Telugu Athukula brathukulu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki
.. సల్‌! (జీ! యు ప. టో తన టర. సంతం 0 నీ! | లే టం నై | (1 /౮ ల ల ప. | |; గ. రీ లం శ | |. న్‌ (| య. 4 ాా/ 0 (ప / ళా ఇ! /
క స. సహజకవి మల్లెమాల
టి కంర, మనసుపడి మక్కునతో సేకరించిన
ఓ ఫ్‌ జీ గ్‌ కోసం
క్ష 4 నం. సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి ఈ... ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం.
నా - మల్లెమాల కుటుంబం
తిల. అ హ్‌. భావా పథం! మధుర కవ /| ఇ య్ల్రూీాభుడాడా
అతుకుల బ్రతుకులు (ఏద్బ కావ్యము) మధురకవి మల్లవరపు జాన్‌ ఈ6్రచురణ: మల్ల వరపు జాన్‌, మధుర సాహిత్య భారతి, చీమకుర్తి (ప్రకాశం జిల్లా
21 సర్వస్వామ్యములు గ్రంథకర్తవి వష లు జానే 7 ప్రథమ ముద్రణ ఏ వేయి ప్రతులు, అక్టోబరు 1981 ద్వితీయ ముద్రణ 2 500 ప్రతులు, ఫిబ్రవరి 2003 వెల వ రు. 30/- య. ప్రతులకు ( : మల్లవరపు రాజేశ్వరరావు, ల డం.26. డోర్‌ నెం. 6-32 నా సిద్దార్ధ కంటి హాస్పిటల్‌ ఎదురు ళ్‌. మ్‌. పాస్‌రోడ్‌ నార్త్‌ ఒంగోలు-2 గో గా (| | సై జరి ల భ! సుమ్ము. :. నొగార్జున ఎంటర్‌ప్రైజెస్‌, విజయవాడ-4ీ ముఖపత్రముద్రణ : స్వతంత్ర అర్ట్‌ ప్రింటర్స్‌, విజయవాడ
న! చైత్ర! అణగి కంందలాయి, 140022 శిఖలు య. 2366న రను ఇికం0గ౫4౬ 60౬౬౬62 0౯ £౨౮౬417104% "ఈ వు 1476028-570006 స్లో [భీ |] స న గు క్ల 0.5. 2/761/“3.0. 5./ ౩ ౯ 77. సా ౨96 23మం3, 1087 మా ల. ౪. ౭68౧8 వ8 30౧8 కీ0వార” కెం2ం06న 16 2620 రార: హ69యాకళకంగ 0 76160౯౪ 000 ౧౦౦|5 ₹0” అవా ం౦టూకఆక8 1౧ €06 '701ళ౧యా5డ రు ౦ 0/507€. ఇటో: ౧౦66౯01088 01 606 30౭760 0౯ క5606165 శేరి 61ర0,140/5006 001767 -162 ఉంగ౪8౧౭థి 0౧ 740 60౭89) 807. శక) 0910181 60బవగ1ం8010౯ ' 9. "9/2/ ఫు 900/27 శైంగా క06 081 కళవ2వ్వా "౧1౪6 5మేర | | 9026 వంటా మవ 27 ౩౨ ౧899) €0 1౧202 0/౦4 080 క 11ట1 8 కంకర ల 4 అడక ళ6రి/వియ021 35664 0 3౧౦౧ ౧8౩ 660౧ వవళ50వమేంలిం 2౨8 గ కొతంని నంంక 0 వవంం వరం /చె డు కర. .౧మౌరే 56065661 0గవూ56 02 ;0/5076 కెగికే?లవకమే రం 360610 166 269 00౪ ం౦ండ9 106 379118 011160/ 08 క6మవకేంంంర గ౧యాం+ో 0 0091863 0£ ల6 589 11060 3౦౮ ౨26956 80100092 6686 €06 వ60ఈ206 01 క015 0వనిలం ఖ్‌ తం పంకళ 6019118605, ట్రే ఇ౦ఇవ5 91 గంలాం127, వ ౧ [యషళ్సిడాలలల్కుటర్తో టల్లుత్‌ ౯ ౧|టసోషి, కంఏవాత 02 3606162 1౧ 7౯1౮4౯6 వ. చ న! ర్‌ గాం నెంతరయడూ 1౧ వంటక ర్రవడ 208118 7229౧6 ౮00౧ 661766. 291080 28౧616 అకక4నుషు? ౦, క: 523226 న స జి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ వారి జ ద్రవ్యసహాయమున ముద్రింపబడినది
ఎక్కడ జన్నించెదరా!
ఎక్కడి తిరిగెదరా! తనువులెట విడిచెదర!! ఒత్మొక్‌రి జీవితీప్స్‌ గతు
లక్కజములు - దైవక్ళతము లరయు దరంది!
కళాప్రపూర్ణ - డాక్టర్‌ దాశరథి (అంధ్రప్రదేశ్‌ ఆస్థానకవి) అమృతపు తునకలు
ఆత్మీయులు, అమృత హృదయులైన శ్రీ మల్లవరపు జాన్‌గారు రచించిన కావ్యం “అతుకుల బ్రతుకులు” ఆశాంతం చదివాను. ఇది వీరి మూడవ కృతి. వీరి తొలి కావ్యం “సాంసన్‌ - డెలీలా”కు, పూజ్యులు శ్రీ విశ్వనాథవారు, ద్వితీయ కావ్యం “విశ్వప్రకాశము”నకు “కరుణశ్రీ” జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి గారు పీఠికలు వ్రాశారు. రసవత్తరంగా సాగిన యీ మూడవ కృతికి నాచేత తొలిపలుకు వ్రాయించటం కేవలం వారి అభిమానానికి తార్కాణం.
ఈనాడు ఛందోబద్ధ కవిత్వానికి ప్రాచుర్యం లేదని, కవిత్వం వచన రూపంలో ఉంటేనే అందరికీ అర్థమవుతుందని చాలమంది అభిప్రాయం. కాని నేను ఛందోబద్ధ కవిత్వాన్ని స్వచ్చందంగా సాగిన వచన కవిత్వాన్ని కూడా ఆహ్వానిస్తాను. నిజానికి కవిత్వం అనేది విషయ ప్రధానంగానే ఉంటుంది తప్ప రూప ప్రధానంగా వుండదు. గుణానికి నేను ప్రాధాన్యం ఇస్తాను. శ్రీ జాన్‌గారి కవిత్వం గుణభూయిష్టంగా వుంటుంది. మాధుర్య గుణం వీరి మనసులో, మాటలో పొంగులెత్తుతూ ఉంటుంది. కవికి ప్రధానంగా కావల్సిన ప్రతిభ, వ్యుత్పత్తి, అభ్యాసాలు శ్రీ జాన్‌గారిలో పుష్కలంగా వున్నాయి. సాహిత్య తపస్వి, సౌమనస్వి అయిన మధురకవి శ్రీ జాన్‌గారి లోకజ్జ్ఞత మనకు ఈ “అతుకుల బ్రతుకులు” కావ్యంలో విస్శష్షంగా తెలుస్తుంది.
పార్టీల ఫిరాయింపులు
కోర్టుల తకరాలు గ్రుడ్డి గూటింపులు మై నార్జ్టీజన సాధింపులు
కార్టూనుల కన్న హాస్యకరములు గావే!!
మహాకవి శ్రీనాథుడు చెప్పిన 'హరచూడా హరిణాంక వక్రతిలోని సౌందర్యం, ఆపద బంధంలోని చాతుర్య చమత్కారాలు శ్రీ జాన్‌ కవిగారిలో వున్నాయి.
ఉత్తమంగా, మహోదాత్తంగా సాగిన ఈ పద్య కావ్యంలో ఆధునిక ప్రజా జీవితానికి సంబంధించిన పేదరికం, వరకట్నం, మద్యపానం, హరిజనాభ్యుదయం వంటి జాతీయ సమస్యలతోపాటు సమానత్వం, తెలుగు సంస్కృతి వంటి విలువైన రచనలు కూడ వున్నాయి.
ఈ అతుకుల బ్రతుకుల్లో కూడ ఒక అభ్యుదయాన్ని సాధించిన జాన్‌ కవిగారిని అభినందిస్తూ ఆయన లేఖినీ స్పర్శతో ఈ “అతుకుల బ్రతుకులు” అమృతపు బ్రతుకు లవ్వాలని కోరుకొంటున్నాను. భాగ్యనగరం 'సెష్టెంబరు 1981 దాశరథి
పధ్యశ్రీ - కళాప్రపూర్ణ - డాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డి ఎం.ఏ. పి.హెచ్‌.డి. (లిట్‌) మధ్యాహ్న కవిభానూ! అయన్‌ మల్లవరపు జానూ! “పండ్రుటాకు భువినిరాలి పడుచునుండ చిన్న చివురాకు తలయెత్తు చున్నపగిది" (ఇది మీ కవితే - పుట 72)
ఎదుగుతున్న మీ పలుకును చూస్తూవుంటే -
ఇరుగట్టులను ఒరుసుకొని పారే
మీ రురీ కవితను గమనిస్తూవుంటే -
ఎంత ఆనందం కలిగిందో చెప్పనా?
ఆత్మీయుడు జాషువా వచ్చి
నా గుండెను తడుతున్నాడా
అనిపించింది -
ఆ కాల్పనిక సత్యానికి
నా మనసు పుటలను
విశద సాక్షులుగా విప్పనా? హైదరాబాద్‌ మీ సెస్టెంబరు 1981 సి. నారాయణరెడ్డి
అభినవ తిక్కన - తెలుగులెంక - తుమ్మల సీతారామమూర్తి తలపు తేనెలూరు తెల్లుతీరు గనుంగొన'( గోర్కి వొడమువారు; కుంటి నడక లేని కైత సౌరు గాన వేడుకసేయు వారు; కను(డు - మల్లవరపు( గృతిని యతులు ప్రాస లప్రయత్నమ్ముగా వచ్చి కుదురు కొంట మెచ్చుకొంద్రు బుధులు; “మల్లవరపు జాను" బల్లిదు( డీ జగా నేర్మియందు బాస పేరియందు జాతి నలరించు నుడికార మే తదీయ కవితకున్‌ మేలి తొాడవు; సంఘమును దిద్దు చూపుతో నిది పయనించు; సూనృతమ్ము పలుక వెథివదు - మజవదు పాడి తెజ(గు. జానువంటి కవులు జాను(దెనుంగుతో సంతరింప వలయు సత్కవిత్వ; మాంధ్రి నిక్కమైన యందముతోడ నూ రేగవలయు నాట నెల్ల యెడల అప్పికట్ల సెప్టెంబరు 1981 తుమ్మల సీతారామమూర్తి
“కర్రుణశ్రీ” ప గె ణశ్రీ" జంధ్యాల పాపయ్యశాస్త్రి శ్రీవాణి పనస తానలకన్న పాల మీగడకన్న మధువుకన్న ముగ్ధ వధువు కన్న మల్లవరపు కవిత మధురాతి మధురమ్ము “జాను” తెనుగు మేలి “జాను తెనుగు” భావమునకు తగిన పదములన్నియు వచ్చి అందమైన ఛందమందు నొదిగి పరమ హృద్యమైన పద్యమ్ముగా మారు “జాను” తెనుగు మేలి “జాను తెనుగు” మలయ మారుతములు పలుకరించిన యట్లు పేమ సుధలు చిలుకరించి నట్లు పుడమితల్లి గుండె పులకరించినయట్లు “జాను” తెనుగు మేలి “జాను తెనుగు” గుంటూరు సెష్టెంబరు 1981 కరుణశ్రీ
ఉభయ భాషాప్రవీణ - ఇంద్రగంటి హనుమచ్హాస్త్రి
మల్లవరపు జాన్‌గారితో ఈషత్‌ పరిచయమే. అయినను ఆ కాసంత సాహచర్యముననే ఆతని విద్యా వినయములు నన్ను లోగొన్నవి.
“అతుకుల బతుకులు” అను పద్య సంపుటము చదువగా ఇట్లని పించినది.
సామాజిక స్పృహ, ప్రజాహితము తెల్లముగ నుండుట అనునది కవితా ప్రధాన లక్షణమను ఈ రోజులలో ఇది మంచి కవిత్వ సంచయము.
జాన్‌గారు వచన కవిత వ్రాయలేదు. పద్యములే వ్రాసిరి. కాని పైని చెప్పిన అన్ని గుణములు ఉన్నవి. అంతరంగము ప్రధానముగాని బహిరంగము ఏదైన నేమి?
పద్యరచనమున అతుకు గొతుకులు లేవు. పద్యము ప్రవాహమువలె పరుగిత్తును. దీర్ధసమాసములు సాము గరిడీలు లేవు.
ఏ శీర్షిక తీసినను తుదిముట్ట చదివించును. బుద్ధజయంతి తెలుగు సంస్కృతి. ఉపాధ్యాయుడు ముఖ్యముగా చదువదగ్గ రచనలు. కావలి సెప్టెంబరు 1981 ఇంద్రగంటి హనుమచాస్తి
బాలబంధు - బి.వి. నరసింహారావు రెండు మాటలు
అతుకుల బ్రతుకులు - ఆకాశవాణి ప్రసారితమైన పది ఖండికలతో కూడిన కావ్యము. దీనిని మధురకవి బిరుదాంకితులు శ్రీ మల్లవరపు జాన్‌ రచించినారు. ఈయనగారు తన జీవితాన్ని సాహితీ జీవితాన్ని అందంగా అర్ధవంతంగా తీర్చి దిద్దుకొన్న ధన్యులు. మధురకవిగా, మంచి విద్యాబోధకులుగా పేరు గడించుకొన్న ప్రసిద్ధులు.
ఈ కావ్యాన్ని చీమకుర్తి ప్రభుత్వ జూనియర్‌ కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గారైన శ్రీ సి. మల్లికార్దునరావుగారికి అంకిత మీయడం ఎంతో ఉచితంగా వున్నది. కావ్యకర్త కావ్య గ్రహీత - ఇరువురు ప్రశంసార్హులు.
ఈనాడు కవి కర్తవ్యం ఎంతో బాధ్యతతో కూడుకొన్నది. లోకవృత్త మెరిగిన వాడై బహుళ ప్రజాక్షేమం గుర్తెరిగినవాడై నిర్మోహుడై నిర్భయుడై యుండాలి. సంఘంలోని బాగోగులను వింగడించి రుగ్మతలకు సరియైన బెషధాన్ని తన రచనల ద్వారా అందించాలి. ఆ పనే శ్రీ జాన్‌ తన కావ్యం ద్వారా నిర్వహించారు. తెలుగు మాగాణాన సమసమాజం నెలకొనాలని
అతని సదాశయము.
సంఘ క్షేమాన్నెంచి సంఘంలోని అనర్థాలను, అంధానుసరణాలను దుయ్యబట్టినవాడు విశ్వకవి వేమన. అతని మార్గం తెలుగు కవులందరికీ శరణ్యము. ఆకాశవాణి ఆదేశానుసారం రచించినవైనా, తన కావ్య ఖండికలలో శ్రీ జాన్‌ వేమన మార్గాన్ని భాషలో భావంలో అనుసరించిన ఛాయలున్నవి.
శ్రీ జాన్‌కి కవితాశక్తి ఒక సహజ వరంగా ప్రాప్తించింది. సీసంగాని, వృత్తం గాని, కందం, గీతం ఏదైనాగాని అతని చేతిలో అతి సౌకుమార్యం, సమాజ వైభవం, అర్ధపూరణం సంతరించుకుంటుంది. పద్యాలన్నీ బహు హుందాగా హృద్యంగా సాగి పఠితృలోకాన్ని పరవసింపజేస్తవి. అంతేకాదు అందులో ఏదో వేదనారేఖ, ఆలోచనాధార, కృతజ్ఞతాభావం, జీవితానుభవం స్ఫురిస్తుంది. ఈయన ఆధునిక కవి చక్రవర్తి శ్రీ జాషువా అఖండ జ్యోతిగా హృదిలో వెలుగుతున్నట్లు మనము గమనింపవచ్చు.
ఎవరెంత చెప్పినా మన సంస్కృతి మచ్చలేనిదికాదు. ఆ మచ్చకు కారకులెవరో గ్రహింపలేకపోము. కాలం మారింది. అందరూ కండ్లు తెరిచారు. ఆలోచన సాగిస్తున్నారు. సమసమాజ స్థాపనావసరం గుర్తించారు. అట్టడుగున పడినవాడు లేచినాడు నేడు. అతడు పదుగురిలో సమానంగా సగర్వంగా నడువగలడు చూడు.
శ్రీ జాన్‌ వ్యక్తిత్వంలోను, కవిత్వంలోను నే నెరిగిన శుభ లక్షణ మేమంటే అది అందరి హృదయావరణల్లో మల్లెతీివలా అల్డుకోవడం. మంచి గంధాన్ని వెదజల్లడం. మధురకవి ఇతఃపూర్వం కొన్ని పద్య కావ్యాలు, నాటకాలు వ్రాసి కీర్తి నార్జించుకున్నారు.
మంచి భవిష్యత్తు గల ఈ మధురకవి మహాకవిగా భాసించాలని మరిన్ని కావ్యాలు రచించాలని ఆశిస్తాను. గుడివాడ బాలబంధు సెష్టెంబరు 1981 బి.వి. నరసింహారావు
గొల్లపూడి ప్రకాశరావు ఆంధ్రోపన్యాసకుడు జె.3.సి. కళాశాల, గుంటూరు ఆప్త తూత్యల
ప్రపంచంలో సుఖడోలికలలో తూగిపోతున్న అదృష్టవంతుల కంటె కష్టకాననంలో సోలిపోతున్న దురదృష్టవంతులే అధికం. (ప్రాచీన కవీంద్రులందరూ ఆ అదృష్టవంతుల సుఖజీవితాలను “నోరూరగ జవుల వుట్ట” వర్ణించినవారే గాని ఈ దురదృష్టవంతుల దౌర్భాగ్య జీవితాలను గుండెనీరయేటట్టుగా వర్ణించినవారు కారు.
కాలం మారింది. కవుల మనస్తత్వం మారింది. సామాన్యుడే సమ్మాన్యు డయ్యాడు. అభాగ్యుడే అందలమెక్కాడు. కష్టజీవి కావ్య నాయకుడయ్యాడు. కష్టజీవుల కరుణ గాథలకు కావ్య రూపాలనిచ్చిన ఆధునిక కవీంద్రులలో మధురకవి మల్లవరపు జాన్‌గారు ముఖ్యులు.
ఆధునిక భావ వ్యక్తీకరణకు ఆధునిక ఛందస్సులేగాని ప్రాచీన ఛందస్సులు పనికిరావనేది ఆధునిక కాలంలో అధునాతనులు సాగిస్తున్న వాదం. కాని జాన్‌ కవిగారు ఆ వాదంలో పసలేదని వారి రచనలద్వారా నిరూపించారు. ఇంతకు పూర్వం వారు రచించిన శాంసను-డెలీలా; విశ్వప్రకాశము; ప్రస్తుత రచన “అతుకుల బ్రతుకులు” ఈ సత్యాన్ని వేనోళ్ళ చాటుతున్నాయి. వర్తమాన సమాజంలోని అనేక సమస్యలను ఛందోబద్ధమైన రచన ద్వారానే సామాన్యునకు చెవిసోక చెప్పి పాత కొత్తలకు బంగారు వంతెన నిర్మించిన కవిశేఖరుడీ భాషాప్రవీణుడు.
ఈ కావ్యంలోని ఖండికలు పది. ప్రవంచంలో అన్యాయం అధికమ్రైనపుడు, అధర్మం విజృంభించినపుడు అవతరించి అన్యాయాన్ని అంతంచేసి, అధర్మాన్ని అణగద్రొక్కినవాడు విష్ణుమూర్తి. లోకంలోని
శ్రీ జాన్‌కి కవితాశక్తి ఒక సహజ వరంగా ప్రాప్తించింది. సీసంగాని, వృత్తం గాని, కందం, గీతం ఏదైనాగాని అతని చేతిలో అతి సౌకుమార్యం, సమాజ వైభవం, అర్ధపూరణం సంతరించుకుంటుంది. పద్యాలన్నీ బహు హుందాగా హృద్యంగా సాగి పఠితృలోకాన్ని పరవసింపజేస్తవి. అంతేకాదు అందులో ఏదో వేదనారేఖ, ఆలోచనాధార, కృతజ్ఞతాభావం, జీవితానుభవం స్ఫురిస్తుంది. ఈయన ఆధునిక కవి చక్రవర్తి శ్రీ జాషువా అఖండ జ్యోతిగా హృదిలో వెలుగుతున్నట్ట్లు మనము గమనింపవచ్చు.
ఎవరెంత చెప్పినా మన సంస్కృతి మచ్చలేనిదికాదు. ఆ మచ్చకు కారకులెవరో గ్రహింపలేకపోము. కాలం మారింది. అందరూ కండ్లు తెరిచారు. ఆలోచన సాగిస్తున్నారు. సమసమాజ స్థాపనావసరం గుర్తించారు. అట్టడుగున పడినవాడు లేచినాడు నేడు. అతడు పదుగురిలో సమానంగా సగర్వంగా నడువగలడు చూడు.
శ్రీ జాన్‌ వ్యక్తిత్వంలోను, కవిత్వంలోను నే నెరిగిన శుభ లక్షణ మేమంటే అది అందరి హృదయావరణల్లో మల్లెతీవలా అల్డుకోవడం. మంచి గంధాన్ని వెదజల్లడం. మధురకవి ఇతఃపూర్వం కొన్ని పద్య కావ్యాలు, నాటకాలు వ్రాసి కీర్తి నార్జించుకున్నారు.
మంచి భవిష్యత్తు గల ఈ మధురకవి మహాకవిగా భాసించాలని మరిన్ని కావ్యాలు రచించాలని ఆశిస్తాను. గుడివాడ బాలబంధు సెస్టెంబరు 198] బి.వి. నరసింహారావు
గొల్లపూడి ప్రకాశరావు ఆంధ్రోపన్యాసకుడు జె.కె.సి. కళాశాల, గుంటూరు నే ఆప్తవాక్యం
ప్రపంచంలో సుఖడోలికలలో తూగిపోతున్న అదృష్టవంతుల కంటె కష్టకాననంలో సోలిపోతున్న దురదృష్టవంతులే అధికం. ప్రాచీన కవీంద్రులందరూ ఆ అదృష్టవంతుల సుఖజీవితాలను “నోరూరగ జవుల వుట్ట” వర్ణించినవారే గాని ఈ దురదృష్టవంతుల దౌర్భాగ్య జీవితాలను గుండెనీరయేటట్టుగా వర్ణించినవారు కారు.
కాలం మారింది. కవుల మనస్తత్వం మారింది. సామాన్యుడే సమ్మాన్యు డయ్యాడు. అభాగ్యుడే అందలమెక్కాడు. కష్టజీవి కావ్య నాయకుడయ్యాడు. కష్టజీవుల కరుణ గాథలకు కావ్య రూపాలనిచ్చిన ఆధునిక కవీంద్రులలో మధురకవి మల్లవరపు జాన్‌గారు ముఖ్యులు.
ఆధునిక భావ వ్యక్తీకరణకు ఆధునిక ఛందస్సులేగాని ప్రాచీన ఛందస్సులు పనికిరావనేది ఆధునిక కాలంలో అధునాతనులు సాగిస్తున్న వాదం. కాని జాన్‌ కవిగారు ఆ వాదంలో పసలేదని వారి రచనలద్వారా నిరూపించారు. ఇంతకు పూర్వం వారు రచించిన శాంసను-డెలీలా; విశ్వప్రకాశము; ప్రస్తుత రచన “అతుకుల బ్రతుకులు” ఈ సత్యాన్ని వేనోళ్ళ చాటుతున్నాయి. వర్తమాన సమాజంలోని అనేక సమస్యలను ఛందోబద్ధమైన రచన ద్వారానే సామాన్యునకు చెవిసోక చెప్పి పాత కొత్తలకు బంగారు వంతెన నిర్మించిన కవిశేఖరుడీ భాషాప్రవీణుడు.
ఈ కావ్యంలోని ఖండికలు వది. ప్రపంచంలో అన్యాయం అధికమైనపుడు, అధర్మం విజృంభించినపుడు అవతరించి అన్యాయాన్ని అంతంచేసి, అధర్మాన్ని అణగద్రొక్కినవాడు విష్ణుమూర్తి. లోకంలోని
అంటరానితనం, వరకట్నం, తాగుడు మొదలైన దురాచారాలను ఖండించడానికి తన ఆదర్శ ఖండికా దశకంతో ముందు కురికిన కవితామూర్తి జాన్‌ కవిగారు.
అతుకుల బ్రతుకులు, త్రాగుబోతు ఈ గ్రంథంలోని కథా ఖండికలు. ఒకటి పేకాటవలన, రెండవది త్రాగుడు వలన కలిగే అనర్జాలను వివరించేవి. ఈ అనర్థాలను సందేశరూపంలో కంటే కథారూపంలో అందిస్తే పాఠకుల మనస్సులకు హత్తుకుంటాయని కవిగారు సమంజసంగా భావించారు. తక్కిన ఖండికలు భావ ఖండికలు. ఈ భావ ఖండికలన్నీ కవిగారి ఉత్తమ భావాలకు మణిదర్చణాలు. వరకట్నము, హరిజనాభ్యు దయము, సమానత్వము వంటి ఖండికలేకాదు - కొత్త సంవత్సరానికి స్వాగతం చెప్పే “ఉగాది”, తెలుగు దేశపు ప్రశస్తిని వివరించే “తెలుగు సంస్కృతి”, అధ్యాపకుని అష్ట కష్టాలను వివరించే “ఉపాధ్యాయుడు”, కరుణమూర్తి బుద్ధదేవుని స్తుతించే “బుద్ధ జయంతి” - అన్నీ మానవత్వ వివరణకు మచ్చుతునకలే! సమానత్వ బోధనకు నిలువుటద్దాలే!
“అత్యవసర పరిస్థితిని సమర్ధించే ఖండిక అందరికీ కాకపోయినా
- కొందరికైనా మనణ్ణేశము కలిగించే ఖండిక. “అత్యవసర పరిస్థితిలో కవిగొరు వివరించిన ప్రయోజనాలన్నీ చేకూరాయో లేదోగాని ప్రాథమిక హక్కులు మాత్రం భూస్థాపితం చేయబడ్డాయి. వ్యక్తి స్వాతంత్ర్యానికి సంకెళ్ళు వేయబడ్డాయి. జాన్‌ కవిగారు ఈ సత్యాన్ని దర్శింపలేనివారని నేననలేనుగాని ఆర్థిక విజయాలకే అధిక ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం న్యాయమని భావించారేమో!
జాన్‌ కవిగారి లి సులభ సుందరమైనది. చదివీ చదవగానే ఎడద లోతులను స్పృశింపగలది. భాషలో సంప్రదాయానికీ, భావంలో ఆధునికతకూ నివాళులిచ్చే ఈ మధురకవి భవిష్యత్తులో ఎన్నో మధుర కవితలను వెలయిస్తారని మానవత్వపు పంటను పండిస్తారని ఆశిస్తున్నాను. గుంటూరు సెష్టెంబరు 1981 గొల్లపూడి ప్రకాశరావు
డాక్టర్‌ కేతవరపు రామకోటిశాస్త్రి తెలుగు శాఖాధ్యక్షులు కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం వరంగల్లు
ధారా ధోరణిగల పద్య రచన యొక్క మొదటి విజయం సునాయాసంగా చదివించుకొని పోవటం. అందువల్ల ఈ కావ్యం చదవటానికి పడవలసిన ఇబ్బంది ఏమీ లేదు. చదివించే పుస్తకాల గురించి పాఠకులు కొందరైనా ఆలోచిస్తారు. చిక్కులన్నీ ఆలోచనలతోనే వస్తాయి. అంటే ఈ పుస్తకంలో కొన్ని చిక్కులున్నాయన్న మాట.
అందుకు కారణం “దురాచార మాంతేని ఖండింప కలము నాయుధముగా మలచు” కొన్నవాడుగా, “ఊకదంపు కవితల” నాల్లని వాడుగా ఎదిగిన శ్రీ మల్లవరపు జాను రచించిన ఖండకావ్యమిది కావటం. చిక్కులున్న కావ్యమంటే అర్ధం ప్రపంచాన్ని గురించి మంచీ చెడూ యధాశక్తి అవగాహన చేసుకొన్నదాన్ని చేసుకొన్నట్లుగా కవులయినవాళ్ళు మంచి పరిణామాల కభిముఖంగా ఉద్దేశించి వ్రాసిన కావ్యం.
ప్రపంచమంటే పెద్దమాట అవుతుందేమో. ఈ పుస్తకాన్ని గురించిన పరిధిలో సామాజిక జీవితమని అందాం. ఏ కవి అయినా తనకు తెలిసినదంతా, తాను చూచినదంతా, తాను చెప్పదలచుకొన్నదంతా ఒక కావ్యంలోనే చెప్పడు. దానిక్కారణం అంతా ఒకసారే తెలియదు. కనిపించదు. అందువల్ల శ్రీ జాను కవి తాను చూచిన, తనకు తెలిసిన, తాను చెప్పదలచుకొన్న కొన్ని సామాజిక జీవిత విషయాల గురించి ఈ ఖండ కావ్యంలో వ్రాసినారు. ఆయన కవితా వస్తువులుగా స్వీకరించిన
జీవిత వాస్తవికతలు - త్రాగుడు, బీదరికం, వరకట్నం మొదలైనవి ఇప్పటికింకా పరిష్కరింపబడని పాత సమస్యలు. ఎమర్జన్సీ - ఇరవై సూత్రాల పథకం - హరిజనాభ్యుదయం - ఇందిరాదేవి పరిపాలన - ఇవన్నీ సామాజిక జీవితాన్ని ఒత్తులు ఒత్తే రాజకీయ ప్రవాహ వలయాలు. ఉపాధ్యాయుడన్న వస్తువు ఒకటి మాత్రం అనేక స్థాయి భేదాలకు లోనవుతూ అన్ని సామాజిక వ్యవస్థల్లోనూ తప్పనిసరిగా వుండే వృత్తి, ఇవిగాక ఉగాది పద్యాలు. తెలుగు సంస్కృతి పద్యాలు, బుద్ధ జయంతి పద్యాలు కొన్ని వున్నాయి. వీటిల్లో కూడా కుల మతాలమీద యజ్ఞ యాగాలవీంద, ఎన్నికలవీంద, విదేశీ వేష భాషలవీంద, పార్టీ ఫిరాయింపులమీద కవిగారి ఆలోచనలు చోటుచేసుకొన్నాయి. ఆలోచనా పరుల్లోని ఒక మంచి లక్షణ మేమిటంటే తమకు విరుద్ధమైన ఆలోచనా ధోరణులుండే అవకాశాన్ని మన్నించే అవగాహన ఒకటి ఉండటం. సనాతన సంప్రదాయాలను కాదనకుండానే వాటిని యధావకాశంగా తోసి రాజనగల జాతీయోద్యమ నవ్య భావ కవితా ఉద్యమంలోనుండి అభ్యుదయ వాద కవితా ఉద్యమం పుట్టింది. ఆధునిక కాలంలో వచ్చిన ఈ రెండు ఉద్యమాలే ఇంకా సాహిత్యరంగాన్ని నడిపిస్తున్నాయి. ఒకటి విశ్వనాథ సత్యనారాయణనూ, రెండవది శ్రీశ్రీనీ చుట్టుకొని వున్నాయి. మొదటి దానికున్న ప్రాపంచిక దృక్పథం భావాత్మకమైంది. రెండవదాని దృక్పథం భౌతిక సాంఘిక రాజకీయాత్మకమైంది. ప్రస్తుత కాలం సాహిత్య ప్రవాహగతిని విశ్వనాధనుండి శ్రీశ్రీ దగ్గరకు నడిపిస్తున్నది. ఈ సాహిత్య ప్రవాహాన్ని చేస్తున్న గతిశీలురైన కవులలో శ్రీ మల్లవరపు జాను ఒకరు. భౌతిక సాంఘిక రాజకీయాత్మకమైన అలోచనా ధోరణికి తగిన కవచంగానూ, వాహకంగాను పద్యం పనిచేయలేకపోవటం రోజురోజుకు
స్ఫుటంగానే బయటపడుతున్నది. తమ పద్యరచనా శక్తిచేత చేయితిరిగిన కవులు కొంత కప్పిపుచ్చగలరేగానీ అనువుగా మలచలేరు. ఈ విషయంలో శ్రీ జాను తెనుగు భాషలోని వ్యావహారికపు టొడుపు చేతనూ, ఉపమా, రూపక, అర్భాంతర న్యాసాది అలంకారములను సమకూర్చటం చేతనూ, పద్యం ఆధునిక సమకాలిక జీవితాంశాలను బలంగా చెప్పటానికి పనికివస్తుందని చూపటానికి చేసిన పనితనం గొప్పది.
ఆర్థిక, రాజకీయాత్మకమైన సామాజిక దృక్పథం గల కవిగా శ్రీ మల్లమరపు జాను ఈ ఖండ కావ్యంలో కనిపిస్తున్నారు. సలక్షణమైన అవగాహన పెరిగి మరిన్ని మంచి కావ్యాలు వ్రాసి సామాజిక పరిణామానికి యధాశక్తి దోహదం చేయగల కలం సైనికుడై సేనా నాయకుడు కూడా కావాలని అభిలషిస్తాను. వరంగల్లు అక్టోబరు 1981 కేతవరపు రామకోటిశాస్త్రి
గ ఈ కావ్యములోని వద్యములన్నియు నా స్వీయ కంఠముతో అకాశలాణి విజయభాడ కేంద్రమునుండి ప్రసారితములైనలే! వారి సౌజన్యముతో గ్రంథ రూపమున నాంధ్రలోకమున కందించుచున్నాను. సమాజమందలి సన్నివేశముల ప్రేరణబే స్పందించిన నా హృదయ నిర్గత భావము లక్షర రూవఘమున “అతుకుల బ్రతుకులుూగా నవతరించినవి. ఇతఈపూర్వము ప్రచురింపబడిన నా కృతులవలె నిదియు సహ్మృ్మదయుల మెప్పు వడసిన చాలు, నా కదియే ఫదిలేలు, అక్షరములు దిద్దించిన కీ;జ శ్రీ తలారి నరసింభాముగారికిని, భాషాభి రుచిని పద్యరచనకు బాట జూపిన గురువర్యులు శ్రీ ధర్మవరపు లక్ష్మీనారాయణ గారికిని, కావ్యములు చదివించిన కిఃశేః శ్రీ భారతుల 3ంకట నుబ్బయ్య వండితులుగారికిని, సిద్ధాంత కౌముది, ప్రాకృత ప్రకాశికాది వ్యాకరణముల బోధించిన సంస్కృత పండితులు శ్రీ యన్‌: శఠకోపన్‌గారికిని నా ప్రణామములు, అభ్యాజ ప్రేమాభిమానములతో నవసరములలో నన్నాదుకొని నా యభ్యుదయ మాకాంక్షించు - చీమకుర్తి కంటి డాక్టరు జ్యోతిప్రదాత శ్రీ యం.వి.యల్‌: నరనింహాలావుగారికి నా కృతజ్ఞతాంజలి, వేటపాలిం, నర్సింగుళోమ్‌ నిర్వాహకులు, సాహిత్యాభిమానులు, నాయెడ సదయులునైన సోదరభిషగ్వరులు శ్రీ భట్ట బీరవ్రసాదరావు, శ్రీ భట్ట కోటాచార్యులుగారలకు నా అభివందనములు, నా కోరికను మన్నించి “అమృతపు తునక లందబేసిన కవితాశరధి “శ్రీ దాశరథాగారు; మధ్యామ్న కవిభానూ అను ఫలకరింవుతో గేయమును తొలకరించిన “శ్రీ ని. నారాయణరెడ్డిగారు; కమ్మని “తలపున వద్యమ్ముల
ర్రుమ్మురించిన “శ్రీ తుమ్నులాలారు; “భ్రీవాజొతో నాలాణికి లావణ్యత్రీ నొసగిన “త్రీ కరుణశ్రీగారు; నా కవితా చిరంటిని మింటికెత్తిన “త్రీ ఇంద్రగంటి*లారు; 3ండు మాటలలో కావ్యసారమును ఫిండి చూలిన “శ్రీ ఐ.వి. నరసింహారావు గారు; మంచి సెబ్బరల వ్యక్తీకరించి ఆప్త వాక్యముతో నభిమానించిన “శ్రీ గొల్లపూడి ప్రకాశరావూగారు; పొఠకులబే నిరాఘాటముగ చదివించుకొని పోవునని నా రచనా పాటవమును బ్రకటించిన “శ్రీ కేతవరపు రామకోటిశాస్రా గారును నా కత్యంత పూజనీయులు - చిరస్మరణీయులు. బిరందరికి నా హృదయ పూర్వక నమస్సహప్రములు.
అడుగడుగున ప్రోత్సహొంచిన ఆత్మీయుడు శ్రీ వరికూటి మాలకొండయ్య; ముద్రణ స్థాలిత్య నిలారణమున సాయపడిన శ్రీ చుండి సంజివరావుగారు, నా శ్రేయస్సు నభిలషించు స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు శ్రీ చీమకుర్తి శేషగిరిరావు గారలకు నే సెంతయు కృతజ్ఞుడను. కావ్యావిష్కరణ సభకు సభాకరించిన మా కళాశాల ఉపన్యానకులకును, ఉపాధ్యాయులకును, నాకై మోడ్సులు - సర్వాంగ సుందరముగా నచ్చొత్తించి గ్రంఫ మందజేసిన శ్రీ రత్నం ప్రెలి ఒంగోలు) లారికి నా ధన్యలాదములు. చీమకుర్తి గ్రంథకర్త ఓ1[-198౯1 మల్లవరపు జాన్‌
॥|
పాతికేండ్ల క్రితము చీమకుర్తి గవర్షమెంటు జూనియర్‌ కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్‌ శ్రీ సి. మల్లికార్డునరావుగారి దాత్యత్వముతో, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ నాహిత్య అకాడమీ ఆర్ధిక నహాయముతో నీకావ్యము తాలి ముద్రణమ్రైనది.
1987 సం॥ మైసూరు యూనివర్శిటీవారు, 8.50.50., 8.4.0. విద్యార్థులకు టీనిని పాఠ్యగ్రంథముగా నిర్ణయించినందున కొన్ని ప్రతులు వారు కొనుగోలు చేసినారు. మిగిలినవి ఖర్జయినవి.
ఇప్పుడు నదయ హృదయులు, సాహితీ ప్రియులు, పుణ్య దంపతులు శ్రీ సరోజనీ మల్లికార్జునరావుల సౌవార్దముతో ---
మరియు వారి సంతానమైన శ్రీనివాస కుమార్‌, లక్ష్మీ శశికళ, నాగరవీంద్రుల సౌజన్యముతో ---
నీకావృము పునర్హుద్రణమునకు నోచుకొన్నది.
చిమట వంశ సంజుతులగు వీరందరికి నా వ్యదయ పూర్వక అభివందనములు. వీరిని దేవుడు ఇతోధికంగా ఆశీర్వదించాలని ఆరాంక్ష
గత కృతజ్ఞతలో నేనంజలి ఘటించిన చీమకుర్తి బస్టేండ్‌ స్థలదాత, జ్యోతిప్రదాత కంటి డాక్టరు కీ॥శే॥ యం.వి.యల్‌. నరసింహారావు గారికి --- వారి అల్లుడు, ఆలోచనా యువభారతి, కళాభారతి మ.జా.మ.సా.భా సంస్థల గౌరవాధ్యక్షుడు, సంఘసేవా పరాయణుడు డా॥ బందా జవహరు, ౫4.3.3.5. గారికి --- తే. 13-1-2003ది. నా మధుర సాహిత్య భారతి (సాహిత్య సేవాసంస్థ) ప్రారంభించి సభను జయప్రదం చేసిన “సహజకవి”, “అభినవ వేమన” డౌ॥ యం,యస్‌. రెడ్డి గారికి --- బాల సరస్వతి, కవికిరీటి, బహుగ్రంథకర్త, డా॥ ఉండేల మాలకొండా రెడ్డిగారికి --- నా “భావ విపంచి కావ్యమును తల్లిదండ్రులైన కీ॥శే! వెంకట సుబ్బమ్మ, వెంకటేశ్వర్షుగారలకు అంకితమిప్పించి తదావిష్కరణ సభలో తే. 5-12-1998ది. నా చేతికి “స్వర్ణ కంకణము” తొడిగి సత్కరించిన “ఇందిరా ప్రియదర్శినీ” అవార్డు గ్రహీత, శ్రీశైలం ట్రస్టు బోర్డు ఛైర్మన్‌ శ్రీ శిద్దా రాఘవరావుగారికిని, వారి సోదరులకును --- నూర్యా గ్రానైట్సు అధినేత, “రాజీవ్‌ ఏక్తా” అవార్డు గ్రహీత, అన్నమయ్యప్ప బిరుదాంకితులు శ్రీ బూచేపల్లి సుబ్బారెడ్డిగారికి --- నా “సూక్తిశతకము” తొలి, మలి ముద్రణములకు ద్రవ్య సాయ
మందించిన నిష్కల్మష హృదయుడు, నిరాడంబరుడు, నిజాయితీపరుడు, ఆత్మీయుడు, జిల్లా పరిషత్‌ పూర్వ ఛైర్మన్‌ శ్రీ గుత్తా వెంకట సుబ్బయ్య గారికి ---
చిరపరిచితులు, నా శ్రేయోభిలాషులు, ప్రముఖ లాయరులు శ్రీ కరవది వెంకటేశ్వర్లు, వారి కుమారులు రాఘవరావుగారలకు -..
సహృదయులు, సాహితీప్రియులు, దయామయులు, ఒంగోలు “వైతన్య హాస్పిటల్‌” నిర్వాహకులు, డా॥ కె.వి.ఆర్‌. ప్రసాద్‌, మణిమాల దంపతులకు ---
నా మిత్రులు, పరంపరాగత వైద్య నిష్టాతులు, బహు సన్మాన గ్రహీతలు, 'శాస్రిబామ్‌” నిర్మాతలు, ఆయుర్వేద చతుర్ముఖులు, మంగళగిరి వాస్తవ్యులు డా॥ ఉక్కడపు సుబ్బయ్యశాస్రిగారికి ---
మలి ముద్రణకు ప్రోత్సహించిన నా కుమార్ము మల్దవరవృ రాజేశ్వరరావు, మనుమడు ప్రభాకరరావులకు ---
నా కృతజ్ఞతాభినందన చందన వందనాలు!
రారో మ న్‌ అాళాానా ట్య, భ్‌ స స సశ న ల లర 8 ప. | లై క్‌ స థ్ణ ప + ః ద్ద ఇరు ప న నతన స టం పాడ 9 సో
రై గన (ల ళన స యో వ్‌ సము లి డ్డ ల! స శ ర టై క! ఖై యం న. న. చ్చి స భమ యం వ ట్ర ౯ (సూ, సళ టన యయ హా రం ఫ్‌ టు యయ నష చ గి ఇ టే స సం కరు పడటం పట్ల గ్‌ ప ౩ స ణ్‌ నా నే ల సహన. స ాంతపు! మ స లస అ మ కం ల శ్రే స (గ య స స | [యయ = వాలా
కు స జి
కృతిపతి ప్రచశంజ శ్రీపతియు వాక్చతియు గిరిజాపతియును సిరుల సరస వాక్కుల శుభత్రీల నొసగి దీపిత కళత్రుడగు నా కృతిపతి - చిమట మల్లికార్డునరావును మనుచు గాత మను సంభూతుల జీవితంబుల పయిన్‌ మాహాత్మ్య మెంతేనియన్‌ జనియింపన్‌ దొలి కారణంబులయి యుచ్చైర్నీచ భేదంబులన్‌ బొనరింపించు నవగ్రహంబులు కృపా పూర్ణంబులై “మల్లికా ర్డున రావున్‌' హిత మత్కృతీశ్వరుని గాంచున్‌ దివ్య దృష్టిద్యుతిన్‌ చిమట గొట్టిన తాళ పత్రముల కట్ట శిష్య హస్తంబునందు వీక్షించి గురువు నవ్వుచు చిమట వారనె; నాటినుండి చిమట వంశంబు జగతి(బ్రసిద్దముయ్యె;
ధీమతులగు తద్వంశ ధ
రామరులకు తొల్లి చిమట యనెడి పవిత్ర
గ్రామము గల దది పాొదిలికి
సామీప్యాగ్నేయ దిశ బ్రశంసిత మిపుడున్‌
చిమట వంశ రత్న సింహాసనం బెక్కి
పేరు గన్న్మయట్టి వారి లోన
ఆదిలక్ష్మి రొమయలు - దేవిదేవర
కరణీ సద్యశంబు గాంచినారు.
చీకుం జింతయు నొక చిం
తాకంతయు లేని యద్ధరామరుల కు మా
రాకృతుడు మల్లికార్డును
డే కైక సుతుండు మిగిలె నేడ్గురిలోనన్‌
కమ్మని ముద్దు నెమ్మొగము కంజదళంబుల వంటి కండ్లునం దమ్మగు ముక్కు శ్వేత రదనంబులు కంబు గళంబు మూర్తి మ త్వమ్ము దృఢత్వమున్‌ ముదర బారిన గుమ్మడిపండు వన్నెయున్‌ చిమ్మట మల్లికార్జున విశిష్ట గుణంబులకున్‌ బ్రతీకముల్‌;
గాన మన్న సరస కావ్య పాఠన మన్న నాలకించు సత్కళాభిమాని మనసు కుదిరె నేని మతముతో పనిలేక అన్న దమ్ము లట్టు లాదరించు కాలుబెట్టిన ప్రతి కాలేజి నభివృద్ధి జేసిన సత్రియా చరణ రతుడు జీతంబుతో తృప్తి జెంది అన్యాయార్జ నము నెఖుంగని మహోత్తమ గుణుండు వార్దేవతాస్తన ద్వయ దుగ్ధ సారంబు ద్రావిన రసకళా కోవిదుండు పలుకుల విరితేనె లొలికించి శోతల చిత్తంబు దనుపు త్రునిజు వక అన్నిటం దగి తోడు నీడై చరించు సతి సరోజని హృత్సరోజ ప్రభుండు చీమకుర్తి కాలేజి మెచ్చిన గురుండు స్వార్దిత యశుండు శ్రీ మల్లికార్డునుండు.
“కాగొలను' కుల దుగ్ధ పయోధి తరగల ప్రభవించి మించిన భాగ్యలక్ష్మి వరలు “శ్రీలక్ష్మి సుబ్రహ్మణ్య” దాంపత్య వన వాటి తొలుత బూచిన సుమంబు రంజిల్లు “నటరాజరావు, పద్మావతు” లనెడి సైదోడుల కగ్ర జాత అనసూయ సుమతీ మహా మాతల గుణాలు పుణికి గైకొనిన ప్రపూత చరిత తిన్నని చిమట వారింటి దీప కళిక నేత్ర జిత సరోజ, సరోజనీ సువర్ణ భూషితాభిధేయ,; విధేయ పూజనీయ; మల్లికార్డునరావు ధర్మైక పలి రూపవంతులగు సరోజనీ మల్లికా ర్జునులు నవరతీ మదనులు ఘనులు వాసికెక్కి కులము వర్ధిల్లు సంతాన విభవ దర్శనమున కభిలషింప
అతుల సౌందర్య యుతులు; వీరాంజనేయ శ్రీనివాస కుమారు; లక్ష్మీ శశికళ; మజీయు “నాగరవీం[ద్ర' నామకులు జ్ఞాన ధనులు బుట్టిరి నాల్గు వేదముల పగిది భావమున మల్లి కార్జున
రావు వరించిన మదీయ రమణీయ కృతి! శ్రీ వెలయింపు మరుంధతి
దేవి వశిష్ణునకు యశము దెచ్చిన కరణిన్‌ చారు గుణశీల వైభవ
సారమగు సరోజనమ్మ సరస నిలిచి శ్రీ వారిని కీరితి తేరుల
నూరేగ చిరాయు వాసగు; మో కృతికన్యా!
పుట అతుకుల బ్రతుకులు శ అత్యవసర పరిస్థితి 18 వరకట్నము 24 బుద్ధ జయంతి 31 త్రాగుబోతు 37 తెలుగు సంస్కృతి క ఉపాధ్యాయుడు 53 సమానత్వము 63 ఉగాది 72 హరిజనాభ్యుదయము 77 అనుబంధం ఎదురుతిరిగిన చెప్పులు 80
అతుకుల బ్రతుకులు ముజికిపేట మధ్య నిరుకైన సందులో పూరి గుడిసెముందు గూరుచుండి తొడలపైన కొడుకు నిడుకొని 'సీతాలు' తగని మగని పనులు దలచుచుండె; సీతాలు నిప్పువంటిది నితిని విడనాడి తిరుగ నేరదెపుడు - ఆ నాతికి మగడగు '“జోగులు” పాతకుడై పేకయాట బానిస యయ్యెన్‌; ఆటా
కూటికి బిడ్డడేడ్చినను కోమలి కన్నుల నీరు రాల్చినన్‌ మాటికి మాటికిన్‌ తను శ్రమంపడి తెచ్చిన డబ్బులొడ్జి పే కాట ముఖాన బెట్టును-సహాయము చేయడు భార్య కేని-యిం కేటికి సంక్రమించు ధనమిట్టి దురాశల వ్యగ్రమానసున్‌; కలిపిన పేకముక్కలను జూచిన జాలు భాగవతంబుగా బ్రస్తుతించి నాల్గు రంగులు దర్శనంబిచ్చినం జాలు ఘన చతుర్భుజునిగా వినుతిజేసి ఒకసారి '“ఆసు' చేతికి జిక్కినం జాలు ముక్తి ప్రదంబుగా మురిసిపోయి కలికి కుల్లాయి 'జోకరు” దక్కినం జాలు శిఖి పింఛమౌళి వాసిని దలంచి ఇంతయేటికి పైసలున్నంత వణకు ముందు వెనుకలు జూడక పందెమొడ్డు; నేక దీక్షారతిన్‌ మున్లి పేకయాట భాగవత భక్తిపరుడయ్యె; జోగులిపుడు
అతని సంపాదనంబున కాశపడక
చెమ్మటోడిచి తన మగ శిశువుతోడ
సత మతంబయి సీతాలు బ్రతుకుచుండ
వచ్చిచనును; జోగులు కిచ్చ వచ్చినేని
పూరి గృహమ్ములో ననుగు పుత్రకు నుంచి పరాయి పిల్లతో వారిజ! వేగమే తిరిగి వచ్చెద; తమ్ముని జూడు మమ్మ! నీ కోరిన వన్ని తెత్తునని కోత పరిశ్రమ కేగ-నింతలో
గారెలు గాల్బుచున్న దురగమ్మ దుకాణము జేర; బాలుడున్‌; ఆశపడి బుట్టలో గాం నందు కొనగ
బాలకునిచేయి గట్టిగా పట్టి తిట్టి
కాలుచున్న గారెలుదీయు కాడతోడ
వాని ముంజేతిపై నామె వాతవేసె;
జివ్వుమనె చేతి నరములు
శెవ్వున నొక కేక వేసి క్రిందై మీదై
రివ్వున నింటికి పరుగిడె;
బువ్వకు నోచని దరిద్రపున్‌ బ్రతుకింతే!
కట్టెలమ్ముకొనెడి ఖాదరుసాహెబు దురగ చర్యజూచి థూత్తెరనుచు కించ పరచి కేకరించి తుపుక్కున ఉమ్మి నామెపైన నుమిసిపోయె! కూలిపని పూర్తిజేసి సీతాలు వచ్చి సుతుని చేతిపై వాతను జూచినంత కజ్టుతో తన గుండెనే కాల్చినట్లు తల్లడిల్లె; తల్లిప్రేమ కెల్లలున్నె? కొడుకా! యెంత విపత్తు గల్గినది; నీకుం దగ్గ తిండింతనే నిడినన్‌ తప్పుడు సేత కొగ్గుదువె? తండ్రీ! శిక్ష నానెత్తినం బడ న్యాయంబగు-నో గయాళి దురగమ్మా! నీవు గొడ్రాలివా? బుడుతన్‌ బట్టి కరమ్ము గాల్బదగునా? పోగాల మేతెంచెనా? పసితనపు చేష్టచే గారె బట్టుకొనగ నింత శిక్ష విధింప నీ కేమి సబబు? ముసలి రక్కసి ముండ? నా యుసురు దగిలి నీవు - నీ కొట్టు - దిగసీలి పోవుగాక - తాం
అనుచు దూషించుకొనుచు పేకాట కడకు ెనిమిట్‌ని బిల్వ వారిజ ననిపినంత నంతయును విని “వైద్యాలయమున కేగు మార్గమిదె”యని క్రీడానిమగ్నుడయ్యె; తిరిగివచ్చి వారిజ వార్త తెలియజేయ
పొంగి పొరలు దుఃఖము దిగిమింగి వంగి కొడుకు నొక్కచంకకు నెత్తుకొని బిరాన నరుగుదెంచె; సీతలు పేకాట కడకు -
క్రీడ విరమించి యిల్త్లాలితోడ నేగి వైద్యశేఖరునకు పిల్లవాని జూప
మధుర సంభాషణములతో మందువేసె వసుధ నపర దైవమ్ములు వైద్యవరులు సదయుడైన వైద్యుని చేతి చలువ వలన పాడుగాయము మాని తాటూడి పోయి మచ్చ ముంజేతిపై కొట్ట వచ్చినట్లు కనబడుచునుండె గుర్తింప ననువుపడుచు - రోకలి
ఎవరి ముఖమ్ము జూచెనొ! మఖే సుముహూర్తము నందు లేచెనో! దివిజు డనుగ్రహించెనా? అదేమి విచిత్రమొ! గాని జోగులా పవలు పదింటికే అయిదు వందల చిల్లర గెల్చి జూదపున్‌ జవికను వీడి తానొక బజారున నింటికి బోవు చుండగన్‌; కడుపారగని జోలెగట్టి పంపిన తల్లి దండ్రుల బోషించు ధార్మికుండు భావి భారతదేశ పౌరసత్వపు హక్కు నమలుజేయని దరిద్రార్భకుండు బ్రహ్మయ్య సృష్టిలో పక్షపాతములను బుజువొనరించు నిరూపకుండు నరవాహనము లేక యర బారెడేనియు లేచి నడువ కాలు లేనివాడు బాలకుండు గోనెపట్టపై గూర్చుండ “బాబులార! అవిటి బ్రతుకు మాది భిక్ష” మనుచు వాని పెద్దమ్మ యాచింప నరుగుచున్న జోగులచట నిలిచి; ఆరా
గగన తలమున వెలుగు చుక్కలను మించి పట్టపై నారబోసిన పగిది మెజియు
'పైసలను గాంచి యబ్బుర పడి ప్రసన్న వదనుడై యొక్క రూపాయి వానికిచ్చి!
ఇది మంచి వ్యాపారము
పదిపైసలు గూడ పెట్టుబడి లేకుండన్‌ పదియో! పాతికయో! కా
ల్లదపక గడియింప వచ్చు ఘనముగ ధనమున్‌; తెట్టెనుండి వెడలు తేనె టీగలవలె
వెళి తలపులతని బుజ్జనుండి
వెలికివచ్చి యెదుట నిలిచి వ్యాకులపెట్ట తాను పాన శాలలోన దూరె;
ఎజ్జగు బుజ్జగ నుండిన
కుజ్ణది సారాయి బోయ గుటుకు గుటుకునన్‌ బిజ్టుగ ద్రాగిన జోగులు
గజ్టున ద్రేన్చుచునులేచి కదలె గుడిసెకున్‌;
పండ్లు గీటుచు క్రోధభరమున నొకసారి నరసింహ మూర్తియై యురిమిచూచు గోలబేయుచు తందనాలతో నొకమాటు తాండవ రుద్రుడై దరువువేయు దోసిలొగ్గ్లుచు దరిద్రుడనంచు నొకతూరి తగ వామనుండయి తగ్గిపోవు మూసిన కండ్డ్ణ జిజ్ఞాసతో నొకపరి బుద్ధుడై మౌన ప్రసిద్దిగాంచు పలువిధంబుల నవతారముల ధరించి కైపులో తేలిపోయి పేకాటలోన సంక్రమిత ధనంబెచటనో! జారవిడిచె; వంచ నార్జితైశ్వర్య మెవ్వరికి నిలుచు? కైపుదిగి జోగులింటి దగ్గరకు జనగ “అమ్మ! నాన్న వచ్చెను చూడు”మని వచించి పట్టరాని సంతోషాన పరుగుదీసి చేతులం జాచి తండ్రిని జేరె కొడుకు -
కొమరునిన్‌ జూచినంతనె కుంటికాలి
కుజ్జడును పైసలున్నట్టి గోనెపట్ట
స్మృతి పథమ్మున నగుపింప బ్రతుకు దెరువు
దొరికినట్టుల జోగులు పరవళించె;
జోగుల దుష్టపున్‌ దలపు చూడక సూర్యుడు పశ్చిమంపు ది గ్భాగమునందు గ్రుంకె; వెస గ్రమ్మెను చీకటి లోకమంతటిన్‌ వేగమె తారకాళి వినువీధి వెలింగె; నిసుంగు గూరికెన్‌ త్రాగుడులోని సత్యమును దాచక జోగులు భార్య కిట్లనెన్‌; ఓసి! సీతాలు! బ్రతుకుట కొక్కదారి
కనబడె-మన కుమారుని కాలు విఅచి
కుంటినిన్‌ జేసి నడివీధి గూరుచుండ
బెట్టినంజాలు - పైస లిట్టిట్టెరాలు;
పస్తులేక మనము లెస్స బ్రతుకవచ్చు పిల్లవానిని హాయిగా బెంచవచ్చు ననగ-సీతాలు విని గుండెలదరి చెదరి బెదరి పల్కెను; కన్నీటి నదులుపొంగ
మానవుడెవ్వడైనను కుమారుని దుర్గతిపాలు( జేయగా బూనునె? నీ కిదేల చెడుబుద్ధి జనించెను? నాదు బొందిలో 'ప్రాణములుండ నీ పనికి పాల్పడ నిత్తునె? నీయ కృత్యమున్‌ మానుట చాలమంచి; దభిమానము సిగ్గు రవంత కల్గినన్‌; అనుచు నిందించి యాజేయి కునుకుమాని మగడు గుజువెట్ట జగమెల్ల మాటు మణగ కోడికూతకు ముందుగా కొడుకునెత్తి భుజముపై వేసికొని సాగి పోయి పోయి ఊరి కల్లంత దూరమందున్న తిప్ప "పైకి జనిగుడిమెట్లపై బాలునుంచి చుక్కల వెలుంగులో తన సుతుని మోము సాశ్రు జలనేత్రయై కడసారి జూచి కన్నకుమార! నీనడచు కాళ్ళను ద్రుంచగ బూనుకొన్న మీ నాన్నకు దూరమై చనుట నాకును నీకు హితంబె; కుంటివై మన్నను చూడలేను-పరమాత్ముడె దిక్కయి బ్రోచుగాకనీ కున్నతిగల్లు-నే బ్రతికి యుండగ జూతునొ! లేదొ! నిన్నికన్‌
పెంచిన పితురులె కాళ్ళన్‌
ద్రుంచి విరూపులను జేయ దొరకొన్నన్‌ ద ప్పించెద రెవ్వరు? చేనున్‌
కంచెయె దినుచున్ననెవరు కాచెదరయ్యా! దుష్టశిక్షణ పూర్తిగాద్రోసి పుచ్చి
తిప్ప శిఖరంబుపై గొల్వుదీరియున్న దైవమా! నీదు గుడిమెట్ల తల్పమందు విడిచి చనుచుంటి సుతుని దీవించుమయ్య! అనుచు నేడ్చి దైవమున కర్పణము జేసి విడువలేక విడిచి నడచి నడచి చేరుకొనియె గుడిసె - సీతాలు మనుగడ తెల్లవారినట్లు తెల్లవారె;
భాగ్యయుతులు కడుపుపండని దంపతుల్‌ నడివయస్సు పైన బడినవారు తిరిగి తిరిగి పుణ్యతీర్థాలు సేవించి కారుమీద తిప్ప కడకు జేరి
కారునాపి దేవుని యనుగ్రహము గోరి
మెట్లపై కెక్కుచున్న ఆ మిధునమునకు
గుడికి దాపున నిదురించు బుడుతడపుడు
కంటబడె; దేవుడిచ్చిన కాన్కపగిది;
ఎక్కడ జన్మించెదరో!
ఎక్కడ పెరిగెదరొ! తనువులెట విడిచెదరో!
ఒక్కొకరి జాతకస్థితు
లక్కజములు - దైవ కృతములరయ దరంబే!
దొరికినబిడ్డ నెత్తికొని దువ్వుచు “దైవ ప్రసాదొటంచు నా చిజుతకు పేరుబెట్టి తమ జీవములన్‌ మెలివేసి ఢేమ ము ప్పురిగొన పూలలో నునిచి పోషణ జేయుచునుండ బాలుడున్‌ పెరుగుచు వైద్యశాస్త్రమున పేరుగడించెను పెద్ద డాక్టరై - జేయి ముద్దుకుమారుండు మాయమైన
క్రుంగి కూలారి సీతాలు కుములుచున్న నించు కంతేని భర్త పట్టించుకొనడు - తలచునే! కుటుంబ సుఖమ్ము త్రాగుబోతు;
జోగు లొకనాడు తెగద్రావి జూదమాడి
అడ్డ రోడ్డున తన యింటి కరుగునపుడు క్రిందు మీదయి యొక లారి క్రిందబడియె; చచ్చె చచ్చెననుచు చూడవచ్చె జనులు - అచ్చటి నెత్తురు మడుగున
చచ్చిన గతి బడిన మగని సరగున సీతాల్‌ వచ్చి తిలకించె; కుడికాల్‌
పచ్చడి పచ్చడిగ నలిగి భయమున్‌ గొలిపెన్‌ పట్టు పట్టు మనుచు పదిమంది చెయివేసి పట్టణాన నాసు పత్రిలోన
చేర్చి పోయిరపుడు సీతాలు వానిని
కంటి జెప్పవోలె గాచుచుండె;
ఆ వైద్యశాల యందే
దేవుని ప్రతిరూపమని పదే పదె డాక్టర్‌ దైవప్రసాదు నభినుతి
గావింతురు రోగులెల్ల కైమోడ్చులతో; ఆతా
సాధు హృదయుడు దైవప్రసాదు డాక్ట రతని వీక్షించి ప్రాణాల కభయమిచ్చి కాలు తీసివేయక బట్టగట్ట డనుచు నేడ్చుచున్న సీతాలున కెజుక జేసె;
శస్త్ర వైద్యము జేసెడి సమయమందు వచ్చి వైద్యుని ముంజేతి మచ్చజూచి
కొడు కితండని సీతాలు గుర్తుబట్టి మగనితో చెప్పె; నతడొప్పె; మరుదినమున వైద్యునింబెంచుకొన్న దంపతుల గాంచి అడిగె - సీతాలు “నా కన్న కొడుకితండు మీ కెటుల దక్కె గుడిమెట్ల మీదనేను వీని విడిచితి; పాపిష్టిదాన నగుచు -
కాల గర్భమందు గలిసి పోయిన స్వీయ చరిత పుటలనెల్ల తిరుగవేసి
ముసలి జంట చలిత మూర్ధన్యములతోడ గౌరవించి యైక్యకంఠ మొదవ -
నిజమె! సీతాలు! యీతండు నీ సుతుండె వీని విడనాడి మేము జీవింపలేము
నీవు నీ భర్త మాయింట నిలచియున్న నందరము నందనానంద మందవచ్చు; కలిమి చాలినంత గలదు ఫలంబేమి? అయిన వార లొక్కరైన లేరు
కన్నమీరు కనుల గన్నమేమును వీని గనుచు కాలమిచట గడపవచ్చు
అనుచు పెద్దలు మాటాడు కొనుచునున్న వాక్యముల నాలకించి దైవప్రసాదు గాఢముగ కన్నతల్లిని కౌగిలింప
నామె వానిని గుండెకు హత్తుకొనియె - తల్లి బిడ్డల అనురాగ తత్త్వ్వమరసి
కోతి తనపిల్లతో చెట్టు కొమ్మపైన
ప్రీతి కిచకిచ లాడెను; పిల్లగాలి
చల్లగా వీచె; తరులు పుష్పముల గురిసె; కా
తన చరిత్రమంతయు కన్నతల్లి వలన వినియు జనకునిపై నింత కినుక పడక ఘన భిషగ్వరు డాత్మీయతను వెలార్చి కాలు దొలగించి యొక కొయ్యకాలు వేసె; సుతునికాలు విజిచివేయ జూచె తండ్రి - తండ్రికాల్‌ నజ్జునజ్జ్ఞయ్యె దైవికముగ మానవుని తలంపులు తారు మారులగుట కింతకన్న నిదర్శన మేమి వలయు! తన కొమరు డింతవాడై జననుతులను గాంచి తెల్గు జగమున నెంతో ఘనత వహింపగ జోగులు గని పళ్చాత్తప్త డగుచు కన్న సుతునితో క్రితము మతిచెడి యతుకుల బ్రతుకు బ్రతికి పండువంటి సంసారమ్ము పాడుజేసి వట్టి చెడుగునై కాలు బోగొట్టుకొంటి నేడు పరివర్తనుడనైతి నిన్ను జూచి -
మనుజుండెవ్వడు చేయరాని యొక దుర్మార్గమ్ము నీపట్ల నే నొనరింపన్‌ దలపెట్టితిన్‌ సుఖముగా నుండంగ వాంఛించితిన్‌ ఘన పాపం బొడిగట్టినందులకు నా కాలిట్టులై పోయె; నా జనకత్వమ్ము నళించె; నే దనుజుడన్‌, శాపార్పుడన్‌, దుష్టుడన్‌; “చేసి కొన్నట్టి వారికి చేసికొన్న యంత మహదేవ!” యను సూక్తి సుంతయేని తప్పదయ్యె నాయెడ-దయ దలచుమయ్య! నీవె దిక్కైతివయ్య! మన్నింపుమయ్య! అనుచు దు;ఃఖించు జనకుని - అమ్మనపుడు భక్తితో స్వీకరించె దైవ ప్రసాదు - ప్రణయ సంసక్త రక్త సంబంధమెంచి 'పెంచుకొన్న వారును సంతసించినారు;
“కకత ప్రధా
అత్యవసర పరిస్థితి అన్యుల భోగ భాగ్యముల కాశ వహింపక నిన్నుదోచు దౌ ర్దన్యుల నీ సడింపక స్వరాజ్యము తెచ్చిన ఓటు హక్కుతో మాన్యత గల్గియున్‌ కడుపు మాడిన పూటలు దాటిపోయె; సా మాన్యుడ! నేటి ఆత్యయికమైన పరిస్థితి నీ యదృష్టమే! ఒడలుపెంచి యేవో! పన్నుగడలు పన్ని నిన్నువంటి సామాన్యుల కన్నుబ్రామి బ్రతుకు రాబందు లిపుడెటు పారిపోయె? దీక్షగొని ప్రభుత్వము కన్ను దెజచినంత -
పనియేమాత్రము లేనివారు కడుపుబ్బన్‌ పంచ భక్ష్యంబులన్‌ తిని సాధంబున తూగుటుయ్యెలలపై దివ్యంబుగా నుండనా పనినే తిండిగ నెంచుకాలము సమాప్తంబయ్యె; ముప్పాద్దులున్‌ తిని విశాంతిని బొందు మత్యవసర స్థిత్యున్నతిన్‌ శామికా! చీకట్ల చెజిసాల చెమటలో మాగిన
పచ్చనోట్లను బట్టి రచ్చకీడ్చి మేడలో గోడలో గూఢమై దాగిన
బంగారు కణికల బయటవేసి లంచాల ఉయ్యాల మంచాలపై నూగు
“దోపిడి దారుల దుంపదైంచి పనులకున్‌ జనులకున్‌ పంగనామము బెట్టి
ఊరేగు దొరల షికారులాపి నిలువ సరకుల బిర బిర వెలికిద్‌సి గుట్టు గనిపెట్టి చను 'నిఘా' గుజ్ఞమెక్కి అడిదమెత్తె 'నెమర్జెన్సి' యనెడి రూన్సి మనుము సుఖముగ సామాన్య మానవుండ!
ఎంతో చింత వహింపనేమిటికి శాంతిస్తంభ విచ్చేదన స్వాంతాయత్త హిరణ్యకశ్యపుల దౌర్జన్యాగ్ని దేశంబు నం దంతంబొంద “'నెమర్జియన్సి, నరసింహస్వామి యేతెంచెనీ వంతత్‌ దీర్పను-స్వాగతమ్ము నిడుమా! ప్రహ్లాద చిత్తుండవై; ఎప్పటినుండియో పెరిగి హేమ నగంబున కన్నమిన్నయై ముష్పులుబెట్టి నీబ్రతుకు ముక్కలు జేసిన అప్పుబాధ నీ కిప్పుడు దప్పె; కావలయునేని బుణమ్ము ప్రభుత్వమీయగా నొప్పుకొనెన్‌-అదృష్టమున కున్నవె హద్దులు పద్దు లెన్నడున్‌? కూతురు పెండ్లి కోసరము కుందితి వింతకుముందు కట్న మే రీతిగ నిత్తునంచు - బెద రేటికి? నీదగు రొట్టె భిన్నమై నేతిని బడ్డ - దట్టి పనినిన్‌ పసిగట్టిన బొక్కలోనికిన్‌ ద్రోతురు పాలకుల్‌ - ధనముతో గొనవచ్చునె పెండ్డీ పుత్రునిన్‌ కులమత భేదభావములు గ్రుమ్మరుచోట శ్రమైక జీవికిన్‌ విలువనుబట్టి యున్నతి లభించునె? దీపము హోరు గాలిలో నిలుచునె? ఐక్యకంఠము ధ్వనించునె? జాతి పురోగమించునే? తలచుమ! అన్నదమ్ములని ధారుణిపైగల వారి నందథిన్‌;
ఏనాడు నివసించితీ కాలనీలలో కంది దడి గుడిసె లందెగాని ఏనాడు దున్నినా వీ బంజరు పాలాల కూలి నాలిని జేసి కొనుటెగాని ఏనాడు కూర్చుంటి వీ గద్దియలమీద పరుల పంచను నిలబడుటెగాని ఏనాడు గైకొంటి వీ బేంకి రుణముల భీకర చక్ర వడ్డీకె గాని మంచినీళ్ళను ద్రాగి పల్మారు పస్తు లుంటివేగాని కడుపార తింటివెపుడు? అత్యవసర పరిస్థితి యమర తరువు నీడ సోకుచునున్న యీ నాడె గాని - పరువు ప్రతిష్టలన్‌ విడిచి భాగ్యము బెంచిన వారి నెత్తిపై పరిమితి చట్టముల్‌ బడియె; భాగ్యవిహీనుల నుద్ధరింప బం జరుల నివేశనమ్ముల బుణాల నొనంగి ప్రభుత్వమాదటన్‌ సిరులను బంచె; కష్టపడు జీవికి న్యాయము గల్గకుండునే!
మాతృభారతికి ప్రమాదంబు గల్పించు తుట్టె పుర్వులు క్రుంగి తోక ముడిచె; దాచి వస్తువులకు ధరబెంచి గడియించు పిసినారి తలపైకి ముసుగువచ్చె సంఘ విద్రోహులు 'స్మగ్లింగు కింగుల' కరముల సంకెళ్ళు కౌగిలెంచె; ఆఫీసులో కుర్పియందే కునుకు దీయు క్లార్కుల్కిపడి నిద్ర కండ్లు దెజచె; ధర్మమా! నెగ్గె; సరకుల ధరలుతగ్గె; మిగులుభూమి దున్నెడివాని మొగముజూచె; దళిత జనుల కనంత వేదనలు తొలగె సూత్ర వింశతి కిరణాలు సోకినంత - ఇరువది సూత్ర రత్సముల నింపుగ దాపిన మేడగట్టె నం దజికొణ కిందిరమ్మ - పెడదారుల బోయిన తా వొకింతయున్‌ దొరుకుదులే - సిఫారసులతో పనిలేదు - సుశిక్షణార్ధివై చరణము మోపు మచ్చట ప్రశాంతి లభించును; నీకు శ్రామికా!
జాతి విచ్చిన్నకర దుష్టశక్తులిప్పు
డెన్ని యవతారముల నెత్తుచున్న గాని
అభ్యుదయ పుణ్య కార్యములాగ రాదు
శ్రామికుల పట్ల దోపిడి సాగిపోదు. పాలములు దున్ని భారములుమోసి విరాజిలు దుక్కి టెద్దుకున్‌ తులయగు నీవు సన్నుతుల తోరణముల్‌ వరభూషణంబులున్‌ తలపకుమయ్య! లేవనుచు - తప్పుడు సుళ్ళ యెడళ్ళు దాచగా వలయును గంగిరెద్దులకు బంగరు పుట్టము శీర్పపట్టమున్‌ పబ్బములు దీర్చుకొనగ నే పనికినైన వెనుక దీయక అవినీతియని జడియక జనుల రెచ్చగొట్టెడి వారి యునికిపట్టు తెలిసి గుణపాఠములు నేర్ప్వవలయు నీవు.
రోాాఆఅశ్రవ్రతఆాలా -
యోని లాలి
వరకట్నము సుగుణవతియైన చక్కని చుక్కయైన శీల వతియైన మధుర భాషిణియునైన కన్నె కన్నను కట్నమే మిన్న్మయన్న వరులు నరులౌదురే! నిశాచరులుగాక - రేబవలున్‌ బఠించి డిగిరీలు గడించినవాని తండ్రి “మా బాబు! బిరానరా! కొత బడ్డది కట్న” మనంగలేచి డూ డూ! బసవన్నలైచను కడుంగడు లోభులు ధైర్యహీనులున్‌ దేబెలుగల్లు దేశమున తీరునె? బాధ వధూ జనావళికిన్‌;
అర్భాంగియై నిత్యమనుసరింపగ నున్న కోమలి యర్ధంబు గోరదగునె? జీవితేశ్వరియై కరావలంబన జేయు సతి సొమ్మునకు చేయి జాపదగునె? పద దాసియై సర్వపరిచర్య లొనరించు చెలువ ధనంబు నాశింపదగునె? (ప్రేయసియై వండిపెట్టి యాకలిదీర్చు ముద్దియ ద్రవ్యంబు ముట్టదగునె? అఖిల దుఃఖ రుజల కౌషధప్రాయమై వలపు క్రొందలపుల నిలయమైన కన్యనడుగు పట్ల కట్టాల బేరము చేయదగునె? కొంపదీయ దగునె? సెలయేరుంబలె పొంగుచున్‌ పితరులన్‌ చేజార్చి నీ యింటి పే ర్నిల బెట్టం జనుదెంచి గుండియలపై నిన్నే బ్రతిష్టించి పెం డిలి నాశించిన జవ్వనిన్‌ బసుపు త్రాటిన్‌ దేల్తువో! కట్నపున్‌ గులిశాగ్రంబున గూల్తువో! యువకుడా! కొంతేని యోచింపుమా! లట_ాపటాా
కొడుకునుజూపి కటమును గుంజినతల్లి - కుమార్తెపట్ల తా నిడుటకు సమ్మతింప కపుడేడ్చిన నేమగు? కట్టె గొడ్డటన్‌ దొడిగిన చెట్టుగూల్చునని తోచదె! శ్రీమతు లప్రమత్తలై పడుచుల నుద్ధరించుటకు పాల్పడకున్న స్వజాతి నిల్చునే! పదియవ తరగతి చదివిన మా వాని
విలు వైదువేలని వెల్లడించి బియ్యె. బీ. యీడి. మాపిల్లవాని ఖరీదు
పాతిక వేలని ప్రచుర పరచి ఘన యింజనీరు మా కన్న పుత్రుని ధర
యేబది వేలని యెజుకజేసి యం.బి.బీ.యయెస్సు. విద్యార్థి మా యబ్బాయి
వెల లక్షయని నల్దిశలకు జాటి ఆత్మజుల పశువుల రీతి నమ్ముకొన్న కొన్న యువతుల పతిభక్తి కుంటువడదె? వామనులవంటి కట్టాల స్వాములున్న పిల్ల తల్లి దండ్రులు తెప్పరిల్ల గలరె?
అక్కరయేగదా! పరిణయంబు వథూవరులైన వారికిం కిక్కడ స్రీ ధనంబునిడ నేటికి? దోసిలి యొగ్గి పూరుషుం డెక్కరణిన్‌ గ్రహించు - సతియే వలదిట్టి వివాహమన్నచో చక్కని జేని కేని కొనసాగునె! కాపుర మొంటిజెక్కపై సింగమై వీరేశలింగ మత్యాచార
మదపుటేనుంగును మట్టు బెట్టె రామమోహన రాయి రక్తాశ్రవుల నోడ్చి
సహ గమనాగ్స్నిని చల్ల బరచె రఘుపతి వెంకట రత్తమంగనల దు
ర్ల్గతి బాప బ్రతుకు నంకితముజేసె గురజాడ సాహిత్య పరిమళంబుల వీచి
పడుచు పూర్ణమ్మల బాధ ద్‌ర్చె ఐన నేమాయెను? వివాహ మనిన యంత కట్నములు లాంఛనంబులు కాన్కలనెడి నాగు బాముల కోజల నడుమ జిక్కి చితికి పోవుచున్నారు - యువతులు నేడు;
ఉరిబోసికొనె; మాట నెరవేర్చు కొనలేని పురుషుని విడనాడి పూవుబోడి బావిలో బడె; పెండ్లిపందిట నవమాన భారమ్ము నోర్చని పడుచుపిల్ల విసము ద్రాగి బయట గుస గుసల్‌ వినలేక యే మెజుంగని పాతికేండ్డ యువతి మానంబు విడచె; దుర్మార్గుల తజితీవు పలుకుల వలలోన బడిన చెలువ పెండ్లి చూపుల నెగ్గియు ప్రియుని జేర నుత్సహించు లే జవరాండ్ర యుసురు దీయు కట్నముల పిశాచీ బహిష్కరణమునకు యువతరము దీక్షతో ముందు కుజక వలదె? ఉక్కు సెనగలువండి భానూదయంబు నాపి దేవుళ్ళకే ఘోర శాపమిడిన పుణ్యవతులు చరించిన భూమిపైన 'పెండ్లి కూతురు కన్నీరుబెట్ట దగునె?
ఇది అన్యాయము - దీనికిన్‌ దగిన మందే లేద? లే కేమి! “మే మెది యేమైనను కటమందకయె మా యిల్తాండ్రగా కన్యలన్‌ ముదమారన్‌ గ్రహయింతు” మంచు యువకుల్‌ మున్ముందు కేతెంచినన్‌ ముదివారల్‌ విధిలేక అక్తతలతో ముమ్మారు దీవింపరే “వరునకు కట్నమిచ్చుచు సవర్డు వరించుట కన్న నే కులాం తరుని వరింతు” నంచు శపధంబులు గైకొని శక్తిరూపులై స్థిరముగ నిల్చినన్‌ పురుషసింహుల గొంతెమ కోర్కె కడ్డమై తెజబడదే! వధూమణులు తెంపు వహింప నసాధ్యముండునే వధువులు గొప్ప గొప్ప ధనవంతుల పుత్రుల గోరి కట్నవున్‌ కధల మునుంగనేల? తన కంటెను తక్కువయైన వానినా విధియె! అనుగ్రహించెనని వేడుకతో మనసిచ్చి కొన్నచో
వ్యధలు నశింపవే! వలపు పంట ఫలింపదె! జీవితంబునన్‌; పేచీలు బెట్టి కట్నము
దోచెడి నీచులను దేశద్రోహుల క్రిందన్‌
పూచీలీయక చెజకున్‌
గోచీ లూడంగ నెట్టుకొని పోవలయున్‌;
వరకట్న నిషేధ శుభో
త్కర శాసన ముత్తరించు ఘనులన్‌ ధనులన్‌
దొరతనము వారల “నిఘా
పరివారము వెదకి పట్టి బంధింప వలెన్‌; ఆంకా
ఏ సుముహూర్తమందు జనియించితివో గద! విశ్వవేదివై జేసిన నీదు బోధలు సజీవములై కరుణా స్రవంతులై భాసిలెనయ్య! లోక పరివర్తన దృక్పథమున్న గొప్ప స న్యాసిని; నీ జయంతి సుజన స్మరణీయము - బుద్ధ దైవమా! ధగ ధగలాడు రత్నఖచితంబగు బంగరు సింహ పీఠమున్‌ నిగ నిగలాడు పచ్చలను నింపిన వజ్ర కిరీట రాజమున్‌ వెగటయి పోయెనా? అనుభవింపక పూర్వమె-జాతకంబులో నగుపడె; నీవు రాజువొ! మహర్షివా! కాగలవన్న సూచనల్‌;
ఆడుదైన్యమున వల్లకాటికి గొనిపోవు
జనుల భుజాలపై శవము గాంచి ఓడలెల్ల ముడుతలు పడి మూడు కాళ్ళతో
వడకుచు జను ముదివగ్గు గాంచి కండలరిగి నీరుగా మారి జార క
ట్టైలు గొట్టు కష్ట జీవులను గాంచి మండుటెండల కాళ్ళుమాడి సాంగలుబడ
నిలను దున్నెడి దుక్కిటెద్దు గాంచి తేరు నడిపించు చెన్నుని తెలియనడిగి రాగ భోగాలపైన విరక్తి జెంది మానవాభ్యుదయైక విజ్ఞాన దీప్తి పంచినావయ్య! బుద్ధ భూపాల వర్య! (ప్రాణ సమానమైన ప్రియభార్యను, నీ ప్రతిరూపమైన సం తానము నుజ్జగించి మమతన్‌ తెగదైంచి నిశీధివేళలో కానన భూమికేగ నడికట్టు బిగించిన నీవుగాక-ని ర్వాణసథంబు జూపగల వార లికెవ్వరు? శాక్యభూవరా! ఆతా
బోధి వృక్షంబెంత పుణ్యంబు జేసెనో! నీ తపో దీక్షకు నీడనాసగె; మాయా వతమ్మెంత మాన్యురాలో! నిన్ను ముదమార పదినెలల్‌ మోసి కనియె; లుంబినీ వనమెంత సంబర పడియెనో! విరి జల్డుతో నీకు పురుడువోసె; సతి యశోధర యెంత సౌశీల్య రాశియో! పతి దేవునిగ నిన్ను బడయగలిగె; అఖిల వస్తు సంపదల శోభాకరమ్ము కపిల వస్తు పురమ్ము - నీ కాలి పూజ కెన్ని యుగములు తా నిరీక్షించి నిలిచె నెంత సుకృత వైభవము నార్జించి కొలిచె; కనబడని స్వర్గ సుఖముల కాంక్షజేసి జన్నములయందు పశువుల సంహరించు పాప కార్యంబు లెన్నియో! రూపుమాసె బుద్ధదేవ! నీ కారుణ్య బోధవలన -
గొట్టె కాలికి గ్రుచ్చుకొన్న ముల్లుంజూచి ఉల్లంబదర తల్ల డిల్లినావు; అనుదినంబును నందు డంగనాసక్తుడై చెడిపోవ కన్నీరు చిందినావు; కరుణారసము గుండె పొరలనుండి స్రవింప దీనుల కడగండ్లు దీర్చినావు పశు పక్షి రక్త సంపాతంబుచే ముక్తి సిద్దింపదని బోధ జేసినావు మతులుసెడి ధర్మదేవత కుతుక బిసికి గతులు దప్పి వెతలబడు బ్రతుకులెల్ల కాంతి వహియింప నిర్వాణ శాంతిపథము జూపితివి; అహింసా ధర్మ సూత్రకార! తెలివి, గుణమ్ము, కార్యములతీరు దలంపక జన్మచేతనే కులముల నంటగట్టి తమ గొప్పలు జెప్పుచు నైకమత్యమున్‌ ఖిల మొనరించు దుర్మతులు కించపడన్‌ సమతా ప్రబోధముల్‌ సలిపి సహోదరత్వమును జాటితివయ్య! జగత్కుటుంబివై;
కజకు కసాయివాని చురకత్తికి జిక్కిసగమ్ము జచ్చి బా వురుమని తేలగన్నుల కవోష్టపు టశ్రుల జిందు మేకకున్‌ శరణ మొసంగి భూతదయ సర్వదిశల్‌ బ్రసరించినావు-నీ కరుణకు తెంపు లేదుగద! గౌతమ బుద్ధ మహర్షి చంద్రమా! తులకించె; నీ యస్థికలు స్థూప గర్భాన ప్రాణుల తుదిదశ ప్రస్ఫుటించి కనుపించె; నీ చిత్రకథ లమరావతీ శిలలపై నవజీవ కళలు బోసి వినిపించె; నీ మాట వేదమై నాదమై బౌద్ద వాజ్యయ సౌధ పాళినెక్కి జ్వలియించె; నీ యహింసా ధర్మసూత్ర ర త్నాలు నాలుగు దిశల్‌ మేలుకొలిపి అలముకొనె; దేశ దేశమ్ము లంజలింప నీ యభిప్రాయమది పూజనీయ మగుచు - మతము, హితమును, నీ జన్మమాత్రముననె జీవములు వోసికొనియె; బుద్ధావనీశ?
దెవదత్తుని బాణపు దెబ్బతగిలి గాయపడిన రాయంచను కదియదీసి ఈకలన్‌దాకి నిమిరి రక్షించినావు జీవహింస సహింతురే దైవ సములు సిద్ధార్ధుండను పే రను బద్ధం బై నీకు జ్ఞాన వర్ధిత కాంతిన్‌ సిద్ధింప జేసెను-వయో వృద్ధుల యభిధాన కరణ విధి వృధయగునే! ఇరువదైదు వంద లేండ్ల క్రిందట బుట్టి పరసుఖమ్ము కొజకు పాటుబడిన నీ చరిత్రలోని నిగ్గు నేటికిగూడ చెజగలేదు - సుంత తజుగలేదు - ___అకారప్రరిఆకు-...
త్రాగుబోతు అది పచ్చని సంసారము ముదమున రాధయునుమూర్తి ముద్దునుతులతో బదవలెజబుంగక సుఖముగ బ్రతుకుచు నున్నారు (్రేమ బంధీకృతులై ఆలుబిడ్డల (ప్రేమతో నేలుకొనుచు చిన్నయుద్యోగమును చేయుచున్నమూర్తి త్రాగుబోతు మిత్రుల పట్టుదలకు లాంగి యొక్కమారు మద్యము నొక్క గ్రుక్కద్రాగె;
ఇచ్చలేకయె మద్యమ్ము పుచ్చుకొన్న
మూర్తికిప్పుడు దానిని ముట్టకున్న
మనసు నిలువ దాఫీసులో పని తెమలదు
తోడయిన దురభ్యాసమ్ము తాలగి చనునె?
వచ్చిన జీతమంతయును వచ్చినయట్టుల బ్రాంది షాపులో నిచ్చుటచేత కాపురము నీదుటకున్‌ దరిలేక లంచముల్‌ పుచ్చు కొనంగ నేర్చుకొనె; పూర్వపు మిత్రులు నవ్వి దవ్వుగా జొచ్చిరి - కష్టకాలమున జూతురె? స్వార్ధ పరైక జీవనుల్‌; మూర్తి యొక్కనికడ లంచమును గ్రహించు
తఠీ - నిఘా విభాగ మ్ముద్ధృతముగ వచ్చి
పట్టె రాహువు చంద్రుని పట్టినట్టు
లుత్తరక్షణ ముద్యోగ మూడిపోయె;
పనిలేని మూర్తి యింటం
గనిపించిన వస్తువులను కాజేసి యదే
పనిగ సురాసేవనుడై
తనసతి హితబోధ వినక తన్నుచునుండెన్‌;
మూర్తి భార్య రాధ ముగ్గురు బిడ్డల
బడికి బంపి కూలిపనికి బోయి
తిరిగి యిల్గ్లుజేరి తిండి సిద్ధముజేసి
పిల్లవాండ్ర కింత బెట్టచుండ;
కనులెజ్జబడి నిప్పు కణముల దలపింప మీసాలపై చేయి వేసికొనుచు
ఎదురైన పెద్దల కొదిగి దండముబెట్టి అధిక ప్రసంగంబులాడు కొనుచు
దారి బోయెడివారి జీరి మాటలు మీరి తెగి తగాదా పైకి దెచ్చుకొనుచు
పడుచు లేచుచు కట్టు బట్టలిట్టటు జార బ్రహ్మ తత్తంబుల బాడు కొనుచు
ఇంటి కరుదెంచి కొనిపోవ నెట్టిచిన్న
వస్తు వైనను దొరకక వగచి తుదకు
తన కళత్రము మెడలోని తాళిబొట్టు
నిమ్మనిన మూర్తి కారాధ యిట్టులనియె;
పదుగురు వచ్చి మెచ్చి తల(బ్రాలను జల్ల వివాహవేదిపై మదవతి పుస్తెదాల్బ్చు నొకమారు - మగండు గతించిన నంత నా సుదతి మజొక్కమారు గళసూత్ర విసర్జనజేయు - నట్లు గా కుదయము దాల్చి మాపటికి నూడని బారుట సంప్రదాయమా? ఇది నీ యాయువు పట్టని
మది నెజిగియు కోరదగునె? మగడవు మజియున్‌
చదివిన వాడవు - జ్ఞానము
కొదవయ్యెనె? యనగ మూర్తి క్రోధము మీరన్‌;
చురచుర జూచి యమ్మగువ జుట్టున గట్టిగ బట్టి తిట్టుచున్‌ గిరగిర ద్రిప్పి యెత్తి యవనీ స్థలిపై బడవైచి గుండెపై చరణము మోపి వంగి తనశక్తి కొలంది పసిండి సూత్రమున్‌ కరమున గుంజి గైకొని యెకాయెకి బోయెను పానశాలకున్‌ పడిన మాతృదేవి పైబడి విలపించు
కన్నముద్దు సుతుల కంటినీట
మొగము దడిసి రాధ మూలిగె నొకమాటు
తల్లి బ్రతికె ననుచు పిల్లలపుడు
అమ్మను ధర్మాస్పత్రికి నెమ్మదిగా దెచ్చి వైద్య నేతను గని “మా యమ్మను గాపాడుూ” మనుచు ముమ్మారులు మొక్కి యింటి ముందజఖికి జనన్‌; తాళిబొట్టును తెగనమ్మి తప్పద్రాగి స్వర్గమున కేగినట్టుల సంతసించి నీతి విడనాడి వాకిట నిలచియున్న తండ్రి - పుత్రుల కపుడు ప్రత్యక్త్రమయ్యె - కొడుకు ప్రాణము దీయగోరి యాపదలను కల్పించిన హిరణ్య కశ్యపుండు కోడలనని వేడుకొనుచున్న విడువక రంభను జెజచిన రావణుండు కచుని భస్మముజేసి కలిపిన సురద్రావి వెస మత్తుగొన్న రాక్షస గురుండు తన కుక్షినిండ రెండెను బోతులను బండె డన్నమ్ము దిన్న బకొసురుండు
తేప తేపకు తమ తండ్రి రూపమందు గోచరింప భయంబున గుండెలదరి పరుగుదీసి ముగ్గురు నొక్క పట్టణమును జేరి కష్టించి బ్రతుకు చున్నారు-వారు; పిల్లలు ముగురొక దారియు తల్లియు నొకదారి తండ్రి దారియువేరై చల్లని కుటుంబ మిప్పుడు చెల్లా చెదరయ్యె; మద్యసేవన మహిమన్‌; ఆఫీసుచుట్టు పర్యటన గావించి యె న్నెన్నా! అప్పులుజేసి కొన్నినాళ్ళు కనబడ్డ మిత్రుల కరచాలనము జేసి కొసరి యభ్యర్థించి కొన్నినాళ్ళు ఎజీ గినవారితో నరిగి ముచ్చటజెప్పి కుటిల యాచనజేసి కొన్నినాళ్ళు పచ్చి యబద్ద్ధాల రొచ్చులోబడి నొచ్చు కొనుచు ముష్టిగడించి కొన్నినాళ్ళు
కల్లు సారాయి మున్నగు కైపునిచ్చు (ద్రవ పదార్ధంబు లూరక త్రాగి తాగి గుండె బలహీనమై శ్వాస కోశమెండి మూర్తి అస్థిపంజరముగా మూర్తి గొనియె; పతి పదాహతి గుండియ పగిలిరాధ నాడు వైద్యాలయమున ప్రాణాలు విడిచె; కన్న బిడ్డలు దేశమ్మ కాకులైరి మద్య మొనరింపలేని ప్రమాదమెద్ది? మొగము కాళ్ళువాచి సగము జచ్చినమూర్తి పానశాలవాని బతిమలాడి గాజు గ్భాసు నిండ ఘాటైన సారాయి గోలి దానిమీద తూలి పడియె; గ్లాసు పగిలిపోయి గాజుపెంకొక్కటి కత్తివోలె మూర్తి కడుపులోన గ్రుచ్చుకొనగ పానగోష్టి సభ్యులు లేచి యతని వైద్య నిలయమందు జేర్చి;
గొజు పెంకుదీసి గాయంబు మానిపి గుండె తూటులుబడి యుండు కతన “బ్రతుక డితడు త్రాగి పతనమాయె” నటంచు పెదవి విజచి వైద్య విదులు బలుక ఆలకించిన మూర్తి ప్రాణాలపైన ఆశలుడిగి తానొక్క సందేశమీయ పూనుకొనియె; సురా పొనమును గుఠించి తడిసి గుడిసెను గప్పు నిర్ధనుని కరణి; అన్నలార! చదువుచున్న చిన్నలార! నాగరికులార! అధికార భోగులార! నటకులార! సంగీత విజ్ఞానులార।!
చాటు చున్నాడ వినుడి నా స్వానుభవము చెడినవాని మాట చేకొన దగదని తలపనేల? గేలి సలుపనేల?
పెంట కుప్పలోని విలువైన రత్నమ్ము కనులజూచి విడచు మనుజుడెవడు?
త్రాగుడు వలనగదా! లక్ష్మివంటి నా యిల్లాలు దిగులుతో క్రుళ్ళిచచ్చె త్రాగుడు వలనగదా! నా సుతులు నన్ను బాసి దేశాంతర వాసులైరి తాగుడు వలనగదా! కల్ప తరువుతో నెనయైన యుద్యోగ మెగిరిపోయె త్రాగుడు వలనగదా! నా శరీరమ్ము కొలది కాలమునకే గులయయ్యె; పరువుపోయె; బుణమ్ముల పాలబడితి యాచకుడనైతి; నారోగ్య మంతరించె; మేను విడువనుంటిని - పగవానికేని వలదు వలదయ్య మద్య సేవనము వలదు. నన్ను వంటివాని గన్న భారతమాత సిగ్గుచేత నెంత బెగ్గడిలునా! బ్రతుక దగను నేను సతిని జేరందనంచు కదలి శాశ్వతముగ కన్నుమూసె - లకర ప్రకఊలాలాా
తెలుగు సంస్కృతి హైదరాబాదు పీఠమ్ము నథివసించి జగతి మెచ్చ నాగార్జున సాగరమ్ము నద్దముగ జేసికొని రూపు దిద్దుకొనెడి తెలుగుతల్లి! నీ సంస్కృతి వెలయుగాక - నాలుగు పవిత్రమగు జీవనదుల మునిగి త్రినగ శిఖరాగ్రముల కొల్వుదీరి దిశల వెలిగితివి తొల్లి - బిడ్డల పలుకరించి మలుపు కొనుమమ్మ నీ వైపు తెలుగుతల్లి
పలువురు మెచ్చనీ నడుమ భాగ్యమతీ పురిలో ప్రపంచపున్‌ తెలుగు మహా సభా విభవ దీప్తికి దోహదమిచ్చి సాహితీ విలసన మొల్కబోసి కనువిందొనరించిన తెల్లుతల్లి - అం జలులివె! నీదు పోలికలు చక్కగ బిడ్డ్ణలయందు నిల్పుమా ఎవడు? దురాచార మెంతేని ఖండింప కలము నాయుధముగా మలచుకొనియె ఎవడు? సైమను సిపాయీ తుపాకులు నేల కొరగ జొమ్మెదురొడ్డి తిరుగబడియె ఎవడు? నిరాహార సవన దీక్ష వహించి తెలుగు గడ్డకు రూపు తీర్చి దిద్దె ఎవడు? సుదూరాన బ్రవహించు కవితా స్ర వంతిని హరిజనవాడ జేర్చె వాడు-మజపురాని వాడు-సత్కిర్తి గై కొన్నవాడు-నీవు గన్నవాడు నాడు నేడు వాడ వాడల మొనగాడు దిశల వెలిగినాడు - తెలుగువాడు; ఉల
ఇరువురు తెల్లువారు తమ యింటి పరిస్థితులన్‌ గుజీంచి ని బృరముగ ముచ్చటింప పరభాష యవశ్యమె? యేబదారు అ క్షరముల తేట తెల్లు నుడికారము నచ్చదె? పోత పాలతో పెరిగిన జాతికిన్‌ గుడువబెట్ట రుచించునె? తల్లి దుగ్ధముల్‌ వినుమమ్మా! పరవేష భాషలపయిన్‌ వెజెత్తి జాతీయతన్‌
గన రానీయని గొత్జెదాటు మొనగాండ్రన్‌ జూచితే? ఎందుకీ తను బంధీకృత వస్త్రధారణలు రోతైతోచు ఫేషన్లు; నీ
వ! నివారింపక యున్న భావితరమే వైరూప్యమున్‌ బొందునో అమ్మను “మమ్మీ” యనినన్‌
సమ్మతమగు “డాడి” యనిన జనకుడు మెచ్చున్‌
కమ్మని నీ సామ్ముందిని
జొమ్మేటిక గ్రుద్దుచుందురో? తెలుగమ్మా
పిచ్చుకల గూడువలె నెత్తి బొచ్చుబెంచ
మురువుసెడ్తి కొర శాలలు మూతబడియె;
వలువలందించు నూలు మిల్లులకు గూడ
గడెలు బడునేమొ! రానున్న కాలమందు -
నిమ్మకాయల జత నిలిపిన మీసాలు సాగి క్రిందికి దిగజారె నేడు
మల పైకి ద్రిప్పు తరుణమ్ము రప్పించి తెలుగు పౌరుషమ్ము నిలుపు మమ్మ! తెలుగు నేలబుట్టి తెలుగు వాయువు బీల్చి తెలుగు పొలము పంట దిని సుఖించి తెలుగు పలుకులన్న చులకనగా నెంచు తెలుగువాడు పరువు నిలుపు కొనునె? తెలుగు వాబ్బయమున తెప్పలు తెప్పలై కలియు నన్య దేశ్యములను గనియు ఇతర భాషల పయినేమిటికీ మోజు
నేల విడిచి సాము నేర్చినట్లు స్వాంతమున మంచిదని తోచినంత వఖణకు నన్య దేశీయ సంస్కృతి ననుకరింప వచ్చు-గ్రుడ్డెద్దు చేనిలో బడ్డయట్టు లనుకరించిన మనజాతి కునికి యేది?
కురుపాండవ యుద్దాలై జరిగిన యెన్నికలలో విజయులైన యశ స్కరులను గని గ్రామంబుల పరిపాలనజేయు సుస్వభావము నిడుమా! ఒక పూట సాపాటునకు ఓటు బలిజేసి రభస కెక్కిన తిమ్మరాజులెల్ల రేటెంతయైన మీ యోటు నాకిమ్మని బేరమ్ములాడు కుబేరులెల్ల దక్కినంతకు మందు దట్టించి యల్లరి బుట్టించి చను త్రాగుబోతులెల్ల ఓటీయకున్న మీపాటు దుర్భరమని దడిపించు సపెత్తన దారులెల్ల తారుమారైరి; ధర్మ వర్తనులు గెలిచి పీఠమెక్కిరి నీ దయాభిక్ష వలన పాలకుల పాలితుల పూల బాటలోన నడుపుమా! ఆంధ్రమాత! మాన్యప్రభూత! యై
పార్టీల ఫిరాయింపులు కోర్టుల తకరాలు గ్రుడ్డి గూటింపులు మై నార్టీ జన సాధింపులు కార్ట్జూనుల కన్న హాస్య కరములుగావే! నడివీధి నొంటిగా నడచి పోయిన కాంత చీరతో తన యిల్లు చేరునటుల సకల జీవులకు దప్పికదీర పాతాళ గంగా జలంబు లుపష్పాంగు నటుల అంతలో నింతయై వింతయై విరివిగా "పెరుగు ధరల జుట్టు గొరుగునటుల కుల మతంబుల తోడ కొలిచి విజ్ఞానంబు విలువ గట్టుట మానివేయునటుల చేయ గలిగియు నీవు పేక్షింపనేల వ. తెలుగు గ్రామీణ పంచాయితీల నేలు వ. నాయకులు సాయమీయ నున్నారు నీకో 1 ' .- *ఖర 502 తలచుమమ్మ! మా ప్రగతిని తెలుగుతల్లి మళ
చిన్నారి కన్నెల జీవితమ్ము హరించు వరకట్నపు పిశాచి శిరము నరికి పనిగొని లంచాల పచ్చి గడ్డినిమేయు నధికార వృషభాల మదమడంచి భరతదేశ వినూత్న ప్రగతి కడ్డమువచ్చు నధిక సంతానంబు నాపివేసి “బసు' లాపి భయపెట్టి పయనించు వారిని దోచెడి దొంగల పీచమణచి కన్న బిడ్డలందజి నొక్కకంట నరసి సమత మమతల బెంచి స్వార్ధమును ద్రుంచి పేమబంచి సత్కీర్తి పరీమళించి దీవెనలనిచ్చి బ్రోవుమా! తెలుగు జనని - ఆకివ్రథఆకా---- (కం
ఉపాధ్యాయ్యుడ్డు
ఓయుపాధ్యార్వ, వినుమ్సు నాదొక మన
కష్టములగా్చ పలుమ్రార్ర కలతపడ్షక్ర
సుఖమ లఅనుభవిం్వు దినాలు చూడగల్ర్య
కాల పొహిని-ద్రల క్రిందుగాన్సి దేది?
ళీ
కొాలంచెంతయ్య మారె; న్సడ్హ ధరలాకాశాగ్ర్వ్చ్ర్య జేర న
ల్దా్చ్సు బిడ్డల పోషక్తార్డ మితర్రా దాయంబ్పృ లేదార్చా; నీ
చాలీ చ్బ జేతభత్యమ్రల్యః సంసార వార్యాలః
నేలాగ్గర్స్య నుంటివ్లా, తెలియ్యన్సాన్స, పేత్తమాథ్యాప్రలా,
ఇట్ల
చిన్నారి కన్నెల జీవితమ్ము హరించు వరకట్నపు పిశాచి శిరము నరికి పనిగొని లంచాల పచ్చి గడ్డినిమేయు నధికార వృషభాల మదమడంచి భరతదేశ వినూత్న ప్రగతి కడ్డమువచ్చు నధిక సంతానంబు నాపివేసి “బసు” లాపి భయపెట్టి పయనించు వారిని దోచెడి దొంగల పీచమణచి కన్న బిడ్డలందఖి నొక్కకంట నరసి సమత మమతల బెంచి స్వార్థమును ద్రుంచి (ప్రేమబంచి సత్కీర్తి పరీమళించి దీవెనలనిచ్చి బ్రోవుమా! తెలుగు జనని - ఆకా వం. ననా
అపాధ్యాయుడు ఓయుపాధ్యాయ! వినుము నాదొక్క మనవి కష్టములగాంచి పలుమారు కలతపడకు సుఖము లనుభవించు దినాలు చూడగలవు కాల వాహిని(దల క్రిందుగాని దేది? కాలంబెంతయు మారె; నేడు ధరలాకాశాగ్రమున్‌ జేరె; ని ల్లాలుం బిడ్డల పోషణార్ధ మితరా దాయంిబు లేదాయె; నీ చాలీ చాలని జీతభత్యములతో సంసార వారాశిలో నేలాగీదుచు నుంటివో! తెలియనౌనే! ఉత్తమాథ్యాపకా!
బోర్జుపైనొక కోతి బొమ్మను చిత్రించి గురువుపేరు లిఖించు కుజ్జడొకడు మెల్ల మెల్లగ గండుపిల్లి కూతలుబెట్టి యెజుగనట్లు నటించు చిబుతడొకడు “స్టేండ” ప్పనగ - “నేను ఛేర్మను మేనత్త బావ పుత్రుడ”నని పలుకు నొకడు బ్రహ్మయ్య వరమున ప్రతి పరీక్షకు వచ్చి పిచ్చి గీతలు గీయు పిల్లడొకడు భయము భక్తియులేక నీపాల బడగ నిట్టి బుడుతల దట్టి నీతట్టు ద్రిప్పి పాఠ్యబోధనమునకు నీ పడెడి పాట్లు తలప శక్యంబగునె? ఉపాధ్యాయవర్య! కలముల్‌ కత్తులుబట్టి పబ్లికు పరీక్షల్‌ వ్రాయు విద్యార్థులన్‌ గలయన్‌ జూచుచు నాధికారికుల దిక్కై గానుగన్‌ బడ్డ ను వ్వుల గింజందలపించినావు - ప్రతిభా వ్యుత్పత్తితో వెల్లు నీ కిల యెవ్వారలు సాటి వత్తురు? గురూజీ! నీతి విద్యానిధీ!
ఒకనాడు నీ యహింసోపదేశము విన్న అర్భకుండెదిగి మహాత్ముడయ్యె ఒకనాడు నీ శిక్షణకు లోబడిన వాడు తెల్ల దొరలమీద తిరుగబడియె ఒకనాడు నీ స్వతంత్రోహలందిన విప్ర డురమొడ్డి ఆంధ్ర కేసరిగ మారె ఒకనాడు నీ చెంత నోనమాల్‌ దిద్దిన దక్షుండు భారతాధ్యక్షుడయ్యె నీ సముఖమున విద్యలు నేర్చి నేడు డాక్టరుగను పేరొందిన యాక్టరుగను గాయకునిగ ప్రజాహిత నాయకునిగ మెఅసినారు - ఆచార్య! నిన్మజచినారు - ఒకరిద్దరు బిడ్డలతో తికమకయై తల్లిదండ్రి తిప్పలు బడ నీ వొక వందమంది పిల్లల కకటా! హితబోధ నెట్టు లందింతు వయా!
“నాన్‌ డిటెన్న్షను” వచ్చిన నాటినుండి
తొలగె విద్యార్థికి పరీక్ష్రవలని భయము
భయములేని విద్యార్థిని బతిమలాడి
మంచి మార్కులనెట్లు తెప్పించ గలవాొ।
పఠన జేయుమన్న బల్లపై తలవాల్చు
ప్రశ్చలడిగినంత పైకి జూచు
ఊరకున్న ప్రక్కవారితో కలహించు
చదువనంగ నెంత చౌకమయ్యె;
పౌష్టికాహరములు లేక బలము రాక
బక్క పురుగుల వలె లేత బ్రతుకు లీడ్చు
భావి పారుల జ్ఞాన సంపదను బెంచు
గురువరుల శుభోదయమును గోరవలదె?
దిక్కులదాక మొన్ననరుదెంచినపెన్‌ బదిలీ తుఫానుకున్‌ అక్కలు గొట్టుకొంచు నడిరేయి పరారగు పిట్టలట్లుగా నొక్కొక అయ్యవారు తమయూరికి దూరముగా బడెన్‌గదా నిక్కృము-జన్మభూమిపయి నెవ్వరికుండవు స్వాభిమానముల్‌?
కొంటెపిల్లలు కొట్టుకొనిన తీరువుజెప్పి గద్దించు న్యాయధికారి వగుచు అడు గడుగునకును బొడము సందేహాల జితియించు మేటి పండితుడవగుచు తరగతి సామ్రాజ్య ధర్మ సంరక్షణ మకుటంబు దాల్చు పొలకుడవగుచు సహన సౌశీల్య విశ్వాస నైతిక దీప్తి ప్రసరించు పుణ్య ప్రవక్తవగుచు ఎన్ని విధముల జ్ఞానమందీయ వలెనా! అన్ని రూపాల ప్రత్యక్షమై నటించు గురువరా! నిన్నుగని యేమొ! సిరిమగండు క్రొత్త యవతారముల నిప్పు డెత్తడయ్యె; కంఠము దడుపుకొన “కప్పు కాఫిద్రాగి చిల్లరకు జేబులోనికి చేయిదూర్చ సీమ సుద్దలు తగులు నీ జీవితంబు మారునయ్య; ఆర్థికబాధ తీరునయ్య! యాతా
పనిగంటలు-బడి దినములు - దినదిన మెస్పైనుమెంట్సు దిద్దుళ్ళు - విజి ట్లును పెరిగి దేహబలమును తినుచున్నను బాధపడని తెంపరివి గదా! గురు శబ్ధంబున కున్న గౌరవము నీకున్‌ దూరమైపోయి పా మర సంబోధనలందు నిల్నె-నివు డోన్మాలేనియున్‌ రాని సో దరునిన్‌గాంచి “గురూ! గురూ!” యను వినూత్నాచార మేతెంచెనె క్కరణిన్‌ మారునొ! రాను రానది ప్రజా కంఠంబులే తేల్చెడిన్‌; నీకడ జదివిన పిల్లలు లోకోన్నతులగుట జూచి లోన మురియుచున్‌ చీకాకు మజచి పోయెడి నీకన్నను ధన్యజీవి నే డెవరయ్యా! పరువున్న బోధకుడవని గురు పూజాదినము నెన్నుకొని జనులెల్లన్‌ స్మరియింతు రుపన్యాసపు సిరులన్‌ వర్షించి వట్టి చేతులతోడన్‌;
ఆదివారము సెలవన్న పేరేగాని
పాఠ్య ప్రణాళిక హ్రయవలయు రోజు కాజు పిరుళ్ళు డీజిలింజనువలె
నఅచి పాఠ్యాంశాలు గణపవలయు కనుమూయక పరీక్ష కాగితంబుల కట్ట
తెచి రాత్రులనైన దిద్దవలయు వేసవి సెలవులద్రోసి “ఎలక్షను”
పనిమీద నిలువీడి చనగవలయు వలయు గృహ కార్యచయము నావలకునెట్టి తరుముకొనివచ్చు బదిలీల తట్టుకొనుచు బ్రతుక వలయు; లేకున్నచో చితుకవలయు నెంత సహనశీలుడవయ్య! పంతులయ్య! గిరగిర రాజ్య చక్రమొక కేలను ద్రిప్పెడి వారికే వయః పరిమితిలేనినాడు-బడిపంతులు నేబదియెన్మి దేండ్లకే విరమణ రూల్సుతో పరిభవించుట ధర్మమ! అర్వదేండ్లకున్‌ సరియొనరింప రాదె! అది షష్టిమహోత్సవమై చెలంగదే!
కుక్కుటంబుల(బశువుల లెక్కదీయ
క్రొత్త ఓటర్ల జాబితా కూర్చుజేయ
ప్రతి గృహానకు జని 'జనాభా'ను తేల్చ పాలకుల దృష్టి నీపైన బడుగదయ్య! ఉత్తరువు లిచ్చినంతనే చిత్తమనుచు ఫలితమును దలంపక మారు బల్కకుండ పని ముగింతువు - “ఏ గుర్తు పంచదార కార్ల్ణయిన దక్కదయ్య! నిక్కముగ నీకు - సిలబసున్‌ బెంచి తరగతి (స్టెంక్తు బెంచి పని బరువుబెంచి వికృత బోధనలు దించి జీతము కుదించి ఫలితాలు చూతమన్న సున్నకున్‌ సున్నగాక యేమున్నదన్న! క్రొత్త నాయకుండు కొల్వుదీరినయంత నెడ్యు కేషనలుగ నేదొ! మార్చు చేయుచుండుగాని సిసలైన శాప్టీయ మార్గగామి నేడు మనకు లేడు -
నేతి బీరకాయలవలె నెసగుచున్న అభ్యుదయ పాఠశాలల నచట నచట నిలిపి ఫలమేమి? వసతులు గలుగజేసి ఉఊన్నవానిని సరిదిద్దు కొన్న(జాలు “ఫేమిలీ బెనిఫిట్ట”ను స్కీము బెట్టి చచ్చిపోయిన వారల కిచ్చునట్టి నగదు పదివేలు విరమణా నంతరంబు గురుల కీయక తప్పించుకొనగ దగునె? సకల యాజమాన్యముల టీచరుల మేలు తలచి - వర్గవిభేద తంత్రము త్యజించి పెంపు వహియించి సమత జూపింపకున్న “లీవు ట్రావెలు” జీ.వో. ఫలింప గలదె? నెలనెల టెస్టు మార్కుల గణింపక హాజరుతోడ విద్యలన్‌ కొలిచి ప్రమోటు చేయునొక ఘోర నిబంధన మట్టులుండగా సుళువుగ పుస్తకంబులను జూచి పరీక్షలు వ్రాయు పద్ధతుల్‌ తలపయికెత్తనున్న వి-విధానము లింత యధోగతంబులా!
గురువుకడ విద్యలను నేర్చుకొన్నవారు
గురు తరోన్నత పీఠాన గూరుచుండి
గురు పరిశ్రమ మజచెడి తరుణమందు
గురువరుల జీవితము లెట్టు మెజుగు పడును? భావితరాన మానవతపండి సుఖంబులు నిండి స్వర్గ మీ భూవలయంబుపైన గన బూనిన దేశము నిన్నుజూచి సం భావనజేసి నీబతుకు బాట సువర్ణమయమ్ము జేయదే! పూవులు రువ్వజాల్‌ విసరు పోకిరులుందురె? దేశ కోత్తమా! మన సమస్యలు దీర్చగా మజియొకండు
ఆకసమునుండి రాడు - సమైక్యమైన
మన ఉపాధ్యాయ శక్తియే మనకు రక్ష
లెండి! ముందుండి యుద్యమించండి! రండి!
వాజకకకు ట్ర ప్రువ్రుడకానాాా.
యటాయైాతాాాాం
సమానత్వము కాలము మారిపోయె; నణగారిన పేదల నుద్ధరింప, చ ట్టాలరుదెంచె; చీకటి కొటారుల మూలుగు ధాన్యలక్ష్మి ధీశాలినియై బజారుల పచారొనరించె; కుతంత్ర మంత్రముల్‌ హేళనకొగ్గి మూలబడె; నిందిర సుందరహస్త మెత్తగన్‌ జీవకోటి కొజకు దేవుడొసంగిన నీరు - నిప్పు - నింగి - నేల - గాలి ఒకని సొత్తుగౌక ఉమ్మడి సొమ్మని పలువు రనుభవింప గలిగిరిపుడు -
అంటరాదని గెంటియుంటచే నొంటిగా నూరికి దూరాన నుండలేక మైల మైలని అడ్డమగు వారు వారింప గుడిలోని దేవుని గొలువలేక తృణమిచ్చి పెంచిన బుణ సత్రములమీద వ్రేలి ముద్దరలను వేయలేక నలుసంతలేని పిల్లలనోట వెలువడు గర్వంపు బిలువుల కోర్వలేక శ్రమ సహించి బ్రతుకు హరిజనుడు లేచి యూరి నడిబొడ్డునం జేరె, నుజికె గుడికి; అప్పుల విముక్తిబొందె; మర్యాదలందె; నంతియేగాక - పూజారి యయ్యె నేడు - ఒకడు కుబేరుడై ధనము నుప్పలు తెప్పలుగా గడింప వే రౌళడు కుధార్తుడై కుములుచున్న వ్యవస్థ కవస్థ వచ్చె; పాం దికపడె హెచ్చుతగ్గు; లొక తీరున భారత పౌరులందజున్‌ చక చక సాగి రభ్యుదయ శాంతి పథాన సమాన గాములై
పట్టుపాన్సున నిద్రబట్టక యొక్కండు
గుడ్డలేకయె ముడుచుకొని యొకండు కడుపుబ్బ దిని లేచి నడువలేక యొకండు
ఆకలితో చనలేక్ర యొకడు ఎక్తెన మేడ మెట్టెక్కలేక య్ఫైక్రండ్తు
నీడయైనను లేని వాడొకండు కష్టమెట్టిదొ! యెలుంగని సోమరి యొకండు
చెమట చిత్తడిన గా సల యొక౭4ా వ్యాకులత పడి; రిపుడు చీకాకులేని సమ సమాజ జీవనులయి శాంతిగనిరి; నొక్కి “సర్వే జనాస్సుఖినో భవంతు” అనిన పెద్దలవాక్కు సత్యంబుగాదె;
గట్టించి లే
కుల గోత్రంబుల బ్రహ్మ రాక్షసులకున్‌ గం వముల్‌ వలపుంబూవుల పల్లకీల పయినన్‌ వర్తా కించి యక్షింతలన్‌ విలసిల్లెన; తమితో ప్రభుత్వరమయున్‌ మే పారగన్‌ తలపై ల్లి 'యినాము' లిచ్చెనుగదా! దౌంగల్‌
అంటరాదని గెంటియుంటచే నొంటిగా నూరికి దూరాన నుండలేక మైల మైలని అడ్డమగు వారు వారింప గుడిలోని దేవుని గొలువలేక తృణమిచ్చి పెంచిన బుణ పత్రములమీద వ్రేలి ముద్దరలను వేయలేక నలుసంతలేని పిల్లలనోట వెలువడు గర్వంపు బిలువుల కోర్వలేక శ్రమ సహించి బ్రతుకు హరిజనుడు లేచి యూరి నడిబొడ్డునం జేర, నుజీక గుడికి; అప్పుల విముక్షిబొందె; మర్యాదలందె; నంతియేగాక - పూజారి యయ్యె నేడు - ఒకడు కుబేరుడై ధనము నుప్పలు తెప్పలుగా గడింప వే రొకడు క్షుధార్తుడై కుములుచున్న వ్యవస్థ కవస్థ వచ్చె; పొం దికపడె హెచ్చుతగ్గు; లొక తీరున భారత పొరులందజున్‌ చక చక సాగి రభ్యుదయ శాంతి పథాన సమాన గాములై
పట్టుపాన్సున నిద్రబట్టక యొక్కండు గుడ్డలేకయె ముడుచుకొని యొకండు కడుపుబ్బ దిని లేచి నడువలేక యొకండు ఆకలితో చనలేక యొకడు ఎత్తైన మేడ మెట్లెక్కలేక యొకండు నీడయైనను లేని వాడొకండు కష్టమెట్టిదొ! యెజుంగని సోమరి యొకండు చెమట చిత్తడిన గా సిలి యొకండు వ్యాకులత పడి; రిపుడు చీకాకులేని సమ సమాజ జీవనులయి శాంతిగనిరి; నొక్కి “సర్వే జనాస్సుఖినో భవంతు” అనిన పెద్దలవాక్కు సత్యంబుగాదె; కుల గోత్రంబుల బ్రహ్మ రాక్షసులకున్‌ గోరీలు గట్టించి లే వలపుంబూవుల పల్లకీల పయినన్‌ వర్ణాంతరో ద్వాహముల్‌ విలసిల్లెన్‌; తమితో ప్రభుత్వరమయున్‌ వీక్షించి యక్షింతలన్‌ తలపైజల్లి 'యినాము” లిచ్చినుగదా! దాంపత్యమే పారగన్‌
వరకట్నంబను ప్రాణి విక్రయపు దుర్వ్యాపారముం జేయు ము ష్కరులన్‌ మేము వరింప సౌఖ్యమగునే? సంసారపున్‌ బండికిన్‌ వర చక్రంబులు భార్య భర్తలనుచున్‌ వాదించి సాధింపరే! పురుషుల్‌ స్రీలు సమానులన్న నిజమున్‌ పూబోండ్లు పెండ్డిండ్దలో తరు శాఖముల నీడ తలదాల్బు కొన్న వా
డిల్లు వాకిలితోడ నుల్లసిల్లె అద్దెకు సరిపోని యార్జన గలవాడు
సొంత రిక్షానెక్కి సంతసించె చదువులలో నెగ్గి బదవలు బడిన వా
డుద్యోగ రమణి కేలొడిసి పట్టె వెనుక ముందు మజెవ్వరును లేని ముసలమ్మ
పాలమ్ముకొన పాడి పసులబెంచె కాంతి దరిగి పూటకును టికాణలేని బడుగు పేదకు జీవనోపాధి గలిగ = పాటుబడు వారి కెందేని లోటుగలదె? ఓడలును బండ్లగును బండ్లు ఓడలగును -
పితరుల ఆస్తినేడు మగపిల్లలు మాత్రమెగాక - ఆడ సం
తతియు గ్రహించు హక్కొదవె! ధర్మవిధిన్‌ మగవారితో సమా నతయు లభించె; కార్య కరణీయపు రంగములందు దూకుచో నతివ యొనర్చ జాలని మహాక్రియ లెయ్యవి? భూతలంబునన్‌ తననీడల్‌ బ్రసరించునంత దనుకన్‌ తానొక్క మొక్కేనియున్‌ కనరానీయని మజ్జిచెట్టయిన భూఖామందు మాకందమై
జన సంక్షేమ విధిన్‌ మిగుల్‌ పొాలములన్‌ జాతీయమున్‌ జేసె; భూ వనితారత్నము సాగుజేయని దొరన్‌ వాంఛించునా! కాంచునా! తాతయో! లేక వాని ముత్తాత యెవడొ!
తీసికొన్న కొద్ది బుణమ్ము తీర్చలేక
మరణమగు దాక “వెట్టి చాకిరి” యొనర్చు
పుట్టు బానిస "స్వేచ్చను బొందెనిపుడు
ఓపిన యంత భోజనము నుక్కిరి బిక్కిరిగా భుజించి తా
మోపిక యుండునంత వజకున్‌ కడుసంతతి గాంచి జోలెలన్‌ వీపునగట్టి నెట్టనిక వీలగునా! ఇటువంటి బాధలన్‌
బాపెను; శస్త్రవైద్య సదుపాయము దీనుల పెన్నిధానమై; యాం
తలపు లుడిగి పెద్ద తనమున వృద్ధులు వెనుక ముందు జూచుకొనుచునుండ సమత సర్వదిశల జయ సూచనలు జేయ నవ తరంబు ముందు నడువ వలదె? మేడపై మేడ నిర్మింప నెంచినవాడు పరిమితులను గాంచి ప్రక్కకొదిగె; వంచించి లంచాల మంచమెక్కిన వాడు గాలి వాలున కుప్పగూలి పోయె; అప మార్గమందు ముందంజ వేసినవాడు చెజసాల మొగసాల జేరుకొనియె; "విధి నిర్వహణము గావింపని యుద్యోగి సణిగి నిర్బంధ విశ్రాంతి బడసె; ప్రగతి నజచేత నాపగా పాలుపడిన కుట్రదారుల గుండెలు కుమిలిపోయె ఆర్థికపు మిట్ట పల్టము లంతరించె; నిరువదంశాల జడివాన గురిసినంత -
ధరలనుబెంచి యక్రమ విధానమునన్‌ జనువారి కాళ్ళకున్‌ జరజర తిమ్మిరెక్కినది-బౌక ధరల్‌ బ్రకటించి చాలమేల్‌ సరకులనమ్మె సూపరు బజారు-కుంటుంబధన వ్యయంబులో పరకయొ! పాతికో! వెనుకబడ్డది పేదతనంబు దీరగన్‌ హనుమంతుని తోకవలెన్‌
క్షణమొక తీరుగను పెరుగ సాగిన ధరలీ
యనువున దిగి సామాన్యుని
మనుగడ కనుకూలమయ్యె; మాన్యంబయ్యెన్‌;
అడిగినవారి కోరికల నప్పుడె తీర్చెడి కల్ప వృక్షముల్‌ పుడమిని లేని లోపమును పూరణజేయగ “బేంకు” లెన్నియో పాడమి బుణాలనిచ్చి పలుపోకల బోవు దరిద్రదేవి నె
న్నడు మరవంగ ద్రుంచెను-ధనంబొనరింపని కార్యమున్నదే! ఇరువది యంచులున్న వసుధేశ్వరి యిందిర సూత్ర ఖడ్గవున్‌ మెజుపుల కాంతిలో ప్రగతి మేరువు దర్శనిమీయ చాటునన్‌ సురిగిన కీచకుల్‌ బకులు శూర్చణఖల్‌ నరరూప రాక్షసుల్‌ చెజలను జిక్కి; రెల్లపుడు చెల్లవు దుష్టుల క్రూరకార్యముల్‌
అంతరించెను గదా! అవకాశ వాదుల అవినీతి కార్యాల అడ్డుగోడ
పతనమాయెను గదా! పరహింస కిరవైన గూడు పుఠానీల పాడుమేడ
సమసిపోయెను గదా! జాతీయ కార్య స దనముల మసిజేయు దహనకాండ
అంకురించెను గదా! అనదల బ్రతుకులో సుఖ జీవితానంద సుప్రశాంతి
నీవు నేనను తొలిభేద భావముడిగి
మనము మనమను నైక్య నిస్వనము వెడలె
సర్వజన సమానత్వంబు సంఘటిల్లె
అత్యయిక పరిస్థితి తేజ మావరింప
పుట్ట గొడుగులట్లు బుట్టిన.'యిజములు
గొప్పతనము జాటు కొనుచు వచ్చి
కలహ మలినమంటి గబ్బు గబ్బైపోయె
నీతిలేని 'యిజము'” నిలువగలదె?
వేదికలమీద మాత్రమే వినుచునున్న
సరి సమానత్వ మీనాడు సాంఘికముగ ఆర్థికముగను రాజకీయముగ గూడ ననుభవమునకు వచ్చె; జనాళి మెచ్చ; ధనవంతుండతి వ్యయమున
తనయుని పైవిద్యకంప ధన హీనుండున్‌ తన తనయునిన్‌ ప్రభుత్వపు
వనరులతో జదువ బంపె పరసీమలకున్‌; భరతదేశము నందనోపవన మటుల శాంతినవ పారిజాత పుష్పముల విరిసి భవ్యసుఖ సుగంధంబుల బంచిపెట్టె తులసి వనమున గంజాయి మొలకలున్నె? అయ్యలార! ధర్మమనుచు 'పేరాకటి చిచ్చు రగిలి చచ్చు బిచ్చగాడు ' కలికమునకునైన కనుపించునే ముందు ఫక్షపాత రహిత పాలనమున -
జాణ శకద్రకకమొ గిరి డ్రురునననునా------.
ఉగాది పండుటాకు భువినిరాలి పడుచునుండ చిన్న చివురాకు తలయెత్తుచున్న పగిది గడచె సంవత్సరము - నేడుగాది తోడ వచ్చితివి నీవు క్రొంగ్రొత్త వత్సరంబ! పలువురు సత్కవి ప్రముఖ పండిత వర్యులతో ప్రపంచపున్‌ తెలుగు మహాసభల్‌ పొడమి దేశ సమైక్యత కూపిరూదె; ఆ పొలకువ లెప్పుడున్‌ చెదరిపోవునె? నీ గమనైక్య సూచ్యమై; తెలుగు ఉగాది స్వాగతమిదే! అరుదెమ్ము సుఖమ్ము లీయగన్‌
తెలుగధికార భాషయని తేల్చియు, బ్రహ్మరథమ్ము పట్టియున్‌ కులికిరి గాని - ఆచరణకున్‌ దలయొగ్గిర? కార్య మందిరం బుల గడపెక్కనిచ్చిరె? అపూర్వ వసంతము తొల్కరించి మా తెలుగు సరస్వతిన్‌ పయికిదెమ్ము; జగాన - నుగాది పర్వమా ఆమని యేగుదెంచిన దుగాదికి తోడుగ - పచ్చ పచ్చగా భూమి లతాంగి క్రొవ్విరుల వుట్టముగట్టి హసించె; కోకిలల్‌ మామిడి కొమ్మమీద రస మాధురిజింద గళంబులెత్తె; ది క్సీమలు స్వాగతంబనియె; శ్రీఘము రాగదె! చైత్రమాసమా! ఆరు బుతువులందు నరుదెంచు సుఖదుఃఖ మనుభవించు సంయ మనము గలుగ నాజు రుచులతో యుగాది పచ్చడి మాకు నీవివోలె తెచ్చినావు - నీవు రాక్షస కృత్యముల్‌ గని చిరాకున చాటునకేగె నీర్వ్యపున్‌ వీక్షణతో గతాబ్ది-పదవిన్‌ విరమించినవాని పోల్కి-నీ వక్షయ శాంత్యహింసల సహాయముతో క్రమశిక్షణ క్రియా దీక్ష వహించి రమ్మిపుడె! దేశము కోసము నూతనాబ్దమా! యాః
కట్టుంబొట్టును జుట్టు మెట్టియలతో గన్పట్టి నీమాలకున్‌ గట్టుంబడ్డ తెలుంగు భారతిని నగ్న ప్రాయినింజేసి చూ పెట్టంబూనిన ఊకదంపు కవితల్‌ పీఠాలపై కెక్కినన్‌ పుట్టం బోవునె? సత్కవీశ్వరులకున్‌ పున్నీళ్ళు దేశమ్మునన్‌ వాములన్‌ దిగమ్రింగు స్వాములకు 'వసంత
కాలమా! యిది సుడిగాలి గాని మానవత్వములేని దానవులకు “మధు
మాసమా! యిది విష మధువుగాని సరకుల ధరబెంచు దురితాత్ములకు “నూత
నాబ్దమా! యిది భీకరాబ్ళిగాని ఊళ్ళు నోళ్ళుంగొట్టి యూరేగు దొరల "కు
గాదియా! యిది ఆత్మ భేదిగాని విమల నీతి నియమముల పీక నులిమి జాతి సంస్కృతీ విభవమ్ము పాతిపెట్టి ఎన్నికకు వచ్చు కుమతుల కీ యుగాది దొమ్మలం జీల్చు మారణాస్త్రమ్ము సుమ్ము!
చెజకు రసమున్న పాత్రను చేతబట్టి
రమ్యమగు వేపపూలు శిరాన దురిమి
చైత్ర రథమెక్కి గ్రీష్మతేజము వహించి
నెమ్మి నూతన సంవత్సరమ్మ! రమ్ము
వరునకు కట్పమిచ్చికొను వాడుక వేడుక వాడ వాడలన్‌ తరుణుల జీవితాల కురిత్రాడయి పోయె; కులాంతరంబులౌ పరిణయ కార్యముల్‌ నడుపు భారముగైకొని దీవెనల్‌ వధూ వరుల కొసంగుమమ్మ! నవ వత్సరమా! వలపుల్‌ పవిత్రముల్‌ ఏటి కొకపేరు ధరియించి యేగుదెంచు
నిన్నుగని మంచి చెడుగుల నెన్నతరమె?
"'పేరునుంబట్టి గుణముల తీరుజెప్ప
వీలు కలుగునె? వీరయ్య వీరుడగునె?
ఎన్నికల యుద్ధ భూముల కేగుదెంచి
చేసిన పరోప కృతులేవా! చెప్పలేక
చేయబోవు కార్యముల వచించువారి
మాటలను నమ్మి చెడిపోకుమా! ఉగాది;
నలిగి సత మతమైన మానవ సమాజ
మేమి కానున్నదో! చెప్పలేము నేడు
నవ యుగాది! యత్నించుమా! నవ సమాజ
విమల నిర్మాణ కార్య భారము వహించి! ఆాాఆద్రద్రభఉకాాలా
హరిజనాభ్యుదయము
అడుగు జాడలు కంట బడకుండ తుడువంగ
తాటాకు మడిమల దాకు నాడు గొడుగు చెప్పులు వేసికొని బజారున బోవ
నుజీమిచూచు కుబుద్భులున్ననాడు వేదన నొక్కింత విన్నవించు కొనంగ
గుడులకు పోనడ్డు పడిననాడు బ్రతికింపుమని జబ్బుపడి వైద్యునర్ధింప
నాడి జూచుటకంట నన్ననాడు యయా లి
కుమిలిపోతివి - నేటి సంఘమున నీకు సర్వ హక్కులు గలవు - ధీశక్తిమీర ననుభవించు మగ్రజు లేమి యనరు నిన్ను హరిజనుల చిన్నవాడ భయంబదేల? చేనేత గుడ్డతో మానమ్ము గాపాడి కట్టు బట్టల కెట్లు కష్టపడితొ! పాదరక్షలనిచ్చి పాదాల రక్షించి | దూరమ్ముగా నెట్టు త్రయబడితొ! చెమ్మట వర్షించి సిరులను బండించి తిండిలేకే రీతి దిగులు పడితొ! పులిని గ్రుద్దుకు జంపు బలపరాక్రమముండి వెట్టిగా నెట్లు భావింప బడితో పామునకు పాలు చీమకు పంచదార పోసి పోషించు భారత భూమినెంత పతనమైతివొ! అంతయున్నతి వరింప లెమ్ము! ముందుకు రమ్ము! జయమ్ము గొమ్ము!
భరతు నంతటివాడు హారతుల నిడగ రామ చంద్రునివలె భవద్రచితమైన చెప్పులే రాజ్యపాలన జేయునాడు తలలు వంచిరి ఘనులు - నీ విలువముందు - అరె! ఒరే! యని నిన్ను - నీయాలినేమొ! ఒసె! దసే! యను పొలికేక లుడిగెనిపుడు గౌరవంబిచ్చి పుచ్చుకో గలుగు విద్య నవ సమాజము నేర్చుకొన్నది గదయ్య! వేలిముద్ర 'సుబ్బ' డెప్పుడు చదివెనో! రాను రాను “సుబ్బరాయ” డయె; సుబ్బి గూడమారి “సుబ్బలక్ష్మ”మ్మయ్యె జగతి దురుసుతనము సాగదెపుడు - నోదుగొట్టి బ్రతుకు వారిని గనిపెట్టి చని ప్రభుత్వమునకు సాయపడుము లేకయున్న నీకు చీకాకు మిగులురా! సిరుల బంచిపెట్టు హరిజనుండ! ఆాఆఅఠఅకఅకాా
జ్‌ ఎదురుతిరిగిన చెప్పులు
కత్తికోతల నోరిచి నెత్తురోడ్చి కంపుగొట్టు తోళ్ళము మేము - కసువు గుంట పాలు గావలసిన జీవితాలు మావి సేవ జేయ మీ పాదాల జేరినాము రాయిరప్పలపై మీరు పోయినపుడు గాడ్పుటెండలలో తిరుగాడు నపుడు వడివడిగ ముండ్లబాటలో నడిచినపుడు కవచముల వలెమీ కాళ్ళు గాచినాము. కటిక నేలపై నరికాళ్ళు కందకుండ మోదమెసగ - రొమ్ములమీద మోయునట్టి తల్లిదండ్రులమై మేలు దలచినాము అరిగిపోవుచు మీవెంట తిరిగినాము. మాకు రూపమిచ్చి మా కంపు దొలగించి జీవకళను బడయజేసి తుదకు మమ్ముదెచ్చి మీపదమ్ము లందుంచిన చర్మకారులెంత చౌక యయ్యిరి! తలబిరుసున, నా ప్రాణ దాతలను కినిసి “కొట్టెదను చెప్పుతోడ నా కొడక” యనిన ఎదురుతిరిగి పైకెగిరి తన్నెదము మేము గారవించుము మమ్ము! జాగ్రత్త సుమ్ము! పెదవి మెదపక మీచెంత నొదిగియుండు అట్టడుగు జీవులను క్రోభపెట్టినపుడు తిరుగబడునని యిపుడైన తెలిసికొనుడి! సమత పాటించి మానవత్వమున మనుడి!
జాణ శకేకలెప గ్ర గు గ్రుట్తతకొలాల-.
గ క న ము యో . జ ల స సు ఆ (| ఆ ఇల్ది త! ట్ర న ణి న స: న్న నం షమ. తయా. ఈ శిశ్న ళు ట్ల ల గ తం షా అ ర్‌ న. న్‌ యాన శ | కణ
(0 ₹్రీ మ! న్‌ శ ల న | " న
. ము... హం. ఈ న యు జయ లె
. సం నాల భా ణి
గ | ల యో? లా శ్చ లా గ్‌ా "ఇ శ్‌ ల! (స రి! క్ష
జీ (ఠి యో గ యా వా ఆ గా స్‌
॥ శి లా గో ' ఖో /. గ
1 . జనన!
జీ సి న , ల్తిన్తల.
గ ఓ శః శా ్ట నుం = క | ఆజ (| . ల సాలు న అం వయ క! న. న. శ్‌ స్‌ో ప , మ త్త గే
స లు పాంచ ఫి
క్‌. ట్రా య న. ఏ హాడ్‌ జాం నాం ]
ఫి కర్త మ త్‌ ౯ 2 వ. స డే. ఇ మగా. లం శ ళ్‌ శ క మ స ళ్‌ శ చ శ్‌ , న ల జీ వా మ పు [ట్‌ 0! ఇట్‌! న వ. న్‌ రాట అభం రాగ స | యా. ఫి ఇ. తూ? స య. గ వ్వసి న (గ ఖీ ల గే నశ శే లో! ద్ద [ 0. ణే; యు! ల . భై శ్‌ యం శస టి పవన ల! స య 17 షీ సట న వనన | & ల్‌ో ల్‌ న స + .' 4 న స. యా. స య ౮ షి ౯ స కనటం | ఫ్‌ క్ష (4 బే ఖ్‌ య వ ప! ల. | శవ? అలో సగ? మ్‌ న వజ పంటు ఖై టి జ హైం. జ ్‌ స్తీ న్‌ లు. థి! [
/ స్ట వా హౌ 7 చా 1 11 నళ ' / కంతా?” క్‌ _ ఉక్‌ చం ఖ్‌ లో జ పు షట (| లః ॥ క జ క్‌ ల వ? గా | జ ఓ న పు తా గ్గ స 4 ను లక ౨ ౫౩ ॥ అకా మ న య లు ౧ వ టనే! “గ. టె సం నస్‌ ( | య |. బీ పళ్ల బా వ య | య్‌ శా. | స్‌ చల నం, న టు =. క ఖా! శి “ కీల శశీ క క ల్లీ సొ (౧ జగ జ శీ ర్యా కు ర్‌ త్త 0 ల /్‌ య ఖ. . యూ సట. శల ప స న + మ. | ప టి రో సీ సకవు న న న్య హననం లంగ శక టం అల్లో అ పనే: 2 న! టీ ల (౧ [౧ స నే టీ అ అ+ స్‌ క. న న. స్త టై గ టీ. న జస థా +! ల స గ. స్తై టు ం. భే స ఆ యాన చె ల నం... తు | ల ఎయు సై. స టే. | నా ఎట్ట చు స మట ష్‌ నటనా! వ సట నల హ్‌. (1. న న కు 1 ీ' వ (1 చ చయ. స స న చతు న శ్‌ న మ్‌! ఎ. శత ర వం ల! నాచు ల ఇ పలచ నట్లే |
[0 ష్‌ య్‌ నా 2 ॥ ళ్‌ ప... ఖ్‌ జంక ష్య క క్ష నన షల. క మము ్గ్‌ బన స న్‌ న క. వ. య సారు బీ వు స / టా ట్‌ లో ౯ ల య. ఖ్‌ గ్‌ వ క్‌ భట స్ట (య [స సన్‌ స లు స న్‌ (ల
గాన భ్‌ (గ; స న్‌ న శ్‌ ఎ స క ళ శీ స్ట్‌ 1 గ్ల క్ట క్షు . జం పాట్‌ సన... లీ . | యే! "స శ ॥ జీ శ, నా. య మనో నాన... రంల నా. తమా మాల్‌! సి మసన గో
స నా నాడా ్యా | నం ః
య చసన వ గ్‌ ప స న.
- లాల: మ్న్‌ ఖ్‌ ణి
(ల్‌.
? గ జీ /. స ల జో ్జీ కా లట శ న్‌ న్‌ య ఫ్‌ “ ల”
, భీత ఒం ం ఏస్‌ కథక
(గ. ంం (| థ్‌
శ! జై జీ ర /
. షక్‌ ౫. చ్‌ వాయ జం చ న్‌ టా! చ నో. క.
జై క స్‌ ల
॥ చ ఇ వను త ఇ ॥
నా. లము. 3 ( లావు. ఇ టే
. పో ల్‌ . తలం 9200010 త్పె కట్‌ న! భాషాప్రవీణ, మధురకవి ౨ స ' మళల్లవరవుజాన్‌ మ ౨౧. = ముద్రితపద్యకావ్యములు .-:. సీ
- సాంసనుడెలీలా(నాటకము”. ౨. వట్ట
- విశ్వప్రకాశము . . న / 3. అతుకుల బ్రతుకులు గ్‌ . | యం 1989-90 సం॥ మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం , ఖీ 8.50. 8.56. విద్యార్థులకుపాఠ్యగ్రంథధము .". బో (
- కాంతిరేఖలు ల ల స్మ!
-
- సూక్తి శతకము మ స్య ల్‌ 6 సరసవినోదిని ౧... .+ . స , 7 చిరస్మరణీయులు . |. య! న... 8. భావవిపంచి .- *.. | | లా 9. ఎయిడ్యు రోగి (బుఖ్జకథ) " . వ ,. ....._“. అముద్రితములు . నీల 1౨౧. 2. న్యాయంకావాలి | ౮4 .. . శ్రీ కౌతా నాగేశ్వరరావు, 11..గారు మధురకవి కావ్యములపై (ల! ..... పరిశోధన చేసి “మల్లవరపు జాన్‌ కృతులు - బక పరిశీలన” అను |. '..... ... సిద్ధాంత గ్రంథమును తెలుగు, విశ్వవిద్యాలయమునకు సమర్శించి/ 7, స“ .గీయం,ఫలొ డిగ్రీని 1997 సంః గ్రహించారు. ఆ గ్రంథము ముద్రింప. క్క ( బడినది. - . లపై లి . ” న