Analysis: Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)

Method: Non-LLM (Frequency keywords + LexRank + Unicode heuristics)
Source: https://sundarayya.org/asataaamga-samgarahamau-sautara-sadhaaanamau-12-naumcai-21-adhayaaayamaulau
Date: 2026-08-04 14:58
Chunks: 32

---

Book Overview

Book: Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)
Source: https://sundarayya.org/asataaamga-samgarahamau-sautara-sadhaaanamau-12-naumcai-21-adhayaaayamaulau
Total OCR chunks analysed: 32

---

OCR Quality Summary

Average Telugu script coverage across all chunks: 96%

---

Telugu Vocabulary — Top Keywords (YAKE)

Keywords extracted statistically — most distinctive terms per chunk.

• రెండు
• అధ్యాయము
• విధములు
• దవ్యము
• వాటిని
• మూలము
• అష్టాంగ
• జౌషధము
• రెండువిధములు
• వాయువు
• ఆయుర్వేద
• నాలుగు
• యొక్క
• ద్వివిధమ్‌
• వ్యాధిని
• రసాయన
• మొదలగు
• రోగఘ్న
• భేదముచే
• జేయుట
• విధములుగ
• సంబంధించిన
• గంథం
• వ్యాఖ్యానము
• ఊర్జస్కర
• మూడు
• వనస్పతి
• వానస్పత్య
• వ్యాపించు
• దవ్యములు

---

Per-Chunk Details

Chunk 1 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0001-0010.txt

OCR Score: 93% Telugu coverage
Characters: 13734

OCR Issues:

• ASCII junk on lines: [18, 24, 27, 28, 34]...

Key Terms:

• రెండు
• అధ్యాయము
• విధములు
• దవ్యము
• వాటిని
• మూలము
• అష్టాంగ
• జౌషధము
• రెండువిధములు
• వాయువు
• ఆయుర్వేద
• నాలుగు
• యొక్క
• ద్వివిధమ్‌
• వ్యాధిని
• రసాయన
• మొదలగు
• రోగఘ్న
• భేదముచే
• జేయుట
• విధములుగ
• సంబంధించిన
• గంథం
• వ్యాఖ్యానము
• ఊర్జస్కర
• మూడు
• వనస్పతి
• వానస్పత్య
• వ్యాపించు
• దవ్యములు

Extractive Summary:

'శువాదో వావ్ధుయము ఎలితి య ర్చేదయు టు తఈభీరయ్లు ,4 రాష్మగ్యాన్థ నమోకరీండండ్తద్యు త్‌ ఇందుకృత శళలేఖా వ్యాఖ్యా సహిత ఇట ఇంట అ వై గ సం[గహము ఇద సూ (త స్థా నము (12 నుంచి శైకే అధ్యాయములు) నంన్య్య్రుతో మూలము వాగ్భటుడు అయనవాదొయు శ్రీ జి రంగాచార్యులు (పొఫెసర్‌ అనంతలక్ష్మీ [పభుత్వాయు ర్వోటక బ్లాక్ఞాల వరంగల్లు వధివ్యర్త " ర ? నె గబ ఈ 0౫ 1979 జ 00౧4౫ 000 స్మ వ40 5066 0 గారల 60 న క వ! హరితక్యాదులకు ఆకృతికలదు సకలేం[దియ_గాహ్యతయు కలదు చూర్ణమ్స కషాయముమొదలగు నానావిధ కల్పములుగా ఉపయోగించు ఎకు ఫీలుకలదు వాయువ్పునకృ సకలేర్షదియ గ్రాహ్యత్వము ఆకృతిమత్వము (మూర్తి త్వము) లేక పోవుటచి అ, దవ్రమ.గాలెక్కిం చ బడినది య తాగ్రితాకర్మగుణా అనులకణముచే వాయువు దవ్యమనిరు.

---

Chunk 2 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0011-0020.txt

OCR Score: 97% Telugu coverage
Characters: 18925

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• అందురు
• కలిగియుండును
• జాషధము
• అనబడును
• మూలము
• జౌషధము
• వ్యాధి
• ఉభయార్థకారి
• అట్టి
• రెండు
• దోషములను
• బాహ్య
• మొదలగునవి
• వ్యాధులయందు
• కొన్ని
• ద్రవ్యము
• వాటిని
• విధానము
• విధములు
• విధముగా
• శరీరమునుండి
• జొషధము
• యొక్క
• బాధనము
• కషాయరసము
• వ్యాధులను
• స్వేద
• పకృతి
• మనబడును
• ఇదేవిధముగా

Extractive Summary:

8 అష్టాంగ నంగ్రహ వ్యాఖ్యానము మహా[సోతస్సులో జౌొషధము _వవేశ?ంచి దోషములను బహిర్గతముగావించకయే వాటిని శమింపజేటయమును ఆభ్యంకర (వకృతివిధానమందురు దోషవృద్ధికరమగు సామాన్య ఆహా రములను శీతోష్టమ.లను వ్యాయామాదులను విడవాడటమును నిదానత్యాగమని అందురు శ్రేష్మవికృతియందు శ్రేష్మవృద్ధికర ఆహారవిహారములను _ త్యజించుటయని అర్ధము భేషజసాధ్యవ్యాధులయందు శస్తాంది బాహ్యావకర్షణము ఉవయోగించగూడదు మూలము థ్రళరోవీ (తివిధం "'వాతుబివరీలం న్యాధివివరోీతొం ఉభోయార్థకాంచ తాత 'పౌతువివరీతం గుడున్యడ్ధ ీతాదినోవ్యాధౌాలముడూ జోట్దాది తభోతరిస్ట్రిన్టి తలత్‌ వ్యాధిఎివరీతం ద్వౌమూలోవ(శమౌ (తొచన్నేవా న్దేద్సొ అంధభున భృంనాడో దనంచక ర్భాణీంనో మనాదీ* నభధూవయామాంఉినాదీనివ తథాబిన్గూవనోవనావాన పౌటనాదీని (నతివదార్థియు పునరపి =ఇంక ము హేతువిపరీతమ్‌ = హేతువిపరీతము వ్యాధి విపరీతమ్‌ జవ్యాధివిపరీతము ఉభయార్ధకారిచ = హేతువ్యాధి విపరీతార్థకారియన డౌషధమ్సు (తివిధమ్‌ = మూడువిధవ- లు తత =ఇట్సీ మూడింటిలో గురున్నగ్ధకీ కాదిజే= ఇరు స్నిగ్ధ శీతాదుల వలన ఉత్పన్నమగు వ్యాధా= వ్యాధియందు లఘురూత్షోష్టాది ౯=లఘువు రూక్షము ఉష్ణము మొదలగునది తథా = ఇదేవిధముగ ఇతరస్మిన్‌ = ఇతరమగు వాటియందు ఇతరత్‌ = ఇతరము హేళువిపరీతమ్‌ = హేతువిపరీక మనబడును తొచవాఅట్టి స్నహ స్వదౌ= స్నేవా స్వేద ర్మలు లంఘణ బృంహణి=లంఘన బృంహణ చికిత్సలు ద్వారెండును మూలోప[కమౌ = [పధానకర్మలు వాాధివిపరీతమ్‌ = వ్యాధి విపరీత మనబడు చికిత్సయగువు సధూప ధూమాంజనాదీనిచచ=ాధూపము ధూమము అంజనము మొదలగు వానితో గూడిన వమనాదీని=వమనము మొదఎగు పంచ “ర్మాణి=పంచకర్మయ వ్యాధివివరీతమ్‌ =వ్యాఢివిపరిత్ర మనబడు జౌషధమగును తథా= ఇదేవిధముగా _ విమ్టూాపనమ్‌ =కరిగించుఎము వాడునట్టు జేయఎము ఉపనాహ - ఉవనాహము (రాపట) పాపవాదీని =పగుం జేయట మొదంగున వియును వ్యాధివివరీతములు అని అనబడును తాత్సర్రూము క్షాతువిపరీతము వ్యాధిఎపరీతము ఉభయార్థకారి అని జౌవి ధమ్సు మరియును మూడు విధములుగా చెప్పబడు చువ్పుది హేతువు అనగా రోగోత్పత్తి కారణపష్పు అట్టి హేతువునకు విరుద్ధమగు జొాషధమును హేతువిపరీతము అని అందురు గురు స్నిద్ధ శీకాదుల వలన ఉత్పన్నమగు వ్యాధులప గురు స్నిగ్ధ శీతాది గుణములు కారణము లగ చున్నవి అట్టి కారణములకు విరుద్ధ బులగు. లఘు రూక్ష ఉష్ణ ణమ లు అట్టి గుణములు కల [ద్రవ్యములు హేతు విపరీత బౌషధ “= అని అనబడును ఇదే విధముగా ఇతర గుణముల వలన ఉత్పస్నమగు వ్యాధులయిందు తద్విరుద్ధగుణముయి ఆట్టిగుణమ లుకల (చవ్యషములు హేతువిపరీతములగు. మూ ర్రత్వామూర్తత్వ భేదముననసరించి (ద్రవ్యమువున విభజింపబడినది పరిచ్చిన్న పర మాణువత్వమూర్తత్వమ్‌ అని మూర్త (ద్రవ్యము యొక్క- నిర్వచనముచెప్పబడినది పరమాణు వులవరకు విభజించుటకు వీలగు జలము ఆగ్ని వాయువు పృథ్వి అను నాల్లింటిని మూర్త్మ దవ్యములని అందురు ఇచట మూర్తత్వమువకు ఆకృతిమత్వము అని అర్థమునుక లి పింఛి ఆకృతిగలవి హరీతక్యాదీ [ద్రవ్యములను [దవ్యములుగిను ఆకృతి లేనట్టి ఆతప ఛాయా దులను అదవ్యములుగను చెప్పబడినది కషాయాది కల్పనమ లకు ఉపయోగపడునవి (దవ్యములుగను అట్టు ఉప మయోగపడజాలనట్టివాటిని అ్మదవ్యములుగా వ్యవహరించిరనియయను చెప్పవచ్చును సర్వళాస్త్రసమ్మతమగు వాయువు జొషధ విభాగమున అ(దవ్యముగా పేర్కాన బడినది

---

Chunk 3 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0021-0030.txt

OCR Score: 97% Telugu coverage
Characters: 19379

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• కలిగియుండును
• శమింపజేయును
• హరించును
• జేయును
• మూలము
• శీతవీర్యము
• కషాయరసము
• కలిగియండును
• యుండును
• లవణము
• ఉండును
• కఫమును
• యొక్క
• మును
• నుండును
• అందురు
• కటురసము
• దృష్టిని
• పిత్తమును
• మలములను
• స్వాదు
• కలిగి
• గుణములు
• మధుర
• వతివదార్థము
• న్మేతములకు
• వ్యాఖ్యానము
• లేఖనము
• పాండురోగమును
• నివారించును

Extractive Summary:

20 ఆహష్హైంగ నంగహ వ్యాఖ్యానము తి క్తంచచ్చేదనోం యోగవాపాత్సాత్‌ నర్భారోగ విత్‌ / ఎిళేషౌత్‌ త్భ లు వమేనోర్భ 8 వొద్దుోవతపౌవవాయ్‌ ౯ [వతివదార్థము శిలాజితు=౭ిలాజిత్తు స్వాదు=మధురము హపిధ్యాజూఎక్కిళ్ళను [(పళమనమ్‌=ా శమింపజేయును కాన=ాదగ్గును మేహజ (పమేహమును క్షయాపహమ్‌= క్షయరోగమును శమింపజేయును కవఘ్నమ్‌=కఫమును హరించును ఉబ్బమ్‌= ఉష్టవీర్యము కలది కటుకమ్‌=కటురనముగలది రసాయనమ్‌ = రసాయన ధర్మముగలది తిక్తమ్‌ = తిక్తరసము ఛేదనంచ = ఛేదన్నకియయును కలిగియండును యోగవాపాత్వాత్‌ = యోగవాపి యగుటవలన _ సర్వరోగజిత్‌ = సర్వరోగములనుశమింపజేయును విశేషాత్‌ = విశేషించి కృచ్చమేహ =మూతకృచృమును ఆర్శ =మూలవ్యాధిని పాజ్వ =పాండురోగముకు శోఫ= శోధరోగమును కిఫాపహమ్‌== క ఫమునునివారించును తాత్సృర్భొయి శిలాజిత్తుమధురముగా నుండును హిధ్మ కాన [వమేహ క్షయవ్యాధులను శమింపజేయును కథమును హరించును ఉష్ణవీర్యము కటురనములను కీలిగియండి రసాయనముగా పనిచేయును తిక్తరనముకలిగియండును మఎములను ఛేదిం చును యోగవాహియగుటవలన సర్వరోగములను శమింపజేయను విశేషముగా మూత్ర కృ(చృమును ఆర్మోరోగమును పాండురోగమును శోధరోగమును కఫమును శమింపజేయును మూలము కపొయా మడురాడాకాశానట్నీ వంళలోభనా/ తనాశీరీ శయబ్యానతానభఖ్మ్‌ మదురాపామాశ (తివదార్థము వంశరోచనా=వెదురుబియృ్యము కషాయా=కషాయరనక్సు గలది మధురాజమధురమైనది రూజాడారూక్షగుణముకలది కానఘ్నీ =కాస నుకమింపజేయ నథిగానుండును తవాశ్షీరీ=తవాషీ కయక్షయరోగమును శ్వాసెఉబ్బసవ్యాదిని కాసఘ్నీ = కాసవ్యాధిని శమింపజేయును మధుకాజమధురవిపాకము హిమా = శీతవీర్యము లను కలిగియుండును ఎ తొత్తృర్భాము వెదురుబియ్యము కషాయరసము మధురరనము రూక్షగుణఇము కలిగియుండును కొనను హరించును తవాక్షీరి కయకు శ్వాస కాసలను శమింపజేయుకు మధురవిపాకము శీతవిర్యములను కలిగి యుండును తొవారయు శిలాజిత్తు మొక్క ఉత్పతి ని ఈ విధముగా వర్జించిరి నిదాఘే ఘర్మపంతప్తం ధోకుసారం ధరాథరా నిర్యాసవత్‌ (వముంచన్నిత చ్చిలాజితుకీర్షి తమ్‌ వేసవి కొలమున పర్వతములు ఎండచే నంతప్తములగుచు ధాతుసారరూపమగు జిగురును శిలలక్పై (నవింపజేయను.. అట్టి జిగురును శిలాజిత్తు అని అందురు సొవర్ణం రజితం త్మాను మాయ సంచచతుర్విధమ్‌ +ిలాజంకటుతిక్షోష్ణంకటుపాకంరసాయనమ్‌ సువర్ణము రటజటితము త్మామ వర్త ననా అసరాటనం యొక్క. గురు=గురుగుణమ.కలిగియుండును అలవణానామ్‌ = లవణములయొక్క్య (పయోగేతు= ఉప యోగమునందు నైంధవాది = నెంధో లవణపూర్వుకముగా _పయోజక్సోక్ట్‌ జఉసయోగించనగును తాల్ప్రృర్థూయు లవణమ.లన్నియును కఫము మొద గుదాటిని కరిగించ్లి పలుచ పరుచును సూశ్యాతి సూక్మ్యసోతన్సుంలో _పవేశించుకు మంఎములను బయీంక్తు వెడలింపజేయను శరీరమును మృదువు పరుచుకు వాతమునుహరించుషు ఆహార్బుషు పచింపజేయును తీక్ష ఉబ్బగుణముఎు కలిగియుండును రుచిని బుట్టించును క ఫపిత్తములన్స వృద్దినాందించును నైంధవ లవణము మధురరసము మధఘరవిపొకములను కలిగియుండ్సుకు గ. (వతివదార్థ ము యవహకజ = యవకారము గుల్మ = గుల్మరోగమును హృద్‌=హృదయరోగమును [(గ్రహణీ 2 [గగ్రహణీరోగమును పాణ్ణు = పాండురోగమును ప్టీహ జా ప్రీహవ్యాధిని అనాహ = కడుపుఉబ్బరమును గ వామయాన్‌ = కంరరోగములను శాంస = శ్వాసరోగముచు అర్శ = అ ఎస్సును కఫ = కఫమును లేక కి ఫవికారముంన్సు కాసాంశ్చజకాసరోగమును శమయేత్‌ెళమింపజేయును.

---

Chunk 4 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0031-0040.txt

OCR Score: 97% Telugu coverage
Characters: 20084

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• కలిగియుండును
• శమింపజేయును
• హరించును
• కఫమును
• వాతమును
• జేయును
• అందురు
• తిక్తరసము
• మూలము
• నివారించును
• పిత్తమును
• గుణము
• ఇంగువ
• కలది
• మలమును
• మధుర
• కలిగియండును
• జరరాగ్నిని
• యుండును
• పంచమూలము
• శీతవీర్యము
• కరక్కాయ
• రసము
• ధర్మములు
• వికారములను
• గుణములు
• శమింప
• రుచిని
• కలిగించును
• శుంరి

Extractive Summary:

జట ఆక్షాంగ సంగ్రహ వ్యాఖ్యానము నుశమింపజేయును కఎిపాకిత్వాత్‌ =కటువిపాకయి కలదియ గుటవలన కథమ్‌ =కఫమును అన్హుత్వాత్‌ = అనరసముకలదియగుటవలన మారుతమ్‌ = వాతమును జయేత=బ్లమింప జేయును పరమ్‌=విశేషించి కంర్యంచ =కంరమునకు హితకరమైనది చకుష్యమ్‌ జ నేత్ర ములకు పితకరము చృాద్యమ్‌ = హృదయమునకు బలమునిచ్చును దాహ = మంటను జ్వరాపహమ్‌ == జ్వురమును శమింపజేయును ఆక్యంతు * తానికాయ తద్గుణాన్న్యూనమ్‌ = ఉశిరిక కాయకంటెను తచ్చుగుణములు గంది కషాయమధురమ్‌ =కషాయరసము మధుర రస ములను కలిగియుండును పొమమ్‌ =శీతవీర్యము కలిగియుండును కాసకజదగ్గును శ్వాస = ఉబ్బసమును గల=కంరరోగమును శ్రేష్చిాకఫమును పిత్త =పిత్త్వమును చకహరమ్‌ _ శ కమును హరించును లఘు=లమఘువు తన్మజ్జాతూలానికాయగుజ్జు పరం కేళ్య =వెంట్రు కలను అధికముగా పృద్ధినొందించును తత =గుజ్జుచే అంజనంచజ=చేయబడిన అంజనము చక్ర ఘ్నమ్‌=శ్తుకమనబడు నే(తవ్యాధిని శమింపజేయును ఇయమ్‌==ఇట్టి (తివలావకరక్కాయ ఉశిరికకాయ తానికాయల యొక -- సంయోగము రసాయనవరాజ్నాశేష్టమగు రసాయనము అజ్యామయాపహా = న్మేతరోగములను నివారించును రోపణీ=[వణరోపణము జేయున్స త్వగ్గద జ=చర్మరోగములను శ్రేద=[వణములయందుండు వచ్చిదనమును మేద = మేదోరోగమ్రృన్సు మేహ=[పమేహమును కథ =కవజవ్యాధులను అ్మసజబిత్‌ =రక్త వికారములనుశమింపజేయ్సన్సు తాత్పర్భూమ కరక్కాయ యొక ఉపయోగముసదాహితకరమైనద్ర ఆధిక ఆకుష్మతి కఫవికారములను వాత వికారములను శమింప జేయిను దాల్చిన చెక్క ఆకుష్మతి ఏలకులు ఈ మూడిందిని (తిజాతకము అని అందురు నాగశకేసరి ములు ర క్త వికారములను ఆర్మోవ్యాధిని విష వికారముంను కఫ వఏవికారముును వేత్త వికారయుంను కమింపజేయును (తిజాతకమున నాగకేసరముఎను చేర్చుటచే చతుర్జాతక మగును చతుర్జాతిము అతి శీతలముగను అలి ఉష్పముగను ఉండదు శుష్క పిప్పళ్టు ఆ్యద విప్పళ్టయొక్క- గుణము వకు విరుద్ధ కణము కలిగియుండ.సు శుష్క పిప్పళ్టను రసాయన విధియందు విరివిగా చాడుకొనవచ్చును కాని ఇతర్మత విరివిగా వాడకూడదు మిరియములు పిప్పళష్టు శుంరి మూడింటిని (తికటుకములని అందురు వొనార్థము శుంరియందు [గాహిత్వము విబంధభేదిత్వము అను రెండు విరుద్ధ ధర్మములు కలవని వెప్పబడిది భావమి్రాచార్యులు ఇట్టి పు_దేహముళు నివారించుచు శ క్రిర్విబంధ భేదేస్యాత్‌ యతోన మలపాతనే అని చెప్పిరి శుంరి మలముశు భేదించి పలుచన పరచునే గాని మలమిును బహిర్గతము చేయజాఎదు మంమును బహిర్గతము చేయుఎకు ఇతర [దప్యమును సీవిచవలసి యుండును కావున శుంరి_ గాహియని చెప్ప బడినది మూలము చితా వివ్సు లీమూలం మఠీచాల్నా గ్త”ం గుథై బి(తతోగ్మి అముః పాకే బోఫార్భుః తృమివప్లవో నంచతోలత మేతర్చ మఠీచేనావినాన్టుతవ్‌ శుల్బుట్టీవోదరానావాభాలభ్మం దబీవనం నరజ్‌

---

Chunk 5 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0041-0050.txt

OCR Score: 96% Telugu coverage
Characters: 19139

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• కలది
• కలిగియుండును
• నివారించును
• జేయును
• హరించును
• నుండును
• వాతమును
• మధుర
• కఫమును
• శమింపజేయును
• కలుగజేయును
• దప్పికను
• వతివదార్థము
• రసము
• యుండును
• వృద్ధి
• కథమును
• విషమును
• పిత్తమును
• గురుగుణము
• తిక్తరసము
• మూలము
• బలమును
• యొక్క
• వాయువు
• గుణము
• మధురరసము
• హితకరము
• జరరాగ్నిని
• కలిగించును

Extractive Summary:

/ మూలతీ మల్లీకావ్రు్బ్రం తత్తంయిలి మాడతశ/ బివవిళ్సో తఖొన్నా లం నింభువారొంబ తద్దుణజ్‌/ తథథ్ళుం లై తతం తొర్పోరలేరివం ఎివవోరిబ/ నాతోలం శుద్చమాగన్త భత టౌయం కథవల్న విత్‌ / చాతుర్ధితడ్చాలవారం నావనో నోవయావితటై / దింధూతొం కేవ లం(గ వాల ద్భూదోవచ యూధితా4 తథథ్ముయున్తవీర్యూంబో ఉంవముం/చణలోభనవ్‌/ అబల్లువడో గవివిం భీవిం వౌతోతోత (వణుల్‌ (వతివదార్థము పద్మమ్‌ = కమలము కషాయమధు5మ్‌ = కషాయృర్ర్యజ్ష మధురరసము కలది “ శీతమ్‌=శీతవీర్యము కలది విత్తకఫ్మాసబిత్‌ =పి త్తమును కథమును ర క్రవికారములను నివారించును వకుల == పొఇడపువ్వు పున్నాగ =పొన్నపువ్వు కుష్చుద్రల్లు తెల్లకలువ ఉత్పల నల్లకలువ పాటలమ్‌ == సులాబి రోజ) పుష్పము తద్వత్‌ కమం వంటి గుజధర్మములు కలిగియండును సచభంపకమ్‌ నం పెంగ కమలముయ క్క యము ములకు న్వబ్పగుణము కలది కోరంటోకాపచ్చ ములుగోరంట కింసకమే = మోదుగప్పుష్ష న గుణె = గణములచే తత = సంపెం కంఠచను న్యూనమ్‌ = స్వల్పగుణ బయిలు రు మాలతీ=జాజిపున్చము. విత్తా(నవహ్న్మాంళ్బ ఛాయాత్తేతానసోవాతి తమ౭కనాయ తభుతంజోూ త్భా్యా మధురణీతలా (వతివదార్థము ఆస్యా* నుఖముగా కూర్చునియు-డుటము వర్ణ =వర్జమును శ్లేష్మ జ కఫమును మేద =మేదోధాతువును సొకుమార్యకృత్‌ = సుకుమారత్వమును కలుగ జేయు అధ్వావామార్గగమనము అత =నుథాసీనమున కంటెచు అన్యథాకావిపరీతమగు (క్రియను జేయును చం[కమణమ్‌ ఇ ద్యాహ్యాళి అగ్ని = జరరాగ్నిని బల వా బలమును ఆయూంషి= ఆయుపును కుర్యాత్‌ 2 వృద్ధినొందించును సుఖమ్‌ =సుఖకరమగును మరు తన్యశా వాయువు మొక్క అనులోమ్యమ్‌ =అనులోమమును జేయును ఖుడ స్తమృ=ఊరు సంభ వ్యాధిని _శమా=(శమమును అపహంచ నివారించును. పాద్యృతమ్‌=పాదరక్షలు అన్వర్హ సంజ్ఞమ్‌ జ సార్ధకమగు అర్థము కభిగియున్నవి బల = బలమును దృక్‌దృష్టిని శుక్రజ= శ్ముకధాతువును రక్షణమ్‌ == రశ్మించును ఛ(తమ్‌ గొడుగు వర్ష్యమ్‌ == కాంత్మిపదము నేత హితమ్‌=కనులకు హితకరము అగును వాత =గాలినుండి వర్ష =వాననుండి ఆతపాపప్హూక్ష్‌ = ఎండనుండియును రక్షించును [పవాతాతీ_వమగు ఎదుటిగాలి రౌక్ష్యమ్‌ = రూక్షత్వమ న్స వైవర్య=కాంతిహీనతను స్తమృక్సళత్‌ = స్తంభత్వము కలుగజేయును దాహ = తాపమును త్చఢడ్‌ =దప్పికను (భమాన్‌ =(భమను (శమ=అలసఎను ఆగ్ని =జరరాగ్సిని మూర్చాళ్చ = మూర్చను జయేత్‌ =ళమింపజేయును అపవాత =ఆఎ్పమగు వాయువు తత = పవా తమున కంటెను అన్యథా =విరుద్ధమగు (కియను జేయును (పాగ్వాయు =తూర్పుగ్గాల్చి ఉష్ణ =వేడిని జేయును అభివ్యందీ= _సోతబ్సులను అవరోధించును త్వగ్జోష= చర్మ వికార ములను ఆర్శ = అర్మోవ్భాధిని విష=విష వికార మును కృమీన్‌ = కృమివ్మాధుంన్సు సన్సి పాతజ్వుర = (తిదోషజ జ్వురమును శ్వాసమ్‌ = ఉబ్బస రోగమును ఆమవాయుంచ = ఆవ వొతమును కోపయేత్‌ =(ప్రకోపింపజేయును పశ్చిమ =పడమర _ దిళశనుండి వచ్చుగాల్రి శికిర =చల్టగానుండును మూర్చామ్‌ =మూర్చను దాహమెౌామంటను తృషమ్‌ =దప్పిక్రన్స విషమ్‌ =విషమును హన్తి=నివారించును.

---

Chunk 6 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0051-0060.txt

OCR Score: 96% Telugu coverage
Characters: 20208

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• వానిలో
• దవ్యములలో
• నివారించు
• ముఖ్యమైనది
• శమింపజేయు
• దీపనీయ
• ద్రవ్యములలో
• మూలము
• కలిగించు
• ప్రధానమైనది
• శేష్టమైనది
• హరాణామ్‌
• శమింపజేయువానిలో
• మును
• మైనది
• శ్రేష్టమైనది
• పిత్త
• జేయువానిలో
• పాచనీయ
• రుచిని
• శేష్టము
• శేస్టము
• శమింప
• మలమును
• రక్త
• వాతమును
• యొక్క
• దవ్యమును
• వతివదార్థము
• గురించి

Extractive Summary:

ద్వివిధాషధ విజ్ఞానీయమను అధ్యాయానంతరము అసం గ హమను అధ్యాయమును ఆ్మత్రేయాది మహర్షు లునడివిన విధముగ వివరించెదము థావార్డము ఒకే విధమగ [(కియనుజేయు (ద్రవ్యములలో అధిక శక్తియక్తమగు 1దవ్యమును అ(గ్యదవ్యమందురు భిన్న భిన్న రోగములను శమింపజేయు అతి (శేస్టమగు 1దవ్యములను గురించి వివరించుటచే ఆగ్యసం్యగహమని అధ్యాయమునకు పేరువచ్చినది మూలము. గుగ్గుల వాగుగ్గులము ముఖ్య మైనద్నిడ్టీీ్‌ బో తయ య ( ఓ ణి గ / . త్‌ ప ర గ లో సు వెటననా సస నయ

---

Chunk 7 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0061-0070.txt

OCR Score: 96% Telugu coverage
Characters: 21574

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• ముఖ్యమైనది
• వానిలో
• ప్రధానమైనది
• దవ్యములలో
• మైనది
• వ్యాధులను
• పధానమైనది
• శేష్టమైనది
• కలిగించు
• శేస్టమైనది
• వాటిలో
• వ్యాధులలో
• ఇట్టి
• మూలము
• యొక్క
• జేయువానిలో
• ముఖ్యుడు
• వారిలో
• భోజనము
• కలదు
• కొన్ని
• మొదలగునవి
• శేష్టములు
• ములలో
• కలిగించువానిలో
• కలుగజేయువానిలో
• వతివదార్థము
• మైకము
• పధాన
• తెలియనగును

Extractive Summary:

భ్రజ్రించ్చట్స ముఖ్యమైనవి అగ్ని వై షమ్యుక రాణామ్‌ =జరరాగ్భి ని వికృత పరుచు వానిలొ విషమజన్నియ్య మములేని అశనమ్‌ =భోజనమును చేయట ముఖ్యమైనది ఆర్‌ గశిత రాణామ్‌ = ఆరోగ్య్బన్స కభిగెంచువానిలో కాలేభోజనమ్‌ = సకొలభొజినమ్ము శెష్ట మైనది శ ద్ధాజననానామ్‌ జ అభి లాషను కలుగజేయువానిలో సుదర నమ్‌=కంటికి ఇంపగు అన్బమ్‌=ఆహారము (శేష మైనది అనారోగ్యకరాణామ్‌ = ఆరోగ్యమును చెరుచువాఏలో వేగధారణమ్‌= మలమూత్రాది వేగములను నిరోధించుట [ప్రధానకారణమగును మూలము తృవ్నీరావోరభడానాత్‌ అనళనమాయతో/(వోన తరాశాశ్‌ (వవితా తనం గవోదుతొన్నుంబ తిర్భుజీయానావ్‌.. ఉద్దాలతాన్నం ఉూక్షణియా నావ్‌. =సంతోషకరమగువానిలో ఆత్మవత్‌ =తనవణె ఇతరులను భావించుటము ముఖ్యమైనది సౌధకానామ్‌ జ కార్యమును సాధించువాటిలో కాస్త్రసహిత జ=త్తాస్త్రాానుసారియగు తర్క = తర్కము శేష్టమైనది నిస్సంళయకరాణామ్‌ = నందేహమును తొలగించు ఉపాయములలో దృష్టకర్మతా = అనుభవజ్ఞానము (శేష్టమైనది భయికరా ణామ్‌ = భయమును కలుగజేయు వానిలో ఆసమర్థతా= సామర్థ్యము లేక పోవుట ముఖ్యకారణ మగును బుద్ధివర్దనానామ్‌ = బుద్ధిని జఇెంఫొందించువానిలో తద్విద్యసంభాషా= వై ద్యవిద్యాపరిజ్ఞానము కలవారితో చర్చించుటయు (పధానమైనది శాస్తాధిగమ హేతూనామ్‌ =ళా స్త్రమును ఎరుంగు నుపాయములలో ఆచార్య = గురువును ఆశయించుట ముఖ్యమైనది అమృతానామ్‌ = జీవనమును ఇచ్చు శాస్త్రములలో ఆయుఠ్వీద = ఆయుర్వేదము (పధానమైనది అనుష్టేయానామ్‌= ఆచరించదగిన వాటిలో నద్వుచనమ్‌ = ఆప్తవాక్యము ,శేస్టమెనది పాణశంజ్ఞా (ప్రదాన హేతూనామ్‌= (ప్రాణమును సంజ్ఞను ఇచ్చు కారణములలో వాయు షావాయువుముఖ్యమైనది సుఖకరాణామ్‌ = సౌఖ్య మునిచ్లు వానిలో నర్వసంన్యాస =నినృంగుడై యుండుట శేషము ఇతిె=అని అ(గ్య(ద్రవ ములు చిలపబడినవి వే క్‌ న ల్‌ ఓట శే తాత్సర్భాయు. సాధన ములలో వాయువు (పధానమైనది నిన్సంగత్వము సర్వసుఖములకు [(పధానకారణ మగు చున్నది మూలము త(తోదకాగ్పి వృద్‌బృత్ళ లోష్ట (వసాదత్యకాఖ్యాన ర క్రావ సేకెరచ్ది కై లాఖ్యా నోర్టీ క్షీర మదశథల మద్యాక్షేవైళరనాఖ్యాన గర్భిజోనా మేవ్లైతో స్టాక్‌ నమదాయాచ్చ నిర్ధారజుజ్‌ వ్రుష్టుర మూలాజీనాంత నముదాయాదోవోతి ఖతవంతి చొగళో జా అగ్భాణాం కతముద్దిష్టం నంచవంచాళడు త్తరవ్‌ అల్బు మేతత్‌ ఎివానీయాద్ధితా పాతి ఎినిక్ళడే ఇత్యష్టాంగ సనంగహే సూత్రస్థానేజ్యగ్యూనం్యగ్రహోనామ [త్రయోదశీ యాధ్యాయి (వతివదార్థ్‌ము త్యతజ పైన 'పేర్కోనిన (దవ్యములలో ఉదక మ్‌=జాజలము మృద్‌భృష్టలోష్ట (పసొద =అగ్నిచే తెపింపడేసి సీటీియంచు చల్దార్చబడిన మట్టిబెడ్డయొక్క- సౌఠకూపమగు జలము తక్రాళ్యాన = మజ్జిగను అభ్యసించుట రక్రావసేక=ర క్తమోక్షణము ఏరండతై లాభ్యాస జ ఆముదమును అభ్యసించుట ఉష్టీంక్షీర = ఓఒంటెపాలు మదనవఫల= [మంగకాయ మద్యా షేపామద్యముచే కలుగు మైకము వఏకరఫాభ్యాస=ఒకే రనమును అభ్యసించుటయును గర్భిణీనామ్‌ =గర్భవతులకు ఏకై కస్మాత్‌ = విడివిడిగను సముదా యాచ్చ=సామ్రూహికముగను నిర్ధారణమ్‌ = (శేస్టత్వమును నిర్ణయింపనగును పుష్కరమూలా దీనాంతువాప్పుష్కరమూలము మొదలగువానికి సముదాయాదేవాసామూహికమ.గ ్రేష్ట

---

Chunk 8 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0071-0080.txt

OCR Score: 95% Telugu coverage
Characters: 21593

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• ద్రవ్యములు
• యొక్క
• దవ్యములు
• చెట్టు
• ఉపయోగపడు
• ఫలములు
• మొదలగు
• మూలము
• వమనమునకు
• విధములగు
• పెద్ద
• ఏలకులు
• మారేడు
• ములు
• బెరడు
• దేవదారు
• పాలు
• ఉత్తరేణి
• చేదుపుచ్చ
• గుజ్జు
• అతిమధురము
• తేనె
• వతివదార్థము
• నీరు
• ఉపయోగించు
• అగరు
• కుంకుడు
• దొండ
• చిరుబొద్ది
• భేదము

Extractive Summary:

66 అమహ్టాంగ నంగ్రహ వ్యాఖ్యానము ఏలకులు వత్యక్‌ పుష్టీ= ఉత్తరేణి హరేణుజరేణుకలు పృథీకాజ పెద్దవలకులు కుస్తుం బురు జా ధనియాలు 1పపున్నాటానామ్‌ =తగిరిస (తంటెనపు చెట్టు) ల యొక్రా ఇఫారదాని=జ= శరదృతువు నందువచ్చు ఫలానిచాఫలములును హ స్తిపర్తి=పెద్దబీర కోవిదార =దేవ కాంచనము కర్చుదార = తెల్లకాంచనము అరిష్ట =కుంకుడు అశ్వగంధా= పెన్నెరు నీవజ= కడిమిచెట్టు విదులవా(పబ్బలి (కేముు బిల్వ=మారేడు బింబీ=దొండ బంధుజీవక= మంకెనచెట్టు శ్వేతాజాతెల్టగరిక శళణపుష్టీ = వెద్దజనుము వచా=వన చ్యితా=నేపాళములు చితక =చి[తమూలము మృగా= పెద్దపాపర ఇందవారుణీ= చేదుపుచ్చ నుషలీ=కాకర* చతురంగులః= రేల సాదుకంటకః=ాపల్లేరు పారా = చిరుబొద్ది పాటలీ=కలిగొట్టు శార్దష్టాజు గురువింద మధూకః=ఇప్ప మూర్వాచాగనార స ప్తవర్ణ= వడాకుల పొన్న గ్‌ సు వల్కల=కాయథలము ద్వీపి = జెముడు (భేదము) శ్వ్యగు=మునగ సుమనః = నేత్రికానుగ సొమనస్యా =జావ్యతి యవానీ= వాము వృశ్చీవాతెల్హగలిజేరు పువర్నవా= ఎజ్జగలిజేరు మహాసవా= మూషవర్ణి కమ[దసహ = ముద్గపర్హి ఇక్షు = చెయలికు కాండక = మంజిష్ట అలక్త== అత్తుక (లక్క) విప్పలీమూలమ్‌ = మోడి చవికా=చవ్యము నలద = జటామాంసి ఉశీరవా వట్టి, వేళ్ళు [హీబేర =కురువేరులయొక్క- మూలాని= (వేళ్ళు శాల్మలీ=బూరుళ. ఎనిమిది విధములగు పశువుల యొక్క పేడను గుడ్డ యందుంచి పిండిన రసములు వీని యొక్క మూ[తములు వీనిశరీరమున నుండు పిత్తములు ఇం్యద్రియ ములకు ఉపశామకమగు ఇతర [ద్రవ్యములు ఘృతముః త్రైలము వస మజ్జయను నాలుగు విధములగు 'స్నేవ్మాదవ్యములు పాలు రక్తము మాంసరసము ధాన్యరసము జలము యను నీ (ద్రవ్యములు శిరో హిరేవనమునకు ఉపయోగపడు (ద్రవ్యములు కుష్ణ జ చెంగల్వకోష్టు తగరవాగంధి తగరము వరుణ=డఉరిమిరి బలాచిట్టాముట్టి, అతిబలా= ముద్దర బెండ (దువ్వెననాయ చెట్టు అగర్తల=నీలిపువ్వు ములుగోరంట కచ్చురాహారేవటి దూలగోవిల, వృకి=చిరుబొద్ది కుజేరాక్షి= గచ్చకాయ వత్సాదనీ =తిప్పకిగె అర్క =జిల్రైడు అఎర్క = ఎజ్జ జిల్లైడు కతక జచిల్హగింజ బారంగీ=గంటు భారంగి కార్పాసీ = (ప త్రిచెట్టు వృళశ్చికారీ = తేలుకొండి చెట్టు పత్తూర =జఎ(బాహ్మిా్యవభృతీని = మొదలగు దవ్యములు _ విదార్యాదిగణణావిదా ర్యాది గణమందలి (దవ్యములు వీతరాదిః= వీతరాది (వెణుతురు) గణ (దవ్యములు తృణా ఖవర్జాని=తృణమను పేరుగల వాటిని విడిచి షట్‌ =ఆరు విధములగు పంచమూలానిచ = పంచ మూలములును ఇతిె=ఆని వాతశమనానిక=వాతమును శమింపజేయు ద్రవ్యములు

---

Chunk 9 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0081-0090.txt

OCR Score: 95% Telugu coverage
Characters: 19626

OCR Issues:

• ASCII junk on lines: [298, 343, 345]

Key Terms:

• దవ్యములు
• యొక్క
• మొదలగు
• కషాయ
• కషాయములు
• కషాయములను
• మూడు
• చెప్పబడిన
• కషాయములును
• అట్టి
• జీవనీయాది
• సంఖ్య
• మధురాది
• సంయోగముచే
• మూలము
• చున్నవి
• కషాయము
• నాలుగు
• ఇరువది
• యైదు
• లవణము
• దవ్యముల
• వందల
• శమింపజేయు
• చేర్చి
• యగును
• జీవంతి
• విధములగు
• కషాయములుగను
• చేర్చుచు

Extractive Summary:

అథపిమ్మట అతః=అందువలన మహాకషాయ సంగ హమ్‌ = మహాకషాయ 'సం[గ్రహమను ఆధ్యాయమ్‌=అధ్యాయమును వ్యాఖ్యాస్యామఃావివ రించెదము ఇతిహ=ాఇదేవిధముగ ఆ(తేయాదయః =ఆ్మతేయుడు మొదల మహర్షయః మహర్షులు, ఆహుస్మ జ చెప్పిరి తాత్సార్టూము శోధనాది గణ సం[గ్రహమను అధ్యాయమును చెప్పిన పిదవ మహాకషాయ సం[గహమను అధ్యాయమును ఆ్యతేయుడు మొదఎగు మహర్షులు మడివివ విధముగా వివరించెదము వతిలోఖ ఏ కషౌాయములు ఉత్యర్షాదులచే గొప్పనై నవో అట్టి కషాయములే ఇచట వివరించబడును బిలేదన్యా ఖా పది కషాయ్యదవ్యములను ఒకచోట చేర్చి ఒక గణము చేయబడెను అట్టి గణమునకు మహాకషాయమని పేరిడిరి మూలయి... ఆనంత్యా దౌజధా నామామభయా నాంచానాంతా లీవ్‌ తపాయాః / డత ఎతారామువ యో 1వంతః (వతర్షన ర్హినోనా తోవీవలీయాది నండ్జాత/ (పత్యోతం దళకవాయ నంధూగాకత్‌ వంకర చత్వాారింళ న్యువోకపాయా వక్ష్యూంతే/ [వళివదార్థము జొషధానామ్‌ = ఓవధులయొక్క- ఆమయానాంచ వ=వ్యాధుల యొక్కయ ఆనంత్యాత్‌ = ఆసంఖ్యేయత్వమువలన కషాయాః=కషాయములు అనంతా ఏవ=అనేకములు. సంఖ్య ఎనివ్పిది (8) యగును మిగతా వాటినుంచి ఒకొగకగ్రా [దవ్యమును శ్షీరకాకోలితో చేర్చుచుండిన వడ్హ (7) కషాయము లేర్పడును మేదతో (6) ఆరు కషాయయిలు మహామేదతో (5) ఐదు కషాయ్బ్వ్ప్ప్ప మద్గవర్షితో (4) నాలుగు కషాయములు మావపర్డితో (3) మూడు కషౌయముల్పు బ్య కముతో (2) రెండు కషాయములు జివకముతో ( ) ఒక కషాయయి ఎర్పడుచున్చ ద ఈ విధముగా ఒక్కొక్చ- మహా కషాయము రెండేసి [చవ్యములయొక్క_ సంద్ర గముచే (45) నలబదియైదు కషాయములుగా మారుచున్నది మూడు (దవ్యమ లయొక్క- సంయోగముచేయనగా జీవంతి కాకోలి క్షక్రక్రాక్రళభ్రిత్రో నొక్క కషాయము. (20) ఇరువది కషాయములును ఎనిమిది దవ్యముల యొక్క సంయోగముతజే పది కషాయములును తొమ్మిది [దవ్యముల యొక్క సంయోగముచే నాలుగు కషాయములును వర్చడుచున్నవి [పతి మహాక షాయమునందు గల వది [ద్రవ్యములచే విడి విడిగా (10) పది కషాయము లేర్పడు చున్నవి పది దవ్యములఅయొక్క సముదాయాత్మక ముగా నొక కషాయముగు చున్నది (దవ్యముల యొక్క సంఖ్యాసంయోగ భేదముచే (తి మహాకషాయము (385) మూడు వందల ఎనుబది యైదు విధములగు కషాయములుగాొ మారుచున్నది మహా కషాయములు (4%) శలుబది యైదు చెప్పబడినవి ౩ వున మొత్తము కషాయములు 385౫45 217325 పదివడువేల మూడు వందల ఇరువది యెదు అగును, ఇట్ట్‌ కషాయములను న్వరసము కల్కము ఫాంటఓము పామము కషాయములను ఐదు విధములగు కల్పనా భేదముచే నిర్మించిన కషమైయములు 17325 *65 == 88625 ఎనుబది యారువేల ఆరు వందల ఇరువది ఐదు విధము లేర్పడు చున్నవి బుద్ధిమంతుడగు వైద్యుడు [దవ్యాంతత సంయోగము ద్వారా విశిష్ట కల్పనముఎద్వారా ఇంతకు మించి అధిక సంఖ్యలో కషాయములను నిర్మించుటకు నమర్థుడగుచున్నాడు కావున కషాయములయొక్కు సంఖ్య అనంతమని చెప్పబడినది మూలము వాఖ్యావలావ యన్కా తాతోల్యా ఎిఖవావి గంధేచ శీంణో రాఎక్షవకే ఖార ద్వానీచ శృంవాజోయోఒయట్‌ ౯ (వ తివదార్థము వాట్యాజాతెల్లని చిట్టాముట్టి బలా=చిట్టాముట్టి పయస్యా== నేలగుమ్ముడ్షు కాకోల్యోజకాకొలి క్షీరకాకోలి ఇతుజ=చెజకు వాజిగంధేచ జ పెన్నేరును తీరిణి=పాంత్రిగి.

---

Chunk 10 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0091-0100.txt

OCR Score: 95% Telugu coverage
Characters: 17354

OCR Issues:

• Repeated punctuation clusters: 10 occurrences

Key Terms:

• మూలము
• దవ్యములు
• వతివదార్థము
• అతిమధురము
• కాకోలి
• కొందరు
• చందనము
• గూడిన
• ద్రవ్యములు
• గణము
• శుంరి
• చందన
• ఆరెపువ్వు
• వట్టి
• తిప్పతీగె
• యొక్క
• అష్టాంగ
• వ్యాఖ్యానము
• నేలగుమ్ముడు
• కానుగ
• పసుపు
• మానుపనుపు
• చ్మితమూలము
• అతివస
• యనునీ
• అయమ్‌
• మధుక
• చిరుబొద్ది
• చవ్యము
• దూలగొండి

Extractive Summary:

వీటిని దీపనియ వర్గమందురు మూలము వం(ద్యూ తరనా వయన్వొ మువ్వూ(వోక్సొ న్‌ా ఎలొడతిబలా ఇతి ఐల్యోదళతోజయ వాయ కంధొ రోపాడో మువభః ౯ (వతివదార్థము ఇఐం[దీ=పాపరబుడును లేక పెద్దవలకులు అతిరసా = పిల్లిపీచర పయస్యాజుక్షీరకాకోలి బుష్యపోక్తా =దూలగొండి స్థిరా = ముయ్యాకుపొన్న బలా జ చిట్టాముట్టి అతిబలాః= అతిబల దువ్వెనకాయ చెట్టు) హయగంధా = అశ్వగంధ 'పెన్నెరుగడ్డ రోహిణీ=మాంసరోహిణి బుషభ =బుషభకము ఇతి=అఆని అయం ఈ దశక౩ః=పది [దవ్యమలయొక్క_ సముదాయము బల్యః =బలకర ఏర్గమగును తాత్భర్యూము పాపరబుడుమ సిల్లిపీచర శ్షీరకాకోల్హి దూలగొండి ముయ్యాకు పొన్న చిట్టాముట్టి అతిబల పెన్నేరుగడ్డ మాంసరోపాణి బుషభకము అను పద్మ దవ్యములు లబ ట్‌ బలకరముగు |దవ్యములు మూలము చందన తుంగి వయర్యా నీతాలతా చుఢుక వద్భుకోళరమ్‌ ॥ వల్టో గజోజయ మదిలో మంజిష్టా సారివాన హీ 2 శుంరి చవ్వము చ్మితమూలము వాయువికంగములు చాగ తిప్పతీగె వస తుంగము స్తలు పిప్పష్ట చేదుపొట్ట అనునీ పది _దవ్యములు కథప్రకోపముచే తృప్తిని పొందినట్లుండునప్పుడు అట్టి తృప్తిని హరించును అజావి ల ల్‌ అతి ఎళేషన్యాఖ్య పచవోలమను పదమునకు పొదిరి చెట్టయని కొందరు అర్థమును చెప్పుదురు మూలము... వివ థల బిల్పా చితక మవొవధ (వతిబినా వచా చటికాః ధన్గూయనాణ వధ్యా దాడవాలి(దౌా గజోజయ మర్శోమఘ్మః ౯ (వతివదార్థము కుటజవల=ా కొడిళపాలవిత్తులు (ఇం్యదయవలు) బిల్వ = మారేడు చితక =చ్మితమూఎము మహెషధా సంరి (పతివిషా= అతివన్న వచా=వస చవికా = చవ్యముళలు ధన్వయాసపాదూంగొండి పథ్యావాకరక్కాయ _ దారుహర్శిదా=మాను పనుపు అయమ్‌ =గణఃాసముదాయము అర్మోఘ్న = మూలవ్యాధిని హరించునది తాత్సర్థూము _ కొడిశపాలవిత్తులు మారేడు చ్మితమూలము శుంరి అతివస వస చవ్యము దూంగొండి కరక్కాయ మానుపనుపు అమనీపది (దవృములు మూలవ్యాధిని శమింపచేయుటచే అర్శోఘ్నగణ మనబడును మూలము ఖదిరామఅతా డువ్య్హరని కాజభయా న్హవర్ణ కరబీరొం వద్ద భ్యూళ్ళో తు లంపవల విడం” జౌళి (వవాలాళ్ళ 4 [వతివదార్థమయు... ఖదిర=చండ ఆమలక =ఉసిరకాయ అరుష్కర =జీడి నిశా=పసుపు అభయా =కరక్సాయ సప్తపర్ణ= ఏడాకుల పొన్ఫ కర వీరాశ్చు=గన్నేరును చతురంగుల= రేల విడంగ=వాయువిడంగములు జాతి పవాలాళ్ళబాజి ఇగుళ్ళును కుష్ట ఘ్నాః= కుష్టమును హరించు _దవ్యయిలు తొత్మ్రర్యాము చండ ఉసిరికాయ జీడి పనుపు కరక్సాయ ఏడాకుల పొన్న గనే, శేల వాయవిడంగములు జాజిచిగుష్ట అనునీపది (దవ్యములు కుష్టమును న స లె (ల్య 6 హరించుకు మూలము శలఅధతృళత మాల చందన నరవ ఘన నించివవీజ మధుకాని ౪ కొంఢూం దారు వాం(దా నన ్త్త మాలాని శిష్మంతి ౪ పర్పటక జపర్పాటకముఎ చందన=చందనము గుడూచ్య =తిప్పతీగె భూనింబ= నేలవేము ఘన =తుంగగడ్డలు పటోలీ=చేదుపొట్ట కుస్తుంబుర్యు =ధనియములు తృషం= దప్పికను హంతి = శమింపజేయును తాత్స్రర్యూము శంరి దురదగొండి కురువేరు వర్పాటకము చందనము తిప్పతీగె నేలవేము తుంగగడ్డలు చేదుపొట్ల ధనియాలు యసమనీ వచి (ద్రవ్యములు దప్పికను ఆణచు (దవ్యములు మూఎము జృవాతీద్దూయ వృత్తడువొ త్రువ్యరమూలా భయా కతాళ్ళంగ్యూః 4 పొధ్యాం నిభ్మంతి కథో దరాలఖా ఐదోర్‌ బీజించో 4 (వతివదార్థము బృహతీద్వయ =నేలములుక వాకుడు వృక్షరుహావాబదనిక పుష్కరమూల == పుష్యరమూఎము అభయా =కరక్సాయ కణా జ పిప్పళ్ళు శృంగ్యః=ః కర్కాటకశ్ళంగి శటీ = కచోరములు దురాలభాాదూలగొండి బదరబీజంచ =రేగు విత్తన ములును హిధ్మాయాఎక్కిళ్ళను నిఘ్నంతి=శ మింపజేయును తాత్సృర్యూము నేలములక వాకుడు బదనిక పుష్కరమూలము కర కాయ పిప్పళ్టు కర్క్యాటకశృంగి కచోరములు దూలగొండి రేగువీజములును ఎక్కిళ్ళను

---

Chunk 11 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0101-0110.txt

OCR Score: 94% Telugu coverage
Characters: 17305

OCR Issues:

• ASCII junk on lines: [279]
• Repeated punctuation clusters: 8 occurrences

Key Terms:

• మూలము
• శమింపజేయును
• దవ్యములు
• తిప్పతీగె
• వతివదార్థము
• గణము
• చెట్టు
• కరక్కాయ
• వ్యాఖ్యానము
• అతిమధురము
• చందనము
• వాకుడు
• ద్రవ్యములు
• మంటను
• పాలకూర
• ఏలకులు
• తానికాయ
• సుగంధిపాల
• ధనియాలు
• ఏడాకులపొన్న
• ఏపిచెట్టు
• రోగమును
• బూరుగుబంక
• కాయఫలము
• జటామాంసి
• పిల్లిపీచర
• వ్యాధులను
• మనబడును
• వృద్ధి
• విషమును

Extractive Summary:

ఫొన్న 'పెద్దములక వాకుడు పల్లేరు యను లఘుపంచ మూలముకు మాశేడ్హ్ర నెలి నేర్పడిన దశమూలము శోఫమ్‌=ళోవయను రోగమును ఆఢ్యంచ = ఊరుస్త ౦భమ్సక్స వ్రాత్ర అయుటి స న! మూలము అవ్ముతా వథాా ధా/తీ వీవంతీ (శేయనీ న్లిరాయు శ్రా మత్టూకవర్ల్యం తలనొ శ్ఞానయతి శ్రనర్శవాచ వయః 4 ణి ళా ళు (వతివదార్థము 2 అమృతా = తిప్పతీగ పధ్యా=కరకా్యాయ ధ్యాతీ = ఉసిరిక కాయ, జీవంతీ=పాలకూర [శేయసీవాగజపిప్పళ్ళు స్థిరా=ముయ్యాకుపొన్నతో, యృక్రా= గూడిన కొలపొన్న _మండూకపర్డీ=సరస్వతి ఆకు అతిరసా =పిల్లిపీచర పుళర్నవాచ= గలిజేరుయును వయఃజవయస్సును స్థాపయతిస్థిరపరచును తాత్స్రర్రాము తిప్పతీగె కరక్కాయ ఉసిరికాయ, పాలకూరా గజవిప్పలి, ముయ్యాకుపొన్న కొాలాకుపోన్న నరస్వతి ఆకు, పిల్లిపీచర గలిజేరు అక్ష (దవ్గములు వః శరీరమును ధృఢపరిచి వయస్సును స్థిరపరుచును మూలము * ఇతి నానాబిదో న్యాభి బిచూతార్థ ముదావ్యాతాః థతౌగా రోగాతరవలాల్‌ కల్పడేక్తాన్‌ యథాయధన్‌ 4 (వతివదార్థము... ఇతి = ఈ విధముః నానావిధ = అనేక విధములచ్య ధి విఘాతార్థమ్‌ క వ్యాధులను శమింపజేయుట కొరకు, యోగః యోగములు ఉదాహృతాః= చెప్పభడినవి, రోగాతురవళాత్‌ =రోగముయొక్క- పరిస్థితి ననుసరించి తాన్‌ =ల్రట్ర యోగ ములను యథాయథమ్‌ = ఆవశ్యకత ననుసరించి కల్పయేత్‌ "కల్పన చేయవలెక్స టి తాతత్తుము.... అనేక విధములగు వ్యాధులను దృష్టియందుందుక్ర్న బ్య శమింపజేయటకు ఉపయోగపడు మహాకషాయములు. జ్వరమును కఫమునుః దురదను [వమేహమును శమింపజేయును, దుష్ట్రవణములను శుభపరచును మూలము అశనో తినళకీర్ణ శ్వేతనావా(నితర్యా న ఖటిరో కోదోర ఖభంజీ తింలిపామేవ బృంగ్యాః (తిహిమతాల సిలాలొ వోలంగతళాకో లాలా భవ్యళముక కలింగ ఛాగతర్డాళ్టుతర్జాంల (నతివదార్థము... ఆసన = పచ్చమద్ది (వేగిన) తినిళ = నెమ్మిచెట్టు భూర్ణ = భుజప్యతవృకము శ్యేతవాహ ౭ మద్ది, _వకీరాక్రః = పూతికరంఎము ఖదిర = చండ కదరకాతెళ్టచండ భండీ = దిరిశన లేక తెల్లతెగడ, శింశిపా = ఇరుసకు (జిట్టిరేగు) మేషళ్ళంగ్యః = దుషుపుతీగె (తిహామః= మూడు: ధములగు చందనములు (రక్త చందనము లబ గోపిచందనము, మంచి గంధము) తాల లాడీచెట్టు పలాశా= మోదుగచెట్టు జోంగకః = కృష్ణాగరు శాకనా టేకుచెట్టు కాలౌ = ఏపిచెట్టు ధవజధవ వృక్షము: _కముక = పోకకాయ కలింగ ్జ కొడి” విత్తులు[ఇయ్యదయవలు) ఛాగకర్ణ ౨ పడ్డ వృక్షము, అశళ్వక ర్హాః= గర్జనచెట్టు యననవి అసనాది గణమనబడును మూలము అననాది త్రూవాయ కోళ్ళి (ల య!

---

Chunk 12 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0111-0120.txt

OCR Score: 95% Telugu coverage
Characters: 18399

OCR Issues:

• Repeated punctuation clusters: 6 occurrences

Key Terms:

• గణము
• మూలము
• చెట్టు
• హరించును
• వతివదార్థము
• మోదుగ
• జేయును
• విషమును
• చిరుబొద్ది
• చ్మితమూలము
• మేదః
• కఫమును
• వ్యాధులను
• మేదస్సును
• వ్యాఖ్యానము
• ములు
• నెల్లి
• చిన్న
• మును
• నశింపజేయును
• శమింపజేయును
• నివారించును
• గంటుభారంగి
• ఆవాలు
• అతివస
• దర్భ
• ఇంగువ
• గుల్మమును
• పెద్దమాను
• తుంగముస్తలు

Extractive Summary:

అశోకము కూతురుబుడుమ, తుంగముస్తలుః బూరుగ యనునవి రోోధ గణ [దవ్యములు రోోధగణము మేదస్సును కఫ వికారములను హరించును యోనివ్యాధులను శమింపజేయును మల మూ[తములను నిరోధించును శరీర మునకు వర్ణము (రంగును కలుగజేయును. ఉత్తరెణి మాలకంగిని క్రాక్షగ తెల్లపూల విష్ణుక్రాంత నల్చిపూల విష్ణుకాంత గారెచెట్టు యపనం అర్కాది గణమనబడును అర్కాది గణము కఖమును మేదస్సును కృమిరా “ములను విషమును తుష్టువ్యాధిని జగ 0 హరించును [వధానముగా (వణమును శుభపరుచును మూలము మరనయగ్య థణోద్జిం కొలమాలా ఎవిణంగోణ్‌ ఖరోణుతో వృష ర్డీ తఖ్థలం కాణతుర్గః / కవత నరనీ థొర్జీ తారిజ్రకాల తాతోమాబీ ర్‌ తలనూల వింముట్దే తూత్భణో భూతళేలో॥ నురనాది ర్లజః లేతు వేదః కృతి ఎివూబోనః తళ ళా (బోలి బాయాదబి బ్వాలతొబ మ్మో (బణలోభ నః గ (పతినదార్థము నురసయుగ్మి ఇ తెల తుంసి కృష్ణతులసి ఫణిజ్జమ్స్‌ మరు వకము కాలమాలా ౫ నల్దవనతుంసి విడంగమ్‌ జ వాయువిడంశగముయి ఖర్‌బుక్ర వు కారు తులసి వృషకర్ణీ ఎలుక చెవికూర కట్‌ ఫలమ్‌ ౮ కాయవలము కా శమర్దః =క్రస్సి వింద్రాక్ట జా శదనిడా వ మా ఇవక జ=ముక్కు తుమ్ముడుతీగె సరసి= కారింగువ భా గంటు భి రంగి కార్ముక్షా = అశోకము కాకమాబీ = కామంచిచెట్టు కులహల ౬ నేలకడిమి విషమ ష్షీ వు వివమ్ముష్షి భూతృణః = నిమ్మగడ్డి భూతశేశీ= నల్లవావిలి నురసాదిగణ =సురసాది గణము శేషా శథమును మేదః= మేదస్సును కృమి=ాకర్టమ.లము నిష్మ్యందన =నివారించుకు ల ప్రతి శ్యాయజాజలుబును (పడిశమును) అరుచి=ాఅరుచిని క్వాసజుశ్వానవ్వాధిని కాసమ్మ్మ్య= కాసను నశింపజేయును [వణళోధనః = (వణమును సృభపరుచును తౌళ్ళ ర్భాము తేల్లతులీసి కృష్ణతులసి మరువకము నల్దవన తుని వాయ జెముడు ।తిఫలకులు చి త్రమ్రూలము మోదుగ దవవృక్షము ఇరుగుడు బెట్టు వీటినన్నింటి?ి ముష్కకాది గణమందురు ముష్ప కాది గణమ గుల్మమును (ప్రమేహమును ఆశళ్ళరిని పొండురోగమున్స మేదోధాతువును అర్శరోగమును కథ (పకోపమును శుక దోషములను శమింపజేయున్సు ళలిలోఖ ముష_కాది గిణము గుల్మ మొదలగు వ్యాధులను శమింప జేయును మూలము చత్చ్రతో ముధురొనా ఉ€తటోర్టూచా దీర్జృవ్భ్యంతో ఫల వౌల్ల నర్షవౌః / దోపాణీ నవని పాంటు లార్థ్‌బ్రాల తాల మాతి దళతొం ముజుగ్రవీయా వత్స కాద్యోం &నిల ఫ్లోవ్య వేబో& లోచళో వీననాన్‌ + ఖాలారో వారో తల్యాంళ్ళు వాంతి దీవన వాొదనాం గ ఓవతివదార్థము వత్చకః == కొడిళపట్ట _ మధురసా = చాగ (తుటిః = చిన్న ఏలకులు వచావావప దీర్చవృంత = పెద్దమాను ఖఎల=ా(ళివలములు (కరక్కాయ తాడి కాయ ఉఊఉసిరతయ వెల్లకవామిరియ ములు సర్షపాఃజు ౨వాలు రోహిణీ =కటుక్ష రోహిణి, స్థపని = చిరువద్ది పొంగు జు ఇంగు* భారంగ్యః వ “ంటుభారరిగి ఫూలాఘాతిదశకం= కూలన్సు శమింపజేయి పద్మిదవ్యములు (వాము మీరియములు.

---

Chunk 13 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0121-0130.txt

OCR Score: 96% Telugu coverage
Characters: 20712

OCR Issues:

• ASCII junk on lines: [332]

Key Terms:

• దవ్యము
• యొక్క
• గుణములు
• గుర్వాది
• ద్రవ్యము
• కావున
• రసము
• చుండును
• అర్థము
• మూలము
• వాయువు
• రెండు
• అట్టి
• నందు
• ఆకాశము
• దవ్యమునందు
• శబ్ద
• అందురు
• వికృతి
• కలిగియుండును
• విశేష
• కాదు
• అగ్ని
• భూతము
• చెప్పబడినది
• అధ్యాయమున
• గుణము
• మొదలగు
• కలుగజేయును
• యుండును

Extractive Summary:

శబ్ద స్పర్శ రూప రససణములును కలవు పృళ్వినుండీ ఉత్పన్నమగు ఓషధులయందును ఆహార(ద్రవ్యముల యందును శబ్ద _స్పర్గః రూవ రస గంధములు ఉండుటచే ఓషధులు పంచ భూతాత్మకములు భౌతికమగు ఓషధులనుండి ఆహార్మదవ్యములనుండి ఉత్పన్నమగు [పాణిసంతతియును పాంచభౌతిక మేయని ఆయుర్వేద సిద్ధాంతము భలలేఖ రసాదులకు ఆశయమగుటచే (ద్రవ్యమునకు (ప్రాధాన్యత కలదు కావున (పధానమగు (ద్రవ్యము రసాదులకంటెను మొదట వర్టించిచెప్పబడుచన్నది రసమును గురించి విపులముగా వివరింపవలసి యుండుఎచే, ఈ అధ్యాయమున స్మూత్యపాయముగను తదుపరి అధ్యాయమున విపులముగను నిర్ణయాత్మకముగా వినరింపబడును వీర్యాదులు ఈ ఆధాక్షియమునందే విపులీకరింపబడుచున్న వి పంచమవాభూతములచే ఆరంభింపబడుటవలన, (బదవ్యము పంచభూతాత్మకమనబడుచున్నది వృథ్వీ జలము అగ్ని వాయువు ఆకాశములను నవి పంచభూతములుగా లోకమున (పసిద్ధి కలదు ఆకాశము హన్యస్వరూసపము కలదై నను గుణ్యాశాయమగుటచే పృథివ్యాదులవలె భూతత్వము _ [దవ్యోత్పత్సి కారణత్వమును కలిగియున్నది ఆకాశభూతము అథికముగనుండం 1దవ్యమునందు (దవ్యారంభక అవయవ ములు దట్టముగి నుండవు కావున ఆకాశము న్వహన్యస్వరూవమును విడువక [దవ్యోత్పత్తికి కారణమగుచున్నది (పతి భూతము ఒక (పత్యేకతయును 1దవ్యోత్పత్తికారణత్వములను కలి గియుండును ఇట్టి ధర్ముములకు హైోతముల విశేషగుణములు సత్తా న్వరూపములు కారణము లగుచుండును (దవ్యోత్పత్తికి పృథ్వి ఆ్యశయస్తానము ఓషధులకు ఆహారోపయోగి నమస్త (దవ్యములకును పృధ్వి ఆధారభూతమగు 1పధాన్మాశయము ఆవిరౌషధ (దచవ్యములయొక్క- ఉత్పత్తికి జలము (_పధానకారణము స్వ స్వరూపముచేతనే జలము [దవ్యోత్పత్తికి కారణమగు చున్నది ఆకాశము వాయువు అగ్ని [(_దవ్యోత్పత్తికి సహకారికారణములు ఆధారమగు పృథ్వి ఉత్పత్తి కారణమ “ు జలము నహకారికారణములగు ఆకాశము వాయువు అగ్నియను వాటి వలన [(దవ్యము యొక్క ఆవిర్భావము (చవ్యాంతము చేయగల (_పత్యేకతయును (దవ్యమునందు. మా్య[తమ.కాదు విశిష్టమగు మాత్రాదులచే వర్పిడు దవ్మాంతర సంయోగమును విచారమ్షంద్రర్ర ఒక (చవ్యమును మరి యొక్క (దవ్యముతో చేర్చుట యని అర్థము [దవ్యాంతర నంత్తూగ నువలన [దవ్యమునకు గల స్వాభావిక గుణము న?ంచి వేరొండు సణము కలుగును తేనెను నెయ్యిని సమభాగముగా. చేర్చిన రెండింటి యక్క సహజసుణములు మారి ఆ్రవ్హై య కరమగు విషగుణము ఉత్పన్నమగును ఉస్టవీర్యముగల తిలత్రైలమును శీతవీర్యమృగల చందనము మొదలగు వానితో చేర్చిన సంస్కార వశమున తిలతై లము శీతవీర్యము క్రంద్రి యగును శీతవీర్యముగల ఘృతమును ఎష్టవీర్యముగల [దవృములతో చేర్చి సంన్కర్రించ్రిన ఘృకము ఉష్టవీర్యముకలదిగా యగును [దవ్యాంతర నంయోగముచే (దవ్యమునందృండ్తు గుర్వాది గుణములు మారు చుండును ఇట్టి మార్పు సంభవించుటకు [దవ్యముయొక నమ విషమ విచారము మ్మాతాది సంయోగము వలన కలుగుచుండునే కొని రన కృత్యమ్సుక్రాద్ర భూమి దేహ్మపఖేదేన దెళమాహాుర్ద్విధామతా అను వాత్యయి ననునరింది వ్రైష్మ ముయొక్క. 41285 శుష్కత్వము సూక్ష్మ == సూక్ష్మత్వముః లఘుజా తేలికదనము విశదజ స్వచ్చదనము రూపబహులమ్‌ ఆ రూపగుణాధికక్టత గలిగియుండు ఆగ్నేయమ్‌ = అగ్నితత్వము [పథాన ముగా నుండు (దవ్యము దాహ =మంటను బుట్టించటమును పాక = ఆహారమును (ఇతర మగు ఎట్టిపదార్థమునై నను) పచింపజేయటమును.

---

Chunk 14 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0131-0140.txt

OCR Score: 96% Telugu coverage
Characters: 22214

OCR Issues:

• ASCII junk on lines: [343]

Key Terms:

• దవ్యము
• వీర్యము
• ద్రవ్యము
• కావున
• యొక్క
• ఆచార్యులు
• శక్తి
• గుర్వాది
• రెండు
• కొందరు
• ఎనిమిది
• మూలము
• గుణములు
• జేయును
• కలవి
• చెప్పుదురు
• సంజ్ఞ
• విధములని
• గుర్వాదులకు
• అగ్ని
• అట్టి
• రసము
• కార్యములను
• చెప్పబడినది
• స్వభావము
• దవ్యములు
• జలము
• ఆగ్నేయ
• శరీరమున
• దవ్యమునందు

Extractive Summary:

స్వభావము కలీ తయోర్త్మి = అగ్నిమారత [దవ్య ములు లాఘవాత్‌ = తేలిక యైనవగుటవలన అగ్నేష=ఆన్మి హా శ న "క ల మ ఊర్థ్వగలిత్వాచ్చనా ప్రెభాగమునకు వఐ పించు స్వభావము కలదియుగుటవలన మారుతస్య ఇ వాయవు ్పవనత్వాచ్చ = ఎగయునదగుటవలన ఊోర్ధ్యమునకు వ్యాపించును. శేస్తీా చుండును జౌొషధమునకు ఉపయోగపడని (ద్రవ్యము _పపంచమున నెచటను కానరాదు వాటి |[పయోజనమును ఉపయోగవిధానము నెరిగి యుకక్తిపూర్వకముగా ఉపయోగించిన (పతిద్రవ్యము జౌవధముగా ఉపయోగపడును వాయువు అగ్నియును రెండు తేలికగా నుండుటవలనను అందు అగ్ని పెభాగమునకు వ్యాపించు స్వభావము కలదియగుటవలనను వాయువునకు ఎగురు స్వథావము యుండుటవలనను ఆగ్నేయ వాయవీయ _దవ్యములు శరీర మున ఊర్థ్వభాగము (చసరించి న్వకార్యములను జీయును భూమి జలము రెండును గురు గుణముకల ,దవ్యములు జలము సదా పల్లమునకు (వవహించు స్వభావము కలది కానన పొర్ధివ ఆప్య్యదవ్యములు తరుచుగా శరీరముయొక్క- నిమ్నుభాగమున వ్యాపించి స్వకార్య ములను జేయుచుండును బతిరోఖ పంచభూతాత్మక _దవ్యములు వివిధగుణోవ పన్నములగునవి యగుట వలన జౌషధము కానట్టి [దవ్యము సృష్టియందెచటను కానరారు వాటి (పమయోజనములను ఉపయోగ పద్ధతులను తెలుసుకొనిన _పత్కిదవ్యము కొవధముగా పనిచేయును అర్థమనగా (ప్రయోజనము అని పయోగమనగా ఉపయోశమని ఆర్బము శరీరమునకు అపథ్యమగు (ఉదవ్యము [(పయోజనాంతరముచే పథ్యమగుచుండును [దవ్యమునకు గల విచిత స్వభావమే ఇట్టు అగుటకు కారణమని చెప్పనగును పానమునకు అపథ్యమగు [దవ్యము ఉపయోగ భేదముచే అభ్యంగనమునకు హితిమగుచుండును మా[తాదులను బాగుగా పరిశీలించి ఉపయో గించిన అపథ్యములు పథ్యములుగా మారువు (ప్రయోజనవళమున భస్మపాంస్వాదులు (బూడిద ధూళి) వూడా కొషధములు అగుచుండును [దవ్యమునందుగల కోధన శమన దీపన (గాహ్‌ మొదలగు గుణవిశేషములు భూతములయొక్క- న్యూనాధిక సంయోగమున కలుశచుండును అగ్ని మారుతములు తేలిక (దవ్యములు అగ్ని ఊర్చ్వజ్వలన స్వభావము కలది. భూమయ్యూదోతాత్యుకోం బృంవాణవ్‌ / (వఆివదార్థము = దోషవివరీతగుణంతు = దోషమునకు విరుద్ధవ్సృన్బ గుణమును శమనమ్‌ =శమనమని (పాక్‌ = ఇంతకుపూర్వము, ఉక్తమ్‌ = చెప్పబడినది త్రత్రంజ్రశ్ర= బ్రూత ములు పరస్పరమ.గా మి[శ్రితమగు (దవ్యవిషయమున యతఃావీ భూతమువలన ద్రావ్హూలే క్లాక్‌ ఆధిక్యతచే వ్యవదేశః = తద్భూతాత్మక (దవ్యముగా వ్యవహరింపబడును శ్ర _ బద్దె విధముగా _అనిలాత్మకమ్‌ = వాయవీయ (దవ్యము _ [గాహిజామలమును బంధించ్చన్చ ఖ్రన లాత్మకమ్‌ = ఆగ్నేయ [దవ్యము దీపనపాచనమ్‌ =జరరాగ్నిని వృద్ధివరుచున్న ఆవ టం ల తము; వాయభూత వోరమును జీరింపజేయును, ఉభయాత్మకమ్‌ = అగ్నిభూతము; ములు అధిక్చు ణి జేయను భూమ్యుదకాత్మకమ్‌ =భూ గా గల [దవ్యము లేఖనమ్‌ =లేఖనమును గ్రబకాలెత్త జలము పాధాన్యత గల (దవ్యము, బృంహణమ్‌ =బృంహణమును జేయును దోష నకు విరుద్లమగు గుణముగ తాత్సార్యూము + దోషగుణము య న వ ల (దవ్యష్షున్స శన్రన (దవ్యము ( హేళువిపరీతార్థకారి) అని ద్వాదళ్‌ ఒధ్యాయముని చెప్పబడినది వమన విశేచ నములదాఇరా దోషములను బయటకు వెడలింపజేయకయే దోషములను శమింపక్షే్వ్యే ఎ మునందు శమన శోధ వక [దవ్యము శమన్మదవ్య మనబడును నంకర దవ్యమునం ర్మలఠలొో మొద నంథ వించు కర్మనుఇట్టి భూత్యప్రాధాన్యత చెప్పబడుచుండును తద్వారా (ద్రవ్య స్వ రివాది నామములను పొందుదుండును _ వాతిక _దన్యము మలమును బంధించును ఆగ్నేల్యా [ద్రవము దీపన పాచన (క్రియలను జేయును ఉభయాత్మక [ద్రవ్యము లేఖనమును జేయన్స భూ దకాత్మ [దవ్యము శరీరమును బలియజేయుకు.

---

Chunk 15 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0141-0150.txt

OCR Score: 96% Telugu coverage
Characters: 20583

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• విపాకము
• కార్యమును
• మధుర
• యొక్క
• పిత్తమును
• వాతమును
• తిక్త
• కఫమును
• ద్రవ్యము
• వీర్యము
• మూలము
• విపాక
• వీర్య
• యగుటవలన
• కార్యము
• దవ్యమునందు
• శమింపజేయును
• దవ్యము
• జయతి
• జేయును
• విపాకమునకు
• విధములు
• స్వాదు
• విపాకములు
• కటురసము
• కషాయ
• సిద్ధాంతము
• అష్టాంగ
• శమింప
• కావున

Extractive Summary:

౩136 అషహ్షీంగ సంగ్రహ వ్యాఖ్యానము మూలము: బినొకాన్తు (వాయః న్యొదుః నహ్దాదులవజయోరమో౨ మ్లున్యుతో టంత రేపాద్‌/ ర వై రనొతుల్టాథలః (భవా గుజవిలే పేణ చాన్వాల్భ్బమధభభాయన్న మవల శయేత్‌ (ఉతివదార్థము న (పపాయః జ తరుచుగా విపాకస్తు జ విపాకము స్వాదులవ ణయోః=మధుర లవణరసములకు, స్వాదుఃకామధురవిపాకము, అన్హుశ్య = ఆమ్షురసమునకు అన్హుః = అన్టువిపాకము ఇతరేషామ్‌ =కటు, తిక్త, కషాయరనములకు కటుః = కటు విపాకము అసము, అసౌ ఇట్టివిపాకము రవైః= రసములతో తుల్యఫలః = సమావనమ* కార్యమును జేయును (దవ్యగుణ విశేష షేణచ =(దవ్యమునందుండు గుణవిశేషక్సుచే ఆన్య = ఊ విపాకమునకు, అల్ప = అల్పత్వము మధ్య= మధ్యమత్వము భూయస్త్వమ్‌ = అధికత్వము ఉపలక్షయేత్‌ = తెలుసుకొనవలయును: తాత్సర్భాము స్వాదువిపాకిము. రస గుణ శ్‌ చు కువ నే పుడు (దవ్యము యొక్క కార్యము శందును విచ్శితముగా మార్పుక లుగుచుండును, (| మధుర క్రస్య్వ్వృజ్రద్ర యైనను, కటువిపాకముచే సంకరమగుటి వలన కఫమును శమిఐపజయుచున్నది స్వల్పముగా కషాయరనము రూక్షగుణము.. శీతవీర్యములునుకలది యగుటవలన వాతము వృద్ది నొందించుచున్నది _ ఇదేవిధముగౌః యవలు కథమును శమింపజేయుచు బ్యా పెంచుచున్నవి: ఆనూపదేశమునందలిజలము_ ఆనూప పాణుల యొక్క మాంస్యృల్పను శీత గుజముకఅవియైనకు ఉష్ణవీర్యము. గుణములచే శ్రేష్మాణమ్‌= క ఫమునుు జనయతి = కలుగజేయును: వృద్ధం మూలకంచ ముదిరిన ముల్లంగి స్వాదుపాకతయా జ మధుర విపాకము కలదియగుటిచె, శ్లేష్మాల్వక్సు _ కథమును, జనయతి=కలిగించును, తిక్తాని=తి క్రరసముగల వ్యా,ఘీ =వాకుడు.

---

Chunk 16 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0151-0160.txt

OCR Score: 96% Telugu coverage
Characters: 22149

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• విపాకము
• గుణములు
• యొక్క
• మధుర
• రసములు
• విపాక
• ఇట్టి
• వీర్యము
• గుర్వాది
• వీర్య
• అట్టి
• కావున
• సిద్ధాంతము
• చెప్పుదురు
• మధురరసము
• విధముగ
• మొదలగు
• గురు
• కొందరు
• ఎనిమిది
• మూలము
• పరస్పరము
• దవ్యములయందు
• చున్నవి
• ద్రవ్యము
• భేదముచే
• రసము
• ఆచార్యులు
• అష్టాంగ
• దవ్యమునందు

Extractive Summary:

కేచిత్‌ = కొందరు ఆచార్యులు యథారనమ్‌ = రసములననునరించు షాక్రాన్స్‌ = పొకములను, షట్‌ = ఆరు విధములు, జగుః = చెప్పుదురు తత్‌ = అట్టు చెప్పుట అస్తాం (థతమ్‌ జ సంగతమగునదికాదు యత్‌ = ఏ కారణమువలనః స్వాద్యువీహిః = మధు5 రనముగఅ (వీపో (ఆప) ధాన్యము అప్హుత్వమ్‌ = ఆన్హుపాకమును యాతి = పొంద్వన్వన్న ఆమ్హమపి = పుల్ణనిద్హై నను దాడిమమ్‌ = దామ్మపండుః అన్హుత్వంన న్‌ ఆన్హుపాక్ర్వ్సన్స హ్టైర్దదుట లత ఆంత్యూత్షానూనయును కటువామ్‌ = కటుపాకమును యాత్తి = వ్రై్బాద్చ టు న గషముగల, పివ్పలీ = పిస్పష్ణ్ట కటుతామ్‌ = కటువిపాక్ర్వ్బుకు ల | పు. పాకానామ్‌ = పొకములు యథా రసత్వే = రసానుసారము ఆగునేని ఏవమ్‌ = ఇట్టి, విపర్యయః == వ్యత్యాసము: నస్యాత్‌ = కాకపోవునుు యస్మాత్‌ ఇ ఏ కారణమువలన స్వాదుః = మధురరసముకం గురురపి = గురుగుణముకల యవః =యవలు అనిల్వపదః = వాతకారకముగ దృష్టఃవాచూడబడుచున్నవి ఆజ్యమ్‌ = నెయ్యి శీతమవీకా $త గుణముకలడై నను దీపనమ్‌ = జరరాగ్నిని వృద్ధినొందించును వసా =వస (కద్ధ మాంసమునందుండు కహ పదార్థము) ఉష్టాఒపి = ఉష్ణ గుణము కలదియైనను, అగ్ని సాదినీ = జరరాగ్నిని మందగింపజేయును ముద్గః = ఉనలు కటు పాకోఒపి = కటు పాకము కలవియైనను పిత్త ఘ్నః = పిత్తమును శమింపజేయును మావస్తు = మినుములు స్వాదుపాకోఒపి = మధురపాకి ము కలవియైనను పిత్తలః” పిత్తకరము అగును గురు = గురువగు స్పిగ్లోష్టమ్‌ = స్నిగ్ధ ఉప్ప్టగుణముగల ఫాణితమ్‌ = బెల్లపు పానకము, చలకృత్‌ = వాతకరమగు చున్నది యథా = ఏ విధముగా స్వాదుః = మధురమ రసః జ రవమో తథా = అదే విధముగ అన్వేషపిచవా ఇతర రసముల యందును, ఏతద్‌ = ఇట్టి పద్దతి దృశ్యతే = చూడబడుచున్నది అక్షకీఫలమ్‌ = తానికాయ అమ్సమపి = అమ్హరసము కల దైనను దాతలమ్‌ = వాతమును కలుగజేయుకు కథపిత్తఘ్నమ్‌ = కఫమును పిత్తమును శమింప జేయును. అన్హమ్‌ = అన్షురసముగల కవిళ్టమ్‌ = వెలగవండు దాడిమంచ = దానిమ్మపండు [గాప్‌ = వురీషమును బంధించును ఆమలకీఫలమ్‌ == ఉసిరి కాయ నజ (గగాహికాదు కషాయా = కషాయరసముగల శీతా = శీతవీర్యముగల ధాతకీ= అరెచెట్టు (పుష ఎము) _గౌహిణీ = మలమును బంధించును హెరితకీ = కరక్కాయ న = (గాహికాదు తస్మాత్‌ = అట్టి కారణము వలన [దవ్వే = (ద్రవ్వమునందు సంితాః= ఆ(శయించి యుండు తే = అట్టి రసాద్యాః = రన ఏణ... వీర్యాదులు ఇ(్రధానాః == [(వధానములుకావు పృథక్‌ = (ద్రవ్యమునకంటె వేరైనవి యత = ఏ కారణమువలన _పభావస్తు =(దవ్యము యొక్క [పభావ అతః = [దవ్యమును ఆ(శయించుపివలన (దవ్యమ్‌ = (ద్రవ్యము.

---

Chunk 17 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0161-0170.txt

OCR Score: 96% Telugu coverage
Characters: 19207

OCR Issues:

• ASCII junk on lines: [219]

Key Terms:

• యొక్క
• రసము
• భూతముల
• జేయును
• మూలము
• యత్‌
• దవ్యము
• రనము
• వాయువు
• కలిగించును
• ఎట్టి
• ప్రభావము
• అట్టి
• ద్వారా
• మొదలగు
• ఇట్టి
• వీర్య
• జలము
• నాలుకను
• విలక్షణమగు
• కటురసము
• మొదలగునవి
• కలుగు
• చుండును
• గుణములు
• చున్నవి
• యొక్క-
• మధురాది
• రసమును
• రసమున

Extractive Summary:

రస వీర్య విపాకములు సకూశముఇనున్న నేపాళము చితమూలములలో నేపా శము విరేచనమును కలుగజేయును చ్మితమూలము మలమును బంధించును ఇదే విధముగ [దాక్ష యష్టిమధుకము రసాదులచే సమానమగునవి యైనను [దాక్షరేచనమును జేయును ఇప్పలేదా యష్టిమధుకము మలమును బంధించును లగసునమునందు కఫవాతములకు అకుకూ లమగు కటుపాకము కటురసము, న్నిగ్ధ గురుత్వ గుణములు ఉన్నను లగునము కథఫవాత ములను శమింపజేయు చున్నది అట్టి గుణములచే కవవాతముల వృద్ధిని చేయట లేమ రక్త శాలి ధాన్యము విరుద్ధ గుణములు కల వాతాదముఎ యొక్క శమనమును కలుగజేయుచున్నవి రక్తశాలి ధాస్యముతో సమావమగు గుణధర్మములు కల యవకధాన్యము వాతాది దోషములను వృద్ధినొందించు చున్నవి రసాదులకు విరుద్ధమగు ఇట్టి విశిస్థ్రక్రియ (వభావము వలన కలుగు 1622 అక్టాంగ నంగహ వ్యాఖ్యానము భూతముల యొక్క బాహుల్యాత్‌ = ఆధిక్యతవలన మధురః =మథురమను* రసః =రనము భూతేజసోః = పృథివీ అగ్నిభూతములయొక్క బాహుల్యాత్‌ = ఆధిక్యత వలన అమ్హః= ఆన్హు_(పులుపు రసము జలతేజసోః = జలాగ్ని భూతములయొక్క_: బాహుల్యాత్‌ = [పాధాన్యత వలన - లవణః =లవణరసము వాయ్వాకాశయోః = వాయువు ఆకాశభూతములమొక్క, బాహు ల్యాత్‌ =ఆధిక్యత వలన తిక్త ః=తిక్తరసము వాయుతేజసోః= వాయువు అగ్నిభూతముల యొక్క- బాహుల్యాత్‌ = |(ప్రాధాన్యతవలన కటుక =కటురనము వాయుర్వో[్టం =వాయువు అకాశముల యొక్క, బాహుల్యాత్‌ = ఆధిక్యతవలన, కషాయః =కషాయరసము, పరిణమతే (పకటితమగుచున్నది తాత్స్రర్భాము అవ్యక్తమగు జలీయరసము పంచ మహాభూతమ్సల యొక్క సంపర్కము వలన వాటి యొక్క గుణముల వలన విదగ్ధమై మధురాది షడ్‌ రనములుగా పరిణమించును అందు భూతముల యొక్క [పాధాన్యతననుసరించి వేరు వేరు రసములు ఏర్పడు చున్నవి రసమునకు జలము అభిష్టానమైనను: పంచ భూతాత్మకమై వను పృథివీ జల భూతముల యొక్క ఆధిక్యత వలన మధుకరసము ఏర్పడును ఇదే విధముగా పృథివీ అగ్ని భూతముల యొక్క. తిక్తత్వము పొందుచున్నది వనంతమున వాయ్య్య వృథివీ భూత్రముల్ల యొక్క ఆధిక్యత వలన రసమున కపాయత్వమును [గీష్మబుతువులో అగ్ని వాయువు భూతముల (పాబల్యమువలన రసమున కటుకత్వమును వర్ణబుతువులో అగ్నిషృథ్వి [ప్రాధాన్యత వలన రసమున ఆన్హుత్వమును శరదృతువులో అగ్ని ఉదక భూతముల యొక ధెక్యత్తవలిన లవణ రసమును హేమంత బుతువులో పృథివీ ఉదక భూతముల యొక్క ఇథిక్టితవలన రసమున మధురత్వములును వర్పడుచున్నవి భూతములయొక్క_ పాధాన్య త ననుసరించి కసములో మార్పులు చెప్పబడినవి కావున బుతుభేదములచే రసష్షులల్రా మార్పులు: ఏర్పడినను అవి భూతముల యొక్క ఊత్కృష్టతవలన సంభవించినవిగా తెలియనగును, ఖావార్థము రెండేసి భూతముల యొక్క ప్రత్యేక సమావేశ్చు వలన రసములో మథురాది భేదములు వర్పడుచున్నవి అట్టిభూతములకు బుతువులయొక్క [వభా వము నహకరించినపుడు అవి మధురాది రసములను స్పష్టముగా _ వ్యక్త పరచుక్చండ్షృన్స భుజించు పదార్థములయందు, సేవించు (తాగు) పదార్థములయందు ఓషధులయందు స్థావర జంగములయందు బుతు[ప్రభావ జనితళుగు రసోల్బ్భణము చక్కగా గోచరించును వర్షమిళు

---

Chunk 18 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0171-0180.txt

OCR Score: 96% Telugu coverage
Characters: 19836

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• జేయును
• యొక్క
• కలిగించును
• మూలము
• గుణములు
• శరీరమున
• వృద్ధి
• కలుగజేయును
• వ్యాధిని
• రసము
• వాతమును
• నుండును
• మధురరసము
• ఆహారమును
• మును
• హరించును
• శరీరము
• శరీరములో
• కటురసము
• అష్టాంగ
• మధురరనము
• నివారించును
• దప్పికను
• ఉపయోగించిన
• మూర్చ
• వ్యాధులను
• వ్యాధులు
• కఫము
• వతివదార్థము
• కఫమును

Extractive Summary:

సః=మధురరసము వవంగుణో2పివాఇట్టి మంచిగుణము గల దైనను సదా =ఎల్లప్పుడు (హెచ్చుగ) ఉపయుజ్యమానః = ఉపయోగించిన స్థాల్యాాలావు తనమును అగ్నిసాద = అగ్నిమాంద్యమును గురుతా=బరువును అలసక =ఆలస్యతను (సోమరితనమును) లేక అలసకమను వ్యాధిని అతిన్మిదాః =న్మిదను అధికము చేయును శ్వాసజుళ్యా సవ్యాధిని, సమేహ =పమేహవ్యాధిని గలరోగవాకంరవ్యాధిని విసంజ్ఞతా = మూర్చవ్యాధిని, ఆస్యమాధుర్య = నోటి తీపిని, లోచనగదా=ాన్మేత రోగములను అర్చుద= అర్భుదమను వ్యాధిని గండమాలాఃజగండమాలలను కలిగించును తొత్త్సల్యాము మథురర సము అత్యు త్తమములై న గుణములు కలదై నను నిరంతరము అతిగా ఉపయోగించుటవలన శరీరమును స్థూలముగాజేయును. షడ్‌రనములము సమపాళములలో దాడిశ ఆరోగ్యము లోపించదు ఇచట మధుర రసముయొక్క స్వభావము దానిని విరిఏరిగూ వాడిన సంభవించు వ్యాధులు న్సిక్ట్యప్రింప బడినవి గనే న ర క! సరః జ శరీరములో (పసరించును వ్యవాయీ == శరీరమున వ్యాపించి పిమ్మట జీర్ణమగును, వికాసీ =అవయవ పటుత్వమును సడలించును పవనమ్‌ =వాతమున్సు, హరితి= శమింపజేయను కఫమ్‌=కఫమును విష్యందయతి = [దవింపజేయును [సోతాంని = స్రో త స్పులను విశళోధయతి =వ[భపరచును అకిగురుః =కొంచెముగ గురుత్వము గలద్రి న తీళ్షోష్టళ్ప =న్నిగ్ధ తీక్ట ఉష్ణ గుణములు కలది ఆంధ తాత్సర్భూము.

---

Chunk 19 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0181-0190.txt

OCR Score: 95% Telugu coverage
Characters: 20835

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• దవ్యములు
• మొదలగు
• చెట్టు
• మూలము
• యొక్క
• వతివదార్థము
• ద్రవ్యములు
• చెప్పబడిన
• నుండును
• కటురస
• దవ్యములలో
• శుంరి
• ప్రదేశము
• పెద్ద
• దవ్య
• రేగు
• మోదుగ
• కరక్కాయ
• తరచుగా
• స్థానము
• అట్టి
• వ్యాఖ్యానము
• వ్యాధులను
• సముదాయము
• దానిమ్మ
• లవణరసము
• కారము
• కానరేగు
• పిత్త
• పండు

Extractive Summary:

176 అమహ్షైాంగ నం[గ్రహ వ్యాఖ్యానము [లళోతోబంధొం వాత విణ్యూళ9 నంగ వకా భూతాక్షేవఠా దీం కృ తర్యొాల్‌ 2 (వతివదార్థము సోఒపి = కషాయరసము అత్యభ్యాసాత్‌ ఇ అధికముగా వాకుటవలను శుుకోపరోధమ్‌ = పషృకమును బయటకు వెడలనీయక బంధించుకు, తృష్టా = దప్పికను ఆధ్మాననాకడుపు ఉబ్బరమునుః స్రంభ= స్రంభనమును, విష్టంభ=ామల బంధమును కార్శ్యమ్‌ =కృశత్వమును [సోతో బంధమ్‌ =(సోతస్సులయొక్క- రం్రములను సంకుచిత పరుచుటను వాత=అపాన వాయువును, విట్‌ జ పురీషమును మూత్రజమూ మును సంగమ్‌డాఅవరోధమును, పత్తాఘాతవాపవాఘాత వ్యాధిని ఆక్నేపకాదీంశ్చ =ఆ కేపకవ్యాధి తౌత్సృర్యూము విశేషముగా నుపయోగించిన కషాయరసము శ్ముక్రమును బంధిం చును దప్పికను కలుగజేయిను కడుపు ఉబ్బరమును స్తంభవ్యాధిని కలిగించును. (వతివదార్థము న మరిచవామిరియములు, హింగు=ఇంగువ తేజోవతీ= పెద్ద మాల్కంంగిని హా స్తిపిప్పలీ=గజపిప్పళ్ళు విడంగజూవాయు విడంగములు భల్దాతకొస్థి = వల్డజీడిగింజు మూలక కముల్లంగిదుంప సర్షప == ఆవాలుః లశునా వెల్లుల్లి పలాండునా నీరుల్లి (ఉల్లిగడ్డ) కరంజకాకానుగ మనణశిలజామణిఃల ఆలజహరితాళముః దేవదారువ దేవదారు వృషము కుష్ణజాచెంగల్వకోష్టు ఏలా =ఏలకులు సర ఫెతులసి చోరకచాస్పృక్‌ అను నుగంధి ద్రవ్యము పహూరేణకా= దేణుకలు పర్పాటకము= మూత = అష్టవిధ మూత ములు పిత్తా(ప్రాణులయొక్క పిత్తము గోరోజనము (ప్రభృతీని= మొదలగు ,దవ్యములు: సాదిగణమునకు నంబంధించిన హరితవర్గ జ హరితవర్గమునకు సంబంధించిన: కురేరాదిళ్చక= కురేరాది [దవృములు పంచకోలంచవపంచకోలములు. ఉప్మచుత = పీడింపబడు జనపద్య్శజ జనులు నివసించు (పదేశము (వలెలు) సః వ అట్టి పదేశము అనూసః = అనూప్రద్వేచ్చు, మధురరస యోనిః జ మధురరసమునకు పుట్టుక స్థానము తాత్సరము * చల్దనిగాలి వీచు _పదేశము, పర్వతములచే దట్టమైన అడవులే నదీతటాక వల్వులములచే బావులచే యుక్తమగు (ప్రదేశము, కమలములు, కుముద్సుల్పు, కలువలచే వాక్థిప్తమగుట వలన, నుందరమగు (ప్రదేశము, స్నేహశగుణము చిరకాలము నిలిచి యుండు భూభాగము పచ్చిగడ్డి విరివిగా మొలచునట్టి (పదేశము దీర్ధములై న త్రీగాంజే లేతనై స ఆకులచే ఆవరింపబడియుండు వృతములుగల (ప్రదేశము, ధాన్యము తేక చేపలు, భూమిపై [పాకు ప్రాణులు పక్షులు విశేషముగా నుండు (వదేశము శ్లేష్మ పిత్తములకు వృద్ది ల అడ అగో, న్‌ య రొండదించు గుణముగల (ప్రదేశము గురుగుణముకల ఓషధులను, నీరునుకల [పదేశముః

---

Chunk 20 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0191-0200.txt

OCR Score: 94% Telugu coverage
Characters: 16346

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• తిక్త
• కషాయము
• మథుర
• కటుకము
• మూడు
• రసము
• కటుక
• జాంగల
• అనూప
• తిక్తము
• యొక్క
• విధముగా
• మధుర
• సాధారణ
• రెండు
• నాలుగు
• మూలము
• తికములను
• భేదములు
• ఉత్పత్తి
• స్థానము
• విడిచి
• అరువది
• యాతి
• రసమును
• ఇట్టి
• లక్షణములు
• సంయోగములు
• సంయోగ
• రసముతో

Extractive Summary:

() అక్టు లవణము (2) అమ కటుకము (3) ఆమ్ల కషాయము (4) ఆమ్ల తిక్త్రముః లవణరసము ఒక్కొక్క రసముతోగూడి మూడు రన సంయోగములను ఏర్పరచును (0) లవణ కటుకము (2) లవణ తిక్తము (3) లవణ కషాయము తిక్తరనము ఒక్కొక్క రసనముతోగూడి రెండు రస ద్వికములను కలిగించును (1) తిక్త కటుకము (2) తిక్త కషాయము, కటురనముచే నొక ద్వికమేర్చడును ( ) కటుక కషాయము ఈ విధముగా ద్విక సంయోగము పదిహేను విధములగుచున్నది మూలము ' (ికేవు మదుర స్వాన్లు కృతురో అవశార్చితః / (ళీ న్యూక్తన్తత్త తేన ద్ద కయుకేనై కం నిచేనరో 4 (తికేషు= మూడు రనములయొక్క_ నంయోగమనబడు [తికములలో చతురః = నాల్బగ్వ తిక ములను; లవణాన్వితః =లవణరనముతోగూడి (తీణి=మూడు (తికములను తి శేక=తి కరన ముతో యుక్ష్తఃజాకూడి ద్వే=రెండు (తికములను కటుకేన=ాకటు రసముచే నిష వత్ర_ కూడినదై ఏకమ్‌= ఒక తికమును కలిగించును తాత్బర్భము * (తికమగగా మూడురసములయొక్క సంయోగమని యర్థము మథుర రసము అన్హు రసముకో కలిసి ఇతరములగు నొక్కూక్కు రసముతో గూడుచు నాలుగు రస[తికముల నేర్పరచుకు లవణ రనముతో గలిసి ఇతరములగు నొక్కొాక్క_ రసమ్సత్తో గూడుచు మూడు [తికములను, తిక్తరనముతోగూడి రెండు రన (తికములను కటురనసక్షుత్రో గూడి నొక (తికముకు వర్పరుచును లలాలోఖి మథురర కము ఆమ్హవసముతోగూడి నేర్పరచు [తికములుు, (1) మథు రాన్లు లవణము? (2) లవణ కటుక కషాయమని లవణ తిక్త కషాయమను తికముళు వర్పడును కటుక రసము తిక్త రనముతోగూడిన కటు తిక్తపు మూడు కషాయమను ఒక (తికమగును ఈ విధముగా మథు రాది [ద్రవ్యములచే నేర్పడిన ,తికమ.ల యొక్క సంఖ్య ఇరువది (20) యగును మూలము " న్వ్బాదుర్జ లై వ మ్‌ద్లుః ష్‌ (తాటి వంథ్యాతు వూర్చంవత్‌ తొత్స్రర్వ్యాయు మథురాది రసముల యొక్క_ ఐందిటిలో ఒక దానిని విడుచుచు మరియొక (కొత్త రసమును చేర్చుచు ఏర్పరచబడి నరస సంయోగములు ఆథు విధములు వీటని రస పంచకములందురు [1] మధుర ఆన్గు లవణ తిక్త కటుకము (2) మథుర అక్టు

---

Chunk 21 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0201-0210.txt

OCR Score: 97% Telugu coverage
Characters: 22354

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• శరీరమును
• యొక్క
• ధాతువు
• కలిగించును
• వృద్ధి
• తమ్‌
• వికృతి
• మొదలగు
• శరీరము
• రక్త
• బాధించును
• ద్వారా
• అస్థి
• పిత్తము
• వికారములను
• వాతము
• మూలము
• శరీరమున
• పీడయతి
• కలిగించుచు
• జేయును
• వికార
• శరీరమునకు
• కఫము
• మును
• మాంస
• చెప్పబడినది
• బయటకు
• రక్తము
• స్వేదము

Extractive Summary:

తుష్ట్యాదుల ద్వారా గసధాతువు శరీరమును కాపాడుచున్నది మనః పీతి హృదయాశ్వాసనము రక్త్మధాతువు యొక్క పుష్టి ఇతర ధాతువులకు ధాత్వాహారముగా పనిజేయుచు రసధాతువు శరీరమును అన్ముగహించుచున్నది జీవనత్వాది (కయల ట్వారా రక్త ధాతువు శరీరమును కాపాడుచునృది జీవనత్పమశగా [1పాణములను ధరించియుుచుటయని యర్థము లేపాదులచే మాంసము నేత స్నిగ్ధతాదులచే మేదస్సు దేహమును ఊర్జ్పముగా నింపి యుంచుటచే అస్థి శ రిరముయొక్క- పోవణమునకు కారణముల చున్నవి అస్థిధాతువులేకున్నచో శరీరము. శై త్యకాచల్పదనము స్టాల్య జూ స్థూంద్వము ఆలస్య జ జాడ్యము గౌరవవబరువుదనమ ఆంగసాదజాశరీర మునందు శేథీ “లత్ముమును కలిగించుట (సోతఈపిధానజా సోతస్సులను అడ్డ గించుఓ మూర్చా = నూర్చ న్మిదో=ఆతినిద, తం(దా జ తం[ద శాస క్వాసవ్యాధి కాస=కాస (దగ్గు వ్యాధి [(పసేక =లాలాజల [సావము హృల్దాసః = ఓకరింతలు అగ్నిసాద= అగ్నిమాంద్యము నంధివిశ్లేవ ఇ? బై మ ల ఏ, -స్‌ ర్ట అష్ట ం భా.

---

Chunk 22 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0211-0220.txt

OCR Score: 97% Telugu coverage
Characters: 23444

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• శరీరమును
• క్షీణించిన
• వృద్ధి
• వాతము
• పీడించును
• అస్థి
• అట్టి
• చికిత్స
• పీడయతి
• కలుగును
• ధాతువు
• దోషధాతు
• బాధించును
• మొదలగు
• క్షీణించి
• గుణములు
• బృంహణ
• వేదన
• యొక్క
• పిత్తము
• శరీరమున
• ద్వారా
• మలములు
• శరీరములో
• జేయుచు
• క్షయము
• లంఘన
• స్వేద
• దాహము
• కఫము

Extractive Summary:

భగమునందు ఛభూమముచే ఆవరింపబడినట్టుండుటలచే చిరాచ్చ=అధిక సమయము మైళథునము చేయటవలన నిషేకేన=ాస్థలనముచే వాలేక నరక్త నిషెకేనైరక్త మిశ్రితమగు స్కలనముచే శ్యుకమ్‌ = శ్రీణించిన శక్ర ధాతువు పీడయతీ=శరీరమును పీడించును తాత్సృర్భంతు శరీరమున రసధాతువు క్షీణించిన స్వల్పధ్వని యైనను వినుటకు కష్టమగును హృదయముయొక్క- గతి పెరుగును హృదయమునందు కంపనము కలుగును హృదయమునందు శుష్కత్వ శూన్యత్వమువలె అనుభూతి కలుగును స్పందనము వగులగొట్టు చ న్నట్టి వేదన, కొద్దిగా శమించినము అలసట దప్పిక కలుగుకు రక్త ధాతువు క్షీణించిన చర్మము శుష్క మగును పుల్టని పదార్ధములయందు చల్లని పదార్ధములయందు అభిలాష "పెరుగును సిరలయందు శిధిలత్వము సంభవించును మాంస ధాతువు శ్షీణించిన పిరుదల యందును చెక్కిళ్లు మొదలగు మాంస (పధాన అవయవముల యందును కశుష్క-త్వము కలుగును వాటిలో బాధ రూక్షత్వము కలుసును జ్ఞానేర్యదియములు బలహీశమగును వాటిలో ఉదాసీనత, శిర్వేదములు కనబడుచుండును సంధులయందు బాధ ధమనులయొక్క తై ధిల్యము కలుగును మేదో ధాతువు క్షీణించిన ప్రీహవృద్ధి జెందును నడుము స్తంభించున్లు సంధులు పూన్యముగానున్నట్టు తోచును అవయవములు శుష్కించును కృశించును అలసీ పోవును అలసటతో శరీరము శుష్క ంచును విశేషముగా (కొవ్వుగల జంతువుల యొక్క మాంసమును తినవలయునను కోరిక కలుగచుండును మాంన క్షయమ.చే సంభవించు వికా౭ ములును మేదో తయమున గోచరించుచుండును అస్థి ధాతువు క్షీణించిన దంతములు నఖ ములు రోమములు తల వెంటుకలు ఊడును రూకృత్వము పరుషత్వము కలుగును నలథి శె ధిల్యము సంధులయః=దు పోటు నంభవించును అస్థులను అంటుకొనియుండు మాంసమును తినవలయ్లునను కోరిక కఠుగును మజా ధాతువు క్షీణించిన అస్థులయందు చిన్నచిన్న వార్థక్య ములో జషకధాతువు క్షీణించుటచే ఇట్టి కోరిక సన్నగిల్లుచుండును చ క్రాశయములో శక వహ (సోతస్సులలో అండకోళశములయందు బాధ కలుగుచుండును పురీషము క్షీణించుటచే వాయువు (పకోపించి ఉదరమునందుండు (పేగులలో నంచరించుచు వివిధములగు ధ్వనులను కల్లించును మూ(తక్షీణము వలన మూ[త్రాశయను మూ[తవహములగు రెండు (సోతన్సులు గవేనికములు వృక్క్మ-ములు పీడింవబడును వాటిలో భయంకరమగు వేదన కలుగుచుండును స్వేదము. ఒక విధమగు కారణముచే ఆశ్రయ్యాళయిలు వృద్ధి లేక క్షీణమును పొందుచుండునని తాత్పర్యము రసము మాంసము మొదలగు వానికిని కఫమునకునుు ఇదేవిధముగా వృద్ధి క్షీణములు సంభవించు చుండునని ఊపాంపనగును అస్థి ధాతువునకును వాతమునకును ఆ_శయా[ళయి భావమున్నను ఆ(శయవ్యద్ధి ఆ్యళయివృద్ధికి ఆశయ శీణము ఆశయి క్షీణమునకు వృద్ధిమొదలశు విధానము సమన్వయము కానేరాదు అన్టిని వృద్ధిపొందించు కారణములచే వాతము క్షీణించును ఆస్థిని జీజింపదేయు కార ణముంచే వాతము వృద్ధినొాందును వార క్షయ కారణ ములచే అస్థి వృద్ధి నొందును వాత వృద్ధి కారణములచే అస్థి క్షీణించును కొవుళ నత్వేవ మస్థి వాయ్వోః యని (పత్యేకముగా పేర్కొనబడినది ధామవులయొక్క- వృద్ధి సంతర్పు [కియకై యాధారపడి యుండుకు అట్టి సంతర్పణ[క్రియ కఖమునకు అనువూలముగను వాతమునకు విరుద్దముగిను ఉండును అనగా సంతర్పణ [కియచే కఫము వృద్ధినాందుటయేగాక సంపూర్మ ధాతువులయొక్క

---

Chunk 23 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0221-0230.txt

OCR Score: 97% Telugu coverage
Characters: 22152

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• యొక్క
• వృద్ధి
• ధాతువు
• ఆహార
• సమాన
• ధాతువులు
• ధాతు
• ధాతువుల
• వృద్ధిని
• యందు
• చికిత్స
• అట్టి
• వికారములను
• కొరకు
• మూలము
• ఉత్తర
• వికృతి
• వాటిని
• యొక్క-
• మును
• రక్త
• ధాతువులకు
• దవ్యములు
• ధాత్వగ్ని
• విపరీత
• అధవా
• విరుద్ధ
• ఇట్టి
• సామాన్య
• అస్థి

Extractive Summary:

ఇదేవిధముగా తుల్య (ద్రవ్య ఏణకర్య్కల యుక్కు ఉపయోగము సమస్థితిలో ముండు ఇతర దోషధాత్వాదులయందు విపరీత [ప్రభావ మును క లిగించకూడదని తాత్పర్యము మూలము దొతవఃఖలు బొరీరాఃం నమయాన (శ్రా: నమానతయణ భఖూయినెై వ్యా ౬వోరో అ వివోర్లై లభ్యూన్దుమానై ర్కిద్ధి మాల్మ్మవన్ని/ వానండు వివరీశ్జై ర్హొవరీత 4 ఐతూయిై ర్శ్యా/ తధాపిదో పౌాదాతవండాు ఉరననో గుడులిరె క్యా యా దా బా రూ కాంత యోన బీయంతో/ అభవ న్తులభుభిః/ తద్బావరీలై బు కృథత్నృ్యా తార బిరవ బీయిన్హో/ తవ్యాదన్యో వ్యో (దొవ్చాద్యో వీ కుతరాం లతో మావ్యా య్య తోళక్షేశ మూంనం మాంనసెన వేదోవేదొనా అన్ధి తడణాస్త్మా మవా జం (న చు మడ్డా (60 ఖ్యశోశాతు గ ర్భేణగల్భః య్యతోత్తావం లక్షడోనో నొమాన్నోనా నామాశన్యా వతామావోర బినోరాశామ నౌన్జ్మిభ్యూం న్యాత్‌ నళ్ళిపాతానాం చాట్బా వవారణ మళత్యూం బిడద్దత్సాల్‌ భృుణి తత్పాదడచే లన నాజ్ఞుద్వా తారణాంతరాత్‌ / త/ళనిమానో ఎజమాయిత్తా నామన్యో (నత్ష్ళృలతీనామావాోల ఎివోరాణాము భ్యూఎవోరళి (శోయాన్‌ తద్యావా న(ితయ శరోనర్భి వోడువ తూగోమతుభులో న్న్మీగ్గ జీఠా రామవరేషపొంచ్య దొ వ్యాణావ్‌ కోర్యాని యద్యూ న్యూభాతోఃం నమానో (కీయలయా వ్యద్ధితరొం తల్బా తను వృద్ధి ముభిలవతా తల్‌ దా సేవ్యూతు/ లొద్టాన చా అుల్టా(యతయాగభోఫతోరిం జోలా రేనతి అవ ల భి పేరుకానుట వలన ధాతువృద్ధి నొందును కావున ధాతువు వృద్ధి నాందుటకు ధాతు గత అగ్ని యొక్క మాంద్యము కారణమని స్పష్ట మగు చున్నది ఎండు గడ్డి గరికలాంటి స్వల్ప ఇంధనము లభించునపుడు దావాగ్ని యొక్కం- జాం వృద్ధి నొందు నటుల అల్పమగు హ్రైోషకాహోరము లభించు నపుడు ధాత్వగ్ని అధికముగా (ప్రజ్వారిల్లుచు వృద్ధి పొందును తీ వాగ్నిచే దగ్ధ మగుచు ధాతువు క్షీణించును... కావున ధాతుకయమునకు ధాత్వగ్ని యొక్క తీక్హత కొరణ మగు చున్నదని చెప్పనగును మానవుని యొక శరీరము నందుండు రసాది ధాతువుల యొక్క వృద్ధి కొరకు పశుపత్యాదుల యొక్క- రసరక్తాడి పదార్థములు సమాన (ద్రవ్యములన బడును ఇట్టి సమాన [ద్రవ్యమునందు గల తిత్వములే మానవుని యొక్క శరీర తత్వము ల పూర్వఃా మొదటిదగు ధాతుఃవాధాతువు పరమ్‌ = ఉత్తర శ్షీణళ్చ = శీణముగను కుర్యాత్‌ =చేయును రనైః=మధురాది రసములచే దోషాః=వాత పిత్త కఫములు చుష్టాః=వికృతిని బౌందినవై ధాతూన్‌ =రసరక్తది ధాతువులను దూవ యంతి = వికృత పరుచును ఉభయేవికృతములగు దోషధాతువులు రెండును మలాన్‌= పురీష మూత స్వేదములను దూషయంతి = వికృత పరచును తాత్సర్యము పూర్వ ధాతువు వృద్ధి జెందినపుడు అది ఉత్తర ధాతువును గూడ వృద్ధి నొందించును పూర్వ ధాతువు క్షీణించినచో ఉత్తర ధాతువు గూడ శ్షీణించును పూర్వధాతువు యొక్క వృద్ధి క్షయములు ఉత్తర ధాతువు యొక్క వృద్ధి క్షయములకు కారణమును మథురాది రసముల యొక్క హీన మిధ్యాద్యుపయోగము వలన దోషములు వికృతి చెందును వికృతి చెందిన దోషములు రసాది దూష్యములను వికృతి పరుచును దోష దూష్యుములు రెండును వికృతి జెంది పురీషాది మలములను దూషించు చుండును కోళిలేఖి పూర్వ ధాతువు వృద్ధి నొంద్‌ పరధాతువును తనవలి వృద్ధి నొందిం -చును -పూర్వ ధాతువు కారణాంతరముచే క్షీణించి అది ఉత్తర ధాతువును గూడా శీణింప జేయును థాతువునకు ఆహారము పూర్వ ధాతువే యగుట వలన పూర్వ ధాతువు యొక్క వృద్ధి కయపభావము ఉత్తర ధాతువు యొక్క వృద్ధి క్షయములకు కారణమగును ఇంత వరకు దోషముల యొక్క వృద్ధి క్షయ కారణములు చెప్పబడినవి ధి _ వావార్థము ఈ నూూతమున ధాతువులయొక్క ఉత్పత్తి కమము సూష్మమ్న్సగా సూచింపనై నది రస్మాదక్తం తతో మాంసం మాంసొద్మేదః (ప్రజాయతే మేదసో౭ఒ సితతో మజ్జ్ఞామజ్జాతః కుక సంభవః ఏదేని ఓక కారణముచే పూర్వుధాతువగు రకము వృద్ది చందిన ఉత్తర థాతువసు మాంసమును వృద్ధి నొందించును అధవా రక్తము క్షీణిందిన మాంస ధాతువును క్షీణింపజేయను ధాతువులకు ధాతువులే యాహారమగుట వలన ఉతర ధాత్తున్స యొక్క వృద్ధి శ్షీణములు పూర్వధాతువు యొక్క వృద్ధి క్షీణములవై యాధారపడి య్యాండు నని తాత్పర్యము ఇంత వరకు ధాతువులయొక్క_వృద్ధి క్షేణకారణములు వివరించబడినవి ధుష్ష ములగు దోషములు వ్యాధులనెట్టు నంభవింవ జేయు చున్నవో 3ెలుపు చున్నాడు వ్వద్ధుర్వా రసములను యథా యోగ్యుముగా ఉపయోగించక పోవుట వలన దోషములలో క్షయ నృృడ్డు లేర్పడును.

---

Chunk 24 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0231-0240.txt

OCR Score: 97% Telugu coverage
Characters: 22645

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• దోషములు
• ఓజస్సు
• యొక్క
• ఇట్టి
• అట్టి
• కలుగజేయును
• ఎట్టి
• ఆగంతుక
• కలిగించును
• వ్యాధులను
• కుర్యాత్‌
• మొదలగు
• చేయవలయును
• మలములు
• దుష్టమగు
• చికిత్స
• చేయును
• బలము
• దోషము
• వృద్ధి
• పిత్తము
• దప్పికను
• శరీరమును
• జేయును
• నుండునేని
• రెండు
• ఓజన్సు
• రోగములను
• మును
• అస్థి

Extractive Summary:

ఆష్టాంగ నంగ్రహ వ్యాఖ్యానము బడును వాతవ్యాధినిదానములో వాతజవ్యాధులు వివరించబడును మనూర (చిరుళనగపప్పు) మనబడు పప్పుధాన్యముతో సరియగు [1పమాణము వర్జమునుగల పిటికలను మసూరికా వ్యాధి యందురు కోధనమనగా శ్లేదమని యర్థము ఆస్థిని ఆశయించిన పిత్తము దేహములో ఆత్యధికమగు మంటను కలిగించును కోష్టమునాశయించి యక్ష్క్మ రక్త పిత్తాది సర్వశరీర వ్యా_స్తములగు రోగములను కలుగజేయును విశిష్ట స్థానము న్మాశయించి కఫము రోగములను కలుగజేయును స్వేతావభాసిత యనగా శ్వేతవర్ణము కనబడునట్టు చేయట యని అర్థము మేదో ధాతువును ఆశయించి శరీరమును లావుగను జేయును [పమేహ రోగమును కలీగం చును దుష్టకఫాశయములగు అస్థులయందు శ్రభ్ధత్వమును కలుగజేయును శుక్రమును జేరిన పుడు చ్యకమును నంచయ పరుచుచు వృద్ధినాందించును శ్యుక్రముయొక్క_ బహిః (వవృత్తిని నిరోధించును శ్యుకమునకు గురుత్వమును కలుగజేయును కోష్టముశుజేరి జరరోన్నత్రి వెన్‌దలగ్ను_ వ్యాధులను కలిగించును కఫజాన్‌ అనగా కఫజన్యముల సు శ్రేష్కగుల్మము, శ్రే్మ జ్వరము కామిల మొదలగు కవజన్యములగు వ్యాధులను బుట్టించును మూత పురిషములను ఆ్యశయించుట వలన సంభపించు వ్యాధులను [వకరణానుసారముగా చెప్పనగును దుష్టమగు వాతాది మలములు జ్ఞానేందియముల న్నాశళయించినపుడు న్నేతాది ఇందియము యందుడు మలములు స్వాాశయములగు ఇందియములలో భరింపరాని వేదనను అధవా ఇం[దియము యొక్క నాశమునుజేయును దుష్టమగు మలములు స్వల్పముగా నుండునేని వాటివలన కలుగు వేదన ఉపకాపమనబడును అట్టి మలములు అధికముగా నుండునేని వాటివలన కలుగు ఇంది యము యొక్కనాశము ఉపఘాతమనబడును ఖావార్థము దుష్టమగు దోషములు శరీరముయొక్క్ల ఎట్టి భాగమును ఆశ మయించుచుండునో అట్టి భాగమునందు వ్యాధిని కలిగించును ర క్తమునా శయించిన రకజ వికాభములను మాంసమునా శయించిన మాంసజరోగములను కలిగించునుండును శరీరము యొక్క ఆవయవములను [పవేశించి తదవయ సంబధములగు వ్యాధులను బుట్టించును వికృ తమగు వాతము పిత్తము కఫము రక్తాది ధాతువులను దూషింపజేసి తద్మాశితములై సంభ వింప్రజేయ సామాన్య వికారనములను తెలియపరచనై నది హృదయమునుండి వ సిపరియంత ముగల శరీరము యొక్క భాగమును కోష్టమందురు ఇందు ఆమాశయము అగ్నా్యాశయము పక్వాశయము, యక్కత మూ[తాశయము వృక్యలు హృదయము పుప్పునమలు, వీటిలో (వవహించు ర్క్త్యయు మొదలగు వాటిని |గహించవలయును దుష్టమగు దోషములు స్వవికా రాను గృణ్భాముగా వీటిలో వివిధ వికారములను కలిగించు చుండును ధాతుజన్యరోగమ్నుల్ను ధాతువులతో సంభవించును దోషజ వ్యాధులు దోషములయొక్క స్థానముల యందుబుట్టును అధవా దోషములు సర్వళరీర చరములగుట వలన సర్వ శరీర సంబంధములగు వ్యాధులను కలిగింప వచ్చును మలములయొక శ వికృతి వలన జనించు రోగముకో మలములు వికృతి నొందుటయేగాక మల స్థానములను మలమార్గములనుకూడ దూషించి స్థానికమగు వికారమ్నున్సు కలుగజేయును మ్యూతజ వికారములో మూతము పసుపు వర్ణము అగుటయేగాక్ష మ్యూత మార్దములో మంట శూల తోదము మొదలగు వికారములను జనింపజేయుకు స్వరూప వికృ తీయను. జరీ అష్టాంగ నంగ్రహ వ్యాఖ్యోనేమీ బడుటవలన దోషములు కోష్టమును విడిచిశాఖ (రసాది ధాతువులు)ల యందు అస్థులయొక్క మర్మములోయందు (ప్రవేశించును పిదప వృద్ధి౨వొంది దవీభూతములగుచు పాకమచే స్వఘన భావమును విడిచినవ”సచు వాతముయొక్క త్నీవత తగ్గుట వలన కోష్టమున (వవే శించును కోష్టము నందుండునట్టి దోషములు సరియగు కారణము లభించుట కొరరు వేచి యుండును కాలకఘు బలము మొదల సప నరియగు కారణములు లభించినపుడు పునఃఉధ్య తముల్లై ఇతర దోషములయొక్కం- స్థానమునందు పనరించి స్టా స్య్యశయ మేర్పరుము కొనును అపుడు ఆగంతుక దోషము బలహీనమసనేన స్థానిక దోషముసశత అనుగుణ్య ముగా చికిత్స చేయవలయును ఆగంతుక దోషము బలవత్తరమగు నేని మొదట ఆగంతుక దోషముయొక్క చికిత్స చేయనగును అధవా స్థానీయదోషముయొక్క- చికిత్సచేసి పిదవ ఆగంతుక దోషముయొక్క చికిత్స చేయవలయును జలేఖు. దరి ఆషహ్షీంగ నంగ్రహ వ్యోఖ్యానము (ఆహ్హాదకరమైనదొ: శద్ధమ్‌= స్వచ్చమైనది ఈషత్‌=కొంచెము రక్రమ్‌ = రక్తవర్ణము గలటి "పీఠకకమ్‌ = పనుపువర్ణము కలది యత్‌-==ఏ ఓజస్సు గర్భస్య = గర్భమునకు సోరమా=సొరమగునో యచ్చ=వఏది గర్భరసాత్‌ = గర్భమునందు జేరు రసముకంటెను రసఃార్‌స సారమగుచున్నదో యత్‌జవడి పురాజ్యస్మపధమముగా సంవ ర్తమానమ్‌= నిర్మాణమైన యట్టి హృదయమ్‌ = హృదయమును సమాశయతి = ఆ్యథయించి [వవే శించునో యచ్చకాఏ ఓజస్సు శరీరరస స్నేహః =శరీరరసముయొక్క స్నేహము అగు చున్నదో పాణఃజ్యాపాణము య్యత=ఏ ఓజస్సునందు _పతిష్టితః = నిలిచియండునో, యస్య=ఏ ఓజస్సుయొక్క అనాశాతైనశించక పోవుట వలన నాశఃన జస్టి =నాశము లేదో యేనా ఎట్టి ఓజస్సుచే దేహినః= దేహధారికి (పీజితా=తర్సణము జరుగుచుండునో హ్కద యస్థమపి=హృద యము నందుండునదియై వ్యావీ= సంపూర్ణ శరిరమునందు వ్యాపించునో తత్‌ = అట్టి ఓజస్సు పరమ్‌ = నర్వ శేష్టమస జీవిలాస్పదమ్‌ =ఆయువుశరు ఆ్మశఛయమైనది కోప=కోపము కుద్‌=ఆకలి యానప=_ప్రయా=ము శోక =దుఃఖము (శమాదిభిః =పరి (శ్రమ మొదలగు ఐాటిచే ఓజః = ఓజస్సు క్షీయేతవాక్షీణించును దుక్చలః= బలహీనుడై " బిభేతి=భయవడును అఖీక్టమ్‌ = అధికముగా వ్యధితేదియః = బాధపడుచున్నట్టి ఇది యములు కలవాడై ధ్యాయతి = విచారించుచుండుకు తత్‌క్షయే ఓజస్సు మొక్క క్షయము నందు దుళ్చాయః ఇ వికృతమైన చ్భాయగలవాడు దుర్మనా = మనోవికృత్తి కలవాడు రూకుః = రూక్షమైనవాడు ఇామళ్చ=కృళించినవాడు భవేత్‌ = అగును త త=క జక్షయము నందు జీవనీయొషధ క్షీరరసాద్యాఃచాజీవనీయగ”ణముశందు చెప్పబడిన _దవ్యములతో గూడిన జౌొషవధములు పాలు మధువాది రనములు లేక మాంసరపము మొదలశునవి భేషజమ్‌౬= కౌాషధమగును హి=ఏా-కారణమువలన దేహనస్యజ=శ్రరిరమునకు ఓజోవృద్ధః = ఓజస్సు వృద్ధి నాందటము తుష్టీపుష్టి బలోదయిః = తృప్తీ శకి బంము కలుపేటకు కారణమగును న తొత్సర్భము రసాది స ప్త్రధాతువులయొక సారభూతమ*% ఉత్కృష్టమైన తేజస్సును ఓజస్సు అందురు ఓజసు, మృదువుగను సౌమ్యముగకు శు భమగను స్వల్పముగ ఎరుపు.

---

Chunk 25 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0241-0250.txt

OCR Score: 97% Telugu coverage
Characters: 20970

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• యొక్క
• మొదలగు
• దోషములు
• స్థానము
• చుండును
• ఇట్టి
• పిత్త
• వాతము
• స్థానములు
• వృద్ధి
• దోషముల
• అట్టి
• నాభి
• వికృతి
• వాటిని
• శరీరము
• నుండును
• పక్వాశయము
• మూడు
• కఫములు
• నుండి
• పత్యేక
• అర్థము
• సంచరించును
• యొక్క-
• శరీర
• అందు
• పిత్తము
• కియలను
• ఉండును

Extractive Summary:

వాత స్థానము నాభిః=నాభి [పదేశము - ఆమాశయః= ఆమాశళయము శ్యేదః=చెమట లసీకా జు లసిక రస్యజారనధాతువుు.. రుధిరమ్‌ ౨ ర క్షద్దాత్తువు చయః= దృగిం[ది యాధిష్టానాన్నేతముః స్పర్శనమ్‌చ =స్పర్మేర్మది యాధిష్టానమగు చర్మము పిత్త స్టానానిజాపిత్త్రముయొక్క- స్థానములు అత =ఇట్టి స్థానములలో వి కేషేన్యపత్యేకమ్తుగాం నాభికజానాఖి (వదేశము పిత్తముయొక్క-. శరీరము యొక్క (కింది భాగమునందు వాతము, మధ్యభాగమునందు పిత్తము ఆమాశయముముండి శరీర పె భాగమునందు శ్రేష్కము స్థానముల నేర్చరచుకొని యుండును గృహము మూడు న్తంభ ములను ఆధారముజేసుకొని స్థిరముగా నిలిచియుండునట్టు వాతపిత్త కఫములను ఆధారముగ్గా జేసు కొని శరీరము నిలిచి యున్నది కావున వాత పిత్త కథములు శరీరమునక్తీ ఆధార స్తంభములని చెప్పబడినవి వాతపిత్త కఫములు శరీరమును ధరించి యుండుటకే థాతువులని ధాతువులను మలిన పరుచుట వలన ఆహారముయొక్క_ మల స్వరూపములగుట వలనను మలములఅని రన రక్రాది ధాతువుంను చెరచుటవలన దోవషములని యనబడుచున్నవి కలిలోఖా * ఈ అధ్యాయములో ఇతర విషయములు వివరింపబడినళు ముఖ్య ముగా దోషములను గురించి చెప్పబడియండు.చే అధ్యాయమునకు దోష ఛేదీయమ్‌ అను ఆధ్యాయమని పేరు కలిగినది ఆకాశ థాతు మ్మిశితమగు వాయుభూతము శరిరమునందుండు వాతముగా ఏర్పడినది అమూర్త [ద్రవ్యమునుండి మూర్త [దవ్యముయొక్క. ([వతివదార్థము ఏతే == ఇట్టి, తే = దోషములు [(వత్యేకమ్‌ న [ప్రత్యేకము పళ్బాధా=బఐదు విధములుగా _భిద్యన్తే = విభక్తమగుచున్నవి తద్యథా=అది వవిధమనగా 1ప్రాణోదానవ్యాన సమానాపాన భేదైై8=[ప్రాణ ఉదాన వ్యాన సమాన అపాన భఖేదములచే వాయుః = వాతము (విభంపజిబడునుు తతడజాబఐదు విధములగు వాతములలో (పాణః= (పాణవాయువు మూర్ధని =శిరస్సుయందు అవస్థితః = ఉండును కణోరచరః =కంరమునందు రొమ్మునందు సంచరించును బుద్ధి జా బుద్ధిని ఇందియ =ఇం[దియములను హృదయ = హృదయమును మనః=మనస్సును ధమనీ=ధమనులను ధారణ =ధరించుట ష్టీవన= ఉమ్మి వేయుట క్షవథు = తుమ్ముట ఉద్గార = ఆవలించుట శ్వాసోచ్భ్వాస = క్వాసను పీల్చుట విడుచుట అన్న(ప్రవేశ= అన్నమును ఆమాశయమువై పు నెట్టట ఆది= మొదలగు, [కియఃజ (కియలను కలిగియుండును, ఉదానః = ఉదానవాతమ, ఉరసి = వక్షస్థలమునందు అవస్థితః= ఉండును కంర నాసికా నాభిచరః = కంరము నాసిక నాభియందు సంవరించకు వాక్‌ (పవృత్తి = వాక్కులు బయటకు నిర్ణమింపజేయుట _పయత్న = వయత్నము, ఊర = ఉత్సాహము బల=బలము వర్ణాకాంతి _సోతఃపీణన=(సోతస్సులను తృ ప్రినొందించుట ధీకాబుద్ధిని ధృతి=ధారణాళ క్రిని న్మ్రతి=స్మరణ శ క్తిన్ని మనఃవామనస్సును విబోధనజ= (పబోధపరుచుట ఆది= మొదలగు (కియః = (కియలను కలిగియుండును వ్యాన =వ్యాన వాయువు, హృదథిజ= హృదయమునందు, అవస్థితఃవా ఉండును కృత్న్సృదేహచర, వ సంపూర శరీరమునందు సంచరించును శ్మీఘతరగతిఃజా అతివేగముగా సంచరిస్తును గతి=గమనము (పసారణ=చాచుట ఆకుజ్బనవ=ముడుచుకొనుట ఊల్లేస = పైకి చాచుట అవక్షేవ= కిందికి వంచుట, నిమేషోన్మే షణజు క నురప్పలు మూచుట తెరచుట జృమృణ= ఆవలించుట "అశ్న +స్వాదన= అన్నమును ఆస్వాదించుట (నమలటము (మింగటము) ,సోతోవిశోధన= సోత్రన్సృ లను చ్యభపరచుట స్వేదాసృక్‌ [సావణకజ= చెమటను రక్తమును సంచరింపజేయుట ఆద్షఎి మొదలగు [క్రియః = [క్రియలు గిలిగియండును, యోనేచ = గర్భాశయమునందు (యోని యంద్భు, శక _పతిపాదన=జకనును (పవ ర్తింపజేయుట అన్నన్య - అన్నముయొక్క కిట్టాత్‌ =కిట్టభాగమునుండి సారమ్‌ = సారభాగమును విభజ్యచ = విభజించి (విడదీసి) శ్రే అన్నసార భాగముచే [క్రమశః=[కమముగా ధాతూన్‌ =రసాది ధాతువులను తర్పయత్రి = తృప్తి బొందించున్వు సమానః= నమాన వాయువు అంతరగ్ని సమీపస్థితః = జరరాగ్నియ్పోక్క్య సమీపమున నుండును తత్సందుక్షణః= జరరాగ్నిని (పజ్వలింపజేయును, పక్వాశయామ్రాజ్హ్య

---

Chunk 26 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0251-0260.txt

OCR Score: 97% Telugu coverage
Characters: 22578

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• పిత్తము
• యొక్క
• కఫము
• పిత్త
• గుణములు
• శరీరమునందు
• వృద్ధి
• దోషములు
• వాతము
• మొదలగు
• పాచక
• రంజక
• ఆహార
• అవలంబక
• చుండును
• ఇట్టి
• దోషము
• యొక్క-
• చెప్పబడినది
• అట్టి
• కలిగించును
• కావున
• నందు
• జేయును
• పిత్తమును
• సమాన
• నుండి
• శరీరము
• భాజక
• విడిచి

Extractive Summary:

24శీట అష్షీంగ నం(గ్రహ ప్యాభ్యానము చుండును అన్నము పక్వమైన పిదప సారకిట్టముల యొక్క విభజన జరిగి కిట్టభాగము ఇచటికి వచ్చును మహా(ససోతస్సు యొక్క- ఇట్టి భాగమును తక్వాశయము లేక బృహ దంత ములని య-దురు అకాపి పక్వాశయో విశేషేణ వాతస్టానమ్‌ అని పక్వాశయము వాతము యొక్క ముఖ్యస్థానమని చరక నంహితలో చెప్పబడినది ఇట్టి విషేపణ (క్రియ యందు (శోణి గుద సంయ్య్రయః (శోణి గుదయందుండు వాతనాడులు చాతమునకు సహాయపడు చుండును వకమగుచున్న ఆహారము పక్వాశయమున కటుపాకమును పొందును అట్టి కటు భావము వాతమ్థునకు పరిపుష్టిని కలిగించును కావున అతాపి పక్వాశయో విశేషేణ అని పక్వాశాయమును వాతమునకు (పధాన స్థానముగా చెప్పిరి కార్యభేదము ననుస రించి వాత పిత్త కఫ ములకు శరీరమున స్థానముల నేర్చరచిరి శరీరమునందు వాతము ఒకటియే యైనను స్థానభేదము కర్మభేదముల నకుసరించి ఐదు విధములుగా పేర్కొన బడినది (ప్రాణవాయువు ఉదాన వాయువు వ్యానవాయువు సమాన వాయువు అపాన వాయువు అని వాతము యొక్క ఐదు భేదములు వాగతి గంధ నయోః అనుధాతువు నుండి వాత శబ్దము నిష్పృన్న మైనది వాతి ఇతి వాయుః శరీరము నందు గమన శక్తిగల తత్వమని లేదా శరీరమునందు గల అవయవములకు గతిని కల్పించు తత్వమని చెప్పనగును అదాది గణమందు చెప్పబడిన అన |1పాణనే యను భాతువునకు 1పాణ యుక్తముగా జేయునని అర్ధము సనరణేన ఆధవా (వకర్షేణ అనితి ఇతి ప్రాణః శరీరము నంతటిని [పాణ యుక్తముగా జేయువని అర్థము ఉత్‌ అనగా ఊర్థ్వము అని అర్థముం ఉత్‌ అనితి ఇతి ఉదానః శరీరము యొక్క ఊన్హ్వ్ర భాగమును [పాణ యుక్తముగా _ నుంచును కాబట్టి ఉదాన వాతమన బడుచున్నది వ్యాప్య సమస్త శరీరం అథవా విశేషేణ ఆసమంతాత్‌ సర్వుస్మిన్‌ శరీరే అనితి ఇత్తి వ్యానః రసరక్తృములతో గూడి సంపూర్ణ శరీరము నందు వాపించి శరీరమును [ప్రాణ యుక్తముగా నుంచుటచే వ్యాన వాతమనబడు చున్నది సమనవ్హాత్‌ కోష్నే నమ్యక్‌ సమంవా అనితి ఇతి సమానః నంపూర్జ కోష్టమందు సంచరించుట వలన అఫ్‌వా సంపుర్ర శరీరమును సమముగా పొౌషించుట వలన లేదా [పాణ యుక్తముగా నుంచు వలన సమాన వాతమన బడుచున్నది అపసరణేశ అధోవా అధః శరీరేవా అనితి ఇతి అపాన శరీరము యొక్క_ (కింది భాగమునకు (సనరించుట వలన అధవాళకీరము యొక్క. (తికన్యవా్యాతిక స్థానముయొక్క_ అన్న వీర్యేణవాఆహార బలముచే హృదయస్యచ = హృదయము యొక్కయు తతస్థ ఏవ = స్వస్థానము నందు ఖిండియే ఉదక కర్మణా = జల కర్మచే శేషాణామామిగత శ్రేష్మ స్థానానాంచ జ శ్లేష్మ స్థానముల యొక్క అవలంబనాత్‌ = అవలంబనము వలన అవలంబకః = అవలంబక శ్లేష్మ ఇతి == అని, ఉచ్యతే=చెప్పబడును ఆమాశయ స్థితః = ఆమాశయమునందుండు కఫము, అన్న సంఘాతస్య = ఆహారము సంఘాతము (ముద్ద భావము) యొక్క. థావార్థము పంచ భూతాత్మకమగు శరీరమునందు జలతత్వుమును శ్లేష్మము లేక కఫము అని అందురు ళ్శవ ఆలింగనే యను ధాతువుచే శ్రేష్మ శబ్దము నిష్ట్రన్న మైనది శరీరముయొక్క_ నూవక్ష్మాతి సూక్ష్మమగు అవయవములును శ్లేష్మవలన పరస్పరము అంటి పెట్టకొనియండును శరీరమందు కథము యొక్క వృద్ధి షీణము జల భూతముయొక్క- వృద్ధి శీణములపై అధారపడి యుండును పృధివి తత్పముయొక్క_ సమ్మిిశణముచే కవము నందు స్థిరత్వ గుణము సం్యకమించును అవలంబక కథము అన్న సంఘాతముతో మ్మిశితమై అన్నమునకు [దవ భావమును కలిగంచి జిర్టింపజేయను “ [పాకృతస్తు బలం శ్షేష్మావికృ తోమల ఉచ్యతే సదైహౌజః న్మృతః కాయే సచపాప్మోపదిశ్యతే సమస్థితియందుండు శ్లేష్మ ఓ జో రూపమై శరీరమునకు బలము నివ్పకు వికృతి బొందినపుడు మల రూవమై నానా రోగములను కలుగ జేయును కావున శరీరమునకు పాపాత్మకమగుచు అనిన్షకర మను అని చరకన్మూత స్థానముయొక్క పదిహేడవ అధ్యాయమున చెప్పబడియున్నది అవలంబయతి ఇతి ఆవలంబకః క్రేద యతి ఇతి క్షేదకః రసాన్‌ బోధయతి ఇతి బోధకః తర్పయతి ఇతి తర్పశః శ్రే యతి ఇతి శ్లేదకః అని శ్రేష్మ భేదముఅ యొక్క- శజ్షార మగును మూలము బోవ మజ స్థొనోవు భూయిడ్ద మబిక్ళతాం నతల కీర వ్యావీనోివీ వాతో నీళ్లో క్లేవ్చుడో వర్తన్లో తోము వృద్ధి పేతుర్చూవ్యూ తోని దానోతు నమానతళ్ళ వ్భ్రద్ధి తయ అతణ యూత్తాం వ్రూర్వా ధాయే (వతిదార్జ్‌ము ఏవమ్‌ = ఈ విధముగా అమీషుజు ఇట్టి స్థానేషు =స్థానముల యందు భూయిుష్టమ్‌ =అధికముగా అవికృతాఃాసమస్థితి యందుండి సకల శరీర వ్యాపి నోఒ౬పి= సంపూర్ణ శరీరములో వ్యాపించునవగుచు వాత పిత్త శ్రేష్మణః = వాతపీత్త కఫములు వర నేజఉండును నిదానేషు =నిదాన స్థానములలో రేషామ్‌ =వాతపిత్త కఫములయొక్క- వృద్ధి హేతుః =వృద్ధియొక్క కారణము వక్యతేజ చెప్పబడును పూర్వాధ్యాయే = మొదటి ఆధ్యాయమునందు సమాసతః = సం వేపముగా వృద్ధికషయ లక్షణమ్‌ = వృద్ధిక్షీణ లక్షణము ఉక్తమ్‌ =చెప్పబడినది తాత్సృర్యూయు సమస్థితి యందుండు వాత పిత్త కఫములు నముస్ర వమ్ము నందు సంచరించున వైనను వాటి వాటి ముఖ్య స్తానములయంద్యు క్షే కా ట్‌ మూ జేయుచుండును దోషాదుల యొక్క ర్త ళ్‌ బి ఇ ఫ ధి సే ల్‌ థ ్ట్‌ క + || న!

---

Chunk 27 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0261-0270.txt

OCR Score: 94% Telugu coverage
Characters: 21774

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• యొక్క
• మందురు
• వాతము
• యందు
• సంభవించు
• శరీరము
• కొందరు
• మూలము
• పిత్త
• యొక్క-
• నందు
• మొదలగు
• బట్టి
• మనబడును
• అట్టి
• యందురు
• వ్యాధులు
• రోగములు
• తృప్తి
• చెప్పుదురు
• మంటను
• దోషముల
• వికారములు
• ఇరువది
• యుండుట
• కలుగుట
• అగ్ని
• ఆచార్యులు
• అందురు
• చుండును

Extractive Summary:

వర్ణిం త శై కరీల మవ తొవయంతి మూలము అళ్యనఖవితా వాతాద యోనానా ఎిదైైర్ని తాల్టళ క ఆబివాత తమాన్ను వాయోల జీతి ర్థూతాలాక్ళ త్యారింళల్‌ విత్తృన్హూ బం లిం ల్లేన్టుణః ల (వతివదార్డ్‌ము... అధశావిమ్మట (పకుపితాః =|పకోవమును జెందినట్టి నో దయః==వాతపిత్త కఫములు నానావి ధైః= అసంథ్యాక ములైన వికార ॥చావ్యాధులచే శ రమ్‌ = శరీరమును ఉపతాపయన్ని =పీడించును.. ఆవిష్టృత తమాస్తు(పకటితములై న వానిలో వాయోః=వాతము యొక్క ఆశీతి = ఎనుబవి వికారాః = వ్యాధులు కలవు పిత్తస్యవాపిత్తము యొక్క చత్వారింశత్‌ =నలుబది వికారాః=వికారములు గలవు శ్రేష్మ ఇఃవ=కఫము యొక్క వింశతి = ఇరువది వికారములుగ లవు తాత్ఫ్రర్భము. అడ్డగ్గింప ఐడినట్టుండంట (34) వక్షస్తాద*ః= రొమ్ముపోటువాధ _ (85) బావు కోషః భుజము ఎండి హోవ్సట తథా=ఆఅదే విధముగా (36) (గీవా సమో = మెడ స్తంభించుట ళ్ళ మన్యా స ౦థః= మెడ యొక్క- వెనుకటి నరము స్తంభించుట (36) కంర ధ్వంసః జ మెడ న్నిలువ కుండుట గొంతువాపు (89) వాను స్తంభః = అంకిళ్టజారుట (40) (41) తాల్వోష్ట భేద = ఆంగిడి. వాత రోగములు ఇట్టి వ్యాధులయొక్క_ ఉత్స త్తికి వాతము [పధాన కారణమగుచున్నది ఛావార్థమయ వాతము యొక్క (పాధాన్యత వలన ఉత్పన్నమగు ముఖ్యమైన వాత వ్యాధులు ఎనుబది యని చూపబడినవి కాని వాతము సర్వవ్యాపి సమ న శరీరము నందు సంచరించునదగుటవలన దోష దూష్యాను బంధముచే ఆసంభ్యాకమగు రోగములను బుట్టించును రోగములయొక్క_ లక్షణములను వాతముయొక్క_ కృత్యములనుబట్టి తెలుసుకొన వలయును ఇట్టి వ్యాధులు వాతము వలననే జనించును కఫము వలన పిత్తము వలన ఉత్పన్న ములు కాజాలవు రూక్షత్వము శీతత్వము లఘుత్వుము విశదత్వము గతి అమూ ర్తత్వము మొదలగు వాటిని బట్టి వాత వ్యాధులను సులభముగా గుర్రింపనగుకు వీటిలో ఏ ఒక లక్షణ మును బట్టి యైనను రోగమునందు వాతాను బంధత్వయిను ఊహింపనగును యదు పలభ్య త దవయ వం వా విముక్త సందేవో వాత వికార మే వాధ్య వస్యన్లి కుళలాః అని చరక సూత స్థానము యొక్క ఇరువదవ అధ్యాయమున చెప్పబడినది మూలము నీత్త ఎకారాః త్రనః జీవః త్లోపో ధనో దన డర్చాదావోజ న్లో ర్దా వనం -క్‌ దావో౭౬ంనదావనో దూము తోడుమ్లతో ఉఊవ్యై ధర్యం మతి స్పాదోమింగి గంధోఒవయన నభనత్‌ లోజీతళ్లేదో మూంనక్లే దొన్న్యంజ్‌ మ్రూంన దరజం చర్య దరణం రత్త తోటో లక్ష బిర్ఫోటో ల్‌ క్తముజలాని ర్త శీత్తశ్‌ వొరితత్హూం వోరి(బోత్సూం నీలితా తతా తావులా త క్రాన్ఫుతా లోనాళ గంధాన్యుతా శతి మఖిత్హూం తృద్దాధిత్వూమయు త్రి రాన్య పొఠ్లో లల వౌతోజక్షీ పొతః నౌయు వౌకో వభ వాతో శీనాదానాం తము (ఉవేలోవారత నోం/ద నోత యూత భొత్ళత్రూంబ /

---

Chunk 28 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0271-0280.txt

OCR Score: 95% Telugu coverage
Characters: 20143

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• కఫము
• పిత్తము
• భేదములు
• వాతము
• వృద్ధతర
• వృద్ధ
• వృద్ధి
• మూడు
• క్షీణ
• యొక్క
• పిత్తములు
• రెండు
• దోషములయొక్క-
• కఫములు
• వృద్ధతమ
• దోషములయొక్క_
• పిత్త
• వృద్ధిచే
• వృద్ధవాతము
• వృద్ధపిత్తము
• విధములు
• తొమ్మిది
• అట్టి
• అనుమాన
• దోషముల
• ఇట్టి
• షట్‌
• పదమూడు
• ఇరువదియైదు
• దోషము

Extractive Summary:

వృద్ధిక్షయములననుసరించి వాతాది దోషములయొక్క భేదములు వివరింపబడినవి విడివిడిగా ఒక్కొాక్యా దోషము వృద్ధిపొందుటచే వృద్ధి మూడు విధము లగును (1) వృద్ధ వాతము కఫ పి త్తములు సమములు (2, వృద్ధ పిత్తము వాతకవమృల్సు సమములు (3) వృద్ధకఫము వాతవి త్తమలు సమములు ద్వంద్వవృద్ధిచే మూడుభేదములగును (1) వృద్ధ వాత పిత్తములు కఫము సమము _ (2) వాత కఫవృద్ధి సమ పిత్తము, (8ొపిత్త కథ వృద్ధి వాతము సనుము మూడు దోషములయొక్క- సంయోగమున ఒక దోషముయ్యక్క్య అతి వృద్ధిచే మూడు భేదములు ఏర్పడుసు (11) వృద్ధవాతము వృద్ధతర కఫమ్షు సవ్వపి త్తము (2) వృద్ధ పిత్తమ. వృద్ధతర కవము సమవాతము, (3) వృద్ధ కఫము వృద్ధతర వాతము సమపిత్తము ఈ విధముగ దోషములయొక్క- వృద్ధి భేదములు తొమ్మిది ఏర్పడినవి (తిదోషమ లలో రెండు దోషములను వృద్ధ తరములుగను ఒక దోషమును వృద్భి రెండు వోషములలో ఒక దోషము యొక్క &ఉీణ తరముననునసరించి వర్పడు మూడు భేదములు (7 క్షీణవాతము క్షీణ తర పిత్తము సమ కఫము (ఈ కశీణ పిత్తము శ్షీణతరకఫము నమవాతము (9 శీణ కఫము క్షీఐ తరవాతము సమపిత్తము 1౪7 రెండు దోషముల &ఉీణతరము ఒళ దోషము యొక్క నమతచే మూడు భేదములు ఎర్పుడు చున్నవి (10) క్షీణ తరవాత పిత్తములు క్షీణకథను (11) శీజతర కఫ పిత్తములు శ్షీణ వాయువు (12) క్షీణతర వాత కఫములు క్షీణ పిత్తము ౪.

---

Chunk 29 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0281-0290.txt

OCR Score: 96% Telugu coverage
Characters: 21930

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• యొక్క
• వాతము
• పిత్తము
• వృద్ధి
• దోషముల
• కలిగించును
• మొదలగు
• కఫము
• వలయును
• వృద్ధిపొంది
• అట్టి
• చికిత్స
• వస్తి
• గూడినట్టి
• యొక్క-
• మందురు
• జ్వరమును
• అడ్డగించి
• సమస్థిత
• రెండు
• ఉపచారము
• స్నేహ
• వివిధ
• మును
• శరీరము
• వాతమును
• మూలము
• తరతమ
• భేదములు
• విధాన

Extractive Summary:

ఖావార్థ్‌ము + దోషములయొక్క వ బద్ధ కయ సమస్థితులనుబట్టి వర్పడు ఆరు భేదనులలో ఏ ఒక టైనను రోగావస్టయందు సంభంవిచునేని అట్టి వాటిని (గ్రహించుట చాల కష్టమగునని పె స్యూతములో చెప్పబడినది ఐనను ఇట్టి సన్నిపాతములను తెలుసుకొనుటకు కొన్ని (పత్యేక సులభ పద్ధతులు ఇందు పొందుపరచి చూపనై నది మూలము యేదోష వ్యద్ధికయ యోార్జ్రూకారా తోడ్డితాళి వృధకళ్‌ ల్‌ శ పేన్టాూవితు తాన్తోవతల్చ యేళ్త ద్యూథా యభవ్‌ 4 నంనర్జా్యదన డధిరాదిఖిత్త దై గౌం దోప న్తుకయ నమతావివ్భద్ధి లోద్దో */ అనో స్తాం తరతమయాగో తల్చ యాతాన్‌ వానీయాదనపొత నూననో యధాళ్టువ్‌ 4 (వతివదార్థము దోషవృద్ధి కయయోఃకావాతాది దోషములయొక్క యే = టి వికారాఃజావికారములు పృదక్‌ జా విడివిడి కీ ర్తితాః= చెప్పబడినవోః యథా యథమ్‌= మథోచితముగ తానేవ=అట్టి వికార లక్షణములను శేషేష్వపితుజాదోవములయొక్కె. != ఊణత్వము సమత్వము వృద్ధి భేదములచేతను తరతమ యోగతశ్చిా తరతమ భావమును పైందుటవలనను ఆన న్యమ్‌ = అసంథ్యాకమగును అన న్యమ్‌= అసంఖ్యాక ఛేదమును యాకాన్‌ోపొందినట్టి దోషములను యథాస్వ్యమ్‌ాయథా యోగ్యముగు ఆవహిత మానసః ౯౯ సావధాన చి త్తమగలవాడైై, జానీయాత్‌ = తెలుసుకొన వలయును తాత్భర్యము = దోషముల యొక్క వృద్ధిక్షీణ లక్షణములు పందొమ్మిదవ అధ్యాయమున ఏవంంపబడినవి ఈ అధ్యాయమున అరువది రెండు (పకారములుగా దొష వృద్ధి క్షీణ భేదములు చెప్పబడినవి ఇట్టి భేదములయందు దోషములయొక్క- వృద్ధి క్షీణ లక్ష అములను నమన్వయ పరుచుకొని దోషముయొక్క- భేద స్వరూపమును నిర్ణయింపనగును వాతాది దోషములు రస రక్రాది ధాతువులచే మలములచే సంసర్గ మగుటవలన వృద్ధికయ సమత్వ భేదముల వలన, వృద్ధి శ్షీణములయొక్క- తరతమ భేదము వలన దోషములయొక్క (ద్రవీకృత హీమాంగ రాగాభిః=తడిగ చేయబడిన కర్పూరాది మేనువూతలుగల సమస్తదేహ వృదయ 1పహ్హాదకారిణీభిః=సమ స్త శ రిరమునకును హృదయమ.నకును ఆనందము చేకూర్చునట్టి _ విలానవతీభిః = ఒయ్యారముతో గూడినట్టి చతురంగమ్‌ = చతురంగములతో గూడిన అనం* బలమ్‌ జ మన్మధుని సైన్యమును (బలమును కామచేష్టలను) తనుభిరపి =సూక్షై మైనట్టి కోమలములగు అంగైైః = అవయవములచే సముద్వహాంతీ భిరివ = మోయుచున్నవారివలె నున్నట్టి అంగనాభిః =స్ర్రీలచే నిర్ణ్వయమ్‌ =దయారహితముగా (గాఢముగా), ఆశ్హేషళ్చవా ఆలింగనములను సకలజ సంపూర్ణ కళలుగల రజనీకర = చందునియొక్క_ నికరా వకీర్ణ = కిరణ సముదాయముచే వ్యాప్తమగుట వలన శిరతరాణి = మిక్కిలి చల్చనై నట్టి భవనతల=భూభాగము సలిల పులినాదిానీరును ఇనుకతిన్నెలు కలిగినట్టి అతిసితవా మిక్కి-లి తెల్లనైన సికతాజ=ఇసుకచే తోయ = నీరుచే అవృతావ్యాప్తమెన తలమ్‌= (పదేశముగలం అనేకకాయి వృత్త=వివిధ ఆకృతులడే నిర్మింపబడిన విమలయవ_త=స్వచ్చ మైన నీటి యం[తములయొక్క.

---

Chunk 30 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0291-0300.txt

OCR Score: 96% Telugu coverage
Characters: 21863

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• మొదలగు
• పిత్త
• బుతువు
• వలయును
• యొక్క
• వాతము
• మథుర
• పిత్తము
• తిక్త
• ఆహార
• వసంత
• వర్ష
• చల్లని
• శబ్దమునకు
• వాయువు
• కొరకు
• రూక్ష
• కఫము
• కషాయ
• అట్టి
• కావున
• చెప్పబడినది
• వలెను
• యొక్క-
• చికిత్స
• బుతువునందు
• భవనమునందు
• సుగంధ
• శమించును
• చెప్పబడిన

Extractive Summary:

మరుత్‌ పి_క్రే=వాత పిత వికారము లము _గై్రష్మఃజా[గిష్మ బుతువు యొక్క ఉపచారము, కఫమారుతే=కథవాత వికారము లను వాసంతః =వసంత బుతువు యొక్క- విధి మరుతః =వాయువు యోగవాహిత్వాత్‌ = యోగ వాహ్‌ యగుట వలన, కథ పిత్తేతువాకఫ పిత్త వికారములు శారదః=ాశరదృతువు యొక విధానము ([పాయః=తరచుగా వికల్పయేత్‌ =కలిపింప వలయును వటౌ=శ క్రి వంత మ'ప వాయొజ=వాతము ుద్దే్యవకొపము జెందగ (కమాత్‌=[కమముగ ఆను మథుకాః=లవణామ్రమధురములగు రసాః=రనములు యోజ్యాః =ఉపయోగించ వలెను విల్తే = పిత్తము. (కఫ (ప్రకోవము నందు) మొదట కటురస (ద్రవ్యములను పిదప తిక్తరస [దవ్యములను అంతమందు కషాయ రన (ద్రవ్యములను ఉపయోగించి కథ వికారముల నివారంచవలయును (గిష్మకాలమునందు ఆహార వివర జౌషధములు లఘు రూక్ష గుణములు కలవగుట వలన వాయువు న్వతస్సిద్ధ ముగ లఘురూక్ష గుణములు కలదగుటవలన లఘు రూక్ష ప్రధానమగు శరీరమునందు సంచ యమిగు చుండును (గీష్మ బుతువుయొక్క వేడిమి వలన [వకోపయి పొందదు గీ బుతువులో సంచితమగు వాతము వర్ష బుతువునందు [పకోపించును శరదృతువులో స్వయ ముగా శాంతించును వర్ష బుతువునందు జలము ఆమ ణము కలిియుడుటవలన అల్పు వీర్యముగల ఓషధులును ఆహారమును ఆమ్హు విపాకమును టొందుటవలన పితము సంచిత మగుచుండును వర్షబుతువు యొక్క. జుట్టి వ్యాథులనండి శరీరమును కాపాడుట కొరకు వసంత బుతు చర్యయందు తీక్టః ఉష్ణ 1దవ్యములయొక్క- ఉఫయోగము చెప్పబడినది వాయువు యోగ వాహియగుట వలన కఫ శామక చికిత్సచే వాతముకూడా.

---

Chunk 31 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0301-0310.txt

OCR Score: 96% Telugu coverage
Characters: 21670

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• దోషములు
• శమింప
• దోషమును
• కఫము
• పిత్తము
• మొదట
• దోషము
• వాతము
• ఆచార్యులు
• పరస్పరము
• ఆహార
• చికిత్స
• కలిగించును
• దోషముల
• కొందరు
• వాతాది
• రెండు
• ధాతువులు
• యొక్క
• జ్వర
• అట్టి
• వ్యాధిని
• వాతమును
• విధముగా
• పిత్త
• పిదప
• జరరాగ్ని
• ఉండును
• ఉపచారము
• వృద్ధి

Extractive Summary:

నట న “ మింపచేయ మొదట పిత్తముష విడప వాతమును అంతమందు కఫమును మి గరారయగుట వ న్‌్‌ ల ంపచేయవలయునని మరి కొండరు ఆచార్యులు చెప్పుచున్నారు = కానారిము మునందు ల్స్‌ వై సరించి హృదయీమునుండి వర న పో వారా ర్యరనతు శిరస్టళ్చక్షురాదీందియ తర బ్‌ తర్పకః శిరన శ వతు కం స ఏ (ర్‌ 8 స్సునందు తర్చక కఫము వక్షమృకందు రావంంబక కనమ రని కంఠ స్థానములను పభావితముచేయునది బోధక కఫక్సృ [గ్రంథ రృ ఉదాహరించకృన్నను ఆమాశయమ దుండు శకేవక కవమునుగూడ [గహింప ఇవన్ని యును శరీరము మొక బై ఊర్హ్వ భాగమునందుండును. పర్వా న్బతు(కమువ్‌ 4 (యోగః కమడే ద్వా్యాధిం యోన్యూమన్యామదీరయేత్‌ 7 నానొ ఎదద్ధః బద్జన్తు భముదో ద్యోఛకోవయేల్‌ (వతివదార్డము = అన్యే=కొందరు ఆచార్యులు తయోరపి= జ్వర అతిసార మొలయంచు (క్రమాత్‌ = (క్రమముగ కఫ పిత్తానిలాన్‌ =కఫ పిత వాతములను జయింవవల యునని, ఆహుఃవచెప్పిరి యస్మాత్‌ = ఎట్టి ఆమాళయోత్హ్కేశాత్‌ = ఆమాశయయినందు వమన (వవృతి వలన తత్సముదృవః= జ్వరము అతి సారములయొక్క ఉత్పతి యగును త్మతాపిాాఆమాళశయో ల్లై-శమునందును ఆద్యేన=పిశాది వాతాంతమగు (క్రమేణ 2 (శ్రమ ముగ చికిత్సచేసిన భూముస్టమ్‌ = అధికముగా తత్సముదృవః=జ్యర అతిసారములయొక్కణ జ్య యేవాన్వస్టానమున సి క్ష వ, ఉత్పత్తియసును. ఆపక్వమగు దూషిత ఆహార, రసమును ఆమమని ఆచార్యులు చెప్పిరి దోషములు పరస్పరము విరుద్ధముగ వికృతిని బొందుటవలన దేశకాల [ప్రభావముచే కాలి ధాన్యమునుండి విషము సంభవించునట్టు ఫేన భావ ముగ ఆమము సంభవించునని మరికొందరు ఆచార్యులు చెప్పుచుందురు, శాలి ధాన్యము స్వయముగా విషరూపముగా పరిణమించునట్లు అతి దుష్ట దోషములు స్వనస్వరూపముచే ఆమ ముగా పరిణమించునని తాత్పర్యము ఖావార్జము * శరీరమునందు వడు ధాత్వగ్నులు ఐదు భూతాగ్నులు, ఒకటి జరరాగ్న్మెయును కలసి మొత్తము పదమూడు అగ్నులు కలవు ఆవిర రసము నుండి ధాతువులు భూతములు తమకు కావలసిన పోషకాంశమును _గహపాంచి దానిని వాటి వాటి అగ్నులచే స్వస్వరూవము వచ్చునంతవరకు పచింపజేసి పరిపుష్టిని బౌందచుంకును.. ఛాత్వ గ్నులకు భూతాగ్నులకును జరరాగ్ని శక్తిని ఇచ్చుచుండును ఆహారమును జరరాగ్న్ని పక్వము జేసి ఆహార రనముగా మార్చును: అట్టి జరరాగ్ని మందగించునవుడు ఆహారము పక్వము గాక పోవుటయేగాక ధాతాాద్య స్నృలును ముఎదగించును అవక్వమగు ఆహార రనము ఆమాళ యమున దూషితమగును ఇట్టు దూషితమగు అపకం ఆవిరరసముకు ఆమమ౨ి అందురు ఇదే విధముగా, ధాత్వగ్నులు మందగించుటచే, ధాతుపోషక పదార్థము పక్వాముగాక, ఆమముగ మారును వాతాది దోషములు ఆమాశయమున అమముతో సంప్ప క్రములగుచు సామ దోషములని: ధాతువులు స్వస్థానముననుండు ఆమముచే నంవృక్తములకుచు సామ దూవ్యములని అనబడుచున్నవి ఆమముచే [సోతన్సుల మార్గములు అడ్డగింపబడుట వలన వాతముయొక్క- సంచారము కుంటుపడును వాతము ఏక్యతితమగుటచే ఆధ్యానము, కూల వేదన మొదలగు వికారనులేర్పడును అపక్వమగు సామ పిత్తముచే శరీరమునందు మూ(త పురినములయందు దుర్గంధమేర్పడును మూూతముః వురీషము రక్తము, నఖములు నల్లఐడును వమనము కటువుగా వచ్చును పిత్తము సర్మదవ గుణములను విడిచి గాఢత్వ్తమును ఒరుత్వ మును బొందును పిత్తమునకు దీవన పాచన శక్తి తగ్గిపోవును అపక్వమగు సామ కఫము మలిన మగుచు దారములవలె తీగలుగ సాగుదుండును ఘనీభవించి కంరము మొదలగు స్థాన ములను కజచబియుండును.

---

Chunk 32 — Ashtanga-sangrahamu(12-to-21-Adyayamulu)_pages0311-0313.txt

OCR Score: 96% Telugu coverage
Characters: 5306

OCR Issues:

• No notable OCR issues detected

Key Terms:

• దోషములను
• దోషములు
• బయటకు
• దవ్యములచే
• అట్టి
• ఆమముతో
• వాతాది
• నుండి
• ద్రవ్యములచే
• విరేచనాది
• నోటిద్వారా
• స్వయముగ
• వ్యాధులను
• హితమగు
• హాని
• శోధన
• బహిర్గతము
• వాటిని
• రోగములను
• అష్టాంగ
• లీనాన్‌
• రోగా
• లీనమై
• స్తంభించినట్టి
• గూడినట్టి
• దోషాన్‌
• వెడలింప
• కియలచే
• దోషములును
• మొదలగు

Extractive Summary:

క అష్టాంగ నంగ్రహ వ్యాళ్యానము మూలము. నల్వాదోవా (వవిన్ఫతాన్‌ సామాన్‌ దోపొన్చ్య నర్హ్‌ రేల్‌ 4 నాం ల! (౬ నాశాయజ వినాశము కొరకు స్యుః = అగుమన్నవి పాచనైః జు పావక ద్రవ్యములచే దీపనై = జరరాగ్నిని దీపింపజేయు (దవ్యములచే స్నేహైః = స్నేహకర్శ్మ లబే స్వేదైశ్చ= స్వద[క్రియల చేతను పరిష్కృతాన్‌ =పక్వమగునట్టి తాక్‌ = వాతాది దోషములను యథా సమయమునందు శోధనైః = వమన విరేచనాది [కియలచే శోధయేత్‌ =బయటకు వెడలింస బేయవలయును వ క్ర్రేణ =నోటిద్వారా యు క్తమ్‌ = ఉపయోగింపబడిన, (దవ్యమ్‌=జొష (ఘాజేనవాముక్కుద్వార (వీక్వాధానార్‌ =పక్వాశయమునుండి గృదేశచ =గుదమార్గముద్వారా శ నివారించవలెను ఉత్హ్మిష్టాన్‌ = బహిః (వవృత్తిగల ఆమాన్‌ = ఆమముతో గూడినట్టి అధఃవా అధోమార్గముశుండి వా ఊ లేక ఊర్ధ్వ్యమ్‌ఊర్థ్వ్యమార్గము నుండి స్వయమ్‌ = స్వయముగ వహతః= సవించుచున్నట్టి ద్లోషాక్‌=దోషములను _ బాషథతై?

---