Telugu Ashwasastramu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

టై య లం న మపవామువాపపనానయాలయయయ జ ॥ వున జ . ॥ (' చే నాలా కం య కా న ం ః ॥ ఎం త్‌ క | " వ. సన శా క న. . న్‌ భూ... స వా క. న , (. డే సాగే నిజా ఈ! అ సు లగ న. _ సే ళి న ల గ తశ కం ్గు క . న్‌ చ ననే ననే నాపైన వా న్య (1 క్ష. సక ఇ వో శ... క న. 1 స్త 1] = షే స సో నే న న క టే. | కా ల గర ల మ ల భు చన _ ఇళయ టంంంటలన్త న. (రా శం. ఒం చీ నతు. స న త్‌ ట్రా య జ! వ ఒం ల కే. ల ॥్‌ న్‌. | ఇ క్షే సయ. త్య క ఎ పావై సలల. / లే ! చా

కః క న.

6 ౯ ఫో

ఖీ య క. ( పాలనా కస నీకీ *

న / క్‌ స్ట్‌ ” . షే. బ్రడ ల తుము మునుపు మును | జ (| ల్‌ న్‌ | న్‌్‌ (న |. క ల ,

లబ 4 య శ (ఫె .

వ న జ్జ వుషు గనుకను క్తికవ్యనబ్నుప్పుష్నద్వుస్నక్వుష్నకుషట్యుషర్లా శ | షా ల ల ౩

'.. నే నై తన. శ / సే స అ టీ న.

॥ ల న వ. త | శ్‌ నె ప. (?

పిఠిక

అయు శ్వేదమునకు అంగభూత మైన తమ అశ్వ శాహ్రము పూర్వ అధునిక చికిత్సా విధానములన: పుడికిపుచ్చుకొనిి లోకమున వెలువరించు చున్నది.

"దేశకాల స్వభావములలో వచ్చిన పకిణామము' (పభావము వైద్య పద్ధతులలో సెతము శనువీంప" తప్పదుగ దా ఖై

తమ (గంథము అత్యంత (వశస్తముగా నున్నది ఇట్టివావినిపెక్కు వెలువరించి తౌము మాన్యులగుదుగ గారం

అటు

ఉయ్యూగు ఉద్యావము గౌ ఎం43

లవీకు ) యం రంగయ్యప్పా రావు 6వ

95.1024. ఆం(ధ్రమహాసభా స్య ములు

(ఉయ్య్యూకువ్సెటు కుమార కాజూ

ఒర అశ్వళాస్త ము అతా కూ భంథకర్త డాక్టరు: యేజళ్ళ (శ్రీరాములు చాదరి (కినర్చిశెమిస్త్రు) శ క. గల్‌ డర. (పౌపయిటవ : నహటేవ పసువై ద్య ఫార్కశీ 1047 పవ న్ని మరు పశువైద్య గ్రంథమాల "లెనాలి _ గుంటూరుజిల్లా శాపీరైటు] [మాల్యము 8.0.0 -

గూ ౧9 మ్‌ విజ పి తగ 4 హ్‌

/ మన భారత దేశములో జంతు శార్ర్రములు చాలా అరుదుగా నున్నవి. అందులో అశ్వ శా(స్ర్రు మనుఃది అంధ్ర భఛామలో సరియగు (గంధము లేదనియీ చెప్పవద్చును- పూర్వ కాలమునుంచినేటివరకు జమిండారులదగ్గర మాష ము వాత (వతులున్నట్లు లెలియుచున్నది గాని ఒక్కరు'హాడ నరిగా (పకటించ లేమ, టైళ్ళోరాక పూర్వము గుజ్టమున కెతో పిలువ యుంజెడిది. జమిోరఠచాకులుగాని, భూస్వానులుగాని, ఆఫీసర్లుగాని గుజ్జముమోద ఎక్కి. రాగానే కొండంత (పేముతో ఆదరణనో వూచెకివారు. (చిటీేషునారి మాయ పన్నాగ మన్నట్లు రానురాను మారణయర్మ్శత్రములు వచ్చిన తరువాత గుజ్జముల పోషీంచుటగాని. ఫొనుటగాని అంతగా లేదు. కాని జంతువు లన్నిటిలో గుజ్జమున కున్నంత విలువ మరొకజంతువ్రు నకులేము. ఈగంథమును (పకటించుటలో నాయుధ్ధేశ్య మేమన (పొధమిక విషయములు "తెలిసి కొనుటకు, (పాధమిక చికిత్స చేసికొనుటకుమ్మాతమే (వకటించితిని. ఈ (గంథములో చెప్పిన సుడులు వగైరాలు శా(స్ర్రనమ్మేత ముగా (ప్రకటించితిని. అనేక మంది గుజ్ఞప్రు కౌతులు అనేకరకములుగా సుళ్ళమగూర్చి తర్కిలచు చుందురు. కాని నేనుమ్మ తను శాస్రుపద్ధతులతో నవీనపద్ధతులతో ష్షకటించితినిగాన వల్లు ఈ (గంథములోన్ని విమయములను (గహించుదురుగాక, ఈ (గ్రంథములో అనేక లోట్లు తప్పు లున్నను తెలియజేసిన మరల ముదణయందు సవరించు కొనెనను, సకాలములో అచ్చు వేసి యిచ్చిన సారధి _పెస్సు వారికి వందనములు (గ్రంథకర్త

జన్స భూమి వ్‌

వ బేశ మేగినా ఎందుగాలిక్షిన లే

=... వీ పీఠమెక్కినా యెవనెదుగయిన _. పొగడరా నీ తల్లి భూమిభారతిని స్‌

నిలుపరా నీజాతి నిండు గర్వము |

. జనియిఎచినాడ వీస్వర్లలోశకమున | |

ఏ మంచిపూవులకా (వేమించినావొ

నినుమోచె నీ తల్లి కనకగర్భమున! సే |

ఉల + ఆ666 ఇ ఠం న రాయపోలు న్‌

(| 9

స్లూ౭౯ాాాాకకళకకాలాలలళాడ్త

నా ల హస సం రా ల. న (1 ౪ ా న ల శ జే. జీ స్థా పాయు జ్‌ ల య శ రైంటడగంలి ్‌్‌ లల, ట్య భి న [చ్‌ ల ంయథా్య హం భల కళ యప యా టం. న వ్‌ క్షగ46 రాలా త లం? | . క నాళ శర్లలో న సవర టో ఇం శ్‌ వాన న. కంల కర్‌ న పసు మ ర! ల. భి య్య లం న క న న ప కరా టట టి?! నై "నీ మ] టను క్‌ కరా జీవో త్పత్తి

నక

. అన . జాం అశ్వ శాస్తము హ్‌ నో ం! శే స్‌ో (కతన శ | ॥ . | టీ వ . ఎంతవ లమవతకనంంచప్రయయ యను వపయనముయయముయయయముయయయనతమమా..ఉ మయిన. యంతయు ట్‌ ఈ సీ! దరిగనునుండునే తమశిలనగర - మునకు ఇ"ల్‌ హోథ్రుని ముఖ్యనగరు, అశ్వ శాశ్ర్రంబున నారి లేరినవాండు మున్ను లేడింత యమోఘు:డకట ఛాలిహోతంబని తా లిఖయించిన ద్య్యగంథంబుకుం బేకుంెళై (మ. వ! వై ద్యులంగరి చేత వాసిలాంచియు పేకు దిగరి లగంజేసి బేజరిలే ॥ ౧ గా ళం నీ అటి యశ్వశా(స్త్రుంబున గటివాయ లు లు 'ాలధర్యామునొందిన గాంచియుండి కంటకన్నీరు బెట్టే కలియుగమున భరతప్పుతులు నద్విద్యపాఠకులును॥

శాలిహోతుని చరిత్ర

అశ్వ శాన్త్రము నకు శాలిహో[తుకు నిధి. ఆతను రచిం చిన దానికి సాల్రహో(త్రయని నామృంచిడెను. అశ్వ వైద్యము నకు శాలోత్తఠ్‌ అని వేరుగలదు. _పాచీన వైడద్యులలో శాలి హో తుడు అ_గస్థానము వహించెను.

సాలతురము

పూర్వము తక్షశిలా నగరము సమిపమున “శాలకు రము అను [గ్రామము గలదు, ఆ (గామము శాలిహోత్రుని జన్మస్థ్ధానము. కొంతమంది లాహోరు ఆయన జన్ముస్థాన మం దురు, పాణిని (గాౌమముకూడ శాలతుర మే, కొంతమంది కాలి హోతునే “ధన్వంతరి యందురు కాని యిశ్వ వై ద్యమం "దెక్కువ (పావీణ్యము సంపాదించినవారిని ఫాలిహోత్రుని వేర వీలు చుటగలదు. _గొప్పవెద్యులను ఆయన ధన్వంతరి అని యందురు, దురదృష్టమున సాలిహో్రుని లిఖత [గంథములు మూలములు పోయినవి. అతను వవలము వాడో నిర్ణయించుట సులభముకాదు. హయఘాోమికుని కుమారుడు శాలిహోత్రు "డని నకులుడు నుడివెను. ఈ విషయ మాధారముచేసికొని (శ్రీస్తుళకము ఒకటవళ శాబ్బములో శాలిహోతుడు. నివసించి యుండునని ముఖోపాధ్యాయుని వాదము,

ఇాలిహో తుని శతాబ్దము

ఇండోసీధియన్‌ స్థానమునందు శఇాలిహో(త శతాబ్ద ములో పెపూవరునందు బౌద్ధమత (పచారకుండగు అశ్వ ఘోష - గలడు. స్యుళుతునకు శాలిపహో(త్రుడు కొన్నివ్యాస

ఆళ్వ ళాన్త్ర్యము త్రి ములు బోధించి నట్లూహింపబడెను, ఈ వీిమయము లన్నియు “హైందవ వైద్యమున స్వర్ణయుగము నాటివి. ఇాలిహో[శ్రుడు బుద్ధుడు కాదు. (ర్రాహ్మ్మణుడు, (కీస్తుకకము మొదటి శతా బ్రము నాటికిఅర్చకులు పురోహితుల అధీనమందుగల వైద్యము (శమ్మకమముగా. శ్నీణించుట కారంభించెను. హీమాలయ పర్వత (పాంతమునందు మగధరాన్ట్రములోని కంపారణ్య మున శాలిహో(త్రుడు తనవిద్యాష్టలకు పాఠములు. చెప్పినట్లు "తెలియు చున్నది, వంగ దేశమున [పారంభము (గ్రీకులు హిందూ బేశములో తిరిగిన (పాంతములందు గాక ఆయుర్వేద వైద్యవిద్య వంగచేశమున [(ప్యపధమమున (పారంభింపబడినట్లు "ఇెలియుచున్నది, అశ్వజూతి చరితను, వానిని తర్చీదుచేయు విధానము, పెంచువిధానము వాని నుంచుటకుశాలలు, వానిని మాలీషుచేయు విధానము, ఆరో గ్యముగానున్న వానిని జబ్బుగానున్నవానిని నెట్లునూాడవలెనో వీసమయములో వానిని కొనవలెనో, ఎప్పుడమ్మవలినో, మొదలగ విమయములగూర్చి వంగచేశములో శాలి హో్రుడు విద్యార్థుల కుప దేశం చెడివాడట, శాలిహో(త ఇాస్ర్రము ఎనిమిదిఫభాగములుగ విభజింపబడెనుం శల్య ఇాలాక్య, కాయచికిర్స; భూతవిద్యకామార భృత్యము, విమ తంతము, రసాయయనము, వాజీకరణము, ఈభాగములలోని పెక్కువిషయములు అగ్నిపురాణము, మత్చ్యు; గరుడపురాణ ములలోను ఆయుర్వేదము వర్షింపబడెను- నంస్క్భృతభావలో

క్తీ అశ్వ ళాన్త్వము నుంచి సంస్కృత (గ్రంథమును “వేతన” అను వారు హిందీ భామలోనిక్షి భాహాంతరీకరిం చినట్లు “మిత” అనువాడు కెలువు చున్నాడు. కురాట్‌ ఉల్‌ ముల్కు-

మహామ్ముద్‌ కుమారుడై న ఘయాజుర్దీన్‌ పర్ధియా పరి పాలనకాలములో అనగా 1831లో ఆ హింద్మీగంథమును కురాట్‌ ఉల్‌ ముల్టు అను పేుుతో పాళ్ళీ భాషలోనికి తర్జుమా చేయబడెను, హిందీ కాలిహోతున్మిగంధము లక్నో లోనున్న రాయల్‌ పున్న కో భాండాగారములోనున్నదది. ఆది ఏ0 భాగ ములుగల (గంథము. గుజ్జములనుగూర్చిన పూర్తివిషయము లిందుగలవు, ఇవిగాక శాలోత్తర నామంబుతో ఇశర్యగంథ ములుగలన్సుం బరోడా రాష్ట్రమున ఇాలిహోత్రుని గంథములు పూర్తిగాగలవు. ఈవేరుతో నే ఛాలిహో (త్రఅను బెన్లిక్‌ పుస్తక భాండాగారములో గలదు, పూనాలోగల ఓరియంటల్‌ రిసర్చీ _ల్మైబరరీలో (వాత్మపశులున్నట్లు తెలియుచున్నది. లావోరులో. క శే పండిత రాధాకృష్ణగారి భాండాగార ములో శాలిహోత సారమను (గంథముగలదు. బర్నెల్‌ గారు తెలిపిన శాలిహో(త్రోన్నాయ (గంథములో 8 భాగములు లేక 8 స్థానములు గలవు. 1 ఉన్నాయ 2 ఉత్తర 8 శారీరక 4 చికిత్స త్‌ కిశోరచికిత్స 6 ఉత్తరోత్తర 7 సిద్ధప్థాన 9 రవాస్య అనునవి. ఇండియాఆఫీసునందు ఇాలిపోత (వాత(ప్రతినందు 9 భాగములు గలవుం

ఆశ్వకాస్తిము ర్‌ మరికొన్ని విషయములు మొగల్‌ చ్మకవర్తి మూజవోన్‌ ఆస్థానములో ॥ సయ్యద్‌. అబ్బుల్‌ ఖాక్‌ "ఫెకోజ్‌రుంగ్‌ సంస్కృత మునుండి పెగంథ మును పార్శిభామలో నికి తర్జుమా చేసెను. ఈఫెరోజ్‌ చిత్తూరు శాణాఉమాసింగువైకి దాడివెడలుటకై షపాజ్‌హోన్‌ చేత పంప బడెను. ఆసంవర్భమునఅ చటిపుస్తక భాండాగారములోని పుస్త కములు ఈయనకులభిం చెను. ఆ(గం౦ంథములలో సంస్కృత థా లోలిఖంపబడిన శాలిహో(త (గంధముకలదు. చానిలో 19 -జీలన్లోకములుగలవు, ఈగంథము శండు భోగ ములుగాగలదు. మొదటి భాగము గుజ్జపుజాతులు, వన్నె, సుడులు, లమ్‌ణ ములు “గలవు. రెండవభాగము వానికివచ్చు రోగములు, చికిశన్సలు తెలుపబడెను, తదితర అశ్వశా'య్రములు

సర్‌ హె నీఇల్లట్‌ ఇొలూత్తర నామముగల పార్మీ భామలోనికి తష్టుమా చేయబడిన (గంథములున్నట్లున్ను;వంగ భామలోనిధారాంముఖర్జీ శజాలిహో( అశ్వచికి త్పాసార సం[గ్రహమను (గంథమును (పచురిం చెను. శాలిహో(త్రుడేగాక నకుల నల, భోడరాజు జయదత్తుడుకూడ గంథముల్యువాసి నటుల తెలియుచున్నది. ఇవిగాక అగ్నిపురాణముతత్త చందిక, నకులరచిత మైన అశ్వ చికిత్స, గార్టనియొక్క- అశ్వఅయు ల్వేద [గంథములలో ఇాలిహోగశ్రుని (గంథమునుగూర్చి చెప్ప బడెను, విజయదత్తకుమారుడై న జయదత్త సూకోఅశ్వ వై, ద్యకి అను[గ్రంథమును రచించెను. ఈగ్రోంథములో గుజ్జములను

6 ఆశ్వశాస్త్రను గూర్చిన లక్షణములు, వ్యాధులు, వాని నివారణ మొదలగు విషయములు గలవు. ళొన్నిరోగములను కుదుర్చుటకు నల్ల మందు వాడుకనుణూర్చి "కెలుపబబెను. వాజ్‌ చికిత్సయను గంథమును భోజరాజు రచించినట్లు "తెలియుచున్నది. గాని వ్యాప్తి లోనున్నట్లు కన్పట్ట లేదు. ఘోరనిదన్‌ అశు [గంథ మును అస్సాము టబేశీయునిచే రచింపబకినట్లు తెలియుచున్నది ఇది భూటాన్‌'నుండి తీసికొని రాబడినట్లు తెలియుచున్నది. దీనిలో గుజ్జమ్లులను "ెంచువిధానము, వాని లతుణములు, “"అనుభవములగూంర్చి [వాయబడెను. “అల్‌ ఇండియాదజర్నల్‌” అశ్వుజాతులు

కురు చేళమునందు జన్మించిన అశ్వములు మదించిన (శాంచముల పశన్నీవంటి ధ్వనికలిగి, అ౭ిదూరగమనము నందును, సామర్థ్యము నందుకు, శగీరమందును, కార్శ్థము, సమదంతత్వము నందును, తా బేళ్ళవంటి కన్నులుగలవియై విలసిల్లు చుండును.

కాశ్మీర దేశమునందు జన్మించిన అశ్వములు మిక్కిలి 'వేగనుగను, మంచి రూవవగ్గములుకలిగి సా్య్యదమగు వాలము "నెంండుకలు మిక్కిలి చంచలమగు పాదములుగలిగి విలసిల్లు చుండును.

చాప్లీక దేశమునందు జన్మించిన అశ్వములు పృష్ట భాగ మెక్కువగానుండి అధిక ఆవోరము గంఫీరమగు హేపా ధ్వనులు సీంహముతో నమానమగు నడక ఎక్కువ సహనవం కలిగి యుండును

అశ్వళా స్త్ర్వము 1

ఫఘూర్షర "దేశమునందు జన్మించిన అశ్వములు నికలి ఫంఠమువలె పొడవుగను మేఘగంభీరం ధ్వనులతోనుండు అరవులతోను సమాన పాదములు, ఎక్కు నభారము నహించు నవిగ్య వేగవంతములై యుండును.

కాంభోజ చేశమునందు జనించిన అశ్వములు ఎక్కువ శౌర్య పతాఫములు కలిగియుండును. ఇంకనుఅంద మగువతస్థలము, ఎక్కువపాడవు, ెన్దతల, చతుర్వధగమన ములుకలిగియుండునుం

పాంచాలబేశమునందు జన్మించినఅశ్యములు నయ వంతము,లై బలవంతములగుచు (పతిభావానుగతములై జవ యుక్తములై యుద్ధము నందు కంపములేక సాంపుమోరి యుండునుం

అవన దేశమునందు జల్మించిన అశ్వములు తమంతట తాము సుశిక్షీతములుగ నుండును. శరీరము పెద్దదిగనుండును. సింహము 'చేయుధ్వనివ తె నకిలించును. పొడుగగు న్మేతములు కురుచ వెం్యడుకలు, స్మకమమగు ముకఘ్కరం(ధ్రములు కలిగి యుండును, "

హోణ చేశమునందు జనిష్రించిన అశ్వములుకోపయుక్త్మ ములును స్వభావము చేత త్మీవగమనము గలవియు, మనోహర ములగు సకిలింపులును, జార్థ్యము శౌాన్నత్యము ఉపకారము జ్ఞానము మంచిరూపమును కలిగియుండును. సింధుబేశము నందు జనించిన అశ్వములు అవయవములన్నియు అందము గను థఫోంచవెమువంగిన ముఖములుకలిగియుండి మృదునాద యుక్షృమై అతి వేగవంతములుగా నుండును

॥

5 అళ్యళాన్న)ిము

సౌవీరబేశమునందు జన్మించిన అశ్వములు జివము సత్వము గొప్పఉదరము విశాలమగు ముఖము, గజరాదగను నము నలుపురంగు తిన్నని న్మేతములు కలిగి యుండును,

సౌరాష్ట్ర దేశమునందు జన్మించిన అశ్వములు యజ మానియందు ఎన్టువభయము కలిగియు ఎక్కువనడక కలిగియు నుండును,

కళింగరాష్ట్రమునందు జవిగ్మించిన అశ్వములు అతి భయంకరముగను సూలశరీరము అతికామ్మో దేకము, బహు నంచారసహములు, మహాబలయుక్తము లై విలసిల్లు చుం కును.

నేపాళ దేశమునందు జన్మించిన అశ్వములు దంత ములు దృవ్షీవాలముషృృష్ట్రము వంకరగలిగి నిమ్మోోన్న తస్థలము లందు పరుగిడుటకు సమర్థితక లవి యె తమ్మపభువునకు సౌఖ్యము వేయుచు మేఘగాంభీర్యధ్వనులవ-లె (పకాశించును, -

మాళవ దేశమునందు జనిశ్రించిన అశ్వములు అతి వేగ వంతములుగను, అత్యున్న తములుగస్సు అతిదృఢను గలవై అతిదూరగమనములై యుండును"

"తెలుపురంగుగల గుజ్తములను (ూహృణజాతియనియు ఎరుపురంగుగలవి తతియ జూతియనియు, పసుపురంగుగలవి వై శ్యజాతియనియు, నలుఫ్పరంగుగలవి ఛూ దజూతి యనియు "తెలిసికొనవలెను.

అశ్వలతణశా్యన్రును రీతిగామంచి గుజ్ణమునకు దశధృ వులు (పదిసుకులు) న్నృశుభదాయకమనియు అంతకు తక్టూవగా

॥ | హహ భు శ (హస శ స్ట ఎ నే ణె య. మ, సస. 12 |. సుం త ఎం ససనాుతనాాార ల (ప చ. 4 (దశ. (|. కాయమంటా ను (ల. వి తం. . వా న్‌. /

అళ్వళా స్త్వము | క్రి నున్న ఆల్ఫ్భాయువుకలది యగుననియు మహప్టలు నుడివి యున్నారు, కాబట్టి శాస్ర్రునమ్మతముగనే (వతిమనుజుడు ఆచ రించవలయునని న్యాపార్ధన,

, ఈకాలములో గుజ్జములను అమ్మవారు, కొనువారు జ్యాగత్తగా లతణములను, సుడులను అనుభవపగులతో మయాపిరిచుకొని తీపికొమ్యుని నాసలహో. దళారులను నమ్మి మొతము కొనవద్దు,

గీ1 నిరపమానందడెంద మే నీంద్రులెపుడు "ఊెలుపుచుందుగు దశసుడుల్‌ జేజరిల్ల నలయుననుచును యశ్వంబువాసిగాంచు శూన్య మైయున్నవియును శోభ లేదు! వ్స్‌॥ అశ్వంబుఘనతగా నలరారవలెనన్న జొమ్ముభెగంబున "రెండుసుడులు హయముబేదీపి చే నలరారవలెనన్న దండిగా వెన్సులకు రెండుసుడులు గుజ్జంబునకుశక్ని గూర్చవలన్నచో వెనుక కాళ్ళకు చెండు వెలయసుడులు తురగంబునర్థిల్లి తుల [దూగవలెనన్న మెడథాగమున్‌ రెండు మేటిసుడులు గీ పరగినొసటిన మరియును వై పెదవిన సుడులుగాన్పింప యశ్వంబుశ్లోభ జెందు ఎవియుశ్నీ ణింప నద్దానికెపుడురోగ ములుగల్లును నిక్కువంచిలను నిదియ 1

చనంభవంంను కళ€గించుసుళ్లు "దేవమణి నీ కంఠ భాగంబుననే సుడిగలిగియున్న "దేవమణియని పేరుతో 'బేజరిల్లు సకలనాభాగ్యములనిచ్చి జయమునొసగు పాయము యజమానునకు నిరతంబువినుము,. గీ! ధరయుహెచ్చును వెన్చలును కురచలగును "తెలుపువర్ణంబు సుకుమూర 'జీపామురకు తోకపొడవును స్వారకి దోలవచ్చు 'దేనమణియను సుడియున్న "లేజములను గుజ్జ్రము మెడభాగమునకు కొంచెముదగ్గర గా అనగా కంఠమునుంచి నాలుగుఅంగుళముల దూరములో ఒకచక్కని సుడియుండును. దీనిజే చేవమణియ-దురు. ఇట్టిగుజ్జము శరీ రము లెలుపుగన్సు న్మేతములు విశాలముగనా, చెవులు కురచ గను తోక పొడవుగను, చాలాఎర్తును కలిగియుండును. సుకు మౌారమగు శరీరము కలిగియుండి స్వారికి వేటకునగ్జాకు ఉప యోగించును. యజమానుని కీర్తి పంతునిగ జేసి సుఖసంపదల నిచ్చును. ఖరీదుకూడ ఎక్కు-వగా నుండును రోచామానము గ్‌ మెడకు నాల్లంగుళమాలందు మెరయసుడియు రోచమానంబటం౦చును రోజురోజు "దెలుఫుచుందురుయజనమాని ఫలముజెందు పరమవిశ్వానవంత యే తురగమెపుడు! "దేవమణికి [కంది భాగమున అనగా కంఠమునుంచి నాలుగు అంగుళముల పరిమితిలో సుడియున్న రోచామాన

ఆశ్వళాన్తరిము క్ష మనబడునుం ఇట్టిగుజ్జము చాలానమ్మూకము గా విశ్వావవంత ముగా నుండును, సకిలెంపుకూడ వీనుల కింపుగా నుంకును, యజమౌనికినర్వస౦ంపదలకూర్చును, ఆపడలనుండి రవ్నీ ౦చును, కంటాభరణము ఆ వె] కంకమధ్య మందు గల్లినసుడులను కంఠ భరణమనుచు (గాలుచుందు రాజ్యలాభమిచ్చు టాణంబురనవ్లిందు (శేయమిట్టిపహాయము జేరమనకు! గుజ్తముకంఠ మఫ్యభాగమున ఒకటిలేక రెండు సుడు లు౦కును. దీనినే కంఠాభరణమందురు, రాజ్యలాభము. గలి గించును ఆపదలనుండి రశ్నించును, శిరోమణి అ। వె శిరనుముధ్యమందు జేఠశిరోమణి సుడికివేరువచ్చు చోద్యమవదె 1 సంతసంబుతోడ సర్వ్మ్మతపరు”త్తు ఎజుపురంగుగల్లు తురగ మెపుకు! గుజ్జముశిరస్సు మధ్యభోగమున ఒశ సుడియుండును. దీనినే శిరోమణియందుకు. శరీరము ఎరుపురంగుగానుండును. విసుగు విశామము లేక ఎల్లప్పుడు (పయాణము చేయును కిన్నులు, ముఖముూచుటకు అందముగా నుండును యజ మానుని ఆరోగ్యవంతునిగా, బలవంతునిగా, పౌరుషవంతుని గా జేయును.

శై ఆళ్వశాస్త్రము మూకునిలువుసుడులు ముక్క-౦టి సుడి అ॥వ।! ముఖమునందునుల్ల ముక్క-0టిసుడియం[దు నీటిలోననీదు వాటముగను సర్వశష్టములును సంఘటిల్లగనోర్చు "వేన వేల్మశమల వేగగడపు! గుజ్జమునొసటి భాగమున మూడుసుడులు నిలువ నున్న ముక్కంటి సుడి లేక వాహనాధయందురు. శరీరము 'కెలుపురంగుగానుండి బలముగలదిగానుం కును. అద్భుతముగా పరుగెస్తును. సనిటిలోకూడ ఈదును.' ఎండకువానకు చలీకి ఓక్చుకొనును. యజమానుని అరోగ్యవంతువిగ, శీర్మివంతు నిగ జేయును. దీనినే నిశేశియందుకు. ముకో్కో-ణాకారపు సుడులు గుజ్జము నొసటిభాగమున మూకుసుడులు కలిసి ముకో్కో-ణా కారముగానుండును. దీనినే లే తాగ్ని, ముక్కంటి సుడి, తురంగమయందురు. ఈజూతిశరీరము. తెలుపులేక నలుపులేక ఎరుపురంగుగనుండును. అంత పొట్టిగా అంతఎత్తుగ నుండక సమానముగనుండును, స్వారిచేయుటలోను దుము కుటలోను, చాట్లు వేసి పరుగెత్తైించుటలోను, వేటకు, యుద్ధ మునకు ఉపయోగపడును, ఇంకను ఎండకు చలికి వానకు ఓక్చుకొనును. ఇట్టిగుజ్జము నెక్కి.నవాడు ముల్లోకముల పరిపా లించగల (పభావముగలవాడ్రై యుద్ధములో శత్రువులనోడించి కీర్తిగడించి అష్టయిశ్వర్యముల పొందును,

ఆశ్వళా స్త్ర్వము కం నొసటిసుడి ఆ॥ వె! గుర్యడనయ్యు నొసటగుజ్ఞము నకుసుడి గలుగదాని ఫలము జెలుపవశ మె కురుచతోకగల్లి గూర్చునుసంపద (వభులుదీనిపైన స్వాం సేశ్రు! గుజ్జము నొసటిభాగమున గుం[డని ఆకారముగా ఒక సుడియుండును, దీనీనినేస్తువావర్యము, మహాధని, నొసటినుడ్మి ప్థానపుసుడి యందుకు. శకీరము అెలుపులేక ఎరుపురంగుగా నుండి, తోకకురుదగానుండును. యజమానిని కీర్తివంతునిగ ఆరోగ్యవంతునిన 'జేయును. మహారాజులు, రాజులు నంప న్నులు స్వారికి వేటకు యుద్ధమునకు ఉపయోగించుదురు. జంట సుకులు గీ చూడయందంబుగానుండు సుళ్ళుజంట నొసటగల్లగ 'కెల్చుళో నొప్పుచుండు అజియందున మేటియై యలస బెపుడు జంటసుడిగల్టువట్టి నిశ్వాస హయము॥. గుజ్టము నొసటిభాగమున ఒకదానికిద నొకటి వం తునగాని, జంటగానుండి వైకిగాని (పక్కకుగాని యుండును, వీటినే యమళౌొవ ర్యము, జంటసుళ్ళు, అశ్వపతి యందురు. ఈ జాతి పొడుగుగా అందముగా ెలుపురంగుగా నుండి కళ కళలాడు చుండును. చక్కని నే(తములుగలిగి పరిశు(భముగా బలముగానుండును, దీనిఅరపుకూడ వీనుల కింపుగానుండును, యుద్ధమునకు, స్వారికి ముందుకు దూకనుు యజమానుని అదృష్టవంతునిగ 'లేజోవంతునిగ "జేయును.

క్షే ఆళ్వశా న్తర్థామూ వెవిగూబలసుళ్ళు గ్‌ గల్ల వెవిసాబలందున గాంధిరవని సుకులకేకు యొప్పారునే శోభనిచ్చు చురుకుదనమునుగళల్లి యశోవి శాల నే్యశ్రములుగల్లు సర్వులు నెగడుచుం[దు ! గ్మురము రెండుచెవుల గూబలదగ్గర గా "ఇ₹ంకుసుకు లుండును, వీటినే వృషభావర్తములుు గాంధర్వ యందురు+ విశాలమగు రొమ్ధ "తెలుపుకంగుగల తోక, చురుకుదనము గల చెవులు, చక్క-నిన్మేతములు సూక్ముమగు నమూ-(త్రఫండ ములు గలిగియుండును, ఇవియున్న తన యజమానికి మణి కుండలాది నంపదల గూర్చును. నొసటిమిన నాలుగు సుకులు న్య నొసటినాల్లు వైపులనుగల్లనలు సుడులు చాతురాంతికమనిబెల్ప సాగుచుందు శార్యమతిగల్లి యారోగ్యనంపదలకు నిలయమైనట్టి హయమును కలుగువారి | . గుజ్జమునొనటి భాగమున చతుర్చుజాకార ము గానాలుగు మూలల నమానముగా నాలుగు సుడులుండును. వీటినే చాతు రాంతికము, 'దేవేశయందురు, కౌర్యవంతముగ, "పెద్దదిగ ఆరోగ్యవంతముగనుండును, ఎట్టిపనినై నను నిరభ్యంతరముగ "జేయును, యజమానుని అరోగ్యవంతునిగ్య సుఖవంతునిగ “జేయును, ఇంకను చతుస్సము[ద్రముల మధ్యనుండు భూమినంత టిని పగిషానిగనర సం

ఆశ్వళాస్తంము మక రొము ఛాగపునుళ్ళు గ్‌ నాల్లువైపుల నుడులును నాణ్యముగను గల్లనద్దానివారు దిక్పాలటం[దు పసీడివ న్నెలతోడ వి భాంతిగూర్చు మండలాధిపతునికిది మహినిగూర్చు ॥ గుజ్జము రొమ్ముమధ్య భాగమున చతుర్ఫుజాకార ముగా నాలుగుసుకులున్న శ్రీవత్సము లేక దిక్పాలయందురు, శరీరమంతయు. 'తెలువ్రుగను, నేత్రములు బంగాపరంగుగను రయయముండును. ఎండకు చలికి వానకు ఓక్చుకొనును. మహారాజులు, రాజులుస్వారికొ అకు సర్జాగాడఉపయోగించుదురు, ఇట్టిది నక్‌ల భూమండలాధి వత్యము నొసగును. చతుర్మశమ గుజ్రము వవ్‌స్థలమున నాలుగ్మువెపుల నాలుగుసుడు లుండిి రోచామూనముకూడ యున్న చతుర(శమ లేక నన మూర్ని యందురు. బేనమణికంకు బలముగను, శరీరమంత ఎరుఫపుగను యుండును. 'వేటకముముఖ్యముగా పనికివచ్చును యజమానుని క్షీ ర్తినంతునిగ, ధనవంతునిగ జేయును, స్వకృణావర్తములు గుజ్జము చెవులమిద 'రెండ్నువైెపుల 'రెండుసుడులున్న న్వకృణావర్త ములందురు. యజనూనికి ఎడ తెగని నంపదలు కలుగును, కాళపతూవర్హము గుజ్జముముఖముమిాద (వేలాకుచుండు కుచ్చువంటి

16 అళ్యళాస్తంము 'వెర్యడుకలమిోద సుడియున్నకాక పమోవర్హమందురు, యజ నూనుని లశ్షీససంపన్నునిగ జేయును నిగళావర్తము గుజ్తము “నెలుపలిదవుడలకు, కంఠమునకు మధ్యసుడి యున్న నిగళావర్తమందురు. యజమానికి లక్ష్మీ చేవి ఎల్ల శాలము సర్వనంపదల నిచ్చునుః అంగదావర్తములు గుజ్జము జాహువులమిోద రెండువైపుల రెండుసుడు లున్న అంగదావర్తము లందురుు యజమాన్ని శిరీటకుండ లాంగచాది భూామణభామీతునిగ జేయును, మేఘలికలు అశ్వమునకు రం్యథోపరంధములనుండు ధృవార్తము లక్కుపకల ల రెండువై పులరెండుసుకులున్న మేఘలికలందురుం యజమానికి సర్వసంపదల కూర్చును. తోరణా వర్తము అశ్వము నొనటిమోిద అడ్డముగా మూడు సుగులున్న తోరణావ_ర్తమందురు. ఇట్టిది యజమానికి అమిత భాగ్యనంప దల గూర్చును. గుదభాగపు సుడి గ్య్మురము గర్భకోశమున పుట్టిన సుడికి గంగావర్తము "లేక గుదఫాగవునుడి యందురు, ఇది యజమాని దుఃఖములు పోగొట్టును,

ఆ ఘే 0006 స కా! [1 న 1 . ర్ట ౮ గ | [1 / గ్ల టి భాం హి (| ల్‌ ఛ్‌ లి ” ఖ్‌ శ స! తి హో లం భదత: శ; జ. గజ ఓ జ్జ థ్‌ | గ ల! తి - ళా యం . ళ్‌ ఇ /| శ ₹ - ల జే ర్థి4 ల స మం. గ్లో చ. ర య ఈ వై పటములో కుదమురు కలుగజేయు సుడుల్కు ఆళ్లాకములు బొమ్మలు తెలుపబడినవి,

ళ్‌ ష్‌ యన . ళ్‌ ల్‌ య | జ '*ఆ ప లీ ఫి . లీ సీ ళు టం యిం 1 స || గో ళి | త్రో ర “ యు శీ న్‌ య యా (గ గా న్‌ స్లో శ ఖః మహతీ _ ళో గు 19 సథ 2కె | హే తొ 28 | 4జీ - జకగో య్‌ స [గ ఇ న్‌. | ర్త " శో (౮ స్‌! 6 భు ళా | నన ౭౬0 ట్‌ గ క | శ శ స 2 అత టి (తళతళ ('₹౪8'

ఛత్రమయ్ము వెండ్కా నూర్యుడ్కు చంద్రుడువై్వైరా. ఆశ్రారముణ శుభమును కలుగజేయునని ెలిసికొనుడు, " |

అళ్వశా స్త్రము శ శంఖు చ్యకములు గుజ్జము రొమ్మునగాని కడుపునకు దగ్గరగాగాని ఫం ఖము బేక చక్రము ఆకారముగా సుడియుండి, శరీరము లెలుపు శీక ఎనుఫు, లేక నలుపు రంగుగానుండిన అశ్వము అన్ని జంతువ్రఎయందు కరుణకలిగి యుండును. కన్నులువిశాలముగ, ఇవ్చలు సున్నితముగా కూడ నుండును. ఇట్టిది యజమౌనికి సర్వపంపదల కూర్చును. శాణము గుజ్తము పొట్టభాగమునకు ఒకవైపున గాని రెండు వై పులగాని విల్లులేక బాణము ఆకారముగా. సుడియుండును. పంచెములకు పరుగెత్తుటక్కు దూకుటకు ముందంజ “వేయును శత్రువుల చయించును. యజమానుని క్రీర్తివంతునిగ ధనవంతు నిగ జేయును. తామళాకు గుజ్టము నొసటిభాగమున తామళశాకువలె సుడి యుం డుసు, ఇది చాలా (శేష్టమెనది యజమానుని భాగ్యవంతునిగ కీ సివంతునిగ జేయును, స్వారి మిక్కు టముగా "జేయును, ఘటము గుజ్ఞము నొవటిభాగమున కుండఆకారముగ నుండును. యజనూని యిష్ట్మ్యపకారము నడచును భార్యబిక్టలను సుఖ వంతులుగ జేయును. నాగలి: గుజ్జము నొనటిభాగమున నాగలి ఆకార ముగా సుడియుండిన యజమానుని గొప్ప భూస్వామినిగ జేయును.

18 అశక్వళాస్త్ర్వము

క్యర:- గుర్రము కనులమధ్యనుండి ముక్కు వెచవుల వరకు 'తెలుపుముచ్చగల క(రఆకారముగా నున్న యెడల యజ మానుని ధనవంతుని, సుఖవంతునిగ జేయును,

జెండా;- గురము నొసటిభాగమున జెండా ఆకార ముగానున్న యజమానుని నకలనంపదలళో తులతూగించును.

అంకుశము _- నొసటిభాగమున అంకుశము ఆకార ముగానున్న యజమానుని ప్యుత వె తాభివృస్ధిగ "జేయును. ఇట్టిగ్యురముల శరీరము నలుపురంగుగ ను? నేతములుముఖము అందముగను, తోక మృదువుగను పొడవుగ నుండును

అద్దము; నొసటిభాగమున అద్దము అకారముగా 'కెలుపుముచ్చ యున్నయజమానుని వృద్ధిలోనికి దెచ్చును,

వృతుము:_ నొనటిభాగమున వృయూకారముగనున్న యజమానునియందు భక్తివి జ్వాసములుగలిగి మహారాజునిగ "జేయును,

శంఖము:- నొసటిభాగము శంఖము ఆకారముగా నున్న యజమానికి సర్వనంపదలగూర్చి (_పతిపనిలోను జయింప జేయును.

చకము _ నొసటిభాగమున చకము ఆకారముగ నున్న యజమానుని భార్యాపుతులను ధననంపదలతో తులతూగించును ఈజాతి మంచిది. శరీరము నీలిరంగుగా నుండును. స్వారిలో నిఫుణత్వము కలిగి బలముగానుండును, పాడిపంటలు, మిఠాయివగై రా తినును

కిరీటము; నొసటిభాగమున శికీటము ఆకారముగా నున్న యజమానిచేయు (పతి కార్యమును జయించున్యు

అశ్వశా నము 19 విసనక్కర:- నోటిభాగమున విసనక్మర ఆకారముగా మచ్చయున్న యెడల యజమానికి 'వెక్కుమంది భార్యలు ప్‌లలు కలిగి కీ ర్హివంతులుగ నుందుక్కు నత్యతము;- నొసటిభాగమున నత్ష్మతముఆ కారముగ నున్న యజమానికి కాపలావాయుచు కీ ర్తివంతునిగ ధనవంతు నిగ జేయును. చందుడుఫి నొనటిభాగమున చందుడు ఆకారముగ నున్న యజమానుని వృద్ధిలోనికి తెచ్చును, యుద్ధమున కుప యోగ పడును, నొడుగుం. నొసటిభాగమున గొడుగు ఆకారముగా నున్న యజమానికి సర్వసంపదల కూర్చును, పద్మముూ- నొసటిభాగమున తామరపువ్వు ఆకార ముగనున్న యజమానుని ధనవంతునిగ జేయును. . గృహము;- నొసటిభాగమున యింటి ఆకారముగా నున్న ధినసంపన్నునిగ జేయును. నిచ్చేన- నొసటిభొౌగమున నిచ్చెనఆకారముగా సుడి యున్న యజమానుని సంతోవ పెట్టును. | . రథము. నొసటిభధాగమున రథము ఆకారముగానున్న యజమానుని ఉత్సాహవంతునిగ ధనవంతునిగ జేయును, తదితర ళుభసుడులు 'రెండుచెవులవిాద సుళ్లున్న గుజ్జము మిల గేప్‌ మైనది. . గుజ్జము కంళ్యప దేశమున ముత్యఫుచిప్పవలె సుడి యున్న రోచభామూనమందురు, శత్రువులను జయించును.

ల ఆళ్వశాస్త్రము గుజ్తమ! గంగడోలు (ప్రదేశమున ముత్యపుచిప్పవలె సుడియున్న యజమానికి సర్వసంపదల గహార్చును. ముకు[రంధములమిోిద వికసించిన సుడియుండినచో యజమానికి సకలసంపదల గూర్చును. గుజ్జమున్మేత్రముల చివర విసనక్యరవలె సుడియున్న యజమానికి ధనధాన్య సంపదలగూర్చును నాభికిదగ్గరగా సుడులుండిక తి వేణి సంగమమని వేకు. ఆగుజ్ఞము చక్క-గా స్వారిచేయును. వెన్నుపూనయందొళ సుడియున్న సూర్యుడని వేకు, ఇట్టిది తనయజమానికి అ నేకగుజ్ఞములను నంపాదింప జేయును. చెవులచివర, స్థనములమధ్యిను నమానముగా కెండు సుకులున్న అట్టిది విజయమును. కలిగించును. ఇాశ్వతకీ క్విని నుపొదించును. కన్నీరుపకు స్థలమున, దవుడలయందు, చెక్కిళ్ళ యందు, హృదయమునందు, మూళలి, పొత్తికడుపు, వీరుదులు, నొసలు, అండము, మూపురన్వు, నాఖి, దథ్నీణకుక్షి ని, కుడి కాలు కంఠకమధ్యభాగము నెన్నుమధ్య; చదవులు, వెవులచివర న్మేశతములచినర, వామకుశ్చి, ముందటి కాళ్ళు భఛాగములమిోద సుకులున్న శుభమును కలిగించును, ఏటివర్లములన్నియు ఇది వరే తెలుపబడినవి. ల ముఖ్యవిషయములు అశ్వము శరీరథాగమునందు పుట్టునుళ్ళు, వాటియాకారము భేదముల వలన ఎనిమిది విధములుగా విభజింప బడెను,

అళ్యళాస్తం్రము బ్సై

సుడి-ముకుళ ము-పాదుక_ళు కి- గమూహము= పాదు కార్థము- అవనీఢము-శత పాది-యనవి ఎనిమిది.

సుడియన అఆవర్తము;- ఇదినీటిలోని సుడివలె కుడివైపు నకు (పవవ్నీ ణముగా తిరిగి పొడవు వెడల్పు సమముగానుండి అంగుళములో మూడనఫాగము 1పమాణము కలిగి యుం డును ఇది శుభమును కలుగ జేయును.

ముకుళము._. రోమము లొండొంటితో కలిసి మళ్లి మొగ్గవంటి యాకారముకలిగి పాతిక అంగుళముపమాణము కలిగి యుండును. ఇది మేలొనర్చును.

సుక్తి:- ముత్యపుచిష్పన లె చుట్టుతిరిగి రెండుఅంగుళ ముల (ప్రమాణము $లిగియుండును, శుభమును కలిగించును.

పాదుక:. పాదుక ఆకారముకలిగి రోమములు తిరుగ బకి ఆరంగుళముల (ప్రమాణము కలిగింపుండును, అశుభ మును కలిగించును, సమూఫహము;- రోమములన్నియు నిక్కపొడుచుకొన్ని గుబు రుగానుండి, ఎనిమిది అంగుళముల (ప్రమాణము కలిగి యుం డును, కీడును కలిగించును. పాదుకార్థము:- (బద్దలయిన “పాదుక ముక్కవంటి ఆకార ముతో ముప్పాతిక అంగుళము కలిగియుండును, కీడును కలి గించును. - అవనీఢము;. దూడ నాలుకతో నాకినట్టు రోము మొక (పకకువంగి మూడంగుళముల పరిమాణముకలిగియుండును, కీకును కలుగ జేయును,

"| |ర6|

చ అకళ్వళాస్త)ిము శతపాది;. జరి పాకినట్లు పొడవుగానుండీ నాలుగు అంగుళ ముల (పమాణము కలిగియుండుకు, కీడును కలిగించును.

ధృవములుండవలసినచా "ట్ల ఆవర్శము - సుక్రి- ముకు శము ఈమూడింటిలో 'నేదియుండినను మేలువేయును. ఆపబే శమందు పాదుకాదులు తొంటిభాగమున ఒశటియుండిన యజమానికి దుఃఖముక లిగించును?

గుజ్జముమేనున సుడి లేకున్న మగాడకమందురుు, యజ మానికి మిక్కిలి హోనికలుగ జేయును. కాబట్టి దానిని కొన రాదుం

కీకుసుళ్ళుగల గృురము యింటబుట్టినను దోషము "లేదని చెప్పుదురు గాని యింటబుట్టిన అశ్వ మెనప్పటికి దశ ధృవులు లేకుండినచో అట్టిదానిని కంటితోనైనను చూడ రాదు, కాబట్టి అట్టిదానిని (గ్రామము చాటునటుల గెంటించ వలెను,

దశధృవులు యధాస్థానములందుండి, అంతకంటె నెక్కువగా ఒక సుడి లేకున్న గృురిమును నాగజాతి అళ్వ మందురు, అదియజమానిక్షి సంపూర్ణమైన మేలు కలిగించును

'చేవమణి-.రోచామూనము._రెండుసుడులున్న గ్యురము నకు ముందటిభాగపు అర్థశరీరమునందుండు దోమములన్నిటిని పోగొట్టును, మేఘలిశయను లతీణములున్న వెనుకటి ప్రక్క సగముబేవాము నందలివోషముల పోగొట్టును,

శిరస్సుఖభాగమునందుండు. ధృతములకు మన్నకము లందురు. ఇవిఒకటి నొకటి నరిగానుండవలెనుగాని అటునిటు

అళ్వళా స్త్వము బత్తి | తిరియుండ రాదు. ఇట్లు ఎగుడుదిగుడుగానున్న యెడల యజ

మానికి కీడుకలుగ చేయును. మస్తకము లేనియెడల _అగుజ్జమును కంటిశోనై న భూడళాదు,. ఎడమవైపున మస్తకములేనియెడల ఇల్లాల్షికి హోవ్కి కుడివైపున మన్తకములేనియెడల కుసూరగునకు (పాణ హాని. కాబట్టి అట్రిగ్మురమును కొనరాదు. ఈధృతములు (మస్తకములు) స్థానములు తప్పివకీడు చేయును, అఆయాస్థానము లందుండవలసిన వాటికం3చె ఎక్కువయున్నను తక్కువయు న్నను యజమానికి హోనికఖీగించును. సారాంశము; సుడియుండవలెనని వెప్పినచోట సుడి గాని. ముకుశముగాని సుక్తముగాని యున్నయెడల శుభ దము, తక్కిన అయిదింటిలో నేదియుండినను అళుభిము, మేలు సుళ్ళుండవలసిన 'తావ్రలలో పాదుకమున్నగు కీకుసుళ్ళు అమిదింటిలో నేదియున్నను మేలుచేయదు. కీడు సుళ్ళుండవలసిన ఆావులలో వీటిలో నేదియొకటియుండినను అధిక్రమగు కీడు జేయును. ఆట్టిచోట సుకిగాని ముకుళముగాని సూక్తిగాని యుండిన కీకు తొలగిపోవును. సుడ్కి ముకుళము నూక్తి యివి మంచిసుళ్ళుండ వలసిన కావ్రలయందుండిన ఎక్మువళుభమును కలుగజేయును, కీడు సుళ్ళుండవలసిన 'తావ్రలయందుండెనేని కీడును కలుగ జేయవు- సుడులు ఎడమకు (ప్రదనశ్నిణము తిరిగియున్నట్టున్నను మధ్యకు లెగినట్లు కనపడినను పనికిరావు. అట్టి సుళ్ళున్న గ్యురము కీడొనర్చును.

శరీరపు రంగంలు శుభమును కలుగ జేయునవి

గుజ్జము ముఖమంత తెలుపు, నాలుగు మో కాళ్ళ వరకు అెలుపు, తదితర భాగములు నలుపు లేక ఎరుపుగా నున్న పంచక ళ్యాణి యందురు. ఇట్టిది యజమానికి సౌఖ్య ముల నిచ్చును. వ్యాధులు రానీయదు. సాధుత్వముగా నుం డును. న్నేతములు ముఖము ఏఇాలముగా నుండును, నకిలింపు కూడ పీనులకింపుగా నుండును పందెములకు స్వారికి ఉపయో గించును.

గుజ్జముతల, ముఖము, రొమ్ము, తోక తెలుపుగను, నాలుగుకాళ్ళు ఎరుపుగను తక్కీన శకీరము నలుపఫురంగుగను, యుండును, దీనినే అష్టమంగళి యందురు, యజమానుని సం తాన వృష్టిగ, ర ర్తివంతునిగ "జేయును.

శరీరమంతయు అెలుప్పు చెవులు సున్నితముగ, నే ములు అందముగ, ముఖము సొగసుగ విశాలముగనున్న టేవ భూతి యందురు, యజమానుని ధనవంతునిగ జేయును,

మెడభాగము తెలువుగానుండి, తదితర భాగములు ఎకుపుగానున్న అమశేశయందురు, యజమానుని పుత్రవంతు నిగ జేయును.

ముఖము జెలుపుగానుండిి తదితరభాగములు ఎరుపుగా నున్న కలిహారి యందురు. భాగ్యవంతునిగ్య ప్యుతవంతునిగ జేయును

గురముకడుపుఖాగము ెలుపుగానుండి, తక్కిన భాగ ములు ఎరుపు అేథ నలుపుగనున్న సుఖదా యందురు. సర్వ నంపదల కూర్చును,

ఆశ్వశా నము లెగ్‌

చెవులు, నాలుగుకాళ్ళు, మోకాళ్ళనుంచి గిట్టలవరకు 'తెలుపుగానుండి తక్కిన భాగములు ఎరుపుగ లేక నలుపుగ నున్న నష్టారియందురు. యజమానుని క్షీర్తివంతునిగ జేయును,

శిరీరమం తా నలుపుగానుండి చాలా అంవముగనున్న కృష్ణకయందురు, యజమానుని వృద్ధిలోనికి చెచ్చును.

రొమ్ర్ముమోద నృల్లనిమచ్చయు తక్కిన భాగములు ఎరుపుగానున్న వాయరాజ మందుకు. యజమాని శత్రువులు దుఃఖించుదురు.

గుజ్జము కడుపుఫాగము తెలుపు, తకిినభాగములు ఎకుపుగనున్న పంచతరుయందురకు. కోరిన కో రెలనిచ్చును.

నగభాగముతెలుపు, సగభాగము ఎకుపుగనున్న అఖం డల యందుకు, భాగ్యవంతునిగ "జేయును.

రొముు,ముఖము లేలుపు, తక్కిన భాగములు ఎరుపుని నున్న బహుేయందుకు. కదనుత్రొక్కును. ఆరోగ్యవంతు నిగ జేయును.

చెవ్చలనుంచి. కన్నులవరకు, ముఖభాగమంతయు 'కెలువు, తదితరభాగములు నలుఫులేక ఎరుపుగనున్న సార “వేగేయంమరు. సుఖవంతునిగ జేయును.

శరీరమంత తెలుపులేక ఎరుపుగానున్న త్నేమకర యందురు. కదను(తొక్కును. వడిగా పరుగెత్తును. జయము కలిగించును,

ఎెకపురంగుగల గురమునకువీ వు భాగము తెలుపువై జీర చుట్టుకొని యున్నను శరీరము వఏరంగుకలదయినను లాభదా యకము,

£గ్ర అక్వళాన్త్రము వెండ్రుకలు. తెలుపుగానుండ్తి వీవుదండెము తెలువై ముఖనాగము బొల్టిరంగుగాని మరొకరంగుగాని కలిగి, వీపు 'వెంటవాఠరగా చుట్టియిన్నను, చీరచుట్టినట్లు శరీరము మాక వారలు కలిగి పొట్ట్యకింద "తెలుఫవుగానున్న రాజవాహనమని (గహీంచ వలెను, కన్నులు ముక్కు, వెచ్చలు లెలుపుగనున్న శుభము, నొరిజలు, కంఠము వెం్యడుకలు 'తెలుపుగాగాని చితపు రంగులుగాగానిి ముందుభాగము. తెలుపు, వెనుకభాగము ఎకుపుగాగానియున్న శుభము, దంచెమ్యు శరీరము, కంఠము, 'వెండుకలు. తెలుపు గాను గొరిజలు నలువుగానున్న మేలు కలిగించును. గిట్టనుంచి మోకాళ్ళవరకు నాలుగు కాళ్లు 'తెలువుగా నుండి, తక్కిన శరీరమంతయు ఎకుఫవుగానున్న ధర్య్మపాది యందురు. కీర్షినంతునిగ ఆరోగ్యవంతునిగ జేయును, రొమ్ముభాగ౫ము ఎకుఫు, తక్కి నభాగము నలుపుగా నున్న సామ్ముదియందురు. నంశోషము,ధనమును చేకూర్చును. రొము్ము భాగము తెలుపు తక్కినభాగము ఎరుపుగా

నున్న మహాోసారయందురు. ధనము చేకూర్చును, కడుపు తెలుపుగానుండి తక్కిన భాగములు ఎరుపుగా నున్న దుందుభి యందురు, ధన ధాన్యముల పెంపొందించును, తొంటిభాగములు నలుఫుగానుండి, తక్కిన భాగములు ఎరుపుగానున్ననందనయందురు. ప్యుతపా_తాభివృద్ధిగ చేయును. ముందుభాగము ఎరుపుగను, వెనుకభఖాగము తెలు పుగనున్న సూర్యజయందురు, లేజోవంతునిగ జేయును

ఆక్యళాన్త్వము ల్‌ ముందుభాగను తెలుపు, వెనుకభాగము ఎకుపుగ నున్న చంద్రజయందుకు. ధనము చేకూర్చును. ” గుణముల నిర్మయము (ట్రవ్ముసత్వముగల అశ్వము "లెలుపుగ, అందముగ నుండి _(బహ్మదేవుంి గుణములు కలిగియుండును. ఎక్కువ దూరము పనుగిడున్కు యజమానుని దినదినాభికృద్టిగ జేయును, మునినత్వముగలది. శరీరము కెలుపుకంగుగానుండి అందముగా నుండును, మునికుండు గుణముబుం కును ఇట్టిదె యజమానుని క్షీర్షివంతునిగ సుఖనంతునిగ చేయును. అగ్నిసత్వముగలది శరీరము ఎకుఫ్రుకంగుగా నుంకును. యిది యమధర్మ రాజు గుణములుకలిగియుండును. యజమా నుని ఆరోగ్యవంశముగ 'జేయును, | త్యత్రియసత్పుముగలది శరీరము ఎరుఫుగాను౦డి తమ్యత్రియరాజు గుణములు కలిగియుంకును,ు యదమానుని వృద్ధిలోనికి "'తెచ్చును* వాసనసత్వముగలది శరీరము తెలుపుగానుండి ఇందుని గుణములు కలిగియుండును, ధనకనక వస్తువాహునిగ జేయును కు బేర సత్వముగలది కుబేరుని గుణములు కలి యుండును! శరీరము బంగారుఛాయగలిగి యజమానుని ధన వంతునిగ జేయును. దీనికి సంగీతమనిన మిగుల ీతి. వరుణసత్వముగలది “వరుణదేవుని గుణములుకలిగి శరీరపురంగు మచ్చలుమచ్చలుగా నుండును, యజమానుని ధనవంతునిగ దార్థ్యవంతునిగ జేయును" ఈ శాన్యసత్వము

ల్పిర్రె అక్వళాస్తర్వము గలది శివుని గుణములు కలిగియుండును. శరీరము "తెలుపుగా నుండును, కదన్నుతొక్కును. యజమానుని కీర్తివంతునిగ సుఖవంతునిగ జేయును గంధర్వుసత్వోముగలది. గంధర్వుని గుణములు కలిగి యుండును, దీనికి సంగీతమం'కె [వీియము. వదొకరంగు కలిగి యుండును యజవమానుని సంతోషసెట్టును, పక్షీ సళ్యముగలది వివిధరంగులు కలిగియుండును. యజమానుకిముందు వచ్చేలాభము లన్నిటిని పోగొట్టును మినసత్వముగలది ఎకుపురంగుగలిగి యుండును. యజమాని అస్థియంతయు శ్నీణించును. రాశనత్వముగలది శరీరమంతా నలుపురంగుగానుండి అష్టకష్టములు "పెట్టును, = సర్పసత్వముగలది శరీరము బూడిద రంగుగానుండి కుటుంబనాశనము చేయును. ఆవేపణ సుక్షులు అఆ॥వె! కణతలకును సుడులు గన్లినదోషంబు మృత్యు చవాతకోసగు ముందువాని కనుకదీనినమ్మి గడవిడపడకుడో , కటక వ్యర్తమనుచు (గాలుచుందదు। ఆవ! చెంపమిద సుడులు జేరినగండముల్‌ వచ్చుపతిశిసతము, "సెక్కిడుములు గూడసతముగబ్ధు గుర్తింపుడోదీని గండవ్నర్తసుడిని దండిగాను!

అళ్వశాస్త్రము ల్సి కణతలమిద సుడులు గుజ్జము కణతలమిోద "రెండువైపుల రెంకుసుడులున్న* కటావర్మములందురు. ఇట్టిది యజమౌానుని త్వరలో యమ సాన్నిధ్యమునకు పంపును, చెంపల సుకులు కణతలకు, కనుగొలుకులకు మధ్యభాగమును చెంప లందురు, ఈ చెంపలమిద "రెండువై పుల "రండుసుడులున్న శంఖావర్న నులందురు. యజమానికి మరణము కలిగించును. . చెక్కిళ్ళ సుకులు వెక్ట్‌ ళ్ళ కంకువై ఫుల రెండుసుషులున్న గండావర్తను లందురు. దీనినే అపుర్హియందురుు యజమానికి ఎల్లప్పుడు గండములను కలుగ జేయును గాన విడిచి పెట్టవలెను. కనుగొలుకుల సుడులు ఆః వెః కన్నుకొలుకులందు కల్లినసుడిలింక శోకవర్త మనిన చోద్యమవదె కష్టములను దెచ్చు కలకాలమిధర = ఫభాందినతడుబాధ పూర్తిగొందు ! కన్నులముందు కనుకొలుకులకుగాని, వీటినుంచి మూడంగుళములవరళకు [క్రిందుగాగాని "రెండువైపుల కన్నుల క్రిందనున్న యెడల శోకావర్తము లందురు, యజమానికెల్ల పుడు శ్లోకమును కలిగించును. ముక్కుమధ్య సుడి ఆ। వె॥ ముక్కుమధ్య నొక్క-ముచ్చటసుడిగల్ల (పఫోధివర్నమనుచు పోవుచుందు

30 ఆశ్వశాన్త ము (పాణభయముబెచ్చు రశ్న్మీంప దెప్పుడు దీవిజేకటనిన తెచ్చుముప్పు! ముళ్టు రంధముల మధ్యభాగమున పుట్టినసుడి (ోధా వర్త్శమందురు. దీనినే [పోధావర్త్మమందురు, యజవనూనికీ (వాణాపాయము కలిగించును, నాలుగు కాళ్ళవమిాద సుడులు ఆ। వె] నాల్గుపాదములకు నాణ్యంబుగానున్న నిచ్చలిట్టిగాని నిస్తెజంయ్యదు ముష్పుదెచ్చుహయము మూర్థునిగా'జేయు బకగగల్లసుడులు పాదములకు నాలుగుకాళ్ళమిద నాలుగు సుడులున్న గళౌవర్త ములులేక నిస్తేజయందురు. యజమానికి కీకును కలిగించును, నృషణములమధ్య సుడి ఆ।వె! వృషణములకు గల్ల పీడించుయజ మాన్ని తురగ మెఫపుడు దానిదోల నలదు "సీవనార్హమనుచు చెప్పుదు రిర్రాని అంచు నెుగవలయు మించిమిోరు॥ గుదమునకు, పృవమణములకుమధ్యి సుడీయున్న మేనని యావర్తమందుకు, ఇట్టిది మహాదోవము. నష్ట్రధని సుడి పిక్కలకు గొరిజలకు మధ్యభాగ మును కూర్చిక లందురు, వీటిపై నాలుగు కాళ్ళకు నాలుగు సుడులున్న కూర్చి 'కావర్తము లందురు, కీడును కలిగించును,

అశ్వళా స్తిము తే హృదయముమిోద సుడి ఆ॥ వె! హృదయమందుసుడి న దెదియునుగల్లినా హృదయవ ర్త మనుచు సుదయులంటద్రు ఇట్టిడాని నెవడు పట్టుగా్యవేమించు సట్టివాన్కిక్‌డు గట్టిగా చ్చు! రెండు బాహువులమధ్య (పదేశమును హృదయ మందురు, ఇట్టి (పదేశమునందు పుట్టినసుడి హృదయావర్త మందుకు. [ఇది ఎవనియింటనుండునో వాడు త్వరగా మర ణీించును. వహావర్తనులు కేశాంతస్థలములనంటి "వెనుక యిర్ముపక్క_లను వహ స్థాన మందురు. అట్టివహస్థానములమిాద శీశావళికి 0కు (పక్కల కెండుసుళ్ళున్న వహోావర్తము లందురు. ఈజూాతి "'చేవతల నే వాతమార్చును, మూపురమున సుడి అ।వె! మూఫపురంపుసుడిని ముందదిగల్లగా పార్రదోలనలయు దారుణంబు గూర్చిమనకు సతముజేర్చు కష్టంబుల పన్షైడాసుడంచు పలుకుచుం[ద్రు। మూపురముపై నుండెడిసుడిని కళుదావర్శమందుకు. ఇది సాధారణముగా జీనుకట్టు టంగునారు (కిందనుండునుగాన దీనినే పస్టైడ సుడియండురు. ఇట్టిది తనయింట ఫుట్టినను తత్స ణమే విడువవలెనుం

క్‌ అశ్వళాస్త్రము చంళల సుడులు ఆ॥వె! చంక వైనసుడులు చక్కగ జేరగ కతువర్హమను కడగుచుందు జయమునొసగి పతిని సర్వ్యత్రరత్నీంచు అశ్వమిట్టిదున్న యాం(ధభువిన॥ గుజ్టముచంకలమిాద ండుసుడులున్న కమూవర్తము లందుకు. దీనినే అల్పమతి యందురు, ఇట్టి అశ్వము నెక్కి. యుద్ధమున కేగు వాడు ఇందుడయిన శత్రువుల వాణముల పొలమిపోవుటకు నందియము లేదు పొర్మ్వపు సుడులు ఆ|| వ॥ పార్వ ఫగమందు పరిగి సుడులుగల్ల ఘాకవర్తమనుచు (గాల్జుచుంద్రు తరమెపొగడ దీవి చురుకైన కవులకు వలదుభయము దీసి కలలెయనిన॥ గుజ్జిము కతముల వెనుక (వచేశములను పార్మ్యము లనబడును. రెండు(ప్రక్క-ల నెండుసుడులున్న ఘాకావర్తము లందుకు, వీటినే పార్శ్వపు సుడులందురు. ఇది యజవనాౌనికి తప్పక హాని కలిగించును. 'వెన్నుసుడి అఆ॥ వె। పిజ్ట్ఞభాగమందు వెలసినసుడి గుర్తు పృష్టనర్శ్మమనుచు వీలచుచుందు భూడవలదుదీని పొడుకష్ట్రంబులు చాపురించుమునకు తథ్యమకట।

అశ్వశాన్త్వము తికి విరలమిోద భాగమును వీపు లేక వెన్ను" యందును. ఈభాగములో సుడియున్న పృష్టావర్హమందురు, ఇట్టి యశ్వ మును జూచిన మహాపాపవమట, చూచినవెంటనే స్నానము కూడ చేయవలెనట, తోకసుకులు అ! వ॥ లోకనందు సుకులతోబుట్ట తుఠరగంబు పుచ్భవర్హ మర్మిడు సచ్చర్మితు యికటటులను బెట్టి నిప్పుడో హతమార్చు పతిని నిదియు నిజము (ప్రభు న రేణ్య॥ గ్యురముతోకనుంచి రెండువైపుల "రెండుసుకులున్న పుచ్చావర్మ ములందురు. యజమానుని శతుబాణముచేత తల 'తెగగొట్టును, తొడల సుడులు ఆ। వె తొడలసుడులుగట్ల పడుదు చే యి.కళట్టు చావ్లునై జమయ్య సత్వరంబు జూన్వవర్ననములు జనులం[దురివ్వాని భయముభయము దీని బౌయుకెట్లు! గుజ్జము మోకాళ్ళ వపెభాగమునుంచి లావుపాటి తొడలవరకునుండు మధ్యభానమును జూనువ్ర లనబదునుః ముందం కాళ్ళ జూనువుల నెండింటిమోద నరెండుసుకులున్న జాన్యావర్త్నములందురు, యజమానుని త్వరలో యమలోక మున కంపును,

91 అశ్వళాస్తంము విశ్క.లసుడులు అ వె! చిక్క లసుడులుగల్ల వీడించుయజవనూని (బహ్మావచ్చియుండి వలదటనిన జంఘవర్త్హనములు జమలారవినుడయ్య అళ్యజాతిలోన విశ్వమందు॥ గుజ్ఞము మో కాళ్ళ దిగువడెక్కెల వరకునుండు భాగ మును పిక్కలందురు. ఈ పిక్కలమిోద నాలుగుకాళ్ళమిద నౌలుగుసుడులున్న జ:ఘావర్తములందుష. యజమానుని (బవ్మాఅక్ట్డుషడినను జంపక మానదు. చెవులమోద సుడులు గుజ్తము చెవులమిద రెండుసుకులున్న క శ్థావర్శ్మము లందురు యజమానున్సి బంధువులను కర్ణహీ-నములుగ జేయును: చెవుల వెనుక సుళ్లు గుజ్జము 'చెవులనెనుక (పక్క విధువులందుకు. రెండు వైపుల రెండుసుడులున్న చర్మదుని రాహువుని (మైంగునట్లు యజమానుని (మింగునుం గుజ్ఞము దనుడలమిద రెండువైపుల రెండుసును లున్న హన్వావర్శ్మములందురు. ఇట్టదానిని కొనరాదు. కంఠపుసుడి గుజ్జముకంళము మధ్య పబేశమును గళమనబ కును, ఇచ్చటనుడియన్న గళావర్తమందుకు. ఇట్టిది దఃఖకరముగాన నుంచరాదు,

ఆశ్వశాస్త్రము ల్‌ న్యృ-ంఫపునుకులు కంకనాళము ననుసరించి మెడమిద వెర్యకుకలకు మధ్య నుండు ఫాగమును న్కృ౦ంధమందురు. ఈ న్య_౦ధముమిద "రెండువైపుల రెండసుకులున్న మహాదోషము. మొలమిదసుడి పుష్తమునకు [కిందభాగమును _తికములేక మొలయం దురు. (తికముమిోాడదనున్న సుడిక్‌ తికావర్మ్యమందురు, ఇది మిక్కి-లికీడును కలుగ జేయును. అండావర్శములు "రెండువృపణములమిద "రెంకుసుకులున్న అండావర్త్మ ముబలందురూ ఇట్టిగుజ్టముగల యజమాని (గామములోనే యుండనాదు. , | వ్మీర్రలమిద సుడులు గుదము రెంయ్మపక్కలబలిసి ఎత్తుగానుండు (పచేశమును పిండథాగములు లేక వికదులందుకు "రెండుష్టిరలమిాద రెండు సుకులున్న పిండావర్తములందురు, ఇట్టెసుజ్జమును చూచిన స్నానము చేసినప్పటికి పోషము పోడాలదు, తొడలమిోాద సుడులు గుజ్జము వెనుక కాళ్ళ తెడలమిోాచ ఆెండింటిమోద నెండుసుకు 'లున్న సాంబమూర్సియైన ఎక్క_రాదట, తడితర సుకులు గజము మ్మేఢముమిద సుడియున్న సంపదకు జయనునకు కీుగలిగించును,

కళ అళ్వశాన్నంము

తోళచివర ఫాగమునందుండు సుడీకి ధూమశేశ్రువం దురు, నష్టము కలీగెంచునసు,

పొట్ట,కిందసుడియున్న యజమాసి అస్థిపోవ్రుకు.

గుజ్జము ప్రై పెదఏ, (్రీందవెదవివైన మచ్చయుండును, యజమాని కారణములేకఘండ మరణించును.

గుజ్జము బొద్డుమోాద సుడియున్న యజవూని వ్యాధి (గన్జుడగును

గుజ్జము శిశ్నముమిోదగాని, యోనిమిోదగాని మచ్చ యున్న యజమానికి నష్టములు కలిగంచును.

గడ్డముపైన సుడియున్న అపకీరి

స్వారిచేయు పద్దతులు.

గుజ్తముపై ధృఢముగ గూర్చుండువాడు నడిపించు టలో నేర్చరితనము గలవాడు, కల్లెప్కు తొడులు పట్టుకొను నేప్పగలవాడు, అలనట లేనివాడు, పట్టుదలగల వాకు, స్ట్‌ త్వము గలవాడు గుజ్జము స్వారి చేయుటలో నర్హ్ములగుదురు. పాదాగమును చలించువాడు, నడుమును కదిలించువాడు, అశ్వహవృదయమును ెలిసిన వాడు యుక్తమైన కాలములో యుక్తమైన అంగములయందు దండమును (ప్రయోగించు ॥ వాడు మిగుల (శేష్టుడు. దృఢమగు పుష్టిగలవాడు, అశ్వము కోపముతో గూడియుండునపుకు భయములేనివాడు, సత్వము నందు స్థిరత్వము గలవాడు, అశ్వశా(స్రుము "తెలిసినవాడు, ధార్మికుడు, "నడుమును కొంచెము నంచుకొని యుండువాడు,

ఆశ్వశాస్త్రము న్‌ యుక్త కాలము నందు నరిగా దండమును (ధయోగించువాడు సులతీణములకో గూడినవాకు ఫూజూరు ము, యా సాంరివలన -లా భనవ సరివలన -ల భనష్టములు గుజ్టము నెక్కుటవలన లేజస్సు ఆయువు దృఢముగా. నుండును. జఠరాగ్ని పదీవించువు, దుర్మాంసనును. బుట్ట సీయదు, కపనోఫ రోగములను నశింపజేయును, చెమటను ఓ న. గ రీ / టే తస సు ఇల్లి 1 బుట్టించును, సంతోషమును కలుగ జేయును. హృదయము నం దుండు వైత్యయ్యుక్త ర కమును, ేజస్సు అనేకాంతియు అధికమగును. మూనవులకు తేజస్సును, లశ్ష్కీయును పెంపొం

తి ఆశ్వశాన్తము దును, భగంధరము, మూలశ౦క, మూతకృ చ్చముగ లవాకు గుజ్టము నెక్కుటకు నర్హులుగారని "తెలిసీఫో న వలయును. నడకలు, శితులు

పోమణలో తక్కువైన గుళ్త్ణము చెడిహోవ్రను. ఎక్కు వగా మేఫవుటవలన రోగ్యగస్థమగును. కాబట్టి పరిమితిగా పోవీ.0చవలెను యజమానియొుక[- 'నేర్చునుబట్టి మంచిచెడు నడకలు అలవాబగును, గ్మురము (భాంతిగానున్నపుకు మెడ మిదను, ఎక్కువ భయమున్నపుకడు మేహనము మిదను, చపలచిత్తముగా నున్నపుడు భుజముమ్మిదను పదమలళఖో వెెత్తి యరచునపుకు ఆడగ్యురమును జూచి విళృతిగా కనపడీ నపుడు భుదశిరముల మిదను, భుజములమిోాదము నిదలోను, కూర్చుండబోవున పుడు తొోంటిభాగమ'-ల యందును శివ్షీంచ వలయును,

దుష్టత్వముగ లేచినపుకు న్మేతములకు దగ్గరగ కొట్ట వలయును, అరచునపుడు భుజములమిోదను, తత్తరపడుచున్న పుడు మ్మీరలమిదను; భయపడినపుడు మార్షము తప్పినపుడు వతస్థలముమిదను కోపముగా నున్నపుడు * తోకదగ్గరగను, (భాంతిగానున్నపుడు వీక్క_లమ్మిదను కొట్టవలయును.

గ్యురమును మాటిమాటికి కొట్టుట జేతను, అకాలమున స్థలమును తప్పించి కొట్టుట చేతను తరచుగా దోసుములు కలుగుచుండును. గ్యురము జీవించి యున్నంతవరకు ఈ దోమ ములు పోజూలవ్స.

అక్యళా న్త్రము ప9

దుష్ట దండనమువలన ఎదురు తిరుగును, దండించకుండ నుండిన చెప్పినమాట వినదుగాన దండించు నమయమున సున్నితమగు ఒక 'బెబ్బ కొట్టవలయును మధ్యమము గానుండు గురమును రెండు దెబ్బలు కొట్టవలయును= అధమముగా నుండు గు(ర్రమును మూడు దెబ్బలు కొట్టనలెను.

మోకాళ్ళ (క్రీందనుండు పాదముచివరను కదిలించుచు తదితర అవయవములరు కదల్బకుండ స్థిరముగనుండి తిన్నని శరీరము గలవాడై కూర్చుండియుండి _కాసువలె సమాన ముగా మంచి చెడ్డలను భబహించి గ్యురముయొక్క- అవయవ స్థానములందు ,ఆంత రీక్ష్షణముగాకుండ కొరడాతో శిక్చించ వలను,

స్వారిచేయు వేళలు

కమంత బుతువులో ఉదయ సాయంకాలము లందును. వనంతబుకువు సాయంకాలమందును, (గీష్మబుకు వులో ఉదయమునను గు(ర్రములను స్వారి చేయుట మంచిది,

వన్దాకాలములో మ్యాళ్రము ఎల్తెన (పదేశముల నెంత నూత్రము స్వారిచేయించరాదు. గుర్రము యోగ్యమైనదిగా నున్నచో జఠరాగ్ని, బలము, దృఢము, ఆరోగ్యము, వృద్ధి యగును,

మాన్దాయానమునొంది వచ్చిన గుురము యొక్క సొమానులను విప్పి, క లెమునుడీసి, వాగుగా మాలీసుచేసి, అదరించి మెత్తని (ప్రదేశము నందు౦ంచ వలయును,

60 అక్వశాస్తరిమ గు్యురముయొక్య బలమునుబట్టి పరుగెత్తించ వలెను, గ్యురము జడియక చెప్పినమౌట విననపుకు "రెండు చెవులమధ్య “గ్రాగమున కొట్టవలెను, రెండుకాళ్ళమాద తిన్నగా నిలుచుండి చెప్పినమాట విసనపుకు ెండుకాళ్ళతో అదిమి ముందుకు కొంచెమువంచి వీచ్చలమిాద శొట్టవలెను. మేడపైకి శ్రీందికి, (తిప్పుచున్న పుడు మెడ ఫాగమందు కొట్టవ లెను, సకలింపుల ఫలములు లం న స. సం మా యల బం. ో ళా మ, స్‌ యజమాని కభిముఖముగ మెడళదల్బక సాం[ద్రముగ సంతోషయు కృమగు సటులమేసి, నోటిలో గడ్డియుంచుకొని అరచినచో త్వరలో జయముశలుగును, గ్మురము కొంగవలె సకిలించిన అశుభము, ఎడవుపాదముచే భూమిని తాకుచు అరచిన యజమానికి నగొప్పకీడు, సంధ్యాను రాగములు చూపుచు అరచుచున్న గ్మృరమువలన బంధనము పరాజయమను తన యజనూనికీ కలుగును,

అశ్యళా స్త్వమః గ్‌!

విశేషముగ అరచుచుండినను, తోకను తరచుగా కదిలించు. చుండిననుు న్మిదయందత్యంత ఆసక్తియుండినను (బతికి (పవాసమును (ప్రకటిచును, రోమముల నూక్చుచుండి వన్య, దీనస్వరమెనను, తీశ్షన్వర మైనను, భూళిని (గహంచినను తన యజవాసకి భయము కలిగించును.

మూటిమాటికీ మలమూతములు విడచు చున్నను, కొట్టిన వెనుక నడిచినను కారణము "'లేకుండగ నే భయపడినను యథ(శ్రుపాతము గలిగిన గుురము తనయజవమాని కచుంగళము కలుగ జేయును.

అవిచ్చిన్న ముగ, దీనత లేనిదిగ, గంభీరముగ, (పతి ధ్వనితో కూడినదిగు మధ్ధురముగాను౦డు, గుజ్జపు సకిలింపు శుభకరము, అగ్నిచే పూరింపబడిన పాతము, (బాహ్మణుడు, వువ్చములు, "పెరుగు వీటినిజూచి నకిలించిన శుభకరము,

ధ్వజ్మాగము, సూర్యునిజూచి అశ్వములన్నియు సక్‌ లించిన మిగులళుభము, యజమాని స్వారి చేంయుటకు వచ్చి నపుకు వినయముతో నడువ కోరికగలదై మరియొక గుజ్జ మునుచూచి యరచినను, ముఖము చేత తనకుడి పార్వ్వమును ఆాకినన్సు తనయజమానికి త్వరలో సంపదను గలిగించును, గడ్డిమేయకృ, నీరుదాగక, 'బ్వేషించినను, కారణము లేక యీ చెమటగలిగి వడదాకిన ముఖమునుండి రక్నము ,(సవించిన, ధూమముఫుట్టిన, నిశీధమందుగూడు నిద లేకుండిన పగటి వేళ పరుండినన్తు యలసటగలిగి భ్యానించుచుండునటుల నటించి వను యజమానికి ఆపదలు వచ్చును.

వలి

శం ఆశ్వళాస్తిము

ఎవనిగ్భృహాంగణమున నిత్యము మధురముగ గ్యురము సకిలించునో ఆయజమానికి సంపద, కీర్తి, సంతుష్టి నష్టము "లీక యుండును.

అశ్వపు కొలతలు

ర్‌ యే ఖ్‌ త య కం 6 నా. న్‌ జ్‌ నో! కంర 0 మత న గ. డో కం... స్‌ న ట్‌ న న క నం క న న పు న.

గృురముల ముఖ పరినూణము చేతను, అన్ని అవయవ ముల యొక్క పరిమాణము చేతను క న్చింపబడును,

ముఖముకొలతను (తిరావృత్త (శిరస్సు దవడలు రెండు పకటల) "మొనక్సిన కౌన్నత్యముగ నుండును

శిరస్సునుంచి తోకవరకు కొలిచినచనో ముఖమావము కంబ మూడురెట్లునుు మూడంగుళములు అధికముగాను యుండ వలెను,

ఆక్నళా స్త్రియా కత్రి

నలుబది అంగుళముల పొడవుగల ముఖము మిగుల (శ్రేష్టమైనది, ముప్పది ఆమ అంసళముల ముఖము గలది ఉ_త్ధిమమైనది, ఇరువది ఎనిమిది అంగుళముల ముఖముగలది నీచమైనది,

ఏఫు ఇకసువదివకు అంగుళములు. చెవులు అరంగుళ" ములు, తల కాళ్ళు నలుబది అంగుళములు, మెడ నలుబది అంగుళములు నుండుట మంచిది. నరము. నిలుచున్నయెగల నూరంగుళము. లుండనలెను, తలనుంచి తోకవరకు నూట అపవది అంగుళము లుుడవలెను. బొడ్డునుంచి వీపుమిదుగా నుండు చుట్టుకొలత నూ3ంగి ళము లుండవలెను,. అనగా తలనుంచి తొకమట్టము నరక పొలువవ లెను.

గురము కొలతను పరీశ్షించునఫుకు మెక, కడ్తు, ఆసనము పెద్దదిగానున్న వేవో జూలుసన్నముగ ధగధగ లాకుచున్న దేమో శరీగపు రోమములుకాంతిగ కురచగనున్న వేమో పరీక్షించ వలెను, పండు సన్ననుగ మంచివిగను, ముక్కురం[ధములు పెద్దవిగను, 'నొనలు విశాలముగను, వెద వులు నాలుక, మాడు, చెన్సల్సు శిశ్నము, వట్టలు చిన్నవిగా నున్నవేమో చెవులు చిన్నవిగ కడుపు బలిసియుండక రొమ్ము విశాలముగ ఎత్తుగనుంయనట్లు పైలషమణములన్నియు. పరీక్షిం చుట మంచిది.

వయస్సు కనుగొనుట

గుజ్జమునకు ముపష్పదిరెండు సంవత్సరముల ఆయువు

కలిగి యుండును. గ్కురము పుట్టినపుకు పండ్లుండవు, ఒళ నెల

క్ష అశ్వళాన్మంమా రోజులు జంగిన తరువాత వై భాగమునందు రెండు పండ్తు నచ్చునుః

అయిదవ నెలనుంచి ఎనిమిదవనెల వరకు, ఆకుపండ్లును, ఎనిమిదవ నొలనుంచి. పండైండు పండ్లును వచ్చును. ఒక సంవత్సర మైన తరువాత పండ్డన్నియు శాలివోవును. ' అయిదు నంవత్పరములలో మరల ముకువదినాలుగు పండ్లువచ్చును. తొమ్మిది సంవత్సరములవరకు పండ్లుమోద నలుపఫపురం౫గల వారలుండును, పదునేడవ సంవత్సరము జరిగినతరువాత పంక్లుచివర పశుపుక౦గుగ నుండును, తరువాత నలుపు ఇారలు గలుగును.

ఇరువదినాలుగు మొదలు ఇమయవదియీదు సంవత్సరముల పరకు దంతములుచి[దతనొందును, ముప్పదిమూడు సంవత్సర ములకు కదలును. ముప్పదిమూడు వరకు దంతపాత మగును,

ఆడగుజ్ఞ్రమునను ఎంత వయస్సుండునది గుర్తించ ఏలుండదు- గుజ్ఞము పెద్దదైనక్‌ లది కన్నుచుట్టు వెండ్రుకలు వృద్ధి పొందును, ముసలితనము వచ్చినకొలది నొనటిఫాగము నందలి ఎముకలు కనబడును. ఇంకను చర్మపు 'వెం్యడుకలు రాలిపోయి చేహముమిోద మచ్చలు కనబడునుః 'వెర్యడుకలు కూడ "తెల్లబడును, కుక్క పంది, వీల్లి జంతువుల పండ్లవలె నున్నప్పటికి "లెక్క పెట్టునపుడు ఎక్కువ తక్కువలున్నను; దంతపు మొదళ్ళలో మరొకదంతము మొలచినను అట్టి గుర్ర మును కొనరాదు.

ఆష్వాశా స్త్రాము క్షత పండ్తవమస చక్క_గానుండక. పంక్ష్లు లోనికి పోయినట్లు గాను లోపలికి వచ్చినట్లుగాను, ముందుకు వెనుకకు పోయి నట్లుగాను యున్న గ్యురము యజమానికీ ప్యుతశోకము ॥$లి గంచును. తక్కువపంక్ష్లు కలిగన గుర్రము మి శులవలన భయము, శశ్రువులవలన వీడ కలుగును. ఎక్కువపంక్షు కలిగిన గుర్రము (పభువును తన్మప్రడలను యనలోకమున కంపును గ్తురముల ఆరోగ్యము అకోగ్యమే గ్మురములకు మహాభాగ్యము. ఆరోగ్యము టెవమనికూడ నుడువదగును. గ్యురము లారోగ్యముగా నుండు టకు మంచి ఆహారమును, (తాగుటకు మంచినీరుము వీల్ను టకు శుభమైన గాలియును లభించునటుల జేయుట మనకర్శ వ్యము. గ్యురములను ఎండలోనుంచక వర్షమునకు తడియ నీయక కాపొడుదుండవలయును. గ్నురమునకు 'దేవారోగ్యము శంమె అధికమైన (ేయస్సులేదు, అట్టి ఆరోగ్యము "లేశవోయి నప్పుడు ఆగు[ర్రము యేమ్య్యతమును పనిచేయజాలదు, ఒక వేళ చేయగలిగినను ఆపని గు(ర్రమునకు మిక్కిలి (శమయనక తప్పదు, కాబట్టి యజమాని వానిని ఆరోగ్య స్థితలోనుంచుట ముఖ్య ధర్మమైయున్నది. గాలివలన కలుగక మన (ప్రయత్న పూర్వకముగా నిటులకాపాడు చున్నామో అటులనే యుక్త మైన జెషధాది వస్తువుల జజింగి రోగములను మాన్నుటకు [(పయత్నము చేయవలెను. ఆహారము వివిధ దేశములయందు గుణముల కాహారముగ నుప యోగించు పదార్థములు వివిధములుగ నుండును. ఇట్టిపదార్థ

శర ఆక్వశాన్త్వము స్వభావము. 'చేశముయొక్క శీతోప్లస్థితినిబట్టియ? అయా గుజ్జములు చేయుపనులబట్టియు మారుచుండును. గుజ్జములకు పెట్టు ఆహార పదార్థములలో జీర్ణము కాగల మాంనకర పదా రులు, ఉస్షకర పదార్థములు, శొవ్వుపదార్థములు ఎంతెంత యున్ననో విచారింపవలయును. గ్యురములకు ఆహారము విస్తా రముగా దొరకు కాలముండును. వేసవికాలమందును హెచ్చు తలు లేక నమానముగా ఆహారము పెట్టవలెను గాలి పుట్టినది మొదలు చనిపోవువరకు మేలుకొన్నను, నిద పోవుడున్నను ఎడతెగక చేయుపని గాలినివీల్ప్చుటయే. కనుక గరములు (బతుకుటకు వాయువే [పాణాధారము. గ్యురము యొక్క శరీరమందలి పోషణకును, ఉప్తశకును అనుకూలమగు 'పాణవాయువు పశువుయొక్కం జీవితాధారమై యున్నది, జలము (పపంచమునకు జలమే ఆధారము- గుష(రములకు కల్మ పోదకమును (తాగించరాదు. గ్యురముల కాహాగము పెట్టక కొన్నిదినములుంచనచ్చును, గాని నీటిని తాగించనిచో ఒక్క దినమైన నుంచలేము, గుురము_కాగుజలమం పరిక్యుభిముగా నుండవలెను, నిర్శులముగా నుండనియడల "ఆరోగ్యము చెడు టయేగాక అనేకరోగములు పుట్టును. కాబట్టి యజమానులు; నాకరులుకూడా మురికివానన, రంగు లేనినీటిని కాపాడుదురు గాక | వి శాంతి కష్టపడి పనివేసిన గ్యుర్రమునకు విశ్రాంతి అవసరము. వ్షిశాంతివలన అలనటజెండిన అవయవములు తిరిగి బలము

ఆక్‌ ళా స్తిము శ్తి్గా చెంది యధ్యాపకారము పనిచేయుటకు దార్హ్యము కలుగును. ఎలప్పుడు యింటిదన్షర గారాబముగా మేఫు గృర్రమునకు మన్‌ కూడ వ్నిశాంతి ఆవనరముా శకీరమెట్లు వ్మిశాంతిగోరునో గ్యురము జీర్షకోశము గూడా అక్షై విశ్రాంతి నోరును, జట్టా బండి వారలుచేయు. పనులు చాలా ఘోరముగా నుండును. మేత తక్కువ పెట్టి కిరాయి. ఊశిరాడకుండగ గ్యురములను పనిచేయించు చుండుటనలన ఎక్కువకాలమ్రు జీవించళ మర ణించు చున్నవి. గాన విట్రాంతి తగిన ఆహారము పెట్టుట అత్యంతవసరము, వూలీసు చేయుట

టాం నే వర ం గే వ ః - -. న న్‌ న. | |

| వా ళో నం న. (శ ౧.

మం టు మళ శ్‌! ను ప్ర య న క మ నయా మ భమ నే గ్యురములకు మాలీసుచేయట ఒక విధమగు చిక త్సాపద్ధతిగా చిరశాలమునుండి . యెంచబడు చున్నది. గ్యురము శరీరము

త్వ ఆశళ్వళా స్త్రము - యొక్క యే ప్రత్యేక భాగముయొక్కగాని పోషణకు బల పరచుటయును వ్యాధివలన శరీరముయొక్క_ యే ప్ర త్యేకస్థల మంబె నను వాపులకు వాపుదల ఫలితములను తొలగించెడి ఇార్యకమము లందధికో[(దేకతను కలిగంంచుటయునై యున్నది, ఇందు మూలమున స్నాయవులవలన ముడుచుకొనుశ క్షి అది వరకు నశించిన యెడల మరల స్వస్థత పరచబడును. రక్త (పసారమునందు మార్చు శరీరము మైన వేతితో మెల్లగాదువ్విన ర క్షపసారము నందు వెంట చేమార్పు గనిపించుచున్నది, చేత్సి వేళ్ళు చర్మము వెన కొంతబలముతో నొత్తిపట్టి మెల్లగౌనడిపినచో రక్తనాళ ముల యందుండెడి ర-క్తము ముందుకపోయి మరల నామయొత్త్తి డిని తీసి చేయగానే రక్తము తొందరగ -వెనుకకుతిరిగి. (పవ హించు చున్నది. ఈ చురుకుదనమే రక్త (పసారమునకు నహాయమొనర్చ్భు చున్నది. చర్మము బొటన (వేలునకును, వరాపుడు ( వేలునకోను మధ్యగట్టిగా బట్టుకొని మెలి వేసిన యొడల రక్ష్య పసారముయొక్కం చురుకుదన మధికమై ఆస్థా నము ఎరుపురంగుగా నుందురు. తోముట, వీసుకుట్క నొక్టుట, జఒక్కుట,విండుట, చిందరవందరగా కొట్టుట చముదలగు పద్ధతులు వాలా ఉపయోగక రమ్ములె యున్నవి. రోగనిదానము; వ్యాధినిరూపణ గీ! జంతువుల కన జ్ఞానంబు సుంతమైన "లేదు గాన్సన చోనిదుర్చాధగాంచి వ్యాధివిషయంబు "లెకియు జెషధంబు నీయవలె జాగరూక్షగా సాయమతులు.

ఆళ్వళా న్త్రమాు క గుజ్ర్రమునకు వరోగమైన సంభవించినచో ఆరోగము మొక్క- లక్షణములను నిదానముగా పరిశీలించ వలయును, గుజ్జము నోరులేని జంతువుగాన మానవనివలె ఒకేపొట్టగలది గాన్న నేమర వేయుజంతువు కాదుగాన జ్యాగత్తగా పరీక్షించి తగిన నదుపాయములు చేయవలయును, అశ్వ వైద్యులు తగి నంత కా(స్తుజ్ఞానముకలిగి చాలా అనుభవముతో చికిత్సలు వేయుట మంచిది. కడువునొప్పి వచ్చిన వాతమనియు, వాత మున్న స్య్థ్రాయనియు ెలిసి కెలియని చికిత్సలు చేయక రోగ నిడానమును (గహీంచిన తకువాత చికిత్స చేయుట మంచిది. రోగముగల గుజ్జము (వస్తుతము అనుభవించు చున్న బాధలును, ర్యాత్రింబవళ్ళలో ఎట్టి వేళలందు బాధలధిక మగునో, రోగజంతువుకకు చలనము వలనగాని, ఉప్షశీతలము వలనగాని మరియీయితరకారణము వలనగాని, అధికమగుట ఉపశమన మగుట కలుగుచుండునో ముఖ్యముగ కనుగొన వలసీన అంశముల్రై యున్నవి. ఇదివరలోపొందిన బాధలును, అస్వస్థత ఎంతకాలము నుంచి యున్నదియు (పారంభములో 'ేవిధముకలిగ్థి వరీతిగా అప్పటి పరిస్థితులలో మారినదియు నవినరముగ_ ెలిసికొన వలెను, గుజ్జుమును పరీక్షించిన వెంట నే వైద్యుడు యజమానిని గాని వెౌకఠరినిగాని ఆ రోగ కారణములనుగూర్చి లెలిసికొన వలెను, ఒక్కొక్కప్పుడు కొన్నికొన్ని విషయములలోకొందరిక్‌ అనుభవము లేక పోవుటచేత సరియగురోగచర్మిత తెలిసికొనుట

50 ఆశ్వళాన్న్వమా కూడ దుర్తభముగ నుండును. అంతియేగాక గుజ్జపు నెళరి అజ్మాగ త్తవలన గాని "లీక లోపమువలనగాని గుజ్జమునకు వ్యాధివచ్చుటయు గలదు, కాబట్టి ఆనెకరుచెప్పు అన్ని విషయములను పూర్తిగా నమ్మక ఆతనిని నొక్కించి అడుగ విలయును. (పస్తుతము యజమాని స్వాధీనములో ఆ గుజ్త్రము ఎంతకాలము నుండి అరోగ్యముగ నున్నదో ఎంతకాలము నుండి రదోగముతో చాధపకుచున్నదో, యను విషయములు జాగత్తగా "తెలిసికొన వలయును. లక్షణములను కనునొనుట న్‌ స్వారి చేయుటకెన్నడు సామమవను

తిండితిన బోదు శీశోన్లస్థితులమిద

విసుగుజెందు "కశేపవల్‌ కసుకుుచుంకు

దీనిగుర్తి చి వ్యాధిని తెలియవలయు।

గుజ్జమునక వ్యాధి నంబవించినది లగాయమకు కనబకు చున్న లక్షణములను గూర్చియు, ఆ శాలలోనున్న గుజ్రములు య్‌ యితరవ్యాధుల వలనైన జాధపడుచున్నవో మొదలగు విషయములు జా(గత్తగా లెలిసిఫోినవలయును. అన్వస్థతగా నున్నట్టు కనబడుచున్నదియు లేనిదియు, స్వారికి బండికి పని చేయుటకు. ఇష్టముగ్గానున్నదియు. లేనిదియు.. ెలిసికొన వలయును, శ శరీరోప్టము ర్మాతింబవళ్లు విడవకయుండుట్క లభ

మెత్తగా లేక గట్టిగానున్నది లేనిది పరీశ్నీంచుట, శరీరవయవ ' ములనుండి వెలువడు చెనముట్క, జిగట, నుగుగు, మలము,

అశ్వ శాన్న్వము ర్‌క మ్యూతము, క్లేష్సము మున్నగునవి వాసన రంగు బట్టున్నది రక్త్యప్రవాహ సంచలన, నాడీ పరిస్థితి, ముఖము, నాలుక, న్మేతములు, ముక్కురం[ధ్రములు, ఇెదనులు మున్నగువాటి లక్షణములను పరీశ్షీంచవ లెను. అడగుజ్జమైన యొడల శరీరస్థితి, చన్నులు పొదుగు, గర్భకోళశము మున్నగువాటిని గూర్చి (గహించవలసియుందును మనము దూచుటకుముందు ఆరోగమునకు వ యే చికిత్సలు చేసికో, ఏమైన విమపుమందు లిచ్చిరో, ఇంక ఎంతకాలము వరకు ఇదివరకు వాకుచున్న మందులు నిలువయున్నవో, ఇది వరకు చికిక్సచేసిన వై ద్యులు రోగినిగూర్చి యేసలహోనిచ్చిరో మున్నగు విషయములను విప్తుుముగా ెలిసికొని లతణము లను కనుగొన వలెను, గతహాలనొప్పి వషయములో వవేళలో అనొప్పి వచ్చి నవో, లేక వికువకుండ వచ్చుదున్నదో, అది వచ్చినపుడు ఎటు వౌధపడు చున్నదోః ఆనొప్పి ఆగి ఆగి వచ్చుచున్నదో, ేక విడువకుండ వచ్చుచున్నదో మున్నగు సాధారణాంశము లన. తెలిసికొన వలెను, తరుణవ్యాధులు : దీర వ్యాధులు గీ వెలయవారంబు పక్షంబు నెలలపొటు తరుణ వ్యాధులటంచును నెకుగవలయు వత్సరంబైన పైమించివరలియున్న దీర వ్యాధులటంచును "'దెలియవలయు! సామాన్యముగా (కొ త్తగా। ప్రవేశించి నట్టివియు ఒకటి శండుమూసముల వరకు చాధపకుచున్నట్టి వ్యాధులను తరుణ (0661

ర్‌ అశళ్వశా స్త్రము వ్యాధులనియు, అంతకు వైగా నిలువయున్న వ్యాధులను, దీర న్యాధులనియు తెలిసికొన వలెను. అనారోగ్యముగ, శేమగ, నుండునలములందు నివసీంచుట, ర్యాతింబవళ్లు పని చేయిచుట భోగసంబంధమనగు విమపదాక్థములు గురము నరీరములో (పవేశించుట, వా తౌవరణస్థితి మార్పులకు సంబంధించిన దోషములకు లోనై యుండుట మున్నగు కార ణములచే గు్యుర్రములకు రోగములు కలుగుచున్నవి. తరుణ వ్యాధులలో (పవేశించిన రోగసంబంధమగు విషపడార్థనములు రోగము విడచుటతో నే రోగమునుండి తొలగిపోవును, దీర్ధవ్యాధులకిదిరోగ ము (ప వేసించినది లగా యకతు మానకుండగ రోగజంతువు ననునరించియీ యుండును, అనగా రోగమాలిన్యము గ్యురము శరీరములో జీర్మించియు౦ డును. ఇది ఎల్లప్పుడు వృద్ధిపొందుచునే యుంక్షును. ఇంతియీ గాశ సరియగు చికిత్స చేయనిచో సాంపప్రదాయముగా. వదల కుండగ నే వృద్ధిపాందుచు నుండునుం బాధలను ెలిసికొనుట రోగముతోనున్న గుురముయొక్క- బాధలను జ్యాగ

త్తగా పరిశీలించ వలయును. చాధగల (వదేళశములను అౌకీన యడల నొవ్పీగను, వేడిఎక్కువగనున్న దీనిని వెచ్చవివాపుతో గూడిన బాధయందురు. ఒక్కొక్క సమయములో బాధ దూరపు అఆనయవములలో కనబడుచున్నను ఒకప్పుడది హృద యములోన్సు దానిదగ్గర అవయవములలోను ఉండవచ్చును. కదలికవలన బాధ ఎక్కువగా యున్నపుడు కండర సంబంధ మైనదిగా తెలిసిఫొన వలెను

అక్యళాస్తరిము ర్‌ం శీతో ప్త పరిమాణములు తెలిసికొనుట అశ్వశరీరమునందు మామూలు వేడికంయె ఎక్కువగా నున్న జ్వరము ఆందురు, పలురోగముల కీదియొుక రోగలక్ష ణము. రోగిని (పారంభములో పరీశ్షి ంచునపుకు జ్వరమున్నది ేనిది పరీక్షించవలయును, రోగలతీణముల విషయమై పరీ శ్నీంచు నపుడు జ్వరము కొంచెము హోచ్చుగనున్నప్పటికీ అది అంత హోనికరముగ తలంచరాదు. త్మీవదశలో నున్నఫుడు మొతము డుర్దుణములో 'జేకుునని శలంచవలయును. జ్వరము వచ్చినపుడు గుజ్జమునకు యే అవయవమైన (క్రమము తప్పుట గాని లేక (క మెవీ శీతోప్ల పరిమాణము హాచ్చుచుండ్తి మామూలు స్థితిలో నికి వచ్చుటయు గలను, తరువాత రోగి కొద్దిరోజులలో వ్యాధికుదిరి యధా్య(ప్రకారముగా ఆరోగ్యము జెందుటయు గలదు. ఈ రీతిగా విషజ్వరములలో కలుగు చుండును, అప్పుడు జ్వరముమయొక్క- నిజస్వభావము యిదియని స్పష్టముగావెప్పుట కష్టము, రోగ లతణములలో ఆరితేరిన కొంతమంది వైద్యులు ఆ వ్యాధిక్‌ అకాలముగ పుట్టిన వీవు జ్వర ముయొక్క_ (పధమ సోవానములని చెప్పుదురు. ఇదివరకు యే గుజ్జమునన్లైన జ్వురమువచ్చిన యడల దానికి జొమధ మిచ్చినగాని ఆ జ్వరము తగ్గదని నమ్ముకముం డెడిదిగాని అశ్షై ప్పుడును జరుగదు. ఆ జ్యరమున "కేమందును లేకయే (క్రమేపి దానంత టదియే తగ్గును. కాబట్టి జ్వరముతో చమొదలిడిన * వ్యాధికి త్వరపడి చికిత్‌ న చేయరాదు, గుజ్జము రోగచివ్నా ములు స్పష్టముగా "తెలిసినప్పటి నుండియు దాని శీ విధమగు పనిచేయకుండ వ్మ శాంతి నీయవ లెను,

ర్‌క అళ్వళాస్త్య్రము జ్వురమును తెలిసికొనుట

ఆరో గ్యముగానుండు గుజ్జమునకు నూరుడ్నిగీల "వేడిమి యుండును. అంతకు అధిక మ.గనున్నను త క్కువగనున్నను అనారోగ్యమని 'తెలిసిఫొన వలెను. 106, 107 డగీల “వేడి యున్న యెడల దారణమగు వేజడియని తెలిసికొన వలయును. 0క్‌ డ్మగీల "వీడిమియున్న అధిక అపాయకర మనియు, అంత్య దశయనియు |గహీించ వలయును.

గుజ్జముయొక్క_ ఉష్టోగతను పరీక్షీించుదానికి ధర్మా మోటరు అందురు, రోగిశరీరోప్లమును ధ ర్మామిటరుతో దినమునకు రెంకుమూడుసారు కొలువనలెసు. ఉదయము ఆరు గంటలనుంచి 9 గంటలవరపు, సాయంకాలము 5 గంటల నుంచి 7-80 గంటలవరకు వేడిమిని కొలుచుటమంచిది. అవు సరమునుబట్టిమధ్య కాలములోకూడ కొలువవచ్చునుః గుజ్జును యొక్క. ఉప్ణమును కొలిచినతరువాత ధరా్యామిటకున్నుకిండికి జూడీించి దానిలోని పాదరనమును సానూన్యగుర్తుశంకె (కిందికి దింపి చన్నీటితోగాని, తదితరలో షన్సుత“గాని, శుభము చేయవలెను.

ధాతువు

రక్తృనాళములలో _ రక్తృము కదలుటయే నాడి. లేక ధాతువు కొట్టుకొనుచుంకుట యందురు, గృురము కుడిఎడను నుండు (కిందిదాడకు లోపలిభాగమున ఛాతువును పరీఖ్నించ వచ్చును. నాడి మన్న వేలునకు తగులుటకు కారణ మేమన హృదయకోళ మెల్లప్పుడు విశసించుటయు, ముడుచుకొనుటయు

అశ్యశా న్త్విము ర్‌

జరుగుచుండును అరోగ్భముగానుండు గ్మురమునకు. నిమిష మునకు ఏర్‌ నుంచి *0 వరకు నాడి లేక ధాతువు కొట్టుకొను చుండును. ఇంతకుషాద్చు తక్కువలున్న ఆజంతువు అనారో గస్భముగా నున్నదని |గహించవ లెను,

ఆరోగ్యవంతమగు గుర్రము శ్వాసను, మెల్లగను, దీర ముగవీల్పుట, విడ చుటజరుగుచుండుకు. గ్యురముఆయాసముగా నుండు నమయము నందుకు, పనిచేయుచుంు నమయినునం దును వ్యాస ఎక్కువగా వీల్చుడుండును- గ్యురము. నిమిషము సకఘు 10 నుంచి 18ి వరకు ఉచ్చ్వాస నిశ్శాసములను వీడచును,

శరీర భాగముల పరీతు

నాడి కొట్టుకొనుట, శీతోప్టష్థితి ఉచ్చ్వాస నిశ్శ్వాస ముల పరీత, నమైనబంకతోగూడి పొరలుపకుచున్నదియు, దగ్గవచ్చుచున్నదియు, కడుపులో నేదెన నొప్పియున్నదియు, ఇవులనుగూర్చియు, కడుపులోని ముత రభాగములగూరగ్చియు జ్యాగత్తగా పరిశీలించవలయునుం. కడుపునొప్పీ మొదలగు పహట్టనంబంధమగు వ్యాధులు సంభవించినపుడు మలాశయ మును పరీశ్షింపవలయును. గుజ్జము ఒక్టాక్కప్పుడు. ఒక్టైక్క అవయవమునకువెందిన రోగములవలన నే చాధపడుచుండును, అట్టివిషయములం౦దు మనకు చివరకు ఒశేవిధమగు " లష్‌ణ ములు కనబడవు. ఇతర ఆవయవములుకూడ ఈ అవయవ ముల దీర్చ రోగముచే కొన్నికష్టములు కలుగవచ్చును.

రం ఆశ్వళాన్తంమా తత్వము లనుబట్టి మందులువాదుట గుజ్జములలో కొన్నిపెట్టిన మందులను సరిగా జీర్లము చేసికొనును మరికొన్ని సరిగా జీర్ణము చేసికొన పేక పోవుట నలన ఫలితము కనబడదు కాబట్టి ఒకొ([ళపుకు ఎంతమంచి మందు వాడీనను ఆ గుజ్జముయొక్క- తత్వమునుబట్టి వాసి ఫలితములు కనపక్షుచుండును. వైద్యుడు యిచ్చినమందూలను యజమాని ఛాలా జ్యూగత్తగానుంచి మానవ్సునికివలె గుజ్జములకు కూడా (పక దినము వేళ ప్రకారము ఈయవలెను, కొన్నికొన్నిమందులు ఉదయమునను, మరికొన్నిటికి మేతమేసినతరువాతను, మకరి వొన్నిటికి యెల్ల వేళలందును ఈయవలసి యుండును. నయస్సునుబట్టి మోతాదులు వాకుట నీ అనుభవముగల్లి వై ద్యుడు మనమునందు తురగమునుబట్టి వయసును నెెగియుండి " వ్యాధికయ్యును మందుల వాడవలయు "తెలీక కనుముందులొసగగ కలుగుహోని॥ వైద్యులలో కొందరు మందులను తూచకుండగనే సుమారుగ వాడుదురు, ఇది చాలా పొరచాటు. మోళఠాదు ఎక్క_వపడవచ్చును. లేక తక్కువపడవచ్చును, గాన జూగతత్త వహించి చక్కగాతళూచి మోతాదులను వాడుట మంచిది. విషపు మందులనుమూ తము జాగ త్తగావాడవలెను. బలము గల గుజ్జములకు మోాఠాదు లెక్కువ నిచ్చుట మంచిది, వ్‌ వ్యాధి శీమందు నీయవలెనో నిర్ణయించుటయే కైవమధ

" ఉమ్మ్‌? క ణీ / లో స్ట్‌ టో సో! వూ వ (44 య టో (మో నం. టో ఓషధులను ఖెలుఫ)ు పటము

కు ( రా | మం | న షై 4 ప్ర చో. డే న. రా నునాముఖు క. మంచిగంధము ,తిన్సతనె, పే న్నా ఇ్నా( గక [4 పక ఈత మా - భం! | యి లి ఓ ౪ భ్‌ ర. ల భ్రె ఓషధులను "తెలుపు పటము

అక్వుళా స్తరము ర్‌? నిర్ణయ మనబస్తును. కొషధములను ఉపయోగించు నపుడు జ్యాగత్తగా పిశీలించి సరియగు మోతాదుల నీయవలెను, లేనియడల నష్టము, పహోనియు, కలుగును, రోగనిర్షయము స్పష్టముగా నిగ్మయించిన తకమువాత ఆ చికిత్స చేయవలసిన విధానము బాగుగా అర్ధ్థమైనయడల ఎక్కున మందులను $లుపవలసపిన అవుకర ము ఎదను, ఒక్కాటక్‌వుకు వైద్యుడు తాను అ నేకమందులను కలివియిచ్చినవో వ్యాధి కుముకునని తలంచి అట్లు కలి యిచ్చును, కాని అట్లు చేయుటవలన (ప్రయోజనము లేకపోగా నష్టము బోనియు కలుగును. కాబట్టి మందులు యిచ్చుటళో అనుభవము౨డ వలెను. మందులను కలుపుటలోకూడ'" తగినంత అనుభవము ౦డవ లెను, మందులను ఉపయోగించు. విషయములో బాగుగా తెలిసికొనియుండి అనుభవముకూడ ఇొంతవరకు నంపాదించి యుండవలెను. (దవ పదారక్టములుగాక ఘన పదార్థములను మెత్తగానూరియో నేక సీటిలో నాన వేవియో జొనుధిములలో కలిపివాసుట మంచివి. కొస్నిమందులను దూర్షముల రూపమున గుజ్దమున కీయవలసి యుంకును, చూర్లములయందు ఉపయోగింపబడు మూలికలన్నియు సాధ్యమైనంతవరకు కొత్తవిగను పుచ్చనివి గనుతమన్వరూప స్వభావములు కలవిగను యుండవలయును. అయా చూర్షములకు "చెప్పబడిన వస్తువుల భాగముల (ప్రకా రము. (ప్రత్యేకముగా తూచి ఏకముగకలిపి రోటియందుంచి వెడలుమూతిగల సప్మాతకు వస్రుముమగట్టి దాని ద్వానా ప్మాతలోనికి పడునట్లు చూర్ష (దవ్యముల్నపై నాలుగు వేళ్లతో

ల్‌8ి * అశ్వళా నము నొక్కి (తిప్పుచు వ(స్ర్రుగాళతము చేయనవలయుమ, మార్షము మెత్తగానున్న కొలది (శేష్టముగానుండును. మందులనుకలుపు టకు ముందు యీయీ మయార్లములు ఎంలెంత శచావలసీయుం డునో సరిగాతూచి తకువాత వాటిని కలుపవలెను,. వవిధ చూర్లములుకలిపిన తరువాత గుర్రములకీయనలపిన మోతా దుల (పకారము వాటిని ఫాగించి శు భమగు కాగితములలో పోనీ పాట్లములుకట్టి ఈయ వలయువు, |

మాతలు చేయుటలోకూడ (మింగుటకు వీలుగానుందు పరిమాణము గలిగియుండవ లెను. పదార్థము గలియు నటుల జిగురుబెల్లము, ఆముదము తే న మొదలగు వస్తువుల నుషయో గించ వలయును. మాతలను గ్యురము నోటిలో చిశుకనీయ కుండ జ్యాగత్తగా అంగటిలో వేయవలెను, గాని నోటిలో "వేసిన (మింగ జూలదు.

కజౌపధములను, ముక్కు రంధములతో పింయట, ముక్కరంధములతో పీల్పించుట అను దానికి నన్యకర్శ యందురు. ముఖ్యముగా గ్యురములకు నస్యము "అఆక్కువగా పీల్పించు చుందురు,

( గ్యురములకు "'చెబ్బలు తగిలినపుడు, 'బెణికి నపుడు, వాపులకు, వాతనొప్పులకు, నరముల, సంబంధమగు రోగము లకు; శరీరముననుండు సస్వేదమును తీయుటకు వేడికాపులు తీయుట మంచిది, ఇంకను .వేడినీటిత్రోను, నిమ్మ కాయతోను కొన్ని _తెలములలో కలిపి వేకికాపుల తీయట మంచిది,

అశ్వుములకు లోహనంబంధమగు విశేచనముల క్షిచ్చు మందులక౦3ు కాయనంబంధమగు అనగా ముసాంబము

అశ్వళా వ్ర్వము త్రి మున్నగునవి యిచ్చిన చక్కగా పనిచేయును. గ్మురము వేగు వెస్టదిగా నుండుటనలక మాటను పృుట్టించు.ముదులు విశేచ నము కలిగించు మానదులు వాలా జూ గత్తగా వాడవలయును. విశేచవములకు ముదిద్చుటకు పూర్వము పచ్చిమేత వైరా లను ఈయరాదు. విశేచనములగుటకు ఎనీమా చేయవచ్చుము. ఆననముగుండ ఎలిమాచేఫిన వేగులలో త్వరగా పసిచే యును, అవిసెనూ వె ఆముదము, మున్నగు వానికంయి కలబంద నుండి తీసిన ముసాంబము మంచి విశేచనకాకిగ నుంకును. నేపొాళనూ నె, ఉప్పుపదార్థములు అంతగా పనిచేయక. చెకును కలుగ జేయును. సునాముఖి. సామాస్యముగ పనిచేయును, నాత్రిపూట వేడిజావ "లేక దాణాపెట్టివ తరువాత ఆహారము యిచ్చి ఉదయము ముసాాబమును తగినంత యిచ్చినిచో పది లేక పం(జైండు గంటలలో విశేచనములగువ జ్వరము తగిలి నప్పుడు రసభ స్మమును గాని విషమున్షి నిగాని చాడవచ్చునుః గ్యురములు బలహీశముగా. నున్నపుకు పేగులలో చెకడుర కము కూడుకొని యున్నపుకు విశేచములకు మందీయ రామ. జలుబుకోగముకు విమబ్వరములకు రక్త స్తావమునకు, మెత్తగాళ్ళకు ముసాం[బమును విశేచనకారిగ మందుబుచ్చిన (వమాదము కలుగును. జ్వ రవుం వ్యాధులు-చికిత్సలు ఆ వె। గాలిపెచ్చుయినడ గాలియుగొట్టిన పరుగులికుచు నతముతికముగుచున్న

(౮ ఆశక్భశాన*ము 0 వ్రు మేతనిక్కుటంబు మేయించినంత నే జ్వరము దగులు వెంట్క(పభువులార॥ టె! న క్త ఖ్‌ ఉల /.. | శే క చట ( గీ! 3 ౮ వం బయ... ళగ న టలు హా | ము లతో “/ బో గ్గ టై ం ఫా కరం శం ౯ + మ స్స్‌ [ల ల [న స క వై ప న గ హ్‌ (భగ య్య ఓ (| గ్ర న్‌ | శ

అళ్వళాస్త్రము (0% గ్‌ తలయువేడెక్క గుడ్డను తడిసి వేసి తేలికాహారమిడుగను తెప్పంల్లు తే నినోధుమవిండిని తెల్లవటిక నందుకలిపియు నివ్వంగ మంద దేల॥ గుజ్జము ఎక్కువగా పరగెత్తుటవలనను, వడగాల్పులు తగులుటవలనను, అనారోగ్య స్థలములందుంచుటవలనను, ఎక్కువ మేపి తక్టువపని చేయించుట వలసను జ్వారమువచ్చును, లత్షణములు:- బడలికణా నుండుట, శరీరములోపల వేడి వృద్ధి యగుట, ఆకలి మందగించుట, నాడీ చుగుకుగానుండుట, (పేగులలో మాప్పుగలుగుట, మూతము కొద్దికొద్దిగా వోయుచు విశేషరంగు కలిగియుండుట మొదలగు లతమణము లుండును* చికిత్స: ఆరోగ్య స్థలమునందుంచవ లెను, 'తేలికగు మెక్కని ఆహారము పెట్టవలెను. (తాగుటకు చన్నీళ్ళు పెట్ట వలెను, తలకు వేడిగానున్న యెడల చన్నీటిగుడ్డ వేయవలెను. వేడిగాలిలో నుంచరాదు. గాలిలేనిచో విననక్రరలతో విసర వలెను. పచ్చిఆహోరము "పెట్టవ లెను, అన్నివీధములగు జ్వర ములకు పోమణచాగుగా జరమగవలెను. బొక్కినలో నీరుపోసి సూశళీకారము కొద్దిగాకలివి దాహమగునపుడు ఈయవ లెను. నుక్కూరం[ధములను, నోటిరి ఎప్పటికప్పుడు కుభపరచ వలెను. గ్యురపుశాలను శ్యుభపగచి ఫినై ల్‌ జల్లుచుండవ లెను గడ్డి తిననిచో గోధుమజావ ఈయవలెను.. ేడిడిప్పు 12 త్తు శొంఠి ౨ తు. కలివి పెట్టవలెను. గోధుమపిండి అర్ధశేరు

62 ఆశళ్వశాన్త్యమా

తేని పాస్తుశేరు, పటికబెల్లం సవాశేరు కలిపి కెందుపూటలు యిచ్చిన తగ్గును, లేక దినమునకు అర్ధసేకు సారాయి (ఆెగించుము,

గ గాలితగులనిచోటులన్‌' గట్టి వేయ మేపుమితిమోరినందున దాపురించు వ్యాధిన్య్యూ మోవియా 'శలియంగనగును గాన వ్యాధిని మాన్పంగ బూనవలయు।

గ్యరమునకు ఉస్షుప్రదేశములనుంచి శీతల్మపదేశము నకు వెంటవెంటనే మార్చుటవలనను, లేవు, చలి చీకటి, గాలిమారని శాలలో నుంచుటవలనను, ఎక్కునగా మేపవుట వలనను తరచుగా ఈవ్యాధి వచ్చును.

లతుణములు:- ఆహోారముతినుసు 'లోపలిచర్శ భాగపు పొరలు పసుపుకంగుగా నుండును, ముక్కు రం[ధములనుండి చీమిడివంటి పదచారము కారుచుంకును. పకుకొనుచు బేచు చుండును. శ్వాసోశములు ధ్వనితో కూడియుండును. నాడి నిమిషమునకుః 80 వంతున కొట్టుకొనును. శాంసనిమిషమున కు 50 వరకు యుండును, జ్వరము 105 నుంచి 1063 వరకు యుండును, ఈవ్యాధికి అన్ని వేళల దగ్గుట ముఖ్యలతుణము, (క మేవి దేహముచల్లబడి చెమటపట్టిన (పమాదమని (గహించ వలెను. కనురెప్పలు ఎకుష్టురంగుగా నుండుము, పసుపుపచ్చని చీమిడి పడుచుండును,

అక్యశా స్త్రము 43 చికిత్స:- ఇట్టి వ్యాధులుగల గుజ్జములను అనుభవము గల మాతాలూకా పళువులడాక్టరుకు గాన్ని ఆయు క్వేదపశు వై ద్యాచార్యునకుగాని చూపించి చికిశ్సచేయించుట చాలా ఉత్తమము. జంతువును ధానాళమైన గాలివచ్చుచోట నుంచ వలయును, (వేగులను శుుభపరచు చుండనలెను. జ్వరము ఎన్టువగానున్న స్పువు (తి 8 గంటలకు డిజిటాలిన్‌ను ఇచ్చుట మంచిది. రొమ్ముభాగమునకు ఆవాలవీండి పట్టు వేయవ లెను. జ్వరముతెగ్లి నాడి సామాన్యములో నున్నప్పుడు అటుయిటు తికుగుచున్నప్పుడు సామాన్య బలవర్ధ కొపషధి మోాోాయవ లెను, ఇన్‌ ఫ్రూయింజూ ఆ$వె। జలుబువలవగాని జబ్బులుండుటగాని వాత మైనగాని వరలువ్యాధి "ఇక్‌ ఫ్లయింజటం దది దేను చ్మిత మో చీముకారు కంక్షు చెకును వినుమ! గుజ్తము రక్తములో ఒళ విధమైన విపు పదార్థముకలిగి జనించు' జ్వకమై యున్నది. మనుష్యులకు సోకినపుడు ఆ వాాధియే “= గుజ్రములకుకూడ సోకనచ్చును. ఈ వ్యాధి త్వరితముగా పెంపొందును. ఇది నాలుగు వీధములుగా రావచ్చును, జలుబువలనగాస్తి కడుపులో జబ్బుండుట వలన గాని వాతఠోగము వలనగాన్ని కండ్దడబ్బు వలనగాని, రా వచ్చును.

(641 ఆక్యళాన్నంము

లత్షణములు:- ఇదె ఆకస్మికముగా వచ్చును, జ్వరము 104 నుంచి 105 డిగ్రీల వరకుండును, మందవుతిగా నుండును, ఆహారము తినదు. దగ్గుకూడ నుంకును* కండ్షనుంచి నీకు "కారును. కంటిలోని పొరలు వాచి ఎరుప్పురఐగుగా నుంశువు జలుబుగా నుండుటవలన ముక్కులనుండి ఒక విధమైన రసి కాకుుచుండును. మలబద్ధకముం౦కును. పాదకఃలకు వాపు కలు గును, (క్రమేపి ఊపిరితిత్తులు వాచి బొధ పమను.

చికిత్స: = గుజ్జమును జాగత్తగా పోవీంచవలెను, వేకి నీటిలో గుడ్డనుముంచి శరీరమంతా కాపులుతీయ సలెను. విలేచనమునకు మందీయవలెను* మలబద్ధకమున్న 10తుల ముల అవిసెనూనెతో ఎనీమా చెయవలెను, అమ్మోనియా పాయింటు తీసికొని ఈ మోతాదు వంతున మూడు వేళల ళాగించవలెను, తిను ఆహారములోగానిి నీటిలోగాని, ఒశ జౌాన్సు నైటరును (పతిరోజు కలుపవలయును. కడుపు నొప్పి యున్నచో, క్యాంఫర్‌ ౨ (డాములు, ఎన్ర్సాట్‌. ఆఫ్‌ బెల్లోనా 1 (డ్రాము కలివి రెండుమూడు పర్యాయములు ఈయ వలెను, గ్యురపు శెండ్యుపక్క_ భాగములకు వేడికాపులు తీయవలెను. బియ్యపుజూవలో సీమసున్నం కలిపి ఈయవలెను. మరా:- ఇటువంటి వ్యాధులకు ఇం శీ చికిత్సయే మంచిది.

మలేరియా - ఆ1 వె! దోమకాటువలన దొడ్డగుజ్జమువై. న సంభవించువ్యాధి చక్క- చేయ

ఆశ్వళాస్త్వము 6త కసయిననీటియందు కలివియు(తాగించ రోగచిహ్నములన రూపుమాయు!।

చెకుగాలి పీల్చుటవలను బురద నేల లందుంకుటవలన, ఒకవిధమగు దోమలు శకిరంముంతటను కరచుటవలన రక్త ములో (ప్రవేశించి ఈవ్యాధి కలుగజేయును. (ప్రతిరోజుగాని (పతి రెంకురోజులకుగాని రావచ్చును. కాబట్టి దోమలనుచంఫపు సూ్యతము ముందుచూడవ అను,

లత్షేణములు:- ఈవ్యాధి '"అగన్మార్తుగా వచ్చును, శ్వాస, నాడిత్మీవతగా నుంకును అకలి మందగించుచుండును, ఎల్లప్పుడు దాహముకొరకు సీరీక్నించుచుండును, కనురెప్పల లోపలిఛాగము. ఎకుపురంగుగానుండును. కొన్నినమయము లలో కడుపునొప్పియుకూడ నుండును. ఈవ్యాధి మానవుని వలె దీర కాలుముండగలదు, సామాన్యముగా నాలుగునుంచి వకురోహిలవరకుండును. తరువాత (పమాదముకూడ సంభ వించును,

చికిత్స:_ 18 తులముల ఎప్పన్‌ సాల్టును శేరున్నరనీటిలో కలిపి ఎనీమా చేయవలెను, తరువాత 12 తులములకు క్ఞితు,కై వనామందును సేకనీటిలోక లిపి దినమునకురెండుపర్యా యములు ఈయవలెను, (క్రమేపి మందును తగ్గించుకొనుచు రావలెను. ఈ జ్వరమునకు నేతిని శరీరమునకు రాయవలెను. తరువాత గుగ్గిలము శతు, కటకరోహీణి 1తు, ధనియాలు కస్సు "పెద్దవామింటాలు 5 తు, కరశక్యాయలు కగు, తాడి కాయలు శత్సు ఈవస్తువులుతెచ్చి ఏ భాగములు నీటిలోకలివి

66 అళ్వళాప్త్రము కపాయమనముగాకాచి వడవోనీ నాలుగుదినములు ఒకపూట మాత్రమే [తాగిచవలెను. కడుపునొప్పి ఆ[వె॥ జలుబువలనమరియు స్వారి చేయుటవల్ల నంఘటిల్లువ్యాధి జాలమయ్యు "తెలుపునట్టిరీతి దినుసులగొని తెచ్చి వాడవలయువ్యాఫి పొాడునడును! గురములకునచ్చు కడుపునొవ్చి అనువ్యాధి పలురక ములుగా వచ్చుచుండును, గాన వైద్యులు జ్మాగత్తగా పరీ థ్నించి 'చికిశ్స్పచేయవ లెను. వభాగమందు వకారణ ములవలన వీక్‌తిగా ఎందుచేత నొప్పివచ్చుచున్నదో, అనొవ్పి వేడివలనగాని జలుబువలనగాని, తదితర రోగములవలనగాన్సివచ్చు చున్నదో జ్యాగత్తగా రోగనిదానము (గ్రహించవలెను న్వభావము ఎండినపదార్థములు, పులిశినపడార్థములు, చెడిపోయిన దాణావస్తువుల్యు మితిమిోరిన పచ్చిఆగోరము తినుటవలనగాని కష్ట్రపడిపనిచేసి వేడి ఎన్ట్రవగానున్నప్పుడు చల్లనినీరు (తాగుట వలనగాని అధికముగా స్వారిచేయించుటగాన్సి జలుబు చేయుట గాని మలబద్ధకముగా నుంకుటవలనగానిి ఆహారకోశములో గాలి చేకటవలనగాని, ఈవ్యాధి పలురకములుగా వచ్చు చుం డును. గాన ఈ దిగువ కొన్నిరకముల నొప్పులు తెలియపరచి తిని గాన శ్రద్ధగా గమనించుదురు గాక,

అశళ్వళాన్త్రము 67 లమ ణములు కముపులో ఉ_దేకమస నొప్పి అప్పుడప్పుడు వచ్చు చుంచుకు, గుజ్జము కొంతకాలము ఆరోగ్యముగానుండి మరి కొంతకాలము ఆహారముతినట మానును, (వక_చూఫపులు వమూచుచు, పాదములతో (కిద రాయుచు ఆఅటునిటు దొర్తుచుం డును. ఇట్టినమయములలో నాడి ేలికగా కొట్టుకొను చుండును. నొప్పితగ్గనపుకు వీచ్చిదానివలె కనపడు చుండును, రక్ష్మ్యపవహాహము శరీరోన్లముతును. తలను అటునిటు (తిప్పు చుందును. సరియైన చికిత్స చేయని-నో (ప్రమాదము తటస్థించ వచ్చును. శేడా మరొక వ్యాధిలోనికి (ప్రవేశించ వచ్చును, గాన త్వరగా మేలుకొనుట మంచిది. చికిత్స ఆరంభించిన వెంటనే ఇంగువ1 తు, నల్ఫడిష్పు ఖ్‌ తు ఖష్టారకాయలు సతు! సెంధివన లవణము 1 తు. జాజికాయ తు కలిపి నేకున్నర గోరు వెచ్చని నీటితో ఈయవలెను. షరా;- చికిత్సలు కావలసిన చట్కా_ చికిత్సలలో చూకుడు, విరేచనములు అవె। శ్వాస త్మీవమగును సర్తువ లేకుండ ఇవ్పియున్న వ్యాధి జేరియున్న తెల్లజీలకర తెచ్చియు మిరియాల . గలివినూరిమివ్వ కట్టుకొనును। గుజ్జము మితిమోరిన ఆహోరము తినుటవలన, బ్‌్షము శాక ముక్కి-పోయిన నిలువయున్న మేత తినుటవలన్య మేత

69 ఆశ్వళాస్త్రము మిక్కుటముగాతిని, నీరెక్కువగా (తాగుటవలన, చలిగాలి సోకుటవలన ఈవ్యాధివచ్చును, మలము పలుచగానుండును. ఆకలి మందగించును. నాడి బలహీనముగా నుండును. వ్వా త్మీవ్రముగానుండును, లోపల ాధగానుంకును, విశేచశము లగుచున్న కొలది శుమ్మీంచును. చికిత్స:- గుజ్జమును శీశల్యప దేశములో నుంచరాదు, పొడిఆఅహారము 'పెట్టవలెను. వ్శిశాంతి ఈయవలెను. వ్యాధి ఆరంభించిన వెంటనేసోపు 4కు తెల్లజీలకర శేషు మిరియాలు కతు ఇపివేయించి పొడిజేసి తడిపి ర0డుమూ(తలుచేసి రెండు పర్యాయములు ఈయవ లెను, తిరుగుడునూూల గీ! ధా(్రివైనను పిచ్చిచేత తన్నుళొ నెడి వాని చందంబు తురగము పరుగులెత్తు గచ్చతీగెల పొడీ మిర్చి మజ్జిగ నేయిగలిపెనీయ మొండివ్యా థ్రైనబోవు సమూలముగను. గురము చాలావాధపడుచు భూమిని వాసనమాచుచు గిరగిర తిరుగుచు రెండువై పుల అటునిటు దొర్లుచున్నపుడు ఎండుమిర్చి 2]ళ్త తుు గచ్చతీగపొడి 2 తు, కలిపి నూరి. సేకు మజ్జిగలో గాని, సేరు నేతిలోగాని కలిపి పెట్టిన తగ్గును. అజీర్తి ఆ! వె। కడుపునొప్పితోడ వలుగుబద్ధకమును గాన దీనిమాన్సం బూనియున్న

అక్వశాస్త్రము 69 ఉప్పుతో*ముసాం (బమొప్పగా సారాయి గల్పి యివ్వవ్యాధి కట్టుకొనును।

యిీావ్యాధి మూడువిధములుగా నుండును. మొదటిదానికి మలబద్ధక ముండును. కడుపులోబాఢ, మందమతిగా నుంషకును, ముసాంబము 1ిను, ఉప్పు శత్కు నారాయి [0తు, గోరు వెచ్చనినీరు సేకుకలిపి యీాయవలెను. వ్యాధి తగ్గినతరువాత నల్లమందును నూత్యుముగా యీయవ లెను. వ్యాధి తగ్గిన తర్వాత నేలవేము ]ళు, విషమముస్టీపొడి సతు, అన్న భేది శ్లైతు సునాముఖ 9 కులములుకలిపి ఆహారముతో నాలుగుదినములు యిచ్చిన గృురము వాగుపడునం ఆహారము ఎక్కువగా తినుటవలనకలుగు అజీర్సికి అతి సారము లేక మలబద్ధక మెక్కువగా నుండును నోరు దుర్వా ననగానుండి మందమతిగానుంకును. నేలవేము 18తు, సోడా వుషు కతు, లవంగాలు 1ళు, కలిఏ నెండుపూటల ఆహార ముతో యాయవలెను, వెకుఆహారము తినుటవలను దీర్గ వ్యాధులు కలుగుటవలన్మ యిీా అజీరి పుట్టును. ఇట్టిదానికి ఇంగువ తు, నల్ల వుష్పు లగు ఖర్జూర కాయలు తు వన 2తు సెం౦ంధవ లవణము తు, జూజికాయలు 2త్కు సొంఠి 2తు, కలివి నూరి నేరు కలినీటిలో కలిపి (తాగించవలెను. యీ రీతిగా మూడుదినములు చేయవలెను. గర్భళూల అ।వెః గర్భళూలరాగ కాళ్ళు రెంటినిజావి వైశలేచి మరల పండుకొనును

70 అశ్వళాస్త్రము య దాని మౌన్ప దెల్పు వానిని గొని కెచ్చి యివ్వరోగ మప్పుడె పవ్వళించు ॥ | గుజ్తము కడుపును, బొడ్డును, భూమికి అనించి నాలుగు కాళ్ళు. సాచి పడుకొనుచు. లేచుచు నుండును మోదుగ మోడలు క*రువస 8ఠు, కో 2 ]ళ్ళ తు, ఎంకుమిర్చి 2 రు, కలిపినూరి సవానేకు పాతబెల్లముతోే ముచ్చిన తగ్గును. అపొనళమూల నీ! పాడుదుర్గంధ మైన యపానళూల సంభవించును గుజ్జముల్‌ చక్కాగున్న ఉలి పాయయు, ఇంగువ యోవమధులను గలొనివ్పు జబ్బు కలుగదింక్ష! గ్మ్ర్రము నాలుగుకాళ్ళుచాచి పకుకొని బాధపడుచు దుర్గంధవు వాసనగల అపాన వాయువులు విడచుచున్నపుడు వేడినీటితో ఎనీవమూ 'వేంయవలెను. లేదా వెలులిపాయలు 10 తు, మైంధవలవణము. 9తు, ఇంగువ 1 తు $లిననూకి అర్ధ శేర్తు లేశ ేకు అవువరుగుతో గృరముయొక్క_ నయ స్ఫును బట్టి ఈయవలెను. వాతళశూల *స్మరము పకుచ్చు లేచుచు, తూలుచు, ఊర్హ్వ్రశ్వాన విడియుచు మూత్రము బంధించి బాధపకుచున్నప్పుకు కరక్కౌ- యల పొడి ౨ తు శొంఠి తు వనరు, వెల్లుల్లి 2 తు, నేలతంగేడు చెక్కపొడి 1తు, "తెచ్చినూరి తగినంత గుల్కం దతో "పెట్టిన తగును,

ఆశ్వెళా స్త్వము ణి రక్తళూల గ్యురము రెండు ముక్కురం ధముల నుంచి ర కము కారుచూూ. కడుపునొన్సి గుణములుకూడ యుం౦ంకునపుకు ముసాంబము 1 తు, ఉప్పు శేళ్త లు, తగినంత నువ్వులనూ నితో కలిపి ఈయనలెను. మూర్కొండాకు వేరు రసము $ళ్ళ తు, ఆవుపాలు పొవుశేకు కలికి 3కు ముక్కలలో పోయవలెను. సకిలింపుళూల ఆ॥నె।; అకట మిపలబాధ సకలింపుహూలన్న (శ్రిందపడును మెకీ (క్రిందికగును దానిపవాధందెపబ్ప తరమె (ట్రహ్మకునై న జెప్ప్టియున్న రీతిం జేయవలయి॥ గృురము నేలమిదవొర్టుదు అప్పుడప్పుడు నళలించు చుండిన యెడల సెం ధనలవణము 6కు మోనదుగమోడలు ఏతు,ు వాకఘడుగింజలు కతు, వె[ర్రిపుచ్చ'వేరుపొడి కేతు ఆము దము సేకుకలిపి తగినన్ని మ్టగకలిపి తాగించిన తగ్గును, కడుపుబ్బుళూల ఆ॥ వె శ్వాసవిడచుచుండు జ్యరముతగులదయ్య నాడి తీవమగును పాడువాధ, వనను,కోమ్హు యైంధవలవణమును దెచ్చి నూరిపోయ శూల పారిపోవు! గ్మురము శ్వాన ఎస్ట వగావిడచును, నాడీ తీ(వముగా కొట్టుకొనుచుండును, వేగులు అరచుచుండును, బంకతో లై యుండును. ఊర్ధ్ర శ్వాస ఎక్కువగానుండును. వేగులలోగాలి

గై అశ్వశాస్త్వము చేరియురికును. అటునిటు దొర్దుచుండును, సె 0థవలవణము ర్‌తు వస కతు కోస్టు మతు, వెర్రిపుచ్చవేరు 6తు, నేపాళ చక 4కు, తెచ్చి మెత్తగానూరి. శనగఫులుసుతో. పదును చేసి తినివంచిన తగ్గును. లేదా నల్లమందు కేమ్కు ఇంగువ శు, కర్పూరము శతు, కలిపి నూరి వేకిగంజితోయిచ్చిన తగ్గును, గురము 'రెండు.ప్రళ్క ల చమురురుద్ది యిసుక వేయించి. వేడి "కాపులు తీయవలెను. లేక నలకులు సాం, విప్పళ్ళు, మిరి యాలు చిత్రమూలము సెంధవలవణము సొరాయితో గాని కలితోగాని పెటినతగ్గును. లు ఉం ఇసుకళూల గ్‌ నదికి జేరియు ఇసుకను, వెదకి లినిన గల్దు వై వ్యాధి హయముకు గాన విాగు, శొం$ మిరియాలు తే నెతో సొంపుమా5 గలిపి యొనగగ నావ్యాధి గానరాదు నమ్ముదపు ఇసుకను గాని నదిలో నుండు ఇసుకను గాని తినుట వలన పేగులలో వేరుకొని నొప్పి వాపు కలిగి లజ్రైలో యిసుక కనబడుచు బాధపడు చుండును, ఇటి నమయములో ఎనిమా చేయుట మంచిది. లేదా ముసాం(టైము 2కు, మిరి యాలు,శతు, సొంఠి 1తు. మెత్తగా నూరి క్‌ తులములు తేనె తో కలిపి ఈయవలెను. లేక ఆవ్చపాలు నేరు, సొంఠి 1ఈు ఎండుమిర్చ్మితు, వాయులవంగాలు క్లేత్రు వాము 2తు, కలివి .(లౌగించవలెను-

అశ్నళొస్త్రము కొం లథ్రై పీసలలో నున్నదని అనుమాన మున్నప్పుడు

ఛబ్బునీటితో ఎనీమాచేయట మంచిది. శొంఠకిగంధము సూమయ్మముగా కలికెము వేయవలెను, జలుబుళూల నీ జలుబుచేతను "పీగులు స్వరముంజేయు బాధదెల్పంగ చోద్యమే పాపమని; (వాయ వఏీలునుగాదె యిీవ్యాధిమందు "తెలిసి కొనుండయ్య (క్రిందను “తెలింినట్లు! గృురముయొక్క పేగులు అప్పుడప్పుకు అరచుచు గుర గురమను_ శబ్బముపుట్టి చాధపడుచు లద్దె సరిగా "వేయక బాధపడు చున్నపుడు ఇంగువ 1తు, శొం9 2 తు, ఎండు మిర్చి 2 త్కు క్వురంజీవాము 1] తు మంచిబెల్లము. 4త్కు నెల్యు 10 తు, కలివి, దినమున కొళ మోలాదువంతున మూడు మో తాదులిచ్చిన తగ్గును, కాకళూల గ్‌ వేడిగానుండి యొడలంత మాడిపోవు చున్నదా యనిపించు, నాతెన్నుగనగ నేతితో మిరియాలను నిప్పుమైన వాడ్చి నివ్వంగ , రోగంబు పాడుబడును ॥ గ్మురము శరీరము 'వేడిగానుండును, లడ్లైగట్టిగా, మెరు పుగ్భా నుండును. ఇట్టి సమయములో 19తు, నేతలలో 10త్రు, మిరియాలు "వేయించి పెట్టిన తగ్గును ఫార్మసీవారి వాతారి ' అన్నిళూలలకు చక్కగా పనిచేయును*

భక ఆళ్వళా నము వగర్పుశూల గీ! కడకుదుర్చాధనిచ్చు వగర్బుళూల దొరలుధారుణి వైబడి, తూలుచుండు పంచజారయు ధవియూలువాముగ లివి మందుగానిన్యళకూలయు మౌాడిపోన్సు॥ గ్మరము ఊర్థ్వ శ్వాపగలి? నేలమిోదపడి అటునిటు దొర్షచు, మిజ్జమిళ్డే భూచునపుకు, వాముఆర్ధ సేరు, ఇంగువ 1కు ఉప్పు ఏతు, మోదుగమాడలు తత్తు, నెయ్యు "సేకుకలివి నాలుగు మోతాదులు యిచ్చిన తగ్గును, లేక ధనియాలు రసము, పంచచారకలివ, (తాగించన లెను. మలబద్దకము గీ బద్ధకంబులలో మలబన్షకంబు వ్యాధియన్నను 'చెల్వ'దే పారులార కటశకరోహిణి సునముఖ కలిపినూరి [మింగ జేసిన వ్యాధియు మిణుకుమన 'దె| గ్యురము బలహీనత జెందుటవలన, మేతనరిగా తినక పోవుటవలవ, విసుకు విరామము లేక పనిచేయించుట వలన, ముదురుగడ్ల్మి _ గట్టివస్తువ్రలు. తినుటవలన, అహారము మార్పులో మార్పులు కలుగుటవలన ఎక్కువ వేడి చేయుట “వలన, జలుబువలన, వృద్ధావ్యమువలన, రయావ్యాధి వచ్చును, ఇంకను కొన్ని వ్యాధులలో మలబద్ధకముందుటవలన కూడ రావచ్చును. జంతువు (క్రమేపి ఆహారము, తగ్గించును. "ీగలువాచి సీఠినముగా నుండును, లద్ది'పేగు చివరనుంచి, రాజూలకుండును,

అళ్యళా న్త్ఫము గల్‌ చిశిత్స;- జంతువును ఒకీమాదిరిగా పవిచేయించుచు, పచ్చవి గడ్డిని పెట్టుదు, వమృదువగు ఆహార పదార్థములు పెట్టుచుండవ లెను. ఎనీమా చేయిట చాలామంచిది. కడుపులో గాలియున్నదని అనుమానముగా నున్నవుకు ఒక నేరు మైడి కల్‌ అవిసెనూనెలో 4 తులముల క'హ్పరతెలము కలివి యీయవలెను. లేదా , సునాముఖ అకువాన 10 తు, కటక రోహిణి 10 తు, కలివినూరి ఉండచేని ఒకమోతాదు .యూయవలెను, జలుబు గీ పౌరులకునచ్చుకీతి సీపడిశెమెపుడు కల్గుతురగంబులకునూడ గానమిోరు, మానవులకిచ్చు మందులమా డ్కినిందు సరన మతులార సద్గుణ జనములార | గృ్యరమునకు చలిగాలి సోకటవలనను వేపితగులుట వలనను యీవ్యాధివచ్చును. ముక్కులనుండి చీమిసీపడు చుండును, వ్యాధిముదిరినకొలది దగస్టహాడయుంకును. ముఫై రర్యధములనుండి కారుపడిశము (పారంభములో' పలుచగా నుండి తరువాత గట్టిపకును. గొంతుదస్గర వాపుగానుండి పగిలిపుండగును, నేత్రములు లోతునకుపోయి. నీకుసవించు చుండును. జ్వరము సామాన్యముగా నుండును జంతువు (శ మేవి శుమ్మ్‌౦చును, " ॥ చికిత్స:- అక్క_లకజ్ట, మిరియాలు, శొంకిపావు కేకు వంచున తెచ్చి అరతులము నల్లమందుకలివి మూడుఫూటలు

76 ఆళ్వళొస్త్రము సీయవలెను, అప్పుడప్పుడు కుంకుముపూవు మెత్తగా నూరి ముక్కుర౦ంధములలో నస్యము చేయించవలెను, లేదా యూకలిప్టస్‌ ఆయిల్‌ను నీటిలో ఫొన్ని చుక్కలు వేసి ముక్కు రం[ధములకు ఆవిరి పెట్టించవ లెను. "లేక హోరతికర్పూరము నవాసాగరము సమాన భాగములునూరి సజ్జపిండిలో పెట్టిలోప లికి నాలువైదురోజులు ఈయవలెను, ం "హాచ్చరిక:- జంతువును శుభ్రమైన గాలివచ్చుచోట నుంచవలెను, శరీరమునకు వేడివచ్చుటకు కంబళికప్ప వలయును, మెత్తనిఆహాగ మాయవలెను. పేగులను శ్నుభపరచుటకు ఎనీమా చేయుటకూడ మంచిది ఇట్రిసమయములో మ్యూతము విశేచనములకు మందివ్వరాదు. అట్టిచ్చిన యెడల శ్వాసనాళ ములకు హోనిక లిగించును, ముక్కురం(ధములకు తవుకునీటి శో అవిరిపట్టించవ లెను. కుత్తుకదగ్గర్భ కాపులుతీయవ లెను, గుజ్జపు శాలను వపూటకాపూట పరిళ్ళుభము చేయుచుండవ లెను, దుర్గంధ వాసన లేకుండ సాం[బాణిధూపము వేయుటమంచిది. ఫార్థుసీవారి రామాయిల్‌ను అప్పుడప్పుడు నాసనభూపించిన తగ్గును. వాతము [| కండరములకు కీళ్ళభాగంబులకును . గల్గు నీవ్యాధి సతతంబు గాంచుడయ్య సూర్యకారము. యుప్పును కొంఠిగలిపి దినము దినమివ్వ జబ్బులు కేలిపోవు! ఈవ్యాధి గుజ్జముయొక్క_ కండరములఘ; క్లో భాగము లకఘుకలుగును, కుంటు చుండును.జ్వరము౦ండును, సామాన్యముగా

అభ్యళా స్త౦ిము 77 వచ్చినచో. లేలిఃగా కుంటుచుండును అయా భాగములూ వేడిగనొప్పిగనుండును. చలిగాలివలన ఈవ్యాధి తరచుగా వచ్చుచుండును, చికిత్స: ఆయాభాగములకు వేడి కాపులుతీ మవలెను, సూశే శారము ? (డాములు, సోడావుప్పు 2 (జాములు, కలిపిదినము నకు రెండుపర్యాయములు ఈయవలెను, లేక కటకరోహిణి, పిప్పళ్లు, వస, మిరియాలు, ఒక్కొకటి పాన సేరువంతున తెచ్చి కలివి సారాయిళోశతడిచేసి, నిమ్ముకాయంతఉండలు వేసి "అండు పూటలు తినిపించవ లెను. "జీక వావిలాకు, బొరిబపాకు, మునగ వేళ్ళు, వాము, వెల్లుల్లిపాయలు, సమానభొాగములు తెచ్చి నేతితోవండివెట్టవలెను. శరీరవ్యాయామము. యిచ్చుచుండ వలెను. లేక (తికటకములు, జీవడారుచెకట, వాగదుంపలు, చ్మితమూలము, యసష్టిమధుక ము, పాపర వేళ్ళు, తుంగముస్తలు వీప్పలిమూలము, సైంధవలవణము నూరీ నీతిలోకలిపిపెట్ట వలెను, "

ధనుర్యాతము

అన్నిజంతువులకం "కు గుజ్జముల క్రీ వ్యాధితర చుగావచ్చు చుంచును. ఇది నరములసముదాయమునకు కలుగును, తలవం చును. తోకమెలి వేసికొనును, ఈచ్చులుక లుగును. కండరములు గట్టిపడును. జంతువు ముక్కు.చుండును. మలబద్ధకముంకును. ఐట్టిసమయములో జంతువుదగ్గరకు ఎవరిని రానీయకుండనుండ వలెను శాంతముగానుండు - స్థలములో నుంచవలెను పచ్చిమేత జూావవంట పదార్భములనీయవ లెను. సల్లమందు 2 (డాములు,

78 అళ్వశా 'స్తస్రాము

జంతువాతమం కషం. ప రాన ంంనాం 9 శీ క్‌ సీ చయయ గ్యురము కడుపులోగాని, _గురపువిల్ల కడుపులోగాని మలబద్ధకము వలనగాని, తినినపదార్థములు జీర్లము కానప్వూకు గాన్కి తదితర రోగములలోగాని ఈవ్యాధి కలుగును. మలకోశములో ఒకరకము పురుగులు (ఎలికపాముల్సు గాని, పోడుగు లేక. పొట్టిగల ఫురుగులుగాని యుండి జంతువును బాధించును: కాబట్టి గోరు వెచ్చనినీటితో ఎనీమాచేయవచ్చును. "లేక ్యాస్టరాయల్‌నుగాని ఆలివ్‌ అయిల్‌ గాని తగినంత మోతాదు ఒకటిరెండు పర్యాయములిచ్చిన పురుగులు మలమునుండీపోవును లేదా ఫార్మసీవారి పశుర శూమృతం

ఆక్వళా న్త్వఎము 29 ఏ౦డఢడూు 9 థి 9ాం ౪౯|| ౦౮ త్ర్త9 న్‌ు ౮ ఆ అద్ర అడు చో ఉళ్యానాడ్డ్య య శప లా లో! గ క్‌ మోసం ధ్ర్రజ్నం/ వే ఆ; 9క్కీ క్ష పూ (| 3, నై // ళం లి కలి మా | న / (| ఖత ణు లో ల్‌ క(ర్తో (౪ “ంస్ధుషా కలి 7 రో వౌ ప. తాం మ దొరా? ఎ అంటు వ్యాధులను గలిగించు డ్రై ఈఆై్రగ వే +1/7 ॥ నూక ంజ్లీ యా పత్రం బ్య ళ్శ సూక్షృచివ్చులు శరీరముమిద, తోకను, తదితర అఎయవములమిోద "వీలు, బుడ్డపుంజులు, సన్న గోమాకులు పట్టి చర్మ వ్యాధులు పుట్టును. అట్టిసమయములలో జూగత్తగా ఆలోచించి తగిన చికిత్స చేయవలెను, మాలీషుమే దీనికి (ప్రధమచికిత్స. ఫార్మసీ వారి కండూత్రు వాడుడు బిగదీయువాతము ఆ1 వె! కడుపువెన్నుతోడ కాళ్ళును బిగదీయు వాత మొచ్చినంత చాతు3దియె ? “తెల్లబల్ని 1 జంపి ఇల్లముతోగల్చి తురగమునకు నివ్వు తరిగిపోవు గ్మురముయొక్కం కడుపు కాళ్ళు, వెన్ను, వాతము వలన చిగదీసికొనిపోవును. నోరు మూతబడియుండును, శరీర

00 ఆశ్వకాస్త్రమా మునకు చెమట విస్తారముగాపట్టును* ఇట్టిదాసికి 'తెల్లబల్సిని తెచ్చి మంచిబెల్లముతోకలివి లోపలికి వేయవలెను, రెండు రోజులవరకు నీరుపెట్టరాదు. అండవాతము గ్‌ మూ(త్రమనిననురావు యమోఘమయిన అండవాతంబు గల్లగ యచ్చరంబు (శీందచెలిపినమందుల రీతివాడ _ కలుగ నేరునె వ్యాధి యీకాలమునకు! గ్యుర్రముయొక్క_ అండములు రెండు ఎగుడుదిగుడుగా నుండి వాపుంకును. బౌాధగానుంకునుు ఆగోరము నరిగా తినదు, మూతము బిగదీసికానిపోయును. ఇట్టిసమయములో మంచి బెల్లం 8తు వెల్లుల్లి పాయలు 5ళఈు, వాము 6తు, ఎండు మిర్చి 6తు, వావిలాకు కతు, కలిపి తొక్కి. నిమ్మకాయంత ఉండలుచేసి (పతిదినము ఈమోతఠాదునే రెండుపూటలు పెట్టవలెను, + విమురువాతము గీ॥ తిమురువాతము 'దెల్పంగ యముని బాధ అవయవములన్ని బాధచే యల్లలనవు ఆలసింపక - వ్యాధినిన్‌ ఆపవలయు గాన్‌ మో కొవమధంబుల గాంచువముశట గుజ్జమునడ చునపుడు, పడుకొనినపుడు, శరీర అవయవ ములు బంకపారి తిమ్మిరిఎక్కుును, - ఇదికూడ ఒకవిధమగు -. వాతమువలన కలుగును, ఇట్టిదానికి వాము 6తు, శొంఠి10తు,

అశ్నళాస్థ్రము 81 శేకొణి తాకుచెక్క 10త్సు చేదుపొట్ల 6తు, చేడుబీరకాయ 6తు, కలివిమెతృగా తొక్కి మునగ చెక్కు రసముతో పదును జేసి నిమ్మకాయంత ఉండలుచేసి కెంకుపూటలు పెట్టవలెను, సవాబేవ ఫారగనీవారి “వా తాంతకి యమమందునువాకుక్తు,

చచ్చువాతము

మొచ్చియుండిన జమలార నచ్చరంబు, నీటితోళొంఠి, ఇంగువ పాటుంజేకి కలిపియొసగగ వ్యాధియుగానరాదు। గృురముయొక్క. అవయవనములలో నేదైన భాగము గాని నాలుగు కాళ్ళలో వదైన భాగముగాని స్పర్శ లేకుండ చచ్చుపడి చాధపడుచున్నప్పుడు, నాలుగు తులముల ఇంగువ ఏతు శొంఠికలిపి నీర్యతాగబోవు ముందు వేసిన తగ్గును, ఇ రీతిగా నాలుగురోజులు చేయవలెను. తరువాత పాలనక్క బాగుగా ఉడకబెట్టి రెంకునేర్ణ రసముతీసి చానిలో గోధుమ విండి 6తు, తెల్లగుగ్గిలము 4త్తు వాయిలవంగాలు 11తు, తెచ్చి మెత్తగానూరి శలిపికాచి వాతముగల భాగములకు మర్దిందుచు నాలుగురోజ్యులైన తరువాత 'వేడినీటితోక డిగిన తగ్గును. విచేచనములకుముందు , గ్యురము చిన్న ఆహారకోశము. కలిగియుండును. ఇది అధికముగా పట్టునదియును, ఎక్కువనాళ నంబంధమగు ఉను లతో కూడినదియును, ఎక్కువఆహోారము భరించునది యును

823 - అశ్వ శాస్త్రము న్రైయున్నది. గ్యురముయొక్క_. పెద్ద పేగులు 550 చదరపు అడుగుల పొడువ్రండునని శాత్రజ్ఞైలు తెలువుచున్నారు

గ్మురములకు లోహసంబంధమైన విశేచనమందులు కంచె కాయ సంబంధమైన అనగా ముసాంబముమున్నగునవి యిచ్చిన _ బాగుగా. పనిచేయున్ను. :గ్యురముపేగు పెద్దదిగా నుండుటవలన మంటను పుట్టించుముందులు విరేచనములు కలిగంచుమందులు 'చాలాజ్యాగత్త గా వాడవలెను. విరేచన ములకు మందిచ్చుటకు పూర్వము పచ్చిమేత వగైరాలు వేయ రాదు. విశేచములగుటకు ఎనీమా చేయవచ్చును. ఆసనము గుండా ఎనీమాచేసిన (ఉీగులలో త్వరగాపనిచేయును. ఆవిసె నూనె, ఆముదము, మున్నగువానికంకి కలబందనుంచి తీనీన ముసాం[బము మంచివికజేచన కారిగనుంషును. నేపాళనూ నె. ఉప్పుపదార్థములు అంతగాపనిచేయక చెడునుగూడ. కలుగ "జేయును. సునాముఖి సామాన్యముగ పనిచేయును.ర్మాతిపూట 'వేడిజావ లేక దాణా పెట్టినతరునవాత ఆహారమునిచ్చి ఉద యము ముసాంబము తగినంత యిచ్చినచో 10 లేక 12 గం టలలో విరేచనమగును, జ్యరముతగిలినపుడు రసభన్శము గాసి, నీపముఫ్టిగాని వాడవచ్చును.

గుజ్జము బలహీనముగా నున్నపుడు (పేగులలో చెడు

రక్తము కూడుకొనియున్నపుడు విరేచనాల మందీయరాదు, జలుబురోగమునక్కు, - వివజ్వరములకు, రక్ష సావమునకు, మెత్తగాళ్ళకు. ముసాంట్రమును విశేచనకారిగా యిచ్చిన '(పవమాదము కలుగును.

అశ్వళాస్త్రము 88 రక్ష్రమణూతము మ్నూశనంబంధమైన అవయవములకు 'దెబ్బతగిలినపు డును, ,అమితమైనపని, స్వారి చేయించుటవలనను, మూలా శయములో రాళ్లుంకుటవలనను ఈవ్యాధికలుగును. _ లవమీణములు:- మూూతము రక్తముతో కలినియుం డును. _ కొన్నిసమయములందు జ్వరముండున్ము కడుపునొప్పి యుండును. నోరుపొడిగానుండి, వేడిగానుండును. వేగులు ముడుచుకొని మలముతో నిత్తురుపడుచుండును. మూ్యతము పోయుటకు బహూకళష్టముగానుండి మంట, నొవ్పీ యుండును. చికిత్స; చలువచేయుపదార్థములు వెట్టనలెను. వేడిగా నున్నచో సూరేకారము ]తులము తీసికొని సేకు చన్నీటిలో కలిపి ఈయవలెను, నడుము భాగమునకు చన్నీటిగుడ్డను అరగా అరగా “వేయనలెను. 'బార్గజూవ' అవోరనుగా యిచ్చుచు వ్మిశాంతి ఈయవలెను, వగరువస్తువులను ఇచ్చు చుండవలెను. సోప్టులురియాలు, జీలక్మర ధనియాలు, సూళె శారము ఒక్కొక్కటి కీరులములు తీసికొని కలిపి తినివించ వలెను. ఈరీతిగా మూడుదినములు చేయవలెను. చేక కల బందగుజ్ఞు 6తు, మిరీయాలు 6ళు, జీలక్యర శిత్సు కలిపి పెట్ట వలను. - అశిమ్మూతము “వివిధరకములగు మేత తినుటవలనను, ఉప్పునీరు ఎఫ్టు వగా (ళాగుటవలనను ఈవ్యాధివచ్చును. నమ్యూూతము పాలి పోయిన రంగుగా నుండును. రక్తృముక్షీణించును. జాహమెళ్టు

801 ఆళ్వళా స్తము వగా నుండును. (ప్రతిదినము మూత మునుకొలిచి పరీశ్నీంచు చుండవలెను. కండరములు పెరుగుచున్నది, తగ్గుచున్నది (గహించవలెను, ఆహారమును మార్చవనలెను- దాహ మెక్కు వగానున్నపుడు పటికను కొంచెము నీటిలోళలిపి ఈయవ లెను. ఇట్లు యిచ్చినయెడల తగినంతనీర్యుతాగి దాహము తృప్తి యగును, శరీరము హెచ్చుగా నుండునట్లు వేయవలెను తగి నంత వ్యాయామము ఈయవలెను, నల్లమందు ఈయ వచ్చును, పచ్చి అంగూర అర్థ సేరు, దోసకాయలు 2 కలిపి

నీరుచురుకు గుజ్జముమ్మాతము పోయుటకు (వయత్నముచేయగా కష్టముమిద్య బొట్లు పకుచుందును. మూతకోళశములో మూ[తము ఎక్కువ నిలువయుండుట వలనను,జంతువు దూర (ప్రాంతములను నడచుటవలనను జంతువు అతివేడిగా నున్న ప్పుడు చన్నీటినివిస్తారముగా (తాగుటవలనను, అజీర్మెవలనను; విశేచనముల మందువాడుటవలనను, ఎండలో అధికముగా 1తిప్పుటవలనను ఈవ్యాధి రావచ్చును. మూత్రము ముక్కీ= ముక్కి. పోయుచుండును: ఒక వేళ సీరుచురుకు మూతకోళము ద్యారములో రాళ్ళు అబ్జుపడినపుడు, మూ(ాశయమందు " భాగమును మెల్లగా వత్తినచో లేక అసనముగుండా చేతిని పోనిచ్చియైనను రాళ్ళను తీసి వేయవలెను. ఇొన్నిసమయము . లందు శస్త్రచికిత్స చేయవలసియుండును, _ జంతువు అలసి యున్నప్పుడు న్యూతము పోయనిచో తొందరపడి దానిని

అళ్వశాస్త రము 8ర్‌ ఈవ్యాధిగా ఎపరినణింపరాదు,. వేసవికాలములో. జంతువు కష్టపడి అలసినపుడు మూూతము నిలువయుంచున్ను పచ్చిమేత తిను జంతునుకంచు ఎండుమేత తిను జంతున్ర మూతమును నిలువజేయును. సూశేకారము కలివిన నీటిని కొద్దిగా ఈయ వలెను, శుళ్లనష్ట్రము గీ! మూ[శ్రమిడువగబోవ యమోభమయిన కాధకల్లును, ఇందియ పట్టుంబోవు - మనుజులకుగూడ నట్టులే మహినగా దె వ్యాధిసత్వరమే మాన్నవ లెనువినుడు]! గు[ర్రముమూ[తమును విడచుచు దానితో యిర్శది యనుకలసి పడుచుండును. కొన్నాళ్లకు బలహీనముజెందును ఇట్టిదానికి తమలపాకు వేళ్లు 2క్లితు, అరటిదుంప వేళ్ళు ౨శైతు, తవాతురీ 13తు, "శేవల్చిన్ని వతు. పంచదార కతు, సేరు అవుపొలలోకలిపి (తాగించవ లెను, మందును వారమురోజులు పెట్టవలెను, మూత్రము చిక్కబడుట గ్‌ బడునుసుద్దయు మూ(తంబు వదలునపుడు ధుర్భరంబగు "'బాధయు దొరలుచు౦ండు "పేగులను శు భపరచియు, విరివిగాను / 'బెట్టపడు తిండిమోరలు (_పేమయనుచు। మూత్రము నిశేమముగా గోధుమ, నలుపు ఎరుపు,

56 ఆశళ్వళాస్త్రము రంగుగా నుండును. కొన్నినమయములలో మక్షిగా నుండి రక్తృముకూడ కలసి పడుచుండును. నొప్పికూడ యుండును, పతువాతము, మూర్భకలుగును. ఆజోరము తగ్గించి తగినంత పర్మిశము ఈయనలెను, - పేగులను శుభ పరచవలెను, లేక పసుపు, (మానుపళుపు, పాల వేళ్ళు, శొం9 వనైంధవలవణము, మార్షించి మేకపంచితముతో పెట్ట వలెను, ఈ యోగము చీమువలె మూతరము పడునప్పుడు పని చేయును. ఉచ్చబుడ్డ వాచుట గీ నీరునిల్వగ, మూ్రంబు నిలువయుండ, పనిని జేసిన కలుగు నీ వ్యాధిసత ము, కోడి గుడ్డందు గలసాన కోని'లెచ్చి

(తాగంజేయగ వ్యాధియుతగ్గిపోవు 1 _ఉచ్చబుడ్డలో నీరఎక్కులవగ్నా నిలువ యుండుట చేతను, చలిగాలి పోకుట చేతను మూ్య(తాశయమునకు 'బెబ్బతగులుట చేతను మూ(తాశయములలో చిన్నచిన్న రాళ్ళుంగుట చేతను, వేడిగాల్పులు వీచుటచేతను, జంతువును విశేషముగా పనిచేయించుట చేతను, ఈవ్యాధికలుగును. లక్ష్షణములు;:- కిడువునొప్పీలోను, (చేగులవాపుల

లలోనున్నలకీణములే దీనిలోనుండును, మూతనురక్షముతో కూడినదై లొద్దిబొట్లుపోయుచు, నాడి తీవముగా నుండును. విశ్రాంతి లేకయుండును ఆహారనాళమంతయు కొంతవాపు

సె. [మ్య్‌ శ నాద /2ె లై ళ్‌ యం నాటీ 1 క్‌ (గ హో; జ 0 చలల బ్‌ానా అలాల గారు నన (టా హా లీ (| ల్‌ స్త ష్‌ గో చమ షై. న నాడా గ (యె.. య. (1 ట్‌ క బైలు ్లో వాత, ఈ... (వనవించుట " గుజ్రిమునకు ఆశాల (గ్రసవము కలిగినపుడు గాని నిండు మానములు వచ్చినపుడు (వసవించ లేనప్పుడు మ్యాతేము అనుభవముగల జంతు వైద్యునికి

నధయమ నూ = ము ననన తుం ల గో శ కా రట భి లె టా న కనున నమన తమా ర్ట నో బారా హాం 1.“ లై ఆడ (౧ సుల 76 మ జో కక న్‌్‌మ్తూ ారనమామా. పహ ఢయక చూపించిగాన్సి ఈ (గంథములో చూపించిన లోపల పిండనులను చూచి గాని జాగ్రత్తశా చికిత్స చేయవలెను,

అశళ్వళా న్త్రము 87 'జెందును. జంతున్రునడచునవుకుు బౌధయున్నటు నటించుట, ఆకలి లేకుండుబ్క దావామెక్కునగుట, ఆసనములో మూ తాశ యములోని మ్యూతము వేడిగానుండుట, జంతువు పడుకొ నుటకంకు నిలుచుుడుట యం దెక్టవ యిష్టముకలిగి యుండును చికిత్స: కోడి గుడ్తులోని తెల్లసొనను రెండుకొన్సులు అప్పుడప్పుడు (తొగించవ లెను, నొప్పితగ్గువరకు ఆవిసెగింజ లను ఉడక బెట్టె తవుడు సోడావ్రప్పుకలిపి పెట్టవలెను. అఆవాపు పై భాగమున వేడీకాపులు తీయవలెను. మలమూూ[త బంధరోగము గీ! మూ(తమొకసారి బంధింప మొద్దుబాధ కలుగు, దానిక్రీమందుల కనుపరచితి, శొంఠి, మిరియాలు, క్‌డ్డుడ్డు సొనననూరి కలివి, వాయగరోగంబు శగానరాదు, గుజ్జమునకు మ్యూతము కష్టముగా వచ్చుచుండును. మూ[(తాశయము వాచును. మంటు నొప్పికూడ. యుండును, ఆభాగపు రక్షనాళములుకూడ చాధగానుండును* ల ధ్రైసరిగా వేయక చాధపడును. పండద్లుకొరకుచుండును. చికిత్స:- విప్పళ్ళు ర్‌తు, మిరియాలు శతు, నేయి 10తు కలిపిపెట్టిన వెంటనే తమలపాకురసములో ఉప్పుళలిపి బొడ్డునకు అప్పుడప్పుడు రాయవలెను.' లేక మిియాలు, శొంఠి మెత్తగా నూరి కోడిగుడ్డు తెల్లసొనతో కలిపిరాయవ లెను లద్ది మెల్త బడుట గుజ్ఞముయొక్కలద్ది అతి వేడిజేసి గట్టిగానున్నపుడు

08 ఆళ్వ శాస్త్రము కచ్చూశరాలు 1సశ్ళతు, 'జెముడుచిగుళ్ళు వతు (గంధిచాడు9తు, కటకరోహిణి 1ఈు, కలిపి మెతుగానూరి దినమునకొక ఉండ వంతున మూడుదినములు వేయవలెను.

రక్తముతో కలసి లద్ది పెట్టునప్పుడు యసష్టిమధుకము 2తు, జీలకర 13ళ్లతు, సోపు 2తు, ఉప్పు 1ళు, కలిపి వ్రండ "జేసి “పెట్టవలెను, రోజునకొక మోళాదువంతున మూడు నాలుగు రోజులు పెట్టవలెను...

నీరుడు బంధించుట

గుగర్రమునకు వీకారణమువలనై న మూ(మురాక్‌ బంధించి బాధపడుచున్న ప్పుడు ఎండుమిర్చి 2సల్ళతు, (గంధి వాడు 13ేశతుు పసుపు వతు చేదుపుచ్చ లేతవీంచెలు ఏతు, కలిపి ఒక మోళతాదువంతున ఆెండురోజులు పెట్టవలెను, లేక 'మేకమూ[తముగానిి గొజ్రైమూతముగాని గుజ్జము ముక్కు లలో పోసిన పడును, *

"రెండువైపుల శరీరమునకు చమురురాచి తోమి వావి లాకు వేయించి పొట్లాలుకట్టి వేడికావులో తీయవలెను. వేరి నెయ్యి” శొంఠి కలివి నూరీ గుడ్డకుపట్టించి మూ(త్రకోశము లోనికి ఎక్కించవలెమ.

ర క (సానము

ఈరోగము రక్తము 'ెడుటవలనను, తదితర 'కారణ ములవలనను వచ్చును. జ్వరను సాధారణముగా నుండును. నాడిమ్మాత్రము త్మీవముగా కొట్టుఖొనుచుంకును. ముక్కు రంధ్రముల రంగు కాంతి తగ్గను, లోపలి చర్మపు పొర్మగింద

ఆశళ్వళాస్తంము 89 పొళ్యుంలు లేచును, శరీరము మెత్తగానుండి వాపులు కలు _ గును. వ్యాధి "వంపొందినకొలది ముక్టురంథధిములనుండి రసి కారును. రక్తముకూడ పడుచుండును, లోపలికి అవిసెనూనె 15రు, కర్చూరతైలం 6తు, కలివి ఒకటిశెండు మోతాదులు ఈయవలెను. ముక్కురధ్మిధములలో ఉత్తరేణి వేళ్ళు దెచ్చి అవుపాలతో (లొకి నూరి ఆ రసము నస్యము అప్పుడప్పుడు చేయించవలెను, |

జలోదరము గుజ్జముచర్మము కింది భాగమున రసినంటి పదార్థము (సవించుచుండును. ఇట్టేసమయములో ముసాం్గబము 2]తు, పచ్చిపసుపు ]%ితు, శేవల్చిని శతు, తేని 5తు, కలివి _తాగిం చినవెంటనే మూడుసేర్ణ గోరువెచ్చని సీర్తువెట్టిన విరేచన మగును. తరువాత, పొటాన్‌ న్వైటన్‌ 4తు, సల్ఫర్‌ తీరు "జెంియిన్‌ పొడి తు, శొంఠిపొడి 3క్లేతు, నక్ఫువామిక 2తు కలిపి (పతిరోజు రెండుగరిెలునంతున డాణాలోకలివి ' వెట్ట వలెను వీనసరోగము గీ జలుబువేతను మరిపండ్త జబ్బువలన వచ్చు నీరోగమెప్పుడు సచ్చర్మిత, "వేపకాయ కరక్కాయ వేడినీటి నందుమరగించి పోయంగ మందులేల॥। గరమునకు జలుబువలనగాని; పండ్ల జబ్బు వలనగాని, నముక్కునొనలు, తలఎముకలలో గాయములు పడుటవలన

00 ఆళ్వళాస్త్రము "గాని రావచ్చును, ముక్కురం ధము లోపలి చర్శకు-లో కురుపులువుట్టుచు రసి కారుచుండును. . వాలా పవాధపడు చుండును, ఎముక ఫాగమునకు (వణముపుట్టినచో వాసన పుట్టును. గాలి సరిగావీల్చ్బజూలదు? ఈగలు ముసుకుచుండును, విచారముగా నుండును. వ్యాధి ముదిరినళొలది జంతువు శ్షీణించును. ఆహారము వమావివేయును. శ్వానకష్టముగా వీల్చును. దగ్గుకూడ్మ యుండును. నోరుతెరచి చూచినచో (కీందిడాడ వాపు కనబడును, ముక్కురంధములు వాచి చీము తోోవాసనతో, ఎరుపురంగుగానుండును. (శమేవీ పళువ్రు శ్నీణించునుం చికిత్స;. మా₹ులూకా వెటరినరీ డాక్టరుగారికి చూపించుట మంచిది. దీనికి శశ్రుచికిత్స చేయవలనీ యుండును. అప్పు డప్పుడు మైలతుత్తపు నీట్తితోగానిి పటికనీటివోగాని తేలి కగా ముక్కురం(ధములు కడుగుచుండ వలెను. ఎముకకు (వణమున్నచో శశ్ర్రరు చేయవలెను. కరక్కాయలు ]108ు, వేపాకు 1నేరుళలిపి తొక్కి సీటిలో వేసి మరగనిచ్చి వడబోసి (వతిరోజు (తశాగంచవ లెను. . ఉబ్బసము గ దగ్గుళల్లును శార్టిసయు ధ్వనిని జేయు స్వారియశస్టుంబులకు మెండు వ్యాధియిదియు: ఉల్లిపాయలు, బాదము "తెల్లబంక, మూ(త్రలనువేయ రోగంబు మాయమగును? దీసికి అజీర్ని ముఖ్యకారణము. శ్వాస పెద్దధ్వనిగా

ఆక్వళా స్త్రాము ర వినబడును. ఊపీరిత్తులలోనుండి గాలి పెద్దధ్యనియిచ్చుచు దగ్గు బాగుగా నుండును. ద్శఫనపుడు నొప్పికూడయుండును, స్వా గుురములకు ఈవ్యాధి ఎక్టు నగానుందును, జంతువు శుషంచి “బలహీనతగా నుండును, క.

. చికిత్స:- జంతువుయొక్క- శకి నిబట్టి ఆహారమిచ్చు చుండవలెను, (పేగులను కళ్కుభపరచ నలెవము. ఆహో రముతో అవిసెనూనలో కలిపి యిద్చుట మంచిది. కరక్రా యలు 8తు ఉసరికపప్పు 9తు, పంచదార పొవ సేరు,బియ్యపు పండి. పొవు నేరుక లివి 'లేహ్యాముగావండి పెట్టవ లెను, లేడా నీరుల్లిపొయలు 2శేర్లు చాదముబంక ' అర్ధ సే కలివి ఉండలు వేసి పెట్టవలెను, ఫార్గుసీవారి వాస్పోలేహ్యామును వాడుక,

నాసికారోగములు

ముక్కునుండి. చీమిడి ఎక్కువగా. పదుచున్నప్పుకు, _కరక్కాయలు ఆాడికాయలు, ఉసరికపప్పు మెక్తగాళొట్టి కుంచెడినీటిలోపోసి దానిలో ఉడక బెట్టిన 'వెసలముద్ద, నొంఠ9, విప్పళ్ళు, మిరియాలు, సమానభాగములు కలిపి తగినంత నువ్వులనూ నెతోలోపలికి యిచ్చిన తగ్గును.

ముక్కులనుండి సారాయివంటి సీరువలెగాని, మాం “సము కడిగిన నీరువలెగాని, నలుపురంగుగానుండు. సీరుగాని కారుచు, నేత్రములు పచ్చగానుండి దగ్గుచు, శరీరవం వేడిగా నున్నప్పుడు మాత్రము సై ౦0ధవలవణము శొంఠి పిప్పళ్ళు, మేత్తగానూరి ఆవుపంచితముతోకలిపి నస్యము చేయవలెను* గ్యురమును స్నానముచేయించి గరికెను మెత్తగానూరి శనీ రమునకు పట్టించవ లెను.

అళ్వళాన్త్రము

ముక్కు-లనుండి నీరువలెగాని, శంఖపు రంగువలెగాని, సీరుకారచు శ్యాత్రింబవళ్లు దగ్గుచున్న యెడల, ఇంగువ,ములక పంబ్లు, వాయులవంగాలు తెచ్చి మెక్కగానూరి, 'పొలతోగాని, నేతితోగాని కలిపి నస్యముచేయించిన తగ్గును, లేక శొంఠి, పసుపు, 'పెరుగుఉప్పు, కలిపి నస్యము చేయించవలెను. కడువు లోనికి మూత్రము శొంఠి,వీప్పలి, మిరియాలునూరి, లే నతో నాకించవలెను, లేదా సారాయి పెట్టవలెను.

ముస్టురం్యధములనుండి పాలు విరిగినట్లు "తెలుపురంగు గల నీఠుశారుచు తలలో బాధ యున్న ట్రుండిన యెడల మైంధన లవణము, యష్టిమధుక ము, విప్పళ్లు, నూరి నూనెలో వేసి కాచి నస్యముచేసి నరములకు నొనలునకు ' ఇసుకఠాపులు తీయవలెను, లేక ఆవుపంచితములో వాయువిడంగములు, ఆవాలు చూర్శ్మము కొంచెము. అవుపాలుకలిపి నస్వము చేయించవలెను. ఫార్ముసీవారి రామాయిల్‌ అప్పుడప్పుడు వాసనభూపీన తగ్గను. +

అవయవములు చిగియుట

చెవులు, కాళ్ళు, (పకంభాగములు బీర బిగిసి కన్నులు పారల్నుగమ్మిన లతుణములలో అఆజంతువు గడ్డి తినుచుండిన (బతుకగలదు, నోటినుంచి చొంగపకుచు మేత తిననియడల (బతుకుట కష్టము, ౮

చికిత్స:- పిప్పళ్ళు, పైంధవ లవణము, మేక నెత్తురు, కలిపి "పెట్టవలెను, "లేక యవత్షూరము, నువ్వులనూనెను వేడి ' నీటిలోక లిపి 'పెట్టవ లెను, ,

అక్వళాస్త్రము 039 'వెన్నునరములు, కాళ్ళు, వీపు మస్కికము, (వక్క భాగములు చిగపట్టుొని శదలుటకు యిష్టముండదు, చికిత్స:- శరీరమంతా తెలమునుబట్టించి యిసుక శాపులు తీయుచు అపుడపుకు నువ్వులనూ నిలో వెల్లుల్లికలిపీ పెట్టవలెను, గుర్రము తనతల వాల్చుళొన్హి ఒకకాలు ముందరకు ఇాఫుకొని తన బేవామును చూచుకొనుచు భాధపకుచుంక్తును. చికిర్స;- విన్పళ్ళు, సారాయి మంచిబెల్లం, కలివి పెట్ట వలను, బేక్‌ ముక్కురం[ధములలో వెల్లుల్లినూ నెగాని, వెల్లుల్లి సొంఠినిగాని కలివి నశ్యము చేయవలెను. గ్మురముదాడలు బిగిసికొనిపోయి, వీపుబిగిసి బాధపడు చున్నపుడు పంది నెయ్యి, మంచి నెయ్యి, నూనె, సైంధవలవ ణము కలివి (తాగించి ఈమందునే వీపుభాగమునకు పట్టేంచ వలెను, ఫారగ్గనీవారి ఆంబర్‌ కేషకొను వాడుడు, దగ్గు - అః వె। దగ్గువ్యాధియన్న తరమెవర్షి ౦పగ జలుబువలన నిదియుకలుగుచుండు, అల్లమందుకలిపి 'బెల్లముగూడను 'బెట్టవ్యాధిత్వరగ వెడలివోవు! ఇది (ప ల్యేకవ్యాధిగాక తదితర వ్యాధులయొక్క- లమ్మ్‌ ణమై యున్నది. న్యూమోనియావలన, జలుబువలన కలుగ వచ్చును. దగ్గ మూడువిధములుగా విభజింపబడినది. ఒకటి గొంతుకలోనిదగ్గు, రెండు ఊపిరితిత్తులలో పుట్టినది. మూడు

రశ ఆశ్వశాస్త్రము పొట్టలో పుట్టినది. జలుబుతో పుట్టినది. ఆహారముగాని నీకు ణాని (తాగించిన యెడల ముక్కురం(ధములు గుండావచ్చును, దీర్స జలుబువలన వచ్చునది పొడిదగ్గుగా వచ్చును. పొట్టలో ఫుట్టినదస అజీర్మివలన కలుగుచున్నది. న్యూమోనియాతో నచ్చు దగ్గునొప్పిగా నుండును, జలుబునకు, న్యూమోనియాకు ఉబ్బనమునకు, అజీర్తి రోగమునకు. కలుగు దగప్ప్టలకు ఆయా రోగములలో చెప్పిన చికిత్సలు చేయవలెను. చిశిత్స:- సాధారణ దగ్గునకు మంచి బెల్లం అరవీసె, అల్లము అరవీస, కలిపి (తొక్కి నిమ్మకాయంత ఉండలు పెట్టిన తగ్గును. ేక రత్నాపురి గుగ్గిలము 13ళతు, కల్లు 'బెల్లము ఏ2తు మిరియాలు కితు,కలివి ఉండలు చేసిపెట్టవ లెను, ఈకీతిగా మూడురోజులవరకు ఈయవచ్చును. రొముశ్రేపడిశము గుజ్జమునకు ఎక్కువ వేడి చేయుటనలనను, శీతలము వలనను గాలిపాటు వలనను, ఉప్ల్యప్రదేశమునుంచి చల్మిపచే శృమ్లునకు వచ్చుటవలనను ఈవ్యాధి కలుగును, లమషణములు:-_ జింతువు రెండుమూడు దినములు పడి శములో వాధపడుచుండినవో దానిలో కొద్దిగా దగ్గుండునూ అందువలన మేతమేయక మందమతిగానుండును. గాలిమార్పు వలనగాన్మి చోటు మార్పువలనగాని ' పడిశముతగ్ణి నాడీ నిమిమనునకు 42నుంచి 70వరకు కొట్టుకొనును శ్వాస నిమిష మునకు 80లేక 40 వరకుండును. ఊపిరితిత్తులు పరీఖ్షించినచో "ెద్దధ్వని బాగుగా వినబకును, శరీరము భారముగను, పరిమితి

అళ్వశాస్తృ్ర్రము (1 గల వేడిగను, కొద్దిదగ్గుగను, నోరు వేడిగనుండును. నోటినుంచి చిక్కంనిచొంగ మందమళత్కి తలవాల్చుట, అవయవములు 'వేడీ తగ్గుట, కలుగును. జంతువునకు ఎక్కువ వేడి చేసినను, వేడితగ్గి నపుడు [కిందపరుండ లేదు. వ్యాధి పెంపొందినకొలది శ్వాన నాళములు వాచి శ్వాసకష్టముగానుండి దగ్గుపుట్టి తగ్గుచు,

లు ళు లు శి,

హపాచ్చుచుంకును, .

చికిత్స: నల్లమందు కతు, మంచిబెల్లము 16తుకొట్టు పసుపు కతు, వెల్టుల్లిపాయలు 4తు, తెచ్చి మెత్తగానూరి నిమ్మ కాయంత ఉండలుచేసి (ప్రతిదినము ెండుపూటలు తినువించ వలెను, లేక నస వేరు పసుపు అస్ధసేరు, వాముపొట్టు కీశ్రు నల్లమందు పావుతులం కలి మెత్తగ్శాతొక్కి పూటకు గుప్పెడునంతున, తినుపించు చుండవలెను. వాకుకడుకాయలను మౌాడ్చిన మసిని గుజ్రముయొక్క- బలమును శకి నిబజటి నూక్ష వో ఎత ల వశీ ముగా ముక్కు రంథధ్రములకు నస్యము చేయించవలెను, “హెచ్చరిక; మెత్తని ఆహారము, 'చార్షగంజిగాని గంజినీరుగాని, సత్తువవచ్చువరకు పెట్టన లెను. ఇట్టి సమయ ములో పచ్చిగడ్డి పెట్టుట చాలామంచిది, జంతువును మంచి 'వెలుతుకును,ఆరోగ్యముగను, శుభముగానుండు (పేశమున నుంచవలెను, శరీరముపై న కప్వుగుడలు శీతోవనితులనుబట్లి వ్‌ యు ణథి య!

వాడవలెను.

దొమ్మురోగము గీ! కలుగు నీవ్యాధి సూత్ముజీవ్రలవలనను అంటువ్యాధిని మిారంద రనుకొనియును

రగ అళ్వశా స్త్రము జాగరూకతతో దీని చంపి వేయ వలెను నికష్కువం బిదిమారు అెలి%కొనుకు।

గుజ్జములకుకూడ ఈవ్యాధి సోకును. ఇది త్మీవమైన అంటువ్యాధి. ఒకవిధమగు సూత జీవులు జంతువశరీరములో (వవేశించి ఈవ్యాధిని కలిగించును. ఇటువంటి వ్యాధి కలి గించు జీవ్రలు ఉమ్షప్రదేశములం దుంచుదురు ఈరో/;మెంత కాలముండునది సరిగా తెలియకున్నది. నాలుగును-చి ఆకు దినములనియు, . మరికొందరు 2 నుంచి 12 గంటలుండునని ఇెప్పుచున్నారు,. ఈవ్యాధి విశేషముగా పనిచేయించుట చేతను నరిమైనపోషమణ వేయకపోవుట వలనను, మురికినీరు (తాగుట వలనను, (కుళ్ళిన పదార్థములు తినుటవలశను, విషపదార్థ ములు లోనికి పోశ్చటవలనను కలుగుచున్నది.

లతుణములు:- శ్వాససంబంధమైన అవయవములకు పొట్టకు సంబంధించిన అవయవములకు లత్షణములు కలుగు కలుగుచుండునుః అరంభములో జ్వరము కొద్దిగా వచ్చు చుండును, కంఠము చుట్టును దవ్హడలమిోదను వ్లాపుగలిగి మెత్తగానుండి తరువాత గట్టిపడును. తలముందుకు వచ్చి శ్వానకష్టముగా పీల్చుచుండును. నాడీ మార్చులు కలుగు చుండును. ముక్కురం(ధ్రములనుండి చీమిడివంటి పదార్థము పడుచుండును. నెత్తురుకూడ పడును, లవి శ్వాసనంబంధ మైన లత్షణములై యున్నవి. జ్వరముండుట కార్టములో మొర్పు గలుగుట, జంత్తువు శీణించుట, ఇవి పొట్టకు సంబంధించిన లకతణములై యుండును, లతీణములుపూర్తిగా కనుపడకయే _ మృతినొందును,

పస ననా ౩ [వా దయమాన్నై! [స ఆత్త 1 మూతపిండముల చ య | సో తన! క వేం రధ ఇక షో ] గ్గ హ్‌ న్స 44 గ్‌ | |? (డే స స శీ న్‌ా మ్‌ స్మ వాసా టీ ఆజంరనన్యంయో నా న. ఎస ప సే కస క స్టే మొ క్‌! ర్న రకం ఈ ల య. న [1 క్‌ న ధి హాం

గా 1 1౮ అవదయువముజ' బసు. [స గ చటువమ, | / [12 (9 / (మామా నమిబటన వా!” యం ర. శ ల్‌ క ఢి భ్‌ కాం మం! దస యు గాత ఉగ టా. న న ఫో యా, (తొ సు. స్య ప లు గ ణు స్‌, ల తా! ఉక ఫటట? జ్జ శ టు. సం బ్ర. . ల ట్పుగ్తకి చస వనం, భట ఆయి ౬ రో చై న (1. ళ్‌ 4 న్‌ వో

ఆశ్వశాస్త రము 07 చికిత్స: దీనికి సరియైన మందులేదని 'తెలియపరచు చున్నాను ఇ్యాంచారోగము అ వ మానవులకువచ్చు మౌడ్కి_-న హయముక్సు కలుగువ్యాధి, (క్రింద తెలిపినట్టు, గుర్తుబట్టివ్యాధి గుర్తి ౦చుడదోమిోరు ఇ్యాంబరోగమనిన సరసిగాదు॥ ఈవ్యాధి గ్యురములకు కనబడు అంటురోగము* మూనవులకుగూడ ఈ వ్యాధివచ్చును. ఈవ్యాధిళలిగిన గ్యుర్ర ములకు ముష్టుపొారలయందు పుండ్లుగలిగి మెరుపుగా జిగటగా నుండు చీమిడి (సవించుచుండును. దవుడయందుండు (గంధులు ఉబ్బును, ఇంతియ్‌గాక వెనుక కాళ్ళు ఉబ్బును, తొడలయం దుండు కోషవాహికలు పొంగి కాడలవలె కనబడుచుండును. ఆకొాడలయం దక్కడక్కడ చిన్నచిన్న కాయలుపుట్టి పగిలి మానక చీము కారుచుండును. అఆ।వె। ఈగవలన కలుగునిట్టి రోగంబులు సళఇహయుం దపష్పిపడున్కు చెమటపట్టు, వక లేదుదీని మడియును చివరకు అంటువ్యాధిగౌన యాపదయ్య। | యిీవ్యాధి యీగలవలన సోకును, యయావ్యాధి లతణ ములు ఫపలుపవిధములుగా నుండును కొన్ని ఆకస్మికముగా స్మారకము తవ్పిపడిపోయి. రెంకునూడు దినములలో మర

న! అళ్వశా నము ణించును. కొన్ని దొమృరోగము నందువలె ఆకస్మికమరణము పొందును, మరికొన్నిటికి నకడుమునందు నొప్పిగలిగినట్టు పడు భున్నగ్యురము. లేచుటకు అశక్తత గలిగి లజ్చై గట్టానుండి "ఆండుమూడు రోజులతరగువాత నంధించి తరువాత చని పోవును. మరికొన్నిటికి లోపల జ్వరముండుచు మేతమేయుచు శుమ్కీంచి పాలిపోవును. యీరీతిగా వ్యాధి "ముదిరీనకొలది పాలివోయి రక్నపుచుక్కలు లోపలి ఫారలలో అక్కడక్యడ కాన్సించును, తరువాత కన్యుగుద్దుమోడ పుంకుపడి దృష్టి దోవమము కలుగును [కమేవీ జ్వరము చే గుర్రము చనిపోవునుు యీవ్యాధికి మందు లేదు, మిగుల (పమాదకర మైనది. అంటు సంబంధమైనది. ఇంనీషు పళువై ద్యులు యజమానికి కొంత డబ్బుయిచ్చి యిట్టి గ్యురమును కాల్చి వేయుదురు, కొఅుకు నీ! సంగమంబువలన సంభవించును వ్యాధి (దవము కారు ముఖ్య స్థానమందు, మూత మెపుడు విడచు, మొండె మేళుష్టీంచి, కనుక తెలిసికొనుడు ఖ్యాలితోడ॥। ఇది గుజ్జపుజాతియందు కనబడు. సుఖసంబంధ మైన ఆఅంటురోగము. త్వవ్యాధ సంగమమునలన _ ఒక జూతినుండీ వమురొక్‌ జూలికి వచ్చుచుండును. లతీణములు'- మగగు(రము జీరునంద్రు వృషణముల యందు వాపు కనబడును. ఎక్టునగా ఆడగ్యురముమిద అభి లావ మూపఫును, అంగముమిోద జిగురునంటి (ద్రవపదార్థము

అళ్వళా_స్త్రము రం (స్రవించుచుంకును, ఆడగుురముయొక్క_ మనర్థావయవమునుండి అననమువరకు యిర్ముపక్కల కనబడును, తరువాత అంగము లోపల కందినట్లుండి చిక్కని (ద్రవము (సవించుచుంకును. తరచుగా మూతము పోయుచుండును. యీవ్యాధి _మగ, ఆడగుురములయందు జాడ్యము (దబలినకొలది రూపాయి ' మెజ్లు అంతకంటె. పెద్దదిగా శరీరముమోిద్య, మెడమిోద, జెబ్బలమిాద, రొమ్ముమిాద, ఫఏీపు, నడుముల భాగములందు దద్దుర్లు గనపడుచుండును. కాబట్టి జూగగత్తగా. చికిత్స చేయ _ వలెను. తలనొప్పి గ్యురమునకు తలనొప్పి వచ్చినపుకు నోటినుంచి నురుగువంటిదిగ పకుచుందును. వెంటనే శరీరము వణకు చుండును, ఆహారముతినదు, ఇట్టిసనముయమున 15తు శొంఠిని -అరతులం జాజికాయను మెత్తగా నలగగొట్టి జేతితోకలి3 ముద్దచేసి దినమునకు రెండుపర్యాయములు పెట్టన లెను. మందమలి గురము కునుకుపొట్లు పడుచుండును, అహారముమిోద యిష్టముండదు, జంతువు (క్రమేపి కృవీ.ంచుచుండును. ఇట్టి సమయములో పెంధవలవణము సిత్కు జీలక(ర కతు వాకుడు వేళ్లు ఏతు, నేలతంగేడుచెప్క 1తు, వాము 4తు, వావిలాకు . విత్తు శొంఠి తు వెండుమిర్చి కతు, గుంటకలగ రాకు ఏతు, "బెల్లము ]5తుు కలిపి,వుండలుచేసీ దినమునకు రెండుపర్యా యములు వంతున వారమురోజులు పెట్టినతగ్గును

100 అక్వళాస్త్రము తూలుట గుజ్జముపరు గెడుతూూ నడచుచు అటునిటు తూలుచు, పనిచేయనపుడు, వాము రత్కువన 9తుుసై ౦ధవలవణ ము 6తు, అవిసెఆకు “రెండుగు ప్పెళ్లు, గుంటకలగరాకు రెండుగు ప్పెళ్లు, వావిలాకు గుప్పెడు, పొంగించి వెలిగారము 2తు,క లిపితొక్కి ఉండలు వేసి సారాయితోతడివి లెండుపూటలు "పెట్టవలెను, శాలలో 'వీడిగా పొడిగా నుండుచోటకట్టి కాచినసీరు "ఎండు మేత పెట్టవలెను. నాలుక పొడిబారుట గుజ్జమునకు అతి వేడిజేనీనాలుక పొడిబారి ఆహారము తినుట నూని వేసిసచో జీలకర్ర మేడిచెక్ట సమానభాగములు ఉప్పు 1తు, కలిపి ఉండలుచేసి (పతిదినము ఒక మోతాదు వంతున అయిదురోజులు పెట్టినతగ్గును. నోటిలో కురుపులు గ్యురము నోటిలోపలగాని నాలుకమిోదగాని, కురు పులు జనించి కౌధపడుచు మేత మానినపుడు 'వెలిగారం 2 తులములు తీసికొని తగినంత తే నితొకలివి రాసిన తగ్గును. లేశ నోరుతెరచి కురుపు వభాగమున వీ ఆకారముగానున్నవో పరీక్షించి ఆవాలనూనె 9తు,.శొంఠి 1తు, విష్పలిమోడి 1తు పసుపు 1తు, వెల్లుల్లిపాయలు కతు, కలిపి ఆవుపాలతోనూరి కురుపులకు పట్టించవలెను.యాకీతిగా నూూడుదినములు చేయ వలెను, యీోకురుపులు లొోసలపుట్టి పగిలిన [పమౌాదను గలిగించునుం

ఆశ్వళా స్త్రము 101 దవడలు విగియుట గు[ర్రము దవుడలు నీకారణమువలనై న బిగిసికొని ఆహో రము మేయనపుడు త౦గేడాకు గుప్పెడు, వేపాకుగుప్పెడు, ఉప్పుగుప్పెడు, ఎండుమిరపకాయలు 6 కలిపి తొక్కి తగినన్ని నీటితో కలివి నెమ్మదిగా లోపలికి (తౌగించవ లెను, తరువాత వెల్లుల్లిపాయలు ]తు, ఇృంగున శశ్ళత్క్సు నూకి ముక్కులలో నన్యము_ చేయించవలెను. దవుడభాగము తవుడువేయించి కాపులు తీయవలెను, పండ్తు పులియుట గ్యురముపండ్లలో ' పటుత్వము లేక పోవుటవలనను, పులుపుగల మేతపదార్థములు తినుటవలనను, పండ్లు కదలుట వలనను, తినినమేత చప్పిరించుచు ఉమ్మి వేయుచుందును. ఇట్టి సమయములో ఆరుతులముల అే నెలో అయిదు తులముల పిప్పళ్ళుపాడి కలివి నాకించిన తగ్గను, గు్యురమునకు వాతమువలనగాని, తదితర కారణము వలనగాన్సి మోకాళ్ళు వాపుపుట్టును. తాకిన బాధ గానుండును, ఇట్టిసమయములందు జిల్లేడుపుచ్చుు ఇప్పశిండ్సి వుల్లిపాయలు నమానభాగములు తీసికొని నూరి బిళ్ళలుగాచేసీ వాపులకు కట్టవలెను, ఈరీతిగా వారమురోజులు చేయవలెను. ఫార్థుసీ అంబర్‌ కేషనును వాడుడు. సీలమండలవాపు గుజ్జము సీలమండలభాగము వాచినయెడల పచ్చి వెలగకాయ గుజ్జులో తగినంత ఉప్పుకలిపి కట్టుకట్టిన తగ్గును. 11661

109 అశ్వోశాస్త్పము అన్నివాపులకు ఫార్యనీవారి అంబరుశేషన్‌ చక్కగా పని చేయును, గుురముకాళ్లు వాచిన యొడల వెల్లుల్లిపాయలు కతు, వస 6తు, నూనె 6తు, కలిపి మెత్తగానూరి. పతిగోజు ఈ మోతాదువంతున రెండుపూటల నాలుగుదినములు 'వెట్టుము. పుట్టమన్ను వావిలాకు ఉడికించి వాపులకు పట్టించవ లెను. లేదా యిటుకరాతి పొడుమును వెచ్చ జేసి "కాపులు తీయ వలెను* - మరా;- గ్యురము నటి వ కారణమువలన్మనెన వాఫవులు పుట్టిన చో వాగుగా విచారించే లోపలికి వైకితగిన. చికిత్సలు జెయవలెను. “గాయములు ఆ|| వె॥ః గాయములకుమందు గావలయుననిన 'దెల్పుకేల మికు లెలియలేచె మానవులకు వేయు మ+దులరీ తిగా, వేయ వ్యాధిబోవు "వేయియేల। క్‌ ముండ్ల, మొదలగు గటుకుగానుండు పని ముట్లతో గురములను పొడుచుటవలనన్సు మిక్కి లి 'పదునుగల వేనాకత్తితోగాని; తదితర పదునుగల ఆయుధములతోగాని; వెదరనీయక గీచుట్స నకకుటవలననుు బుకుపుగల కొరడా లతో కొట్టుటవలనన్కు 'పెద్దపులిమున్నగు ఫఘోరజంతువులు గోళ్ళతో (ైఏచ్చుట, కొరుకుటవలనను లోతుగల గోతుల

అశ్వళా నము 103 లోన్సు నై ళ్ళ కిందన, మోటారు కారుల్రిందను పడుటవల నను చర్మము ,క్రిందిధాగములు నలుగుటవలనను, తుపాకి, పిస్తోలు మున్నగు ఆయుధములతో గుండువేసి గుజ్జములను కొట్టుటవలనను పలువిధముల గాయము "లేర్చకుచుండును ఫార్యసీవారి హీలాన్‌ను వాడుడు,

గాౌయములనుండి ర్కృమును పోనీయరాదుం గుజ్జమునకు గాయముతగిలిన వెంటనే ర _కమునుపోనీయ కుండము ఖ్యము గా వెద్యుకుగాన్మియజ మొనిగాని,మూచుచుండ వలెను. అట్టిగాయమునకు వెంటనే తగుచికిర్స ఆలస్యము "లేకుండ చేయవలెను. ఇటువంటి చికిత్సలు నేర్చుకొనుటకు గుజ్జపు యజమానిగాని నెకరుగాని, ఆతురత పడుటత్యవసరము. రక్తనాళములు గుజ్జముచేహమునందు శుద్ధర కృనాళములు, మలిన రక్యనాళములు సూక్ష్మరక్ష్య నాళములు మున్నగునవి యుండును. శాబట్టి ఏటికి [(పమాదము వచ్చినపుడు రక్తము (సవించు చుండును, రక్తముయొక్కరంగున్సు అద్యిసవించు. విధమును భూచి అది ఎచ్చటనుండి కారుచున్నదో, తెలిసికొనవచ్చును* రక్కమెష్థ్రవగా కారుచున్నయెడల బలహీనత, ధనుర్వాతము, కలిగి మరణము సంభవించును. గాయములలో రక్తము గడ్డ కట్టి పేరళొనును. నెత్తురు కారకుండ ఆపుటకు (పశృతిసిద్ధము లైన ఉపాయములలో నిది యొకటి. గనుక అట్లు 'వేఠరుకొని యుండురక్షమును వకారణముచేతనైన కదుపరాదు, .

106 ఆళ్వశాస్త్రమా ళుద్ధ రక్షనాళమునుండి రక్తముకారుట

ఈ రక్ననాళమునుండి (సవించురక్తము' కాంఠిగ ఎరుపురంగుగానుండును, లోపలనాడులు కొట్టుకొనుటవలన రక్తము కొంచెమువడిగా వచ్చుచుండును, కృట్లుగ్మురము రక్త నాళమునుండి రక్తృము కారుచున్నట్లు తెలిసిళొనిన తరువాత వెంటనే ఛికతృచేయుటకు (పారంభించవ లెను. ఈనాళములు శరీరమునం దంతట నుండును," గనుక వాటివాటి స్థలము లను బట్టి చికిత్సలు (ప్ర ల్యేకముగా చేయవలసియుందును. ధమనుల కపాయము గలిగినపుకు మొదట రక్నము నాపుటకు . బొటనవేలితో నొక్కవలెను ధమనులను ఎక్కడనొక్కిన రక్షమాగునో తెలిసికొనవలెను, రక్తృము (పవహించు భాగ ములును పరీశ్నించుటయందు వైద్యులు చేతులను శుభ ముగా నుంచునటు వరాచుకొనవలెను ఎముకలు విరిగినప్పుడు వేళ్ళు, గాజుముక్కలు గాయములలో నున్నప్పుడు మ్మాతము "ెద్దళుద్ధ రక్తృనాళములనుు పట్కా-రువంటి పనిముట్లతో నొక్కవలెను, తల,నొసలు, కంఠము, జెబ్బ, పొదుగు,తొడ, నాలుక ఎవి మున్నగుఖాగ ములకు 'జెబ్బత/గలి ఆకస్మిక ముగా రక్తము (నవించునపుకు వాలా జ్యూగత్తగా చికిత్సలు వేయవలెను, మైనచెప్పిన ఫాగముల గాయములకు గాయ ములు తగిలినయెడల వైకియెత్సి యుంచుము. ఇట్లు చేసిన యెడల అభాగమందలి రక్తము కొంతవరకు తగ్గును. రక్తము (నవించుభాగమందు (వేళ్లను మోవిగాని, తడిలేకుండా పరి శుభ్రముగా ' నుండువీచుు దూది, పొడిగుడ్డ మున్నగునవి

అశ్వళాన్త్వము 105 గాయమువైముంచి నొక్కవలెను, ఇట్టు చేయుటవలన ఈ కము ఆగును, ,అంతకుత్గనివో (వమొదముగా నున్నదని అనుమూన మున్న వెటరినరీ డాక్టర్‌ నుగాన్సి పళువైద్యా చార్యునిగాని పిలిపించి చికిత్సచేయిచుంట మంచిది,

గాయములనుగూంర్చి కొన్ని ముఖ్యవిషయములు, గుర మునకు గాయములు తగిలినవెంటనే తగుచికిత్స చేయనిచో ఈగలవలన గాయము పెద్దదై చాల (పమాదము కలిగించును,

గాయములందుండు ఇతర పదార్థములను ముఖ్యముగా తొలగించి శుభము చేయవలెను. శుద్ధజలముతో గాయ -ములనుకడిగి శ్యుభముచేయవ లెను, గాయములు తగిలినప్పుడు గుజ్జమునకు వ్నిగాంతి నీయవలెను. పనిపొటలు చేయించ రాదు. గాయములు చిన్న వైనయెడల అనగా లోతు లేనపుడు వాటిఅంచులను దగ్గరగా పట్టుకొని జూలినబంకవంటి పదార్థము లను గుడ్డకుపట్టించి గాయములమిాద "వేయవలెను. గాయము లోతుగా 'తెగియున్నపుడు ధనుర్వాతము రాకుండకాపాడ వలెను. గాయములకు చికిత్సలు గుజ్తమును కత్తితోగాని, తదితర పనిముట్లతో గాని, చర్మములోను, కండరములలోను పొడుచుటచే 'ఆ భాగమం తయు ఆరంభములో రక్రృమిళితమై యుండును, అట్టిసమయము లందు లోమన్సుతోగానికదుగుచు గాయ ములకు వేయు బొవమధ ములను వేయుచు కట్టు కట్టుచండవ లెను, లోతుగా తెగిన యొడల అంచులుకుట్టవలనినచో, అను భవవెద్యులతో కట్టించు

106 ఆశ్వశాస్త్రమ్యూ చుండవలెను, కృల్తితుప్పు పడినదో లేక ఆకార మెట్లున్నదో పరీశ్షీంచనలెను, లేనిచో గాయము మానుటకష్టము, థస్త్రుగాయములను దుమ్ము లేకుండ మూడవ లెను, లేనిచో ధనుర్వాతముసోకి చనిపోవును, కాబట్టి జ్యాగత్తగా చూడన లెను. లోతు గాయముగానుండి విస్తరించి చర్మపు కండలు (వేలాడుచున్నపుడు అంచులనుకుట్టి (పతిదినము చికి త్సలు చేయవలెను, పెద్దపులి మున్నగు జంతువులు కరచి నప్పుడు లోతుగాయములె న యడల చాలా "అపాయములు గలుగును. గానయిట్టి నమయములందు వ భాగమునందు కాటు వేసినది ఎంతవరకు అభాగము వెడినది వెంటనే కను గొని చికిత్స చేయవలెను- అట్లు చేయని యెడల వాతను(్రమ్మి చనిపోవును విమనం౦ంబంధమైన పశువుల శరీరములో (పవేశించుట నలన ఆఫాగమంతయు చెడిపోయి (కుళ్లుపుట్టును, కాబట్టిజ్యాగ త్తగా పరిశీలించి చికిక్సచేయుట మంచిది. లోపలర క్త నాళములు చితికి చాగుగానలిగిన (పదేశను నల్లబడును. రెండుమూడు దినములై నతరువాత చుట్టునుండు చర్మము ' పసుపు రంగుగాగాని, ఎరుపు రంగుగాగాని, మారును. సలిగిన చోటనుండు ర కృము అటునిటూ చెదరును అందువలన వాచుటయు నల్లబడుటయు తటపసించును, అవ యవములు ఎక్కువగా నలిగనయెగల అయీ భాగములను వేడిసీటిలోగుడ్డముంచి విడిచి కాచుటమంచిది. 'దెబ్బతగిలిన గాయములను, శస్త్రచికిత్స చేసిన గాయములు ఫొంతకాలము

అళ్వళా నము 107? వరకు బూనవు, ఈగాయములను కొం చెముగనో,గొప్పగనో, వాపుగలిగియుండును, ఈవాపులకు/ వేడికాపులుతీయవ లెను.

గౌయములకు పురుగు పట్టనీయరాదు.

సామాన్యముగా అన్నిగాయములకు గట్టిగాకట్టుక్రట్టన యెడల ర్ఞైమ్ముసవీంచుట ఆగునుం గాయములయొద్ద 'వెండడ్రు కలు కత్తిరించిన యెడల త్యరగా మానును. గాయములకు వెంటనే చికిత్స చేయని యెడల ఈగలుమొదలగునవి (వాలును అందువలన పురుగుపట్టును* కాబట్టి పురుగులు పట్టిన యెడల పట్కా.రుతోగాని (శావణముతోగాని తీసి వేయవలెను, - లేక చేతిచూపుడు (వేలును గాయములోపలకు పోనిచ్చి వురుగు లన్నింటిని తీస వేయవలెను. తదుపరిపుండ్లకు వాడుమందులను వాడవలెను.

ఎముకలు విరుగుట

గ్మురముమొక్కం ఎముకలు దృఢముగా నున్నప్పటికి "ఇళుసుగానుండుట వలన అవి బలమైన * దెబ్బలు తగులుట చేతను, దుముకుటచేతన్తు సాధారణముగా పీింగాణివలె విరుగుచుండును. బయట బలమైన జబ్బలు తగులుటవలనగాసి కండరముల నమూాలమునగాని, ఎముకలు విరుగుచుండును, (ప్ర ల్యేకముగా ఎముకమ్మాతము విరుగుట తటస్థించిన యెడల విరిగిన భాగము రెండుముక్క-లుగా నగును, తదితర అవయవ ములకు బోనియుండదు, ఇట్టి సమయములందు గాయ మేమైన యున్నదేమో చూడవలెను. విరిగిన మొనయు॥టి చర్శుమును పొడుచుకొని బయటకువచ్చి యుండుటవలన రంధముపడును.

108 అశ్వశాస్త్ర్వము ఈ _రంథధముగుండ గాలి, విమ్యకిములు, దుమ్యుచేరి, ధను 'ర్యాతములోనికిగాని, నిష జ్వరములోనికిగాని రావచ్చును. ఎముకలు విరుగుటతోకూడ గ్యురము ేహమందలి ఖొన్ని అవయవములకు పోనికలుగును, తల,ఫురె, ఎముకలు వికుగు నప్పుడు కొన్ని సమయములందు మెదడునకును, (పక్క కెము కీలు విరుగునపుడు, కొన్నిసమయములలో ఉపిరితిత్తులకును హని కలుగవచ్చును, కొన్నిటికి ఎముక చిన్నచిన్న తునకలుగా సలిగిపోవుటగాని విశుగుటగాని తటస్థించుచుండును. ఎముక విరిగినటు కనిపెటుట ణం లు

ఎముక విరిగినభాగము బాధ పోటుగలిగి వాచును, ఇంతియగాక హోనిపొందిన అవయవములు వంకరగానుండురు. 'దెబ్బతగిలిన భాగమును ఉపయోగించుటకు శ క్షి లేకుండును, విరిగిన భాగమును కదల్చుటకుగాని, వీపనివైన ఉపయోగించు టకుగాని స్వేచ్చగా వదలుటకుగాని వీలుండదు, ఎముక విరి గిన భాగమునకున్న "చేహముఆవలివై. పుననుండు అ దేవిధిమైన . థాగమునకున్న అకారమందు వ్యత్యాసముండును. వఅవయ వము విరుగునో, దాగిఆకారము ెడిపోయి విళృతరూపము కలుగును, ఎడమ కుడిధాగములతో సరిపోల్చిచూచి పొట్టి పొడగు, లావు, సన్నము “మొదలగు భాగములు కనిపెట్ట వచ్చును. సామాన్యముగా చేతితోతట్టి ఎముకలు కనిపెట్ట వచ్చును, అప్పుడు గుజ్తము వాలా బాధపడుచు ముట్టుకొన సీయదు,

ఇట ॥ ॥ గ | గ గ / / స్ట /

న య లన్న. శ | 4 2 రం డాడ్‌ నం... (ల జా ఆకకెెజాం |... [11 1 స (కే. పను ([,.. /./ (| న్‌ కా న ను ॥ , (| సం త జ్హే య ॥ 1. వం ల వ్‌ యతో నేక శ వ క. న్‌ - స. క స. / ॥ | వట... = నలి క్‌. యా 1||! “(

అళ్వళాస్త్రము 109 విరిగిన ఎముకగాయములకు చికిత్స

విరిగినఎముక వ్యపకారము అతుకుకొనునో దానిని ఆరంభములో 'తెలినీకొనవలెను. విరిగననొనలయందు ఎము' కతో సంబంధించిన ఒక [కొత్త పదార్థము వర్పడి 'ఆకొనలు ఒకటితళోనాకటి అతుకుకొనును, ఈకొత్తపదార్థము మొదట * మృదువ్పుగానుండి. ఒకనెల లేక ెంకు నెలలలోవుగా క్రమ (శ్రమముగా గట్టిపడి ఎముకగా మారిప్లోవును, ఈ కాలమందు విరిగినఎముక యొక్క మొనలను అవియుండనలసిన చోట ఉంచి వీన్మూతము కదలకుండ కట్టుకట్టిన యెడల ఎముక అతుకుకొని పోవును

పుక్తైఎముక విరుగుట

తల, పుజ్రేఎముకలు విరిగినప్పుడు ఒకచోట విరిగినది, ఎక్కువచోట్ల విరిగినద్కి్‌ ఎముకవమూ(మే నిరిగినది, లీక రక్కనాళములకు భంగము కలిగినది మొదలగు నంగతులను చేతితోశాకి కనుగొనవచ్చును. ఈయెముక విరిగిన గుజ్జముతో పని చేయింపరాదుం ెద్యుడువచ్చు లోపల గాయమునుండీి రక్తమును ఆపుటకు (ప్రయత్నించవలయును,

(క్రీందిడాడ విరుగుట

శ్రిందిదాడ విరీగినపుడు గుజ్జము నోరుతెరువ జాలదు, రక్షముగాన్తి చొంగగాని "రెండును, కలిసిగాని నోటినుండి వెడలుచుండును, గుజ్ఞము చాలా బాధపడుచుండును, దీన ముగా చూచుచుండును.. ఫైపుజ్సై ఎముకవిరిగిన మాదిరిగనే దీనికికూడ చికిత్స చేయవచ్చును. వైద్యుని రప్పించి జాడను

110 ఆశక్య్వళా స్త్రమా యధాస్థానమునకు "తెచ్చుటకు (పయత్నించవలెను. అటు తరువాత కట్టుశట్టి ముడి వేయవలెను. గుజ్జముయొక్క గడ్డము అడుగు భాగమునుండి తలకు పైగా ముడి వేయవలెను. కట్టు గుడ్డ పొడవుగా నున్న యెడల మరల తలకు కట్టు ముడి వేయ , వలెను, (ప్రక్కటఎముకలు పిరుగుట *. గుజ్జము రొన్మునకును, వెన్నెముకకును. మధ్యగా సాధారణ్గముగా (ప్రకథమెముక లుండును. ఇఏి విరిగినపుడు గుజ్జము ఊవిరివీల్చు నపుడు వృాదయభాగము బాధగా నం డును అట్టి సమయమున బాధగానున్నచో తగు చికిన్స చేయ వలెను. కాలు విరుగుట

గుజ్టము మోకాలు [కిందిభాగములో నేదైన విరిగిన యెడల మొనట వాఫవ్రుజెంగును, ఎక్కువగా విరిగిన యెడల ఎముకలు చరగ్జమును చీల్చుకొని వెలుపలికి వచ్చును. ఇటు వంటి నమయములో ఎముకలను స్వస్థానములో చేర్చి కట్టుకట్ట వలెను. గుజ్జముతొడ ఎముకలు విరిగిన యెడల కట్టుకట్టుట చాలా కష్టము. అచ్చట కట్టునిలువదుగాన యిదివరకు వెప్పిన బద్దలువేసి కట్టుశట్ట వలెను,

కట్టుబద్దలు

కట్టు కట్టునపుకు చాధనొందిన ఫోగమునకు ఆధారము కలిగించుటకును, దానిని కదలకుండునట్లు చేయుటకును కట్టు బద్దలు ఉపయోగించుచున్నవి. కజ్ఞబద్దలులేక నన్నని వెదురు

అశ్వశా స్త్రము 111 ముక్కలు మున్నగువాటిని కట్టుబన్దలందుకు" వీటిం కట్టుథో చేక్చునపుడు ఒత్తిడి విస్తారము” నుండరాదు. అపాయము తగిలిన భాగముయొక్క_. కీలుదాటి యుండునట్లు వీటిని చేర్చి క్‌ట్టు కట్టవలెను,

"బెణుకులు గుజ్జముయొక్కం కాలుజారినను తవ్వుటకుగులు. వేసి నను, అధికముగ పరు గెత్తినను, అధికముగా బరువులు లాగి నను పట్టుడు నరములు శొలదిగనో, గొప్పగనో, - విన్న్మరించి సాగనయెడల 'బెణుకుటయందుక్కు బెణికిన కొంచెము సేపటికి అఆభాగమువాచి సల్లబడును, రెండుమూడు దినములెన తరు వాత చుట్టునుండు చరశ్రిము నలువుగానై నను, ఎకుపుణానై నను కొంచెము పసుపురంగుగానై నను ఉండును. 'బెశికినచోట నుండురక్నము అటు5టు చెదకుుచుంకును అందుచేత వాచు టయు నల్లబడుట యు,త టస్థించుచుంద్దును, ఒకప్పుడు అపొాయ “ములు సంభవింఛిశనయెడల ఎముకలు గూటినుంకి తొలగక కీళ్ళమిదనుండు సంధిబంధనములు, కండరములు మొదలగు నవి మెలికలుతిరిగి నలిగి బౌధను కలిగించును. అట్టి చాధలకు బెజబుకులని పేకు. చికిత్స "బెణికిన అవయవమును. స్థిరముగా నుంచవలెను, మి శాంతి నీయవలెను, బెణికిన భాగమును చాలాకాలము వాడుక చేయవియెడల ఆ అవయవము బిగిసిపోవును, ముద్ద కర్ఫ్చూరము 2 తులములు, కొబ్బరినూనె పొవ్లుసేకు కలిపి

కం ఆళ్వళా న్త్వము గోరువెచ్చగాకాచి బెణికిన చోట మర్షన చేయవలెను. అప్పు డప్పుడు వేడికాపులు తీయవలెను, ఫార్థుసీవారి అంబర్‌ శీషను వాడుడు. డెక్కలపగుళ్ళు గుజ్జములను బండ్లుకట్టి రాతి నేలలందు, కంకరరోడ్ల “మిదను దీర్యప్రయాణములు చేయుటచేతనుు సరియగు నాళ ములు జళగల అడుగు భాగము అరిగివోవుట చేతను, ఈ వ్యాథి కలుగుచుండును. ఈ వ్యాధి ము౦దరికాళ్ళకును, వెనుక భాగ మునకు అప్పుడప్పుడు వచ్చుచుండును. నొరిడలుపగిలి వాపులు పుట్టును. ఆబాధ చేత గుజ్జము అడుగు వేయజాలదు. అజ్మాగ త్తగా నున్నచో ఆవాపుఫుండుగా మారిగిట్ట లుండిపోవును, చికిత్స గుగ్గిలము, మైనము, లక్క, సింధూరము ఒళ్టైక్కంటి పావ్లుశులనువంతున లెచ్చి మెత్తగానూరి పొడిచేసి నూనిలో కలివి కాచి డెక్కెలలోపవోసి చానివైకాచిన వేడి యిటుకరాతి " పొడుముతో కాచవలెను, లేక కరక్కాయపాడిి కొత్త సున్నము, పటిక బెల్లము మెత్తగానూరి నొప్పిగల గొరిజలకు పట్టించి ఉప్పునీటితో కాచవలెను. లేక నిమ్మరసము, పై 0ధవలవణ ము, మేక పాలు, జిల్లేడు పాలు గుగ్గిలము, ఆవువెన్నతో, కలివీ రాయవలెను, లేక హరిదళంం కాచు, జీడిగింజలు, సున్నము కరకాాయలు, నువ్వులు, కరిభూపము, ఇవిఅన్ని పొడిగానూరి ఆముదముతో కలిపి నూరి పగుళ్లకు, పుండ్లకు రాయవలెను.. లేక చింత చెక్కలు ఉత్త శేణి పుడకలు కాల్చినమని వాడవలెను,

ఆళ్వశాస్త్రము క్ర ఊళ

జెశ్కెాలకు (కొళ్ళుకు పుట్టుట

గుణము గిటలమిదుగా బండివరాలు పోవుటవలన జు లు ఓలా

గాన్మి ఇనుప కేకులు పడి గిట్టలు "తెగటనలన్నగాని, గాయములకు చేశగాని చికిత్సలు చేయుటవలసగాన్సి తదితర (వణముల

వలనగాని (కుళ్లుకుపుట్టి చాధించుచుంకును.

చికిత్స ఈవ్యాధి చికిత్సచేయుట చాలాకష్టనము. (ప్రతిదినము కట్టుకట్టవ లెను. (కుళ్ళకుండ జేయు పదార్థములు వేసి చికిత్స చేయవలెను. , జీడివిత్తులు సేకుుతెచ్చి తొక్కి" చమురుతీయ వలెను, తరువాత నేకు గోక్షాగొవ్వు ఆర సేరు మెనము, లఅగ్ష ఆ ధి షా థి "నీరు ఆవు నెయ్యి, అర్ధ సేరు నువ్వులనూ నె, అర్ధసేరుఅముదము తీసికొని వైచముగుకలిపి కాచవలెను, తరువాత గుజ్జము జెక్కను రక్తము వచ్చునట్లు తీసివేసి దానివైన చురుక్టుమను .నట్లు కాచిన వైలము పోయవలెను. తరువాత మైనమును చిళ్ళగాచేని దానిపైన వేసి మ్మరియాకు వేసి కట్టుకట్రవలెను, న్‌ టలు ఆకట్టు మూడుదినములుంచి నాల్లవనాడు గారపట్టు నీటితో కడిగి మరల మైనపు బిళ్ళను వేసి కట్టుకట్టవలెను. పుండుమాను వరకు నిక్తుచేయవలెను. ఫార్యనీవారి వెటరినరీ ప్తాస్తరును ల లు వాడుడు. జెక్కెలలో దుర్యాంసము పెరుగుట

'జెక్కె.లకు దెబ్బతగిలినపుడు, తగుచికిత్స వేయునపుకు గాన్ని వచెబ్బయైన తగిలినపుడు శన్ర్రముచేసి నరిగా చికిత్స

క! ఆళ్వశాస్త్రము జేయునపుకుగాని, కత్తినరుకు తగిలి డెక్కచీలినప్పుడుగాని, ఈ దురా్యాంసము ఇరుగుచుండును. గుజ్జము నడ్డచునపుడు గిట్టలనందుననున్న దుర్శాంస మునకు పుల్లలు, గడ్డలు (గుచ్చుకొని జాధనాందును. దుర్మాంసము "పరిగి బాగగా ముదిరిన యెడల థస్త్రము వేయుట కష్టము, కాబట్టి వెంటనే దుర్మాంసము నకు చికిత్స వేయుట మంచిది. చికిత్స దుర్మాంసమును పదునైన కత్తితోకోసి వేసి దానివైన _ "'ముసాంబము తు పటిక 1తు, నూరి జిళ్లేకుపాలతో కలివి నూరి కోసిన భాగమందు వేసి కట్టుకట్టవ లెను, "లీక హరిదళము కతు, కవిరి 2తు, కరక్కాాయలు 2తు, కరిధూపము 4శతు, ఉనరికపప్పు 3తుు ఉత్త ేణి నమూలపుపొట్టు 6కు తెచ్చి .. కాల్చిచేయగా వచ్చినచూర్షమును నాలుగుతులములు తీసి కొని మెత్తగానూరి ఆముదముతోకలివి మలానుగావండి దానివైన అప్పుడప్పుడు రాయుచుండవ లెను, - ” లేసములు-ఉడుకులు తమిదపిండి- 15 తు "కావిరాయి-= లితు ఉప్పు- తు. _ కర్చూరము- శెతు పసుపు- కేతు మె.త్తనిసబ్బు- కితు కలిపి సేరున్నర నీటిలోవేసి ఉడళ బెట్టి నొవ్చిగల భాగమునకు, కాళ్ళపట్లకు పట్టించి 'ఆరగంటలసేపుంచి గోద

ఆళ్వశా స్త్విము కేర్‌ వెచ్చని నీటితో కడుగుచు తగ్ణవరకు (ప్రతిరోజు వేసిన నెమ్మ దించునుం తమిదవిండి- 8తు నబ్బు- ౨శత్రు మొక్కజొన్నపిండి. 6తు కావిరాబమిపొడి 35కు కర్పూర తైలం- ౭9త్రు ఉప్పు- ౨కు కలివి ఉడికించి పట్టు వేసి మె మాదిరిగనే చేయవలెను ముసాంబము- 2తు మైదాల్క్ట్టీకి ఃితు వసుఫు_ కేతు నల్లమందు- వైతు సబ్బు_ 1సైతు షారకుంకుమ- కతు కలివి నిమ్మకాయలరసముతో మెత్తగానూరి రొమ నొప్పులకు, రొమ్ము దెబ్బలకు పట్టు వేసి ఉప్పుతోగాని, తవుడు తోగాని వేడికాపులు తీయుచు వదైన మసాలా పెట్టిన తగ్గును చేదుజీలకర_ 6తు- పసుపు ౨ తు నల్లఉమ్మెత్తాకుపసరు 15తు ఉప్పు "కీసు కలిపి సేరునీటిలో వేసీకాచి అండముల వాపులకు పట్టు "వేసి వేడికాపులు తీయవలెను. - పుట్టమన్ను - తగినంత వావిలాకుపసరు. 10శ8ు నన్నావాలు. ఉరు : వెల్లుల్లి- "జీతు ఇంగువ-_ విత్రు గుగ్గిలము- ౭ితు కలివి ఉడికించి గుజ్జము నాలుగు కాళ్ళకి వాపులున్న పుడు పట్టు వేయుచు, తీయుచు ఫొన్నిరోజులు వేసిన తగ్గును, -. ఫుట్టమన్నును మేకమూ(తముతో ఉడికించి వాపులకు పట్టించిన తను,

న [0] ఆశ్వశాస్త్రము కవిరి- తీతు అఆడ్యాలు- 3తు నబ్బు- తీతు కస్తూరిపసుపు- 2తు ఆముదఫుపప్పు- 10త8ు నెయ్యి- 15 తు నిమ్మిశాయరనము పావుశేరు నువ్వులనూనె 15 తు | కలివి కలియనూర8 వాతనొప్పులకు వరుసగా పట్టించి "లెంకురోజులకొకసారి వేడినీడితో కడుగుచు మరలరాయుభూ వచ్చిన తగ్గను. _ సవాబేవ పశువైద్య ఫార్క్రసీవారి అంబర్‌ శేషన్‌ను గాని లేక ఐఓడీన్‌నుగాని వాడుచు అశ్వబలవర్థనిని లోపలికి వెట్టుచు వచ్చిన తగ్గును. లేక వెటరినరీ స్టాస్థర్‌ను మర్దన చేయుచు వాళారిశకను వాడిన తగ్గును, | మసాలాలు చేదుజీలక్టర- 105 వాము 25కు కురంజీవాము-- 15 తు 'తెల్లజీలళ్యర “6ళు శొంఠి_ 10తు పెద్దలవంగపట్ట 105కు మెత్తగానూరి (పతిరోజు చాణాలోగాని, బెల్లంతో గాని 5 తులములవంతున పెట్టిన బాగుగా పనిచేయును, సన్నావాలు- క్‌ తు పిప్పళ్ళు 6ళు వెల్లుల్ల్‌- 105 మిరియాలు గ్ర తు వాము 15 తు భంధిబౌడు ఠర్‌తు కోస్తు- +, కతు వాయులవంగాలు 8తు శొంఠి 8తు. _ విప్పలికకై రీతు

అశ్వళా స్త్రము కై? మెత్తగానూరి నిమ్మకాయంత బెల్లములో ఉరతుల ముల చూర్షమును కలిపి (పనవించిన గృురములకు వరుసగా పతమురోజులు పెట్టవలెను.

జూపతి- 6తు లవంగాలు ఎతు జాజికాయ. ర్‌ శత్రు వస తీవ వలక్కాయలు- 6శతు ముసాంబము 10ళు మెత్తగానూరి (పతిరోజు అర్ధ సేరు గోడు వెచ్చనినీటిలో ఏ తులముల చూర్షమునుకలిపి గ్యురపుషిల్లలకు ఈయవలెను. వెల్లుల్లి- 10ళఈు ముసాంబం 1086 శొంఠి 12 తు కసూరిపసుపు 10కు వస- కతు 'పెద్దలవంగపట్ట 18ఈు విస్పళ్ళు- 6తు కటకరోహిణి 10ళు అక్కలకర- 8త్రు సై ౧ధవలవణము కర్‌ తు కురంజీవోము._ 10ఈు మరాటి మొగ్గలు 10తు “వెలిగారం_ 6ళతు వాము ౨5 తు ఇంగువ ర్‌ తు లవంగాలు 6తు మహిసావ్నీ- 6తు వ్‌లకులు “ర్‌ తు ఎండుమిక్చి- 15 రు ఆవాలు 6ళు నల్లజీలక[ర 15తు కలివి మెతృగానూ) వస్త్ర కాళితముపట్టి (వతిరోజు

6 తులములపొడిని దాణాతో పెట్టిన చక్కగా పనిచేయును 'చేదుజీలకర- 85తు వెల్లులి 158కు మిరియాలు. ఢీత్రు. నీరుల్లి 15 తు

క18 అఆశ్వళాన్త్రము శొంఠి 6తు సన్నావాలు వాము= 15 తు పటిక 1రు ఉప్పు- 10 రు ఇంగువ శీస్ర్‌ ' కలివి మెత్తగా గోరువెచ్చని నీటితోగాని, మంచి 'బెల్లంతోగాగి దినమునకు ఆకుతులములవంతున ఈయన లెను. వేయించిన శనగపిండి. ఏ03తు విప్పళ్ళు శు "వేయించిన మినపవీిండి- £2038ు కటకరోహిణి 63తు శొంఠి క్‌ తు తెల్లజీలక్మర శీేశు కొట్టుపసుపు- 6 తు పొంగించిన వెలిగారం శతు =. కలికి మెక్తగానూరి సారామిత్తో నివ్శై కాయంత ఉండజజేసి ్నపతిరోజు ఒకటివంతున వాడవలెను. ఇంగువ- 2త్రు కర్పూరము శెతు నవాసారము- తీతు శొంఠి 4త్రు యృష్టిమధుకము- 2 తు వాము 10కు మెరృగానూరి పూటకు నాలుగు తులముల పొడిని తగినంత లే నితోగాని, బెల్లంతోగాని పెట్టిన దగ్గు, జలుబు ఇంగువ-= కేతు పుగాకుం పేతు నల్లఉప్పూ-. 2౨ ను సొంటి కేకు కలిపి పతినముగాడు గంటలకు గోరువెచ్చని నీటితో యిచ్చిన కడుపుబ్బు కడుపునొప్పి తగ్గును. వాయులవంగాలు-” ఇ9మచు దానిమ్మ వేరు చెక్క 2త్రు మోదుగవిత్తులు- 1తు ఉప్పు- వతు

అశ్వశాన్న్రిము క్షపే0 కలివి తెనెితోగాని, 'బెలంతోగాని కలిపియిచ్చిన

వేగలలోని నులిపురుగులు చనిపోవున్ధు."

వాయులవంగాలు. 6తు సునాముఖీ తీనశ్రు నేల వేము-_ కీత్రు సాంటి శీత్రు ' అన్న ఫేది- 2తు మెలత్తుత్తం_ శతు కలివి గుజ్జములకు బలవర్థకముగా (వతిరోజుదాణాతో ఈయవ లెను,

మరా: గుురముల రోగముల విషయమై ఎన్నో రకముల చికిత్సలు గలవు. ఆంగ్లేయ చికిళ్పలుకూడ గలవు. [పదమ చికిత్సకు మ్మాత్రమే ఈ (గంథము (ప్రకటించడమెనది. ఎంతో శాస్రళ్షునము "తెలిసిన పండిక్తుడైనగాని ఈ అశ్వ వె ద్యమును తరచలేము. వచ్చ్చేకూర్చ్పు నాటికి విశాలముగా (పకటించ గలను,

హల్వాలు మంచి బెల్లం- 1వీశె కొట్టుపసుపు- శతు వెల్లుల్లి. 6 తు నల్లనువ్వులు "నీకు ఆముదపుపప్పు- 10శు ఉప్పు- [10కు కలివి మెత్తగా[తొక్కి. తగినంత అఆవునేతితోగాని,

ేజెజేతితోగాని కలివి వండి (పతిరోజు నారింజ కాయంత "పెట్టిన గ్మురము బాగు పడును, నువ్వులు మొతము విడిగా (తొకి౯ తరువాత కలుపవలెను, , మంచిబెల్లం- ౨వీ' పనుపు- 6తు 'కేని- 10తు. మెంతిపిండి చ్సకు గుగ్గిలము- 15తు యస్టిమధుకం - 6తు

120 అక్వళాస్త రయం ఇవన్నియు కలిపి[లోక్కి సేరునేతితో కలిపివండి 1పతి రోజు పావుసేరు తినిపించ్ధ వలెను వేయించిన నల్లఉీలవల పిండి- సేరున్నర యస్టిమధుకం- 6౧తు కహొట్టుపసుపు- కతు ప౦ంచదడార- - నేరు కలివి కొంచెము. గోరువెచ్చని నీటితో పదునుచేసి సో రోల స్ట్‌ న రాథత్రిపూట "వెలగ పంల గంసల సము. కాయంత పెట్టవలెను. న లో ల (సన నువ్వులవిండి- ౨ ఏసి సల గన ధియాలు. 20తు పఖేపైర్ల: సా న కలిపి మెక్తగానూరి క్తునేర్యూద ర సలల సేరున్నర నేతిలో కలిపి న . నానబెట్టి ఉండలు జేసి వయసా క్ష జైని శేంణ కాయంత పరిమాణము ట్‌ నాం! శ్‌ ల. లం శ కా049క 26 వ్‌డవి86ే22 కికం9%్క శా లీలా) 16. 95 ౮. 500 -94? | లే యా వ సల్‌ 9 (౯22108 యానా భా కెళ్‌ఉ12, కొం౧21 591. వంచారు పయదాచాకడాయతీయమే.. న వంట్ట 4 వయం 8 47,

సా వాన వు = జ్‌! క్ష

॥ ఏ నను స్ట ॥ (సక్‌ చే [( ర న. న త - మ. టు జక జ రా + ఎ వు యా న న. క్లో. న క న | షై స్మ న! గన భ్‌ =; కహాని త. + ౯ ల | వస్తే వు తాగే క్తి లుం ల . క న స స శే ౯ న తే ; లీ ముత. క్త క రం కలత... జా! క సే " ః న... నై టే - వా! నా ఇ. మ య స. వవ. కీ. న షా. న్‌ ॥ గే క, లా ఖీ ర బొల నక ఆక్‌. న ర. | తం “పనే నో ఇ తా జై క న , కన న్‌. మ న ల్‌ న. న న్‌ 7 | టం శ. వహ గ? స క త. ను లన. నను. న స వ్‌ “ళ్ళ నస. న: సా ల్‌ వ. ప కమ్రనె న్య కా. సె జ. నచ స న్‌ న్‌ా న్‌లే వళ టను. య్‌, గ్‌ . _ న తం. టట సా. న! తీ సలి నవ, న ఖ య న్‌. భా నో వౌ లహ న కన .! ళా. టి! (/ "ల పే టవ స! లక్‌ య క్‌ జ కత్తా శ లే క. వ నే! న సం ప నకును లన ల నం! న. ' వు రష. ౬. శవ , , కం. వళ? త్త న | మ! జ్‌ లూ క్‌ శ్‌ ॥ న మ. క కు జైల ః ఎం పైట నమ ॥ ల రో ౯ నో లే తాయ... అసత. షస వ క ఇ రన్‌ జై. న నో [షష . న. హావ న్‌ న చ్‌ జ లే నూక న. ల ఈ” మ ట్‌ గ్‌ య్‌ శ్‌. లన్న వయమ్‌. స్‌ నతి కలి మమ సస? గ త + య ! ల నర 1 ని. న్‌ లంగ్‌. స ఇ ఎపష్తత్త " | న. - వ న వ కం నం. హాం [ స్టా. మాం కు మ ని ల | వం స టా మ ర్‌ యీ గ. వుం వ కక 1 బ్యాం లా మ చే గ ల. లి న బు వ్ల ఇళ: వు మేనని + లు! గ్‌ న. క్‌ “| న క్‌ | ఆావాాతోతా........వ టూ | ష్‌ స్‌ ఇ య