్వ మిళ్వ రూపమునందుట తిరి-8ి? స్మూత్తములచే నయ్యెడి. నువర్థకము నివర్షకమగుట శళ్ళ మము 2కే చే నన్ని యెజుఎసనది. రెంటినిమూటినిత్యాదులు 81 చే ళబ్దముతుదిన్రాయి శాదేశమై టింటులు గలుగుటచే ేర్పడినవని శ్రుహించునది. ఇట్టే యావవిభకికాం శములగు నిశరసంఖ్యావాచకములరూవముల్న ప్రక్రియను. గమనింవవలెను.. నీకళకార్థక 'మైన తెలుళనందలిఒకళజ్ఞమున కేకాకిళ్వమను నర్థవిశేషమున నొంటి యనియు, మహా దఫిర్ధిస్టార్థమున నొకానొకండ్తనియు, నమహాదనిక్టహ్టైర్ధదూన నొశానొకటి యనియు, నుహత్యనిరిష్టైర్థమన నొకానొకతె యనియు నన్యార్థమున నొరిమ యనీయు,

ఆచ్చకపరిచ్చేదము, మార్‌ నొకరిశపచవాత నొకరు లేక వరన్సరమను నర్థమున నొండొకరనియు; ేకళ్వమున నోరట్ట యనియు రూపాంతరము. లేర్సడెడి. ద్వ్యిశస్టార్థంబున కనంా రెండనుదానికి కందు కెట్లనునర్థ మున నినుమడి యనియు ఆండాజు లనునర్థమున సీరాజనియు రూవ

ములు గలెడి. *“ఒకాకొా ఫు ఢవ న ఒకా అన నదిఫూర్వాగమమగుటంగూర్శ్భి ఆఢ వ్యాకృతిశబ్టవరి చృేదమునందలి వ స్యూక్ర్ర్యము నరయునది సర్వ నామరూపముల్మ వ్య క్రియకు 'దెలియం నోదవా రాధర్వణమున నజంతపి చ్భేదమునందలి తుదిభాగమును, చింతామణ్యజుత వరివ్చేదాంతిమళ్థాగపు నహోబలునివ్భాఖ్బయును, ఆవ్రైశవ్భాకరణశబ్దపరి చేదాం కర్ణతమగు సర్వనామ్మ ప్రకరణము నరయంనది ఒరిమకుమ్మాత్త్రము విశేషార్ధము చ్రయోగ 'పచూణాదృష్టముం అర్థవి శేమములఏ జూపశ్రైడు. నేకశబ్టరమూపవములలో మహద్వా చకములకు నిణాగమాదులను గిక్కూంగలవానికి యథార్హ, ముగను నికరవిథ కులం 'దేకత్వముననె రూపముల నూహించికొనునది. వృ _త్తియందు హల్టు వరమగునపుడు "శెండుశబ్దమునకు “ఇను-ఇరు” అనియు, నచ్చు పరమగునపుడు "ఈర అనియు నాడే శము లగురణాన “ఇరు = ఇను = ఈది అనువానికి వ్యస్తముగం బ్రయోగము. లేదని గ్రసాంచునదిం మజీయు6 బెలు.గున సామాన్యముగ విశేషణము లనిఫ_క్రికములుగాన షీనికిళరవిఛ_క్రీవచనముల రూవములు గలుగవని యొన్నునది, సంన్యబ్బళతౌానుశాసనాను కరణమున సర్వనామసంజ్ఞకృళముం సంఖ్యావాచకములు సర్వనామములలోం జేరం ఇజాలనివేగాని సామాన్య పుం జెల్లుబ్రడింబట్టి "చేర్చంబడినవని గ్రహింమదగ్యు నంస్యృ తాను శాననమున సర్వశబ్దమువ లెనే యిందు: దశ్వర్భాయమగు “అన్ని శ్ఞస్తైనుశబ్దనూదియం

దుండుటవే.గూడ సర్వనామస:జ్ఞ సార్భ కమగునని గ్రహింవందగు సంఖ్యకుం బూర ణార్థంబునం దవగాగమంబగు, ౨౫. బఇండవవాండు - ఆెండవది - మూండవవాండు - మూండవదిం ళ్‌

టీ. ఫూరణమనం బ్బూర్తిచేయుటం సంఖ్యకన సంఖ్యావాదకమునకు, సంఖ్యా వాచకశబ్ద్టమునకు- బూ, _ర్హి చేయుట యనునర్థమున “అవక్‌* అనునాగముము గలుగును క_ర్హ్భృబవహుశ్వమునం (గ్రమము ననుసంంచి యందొకక ర్హను "లేక గొన్నింటిని బ్రభాన ముగ సంఖ్యావాచకముచే బోధింపవలసివచ్చినఫు 'డాసంఖ్యానాచకముచే బోధ్యమగు నది ద్విళ్వాదిసఏఖ్యలను బూర్హిచేయున దయ్యెడిగాన నట్టిసంఖ్యావాచకమున కవగా థి ఖ్‌ ఇ న గమమగునుం రామలక్ష్మణ భరకశగ్రుఘ్నులలో శండవవాం డి ద్ర,జితుని జంపహారించిను ఈవాక్ళమున రామాదులు నల్వురును గర్హలె అందు లక్ష్మణుని 'ట్రాధానముగ నంఖ్యా వాదకముచే బోదింపవలసివచ్చెనుం లక్ష్మణంండు ద్విశ్వసంఖ్యను బూ, _ర్హిచేయువాండు

“26 “వాల వాష్టక రణము శాన నాతందు పూరణార్థరమిను వానినీ చేద్పూ సంఖ్యావాదకము 'రెండనునది ఫూరీణా ర్‌ మును నగుటం జేసి యవగాగమంబు నంబెడిః ఇళ్లే వైనాక్యము ననుసరించి మూండవ వాండు భరతుండు చిత్రకూటమున శాముని దర్శించె ననువాక్యమున భరతుండు తో నంఖ్యను. బూరించువాం. డగుటంజేసి కద్వాచకమగు మూ.డంళబ్ద మవగాగమాంక మయ్యెడీనని గ్రహించునవిం *ఈవృవుపం క్రిలోచైదవది చూళమైయున్నది” అనువాళ్య మున వృతపం్పక్తి యంతయు గ _రృృశ్వము నందుచున్నను ట్రుధానముగం జారము సంఖ్యావాచకముచేం 'శెస్పవపలసీవచ్చుటను, నది యావంక్షియందుం బంచళ్వ సంఖ్యకు బూక్హిచేయునదగుటను దద్వాచకమగు వ్రైదను సంఖ్యావాచక మపగాగమాంతంబయ్యె నని యిజుంగునదిం 'రొము.డును సోముండును గాముండును వనములోం దిరుగుచుండ మూండవవాన్నితో కండవాందు. గూడి రాముని చాధించెను" ఈవాక్యమున రామ సోమూములు ముగ్దురును గర్హలయ్యుం శామసోములు తృతీయద్వితీయులు. శ్రిళ్య ద్వీశ్వసంఖృలం బూ, _ర్హిచేయువో రగుటం జేసీ తద్చోధకములగు 'మూండు, ఈండు. అను నంఖ్యావాచకముల కవగాగమంబు నిద్ధించెనుం ఇళ్లే “ఈ్మ్యుంథమున నాల్లవభాగము రమణీయము. అను వాక్యమున నాలవభాగముననుండి నాలవసంఖ్యను బూరించు. నాల్గు నంఖ్య యవగాగమయోగ్యంబగుటను గమనీంచునదిః ఫూరణవ్రత్యయాంశమైన సంఖ్యా వాచకమొకదానికి విశేషణమగుట సహజముగానం దద్వాభ్యమగుముహ త్వామహళ్వ ముల ననుసరించి యిద్దానికి వాండు, అది" అనునవి తుదినితగిలియీ యుండును. రేండు? అవజ=రెండవ; మూండుగఅప=మూండవి ఊశ్వసంధిశేని యపదాదిస్వరనంధిశేని ప్రవృ త్రిని గల్చించునదిః బృట్ధే యిశరసంఖ్యా వాచకములనోందను 1నవగాగమంబగునపుడు దూప ములం 'బెలీసీకొనునది "అవక్‌ * ఇది కకారము లోపించెడి వ్రత్యయముగానం బ్ర తికి చుదియవయవముగ నగుటను న్న రించునది. ఆచ్చిక వరిచ్ళేదమునందలిదిగాన నివ్విధి "తెలుగునంఖ్యానాచకములకు సంబంధించినదని గ్నుర్జించునది మణియు చీకర్విశ్రీ ఉ్యాదులకుం.. దెలుంగున వ్యస్తముగంబ్ర్ర యోగము "లేమి జేసియు. చానికిం బూరణా ప్రశ్యయాంకరూవము లాద్యభామయందుం బ్రగిద్ధము రై యుండుటం జేసియు. వానిపై నవగాగమము. గలుగదని గ్ర్రహించునదె వలసిన. “ద్యితీయుండు-ద్వితీయ-ద్వితీయమూ భృత్తీయుండు = తృతీయ = తృతీయము. ఆనుమున్నసురూసము లవగాగమాంశములై న “శండపనాండుంరెండవదిం మూండవవాండు = నమూ.డవది, ఆశుమున్నగువానిస్థానమునం ్రుయోగించందగును. వ్రైద్వితీయాది సాంస్కబ్బతికరూవములు ఫూరగావ్రత్యయాంశము లగుటం జేసి మజల నయ్యవి- ఫూరణవ్రశ్యయావగాగమాంతంబులు.. 'తెలుళున గాణాల వని 'తెలియందగును, నిపుణముగం బరికించ నగుధాతువే వేర్చంబడి గకారము వకెర

ఆచ్చికపరి చేదము ల7 మగునెడల నుళ్వ మక్వంచ్తై యవరూప మేర్పడెనని తోందెడి. నన్నయాదిస్రాటీన శి శావ్యముల నగురూవములే యగవదెడి- “సమాఫేచవన్తు సర్వదా అని యాధర్వణ మవయనుచున్నది “వదార్వ న్ని వసిడి మేడలకు-పదార్వన్నియపట్టుపుట్టము” అనునవగా గమముగాని ప్రయోగములు క్వాచిర్క్మములుం ఇట్టియెడల నవకగురూపమే. గాననగు నను శ్రిలిగలక్షుణో దాహృళు._ లిందులకు బ్రైమాణాములు గానోపును. దీన మవాద మహన్మ్మ హాతీవాచకాంధ్రనంఖ్యావాచకము మవాద్రూపమునందక యాసుదర్శమున “నవ "లేకు 'యగి అనువాని నంది విశేషణమై వాండుక నందుననుట తెల్లము* సర్వనామ క్రియాపదంబుల బహువచనంబు మహత్తునకుంచో తె + మహధరికగు, ౨౬, ం

గ శి

వారిషద్టలు రుక్మిణీసత్య భామలు _ వీరమున్వుర ఉభూనీళలు,

టీ మవహాద్వాచకములైన సర్వనామములయం [క్రియాపదములయా బహువచనరూవములె. స్త్రీవాచకమునకును బహువచన రూపము లగునని సూత్రా, ర్ధముం శత్సమము 17 విధి ననుసరించి స్త్రీలమహత్తులగాందగుటచే. “అవి రుక్షిణీ సక్యభామలు _ రెండు "వెట్చచున్నవి అని రుక్షిణీసళ్యభామలను బోధించెడు_ 'అవి= శందు అను సర్వనామములును 'వెళ్ళుచున్న వనుక్తియయం నమహద్రూవములనే యంద వలసి. రాణాం దద్వారణార్థృ ము మహద్వాచకసర్వనామముల బహువచనరూవ ములే మవాతీవాచకబహువచనరూపము లగునని శాసింవవలసివచ్చెనని మయెొజబుంగపల యుకుం. దీనిచే నవిశెండను సర్వనామములకు మహదృహుపచనరూపమురై. “వారు ఇద్దబు-ఇర్వురు-ఇరువురు" అనురూవములే మహతికిని బహువచనరూపషము లగుననియు “వెళట్ళచున్నారు. అను మహత్కర్త ఎక్‌ బహువచనరూపమే మసాతికిని నగుననియంగ -చెలియనయ్యెలాన “రుక్షిణీసత్యఫామ లిద్దటును వెళట్టచున్నారు" అనియే యుండవలె నని స్ప్టమయ్యొడి. మహతీవాచక సర్వనామములకును. (గ్రియలకును "నేకశ్వముననె గాని బహుత్వమున స్వతంత్రరూపములు 'లేవనియు మహశ్చ్సర్వనామబహువచనరూప ములను మహత్క__క్రృక్మక్రియలబహువచనరూపములను _ స్ర్రీవాచకములకు బహ్ముక్వ మున బహువచనరూవములుగ నంగీకరింళవ లెననియుం దాత్సర్యము, బనువచసంబను సామాన్మోక్షీ) బేసి సర్వనామముల సర్వవిభ _క్తులందలి బహువచనరూపములును క్రియల మూ:డుపుదుషములందలి బహువచనరూవములును నాయావిఛ ప్తలందును బురుషము లందును శ్రీ వాచకములకుం దగునని 'తెలియవలయ.. వీకశ్వమున నే మహాతీవాచక సర్వ నామ్మక్రియల శమహద్రూ,వము గాని బహుత్వమున మవాద్రూవమే యగునని ఫలిశముం

లైశ్లం బఛాలవ్యా కరణము. దీనిచే సర్వనామవ్రశరణమున “ఆ అనుగుర్హు క్రింద నుదావారింపంబడిన నమహద్వ చనరూపములును వానికితరవిభ క్తులం చేర్చడు రూపములను నేకవచనాంతములుగ శాసీంచంబడిన ద్వివ్రభృతిసంఖ్యావాచదకామహదర్థ క రూపములును మహతీశరములగు నమవార్తుల కయ్యెడినే గాని మహతీవాచకములకుం కావని భావము "తేలినది, శళ్ళ మము 87 విధి నమనరించి సంస్క్యృశవాలంశసర్వ నామములకుం "బెలుంగున బ్రవేశము 'శేమింజేసి యిన్విధి 'తెలుససర్వనామములకనుట స్పష్టముం నీకద్వి త్రీ త్యాదులైన సంస్కల్భశసంఖ్యూ వాచక సర్వనామములకు స్వరంత్ర్యవ్ర,వేళము "లేవుడుట ముంచె నిరూపితముం క్రియారూపవిషయము నంస్కృశసమాసమసాధారణము* “వారిద్దజు చక్షిణీసత్యభామలు* పీరుమువ్వురు ,క్రీభూనీళలు” అను నుదొహరణములందు 'వార- ఇిద్దబు* వీర-మువ్వురులి అనుతదిదమర్థ కసర్వ నామములయు “ఇద్దణు-మువ్వురుల అకు నంఖ్యావాచకనర్వనామములయు మహా ద్రూపములు మహారీల 'కగుటను గమనించు నడి, ఇచ్చో “అవిశెండు రుక్షిణీసళ్యభామలు ; ఇవి మూండు శ్రీభూసీళలు" అను ననిష్ట రూపములు గలుగవని ముఖ్యముగ గ్రసొంవవలెను+ ్రీచోవదంబున కుదాహృృతి ప్పష్టమగుట నుదొహృశము గాలేదుం అపదాద్యంబయి యసంయు _కృంబయిన గశారంబునకు వకారంబు విధామనగు ౨౭

వలుగురు = పలువురు = వరుగురు = సరున్చరు-వేగురు - నేన్చరు - తొగ తొవ-వగలు-వవలుః

టీ ఇదాదిని "లేనట్టియు మతియొకహల్లును గూడనట్రియు గకారమునకు వికల్ప ముగ వకారమాదేశమగును, 'క్వచిద్దకారో వీ అనునది మూలము= వదాద్యంబు=వదము "మొదటనున్నది. అవదాద్యంబు=వదముమొదట నుండనిది ఈ క్రిందియైదుదాహరణము లందును గకారమునకు వికల్చ్పముగ వకారమగుటను వకారాదేశము గలుగనివతీమున గకారమే నిల్చియుండుటను గమనించునది. మూలమున * గకారమును వశారమును 'ట్రభమానిగ్జి న్తములే యగుటంకేసి గకారము వశారనుగునా వకారము గకారమగునా యనుసందియము తోంచి యేది "మొదటిరూపమో 'తెలియదయ్యెను- మజియు గకారము "లెల్ట "నెచ్చోట నున్నవైనను పకారములు గావలెనా యని నందియము జనించెడి. ఆధర్వ తాము “ఆదృగన్య గశారన్య వకారన్తున దృశ్య లే" అని గకారమును స్థానిగాను వారము నాదేశమునను 'బేర్కనుచుం. బలుకు "మొదటిగకారమునకుమా త్రము గాదని మూలముశు సపరించి య్వట్టి నందియమును దొలంగించె. మూలనిపరణముల_ ఫలికేమె

ఆ చ్భ కవరి చ్ళే దము మం యిాస్కూక్రమనుట పునరుక్తి. అర్థవిందుపూర్వకగకారముల కీయాదేశము గల్లునెడల చిదుషూర్వకస్థిరంబు 'తెనుంగున లేమిఐజేనీ బిదువు లోపీంచునని గ్రహింపవలెనుశాని చిందులోషము చాదేశవతమునం గలిెెడింాన వాదేశము గలుగదని మాత్రము శ్రహాంవరాను ఇవంతయు నర్థవిందుపూర్వక గకారవిషయము= అవదాద్యగకారమున శనుటం జేసి యాీవిధీ యఖండ వదములందరి గకారములకు సంబంధించినదగుటయు, నాబేశవిదువులకుం బరమందున్న గకారములకు సంబంధించినది గాకుండుటయు స్పష్ట ములు, కెండువదములు గళినియొ కానొకవిలమణమగునర్థము నొసంగుచు - నఖండవదము నాయ భాసిచెడువానియు దీవాదేశము చూవట్రదుం అఖుడ పదమధ్యగతగకార ముకం దజచుగ నీయాదేశమగునుం పదమఫ్యగళముర్తైనను వకారమువరమందుం గలగఆారముల కీయాదేశము సామాన్యముగం గన్నట్రనం దీర్ధ్యముమా దిగకారములకుం గ్వా చిర్కముగ నగునుం బిందువూర్వకనంయు క్తగకారములకుం గలుగనే గలుగదు అనఎయూ_క్ష్తమున కను టంజేసీ ద్విళ్వగకారమునకును నట్టిదే యనుదగుపూర్థబిందువూర్వక గకారములకును సీవాదేశము గలుగమి సహజము, ఖండవిందుపూర్వకములగు ద్మ్‌్జముమోంది గకారము లకును నీవాదేశము తజచుగం జూవట్రదు, నీకవదమభథ్యమందును గొన్నితావుల (తగవు- తరగరు-పగప) నీవాబేశము చూవట్రదుం దీర ముమిోంది తుదిగకారములకును నీయోచజేశము సార్వ్యల్రికముగాదుం కజుచుగ. డు-ము-వులముందటివానికి నీయాచేశము. గలుగదుః కావుననే యీవాదేశము క్వాచిక్కమని మూలము పేర్కొ నెను మూలము గకార మునకని నిశ్హేళిచుటంజేసి యసంయుక్రాద్విళ్వగకారములళకే యని స్పష్ట్రపడెడి. ఇట్రి యాశయము నస్టానినుండి యుధ్ధరంచియే. సూరి వ్రయోగదృష్టితో యసంయుక్తదళ మును నిల్పెనని తోంవెడి. వ్రైవమయముల ననుసరించి గతారమునకు వకారమగుట సార్వ్మల్మికము గావనియు శ్రుకింప్రునం దోంచినపుడును టయోగదృష్టమగు నెడలను నీస్కూ త్రము నువయోగించికొనవ లెననియు (గ్రహిఎవవ లెను. వేసంగి= వేసవి. లీంణతీవు "మొవలగుసదములను నగుధారురూవములవ్రక్రియను. ననుసరించి యర్థబిందువుతోడి గశారరూపమి (గకారమెొ మొదటిదనియు పకారము గకారమున కాదేశమైనపిదప నర్థబిదువు తొలంేననియు. దాన గకారమునకు వకారమగుటయీ చూలాశయ మనియుం బెల్లము. తొల్లి యర్థవిదు వేర్పడని కాలమునం బూర మే చిందుస్థానమునందు వేళను నద్దానివరముదున్నగ కారము ద్విత్వాక్షరముపంటిదే మైయుండుటచే వళారాదేశ మట్టివానికిం గలుగమి. "నేండును. సాధారణాముగం బూర్షార్ధవిదుపరములగు _గళశారము లకు పకారాదేశము గన్పట్టకన్నదనియు నర్థిబిదువరములగు. గకారములకు పకారము శ్వాచిక్య_ముగం గన్నట్టుట యుచ్చారణము.. "లేమి నర్జేవిందు పచ్చో "రేదన్నుత్తమకు లోనైన కళడువాతివారివే మైనదనియు ననుమానింపందగునుం

ర0 భాలవ్యా కరణము ప ప ము, శ్రాపవిభ _కీచ్రకర ణ

విభ క్తలవతి "నేయేపదఖండములో పోల్పరానివియు ద్వితీయా ద్యేకవచనముల ఛబ్దములకు విభ క్తులకు ముందగునవియు గాన వీని కపవిళభక్త్రలను వ్యవహారము గల్లెనని ముంబె నిగూపిళశము, వదమునకూబదాఎళరముతోడి యన్వయరూపసంబంధము. నీవర్డ ములు 'జెల్పునని తెల్పుచు భాహావక్వవిమర్శకులును నుపవిభ_క్రినంజ్ఞైను సార్థకమున నంళ్గావించిరి. విభక్తులకు సమీపమున నగునవి యని యర్థము ఊవవిభక్షివర్షములే యొౌవవిభక్షికము లనంబరగును* జాపవిభక్టకములు చేరందగుశబ్దములును కావ విభ '_శ్హీక శబ్దములు నాంబడునుం ప్రశరణము గాన త్రంథభాగముం ఇంచౌవవిథ నే వర్షము లాయాశబ్బముల కాగమాదేశాదులచే నయ్యెడి రీతులు విశదీకరింవయబడు౨౫ాన స్త రణము నౌవవిళ _క్థికవ్రకరణమని వ్యవవారంచెనుం ప్రాచీనాంధ్రమున శబ్దముల కవ విభక్తులగుట నిళ్యము= అనంగా 'నేళబ్దము లువవిభ్‌క్తులు చేరందగినవియో _ నియమముగ నవియెల్లయెడలను నావవిధ_క్రికవర్షములం గూడియే యుండుట తొల్లిటి యాం్హ్యమునం గన్న ట్రెడిలాని యొశేశబ్ద మొవవిభక్టికానాపవిభక్రిక త్వములం జెందుట చూవట్రదని శాత్పర్యముం మ౪జకీయు6 దొల్లిటి తెలుగపా తృముల నౌవవిథ _శ్థిక శబ్బములగునవి రానురౌ ననౌవవిళ్తక్షికములును దొల్లి యావవిభ్‌క్షికశబ్దమునైనవి రానురొ వికల్పముగ నసౌప విభ్శక్తికములును నగుట "నే టియాంధ్రమునం గలిగె జీవద్భామకు మార్పు లనంతములగుం గదా! “కెవవిభ_క్రికవక్ష్యా్టింట్యాదయో భవంతీహ, రుల్వాదేర్చామ్నాం స్యు స్తేహి విభక్తా నమాసే చి అని చిళామణి యౌావవిభ్నక్షికము లాయాశబ్దములకుం గలుగుట నిశ్యమసెడిం శద్యివరణ మాధర్వము “బహవోడశ్రాంధ్రభాషాయాం వర్ణా చొవవిళక్తి కా ప్రవృత్తిళ్చావవృ త్తిశ్చ వికల్పశ్చ క్వచిద్భ వేత్‌ ౩ రద్వి వేకః వపయోవైకశరణం స్యాద్థి శబ్దక విభామయా భవంత్యత్ర భనంత్యుపవిభక్రయి, భవంతి కత్రచిమైవ నిదొనం తత్ర సద్వవ$” అని నిత్యవైకల్పిక వ్రనృత్తులను నిత్యావ్రవృత్తిని , బెల్పెడి, వ్రైవిషయమును బరిశీలించినం దొల్లి నిత్యముగ శబ్దములకయ్యేడి యివ్వాశికిం గాలస్ర్రమమున వికల్పప్రవృత్తియు. నవ్రవృషత్తియుం గుదిరెననుట స్పష్టము. ఇట్లే యనుకరణవిధి నుత్తరాంధ్రమున ననౌావవిభ్నక్తికశబ్బము లౌవవిభ_క్తికము. లగుఓయు (నౌవవిభక్తికము లనౌవవిభ_క్సికము లగుటయు సంభవిఎబెనని చ్రహించునదిం ఈయాప విభ్శ_ికళబ్బములు స్వళం్రములై. వ్రయుక్తములగునపుడేగాక సమాసగళము. లగునపు “డును నీయావవిభ_క్రికవర్ణములనం దెడి అ్రవాుద్రీహిసమాసాంతములం దీచె్పంబడిన యిటితివర్డ ములేగాక కొన్ని ్రొత్తవర్ష్యములును (అలరువిల్తుండు-తు కొన్నివర్గ, ములన

ఆచ్చి శపరి చ్ళే దము లత! వికారాదులును (నలువాయిజనలువ) గలుగుట చూవట్టెడి, వీనిని నమాసాంతకార్యము లనుట వ్యాకరణాసంవ్రదాయము (చూ నమాసవ 220) మణీయు సమాసమున_ వవర్థ్మ మసట గన్న్రైడి. (ఫాంవజేందు) వైని వివరించిన సమాసొంశములనగువర్ణము. "లేయే యక్థముల బోథధించెడి స్వతంశ్ర్రవదములయవశిష్టభాగములోం . 'దెలియంజేయ నవకా శము. లేమింజేసీయు సామాన్యముగ సమాసాంతములందు. విభ క్తులకు ముందగునవగుటం 'కేసియం నట్టు సమాసాంళములందుం గలుగు నవ్వానిని సమాసాంకవర్ణ ములని ప్రాచీ నార్వాచీనలామణికలు వ్యవహరించిరి, సమాసాంతముల నగునవి యాపవిభ _క్రికవర్థ ముల వలె ద్వితీయాద్యేకవచనములంచె. గాక యేకళ్వబహుక్వముల విభక్తులకు ముంజెల్డ యెడల శబ్దముల కగునను విశేషమును గమనించి “కార్యా కెవవిభ_క్రివదంతవిధ యశ్చ” అను మూలము ననుసరించి సమాసాంతకార్యములుగాం. ్కొని యవ్వర్ష్యము లను సమాసాంచవర్షములని సూరి వ్యవహరించేనుం ఇ.టింతివర్షంబులు వమ్యమాణంబు లౌపవిభ_క్రికంబులు. ౨౮. విభ _క్రీనిమిత్తకంబులయి యా దేవాగమాత్మ కంబులయిన ఇంటి. తి.అను వర్హ్రంబు లౌవవిభ_క్తికంబు లనంబడు, టీ, 'కొవవిభక్రికవక్లాస్రిట్యాదయో భవంతీపా అనునది మూలముం పశ్య మాణంబులుజబెప్పంబోవునవిం ఆయాస్మూశ్రములచే నాయాశబ్దములకు మోొంద విధింపం బోవునట్టి “ఇ-టితి అను మూండువర్జ ములకు నౌవవిభ_క్రికములని సంజ్ఞ ద్వితీయా 'జ్యేకవచనములు కారణములుగ శబ్దములతుది నాదేశాగమరూవముల సీయిటితివర్ష్యము లయ్యెడినని సూరి యౌావవిభ_క్రికమన _ విభక్తలసమివమున నగునవనువ్యుల్చ త్తిని నూచింపనే? “విభ_క్రిరిమ్బిత్తకంబులయి" అని వివరించెనని గ్రహించునదిం ఇవి ద్వితీయా బ్యేకవచనంబులు పరంబులగునపుడు నాముంబులకుం గొన్నింటికం త్రాయికంబుగ నగు, విన, శాలు = కాలిని - కాలిచే, నాలాలి - నాణటిని = నాతటిచేం నేయి-నేతిని-'నేతిచే, ద్వితీయైకవచనంబు వరంబగునవు డౌవవిభ్నక్తి కంబులు రావని కొందణజు వక్కాణించిరి = అయ్యిది. లత్యలక్షణ విరుద్ధంబగుటం జేసి యనాదరణీయంబు,

• టీ, '“పల్వాదేర్వామ్నాం స్యుస్త్రే హీ విభక్తా అనునది మూలము, పైని సీర్కొన్న * యిటితివర్షములు కొన్ని స్ర్రాతివదికములకు ద్వితీయావిభ_క్ర్‌ మొదలు?

లే! బాల వాస్ట శరణము ెల్లవిభ క్తలందు "ీకవచనంబులు వరములగునపుడు ఠఈజిచుగ నగు, మూలము "రులు ఆనునవి తుదిని గలశబ్దముల కను-చున్నను డు=యి్నమొదలగున వంళమందు గలవాని!ని గొన్ని నంఖ్యావాచకములకును శావలసియుండుటచేత నంతిమవర్ష్శ ప్ర ధానముగ శబ్ద ములం అేక్కొానక నామంబులకుం నొన్నింటికని సామాన్యముగ ననెనని గ్రహించువదిం మజియు “టి-౧టో అనుబానినే ముఖ్యముగ నౌపవిభక్షికవర్ణ్శముల క్రింద భావించుట చేశను నని ప్రధానముగ రుల్వాదినామముల కగునవగుటచేశను మూలము రుల్వాదిళబ్ద ముల కనెను సూరి మూలమునందలి టింట్యాదు లనుదళమునందలి యా3వబ్బముచే ఇం తింవర్జ్మములను గ్రహించినవాండును, టివర్మ మునకు ముఎదు నొన్నియెడలః బూర్జ బీద వును విధించి 'ంజి అనుదానిని గుదిర్చికొనినవాండును నగుటచేకను (చూ 82-88) మూలముగూడ రుల్వాదులకని యాదిశబ్బముచే మజికొన్నిటిని గూడ సగృహించు తలంపు గల్లియుండుటచేళను, నామఎబులకుం గొన్ని ఏటికని సామాన్య ని వైేశము చేయు టయు.. ంటావర్ణ్యమును. బ్రల్భేకముగ నౌపవిభ_క్రికవర్షమున నంగీకరింపకండుటయు సంథనించెనని యెన్నునదిః ద్వితీమైకవచనమున నావవిభక్రికవర్ణము లాయాళబ్దములకుః నలుగుట వాబ్మియమునం బ్రసిద్ధమున నగవడుచుండుటమవేశను లవమణకర్హ లెల్లరును సామాన్యముగ ద్వితీయైకవచనమునను నౌపవిభ_క్రికవరముల సంభవముకు. వాబ్మయము ననుసరించి శాసించుచుండుటచేళను ద్వితీయైకపచనమున నాపవిభ_క్రీకవర్షములు. గలుగ వని కొందజు ెవ్వునూట లత్మ్యులక్షకావిపద్ధమైనదనియు 'దెన నది యాదంంచరాని దనియం “ద్వితీమైకపచనం” బను మున్నగు సూరివిపరణ వాక్యమున కభ్ళిప్రాయము.

కాలు దీనికి ద్వితీయైకవచన్రత్యయము. నువర్ధ్మకము పరముగా 'కాలుగా ను అని యుండును ఈవిధిచే నౌవవిభ_క్షికవర్థ మగు ఇకారమాగమముగ రా. "కాలంగా ఇను" అని యగును పిదవ నుక్వసంధిగాని యవదాది స్వరసంధిగాని మైన కాలిగాను అని యేర్చడును తరుహాళం దత్సమము 26 చే నువర్ణకము నివర్ణము?ా “కాలిని అని హూవము సిద్ధింవెడి. ఇట్లే యిశరవిభక్తుల యేకవచనములుదు 'కాలిచేశ-కాలికొటికూ శకాలియందుి మొదలగురూవము "లేర్చ్పడుటను గమనించునదిం కాలికి ద మొవలగు సమాసములుదును బూర్వవదమగు సౌవవిక్తీకళబ్ద మాసవిఫ్‌క్తీకవర్శము నందుటను జూచికొనునది. నాలలిగాను --ఇచ్చో “టి అను నౌాపవిభ _క్రిశవర్థ్యము నాగలిశబ్దము తుదినున్న _ లివర్ణమున కాచేశమగుటచే “నాయటిని అనురూప 'మేర్పడెను.. ఇట్లే “నాలటిచేశి మున్నగు "నేకవచనరూపములును, 'నాణటిచాలుి మున్నగు సమాస రూపములను గమనించికొనునది. ేయిగను --ఇచ్చో తివర్థ్మము "నేయిశబ్దముతుది ర్రాగై యగు యిపర్ణ్యమున కాదేశమయ్యొనుగాన “నేతి+ను అని మై సీదప నికారంబు మిది యనుశాన్తముచే నువర్శకము నివర్మమై "చేతిని అనురూపము సిద్ధించెనుం ఇట్టే

ఆచ్చికపరి చే దము లత “జేరిచేతిమున్నగు "నేకవచనరూవములయు, “నేతికుండ్‌ మొదలగు సామానికరూవము లయు ప్రక్రియం గమనించునది ఊరు మొదలగువాని కిత్వంబగు, ౩0.

ఊరు - ఊరిని - కాలు - కాలిని - మాను - నూూనిని - నోరు = ఆః న. వో నోరిని.-చోటు-చోటిని,

టి ఇ-టి-తి-వర్టములలో "నేది యేవి యే యే శబ్దములకు సౌమాన్యముగం గల్లునో యిది మొదలుకొని వివవింవంబడును, ఊరు "మొదలగుళబ్దములకు " బ్రూస్వేకార మగును. ఆదినున్న ఊరుశప్టమునుబట్టి 'శేఫాంతశబ్దమున కిళ్వమని నంభావింపరాదనువిను యము నుదాసారగాములే స్పష్టవబుపం జాలియున్నవి = డోరు మొదలగువాని కనుటం జేసి యంశ్యమున కీయివర్ష మగునని యెంచునది. ఇకారము స్రైతివదికముతుదిం “జేంనపిదప నంశటను. దక్సమము 26 చే నువర్మకము నివర్శమగుటను స్మ రించికొనునది. "ఊరు ఇ+ను=డోరిని.. శాలుఇ+నుజకాలిని. మ్రాను+ఇ]జమ్రానినిం నోరు -ానోరినిం చోటు --చోటిని. ఇకరవిభక్తులయేక వచనములందును దత్చురుహాదులందును యివర్ష్మ మగుటను గమనించునదిం టివర్గంబు గొన్నింటియంతాకరంబున కాబేళశంబును గొన్నింటి

• కంతాగమంబును గొన్నింటికిం బర్యాయంబున "రెండును బ్రాయి

కంబుగనగు, 8౧

ఆదేశము: --శ్రాడు-శ్రాటిని శాండు-కాటిని; నోరు-నోటిని; వలు - వబినిి ఆగమము:.-అన్ని - అన్నిటిని ఎనిమిది - ఎనిమిదిటిని; -బీయి = వేయిటిని. ఉభయము:--వ్‌మి = వీటిని = నమిటినిి వగలు - వుటిని - వగలిటినిి మొదలు - మొదటిని - మొదలిటినిి "రండు = "ంటేని - రెండిటిని; మూండు-మూటిని - మూండిటిని నూటు = నూటిని- నూజీటిని,

టీ వని పేర్కొన్న యౌాపనిభక్తికపర్ణములలో టి-వర్షము కొన్నిశబ్దముల యఎతిమాతురమున కాబేశముగను గొన్నిళజ్ధములరుడి నాగమముగను గొన్నిశబ్బముల కొకమదూ తాదేశముగను నొకమా టాగమముగను (ఉభయము దజచుగ నగునుః శ్రాడుగాను. దీనిచేం దుదివర్ష్యమగు “డు” అనుచానిస్థానమున టి-వర్డ్య మాదేశమై. పీదప నువర్డ్మక _మికారముమోంది కునువ్యుక్తియావిక్తులను శె్త్ర ముచే నివర్మకముగా “త్రాటిని అనుకూపము గలుగును. ఇట్లే కాడుశనుజకాటిశానుజకాటిని; సోరుగనుత

ల్లేరశ” చాల వ్యా కరణము నోటి+శను=నోటిని; నీబుశాను=ఐనీటి+నుఐసిటిని అనుఘూపవములందు శష్టాంతిమవర్ణముల శాచేశముగ టి-వర్జ మగుటను గమనించునదిం ఈరీతిగానే నిళరవిభక్త్రలం 'చేకవచనము లందును సమాసములను టి-వర్ష విాళబ్దములతుదివర్ష ముల కాదేశమగుటను గమనించుచుం “ద్రాకిచేక-శాటిచేక - నోటిచేక - నీటిగాఆప-గ్రైటియన్లిక - కాటికాపరి = నోటిమాట = నీటిని”. మొవలీగురూవములా - నూహించికొనునది. అన్నిగాను -ాసర్వ నామము లమహాదర్థము లేకవచనాంతములుగాన ద్యితీయైకవచనమున దీనినే టి-వర్ధ మంతాగమ ముగ దీనికి సిద్ధింప “అన్ని +టిశను=అన్నిటిని అనుకూవ మేర్పడునుం ఇన “ఎనిమిని+ టీశానుజఎనీమీదిటిని, "వేయిశటిశనుజవేయిటిని అనుమొదలగువానియందు. టివర్డ మంతాగమముగ నగుటను గమనించునది. నీమిశిను దీనికి దీనిచే టి-వర్ష్మ మంతి మాథరమువ కాబేశముగం గలిగినపక్షమున నీటిశాటి+ను=సీటిశను=నీటిని, అనియు నంతాగమముకం గల్లిన “వీమిగాటిచానుజసీమిటిని అనియు రూపము లగును, ఈరీతిగనె పగలుకబ్దమున నంతిమాక్షరమైన లువక్ష మునకు టి-వర్ధ మాదేశమైనసకమునం “బగటిని ననియు నంతాగమమయైనపకమునం 'బగలిటిని ననియు, "మొదలుశబ్టమున 'కాదేశమున న్రైనవక్షమున "“మొవటిని' ననియు నాగమముగ చైనయెడల “మొనలిటిని ననియు, "శిండుశబ్దమున "కాదేశపత్షమున “రెటిననియు. నాగమపత్షమున “శెండిటి” ననియు, మూ:డుకబ్దముకుదివర్షముం స్రోసి మైనయెడల “మూంటిని. ననియు, నంత్యమున కధిక మున మైనచో. “మూ డిటిన్‌ ననియు, నూబుకబ్టమున కాబేశముగమ్వైన. “నూటినీ ననియు నాగమముగ మైన 'నూజిటిననియు రూవము లేర్పడెడి. వగలు మున్నగువానికీ టివర్ణమాగమనుగ మ్వైనవక్షమున తిఢీ చే లువర్షము. నుక్వముని కిత్వము. గల్లునని వ్రసొంచునది. అనంతరవిధింబట్టి బ్రాస్వముమాంది టివర్షమునకుముందు. చిందువగుటను గమనించునది. మూండుశబ్దమున డంవర్ష్యమునకు ముందున్న బిందువు టివర్ణము డువర్షీ మున కాదేశమైనపుడును సంస్థ 16 విధి ననుసరించి - పోదని యూహించునదిం ఇట్లు వ్రయోగములంబట్టి యెచ్చోట నాగమమో యొచ్చోట నాజేశమో యొచ్చోట నుళభయమో యెొయింగునదిం

ప్రూస్వముమిోది టివర్ష ంబునకుముందు వూర్లచిందువు

బహుళముగానగు. 8౨

అన్నింటిని = ఎనిమిదింటిని = షమంటిని = జూలింటిని = ₹ెండిం టిని.మూండింటిని,

ట్రీ వ్రుస్వాంశమైన. భబ్దమునకున. దరువాతనున్న _ యౌొవవిధ్శక్తికవర్ణమగు టివర్జ్యయునక ముందు ఫూర్జ్మబిదువు బహుళము% నగును, అన్ని శాటిశానీ “అన్ని” అను

ఆచ్చికపరిచ్ళేద ము, £2గ్‌గ్‌ చానియందుం దుదినిగనల న్ని యకునది 'న్రూన్వము, దానికి బరమున నున్న టియను నౌవవిభక్లికవర్ణ మునకు ముందు. నిండుకున్న దీనిచేం గలుగ “అన్ని + ౦షటి+ని= అన్నింటిని అని రూపము సీద్ధించెకి.. నిండునున్న _ రానపుడు “అన్నిటిని అనియే యుండునుం ఇశ్లరీ యికరవిభక్తులు చేకవచనముల టి-వర్ష్యమునక ముందు బచిందువగుటయు: గాకండుటయు గమనించునది, ఎనిమిది ఇందు ది యనునది 'వా,స్వముః చానికిం దరువాశం గల్లిన టి-వర్ణ మునకు ముందు నిండునున్నరా 'ఎనిమిదింటిని ఆనియు 'నెజి నున్న రాకున్న “ఎనిమిదిటిని ఆనియు రూవములేర్పడును ఇచ్చోటి-వర్ష మాగమముగ నయ్యెననుట స్పష్టము, వగంటీని --పగలను స్ర్రాతివదికమున గంవర్షము. వ్రాస్వముః చానికి దపవాత మైన టి-వర్ణ మునకు ముందు వెద్దవిదువు గలుగ *వగంటిని అను రూచము సిద్ధిం చెనుం ఇచ్చోట “వగలు అను శబ్దముతుది వ్రాయి "కాబేశముగ టి-వర్డ మగుట తెల్లముం షగలింటిని ---ఇందుం బగలుశబ్దమున _కాగమముగ టి-వర్డ్య ము గలు గుటయు డదానికిముందు భిందు పీవిధిచే సీద్ధిం చుటయు 86 చే లువర్షము నుత్వమున కి్‌ళ్వము గలుగటయు ఆా/న్యాములు, శొడుమూ డుశబ్బములందుం దుదినున్న డు-వర్డ్మ ములు స్హస్వమాలుం. వీని కాగమముగ మైన టింవర్ణమునకుముందు. గట్టిబిందువగుటచే “శండింటిని, మూండింటిని అని కూవములు గలిగెను, తిరీచే డువర్షమునుళ్వమున కిళ్వము సిద్ధించెడి. ఫూర్జ్మ బిందువు రానివత్తమున “వగటినించగలిటిని- రెండిటినింయూం.టిని అనురూష ములగునని గ్రహించునది. వ్రాన్వముమోంది టి-వర్షమున కనుటంలేసీ త్రాటిని మొదలగు డిన ముమాంది టివర్ష ములకు నిండునున్న రాదనుట స్పష్టము వికల్పమనక బహుళ మశుటంశేసి "నెత్తుటిక్సి నీమిటిని , మొదటిని " "మొదలగుస్థలములందు న్రస్వముమాంది టి-వర్షమునకును ముందు నిండునున్న గలుగకుండుట ఫలమని సంభావించునది. మూలమున “టో ఆనునదియు నౌపనిధకికవర్ష మె యగుట బేసి టివరమునకు ముందు నిండునున్న నిధించెడునూ శ్ర్యములందుం జూవట్టవు+ ఇందు బిందువని సానూన్యముగనన్న ఖండఫూర్ష్మ ములు శెండును గలుగపలనీవచ్చు ననుతలంపునం బూర్జ చిందువ నెనని చ్ర్మహించునదిం అణా? న! పదాద్యుంబగు హ్రన్వంబుమోంది టివర్షంబునకు ముందు పూర్ణచిందువగు, 33 కన్ను-కంటిని; మిన్ను = మింటిని; ఇల్లు = ఇంటిని; పల్లు = వంటిని, టీ. వదముతొలివ్రూస్వమునకుం దరువాత నున్న టి-పర్షమునకు ముందు నిండు మున్న నిత్యముగ నగును, కంటిని --ఇచ్చోం గన్ను శబ్బమునందలి “న్ను ఆనుదాని కాదేశముగ టి-వర్శమయ్యెం శాన. “కశాటి+నూ అని యుండునుం పీదప _గీనీదచే టి-వర్డ

256 బాల వ్యా కరణను మునకు ముందు. నిండునున్న నిత్యముగం గలుగ 'కశాంచాటి+ను. అని యగును శత్సమము 26చే నువరకము నుక్వమున కిశ్వము గలుగ “కంటిని అని రూవము నిస్ధిం చును, ఇన 'మి్నుశను=మిగాటిషాను = మిశాంఛాటి+ను = మిశాంచాటిని=మిటిని ; ఇల్లుగాను=ఇగాటిసా ను=షసాం + టి + ను = ఇ+0టిగాని = ఇంటిని, వల్లు కక న. పళీటి+ను=వగాంఛటి+ నుుపళాం + టి+ని=వంటబిని అనురూవముల వ్య కీయ గను గొనునది, ఇకరవిభక్తులం 'దేకత్వమున నిశ్లే టివర్ణ మునకు ముందు నిండునున్న యగుటను గమనించునది. నంధి 22విధి ననుసంచి నుడితొలి చ్రాన్వముమోంద ఖండబిందువును నిల్చి నవకాశములేమి సీస్మూత్తమున బిదువని సామాన్యముగ ననినంళాలును టివర్ణమునకుముుదు. నిడుసున్న విధించెడిసందర్భనుగుట స్పష్టోగము పూర్ణ మనెనని యొన్నునదిం అబ్బు మొదలగు శబ్దముల కంతాగముంబు కివర్ణంబును 'లీభంబుక కొక్టటికి లోపంబు నగు, 86, అజ్లు - అజీతిని, అల్లు = కట్లు - కొలు = గొలు - మలు - ఠి న! ఈతి ౮ 69 6ళి వజ్ఞు ఇవి యజ్ఞు "మొదలయినవి, టీ. “అబు అనుమున్నగుళబ్దములకు: దుది నాగమముగ (అంతావయవముగ) శవర్ష మును, తింవర్ష ము గలుగుడు నాళబ్దముల తుదినున్న ద్విళ్వశేఫములో నొకచానికి లోవమును నిత్యముగం గలుగునుం తింవర్మ మును నది వరమగుడుం గలుగు రేఫళోపంబును నిళ్యముగనే యగునునణాదినున్న అణ్జుళబ్దము ననుసరించియు 'లేఫలోవవిధానము ననుష రించియు నీనణమునందలిశబ్టములును నిందుం జేరందగినవియు, “జ్జ. ఆనునదంళమందుం గలశజ్దములే యని సంభావిందవలయును. కిరిచే అువర్జ ము నుక్వమున కిత్వముగల్లి శి క్‌ నీద్ధి-చిన అజితిని" అను మున్న గురూవముల ననుసరించి ద్విశ్వరేఫమునం గ్రి౧దివాల్లా శ్రమే _లోపించునని శ్రుహింవవలసియున్నది. 'అజ్జుశను -ాాడీనిచే. తింవర్ట మును "శేఫమున _ కొకటి! లోవమును. గలుగు '“అజ్జు+తిశను” అని యుండును. కదప తిరచే శకటశేఫము. నుక్వమున_కిళ్వమును చక్సమము 2రీచే నువర్ధశము. నుత్వమున కిత్వమును గలుగ “అటితిని "అని హమము సిద్ధిచుకు. ఇట్టే. 'కజితి?ి కొజితినిం గోజీతిని-మిజీతిని-వజితిని అను మొవలగు రూవముల వ కీ యం గమనించునదిం తృతీ యాద్యేశవచనముల నిశ్లే 'అజితి చేతిమొవలీగురూవములగుట నూహించికొనవన లెను, తివర్డ ముగా సీశండుకార్యములగుట నిళృముం ద్విత్వరేఫము శకట మే యగుంగాన లేప చని సామాన్యముగనన్నను చాదలేదు,

ఆచ్చికపరి ఖే దము ల్‌?

• విభక్తి పరంబసనపుడు గోయి వ్రళ్ళతులకుదియ క్ష రంబు తి.వర్షంబగు, 3౫, గోయి = గోతులు - గోతిని - గోతులను, గోయి - చేయి - చాయి - నూయి - నేయి - వాయి = రోయి - ఇతాస్థదులు, టీ. విభక్షి దరమగునపుడు గోయిమొదలగుళజబ్టముల తుదియివర్ష మునకు తింవర్ట్యము నిత్యము నాదేశమగునుం సోయియను తొలిపదమునకుసరంచి యిదలిశబ్బములును నిందు: 'జేరందగునవియు యి-వశ్ష్రాం కళబ్టము లేయని సం భావిం పపలయును-యఆజియుననవి దీర్థ్స ఫూర్వ యి-వక్షైాంతద్వ న! 'బ్రములనియు ననుమానింషందగునుం చెవవిభక్షికవర్ష ములన్నియం, నాయాశకజబ్దముల కాయాద్వితీయాది వీభక్తులందే యేకవచనములకు ముంబె గాని బహు వచనముల: గలుగుట గన్పట్టదుం ఈయివర్థా కదీర్ధృ ఫూర్వద్వ తర శబ్దములకు మ్మాక్రము ద్రథమాబవువచనము మొదలుకొని ద్వితీయాపివిభ క్తులయేకవచన బహువచనములందును తివర్డ కము వానికిముందగుట గన్న ్రైెడిం శావుననే నూరి నిఫుణముగ విళ_క్షి పరంబగు నఫుడని సామాన్యముగ నబెనని యొక్నునది, ఈమిువర్షాం కళబ్దముల ప్రథమైకవచనము శత్సమము 48 చే నితృముగ లోపించెడిగానం (బ్రధమైకవచనమున విథ్నక్తి చరమగుట కవకాశకమె లేమింజేసి యందీతివర్ణ మాబేశమగునని యనుమానింపరాదుః గోయిగ్లా లు --ఇచ్చోట లువర్షకము వ్రథమాబసువచనము. వరముగాం , దుదియివర్షమున శీవధిచే నాదేశముగం ది-వర్ష్యమున్కు. బిదపం దక్సమము. శీర్‌ చే తి-వర్ణమునిశత్వమున కుక్వమును గలిగి '“నోతులు" అని రూవము సిద్ధించెను. గోయిగను ఆద్వితీమైకవచనము వరముగాం. దింవర్ణ్యముగు నువర్మశముశుక్వమున కిత్వమును గలిగి 'నోతిని అనురూవ మయ్యొనుం గోయి[లశను -ాఇచ్చ్పోట ద్వితీయాబహువచన ్రశ్యయమగు నువర్జమును దత్పూర్వమునమైన లడానమలకారమును లరముగా 'యి ఆను వర్ణమునకుం దివర్ష మును దక్చమము శీర్‌ చే బానియిశ్వమున కుత్వముకు గలిగి “నోతులను అనురూవము గలిగౌను ఇట్లే తక్కినవానికినిం బ్రధమాబహువచనము మొదలుకొని తక్కినవిథ్‌క్తుల యేకవచన బవుువచనములందును సనీవిధిచేం దివర్జమగుటను బహువచనములందు దత్సమము శీర చేం దివర్షము నిళ్వమున పర్వమగుటను గమనించుచు సీద్ధణూపములం 'బెలిసిగొనునదిం ద్వితీయాదివిభక్తులందు బహుత్వమున విభక్తుల శాద్యవయనముగం దళ్స్ళమము. క1బే లడాగమము. విధింహమబడుటంబట్టి నువర్శకాదీబపబవభనములు లడాగనువ్యవహితము లైనను దివర్శ్య మునకు విభ_క్రీవళత్వము చెడలేదనియే యనుమూనింపదగును. మతీయా వ్వితీయాదివిభక్తులు పరముణాం దివర్లైదేశము. గలిగినపిమ్మ టనే లడాగమము విభ్నళీ వ్రృశ్యయములకుం గలిగెనన్నను బాధలేవని గ్రహీంపనగునుః _ చాలవ్యాంటీకలా-] 7

258 ఛాలవ్యాశరణము టి.ళి.వర్షంబులు పరంబులగునవు డొత్వంబున కిత్వంబగు, 3౬,

"ెండిటికి - మూూండిటికి - నాలుగిటికి . వగలిటికి = మొదలిటికి = వెక్సిటికి. కొండొకచో నుత్వంబున కిత్యంబు చూపట్రదు, నెత్తుటి,

టీ, 'టి.9' అనునాపవిభ్శక్షికవర్ష్యములు. పరములగునపు జావర్ష ములకుముందున్న ్రుఫ్వో కారమునకు చ్రాస్వేకారము నిక్యముగ నగును, రెండుశటి+కి ఇందు 'రండుశబ్బముడువర్ణము నుశ్వమునకు టి-వర్జ మునకు ముందున్న దాని కిశ్వమావిధిచే సిద్ధిచి “ఇడిటిక అనుకూవమమ్మొశుం ఇస్తే మూ డు-నాలుగు-వగలు- మొదలు - పెక్కుళబ్దముల తువియుక్వమునకు టింవరము పరముగా నిశ్వము గలిగి 'మూండిటికి = నాలుగిటికిపగలి టికి-మొదలిటికి-పెక్కిటికి అనురూవములు సిద్ధించెను.. ముష్ట్ర్యేకవచనములు_ స్పష్టార్థ ముచావాంంవంబడినవిగాన ద్వితీయాపి విభక్తులందన్నిటియందును 'జీకవచనముల టివర్మ్మ మగునపు డిలే శష్టాంత్యమగునుక్వముక కిత్వము గలుగునని గ్రహించవాలెకుం. తింవర్ట్వము వరంబగునపు డుత్వమున కిత్వముగలుగుటకు 8 వీ సూక్తము క్రింది వుదాసారణము లుగ గ్రహింపనగునూ.. నెత్తురు --ఈ శబ్బముతుది. నున్న రుపర్ణమున కాదేశముగ టి-వర్గము ద్వితీయాబ్యేకవచనములందగునపు 'డాటివర్ష మునకు ముందున్న “త్తు” అనువర్ణ ముశుత్వమున కిళ్వము._ గలుగుట ప్రయోగసిద్ధము. గామింజేసి యాస్మూత్త మద్దాని విషయమునను నట్టివానివివషయమునను వర్దింవదని కొండొకచో నను నూరివిషరణమున కభిప్తాయమని గ్రృహించునదిం టి వర్షంబు పరంబగునపుడు శ్రీ ౧దు మూదు ముందు పు వర్ణంబుల

కత్వంబగు. 38, బా ్రీందు ఎ క్రీందటిని; మిందు - మిందటిన్కి ముందు - ముంద

టిని మాఫవు-.మావటిని; అప్వుడు.అప్పటీని.

టీ, టెవర్షము పరముగా. *క్రిందు-మిందయ-ముందు అనుశజ్ఞముల తుదియుక్వ మునకునూ పువర్షాంతశబ్దముల తుదియుశ్వమునకును, నత్వనూదేశము నిత్యముగ నగును ఫూర్వన్మూత్రముచేం గలుగు నిక్వమున కీనూ త్తముచేనగు నత్వము బాధకమగుటంశేనీ టావర్ణ్యము చరమగునపు డుశ్వమున కశశ్వమని సామాన్యముగ ననక, 'శ్రీందు-మోందు-ముందు పుంవర్శ్యములకని విశేషించి పేర్కొని నని గ్రహించునడది. దీన నిందుం ్కూన్నస్థల ములందన్పర దక్కినచోటులందు రీరీన్యూత్ర్యమే. వృర్తించునని సంభావింపవలయును. శ్రీందు+ను --టి-వర్ష మాగమముగం గలుగ “క్రిందు+టిశను". అని యగును వీదవ సీవిధిచే 'క్ర,0దుళబ్దము “తువియుక్వమున. కత్య్వమును +దత్సమము 2రీచే నువర్ష్మశము నుఠ్యమున_. కిత్వముశు సిద్ధింప “శ్రిందటిని అనురూషమగునుం ఇళ్లే తక్కినవానికుడి

ఆచ్చికపవరిచ్ళేదము ఫ్రం యుళ్వమునక టి-వర్డము వరనుగునవు డ్వ్బై నశ్వమునలు"పటను గమనించునది. అనడు = ఈశబ్దము డువర్ణమునకు ద్వితీమైకవచనమునువర్ణము. వరముగా టివర్ష మాదేశమయ్యెనుం వదన “అవ్వు+టి+కు”. అని యుండ నీసూత్తమువే టి-వర్గమునకు ముందున్న “వ్వ అనుదానియుశ్వమున కత్వమును నువర్శకము నుర్వమునకు దక్సనుము 26చే నిశ్వమును గలిగి “అప్పటిని అని రూవమమయ్మొ ఈరీ3శానే “ఇచ్చటిని-ఎప్పటినో అనుకూవముల వ్యశ్రీయను గమనిఎచవలెకు ఇచే 'అచ్బటికని ఇత్యాదులంద్భుటి వర్ణముకు నది పరముగా దొనిముందటియుక్వ మక్వమగుటయు గమనించుగది. అప్వుడివ్వు చెవ్వుడనునవి న్నిత్యైళ వచనములుగా నంధి 18 స్యూత్తమున నుదాహరంచి చాగకుశాసకు నాశయ మిదియెయని సూరి నమర్థించికొన యతర్నించినవాండపట నిచ్చోంహాడ నప్పటిని నని ద్వితీయైక వచనముగా నిన్హేళించెనని గ్రృహించునదిం వాబ్ళియప్రయోగస్థితి యటుండనిచ్చి వ్యవ హోారముళు. బ్రచూణీకరించినను 'అప్పటికంటె-అవ్పటిలో - అవ్బటికిఇచ్చటికం టె-ఇప్ప టీలో - ఇచ్చటి! - ఎవ్చటికంటబె-ఎవ్చటిోో _ ఎవ్పటిశి అనురూవములు దప్పు ,నితరము 'శేకళ్వమున ద్వితీయాదెనిభక్తులం దీశబ్దములకు రూవములు గానరామి నచ్పటిని నని యందావారించుటయు, "నేశళ్వమున సామావ్యముళ. నెల్లవిభక్తులందును నావవిధక్షిక వర్ణముల నందందగు శబ్దములలోం. జేష్చి దీనిని ే్క_నుబయు,. నళ్లైల్లవిభక్పలు జేకశ్వమున నౌపనిభక్షికవర్ణములం గూడియుండని వాని నేం యిీరీతిగ నిది యిీఎభ క్రలంచె యిభ్లే యౌావవిఛ _క్రీకవర్ష్మ ముల౨ జేందియు౨డునని చెలువకుుడుటయు విచార్యవిషయము లనకతీరదు “అచ్బటికుండి-ఇచ్పటినుండి-ఎవ్పటిన్యుడీ" అని వినంబడెడి రూవ మషప్పటివలననుండి “మొదలగు రూవములకుండీ గన్తినదిగ బాల వ్యాకరణ్మ కారకము వీ స్మ్యూర్తము నమస౦ంచి. నిర్జయిం౨వవలసియుండుటచేశ నవ్చటిని నను మొదలగు రూవములు ద్వితీమైకవచనములని యూహిఎవవలసీయున్నది. ఇందలి “యప్వుడు-క్రిందు. ముందు-మోందు" శబ్దములు కతి చిద్విభక్తీకవచన్యవ్ర్యయు_క్లములగు నవ్యయములని ఫలిత మమమానింపం దగును. 2 9-32-33.9687 నూూత్తములందలి యుదావారణముల కళ విభక్తులప్రా ప్రి నాయావర్ష్మముల విధించెడి సూ్ర్యములచే నగునని యెజుంగునదిం జొాపవిభ_క్రకముల ృాతీయాస ప్తముల కత్వం చా'ేళంబు బహుళంబుగానగు, 38౮, హ్లైళ్రి గోరను గీజెను. ఊరనున్నాడు. గొడ్డట నతిశెకు, ఇంటలేండు, వఅుతం గలినె. కఅుత దూంఠ[, పతుంబునందు గోరచేత.నూరియం దిత్యాదులు, జడి యాచ్చి పరిచ్భ్చేదము న

లి బాలవ్యా కరణము

టీ. 'కొపవిభ్నక్షికనామ్నామత్వం స్యాక్సక్తమాకృతీయాన్టే” అనునది మూలము. ద్యిరీయాక్యేకవచనములందే యాౌవవిభృక్షికవర్ణ్యములు గలుగునవగుటచేత నౌాపవిక్నకో శబ్దముల తృతీయాస_ప్తముల కనువదమున కొపవిభ్నక్షికళబ్బములకు సంబంధించినకృతీయా న వృ మ్యేకవచన్మవ్ర కృ్యయములకని యర్థముశు శ్రుసాంవవలెకు. ఊపవిభక్తలం కొండు శబ్దముల కృరీయాన్నప్త మ్యేకవచనప్రత్యయములకు సర్వాదేశముళ. వ్రాస్వాకారమ బరాళమున నగునని సూత్రార్థముం ఇట్టకుటం చేసి విభక్తులతుది నాగమముగం లేవ కగా గమమునకు మార్త మక్వమాడదేశముశాదని [గ్రహింపవలెనుం నోరుళా వేళను నోప( ఆఅంమను, ఈచోటులం దృతీయాన_ష్తమ్యేకవచనములు. పరములుగా గోరకబ్దమునక 80 న్యూత్రమువే నామవిభకికవ్రత్యయమ ఇ-వర్మ్యము. గలిగి “నోంచేక-నోోఆయుదు ఆకు రూవములు గలిగె పిదప నీవిధిచే “చేశ-అందు” అను రృతీయాన్నళ్తమ్యేకపరన ముల కత్వము సర్వాదేశముగాయ “నోయగాఅను అని యేర్చడెను,. వీదవ సంధి కీపేనే నిక్యముగ నంధి జరుగ “కోరను”. అని తృతీయాన్నప్తమ్యేకవచనములు దొక్క రూపుగల రూవమే సిద్ధింవెడి, ఇమే 'ఊరు+ చేతను, ఊరుశాఆందుకు ఊ3ావేశష్య ఊంశఅుదుకు,. ఊరుశఆను= కోరను అనురూప "మేర్పడును, అక్వమాచేశము గాని వక్షమున “ఊి3 చేక్క దఊింయుమి అని రూవములొప్పుకు గొడ్డలిగాచేకను, నొడ్డలి+ ఆఅఎయను -ాగొడ్డలిశబ్టమునకే 81చే నుతిమాక్షరమున. కాదేళముగ టి-వర్జరుసను విదం దృతీయాన_ప్తమ్యేకశవచనముల కళ్వము నవదాదిస్వరసంధియు:. గ్రమమగ గలుగ నొడ్డటిశచేకను. గొడ్డటిశాఅందును=గొడ్డటనీ అని రూవమససనుం. అక్వేమా బహుళమపటం గలుగనివక్షమున “నొడ్డటి చేత-గొడ్డటియుదు” అని హవపములనను ఇల్లుశిచేకను, ఇల్షుశాఅఎయను, దీనికి 1చే ల్లు అనుదాని కాదేశముళ టావర్జ్యమప 388చే నిక్యముగ టి-వర్షమునకు ముందు ఫూక్ష్మచిందువును వీవిధిచే నక్వముశు నవదాది న్వరనంధియుం. గమ? “ఇసాటిశవేశను,. ఇంచాటిసాచేకనుు. ఇశింగాటి+ ఆను ఇంటను ఆశరూమమునిస్థిచెడి ఇటే నృళ్పమి యందును “ఇంటనుి అపట యూవహ్యము వకుమున. నిటిచేత నిండియందసకుం. వజ్ణాటాదీనికి 3చీచే లింవర్ట్యముకు. రేఫమున కొక్కదానికి లోదమును సీవిఫిచే నత్వమును, నపదావిస్వరసంధైియుంగాన “వజ్డు చేశను, అందును వబు+లి-అను జ వటుకకు. అనురూప మేర్పడుగూ. అశ్వము గలుగనిచో వజిరిచేతే వదితియుదని రూపములు త$9 చే అువర్ట్మము నుక్వమునకిక్వము గలిగియగును 'వజుశవి. అనునపుదు. కృతీయాన్నక్తముల కాబేశమైన యశ్వముతోం దివరము నికారము సుధించుటుకేసి యచ్చోం దివర్ష్యము వరముణాక శవర్ష మె. వరమసుటంశేక రర మచే బు పరము నుక్వమున కిక్వము రాలేదనికాని కొండొకచో. జొవట్టదవ ఏ6 న్యూశ్రమ్ము క్రింది విషపరణము నాధారముళంగొని యిశ్వము శాలేదనిశాని శెక్చవలనీ

ఆచ్చికవరీచ్ళేదము క! యున్నది ఇస్టే 'కజ్టు అను దానినుండి 'కటుగేతిశఅను=కయిళను అనురూవము నల్లుట నరయునది, కెపవిభక్తికళబ్దములలో నికారము నందెడువానిక్ని నోరుళబ్టమునకు వలెను; టి-వర్మ మునం టెడువానికి గొడ్డలిళబ్బమునకు వలెను తి-వర్జ్మము నంటెడువానికి వజ్జు కజ్టుళబ్టములకువ లెను నత్వము గల్లునపుడు రూపము "లేర్చదునని గ్రహ్‌ంచునదిం

ఊపవిభక్షింజేసి నపర్శకాధారమగు నుదుతత చెడుంగాన నవర్జ్మశమును నిమిత్త ముగు గొని యుదంతమున కువవిళక్తులు గలుగుటకాని నవర్డ కము వరమగునపు డుదంత ముపనిథ క్తలనంది యాపవిభ_క్రికమగుటగాని నంభవింవదుగాన నవర్డ్మ శార్థకవ్రశత్యయ ములనె నిమిత్తముగం గొని యుదంతమున కుపవిళ క్తులు గలుగుననియు నవర్డ్మ కార్థక (వ్రశ్యేయములు వరములగునవుడె యుదంత నూొవవిభ్శక్లికి మగుననియు ననకతీరదు*కాన నవర్థ్మ కార్థ క్త్రశృయములె యుదంతమున కువవిథక్తులం గూర్చి యావవిభ క్రికసంజ్ఞ ను గన్దించి యావవిళ్‌ కి కాశ్వమునకు గుజియగునవిశాని నవర్మ్‌ కము గాదని గ్రహింవక శవ్పదు- సవర్మ్మకమును నుదంతమున కుపవిభ్త క్షి గూర్చి యావవిళ క్రి సంజ్ఞ, ను గూర్చు నదియేని యిందశ్వము 'బౌాహుళిక మగుట జేసి నవర్థ్మ శార్థకములు చరమగునవు డుదంత మత్వాభావమున “ఊర చేక-ఊరియందు" ఆనునట్ట్రి రూపములనందున ట్హే 'ఊరిన-నోటిని అనునట్టిహావములను నందవలసివచ్చునుం ఇతేరవిభక్తులందలి రూవములంబట్టి శబ్దము నౌపవిభక్రికముగ నంగీకరించి తృతీయాన_ప్పములనేకళ్వము. వివవ్నీంచంబడినతోడ'నే ప్రతృ్యయములు గలుగకముంచె చ్రశ్యయస్థానమున నక్వమాదేశించి వ్రశ్యయస్థానమునం గల్లినదగుట నయ్యశ్వము"నే వ్రశ్యేయముగ. నెంచి వ్రకృతి కువనిభక్తలంగూర్చి యశ్వకూవముల సంపాదింద వచ్చుననిగాని యుదంతమున్షైన నవర్ధ్శకమున కఠ్వము ప్రకృతి కువిధక్తి గలునక ముుదె యాదేళించి నవర్మ్మ కస్థానమునమైన యాయిక్వమునే నవర్మకముగ నెంచి వశృతి వమిభక్తులు గూర్చి యళక్వరూవముల సుపాదింవవచ్చుననిగాని వాదించ నగును కానిమూలమునందువ లె నిశ్యముగాక యిుంందత్వము 'వానాుళిక మగుటంకేసి యత్య్వాభావవక్షమున నేర్పడవలనీన “నోంనంత్రాటిన” ఆనునట్టిరూవములను నుదంతొవవి భక్రికమునకు నవర్శ్శకము గలుగదని వాచ్యముగం 'దెలువంకాలని పైవాదద్వయము వారింద. వలంతిగామి నిందుపకరింపదనియు నవర్శ్మక ముదింకమున కర్ష్మతలేమిం గలుగ దనువాదమే యదాసంచర్భమున శరణ్యమనియు ననక శప్చదు మజియు నిఫుణముగం బర్‌క్షీంం. బై వాదద్వయ ముదంతోవవిభ్ళక్షికమునకుం బరమున నవర్థ్మకమును గనువడ కుండం 'జేయుటకే పుట్టినదగుటం జేసి యుదంతౌవవిభక్షికములకు నవర్జ్శకము గలుగ కుండుట నూచిశమగుచున్నదిశాన నుదంతే "వవిథ్గిక్రీకములకు నవర్డ్మే కముగలుగదనువాద మునకు మాదుమిక్కిలి పోమకమే యనియు సంగీకరిందందగుం కానం గారకము 1823

కం] బోల వాస్టక రణము న్యూత్రములచే నగునవర్శక మనావవిభ_క్రికములగు నుదంతములకే గాని యుపవిభే స్తం నందు నుదంళతములకు: గాదనియు దాన నౌవవిళ_క్లోదంళముల కత్వాభొవమున చవర్మ్య శార్థకములు పరముగా “నోంచేత-నోరియందు. - గ్రైటీయందు” అనునట్టిరూవములే యువవిభక్తులతోడ "నేర్పడుంగాని “నోరిన-త్రాటిని అనునట్టిరూవము. లేర్సడవనియు ఫలితమును గ్ర్రహిఎచవనలయును* సూరి యత్వాభావమున నూరిచేత నూరియందనియే యుదాహరించుటంబట్టి యాపవిభక్రోదంతములకుం గారకము 18-2 తలచే నవర్థశము సిద్ధిం పదను నళిప్త్రాయముతోడనే యిీసందర్భమునం_ (బ్ర్యక్రియను. నడిపెనని సళ్ళా వింపనగును, మంజకియు బహుంళముగ నత్వముం గూర్చు నూరి కత్వాఖావమున నూరిన ళా

నోటిన ననునట్టియావములు దుర్వారన్ము లగుంగాన నుదంతోపనిభ_క్రికములక్రు నవర్మేకము సిద్దింపదను పద్దతియె సిద్రాంతముగ సంభావింవవలసిపచ్చెనని విశ్వసించునదిం ధ్‌ థి థ

“జశషఘ్ర్రాచిదుదంతానా3 చశేశీవిభక్తావునో లుక్సా వ్‌ గ కెవవిభక్రికనామ్నా మళ్వఎ స్యాళ్ళ వ్రమాళృతీయాన్థే” అని శెండుస్యూత్తములు చింతామణిలోేనళ్వరూప ముల సంఘటించునపగవడునుం చాలసరన్వ త్యాదివ్యాఖ్య లిందు "మొదటియున్దుస్విధిని సష్టమ్యేకవచనమునంచె కొన్నియుదుళములకె యళ్వరూవముల సంపాదించునదినన్న శెండవయత్వవిధి టితివర్ధములనందు. సెల్లయావవిభక్షికములకును స్పష్దమాకృ్ళలీయైక వచనములం దర్వరూసములం గూర్చునదిగను నెన్నినవి సష్టమియందు మాత్రమె యున్దుగ్వధించేసి యత్వరూపమునందు నుదంతములు న్టుగ్విధానమునం జేసియే యిసౌప విభక్షికము లగుచున్నవనియు, నవర్శకము తృతీయావ్రశ్యయముగ నిర్ణయింన నందు సరియగు ప్రమాణము. లేమింజేసి యట్రియుదంఠములకు స _ఫ్ర మ్యేకళ్వమున మాత్రమే యున్హుకూలమున నత్వరూపములు గలుగుననియుం దక్కిన యావవిభక్షికముల ఇల్లి" దృతీయాస_వ్రమ్చేకళ్వములకెంటను నశ్వయావములు. గలుగుననియు బౌలసరన్వత్యా దులు విశ్వసించి యరెండుచింతాదణిసూ త్రములకు భిన్నస్థలవ _ర్తిత్వమును బారకులకః "బెల్పుచు. వ్యాఖ్య వ్రానీరశుట సృన్టము ఆఅవోబలపండితుండు చాలసరస్వ త్యాదుల వలెనే వై రెందుస్యూత్రములకు భిన్నస్థలవ _శ్రిళ్వమును బ్యకాళిత మొనర్చి సార్థక్యమును సమర్థించుతెలంపుతోడ __ నర్వశాన్త్రమునందలి యుదంశటితివర్హాంతొవవిభ_క్లీకముం నున్గుగ్విధిం జే స్ప యున్దుస్వధియందలి "నేతియనుచానిని దృతీయ్యాప్రతృ్యయముగనునమ్థి: చుచు శ్రాస్‌న చర్చావాక్యముల స్థూలదృష్టిని గమనించియొ కాల్మక్రమమున టితివర్ణాః శౌవవిభక్తికములకువలెనే యూరు చోటు మేన్వాదులకును నత్వరూవములును సౌ విభ్నక్తిళ్వమును వాజష్యయమున "బేర్పడుటం గమనించియొ బహుళగ్రవహణమునం డేని శృతీయయిం. దూర్వాదుల కళ్వరూవములు వారంవంబడుటేగాక యవోబలపలి

సే ఆచ్చిశవరి చే దము 268

చ్రశూర్వన్మూశ్ర్యముకుండి బవుళవదము ననువర్డించి యున్గుగ్విధించేర్చి సాధించిన *్చీరన చోటున నడుమున ననునట్టివియు సాధువులగుననియొ నూరి యున్ధుస్విధిని బరిత్య జించి యద్ధానిలక్యముల నత్వశాస్త్రమునం జేర్చి యశ్వశాస్తమునే యాదరించెను.

“ఊరు చోటు మేన్వాదులున్తుస్వవయంబు” లని న్యూత్రించి “యూరు లోనగు వానికిం దృతీయయం దళ్వము నంపా పింవదు గాను “ళొచవిళ '_క్రిక నాద్య్నూమత్వం స్యాళ్ళ _కృమాకృతీయాన్జే” అనున్మూత్రమున కవి విమయమఃలు గాక “శీహొంచిదుదంళా నాం చేలివిభక్తావునో లుక్స్యాత్‌ొ ఆనునూత్ర్ర్యమున కని విషయము. లగుచున్నపని యెజుంగునదిల” అని విరణమును వ్రాయు త్రిలింగలకణశేషకర్హ్భృనోరణిం. బర్‌క్షీం చిన సీఠండును చాలసరన్వీ త్యాదులయభిప్తాయము'ే కలిగియుండె ననుట స్పష్టము కాని యనావవిభ్శక్రికములు గాననని హేశూప్‌స్యాన 'మొనర్పక తృతీయయం దత్వము సంస్ర్రాప్టింపదు. గాననని ేీశూపన్యాసము_ 'చేయుటంబట్టి నూరివలెనే త్రిలింగ లత్షణశేషకర్తయు, నున్దుగ్విధివిషయములగు నుదంళ్‌ముల సావపవిభక్రీకములున "నెంచిన వాండగుటం. దృతీయయరి దత్వరూపాభావభేదమునే గొని ెరెండుసూక్రములకు భిన్నస్థలవర్తిర్వమును బ్రకాళికము సేయుచుండె నని శంక గలుగక పోదు, ఊవవిభ్శక్షిం "జేసి నవర్థ్మకము పరమగునపుడుదంతములందు *“ఊన్‌ో అనుభాగ మగవడుటయే గుదు రమింజేసి; నవర్మ్యమును బరముగ నిల్పి యున్లోవమును విధించునున్గుస్విధి యసనావవిభ్శక్షిక ముల కత్వరూపముల సుపాదించునదనువిషయము స్పష్ట్రపడుచుండుటవేత ననావవిభ _క్రీములూూూన నని "హేతూపన్యానమువేయక, నవర్థ్శకమును దృతీయాద్రత్యయముగను ఇెంచి. తృతీయయందును నళ్వరూసముల భుటించి యున్దుగ్విధికి వై, యర్థ్యమును గూర్చువారిత్రోవ నవశ్ళము నిరోధించి యళ్వకా చశ్రమున నున్తుగుదావారణములు. చేర పనునంశమును స్పష్ట్రవజుచి సూశ్రద్వయఖభిన్నస్థలవ్తిళ్వములు బ్రకాశనము చేయ సమర్థమగు కృతీయయం.. దళ్వము సం్తాప్తింపదుగాన ననుహేతూపన్యానమే చేయంబడెనని గ్రహించిన నిచ్పట్టున నీఠండును చాలసరన్వళ్యాదులనే యనునరించువాం దయ్యుడిం

మూలమకముేగాశ సర్వమళములను విరోధింవకుండ సరి పెట్టుట శీసందర్భము నందలి బహుళ ప్రాయశళ్ళ్శబ్దములు సమర్థము న్రైయుండుటచేత నియ్యుపవిభ_క్రివృకరణా మాను విశేషించి యియ్యశ్వశా వ్రమును సార్థకము గానోఫ్రనని క్రంగవి _వ్గరభీకి నీతర్చ " ముగిండుకుం

ఇది యాచ్చికపరి చ్చేదముం శనారూనననెనాానా.

అ తామా

కారకములనుగూర్చియైన గ్రంథభాగముగాన దీని కీ సరు గలిగెను శ్రీయతో నన్వయమును బొందునది లేక క్రియతో నన్వయమును గలిగించునది కారకము. కారక మన నిభ్నక్తియని ఫలితము కర్భృక ర్థాద్యర్థముల నాయాకారకములు కలుగుట మొండి నీరూపితముః క_ర్టృక గ్యాద్యర్థములం డాయావిళక్తులను బొందినవదములు క_ర్టృకర్యాది రూవముల నాయా[్రియలతో నన్వయిఐచెడింగానం శీసళాన్వయము నందునది కారక మనుట యన్వర్థము. క_ర్షృక ర్యాద్యర్థములందాయావిభ కులు ్రశృశులకుం కేం క్రియా వాచ్యవ్యాపారమున వానికి గ ళృర్మ తశ్వాదులం గూర్చు ీ/యాన్వయము నుద్భో ధించెడిగానం శీయాన్వయమును గలిగించునది కారకమనుటయు సార్థక మేం ఈవిష యము కారకషరిచ్భేదాదిని చ్రిలింగలకుణశేషకర్హచే వివరించయుడినది. క_ర్భృంకర్మం కరణ-సంప్రదానాంపాదానా-ధిక రణములు కారకము లొజని శా 'న్త కర్త లండ్రం అన్వయము=సంబంధము* ఆయాయర్థములం 'దాయావిళ క్తులు శబ్దముల కగుట యిందు నిరూపీశముం

బధ క ప్రాతిపదికసంచోధనో క్తార్ధంబులం బ్రథమయగు, ౧.

ప్రాతిపదికార్థమునందు:.-రాముండు.రావణుయడు, నియతోవ స్థితకము ప్రాతివదికార్థము, సంబోధనమునందు:__-టఓరాముండ ఓరావ ణుండ, ఉశ్రైర్ధమందు:--.రాముండు రావణుని సంహరించెను. చ! మనంగాం జెప్పంబడినది, ఈవాకస్థమందు నాఖాస్రతము కర్తను జెప్పినది గావునం దద్వాచకమగు రామళబ్దమునకుం బ్రథమయయ్యె, రామునిచే 'రావణుండు సంహరింపంబడియె, ఈవాక్యమం దాఖ్యాతనము కర్ణనును

ఫి వా ల్‌

'జెప్పినదిగావునం దద్వాచకంబగు రావణశబ్దంబునకుం _బథమయయ్యు నని యెజుంగునదిం

టీ. 'సర్వవిభ్నక్షిస్సంస్క్భతతుల్యా అను మూలము నాధారముగం గొని సంస్కృ్భృశవ్యాకరణానుసారియై సూరి యాయావిభక్తుల నిందు విధించెను అర్థవదము నమాసగళవూర్వువదముల "ల్లవానికి .నంబంధించెడి. కానం 'శ్రాలిపదికార్థమునందును

కారకపరిచ్చేదము 265 సంబోధ నార్థమునందును నుక్తార్ధమునందును బ్రశమ యగునని న్యత్రార్ధము లభించును శబ్దమును. బల్కినతోడ'నే యేయర్థమునకు నిత్యముగం బ్ర్రశాళశము గలుగునో యా యడ్ధమే ప్రాతిపదికార్థమగును.. నియతోవస్థితికముజనియమమైన న్ఫురణము. గలది, "లేక యన్యముం :ద్రొక్కి తానేయై తోంచునది నియకజనియమమైన లేక నిత్యమైన ఊప్థితికము=తోంచుట కలది లేక ఊనికి గలది, రాముండు , రావణుండు లా క్రమముగ “దశరథుని పెద్దొడుకు, వుల స్పుని "పెద్దడొడుకు అనునర్థములు నియమముగం దోంచు నవి ఉప్రా/శివదికార్థములు గాన నాయర్థముల సీ రండు ప్రకృతులు బ్రభమయు మింద డుబ్వర్థ కమును సిద్ధిం చెను ఇే “పీరాము:ండ' పీరావణుండు! * అను స్థలములందు, దశరథపుల_న్ష్య జ్యేష్టైవత్యవాచకరానురావణ ప్రకృతులకు నంబోధ నార్థమునం. బ్రథమ యు బురుషష్య క్ష వాచకములగుటం బివవ వానిమాంద డుజాదిసంబుద్ధికార్యములును సీద్ధించెను. సంబోధనమనంగా "నెదుట వానిని దనకభిముఖునిగాం 'జేసికొన నాన్నోనిం చుటు *“రాముండు రావణుని సుహరించెను -ుిఇఎదు భూళార్థకముగు గర్హర్థకమును నగు “నంవారించెను. అన్ముక్కియ నంహారవ్యాపారకర్తను. రాముని జెన్వుచున్నదిగాన

వి చో

రామవాచకశళస్టార్ధ ముక్షార్థమగుటం జేసి రామవాచకవ్రకృతికి వ్రథమ సిద్ధించెను ఇ్లే “రామునిచే రావణుంండు సుహరింవయబకియోనను వాక్యమున నంవారింపయణియె నను కర్మార్థక లిడంకము నంహారమునందిన రావణుని 'బెచ్వుచున్నదిగాన రావణవాచక మునకుం గర్మ్యమున_ ద్వితీయ గలునక వ్రథమమే. గలిగౌను ఆఖ్యాళము = శ్రీయ ఈన్యూత్రమునకుం గర్హాద్యర్థముల ద్వితీయాదులను విధ్ధించు. మిందిస్నూత్రములెల్ల చాధళ ములని తెలిసికొనునదిం

మ్మ్‌తు/౧డు = మి్రృము-్రహ్మము-బ్రవ్యా మొదలగు రూవములందు డుమువు లును వానిోవమును. లింగములను న్ఫురంపంజేయునవిగాన నవి యనియకలింగము లగుటం జేసి వానిలింగము నియతోవస్థితికము గామి “నియతోవస్థితీకము స్రైశివదిశార్థ కి మను విపరణము ననుసకించి యిట్టి యనియతలింగములకుం ్రాతిపదికార్థమునం బ్రైథమ గలుగ నవకాశము లేకపోవుచున్నదనియు, అాతివ్య క్రిీలిగనంఖ్యా కారకము

న వలీ జా య! "లేనును ్రాశిపదికార్థములే యగుటం జేసి 'ప్రాశివదికార్థమునం బ్రఫమ యగు అను క ళ్‌, 4

పామాన్యో క్రి జేనియే లింగాధిక్యమునను నట్టివానికిం ట్రైశమ సీద్ధించెడిగాన సీవివరణ మనీిస్టముం గూర్చునది యగుటం బరి త్యాజ్బమనియు గుప్తార్ధవ్రశాళిక 'తెల్పుచున్నదిం ఈవక్షమున నీవ్రకరణమున “అను్షే అనువదము. లేదుగాన నుక్తైర్థమున_ ననుమాట యు౨డనగుంశాని జంబోధ న్థార్థమున ననుమాటయు స్యూత్తమున నుండ నక్కఆలేదు+ లింగాధిక్యమున "నెట్లు బ్రమ శలుగుచున్నదో సంబోధ గాధిక్యమునను నే ద్రథమ

266 బాలవ్యా కరణను సిద్ధించుట నిర్వివాదము గదా, మళియు రూపాంతరసంధాన ముననై వేసీన పున్నఫుంనక స్ర్రీశుల్యశ్వములను బున్నపఫుంసక శ్ర్రీలింగములుగ భ్రావించరాదను. నళిసప్రాయముతోడ సూరి యిట్లు వివరించెననియుం. దోందెడి.. శాస్త్రీయలింగమునుబట్టియే. యాయావాని శాయావ్ర్రశ్యయములు నియమముగ_ మొట్టమొనటం గంకోక్తముగ లింగమున కని విధించు నాయావిధులబే సిద్ధిం చుననియుం దుల్యత్యాతిదేశము రూపొంళరసంభానము న్నకై యేర్పడిర దగుట దాని ననుసరించి రష్టానర్పభ్ర్రాంతిని దల్లిగములుగ వాని లెచి యనియ కలింగనులుగ భౌవించరాదనియుంం శాన నవియు నియతలింగములే యగుట 'జేసి 'నియశోవస్థితికము స్రైతిపదికార్థ'మను నిర్వచన మనిష్టముం గూర్చునది శాదనియు విశ్వసించుట యుచికమని తోంవెడిం 'తెనులున. లింగము లేమియు మహదమహన్న్మవ తీశ్వముల ననుసరించియే సంన్క్య్భృతనమములకును_ గొన్నింటి కాయా క్రశ్యయములు సిస్ధి:చుటయుం బరికించిన లింగనమ త్వాతిదేశమును లింగము% నెన్నుట సూరి యెొంచిన మార్గ, ము గాదనీయే తోంబెడి. చింతామణి “సర్వవిభ_క్షిస్సంస్క్ట్చ్పకతుల్యా” అని సూ త్రించి సుస్క్యృశము నశుసరించియే యొల్లవిభక్తుల రుగునికిని గమనించుకొనవ లెనని శాసిచినదిగాన నూ9 తదనుసారియై కారక వ్రకరణమునకు: వాణినీయమునే యాధా రముగల్ళ గొనెనవి యెొటుంగవలయుకుం “స్ర్రైతివదికార్థలింగవచనపరిమాణమ్యాన్రే ప్రభ మా, అను క్తోఅను సిద్ధాతళౌముదీసరణి నూతగయాని మ్మాత్రవదమును విడుచుటం బేసి యేర్చడెడు ఫలికముకు నుబోధముగ నీరీతిని స్మూ్రించెనని తెలిసీఫొనునదిం కర్త్యంబున దిత్వీయయగు. ౨.

థాత్వర్థఫలాశ్ర్రాయంబు కర్మము నాయడు, 'చేవదత్తుండు వంటక మును వండెను. ఇట వండె ననుమాటకు వంటచేనెనని యరము, వంట సలము-చేయుట వ్యాపారము = వంట యనంగాః 'బాకమూ- పాకమున కాశ్రయము కావుటం జేసీ వంటకము కర్మ ంబయ్యొనని యెటుంగునది.

టిం కర్రార్థ్ధమున ద్విరీయావిభక్రి సిద్ధించును. ధాత్వర్థఫలమున. కాక్ర్రయమగు నది కర్త మనంబడును “దేవదత్తుండు వంటకమును వండెను, వంజెననఃగా వంటచేసెనని యర్థముం వంటచేయుట వ్యాపారము, వంటచేయుటకుం బదార్థ ముడికి వంటకము శయారగుటయీ. ఫలము కాన వంటచేయువ్యాపారమునకు వంటయే ఫలమును వంట యనుఫలమున కాశ్ర్రయమగుటండేసి. వంటకమే. ఫలాశ్రాయమును "నగును కాడిట్టీ యుడుకుటయను. ఫలమునందిన వంటకమునకుం గర్హ్మనంజ్ఞ్ఞయుం దద్వాఛకమునకు ద్యితీయయు సిద్ధించెనని 'తెలియవలయునుం. 'పొశముజబాగున నుడుకుట నందినది లోశ్ర,

కశకారకపరి శ్శే దము 22౮7 యము=ఆేధారమైనది. స్టైనమైనదిం నంటకముజవండంబడీనది* .మెత్త3 యనుఫలమున శా ధారమగుటం జేసి వంటకము కర్ష్మమయ్యెనని భావముః “కర్మణి ద్వితీయా” అనునది మూలము

“ఊద్దేశార్థ మునందు ద్వితీయకు గుజీచియు నన్యుప్రయు_క్తంబగు, నముచ్చయ

అశ. కల్గి గ్రహణము కూర్చి క్షూవనార్థము, ఆయ్యది వ్యవహితంబును నగు" అనీ తిలింగలతణ "శేషకర్త యక వీశేషమునం గర్మ్శమునం గూర్చె గుజీచు లన్న్ముప్క్యయుం _క్షము లగుననితెల్పి వైచెలవ్యాకరణ చ్రశరణమును బూరంంచినాండు. అర్థ ఏ-శేషప్రకాశకములగు శబ్దము లగుట నివ్వానిమూట సూరి రలంఎవక విడుచుట యుచఛికమం గుఆి చియే కాలక్రమమున గుఆించి యయ్యొ, గుటి=లత్యుము “గుజీ=ఊంచి ఆనునదియే కాల్మక్రమమునం గుణించి గుజిచులుగ. నేర్పడెనని తోంవెడి. కూద్చధాతు క్రూర్ధకరయాపము కూర్చి యగుట స్పష్టము, కూర్చిని మ్మొల్త్మము మూలము “కర్మవ్రవచనీయశే కూర్చి9ి అని కర్శమును నొక్కి చూపునవసరమునం గర్మార్థకమునకుం 'జేర్చందగునని యున్నది*గుటి దినన్నయభారత ్రయు_క్థమయ్యును ్రశ్యేయముగ సంభావింపదయ్యె, ఈఏధము9౨ బరికిిు సంస్కృత వ్యాకృతివద్ధతింబట్టి వారు 'వ్రశ్యయములుగ నాయాయర్థ ములందుం జ్య్కూన్నవాని॥ి సరియగు తెశుంగుపదములు వ్రత్యయలమూాలక్షీశములు 'గాకున్నను తదర్థ్‌ బోధకములగుటం ఆ్ర,శ్యయములుగనే స్రాబీనులును దదనుయాయులును నంగీకరించిరని శ్రుహింవందగునుం ఇచేతవర్షకంబు క_ర్తకగు, 3,

ఛాత్వర్థవ్యాపారా శ్ర యంబు కర్తనాంబడు, 'దేవదత్తునిచేత

వంటకము వండంబడియె - వండంబడియెననలా వంటచేయండియెనని కా ర

యర్థము-చేయుటకా శ్రయుండగుటం జేసి దేవదత్తుండు క_ర్రయయ్యె,

టి. 'కర్తూ శృతయా అనునది మూలము, క_ర్హ్ర్భృవాచకమునకుం 'జేత యను చ శ్యయము గలుగునుం ధాల్వర్థమగు వ్యాపారమున శాధారమగునది కర్త ఖనంణ్ఞ నందును జేవదత్తునిచేశ వంటకము వండంబడీయెను, ఇట ేవదత్తుండు. పొాకముచేయుట యను వ్యాహేరమున కాశ్రయుండుగాన _ దేవద _త్తకబ్దమునకుం జేశవర్ణకము సీద్ధించెనని గ్రనాంచునదిం వరీంచేసినవాండు 'జేవవత్తుండుగాన వంటచేయువ్యాపారమునకు 'ేవ దత్తుజే యాశ్రయుండగుట స్పష్టము పండంబడియె ననుదానిచే వండంబడినవంటక మే వెచ్పయడుచున్నదిగానం బూర్వసూత్రమువే. దానికి బ్రథధమయే. గలిగెననియుం, దేవ దత్తుండాఖ్యారమువేం 'జెష్పంబడమిని దద్వాచకమునకు6ి దృతీయ గలిగాననియుం6 శ్రహించునది ఇట్లే శ్రీయచేశం జెచ్చంబడనపుడే యాయాదానికి ద్విశీయాదివిథ క్త

ని బాలవ్యా కరణము లగునని యెణుంగునది 'చేయిళట్ట ప్రనావవిభక్రికకృతీయాస_కమ్యేకవచనరూప మిది యనియు సంస్కృత వ్యాకృత్యనుసారముగ నైన చశ్యకక్ళ చోధం జేసి శ్యయముగ నంభావ్యమయ్యెననియుం దలంవందగుం 'జేఠవర్షకంబు 'హేతుకరణంబులకు గ్ర హ్యాదియోగజంబగు పంచమికిని బహుళంబుగానగు, రో,

ఫలసాధన యోగస్ధం బగుపదార్థంబు ఊహాతున్యు, ్రీయానిస్ధి బ్రశోష్టోపకారకంబు కరణంబు, హేతువునకు:--ధనముచేత సౌఖ్యంబు గలుగు; విద్భ్ధుచేత యశళంబుగలుగు, పతుంబున వలననర్మ కంబగు, కరణం బునకు:-.--ఖడ్దంబుచేత ఖండించె. కోలచేతం గూలనేనె పతంబునం చోడవర్షకంబగు, త్రుహా్రాది యోగంబునందు:.__జరాసంధుండు. రాజుల చేతం గవ్చంబుగొనియె, మైత్రుండు నైక్రునిచేత బుణంబుం గొనియె, ఈయర్థంబును నీచేత నెటింగితి, ఈవృత్తాంతంబు వానిచేత వింటి పక్షంబున వలనవర్షకంబగు, ఇత్యాదికంబు "లెజుంగునది,

టిం తృతీయావ్రళ్యయములలో _ 'నేవేవేయే యర్థములందగునో యిటనుండి 'తెలుపంబడుచున్నది. ఇట్లే యాయాకారకములను ని న్లేశంచునపు డాయా్రత్యయము లర్థవి-శేషములందుం గల్లుట వ్ర, ల్యేకన్న్యూత్తముల చే నిరూపిళము, సంస్కృతమున విభక్తి చశ్యయము లొక్కొకవిభ_క్షి కనేకములున నుండమి నర్థవిశేమములనే “ఫీక్కొనుచు విభ_క్రి విధించుట యగపడును, తెనుంగున నొక విభక్షికసంబంధించిన శబ్దరూవప్రళ్యయ ములు రెండుమూ.డు నాలుగు నుండుట గన్నట్రైడిలాన నాయాయర్థముల నాయా చ్రశ్యేయములు గలుగునని యాయాకారకములసందర్భమున నిర్తూపించవలసని వచ్చెనని "తెలియవలయును,

హేశుకరణములకును గ్రహించుట శ్రసాంచుటి యర్థముగాయల _ వదముల తోడ సంబంధమునం బంచమిావిభ్ళక్షినందినవదముల పంచమికిని 'జేళ యను ప్రశ్యయము బవుుళముగా. నగును, ఫలమును సాధించ నర్డ్గ। మగుపదార్థము “హేశువు, పనిని ని్ధి నొందింప మిగుల నువకరించునది కరణము, 'ధనముచేత సౌఖ్యంబు గలుగు ఆాసౌఖ్య మనుఫలమును నంపాదించ యోగ్యమగువదార్థ ము భనముగాన నది హౌశువు నాం డెడిగానం దద్వాచకధనశబ్దమునకుం 'జేశపర్శ్శక మావిధిచే సిద్ధించెను. మేళువునాం గార అము, ధనరూవకారణముచే సౌఖ్యహవకార్యము సిద్ధించెను. ఇర్జే 'విద్యచేత యశంబు

కారశవరిచ్చేదముం లైగ్రం గలుగు అనునుదాహరణమున యకోరూవఫలమును సాధథింక విద్య యర్హ్శచదార్థముగాన విద్య యనుదానికిం 'లేఠవర్ష కము సిద్ధించెనని యెజుంగునది. ఈశెండుదొన్బాతులం దీవిధివే హేతుకరణములకుం 'జేత్మపృళ్యయము సిద్ధింపని బక్షమున 9 విధిచే భవనార్థ మునం బంచమియు వలన శ్రశ్యేయమును నగునుగాన ధనమువలన సౌఖ్యము గలుగును విద్యవలన యశము గలుగు ననురూపము 'లేర్పడెడిం “ఖడ్డంబువేత ఖండించె; కోలచేశం గూలనేనె,-అనునుదాన్భాతులందుం బ్ర్‌చముముగ ఖండనరూవవ్యాపారమును గూల జీయుట రూవమగు వ్యాపారమును సాధించుటలో నన్నిసాధనములకంటి మిక్కిలి యుపకరించినవి ఖడ్డముకు గోలయునుగాన నవి కరణము లమ్యొననియుం దద్వాచక ములకుం జే యనువ్రత్యయము నిద్ధించెననియు గగ్రహించునది “జరాసంధుండు రాజుల వలనం గవ్పంబుంగానియె 9 విధిచేం గచ్చమును గ్రహించుట రాజులనుండి యమయ్యొణూన రాజుశబ్దమునకు వలనవర్షకము సిద్ధించెను. ఈవిధిచే తవ్యాదియోగజంబగు పంచమికిని జేశవర్షకము సిద్ధించెడింగాన రాజుళబ్బమునకంటి $ చే వైన వలనవర్డ కష్థాన మునం జేతవర్థ్యకము నిలువ బక్షమున జరాసంధుండు రాజులచేశం గచ్బముగొనియె ననురూవము సిద్ధించెను. “'కొనియో అనునది గ్రహణార్థకము, యోసనగజము ఇ నుబంధము వలన సీద్ధించినదిం యోగమనలో నన్వయము, ఇట్లే “మెక్రండు నైర్రునిచేక బుణంబు6 గొనియె”" అనునుదాహరణమున 9 విధిచే గ్రనాణార్థమునం. మైత్రవదమునకు నిద్ధిం చిన వలనవర్థకము స్థానమున సీవిధిచేం జేతవర్షకమః గలిగౌనని ్రుహొంచునది, “ఈయ ర్థము నీచేత "నెతింగితి; ఈవృత్తంతము. వానిచేశ వింటో అనునుదావరణములందు 9చే త్రవాణార్థమున “సవా అనువనికి సిద్ధించిన వలనవర్ష్మకము స్థానముననీవిధిచే శ్రపొంచుట యర్థము. గాగల యొజింగిలి, విటి ననువదముల యోగమున 'జేశవర్డ్మ కము సిస్థింపం బతమున 'ేర్చడిన రూవములని త్రహొంచునది ఖే పుచ్చుకొనియెం "తెలిసికొనియెను = గ్రహించెను = మొదలగునవి శ్రవాణార్థకములనియుం దద్యోగమునం బంచమా వలనవర్థ్మ కస్థానమునం "కేతవర్థ్యకము సిద్ధించుననియుం 'దెలిసికొనునదిం "హీతుకరణములకు. "భేదమును నుబోధము చేయుటకయి.. *'ఫలసాధన యోగ్యము-క్రియానిద్ధిం. బ్రకృష్టోవకారకము. ,అనులక్షణములను సంన్క్బృతౌను సారిమై సూరి నిరూపించెను.. “సొఖ్యము=యళముం అనునవి ఫలములుగాని వ్యాపార ములు గావు కావున వానిని వ్యాపారములుగ నెన్ని ధనవిద్యలను వ్యాపారకరణ ములంగ నిరూపించ నవకాశము "లేదు. మలతియు సౌభఖ్యయశములంగూర్చ సాధనాంశర ములు విద్యాధనములే గాక యిశరము లనేకములు లోకమునం గన్పల్టైడిగాన నవి మిగుల నువకరించుసాధనములు గాంజాలవు “ఖండించుట కూఅచేయుటి అనునవి

లగ బాల వ్యా కరణము వ్యాపారములు, లుట్టిన్యాహారములను సిద్ధింపంశ్రేయు'౧కు ఖడ్డము కోలయు'నే మిక్కిలి యువయోగించునవి యనునంశు మవి లేకున్న నావ్యాపారము సిస్థింకుందుటయే నిదర్శనము కాన ధనవిద్యలు హేశువులే ఖడ్డముం నోలయుం గరణములే యస చున్నవని భేదమును గ్పుర్తించునది. అందు ధనవిద్యలను పొఖ్యయశము లనుఫలములశే "హేశువులుగం జూవంబడెను,. గుణఫలములకు నసుంస్క్చృశ వ్యాక ర్తలు “హూకువులున నుదాహరించిన “ఫుణ్యముచేత హారి దృమ్టు-డయ్యె* అధ్యయనమువే నివసీంచో ఆనునట్టి యుదాహరణము లిందుం జూపంబడవయ్యెం 'చేశవర్ష్యకము వేవర్షకమునకును నువలత్షణ మని గ్రహించునదిం

త్రిలింగలక్షణశేషకర్హ “కొన్నియెడలం జేశవిభ్నక్ష్యర్థ కవక్యకంబులకును,. వలన వర్షకంబునకును దజచుగం జేసి యశువ్రయుక్తంబగును.. తజిచుగ. ననుటచే నొకా నొకచో 'నేకశవచనంబున నుకారంబుమోందిద్వితీయయు. దృతీయాఎభ క్ష్యర్థక మయ్యెడునని "తెలియవలయును, ఈయర్థ మునకు “ఇకర్యత్ర్త్మ చ ద్వితీయా” అనుస్థాన నీయమకూన్యవిధియు నవకాశమీచ్చుచున్నదిం ఆయ్యది యొక్కచోం. బెక్కచోట్ల కొక్కటీయ చాలెడ” అనుసూశ్రవివరగాముల మూలమున నీవిధిని బూరించెకు,.. ఇట్లే యిందు సూరి స్వరంత్రశబ్బములను భావనం జేసీ శావలయుం బ్రా చిన్నక్క ంథములందుం దజచుగం గన్పట్టు '“మొమెమింయయుంి అనుతృతీయాన్థకముల మాట ళలంవలేదు* “నీచేత వెలింగతి.వానిచేతి వింటి అనునిట్టివి నంస్మృాతము ననుసరించి నిర్టిస్టములు గాని తెనుంగు సహజమగు వాడుకకు స్మూత్త్యము విరుద్ధముగం దోంచెడి. వలనవర్ష్శక యోగమే నవాజముగం దోందెడిం ళరణసహార్థతు ల్యార్థయోగంబులం దృతీయకుందో డవర్షకంబగు, స్మ

ఆ శ

కరణంబునందు:_కోలతోడం గూలనేనె, సహోర్థంబునందు:--- రాజు నేనలతోడ వచ్చి-నేనాసహితుండయి. వచ్చెనని యర్థము. తుల్యార్థ యోగంబునందు. వై త్రునితోడ ష్రక్రుండు * తుల్యుండు తృతీయకనుటంచేసి వైత్రుశకు, మెళ్రుండు. తుమ్వుండని తుల్యాగ్థ 'యోగంబ్రున సష్టియు నగప్క

టీ కరణార్థమునను, నవార్థమునను, దుల్యార్థయోగమునను. నగు తృతీయం చోడవర్థకము. గలుగును అనలా , కరణార్థకమగు _ ళబ్దమునకును నహార్థకమగుళ్ద మునకును దుల్యార్థకములతోడ నన్వయింవెడి శబ్బములకును దోడ నన్ముప్త్కత్యయము (సిద్ధించునని భావము. కరణమునం ఉ్రచాసిద్ధిం బ్రకృష్టోవకారకమనియ్య కము, సవా

కారకవరిచ్చేదము, జ! ర్శ కమునర గలయుట్ర కూడియుండుట యనునర్థమిచ్చునది. శుల్య్యార్థకమన నమము సాటి ని యనునర్థ మిచ్చునదిం కోలతోడం గూలేనె --కూలజేయుటకుం నోల వశృష్టోవ కరణముగానం గోల కరణమయ్యెననియు: దద్వాచకముకంటె: దోడవర్ష్మ కము సిద్ధించె ననియు. "నెబుంగునది. రాజు 'సేనలతోడ వచ్చె రాజునకు బానటమై వచ్చినవి సేనలుగాన వేనలనునది సవార్థకమై తోడవర్శకము నీవిధిచే బొంచెనని గ్రసాంచునదిః "సేనలు సవార్థకమని యొజిటివ సేనానహితుండయియనువివరణమును సూరి చ్రా/గెనని గమనించునది. చై (గ్రు;నితోడ మైక్రుండు తుల్యుండు --ఇందుం దుల్యవదము వై శ్రవద ముతో. నన్వయింవెడీం. గాన వ్వైత్రశబ్బము. తుల్యశబ్టయోగముం దోడవ్రశ్యయము నంచెనని గ్రహించునది. ఇళ్లే. నరసాటిసముండు.. మొదలగు శుల్యార్థకములతోడి యోగమునను, దోడవర్మకమగుట యూవ్యాము తోడపర్శక మగునని సొమాన్యముగ ననక తృతీయకనుటం జేసి తృతీయ వివక్షీంచునపుడే శుల్యార్థయోగమునల దోడ పర్షృక మగుననియు 'లేకన్న కుమక్షియే యగుననియు చానం శ్షైతు,నవ మెత్తుందు ండను మొదలగునవియం నంలీ యనియుః వృత నూరి పల్యందను కభిప్తాయముం అనగా నీతృతీయ, కుషష్టికైనదే యనియు హజకారకము శుల్ఫార్థ మోగమున షష్టీయీ యనియు భావము క_ర్చృకర్థాదులందవ్ప "నెల్ల యర్థముల సీతుల్యార్థ మంచేగాక సామాన్యముగం 'జెలులన కుమష్టియే ప్రాచీనకావ్యములందును సహజ్యమై చూవభ్రైడి. (చూ ప్రాఢ శాం ప కత) సంస్కృత వ్యాకరణకారక్య్తశరణము ననుస రించి కారకముల విధించుటేగాని 'తెనులపన కవి యసహజముర్తై పొసలమి నించెన్నో యంశములం నిరర్థకములనుట యనుచిశముగాదు.

శ్రిలింగలకణశేషకర్త “ఒకానొకచో. దోడకం బ్ర ల్యేకవ్రయోగంబునుం జూపభ్రైడి. కొన్నియెడల నుశబ్ద వయోగంబునం దోడకు లోవంబును వ్యవహితశ్వంబును బనాుత్వంబునం గానంబడియొడి. ఓకాసొకచోం దోడకుం దోడుత నని రూపాంత రంబును గలదు అయినను చానికివలె దీని కిఈరకార్యంబు గలుగదులో (ఇకరశార్యముజ 7 సూద్రవిహిళకార్యము మొదలగునద్రి అవి యీచాలవ్యాకరణ తోడ విధానమును బూరించెను. దీనింబట్టి తోడుకనుండి “తోడ-తో” అనునవి యేర్పడినవనియుం దొలుశటి రూకముతోడుక యనియు నిళ్లే యస్థవంఠమాలగు శబ్దభాగములయకురములు ల్పుక్తమం లసట నానాంటికిం. బ్రత్యయములయుక్చ్తి గలిగెననియం6 చాఠకులకు నుబోధమె గదాం “'సావాయ్యము=తోడు- వెంటి అనునర్థములందుః దోడననివ్రయోనము లగవడు చుండుట విదిశకము గదా 1 దీనం దోడుశబ్దపు నన్నంశరూవమిదియనుటం బునరు_క్షము కవివ్యవహారమునను, నిది 'దేండు, తోటిగా మాలుట గాననగునుం

ల్డాణై ఛాలవ్యా శరణము వచ్యర్థాము ఖ్యకర ంబునకుం దోడరువర్లకంబులు ళ్‌ వాజి ణి న! ౬ం ప్రాయికంబుగానగు

మెక్రుండు వై, శ్రు,నితోడ నిట్లనియె - మెక్రుండు వైత్రున ఓట్ల నియె .ప్రాయికం బనుటచే నొాకానొకచో ద్వితియయునగు,

టీ. వచ్‌-ఛారువునకు 'భొషణమర్థము. వచించుంపలుకు-అను చెచ్వ-మొదలను నవి వచ్‌ ధాళ్వర్థకములు= ఇట్టివ చ్యర్థక ధాతుప్ర యోగమున వానియము ఖ్యకర్మమునకుః దోడ పర్ష్మకముగాని కువర్శకముగాని (ప్రాయిుకమున నగుకుం 'ప్రాగూశమకుటవే ద్వితీ యయంంం గొన్నిచోటులందుం గావచ్చును. అనలాం దోడకువర్ష కంబులు తయిచుగను ద్వితీయ క్వాచిత్కముగను బ్రయోగములందు: అూవభ్రైడినని భావము. అను-వలుప "మొదలగు వచ్‌ ' ధాత్వర్థకములు వ్రయోగింపలుడిన చాక్యమున ముఖ్యాము ఖ్యకర్మములు శెండు నుండుట నవాజము. ఆట్టివాక్యమున నేశబ్దము ద్వితీయ'నేశాని యివరవిభ్శక్షిని బొందందగదో యని ముఖ్యకర్త్యమనియు, నేశబ్బము ద్వితీయను దృతీయామస్టులను నందర్భానుసారముగం బొందందగునో యది యముఖ్యకర్మ మనియు ెబుంగవలనుః అముఖ్యమునకు గౌణమని వ్యవహారము గలముగాన నముఖ్యకర్మమును శాణకర్య మని వ్యవహరింపందగును. “మైత్రు,౧డం మై, శ్రునితోడ నిట్లనియో ఈ వాక్యమున'అనియె అనునది వచ్యర్థకము 'అనియో అనుదాని! మాటాడెననియు. నర్థముం కాన నివి సామాశ్యముగ నంతర్ణ కళర్యార్థక మయ్యెడి. అనినమాట తీరుకు 'తెబ్పునదిగాన “ఇట్లుః ఇట్టి హాటక అశుశది ముఖ్యకర్మ ము అనినది మై ్రు/నీహాక్చెగానం వ్‌. శ్రీవదమముఖ్య కర్మము ఇట్లు=లట్టిమూటకు అనెనను వచ్యర్థమున కముఖ్యకర్త్మ మెన వై, 'శ్రగబ్దమునక చోడ కవర్షకము లీవిధిచే సిద్ధింప “రై శ్రు;నితోడ నిట్లనియెంవై శ్రున కిట్ణనియె" అనికూప ద్వయను గలుగు. ద్వితీయ యైనం తై శ్రురి నిట్లనియెనని రూవ మేర్పడుుం తోడపర్మక యోగమే యాంధ్ధ, భామోననాజముగం దోంెడిం

ఉపయోగంబునం డాఖా్య్యాతకుం దోడవర్ష్యకం బగు, ది

నియమఫూర్వకవిడ్యాన్వీ కారం బుపయోగం బనంబడు. శామ శృష్ణులుసాందీపునితోడ వేదంబులం జదివిరి-సొందీవునివలన నని యక్షముః

టీ నియమముంగొని. విద్యను గ్రహాంచుట యుపయోగళబ్టమున__ కర్థముః ఆఖ్యాశ=వెప్పువోందుంవిద్యను 'కెన్చు గురువని భావము, నీయమమనంణా విద్యనభ్ళసీంచు నప్పు డుండవలసిన కట్టులదొటులని భావము. నియమఫూర్వకవిద్యా గ్రవాణమర్థమాగాం

కారకపరిచ్చేదము 2278 గలవాక్యమున విద్య గజప్రుగురువును కె ప్పెడివదమునకు- దోడ్యవ్రశ్యయము గలుసనని సూశ్రార్థముః “రామకృన్ణులు సాంకిపునితోడ చేదుబులు. జివిరి ---ఈవాక్యమునో

ఆర శ్‌ "కా గీ జ 'రాదుకృష్ణులవేం సేయంబడు నియమశ్రూర్వకవిద్యాన్యకారము చకాళమగుచున్న ఏ గాన వారలవిద్భాగురువసు. సాండీస్రునిం. జెచ్చు సౌందీవక్ళోమునకుం దోడవర్ష కము సిద్ధంచెనని యొబుంగునది.. సాండీపునితోం నలిని చదొవిరను ననిష్టార్రము తోడ్యవ్రళ్య యమువేరకచేం గలుగునేమో యని యిశుమానించి సూరి సాంకీ ప్రనివలననని యర్థమని వీపంటెనని యెజుంగునది. ఇట్రిచోటుల ర్రృవహశార్థమున నాగ్యాళకు చలనవర్థ్యశము గలుగుటయే.. తెలుయు. వాడుకకు నహజముగాని తోడవర్షకము. సహజము. గాదు మజియు నొద్ద పద్ద యకువదముల చేన్నుతోడశే యిట్రియర్థమున నాఖ్యాశ యొవ్వుట నహజమై గన్నట్టునుం ఇట్లనుటకుం మైనూపివివరణముకు వ్యవవారమును సంస్క్భృళము నందును సంస్కృ రల కణానుపారులగు లాశ్షణిక వ్రయోగములందును దచ్ప, నిట్లాఖ్యా ళకుం దోడవర్థకమైన వ్రయోగములు. కార్టచిక్కము. లగుటయును,. బ్రమాణ ములు, కానం *ేపలము తెఎ.గువాడుకకు వికుద్ధవిషయ మివి యన సందియము లేదు

సంప్ర దానంబునకుం ఒళ్ళు యగు, ౮,

త్యానగో దేశ స్టంబు సంప్రడానంబు నాయడు జనకుండు రాముని కొజకుం గవ్యు నిచ్చెను. కొన్నియెడల నుద్దేళ్యోమాత్రంబున కగు, పుకుమార్ధంబుకొఅకు యత్నింపవలయు. చత్పు్ధికి నూలుగా మన్చియె తబుచుగాం బ్ర యోగంబులం గానంబకియెడి, జకకుండు “రామునకుం

హా ళ్‌ చ చె క్రనళి గన్యనిచ్పాను = పృుకుమోక్షంబునకు యత్నింవనలయు

టీ శ్యానమన దానము. దాన మేవాని కీయం దలంతుమో యన్వాండు సంద్రదానము నాంబడునుః. 'దానము చేయందలంచి యెవని నర్జ్మనిగా నక్కార్యమున నిర్ణయింకుమో యవ్వాడె సంవ్రదాన మవంబడునని సూరి వివరణమున కభ్ళిస్త్రాయముం సంప్రదానము. నాంబడువానిం. జెప్పాువదమునసం జరుస్థవిళ్ళక్సి యగును, “జనకుండు రామునీకొజకుం. గన్య విచ్చెను --ఈయుదాహరణమునం గచ్యాదానవిమయమాన రాము. దుద్దేశ్ళుం డయ్యెగాన రాముడు సంవ్రదానంబును దద్వాచకమునకుః జకుగ్థియు: గొఆకువర్థకమును సీవిధిచే: గలిగెనుం ఫొన్నిచోటులం ద్యాగము. 'లేవన్నను దలంకయడికచానిశే సంవ్రచానసంజ్ఞ్యయుం జకుర్భి యు గలిడెడి “పుడుమోన్థముకొఆకు యత్నించవ లెను" ---ఇందు యన్నించుటలోం. బురుహెర్ధ ముళ్దేళ్ళముగాన. నుద్దేళ్య మాక్రనుననే పురు హెర్థశబ్దమునకుం అభుస్థి సీస్థంచెనుం చానవిషమయకోద్దేశృమునను

చాలచ్యా-టీకలా16

లో బాలవా(కరణము నుద్దేశ్యమ్మాత్ర్ర్యమునను జకుర్ధి కలుగనగునని ఫలితము ఇట్టిస్థలముల నుద్దేశ్యమునక శొన్త్రము చతుర్థియందుం గొజకవర్ష కము. విధించుచున్నను మష్టీయే శజచుగ ప్రయోగదృషస్టమగుటం చేసి సూరి “దక్క్శికి మాజుగా వష్టియే. తజచుగాం ప్రయోగం బులం గానంబడీయెడి" నని వివవింవవలసీ వచ్చెనని క్ర్రహించునది. దీనినిబట్టి 'తెంగునం గుషష్టి కితరకారకములకం టి: గలబలము 'పొరకులకు సుబోధమయ్యొడిం “రామునకూ పురహిర్థమునకుి అనునీ కెండును గ్రమముగం ద్యానోజ్జే వ్యేద్దేశ్యమ్మా త్రములకుం గుషస్టి యగుట కుదాహరణారులుం నిమిశత్తార్ధక వ్రయోగవిషమయమునను గొజకువర్ణ కము ప్రయోగదృష్టముం. కొటి శనుదానికిం ట్రయోజన మగ్ధేముగాన ఫలార్థకమగు నిమి త్తాదులస్థాన ము నది యందుట యుచికమెం కొజిమాలీత్యాదులందుం బ్రయోజనార్థకమై. కొజ ప్రల్యేకముగ పడుట తెల్లము, మీయు: జతు్ధికి బొం టెవర్షకము 'ప్రా/చీనవ్రయోగద్భృష్ట మగుటు కేసి త్రి లింగలకణశేమకర్త “చకుగ్ధికిం బొంటెవర్ధకంబు నగు అని యీస్కూశ్రమను బూరించినాండు.. 'న్తై-కయిో అనునవి కుషష్టివై *వ-ఆయి" చేర్చుటచే మైనవిగాన వానిని చరుక్థీ స్వతంత్ర్యవ్రత్యయములుగ లెక్కించ నక్కజలేదు గాని యీంత్షణాకర్త్‌ చానినిసాడం జరుక్థీవ్రత్యయనుగా ఇన్నుటం జేసి కొకు వర్జకస్థానమునం బత్షీమున నవియు నిల్వవచ్చునని ల్రసొంచునది. అహేయ భయ, జుగుప్సాపరాజయ ప్రమాదగ్రహణ భవనత్రాణవికొ మాంత్యొ వారణంబు లెడ్డాననగు దానికి వలనవర్ష్మకం బగు, గొ అపాయము - విశ్లేషము, భయము - వెజవు, జుగువ్న - పీవ పరాజయము - డయు ఫీట వ్రమాదము - పరాకు, గ్రహణము-కొనుట ఎలుంగుట - వినుట - ఇత్యాది భవనము - పుట్టుట, శ్రాణము-కామట, విరామము - విరమించుట. అంతర్థి = ములులట., వారణము - వారి చుట, అపాయ, సా చ + ంబునకు;-_-మెత్రుండు రాజ్యంబువలన భ్రష్టుం డయ్యె భయంబునకుషి__చోరునివలన భయవడియె. జుగుస్పకుః.--పాపంబు వలన నేవగించె, వరాజయమునకుః.-...అధ్యయనమువలన డన్సె, వవౌ దంబునకువ--పాడివలనం బరాకువడియె, గ వాణంబునకు:ా మెర్రునీ ౬? ళీ వలన ధనంబుగొనియె, భవనంబునకు:.__మనున్సవలనం బ్రజలువుట్టి: ్రాణంబునకు;._చోరునివలనంగాచె, విరామంబునకుమ--భోగంబుల లన విరమించె, అంతస్థికి..కృష్ణుండు తల్లివలన దాణా, వారణంణ

కొారకవరి చ్భీ దము ల్టిగ్ర నకుః_-శోకంబువలనవారించె, ఈవంచమికి షష్టియుం గొండొకయెడల నగు, చోరునకు వెజివె-పావంబున 'కేవగిం చె.అధ్యయనంబునకు డన్సె- పాడికిం బరాకువడియె - మనువునకు నిమ్యూకుంకు వుప్పై ఇత్యాదు లూహించునదిం టీ. విశ్తేషభయాదుల "నేది గలిగించు నద్ధానిం 'చెచ్పువదముమింద వలనవర్మకము గలుగును, ఆపాయమన విశ్లేషము, విశ్రేమమనంా నెడంబాటు-విడివడుట యని భావముః భయమనలా వెజపు, భీతి యని యర్థ ము, జుగుప్స యన 'బేవగింపు. చరాజయమన నలయుట, వృమాదెమనం బరాకు-నీమబుటం శవాగామన త్రహించుటు వినుటాకొనుటం 'తెలియుట-ఎంుంగుట మొదలగునవి తవాణార్థక ములు, భవనము = పుట్టుక = ఉర్చి యని యర్థముః 'గ్రాణము=రకణము.. విరామమన_ నుడుగుట దూనుట యని ఫొవమూ అంతర్థియన మలుయట-దాయుట యని యర్థము, వారణము = వారించుట = మరలించుట యని యర్థము, మని పేర్కొన్నవి జేనిమూలముగం బుట్టునో దానిం జెవ్వు వదముకంటె వలనృత్యయము గలుగునని సూసశ్రార్థము. "మైత్రుండు రాజ్యంబువలన చచోండమయ్యె” మెగ్రునకును రాజ్యమునకును. నెడందాటు గలిగె. ఈవిశ్లేషము ధాజ్యావధిగాన రాజ్య శజ్ద్ఞముమోంద సీవిధిచే పలనవర్హ కము గలిగెనని శ్రహిఎచునదిం “చోరునివలన తయ వడియో భయము. గలుగుటకుం జోరుండు మూలముగానం దద్వాచకముమోంద వలన వర్ష్మక మివిధిచే సీద్ధించెనుం “పొవంబువలన 'జేవగించ నీవగింపు గలుగుటకుం బావము ఇగారణముగానం "బావశబ్దమునక ౦టే వలన వ్రశ్యయము గలిెగెనుం “అధ్యయనమువలన డస్సి బడలికనందుట కధ్యయనము మూలముగాన నధ్యయనశసబ్దముమోంద వలనవర్థ్మ కము సిద్ధిం దెనుం *“పొజివలనం బరెకువజియో చరాకునకు పొడి యవధిగానం చాడిళబ్ద మునకంటె పలనవర్షకము గలి ధర్మ "మేమజెనని భఫావము “మెక్రనివలన భనంబు నొనియె” ధన్న్ర్రహరామునకు మైత్రుం డవధిభూరుండుగాన మెత్ర్ర్యవాచకనునకు వలన వర్ణకము గలను. “ఈయర్థంబు వానివలన వినీయె ని త్యాదులు గ్రవాణార్థకముల కుదాహృతులు- *“మనువువలనం ట్ర్రజలు పుట్టికి జిలయుక్ప్తికి మను వనధిభూతుండు గానం దద్వాచకమనుశబ్దముమోంద వలనవర్థ్మకము గలి “వోరునివలనంగాచె” ఇట రత్ష ణము చోరమూలకముగానం జోరవదముమి:ద వలనవ్రళ్యయము సీద్ధించెను. “భోగం బులవలన విరమించిన ఇట నిరామమున కవధి భోగముగానం దద్వాచక భోగశబ్దము నకు వలనవర్థ్శకము. గలిగె. “కృష్ణుండు శల్లివలన చాగౌో ఇట దాళటకుం దల్లి యవధి శానం దల్లిశబ్బము వలనవర్జ్మకము నంజెనుం 'ోకంబువబలన వారించె ఇట ద్యుఖవంఠునకు దుఃఖమునుండి వారణము జరంగాన దుఃఖవాచకవగు శోకశబ్ధమునకు మోొంద వలన

276 బాల వ్యా కరణము వర్మ్మకము సిద్ధించె ఈనూఢ్రముచే నగుషంచమికి బదులుగం గొన్ని యుదాబారణము లుఎదు6 గుమష్టియుం ట్రయోగములు దగవడునని యాపంచమి కను సూరివిపరణామున కభిస్తాయము, “చవోరునకు వెఆివె -ాఇచ్చో వలనవర్శకమునకుం గుషష్ట్రి కలిశాను ఇన్లే తక్కిన యుచావారణములందు. వలనకుం గువర్షకమగుట యూహ్యముః_ తెలుం గునం గుమష్షి శక్కినకారకములకంటె బలమశుట కీనందర్భ మొక నిదర్శనము. వలకు

0 శబ్దము నన్నంకరూప మిదియనుట స్పష్టము కాలక్రమమున నిది వల్లి ఆశురూవ మంచె. *“చలిమలవల్లనుస్తనీలు, దక్షీణాంస చదూచుకనయన్మవ్త్వకంపగుణనూచన లేమియు వప్పరావు అను మకుచంత్ర, పారి జా తావహారణవ్రయోగములలో మొదటిది ప్రశ్య యమగుటను; కేండవది రూపొాంకరవరిణామమందిన విశేషకాశద్దమగుటను విశదవజదెడి, ఇ్లే వలంకులను రూవముశుండి వంక యీర్పడి పంచమావ్రశ్యయార్థాఫిదాయకమయ్యె ననుట యుచికము (115 డం వ) శళాల్చికింబూర్వ మిట్టివి ₹్రాందక భామను దోయమి నొ, దూపాంఠరములను కళూడం బేక్కొనుట గ్రంభవివృతికారణమును, శనమార్జము నకు సరివడనిదియును నగుటనొ, యిట్టివానిని బ్రత్యయములుగ. నూక "లెక్కింప డయ్యుం ఇ ట్రనుటకు “కండి (ఇజే కూడ మైనది ఆనుదానిని ట్రశ్యయముగ గణివ కుండుటయం నొక చ్రచూగాముః ఉండివదం చొకానొకచో వలనవర్షకంబున కను ప్రయు_కృంబగు, ౧౦,

హిమగిరికలననుండి గంగవొడమె - నాకంబువలననుండి నార దుండు వచ్చె,

టీ, *ఊండి బివి యుండుధాకు క్త్యార్ధకరూవముం ఫూర్వస్కూశ్రముదే సిస్థిం చిన వలనవర్శకమునకుమాంద “ఉండి అనువదము గలుగునుం ఆనువ్రయు_క్షము='వెంటం గలుగునదిం పలనవక్మ కమున కవ్యవహితపరముగ నుండి యగునని తాశ్చర్యము ఇదరి వలనవర్ష్మకము వెటనుండి పంచమ్యర్థమును చాగుగం బెరిపెడి. 'హిమగిరివలననుండీ గంగవొాడమెో ఇట భవనార్థమున నవధిభూతమగు హిమగిరికిం బూర్వస్యూత్రమునే వలనవర్ష్యకమును సీస్తూత్తముచే చానిమాంద నుండివదంబును గలిగెగాన *హిమగిరివలన నుండి” యనురూజ 'మేర్చడెను, “నాకంబువలననుండి నారదుండు వచ్చె” ఇట నారదున కును నాకమునకును విశ్దేసము గలిశెంగాన విన్హేహావధీియగు నాకమునకుం బూర్వసూ క్ర, ముచే వలనవర్థ్మకమును సీవిధిచే వలనమింద నుండివదంబును సిద్ధించి “నాకంబువలన నుండి యనుస్త్రయోగము గలిగొను. ఈయుండివదమవధిని స్పష్ట్రవజచునదిగానం దల మున వలనవర్మ్మకమును సార్థకమయ్యెడి,

కారకపరిచ్ళ్చేదము ల్ల? ఉండిళబ్బము పరంబగునపుడు వలనకు ద్వితీయాస్నప్పములు ప్రాయి కంబుగ నగు. ౧౧. వనమునుండివచ్చె - వనమందుండివచ్చె = ఊరినుండివ చ్చె - ఊర నుండివచ్చె, వనమునుంచి ధనమునుంచి యని యముంచిశక్టానువ్ర, యో గంబుతోం గొందలు వ్యవహరిం చెదరుగాని యది సాధుకవిప్ర యోగా హాఢంబుగాదని యెటుంగునపి, టీ. వలన కన్నువ్ర్వయు_క్ష్యమైన యుండివదను. పరముగ నిల్చి యుండ వలనవర్శ్యక మునకు ద్వితీయగాని స్నష్దమిగాని ఈఆచుగం గలుగును ఉంజిని దరువాత నుంచికొనిన వలనేగాని యుడిలేని వలనవర్థ్మకమున కీవిధి గలుగదని గ్రహించునది ఊండి వంచ మృర్థప్రకాశకమగుట నది నిల్చియున్న ద్వితీయాస_జ్టములలో నేవి వలనవర్థకమున నైనను బంచమ్యర్థన్భురణమునకు భంగము గలుగదుగాన నుండి వెంబడించి యున్న వల నకే ద్వితీయాన్నబ్లములు గలుగుట సంభవించె. సామాన్యముగ ద్వితీయాస_జ్టములన్నను 'నుంనంఅందూో. అనునవియే గలుగునని గ్రహించునది. 22ే సప్తమికి ద్వితీయ యగు గాన ద్వితీయ న _వృమృర్థ బోధకమగుట స్పష్టము అవధిభూత మధికరణార్థక మగుటయు స్పష్టనెం కాన నవధిభూతపదార్థ వాదకములకు వలనవర్శ్మకయమే గాక స్నళ్తమియు స్పప్త మృర్థకద్వితీయయు సంభవించుట సహజమెః, కాని యుండివద మున్నఫుడె యవథి భూశములయధికరణర్వము స్పష్టవడియెడి.గాన నాస్థితియం'జి వలనకు ద్వితీయాస్తప్త ములు గలినెడి, ఉండి యనుచదానికి ససించి యని గదా య్‌ర్థ ముం చానస్థాన మధికరణ మగుట కడ్డంకి "లేమి స్పష్ట్రముః “వనమునుండి వచ్చె-వనవముందుండి వన్నె" ఇట వచ్చినవానికిని ఎనమునవను విశ్హేషమయ్యెలాన విశ్హేమావధియగు వనమునకు $ చేవలనవర్షకమునుు నావలనకు 10చే నుండియు: గలిగి 'వనమువలననుండి" అని మైన -వవ నీవిధిచేవైన ద్వితీయాసక్షములలో ద్వితీయ గల్లినపకుమున 'వనమునుండి వచ్చెనినియు, స్పష్తమ యమైనపతమున “వనమ3 దుుడి వచ్చననియు రూపము లేర్చడునుం ఇజ్జే వలనకు ద్వితీయ గల్లినవథమున “ఊం నుడి వచ్చెననియం, స్పప్తమి సిద్ధిచినయెడల “ఊంయుదుుడి వచ్చెననియురూవము లగుటను నమనించునది,. స్ర్రాయిక మశటంశజేసి సాధారణముగ నుండిపదము వరమగు నపుడు ద్వితీయాస్నప్తములే వలనస్థానమునం జూపట్టుననియు, పలననుండి యని యం డుట శ్వాచిళ్ళమనియు సూచిళము- అధునికులు కొంద అుండిపదమునక బదులుగా నుంచిని వలనమోందం జేర పలన కది వరముగా డ్వితీయిహార్చే “వనమునుంచి. వచ్చిం

లాం బోలవ్యాకరణము

ధనమునుంచి కలిగోననురీతిని వ్యవహరింతురుగాని యీీతి ప్రై చీనకవివ్రయోగారూఢ్రము గామి నగ్ర్రాహ్యమని నూ 'ర్రాసిన “వనమునుంచి ధనమునుంచి యనువివరణామున కభ్ళిస్రా యము సాధుకవిప్రయోగారూఢముఐమంచచికవియని వ్రనిద్ధి ఇెక్కినకవియొక్క గ్రంధ ములం బ్రసిద్ధముం తశ్వమరయ వనమునుంచి వచ్చె నిత్యాదులందు “వనము నట నునిచి

కిక, శ యిటకు వచ్చె ననునర్థ మును పెల్పుచుం బ్రధానముగ నుంచుధాతు క్వార్థకరూవము వన మునకునువచ్చిన వానికిని వైన విస్హేషమును నుండిపపమువలెనే వ్రశటింవం జాలియున్నది గాన నిట్టివ్యవహారమును సరసమే యని యంగీకరించుట యసముచికము శాంజూలదు లాక్షణికులు వ్యృవహారమునుగాక సాధుక వివ్యవహారము నాధారము; గొనువారగుటం దచదాహమాథఢము ఇానిదాని నగ్రావ్యామని తలంతురుగాన లావక్షణికుండగు సూం లాక్షజిక మార్గ మునే యనునరించి యీవివరణమును ర్రానెనని గ్రహించునదిం అందును నాంథ్ర వాబ్మాయమునం వ్రాచీనపుం గావ్యభాషనే సాధువుగ నెన్ను సూరి యిట్లు వ్రాయుట వింత గాదు= సూ3 వలనకు నప్తమ యగుట కుదావారగాము నందువర్మకము చేర్చేయేగాని నవ ర్ధృకమును గూర్చి యుదాహరింవకుడుట చేళను, ద్వితీయమోంది యుండికిని నండద్విశర స _ప్తమృర్థ కములమో:ది యుఎడికిని లోవము కచివ్ర యోగదృప్ట మగుటచేశను, ద్రిలిగ లక్షణ శేషకర్త 'ఊండివదము పరమగుచో వలన కందువర్ణకమట్ల నవర్డ కంబునగుి అనియు, “వలన కాజేళంబగు ద్వితీయాస్తవ్పములమా,ది యుండికి లోపంబు బహుళంబుగానగు అనియు స్మూత్సించిి “బహుళ గ్రహణముచే నందుమా;ది యుండికి లోవము గలుగదుః ఈస్మూత్రము. నిట్లు చెప్పుటకు నంద్విశరస _వ్వమ్యర్థక వర్మ కములవిరాందియుండికి లోవము పచ్చుట వయోజనంబు” అని వివరంచి నూర యిీసుఎదర్భముకు బూ3ంచీనవాండు, ద్వితీయాస్నక్తములను సామాన్యవిధానమునం టేసియమే యంచువర్ణక “మెట్లట్ల నవర్షకముు క! శ్‌ాాభా మ!

సూరికి సిద్ధిచుచుండుటం జేసియు, ద్వితీయమాందనున్న యుండికిని స _పమ్యర్థకముల మోంద నున్నయుండికిని లోవము స్ర్రాచిన్యవ్యయోనగ్‌ములు దగవడమిం జేసియు,. సూరి త్రిలింగలమూశేమమార్ణ ము నాదరిచండయ్యెను. నిజమరసినను విశ్తేషావధి లేక యథ కరణార్థ్య మును స్పష్టపణుపంజా లెడు నుండిని లోపింవం జేసి చ్రయోగించుట యర్థవుష్టికి నగొజుత యనక తీరదు కావుననే యిట్రియుండి లోపించిన చ్రయోగములు దొలుశటి "తెయంగుం గబ్బముల మృగ్యములయ్మ్యొ* నన్నయ్యప్రయోగముల నుండి వరముగా స్పష్ట మియె. దృష్టను* స్పష్తమాస్థానమున ద్వితీయ రానురాం గలుగ ద్వితీయయు:. దోంచి యుండనగునుం శృతీయార్థ కమగు "వేసి అనుదానివతి “ఉండి-ఊంచి” మొదలగునవి విభక్తులమింద నన్నుప్రయు_క్షములగునవి గావునను, వీనిమె వీభక్త శ్రక్సములుగాని విభక్తులు జాని చేరళ్ళగావునను, విభక్ష బ్రక్‌ములను స్పష్టవజచునవి గాపునకు, నిట్లు విధ్నక్ష లీ

శ శారకిపరీచ్ళేదము, ల్లీ70 ములం జేప్పునవి విరివిన ననవడును గావునను, వీని ననువ్రయు క్తశబ్దములుగన్వే నూరి సంభావించెననితోంపెడి. వాక్యమునందలి వదములకుణల సంబంధమును. ెల్బునవి ప్రశ్యయములగుననుసామాన్యలమ్షణము గ్రహించి యానంతరలాకణికు లిట్రివానిని గూడ విభక్ష్యర్థములుగ భావించియుందురనియు-, ట్రౌ/వీనమతానుసారియై. నూరి యట్లు సేయండయ్యెననియుం దోయడెడీం కం'కొవర్ష కం బన్యార్థాదియోగజం బగు వంచమి కగు, ౧౨, “రామునికంకు నన్యుండు ధానుష్కండు "లేండు - లోభంబు కంశు. నితరంబు దోషంబు లేదు, ఇచట పష్టియు నగు, రామున కన్యుండు థానుష్కుండు లేంయు, అన్యము - ఇతరము = వూర్వము - పరము - ఉత్సరము ఇత్యాదు లన్యాదులు- టీ. అన్య మొదలగువదములతోడీి యన్వయమున నగు వంచమికిం గంటెవ్రత్య యము గలుగును, ఒకదానియంతై న యంశయమును బోధింవవలసీవచ్చినపు డిశరమును జొవపలసీవచ్చును. గాన నట్టియెడల నన్యార్థకములు వ్రయ్నుక్షము లగుటయం వాని తోడ నతిశయవంతమగువదార్థముశు జెష్పుపదము కంటే వర్జకమును బొంది యన్వయిం చుటయు. సవాజములు, ఈనూతత్రమ్ముక్రింద నిచ్చిన యేశుకు నట్టి నంస్కృృళవదము లును గాక యిుుక నట్టివానికి సమానార్థక ములుగాదగు నంన్క్భృ తాచ్చి కములును నన్యా ర్థ్వుల్తై యావివద్రూవ్యాము లగును “పెఆంవేళొకి మొదలగునవి యాచ్చికాచ్యా్థ ములు “రామునికంటె నన్యుండు ధానుచ్కుండు 'లేండు ధనుర్విద్యెపాటవమున రాముని మించినవాండు. లే.డను నిషయముకు వ్యక్షీకరింవ ేర్పడిన యూవాక్యమున ధశుర్వి ద్యాతశయమంు గల రాముని జిప్పెడు రొమళబ్దమునకుః బంచమిని గంటెవర్డ్య నే మన్యశబ్టాన్వయమున నీవిధిచే సిద్ధించెను. “లోభుబుకంటె నిశఠరంబు దోషంబు లేదు పల్లదోషములలో లోభమనునది "పెద్ద దోషమకు. విషయమును విశదీకరింద 'జీర్పడిన యిీవాక్యమున లోభముయొక్క్య యతిశయపోవక్వమును 'జెలుపున్నక్తై పంచమిని గంటె వర్ణ కంబ న్యార్థకమగు నిశరశబ్దమయోగమున లోభశబ్దమునకుం గలిగోనుః ఇట్టి వోటులు గం టెవర్డ కస్థానమునం గుమష్ట్రియు నయ్మ్యొడి* కాన “రామున కన్యుండు ధానుష్కుండు లేండు' అనుమొకలగు ప్రయోగములు. సిద్ధివెడి. కవిప్రయోగారూఢమైనను. గువర్ణక మిట్టిచోటుల నర్థపుప్తిని గలిగింపనియట్లు తోంవెడి. కంటె" అనునది. నిజముగ "కుశ అంబేకో ఆమవానియోగమున వ్యవహారమున" గల్లినకు భూకశాలికమధ్యమైకవచన మగునను 'ధాకఘుకూదము (అంటి) మి-ద 'నీని' అనుడానింనూర్చ భకారలోభమొకర్శి

280 బాలవా్రక రణము యేని శజ్టేకారమును లోపింపంజేసి “అంటేని అనునంకవజకే వ్యాకృతింబట్టి సాద్టివ వలనుపడు చుండుటచేడను, “అంటే” అనుదానిలోని “బౌ మింది యేనిశబ్దపునేశారమునకు 'వ్రాన్వము సాధింప నవకాశము లేపండుటచేశను, ెదుటనున్న వానినిగూర్చియే గాక సామాన్యముగ_సెల్ర్రవానివిషయమును. నిది 'తెల్పపలసి ప్రయు_క్తమగుచుండుట చేతను లాతుణికు లాచిక్కులలోం బడక వ,శ్యయమని3. కన్న ---(కుగాఅన్న్ర అని సాధింప నగుంగాన దీనిని బ్రైథ్యయమనర్తైరి” అని సానూన్యదృష్టికి వీనివిషయమునవై న లాక్ష ణికాశయము తోంవెడి, కంకెవర్ల కంబు నిర్ధారణపంచమి కగు, ౧౩.

ఎచ్చట నిన్ధార్యమాణంబు జాణ్యాదులచే "ఖీదంబు కలిగియుండు నచటం బంచమియగు.ఆ పంచమికిం గంకు వర్ష్మకంబగునని యస్థము, జూనవదులకంచె. నాగరులు వివేకులు మానహోనికంశకు మరణము మేలు,

టీ, నిర్ధారణమన. నిశ్చయము. వేబుచేయుట నిర్ధారణము. జాతిగుణ్మక్రియల శగునుః వేర్వేటుజాతులనో నొకజాతికిం గాని వెర్వేటుగుణములలో నొకగుణమునకు గాని వేన్వేజణు వ్యాపారములలో నొకవ్యాపారమునకుం గాని నిస్థారణము చేయవలనీ వచ్చినపు డట్టిరగ్ధారణమున కవధిభూకమగుదానిని బోధించువదముమోందం గంటె పర్మకము గలుగునని భావము. దీనిబట్టి పంచమినిర్థారగామున నిస్థారితమగునది స్వ జాతిలోం గాని స్వగుణము వోయాని స్వవ్యాపారనులోః కాని యుండినది శాకుండునని తేలినది. నిర్ధార్యమాగాము=నిశ్చయింపంబడునది. ఈవంచమినిర్థారణమున.. నిశ్చీతమగు నది జాతిగుణ్మక్కియలచే * శేదమునే గరిగియుఏడునని య్యాక్రింది సూరివివరణామున కభిప్తాయముం ఇందు నిర్థార్భము తన జాతిగుణక్రియలకంటె భేఏంచి యుండునని శాక్పర్యము “శానపదులకంటె నాగరులు విపకులుల ఇట నాగరులు నిర్ధార్భుయ ఇట్టి నిర్ధారణమున కవఫిభూశులు జూనవదులుగాన: దద్వా వకమునకుం గంటెవర్ట్మ శమము సీద్ధించెనని శ్రసాంచునది. ఇందు నిర్థార్యమాణులు నాగరులు జానవదులకంటె ఖిక్నులు గాన నిర్ధార్భ్యము. వాతిచే 'భేదుబె గలిగియున్నదనుట స్పష్టము, “జోనపదులు వేము" “నాగరులు వేటు” అనునుశము. లెల్ల ము, 'మానహానికంటె మరణాము మేలు” ఇ మరణము నిస్థార్యముః ఇట నిర్ధారణమున కవథి మానవానిగానం దద్వాచకము మాందం గంటెవర్డ్యక మోావిధివే సిద్ధిం చెను. మానవాని మరణములు శ్రీయలు* మానవోని "వేటు మరణక్రియ పేజబు, కాన నిట నిర్థార్భమాణమను మానహాన్మిక్రియ మరణ్యక్రియకంటి

శోరకవరి ళ్ళే దము లై భిన్నము గానం శ్రియచే భిన్న మే యనుట స్పష్టము ఒకేజాతికిని గుణమునకును గ్రైయ కను సంబంధించినవానినో నాజాతిగుణక్రియలయందే సామాన్యవిశేవధర్ష్మ వివ చే నొకదానిని వేణుచేయుట జరుగునెడల నట్టిచోటుల నవధిభూశమగుదానికి 16 చే లోవలవర్థ్యక మసట నరయునది అవధి యనంగా హద్దు, మేరా జేనిదృష్టితో వేయు వేయు యయ్యొనో యది యశి తాక్చర్యము, దీని విస్పృతి 16 నూత్రమున నరయునవదిం పట్టివర్ష కంబు హేతువులగుగుణ క్రియల కగు ౧౪ అచ, ఠి ్ష ణీ న్నే

జ్రానముయిట్టి ముక్తుండగు = నీవ్రవ చ్చుటంబట్టి ధన్యుం నయిళతి, ఇచట వలనవర్ష్మకంబు నగు = క్షానమువలన ముక్తుండగు,

టీ “వజ్రం ళు వంచమా గుతే హౌతెౌ అనునది మూలము హేరువునాం గారణము, హహాకువులైన గుణ్యక్తియా వాచకములగు శబ్దములమో దం బట్టివర్షక మగు నుం “జ్ఞానముబట్టి ముక్త డగును” ఇట ముక్తు డగుటకు చప కువు క్షానముం ఇది

అబ్‌,

గుణము, కాని ముక్తర్వమున హేకువగు జ్ఞానముకుకోధించు క్షానళస్టమునమం బట్టి పశ్యేయ మావిధిచే సిద్ధిచెనుం “నీవ్చు వచ్చుటబజ్లి ధక్యుండ నయి3ి ఇట ధన్యశ్వమున వచ్చుట యశువ్యాపారము శమ+చువుగాన వ్యాపారవాచకమ% వచ్చుట యనదానికి6 బట్టివ్రళ్యయ మావిధానమువేం గలిగె. పట్టి వరమగునఫు డిట్టిచోటులుదు వలనవర్ష్మక మును బృయోగదృవ్ర్టముగాన జొనముపలన మొదలగు రూవములును గలుగునుం బట్టి

ల ప్ర ప్లూ వరమగువపుడు నుమాగమవిదానము చేయకపోవుటఎబట్టి “భ్ఞానముంబట్రి-వచ్చుటఎబట్టి" ఆశునట్టిమావములు బాలవ్యాకరణమునుట్టి సిద్ధి “వ గన్ని, 'అందు కట్టిహార్చా విభక్తి ఎ అని యాధర్వణము నుమాగమము విఫించెడింగాన దాని నిట నెరవు తెచ్చిన వలెను, “అనుక్తమన్కతో గ్రావ్యాక అశునభ్గియుల్లో క్రి గలదు. గదా ! వట్టుధారుక్త్యార్థ కము. పట్టియన్న నది సకర్మకమగును గాన దొనితో నన్వయించునది. నువర్థ్శ కొంళమై యుండుటనవాజుబం క్త్యార్ధకము ్రిలిగలమాూశేమకర్హయన్నట్లు "హేత్వర్థకమపటయం మైజమె, కాని నువర్ధకాంత ద్వితీయారూపముమాందనే; యవ్యనహితవరముగనే, యుడుటుబట్టివట్రకిం ్రుశ్యేయశ్వమును దాని ముదటిది నుగాగమమగుటయునకు గలిగె ననందగును, సూ) నామవావకములమిందనే వట్టివర్మకమగుటను జూపుటంఒట్టి త్రిలింగ లకణశేషకర్హ “వొన్నియెడల హీతువునం దన్న ంళ్ళక్కియలమోందను బట్టివర్ణ కము విఫెషనగు”* అని నుణ్యంరములమాందం గూడం బట్టివర్మ కమగుటను వలయ్యాదియోగ జముఎబోలి నుబ్యంతము ఫావార్థకమగుటను ెల్పుచు సీసూత్రమును బూరించినాండుం “మంబేహులం బ్రనన్నుబంకేయన్‌' వృడునకు.బని అను 'పాండురంగమావోత్త్యాని కవి

ల్డై్రం హాల వ్యా కరణము చయోగములందు నుబ్యంశము భా వార్థకమగుట వనీద్ధముం కాన నామవాచకమగు నిర్ధానిమై బట్టివర్ణకము పౌసంగట యుచిళంచె. జీత్తు వరంబగునపు డుశ్వమునకగు నళ్వము నాదిగంొని యనుటంజేసి నుబ్యంలమున కన్నం౦ళమనువ్యవపోరము గుదిరె, ముక్తఠ్వధన్యక్వములు కా్‌నాగమన మూలకములగుట క్టైనమును వచ్చుటయును “హేతువులయ్యెనని ర్రస్‌ంచునదిం శేషషస్టికి యొక్కయు నగు, ౧౫,

ఇచట శేషంబనంగా సంబంధంబు - రామునియెక్కగుణములు -_ నాయొక్కమిత్రుండు - వానియొక్క_ తమ్ముండు, కువర్షకంబును గొన్ని యొడల సంబంధంబుశం దగు నాకుం దమ్థండు-మిోకు నెచ్చెలి.

టీ. “యొక్క చ శే షేమష్ట్‌ అనునది మూలము. కర్ష్మకరణ సం్ర చా నాద్యర్థము లందు ద్వితీయాదులు విధింభంబడినవి. ఇ-క మిగిలినది సంబంధార్థ్యముం శాన మిగిలిన సంబంధార్థమున యొక్కయనుప్రత్యయము గూడ నగును. యొక్కయు. ననుటంశేనీ కువర్మకమును గొన్నియెడల సంబఎధార్థముశం గలుగవచ్చును.. ఒక్కయనునడే నుఖో చ్చారణమూలకమగ యకారము బేర్పునంజేని యొక్కమై లాకణికానుచిక విభాగ ముశ యొక్క_మై వ్రశ్యయ మయ్యొనని తోంచెడినని ముంబై యుక్తము, న్వస్వామి భావము _ (సేవ్యసేపకభావము గుణగుణిఖావము మొదలైనవి సంబంధములు “రామునియొక్కాగుణములు. ఇట రామునకును గుణములకును గుణగుణి భొవరూప నంబంధముగలదు, రాముండు గుణములు గలవాండు, రాముని న్యాశ్ర్రయింవి యున్నవి గుణములు కాయంట్టి గుణములకును రామునకును గల నిళ్యనంబంధమును 'చెల్పునడైై యొక్కప్రతృ్యయము గుణివాచకమునకుం గళ్లె-గాన “రామునియొక్క” యని రూవమేర్చ్పడెనని ర్రహించుకది.. ఇట్టే “నాయొక్కమ్మితు “దు-వానియొక్కతమ్థండు "మొదలగు నుదాహరణములందు సంబంధమా శ్రమున సంబంధివాచకముమింద యొక్క వర్శ్శకమగుటను గమనించునదిం సంబుథార్థమున యొక్కయేగాక కువర్ష కముకు రాం దగుటు జేసి “నాకుందమ్హు:డు, మికు "నెచ్చెలి యక మున్నగువ్రయోగములం నురక్షీరము లయ్మ్యొడిం దీనినిబట్టి కువర్షకము కారకవష్టియందేగాక నంబం ధార్థ్మవ్రకాశకమగు “శేమ మష్టియందుశు గలంగవచ్చునని 'తేలుచున్నదిం

చింతామణి “దిస్యాళ్ళంబంఛా స్థ అని సుబంధార్థమున దివర్ష్యముకు. విధించుట నరయ యొక్క ప్రళ్యయమున కాంధ్ధ్మవాజ్మయమున నదృశ్యశయే గలుగు నను నాశ .యముతో నున్నదకుట స్పష్టము, వాక్యమున యొక్క యగవడదని భావము. సంబం

శోరకవరిచ్ళేదము, 293 ధార్థవ్రకాశక మగు యొక్క_కు నిత్యముగ లోవము సిద్ధించునని ఫలిశముః సంబంధథార్థ వ్రకాశశమై యొక్కషవ్రత్యయము ఫూర్వావరవదముల మేళవించునదిగాన నమాసత యవళ్యసీద్ధ మగుటం జేసియు సామానికప్త్రత్యయలోవవిధానమునం జేసి యొక్కవర్మ కము లున్తముగాక తీరదు ఇంక వ్య స్తమున “అదినాయుక్క-అదిరాజుయొక్క్ల' అనువప్రయో

మ ( ను కి (7 గములను నిర్తూలివం ఛై చింతామణిసూత్ర్య మారబ్ధమగుటంటేసి వ్యన్తమునను యొక్క వర్ణ్మక మగవడదనియే సిద్ధాంతిందనగునుం ఇందుల కనుగుణముగ నాంధ్ర,వాబ్మయమున 'మొన్నటివజకును యొక్క_వ్రశ్యయమున కదృశ్యతయే చూవట్టునుం నవ్యులు మొత్తము శి అంత్యాతే య చ్డీ శ నాయొక్క_వని' యితని వొక్యవిన్యానము నేయుచున్నారుః ఇట్టిస్థితిలో సూరి వకు = ళు క జి యొక్క_వ్రతృ్యయము డ వాక్యముల: జూపుట యాంధ్ర వాక్య నహాజస్థితికి విరుద్ధ మైనవిషయమని యనకతీకదుః కాని విభక్తి గోవము సమానమున ెట్లును నిత్యముగ నగుంశాన సుబోధర్తై యిట్లు వాక్యవిన్యాసము వేనె ననుట యుచితమని తోంధెడి. త్రిలిగలక్షణశేషకర్ధ కొంఠవఅక యొక్కంవ్రతృ్యయ మాంధ్ర్యవాళ్యముల: గన్నట్టదని గ్రపాంచినవాండనుటప “యొక్కంకు లోవంబు బహుళంబు అని దీనిని బూరించు నూత్ర్యమును రచించుటం జేసి విశదమయ్మ్యొడి- సామాసికవిధక్రిలోవ శాస్త్రము చే యొక్క జీ ణ్‌ ౯

పోవుననుకలఎ పే ్తాథవ్యాక ర్త గబ్దియున్న వాండన్న మయెొడలం చైనూత్ర్యము వ్యర్థమగుం 7న సంబంధార్థవ్రశాశకమను యొక్క సుబు ధార్థ వ్రశాశగకమగుచు లోవమునందక నిల్చిపోవునను భాలవాకరణ 'పారకులకుః గలుగు థ్రౌ/తిని నిహరించుట"ే యాసూత్ర, మాకం జారంభించెనని యనక తవ్పదు, కాని త్రిలిగలక్షణశేషక_ర్హయు, “బహుళ ద్రహణమునంకేసి భారుజవిశేషణ ఖభావార్థకముల ముఎదటిక_ర్భృవదంబుల యొక్క ప్రశృయమునకు నికృముగ లోవముగలుగు” 'నని బహుళఫలము నభ్గివర్ణ్మి ంచుటంచేసి యాంధ్ర్రవాజ్యయమున యొక్క కంఠటకు నదృశ్యత కలుగుటయే ప్రాచీకక వ్యాశయ మనునాశయము వూర్తిగ గ్రహిఎవలేదనుట స్పష్టము* కాని తొ నుదహరించిన వద్య భాగములం చెచటకు యొక్క_వర్ష్మకము నిల్పి యగవణువమిని బద్యవాబ్యయమున నిత్య ముగ యొక్కవర్ష కమునకు లోవమే యగునని కలుచె ననుట తెల్టము, గద్యనుమాత్ర

న! ళు ఈక ముండిన నుండనగునని శలంచెనే మో? భారతాదిగ్రంథములందు. గద్యలందును యొక్క యగవపడదు. మళియు సూరి యొక్క_వ్రళ్యయాంతముతో నన్వయించుపద మవ్యవహిత పరముగ నుండుననియే యశ్శిప్రాయపడిన ట్లారని పైయుదావారణములు విశదవజచుచుం డుటంబట్టి త్రిలిగలకణ శేషకర్త “ధాతుజవిశేషణా భావార్భ కవూర్వవ్యవహితావ్యవహిత క_ర్హృవదదవ్రభమకు: దజచుగ యొక్క_మష్టి యగు” అని గ్యత్రించి వ్యవహితళ్వ ముతోయాటుగం గర్హ్భృవద్యవ్రథమకును యొక్క షష్టి యగునను విళశేషముంగూడ బాల

ల్డి్యో బపొలవ్యా కరణము చ్యాకరణమునకంటె విశేషముగ నూచించి కృతార్థుం డయ్యెనుం ఇల్లే కువర్మకము తృతీయాదులం దగుటను "శేషషష్టి కగుటను నూ9 యాయాసందర్భములందు సూచించు ద్రిలిగలతణశేషకర్హ “పష్టీస్థానికంబగు కువర్థకం బొక్కొకచో ద్వితీయాదివిభ క్తులకు మాటుగాం ద _త్తదర్ధంబులం జూపట్రిడిొ” అని నూ్రించి మెబాలన్యాకరణాివిమయముకు విపులీకరించి కృతార్థు డయ్యెను, ఇంతియగాక “వివ్చయందును గాలవిమితియందును నామంబులకుః గువర్థకమగు” అని శాసించి యిశరస్థలములందుళు గువర్థ్మకమగుటను 'జేటపజచినాందు. సూ3 యిట్టి యాంళరంగికవిషమయములకుం. బోక రాజనూర్జమునే బట్టి యాసందర్భమును నడ పెనని గ్ర్యహించునది. తెచుంగులోని “అగు ఆను రూచమునకు సమమై ద్రౌవిడమునం దగవడు “అక అనునదే 'తేకుంగున కువర్మ కముయ్యెననియు నుకా రాంకములపై మాత్రమిది 'ఉకో అను సంబఎధార్థకముళు ముఎదిడికొని యగుననియుం దదికరాంతములవై నందలి ఆకారము. పలుకుబడితో బోవువనియు భాహితత్వవిమర్శ కులయూహం* కువర్మకము వ్ర మేశరవిభ కులు దగవడుట చూడ సీయూవా సరనమని తోయెడి, నిర్ధారణషష్టికి లోవలవర్షకంబగు. ౧౯

జూతి గుణ కి యాసంజ్ఞ లచేశక సనముదాయంబుుుండి యేక దేశం బునకుం బృధక్క_రణంబు నిర్ధారణం బనంబడు. ఎద్దానివలన నిర్థారణం బగు నచ్చటిషష్థికి లోపలవర్షకం బగునని యర్థము, మనుష్యులలోవల తృత్రియుండు కూరుండుంగోవ్రలలోవలం గవిల బహాత్షీర-అధ్యగుల లోవలం వాజబువాంయ శీష్టుగామి ఎ ఛాత్రులలోవల యమెక్రుండు సమధ్ధుంకు, ఇట స్పష్పమియుంగలదు, మనుష్యులయందు తత్రియుండు సూరుండు, ఇత్యాదు లెలుంగునదిం

టీ 'తోవల నిర్ణారశోచ్భవా షష్టీ అనునది మూలము, ఒకానొకజాతి యందలి గుంఫునుండి యొకదానిని నొకానెాక గుణసమూపహమునుండి యొక గుణమును నొకానెక వ్యాపారములగుమినుండి యొక వ్యాపారమును నొకొ నొకసక్టానమూపామునుండి యొకనుజ్ఞ ను వేణుచేయుట నిర్ధారణము నాంబడునుం ఈస్మూత్తముచే నిర్ధారకమగనది నిర్ధారతసముదాయమున కే చెందిన చ్రైయుండునుః వీసమూనామునుండి.. వేటుచేయ బడునది యాసమూహమునం దున్నదే యగునో యచ్చో “నిర్ధార్యావధివాచకమునకు లోపలవర్ష్మక మగును వీసమూహమునుఎడి. వేటు వేయయిడునది యాసమూవామునకుం కెందినదిగాక. వెళుదానికి సంబంధించున దగునో

కారకవరిచ్ళేదము, 28 యచ్చోో నిర్ధార్భావధిహాచకమునకుం గంటెవర్యక మగుకు, ఇదియె లోబలకం టెవర్షక ముఎనిర్ధారణముల కయిన ₹ేదముం ఒకజారికి నుబంధించినవానిలో నొకచానిని నొక గుణమునే "ల్టినచాని౮* నొకదానిని నొళ్లీ న్యాసారము %లవానీో నొకచానిని నొళీ సంస్థను గలగుంపులో నొకదానిని వేయచేయవలసీ వచ్ప్చినపు డట్లు వేబువజచుట దేని దృష్టితో జరుగునో యద్దానిం జెబ్వువదము హూ ద లోవలవర్షక మావిధివే నిస్ధించునని తాశ్చర్యము, సముదాయము = సమూహము-మొశ్లముంగుంవు వీకజేశము = ఒకటి (ఆనమూవామున౨ దున్నయొకటిి “మళుమ్యులలోవల త్తి యుందు సూరుండు" ఇం మళుమ్యజాతినుండి మనువ్యులలాో "ేకజేకభూకుండగు క్తియు డు 'వేబువేయయడు చున్నవాండు, అట్లు వేబుచేయుట దుకుష్యావధికముగాన మనుష్యశబ్దముమింద లోవల వర్షక మోవిధిచేం గలిెనని యొశ్నునది. క్షత్తియశక్వము మశుష్యశ్వసామాళ్యధర్మమున నేకచేశముగాన. మకువ్యశ్వసామాన్యధర్మ్మము. నకనరించి త్యత్తియన్వ వీశేమధర్మ్మము వేజుచేయంబడెననుట న్నష్టముః ఇ3 జాతిని వేలుచేయుట కుదాహరణముం నోవుల లోవలం గనిల బహుత్రీరి ఇచట గోర్వజాతినుండి కలిల గుణవిచిస్ట శేచువు వేబుచేయం బడుచున్నది. ఈవేబుచేయుట నోళ్వ జాతిమూలకముగాన నో త్వాధారళోశబ్బముమౌ.ద లోచలవర్థ్యకము గలిగె ఇటం గపిలగుణావి 9ష్టమగుగోవు చేలచేయింబకెకుగాన నిది గుణ వృళక్క_రణమున కుదాహరణాము కవీలయు నోక్వజాతి వో 'నేకచేశమకుట స్పష్టము “ఆధ్వగలలోవలం చౌజుచాండు శఘ్రుగామి" ఇచట దాంించోవువారలలో.. బరుగెళ్తు వాండు వేబుచేయయిడుచున్నాండు. వలుగెత్తుట వ్యాపారము. (క్రియ ఇచటం బాలు వానిని వేటుచేయంట యద్వగదృష్టితో మైనదిగార నధ్వశవదకుమో ద లోోవలవర్ష్మ కము సిస్ధించేను. అధ్వగజాతినుండి వటౌత్తు క్రియగలవానిని. 'వేలుచేయుట జకగెగాన. నిది శ్రీయను. వేబుచేయుట కదాహరణము చారినడచువారిలోం. బాజువా డును నొకం డగుట తెబ్పముగదా 1 “ధార్రులలోవల మెత్రుండు సమస్థుండు ఇట శిష్యుల గుంపునుండి మొకు/డను పేరుగల యొకండు చేబటుచేయంబడుచున్న వాడు, ఈవేజు చేయుట కవధథిభూతులు ఇాత్రులుగాన ఛ్యాత్తవాదక ాత్రశబ్దముమోంద లోవలవర్ష్మ కము స్య్ధించెనుం మెక్రుం డనునది సజ్జ గాన నిది సుజ్జావృధక గ్రారణమున కుదావారణాము మక్రుడును.. "ధాస్రులలోనివాండే. యగుట స్పష్టము ఇట్లు మనుష్య త్వాదివిశిష్టథర్మ ములనుండి రచేకదేశములగు తల్తియత్వాదులను విశేషధర్మ్య ములను 'వేబుపసజచుటయు విశిష్టధర్మవాచకములకు లోవలవర్ణకమగుటయు నంశటను గమనించునది, ] తి సూత్ర మున విళిష్టమునుండి విశేమమునకుం బృభక్కరణంబుతోంయమిం చేని యట్టి చోటులందు నిస్ధార్యమునకుం గంబెవర్డ: కమేయగునని తెలియవలయును లోోవలవర్థ్మ శమగుస్థలములందు

ల్డిగ్ర బాలవ్యాకరణము న_న్తమియు నుండనోపునుగాన “మనుమ్యులందు తత్తియుండు శకూరులి డిత్యాదిరూవము గను వాక్యములు గలుగనగునుం నిద్ధార్యము లాజాతి గుణ్యక్రియానుజ్ఞ లందలివేగాన నవధివాచకములకు న్వ్త్తమి యగుట యవిరుద్ధంబం ఈంందర్చమున సీద్ధాంకకొముదిని గల యుదావారగాముల నెల్ల మక్కీకిమక్కీగా నార్బర్రీకరించిన సూరి “నృణాం నృమ వా కి ళ్‌ మం బ్రావణ? శ్రేఫ్టగి ఆశు నుదాహరణమును మాత్ర మట్టుచేయక మనుగ్యులలోవల క్రి యుండు శూరుందుి. అను కాళికావృ్తి గోనియాదాహరణము. నేల గ్ర్యహించవలనీ వచ్చెనో? అందుల చారశునట్టి స్రైాదీనరూవములందువలెనే లోపుళజ్ఞమువై. “ఊలి చే3 వలుకుబడిళలే నుకార ముకారమై వికృతినఎది, చశ్యయశ్వము నందిన శబ్ద మిది యని తోంవెడి. ఆథికరణంబునకు సప్తమి యగు, ౧౭

అధికరణంబు నా నాధారంబు. శావ్లేషికంబు వైషయికం బఖి వాస్థ్రామం బని యాథారంబు శ్రీవిధంబు, ఘటమందు జలమున్నది - మోశుమం దిచ్న గ్ఫగలదు-అన్నింటియం దీశ్వరుండు గలండు,

టీ. అధికరణమన నాధారముం ఆధారమనెద్దానివైన నుండుట కర్ణ్మమగునది, కోవళ్షేషికము -జ్లేషమనలా సంబంధము (ఆలింగనము) ఊపకు సమివమర్థము: ఉప న్లేషము=సమావసంబంధముం ఉవేషకృత మే=సామాప్యసంబంధము చే మ్తైనదే యావ గ్లేషికము. నాంబడుకు, దగ్దజకూడిక గన్గియున్నదని భావము. వ్రైనయికము --విషమయ ములనం బదార్థములు= పదార్థ ములందుండునవి విషయలు, కాన విషయులు విషయము లందు విషయతాసంబంధమున నుండుట సపాజముం విషయనసంబంధము గలది వైషు యికము నాంబడునుం అభివ్యాపక ము=వ్యాపించియుండుటకు: దావ్రైనది, ఒకవన్తువునకు వదార్థ మెల్ట నాధారమగు నెడల నట్టియూధారము నభివ్యావకమండ్ధు, “ఘటముదు జల మున్నది "కండయందు నీరు కుండనంట్రియున్నది సీరట్లు కుండను బట్టుకొనియు౨డుటకుం గుండ యాధారముగాన ఫుట్‌ మావశ్తేషికా ధారము నాణయదుటయుం 'దద్వాచకమునకు సృక్తమియు సిద్ధించెను, మోక్షీమం దిచ్చ గలదు. ఇచ్భు విమయము* విషయమైన యిళ్ళ విషయతా సంబంధమున మోక్షమున నిల్చియున్నదిగాన మోమ్షము వైషయికాధార మగుటయుం: దద్వాచకము సృవ్తమి నీవిధిచేం బొందుటయుం గలి-ెను. 'అన్నింటియం దీశ్వ రుండుగలందుం ఎల్ల వానియందునునీ క రుండుని ర్చియుండుటం జేసీ యిీశ్వరసర్వవ్యాపీళ్వ ముశకెల్ప యనియు నాధారములగుటయు "నెల్లవన్తువులు నభివ్యాపకాధారము లగుటయు స్పష్టము. శాన పర్వవదార్థవాచకమగు నన్నిశబ్టముమోంద స్కక్తమి సీద్ధించెను. ఇందుదా

కారకవరిచ్ళేదము వగ హరణము లందువర్ష కముకుగూర్చియే యాయంబజీనను యోగ్యకగల్లినచో నవర్మ్మకమును నాధారమునం గలుగనగుననియు “ఫుటమున జలమున్నది అనుమొదలగు నవర్మ కముతోడి చ్రయోగములును సాధువులే యనియుం దలంచునది. (చూ 18 నూ) కెవశ్రేషికా ారమున నాభేయము నాభధారమునంశను నువశ్తేషించి యుండనక్క_ఆ లేదనియు ఫట మున నల్సజల మున్నను ఘటమున కగు నావన్హేషికాధారతకు భంగము లేదనియు ృహించునది. ఇళ్లే కక్కిన చోటు లూవ్యాములు- తొల్లి 'అందు" అనునివి యధికరణా స్థకన్వతం్భత్తశబ్దమై యుం డెడిదనుటకు “అద్వారమునందు జొచ్చికి, వరుణధ్ధ నేశ్వరులం దిట్టిసభం జూచి యెటుంగను.” అను నన్నయ్య వ్రృ్యయోగములె వ్రమాణములు ఉకారాంత జడంబునకు నవర్ష్మకం బగు, ౧౮, ఘటంబున జలంబున్నది - దేనదత్తునకు మోవ్షమున నిచ్భగలదు, టీ. ఆధార ముకారాంళజడవాచక మయ్యొ'ేని దానికి నస్తమిని నవర్షకమును గలుగునని తాత్పర్యము, నవర్ష్శక ముకారాంతజడవాచకమునకు సళ్తమ్యేకవచనమున సిద్ధించు ననుట కిది సూచకము, ఊకారాంతత మువర్ణము మూలముననేని సహజముగ "నేని మైనది గావచ్చును. “ఘటము - మోశ్షము అనునవి మువర్ట్యముచే నుదంశము ౨న వియు జడవాచకము శల్రైనవియుం శావున వీనికి సృక్పమిని నవర్శ్యకము సిద్ధించెను, వెట్టన- వట్టున "మొదలగునవి సహాజోకారాంళముల కుదాహరణములు, జడము లనలగా నవేశ నములని ముంె నిరూపీకము*. (చూ 17 తత్సమప) జడమునకూఅదారమునకు-మొద లగు స్థలములందు “జడవాచకమునకు = ఆధారవాచకమునకు అని లతణచే నర్ధమును గమనించుచు. నాయ్యావృత్యయములను గూర్చునది. ఊదంశములపై “నందు” అను రూపము నందియున్న, నందనుదానినుఎడి, యందును వేలువేయలా, నరూవమునందిన వ్రశ్యయ మివి యని నోంచెడి, 'శేమాంచి దుదుతానాం. జేశివిభక్తా అను మూలము నుండీ యూుద్ధ3ంచిన యర్థమే యాసన్యూశ్రరూపమును ధకించెననుట స్పష్టముం విశేస్యంబునకుంచో లె విశేషణంబునకు లింగవిభక్తి వచనంబులగు, ౧౯, నందతనయుండు కృష్ణుండు నాకు దిక్కు - చేవకీవుడ్రు హరిని నుతింతు నెపుడు - కుభవిధాయుల రామకృష్ణుల భజింతు - భువన వందస్థను రుక్షిణొం బొగడుచుందు, టీ విశేమ్యమన నాదువాచకము. నిశేమ్యమున శేరీతినానూవిధులచే నాయా లింగవిభ్యక్షివచనముల్గు మూండును సిద్ధించు నశ్లే యాయావిశేమ్యముల విశేసుకాములకును

లర3 బాలవ్యా శరణము

శావిసులచేళచే యాయారింకవిభక్షివచనములు గలుగును క్రిరూర్వయముకు బుట్టించు

నది. లేక క్రియతో నన్వయించుగది కారకమని ముంజె నికూవిరము. విశేవ్య మే

రీతిని గారకమును బొంది ్రిూక్వ్యయముకందురో యారీ3ిఇె విశేవ్యనేషణముకు

విళ్శక్షిరంది శ్రియతో నన్వయించునని యూర్యూత్ర్యమున కళ్ళిప్తాయముశు గ్రహించునపా

విశేష్య "మేలింగవిభక్షివచనములు గలవగునో. విశేషణమును నారింగవిభ_క్షివచనముళ

గలదగునని ఫావముం సామవాచకమునశే శత్సమవ్రక రణమున లిఎగవిభ_క్రివవనాదులు

విహిశములు, విశేషగాముఎ.. వెేశేషృమునుదలి విశేషమును. జెక్వునవగుట నామవాచ

కము లన నవకాకము లేమి లింగవిభ్నకివచనములు వానికి సిద్ధింవవను నపోహమును

నిర్హూలింవ నీసూ్ర్మ్య మారబ్దమయ్యొనని యెగ్నునదిం 'నందకనయుండు శృష్ణుండు శాప

దిక్కు ఆళఇుదు కృష్ణుండను విశేవ్యమునకు విశేషకామైన నంవకనయళబ్దమునకుం గృష్ట్య

శబ్దమునకు పలెనే పుంలింగముకు బ్రగమయు "నేకవచనమును నయ్యొను కృన్ణునియుదం

నందరచయకత్వమనువిశేషముకు విశదీకరించునదిగాన నందతనయశబ్దము విశేషణమగుట

న్నష్టముః “ద్త్వక్సీ్ట త్తు వరిని నురంళు ఇెపుడుం. ఇచట హరయందలి జేఎకీపుత్రగ్వ

మను విశేషముకు బోధించుదేవకీ ఖత్ర,శబ్దము విశేషణమగుట స్పష్ట్రమసటం జేసి విశేష్యము

నకు వలెనే దానికి బుఇస్త్ర్వమును ద్విలీయయు నేకత్వముకు గలిగెననియెన్నునది. “శుభే విధాయుల రామక్ళన్ణుల భడింతు ఇట రామకృష్ణులందలి శుభవిధాయిశను. బెల్పునట్టి

మభవిభామువి శేషణమునకు విశేష్యమునకువలెనే వుంరింగమును ద్వితీయయు బహువచన

ముగు నీవిధిచే సిద్ధి చెను. “భువనవంద్భృను రుక్షిణిం బొగదుచుందుి. ఇచట రుక్మిణీ

యువలి భఘువనవంద్యశ్వనుకు సిశేషముకు బోధించు ఛువనవంద్యయనువి శేసణమునకుః

దప్విశేమ్యమునకు వలెనే స్త్రీళించమును డ్వితీయయు 'నేకవచనమును గలిగెనని గ్రహించు నది ఇట్లే. విశేన్యము. ననుసరించి తద్విశేషణములకుం దృ్షల్లింగవిభ్ళక్రివచనములగుట యూవ్యాము, ఇందు విశేషణము కవ్యసహితవరమున'నె విశేష్యముం గూర్చి చూపం

బడినను సందర్భయోగ్యవగములచే విశేషణవి పేమ్యములు వేర్పడుటయుం గొండొక చో గన్న్రైడి. ఆర్థస్ఫూర్తి కంత రాయమునుకు-ర్చని వ్యవధానముండిన నుండవచ్చును గానీ సంస్కల్భృ్రతమునందు వలె నిచ్చవచ్చినన్నిపదములను విశేషణానెేేష్యములకు నడుమః సార్పుట మాత్ర మాంధ్ర్రవాక్యపద్ధతికి సహాజముగాదు.. 'తెలులున. లింగమే "లేమిని నందును టెకుంగువిశేషణములు సామాన్యమున నవిభ్‌ 'శికములే యగుటను సీస్మూర్తము సంస్కృ తసమవిశేషణములే చెందినదనియు సంస్కళ్భతమార్ల్గముంబట్టి గన్లినదనియు స్పష్ట్రవడుచున్నదిః

కారకపరి ఖే దము 280 స్త్రీసమంబులగు వి కేషణంబుల యు మువర్ష కాంతవిశేషణంబుల ము బహువచనంబున కేకవచనంబు బహుళంబుగానగు, ౨౦,

మాటలు వెక్కేల-మాటలు వెక్కులేలకులిోధారల్కుంకతం బయ్యొు - కులిశధారల్కుం9తంబు లము - ఇష్టమగు పదార్థములు ఇ ఇఫషృములగు పదాక్తములు,

వి థి

టీ. “నీకత్వం భేదకగతబవాుువచనానా చ దృశ్యతే వికృఠె”ఆనునదిమూలముః స్త్రీసమమనలాః బ్రభమైకవచనలోవమునందిన యాచ్చికళబ్దమని "మంటె యుక్తము విశేషణమన విశేష్యమందున్న విశేషమును చెలుపునదిం విశేష్యమనలో విశేషించి చె్సం బడినదరలాం బ్రధానముగం బేష్కొంన్నది, కర్ర్రైదికముం విశేమముగలవస్తు వాచకళబ్దమని ఫలితము, నీకవచనబహువచనములలో నుండందగు స్త్రీసమములకే యిందు గ్రవణముం సాధారణముగ మువర్మ్మ శకాంకనసంన్య ఛశీనమములె మువర్డ్మ కాంత విశేవణాగ్ర్రావ్యాములగుట నుదొహ్భృతులు బెల్పెడి. స్త్రీసమములగు విశేషణములబహువచనమునకును మువర్మ కాంత ములగు విశేషణములబపహువచనమునకును నేశవచనము వికల్పముగ నగును, “మాటలు 'పెశ్కేలి ఆాఇటం బూర్వన్యూత్రముచే మాటలనుదానికి విశేమణమైన "పెక్కు'అను స్త్రీ సమశబ్దమునకుం 'బెక్కులనిరూవము స్రా _ఫించుచుండ నీవిధిచే చేకవచనమును సీద్ధించుటం జేసి పెక్కేల యని రూవమేర్చడేకు, "పెక్కు ఆనునది ప్రభ మైకవచనలోనమును నిత్య ముగనందిన 'తెలులపశబ్బమగుట నిది స్త్రీసముమగుట స్పష్టము కాన నీయుదాపహృాతి స్తీ సమవిశేషకాబహువచనమున శేకవచనమగుట కీయ బజెనని (గ్రహించునది, వీకళ్వము గలుగనివక్షమునల బూర్వన్యూత్తముదే బహువచనము గలుగ “మాటలు "పెక్కు లేలోయను రూప. మేర్పడును, 'కులిశధారల్కుంరికంబయ్యె” =జకులిశధారలను బసువచనాంత స్రీ లింగళబ్టమునకు విశేమణమైన కుంరితళబ్దమునకుం బూర్వన్యూశ్రముచే. స్త్రీలింగమును శ్రిశమయు.. బహువచనమును శావలసీయు౨డం దత్సమము 86 చే విశల్పముగం స్టీబత్వ మద్దానికి సీద్ధించుటం కేసి మువర్ష కాంళవిశేషణమును నయ్యెం గాన నాపష్‌మున దీనిచే నేకవచనమును గలిగి మైవ్రయోగ మేర్చడెనని యెబుంగునది, నీకవచనము రాని పక్షోమునం బూర్వవిధిచే బహువచనముకు దక్స్ళమము రర చే మైన న్లీబక్వమునం కేసీ మువర్ణకాంఠమై “కలిశధార ల్కుం8కంబు లయ్యె” అని యుండును తళ్సనుము రిరీచేం సీబత్వము. రానిపక్షమునం బూర్వస్యూత్రమువే విశేవ్యలింగవిభ్నక్రివచనములే గలుగ “కులిశ ధారల్కు.౨3తలయ్యె” అనియు నుండందగునుం ఇది లత్షణసిద్ధ మువర్ష కాంశవిశేవణ బహుంవచనమున శీకవచన మగుట కుదాహరణముం “ఇద్టమగజదొర్థములు జ==ఫడార్షము

థి ఖ్‌ చాలవ్యా-టీకలా 19

జం భాలవ్యా కరణము లనుదానిక్షి విశేషణ మైన యిష్టశబ్బమునకుం బూర్వన్యూక్ర్రముచేం దల్లింగవిభ_క్రివచనముళే గలుగవలనీ యున్నదిగాని యది మువర్మకాంతవిశేషణ మగుటం జేసి దాని బహువచనము నకు మార్త మేకవచన మివిధిచే సిద్ధింమ చ్రైవ్రయోగము. గలిగెనని గ్రహించునది వీకవచనము గలుగనివత్షమున. బూర్వస్యూశ్ర్రముచే బహువచనమే సిద్ధింప నిష్టములస వదార్థ ములని కారక 'మేర్పడును. ముపర్మ కాంశశళబ్దముల బహువచనరూవపములందు ముగాగమ మువర్థ్మ మేగాని మువర్షక ముండుట పౌసలయమిం జేసి స్మూక్రస్థమగు మువర్షక పదమునకు మువర్థ కార్ట్మముల కనిగాని తత్సమము ఉ1 స్యూత్తవివరణములంబట్టి ముర కము ముగాగముమున కువలతుణముగ నెంచి ముగాగమాంతముల కనిగాని యర్థమును శ్రుకొంచుట యావశళ్యకము, ఇది సహజ మువర్ష కాంతబహువచనమున "శీకవచన మగుట కుదావారణము. సామాన్యముగ నిట్టిస్థలములందు! 10 ఛే విశేషణములకు విశేష్య ముల లింగవిభ్శక్తివచనములే గలుగుటను బిదపం దత్సమమునందలి యాయావిధులనే నాయాప్రళ్యయాదులు సిద్ధించుటను స్మ రించుకొనవలయునుం

_ ఇందలి యుదాహరణములంబట్టి యస్రాణివాచకముల న్ష్రీనమమువర్మ కాంక విశేషణములకే యేకవచన మగుంగాని ప్రాణివాచకముల యటివిశేమణములకు. గాదని విశదమగ చున్నది. మూలము నికృతియంచె యీవిధి యనుచున్నదిగాని విశేషణవిశేవ్య ములస్యరూప మిట్టిదనీ వివింపదయ్యెను- “క్వచిదేకత్వమిష్టం స్యాదస్రాణిన్తీవిశేమణే' “నిద్ధమ్యంశ స్త్రీ నమయోల_ప్తద్విశేవ్యకయోరపి అని యధర్వణుండు స్రాణీవాచకముల '్రీసమమువర్ణ కాంళములకే యావిధి యని వివరించెనుగాని సంస్క్భృతసమవిశేషణపరమ గను నీవిధిని భావించినట్లు '“స్ర్రీవిశేషణ్‌' యనువదము సూచించుచుండుటంేసి మూరస్థ మగు వికృతివదము నీఠండు సంస్క్రృృతసమాసమవరముగ "నెంచెననవలసియున్నది* బౌల సరస్వతీ “యిం పైన జవరాండ్దు -నీకీర్తులువిఖ్యాశమాయెంవిమై ఎనకన్నుల” అనియుదొహ రించి మూలమునకు వ్యాఖ్య వ్రాయుటం జేసి సంస్క్ట్భృతనమాసమవరముగే వికృతిపదము -నెచెననుట స్పష్టవడెడింాని యధర్వణునివలెం కేవల మప్రాణివాచకవిశేమణహముగ సీవిధిని భావింబలేదని మొదటి యుచాసారణము తెరిపెడి. సర్వలకణసారకవిసంశయ విచ్ళేదములు నంస్క్టృతసమాసమ జడవాచకవిశేషణముల బహువచనమునకే యేకవచన చుగునను చున్నవిం మూలస్థమగు వికృతిపదము సంస్కృశసమతదితరబోధకముగా నాంధ్ధశబ్దచింతామణి యెంచెననుట కాధారము లుండుట చేతను; భేదకగతబవువచనా నామ్‌” అను బుసువచనమునం జేసి యోగ్యశ గలచో వివిధవిశేషణములబహువచనముల ేశవచనముం గూర్చవచ్చునని యెంచెననుట కవకాశముందుటచేతను, గావలయు నూరి టుస్రాణివ్తాదక విశేషణములకని విశేషించి యనక సామాన్యముగ. స్త్రీసము మువర్డీ

కారశపవరి శే దము లంకే శాంతవి'శేషణములకని యని సున్కశనమాసమవిశేమణవరముగ నీవిధిని గల్పించెనుం స్రాశీవిశేమణముల "శ్రేేవచనమసుట దూవమి నీవిధి యప్రాణివిశేమణాములే యని యశుమానించందగుంగాని స్ర్రీనమమువర్ష కాంతములను సామాన్యో క్రిం జేసి స్రైణివిశేమణ ములకును. నీవిధి గలుగ నవకాశముండుటచే బాలసరస్వతి సాధించిన “ఇంెనజవ రాండ్రు" అనుమొవలైనవియు బాలవ్యాకరణసమ్థకములే గావచ్చును. కాని మహ ద్వాదశేతర న్రీసమాచ్చికవిశేషణములశే యేకత్వము గలుగుట వప్రనిద్ధమగుట విశేషణ విశేవ్యములరూవముకు నీరూపించుట యోవశ్యకమని తోందెడిం శ్ర్రీసమసుజ్ఞ సంస్క తస మేతరములకే యని యాచ్చికము 2 చే వీదిఠముః అమహదృహుక్వబోధకనర్వనామములలో. బెక్కుళబ్దమునకే యేకవచనము లొసయి యుుడుట సర్వ నామ వ్రకరణముకుబట్టి "తెల్పము సాధారణముగ నాచ్ళికవిశేషణము లవి ృ్నక్తికములగుట వ్రనిద్ధముం ఆచ్భిక్త్రీసమని శేషణములును 'దొదృశసర్వనామములును విశేష్యమునకు ముందున్నచో సమాసతయే భాసించుట నసహజము= మజియు నాచ్చిక స్ర్రీశమముఖు విశేమ్యవిశేగిము లుభీయము. లగుట నై జముగాన వి శేవ్యమునకు ముం దున్నపుడే వానివిశేషణక నోచఛరింధెడి. 'తెనుగన మువర్ష కాంతములకుం కాని చస్తీనమ ములకుంగాని యగుధాతురూవములంగూర్చి విశేస్యములకుముందు చ్రయోగించునపుడే వానివిశేమణత స్పష్టవడుట సహజము కావుననే యగుధాతురూపములం జేర్చిమే. విశే మ్యమునకుముందు స్త్రీసమ మువర్ణ కాంళవిశేమణాముల నిల్చుటయు నగుధాతురూవములం గూడి విశేషణము ల్రైనవానికే యేకవచనమగుటయుం జూవట్రైడి. అందును బ్రధమేశర విభక్తి బహువచనముల నందియున్న విశేష్యములకు సంబంధించిన విశేషణములగు ధారు రూవములం గూడియున్నపుడే యేకవచనమును చబొందుట గన్సట్టెడి* అవస్థా భేదమును బట్టి యగుభాతురూపముతోం స్తూడక విశేషణ ముండుటయుం గలదు. ప్రాణివిశేషణ ములంగే. నాచ్చిక స్త్రీసమములకే యేకవచనమగు ననందగుకుం కానం వ్రైవిమయముల గమనించుచుం. బ్రయోగముల ననుసరించి యథార్హ్హ్మమున నీవిధిని వర్తింపం జేసికొనుట యావశ్యకముః నిజమరయ నాచ్చికవిశేషణము లవిభక్రికము లగుటం జేసి సామాన్యముగ విశేద్యములకు ముందున్న యవ్వాని శేళర్వమే యగునని చింతామణి శౌసిందం. దరు వాతివా రీవిధిని సంస్క్ట్భృతనమాసదువిశేషణవరముగ భావించుటం జేసి సంస్క్భశసమ తదితరవరమగుటయం నస్రాణివాచకవిశేషణావరమగుటయు నందును మశ భేదములు గలుగుటయుం. బొసంగెనని. తోందెడి. సామాన్యముగ నీవిధి చాబ్మీయమునుబట్టి జడ వాచకవిశేషగాములకు సంబంధించినదనియే సంఖావించనగును, ఇది వ్యన్తవిశేమణనిష యము

02! చబాలవ్యాకరణము ఒకానొకచో నొకవిధక్రికి మజీయొక విభ కియనగు, ౨౧. మెత్రుండు. గృహమును వెడలెను, గృహమునుండి యని యర్థము, వాండు వాహనముకు దిెగను-వాహనమునుండి యని యర్థము. వారు సుఖమున్నారు--సుఖముతో నని యర్థము, ఇత్యాదు "లెజటుంగునది, టి “అన్యస్యాః కరచిద్భృ వేచ్చాన్యా” అనునది మూలము కొన్ని చోటులందు శాశ్త్రముచే. నొకవిభక్లి గావలసియుంద నానికి బదులుగ మజియొకవనిభ క్రి యగ టయుం గన్నట్టునని భావము ఆయాయర్థములను వివక్షీంచునపుడే యాయాక్రాగ్రక ములు గలుగుటయు నవ్వానికి వివక్ష "లేకున్న నవి గలుగకపోవుటయుం '్రగేద్ధమ. ఈక్రిందియు దాహ కులం దాయాయర్థ ములు వివక్షీకములు గామి నాయానిభ కులు గలుగలేదనీయు నాయాయర్థములే వివక్షీకము లగుటం'జేసి యాయావిళ క్తులే గల ననీయు భౌవిందనగును. “వీవషూత? శారకాణి భవంతి. అనుకు _క్రీ వైవిమయమునకం చ్రమాణము 'మెక్రుడు గృహమును. వెడలెను. ఇచట మెర్రునవైన వియోగము నకు గృవా మవధిగాన 9 చే వలనవర్ష్యకమును 10-11 'చే నిశరవిధులును గలుగవలని యున్నవి. కాని పలనకు జదులుగ ద్వితీయ యయ్యెణాన “గృవహమునూఅని కారక మేర్ష్నజెను. ఇే వానికిని వాహనమునకును వై నవియోగమునకు వావానమవభిగానం దద్వాచభకమునకుం బంచమిని వలనవర్ష కాదులు గలుగవలెనుం కాని ద్వితీయయే వంచమికి బదులుగ నగుటం జేసీ 'వాహనమునని కారకము పొసంగెను. శేశేచే సిద్ధించిన ద్వితీయా సవ్తములమింది. యుండికి లోనము సూరినమ్మతముగామి సీరండుదాహారగాములును, బంచమికి ద్వితీయ యగుటకుం చొలయ్యెను, ప్రైఢవ్యాక_ర్హ్భృమకమున. నివి వలన ౌచేశమైన ద్వితీయమోందియుండి లోపించుట కువావారణము లయ్యెడి. చూ ప్రైూఢః శౌరకము 11. *వారు నుఖమున్నారుి నుఖముతోం గూడియను సహార్థ మును. వివశ్షీం చినత్‌ చే తోడవర్డ కముగాని; "హేతుత్వమును బరిగణించిన ఉీచేం 'జేశవర్ణకముగాని? గావలయుంగాన నద్దానికి బదులుగం బ్రభమ గలిగెనని గ్రహొంచునది.. సుఖముతో ననియర్ధమని విపరించుటనుబట్ట్రి సూరి యిట సవార్థ మునే వివక్షీించి చదానికిం శ్రుభను శ సించెనని యెన్నందగు క్రియావి-భేయవిశేషణములమోంది యగుథాతువున క న్నంళము నకు లోవంబు విభాషనగునను ఉత్రీలింనలక్‌ణశేషన్యూత్తృమునం లేనీ “నుఖముగన్‌” అను = మొదట్రిరూపమునందిలి. “కన్‌ అన్సుభాగము పోయా "శేషించినదానినిగం జెచ్చ నొపు నోనియుం వోంెడి. సూరి 'నుఖేన వసతి అనుమొదలగు సంస్కృ శభామయందలి చ్రయోగముల ననుసరించి. దీనీ నిందుం జొని-పెనని యనుమానింపనగును. కావుననే

కారకవరిష్ళేదము 2098 “అన్యస్యాః కర చిద్భ వేచ్చాన్యా” అను మూలస్మూత్ర్తము స్పష్టముగ న_ళ్టమి యుండ వలసీనచోటులం శ్రమను శిపాదించునదిన విశ్వసించి ్రిలింగలతణశేషక ర్త నమన్వయమును జూఫుట సార్ట్‌ కమయ్యొడిం దూ ఖ్రౌఢ కారక, 20 తుదినున్నవ్రైంతేం మూలము “సర్వవిభ క్తి! సంస్క లశశుల్యా” అని యొల్లవిభ క్తలాద్య వ్యాకరణామార్ష ము ననుసరించి యగుటచే సూచించునదిగానం.. 'బెలుంగున నాద్య వ్యాకరణమార్ష మునకు భిన్నముగ నగువిళ్శక్తులనెల్లను సాధింప “అన్యస్యాః క్వచిదృ వేచ్చాన్యా" అనున్మూశత్త మునుగూడ నిల్చుకొ'నెను “అన్యస్యాః కచిదృ వేచ్చాన్భా" అనువీధి కుదావారణములగు వానిలో నొన్నిటిని మాన్తాంతరములవేం ట్రైఢవ్య్భాక_ర్హ సాథించియుండుటం కేసి మార్దాంళరములచే సాధింవరాని "శేషించిన్నవయోగములే దానికి విషయములుగ బెన్ని నాండు,. సూరి శేవలము మూలమార్శమునే యనుసరించినవాండుగాన నాద్యవ్యాకరణ మార్గ మునకు లొంగని "తెలుంగు కారకముల నెల్ల నానూత్రమునశే విషయములుగం జేసెను కాన నీన్మూత్ర, మిచ్చవచ్చినరీతి నొకవిభక్రికి మణియొకవిభ_క్షిని గూర్చవచ్చు నని బోధిఎచునదిగాక సంస్క ృతేసంవ్రుచాయమునకు విరుద్ధముగం. దెనుణనం దోంయ విళక్తుల సాధించునది యనియే సంభావింవవ లెను, జడంబు తృతీయాస్తప్తములకు ద్వితీయ బహుళంబుగానగు. ౨౨, రానుండు వాలినొక్కకోలంగూలనేనెళోలతో నని యర్థము, లంకం గలకలంబు వుళ్లై - లంకయందని యర్థము, చాహుళకంబునే నిక్కా-ర్యుం బుదంతంబునకు బవాంత్వమం'దె యగు, అర్జునుండు శ త్రు నేనలను బాణంబులను రూపుమావె--బాణములచే నని యర ము, మిోనంబు జలంబులనుండు.జలంబులందని యర్థము, టీం “ఇరరత్ర్మ చ ద్వితీయా” ఆశునది మూలము గానోపును. జడవాచకములకగు తృతీయాన్నష్టములకు బహంళముగ ద్వితీయ యగును, జడవాచకములలో నుదంతంబు లగు ఛబ్దములకు ద్వితీయారృతీయాస_బమాబహువచనాంశములకే గాని యేశవచనాంత ములకు గాదని గ్ర్యపాంచునది. అనలా నుదంతజడచాచకముల ద్వితీయాబసువచన రూవములే తృతీయాస _వుమ్భర్థముల బోధించంయలవుగాని వానిద్వితీమైకవచనరూ వము లట్లు గాంజాలవని భావము, ఉఊదం లేశరజడవాచకముల ద్వితీయైకవచనబహువచనములు "'శెండును దృతీయాస్తళ్టమ్యర్థ బోధకములు గావచ్చునని ఫలితము శృతీయాసప్తములళో "బీవచనమునకగుద్వితీయ యావచనమునకు సంబంధించినదే యైయుండునని గ్రహించు నది. తృతీమైకవచనమునకు ద్వితీయమైన ద్వితీయైకవచనమును దృతీయాబసువచ్రన

ఓ9డ బాల వ్యూ కరణము,

మునవైన ద్వితీయాబహువచనమును నీరీతినే స్పష్ట మ్యేకవచనమున ద్వితీయైకవచనమును బహువపచనమున ద్వితీయాబహువచనమునునగునని ఫావముం “రాముండు వాలి నొక్క భేలం గూలనేసో వాలిని గూలనేయం గోల వశృష్టోహరణముగానం సోలళబ్దమునకు శీ-ర్‌లచే 'చేశ తోడివర్ణ్యకములు గలివెడి. ఆశృతీయకు దీనిచే ద్వితీయగలిగిన 'కోలను అని యగును, ఈదిధి గలుగనిపక్షమునం నోలవేం గోలతోడ నని యుండును, *లంకం గలకలంబుపుట్ట శలకలమున కధికరణంబగుట లంశాళబ్దమునకు న_ప్పమినందుపర్ష్మ కము 17చే సిద్ధింప నద్దాని శీవధిచే ద్వితీయ గలున “లంకను అని యగును ద్వితీయ రానిపతమున లంకయందని యగున్వు “అర్జునుడు శ్ళత్రు, సేనలను చాణంబులను రూపు మాప ఇచట శ శ్రుుసేనల రూవునూపుటలనో వకృష్టోపకారకమయెన చాణ-బుల బోధించు బొణశబ్ద్బమునకు శీ-5 లచేం దృతీయ గలుగలా నద్దాని కధిచే. ద్వితీయ సిద్ధింప “చాణంబులను అని యయ్యెనుం “బాణము. అనునది యుదంతజడ వాచక మగుట ద్వితీయ యిట్టికబ్టములకు బహసువచనాంశములే గాని యేకవచనాంతములకు బహుళ హాణమునం డేసి సిద్ధింవదు గాన 'అర్టునుండు శత్రు, సేనలను, చాణంబును రూపుమాపెనని వ్రయోగము చేయరాదని భావముః ఇట్టే 'మానంబు జలంబుల నుండు అనునఫుడు మొనముల కధికరణమైన జలంబులను దానికి 7చే స్పష్షమి సిద్ధింప 'నర్టాని కీఐధిచే ద్వితీయ రా “జలంబులని అని యయ్యెననియు. “జలంబూ ఆను నది యుదంకజడవాచకమగుట నిందలి బహుళవదముశ్న కి బేసి బహుక్వమంబె ద్వితీయ నిద్ధించెడింగాన “జలంబులను అనియే యుండును గాని మోనంబులు జలంబును ను౨డునని యుండదని గ్రహించునదిం ఉదంశజడములకు:ః దృతీయాస _ప్పములం. చేకళ్వమున ద్వితీయ సిద్ధింవమికిం దృతీయయంఎదుం గర్యార్థకముతో యాటుగం గరణార్థకమును నర్తా ర్థకమైనట్లు గోచరించుటయు, స్నక్షమయందుం గర్ర్రర్థకముతోంబాటుగ నధికరణార్థక మును గర్రర్థకముగర దోంచుటయుం గారణములని తలంపనగును. స్రిలింగలకుణాశేమ కర్త 'కొన్నియెడల నజడంబుతృతీయా స_క్షములకును బహుక్వంబునద్వితీయ చూపట్టెడీ; నని న్యూత్కించి “ననచక్రవాకములక్‌ , ఒంటెలల బెలికి రాగ మనుజాలవి ఫ్రండు అని యుదానారించి యీసందర్భమును బూరించినాండు. _స్తనములందుర్యాక్రవాకత్వ మారో సీత మగుటం జేసి చక్రవాకనిస్థ్రమగు నఒడక్వమున కిటం స్రైస్టక్టి యంతగ లేమి స్తన ధర్మము ననుకంంచి చక్ర్రవాకములనుహూడ జడములుగం దలంచనగుంగాన నిది యంశగ సీవిధికుదొహరణము గాంజాలడేమోయని తోచెడి. “పెజికిరాల అన్ముక్రియల కొంటెలు శర్తరైనట్లు ' న్పష్టపడుచున్నదిగాన నిట నొంటే లనునది స _వ్రమృర్థకద్వితీయ గాక ్రగమాబహువచనాంతమని యనవశెనుగాన నివియు నీవిధికి సరియైన యుదొహృతి

కారకపరిచ్చేదము, బరి శాంజాలదనియే తోంవెడి. శజ్జరతాన్నకరమున నొంటెలనునది కర్త ర్థకముగనే యుదా వ్చాశమయ్మ్యొను= (చూడుం శం రం "వెటుకుళబ్దము త్‌ 16 పుట ఇంక మిగిలినది మనుజుల విప్రుండనునదే. ప్రూఢవ్యాకర్హు కారకము ఖ్తీ న్యూర్రమ్ము క్రింద, నొశానొకచో నేక వచనంబున నుకారంబుమోది ద్వితీయయుం దృతీయావిభక్ష్యర్థకమయ్యెడినని 'ఇతర్మక్ర్రచ ద్వితీయా" అను మూలస్మూత్రము నాధారముగంగొని యుందంతజడ ద్వితీయా బహు వచన రూపషమేగాని యీకవచనరూవము తృతీయార్థకము గాంజాలదకు వ్రైనూరియంక్షినీ నిగూఢముగ నవరించుచుం చాంజెస్పీనదాని కనుకూలించుగతిని శ్రునంగించుట నరయం దగు నిజమురయంజేసి యాళబ్దముమోందనున్నపుడే యట్రియర్ధ్థము గోచరించుటను; మూలన్యూత్ర్యమది తృతీయకు ద్వితీయ విధించునదేయని స్పష్టపణుపనప కొశము. లేకండం టను ట్రైఢవ్యాకర్తమైప్రసుగము. తననిస్థాంతమును. సరి వెట్టికొనుటనైనదేగాని సహాజ మెనది గాదని నంభావింపందగునుం ఉదంతజడంబు తృతీయకు నవర్షకంబగు, ౨౩. రాముం డొక్కచాణంబున వాలింగూలనేనె - బాణముచే నని యర్థము, _ టీ. వ్రాస్వోకారాంతమైన జడవాచకశళబ్దమునకుం దృతీమైకవచనమున నవర్మ్యక మగును* ఫూర్వస్యూత్రముచే నుదంళజడమునకు బహుళ్వమంచె తృతీయకు ద్వితీయ వీధింంబడినది వకత్వమంనం దృతీయయందుదంత జడమునకు ద్వితీయ సిద్ధింవమి సీవిధిచే నవర్మ్మకము గలిెెడిం గాన “రాము” డొక్క నాణంబున వాలి గూలనేసి అనువో నుదంతజడవాచకమైన బాణళబ్దమునకుం బూర్వసూత్రముచే ద్వితీయ గలుగక యి విధిచేం దృతీయకు నవర్థ్శక మే గలిగి చబాణంబున నన్మువ్రయోనగ మేర్పడెనని గ్రహించు నది నవర్షకము రానిపశ్షమునం గరణార్థకమగు దీనికి శీర్‌ లచేం జేళతోడ పర్షకము లగుటను స్మరించునదిం ఒక్కొకచో నుదుతంబగునఒడంబు తృతీయకును నవర్థ్మకము చూవ్హ్రైడినని స్యూల్రించి త్రిలింలతునాశేమక్నర్హ 'వనులపన ీనుంగు వైచుచు అని యుదాహారించి యూసఎదర్భమును బూరించినాండు- “శేషాంచిదుదంతానాం. బీతి విధశ్హావునో లుక్స్యాల్‌” అను మూలన్యూత్రముచే స్నష్షమి నేకళ్వమున నుదంతములకు సూచిశమగు నవర్డక మే “అన్యస్యాః క్వ చిదృ వేచ్చాన్యా అను విధిచేం దృతీయైకవచన మునను నగునను నవశోబలపలతియాశయముంబట్టి 'అన్యస్యా శ్వ చిద్భ వేచ్చాన్యా అనునదే దీనికి మూలమనవ లెను

[06 బాలవ్యాకరణము జడంబు ద్వితీయకుం బ్రథవమ బహుళంబుగానగు, ౨౪.

వాండు ఫూనవ్సలు బెచవ్చె- వాండు వూవులను దెచ్చె. ఆకె సొమ్ములు దాల్చి - ఆకె సొమ్ములను దాళ్ళ్చి, వాండిల్లు వెడ లె.వాండింటిని వెడలె బాహళకముచేం దృతీయాస్తప్తములకు విధించినద్వితీయకుం ట్రథభమరాదు,

టీ కస్యా! వ్రథమా చ జడవదానాం. స్యాట్‌ "అనునది మూలము గానోపుఫం జడవాచకముల ద్వితీయకు పథమ. బహుళమున నగును, వాండు వొవులు ెళ్ళె ఇచటం బూవులను గర్మార్థకమునకు ఒడవాచకముననైన ద్వితీయకుం బ్రథమ యిీవిధ్గివేం గలుగ 'ఫూవులు అని కారక మేర్పడెను. ఇట్లే సొమ్ములను కన్యార్థకమున వైన ద్వి యకుం బ్రథమ. గలుగ “సొమ్ములు” అనురూప మేర్పడెనని గ్ర్రహించునదిం “వాంిల్లు "వెడలెను వానికిని యిటికిని న్వైన వియోగము గృహావధికముగావ దద్వాచకమగు నిల్ల శబ్దమునకు $ చే వలనవర్థ్శకమును 10 చే నుడియు 11 వే ద్వితీయాస్నక్తములును గలుగ “ఇంటినుండి-ఇంటియందుండి అనువ్ర యోగము "లేర్పుడుననియు, నిందు 21 వే ఇంటినుండి యనుదానిన్షైన యింటినను, ద్వితీయ కీఎధిచేం చ్రైశమ గలుగ “ఇల్లు వెడలెను” అన్మువృ్యయోగము సిద్ధించెననియు "నెటుంగునది. కాని యీవతముననుండియు6 బోయిన దనవలెను దీన నిదియుంజి లోపింప మిగిలిన ద్వితీయకుం ఛ్రధమగల్లిన రూవమనుటయే సరసమని తోంిడిం ప్రైఢవ్యాక_ర్హృమకమున. నిదియుండి లోవెంద మిగిలినద్వితీయకః ్రిశమయగుట కుదాహరణమగునుం ద్వితీయకను సామాన్యో క్రి జేసి జడవాచకముల ద్వ్యితీమైక శ్వబహాంశ్వముల 'కెంటను. బ్రమ యిగునని ఖథావించునది. ఇందు బహుళ వదమును గూర్చుటం జేసి 22 'వేం దృతీయాస్నప్టములకు విధించిన ద్వితీయకు మాత్ర మివిధివేం బ్రథధమ గలుగదని గ్రహింపవలెకు. “రాముండు శత్రు, సేనలను బాణం బులు రూపుమాపె; వాని నొక్కకోల కూలనేసి అనుమొదలగు (ప్రయోగములు గలుగవన్మి తార్పర్యము= ఈవిధిచే: బ్ర్రధమ యట్రివానికి సిద్ధం చిన వానిక రణాదృర్థకరే వెడుంగాన నట్టు 22 చే సిద్ధించిన ద్వితీయకుం. బ్రథమ గలుగదని నిర్వచించెనని సంభావించునదిం 'మెత్తముమోంద నరయ నీవిధి కర్మార్థక జడవాచకముల 2౫న ద్వితీ యకు సంబంధించినదని సామాన్యముగ సంఖానించనగును. ఈవిధి బహుళ మగుటవేళ బవత్షమున ద్వితీయయు నుండనగును. “కొన్నియెడల నజడంబు ద్వితీయకును ట్రుగమ గానం బడియెడి నని ప్రాఢన్యాకర్త యిాసఎదర్భుమును. బూరించుట నరయానదిం మజీయు సికొఎకచో ఒడంబు నృవ్తమికిం (ట్రుశమయునగనని దీవిని సవించుటను గమనించునమి

కారకపరిచ్చేదము ల్లగ దీనందృతీయాస్నబృములకుం గన్లిన ద్వితీయలలో స్నష్టమికిం గల్లిన ద్వితీయవ్రథమాంశమై స వ్లమ్యర్థకము గావచ్చుననుట తెల్జముం కాలాధ్వములకుం స్రాయికంబుగాం బ్రథభము యగు. ౨౫ వాండు నిన్నవప్చె - వీండు నేంయువోయె - మావు నిలువుము తేషు పొము-వాప కోశము నడచిరి వీరామడ నోయిరి, ర? 6! టీ. కాలవాచకములకును నధ్వవాచకములకుం దజచుగ వ్రథమ యగును, అధ్వమన మార్గము. "వాడు నిన్న వచ్చె” ఇచటినిన్నటిపినమందను స_ళ్దమికిం బ్రశమ యివిధిచే నయ్యెలాన నిన్న యను వ్రయోగ మేర్చడెనుం ఇ తరువాతి య దాహర అములలో నిన్నళబ్దమునకువలెనే శాలవాచకములై స్పళ్టమ్యంశమునైన వాని కీవిధిచేం ట్రథమ సిద్ధి ఎచుటచే నేండు-మాపు - 'జేవను ప్రయోగములు సిద్ధిచెనని మెజుంగునది. ఇఛ్లే మార్గ వాచకముర్తైన భ్రోశళబ్దము నప్తమికీని, ఆమడశబ్ద్బము స్నళ్షమికిని, బ్రథమ యాస్మూత్రముచే నగుటచే 'గ్రశము-అమడి అనువ్రయోగములు సాధువులయ్యెనని యెజుంగునదిం అఆయావాక్యములందు నిరూపిఠములైన వ్యాపారము లాయాసనమయము లందును నాయాయధ్వమునందును మై నవిగాన నాయాకాలవాచకములును నధ్వవాచక ములును న్నళ్లమ్యంఠరేములయ్యెనని గ్రహించుచు. వాని కీవిథిచేం బ్రథమ గలిగెనని మమొంచునదిః ప్రాయోగ్ర్రవహణమునంచేసి యివిధథి సాధారణాముగ నిళ్యమని సంభావింపం దగును “కాలాధ్వనోరత్యంశసంయోగి అనుదాని ననుసరించి యాస్యూత్ర్యము గలిగెననీ యనుమానింపనగును ప్రాయిక మకుటం చేసి క్వాచిక్కముగ “నిన్న మధ్యాహ్నమున వచ్చె, నేంటి ప్రాలేఃకాలమునం 'జేగో ఆనుమున్నగునవియ సాధువులయ్యెడ్‌. కాల వరిమితియందు. నామములకు కువర్షకమగునని ్రైఢవ్యాశకర్న 'ఆునెలలక్‌ అను "మొదలగు నుదాహ్భుతుల నిచ్చియుండుటను గమనించునదిం సర్వనామ సంఖ్యా భిధానతడ్విశేమ్యంబులయం "'దెయ్యది ముందు వప్రయోగింపంబడు దానిద్వితీయాదులకుం బ్రథము బహుళంబుగా నగు, ౨౬ అన్నిగుజ్ణములకు - అన్నింటికిగుజ్ఞములకు - గుజ్జములన్నింటికి. గుజ్జముల కన్నింటికి . సాహిణులుమున్వురు-రెండు గుజ్జములకు - రెం డింటికి గజ్జములన్‌ - గుజ్జములు రెండింటికి - గు జ్ఞములకు - రెండింటికి సాహిణులు నలుగురు, లవగుజ్ఞనము లకు.లతకుగుజ్ఞము లకు-గుజ్జములు లతకు-గుజ్జములకులతెకు.రవ్చతులులతు. ఇత్యాదు. లెజుంగునది, -

203 బాల వ్యా కరణము

టీ. “సర్వనామవిశేష్యములలోను సంఖ్యావాఛభకవిశేమ్యములలోను వేదానికి బూర్వప్రయోగమగునో యధ్ధానికి బహుళముగం. బ్రథమ యగును విశేష్యమునుబట్టి విశేషణ మేనిభ్ళక్షిని జదవలసియున్నను, నర్ధసందర్భము ననుసరించి విశేష్య మేవిభ్షిని 'జైందవలసియున్నను, మొట్టమొదట విశేషణవిశేమవ్యములలో నేది వ్రయోగింపయడు నద్దానికిం బ్రిథనుయే సీద్ధిచుననియుం దరువాతిదానికి యథార్హ్హ్మమగు విభ_క్షి యగు ననియుం _ దొాత్సర్యముః '“అన్నిగుజ్జములకి ఇందన్నియను సర్వనామము ముందు చయోగింవంబడెనుగాన విశేష్యమునుబట్టి 'దొనికిం గలిగిన మష్టీకిం బ్రథమ యిీవిధిచే నద్ధించెనని గ్ర్యహించునది. ఈవిధి. బహుళమునగ. నగునదగుటం బ్రథమ రానిపత్షమున 19 ౫ “అన్నింటికి గుజ్జములకో అని యగుకు* అన్నీ త్యాదు లౌవవిభ_క్షికములగుటనే ద్వితీయాద్యేకవచనములు పరములగునపు డమహత్వమున టింటులగునకు నాచ్చికషి భ్భేదమునందలి న్రైంతను వి శేమ్యము ననుసరించి విశేమణమునకు ద్వితీయాడివిభక్తులు చేర్చు నపుడు స్మరించుకొనునదిం “గుజ్ణిములన్నింటికి ఇందు గుజ్జిములను విశేవ్యము ముందుం బ్రయుక్తముగాన 'దానిష్టీకిం బ్రథమ యయ్యుం ఈవిధిచేం బ్రభమ గలుగకున్న 19చే గుజ్జములకన్నీంటికి అని యుండునుం “శెండుగుజ్ఞములకుి. ఇందు. 'రెండను సంఖ్యా వాచకము ముందు ద్రయోగింవంబడెంగాన చానిషసష్ట్రికిం ట్రభమ యయ్యొ- ప్రథమ రానివమ్షమున 19 చే "ళ0ండింటికి గుజ్జిములకు అని యుండును, శెండుమొవలైనవి యౌాపవిళ్శక్తికము లగుటంజేసి ద్వితీయాదివిభక్తులు పరమగునపు డమహాక్వమున టింటు లగునను నాచ్చికవరిచ్భేదమునందలి వివరణమును, నమవాత్సంఖ్యా వాచకమూులకు విశేవ్య మునుబట్టి విశేషణమునకు 1 9చే ద్వితీయాదివిభక్తులను గూర్చునపుడు న్యరించుకొనవ లెను “గుజ్జములు శఈండింటికొ ఇచేట గుజ్జములను విశేష్యము ముందు ప్రయ్యు _కృమయ్యె(గాన దానిషష్టికం బ్రథమయయ్యె- వ్రశిమరానిపక్షమాన 'గుజ్జములకు శెండింటికొ అని 19 చే నగును ఇటే “లక్షగుజ్జములకు" అనునుదాహరణమునం దొలుళం అయోగింవబడీన దానికి బ్ర్రథమ యగుటను బ్ర్రథమ రానివక్షమున షష్టి 19 చే నగుటను నూహీంచి కొనునది తొలుతం బ్రయు క్తమైనదానికిం బ్రుశమ గల్ఫునెడలం దరువాతిదాని కర్ణ మగు విభక్తి యగునని ్రహించునది. ఈయుదాహరణము లెల్ల మష్టికి: బ్రథమ యగు టనే సూచించుచున్నను. విశేష్యము ద్వితీయాద్యంఠమై యున్నపుడు నీవిధి గలుగ వచ్చును, ఇందులకు "దానిద్వితీయాదులకుం బ్రథధమయగుి అను విధానమే నిదర్శనము ఇందుమహద్వి శేమ్యములకును, వానిసర్వ నామసంఖ్యాఖ్‌ధానములకును బ్రథమ యగుట యీ సూచించంబడినను సీవిధి ప్ర్రయు _క్షవిశేష్యములశెల్లను వానిసర్వ నామసంఖ్యాఖి ధానములళ్ళును గావచ్చునని శ్రహిందనగునుం “మనుజులందజ కిది తగుంఅందణకు మను

కోరకవరిచ్చేదము 29ర జులకు. 'మూవురు పురుమలకు-పురుషులు మూవురకుః ఇద్దలు ్రీలమాస్త్రీల శిద్దజకు'అను ప్రయోగములును దీనికి గుతియయ్యొడిః సంఖ్యాభిధానమన నం ఖ్యకుం "బేైనదిం నంఖ్యా వాచకమని తాత్పర్యము సర్వ నామసంఖ్యాభిధానతద్వి శేష్యములయందు ---రుదినిశేష్య శబ్దమునకు సర్వ నామనంఖ్యాభిధానపదములతో శెండింటితోను నన్వయము కాన “నర్వ నామము దాని విశేమవ్యము, సుఖ్యావాచకము ఇ చ నివిశేష్యముూ అని యర్థము సిద్ధిం వెడిం “నర్వనామకద్వి శేష్యములు, సంఖ్యాఖిధానతద్వి'శేష్యములు” ఆని శెండుజంటలని తాత్పర్యము ఫలించు* సర్వనామనంఖ్యావాచకములు సహాజముగ విశేషణములు గాన వానివిశేష్యములనె నని యొన్నునది, 20 వలెనే యీవిధియు వ్యస్తృముననె యిని యెజుంగునది. 1* “సంఖ్యావ్రయుక్ష విశేషణ మేకాంఠంభై యమహద్వి శేష్యకమై నమన్తమగుచో. విశేష్య మ్యుత్తరపదమును 'నేకవచనాంతమును. నగును 2. సంఖ్యా ప్రయ్యుక్త విశేమణ మేకాంతుచ్తై యమహద్విశేష్యక మై వ్యస్తమగుచో విశేష్యము ఫూర్వవదమును బహువచనాంతంబును నగును తి* సుఖ్యాప్రయుక్తనిశేవణము శదం* శాంతంట్లై మవాద్విశేష్యక మై సమస్తమగునో విశేష్య ముత్తరపదమును దేకవచనాంత మును నగునుం ఓ సంఖ్యాప్రయ్వుక్ష విశేషణము రదంకాంతంచై మహాద్విశేమ్యక మై వ్య_స్తమగుచో విశేష్యము ఫూర్వపదమును బహువచనాంతమును నగు తీ సంఖ్యా ప్రయుకక్షవిశేషణము. కదంశాంఠంచై యమకాద్వి శేమ్యకమై. సమ్నర్తమగుచో విశేమ్య ముత్తరపదమును "నేకవచనాంశమును. నగును 6 సుఖ్యావ్రయూక్తవిశేషణము. తదం శాంతంచై యమహాద్విశేష్యక మై వ్య_న్షమగుచో విశేష్యము ఫూర్వపదంబును బహు వచనాంఠంబును నగు అనునాబుస్మూక్రృముల నేకసూత్రము గావించియు “ఆయ్యది యీకాంళశము మహద్విశేష్యకము సమస్తముగాదుం వ్యస్తంబగుచో బహువచనాంతంబ యగు" అని సూతత్రించియు సూరి యీసందర్భమును ద్రిలింగలక్షణశేషకర్ధ నవరించుట నరయునది. ద్వితీయాదులకుం ట్రైథమయగుట శరువాతి సూత్రమునకంటె నిందలి వై లతణ్యమనియు నందును ముందున్న దానిక యగుటయనియు గ్ర్రహించునదిం ఒకానొకచో విశేషమణంబుల షష్టికిం బ్రథమ విధాషనగు,౨౭ సుగుణాభిరాముండు రామునకు జబోహోారువొనర్చద - సుగు శణాఖిరాముండు రామునకు జోహోరువొన ్చృదః టీ, 'మష్ట్రీవి శీమణానాం ప్రథమా స్యాల్‌” ఆనునది మూలము. షస్ట్యంతవిశఇమ్యము లకు విెశేషణమునైన పదముల షస్టీవిభ్యక్తికిం బ్ర్రథమ వికల్చ్బముగ నగును విశేష్యము మష్థ్యంత 'మ్రైయున్నను దద్విశేమణము. ప్రథమాంఠమై యుండ నగునని భావముః ప్రథమ రానివక్షుమున 19 చే షష్టియే గలుగననని గ్రసాంచునదె విశేమ్య మేవచన

ళం శారకవరి చ్ళే దము,

మును గల్లియుండునో దానివిశేషణమును బ్రథమయగనపుడును నావచనము'నే గల్లి యుండును '“నుగుణాఖిరాముండు రామునకు” ఇచట రామునకునను వష్ట్రీవిశేమ్యమునక్ర విశేమణమైన నుగుణాభిరొామ పదమునకు 19 చే మస్థియయ్యెననియు నాష్టికి దీనివే- బ్రథమ యయ్యొననియం "నెబుఎగునది. ప్రథమ రానివక్షమున 19 చే మష్టియీ యసం శాన “నుగుణాభిరామునకు రామునకు అని యుండును నూరి పష్ట్రంతవ్య స్తవిశేషణ మునశే ప్రథమ యగునని తలంచినటుల నాతం డిచ్చిన వైయుదావారణము. విశద వజిచుచున్నదిశానం ద్రిలింగలక్షుకాశేమక ర్త 'యొక్కొకచోసమాసాంతర్జ తవిశీమ్యంబుల కగువిశేషణంబుల వస్టికిని ట్ర చూవభ్రెడి'నని సూశ్రించి సమాసమునందలి మష్థ్యంశ విశేష్యమునకు సంబంధించిన వ్య సృవెేేషణమునకును సీప్రథమగావచ్చునని “పార్టి వ పాశ్రనపండు ధర్మనుకువన్ను" అను మొదలగు నుదాహరణములం జూపి నూరి యీ సందర్భమును బూరిఏచినాండు, మజియుః “తియాన్వయంబున "ెండువదంబులకు స్వ స్వామిసంబంధము గలచో సంబంధివదంబు (స్వామివాచకమునకు) షష్టికి ద్వితీయయస నని సూసత్రించి “నన్నునతండు చెట్టవట్టినన్‌” అనుమొదలగువాని నుదొవారించి “నా మొక్క వెట్టిఆను మొదలగు నర్శములందు స్వస్వామిక్వము ననుసరించి స్వామివాచక మునకు ద్వితీయ యగుటను విశదవజచి యిీసందర్భమును బూరించినాండు. ఇది “యితరత్ర్మ చ ద్వితీయ్‌ యనుమూలము నా+దారనుగం గొని యైన యిందల్మి 2 2స్యూక్రీ మునకును బూరకగ్ర్యంథమా గానచ్చును ఇంతియగాక కొన్నియెడల విశేవణుబు ద్వితీ యాదులకును బ్రథమ మూపట్రెడి నని స్యూత్రించి '“ఆహీనబలసారఘునుల్‌ భభమైటళ్గాది చైళ్ళవతుల"ెల్ల” అనుమొదలగునవి యుదాహారించి “మష్టీవిశేషణానామో. ఆనుమూల సూశ్ర్రమునందలి బపువచనమునకు సారస్యమును ూడ వివరించినాండు- “మస్టీవిశేష ణానాకి. ఆకువిధి వస్ట్రీవి-కేషరాములకుం బ్రైథమ విధించున దగుటంటేసి షస్టీవిశేషణ ముల వివిధశ్వమును నిరూపించి వానివానికెల్లనుం ట్రిథము ప్రయోగసిద్ధమని చూసి యాబహువచనమునకు సౌరస్వము చూపిన నది మూళాశయమని విళశ్వసింపనగునుగాని విశేషబాంబు ద్వితీయాదులకుం ట్రథమ యగుటకు “మష్టీవిశేషణానామ్‌ి ఆనుబహువశ నమును బ్రమోణముగం. చెప్పుట నూత్ర మంతృగ మూలాశయ మైనట్లు తోంవకున్నదిః మూలము “వ్య స్తషస్థ్రీవిశేషణములు- సమాసాంకర్ణ కషస్టీవిశేష్యముల విశేషణములు అగుచాశురూవములతో. గూడిన మస్ట్రీనిశేషణములు అని మస్టీనిశేషణములు శ్రివిధము లసటను గమనించి చవానివానిశెల్లను బ్రశమను. విధిం “మస్టీవిశేమణానామ్‌" అను బహొంవచనమును నిల్నెనవియుక దరువాతిపారు విశేష్యములకంటె. ఖిన్నముగ విశేషణ చులకుం. బ్రమయాసచోటుల _నెల్ల “విశేషణానాక్‌”. అనుబహువచనము నూంతగోం

శారకపరి చ్ళే దము 801 గొని సాధువులుశాం జేసిరనియు: దశ్వము విశదమమ్మ్యొజి* కాన సమాసా౨తర్గ త విశేమ్యం బుల మష్టీనిశేషణములకును 'ట్ర/ీమ “'వస్ట్రీవిశేషణానామో ఆన్తుబహుంవచనమునం జేనీయే సిద్ధించునని విశ్వసింవ నగునుగాని విశేమణంబుల ద్వితీ చూదులకుం ట్రిగమ మాత్రము దానివేం గలుగదని తలంవనగును, మజీయు నిందులకు నన్నయభారతమున నట్టి (ప్రయో గములు లేమియే శారణ మవవచ్చునుఖ్య్థు

ఇందలి యుదాహరణములకు బట్టి మహద్వాచకముల షస్ట్యంతవిశేషణములశే వ్రశము యసునని తోంయవచ్చును గాని మష్ట్యంశవిశేషణములలో చేదానినైనను బ్రధమ గలుగుట ప్రచుక్మవ్రయోగసీద్ధముగానం. బ్ర్రయోగసరణికిని నర్థస్ఫూూికిని భగము గలుగనిగతి "నేకత్వబహాుక్వముల. రెంటను నెల్ల మసష్టీవిశేషణములకుం బ్రథమ గూర్చ వచ్చునని గ్ర్రహించునది. కాని యొకానొకచో ననుటచే నీవిధి సార్వత్తికము గాదని మయెజుంగనగు ఫూర్వ - పూర్వన్నూశ్ర్యములయు వాన్మిక్రింది చయోగములయం ను _త్తరస్మూశ్రలత్యములయుసరణి, ననుసరించి తెలుగున సంస్క్భకమునందువలె విశేషణవిశేష్యములు నియతలింగవిభ_క్రివచనము ల్రైయుండుట గానరాదనియు నంన్కృశము ననుసరించి లక్షణాక_ర్రలుచెప్పినకారకములు. తెనుంగునకు సాధారణముగ సరిపడునవిగావనియుం 'దెల్లమయ్యెః సమాసము 1 టవ సూత్రము దానివివరగామును ననుసరించి వేల్వేలుగా నున్న వదార్థములు గలిసీ యొక యఖండవదార్థముగ భానించుట "లేక పేశ్వేలుపదార్థములను బోధించుపదములు మొత్తమై యొకపడార్థమునే 'తెల్చుట సమానలక్షగామని విశదమగుటచే 'దారములెల్లం గలసి వన్త్రముగా "నేర్చడినవిదప నావ త్త మునందలి యొక దారముతో వెలువలనున్న వేలో కదారమునరును, వెండ్రుకలెల్లం గూడి జడగామైనపిదప నాజడయందలి యొక వెండ్రుకతో 'వెలినున్న వేలొక'వెం డ్రుకకున్కు ఫూవులెల్లం గలిసి దడగా వ్వైనపిదప నాదండయందలి యొకఫూవుతో. 'వెలంవలనున్న చేలెకభావునకును నిటుకలెల్లంసూడి గోడగావైనపీదప నానోడయందలి యొకయిటు కతో వెలినున్న వేటొకయిటుకకును సంబంధమును గూర్చు నవకాశములేని యట్లఖండ పరార్థముగ భాసించిన దానిల నొకవదార్థమును విడందీసి 'వెలినున్న మటియొకవదార్థ ముతో దానికి సంబంధమును గూర్చుటగాని యఖండ వదార్థబోధకములగు వదములలో నుండి యొకవదార్థముకు బోధించునొకచదమును విడందీసి 'వేజొకవదార్థమును కెప్పెడు వే టొకవదముతో దాని కన్వయసంబంధమును సమకూర్చుటగాని దుమ్కురమని స్పష్ట వడెడిం గాన సమాసాంతర్లతమష్టీవిశేమ్యములకు వ్యస్తముగ వి కేషణముల నిడుట నంగీ కరించు నీసందర్భ 'మేకచేశాన్వయదోషదూషికమని నంస్కృతలక్షణములమార్లము. నను సరించి యనవలసీయున్నది. అఖండవదార్థములో ట్టేని యొకవచార్థమునకు 'నెలినున్న

802 వాలవ్యాకరణము జేజొకబదార్థమునో సంబంధము కష్టవడి గట్టికశు నది సవాజమైకట్ల కళ యొనవేసీనట్టు స్పష్టముగం దోంచుచు నఖండపదార్థమునకు వికారమునే గూర్బన్‌తిని సమానై కదే మునకు: గట్టిశ విశేమగామన్వయనుబుధముకు నమామైకజేశముకోం. గనంకాలమిని వక్త వ్యార్థన్భురణమునకు భంగముకు గలిగింవెడి-గాని నిట్టిదానిని దోషముగా సంస్కృత లాక్షుణివ శెన్నియుందురని తోందెడి. సస్కృతమున. విశేవ్యవిశేషణములకు విభ క వ్యత్యానమే గలుకదర షస్ట్రీవిశేమణములమాట *కీలుగం. చె్బనేల? సమాసాఎళర్గకవ్టీ విశేష్యముశకు వ్య స్తవిశేమణ మే గలుగదనం ద్వి శేష ణమునకుం బ్రగమ యసుభవమని ర్రాయనేలో తెనుయన మష్టీకత్పురుహోంతర్ల తలు _వ్తమస్థ్యంతపూర్వవదముశశే యిట్లు వ్యన్త విశేషణము. నిడుట గన్నట్టునుూగాని యే.ఎకర సమాసములందలి యేయేకచేశమునక వ్యస్తవిశేమణముకు వేయుట వనీద్ధమై గానరాదు. అందును "గేవలసంస్క్భశసమములకుం గాని సంస్కృ రసమొచ్చికములకుం గాని సాధ్యనమాసము (ఆంధ్రవిభ క్రి చిహ్నిశము వైన పీదద నగుసమానము సుంభవించినపుచే యుదలి లు _స్తషష్థ్యంతపూర్వ పదమునకు వ్య స్తవిశేషణము నిడుపద్ధతి చూవథ్రైడిం గాని సిద్ధమస్ట్రీసమాసమునందలి (కేవలము సంస్కల్భత వ్యాకరణసిద్ధమైన వస్టీతళ్సురు షముశదల్సినస్ట్య్రంతమున కిట్టువ్య స్తవిశేమణము నిడుపద్ధతి గానరాదు, సమాసమున విథ క్రి *వశా, న్స ము ననున3ంచి యాయావిభ ర్థులు లోపించిన వానినానియా మాయర్థముల స్ఫూ్తి వూర్మముగా: బోవుననియుకు యొక్కవ్రత్యయము వ్యన్తమునను సమాసమునను నిళ్యముగ లోపీంచెజిది శాన నది విభక్రిలోవశా శ్త ముచేం దొలంగినను దళ్సంబం ధార్థద్యోతకత్వమునకు నాశము సమాస మునను గలుగదనియును నెంచుటచేగావలయుం 'జెలుంగుకవులు యొక్క లోేపించినవద ములకు వ్యస్తవిశేషణముకు వ్య స్తవిశేమ్యమునకువలెనే నిల్పుట యదుష్టమని యనుకొను టయు లాక్షుణివ లిమ్థార్ణ మును స్యూత్రించి యదుష్టముగాం 'జేయుటయంం గుదికె నని తోడి. 1నంస్క్మ్య్బృశలాతుణికలు. *“కిమోదనం శాలీనాక్‌ సక్త్యాఢకమావణీయా నామ్‌". అనువాక్యములలో నమాసగతములుగాని. 'శాలీనాక్షు ఆవణీయానాక” అనువస్థ్యంతములకు "సమానై క'చేశములగు “కిక, నక్త” అనువదములతోడ నన్వయము నంగీకరించు మార్గము నాధారముగం. గొని శావలయుం చెనుంగుకవులు. నమాసగరే మస్థ్యంశమునకును నిశరవ్య స్తవిశేషణముతోడ నన్వయము నంగీకఠించి యీయేకచేశో న్వయమార్షము నళ్ళివృద్ధినొందించిరని తోండెడి.. సంస్కృృతమునను లాక్షణికలయుదా వారణములే యట్టివి చూవట్రైడిం గాని 'ప్రనీద్ధములై నకవిప్రయోనములం మాత్రము బహుళముగం దోంవకున్నవిం మొత్తముమాంద "నేకదేశాన్వయవిషయమున నాద్యాంధ్ర, భామావద్ధరులు విఖిన్నములని 'ఇెచ్చక తచ్చదుం అభిప్రాయము 'వెల్సడియైనం జాలునని ః షు నులభాపీక్షును వ్యవహృతమగు బీవద్భావ, తెలుతు తీర్చిదిద్దిన వ్యవహారళ్ళుష్ట యగుభా।

శశరకపరి చే దము 809' నంస్క్భృతముకాననట్టియున్కి వానికినహూజం బే, 'ఓక్కొకచో నమానగత భూర్వవదంబు వ్యవహితో ' త్తరవదంబొంట్థితో డు వాని "పెక్కింటీతోడను నన్వయింవెడిం కొన్నియెడల సిద్ధనమాసమధ్యగతపదములతోం దద్భిన్నవదముల కన్వయము చూపట్రైడి- “ఒకానొకచో గుణవాచకధాతుజవిశేమణుబు లవయవవి శేవ్యపూర్వకములయి. యవయవితో సమ సించెడి” అను త్రిలిగలక్షుణ శేమస్మూ త్తములకు బరీక్షీంచిన చేకదేశొన్వయ మిచ్చట్టుననే గాక మజీి కొన్నిచోటులందుకు చెలుంసనం దోంచెడిననియు. నీవిషయమున సంస్క తాం్మధ్ధ్రముల శేద్యూత్ర్త్యము సంబంధము "లేదనియు స్పష్టవడక మానదు కాని యర్థ్‌ స్ఫూర్తి శేకచేశాన్వయము. మిగుల భుగము గలిగించునది గాన నిట్టి వ్రయోగములు కొలందిగనే వాద్య యమునం దోంచుట గలిశెననియు, సాధ్యమగునంతవజకు చ్రైనన్నార్థ స్ఫురణన్షై యన్నించుకవు లీమార్గము నంటకుడ నొ త్తిలిపోవుటయే యుచితమనియు "బెల్చుట యనుచికము గాంజొలదని యావిషయము నింఠతో ముగింతుం వి శేషణములం సాదారణముగ భవక్యర్థక్షములతోం గూడినపుడు ప్రథమావిభ్నక్షినందుట సవాజముగాన నావిధానము. ననుసరించి భవత్యర్థకములతోం గూడుకొనకున్నను నిశేషణములకుం శ్రుథమ కాలక్ర్యమమునం గళ్దెననియుం ఆ్రైవవ్యాకరణోదావారణముల ననుసరించి మస్టీవిశేవ్యముల విశేషణములకే గాక ద్వితీయాద్యంశవిశేష్యముల విశేషగాములకును ట్రెగను. సిద్ధించుటను గమనించినం బ్రభమయే యగుట కదియే. కారణము గానోపు ననియుం 'బెల్లమయ్యెడిం గదా! మూలస్మూ్ర్త్యము నితృ్యముగం దోంచుచున్నను జింతామణి "శేమమగునాధర్వణము “విఫామయా సుసంతం స్యాద్మత్ర, మష్టీవిశేమగామ' ఆని యనుటను సూరివిఫామనగునని న్యూత్తించెనని నమ్మందగుం

భవత్యర్థవ్యవహితంబులగు విశేమణంబులకుం బ్రథమ యగు, ౨౮, ఆగు మొదలగునవి భఛవత్యర్థములు, విదాస్థ్రశాలియగు పురుషుని సకలజనులు సన్హానింతురు. భూతదయాళు రగుమహోత్తులకు గ్రేయంబు గలుగును, అతిమానుషు మత్యద్భుత మతిదుస్కుర మయిన కేళవార్డున కృతిన్‌. ం టి “ఖ్వాద్భర్ధవ్యవధానేతు భేద్యన్య నిఖలం భవేల్‌' అకు నాధర్వభాము మూల మనందగుం విశేషణవిశేవ్యములకు నడుమనుండి వానిని వేటువజచుచుం శ్ర,ధానముగ విశేషగాము తుదనంటి విశేషణమునకుం దనద్వారముననేగాని సామత్తుగ విశేమ్యముతో నన్వయమును నడ్డుచు నగుధాళ్వర్థకము లుండునపుడు విశేష్య మేనిభ్నక్షీ నందియున్నను విశేషణము ప్రశమాంతమే యగునని భావము విశేష్యమునందు సిద్ధమైయున్నవి-కేష

తండ బాలవా్వ్ఫాకరణము

మునే విశేషణము తెలిపెడింాన సాధారణముగ నుబంతవిశేషణములకుందుదిని భూశార్థ కములు గాంబాలు. నగుదాతురూపములం జేర్చియే వ్రయోగించుట చూవల్రెడి, అగు కఅయిన-విన మొవలగునవియే వ్రైవివయమునుబట్టి విశేషణములతుదిని 'జేరు భవత్యర్థ ములని యననొప్పెడి. “ఒడ్యాశాలి యగుపురుముని ఇచట నగు ననునది భవక్యర్ధము అగు ననుదౌనిచే వ్యవహిత మ౫సపిశేషణము విద్యాశాలి, పురుషుని ననుదిశేష్యము ద్వితీయైక వచనాంతముగానం దద్విశేషణ మగునిదియం 19చే ద్వితీయైకవచనాంతము గావలెకు శాని యిది భవర్యర్థముచే 'వేటుచేయంబడిన విశేషణముగాన నీనిధిచేం 'బ్రిగెమ సిద్ధించి విద్యాశాలి యని కారక మేర్పడును. ఇది ,విశేషణంబుద్వి తీయకు భవత్యర్థ వ్యవ దానమనం ట్రగమ యగుట కుదాహరణము, *'భూతదయాళురగు మహాత్తులకు ఇచట నగును చానిచే వ్యవహిత మైన భూ కదయాాభుళబ్టమునకుం శ్రమ యావిధిచే నయ్యెలాన భూశ దయాళరని కారకము సీద్ధించెను భవత్యర్థవ్యవహితముగాని యఫుడు “విద్యాశాలిని బురుషునిి భూకదయాసరకు మవాత్తులకు భూశదయానరు మహాత్తులకు అనమాప ములు గలుగుటను న్యరించునదిం విశేష ర్వమును విశదపంంచునది ఛవత్యర్థకము, ! మాంఠవూర్వవద విశేషణశ్వమునే యది వ్రకాళిత మొనక్ళిడిం గాని యితరవిభక్ష్యంక మురైన విశేషణముల విశేషణాక్వమునది యన్వయసంబంఛాఫావమునం చెలువంకాలదు శాన భవత్యర్థవ్యవహితవి"కేషణమునకుం ట్రశమమే శరణ్యమయ్యె, “అతిమానుషమక్య ద్భుతమలిదుమ్కరమమున కేశవార్టునకృతి విశేషణములు వరుసగాం [| బెక్కున్రైతోంయ నపుడు 'ప్రశివిశేషణమును _ దవిలి ఛవత్యర్థకముఎడి విశేషగావిశేమ్యముల "వేటువజుప నక్క_జలేదనియు: దుదివిశేషణము ఛవత్యర్థసహిత మైయున్నచో _ "నెల్లవిశేషణము లను భవత్యర్థవ్యవహిశములుగనే భావించి ప్రథమ గూర్పవచ్చుననియుం.. బెలుప సీయుదానారణామును సూరి యిచ్చెనని యెకుంగునది. ఇచట శీశవార్జునకృతికి ద్వితీ యాుశమునకు విశేషణములైన “అతిమాళమ-అక్యద్భుత-అతిదుష్కురి ఆమపదములను కుదివికేషణామునకుం దగిలి యున్న యయిన యనుభివ్యర్థ ముకుబట్టి భవత్యర్థవృవహిత ములుగనే యెంచి వాని ద్వితీయకుం '్రశమ గూళ్చెనని గ్రహించునది. ఇది నన్నయ భారతోద్ధృతముం (చూకమ, టీ)

భవత్యర్థకంబు సన్నిహీతనిశేమణంబునకును దానిముందు విశేషణంబుల కయిపదంబును బవాుుళంబుగా ననుప్రయు_శృంబగు, జినొ అతులు డయి యద్ర, మేయుండౌ హరిని గొలుత్తు

శారక వరి చే దము 850

టీ. విశేషణాము లనేకము లగునపుడు విశేష్యమునకు సమౌవమున (వూర్వమును నున్నదానికి ఛవత్యర్థకమును దక్క్యిానవానికి “అయి ఆనువదమును బసహుళముగ వెన్నంటి వ్రయోగింపణడునుం అనంగా విశేషణములు సెక్కు లై వరుసగం బ్రయోగించండి వానికరువాత విశేవ్యము వ్రయ్వుక్త మైయున్నపుడు విశేమ్యమునకు: బూర్వమున నున్న వి కేషగామునకు అగు చె మొదలగు భవక్యర్థ ముల*ో జేచేనియు, భవళ్ళర్థ ము చేరినవిశేషణములకు ముందున్నవిశేషభాములకు అయిపదమును; _ బేరునని భావముః వీది చేరినను ఛవత్యర్థృ వ్యవహిళతములే విశీషణములగుంణాన 28 చేం బ్రిశేమ విశేష ముల కగు 'ఆతులుండ్షై యదవ్రమేయు: డౌవారిని' --ఇచట వారినను. విశేమ్యనునకు సమిపమునం బూర్వమున నున్న యవ్రమేయ విశేషణమునకు భవత్యర్థమగు “చె అనునదియు దానికి ముందున్నదాని కయివదంబును నీవిధిచే ననువ్ర్యయు_క్తము లయ్య్మొః ఫూర్వసూత్రముచే భవళృద్ధ వ్యవఛానమున విశేషణములకుః ట్రగమ నీద్ధించెం విశేషణ త్వమును 'వెల్లడింప భవర్యర్థము లన్వయసరగోవస్థితి ననుసరించి కవులు ప్రయోగించు వద్ధతి వివిధమశు నంశము నూచికము

అయిపదానుప్రయోగంబు లేనిచోం దుదివిశేషణంబునశేని

విశేషణంబు లన్నింటికేని మింద సముచ్చయార్థంబు విభామం బ్రయోగింపంబడుం 80,

అఆద్యుం డ వ్ర మేయుండు నగుహరినినొలుతు. ఆద్యుండు నమేయ గుణుండు నౌవహరిని గొలుకు, ఆద్యం డప్ర మేయుం డగు హారిని గొలుతు,

టీ. ఫూర్వసూశ్రమువే భవరృర్థకముతోం గూడి విశేమ్యమునకు ముందున్న వెశేషణామునకుం బూవ్వమున ను౨డిన విశేషగాముల కయివదము చేరనివకత్షమున భవకృర్థక ముతోం గూడినవిశేషణమున. కొక్క్యందానికిం గాని లేక విశేషణము లన్నింటికిం గాని సముచ్చయార్థకనువర్శము. చేరునని ావముం “పెక్కువిశేషూము. లగునెడ సముచ్చ యార్థక నువర్మ్యము చేమట సహాజుమెం నువర్శక 'మొక్క_చో. నున్నను సముచ్చయార్జ స్ఫురణ కడ్డంకి "లేమి నొక్కవిశేషణంబునశేని యనుట పొనలౌాడిం “ఆద్భ్యుండవ్ర్యమే యుండు... నగుహరిని గొలురు --ఈచాక్యమున వా3ననుదానికి విశేషణమురైైన “ఆద్యుండు; అవ్రమేమయుండు అనువానిలోం దుదివిశేషగా మగు “అవ్ర మేయురో డను చానికి మాత్రమే యమివద మమువ్ర్యయు, కము గాలేదుగాన సము చృయార్థక మగునువర్థ్మ మే చేశెనుం ఇశే “అద్యు-డు నమేయగుణుండు గౌహా౦ని గొలుతు ననునాక్య మున భవశ్యర్థ కముతోం గూడినదాని!ని దానిముందుదానికిని గూడ సమాచ్చయార్థక

బాలవ్యా-టీకణా2 0

8606 బాలవ్యా శరణము నువర్షము మందం జేరెను. విశేషణము లన్నింటికి మంద సముచ్చయార్థ కము. చేరుట కిది యుదాహరూము= ఫూర్వనూత్ర్యమువేచైన ఆయి వదెనుక్రయోగమున సముచ్చ యార్థము. విశేషణములకుం. జేరట యాంధ్ర వాక్యవద్ధతికి సహజమైనట్లు తోంవదు అద్యుండునయి నవ్ర,మేయుండు వై నిక్యుండు నౌయీశుని ననుగీతిని స్రీ ప్రొర్ధకమగుట వాక్యము గలుగదని తోంవెడి. ఈవిధి వైకల్పికమగుటంేనీ సము చృయార్థమును, బరార్వవిధియం 'బాహుళిక మగుటంబేసి యయిపదముశు, శాకున్న 28 చేం ట్రగమ గలుగ “ఆద్యుండద్ర, మేయుండగువారి నని వాక్య మేర్పడెడిం ఛవత్యర్థ వ్యవహిశమగు విశేవణములక 28-29-80.3]_ సూత్రములు సంబంధిం చినవని గ్రహించునది. కాన భవళ్యర్థవ్యవహితములు గానివానికి 19 చే విశేవ్యలింగవిభక్రివచనము.. లగుననుట మణువరాదుం

ధాతుజవిశేషణవ్యవధానంబున విశేషణంబులన్నింటి

జ క! కయివపదం బను వ్రయ్మాక్తంబగు, 8౧. క్‌

ఆద్యుడయి య వ్ర 'మేయుండై యఖిలనన్చ్యండ్లై యెసంగెడు 'జేశ్చని నభినుతింతు ఇచట మఆతీయుం బ్ర యోగవై చి త్ర ర్టింబు గల దది చృయోగంబుల 'నెటుంగునది,

టీ. విశేషణములను విశేమ్యమును వేబుచేయుచు వానినడుము 'ధాళుజవిశేమణ మున్నచో విశేషగాములెల్ల నయివదమును బొంబెడినని భావము, ధాతుజనిశేషణము లనలాం ్మైయలనుండి పుట్టిన విశేషణములని భావము, ఇవియేడు చూ,క్రియశీశ-శ3 శీర-శీ? సూత్రములు. “అద్భుడయి యవ్రమేయం-డ్రై యఖిలసేవ్యుండ్తై యెసంగెడు బేవుని ఇచట + వెసంకెడకు. ఛాతుజవెశేషణముటే విశేషణములెల్ల వ్యవహిశము లగుచున్నవి శాన నీవిధిచే నెల్ల విశేషణముల కయిపదము వేశెనని గ్రసహించునది.అయి = వహవమును బొందియు. విశేషణములమోంద నుండనగును. విశేమ్యమందలి విశేషము లను గ్రృమముగ స్పస్టవజుప సీభఛవత్యర్థకాయిపదానువ్రయోగము విశేషణముల కగునని శ్రహించునపి.. ఇట్టీసూత్రమునం. జెప్పెనరీతిని గాక కొన్నివిశేషణములు మాత్రమే యయిపదానువ్రయుక్రము లగుటయం: గొన్ని యట్లు 7గాకుండుటయం "మొదలగు విశేషములు టయోగములందుం దోంచెడిననియు, నట్టివిశేషములం గవివ్యవహారము ననుసరించి గ్రహించవలెనుగాని యనంతములగు నవ్విశేషములను నమార్ణవ్రదర్శన మాత్రవరమగునిందుం బ్రదర్శింవ నవకాశము "లేదనియం, “ఇచట మజకియు- ట్రయోగ దై చిత్ర్ర్య్యముగలదదిప్రయోగంబుల "'నెబుంగునదని సూరివ్రానీనవివరర్నామున కళ్ళిప్తాయము

కారశపరి చ్ళే దము, 2807 “ఆద్యుండదవ్ర/ మేయుండణిల సేవ్యుడువై మెసంెడు చేవదేవుండు విష్ణువు బ్రోచులాక; మాధవం డుదిశసంరంభియై లశ్షీయుకుండై పాదచారియై గటేంద్రరతణబద్ధకంకణుండై లక్షీనమేకుంతై యేతెంచె అద్యుండద్ర మేయుండునుత్తై యఖిలజన నేవ్యుండై న హరిని గొల్ల అననిట్టివియు: చైవివరణమునకు గు గానోపునుం వరిశీలింవ విశేషకాముల "ెల్ల ఛానికిం దుదిని విశేమ్య మున్నపుడు విశేషణము లయివదమునందియు ఛవత్యర్థధాతుజి విశేషణవ్యపహిశములు గాకండుటయు ముందు విశేన్యముండి విశేషణము లనంతరమున నున్నపుడు. విశేషణము. లయిపదముతోం గూడియు ధాతుజవిశేషణవ్యవహితములు శాళాలమియు నముభ్చయనువర్ణముతోం. 'బాటుగ నయిపదమును సన్ని హితవిశేషణ మే యంది తక్కినవి యేచాని నందక లేక యొల్షవిశేషణములంను సముచ్చయశువర్శమునంది ఛాతుజనిశేషణవ్యవభానమునను నొప్పుటయు ననుమొదలగు ప్రయోగవై చిత్ర్యములు వలురకముల నగవడుఏగాన చానిని గవివ్రయోగములుబట్టియే యెొజుుగుట యావశ్యక మశుట యనుచిశము శాంజాలదు, అనగా నీవిధి భాతుజనిశేషణావ్యవ ధానముశను గలుగుట ప్రయోగసిద్ధమనిభావము. ఛావార్థకాదియోగంబునం గర్తకుం బ్రమ యగు, 89౨. రాముడు వచ్చుట = రాముండు రాంగా లత్ష్యణుండు గాంచె - రాముడు విల్లందినం ద్ర లోకంబు లాకులంబులగు = రామాండు పట్టిన వ్రతిన వారింపం దరంబుగాదు, టి భావార్థకము -మొవలగుపదములతోడి యస్వయమునః _ గర్హ్భృపదమగునట్టి డౌవికిం ట్రథమ యగును భావార్థకాదులకం గర్తొ వానితో నన్వయించెడుదానికిం ర్రిభమావిళ్శక్తి యగునని యర్థము. ఈవిధి నిత్యము భావంబనంలా ఛాత్వర్థమనియు వన ఫహర్రనున న నస గ్రర్యయమలన గూడీనవి భావార్థకములనియ్య గ్రహం = తద్ధి శ్రవివరణము లిచట గ్రావ్యాములు గావు శ్రియ నూర, విపరణము లీవిషయమున గ్రావ్యాములు= భావార్థక పదముతరు వాలియాదిదముదే ధాశువులకు భావంబున నగునిశతరరాపములును భాతువుల కాయాయర్థముల సిద్ధించెడు నసమావకరూపములును గావాన్లములు, వరునగం (య తిర-8ిరి-8 7-88-8 9-40- 4142-43.44ీం4 కశక 7-సూత్రములవే వ్‌స్థుఇడు రూవములకుం గర్హీలగువానికి6 ర్రిగమ సిద్ధించునని శత్పర్యముం టం (వండుట) క* (వండకముముపు) మి (వండమి) ఇం (వండ్సి కః (వడక ను (వండను) నం (వండినన్‌) డుం (వండుడుక్‌) ఎడి. (వం డెడ్సి ఎదు (దండెడు- వానిలోపము (వండు) ఉన్న (వండుచున్న్ర) కల (వండలల్పు

803 బోలవాాకరణము నం(వంజిన) ని (వండని అనునివి భావార్థకములు, అదివదమువే నసమాపకములు నిందు ఛ్రైన్యాములుం “రామూడు వచ్చుటి ఇచట వచ్చుటనుదానికి రాముండు గ 'రమొన వాండుగానం దద్వాచకమునకు చానితోడి యన్వయసంబంధము స్పష్ట్రమగుటం ్రగమ యివిధిచేనయ్యె. "“రౌముండు రాం గా ఇచట రాంగానను నుజ్యంతమునకు రాముండను నది గర్రమై యన్వయించుటచే దానికి. బ్రథిమ సిద్ధించెం “రాముండు. వట్టిన ప్రతిని ఇచటను బట్టిన యను భూరకాలిక శ్రీయూకూమముచేం "చెలువంబడు వ్యాపారమునకు రాముండు కర్హయగుటంజేసి రామపదము దానితో నన్వయించునదనియుం బ్రథమ యీవిధిచే సిద్ధించెననియు. నెయింగునదిం వాక్యనిగ్దిస్టముల్రైన ప్రధాన నమావపకములకుః గృర్హరైన వానిశెట్లు బ్రధదు కారక 1 సూర్రముచే నుక్తార్ధమున సిద్ధించునో యల్డే వాక్యాంక ర్హతభావార్థ శాసమాష్మక్రియలకుం గర్హలై నవాని!ిని ట్రిభమ గలు పనని యిీగూత్ర్త్మమునకభిప్త్రాయము ఇళ్లే యాయాభావార్థకములయు ననమాపకములయు యోగమునం గర్తలగువానికి: ట్రగమ యగుట నూహించుకొనునది జీ లో వ్ర ఖభమాంతంబులగు యుప్యదస్మ ద్విశేషణంబుల శేకత్వంబున వు-ను లును బహుత్వంబున రు.ము-లు నంతాగమంబులు ప్రాయికంబుగ నగు, 39.

టీ 'అన్మ ద్యుష్మద్వాచ్యా జేకళ్వఇతోనివీ, పరేషాం తు ధర్తోత్తమమధ్యమవల్‌ , బహుషు న మధ్యమవల్‌ " అళనది మూలము తెలు౮పన నీ-నాయనునని యుష్మదన్మ చృబ్దములుం (మూ, సర్వనామవ్ర) ప్రథమాంతములైన యుస్మదేకవచనముల_ విశేషణ ములకు "వ అనునదియు. నన్మ 'జేకవచనవిశేవణములకు *ని అనునదియు యుష్మ్మ దృహువచనవి శేషణములకు “ర” అశునదియు న _స్థదృహువచనవిశేషణములకు ము అను నదియుం దుదిని 'జేకనని సూశ్రార్థముం చగమాఎళములగువానిశే యిీవిధి యనుట ఈయాగమంబులు పరంబులగునపు డుత్వంబున కత్వంబగు. 3౮

నీవ్రు ధన్యుండవు-నేను ధన్యుండను-మిరు ధన్యులరు - మేము ధనుగ్గలము, తకారంబుమిోంది కు-ను-వు-క్రియావిభ, క్తుల యుత్వం బున కిత్వంబగు ననునూత్ర్రముచేత వునుల కిత్వంబగు, నీవ్ర సుళృతివి= నేను సుకృతిని - ఆర్హిహరుండ వానినుం గొల్లు నంబుజోవ, గర్వ

కారకపరిళ్ళేదము 809 అణ ల ట్‌ “జ, సమ ల్‌ గరిస్టుండగు నన్ను - మూీరలు వెద్దలు వా థ్ట్‌దులు క్‌స్రాయిక గ్రహణ ముచే రథీతంబులయ్యొ, టీ, 'ఊతోచ్చ సళ్వేషి అనునది మూలము. "వును రూము)” అను వూర్వ నూత్రోక్తములగు. నాగమములు. పరములగుచుండం. బూర్వమున నున్న ్రా/స్వో ॥ కి ఆం శారము చ్రా/స్వాకారమగుం సీవు ధశ్యుండవు' ఇచట స్‌వను యుష్మ చృబ్బవ్రశమైక వఛనమునకు విశీమణమైన ధశ్యుండను దానికి. బూర్వనసూత్రము'చే కృవర్ణమంతాగమ ముగనయ్యెననియు సీవిధిచే నావువర్ణము వరముగా “ధన్యుండూ అను దానియందలి దుబ్యర్థకము నుత్వమున కత్వము గళ్లెననియు గ్ర్రహించునదిం “జీన్స్‌ ధన్యుండను ఇచట -బేనను న వృష్టప్రభమైకవచనమునరు విశీషళామైన ధన్యుండను దానికిం బూర్వస్మూత్ర, ముచే నువర్శముు నది పరముగా సీవిధిచే డుజ్వార్షకము నుశ్వమున కఠ్వమును సీద్ధిాచె ఇట్టే కక్కిన శెందుదావారణములందును. (గ్రమమున_ మారను యుష్మచ్భజ్ద ప్రగమా బహువచనమునకును మేమను నస్మచృబ్బ ప్రథమాబహువచనమునకును విశేషణ మైన ధన్యులను దానికి రు-మువర్మ్యము లంతాగమములుగం బూర్వస్యూత్రముచే నగుటను నీ విధిచే రంములకు ముందున్న “ధన్యులు ఆనుదానియం దున్న లువర్థ్శకము. మఠ్వమున కత్వమనుటను నూహించికొనునది. వ్రథమాంశయుష్మదన్మ। ద్విశేషగాములశేగాని యితర విగ | క్యంఠయుష్మ దన్న ద్విశేషణముల _ కిక్కార్యములు గలుగవని గ్రహించునదిః ప్రథమేశర యుష్మదస్మద్విశేషణములకు ముందుబెప్పన విశేషణములకగు కార్యములే యాయాసూ్రములచే యథాసంభవముగ నగుట నూహించికొనునది. “నీవు-మోరు= జేవంచేము అను వాని యాద్యతరములు పలుకుబడిలో బాటీపోంా మిగిలినవర్థ్యములే ఫూర్వక్మూశ్రములచేత నంళాగమములుగ సిద్ధించినవనియు నుక్వవిశిష్టముల శండింటిని బలుకుట శష్ట్రముగాన నూచ్చారణ సౌకర్యము నపేక్షీంచి యుందు మొనటియుత్వ మక్వ చసటినే యీన్యూల్రము స్పష్టపజచెడిననియుం బారకులకుం బెల్లం దీనినిబట్టి యాపి శాలమునం. బండిళుందు నేను మొదలగురీతినే విశేషణము లరువాతం దద్విశేమష్యము నిడి విశేషణ విశేస్యఖొపమును _వదెలిపెడివారనియంం గాలడ్ర్యమమున నుచ్భాకణ పౌళర్యా-ేక్షుచీం. దుదివ్రశృతుల యావిమభాగములు. లుుత్తములై. యచ్చులమార్చు గలుగుట నిట్టిరూవము. లేర్పడెననియు నిట్లు ప్రకృతుల యావ్యక్షరములు. తెగుటకం టలుకుబడిలో యమొమత్తివలుకుంబడి ేమిమే కెరణమనియు- దత్వజ్ఞోలకు: 'జెల్టంబ వ్ర మేకరవిభ్యక్ష్యేకవచనబహుపచనములందున్న యుష్మదస్మచ్ళబ్దమంల విశేషణాములకు భవ క్యర్థకాదియోగమునం బ్రథమసంభవించెనేని యవి ప్రశమా౨తయుస్మద దప్మద్వి శేసుణములు గానో పెడింాన.నపుడును నీవిధిచేతను బూర్వస్యూశ్రముదేశను నగు కార్యములు గలుగు

810 బాలవ్యో కరణము నని యెటుుఎగవలెను, వండితుండనగు నన్ను - బుద్ధిమంతులరగు మాకు-పుణ్యాత్తుండవగు నీపలన-ఆదృష్ట్రవంతులమగు మావే-మొదలగునవియు. సాధువులగును ఇందులకు “ఆర్తి వారుండ వానిను గొల్ల అను నుదాహరగామే ప్రమాణము, ఇచ్చో “నిమి అనుద్వితీ ల్‌ ల! జం: మ్రైకవచనాంశయుమ్మ చృబ్బమునకు విశేషణమైన “ఆల్షిహారి అను పదము “ళో” అను జ్‌ చ శ భవత్యర్థవృవధానమునం చేసి ్రశమాంతమయ్యొననియం: బనమైకవచనాంశయువ్మ ద్వ్‌శేషణ మగుటచేం బూర్వసూశ్రముచే వువర్జ్మమును దీనిచే దానిమందున్న యశ్వ మున కుళ్వమును సిద్ధించెనను విషయము స్పష్టము ఈయాగమము లికారాంత్రెకవచన ములమాందమైనచోం దత్సమము 26 చే నుదంతములైన యావర్శము లిదంతములగునని యికారంబుహోది యను సూరి య్యా క్రిందినిపషరణమున కళిప్తాయముం “నీవు సుకృరివి "జీను సుకృతిని అను నుదాహరణాములందుం బూర్వసూత్రముచే సిద్ధించిన వునుల యుళ్వమునకుం దక్సమము 26 చే నిక్వము గలుగుటను గమనించునదిం వునులును రము లును ్రారుకముగ నగునని స్మూశ్ర్త్మమునం శ్రాయశ్శబ్దనమును ట్రుయోగించి వెప్పటంశేని సాధారణముగ6 ్రథమాంతయుష్మ దస్త్మ ద్విశేషణములమోద నాయాగమములు గలుస ననియుం చా చిక్కముగం గొండొకచోం గలుగకున్నం గలుగకపోవచ్చుననియు ళ్‌ కాయి నర్థము లభ్గివెడిం గాన “గర్వగరిష్టుండగునన్ను. అను నుద్ధాహరణమున_ నస్మ చృబ్బవిశేష ణమైన ఛవత్యర్థవ్యవధానమునం బ్రశమెకవచనాంశమైన గర్వగరిద్థుం డనుదానికి నువ ర్జ ము చేరకుండుటయు: దదాధారమగు నశ్వకార్యము నంభవించకుండుటయు4 మొరలు “పెద్దల అను నుదాహరణామున “మారలు” అను ప్రథమా బహువచనాంలేమైన యుష్మ శ్‌ క్‌ చృబ్బమునకు విశేషణముగు “పెద్దల అనుదానికి రువర్శము ఫూర్వన్మూత్ర్తమురే ళాకుందుటయుం నత్వ మోవిధిచేం గలుగకుండుటయు, సాధువు లమయ్యెనని గర్వగరిష్టం డగు నన్ను నను సూరివివరణామున కళ్ళిప్తాయమని యొయింగునదిం ఛ్రిలింగలమూశేవ కర్త “తచ్ళష్టాంతములగు ధాతుజవిశేసుణములమోంద నరు చూవట్టదని స్మూల్సించి *'మోశేయే గిరుల్మైట్టినారు అను మొదలగు ప్రయోగముల నుదాహారించి యిీసందళ్శ మును బూరించినాండుం సూరి వ్రథమాంత యుష్క దస్మ ద్విశేషగాముల వరముగనే 88 8ెశ్లీ విధుల "నెంచెనని యుదావాతులంబట్టి స్పష్ట్రవడుచుండుటంబట్ట్రియు సూత్రమ యుష్మదస్మ। ద్విశేషగాములం'దెల్లను _ వ్యాపించునదగుటంబట్టియం సూరిస్ర్రాయశ్శబ్దమును నిల్సినను ద్రిలింగలక్షణ శేషక ర్త యాదారివట్రైనని "తెలియవలెను “పాండుభూవరునప సోడలైతి” అను మున్నగు ప్రయోగములు తీరే విధికి వ్యతిరేకము శైనవి గలవు కొని యట్టివానిని సూరి 33 నందలి స్రాయోశ్రహణమువే రశక్ష్నించెను అవోబలాదులు “పెశి నకు వ్యలిలేకముల్తైనవాని నసాధువులని నిరాకరించిగి. యుష్ముదన్మ ద్వి శేషణము

కారశవరి చ్శే దము కో 'లేమార్డ మ్తువేం బ్రశమాంశము లైనను వును రు ము లంతాగమములగు ననవలసి యున్నదిశాని మస్థ్యంతయుంమ్మ దస్మద్వి శేషగాములకు 27 సిద్ధించెడు వ్రథమారూపములకు మార్త మోయాగమములు గలుగవని గ్ర్యహించునదిం 19-27-28 స్మూత్రములచే యువ్మదస్త ద్వి శేషములు వ్రృథమాంశముల్తై గన్న ్రైడి- 27 చే నగు వ్రమాంతవిశేవ ణములకు మాత్రమాకార్యము గలుగదని భావము, ఇదంతములమోంది యుత్య్వవిళిష్టముల నీయాగమవర్థములం బల్కుట దుష్కురమగుటచే నుచ్చారగానుఖము నససీక్షీంచి యవి యికారాంతములు పలుకుంబడిలో నయ్యెనని యెజుంగునదిః మహద్వాచకప్రథమాంత యుష్మదన్త ద్వి శేమగాములకే 88ింలి:వీ సూద్రృములచే నస నాగమములును నత్వమును నగునని యెలుంగునది- మవాతీవాచక యుష్మదస్త ద్చోధకముల కేకత్వమున మోందివిథిబే చానాదేశమును; బహుక్వమునం దద్భోధకములు మహ'ద్రూవములనే (వాప) పొంది యఃుండెడిగాన నీవిథివేఠనే వానికి రు-ములును నత్వమును నగునని యెబుంగునదిం ఆదిళబ్దంబునకు వు ను లు పరంబు లగునపుడును సంచో ధనంబునందును దాన యనునాబేళం బగు, 3౫, నీవు చిన్న దానవు-నేను జిన్నదానను- ఓ చిన్నదాన, టి. 88 చే వుకులను నందునపుడును సంబోధనమునను నది శబ్దమునకు “దాన” అనునది యాచేశమగును- మహతీవాచక యుష్మదస్మద్బోధకయై. లేక మహతీవాచక యుస్మదస్త్య త్య_ర్హృకమై వ్రథయైకవచనమైన యది శబ్దమే యీయాదేశమునందుట శర్హ్యముం మవాతీ బహుత్వవాచక యుష్మదస్మ ద్చోధకము "లేక మహతీ బహుక్వవాచక యుష్మదస్తృత్క__ర్భృకము. ప్రథమాంత మదిశబ్టము (ఆచ్చిక 26 శ్రే మహళ్సర్వ నామ మై (వారు యొస్పెడిం గాన నపుడు దానాదేశమునకుం బ్రస క్రి "లేకుండుటయే శాక ఫీతి వేకనే రుములు గలుగునని గ్రహించునదిం అమహ ద్వాచకయంష్మదస్త్మద్యోధక చ్రథమాంత తచ్శబ్ద రూపములకును వివతం కేసి యేకత్వమునను సంబుద్ధిని దానాదేశ మును, బసుత్వమున. రుములును ; నయ్యుడి* (ఓవృకుమూ! నీవు చిన్నదానవు, ఓ వృతములారా ! నోరు. ధన్యులరు) నీవు చిన్నదానవుాఇట “చిన్నశాఆపి అని యుండ నిందదిశబ్దమునకు లతి వే వువర్ణకమును; నది బరముగా సీవిధిచే “దాన్‌ అనున చాచేశమును, మై “చిన్నదానవుి అని భూప మేర్చడెం వృథమాంత యుష్మత్కర్భ్రృక మని బోధింప వాక్యమున సీవనునది యుంచి చూవంబడియెను= ఇట్లే నేను బిన్నదాన నను వాక్యమున_ 'చిన్నశఅది" అని యుండ ఏ3 చే నువర్మ్మమును నది పరముగా సీ సూర్రముదే దానాదేశమును సిద్ధించి మెరూవమేర్చడెను.. నేనని చూపుట యన్మ

ప ఛాలవ్యా కరణము ళ్‌ ల తృర్భృకత్వ సూచనార్థ ము, “ఓచిన్నశాఅది అని యుండ సంబుద్ధి సీవిధినే నది ళస్థ మునకు దానాబేశము రా “ఓ చిన్నదానా!” అను రూవమమ్మ్యు, తత్సమము 35తె శీ వికల్చ్పముగం దుదియచ్చు దీ క] మగుటకు ప్మరించికొనునది. అది-వర్ష వ్యత్యయములే "దా ఆసటయు ద్వితీయా టద్యేకవచనముల “జాని అనురూవముల నందుటయు చే ల్సి ప ట్రనీద్ధము అఆరూచమే పునులు వరమగునవుడును సంబుద్ధిని ్రశ్యశమయ్యెనని యూహింవనగుం 'జలో లే

అన్యయువ్మ దస్మ తర్యంబులం దుత్తరో_త్తరంబు బలీయంబు, 3౬,

వారును విరారును ధన్యులరు, మిారును మేమును ధమ్యులము,

టీ. “ఒళవాక్యమున నన్యమాను నీవును "నేకును గృర్హలగునవుడు తద్విశేషణములు గాని ముఖ్యముగం దత్కినియలుగాని జేనికి సంబంధించి యుండవలెను! నీదో యొక్క చానిశేగాని కొన్నింటికి సంబుఎధించినట్టు గాని యన్నింటికి నంబంధించునట్టుగాని యుం చుట కవకాశము లేదు గదా*, ఆనువ్రశ్న తీరి సూశ్రముగుబట్టి కలుగ నవకాళ ముండుటం జేసి యద్దాని కీసూత్ర, ముత్తరముగం గల్పించెనుం.. ప్రథమమధ్య మోలత్తము పురుమకార్యముల కొక్కచోట సమావేశము గల్లినచో6 బ్రభమపురుమకార్యమున కంటె మథ్యమపురుషకార్యమును మధ్యమపురుమకార్యమునక 0టె నుర్తమపురువకార్య మును బ్రబలములగుననిసూత్రార్థము నీకవాక్యమునందుం ుగమమధ్య మోత్తమపురుషం బులకు మూజంటికి నమావేశంబు సంభవించిన నందు _రృమపుగకువమునకును, బ్రశమమధ్యమ పురువంబులకు సమావేశము గ్లిన నందు మధ్యమపురుషంబునకును, 'ట్రగ మ్నోత్తమములకు సమా వేశయైననం దుత్తమమునకును, మధ్య-మో_త్తమములనై న ను_త్తమమునకును, నొక్క వ్రనమపురువమునశే మైన నట్టాని కొక్కటికిని సుబంధించురీతిని విశేషణ్మక్రియ లమరియంండవ లెనని తాళ్చర్యము ఈన్యూత్రముచే మధ్య'మోక్తమ ఫురువకార్యముల నంది శేషించిన యాయాహావములే లోపించిన యావ్రభమమధ్యమపురుషరూపము లకు నూచకములగునని గ్రహించునది. “కృ్యదాదీనాం మిథన్సవోోక్తా యక్సరం తచ్చి మ్యరే. అను సంస్కృ్భశవైయాకరణులసంవ్రదొయముకు. బోలునదిగ దీని ఇావింప నగును "వారును మొరును ధన్ఫులరు ఇట ధన్యులైనవారు వారును మారును నగుటం “జేసి చారు మోరళునవి "ుద్దును ధశ్యపదాశ్ర్రయములే. కాన ధన్యవదము చారనుదౌని ననుసరించి ద్రధమపుకుషుకార్యము నందవటెనా లేక మోరనుదానింబట్టి మధ్యమపురుష "కార్యమును బొందవలెనా యని సందియము. గలుగ నీవిధిచే నన్యకార్యమానకన్న యున్మ శ్కార్యము వ్రబలమసట సిద్ధించి చానికనుగుణమున తికిచే ధన్యపదమునకంటె

కారకపరిచ్ళేదము, తతి పవర్ష్మ మంతాగమముగ నగుటయు నది వరముగా 8శీ వే నత్వము గలుగుటయు మై "వ్రైకారక మేర్పడెకని ర్టైజుంగునది. “మోరుళు మేముకు ధన్యులము ఇచటం బూర్వము గ్రానీనరీతినే మారు మేవుకురెండువదములును ధన్యవదా శ్ర్రయములు. ఈవిధిచే యూువ్మ ళ్కార్యమునకం టె నన్మళ్కార్యము 'వ్రృబలమగుటంచేసి యావాక్యమున ధన్యవదము 88 చే మువర్షముకు, తీ చే నశ్వముకు చెంది వైయాళ్ళలిని ధకిచెనని ర్రహించు నది మనము గర్తయగునేని మనమకునది వానిని నెదుటెవానిని దశ్నుశుగూ+ండ బోధించు నదిగాన నందు మూ-డుపుకుషములయిర్థముంం నిమిశయున్నట్లు ర్రసొంచి యిీవిధిచే నుత్తమగార్యమునకే ప్రాబల్య మూహించి (క్రియ నుత్తమబహుక్వకార్యయు_క్తముగం 'శేయవలెనని తోంచెడి, (దుకము ధశ్యులము) బహుక్వబోధక్రత్యయసంభుటనము ప్రథమ మథ్య మో _త్రమపురుషనమా వేశనూ చ నార్ధము. చూర3 ముచ్చిన యుదాహరణము లళలో ధన్యవదము విధేయవిశేవణము. సముచ్చయము సహార్థక మసచోం శ్రియ యేక వచనాఎశమయ్యు. నుంనందగునని త్రిలిగలకణశేమకర్త “జకానొకచో సహార్థమున యువ్మదన్మదర్థంబు లభిఫాతంబు లగునవుడు ్రీయలు తత్క_ర్హ్భృకంబుల వీభొమనగు అని స్యూల్రించి సోదావారణముక వివపంచుట నరయువదిః “వీవ్రపలుండ 'వెల్వడుము వేగము నీవును నీనిషాదియున్‌.” వకవాక్య్థంబునం దొకొానొకళటండు తక్క నర్వపదంబులు ఛశృమనిరవపేత్సీంబుగం బ్రమోగింపంజను, రి, వూర్వమిది పరమిది యను నియమ మవేమీంపక వాక్యమం జ ఇ ఊల్లో గ ల చెల్లపదంయబులు వ లచినట్లు వుయోగింవందగును - ఏన్నిప్త భ్‌ బ్రతి” బ్దీములు కొన్ని నియమసావేక్షంబు లయియుండు . గాలి చల్లగా వీచెను-ప్‌చెను జల్లగా గాలి చల్లగా గాలివీవెను - వీవెను గాలి చల్లగా = గాలినీచెను జల్లగా - చల్లగా వీవెను గాలి, ఇదె శారకవరిచ్భేదము, టీ, 'వ్యవహితాశ్చ న్వే స్యుః అనునది మూలము గానోవుకు, క కృళర్త శ్రీయలతోం గూడిన యఖుండవాక్యమున. బేదో యొకచదము తప్పం దక్కినవడము లెల్ల నిచ్చవచ్చినరీతి నిది ముం దిదివెనక యని తలఎవక వ్రయోగించనగును. కర్ధ ల కర్త్మక్రియ అన్వయక్ర్యమము ననునకించి, యేశాని శేది యవ్యవహిశవరముగ నుండ

8 ఛాలవ్యా కరణము వలెనో,. క_ర్హృకర్శక్కియావిశేషణము. లే కర్హృకర్మ్యక్కియల _ కవ్యవహితపూర్వ వర్తుల్లైయుండవలెనో యను విషయముల గమనింవక యిచ్శవ్రచ్చినరీతిని బదప్రయో గము వేయనగునని భావము కాని తెళుంగువాక్యమున సంస్కృృతవాక్యమునందువలె నిచ్చవచ్చినరీతిని విశేమణవిశేష్యముల నతిదూరముగం బ్రయోగించుట గన్నట్టడు మజియు క_ర్శృకర్థాద్యర్థోవస్థితికి దూరముగానిర్‌తినే క్ర్రృమమన పేక్షించి. పద బి రెం వ్రయోగమొనర్చుట "తెలుంగు. వాళ్ళమునం గన్నళ్రైశిలాని మయొంజేని క కృృక్షా ద్యర్థకములను3 వాక్యమున నుంచితిమి గదా యని వద్మవ్ర యోగము “చేయుట మాత్రము చూపట్టదు- సంస్కృత భాషావాసనావాసితుల్తై. 'తెలుళువారు తోంచినరీతిని బదముల బ,యోగింవరాదని "తెల్చుటకుం గావలయు నధర్వణుండు “వ్యవధానం చ సాధు స్యా గొ జ వీ: శృ్రకృళార్థ్యవ, కశక మ్‌ అని ప్రశ ఎౌర్థవ్రగాశనమునకు భంగమును గలిగింపని వ్యవధానమే క_ర్హృకర్శక్రియాదుల కుండవలెనుగాని మళీయొకరీతి నుండరాదని వల్కు_టను బరికింప సీవిషయమున _ సంస్క్యృృతాంధ్ధములకు సాదృశ్యము "లేదనియే యణ వె శ స్పష్టపడెడి. కాన సీన్నూత్త మాంధ్ధభాషా వాక్య సవాజస్థిత ప్రకాశము శాండాలని దయ్యొడి- వీనియనుపద మేదానితోడ నన్వయించునో యాపదమునేగూడి యడి యుండును. గాని వేలొకవదముతో నది గలిసి యుండంజాలదు గాన దానిని విడందీనీ వేటొకపదముతోం గూర్చు నవకాశము. లేమి నట్టివదములను నియమముగ వాని వానికి సంబంధించిన పదములతోడచే గూర్చి చయోగింవవ లెని “యేని ప్రభృతి యక సూరివీవరణమున కభ్గిస్తాయముః ఆగు-వలెను మొదలగు నుపమావాచకములు-ట లేమా వోచకములు మొదలగునవ యేని ప్రభృతిపదమునందలి వ,భృతిశబ్దముచే శ్రాన్యా ములు నియమసాపేకుములు = ఊవమానో ల్వే్రేమూవాచకముల.. వెనుకనే యుండుట చీ గ యను నియమముయొక్క- య పేకుతోం గూడినవి- క_ర్హృక ర్థాద్యర్థకములవ లె. (్ర్రనము నపేక్షింపక ప్రయోగింపందగనివగుట "నేనిమొదలగునవి నియమసాపేక్షము లయ్యెనని శ్రహించునది.. “గాలి చల్దగా నీచెనుి ఇందు వీచెనను +్రీయకుం గ్‌ర్తయైన శాలి యనునది పీచెననుదెనికిం బూర్వమున నుండవలసీియున్నదిగాని యావిధిచేం బదంబులు శ్రృమనిరపేకముర్తై యుండందగుటం జేసి చల్లగా నమ క్రియావిశేమణము కర్హృ్యక్రీయ లకు మధ్యవ్రయోగింపలడుట సాధువయ్యునని గ్రహించునది. “పీచెను జెల్ల గా గాలా ఇందు శ్రియ మొదట నుండుటయు6 దక్క_ర్హ తుది నుండుటయు వానిమధ్యః జల్టగా నను శక్కియావిశేమణ మమరి వాని 'వేణుచేయుటయు నీవిధివే నవిరుద్ధము లయ్యెనుం “చల్లగా శాలి పీచెని.--ఇందుగ్థియావికశేషణమగు చల్లగా ననునది శ్రీ, యాసమోపముననుండక మొదట నుండుట యిీసూత్రముచే సాధువయ్యె- “పఖెను గాలి

కారకపరిచ్ళేద ము, తేర చల్లగా” ఆాాఇందుం గైియ మొదటం 'ట్రాయు_క్తమగుటయు చానికి నంబంధించిన విశే షణము శుదిని ్రయోగింపంబడుటయం సీవిధిచేం బొనం౫ె “గాలి పీచెను జల్లగా కందుల. జల్ల గా. నను క్రీయావిశేషణము క్రియకు ముందుండుటకు బదులుగా... "వెనుక నుండుటయు నీవిధివే నవిరుద్ధంబయ్యెం “చల్లగా పీవెను గాల్కిఎలాఇందు గాలియనుక రృ పదము వాక్యాడి నుండవలసినది వాక్యము తుదినుండుట యాసూతత్రముచే సాధు వయ్యె* కాని “క్రియామయాన్తు వ్రృయోనస్సా ిలౌఠరారకాద్యంతభాగయోః మధ్య ఛా తక్స్రయోగో న సాధు వృాదయంగమఃి అను నధర్వణోక్లి ననుసరించి యిుదలి మైదాలుదాహరణము లసాధువులగుచున్నవిం ప్రైఢవ్యాక _ర్హ చెప్పినట్లు యోగ్య తాకాంకాూసత్తులకు భంగము గలుగనిరీతిని వాక్యమును రచించుట యావళ్యక మగుట నిట్లు నియమము నేక్షీంపక వలచినయట్లు వాక్యమునం బదములం బయో గింపవచ్చునను నీ విధి నెల్స్వయెడల నాదరించి పదములం (బ్ర యోగించక యేశేని యట్లు వాక్యమున నియమాన పేక్షములగునెడల వానిని మాత్రము సాధువులుశాడశేయ నీవిధి చాభారముగం వ్షైకొనందగునని యీవిధికి ఫలమును గగ్ర,హింపవ లెను శ్రీయావిశేషణమే గాని సాధారణ సుబంకవిశేషణ మిందుం జూవమిని సుబంతవిశేషణములకు సామాన్య మున నిట్టు క్రృమాన పేక సంభవించదని యెన్ననగుం కర్హ్భృకర్మక్కియలకును. దద్విశేమ ణాదులకుకు నెంతటి వ్యవధానము తేగునో యను విషయమును. గూర్చి ్రిలింగలమ్‌ణ శేషమునందలి వాక్యపరె చ్చేదమును సమాసపరివ్ళేదమునందలి 18-26 సూశ్రములను గారకపరి వ్యేదమునందలి 15 సూక్రమును నాంధ్రభామావాక్యనైలిని గమనించుచు వక్తవ్యార్థ చగౌశనఫలకములగు వాక్యముల "తెలుంగున రచింమదగు, మళతియు నులభె పీకు సెదుటివాని కర్ణమైనంయాలునని మాట్లాడు నేజనుల వ్యావహారకభాప.వైన నిట్లు శారకములయు, విశేషగావిశేమ్యవిభక్తులయు, వ్యత్యాసము తోంచుట నవాజము, సంస్కృకమర్యాదానుసారియగు నెంతటిపండితుని కవిశయంరై నను, అాతీయాంధ్ర, సహజధర్మ్మములు తత్తత్యా_లిక వ్యవహారవాసనను జెచ్చకయే చొచ్చుట జదగుంగాన సీశారకములయు, వి శేష్యవి శేషణ విభక్తులయం వ్యళ్యాసముు నాంధ్రథాపా ప్రల్యేక కవం ట్ర,దానలమ్‌శాముగం బరిగ్రహింవందగునుం

ఇది కారకపరిచ్ళేదము* న

అధ అధ ఇద సమాసపరి చ్చే దము, అజం మ ల్‌ క వెంయిసాలాోా శసమౌనమన సంషచము, వదములను గలుపునపుడు నడుము గల విభక్ష్యాదులు విడువంబడునుగాన సంగ్రహ మీర్చడును మూండుకన్నులు గలవాండని చెప్పుటకు మాటుగ ముక్కంటి యకుట సుషేవము, ఇట్టి నమాసములస్వరూపాదు లిందుః శ్రుదర్శికము. లగుంశాన సీ్తంథభాగమునకు నసమాసవరిచ్చే గ్భ్‌ద మన పేరు గలి, “సమాన మనంగా సుయోగదకళయందుం గలిగెడు వి_కీగీపాత్మకవదస్వరూవసం గృహము (ఇది లుక్సమాసవషయము) అను త్రిలిగలమణశేషవివరణాము నరయునదిం

సమర్థృంబులగువదంబు “వేకవదంబగుట సమానంబు, ౧.

పృథగ్భూతంబులగు నర్థంబుల "కేశా భావంబు సామర్థ్యంబు - ! రి జ జై లా సృథక్స్రనిద్ధార్టంబులగుపదంబుల కశార్థంబునందు వృ _త్రిసామర్థ్యము.

టిం నీశార్థంబు లగువదము. లఖండపదముగ నగుట సమాసమని సూత్రార్థము" పృథగ్ఫూశంబులు = వేర్వేటుగా నున్నవి, కలయిక "లేక యీదానికది 'వేయిగా నున్న యర్థములు గలిసీ యేకార్థమగుట సామర్థ్యము నాండుకుం వివిధవదార్థములకు బోధించును న్వకంత్రముర్తై 'వెలయుశబ్బములు. గలిసి యేకవదార్థతోధకము లగుట సామర్థ్యము, ద్రశమలక్షణము శేవల మార్గి కదృష్టితోడను 'శెండవలక్షణము. శళ్టార్థ దృష్టితోడను "దేక్కానయడినవిం ఇట్టిసామర్థ్యము గలవదము లనేకములు గలిసి యేక చదమగుట సమాసము, “వ్య పేకా సామర్థ బ్రమూ-నీకార్థీభావసామర్థ శ్రమ అని సామ న్థ్యము ద్వివిధముః తమళమ యర్థముల బోధించుచు స్వరంత్రముగై. 'వెలయువదముల శాకాంత్షువేర్చైన యన్యోన్యనంబంధముకు వ్య'పేమాసామర్థ బ్రమనియుం బ్రక్రియీాదళ యందు. వేర్వేజున వెలయు వదములను విశేషణఏ శేష్యభావముచేం గలిపి యేకపదార్థ బోధకముగం జేయుదాని "దేశార్థ్‌ఫావసామర్థ్య్యమనియు సంస్కృత వ్రైయాకరణు లి వర్థ్మించిరి. “యజ్ఞ దత్తునికిష్యుడు” ఇచట వేర్వేబుగం దమకమయర్థ్యములం _ టెలువు యన్న యుజ్ఞ్యద _త్త శిమ్యవదము లేశార్థీభావసామర్థ బ్రమున జేళార్థబోధకములగు టను గమనించునదిం ఇట్లే 'చెట్టవలన నాకు జాణ అను మున్నగుచోటుల స్వతంత్ర, ముర్తై ఈ _క్తదర్ధ్థముల టోధిరంచు వదములకు వ్యాపేమొసామర్థ స్టమున నన్యోన్యసంబ

సమాసవరిచ్ళేదను 817 ధను గలుగుటను గమనిఎవవలెను* ఇబేకార్థీభావసా కుద్ధ్యమున "నేకవదార్దబోధకమైన పదసమూవామునుండి యొకచదానిని విడ.దీయ నవకాశ మిసుదుతయం. లేమి జేసియే విళష్టమునకే విశేమణము నిడుట శాస్త సమృకముశు సయుక్షికముకు నయ్యెలాని యేక జేళమునకు విశేషణమిదుట యట్లు గాదయ్యెనని గక్రహించునది. కావుననే మష్టీ సమా సౌంఠర్ణత విశేమ్యముల విశేషకాములకుం బ్రమ నిడుట యనంగతి గాదని. తెలుంగు లక్షణములకు కాసీ-చుట చస _కృమయ్యెం సమశ అర్థజనమగ్థ =వీక పదము = అఖండవద మని యర్థము పౌణినీయళకం ధ్వాదిసూ శ్రముచే నమర్థరూపము సాధ్యము

సాంస్క-రి కాచ్చికమి త్త భేదంబుచే సమాసంబు త్రివిధంబు, ౨.

సాంస్కృృతికంబని యాచ్చికంబని మి శ ౦బని సమాసంబు తివి ధంబు అందు సాంస్కృృతికంబు సిద్ధంబని సాధ ఫ్టింబని ద్వివిధంబు, స్య సంస్కృతశబ్దంబులసమా 3ంబు నీద్ధంు నాంబడు, రాజాజ్ఞ = తటాఫో దకము - లక్ష్మీవల్లభుండు, సంస్క్భితసదుంబుల సమాసంబు సాధ్యంబు నాయడు, "రాజునాజ్ఞ్హ - తటాకంబునుదకము - లప్షీవల్ల భుండు, తక్కిన తెుంసల సమాసం చాచ్చిశం బనంబడు, ేనియానతి _ చెరువునీరు = సీరిచెలువుంయు. ఉభయంబులు గూడినది మ త్‌ ౦బనంబడు, రాజుముదలం- చెఅున్టకుదకము-నీరివల్ల భుండు.

టీ. “సాంస్కబృతికము-అచ్చికము-మిశ్రము అని సమానము మూడు లేజయ లగును సాంన్క్బృతికము ఇ సంన్క్బృకవదములకు జంబంధించినదిం అచ్చికము = అచ్చ 'తెలులపవదములకు సంబంధించినది మిశ్రము=సంస్క్భృతపదములకుకు; నచ్చ తెలుగు పదములకును సంబంధించినది. ఇందు మొకటితైన సాంస్కృ్భృతికము సిద్ధమనియు సాధ్య చునియు. రెండునిధములగు- సీద్ధమనంగా సంస్కల్భకవ్యాకృదిచే సీద్ధించినది. అనంగా చిలుయువిభ్నక్తి. చేరని సంస్కృృకవదములకు సంస్కృృతవ్యాకృతిచేశచే సిద్ధించిన సనూనము సీద్ధమని భావము మూలమునందలి రాజాళ్ఞే త్యాద్యుదొహరణశ్ర్రయమా సంన్మ్భృత వ్యాకరణసిద్ధముగాన నవి నిద్ధమున కుదొహృతులయ్యెం రాజునాజ్ఞ్య “మొద లగు మూండుదావారళలాములు 'తెలుళువిళ_క్టిచేరన నంన్కల్భృశ పదములకు6 “డెలుంగు వ్యాకరణముచే సమానమును నాయాయివిభక్రిలో ఫాదికార్యములును_ నీద్ధించెలూన నవి సాధ్యము లయ్యెనుం జేనియానతి. మొదలగు మూ డుదాహరణములు సంస్క్భృతే నమేకరఘటిశములగుటను నవ్వానికి సమాసము. "తెలు గులక్షణమువే సిద్ధమగుటను నవి యాచ్చికమున కుదాహ్భృతులయ్యొం శాజూోముదల మొదలగు మూ దును సంస్కృత

త్రి చాలవాకరణము నమములయం నాచ్చికములయుం గలయికచే. "నేర్పడినవిగాన మ్మశ్రము లయ్యొనుం మీశ్రామున సంస్కృ తాచ్చికములలో నిదే ముందుండవలెనను నియమములేదు మోంది లతణముల ననుసరించి "తెలుంగువ్యాక, ఫతిచే సీద్ధించెడు నాధ్యముగాని మిశ్రముగాని తత్చురుషకర్మ ఛారయములే యయ్యొడిం గాని యికరములు గాంతాలవు. (చూ. సమాస న ర్‌-6-7 మొదలై నవిధులు) '“రాజుముదలి ,. ,ఇందుం దత్సమము 78 చే సంస్కృృశ నమందై న రాజు శబ్దమునకు యొక్క_నస్థ్యంతమునకు ముదల యను తెలుంగు శబ్దముతోం గర్మధారయము సిద్ధించెం గాన నిందు మొదట నున్నది తత్సమంబు, తక్కిన శెండుదొహ రణములందు: దరువాశనున్న యుందకవల్ల భఛవదములు సంన్కల్చృసనమములుం ్రశనమాన మునకు మూండుదాహరణముల నొసంగుట తద్విషయమును దృఢవజచుటకని చనం చునదిం సాధ్యాచ్చ్భికమి శ్సాముల విభ_క్రిలోపాదులును సంధ్యాదికార్యములును నాయా విధులచే నగుటను గమనిం చికొనునదిం తత్పురుషాదులకు లతణంబు ప్రాయికంబుగ సంస్క్యృతో_క్రంబ యగు, 3.

తత్పువష బవాు వ్రీపా ద్వంద్వంబులని సమాసంబు లెల్లం చివధంబులయియుండు, అవి ప్రాయికంబుగా ను _తృరానో స్టీభయపదాస్థ వ్రథానంబు లయియుండు, అందుం దత్చురుషంబు వ్యధికరణంబని సమానాధికరణంబని ద్వివిధంబు ద్వితీయాదులకు మిందివదంబుతోడ సమాసంబు వ్యధికరణంబునాంబడు, 'నెలతాల్చు - నెలతక్కూువవాండు- 'దేవరమేలు-దొంగభయము -రామునిబాణము - మాటనేర్చరి. విశేష ణంబునకు విశేష్యంబుతోడ సమాసంబు సమానాధిశరణంబు నాయడు, జదియె కర్గథారయంబు నాంబడు, సరసఫువచనము - లెల్ల గుజ్జము అ మంచిరాజు, ల్తది సంఖ్యావూర్వంబు ద్విగువునాంబడు, ముజ్జ్ఞగములు = ముల్లోకములు, బవాు 'వ్రీప్‌ ముక్కంటి - చలివెలుం, ద్వంద్వము = తల్లి దండ్రులు-అన్న దమ్థులు, ఉప్రాుకంబుగా.. ననుటచే. సంస్కృత లతణంబుం దొడరని సమాసంబుం గలదని నూచింపయణడియె. చానం 'జేనీ చిగుపలోలు.జుంటిమోవి యితాాదులయిన యువనూనవూర్వ పదకర్మ 'థఛారయంబులు ్రావ్యూంబులు, ముఖపద్మము = చవరణకమల

సమాసవరి చ్ళే దము 810 ములు - ఇట్టి యుపమానో త్తరపదంబులు గలన్టగాని వివరీతంబులు నీద్ధంబులు "లేవని యెజుంగునది. సీస్ధంబు సర్వంబు గ్రాహ్యాంబు - రాజ ఫురషుండు-నీలోత్పలము - వీతాంబరుండు - రామలక్ష్మణులు, 'శీవల సంస్కృతశబ్దము వికృతిశబ్బముతోడ సమసీంపదు. డానంజేనీ యనేక మాలు లల్బదండిత్యాదులు దుష్టములని 'తెలియునది,

టి. రత్చ్పురువ మొదలగు సమాసములకుం దజచుగ లక్షణము సంస్కృత వ్యాకరణమునం జెప్పంబడినయ లే యగునని సూత్రార్థము. “తత్చురుషము-బహు్రీహీం ద్వంద్వము అని సమాసములు మూండువిధము లయియుఎడును. ఆందుం దర్సురుషు ము _క్రరపదార్థవ్ర'ధానమును బహు్రీహి యన్యపదార్థ ప్ర, ధానమును ద్వంద్వ ముభయ పదార్థవ్రధానమును దజణచుగ నయి యుండును, దొంగభయము-బేవరయానతి = మొద లగు దత్పురుష సమానములందుం ట్రధానముగ భౌసిలునది యూ త్తరపదార్థమే గానం దశ్చురువ ము _త్తరపదార్థవ్రధాన మయ్యొడి- తమ్మికంటి-మొదలగు బవాద్రీహి సమా సములుదు సమాసమునం౦దలి వదములు తమకు నియతమైన యర్థములను. గాక సమాస మునం గూర్చంబడని వదము నర్థముకు 'జెప్పెడిలాన బహాుస్రీహి యన్యవదార్థ వ్ర ధాన మగుచున్నదిం ద్వంద్వమునందలి పదార్థ ములెల్ల నునన్వయమునం ట్రై ధాన, సము మూవ్రెడిం గాన ద్వంద్వ ముభయపదార్థప్ర్రధానం బగుచున్నదిం 'ప్రా/ధాన్య మన్వయసంబ౨ధమును బట్టిమాచిన విశదమయ్యొడి మణియు సమాసములకు నిడువిశేషకాములరీతిని వాని యన్వ యాదిసుబంధములు బరిశీలించినను, వెప్రా,ధాన్యము "లేటకెల్లమగుం “దొంగభయము మున్నగు తత్పురుషముల భయము మొదలగు నుత్తరపదములచే బోధ్యములగు వదార్థ ములే వ్రథానముగ నన్వయసంబంధ మును బూర్వపదబోధ్య పదార్థముల కుత్తర పదార్థముతోడి సంబంధ మేగాని ప్రథానముగ నన్వయసంబంధము 'లేవండుటను నరసిన నృుక్తరపదార్థవ్రధానము తర్పురువమనుమాట సార్థకమయ్యెడిం ఇళ్లే నుందరుండు దొంగ భయమని విశేషకాము నీడక దారుణమైన దొంగభయమని విశేషణమును వేయారీలిని గమనించిన ను _త్తరవదార్థవ్రధానము శత్పురుషమనుట స్పష్టపడియెడి. అశజ్హే తమ్మికంటి మొదలగు బహాబ్రీహి సమాసముల శమ్మి-కన్ను వదములు నమాసఘటకముగాని వదము నర్థమును చోధించుటను-మేఘశ్యాముండు శమ్మికంటి యనియే గాని యరుణములు త్ల కంటి యను రీతినిగాని విశాలములు తమికంటి యనుగతిని గాని విశేనణములను వేయ పీలులేకందుటను. బరికించిన బహు్రీహి యన్యవదార్థవ్రధానమగుట విశదమర్యొడి* ఈరీతొనే ద్యంద్వఘటక పదార్థములకు రెండింటి కన్వయసంబంధన్టు శుల్యముగ నొవ్వ

రం ఛాలచ్యాశరణము

టను బరీక్షీంచిన నుభయవద ప్రాధాన్యము నుబోధమగు, నుుదరులు రామకృష్ణులను రితిని ద్వంద్వ నుటక వదార్థమాల కెల్ల ను సంబంధించెడురీతినే విశేషణముకు వేయుట యును శ్వేరుళడు రామక, ఎన్గులనిగాని నీలుడు రామకృ్ళన్ణులని గాని విశేషణము వేయ వీలంలేపందుటయును గమనించిన నుధయపద( ప్రాధాన్యము సుగచుమయ్యుడి- ని "ఫీర్కొన్న శ్రివిధములగు సమాసముల ”ం దత్పురువము వ్యధికరణసమా నాధ్ధికరణముల ద్వివిధమగును- ద్వితీయాఏ విభ్నక్తృంకములకుం దరువాతి వవములతోడి సమాసము వ్యథి శరణమనియు విశేషణమునకుం దరుచాతి విశేష్యముతోడి నమాసమునకు 'సమౌనాధి కరణ మనియు శా స్త్ర క _క్తలసంవ్రదాయముః వ్యధికరణముజని+అధికరణము+ శూన్య మైన స్థానముగలది యని యర్థము. రాజుకొడుకు మొదలగు ద్వితీయాదులకు మాటి పదములతో మైన సమాసములందు రాజక్వపుత్రత్వము లొకేవన్తువున నిల్చునవి గాక శాజక్వము రాజునంటే పుత్ర్యతశ్వము పుత్రునందే నిల్చునవిగాన నిట్టిచోటులందు వ్య$ి కరణశ్వ మే తోంెడి. నల్బకలువ మున్నగుచోటులందు సీలత్వమునకును గుముదళ్వమున కును గలువయే తావుణాన నిట్టినోటులందు సమానాధికరణక్వ మే తోంధెడి, సమానాథి కరణముజ=సమానమనలా "నేకముం, వీకము=ఒకటి. అధికరణము=తావు లండు ధర్మముల కొకటిమీ తావు" అనియర్థము, సెలశాల్చు మొవలగునాబుదాహరణములును గ్ర్రృమముగ ద్వితీయాకిస కృమృంశములగు నాజువిభక్తులవదముకు మూందివదముతో నైన వ్యథికరణ నమానముల కుదావారగాములు. విశేమణము=విశేష్యనిష్ట్రమగు విశేషమును విశదీకరించు నది కావుననే విశేమ్యనిస్థ్రమగు విశేషముకు విశదీకరించు వి శేషణాము ము౨దును నద్దౌనికి "వెళుక విశేవ్యమును నుండుటమే నమాసమున సహజమయ్మ్యొడి- ధర్మధర్మ్థు లవినాఖావ సుబంఫము. గలవి యనుట తెల్లము, ధర్మదర్తులకగు సమాసములు గావుననే యట్టి వానియం దేకాధికరణక్వ మనివార్యముగం గన ట్రైడి. ధర్మము ధర్తినిన్టముగాన ధర్మ వాచకము నవిశేషణమగుటయు ధర్మి వాచకము విశేస్యనుసటయు సవాజమయ్యుడి కావుననే *విశేషణామునకు మోిండివదముతోడి సమాసము సమానాధికరగముి అని వివ్వించుటయు సార్భశచుయ్యెడి నమానాధికరణములగు నిశేషణవిశేష్యముల కగుసమాస ములగే కర్తథారయము. లండ్రు- శత్పుదువమే సశూనాధికరగమురంచేని లేక విశే మణ విశేష్యభావమునం జేసి కర్మథారయనజ్ఞ నందునని తాశ్చర్యము= శత్ప్చుకుమమున సామానాధికరణ్భము "లేక విశేషణ విశేవ్యభావము తొందదు. కర్త్మధారయమన సామానాధికరణ్యము న్పష్ట్రముగ నగవడెడి. ఇదియే శత్సురువ కర్త ధారయములకుః గలభేవము, సరసపువచనము మొదలగు మూండుదొవారణములు సమానాధికరకో మునకు "లేక కర్శచార్మయమున కుదొహరణములుం నిశేషణ విశేష్యభావము శోలెకి

సమాసవరిచ్చేదము, త్రి] కర్శధారయంబులందును విశేషణాము సంఖ్యావాచకమైనచో ననలా ధర్మము నంఖ్యా వావక బోధ్యమగుచో నట్టిసమాసములు ద్విగువులని వీలువంబడును, అనలాం గర భఛారయమే సంఖ్యావొర్వమగునెడల ద్విగువనిపించికొనునని ఫలితముః “ముజ్జగములు- ముల్లోకములు అను శండుదావారణములును. విశేషణ విశేష్యములనైన సమానము లగుటను, నందును సంఖ్యావూర్వము లగుటను ద్విగునంజ్ఞ నంజెడి శ్రిశ్వము లోకళ్వ మును లోకమునంజే తోంవెడీలాన నించేశాధికరణక తోందుట న్పష్టంబ “ముక్కంటి వరివెలుంగు అను శెండును బహు్రీహి కుదావారణములు, “మూ.డుశకన్నులు- ఛలిశివెలులి ఇందు గల యాయాపదార్థములకు బోధించుపగిము. లన్నియుంం. లేరి యన్యవదాగ్థమునే చెప్పుచున్నవి గాన నివి బహుప్రీహి సనూసము లయ్యెకు. "శ్రిళ్వ విళిష్టమైనకన్నులు-కీకళ్వ విశిష్టమైన వెలుగులు అని విశేషణ నిశేవ్యభావము గోచ రించుచున్నను. జే యవి త్రిళ్వవిశిష్టమైన "న్నేక్తములుగల శివుని శీకత్వవిశిష్టమైన 'వెలుంగలు గల చంద్రుని నన్యవదార్థములం "జెల్పుచున్నవని గాన బహుట్రీహిసమాస ములు నాణబతెనుం 6 స్మూత్రమునుబట్టి "తెలుగున నాచ్చిక స్ర్రీసనుములశే బహు ల్రీహ్‌ యగునను నియమమునం జేసీ యివి సిద్ధించెడి, ఇల్లే వెకర్య ధారయోదావారణ ములో ర్‌ స్యూత్తము ననుసరించి మొదటివి ముగంశవిశేమణా ఫూర్వకమగుటకును, దక్కినశెండును స్త్రీసమవిశేమణ ఫూర్వకమటకును నుదాహరణాము లగునని యెంచ వలెకు 7 స్మూత్రముశుబట్టి స్త్రీసమములశే తెలుగున ద్వంద్వము గలెౌడియానం దల్లిదండ్రు, లన్న దమృలను 'శండును ద్వంద్వమున కుదావారణాములు, న్యూత్తమునందలి స్రైయళ్ళ్శబ్దమునం జేసి సంస్కృత వ్యాకృతియుదు నికూపితముత్రైన సమాసలక్షణములకు వ్యతినేకములైన సమాసములును 'టెలుయన నగవడుట యవిరుద్ధమయ్యెడి సంష్క్య్భృత లక్షీణమునకు లథ్యుములుగాని నమానములు తెయంగునం బొస గుటను నూచింవ న్యశ్ర మునం టబ్రాయశ్ళబ్దము నిల్పంబడెనని భావము (సంస్య్య్భృకలక్షణమును=సంస్క్భృత వ్యాకర ణోక్తసమాసలక్షణమును, తొడరని = అనుసరింవని) అక్కారణమునం. జీగురుం "గేల = జుంటిమోవని మొదలగు సంన్య్య్బృశలకమ్షణానుసారులుగాని యుకమానవూర్వ వదకర్శ్యధారయములు సాధువు లగుచున్నవి శీలునకు సాటియైనది.. చిగుకుగానం ఉౌవరుపమానము, మోవికి సాటిమైనది జు్నుగాన జున్నువదూనముః ఉపమాన వాచకము. లిందు ముందునుు "వెనుక నువమేయములును నిల్చియున్నప్‌ోగన నివి యుపమానపూర్వపదకర్మ' ఛారయము. లగుచున్నవి, " *టఉవమికం వ్యామా)దిల్సిస్సా మాన్యా ్రయోగి అను విధినిబట్టి సామాన్యధర్మ వాచకము వ్రయోగింపబడనపు డువమానవాచకము. పరమందును నువమేయను సూర్వమందును నుండవలెనుగాన

భాలవ్యా-టీకలా2 1

8౭2 బాల వా కరణము

నట్టినియమము జుటిమోపవీ క్యాదులం దశనాదృశమగుట నవి సంస్క్ట్భృకలమ్‌ణము ననునరింపని సమాసములయ్యెను= 'జేనిని సాటి చేయుదుమో యది యుపమానముః ఒకదొనితోం బోల్చంబడునది యుపమేయము, పోల్పందగిన చంద్రాదు లుపమానము లనియు9, బోలికకు విషయములగు ముఖాదు లువమేయములనియు ఫావము, “మేఘ శ్యాముండు, శటిద్దారి అనుమొదలగువానియందు శ్యామత్వగారత్వవిశిష్ట ధర్హ్మివాచక శ్యామకటిక్సదములే చ్రయు_క్తములయ్యెలాన నట్టివి యవిరుద్ధము _ లగుచున్నమి 'తెళయన నట్టిస్థితి యగవడకున్నను “మోము”వమ్మి-మైతీవ మొదలగు నువమానపూర్య వదకర్త్మ ఛారయములును సాధువులే యయ్యుడి. సామాన్యధర్త్మ వాచకా ప్రయోగమునను నువమానపూర్వపదకర్శ ధారయము _ తెళుంగునా నుండుట నంన్క్భతమునకంటె విశేష విషయమని ఫలితము. సంస్కృతమున సామాన్యధర్తి వాచక ప్రయోగము "లేనపు డువష మానవూర్వపదకర్శధారయము గలుగవనియు నుపమానో _త్తరవదకర్మ ధారయ మే యగు ననియుర. గాన సీద్ధమున ముఖవద్మము-చరణకమలములనురీతి నువమానో 'త్తరపదముళే యమకంగాని “శమలచరణములు = పద్మ ముఖము” అనురీతి నుపమానవ్తూర్వపదము లమర వనియు. నిజ్రియువమానో_కృరపదములను మూలస్థమగువివరణమున కళ్ళిస్తాయము. సం స్క్ట్భశవ్యాకృతిచే సీద్ధిచెడు సమాసము లెల్డ గ్రాహ్యములె యగు “తెలుగున నవ్వాని నెల్ల నాదించి వ్రయోగింవ నగునని భావము, సమానత సిద్ధించినపిదన నేకపదత్వము సిద్ధింప నవ్వానికిం దక్సమ్మవ్మ్యక్కియంబట్టి "తెలుంగువిభ కలం జేర్చి య్రయోగించనసట తెల్లంబె “రాజప్రరువ - నీలోక్చల-పీతాంబర - రామలక్ష్మణ ఆనసిద్ధములకుం ద త్హదుచి తములగు తెలుగు వ్రత్యయములం జేర్చి వ్యవహరించుట నరయునది* క్రమము టైనాల్డును దత్చురుమగర్త్మ్మ ధారయబహు ప్రీహిద్వంద్వముల కుదావారణంబులుం ఆంధ్ర విభ్శక్షిచిహ్నితముగాని సంస్కృృశపదమునకుం 'బెనుంయపదముతోడ సమాసము. గలుగ నవకాశములేదు, ఈవిషయ మాయాశర్పురుషబహు ప్రీహివ్వంద్య నమానవిధాయక న్యూర్తృములంబట్టియే స్పష్టము, కావున ననేకాల్పశబ్దములు తెలుంగునిభ_క్రికందనివి శమకుం బరముననున్న మాజుదుడువదములతో వికృతులతో సమసించుట దుష్ట్రంబని నణింవనయ్యెః. దుష్ట్రము. లీళెండుకు గర్మధారయములు, న్‌ బ్యూత్రము నుసకించి ముగంతముశై వీనిఫూర్వపదములు “అనేకము అల్పము అని మువర్మకము నందియుండ వలెను, సంధి 82 ననుసరించి పుంపులు గలుగ “అనేకపుమాబులు-అల్పపుదండు" అని రూవములు గలుగనోపు, వ్రథమోదాసారణమునందలిది మువర్మ్యము. గాక ముగాగమ మెనశు. దల్సమము 41 విద్ధిచేం బుంపులు గలుగును, వికృతియనుట స్రాకృళసన సుస్కృృ క భవస్రాకృశభవదేశ్యరూవమగు "తెలుగనతో నమసింపకుందుటను సూచించుట

సమాసపరి చ్శే దము 828 కని గ్రహిఎంచునది. ఆకారేకారో కారా సుస్క్టృవవవముల మోందద దడ్పురుషమున విర్సక్రీ లోపించుట చేసి యాంధ్రవిభక్తి చిహ్నాకముగాని సుస్కృతవవములకు వికృతి పదములతోడ సమానము గలిగినట్టు ఫ్థూలవృప్రి: దోంచెడిం గాని యాస్థలములుదు జనించిన తెయంగువిక్సి సమాసమున లోపెంచుటం జేసి యట్ణకుకొనుట స్ర్రైంతిమూలక మని గ్ర్రహించునదిం. (ోహంననడలు హందీవెన శుభుూొడుకుి మొ) ఇట్లు సంస్కృ శానుసా3 ప్రా వీనలాక్షణికమార్ల మువట్టి నూ3 సమాసములయు" దవవాఎకర భేదము లయు స్థితిని "బెరు.గునను దోంచ. జేసినను దక్చురుషములలో విళ_క్రిలోవముఏగూర్చెన నొక్కమష్టీతళ్సురువ మే భాసింప.దగియుందుటచేతను;. జేతతోడవలనాదుల వర్శ్శక ములకు నిత్వాలిగాగమములంగూర్చి లోపింపకుండం. జేయు ప్రయత్నమును యొక్క మష్టీశశ్చురుషు మే. తెనుయునకు సహాజ్వమెనదని విశదవజవంగలిని యుుఎడుటచేశను, మష్టీసమాసముదక్క_ _నన్యములు కృత్తిమములనుట తగును ఇర్హో విశేషణమునకు మింది. విశేష్యముతోడి విశేషణసమాసమే. తెళగున. సహజమనియుం. దక్కినవి కాల్చనికములని యు ననందగుం ద్యంద్వబళా వ్రీహులం శ్జీవలము. తెలుంగు లక్షణమునే యంఎదీనవై యవాంతర'భేదములంగానక యేకరూవముగ నుండుట గాననగు నీశశేహిదులు శెఎు-గునం దోంవవు, కాన నీసమాసావాఎతర భేదవి సృృతివర్షనము. తెంంగున శనవాజు మైనదని తోంవెడిం

అఆ ఈ వ యను సర్వనామంబులు త్రీకంబు నాబడు,.ళ.

టీ. 'ఆ-ఈ-వీ అనునవి సర్వనామములుం వీనికి మూండిటికిం ద్రికమని సంజ్ఞ" “ఈ అనునది తచ్భబ్బమునన్తైన తెలు గురూవముః “ఈ అనునది ఇదమదశ్శబ్దముల 'తెలు-సరూవము. “వి అనునది. వీశదృచ్భబ్దముల "తెలు.గుకూవముం “ద్వికము- త్రికము- చకుష్కుము-వంచకము-షట్కము అను మొదలగు వానియందలి కవర్థ్యము సమూహార్భ మనం గలిగినది. కానరి ద్రికమన మూ డింటి మొక్తమని యర్థము "లేలెడి. నాన్‌ అనన్‌ నాంబడుశు=అొనయిడును.. “ఇదమవసేకద్య త్తచృష్టాకి అను చింళామణినిబట్టి యచ్చుల్మక్రమము. ననుసరించి. “ఆ-ఈనీ అనువానిని ్కూని వ్యాకృతిమర్యాద బొడ. సత్రికమను సంగ్ర్రవానామము నిడియుండ గుప్తార్ధ వ కాళిక యిస్పట్టున సూరివై వారికారికాభార్యము నారోపించుట విచార్యము. పొణినియపారీణహూరికారికాక రమే బొలవ్యాకరణసంస్క్భృలీకరణమున “ఆ-ఈఒనీ అనువానికి 'మొవట గురామును బిదవ కయాదేశముం గూర్చి “అయే” అని తమపాణినీయపొండిత్య ప్రకర్ష ను టగటించుచు ఘూల మిదియని ్రమింపండేయ నిట్లనువదించి యుందురనుట సాహసము గాంజాలదుం 'అకటో అను. వీనిని '“అయవి అనుచింతామణియే. శాన్రీగారి సీసందర్భమున ఆతని అనువానిని 'ఆయే" అని పేర్కొనికట్లు చేసియుండును.

వన! ఛాలవ్యా శరణము

కర్మధారయంబు త్రిక న్తీసము ముగంత ధాతుజవిశేమణ

పూర్వపదంబయి యండు, ౫

ఆ చందము-ఈచిందము-వబ్బందము = వాందిమూట . పోండిపాట. "బెడిదపుటడిదము - మడినెడుదడములు, ఈనియమముచే. బల్లిదుండు మల్లుడు - శావలుండు. రావణుండు - ఇత్యాదుల సమాసంబు లేదు,

టీ. 'ఆ-ఈఒనీ” అనుమూంటికి ్రికమని "పేరని ముంచె యుక్తము, ప్రథమైక వచనలోవమునందిన యాచ్చికళజ్ఞము._ స్ర్రీనమమని యాచ్చికభరిచ్ళేదాదిని నిరూ పీఠము తర్సమము 40 చే ముగాగమము నందునవి ముగంళములుం శ్రియ తేస్తేశగ్‌ం శీరిచే సిద్ధి చెడునవి ఛాతుజనిశేషకాములుం ఎడివ్రభృతివర్ష శాంతము లేడును ఛాశుజిశే మణములని ప్రాచీశులు పృవహరింతురనువివరణమును గాంచునది.. కర్ణ్యభారయనన విశేషణమునకు విశేవ్యముతో నైన సమాసమని ముంచి. నిరూపితము కాణాం గర్మ భఛారయసమాసమున విశేషణభూతమైన ఫూర్వవదము త్రికమాపమునలాని స్రీనమమాప మునణాని ముగంళహావమునంగాని ధాతుజవిశేషణరూవమునంగాని. నిల్చియుండి తకు చాతివిశేవ్యముతో నమసించెడినని సూగ్రార్థము. లఫించెడి.. 'అచందము" మొదలుకొని యున్న మూ-డుదాహరణములు త్రికవూర్వపవమున కుదాహరణాములు, “వాండీమాటు పోంిపాట్‌ అశునెండుళు న్హీసమపూర్వవదమున కుదాహాతులు, "టెడివము1అడిదముజ 'బెడిదపుటడిదముల్‌. ఇది ముగంకపూర్వవదమున కుడాహృశము, సంధి 82.28 చం బుంపులు టుగాగమమునునగుటనుస్మ రించునది* '“మడినెడం దడములు =ఖఇది ఛాళుజవిశే మణ పూర్వవదమున కుదొవారణము మజియుజఎడు(మడినెడు (క్రియ శశీ చే నెడు వర్ణ్మకముళు న్‌ శీ చే యకారమునకు సకారముకు నగుటను గమనించునది. కర్తధార యయి... ్రిక స్త్రీసముముగంక ధాతుజవిశేషణప్రూర్వపదంబయియంండునే గాని శద్భిన్న ఫూర్వవదంబయి. యుండదని స్యూత్తృమునుబట్టి స్పష్టమగుచుండుటం జేసీ బల్లిదుందు మున్నగువానివంటి డుముంఠములతోం గర్జధారయము. గలుగదనుట స్పష్టమని యీ నియమముచే నను సూరియ్యాక్రిందివివరణమున _ కళిప్తాయము, డుముంతము వ్‌ేషణ మయ్యుం బూర్వవదంబు గాదనియు వ్య సముగనే చ్రయా_క్తమగుననియు భావముః న్మూత్తమున న్నుక్తరపదస్వయాపనియమము 'చేయమిని, ముగంకత తత్సమాచ్చికసాధారణ మగుటను, ధాతుజవిశీషణమని సామాన్యముగ ననుటను, మిశ్ర్రవమానఘటన కర్త్యధారయ మున'నె గల్తెడినని విశదమగుచున్నది. కత్చురువకర్మ ధారయద్విగువులు వికేషధర్హ్మగలిని "భీదెంచునవి?ాని సామాన్యముగ "నేకరూవములే యగుట నీమూండీింటను మిక్రనమాసము గలుగనగునని ర్రసొంచుకది.. సంధి 32 చం గర్హ్మ ధారయము మువర్షకపూర్వపదం టై

సమాసపరిచ్ళేదమను తిలక్‌ యుండనగుట న్పష్టవడుటం జేసియు, శీకే తక్సమము సూశ్ర్రవివరగాములంబట్టి కార్య '్రాక్తినందునిమయమున మువర్ష్మకముగాగమముల కంశగ భేదము "లేమి౨జేసియం, ముగంతవూర్వవదంబ ముయుంండునని స్పష్టవజవెనే గాని మువర్ష్మ కఫూర్వ పదంబయియుండ దని మాత్రము గ్రహింపరాదు. అనలూ ముగంతమకుమాట మువర్ష్మశమునకును. నువ లక్షణమని గ్రహింపవలెనని భావము, కాని కారకము 20 చే మువర్శ్మ కాఎతవిశేవణ ములబహుక్వమున కేకత్వము గల్లనగుట మువర్డ కాంఠమనుట ర్హ్హముః ఛాతుజనిశేషణ ములు. స్ర్రీనమతుల్యములె కాని విశేమూత భాసింషంటేయు నాయావ్రత్యయములు సుస్కల్భృతసమాచ్చికధాతు సాధారణములగుటను నాప్రత్యయముల _ చేర్చునం బేసియే స్రీ సమతౌల్య మాయావానికి సిద్ధిచుటను, శ్రీసమమునకంటె భిన్నముగ ధాళతుజనిశేమణ ములు లెక్కింపంబడెనని గ్రహింపవలెళుం విశేషణవిశేష్యముల'ే కర్ష్మ నారయ మమరేడి ననియు: ద్రైికన్మీనమ ముగంత ధాలుజవిశేనణమాపవిశేషణములే. తరువాతివిశేవ్య ముకో సమసించెడింగాని యికరములం శావనియు ఫలితము వైలతీణము. ననుసరించి డుముత (ఉ్నూత్తరవదము)_ స్త్రీనమరూప (ఫూర్వోో త్తరపదములు) సర్వ్యనామములకుం నర్మ ధారయమునం బ్రవేళముగలుగుట ప్రనక్తమసుటం జేసి ్రిలిగలక్షణ శేషము. రణ చుగ సర్వనామముతోడం గర్మధారయము చూపట్టవని శాసించుట వ్రనక్షమయ్యేననం దగు, విశేషణముల విభజించి విశీషించి వానిరూఫు సీరీతిని సూకి చూపి నుబోధము వేనెనే గాని మూలము విశేషణరూపమును గ్రుపొంచుభార మర్థ్‌ విచారణచేం బాఠకులే గ్రనొంశురని వదలి “సంస్క్భృతపదేన పరిమితమాంధధ్రృవవం కర్మధారయో భవతి' అని సూత్రించి కర్శథారయసామావ్యముల న్లేకరువు వేయక చిత్రమగుకర్మ ధారయ భేదమును మార్ర్యము విశేషించి సుబోధము చేసీనదిం ” వ్యాఖ్యాశలు “ఆంథ్రష్ణుడ్వర్ష్మ వర్యంశం మదు స్యాత్కర్మ థారయే” "లేదా 'అంధ్రః షడ్యర్ష వర్యంతం సంస్కృ లేన నమన్యతే' అకు పరంపరాయాతమగు నొక శారికనాధర్వణమున దూర్చంబడినదానిని నధర్వణకారికాస్థమై మూలస్థ పరిమిశళజ్ద మును వివరించుదానినిగ శ్రమించి “వాడీవముయూఖుములు , వేడివయో భారలు మొవలగు కర్మఛారయముల సాధించునదిగ మూలమున కర్థముదేనిరి కాని 'కటికిచీశటితిండికర ములు ; వలపులయొకిమానినతి, ఓర్వంజాలనివాండీమయూ ఖములు'ఆను 'మొదలగుప్రయోగ ములు షుడ్వర్థ్మ పరిమితములు 7ామిని చై వ్యాఖ్యాకలయాశయ మసంగతమయ్యొడి* కొంద జౌొజువర్ణ ము లనుదానికి ఖంజాంధ్ధ్రవదమాణివర్ణములకు మీఎచనిర్సై యుండవలెనని యర్థముగాని నసమౌాసమునండలి పదములనెల్టి6 గలి వర్షాధిక్యమును శంకించి యసాధు త్వమును గల్చించరాదనియు: “గజికించీ కటింతిండి” యకువవి మూ,దుపవములనియు

826 బాలవ్యా కరణము వాన్నిమొత్త మాజణింటిక! సుంవెనుగాన నిందు దోషము "లేదనియు నొశేవదమాణువర్ణ ములకు మించినది యట్లు సనమసింపరాదనియం నర్మోడ్రు, కానీ యొకేతెలుంగువదమాజు వర్ణ్మములకు మించియున్నవి సాధారణముగ మృగ్యమగుటం వైవిషయము నికాధారమని యనక తీరదు కాలూ "ెట్టికర్మ ధారయమును బోధింప మూలము వైర్‌తిని యశ్నించెనో కనుగొనవలసియున్న ది, “ద్వ ఛీతరౌది చతుర్వర్ష్మ వర్య ఎ౨తజననామను, వోవస్స్యాత్‌ జ్యాది వర్షానాం శన రాజాదిశే వలే, క్వచిదత్వం క్వ చిచ్చాక్వం క్వచిదిత్వం కచిక్స్వ ళా” క్యచిన్య ళ్వం యథాయోగమన్యచ్చ వ్యవహార శి అని యాధర్వణము మూలస్థమగు వరిమితశబ్దమును వివరించుటంబట్టి రామరాజుంక ఎప్పరాయ-డు. మొదలగు కర్మ ఛారయ ముల సాధింవ మూలసూ్ర, మారజ్ధమయ్మొనని గ్రశాంవవలసియున్నదిం మంశీయు నిది సామాన్యకర్త్మ చదారయసమాసపరముగ. ఫ్రైమించుచు “ఆంధ్ర” అను కారిక నాధర్వణస్థ ముగ నెన్నుచు సరస్వ త్యాదులు మూలమున కర్ధము వ్రాయుట యసంగతమనకశవ్పదు చితొమణిో యాంధ్రవిభక్తి చిహ్ని ములను నాయావాని కాయానమానములు గల్లుటను సూచనామాత్ర్యసారముగ నికూపించియం '“సాంస్క్బృకవదేన పరిమికమి అనుకారిక రచిం చుటకు విథ_క్షిలో పాదెకార్యవిశేషములు దొవట్రు నిట్టి కర్మధారయవిశేషమును బోధిం చుటే ఫలమనుట యుప్పెడి (చూ మడాంధ్ధ్యగురువరుల చిం తామణివిషయపరిభోధనముం “ఓరా తీర కాని నిపుణముగం బరశీలివ నన్నయ తాంబ్రయోగించిన “కపిలకన్నులు- కపిలజడలు-క పీలగడ్డము "ఆను మొదలగీనాంధ్రవిభ క్రి చిహ్నిశములుగాని శుద్ధసంస్కృృత పదములకుం 'బెలంగసపదములతో వై న కర్మ ఛారయసమానములను సంగ్రహించి సాధ్ధుక్య 'మొసున నీసూర్ర్ర్యము ప్రశ్యేకించి యారంఖిచెనేమో యని యనుమానము గలిెడి, 'స్వస్వవిభ్నక్షివికార్తైక్‌ అని "తెలుళపవిభక్ష్యాదులు నందినవానికే సమాసయోగ్యశ ఇ కంచు, కొ చయానన వ సామాన్యముగ శసించుచు “సున్కృృరవై కృళశై? అనుదానిచే మిశ్రనమాసన్వహప మును “కేవలవికృ3వరైకో అనుదానివే నాచ్చికసమాసస్వరూవమును పశదీకరింది తెలు (నం బొలివెడు సమాసములం బెలిపి కృతార్థు డ్రై యిశరముల సమాసములం జోలికిం బోనిదాాడయ్యు నొక్కకర్థధారయరూవము. ెజింగింప నేల పాటువదెనో యనీ యరయువక్షమున నాంధ్రవిభ_క్లిచిహ్నిశము గాకయుం. సంస్కృ వశబ్దము 'తేలుయపద ముతో విశేషణసమాసము నందందగుననువిశేషమును బోధింపనే యనియు” గపిలకన్ను లిత్యాదిరూవ్ర్రయ మునకుం చన వేం బ్ర,యోగింవంబడినవానికిం దత్కా_లశిష్టవ్యవహృృరే ముర్తై _సార్ధకముల్లై యొస్వు మజికొన్నియట్టివానికి సాధుశ్వమును నంపాదింపనే యనియు విశ్వసింవక తీరదు, (యా వారచించిన కజకంరాదిశబ్ద గ్రామ్య తావిచారిము త్రిలిగం వుట కేర్‌ సం శ్రీముఖాహిథము. తె సోకే పే మంఎ రామరాజువుటి

నమాసపరిచ్ళేదము త్‌ కర్మ ధారయములనన్నయ యెచటనువాడకుండుటయు నిందులకుం బ్రమాణము కావున ॥ జేగతిని జూచినను సీజిన్నయసూరిసూత్రమునకును మూలస్యూత్ర్యమునకును గర్మధారయ నామస్థితి తౌల్యమేశాని విషయైైక్యము లేవనుట యయుంక్షికము గాంజాలదుం ఇట్లుండ ఛాలసరస్వ త్యాదులవ లెం గాక గుప్తార్ధవ్ర,కాళిక ॥, మూలవివరణములం గర్శ్మ ఛారయ పరముగ క్ర్రహిఎచుటయం, కటికి చీకటితిండికరములకుదాని మష్టీకత్పురుషముగ నెన్ను టయు మూలవ్యాఖ్యాళృవిరుద్ధవిషయములనుట సావాసో క్రి గాంజాలదుం _స్రీసమఘటితంబ యొకానొకండు బహువ్రీహి చూపక్సైండు, ౬, ముక్కంటి - వేగంటి - చలివెలుంగు - వేవెలుంగు = మోటబరి ఇత్యాదులు వ వ్రీవహోరనిద్ధంబులు శ్రాహ్యుంబులు, టీ, స్త్రీసమములతో. గూర్చయడియే యొకానొక బహుద్రీహి యగపడెడి, వ్రశమైకవచనము లోపెంవ మిగిలిన యాచ్చికవదములశే ఒబహు్రీహి ననువ్రవేశమః గలిగెడురాని ప్రథిమైకవచనముతో. నున్న యిశరముల కిందుం బ్రవేశము లేదని శాశ్చర్భము. బహువ్రీహి న్తీనముములకే యకు సామాన్య క్రిఎ జేసి పూర్వపరవదములు శెండును. స్ర్రీనచుములే గావలెననుట స్పష్టము. ముక్కంటి = ్రిలోచనుండు-ళివుండుం మూండుగాకన్ను ఆలబ్బందుం గల రెండుపదములును . స్ర్రీసమము లగుట అెల్లము. 17 విధిచే మూండుశబ్దమునందలి డువర్ష్మ మునకు లోవమును కన్ననుదొనియుదళి కళార మునకు ద్విత్వమును 22 చే నమాసాంతకార్యము కన్ను శబ్దమునందలి “ని అనుదాని కిని గలుగ ముక్క_ంటిరూవషము సిద్ధించెడిం 'వేయిగాకన్నుజ వేగంటి-సనా స్రాకుందు-ఇం ద్రుండు, సమాసమున వేయిశబ్దము కుదివర్శము లోపించుటయం 22 చే 'న్ను* అనుచానికి సమాసాఎత కార్యము “ంటి వర్షము గలుగుటయు గమనిఎచికొనునదిం 'వే ముశబ్ద్బము "వేరూపము నందునని నూరి చెన్చకున్నను నాచ్చికసమానములలో వర్మ ఛోవవర్షైాగమవర్థ్మ వ్యత్యయాదివికృతులు వ్రయోగదృష్టమగుటను గ్రావ్యాముం శ్రిలిగలక్షణ శేషకర్ర నిరూపించెను, (మాం సమాః $థీ సూ) ఇందు “వేయు-కన్ను" అను రెండును న్త్రీబమము లసటయు సీశెండును నన్యపదార్థమును సహ స్ర్రాముని బోధించుటచే బవాంబ్రీహియగు టయు స్పష్టములు, “చలివెలుంగుజకీతకిరణుండుం చంద్రుడు. చలిగా వెలుంగు ఇని ఆ0 డును స్త్రీనమములె. చల్లనికిరణములుగలవాండని యర్థము. వే వెలుంగ=నహ స్రశిరణుండు- సూర్యుందుం 'వేయి+ వెలుంగు. ఇందు కెండును స్ర్రీసమములె. 'వేయికిరణములు గలచాం డని యర్థము 'వేయిశబ్బముతుది యివర్ణము సమాసమున లాపీంచె. 'మోటబరి=బరువు మానిడియెద్దు-మోటగుబరువుగలది యనుట “మోటుూబరువు” బరువుశబ్ధ్ఞమునందలి

ఫ్రిపి బాలవ్యా కరణము వువర్ణశము ల్వుప్తమై న్ర్రీసమంచై బహుప్రీహిని బ్రవేశమునందె. కాన సీరెండున్ము స్తీ నమములె సమాసాంత కార్య మివర్ణ్మ ముతుదిని గలిగి మోటబక యయ్యొు* మోటుశబ్దము నందలి టువర్మము సమాసమున టివర్మ మయ్యెను "లేదా మోట యను వ్యవహారసిద్ధళబ్ద మనియేని యనందగును= ఈమొవలగు కవివ్యవవోర్రనిద్ధములై న యాచ్చికబహుప్రీవు లను వానికి సమాసమునం నలుగు సమాపాంతకార్యవర్డ లోవవర్డ్మ వృ్యత్యయవక్షాధిక్యాదు లను గవిప్రయో గానుసారముగ ెకలుంగుచు గ్రనథముల సంగ్ర్రృహాంవవలయానని యిళ్యా దులకు నీక్రింది సూరివివరణమున కఖిస్ర్తాయముం స్త్రీసమఖుటికంబ యశుటంశేసి సా స్కబ్చృతిక సాధ్యమిశ్ర్రసదూనఘటన యిఎదుం గలుగదనియు స్రీనమాచ్చికములశే బు వ్ర 'తెలులునంల గలుగుననియు. సీనియమముచేత నే కజకంకుండన నది శ్రాన్యు మయ్యెననియు "ెంయిుగునదెం స్‌ ల అచ్చికళిబ్దుబుతోడ శ్రునమంబు ప్రాయికంబుగా ద్వంద్వంబగు, ర్త చ. అట అన్న దమ్థులు-తల్లి దండ్రు,లు - ఊరువ్శ్లిలు - ఆలుమగలు, మగం డును బిడ్డలును - పల్బమును గ్లెమును.ఇత్యాదులు సమసింవవని యీ నియమంబున నెజు౨గువదిం టీ. కజుదుగ స్త్రీకమంబుతో గూడి యాద్భికళజ్దము ద్వంవ్వసమాసం బోకు స్త్రేసమము. తోలును. బివప నాచ్చి స్ఫాకళబ్దముళు. నిల్చియుండునని భావము ఇందు "మొత్తముమో ద నన్నియు నాచ్చికళబ్దములే మైయుండునుగాని బముప్రీహివలె నిందు బూర్వపరవవములు నుడును స్ర్రీనమములు గానక్య_అ'లేవనియు:. బూర్వపదము మాత్రమే స్త్రీనమమై విధిగనుండి సరపవమాచ్చికళబ్దము నూత్ర్య మైయున్నం జాల ననియు గ్రృహింవవలెకుం దీని నిందును సౌంస్కల్భతికసాధ్యమిశ్ర్రాఘటన పొసలోనకుట స్ప్తముం శేవలాచ్భికములకే ద్వంద్వమని ఫలికము ఆచ్చిళో_త్తరవవము డుమ్వాూద్యంతే మైయుఎడిన నుండనగుట బహువ్రీహికంటె. నిందు విశేషమని గ్రహాంచునది. “అన్న అవీ. ా ఓ ల కాకక న దమ్మలు---జందన్నయకు స్త్రీసమముతోడం దమ్మ-డను నాచ్చికళబ్దము ద్వంద్యమయ్యె శల్లిదంద్రులు --ఇందుం దల్లియకు స్రీసమముతోడం. దండ్రియను. నాచ్చికళబ్దమ ం' ణన న్‌ క్‌ లే న్నీ ద్వంద్వంబయ్యొం. రెండును శ్ర్రిసమములు గారాదశునియమము ద్వంద్వమున లేమింబేనీ నాధుపయ్యె= ఇట్లే “ఊరుళావళ్లె, అలుశిమగుడా" అనునవి ద్వంద్వములగుటను గమ నించునదిం రెండుపదార్థములను బోధించు. శెండువదము. లేకవదమైనవిగానం. దుదిని బహువచనప్త్రత్యయము గళ్లెనని గ్ర్రహించునది. అచ్చికళబ్దబుతోడనని చ్వంద్వమా నందలి తొభిచవము చ్తీశముతై యంంచవ లెవని కాసీంచుటం జేసీ స్తీనమములుూాని

సవమానవరి చే ద్‌ము వైర మగండు-బిడ్డ-డు-బెడ్డలు-వల్స ముగి ము-మొశలగుశబ్దములు ద్వెంద్వమున6 బూర్వువనం బుక్రై సమసింపవని మగండిత్యాది నూఏవివవణమున కఖిప్త్రాయము= ఇట్రివి యాత్తరవదం మిలుగంచేసీ ద్వంద్వము గూర్చిన గూర్చ్పనగుంగాని వీనిని మొపట నిడి ద్వంద్వ సమాససుటనచేయరాదని భౌవము ఇట్రివానిని ద్వఎచ్వనమాసార్థము వచ్చునట్టు కూర్పవలనివచ్చిన. సముచ్చయి. నుఃజ్దముంజేన్చే వ్యవహరింపవలసినదేయని ,గ్రహిం చునది,. ఇట్లే స్తీసమములయ్మ్యును కటికి. మిచునవుడు. సముచ్చయ నుళబ్దముం కే వ్యస్తముగ వ్యవహ3ంపఎలసినదీ గాని బలాపదద్వంద్వము. గూర్చు పలనువడదని వ్రయోహరశినిబట్రియుం. బెలుయుఒనన్వబావనుకుబట్టియు:. దోంవెడి శ్రీసమవ్యవ పోర మాస్వంద్వసఎదర్భమున నామవాచకములకేగాక శ చంక భా వార్థక క్వార్థకాద్యా చ్చికములకుకు జెల్లునని కృృహింళవలసియున్నది లేనిచో ఫ్రైఢవ్యాక_ర్త బెప్పెనభావ ద్వంచ్వాదులవట్టుల నీల కణము వట్రివపోవలసివచ్చునుః (కూడుగుడ్డ కొ గాములు , మొ మా ప్రైథధన్యాం సమాస 30-31 నూం లు) మీము: ్రిలింగలకమణశేషకర్హ “ఒళా నొకచో ద్వ-ద్వముగందుం౭౮ార్వపదంబు క్షీబసముబసనుః అగుచో నామువర్థక మునక లోవంబసం అందచందములుం 'వెచ్చసచ్చముఎ ఒకానెకచవో ద్వఎద్వము మిశ్ర్రంబును నుదలి ఫూర్పవనంబు ర్డీ బనమంబుకు గానంబకియెడిం అవసరమక్య_ఆలుళ అని యా బాలవ్యాకరణవ్వంద్వలమ్షళామును సోదావావణముగ సనవరించుచు ద్వంద్వమున ముపర్ష్మ కాంరమును బూర్వపదమగుటను మ్మ్‌శ్ర్రమగుటను శాసించుట నరయునదిః ఒక్క “అవసర మక్క_జంంి. అను 'వయోగము దచ్ప; మిశ్ర్రామగుట కొండ్యవ్ర్యయోగము గన్నట్రదు* అంవచందిము లిత్యాదులందుం బూర్వుపపను మువర్హ క*ఎకమెగాని సనమాసననున నది ల్వువముగుటం చేసి ప్రథమైకవచనలోవమునందిని పంము ఫూర్వపదమ%*పనకు. బ్యంద్య లక్షణమున కందవ్యాా ప్త "లేవనవచ్చును. నీవిధినేని బూర్వవపప్రమైకవచనలోపము నిళ్యముగ నగునెడల నది అస్టవమ్వమునం దొలివవము గావచ్చునని ట్రైశవ్యాకర్త చెప్పినదానింబట్టి గ్రహింవనగును సర్వళబ్దంబులు నంబంధంబునందుం దచ్చ్శబ్దంబుతోడ నమనించు౮ా, నావాండయ - నాయది - ఇంటివాండు - ఇంటిది-రామునివాంసు = 'రామునిది, ॥ 1 టి “ది స్యాక్సంబుఛా స్టే సర్వస్తాల్‌ ” అనునది మూలము సంస్కల్భృళే ప్రాకృత సమములు భవములం 'దేశ్యములూ అనవివక్షు. లేక యొల్ల 'తెలులుశబ్దములకును సంబం చార్థమును.. వివష్కించుగవుడు శచ్శబ్దముతోడ సమౌనము. గలుగును, సంబంధిం వెడం

8830 చాల వా కరణము

తభ గృబ్దవాచ్యము మహ తృగునెడల “వాండు=వారు అనియు, నమహ త్తగునెడల “ఆప్రి అవి'అనియు: బ్రయోగించయడి వానితో: బూర్వపదము నమసీంచునని శ్రుహింవవలెను ఈస్మూత్తముచే సమసీంచిన యదియవులయత్తులకే సంధి శీర్‌ స్మూత్తము. బహుళముగ లోవముకు. విధించెడిం సంబం ధార్థవివక్షు నామవాచకములకే పొసంగెడింగాన వానీ మింననే. తచ్భబ్దము తోంచెడిం దీనికరువాతినూ త్రము ననుకకిచి. “వచ్చునది వచ్చెడిది 'మొవలగువి'శేషగాములమిందరై న తచ్భబ్బముకోడిరూపములు గాని సుబంధార్థ మునం గల్లినత చ్భృబ్దముతోడిరూవములు గావు, కావుననే వానికి సూ3 నంధి జీన్‌ విధిచే- గాక యందలి బహుళ్య్తవాణమునం జేసి భోవతద్థావములం గూర్పుట జం వెనన్నిక్కహిం చునదిం నావాండు --నాయొక్క + వాండు సంబం ధార్థకముయొక్య యని కారకము క్షే స్మూశ్రనివరణములంబట్టి స్పష్టము ఇచట నాయొక్క యను సంబం ధార్థమున నా యశునది వాండను తచ్భబ్దమహదేకవచనముతోడ సమసీంచెను.. 25 చే సమాస మగుట యొక్కకు లోవుబు, నాయి పాజనాయొక్కశఅది. ఇచట నుబంధమున నాయశునదదియను నమహ త్తచ్చ క్రైకవచనముతోడ నీవిధిచే సమసించెననియు, 25 నే 'మొక్ళాకు లోవము గళ్లెననియు సంధిలేమి యడాగనమము. గళ్లెననియు గ్ర్‌హించునది సుధి ఉర్‌ చే సంధి గలిగినచో నాది యనియు రూపాంళర మేర్చడును, అవయను శచ్భ బ్దృము 'సమసించెనని స్పష్టవజణుప సంధిరానిరూపవమె యి దుదావ్భాకము ఇట్లే *ఇంటి యొక్క-గే వాండు-ఇంటియెక్క చ అదొ అనునవి “ఇంటివాండు-ఇంటిప్‌ యని యగుటను గమనించునది. ఇకారముమో.ది యదియవులయత్తులు వృత్తిని లోపించుటయే శ్ర మశునంశము సూచింవ నింటివని యుదొవ్భాతము. “రాముని యొక; భావొండు-రాముని మొక్క_యపి" అనువట్టుల నిళే *“రామునివాందు-రామునిది యగుటను గమనించునదిః నామవాచకములెల్ల సంబంధమునం దచ్చబ్బముతో సమసించునని సూచింవగు; సమాస మున యొక్క_శే గాని నిగాగమమునకు లోవము. గలుగదని 'తెంవను. లైరూపము లుదొౌహ్భృశము లయ్యెనని యొన్నునది. రామునిదనునపు డకారలోవము సుధి శీ చే -గల్లుటను న్మరించునది. నిత్యమున సంబుధార్థమున నిళ్లైల్లవానికి. దచ్భబ్దముతోడి నమాస మును సూద్రింపకున్న వ్యస్తమున “వాడు నాయొక్క-ఆది నాయొక్క - అది యిటీ యిుక్క=వాండు రాముని యొక్క'అను మొదలగు చయోగములు. దుర్వారములు గావ లసివచ్చును, మళియు “నాయొక్కవాండు నాయొక్కయది-ఇంటియొక్కయది” మొన లగు యొక్క_తోడి వ్రయోగములును. సంభవించెడి.. కాన వ్యద్హమన యొక్కకు బ్రుయోనగమును. సర్వథా. నిర్దూలింప సీసూశ్త్రము. ముఖ్యముగ _నారజ్ధమయ్యెననీ శ్రనాంహుదగును

సమాసపరి చే దము, త్‌ో

మూలము 'ది స్యాక్సంబంధాన్టే అని 'రాజుదిలంటుది" అశునట్టిరావములను మాత్రము సాధించి కృతార్థమయ్యెః మతీయు “శష్దై త్తచృద్ధాతఃి అను నంధిన్మూర్ర, మువే నొకళబ్దమునకం టే దచ్భబ్దము వరమగుననియుం నాతచ్శబ్ద మకారాదియైనచో (ఆది-అవి నాయకారమునకు లోవము గలుగుననియు శాసించుటను గమనింవ నంబం ార్థమునందప్పం దచ్చ్భబ్దము 'వరమగుట నేళబ్దమునకును గుదురమిం కేసి నంబంధమునం దచ్భబ్దముతోడి సమాసము ళబ్దముల కంగీకృళమనియే తలంపవచ్చునుం కాంగా. “ది స్యా త్సృంబంధాశ్థే అనుస్మూత్ర, మేల యని శంక కలుగనగునుః, కాని దిస్యా త్తనున్నూత్ర్రము “అది రాజుయొక్క- లేక; బంటుయొక్కృయది యని వ్యచ్టముగం బ్రయోగించుటను వారింవను, “శక్టా త్తచ్చష్టాతు" అనునది సమాసవిమయమని సూచింపను, నారబ్ధమయ్యెనని యంగీకరించుచు వ్య_స్టమునను సమాసమునను యొక్క_ చ్రశ్యేయవ్రయోగమును. నిర్తూ లించెనని గ్రహింవందగును కాని “ఆవి నావి-లేక్క, అవి నాయొక్క్టి మొదలగురూవము లందు వివర్ష్మమును మూలము కాసించక: పోవుటంబట్టి యాస్థలములను మూలముననునరించి లుప్తాకారత చృబ్ద మనుప్రయం _క్తృమైనవాన్ని క్రిందనే సాధింపపలసి యుండుటంబట్టి యొక చో నొకరీతిగను వేజబొకచో వేలొకరీతిగను రూపముల సాధించుటకంటె నెల్ల స్థలము లందును సంబంధమునం దచ్శబ్దముతోడి సమాస మంగీకరించినచోం బ్యకియ యేకరీతిగ నుండునని తలంచి కావలయు సూరి “దిస్యా" త్తను నూత్ర్మము ననుసరించి. ది-విధానము చేయక యంశటను సంబంధమునం దచ్శబ్దముతోడి సమాసమునే శాసించెనని తోంచెడిని లేదా “కథ్యం లేఒదిస్యాత్సంబంఛాళ్ఞే అని వూర్వనూత్రాంశ్యమున నకారము సంధివే మజుంగుపడినట్లు భావించి సుబంధార్థమున నది యగునని యంగీకరించి యకి యనునది శచ్చబ్దరూవము గానో నయ్యది శచ్చబ్దమున కుపలత్షీణముగ నెంచి సంబంధమునం దచ్చ గృ బ్ఞముతోడిసమానమును స్యూత్రించెనో యనియు నూహింపనగుం. దీన 'నీకల్వే చ బహు శ్వే చవ సంబంభే దివివర్ష కౌ శయోరమాదౌ సేమాత్ర, ఉఊదతోః ప్రాయోజక్ర, ఇల్‌ అని యధర్వణుండు విపర్డ్మ కమును బహుక్వమున విధించి మూలమును బూరించువ్యక్రీ యను సూరి గమనింవలేదని నిశ్శంకమునం జెప్పనొప్ప్వునుం

ధాతుజవిశేషణంబులకు విభక్తి వివత్నీంచునపుడు తచ్చ్శబ్దం బను వ్ర యుక్తంబగు, గొ,

వచ్చినవాండు = వచ్చినది - రానివాండు = రానియదిం

టి శ్రీయ తేశీ.శేరం4ీరంచే? స్యూర్రములచే ధాకుజవిె్శషణరూవములు గలుగు నని ముంథె నిరూవీశము- వానిమాందం ట్రిశమాద్యంశదచ్శబ్దడదూవములు విశేష్యాను

వ్రతా బాలవ్యాకరణము రూవముగంజేరమట వయోగదృష్టము, సాదారణముగం జెలులపన విశేషణము లవిధ క్ర కములయ్యు సుస్క్భృరభాహావద్ధతి ననుసరించి విశేష్యలింగవిభ_క్రివచనంబులు విశేషణ మున కగుట యేర్చ్పడెను.. ఇట్టగుట నుబంతఎశేషగంముల'కే గాని థాతుజవిశేషణములకం ఇానరామం= అయినను వానీికింహాడ సుబంతవిశీషకాములకు వలె నుబ్విభ క్రులను శేర్నం దలఎచినయెడల నుబంతవిశేషణములకువలె సాముత్తు?ం. గాక ఛాతుజవిశేషణాముల మోదం దచ్శబ్దహపము౨. జేసే విశేమ్యానుదూపముగ దానికి విభక్తులం గూచ్చి వృవ హగంంవవలెకని సూత్రాభిప్రాయము (వచ్చిన వాండు-రానివాడుం వచ్చినవానిని = రాని వానిని మొ) వచ్చినవాడు లా క్రియ 46 చే నవర్తకము గలిగి సీద్రిచిన ఛారుజీ క! ణ థ్‌

వి శేషగాము, గ్రీనికి విభ్నక్తి విపమ్నీంపం దచ్భబ్ద మహదేకవచన మనువ్ర్యయు_క్షమయ్యె “వచ్చివదాండు. ఫల్డునులేదని కవివ్రయోగము. విశీమ్యూనుసా రముగ విశేషణమునకుం చచ్చ్భబ్దహావము లళువ్రయు._క్తమగుటను గమశించునదిం విశేవ్యము మహాదమహదేకవచన బహువచనాఎకమైనం దచ్చబ్దమును నహ్టైయై విశేమణమునకనువ్రయు క్షమగువని భావము, వచ్చినది --ఇచట వచ్చినయను [క్రీయాజన్యవిశేషణమున కదియకు నమహ శ్తచ్చశైక వచనరూప మకువ్రయు_కృమమ్మ్యొ. రానివా డు పాట్రియ కి చే నికివర్ధకము. గలిగి నట్టియం6 శ్రైయ ౪1 చే రాజేళము నంపినట్టిము రూపము, దానికి వాడనున దీ సూ ల్తము చేనను ప్రయు_క్తమమ్మెొ రానిదియనున దమహా_ళ్ణ చృష్టైకవచన మశుప్రయుక్త 'మైనహాపము. విధి వివక్షీంపనిపతుమున. “వచ్చినఫల్లుకుండు = రానిరాముండు-అగు కార్యము=కాని కార్యము” అనుకీతి నుండువని గ్రహాంచునవి. ఓ న్యూత్త్యము. ననుసుంచి కర్ష్రారయము ధాతుజవి శేమాపూర్వంబయి. యుండనగునని స్పష్టపడుటం జేసి నూంి యా నూత్రోచావారణములను దచ్భబ్టముతోడి కర్మ్శఛారయములుగ. నెన్నక యను వ్రయ్యుక్త లచ్ళజ్టము కోడి రూవములున శాసించుటప యూ క్షి యగవడకున్నది వచ్చిన యనిన "జేమస్థ మో వచ్చినదాండనిన నదేయర్థ మగుటం జేసీయు,. వచ్చినవానిచేత ర్వ చర్యునిచేత నను మున్నగువాని ననుసరించి ధాతుజవిశేషణముల మోందమైన తచృష్ద రూవములు విశేష్యానురూపముగ నువ్విథ క్తల నందుటంజేసీయు6 శావలయు నిట్లు శాసింవెనని తోంఛెడిం ధాళుజనిశేషణముజ్ము క్రియవలనం గలిగిన విశేషణరూవముం

ఎల్లమెడల ధాతుజవిశేమణంబుల కట్టి యనుపదంబు

మో విభాష ననుప్రయు శ్రంబగు. ౧౦.

వచ్చినట్టిరాముండు - వచ్చినరాముండు - వచ్చునట్టివొండు =

వచ్చువాండుం

సమాసవరిచ్చేదను 888 టీ. ఎల్లచోటుల ,క్రియాజన్వవిశేషణములమింద వికల్పముగ అట్టి యనుపడ మన్మువ్ర్యయు, _రృమగం అన్యువ్రయు, _క్తమున ననుసంంచి వ్రయోగింవంబడుటం 'ెంబకిని ప ఏవం య “టి. ఇజ్ఞళ దవిలించుటు అట్టి యన నటువంటి యిని యర్థము అట్టి ఇట్టి-ఎట్టీ అమవానికిం ప్రయోగము. వ్రనిద్ధమగుటం. బదవ్యవవోరమొనన్చా ఇవియు విశేమణార్థకములే న్న ఇళ న్‌ అగు, న్‌ యగుట విశేష్యనులకు ముఎచె ప్రయాక్తములగును పీనిలో నట్టి యనునది మాత్రమే విశేషణములమింద నన్నుప్తయంక్తమగుం ఇది విశేషణనురూంద ననువ్రయు క్రమై విశే మణక్వమును 'వెల్ళడిచును వచ్చినట్టిరాము డు లావచ్చిన యనునది (క్రియాజనృవిశే మణము, దాని కట్టివవ మళ్యుప్త్యయు _క్తమగుటచేం. శ్రైవ్రయోగ. మేర్పడెను.. అత్తునకు సంధి బహుళము సంధి రానివశ్షమున “వచ్చినయట్రి' యనియు నుండనోవుకు, మవాత్తు నను విశేమణామైరను నట్టి యశువ్రయుంక్తనుగునచ్రుకు. క్రియాజవ్యవి శేమణమునకు మార్పుగలుగదని సూచింవ నచ్చినట్టి రాముడని యుదాహృశళము* అట్టి యన్కువ్రయు క్షము గానియెడల వచ్చినరాముండనియే యుండును వత్షమున 0 చేం దచ్చబ్దము వల సిన గలుగనగుము విశేషణక్వమును బెగుగ ఇల్లడించుటే పీనిప్రయోజనమగుటను నివి యన్నువ్రయు, కములు గాకున్నన్ము విశీషణతశకు భంగము లేకుండుటను నివి నికల్చాను జ జ్‌ న మీ ల ప్రయుక్తము లయ్మొనని గ్రహించునది. వచ్చుకట్టివాడు,లాక్రియ 45 నే సిద్ధమైన వచ్చు" అను తద్ధర్షార్థకవిశేషణమున కట్టివద మివిధిచే నన్యుప్రయు(క్తమై. వైమావ 'మేర్చజెళు, ఫూర్వవిధిచే నట్టిమావ వాండు గలి వమ్బు+అట్టి=వచ్చు“ట్టి. సాధి నః జ ల్‌, అర జక ల్‌ ఏ3 చే నుమాగమ మగుటను స్మరించునది, ఇట్టి యక్మువ్రయుక్తము 'గాకున్నను 0 చేం దచ్చబ్ద మశ్మువ్రయం కము గానగునుగాన వచ్చుచాండగును. అదియు గాకున్న వచ్చు రాముఃడకుకితి నుండందగును వచ్చునది = వచ్చువట్టిని వచ్చునట్రివి మొదలగు రూప ములు గ్ర్రాన్యాములు అట్టిమోంచనుగూడ: వచ్చబ్ద మకవ్రయ్యుక్తమసట వచ్చునట్టి వాండను నుదాహరణమువే సూచిశమమ్మొనని గ్రహించునది. అనలా నట్టిచేరినను ఛాతుజవిశేవణక చెడక బలపడుటంశేసి యట్రిమోంద- గూడం బూర్వవిశిచే: దచ్శబ్దము గలుగవచ్చునని తాశ్చర్యము= ఇది మిగిలిన ఇట్టి-ఎట్టియనువానిమోందం దచ్చ్భబ్దము గలుగనగుట కువలతుణము, “అట్టి-ఇట్రిలట్రి" యనువానికంఠత:. బరమునం దచ్శబ్ద వాకారము దోంచుచో దానికి లోవముగస్ల “అట్టివాయ:=కట్టి డు-ఎట్టివాందు=పట్టి డు ఇట్టివాండు = ఇట్టిడు” అనుళూవములు గలుగునని శ్రిగుంగలమణా శేషన ర్త యాసందర్భ మును బూరించుటను గమనించునది. ఈవిశేషణ్యాక్త్రయముమోంద సమానవశమున వాండు శబ్దముతోంచెనని యేని యామూండును. వెశేషణములగుట వానికి బరమున వాండు శబ్దము విశేస్యరూపమున నిల్సెనని యేని భానించనగు, సామాన్యవిశేషణములసోందం

031 బాలవ్యా కరణము దచ్వ నృజ్దముగాని యట్టిశాని యను ప్రయుక్తమగుట చాలవ్యాకర్త వెప్పకున్నను నాంధ్ర భాషలో సామాన్యముగ విశేషళాములమా.ద.గూడ ధాతుజవిశేషణమూవములు చేరి వీశేషణక్వమును బలపజఅచుటయే సవాజమగుటం జేసియం విశ్రేషరాముమోందం దచ్చబ్ద విశేస్యహావములం చేరుట సాధారణమగుటం జేసీయం విశేమగామ్మాత్రము మింద దళ్ళ్శ్ట నుంగతి యవిరుద్ధమని చ్రృసొంవవలసీ యుండుటచే: ద్రిలింగలమకాశేమకర్త ర్య కృత్షూను చృయోగమును సీద్ధముగనే విశ్వసించి వైరీతిని బూ3ంచెనని గ్ర్యహించునది.. శ్రిలిగ లక్షణ శేషకర్హ న్వత్యక్రమాలగు నట్టి క్రయముమాందనే వాకారలోవమును న్యూల్రించి యుదాహరించుటంతేసి యన్యువ్వయు_క్తమగు. నట్టిమాంద వాకారలోవ మశొనస్త్రీయ మయ్యొడి: గాన వచ్చునట్టిందు-వచ్చు నెట్టిండుంరానట్టిండు “మొదలగునవి గలుగవని తోంవెడి మజియు ఛాతుజవిశేషకాములు రథార్థకావ్యయముతోడం గర్మభారయ మగునను విశేషముుంగూడ: ద్రిలింగలక్షణశేమము ననుసరించి గ్రహించునది, (చదువు నట్టు) అట్లనునదానతియని విశేస్యార్థకళగలిగి యుండుటచే నట్లు చెప్పుట యవిరుద్ధంబ, ఈపత్షమున వ్య స్తమన్నను కుతి యగవడదు. 9-10 న్యూత్తములు వ్యస్తవిషయకము లగుట న్నష్టము కాని ప్రైఢహ్యాకర్తచే సుస్కృతవ్యాక_ర్హృమకము ననుసంంచి యట్లశు మొదలగు నివార్థకముల కాయానామములతో సమాసమంగీకృకమగుటయె సమాసవ్యవవశరమునకుం గతమనందగు చూ ఫ్రై నమా సూం 88-48. యువ్మదస్త దాత్మార్ధకంబుల కుత్తరవదంబు పరంబగునపుడు దుగాగమంబు విభాషనగు, ౧౧. ,

నీదుకరుణ = నీశరుణ నాదునేరిమి - నానేరిమి. తనదురూవు- తనరూవు,

టీ యు్మ దర్థకము=నీ.. అన్మదర్థకముజనా, ఆక్రైార్థకముజకన* ఈమూంటి!ి బరమున_ 'నేదేనొకచదమున్న “దుక” అనువాగమను గలుగును. 'నీ - నా - శని అను నాశారములతో. నుండుట షష్టీనమాసముననె సంభవించెడింగాన నుత్తరవదము నిశేష్యమగుట స్పష్టము కావున మష్టీసమాసమున యుష్మదస్త దాళ్షార్థకములకు దుగా గమముగ్థవికల్పముగ నగునని సూగ్రార్థము 'తేలెడి. ఉత్తర వూర్వపద వివశ్షంజేనీ యీ విధిసమాసవిషయమని స్పష్టమయ్యెడి సీదుకరుణ -=-ఇట యుస్మ, దర్థకమగు సీయను దానికి గరుణయను.. న్నుత్తరవదము వరిముగాయ దుూగాగమము గల్లి మై వ్రయోగ 'మేర్ప్చడెను, దుగాగనమము రానివక్షమున నీకరుణయని యుండును సనూసమున విభ లోషము, ఇట్లే కక్కిన శెండుదావారణములును దుగాగముము గలుసుటకు గలుగమిని

సమాసపరిచ్ళేదము య్‌ జీర్చదుట నూహిఎ చికొనునది. ఇది షష్టీసమాసమున నే సంభవించున దగుటం జేసి “నీనా” అవవానితోంచాటుగం. దాననురూవము నిల్వదనియు దుగాగమప్రాప్రియోగ్యమగునది శన యననదే యనియు శ్రసాంచునది “'యావ్న దస్మ దాత్మ ఛ్యః ద్వితివర్ణ్మ కి అను చింతామణి స్మూర్తము మూలము “నావి-సీవి-శనవి అను రూషమములు ర విధిచే వైనం దచ్చబ్దముతోడి సమాసములుగను సంధి శరీ చే అకారలోపమును బొందినవిగను సూరి శాసించుట నరయునది= కాన నీవి గుజ్జిములు-నావి యీనుంగులు-కనవి రథము లకు మున్నగు రూవములును సూరిమకమున సాధువులేయని గ్ర్రహించునదిం 8 విధిని సంధి శీర్‌ విధిని ననుసరించి తచ్చజ్టైశరమగు. శబ్దము వరమగునపుడే యి దుశణాగమ౦ బని తృసాంవవలెనుం అందు నజాదెశబ్దము పరమైన పాధారణముగ సమౌనవిభికి లోపము గలిగి నీయాజ్ఞయనురీతిని గ్వాచిత్యేముగ మష్టీసమానమున దుగాగమోకా రముమోంద నుగాగమమా గల్లి సీదునాజ్ఞ యను రీతిని గొలందిగ 8 విధి ననుసరించియు నంధి శీర్‌ ననుసకించియు సీయదియాడ్ఞ నీదియాజ్ఞ యనురీతిని, బ్రయోగములగుటను నమనించికొనునది. చింతామణి సమాసగతమసష్ట్యంతమునకు ద్వితీయాతోల్యమును “షష్టీ భ వేస్ద్యితీయాతుల్యా" ననువిధిచే శాసించెడి యుష్ము దన్మ దాత్షార్థక ములకు ద్వితీయా తౌల్యముగలినెచేని సీదుకరుణేళ్యాదిరూపములు గలుగ నవకాళము "లేనింజేసియు దక్కినవానికి ద్వితీయాతల్యము గలి7ెనేని సామాసిక ద్రుశలోవవిధివే ద్వితీయాఎత 'దుుశము. లోపించి రామునికరుణేత్యాదులు సిద్ధింప నవకాళముండుటం 'బేసియు ద్వితీయాతౌల్యము యుష్మదన్మ దాశ్షార్ధములకు షష్టీసమాసమున_ వారింప యుష్మ దస వాత్థార్థములకు దుగాగమముశు ట్రల్యేకిచి విధించెనని గ్రహించుట యుచిశమని తోంచెడి. మూలమును మూలము నకుస౦ంచి బాలవ్యాక_ర్హయం యుమ్మదస్మ దా త్యార్థక ములకని సామాన్యముగ ననుటం జేసి వానికేకత్వ బనాుఎక్వముల ెంటను దుగాగమ మా విధిచేం గలుగనగుననియు దాన చీకళ్వమున-“నీదుకరుణ-నాదుకరుణ-కనదుకరుణీ అను ప్రయోగములు. గలిగిన్లే “మోదుకరుణ-మాదుకరయణ-రమదుకరుణి అను రీతి రూప ములును గలుగుననియుం ఆ,యోగదృష్టిని ర్రసొంచుట యుచికము. “దుకే అనునది కిత్తుగానం బ్రకృతి కంతాగమముగ నగునని గ్ర్రహించునది యుష్మదస్మ దా త్రార్ధకములు= యుష్మ దస్మ దాత్త్మక్‌ శబ్దముల యర్థముగలవి. గుణవచనంబులగు నల్లాదులకుం గర్మధారయంబునందు నిగాగమంబు బహుళంబుగా నగు, ౧౨. నల్ల నిగజ్ఞ్జము నన్ల గుజ్జము. నల్ల- లెల్ల-పచ్చ ఎజ్జ-చామ-తియ్య- కమ్థఫుల్ల -విన్న -తిన్న-అల్ల- ఇత్యాదులు నల్లాదులు,

886 బాల వాని కరణము

టీ. గుణవాదకములగు నల్ల "'మొదలగుశబ్దములకుం గర్మ ధారయనమానమున బహుళముగ నిగాగమమగును. సూరి. నిక్వచింపకున్నను నుభావారణనమూహముశుబట్టీ యదంశగుణవా చకములకని రృసానవవలనీయున్నది. నల్లనిగుజ్జిము ---_నలుపు గుణము శాన నర్జినుశది గుణవాచకముం.. నస్బత్తైన యని యగ్ధముగాన విశేమణముకు. స్ర్రీనమ మును నగుటం గర్మచారయంబమొడి.. ఇది. గుణ్ణమకు నుళ్రరవదముతో సమసించు చున్నదిగాన నిగాగము మోవిధిచేం. గలుగ నస్లనిగుజ్జిమని యగును, “నికో ఆశని కేశ్తుగాన గుణవాచకమున కది యంతాగమముగ నగును, నిగాగమము గలుగకున్న నల గుజ్జమని యగును ఇ నిగాగము తదళావముల రూవద్వయ మూహించుకొనుచు. దక్కినయుదావారణముల గమనించునది ఫపూర్వవ్రవూర్వసూర్రములందువలె విశ్ళామ ననక యిందు బహుళమశుటంజేనీ యీనిగాగమము. చిక్క-చక్కమున్నగు గుణవాచక ములకంటె నిత్యముగ నగుటయుం-, జిన్న-పెష్తాదొడ మొదలగువానికంటెం. హై ప్రక

ది [నే లత కుండుటయుం గొన్ని యుదుంకగుణవాచకములమాంద నిగాశమముతోంాటుకః గభనిశునియుక్వమున కళ్వము సీద్ధిచుటయు, ఫలములని పయోగదృష్టికి రాంకు దగును. “నివర్శకస్సా ్యదృళాుళమదంతాద్దుణవావకాత్‌ొ అని యధర్వణు6 జీనిగాగమ ణ లీ ద ప్‌

మదంకగుణవాచకములకే యసటను శాసీంచినాడయు. నూ యయ్యాధర్వ శో _కినే గ్రహించి యిట్లు న్యూత్రింది యుదాతాకంచి యుండనోపుకు, దీన వెరదమ్మి. వె చామశరే త్యాదులందు నిగాగనమాఫావము సాధువయ్యొడిం సిాగదమమునంపెడు గుణ వోచకముల కగళమానములు కర్శధారయనుఎగాక కర్మ ధారయాభొాసములని “స్యా తృర్య్మధారయాధానః కర్తృ ల్వే కారకాశ్చికళా అని యధర్వణుండు. పేళ్కొనుటను గమనించునది.. విశేషణవిశేవ్యభావము తోంచుటంజేసి సూరి కేవలము కర్మధారయ ములనియే వీనిని వ్యవహా3ఎవెను. *గుణవాచకంబుల కొన్నింటి నిగాగమమునకుం బస మంబులు చరంబులగుళపుకు బిదువి అని ్రీలింగలక్షణశేమక _ర్హ బిందువును నివర్ష్శశ మునకు విధించి చక్క బెట్టు *కమ్ళుంజేని మొవలగురూవముల సాధించి యీస్మూశ్ర మును బూఎంచుట నరయునషం ఊఉక్వనిళష్టముగామి ద్రాలమణ మిందు బట్టమి నిట్లు వెప్పవలసీవచ్చెనని ముంజె చ్రుశలమణ టీకాసుదర్భమున నుక్తము, ఇట్లు నివర్శమనప బిందువగుటం గ్వాచిక్కము నవ్యము ననక తీరదు మజియు చింతామణి ననుసంంచి నకారమాల్ర్మము ద్రువరమపంగాని బిందువు నివర్శమున కగుటయు నవిరుస్థంబం మజీయు ధ్వన్యనుకరణశస్దములు కొన్నింటికిం నర్మ “ధఛారయమున నిగాగము మ్గునని తిన లతణశీవకర్హ శాసించి *“తళళళనికరణి మెటుయలు-గవగనని నిష్వులు-నిగనిగనికుందన పుదగడు అక మొదలగు చ్రమోగములజూపి'యీసందర్భమును బూరించుట నరయు

సనాసపరిచ్చేదము రిల? నది ఇంతియగాక “గుణవాచకంబు క్రియావిశేషణం బగుచో నొక్కైడ నవర్ష్శ్మకంబునకు బిందువు గానంబడియెడి అని చక్కంగనని యుదొాహరిఎచి విశేషముం జూపుటను గమనించునది. గుణవచనంబులగు నల్లాదులకు నవర్షకము శద్ధిత 6 వే నగు ద్విరు _క్తంబగుహాల్లు పరంబగునపు డాచ్చికంబగు దీర్ధంబునకు తాన్వంబగు, ౧౩.

టీం ద్విరుక్తమన "ండుమాజులు పలుకంబడునది, ఒకహల్టును 'రెండుమూలటులు పలుకుట యట్టిదానినె మణియొక సాల్డును చ్రిందం గూర్చుటచే జరుగునదిగాన ద్విరుకక్త శబ్ద మేహాల్లున కావాల్లుతోడి కలయిక'నే బోథించునరై సార్ధకమయ్యెడి. 'వ్రూన్వదీర్ధ ఫ్లతభేద మచ్చునకె యగుటచే న్వతంత్రాచ్చునకును శాదులయందలి యచ్చునకును నీవిధి యగునని యెంచునది* ఇది సమాసపరిచ్చేదమునందలిదిగాన సమాసవిషయముగ నెంచి యిశకరమగచోటుల వృ్నక్షింపదని శంకెంచనగుంగాని ప్రశీర్ణము 6 సూత్ర్రమునందలి యుదాహ్భృతులవిషయమునను దీనిని వర్తింపంజేయవలసియున్నదిగాన సమాసమన నఖండ వదమగుట సీవిధిని సమాసాసమాసాఖండపదవిషయమున నెంచుటయే యర్హ్మమని శోయెడిం శ్రియ 61చే నగు వ్రున్వవిధానము_ మధ్యమబహువచనప్రశ్యయమగు డుజ్యర్థకము పరముగా సార్థకమగుటను; నచ్చో ద్విరుక్తము పరముగామి నీవిధి వగ్గించ మిని మాముడి మువర్శకమున కగునపుడును డుజ్యర్మ కముతోం బాటుగ నొక్కసంజ్ఞకు సంబంధించిన విషయమగుట స్రాస్వము విధింవంబడీయెనన నవకాశముందుటను, నందు ఛా,స్వము తొలుశను బిదప మాముడి యగుటను, నది శేవల్కక్రియారూవమగు నఖండ పదములకు సంబంధించినజే యనవలని యుండుటను డీనిచే నది గళార్థము గాజాలదని యెజుంగునది. కాలా నీవిధి నమాసములందును గియేతరాఖండవదములందును ద్విరు క్త మున కవ్యవహిళవూర్వమున నున్నదానికి వ్రా/స్వమును విధించునదని ఫలిశము గ్రహించ నగుశుం ద్విర్తుక్తమున కనుటంేసి యేహాట్లున కావాల్లుతోడి కలయిక దూబట్టుచోటు లందలి యాచ్చికదీర్ధ్య ములకే యీస్రాస్వము గలుగుననుటయు. బదాది నీట్టు సహాజ ముగ ద్విరుక్షమగువాల్లు గలుగుటం బొసగమి నీవిధానమునకు వ్యాకృతిచేనగు ద్విర్నుక్త ములకు బూర్వముననున్న దీర ములే విషయములుగాని సహజసంయోగఫూర్వములు గావననుటయు స్పష్టము

త్రికంబుమోందియసంయకృహల్ల నరు ద్విత్వంబు బహుళంబుగా నగు, ౧౯, అన - ఆకన్య, ఇక్కాలము = ఈశాలను, ఎల్లోకము- చాలవ్యా. 'జావ్తై లై

803 బాలవ్యాకరణము వలోకము. అయ స్రశ్వము-ఆయశ్వము, బావాుళకముచే నూష్షశేఘ బులకు ద్విత్వంబు గలుగదు, ఆరూషము-ఈశోబ్దము - వషండము- అస్త కృతి.ఆహయము, టీ 'ఆ-కఈంవి అను మూండును త్రికము నాంబడునని ముదె యుక్తము, సంయు_క్తమన నొకహాల్లు దానికంటె నికరమగువాట్లుతోం గూడుట. ఫూర్వనూశ్రమన ద్విరుక్తము నెంచి స్రాస్వవిధాన మొనద్పటం జేసీ యిట నసవయు క్తదళమునకు హల శరయోగము లేని వాళ్లే యర్థమగుటయు దీన సుయుకృద్విరు క్తవదము లన్యర్థమంవ టయు: బెల్లం బె. సజాతీయవిజాతీయములతోం గలియని స్వతం క్రవాల్లునకని భామ” ద్విళ్వమను సామాన్యో ్రింజేసి యేవాల్లున కాహల్టుతోడి ద్విశ్వ'మే యగును, అవద నకు ద్విశ్వమగునన నది శెండగునని భావము, కాలా 'ఆ-ఈవీి అనువానికంటిం ల ముననున్న ద్విళ్వీరహిశమ్వైన వాల్లునకే ద్విశ్వము బసుళమునగ నగునని సూగ్రార్థన 'కేలిడి. అక్కన్య --అ+కన్య త్రికవూర్వవదంబగుటం గర్మ్మధారయము. ఈనూత్ర ముచే నాకారమునకంటిం బరమైన యసంయు _క్రవాల్గునకుం గకారమునకు ద్విశ్వము అ+క్కన్య, ఫూర్వస్యూర్ర్తముచే ద్విరుక్తమగు హాల్లు “క్కి అనునది వరమగుచుండ చాచ్చికదీర్ధ మున శాకారమునకు ప్రూన్వము ఆక్కన్య ఈవిధిచే ద్విశ్వము గల౫ వ్‌న్నం బూర్వసూర్రముదే చ్రాస్వమును గలుగ నవకాళము లేమి ద్విత్వము రానివక్‌ మున 'అకన్య]” అనియే యుండును, ద్విత్వ మోవిధివేం గన్లినవత్షమున మాత్రము మ్ర్యూ మాచ్చిక దీర్ధ మునకు నిత్యమనుట మటువరాదు. ఇల్లే “ఈ కాలము- ఈ+ క్కాలమూ ఇక్క్ళాలము-ఈకాలము , నీశాలోకము-వీశౌల్లోకము-ఎల్లోకము-నీలోకము * ఆనువాని ప్రక్రియను గమనించునది. అశఆళ్వము, సంధి తీ వే యిడాగమము, ఆశీయశ్వమః ఇపుడు త్రికమునకంటెం ఇరమున నసంయు_క్తహల్దగవడెనుగాన నీవిధిచే ద్విశ్వమను బూర్వసూత్రృనుచే హ్రన్వముకు గలుగ నయ్యశ్వమని యగును ద్విశ్వము గలుగకన్న నాయశ్వమనియే యుుడుశుం 'త్రకముమోంది యజాదిపదమునచ్చునన్షై న యడాగమ మునకును నీద్విశ్వవిధినలుగనగుట గమనించునది. సంధివశమునమై న యడాగమయకార మునే యిట్లు ద్విశ్వమగనని యవళోబలుండనుట విచార్యమూ _ 'ఇదమదవేరద్భక్తీ చ్చస్టాళ్ళ్టాంళరాన్వయే. బహుళం, ప్రాస్వం వ్రవద్య దీర్హాన్ధ్విశ్వముహ్యతరస్య జ యంతి అను నాం ధ్రశబ్దచింతామణి సందర్భము ననుస౦ంంచి ఫూర్వనూత్ర్యముశు వీ సూత్రమును విరచిశములమ్యొ. మూలమునందువలెం గాక యిందు బహుళవదమను ం ఎంచు విల్చుటకు నూశర్ర్యము స్తామాన్యముగం ద్రిశముమోంది యొల్లవాల్డులకు ద్విత్వము విధి

సమాసపరి వ్శే దము త్రం చున్నను '“శమనవార"అనుదేను వర్గ ములకు మాత్రము ద్విశ్వము గలుగకుండుటయే చ్రమో జనమనియు. చాన "నేషండమి త్యాద్యుదాహరణ్మక్రయమునం ద్రికముమోంది 'ష-సవో ఆశువర్ణములకు ద్విర్వేము గలుగలేదనియు ద్విశ్వ మే గలుగనపుడు చ్రాన్వము శలంబనే యవకాశములేదనియం. “బాహుళకముచే నను సూరియీ క్రిందివివరగామున కళిప్రా, యము, “శషనవాి అను నాల్టువర్థ ము లూష్మ లనంబడును తావము గల్లునపుడున్సురని యనురీతి నియ్యని యుచ్చరింపంబడుటం జేసి యూస్మము లయ్యెొనని గ్రృహించునది “ఊవ్మ 'శేఫాన్వినా ద్విక్వమయు_క్తస్య హలో మతం, బుకారంచ విముచ్య స్యాత్చా్రా ణానాం ద్విక్వసంగతిణ” అని మూలమును బూరించు నాధర్వణమును గమనించియీ నూరి భాహుళకముచే ననునీవివరణమును స్యూూర్తమాన నసంయు కృదళమును నెలకొల్పెననుట | స్పష్టము ఆశవ్రమద = అవ్ప్రిమద, ఆగాక్షత్రకలసికద్ర, కాకున్‌ =అత శ్రకులసిర వ్ర కా శున్‌, ఈశ వ్ర భావము ణు ఇవ్నరీభౌవము. మొదలగు ద్వ శిఖి వ్యవ్రయోగములందు నంయం_క్తము తొలిచానికిని ద్విళ్వము (త్రికముమోంద నగవడెడి. సామాన్యముగ నూవ్మ "లేఫములకు ద్విశ్వము గలుగదని బహుళగ్ర్రవాణఫలము నభివర్ష్మించెనుగాని వర్మ ద్వితీయ ములకును జతుర్ధములకును సౌధారణముగ ద్విక్వ్యరాహిత్యమే. శ్రావ్యమై గనుపట్టుటం జేసి వలసినయెడల నదియు. బహుళఫలము 'శ్రీందనే యాడరించుట తగును “ఆశకడ, ఈశ+కడ, వశకడి అనువానికి ద్విశ్వన్రాన్వములనే “అక్కడ-ఇక్కడ-ఎక్కడి ఆను రూపములు గలిెడి. కాని 'అడ-ఈడ-వీడి అను పయోగదృష్టము లగునవిగూడ నిక్కడేత్యాదులనుండియే సమాసమున మైన కవర్ష్శలోవమున.. 'దేన్పడినవిగ సెచుట

యస్వరసముగాదు. వర్మలోవమునకు (చూడు ,జ్రౌఢసమాస తెఠ్ర)

బ్‌ కృతహ్రస్వంబగు త్రికంబుమి+ది చోటుళబ్దంబునోత్వంబున జ్‌

కత్వ ప్రూన్వంబులు విభామనగు, ౧ అచ్చోటు అచ్చటు-అచ్చొటు, ఇచ్చోటు - ఇచ్చటు = ఇచ్చొటు. ఎచ్చోటు - ఎచ్చటు - ఎచొటు. వీని దితగంబునకు వథమల్గమాణవిధిచేం

స్ట ఎ స్స్‌ వీ వావీశంబుగ లోపంబగు. అచటు-అచొటు-ఇచటు ఇచొటు - ఎవటు ఎచొటు. ముచ్చోటులు-.ముచ్చటలు = ముచ్చొటులు - అనురూపంబులు చ యోగంబులం గానంబడిమొడి.

టీ. మింది కాల్టునకు ద్విశ్వమునుగూర్చి కృళన్రాస్వముతైన “ఆ-ఈ-నొ అను ఛానికిం అరముననున్న చోటుశబ్లము సంబంధ మైన మయోశారమున కత్వమును వ్ర

840 ఛాలవ్యా కరణము

మును బర్యాయమున వికల్పముగ నగునని సూ్యత్తా రుం వ్రాస్వము చ్రభూర్వవిధినే నగుకుం ద్విక్వము ఫూర్వవిధిస్రక్తము అచ్చోటు --ఆ+చోటు -14ీ చేం జోటు శబ్దాది ఛచకారమునకు ద్విశ్వముం 18 చే నాకారమునకు వ్రూన్వము అచ్చోటు. వీదష గృశహ్ఞస్వమైన శ్రికసంజ్ఞ కాకారముమాంద నున్నట్టి చోటుశబ్దము. సంబంధమైన యోకారమున కళత్వ మోవిధిచేం గలుగ 'అచ్చటు అనియు బతమున వ్రాస్వముగలుగ “అచ్చొటూీ అనియం రూవము లేర్పడునుం అత్వ వ్రాన్వములు "శండును గలుగకున్న

ళ్‌ జ్‌

“అచ్చోటు అని ద్విశ్వహ్రున్వముల చే రూపమేర్పడును. ద్విత్వస్ర్రాన్వములును గలుగవన్న “ఆచోటుి అనియీ యుండును ఇళ్లే శృశస్రన్వములగు ఈవీ అఆనువానీసూంది చోటుశబ్దమునకును గార్యముల గమనించి రూవముల నూహించికొనునది వఠత్యమాణ విధియనం లే పరిచ్భేదమునందలి 68 దవ స్మూర్రముం 'పొశ్షీకమన వికల్నము “అక్కటాదులజడ్డకు లోపంబు విభామిననువిధిచే సద్విశ్వము లైన చశారములలో నొక చానికనం '్రందుదానికి లోవము గలుగునుగానం ద్రిశంబుమాంది సద్విత్వములును గృళాశ్వవ్రాన్వములును నగు చోటుశబ్టరూవములే య్లేకచకారములగునని గ్రహించు నది, అక్వహ్రన్వములం జేందిన చోటుశస్టము క్రింది చకారమునశే యీపాశ్షీకలోమము గలుగుంగాని 'యచ్చోటు-ఇచ్చోటు-ఎచ్చోటుీ మొదలగువానికి అచోటిత్యాదులు గలుగవని ఫావముః కాన వీనిద్విశ్వంబునకన నీవిధిచే నశ్వద్రాస్వములం జెందినవావి , ద్విశ్వంబునకే యశి యర్థమని గ్రహించునది. చోటుళబ్దము నోశారము వికృతినంది నపుడే జడ్డకు లోపంబగుననియు నడ్హానికి వికృతి "లేకున్నను జోటుళబ్దము టకారమ 16 చే లుక్తమైనకు జడ్డకు లోవము లేదనియు "నెణుంగునది త్రికముమాందం. బోటు శబ్దము వికృతినందక జడ్డను గోల్సోయిన, ద్విక్వము వరముగా స్రాన్వమును. విధించు స్మూర్తృమునకు సార్థక్యము చెడును, టల్రికమునోంది చోటుశబ్టమునకే గాక మూండు శబ్టముతోడం గర్మ'చారయనమాసము. నందినట్టియు 17 విధిచే డువర్శ లోవద్వెక్వములు గబ్లినట్టియు ముచ్చోటులనురూబమునకును చోటుశజ్టమునందలి సీవిధిచే నశ్వమ్రన్వ ములుగలుగుట ప్రయోగములం దగవడునని ముచ్చోటులను స్క్రింది సూరివిపరగామున కళ్ళిప్తాయముః ఓక్వమున కళ్వమాదేశమైన ముచ్చటు లనియు వ్రాన్వమెన ముచ్చొటు లనియు రూవము లేర్పడునని తాళ్సర్యముం '“ముచ్చటులు-ముచ్చొటులు వ్రమోగ బులం 77నంబడు ననుటుజేసి త్రికముమోందను మూ-డుశబ్దము. వదహానే యత్వస్రాన్వ ములు సంభవించుననియు. నందును ముచ్చోటులనురూవమున నక్వస్రాన్వములేగాని జడ్డ-గోవము. వ్రయోగదృష్టము కాదనియు సూరియభిస్త్రాయమెనట్లు గ్రహించునదీ మజియు మూండుళబ్టముమో?ది చోటుశస్టమునకు ద్విత్వము గల్టుటకును మూండునందలి

సమాసపరిచ్ళేదము శ్రే

డువర్థ్యకలోవము గలుగుటకును 17 విధియుండుటం జేసి యశ్వవ్రాన్వములు గలుగుటకు మాత్రము ప్రయోగము లే శరణ్యములని యెణుంగునది*

ఉత్తరపదంబగు చోటళబ్దముటాక్షరమునకు లోపంబు

విథఛామనగు, ౧౬,

చోటుళబ్దం బౌవవిభక్తికంబు గావున దానియంతిమాతరంబు స్పష్తమ్య్యా చేశమయిన యకారంబుతోడం బాథీకంబుగ లోవించునని యర్థము, అచ్చోనున్నాండు అచ్చోటనున్నాండు. ఒకచోనుండె - ఒక చోటనుండె,

టీ, చోటుశబ్బ ముత్తరపదముగాయల సమాసములందు సక్తమిమైన యావవిభ్నకి కాత్వాచేశమున నదంతమైన లుదిటకారములు వికల్పముగ లోపించునని సూత్రార్థము, చోటుళబ్దమునందు *టు వర్ణ ముగలదుగాని టవర్గ్యముగలదాయని పారకులు నందేహిర లుశేమోయని యెంచి గ్రంథకర్త చోటుళబ్ద మొపవిభ_కికమగుట స్పస్తమిని ఆచ్చికము, 38 చే నాదేశమైన యశ్వముచే నదంతమగుననియు దాన టాక్షరమని వెప్పపలనివచ్చె ననియు నట్లు ఇెవ్చక టకారమునకని సామాన్యముగనన్న నౌపవిభ_కికాత్వమును విడిచి శేవల హళ్తాక్రమునశేని లేక యాపవిభ_కీకాశ్వముకు 'జేయక ముంజె టవర్జ్మమునశేని లోవమును జేయుట కవకాళశము తోంవెడి. గాన నట్టియవకాశమును గలుగంబేయకుం డుట కిట్లు చె్చ్పవలనీవచ్చెననియు నిట్టు వెప్వటం కేసి యాపవిభ_్లికాత్వము గల్లినవీదవనే యయ్యశ్వముతోడి టవర్ష్యమునకె లోపము. గల్దుననియు నుబోధము సేయం జోటు శబ్దమను సీక్రిందివివరణము వ్రానెనని గ్రహొంపందగును, శోచవిభక్రీకములకళ్వము 88 అచ్చికమువే నొక్కస_క్తమియందేగాక తృతీయయందును. గలుగుచుండ నష్తన్యూదేశ మైన యకారంబుతోడ నని యొక్కస్నప్తమినే యొల్త్తి న్రాయుటకును; దృతీయయం దశ్వముతోడి టకారలోపముమాట తలంపకుండుటకును గత మేమై యుండునో యని యరసినచో స్థూలదృష్టికం దృతీయయం దళ్వముతోడి టవర్జలోవమనళిమళమగుట నట్లు నక స్వర్హమినే యొల్త్తి న్రానినని సమాధానము తోంయవచ్చును. కాని సూత్తదృష్రి-రసిన నిట్టి యుదంతములకుం గొన్నింటికి సప్తమిని మాత్రమే యశ్వముగల్లుట వయోగసిద్ధ మగుటను దృతీయయం దత్రనిద్ధమగుటను. నిట్లు సృష్పమిననియె. గ్ర్రంథక ర్త్రాు వలసివచ్చెననియు, '“అచ్చోటన్‌-లేక అచ్చోన్‌ో 'ఆచ్చోన్‌ అను క సరీయార్థక ప్రయోగము. లదృష్టములగుట నట్టు కృతీయాస కృమ్యూదేశమని _స్రైయలేకపోయొ ననియు, నుదంతానుదంత సామాన్యముగ నాపవిధ్శ్నక్షికములశెల్ల వైశల్చికమున నళ్యము నాచేశించినవాడగుటంకేనీ తృరీయాత్వ్యయుక టవర్జముమోట యిట దలంకకుండాట

వం చాలవా్ఫ్థకరణము నిచార్యమనియుం దోంపకపోదు. (చూం అఆచ్చికము, తిరి టీక మూలమశము ఆత్రో టన్‌ --ఆఅశచోటు+అందు 14-15 లచే ద్విశ్వహ్రన్వములు, అచ్చోటునందు. అచ్చిక 38 చే నర్వము, 'అచ్చోటు+అన్‌ =అచ్చోటస్‌ ” దీనిచే టవర్జలోవము అచ్చోన్‌, ఇబ్లే చోటుశబ్బ మ్నుత్తరపదముగాగల సమాసములందును దక్కినయుదాహరణము లందును టవర్ష లోవము నూహించికొనునది. ఉృత్తరవదంబగు చోటుళబ్బము టావ్షర మనుటం జేసి సమానమున'నేగాని వ్యస్తమున సీవిధి గలుగదని కృహింపవలసియున్నది. నమౌానాధికరణం బగును త్తరపదంబు పరంబగునవృడు మూండు శబ్దము డువర్షంబునకు లోపంబును మూాందిహల్లునకు ద్విత్వంబునగు, ౧౭.

మూండుజగములు-ముజ్జ్ఞగములు - మూండులోకములు- ముల్లోక ములు,

టీ. ఏీకాధికరణుబగు నుుళ్టేరవదము. పరమగునపుడు మూందుశబ్దసంబంధమైన దువర్డ్మ మునకు లోపంబును మిగిలిన మూకారముమోంది వాల్లునకు ద్విశ్వమును నగునుః సమానాధికరణాబన. నేక్యాశ్తయంబు విశేషావిశేస్యభావమని తి స్నూశ్తవ్యాఖ్యలో న్నుక్తము,.. 'మూ.డుజగములు”. అను నుదొహరణమున మూందుళబ్దవాచ్యమగు త్రిశ్వ మునకును జగద్ధర్మ ముగు జగళ్వమునకును జగములే య్మాశ్త్రయములుగాన నిట సామానాథీ ళ్‌ రణ్యంబు గలదని యెొజుంగునది. సమానాధికకణ౨ బనుటం జేసి విశేషణమైన మూండు శబ్దముకోడి కర్శథారయములంచే యీవిధి యనియు నితరనామములతోడ న్వైనసమాస ముల నీవిధి గలుగదనియు గ్రహించునది. సమానాధికరణంబనక యుత్తరచదంబనిన కర్మ ధారయేతరములుదును సీవిధి గలుగునని సూరి యనుమానించి యుండునని ఫావముం మూండుగాజగములు -బాఇట సమానాధికరణఎబగు న్యుత్తరపదము జగములనునది, ఇది చరముగా మూండుశబ్దము సంబంధమైన డువర్షము లోపించి. మూశాజగములు, పీదప లుప్తశేషమగు “మూ” అనుదానికిం బరముననున్న జకారమునకు ద్విత్వము మూగేస్ణన ములు, తతవాత 13 చే ద్వీరుక్తంబగు హాలు “జ అనునది చరముగా నాచ్చికశబ్దదీర్ధ మునకు మూవర్శముమోంది యూకారమునకు ప్రాస్వముం ముజ్జగములం* డువర్ణ్యము ముం దున్న యనునాసికోచ్చారణమునకు గుర్తైన యర్థబిందు వ్యాశ్రయము లేమినిగాని) శనకు నిలువ నవకాళ మొసంగు పరుషసరళములయావమునంగాని, లా*ేషించెనని గ్రృహింపవల యును సద్విక్వమగు “జ్ఞ అనునది సరళయమైనను నది సంస్కృ్భృశసమశబ్దసుబంధి యగుటం 'శేసియు సద్విశ్వవరుమనరళములకుముందు బిందువు 'తెలుుగునం దోంపమిని. నిలువంలొల

సనసమాసపరి చ్శే దము త్య దని యెంచునది, ఇట్లే 'మూడు*లోకములు , మూశలోకములు ; మూళాల్లోకములు ; క్‌ ముల్టోకములు ” అనుదాని వ్య క్రియను గమనించునదిం కొన్నియెడల నవర్డ్మ ౨బు వరంబగునపుడు ఫూర్వవచాంత్య డకారమునకు నకా రంబగునను త్రిలిగలకణ'శేషముచేం గొన్ని స్థలముల మూ డుశబ్ద డకారము నశారమై మూనాన్నల్లు మొదలగురూవము లేర్పడుటయును ముయ్మ్యేడి త్యాదులుదు వ్రాన్వర్విళ్వ ములు నిత్యమునగ నగుటయును నరయునది. కొన్ని బాలవ్యాకరణ బళులలో డుజంఠ (3 లి ఈ షై మునకని పారమగవడెడి. కాని త్రిలిగలక్షణ శేషము ముఎదువెస్పినరీతిని డకారమున కని యనుటను, మూ.టినను మున్నగు డుపర్జ్యమున కొవవిభక్షికాదేశమెన్క టిపర్ణ్యము తోడిరూవము. లగవడుటను, దీనిని దుబ్వర్థమని ప్రథిమైకవచనవ్రశ్యయనువలె జీత్తుగా వ్యవహరింప నాధారములు. లేమిని? నిది స్త్రీసమళబ్దముగాన నది శబ్దసహాజి డుపర్ణ్శమని స్పష్ట్రమగుచుండుటను, నూరి దీనిని నివతించియే సాధించుటను నాశ్ర్రాయ ములేమి నరసున్న లు _ప్త్రమయ్మ్య్మొననుట కవకాళముండుటనుు డుపర్శమనుటయే యుచిత మనియు నరసున్న లోపింపదని థ్రమి౨చిగాని దువర్శము ముఎదున్న యర బిఎదుపును శాంచిగాని డుబ్విర్థ మని సానునాసికముగ "నేపో దిద్దియుందురనియుం జెవ్చనొప్వునుం హరికారిశాకర్హ యిట్టి చాలవ్యాకరణస్థ్రమను. డుబ్వర్శమగు నవపారముంబట్టియే శ్రమించి “టా త్తరస్మీనృమానాధికరణేతు వలేడుజి9 మూండుళబ్దస్యలోవస్సా శ్‌్ధలోే ద్విత్వం తథోవరి అని సూతత్రించుట జరిగె ననుట ఫునర_క్ష్తము, డవర్షమనక డువర్డ్య మనుటచే నుకారముతోడి డువర్శలోవ మళిహస్తేతమనియు లేకున్న నుకారము కేషించి యవరూచము గలుగనగుననియు ్రహించునదిం ద్విగువున ేకవచనంబు ప్రాయికంబుగానగు మిశ్తంబునకుం గాదు, ౧౮, ముచ్చిచ్చు - ముక్కౌారు-ముప్పాతిక-ముళోవ- మువ్విధములు, టీ సంఖ్యాపూర్వమగు కర్మ ధారయమే డద్విగువు నాణుడునని ముంజె నిరూవిత ముం రెండు మొదలగునం ఖ్యలు బహుక్వబోధకములగుటం జేసి వానితోడ నమనీంచిననామ చాచకములు బేహుల్వబోధకములును చొన బహువచనము నందిననియురగావలెను. కానం దజచున ద్విగుసమాసమున న్నుత్తరపద 'మేకవచనాంత మే యగునని శాసిచుట వ్రన్త్త మయ్యొం “త్రిలాక్‌ అను మొదలగు నంస్కబ్భృతద్విగువుల ననుసరించి యారూఫు తెలుగ ద్యిగువులకును గలిగె ననవచ్చునుః కర్య 'ధారయలక్షణామునం బూర్వవద మిట్టిడ్తై యుండ వలెనను నియమము గానవచ్చునుగాని యం్నత్తరవదనియమము -గానరామి నుత్తరపదము సంస్కృృశసమమైై మిశ్ర్రసమానము గలుగనగునని న్పష్టవదుటవే నట్టి మిశ్ర్రద్విగువులందు

త బాలవ్యా కరణము మ్యూశ్ర, మ్నుత్తరపదమున_ కేకత్వము గలుగదని శాసీంచుట యావశ్యకమయ్యెః దీనవే మహదర్ధముళు న్వుత్తరవదముగా నుండందగుట వేత నే త్రిలింలతణ శేషము ద్విగవు మహ దర్థఘుటిత మదృష్టమని శాసించుట ప్రనక్తమయ్యె, మూ:డు+చిచ్చులు 17 చే లలో, క జ

డువర్మ లోపము, మాంచివాల్లునకు ద్విశ్వమును నగు 18ిచే 'మూ” అనుడానికి హ్రన్వము, 'మూగషాచిచ్చు --మూగాచ్చిచ్చులు, ముచ్చిచ్చులు” ఈదిధిచే ేకవచనాదేశము ముచ్చిచ్చుం చిచ్చు నాచ్చికళబ్ద ముదంరత్త్రీసమముగానం. బ్రగిమైకవచనలోవము ఇే “మూండు+ కారులు, మూశికారులు, మూశాళ్ళారులు, ముక్కాలు, ముక్కౌారుం మూ:డు+ పాతికలు మూ పాతికలు, మూ+స్పాతికలు , ముస్పాతి శలు ; ముష్పాతిక, మూ డుఖత్రోవలు , మూశ్యాత్రోవలు , మూశాష్రోవలు | ముఖ్జో వలు ; ముస్టోవి అశువానిప్రక్షియ "నెలుంగునది. మూ-డంగావిధములు ఇందు విధ మశునది సంస్కల్భతసమముగాన నిది మిశ్రడ్విగువు కావున దీని ేకవచనము గాదు అట్టగుట డువర్శలోవముకు మోందిహల్లునకు ద్విత్వముశు హ్ర్‌స్వముకు మాత్రము గలిగి మువ్విధములని బహువచనముే గల్లియుండు- (త్రిలిగలక్షణశేమక_ర్ష యొక్కొకచో ద్విగువు మిశ్రం చేకవచనాంతంబును నగునని శాసించి “నల్దిక్కు ముల్లోకము, మును నళ్నూర్తముి. అని లక్షుములం జూపి యీబాలవ్యాకరణస్యూత్రమును. సవరించుట నరయంనది. “ద్వినోరమి శ్ర తాయాం తు (స్తాయ వీకత్వమివ్య తే; మిశ్రతాయాం బహు త్వం స్యాదన్య త్రా,పి క్ష సచిద్భ వేల్‌. అను నాధర్వణము వెబాలవ్యాక ్రతిసందర్భమునకు మూలమనుట స్పష్ట్రముః

కొండొకచో సమాసంబులందు నావమ్వూది కనున్వూదుల

మువర్షంబులు పబ్బవర్ష ంబులగు, ౧నా,

నాంవచేను-పాయతేండు, కనువవులు జనువనారు నాము పొము- చ్రేము- వేము - అమ్ముంఎన్ము - ఇవి నాన్వ్యూదులు, కనుము - ఇనుము - ఉడుము- ఎనుము-జకుము-మినుము- ఇత్యాదులు కనువ్వూదులు,

టీ. ఒకానొకచో సమానములందు మువర్షాంతములగు నాముమొదలగు శబ్దము లయుంం గనుము 'మొదలగుళబ్దములయు మువర్ధ్మ ములకుం గ్రచముగం బజ్వర్ష్మ మును పవర మును నాదేశమగునని సూత్రార్థము, నాముమొదలగువాని ముపర్ష్మము వజ్వరముగను గనుము మున్నగువాని మువర్ధము వవర్ణముగను మాజునని ఫావము, కొండొకచో ననుటంజేసీ మువర్హాంతములకెల్లంగాని , సీక్రిందివానికింగాని ; సమాసములం దీవిథి నియ తముగాదనియు సమాసములు దనుటఎజేసీ తర్చురుమకర్శ్మ ఛారయములు సాధారణము

జ మ, శ లో!

'ఛాన్యాము అనియు గ్రహించ దగునుషవ్రయోగదృష్టి వీవిథికిం బ్రిన్‌ నూహింవవలేనను

సమాసపరిచ్ళేదము, రీల్‌ నంశమును 'బెలుప “కొండొక-సమాసములందు అనుపదములు ప్రయుక్తములనుట యుచి శము, “నా.వవేను -ానాముగ చేను” ఇందుల. దొలివదముతుడి మువర్థ్యమునకుం బజ్వర్థ్మ మావిధిచేనగు* తత్సమము 19 చే నది చుదుషూర్వమగు, దీర్ధ ముమోందగాన నాపవర్మ మర్థబిందుపూర్వమగు* “నా.వగాచేను=నా.వచేను, పాంవజే డు --పాము?బే.డు+ ఈ న్యూత్తముచేం దొలివదము శుదిమువర్మ్మ ము వజణ్‌ వర్మమగును* “పాంచ డు=పాంప జేండుల ఇటే 'కనుముషాపులు; జనుమునారి అనునుదాహరణములుదు: దొలివదము మువర్శములు పపర్డ్మ ములగుటవే 'కనువపులు, జనువనాం'ఆనురూవములగుట నూహించి కొనునది. నామ్వాదుల మువర్షముశకు పద్‌ వర్షము ౪; ఇనుమ్యూదులమువర్ణ్మ మునకు పవర్డ్మ మును నగుననియు, వజ్‌ వర్షముశందలి జిశ్వము బీంద్వర్థమనియు ఫలిశముకుగ్రృహించు నది, మువర్మములనుటచే నుళ్వవిశిష్టమవర్ష ముల కత్వవిశిష్ట్రవద్బవర్ణ ము లాదేశములగునని ణ లు మ్‌ న] వ! శ్ర హించునదిం ఈరీతినే నామ్వాదుల గోని “శ్రేచకజ్ఞి- వే.వవెట్ట-ఆంపకయ్య, ఎఎవ శ్రైదువు” అనుళబ్దములకు సమాసము౬నగు రూవముల నూహి౨చునది. ఈగతినే కను మ్యాదులందరి. “ఇనువగుండు, ఊడువతోలు, ఎకువగొడ్డు, మినువచేను”. అనుశబ్బము లకు సమాసముల 'చేర్చడుళూవముల గమనించికొనునది. అంపళయ్యే త్యాదులందలి మువ రము ్రఫమహ్రర్వముమాంది దగుటను నద్దాని కగుపబ్వర్షమునకు ముందు ఫూర్మవీ దునేయగునని గ్రృహించునది (చూ సంధి 22 సూ) “అము-ఎమ్సు" అనునట్టి వజ్‌ వర్షా ర € త వా చ్‌ లి ర్హాములకు వానితుపినున్న _ “ము" అనుదె నీయ౨దలి మాముడి వక్ష 8 చే లోపించు ననియు బిదప మిగిలిన ముకారమునకు వజ్‌ వర్ణమగుననియు గ్రృహింవందగుం లేదా ముపర ము "ము అశుదానికిని నువలకత్షభామనియీని గ,హాంపవలెను, స్రాతివదికములను ణ అర్ర లో టో ముపర్హాతములు గానివానినిగం జూఫుట పొనలమిని నివి సహాజ మువర్మ్మము లగుటను మువర్థకమున కనక మువర్షమున కని వ్యవవారించెనని తోంఛెడిం అధ ల్‌ నికలాదులు యథాప్ర యోగంబుగ గ్రాహ్యంబులు, ౨౦, నిక్కుల - కవ్వడి = ఫువ్విలుకాండు. ఇత్యాదులు, టీ, నిక్కల మొదలగు సమాసములందగు వర్మలోవవర్షద్వి త్వాదులు ప్రయోగ ముల ననునంంచియీ గ్రుహింవవలెనుగాని యొక నియమమువేం దెలుప నలవిగాదని సూర్రార్థముం “నిక్కముషకలవనిక్కంల, కవళాపడి ఇ కవ్వడి, పువ్వు శవిల్ణు+ కాడు ఫువ్విలుకాండుళో వ,థ మోదాహరణము కర్మ ధారయముం ఇందుం దొలివద మాద్యశ్షర శేవమై తరరువాతివదము నాదిమహాల్లునకు ద్విత్వము గల్గుట చూవట్టుం "లేదా తొలిపదమునందలి మువర్థ్మ ము నమౌసమువ లోపీంచు బూర్వపరములః దుల్య

తం బాల వ్యా కరణము

హాల్‌ స్థితి యగుటం జేసియు,. మొదటివదము తుదిననంగా ను_త్తరపదాద్యత్రరమునకుం బూర్వమున_ సద్విశ్వవర్శము తొలిపదము నాద్యక్షరమునకు గురుత్వముం గూర్చుచు నుండియు౨డుటంజేసియు ను _తృరపదాద్యతరము వ్యవహితో చచ్చారణమున లు _వ్తృమయ్యె ననియేని సంభౌవంవనగును, కవ్వడి. బహు చ్చీ ఫాం జుట (3వేతులు వడిగలవాయం ఇచటంహాడం దుదిని దద్ధిత పేలే సూ వేం గావ్రళృ్యయమై సమాసమున లుప్లమయ్యె నండ్రు- కాని యాచ్చికబహుబ్రీహిగ చచి ఫూర్వోదాహరణమఎదువలెనే సమాన వాల్దుల ఫపూర్వవరస్థి3 యగుటంశేసి యవృవహితో చ్చారణమునం బూర్వపదాంళ్య పకా రముమౌది యచ్చు లోపించి ద్విక్వవకారరూవ -మేర్చడెననుట సయ్వుక్రికమని తోంెడి, “ఫువ్విలుకాందు, పువ్వు శవిల్గు=కర్మ 'దొరయముళి వీదపం దద్ధిత 11 సూ వేం గాప్రళ్య యము చ్‌ ము? చే విల్లు “వలి అని యగు. ఇట.గూడం దొలివద మాద్యక్షర "శేషమై పరహల్టునకు ద్విక్వము గలుపటం ్రైరూవమేర్పడెశని తలంతురుగాని తుల్య వాల్‌ స్థితిపూర్వవరముల: గలుగుటం జేసియు- దొలివదము తుదిహాల్లు సద్విక్వమై శనకుం బూర్వమున నున్నదాని! గురుక్వముం గూర్చుచుండుట) జేనియుం దరువాతివదము నివర్మ-మె యవ్యవహితో చ్చారణమునం బూర్వవర్శముతోం గలినెననియు, మూ డువకా రము లేర్పడ నందొకటి యుచ్చారణసాద్భృశ్యమునం దొల గెననియు గ్రహింమదగునుం సుధి స్రాంతాదిశాన్తము. కేవలకర్శ్మథారయవరమగుటను నందును దుల్బహల్లుల పూర్వపరస్థి౨ దోంవమిని బతషములు పరములగునపుడు నిక్క లే త్యాదులందు నుదూగమ మనివార్య మనందగుటను, నీయుదాహృృతులు ప్రాతాదిశా చ్త ముచే సాధ్యములు గాం జాలవనీ సూరి యెంచేనని తోంచెడెం పరిచ్ళేదమున కొక్కాకస్మూ క్ర, మిట్టిదె మి చ్చేదవిష యముసెల్లను శుద్ధముగం 'జేయుటకై. నిల్చుట దృష్ట్రబం ఇంతవజకు సూరి సంస్క్భృక లక్షణము ననునంించి సమాసముల నెతిఎగించెనేగాని తెలుంగునం దోంచు నాయాసమా సములందెలి విశేషమముల నెటింగించి శన్లూలమునం 'దెనుంగుచాస కీీషయమున సంస్కృతే మునకంటెం గలభిన్నత "నెతింగిందం దలంపలేదు, కావుననే ్రిలిగలమణాశేషక ర్త “మష్టీకళ్చురుషమములందు. నగాగమంబగు," 'ఎలజవ్వనంబునవిలసనంబుు యోగ మేమంబున "తెజయు,'కొన్నియెడల సప్తమితత్పురుషంబునందు నవర్షకంబునగు, కువలయంబునవారు అను సూత్రోదావారణములచేతను నివార్థశముల కగు సమాసముల నెతీంగించు విధ్యుదా హరణములచేశను, (చూం శ సమాసము 89-39-10. &11-ఓ2- ఓ8) నూర శళ్చు టషసందర్భమును బూ3ంచుట యాపశ్యకమయ్యెననియు నిజ బిరదాద్యు త్తీరపదకర్శ్మ ఛారయములయు (నమాన 2-8. ఓీఎర్‌-6) మిశ్రక ర్మధారయములయు.. (సమాస 7 దచదార్థకావ్యయముళోడి కర్మ ధారయములయు (సమాస ర) నవయవవి శేష్యఫూర్వక మై

నమాసపవరి చ్శే దము ర్న యవయవితో సమనీంచు గుణవాచక ధాళుజవిశేషణములతోడి కర్మ ధారయములయుం దమ్ము.గుజ్ణలు చిలుక మొకరీత్యాది విశేష్యపూర్వవదకర్త భఛారయములయు నాయీ త్యాది ఖభుటిశవిశేషశో భయ వదకర్ష 'ధారయములయు సందర్భ యోగ్యవదవ్యవహిళత్రిక శ్రీ యాజన్యవిశేమణఛుటి రవి శేషుశోభయపదకర్మ ధారయుబులయుం. గలరూపు నెణిం గించుచు సూరి కర్మ ధారయసంవర్భమును బూరంచుట (వ్రసక్తమయ్మెననియు. నీరీతినే మహన్మహతీవాచకఘటితద్వంద్వమునం బూర్వవదాఎలృస్వరమునకు దీ్ధ్స ము గలుగు ననియు, ద్వంద్వమునం బూర్వవదము. క్రీబసమఎబగు చ్‌ * నాముసర్థకము. లోపించు ననియు నప్రాణి వాచకకృదెంత శబ్టఘటితద్వంద్వ మేకవచనాంతమగుననియు, భావ ద్వంద్వమునం దొలి టవర్డ్మ కము లోపవీించుననియు ద్వంచ్వమునం బూర్వవదాఎత్యావయ వంబునకు లోపంబగుననియు ద్వఎద్వఎబొకానొకచో మ్మ్‌శ్తమును నందలి ఫ్రూర్వవదము క్లీబసమంబును గానంబజియెడిననియు. శాసించి యుదాహరించి నూకి ద్వండ్వనందర్భ మును సవకించుట యావశ్యకమయ్యెననియు జెుంగునది. మిగిలిన కొన్నింటికి: గల యావశళ్యకత నాయాబాల చ్యాకరణనూ[క్రములతోడం గూర్చి వ్యాఖ్యలోం ఆెలుపుటం జేసి యిచ్చోం బరిత్య క్తముం ఆకారంబున కామ్రేడితంబునకుం దదర్ధకంబున కయి యాయి యనుళ బ్రంములు విభాషనగు, ౨౧. వత్య్భమాణవిధిచేత నయి యనుదాని నై కారా దేశంబునగు, ఆయయికాలము - ఆయాయికాలము - అయ్యయికౌలము ఇ అయ్యా యిశాలము - అమయైకాలము = అమయై్య కాలము = ఆయానకాలము - ఆ యక్క్కాలము - అయాస్టకాలము = అయ్య క్క్కాలము న్‌! టి తచ్ళష్టార్థక మగునట్టియు నామ్ర్రేడితనంజ్ఞక మగునట్రియు. నాశారమునకు “ఆయి-అయిీ. అనుళబ్దములు వికల్పముగ నగును తేచ్ళ గృబ్దమునర్థముగలది 'తెలుంగున అకారమని సమాన శీ లో నిరూపికముం ద్విరుక్తమున 'రెండవరూప మా మ్ర్రేడిలము నాం బడునని సుధి 10 లో నుక్తము, కొన నాన్ర్రేడికమకుటం జేసి ముందొక యాకార మో సందర్భమున నుండుననియు దాన నిది క ర్మధారయసమాసవిషయమనియు. స్పష్టము శింఊజాకారములును బచిదవప నామవాచకమును నిందుండుననియు నందు రెడవయాకార మునక యియాయిశబ్ద్బములు వికల్పముగ నగుననియు. ఫలిశము, అశ అశకాలము,ా ఇందు శెండదవయా కార మామ్రేడితసంజ్ఞైకముం తదర్థకముః దాని శీవిధిచే 'అయి" శబ్ద మైనచో '“ఆ-అయి+కాలము, నంధి త చే నయిశజ్దము తొలియకారమునకు యడా

తం బాలవా్టకరణము

గమము కా౧ా '“అఆయయికాలము అనురూవ మేర్ప్చడెను, ఆకారమునకు “ఆయి శబ్ద మైనచో యడాగమము గలీగి 'ఆయారికాలము అనురూవమగుం శెండవయాకాగ మున కయియాయిశబ్దము లైనవిదప యడాగమము గలిగిన తరువాత 14 చే ద్విళ్యమ సంభవింప “అయ్యయికాలము-అయ్యాయికాలము అనురూవము లేర్పడును శ్రీయ 108 వే 'అయి అనుదౌని వైకారము గల్లినపత్షమున యడాగమమువే 'ఆయైకాలమి అనురూవము గంఎగును, “అయి. అనునరైనవత్షమునను 14 చే ద్విశ్వము గలుగనగం గాన నయ్యైకాలమనురూవము సుభవించును, 'ఆయింఅయి" అనుకెండును రానివత్షమున యడాగమముచే 'ఆయాకాలము అనియే రూవమ*పను, ఈవక్షము శెండవయాగా రముమోంది హల్లుునకు ద్విశ్వప్రూుక్వములు 14-15 లచే చ్రైనయెడల “ఆయక్కాలను అనురూవ మేర్చడుకు, "రండవయాకారచమున నైన యడాగమమునకు 1 & చే ద్విత్వమ గల్లిన '“అయ్యాకాలము అని రూవము గలుగును, లెండవయాకారముమోంది కశార మునకు మొదటను, బిదవ వ్రాస్వమైన శరండవయ కారమున౧ను్వు ద్విశ్వహ్రన్వములు 18-14 చే మైనయెడల 'అయ్యక్కాాలము అనురూవమేర్పడుకుః యోగ్యత లేమినయి యామిశబ్దములమోందికకారమునకును మై కారరూపమునందినయయి. మోందిదొనికినీ ద్విత్వము గలుగదు= ఇట్టే వ్రన్వద్విశ్వ ప్రాప్తి చేతను నయియాయిశబ్దము లగునవు డీసంద ర్భమున "నెల్ల రూవముల్టవ్య క్రియను గమనించునది. 'ఠత్తత్కాలము అనుదానికి ససియసు నదగుట నాకారము తదర్థకమనుట స్పష్టము తదర్థకమనుటం జేసి యిశరశబ్దాదిమాకార మైనయెడల సీశబ్బములు గలుగవని గ్ర్రహించునది. మొదట నొక తదర్థకముతోం గర్మ ఛారయముచేసి పిదప మరల మజణియొక శదర్థకముతోం గర్మధారయమును. టేసికొనుచు సీవ్మకియను బ్రవ ర్తింపంజేసికొనవ లెను,

బహు వ్రీహిని సనూస్తాంత కొార్యంబులుం గానంబడియెడి, ౨౨. ముక్కంటి = కడలిరాదూలి - నలువ - గట్టువిలుకుండు, టీ, 'కార్యాకోపవిభ _శ్రీవదంశవిధయళ్ళ్చి అనునదిమూలము* బహు వ్రీహిసమాన

ములళుదిని పర్థాదేశాదిరూవములగు, కొన్ని కార్యములు గలుగుట _ప్రయోగదృష్టమని జ 4

సూ ర్రార్ధము ముక్క-ంటి =-మూండుషాకన్నులు మూండుకన్నులుగలవాండని యర్థము టి అనువర్షము కన్ను ళబ్దమునందలి “న్ను అను తుదిఫాగమున కాదేశమగుట సమౌ సాంతశార్యముం ఆచ్చిక 8కి చే నాటివర్మమునకుముందు నిశ్యముగ నిండుసున్నయగును (ముక్కంట్సి మణియు నమాసమున మూండుళబ్దముకం టెం బరమైనకన్నుశబ్దమునాది మకారమునకు ద్విశ్వము గలి. కడలిరాచూలి --కడలి+రాజు] దూలు” కడలిరానొ పదములకు; దొలుళం గర్మఛారయము వీదచ చూలుళజ్ఞముతో దానికి బహ వ్రీహోం కడ

సవమాసవరి చీ దము 810 లియన సముదద్రు/డుం సముద్రు-డకురాజుయొక్కం గర్భము గలది యని యర్థము (లక్షీ) ఇట బహాప్రీహి నమాసాంళముక నున్న చూలుళబ్టమునందలి లువర్శము మొందశున్న యుకారమున కికారము సమాసాంతశార్భము గలి ₹లానం గడలిరాచూలియని యమ్యు, నమాసమున రాజుళబ్దము తుదిజువర్ధ్యము లోపెందెకుం “నలున -ానాలుగుశవాయిలి నాలుగునోళ్టగలవాండని బహంబ్రీహి* సమానమున నాలుగునకు నలుశు వాయిశబ్దముతుది యివర్ణ్శమునకు లోవముకు గలిగె సీదప నమాసాంత కార్యమగు నాశబ్దము మాంది యాకార మునకు ₹వ్రాస్వాళకారముగా “నలువి యనియయ్మ్యొ. గట్టువిలుతుండు ఆానట్టనలాంగొండం కొండవిల్ధుగాం నలవాండని బహు్రీహిం “గట్టు+విలి ఇచట నమాసాఎతముననున్న విలు శబ్దమునందలి లువర్మీమునకు మాంద తవర్ష్మ మాగమముగ నగుట సమాసాంక శార్యముం పిదద నదంకతమవాద్వాచకమగుట నుక్వడుక్ఞులు గలిగి “గట్టువిలుకుండు" అనీ రూపము గ్‌్లెనుం ఇందికారము నమాసాఎత కార్యము గా నయ్యె ననుట కుచాహారించిన *కడలిరా చూలి అనునుదాహరణమునందలి. 'చూలి అనుదానికి బిడ్డయని యర్థము చెప్పుటకు శబ్టరతాకరాదు లవకాశమిచ్చుచుండుట జేసి యిది కర్మ ధారయ మేశాని బహుద్రీహి గాదనియు సమాసాంతకార్య మికారము దూలంళబ్దమునకుం గలుగలేదనియు సమర్థింప నగును+. రద్ధిత 168 సూతశ్రముచే మకుబర్థమున ఇవర్ష్మకమైన రూవముగ నావతీమున జూలి యకుదాని నూహించనగును. కవనిభక్తికములట్లుగాక యిక్యా_ర్భముఎ సమౌ సాంఠములందే యగునవగుటచేశను, నొపవిళ్ళక్రీకములన్న నలు వేళ్యాదులఎదలి వాహ స్వము గట్టువిలుతుం డీత్యాదులందలి వర్షము గుదురకుండుటచేశను సమసీంచిన వవము లందుం దోంవని. (క్రొ త్తవర్ణములగుట 'సమాసాంళములండే తోంచుటవేశను, వీనీని నమాసాంత కార్యములని చింతామణి వ్యాఖ్యాలే లెల్ల కు వ్యవహరించియు)దురు, శాని యవహోబలవతి “క్వ చిదంతిమవర్షన్య సమానాంతత్వమిమ్య లే అనునధర్వణో_క్రి నాథార ముగంగొని 'కజకంరుండుి అనుచో రవర్డ్మ మును నమాసాంళళార్య 'పౌత్రముగ బౌల సరన్వతి ననుసరించి గణించి సాధువుగాం జేయుట య్చుకిదూర ప్రసంగము శబ్దమునం దోంచనివర్ణ మును నందుకు నచ్చ తె ఎ6గుపర్ష మును సమాసాంత కార్య హైా/ _వపర్డ్మ ముగ సగ్‌ణిచుట లక్యుదృష్టికి జకివడుంాాని ఛబ్దగళమగుదాని ననాాధ్ర వర్మ మును సమాసొాంత కార్యప్రా _వ్తవర్ష ముగ నెన్నుట నంవడదనియం నది యగతికవ్రనంగమనియు ముంబై సిస్ధాంతికము (దూ. జంజ్ఞ 2కి టీక బహు్రీహిని స్త్రీ వాచ్యంబగుచో నుపమానంబుమోంది. మేనునకుం

చోండియగు, ౨౩. అలరుణబోండి = ననంచోండి - వూంచోండి = విరింబోండి

850 వాలవ్యా కరణము

టీ స్రీకమములె బహాువ్రీహియని నికూపితము. స్తీ వాచ్యమగుచో ననగా నానమానముచే శీ బోధ్యమకనపుడని భావము. నమాసవదమున కాండుడే యర్థము శావలెనని ఫరిశము ఊవమానమనలా నొకచదానికి సొటియగునది. ముఖాదులతోం జం్యద్రాదులు సాటి యగుంగానం జంద్రాదు లువమానములు పిళిష్టముచే స్ర్తీని ెప్వనట్టి బసుప్రీహి నుత్తరపదంటై నిల్చినదియు నుషమానవాచకమునకం టెం బరమైనదియునగు "మేశుశబ్దమునకుం బోండి యనున 'దాదేశముగ నగునని సూస్రార్భ ము, విశిష్టముచే పనికేను బోధించు "మేనుశప్టనుటి కబహు ప్రీహులం దువమానవాచకమునకంటెం. బరమగు కేకు శబ్దమునకుం బోండి యాచేశమగునని భావము, బహాప్రీహిని న్తీవాచ్యంబగచో నవ మానంబుమోంది "మేనునకనుటంజేసీ మేనుందీవలం మొదలగు కర్మ ఛారయములం దీసూశ్ర మెల్ల భుగుల నాక్ర్యమింవ నవకాళశములేమి నట్టివి దీనికి లత్యుములు శాంజాలవని గ్రహొంచునది. “అలరుంచోండి --అలరుగా మేను ఫ ఫూవువంటిశరీరముగలదియని బహు చబ్రీహి ఇందుం బూర త్తరవదములం రెందును ్రీేోమములెగాన నిది యాచ్చికబను వ్రీహి- ఫూవువంటికరీరముగల వనిత దీనికర్థముగాన స్త్రీయే దీనిచేం బేచ్పంబడుచున్నరిం "మేశునకు సాటియైనదలరుగాన నలకుశబ్ద మువనూనవోచకము. కాన మేనుళబ్టముప మానంబుమౌందిదే యగుచున్నదిం అట్టిగుట నీవీధివే నట్టి మేనుశబ్బమునకు. “పోండి అను నది యాబేశమయ్యెడి.. “అలరుగాపోండి గంధి 25 చే నుదుత న్షీనమమగు.. నలరు శబ్బముమోంద నువమాగమమగుః పిదవ సోండిశబ్టగత వకారమునకు సరళాదేశము ,గృుశే కార్యములు, “అలరుంచో.డ్హి అలరుంబోండిలి ఇళ్లే “ననా మేను=ననశ+ పోండీ=ఐననయపో డీ పూస మేశు=వూళ+పోండి=ఫవూంబోడి, విరి్శామేనుఐవిరిషాపోండి=విరిబోడి. అనురూప ముల ప్రక్రియను గమనించునది. ఉదఎలేశరపదములమోంద నుమాగమవిధాన_ మివ్యా శరణమునం శానరాకున్నను శారకము శీ సూత్ర్రమునందుం చానే యుదాహకించిన బ్ఞానము-బట్టి, సీవువచ్చుటంబట్టి అనునుదొఛభారణములందుం బట్టివర్డ్మ' కము పరముగా నుళూగమమును విధించుట మజచిన ట్రే పోండివరమగునపుడును నుమాగమముం బెవ్వుట నూరి మజవెనని యెంచి నుమాగమమును జేసికొనునది. నమాసనములందు వివిధములగు నమాసాంత కార్యములుగాని వర్భాగమవర్డ లోేపాదులుగాని చూవట్రెడిలాని సమానచర మావయవం బగుశబ్టమునకు మణీయొకశళబ్ద మాదేశమగుట యీ మేనుళబ్లో శ్లరవదాచ్చిక బహువ్రీహియంజే చచిన్నయనూక3మకతముననేగాని మజటియె చటను గానము వైనంద్భు మును బరిశీలించియే కావలయంం6 ద్రిలింగలకణకేమకర్హ 'అలరంబోంజీత్యాదు లువ మానపూర్వపదక_ర్థ ధఛారయమూు” లని శాసించి, '“ఆలరుశపోండి ఫూవువలె మనోజ్ఞమైన దని వివరణము వ్రాసి ఛాలవ్యాకరణమునందలి యీనందర్భమును సవరింభెనుం పోంీ

సమాసపరి ఖే దము 85 శబ్దమునకు మనోజ్థమైనదని ధర్త్మిదరముగా నర్థము. చెచ్చనగుంగానం. బోండి శట్టోత్తర వదములగు నిట్టివానిని గర్త్మ ఛారయములుగినే యంగీకరింవం దగుననియు బహూ ్రీహు లుగ నెంచం బనిలేదనియుం గాన "మేశుశబ్దమునకుం బోండి నాదేశిచు నసంనతమగు మార్గము. పరిత్యాజ్యమనియుం: ద్రిలిగలక్షణశేషకర్హ శలంచైయుండును.. ఈవిమయ మున _ భాలసరన్వతి “మెలులపంబోండి, పాణివల్టవము. ఇవి యుపమానసమాసముల (చూ బాలనం వావిళ్ల వార్మివృతి, పుట, 246) నియు నవోబలపతి “మెలుంగుంబోండి, శమ్మికంటి ఇత్యాద్యా ఊపమానగర్భబహు వ్రీహయ$?” అనియు (చూ, అమో, వ పుట శీ3ిర్ర) న్రాసియంన్నారు. ఇం దశశోబలవతిమకమును సూరియు సరస్వతిమకమును సీశారామాచార్యులుకు ననుసరించిరనుట తెల్లము కాంగా సూరి యేల యిదు పోండి శబ్దము నాదేశించుమార్ణము'నే రమణీయము౫ నెంధెనని యించుక పరిశీలికము.. మేను శబ్దమును సమాసగతముగాం. జేసి దానికి బోండి నాదేళము నేయకున్న లకవంటిళరీ రముగలది యనునర్థము న్నురింపంజాలదనియు ననగా లతాదు లేవాని కువమానములో యశునంశము న్పష్టవడదనియు. మేకుళస్దమునకుం బోండి నాదేశించిన మేనుళబ్దస్థానీ యంబగు. పోండిళబ్టము. మేనుళస్షార్థమును. 'టెల్సుచు నువమానోవ మేయశ్వమును. సరిగ బ్రగౌళితము సేయంజాలుననియు. నితియగాక నంన్క్యృకవాబ్యయప్రనీద్ధములగు “లళాంగి-నుమ గ్మాలి” అను మొదలగురూవములకు శక్షార్థముల శంటను సరియగు దహాూవము లివియనునంశో మిమ్లార్థమే నుబోధము సేయంగలుగుననీయు నూరి పోండీ నాదేశిచుమార్ణముజే. సరసముగం దలంచెననుట యుచితము త్రిలింగలథణశేమము ననుసరించి చూచిన నలరుంబోండీత్యాది సమానములందుం దొలిశన్న “ఆలరు-తీపహూననం విరి మొవలగు వదములవే బోధ్యములగు వదార్థములు వేని కువమానములో_ ఛక్టై స్థైవగలివలన స్పష్టము గాంజాలదు. వ్రైరూవములు. న్రీవాచకములుగనే ప్రయుక్తము లమ్మ్యొడింగాన శ్రీనిష్ట్రములగు ేయీయవయవములకు లతాదు లువమానములు శాందగునో యశుమానించి స్వ'పెట్టుకొనవలసి యుందును “కౌముదీ విశదా-లతా తన్వీ” మొదలగు సిద్ధములందు _త్హరవదములు క్వేకళ్వకనుక్వవిశిష్టధర్మి వాచకము లగుటం జేసి *“కొముదీ- లతా. మొదలగునవి "క్వేతశ్వకనుక్వవిమయమున'నే యువమానములగుచుండుట స్పష్ట చడియెడీ. పోండిశబ్దనుటికములఏ దట్లకుమానించుట శించుశేని యవకాశము భాలదు గదా! ఇట్టిచిక్కులను గమనించియే సూరి లంవ్వానిని బహా వ్రీహులుగ ఇంచుటయు మేనునకుం బోండి నాదేశించుటయు నొనశ్చెనని తోంటెడి.

ఇది. యిట్టుండ నొకకాలపుచాలవ్యాకరణముద్ర్యణము ననునంించి మేను ఇబ్బ మున కాచేశమగునది *ళో;డి" ఆనునదిశాని "పోండి. అనునది ఇాదను నొకనివాద

852 భాలవాస్థ్టకరణము విషయముు 'వెడలియున్నది అద్దాని యుక్తాయుక్తళలం బరికీలించుట యిట నవ్రన క్తము కాజాలదు

నిక్కము బరిశీలింద బాలవ్యాకరణమున నుదంలేతరమువై నుమాగమవి దానము చూవట్టమి ెల్లరూపములను నిరాఘాటముగం జక్క_ంబెట్టుకొన నిమ్ణార్హము. చేరో కల్పించి యుందురమటకు నందియములేదు, వీడో యననేల * ఇట్టియాశయముగల్షిన ముదృణాలయములందలి సంస్క _ర్హలే “మేనునకుం బోండి" ఆనునపుడు “క వర్మమునకం దరువాతి యర్శబిందువును దొలంగించి తమయుద్దేశము ననాయాసముగం జక్కంేసే కొని యుందురనుట కడ్డంకి లేదు

వాజ్మాయమున సెల్బ యెడల నిట్టిసమాసముల బశారమున క్రిరువంకల నర్థబిందువు తోందుటయుం, “జిసరుంబోండిమితోదరా త్త'అను'మొదలగు ద్వ గ్థికావ్యవ్రయోగములు పోండి యనునదే యీనమానములం దుత్తరవదమని స్పష్ట్రపఆచుచుండుటయుం ద్రిలింగ లమ్‌ణకేషమునూడ నిట్టిరమానములం ద్నుళ్తరవదము పోండి యనియే సాత్యుమిచ్చు చుండుటయుం బ్రశీర్ణచరి చ్చేదము 1కి లో “ఫోండి అనుదాని గ్రంథకర్త స్పష్టముగాం 'జేర్చటయు, “సేశండి అనునజే యాబేశమగునన్న' విరించోణీ శ్యాదిణ కారభఘటికరూవము లుకు బాలవ్యాకరణనమ్మకములగుటయు. “పోండి ఆకకదాచేశము గాదన్న నడంగ్వాదు లలోం బోండిశబ్దము "లేమి ణకారసుటికరూపములు. సిద్ధింపకుందుటే గాక ముండితమను నశ్ర్రై వ్యానర్థకమగువదము నాదేశించెననువాదము. లేటస్టించుటయు. బకారమున కిరుప్రు క్కంలవాబ్యయమున ెల్సయెడల నగపడునట్టి యర్థబిందువు లసంగతము లగుటయు? నదంశ్వాదిసిద్ధమైన పోణియనుదాొనికి వ్యస్తమునం బ్రయోగము చూపుట దుర్ధటమగు టయుం బట్టివర్షకము శంభటెవర్టకము పరమగునపుడు క్రమముగ నుమాగమన గాగమ ముల విధించుట మజచిన ప్లే పోండి పరమగునపుడును గ్రంథకర్త నుమ్విథాన మొన ర్చుట మజువెనని చెప్పుట నయం క్షికమగుటయుం ననుమొదలగు విషయముల బరిలింప మహాకవిక్రయోగారూఢ మైనట్టియు నడంగ్వాదికాస్తమున. “పోండి అనుదానిం జే గ్రంథకర్తమార్దమును. సార్ధకముంగా. జేయునట్టియు.. ద్వ ్యగ్థికాబ్యాదివాబ్మీయనవ్యలే మగునట్టియు; మేశుశ్టమునకు. “పోండి” అనుదాని నాచేశించుమార్ణ మే గ్రంథకర్హృ మహకవ్యభ్శిక్రేతమును రమణీయముకు సార్థకముకు నని చెప్పక లీప్పదని తోచెడి మజటియం6 బోడి యనుదానికిం బోంజీమిగలది యని యస్థము శెప్పికొని యుుపమాన పూర్వపదకర్శ ఛారయముగ 'నెంచుటకంటె బహాంప్రీవ్యార్థమును జ్ఞ క్రీకింబెచ్చిః నొక్కి నిరూపించ జాలం మేనుశ్వుమునకుం బోండినాబేశించు. సూరిమార్డ ముజీ యనుసరించి అహా ప్రీహిగనే యెంచుట యత్యంళరమణీయమని తోందెడి,

సవమాసవరి శే దము 85్‌8ి ద్వంద్వంబునందు బుకారంబునకు రవర్షంబు విథాషనగు, ౨౨౮, మా త్ర వితలు - మాతావిఠలు . ఇత్యాదులు, టీ. 'ఉర్జ్వంచ్వే రర అనునది మూలము, బుకార మనాంధ్రవర్మ మగుట మేకను బుకారాంతసంస్కృతనమములు "తెలుఃంగున వ్య మున నర్వ న్హీ వద్భావములనుదున వగుటచేతను. 'చెలులన ద్వంద్వ మాచ్చికళబ్దముతోడ స్రీసమమునక్తే యగునదగుట చేశను బువర్మమునకు కేఫమును విధింయనీవిధి సిద్ధద్వంద్వములందుం దోంయ బుకార మునకు సంబంధించినదే యనుట స్పష్టము, ద్వంద్వమునందు బుకారమునకను సామా న్యోక్తింటేసి నంస్క్భతవ్యాకృతిచే సిద్ధించు నానజాచేశము నక్షీయు నిది గలుగనగు ననుట సూచికము, అట్టు గాకున్న బుకారమున కానచాదేశము సిస్ధించినమింద బుకారమగవడుబే యసంభవముగాన బుకారమునకు ేఫంబగుననువిధానమునశే వైయర్థ్యము సంభవించెడి. శాన సిద్ధద్వంద్వమునం చానచాజేశమున కవకాళశము తోంవెడిస్థలములందలి _ బుకారమునకు_ నేఫము. వికల్పముగ "నగునని సూర్రైర్ధము 'తేలెడి. మాత్రవికలు --మాతృగాపితృ” ఇందుం దొలినున్న మారృశ్వము కుదిబుకార మున కీవిధివే లేఫము గగ్దెను* “మ్మాత్రగావిర్ళి వదద బుకారాంశమగు నిది సమాన న క్లి మగుట ,నేక పదముగా గ్రహించి కత్సమము $2 చే నత్వ,స్తేవద్భావములును ద్వంద్వ మగుట'గ్థిబసువచనమును గూర్చ “మాశ్రవిత'లని రూవ మేర్పడును, ేఫము వైకల్పిక మగుటం. గలుగకున్న సంస్కృృశవ్యాకృలిచే నానజొదేశము. గలిగి మాతాసిత లనురూవము గలుగును, ఉఊత్తరవదంబు చరముగా బుకారాంతపూర్వవదమునకే యివిధానమని యుదాహరగాముంబట్లి స్పష్టము ఇల్లే బహువదద్వంద్వమునను బూర్వపూర్వములగు బుకారములశే శేఫం బగునుగాని సనమాసచరమావయవంబగు వదమునకు నంబంధించిన బుకారమునకు మాత్రము గలుగదని చ్కసొంపవ లెను “ఇందు లకు. క్రమముగ “యుకారాంతద్వంజ్వే పూర్వపదసంబంధి య బుకారన్య స్థానే రస్ఫ్యాత్‌” “మా క్రసితృబుర్ధివై చేహపుత్రి దలయి ఇళ్యాది, క్వచిర్ధివాణన్య ఊభయ శ క ఖ రి నొ న 6 శ్రాప్యన్వయే మాళాఫితృబుద్ధి సీశ మదిలో "సంతున్‌ ఇ త్యాదిరూపాంశరం నిధ్యతి “అనజ్‌ స్యాదృతో ద్వంద్వే "శేఫశ్శారిక వేర్ష "శే ఇతి వదద్భిరధర్యణాచానై శీరవై గో మత్యం చ సిధ్యరీతి జ్జ యక్‌ 'ఆనజణ్‌"బుతోద్వంచ్వే” ఇతి నూర్రే ఉర్తరవచేన ఫూర్వ పదం నాశ్షీవ్యక ఇలి మధ్యమపదస్యాప్యానజ్‌ 3 “శేన హోతాపోతానేహ్టాద్దాతార ఇతి భామ్యకయ్యటాదాౌ సిద్ధకు కత్రావి రేఫవ్రయోగే “హో క్రపోత్ర చేష్టాద్దాశలితి లీ జ, గా ళ్‌ కి రూవం స్టయక్‌.. .వితాపుగ్రైవిత్యర్రైవి నేవే షిక్రపుత్రులు ఇత్యపి దూవం సమం జనమేవి అను వహోబలపరివ్యాఖ్య ప్రమూణము(చూ అవోబల కం, పుట 82 కం చాలవ్యా-టీక=-2 8

తిర ఛాలవా్యాకర ణము- ఇని యిట్టుండ గుహ్తార్ధవు కాళిక ప్రాన్వముతరువాత వచ్చు బుకారమున కీసూత్రనురే 'శేఫాదేశము. గలుగదు, అందు “వితాపుల్రులు అన్నయానచాదేశయుక్త రూఘులే సాధువగునుగాని “ష్మిత్రపుత్రుల” అని ేపాదేశయు.క్తరూవంబు శాస్తీయంు గాది అనుమొదలగు రాతలను వ్ర్రాముట 'కాకరము గానరాకున్నది మజియు టైనంద్భ ముంబట్టి గడవటివదమునకు ముందున్న బుశారాంశసంబంధమైన బుకారము;శే యిశేఫాదేశమనియు, దీర్దాకారాంతములుగా నుదావారించిన వ్రయోగమురెల శేఫా జేశాభావవక్షమున సంన్కృృతచ్యాశృతి సీద్ధమగు నానజాదేశముచే మ్రైనవనియు, నిహా వింద శక్యమగుచుండ నట్టు ్న్రాయముటయు నిరాధారవిషయ'యే యయ్యుడి. ఆహోలలు ననుసరించి శామన్న భ్లే యీశేఫాదేకము “అనజ్‌. బుతో ద్వంచ్వే అనుసూశ్రమనేః గలుగు నానజాదేశము వచ్చుచోటులంచె సంభవించునదగునపుడు, విద్యాయోనిను టంధము బోధ్యమగు బుకారాంతద్వంద్వములంచే గలుగునదగునపు డట్టిచోటులు దొకచోలల్టుటయు నొకచోం గలుగ కుండుటయు నుండునా * మతియు నీశేఫాడే! మునకుం ట్రయోగానుసారముగం ట్రిన _శీని గల్పించవ లెననుటకు మూలమునందలి క్వచి తృదమును నాం క్రీక రణమునందలి విఫాసూవదమును ట్రచమూణములు గాందగియుండ నంత ప్రయానపడ "నెందులకో యూహింవంజాలము. యుక్లిదూర మూలేఖన మశుట యొన్వుం

యైసందర్భము ననుసరించి విద్యారెశానిసంబంధముగల ద్వంద్వమునంద్రైన బుకొ రాంళవూర్వవదమునందలి బుకారమున*ే యిీసూత్రముచే శేఫాదేశము విఫామ నస నని విశదమగుటంబట్టి యవ్చకవి సంయు తాసంయుకప్రానమున కుదావారించిన “థత్రీయ వంశ్యులైై ఆ, మాం ధాకృరఘుక్షితీశులు మువంబునం గాంచిశే యీయుగంబునన్‌” అశుపద్యమునందలి మాంధాతృరఘుక్షీతీశులను ద్వంద్వనున మాంధాతకును రఘు వ్నీతీశునకును విద్యాసంబంధముగాని యోనిసంబంధముగాని “'మాత్రపితలు” వోక్ర పోత్రనేష్ట్రోద్దాతలు" అనువానియందువలె గోఛరింపమిని నూంధాతృవదమునందలి బుకారమునకు ేఫాచేశము గలుగ నవకాళశము లేమి నడిదము సూరకవి మాంధాళ్ళే శబ్దమునందలి బుకారమునకు శేపాచేశము వేసీ చూపుట ్రానొదికమనియు నవ్చకవి చెప్పినచొచ్చ్వున సంయుతాసంయుకప్ర్రానమె గానో పుననియంం దీర్థానించుటయె నయు _క్రీీము, “క్రింద జడ్డలును చిరుంద బిదువులును నూంది ప్రాసములకు నుండెనేని ప్రాస "మొకటి నిడుదయక్కరంబొక్క_టి నిలుషందగును అను నవ్చకవి ,ఛెప్పిన ప్రాసళాళ్వా తరసామాన్యస్వరూవవిధిని విశేషవిధిన ననం శ్రిందజడ్డలును. బికుంద బిందువులును

సానములకు నుందునపుడే స్రైవవూర్వాక్సర మొకచో ప్రున్వముగను. నొకచో

సనూసవరి చ్శే దము, తిర్‌ర్‌. ద స్ట క్ని డీర్చముగను నుండందగుంగాని యట్లు గానపుడుండరాదని గ్రహించి గుప్తార్ధృవ్రకాళికా శారులు పహూలంళతరనంయోగమున ద్విత్వావృ త్య నాపశ్యశ తారూవమగు కమ సిద్ధాంత ముకు సార్థకము చేసికొనం ఛ్రుకృశవద్యమునందును మాంధాతృవదమునందలి బు కారము నకును రేఫము గలిగింవ యత్నించుటయం6 ్రామాదికంబెం “వ్యల్తియవంళంబున మాం ఛాతృండురాజ్యంబు నీతి దగం బాలించెన్‌ అను నందిసిగయ బలరామవిజయములోని వద్యమునం ్రింద జడ్డయుం బిరంద బిందువును లేని వ్య సృమాంధాత్చృశబ్దమునండలి శృవర్మ మే కత్తియళబ్దమునందలి ,త్రివర్దముతోం వ్రానమైల్రి, నందుటంచేసియు ద్వంద్వ ముగామి నచ్చో ేఫాదేశమునకుం టన 'కియే "లేమిఐటేసియుం బ్రైవిమయము ఛందో లక్షణవిరుద్ధ మనక తప్పదు బుకారము "లేఫధ్వని గలదగుటకు నందును వాల్లాపైనున్న దీనికి ేఫోచ్చారణ మె స్ర్రుతివిమయమగుటకు.. శ్రుతిననుసరించి స్రానముల లేఫతోం సూర్చుటయం6 దదనుగుణమునగ లక్షణము లుదయిఎచుటయు6 గలననుట పరమార్థ మగు విషయముం శ ల్‌ో సమాసవిభక్తికి లోపంబగు లట్టునకుం గాదు, ౨౫. ౬౯9

రామునివాణములు - సరసఫవువచనములు - వేవెలుంగు - గుణ

ములపోక, లో

టీ. “లోవళ్చ విభక్ష్యాటేళ్ళ బ్టేవు స్యాక్సృమాసకాంగేషు”. అనునది మూలము సమానములందలి ఫూర్వోోత్తరవదములసంబంధమైన విభవ్తలకు లోపము నిత్యముగ నగు ననియు ఏభ_క్ష్యవయవముగం శక్సమము 81 చే విధింపంబడిన లట్టునకు మత్త మో లోవము గలుగదనియు. సూత్రార్థము వ్మక్తియ నడపుదళశలోం బూరోల్పు క్తరవదముల విభక్తులు లోపించి పదవ సమాసవ సీద్ధించెడు. విళిష్టము మింద" ఖ్రభమాది ప్రత్యయ ములుగలుగునని గ్రృహించునది, “రాముని బాణములు రాముని యొక్క బాణములను షష్టీ శర్ప్చురుషమునం బూర్వవదసంబంధియగు యొక్కవ్రత్యయమునకును నుత్తరవదసంబంధ మైన చభమావ్రశ్యయమునకును. లోవ మోవిధిచేం గలిగెననియు:. బిదవ విశిస్టము మిందం బ్రత్యయ ముచ్పలిల్లుటం బేసి మైరూప మేర్చడెననియు (గ్రహించునదిం. 'సరనపు వచనములు _- ఇచట'సరసములు + వచనములు అనుకర్మ ధారయమున. బూర్యోత్తరవద ముల సంబంధమైన లువర్ణ్మక మోవిధివే లోపించెననియుం బివవ విశిష్టమ్నువై: బ్రభమా బహువచనమును దత్సమము 41 చ్చే మువర్మకకార్యము ముగాగమమునకును గలుగ దగునదగుట'చే సంధి 82 "చే ముశాగమమువర్శమునకుం. బుంపులును గలుగ సరసంపువచ నములను రూవమయ్యొననియు "నెంచునదిం కారకము 20 చేం దొలినున్నచాని ేకత్వ

లి5్‌6ి బాలవ్యా కరణము ముశు గలుగనగునని యూహించినవక్షమున _ తుదిపదములువర్ణ్మ మే యీలోవమునక్ష విమయమయ్యొననియుం బుంఫులవిధానమునం బేసి తొలివదము మువర్షము లోసింబని దయ్యెననియు గ్రహింవందగును, “వశ వెలుంగులు"అను బహుప్రీహిని, *నణముల యొక్క. ప్రోకి అను శత్పురుషమునం గ్ర్యయముగం “వథమ్మావత్యయములును మును భైదూవములు నిష్పన్నము అయ్యన పున గమనిం చునది. 'వేయిళబ్టము క్షస్తరూపము. వేయని గ్రజాంచునది. లట్టును టిత్తుగాలేని విభ కాద్యవయవముగాం 'జేయుటం జేసియవయవికి లోవము సంస్రాక్తముగా నాలోవ మవయ విద్వారమున నవయవమునకును గలుగవలసివచ్చుటచే లట్టునకుం గాదని చెచ్పవలీవచ్ళె ననిగ్రహించునదిం ముగాగమము ,గ్యయమునకుం గాక శృతి! విధించంబడిన దగటం జేసి ప్రత్యయలోవప్రా ప్రీమూలమునం గలుగు లోవ మద్దానికిం గలుగనేరదని యెజుం గునది, ఇట్లే నిగాగమము డుమంతమున కంతావయవమున విధింపబడినదగుట నడ్డా నికిం ట్రశ్యయలోవమూలకమగు లోవము. గలుగంజాలదనుట తెల్లము (చూ శ్రమ ముగం దత్సమము 811. శీ1ే. 21) లట్టు విభ _కృవషయవ మగుటచే నిషేధము చేయలడె ననియు ముగాగమ నిగాగముములు (వశృశ్యవయవములగుట విభ_క్ష్యవయవములు ణా మిని వానిని ని-షేధవిషయములుగం జేయ లేదనియు భావము, *సరసముశావచనము" ఆను కర్య్శధారయమున మువర్థమునకుం బుఎఫులగుననువిధానమునం జేసీ పూర్వపదసంబండి మువర్ష్మకమునకు లోవ మోవధిచేం గలుగదనియుం బుంఫులే నిత్యముగ నగుననియు 'నెచు నది. సమాసమకు సామాన్మ్యోక్షిం జేసి తద్ధితవృ_త్తియందును సీవిధిచే విభ_క్రలోవముగలున ననియు దాన రామునికనము ఒజ్జకనము చదువరి మొదలగురూవములు నిన్సన్నము లగుననియం6 ెలిసికొనునదిం కర్తామలకుం బ్రాధాన్యవివక్షయందు ధాతుజవిశేషణంబులు కర్తతోడం బోలె వానితోడ సమనించు. ౨౬.

రాముండు రతీంచినభ స్భతుస్టండు రాముండు వాలినేనీన బాణము- 'రాముండు గోన్రనిచ్చినవివ్రండు - రాముండు వెడలినవనంబు =రాముండు వనీంచిన సర్టగ్భృపహాము - రాముండు వసీంచినచోటు.

ఇది సమాసపరిచ్చేదము*

టీ. “కర్థాచే? కర్ణ క్వం ప్రభమాభ నవర్షకళ్చ తద్వత్స్యాల్‌” అనునది మూలము* తెలుంగున ఛాతుజవిశేసణాములకు గ ర్త తోడ నసంబంధమె వ్ర ఛానముగం జావటెడిడాని కర్తాదివాదకములలోడ సంబంధము చూవట్టదు, శాని కర్తాదివాచక

సమాసపరిచ్ళేదము తి? ములకును గ్యర్డకుం బలెం వ్రాధాన్యము వివక్షించినపుడు కర్భృవాచకమెట్టక్లై కర్తాది వాచకములును ధాతుజవిశేషణముతోడ సంబంధమునంది నమసించుట తోంధెడి. ధాతుజవిశేషణమునకు సంబంధించిన కర్త ఖనాచకమొట్లు ఛాతుజవిశేమణముతోడి నిరం తరాన్వయనంబంధముచే సమసీంచునో యజ్లే ధారుజనిశేషణముతోం గర్షాదిరూవ మున సంబంధించభుననియు: దమకుం గ్నర్హవంటి ప్రాధాన్య మోాయ.బడినపుడు ధాతుజ విశీమణముతోడ నత్యంతసంబంధమునంది సమసించునని సూత్రార్ధము. రాముండురక్షీం చిన భృత్యుండు వా ఇచట భృత్యుని రథ్నీ-చినరాము: డనునది నహజవాక్యము, రక్షీంచినవాండు రోముండును రక్షణము నందినవా.డం భృత్యుండును నగుటచే రక్షీం చిన యను ధాతుజనిశేవణమునకు6 గర్థ రాముండుకు రతుకాఫలమునందిన భృత్యుండు కర్మ మును నగుట సహాజస్థితి. వశృతము భృళ్యుని నను కర్శమునకుం గ్నర్పకుంబలెం ఛ్రా,ధాన్యమనంగాం గర్త ఫ్రగ్వేము వివక్షీశకమయ్యెంానరి గ్త్ణయగు. రాముండను దానితో "నెట్టబ్సై భృత్యుండను గర్మముతోడను రక్షించినయను ధాలుజవిశేషణ మి విథిచే సమసించుచున్నదిగానం వ్రైరూవము గలిగెనని గ్రహొంచునది 'ౌ/ఛాన్యవివతుం జేసి కర్పవంటి ప్రా/థాన్యము సీద్ధించెడింగానం గర్తాదులు.. ప్రథమాంతములగుట చూవభ్రెడి, ద్ర,థమమూలముననే ప్రాఛాన్యవివకుయును గృర్హవంటి దగుటయును స్పష్ట వడియెడి: గానం ట్రశమయసట నిర్శాధము కర్ణ ఫవ్యాపారము కర్రాదులు చారో పించుటయే కర్తాదులనైన 'ప్రాధాన్యవివతమయని గ్రహింవవలెకు వైయుదొహరణము కర్శమునకుం శ్రా,ధాన్యవివకు చేయుట కొసంగిన దనుట న్పష్తము ఆదిపదముచేం గర తాదులు గ్రావ్యాములు,. “రొముండు వాలినేసిన వొణము రాముడు వొణముచే "చేసిన చాలి యనునది సహాజవాక్యము ఇట బాణముచే నను గరణమునకుం ప్రాధాన్యము వివక్షీకమమ్మొం గాన బాణము వ్రథమాంతమై యేసిన యను భాతుజవిశీషణముతో సమసించుటం జేసి వైవ్రయోగము. గలిశెనని గ్రహించునది. “రాముండు గోవునిచ్చిన విప్రుడు -ావిఫ్రునికొజకు సోవునిచ్చిన రాము డనునది సహజ వాక్యము ఇందు విఫ్రునికొజకను సంధ్రదానమునకు- గ_ర్హృ వ్యాపారము నారోపించురూషమైన 'పా/ధాన్యమును వివక్షీించుటంజేసి క రో వలే సంవ్రదానముతో డ ధారుజవిశేషణమ నమసించుటచేం ద్రైవ్రయోగ 'మేర్ప్చడెనని యెంచునది. “రొముండు 'వెడలినవనంబు" == వనమునుండి వెడలిన రాముండనునది సహాజవాక్యముః ఇట వనమునుండీ యను నప 'దానమునకుం గర్భృత్వరూవ ప్రాధాన్యమును వవశ్షీంచుటం జేసి ధాతుజవిశీవణముదా తో సమసీించుటవేం వైవప్రయోగము గలిగె, “రాముడు వసించిన వర్ష; గృహము" = బకన్నహమందు.. వసించిన రాము,డనునది సహజవాక్యముం ఇందుర బర్హగృశ

తెలిపి బాలవ్యా కరణము

మందను స్‌ధికరణమునకుం ్రా,ఛాన్యవివక్షం జేసి మైవ్రయోగము. సంభవించెను, ఇట్టే “రాముడు వసీంచినచో” టనునది చోటునందు వసించిన రాముండను సహాజవాక్యము నందలి చోటునం దను నధికరణమునందుం గ _ర్భృవ్యాపార వూరోపించి ై/ధాన్యమును వివక్షీంచుటు జేసి ధాతుజవిశేషణము కర్షృతోడవలె 'దానితోను నమసించుట జి! వై ప్రయోగము గలిగెనని యొొచునది క యర త్వాదులను గారక 'ప్రశరణమునందలి యాచాావిధులనుబట్ల్రి గమనించికొనునది. ఇట్లే “రాము శన్నముతిన్న విస్తు 'మొదలస ప్రయోగములందు. విస్త్వయందను నధికరణాదులకుం బ్రాధాన్యమారోవిళ మగుటంకేని 'ధాతుజవిశేషణము వానితో సమసించుట నూహించుకొనునదిం వ్విళ్తియం దన్నములిన్న 'రాముండనునది సహజవాళ్యము చమత్కా_రా-పీక్షను వక్ష క్రియావాచ్య వ్యాపార మునం గృర్హ శెట్టి ప్రా,థాన్యమిడునో యట్టి ప్రాముఖ్యము క ర్థాదులకును దద్విషయము; నున్నట్లు వివక్నీించుఓయే పా/ఛాన్యమనందగుం సుస్క్యృతమునం గర్హాదులకుం ట్రాశశాన్య మొనసి “అసీ నజకుచున్నది- బాణము చంపుఛభున్నది' అను మొదలగు వాక్యముల రచించుటగలదుగాని తేలుయనందువలె. వ్రాధాన్యవివతునందిన దానితోడను, గృర్హతోడను గూడ నేకక్రియ యన్వయించుట గానము, కాన నీనూ తపో క్తమగు మార్ట్మ మెల్లభ్‌ంగుల నంస్క్యృరేవిలతమ్‌ణ మనియు నిఏి కేవలము. తెలు.గుభాషకు నహజమగు చాక్యరచనమే యనియు జెన్న సందియము లేదుః నుంస్కబ్బృతవిలక్షణము ల్రైనను, గర్గాదికారకముల యర్థ మిద్దానిమూలమున మయింగుపడుచున్నను నిట్టివాక్యము లాంధ్రఖాహావై లికేసి యతి మనోహారములును; నహాజములును వ _కృవ్యమునకు "మెజుయి బెచ్చునవియును చైయాండుటను గమనించునది. మూలమునందలి “న వర్ణకశ్చ” అను దళము నాధార ముగు గొని సూ3 ధాతుజవిశేషణమను. దాని గూర్చెననుట తెల్ల ము “భూళానే చ్రతిషేధాన్లే నళ్చ నిశ్చ భివేశ్ళ్ర0మాత్‌ , కర్షాది కర్భృతాయాంచ తౌ ీయా౭ నీశేషణమ్‌” ఆను నాధర్వ్యణము పై సూరి ధాళుజవిశేషణాపదమునకు బీజమయ్యొడిం

ఇది సమానవ౦చ్భేదము* చాాణాననస్టవనానాయా.

జ తదితపరి చ్చే దము టు క క

భావార్థమతుబన్థాదులందు విళక్త్యంతములగు శబ్దముల్నపైనీ విధింకంబడునవి శద్ధిత్మ్వ్తత్యయములం నాయిుడునుం శ్రీంది శ్వార్థలక్షుణము ననుసరించి. విశేషించి యొక్క మష్ట్యంకమగు చదముమిందనే త్వార్థక వ్రత్యయములు గలుగ నవకాళము చూవట్లెడిం తద్ధిఠవ్ర్రత్యయములను విధించు గ్రంథభాగముగాన నిది తద్ధితపరి చద మను

సంజ్ఞ నంటెను, ల్‌

తనవర్ష కంబు త్వార్థంబునందగు, ౧ కాక వళ

త్ధంబనంగా భావంబు - ప్ర సృతిజన్యబోధంబునందుం టౌ రంబు భావంబు, రామునితనము - రాముతనము - మనుమనితనము- నీతతనము - గొవ్చతనము - కొజంతనము - నల్లందనము - ఫుల్లదనము, టీ- శ్వార్థమనయానేమో క్రింద నికావీకమగును.. శ్వవ్రశ్యయార్థమున “తని జో అభ ళ్‌ . అను వ్రత్యయము శబ్దముల కగునని సూత్రార్థము. త్వాశ్థే తనశ్చ వికృతా స్యాల్‌ అనునది మూలము, సాధారణమున నిందు నిరూపితములగు వ్రత్యయములెల్ల నాధర్వ ఇమునుండియే వంగ్ర్యహింపంబడినట్లు తోడి, శ్వార్ధమనంగా భౌవము. వ్రకృతియనం బ్రైలిపదికముం ప్రకృతిజన్యభోదమునాం బ్రాతివదికచే బోధ్యమగు పదార్థమని భావముః చానిధర్మ్మము కారము నాంజనును. కాంగాం ట్రాతివదికార్థంబగు పదార్థముయొక్క ధర్మము భావమని ఫలితమును త్రపాంపయగునుం “రామక్వం; మనుష్యశ్వ3, మున్నగు వానియందు: ద్వ్యృళ్యయ మేయర్థనునం గలుగునో యాయర్థమునం _ చెలుంగునం ద్వప్రత్యయస్థానమునం దనవర్ష్మక మగునుం ఇందునిరూపీతమగు ఖౌవళబ్దమునకుం బదార్థ ధర్మ మర్ధమును (క్రియ తి5్‌ నందలి భామాబ్ధమునకు ధాళ్వర్థ మర్థమును నగుట నీ "ఇండింటికి భీదముగలదని గ్రసొంచునది, ఒకదానికిం బదార్థధర్మ్య మును నొశదానికిం బదార్థమా శ్ర మును నర్థమగుట స్పష్టముః వదార్థధర్మ్మ, ము వదార్థమున స్వస్వామి సంబం ధమున నిల్చునదగుటంచేని వదార్థవాచకము యొక్క_మన్ట్యంకమై. ధర్మవాచకకన 'వ్రశృ్యయమునందుట సవాజము, సంబుధవాచకము యొక్కచుష్ట్య్రవరముసోంది ధర్మ వాచక శనప్రత్యయము గల్లెడినని ఫళితముః వశృతియనం బ్రశ్యేయమునకం ముందు భాగమనీయు. దానివలన గల్లిన యళ్ఞీబోధమున విశేషకారూవముగర దోంచునది ఫోవ

తీఠ0 బాల వాాశకరణము మనియు శా త్త వాదము, '“రామునిశనము ఆారామునియొక్కి ఇట యొక్క చ్రశ్యయ మునకు ముందున్న రామశబ్ద్బము వ॥శృతి చానికి రాము: డర్థముగాన 'రాముః డనునది వశృతిజన్యబోధం వానియందు. విశేషణరూవమునం దోంచునది రామశ్వమనలణా రాముని ధర్మముగాన నదియె చ,శారము అవ్రకారమే భావమునాంబడును. బోధ మనంగా క్షానము ప్రాతిపదికార్థావగతిచే క్షైనవిషయమగు వదార్థముయొక్క_ ధర్మ మని ఫలితము రాము డనలా రామక్వముగలపురుముండని యర్థ ముగాన రామత్వము రాముని యందు. విశేషణారూవమున నున్నదనుట తెల్లము. కాలా రామత్వ మను నర్థమా యొక్క షష్ట్యం తే రామళబ్దముమోంద_ దన్యవ్రత్యయమావిధివేం గన్తిననియు సమాస 25 చేం దద్ధికవృత్తియుదు యొక్క_కు లోపముగళ్థిననియు. దాన రామునితనమను కూప 'మేర్పడెననియుం బ్రక్రియను గమనించునదిం తత్సమము 28 వే నిగాగవము పాక్షీక ముగ నగుంగాన నిగాగమాభావమున రాముతనమనియు రూవము గానోపును మనుమనీ శనము, మగనిశతనము మొదలగు రూపములందు మ్మాక్రము తర్సమము 2ప్లేచే నను దంతమగు తెనుంగు డుముతములగు మగంమనుమ మొదలగువానికి నిగాగమము నిళ్యముగ సంస్రా_వ్లమగుటం జేసి నిశాగమము లేకుండుట చూవట్టదనియుం గాన మనళనము మనువు తనము మున్నగు రూపములు గలుగవనియం నిట స్మరించుకొనవ లెను మగనిధర్మమను నర్థీమున మగళనమశను రూము గలుగచుగాని మ్యగవాండనునర్థముగల మగశబ్దముమో ద దన్న్ర్కత్యయము గల్లుటచే మాత్రము మగతనమను రూషము సీద్ధింపనగునని ర్రపొంచు నది, ఇట్టి యథాసంభవముగం దక్కిన దానికి దన్యప్రృత్యయము గలుగునపుడగు రూవ ముల నూహించుకొనునదిం నల్దందనము, పుల్ణదనము-అను వానియందు: దన్మప్రృశత్యయము మరమగుచుండ కంధి ఏ3 చే నుణాగమ మగుటను స్మరించికొనునదిం ఇటై విశేమ్యవిశేషణ ములమింద దన ప్రత్యయము గల్లునపుడు వ్రశ్రీయను గమనించికొనునది. గొప్పశన మి త్యాద్యుదాహరణములంఒట్టి తన్ల వర్మక మాచ్చికానాచ్చిక నామసాధారణమని సూచిశముం యొక్క లోషించినట్టి డుము లేతరాచ్చిక రూపములు ప్రథమైకళుల్య మున్షై. యుండును గాన సీవ్రకరణమునెల్ల రూవములు ్రశిమైకవచనములుగనే నిర్జిష్టములగునుః ఇట విశేషంబుత్సర్ణంబునకు విధామను బాధకంబగు. ౨. స్పష్టము టీ. విశేమమనలాం ్రైందినిరూపితమగు స్మూత్ర్తనమితి. అపవాదళ్శాస్తములని _శొవము, ఉత్సర్చమనలూ ముందు తనవర్శకము విధించెడిసూ త్రము, సామాన్యశాస్త్రమని భావముః ఈ్చక్రిందం జెప్పంబోవు విశేషస్మూశ్రములు ముందు శనవర్షకమును వథించేడి

తద్ధితపరిచ్ళేదము, 861 వే సామాన్యశాన్తమును వికల్పముగ 'బాధించునని సూత్రార్థముం ఆనంా సీక్రిందివిధులచే నాయావిశేమవ్రృత్యయములు గలుగనిపతుమునం దనవర్ష్మకముగూడ నగునని భావము, స్పష్టమనయా సూత్రార్థము "లేబ తెల్లమని యర్థముః సూరిలక్షణము. కేవలము. నామ వాచకములక త్వార్థమున'నె యని తెల్పునని యనుమానిఎచి కావలయుం ద్రిలిగలక్షణ "శేమకర్హ తద్ధికములనలా విశేమ్యవిశేవణములగుశబ్దములసూంద భావాద్భర్థములఎదురాం దగిన వ్రశ్యయవి శేషములని యర్థమని విశేషించిచెప్సె దీనిని సవరించ మజియుం "దన వర్శకము పరమగునపుడు త చృష్టార్థంబునకు లోపంబు విభామనగుం ఆశొన్న శనము=ఆ కొన్నవానితనము. అని శాసించి వివించి యీసుదర్భముళు సవించుట నరయునదిం చిన్నాదులకు ఆీశవర్థ్యకంబగు, రం వ 'ఈ ళ్‌ కు చిన్నజీకము - కన్నెతీకము, చిన్న - కన్నె - చుట్టము - దొంగ "వేద = మిండ = లంజే - ఇత్యాదులు చిన్నాదులు. టీ. చిన్న మొవలసళబ్దములకుం. ద్వార్థంబున “అక అను ప్రత్యయ మను, చిన్నయొక్కభర్మ ము చిన్న అీకము* రద్ధితవృ త్తిని విభక్తిగోసనము, కన్నెయొక్కం ధర్మము కస్నైతికము ఇట్లే కక్కినవూవ్యానులు, ఆదిశబ్బమునే నిది యాకృతిగణ మనియు కిక వ్రశ్యయార్హ్యముల నెల్ల నిందుం 'జేర్చందగుననియు చెలియునది* ప్రత్యయ ములను నవొకపు డర్థవంతములగుపదములే యనియు నాపదము లుచ్చారణమునందలి స్థిత మొవలగుకారణముల ననుసకంచి యిట్రిదశనంది యవిజ్ఞార ప్రకృతుర్రై వశ్యయము లయ్యెననియు ననుట నిజమెగాని యిది యీూవదమనిమాత్ర, మనుమానించి నిహూపిం చుట సుస్క్భృతవ్యాక_ర్హలమార్ద మునే వట్టిన 'తెను-గువ్యాక _ర్హలకు సమృతముగామినొ యావని కష్టళాధ్యమగుటనొ సందిస్ధాశముల శాస్త్రముల శచ్రాయరాదని యొచియొ యిచ్చవచ్చినరీతి సననగా దమయనుభేవము ననుసుంచి ప్రాలివదికవ్రత్యయవిఖాగమునే వ్రదర్శించుట యాచారమయ్యును= 2 సూత్రము ననుసరించి ఆీకవర్శ్మకము గలుగనివత్స మునం డనవర్శ్మ కము గలుగనగుంగాన చిన్నకన మిత్యాదులును సుంభవించెడి, కాని చుట్ట ఆీకమనుదానికిం వుట్రముశన మహరూవ మప్రసిద్ధము గానం ట్ర(యో గానుసారముగం ట్రశ్యయముల _ నాయావానికీం. గూర్చి రూపముల గ్ర్రహించునది. ప్రయోగములు గల్లునెడలం. బుంపులకుం దనవర్శకము వరనగునపుడు నుమాగమమును విధించుసంధి 35 నూ త్రవిమయము ననుసరించి తనవర్హ కము పరమగునపు డస్హానికి ముందున్న మువ ర్శృశమునకుం బుంఫులే యగుగాని మువర్ణకలోపము శాదని యనుమానించి చుట్రము శబ్దము తుదినర్ణకమునకుం. బుఎపులను బిదవ నుమాగమమును గూర్చి మట్రపుందన మీళ్యాదిరూవములను సాధిం చికొనందగును- ప్రశశవ్యవహారమున+'చిన్నందొంగ'ంకను

నల్లి బాలవ్యాకరణమను వానికి టేకవ్రత్యయము గాక తనప్రక్యయ మే యర్థవంఠమై తోయెడి. ఇబ్టే కక్కిన వూవ్యాములు సూరి “అీకిఅని శకటనేఫాదిగా. నీవ్రత్యయమును. ని్జేళించెంగాని నానా:టి కీది శేఫములతో ( సనలియుటం జేసి కావలయుం గొన్నిశబ్దములవలే నిపియు నుభయ'ేఫముగ శజ్ఞరత్నాకరమునం దుదాహృశమయ్యె* “ఆరయంం దల్లికక్కనెలి యండ్ర్యకుం దక్కును గల్లినట్టి దు ట్రికమువారికిక (వ్రధాం 3 ఆ) అని శేఫమగుటకుం ట్రయోగము శకటరేఫమగుటకు బసహూదావ్యాతులు చూవట్టుట ననిహాపిరేము,

ఉత్వంబున కత్వంబు టీకము పరంబగునవ్పుడగు, ౪.

తొత్పజీకము - వెడ్దణీకము ఎ వెజ్టటీకము. టీ. ఫూర్వనూశ్రముచేశగు అికవర్థ్యకను. పరముగా దొనిముందున్న ్రాస్యో నభ (4 “వజ శొరను వ్రాస్వాకారము నితృముగ నగునని సూత్రా,ర్థము తొత్తు-వెద్దు- వెప్టో ఇవియు దంతములు వీనికి అికవర్థకము వరముగా వీనితుదియుక్వమున కళ్వమాదేశమయ్యెలాన “తొత్తుగఆికము=లొ తృశలీకము=తొ త్తణీకము. అశుమొవలగురూపము. లయ్యొశు "వెద్దు=కవటము "లేక వంచన. 'వెష్టో=వైద్యుండుం చేర్వాదుల కిమివర్ణ్మకంబగు. స్మి,

వేరిమి -కడిమి. వేరు-కడు -మ్రుచ్చు - మేలు - వెలి- పోడి - వాడి - వేడి - ఇత్యాదులు 'వేర్వాదులు,

టీ= "పేర మొదలగుళబ్దములకు “ఇమ”. అనువర్శకము ద్వార్థమున నగును “-పీపశాఇమి=పేరిమి. సంథిచే సుధి నిత్యముగ నగుటను స్మరించుకొనునది ఇష్టేళజిమి- ఇెలిమి; "మేలిమాత్యాదిరూపముల వ్ర క్రియ నూహిం చికొనునది.

నవర్ష్మకంబు గుణవచనంబులగు నల్లాదులకగు, ఓ,

నల్లన = లెల్లన, సల్ల - అల్ప - వచ్చ - బిర్ఞ్ధ =, చామ - తయ

వ ఆలో, రల వకు నిను లగు - అలి - బయ్య = లకు - న్‌ వ్రైశ 4 ఇత్యాదులు నల్లాదులు,

టీ వచనమనలా జెద్పుట. గుణవాచకములగు నల్ల మొదలగుశబ్దములకు నవర్థ్మక మగునుం నల సానజనల్టన ఇట్లే తక్కినవానికి నవర్శకముగా రూపము లూవ్యాములు* నవర్థ్మకము వీనికిం గలుగనివతమున సూత్రము చేం దనవర్మకము గలుగుననియు నపుడు సంధి తిక చే నదంతగుణవాచకములగు వీనిమాంద నుమాగమము దనఎర్జ్మ కము 'వరంబుగొ నగననియు దొన నల్లదన మిత్యాదిరూపములు గలుగుననియు గ్ర్రహించునది. ఇందే న్నియు. నధంళములే గాన నట్టివే యిరదుం బ్రవేళముం గెడి

తదితపరిచ్చేద త్ర ద్ధి పరి ఇ ము త ఇకవర్షకంబగ్గ లాదులకగు, ౭. అగ్గలిక - ఒమిక, అగ్గలము = పము, ౧ మహో ౧ ర టీ, “అన్గల"మొవలగుశబ్దములకు “ఇక వ్రశ్ళయము త్వార్ధమునందగును. అడ లముగఇక తద్ధికవృ్తిని 25 చే *ముీ అనుదానికి లోవమగుం, లేదా త్రిలిగలక్షణ శేమకర్తృలమణము ననుసరించి (ఫ్రైఢవ్యా+ నూ యేనిమువర్మ గోపమును 'బేసికొనునదిం వదప నవదాదిస్వరసుధిని నిక్యముగం గూర్చ “అగ్గలికి అనురూప మేర్పడెడి. ఇళ్లే ఇహం ములంం కష కం | ( మీ శక్కినవ్చు వ్యాములు ఓమ్మశాఇక మి ఇమిడిక యశియర్థము ఇందుం దుదిమువ ర్డ్థ ము చశృతిసహజముగాన విభక్రిగామి లోపంవదుం ఉనని అధ త జ మంగటిమ్య్యూదులు యధథాప్ర, యోగంబుగ గ్రాహ్యాంబులు. ర, మగంటిమి - మగతనము - వేదటిమి - ఒజ్జ్ఞనము - ఫోటరము - కోడంట్రము _ కోడం ట్రికము = కోడటీకము - కోమలికము - చెలి “శారము - ెలువు - ఎలుఫవు - పసువు - నలువు అీకాదులు రానివష మందుం దన్మవ్రతక్టయం బన్నింటికగు, చిన్నతనము - మ్రుచ్చు-దనము, నల్లందనము - అగ్ధలంవుందనను - ఒజ్జ్ఞతనము, టీ. మగంటిమ 'మొదలగుళబ్దములకుం. గళల్లెడి తద్ధిక వ్రత్యయము_ లొకనియమ ముచేం 'చెలుపంబడంజాలవు గాన వానిని బ్రయోగనుల ననుస3ంచి గ్రహించవలసీ యుండునని సూత్రార్థముం ఉశృతినెజింగి (వయో గానునారముగంబ్హత్యయవిభాగము సేసికొని యిది ప్రత్యయ మిది ప్రశృతియని "తెలిసకొనవలసీనదేగాని యొక్కొకచానిశే ళణం వ క్‌ జ్‌ వివిధములగు తద్ధిక్య్రత్యయములతోడి ప్రయోగము చ్రయోగదృష్టమగుట నొకనియమ ముచే ననుశాసింప నవకాశములేదనిఫొవము- మగంటిమి ఇందు మగశబ్దముసోంద 'టిమిజ్‌ *అనుక్రత్యయము గల్లినట్లును దర్సమము 19చే బిందువు గల్లినట్టును నూహింపర దగును, ఇది గలుగనివమమున 11 చేం దనవర్శ్శకము. గలిగి మగళనమను దూవమగునుం "పీవజీమి,లాపేదళబ్బముమాదం 'ద్యార్థమున టిమివర్ణ్మకము నల్లుటచే నీరూపమేర్చడెనని వ్యాకృతిమర్య్యాడ ననుసకించి యూహింపనగును అమి రానివకమున 8 చే అీకవర్థక "మైనం 'బేదణికమగునుం అదియుం గలుగకున్న 11 చేం దన్మప్త్రశ్యయమైన "పీదశనమని

• యగును. క్సేదర్‌ "అను దాని మైనిమివర్మ కై? లేఫము శకటముగ మారుటం "బేదజిమియను నదినల్లై ననందగునుం ఒజ్జకబ్బముమోంద నవర్ష్శకముకు చిదప మువర్జ్మముము నగుటం ల్రైరూష 'మేర్పడెననందగును. వడ్షమునవి దనవ్రత్యయము దీనికి గలుగనగును.శోడలుకబ్టముమోండ

లేర భాలవ్యా కరణము

టర్మవృత్యయమును నది పరముగా వృ _త్తినాళబ్దమాద్య తర శేషమగుటయుం (కోసాటరమ

జకోటరము) ననుమానిం చునది, ఇట్లే కోడలుశబ్దము మ్‌ాంద “ంట్ర"అనునది త్వార్థమున

నగుటంశేసియం. నది వరముగా లువర్ణ్యము లోసించుటం జేసియం6 నోడం ట్రమనురూః

"మేర్సడెనని యూహింపదగుం అళ్లే కోడలంశబ్దముమాందం ద్వార్థమున. “ట్రిక్‌ అను

ప్రశ్ళయముకు వృత్తి నంళ్యవర్శలోవమును. గలుగం నోడంట్రిక మనురూళమయ్యెనని

లక్షణాశయము, ఈరీతినే ఆికవ్రశ్యయము గలుగుటచేవను వృత్తి నంళ్యపర్థము లోపించు

టచేశను గోడలుశబ్దమునకుం గోడణీకమను రూవ మేర్పడెను. కోడలుళబ్దమునకు

గోటరికమనియు. రూపంబు వ్రయోగదృష్టమగు- కోమలిశబ్టముమవైం గ్య్రళ్యయము

"లేదా కోమలళబ్టముమై ఇక ప్రత్యయము గలుగం గోమయలికమునురూపమయ్యెనని యను

మానింపవలసీయున్నది. ఛెలిశబ్దమునోందం గారప్ర్రళ్యయము. గలుగుటచేం. జెలికారమని

యూహించునది వత్షమున ర్‌ చే ఇమివ్రృతృయమైనం జెలిమియని యగుటను స్మరించు

నది. “తెల్ల-ఎజ్జ-వచ్చ-నల్ల'ఆను నదంతగుణ వాచకములమోందం బువర్ష్యము గలుగుట యును బ్రకృతులతుదిద్విశ్వములలో నొళవర్థకమునకు యుశ్వమాదేశమగుటయు బచ్చశబ్బమునందలి చృశారమునుదున్న జడ్డ అక్యటాదుల జడ్డకు లోవమును విధించు కౌన్త ముచే లోపించి శేషించిన చకారము నకారమగుటటయు “మొదలగు విషయనుల సీద్దదూపముల ననుసరించి యూహించికొనునది మెలి నిరూప్‌ంచిన ఆిక-ఇమి-మొదలగ నవి గలుగకున్న (2 సూత్రమునుఒట్టి) 1 ఇేం దనవర్ష్మ క మన్నంట్లికి గలుగనగుంగాన చిన్నశన మి త్యాదిరూపొంతరములు ఫూర్వసూళ్రో డావ్భాతులకుం గలుగనగునని ఆశా దులను సూరివిపరగామున కభ్ళిప్తాయము. అస్సలపుందన మిత్యాదులందుం దన చ్రశ్యయము వరనముగా నుమాగమమును బుఎపులమాంద విధించు చయణాళిక ననునరించి మువర్డ్‌! శే లోపము గలుగదనియు౨ బుంఫులె యగుననియు ముఎబె నిరూపికముం ముచ్చుందనమా నల్హందన మిత్యాదులందు ఏర్‌ నంధిచే నుమాగమంబగు, గుణచాచకేశరాదంతళబ్టముల మింద నుమాగమవిధానము "లేమిం జిన్నళనముః ఒజ్జ్ఞతనము “మొదలగువానియందు నుమాగమంబు గలుగదు* వత్షమునం 'బెలుపు మున్నగువానికి 7 వేం చెల్లన మొదలగు రూపాంళరిము లగుబను స్మ రించికొనునదిం ఇట్లొ శేశబ్బము త్వార్థమున వివిధములగు వ్రశ్యయముల నంది వివిధములగురూవంబులం 'చొల్పుఓక కన లకత్షణకర్హకు వీనిని యథొ చయోగగ్రావ్యాములని శాసించుటయొ క_ర్ధవ్యంబయ్యెనని శ్రసాంచునదిం ఈవ్రకరణ మునం గొంఠగ భాహాతర్వమును గమనించి చగృతివ్రశ్యయవిభాశాదు లాహించ్చి నిరూపింపనగుంగాని శాన్త్రక్ఞాలకాసరణి మనోవారముగామిని సాకల్యముగా నట్టు చూప నవకాళము. చాలమిని ేవలము. కాస్త్రమార్దప్రదర్శనముఖమున'ే టీక లిఖిరమని యెుచునది

తీగితవరి చ్చే దము 8565 థి అరమరఠాదులకు స్వార్ధంబునం దికవర్హకంబగు. ౯, అరమరిక - ఆమిక - అరమర - ఆము - అల్లి బిల్ని గండి - నడవడి నాడు = నివ్వాళి = పాతి. మాన - మెలి - వాలు - ఇత్యాదు లర మరాదులు, టీ అరమర మొనలగుశబ్బములకుం "్రైలివదికార్థమునం దికవర్థకమగును. (ఇక). స్వార్థమనం దమకు నియకమైనయన్థము. ప్రైశివదికార్థమని భావము అరమరశాఖక లా అవదాదిన్వరసంధినిత్యము. “అరమరికి ఇళ్లే తక్కిన వూహృృములు, అరమరకరమర మనియు రూపౌాంశరము చృయోగదృష్ట్రము ఉకవర్ష కంబు చిజుతొదులకు స్వార్థంబునందగు, ౧౦. చిజుతుక-నారుక, చిజుత నాతి.నెలత. మెలం.వడంతి.యడంతి- పాలంతి. వెలంది.నిన్వు ఎము-ఇతాన్గదులు చిలుతాదులు, పా జపస్టైక లాస్య టీ చిుక మొదలగు బ్దములకుం బ్రైతిపదికార్థమున. “ఉకి అను ప్రత్యయ మగును అపదాదిన్వరసంధి నిక్యముగ నగు చిబుతగాఉకంచిబుకుకు. ఇటే. కక్కిన వూవ్యాములు, మూలము “నామ్నః కవర్ష్మకస్సా్యా శ్స్యాదుక్వమవి ము! శస్టిన్‌” అని స్వార్థమునం గవర్ష్మ్శకముకు విధించి యది వరముగాం బ్రాతివదికము. కుదియచ్చున కళ్వ మాదేశించుటం జేసి మూలమకమునం గ్రగ్యేభోము... కవర్శముగాని యుక గాదు స్వార్థమునందు గ్యవ్రళ్యయము రా ఎవ్వతుక యని త్రిలిగలక్షణశేషకర్హ స్ర్రాయు టను గమనించునది. త్త [త్షశవర్ష విధానము మార్త మే వేసి యుశ్వవిదాన 'మొనర్పక మూలముఎబటి స్వార్థమునమై న కవ్రశ్యయమును నది వరముశానగు నుత్వమును గలుగు టను, ఎవ్వతుకేత్యాదిరూవములు సిద్ధమురై, నట్లు వ్యక్కియంజూపుచు ఊకదత్రక్యయ మకు సూరివద్ధతిని మూలాశయముగాదని సవమించు సీ త్రిరింగలక్షణ శేమసందర్భమును జక్కుల నరసినచో, నరనున్న నచ్చుశవ్వగ భావించి య్యూత్రిలింగలకుణకశేషసందర్భ మునకును, ఉకవ్రత్యయమని కొండ అర్థముచేసి వెళ్వట శేవలల బాలవ్యాకరణ థ్హమ మూలమున మై నదనియుం ఛి లింగలక్షణ శేమమార్టమును గుర్తింపనికళన మైనదనియం స్పష్టంబ (చూ. శబ్ద భు 70) కాని కవర్శమువలెనే యుకారమును నర్థవంఠము గామినొ యరమరాదులం దికవర్ష్మక మనక కవర్ష కమన్న నిక్వము విధించుటయు6 చ్రున్నక్షమసనని యెంచియొ. సూరి యుక్రత్యయమనుటమొ యంచికముగ. "నెంచెనుం కద్రత్యయను(. కేర్చి యుచ్చరింఛుటళోం గ్రాతిపదికము. కుది యచ్చులకుం బరిణా

866 బాలవ్యా శరణము ముము తటస్థించెంగానం ్రాతివదికము తుది యచ్చు మార్పును సూచించు మూలమార్డ క రమణీయమని తోంచెడి.. "వేయున కడవర్ణకము స్వార్థమునందగు.. వేజిడముం. 'వెల్టకడి వర్ష కముస్వార్థ ంబునందగుం వెల్లడి తెలివి-విరివి-వినికిలేమి-రాఫులకు స్వార్థంబున౦డిడి వర్ణ కమగుం 'తెలీవిడి మొ ఇతవర్డ్మ' కం చిఏషబిగుపోరులకు స్వార్థ ంబునందగు ఇంఫి కము-బిగిళము*. పోరితము- మొ అవవర్థ్శక మొస్వుశప్పు పెల్లులకు స్వార్భమునందగు, ఒప్పిదముః 'మొ స్వార్ధమునం దిరివర్షకము వాపునకగు; వాపి3.. అర వర్ణకము నాయక శబ్దమునకు భొవంబునందగు, నాయంకరము కారవర్శ కము వెలినయములకు ఫెవము నందును. నుడికోలకలకు స్వార్థమునందును నగు ఈకకారమునకుం. గొన్నియెడల గకొారంబగు, చెలిగారము నయగారము నుడికారము, కొలగారము చలికి మిరివర్ష్మకము స్వార్థమునందగుః చలిమిరి టివర్జంబొండునంత్యవర్థంబునకు ఖావంబునందగు. ఒంటి ” అని త్రిలిగలకణశేషు మసూరి స్వార్థముననగపే తద్ధిత్య్హశ్యయనందర్భముకు సవ రించుట నరయునది, ఇవియెల్స సూరి 28 తద్ధికసూత్ర్యమునకు వివరణములు గాం దగును, కాకత్తియనర్థకంబులు పుంస్త స్తీ త్వంబుల మళుబర్థంబునం చాటాదులకగు. ౧౧.

కావ త్యయాంతంబునకు మగాదిగణగణనంబునండేసీ డుజ్జగప- ఆటకాండు ఆటక్నత్తియ. ఆట - అడషమము - ఎమ్నె = ఓీయారము - కటారి- కొల్ల- చెలిమి చేరువ.-చొరవ జజ్టి జాజర జూదము - తిండి - లేర - దొద్ద- నీటు - న్నేస్తము - బేరము - వగ - విలు - వెచ్చము - సొగసు - ఇత్యాదు లాటాదులు,

టీ. ఆట మొదలగు శబ్దములకు- బురునుం దగ్ధమైన "కా" అను వ్రత్యయముశు స్ర్రీయర్థమైన “కత్తియ్‌ అను వ్రతళ్యయమును మళుబర్థమున నగును పుంక్త్ర్యమనయా పురుషశ్వము ఫుంస్త రమని భావము+ స్త్రీశ్వమనంగాం స్ర్రీయొక్కధర్మముం స్ర్రీశ్వమని శాశ్చర్యముః మతుబర్థమనలాం గలవాండు లేక కలది యనునర్థమున నని యర్థము మఠుబఎతమగు శబ్దము. పురుషనాచక మైనం గలవాండనియు “స్తీవాదక మేని కలది యనియః నర్థము గలిశెడిం గానం గలవాండు గలది యనునర్థమున నని యర్థము వ్రాయంబడెను,. అచ్చ తెలుంగళబ్టములకు లింగము. లేమి నాటాదులచేం బురుడుండు బోధ్యుండైన కావర్షకమును స్త్రీ బోధ్యురార్తైన కత్తియ వ్రత్యయమును. గలవాందు శలడి యనునర్థమున నగునని ఫలితము కాస్రత్యయము మగాదిగణవంతమగుటంచేనీ

తదితవరి శ్శే దము, 807 థి యాచ్చికము థీ చే 'నేకదంఛమునకు డుబ్జిగును. కాన నిది వదద డుమంకకార్యముల నంబెడీనని కావ్రత్యయంబకు న్మీక్రింది సూరిదివరణమున కల్ళిప్తాయము ఆట -దీని శకాటకలవాం డనునర్థమున నీవిధిచేం గావ్రశ్యయముకు అచ్చికము వీచే డుజ్జును గలిగి యాటకాండను రూవ మేర్చడెడి. ఆట ---దీని కాటగలవి యశనర్థమున “క త్తియి అను వశ్న్వయము గలుగ “ఆటక లియి అనియు నియకుమాటుగా నామాంళమున ల య్‌

కెళ్వమైన 'అబకత్తై' అనియు హవము లేర్పడుశు, ఇందు మువర్శ కాంతములగు వాని మువర్షకము శద్ధికవృత్తిని లోపెంచుటయు జూదమకు నుదొస్యూతికి ప్రశీర్షము 21 చే జాజగాండను. రూపాంతర మేర్ప్చడుటయు గమనించునది.. ఇట్లే తక్కిన వూవ్యూ ములుం

కాకత్సియల కకారంబునకు గశారంబు కొండొకచోం

గానంబడియెడి. ౧౨,

అందగాండు = అందగ్నత్సియ = కొంజెగాండు = కొండెగత్తియ, "ఛేరగాండుంబేరగ త్సియ - ఇత్యాదులు,

టీ. మకుబర్ధమున_ బుంస్తస్క్రీళ్వముల. విధించబడిన కాకత్తియవర్ణకముల కశారమునకు గకారాదేశము కొన్నిచోటులం దనంగాం బ్రయోగములం దల్పముగం గానబడుచున్నదని సూత్రార్థముం శాకత్తియల కళారములకు గశారాదేశము సార్వ త్రికము కామిని మాందుమిక్కిలి కకారరూవమే బహుళముగం బ్రయోనగదృష్టమగు టను దీనిని గసడదవాదేశముగం చెలువ నవకాశములేక సూత్రాంశరముచే శాసించుట ప్రసక్షమయ్మెనని తృపాంచునది అందము + కాండు=ఆందగాండుం శీ౧దియుదావహరణ ముల ననుసరించి మువర్శకలోపము తడ్ధికవృ్తిని దోందెడి సవములమాంది కళారములశే గకారాదేశము చూవట్టునని వెప్పందగునుం ఇట్లై. శక్కుంగల వూన్యాములుం 'శాండు నౌడుర్భ వేదీందుక అని యాధర్వణము గాండనుదానిని 'భైవిషమయము ననుసరించియే శాండనుదానికన్న గిన్నముగాం చర్కొూసె

శాకత్తియలు కొండొకవానికి స్వార్థంబునం జూపక్టైడు, ౧౩. లికాండు- చెలికత్తియ, హోగ్టడి కాడు. హోగ్దడికి త్తియ.

టి వసూర్వనూత్రో ' కపకారము. కాకత్తియవర్థకములు శిండును మకుబర్థ ముందే గాక ప్రైఎపది ార్థమందుకు గొన్ని శబ్దములకు: గలుగుట ప్రయోగములు. దగ పడుననిసూగ్రా ర్‌ు ఇెలిశాండ్పు (వెలిసకాండుం.. చెలిగాక _త్హియజచెలిక_త్తె.. ఇట6ి

8638 బాలవ్యా శరణము 'జెలికాండనుదానికిం జెలిమిగలవా;డని యడ్ధముగాక మిర్రుండనియే యర్థమగుటను విల్లె చెలికత్తె యనుదానికిం జెలిమికలది యని యర్ధముగాక నయ్‌ యర్థమగుటను గాకత్తియపర్ష్మకములు స్వార్థమున'నే యయ్యొనని. 'తెలియునది. "హెగ్గడి --ఈశజ్ఞ మునకు [ర్‌ చే సీ వ్రశళ్యయము గలుగ హెన్షజీడనియు. రూపాంకర మేర్పడుక అచ్చికము శీ చే డుబ్బార్మకమగుటను స్మరించునది, కావర్షకంబు తిర్యక్కులకుం గానంబడిమెడి. ౧౪ ఇబ్బందిగాండు = అంటిగాండు - కొమ్థుకాండు = పరిశాండు ఇత్యాదులు మృగవి శేషవాచకంబులు, టీ ముందుపీర్కొనినవ్రకారము కాద్రశ్యయము ఫుం్వ్వమునందేగాక తిర్భ గ్వాచకములకును నగుట చయోగదృష్టమని సూత్రార్థము సురుషవాచకములశే గాక చశువాచకములకును శావర్థకము గలుగుట కవివ్రయోగములంబట్టి సాధువగునని కాశ్చ ర్యము ఇబ్బంది గాండు ఇబ్బంది శబ్బముమోంద సీవిధిచేం గావ్రశ్యయమును 12 శే గకారమును నయ్యొ. (చిజుతపులికిని బెద్దపులికిని బుట్రినదిఒంటిగాండు=వంది.ఒంటికబ్టము మాందం ఇాండు వ్రత్యయము 12 చేం గకారమును నయ్యెొ* ఒంటికాండనియం 12 చే గకారము గలుగని చ్రమయోగము గానంబడియెడిం కొమృకాందు=ఆడవివందిం పరికా-డుణ 'తెనకుం బ్రధానమగు. నేను-గు,(గుంపునకు మొదటనుండి గుంపును నడపునదిి ఇగ్లో మిగిలినవానిని గ్రహించునదిః మతుబర్థముననే లిర్భక్కుల.. కీకాావ్య్రళ్యయమని పద వ్యుశ్స్తి నమసరించిన విశదమయ్యొడి. కావరృక మేశాని క_త్తియపర్శకము తిర్యక్కులక శాదనుట పరిశేమన్యాయమున స్పష్టము, ఆచ్భిక శే చే డుచ్వర్ణకము. అటమటాదులకు మళఠుబర్భంబునం దీవర్థశంబు పుంన్తస్రంబునం దగు. ౧౫, ఈప్రత్యయాంతంబు మగాదిగణంబు, ఆటమటీండు _ కమ్ముతీండు అటమటము - కన్మతము - కన్నడము - కొండెము - 'బానసము - బూట కము - మందడి - మన్నెము - సుంకము _ ఉిక్కివంబునకు వలోపంబు నగు ఉక్కీండు - ఇత్యాదులు, టీం మళుబర్ధమనం గలవాండను. నర్థమని ముందె. నిరూవికము పుం్త్వ్యమునం బురుషశ్వముననది యంక్తము, అఆటనుట మొదలగుసదములచేం బురుషుంయు. వాచ్యుః

తదగితపవరి చ్శే దము 309 థు నైన “ఈ ఆను ప్రశ్యయము కలవాంకను నర్థమున_ నగు. ఈవ్రశ్యయము మాడి గణ వళమగుటచవే నాచ్చికము శీ చే చేశదంళమునకు డుజ్వర్థృకమగును అటమటముం దీని కీవిధిచే నీవ్రశ్యయమును నది భరముగా సమాసము 28 చే ముళలోవంబును నాచ్చి కము 4 వే డుబ్వర్థృకమును నగుంగాన “అటమటీందు” ఆని రూవమేర్పడును, అటమట మన మోసముగాన మోనముగలవాండని యటమటీ: డనుదాని కర్థము. చెప్పవలెను ఇట్టె మువర్ధ్శకాంతములగు సీగణమునందలి శస్దములెల్ల సీవ్రళ్యయము వరముగా మువర్ష్మలోవంబును దద్ధితాంతంబగుట సీవ్రత్యయాంశమునకుం ఛ్రాశివదికసంజ్ఞ యుం లిదప నాచ్చికము 4 చే డుజ్వర్థకమును నగుట నూహీంచికొనునది ఊక్కి వముఈ = ఈశబ్బమునకు వృత్తిని ములేవ మేగాక వలోవమును. గలిగెడి. అట్టు గానిచో నుక్కిి వీడని రూపము గావలసినచ్చునుం కాని న్మీక్రింది చిన్నయసూరి వివరణ వాక్యముంబట్టి వృత్తిని లోపంబును జేయ “ఉక్కివముగాకఈ=ఉఊక్కి+ ఈ --అవదాది న్వరసంధి చేయ “ఊక్కీ" ఆచ్చికము 4 చే డుజ్వర్థకముగా 'ఊక్కీందు " డుమంళములకు న్యాగ మాదులును ముగంకములకు ముగాగమాదులుకు. న్ర్రీనమములకు విభక్తీలో పాదులును గార్యములు విభ_క్షివ్రకరణము ననునంంచి యూహ్యములు- ప , ౧౬ ఈ ప్ర త్యయంబు కొన్నింటికి స్వార్థంబునందగు రి మొక్కలీడయ-కల్ల రండు, టీ, ముందు జెక్సినరీలిని "ఈ" ఆకు వ్రత్యయము ఫుస్త్వమున మతుబర్థమునందే గాక స్తాతిపదికార్థమునందును గాందసనని నూస్రాణ్ధము మొక్కంలి -- దీని కీవిధిచే స్వార్థమున నీప్రత్యయము. “మొక్కలిశ ఈ ఆవచాదిన్వరసంధిం మొక్కల. తద్ధి తాంకమగుటం బ్రాతివదికనంజ్ఞ్ఞయు నాచ్చికము శీ చే డుజ్వర్షకముకు నగు "మొక్క లదు”. మొక్కని యన కూరుండని యస్థము మొక్కంలీడు నన కూరుండనియే యర్థముగాన నిట నీవ్రక్యయము స్వార్థమునందె యయ్యెనని యెంచు“ది. ఇట్లె “కల్లరిం ఈజకల్డరీ-కల్డ రదు. అకుచాని వ్ర్యక్కియ నెజుంగునది.. కావ్రత్యయమైనం గల్లరి కాండని రూవము గానోపునుం ఇట్లు చయోగదృష్టంబులు సాధ్యంబులు- అరివర్ణకంబు మఠతుబ్ధంబున జాలదులకగు. ౧౭. జాలరి - ఒజవరి. జూల - ఒజవు - కట్ల - చదువు - జూదము - టక్కు - తగన - తీకువు - అెంవు-లెరువు-నేకువు - మతకము - వెరవు- వేంట - సిగు - సుంకము - ఇత్యాదులు, ఇ న! ఛాలవ్యా-టీకలా2 4

870 బాలవ్యా శరణము

టీ. జాలమొదలగు శబ్దములకుం గలవాండు గలది యను నర్థమున “ఆరి ఆక ప్రశ్యయమగును. మువర్మకాంశముల మువర్థ్శకము వృత్తిని లోపించుననియు నవదాది స్వరసంధి జేసి వశృళతి వ్రశ్యయావ్యచ్చులకు సంధి నిళ్యముగం జేయవలెననియు ముచె యుక్తము, “జాలేఅరిజఐజాలరిం ఇల్లి శక్కినవాన్మిప్యకి యు గమనిచికొనునది. వలగలవాండని యర్థము గాన నరివ్రశ్యయము మళుబర్థమున నయ్యె ననుట స్పష్టము. శబ్దరత్నాకరమున నిది శకటరేఫాఎకముగ నుదాహృతము. మజియు శకటకేఫాంశ మగు గద్దజిశబ్బముమోంవం గావ్రత్యయము చేయంబడీన గద్దజికాండను రూవమును నుదొహృరేముం అతి వశ్యయముమింద స్వార్థమున కావ్రశ్యయము గిన హవ మని (గ్ర్యహించునది ఇళ్లే శకక్కుంగలవాని వ్యకి (యను గమనించునదిం “మతుబర్థమునం దరివర్థకము పరమగునపుడు ఫూజసాన్నముల కడయచ్చునకు వైళల్పికముగాశు నిత్యముగాను దీర్ధ్స ౦బగ'ననిత్రి లింగలక్షణ శేషము, “ఫూజారింవూజరి-సొ న్నారి-సొన్నర అని దీనిని బూరించుట నరయునదిం

ఇవర్షకం చోయారాదులకు మతుబర్ధంబునందగు, ౧౮

ఓయారి = అక్కనీ, టయారము-అక్క_సము - కడలు = చాగము- బోగము-తమకము- తుటారము బండారము - బిత్తరము - బిటారము. "బేహారము - మచ్చరము = మిటారము - విన్నాణము =. వెక్కసము - ఇత్యాదులు, +

టీ ఓయార మొదలగు శబ్దములకు ఇవర్ష కము మతుబర్థమున నగును పీయారశ ఇ ఒయారి ఒయారముగలవాండు ఒయారముగలది యని యర్థము, అవదాదిస్వర నంధి నిత్యము స్తీసముబనుట ట్రథమైకవచనలోపము, మువర్ష కాంతముల మునర్షకమ లకు సమాసము 25 చే మువర్ష్మ లోవం బగుటను మఖణువరాదు. ఇట్టు (వ్యక్రియ "నెల్ల వానికి నూహించికొనునది. ఇందుకు బూర్వసూత్రమునను స్తీశ్వపుకవత్వవివక్‌ చేయ మిని, శేవలము మఠుబర్థమున ననియే యసుటచేతను, యథావ్ర్రయోగంబున నర్థము శ్రాన్యాము

తవర్ష్శకంబు కులవాచకంబునకు శ్రీ వాచ్యంబగు నప్పుడు మతుబర్థ్ధంబునందగు, ౧౯౦

కొజవత = చాకిత, కొజవ - చాకి- బోయ - వానె- వ్రే-

సాలె. ఇతా్థదులు కులవాచకంబులు,

తద్ధితపరిచ్ళ్చేద ము. డీ: థ్‌ టీ, స్షీబోధ్యురాలగునపుడు మకుబర్థమునం గులమును బోధించు. భబ్దమునకంటే “శోఅనుప్రత్యయము గలుగునని నూశ్రార్థము, ఇాశి-ాదీనికిం జూకలికులముగల యాడు దననర్థమున “తి అనువ్రశ్యయము. గలుగ "ఇాకితి.. అనురూప మేర్పడును* ఇల్లే ల ర. గ అ, ల ఇ కొజివ-మాల-ప్రే-సాలె "మొదలగువానికి “త వ్రచ్యేయముచే కొతవత-మాలక చ్‌ సాలెక మొదలగురూపము. లగుట నూహించికొనునది. కొణివ యనం దక్కువగానం దక్కువజాతి యాండుదని కొజసళబ్దమున కర్ణము. శ్రీందివిధిచే “మాలతి యనుదానికి *“మాలెళి యనియు రూపొంతరమగుటను గమనించునది తవర్ణకంబు పరంబగుచో నొశానొకచో నెత్వంబు చూప ్ర్టైడు, ౨౦, 'చెంచెత - మాలెత టీ పూర్వన్మూత్ర్తముచే నైన శవర్షకము పరమగుచోం టగృతి తుదియచ్చునకు “పొఅనునచ్చాచేశమగసట యగవడుకు, మాల+త=మాలశాఎగాత, అవదాదిన్వరసంధిచే “మాలెతి యని యగును, ఇట్టే 'చెంచుకజచెచు+ఎ+క=జచెచెతి. అనుదాని ప్యక్కియం గమనించునది మఠుబర్థమునందుం 'కెంచునకు: దవర్మేకము వరంబగుచో నిశ్వంబగునని శాసించి త్రిలింగలక్షణ శేషము వెంచిశ యని యుదాహకించి శ్రామ్యజనులపాటలందుం “శచీతకి యని యికారదీర్త౦బు వినంబడియెజినని వివరించి [,వమాణముంజూఫపుటం ఖ్‌ కో గాంచునది, యువతీ విటీ రజస్వలలు గుబ్బెత మిండత ముట్టుతలు నాబడుదురు, ౨౧. స్పష్టము టీ సంస్కృకమునందలి యువతి యనుళజ్దమునకు సమానముగ'_ చెలుంగున గుల్చెకయనియు విటీశబ్దమునకు సమానముగ_ మిడత యనియు రజస్వరాళబ్దమునకుః దుల్యముగ ముట్టుత యనియుం. చెలుగున రూపంబులు నంభవించునని సూ్రార్థము= శవర్ణకము కులవాచకములకే మతుబర్థమున విహిశమగుటం జేసీ గుబ్బ-మిండ = ముట్టుశబ్ద ములు కులవాచకములు శామి నియమమునకు సాధ్యముగామిని సీళబ్దములు నీవతిశము లయ్యె, గుబ్చెక యన యౌావనవతి యనియు, మిండత యన విటురాలనియు, ముట్టుత (యన రజన్వలాస్త్రీ యనియు నర్ధములని ఖావముం నిజముగ నాలోచించ గుబ్బలుగలది గుబ్చెకయనియు, మిండండు గలది మిండత యనియం, ముట్టుగలది ముట్టుక యనియు నర్థము విశదమయ్యొడిం గాన మతుబర్థమునం గులవాచకములశీ గాక యికరములరను తవర్మమగుననుట "లెన్సం

872 చాల వ్యా కరణము వగాదులకు బహువచనాంతంబులకు స్త్రీవాచ్యం బగునప్పుడు మత్వర్థంబునం చాండివర్తకంబగు, ౨౨. ఖ లశ వగలాండి వగ - చిన్నె - కులుకు - వన్నె - దొమ్లి - ఎమె- = శీ ఇత్యాదులు వగాదులు టీ. వ్రశమాబహువచనాంతములగు వగమొదలగు శబ్దములకంటెం గలది యను క్రీ వా యా ళల 20 న నర్థమున త్తి బోధింవ బడునపుకు “ఆండి ఆశునర్థబిందువు నడుమను గల్మృశ్యయ మగును, వగలు +అండి=వగలాండి చిన్నెలు ఆ-డి=చిన్నె లాండి, కులుకులు 1ఆండి=కులుక లాండి. ఆవదావిన్వరసంధి నిర్యము ఇబ్టె తక్కినవూవ్యూములుం బహువచ నాఎశముల కనుటంజేసి యేకవచనాఎతములకుం శాదనియు వృషిని బహువచన్యవ్రత్యయమునకు లోవంబును శాదనియం ర్రహొంచునదిం త్రీ వాచ్యంబగునపు డనుటంజేసీ మవ్వర్థము గల్లినను నాండుది యర్థము శాకున్న నీయాండ్మివృళ్యయము గలుగదని నంఖావించునదిం వగాదులచేం బురువుడు బోధ్యుండయ్యె నేని మశ్వర్థమునం దరువాలిన్నూత్తమునే జాకారంబగుటను గమనించునదిం వగాదులకు బహువచనాంతంబులకు. బుం సస్టంబున మఠుబర్థం చాకారంబగు, ౨౨ ఆప్రత్యయాంతంబు మగాదిగణంబు వగలాండు - చిన్నెలాండు, టీ. బవువచనాంతములగు వగాదిశబ్బములకు మళ్వర్థమునం బురుషమవాచకము లకు '“అోఅనునదంతమున కాదేశముగ నగనని సూశ్రార్ధముం ఆవ్రృత్యయము మశాదిగంణ చరిత మగుటచే ేతదంఠమునకు డుజ్వర్ణక మాద్భికము 4 చే నగుంగాన “వగలు?అ= వగలా=పగలాండు చిన్నెలు+అజఛిన్నెలాఎచిన్నెలాందు”. అనురూనము. లేర్పడును అవ్రశ్యయముకు బహువచనాఎతములకేగాని యేకవచనాంతములకు గాదనుట స్పష్టము* ముక్కులో నగవానికిం దదభావదో్యోతకంబయి మతుబర్థంబునం ది(డివర్ష కంబగు, వరాం ముక్కిండి - ముక్కు. లేనివాండనియర్థము ముక్కు - వాలు - టీ. ముక్కు. మొదలగుళబ్బములకంటె మళుబర్థమున_ ముక్కు మొదలగువాని లేమిని. చెలుపుచు “ఇ డి" అన్నుప్రత్యయమశను. ముక్కుగాఇండిజముక్కిండి అపదాది

త ద్ధితపరిచ్ళేదను 8/8 థు

న్వరసంధి= స్రీసముంబసటం 'బ్రభయైెకవచనలోవము, ముక్కులేనివాండని యర్థము. ముక్కుగలవాండనుదానికి వ్యతి'రెకమగు నర్థమును బోధించుచున్నదిగాన మత్వర్థమునం దదభావద్యోతకం చీ యిండివ్రత్యయమని యెజుంగునది, ఇట్లే “వాలుఫఇండి=వాలిండిం వెరవుశాఇ.డిజ వెరవిండి సిర్ధుగాఇండి=సిస్సి డి అనువానివ్ర్య్య క్రియను. గమనించునదిం “జఒశానొకచో మళుబర్థమున నవర్థ్మ కము శానంబడియెడి' అని త్రిలింగలక్షణ శేషము “దివ్య లేజుంబునవాండంజ దివ్య లేజముగలవాండు'అని యుచాహరించి యిీామశ్వర్థక వ్రశ్యయసుదకృముకు బూరించుట నరయునది, మజీయు *చెడుగుదుడుకూనిడుపులకుం బుం_స్వమున మకుబర్థం బకారంబగుం,. “చెడుగండు,. దుడుకండు-నిడువండుఅనియు, “ఇదవర్థ కము క్రొవ్వు బెట్టులకు మళుబర్థమందగు “క్రొవ్విదము = బెట్టిదముి అనియు శాసించి యుదావారించి నూ9 యీమశతుబర్థసందర్భమును నవరించుట నరయునదిః ఇవియెల్ల 28 శద్ధితసూత్రమునకు వివరణములు శాందచగును

మానార్థంబున శేకత్వంబునం చెండు వర్లకంబగు, ౨౫,

తూమెండు - ముంఠెండు - ఎత్తెడు - వీనెడు - చేనియ = మూలెండు - కుండెండు - గంనండు,

టి “మానార్హాన్నిత్య మేక శ్వమెడు స్యాశ్వరిమాణా శే ఆనునది మూలము పరిమణార్థమునం _ దేకవచనాంతమ్నుపై “ఎండు అనువ్రత్యయమగునని సూత్రార్థము పరిమాణ మర్థముగాంగల శబ్దమునకం టె "నేకవచనముమోంద 'నెడుపవ్రత్యయము గలుగు నని భావముః పరిమాణమన కొలంత రూము ఇది పరిమాణార్థకము _దీనిశేకళ్వమున నెండు వ్రశ్యయ మోవిధివేం గలుగ “తూమెండుఅని రూప 'మేర్పడును- ఒక్కుతూముపరిమావొ మని యేకశ్వమనుటం జేసి యర్థము గలిగెడి, ఇట్లే తక్కినవూహ్యములు, మానార్థకళజ్ద ములు విశేషణములుగాన నిక్యబహువచనాఎతములగు ధా న్యాదివాచకములకు విశేషకా ములగునపు డెండువ్రత్యయము బహువచ నాంశములగు మానార్థకశబ్బములకుం గలుగునా! లేక యవి యెపుడును "బేకత్వముననే యెండువ్రళ్యయము నందునా? విశేష్య విభక్తి వీని కసనాగాదా* యను నంజేవాము చిన్నయసూరి సందర్భమును బట్టి గలుగునని తలంచి శావలయుం చ్రిలింగ లత్షణశీేషము “పరిమాణార్థమునం ట్రశమైకవచనమునంద యెడు వర్ష్మకంబగు , విశేష్యము భిన్నవచనవిళ_క్రీకంబయ్యు మానార్థకశబ్ద్బనులమాందం బరిమా ణార్థమునం ట్ర,భమైకచచనమునందే యెొదువర్ణ్యకము వచ్చునని యొర్థము మూలెండు తోంశు తూమెడు బియ్యము, ఫుట్రైడు. కవిదలు, పుట్రై డుళవిదలకు రెండుపుట్టగింజలు" అనిశాసించి యుదాహరించి యాసందర్భమును సవరించెనుం నీకళ్వమున ననుటంబట్ట్రియు నుదాహరణములం బట్రి యు సీయర్థము సూరి యాసుదర్భమును బట్టియీ యుగ్గడింపనగునని తోడోజేగానం చై శ్రిలింగలక్షణశేమో్తి 'న్పష్టాద్ధమనందగును.

8 బాలవ్యా కరణము ఎ(డువర్షకంబు పరంబగునపుడు లివర్షంబు లోవీంచు. ౨౬, కమిళండు-కొడి దెయందో నెడు-వీడి కెడు-పుడినెయంసం చెండు,

టీ, ఫూర్వసూత్రముచే నగు "నెడువర్షళము. పరముగాం బవములతుది నున్న లివర్షము లోషించును, కమికిలిశాఎడు=కమిెడు అవదాదిస్వరసంధి నిత్యమున నగును, ఇవ్విధికి విషయములు లివర్షాంతమానార్థకములనుట స్పష్టముః “వృసృళ్యాజే్డివర్షస్య లోపళ్చ పరిదృక్య లే" అనునది మూలము= గ

దఘ్నార్థంబున బంటికొలందులగు, ౨౭.

మోంకాలిబంటి - మోంకాలీకొలందిం అొమ్ముబంటి ఎ జొమ్మ కొలంది.

టీ. సంుస్కృృతవ్యాకరణమున. *దన్నచ్‌” అను ప్రత్యయము పరెమాణార్థ మున విధింపంబడినది *దఘ్న చ్‌” అనుదొనియందలి తుది ఛచకారవ్యంజనము లోషం చుటవే “దఘ్ని అనునది యేర్పడెను కాంగా దధ్నుచ్‌ 'ప్రశృయార్థమునం జెలు(గశబ్దములకు “బంటి = కొలంది అనునవి యగునని సూద్రార్థముం "మోణాలు-ా దీనికి" బరిమాణార్థమున బంటి యీవిధిచేం గలుగ తద్ధితవృ'త్తియం దికార ముపవిళకి 'ప్రాతివదికమునకుం గా * మోంకాలిబంటి' యనియు, కొలందిగా 'మో.కాలికొల-ది యని యు రూపము లేర్పడుకు- ఇట్లే లొమృునకు బంటికొలందులచే “అొమృబంటి, అొను కొలందు లనురూపము లగుట నూహించికొనునది, “సంస్క్భృశపదములమిోంద 'దన్నశ్‌- ద్వయసచ్‌ "మొదలగునవి పరినూణార్థమునం గావలసియుండం చెలుగువిభక్రి చిహ్నిశము కైన శత్సమములమా;దయాడ నీబంటియే యగుపడుటం జేసియు నూరి యాచ్చికములనే యుదాహారించుటం వేనియుం ్రిలింగలక్షణ శేషము, “దస్నూర్థంబునం “చెను-గుపద ములమౌొందను బంటి గానంబడియెజి, కటిబంటి” అని శాసించి యుదావారించి సమించె కాని శ్రీలింగలమణశేషము కొల-దిమాట ళలంవమికిం దశ్సమములకు దఘ్మా ర్థిమునం బంటిమేగాని కొలంది గలుగదని యనునూనించెనో.. లేక కొలది యర్థవచ్శబ్దమగుఓ దళ్సమానమసాధారణమని యెంచెనో కారణము "తెలియకున్నది. మణజియుం 'బ్రాశుర్య మనలా విశ్తృత్యర్థముక సంస్క్భతవదములమాంద విశారార్థమున నయ్యెడి మయట్స) క్యయము తెనుగువదములమోందను గల్టుటను సూచింవ “పా/చుర్యార్థమునం "దెను-గు వదములమాందను మయట్స్రక్యయము చూవట్టెడు, తనమయము = శమమయమూ- *ప్రోవుళమయము. అని శాసించి యుదావారించి యిాసందర్భ్శముశు. బూరించుట

€ ఆం

నరయునది, మాత్రోదఘ్నే శు టంట్యాదిన్త్రకః ఫూర్వత్ర“నః క్వచిత్‌” ఆను నాధ

తడితవరినచ్చేద ధి వ చ ము తత్‌ ర్వణము నూంశగం గొని యీస్మూత్తమును ప్రైఢవ్యాక ర్త రచించెననుట స్పష్టముం మ్మాత్రవదము సౌంస్కల్బృతికమని విడిచెననితోంవెడి, అయినను నవర్థ్మకమును విధించుట మానీ ముక్కున బంటి మొదలగువానిని సాధింవకుండుట విచార్యముః ఆర్థవిశేషంబుల వర్ణ కాంతరంబులును మహత్స్రయోగంబుల నెజటుంగునది, ౨౮, మంటవమారి = తిండిపోర్‌ు తాచ్చీల్యంబున మారి పోతువర్ష కంబులు అడవ-.తాంటూలక రండవాహి-మతుబర్థ, రబునందవ్ర, త్యయంబు, 'వెంద్లము - ఊశ- వెండ్లిళ బ్దంబునకు మతుబర్థంబునం దముప్రత్యయంబ్యు ఇత్యాదు లూవాసంబులు, షెతవరిచ్చేదము, ఇది తస్థితవ ఇ ము టీం అర్థవిశేషంబులందగు “శేషించిన యాయా ్రత్యయము లనంకములసట మవోకవ్శివృ్వయోగముల ననుసరించి వానిని ెలిసికొనవలెనని నూశ్రైర్థము గ్రంథ చావుళ్యము సూత్ర, బాహుళ్యమువే సంభవించెడి. ఇంతియగాక యొక్కగుమి యొక వ్రశ్యయమునందక యొక్కొకశబ్ద మొక్కోక వ్రశ్యయమును బడయుటను నట్టివి యనంశములగుటను 'జెనుంగు వ్యవహోరస్థమగుటను నట్టివి కాల్టక్రృమమున ననంశమురై శావ్యములం దోంచుటను వానిని చవాకనిప్రయోగములంబట్టి మయొజుంగవలెనని శూరి శాసించె. ఎల్లనానిం జక। శాంబెట్టి సాధుత్వయమొసంగు స్మూర్ర 'మొక్కొ-కటి వ్యవవారస్థ మగు భామయందు _ 'వెలయు గ్రంథముల భామకు నంబంధించిన వ్యాకరణములాగోం బ్రశిమిచ్చేదమున నుండుట యసంనళతము. గాంజాలదు, మంటమారి-ాఇట మంటశబ్ద మునకు మండునట్టి స్వఖఫావముగలది యను నర్థమున మారివ్వృళ్యయ మయ్యెననియుం దిండితినునట్టి న్వ్వఖావముగలది యను నర్థమునం దిండిశబ్టమునకుం బోరు వ్రత్యయ మయ్యొననియు 'దాన మంటమారి = తిండిపోఠనురూవములు గలి గెననియు నళ్గిప్త్రాయముం తచ్చీలధర్మ్మ ము శాచ్చీల్యము* అదియే దానికి సహజస్వఫావమని ఖావముం అడవమనం 'చాంబూలపుంబెటెం తాంబూలపు బెట్టె గలది లేక కలవాండు అడవ శబ్దవాచ్యులు అడవము?ఆ ---మతుబర్థమున 'అ' _అనువ్రళ్యయము. శద్ధిరవృటత్తిని మువర్శకలోవముం అడవ అం అవదాదిస్వరసంధి. అడ ఇది ఛాంబూల సేటికను మోయు నాండు చానినే శెచ్పెడిగాని యట్టిఫపథుని ళోధించునట్టు వ్రయోగములం దగభడకున్నది'

త్‌76 బాలవా్రాకరణమను

నూ తాంబూలకరండవాహి యిని యర్థము ర్రాయుటంబట్టి యిది పుంళింగశజ్జమనీ యుంచి తాంబూలపేటికను మోయువాండని యర్థము తోంచెడిలాని తాంబూల కరండవాహిసదము నబ్బ్రత్యయాంళతముమింద _జీప్ప్రత్యయముకల్లిన స్రీలిగహహు గను సంస్కృత వ్యాకృతి ననుసంంచి సాధింవనగుం గాన దీనికి చాంబూలపుంబెట్టైను “మోయుపురుదుండును స్త్రీయును నర్థము శానోవుదురుం అట్లగుటం దాంబూలకరుడ వాహి యకుదాని కడవళబ్ద మడవముగలన్తీనో 'జెల్పునదేయై ప్రయోగదృష్టమసట వేశం దాంజూంఎశ్రంబెట్రైను మోయుస్త్రీ యనియే యర్థము వెవ్చనగును, ఫుంన్ష్వమున నడవకాండని యుండనోఎ) పెండ్తి+అము ---అవదాదివ్వరసంధి. 'పెండ్తము.” "పెండ్లికలది

శ క్‌ ల యనునర్థమునన మక్వర్థమునం బె డ్రోబ్బమునకు 'అము'అను వ్రశ్యయము. గలుగుటనే. చైహాపనుమయ్యెనని సూరియభిస్త్రాయముం.. పెండ్లీళబ్దముమోంద మగ్వర్థమున_ 'ఆో ్రశ్యయమని యని పిదవ ముపర్థకముం 'జేర్చనం చైటావము సాధువగుంగాని. విశిష్టమ స్త్రీనాచకమగుటను.. నాచ్చికళబ్దమగుటను.. బ్రథమైకవచనము. నిలువ నవకాళమః శా న మాయకుండుటంజేని మువర్షకమును నిల్పుటకు వీలులేక “అము (చళ్వయమఃి ఆ క్‌ క్‌! (1 మువక్తాంశముగా వివరించెనని తోంధెడి. అదిశబ్లముచేం బొఢవ్య్నాక ర వివరించినపని ణ ద్‌ ఆగాలి 2 ల చళ్ళే ణః చ్‌ చను "మేర్పజుపరానినీతిని నుబంఠములమోందం దవిధి యర్థవి శేష్మవ్రకాశన మొనర్చుచు త్రి కృలిసహజముల్లై న ట్లంటియుండునవిగాన వీనికి దద్ధిశములనియు) వీని నఖ్గిమ్మి చు శపరిచ్నెద, (2 లి వును సీమి చ్భేదమునకుం దద్ధి పరి చ్భేదమనియు6 'బేర్లు గలిగయంంండనోవును ది శదికవంచ్చే వము, ఇ శద్ధికపర వ్ళేదము

అద (క్రియా పరి చ్చే స! దము, అనాలా యనునట్లు ట్రీక్తమమాలాలానాలాాల

ఆత్‌య యన వ్యాపారము, చ్భాపారవాచకము ఈశయానుజ్ఞ కము, ధాతు వనునదె ్రీయకు నామాంతరము ్రీయలను గూర్చె యైన గ్రంథధథాగముగాన నివ శ,యావరిచ్ళేదము నాంబడెం

థాళువునకు, ౧.

ఇప యధికారనూత్రంబు = వ్తంక్‌ నెయ్యి యువ్మక్రమింపంబడు నయ్యది థఛాతువున కగునవి యెలుంగునది,

టీ. నీదానికిం 'దానున్నస్థలమున నర్థొవస్థిత నలునక ళరువాతి. విధి న్యూర్ర ములకోం గలిచముషు నద్ధేవస్థిని గలుగుగో యది యశికారన్యూశ్రనుని_ శాస్త్రజ్ఞాల సంప్రదాయము. ఇది యట్టి యఫీకారస్మూర్తమగుట నిచట దీని కస్థ్రోబస్థి) "లేదనియుం

ళీ దరువాతివిధినూశ్తములతోం గలిసి యన్వయమునందుటం జేసి యక్థోపస్థిం నందు ననియు నట్టగుట హో ద విధిుయబడుకార్యములు ధాతువున కగునవవియు నివి యథి శారన్యూత్తృమను స్టక్రింది నూరివివవణమున కళిప్త్రాయము న్నర్తమానంబున లట్టగు, ౨,

వర్తమాన క్రియావృత్తియగు ఛాతువ్రను లడ్వర్శకంబగు వర్త మానంబునాం శ్రారష్జావరిసమ్నాప్తంబు - అవ్చటికి ముగియకుండునది,

టీ. వర్హమానమన జరుగుచున్నదని యర్థముః 'ధాతువున కనున దనువరించును గాన నక్టానితో వర్హమానంబునం దశుడాని కన్వయము. గలుగు. థాతువనం ్మైయ వ్య్నాపారమనీ యకమని ముుబె యు కము 'ఆందుి అనునది యుధికరణార్జమున నైన న్హ్దమా, ప్ర శ్యయమని “కొరక వ్ర కరణానునుబట్టి స్పష్త్టముః కంగా వర్తమానమందలి వ్యాపారమునకు లట్టగుననియర్థము "తేలెడి శబ్టమునశే ప్రళ్యయాదులు గలౌడీగాని వర్తమాన ఎస్యపారమునకుం గలుగుట పొసంగదుగాన _వర్తమానమనుదానికి వర్తమాన కాలవాచకమనియు. భాతువునకనుదానికి వ్యాపారవాచకమునకనియు. నర్థమును శ్రఫొంచి. పర్తమానమునందున్న _వ్యాపారమునందుండు ధాతువునకు లట్టగువని యక్థము చెప్పనొవ్వం వర్ధమాన ,క్రియావృతత్తి యగు ధాతువునకని. ఫలిళము కేచి

$738 బాలవ్యా కరణము జరుగుచున్న వ్యాపారమును బోధించు ధాతువునకంటె లట్టగునని భావము ళబ్దముచే నర్థము బోధ్యమగుంగాన నాయర్థమం 'దాశబ్టము వ్తించెడి నని ర్రహ్‌ంచి వర్తమాన డ్రె కి వి ీగొవృత్తి యను వివరణము ర్రాయంబడెరని త్కహించునది వృత్తియన వర్తించు నది కాని వ్యెపారమనునది వదార్థనిస్ట్రముగాన వ_ర్హమానమందను. దానికి యోగ్యశ ననుసవెంచి వర్తమానకాలమునందలి వదెర్థమునందని యర్థము. చెవ్పవలెను.. కాగా వ_ర్హమానకాలికమగు వదార్థమునందున్న వ్యాపారమున నుండునట్టి థాతువునకు లట్టస నని యర్థము లఫించెడి కాన జరుగుచున్న కాలమందలి పదార్థమునందున్న వ్యాపార మును బోధించుదాతువునకు లట్ట్రగుననునది సూర్ర్రమునకు స్పష్టమైన యర్థమును బోధించు భావమని (గ్రృహిఎహాదగును. మొదలుపెట్టయబడి తుదినొందక సాంగుచుండుట వర్త్‌ మౌనశజ్దమున కర్థము కావుననే ప్రారజ్ధమై వరినమ్నా్రిని బొందనిదనియు నవరిసమాప్త మనుదాని కవ్చటికి ముగియకుండునదనియు నూ3 వివరించుట న్యువ్రన _క్తమయ్యొడి, “రళ్నము నవ్రకాళించుచున్నది ఈచాక్యమున వ_ర్ధనూనకాలిక వదార్థము. రత్నము 'చానివ్యాపారము వ్రశకౌశించుటు. దానిని బోధించునది చౌళించను ధాతువు ప్రశాళిచుట ప్రారంభిచి ముగియకుండుట యనంగా నిచ్చటికిని చగౌళించుచునే యుండుట నువ్యక్రమయ్యొడిం గాన నిట చకాళించనునది ప్రారహ్థైవరిసమ్మాష్త వ్యాపారబోధక మగుచున్నది. జా3 న్య్షిలింగ సంఖ్యాకారకంబులేశును. ట్రారిపది కార్థములే గాన ధాతువు వర్తమానకాలిక వదార్థవ్యా పారబోధకమగుట యవిరుద్ధంబం లడాదులు ఛాతువులమాందం జేం వైయర్థముల సువ్యక్తముంబేయ సావాయ్యకారుల యమయ్యొడిలాన నిక్కముగం. బరికింపం ప్రాతిపదిక మే మైమేనర్థముల టిౌళికము వేయ నమర్దమను శా 'స్త్రవాదము ననుసరించి ధాతువునకే వ _రృమానకాలిక పదార్థ వ్యాపారబోధకళాళ క్రి గలవనుట పొనలెడిం భాతంబున లిట్టగు, 8.

భూత్మక్రియావృత్తియగు ఛాతువునకులిడ్వర్షకంబగు, భూతంబు నా విద్యమానధ్వంసప్కతి యోగి = ముందుండి యవ్చటికి "లేకుండునది,

టీ. ధాశువునకను నధికారన్మూత్త మిట కనువ్నక్తించుశుగాన భూతమునందు థాతువునకు లిట్టగునని స్యూశ్ర్యరుగును ముందుచెప్పీనరీతినే భూతమునందున్న పదార్థ మందలి వ్యాపారమునందు వర్హించుధాతువునకు లిట్రగునని సూశ్రార్థము గలుగునుం కానం గడచిన కాలమునందున్న పదార్థముశందలి వ్యాపారమును బోధించుదాళువున కని సూగ్రైళిస్రైయము. రేలెడి. భూతంబునాం. గడచినదగుటం. బ్రస్తుకేము లేనిది

చి యాపరి చ్ళే దము 879 ముందుండెడిది యని యర్థము లభిం వెడి విద్యమానధ్వంస వ్రతియోగి యనం బ్రిన్తుక మొపుచున్న నాశమునకు ళత్రువని యర్థము* ధ్వఎనమనంగా నాశము, నాశమనంగా లేకపోవుట రూపణుటం చ్రశియోగి యన శత్రువు వ్యతిరేకమని భావము, లేకపోవుటకు వ్యతిరేకము ఉఊండుటం చ న్తుశేము గల లేమికి వ్యతిరేకము ఫూర్వమున నుండుట గాన విద్యమానధ్వంనస వ్రతియోగి భూతమనుట యొప్పెడి. ఫూర్వమున నుండియుం ట్రుస్తు శము లేకపోవుట భూకమని ముందుండి యను సూంివివరణమున కళిప్రాయముం జేవ దర్తుండు వండెను ఇచట భూత కాలికవదార్థము జేవదత్తుండు. తద్వ్యాపారము వండుట వండెననునది తప్పోధకము* వ్రన్తుశము వంటచేయమియు ముుదు వుటచేయు టయుం బెలువుటై యిట్టి వాళ్ళము వ్రయుక్తమయ్యెణాన వ,న్తళవచనాఖావ వ్యతి "శేకము భూరమనియొం: దహ్మోధకము వండెననునదనియు నిర్వచించుట పొనలౌడిం దేవదత్తుండు వండుచున్న కాలములో వంటచేయకుండుట లేదు గాన వంటచేయ కుండుట వండుటకుం బ్రతియోసి యయ్యొడి- వర్హమానకాలికాభావంబునకు.. విరోధి భూశతమని భావముః

ఛావిని లృట్టగు. ౮,

భావి క్రియావృ _త్తీయగు ఛాతువ్చనకు లృడ్వర్మ కంబగు భావినా విద బ్రమానప్రాగ భావ "శ తియోగి అవ్చటికి. బుట్టపండునదిం

టీ. ముందటి స్యూశ్రద్వ్యయమునందుప లెనే భావిననుదాని కనువృ_క్తమగు ధాలు వునకనుదానితో నన్యయముగాన భావియుదున్న వదార్థమందలి వ్యాపారమునందు వర్షించుధాతువునకు ల్భట్టగునని సూస్రార్థము లభఖివెడి కాన రౌంబోవుకాలమునం దుండు వదార్థమందలి వ్యాపారమును బెల్బునట్టి ఛాతువునకు లృట్రగుననియు సూశ్రాభి ప్రాయము గలుగును. విద్యమానపస్రాగభావవ్రతియోగ=ఒప్పుచున్న ముందటి లేమికిళత్రువుం ఒప్వుచుచ్న ముందటి లేమికి శస్రువన వ్యతిశేకము మాందం గలుగును గాన నవ్పటికిం బుట్ట కంకునదని సూరి వివరించుట యొవ్వ- రాముండు రాలలండ. ఇట రాము" డింతక్రు ముందు రాకుండుటం జేసియును నివ్చటికని రాకండుటంజేసియు నింళకుం దరువాత వచ్చు వాండగుటంజేసియు.. రాముండు రాగలకాలమందుందు వదార్థముం కద్వా్య్యాపారము రాక దానిని బోధించునది వచ్చుదాళువు దానికి ల్భస్రీగునని నూర్రము బెల్పెడి 'వ్రగకృశవాక్యమున రామునిరాకయొక్క_ లేమియే న్పష్టమయ్యుడిం శాన నదియె విద్య మానస్ర్రాగభావళబ్ద వాచ్యమగుం తత్స్ర3యోగి వానీరాకయే గావునను నది మాందం నలుగునదగుట చేను నది భానిశబ్దవాచ్యమగు, ఈగలిచే యీళార్భికవాశ్యముల

830 పౌలవ్యాకరణము యర్థముల నరసీకొనునదె. చాలావబోధనై. గ్రానీన యిట్టి చేశభాషావ్యాకరణములలో లత్షణకర్త తర్కాది పొండిత్య బ్రకాశకములగు నిట్టివివవణములను ప్ర్రాముట విచార్యముం తద్ధర్థాదులందు లాట్టగు, ౫ సై క

తద్ధ ర్యాది శ్రీయావృత్తీయగు ఛాతున్రనకు లాడ్వర్మకంబగు,

జే నా జో తచ్చీలసంభావనా సంవ్రశ్శ ్న్న సాతత్యవర్తనూన ఇావ్యాశీరాదు లాది జో గావ ః వద శాహ్యంబులు

టీ. ముందటి సూ్ర్రములందువలెనే తద్ధర్థాదులందనుదాని ననువర్తించిన ధాతు వున కనుదానితోం గూర్చి తద్ధర్లాదులందున్న వదార్థమునందలి వ్యాపారమునందు వర్తిచుధాతువునకు లాట్టగునని సూత్రార్థమును గ్రహించవలెకు లద్ధర్థాదికాలికపదార్థ వ్యాపారబోధకమున కని నూగ్రభిస్రాయము. కత్రాచారై వీ కాలమవివక్షీత్యైప

వై త్త న శ్రి ఛాళ్వర్థమాత్రి, వివష్మక్రియ ల అత నీవ తద్ధర్మ ఇళ్ళన్వర్థా సంజ్ఞా” అను నవోబలుని శ్రాశను బట్టి దీనికి. గాలవివత్స లేదనియు: ర్రైగౌలములలా* నేదాని. వలనీన దానిన. బోధింపలలదనియు. గ్ర్రహింపందగు.. తద్ధర్మమన _దెనిసవాజథర్మమనుట, రత్నము వుకశించునను చో రక్నసహజధర్త్హ్మము వ్రకాశిచుటగానం బ్రకాళించుట నహజధర్మము- ఇట్లే సీరుపాజుననుచో. సీరునకుం బ్రవహించుట సహజధర్మము గాన 4 కీళ్ళ!

నిటం బ్రనహించుట సహజధర్మ్మ ముం తన్య ధర్మ స్త్ధర్మ శక్‌ అని వ్యుశ్చ త్తి. లేదా “నః ఫర్మః యస్య సః" అనియేని వ్యుశ్స్తి చెప్పనగు. అధర్మము. బేనికిం గలదో యకి యనుట ఒకానొకధర్మ్మముగల యొకానొక పదార్థమని భావము. ధాళ్వర్థమాశ్రమున సీలకారమగునని ఫలితము (చూ అవోబలపండితీయముం ఈ య &5 9పుట్ర తద్ధర్తాది యను సూర్ర్రమునందలి యాదిపదముచేం దచ్చ్శీలాది సప్పకము గ్రాహ్యము, “లన్య శీలమ్‌” అని "లేక 'ఠత్‌ శీలం యస్య” అని వ్యుశ్చ్తి చీనికగుందాని సహాజన్వభావము లేక యా స్వభావముగలది యిని యర్థము ఒకానొకన్వభావము గల యొకానొకవచార్థమని ఛాళ్చర్యము, ఇట్లే సంభావనాదుల కర్థము నూహించివొనునది. అప్రైణిగళమగునది ధర్మమనియుం ్రాణినళమగునది శీలమరియుసంభావన సేయనగునని తోంచెడి- సంభావన యన నూహ= సందవ్రశ్నమన నడుసుట. సాతత్యమన ెల్లపుడుండుటా సతశభావము సాతత్యము. పర్తమానమన వాక్యము ప్రయోగించుకాలమున నుండునది. ఖౌవి యన వాక్యము వ్రయోగించుకాలమునకు;ు దరువాత నుండునది రాంబోవునదనుట, ఆశీన్సన చీవన యాశిర్వాదము. ఈయేడు నాడొనదముచే స్వీశార్యములుం ఇట్టు వలగినకాలము

శ్రీయాపరి శ్శే దము 89 ఇెతింగించుదు నిన్ని యర్థ్యములను చోధింవలటల లకారముగాని నీలకారముఎకెందిన తద్ధర్మ కారికరూవములకు సరియగు రూవములుగాని నంస్కృృృతమునం పోంపమియు నంస్కృృతమునకంటెం వెనుంగునలయల యొకవిశేమమని యిట నెన్నందగు. 22 సూత్రము నొద్ద వీని కదావారణములు గననగునుః

ఆశీళ్ళాపసంస్రార్థనవిధులుడు లూట్టగు ౬, ఆశీరాదులందు థాతున్రనకు లూడ్వరక్షకంబగు,

టీ ఆశిశ్శావసంస్రైస్ధనవిధులం దున్న పదార్థమునందలి వ్యాపారమున వర్షించు ధాతువునకు లూట్రగును, ఆళ్ళాపనం ప్రాగ్ధవవిఘలందున్న వదార్థమునందలి వ్యాపార ముకు బోధించుధాతువున కని భావము ఆశీస్సన నాకీర్వాదము దీవన యని ముందు నిరూపితము కావమనం దిట్టుం సం స్రార్ధనమక 'వేండుట = విధి - ర్రేరణ-లేక యాబ్థాపిం చుట = సేవవలు మొదలగువారిని బ్రవ _ర్రింపం జేయుట. 26 న్యూత్తమున వీని కుదాహారణా ములు గాననగునుం

వ్యతిలేకంబున లజియగు, 2. వ్యతిరేకవిశిష్ట కీయావృ _త్హియగుథాతువునకు లజీవర్షకంబగు,

టిం వ్యతిచేశార్థమునందున్న పదార్థమునందలి ఇవ్యాపారమున వర్తించుధాతువు నకు లజీ యగును వ్యతిరేకమునం దున్నపదార్థమునందలి వ్యాపారమును. కెవ్వు ధాతు వునకని భావముః వ్యతిలేకమన వేటు, 28820178 (నా_స్తీసకము ) 32.37.3947 మొదలగు సూత్రములందు దీని కుదెహర౫ంిములు గననగు, వర్తమానభూత భావులందగు రూవముల నర్థసాంకర్యము 'లేమిం దద్విషయమున “లట్టు-లిట్టు-ల్బట్టు అని సంస్కృత చ్యాకృతిమార్హ మే యనసృకముం తద్ధర్య తచ్చీలాదులఎదనే కార్థములందుం గావలసివచ్చు టం జేసియు సంస్కల్భృతమున నీయర్థముల మూండు నాలుగు లకారములు గలుగునవగుటం "జేసియు నానంస్క్యృకలకారముల కంతగ నర్థభేవము చ,యోగముఖమున6 న! చూక నవకాశములేమిం జేసీయు నమ్మార్హమును వీడి తద్విలక్షణతం భెలుపం శావలయు నూరి లాట్టని వ్యవవారించెం నిజముగ లూడర్థముల లాడర్థములుగ ెన్ని. లూటును విడువనగుంగాని 2 6-2 7-2 8-2 0.30నూశ్రములచేనగురూవ భేదముల ననుసరించియం శాపనంస్రార్థ్ధ నార్థములవ్రశాళనము రూవభేదము ననుసరించి గలుగుటను గమనించియు6 గావలయం సూరి లూట్టును టి ల్యేకిచి యంగీకరించె.. ఇందనేశార్టముల నీలకెరము గలుగవలసియుండుటచేశను నీయర్థములందు సంస్కల్భలేమున “లోట్‌-లిజ్‌ * అనునవి గావలసీ యుడుటవేశను, నమ్మారమును వీడి తద్విలక్షుణళం "చెలుపం గావలయు సూరి

832 బాలవ్యా కరణము

అాట్టని వృవహరించె సంస్కృృళమున న్వలం్మత్రముగ వ్యతి ేకరూవమునలుగదు “నణఖ్‌ * అనుదానిం జేర్చుటంజేసీ యది సంభవించుకు తెలుంున నట్టుగాక యసావాయ్య ముగ వ్యతిరేకరూవము గలుగు, స్వతంక్రముగ వ్యతిలేకరూపము 'వెలయుంగాన నిది సుంస్కళాంద్రృభామలకుం గల ముఖ్యభేవములలో నొకటి యనందసు.. కావుననే లక్షకాకర్త యీయర్థమునం బ్ర, ల్యేకలకారమును విధించుట పొసం౫ెడిం కార్యార్థము లజీ యని జీత్వని న్టేశము చేయంబడెననుట స్పష్టము. మూలము “ఠద్ధర్య వర్తమానాలీతా గామ్యర్థకా? క్రియా? జ్జేయా?ా అని నాలుగర్థములనే. వివక్నించి. ప్రక్రియను నడ "పెళ. వినను సూరి బహుల వ్రయోగదృష్టి-చేసి లూట్టు లజ్జులను మతి కంటిని

జా టీ ట్‌ జె గొత్తగ నంగీకరించి తన్థర్థాదులందు లాట్టిగునని యాయాయర్థముల విధించి రూవభేవ ములంచేస్సీ యర్థాంశరము లావహిల్లుటను విశగికఠ౦ంచెం సంన్క్బృశవిలతణముగ లూట్టూ లాట్లనుట శని కంన ం " ట్రపట యీశని సంస్క్భృకవ్యాళ్ళృతిమార్లానళిజ్ఞకకు నిదర్శనమంద్రు.. కాని మైన ర్రోోన్ర్తశారము సంస్కల్భకలకారములతో స3ిపెట్టుట గుదురమిని కెండుమూండులకా మ్‌ లాయాయర్థముల సంస్కృత వ్యాకృతి మర్యాద ననుసవెంచినం గలుగునని ల ఏ త. అ! అనివచ్చుటను నమ్మార్హమును వీడి “యెట్లును నమ్మ్హార్గమును వీడితినిగదా! సంస్కృృళము నాయాయర్థమునలలుగు నాలకారమునకును దీనికిని "నేమ్మాత్ర్రేము. సంబంధము లేదని 'కెల్చుటయే ముఖ్యము'అని యెంచిసూ3 తద్విలతుణముగ “లాట్టు-లూట్రోనియెంగాని మటీ యొకటిగాదు. “లట్టు-లిట్టుల్భట్టు. అని త్రికాలముల సరిగా సంస్కృతము ననుసరించి లకారముల విధించిన సూరి కితరములు తెలియవని యశుట యొట్లుపొసయను! కాన వర్తమానభూకభావులందు నంస్య్భ్భృకమార్ల్ణము నరిచడుట నాదరించెననియు తద్ధర్తాదులం దమ్మార్గము గుదురమిని "కేవలము వై, లక్షణ్యమే యగవజువ లాట్లూట్టని వవనారించె ననియు నంగీకరింపనగుంగాని యింతమ్మాత్తమున నాశనియం దట్టినిదను. నివ్పకుపారే మతి సీకృంథధమును. బరికించువారలు మోప నవకాశము ఛాలదనియే యేం దలంతున *అనూరి యిట్లు సంస్కృకవిలతుణముగ రాట్టూ ట్రుుటం ౫ాంచి హారికారికాకర్తలు ను భా

సృ కవ్యాకృతిపారీణులగుట నయ్యో లకారని స్లేశము శాస్త్రవిలక్షణామయ్యెలోదొ యేమిదాం! యని చింతించి '“ఛాతోర్లడ్వర్హమానే స్యాద్భూ తేలిడ్‌ ల్బట్న 'ావిని;శద్ధర్లా ది ఇ ర. గ్‌

షు జాశీశ్ళావసంస్రైర్థనే విధా లోట్‌ స్యాల్లజ్‌ వ్యతి శేశేస్యాల్లకారా అక్రమా తాః అని వేదవాజ్యయమునంజే యగవడు. "లేట్టును బెలుళసనను గూర్చి తెనుగునక 'వేదతుల్యతను సంసాదించి లకునకు వ్యతిశేకార్థకతను. చెచ్చివెట్టి యెట్లో సంస్కృ వ్యాశృతినమ్మత లకారములప ముడి'వెట్టి కమపాణినీయపారీణతను. 'వెల్లడించికొనిక పారకనవ్యృాదయులారా! ఇరికింపుండు,. ఇబే హంకాంకల కారర్రీకృతియైన సూరి

క్రి న్‌ ఈ యావరిళ్నే సి దము 898 శదనుసారి యై _పెనిన్రానీనరీతిని “లేట్‌-లజ్‌ ” అనియేగడా యని యుుడుకు శా త్త సంప్రదాయము. సురక్షితముగా నూరిమార్గ ము వారికారికావలి మెరీతిని సంస్కరించు చున్నదనుట కిది యొక్రబలవ్రమాణము గాంజాలదా? చిత్తు బిదుపూర్వంబగు నను సూత్రము మహక్క__ర్రకవ్ర।మపురుమైకవచనమధ్యమపురువ బహువచనములం ఛెల్లం (వండుచు న్నా (డు-వండంగలండు-వండుండు-వుఎడండు 'బ్రువక్తింవవలనియుండుట నది సుబంతతిజంతసాధారణమని యుఎగీకరింవవలసియుండుటవేశను, *లన్‌ -మివ్‌ -నిన్‌- పదుజ్‌ -కలజ్‌ * అనురీతిని జీత్తులుగం జేసిన నక్క_జలేనిబిదువు గలుగవలనివచ్చు'బే గాక యావతుమున జిత్తు చరంబపనపు డుక్వమున కత్వమగనని యత్వవిధానముం 'జేయవలసివచ్చుటను. (వండుండుంచేయుండు) లూళక్మాధ్యమమహళత్క_ర్హృకబహువదన రూవములందును నళ్వము వ్రృన_క్తము శావలసివచ్చుట చేతను, జీత్తు పరంబగునపు డుళ్వ మున కళ్వమగు ననుసూత్రనిన్యాసము ననుసరించియే “జి అనుచానికంతకు నిర్సంజ్ఞవిద్ధ మళునంశము 'పారకనుబోధమగు ననుకలంపుచేతను, జీత్కార్యము బిందువును జీత్కార్య మక్వేమును ననువ్వైలక్షుణ్యముం బెలుపుటన్తై లూట్టనినల్హే న్వతంత్రించి మైప్రళ్యయము లను జీత్తులుగం జేసి ఆేర్కొెనని తోంచెడి, ఇల్లే జీత్తులగువ్రత్యయములం చేర్కాను చోటులంచెల్ల “జి అనుదెని శిక్సంజ్ఞ సిస్థించుటను గమనించి చ్రశశ్రీయ యూహ్యము అవపసరమగునపుడే వ _కవ్యమునకు సరిపడునపు డీయాద్యవ్యాకృతినియమముల నంగీ కరించుటయు దర్వ్వైలక్షణ్యాము తోంచినపుడు వదలి వక్షవ్యానుకూలముగ వర్తించు టయు దోషములు గాంజాలవుః 444 లకారంబునకు డు జ్ర్రవురు ను ముష్షుగు, ౮ లడాది లకారంబులం దొక్కొక్కటికి డుజాదు లా దేశంబులగు, 0దు ప హారార్తంబు, ఇందు ఇకారంబు వ త్యాహో రార్థంబు, టిం “లట్టులిట్టు-ల్బట్టు-లాట్టూలూట్టూలకి అను నాటులకారములందును లళకా లు లు లు వ! ఆ రము సామాన్యమగుటం జేసి లకారమున కనుదానిచేం చై యాయులకారములును గ్రహింపు బడునుగాన నాయాతింటీలో నొక్కొకచానికి డుజాదు లాలు నాదేశమగునని సూత్రాఖి ప్రాయము అజులకారములలోం. బ్రతిలకారమునకును దుతొదు లాణును నాదేశము లగునని ఫలిశముం చ,శ్యౌవోరమనలా నాది నొకవర్ష్మ మును గ్రహించి యఎత్యమగు పొల్గుతోంకేర్చ యాదిమవర్థ ముతోలహాడిన యారెంటికిని నదుమంగల వర్మ సమూహం బెల్ల నానంజ్ఞతో సంగ్రహించి చెప్పట యని ముందె యుక్తము వ్రకృఠము తొలిఐర్థమగు దుక్టును నంత్యమగు పౌల్గుతోంఘార్చి “డుజ్‌ * ఆనుటంటేసీ *డుంరు-వు-రు-గు-ము అను

ర్య బాల వాస కరణము శాయివర్మములును డుణ్‌ సంజ్ఞ కములై. సంగ్ర్రృహింవంబడునని త్రహించునది వర్ణ్శనమితి "ెల్హ "నేకరుక్ట వేయుట వికృృతికారణమగుంగాన నిట్లు వ్రత్యానోరము మూలమిన సంగ్రహించుట సామాన్యముగ వ్యాక _ర్హలసంవ్రచాయముం ఈందం "బేళ్కొనువిధుల ననుసరించి యివి వ్రశమమధ్య'మో _ర్తమపురుషములం గ్ర్రమముగ "నేకశ్వబహుశ్వముల నగుటను గమనించునది, తెలుంగుబాన నసంన్క్య్బృశమువలెే నింకను బూ్టిగ నస్పష్ట్ర వ్రశ్యయభాష శాక స్పష్టాన్నష్టవ్రత్యయసామ యగుచున్నదిగాన సీ క్రిందివిధమున సీ వ్రశ్యయములయుక్పృత్సి ననుమానింవం దగును, వాండు క_ర్షగాయగలది ప్రథమపుదషము గాన “వాండుి అనువదమునందలి వకారము లోపింవలా మిగిలినది డుజ్వర్థకమనియు, వారనుదాని లుక్తశేషము. రువర్ణకమనియు, నీవనుదానిలువ్తశేషుము వువర్ణ కమనియు, మోరనుదానిలుక్తశేషము. రువర్షకమనియు, _ చేననుదానిలువ్తశేషుము. నుపర్మశమనియు "మేమశుదానిలువ్తశేమము మువర్శ కమనియుం6 జెచ్పనొవ్వుకు, తుదిళ్షుకారమునకు ప్రత్యా వోరమే. ఫలముగాని వ్యాకృలతికార్యవ్రయోజనముమాశ్ర్యము తోంచదు “దుక” ఆను 'చానియందలి జఉకారము బిందువుకొఅకని శ్రసాంచునదిం మవెవ్రళ్యయములయుళ్చ త్తి ననుసరించి సర్వనామములతోడం శ్రియలు మున్ను వ్రయోగింపయడు చుండెడిననియు ట్రకృశము సర్వనామాద్యక్షరనులు ల్యుష్వములగుట వీనికి బ్ర్రర్యయత్వము సీద్ధించె ననియు నూపి+ంవనగునుం సఆందు వరుసను 'రెంజేని ప్రధమముధ్యమో_త్తమంబు లనంబడు, ౯, డుజ్‌ = రు - వ్రధమము, శు=-రు- మధ్యమము, ను-ము- ఉత్తమము, టీ, *దురు, పురు, నుంము ఆనువానిలో. 'డురు అనునవి ్రథమపురును మనియు, “వు-రు అనునవి మధ్యమపురుషమనియు, “ను-ము అనునవి యు_త్తమవురువ మనియు6 భేవ్చ బడును. మిగిలినది స్పష్టముః ఇ వానిలో రు ము లు బహువచనంబులు ఇజునేకవచనంబులు, ౧౦. టీ. మైయాజువ్రశ్యయములలో “రు-ము అనునవి బహువచనములున, నిశరము లగు “డుంవు-ను అనునవి యేకవచనములును నగు “రు.ము అనునవి బహుత్వమంటదె గానీ యేకళ్వమున "నెపుడును గాపనియు, “డు-వు-ను” అను మూండు "నేకళ్వమున నెగాని బహుక్య్వమున "నెపుడును గలుగవనియును భావము, వ్రశమపురుమ్రైకవచనమున డువర్ష్మక ముకు మధ్యమపురువైకవచనమున వువర్ష్మకమును; నుర్తమపుకుమ్పైకవచనమున నుపర్డ క ముకు, బ్రభమమధ్యమపురుషబహువచనముల రువర్షకమును, ను _త్తృమపురుషబహువచన మున మువర్ధ్శకమును నగునుగానం 'స్రైవిమయము నుబోధంబ,

(2 యాపరి చే దము గో నామ న యుష్మదస్తదర్ధములందుం బ్రథమమధ్య మో త్త మంబులగు, ౧౧, టీ. యుష్మృదస్త దర్థముల్టకంటె. లిన్నమనునది నామమగుట స్పష్టము ఎదుట నున్నవాండు తాను నర్థముగానిది నామార్థమగుంగాన ఇెక్ళుడనో యున్నవాం డర్థమగు నది నామార్థమగుట_ 'తెల్లము. క్రియ యెచట నున్న వానినో తేల్చునదగునవుడు (వ్రభమపురుమమగుననియు, నెదుట నున్న వానిని బెల్చునదగునపుడు మధ్యమపురువు మగుననియు, దన్ను బోధించునదగునపు డు_శ్తమప్టురుషమగుననియు సూర్రూభిప్రాయముం యుస్మదర్థమున మధ్యమపురుషమును; నస్మదర్థమున నుత్తమపురుషమును, నాశండిటి కంటెఫీన్నమగునర్థమునం సబ్రైభమపుడుషమును నగునని భావము అమహదర్థంబునందు దుబ్రులకు దువు లగు నున్నాను బంధంబుమిోఃద దివి యగు. ౧౨, టీ. 9 జం చెప్పంబడిన ప్రత్యయములు మహదర్థమున ననగా మహత్క-ర్హృక శ్రీయలశే సరపదెడిలాన సీవిధిచే నమహదర్థమున ననణా నమహత్మే _ర్హ్రకశ్రియలకుం ఛి ల్యేకముగ వానికాచేశములుగం శ్రైళ్యయములు. విధింపంబడుచున్నవిం అమహత్కం ర్త లకక్రియమోంది డుజ్విర్థకమునకు దువర్డ్మ మున్యునమవార్కర్డ్‌ ఎకఆ్రియమోంది రపర్షీ మునకు వువర్థ్యమును నగును. అమహాదర్థక్మక్రియ 13 శీ నున్నానుబంధయు క్షమైనచో దువర్మమునకు బదులుగ దివర్థమును, వువర్థ్యమునకు బదులుగ వివర్తమును గలుగునుః మ! ణ్‌ లా ఉదంతంబునకు లట్లు పరంబగు నవ్చు దున్నానుబంధంబగు, ౧౩. లా ఉధంతంబయిన థాతువ్పునను లట్టు పరంబగునపుడు ఉన్న అను జ శబ్దం బన్ను వ, యు_క్తంబగు, నీ “వస నల ది. మూలము టీ, వసతిరనుబంధకస్సా బ్రద్యశ్రలడకో వివక్షీరన్త్మల్ర” అనున | ల వ్రాన్వోకార మంఠమందుణల ధాతువునకు లట్టు చరన్ధుగుచుండ. “ఊన్న అనుకస్దము ఛాతువుతుదిని 'జేరునని సూగ్రైర్థము “అనుభింధము=వెంటం గట్టుటలి. ఉండిన యను చానీనుండి యున్న కలిగినట్టు ర్‌” చే విశదమయ్యొడిలాన నున్నశబ్దమని వ్యవహవృాశమా. "శేషము స్పష్టము, సామాన్యముగం. 'జెలులన. ధాతువు లుదంశములె. ఇంచుగాగమ సంబంధమునను 'ధాతుసమితి యుదంకమగుట సంభవిందెడి జ జరోజర ఖీ ఉన్నళబ్రంబు పరంబగునవుడు చువర్ష కంబగు. ౧౪ టీ. 13 చే నగునున్నశబ్దము వరమగుచభుండ “చు అనువర్థము కలుగును ధాతు వున శనునధికారన్యూత, మా చకరణమునం (బ్రతిసూక్కృమునందును జొచ్చునుగాన నీచు న్‌ా అ ఆ భాలవ్యా-టీక యర స్తీ

886 బాలవ్యాకరణము వర్షా దేశము ధాళూన్నాముబంధములనడుమ నగునని ల్కహ్‌ంచునదిం చువర్ణ్మ "మేశబ్దము లుషకేషమో యూహించ నలవిగామిని నిరర్ధకవర్శ మగుటను వర్షకమని వ్యవహరింభెనని తోంచెడి. ఈచువర్ష్యక మిందలివ్రక్రియ ననునకించి యఖండవదవిషమయమనియు. 48 నూత్రముచే నగునది వ్యృక్తవిషయమనియు గ్రహంవనను. “వండుచున్నాయిో ఇదు తయు 'నేకవదముగనే పేక్కానవలెనుగాని *“వండుచుడన్నే అని యిీరీతి. శ్లేదిక నవకాశను "లేమ, “వండుచున్న వాండు ఇందు “వండుచున్‌శ-ఉన్న వాందు" అని భేదించి శర్రర్థక-చువర్ష కోకారసంధిచేం చైరూవము గలిగెనని చెక్పవలెను ఈ రెండు చువర్ష ముల శిదియె "భేద మిందగవడెడింాని వేతొకళేద మగవడదు నూర సాధించిన లడ్రూవ ములును శత్రగ్ధక-చువన్ష కకముమింద నుండుధాతు లడ్ర్యూవములం చేరుటంకేపి క్ల నవిగను, ల్భడ్రూవములను నుజ్యాంతముమాందం గలుగుధాతులడ్రూవములు. చేరటంశేని యేర్చ్పడినవిగను సిద్ధాంతిండ నవకాశ మగవడుచుండ చువర్ణము నున్నానుబంధముప విధించి యేల శ్రామపడి వైవానిని సాధించెనో యరయవలసియున్నది. వుడు చున్నాండు-వండలలండు”. ఆనువానియందు “వండుచున్‌ “ఊన్నాందు; *వండన్‌ 1 కలండుి. అనియేగదా మెసీస్ధాంతమువ్రకారము. వదవిఫాగము. చేయవలసియుందును! అస్లైనం జావర్ణక మిట శర్రగ్భమునందును. నుజీ భావలత్షణామునందను గళ్లెననక తీరదు గదా! ళత్రర్థ చువర్ష ఫొవలక్షణనుజాలకు వ _ర్హమానకాలస్పష్టీకరణశ క్రి లత్షీణము. ననున రించి కలదని చెప్ప నవశాశము లేమింజేసి లకుణకర్ధ యమ్హార్గము న్యాశ్రయించెనని తోంవెడి, నరూవశను, “వండుచున్నాండు, వండంలగలండు మున్నగు వానీవలన వర్ధమాన శత్రర్థక చువర్మ క నుజ్యంతార్థములు తోంచనగుంశాని లాతణికముగ వర్హమానార్థకత చువర్జకనుబ్యంతములవలన గోచరింప నవకాశము లేమిని నఖండవదములవలననే యి యర్థము స్ఫుటముగాదగటను సూరి] చువర్ణకోన్నా నుబంధకలబ్యనుబం ధవిధానములం బేసి చైళమూవముల సాధించెననుటకంటె నిశరమగుయు క్షి యిీసందర్భమునం దోవ కన్నది. మణియు సంస్కృత ధాతుహావముల యనుకరణమున వీనిని సూరి యఖ్యడ వదములుగ సంభావించెననుట తగును, చురితి శ్రీయాపదానాం నర్వేపిం వర్తమాన కాలే స్యాత్‌ అశునది మూలము దివీతరంబగు డుజ్జు పరంబగునపు డున్నానుబంధంబునకు దీర్ధ్స ంబగు, దిని, చళనము, వాండు వండుచున్నాండు - వారు వండుచున్నారు- ఇది వండుచున్నది - అవి వండుచున్నవి, మధ్యమము, నీవ్టు వండు

శీయాపరిచ్ళేదము 8ం7 చున్నావు-మోరు వండుచున్నారు, ఉ_గ్పమము, "నేను వండుచున్నాను- మేము వండుచున్నాము, టీ. 12 చే ద్యుజ్రులకు విధింవయిడినదివులం పరమగునపుడు శాక తక్కినయెడల, 13 వే నగు నున్నయను ననుబంధమునందు శుదినున్న ్రాస్వాకారము. దీర్ధ్యమగునని సూగ్రాభిప్రాయముః డంజ్ర,లస్థానమున మైనవగుట దివులనుగూడ డుజ్రులనుగా నెంచి యునాన్ననుబంధమునకు దీర్ధము' సేయ యన్నింతు'రేమో యని శంకించికొని కావలయు లతణకర్త డుళు వరమగునపుడను దళమువేరనే దివులు పరమగునపుడు దీర్ధ్స మువారించం బదుచున్నను దివీతరంబనుదళముశూడ "నెలకొల్పికొనె 'వండుచున్నాండుివండుధాలువు డీనికి పర్హమానంబున_ లట్ప్రత్యయము. లట్టునకుం బ్రథమపురుమ్పైకవచనమున మవా క్కటర్హృకముగాన 9 చే డుజ్జగును. “వండుగాడుజ్‌ ౨ దుజ్‌ వ్రళ్యయము. జీత్తుగాన బిందువు ముందిడివొని యగును, “వండుకండుళలి తుదినున్న పొల్టుజకార మిళ్స్ళంజ్ఞ, కము గానం దొలలపననుట న్పష్ట్రముః 13 చే నున్నానుబంధమగు “వండు ఊన్న శాండులి కేశీ చే చువర్షకమగునుః *వండుచుశఊన్న+ండు. 15 చే నున్నానుబంధమునకు దీర మును జువర్డ కోకారమునకు నున్నానుబంధాద్యుకారమా చరముగా నవదాదిస్వరసంధియుం గలుగ “వండుచున్నాండు" అనురూప మేర్పడును, వాండని మొదట నుంచుట థమ పుదవైకవచనసూచనార్థమును దివీశరడు్థు వరముగ నున్నదని తెల్పుటకును నని గ్రహీంచునది. ఇస్టే వండుధాతువ్రథమపురుషబసువచనరూవము నూహించికొనునదిం “ఆది వండుచున్నది అమహదర్థముకు డుజ్రూ,లకు దువులును నున్నానుబుధముమోంద దివులును నగుంశాన నిట నమవాక్కర్త భకమగు నీవండుధాతువునకు నున్నానుబంధము మాంద 112 చే దివర్గకమును కేర్‌ చే దివర్షకము పరముగా నున్నానుబీరధ్‌మునక్యుదీర్ధ ము కలుగకుండుటయును నగుంగాన “వండుచున్నది యనురూపమమ్యొఅది యని ముందిడుటి యమహదర్థసూచనార్థము ఇలే యమవాదర్థమున రువర్ష్మ మునకు వివరమును నున్నాను బంధమునకు దీర్ధాభావమును సిస్ధించుటచే వండుచున్నవి యను వ్రథమపురుషుబహు వచనరూవము. గలిగౌడినని (గ్రహించునది. ఈరీతినే యుష్మ చృవ్దార్థమున దేకవచన బహువచనములందును నస్మ చృష్థార్థమున ేశకపవదచనబవువచనములందును ననగా మధ్య "మో_త్తమైకవచనబహువచనములందుం బ్ర క్సియను గమనించుకొనుచు "నెల్టధాకువులకు పర్తమానమున సిద్ధరూపముల గ్రహించునదిం “వనతిరనుబంధకస్సా ల్‌ “ఆస్తీరనుబంధకసాస్థ్యల్‌” అను మూలమునందలి “వనలిఅఆ స్త అనవానికి “ఊన్నవాండ, జేయుఛున్న వాండ” అను నన్నయ భారత

833 హెల వా్థకరణము

వ్రయోగముల ననుసరించి “ఊండు-కలుగు” అనుధాళువులే వ _ర్తమానభావ్యర్థములం దనుబంధము లగునని ఆ,హింవవలసియుండుటవేశను చేశ్యధాతురూవనివ్వ త్తని వర్షించు టను జింతామణి విడుచుటంజేసి "ఉండు అనునది యున్న గాను గలుగనునది కలగాను మాబుటను జెబ్స లేదని యంగీకరించుట నరసమగుటచేతను నున్నాంయన్నారు. మొదలను ది్స్‌ రూవములు నన్నయఫారళభాగమున మృగ్యము లగుటచేతను, నున్నకలానుబంధము లగునని సరన్వళ్యనోోబలాదులు మూలమును వివరించు టయుం దదనుసారియై నూరి యిట్ల్యువ్తక్రియంజాపుటయు మూలవిరుద్ధములగవిషయములని యనకతీరదు. (మిం, వి పు పేరా 112118) దీన నున్నానుబంధముతోడి రూవములను గలానుబంధము తోడి దూపములను సౌధించుటం చేసి చింతామణి నన్నయక_ర్హ్యృకము గాదను కం షీ చంతులుగారివాదము బరా ' గమయ్యొడి. సూరి కననాంటికిం “గావ్యముల హెచ్చుగా నట్టి రూవములు దృష్ట్రములగుటంజేసియు.. డీని కాధారముగ 'చాలసరస్వక్యవళోబలుల వ్యాఖ్యానము లుండుటం జేనియు మూలాశయ "'మెట్లున్నను సరన్వ త్యాదులే యశ నరించువాం డయ్యెనని తోంవెడి. సరన్వత్యాదులును దమనాంటి కట్టిరూవమలే “హెచ్చుగం. గమ్మివ్రయుక్షముర్తై యగవడుట నీగతిని మూలమున కర్ణమును. వివరించి యుందురని యనుమానించ నగనుం “లుగువాండు, ఊండువాండు లేక *కలుగువా.డు కలండుగను, నుండువాం డున్న వాండుగనుీ మార్పునందినరూవములు స్వశంత్రములుగన బ్రయోగింవ నర్హ్మములగుటం జేసి యీావ్యాఖ్యను ముందు ప్రాసీనవ్ర కారము శ్నక్రగ్ధచువ రృకనుజ్యంతములమిో ద నివివేరుటం జేసీ వ _ర్హమానభావ్యర్థకరూవములు గల్లుననియే మూల మళిప్త్రాయపడెననియు దాన ననుబంధములుగ “ఊండు- లేక-ఉన్న -కలుగు-లేకంకలీ ఆను విశేషణరూవములే యగననియు గ్రహించుట యుచిశమని తోంవెడి. కాని మూలము చువర్ణ్యనును వరమానమున దాతువుల"కెల్లను విధించి యుండుటం జేసి మూలమిట్టివాని నఖండవదములుగ'నే యెంవెననియు చాన భుజించుచున్నవాండు మున్న గువానియందు “భుజించుచున్‌ ఉన్నవాండు అని భేదింద నవకాశము లేదనియుం 'జెచ్చనగునుగానం లైని నిరూపింఛినవిషయము మూలసమృకము గాంజాలదు. చింతామణివిషమయపరికోధ కులమశమునను ఉండనునది యున్నగను గలుగనునది కలగను మార్చునందునని యం! రింవలని వచ్చుటంచేసి నన్నయవ్రయోగదృష్టినిగాక బ్రక్రియాదృష్టిని బట్టిలో నున్నానుబంధమునకు దీర మును 'నేవోయొకన్యూత్రముచేం గట్టవచ్చుననియు. వ్యాక సాధించిన వెళ్లను దన్యక్తంథమునం దవ్చక వ్రయోగించియే యుండుననుట పొసలోని విషయమనియు శిష్టలోకబ్యీవవానసిద్ధమగుట నున్నకలానుబంధరూవముల . నార్య న్యాకరణమగు చింశామణి సాధ్ధించెననియు నన నవకాశముందుటం చేసి, నన్నయ యీ

క్రి జ శ్రీయాపరి చళ్ళే దము త్రం వానిని బ్రయోగింప "లేదుగాన నున్నకలానుబంధములు చింళామన్భాల్నిప్తేతములు గాంజాలవనియు నున్న వాండిత్యాదుల ననుసరించి యుండనున దున్న శాను గలుగనునది గలగను మాజుననియు. ననుటకంటె. దాంబ్రయోగెంవకున్నను. నట్లివి యవ్పటిళిష్టలోక ముచే మెండుగ నాదృళములగుచుండుట నిట్టు (వ్మక్కియను జింతామణి చూ పెననుటయే సరసమని_ తోంెడి. ఇమ్హార్లము నాశ్ర్రయించినను. జింతామణి స్రావీనకకు భంగము శాకుండుటేగాక యాంధ్ధవాబ్యయాదిమవ్యాకరణ మగుటయుం గుదురువడెడినని వోంవెడిం య! లిడాటుల డుబున కెను నువర్తంబు లగు, ౧౬, స జ ణ | విడాచేశంబగు డుజ్బునకు _ ఎను _- అనునదియు - లాడాచేశం బగు డుజ్జునకు = ను-అనునదియు నాచేళశంబు లగు టి సూత్రార్థము వృ _్తిమూలమునం బెల్లము లిట్టునకుం బ్రభమపురుమైకవచన మున నగు డుజ్జున కెనువర్ణమును లాట్టునకుం బ్రథమపురుమైకవచనమున నగు డుజ్జానకు నువర్ణ్మముకు నానేశములగును, ఆదేశమనంగా నొక దానింద్రో,సి వలొకటి చానిస్థాన మున నగుటయని ముందె యుక్తము, డుజ్జు 9 వేం బ్రథమపురువైతవచనమున నగు ననుటతెల్లము, “వండుళడుజ్‌ =వండుశఎను=వం డెనుం వండుడుజ్‌ జవండుశనుజ వండును." తక్కిన పురుషవచనములఎదు మోందివిధుల ననుసరించి శా ర్యాంళరములు గలుసుటను గమనించునది. అధునిక్మవ్యయోగములం దె నువర్మ్మము *అనుి రూవమునంది “ఆయు పోయకు” అనురీతి నగవడెడి. అవి చ్యావహా౨కము లగుట నగ్రాహ్యాములు, “వ్రథమైక న్యైదృ వేచ్చ భూళాన్థే ఆనునది మూలము భూతంబునం దిగాగమంబగు, ౧౭. భూతార్థవృ తియగుథాతువ్రన కిగాగమంబగుం టీ. భూకశాలికావ్యాపారముకు. బోధించుధాతువునకుం. దుదిని వ్రాస్వేకార మగునని సూశ్రార్థముం “వండుగారు=ఐవండి+రుజవఎడికిల “రి అనునది శ్రీయావిభ శ్రి యగుటను. నికారముమోంది. దగుటను దిత్సేమము 26 చే నిళ్వముగలిగి రివర్మముగా మాటుటను గమనించునది, ప్రశమపురుషమున'నె నువర్జ్మ మును విధించుటంజేసి యాయి" త్వము చ్రశమపుపమబహువచనము మొదలుకొనియె యగును, మణియు భూతార్థవృ త్తి యగు థాతువునకను సామాన్మో ్రీఎజేసి జీవే చే నగు న్థవర్మకమును శీర చేం గ్తవదర్థమున నగు నవర్శ్మకమును బరమగుచుండ నిశ్వముగలుగుట పయోజనముగ నూహించునదిః వండుధాతువు, 19 వేం బ్రథమపురువ్వైకవచనమున డుష్టాను చానికి 16 చే కెనువర్ష

తం0 వాలవ్యా కరణము మును నవదాదిస్వరసంధియం: గలుగ వండెననురూప మేర్చడును వుడు -ాదీనిమోంద 19 చే (చశమపురషబహువచనమున రువర్ష్మకమును 1 చే థాతువుశుదినిళ్యమును దత్సమము 26 చే రువర్ష్శక మునుత్వమున కిళ్వమును గలుగ “వండిరి అనురూవము సిద్ధిం చును, మధ్య మో_ర్తమపురుషములం దేకవచనబహుపచనముల వ్యక్రియను దటవాతి సూ త్రము ననుసరించి గమనించునది “ఇక్‌ ” అనునది కకార మిత్తుగాగల చ్రశ్యయము గాన నిది నిర్జిన్తృమున క౦ంళతాగమముగ నగుననుట స్పష్టము “'భూళతాదుతాం పరేషా మిల్‌" అనునది మూలము, లిట్లు వుఇపు పరంబగునవ్పుడు తివర్తకంబగు ౧౮. ల గాడే ణ ఇకారంబుమిోది కు - ను-వు- శి యావిభ క్తుల యనుసూ, శ్ర మువె రఖ్జున కిత్వంబు-ప్ర, వండెను-వండిరి, మ, వండితివి.వండితిరి, ఉ, వండి తిని =. వండితిమిం టీ. లిజధ్యమోత్తమపురమ్వైకవచనబహువచనములు. వరముగా ధాతువునకం దుదిని “తి అనువర్శ్మ ము చేచునని సూత్రాభిప్రాయముం లకారాదేశములగు డుడ్రువుకును ముష్టేకువానిలో్యమొవటి డుడ్డును విడిచి దానితరువాశనుండు. వర్ణకమును. దుదినున్న “ఖ్‌” అనుదానితోం. చ్చే 'వుఖ్‌” అని చెప్పంబడియెంగాన “వు-రును-ము. అనునవి వుఖ్‌ వ,శ్యౌవోరమునం "దేశడిగాన లిణధ్యమో_త్తమపుడమైశవ చనబచువచనములు బరముగానని ఫలితము 'లేలెడి. వుడుగావు 17 చే ఇగాగమము 'వండివు 19 చే తివర్మకముం *వండితిఫావు” తత్సమము 26చే వువర్మ మునుత్వమున_ కిత్వేము, పండితివ్కి ఇట్టే 'వండుగారు జపండి+రు=వండితిసారుఐవంటితి9ి వండుగాను=వండిగానుజవండితిగనుఐ వండితిన్తి వండు+ము=వఎడి+ముజవందితిశగాము=వండింమి అనురూపముల వశీ, యను గమనించునది. కొందయు మన్యమవుతషబహువచనస్థానమునం శ్ర,ఫేమపురుష బహువచనమును (నండిస తివర్ణమనగుటను గమనింహ చ్రయోగించుట కలదు వ్రథమ మధ్యమపురుషములలోం ్రుధమఖటమబహువ చనమును6 డివర్షాఫెవమును మథ్యమ పుపషబహువచనమునం దివర్షము గలిగి యుుడుటయును. బొసంలెడిగాన నీఖేదముకు వారకులు శ్రద్ధగ గమనింపవలయుకు,. *“దుఏఐర్షకా శ్రమాల్‌ సా నాద్యస్యామే ద్వయోశ్చభూతా స్టే" అనునది మూలముం కలబ్యనుబంధంబు లృ్భట్లు పరంబగునప్పుడగు, ౧౯, ల్భట్టు పరంబగునపుడు థాతున్చనకు = కలజి = అనునది యను ప్రయుక్తంబగు,

శ్రీయాపరిచ్ళేదము 391 టీ, "కలి అనునది లృట్టు వరముగా ధాతువుతుదిని జేర్చంబడునని నూత్రాభి ప్రాయముః అన్నిఫపురుషముల నిది యగునని భావము జీత్తు పరంబగునప్పు డుత్వంబున కళ్వంబగు, ౨౦. జీత్తు పరంబగునపుడు థాతువ్రనుత్వంబున కత్వంబగు, టీ *శి అనునది పోవువ్రత్యయము జీళ్తు నాంబడును. “జీ+ఇల్‌ జజీత్‌” అని వ్యశ్చ త్తి కార్యార్థము వశ్యయోదులందు మానంబడు. వర్మ మీత్తు నాంబడునని ముుజ యుదక్రముం అట్టి “శ అనునది మానంబడువ్రళ్యయము వరముగా ధాతువుతుది యుక్వమునకు ప్రూస్వాకార మాదేశమగునని సూ శ్రార్ధను. జీక్తముటం జేసి యిక్వముతోం గూడీన జకారము గల ప్రత్యయము వరమగునపుడే యాయశత్వమగుం గాని జృత్తనలా (జ్‌ఇత్తు ఉకారమాత్రృముగలవ్రృత్యయము (డుజ్‌ ) వరమగునపుకం గాదని తెలియు నది, “వ్యతిరేళాదౌ భావిని చాత్చ్యాల్‌ *" అనునది మూలము కలజీపడుజులు పరంబులగునప్పుడు నుగాగముంబగు, ౨౧. ద్రుతశార్యంబు, ఈ వండలలండు.వండలోలరు. వండలోలదు. వండలలన్చ, మ, వండలలను - వండలోలరు, ఉ. వండలలను-వండం గలము, టీ 19 చేం గలజి యగును శీ9 వేం బడుజీ యగును, వైరెండనుబంధములు వరముగా ధాతువున కంతాగమముగ నువర్ష్మమగునని నూ్రార్థము. ఇది యాగమ నం క! న్‌ా నువర్మీముగాన దీనికి ద్రుశనంజ్ఞయు ద్రుతశార్యములును నగును వందు+దు: వండుశాంక్రలి 119 చే- గలతీయు20 చే భాతువనుక్వమున కళ్వమును గలుగ “వండశ కలగాందు" అని యుండు పిదవ నీవిధిచే నుగాగమనుగా “వాడనుశాకల+ండు అని యగు వివవ సరళా చేశవింద్వాదిద్రు త కార్యములు గలుగ 'వండంగలం డీత్యాదిరూవము 'లేర్పడునుం అమహదర్థమున దు బ్రాలకు శే2 చే దువులగుటను గమనించుచు "“పండం గలదు వుడంగలవుి “మొదలగువానిని సాధించికొనునది ఈనుగా గమవిధాన మనావశ్యక మనియు నుచ్యంశములమాందం గలండిత్కాది. కలంగుధాతుకూపములు చేరటంకేని వెహూవములుగలిగెననియు ముందె యుక్తము. నుక్క కిత్తుగాన నంతాగముబగు "ఆస్తి రనుఖఎధకస్ఫా్య్యాద్యత్ర, లృడర్థో వివక్షీతో ఛాతోః్‌ అనునవి మూలము, ఈయనబంధ ముఠం సూర్ళెవిమర్శకులయాశయములు నిరూవితములయ్మొ.

2 బాలవ్యా కరణము

లాట్టురుళు పరంబగునపుడు దుగాగమంబగు, ౨౨.

వ్ర, వండును - వండుదురు, మ, వండుదున్చ-వండుదురు, ఉ, వండుదును = వండుదుము, లాడస్థంబులయం దొలినుదాహరణంబులు వక్కాణిం చెద, తద్ధ్మ ౦బు = కులాలుండు కుండలు వానును, తళ్శీ లంబు - జ్వలనజ్వాలంబు లుపష్పరం చెగయును, సంభావన = ఇప్పుడు వాండింట నుండును, సం వ్ర శ్నము = ఉందునా = పోదునా, సాతత్యము- సర్వంబునం దీశ్వరుం డుండును - సర్వంబీశ్వరునియందుండును, వర్త వమానంబు - మేననిపష్పుడుంబులకలువొడ మెదడును, వత్ష్ధుమాణవిధిచేం శ్రూయికంబుగ వర్తమానంబునం చెడుగాద్యాగమంబు లగు, భావి. వాయ జేవు వచ్చును, ఆశీస్సు - శుభంబగును, వచ్యర్థంబుల కొశా నొకచో భూతంబున లాట్టు గానంబడియెడును,

టిం లొట్టవ్రథమపురుషబహువచనము మొదలుకొని మిగిలిన మధ్య-మ్నో్తమ ఫురుచ్వైకవచనబహువచనములు. పరముగా ధాలువున కంతాగదముముగ దువర్జ్మ మగుశు దుక్కుకిత్తుగాన నంతమున కగుట తెల్హముం వ్రథమవ్రవమైకవచనమున మాత్రృమాయాగ మము గలుగదుం, 'వంకుగాడుజ్‌ ” ఇట లాడర్థమున డుజ్ఞంనకు 16వ నువర్థ్మకము గలుగ “వండుకు అని 'వథమపుపడమైకవచనము సిద్ధిచునుం అమహదర్థమున లాట్టునం బ్రఫమ వుపమైకవదనరూపములే బహువచనమునను నగునని 25 నూత్ర్యముచేం జెల్ల మయ్మ్యొడీ గాన నమహదర్థమున "నేకత్వ బహుత్వ్వములం బ్రథమపురుమైకవచనమాలే శరణ్భమా లని గ్ర్రహించునది. 23 వేం బకమున నెడుగెడిగాగమములు. ప్రథమపుర్నువైకవచన మున నగుటను గమనించునదిం లేక్కిన పురుషవచనములందు దుగాగమము౨ గూర్చుచు రూపముల ప్రక్రియను గమనించికొనవలెనుం ర్స్‌ న్నూశ్రమునందలి యాపివదమువే" దచ్చీలాదులు 'శ్రా/వ్యాములని దాన్మిక్రింద వివించంబకిళొం గానం దదనుసారముగ నీట నాక్ర్రృమమునే యనునంంచి యాయాయన్థముల నుచాహరణాములు తద్ధక్మ్య ము మొవం కొని య్యా క్రి,0దివివరణ మున: జూపంబకుచున్నవి ఓలి ననలాం గ్రమముగా నని యర్థము- క్రమము ర్‌ స్యూత్ర్రమ్ముక్రింది వివరణము ననుసవంచి గ్రావ్యాముం క_ర్తననున రించి యాూయాఫ్రుపషముల 'నేకవచన బహువచనము లగుట నూహించునది కుండలు వొనుట కుద్చు3కి సవాజధర్హ్మముగాన చాను ధాతువునకు లాడర్థములలో దద్ధర్మ్మ మునం టైని సాధించిన ప్రకారము “పొనుని అను రూవము గలిగి - తద్ధర్థార్థవ్ర,కాళకమయ్యెః

శీయాపరి చ్శే దము 808 అన్ని జ్వాలలును మింటినంటుట సవాజన్వభౌపముః అనగా మిందుగాం బోవుట కాన చగంయుధాతు. వెగయునను రూపమునంది యగ్నిజ్వాలల సవాజశీలమును. 'వెల్లడించున దయ్యెంగానం దచ్చీలమున నగు లొాడ్రూపమిది యయ్యొనని 'తెలియునది. ఇపుడు వాడింట నుండును, ఇట “నుండిననునది యుండవచ్చునను వక్తయొక్క యూహను 'లిపెడిలాన నిది లాడళ్థ ములగో సంభెవన కుదొనారణమయ్యొం “ఉందునా పోదునా ౯ ఇట సీకండు రూపములు వకృయొక్క_ సందవ్రశ్నముకు శెలుపుచున్నవి గాన నీవి లాడర్ధములలో సం్రశ్నమున కుదావ్భృూతులయ్యెః సంప్రశ్ను మనం లృచ్భ సేయుట అడుగుట. సర్వంబునం దీశ్వరుండుఎడుకు, ఇం. ఉఊండుననునది యీశ్వరుని సర్వపదార్థ సతతవ్యాపీత్వమును బోధించు చున్నదిశాన నిది లాడర్థములలో సాతత్య మున కుదావారణంబయ్యెం ఇట్లే తరువాతి యుదాహరణమున నుండుననునది యిశళ్వ పనియందు సర్వపదార్థములు సతతవ్యాప్తముళ్తైయుండుటను బోధించెడింగాన నదియు సాఠత్యమునశే యుదాహరణామయ్యొనని మొబుంగునది, “మేన నిచ్వుడుం బులకలు పొడ మెడి --ఇటం బొడమెడి ననునది వ్వర్ప్వమానమునను బులకలు ఫుట్టుటను బోధించుచున్నది శాన నిది లాడర్థ ములలో వర్ణమానమున కుదాచారణంబయ్యుం ఈయుదాహృతికి ముం "బెల్ల యుదాహరణములకు నాయాయర్థములలోం "గేవలము నువర్డ్మ ముతోడచే చూపి వర్ణమానమున మాత్రము ఫొడమెడినని యొడివర్షముంగూర్చి యుదొవారించుటకుం నత మేమని పాఠకులు శంకింతులే మో యని యనమానించి నూరి శఈజచుగ వర్షమాన మున 28 చే నెడొడిగాగముములు గలసట ప్రయోగదృష్టముగాన “నెడిగాగమనముం సూర్చిన రూపమే వర్హమానమున కుదాహరణముగం జొవయుడెనని వత్యుచూవావిధిదే నను వివరణరూచయమైన సమాధానమును 'వ్రా/ీనవాండని యొన్నునది, వివరణామునం ్రాయికమున ననుటం జేసి యెడుశెడిగాగమములం జెందకున్నను నొళ్క్ళౌాకచో వ_ర్హమా నార్థమునకు భంగము గలుగదని గ్రహించునది రఆచుగ మొత్తము సెడుగెడిాాగమ ములతోం గూడియే వ _ృమానార్థప్ర్రకాశకములగుట గన్నట్టునని క_ర్హృవ్భాదయము “వాండు జేపు వచ్చును --ఇట వచ్చుననునవె రాగంలండను నర్థమును బోధింకెడిం గాన నిది లాడర్థములలో భావి కుదాహరణమయ్యొం “శుభంబగును -ాఇట నగుననునది '“అసలాశ అగుకి అను నర్థములం "జలుపుచు నాశీర్వాదమును బోధథించెంగాన నిది లాడర్థములలో శాశీస్సున కుడావారణంబయ్యెం వమెైని ఆీర్కొనీన యర్థములందేగాక అను=పలుకు- చెప్పుడు. అను మొదబగు వచ్యర్థములకు భూ తార్థదోధకములగునపుడు మాత్రము లాట్బ్రిమపురుమైకవచనము కవిద్రయు_క్తమై యగపడుచున్నదని యా శ్రీందివిపరణమున శళ్యప్త్యాయముః 'అన నలేయ్యడిట్లనుక్‌” ఇట నను ననుదాని కెనన్సి

వ్ర బాలవ్యాకరణమను యర్థము గాన వచ్యర్థకమగు ననుధాతువు భూతకాలికవ్యాపారబోధకమున లాట్న) ఢమపురుమ్పైకవచనమునం_ బ్రయు_క్తమయ్యెనని యుదాహరగామున గ్రహెంచునది, భూతార్థమున మొత 'మే వచ్యర్థములకు ఠాట్బ్స యోగము వ్రయోగదృష్టము గాని తక్కంగల యర్థముల యథాసంభవముగనే యాయా లకారములును రూపొంశర ములును సీద్ధిచునని గ్రహించునది. కాన వచృర్థభూతమును దద్ధర్థాదులలో నొకటిన "లిక్సించవవలనీయుండునని యి క్రిందినూరివివరళామున కభిప్రాయముగ శ్రసాఎవనగును, వపెయుదావారణములం చాయాయర్థవశేషములు క్త _కృువషదములయుం బూర్యో ! వదములయ్య, 'మేళనమునంచేసి ప్రకాశికములగుటను నట్టి కర్ష్భవదములయుం బూర్యో _త్తరపదములయుం ట్రుయోగము "లేనప్పు డ్రి యర్థవిశేషములు స్ఫుంంవమిని క ధాకతుహూమముచే నట్టి యర్థములు బోధింవంబడుచున్నవా యనుశంక గలుగనగుంగాని యాయాకర్ర్రాదులప సంబంధించిన విషయమునే బోధి-చునవిగ యాయావాని నీ కరింపకతీరదు, గాన చాయాఘావము లాయాయర్థవి'శేషములం చెల్పునవిగనె లతణ కర్త తలంచి యుండునని తోందెడి, 'దుతివర్షకా క్రమాత్‌ స్త నాద్యస్యాచేక అనునది మూలము, లాట్టురుస్ణు పరంబగునవృు డెదగాగమంబును చ్రిధమనువర్థ్శశంబు పరంబగునవృు జెడుగెడిగాగమంబులును బహుళంబుగానగు, ౨8

వ్ర* వండెడును-.వండెడెని వండెదరు ,ను, వండెదవు-వండెదరు, డ, వండెదను-వంజెవము

టీ లాట్స )ళమపురుషు బహువచనమును మధ్య మో_ల్తమపురుమైకవచన బహు వచనములును బరమగునపుడు *ఎది ఆనునదియుం 'బ్రధమపురు మైకవచనమున మాత్రము 16 చే డుజ్వర్థకమున కాచేశమైన నువర్మము చరముగా. “ఎడుంఎడి'. అనునవియు బహుళనుగ నాగమములుగ నగునని సూ్థ్రార్థిము. రి సూత్రము నశుసరించి రువర్మ మును దుది పొల్లు షకారముతోం హార్చుటంటేసి రుతు సంజ్ఞ గలిగాననుట స్పష్టము. వండు --లాట్టు వ్రథంయపుర్నుప్తెకవచనమున దుజ్వర్థకము, దానికి 8 'చే నుపర్ణము, వండుశౌను,. అది పరముగా “ఎడు. అనునదాగమముగవై న “వండు ఎడూనుజవండే డును అనియు “ఎడి. అనునదాగమమూుగ సీవిధిచేవైన వండుశఎడీ+ను అని మై తత్సమము 26 'చే నువర్శమునుత్వమున శిత్వము గలుగ “వండెడిని అనియు హూసము "లేర్చడును, ఎడు గెడిగాగమములు కిత్తులగుట నవి ధాతువున కంతాగవుములుగ నగుట స్పృష్ట్రముం ఎడు'గెడిగాగమములు రెండును బహుళములగుటరానివకుమున రిభే నువర్జము

శీచూపరి చే దము తర్‌ నిళ్యముగ నగుగాన 'వండును అను రూపమగుననుట స్పష్టముః వథమపుడమైకవచనము నుండియు. “ఎది అనునదాగమమున నగుంగాన “పండుషారూజ=వండు1ఎదజఐవంు డెదరు అను మొదలగు రూవము లేర్పడుట నూహించికొనునది. 'ఎడుచెడిగాగమములును చెదగాగమమును బరమగునపు డపదాదిస్వరసంధికి నిర్యవ్రవృ త్తి నూహించికొనునదిం డుఖ్బ్రత్యాహారస్థ్రమగు నువర్ష్మమునకును _ (డి_త్తమపుర్నుమైక వచనము) సీయాగమము గలుగుట గళ్హిడిలాన సామాన్యముగ. నువర్ష్శమున కనక ప్రథమనుపర్మక మనవలసీవచ్చె నని శ్రపొంచునదిం ఆంధ్ర శబ్టచింతామణి సాభారణముగం దరృమప్ర్యక్రియామ్మాత్ర, పరముం తత్సమధారువు లెడిఇెడుగాగమములతోడను దుగాగమముతోడను నన్నయ భారతభాగమునం జూవట్టుటరుదు, చేశ్యధాతువు లీయాగమములతోడం జూవట్టు= కాని యీయాగమములతోలయాడీన. ఛాతుకూపములు కెలనియమము లేక థాళ్వర్థ మాత్రమున మాత్రమే. నన్నయభారత భాగమున నగవడెడివి. సందర్భము ననుసరించి మాత్రమే యేక దాగమాంతములకుం గాలనియమమ దూహింపవలనీయున్నది. (త్రికాల ముల వానియుపయోగము గాననగునుం (చూ చి విష ప రీరి-6 4) శేతన విన్న కోటి పెద్దన మొదలగు స్రాచీనలాక్షణివలు. 'వీడు-ఎడి-ఎది. అను వ్రళ్యయములతోడి హూపములు వర్హమా నార్థకములనియు దుగాగమములతోడి రూపములు. భ్‌విష్యదర్థకము లనియుం చెల్చుట ప్రాచినవద్ధతికి విరుద్ధవషయముః దీనం గేశనాదులకు విలమ్షణాము నున్న కలానుబంధయ్యు క్తరూపములం జింతామణ్‌ వర్తమాన భావ్యర్థ కములుగర్య బెల్పుటం౦ జేసి నవీనమను. కం. వీ వంతులుగారివాద మగ్రావ్యామయ్మొడి- వైసందర్భనువలన యేశదాగమాంతములకు; గాలనియమము లేక ఛాత్వర్థమాత్రమున'నే యుపయోగము ప్రాచీనమున గాననగుటచేం శావలయు నధర్వణుండెదగాగముతోడి రూషములకుం "భవి శ్రీయాను యస్య న్యాదేశ్వమేవ యపయోగళళి అని భావ్యర్థకతను సమ్మతించి. చెప్పి చాండుం ముజియుం బంకీలించ నధర్వణంం డిట్లనుట “పోయెది- మొదలగు వానియం బెకా రము వ్యవహారమున “ఏ+యది. ఆనురీతి నళ్వముగ వినంబడుచుండుటం జేసీ యట్లు పరిష్కురించెననియుం. విశ్వసింవనగును నాయను జీండును దేదగాగమాంఠరరూప ములకు గాలనియమము తోంపదనుట సౌవాసముగాదు+ ఆ లిశ్లాట్టులవకారంబునకు లోపంబు విభామనగు, ౨౪. వండితి.వండితివి, వండుదు-వండుదువు, వండెదు-వండెదవుః టీ. లిశ్లాట్రులను సంబంధించిన మధ్యమపురువైకవచన (క్రత్యయమగు_ వకార మునకు లోవము- వికల్పముగ నగుననీ యర్థము *“పండితివీ ఇందు వకారము లోవీరిప

తీ06 చాలవాాకరణము “వండితి-ఇఖి అని యుండ నవదాదిన్వరసంధివే “వండితి అని యగు, వకారము లోపించకున్న “వంజితివి అని యగు, ఇ్లై 'వండుదువుి అనునపుడు వకార మివిధివే లోపింవ “వండుదు+ఊ” అని యుండ నవదాదిస్వరసంధిచే *“వండుదు అని యగును, ఈరీతినె *“వండెదవు = వందెదశఉ ఇ వందెదు" అని దానివ్రక్షియను. గమనించు నది, ఇందు వకారముమోంది అకార ముచ్చారణార్థము గాన పొల్లు వకారము మ్మాక్ర'మే లోపించునని గ్రహించుకది.. అచ్చుతోడి వకారమే. లోపంచునని యర్థముచేసిన సెదగాగమాంఠకరూవములకు మధ్యమపురుష్తైకవచనమున సెదయందలి దకార మళ్వవిశిష్టమగుటచే 'వండెది. అనురీతి నుత్వాంత మైనరూవములు గలుగ నవకాశములేమి నట్లన పీలులేదనియు వకారవ్యంజనము మ్మా్త మే లోపించుననియు ననక తీరదని ల్రహించునది, “వండితి అనునది లిట్టునకును “వండుదువండెదు ఆను నది లాట్టునకు నుదావారణములనుట ఫవూర్వోో కవశ్రియస్ఞాలమం "జెల్లంబ లిక్లాట్టుల మధ్యమపురువసిద్ధమావములందుం దుదిందోంచువకారము పొల్గుమ్మాత్తము లోపించునని ఫలిశము ెన్నునది. ఆట్‌ తిర్యగ్ణడంబులు వాచ్యంబు లగునపుడు లిశ్హాట్టుల ప్రథచు బహువచనంబున శేకవచనంబగు, ౨౫,

చిలుకలు వలిశెను - చిలుకలు వలుకును _ చిలుకలు వలిశెడును, మేఘములు గర్జిళ్లెను- మేఘములు గ ర్జిల్లును - మేఘములు గర్జి ల్లెడును,

టీ- తిర్యక్కులు జడములును ్రైయచే బోధ్యములగునపుడు లిజ్హాట్టుల్యవ్రథమ పుడమబహువచనమునకు బదులుగ "నేకవచనమే నిత్యముగ నగువని నూశ్రార్థముః తిర్య స్టడక_ర్హృకములగు. క్రియలకు. లిజ్ఞ్రాట్టలం బ్రథమపఫురుషమున నేకవచనమే. గాని బహువచన మమరదని భావము. తిర్భక్కులనం బళువమ్యూదులనియు జడములన నవేశ నములనియు ముందె యుక్తము. అమహల్సంజ్ఞను. స్త్రీలును 'జేరుదురుగాన సామాన్య ముగ నమహ త్తనక తిర్యస్టడములని విశేషించి "తెల్పెనని చ్రహించునదిం చిలుకలు వలి కను ---ఇటం బలిశెనమదానికిం బియకలు కర్తలగుట నద్దానివేం దిర్యక్కులగు చిలుకలు వాచ్యములగుచున్న వనియుం శానం బలికినవని బహువచనమగుటకు బదులుగం బలిసి మీకవచన మే యమయ్యొనని గ్రహించవలెను లాట్సర్రఫ[మపురుమ్టైకవచనమున చెదుగెడిగొ గమములచేతను, వాసిరామిచేతను రూప శ్హయ మేర్పడునుగాన నాయవస్థ్యాక్రయమాు నను చేకవచనరూవమే గాని బహువచనరూవము పొనలోదని సూచింప నువర్థాంతమగు పలుకుననురూపమును. ెడుగంతమగు. వలిశెడుననురూపమును నుదొహృశములయమ్మ్యొుః

ఛీ యావరి శే దము 87 ఇది దేశ్యా దేళ్ళు క్రియారూవసాధారణమని "తెలుమను ముఖ్యముగ నవేశనచాభ్యతను ట్రగటింపను గర్టించె నిత్యాదు లుదావ్భూశములని తలంవవలేనుం “నర్జించినవి-పలికినవి అనురీతి దూవములు తిర్చస్టడకర్ధ్భృకములు “గస్టించిన-వలికిని అను భూత కాలికవిెశేమణ ములమాంద నవిళబ్దను. 'చేరుటచే ్రైనవనుట స్పష్టము, అమహాత్తులలో స్ర్రీలిందుం 'జేరమినిం దక్క రకములు ఆచ్చికమ్హు26 విధించేసి మవాశ్య_ర్త లము లగునపుడు పలెనే 'వలికిరంచలుకుదుడి అనుకీపి నుందునని యూహింవపలెనుం మ

లూట్టుదుజ్ఞున ఇడుతవర్షంబులు ద్రులాంతంబులగు, తకం

ఆశీస్సు, మికు మేలుగలెొదును - మికు మేలుగలుగుతను, శాచంబు, నీకురాతసత్వంబు గలిగెడును, నీకురాతసత్వంబు గలుగుతనుః సం ప్రార్థనంబు పహారినను గృవంణాంచెడును.హరిననుల్భవగాంచుతను,

టి లూట్ట్మవ్రథమమధ్య మో _క్తమపురుక్కైకవచనబహువచనములకు “ఎదుంతీ ఆను వ్రశ్యయములు చ్రుశేము తుదిని గలవి యాదేశము లగును, 'మిళు మేలు గలి డును ఇట మాకు మేలు. గలుగులాకను నాశీర్వాదము నృష్ట్రవడుచున్నదిగానం గలుగుధాతు లూట్టు డుజ్ఞపనకు “నీ అనునదంతమందుం గల “ఎడు ఆనునది యాబేశముగా “కలుగు ఇ ఎడును = కలిడునుిఅనురూపమేర్చడెకు, ఇైే యివిధివే ద్రుశమాతుదిని గలక వర్ష(శన్రుమాదేశముగా “కలుగు ఫాకను=కలుగుకను అనురూవమగును. “నీకు. రాత సత్వముగలిెడుకుి ఎ ఈవాక్యముశాపమును బోధించుచున్నదిగాన నిటం గలుగుధాతు వనక శాపార్ధమున లూట్టనుదాని డుస్టైున ెడువర్డ, ౦బు ద్రుశమంతమందుం గలదియు నాదేశముగా “కలుగు జ ఎడును = కలెౌెడునుి. అనురూవమగును, ఈగతినే ద్రుకాంక తవర్థమైన కలుగుశతనుజకలుగుతను అని యగును, “వాక ననుం గృవ గాంచెడును; కాంచుకనుితన్ను హరి రక్షించుంగాకని -వడయకొనువాయంగాన సంస్రార్థనమునం గలుగుధాతువున కిట "నెడుశవర్ష ములు ద్రుశాంశములు నలి ఆశీళ్శావనంస్ర్రార్థనముల లూట్టునందు దుజ్ణున కెడుళవర్షము లాదేశించుటంకేసి యితరతిబ్బ)శ్యయములతోడి రూవము లిందుం గన్నట్టివని ట్రసొంచునది,

విధియందు లూట్టునకు మౌొబుగా నదియనుళచ్శంబ్దబును ముందు నుగాగమంబునగు, ౨౭.

మెత్రుండు నానిర్జిష్టకార్యంబు "చేయునది - వానికి నీవు బాసట

యయి యుండునది,

808 బాలవ్యా కరణము టీ. వీధి యనం దనశేవకులు మొదలగు లోంగినవారి నాయాయీికార్యములందు

ట్రవ్షించునట్టుచేయుట. ఆశీశ్శావసం స్ర్రార్ధ్థనములందు: బూర్వస్మూశ్రముచే దుజ్ఞన ెడుకవర్థములు. విధింపంబడినవిం ఇంక మిగిలిన విధియందు “అది అను కచ్ళన్హైమహ

'చేకవచనరూవము లూట్టునకు బదులుగ విధింపంబడంచున్నది. లూట్టునకనుసామాన్యోో క్రిం "జేసి 1లూట్బ్ప్రిశమమధ్య మో ' ్హమెకనచనబహువచనములకు నదిశజ్ద _మాదేశమగునని శ్రసహించునది. కాలూ ల్యూ్టీనకు బదులుగ నదిళశబ్బమును నది వరముగా ధాళ్వంతోశార మువకు నుగాగమమును నగునని సూశ్రార్థము తేలినది. ఇంచుగాగమసఎబంధమున నేమి నహ కోకారాంఠశనేమి ధాళుష్ర్పలుదంతములె యయ్యెం గాన నుగాగమవిధానము సార్థకము

చేయునది" --కప్పక మైత్రుం జీనిజ్టేశించిన కార్యమును జేయవలెనను స్వామిశాసనమ వెల్లడీయగుచున్నది గానం 'జేయుధాతువుమౌంది లూట్టన కదిశబ్బముకు నది వరముగా ఛాత్వంతమున “ని అనునదాగమముగ నగుటయు సీవిధిచేం గుదిరి “చేయుషఅది= ఇవేయున్‌ అది= చేయునది అనురూపమేర్చ్పడెకు,, 'ఊండును" --నీవు వానికి సరాయుం డవై యుండవలెనను స్వామివిధి 'వెల్లడియగుచున్నదిగాన, నిట నుండుధాతు లూట్టన కదిశబ్ద్బమును నది వరముగా నుగాగమమును మై “ఉండు+నది = ఉండుగాన్‌సఅది = ఊండునది అనురూపమేర్పడెను* పరికించ నిట్లు నుణాగమమును అూట్టున కదిశళ్టాదేశ ముకు విధించుటకంటె “చేయును - ఉండునమొదలగువానిమోద నదిశబ్బముచేరి విధ్యగ్థ బోధకతను. వానికి గూర్చుననుట సరసమశి తోంచెడి. ఇందులకు “తద్ధర్థప్రగిమైకార్థ వాచకాద్ధిక్షియావదాత్‌ , అదిశద్దవ్తృ యోగస్సా్యాద్విశేమార్డీ నిరీక్షు లే అశునాథర్యణము వప్రచూణము. కావునం వ్రైయాధర్వణమే దీనికి మూలమనందగునుం సూరి విధ్యర్థముకు లూడగ్ధముగా సమ్మతించినవాండగుట నట్టు మాని యిట్లనెనని యెన్నునది, నుక్కుకకా రము పోవుప్రత్యయముగాన ధాత్వంళమున కగుననుట స్పష్టము మటియు 29 సూ శ్రేము ననుసరించి కండవయుచాహరణము మధ్యమపురుషార్థ వాచక మగుటంటేనీ “బాస టయై యుండుము అనియు. రూపాంతర మేర్పడ నగునని గ్రహించునవి.. ఇట్లే “మిరుత్తరముల నొసంగునది+ మొదలగు నుదాహరణములకును నొసంగుండనురూపాంత రము 29 చే సిస్థిచుటను మబువరాదుః విదియంబెడుకలు గావనుట 2-29 లను బట్టి "కల్పము (ఏడుతల ద్రుతంబున కచ్చు పరంబగునపుడు మకారంబగు. ౨౮.

నీకు మేలుగలిగెడునునియెను - నీకు మేలుగలుగుతమనియెను. టీ, 26 చే విధింపంబడిన ద్రుతాంశమురైన. “ఎడుంత' అనువాని- ద్రుతమున

శ్రీయాపరి ళ్ళ దము 800 కచ్చు పరమగునపు 'డాద్రుకమునకు మకార మాదేశమగునని నూత్రైర్థము. 'ఎడుంతి అనునవి యాశీశ్శావసంస్ర్రైర్థనములం దగుననుట స్పష్టము, *“కలిగెడున్‌ +అనియో ఆ$ రర్థమునచైన యొడువర్షము. తుదిద్రుశమున కీవిఫిచే మకారము రా “కలిగెడం[మ్‌4 అనియె=కలిగెడుదునియెల ఇ్లే తవర్శ ముయొక్క ద్రుతమునకును మకారంబగుటను గమ నించునది. (క్రలుగుళన్‌ +అనియె = కలుసకమ్‌గ అనియె=కలుగుతకమనియె) ఆశీరర్థమున నుదావ్యాశమైనను శావసాస్ర్రార్థనములందును నీవిధిగలుగనగునని గ్రహింవందగు తొల్లిటి భావనివి “కలు గెడుమ-కలుగుళమ'అనురీతి నకారవిశిషమకారముతుది గలిగియుండెడి వనియు మకారము కాలక్రమమున నకారముగాం బిశామమునంద నానంతర వ్యాక_ర్హలం ద్రు,తాంశములుగం దీర్మానించుచు వానిద్రుతమునకు మకారముకు విధించి రనియు భాషాచరిత్రదృష్టిని గొందజఎదురుం

లూణ్మధ్యమ వురులకు ముడుబ్జులగు, ౨౯, ఆశీస్సు. దీన్టాయువగుము - దీన్టాయులరగుండు, శావంబు, "రాత్తసుండవగుము - రాతసులరగుండు, సంప్రార్థనంబు, నన్ను రత్నం ఫుము - నన్ను రత్షీంపుండు, విధి, నాచెప్పినవనిచేయుము - నాచెప్పిన వని చేయుండు, టిం లూళ్మా ధ్యమపురు మైకవచనబహువ చన్యవ్ర క్యయములగు “వరు అనువానిలో వువర్షమునకు మువర్ష్యమును రువర్షకమునకు డుజ్విర్ధ మును నాదేళములగునని భావముః ముడుజ్ఞులగునని నిత్యముగ శాసించుటకేసి 27 చే నగు నదిళబ్దమున కిది చాధకమని తోంయనగుంగాన ముద్టాలును నగునని సముచ్చయార్థము ప్రకళితమగునటుల న్యూ తిం చుట తగు, 2౯ చే నదిశబ్బము పూర్వము విధింపయ డెశుగానం దదభావమున నె యీవిధి యని -పారకలోకము గ్రహం వెడిననునాశయముతోడం గావలయ్గు. సూరి. యిట్లు సూత్రించి యుండునుగాని యదియు నివియు నిశ్యవిధానములవలెనే యగవడు చుండుటం జేసి నృష్టార్థము ముడుక్టాలును నని యనుట సరసము, ఇందులకు విధియఎదు “నాచెక్సినపనిచేయుము-చేయు-డు" అని యుదావాంంచుట (ప్రమాణము, మజీయం నట్టనకున్న “నీవు బాసటమై యుండుని దని యుదాహంంచుటయు. నస్తగకమగుం “ఆగుముి ఇట నాకిరర్థ మున నగుధాతు లూర్హా ధ్యమైశవచనవువర్ణ కమునకు మువర్డ్మ మావిధిచేం గా '(ఆగుశావుజకగుశాము=) అగుము" అనుదూమము ిద్ధిచె.. ఇట్లే. లూట్మ ధ్యమబహువచన్యవ్రత్యయ రువర్షకమునకు డుజ్వర్జముగా. (ఆగుగారు = ఆగులిడ్రు ఇ “అనడు అభుకూమము గలిగై, 96 చే సీనికగురూపొంతరముల గమనించునది డుజ్జనుట

శం0 బాల వ్యా శరణము చిందువుకు ఘటీంచుటకొజకనుట స్పష్టముం ఇల్లే శావసంస్రార్థనవిధులం దాయాధాతు వులమాంచ వుతులకు ముడుష్టా లగుటను గమనీించుచు రూవముల గ్రహించునదిం విధ్య ర్థమునం గాక తక్కినయాశీశ్శాపసం స్ర్రార్థనముల'నెడు తవర్శములును గలుగనగుననియుం శాన “నీవు దీర్ధాయువ వయ్యెడున్‌, "నీవు దీర్దాయువ వగుతన్‌* అను మొదలగుహూక ములును నుండునని గ్ర్యహించునదిః శీవల తుమున్నం౦తముచేతను సూడ శా పార్థమన ట్రగటించుట వనుచరిత్రకాలమునుండియు: జూవభ్టైకిం “ధూళి పొలుగాన్‌ =ధూళిపాలసం గాక అగుశ-అయ్యొడిల దీనియర్థము= 'ఆశఉభయప్రార్థనంబున దుగాగమంబున కత్వంబగు +80, మనము వండుదము

జీత్తు పరంబగునవ్ళ డుత్వంబున కత్వంబగునను సూత్రమే లజీవరంబగునవు డత్వంబు, వ్ర* వండండు - వండరు - వండదు = వండ ము వండను - వండరు, ఉ,. వండను _- వండము,

టీ ఊభయస్రార్థనము. తానెదుట నున్నవానిని 'దాంజేయుసనియందు. సవ యునిం గమ్ముని వేయి గలివికొనుటం అనలా నొకవ్యాపారమున. కిరువురు. గ్నర్హలగుట యని భావము, “మనము” అనంగా నీవుకు నేశును గర్హలగునపుడు 22 చే లాట్టు పష్థు పరమగునపుడగు దుగాగమము నుశ్వమున కళ్వ మాదేశముఎనని సూ్రార్థము= సంసా నము లాడర్థములలో నొళటి యని ము౨చె యుక్తము, అది యుభయ ్రైర్థనహక మయ్యొనేని దుగాగమదుపర్థము దకారముగ మాజునని ఛావము ఫలించెడి *వండుదుమూ" అనియే యీవిధివే నత్వము రానివక్ష్తమున నగుంగాన నఠ్వ మోవిధిచే విధించి “వండు దము అని సాధించె నీవును నేనుకుగలిసీ వంటంజేయుదమని ఫావము, ఇంతవజకు లకీ కుదావ్భాతరులు జూపలేదుగాన నీ క్రింద చ్రంథకర్త యుదావహరణముల నొసంగు చున్నాండు, 20 చే ఛాళువుతుదినున్న యుకార మకారమగుంగాన వండండు మున్నగు రూపము. "లేర్పడునని య్యూక్రిందినూరివివరణమున_ కళ్గిప్త్రాయము. లజ్తీయందుం గమ ముగ ్రభమమధ్య 'మో_త్తమైకవచనబసువచనము. లుదాహృశములు,. ఛాళువుకుది యుక్వమక్వరూవముం. దాల్చు విశేమమేగాని యికరమగువ్యకి,యావిశేష మిందు జూపట్టమిం బ్రక్రియా వ్రదర్శవము. త్యదక్తము “వండదు-వండవు అనునవి యమహా తృంర్త్భకములుగాన 12 వే దువులు గలిశెననుట స్పష్టము

క్రి జో శ్రీ యావరి శీ దము శీ01 మధ్యమ ముడుజ్జులు ముజ్డు నాడు, 3౧, ఆం టీ మధ్యమపురుమైకబవువచనములుందు 29 చే నగు 'ముడుజ్‌ి అను వానికి ముబ్దేని సంజ్ఞ మూవర్థ్యమును *“డుజ్‌ * అను దానియందలి శుదిపొల్లు “జ్‌ " అను దానితో గూర్చుటం జేసి యిాసాజ్ఞ సీద్ధింవెననుట స్పష్టము. “డుణ్టుంరుక్టు". మొదలగు సంజ్ఞ లు ముఏదు చేయంబడినవి, వానినలెనే యివయు నొకసుజ్ఞ యని త్తవొంచు నదిం గ వ్యతిరేకంబున ముబ్జు పరంబగునపుడు కుజి యగు, 3౨. నీవ నండకుము - మీరు వండకుండు. టీ వ్యతినేకమున. ననగా లజీయందు మధ్యమపురుమైశవచనబహువచన వ్రశ్యయములు *“ము-డు అనునవి వరముగా "కుడి అను చశ్యయమగుకు క అనునది జీత్తుగాం జేయుటకు 20 చే ఛాతువుతుది యుశ్వమర్వ మసుటయే ప్రయోజన మనుట_ స్పష్టము, జీీత్తనగా *“జి అనునది ఫోవువ్రళ్యయమని ముందే యు_క్టముం “వండకుము” వండుధాతువునకు లకీ మధ్యమపురు మైకవచనము 20 చీ మువర్జకమును నది వరముగా సీవిధిచే కుజీయం నది పరముగా 20 చే డాత్వంతో కారమున కత్వమును గలిగి వైరూవము సిద్ధించె ఇ్లే 'వండకుండు" అకుకూవము వ్ర్యక్రియ నరయునది,

• సం ప్రార్థనంబుల ముజ్జున కదాదులు విభాష జ ననుప్రయుక్షంబులగు, తి3, వండువు - వండువూ - వండుమి - వండుమోా = వండుండ - వండుండా - వండుండి - వండుయీ, అ-ఆ-9-ఈ.ఎ-ఏ-ఒ-ఓ-అమ్ష-అయ్యం- ఇత్యాదు లదాదులు, టి సంస్రార్థనమున “ము-డుజ్‌ " అశువాని. కీస్నూత్రమ్యుక్రింద వివింవంబడిన 10 దియు వికల్పముగం జేర్చంబడునని సూశ్రార్థము మధ్యమపురు మైశకవ చనబహవువచన ప్రశ్యయములగు “ముడుజ్ఞు" లు లుదిని 'జేన్మక్రియలమోంద “అ-అ” మొదలగునవి వేర్చి సంస్రార్థనార్థ మును బోధించుట యొక వ్రనిద్ధమార్ల మని భావము విభామననుటం జేసీ "వండుము-వండు-డు అనునదాదు లన్మువ్వయు, కములు గానిమూవములును సాస్రార్థన మున 29 చే నగసనని గ్రహించునదిం “వండుముశఅజవండుమ, వండుముగఇజ=వం డుమీ, వండుండు+అ=వందుండ,” అనురీతిని 'ఆంఆ-ఇ-కఈళ అనున వన్మువ్వయు_క్త మగు నపు డవదాదిస్వరసంధినిశూర్చి పిద్ధయూపముల గమనించునదిం వీనిని విభజించి చూవవలసి ఛాలవ్యా-టీక---26

శృ02 బాలవ్యా కరణము వచ్చినం వైవ్రశారమే చూపునది, వంటచేయం లా ౦చుచున్న వాండనని యర్థము తరువాతి స్నూత్తము ననునరించి ఎదాదు లన్మువ్క్యయు క్తము లగునపుడు వ్రశ్రీయన గమనించునది." “అమ్మి ఆదిళబ్బముచే'అన్న-అచ్బ” మొదలగునవి గ్రావ్యాములు, ఎదాదులన్మువ్ర యాక్తంబులగునపుడు ముస్తునకు వుజి రుజి యగు. 36౯ వినవె - వినవే - వినరె - వినలే - వినకువె - నినకువే - విన కురె - వినకులే, టీ ఎదాదులనలా కికి సూత్రము క్రింది ఆకారాదిదళకమున. మొదటి నాగ టిని విడిచి ఎకారము మొదలుకొని యుండు నాజని గ్రహింవవలెను (పానీ హీ అయ్య-అమ్మ ). వైయాజును తితి చే నన్నుప్ర్యయు_క్తములై పరములగునపుడు మధ్యమ పుఠుమైకవచనబహువచన ్రృత్యయములగు “ముడు అనువానిలో మువర్ష్మశమునకు వువర్ధమును డువర్మకమునకు రువర్శ్యమును నాదేశములగునని భావముః ముడుజ్జు లుశ్వ విశిష్టములుగాన వురులను హలా శ్రముల వాని కాదేశించినం జాలునుగాని హాల్తాశ్ర్రమని నుచ్చరించుట కష్టమగంశాన వాని నట్టాదేశింక యుళ్వవిళిష్టములనే యాదేశించెని తోంవెడి. ఎదాదులని యనుటంజేనీ 83 న్యూశ్రమునం 'బేర్కొన్నయదాదులు పదిటిన నదాదులు నాలుగనియు ెదాదు లాజనియం 'రెండుభ్రాగనములుగల. బ్రక్రియా భేదము ననుసరించి విభజించెనని గ్రహించునది. ఫూర్వనూత్రస్ణో _క్తమగు విషయమునే యను సరించి యాస్మూక్రను స్యూల్తికమయ్యెలాన నిదియం సంస్రార్ధనమునకు సంబంధించినదే యని గ్రహించవలెను, “వుడింరుజ యని జీత్తులుగా నిన్దేళించుట 20 చే ఛాక్వంతోశార మకారమగుట ఫలమనుట ఫునరు_క్తము. “వినుముదీనికి తత చే నదాదు లనుప్రయు, కము లగు, అందునెదాదు లన్ముప్రయు_క్షములుగా నీవిధిచే మువర్మ మునకు పుజీగా “వినుము* ఎవినువుశాపి అనియుండ 20 చే వుశి పరముగా ధాతువృతుదియుత్తున కశ్వము గలుగ “వినవుశఎ=విన వ అనురూవ మేర్పడును. ఇే “వినుముగానీ=వినువు + నీ=వినవుగనీ= వినవే అనుదాని వ్రక్తియ నూహించికొనునది. “వినుండుగాపొ అనియుండ సీవిధిచే రజిరౌ “వినురుశవి అనియుండ 20 జే రుజి పరముగా ధాతువుతుదియుత్తున కత్వము గలుగ “వినరుశఎ=వినర. అనుకూచము సిద్ధించును. ఇన్లే. నీకారము. నన్యవ్రయుక్తముగొ “విను-డు+ వ=వినురుగానీ=వినరు1వీఐవినరే' అని రూవమగును,.. “వినకముగేపోనిన కువుగాఎ=వినకువో అనియు, “వినకుముశావీ=నినకువుశావీఐవినకుపే అనియు, “నిన కండు+ఎజవినకురు+ఎజనినకురి... అనియు. “వినకుందం+నీ=వినకురుళావీ=వినకుళే

శ్రీయావరి శీ దము 408 అనియు వ్యతిలేకముజంఠమున *శెదాకు లకువ్రయుతక్తము లగునపుడు రూవము లగు టను గమనించునది ముక్ఞున కను సామాన్మ్నో క్రిం జేసి సంస్రాస్ధనమునందలి వ్యతిశేకా వ్యతిశేకముజింతములు "శెండును గ్రావ్యూములగుంగాన మొదటినాల్డును నచ్యతిలేకము ఉంళమునకును; .దుది నాల్టునువ్యతి'రేకముజంతమునకును) నుదాహృశములన్మిక్కహించునదిం “అయ్య-అమ్షి అనునవివరమగు నపుడు “వినవయ్య-వినవమ్థ-వినరయ్య-వినరమ్హ = వినకువ య్యాంవినకువమ్మ-వినకురయ్యా-వినకురమ్మ” అనురీతిని రూపము లేర్సదునని గ్రహించునదిం వ్యతిరేకముజింశమునందలి కువర్ణము ధాత్చువునకు సంబంధించినదిగానిదగుటన్వు 20 నూశ్రనుథికార్య్రా స్తమైన ధాతువునకనుదాని జేసి చారువునుత్తునకే యళ్వ మాజేశించు టను వుజీరుజులు జీత్తులై నను దమకు ముందుండ? కువర్ష మునుళ్వమున కళ్వముగూర్చం అకాలవని చ్తహించునది. ఇట్టిశంక యిట్టిచోటులం గలుగునని యెంచియే ర్రంథకర్త 20 సూర్ర్యమునకు జీత్తు వరంబగునపుడు దాతువునుశ్వమున కత్వంబగునని వివరించి యర్థము ర్రానెను,

స్వార్థ ముజంశసం స్ర్రార్థనార్ధకరూవములు “నినవు-వినరుీ అను లవీరూవముల ననునంంచి యెదాడిను యోగమున వానికి సంస్ర్రైగ్థ నార్థకశ గలిశేనని సాధించ నగుంగాని “వినకువే-వినకుర మొదలగు వ్యతినేక ముజింళస ప్రార్థనార్థకము లట్టు సాధింప నవ శాశములేమి సీస్మూర్త! మావళ్యకమని చెప్పనొవ్పను. అంళటను నెదాదియోగ మస చాదిస్వరసంఢివిధిం చేసి యగుటను స్మరించునది. ఎకారము మొదలుకొని యుందునాయును నెదాదులని గ్రహించువక్షమున. నీవిధి నిశ్యమగుటంశేసి “వినుమమ్మ , వినుమయ్య ; వినుండమ్లు , వినుఃుడయ్య + అనురీతి రూవములును, వ్యతి శేకమున “వినకుమమ్మ-విన క మయ్య-వినకుండమ్మ-వినకండయ్య” అనురీతి రూవములును నసాధువులు గావలసీయున్నదిం మజియం “వినకువమ్థ-వినకురయ్య” అనురీతి రూపములు స్రుతికనమ్మతము శైైనను సాధు వులు గావలసియున్నవి, కాన నదాదు లెదాదులను విఫాగమచ్చులకు సంబంధించినజే గాని “'యయ్య యమ్మ యష్ప యన్న మొదలగు భూ క్యార్థకములందుః "జేరవనియు చాన నచాదులు (ఆ-ఆ-ఇ-కఈ) నాలుగనియు,. నెదాదులు (పావీ-ఒ-ఓీ నాలుగనీయం శ్రపాంచి (వైనాలుగచ్చులు వరమగునపుడె యావిధి వ ర్రీంచునుగాని యయ్య మున్నగు నవి పరమగునపుడు గాదనియు గ్రహించుట యంచికమని! తోంచెడి అవత్‌మున “విన వమ్మ-వినవయ్య-వినరమృ-వినరయ్య” అఆనురీతి రూవములు గుదురపని శంకింవ నగుంగాని వాని నమ్మాదులయోగముగల వ్యతినేక్ళక్రి/యారూవములనుడి గలిగినఎగ. సాధించ నగుంగాన నట్టిశంక కవకాశమే.. లేదని గ్రృహించునది. ఇందు “అమ్మఅయ్య'లు. పర ములుగనుంచి వశ్రీయంకాసి రూపముల నుదావారించమియు నీరీతిని ర్రాయాటకుం

త్తం బాలవాస కరణము గళమని యూహీంతురుగాకం ఈన్యూశ్రముచే సాధింవంబడిన రూవములను విభజిం వలసీవచ్చిన 'వినుముగావ వినుండుగావి , వినకుముషానీ; వినకుండుశావి అని చూళ్వ దస ఆదిపదమువే “అన్న-అప్పీ మొదలగునవి గ్రావ్యాములు, అదాదులలో నయ్య "మొదలగునవి క_ర్భృసందర్భము ననుసరించి క్రియలకుం గూర్చునదిం

4 పా స్థనంబునందన్న్ర క్యయాఎతక్కియలమిోందం గదకదఫవు ఫూర్వకంబు లన్నాదు లనువ్రయు_క్రములగినని ల్రిలింగలక్షణశేషము నుజ్యంళములమోందం “గదమ్మ కదవమ్ష "మొదలగు రూవముల సాధించి సం్రాస్థ నార్థకములుగం జూాపుట సీసందర్భమున నరయు నది, మణియుంం “దద్ధర్మ భూత్మక్రియ రార్యార్థవరకంబులయి చ్రగ్న్థకంబు లస ననియు “నొక్కొాకచోం దద్ధర్మ శ్రీయ యార్యాద్యర్థవరకంబయి వ్యతినేకవ్యంజో ప్రశ్నర్థకంబగిననియు, “నార్యాద్యర్థ మొక్కచో నటుళబ్దపూర్వకంబును నస ననియం కాసించి, యార్భాద్యర్థకయోగమున నాయ్యాక్రియలకగు నర్థని శేషన్ఫూ ని "బెలుపు ్రిలింగలక్షణా శేష నందర్భమును గమనించునదిం

నలై టవర్ష్మకంబు భావంబునందగు. 3౫,

భావంబనలా థాత్వర్థంబు = వండుట-వండుటం- వినుట - కనుట,

టీ టి ఆను చ్రశ్యయము భావమున నగును. భౌవమళ దాతువునర్ధమని ఛ్రింద వివరించంబడియెనుం “ఫలవ్యాపారయోస్థాతు? అనుదాని ననునరించి ధాతువునకు ఫలన్యాపారములు.. రెండును నర్థములమ్మ్యుడి దీన వ్యాపారముళు_ జెవ్చనిధారువే యుండదని 'లేలెడి. చేయుట-ఒనర్చుట మొదలశనవి వ్యాపారమునకు నామాంతరము లగును, ఇట్టి వ్యాపారరూవమగు ఛాత్వర్థమంే టవ్రత్యయమగునని భావము, వండు ధాతువునకు వంటచేయుట యను వ్యాపార మర్థము కాన నట్టివ్యాపారరూపమస నర్థమున ధాతువునకుం గల్లిన టవ్రశ్యయముతోడి వండుట యను వదమునకు పంట చేయుట యని యర్థము గలిశెడి, ఇల్లే భుజించుట యనుదానికి భోజనము చేయుట యని యర్థము గలుగును. పండుటయనంగాం బక్వమగునట్లు చేయుట ఇన్హే శక్కినవి గ్రావ్యాములు వంటచేయుటవే వండంబడినది మెత్తనగుట ఫలముణాన వంటచేయుటయు వండంబడినది 'మెత్తనగుటయం నను వ్యాపారఫలములు శెండును ధాత్వర్థములే యగునని శ్రహించునదిం ఇ నూక్ష్మబుద్ధిని ఫలవ్యాపారములు శెండును ఛాళ్వర్థము లగుటయు నందు ముఖ్యము” వ్యాపారరూవధాళ్వర్థమున టవ్రత్యయ మోవిధిచే. నగుటయూును గమనించికొనునది. భౌాపశబ్దము ణిజంతమైన భూధాతువునకు మొంద 'అచ్‌” అను చ్రశ్యేయముగాం గలిగినది గాన భూచాతువున కగుట యర్థమును చానిమాంద ణిచ్చు

క్రి జ్‌ క్రీయాపరి చ్శే దము 405 నకం ఛ్రేరణమర్థ మునురై యగు ధాతు క్రేరణ భా వార్థకటవర్షాంళమగు శకావీించుట యను నది భావళబ్దమున కర్ళమయ్యెడి.. దానం జేయుట కావించుట ఒనర్చుట మున్నగు నవి వ్యాపారమునకు నామాంశరములగుటబయం, వంటచేయుట భోజనముచేయుట మొదలగునవి ఛాత్వర్థము లగుటయు నవిరుద్ధములని (్ర్రహింపవలెను- దీన వండుట యన వంటచేయుట యనియు బండుటయనం బండంబేయుట యనియు. వినుటయన వినునట్టొనర్చుట యనియు నర్థము లూహి౨చునదిం ఫలవ్యాపారములు 'ఛాత్వర్థములు శిండును భిన్నాశ్ర్రయము లగునఫుడు ధాతువు సకర్ష కమగుననియు నవి యీకా శ్రయములైన నకర్ష్మకమగుననియు నూహింపందగుం వంటచేయుటకు_ చేవదత్తుండును "'మెత్సనగుట కన్నమును నాశ్త్రయములుగాన వండుధాతువు సకర్ష్మకము, చండుట కను హూపమగు. నెదుగురూవమైన వ్యాపారమునకుు పండుటరూవమైన ఫలమునకును వండే యాశ్ర్రయముగానం బండుధాతువకర్మ కముం శ్భృశము ధాళ్వర్థమగు వ్యాపారముననే టవ్రశ్యయ మివిధిచే నయ్యెడిం శాన నీ టవ్రశ్యయము ఛాళ్వర్థ మగు వ్యాపారమునే బోధించెడిం గాని యన్యమును గర్ర్రైదికమును జెలుపంజాలదని నంభావన చేయందగునుం సంస్క్య్భృశమున ల్యుడంతరూవములగు “శన భవన అను 'మొదలగువాని శేయర్ధమో యిాటవర్డ్మక మంశమందుంజేరినవాని కదియె యర్థముగాన వ ధో ం ల చ 6 క్‌ వర ల్యుడర్ధము (వకృశసూశ్రస్థభావపదమున కర్థమని త్రుహింవందగును భావే టవర్ట్మ కోరంతే సశ్వేమాం చ్‌ ్రీయూపదానాం స్యాత్‌ * అనునది మూలము ఈ టపర్మ్మకము సర్వథాతుసామాన్య మగుటను నిత్యముగ నగునదగుటను నిట విధింవ నావశ్యకమయ్యు- 122 సూత్తమునందలి భావళబ్దమునకుం గ్నర్హయగు. భావ మర్థమగుటను. స్తరించునది* భావార్థక టవర్జ్మ కాంతముసూంద సముచ్చయార్థకమగు “యును” అనునది చేన్చెన నది ॥ గమునం గర్హకుం నానంతర్యార్థక మగుట ప్రాచీనవ్రయోగదృష్టను ఖావార్థకయోగమునం గర్హ ఛ్రథమ యగుటను స్మరించునదిం కజ్‌వర్షకంబు పుఠార్థయోగంబున విభామను భావంబునందగు, 3౬, వండకమునువు - వండుటకుమునుపు = చేయకమునుపు = చేయు టకుమునువు, మునువు - ముందు-.మున్ను - తల్లీ, టీ మునుపు-ముందుమున్ను-తొల్లి ఫొర్వము మొదలగునవి ఫురార్థ్‌కములని శ్రీంది వివరించంబడియెం క్రియల కట్టివానితో నన్వయరూమమగు సంబంధము తోంచు | గ నగునని నవు డట్టిక్రియలమాంద భావార్థమున “కతి. అను ప్రశ్యయము వికల్చ్పము షూ్రార్థము వంటచేయుటకుముందు వంటచేయకుండుటయే యుండెడింగానం బురార్థ

తీ06 చాల వ్యా కరణము కములయోగమున ప్యతిరెకరూవప్రయోగ మీ తోందట సహజము “పండకమనుప ఇట మునుషు వరార్థము యోగమున వండుఢాతువున. శీవిధిచే. 'కజి ప్రశ్యయమవ (వండుశకు) 20 చే ధాళువు తుదియుత్తున కళ్వమునున్తై వండకమునుపను రూపము గలిగె కజి జీత్తనుట -స్పష్ట్రము, ఇట్లే _తక్కుంగల యుదాహరణము లూసహ్యములు కచివర్ణకము శానివతునున వండుటకు మునుఫని యుండును, “తొల్లి అను పురార్థమ యోగమున; గజి గల్లుట యకదుః వ్యతిలేకభావంబున మిజి యగు. 9౭,

వ్యతి లేకవిశిష్ట, క యాభిథాయిథాతువునకు మిజీయగు, వండమి.

వండమి, ర వళ న ॥

టీ వ్యతి లేక ధాశ్వర్థమున మిజ' అను. ప్రశ్యయమగునని నూత్రార్థమః వట చేయుట యనుదానికి వంటచేయకుండుట వ్యతిశేకముగాన వంటచేయకుండుట యుమ నర్థమున వండు ధాతువుమౌంద మీజి పర్ణ్మకమును 20 చే ధాతువుతుదియుత్తున కళ్వ మునుగలిగి 'వండమి" అను రూపము గలిగె, ఇళ్లే పడుటకు వ్యతిలేకము పండకుండుట గానం బండకుండుట యను. నర్ధమున వుడుధాతువుమాంద మిజీయు ఛాత్వంతో్తుక కత్వము 20 చేం గలిగి బుడమి యనురూవ మేర్పడెు. ఇళ్లే తినమి-కనమింభులింకమిం నినమిమొదలగు రూపము లగుటను గమనించికొనువది, క + సమౌానాశ్ర, యంబులు బూర్వకాలంబునందివర్ణకంబగు, ఉం

వ్‌కా త్ర యంబులగు శీ యలలోవల "నెయ్యది వూర్వకాలికం బగుం దద్వాచియగు 'థాతువ్రున కివర్శకంబగు, ఇదియె.. క్వార్థంబు నాడు, వండి - వండి - విని = కని, సమానక _రృృశంబులనక సమౌ

లే న లీ త్‌ అ త్న క్‌ నా శ్ర యంబు లనుటంచేసీ వైత్రునిచేత మెక్రుండు కొట్టంబడి మడినె నిత్యాది నీద్ధంబ యెద, థ్‌ టీ, గమానశబ్ద మేకార్ధకమగుటం [గ,౦దివివరణమునుబట్రై స్పస్రము ఓకజదౌ థి టో ల లు

ర్థమునకు సంబంధించిన వ్యాపారములను బెల్చు ధాతువుల నమూహములోం బూర్వో వూర్వ కాలికంబులగు వ్యాసారముల బోధీ-చు థాతువులకు “ఇ అను ప్రశ్యయమని నని సూశ్రార్థము. “ఖా అను స్మీవృత్యయము సంస్క్భృతమునందలి “కా” అనుదొనిక్క దుల్యము గాన "నేశతదంతమును శ్వార్ధమనుట యొప్పునని యిదియె యను న్మీక్రింది సూరి వివరోణమున కభిప్రాయము. (వరండుగాఇజవండ్సి ఇటే కక్కినచాని ప్రక్రియ గమనించు

క్రియావరి శ్శే దము 407 నది, రాముండు వండి యుతెంచె --ఇట రాముండను నొకనిశీ సంబంధించిన వండుట మేతొచుట యను వ్యాపారములలో: బూర్వ కాలిక వ్యాపారంబగు. వండుటను బోధించు పండుధాతువున కి ప్రశ్యేయము రా “పండి యను రూపము గలిగెనని ్రసాంచునది ఇళ్లే 'రాముండు వండి బట్టలను గట్టి తాంబూలచర్వణ మొనర్చి పాదు కలధరించి యుతెంచా అను వాక్యమున రాముని పలు వ్యాపారముల బోధించు క్రియ లలోం దుదిదానికిం దక్క_ం దక్కుంగల ఫూర్వపూర్వకాలికచ్యా పారబోధక ముల "కెల్లను నివర్ణకమగుటను గమనించునది. తుదివ్యాపారమును ననుసరించి వూర్వశాలిక వ్యాపారములం జెలిసిఫొనుచు: దవ్న్చోధకముల కిపర్ష్మ ము గూర్చునది.

“నమానక_ర్హృకయో?ః ఫూర్వకాలే అను సంస్కృత వ్యాకరణవద్ధ3ి ననుసరించి సమానక_ర్హృకములలోం బూర్వకాలికముల కివర్మక మగునని సూత్మించిన “వై శ్రునిచేశ మెద్రండుకొట్టంబడి మడిసెో అను రీతి నొప్పు కర్శణ్మివయోగవాక్యములుదు". గొట్టం బడు మడియు నను క్రియాద్వయమునకుం గర్త యొకందుగాక కొట్ట బడి యనుదానికి నైత్రుండును మడినె ననుదానికి మైత్రుండును గర్హలగుట జేసి పూర్వకాలిక వ్యాపార బోధకమగు కొట్ర.బడనుదాని కివర్మకము గలుగకపోవలసి వచ్చునుగాన నావద్ధతి యనాదృశమయ్యెననియు 6 గొట్ర బడనుదానిచేశను మడినెననుదాని చేతను బోధ్యము లగువ్యాపారముల కాశ్ర్రయుండు మెక్రుండే యగుటుజేసి యనంగా చొడనము నందినవాందును, మడిసినవాండును మైశ్రు,ండే యగుటుజేసి సమాన్మాశ్త్రయము. లన వలసీవచ్చెననియ.6 శ్రక్ళకము కొట్టంబడినవాండును మడీసీనవాంయడును నెకండే యస టవే సమానాశ్రయములగు క్రియలలో బూర్వకాలిక క్రియయస కొట్ట బడను దొని కివర మోవిధిచేం గలిశైననియు నీ క్రిందనున్న సమానక_ర్షృకంబులనకయను సూరి వివరణామున కభిప్త్రాయముం ఆంధ్ర భాస్మూశ్తైలిని బాగుగం బరికిచి నమానా శ్రయ దళము "నెలకొల్పంబడెనని ఫౌవపము, సంస్కృ వమున నిట్టి కర్త ణవ్వయోగవాక్యములం ₹వచ్రశ్యయము.. గలుగుటయే. పొసందు.. 'న్వైర్రేణ తాడితో మొత్రో మమరి అనుకీతి జే యుుడునుగాని ఫూర్వకాలికవ్యా పారభోధకమునకుం జలే తయ మిట్టి యదశునం గలుగదు. భాసానైలిం జేసీ యీవిషయనున సుంస్కబృ ళాంధ్ధ, భాషలు శిన్న ములనుట స్పష్ట్రముం “ఒక్కొాకచో. భూకకాలిశానమాపక క్రియ "హత్వర్థకంబు నగు అని ఇత్రిలింగలకుణ శేషకర్హ యాసందర్భమును బూ9ంంచుట నరయునదిం శ్వా భూక మయో శ్రియాంతస్యేల్‌ ? అనునది మూలము ధాతువుపసర్థముతోం గూడినం చ్వాస్థాన మును ల్యవ్వుహూడం బర్యాయమున నిందవచ్చుననియి, నుపసర్ధముతోం గూడకున్నం మపప్రశ్యయమే యందుననియు సంస్కృృశవ్యాక రణమార్ష ముం ఇందట్టి భేదమగవడమి కాల్యస్వుల కెంటిస్థానమున ని 'వ్రశ్యయమే యగు

త్ర బాలవ్యా కరణము కజివ్యతి"లేకక్వార్థంబునందగు, 3౯, వండక = వండక - కొట్టక ల తిట్టక,

టి క్వార్భముయొక్క_ వ్యతిళేకమును బోధింవవలసి వచ్చినపుడు. ధాతువునక “కచ అన్మువ్రత్యయ మగును. కడి. జీత్తుగాన నది వరముగా 20 చే ధాకువ్చకుకి యుత్తున కళ్వమగుటను గమనించునదిం *వండుశ-కజవండకశాక ఇ వండక్క వందు+క = చండశాక=వండకి అనురీతిని బ్రక్రియ నూహషించునదిం క్వార్ధమునంచె వ్యతిలేకమన నిదియుః గలుగుంగాన గ్ర్వ్యానియమముల'నెల్లను దీనివిషయమునను గమనించువదిం

తుమర్థభావలక్షణంబులందు నుజి యగు, ౪౦,

ఛావలవతమణంబునా నన క్రి యకు లవణభూతంబగు తై య,

తుమర్భంబందును భఛావలతణంబులందును థాతువ్ఫునకు నుజీవర్ష క0బగు, మర ఇ ను బోయెను, పాకి ర యె

తు ర్ధంబు మ్మ్యెత్రుండు వండను బోయెను కక్షియార్థము పో నని యర్థము. ఛావలతణము- చైత్రుండు వండ నతిథి వచ్చెను, ఇచట వంట లక్షణము - వచ్చుట లక్ష్యము.

టీ సంస్మళ్భృతమునందలి తుముక్‌- వ్రత్యయముయొక్క యర్థమందును వ్యాపౌ రములలోం _ దుదివ్యాపారమునకు: _ జివ్నామగువ్యాపారముయొక్కం యర్థృమందుకు శ్రీయకు నుజీయను ప్రశ్యయమగును. '“గంతుమ్‌-భో క్తుమి మొదలగు తుమున్నం౦తములకు వె్టటకొజుకుం జేయుటకొజకు ననియర్థము గానం దుమున్నర్థకనుబ్యంతములగు వండను “మొదలగునానికిలాడ వంటచేయుటఫొజకనియే యూుర్థమనియు:గాపున చే పాక క్రియా్థ మని వివవించుట పొనరౌెననియు శ్రసాంచునది. వ్యాపారములలో నొక్షబాని కొకటి నూచకమగు నేని నూచకవ్యాపారబోధకమగుదాని కీవిధిచే నుడీ యసనని భావలక్షణంబు నాననువివరణమున కళ్ళిప్తాయము. వ్యాపారములలో నొకవ్యాపార 'మెపుడు. జరిగెనో "తెలిసికొనుటకు దద్వా బ్రపారబోధకక్రియారూప మవకాశ మియనపు చావ్యాపార మిట్రియదనున జరిగెనని గృుర్తిచుట కవ కాశ మొసంగ్యక్రియ భావలక్షణార్థకమని ఫలి తము (గ్రహింవనగును, అనంగాం చెలియనికాలము నల్మక్రియకు 'బాగుగం. చెలియునట్టి కాలము గల్టక్రియకు బోధకంబగు జీని యజ్ఞాతకాల్కక్రియకు బోధకయమైన యాప్రనీద్ధ శాలక్రియ భావలతుణనుజ్ఞ క మనని ఫావము, గ్రియలమింద నగు లడాదులను వానిచే నేర్పడు రూ పొంఠరములనుబట్టి సామాన్యముగం (క్రీయలకాలము. గ్పర్తింపనగుం గ్లాని భూరభవిష్యద్వ_ర్హమానముల నావ్యాపార "మెట్టియదనున జరిగెనో గ్నుర్తిప నవ

క్రి జ్య

ఛ్‌ యాపరి చే దము త్ష౦9 శాళము చాలడుగాన నట్లు గు్పుర్తిపననువగు నదనును సూచించు క్రియయే వ్రనీద్ధకాల శ్రీయయగనని త్రుకొంవవలయును, ఈభావలకుణార్థమున సంష్కృ్భృతమునం బదము సతి వృష్తమృంత మైయుండు ననునంశము “వై ల్రే, పచతి సత్యతిథిరాజ్య్గామి ఆశు మూలము నందలి యుదాహరణ ఐ"క్యమునకు సరియైన సంస్కృతవాక్యము నరసీనః కెల్చమగు “యస్య చ భావే భఛాపలమూూమ్‌” అను పాణిసీయన్యూ త్రము ననుసరించి భావలక్షణార్థము నిరూపితమయ్యెంగానం దత్ఫూ్ర్యవివరణములం బ3ీలించువారల కీసందర్భము నుబో ధంబం “వైశ్రుండు వండను బోయొని --ఇట శుమున్నర్థక నుబ్యంశమగు వండనను చానీకి వంటచేయుటకొజకని యర్థముః వుండుధారువున కీవిధిచేం దుమున్నర్థమున నుజీయు 20 చే ధాక్వంతోత్తున కత్తును (వందుగను = వండగోను = పండన్యు గా సీకూవము గలిగెననుట స్పష్టము “వైశ్రుందు వడ నతిథి వచ్చెను" --ఇట వచ్చెనను శ్రీయకు వండ ననునది లక్షణభూతముగాన భావలతుణార్థక మయ్యెననుట నృషస్ట్రముం ముందువ్రాసినరీతి నె వ్యక్రయ గ్రావ్యూము భౌవమనంగాం "జేయుట కావించుట యని ముందె యు_క్టముగానం (క్రియకు సూచకమగునర్థమున ననునది భావలమ్షణార్థముననను చానీ కర్థమగుననుట స్పష్టము, వచ్చెనను భూతకాలికనమాపక్క క్రియ యతిథి యిదివజశే వచ్చెనని 'తెలుపుచున్నదిశాని మారాక యఫు జెట్టియదనున జం”నో తెలియరాదు కాన నారాక వ్వైర్రుండు వంటచేయుచుండ నయ్యెనని యదనును జ్ఞైాపకముగసూచించు టను వండుధాతువె భావలతణ్యక్కియయై నుబ్యంశమగుట పానలొనని శ్రసాంచునదిం ఇట్టే యంతటను నర్థ్మప్ర్యక్కియల గమనించునది భావలక్షణ్మక్రియ యన జ్ఞావక్మక్కియ యని ఫలితము కాంగా, *వండను అనునది 80 న్యూత్రముప్రకారము వృతి రేకనమాప కో త్తమపురుమైకవచనమును, నీవిధి చేం దుమున్భావలకుణార్థ కాసమాపకరూవంబును,] ర చశౌారము కర్త ఎ వార్థకంబును; నగుటను గమనించునది ఇది యానంతర్యాగ్థక

మగుటయు: గలదు,

చేదర్థంబునందు వృత్తంబగు భావలమీణంబునందు నవర్ష్మకంబు ద్రుతాంతంబగు, రం, వానలుగురిసినం బంటలువండును, వాండు రమ్మనినం బోయితిని,

టీ చేదర్ధ్థమునందు. ధాతువునకును; గడచిన వ్యాపారమును బోధించు ఫౌవ లక్షణ క్రియకును, ద్రుశేముతుదిని గల నవర్షక మగునని సూశ్రార్థముం ఛాతువున కను నది యధికారము, భొవలతణమునా నన్యక్రియకు లక్షణభూతమగు క్రియ యని ముందె యుక్తము, సంస్క్య్భృశమునందలి “వశ్‌” అనుచానికి 'వనిచోంఅ-అయిన” అను "మొదలగునవి తెలుగున నర్థవివరణమునం దోంెడి (చూ, 119) వృ_క్తమనంల్లై ఒంగి

శ్తే]0 పాలవ్యాకరణము పోయినది, భూతంబనుటం ఇట్టివట్టులం బ,ధాననమాపక యావాచ్యవ్యాహేరముళే కీదృ తలాంకనవర్థ్యకమునందు ్రీయచే బోధ్యమగు వ్యాపారము జరిగిపోయినడే. యెళ్ళడ నగుంగాని వాక్యవ్రయోగకాలమున శీద్రు ఆాంతనవర్ణశమునందు శ్రీయచే బోధ్యమన వ్యాపారము జరిగిపోయినదగుటయు జదపగంబోవునదగుటయు. సంభవించెడి.శాన జరగ బోవునదగునపుడు వేదర్ధకముగ త్రసించియు జకిగిపో యినదగునపుడు భావలక్షణమున న్‌ ళ్‌ క్‌ జ శ్రుహించియు. ్రుతాంళనవర్ణకమును 'జేయవ లెననునభ్యిప్తాయము చేదర్థమునందు, వృర్తుబగభావలత్షణమునందుి అనుక౭ెండుస _పృమ్యంఠదళముల _ నిడుటంబట్టి ర కర్పవం గలదని ఇెద్చనొవ్వును మజియు (వధ మోదొవారణమునుబట్టి వాక్యవ్రయోన కాలమునకు వానలు గురియ లేదనియు మోందం గురియుచో: బంటలు చండ గలవనియు నర్థము వివక్షించి యవ్వాక్యము వ్రయోగిాచినట్లు విశదమయ్మొడి.గాన నటం గురియు ధాతువు భావలక్షణంబయ్యు వృ త్తవ్యా పారబోధకముగాక వేదర్థకమె యగుటుశేసీ 'వేదర్ధమునందె యది ద్రుళాంకనవర్థకము నీవిధిచే నంజెనని గ్రసాంచునదిం ద్వితీయో చావారణమునుబట్టి వాడు రమ్మనినపిదవనే వాండు పోవుట జరిగెనని విశదమయ్యొడి" గాన నిటం 'జేదర్థమునకుం ట్రస్నక్షి 'లేవనియు రమ్మశుట ముందును బోవుట పిదము జరి గానం బోవుటకు రమ్హకుట యుకల క్షణముకు నాపోవుటకు బోధించు క్రియ గడ -చినవ్యాపారమును బోధించునదగుట వృత్తుంబగు భావలక్షణమును నగుంాన నద్దాని! వృర్తభావలత్‌ణమునందె 'దు/శౌంక నవర్థ కమయ్యెననియు చ్రుహింవదగును. ముందు వెప్పినరీతిని ట్రధానసమావక వాచ్య వ్యాపాగదృష్టి క్టీదుుతాంకనవర్డ కమునందిన క్రియనే భోధ్యమగువ్యాపారము భూతం బె యగుంగాన భూకతంబున నగు నిణాగముబును, నది వరముగా యాకు సాదేశంబును నగుట యవిరుద్ధమె యని కలంచందగును. ఇళ్లే “వాండు వచ్చిన; జాలును, సీవ్రపోయిన నరియ, మొదలగు వాక్యములందు వచ్చుధాతువునకః 'జేదర్ధముఎచె నవర్ధకమయ్యెనని గమనిచునదిం చేదర్ధమునందనక శ్రేవలము భావలక్షణకనే యెంచి చేదర్ధ్థభావలక్షణామునందని స్యూల్రించినం చై వాక్యమున వచ్చుధాళువునక ద్రుళాంతనవర్ష్యముగా నవకాళములేదుగాన కెండున _వ్రమ్యంతదళములను నిల్చి సూత్రిం జా, జ కలు! వ్‌ ర వెనని విభేదము త్రహించదగునుం గుప్తార్ధ వ్ర శాళికాక ర్త చేదక్థేన దునౌం శ్రద్వద్వ్భృ.త్తే ఫావలక్షుణే అని వరికారిక శందుస _ప్పమ్యంతదళముల చే “లద్వల్‌ * అని "కెండర్థములందును. ఇద్రుళాంళనవర్థ్యమును విధించుచున్నను నెందులతో దాని: బాటింక 'చేదర్ధమునందను దళమును మిందివృత్తంబగు భావలక్షణమునందనుదెనికి విశేషగణముగ నసమన్వయించి చేదర్ధమునందున్నట్టి భావలకుణాముశందు. (ద్రుతాంశనవర్షమగనని చ్వాఖాాన ఇజ్‌ ప, ద "మె ఛా సట్హ్రానము చేనినవాప, ఇంకించ సామాన్యముగ సీచేదర్థక్ళక్కియ భావలతనొ'

శ్రీయాపరి శ్ళే దము 41! శాందగుటను శేవల చేదర్థకము భావలక్షణముగాక పొసలపట క్వాచిత్క మగుటను శావలయు వీరిట్టు వ్యాఖ్యానము చేసియుందురని తోంథెడి. కాని ని వ్రానీనప్రకా రము కేవల చేదర్ధము బోధ్యముగావలసి యున్నఫుడును, 'బేదర్ధక వాచ్యవ్యా పారము వాక్యప్రయోగకాలమునకు జరుగంబోవుక దగునపుమును, 'జేవర్ధమునళుం బ్రుస్నక్షిలేక వలవృ శ్రభావలకణతకే ప్రన్నకి తోంచునపుడును 'ద్రు/తాఎతనవర్ష్శకము. గావలసి వచ్చుటం జేసి నూరి వేదర్థమునుదును; వృత్తంబగు ఫావలక్షణముకందును, ద్రుుతాంత నవర్ష్శకము వేల్వేజ నిధించెననియు నదియే నరసమార్ష మనియు. జెప్పందగును, వాండు రమ్మనినం బోటబితి. ననుమూలళోదావారణమునం 'జేదర్ధమునకుం బ్రనక్రీ లేవనియుం ేవల వృత్తభావలమణకయే తోంచెడుననియుం బారకులకుం చెల్లముగాన నిట సప్తార్థ ప్రశాశికాకారులమకము ననుసరించి ేదర్థకత పొనంగమివి రమ్హనిననని ఇదు/శాంత నవర్షకంైనరూపము గలుగ నవకాశము. లేమి వారిమార్గ మస్వరసమశుట సాహసము గాంకాలదు. ఇట్టయ్యు సీవట్రున హరికారికకు విరుద్ధముగం 'జేదర్ధకము ఫోన గని భౌవ లక్షణో దావ్భాతులకును "గేవల చేదర్థములకును నవర్శకము గలుగనిగతిని వ్యాఖ్య వ్రాయుటకుం.. గతము చింత్యము, మటీయు. జేదర్ధభావలక్షణంబున నని సుగ్ర్కహించి. లక్షణక_ర్హ యనినం అకాలియుండం 'బేదర్థమునందు వృ త్త్రబగుభఖౌావలక్ష ణంబునందని స్థైడు స్పష్పమృంతములను నిల్చి స్యూత్రించుటం జేనియే శడువిషయములకు సంబంధించిళ దీవిధియనుట తెల్లము నన్నయకాలమున నిట్టిపి చేదర్ధకమై వ్రయ్యుక్ష మైనట్లగపడదుం సమావకక్రియారూవముల "శేనివపదము గూర్చి 'వేదర్ధమును సూచించుట గాననగు ఇట్లె వ్యతిరేక క్రియారమూపములమాంద నేని నిడీ చేదర్థ మును సూచించుట చూడనగుం వ్యతిరేకముమోందం గాలముతోంభాటు చేదర్థమును నాడ చెఎవవళెనన్న నేనితోడి యగు ధాతువునాయా కొల వాచకరూవములను వతి కేకయ కనుబంధముగాం జే ర్చెడివారు కాన సీనవర్షకరూపసాధనప్ర క్రియ “చేస్తే చెప్పి తె” అను నవీనవ్యావహారికి రూపనస్కాారముకుబట్టి యేర్పడిన దనందగునుం వశ్శ శము "చో, ఎడి అనువానింగూవన్చినదాతుచూపముల సీయర్ధ్థమున వాడుచున్నారు. చో-ఎడలను నన్నయాది, ప్రాచీనులు చోట సమయమున ననునర్థముల వాడినట్లు తత్ర యోగములు విశదవజచుచుండుటను నట్రిమార్గ మును గృతకం బి యగుః (చూ బాలక శ మూ పుట 218.20 లజ అఆనంకర్యంబున డువర్ణకంబు ద్రుతాంతంబగు, ౪వ, జాబిలి తోలెంచుడుం గువలయంబులు వికనీల్లే, టీ. అనంతరఫొవ మానంతర్య్భముః. లడువాత ఫిదన నని యర్థము అయినను

త్త2 జాల వ్యా కరణము నవ్యవహి శనరళ్వ మే యంగీకార్యము. అవ్యవధాన మగవడుచుండుచోం ారణ్య్రియా వాచకమునకు దు,తాంశంబగు డువర్ణ్మక మగునని సూత్రార్థముం కారణము ప్రకాశిక "మైన యనంకరముఎదే [(అనువదమందే) కార్భము. గలుగుట గళ్ఞెనేని కారణక్రియా వాచళమునకు (ద్రు,తాంకడువర్థ్యక మగునని భావముందీన నంతరమనయా నవకాశమనియు నది లేని దనంతరమనియం టానిభావమానంతర్యమనియం వ్యుత్పత్తి చె్పనగుటయు దాన నానంకర్యమనుదాని కనువపదమంచె యని యర్థము స్ర్రాయుటయు: బ్రసక్షమ లయ్యెనని యెజు౨గునదిం ఫూర్వసూ శ్రముచే నవర్శ కము కారణ్మక్రియ కానంశర్యా భావముననె యగుననియుం గారణ్యక్రియ కానంతర్యమునునర్థమగునేని * ద్రు/శౌాంశ దువర్శ్మక మే యగుననియు విషయభేదమును గమనించునది. శేపలభావలక్షణమువ నుషీయు నానంళర్యవృ త్త ఫావలక్షణము నపర్జ్మకమును నానంళర్భయు క్తభావలమ్‌ణము మున ద్రుుతాంత డువర్ణకమును నగునని *0-ఓ1.12 న్యూత్ర్రృములకు విమయవి భేద మూహిఏచుఫొనుచుం గార్యకారణఫావమున నుడీనవర్థ కడువర్ష కములం గారణ్మశ్రిదూ వాచకములకు గూర్చునది, జాబిలి తోతెంచుడుం గువలయంబులు వికసించె ాఇటం గువలయములు వికసీించుటకుం జందద్రు,6 డుదయించుట కారణము మఆీయుం జుద్రు, డుదయించుటతోడ'నే కలువలు. వికసంచుట జరుగుగాన నుదయిఐచుట యను కార ణముయొక్క (ప్రాదుర్భావమున కనువవదమంటె వికన్సీంచుట జరి గెననవల్లయునుం కాన నిట నుదయించుట యనునర్థము గల తో తెచనునది యాకంత ర్యార్థక శారణక్రియ యగుటం జేసి యద్దానికి 'ద్రు,తాంతడువర్ణ్మక మోవిధిచే మై “తో తెంచుగును” ననురూప "మేర్చడెనని శ్రహించునది. వానలు కురిసిన యనువవదమందుం గాక కొంతకాలము గడచినవీదపం బంటలు పండుట జరుగునుగానం బూర్వనూత్రోచాహారణమును గురియు ననునది కారణ్యక్రియయే గాని యానంళ ర్యార్థక కారణ క్రియ గాదని యెటుంగునది కారణ్మక్రియ కనువవదమంచె నంభవము వివక్షీతమగునేని 'దు/ లౌంశడువర్డ కే యగు భా వార్థశటవర్డ కమును, యునువర్ణ పరక మై యీాయర్థమును బోధింవెడిం

చువర్ణకంబు ద్రుతాంతంబు శ్రీయాన్నయంబున

శ త్ర ర్థంబునందగు, ౪౮9,

మూచుచుం బోన్చచున్నాండు-.చూచుచుం బోయొను- చూచు

చుం బోవలలండు, టీ, సంస్కృతమున ఛతృవ్త్రత్యయము వృ్యర్తమానమున విధింపంబడినది తెలుగున

'దానియర్థమువ ద్రుశమంతమందుంగల. *చు' అన్ముష్వత్యయమణగును, ఇది యనమాహ

క్రి జ శీ యావరి వ్ళే దము శతి శ్రీయగానం శ్రియాన్వయముననని యుక్తము. సమావక్ళక్రియతో నన్వయరహవమగు సంబుధ మగవడునపుడు శతృవ్రత్యయార్థమునం స్రియకు ద్రుతాంతచువర్ణక మగునని సూగ్రార్ధము. చూచుచుం బోవుచున్నాండు --ఇచటం బోవుచునాన్నండను శీయతో నన్వయము చూచ్చుక్తియకుం. దోంచుచున్నదిగాన దానికి శరృప్రశ్యయార్థమున ర్రుశౌంతచువర్షక (చును) మివిధీచే నై 'చూచుచునుి అనురూప మేర్పడెనని చ్ర్‌సాం చునది, ఇల్లే తక్కిన శండుదాహారణములందుం జూచుధాతువునకు ద్రుశాంత చువర్ణకము శశ్రర్థమున నగుటను గమని౨ చికొనునది* సమావక్మక్రియ వర్తమానభూకభవిమవ్య త్కాలము లలో ెన్టానినిబోధించుచున్నను చొనితో నన్వయించ్యు క్రియకు శశ్రర్థమున ద్రుతాంత చువర్షకము గలుగవచ్చునని నూచింపం గ్రమముగ వర్హమానమునకు మెదటియుదా పహారణామును భూతమునకు ఆండవదియు భావికి మూండపదియు నుదరాహరించంబడెనని శ్రపాంచునది. క్రియాన్వయ'మె వ్రధానముగాని. సమాపక మేకాలమున నున్నను బాధలేదని ాక్పర్యము, ఈచువర్షకమునకును నున్నానుబంధ వరత్వమున నగుచువర్ణ్మము నకును గ్రమమున భిన్నాభిన్నకలభేదము గలదని ముందె యుక్తము. నీకాలమునం నీ ఈ, 'నమావ [| దున్నక్రియత్‌ నన్వయించినను నిట్టిస్థలముల నసమౌపకక్రియావాచ్యప్యాపార మాకాల మునకు వర్తమానముననున్న వ్యాపారమునే బోధించున దగుంగాన నది వర్తమానకాలిక క! శ్రీయయే. యగుటయు దాన శక్రర్థకచువర్ష కమునందుటయుం గుదిరెడినని గ్రహించ దగునుః ణ ళు న! లో జ. చ్రృహరించెడివాండు - చ్ర హరించెడువాండు = ప్ర హృర్పయని యర్థము, టీ. వన్నియలనంగా వర్షకములని యర్థను- వర్షకమనం బ్రైశ్యయమన్సి ముందె యుక్తము సంస్కృతమునం దృచ్చ్రవ్యయము కర్త ర్థమున విధింపంబడినదిం ఆకృచ్చి త్యయము'నే వ్యాకర్హ యిందుం దుదిచకారమును వదలి రృవర్శకమని పేర్కొ నెను* తి స తృవర్శ కార్థమున ననణగాం గ క్ర గ్థ్‌మున ఛాళువునకు *ఎడి-ఎడు” అను ౭ెండు ప్రత్యయ ములు పర్యాయమున నగునని సూ శ్రాగ్ధము వ్రనారించెడివా.డు --ఇటం ట్రవారించు వ్యాపారమును గర్హ్భృనీస్టమును బోధించు. ప్రవరించనుదానికి ఎడి అమ్మవ్రశ్యయమాూ గాం “ట,వాకించెడివాలోడనియు, “ఎడు అను వ్రశ్యయముగా “భవారించెదువారొడదనియు హవములేర్పడును. దీనికి సంస్కతమునం బ్రనా_ర్తయకు తృజుకము సియగువదము గానం బ్రైదూపములు రృవర్ష్మ కార్థమున ెడియిడులనందినవే యని స్పష్టముసేయం ్రనా_ర్హయని యర్థమని నిర్వాచించెనని యెక్నునది, వాండని చేర్చి దూపుటం గ్యర్హర్థక

ల్తీ్షేర్తీ బాలవ్యా కరణము విశేషణామని తెలుపుటకొజకని కలంభునది తళ్ళమధాతువు నుదావారించినను స్రళ్య యములు సమాసమధాతుసామాన్యములని చృహింవందగునుం వానికి లోపంబు బహుళంబుగానగు. ౪౫,

వ్ర వారించువాండు = చ హాొర్ష్వయని యస్ఫము, టీ పూర్వసూ్రనునే విదింపయిడిన. 'ఎడి-ఎడు. అనువానికి వికల్పముగ ఈ సము గలుగునని నూత్రాన్థము+ వాని కీవిధివే లోవము. గల్గిన “వ్రహరించు అనికే యుండుననుట స్పష్టము, సమాసము ౪9 తే నివి గలుగనివకమునం న్య్హ్రర్థకతను. బలుకు గల కేచ్చబ్దము చేరుననుటను బ్రవారించువాండని లక్షణక_ర్హ యిచ్చిన యుదానారణమ స్పష్టవజవెడి. (వ్రృహరించురాముం డనియుం బక్షమున విశేషణము విశేమ్గసంగతితో "ెసుగుట దగుననుట స్పష్టము, అనలా నెడియెడులం గాకున్నను దృవర్ష్మ కార్థము తీయ బం బ్రశౌళితమగునని దీని కాత్సర్యమనుట తెస్పము ఈదిధిచే లోపము బహుళమసటు

గలుగకున్న నెడుయెడులు చర్యాయముగ నుండుననుట స్పష్టము*

లా ఉన్న కలజీనవర్షకంబులు భవద్భావిళతృ క్రవదర్థంబులందగు, 'రీ౬ నే రు ఉేన్నవర్షకంబు వర్ష మానార్ధక శ త్‌ర్ష ంబునందగు క లజీవర్ష కంబు విషర్షదగ గంబున ఎ కంబువ ః

ఛనిష్యుదర్ధక కే శర్ధంబు దగు నవర్ష్మకంబు క్రవదర్ధంబు ౦దగు . 9వి సత్వాభిథభానంబునం దగునని యొలుంగసవది, సుబంతవాచ్యంబు సత్వంబునాయబడు, వండుచున్నవాండు - నవండలలవాండు.వండినవాండు, ॥ టీ. ఛాళువునకని యధికారస్మూశ్ర్త మిట కనువర్తించును. “శతృ” అనుదానిక “భవత్‌ % “భావి” అనువానితోడ నన్వయము. తుదినున్న “అర్భ అనునది “భవక్‌, భావి, క్తవల్‌” అనుమూ-డిటితోడ నన్వయించును. వర్థ్శకళబ్దమునకు “ఉఊన్న-కలజి-న' అనుమూంటితో నన్వయము _ క్ర్రదుము ననుసరించి “ఉన్న అనునది భవచ్శత్రర్థమం దనుదానికిని '*కలజి' అనునది భావిశ శ్రర్ధమందనుచానికిని, “ని అనునది _క్తవదర్థమందను చానికిని సంబంధించెడి కాగా భవచ్చశ్రర్థమందున్నపర్థ్మ కమును భావిశ్శత్రర్థమందో గలబివర్షకమును గ్రవదర్ధమందు నవర్థ్మకమును 'ధాతువున కగునని సూగ్రార్థము ఫలించెజి భూధాతువునకంటె వర్ధమానమున శ్చ వ్యృశ్యయముశా “భవత్‌ * అనురూవము లు , గును. ఇట్లే భూధారువుకంటె. బావిని శతృవ్రత్యయము. గలుగ. “భవిష్యత్‌” అని యగును, కాని మూలమున 'భవల్‌ి అనిన “భవిమ్యణ్‌ ” అనక “ధావిళతృ" అని యనెను కాగా “భవదర్థమునందు" అనుదానికి వ _కృమానళ శ్రర్థమందనియు, “భావి

శ్రీయాపవరి ఖ్ళే దము శీర్‌ శత్రర్థమందూ అనుదానికి ఛవిమ్యచ్భక్రర్థమందనియు నర్థము లభ్ళిదెడి: గాన నున్న వర్షకమను స్మీక్తింపివివరణము తళ్ళలిత మే యని గ్రహించునదిం _శ్రవశ్చ్రక్యయము నం స్కృల్చకవ్యాకృతిని భూశమున విధింప బడియె కానం దస్థానికమగు నీనవర్మ కమును భూరకశాలికమె యని తెరియునది. ఈమూ డువ్రృత్యయములును బదార్థమును బోధించు నపఫుడే యగునని యివి సత్పాల్సిధానంబుననను సీ క్రిందివివరణామున కళ్ళి ప్రాయము, నళ్వ మనలా ద్రవ్యము ్రవ్యమనం బదార్థము, శ్రీయచే వ్యాపారమే జలుకంబడెడిం గాని చ్రవృము 'తెలబవంబడదుః సుబంకముమ్మాత్ర'మె ద్రవ్యము నెజింగింవ సమర్థ మగుం గాన సుబంశమువే చోధ్యమగునది నక్వమని వివిం-బడియె, “రాము డు-వృవక్ష్‌ముం భ్థానము మొదలగు సుబంతములే ద్రవ్యాఖిధానంబు లగుట స్పష్టము ఊన్నకలీజీ నవర్డ్మ కాంరములు నామవాచకములకు విశేషణము లగుట సహజముగాన నవి సక్వమును పెల్చునవి యయ్యుడి “వచ్చుదున్న-వండంగలంవచ్చిన" అనునవి క్రమముగ “వచ్చు చున్న-వండంగలం-వచ్చిని దేవదత్తాదివదార్థముల"నే బోధించుకుగాన వానికున్న కలజీన వర్ష కములు సత్వాళ్శిధానంబున నయ్యెననుట స్పష్టము దీనినే సమానపరిచ్భేచమునందలి తచ్భన్థానువ్రయోనముకు. (్రియావిశేషణములకు. శాసించు 9 విధి తెల్పుచున్న దనియు దాన ేశదంళములు పదార్థబోధకళబ్దములకు విడిచియు౨డవనియు నక్కారణ మున సమాసము ౪9 విధిచేం దగిలిన పదార్థ బోధకళబ్దమును పీనికుండి వేటుచేయ నవ కాశములేదనియు తోంధెడిి వశ్తమున నీదారుజవిశేమణము లేడింటికి విశేమ్యసుగతి యేని నంభవింవక తీరదకుట ముందె యుక్తము, వుడుచున్న వాండు --వండుభాతువున కీవధిచే వ్వర్హమానశ్ళక్రర్థమున నున్నవర్షకమును 14 'వే వర్హమానార్థకమగుట నున్న వర ముగాం జుపర్డ కంబును 7౫ “వండుచున్న" అనురూవము గలిగెననియు దానికి సమాసము 9 చేం దచ్చబ్దమకువ్రయు క్తమగుట వండుచున్నవాండయ్యెననియం:. బ్రక్రియం గమ నిచునది. బఇల్లో యీవిధిచే వండుధాతువునకు భావి శక్రర్థముళం గలజి వర్ణ కమును, నలకీ మముగా 20.21 లచే నశ్వనుగాగమములుకు గ వండంగలయనుకూవ మేర్పడె ననియు. బిదవ సమాసము $ దేం దచ్భబ్దమనుప్రయంక్తమగుట వండలలవాండను రూపమయ్యెననీయం6 జలియునదిం ఈగతిచే వండుధాతువున కీవిధిచేం _్రవదర్థమున నవర్ష్మకమును భూతార్థకమగుట 17 జీ చారువున కిగాగమంబునుగా వండిన యనురూవ మగుననియు సమాసము 9 చేం దచ్భబ్దమనుమ్రయుక్రమపట వండిన వాండనురూవము సంభవించెననియు "నెన్నునది. ఇగో యమనాదర్థక ముర్తైనచో ేశదుళముల కది యవు లశువ్రయు_క్షములు సమాసము 9 చే నగుటను గమనించునది (వఎడీనది-వండుచున్నవి= ఛండంగలపి 117 విధి ననుసరించి యున్న కల నవర్ష "ఎతములనోంది శచ్భబ్దవకారము

416 ఛాల వ్యా కరణము లోపించి నిక్యసంధి యగుటం జేసి పండుచున్నాండిత్యాదులు గలిగెడిలాని సమాహషము లగ “వండుచున్నా ౧డు-వండంగలండు=వండుచున్నారు "మొదలగునవి యవిభాజ్య రూవములనియు నీసూత్రముచే "నేర్చడినట్టియు సమాసము ౪ చేం దచ నృష్దైంశము లైనట్టియు 117 చే వకారశోవమునందినట్టియం రూవములు 'వండుచున్న శ వాండులి అనురీతిని విభజించ నర్హ్యములనియు "భేదమును సీ వ్యాకృతివ్ర,క్రి,యామార్గ ముశుబ్టి గ్రహింపవలసీయున్నది. భూకమున మాశ్ర్మ మోవిధివే ౩ ననవర్శ్శకము తుదిగలవాన్సికి 117 చే *వండినాడయ-వండినారుంవండినావు-వండి నాండను-వండినారి మకు రూవములే గలిొడిగాని *వండెను-వండిం-వండితివి వండితిరి-వండితినింవండితిమి అనురీతి భదూవ ములు గోలుగంజాలవు. శాణా వర్తమానభావ్యర్థకములగు సమావక్కక్రియోకూవముల కను నీనూత్ర్రముచే నున్నకలజ్వంశములై సమాసము 9 చేం దచ్భసహ్ఞైంళము రై 17నే వకారలోపమునందినరూవములకును నర్థరాపముల "నేళరూవత సంభవిం చెననకతీరదు.వీక రహూవములగు రూవములను బ్రల్యేకముగ సూత్ర్యన్యాసమొనర్చి సాధించుట యనావళ్యక మనకళప్పదు ఆర్థమునందును వీనికి. "భేదము మృగ్యంబం విభజింప దగుట దగకుండుట యను భేదము ప్రయోజనశూన్యము. ఈన్మ్నూత్ర్ర్యమువే నున్నకలజ్యంఠములయి. సమాసము 9 వేం దచ్చన్టాంళములము 117 చే వకారలోవము నందినవని చెప్పినమార్ల మే భాహి సవాజస్థితికెని, బ దార్థసహ జ్ర కాశనమునకును? భాషాతళ్వవరికీలనమునకును, దోడ్చ దెడి. కాన వర్తమానభావులందు సమావకములం గలిగించువ్రకియ ఇ్యాజ్యమనియు నరమణీయమనియుం కె్చనొవ్వునుం నన్నయ, ప్రా, దీన భారకమ్రయోగముల గమనించిన నున్నకలబ్యంకములమింద ననుప్రయు_క్షమయెన రచ్ళబ్దరూవములతోడి రూపములే భూత భావ్యర్థకములగుట విశదమయ్యొడింగాన వ_ర్హమానభొావులందు సమావకముల సాధించు మార్గను కృత్రిమము త్యాజ్యమని స్పష్టమయ్మ్యొడి (చూ విషయవ పేరా. 113) వ్యతి'లేక తృవర్ష కార్థంబున నిజి యగు. ౪౭,

వండనివాండు.ఎడి ప్ర భృతివర్ష కాంతంబు లేడును థాతుజవిశేష ణంబులని ప్రాచీనులు వ్యవహరింతురు,

టీ శశీ చే ఇెడియెడులును ర్‌ చే వానికి బహుళముగ లోవమును విధించి శృవర్ష కార్థకరూవములు సాధింపంబడీనవి. వప్రకృశము తృపర్థ శార్థకవ్యతిలేకరూవము లీసూశ్ర్రముచే పౌధింపంబడుచున్నవి. కృవర్థ కార్థవ్యతినేకమున నిజివర్శకము ధాతువున కగునని సూత్రార్థముం వండు ధాతువ్రునకు వ్యతి లేకళ్ళవర్హ కార్థమున నీవిధిచే నిజీయు 20 చీ ఛాక్యంతోత్తున కత్వముకుగా వండని యకురూప మయ్యెననియుం బిదప సమా

శీ యావరి శ్శే గద్‌ము శ్ర]? నము 9 శేం దచ్భబ్ద మనవ్రయు_క్ష మమయ్యెొననిము (గ్రహించునది. శశీ చే నగు వెడి యేడు లంతమందుణగలవానిని శీన్‌ చే వానికి లోవమునందినవానిని శీరీ అ నున్న కలక నవర్శకముల నందినవానిని శీ? చే నిజిని జెందినవానిని ధారుజవిశేషణములని భార్వ వ్యాశ_ర్హలనిరని యొడివ్రభృతియను వీక్రింది సూరివివరణమున కళ్ళిప్తాయము* (౮ ఎడి. 2 ఎడు-తి పీనిలోవము “8 ఉన్న-ర్‌ కల-6న౯ని) లకారాదులు సకర్శ్మళంబునకుం గ_ర్హ్భృకర్మంబులందును లాణశికిం గ్యర్తయందునగు, రా సకర్మ్మకంబునాం గక్తాకాంమో స్టైపకంబు - అకర్మళంబునా గర్షా వాంచోనుస్టైావకంబు, టీ, ఈవ్రకరణమున మొట్టమొదట నాయాయర్థములందు విధింవంబడిన యాలు లకారములును భావాస్థాదులందగు టవర్ష్మ 'కాదులును సకర్త్య కధాతువులకుం గర్ర్రర్థమందును గర్మార్థమందును నకర్ష్మ కభాతువునకుం గర్రర్థమందుకు గలుగునని సూగ్రైర్థము కర ము గలదిగాన. సకర్ష్మళమునకు గర్హృృకర్మ్మంబులరెంటను శాందనుననుటయం6 గర్మ్మములేమి నకర్త్మకమునకుం శేవల కర్తర్థమంటె తగుననుటయు స్పష్ట్రంబం వీాతువునర్థము కర్మము యొక్కవ్రశ్నను బొడమించునో యది సకర్మకమనియు._ నేది కర్యముయొక్కం వశ్నను బొడమంజేయదో యది యకర్మ్మకమనియు_ “సకర్మకమునా ఆకర్మక మునా అను సీక్రింది సూరివివరణముల కళ్ళిస్త్రాయము, “ల కర్మణి చ భావే చాకర్మ శీభ్యభో అను పాణినిసూసత్ర్త్యమున కిది "తెలుగుచేంళ, రొము:డు కావణునిం గొట్రెను == ఇచటం గొళ్టై ననగానే యొవని; గొడ్టా ననువ్రశ్న గలెెైడుగానం గొట్టుధాతువు సకర్ష్మకమయ్యెనని మొజుంగునది న! శ వాక్యమున ్రగ్రశన్యూశ్రమువేం గొట్టు ధాళువుచేం గర్హయె బోధ్యుండుగాన నద్హానికిం గర్హ్యర్థమందు లిట్టు కలి గెనని గ్రహించు నది ధాతుకూపముచేం గ్నర్హ బోధ్యుండ్రైనం గర్ర్రర్థమందు లకారము గలిశెననియు ధాశుకూపముచేం గర్మ్మము బోధ్యమైనం గర్మార్థమున లకారమయ్యెననియు గ్రహించ నగుంశానం బూర్వవాక్యస్థమగు కొట్రైనకుదానిచేం గ్నర్హయె వాచ్యమగట నటం గొట్టు థాశువునకు లిట్టు కర్ర ర్థ్‌మం దయ్యెనని సంభావింపవలయు, మోాంది స్యూత్రముచేం గర్మార్థమునం బడుజ్యనుబంధము ధాతువున కగుంగానం బడుజ్యనుబంధయుక ధాతురూవ ములు కర్ష్యమును 'చెల్పునవని యొన్నునదిం రామునిచే రొవణుండు కొట్టంబడెను" ఇటం గొట్టబడె ననుదానిచేం గొట్టండిన రొవణుండే బోధ్యుండగుటం జేసి యటం గొట్టుదాతువు నవ లిట్టు కర్శార్థమున నయ్యెనని గ్రహించవలెను “గిచము 'వెలిలొను, మెలుపు _వెట భాలవ్యా-టీకలా2

శీ19 బాల వాక రణము "ను మొదలగు వాక్యములందు “వెలిగాను, మెజనెనుి జ్ఞనుక్రియలచేం గర ము బోధ్యము శాంజూలదుగాన నట్టివక ర్మకములని యొంచునదిం సకర్ష్శ్మకంబు నాజసకర్ణ్మశమన్క కర్శాకాంమోస్థాపకము=కర్మముయొక్కం ప్రశ్నను. 'లేవందీయునదిం అనుస్థామకముజలేవం దీయనిది ఫుట్టించునది, పుట్టింపలేనిది యని భావము, లాంతికి=ఇతరమునకు అకర్ష్మళ మునకని స్లావము, నకర్శకేతర మకర్త్యకమగుట స్పష్టము ధాత్వర్థవ్యాపారాశ్ర్రయంబు శర్వయనియు, ధాత్వర్థఫలాశ్ర్రయంబు శర్మ్యమనియు: గారకము 28 స్మూక్రములు దుుక్తముకు స్మరించునది. లకారాదులని యాదివదముం గూర్పుటం జేసి టవర్ష కాదులును ననమాపక(క్రియలకగు చశ్యయామలుకు సకర్మ్మ మునకు: గర్హ ల ర్మార్ధములందును నకర్శ మునకు: "గేవలకర్ర్యర్థమందుకు నగునని గ్రహించునది. దీన సమావకాసమావక్షక్రీయం శేదానిన్తైనను బ్రశ్యయామలు కర్త ఖో ర్గార్ధములం-చె యగుననుట బ్రకాశితము సకర్మ మున కిట్లగుననిన నకర్మ్యమునకు: గర్మము లేమిని గర్హయందె యట సిద్ధించుచున్నవు సంస్కల్భృకనూత్రానుసరతాము వచెడకుండను వ్యాకృతినూశ్రమర్యాదాతిక్రమణాము గాక డను; నిపుణముగ సూరి లాంతికన నకర్మకమున కనక లాంతికనుటంటేసీ హరికారిశా ఇార్యము సూ9వై మోపు గుప్తాస్థ్యప్రకాళికో_క్సి చింత్యముం “వరస్తాత్‌* అని లాశి యశుదానిని హరి కారకయె యశువదింటెననుట తగును, '“ధాతోరన్థాఎతరే వృ _్రేర్ధాళ్వనే నోవసంగ్రవల్‌ , 'పనీస్థేరవివమోతః కర్ష్మణోవశర్మికా. క్రియా అనుసంస్కృృరవ్యా కర్తలవలెనే 'తెలుంగలాతుణికులును దాతువున కకర్మ కనకర్త్మకత లర్థమునుబట్టి యగుటను "జెల్ప్సినారు. ఇందులకు 'అకర్మ జన్సకర్మత్వ మకర్మశ్వం సకర్మ ఆఫు తద్వతాం శ్వచి కి జ చ్తెక్యం స్యాచ్భబ్దళ_క్షీర్మి ఆాద్భశీ ఆశునధర్వణ వాక్యము ఉఊమాణముః పడుజ్యనుబంధంబు కర్మ్యంబునందగు , 'రోనొ,

కొట్టయబడుచున్నాండు కొట్టంబడుచున్నది - కొట్టంబడుట కొట్టంబడనివాండు,

టి “ర్మ ణ్యనుబంధస్సా వర ఎతిధాతు; కర్ట్‌ థఫవచ్చ తద్విధయ$” అనునది మూలము 'ఛాతువునకుం గర్గార్ధమున “వడంజి" అనునది తుదిని జేర్చంబడునని సూర్రా న్ట్‌ము ఈనిత్యవిధానమునం జేసి వడ్డుజి చేరకున్న ాతువు కర్థాకాంమ్‌గే స్టైాహము గాయాలదనుట తెల్టము. “కొట్టబడుచున్నాండు' --ఇటం గొట్టుధాళువునకు త శే వృర్తమానక ర్యార్ధమున లట్టును గర్మార్థరుకం బడుబ్యికుబంధమును బడుజీ పరముగా£ 0.21 లచే ఛాతువుతుదియుత్తున కళ్తుకు నుగాగమంబునుగాంత్తై రూపము. గలిగెననుట స్పష్టము వ_ర్ధమానమున నగు నున్నానుబంధాదులు యథ్యార్మముగ యోజ్యములు* (ొట్టుళదు=

శీయావరి చశేదము శ్ర]0 కొట్టు+వడుపడు=కొట్టగా వడుగాదు=కొట్రశయిదుండుజకొట్టంబడుశాచు? ఊన్న శ యు ఇకొట్టబదుచు న్నాడు) ఇళ్లే యమహశ్వమున 12 భీ దివర్శముగాం గొట్టంబదుచున్నది యనురూవమగుటను స్మరించునదిం శేరి స్యూల్తనుందు లకారాదు లనుటం జేసి ఫావార్థక థి టవర్ష్మ కాదులును గ్రావ్యాము లగుంగాననపుడును గర్హ్మమునం బడుజ్యనుబంధ మావిధిచేం గాం గొట్టబడుట యనుహపము. గలుగు, ఇట్లే *7 చే నిశియైనం నొట్టణడనివాండని యగును శీరి సూూత్రమునం దాదివదము "నెలకొల్పుటకుం బ్ర్రయోజనమును. సూచింప గొట్టబడుట కొట్టబడనివాండను నుదాహరణాద్వయము నిరూపిళమని త్రనాంమదగుం ఇే క ర్యార్థమున భాళతువున కగుపడుష్యృానుబంధముమోంద దాతువుల కగునాయా ప్రత్య యాదుల సంభనమును గమనించునది. పడుజి యని జీత్తుగా. జెద్వుట యశ్వనుగాగమం బులకొఅకనుట 'తెల్లము (20-21) ఈసూశ్రమువే సాధ్యములగు క్రియారూవముల'నెల్ల నుజ్యంతములసో6దం గ్ల్‌న యాయాపడుధాశతుకూవములుగ నిరూపించ నవకాశ మగ వదుచుండుటను, నది భాహెసహాజమగుమార్ణముగం దోంచుచుందుటను సీనిని వేయగ సాధింప స్యూటత్తించుట యనాపళ్యక మనందగునుః కాని శీవల నుజ్యంశముచేం గర్తార్థము న్పష్టముగాక పడుజే "చేద్సననే యది స్పష్టమగుట వ్యాక రృ పడుబ్యంతము నఖండముగ చెంచి వక యను నడపెనని తోంధెడి- మొ.త్తముమోందం బడుధాత్వనుబంధమే యిట్టి యర్థమును టళికము చేయలోలిగెననుట లెల్టముం “(సరువిరహితంబులయి యయాంతంబులయిన యీేకన్వరద్విస్వరంబుల యించుగ్వక్రంబుల కీయ డాగముంబు విఛామనగు, ౫౦. 1. వకస్వర థాతుద్విస్వర ఛాతువులమిోంది యించుగ్వ క్ర్రంబులకియు -డాగమంబు విఖొషనగు, గురుమంతంబగు థాతువునకును యాంతం బగు ఛాతువునకును మింది యించుగక్ర్రంబుల కియు డాగదుంబు రాదు, భుజ్‌ - వ్రయ్‌ - ఇంచు - భుజియించు = వశుంబున - భుజించు, గుణ - కయ్‌ = ఇంచు - గుణియించు - గుణించు, యించుగ్వ సవథా నంబునంచేని సంస్కృత ధాతువులు వశ్ర్రవరకంబులు "లేవని మొలుంగు నది, యాచ్‌ - అర్థ - ఇత్యాదులు గురుమంతంబులు, వ్యయ-ఇది యాం తము యాచించు-అర్టించు నస్థయించు. జి-ఇంచు-అనుచో. నిత్యంబగు టంకేసీ యయుగాగనుంబు రాంగా యాంతంబగుటం జేనీ యియుడాగ మంబు లేదని యెటుంగునది. కృళాక రవ్రసంగి నిత్యంబునాయిడు, నగు.

త౭20 చాలవ్యా కరణము ఇయ్‌ - ఇంచు - నగియించు - నగించు - నగు - ఇయ్‌ - ఎను - నగయెను -_ నగెను. వడు - ఇయ్‌ = ఎను = వడిమొను - వడెను - ఇత్యాదు "లెటుంగువదిం

టీ. “ల ఘ్వేకాకరఫూర్వ(క్రియాఎలిమస్యానయో భవేదిద్వా'అనునది మూలము, సపవు గలుగనట్టివియు యకారముతువకు బొందనట్టివియు నొకయచ్చుశాని కెండ చ్చులూని గన్టి నట్టివియు నస ధాతువులకంటెం బరములగు నించుక్కుయొక్క యికార మునకుశు, వక్తృమునకును; “ఇయుట్‌” అనునవి యాగమముగ నగునని సూగ్రార్థము. “ఇయుట్‌” అనునది టకారము పోవువ్రళ్యయముగాన నించుగికారమునకును వ్యక్ర్యమున కుసు. ముందగుటను. స్మరించునదిం. “దీర్ధ్యములును, జడ్డక్కరములకు ముందటివియుకు, బూర్జ! బిందువునకుం బూర్వమున నున్నవియుం గురువులనియం: "దెజఆయవి లఘువులనియు ఛందళ్శాన్తములు 'టెల్పుచున్నవి. కాన నట్టివర్గ్మములు 'లేనిదాతువులు గురువిరహిశము లని గ్రహించునది. ఆయాఎకములుజయకారము తుదను "లేనివి స్వరములన నచ్చులని ముంచ యు, క్తముం వీకస్వరద్యిస్వరంబుల=ఒకటి కెండ చ్చులుగలం అగమమన వర్షాధిక్య మని యుక్షముం వక్ర్రృమన "ఎజి అనునపని యాదినే తెలుపబడినది, విభెమనన విశల్చ ముగ ననుట స్పష్టము రీి-70 లచే నించుక్క విధింపబడినదిం ఈయర్థమునే రః కర్ణ యేకస్వేత్యాడివిపరణచే న్పష్టవజచినాండు. వ్యతిశేకము నమసరించిన గురువు నలిగినట్టివియు యకారముశతుద నందినట్టివియు ఇండిటికి మించిన యచచ్చులు గల్లినట్టి వియునశు. ధాళువుల కియుడాగమము గలుగదని యర్థము గలుగును. గానం దదర్థము బాలురకు సుబోధముగా గురుమంతంబగు నిత్యాదివివణమును వ్రైనెనని గ్రైహించునదిః కాయా ఇెట్టిధాశువుల కగనో యొట్టివాని కీయాగమము గలుగదో "తెల్లమమయ్యొ* 68 శే నించుగాగమము నంస్కృకధాతువులకు నిత్యముగ నగుంశాన వక్రమించుక్కు- వ్యవ ానము౨ కేసి యన్హాని శెదురగుట గలుగదు, ఇంచుక్కుధాశ్వంతమునం_ 'జేరకున్నం ఛ్రుశ్యతూదులు సంస్క్భృక ధాళువులకుం గలుగుటశే యవకాళములేదు గాన భూకేతద్ధ క్యార్థములనగు “విను-ఎదు-ఎడి” అను ప్రత్యయములసంబంధమైన ఎకారమును (వక్తము) ఛారువునకుం బరమగుట పొనలోదని ఆాత్ప్సర్యము= దీన సంస్కృకధాతువునకును త! యములకును నడుమ '"నెపుడును నించుగాగమమె యుండునుగాన వక్తృషరత్వ మర్దానికి నంభనింవననునర్థృ ముగల యించుగ్వ శ్రవథానంబునంటేని యను సీక్ర౦దివివరణము సార్థక మగుచున్నది- ఆంగలాదులకు[ దక్క సామాన్యముగ6 "జెలుంగు ధాశువులకుం ద్రేరణము నంజి యిఎచుశాగమ మగుట 0 చే తోంవెడిగాన వానికిం ్రశ్యయనంబంధమైన వక్ర్రృము పరమగుట పౌస,గననని దీనం 'జెలియనగును. కాగా వ్యక్తృషరక్వము 'తెలులు

ఛీ యాపరి చే దము శ921 ఛాతువులకే యగుననుట (నగుగాఎనుజఐనగు ఇయు 1 ఎను) 1 స్పష్టమయ్యెః వక్రృములలో త్రాస్వమగు ఇజకారమె వక్ర ,యాసందర్భమునుబట్టి వరమగుట గుదిలెడుగాన మూలస్థ మగు వక్ర్యళబ్దమున శెకారము మాత్రమె యర్థమని శ్రసాంవవలసియున్నది, భుజ్‌ జా ఇది గురువిరహిళమును నయాంలముకు "నేకస్వరమును నయ్యెఃగాన గీనికి 68 చే మైన యించుగాగమము వరముగా నియుజడాగదు మావిధిచేం గలుగ “బ్‌ శఇంచుఐభుజ్‌ 1 ఇయ్‌-ఇంచు=ఫ్‌జియించు" అని రూవుబగు, ఈవిధి వై కల్పికమగుట నియుజాగమము ాకున్న “భుజ్‌ సాఇంచు=భుజించు" అనిమీ రూప ముండునుం “సణచయా ఇంచు ఇది గురువు లేనిదియు యకారముతుదిని 'లేనిదియు ద్విన్వరమును నగుధాతువుగాన నీవిధివే నియుడాగమం మైన గుణ ఇయ షా ఇంచు=గుణియించు" అని రూప మవదాొదిస్వరసంధివే నగును, ఇయుడాగమము గానివక్షమున “సణభాఇంచు=గుణించు. అని రూపమగునుం ప్యంజనవూర్వాతురములను గంచాదులందు గురువులుంగ నంగీకరించుట గలదుగాని సూరి యది శేవలమ్యు తేలుంగునం బద్యపాదాంకేముల ద్రుశఫూ ర్వాతరములకు నంబంధించినజే గానీ యితరములకు సంబంధిం చినదిశాదని యుంవెనో 'భఘజి అనురీతిని నజంతమె ధాతు వనియంఈ6 బ్రశ్రియ సౌలభ్యముననై సుఖో చ్చారణార్థకమగుదానివై నున్నయచ్చు విడువండెనుగాన నిట్టివోటుల వ్యంజినపూర్వాతరములకు గురుశ్వము గలుగదని యెంవెనో వద్యపాదాంతముల ద్రు, లేకరముల కిట్లు వ్యంజనరూపము నలుగుటం గ్వాచిత్క మునుగల్లినను ధ్రు లేశరవ్యంజనములకు ముందటియకత్షరములు గురువులగుట యసంభవమును నగుట గమనించియొ “ఘజశ్‌” అశు మొదలగుచోటుల ప్యంజనపూర్వమును లఘువుగనే నికూపించెనని యెంచునది* 'యాచ్‌” -ాదీనియందలి యాకారము దిర్ధ్స ంబగుట గురువు శాన గురుమంకంబు, ఆన దీని కీవిధిచే నియుడాగమంబు గలుగమిని “యాచ్‌ శఇంచు= యాచించుి అనియే గాని 'యాచియించు కాదని గ్రహించునది ఇల్లే యర్థధాతువు నందలి అకారము సంయోగమునకు ముందటిదగుట గురువ్చణాన గురుముతంబగు ధాతు వయ్యె* కాన నియుడాగమ మోవిధిచే: గలుగమిని “ఆర్థశఇంచు=కక్ళి చు" అనియే గాని యర్శియించని గాదని గ్రవాంపవలయునుం “వ్యయ్‌” ఇది యకారాంళమగు ధాతు మపట నీయుడణాగమము నలుగమిన్ని వ్యయియించనియే గాని వ్యయించవరీతి నుండందనుట పృష్టము “జి --ఈ ధాతువునకు 638 జ మైన యించుగాగమము పరముగా 64 చే జకారముమాంది. రూకారమున కయుగాగమము నిక్యశాన్త మగుట వికల్ప విధియగు నియుడాగమవిథిని ద్రోపి గలుగ “జొఫ+ఆయ్‌=జయ్‌” అని యిట్లు" యకారాంకముగా జేర్చడును శాన నయాంతము గామి నీవిధిచే నియుజాగనమము గలుగదనియు దాన 'జీయ్‌శంయ చు. జయిరనియే. గాని జయియింపనుకీతి. నుండదనయు. జయించు

శం హాల వాస్ట కరణము

అనుచో నను మొదలగు సూరి వివరగామున కభిప్త్రాయముం ఇయు డాగమము వ్రశ్యదూ చ్యచ్చులకును సయుగాగమము ధాతువు నికారమునకును విధింపంబడుటం జేసి యీనిధిచే భి భాతువు నించు గికారమున కియుడాగమము గట్లినను ధాతువు నికారము దొజక భుండుటను జిధాతువుమోంది యికారమునకు 6 శీ చే నయుగాగమ మనివార్య మే కాన నియుజాగమ కూపకార్యము చేసినను జేయకున్నను నయుగాగమమునకుం 'వ్రా్తి యగ వదుచుండుటం జేసి యయుగాగమవిథి నిత్యవిధి యయ్యెననియు. దాన వికల్పవిధి యస నియుడానగమ విధానమును నయుగాగమవిధి చొధించుననియు దాన *జి అను మొద లగు నయుగాగమము నిత్యమున నంచెడు నవి యావిధిచే నగు నియుడాగమమువవ. బానత్ర్యములుగాక నిళ్యముగ నయుగాగమమునె యందుననియు గృ తాకృళవ్రనుగి నిళ్యంబునాంబడునను సూరివివరణామున కఖిప్కైయము= “కృళాకృతవ్రసంగి ఇ చేసినను 'జేయకున్నను సంబంధిందెడిది- కార్యము. వేసినపుడును జేయనపుడును బ్రవర్తించెడీదని భాపము సుస్కల్భత వ్యాకరణ వ్రిద్ధమగునట్టియం6 బరనిత్యాంతరంశాప్రవాదవిధులలో. బరవిధికంటె నిత్యవిధియు నిత్యవిధికం టె నంతరంగవిధియు నంశరంగవిధికంటె నవవాద విధియు. బలీయము లనునర్థము గల్లిన ట్టి “దరనిత్యాంతరంగావవాదానానుక్ర తోత్తరం బలీయకి అను పరిభాష ననుసరించి లక్షణకర్త యీసందర్భమున “జో అన మున్నగు నికారాంత సంన్యబ్భృత ధాతువుల శియు డాగమను వారించె ననుట లెల్లమె కాని యుయుగాగమవిధి (64) యియుడాగమదిధానమున (50) కంటెం బరవిథి యగుటంబేసి పెపభామష నమసుంచి చరవిధి యకగుటవేత నయుగాగమమె యగునని సిద్ధాంరముచేయుట కవకాశమగవపడుచుండ నట్టుమాని నిత్యవిధియగుటం జేసి యయుగా గమమె యగునని వివరించుట శ్రీసందర్భము నత్యంతదృథఢముగం 'జేయుటయె. ప్రయో జనమని యనవలెను, నగియించు ఆజానగనునది - రెండచ్చులుగనల (ద్విన్వర)ు తెలుణు ఛాశువు, గురుముతముగాదు. యాుతముగాదు. కాన దీని కీవిధిచే నించుక్కున కియుడాగమంబుగా. 'నగుగాఇంచుజనగు + ఇయ్‌్‌పాఇంచుఐనగియించు. అని రూవంబగూ ఇయు'డాగమము రౌనివక్షమున నించుగాగముబుతోడ నగించనియీ యుండును, నగీ మొను ఇట భూళార్థకమగు నగు ధాతుపున మైన యొకువర్షకము- (16 నూ ఇెళకారమునకు (వక్రమునకు) నీవిధిచే నియు'జాగమము. గలుగుటం జేసి (నగుళఎను ఇ నగుశఇయ్‌+ఎనుజనగియెకు)ు. మైరూపము గల్లెననుట స్పష్టము, శాన నగియిచనునదీ యిచ్చుక్కున కియేడానమ మగుటకును, నగియె ననునది వక్ర్రృమున కియుడాగమ మస టకును నుదాహృశము అయ్యెననియు: ెలుంగు ధాశువులశే వక్ర్రృము -వరమగుటి ఫౌసంు ననువిషయము. దీన సూచికమయ్యెననియు. గ్ర్రహీంచునది. పడకు ద్విస్వరే

ఈ యావరి చ్ళే దము శే ధాతువు వక్త్రృమున (ఎను) కిబే యియుడాగమ మోవిధిచేలగాం బడియె ననురూవము గళ్లెనని యూహించునది, రీతి విధి యదంతాచ్చికథాతువులశే యి౦ంచుగాగమము స్వార్థమునవిధించెడిం గాన నుదంతములగు నగువడుల కించుక్కు 70 చేం గ్ర్రేరణమునశే యగుననియు దాన 'నగంచు వడించుి అను నియుజాగమముగలుగని రూవములకుం గ్రముముగ నవ్వించుట చడంజేయుట యర్థములనియు నెబుంగునది. ఇట్లే యథార్హ్మ మున నియుడాగము మాయాధాతువుల కగునపుడు (ప్రక్రియను గమనింఛచునదిం

సంస్కృత ధాతువుల కువనర్జములు చేరుటంళేసీ యర్థవి శేమములు గలుగుటయు నర్థవిశేషసం-పొదనమున నై యువసర్దములను వానికి 'జేర్చుటయు సహజములు, ఊవసర్షీ మునకు ధాతువే య్మాశ్రయమకుటయు నవాజము, ఉవసర్గల నంబంధమునం దొలుక నురుమంతము 'గాకున్నను ధాతువు గురుముంతమ%ట గలి]ెడి. “శరో అనుదీనికి “ఉల్‌ * ఆను నువసర్ణము చేర్చిన “ఊత్తరొ అఫమై గురుమంతంబగును, 'భుట్‌ో ఆను నీ యేకాచ్క_మునకు “సక్‌ వేర్చిన 'సంఘట్‌” అనిమయై గురుముంతం బగునుం ఇట్టి యుష నర్ష్ణసంబంధమున గుకమంశములయినవాని శీవిధిచే నియుజాగమము గలుగనగునో "ాదో నూరి నూచింవకుండుట విచార్యవిషయము* ధాతువు సవాజముగ గురుమంతము గారాదుగాని యువసర్దయోగమున గురుమంత్యమైన బాధ "లేదన్న నట్టిచోటులం దియుజాగమము గలుగనగును, నీమూలముగను ధాతువు గురుముంతము గారాదన్న నిట్టిచోటుల నియుణాగమంబు గామి '“ఉాత్తరించు-సుసుటిచు అనియే రూవము లేర్ప డెడింాని “ఉర్తరయించూనంఘుటియి చు అనురీతి రూవములం గలుగంజాలవు, వి మూలముగను ధాతువు గురువు గారాదనియే ప్రావీనలాక్షుణికు 'లెంది '“ఉ్నార్త్వయించు = సంఘటియించు. అను రీతి నియుడాగముబుతో. గూడిన రూవముల నసాధువులని స్రానినారు. ఇయుడాగమము నందందగు ాతువునందు సహజములై తోందు నొకటి శండకత్షరములయచ్చులలో "నేదియు గురుమంతము గారాదని గురుముంఠంబను న్యూశ్రస్థ దళమున కర్ణముచెప్తుట యుచికముగాని. యువసర్షసంబంధమున ధాతువ్చనందలి యక్క్యరమునకం శాక యుజసన్ర్షామరమునన్తైన గురుళ్వము ననుసరించి 'దాతువును గురుమంకమని యియు'జాగమము. గలుగదనుట య్యుక్షీదూర్మవృనంగమని కొందణని యుదత్తకియించు. నంఘటిమయించు. మొదలగనవి యియుడాగమము నందినవియు పౌధువులే యని ఇందులకు “నస్ర్రాద్యవ్యయసంబంధ _స్తన్ని షేధవ,యోజకః, ఇళ్యాధర్వ్యణవచనాల్‌ 9 విఘటి.ఎంచు ఇత్యాదీని రూపాణి నిర్చాధానిళ అను వాక్యములు ప్రమాణములు. (చూ. అవోబలవండితీయము. 4రిరి పుట) కాని యుక్యళ్లమునకు ధాళువు శప్ప వేటొకటి యాశ్రయము శేమని నద్దా

త్తీలైశ చాల వ్యా కరణము

నికి స్వశంత్ర్త్కయోగార్హ్హ్రత కరాన్యమగుటను; . 'దానియోగమున నర్థవిశేషన్నూ శ్రి

ధాళువునకుం గలుగుచుండుటను గమనించిన నువసర్జము ఛాళ్వవయవమె యస ననియు నవయవమున నైన గురుక్వము యవయవి వ్రైనయళట్లే విశ్వసింప నగునన్సియు చాన నుపసర్ల్ణయోగమునమైన గురుత్వము ననుసరించి ధాతువును గురుమంళముగచే భావించి యట్టివాని కియుడాగముము. గూర్చరాదనియుం బ్రాచీనలాతణిపలు. భావించి యుందురని వారి వ్రాంతలనుబట్టి చెప్పనగుకుం సోవనర్లమై గురుమంశమగు. ధాతువున శియుడాగమము గూర్చి యుదావారింవమిని సూరి స్రాచీనమార్లమునే యనుసరిె ననవచ్చునుగాన సందిస్థాంశమును బెల్లము సేయకుండుట మాత్ర, మాళనిది దోషమని చెప్పవలసియున్నది. కాని నన్నయాది స్రాచీనకావ్యములందు మ్మాత్ర ముపసర్థము యోగమున గురుమంత మైనను నియు డాగమము గలుగకుండుటె తోంవెడిని. ఇయుడా గమముచే నించు గకారము భఛాతుశ్చతో ఒజువడినపుడే యచ్చునకు యతి పయవలెను గాని యట్లు వేలుపడక ఛాతువుతోం గలిసినపుడు వాల్లునకీ యతి సయవలెనని ప్రాచీనఛభందఃక_ర్తల యాశయముః ఇయు'డాగమముచే 'వేటుపడినను బడకున్నను నించు గికొరమునకు యతి పయనగుననియు పటువడనపు డించుగికారముతోం గూడిన హల్లునకును యతి "వేయందగుననియు నవీనులమార్లముః దీని మంచివెడ్డలవిచారము ఛందళ్శాన్త్ర విమర్శనావసరమునం 'బేయందగిన దగుట నిటం బరిళ్యక్తముః

వడ్వాదుల నలవర్షకంబున కత్వంబును గడహల్గునకు ద్విత్వంబును

౯ [వ విధామనగు, ౫౧, పడ్డ = వడిన - పడ్డను - పడినను, వడు - కడు - వెడు - తగు- అను - కను - కొను - తిను - మను - విను - చను - ఇవి వడ్వాదులు, టీ “క్వచిన్నవన్లే 'దేల్లోవ క్వచిజ్లోశ్చ రథాభవేత్‌, క్యచి _త్తదస్హే డయుగం

క్వచిన్న స్యేచ్చ లోవవాక్‌ . అనునాధర్వణము మూలముం నవర్ష్శకము ఉకేంశీర లచే నగును, వడు మొదలగు ధాతువులకం బరముగానున్న నవర్మ। కమునకు వ్రాస్వాకార (అ మాజేశమును నాధాతువుల తుదినున్నహల్డునకు ద్విత్వమును గలుగునని సూశ్రార్థము వడు ధాళువునకు శీ]-106 లచే మైన నవర్శకము పరముగా నానవర్థ కమున కకార మును దుదినున్న డీవర్థిమునకు ద్విశ్వమును సీవిధిచేమై (“వడ్తిశఅ9 యవపదాదిస్వరనంధి గూర్చం బడ్డ యని రూవ మేర్చ్పడును, అత్వాదేశ ద్విక్వములు గాకున్న 17 విధివే ఇగాగమము గలిగి పడిన యని రూవమగును, ఇది ఉఢథి చే వైన నవర్షకము పరముగా నర్యద్విత్వములు గరినుందుల కవాహరణిము, వద్దను,=ఇవి ఉనే నే ద్రశమన

క్రీ - చుయాపరి శే దము శీబైత్‌ వైన నవర్శ్శకము పరముగా నత్వాచేశ ద్విత్వములు గలుగుట కుదొహృృశము, కాన (వడుషాననుజపడిశానను=పడినను ఇ పడ్డీ+అను = వడ్డన అను రీతిని బ్రక్రియను గమ నింపవలిను. అత్వాదేశ ద్విశ్వములు గలుగనిషతమునం బడినను నని రూవమగుననుట స్పష్టము ఇళ్లే శక్కుంగల రూపముల ప్రక్రియను గమనించునది, కేగుధాతువున శీవిధిచే 'తస్ధంతస్గను-కగినను అనియు నువర్షాంతములశెల్ళ “అన్న-అన్నను-అనినను అనుర్‌తిని రూపము 'లేర్చ్పడుట నూహించికొనునది. ఈవిధిచే 6 చేవ్తైన నపర్ణ్మకమున శాదేశమైన అశకారముకు నవర్థకస్థానీయమగుట నవర్మకముగానే యెంచి 117 చే దానిమాంది తచ్శ గృబ్దవక "రమునకు లోవము: గూర్పవలసియుండునుగాన “వర్లాండుం అన్న్నండు" మొదలగురూపములును 'నేర్పడునని (క్రహించునది “తగ్దాండుంచన్నాండు అనురీతిరూపములు కవ్మిప్రయు_క్తములు గామి క్ర్రుతికిటువులగుటః గలుగవని గ్రహించు నదిం శ్రీయావలంబు కర్తృ గామియగుచోం గొనుధాతు జ్‌ వనుప్రయు_క్తంబగు, స, ఇదియె. యాత్మ నేపదాక్థంబని వ్యవహరింతురు - నండుకొను (€ చున్నాండు, టీ శ్రైయాఫలమనలాం యావాచ్యంబగువ్యాపారముచే సిద్ధించెడిఫలమని యర్థముగాదు శ్రీయావాచ్యవ్యాపార 'మెట్టిఫలమును గోరె యారజ్ధృమయ్యెనో యాఫల మనీ గ్రహింపవలయునుం దీన వంటవేయుటయను వ్యాపారముచే నిస్థ్యచుఫలము శాస్త్రీ యమున నన్నాదులు 'మెత్తనగుటయేమమైనను నిటమ్మాత్రము వంటచేయుట యనువ్యాపా రమువే సిద్ధం చెడుఫలము భుజిచుటయె యని శ్రృహింపవలయునుం భుజించుటయె వంట వేయుటకు: బ్రథానఫలమని యెంచవలెనని భౌవము అట్టిఫలము కర్తనే చెందినట్టు వ్ర(థానముగం జెబ్బవలసివచ్చిన ఛాతువునకుం గొననునది చేర్చంబదునని సూ త్రార్ధము సంస్కల్భృతమునందలి యాత్మ నేవదమునర్భమును నొనుతోం గూర్ప-బడిన ధాతువు తెలుపు నని యిదియె యాత్మ "నేపదార్భ; మనువివరరామున_ కళ్ళిప్రాయము* దీనం దనకోజఅకుం. 'దౌను స్వయముగ వండుకొనునపుడే కొనుధాతువును ధాతువుతుదం జేర్చవలెనుగాని యొకరి కొకండు వంటచేయునపుడు వొనుధాతువును జేర్ప్చరాదని స్పవ్రమయ్యెడి- క్రియాఫలము ఇధ్ధాతువాచ్యమగు వ్యాపారముచేం నోరయడీనవలము, కర్తృృగామి=క ర్హనే ఇెందినది, అన్మప్రయ్వుక్తము= ధాతువు ననుసరించి ప్రయోగింపంబడుటం వండుకొనుచున్నాండు ఆజ ఇట పండు ధాతు బోచ్యమనసవ్యాసారమను వంటవేయుటలే ననుఫలము భులీంరుట, అపి కిక

426 బోలవ్యా కరణము వంటచేయువాని'నే చెందినట్లు చె్పందలంచితిమిగాన వండుధాతువు ననుసరించి యీ విధిచేం గొననున దన్నువ్రయు_క్త మయ్యొను. పదవ లజాదులం దాయాకార్యవిశేషము లాయావిధుల వేం గల్లుట నరయంచు “వండుకొనుచున్నాంది మొదలగురూకముల గ్రసొంచునదిం వండుకొనుచున్నా6 డనం౦గాం చాను భుబించుటకొజకుం దాను స్వయ ముగ వంట చేసీిొనుచున్నాండని భావము, ఇతరునికొజ కితరుండు వండిన "వండు చున్నాండు, వడెను అనురీతినే ప్రయో॥౦పవ లెననుట స్పష్టము మోందిసూ్రమారే ధాశ్వంతమున కికారమగుటను గమనించి *వండికొనుచున్నాండు మొదలగురూషములను బక్షముననూహించుకొనునది భూతమున నెనువర్మకము నిగాగమమును గలిగినపిదవ “వండు కొనియెకు-వండికొనియెకు "అనురీతి రూవములేర్పడుటను గమనించునది, కొననునది గ్రుహించను నర్థమిచ్చు సార్భక్కక్కియగాన ధాతుపదమువే దానిని వ్యవహరించుట సర సము చింతామణ్యాధర్వణత ద్వ్యాఖ్యానములు కొనియనుదానికి “క అనునదాదేశముగా నైన వట్టుకవంటిరూసముల నమ్థ3ింవమిని వాని ననుసరించుసూరియు వాని నంగీకరింప కుండుట యుచికమకుటం జేసియు,. నొక్కొకవట్టున నాధర్వణాది చింతామణివివరణ మశములుగూడం జింతామ గ్యోకదృష్టితో వర్మిగృహించని సూరి పదుచేడవశళాబ్టిముండీ మైనవాబ్మియమునం దోంచు నిట్టిరూవములం దలంవకుండుటే నహజమగుటం కేసియు, నితవజకున్న దానినివిడువక "మెలుంగువెట్టుచు ననువదించిన సూరి యివ్పట్టునమ్శాత్రమే కొనియనుదానికిం 7ాచేశము ఇెవ్వుమాటనే హరికారికావళిలో నున్నదానిని విడిచెననుట య్యుక్తిదూరప్రనంగ మగుటంచేసియుం ద్రాచీనాంధ్ర్రవాబ్మియలతుణాములం. బ్రమాణీ కరుంచుచు బంబవ్రతిబిబములుగం షోంచు బాలవ్యాకృతి పహాంకారికావగులలోం బట్టుక వంటిరూవముల సాధించుసూ ఛ్రము గ్రంథసందర్భమునకు విరుద్ధముగ వా9ళారికొవశి యందే నిబద్ధమై యుండుటను 'చాలవ్యాకరణసంవిధానతత్వము. నెలుంగక రళ్ళేం నృల్భృతీకరణమునం దద్భిన్నతను దోంయంజేయ వారికారికావళియె యట్లు పాటుపడీనట్టు వీశదమగుటం 'జేసియుం.. గొనునకుం గాజేశమును వారికారికావళిలో. నున్నదానినీ వీడుచుటను హరికారికాచార్యము సూరికి సిద్ధమను గుప్తార్ధప్రశాళికో కీ స్వాశ్ర్రయ మకచ్చ్భేదకమై ఫలింబెడె, కొనుధాతువు పరంబగునపల్ఫ డిగాగమంబు బహుళంబుగానగు, ౫౩ వండికొనియె-వండుకొనియె, బవబుళంబనుటచే యాంతంబునకు నితస్ధంబు = చేనీకొనియె,

ఠీ వ శ్రీయాపరిచ్ళ్చేదమొ శ? టిం ఫూర్వన్యూశ్రమువే ననువ్ర్యయుక్తమైన కొనుధాతువు పరమగుచుండ ధాతు "వున కిగాగమము బహుళముగ నగునని సూగ్రార్థము “ఇక్‌ అనునది కకారముపోవు వ్రశ్యయముగాన ఛాతువునంతమున కిగుననుట స్పష్టము వండు ాాదీనీకి:. బూర్వ విధిచేం గొనుధాతువును నీవిధిచేం గొనువరముగా నిశానమమును నై లిట్టుడుక్టైన ను వర్ణకము 16 చేం గా “వండికొనియో ననురూసము గలుగును ఇళ్లే యిగాగమము గలు గనివత్తమున వండుకొనియో నగునశుట స్పష్టము వికల్పమనక బనాళమనుటం చేసి 'చేయు-మోయు-మేయు మొవలగు యకారముతుఏిని గల ఛాకువుల శీవిధిచేం గొను పరమగుచుండ. నిగాగమము నిత్యముగ నగునని గ్రహించవలెనని బహుళమనుటం జేసి యను నీ క్రిందివివరణమున కభిప్తైయముం మాందివిధిచే యకారమునకు నకార మాటబేళ మగుట “ఇ-ఎి్‌ అనునవి వరమగువపుడె పొస.ెడి.గాన నికార మట్టియకారాఎశములకుం బాక్షికమైన నికారము గలుగనిపకుమున సకారము యకారమున కాదేశముగా నపకా శము లేమిని 'చేయుకొనియె-చేయుకొను చున్నాండి మొవలగుననిష్టరూపములు గలున వలసివచ్చునుగాన నిక్వమోవిధిచే నట్టివానికి నిళ్యమని శాసించవలసివచ్చెననియు నిశ్వము నిత్యముగమై న దరువాతివిధి చే యాకు సకారము నిత్యముగ నగుంగానం లైని నిరూ ఏించినరీతి ననిష్టరూవములు గలుగంజాలవనియు. "నెన్ని యిమ్థార్ధమును సూరి య్యాశ్ర యిఖెనని గ్రృహించునది. (బహుళమకుట అత్మ చేపదార్థకమై యనువ్రయు_క్రమగు కొనుధాతువంతమందుం గలధాతువుల క్త్వార్ధ కరూపములు “వండికొని-పండుకొని అను రీతి నుండపలనీయు౨డ. దరువాతి యాంధ్య గంథనుల. గొన్నిట “వండుకంవట్టుకి అనురీతి నిగాగమము గాకయు “కొని అనునది “కి అమురూవము దొల్చియు నగవదెేడి కాని యిట్రికూపములు జేళ్యథాళువులకేగాని సంస్కల్భర ధాతువుల కగుట మాత్రము 4 వ ను వ చూవబ్దదని ్రహించునది. “చో రాత్మ జే వదారే గృక్షుతాచాగమస్య వేశ్వం స్యాత్‌ అనుమూలమును, “ఇంచుగభా వేపి "చేర్చికొని” అని శేవల సంన్కల్పత ధాతుదృష్టితోనున్న మూలమును సవరించునవళోబలుని స్రైంరనుబట్టి ర్‌2-58 న్యూర్తములు కల్పిశములనుట శృష్టము. ఎభరవ క ౦బులు_కృంబులందలివి పరంబులగుచో యాకు

"చేయు - చేనిరి = వేసీ = చేసికొను = చే సెనుంచేనెడినింళ్యాదు

నెటుగుదకషి.

శ్తీర్తిర్త బాల వ్యా కరణము

టీ. ఊక్తములందలివి = వెప్నంబడీననూత్రములందున్నవి. ఫూర్వన్యూక్రమలకే విధింపయడినపని భౌెవము, ఇకారవక్రములు=ఇకారము, ఎకారముం వక్రములలో జా రమె న్యూత్రవిహిశమై సన్పట్ట.నని ముందె యుక్తము. 17 చే భూతమున నిగాగమమ విధింపాబడినది తతి చే: గొనుధాతువ్తు వరముగా నిగాగమము విథింవబడినది, 88 శే ్వార్టమున నికారమగునుం 116 చే "సెనువర్ణకమును; 28 చే నెదగాగమమును 'నెడు]ెడీ గాగమములును, 26 తే చెడువర్షకమును. ఓఓ చే నెడియెడులును విధింవ బడినవి శానం ఖైవిధులచే నగునికారమును;. నెకారమును, నవృవహిశపరముత్తై యుండ యకారముతుకిని గలభాత.వులయంత్యయకారమునకు సకారము నిత్యముగ వాదేశమన నని సూత్రార్థము లభించెడి.. చేసిం --భూకకాలిక శమపువమ బహుంవదనరూవము గాన 17 మైన నివర్ణకము పరముగా యకారమువకు సకారాదేశమగుట కుదొహరణ మయ్యొను రువర్డ్మక మిట రివర్ణమగుటకుం దక్స్ళమము 26 నూ చ్తముకు, స్మరించునడి వేసీ ఆంవేయుధాతుపున నైన క్ష్వార్ధశేకారము పరముగా యాకు సకారమగుట_ వదా హారణము, చేసికొను --కొనుధాతువనుప్రయా_క్తము వరముణా ఏతి చేనగు నిగాగమమః 'వరమగుచుండ యాకు సకారమగుట కుదాహృశమయ్యెను. ఇట నీతి చే నిగాగమమా బహుళమనుటంశేని నిళ్యముగా ననఎంగాన చేసుకొనియె ననుకీతినిగాని చేయుకొనియెనను రీతినిగాని రూవము లేర్పడపనుట స్పష్టముం చేసెను ఆాావెనువర్ణకము వక్రము వరముగా చాకు సకారమగట కివి యుదాహృళము చేనెడిని ---28 చే నెడిగాగమము వశము పురుష నువర్డ కము వరము?గణం గాంగ ెడిగాగమము నెశారిము వ్మక్తృము చరముగా యాకు సశారమగుట కిది యుదాహృశము. ఇస్లే చనెడి.చేనెడు-మున్న గవిశేషణముల ప్రశ్రీయను వక్ర్రము వరముగా గమనించునడిం. ఇకారము. *నెకారము పరమగునపుడే “యాకు సకారము. నిళ్యముగ విధిిచుటంజేసి చేసుకంస్రైగుబ- చేసట-మొదలనునవి యలొక్షణికములని యొబుంగునది, ఇసి శేవలముచ్చారణమున. నచ్చుచేద్సన వైన (మాప్పనఒట్టి యేర్పడినదనుట తెల్లముం చువర్ష కంబు వరంబగు నవ్భ డన్నాదుల కుత్వలోపంబేని నుస్థానంబున

బిందు వేని విధామనగు, ఏఏ,

అన్బున్నాండు = అంచున్నాయ - ఆనుచున్నాండు, అమ్బను =

బివి యన్వాదులు,

శయావరిచ్ళేదము డం టీ. “శత్రశ్ణే కూతక్చా న్వోన్య స్యాచ్చ వూక్షబిందురపి. ఆనువది మూలము 1ేశ.43 లచేం జువక్షకములు విధింవంబడి యుందుటను స్మరించునది. 1శీంశీకి లచే వగు చువక్షకములు వరములగుచుండ “నీ ఆనున దంశమందుం గలధారువులలో నువర్ష్యము మాంది యుకారమునకు లోవముగాని యాకువర్ష మునకు నిండునున్నశాని యగునని సూ్రార్ధముం అనుచున్నాండు --ఇడి యనుధాతు లట్బ్రశమపుకువైకవచనరూవము శాన నిందలి చువర్ణక మున్నానుబంధము. వరమున 1శ్వీ చే మై నదనుట రెళ్సముం ఆది వరమూగా నీవిధిచే నువర్షము సోందియుక్వము లోపించిన నన్చున్నాండనియుం. బూర్డ్మ బిందువైన నంచున్నాండనియు నగును, ఈకెండుకు గానివత్తమున ననుచున్నాండనియే యుండుననుట స్పష్టము, ఆనుచుకు --ఇది శీత చే శర్రర్థమున ద్రుతాంకముగ నైన చువర్ష్మ్మశరూవమనుట స్పష్టము ఈచువర్షకము వరముగా నుక్వలోప మోావిధిరేన్హైన నమ్బననియు. ెజనున్నయైన నంచుశనియు.. కడుకుగాకున్న ననుచుకు ననియు హావములగును ఇ న్వంతములగు సీగగామునందలిధాతువులకొల్లం జువర్శ్మకములు కరముగా రూవముల నూహించికొనునది ఇది యన్వాదు లనుటం జేనియు, దీర్ధ్స ఫూర్వశములగు న్వంతధాతువుల నిందుం 'జేర్పమింజేసియు, నవ్వాములకును జూవర్థ్మక ములు వరములగునపుడె యీకార్యములు విధింవంబడుటం జేసీయు. ఫూను మొదలగు వానికి ్రేరణార్థకమగు చక్కు బరముగా మహవివ్రయోగములం దగవడు ఫపూంచు 'మొదలగురూవములు సిద్ధింవవనియే తలంవనగు, మజియు ? 8-7 శీలలో వూను మానను దీర్ధవూర్వ న్వంతధాతువుల కుత్వళోవముంగూర్చిశాని వూర బిందువుంగూర్చిశాని యుదాహకించకుండుటయుం. వైవిషయమునకుం. బోషకమె. యగును మజీయు ఇెట్లో యీవిధియందలి. చువర్షకం బనుదానివేం. జుక్కును గ్రావ్యామెయని నమ క్థించి దీర ఫూర్వన్వంతములకును నీ శార్యములగునని భావింశమన్న నుశ్వలోవబిందు రూపములు "రెండును నుండవలసివచ్చును గానం బూన్ననియుూ నుండునని యంగీకరిండ వలసీవచ్చునుం బెందుపుతోవలె యతిస్రానముల నుశ్వలోవము గల్లిన పొన్ను మూన్ని త్యాదులును నగవడెనేని యెగ్లేని సాధించుటకు యర్నించుట సము జసముం ఉన్నశబ్దంబు పరంబగనపు డుండుదాతువృనకు లోపంబగు, ౫౬, ఈ ఉన్నాండు ఎ ఉన్నావ అ ఉన్నది తా ఉన్నవి. మం ఉన్నాను ఎ ఉన్నారు, ఉ. ఉన్నాను - ఉన్నాము, ఉన్నవాండు, టీ 18 చే ననులంధముగ లట్టు చరమగునపుడు. ాతువునకగునది యువ్నశట్ట మనుట స్పష్టము, ఆది లట్టునందె యగుంశాన నపుడె యిువిధిచే నుందు ధాతువునకు

ళ్త్ర౦0 బాలనవ్యాశకరణము లోపమగు ననుట ెల్లము. ఉన్నానుబంధము పరముగా నుండుధాతువు నితళ్యమున లోపించునని సూ్రార్థము- “ఊండుశాఊన్న +ండుఅని యుండ నాదినున్నయుుండుధాకు సీవిధిచే లోపంచెం. ఆశ్ర్రయమైనధాతువు లేమిని 1*చేం జువర్షకము. గాదు ఇడ శేషెంచిన 'ఊన్నశందు” అనుదానిలోని యున్నకు 15 చే ద్‌ర్ధ్స ము గలుగ నున్నాండని రూవమేర్పడును, ఇట్లే కక్కుంగలపురువముల యేకవచనబచువచనములం దుడు ఛారు లోవముచేశను నున్నానుబంధమునకు దీర్చ ము సీద్ధించుటనేతను రూవము. లేర డుట నూహించికొనునది. అమహాత్వమున నున్నానుబంధముమోంద 12 వే దుజ్రులకు దివులగుటయు దివులు పరములుగా 1ఠ చే దీర్థ మున్నానుబఐధమునకుం గాకుండుటయు స్మ్యరించికొనుచు నున్నది యంన్నవి యనురూసముల సాధించికొనునదిం ఊండుాతువునకుం _గ్తవదర్థకనవర్ణకము. (శీర్రివరమగునపు డున్నయనురూ చము గలుగుననుటకు. చ్రచూణ మగవడదు (దకారము నవర్ష్మమగుటకుం ట్రమాణము మృగ్యము) కాన నున్నయనుక్రవదర్థకవి'కేమణరూవముమింద సమానము 9 వేం దళ్ళ బ్బముం గూర్చి 117 చే వకారలోవముగూర్చి యున్నాండిత్యాదుల సాధించుట పానంగమి నీవిధి యావశ్యకమయ్యునని 'తెలియునది. కాని యున్నవాం డుండువాం డిఠ్యాదులే నన్నయాని ప్రా,చీనకవివ్రరుల్లుక్తము ల్రైయుండుటవేతను, నుండువాండు, ఉఊండువారు అనునట్టివుచ్చారణమున నున్నవాండు నున్నవారని మాజెనని చెప్పుట నహజి మును సార్థకమును నగుటవేతను నుండువాండు-ఉఊండినవాండు. మొదలగు తచ్శబ్దము తోడి యుండు ద్ధాతువిశేమణరూపములనుండియె (క్రమముగ నీరూవములు గలిగి గ్రాంకి కము లయ్య్మెననుట యుచికముగాన నీవిధి యసహజ కృతి మవిమయ వ్రతిపాదకమన సందియము లేదు. లకుణక _ర్రతచ్భబ్బముతోడి యుఎడినవాండను రూవమున నున్న యుండిన యనుదాని నున్నలాంశేసీయున్నన్నం డిత్యాదుల సాధింప కిట్టిమారము వట్టుట కుండిన యనువిశేషణము భూకకాలికమగుట నద్దానినుండి యేర్పడిన యున్నాండనునదియుః దత్కా_లికమె యగుంగాన వర్హమానార్థకత చానికిం బొనలదని యెంచుటయె కతమని తోంచెడిని.. శానిి శీర్‌ చే నెెయెడులక లోవము. గల్లినవక్షమున నుండుధాతువున కుండనువిశేషణరూవము గలుగనగుంగాన దానిైైం దచ్చ్శబ్దమునుగూర్చి వకారలోపముం జేసి యుండునున్నగా మార్చి ప్రక్రియం జూపుట ఈద్ధర్థార్థకము. త్రికాలనాచికాం దగుటం జేసి సరసమని ఛెప్పనొవ్వును వైని వివరించిన విషయము ననుసరించి యీలక్‌ అణముచొప్పుననుండిన యనువిశేషణరూవమునుండి యున్నయనునది గలుగదని ఫలిత మును బ్ర్రధానముగ గ్ర్రహించందగునుం చూడుండు మీందినూ త్రము, ఊచ్చారణాసంకాలే హాల్చరిణామమూలక మిదియగుట న్పష్ట్రముః

"శీ శీయాపరి ఖే దము 421 చేదాద్యర్థనాంఠతంబయి నయ్‌ండున కున్నా దేశంబు విధాషనగు.౫౭ , ఉన్నను = ఉండినను, టీ. ఓ1ే చే నగు ద్రుశాంశనవర్మ కముతోడి యుండుడాతుభ నందలి ఉండిన యశుభాగమున కున్నయనున -దాదేశమగునని సూశ్రార్థము, “ఉండినను అనునది చేదర్ధనాఎతమగునుండు ధాతురూపము. ఇందుం 'జేదర్ధనాంతమగు నుండిన యనుఖాగమున కన్న యనున 'దాదేశముశా. 'ఉన్నగాను=టొన్నను అని రూపమగునుం ఉన్నా దేశము గానివత్సమున నుండినను ననియు యుండుననుట స్పష్టము వేదర్థనాంతమనుటం టేసీ నవ రకము సోందిద్రుశము మాత్రము "శీషించుననుటయు. నుండినయనుదానిశీ యున్నా 'జేశమగు ననుటయు6. డొల్లము. చేదర్ధనాంతమునకె యని విశేషించి యనుట కేసి క్షవదర్థనాంతవశేషణమున కీవిధిచే నున్న గలుగదనియుం. గృవదర్థనాంతముండిన యనియే యుండుననియు. దీనం త్తవదర్థనాంతనులగ్ను నుండుధాతురూవములకుర దచ్భ్శబ్ద మను వయం _క్హమగున పుడును వలోవము గల్టినపుడును గ్రచమముగ నుండినవాండు నుండినాం డనురూవములే గాని యున్నవాం డున్నాండను రూపములు గలుగవనియు. (గ్రహింప వలెను దీనం బూర్వస్యూత్రము సార్థకమమ్మొడీ, కాని దీన నున్నవాం డున్నవారను మొవలగు నన్నయ్య ప్రయ్వుక్షరూపము లీలక్షణముచే నసాధ్యను లని యనక రప్పదు** తిదుటలు పరంబులగునప్తు డన్వాదులనుస్థానంబున సున్నయ నుండుడులోప్టంబును విథామనగు, ౫౮. అందురు - అంట = ఉందుకు = ఉంట - పత్షంబున - అనుదురు _ అనుట - ఉండుదురు = ఉండుట - ఇత్యాది, టీ. త'ఆశునది 18 చే నగునుగాన భూతౌర్థవృ _్రియగుధాతువునకు లిట్టువుళ్థ సరమగునపుడగు తివర్షయని యర్థము. “దు” అనునది 22 వే నగునుగాన లాట్టు రుళ్టు పరమగునపుడగు దుగాగమమని యర్థిము “టి అనునది 35 చే భావమునందగు టవర్జకముగాన దీనికి భావార్థకటవర్జ్యకమని యర్థము కాలా భూతంబున లిట్టు వుజ్జు వరమగునపుడగు _ తివర్శమును, లొట్టు రుష్టు పరమిగునపుడగు _ దుగాగము ముు భావార్థమునందగు టవర్మ్మకమును బరములుణా 'ననుమొవలగు ధాతువులందలి నువర్థమున కంశకు- నిండుసున్నయు నుండుధాతువునకుం- దిదుటలు వరములంగా నుండుధాతువుకుదినుండు డువర్ష్యమున శంళకు లోపమున్సు వికల్చ్బముగ నగునని సూత్ర

త్తం ఛాలవ్యా కరణము ర్ధము లభ్గించెడి, అనుదురు =ఎఇట దుూగాగమదువర్ష్మ ము పరముగా సీవిధిచే ఛాశ్వంకమున నున్న నువర్థ్మమునకు ఇెజనున్న గలుగ నుందురని రూవమేర్పడెడి. అనుటాాఇచట భావార్థకటవర్మ కము పరముగా నీవిధిచే నిండునున్న?గా నంట యనురూవ మేర్పడుకు ఊండుదురు --ఇచ్చోో నీవిధిచే దుగాగమదువనర్షము 'వరముగా ధాత్వంళమున నున్న డువర్షము లోపింప లుప్తశేషంచ్రైన “ఊం” అనుదానితో “దురు అనునది గలిసి యుండదు రని రూవము సిద్ధించెను. ఊండుట ఇక్కడ భావార్థకటవర్మకము. పరముగా దువర్శ మివిధిచే లోపించ ల్నుక్తశేమంబగు “ఊం” ఆనుదానితో, టవర్షకముగూడి “ఉంటి అను రూజ మేర్పడెను బిందుడులోవములు వైకల్పికము. లగుటం గలుగనిపత్సమున ననుదు రిత్యాదిరూవములు గలుగుననుట స్పష్టము నున్నశబ్ద మజనున్నను నిండునున్నను 'జెచ్చం గలదిమైనను బిందువునందందగు నువర్థ్మ ము లెల్లం నుడితొ లిహ్రుస్వములకు మోందివగుట నంధి 22 విధి ననుసరించి యర్థముగా నవకాశములేమి సున్నశబ్దముచే నిండుసున్నయే వాచ్యమగునని గ్రహించునదిం ఊండుధాతువునందలి “ఉం అనునది నిల్చియుండవలెప గాన నుళ్వయుశడువర్డ మునే లోవము విధింపంబడెనని 'తెలియునది.తివర్ణ కము పరముగా చిందువగుట కుదొవ్చాతిన్హై మోందిస్తూక్రము నరయునది. తింటు అంటు కంట మొదలస రూవము లలాత్షణికములని “ఫూర్వన్య న వికారోనోి అనునధర్వణో క్రిని మూలముగం నొని 'మధుశత్తైటభారాతి మజంది రమ్మని పిల్చి వనిగొంటి అనురీతినొబ్వు శ్రీనాథాదుల ద్రయోగముల నరసియు నవోబలవతి గ్రానీయున్నాండు, (చూ అవోబలపంం పుట 409) దీన నిట్టిగూపములు నన్నయాధర్వణులకాలమున. 'లేవనియం6. గాలక్ర్యమమున వ్యవహారవశమున నువర్శము బొందువగుట నిట్టిరూవములు శ్రీ నాథాదులకాలమునకు గళ్ణిననియు నూహించనగుంగాన నాధర్వణోక్షి నూంతగాంగొని యానంకరకాలిక చ్రయోగముల నలాత్షణికము ల్మ్వ్యయోజ్యములనుట యతిసాహసమనియు నన్నయా ధర్వణలక్షకాములచే నివి సీద్ధిందవని న్రాయుటమే భాహాపరిణామ్మప్రకాశనమునకు సహా జమైయుండుననియు._ ననుటకు సందియములేదు నువర్శము బిందురూవమునందుట "తెలుంగువ్యవహారమున సవాజము. కాక సీమార్చనుకరణామున నంశటం గాల క్రమమునం దోంచుట యవిరుద్ధంబం ఇట చిందువుమోంది తదలకు నిత్యవై కల్పిశంబులయి టడలగు, ౫౯. అంటివి = అనితివి - అండురు - అందురు, ఉంటివి - ఉండితివి _ఉండురు = ఉందురు,

శీ యావరి శ్ళే దము డ్తర్రి్రి టీ. పూర్వనూత్ర్రముచే. నన్వాదుల నుస్థానమున_ బిందువగునపుడుకు. నుందు డుళోవము గలిగినపుడును. “తిందు అనునవి నిండుసున్నకుం బరములగుటయె గలిగెడు శాన నట్టివశయందు '“తిందు* అనువాని హలంశమునకుం (త్‌ -వ్‌) గ్రచముగ ల్‌ అను దానికి 'ట్‌ "అనునది నిళ్యముగను, “ద్‌*అనుదానికి డ్‌” ఆనునది వికల్చ్పముగను నాదేశము లగునని నూత్రార్థముం తిదులవాలంశమునకె “ట్‌ =డ్‌ "అనున వగుననుటచే చానిమాంది యితో, స్రశ్వేములు "్చీషించుననియు నవి *ట్‌=డ్‌ 'అనువానితో మేళవించి “టిండు'అను రూవము నందననియు స్పష్టవడెయెడి, మజణియు దీన సూత్ర్తమున టడలందలి యకార ముచ్చారణార్థకమనియుం "దెల్టమయ్మొకి బిందువు సోంకన నీమార్పు జమగుట నహాజ మనుట సరళాజేశాద ద్రుశకార్యవ్రక్షియంబట్టి విశదంబ _ అనితివి =ాఇటం దివర్మ్మ కము వరముశాః బూర్వస్యూర్రముదే నన్వాదుల నుస్థానమున బిందువు శా *“అంప్లా లివి అని యుండుననియు నీవిధిచే బిందువుమాంది తివర్శకము హలంళమునకు “ట్‌” ఆను నది గలుగ “ఆంట్‌ ఇవి=అంటి'వని రూవమగుననియు గ్ర్యహించునది. బిందువుమాంది లివర్ధము హలంశమునకు టవర్థ్మమగుట నిర్యముగాన బిందువుగాని వక్షమున ననితి వను నుస్థానమున చిందువేర్స్చడని, భూళంబున నిగాగమంబైను రూవమే యొప్వునని గ్రసొంచునది అందురు ---ఇటం బూర్వవిధిచే "నేర్పడినబిందువుమాంది దువర్మ్శకము హాలంశమున కీవిధిచే డవర్షము వికల్పముగ సిద్ధింప “అందురూ అనురూపము. గలుగును, డకారము గాకున్న బూర్వవిధిదే నుస్థానమున బిందుశ్చగా “ఆందురు అని యుండును బి.దువును నుస్థానమునం గాకున్న ననుదురని యుండునకుట స్పష్టము, 62 చే నుక్వ ళోవంట్రైన “అంద్రు-అండ్రు” అనురూవము లగుటను గమసనింయునది, ఉండిరివి జా ఇిట్టుండం బూర్వవిధిచే డు గోవమును నీవిధివే చిదువుమాండో తివర్షము వాలంళమునకు ఏక్యముగ టవర్షమును గా “ఉ్పటివి అనుకూవము గలుగును పూర్వసూత్ర్యముచే మవర్ష్మలోవము పామీకమగుటం గలుగకున్న భూతకాలిశేగాగమమువే నుండితివని హవమగుననుట తెల్లము, మధ్యమవకారలోవమున నుండిరనీయు రూవమగును, ఉండు కురు ---ఇటం బూర్వవిధిచే డువర్శలోపముగా సీవిధిచే డవర్ధము దకారమునకుగా ఏండురని యగు దవర్శమగుట పాక్షీకముగానం బక్షమున డువర్థ్మ శోవ మే గలిగియంందు $నియగును, ఫూర్వవిధిచే దువర్ధలోవమును. గాకున్న నూండుదురనియే యుండును నికి 62 చే నుక్వలోవం వైన “ఊంద్రు-తాగు అనురూవములగుట నూహించికొను ది వైని వివరెంచినప్ర,కారముగాక టడలక్వవిళిష్టములే యగునన్న _ తిదులశేషించిన ఇంక అను నచ్చులు పరముగా నవదాదిస్వరసంథి నిళ్ళముగ జరుగునని యంగ్‌కరింప కలయునుం శాలవ్యా-టీకలా28

శో బాల వ్యా కరణము ముద్దు పరంబగునపుడు కోశబ్దంబు కొనునకు

బహుళంబుగానగు, ౬౦. బహాుుళంబరుటచే దీ"కి నాకానొశచో నతిచాకంబని యొలుంగుకి, టీ31 చే మధ్యమపురుమైకవచనబహువచనములందగు "ము = డు అనుశవి “ముజ్జం'అనంబడుననుట స్పష్టము, మధృమపురువైకవచనద్రళ్యయమను “ముఆనునదియు చానిబహువచనవ్రళ్యయమగు “డి అనునదియుంం. బరముగాం గొను ధాతుపువకను, ఠర్‌2 చే నాక్ష్య వదార్థమునవ్వైన “కొను? అనుదానికిని “శో అనునది బహుళముగ ాదేళ ళు నమచాలిను న శదతో బ్యాం! మగనని సూత్రాన్థముం తరువాతిన్యూత్రము. ననుసరించి దీర్ధ బగు డీని “కో మాచి మువర్ష్మ మునకు ద్విళ్వమును, కోళజ్ఞమునక్రు వ్రాన్వమును గమనించి సిద్ధహాచముల నూ హించికొనునది దికల్పముగ ననక బహుళమనుటశేసి ముజ్జు పరము. గాకున్నక నొక్కచోం నోళబ్టము. కొనుకగుట ఫలమని బళుళమనుటం చేసి యనునీ క్రిందినూర వివరణమున కళ్ళిప్తాయము. అతిచారమన. మితిమోలే నంచకించుటం సూద్రోత్తమను స్థలమందేశాక యితేరస్థలములందును సీకశార్యము నలుగుట యతిచారమని తాశ్చర్యము “చదువుకొనమి చదువుకొనచేల చదువుకొనకి అనురీతె నుండుస్థలములం జదువుకో చేల చదువుకోమి చదువుకోశ యనుకీతిని రూవముల దృశ్యము లగుచుండుటం శ్వాచిక్క ముగ మిజి నుజీ కజులు వరమ*పనపుకును గొనునకుం నోగలుగుననియు నయ్యతిభారమే బహుళవ్ర్రయోజనమనియం చ్రుహింపందగును కాని యాయతిచారముమ్మూత్ర, మనుప్ర యు_క్షమగు కొనునకే గాని సహజమగు కొనుధాతువునకుం శాదని శ్రహించునది వృతి "ళేకమున “చదువుకోను చదువ్రుకోము జమవుకోండు చదువ్రకోద” అనునట్టిమావములును

వ్యవహారమున కొనునకుం గోకలిగినవి చూవట్టెడి

ముజ్జు పరంబగునపుడు దీర్హ ంబునకు ఫహ్ఞస్వంబును మువర్ల కంబునప

మాముడియునగు, ౬౧,

కొము = కొనుము = కొండు _ ఫొనుయ

టీ. 'ము-డు ఆశుమధ్యమపురుషవ్రశ్యయములు వరములుగా వానికిముందున్న దీర్ధ్స స్వరములకు స్రాన్వముకు, నట్లు స్రాస్వములై నవానిమోంది మువర్ణకమునకు ద్విక్వ ముకు (మ్మ) నిక్యముగ నగనని నూ్రార్థముం "కొనుము *---ఇటం బూర్యస్యూర్రృమునేం గొనునకుం సో యనునది గా 'కోగాము” అని యుండ నీవిధిచే కోయనుదానికి వ్రాస్వమా మువర్థమునకు మాముడి (ృయులూ.. “కొఛమ్ముి = కొమ్థూ అను రూవ 'మేర్చడుకు “హొనుండం _-ఇటం గొనునకుం నోగా సీవిధినే చ్రాన్వము గా నంధి 22 చే నుడితొలి ్రున్వముమో ద నర్థవిందువుండరాదుగానం బూర్జ "మేగా “కొండుిఅనురూవను గలుగును

శ్రీ యావరి చే దము కతిర్‌ కొనునకుోయగుట బహుళమగుటం గోణాని వక్షమున నీవిధివే ర్రాన్వము మాముడియ గుటకుం బ్రన్నక్షియే లేమిని సొనుము నొను-డనురీతొనే రూవము. లుండుననుట న్పష్టముః ఇట్లే యనుప్రయు_క్తమగు కొనునకును జదువ్పుకొమ్థుచదువుగాండనుకితి రూవము "లేర్పడుట్ల నరయునది సూత్ష్మముగం అరికింప మువర్ష్మకమునకు మాము కిన్మూర్ర్ర్యము విధించినస్రాన్వము సమానము 19 వేం గాందగునుగానం దద్విమయమున__ స్ర్రాన్వవిధానము. చేయనక్కట లేదనియు దాన డుజ్వర్థకము వరముగా స్రాన్వమును మువర్ణ్యమునకు మాముశియు విధిం చినం జాలుననియుం జెచ్చనొవ్వను* ిచొయే్యోయములకో ముడుస్జు లాకపురుషము నకుం జెందినవై యెక్కసంజ్ఞకుం చార్తైనవసటకు,. నవి చేవలము (క్రియలకగునవగుట నవి పరముగా విధించుకార్యములు *వలము శ్రయావిమయకములే యగుటను, నమా నము 13 స్కూర్తము కుబంళవిషయమట నిందు వర్తింపదనుట కవకాళముండుఓను డుజ్విర్ష కముతోంభాటుగ ముజ్జు పరమగువపుడని సానూన్యముగనని మువర్శకమునకు మాముణి యగునపుడును వ్రాన్వము. విధించెననందగుం స్వాన్ధముజ్జంతరూవములంచే యా శ్రాస్వద్విశ్వము లగుననుటకు వ్యతినేకమున ముస్టా పరముగా 32 "జే కఏవి ధానము చేయుటయే చ్రమాణమని చ్రహించునదిం యూస్యక ననుసరించి, ముష్ణా పరమగునపుడని సామాన్యముగ స్యూత్త్మమున నన్నను డుజ్వర్షకము వరముగా ప్రాస్వమును మువర్శమున కోక్క_మాముడీని మాత్ర, మే విధించెననియు గ్రహించిన సీసందర్భము నునంగళలేమగునుం రువర్ణకంబు పరంబగునపుడు సున్నమింది తడడల యత్వంబునకు గం లోవంబు విఫామనగు, ౬౨, పోషింత్రు - పోషింతురు - కొంద్రు,.కొందురు-ళొం డ్రూకొండురు, టీ సున్నశబ్దము. నిండునున్ననే బోధించును ఈనుష్న యించుక్కునందలిచేని కర్రి చే వైనజేని యగును కాన మధృమపురుష బహువచన్యవ్రశ్యయమగు రువర్శము పరముగా నిందుసున్నకంటెం బరములగు “తు-మూడు'అనువానియుశ్వేమునకు వికల్ప ముగ లోవమగునని నూత్రార్థము లభ్గించెడి. 22 చే నగు దుగాగమదువర్ణ్శ మె చువర్శ్మ మున కవ్యవహితవరమైనచో “తు ఆశునదిగ మాలినని 10రచేం జెలియుచున్నదిగాన నిచ్చోటి యుక్వలోవమునందందగు వర్షము. దుగాగమస్థానమున. మైనదే. యనుట స్పష్టము, దువర్శము దుగాగమసంబంధియె యనుట తెల్లముం దుగాగమదువర్ష్మమునకు న! డవర్ష్శ్యమగుంగాన నదియు దుగాగమనవర్థ్మ మునకు నుబంధి చినదె యనుట వీశదము, కాన దువర్డ్మ ము నుక్వమున కనిన దాని కగుక-డలయుళ్వములకును లోవము నలుగనసంగాని నుబోధమునన్తై యిట్లు తదడలయుత్వమున క'నినని యూహించునది,

శృర6 బాలవ్యా కరణము దీన దువర్ష మునకగు తడరూవమగు పరిణామము సంవేద్యమయ్యుడి. పోషించుదురు -- ఇట 108 చే చుదులకు తువర్ణముణా 'పోషింతురు" అని యగునుం పిదప సీవిధిచే నుళ్వే లోషము గలుగ 'పోషి-స్రు” అని యగునుం ఉఊళ్వలోవము. వైకల్పికమగుట గాకన్న “పోషింతురు అనియే యుండును కొనుదురు --ఇట నన్వాదుల నుస్థానమున బొదువు 58 చేం గా 'కొందుదిఅనియు 59 చే దకారమునకు డవర్ధ్మముగా “కొండురుఅనియు రూపములగునుగాన నాలెందురూవములందున్న దడలమోందియుశ్వమున శీవిధిచే లోవము గలుగ “కొంద్రు,-గొంద్రు అఆనురూపములు సంభవించును. ఈలోవము. వైకల్పికమగబ నుళ్వలోవము గాకున్న “రొందురు-.కొండురు అనియే యుండును, శదడలమోందియుక్వ మునక యశుటంశేసి ట్రవర్జముమోందియిశ్వమునకు- గామి నం ట్రి-కొంట్రి మొదలస నవి యలాషణికము లయ్యొడిననుట స్పష్ట్రము* సంస్క్యృుతంబున కంగలాదుల కించుక్కగు. ౬కి.

సంస్కృత థాతువుల కంగలాదుల కించుగాగమంబగు, వచించు వచించు - త్యజించు _ భజించు. అంగలించు. అంగల = అడక - ఆరగ. ఆవుల - ఉంక - ఉగ్దడ _ ఓనర - కార = గాల - జూడంతిలక - తులకః పంక - పరిక - వలవ - అప్ప - ఒప్ప - ఆల - ఇత్యాదు లంగలాదులు,

టీ. సంస్కృతథాతువులకను నంగలమొదలగు తెలయుధాతువులకును. నించుగా

వ శ కొ జ

గమము నిళ్యముగ నగునని స్యూత్రార్థముః ఇంచుక్కుో కకారము పోవువ్రళ్యయముగాన నంతాగమనుగ ధాతువున కగుననుట తెల్టముం అంగలమొదలగు తెలుంగుధాతువుల కించుక్కు. "లేక ప్రయోగ మగవడమి నదంతమురైన వీనికి నిత్యమున సంన్య్భృశదాళు వులతోయాటుగ నించుక్కు విధింవవలసివచ్చెనని యూహింపందగును, ఇత్యాదులనుటం జేసి యాయంగలాదినణ మాకృ్ళతిగణామమయ్యొడిగాన సాదృశ్యము ననుసరించి యద తాంఛ్రధాతువులే యుందు6 జేరందగునని త్రసొంచునదిం ఇంచుగ్విరహిశములగు నంగ లాదులకుం బ్రైయోగమనవడమి నివి ధాశువులేయని సూరిమకేము ననుసరించి వ్యవహరి? చుట కవ్యగాంజాలదు, చింతామణి కృదంతాదినామములశీ యించుగాగమము విధించి ధాతువులను నిర్మించుచున్నదిం0 5 న్మ్యూత్తవివరణముల ననుసరించి 'సామములకు దాతుశ్వ వివకయం.. దించుగాగమము గాందగుననుట స్పష్టము, కాన నంస్క్య్భృశకృదంళాదు లను. చెలుంగుగబ్బములను గ్రశాఎచి. ధాతుశ్వవివక్షయం.. దించుగాగమముకు జేయుట యర్హ్మమె గాని యిచుక్కు లేక యంగలాదులకుం బ్రయోగార్జ్హత లేమిని గృదం ఛాదుల ధాతువులుగ నెన్నుట (భకియ కొక్కొాకచో సరిపడమిని నట్టనక సంస్కృృకే

శ్రీ యావరి చే దము త్తి? మున కంగలాదులకని యనువృ_్తమగుచున్న ధాతువునకనుదావితో నన్వయము నా మష్థ్యం కేములకుం గూశ్చెనని నంభావించునది. “వచ్‌” దీనికిచుగాగమము గూర్చిన బచిం చని యగును ఇటే హలంకసంస్కృరథాతువుల కించుగాగమముగాం బ్రక్రియనూహిం చునది అంగలచాఇంచు=అంగలించు ఇఎచుగంకముమో.ద లకారాదులును, టవర్డ కాది ప్రశ్యయములును ననమావక శ/చూవ్రశ్వయములుకు సూర్పుచు నాయాహావముల సాదించికొనునది, “నము 'వెలిగాంగ మాళంశ్రి, కిందుకెట్లు” అనుఖారళ్ర యోగమును గమనించిన నించశునది యిష్ట్రమగు నశువర్థమునం దొల్లి వాడంబడుచు౨డెడిదని విశద మయ్మొడిం గాన భోజనమున కిష్టవడు - వపండుటిష్ట్రవడు ననునర్థమున భుజించు =ఎవచించు "మొదలగురూవము. లేర్పడెనేమో యనియుం గాలక్ర్యమమున. నివి ప్రశ్యయ మయ్యె ననియు సంభావించనగును, “భవతి గూవదా నాం శ్రీవిధానామించుగాగ మోణీళ్చ” అనునది మూలము, "తెలుంగున సామాన్యముగ ఛాతువులెల్లను నుదంళములే యనందగుం గాని యాయంగలాదుల నకసరించి యదుకభధాతుచులును గలవని యంగీకరిందవల యును 121 సూత్రమునుబట్టి తదంతములకును నించుగాగమము గలుగునని యంగీకరింవ ఇజమ్‌ ఏఘ్‌ష్క పరంబగునపు డయుగవ్పుగరు క్కులగు, ౬౮

జి- జయించు, నీ - నయించు, ర్రు ల ద్రవించు లూ= అవించుం

ధృ - ధరించు. త్యూ - తరించు. టీ, *ఇ-ఉ-బు. ఆకునవి తుదినినల సంస్కృత ధాతువులకు 658 చే వైనయిం చుక్కు వరముగా నికారాంఠభాతువు నికారమునకు “ఆయుక్‌” అనునదియం నుకా రాంతధాతువులయుకారమునకు 'అవుక్‌” అనునదియు బుకారాంతదాతువులబుకార మునకు “అరుక్‌ అనునదియు నంతాగమములుగ నిక్సముగ నగునని నూ శ్రార్థము క అనునది బముకారా౨తేము. దీనికిం బూర్వసూ త్ర్రముచే వైన యిిచుగాగమము పరముగా సీవిధిచే నయువ్క- గలుగ నవదాదిస్వరసంధిచే “జిషాఅయ్‌శీవంచు=జయించుి. అని రూపంబగును, సూత్ర్రమున “ఇ” యని సామాన్యముగ ననుటఏజేసీ యాకారాంళమును శ్రావ్యామగుంశాన “సొ అను నీకారాంశధాతు.వునకును రతి చే మ్రైనయించుగాగమము వరముగా సీవిధిచే “అయిక్యి గరిగి యవదాదిన్వరనంధి జరుగ 'నిలఅయ్‌ ఇంచు నయిఐచు అని రూప మేర్పడునుః “దు” ఇది యుకారాంరనుగాన నించుక్కువరముగా “అవక అనున దీవిధిచే మై యవదాడిన్వరసుధి నిత్యముగ జరిగి “ద్రు, + అవ్‌ ₹ఇంచుఆ ద్రంచు' అనుకూవము గలుగును. పలక విథిననుసకించి యుకనర్గమితోడి 'లీనుభూ'

439 చాలవ్యా శరణము “మొదలగు నూకారాంళములవను నించుక్కువరముగా సీవిధినే నవుక్కుుగా ననుభవించు "మొదలగురూపము 'లేర్పడుట నరయునది. ఇళ్లే “లూ” అనునూదంతమున కశువసర్దమున కును నవుక్కుగా “లూశఅవ్‌ సఇంచు*లవించు ఆమురూస మగుననుట స్పష్టము, 'ధృి ఇది బుకారాంకముం డీని కిచుక్కు పరముగా నీవిధివే “అర్‌ ”అనునదంళమున కాసమ ముగం గా నవదాదెస్వరసుధిచే “ధృశాఅర్‌ శఇంచు=ధకించు అని రూవమగువు, ఇట్టే టనాకారాంచమగు “శ్యూఆనుదానికి 'అమక్కుశా" నవదొదిన్వరనంధిచే “త్యూశాఅర్‌ గా ఇందు=వరించుి. అకుహావమగుట నరయునవఏ ప్రాచీనులు గుణాదులు గలిగినవాని'నే ఛాళుప్పులుగ "నఐచి వానివంచుగాదులం హూల్చ3ం. తెలుంగులతణముచే గుణవృస్థులను సంస్క్బుత థాతువులయ ఏలవం గూార్చుటకంటె గుణవృష్థుల సంస్కృృతంకత్షకాముష నందినవానినే ధాకువులుగ నంగీకరించుట నరనమని తోందెడి

నీర్టీనామంబుల కయుగాగదుంబు గలుగదు, ౬౫,

నిరికి నామధాతువుల కయుగాగమంబు గలుగదు, నిర్జించు - నుతించు - స్తుతించు, -ఈజ్ఞావకంబుచేతనే నామంబులకు థాతుత్వవివత యం దించుగాగమంబగువని యెజలుంగునవి, శయనించు-వమయనించు,

టీ 'నిరో అపనువనర్ధము) గూడియున్న. బిడాతువునకును నామములకను బూర్వసూత్ర్యముచే నగు నయుక్కం నునాగమము గాదని సూ శ్రార్థము, నామములనగా ధాతువులనుఎడి గలిగిన నామవాచకయాపములని “'శయన-నుతి-స్తుతో అను సెక్రింది యుదావారణములనుబట్టి స్పష్టము. నిర్‌” అనుదానితోడి జిధాతువునకే యనుటుశేనీ యితరములగు నుపసర్జ ములతోనున్న జిధాతు సీనిషధమువనకు విషయముగాదని యెంచు నది “నిర్జి-యుతి-స్తు3” ఇవి యికారాంళము లగుటంజేసీ 68 చే వైన యించుగాగమము వరముగా రవీ చే నయు గాగమము నఎదవలసీయున్నవిశాన నీనిషేధమువేయ నావళ్యక మయ్యొగనియు దీని నయుగా*ముము గామి నించుక్కుతోడం గూడీ 'నిర్జచు-నులిం షం న్తతించినియే రూపము లేర్చడుననియు త్రహింవవలయును 68 సూత్రము ధాతువున కనునధి కారసూ శ్రసంబంధమున నిచుగాగముము ధాతువులకే విధించెజిగాని నామ ములకు విధింపదుగాన “నుతి న్తతిళయని అనునామవాచకముల_ కించుక్కు పరమగుటే పొసంగమిని నించుక్కుు వరముగా నామముల కయుగాగమము కీశీ చే నసట నాశం కించికొని యిని షేధమును జీయుటకుం ట్రనక్షియే యగవడమిని నామంబులకను నిషే ధము వృర్థమై నామవాచకములకను భి తుత్వవివక్షయం దించుగాగమము గా దగునను ధిషయమును ణ్ధాకము చేయననియ్యు దీన భాశుక్వమును వివక్షీంచుడు, 68 ప నామ

శీ యాపరి చ్శే దము త్త్రం్ర ముల కించుకాగమ మగుటయు నించుక్కు మము౫ా 61 చే నికారాంఠము లగుఐనికి నయుగాదేశ మగుటయుం గుపిరెజిలాన నామంబులకుం ఇాదనుని-షేధము సార్థకతం 'జెందుననియు సీజ్ఞావకముదేళనే యను సీ క్రిందినూరివివరణమున కల్ళిప్త్రాయము- నామ ములకును . నించుగాగమమగుట జ్ఞావకనిద్ధమయ్యొగాన . నుతించు 'మొదలపవానితోం బాటుగ శయనించు వయనీ౨చు మొదలగురూవములును 'శయన-వయని మొదలగు నామములకు గలుగునని గ్రహించునది. ఊవనర్షపూర్వములస నామములకును 121 ననుసరించి యీయయుగాగమము. గలుగనగుంశాన నట్టివానికిని నీనిషేధమునం జేసీ యయుశగాగమము గలునదని యూహింవనగును. గీన “నాన్న ంచు-నన్నుతించు మొద లగురూషములే యగునని యొంచునది ప్రయాణశబ్దభవము వయనమగుట వై కృళమునకు నామమునకు నించుక్కు. గాందగునను ౩. న్పష్ట్రముగాన నించుగ్విధి నమానమసాధారణ మనుట తెల్లము. సంస్యృుతంబునకు లఘూవభంబున కించుక్కు వరంబగునపుడు గుణింబగు, ౬౬, అ-౨వ- ఓ ఈ మూండును గుణంబులు నాంబడు, బుస్థానికం బగు గుణంబు రవరంబయియుండు, సంస్కృత థాతూపధలకు _9-ఉ. బు-అనువానికి సౌరివిని.వ-.ఓ-అర్‌. = అనునవి యించుక్కుు వరంబగునవు డగునని మయొలుంగునది, ఛిద్‌ - ఫేడించు = ఖిద్‌ - ఛేవించు ఘుష్‌ - ఘోషించు - పుష్‌ - పోషించు - వృష్‌ - వర్షించు - హృమ్‌-హక్షించు, టీ. ధాతువుశకని యధికారము+ ఉఊవధయనం దుదివర్మీమునకు ముందుందువర్థ్మ మనీ ముందె యుక్తము, లబూవపధంబున కనునది సంస్క్బృతంబున కనుదానికి విశేషణము చిందువులకు ముందుండెడియు జడ్డలకు ముుదుండెడ్‌వియు ద్‌ర్ధ్స ములును గురుప్పులనియు నట్టివి గానిమి. లఘుశ్చలనియు ముంజ నికూంతము ఉఊవధ యనణా లుదివర్ష్యము నకు ముంమన్నదని ముందె యుక్తము. లఘుఎబవర్మ మువఫగాగల సంన్కృత ఛాతువున. కించుక్కు. పరముగా. గుణమగునని సూశ్రార్థము= 'అ-నీ-పీి అను మూడును గుణసంజ్ఞ్ల కములని శ్రీంద నిరూవకము, ఈమూంటీలోః త్రచముగ బుకార మున కకారమును నికారమున కారమును నుకారమున కోకారమును నయ్యొడి. ఈ శ్ర,ందివివరగాము ననుసరించి బుకారమునకుం గలుగు గుణామర మకశారము లేఫ ముంళ మందుంగలది యగుంగాన భుకారమునకు “ఆర్‌” అనునది గుణమగునని (గ్రహించునది, ఊప్ర క్రియ యంళేయు కంస్క్భరవ్యాకరణమునుంట్టి మైనచేయనట రళ్చాళకులక్త్య

జీ౦ బాలవాస్టకీరణము జెల్లంబ “అ-నీంహీ అనునపె గుణసంజ్ఞకములగుట “బు-ఇంజఉ్‌". అనునప లఘూవధంబున కనుదెని కర్థములగునని త్రవొంపందగునుం సారిదిననంాం త్రచుముగా నని యర్థము ఛిద్‌” --ఇందుం బొబ్టుదకారమునకుం ముందున్న ఫవర్థ్యముమాంది యికారమువధ ఇది లఘువు వ్యంజనపూర్వాతరమునకు గురుళ్వముగలుగదని ముందె యుక్తము, ఆఛపర్మము మింది బటుకారమునకు “వి అనునది గుణముగా “నేద్‌ గాఇంచు=ఛేదిచుి అని రూక మగును, ఇళ్లే యికారోవధ నంస్కృక ధాతుపవులశెబ్ల నించుక్కుు పరముగా గుంమగు టను గమనించికొనునది. “ఖుష్‌ శాఇంచు --ఇట ఘకారముమోంది యుకారమునక వధవ “టి అనునది గుణముగా “ఘోష గాఇంచు=కుకోషించు. అని రూవమగుం ఇట్లే యుకారోపస సంజ్య్య్బలేథాలువులకు గుణగ గట నూహిం మొనునది “వృమషాఇంచు" ఇందు ఎకొరముమాంవ వృట్రువకు లభఖూాపరుగు "ఆలో అనునడి గుణమిోవిధిచేం గా “వ్‌ శ అర్‌ ష్‌ శవుచుఐవ్వంచు'అని రూవమగును ఇళ్లే తషృనబుకారోవధములకు గుణమగుట నూహించునది. బుకారము హాల్లుమై వట్రువరూవముగ నుండుననుట స్పష్టము. ఇట్లు సంస్కృత ధాతివులకుం జెలుయున గుణంబగునని శాసించుటకంటెం బ్రౌచీనులవలె సం స్కల్చరవ్యాకృతి చే సగుణంచైనదానినే గ్రహించి యిచుక్కును హూర్చు టుచిళమని తోంవెడి. కాని య్యాక్రిందివిధులచేనగు గుణముగాని రూవములు సిద్ధిం నవకాళము లేమి నట్టు గ్రహింవలేదని తోయెడి, కాని యావమమునను గుణ వై కల్పికని మేధశా స్తము లుంజీనం జూలునని వెన్పనగుం స్పృళికి గుణంబు విశామనగు, ౬౭, స్పర్శించు = స్పృశించి

టీ స్పృశీయను సంస్కృతే థాతువునందలి యువథాభూతంై న బుకారమునకు గుణము వికల్చ్పముగ నగును స్పృృక్‌ ----ఇట కవర్థ్యమునకు ముందున్న వవర్లోత్తరవ్వర్తి యగు బుకారము లభఘూవభము. కాన దీనికి బూర్వవిధిచే నిళ్యముగ_“అర్‌” అనునది గుణము. గాఎలసియొండ సీవిన్స్‌ వే వికిల్పముగం గా గలవు స స్టినవకుమున నాలం ఛ్‌ ్సఇంచు-న్నర్శించు' అనియు. గుణము. గానివక్షముగ "స్ప శఇంచు=స్ప్టృలించు అనియు రూవములగును నిత్యముగ గుణము స్రాక్షీఎప సీసూత్ర మారబ్ధమయ్యెననుట "తెల్వము*

లిఖ భుజ రుచ కృళంబులకు గుణంబు లేదు ఒ౮ా

లిఖంచు-భుజించు-రుచించు-కృశించు. కుచధాతువ్రునకు గుణంబు

లేదని యొకండు వక్కాణించె నది గ్రావ్యాంబుగాదు.

క్రి శీ జ్య ఈ యాపవరి చ్శే దము త్త్తేక్షే

టీ “లిఖ-భుజ-రుచ-కృశ * అనుధారువుల లఘూవధలకు, *“ఇంకాంబు. అను వానికి 6 శీ చే గుణంబు గలుగదని సూత్రార్థము కాన నించుక్కుతో గలియుటంజేసీ “లభించు, కృళించు మొవలగురూపములే గాని “లేధు, కర్మించి మొవలస రూప ములు గలుగవని గ్రహించునది వీనితోయాటుగం గుచధాతువునకును గుణంబు గలుగ దని యొకం డనెనుగాని కుచించనుంతి చ్రృయోగము లగవడమి నట్లనుట యనుఎగతమని కచధాతువునకను సీ క్రైందివివరణమున కళిప్తాయము. కాని “సంకుచించె' _ ననువ్రయో గము సంకుసాల నృసిహకవివిరచిత కవికర్ణరసాయనమునం గాననగుటచేశను నంకో చిచని బశాంళవ్ర్యయోగద్భృష్టమసుట చేతను, గుచధాగువు సోవసర్ణమగునపుడు గుణము వికల్పముగర శా-దగుననుట యొచికమని న్రైహింక వగు

న ని ్‌' సృబికి నిర్హెతిని గుణంబు ఇదు. ఒగ్‌,

చతుర్ష్మఖుండు వ్ర జలను నృజించె అతండు విషయంబుల

మ రించెం

విసర్టించె

టీ సృవ్‌ దాశువునకుం బుట్టిచుట యమనర్థమున గుణము 614 చే నగునది

ఏ అ న్‌ గలుగదని యర్థము “చతుర్తుఖు డు ప్రజలను సృజించెను -- ఇట నృజిధాతువునకుం బుట్టిచుట యర్థముగాన లఘాపధంఎస బుకొారమునకు “అర్‌” అని గుణము గాలే దనీయుం శాన సృజించనురూవమేగాని సర్జించనురూవము సనలుగదనియుం శ్రపొంచునద్ది పుట్రిచుట యనునర్థముక'నె యనుటంజేసి ధాతువు సోపసర్థమై. పుట్టిచుట గాక యితే రార్థములం "చెలుపునపుడు గుణము గలుగనగుంగాన విషయింబుల విసస్ట్రిచె నిళ్యాదు లందు. విఫూర్వక సృజథాతువునకు విడుచుట యర్థమగుటచే గుజాము (అర్‌ గలిగి 'విసర్టిచ ననురూపము గలి"గెడునని గ్రహించునది ఈన్మూశ్రమునందును; 67నందును శ వ నిదంతములుగ ధాతువుల నిన్దేశిచుటకు ాతునిక్రేళమున వ్రస్వేకారముగాని తిజ్వగాని గెలుగునను 'పాణసీయవద్థ3యే యూధారమని_ యెన్నునది అశ్వముతో. నిగిష్హమైన నుచ్భారణార్థము నిల్బంబడెనని త్రహంచునడె ఈగుణవృద్ధి నిషేధవిధానసందర్శ మహాోబలపండితీయమూలకము సర్వంబునకుం బ్రేరణంబునం దించుక్క-గు, ౭౦. వచింవించు. వచింపించు = ఆశన్చలింసించు-వండించు-వండించుః

టీ, “ఇంచుగాగమో చేళ్ళ” అనునది మూలము సంస్క్భృతసమ = దేశ్యథాతు

సమూహమునెల్డం 'త్రేగోమున “ఇ్షరచుక్‌ ినునదాగమముగ. నగునని సూశ్రార్ధ్థము

తీవ బాలవ్యా కరణము నర్వంబున కనుటం జేసి యొల్ల ధాతువుల కనునర్థము గలిగెడి సంస్క్భృతంబున కంగ లాదుల కించుక్యు- లేక వ్రయోనగము. లేమిని వానికి బ్రైరణమున నగు నించుక్కు స్వార్థమునన్హైన. యిచుక్కునరు. దరువాత నున్న దే యగుననియు నంగలాద్యన్యము లగు తెలుంగు ధారువులకుం ట్రేరణమున మ్మాక్త మే యించుక్కగుట నొక్కయించుక్కే గ్రేళారూవములం దోంచుననియు త్రహొంచి య్యూక్రిందిరూవముల వ్ర్మక్రియను గమ నించునది గ్రేగణమనం జేయుట యని యర్థము చచించుట --ఇట వచ్‌ ధాత ఫునక 63 చే నించుక్కుూ స్వార్థమునం గా బచించనియు సీ ఏథిచే వుడింవంజేయుట యకు నర్థమున నించుక్కు గా 87 చే స్వా స్థ్రచుక్చకారమునకు" బచ్వేకు గలుగం బచి 9 చనియు రూపము. లగుశు ఇట్లే వదింఏంచనువూవమును వచధాతువుకుండి గలుగుటను గమనించునడి ఆశ్చల,---ఇది యుగతాదిగాన పీనిస్వా స్థుచ్య్యప్తూవదుగు నావ్పులించను దానిమాంద నావులింపా జేయుట యశుద్రైరగామున నీవిధిచే నించుక్కు. గలుగ ర7 చే స్వాన్టేఎచుక్చకారమునకుం బశ్వమయై యావుంంఏపంచనురూవము. గలిగెను వుడుధాకరు వున కీవిధిచేం ట్రెగణమున నించుక్కుగా “వండుగాషంచు=వండించు అని రూవమయ్మొను వండంజీయుట యని యుర్థ ము ఇట్లే వుడుధారువున కించుక్క్యూ గాం బండించనురూప మేర్పడును ప్రేరణమనంగా నొకవ్య క్షి ఒలొకవ్యక్రీచే నొకచాని జేయిచుట యనుట స్పష్టము రంజాదుల యించుక్సకారంబునకు సచిందుకంబున కప్రేరణంబున ద్విరు _కృలకారంబగు, ౭౧.

రంజిల్లు భానీల్లు-వర్థిల్లు-విలనిల్లు-రాజిల్లు, ఈయా చేశ యోగం బున ఖిదాదు లకర్మకంబులగు + భేదిల్లు కంపిల్లు సంధిల్లు,

టీ “రంజ్‌ మొదలగుధాతువుల స్వా స్టేంచుక్కునందలి బిందువుతోడ చకార మునకు (0చ్‌) ద్విష్వయువవ.గు లకారము "ల్స్‌ అనునదాదేశ మగువని సూ్రార్థము శ్రేగగూమునం ఇాదనుటం జేసీ యీద్విళశ్వల కారము సా క్టచుక్కునకేశాని వ్రేగాష్థ మగు నించుక్కునకుర ₹ాదశుట స్పష్టము రంశిల్లు __రంజించను 68 చే నైన యించు క్కూతోడిరూపమునందలి యించుక్కునకు సంబంధించిన '“ంచ్‌అఆనుఫాగమునకు “ల్లో అనున దీవిధిచేం గలుగ “రంజ్‌ షాఇ షాల్‌ + ఊజరంజిల్టు అనురూపము గలి? ఇంచుక నందలి బిదువుతోడి చకారమునశ్తీ “ల్లో అనునది యాచేశమగు ననుటంజేసి “యి చుక్కునిందలి చువర్శ ముమోంది యుకారము 'కేషించుననియు. నాదేశమగు ల్స్‌ ఆనన చ్రైయుశారమను సూడి *ల్ల అనకూపము.. నరీడుననీయత గ్రథాకవ దనన ఇటే

ఊయాపరిన్ళేదము శ్వీశ్తతే భాసిల్లు మొదలగువాని ప్రక్రియ నూహించికొనునది. ఇది నితృవిధి యగుటంశజేసీ యా విధిచే ద్విరుక్షలకారమునం డు ఛాతువులకు స్వార్థ మున “రంజించుంభాసించు అనురీతి నిచుక్కుతోడి రూవములు గలుగవనియు నిక్యమున ద్విరు.క్తలకారరూవములే యమరు ననియు. నించుక్కుతోడి రూపములు వీనికి మా దిన్మూత్తము ననుసించి. శ్రేరణమున మ్యాత్రమే పౌన గుననియు దౌన రంబిల్లను ద్విరుక్తలకారముతోడి రూపములు స్వార్థ మున మ్రైనవనియు రంజించను నించు శ్రూవములు డ్రేరణమున మ్వైనవనియు. భేదమును గమనించుచు నర్థ భేదమును గూడ నూహించుొనునది ఈద్విరుక్తలకారము. ధాతువు లక స్వార్భముననైై. సకర్శ్మకముల నకర్శ్మకములుగ మార్చునని యీయాచేశయోగమున నను సీ క్రిందివివవచామున కళ్ళిప్త్రాయిము భి2ిల్లు -ఫదిరో అను నీధాతువు సంస్కృత మున_ సకర్మకంబయ్యు ద్విరుక్తల కారాదేశమునం జేసి 'తెలుగసన నకర్మకం బయ్యొను శనంళటం దాబ్రద్దలయ్యెనని యశ్థ ము, కంవధారు వర్మ శంబుగాన నది యట్లగుట సవాజంబ సంుధిల్లు 65 సూర్రస్ఞాపక ముఎఎట్టి సంధియమనామవాచకమునకు స్వార్థ మున ధాతుళ్వవివక్షయ దించుక్కు7ా సంధించనురూవ -మేర్పడి యావిధిచే నిత్యముగ ద్విరు క్తలకారాదేశమగుట సంధిల్లుననుకూవము గలిగెగాన నివియు నకర్మకమయ్యొనని యొజుంగునదె ఈద్విరు_క్తలకారరూపములు గ్నర్డ నిష్టమగువ్యాపారమునే "తెలివడిలాన “కార్యము సుథిల్లే-?ల భేదిళ్లై మది కంవిళ్హై మొదలగుచోటులందుం గార్యము తనకు 'దా (న్వయముగుగుదిశ్క జాయి శనకుం దా శఈవ్టలమయ్యెః మనను తనకు దొ గదలె నను నర్థమె గలుగట)'చేసి యవి యకర్శ్మకములె యగునని గ్ర్రహించునగి ఈద్విరుక్షలశార మునం జేసి సకర్శకములును నకర్మ్మకము లగుననుటం జేసి య ట్లకర్మకములుగాందగు వాని'కే యాయాగమంబగుననియు నట్టయ్య్యును పర్తి ంచు-ఉఊదయిచు-అస్టమించు మొదలగు నకర్శకములకుం గాదనియం దాన లక్యూనుసారమున సీద్విరుక్తలకారమును గూర్చవలే ననియు గ్ర్రహింపందగును. “రంజతి ఘిట్యాదీనా౨ బిందోశ్చ స్యాపి లావుభౌ భవళణి అనునది మూలము “తత్రోభయోర్భ వేదేలో లకార ఇతి శేచని అను నాధర్వణము ననునరించి డ్విరు క్తలకారమున నొకదాొనికి లోప మక్కంటాదులలోనేని చేర్చి సాధించి 'నంధిలు-భేధిలీ. అనుమొదలగురూవములను సాధించికొనందగును ఇందుల కెనేకకవి చ్రయోగములు సలవు ఇంచుక్కు వరంబగునపుడు రంజాదుల యించుక్కునకు లోవంబగుం, 8౨ లాటేళంబున కపవాదంబు, రంజింఛు = భేదించు * సంధించు

తీసీ బాల వ్యా కరణము టీ 'నఠుణౌ భవేచ్చ లోపో ణృళ్థేయో వర్తతే వరే శస్మికో అనునది మూలము. 70 వే రుజాదులకుం స్రైేరణమున నగు నించుక్కు, వరముశా వానిస్వాన్థే చుక్కునను రితి చే మైనదానికి నిక్కముగ లోవమగును. డ్విరుక్తలకారాదేశము నందం దిగు ధాతువులమో ద స్వార్థ ్రేరణేంచుక్కులు శెండు నుుడుటయు స్వా్టేంచుక్కునక “ట్స్‌ ఆనునదిగాని చొనిచ కారమునకుం బళ్వముగాని కలుగుటయు సంధవించపని భఫావము వూర్వనూత్రముదే స్వాళ్థే ఎచుక్కునకు ద్విరుక్తలకా రాచేశము ప్రా ప్తీంచుచుండ నగ్దాని కవవాదముగ నీ గోవమువిది-ప బడియెగాన ద్విరుక్తలకారరూవమువై ్రేరణేంచుక్కు చూవట్టుంయు. నించుక్కుమో ద నిందుక్క్యు గలుగుటయు సంభవింపవని లాటేశంబున కవవాదమను నీ క్రిందివివరిణమున వభిప్ర్రాయము రంజించు --రంజథాతువునకు 63 నించుక్కు. స్వార్ధమున గా 'రజివిచని యుండుకు, పిదప 70 చ" జ్రేరణమున నించు కుర్ర. గా “రుజించుగాఇం మ'అని యగును. ఇపుడు 71 చే మొదిటి యిిచుక్కునక ద్విరుక్తలకారాదేశము గావలసియున్నది కాంగా నీవిధిచే గిరు _కృలకా రా దేశమునకు బాధకముగా ద్విరు క్తలకారాదేశమునందందగు నించుక్కున కంశకును లోవమాశాస్త్రము విఫిచెడిగాన నిది వూర్వసూత్యప్రా వృమగు లకారద్వయాదేశమున కషవాదమనుట పౌొసంగెనని గ్రహించునది. దీన మొదటియించు క్కీవిధి చే లోపింప నొక్కగప్రేరణమున మైన యించుక్కుతోడి రూవములే “రంజించుంభేదించు'అనునవయే. ప్రేరణమున. నగ నని గ్ర్రహించవలయును. న్య్వార్భమున వీనికి ద్విరుక్తలకారరూపములంను 'చ్రైరూమున నించుక్కుతోడిరూపములును నగునని ఫలిశము చుగాగమం చాచ్చిశంబున కసందము_క్రనలడరాంతంబునకుం బ్రేరణంబున బహుళంబుగానగు, ౭3, ఫూను వూనుచు-వూనిందు, లేలు-లేలుచు-జేలించు, మగుడు = మగుడుచు = మగిడించు, కుదిరు. కుటదురుచు = కుదిరించు, విను వినుచు, వమ్య్ధమాణంబు వుగాగమంబు = వినివించు. బాహుళకంబువెం గొన్నిం టికి జుగాగమంబు లేదు - అను-అనివించు, తినుంతినివించు, కను = కనిపించు, దీని యత్వంబున దీన్‌ ౦బునగు - కానివించుం టీ సంయ్వుక్తములు గాని “నంలుడంరి అను వర్డ్‌ ములు శుదిని గల యచ్చ “తెలులసఛాతువులకుం ఛ్రేరణమున “చుక్‌” అనునది బవుళముగ నగునని సూగ్రార్థము శ “చుక్‌ అీనునది శళోరము పోపు ప్రత్యయముగాన నివి వృ కంచాగమం బగుననుట

శ్రీ యావరీ చే దము శీశర్‌ స్పష్టము ఆచ్చికమున కనుటం జేసి సంస్కృ కధారువులకుం బ్రేగణమున నించుక్కేకాని యగాగమము గాదని తెంయువది బహుళ మనుటు జే) యాచ్చికమునకు సాధారణ ముగ నించుక్కుగాని చుక్కుగాని ప్రేరణమునం గా దగననుట స్పష్టము వూక లాఇకి యాచ్చిక ధాతువుకు ననఎయము_క్తనును ననుట సీవిఫిచే 6 బ్రేరణమునం జుష్కగలిగినం బూరుచనియు, నించుక్కు గలిగిన (70 చే భూనించనియు రూవము లగుకు. ఇవే శక్కుంగల యుదాహరణము లూహ్యములు బహుళ మకుటంటేసీ యను కను తిను విను మొదలగు నాచ్చికచాతువు లనుయు క్షనాఎతుఎబు లయ్మును బ్రేరణముక 70 చే నిచుగాగమమునే గాని చుశాగముము సీవిధిషీ నంచ జాలవనియు దొన సీనికి 78 చే పుణాగమంబును రర చే నిక్వమునుగా “వినుపుశాఇంచు=వినిపించుి. అనురీతి రూవములే గలుగునని యు చాహుళకంబుచే నను సీ క్రిందివివరణిమున కళ్ళిప్కాయము. వక్యమాణా మనం జెచ్పంబోవుస్తూత్త్యము బే నగునదనుట 76 స్యూత్ర్తమని తాశ్చర్భము చాహుళక మన బహుళళ్వము బశుళముగనగుట యిని భావము ఇట్లే చుగాగమము నందందగని యాచ్చికముల కించుక్కు 70ళేం గూర్చి గ్రేరణమున 7రచీం బుగాగనమముకు జేయుచు నను కను మొదలగు వానికి రూవములను సాధించుొనందగును కను ధాతువునకుం ర్రేరణ మున కకారముమోంది యత్తునకు దీర్ధ్స మును దినియక్వేంబునకను లక్షణకర్త వివరణము ననుసరించి కూర్చి. “కను(ఇఏచువకనుళపు(ఇంచు=కానుశ 1 ఇంచు=కానిస వు ఇంచు=కానిపించు" అనురీతిని బ్రశ్రియు గమరించుచు సీద్ధహావముల గమనించునది ఆచ్చికధాతువుల యనాదియుత్వమున. కిళ్వము 85 చే నగుటను గమనించుొనునది దీన మగిడించు-కుదిరిం చు-అనిపీఏచు మొదలగువాని యందలి గంరంన మొదలగవాని మోంది యిశ్వము 85 చే మై నదనుట స్పష్ట్రమమ్మొది, లక్షభాము ననుసరించి గలుగవలసీ వచ్చినను గొన్నింటి కన్వాదులకుం గాకుండుట బహుళ వాణఫలమనుట "తెల్లము 77చే. గానిపించనునపుడు దరు గాందగు శాన నది బవుళఫలము గాంతాలదు అట్లు బృగాగముంబును మాన్వాదులకగు, ౭ళీ మాను మూనువు నూనముచుం మను-మశువు మనుచు, బాహూుళ కంబున దీని కించుక్కు "లేదు, టీ వూర్వనూ త్రో క్తమగురీతిని ద్రేరణమున నసంయ్యుక్త 'నాంతములగు మాను "మొదలస ధాతువులకు బహుళముగ “పుక్‌* అనునది యాగమముగ నగునని సూత్రార్ధము “మానుగాపు=మానుపు" అని పుగాగము. బగునపుముు రూ వదుగు, బహుళముగ నగున దగుటం బుగాగమము శానిచో ననంయుక్ష్రనాంఠమగు దీనికిం బూర్వవిధిచేం జక్క

ర్వశ్మగ్రి భాలవ్యా శరణము ప్రేణమనలా "మ నుళాచు=మానుదు. అని రూవమగును ఇదియు. బహుళమనుటం గాకున్న నించుక్కు ₹0 చేలా 7రచే 'మానిపించు, మాని చవి యగును ఇచే మను 'జాకువునకు-. జుక్పుణాగములచే *మనుచు-మనుపు అనురూవద్వయ మసుటకు గము నించునది. దీని కిచుష్క; చృ్ప్చూశాగములయ భావమునమైై న మనింవని కావలసివచ్చును, అట్టిహాపము చయోగాజ్రనిద్ధమగుటం జేసి యిందున్తై ₹8 స్యూత్తముకుండి యనువృళ్త మైన బహుళవదముట్టికూవమును గాకుండ నడ్డునని వాహుళకంబుచే నకు నీ క్రిందివివరణ మున కళ్ళిప్రాయము మాన్వాదులున్వంఠములని సాదృశ్యమునుబట్టి శ్రహించునదిం చుక్పువర్షంబులు పరంబు లగునపు డిత్వంబున కుత్వ్రంబగ, ౭౫

టీ శ్ర్రేరగామున నగు చుక్పువర్మములు. పరములుగాం. చర్చూర్వమున_ నున్న యికారమున కుకారమగునని సూగ్రార్థము “కలియు షాఫు=కలుపు-విగయు ప చుజబిగుపు "మొవలగువానియందు. దరువాతి సూ్ర్రముచే- జుక్పుగాగమముల కరములుగాం గడ ర్రా్యు లోపింవం ఛ్రేరణార్థ కముల్ర్తైన యాచుక్పుగాగదముములకు ముందున్న ధాతువు నిక్వమున కుక్వ మావిధివే మై మైరూవము లేర్పడెనని (గృహించునది

అట్లు చుక్పుగాగముంబు లడంగ్వాది మాయ్యాడులకగు నగుచో వానికడ వ్రాలు లోపించు, ౭౬

అడంగు - అడంచు-అడలగించు, మాయు - మూఫు - మాయించు అడంగు కరలయ-కలలప నలయ-ఇల్య్యాదులడంగ్యాదులు మాయు-డిడు గుకడచు-కుడుచు-బిగియు-పత్యాదులు మాయ్యాదులు, ఆంగు వళ్ళే తు లుభయగణంబులు బాహాుళకంబునండేసి కొన్నింటి కించుక్పు క్పుగాగమంబులు మూండును గొన్నింటి కందు యశాసంభవముగా "00డును గొన్నింటి కొక్కుటియు నగువని యెజలుంగునది, ఆలప-ఆంయం ఆంవు ఆలించు. ేంయ-కేయ-లేవ్యేగించు.. పాయు-సాచు.పావు విలుగు = విజుచు, చూచు = వూషు 'నేరచు-నేరుపు 'మేయు- మేపు, "లేచు - లేవు కలియు-కలువు, తడియు-తడువు, తెలియు - లెలువుః ఇళా్య్యాదు 'లెజుంగునది.

టీ. పూర్వన్యూశ్రద్వయమునం 'జెవ్పంబడినరీతిని బహుళముగ నడం మొదలగు

శీ యాపవరి చే దము త్తే వానికీం జుక్కునుు మాయు మొదలకవానికి పుక్కును ద్రేరణమున నఫననియు నఫుడడం శ్వాదులయు మాయ్య్వ్యాకులయు. తుదియశ్తరమునకు లోవము నికృముగ నగుననియు సూ్రార్ధము. చుక్సుశాగమనులు పరములగునపుడె యనుటు'జేసి యించుక్కు వరమగు నపుడు కడద్రైఎనకు లోవము గలుగవని ర్రహ్‌ంవ ఏగును ఆడ గుకాచు --చుక్కువర ముగా గువరముతు"వ్రా౫ లోఏవింవ నడ చని రూవమసను గువర్ష్మము తోపించుడు "శీషించిన యర్థవిందువు చువర్ణ్మ మునగు ముంద సజ్జ 1ర్రికనునకంచి యుండువనియెంచు చది చుక్కుగాకన్న 70 వే నించుక్కు గరిగి యకంగించని యసకు 'మాయుగాపుణ మౌపు అని కడస్రాల లోసింవ గా నీకూవమేర్పడెను ఇళ్లే తుకిహ్రామలోవము కరంగు మొదలగువాని కూహ్యూము. ఈళ్ళక్కింద నిగూవతములైన యా గుమొవలగు ధాతువు లడంశ్వాదుల ౫ోను మాయ్యాాదుల గోను గూడం 'జేదనవగుంగాన నడంగ్వాదులందుం జుక్కును మాయ్వాదులంద బుక్కును బోఎయనని యొజుంగువది 73 నుుకి త్తమ ముగ బహుళవద మనువ్నర్తిున బడుచున్నదిగాన నర్టానిం జేసి కొన్ని ధాశువుల కించుక్చు క్పుశాగమముఎు మూ దుకు గొన్నింటి కామూంటి ”* నెన్వి యర్ష్మములైన నవియు నసునని య్యాక్రి,౧దివివరణమునకు చావాంకకంబునంటేసి యశుదానికర్థము ప్రయోశాను సౌరముగం ఛ్రేగణార్థకత్రతృ్యయములనించుప్పక్పగాగమముల ఛాకువ్రలకు-గూర్చికొన వలెకుగాని సూత్ర్యముల ననుస3ంచి యరర్హ్మత తోంవెడి గదా యని యెల్లవారి చెల్లవానిని గూర్పరాదని గ్ర్రహించునది. చ్రేరణార్థకములగు నించుక్చక్పుగాగమములలో మూ టి నందందగువానిని గ్రముముగ 70-76 ల౮౫ జే 70 చే నిచుక్కును 76చే నడం శ్య్వాదుంం బేన్చి చుక్యూను మామ్య్యూదులంజేక్చ పుక్కును గూర్చుకొనవ లెననియు శండిటిరంద-దగువానిని రైని న్రాసిసవ్ర కార మాయావిధులందుం. జేష్చి వేసికొనవలె ననియు నొక్కదాని చే యందందగువానిని య శ్రార్హ్యముగ నొక్కవిధియందు మాత్రమే చేస్చకొనవలయుననియుం దాక్ప్సరృము. ఆంగు ---డీని కించుక్సుగాగమములం జేసి 'ఆగిం చు-ఆందు-ఆంపీ అను మూంయక 70-70 లచే నగునని గ్రసాంచునది ఇటే రూస్మల్రి శయము కే గుధాతుభున కూహ్యూము పాయు -_--దీని శించుక్కుు గామి జుక్పుగాగమ ముం7౮6 జే నడంగ్వాదులం 'జేప్పటం జుక్కను మాయ్యాా మలం జేర్చుటం బుక్కును గాం చొౌచు పొపు రూవము లగునని యెయుంసనది పాముంచనిమార్ర్ర్యము ణాదు ఇనే విజుగుధాతువున కొక్కచుక్కే ప్రేరణమున నగుంగాన విబుచనిమే యగు ఈరీతిగనే తక్కినచూచు. మొదలగుదారువు లేడింటికిని బుగణాగమమె యగుంగాన నింత్యాకర లోముబుచేం జూపు మొదలకునవి గలుగునని గ్రహించునది, ఈరీతిని యథోచచిశముగం ర్రేరణహవముల సాధించుకొనునది

్వీడ్మీర్రి బాలవ్య్యాకరణము ఇంచుక్పుక్పుగాగమంబు ఎ పరంబు లగునపు డాగమా'బేళ

లోపంబులు "ెక్కుదెజుంగులం గానంబడియొడి, 22,

అగు-కావించు.వచ్చు-రావించు-రప్పించు విన్నవషము విన్నవించు, మోంకాలు-మోశరించు, శేక - కేకరించు పలవంవలవరించు-పలవించు ఆల - ఆలకించు - అలించు. వ్రక్క--వ్ర, కృలించు. నొచ్చు = నొంచు- నొవ్పీంచు, ఉండు - ఉనుచు - ఉంచు డిగు-డించు-డిగించు.. వెరగు- 'వెనుచు పెంచు, తునుంగు శ్రుంచు. మునుంగు = ముంచు - మునుచు, 'మొగుడు.మొగుడుచు- మొగుచు మోడుచు = మొగిడించు. చొచ్చు- చొనువు చొపవ్పిచు, చినుంగు చించు చింపు లెగు-ల్రైంచు-ల్రైంపు, తిరు గుంత్రిప్పుం చచ్చు-చంవు, నిలుచు నిలువరించు నిలువు, కొను-కొలువు, పోవ్ర-వుచ్చు-పనుచు-వంచుం-పనువు పంవు అనుచు - అంచు-అనువు అంఫు అనుప్రయుకృంబగు, పోన్రనకుం బుచ్చునూ, త్రీ ౦బగు = మోసపోన్ట మోసవుచ్చు ఇత్యాదు 'లెలుంగునది,

టీ శ్రైరణమున నగు నించుక్చుక్పుగాగమములు వరములగుచుండ వాతువులకుః గొన్ని వర్ష ము లధికముగం గల్టుటయు గొన్నివర్శములకుం గొన్నివర్శము గాదేశములుగ నగుటయుం గొన్ని వర్గ ములం లోపించుటయు నగునని సూత్రార్థము ఆగు దీని కింయుక్కు 70చే వైనది పరముగా నిత్యము”, “కావ్‌” అనునది యాదేశమయ్యెను ఇళ్లే. వచ్చు ధాతువున కిచుక్కుు పరముగా “రొవ్‌ -రవ్స్‌ అనునవాదేశము లయ్మొను విన్నవిందమ- విన్నవమనునామమునకు 6వ సూర్ర్యమునందలి జ్ఞావకముచేత ధాతుశ్వవివకమీయం దించు గాగమము 68 చేం గా నది పరమగుచుండ నందలి పకారమునకు వక రమాదేశమయ్యెను "మో-శాలను నామమునకు ధాతుక్వవివతయం దించుక్కుణాం. శాలనుదానికె. “కరో అనునది యాచేశమై మో-కరించనురూప మయ్యొను కేకనునామమున కించుక్కు- పర ముగా 'ర్‌” అనునదంతాగమం బగుటం "గేకరించని యయ్యొను ఇట్టే వలవనునామము నకుం బలవరించను రూవమేన్పుడెనుు “రొ అనువదుతాగమము గాకున్న నించుక్కు తోడం బలవించనియే రూవమగుననుట స్పష్టము “ఆలి అనునామమున కించుక్కు పర ముగా 'క్‌ి ఆరునదుతాగమ-వైన “ఆలకి)చుి అనియు. గాకున్న “ఆలించు అనియు రూపముంగును. “ప్రక్క” అనునామమునకు రీతి చే నంగిలాది యగుట మైన యిచుష్కం వరముగా “ల్‌” అనునదంతాగమముగ నీవిధివే సిద్ధింప “ద్రక్కటలించు అని యగును

క్రీయాపరి శ్ళే దము త్న్కుంి (నొచ్చు ఈధాతువునకు 70 చేం గ్రేకణమున మైన యించుక్కు వరముగా ద్విత్వచ కారములో నొకదానికి లోవంబును ల్తుప్తకేషంబగు 'దానికిముందు బిందువునుగా నొంచ నియు, ద్విశ్వచకారమునకు ద్విత్వవకార మూదేశముణా నొప్పించనియం రూభములగును “ఉండు ఈధాతువునకుం ఛ్రేరణమున 73 చేజైన చుక్కు వరముశా ధాతువునందలి “డు. అనుభాగమునకు “ను అనునది యాచేశ మీవిధిచేం గా నునుచనియు నొక్కు డులోచమే మైన నుంచనియు గూవములగును *డిగు గీని కించుక్కుచరముగా నంతిమా తరలోవంచ్రై యవదాదిస్వరసంధి యగుట డించనియు, నంలిమాక్షరముతోడ నించుక్కు కలియుటంేసి డిగించనియు రూవములగును "పెరుసి దీని కించుక్కు వరముళా. “రు అనువర్ష మునకు నువర్మంై నం "'బెకుచనియు, దానికి చిందునైనం 'బెంచనియు. రూవషము "లేర్చడును.. “తునుంగి. ఇంచుక్కువరముగా నంతిమాక్షరలోవముకు శేషించిన నుపర్డ్మ ముళకు బిందువును తవర్శ మునకు లేఫాగమంబును నీవిధిచేం గా “క్రుంచు' అని రూవ మగును ఇళ్లే మునుంగుధాతువున కంతిమాశ్షరలోవమును నువర్ష్మ మునకు బిందువును గా “మునుచుముంచు. అనురూవనులు గలుగును మొపడుధాతువునకుం జుక్కుచరముగా మొగుడుచనియు నంతిమాక్షరలోపంట్రైన మొగుచనియును నంతిమాకరలోవం బుతోందాటుగ నాదిమవర్థము దీర్ధ్యంలైన మోడుచనియం నించుక్కు 70 చే మైన గువర్మము నుళ్వమున కిళ్వ మావిధిచే మై మొగిడించనియు. రూవములగును చొచ్చు ధాళువునకుల బుక్కు వరముగా “చ్చు” ఆశుదానికి “నీ అనునదాదేశముగా *“చొనుపు అనియు 70 చేవైన యింఛుక్కు వరముగా “ప్పి అనున 'దాదేశమైనం 'చొప్పించు? అనియు రూవములగును. “చిను గు దీనికి జుక్కు వరముగాను బుక్కు. వరముగాను “నులి అను ఫాగముకకు బిందు నాచేశముగాం జచు చిందకు కూవద్వయము గలు గను. ఇట్టే శ్రైగుధాతువు గువర్షమునకుం జుక్సుగాగమములు వరములుగా _ గువర్థ్మ మునకు చిందు సీవిధిచే నాదేశముగాం ర్రైంచు శ్రెంపనుకూపములు గలుగును. "తిరుగు ఈ క్రియకు బుక్కు పరముశా నంతిమంబగు ఊగు” ఆనుఖాగమునకు “వ్‌” అనున దాదేశ ముకు “ఊగ్‌” ఆను భాగమునకు ముందటిశేఫము తకారముతో: గలియుటయు ననంగా దవర్థ్మ ముమోంది యికారము ేఫమునూందికి వచ్చుటయు: గా6 చ్రిసునుకూవ చేర్చ డును చచ్చుధాతువునందలి డ్విశ్వచువర్శ మునకు బిందు నీవిధిచేం గాం బుక్కుతో డం జంపనురూవము గలుగును నిలుచుధాతువ్చున కించుక్కు. పరముగా నంతిమాకరమునకు “వరో అనున దాచేశముగా నిలువరించనియుం. బుక్కు పరముగా నంతిమవ ర్ధలోవ మోవిధివేం శా నిలుపనియు రూపద్వయమగును కొనునకుం బుక్కు పరముగా నువర్మ్శము నకు లువర్షమాదేశవిధిచేం గా 'కొలుపో అను రూపమగు పోవుధాతువునకుం. జుక్కు

చాలవ్యా-టీక--2 9

తీర్‌ 0 బాలవ్యా కరణము

వరముగా నంతిమవర్థ్మ్శ మునకు “చ్‌” వర్మ మాదేశంబును దాత్వాదివర్ణ ము నోకారమున కుకారంబును గాం బుచ్చనియుం బోవున కంళకును “వను అనున దాదేశముగాం బు చనియు నాదేశంచైన చనునందలి నువర్ష మునకు బిందువై నం బంచనియు. బోవున కంశక “అను అనునదాదేశమైన ననుచనియు నుస్థానమున బొందువైన నంచఛనియుం బుక్కు వరముగార వోవునకు ముందటివలె “వను అశున దాజేశమైనం బనువనియు నుస్థాన మున బిదున్వైనం బంచనియు, జుక్కుు పరమసనపుడువలెనే “అను అనున దాదేశమైన ననుపనియు నువర్షమునకు బిందువైన నంవనియు రూపములు. గలుగును ఓకళబ్దమునకు దుదింజేరన పోవుధాతువుకకు జుస్పగాగనమముంుం. వరములుగా “పుచ్చు. అనునడే యాగలేశు మగుంగాని వైని నిరూపిచిన *వనుూాఆనుి. అనునవి యాదేశములసుట యు నుస్థానమున బిదువగుటయు:ం బొస నపనియు న్వతంత్రముగ నిలువని మజీ యొకళబ్టముతోం. 'జేకన పోవుధాశువునకుం.. ్రేరణమునం.. బుచ్చురూవమే.. గలుు ననియుః గావుననే మోసమనునామమునకు వెళుకనుండిన సోవునకు మోసపుచ్చనియే ర్రేగణముక రూవ మేర్పటెననియు నన్మవ్రయు క్తంబను సీక్రింది సూరివిపరణమున కళ్ళి స్రాయము. న్వకంత్రమానగ. "వెలయని బోవునకు మోసపుచ్చనురీతినే ప్రేరణరూపము గలుసనని తాత్చర్యము. ఇవే నూత్మ బుద్ధిని నించుక్చుస్పుగాగమంబులు_ పరములుగా మూలధాతుదృవ్టిని (గ్రా త్తగవైన పర్ణాగమవర్థాదేశవక్ష లోవవర్థ్మవిక్సృతుల నితరముం కును గమనించికొనునది ఇట్టి-చుక్చుర్పుగాగమములు పరములుగా మైన యాగమా 'దేశళోవములతోడి వరినిష్టికరూపముల మి ద లకారములును నసమావకక్రియొ ్కుత్యయములును భావార్థ కాది వ్రత్యయములును నాయావిధులచే ౩ యాయా రూవము లేర్చ్పడుటను యథార్ష్హమున గమనించికొనువది ఇందు “విన్నవము-మోొెలు- శీక-వలపఆల చకా అకనవి నామధాతువులగుట 65 క్రింది క్టూవకముపబట్టీ యంగూదులం జే ఛాతుక్వవివకయందించుగాగమమె చేయవలెననియు విన్నపము- కోవము "మొదలగువానింబట్ట్రి యిచుక్కుు పరముగా మువర్శ్శ కలోవము గొన్ని నామ ధాతువుల కగుననియు: దక్కుంగలవెల్ళ ధాతువులే యగుటం ద్రేరణమున నించుకు క్పుగాగమము లాయావిధులవేం (70-7 87476) గూర్చవలెననియు. గ్ర్యహింపవల యుప నామధాతువుంకు 68 చే నిచుక్కెగాని యన్యము_ డ్రేరణమునం శాదన్సి గ్రసొంపవలెకు. ఇట్టాగమాదేశూోదంబు లర్థ సాదృశ్యముశ విధింపంబడెనేగాని సూత్మ్‌ ముగు బరీక్షీంం నాయాభాతువులు స్వతత్రములనియు వ్యవవోరమున వానికి ర్రేరణార్థ శశ గుదిశననియు గ్రసొంచుట యనుచిశము గాంచాలదుం

శీీయాపరి ళ్ళే దము శ] 5న్వాదుల కించుక్కూ షరంబససనపుడు కృగాగమంబగు వమూనునకు విఫభామనగు, 2౮.

అనిపించు, అను - కను - తిను - విను, మానిపించు - మానించు,

టీ అకు మొదలగు న్వంతధాతువులకుకుు మాశు ధాతువునకును 70 వే మైన యించుగాగమము పరముగా న్వంతములస నిత్యముగకు డీక్‌ ఫూర్వన్వంశమగ మాను ఛాతువునకు వికల్పముగను “పుక్‌ * అనునది యాగమముగ నగునని సూగ్రాగ్యము ఫు అనునది కకారము పోవునదిగాన దారువుకుదిని కలుసనముట స్నష్టము.. "ఆకు గిరికి 70 చే నించుక్కునునది వరమా నీవిధిచే న్యోముగం బుగాగముబుకు గొ “అను శ వ్‌సఇంచు=ఆఅనిపించు అనుకూపమగును నికృమకుటం జేసి *యనించు మొదలు రూపములు గావను!ం 'తెల్లము ఇష్ట కను తికు వినులకు “కనిపించుంతినిపిం దుంవినికించు అను రూవము లగుటను గమనించుోనవలెకు మానున క్రీవిధివేం బుగాగమ మించుక్కు వరముగావైన మానుశ వుపాఇంచు=మానిసించనియు. నది గానివక్షమున మౌనించనియు రూషము లగునని గ్రృహించునది కనించు వినిపించనురూవములు ్రేరణార్థకములున వ్యవవోరమున "నే డు విననయ్యెడి యథార్హ్హ్మముగ నాయాగణములంకే్చి యాయా వాని కాయారూవముల సంపాదించునది సీనినంతర్భ్యావిళ్రేరణార్థములుగం బయో గములంబట్టి గ్రహించందగును

ఆడ్డాదుల కించుక్కు పరంబగునపుడు గుగాగమంబగు

నప్పాదులకు విధామనగు, ౭౯,

అడ్డము-అడ్డగించు. అడ్డము = ఓరంచితృము పంతము-పెల్ల వోరం మట్టము - మేళము - ఇతా్యాదులడ్షాదులుః అప్ప = అప్పగించు - అప్పించు, అప్ప ఒవ్ప పల్లము కోపము. ఇవి యప్పాదులు,

టీ అడ మొదలగు నామభాళువులకు 68 చేమైన యించుక్కు. పరమగునపుడు నిశ్యముగను, అప్ప మొదలగు నామశారువులకు 68 చే మైన యించుక్కు వరముగా వికల్చముగను “గుక్‌ అనునది యాగమమున నగునని నూగ్రైర్థము “గుక్క. కిత్తుగాన ఛాళ్వంకమున నాగమముగం "జేకననుట 'లెల్రము అడ్డము -ఎాదీని. కించుక్కుపరముగా గుగాగమ విధిచేశైన “అడ్డ గ్‌ షాఇంచు=బడ్డగింనో అని రూవమగును ఇహ్రోయోరగించు చిత్తగంచు మొదలగు రూపము లోరచిత్తాదినామ ధాతువుల కూహ్యాములు “అడ్డము అను రీతిని మువర్ష కొాంఠములున నుచాహరిం చినవానింబట్టి నామథాతువులకు 63 శే

ఉర్‌ బాలవ్యా శరణము నించుక్కగునపుకు మువర్మ్మకలోవము గలుగునని గ్రహించక తీరదని ముంచ యుక్తము అశ్హాదులకు నిత్య్గమనుటం జేసి యడ్తీించను. రీతి రూపములు గలుగవనుట స్పష్టము అచ్బ మొదలగువానికి “గుక్‌ * వికల్చ్పదుగుట నది మైనవత్సమున 'అప్పషాన్‌షాలంచు = అన్బ్చగిందు అనియు. నది గానియెడల “అచ్బశఇంచు=అప్పించు. అనియు రూకము లగును అనై తక్కుంగలవానికిని గుక్క గలుగుటను గలుగమిని రూకద్వయ మూహ్యము చన_క్షమగు నెడల నించుక్కు. వరముశా మువర్ష్మ కలోవము కార్యము యథార్జ్హ్హ ముగ నాయాగణములంగూార్చి యాయాధాతువుల కాయారూపముల సంపా దించికొనునది ఇవి యప్పాదులనుటం జేసి యుదావ్భాూతములే యప్పాదులుగాని యిది యాకృతిగణము గాదనియు నిత్యాదు లర్రాదులనుటంజేసి యజ్షాదు లాశ్ళలతిగణ మనియు (గ్ర్యహించునది దీన నప్పాదులలో నిందనిరూవికములగు ధాతువులు చేరవనుట స్పష్టము సూర9ి యిట్లు నంస్కృృతలాక్షణికమార్డ ము వట్టి వ్యకి యానుబోధమునకై ధాకువ్రత్యయాగమవర్ష్మవి భాగ వ్రదర్శన “మొనర్చినను దశ్వమరయ6 దదత్తదంఠములు ాళువులు కొన్ని సవాజము లవిభాజ్యములనియుం గొన్ని వక్షాగమాదులం జేసీ యేర్చడిన వనియం6 జెచ్పక శసన్పదు (దూ కో రా సంధి) ఆవోడు కూడులడకారంబునకుం జుక్కుు వరంబగు నపుడు నేభధంబగు, ౮౦. =

ఆడు - ఆరుచు - ఆడించు = ఓడు-ఓరుచు - ఓడించు. కూడు కూరుచు _- కూడించు,

టీ "అడు-పీడుంకూడు. అను ధాతువులకు 78 ే మైన చుక్కు పరముగా వానితుది డకారమునకు =లేఫ మాబేశమగునని నూగ్రైర్ధము.. చుక్కు గాక 70 శే నించుక్కగునేని శేఫాదేశము గాదని గ్రృహించునది.. 'ఆడుగాచు=ఆరుచు, ఓడుగచు= ఓరుచు, కూడు చుజకూరుచు” అని యిరీతిని బ్యకి,యం గమనించునది ఇంచున్సైన “ఆడుశఇంచు=ఆడీంచుి. అనియే రూవంబగును ఇట్టే తక్కిన శెంటికి నించుక్కు కర ముగా రూపములగుననుట స్పష్టము “డి వర్షము హాలంశమునే వ్యంజన ₹ేఫం బాచేశమగువని గ్రహించవలెను

శెడునకుం జుక్పుగాగముంబులు ను డాకలఘులేఖంబు నగు, ౮౧, చెజటుచు = చెజువు.

టీ వెడుధారువునకుం జుక్కును. బుక్కును బర్యాయముగం ద్రేరణమున నగు

ననియు నాచుక్చుగాగమములం. పరములుగాం జెడు ధాళువుతుది డవర్మృమునకు శకట

శ్రీయాపరి చ్ళేదము శీరరీ

శీఫ మాదేశమగుననియు సూశ్రార్థము “వెడుశాచు=వెలుచు,. వెడుగాపుజచెటుపు అని వ్మక్రియను గమనింవన లెను, డకారవ్యంజనమునశే శకటనేఫంబగు. దీని కించుక్కు గారాదనుట తెల్లము 78 చేం బుగాగమంబె గావలనసియుండుట రెండును. విధిం వలసీవచ్చెనని యెంచునది

వపడునరుం జుక్కును, డా కలఘుశేవంబు నగు, ౮౨,

వలజుమ,

టీ వడుధాతువుననుం ్రేరణముకం జుక్కును జుక్కు పరముగా ధాతువు రుది నున్న డకారమునకు శకట'రేఫమును గలుగునని సూశ్రార్థము ఫూర్వస్మూశ్తమున దీనిం బొనిపినం. బుగాగమంబును గావలెళుగానం టి ల్ఫేకవిథాన మావళ్యక మయ్మొను* “వడు+చుజపటుచు” అని ప్రక్రియ నూహించునది దీని కించుప్సుగాగమములు గలుగ వుట స్పష్టము తదంతమునకును నీవిథియగుననుట మోంది నూశ్ర్యమునుబట్టి స్పష్టము

ఛబ్దపల్లవంబగు పడున కించుక్కు విఫామనగు నగుచో డాకు లఘులేవంబగు, ౮3.

వెలువడు = వెలువరించు - వెలువటుచు, చొప్పడు = వొవ్పరించు చొవ్చలుచు,

టీ 118 సర్రు ఇబ్టపల్హసలంి: రూపకము. ఒక థె రువుగకులాని శబ్ద మునకుంగాని ేటొకభాతువువేం మేకభాకువుగ. చేర్పడి యందిలివానియిర్థేమును గాక వేజొకయర్థమును "జల్పుచో నది శబ్దపల్లపమని భావము, కాన వేలొక ఛాతువు తుదిని జేరియుండు వడు థధాతువునళ6 బ్రేరణమున నించుక్కు.. వికల్చ్పమాగ నగునవియు నాయించుక్కు. పరమగుచో. నిళ్యముగ ఛాతువుతుది డకారమునకు శే మాదేశమసననియు సూశ్రార్థము గలిశెడ్‌.. ఇంచుక్కు. గానిపతమునం బూర్వవిధిచే పొవ్కును నలఘులేఫాదేశమును గలిగెడె ఫూర్వనూశ్రముచేం దదంగఠవిధి ననుసరించి నిళ్యముగం బుక్కును నలయిలేఫమును గావలసివచ్చుటచే నీసూర్త, మావళ్యకశమయ్యె నని శ్రహించునది “వలువడు ఆజా వెంంగుగాపడు. అను నీరండు థాతువులును గలిసి 'వెల్లడియను విలతణార్థమును బోధించు: గాన నిందలి పడు ధాతువు శబ్దవల్లవంబయ్యె కాన దీని కించుక్కీవిధివే విశల్పముగం గా నితశృముగ నది వరముగ డాకు లఘు కఫము. నలుగు “వెలువడుషాషంచు=వొవరంచు. అనుకూస మేర్పడెను. పాకు నాచేశము నిత్యముగ_ నయ్యెను ఇంచుక్కుం గానిపక్షమునం బూర్వస్మూత్ర్త్యమా చేం శాష్కును. నలునేఫముగా “వెలువడుశచు=వెలువటుచుి. అనురూప. మేర్చదనుం

శ్నరో బాలవ్యాకరణము ఇట్లే 'చొప్వుశవడు=చొవ్పడు" అశరితిని వొవ్చను చానింగూడీ ఛజ్జవల్లవంైన వడుధాతువునకు విభాషగ నించుక్కును. ేఫాదేశము నిళ్యమునను నీవిధిచేం గాం జొప్పరించనియుం బూర్వస్మూత్తముచేం జొక్యును నలఘులేఫమును శాం జొచ్చళు చనియు రూవములగుటు గమనిం చికొనునది

ప్రేరణంబునం దించుక్కు మింద నించుక్కు. లేదు, ౮౪.

ఇట్లనుటం జేసి వే ణార్థంబయిన యిత రాగమంబుమిందం ట్రేరణా ర్థంచుగాగమంబగునని యెజుంగునది నొచ్చు - నొంచు నొంపించు, చచ్చు - చంపు - చంపంచు,

టీ శ్రేరణమున నిచు గుతములగు. ధాతువులమోంద మజుల నించుక్కు నా గ్‌ గ్‌ వి, శ్రేరణార్థమును నివశ్మించినను గలుగదని సూశ్రార్థము 'వ్రేరణమున. నించుక్కుమాండ నించుక్కు గలుగదనుటం జేసి స్వాన్దేచచుక్కు.. మో డం ్రేరణమున. నించుక్కు గావచ్చుననియుం చ్రేరణార్థకములై న యిచుగితరమునైన చుక్చుగాగమములమో ద నించుక్కు- గ్ర్రైరరూమునర. గాందగుననియు నర్థము లభ్ళింవెడినని యిట్లకుటం జేసీ యను సీ క్రింది వివరగామున కభ్గిప్తాయము మ౭ిరుం నిళ్లే ద్రేగణార్థకమగు.. నించుక్కంక మునం గలధాతువులమోంద నించుక్కే గాక యితర ప్రేరణ వ్రత్యయములును. గలుగ వనియుం త్కహింప దగుము శ్రేనళార్థకములగు నిశతరాగమములమా+"దనే ర్ర్రేగు చుక్కగుట కభ్యనుజ్ఞై చగాప్టటంటేని శ్రైరణుచుక్కువై కరస్ర్రేరణాగమములు గంగి వను నర్థ ముస్ధాటితమగును నొంచు నొచ్చు ధాతువునకుం గొమునవై న చుక్క పరముగా 7౯ చే “చ్చు అనుదానికి బొదువాదేశమగుట నీరూపము గల, ఈవిధివే త్రేళార్థక చుగంశంటైన. దీనిమోద మజల నించుక్క్కైన 87 చే నొంచునంది చఛచకారమునకు పకారముగలిసి నొంపించను రూవమగును ఇట్టే 77 చే మైన చుషు పుగాగమప్రేరణహాపముమో ద నిఎచక్కీవిధిచేం గాం జుపించను. రూపంబగు.. చంఏిం చించనిగాని చంపంచుపుంచుపించుచు. అనిగాని ్రేరణమాన స్మీక్రిందినిపరణానుకంకేని రూవము లేర్చడవని యొంచునది, స్వా న్థేచుష్కమా దం శ్రేరణెంచుక్కు గాందగం గాన నుగలింపిం చు-ఆవులింపంచు మొదలగుకూవములు గలుగనగును

ఇత్వంబుగాని యెత్వంబుగాని కూడుచో ననాద్యంబయిన యుళత్వంబున కిత్వంబగు, ర్‌,

నిగుడు = నిగిడి = నిగిడె మగుడు - మగిడి - మగిడె ఉడుగు.

ఉడిగి = ఉడి” * మునుగు * మునింగి =. మునిగా, ళా

శ్రీయాపరిన్ళేదము శ్షరీర్‌

ట్రీ ఇవర్ష్యముగాని యెకారముగానీ ఛాత్వంళమునం జేరునవుడు థాతువునందలి తొలియుకారమునకుం. దప్పం దక్కినయుకారముల. కికారమగునని స్యూత్రార్థము ఇంచుష్కు తీరి చే నగు ఇళ్వము 17 చేనగు 6 సూర్రమువేవైన సి అనునది 28 చేమచైన యెొదయెడు ెడులు 26 వే వైన యెడువర్టకము శీశీచే వైన యెడు గెదులు అను వీని యోగమున నిశ్వ మోనిధిచే నగునని ్రహింవవలయును నిగుడుధాళువుతుదియంత్తుతో తెరి చే వైన ఇగాగమము గూడ, నందలి గువర్జ ముమోంది యుర్వమున కిళ్వ మోవిధిచే నయ్యొననియు దాన నిగుడి యనిగాక నిగడియయ్య్మెననియు గ్రహొంచునది ఇళ్లే 26 చే వైర 'ఎనుి' ఎర్జకము గూడుచో నిశ్వము గలిగి నిగిడెననీ పహూపమయ్యెను ఇ్లై. తక్కినవూవ్యాములు అనావ్య మనుటం'జేసీి యుడుగు మునుం గులలో నాది మోక్వమున శిర్వము గాదయ్యెననుట ఫలముగ గ్రహించునది ఇట్లై చదువు ధాశువుమోంద న్నిత్త్వైశ్వముల గూడుచో చదివించి, చదివించెనని రూవము లసను శాని 'ఆవులించి, ఆవులిచెని. అనునఫు డీవిధిచే నిర్వము చదివించి మొదలగు స్థలములందువలెనే గలుగవలసియిన్నదిగాని “అవలించి మొదలగు నవరూపములు గలుగవలసి వచ్చుటంటేసి కలుగదని గ్రహించక తప్పదు. వీది మొదశిదైన ఛానిశే యావిగ గ్రుహింశమన్నం జదివించి మొదలగునవియే శాక మూ గోదాహరణములే యసంగతము లయ్యెడిం శాన నావులించి మొదల కొన్నిటి కిత్వము శాదనుటయీ యుచిశమని తోంచెడి

ముళ్జీత్తులు ముత్తు నాంబడు, ౮౬

టీ 34+ చే లూణ్యధ్యమపురుమ్తేకవచన బవావచన ప్రత్యేయములగు. వురుల శాజీశము లైన ముడుస్తులకు ముస్పాసంజ్ఞ యుక్తము. జ్వీత్తీనణా “జి అనునది పోవు నట్టి వ్రశ్యయము అనంగా నట్టి జాతివనుట కాయా లూణ్యఫృమ పుషషప్రళ్యయము లగు 'ము=డు” అనువానింని “జి అను నిశారముతో-గూడిన బకారము లోఎంచు వ్రశ్యయములకును “ముత్తు అనుసంజ్ఞ యగునని నూత్రాంర్థము ఫలిందెను సంజ్ఞ కు నంగ్ర, హించి కెబ్చుట వ్రయోజనమని ముంద య్వుక్షము కలజింవడుజీ-నిజీంమిబీంగుబీ-కల్‌ “మొదలగునవి జీత్తులనుట 'తెల్లము శీరణేంచుక్కు పరంబగునపుడు వకారంబు చకారంబునకగు, ౮౪౭, క వచించు పచింపించు. వచించు - వచింపించు. పిలుచు = వలి పించు. వలచు _ వలవించు. వత్వంబు హెచ్చునకుం గలుగదు మెచ్చు నకు విభాష నగు, వొచ్చించు-మెప్పించు మెచ్చించు,

శల0 చాలవ్యా కరణము

టీ ఛ్రేణార్థకమగు.. నించుష్కు. పరముగా నద్దానికి ముందున్న చకార మునకు పకారము నిత్యముగ నాదేశమగును_ ్ర్రేరణీంచుక్కనుటం జేసి స్వాస్థేచుక్కు వరమగునపుడు 'దానిముందటి చకారము వకారముగాదని గ్రహించునది. చకారమను సామాన్యో _శ్రంజేసి యది స్వా స్టేచుక్చకారమైనను, ప్రేకగార్థక చుక్చవర్ణ్మ మైనను; ఛాతుసంబఎధ మైనను వకారమగునని యమొొచదునది శ్రేగణార్థకచుక్కుమోంద నంచు గాగమము గాం దగుననుట రి &ీ వట్రి స్పష్టము గాన నది చుక్కుసంబంధమైనను వకార మగుననుట స్పష్ట్రంబ స్వా స్థేచుక్కుమో దం చ్రేరణేంచుక్కు “గాంచగుంగాన నది యించుక్చకారయమైనను వకార మాదేశమగననుట 'తెల్లంబ అ౨గలాదీతరములకు “జలుల ఛాతువులకుం జ్రేరణమున 70 చే నిచుక్కగుంగాన ధాతు సహజమైనను వకారాదేశవిషయమె యగుననుట విశదిుబె పచింపంచు --ఇటం. దుదినున్న శ్రా శేచుక్కు.. పరిముగాం దత్చూర్వమున నున్న స్వా క్థేంచుక్చకారమునకు వకార మయ్యెలాన “వచింపుశాఇంచు=పచిపించు” అని రూవము గలిగెను ఇట్టై వచించంచను రూపముప్రక్ర్రియ గ్రావ్యాము. పిలుదుఢాళువునకు 70 చే నించుక్కుగా. ఢాతువు తుదిని సహాజమై యిం-చుక్కునకు6 బూర్వమైయున్న చశకారమునకు వకారముగా “విలుపుశాఇం దుజపిలిపించుిఅనురూవము గలి ఇట లువర్డ్మ మునుకారమున కికారము 85 చే నించుగిస్వయోగమునం గలుగుటను స్మరించునది ఇభై వలచు భాతువునందలి చకారమున కించుక్కువరముగా. వకారమగుటను గమనించుచు వలపింవను రూవముకు సాధించికొనునది హెచ్చుధాతువున కించుక్కు పరముగా ఛారువునందున్న చకార ములకు. బత్వ మోవిధిచేం గలుగవంసీయున్నది మజియు చకారమునకను సామా న్యోక్రించేసి మయున్నిచకారములున్న నన్నివకారము లగననని న్పష్ట్రపడెడిం గానం ట్రక్‌ మున *ండు చకారములకు రెండుచకొరములు గలుగవలసియున్నది కాని హెచ్చు భాశువునకు "హెప్పీంచుి. అనురీతిని బశ్వము గలిగిన ప్రయోగము లగచడమిని నీవిథి చానివిషయమున వర్తపదని గ్రహిఐవవలెనని వత్వంబు హెచ్చునకుం గలుగదను వివరణమున కళిప్తాయము చ్రయోగములుబట్టి "మెచ్చుథాతువు చకారముల కించుక్కు వరముగాం బక్వము. వికల్చ్పముగం గావలసియున్నదిణాన నద్దానివిమయమున సీవత్వవిధి యొకవత్షమున వర్షిచుననియు నొకవత్షమునం గాదనియు గ్రసొంచి వర్తించినవక్షమున "మెప్పించనియు, వర్షింపనిపత్ష్సమున 'మెచ్చించనియు రూపములను సాధించికొనవలేనని “'మెచ్చుగకు విభాష నగునను సింది వివరణ చాక్యమున కి శ్రాయముః

శ్రీయాపరిళ్ళేదము శల? ఆగమాన్యచకారంబుల కద్విరుక్తంబులకు ముత్తు పరం బగునపుడు పవలగు, ౮౮. ఆగమంబు = పచింపండు = పవచింప్రము, అడయయడ = అడంఫుముం అన్యము = విలువండు - వీలున్సము, టీ ముద్దును “జో అనునది పోవు ప్రశ్యయములును బరముగా ద్విళ్వరహిశము లగు నాగమముగం గ 'ల్రిన చశారములకును నట్లుగాని చఛకారములకును (శజ్టసహ జముల కును త్రనుమున చనాగమచకారమునకు వకారమును శబ్దసహూ జిమునకు వకారమును నిశ్యముగ నగునని సూశ్రా,ర్థము ఆగమచశారమునక బకారమగుట కుదొవ్భారులు, వచివండులా'వచించుశండు అని యుండ లీని మధ్యమపురుష డుజ్యర్డ్మ కము మాత్తు గాన నించుగాగమసంబఎధమైన చుపర్జ మునకుం బశార మావిధిటే సిద్ధిన 20 సూత్ర ముచే లజ జీత్తుగాన పకారము. నుర్వమున కత్వము గలుగ “వచింది అను గూన మగును పచింపుము ఇట మధృమపురుమైశవచన మువర్మకము ముత్తగుంగాన నీవిధిచే నది పరముగా నించుగాగను చకారమాత్ర్యమునకు బశారముగాం 'బచింపి మని రూప మగును అడంగు -ాచదీనికిం బ్రేరణమునం జుక్క_నునది పరముగా 6 చే నంతిమాతర లోవంబును గా నడంచని యు౨డుననియు 'దొనిమౌంద లకీ మధ్యమఖురుషు బహువచన ప్రశ్యయము డుజ్ఞాం ేర్చణా డుజ్యిర్థ్థ కము ముర్తగుంగాన నీవిధిచేం పూగాగమ చువర్డ మున కీవిధిచే వకారమును లడి జీత్తుగాన 20 వే పకారము నుత్వంబున కత్వమాను గలిగి ఆడయండను రూపమయ్యెననియుం 'జెలియునది ఇట్లే యదయధాతు. చుగంకము ననుండీ గలిగినట్టియు, మధ్యమ పుపమైకవచనమున మువర్డీ కము వరముగాం జూగాగమ చువర్యమునకు పకారముగలిగినట్రియు, నడంప్రమనుకూపపుం ట్రక్రీయను గమనించునది ఛబ్టసవాజమై తుదినున్న చకారము వకారమగుట ్రీశ్రీ0దివుదావారగాములు పీలుచు ధాశువునకు లకి మధ్యమపురుషబహువచనము ముత్తువరముగా నిది థారుసవాజ చళార మగుటంజేసి వకారమావిధిచే నయ్యెననియు చానియుశ్వమునకు లకి జీళ్తగుట 20 చే నళ్వమయ్యుసనియు దాన పిలువండను రూపముగలగెననియు నగ్రహించునది ఇళ్లే విలుచు ఛాతువునందు నహజమైయున్న._ చకారమునకు మధ్యమభురుచ్వైకవచనము మువర్జకము పరముగా. చకారనునకు వశార మోౌవిధిచే. నగుటను వీలువుమను రూపమయ్యెనని యెటుంగునది ఇట్రివానికి 101చే బహుళముగనగు కడన్రైయి లోపమును గమనించుచు; రూపౌంకరముల నూహించికొనునది అద్విరు క్తములనుటు లేని పెచ్చు మెచ్చు పుచ్చు యమొదలగువానికి “"హావ్యండు "మెవ్వండు ఫువ్వండూ లప మొదలగు సనివ్రయాచముల్లు

0న హాల వ్యా కరణము గలుగకుండుట ఫలమని గ్ర్రహించునది చకారము వ్యంజనమునకె వకార వకారవృంజి నము లాదేశములగునని గ్రహించునది కవిత్రయేకర ప్రయోగములం దన్చ్రకృయా దులు వరములగునపుడును బకారం బించుక్చకారంబునకేని గానంలడదని సోచావుణ ముగం ద్రిలింగలతణశేమ మిసందర్భమును నవం౨చుట చరయునది ఖండ బచిందువుమాంది నీర్చచకారంబునకు ముత్తు పరంబగునప్పుడు వకారంబు ప్రాయికంబుగనగు, ౮ానొ,

తలంవక - క్రేవక - తోందక వయనకు వై భాషికంబు = వంక వంచక. నోందుకకుం గలుగదు - నోంచక

టీ ముక్టిత్తుం వరములుగా నర్థవిందువుకంటి బరముక్తైయున్న శబ్దసహజము లగు చకారములకు పకారముప్రాయికంబున నగునని సూత్రార్థము ప్రాయికమన గా సాధారణముగ నగుటయం6 గ్వా దిత్సముగం గాకుండుఓటయు. నొక్కెకచో విశల్చ ముగ నగుటయు నని ్రహించునది కలంచుధాతువునకు కజివర్థకము ముత్తు పరముగా నందలి యర్థబిందువుమాంది - ధాతుసహజచకారమున కీవిధివేం బకారముగా దలంకను రూపము. సీద్ధించెను ఇటై త్రేంయధాతువునందలి యర్థబిందువుమోంది చకారమునకుం గజీ వరముగాం బత్వమగుటను గమనించునది 20 చే నుళ్వమున కళ్వమగుటను నిజ్టి చోటులందు న్య్మరించికొనునడి. వంచు. ధాతుష్టనందలి సవాజచకారమున కర్థవిందువు మో దిదైనను ముత్తు పరమగునపుడు ఏకల్పముగనే యగునని య్యా క్రిందివివరణమును బట్టీ "తెలినడిలానం బక్వమైన "నేంకయనియుం "కున్న "నేంచకయనియు రూవములగును నోంచుధాళువున కీవిధిచేం బకారము గారాదు గాన చానికి ముత్తు వరమగునపుడు 'నోచండు - నోంచకి అను మొదలగు రూవములేగాని నోవం డి త్యాద్యనిష్టరూవములు గలుగవని శ్రుపొంచునది ప్రలుకగ్ర్రవాణమున శివియె. ఫలములుగ నూహింవ దగు ఫూర్వవిధిచే ధాతుసవాజుబగు.. దీనికి నిళ్ళముగ_ వకారము సిద్ధం పవలనివచ్చుటచే సీనూత్ర్రమును సూత్రించవలసివచ్చెననుట స్పష్టము ఖండబిందువుమాంది యశటంశేనీ ఫూర్మ్మవిదువుమోందిదానికి బూర్వవిధిచే నిక్యముగ ముత్తు పరంబగునపుడు. వకార మగునని గ్రృహించునది అఆగమచకారంబునకు నెజసున్నమిందిదానికి దుక్కుపరంబగునపుడు

వకారంబు విభామనగు, గాం.

ఆకర్షింపుదురు - దంపుదురు = చింపుదురు. పత్వంబు రానిపవం

బున వమ్యమాణకతా దేశంబు ఆకర్షి ౦ఠురు = దంతురు - చింతురు,

శీయాపరి చ్చే దము శీన్‌0 టి నిండునున్నకంటెం దరువాత నున్నట్టి యాగమచకారమునకు దుగాగమ దువర్మ ము పరముగాంగలదానికి విశల్పమున పకార మాదేశమగునని సూగ్రార్థము 108చే నగు తాచేళశమున కవవాదంబు అపవాదమక నొకకార్యమును గిలుగనియక తానే సంభవించుటనుట స్పష్టము అఆకర్ణ్మించుదురని యుండ సీవిధిదే చకారన్నూశ్ర మునకు6ి బకారాదేశముగా “ఆకర్ట్మింప్రదు రని యగిను ఇకారమునకు చకారముగానివమ్‌మున 103 శే శాజేశుచైన 'ఆకర్షింతు రని యగును... (చు దుల్‌ అతు) పకారను గల్లిన వక్షమున 'చుదు అను భాగము లభఖి'వదుగాన తౌదేశము గలుగ నవకాశము "లేదనుట స్పష్టమా* ఇన్లే దంతురకురూపము దంచుదురు అనుదానికుండియు. చింతు రనురూవమా చించుదురనురూపమునుండియు. 10 చే నగునని గ్రహించునది. వశ్వము రానివమ్‌ మున తౌదేశము నిక్యముగానం బిచుదు రను 'మొవలగు రూపముల గలుగవనుట స్పష్టము ఇవియెల్డను బూర్జ్మబిదుప్తుమో దివగుట ల్యైము 22 చే లాట్టు రుష్టు చర మగునపుడు దుగాగముబగుటను స్మ రించికొనవ లెను “అనుబంధ స్రార్థ నయోర్షావ్యతిరే కాదిశేచ చోః వస్ఫా బల్‌ ” అనుచింతామణి సూత్రమును మూలముగంగొని నూరిస్రాచీన ర్రాశవ్రయోగదృష్టితో సీవళ్వవిధాయక సూత్రములను రచించెనని చెన్పందగునుం ఆగు వచ్చు చొచ్చు చూచులకు ముళ్తు పరంబగునపుడు శారా చొరు చూడు లగు. ౯౧ అగు - శాండు - కము, వచ్చు - నాండు = రమ్ము, చొచ్చు = చొరం - చొరుము, మాచు - చూడండు - చూడుము, టీ ముక్టీత్తులు పరములగునవుడు అధాతువునకు "కా ఆనునదియు, వచ్చు ఛాతువునకు 'రా అనునదియు, చొచ్చుధాతువునకు “నొరు అనునదియుచూచు ధాతు వునకు “చూడు అనునడియు నిళ్యముగ నాటేశములగునని సూశ్రార్థము అస వచ్చు చొచ్చు చూచులను [క్రమము ననుసరించి కా రా చొరుచూడు లనునవి నిర్హిష్తములయ్యె నని గ్రృహించునది ఆసభాతువునకు వృతిలేక (లజ్రిమాశం థమపురు మైకవచన ప్రళ్య యము డుజు వరముగా "కా లనునది థాతువున కంతకు సీవిధిచే చాదేశమపటం కేసి కాండను హ్‌షము గళ్లెనని తలంచునది ఇ్లే యగుధాతువునకు మథృమపురుమ్వైకవచన (ప్రశ్యయము (మ్ఫు 29 చే “వ ఆనుదానిన్తైనది, వరముగా నీవిధిచేం శా దేశమును, 61 చే మువర్జమునకు ద్విత్వమును సీవిధిచే మన “శా అనుదానికి స్రుస్వమును, (శ) గలుగ “కమ్ము అనురూపమయ్యొనని భావిచునది ముద్దా పరమగునపు డీవిధిచేనగు శాచేశమునపు వికల్చశ 96 లే నగుట నెంచి హపాంశరము ఆాహించునది ఆనే వచ్చు

460 బాలవ్యా కరణము ఛాతువునకుం బ్రభమపఫురుమ్వైకపచనము పరముగా నీవిధిచే రాదేశముగా రాండనురూప మగును వచ్చు ధాతువునకు మధృమపురుషమున మువర్షకము పరముగా (2 0) రాదే మోవిధిచే న్రైనపిదస 61 చే ముపర్ణ్యమునకు ద్విత్వమును “రా అనుదానికి వ్రున్వమను గలుగ రమ్ము" అనురూసము సిద్ధించును. ఇట్టే చొచ్చు ధాతువునకు వ్యతిరేకవ్రథమల్చరు మెకవచనమున డుజ్ఞ్విరశము వరముగా 'వొరు అనున 'దాదేశముగా “చొరుాండు' ఆని యుండ 20 చే రువర్ణమునుత్వమున కళ్వముగాం జొరండనురూవ మేర్ప్చడును మధ్యమ ఫురుపైకవచనవ్రత్యయము 29 చే మైనది పరముగాం జొచ్చునకుం జొరనున దాడేశ "మైనం బొరుమని రూవమగును ఆరీతినే చూచుధాతువునకు లజీని 'ప్రశమపురుమైక పచనము డుక్జు వరముగా “చూ” అనున దీవిధిచేతను గలిగి 20 చే నుత్వమున కళ్వంచై చూడండనురూపంబగు మధ్యమపురుష ప్రత్యయము మువర్ధకము వరముగా (2 ర్ట చూచునకుం జూడనున దాదేళశమోవిధిచే వ్లై చూడు డని రూవమగును ఇట్లే ముక్జీత్తులు పరమగునఫు డెల్ల సీయాదేశము లాయాధాతువులకుం గలుగుటను గమనించుకొనుచు రూపాంతరము లూహ్యములు లూళ్మాధ్యమబహువచనములందు 61 చే ద్‌ర్ధ్స ములగు కారా అనువానికి హ్రస్వమును సంధి 22 చే నుడితొలిహ్రాస్వముమోంద నర్ధ్థబిందువు నిల్వ నవకాళశములేమిని, నిండుబిందువును మ కండు-రందుంయూపములగుటను. న్మరించుకొను నది ముజ్జీత్తులు పరములుగా నగుధాతువునకుం గాదేశము.. వికల్పముగ $థీ చే నగుటను గమనించికొనుచు రూపొంతరముల నూహిం చికొనునది ఇచ్చునకు సర్వంబున కీయగు, కావి,

ఇచ్చు - ఈండు = ఇమ్ము ఈయయనునా దేశంబు నొకానొకచోం గానంబడియెడి, బలిమినీయనిభూమివలయవతుల.

టీ మధ్యమముడుజ్ఞులును జీత్తులును. బరములుగా. నిచ్చుఢాతువున కంళకను “ఈ అనునది యాదేశమగునని సూత్రార్థము సర్వంబున కనంగా నిచ్చునంశను ద్రోచి ఈయసనని యర్థము ఇచ్చుధాతువునకు లజీని ్రథమపురుమమైకవచనమున డుష్టా వర ముగా సీసూల్రము నే నీయాదేశంటదైన సీండనురూవమగుం లూణృ ధ్యమైోపచనమున మువర్థ్శకము పరముగా సీయాదేశ మివిధిచేవై 61 'చే మువర్ణకమునకు మాముడియు సీశారమునకు వ్రాన్వమును న్నై యిమ్సనురూషము గలిగెను ఇట్టే నంధి 22 చే నిండను రూవము లూళ్మి ధ్యమబహువచనమున నగుటను గెమనించునది ఇచ్చుధాతువునకు గతీ నిచ్యాదుఎ. వరములుగా నీయక యూీయని మొదలగురహూవము. లగవకుచుండుటను నారూవము లీయయనునదాదేశింపక సిద్దిుకుండుటను గమనించి (గంథకర్త యొకొ నొళచో సీయయనునాచేశమును. గానేభడియెడి. నను వవరణముపేనీయయననాశే*

శీయావరిచ్ళేదము శ్రర] మును విధించెనని గ్రహించునది కావుననే 'బలిమినీయని" అను సీ క్రిందివి వరణమునం దున్న "ఈయని” అకు నన్నయ్య వ్రయుక్షమైన నిచ్చుడాతునిజీరూసము. సాధువయ్మెనని గ్రవొంచునది అట్లని “ఈని-ఈక" అనురూవము లుండపని గ్రహింవరాదు ఈయ యను నదియు బక్షమున నిట్టియెడల నగునని యెంచవలెకు ఇట్టే ముత్తు రంబగునపు డంతట (ఈ అనునది సర్వాదేశమగుట యూవ్యాము “ఈయ” అను నాదేశము ముస్తుసాజ్ఞ గలిగిన యొబ్లస్థలముల' బ్రసక్తముగామి నొకానొకచోనని వ్యాక_ర్హ వివరించుట గలి౫ నని గ్రహించుగది శేలేరులు కెచ్చున కగు ౯౩, "తెచ్చు - తేడ - లేరందు - లెన్లు - 'లేకుము,

టీ ముక్జీత్తులు వరములగునవుడు తెచ్చుధాళువునకు “కేఎలేరి ఆనునవాదేశము లగును. ఓకమాబు "లే అనునదియం నొకమాజు. “లేర అనునదియు నాదేశం లయ్యొడి 'తెచ్చుధారువునకు లజిని బ్రభమఫపురుమైశవచనము డుస్ణా పరముగా సీవిధినేం జేయాజేశంచైన "లేంది అనియుం జేరాబేశంతైన "లేరల్‌ డనియు రూవములగును 20 చే నర్వ మివక్షమున నుక్వమున కగును ఇళ్లే లూణ్మధృయైకవచనమున( జేయా జేళందైన రీషే చే ద్విశ్వహ్రస్వములు గాం. చెమ్మనియుం. దేరనున చాజేశంతైనం జేప మనియు రూవములగును వీనిబసుక్వమున 61 చేం అెండని యగుటను గమనించునది

చావునోవులు చచ్చునొచ్చుల కగు, ౯౪,

చచ్చు - చావండు - చావుము, నొచ్చు = నోవండు - నోవుముః వతు ఫ్రమూణంబు ద్విత్వంబు - నొవ్వయ,

టీ ముత్తు చరమగునపుడు చచ్చు ఢాతువునకు “చావ అనునదియు నొచ్చు ఛాతువునకు *నోవు అనునదియు నాదేశములగునని సూశ్రార్థము చచ్చుధాతువునకు లడీ వ్రశమైకవచనమునం జావాబేశముళాం జొవడనియు. నజ్హే లూణ్మధ్యమైకవచన మునం జావాదేశమైనం జావుమనియు, రూపములగును లజీయం దక్వము 20 చే నగు ఇళ్లే నొచ్చునకు లజి ప్రథమైకవచనమున “నోవు" అనున చాడజేశమైన 20 చే నక్వము గలిగి నోవండనియు లూక్షాధ్యమైకవచనమున మువర్ష్శకము. పరముగా నోవాదేశమైన నోవుమనియు. రూపములగునుః నోవాదేశమైనపిదవం ్రీర్ణము 6 చే వకారమునకు ద్విక్వముణాం. బిదప సమాసము 18 చే న్రాన్వమును గలుగ నొవ్వండను మొదలగు రహూవనులు నొచ్చుధాతువునుండి యేర్సడునని య్య్ర0దివివరణమున కళ్ళిప్త్రాయముం

క్వరిలై బాల వ్యా శరణము శాని యిట్లు వ్రశర్ణ్యము థీ నం జేరమిం జవ్వ దనరీతిరూవములు చచ్చు ధాతువునకు మ్మాక్రేము గలుగవని యెంచునది జీత్తు పరంబగునపుడు వాని వువర్షంబు విభామను లోవీంచు. గాణ,

చాక - చావక - చాకుము - చావకుము, నోక - నోవక నోకుము - నోవకుము

టీ శి అనునది పోవువ్రశ్యయములు వరములసనవుడు. మ్యూత్ర్తమూ ఫూర్వ నూర్రమువేనైన ఛావునోవల తుదివర్ష ములకు లోకము గలంగునని సూశ్రార్థము చచ్చు చాతువునకు 89 ేం గాని 36 చేయాని కజిగా నది జీత్తుశానం బూర్వసూత్ర్యముచే నది చరముగా “వావ అకునది యాదేశమయ్యెననియు సీస్తూక్త్రమువే వువర్ణము లోపింప “వాక్‌ అనుహూవ 'మేర్పడెననియు గ్రహించునది. వువర్మమనుటం కేసి 20 'చే నుక్వమున కత్వము గలుగకముం'దె వువర్మలోచ మగునని గ్రహించునది. వువర్షలోవము గానివత్‌ మున 20 చేం మార్వసూ్ర్యముచే వెన “చావు ఆనుదాని వువర్ణను నుక్వమున కత్వం బై చావకయను రూవమగను ఇన్హే లజీయందు మద్యమపుర్తుమైకవచనము “ము అను నది పరముగా 82 చే కుజి యగుననియు కుజ జీత్తుగాన నది భరము?ాం బూర్వసూ శ్ర ముచేం జచ్చుధాతువునకు 'భావు" ఆజేశమగుననియు. నీవిధివే వువర్ణలోవముగా “చా కము అనురూసమయ్యెననియు నీవిధిచే వువర్మలోవము గాకున్నం గుజీ పరముగా 20 శే వువర్జము నుశ్వమున కళ్వంలైై “చావకుము అనురూవ మగుననియు (గ్రహించునది, ఇల్లే నొచ్చుధాతువునకు కజీవర్షకము వరముణాం జరూర్వసూక్రమువే 'నోవు ఆకున చాజేశందై 20 చే నశ్వంచైన నోవక యనియు. నీవిధిచే వికల్పముగ వు గోవంలైన నోక యనియు నాగతిచే వ్యతికేక చుద్యమైకవచనము పరముగా నైన కుజీ, జీస్తు? వరమగుచుండం బూర్వవిధిచే నోవాదేశమై 20 చే వువర్ణము నుక్యంబున కళ్వముగా నోవకుమనియు. వువర్మ మోవిధిచే లోపించినవకుమున నోకుమునియు. రూపములగునని మొజుంగునది ఈముత్తు వరంబగునప్టు జాజేశాదుల విధించు సీసందర్భమున ముహదర్థక _రూవములనే యుదొవారిచుట స్పష్టైర్థముగాని యమహదర్థమున నిట్టిరూపములు కావని మాత్రము గ్రృహించరాదని యెజుంగునది.. జ్వీళ్తు వరమగునపుడె యనుటంశేనీ ముద్దు పరమగునపు డిక్కార్యము గలుగ దనుట న్పష్ట్రము అగున కను కళులకు ముక్జీశ్తులు పరంబులగునపుడు కా నా కానలు

విఫామనగు. నొ౬, అపచాద్యసూ శ్రముచే గాకు వకారంబు, వత్యుమాణం

శ్రీయాపరిచ్ళేదము 468 బౌత్వంబు, కము - అగుము - అనృము - బొము, కండు = అగుండు = అవుండు - బెండు, నాండు - అనండు, కానడు - కనండు,

టీ అనుకనులనునది ద్వంద్వము ఆగునకనుదానికి ముజ్‌ అనుదానితోను నను కనులకు జ్మోనుదానితోను నన్వయము కాలా ముదుజ్జులు వరములగునపు డగునకు “శా అశునదియు *జి ఆకునది పోవువ్రక్యయములు వరములగనపుడు *“అను-కను అనుధాతువులలో ననునకు “నా అనునదియు గనునకు "కాని అనునదియు. నాదేళ ములు వికల్పముగ నగునని నూ్రాన్థము కాచేశ మగసనకుం గానివక్షముక నాచ్చికము 27 శే 'అసి అనుదానియుదలి గకారమునకు వకారమును 108 వే 'అవుి అని వకారాచేశముచే 'నేర్పడినవాగమున కౌత్వమును గలుపనని యవదాద్యంబను నీక్రింది విపరణ వాక్యద్వయమున కభ్ళిప్తాయము మ3శీయు ముకుడ్జులకంటె నికరములు జీత్తులు వరములగునపు డగునకుం శాబేకమోవిధి బీ వికల్పముగం గలుగక 91 చే నిళ్యముగగలుగు ననియు జీత్తులకంటె చిన్నములు వరములగునపు డనుకనులకు నాకానాదేశములు గలుగ వనియుఫలితమును (గ్రహించి ప్రి ;(యనునడుపుకొనవ లెను అగుధాతువ్రనకు లూట్మ ధ్యమ ఫురుషమువర్ణ్మ కము వరముగా నీవిధివే శాచేశమును 61 వే మువర్శ్మమునకు మాముడిరుం శాచేశమైన కాకు ప్రస్వమును.. గాం గమ్మనురూవము గలుగును ఇచ్హే లజీనిగాదేశము డుస్టు వరముగాం గాం గాండనురూవ మేర్చ్పడును శాదేకము గానిపకమున “ఆగుము అనియు నాచ్చికము 27 చే వాదేశమైన నవ్పమనియు 103 చే నవునకు “ళో” అను నదియైన 'ళొము అనియు రూపములు. గలుగును ఆగుధాతువునకు లూక్మా ధృమబహం వచనప్ర్రత్యయము డుళ్టు పరముగా ేవిధిచేం గాజేశంబును 61 చే ద్రాన్వము గాదేశ మునకును గలిగి సంధి 22 'చేం బూర్ష్మ' బిదువగుటంజేసీ కండనురూవము. గలుగును శా జేశముగాకున్న అగుండనియుం గకారమునకు వకారంచైన నవుండనియు నాళ్వంలైన శాండనియు రూవములగుననుట వూర్వోదావారగావ్ర్యక్రియంబట్టి స్పష్టము అనుధాతు వునకు లజి ప్రథమపురుచైకవచనము పరముగా లడీ జీత్తుణాన నీవిధిచే నాయనునది యా జీఠముగానాండని రూవమగును నాదేశము గానివక్షమున ననుధాతూత్వమువకు 20 జే నశ్వముగలిగి 'అనండు అని రూవమగుకు. ఇల్లే కనుధాతువునకు లకీ ప్రశమైక వచనము వరముగా నీవిధిచేం శానా చేశంద్రైనం గానండనియంం శానాదేశము గాకున్న 20 చే చాతువుశువియుక్వమున కళ్వంతై కనండనియు రూపనూలు సిద్ధించును ఇశ్లే యగునకు ముద్దు వరమగునపుడును ననుకనులకు జీర్తు సరమగునపుడును నీయాదేశములగుటను గమ నించుచుం. గానపుడు యథాసంభవముగ6 గలుకుళార్యవి'కేషము జూచికొనుచు రూపాంకరము లూహ్యాములు 901ే ముక్టీత్తులరెంటను నగుధాతువునకుం గాదేశము

శక బాలవ్యా కరణము నిళ్యముగ వచ్చుచొచ్చుచూచులకు రాచొరు చూడులవలె సంప్ర ' సముగుచుఎదుటంేని ముద్దా వరమగనపుడద్దౌనికి వికల్పముగ నీవిధివే విధించునక్కజ గలి'గెననియెజుంగునది నేరుచునకు లిశ్లాట్టులు ముళ్తుంబరంబులగునపుడు రుచులకు లోపంబు బహుళంబుగానగు, ౯రిం

ేచెను - నేరిచెను నేదును - నేరుచును, నేరండు - నేపవండు,

టీ ముత్తనుదానికి రుచులను ద్వంద్వనములోని చువర్షముతో నన్వయము లిడ్డా ట్ర-లను ద్వంద్వమునకు రుచులను ద్వంద్వమునందలి రువర్శముతో నశ్వ్యయము కాగా "జీరచుధాతువునకు లిర్రాట్టలు 'రములుగా నందలిరువర ము వికల్చ్పముగ లోపింయే ననియు నేరుచుధాతువునకు ముడుజ్ఞులును జీత్తలును బరముగా నందలి చువర్శము వికల్ప ముగ లోపించుననియు ఛూర్రార్థమలించెడి "చేపచు ధాతువునకు లిట్ట-నందు డుజ్డునకు 17 జే "నెనువర్షకముకు సీవిధిచే రులోవమును గా “నేరుచుఐనేచుశఎను=నేదెను” అనీ రూవమయ్మ్యొను. రులోవము గానివక్షమున రిర్‌ చే రువర్ధ్యము నుత్వమున ెనువర్ష్మకము సంబంధమైనయొకారము గూడుచో నిశ్వము గలంగ “నేంచెనిఅనురూవ మగును నేరుచు ఢాళువునకు లాట్టునందుం బ్రభమపురువు డుజ్వర్షశమునకు 16 జే నువర్శక మాదేశముగా “జీరుచుశను" అనియుండ నీవిధిచే లాట్టు వరమగునపుడు రులోపముణా' "జేచు"ననియు" గానివతుమున *“నేరుచునుి అనియు రూవములగును "ేరుచుధాతువునకు లబినీ ట్రశమ పురుమయందు డుబ్విర్థకము పరముగా లజ జీత్తుగాన ముజీత్తులు ముత్తు నాయడుట సీవిధిచే చువర్మలోపము గలంగ 20 చే రువర్శ్యము నుత్వమున కఠ్వంభైై “జేరలోడనుహూవ "మేర్పడుశు, చువర్శలోవము గానివత్షమున "చేరుచుధాతువునండలి ఛారునహజిచకార మునకు 68 చే వకారమును 20 చే దానియుక్వమున కత్వమునుగా "నేరువలడనురూక మగును మహక్కర్హృకక్కియలే యుదాహరించుట స్పష్టైర్ధముగాన నమహర్క _ర్త్ర్రకము లగునపుడును నిట్లే రూపము లగుటను గమనింపవలెనని ముంచె యుక్తము లిశ్లాట్టులు వరములగునపుడు రులోవమును ముత్తు వరమగునపుడు చులోపమును విధించు టంజేసి శత్రర్ధ్థాదులందు “నేనున్‌, ేచి అనునట్టి యపరూవములు. గలుగకుండుట చ్రమయోజనమని యెలుంసనది

జీ, ఈ అధి పోవునకు దుబ్బుత్తులు ముబ్బుంబరంబులగునపుడు శృలోపంబుం చొదపదలును విభాషనగు, నారా,

పోదురు - 'పోన్చుదురు, పోండు పోవండు = పోన్చము, పాదము-

సదను - పొమ్ము.

శీ యాపరి శే దము 46ిర్‌ టీ దుళ్తుత్తులను ద్వంద్వమునకు వులోవమనుదానితోను; ముద్దినుదానికిం బొద వదలనుదానితోను నన్వయమగు కాలా శోవుదాతువునకు దుక్కును ముజ్జీత్తులును బరములగునపుడు వుకారలోవమును; ముక్టు వరమసనపుడు “పొదంవది అను నాదేశ ములును వికల్పముగ నగునని సూగ్రార్ధము 22 చే లాట్టనందు దుగాగమము. ప్రథమ ఫుదమబహువచనము మొదలుకొని యుండు "నెల్లపురువముల వచనములఎదును నసననుట కెళ్షము 'ముండుస్టాలుకు జీత్తులుగు ముత్తునాంబడున వకుట రీఢీ 'చేన్నష్టము మధ్యమము దుక్జుం ముడ్దునాంబడుననుట 'తెల్లము పోవుథాతువునకు లాట్టునందు వశమపుకషబహు వచనము (రు పరముణా 22 చే దుగాామమగుననియు నాదువర్ష్మము కశరముగా సీవిధిచే వ్రలోవంబుగా పోదురనియు వులోవముగాకున్న పోవుదురనియం రూపములగును పోవు ధాశుశ్చనళు లకిని వ్రశమైకవచనము డుజ్జు పరముగా లవి జీర్తుగాన 586 చే ముత్తు నాబడుట నీవిధిచే నదిపరముగా వు గోవముగా పోంగనియు వుళోపము గానివత్షమున 20 చే వువర్ణము నుక్వమున కళ్వంబై పోవ డనియు రూవములగును* పోవు ధాతువునకు బూట్టునందు మధ్యమైకవచనము (ము) వరముగాం బోవునకుం బొదయనునదై నం బొదమనియు బద యాదేశంతైన వదమనియు. నీశేండును గాకున్న ముష్టును 86 ననుసరించి ముత్తు నాంబడుంగాన వులోవ మ్రూవిధిచేగా 'పేోశాము అని యుండ 61 చేం బోయనుదానికి హ్రస్వమును మువర్ష్మశమునకు మాముశియుం గాం. బొమృనియు రూమము లగును ఇళ్లే లూట్టునందు మధ్యమబహువ చనమునం “దోవుండు-పొదండు-వదండు-పొరి డను రూపము లగుటను గమనించునది. ఇల్లే దుజ్తుత్వలు సరంబులగుటను గమనించుచు మిగిలినరూవములను సాధించికొనునది ఆగుపోర్తల కడవ్రాల కిద్వ క్రంబులు వరంబులగునవుడు యకారంబగు, ౯౫౯, వత్య్యమాణం చైత్వంబు _ అయి -ఐ, అయికి- ఐరి - పోయి - పోయిరి - పోయెను - పోయొడు, టీ “ఆస-సోవు అనునీ శెండుధాతువుల రుదియతరములగు (వి అనువానికి ఇకారముగాని ఎకారముగాని పరముల్రైనపుడు యకార మాచేశమగును. “అగు”. ధాతు వునకుం గ్య్వార్సమున 88 చే మైన ఇకారము సరముగా నీవిధిచే “గ అను దానికి యకా రాచేశ మైన 'ఆయుశఇ=అయి" అని హావమనను. 103 చే "అయి ఆనుదానికి “వి అనునైన “ఐవి అనుగూపమగు.. చెప్పంబోవు 103 చూశ్రమునుబట్టి వికారమగుటను గమనింపవలెనని వమ్యుమాణంబను వివరణమున కళ్శిస్ర్రాయము అగుధాతువునకు లిట్ట.నందు భాలవ్యా-టీక ఎాలి0

డరి6 బాలవ్యాకరణము ద్రథమపుకషబహుకచనము చరముగా 1౯ చే నిగాగమముగా "అగు శఇ గరు అని యుండ నీవిధిచే 'గూ ఆనుదానికి యకారముగా “అయుశాఖఇశేరు అని యంండం దళ్ళ మము 25 చే క్రియావిభ_క్రియగుట రువర్మకోత్వమున. కిత్వముగా నయిరి యనియు 108 శ ైశారమైన నైరనియు. రూవమములగును ఇట్లే పోవుధాతుత్రనకుం గ్య్యార్ధమన చైనయికారము పరముగా నీవిధిచే తుదివుకారమునకు యకార మాదేశమై 'పోయో ఇజపోయి' యనియు లిట్టున భూకంబుకంరైన యిగాగమేకారము. పరముగాం బోయి రనియు లిట్టు డుడ్జునవ్తైన యొశువర్థశము *నెకారము వక్ర్రృము వరముగాం బోయెననియు "నెడువర్ణకము నెకారము వర్ర్మము చరముగా పోయెడుననియు రూవము లసను ఈ రీతినిద్వక్ర్యములు పరములగుటను గమనించివొనుచు నగుపోవుంకడస్రాలకు యకారమస టను గమనించొనునది యకారమగుపోవుల కడగ్రాలహలంశమున శే యని యెలుంగునుః బ్రశ్రియలో నవదాదిన్వరసంధిని బ్రవ ర్హింపంజేసికోనునది అగునకు వక్రంబు గూడుచో దీర్ధంబగు, ౧౦౦, వతస్థమాణంబు ద్విత్వంబు - ఆయెను - అయ్యెను - ఆయెడు అయ్మొడు. టి పూర్వస్యూత్తమున నగుధాతువునకు వక్ర్యము పరముగనుంచి యుదాహృరు లంజూపలేదు వ్యక్రృము గలియునపు డగుధాతువు శుదివర్మమునకు యశ "రము ఫూర్వ స్యూశ్రముదే నగునపుడగుధాకువునందలి మొదటి అకారము దీర్ధమగునని సూగ్రార్ధమ అగుష్టాతువునకు 16 చే వైన యొకువర్షకమునెకారము గూడునపుడు ఫూర్వవిధిదే గువర్ధ్యము వాలఎశమునకు యకారముగా 'అయంశాఎనుి అని యుండ నీవిధిచే వ క్రమ సూడునపు డకారము దీర్ధముగా 'అయెకు అనురూప. మేర్పడును గక్టము ర శే చాకారముమాంది యకారమునస ద్విశ్వమును సమానము 18 చే నాకారమునక వ్రు మునుగా “అయ్యెను అని రూవమగును ఇఫ్లే యెడుచెడిగాగమములవక్ర్యము మరనుస నపుడును 99 చే యకారమును) వక్రము గూడుచో న్లీవిధిబే నకారమునకు దీర్థ మును టీ ము ర చే ద్విక్వమును;, సమాసము 18జే నాకారమునకు ప్రాన్వమును) గూర్చుచు గ్రనుమున “అయెడు-ఆయ్యెడుూ. అనురూపములను సాధించికొనవలయును వత్యుషాణి మనం కెప్పంబోవునది. వ్రగీర్ణము రీ స్యూత్రమని భావము పిలుచు మొదలగువానికి ముత్తు పరంబగునపుడు కడవ్యాయి బహుళంబుగ లోవీంచు. ౧౦౧. వీలండు - విలువండు - పీలుము - వీలువుము, లేచును ముష్టి

శీయావరిశ్ళేదను 467 పరంబగునవుడు చులోవంబగు, లెమ్ము = లెండు, వీలుచు = నిలుచు తలంగు = ఇత్యాదులు,

టీ పిలుచు మొదలగు ధారువులకు ముజ్జీత్తులు చరములగునపుడు వాని లుది యత్షరము బహుళముగ లోపీంచునని నూ్రార్థము వీలుచుధాలతు సాదృశ్యము ననుసరించి పవాజిచువర్షాంత ధాతువులు గ్రావ్యాములు పిలుచుధాతువునకు 7 శే లకియు. దుజ్జును గ్యా లజ జీశ్తుగాన నీవిధిచే చువర్ణము లోంచ 20 చే లువర్మము నుళ్వమున కత్వము గలిగి ఫిలండను రూవమయ్యెను. చునర్జ్మ వోవము గలుగనివక్షమున 88 జీ ధాశుసిన్థ చకారమునకు వకారమును 20 చే దాని యుక్వమునకత్వముకు గా పిలుపండను రూక మయ్యెనని యెంచునది ఇహ్లై లూణ్మ ధ్యమ మువర్ష్యకము పరముగా సీవిధిచే చదు లోట ఛైన పీలువమనియుం శాకున్న 86 వే చకారమునకు వకారంబగుట వీలువుమునియు రూవములగునని క్రహించునది బహుళ్తహణమును జేనీ విలుచు. మొదలగువా నికి వలె. గాక లేచుధాతువునకు మొత్తము లూర్షా ధ్యమైకవచన బహువచన వ్రృత్యయములు ము-డులు వరములగునపుడు చులోవ మోనిధిచే నిశ్యముగ నగునని "లేచునకను సీ క్రిందివివరణమున కళ్ళిప్తాయము "లేచు భాతువునకు లూఖ్యధ్యమైకవచ నము మువర్మ్‌కము పరముగా నీవిధిచే నిర్యముగ నంత్యవర్మ లోవము. గలిగి *లేశము అని యుండ 61 చే లే యనుదానికి స్రాన్వమును మువర్శమునకు మాముడీయుం గా “లమ అను రూపమగు ఇళ్టే మధ్యమ బహువచనము. దుజ్జు పరమగునవుడు నిత్య ముగ నీవిధిచే నంతిమవర్మ లోవముకు 61 చే వ్రాస్వమును గా 'వైపాడు. అని యుండ సంధి 211 చే జిత్తు బిదువూర్వం బగునను విధి చేనైని చిందువు ఫూర్మమై నిలువ “లెడు ఆశు రూవమగును. లేచునకు ముజ్జు పరమగునపు డనుటు జేసి. జీత్తు పరమగు నపుడు చువర్మ౮ోవము. గాదనియం. దాన లజ మొవలగు. జీత్తులు వరములగునపుడు లేవడు వెందలగు 88 జే వైన వకారముతోడి రూపములే యమరుననియు 'నెంచు నది. “పిలుచు నిలుచు శలయి అను 68 నొప్పు చువర్షైాంతములే యా న్యూత్ర, మునకు విషయములనియు నా చువర్ణ్శములు సిద్ధబిం కపూర్వకములై నను సీవిధి వర్తించుననియు సీక్రిందం జూవంబడీిన ధాళ్ళుశ్రయమునుబట్టి "తెల్టము కొందజు శలంగు ఛాతువునుండి శలండను రూపము నుహ్హూటింపవ లెముగాన నీవిధి చువర్థాంతము లంజే ఇక మజికొన్నిటియందును గవివయోగానుసారముగ ప్పర్తించునని యండ్రు (చూ సంధి 18 వ్యాఖ్య)

463 ఛాలవ్యా శరణము లాంలిచో నహితము కాజేళాదులు వానంబడియిడి, ౧౦౨.

శావుతను = కాతను, అగుట - కావుట, అగుడును = కావుడును, 'కానను = కావునను, అనుడును - అనవుడును - నావుడును, ఇత్యాదు "లెజుంగునదిం

టీ ముజ్టీత్తులు వషరములగునపుచేగాక వానికంటె నికరములు గొన్ని వరములను నపుడుకు “శా మొదలగు నాదేశము లగు మొదలగు వానికిం ట్ర,యోగములందుం గన్నట్ట చున్నవని నూత్రార్థము ఆకశబ్దము చే: బూర్వో క్ష్యవ్యకార మాయాఛధాశకువుల కాయా యాజేశములేగాక వానికి గొన్ని క్రొల్వేగం జేంనవర్షములతోడి యాజేశములును గలి7ెడి నని గ్రహిందునదిం అగుథాతువునకు 96 చే ముత్తు పరమగునపుడు కాదేశము శాసింమ బడినది కాని 26 చేనగు తవర్శకము పరమగునపుడు ఇ వర్మ వరకంబగు “కావి అనునాచేళ మివిధివేం బ్రయోగద్భష్ట మగుట సాధువగుచున్నదని గ్రహించునది.. వక్షమునం గాబేశంచైన ఠవర్షకముతోడ శాశననురూప మేర్పడుచున్నది కావుత నను నుదాహర అమున నగుధాతువునందలి గకారమునకు వకారము?గాం బిదచళ ఛాళత్వాదివర్ష నున కకారమునకు మాత్రమే కాదేశ మయ్యెననియుం గాత నను నుదాహరణమున ధాతు వున శంతకుం గాదేశమయ్యెననియు ఫలితము నెంచువది, అగుధాతువ్టనకు భావార్థక టవర్షృకము పరమగునపుడును సీవిధిచేం గాదేశముగాం. గావుట యనురూప మేర్చడెడిః ఇళ్లే యానంత ర్యార్థకడువర్ష కము పరముగా నగుధాతువునందలి గకారమునకు వకారా 'జేశంతైన పిదప చాత్వాదినున్న అకారమునకే కాదేశమైన కావుడుననియు లేక శావాదేశంచ్రైనం గావుడుననియు రూవంబు గలుగును. ఆగుధాతువునకు శీ! చే వైన నువర్ష్మకము వరముగా నీవిధిచేం గావాదేశంళ్సైనం గావుననుననియుం గానాదేశంటైన శాననుననియు రూపము లేర్పడునుం ఇ యశనుధాతువున కానంత ర్యార్థకదువర్ణకము చరముగా “అనవు అనునదాబేశంబైన *“ననవుడు ననియు “నావి అనునదాదేశంటైన నావుకుననియు నీళెండును సీవిధిచేం గాకున్న ననుడు ననియు రూవములు. గలుగును

అచ్చికంబులం దయియవులకు వక్రతమంబులు బవాుుళంబుగానగు. ౧౦౩.

అయిదు - ఐదు, అయిలేని - ఐయిేని, అవుడు - బొడు, గవునెన-

గెౌసెన,

శ్రీ యాపవరి వే దము ఉర0

టీ “వాయిరవుర్వక్రృతమా అనునది మూలము. ఆచ్చికళబ్టములందలి “అయి” “అవు అను భౌగములకుం గ్రుచుముగ “అయి అనుదానికి “వి అనునదియు. “అవు అను దానికి “చె అనునదియు నాచేశములుగ నగునని సూ్రార్థము సామాన్యముగ నయి యవ్పలకనుటం జేసి శజ్ఞనహాజంబగునట్ట్రియు వ్యాళ్ళతి ప్రక్రియచే ేర్పడినట్టియు నయి యవులకు “ఐంట అనునవి గావచ్చునని గ్ర్రహించునది. ఆయిదనుదొనియందలి_ బ్బ సవాజమగు. “అయి అను భాగమున శీవిధిచే *వి కాలా మైదనురూవము. గలంగునుం ఇట్టి యగుధాతువు తుదివర్ణ మునకు గకారమునకు భూతంబున మైన యిగాగమము పరమగునపుడు 99 చే మవైన యకారమునం జేసీ యేర్పడిన *అయి" అను ఫాగమున చైశార మివిధిచేం గా మ్రైరనియు. దాని శేని గూర్చినరూప మైలేని యనియు నెలుంగందగును, పెదవియను నర్థముగల ఆవ్పుడను శబ్ద రూవమునందలి “అవు అను దాని కౌకారాచేశము గా నాడకురూవ మగను ఇళ్లే గవుసెనశబ్బమున సహజమై తోంచు నవున కొకారంతచైన శౌానెనరూపము. గలుగును సెనెన యన నింటికచ్చని యర్థము, ఖే యాచ్చికళబ్దములందు. సహాజముగం గాని వ్యాకృతివ్రక్రియ వేగాని తోంచు నయియవుల వై యాలను బహుళముగం గూర్చవలయును, “అవు; అయి, అని నుల్వేశత్వములతోడి భాగములు తోంచునతుడేగాని వేలొకరీతి ననవడునపు డీయాచేశ ములు శావని యెంచునది. అదియు: బ్రయోగానుసారము శ్రుతిశ్రావ్యశననునకించి చేయవలయు నేగాని శవ్చక జావ లెననునియమము లేవని యెఆింగింప బహుళ్రృవాణముం 'జేనెనని శ్రహించునది, వ్యాకృలివ్ర్యక్రిియను “అయి=అవు" ఆనుఖాగములే తొలంకటివని యాయాధాతువులం జేసి తోంచెడిగాన నయియవులశే ఐళూలు విధంపంుడినవి, “వచో యవాయావ$ి అనుసుస్కల్భృక వ్యాకృతిస్యూత్తము. ననుసరించి వజెల కయియవులగుట తోంచెడి, కాని యుచ్చారణమున నయియవులు గలీసిపోయి యైయొలుశా మారినవనుట సవాజముగాన నిమ్మార్ణ ము రమణీయమనండగుం

కలుగునక _స్యర్థంబునందు లట్టు పరంబగునప్పుడు కలయగు, ౧౦౪

వ్ర కలండు కలకు.కలదు.కలవ్ర మ, కలవ్చశలరు. ఉఊ, కలను గలము,

టీ, 'ఉన్నవాందు-ఉన్నది' అనునర్థముశ లట్టు వరమగుచుండం. గలుగుధాతు వునకు కలి అనునది యాచేశముగ నిత్యముగ నగునని సూత్రార్థముం డుజ్ఞా పరముగా గలాదేళంచ్తైనం గలండనియు రువర్మకము పరముగాం గలా దేశంచైనం గలరనియు ని్లే యమహదర్ధమున ఢుజ్జున శాదేశంబ్లైన దువర్శ్యము పరముగార గలదనియ్యా. సీరీ3చే

శ?0 బాల వాస్ట కరణము రువర్మ కమున కమహదర్థమున నాచేశంచ్రైనవువర్ణము. పరముగాం గలవనియు నిట్లే ల ధ్యమైకవచనమున వువర్ణ కము పరముగాం గలాదేశంమచైనం గలవనియు లణ్మాధ్యమరువర్ష్మ కము వరముశగాం గలాబేశంటచ్రైనం గలరనియు ను త్తమైకవచనబహువచనములు పరము లుణాం గలాదేశంటైైనం గ్రమముగం. గలను - గలమనియం రూపములగును* వ్రభిమైక వచనబహుువచనములందే యమవాత్వమున దుపులమూలంబున "భీదము గోచరించెడిగాన నంఠవజకె యుదౌహృకముం లట్టు _వరంబగునపుడనుటం జేసి తక్కినచోటులం జెచ్చ టను గలాదేశము గశాదనియు నిత్యవిధిం చేస్తి లట్టు పరంబగునపుడు మొత్తము కలుగు చున్నా6 డిత్యాదులు గలుగవనియు నెలుంగునది. అస్త వమన ననుటం చేసి యుండుట యశునర్థ్థ మునకంటె నికరములగు “పొందు-వుట్టు "మొదలగునర్థములు గల కలుగుధాతు వ్రున కీవిధిచేం గలాబేశము గాదని ల్రసొంచునది శ్రర్థంబునం గలాబేశంబు విఫామనగు, ౧౦౫,

ఎడియెడులకు లోవం బిట నిత్యంబు-కలవాండు కలుగువాండు,

టీ, 44 వేం దృవర్ద్మ కార్థకమున ెడియెడువన్నియలు ధాతువుల కగునని వేప్పం బడినది, 45్‌ చే వానికి లోవము బరుళముగ విధింవబడీనదిం శ్రర్థమనలం దృవర్మ కార్థమున నని యర్థము (శృ+అర్థ=శ్రర్థ) సంస్క్య్భృతమునందగు “తృచ్‌” అను ప్రశ్యయమునర్థ మునం చెనుంగుననగు నెడియెడు వర్ష్మకములు వరములుగాం గలుగు ధాతువునకుం గలాదేశము వికల్చ్పముగ నగునని సూ్రార్థముం కలాదేశ మోవిధివే నగు వష్షమున నెడియెడు వర్శకములు నిల్బియంన్నచో “కలెడి - కలెడుఅను నపరూపములు నంభవించయునుగాన వానిని వారించం గలా జేశంళై నవక్షమున '&ీ*4ీ చే వైన యెడియెడులు నిళ్యముగ లోపించునని యొడియెడులను వివరణమువే శాసించెననియం. దానం గలాదేశ మగుపత్సీమున సమాసము 9 చే మైన తచ్చ్ళబ్దముతోడనే గలవాండు కలదకురీతినే రూవములగుననియుంం దచ్ళ నృబ్టముగసాడ: గావన్న నిత్యముగ- గలయనియే విశేషణకూవ మమరుననియు ెజుుగవలెను. అస్త బ్రీర్టక మగుకలుగు ధాతు పే యీవిఫికి ఎఏషయముం కలుగు ధాతువునకు శశీ చే వైన యెడెయెడులు వరములుగా నీవిధిచే- నలాదేకముకు తక్‌ నందలి బహుళగ్ర్రహణమునం బేసి కలాచేశంబుమోంది. యెడియెడులకు నిష్యమ లోవమును సమానము 9 చే తచ్భబ్దమకువ్రయు క్తమునుగాం 'గలవాలీడనియుం గలొ దేశము గానిపతమునం 'గలుగువాండు. గలిచెడివాడయు. గలెెడువాయడుి అనియును, రూపములు గలుగునని గ్రహించునది. కలాదేశముమోంది తచ్శబ్దవకారమునకు 117 వే లోవం బయ్యె నేని “లాండు కలా" రనురూవములగుటను గమనించికొనునదిం

శీయాపరి ఖే దము తే అస్త్యర్థంబునకు లజి మి క ని వడి వర్షకంబులు పరంబు లగునపుడు లే యగు, ౧౦౬.

చ్ర లేయ - లేరు - లేదు - 'లేష్చ, మ లేవ్చు - లేరు, ఉ, లేను - లేము, లేమి = లేక = లేని - లేవడి,

టీ. అ్నన్హ్యర్థకమగు కలుగుధాతువునకు లజియు,. తి? అే వ్యతిళేకభావమున నగు మిజియు 8౪ చే వ్యతిలేకశ్త్వూర్ధమున నగు కజియు శీ7 చే వ్యతిశేకళృవర్ష కార్థమునందిగు నిజియు: గృదంశతము 22 "జీ నగు వడియుం బరములుగా. “లే అను నది యూదేశమగునని సూత్రార్థము అస్త్యర్థకమగు కలుగున కనుటం జేసి 'పొందు-పుట్టు" అనునర్థములం గలదాని కీయాదేశము గలుగదనియు దాన యశథార్జ్హ ముగ వ్యాళ్ళతి వ్రశ్రియ ననుసరించి రూవములు గలుగనగుననియు. గ్రృళాఎచునది కలుగుధాతువున కస్త శర్ధమునకు లజీ వథమళురుమైకవచనము డుక్జు పరము?ా సీవిధిచే "లి అనున దాదేశముగా. లేండనియు దానిబజరుపచనము. రువర్ధకము దరముగా లేయా దేశమైన 'లేరనీియుం నమహదర్థమున లజీరి దువులు వరములుగా "లేయాబేశమైన "లేదు 'లేపనియు మధ్యమమున వురులు వరములుగా 'లేయాజేశమైన లేవు లేరనియు. నుత్తమఫురుషమున "నేకవచనబహువ చన వ్రశ్యయములు నుములు వరములుగా "లేయాదేశమైన లేను 'లేమనియు హూవములు సంభవించును, ఈగతి బే మివర్ధకము వరమగునపుడు "లేమైన లేమి యనియు కజీ పరమైనపుడు లేయైన "లేక యనియు నిజివరముగా లేయైన లేని యనియు. వడి వరముగాం గలుణనకు లే యాజేశ మోవిధిచేం గా లేవడీి యనియు రూవము లేర్పడును.

వ్యతి'రేకంబునందు వలచున కొల్ల విఫామనగు, ౧౦౭,

పః ఒల్సండష = ఒల్లరు = ఓల్లదు - ఒల్లవుః మ, ఒల్లవు = ఒల్లరు, డ్‌, ఒల్లను ఎ ఒల్ల ము, ఒల్లమి = ఒల్లక ఇ ఒల్లని వతయంబున వలవం

వ గానంబడియెడి,

డిత్యాది, ఒల్ల మీ కొల్ల, (బొటని వ మయోగంబులం

టీ. వ్యతిలేకమున వలచుధాతువునకు “ఒల్జ్గ అనునది వికల్పముగ నాదేశమగు నని సూ్రార్థము. “లజ్రీమ-కంని అనునవి వ్యతి రే కార్థకములని ముంజె యుకక్షముః లజీని (బభమపురుషమున డు-రులును నమహదర్థమున దు-వులును బరములుగా నీవిధిచే

గ థ్‌

నొల్గమైన నొల్డం డొల్లరనియు దువులు వరములుగా నొల్లమైన నొల్గదొల్డ వనీయ్య

త్స72 “శాల వా కరణము నిల్రే మధ్యమమున వురులు వరములుగా _ నొల్లమైన నొల్లవొల్లరనియు న్నుత్తమమున నుములు వరములు గా నొల్లనొల్లమనియు మివరముగా నొల్లయైన నొల్టమి యనియు క్షజి వరముగా నొల్లమైన నొల్లకయనియు నిజి వరముగా నోల్లమైన నొల్లని యనియు హవ ములు సిద్ధించును, ఒల్జా దేశము గానివక్షమున వ్యతిరేకమున 68 చీ వలచు ధాతువునం దలి సిద్ధదకారమునకు వకారమును 20 చే చువర్శమునుత్వమున కశ్వమును నంకటం గూర్పుకొనుచు *వపలవండుంవలవరు, వలవదు=వలవవ్పు, వలవవ-వలవరు, వలవను-వల వము, వలవమి=పలపవక-వలవని” అని రూవములను సిద్ధందం బేసిపొనవలెనని వశత్షమున వలవం డిత్యొది యనువివరణమున కభిప్త్రాయము. ఓల్హమి యనునర్థమున_ నొల్లమియను పదమునకు మాలజుగ నొర్బంబాటని కవ్మివృ్యయోగములం దగవడుచున్నదనియు. దాన నొల్ల మియందలి మివర్ష కమునకుం చాటు వరముగా వృత్తియందు లోపము గలిగెనని యంగీకరించవ లెననియు, నిది సంధి 26 లోం దలంవ్రాల్వాదులం బరంవయడుటం జేసీద్రుశ లోవముగామి. నర్ధబిందు నరళెజేశములతోడి రూప మమళశెననియు నొల్లమికను స్లీ ఇక్రిందినివరణమున _ కళ్గిస్త్రాయము,. ఇటః బ్రాళాదిశాన్త ముచే నంత్యవర్థ్మలోవము మ్మాత్ర మే గలిగననియు 37 చేం చాటుశబ్టపరుషము. పరముగా నుమాగమమయ్యె ననియుం ఉత్రిళాక్థ మూపాంపవలసీయున్నదిం చువర్ష ంబుళోడ దుగ్షకారంబు తకారంబగు, ౧౦౮.

నిలుతురు-పిలుతురు అడంతురు.కడతురు.చింతుకు. వెంతురు.వచిం తురు-వచింతురు, చేతురు - కోతురిత్యాదు లసాధువులని యెఆుంగనది,

టీ, 22.జీ దుగాగమము విధించంబడినది. ఈదు గాగమము చువర్షమున కవ్యవ హితపరమున నుండునపుడు 'చుదుి అంళింగిటికి *'ళు ఉపనది యాదేశమగునని సూత్రా ర్ధముం_ చువర్మ ముతోం గూడి+ దూంగనువకారమునకు త" అనువఏి యాదేశమగు ననుటం బేసి దుగాగమదువర్ష ముమో.ది యుళ్వము నిర్చుననియు "చుక్‌. అనుదాని! “త్‌ * అనునవి యాడచేశమగుననియు త్రహొంచునదిం 30 ళే దుగాగమదువర్ష్మ మున కళ్య మగునపవుడు నాదకారముమాంది యకారమునతు శవర్మ మాజేశముగామి నకారము నిల్చియే యుండునని కృహించునదిం. దీన త్‌ అఛునదే యాదేశు మనని తేలినది శన తశారముమోందియకార ముచ్చారణార్థకమని మొొంచందగును, లేదా. తకార మూదేశమగునని గ్రహించి దుద్టకారముమోంది మిగిలిన యచ్చుతోడం దకారమ్యుపైచున్న యకారము నపదాదిన్వరసంధివిధిచే నిత్యముగ నంధించె ననియేని యంగీశరింవ లెను

క్రియాపరిచ్ళేదము తే దుగ్గకారమునకు ముందటిచువర్మ ము ధాళునహజమును బ్ర,శ్యయసంబంధ్ధియును శావచ్చును., మణియు నట్టి చువర్గ ము పూర్ణార్ధవిదుపూర్వకమైనను సీవిధిచే రకారము విస్ధిచెడి, నిలుచుధాతువునకు లాట్టు (వథమపురుమబసువచన ప్రత్యయము రువర్ష్మ కము కముగా 22 చే దుగాగమముగలున “నిలుచుషాదుగారు" ఆని యుండ నీవిధివే చుదులకు శకొారము గాంగ “నిలుతురి అనురూవము సిద్ధించును ఇట్లే పిలుచుధాతువునందలి చుదులకు తకార మోనూశ్ర్రముచేం గలుగ 'వలుచుగాదుగారు = పీలురురు" అని రూప మగును, ఈరీతినే 'అడంచుి అనుధాతువునందలి చుదులకు తకారము గలుగ “అడంఠురో అనురూవమను ఇట ధాతుసిద్ధమగు నర్థవిందువు తకార మోవిధిచే నగు నపఫుడును నుస్ఞ 16 ననుసరించి నిల్చియే యుండునని గ్ర్రహించునది* ఇట్లే శడచుశా దుళరు=కడతురు". అని యగును చించుధాతువునకు “చించుగదుగారు = చింతురు అని రూవమగుననుట స్పష్టము, ఇళ్లే పెంచుధాతువునకు "పెంకి రని రూవమగుటను గమనించునది. చచధాశతువునకు రీ3ి చే నించుక్కుశా “వచించుి అని యైనపిదప లొట్టున పవర్ష్యకము వరముగా 22 చే దుగాగమము. గలుగ 'వచించుశాదుకావో అని యుండ నీవిధిచే తకారము చుదులకుం గా “వచింతురు" అనురూపము సిద్ధించెడిం ౭2 చే వ్రథమపుపవమబహువచనము "మొదలుకొనియే దుగాగమ మగుంగాన చుదులు ప్రథమ పకుషబహువచనము... మొదలుకొని యుశ్తమబహువచనాంతము. శోంచననియ్యు నామైదువచనముల తకారము గన్లిన రూవములు నహజక లత్రిమచువర్హాఎతముల కమరుననియం భావము గ్రృహింపనగుం సప్తళ మైళవచనమున మ్మాత్తమే తకారము గల్లిన హపమాచువర్షాంతములకు లాట్టున ఈ వదని ఫలిశము, చుదులశే రేశారము నిధించ లడుటంచేసి చేయు కోయు మొదలగుధాతువులు యువర్జాంతములగుట వానికి లొట్టు రు పరమగునపుడు దుగాగమంబుగా “యుదు అనుఫాగమే దొజకును. గాని "చుదు ఆనుఖాగము దొరకమి నీస్తూర్రమునే తవర్థ్శక మట్టివానికిం నలుగ్య నవకాశము లేదు శాన వానికి “చేయుదురు. కొయుదురు అనియే రూపములు శెస్త్రయము లగు౨గాని “జేకురు కోళురను. కూవములు శాన్త్రీయములు గాంజాలవనియు నవి వశ్యావహారకము లసట సాధువులు శావనియు వేళురు కోతు రిత్యాదు లసాఘవులను సీ క్రిందివివరణ మున కళిప్తాయము కొంళమందె లక్షణక్షర్త లివి సాధువులనిరి కొంళమంది కవులు వీనిని వాడి (చూ శ్రీసి రా పం బా. కు కాని యలొతుణికములగుట నగ్రాహ్య ములనియే సూరితలంపు, చుదులకు: దవర్శ్శ్మము గల్లి: రూవములలోం దవర్థముమోందియం శ్వము 62 చే లోపించినవక్షమునం బిర్రు పెంత్రు, రూపములు గలుగుటను స్మరించి కొనునరి. “డౌ చోర్లుక్తద్ధర్శే బిందుపరస్య శకారో దోస్స్యాలో అను చితామణి స్యూత్త్రములనుండి ఫలించినయక్థ మాన్యూర్ర్తరూపమును చాల్ళెననుట స్పష్టము?

త్తి/త్తీ బాల వ్య కిరణము వడుజి కొను లొశానొకచో స్వార్థంబునం దను ప్రయక్షంబులగు, ౧౦౯

చొచ్చు - చొరంబడు, నిలుచు - నిలువయబడు, కూడు = కూడం బడు, పండు = పండుకొను,

టి &9 చేం బడుజి కరమున విధింపంబడినది= ర్‌2 చేం గొను ్రీయాఫలము కర్ష్య్భృగామి యగుచో నగుకనియు_క్తము కాంగాం గర్మమున నగువడుడీయు. నాక్మనే పదార్థకంబగుకొనును గర్శాక్మ "ేళదార్థములుదేగాక థాక్వర్థమాశ్ర్యమునను గాందగునని నూశ్రాభిప్రాయము. స్పష్టవడియెకి. పదుజిగొనుల కీచోటుల పిశేషిర్ధప్రృకాళనళక్తి గలుగదని తాళ్చర్యము, చొచ్చుధాతువున శీవిధిచేం బడుజియు నది పరముగా ౪91 వే *చొరు అశునది చొచ్చున కా డేశంబుకు 21 చే నుగాగమమును 20 చే రువర్ణ్మము నుశ్వమున కళ్వంబుతై “చొరంబడు అనురూపము సిద్ధించెడి. దీనిక -వొచ్చుట” అనియే యర్థముగాన నిది డాత్వర్థమార్తమున నె యనువ్రయుక్త మయ్యొనని గ్రహింపవలెను వాండు చొరంబడెకన వాండు చొచ్చెనని యర్థముగాని నిట" నర్గార్థమునం గాక వడుజీ స్యార్థమున నయ్యెననుట ెల్లముం ఇట్లే నిలుచుధాతువున కీవిధిచే స్వార్థమునం బడు జియం నది దరముగా ధాకుసహజచకారమునకు 88 చే వకారమును 21 చే నుక్కును 20 చే నత్వమును గా 'నిలుపంబడు అనురూపమగునుం దీనికి నిలుచుటయే యర్థముగాన నిట స్వార్థమున: బడుతే యమయ్యునని గ్రహించవలెను, వాండు నిలువంబడె ననంా వాండు నిలిచెనని యర్థముగాన నిటం బడుడి ఛాళ్వర్థమ్మాత్తమున నయ్యెననుట_ తెల్లముః ఇట్టే హూడుధాతువునకు స్వార్థమునం బడువీ గాం వైరూజ మేర్పడెననియుం. గూడయ డనయలాం గూడుట యర్థము గానం బడుజే స్వార్థమునఏ దగెనని యెొజుఎగునది, ఈగతిే నండుధాతువునకు “కొను” అనున దీవిథిచే స్వార్థమునలాం బండుకొననుకూవము గలిగె ననియు దీని? బుడుట యర్థముగాన నిది ఛాళ్వర్థమునంచె తగెననియు గ్రహించునదిః (వండుట శయనించుట) వండుకొననునపుడు గల కొననున డీవిధిచే స్వార్థమున నను వ్రయుక్తముగాన థాతువ్రగాదనియు దాన రీతి చే నిగాగమము శాదనియేని లేక రీతి నందలి బహుళగ్ర్రహణమునం జేసి యాత్ష్మ జేపదార్థకము బరమగనపుడేగాని స్వార్థమునం గాదనియీని గ్రహించి చండికొననుళూవము గాకుండ చారించికొనునద్‌ం ఆెంచుఛాశువగ్వాదులకను ప్రయ _కృంబగు నగుచోనుత్వంబుపయిని

దానితకారంబు దకారంబగు. ౧౧౦. క అగుదెంచు = నెగయుదెంచు + పోన్చదెంచు అగు = నెగయు-

క్రీయాపరిచ్ళేదము శక పోవు - చొచ్చు - పుచ్చు - తోందు = నడచు - పబచు = మొలచు = వీచు _ ఇతా్భ్భదులు, టీ, అగు మొదలగుధాతువులకు స్వార్థమున “తెంచు' అశుధారువు శువిని జేరు ననియు నుదంతములగు నాయగు మొదలగువాని యుత్తుకంటెం బరమగు తెంచుధాతువు నాదినున్న తకారము దకారమగుననియు సూత్రార్థముః అగు దీని కీవిధిచేం చెంచుథాతు వన్మువృ్యయం క్తమై తకారము దశారముగా 'నగుదెంచనురూవము గలుగును, ఇటే నెనయుపోవులకు తెంచన్యువ్రయు.క్త మగునపుడు రూపము లూవ్యాములు చొచ్చు "మొదలగుచుపర్శముతుదినిగల ధాతువుల చువర్ణ్యము 112 చే లోవీంచుటను గమనించుచు వానికి రూవము లూవ్యాములు. స్వార్థమున నని పూర్వనూ,త్రమునుండి యునువృళ్తం బగును. చొతత్త్రైచు 'మొంలగురూవముల ప్రక్రియ 112 టీకలో నరయునదిం ఆభ్యాగతి నరుగ్వాదుల కయ్యది యను ప్రయు_క్తంబగు నగుచో గువర్షంబు విభామను లోపీంచు. ౧౧౧. అరుచెంచు =. అరుగుదెంచు. వఠెంచు = వగుదెంచు - చనుదెంచు, టీ. అభ్యాగతి యన నెదురుగా. వచ్చుటయని యర్థము అభిముఖాగమనమని భావము ఎదురుగా పచ్చుటు లేక రాక యనునర్థమున “తెచి. ఆనుధాతువు “అరుని మొదలగువాని తుదిని జేర్చడుననియు. నట్టు చేర్చంబడునపుడు. ఛాతువు తుదివర్ణ్యము. వికల్పమునగ లోఏంచుననియం. నూత్రార్థము. అరుగు ధాతువున కీవిధిచే 'తెచన్యుప్రయుక్తముగాం. బూర్వ విధింజేసి తకారము. దకారముగా. నీవిధిచే గువ ర్లేము లోపెంప “నరుజెం”చని యగునుః గుపర్మణలోవము గానివకమున 110 చే కశారము దకారమైన *నరుగుబెరోచని యగును, ఇల్లే యీగు ధాశువుమోంద 'తెంచనువ్రయుక్తముగా సవర్షలోపంచైన నుత్వంబుమాండిది గామి తకారముశకు దకారము గాదుగాన “నే తెంచ నియః గువర్ధలోవము గానివమ్షమున క కారమునకు దకారం బై “డుసచెంోచనియురూవము లగను, వీగుచెంచన వచ్చుటయని యర్థము ఈతెంచుధాతు. వభ్యాగలి వేగాక పంపుట వెట్టటనునర్థములను ననుప్రయాక్తమగునటుల భారత్య్త యో గాదులనుండి తెలియనయ్యెడి = పుత్తైచెనుజపంపెను, చనుచెంచెనుఐవీోను మజీయంం. దొల్లి క్ష్య్వార్ధకము ముందిడికొని యిజ్రిరూపములం _ ప్రయ్యు[క్తమలగుటయు౬. గవి ప్రయోగదృష్టంబూ. (అడిగ ఫుత్తేదు; వెప్ప్‌ ఫపుత్తైచె (దూ. బాలకవిశరణ్యముం నీతిచంద్రిక పీంక+ శ్రీ స రా, వం) ఇందుం 'ేరునవి గువర్షాంత్మక్రియలె యనుట 'లెల్హముః 'ంపుట-వెట్లటి అనునర్థములం దిట్టివి 'వ్రయ్యుక్ష్తమురైైనను పంపబడిన "లేక విడలినవ్యక్రీది'గమనము. వాని సందర్శింలవలసిన

46 బాల వ్యా శరణము వ్య క్రికథ్యాగతియే యగుంగానం. దత్కి్వియ లభ్యాగత్భర్థకములే తుదిశగుచున్నవని తోంెడి. అయ్యది వరంబగునవృడు చువర్షంబు లోవీంచు, ౧౧౨. చొచ్చు-చొ_ల్తెంచు, పుచ్చు-వుకెంచు, తోంచు తోంతెంచు. టీ. అనువ్రయుక్షమగు తొచుధాతువనంా స్వార్ధమున 110 చే విధింపండి నదియు 112 చే నానమనార్థమున_ విధింవయడినదియు6 బరమగుచుండ ధాతువుతుకి నున్న చువర్థ్యమం నిళ్యముగ లోవించునని నూశ్రార్థము, చువర్ష మను సామాన్యో క్రి జేసి నసవ్విశ్వమగున దియం లోేపించునని చొచ్చు మొదలగు నుదాహృతులంబట్టి తహ్‌ంపం దగుకు, చొచ్చుఢధాతువునకు 111 చే వైన తెొచుధాతువు వరముగా నీవిధిచే “చ్చు అనునది లోపింవ “చొ+శతెచుి అని యుుడ నంధి 39 చే; గాని వశర్ణ ము 6 వేం గాని కకారమునకు నిళ్యముగ ద్విళ్వేము కలుగ జొెత్తైచనుకూవము సిద్ధించును, ఈ రీతిజే పుచ్చుధాతువునందలి “చ్చు అనున దీవిధివే లోఎంచి తెచుధాతువు తకారము ద్విశ్వముగా “పుత్తైచుి అనుకూవము గలుగును. ఇట్లే తోంయధాతువు తుదిచువర్ణ మా విధిచే లోఎంప నుర్వముమిందిది గామిఐబెంచు ధాతువు తకారమునకు దకారము గాకున్న 'తోతెచు" అనురూప మగును లేదావ్రర్టము 8 చే నొకచకారమును లోపీంపం 'జేయుచుం బ్రక్రియను నడుపుకొననగునుం వీదవ పీనిపై నాయాలకారములం చాయా హవము లాయావిధుల ననుసరిచి సాధ్యములు చువర్ణ్మ మనుటం జేసి యిశరములు లోఏంచవని త్రృహించునదిం నిళ్యవిధానమునం జేసి “ఫుచ్చుదెంచు, చొచ్చు దెంచు, తోంచుడెంచు అని రూపములు గలుగవని యొలుంగునది. నడవను "మొదలగు ధాతువు లకు నత్తించను మున్నగురూవములు గలుగకుండ నడ్డుజన్షై నంధి 9 కంటె భిన్నముగ సీసూశ్రము ప్రారబభ్ధమనియేని "లేక యది సుబంకవదనంధికి సంబంధించినవి యగుట శీయూదహాపముల విషయమున నర్దానిం బ్రమాణముగం గొన నవకాశము లేమి నిది యారస్ధమనియేని ఫలమును శత్రహించునది అద్దానికి ముత్తు పరంబగునప్పడు ేలేరులగు, ౧౧౩. అగు దేండు-అగు దేరండు.అగుదెము _అగు చేరుము, టి స్వార్ధమునను నఖ్యాగతిని నశు ప్రయ్యుక్తమగ 'తెంచు ధాతువును ముక్తీక్తులు బరములుగా “లే తేరు అనురెండును బర్యాయమున నాటేశములు. నిళ్యముగ నగునని సూ్రైర్ధము ఓమ0 చే నసఛాతువునకం జేరిన తెంచుధాశుపుతోడి యగుచంచనుదానికి

శ్రీ యావరి శే దము తా లలని వ్రభమపుకుమ్చైకవిచనము. డుబ్బు వరముగా లకి జీత్తుగాన నీవిధి దీం చేయాబేశం చైన నగుజేయనియుం జేరాదేశందైన నగుదేరండనియు రూవములు గలుగును. ఇబ్లే యమహాదర్థమున దువులైన నగుజేకు నగుదేరదశురూవము లగుననవలెకు ఈరీతినే యను ప్రయా_క్షమగు తొచుధాతువుతోడి యగుచెంచనుదానికి లూట్టున మధ్యమమువర్ష్మ కము కరముగాం చేయాజేశ మోవిధిచేంగా 'అగుజే్శ్యాము' అని యుందుననియు బిదజ 61 చే నాదేశంచైన “తే అనుదానికి న్రుస్వమును మువర్షకమునకు మాముడీయు.గా నగు బెన్మును హవము నీద్ధించుననియు నెచునది. ఇట “తేపి అను నాచేశంట్రైనవక్షమువ నగుచేరు మనీ హూవంబు గలుగును. ఇట్టే మధ్యమబహువచనమున నగుబెం డగుజేరుం డనురూవము లగుటకు గమని౨చికొనునది ఈకి౨నే జీత్తులు పరములగునపుడును దే దేరులగుటకు 20 చే నుక్వమున కళ్వమగుటను గమనించుచు “నగుదేక-యగు జేరక-యగుదేమి = యగుజేరమి" 'మొవలగురూపముల సాధించికొనవలయుకుం $తి న్యూశ్తము స్వరంత్ర్రమస తెద్చుఢాతు వునకుం జే లేరులు విధించునదియు. నిది యనువ్రయ్యుక్తమగు. తెంచుధాతువుకకుం జేరు లను విధించునదియునని భేదము గమనించునది భూతంబున లజి!ి లిడంతంబగు నగుధాతువను ప్రయ _కృంబగు,౧౧౯, వాండు రాండయ్యెను _ వారు రారయిరి, అది రాదయైను ఇ అవి రావయ్యెును, నీవు రావయితివి మూరు రారయిళ్‌రి, నేరు రానయి తిని - మేము రావమయిుతిమి టీ. భూకకాలబోధకంబగు లజీ కనణా వృతిరే కార్థకవ్రత్యయము లంతమందుం జేంన భూతశాలబోధకసమాపక ధాతురూపములకు లిడంతంబగుననలా లిట్టునందగు వ్రశ్యయములతోంయాడిను యగుధాతువన నగుధాతురూవములు. తుదిని జేరునని సూ్రార్థముం లజీప్రథమమధ్య మో త్తమైకవచన బహువచనములకుం గ్ర్రమముగ లిడం కాగు ధారువ్రఢమమథ్య మో_త్తమైకవచన బహువచనము లనువ్రయు_క్రములగునని గ్రహించునది. అనువ్రయు_క్షమనంగా "వెన్న౦టియుండుటయని ముంబెయు_క్తము, అగు 'ధాతువునకు లిట్బఏసమైకవచనమున “అయ్యెన'అనురూప మగుననుట 100వేం ఇల్లము, వ్యతిశేకమున (లజీన్సి వచ్చుధాతువునకుం బ్రధమైకవచనమున 01 చే "శాండీ అను రూప మగుననుటన్పష్టము కాంగా రాండనుదాని కయ్యెననున దనువ్రయు_క్ష మోవిధిచేగా “రాండయ్యును అనురూపము సిద్ధించును ఇట్లే 100చేవైన యగు ధాలులిట్స్రథమబహు వచనము $1 చే నగు “రారు అను లజి వ్రశథమబహుపచనమునకుం జేర *రారమిరి"ఆను రూపము గలుగును, ఇస్లే యమహర్వమున లజి నేర్పడినరొదను వ్రథమైకవచనమున

ర్ప7రి బాలవ్యా శరణము క య్యెనను ననుధాతువ్రభమైకవచనము చేర “రాదయ్యెనుి అశురూప మేర్పడెడి, ఇట్టే శక్కినపురుషములందు రూవము లూహ్యములు,

'అచ్బలు. కిికను నమ్మ'నేరనయ్యెద, ఓలి మజి వృష్టీలేదవు” ఆను మున్నగు భారత్రయోగముల ననునరించి లజిని లిడంతంబగు నగుధాతువేశాక లాడంఠంబగు నగుధాతువును శావచ్చునని యంగీకరిందక తీరదుగాన లిడంతంబనుట చింత్యము. లిడం కము సాధారణముగం గానవచ్చుటం'జేసి యిట్లు సూట్రించె ననవలయును, "చేరను, అయ్యెదను= నేరనయ్యెదను* "లేదుశ-అగును = అవును = లేదవునుి యతిప్రానములందలి ప్రయోగము లగుట నివి దిద్దరానివి. (చూ చాలక శరణ్యము. శ్రీని. రా, ప నుజ్యంతంబగు నగుధాతువు శ్రీయావిశేషణంబుల కనుప్రయుక్తం

బగు నుజికి విధాషనగు, ౧౧౫, కాను-అనునది నుజ్యంతం బగునగుధథాతువురూవంబు,

టీ. శ్రీయావిశేమగాములతుదిని నుజివ్రత్యయముతోడి యగుధాతురూషము “కాను అనునది నిశ్యముగను; నుజ్యంతధాతురూవములమోంద వికల్పముగను, "జేకననీ సూత్రార్థముం అగుధాతువునకు 40 చే నుజీయు జ్లీత్తగు నుజీ వరముగా 96 చే కో అనునాచేశమును గా "కాను" అని రూవమగుంగాన "కాను" అనునది నుజ్యాంతమగు నగు ఛాళరుళకూవమగునని *కానుీ అను సీ క్రిందివివరణమున కల్ళిస్తాయము మాందిసూ శ్రమున దీనియు దావారణములంగాంచునది. ్రీ/యావిశేమణము లనంగాం శీయతో నన్వయిచు నట్టి విశేషణములని యర్థముగాని శ్రీయలనుండి గల్లిన వచ్చిన మొదలగునట్టివి గావని శ్రహించునది.

జిని ఆల్‌ త్ర చానికి త్రాస్వంబు విధామనగు, ౧౧౬

లెస్సగాను- లెన్సగను ఇ నాస్టయ్య్యముగాను ఎ న్యాయ్యముగను- ఇట సరళంబు నిత్యంబు, చూడలాను - చబూడలను _ భూడను.?ట స్వత్వంబు "లేదు,

టిం వూర్వన్యూత్ర్ర్యమావేం (్రియావిశేషణములమాందను నుజ్యంకములమిందకు "జేంన “కాను అనుదానికి వ్రాన్వము విశల్పముగ నగునని నూశ్రైర్ధముః "లెన్స్‌ ఆకు శ్రీయతో నన్వయించువిశేషణము మందం బూర్వస్యూర్రముచే “కానూ అనునదను వ్రయ్వుక్తముగ్యా సంధి 18 నందలి బహుళ్య్తవాణమునం జేస్టినిత్యముగ “కాను అను చానియందలి కకారమునకు గకారము గా “లెన్సగాోననియు నీవిధిచే వ్రన్వముగా

చీ యావరి ళ్ళ దము త్తం “లెన్సగి ననియురూవములగునుం సరభాచేశము నిశృముగరై నవీదవనే వ్రూస్యము గలుగు నని కాని వ్రుస్వము గెల్లినవిదప నిత్యముగ సరళా చేశమగుననిశాని గ్రవొంచందగును నంధి 18 చే సరళము బహుళవదముళక్రి) జేసి నితృముగ నగునని యిట సరళము నిశ్యమను వివరణామున కర్థముః చాచుధారువునకు 40 చే నుజియు 91చే “చూడు అశునడియు 20 చే నుఠత్వమున కళ్వమునుగాం జాడనను నుజ్యంతరూప మేర్చడును వూర్వన్యూత్ర, మువే “కాను” అనున దనుప్రయుక్తము వికల్పముగం గా సరభాదేశము నర్థబిందువుకుగాం జూడంగా ననియు నీవిధిచే ద్రాన్వముగాం ఆాడ గననియు రూవములు సిద్ధించును. కా ననునది గానివతముమునం బాడననియీ యుండును, *దూడను అను నుద్యంతమునందలి “ను” అనుద్రుశమునకంటెం బరమైక, యకుప్రయుక్తమెన “కాను అనుదాని యాదిము కవర్శ్మమునకు,_ సరళముగా. 17 చే బిదుసంగ్షేషన్వశ్వములు స్రాక్తించుచుండ. నిట స్వశ్వముమ్మాశ్ర్ర్యమందలి విభాషావదమునకు వ్యవస్థ గల్పించుటంజేసి గాదని యిట స్వత్వము'బేదను సీ క్రైందివివరణమున కబ్ళిప్తాయము దీనంజూడనుగాననురూవము గాదని భావము లేలెడి, స్వక్వమువలెనే యవ్రనీద్ధమగుట సంశ్లేషముకు నిట రాదనుట లెన్సం “క్రియావిధేయవిశేషణములమోంది యగుధాతువున కన్న౦ంతమునకు లోచంబు విధామ నగు అని స్యూల్రించి త్రి లిగలక్షుణశేమక_ర్త యీసుదర్భ్శమును. బూరించుట నరయు నది. గకారమునకు సరళసజ్ఞయు: గలుగుటం జేసి సామాన్మ్నో కీని సరళమ నెననితోంధెడి. సరళా దేశము ద్రుతముమోందిదగుట విశేషించి కకారమునకు గకారమగుననుట యుచిక మని తోంవెడిం ఉన్నళలనవర్థకంబులమిోంది తచ్చబ్దవకారంబునకు లోపంబు విఫామనగు, ౧౧2౭. చాహుళకంయబుచే నిట సంధి నిత్యంబు వండుచున్న వాండు - వండుచున్నాండు - వండుచున్నవారు - వండుచున్నారు, వండుచున్న వాండను - వండుచున్నాండవు, వండుచున్నవారరు - వండుచున్నారరు, వండుచున్నవాండను - వండుచున్నాండను, వండుచున్న వారము- వండు చున్నారము-9ట్లు వండంగలవాండు = వండంగలాండు = వండినవాండు = వంకినాం డిళ్యాదు "లెఅుంగునది, టీ, సమాసము9ి వేం గి, యాని శేషణములమాంద6 దచ్భబ్ద మగుటనుస్మరించుకొను నది= క్రియ శీర్‌ చే నున్న కలనవర్మ్శకము లగుటను గమనించుకొనునది కాగా నున్న

త్తం చఛాలవ్యాా కరణము కలనవర్ష కములను జెందిన (క్రియలమోంది నమానము 9 చే జైన తచ్ళబ్దమునకు నంబం ధించిన వకారమునకు “వము. నికల్పముగ నగునని నూశ్రార్థము. “వాండు = వారీ అనునవగునపుడే వకారము లఫించెడిలాన సీవకారగోవము మహద్వాచకళచ్శస్టైంక ములగునున్నకలనవర్థకములకు సంబంధించిన దగుట స్పష్టము “వాండు-వారూ ఆనువానిలో వకారవాల్లా త్ర ము-గోపించ 'ఆఅనునచ్చు శేషించుననియు దాని కత్తనకు సంధి బహుళ మను సూశ్రమునందలి బహుళగ్రహణమునం జేసి ఫూర్వముననుండున కారముతో నిత్య ముగ నిట నంధి యగుననియుం బాహుళకంబుచే నను న్మీక్రింది వివరణమున కళ్ళిప్తాయము. వండుధాతువునకు 46 వే నున్నవర్ధ్శకమును 14నే చువర్మమును గా పండుచున్న యను రూవమును దానికి సమాసము € చే వాండనువ్రయు_క్తముగా వండుచున్న వాండను రూవమగును, ఇందు వాండుశబ్దము వకారమున కీసూర్రమునే లోవముగా “వండు చున్నశఆండు అనియుండ సంధి 4 చే నిత్యముగ నత్వసంధి గలుగ వండుచున్నాం డనియు వకారమునకు లోవము గలుగనివక్షమున వండుచున్న వాండనియు రూవములు సిద్ధించును ఇ్లే తచ్ళజ్దము వకారము లోపించినవక్షమున. 'కేషించిన ఆశారముతోడ నున్న కలనవర్శముల తుదియకారములు సంధింప రూవములు దీన్ధాకారముతోడ నగుటను గమనించునది, యువ్మదస్మద్వికేషణములకు కారకము 538 చే మైన “వునుంరు-యు అనునవి వరముగా లిజీ చే నైన యశ్వముఎజేసి '“వండుచున్నాండవుి అనుమొదలగు రూవములు గలిగెనని స్మరించుకొనునది* “వండిన వాండను, వండినవారము అను మొదలగు వానివకారమే యీవిధింజేసీ లోపించుటుఎజేసియు *డ-రి ఆనువానిలోపమునకు శా త్త ము లేమింజేసీయు. *వండినాను-వండినాము" అనుమొదలగురూపము లలాత్షణికములని మయొంచునదిః 1ేఉీ-కే ర్‌ విధులంజేసి 'వండుచున్నాను-పండుచున్నాము వండుచున్నారు అను మొదలగునవి నర్తమానమునంయబుగుటను న్యరించికొనునదిం ధాత్వాదులకు ధాతువు లనుప్రయుక్తంబులయి విలమణార్థాభిధాయ కంబులగు నీయవి శబ్ద్బపల్లనంబులు నా-బడు, ౧౧౮.

కూరుచుండు-నిలుచుండు-వరుండు-వన్నుండు. ఆశొను- ఈళొను- ఈయకొసు ఇయ్యుకొను = రక్కొను ల్రైళొొటను- మేకొను- మయికొను- మేలుకొను. మేలుకను. మేలు కాంచు-అలవడు వరువడు - చొప్పుడు-వెలు వడు-తలపోయు-వాసపోయి- ఆపోవు - కొంపోన్ట-కొనిపోవు - విజయం చేయు-కయివ్రాలు-తూపాడుచు ఇత్యాదులు థ్‌ బ్దపల్ల వంబులు,

టీ “క్రియాః వ్రసిద్ధా బహవళ్శబ్దపల్ధవసండ్ఞ్హే శాలి అను నధర్వణకారికకు? “థాత్వాదుల కనువ్రయు క్రంబులై విలమణార్థాభిధాయకంబులగు ననేకధాతువులు ళ్బ

శీ యాసనరి చే దము శీవిక్షే పల్లవములనిపించికొనునుి” అను కవిజమండనవివరణముకు నూంతగాంగొని ప్రయోగదృష్టి వీనూత్రముళు సూరిరచించెను, ఓకధాతువ్రునకు వేలొకళథాతువు గాని యొకనామవాచక మునకొక థాతువుశాని చేరటం జేసిప్రార్వవరపదములకు. కెందని యొకవిలకణమగునర్థము నంభవించు చో విలక్షణార్థముం జెప్పుటచే "నేకవదముగానేర్పడిన యాపదద్వంద్వము శస్టపల్హవమను సంజ్ఞ నందునని స్యూత్రార్థము శబ్దపల్బవ మనంగా శబ్దముల మేళనమునం గలి గినదని యము. శాఖలు కాండము మొవలగువానితోడి ెట్టున కషూర్వముగల జిగురు గలుగుగతి ననువ్రయు_క్తములగు ఛాకువుల మేళనముం చేసి యేకవదళ్వము ఫాసించుటయు నవ్రూర్వార్థవ్రకాశనము జరుగుటయు. గలుగసంాన శస్టపస్టివసంణ్ఞ్ఞ సౌర్థకముం “మేలు చేయు లేక యిష్టము చేయు నశునర్థముగల కూరు చను ధాతువుతో నుండుధాతువు గలిసీ యాసీనతీయను విశేమార్థమును చెల్పుచుండుటం జేసి కూరుచుండనునది. శబ్దవల్లవ మయ్యెను. స్థిరముగనుండు శాశ్వశమగు ననునర్థముగల నిలుచుఢాతువుతో నుండుధాతువు చే నిలబడి యుండు టనునర్థవి-శేమముకు ధాతుద్వయమేళనమున ము౨దటిదానికంటె విలక్షణమగు దానిని 'జెల్పుటం జేసీ నిలుచుం డనునది శబ్టవల్లవ మయ్మ్యొనుః “వడు; ఉండు అనుధాతువుల మేళనమున శయనించను నర్థము గలిగె.గానం బరుండనునది శష్ట సల్టవమయ్యొను, ఇటడకారమునకు "శేఫాదేశమయ్యె 'వన్ను-ఉండు" అనుధాతువు లేక పదముగా 'నేర్పడి శయనించనునర్థమును. టెల్పెడింానం బన్నుండనునది శబ్దపల్లవము, “ఆ-కలి+కొను=ఆ(కొను , ఆకలిని బొందు ఇటంగలికి లోవము, ఇచ్చుశగొను= ఈకొను; అంగీకరించు, ఇట. నిచ్చున కీయనునది యాజేశము ఈయయాజేశ్వమెైన నీయకొనుం ఇయ్య మైన నియ్యకొను. “లేకుశకొను= రెక్కొను=రక్కొనో. విజృంభించు.. “కేక అనుఢాతు వీసందర్భమున “రెక్‌ , అని రక్‌* మాజెను ల్రైంచుగకొను= శ్రైక్కొను= చంపు ఇటం ద్రైంచుధాతు నాద్యతరశేషంద్రై. వరకకారమునకు ద్విళ్వము) గూర్చె మేశకొను = మేకొను అ సమ్మతించు. మయికొను జ మెను = మముొను సమ్మతించు. 'మేలంశవొను = “మేలుకొను = ప్రబుద్ధమగుం "మేలుశాకను జు మేలుకను= 'తెలివినందు, మేలుగాకాంచు = మేలుకాంచు = తెలివినందు ఆలవు్లవడు = అల వదు. ఇట వువర్ణలోవముకు నిత్యముగ_ వకారము వకారమున కయ్యె* నీద్ధిచుం వీర్చుశచడుజవీర్పదుం ఇటం జుకారమునకు వకార మక్వవిశిష్రమయ్యె బయలువడుం చొవ్వుశవదు=చొవ్పడు- ఇటం జొప్పనునది యుచ్చారణమున నాద్యక్షరశేషంలై పరవదాదినకారమునకు ద్విత్వేముం గూర్చె సరివడుం “వెలిశావడుజ వెలువడు. ఇట లివ రమునిత్వమున కుత్వము పాకు వాబేశము నిళ్యము ద్రకాిశమగుం శతలపుశాపోయుం= శలపోయు.. ఇటం బువర్జలోపము, చింతించు. చాయిశిపోవుజనాపోవు, ఇట యివర్మ

భాలవ్యా-టీకలాలికే

త్నిలి చాలవ్యా శరణము లోవము. నీడ్చు, ఆదటశాపోవు=ఆశోవు, ఇట దటలకు లోవము= తృషక్తినందు.. కొని పోవు=కొంపోవు, ఇట నివర్ణమునకుం బూర్జ్మనిందును మాక్రమయ్యు. తీసికొనిపోవు, విజయముగచేయు = విజయంచేయు. ఇట మువర్షకమునకు బిందువు వచ్చు, పోవు కయిశాన్రాలు=కయిన్ర్రాలు. ఒఅిగు, అయిర్మై మైనం వైత్రానియు నగు శలూూ పొడుచుఐతూపొడుచు, ఊమియు, '“తూ అనునది యుమియుటయఎదలి ధ్వనికనుశర కము శ్టవస్తైవనంగ్ఞ్య శీవలాంధ్ర,లాక్షణికకల్పితముం వ్యాక్ఫతిలమీణముల ననుసరించి చక్రీయ చూవంజాలమిని విలక్షుణాగ్ధవ్రకాశక 'ములగుటను నివియు వీనిపంటివియు నీ సం్జ్జ కుం చాశ్రము లగునవని యెంచునది* ఆెండును ధాతువు లగుటగాని మొదటిది నామవాచకము తరువాతిద్తి ధాతువును నగుటగాని యిందుం జూపవల్రెడిలాన మొదట ధాకువును బిదవద నామవాచకమును, నిందు గలియుటం గాని తన్మ్భూలమున విలమణా ఫాళిధాయకత్వము సీస్థించుట గాని గలుగదని శృహింవవలసియున్న ది ఈనియమము ననునరించియ్‌ “అందిమ్థు"అను మొవలగువానికి శజ్దవల్హవసంజ్ఞ గలిగి సాధుక్వము సిగ్ధించు నం్యడ్రు,గాని 'ఆంది+ఇమ్భు” అనురీతి నుండువాని కలయికంచేసీ యారూవ మేర్పడి నట్లును విశేషార్ధస్ఫురణము గలుగ'లేనట్టును విశదమయ్యొడిం గాన భారతవ్ర్యయోగములం హషన్టే కారసంధిని నిర్ణూలించుటైై. యీమిషను ల్రైమార్గ మాదృతమయ్యెనని యేరిశేని తోంచకపోదు. చేదర్ధయోగంబున లృట్టునకు లిట్టగు. ౧౧౯.

ఆబుషీళశ్యరుండు వచ్చెనా ఫలించు. గార శ్టైముల్‌. , వాండ ేవు వచ్చెనేని నీవు కార ఫ్థంబు దొరంకొనుము,

టీ. భావ్వర్థకమగు ల్భడంతమునకుం 'జేదర్ధకములగు. “వీని-అ ఆనువానితో నంబంధము గలిగెనేని లృడంతేము లిడంతముగ మాటునని యిీసూత్ర్యమున కళ్ళిస్తా యము ఆబుషీశ్వరుండు వచ్చెనా ఫలించుం గార్యములను నీయుదాహరణమున నా మునివాక్యవ్రయోగకాలమునకు రాక్క మింద వచ్చువాండగుటంబేసి వచ్చుధాళు వున కిట ల్భృడ్రూవమే (కాగలండు యగును. కాన నాబుషీశ్వరుండు రాలతలండా ఫలించుం గార్యములను వాక్యమే 'మొదటిదనియు నందు రాలలండను లృట్టునప "చేదర్ధకమగు “అ అను దానితోడి యోగమున నీవిధివే లిట్టుగా వచ్చెనా యను రూవము గలిగెననియం (గ్రృహించునదిం ఇల్లీ వాండు "జేపు రాగలండేని యనువాక్యము నందలి రాణలండనుదాని'శేని యశు ేదర్ధకయోగంబున లిట్టుగా. జేపు వచ్చెనని యను రూసను గలుగును జేవనుట ావిని లిట్టగుటను లెన్నగ సూచింనని గ్రహించ

క్రి ళ్‌ యాపరి శే దము న నదీ వ్రధానసమావకవాచ్యవ్యాహారము దృష్టి క్రీవేదద్ధయోగముగల ఛాశతువువేం ఇెల్పగడు వ్యాపారము ముందటి బె యగుంశాన లిట్టు గలుగుట పొనొనని తోంెడి, ఇరి యేన, యా యను చేదర్ధముల మయోగముకల సమాపక్రియలకు సంబంధించిన విధి యని యెొటుఎగునదిం (చూ శీశేఎ నిత్యవిధానమునం కేసీ వాండు రాంగలండేని కార్భము ఫలించుననుట పౌనలోవని. సూరి యళ్శిప్రాయహడిళట్లు తోంచెడిలాని. వైరరిఠనాడ నుండదగునని తోంవెడి, ॥ లి ఆత్తార్థం బభిహితంబగుచోంద ల్లిగసంఖ్యాభిధాయి వచనంబు ధారతువిశేషణంబుల కగు, ౧౨౦.

రాముండు రానణుం బరిమార్చి నీతయుం చాను సౌమిత్రి సహి తంబుగం బుష్పకారూఢుం డయి సాశేతంబున కేలెంచె,

టీ, వాక్యమున నాత్తార్థమగు. తాను. శబ్దము వ్రయోగింపంబడి యున్నపుడు క_ర్హృబహుక్వ మమరి యున్నను నాక_ర్హలకుం చెందిన విశేషణములును గ్రైయలును చాను శబ్బము'నే వధానముగ న్మాశ్తయిచిన , లింగవచనముల నఎదునని సూర్రాఖి ప్రాయము, వాక్యవ్ర్యయు_కృమైన సమాపకమున కికరవదార్ద వాచకవవలతోంచాటుగం '/ టం టాటా రప థి దాను శబ్దమును నొక క_ర్రమై యమ9 శ్రీయావిథ _శ్రీచ్వే చెలువంబడునపుడు విశేషణ ములును గ్రియలును. దాను శబ్దము లింగవచనముల పొరదునుగాని శక్కిన కర్తల లిగవచనములను బొందవని భావము కారకము 1$ వ్రశారము బహు విశేష్యముల కగు విశేషణములు బహుత్వొాదులనే యుదవలసి యుండుటం జేసి యీవిధి వ్రల్భేకించి యారంభివ నావశళ్ళకత గలిగెనని సంభావించునదిం తాననునది వాక్యమునం బృధాన విశేష్యమును బోధించునదిగాన దానిచే వ్రధానమున నెంచి యికరము లవ్రథాన ములుగం దలంచియుం గానము నమనంంచియే య్ర దానముండుశు గానం యధా నము ననుసరించిన న్యవ్రధానమును నమసకించినశ్లో మై య్యవ్రధానవ్రకాశనమునకు భంగము గలుగదని భానించియు నిట్టిసందర్భముల నిట్టు శద్విశేమణ్యక్రియలకుం దన్లింగ వచనముల'జే గూర్చుట జర శెనని చెప్పనొవ్వును. నామవాచకము "లేనిది తాను శబ్దము 'వ్రయుక్తము గాదనియుం బ్రధాన రామము౨ 'చెలుపనే తాను శబ్దము వ్రయ్యుక్తమగు ననియం నాంధ్య, వాక్కరచ నాఖ్గిక్టైలకుం. టెల్లంబ రాము డనుమొదలగు నుదాహరణా వాక్యమున “రాముండు-సీత్‌ అనునవి. రెండును జీతెంచెనను క్రియకు కర్తలుగాన వాని విశేషణంబగు 'ఆరూఢథి ఆను దానికిని “ఏతెంచు అను క్రియకును. నీతానిన్థమగు స్త్రీటిగనంఖ్యలు గాక రామునిం బ్రథానక్నర్తను. దెలుపు. కాను శజ్దముయొక్క-

డ్తీ్రిశ్సీ బాలవ్యా కరణము ఫుంలింగవచనము లే యీవిధిచే నయ్యెలాన “ఆరూఢుండై-నీతెంచెని. అనురీతి నమకె నని గ్రహించునది.. సీకయు రాముండును సమానముగానే శ్రీయాన్వ్యయము . నందు చుండుటను నేతెంచుఢాతువాచ్యవ్యాపారమునకుం న_ర్హలగుటను దద్వి శేషణక్రియలు బహుక్వము నందందగును. మ౭కియుంం దద్వెశేషకాములకు. పుం స్తీ లింగములలో ేదాన్సిని నిల్పవలెనో యను సందియము పొడమునుగాని నీకంగూడి రాముండు వచ్చుట సూచిక మగుటంజేసీ శ్రీం బురున్సునిం జెవ్వునపుడు పురుషవాచకము. మిగులునను (పుమాన్‌ శ్రిచూ) వద్ధతి ననునంంచి పుంలింగమే ,వాని కగునని తీర్తానింవందగును. కాగా సీవిధిం చేసి తాను శబ్దము ననుసరించి యేకశ్వమును_ బుంలింగమును నిట శాస్సీంవంబడె నని గగ్రృహించునది. విశ్తేషణామునకు లింగమగుంశాని శ్రీయ శెట్టు లిగమగనని శంకింప వలదు, క్రియ మహతీమవాదమహక్క_ర్తల కనుకూలముగ నుండవలయుం గాన నిటం “బువ్చకారూఢుండై రాలణలండు వచ్చుచున్నాడు అను రీతి నుండునపుడు శ్ర్రీయప లింగవిధానము సార్టకమగునని గగ్రహించునదిః నిత్యవిధానమునం జేసి పుష్పకారూఢుర్తై నీతెంచిరనురీతిని చాక్యరభన యిట్టిసందర్భమునం 'జేయరాదని సూరియల్ళిస్తాయ మైనట్లు శ్రహింపందగుం ఇందలి యుదాహరణమునుణట్టి మహద్వాచక వ్రథమైకవచనాంశము తానుశబ్దము వ్రయు_క్షమగునపుడే యీవిధి వృర్తించునని విశదమగునుగాని స్మూశ్రము నందలి యాత్మార్థంబను సామాన్మో క్రిం బేసి యది వశమనేవచనం దై నను మహన హత్యే మహద్వాచకములలో "నేదియైనను, నీవిధి వర్థిందనగుననియే తోంెడిక_ర్హ్రవదముగానం దానుశబ్దము (వ్రథమావిభ_క్రిలోనే యిట్టిచోటులం దుండుననుట స్పష్టముం“ఒకానొకచో సహార్థంబున యువ దన్త దర్థంబు లభిహితంబు లగునపుడు శ్రియలు తత్క__ర్తృృకంబులు విభాషనగు, “వ్యిప్రకుటండ వెల్వడుము వేగము నీవును నీనిషోదియుక్‌” మొ అను నూ త్రోదాహరణములం జేసి త్రిలింగలక్షణ స్మూశ్రక_ర్హ యాసందర్భమును బూరించుట నరయునది. “ఆ త్థార్ధము = ఆక్షన్‌ శబ్దముయొక్క_ రపర్థ్యమునలది. తాను. శబ్టమని యర్థము= అఖిహితము = వె్పలడుటం వాక్యమునం బ్ర(యుక్షమగుట యని యర్థము తల్జింగసంఖ్యాభి ధామివచనంబు ఇ ఆయ్యార్ష్మన్‌ శబ్బముయొక్క_ లింగమును వచనమును 'జెప్వనట్టి వచనము, విశేషణములు నుబంతములు. లేక 'శ్రీ,యావిశేమణములును గావచ్చునుం ఆగళికంబులగు ఛ్వాదుల కిందు యోగంబు లేదు. ౧౨౧.

భూంసృ - కృ రేకృ - లోక్ళ - లోచ - పచి = లప-ఇత్యాదు

లకు గతివిరహితంబులగుథాతువుల శీఛాషం ఛి మయోగందు "లేదు,

శ్రీయాపరిచ్ళేదము 485 వ్ర - పరా = అప - సమ్‌ - అను -అవ -నిస్‌ - నిర్‌ - దుస్‌ - దుర్‌ = వి-ఆజ్‌ -ని- అధి - ఆపి-అతి - సు-ఉద్‌ - అభి- ప్రతి - పరి = ఉవ = ఊర్మీపభ స్‌ తులును సామెత్ప్రభృతులును గతిసంజ్ఞాకంబులు, స్రాదులిరు వదిరెండు నువసర్టంబులు నాలబడు, చ్రభవించు ఎ ఆవిర్భవించు య వ స రించు - సంస్కరించు - భన్నీ కరించు - సామౌత్కరించు - అతిలేకించు. _ అలోకించు - ఆలోచించు - ప్రషంచించు - ప్రలపించు - ఇత్యాదు లారసు వ్ర 'యోగంబుల నెజటుంగునదిం

టి గతిసంజ్ఞైకము లగువానితోం గూడియుండని “భూ అను మొదలగు సంస్యల్భశ ధాతువుల కీ'తెనుంగు చాసయందుం ట్రయోగము. గలుగదని నూ్రార్థము. దీన గతి విరహిశములగు. “భూ” అను మొదలగువానికి 6౮ వే నించుక్కు. గలుగదనియు చాన నిశరములు శార్భవి'శేషములును నలుగవనియు గ్రహించునదిం 68 చే సామాన్య ముగ సంస్కృతమున్యశెల్ల నించుక్కు. గలిగి వ్రయోగయోగ్యత గలంగుచుండుటం కేసి యిీవిథాన మావశ్యక మయ్యొనని తెలియుచున్నది ఈక్రిందను జూపంబడీన “వి "మొదలగు నీరువదిరెండుపసర్ల ములకుం శ్రీయూయోగమున గతిసంజ్ఞ యు సిద్ధించునని సంస్కృత వ్యాశృతి "తెల్పెడి. సంస్కృత ధాతువుల ఇల్లవానికిం గాక “భూ మొదలగు కొన్నిటిశే యీవిధి యావశ్యకమగుటం జేసి సంస్కృత ధాతువుల శెల్లవానికి ననక్ష “ఇత్యాదులకు' అని వివవింపపలసి వచ్చెనని (గ్రృహింపందగం 61-72 వజకుం గల నూశ్ర్ర్యములం చేని గతివిరహితములకుం. బ్రయోగము.. కెల్టముగదా! శానం గొన్నింటి విషయమున మొత్తమే యిీవిధానమని యెబుంగవలెను,. ప్రైదులలోం 'జేరకన్నను “ఊరి అను మొదలగునవియు 'సామోౌల్‌* అను 'మొదలగునవియు సంస్క్భృక వ్యాకృతి ననుసరించి గతి సంజ్ఞకము లయ్యెడులాన నవ్వానితోడి భ్వాదులకుం బ్ర్రయోగార్హ్హ్మత గలదని యూరీ చభ్ళులును నను నీ క్రిందినివరణమున కఖిప్త్రాయముం ప్రాదు లిరు పదెరెండు నువసర్ణములును; నా-బదు ననటంజేనీ వానికి గళ్యువసర్దనంజ్ఞ్యలు. రెండును గలవని యర్థము గ్రహిఎవవలెనుం చాంబడు ననవవమునకు ముందటి సముచ్చయ నువ ర్జ్వము స్థిరము చరముగ లోపించెపగాన నద్దాని నూంకంగంగొని యొక్క యుషసర్జ సంజ్ఞయె ప్రాదులకుం గూశ్చెననియు. నూరీ ప్రభృతులకు గరిసండ్ఞ కూళ్చెననియు -త్రహించరాదు, అక్రైనం బ్రాదుల కువనర్ష సంజ్ఞ యేగాని గలిసండ్ఞ గామి నీస్మూల్ర్త్రేమును నిందలి యుచాహారగాములును నసంగతము లనవలసివచ్చును- కానం ఛై రీతిని స్యూల్తే శదుదాహరణముల సౌర్థకముగం. లేయం వైరీతిని గళ్యుభనర్ణ సంజ్ఞాద్వ్యయ సంథా

శరర టాలవ్యా కరణము నముం జేయుటే నరసమని చెచ్చ/దగును, కేవల భూభథాతువునకుం. శెలుంగునం ట్రమయో న ళల కు! చు గము. లేమిని గతిసంజ్ఞకమగు చ” అనుదానితొడి చానిని ల్రసహించి యించుక్కు 63 చేంగూర్చ 61 చే గుణంచై (వ్రభవించను కూవమేర్పడుకు, “ఆవిరి అనునది యూర్షీవ్రభృతులలోల. 'జేరనదిగాన. దీనికి గతిసంజ్ఞ నలదనియు.. దాన నర్దానిలోడి భూధారువున కించుక్కు గలిగి యావిర్భవి-చను రూపం బేర్చడి చయోగయోన్యక సిద్ధిచెననియు: 'జెలియునది ఇట్లే చఫార్వక సృధాతువున కించుక్కును గుణము గూర్పగ. బ్రసవంచనియు. సమ వూర్వక కృణ్‌. ఛాతువునకు “సంన్కల్భ'" అనుదాని శించుక్కు గూర్చు గుణుపై సంస్క_రించనియు హూపములు సిస్ధించును. సంస్క్టరుచు మొదలగు వానియందు "సమ్‌" అనుదానికి: బరముగ నకారము సంస్క్భృశవ్యాకృతినే నిద్ధించునని యెజుంగునది. “భన్మీ” ఆనునది చ్వివ్రశ్యయాంతముగాన సంస్కల్భృక వ్యాశృతి ననుసరెంచి డీరికి “ఊర్యావచ్విడాదశ్చ” అని గతిసంజ్ఞ సిద్ధించెడి. శాన. దీనితోడి సంస్కృత చాతువును . బెనుగున క్రహించదగసనని ్రహించునది. ఇట్లే చ్వివ్ర్శ్య యాుఎతములతో, డిసంస్క్ట్బృ కథాతువులకు “వకీభూంస్వీకృ-'అను అొదలగువాని కించుక్క గూర్చి తెలుంగునం బ్రయోసింపందగుకు.. సామోౌత్స్రిభృతులు గతిస_జ్ఞకములగుటంకేనీ “సామెత్కృి అను మొవలగువానినీ త్రుహించి యుుచుక్క్టు. గూర్చి వ్రృయోగింవ వచ్చును ఇట్లే సౌంళంబగు “నమన అనుదానికి గతిసంజ్ఞ సంస్కృత వ్యాక్ళలి చే సామాశ్చ్రభృతులలోం జేరుటంశేసి సిద్ధంచెలాన నమస్కరించని రూపంబు గావచ్చున్ము ఇట్లు పూజ్యులగు కవీశుల్మ వ్య యోగములను గంగాం నొని శనిని గతులతో లతసాఎప వలినో వేనిని నగతికముల త్రృహీఎవవలెనో యెజుంగవ లెననియు6, బూజ్యవ్ర యోగ ముల గతిలేనివానిని శ్రహిఎవరాదనియం నిత్యాదులను లుదినివరణమున కభ్ళిప్తాయము ఇట్లు నుస్య్భృత వ్యాక్ళ3వే గతినంజ్ఞ సిద్ధించువానితోడ సంస్కృత ధాతువులంగార్చి యుుచుక్కుచ్చ్చే రూవములను సాధింభనగునుగాన “తెరస్క్రంచు-పురస్కరించు-సక్క రించు-అలఏక3ంచు ” మొలనునవి సగరికము లగుచున్నవని మొజుంగునదెం 'ఎనోవవద ఫాజన్సు్యు స్సాధవో ఖభ్వాదయః యా” అను నాధర్వణిము మూలము, వలయ్వాది క్రియలకుం గ్రర్హయగుథావంబునందు నుజియగు, ౧౨౨ యాది కి +శ్రుత వలయ్యాది క్రియలకుంగర్హ అభూత క్రియా వృత్తియగు నకు నుజీవర్షకంబగు వాండుదూడవలయు = వారలుచూడలగావలయు. నీవుచూడవలయు - మిరుచూడవలయు ._ నేనుజూడవలయు -_ మేము

శ్రీ యావ రళ్ళే దము 487 మూడవలయు-మనము చూడవలయు, వలయును - వలదు - కూడును. కూడదు = వెల్లును - వెళ్లదు = తగును - తగదు = ఇత్యాదులు వల య్యాదులు,

సకర్మకంబునకు స్వరాపవ్రేరణార్థంబులు "రంకును గొనువడ్యను బంధంబులం నొక్కొక్కటితోడ ఆెంటోోడం గూడుచో _నగు నవి యాలుం గూడ రూవంబు "లెనిమివయొ్యు, వాని సొరివి నుదాహరించెగ, కర రకము, నా మెక్రుడు-వంటకమును-.వండెను ఆత నేవద కర రకము. శీ 'ఖ మెతుండు.వంటకమును-వండుకొని మొవు, స సకా. కరారకముం ఆధ "మెగుని చేత-.వంటకము=-వండంబడిమయొను, రాట్ల్లల్‌ ఆత నేవదక రాగకము, =శ్రీ థి “మెగునిచేత.వంటకము-వండుకొనయుడియెను, ఉాట్ల్ల/ చే రకణక ర రకము, న్‌ు. వా 3 ణుడు. మెతుని చేశ-వంటకమును.వండిం చెను, €.. ఇ/ కఇ్ల్లుస్ట్ల/ జ్‌ న్‌ 'వ్రేరణాత్త్మనివద కర్తర్ధకము,

• చుయ. మెతునిచేర-వంటకమును- వండించుకొనియెను, సక్‌ ఈాక్న్ల/ "పే కశకనరారనము, టా ఆధి ౨3 తునిచేశ. మెకునిచేత-ఐవంటకముం-వండిందబడియెను, ౬౪! నా. వ్రేరణార్మ నేవదక క్యార్థకము, వై శ్రునిచేత-మైస్రునిచేత వంటకము-వండించుకొనయిడిరొను, టీ. వలయు మొదలగు సమావక్యక్తియలకు కర్తృభూత మైన న్యాపారమునందు వర్షించు ధాతుపులకు నుతీ యనునది యగునని సూత్రార్థ్వముం అనంగాం బ;ధానవల య్యాది నమాపకృక్రియిలచే బోధ్యమగు వ్యాపారమునకు వేలోకవ్యాపారమే కర్త

శీ89 బాల వ్యా కరణము న. యగునపుడు ప్రభానవలయ్యాది సమాపకవాచ్య వ్యాహీరమునకుం. గర్హ్భృభూశమైన వ్యాపారొంతరమును బోధించు భాతువులకు నుజి ప్రశ్యయమగునని శ్రావము శీ0 చే దుమర్థ భావలతణములం దె నుడి విధింవంబడినది. ఇటం గర్హ లళ్వ్యార్థమున నుజీ శాసిందం బడెనని యెబుంగవలయును, కర్ణ ఖళ్వార్థమున సీసూత్రమువే నుజి యగుంశాన నీనుడీ కర్త ఖక్వార్థమునే చోధించుననియు "నేతదంళము గరగ భాసిలుననియుం దెలియునది, శావుననే వలయ్య్వాాది సమాషకము లెపుడు నేకవచనాంతములుగనే యుండుట పొసం “గెడినని త్రసాంచునది వాడు చూడవలయును --ఇట వలయును సమాపకక్రియకు: జూడనుననునదే క_ర్తగాన “చూడు” అనుదాని శీవిధిచే నుజియు 20 చే డువర్షము నుక్వ మున కత్వమును గా "“చూడవలయునుి అని యయ్యొమం కర్ణ ఖళ్వొర్ధేమున నిట నుక యయ్యొగాన “చూడన్‌” అనుదానికిం చూచుట యని యత్థృమని గ్రసాంచునది, కర్తకుం బ్రకిమార్ధమగుట వ్ర; సిద్ధముగచా ' ఇట వలబయింనన నాపశ్యకమని యర్థముగానం జూచుటయీ క_ర్తయు వాండనుదానికిం జూచుట యను నర్థమును బోధించు *“దూడక్‌ అనుదానితోడ'నే సంబంధమనియుం _ జెలియునది. ఇళ్లే వారలు-మోర-మనము- మేము "మొదలగువానికి నుజ్యంతముల తోడనే యన్వయముశాని వలయ్యాదులకుం గ్నర్హలు గామ్‌ నట్టియన్వ్యయసంబంధము. లేదనియు డొన వలయ్వాాదు "లేకవచనంబులే యగుట యవిరుద్ధ మనియు శ్ర/సొంచునదిం వలయ్యాదిసమాపక ్రీయావాచ్యమగు వ్యాపారము నకు వ్యాపారాంతర మె క_ర్తయు నావ్యాపార మొక్కటియే యగుటం జేసీ క్రియ యేక వచనాంతమె యొవుడునగుటయు6౬ బొసంగెడీ- ఇళ్లే “మిరు చేయందగదు-యన మాడం జెల్లును-మేము వెళ్ళ వచ్చుని “మొదలగు నుహూవారణములందుం టి, ధాన్మక్రియావాచ్య వ్యాపారములకుం చేయుట యాడుట వెళ్ళుట మొవలగువ్యాసారములె. గ్నర్హలం గానం దద్వాచకములకుం గ్నర్హ ల ళ్వార్ధమున నుడీ యయ్యెనని 'తెరంయపలయంనుః ఇత్యా దులనుటం జేసీ యివి యాకృ్ళలిగణమని తెరియందగు, ఎచట సమాపకవాచ్య వ్యాపార మునకు వ్యాషారాంళరమె. క_ర్పయగు నచట చ్యాపారాంతర బోధక్మక్రియకు నుడీ యగునని ఫలికమును గ్ర్యహించునదిం స్మ కంబున కనుదానికి టీళ,

సకర్ష్మకమగు ధాతువునకు “స్వార్థయాపము-శ్రేరూ పాపము అను లెండురూప ములు వ్రధానముగం గలుగుననియు నందు స్వార్థరాపమున కొళకమాటు కొనును, నొక మాటు పదుజీయు, నొకమాలు కొనుపడుజులు రెండును గూర్చు మూండురూపములును; నే శ్రేళాహవమాన కొకమాళు కొనును నొకమాలబు వడుజీయు నొకమాబు కొనుపడు మలు కందును గూర్చ మూండ్తురూపనులును గ్గ యాత్ర వ్రభానములగు తొలుకేటి

శ్రీయాపరి ళ్శే దము 490 స్వార్థప్రేరణరూవముల కెండిటినోడం గూడ 'ఇెనిమిది యగునని భావముః, ఇందు స్వార్థరావమును గర్త ర్భకమనియు;, దానికి గొను చేర్చ "నేర్పడినదాని నాత్మ 'ఖీవద క త్త ర కమనియుం బడుజీ శ 'జేర్ప్చడినదానిని గర్మోన్థకమనియుం నొనువడుజులు చేర్చ నేర్పడినదాని నాత్మ 'నేపద కర్మార్థకమనియు, నిలో క్రేరణరూవమును బ్రేరణక త్త మనియుం నొను వేంన గ్రేగూము నాత్మ నేవద కర్త్రర్థకమనియుం బడుజి. చేర్చిన చ్రేరాహవమును ట్రే రణకర్షార్థకమనియంం గొను బకుజులు. రెండును జేర్చంబడిన ప్రేరూహవమును ల్రేరణాళ్మ "నేవవకర్షార్థక మనియు, శా త్త ము ననుసరించి యాయా వ్రశృయను లాయాయర్థ ములం దగుటను నాయా[వ్రత్యయములతోడిరూబములను నాయారీలిన్సి వృ్యవవారించెను. వరునగ నుదాహరణములర జూచుకొనునది. ,బకియ ముంచె నికూపిముగానం ద్యక్షము అకర్తకముకు నూర్చి [28 శ్రీంది. వివరణము నరయునది, సొరిదిజక,మము- మొవటీ చాలుగును స్వార్తరూవములనియు6 దరువాతి

/ వథి నాలుగుకు ట్రే రారూవములనియు వరున నెలుంగునదిం గ్‌ ఆ అజ్‌, తిబుద్ధి వ్ర త శ్రవసానార్థళబ్రకర్థాకర్మ ంబుల క ప్రే రణంబునం గర్హ యగునది ప్రేరణంబునం గర్మంబగు, ౧౨౩. పొందు మొదలయినవి గత్యర్థకంబులు, "తెలియు |, మొదలయినవి అర న! బ్‌ జ బుద్ధ శ్రి్టకంబులు, తిశు మొదలయినవి చ,త్యవసాన్నా ర్థకంబులు, విను క చె్పు - చదున్చు - మొదలయినవి శబ్దకర్శంబులు, లక్తర్‌ంయిలు వనీ ల చె "మె ద్ధంబులు. మెత్రు,ండు ్రానుంబుంబొందెను మశ్రుడు మెత్రుని లౌ మంబుం బొందించెను. లాంతి చోసహిత మిక్కార్యంబు గానంబడియొడి ఆగ.

మెత్రుండు వుడమినేలెను - వైత్రుండు మైక్రు,నిం బుడమినేలించెకు, టీ. ఇందర్థళబ్దము. గతిబుడ్థి ప్రశ్యవసానపవములతో నన్వయించుంానం. గళ్ళ

• త్థములకుం బుద్ధ్యర్థములకుం ఛగృవసానార్థములకు శబ్దకర్శ్యములకు నర్మ ములకు నశ్ర్రేరణమునం గ్యర్హయగువది 'ర్రేళామునం గర్హ్మ మగునని నూ గ్రైర్థము గరిెెడి. అనలా

ప్‌ ప్య్టీ, గత్యర్థాదమలకు ధాలతువ్రులకు స్వార్థమునం గర్డలె నవానిక్కీ గత్యర్థాదులు శ్రుణార్థము లైనపుడు కర్యత్వము గలుగునని భావముః గతి యన గమనము, పొందుట ౨ చనుటా వేపట మొదలగునవి గమనసాధ్యములుగానం బొందు మొదలగునవి గర్యర్థములయ్యెం బుద్దియన జానము 'తెలియుట-ఎబుంగుటా మొదలగునవి మిద్ధిచే నగునవిగానం ఆలియు ను య. ఎ పఠతే ముం లిను, న!

“మొదలగునవి బుద్ధ్యర్థములయ్యె ప్రశ్యవసానమన భక్షణ ట = అరగించుట

శీ00 బాలవ్యా కరణము

“ఇ్ప్వైదలగునవి భత్సణా సాధ్యములగుటం దిను మొదలగునవి యశ్యవసానార్థము లయ్యె, శబ్దమన థ్వని ధ్వనిసాధ్యములం 'జెప్పునవి ధ్వనివాచక శబ్దములు* అట్టిధ్వనివాచక ములు కర్ష్మగాం గల ఛాతువులు శఛబ్దకర్మములు వనాంబడును,. వినువెవ్వ-చదువు-వరంచు “మొదలగువానికి శబ్దడాతములగు మాటలు-పారము మొదలగునపి కర్శ ము లయ్యెడు6 ఇాన విను మొదలగునవి శబ్బకర్శంబులయ్యొం కర్శ్యమును బొందంజాలని ధాతువు లకర్ష్మ కములు, కెంగా గత్యర్థాదులకు స్వార్థ్యమునం గృర్హలగు పదములకుం గత్యర్థాదులు చ్రేగూహపములుగ. మాలునపుడు కర్శత్వము. సిద్ధిచువని స్మూత్తఫొవము రేలెడి, వై ర్రుండు శ్రానుంబుకు బొంబెను, ఇటం తైత్రుడు ్రానుమును బొందుట గమన సాధ్యము గానం చెందుధాతువు నత్యర్థ ము, పొం చెననునది స్వార్భరూపమనుట స్పష్టము స్వాన్థావస్థయందు గ్రానుముకు గమనముచేం బొందినవాండు వైత్రుడుగాన గ్నర్హ యమ్యొనుం స్వార్థమునం గతృ్భర్థమగు పాందుధాతువునకుః: గర్హయైన వైశ్రుునకుం

ఐజీ జల్‌ గ గ్‌, చ్‌ క బొందించెనను నత్యర్థము గ్రేరరంయాపముగ మాజింగం గర్హ్మ్యళ్వ మోవిధిచే సిద్ధించి కార శము 2 చే ద్వితీయగాం బ్రేరణక్నర్త కర్తమైయుండ, వైశ్రుడు మెర్రుని శ్రాాయుంబు బొందించెనని రూవము గలుగును, ఇట్లే శ్రేకగాక ర్త యొకండుప్రే రణావస్థ్రయందుం గృర్హగ నొవ్వటంచేసియు; నస్ర్రేరరామునుదలి కర్తికుం గర్మత్వము సిద్ధించుటం కేనియు, నః తీ, వచ స్వార్థమునందలి సహజకర్మ మట్లై ప్రేణావస్థయందును గర్భ్మ్యముగ నిల్చియుండుటం 4 క్‌ జ "జేసియు, నీవిథి వదర్తించిన స్థలములందు సకర్త్మ్మక గత్యర్థములు ద్వికర్మకములును నకర్మ ములు సకర్త్మములును నయ్యొడి ఈరీతినే శత్రువులు స్వర్ణమునందిరనుడానికి జేవదత్తుండు శత్రువులను స్వర్శమువందించెననియు 'చేవరలమ్భుశకమును ద్రానిరనుదానికి విష్ణువు "దేవతల నమృతమును గ్రాపించెననియు శిష్యుండు "వేదమును జపి వెననుదానికి గురువు శిష్యుని "వేద మును జదివించెననియు నన్నముడికె ననుదానికి దేవదత్తుండన్నము నుడికించెననియు స్వా ర్థావస్థయఎదలి క_ర్తకుం గర్మశ్వము సిద్ధించుట బేసి రూపములు గలిగెడి. అకర్మమునకు నన్నముడి కెననునదుదావారణమగును అకర్మ్మమునకు స్యార్థమునం గర్హ్యము గలుగదుగానం లు ఎవార్ధ

్రేరణమున మాత్రమే యీవిథించేసీ కర్ట్యము గలుగుననఓయుం ద్రేరగామున “నొక్క శర్మ మే యకర్త్మముల కగుననుటయు స్పష్టములు* గత్యర్థాదులకు స్వార్థమున నగుకర్త లశే గాక గత్యర్థభిన్నములగు నేతత్సూ త్ర ప్రోక్తములు గానీవానిక_ర్రలకును గర్హ్మశ్వము సిద్ధి చుట చూవట్టునని లాంతిచోనను సీ క్రిందివివరణమున కళ్ళిస్త్రాయము లాంతి యన నితరముం మెత్రుండా ఫుడమినేతె ననువాకృమున చేలెనను శ్రీయ యాస్యూత్ర్యమున నిరూ వింపండిళ గత్యర్థాదులలో "నెందును "జేరకున్నను, ేలుధాతువునకుం ్రేరణావస్థ గలు న్‌యజీ వ సయ, న్‌ న శక్యము గ్గ స్వార్థావస్థయందుం. న ర్తయైైన మైత్రునకుం శ్రేరణావస్థయందు గర్మ్మ్య

శీయాపరిచ్ళేదము శ01 సిద్ధించుటం జేసి వ్వైత్రుడు. మైక్రుని. బుడమి జీలంచె ననురూభము గలను, ఛాతు రూమము శ్రేరణరూపముగ మాజి గనే ప్రేరణకర్తయే కర్త యగసటం జేసియు స్వార్థ కర్ణ కర్తగా నవకాశము లేమింజేసియు.. నిట్రికూవములు గలిగెడి ననుట స్పష్టము శ్రీయచే.. నభ్గిహిశముగాని క_ర్తకుః దృతీయ గలుగవలనీరా నీవిధి యూరజ్ధమయ్యె ననియు దానం స్రేరణముక ననుక్ష్తములగు మైత్రాదులకనలూ స్వార్థమున నుకక్తములై 'వ్రభమాంశములగు. క_ర్తలకుం దృతీయయైళ రూషము లపరూవములనియు (గ్ర్రృహించం దగును, ఈనియమమంం జేసీ శిన్యు-డు శబ్దమును బలికె ననుదానికిం బ్రేరణమున గురువు శిష్యునిచే శబ్దమును. బలికించెననియు,. మైర్రుండు పుడమి నేలె ననుదానికి. డ్రేత్రుడు మెక్రునిచే. బుడమి. ేలించెననియు. వాక్యములు గలుగవని 'లేలుచున్నది. కాని వై రీతిని దృతీయతో, డివాక్యము లాంధ్ర భామానై లిం జేసి సాధువులు గాందగునని తోందెడి. “గతిబద్ధివృత్యవసానార్థ శబ్దకర్థాక రృకాణామణి కర్తా స త అనుపాణినిన్నూర్త మి స్మూక్రమునకు మూలము: కారక్యవ్రశరగామున సీవిధి యొుండందగిన నైనను (శ్రేరణసంద రృముననున్న నుచబోధమగునని యొచి యిట నిల్పెనని యెొజుఎగునది. ఇంచుక్చుక్సు?ా గమములం జేసియు నుజ్యంశమునకం జేయు ధాతువుం సూర్చుటం జేసియుం ఛ్రేరణరూప ములు థాతువుల కగుననువిషయము ముందె యుక్తము అనభిహితక రృకొళానొకచో షష్టి బహుళంబుగా నగు, ౧౨౪.

శాముండు నిధిలంగనియె. శామునకు మిథిలగనంబడియె -రాము నిచే మిథిల గనంబడియె. మైక్రుండు తత్త స్టంబుం డెలినెను, వెతుండు మైత్రునకుం దత్త్వ్వంబు దెలిపెను, కన్వాది యోగంబునం బ్ర యోజ్య

షపి ఎ తుండు రామునకు మిధిలం కర్తకు షష్టి నిత్యంబుగానగు విశ్వామిత్రు ధి గానివీంచెను, క్ఫెమ్ణుం డస్టునునకు విళ్శరూపంబుం జూవెనుం

4

ఆకర్మకంబున కవ్రేరణంబునం చాత్త్మ నేపదక ర్థానుబంధంబుల

'లేమంచేసీ రూప భేదంబు లయిదని యెజుంగునది కరగకము ౫౨ -మెకుండు--మనియెను టాట కు రర్తకముం వ్రేగోర్త్య “చెను

శ్ష౦2 హాల వ్యా కరణము వేరణాత నేవదక ర గకము, వ్రేగగాత్మనేవ 'ర్రర్ధకము చెశ్రుండు. మెతుని.మనుచుకొనియె, రాళ నళ అజ్‌ వక్ర, ॥్‌ య్‌ కో ప! వై త్రునిచేత-మైత్రుండు.యనువంబడియె, జ్యఫ్స్‌ ఇ కళ వ ళో వ్రేగశాత్త "నేవదక ర్థార్ధకము ఇ పరు. ట్‌ ఫీ వై త్రునిచేత-మైత్రుండు మనుచుకొనంబడ2ియొ,

'వెండియుం 'బ్రేరణంబునం దించుగాగముంబు గలిగినచో సకర్శ్మ కంబునకుం బంద్రైెండు నకర్మకంబునకుం దొమ్మిదియు "భేదంబులని యూహించునది,

క్రి వ ఇది క్రియా రిచ్భ్ళేదను తాాణణానిపస్తీసాబనాము

టీ. క్రియచేం జెప్పంబడనికర్తకుం గొన్నియెడల బహుళముగ షష్టి యగునని నూత్రార్థము, సాధారణముగం బడుజియోగముతోడి క్రియయుం బ్రేరణ్మవ్ర శ్యయముల తోడ్మిక్రియయుం గర్హను స్వార్థక_ర్తకు (క్ర్రమముగం. జెప్పజాలవుగాన నట్టి క్రియలుగల వాక్యములందలి యట్టికర్హల కీవిధిచే కుషష్టి యగునని బ్రుహొంచునది. వడుబ్యంతానభి హిశకర్తకు కారకము 3 వేం దృతీయ సిద్ధింపవలసిరాం బ్రేరణ వ్రశ్యయాంశమునే ననభిహితమగు స్వార్థకర్తకుం బూర్వవిధిచే ద్వితీయ గలుగవలసిరా నీన్మూత్త మార్ధి మయ్యును* “రాముండు మిథీలం గనియె” ననువాక్యమునం గనియెనను క్రియకుం గర్హయైన రాముండనుదానికిం బడుజ్యనుబంధమునం జేసి కనుధాతువు కర్యార్థమున మాజగం గర్త్మ మగుమిథలయే చానిచేం జేచ్ప్చంబడుటయుం గ _రృయగురాముండు చెచ్పంబడకుండుటయుం గలిగెరాన ననఖిహిశకర్రయగురాముని బోధించుదానికి షష్టియావిధిచే- గలుగ “రాము నకు మిథిలః గనంబడియొో నమరూవము గలుగును, ఇళ్లే మెక్రుండు శడ్వంబుం జరినెనను వాక్యమునందలి 'తెరిసెనరు స్వార్థ్మక్కియకుం నర్రయైన మెత్రుండనుదానికి తెలినెననునది ఫుగాగమమయోగమునం చేసి 'తెలిపెనని చ్రేకణార్థమున మాజయ నన్దానిచేం ్రేరణకర్హ యగువైశ్రుండే చెప్పణలడుటను స్వార్థక_ర్హయగు మైక్రుండు చెప్పయడకుండుటను మెత్రుం డనుస్యార్థక _ర్తకుం బూర్వవిధిచేం గాందగు ద్వితీయనడ్డి యిువిధిచే మష్టిగాగం డైత్రుండు య్తెత్రునకుం దత్వంబుం జెలిపె ననువాక్య మేర్చదెడి, బవుళంబగుట వష్టీ గానిపక్షమున

శ్రీయాపరి చృేదము [60 కారకము 9 చే '“రామునివే మిథిలగనంబడియెో ననురీలిని గర్మార్థధాశురూ వనుటిక వాక్య ములం దనభిహిశకర్టకుం చేతవర్ష కయోగము గలుగును, ఇ్జే వ్రేకకార్థధాశుకూవఘుటిత వాక్య ములందలి యనభిహిశకర్టకుం బూర్వనూశ్రముచే ద్వితీయయు: నొంకొకచో బహుళగ్రవాణమునం జేసి గలుగందగు వీశద్విచేకము వ్రమయోగానుసారముగ. నుండును, ఈయ్యాక్రమునందలి బహుళవదముళ_క్ర జేసి కన్వార్థక్రేరణ ధాతురూపములతోడి యన్వ యమున వాని యషప్రేరణమునందలి కర్షను నీవిధిచే నిళ్యముగ మష్టి వూర్వన్యూత్రృముచే నగు ద్వితీయను బాధించి యననని కన్వావియోనంబుననను నీక్రిందివివవణమున కళ్ళి ప్రాయముం వ్రయోజ్యకర్రయన _ స్వార్థావస్థయందుం గర్హయై ్రేణావస్థయందు జ్‌ వేటోకక త్తవే వ్యాపారమునందుం బ్రవేశ వెట్టంబడు కర్తయని యర్థము. గ్రేగణమున ననుక్తమగు స్వార్థకర్హ యని ఫావము రాముడు మిథిలం గాంచె ననునపుడు గాంచె నను స్వార్థ్మక్రియకుం గర్షమైనరాంయయుడనునదిం ₹ాంచెనను రూపము శానిపించెననుగ్ర్రేరరా రూవమును ధరించగం బ్రేరణకర్తం జేసి వ్రయోజృకర్హ యయ్యెగాన దాని కీవిధి యందలి టపాుళవదమునం'జేనీ నిత్యముగ_ మష్టి గలుగ విశ్వామిగ్టుండు. రామునకు మిథిలం గానిపించెనని వాక్య మేర్పడెను- ఇటే అర్జును డు విశ్వరూపముం జూపె నను చాక్యమునం గ_ర్హమైన యర్జునుండనునది చూచెననునది చూ పెనను ప్రేణరహావమాను దాల్పం గ్రేరణకర్హం జేసి వ్రయోజ్యక_ర్హ యయ్యెలాన నీవిధిచే నిక్యముగ షష్టి నలుగం గృష్టుం దర్జునునకు విశ్వరూవముం జూపెనను వాక్యము గలుగును సంస్కల్భృల వ్యాకృతి

క! జ్‌ నా ననుసరించి (దృశేశ్చ) దృశ్మర్థధాతుయోగమునను నృక్రేరణకర్షకుం గ్రే రణమున6 గర్శ్మత్వము కలుగవలసియున్నదిం ఫూర్వన్యూశ్రమువే గత్యగ్థాదుల యప్రేరణకర్తలకు మార్త మే శ్రేరగామునం నర్మ క్వము విధింప బడుటయుం గన్వాదిదృశ్యర్థయోగమున నిందలి బహుళగ్రవాణమునం చేసి నిత్యముగ షష్టి శాసీీవంబడుటయు గమనించిన నవ్రేరణక 'ర్హలశెల్స వానికి 123 చేం గర త్వము గలుగదనియు, గన్వాదిదృళ్యర్థ ధాతు మయోగమునందలి యప్రేరణక_ర్తలకుం ల్రేరణమున_ నంస్కృృతమునందువలెం నే యాంధ్ధమందు నిళ్యముగ షస్టియే గలుగుననియుం శాన దృశ్యర్థయోగమున సంస్కృత వ్యాకృత్యనుసారముగ నడ్ర్రేరణక _ర్హలకు. గ్రేరణమున నగు ద్వితీయ గ్ర్రావ్యూము. గాడ నియు దాననే కన్వాదియోగమనునివరగరామ వ్రన _క్తమై యన్వర్థమగు చున్న దనియం "నెజటుంగునదిం గత్యర్థాదుల వ్రయోజ్యక, రకు బూర్వవిధిచే ద్వితీయ యం దృశ్యర్థముల చయోజ్యక రకు నిశ్యముగ షష్ట్రియు నాంధ్ర్యమందగనని ఫలిత మోసందర్భమున అక్తీ, గ్రహింపవలెనుం దృశ్యర్థములలో౬ బ్రేగణరూవంతైన ఛానిిందనుడాగి రరగాక మును బ్మయోగ్రనిద్ధ మగుటం చేని యట్టిరూవము యోగమున మాత్రము ముందటివివ

కీర్తీ ఛాలవ్యా శరణను రణమునం కేసి గ్ర్రేరణాన్థాభావమున మస్టి క_ర్తకుం. గలుగదని (గ్రహించవలెను, సంజ యుండు కానిపీంచి యనునపుడు సంజయుండు తానగపడి యని యర్థముగాన సంజయ పదమునకు షష్టీ గాలేదని యెొజుంగునది, కాని లన్నుందాను గనపటచికొ నెనని యెంచిన6 చ వల్లీ, € "| గ్రే గణార్థమిట్టిపట్టలందు సోఛరించెడినని తోందెడి, ప్ర్రేరణక_ర్తకునుం బ్రయోజ్యకర్తకును సమావేశము గలిగినపుడే వ్రయోజ్యకర్హకు నిత్యముగ క్షీ యగునని నూత్రో, దాహరణ ములంబట్టి శ్ర;హొంవవలెనుం కను- దూచు-దర్శించు- మొదలగు దృశ్యర్థ ములు కన్వాదు లని తెలియునది, రూవవ్యకి య యాయానుదర్భముల నిరూపీళము గానం ద్య క్షు అకర్శకంబున కను 'మొదలగువాక్యముశకుం డీక,

అకర్మకమున కనలాం శేవల కర్త స్థకమునకని యర్థము కర్మ లేని దకర్మకముగానః గర్హార్ధమన నగు వడుజీ యట్ట్‌దానికిగలున నవకాశములేవనియం, నాంధ్రభాహానైలి ననునరించి యాత్ష్మ'నేపదార్థమగు కొనుధాతువు స్వార్భమున నన్నుక్యయు_క్తము గాంజాల దనియు, దాన స్వార్థమునం గత్తర్థకరూప మొకటే మెత్రుండు మనియొననురీతిది గలుగు ననియుం, బ్రేరణవ్రశ్యయము లకర్శ్య కములకుం గలుగనగుంగావునం బ్రేరణక ర్రర్థము మైల్రుండు మైశ్రుని మనివె ననురీతిది గలుగుననియు, స్వార్థక ఈశ్రక్థముననె కొనుపడుజులు గలుగవుాని గ్ర్రైరణక త్త ర్థ కరూవములమాందం గొనువడుజులు సంఛవింవ నగుంగానం గ్రే

త ప్ర త్రి అాడ్మే నేవదక్కర్త, ర్థమునం గొనుగలిగినపుకు వై శ్రుండు మైత్రుని మనుచుకొనియె ననురీ హావము గలుగుననియం, నిజ్లే శ్రేరణరూవముమోందం బడుజీయైనంగ్రే రణకర్తార్థమునం జంంలి జ అదీ,

తైర్రునిచేక మైక్రుడు మకుపంబడియె ననురీతి రూవమగననియు నీరీతి నే (ప్రేరణకర్త త త్తి త జీచ, ర్థముమిందం గొనుపడుజులు "రెండును జేరనం గ్రైరణా_త్ఞ జీవదకర్శార్థమునం శ్రైశ్రునిచేత 'మైక్రుండు మనుచుకొనంబడియె. ననురీతి రూవము గలుగుననియు, నిట్లకర్మకమునకు స్వార్థరూవ "మొకటియంం ల్రేరణహావములు నాల్లును నేర్పడుట మై దురూపములు గలుగుననియు, సీవిషరణమున కఖిప్తాయము, ్రేరరామున స్వాస్థావస్థయందలి కర్తుం గర్మశ్వము నిద్ధించెడింగానం ట్రేరణమున నకర్షకమునకుం బడుజీ గావచ్చుననుట స్పష్టము ఆయాయర్థములం దాయ్యాప్రశ్యయము లగుట నాయావ్రశ్యయాంశముల నాయా సంజ్ఞలతో వ్యవహరించుట గుదిరెనని యెలుంగునదిం

సకర్మ్మకములకు 1 22 స్యూర్రవివరణటీకలలో నిరూపింపంబడిన్నప్రకార మేర్చడీన స్వార్థక్ర్రేరణరూకము 'లెనిమిదింటిలో. దుదినున్న ప్రేరణరూవములునాల్లిటిమోంద మరలం ల్రేరణవ్రశ్యయములు గూర్చు నెడలం ద్రేరణకర్ర ర్థకమునుండి ఫునళర్ర్రేరణక్త ర్థకము *“జేవదత్తుండు వైతశ్రునక మైక్రునివేత పంటకమును వండింపించోననియుం3 బ్రేరణాత్మ'జేపద

రగ ఎజ్స్సీ ళు వ

క ర్ర్రర్థకముగుండి పునప్రేరణాత్మ "నేవదక్యర్హర్థకము “దేవదత్తుండు వై గ్రునకు మెత్రునిచేత

క్రి జ శఈఊయాపరి శ్శే దము ఢీరిర్‌ వంటకమును వండింపీంచికొ నిన న! శ నియు౧ ద్రేరణకక్షార్థకమునుండి పునః శ్రేరణకర్షార్థకము వదర్తు డు వైర్రునిచేశ మెక్రునిచేత వంటకము వండింపించంబడియెొ" ననియుంగ్రోరణా క చేదకర్యార్థకమునుండి. పునః గ్రైణాక్మ నేపవకర్యార్థకము “బేవదత్తుండు. వైర్రునిచేత మెర్రుని చేశ వంటకము వండింపించుకొనంబడియొననియు, సాలుగురూవములు గలిగితొలు శటి యొనిమిదింటితో: గలియ సకర్ష్మమునకుం బండ్రైండుకూవభేదములం గలుగున నియు, సీరీలినె యకర్మ్శ్మమున కిందు నిరూసిత మైనరీతి "నేర్చడిన మైదురూపభేనములలోం శ్రేర గాస్థక మలగుుదినాలగిటి మంద మజిలం బ్రేరణవ్రశ్యయమాలం గూర్చు నెడలం శ్రైరణ చ శ్‌ ల ల్సి క ్రస్టముపంి పునః క్రేరణకర్ర ర్థము జేవదత్తు దు మైర్రునిచేత మైత్రని మనికించె ని జ్‌ ఉష జ జ్‌ న 4 పుం. గ్రైరణాత్మ చేపదకరర్త ర్థక మును ౫6 పున! ప్రేరణాక్మ జీపవకర్త ర్థకము 'జేవ డు వెళ. "మతు క్స్‌ కి గ డఫ రుం చైశ్రనిచేక మెక్రుని మశిసించుకొనియొో ననియు 3 శ్రేరణక ర్యర్థమునుం పునః స్రరణకరన్థకము “జేవదర్తునిచేత వై శ్రునివేశ మైశ్రుండు మనిపింపలకియె” ననియుం యో, లో! వే శ్రేగణాక్మ "నేపదక రార్థకమునుండి ఫునః ప్రేగణాత్మ చేవవకర్తార్థకము “జ్రీవదర్త్యనిచేతం వైశ్రనిచేక మైక్రుండు మనిపించుకొన,బడియో ననియు నాల్లుగూవభేవములు గలిగి తొలుశజి యేనింటితోం గలియ నకర్త్మకమునకుం వొమ్మివిరూప భేదములు గలుగుననియు "వెండియంనను సూరివివరణామున కళ్గిప్త్రాయము 84 విధి ననుసరించి ర్రేగగివ్రశ్యయ ములమోందం బ్రేరంవ్రశ్యయములు మరలం శాందగుటను గమశించికొనునదిః రూవముల ళ య వాక్‌, వశ్రియ పూర్వోకృసూత్ర్యముల ననుస౦ంచి గ్రహించునదిం ర్రేరళార్థకములమోంద మరల మరలం ట్ర్రేణ 'ప్ర, త్యయములనుగూర్చు నవక్రియ సంస్కృ కవ్యాకృతి నంద్ర, దాయసిద్ధము. కాని యిీ్రశ్రియచే సిస్థమైనరూవములెల్ల ప్రయోగము. లగపడు టరుదని వెన్పనొవ్వునుం ఇది శ్రియాపరిచే గ్ఫీదము. .అకానానానానానానా నాతని.

కృదంతపరి చ్చేదము. అణవాణాణ లవ్లీ ట్రీమ్తునానానాానాలా

కృదంశళబ్దములంగూర్చియైన గ్రృంథాగముగాన నిది శృదంతవరిచ్ళేదంబునాం జనె కృత్చ్రిక్యయము లంతమునం 'జేంనశబ్దములు కృదంఠతము లనంబరగునుం కృ్తని కృణ్‌ ధాతువు నీట ముందిడుటంజేసి యివి శుద్ధధాతువులకగు మశ్యయములనుట నృష్టముం

కృత్తుల శర్థంబులు యధావ్యవహారంబుగ గ్రాహ్యంబులు, ౧.

'థాతువునకు విహితంబగు డుఖ్భీన్న బ్రత్యయంబు _ కృత్తునాం బడు, కృత్తులకు వతు బ్రమాణంబులకు భావకర్త కాద రి్ధంబులు మహా జనవ్యువహాశానుసారిగా నెజటుంగునది, ఆశ-బంధనము మొలక-నవో ద్భిదము వలిక - పాలకుండు, కోరిక - వాంభధయు వాంఛితంబును, మూంశ - సంఘము, ఆడిక - నింద, ఓడిక - స్రోతస్సు,

టీ కృత్చక్యయములయర్థములు వ్యవహారమునుబట్టి గ్రహింపందగునని సూర్రా ర్థ్‌ము ఇపి గ్రాంథికభాషకు వ్యాకృతియగుట నిందలివ్యవవోరశబ్దము కవి వ్యవవోర బోధకమను టర్హ్యముగాన గ్రాంథికపుంబ్రయోగముల ననుసరించి కృత్చ్రత్యయము లేయే యర్థృముల మై నవియుః "జెలియందగునని భావము. లేలెకిగాని వానిశేల్లను బ్రమోన ములు వాజ్యయమునందు- జూవరాని వగుటను, మహాజనవ్యవవారానుసారము* నీనిని గపీళులు చృయోగించుట యనాది సిద్ధమసుటను, గృత్తుల యర్థములు మహాజనవ్యవవో రానుసారిగా నెజుుగునదని వివించెనని తోంచెడి. శ్రీయాపరి చేద వ్రథమనూత్ర, మిందుకు ననువృత్త మగుంగానం శ్రైయావిచ్భేదముశ ధాతువునకు విహితములగు “దుక్రువురు ను ము ఆనునవిగాక యికరము లగునని కృత్చ్రక్యయములని వివించుట పొనంగెడి. కత్తులును డుజాదులవలెనే క _కృృభావకర్తాద్యర్థముల నగునవిగాన ఖావ

శ శ్రి

క _క్సృక క్యాద్యర్థములని వ్యాఖ్యానము స్రాయుట సార్థకము కృదతిజ్‌” అని పాణి సనీయము తిజ్ళిన్నమైనదానిం గృత్తుగం జేక్కొనెడిగాన దాని ననుసించి యీాసూ శ్రము (క్రింది ధాతువున కనువిరణము శ్రాయంబడెననుట స్పష్టము భావక_ర్హృకర్మార్థ ములం శౌందుం బ్రశ్యయంబగం దదంఠముచే నదియె బోధ్యమగుననుట న్పష్ట్రముః అంగు ఛాతువునకు తీ చేం గవర్ధకమును 2 చే గువర్జ్మలోవమునుగా. “ఆశి ఆనురూవమయ్యెం ఇది భాచార్థమున కుదావ్భాతి మొలచుధాతువ్సునకుం గ త్త ర్థ్‌మునం గవర్థ్యకముగా

కృద౦తపరిచ్ళేదము జ్ప్రి/ "మొలక యగును, ఇట్లే మూ గుధాతువునకుం గ ర్రర్థమున 'మాకి అసను 2 చే గువర్థ లోపము. నీలుధారువ్వునకు 12రెచే నిల వర్షకము కర్త ర్థ్యమునంగా "నేలిక యగునుం కోరుధాతువునకుం గర్తార్థమున నిక వర్శకము గలుగం నోరక యగును కోరంబడినదని యర్భ ము అడుధాతువునకు భావార్థమున నిక గలుగ “ఆడికి అగును నిద యని యర్థము ఓడుధాశువున కిక చ్రశ్యయము క త్త ర్థమునయా నోడిక యగును వవా హము-నది యని యర్థము ఈరీతి నొశేవ్రశ్యయము కర్ణృకర్మ భావద్యర్థముల నగు టను, నొశేయర్ణ్యమున నచేక్మవృశ్యయము. లగుటను, నస్థవిశేమములందు వివిధ్యవ్రత్య యము లగుటను, మీందిలకమ్ష్‌ణముల ననుసరించియు6 గవివృయోగముల ననుసరించియు గ్రావ్యాము, (చూ శరము) ఇటం గృత్కగతపవేములు పరంబులగునపుడు కగచయవలకు లోవంబగు, ౨.

కృత్సంబంధులగుకాదులు పరంబులగునవుడు థాతున్చనంతంబు లగు కగచయవలకు లోవంబగు, మూాందిలయ్యంబులం జూడంబడు.

టీ కృత్చ్రత్యయసంబంధులగు _ “కంగంతంప-వ-ఇమి” అనునవి వరములగు నపుడు ధాకువులయంళముననున్న “కంగ-చంయంవ ఆనువర్శ ములకు లోవ మిందగునని సూశ్రైగ్థము క గత వ వే ములను సామాన్యో క్రింజేసీ యవి యేయచ్చులతోంగూడి నను గృత్సంబంధుతై న సీవిధులుగలుగుననియు నిగ్లేక గ చయ వ లనుటంజేసి యవియే యచ్చులతోంగాడీనను లోవము గలుగుననియు: జెలియునది. కృల్‌ జకృక్సంక్యయము లకు సంబంధించిన ఎక గ తవ వే ములు ఈస్మూశ్రమునకు లత్ష్యుములం దరుచాతి నూ శ్ర, ములం దరయునదిం

కవర్షకం బలుగ్వాదుల కగు, 9,

అలుగు * అలుక, ఆలు = ఆశి ఎలుంస - ఎలుక ఇట చిందు

లోవంబు, ఇట్లు గొన్నింట ల్‌ హించునది, కడయ = కడకు, కలయ - ళు

కలత కాంగు - శాత, తుకుయ = తునుక, నడచు = నడక, నలం - నలత, పోన్చ - పోక, మడంగు - మడశ, మలంగు - మలశ, మునుంగు- మునక, మూగ - మూశ, మొలచు - మొలక, వచ్చునకు - రా - రాక, వంగు - వంక, వీంగు - వీఠ, ఇంక కవులు పరంబులగునపవుడు కనునకు

ఛాలవ్యా-టీకా82

శ్త౦8 బాలవ్యా కరణము దీర్ధృంబగు = కానుక, కీనియు ముదియుల కుతుంబునగు, కినియు = కినుక ముదియు _- ముదుక, ఇత్యాదు లలుగ్యాదులు. టీ. అలుగు మొవలగుధాతువులకు *కో అన్మువ్రశ్యయమగును. అలుగు ధాతువున కీ విధిచేం గవర్ష్మకమును బూర్వవిధిచేం గృక్సంబంధమైన కవర్థ్యము వరముగా ధాతువుశుది గకారమునకు లోవమును గలుగ నలుక యనురూవ మేర్పడుకు, విలుయధాళువునకు. గవర్షశముగా గువర్మగోప మగుడు గువర్థ మునకు ముందటిబిందువును గవర్ష్యము గల్గినవిదవ నుండుటకు సంజ్ఞ 16చేన 'క్తృగ్‌ సంభవించినను దొలంగునని యిట చిందులోవంబను వివరణమున కళ్ళిప్తాయము- ఇట్లు బిదులోవం బగుటం గొన్నిరూవములఎజే మయాూవట్ట టం జేసి యిట్టు కొన్నింటి గృహించునదని వివరించెను మలంగు = మూగ. మొదలగువాని యందుం గవర్ష్మకము గల్లికపుకు బిందువు నిల్చియుండుటైతకై మొందం జూడవలయుకు. వచ్చుధాకువునకు రాదేశము ముత్తు చరమగునపుడే శావలనీయున్న దిగాని యీవిఫివే నగశవర్ష్మకము వరమగునపుడును యోగములంబట్టి గాలు రాక యనురూక మేర్చ డున కనుధాశువున శీవిధిచేవైన కవర్ష్మశమును 11 చే నగు పువర్ష్మకమును బరమగు చుండ ధాత్యాదివర్ష ముమింది యచ్చునకు దీర్థ్స ముగా6 గానుక యనియుం గానుపనియు రూవములగుటను ఇప్లొశే ధాతు వర్థవిశేసముల ననుసరించి ప్రత్యయవిశేషముల నందు టయు నొశేయర్థముకంహడ భిన్న ప్రత్యయముల నందుటయు నాయాసూత్రోదావా రణములంబక్టి గ్రహింపవలయును (శానికు కినియు, ముదియు ననుధాతుష్టలకుం గవర్మ్మకము పరముగా చాతువుమధ్య నున్నవర్శ్యము మోంది ,యికారమున కుకార మగు ననియు దాన కినుక ముదుక యనురూవము లగుననియం గినియు! ముదుకలకను వివ రణమున కళ్ళిహ్రాయము. -్‌ క ఉమివర్థ్య కంబు కలు గ్వాదుల కగు, లీ, కలుగు - కలిమి, ఓరుచు - ఓరిమి. కూరుచు - కూరుమి. నేరచు. "నేరమి, వ్ర లుచు ్రేలిమి, బడియు - బడిమి, బ్రచుకు - బ్రదిమి, ఒడ్డు - జ్య్జిమి, శాలు - తాలిమి, టీ *ఇమి" అన్నువ్రత్యయముకలుగు మొదలగుధాతువ్రల కగునుం కలుగు ధాతువున కిమి గలుగం వూర్వవిధిచే: నంతిమాత్షరశోవము గలుగ *కలుశలమి జ కలిమి అని రూవమగును, బడియుధాతువున $ కిమియం ఛాత్వంతయుపర్డ్మ లోవమునుగ్యా నవదాది

కృద౦తవరిచ్ళేదము 499 న్వరనంధిచే బడిమి యగును దిగందుడుచుట యని యస్థము, ఇైే మిగిలినవాని వ్యకి యయు నూహ్యముం

తజ్వర్ల కంబు చేయ్వాదులకగు, సి

వేయు - చేశ, అలయు - అలశు ఫకూయు - కూంత. కోయు = కోంత. గీయు - గిత, నేయు - నేత, ఫూయు - వూశత, పోయు = పోశ. మూయు - మూంత,. మేయు - మేం, మ్రూయు ఎ చ్రూత, రోయు = రోంత, లాయు - లాంత. ర్ర్రాయు - వ్రాత. వ్ర్రేయు వ్రేత.

టీ. చేయు మొదలగు ధారువులకు “తీజ్‌ * అకుప్రశ్యయ మను, తీజ్‌ వ్రత్య యము జకారముపోవు వ్రత్యయము శానం దర్సమము 10 శే చుదువు ముందిడికొని యగుననియు. 'వ్రాన్వముమాంద నర్ధ్థపూర్ష్యములు రెండు నగుననియు_. "నెబుంగునదిం కూయు ధాతువున కీవిధిచేం దజ్వర్థ్శకముకు 2 దే యువర్గ్మ లోవముకు శాం గూంత యని యనను. *కూయి అనియు నివ్రశ్యయాఎతమసరూవము వ్రృయోగవ్ర సిద్ధమై తోందెడి. ఇగ్లే మిగిలినరూవముల వ్యక్రియ యూహ్యముం

కువవర్ల కం బడంగ్వాదులకగు, ౬

అడలిప _- అడంకువ, ఎలుంగు = ఎలుకువు కలంగు = కలయవ నలల - నలయవ. వెనం - వెననయువ, పొలయు - పొలకువ, మజచు = వజకువ, మెలలప- మెలకువ, లోంగు - లోతువ, వేగు - వేకువ,

టీ. అడలప మొదలగుధాతువులకు “కువ అన్మువ్కళ్ళోయమగుకు. . అఎశేట వచే నంళ్యవర్ణ లోవంబగును. అడం ధాతువున కీవధిచే 'కవ" వర్మేకముణా నడ కువ యగునుః ఇట బిందువు లోపింపదు. ఇశరే శేషించినవాని ప్రక్రియ యూవహ్యము=

టవర్షకం చాడ్వాదుల కగు నగుచో నంతలోవంబగు, 2,

ఆడు. ఆట, ఊరు = ఊట, డోజడు = ఊజట, వీశరప = వశటః ఓడు - ఓట. తినను - తివుట లేర - లేట. శ్రిమ్మరు- శ్రిమృట, పండు- వంట, పాడు - పాట. మండు - మంట. వండు - వంట, వేసలు - 'వేసట, అను పయు కం బయినయాటశబంబు ప్రాయికంబుగాం స్సీ బసమం బగు,

ఓ! జాం టి న్‌

ఫోలాటము - పోరాటము - మండ్రాటము. ఇత్యాదులు,

ర్‌00 బాలవ్యా కరణము

టి ట్మవ్రత్యయ మాడు మొదలగుధాతువుల కగుననియు నది చరముగా ధా శ్వంతవర్ధము లోపించుననియు. సూత్రార్థము. ఆడుధాతువున కీవిధినే టవర్షకమును డువర్శ్శలోవమునుగా “అటి అనురూప మగును మిగిలినవాని వ్రశ్రియ యిశ్హే యూ హ్యముః టవర్థకము వరముగా 2 చే నంతిమవర్థ్మ లోవము సిస్థింవమిని నంకలోవంబగు నని స్యూత్రిశము. కొన్నిశబ్బముల వెనుకం జేర్చయిడు నాటళబ్దముస్మాల్త్మము. తీజిచునం స్హీబసమంబగుంగాన మువర్షశమునంది. “కోలాటము, పోరాటము” ఇ మొదలగురూపముల నందుననియంం6 'నోలాట, పోరాట మండ్రాటి అనుకీతిని మువర్ణ్మకవిరహిత మై యాట శబ్దము వ్య_స్త్వమందువలె నుండడనియు "నెజుంగునది. డీన వ్యస్తమున నిది నిశళ్యముగ స్త్రీగమం చె యగుననుట తెట్బము టువర్ణకంబు పడ్వాదుల కగు నగుచో నవి యాద్యతీరశేమంబు లయి

దీర్ధ్స ంబు నొందు. ౮.

వడు-పాటు, చెడు. చేటు, అడుచు-ఆటు.కజచు-కాటు, పొడుచు పోటు, వయిచు-వాటు, వయు-వీటు, ఓడు-ఓటు, వ్రే, యుం-వ్రే టు,

టీ “టు అన్ముప్రశ్వయము. వడు. మొదలగుధాతువుల కగుననియు, నది ర ముగా ధాతువు నాదిమాతరము మ్మార్ర, మే మిగిలి తక్కినవర్ష ములు లోవీంచుటేగాక ీషించినధాత్వాదిమవర్ష్మ ము మిందియచ్చునకు దీర్ధ మును నగుననియు సూ్రైర్థముః పదుధాళువునకు టువర్ణమును_ డువర్షలోవమును. బకారము. నత్తునకు డీర్ధృమునుగాం భాటను రూము గలుగును ఆదుచను దీనికి “టు ఆన్ముప్రళ్యయ మీవిధిచేం గా ధాతు వాద్యతరశేవముగా "ీష్కించిన యాదిమవర్శ ముతోడంగూడి “ఆటు అనుకూప మగును "శీషించినది దిర్ధ్స ంబయ్యెొ'చేని యావశ్యకత లేమి దీర్ధ్స ముగాడనియు. శేషించినది హ్రస్వ మగునపుడే దీర్ధ్యమసననియు "నెంచునది. ఇర్లో రెండిటికి మించినవర్ణ్యములు గలవానివిన యమునే యాద్యత్షరశేమం బగుననువిధానము సార్థకంబగునని యొజుఏగునది, కండు వర్షములు గలవానికి 2 చే నంతిమవర్షృలోవము సీద్ధముగాన నవ్వానివిషయమున దీర్ధే విధానమే యావశ్యకమగును. కజచనుదాని కాద్యక్షరశేమమునకు దీర్ధ ము సిద్ధింపలాం గాటనురూప మేర్పడునుం "శేషము న్పష్టముం

పవర్ష కంబు తిరియ్వాదుల కగు, నొ

తిరియు-తివను. కలియున కత్వంబునగు = కీలవము, పొలయాు-

సాలవము-ము9ియు-మురిపము, సొలయు-సొలవము, వలియు-వలివము,

శృద౦త పరిచ్ళేదము 501

టీ ఐి అనువ్రశృయమాు తిరియు మొదలగుధాతువుల కగును, తిరియు ధాతు వున కీవిధిచే వవర్థ్మకమును 2 "చే ధాత్వంతిమవర్మలావమును నాచ్చికము 2 చేం గ్లీజ సమర్వమును దత్సమము 89 చే మువర్థ్యకమునుగాం దిరివమనుకూవమగును, వపర్జ కాంత ములెల్మ నిల్దే క్షీ బసమత్వమునం జేసి మువర్ష్మకమంతట నూవ్యాము* కలియు ధాతువు నందలి లివర్మము నిశ్వమున కర్వము భవర్షకము వరముగా నగుననియు. దానం గలపమని రూవమగుననియు6 గలియున కత్వంబునగునను వివరణమున కర్ణ ము ఇట్లు తక్ష్కినవానీి చకియ యూహ్యముః

తవర్షకం చొవులించు లోనగువాని కగు. ౧౦.

ఆన్ఫలించు-ఆన్ఫలీంత. ఇగిలించు - ఇగిలింత, ఓంలించు - ఓ!లింత, కుళ్లగించు - కుళ్లగింత, కునీలించు - కునిలింత. కొక్కరించు-కొక్కరింత, కొవఏరించు-కొవ్చరింత, గిలిగించు.గిలిగింత, ఇత్యాదు 'లెజటు9గువది,

టీ క్రియ 68 చే నంగలాదులు. నిశ్యమున నించుక్కుం. బొందును, వాన్సి కంచు. గ్విరహితములకుం బ్రయోగములేమిని నించుగంశములమోందనే లవర్ణక మావు లించు మొదలగువాని కగునని యెంచునది, 2 చే నంతిముబగు నించుక్కునందలి చువర మునకు లోవము కాగా నించుక్కునందు 'ఇం అనుఖౌగమే శేషించుంగాన నీవిధిచే నగు తవర్జ్మకముంగూడి “ఇంత” అని యై “ఆవులింత” అను మొదలగురూపను లేర్సడును* “శేవము స్పష్టము

పువర్లకంబు మాయ్య్వాదుల కగు, ౧౧. ౯

మాయు-మాఫ్ర, మేయు, మేఫవు - అడుచు - అడువు, తంచు

ఇంపు, వంచు-వంవు, వచు-వవు కను-కానువు, కాచు-కావు, చూచు. వ వేళ థో

మావు, తలంచు - తలంవుం తోంచు - తోంవుం శ్రేచు ః శ్రే ల్రాచు= పోచు - పోవు మెచ్చు - మెప్పు, మోచు - మోప, వలచు = వలపు, లో ల న్‌ వాచు = వావుః ఇత్యాదులు మాయ్యాదులు, మాత్షరలోవము,. “మాయుశపుజమౌపు, కనుధాతువునకు తీ న్యూక్తమునందలి వివరణ మునంజేసీ ఫువర్జకము పరముగా దీర్ధ్యముగాగర గానువమురూప మగును, ఇట నంతిమవర్థ లోపము గాదు ఇట్లంతట నూవ్యాముః "మెచ్చుధాతువునకు: బువర్మ్మశముయోగమున

ఠ్‌0లై బాలవ్యా కరణము "మెప్పను సద్విత్వపకారరూపమగుట కాభారమగవడకున్నది. వడిప్రభృశులలోం క్షే సాధింపందగునేమొ. లేక యక్కటాదులలోంజేర్చి ద్వొళ్వమును 'జేయవలెనో! సూరి విశదపబుపకుండుట విచార్యముః ఇకవర్ష్యకం బంజ్వాదుల కగు, ౧౨. ఆంజు - అంజిక,, అమరు - అమరిక, అరయు - ఆరయిక, అలయు అలయిక, అడు = ఆడికు ఓడు - ఓడికు ఓవు - ఓపిక, ను _ శానిక, కూడు = కూడిక కోరు = ఫోంక. పొందు - పొందిక, పోలు = పోలిక, తూను తూంగునకగు - తూనిక, ఇత్యాదు అలంజ్యాాదులు, టీ “ఇళి ఆను 'ప్రశ్యయము “అుజు" అను మొవలగుధాతువుల కగును 2 సూ శ్రృమునకు ఏమయము గామి నంతిమవర్థ లోవ మిటం గలుగదు, 'అంజుశషకజఅంజిక ఇక పరముగాం దూంగుధాకువునకుం దూవనునదాదేశము గా 'తూనుశేఇక = తూనిక అనురూపమగునని దీన్ని క్రిందివివరణమునుబట్టి యెంబుంగునది. శేషము న్పష్టముః అప్పాదడులకు నజి యగు. ౧౩. అప్ప అప్పన, డిజ్జ-ఉజ్ఞన. ఒప్ప-ఒస్పనం గట్ట-గట్టన, గడంగడన, దట్ట-దట్టన, దీవ-దీవన, పాట-పాటన. మన్న -మన్నన, వీచు-వీవన, టీ. అప్ప మొదలగుధాతువులకు నజి యను వ్రత్యయమగునుః జిశ్వముం గూర్చు టకు వీవన మొదలగువానియందు ఛకారమునకు వకారంబు శ్రీలు 88 చే నగుటయుః శ్రియ 20 చే నక్వమగుటయు: బ,యోజనములు అప్పాదు లదంతను లంగలాదు లందరివి ఇంచుక్కు- చేరని యదంశములకే యప్పాదులను నిస్హేశమునంజేసి నతీయగం “చు ఆభునదుదంతము- ఈవిధిచేవైన నవర్షకముతోడి రూపములు. గొన్ని ్రీబసమ చులుగం గాన్నిఎచెసీ గాన ము.ర్షృ క"ఎచములున. నుండవలసీగ- న్లీబగమక్వమును బ్ర ం న్స్‌ క ల మువర్మ్శకాఎలముగా. నుండ నక్కజలేగషశ్న చ్తినమత్వముము. నాచ్చికము 2 చేం గల్చించికొనువది “అప్పుశాన = అప్పన = అవ్పనము* పీచుగాన -ఇట నజీ జీత్తుగాన ధాళ్వంతచువర్శ్యమా నుత్వమున కత్వము క్రియ 20 చే: గలుగం బిదవం శ్రియ రిరిచే వకారము చకారమునకుం గా 'వీవని యనురూపమగు శేషము స్పష్టము, “బడి యేల్వాదుల కగు, ౧౪, వలుబడ్ని _ కట్టుబడి - కనుబడి = కొనుబడి = గిట్టుబడి = బెల్లు

శృదం౦ంతపరి శే దము 50కి బడి = చేరుబడి = తగులుబడి - తీలుబడి - వెట్టుబడి - పోబడి- మ్రొక్కు బడి - వచ్చుబడి - సాగుబడి, టీ ఏలు మొదలగుధాతువులకు బడి యినువ్రత్యయమగునుః నీలుషాబడి ఇ నీలు బడి, ఇట్టు రక్కినవ్రావ్యాములుః గడ చేర్వాదుల కగు, ౧౫||, చేరుగడ - తిరుగడ - తీలుగడ - లేలుగడ - తేగడ - మకు గడ = విడుగడ - వీడుగడ, టీ, చేరు మొదలగుధాతువులకు గడపర్ష్యకమగునుం . 'చేరుగనడ = చేరుగడం "శేషము స్పష్ట్రము* లకి కోర్వాదుల కగు, ౧౯, కోంకి = ఫానికి = పోలికి - మనికి = వినికి చూడు చూచున ప్రా కగు = మూడెకి, టీ, కోడు మొవలగువానికి “ఇక” అనుప్రర్యయమగుం కోరు[ఇకి=కోరికి శేషము స్పష్ట్రము* ఇకివర్థక మగునపుడు చూచుధాతువునకుం జూడనున దాదేశమగుంగానం జూడికి యనియీ గాని చూచికి యని గాదని చూడనువివరణమున కళిప్త్రాయముః క్ష అల వువర్ష కంబు మన్వాడుల కగు, ౧౭, మను - మనువు, కొచు - కావు, కొలుచు - కొలువు, చచ్చు = చావు తడయు - తడవు, నిలుచు = నిలువు, నొచ్చు = నోవ్టు పూచు= ఫూవు - ఫ్రుచ్చు - ప్రుశ్వ టీ వవ త్యయము మకుమొదలగు భాతువ్పలకగు. 'మకుశీవు=మనువుల్‌ చచ్చు (/ న నొచ్చుమొదలగు సద్వెర్వ చువర్షాంత థాతువుల ద్విత్వచువర్ష్రడునకు వుర్రవ్యయనుగా 2 లోవంబును శేషించిన యావిమువర్షముల స్వరములకు దర్బమును నగునని గ్రహీంచి ఇావునోవులనుడూపముల సాధించుకొనునవి పిదప బ్రశక్మ్మము ర చే ద్విశ్వమును సమా సము 198 చే నాదిమవర్థ్మ్‌ మునకు వ్రాస్వమాను గూర్చి నొచ్చునకు నొవ్వనియు రూవ మును సాధించికొనునదిం ఇళ్లే ప్రుప్వు-పుచ్చునకును, బువ్వు-పూ చునకును నగుటను గమ వించికొనునది. యథార్హ్యమున_ రూపనిన్త్యైూము. 'కేయవలయును. ఇట్లు. సర్వ మూహ్యము,

50 బాలవ్యా కరణము అవర్ష కంబు గీత్వాదుల కగు, ౧౮.

గీ - ఊంద - ఎండ - శాయ - చదియ - తునియ . పరియ . పాయ = పిడుచ - మూట - ముడియ - వదర = వ్ర్రయ్యుః

టీ *అ అనువ్రత్యయము గీయుమొవలగు ధారువులకగుం “గీలు-ఆ = గీతి. అవ 'ాదిస్వరసంధీ యంతటం గూర్చునదిం "శీషము స్పష్టము, ఈ ధాతువు లెల్బ నుదంతములే,

అకవర్షకంబు వమూజవ్వాదుల కగు, ౧౯,

వాలు = నూజకముం అమ్ము = అవ్యకము, అంవు - అంపకము, వంచు - వంవు - పంవకము, వండుడకారంబు టకారం బగు - వంట కము, తోము - తోమకము, అద్దు-అద్దకము,

టి, 'అకి అనువ్రళ్యయము మాజుమొదలగువాని కగు “మాలు = ఆక మాజకము* ఇయ్యివి ఫీ బశుల్యములు* చండుధారువునందలి డకార మియకవ్రత్య యము వరముగా టకారమగననియు దాన “*వండుగాఅక=వంటుగాఅక = వంటకము అని రూవమగుననియు వండుడకారమశువివరణమున కళ్ళిప్తాయముం "శేషము స్పష్టము డశారము హాల్లునక టకారము హల్గాత్రమగును. ఇళ్లే తక్కినవి సాధ్యములుం డువర్ష కం బాజ్వాదుల కగు నగునవుడు పకారంబు చయలకగు, ౨౦,

ఆబు-ఆటుడు, అము-అముడు అల్లు.అల్బుడు, ఎక్కు, = ఎక్కుడు,

కాలీ గా ౧

కృష్ణూప్రన్గుడు. చోవ-వోవుడు. ట్రక్కు - గ్రాక్కడు. ల్రోరు. తోపుడు. దంచు దంపుడు, దాంచు దాంవుడు, దిగు - దిగుడు, దోంచు దోంవుడు. వెంచు-వెంవుడు - వ్రేంఫుడు, ప్రాకుంప్రాకుడు, మాయు- మాఫవుడు, రాచు = రావును ఇత్యాదులు,

టీ ఆజుమొవలగువానికి దువ్రశ్యయ మగుననియు. నా డొవ్రత్యయము వర ముగా ధాతువులతుదినున్న చకారయకారమ్థులకు వకారమాచేక మగుననియు సూత్ర, ర్‌ు 'శ్రోచుధాతువున కీవిధిచే డువర్జ్మకముకు నది చరముగా చకారమాత్రమునకుం బకారమును గాం ్రో+పుడనియు, మాయుధాతువుకందలి యకారమాశ్ర్రృమునకుం బకె రము గా మావుడనియు. రూపములగును.. ఇట్లే. చయాంతములగు చొచు (త్రోయు మొదలగునానిచయలకుం . బవర్జ్యము గా దాపుడు. ్రోపుడు. మొదలగురూపములు

కృద౦ంతవపరిచ్ళేదము లక్‌ సలుసటను గమనించివొనునది. మిగిలినది స్పష్టము, ాల్మాత్తములకె పకారము వాల్లాత్ర, మగునని (గ్రృహించునదిం ఉవర్షకం బడుక్వాదుల కగు ౨౧ అడుకు - అంటు = ఒప్పు - ఒలుగు = ఓసంగు. టీ. అడుకు మొదలగువానికి '“ఊ అశువ్రత్యయమగు అవదాదిస్వర సంధిచే రూవము లూహ్యములు, “అటుకు లను వ్యావహారిక చదమునర్థమున నీధాతురూవము నిత్య బహువచనాంతముగు జూప్ట్టైడిం ఒజుం గకారవమధ్యముగం బ్రయోగములందగపడు మ్‌ొంద స్పష్ట్రముః జ న్య వడ ప్ర భృతు లిసైజుంగునది, ౨౨. వడి; కొలువడి = ెలువకి - నడవది, వ్యతిలేకంబున "లేవడి, వి; తనివి - ెలివి - విరివి అవ్చు తగవు - నగవు - ఉజవు, 9, చేయి - ర్రాయిః కలి కనుకిలి - వినుకలి, ఇత్యాదులు మహాజనవ్యవహారంబుల 'నణుంగునది, ళ్తది కృదంతపరిచ్చేదము, శావనానష్తవాణునానినా. టీ పూర్వో క్ష్మవ్రత్యయములే గాక “వడి-వి-అవు-ఇలో. మొదలగు ప్రశ్య యము లాయాధాతువుల శాయాయర్థములం దగుటను మహాజనవ్యవహోరము _ ననున రించి గ్ర్రహింషందగునని స్మూత్తృభొావముం 'ఫొలుచువడి-చెలుచుపావడి-నడుచుశపడి” అని యుండ 2 చే నంతిమవర్ష్మము లోపించి “కొలువడి మొదలగురూష్మ త్రయము గలిగె “లుగుశావడి అని యుండం 'ట్హియ 116 చం గలుగుభాతువునకు "లే" అనున 'దొచేశ ముగా "లేవడి యనురూవమయ్యెను.. నిరు. ధాగువ్రునకు “వి అన్మువ్రళ్యయిము పర ముగా 2 చే యువర్థలోవముగాః “దనిపో యని యగునుం ఇట్టే తెలియు విరియుధాతు వులకు వివ్రత్యయయోగమున జిలివి విరివి యనురూవములగుటను గమనించునదిం “కగునగు-డాయి" ఆను వీనికి “ఆవు ్రశ్యయముంటేనీ యపచాదిన్వరసంధి చేయగా కగవునగవు-ఊజవు ఆనురూవములగును 'వేయు-స్రాయు ధాతువుల శీ వ్రళ్యయముం చేసి క, కీ ట్‌ చేయి త యనురూవముల సాధించికొనునది విను-కనులకు కలి అనువ్రశ్యయమును గూర్చె. “కనుకలివినుకలి యనురూవముల సాధించికొనునది. ఇస యను_క్తములెల్మ

రక భాలవ్యాకర ణము మహాజనవ్యవహారఘు ననుసరించి ర్రపాంచి వశృతివ్రశృయివిభాగము నూహీంచీ రూవసాధుక్వమును సంపాదించికొనవ లెని ,క్రిందివివరగామున కాశయము

్రిలింగలమణశేషము “డయ్యు దియ్యు నొచ్చు పుచ్చు” ల కివర్మ౦బగు. అగుచో వాని కడహల్డులు పకార)బులగు “డప్చిందప్పంనొప్పి-పుప్పి రాచున కిడివర్షక ంబునగు 'రాయిడి-రాఫు* ఈర్చుబ్బుశందు దువ్వువడ్డించుల ఇెనవర్డ్మ కంబగ అగుచో ఈడ్బు ఊబ్బుల చకారబకారంబులు ఇ కొారంటులగుః వడ్డించు నించులువ్తుబగు, ఉఊమప్పెన-కంచెన ఈశ్చన-దు వ్వెన-వడ్డైనః పురవర్మకంబు కాంచు దొందు దాయ్యానుల కగు కాంపురము- 'చాంపురము-దొపురముం ఎక్కండిగలకు) ట్రే రణార్థమున నుతివర్శకమగుం. అగుచో "నెగు ఎక్కున కాదేశంబగు ఎగుమతి-దిగుముతి. ఇట్ల ఎగువ వ్రవర్షం బులియ్యాదులకగుం ఊలివు శాచు వీచులకు వలివర్శకంబగు *కావలింవీవల” అను సూత్రో,దాహరణాములవే సీసూరి కృదంతషరి చ్భేద సందర్భముు బూరించుటను గమనించికొనునదిం సరివడెదుర్‌తిని శబ్దమును. విభజించి వ్రకృత్మివశ్యయవిభాగనము చేయుటయే. యాంధ్రలమణికుల మార్ట మనుట లెస్స ము ధాతురూవమునుగాని నామమునుగాని వ్తయొ _కృమగు సవాచా వస్థను దలంచికొని వాన్నివై విశేషించి యగువానిని బ్రత్యయములుగ 'నించుట జువెరనుట స్పష్టము దీన నొళ్కొకవో భాహుతరసాదృశ్ళవరికీలన 'మొనర్చువారి సిస్ధాంతముల కిమ్ణూర్లము విరద్ధమై యాంధ్రలాక్షణికులు చశ్యయములన్నవి పదభాగములును నర్థవక్పదములును నగుట యేర్చడెడి.

ఇది శృదంతవరి చ్ళేదముః

ప్రకిళ్లకపరి చ్చేద ము, లాలాలో వా రమట్ట త్తి నైటు...

ఛూర్వో శ్తపరిచ్భేదములకు సంబంధించిన వివిధవిషమయములను వివరించు గ్రంథ భాగముగాన దీనికిం లక్ష పరిచ్ళేదమశు సంజ్ఞ యొనశ్ళె వ్ర కీర మనం 'బాగుగం. జల్లం బడినదిని యర్థము విశాల మైనదని! భావము, నానావరిచ్ఫేదముల కగు కానావిషయ ములం ట్రగౌళికముం జేయు చృంథభాగమనుట తెల్పముం

పచాద్యంబులు బుం) వర్ష బులు రల తుల్యంబులు, ౧.

అతండు బుషి - ఇట సంధిలేదు, ఆబుషి - ఇట యడాగవమము లేదు, వచ్చె బుషి - వచ్చెక్‌ బుషి - వచ్చెను బుషి - ఇట డ్రుతము ను లోవ సంన్లేష స్వత్వములు,

టీ. దము తొలుక నుండు “బుంగ అను నచ్చులు శేఫలకారములవంటి వగునని సూగ్రైర్థము. ప్రాళృశాంధ్రవర్ష సమామ్మ్హాయని కూవకస్ఫూ క్రద్వయము _ ననున రించి యాయచ్చులు నాంస్కృృతికపదనిష్ట్రములే యిని గ్రహించకతీరదు.. ఆయా యచ్‌ నంధిస్మూత్రములం జేసీ యీియచ్చులు వరములుగా సంధి గలుగవలసి వచ్చుటం జేసి యట్టిసంధిసూ క్రవ్రవృ ్తిని వారింవ నీసూర్త మారంళ్గించవలసివచ్చెనని యెజుంగు నదిం సంధిపరిచ్చేదమున బుగ్భ వర్ణముల కచ్చువరముగా సంధివిధానము "లేమిని, బుకారాంళములుగం బదములు. తెలుతున సుబంరవ్ర్యక్షియ ననుకరించి గలుగంజొాల మిని, బుంకారాంశముల కచ్చు వరమగునవస్థను దలంవక పదాద్యవస్థనే గమనించి యేశత్సూగ్యము నారంభెంచుట జెర గెనని యెొంచునది, కాన దేని నా న్హూనంధిర్యూల్త ములయొద్ద స్మరించుకొనవ లెననుట స్పష్టముః ఆశ-డుశబుషే --షట నల డను వదము శుది యుకారమునకు బుషియనుపదము మొదటనుుడు బుకార మచ్చు వరముగా నుర్యసంధి నిత్యముగం గావలసీయుండం నీవిధిచే నాబుకారము కేఫవంటిదిగా నచ్చు వరమగుట సనంభవింపమిని సంధి గలుగక యక్రండు బుషియనియీ యగనని తెలిసికొను నది ఆగాబుషి ఆాఇచట నత్తునశేగానీ యాకారమునకు సంధిపరి చ్భ్యేదమున సంధివిధా నను లేమిని సంధి చే యడాగమమా గావలనీకా బుషి ఛట్దాదిమబుకారము. లేదను షంటిదగుటచే స్వరముకంటె స్వరము పరమగుట సదురమి యడాగమము. గలుగదని

ఈ08 సూల వ్యా కరణము యిట యజడాగమంబు లేదను వివరగామున కభిప్తాయముః. “వచ్చెనుగాబుషి” అన్న సీచోటున ఇద్రు,రవ్రకృతికమగు వచ్చెనను దానికంటె: బరమగు బుకారమున శీవిధిశే "శేఫతుల్యళ్వము సిద్ధించుటం జేసి యచ్‌ సంధిగాక సంధి 18 చే ద్రుుశమునకు లోప సంశ్షేషస్వత్వములుగా “వచ్చెబుషి-వచ్చెన్‌ యుషి-వచ్చెనుబుషి అను రూవ్మత్రయము శ్రృమముగ. ేర్పడునని యిట ఇద్రుతమునకు లోవసంన్తేషస్వత్వములను వివరణమున శాశయము= మజియు నిట్టివిధానమునం జేసీయే బుూవర్ష్యములకు "శేఫలకారతుల్యత గలిగి స్రానములందలి 'లేఫలకారములతో: ద్రానమ్మెల్మినంకుట సంభవించుచున్నదని 'తెలియునది. బుకారము హల్లుమై. వట్రువ (౧) రూవమున నిల్చుననుట స్పష్టము, గృళకారాదివదము సాధారణముగ దొరకట య3దిగాన నద్ధాని కుదాహరణముం జూప "లేదుః సంస్కృత వ్యాకరణమునందువలె గకారము (గ్రా కారమనునట్లు వదముళు నిర్మించి జో వి న వ్రశ్రీయ నడుపవలసియుండును+ స్ర్రాసమున మాత్రము. గకారము లకారమువంటివను టకు సార్ధకత గుది రెడిం బు్చవర్థ్యములు నేఫలకారముల ధ్వనిగలవగుటను నివి వాలుల మోందం (గ్ర్రమముగ_ వట్ర్రవరూపముగను కృకారముగను నుండునవగుటను వీని కీగతి గలిశెనని యెబు౨గునది ఈవిధానమునకు నంధిగలి”డి స్థలములె విషయములని యెంచు నది కావుననే ఛందకర్హలు యతిప్ర్రాసములనియమముల "నేర్చజచికొనుట జరిగెను అచ్చికపదంబులం దృత్తముంబు లగు రులుడుల నుందజీయేత్వంబు మహాను జ నకు తానస్వంబు విభామనగు. ౨. బ్‌ జో జో “ద, నె న్‌

నల్లెరు - నల్లెరు. పల్లేరు - వళల్లెరు, వెన్నేరు - వెన్నెరు, మూనేర- వమూనెరు. ఆడేలు-ఆడెలు. కుందేలు - కుందెలు. తోంబేలు - తోంజెలు. నాణేలు - నాలెలు, నేరేడు. నేశడు, మాశేడు - మూరెడు,

టీ. ఆచ్చతెలుయవవములందు మూ డువర్థ్యములు గలపవములలో మూడోవ వర్ణములగు “రులుడు అను వర్శములు వరములుగా వా నికిం బూర్వమున నుండు జేార మునకు 'హ్రూస్వము_ వికల్పముగ నగునని సూ శ్రాస్థిము. 'త్ర్యాదీనామంత్యము, త్తేమమ్‌" అను నభియుక్తో క్రనిబట్టి య్వుత్తమమన మూండపది యను నర్థము లఫించెడి ఇది యఖండవదవిషయముగాని "శెందువదముల కలయికే వైనవదములకు సంబంధించినది గాదనుట యుదాహ్బృతులంబట్రియు. న్నుత్తమవ్యవహారము.. ననుసరించియం స్పష్టము 'నళ్లేపి అను వవమునందలి మూండవవర్హమగు రువర్షము. పరముగా దానిముందటి “ల్లే' అనుదాని యేకారము విశల్చముగ 'హ్రాస్వముగా. వ్రూన్వము నల్లినపమమున నల్లి

“ళీ జో చ, కీ ర కపవరి చే దము 509 రనియుం గానిపక్షమున నళ్లేరనియు. నగును, ఇవే లుడువర్గములు కరములగునపు డఖండవదముల వానిముండటి యేకారము ప్రాస్వమగుటను గమనించికొనునది, ఇది యఖండబదవిషయముగ నెన్నుటం జేసి “మిన్ను +ఏరు=మి న్నే రూ లను మొదలగు నంధిచే నేశవవములుగ నేర్పడినవానియం డీవిధి వర్షివదనియు దాన మిన్నెరు మొదలగునవి గలుగక మిన్నేరను మొవలగునవే సీస్థచుననియు ఫలమును గమనించునదిం డోయేల పయ్యెదతాయెతులు ద్రిక్కనామంబులందు యాకుం దాలవ్యవక్ర మయోగంబులేదు. 3 లో బవ ఆక స్పష్టము టీ స్రిక్కననలాం దప్పనని యర్థము తాలవ్య వక్ర్యమన_ “నీడై థోః కంఠ తాలు అను సున్క్బృత వ్యాకృళ్యు _క్రించేసి “ెఛంగనం గల ఎవీలు శాలవ్యములయ్యొడిం ॥ | చాలవ్య సంజ్ఞ 2 స్యూశ్రమ్ముక్కింది వివరణముకుబట్టి పీనికివక్రనంజ్ఞనిద్ధించెడి. శాంగా చాలవ్య వక్రశజ్దముచే ఎనీలు వాచ్యములగునని గ్రృహింపందంం సూర్రస్థమగు మూండుదాహర ఇములందుం దవన్పం బెనుంయనం బ్రాతికదికములందు యకార -మెళారముతోంగూడి గన్నట్టదని సూత్రైస్థము= ఇదియు నఖండవదవిషయ మె యని యొబుంగునదిత డోలాభూ వనత్తరీయాణి విమ్తైశ్వం నా_స్తి మధ్యమః ఆను నాధర్వకాము మూలము, ళబ్దరత్నా కరము 'ఊచుగవీలి అని వ్యుశ్చ్తి చూపుటంబట్టి “తాయి+ఎక్తు=తాయొకు అనియు, “ఎదశావెజపయ్యెది అనియు. వ్యుశ్చత్తులను వానికిని నూహించుచుం బైహవములు సంభ్యాదులంబట్టి సాధ్యములుగామి వ్యాక రలు వీని నఖండళదములుగ నంభావించిరని గ హీంచునది. హేౌలా శబ్లభవమేల యనియుం దల్షియర్సము నిచ్చుశబ్బము అౌయి లో (నో ౨ ఇ ది' యు యనియు 'నెత్తులన దండలనియు త్రహ్‌ంచి శల్లి దదండలకుం గట్ట నవి తాయెశులని' గుండెవై నుండునది పయ్యెద యనియు6 'దెలియునదిం “ఊయ్యెల-పయ్యెద - ఆమెకు అను మూందుశబ్బములందప్పు "నెశ్వు మితరములం గలుగదని శాసించుటం జేసి యిశరము లందుః గలుగే గలుగదనియు నీమూంటిళో తాయెతునకుం. దప్పం దక్కిన శింటికి "ెళ్వము మ్మారక్ర్తమేగాక యత్వమును గలుగం దగుననియు నుండిన యొళ్వ మామూ:టి యందు మాత్రమే నడుమ గోచరించుననియు గ్రంథకర్త యశ్శిప్రాయపడినట్టూ శ్లీరం6 సూ శ్రములనుబట్టియం, నందలి యుదావ్యాశులనుబట్టియు స్పష్ట్రముం డోయేల యూయాలలచాంపుల నొండొంటికిం గుటుచ మయొంజె నగు, ౪ ఉయేల ఊయెల- ఊయేల * ఉయాల - ఊయల -ఊోయాల =

ర్‌ే0 బాలవ్యా కరణము వత్యుమాణంబు యద్విత్వంబు - ఉయ్యేల - ఉమొదుల - ఉయ్యాల = ఉయ్యల, టీ ఒండె” ఇది విశల్చార్థకము. ఒండొంటికిననం జరస్పరమునకని యర్థము “ఊ+యేల-ఊయాలి ఆశు కెండునదములందలి డ్‌ర్ధ ములకు. బర్యాయమున_ ప్రస్వము వికల్పముగ నగునని సూశ్రాగ్ధముః ఊమేల యకువదమునలగని యూకారమునకు మ్రాన్వం బీవిధిచేవైన నుయేల యనియు యేకారమునర్తైన నూయెల యనియు నీకెంటి కిని గాకుర్ను నూయేల యనియు రూపము లేర్పడును. ఇస్లే యూయాల యనుదౌని యందలి యూకారమునకు వ్రాన్వంచైన నుయాల యనియు యాకారము కుబుచమైన నూయల యని మయం నీశండిటికిని పన్న నూయాల యనియు రూపములుగలును, రూవములో "జీదానిశేని 6 చే ద్విశ్వము హ్రన్వము గలుగనగుంగానం. చై రూపము లందలి యేకారమున నశ్రైనవక్షమున సమాసము 138 చే నూకారము కుఖుచమై యుయ్య్‌ల యని రూవమగును, ఈవిధిచే యేశారమునకు వ్రాస్వము గలి యూకా రమునకు హ్రన్వము గలుగని రూవమునందలి యెకారమునకు రీచే ద్విశ్వంచై సమాసము 18 శీ నూశారమునకు ప్రున్వంత్తై యుయ్యెల యనురూవ మగును, ఇల్లే యేచాయపు నకుకు వ్రాస్వముగాని యూయాలవదమునందలి యాశారమునకు ర'చే డ్విక్వము నమొ నము 18 చే వ్రున్వము గలుగ నుయ్యాల యనియు యూకారమునకు స్రన్వంభైన నుమయూాలయనియు, నర్దానికి ద్విక్వమ్రూన్వములు గలుగ నుయ్యల యనియం రూపము లుచ్చ తిలును ఓండొంటి. కనుటంజేసి కండిటికి. "బేకళాలముందు వ్రాస్వముగల్లిన నుయల యుయెల యకునట్టి రూవములు గబుగవని చ్రహించునది., పయ్యెద పయ్యద, సి టి పయ్యెదళబ్బము యకారమవ్యముగను నుండండగునని సూత్రార్థముం శబ్ద రత్నాకరము నంధియం 'జెదశబ్దము కార మకారరూవమునంగానని తెల్పుచున్నదిం ఉడోయేలాదులం దొలియచ్చుమాందిహల్గునకు ద్విర్వ్చచనం చొంజె నగు, ఒం ఉయ్యేల _ఊయేల, ఉఊయేల - ఊయల - ఊయాల - ఊయల, అమె - వలిదము - ఓయ-ఓయారము-కోపు. (ధనురగ్రము)- జాజర - తీనియ = తీయము - లేవ (నృవనము) లేవు - తోయలి.దీవియ- నూవ్రు -నోవి - నోవ - వూస్ర-వేయ - మోక - (అంకుకమ్సు-మోటిక- మోఫవు - వీయము ఇత్యాదు లూయేలాదులు,

ఆలీ వమ్రృకీష్తకపరిచ్ళేదము ర్‌ టీ. 'ఊయేల” ఆశుమొకలకుళబ్దములందు! బదము తొలియచ్చుకం'టెం బరము లగు హాల్లులకు ద్వ్‌ళ్వము వికల్పముగ నగునని సూశ్రైగ్ధముం తొలియచ్చుమోాంది యను టంజేసీ వదముతొలుశ నచ్చున్నను వార్లున్నను నాధ లేదనియు వాల్లున్న నర్టాని మిందిదే తొలియచ్చృని భావిందచపననియు" జేవ మొదలగు స్మీక్రింది యుదొహరణ ములుబట్టి నృషస్టమయ్యెడి. మజియుం దొలియచ్చుమింది యనుటంశేసీ యది పదము నడుమైనను దుైనను శావచ్చుననుటయు న్పస్టంబె ఈనూత్రముచే ద్వొక్వమునంది నపుడు నమాన థ్‌ నప ॥ ము 18 చే రు మాచ్చికడీర్ధృ మునకు నిత్యముగ నగుటను న్యరించికొను ఇ 4 ర నందు6 జూపిన చశౌారము ద్వొళ్వమును న్రాన్వ మును గూర్చుచుం బ శయ యొల్టవాని కూవ్యూము. సమాసము 1138 విధి సమాన (కియాభిన్నా ఖండపదముల కగున దని ముందే నిరూపికము, ఆకారంబు క్రింది ఆకారంబునకుం దుదినులుల్మక్రిందినలలకు లోపంబు బహుళంబుగ నగు, ౭, ల్లి అజ్జు - అలు, గొజ్జీయ - గొజీయ -కన్ను - కను, నన్ను-ననుం వల్లు = వలు, విల్లు=నిలు, టీ. “జు” అను సద్విక్వశకటలేఫమును గలిగినట్టివియు 'న్ను-ల్లు" అనునవి తుదిని గల్లినట్టివియు. నగు శద్దములలోని శకటలేఫనకారలకారములకు లోవము బహుళముగ నగునని _సూగ్రార్థము. ఆకారమునకు నలల కనుటంజేసి శ్రీంది వాల్గాత్తములే లోపించుననియు. నుశ్వయుశములగు వ్రధాన వర్షములు లోపింభవనియు. గ్రహించు నది జకారము(క్రిందియను సౌమాన్నో క్రింజేసి “న్ను-ల్లు” అనువానివలె లోపం చెడు. శకటనేఫము. శబ్దము తుది నుండుటగాని యుశ్వముతోం. గూడి యుండుట గాని గానక్కఅ లేదనియు. దెన గొల్టీయ మొదలగువానియందుం దుదిని "లేకున్నను “నుశ్వయుతము శాకున్నను నీలోబముగలిగి గ్‌"ఆీయ “మొదలగు రూవములు గలుగుననియుం సెటబ్రంగునదిం “న్ను-ల్లు అనువానిళలోని నలలు మ్మా్త్యము శష్దాంతముల నున్నఫుడే లోపించునని లతణకర్త భిస్రాయమెనట్లు మైనందర్భమునుబట్టి గ్రసాంచందగనుం జీ ఛ్యశ్రియ స్పష్టంబగుటం బరిత్యక్తముం బహుళగ్రవహణముకం డేని “'మర్ది-కజ్జ-గుల్టము మొదలగవానికిని, 'వెన్ను-(నస్యాదుల వెన్ను) “మొదలగువానికిని, (వాను “జల్డు మొద లగవానికిని లోవ మోవిధిచేం గలుగదని యెంటునది. ఇర్లే యాయాస్థలముల బహుళ చ్రయోజనమును గమనించికొనునదిం

19 ఛాలవ్వ్యాశరణము ఆక్కటాదులజడ్డకు లోపంబు విఫామనగు, రొ, అకట - అక్కుట, అక్కట-అట్టిక - అట్టుక = అశ్లై - అయో -

అయ్య్యారె - అవ్వారి - ఇట్టిక - ఉప్పవడము - ఉీమ్మి-ఎక్కసక్కియము - ఎక్కనెక్మియము - ఎక్కిరింత - ఎడ్డ - ఎన్నిక - ఎమ్ముక - కజ్జాయము = కట్టా - కట్టిక - కప్పురము - కమ్తటము - కమ్తుతము - కువ్వాడము ఫొట్టిక - కొవు - కొయ్య*హర - గయ్యాళము = గిజ్లిగాండుంగుజ్ఞ రాతి.

ల జారీ జ జ చిట్టి = చిన్న - చిమట = వెన్న౮టి = చెప్పును - చెప్పుండు. చెమ్తుట- చెల్లి యలు - జవ్వాజి - జాబిల్లి - తమ్హటము - తక్తులము - తల్లి - తుమికి =

శీ తా ణా శీ

తువ్వర - తెల్ల - దవ్వు - దివ్వియ - నవ్వు - నిద్ధుర-నివ్వరి - నివ్యాళి- నువ్వు = నెట్టిక - నెనలి - పన్వళించు - విన్న - వుల్సియ - పున్వు - వెద్ద పొట్టి - ప్రాశెన్న - పెగ్రడ - బెగ్గడు - బొమమ - బొమికము- బొమిడికము

చక న ఆం ౧ వ క జ్యా బొమ్మిడీకము - మజ్జ - మత్తాబు - మల్గారము - ముక్కు= - ముద్దియ = 'మెట్టిక-మొక్క_రము - 'మొగ్గరము - మొల్లాము - రడ్డి-లొట్టిపిట్ట-వట్టి - వయా్యాళి = సన్నియ - సవ్వడి - నీవ్వోంగి - అట్టు ఇట్టు ఎట్టు-అప్పుడు - ఇప్పుడు - ఎప్పుడు ఇ అన్ని = ఇన్ని అ ఎన్ని-హొన్ని-.మమ్జు-మిమ్హు-తమ్హు - అమ్మ - అక్క - అవ్వు - అయ్య - అవ్చ - అచ్చూటు - ఇచ్చొటు-ఎచ్చొటు = అచ్చటు - ఇచ్చటు - ఎచ్చటు ఇత్యాదు లక్కటాదులు,

టీ, 'అక్కటి అను మొవలగుశబ్దములందుం గల జడ్డకు లోపము. వికల్చ్పముగ

నననని నూశ్రార్ధము. వీవాల్డున కావాల్గుతోడి కూడికయే యిచటి జడ్డశబ్బమున శర్థ మనుటయు. నొకహాల్టునకు వేలొకహల్లుతోడి కలయిక యిచటి జడ్డళబ్బమున_ కర్థము కాదనియు: [్రైందియుదాహరణసమూహముకుబట్టి స్పష్టము ఇది యాకృతిగణము శాన నక్కటాదిగణమునందుం గలశళబ్దములలోని సద్విశ్వములలోం శ్రీందిదానికి లోవ మోవిధి విధించునదకుట తెల్టము, 'ఆక్కట' అనుదానిలోని జడ్డకం గకారమునకు లోపం బైన నకట యగును, ఇళ్లే సర్వమూహ్యము ,సులభముం

జడ్డక్కరంబుతోం బదాదిస్వరంబు గూడుచో జడ్డకు లోపంబు

"లేదు, గా, అళ్లెల్తె ఇ కన్నద'ె ఇ నన్నడిగె = వల్లాళ్తె అ విల్లం దెం

వకీర్ణ్స కపరిచ్ళేదము ర్‌13 టీ. జడ్డక్కర మజాదివదముతోం గలియునపుడు జడ్డకు లోకము ఫూర్వనూ శ్ర మువేం గలుగదని సూత్రా,ర్థము. ఇది. నిత్యవిధానము జడ్డక్కరము తుదిని గలకబ్బము శుదడియ చ్చజాదిపదము నాద్యచ్చుతో నంధించునెడలం బూర్వవిధిచే నగుజడ్డ లోవము గలుగదని ఫలిశముం జడ్డక్కరంబుతోం బువాదిస్వరము గలియుచో ననుటంటేసి డ్విళ్వ లోవమునే సిద్ధించిన 'యటు-కను మొదలగువానినిగాని వాని కక్షరూవము (16 చే లగు 'కన్‌_నన్‌-కల్‌-విల్‌” మొదలగువానినిగాని పదొదిన్వరముతో6 గూర్పరాదనియు జడ్డలతోడివానినే పదాదిన్వరముతోం గూర్చవ లెననియు ధ్వనిళమయ్యెడి “ఆథ్జ+ఎత్తె ఇట "నెత్తై ననుషదమునాద్యచ్చగు నెకారముతోడ 'య్టి అనుజడ్డ కూడుచున్నదిగానం బూర్వవిథిచే నిట జడ్డలోవముగాక “యలైైత్తో ననిమేగాని 'యజెశత్తై” ననురూవము గాదని ర్రహొంచునదిం ఇస్లే సర్వమూస్యాము, క్వొశ్వరహితంబగు ద్వితీయోకారమునకు. సంధి శావని త్రిలింగలక్షణాశేషకర్ష చెర్పినన్యర్రేము.. దీనిచే నవ్రస్యకృమగుచున్నదనుటకు నన్నడిగెనను నుదాహరణమె ప్రమాణమం్యర్తుం ఈసూద్రము మూలముననే “నిన్ను= కన్ను .మము-మిము-శము" మొడలగువానికిం బదొదిస్వరరుతోం గలియునెడలం బూర న్న-మమ్మ-మిమ్యు-ల బ్య స్‌ వ్‌ విధిచే జడ్డలోవము గాదనుటయుం కెల్ల మెగాని వ్రశమేశరనూత్ర మున నద్విశ్వములగు మీము శము నను మొదలగువానికిం బ్రవో మాసూ శ్ర మడ్డంజాలమిని ద్రులింగలకణ జీమ కర్త కట్టు నూల్రించుట వ్రసక్తమయ్యెనని యెంచునది (యాం సంధి 2 టీకుం హాదులయు వీలుగులోనగువానితో లిహల్లు నకు లోవంబు బహుళంబుగ నగు, ౧౦. హడమము - అడవము. హరిదళము = అరిదళము, హలయింఅలంది, నీలుగు.ఈలుగు, నీలుగు-నెగయు, పాందు = పొనరు. సూను పొదన్సల శాదలోపం బొళండు వచియించె నది యవిచారమూలకంబు, టీ, వాకార మాదియందుం గలపదములందు: దొలినున్న హకారహల్తాత్రమున కును నీలుగు మొదలగుపదములందున్న యాడిమహల్తార్రమునకును. లోవము బవాుళ ముగ నగనని సూద్రార్థముం హరీదళమనుకబ్దమున వాకారహల్మాల్తేము లోవింప నరిదళ మనియు హూడవమను ఛబ్దమున జాకారము లోేవీంచి చెనియకారము "భీషించుట నడవ మనియు సీలుగుశబ్దమున నకారములోపించి యాకారము మిగులుటం జేసి యాలుగనియు న! రూవములగునుం ఇట్టే సర్వమూవ్యాముః ఈలోవము ఛాకున్న హాడవమిత్యాదులు గలుగు నని యొజు౨గునది, ఇది సార్వ త్రిశము శామిని బవంళభపదము ననుసరించి ప్రవృ శ భాలవ్యా-టీకలాలికి

ర్‌]. చాల వ్యా కరణము

తృత్తుల గమనించికొనవలయును._ సకర్మకాకర్మ కాభేదమునం బూనూనులును బొడ వొదవులును భిన్న ములగుటకు, ఉ్తైద్వంద్వములు సమానార్థక ములనుట కొసంగినవ్రయో గము లాయర్థేమును సమర్థింవ నమర్థములు శగాకుండుటను, నచ్చకవి చెప్పిన ఫూనుపొౌద వులయాడిమవర్ష ములలోవవిధానమును సూర యాలోచించక వెప్పినదిగ వివరించుట జం గెనని తోంచెడి శజ్బరత్నాకరమునం బొదవుధాతువు నికూపిశము శాలేదు. “*ఓదవు -

ఖి

వై+ అ. క్రి” అని యకర్మక శదృవ్మక్రియగ నుదావృాశము, దీననిది యుదృవళద్ద భవముగ విశ్వసించెననుటయు. నకర్త్మకమనుటయు6. "బెల్లము దీనం బొదవనుధాతువు ప్రయోనసిద్ధమై తోంయనపుడు “ఒదవు అనునది దానియాదిమవర్మ లోవముచేం గలిగిన దనుట గగనకుసుమమునుండి ఫలము గశ్తైననునట్టిదే యని సూరి తలంచెనని తోంెడి, 'శూనులాదే అ, శ్రీ కడణయు-ఊప్యమించు" న + వహించు, ధరించు అని యర్థ్‌ ములను ప్రైయుచు (ఈయర్థమునందు 2 హరించు 8 ధ3౦చు దీని కాదివాల్లు వికల్ప ముగ లోపించును “మా-ఊను)” ఆని యవ్పకవీయవద్యముల *'వూనె ఇగసో అను "'మొవలగువాని నుదాహకించి యాఫిమవర్ష్మ లోవమును సానూన్యముగా విధించిన విధికి: జిన్నయసనూరిగారు వ్యవస్థయేర్చ్పయపక (ఈయర్థమున నకర్త్మ్మకము. ఈయర్థ్యమున సకర్ష్మ కము) (“ఫూనుపొదవుల కాదిలోచం చబొకానొకండు వక్కా_ణించె నది యవిచారమూల కంబు అని స్రాయుటకు: గారణ మేమో తెలిసినదికాదు ) అనుశబ్దర త్నాకరము ననున రించి యాపిలోవంబునందిన సకర్శ్మకమగుననియు నుదకున్న నుభయంబగుననియు నుభయంబగుదానినుండి గల్లివదిగాన నూశుధాతువు సకర్త్శ్మకము గాందగుననియు నీశని సిద్ధాంత మైనట్లు స్పష్టమమ్ముడిః సకర్మశాకర్యకఫూను ధాతువునుండియే యూననునదియు. గలిగిన చో నిదియు నుభయమే శాందగియుండునుగాని యట్లుగాక యొక్క సకర్మ్శకత న్యూత్తమే గలిగియుండుటంజేసీ యిది చానినుండి గలిగినదిగాక చ్రత్యేక స్వరంత్ర భాతువే యనందగునని సూరి సంఖావించెనని తోంవెడి, తద్భవంలైన నర్థభేద మేర్పడు టయు: దన్తూలమున సకర్మ్మ కాకర్శ్య క విపరిణామ మగుటయు: దోంపనగుంగాని యాదిమ వర్మ లోవమునం జేసి యేర్పడినరూవమునం దిట్టిభేవము గోచరించుట పొసలమిని, నాది వర్ణలోవమునందు స్మీక్రిందియుదొవారణములం చెద్దానియందును నిట్టి భేదము నోచరింప మిన్సి సీయొొడు రెండిటియందు మాత్రమే యిీ'భేదము గల్పుననుట య్యుక్షీదూర వ్రనంగ మనందగుటను. సూరి యూనొదప్రలను స్వతంద్ర్ర్యములనియే. కలంచుట సరస సాధార సయ్యుక్తికవ్రసుగంబనుటకు సందియము "లేదని తోంవెడిం

చ్రకీగ్ణకవరిచ్ళేదము త్‌]8్‌ అఆరాటాచులు బ్రథమేళరదీర్థ్య ంబునకు హ్రస్వంబు విఫామనగు, ౧౧ ఆరాటము - ఆకటము, ఆరాటము - కకళ్కూఆిత = కేళాహాళి = కొవూరుండు - కొవమూరిత - గంబూరము - వెండారము = బంగారముం "బేహారము - వీటలాటము - సంతోనము, టీ, 'ఆరాటముి మొవలగుశబ్టములందలి వొలికిర్ధ మునకంణె _ నికరములగు డీర్ధృములకు ప్రాస్వము వికల్పముగ నగునని సూగ్రార్థము, 'ఆరాటము” ఇంకుం లొళి చ్‌ర్ధ ౧బగు నాకారమునకులాక శెండవరర్ధ ౧బగు శేఫముమా ఏయాకారమునక మ్రన్వ] వైన నారటమనియు వ్రాన్వము గానివత్తనున శారొటమని ఏఏ రూవములగును, ఇ] మనా. ఈ ష్‌ ళా చ్రథ మేతరదీర్ధ్యముల కంశట వ్రాస్వ మూవహ్యాము+ వ్రశమేరగర్ధృములకు హ్రగ్వములు శాందగువానినే యిందు" జేర్పవ లెననుట తెల్లను వ్రథమగీర్ధ మున పమ శ్ర మే ద్ర్వ్వము గలుగువానిని దరువాతిన్నూత,మునను , బ,థ'మీరరదీర్శమునకుదూ త, మీ వాగ్వము గలుగు లో ల ఖు ఆ ష్‌ వాని నిందును జేర్చనలెననుట స్పష్టము ఓయారాదులం దొలిదీర్ధ్య ంబునకు హ్రస్వబు విభామనగు, ౧౨, ఓయారము-ఒయారము. ఓయారము.శేళాహాలళి.కో లె. గూడా రము - గోరువంకపథీ - జోహోరు. = నీలుగు - వేయంబేహాకము ద్య మధ్యంబు-మూలు = మూలుగు - మోటజకు . వీటరాటము = వీకియము ఉతా్య్థాదులు టీ, 'ఓయారము. మొదలగు. శట్టములందలి. మొదటిగీర్ధ్యమునప పిళల్పరుగ ప్రాస్వమగునని నూత్రార్థము ఓయాక మకుదానియుదలి గొలిెంకారముక !ఏఢిచే వ్రాస్వమగు నెడల నొయారమనియం ప్రస్వముగాకున్న నోచూరమని కు రూడమంలు లో ముల తోలి శ గలుగునుం ఇల్లే సర్వమూహ్యము- ఈగగామునంద౨ శబ్దములగోని త్‌ లిగీర్ధృయులకంటె నిశకరములగు దీర ములకు: బూర్వవిధిచే త్రము గలుగడని ఈం బూర్వపిశిస్రూ కగు వో గనే న లో! ప్రశ మేకరదీర్ధముల కగుహ్రూన్వమును వాంచుటశే తొలి! ర్ధ్‌ునవ వ్రాన్వముకు విధించు నీసూర్రమాను స్యూత్రించుట యావళ్యక చుమ్మెొగని నం వెజింోగగ్యుకుం వ్ర ఆశి అం లే నో నో 'జెవోరమని ప్రశ్వము గల్లికచో దీర్ధమధృ మె యసనసి దివరించుటు నేనీ ౫ డవ గ్గ మునకు పహియను దాని మూకారమునకు: బూర్వంఢిచే వక గలుగదకలం లిర్వ వాదదంి పీడ బ్రామైనచో డీర్చమమో ది బిదుప్పు ప్రకరర్ర్యూర హా నలు ని ఈ నున్నమై పెండ యసనకుట స్పప్టముం

ర్‌16 బాలవ్యాకరణను అడంగ్వాదుల డాకు ణకారంబు విభాననగు, ౧౩,

అడంగు - అణంగ,. అడంగు = కడంగు = చిల్లాడము-తడగము - నాయెము - పోండి -మిడుంగస = వడయ - మిడుంగులు ఇత్యాదు లడంగ్య్వాదులు,

టీ, 'అడంు అశు మొదలగుళబ్దములఎదలి డకారమునకు హాల్తాత్తమునవ ణకా రము హాల్గాత్తము వికల్చ్పముగ నా దేశమగునని నూశ్రార్థము. డకారమునకు ముందు చిందువుండిన ణకారాదేశము గల్లుడు సుధి 16 విధింజేసి యది యంతరించునని స్మరించి ఫొనునది, "ఆడంగి ఇందు డకారమునకు ణకారంళచైన నణలోనియుం గాకున్న నడం గనియు రూవములగునుం ఇల్టే శక్కినచ్చావ్యాములు. ఇందు: 'జేర్చంబడిన పోండీయను దానికి దక్కినవానికివలె స్వతంత్త్యవ్కయోన మగవడమిని బహుట్రీహిని సూరిమకమున నాదేశమగు పోంజిశబ్దమే యివి యనియు. దానికి ణఇక్వముంగూర్చి “చిగురు-బోణి "మొవలగురూవముల సంపాదింవనే దీని నిదుంజేర్నుట జరగెననియు. విశ్వసింపందగునుం (దూ నమా 23ి టీక) ఇది సార్వల్తికము గామిం బ్రయోగములంబట్టి యుషయో గించికొనందగును. మజీయు శబ్దసహజడకారమునకే గాని యాదేశస్త్రాన్తమగుదాని కీవిధి గలుగదని యొజుంగునదిం

దకు్కులోనగువాని దాకు డకారంబు విఫామనగు, ౧౪,

దక్కు - డక్కుు దక్కు - దగ్గఅు _ దాంగు = చాశలి - దిగు- దిగియ దూయు- దెందము- దెప్పకము- దెప్పు దొంగ-దొప్ప-ఇళా్థాదులు,

టీ. 'దక్కుి అను మొవలగుశబ్దములందుగల _దకారమునకు డకారము వికల్ప మున నాదేశమగునని సూగ్రైర్థము దక్కను నిందలిద కారము డకారమైన డక్కనియుం కాకున్న దక్కనియు రూవములగు శేషము స్పష్టము ఉదావారణములంబట్టియు దక్క-నునూ శ్రని న్లేకము ననుసరించి శళ్చాదిదకారమునకే యీాడకారాదేశ మగుననుట 'తెల్లమగు అచేశప్ర్రావ్తమగుటను నడంగ్యాదులని తొలిడకారమునకుం గాదని నూూశ్రక_ర్హ నూచిచుటను బూర్వవిధిచే నీడకారమునకు ఆకారము గలుగదు, ఇదియు సార్వత్రి కశముగాక చ్రయోగానుసారముగ నగునని యెజుఏగునదిం ఏతాదులకు మువర్ష కంబు పరంబగునపృ్పడు దీర్ధ్స ౦బు విఖామనగు,౧౫ి,

వీతము = వతాము. వతము - కళ్లము = గాలము - గుడ్డను య గోణము-గోతము-జాజము-జొంజము = జోతము _ తణగము-బొండ్లము ఎ మండము - లాతము = వీణము-ఇత్యాదులు,

వ,కీర్లకప ప్రుకీర్ణకపరిచ్ళేదము త్‌ే?

టీ. “నీకము అను మొదలగుళబ్బములందు మువర్థకమునకు ముందటివాల్లు మంది

యచ్చునకు దీర్ధము వికల్పముగ నగునని సూత్రార్థము వీరమనుకబ్దమునందు మువర్ణకము చ పరముగా6 దవర్శముమోంది యకారము దీర్ధ్స మావిధిచేలలున. నేతామనియుం శాకున్న 'చేశమనియు నగు, ఇచే తక్కినవ్రూాహ్యములు పదాంతంబులమయి యసంయుక్తంబు అయిన నులురుల యత్వంబు నకు లోపంబు బహుళంబుగ నగు, ౧౬. ఇందు నుకుల కుత్వలోవంబు ప్రాయికంబుగ హల్చరకంబులకుం శ ,

జూప్మక్రైడు, మ్రూన్చడె - మినువడె - మిశ్వడె - వత్ర్తురవారు-వత్తుక్వారు. శారుకొనియ-కార్కొనియె.రాములు.రాముల్‌ -వనములు వనముల్‌,

టీ. చదములతుదల నుండునట్టియు హలంకరముతోం గూడనట్టియు “ను-లురు ఆశువాని యుక్వమునకు లోవము బరబుుళముగ నగునని సూశ్రార్థముం శజుచుగ నురు ఆనువానియుత్వమునకు లోవము వదాంఠరమునకు సంబంధించిన తొలిహల్దు వరమగు నఫుడే ప్రయోగదృష్టమని యిదు. నురులకను న్మీక్రిందివిరణమున కభ్గిస్త్రాయము, ఇది బహుళవ్రయోజనముగం దలంవనగునుం ప్రానుకముగ నని వివించుటంజేని యొకపు డవసానంబునందును గాందగునని నూర యుళ్గిహ్రాయవదుట. తెల్లము.. “మిన్న గేపడె "= వకారమునకు గసడదవాచేశము “మిన్నుళావడెం” 7 చే నవర్శ్మ లోవము. “మినుళవడె ఇట నుపర్డ్మ ము పదాంఠమున నున్నదగుట నుక్వలోవము వడెననుదొని వాల్దు పరముగా బొంద మిన్వడెననురూవమగునుః ఉళ్వలోషము "గాకున్న మిన్నువడె మినువడె నని యగు ననుట న్పష్టము, “రామాల్‌ -వనముల్‌* అనుమొవలగునవి యవసానమున లువర్థ్మము నుత్వము లోపించుట కుదాౌహరణములు. నుకులకేగాని లువర్థ్యమునకు హల్లు చరమగనపు డను నియమము చేయమి౨ జేసి యవసానఏబునను లువర్థ్యమునుత్వము లోపంచుట నిర్చాధ మనుట స్పష్టము. సూకె యిట్లు నురుల కుళ్వలోమము ప్రామికంబుగ వాల్పరకంబులశే యగునని వివరించుట జేసియు నురుల కపసానమున స్పష్టముగ నుళ్వలోవంబగుట దూపి ప్రాయుకవ్రయోజనమును విశదవజుపకుండుటం జేసియంు లంపర్జ్మమునుక్వ-వము. వాలవ సానంబులు పరములగునపుడుళు గావచ్చునని సూచించియిం వాల్డు వరమగునపు డగుట కుదౌప+రింవకుండుటం వే సియు- చిలింగలమణా "శేషక ర్త “హలవసానంబులు వరుంబులగు నపుడు లురువర్థ్మకముల యుళ్వ్యమునకు లోపంబు వైకల్పికింబుగ నగు” ఆని నూత్రించి వనాలవసానంబులులెఎడును కరములగునఫుడు ప్రశ్యయఎబుర్రైన లురులయుర్వేము లువ్త

తేరి ఛాలవ్యా కరణము మగునని ఫూరించుట ఒరి గెనని నంఫెవించునది వర్ష కములనుటం జేసి ప్రశిమాబహువచ నంబును శేఫాదేశమునమైన చాని రువక్షాకృతియు. గ్రాహ్యాములనుట_ తెల్లము- వీనికి మా్రమే హాలవపానంబుల నుశ్వలోపము ప్రైశవ్యాక ర్హచే నంగీకృశమని యెజుంగం దగును, ఈగతిని సర్వమూహ్యము* అచ్చిశంబులం బదమధ్యంబుల నలడరల యత్వంబునకు లోపంబు బహుళంబుగ నగు, ౧౭. కినుక = కిన్స్నం శానుక - కాన్కు, చిలుక-చిల్క, కాలువ-కాల్వు అడుగు - అక్తు. కడుపు - కడ్చు = పెరుగు = వెర్దు, కూరుకు-కూర్కు; టీ అచ్చ తెకుళుపదములందు. నదుమనున్న “నలడర”ి అనువర్హ ముల యువ్వ మునకు లోపము. బహుళముగ నగునని సూ్రార్థము, వదమునడుమనున్న నలడరల యుళ్వమున కనుటంజేసీ యీవిఫి యఖండపదవిషయంబనుట స్పష్టముః కినుక” ఇందు నడుమంగలనువర్థ్మ ము నుక్వమునకు లోవంజు గల్లినం గిన్యృయనియు: గాకున్నం గనుక యనియు రూవపములగు- ఇళ్లే తక్కినవ్రూవ్యాములు, పదమధ్యముల నలడరల యుశ్వమున కనుటం జేవి మూండువర్మ్మ ములుశల యఖండవదములందలి నలడరలయుత్వ మోవిధి!్‌ విషయమగునని యొఃబుంగునది నలడా జీరంతరుకశ్చ" అనునది మూలము= లాంతియచ్చునకు సహిత మొకానొకచో నుడినడుము లోపంబు గానంబడియెడి, ౧రొ ల కలికికల్కి. ములికిముల్కి. బుడిపి-బుడ్చి. పాలంతి-పొ్రి, టీ పూర్వస్యూత్ర్యమునం 'బేక్క్యానయడీిన రీతిగాంగాక యచ్చ తెనుంగు పదముల నడుమనున్న “నలడర" అను వర్ణముల యుకానేశరమగు నచ్చునకుయూడ లోవమొకా నొకచో నగునని వ్రయోగములంబట్టి యంగీక్షశీవవలెనని నూత్రాభిప్రాయముం “కలికి ఇందు నడుమనున్న లవరక్ష్యము మాంది యిత్వము లోపంపం గల్కి యనియు గాకున్న6 గలికి యనియొ నగును ఇట్టే పదము మధ్యనున్న యికారము లోపించుట కిడిన తక్కిన యుదాహరణము లూహ్యములుః బుడ్చి ---ఇది డకారముమో ది యికారము లోపి9 చుట కుదావారణము, పొల్తి--ఇది పాల.తి యనువదము నడుమంగల లకారము మింది యకారము లోపించుట కుదాహరణాము ఇట్టే వినికి మొదలగవానిక్‌ విన్కిం అంక. మొదలగురూపములగుఓను. గోరికి కోర్కి యగుటను గమనించికొనునది* ఇది

శ జ్‌ ప్రకీర్ట్ణకపరిచ్ళేదము ర్‌ే9 సార్వ్యల్రికము గామి6 యోగానుసారమగునని మయొబజుంగునది, పొలంతి పొ ల్సి గాం దకారము లకారముతోం గలియుటఎ జేసీ తన కాశ్ర యంతైన యచ్చు తలంగుట బిదు వంత3ం౨చెవని ల్కపొంచునది, “అన్యేషాం చ వ్రయోగమహితానామ? అనునది మూలము అబ్బురాదులం దుత్వంబునకు లోపంబు విఫామనగు, ౧౯. అబ్బురము-ల్మబృము, అబ్బురము-కస్పురము - అవ్పుడు-బ్తిన్వుడుం ఎప్పుడు -చవ్పుడు - నెత్తురు - ఇత్యాదులు, టీ. అబ్బురము మొకలగువదముల దున్న యుక్వమునకు లోపము. వికల్చ్పముో నగునని సూ్రైర్థముం ఇవియు నడుమనున్న యక్షరముమాంది యుక్వలోవనును విధించు నదేశాని వై నెండువిధులును (17-18) మూండువర్ణ ములపదములకు నంణుధించిన వే గాక నలడలయు త్వాదులనె లోపింవగడ్రేయుట కుద్భృవించినవగుటం జేసి నలడ రేతరపర్థ్శ ములందలి యుశ్వమును లోపింవం జేయంజాలమి నీనూత్ర మారబ్ధమయ్యెనని యెయుంగు నది, మజియు నద్విశ్వములకే ఫూర్వవిానములచవే నుక్వలోవంబగు ఈవిధిచే సద్విత్వ ములకును నగుననుట యబ్బురమప్వుడి త్యాద్యుదావారణములం జేసి తెల్లము. అక్క టాదులలో నవ్వుశిత్యాదులం జేర్చి యుండుటం జేసి జడ్డశోవంచైనవిదవనే యీయుత్వ లోవవి ధానమునకవి విషయము లగునని శంక గలుగనగు౨శాని జడ్డ గోవము వైకల్చిక ముగ నగునదగుటం జేసి జడ్డలోవము. గల్లినపుడును గలుగనపుడును మత్వేసంభవమునం జేసి యప్వుడెప్పుడిస్పుడనునవి యాస్మూశ్రమునకు విషయములే యగుననుట యుచిళమని తోంవెడిం “పోళ్చతడాద్యర్థ వాచశేవూత” అని యప్వుడిత్యాదులు నద్విత్వము లగుటం 'జేసియే). వీనినడుముంగల యుక్వము సామాన్యన్యూత్ర్తములవే. ల్వుకము గాంకాలదని యెంచి యీస్యూశ్రమును ట్ర ల్యేకముగ రచించె ననవలసి యుండును శాన నీస్కూత్ర, మునకు సద్విత్వములును నద్విళశ్వములునునగు నవ్వు టిత్యాదులు విషయము లేయని సంభా వింపందగును కాని యుశ్వలోవ మద్విళ్వములనైైన అకారామలకు గురుక్వ మఫు డి త్యాద్మిత్రయమున6 గుదిరెడిం గావునను సద్విశ్వముల కుత్వలోవమయినను గాకున్నను నశారాదులు గురువులే యగుంగావునను స్మీవ్రకరణమున నచ్చులలోవవిధానములు పూర్య్వాథరములకు గురుక్వేము౨ గూర్చుటకే యేర్పడినవిశావునను సద్వొిక్వమ.ల కుళ్వ లోవము గలుగదనుటయీ యుచిశమని తోంచెడి. ఊచ్చారణమున. నగు నచ్చులలోవము లీవ్రకరణమున ముఖ్యముగ సూచితములయ్యొం ఎవ్వడిత్యాదులకు వలెనే నెళ్తంత్యాదు లందును నుత్వలోపము గలుగు ననందగుంగాని జడ్డకు లోబంటైన “నెతుప అబుడిలను

ర్‌20 బాలవ్యాకరణము రూవములు (ప్రయుకృముల్తై యగవడమిని సద్విళ్వంబులగు నిట్టివానియందలి యుక్వము నకె లోవంబగునని యంగీకరించక తీరదుగాన "ెప్వుడిత్యాది సద్విత్వములకును లోవం బగునని యంగీకరించుటయె యుచికమని సూరి సద్విత్వములుగ నష్పుడిత్యాదుల నుదా వారింటేనని తోంెడి. ఊశ్వలోపం చై నవత్షమునను జడ్డ దొరశెడిలావునన్వు జడ్డలోవ ముడు గల్లినను, బూర్వమునకు గురుళ్వమం పోదు గావునను నుక్వళలోవంభైనవీదపనే జడ్డలోవ మూసందర్భమున నగునని సూంయెంచిన టబ్రమి త్యాదులంబట్టి యూహింప నగును, అబ్బురము --ఇందుక్వలోవ మోవిధిచేం గాం బిదవ రిచే జడ్డప లోవంచైన నబ్ర్రమనియు నుత్వలోవము. గాకున్న జుడ్డకును లోవము గలుగక యబ్బురమనియు రూవము. లగును బ్లో నెత్తుుు మొదలగువానికి "నెక్రు మున్నగురూపము లగునని కా. ఆక జ నుప ల్‌ షు యెజుంగునది “కన్వరము=కవ్తము, అత్హు-ఇప్తు-ఎప్పు అనురీతి నగుట యూహ్యము చుక్చ్పరక రువర్షంబునకు ముందజిదు వర్షంబు నుత్వంబునకు లోపంబు విఫాష నగు నగుచోం దత్చూర్వంబు గురువుగాదు, ౨౦. అదురుచు-అద్రుచు, ఎదురుచు - ఎద్రుచు. వదురుచు వద్రుచుః టి శే” చ శ్యయంబగు చుక్క వరముగాలల రువర్షమున కం బూగ్వమున నున్న “ది ఆనువర్థము నుళ్వముకకు లోవము వికబ్బముగ నగుననియు నుళ్వలోవము చేశ సంరురిక్తమెనను నాసంయుక్ర్తాతరమునకు (ద్ర బూర్వమున నున్నవర్ష్మము గురువు గాంశాలదనియు సూగ్రార్ధము. సంయుక్రైతరమునకు ముందటిది గురువగునను ఛండోవిధాన మాసూర్త్రమువే సంయుక్రాతరముగ. నేర్పడిన వర్మమునకుం. బూర్వమున నున్నయ కరము విషయమున మ్మాత్త్మము ప్పర్షింపదని భావము '“దురు” అనువర్ధ్యము లంత మునం గ్ర్ర్యమముగం గిన భాతువులు ర్రేగూవ్రత్యయమగు చుక్కును గూడియున్నఫు డీస్తూత్రమునకు విషయములయ్యెడి వనుట స్పష్టము, అదురు ధాతువునకుం 'ట్రేరణామునం జుక్కుగా నదురుచని యగుశు ఇట నీవిధిచే దువర్షమునుత్వమునకు లోపంబుగా నద్రుచని రూవమగును ఇట సంయంక్తాత్షరంచ్రైన “ద్రు" అనుడానిచే. నకారము గుద త్వము నందమిని నకారమును నొక్కిపలుకరాదని (గ్రహీంచునది, ఇశ్లే యెదురుచను దానినుండి యొద్రుచనియుం బదురుచనుదానినుండి పద్రుచనియు రూపములు కలుగు ననియు ద్రు వర్ణమునకు ముందటి యక్షరములం గురువులు 'గావనుటంజేసీ యూంది వానిని బలుకరాదనియు. ెటుంగునది, గురుత్వ మూందిషల్క్యుటకతన సిద్ధంచునదగుటయు సంయు_క్తము మూలమున సఇయుక్తపష్రైూర్వవర్థ మూ;దంబడిన దగుటయు. నక్కత మున గురుసంజ్ఞ్య ఛందఃకర్తలు చెప్పినది సార్థక మగుటయు సంభవించెడింగాన గురుక్వ

ప్రకీర్సకపరిచ్ళేదము త్‌ సంపాదకంబగు నూందిపల్కుట నిటం ద్యజింపవలెననుట స్పష్టము, ఛంద3క_ర్హలు వీనిని లఘుద్విత్వములని ప్యవహరించిరి, “రళసంబునల బృథివి యద్రువ రాందొడం[3" అని వయోగముం ఇట్టిద్రువర్జ్మము ముందటివర్ల ములు గుదువులు ఛాంజూలమిని ట్రాసమున నిట్టిద్రు వర్షము గల్లినచో6 దక్కుంగల పాదముల ప్రానస్థానములందును నిట్రిద్రువర్మ ములనే నిల్పవలెనని ప్రైాసపూర్వాతమురము తొలిపాదమున గురువైన దక్కినపావనములందును గురువే గావలెననియు లఘువే యైన లఘువే గావలెననియుం దామువేసిన నియమమును రక్షీంచుకొనుటకై శాసించి. ఈగురుత్వాభావము “వదేపి చ రథాత్వం సాల్‌ ” అను నాధర్వము ననుస౦౦చి వ్రతిపాదిలేము* జూదాదుల చాకు జకారంబు విఫావ నగు, ౨౧, జూదము - జూజము, అనదు - జవాది జూది = జూదు విరవాది, టీ. జూదము మొదలగుశళబ్దములందున్న దకారమునకు జకారము. వికల్పనుగ నగువని సూత్రార్థము అచ్చ తెలుగువదములలోః బ్రయోగానుసారముగ సీనూత్ర్యమును వర్షింపంచేయవలయునుం ఇందు మొదటిదానికని గాని కెండవదొనికనిగాని మూండవ చానికనిశాని నియమము లేదనుట యుదొవారణములంబట్టి స్పష్టము జాదమను ద్యూతశబ్దభవంబగుదానియంచలి శెండవవర్ష్యంబైన దకారమునకు జకారముగా జూజ మనురూవ మగుననియు జకారము ాకున్న జూదమనియం నగునుః 'తెలుంగువర్ణమున 3న జకారము గాన దీనిని మొదటిదానివ లె చే దంర్యముగం బలుకవ లెను ఇల్లే యఫుదను మొదలగువానినుండి యవుజను 'మొవలగురూపములు సిద్ధించుటను గమనించి శొనునది అవుజన నెబుపని యర్థము ద్యూళలాతీశబ్దములనుండి జూదజాదీశబ్దములు గలిగినవగుట దకారమధ్యరూపము మొదటిదనియు జకారముగల్లినరూపము తరువారం గట్గినదనియు నిశ్చయించందగునుం హసదిర్లం నిందయం దామ్రై,డితంబునాద్యమీరములకు హూస్వదీర్థ బులకు గిగీ లగు, ౨౨. కుంభకర్తుడయు - గింభకళ్ణుడయు = రావణుండు - గీవణుండు, లః లొ టీ, నిద వ శాళికము చేయవలనీనపుడు ద్విరు_క్తమగుళబ్దము రెండవరూపము (/ శల్షీక్‌ తొలియక్షరమునకు నది ప్రాన్వమైన ప్రాన్వమగు గివర్ణ మును దీర్సమైన దీర్ధృమగు 'గ్‌ అనునదియు. నిత్యముగ నాదేశము లగునని సూత్రార్థము. అ మ్రేడిశమన ద్విరుక్తము యొక్క జరరూభమని నంధివరిక్ళేదమున భుక్తము. ద్విరుక్తము శండదవరూజమునాద్య

త్రి జాలహవ్యాకరణము తర మేయచ్చు గల్లియున్నను గిగీలే యగుంగాని యాయచ్చు మ్రస్వంబైన “|” అను నదియు చీర్ధ ౦వైన “గి అనునదియం నగునని యెబుంగునది. కుంభకర్ణుడు = సంభ కర్టుండు ==ఇట నామ్ర్రేడిళము నాద్యవరమగు కువర్ధ్మము హ్రస్వాచ్చు గలదిగాన గివర్డ మోవిధిచేం గా గింభకర్టుండని రూవమయ్యొును. రావణుండు-గీవణుండు _-ఇట ద్విరు _క్తమున రెండవరూవంబగు రావణుండనుడాని యావ్యత్షరము. డీర్ధైచ్చుతోం సూడినది శాన గీకార మోవిధానముచే సిద్ధింప గీవణుండను రూవమయ్యొను. ఇళ్లే యంశట వ్రస్వ మ. న్‌ లై

దీర్థాచ్చులసంబంధమును జూచికొనుచు నా మ్మ్రేడి తాద్యశ్షరమునకుం శ్రమము సిగీల నాదేశించునది. హలాదివదము లిందుదాహృూతము ల్రైనను నజాదిపదములందును సీ సూత్రము వర్తించుననియు నివి సమన మేశతరవదసా ధారణావిధానమనియు 'నెబుంగునదిం

పాదంబునం బ్ర థమద్వితీయాక్షరనులు వళిప్రాసంబులు

నాడు, ౨౩.

టీ, బద్యపాదమునంవలి తొలియ కరమునకు వళియనియు ద్వితీయా క్షరమునకుం ్రాసమనియుం "బేళ్లు “పళిరాద్యమనంత రాశ్షర? ప్రా” అనునది నూలము* దీని ననుస రించి గల్గిన యూాసూశ్రమునకును బ్రభమముకు వళియనియు ద్వితీయాక్షరమును బ్రైసమనియు ఛందుక_ర్హలు వ్యవవారింతురని యర్థము చేయుట యుచిశము* దీనం బ్రథమమను సామాన్యవ్యవహారముం జేసి పాదము తొలినున్న యజ్ఞ్ఞల్సమిలి శెల్ల వళిసంజ్ఞ సిద్ధించి వడియం ద జ్ఞల్లులకు శటికిం బ్రాధాన్యమును శాసించు ఛంద!క_ర్తల విధానము లును) ద్వితీయాక్షరమను సామాన్యవ్యవహారముం జేసి ప్రానసమున వాల్లులకె స్ర్రానసంజ్ఞ న్‌ శ లై, సిద్ధించి ప్రాసమున నచ్చులక గ్రాహ్యాశను శాసించు ఛంద్శక_ర్రలవిధానములును సార్థకము లయ్మ్యొడి, మూలము యతి స్రైసములతో 6 గూడిన గణబద్ధములగు పద్యములతో నొప్పు శావ్యములందలి ఖామకే యానియమమని యొజీంగింపం గావ్యలక్షణావద్యగనణయతిప్రైన రూవములను సూచనామాత్ర్రసారముగ చెజింగించెను గానం దన్నాన్హానుసారియగు నీ నూరి వ్యాకృతియందుంగలం యిీసూత్ర్రములకును నదియె ప్రయోజనము గాని వేలొక చ్రయోజనము లేదని యొణుంగునది, కాని వ్యాకరణవ్రక్రియంచేసి కొన్నిటి కట్టి మైత్రి, సంభవింపవలసి రాంగ ముందుగ స్పష్టైర్థము యితిస్ర్రాసములరూఫును దిజ్షోత్ర "మెజీంగించెననుట యంచిళమని తోంటెడి, యతికిం బర్యాయముగ లక్షణక్నర్దలం చెప్పిన విశ్ర్రాంతీళ్యాదిపదజాలములోని_ సంస్కృృృరనమపదములెల్లను బదచ్భేదరూవమగు సంస్కృరయతినే బోథించునవగుటం జేసి వానిని విడిచి సూరి వడిరూపాంతరమగు వళి ఛభదమును, దేశ్యమును;. కెనుయునయల యకుంరికగతింబోవు వదమభధ్యయతిని గూడ

వ్రుకీ రృకపరిచ్ళేదము లే లోధింవ సమర్థమైన దానిని యతికి నిందుం బర్భాయముగ వాండుట మయొంతయు సార్థకము, యవలలు లఫఘ్వలఘువులు యమెశ్రించొరయు శేఫధంబులు పొరయనవు. ౨౮, టీ సంజ్ఞ 15 శే యరలవలు నాల్జును లఘ్వలఘు భేదమున ద్వివిధము లగుననుట "తెల్సము, అట్లు లఘ్వాలఘు భేదమున ద్వివిధముళ్రైన యరలవలలో యవలలు మూండు మ్మాత్త్య మన్యోన్యము ననగా నలఘుయవలలతో లఘుయవలలును లఘుయవలలతో నల ఘుయవలలును యతిస్ర్రానములందు మైత్రి, నందుననియు శేఫశకట కేఫములు మ్మాత్ర్తమట్టు మె నందపనీయు. సూత్రార్థముం యెత్రియన నొకచాని కొకటి నిల్పబడుట యనుట "తెల్లము= “నాన్యేసూం వైధర్మ ఫ్రం లసఘ్వులఘూనాం రయోన్తు నిఠ్యం స్యాత్‌ "అను చింతా మణి మూలము, దీని విస్తృతి సంజ్ఞ 16 లో నరయునది. “ఆనయోస్సంగతిం యన్తు కరోతి కవితాకృతె, అస్యా అత్యంతదుష్ట్ర త్వాద్దుష్కవిస్స హి కథ్య లే' ఆను నధర్వ ణోక్షి ననుసరించియు నదాని నూంతగం నొని మెలంగిన ఛందక ్తల నూక్తుల ననుస రించియు శేఫశకటశేఫముల మెక్రి, నానా.టికి లు _వమయ్యెననియు, నున్నవియు నిట్టి లకత్షణముల వాననగలపండిశ్హవరులచే సవరింవబండి యదృశ్యము లయ్యెననియొ, నట్ట య్యును విజయవిలాసాదుల వీనిమైత్తి న్పష్టముగ గోచరించుచునే యున్న దనియుం చారకలోక 'మెటుంగుదురుగాక, లేఫశకట'శేఫముల విభాగము నిన్సంశయముగం బలిసి కొన నవకాశ మ్మేగ్రంథమును సీయకుందుటను, నొకవదమే యుభయ'శేఫములతో నుండుట కోశాదులం జేసి స్ప్తవడుచుండుటను;. "చెనుయన శకట'ేఫము శేఫము ధ్వని గలిగి ేఫముకల్లియుండంగనే యధికముగం దోంచుటను, మున్ను గ్రాసీనరీతి నిది వివిధ ధ్వనులకు సంశేతమై తుద కిట్రికూవమందుటను నొకశకటలేఫపదము ననుసరించి యతి ప్రానములంగల తక్కుంగల వెల్ల శకట రేఫయుకపదములే యని ముటీవల. నిర్ణయము జుగియుండుటను, గవిలోకమునకును బారకలోకమునకును నివ్పటికిని ఆేఫశకటంరేఫ నీషేధాంగీకారవిమయమున నొకనిక్టయము గలుగకున్నదనుట సావాసో క్రి గాంజాలదుం ఎవైన స్రాసినవిషయము ననుసరించి లేఫశకట శేఫములమొత్రికొంతకాల మాదిని గవిప్త్రృవరు లచే ననంగీకృతమయ్యు. బీదవ నది యసంగశమనుతలంపు గతానుగతికముశా గలిగి యింగీకృత మయ్యొననియుం ఫ్రాచీనగ్ర్రంథములందును బేరందిన కవుల కావ్యములందును నివ్వానిమైల్హి గానలడకుండం దపవాలిలతుణములవానన ననుసరించి సంస్కర్త లొన ర్చిరనియు, నాధునికళావ్యములందు. నిరాఘాటముగవ జూవట్టుట యేకక్షూలకమే

ర్‌ బొల వ్యా కరణము యనియు బారకు లూహిఎతురుగాక, అధర్వణుండు శకట నేఫములవదముల లెక్కను సంగ నిదమిశ్థమని యొకనిర్షియము. ననుసరించి చూవలేకుండుటయు మక భేదప్రదర్శ నముఎజేసీ యనిర్దయమె.. తెలుఫుటయుం దరువాతివారలును నిట్టియవస్థ పాలే యగు టయుం చ్రైవిషయమునకుం బ్ర్రమాణములు (చూం అధ సంజ్ఞ 17-18-13-20-21) మజియు నలఘురేవము లఘులేఫమగుట విషయమునను నొక నిర్హయము లక్షణక_ర్తలకు లేమిని, నివ్వానిమైత్రివిషయమునను మత భేదము లే తోంచుటను, సీసందర్భ మంతశుద్ధము గాదనియీ. తోంవెడి ప్రాసము హల్చ్ర) ధానమగుట నవ్విషయమున _ లఫ్వలఘు భేద మగ్రావ్యాముదునే మో" దంళ్యతాలవ్యచ జలకం టె నీచేఫముల ెక్కుడం భేదము "లేదు గాన నట్టనుట యయుక్షము యతిమ్మెత్రినిషయమున ఛంద!కర్త లంగీకరించు సాధర్త్య్య మున కంటె దూరమగు వద్ధ3 (వ్రైలమణ్యము) "శేఫములవిషయమున సోచరింవమిని “శేఫములకు యలిమెల్రి "లేదనుటయు నయు కవసుగమె. కాన సీవిధానము గళతాను గతికముగా. లాకత్షృణికకవిలోకమునం గలిగినదియు. నయుక్తిక మగునదియు. ననుట పోషము గాంజాలదనుం

"రీఫంబులు లఘ్వలఘువులుం దక్కూంగల విశేషంబులు __

నార్యవ్యవహారంబులం జఉజలియట శ్రేయంబు, ౨౫, యి

టి లఫ్వలఘు రేఫములను మిగిలిన విశేవములను బూజ్యులగు కవులవ్యవహార ముశుబట్టి యెయింగుటయే శ్రేయమని సూగ్రార్థము. “అధర్వణము = అప్పకనీయము- అవోబలపండితీయము". అను మొదలగులత్‌ ములు ేఫశకటరేఫములవిఫాగమును చానితోడిపదములును వానిమైత్మి విచారనును, వాని యన్యోన్యపంణామమును. విపుల మున "నెలీగిం చునవిగాన హానివలనం దద్ద్వయవిభాగము నెజుంగనగుంగాన శ్రంథవిస్తర ఫీతి నిందు విడిచితిననియు, నింకను కెప్పక విడిన రూపాదులకు సంబఎధించినవిశేషము "లేమేని మిగిలినవానిం గూడ నితరాధర్వణాప్పకనీయావళో బలపండితీయాదిలక్షణము లనుబట్టియే తెలియవలెననియు సూరియాశయ మెైనట్లు దీన స్పష్టముగ గ్రసాంపందగునుం ః అ శ మంగళాదీని మంగళమధ్యాని మంగళాంతాని చ శాస్ర్రాణి వ్రధంతే అనుభామ్యో క్రి ననుసరించి సూరి వ్యాకరణశా స్త్రంబస నిందు గ్రంథాఎతమున మంగళార్థకమగు కా శృబ్దమును గ _రృృపాఠక మంగళకరంబగుదానిని బ్రుయోగించుట సరసము*, తక్కుంగల విశేషము లనుటంజేసి కొణుఎత లేనియట్లు తాను వ్యాకృతి రచింపలేవనియం. నింకను "జెలిసికొనవలసిన విశేషము లనేకములు గలవనియు నూరి యూపించుట "తెల్లముః అర్యవ్యవహారములం చలియుట చే యంబనుటం చేసి గ్రాన్యువ్యవవోర మాధారము

చకీర్ణశవరిచ్ళేదము లి2ర్‌ గాదనుటయు వ్యాకృలినూ శ్రమునందలి యార్భవదంబగుటం బూబృకవివ్రయోగము లధాని కాధారములనుటయు స్పష్టములు* ఇట్లు సర్వము శుకముం న్లో శ్రీస్తనాజ్చీతక స్తూరీవజ్కసంకలితోరనేే వజ్క_జామూయ నాథాయ వేంకకేశాయ మజ్టళమ్‌, ళ్‌ టర జల తది వస్తి పరిచ్శేదము చానా షసేయానాలానా. టీక * శీ స్తనాంచికకళ్తూరి అను ముగళన్లోకమునందలి 'సుకలితోరశ్సే అకు చయోనగము బహూ వ్రీహిని వ్‌ అను ్రచ్యేయము. వికల్పముగం జానగునశుదృష్టిని "బేయయిడినదని యెంచునదిం "వే. ఇద, పాలిండ్లకస్తంవంకమునను, సంకలికమైనయొదగల్లు వేంకటీకు వాజీ రు వ లే ౧ నకు సరసిజాతంనకు సర్వనాఖనకునుు మంగళము సర్వమంగళమ్మావ్త దునకు ఇదె వ్రశకకషి చ్భేదము* టీకాంతిమగద్యయు, ఇకి శ్రీకొండిన్య ననో త్రం దూసిసదన్వయదుస్ధాబ్ధ్థివవలయమి క్ర; శాళ్యన్న వూక్షానూర్య వ్ర, కాశసర్చు క్ర? మృద్రవిశ్వకళ "పరిషద్ద _తృవిద్వద్చిరు దాంకిళ, నండిలిమన పారి డా తాపహరణసురభ్గివ్యా ఖభ్యోదయ నుందరీకుక్షి: జీకల్యాణజీవనవుభాదికావ్య నాటక రచనాల్గిగోల్ళిక శ్రీవషులాన్నయవారాళిక భానిధి శ్రీచిన సీతా రామస్వామిశాన్త్రీగురు వరసంస్రాప్తాంధ్రలక్యులతణక్ఞాన థా రేయ నుజశవిడ్వప్వి బేయ శ్రీవిజయనగరమహారాజి సంన్క్య_ళకళాశాలా౨ద్రో, పాధ్యాయ రామమూూ్తిశా స్తినామధేయ చ్రణీశంబగు చాల వ్యాకరణసారస్యసర్వన్వ పేటికయకు నాదూంతరముగల గ్రాంథికాంధధ్ర్యకల్పకమను టీక నర్వము సంఫూర్ష్మము శీ సీ కీ మంగళం మహల్‌, ఆలీ బాలవ్యా కరణము సంఫూ 5 ము శానా

ర్‌26 చాలవ్యా కరణము క మును మదుపజ్ఞ్ఞ 0౦ బగుచుం దనరినవా్థకృతిని నూత్రతతి మయుకథొంతం 'చెనిలించి యివి ఘుటించితి ననయము బాలావబోధ మణగుభంగిం దగన్‌, క అెుుణంపనకు శ బ్రలమ్‌ణ మనయం బరయంగ వేడ్క నందినవారల్‌ తనరలో నీవ్యాకరణం బున మూలంబయినకృతిని బోలం గనందగున్‌ ,

చాల వ్యా కరణము అస, సూ తాను క మణిక న నో అయాలయాయవననిస్టీ ట్రీక్తమనానానామునాలా

జ పుటః ॥ సూత్రము

ఆ 106 అందదుకు వ ధృశులు యథావ్రయోనంబున గ్రావ్యాంబులు నంఫి ల 1923 అందు న సప్తమి శత్స తి 384 అందువరునను రెండేస్మిక్రశమమధ్య మో, , రృమంబులనంబడు శ్రీయూ గ గ్‌9 అంద్వవగాగమంబులందప్ప నవదాదిన్వరంబు వరంబగునఫు సంధి ంం 108 అంద్వాదుల కలిగాగమంబు నమానంబునం దగు నంధి కరీ 79 అంట యిక చుండు శబ్దంబులందప్ప నుడితొలిహ్రాన్వంబు నంధి ౨౨ 139 అఆఉఊ౭జపీటెలం గూడిన చజలు దంత్యంబులు సంక్టా ళా ర్‌01ీ అకవర్డ్మ కంబు మాత్వాదులకగు ళా గ్భ్‌దం రి త్‌ 12 అక్కబాదులజడ్డకు లోవంబు విభెమనగు చీ రొ శీ8*ీ అగతికంబులగుఖ్వాదులకిందు యోగంబు లేదు క్రియా. ౧౨౧ శీర2 అగునకనుకనులకుముక్తీ త్తులువరంబులగునపుడుకానాకానలు క్రియా ౯౬ (౮

శరర అగునక వక్ర్యంబు గూడుచో దీ్ధ్స బప శ్రీయా ౧౦౦ శీరి5 అగపోవులకడద్రాలకిద్వ్ర్యంబులు వరంబులగునపుడు శ్రీయా ౯౯ 459 అగువచ్చుచొచ్చుచూచులకు ముత్తువరంబగునపుడు శియూ ౯౧ గ్‌8ి ఆచ్చున శాన్ర్రేడికంబు పరంబగునపుడు సంధి తజచుగనగు సంధి. ౧౦ 860 అటమటాదులకుమళుబర్థంబునం దీవర్డ కంబుపుఇస్త స్రంబునందగు వే ద్ధి లనే శీకేధ అట్లు చుప్పగాగమంబులడంచ్వాదిమాయ్వాదులకగునగుచో త్రీయూ రి౬ శీశీర్‌ అట్లు పుగాగమంబును మాన్వాదులకగు శ్రియా ౭64 లై2ై5క అట్టు నేను గోను శబ్దంబుల నువర్మ్మంబు గు్డుగు అద్భి ౧౯ కర్ర అడంగ్వాదుల జావ అకారంబు విఫెమనగు త్ర కీ ౧౩ శీర 1 అశ్రాదులకించుక్కు- బరంబగునపుడు గుణాగమంబగు శిదూ ౭౯ శీర అత్తునకు సంధి బసహుళముగా నగు సుధి ళా

ర్‌23 బాల వ్యా కరణము పుట నూ్రముః కేశ్సీరీ అదంతంబయి దీర్ధ పూర్వలోవధంబయిన మవాత్తుమాంది తత్స 3౮ 110 అది యవి శబ్దంబులయత్తునకు వృత్తిని లోవంబు బహుళుబుగ సంధి "తన్మే వ (1. అదిశబ్టంబునకువునులువరంబులగున పుడునుసంబోధ నంబునందును కార 3౫ 476 అన్దానికి ముత్తు కరంబగునపుడు టే లేరులగు శ్రియా. ౧౧3 286 అధికరణఎబునకు స్పష్తమి యగు కార ౧౭ శీ91 అనళికాశకర్రకొళానొకచో మష్టిబహుళంబుగానగు శ్రియా ౧౨6 క17 అనుకరణంబునం దహమాదులమకారంబునకు ద్విరుక్తి సంధి ౫3 కే17 అనుకరణంబునం దుదివాల్లునకు ద్విర్వచనంబగు నంధి ౫౨ 116 ఆశకృకని నమశ్శబ్దముకుదియత్తున కోత్వము విభామనగు నంధి ౫౧ 18 ఆనుదంశమను తెకులదుమంతమునకు నిగాగమము నిత్యముగా తత్స ౨౪ 280 అన్నిప్రభృతులు సర్వనామంబులు అచ్చి లే 101 అన్యంబులన సహిత మిక్కార్యంబులు కొండెశచోం నుంధి 3౯ 82 అన్యయుష్మదన్మ త్కార్యంబులందు త్తకో ' త్తరంబుబలీయబు కార కిల్లి శ్రీక్‌ 1 అన్వాదులకించుక్కువరంబనునపుడు పుగాగమంబగుమానునకు శక్తియా 2౮ 2శర అవదాద్యంబయి యసంయు_క్ష్రంబయిన గకారంబునకు అచ్చి న! 274 అపాయభయజుగు ప్సావరాజయవ్రమాద గ్రహణఛ వనశ్రాణ కార ౯ 502 అప్పాదులకు నచీయగు కృదం ౧3 5 10 అబ్బురాదులం దుర్వంబునకు లోవంబు విళామనగు చశీ ౧౯ శీ75 ఆభ్యాగతినరుశ్వాదులకయ్యదియనువ్రయు_క్తంబగునగుచో క్రియా ౧౧౧ 835 అమవాదర్థంబునందుడ్యు జ,లకుదువులగును న్నానుబంధంబు ఛశియూ ౧౨ (2. అమవాన్నపుంసకముల కదంతములకు మువర్డ' కంబగప తతృ ఏ౯ 805 అయిపదానుప్రయోగంబులేనిచోం దుదివిశీమణాంబునశేని కార 930 ఉీ76 అయ్యది పరంబగునపుడు చువర్ధంబు లోపించు తియూ ౧౧౨ 86% అరమకాదులకు స్వార్థంబునందికవర్ష్మ కంబగు తద్ధి లా 3609 ఆరివర్ష్మ కంబు మరుబర్థ ౨బున జాలాదులకగు తద్ధి ౧౭ వ్ర్‌75 అర్థనిశేషంబులవర్మ 'కాంతరంబులును మహతశ్చ 9యోగంబుల త్ధి ఆరా 256 అజ్జు మొదలగు శబ్దముల కంతాగమంబు తివర్యంబుకు అచ్చి ప్రో గ్‌0ీ అవర్ష్యకంబు గిత్వాదులకగు కదం ణ౮ా 77 అవసానంబునందు ద్రుశన్వరంబునశేని ద్రుశంబునశేని సంధి ౨౦ శీ7పే ఆ _స్తృళ్ళంబునకు లజిమిక నివడివర్డే కంబులు చరంబులగునపుడు నూ ౧౦౬

పటు స్మూక్రముం ఆ

823 ఆఈవీయనుసర్వనామంబులు ట్రికంబు హాబడు నమా లో 847 ఆకారంబునకాామ్హేడి కంబునకుందవర్ధ కంబున కయియామియను సమా ౨౧ శీర 8 ఆగమచకారంబునకు నెజసున్నమోందిదానికిద క్కువరులన శ్రియా ౯౦ 140 ఆగమనువుర్ణంబుల కందవర్థ్మకము వరంబగునపుడు వళ్ళ 90 శీ5 7 ఆగమాన్యచకారంబులకద్విరుక్రంబులకు ముత్తువరంబగునపుడు క్రియా _ ౮౮ 468 ఆచ్చికంబులందయియవులకువక్ర్యశమంబులుబహుళంబుళానగు ఈిళూ ౧౦3 క 18 ఆచ్చికంబుల బదమధ్యంబుల నలడరల యఎశ్వంబునకు వశీ ౧౭ 508 ఆచ్చ్భికపదంబులం ద్వుత్తమంబు లగు రులుడుల ముందళి ప్రీ ఎలి 328 అచ్చికళబ్దంబుతో డ స్త్రీనమంబు 'ప్రా/యికంబు గాద్వంద్వంబగు సమా శి 206 ఆచ్చికళబ్దంబు లెబ్టం దలుచుగ ్రీసమంబులుం స్షీబసమంబులయి అచ్చి లి త్తం అడోడుకూడులడకారంబునకుంజుక్కు చరంబగునపుడు శ్రీ ౮ాం శర3 ఆ క్షార్థంబభిహితంబగు చోందల్లింగనం ఖ్యాఖీధాయినచనంబు శ్రీణూ ౧౨౦ 189 ఆశ్షేమనిజంతంబులకు నాంతములగు మనుజనంజ్ఞ లకు శత్స ౭8

70 ఆచేశనరళములకు ముందున్న ద్రుశమునకు బిందనంచ్హేమములు సంధి ౧౭ త్త్షే్షే ఆనంతర్యంబున దువక్షకంబు రుశౌంకంబన శఈయా లలి 102 ఆ్యమ్వ్హేడికంబు చరంబగునపుడు కడాదులం దొలియచ్చుమాంది. సంధి ళం 1జీ అ్నమ్రేడిశంబు వరంబగునపుడు మధ్యమముడుక్థులగు నంధి. ఈ౯ 109 అమ్రేడికంబు వరంబగునపుడు విభ_క్తిలోవంబు బహుళంబుగా నంధి ఈం 515 ఆరటూదులం ట్ర మేతరదీర్ధ్యంబునక చ్రాన్వంబు విఖభామనగు చీ ంం

86 ఆర్భవ్యవహారంబులదృష్ట్రంబు శాద్యాంబు సంజ్ఞా న. 213 ఆల్వాదుల బహువచనలకారంబునకు రేఫంబును ముందఆి అచ్చి ౧౧ 891 ఆశిశ్శాపసంప్రార్థనవిధులందు లూట్టగు శా ౬

ల

శీశ్నేరై ఇంచుష్య- పరంబగునపుడు రంజాదుల యించుక్కునకు శో 2౨ శీశీరి ఇంచఛుక్చుక్పుగాగమంబులు పరంబులగునపు డాగమాదేశ ర్క

క? ఇంకాదులకుం దప్ప ద్రూత్రగలికములక నందిలేదు నంది ౯

13 ఇకఈఎనీలం గూడిన చజలు శాలవ్యంబులు సండ్జా లొ 497 ఇఉబుల కించుక్కు. పరంబగునపుడయుగవుగరుక్కులగు (క్రియా అలో

ఛాలవ్యా-టీకలారిశీ

రి80 బాల వ్యా కరణము పుట సూర్రముం క్‌్ర92 ఇకవర్థ్మ కంబంజ్వాదులకగు కదం ౧౨ 569 ఇకవర్ణకంబగ్ధలాదులకగు తది ౭ 870 ఇకవర్డ్మ కంబోయారాదులకు మతుబర్థంబునందగు తద్ధి ౧ంరా షేతిర్‌ ఇకారంబుమోంది కునువ్ముక్రియావిభ క్తలయు_త్తర్షంబున కిత్వంబగు తత్స ౨౬ శం 7 ఇ కౌరవక్ర్యంబులు క్తంబులందలివి వరంబులగు వో యాకు ఈ ఎగర 508 ఇక కోర్వాదులకగు కృదం ౧౬ పేర్‌ తి ఇళ్లారాయుగంకంబులప్రథమైకవచనంబునకు లోవంబగు తత్స ఈఈ శీ60 ఇచ్చునకు సర్వంబున కీయగు శ్రీయా ౯౨ 497 ఇటంగృక్కనగబవేములు. పరంబులగునవుడు కకచయవలకు కృదం జి 452 ఇట బిందువుమో:ది కదలకు నిళ్యవైక ల్పికంబులయి టడలగు శ్రీళూ స్మా 360 ఇట విశేషంబుక్సర్ణంబునకు విఖామను బాధకంబగు తద్ధి బలి లన్న ఇటి9వర్ష్యంబులు వక్యమాణంబు లౌవవిఛక్రికంబులు అచ్చి జ౮ా 12 ఇతరములగు హల్లులు స్థిరములు సంజ్ఞా ౬ [ర్‌ శే ఇత్తునకు బహువచనంబు పరంబగునవు డుత్వంబగు శత్స ఈగ శ్శీఫ్‌శ్చీ ఇత్వంబుగాని యెక్వంబుగాని కూడు వోననాద్యంబయిన శ్రీయూ న! శీ98 ఇమివర్ణకంబు కలుగ్వాదులకగు కదం రీ 228 ఇయకుమాటుగా నామాంతంబున ఇళ్వంబు బహుళంబుగానగు అచ్చి ౨3 జైన్‌ 1 లవి ద్వితీయా జ్యేకవచనంబులు వరంబులగునపుడు అచ్చి. ౨౯ ఈ 137 ఈధాతుయుప్మ దర్‌ ంబులమాందివానియుత్వంబున కిళ్వంబు రాదు కత్స ౨౨౭ 869 ఈప్రత్యయంబు కొన్నింటికి స్వార్థంబునందగు తద్ధి. ౧౬ 805 ఈయాగమంబులు వరంబులగునపుడంత్వంబునకత్వంబగు కార 9 ఉ 276 ఊండిపదం బొకానొకచో వలనవర్మకంబుం =బువ్రయుక్తం కార ౧౦ 277 ఉఊండిశబ్దము పరంబగునపుడు వలనకు ద్వితీయాన_ప్పములు కార ౧౧ 865 ఊకవర్షృకంబు చిజుతాదులకు స్వార్థంబునంనగు తద్ధి ౧౦ 189 ఊకారబుకారంబుల కందువర్షకము వరంబగునపుడు త్స ౨౨౯ 160 ఉశారాంతంబగు మహాత్తునకు వువర్షకము బహుళముగానగు తత్స ౫౦ 185 ఊకారాంతనోశళబ్దంబుల కంతట వువర్మ్మ కంబగు తత్స శీలా

నూశ్రానుక్రమణిక, కే పుటం న్యూక్తముం 287 ఊకారాంత జడంబునకు నవర్మకం బగు శార ౧౮ 178 ఊగాగమంబును ద్విత్వంబుకు దుదివాల్లున కగు శతృ ౬౮ 3 ఓ1 ఊత్తరవదంబగు చోటుశబ్టముటా కరమున కోకంబు నమా ౧౬ శ్తీ0 ఉఊర్తున కచ్చు వరంబగునపుడు సంధియగు నంధ్ధి ౧ 362 ఊత్వంబునకత్వంబు అీకము వరంబగునఎుడగు తి నే ఏ85్‌ ఉదంతంబునకు లబ్టు వరంబగునపుడున్నా నుబంద-బగు శో ౧కి 295 ఊదంకజడంబు కృతీయకు నవర్జ్శకంబగ కార ౨౨3 118 ఉదంశనామంబున కనుకరణంబునందు. భృగాగమంబగు నంది ఖో 92 ఉదంకమగు తద్ధర్థార్థవి శేషగామున కచ్చుపరమగునపుడు నండి ఏ క్షేశ్మశ్నే ఊదంశసంస్క్భృత నామంబుమింది సంబుద్ధిడుజ్జునకు త్స రె 0% ఊదంత స్తీ సమంబులకును బుంపులకు నదంశగుభావాచకంబులకును సంధి 9౫ శ్నీషేశ్తీ ఊన్న కలజిన వర్ష కంబులు భవద్భావిశళ్ళ క్తవదర్థంబులందగు శూ ౮౬ శ్శ7౦ ఊన్న కలనవర్థ్మ కంబులమోం:దిశచ్చ నృబ్దపకారంబునకు లోదంబు యూ ౧౧౭ ఢే2 9 ఊన్నశబ్దంబు పరంబగునపుడుండుధాతువునకు లోదంబగు క్రియా ౫౬ 3835్‌ ఊన్నశస్టంబు వరంబగునపుడు చువర్ణకంబగు తా ౧ 272 ఊపయోగంబునం చాఖ్యాశకుం దోడవర్థకంబగు శార ౭ 400 ఊభయస్ర్రార్థనంబున దుశాగమంబున కళ్వంబగు శూ 90 శ్‌05 ఉవర్డ కం బడుక్వాదుల శగు కృదం విం డో క09 ఊయల పయ్యెదతాయెకులం ద్రిశళానామంబులందు వశీ డ్రె గ్‌ 09 ఊయల యూయాలలచఛాంపుల నొండొంటికిం సగుజబుచ వీ ళీ 510 డఊూయీలాదులం దొలియచ్చుమాందిహల్డునకు ద్విర్వచనంబొండె పీ ఇఒ 2533 ఊరు మొదలగువాని కిత్వంబగు ఆచ్చి. 30 బు 10 బుబూశ్చిగ్రావినక్ష ఖఛరథఫభరుధవధభబిపాశమలు సంస్కృత సంకా ళీ 161 బుకారాంతంబున కళ్వంబును స్త్రీవద్భాముబు నగు తత్స క! 184 బుత్విగాదులు ద్వితీమైకవచనాఎకతుల్యంబులు విళెషనగు తత్స ౭3 లి 871 ఎండువర్షకంబు చరంబగునపుడు లివర్థ్యంబు లోపంచు కగ్గి _క౬ 398 ఎడుకలద్రుతంబున కచ్చు పరంబగునపుడు మకారంబగు ్కక్రియో ౨౮

ర్‌తి2 బాల వ్యా కరణము పుటం స్యూర్రము 402 ఎదాదులనువ్రయు క్తంబులగునపుడు ముజ్జునకువుజీరుణి యగు శ్రియా 36 8382 ఎల్ల్బయెడల ాతుజవిశేషణంబులకట్టియనుపదంబు విభాష సమా ౧౦ వ్‌ 818 వీకవాక్యంబునందొకానొక్క_౦డుకక్కనర్వవదంబులు కార రిం 165 ఎశాతరంబులకు వ్రాస్వంబు "లేచు శత్స ఎని తీ16 వీళాదులకు మువర్మ్మకంబు పరంబగునపుడు దీర్ధంబు విభామనగు ప్రకీ ౧౫|| గ వీమ్యూదులముత్తుకకు సంధి వైకల్పికముగా నగు సంధి ణి వి 1785 ఐకారం చీతుల్యంబు శత్స ౬౫|| జఒ 223 ఒశానొకచో నామంబు నంక్లి స్పబహువచనాంశతుల్యంబయి అచ్చి ౧౭ 292 ఒకానొకచో నొకవిభ్రికి మతియొకవిధ_క్రియునగు కార ౨౧ 134 ఒకానొకచో మహ్త్యంబునందు మత్పుక్తకారయిన కానా శక్స ౭౪ 299 ఒశానొకచో విశేషరాంబులష్షికింబ్రథమ విభాషనగు కార ౨౭ ఢీ 126 ఓయామంత్రణంబునందగు తత్స ౧౪ ఈ 15 ఓయారాదులం దొలిడీర్ధ ౦బునకు స్రూన్వంబు విభాషనగు చీ ౧౨ 129 ఓం ఇూసి మైశ్రియందుం సగలవు కత్స ౧౬ 127 ఓీళబ్దంబునకుం బురుష సీఛ స్తీ పురుకూమంక్రణంబులందు తళ ౧౫ శ్డా లై చకెచవిభక్షికంబుల లివర్ష్య నలలువర్మ్మ ంబులకు బహువచనంబు అచ్చి రి౬ఒ 259 కౌవవిభక్షికముల తృతీయాస్నవ్తముల కత్వం బాదేశంబు అచ్చి. 3౮ క లాం కంటెవర్ష్మ కం బన్యాస్థాదియోగజం బగు చంచమిీ కగు కార గణిఆి 280 కంబెవర్షకంబు నిర్థారణపంచమి కగు కోర ఈ 1₹6 కంధరఠాదులు క్రీ బశుల్యంబులు బహుళంబుగా నగు తళ్చ ౬౬ శక కజివర్థకంబు పురార్థయోగంబున విథానను కావంబునందగు. (క్రియా రిక శ08 కజి వ్యతి రేకక్త్వూర్థంబునందగు శ్రా 3౯

సూత్రాను ్రమణిక 1

పుట స్మూర్ర్రముః 12 కచటతవలు పరుషంబులని గజడదబలు నరళంబులని చెద్పంబడు నంజ్లా వని 161 కద్రువ నాగమాత తల్చే శం కల. కయిపట్టియొక్కలకు నుణాగమంబు లేదు తత్స లా 270 కరణసహార్థతుల్యార్థ యోగంబులం దృతీయికుం దోడంర్ష్మ కం కార న. 266 కర్మ్యంబున ద్వితీయ యగ కార ల 82 1 కర్మ ధారయంబ్యుత్రిక స్తీ సమముగంత ధాగుజవిశేషణవూర్వ నమా న! 90 కర్మ ఛారయంబునం దత్సమంబుల కాలుశబ్దము వరంబగునపు నుధి ఏం 88 కర్త ఛారయంబునందుం చేర్వాదివబ్బముల కచ్చుషమంబసనపుడు నంధి ౨౨౯ 87 కర్మ ధారయంబులందుత్తునకచ్చు చరంబగున డు టుశాగమం ,సంధి. ౨౮ ౮] కర్థ్శథారయంబులందు మువర్ష్మకంబునకుం బుంవులగు నంధి ఏల 356 కర్తాదులకుం ట్రైధాన్ఫవివకయందు ఛారుజవిశేషణంబులు కర్షనసమా ౨౬ 891 కలజివడుజులు పరంబులగునవుడు నుణాగమంబగు శీయూ ౨౧ 390 కలజ్యనుజంధంబు లృట్టు వరంబగునవునడగు శూ ౧౯ 224 కలన్వాదుల నువర్మంబు కుళ్టిగు, బహువచనము వరంబగు ఆచ్చి. ౧౮ 469 కలుగునక్నద్ణ్యర్థంబునందు లట్టు పరంబగునపుడు కలయగు (క్రియా. ౧౦౯ 497 కవర్థ్య కం బలుగ్వాదులకగు కదం క్రి 867 కాక _త్తియలకకారంబునకు గకొారంబు కొండొకచో. శానం ళద్ధి ౧౨ తెరి? కాకలత్తియలు కొండొెకవాని!ి స్యార్థంబునం జూపట్రెడు శద్ధి ౧9 366 శాకత్సియవర్శ్మకంబులు పుం నత్తి లుల మళఠుబర్థంబునం తద్ధి ౧ం 210 కావ్రత్యయంబుమోంది బహువచన లకారంబునకు లఫఘ్వలఘు అచ్చి ౭ 297 కాలాధ్వములకుం బ్రాయికంబుగాం ట్రధిమయగు శార ఎలిగ్మే 368 కాపర్డ్మ కంబు తిర్యక్కులకుంగానంబడియెడి త్ధి ౧రీ 12 కయొక్క_లోవల షష్టి తర్స ౬ 61 కుయిచిబుకడునడునిడుళబ్ద్బములజడల కచ్చువరంబగునపుడు నంధి గలి శ్చం౮ కువర్ణ్మ ళం బడంశ్వాదులకగు కదం జు 188 కువర్ధకంబు పరంబగునపుడు శారబుకారంబులకు నగాగమం కత్స ౨౮ లే కూంతుశబ్దము ప్రథమైకవచనంబునకు రువర్మ్యంబగు అచ్చి లా 3839 కృతవ్రాశ్వంబగు శ్రీశంబుమోంది చోటుశజ్టబునో త్వంబున నమా ౧౫ శం కృతోలత్కంబగు సంస్కబ్బర నామంబు సుబుద్ధిడుల్లున కుతత్స 3౪ 496 కృత్తులకర్య ౨బులు యథ్రావ్యవహారంబున గ్రైహ్యాంబులు కదం ౧

ర్‌ి బాలవ్యా కరణము పుట స్యూర్రము, 844 కొండెకచో సమాసంబులందునామ్వూదికనుమ్వూదులమువర్మం సమా ౧౯ జీ2 6 కొనుభాతువు పరంబగునవు డిగాగముంబు బహుళంబుగానగు శ్రియా ౫3 210 కొన్నిడుముంతంబుల బహువచనల కారంబునకు “జీఫంబును అచ్చి ౬ 78 కొన్నియెడల ద్రుశంబుమోంద నకారంబు గానఎబడియొడి నంధి జిం 122 కొజకు కయి చళ్ళు తత్స కర్రీ గ్‌గ్ర క్యార్థంచై నయిత్రునకు నుధిలేదు సంధి లా గ్‌2 శ్రీయావదంబులం దిత్తునకు సంధి వైకల్పికముగానగు నంధి ౬ శీ2ైర్‌ క్రియాఫలంబు కర్త ఏగొమియగచోంగొను ధాతువను టూ గా 99 ట్రై క్తళబ్బమున కాద్యతరశీషంబునకుం నొన్నియెడల నుగా సంధి. 3౮ 130 క్లీబఐబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు విఫాషం తళ ౧౮ ఖ శీేశ 8 ఖండబిందుపుమాంది సిద్ధచ కొరంబునకు ముత్తు పరంబగునపుడు త్రూ లా గ 508 నడ చేర్వాదులకగు కృదం ౫ తే౦3 గతిబుద్ధిప్రళ్ళవపానార్థ శబ్దకర్థాకర్శ కంబులకైప్రేరగాంబునం క్రియా. ౧౨౨3 ౩3ెకిర్‌ గుణవచనంబులగు నల్గాదులకం గర్మఛారయంబునందు సమా ంఅి పే 9 గురువిరకూాతంబులమి యయాఎళంబులయిన యేశన్వరద్విస్వరం శ్రీళూ గిం జ 181 జిత్తు చిందుఫూర్వంబగు తత్స దిగా 391 జీత్తు పరంబగునపుకుర్వంబునకత్వంబన శ్రియా ౨౦ శీరీ2 జీత్తు వరంబగునపుడు వానివువర్మంబు విఫాషను లోపంచు. క్రియా ౯౫|| వే 163 చిత్రైదుల మువర్శకంబునకు లోపంబు బహుళంబుగానగు తత్స ౫౮ శీ61 చావునోవులు చచ్చునొచ్చులకగు శ్రియా ౯ 361 చిన్నాదులకు ఆెకవర్థ కంబగు కద్ది రి థి త20 చుక్పరక రువర్శంబునకు ముంది దువర్ష్మ౦బునుత్వంబునకు వశీ అం ఖశీర చుక్పువర్ణంబులు పరంబగునపు డిళ్వంబునకుత్వంబను శ్రియా ౭౫% త్షేశ్తేశీ చుసాగము బాచ్చికంబున కసంయు క్షగలడరాంతంబునకుం యా యా.

సూ్రాన్ముక్రమణిక ర్‌్రిత్‌ పుటం సూత్రము, జీ7 2 చువర్షంబుతోడ దుగ్దకారంబు తశారంబగు శ్రీయా. ౧౦౮ త్తే? చువర్డ్మ కంబుద్రు, తాంతంబు[క్రియాన్వయంబున శత్రర్థంబునం శ్‌యూ క! శీ23 చువర్థ్మ కంబు పరంబగునవుడన్వాదుల కుర్వలోవం బేని శూ క! శర2 వెడునకుం జుక్పుగాగమంబులును డాకలఘునేఫంబునగు శ్రియా ౮౧ 213 చెయువు బహువచనలకారంబున కలఘులేఫంబు విఫాషనగు ఆచ్చి. ౧౦ 132 చేశతోడ కృతీయ తళ్స రె 1925 చేశతో డలోవలవర్ష్మ కంబుల ఛ్రశమాకష్‌రంబులు వై కల్పికం తత్స ౧౦ 10? చేశతోడవలనల శిత్వంబు నమాసంబులం దగు సంధి క్‌3 267 ఇేకవర్థకంబు కర్తకు కార 3 268 చేశవర్షకంబు కక్కూతుకరణంబులకు శ్రవ్యాదియోగజంబస కార ళో శ౦9 "చేదర్థంబునందువృల్తంబగు భావలత్‌ణంబునందు నవర్మ్మకంబు త్‌ో 5౧ శీర2 చేదర్థయోగంబున ల్ఫట్టునకు లిట్ట్రగు శా ౧౧౯ త్తే ప్ర 'చేదాద్యర్థనాంఠంబ మున యుండునకున్నా జేశంబు విభొమ శో స్మి జ 102 జగదింద్ర జిత్తుళతకారంబునకు లోవంబు విభామనగు శక్స ౭౯ 203 జడంబుతృతీయాస_ప్తములకు ద్వితీయ బహుళంబుగానగు శార ౨౬౨ 296 జడంబుద్వితీయకుం బ్రమ బహుళంబుగానగు కార ౨౮ తేల జడ్డక్కరంబుతోం బదాదిస్వరంటు గూడుచో జడ్డకు చీ ౯ $ 21 జూదాదులదాకు జకారంబు విఫామనగు చీ న! ట్‌ శీ099 టవర్షకం బాడ్వాదులకగునగుచో నంతలోవంబగు కదం శి 40 1 టవర్షకంఒు ఫావంబునందగు శ్రీయా 3౫ లెన్రత్ర టితివర్ష ంబులు వరంబులగునవు డుళ్వుంబున కిళ్వంబగు అచ్చి వజ ల్దెకప్ర టివర్డ్మ ంబు గొన్ని ౦టియంళతామ్షీరంబున కాజేశంబును అచ్చి ఏం లెగ్‌ గ్ర టివర్డ్మ 0బు వరంబగునపుడు ఆదు మాందు ముందు అచ్చి రెడి 500 టువర్జకంబు పడ్వాదులకగునగుచో నవియాద్యత్షరశేమంబులయి. కృదం ర్‌ డ 131 డుజ్వర్థ శంబునకుం ర కృతియయిని దముముశంబనంబడు తత్చ నం! 18కి దుమంతంబునకు ద్వితీషూద్చేకవచనుంబు పరంబగునపుడు కళ్ళ ౨౩

536 బాల వా కరణము పుట సూత్రము 186 డుమంతంబుమాంది నువర్ణ్మ కంబునుత్వంబున కిత్వంబగు తత్స న్నే 125 దుమువున 'లేకవచనంబులు తత్స ౧౧ 121 డుమువులు వథమ తత్స ం వ0 ఓ డువర్ణకం వాణ్వాదులకగు నగునవుపు పకారంబు చయలకగు కృదం ౨౦ త 126 తక్కినవి యుభయంబులు త్స ౧౩ 41099 శజ్వర్థ్మ కంబు వేయ్వాదులకగు కృదం ర! 318 శత్పురుహోదులకు లషణంబు ప్రాయికంబున సంస్క్య్భృతో_క్షంబ సమా పె 380 తద్ధర్థాదులండు లాట్టగు శ్రియా ఇ 39 కనవర్ష కంబు త్వార్థంబునందగు శస్థి ౧ 686 తలం్రాలు 'మొవలగుసమానంబుల ద్రుశమునకు లోమము లేదు సంధి ౨౭ ర్‌01 కృవర్శకం బావులించులోనగువానికగు కదం ౧౦ తే70 శవర్హకంబు కులవాచకంబునకు న్రీవాద్యంబగునపుడు మతు తద్ధి. ౧౯ 871 తవర్ణకంబు వరంబగుచో నెకానొకచో నెళ్వయు చూవట్టెడు తద్ధి ౨౦ 80 తాను జీను వదంబులద్రు శంబునకు సంచ్చేషంబు లేదు సంధి ౨౩ శీ31 తిమటలు వరంబులగున ఖ్రి డ న్వాదులనుస్థాన ంబున నున్నయు శ్రీయా స్మితా 396 తిర్యడడంబులం చాచ్యంబులగునవుడు ల్నిర్లాట్టుల్మవ్రథమ శ్రియా ౨౫ &03 శుమర్థభావలకణంబులందు నుజీయగు శ్రీయా ళం 124 రృతీయాదులకు నుగాగమంబగు తత్స రా ॥ డి 413 శృవర్ష్మ కార్థంబును బెడియెడువన్నియలగు శ్రీయా ళ్‌ త్తే7న్సే తెంచుధాతువగ్వాదులకనువ్రయు _క్షంబగునగు-వో నుళ్వంబు శ్రియా ౧౧౦ త్‌ 'తనుగనకు వర్మ ములు ముప్పదియాజు సంజ్ఞా 3 65 'తెనుగనలమాంది సాంస్క్భృతికపరుషములకు గసడదవులు రావు సంధి ణం ఉీరీ1 'లేలేరలు తెచ్చునకగు శ్రీయా ౯౩ జీ0 త్రర్థంబునం గలాదేశంబు విఫెమనగు శ్రియా ౧౦౫ 387 ఇత్రికంబుమోచియసంయు క్షవాల్లునకు ద్విళ్వంబుబహుళంబుగా నమా ౧౪ తిర ల్రి లింగజేశవ్యవవారసిద్ధం బగుఫామష జేశ్యంబు సంక్జా ౧౨ ద్‌ 2 దంత్సతొలవ్నంబులయిన చజలు నవర ౦బులు నంళ్లా నే లీ ని ణ వ్‌ 156 దక్కులోవగువాని చాకు డకారంబు విఫోమనగు వశీ ౧క

సూశ్రానుక్రమణిక 59 పుట న్యూక్రముం 3874 దమ్మ్నార్థంబున బంటికొలందులగు కద్ధ ౨౭ 478 చాని! ఉాస్వంబు విభాషనగు శ్రీయా ౧౧౬ 1581 చానియంతిమమకారంబునకు లోపంబగు కత్స ౭౧ 386 దివీఠరంబగుడుణ్ణు పరంబగునపుడున్నా నుబంధంబునకురీర్థ్యే ౦ క్రియా ౧౫ 1580 దీర ౦బుమోందివాల్టునకు ద్విక్వంబు బహుళంబుగా నగు శతృ ౬

లవ్లీ దీర్ధ ముమోంద సాధ్యవూర్మము "లేదు సంజ్ఞా ౧౫ 172 దూళాదులకు స్త్రీశ్వంబు బహుళంబుగ నగు రత్స ౬౧ 106 ద్యువృచ్చబ్దంబులకు దివి హృది యగు శత్స ౮౪

7 ద్ర శంబునకు సరళస్థిరంబులు చరంబు లగునఫుడు లోవసంగ్హేషం నంధి ౧౮

67 ద్రుశవ్రకృలికముసోంది వరుషములకు సరళములగు నంధి ౧౬

20 ర్రుశేప్రగృళులు 'గానిశబ్దంబులు కళ లనంబడు సం్డా ౧౩

16 ర్రు ఈాంతములయిన చదిములు ద్రుశవ్రకృశికములు సంక్టై గ! తిక 8 ద్వంద్వంబునందు బుకారంబునకు రవర్మంబువిభామనగు నమా ౨౯

66 ద్వంద్వంబునం బదంబువయివరువములకు గసడదవలగు సంధి. గగ 8జీతె ద్విగువున శేకవచనంబు ప్రాయికం౦బుగానగు మిశ్ర్రంబునకురాదు నమా ౧౮ 387 ద్విర్హుక్తంబగుహల్లు పరంబగునవు డాచ్చికంబగు దీర్ధ్స యబునకు సమా ౧౩

ధ 331 ారుజనిశేషణాంబులకు విభక్తి వివఖ్నీంచునపుడు రచ్భబ్దం సమౌ ౯ 306 ాళుజవిశేషణావ్యపధానంబున విశేషణంబులన్నింటికయిపదం కార 36 377 ఛాతువునకు శో ణం శీరి0 ఛాళ్వాదులకు ధాతువులను వ్రయు క్రంబులయి విలకుణార్థాళి శ్రీయూ ౧౧౮ న

16 నశారంబు ద్రుతంబు నంక్రా ౧౧ 362 నవర్ష్మకంబు గుణవచనంబులగు నల్లాదులక గు త్ధి ౬ 168 నామంబులతుదిదీర్ధ్‌ ౦బునకు చాస్వంబగు కత్స తో 885 చామయువ్మదస్మ దర్థములందుం ట్రభమమధ్య మ్మోత్తమంబు తయా ౧౧ ర్‌21 నిందయం చా మ్రేడిరంబునాద్యక్షరములకు (హ్రస్వ వశీ ౨౨ ఫిషర్‌ నిక్కలాదులు యథాప్రయోగంబున గ్రాహ్యాంబులు సమా ౨౦ 8*ీరి నిర్టిశామంబుల కయుగాగమంటబు గలుగదు శ్రీయా బగ

రేం బాలవ్యాకశకరణము పుటం సూత్రము 28] నిర్ధారణషస్టికి లోవలవర్ష్మకం బగు కార ౧౬ 478 నుజ్యంతంబగు నగుధాతువు శ్రీయావి శేషణంబుల కను శియూ ౧౧౫ పే2 1 నువర్శంబు ద్వితీయ శర్స అ ఓర & "నేరుచునకు లిద్లాట్టలు ముత్తుంబరంబులగునపుడు రుచులకు క్రియా ౯౭ 17 నాశబ్దంబునకు నావ యగ తళ ౬3 వ 209 వగతాదుల బహుపచనలకారంబునకు శేఫంబగు అచ్చి ఫి ౮21. వట్టివర్థ కంబు హౌతువులగు గుణ్మక్రియల కగు కార ౧౪ శ. పడుజికొనులొ కానొకచో స్వార్థంబునందనువ్రయుక్రంబులగు శ్రియా ౧౦౯ తీే10 పడుబ్యనుబంధంబు కర్మ ంబునందగు శ్రియా 'ఈణా ఉర్‌ 3 వడునకుం జుక్కును జాకలఘు లేఫంబునగు శ్రీయా ౮౨ 42 & వడ్వాదుల నలవర్ష్మకంబున కత్వంబుకు గడహల్లునకు శ్రియా ౫౧ 111 వడ్వాదులు పరంబులగునపుడు మువర్ణకంబునకు లోవవూర్ణ సంధి ఈ౬ $్‌ 17 పదాంశంబులయి యనంయు_క్తంబులయిన నులురుల యుత్వంబు ప్రీ ౧౬ 253 బదాద్యంబగు 'వాన్వంబుమోంది టివర్ణంబునకు ముందు అచ్చి. 33 507 పదాద్యంబులు బు వర్మంబులు రల తుల్యంబులు వశీ ౧ 510 ఇయ్యెద వయ్యద ప్రీ ఖో క్‌00 వవర్ష్మకంబు తిరియ్వాదులకగు కదం ౯ శ22 సాదంబునం బ్రభమవ్వితీయాక్షరములు వళిప్రాసంబులునాం వశీ అవ 466 పిలుచు మొదలగువానికి ముత్తు పరంబగునపుడు కడగ్రా్యయం క్రియా ౧౦౧ 1831 పుంలింగంబయి మవహాద్వాఛకం బయిననామంబు తుదియత్వం తత్స ౨౧ వేతి2 పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుబ్టెగు తత్స ౨౨ ర్‌01 ఫువర్ణ్మ కంబు మాయ్యాదులకగు కదం ౧ంం 178 వృథ్వీవాచిభూశబ్దంబునకు భువి యగు తత్స ౬౨ 89 "పేదాదిళబ్టంబుల కాలుశబ్టము వరంబగునపుడు కర్మథార నంధి. 30 862 "సేర్వాదుల శిమివర్షకంబగు శద్ధి క! తీరి శీ పోవ్టనకు దుఖ్థత్తులు ముజ్జుఎబరంబులగునపుడు వులోవంబు3 శా ౯౮ 62 'వ్రథమమోాంది పరుషములకు గసడదవలు బహుళముణానగు సంధి ౧3 8039 ప్రశమాంశంబులగు యుమ్ష్మదస్తద్విశేషణంబుల శేకళ్వంబున కార 3

పుట న్యూశ్యము 11 ఛచథ మేశరవిభక్తి శృత్రర్థచువర్థ ంబులందున్న యుకారమునకు నంధి (ఆ లలి శ్రీ ప్రాక్రలేమునకు వర్షములు నలువది సంజ్ఞా తి బగ్ర ్క స్రైతిపదికసంబోధనో శ్రార్ధంబులం 'బ్రుశమయను కార ౧ శీర్‌ శీ శ్రేరణంబునం దించుక్కుమోంద నించుక్కు లేము శ్రియా ౮౪ శీ5ర్‌ ప్రేరణేంచుక్కు పరంబగునవుడు వకారంబు చకారంబునకగు శ్రా ౮౭ బ 502 బడి యేల్వాదులకగు కృదం ౧౪ 208 బల్లిదాదులు సంస్కృ ళతుల్యంబులు అచ్చి 3 140 బహుత్వంబున ద్వితీయాదివిభక్తులకు లడాగమంబగు శత్స 3౧ 227 బశుఎవచనంబు పరంబగునపు డావువ్రభృతుల తుదియతరంబు అచ్చి. ౨౨ 226 బహువభనంబు వరంబగునఫుడు వేను "పేను మోనుశబ్దంబుల అచ్చి ౨౦ 22 గ బహువచనంబు వరంబగునపుడు శేయ్యిప్రళ్ళతులతుది అచ్చి ౨౧ 217 బహువచనము వరంబగునపు డసంయుక్రంబులయి యుదం అచ్చి ౧కి 214ీ బహువచనము వరంబగునపుడు డలటరలయుత్వంబునకు అచ్చి రత 218 బహువచనళ్షిష్టంబులము యద్విరు_క్షంబులయిన డకార అచ్చి గిర 3శ్లీ8ి బహు ్రీహిని సమాసాంతకార్యంబులుం గానంబడియెడి నమా ౨౨౨ 319 బహు,ప్రీహిని స్రీవాచ్యంబసచో నువమానంబుమా(ది మేను నమా అఏీ భ ౭202 భవచ్శత్రాదుల శిందుం య్రుయోగంబు "లేదు రత్స ర౭ 301 భవత్యర్థకంబు సన్ని హిశవిశేషణంబునకును దొనిముందు శార ౨౯ 3038 భవత్యర్థవ్యవహితంయిలగువిశేషణంబులకుం బ్రైథధమయగు కార ౨౮ 2307 భావార్థకాదియోగంబునంగ, _ర్హకుం బ్రథమయగు శార 399 879 భావిని లృట్రగు శ్రా ళీ 389 భూతంబునం దిగాగమంబగు శ్రీయొ ౧8 శ77 భూరంబున లకికి లిడంశంబగు నగుధాతువన్యువ్ర్యయుక్రం (క్రియా ౧ంక 78 భూశంబున లీట్టగు శూ క్రి ము 868 మనంటిమ్యాదులు యథావ్రయోగంబున గ్ర్రావ్యాంబులు శద్ధి ౮౯ 180 మకుబాదిక బు ద్యితీయైక వచ బాంశతుల్యంబు చామంబగు శళ్ళ 80

ర్‌శ0 చాలవా్యాకరణము ఫుటం సూత్రము, ర్ర్‌క్‌ మధ్యమపురుమ్న క్రియలయం దెత్తునకు సంధి యగు సంధి ౭ 113 మధ్యమపురుష మువర్ణ్మశంబునకు హలవసౌనంబులు వరంబు నంధి ళ౭ి కనీస మధ్యమఫపువవయోగంబునం చారగాగమంబు విభాషనగు తత్స 32 జీ౦] మభధ్యమముడుణ్ఞులు ముకు వాంబడు శ్రీయూ రెం 105 మన వ్రభృతులసకారంబునకు ద్విక్వంబు విభాషనగు శత్స ౮౩ 199 మహతీశరంబులగు శ్రీ లింగంబులవిశేషణంబులకుం క్షీ బత్వంబు తల్ళ ౮౬ 208 మవాకత్తులగుముగాదులకుం గయిరాదులకును డుస్దగు నుత్వంబు అచ్చి ఈ 1900 మవాత్త్వ్వంబున స్వార్థవరంబగు రాజశబము రాజునాంబడు శశ్చ €౮ 198 మహద్వాచకంబులగుసాంతంబుల కంతలోవం బేని ద్వితీయైక శతృ ౮౧ 189 మవాద్వాచకమయమిు ఫుంలింగంబగు బ్రవ్యశబ్దమునకు రశ్స ౭౬ 873 మానార్థృంబున కేకళ్వంబునం చెండువర్మ కంబగు తద్ధి ఎలి 372 ముష్కలోనగు వానికి దదభావద్యోతకంబయి మతుబర్థంబునం శద్ధి ౨౪ శీర్‌ ముజ్ఞీత్తులు ముత్తు నాంబడు తూ ౮౬ శ్వీసెశ్లీ ముష్టా పరంబగునపుడు కోళబ్దంబుకొనునకు బహుళంబుగా శి్యూ ౬ం శ్రీం ముస వరంబగునపుడు దీర్ధ్స ౦బినకు 'వాన్వంబును మువర్డ్మ శో ౬౧ 1588 ముదాదులకుం ట్రథమైకవచన లోవంబు లేదు తళ 2౨ 150 మువర్మ్మ కంబునకు మాముడియేనిం బూర్డ చిందుపూర్వకబువర్ష ౦ తత్స రల 150 వనిపర్మకంబునకు విధించుకార్యము ముగాగమంబునకు నగు తక్స ౪౧ య 25 యకారంబును వుశ్రావొవోలును 'బెలుగుమాటలకు మొదట సంజ్ఞా ౧8 258 యరలవలు లఘువులని యలఘువులని ద్వివిధంబు లగు సంజ్ఞా ౧౮ శ్‌28 యవలలు లఫఘ్వలఘువులు మ్మెత్రించొరయుం "శేఫంబులు వశీ ఎలి 871 యువతివిటీరజన్వలలు గు బ్బెతమిండతముట్టుకలు నాంబదుదురు తద్ధి. ౨౧ తితిశ్లీ యుష్మదస్మ చాళ్షార్థ్ధకంబుల కత్తరవదంబు పరంబగునపుడు సమా ౧౧ ర శీ శీ2 రంజాదుల యిుచుక్చకారంబునకు సబిందుకంబున కడ్రేరణం చూ ౭౧ 157 రలడోవధన వార్థాదులయుపో తృ మేళ్వంబున కుళ్వంబు గలుగదు తత్స ఈ౭ ఉతిర్‌ రవర్థ్యకంబు వరంబగునపుడు సృన్నమాంది శదడలయుళ్వం క్రియా ౬౨

ఆ. సూగ్రైనుక్రమణిక రి] జ టం క్‌ ఫ సూ క్రము. శీ శేఫంబులు లఘ్వాలఘువులుం దక్కుంగల విశేమంబులు నార్య చీ అన 17 1 నై న్లాశజ్టంబుల కోత్యంబు విభాషనగు కళ్ళ ఒం జి ర్‌ పే జకారంబ్య క్రింది అకారంబునకుం దుదినులుల్మకి,౧దినలలకు వీ లి 211 'జేవ్రభృశుల బహువచనమునకు ముందు డుజ్జిగు అచ్చి ఠా ల 388 లకారంబునక ద్యుద్రువురును ముస్థాగు శీలా రా శీ17 లకారాదులు సకర్శంబునకుం గ_ర్భ్భృకర్మంబులందును శీనూ రా 86 లక్షశావిరుద్ధంబగుఫామ గ్రాచ్యుంబు సంక్థా ౨9 శీరర8ి లాశిచోనహిళము కాదేశాదుల కానంబడియొడీ శ్ర్‌యూ. ౧౦౨ త్‌ 18 లాంతియచ్చునకు నహిత మొకానొకచో నుడినడుము చీకీ ౧౯ 8902 లొట్ట.రుక్టు వరంబగనపుడు దుగాగమంబగు శీయూ 9 891 లాట్టురుజు వరంబగునపు డెదగాగమంబును బ్రశమకువర్మ శక్తియా ౨3 శ0 లిఖభుజరుచకృశంబులకు గుణంబు "లేదు ఆశ్‌ ౬౮ 390 లిట్టు వ్రు పరంబగునపుడు తివర్షకంబగు శీయా ౧౮౯ 399 లిజాటులడుజ్తానెను నువర్తంబులగు కియా లి తట” జ ణ (/

895 లిళ్లాట్టులవకారంబునకు లోపంబు విభాషనగు యూ అ 97 లుక్తశేషంబునకుం బరుమములు పరమాలగునపుడు సంధి ఏ8 151 లులనలు వరంబులగునపు డొశానొకచో ముగాగమంబునకు _శళ్స ళ్‌ 126 లువర్షంబు టహువచనంబు తళ్చ ౧౨ 397 లూట్టుడుస్థైున ఇదుశవర్షంబులు ద్రుతాంశంబులగు శ్రియా. ౨౬ 899 లూక్యా ధ్యమవురులకు ముడుడ్డులగు శో నో వ $₹2 వగాదులకు బవువవచాంతంబులకుం బుందన్త సంబున శద్ధి ఎకి 872 వశాదులకు బహువచవాంతంబులకు స్త్రీ వాచ్యంబగునపుడు శద్ధి ౨౨ రం వచ్యక్థాము ఖ్యకర్మంబునకుం దోడకువర్షకంబులు కార కు 505 వడిప్రళ్ళతు లిట్లెలుంగునది కృదం ౨౨

7 వర్ష్ణయుక్సరళములు శరములసనపు డొకానొకచో ద్రుత నంధి. ౧౯

ర్‌12 బాలవ్యా కరణము 877 వర్హమానంబున లట్టగు తిలా జి 122 వలన కంటె వట్టి ంచమి శర్స నో 486 వలణ్యూూడద్మి క్రియలకుంగ_ర్హయగు ఫావంబునందు నుజియగు . షక్కియా. ౧.౨౨ 1190 వాక్యావసానంబున నంధిలేమి దోషంబు గాదని యార్యు నంధి గే 1449 చానికి మువర్ష శేశరంబయిననిభక్తి పరంబగునపుడు ముగాగమం తత్స ళం త్వేశేత్తీ వానికి లోపంబు బహుళంబుగానగు తవా ఈ౫ ఏ8 1 వానిళోదములు బహువవనంబులు "పెజిలేకవచనంబులు తా ౧౦ 1%5్‌ విక్సృతియం దికారాంతముల యుపోత్తమేక్వంబునకు బహు. తత్స ౪౬ 162 విధాశృధాతృదాతృనవిళృ నేతృళబ్దంబులకు మవాత్తుల తత్స ౫3 897 విధియందు లూట్టునకుమాయిగా నదియను తచ్ళబ్దంబును శివా ౨౭ 257 విభక్తి కరంబగునపుడు నోయి వ్రభృతులకుదియక్షరంబు అచ్చి. 3౫ రర" విశేష్యంబునకుంబో లె విశేషణంబునకు లింగవిఛక్లి వచనంబు కార ౧౯ 186 విశ్వకర్తాదులకు స్ర్రీశ్వంబను కత్స ౭౫ 1185 వినగ్ణంబున కనుకరణంబున లోపంబగు నంధి గిం శ03 వువర్డ్మ' కంబు మన్వాదులకగు కదం ౧౭ 159 వువర్మ శేతరవిభ_క్షి బరమగుచో నుకారాంతములకు బహుళం తత్స 6౯ 166 వృద్ధాదుల డుజ్ఞంనకు లోవము విఫామన* తత్స ౫౬ 104 చఉధపురోధ పురోధనుందు తత్స ర౨ శీ/1 వ్యతిశేకంబునందు వలచునకొల్ల విఫాషనగు శిలూ ౧౦౭ శీ01 వ్యతిలేకంబున ముజ్జు వరంబగునవుడు కుజీయగు శీియూ ధల 391 వ్యతిేకంబున లజీయగు త్‌ో రి శేరి వ్యతినేకళృవర్థ కార్థంబున నిజియగు కియా ౮2 406 వ్యతిశేకభావంబున మిజీయగు శదూ 32 మేషేశీ వ్యతిశేకమధ్యమమువర్ష్మ కంబున శెల్ణయెడల లోవంబు నంధి ₹ళఠ౮ా శ్‌ జీన్‌ కి బ్బపల్రవంబగు పడున కించుక్కు విగామనగుచో చాకు క్రియా ౮9 282 శేమమస్టికి యొక్కయు నగు కార ౧౫ వ 9శీ మష్టీసమానమునం దుకారబుకారముల కళ్చు పరమగు వంధి 95

నూ్రాన్ముక్రమణిక 4కి పుట న్యూర్ర్ర్యముం స 25 సంఖ్యకుం బూరణార్థంబునం దవగాగమంజగు అచ్చి. ౨౫ ఉీ7 సంధిలేనిచోట స్వరంబుకంటెం లరంబ మునస్వరంబునకు నంధి య 278 సంవ్రదానంబునకుం జకుర్ధియగు శార రా శ01 సంప్రార్థనంబులముక్ఞునక దాదులువిభామననువ్రయుక్షంబు క్రియా 33 142 సంబోధనంబునందుం బదంబు ,తుది యుకాళలేకారంబులకు త్స ద! 14ర్‌ సంబోధనంబునందు బహువచనంబున కారగాగమంబగు శత్స ఏమ 142 నంబోధనంబునం 'జేశార్థంబయిన వదంబుతుదియుకారంబునో శళ్స ర శ36 సంస్క్బృతంబున కంగలాదుల కించుక్క_గు తీగ ౬9 త్రం సంన్కల్భృతంబునకు లఘాహ్యంబున కించుక్కువరంబగునపుడు క్రియా ఒ౬ తి1 సంస్కృత స్రాకృతతుల్యంబగు భామ తత్సమంబు సంక్థా ౧౯ 8కి సంస్కల్భతప్రాకృతభవంబగుభొమ తద్భవంబు సంజ్ఞా ౨౨౦ 2 సంస్క్భృశమునకు వర్షము 'లేయుది సంజ్ఞా ౧ ్షేశ్డీ నంస్క్బకసమంబులం దికారాంశములయిన శబ్దముల సంజ్ఞా ౧౦ ర్క. నంస్కృృశసమేకరంబయిన యాభాష యచ్చ యనంబడు అచ్చి ౧ 25 సంస్కృతసమేకరములయిన 'తెలుగుళబ్టములయందుం సంజ్ఞా. ౧౬ 816 సమర్థంబులగువదంబు "లేకవదంబగట నమాసంబు సమా ౧ 219 సమానవదంబునందు సంయోగంబు వరంబగునఫు డెల్లచో అచ్చి మ. 842 సమానాధికరణంబగున్నుత్తరవదంబు వరంబగునపుడు మూండు సమా ౧౭ 406 సమావ్యాశ్హ్రయంబులం బూర్వకాలంబునం దివర్డ కంబగు శ్రీయా వెలా 81 సమాసంబునందు ర్రుశంబునకు లోపంబగు నంధి ౨౯౪ 0ర్ర మాసంబునం వ్రైంతాదుల తొలియచ్చుమాందివర్ణ ౦బులకెళ్ల సంధి 3౬ 686 నమాసంబులందు ద్రుశంబునకు స్వత్వంబు లేదు సంధి ౨౬ 688 సమానంబుల నుదంతంబులగు స్త్రీనమంబులకుం బుంపులకుం నంధి ఎలి౫్మ్‌ కకక సమానవిభక్షికి లోపంబగు లట్టునకుః గాదు సమా ౨౫ శప] నర్వంబునకుం బ్రేరణంబునం దించుక్కగు శూ ౭0 247 సర్వనామ్మక్రియాపదుంబుల బహువచనంబు మహాత్తునకుం అచ్చి. ౨౬ ౭207 సర్వ నామసంఖ్యాఖిధాన తద్వి-శేష్యంబులయం చెయ్యది ముందు “కార ౨౬ 829 సర్వశబ్దంబులు సంబంధంబునందుం దచ్శబ్దంబుతో డ నమసించు నమా లా

రఫీ బాలవ్యా కరణము ఫుటం సూ్రము, 193 సాంతంబులతుదినకారంబునకు లోవంబు బహుళంబుణానగు శశ్చ ౮౦ 817 పాంస్కబ్భతికాచ్చికమిశ్ర, భేదంబుచే సనమాసంబు త్రివిధంబు నమా జి పే70 సురశజ్ఞబు నిక్యంబుగా నసురళబ్దము వై కల్పికముగా తత్స ఒం ఉవ1 సృజికి నిక్మైతిని గుణంబు లేదు క్రియా ౬౯ 1380 శ్రీ శిర్యస్ణడఖిన్నంబులును వానివిశేషణాంబులును మవాత్తు శక్స ౧౭ 167 స్త్రీలిగంబుల వ్రథమైకవచనంబునకు తోవంఖగు తత్స ౫8 106 ్రీలింగంబులెల్ల న్వస్వనియతంబులగు శీవశ్యయంబులం తత్స లగే ౭ం్రం శ్రీనమంబులగు విశేషణాంబులయు మువర్మ్మ కాంత విశీషళంబు కార నం! 827 స్రేగమసుటితంబ యొకానొకండు బహువ్రీహి చూవట్రడు... నమా ౬ ఉ+శీ0 స్పృళకి గుణంబు విభాషనగు శ్రీయా ౬౭ 169 స్వర్లి వాచి దేవనురశబ్దంబు 'లేకళశ్వబహుత్వంబులం్రయోగిం తృ స్మేడా హూ 177 వాలంశంబు చ్రశమైకవచనాంతరుల్యం చుము నామంబగు శతృ ఇఒ? శ్‌ 18 వూదులయు నీలుగులోనగు వానితొలిహాల్లునకు లోపంబు చీ ౧౦ 22 ఛచా/న్వముమోంది ఖండబిందువునకుం బూర్జబిందువు సంజ్ఞా ౧ 251 'చ్రాన్వముమోంది టివర్షంబునకుముందు భూర్జ్మబిందువు అచ్చి. 3౨ భి తాళాల కణ... ఖా క న్ను జ ఖ నట. 40190%) స . స ట్య. నీ రగా నో బల జన న న ననన చెన్నపురి వాపిక్లీ రామస్వామిశాన్తులు గలే నన్స్‌వారి వావిళ్ల" వ్రైన్సున ముద్రితము-ా] గ్‌0,

షే ల న అప న న మం న వ మ. ల బా వ. | న క న! పన శవం. ॥ ( - [ . సవ భా క య ౯. , , . వ్‌ (1 వసా. న... క. న. న 1 . బం వక ఉను సనా రే ల - . వ. . న. క స స , / వ. న. పడు క 0. . అనలా న న. శ , | స. + హం . న ం క. , " నవ్యా స. న్‌ ని - . | ॥. యన్‌ న. న చ్‌ వే వ ల న. కా షీ “| ళ్‌