Telugu Andhrapradesh lo Raithu udyamalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న , శ క. క 2. ) స 1 న. . . చ య. "అ, ల్‌ో ,. న. ్‌ | ప ంం | క శ , | ప్రదేశ్‌లో రైతు ఉద

• ఆంధప ల్‌ అం మూలలు క. 1 - శే ట్‌ | కొ స ॥ | నల క గం చి అంధ క . యును ప వ. తం. సం. స న య న న నం. వ కం నాం నం భన ను!

లాడ్‌ - కా ౯” ఆంధపదిక్‌ _.” తు ఉద్యమాలు కతోనక య టి లచయిళ డాః భదిరాజు శేషగిరిరావు, యంఎ, పి హెచ్‌డి చరి తశాఖ చివుకుల శ్రీరామశర్మ కి కాళాల

ఒంగోలు

న౦ంవొదొవలు

డాః జి. ర్ముదయ చేదరి ఆచార్నులు, చరితిళాఖ, పిజి డివార్డ్‌ మెంటు ఆఫ్‌ హిస్టరి వి యం,యం కాలేజీ, రామచ౨ దాపురం, తూర్పుగోదావరి జిల్లా

యో అడి అ, 0

నీ శి

గా ఈ ఈ

(1 1

య, శ ల గ్ర

రప్ప్రసయల వయా

తెలుగు అరాడపి

హైదరావారు

1990

1౧ గీగిరగ!8 గ/8౮0680) ఉంణ[౦0 ; 8860717816 5980301గ గ8౦ ౬౮110౯ నిగం, 6 గెంరే!8180 0౧౦౮౮8/| 5151 561600౧ 1990 ౧౧౯ ౪111 + 100, అ ₹6౬66౬ల64౮ 44౦0 6౬గ/| ౧4708౧4840. క న ఆ 2 యల ళా క. ఖం గ్‌ ॥ 5151 561460౧. 1990 ( ళల ర 6౧౦౧168 3000 నింరీ!9066 ౫ 756౮60౮ ఉగ4౦గి1, 1766780386 500 029. (4౧౮౧78 క/86680) ౮౧౮6౯ 106 ౮6౧17811/ 500౧807686 50%6[౧)6 01 గ/౦ర౮౦(10౧ 01 ర00%8 8౧౮ ఓ11678 16/6 1౧ గిలిం10౧81 180౧0౮౨068 21 106 ౧౫౭౧: 18౪6! 01 16 66౪6౯౧౧౧6౧ 01 1౧618 1౧ 9 గ1101600/ ఈ గోంగాతిగి గెం80ంంగ06 ర9౪610౧గ651, 116౪ 6101. శీ! ౧9౧18 ౪౧81806767 1౧ (116 000% 879 31౧6617 [696[౧/66 &2గ౧6౮ ౧౦ ౧07౧110౧ 0111 గ౧౭౪ 9 (90౧0600666 ల తిగి/ న౧౦౦688 10? 8౧౪ ౧౮౧౧౦96 ౪1100068 ౧6 ౪౧/6౧ ౧6౧౫౩౩0౧ ౦ 16 ౧౦౧౪౧౦౧ ౧౪/౧౨౧ ఊశటరాంయ్యన్నైర శై 35 ంరేకీ “యన. 1 కటా ళ్‌ ళాల | + ని గి; 1000 [ఏ6 + గ్‌్యన ఎ కీ! వ్‌ తట యో జ్‌ వం నని అ పాద తాత కం సం నిగ|౫|?60 1% 1౫014 రిగ0196 41 సీోీలగిత!8%00|! ఉగ కొగగ౧165,. ఓ౪66745ీ46 500 016 తీగిరగి!?తి గొ/వరల90

తెలుసు అకాడమి ఇ-తిఎంరం ఇ టర్మీడియట్‌ , డగ స్తాయిలో వరనీయ ౧౦థా లను (ప్రచురించింది. కాస్త గింఛ పమురకణలో ఇది మొవటి దళ, రెండో. ఎశలో కొన్ని (ప్రామాణి? , ంథాలకు. ఆగువాదాల ఎ, ఆయా శాస్తాంంకాల మీద వాజి వాటి (ఫాముఖ్యాన్ని పురస్కరించుకొని వన్ని మోన్నోగావులను పదరిందింది

ఇందువల్ల విదార్థులమా, ఉపాధ్యాయులకూ. పాఠ్యా నింథాలేకాక ఆయా పాఠ్మాం శాల మీన వి_స్త్రకాధశయశానికి సతోమయవపడే వియ వఠధాశ రచవలు కూడా లలిస్తామి అ-రే?దు ఉన్నత విద్యాబోధన భాషగా ఎగ వరిష్టితమై. తెలిస అగాడమి పాత మరింత సుసంపన్నం అఆవ్పగుంది.

విశంపిద్భాలయు స్తాయిలో శాస్త్ర (గంత వచురణ చేఎట్టిన ఈ 0ఎడో దశలో “మోనో[గాఫ్‌" అనే పేరిట వచుింతమవుతున్న గ్రంథాల్లో ఇది ఒకటి. చి తకారులుగా, ముఖచ్చిత రచమిుతగా ఈ గంథ (ప్రచురణలో మాకు తోడ్చడ్డ చిత కారుల మా రసరజ్జ్ఞలిలు.

నుణ్యగహణ హెరీణులై న పాఠకులు ఈ గంథాన్ని ఆభిషానిం ది ఆదరిస్తారని ఆళినున్నాం సవ్బాదయ విమర్శకులు ఇచ్చే. సూచనలను పువక్ముదణలో త్పపు పలశీలిస్తాల.

(ప వేశిక ఆంధ వదేశ్‌లో రైతు ఉద్యమాల వాదుర్భావం అక క్తి నముదాసు రాన్ట్రంలో భాగంగా ఉన్న ఆంధ (ప్రాంతంలో వారంథభ మెనాయి. మ దాసు రాన్ట్రంలో నెలకొని ఉన్న ఆ౮ాది రా*శకీయ, సాంఘిక పఎస్తికులే రైతు ఉద్యమాలకు టబ్రాపు కల్షించామి. బ్రిజీష పాలన అంగలో ఎముంచానే వాంకార్లోశే గామండా, ర్రైవ్వారీ ,పాంతాల్లో. కూడా రైఠాంగం అఆశేక ఇబ్బందులకు గురైంది, మహాత్మాగాంధీ నాయ తృంలో జరిగిన 1018 చంపరాప్‌ నత్యాగహం, 1919 కైరా సత్తా గహం ఆం రైతాంగంలో కొంత ఉత _ంఠను దేశ త్రించాయి. వ్యక్తులు, పం స్తలతో వారతభమైన ఈ రైతు ఉద్యమాలు, చివరకు రాష్ట్రస్తాయిలో రైతు సంఘం వర్శడ్డాని! దోహదం కళాయి. యక్‌,జి, రంగా, మాగంటి బాపినీడు, నరసింహ దేవర సన్యానారాయణ ఆం ధతాష్ట్ర రైతు సంఘ స్తాపంతో ఇతోధికంగా. కృషిచేసిన పముఖులు. జమీందారులకు భూమి శిస్తు వసూలుచే సే ఆధికార మే గాకుండా, నీటి వనరుల మీద, అడవుల మీవ, ఐఎజరు భూముల మీన ఆధీకారఎ ఏక్పడిందె. ఈ జమీందారీ విధానం రైతులకు కష్టశాలం తెచ్చి పెక్టింది.. రైతుల పీక జమీఐదోకులు ళాసిస్తున్న దమనళాండ మితిమీరివో ఎంద్‌... దీనికి వతిరే:ంగా చాలా రైతు ఆందోళనలు జరిగొయి. ఉదహర ఇక వీటిలో మునగాల, చెంంటగికి, కాశీపట్న, చల్లపల్లి ప్రధానమైనవి. ఒక విజయ నగరంలో మాతం. రైతులు దోపిడికి గురిశాలేదు జమీందారీ వ్యతిరేక పోరాటం మూలంగా జమ్‌ందాకీ విధానం రద్దెంది. ఆడి జఎగిన విధాశాన్ని రచయిత చక్కగా విశ్లేషించారు స్వాతం్యత్రోచ్యమానికి, రైతాంగ పోరాటాలకు నంబంఎధాన్ని వరిశీలిస్తే, 1917న జరిగా. చంపూవ్‌ సత్యాగహం ఆంధ రైతాంగంలో మొవటి ఆకాజ్యోతి. దేశంలో ఆలుముకౌన్న దాకి దాన్ని, కరువు కాటకాలను తొలగించటానికి వచ్చిన “దై వదూతగా” గాంధీజీన భావిచడం జరిగింది... దీంలో భాగంగానే గుంటూరు జిల్లా పన్నుల నిరాకర శోద్యమం జరిగింద. ఆం్యధలో సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో భాగంగా నడిచిన రైతు ఉద్యమాలు చల్తాకవో యిన ఆరు నెలల్లోనే గోదావరి, విశాఖపట్నం ఏజేసి (ప్రాంతాలకు చెందిన రంవ సట్‌ డిఏజన్‌లో 5ంప ఫ్‌ (వారంభమైం వ. న్పైెగల్లు (గౌమంలో జన్మించిన అల్లూరు సీతాామరాజు ఈ ఉద్యమానికి వాయరు *.

భారతదేశ రైతాంగ పోరాటాల్లో తిలంగాణా సాయుధ పోరాటం గొప్ప అమర గాధ ఆదొక మపవాత్తర విముక్రి పోరాటం. వెట్టి చారి*, వన్నుల భారానికి వ్యతిరేకంగా ఆంధ మవోనభ ఎన్నో పోరాటాలను చేసింది అబ్లే వెట్టిదారి ఆవమానాలు, బెదఖళ్ళు, చితహింసలకు వ్యతిరేకంగా రైతుల విమోచన కోసం, తెలంగాణాలో సాయుధ పోరాటం (ప్రారంభమైంది తెలంగాణా పోరాం నైజాం వ్యూడల్‌ వ్యతిరే ? పోరాటమేగానీ, ముస్తీం వ్యతిరేక పోరాటం కాదని, సంఘం, కమ్యూనిష్టు పార్టీలు స్పష్టం చేళయి. ఈ (గంధం రైతాఎగ పోరాటల దృష్టా ఎంతో విశిష్టమైన ౧ళఈం ఈ [గంధం విద్యార్థులనేగాక, సామాన్య పారకుల ఆదరాభిమానాలను చూరగొంటుందని ఆశిస్తున్నా ల.

జన అత ్‌ విషయసూచిక శే ఆంధ్ర పదేళ్‌లో రైతు ఉద్యమాల (ప్రాదుర్భావం 18 జమీందారీ ప్రాంశాల్లో రైతు సంఘాల 9 12 జి జమీందారీ విధానం రైతు ఉద్యమాలు 18 44 8. స్వాతం త్యోద్యమం.. రైతు పోరాటాలు 45 కక శ తెలంగాణా వ్యవసాయిక విప్లవం 64-956 ఉపయు క్షగంధాలు 97 100

క్షే ఆంధ ,పదే్‌్లో 3తు ఉద్యవూల (పాదుర్భా వం పతే). ఆం ఫకాష్త్రం 1953 ఆఅప్టోబకులో ఏక్పడే-రకూ కోస్తా జీల్లాల ఆం ధలు రాయలసీఎవారు అవిభ్య మాసు రాష్ట్ర లో భాగంగా ఉండేవారు. తంవాత 195కి నవంబర్‌లో నైజాం ౧ఎంస్థానంతో భాగంగా ఉన్న తెలంగాణా ఆం థరాల్నకింలో విలీవం చేయడంతో హెదగావాద్‌ రాజధానిగా ఆం (వదేశ అఎతిరించిం) పపవమంఎగా ఆవిభర్త మ దాను రాష్ట్రంలో భాగంగా ఉన్న ఆంధ (ప్రాంతంలో స్థా 3 వైతు ఉవ్యమాణ వారంఖమై, అన్ని స్థాయిల్లో రైతుసంఘాలు. వెలిశాయి మ దాసు రాజ్బ్వంలో నెలకౌ _ ఆనాబి రాజకీయ, స్తాంఘి- పరిస్థితులు ర్రైతుఉన ఎాలకు (వాపు కల్పించాలు ఇంగ్లిష్‌ వివ్యావ్యావీ, రవాణా సదుపాయాల్లో వచ్చిన పెద్దమారు.ల వారీయ ఆంతర్జాతీయ ౨ ర్హంరంగాల్లో సంభవించిన పరిణామాలు రైతుల చైతన్మానికి దోహ దం చేశాయని సృష్టంగా చెప్పవచ్చు పంధొమ్మిదో శతాద్ది మొదటి దళాద్దాలనుంచి బెం గాల్‌ రాట్బేంకుంచి అతర వొంకాలకు వీవిన సంఘ నంస్కరోణ్యమాల పవనాలు ఆంధ రైతుల్లో రాజ*్యయ నాంఘి జిక్టాన రే కెత్తించాంపనికూడా స్పష్టంగా అనవచ్చు బిటీషవాకి వ *వాలనాకాలంలో జమిందారీ (వౌంతాల్లోనే గాకుండా రైత్వారీ పాం తాల్గోకూడా రై కాంగం ఆనే: ఇబ్బందులకు గురైంది సర్కారు జిల్లాలు తూర్ముఇండియా వర్తక సంఘం చతుల్లోకీ పోయిన తర్వాత భూమిపైన ఆస్థిహక్కును నిర్తష్టంగా ఏర్పరచ డమైంది పంటలు పండినా పండికపోయినా ఎఎరు ఏ భూమికి ఎంతెంత చెల్లించు కోవాలో నిర్ధారిస్తూ కంపెనీ పభుత్వం రైతులకు పట్టాలు మంజూరు చేసింది. ఇది కేవలం పన్నుల ఎగవేతను అరికట్టడానికి మ్యాతమేనని త్వరలోనే తేలిపోయింది, శిన్తవనూలు చేసు కోడానికి మొదట కంపెనీ పభుత్వావికి తర్వాత రాజమకుటం కింద బిటీష్‌ [వళుత్వానికి ఆనేకానేక ఆధికారాలుండేవి సాంప్రదాయకంగా వస్తున్న భూమి కొలతలుపోయ్యి పొలాలను ఎకరాల్లో కొలవడం ఆరంభమైంది రె తువరిస్థితిని బట్టికాక్క, భూమి సారాన్నిబట్టి శిస్తులు చెల్లించాల్సి వచ్చినఅదువల్ల (ప్రభుత్వ పీడనకు ర్రైతులుగుర్రె నారు, వన్నులభారం వీడరైశుల

ల్లి ఆంద (వదే. లో రంకు ఆమూలు శ్‌ లా బుద అధి మైంది, శిస్తును వనుకూపంలో గాకుండా రొఖ రూవంలో ఒల౦ా _చింి వ్‌ అనానో ణు అందువల్ల 5 గువులు సంభవించిశవ+ కు, శామాలు తాండవం చేసినసప డు, పెగులు ౦కి ర (| టి ఫోయినప డు, ఆరక మాంద్యం చూోవేసినవ డు రెతులు ఆ*“కృఃరిలో రూకుకొనిపోయేవారు ఖ ట్‌ ' న! చీ (వభుత్త యం తాంగానికి భయివకిపోమున ళైతులు తట ఆండ్హము వాళ్ళకు, వశువులను ఇంవలోని వస్తువుంచు, చి.రికి ఆ౩వారి పుసెలను తాాటపెటి అయినానరకే "సులు ఒలిం ణం మా నో! టల జాతీ గి చాలి-ందే, ఎటూవాలువోని 3తులు ఎదికారుల కొరడాలక. కొరతలా. ఎరెెగారు ఈ పకి స్థితికి నిరననగా ఆనే పరాయాలు మ దాసుకు చెంంన గాజుల లక్ష్మీ ర"ంవాం ఒట్లీ ఠి ట్‌ మ దాను పభుతా-ని'* కీంనుపెటాడు పందొట్య్బిదో శతాబఎ చిఎరిదళాబంలో అలటూరకు ఓ ఓ న. తు లు చి చి దాని నమీప వాంరాలో _.6సిః” రాబర్‌ ఒ౦క్‌ ఫీరెస్‌ఐర్ష్‌ కథ్వరిటి టు వరిసాగు, “నేల న్‌ శ బ | ళం క! బట ౮౯ మా ఎళిడి బాగొ బీఓంలువాం ఉండేవె వజలః బాగా నిరాధారులు చోళుల గాలంనా ీ టి అధ రువులు బాగా మరుగుశ బడాయి. చెకువులు తరచుగా _౦డి ఉండేవి ఇామాలు, .6€డలు న! తరచుగా నంభవించేవి వీజి వితంగా పసు కలరాల డి బాఢ్మాలు వ లుతుండేవి రా ఇవి చాలవా అనటుగా అప్పుడప హా తుఫవాచులు, ఉపె “లు, మషతిల చండు వినాశ+నా ఆ-౯ తు ణు ళు నికి ఇంకా దోహదం చేసేవి * నుంటూకు వాంత పంసితిని దాదావు అన ౨ర్భధి, న్‌ = రాయలసీమ వాంతాల ౪ ౨యించఎచు య య రుణ నాధ : కానీ 1890 "70 మధి గోదాఎరి షా, పెన్తాందులకి ఆ శల " డంతో లి లణ దు ౬ ఓ ట్‌ శ న. మి ర ళా భూమ్‌ చాలా ఎక్కవగా సే [ం కింంకు. -నసుకొని వచ్చారు నాం . గౌామంకూడా ఆరంభమెంచి ల ఎనా వీొబల్ల పెన రైతులే బాగా లాభించాకు వమఘకం. క2౯/౧ చిన సౌకర్యాలను సాంచేతిం వరిజాం న వించో ము లగు పెద తెయలు వాతిమ ఉప కే ట్‌ ళు యోగింబఒుకొన్నారు సాటాన్య ర₹తాంగపు పరిసికిలో వా తం ఎటుఒంటి సార్ను రాలీదు జా ళ్‌ సరిందా వారు ఇంళ౯ా ధర ్రఏ రెతుు, ఒసేవ్యాపాం స్తుఎ బంధపహూనాలో చి “లాకొని వా గ మ! పోయారు ఎక్కగెతే నీ*వారదల సౌంరాలు ఇద అయటనాయో, ఆటు 9చే షా జ. ఓ కం వ గ గోదావరి "ల్లాల్లో రుణభారం పెరిగి భూ...లు ఆనేక చేశ. మారాయి తననన తననన చావాలి

• గింర6గ1 ౬/10 కిగం4గలీంగ6 * ౧1౧1౯ గింంలం 10222 1౧49 2౧౮6౧4 106౬1

ఆంధ పదే్‌లో 2ైతు ఉదుబూల (పాదుర్భాఎం కి గామ పాంతాలో శులు ఏ విధతిగా బాకీలో పడారో ంది పట్టి. ఆెలియచేషం ౬ అ అజా పది శ్‌ టకా నాలానననననొననుకనకనకతకాతనలనకాా నలికతో చ కకత తతో నుతి తనన కనాలని ననన నొతొ తోని నానన ననన నని ననన నోాననొననననననినను జె ఓ / స్‌ ౧౪౭ స = కే ల ఆ కై 8 న్‌ బు దాకీలు ఫై; గ స్ట్‌ తూ. దం సై సజ క ళు 1. చోట ఈభూవా న! గ శా ౫౮ క్ల క! నన! నో యల ట్ల స్ప ౩2, | శి || గ్‌ స గ్గ క య వే = వ స నవ | | ణి భా . నప (౨ కొ 2 బా నం ఒంటి* న న! ర్‌1 బాకీశిసు పతెరవూూవుంు అణా 19 ల బాేపంచు! ఎ “ంాాంలో | న శక్ర ర్‌ ఉగ వపోలాగ్‌ * లలల లతా మొత్తం జాకి 150 217 తనా కోనలో ననతానాన నవావడు నలనాు (గాబూల్లో పే5ం తులు పెరిగిన రుణగాధరలవల్ల భూయిల్లేని వారయ్యాను చీంతో న చు సాంపదాయంగా టయ గాటు సంయంసంమిడి (గౌమ సంఘభటిత స్వరూపం అద్భృళ్ళ జీ ఈ + లం ళీ మైనాయి.. ఇటువండె పరస్థితివల్ల పేదరై తులు, రైతుహలీలు వర్గచైతగ్యంతో సంఘటితం కావడానికి నేపధ్యం ఏర్పడిం శె తులో కర్‌లిక : మా లా మవోత్మా గాంధీ నాఎింత్నంలో జరిగిన 1918 చంపావ్‌ సత్యాగవాం, 1919 కైరా సత్యాగిహం ఆంధ రైతాంగంలో కొంత ఉత) ంరనురేకె తించాయి బేష్‌ పరి పాలనా విధానాలే తమ దౌర్భాగ్యానికి కారణమని, పరాయి పొలనచు వడిలించుకొం టేనేతప్ప తిమకు విముక్తిలీదని, దానికిగాను గాంధీజీ ఆంగంచిన సత్యాగహమనే. ఆయుధల ఉపక రిస్తందిని రైతులు (గహించారు రై తుల్టో పేరుకుపోయిన ఆళాంకీని, అసంత్భ పిసి మదాసు పభుత్వం లై్‌హ్‌ంవి , రైశుసంఘాల వర్పుడకుండా చూడ్డానికి వళుత్వం

శీ ఆంధ (పదే లోంతుడఉ లు నిర్ణయించింది ఆ వధిాంలో భాగంగా మోతీలాల్‌ న్టెగూ రాసిన ినానోంకా సందే్‌' ("నానులను సందేశం) అనే హిందీ “రవ తాన్ని , దాని అనువావాన్సి నిషేడిసూ 19) చో. నుత జూన్‌ 16న 878 జిఓ (ప్రభుత ౦ శాకీచేసింవ.. కానీ. ,వధత- దిమేనీతి ఆంధ రైతులను సీరుకార్చలేఐ పోయిం” గుంటూరు జిల్హా నామ లు, రెతుల సత్యా గహం ఆనే ఆ-పుధాన్ని వయోగింఒ 1లిలిలో పెదనండివాడు వట్టల నిరా రవోటష్యడూని , వల నాడు అడవి నత్మా గివోన్ని నిర్వహింవారు, 1092 ౨9 మవ్య ఎఆమ్మరి ంగా జరిగన అల్లూరి సీతాలామరాజు రంప ఫితూరి, 10)8్రలో ఎర్రిగి+ మోప్తా తిర బాటు ఆం థతె తులో న కా. యు ఆత్మ స్తెక్మాన్సి తెచ్చిపెటాయి. .౦దె్బుదో శతాబఎ చిఒరి దశొావాలోమూ, ఇంజయీం శ ల ల స 6 ౬ 6౧ మ శతాబం మొనటి, ౦ డం కాదాలో జరిగిన కృష్ణ, గుంటూరు, గోదా.ఠి, నెలూరు, విశాఖ ళా జు 2 మ. పట్నం జిల్లాల బటూచేకలో రైతుల సమస:ల. చర్చించడ , ఆనాటి తగిన తా రాలను ళా గా ఒా ఓ టా. ళ్లు చేయిడిం జరిగింది ఈ సమావేశాల్లో కావూర్స వెంం చంపతయ్య, టాగింటే పెతయ్య, పాతూరి అప్పయ్య, చెరుకూరి సీతారామరాజు, డుగిరాల సూర్యు వకాశరావు, శ చాపల్తి ళ్‌ ళం రామస్వామి గుప్త ఎజుఖన్నొతి ఎహించాలయి ఏడిఏమెనా, 100- ఆ ల్‌ర్‌లో నాటి కష్టా జిలా గుడివాడ తాలుకా నూజళ్ళలో . ల! నా జరీగి. రైతు ,టూవేశం ఎతు ఉన మా ఓ నాందపలకిం-ని సన షంగాెపువఎం, కాంత శు హు. నే ఓట జ ప. న! రైత్సారి సెటిల్నెంట్‌ను “ర్మ్యూలు జల్లా మవావందలో ౨6 గ్‌నున్మ అనిమిదో ఆం మవ సభ సవబూవేశంలో చ” చా “దసీ అ దుల ఆన ూావేింంలో ఎడిక నంఖ్ళలో తుల జ నో ఇఒ వాల్గొనాలి రన సన లంం తాలుకా ఎతు సంఘం 1 140 మేలో పిలువువ్చిం డ్‌, తాని 19020 పూ.స్చం ఎన్‌ జీ రంగా టూగల!ి బాపి డు, దంకు నారాయణరా- ఎంటి విద్మా.ఎలు బూతిమే రైతు ఉ-ైఎూల్లో వాల్గొన్నాడు వాం .“౭ంోోకే 1298లో వ్‌ లె గను. ఒం గుటూరు, వళ్నిమ గోదారి శిలా తు ుంఘాచ2రాడాయి 1౯48లో టూగంచి బాపి ౧౬ లుగ సీడు“ంతు స టూచెడుకుకొ అనే “రపతాన్ని ఎనమింవాడు ఆమెంకా అయి ఏ నూ. న. ఖ్‌ అటి. రాషాంలు డన్మార్‌ , జచానుల్లో బూంరి భారతగే-గో వానా పెతుఎకఘా లీఠాడాలని న! గా ట్లు క ఆ కరవ్యతంలో బావిసిడు సూచించాడ గర్‌ మేచర్త ాామచం రావు, బ్బ విశ నాధ రా దాసు మదాసు రాజ శాసన నమితిలో రెతు సమప:ల_ వపభిత డ్యప్రికి ఆసూ చర్చలు (| ట్‌. టూ (2 లజ సూ ఖు నెడిపించవారు. 188ళనే రంగా నాయితృంలో ఒతు వారి వీర్పకి ... గొకతౌకే . వ! సీఠారామకా శ్ర తియారువేసివ ఎని "ల వణాళి పాతిపదంగ _తు పా నెలూరు, ౫౦ న వ టూరు జలాల _౦ంచి మదాసు లజిసేటిక్‌ కౌన్సిల్‌కు అభ్కరును నిలఎటింది ఈప్పాి గర ఓ నో వ్ర బు న చెండిన మగురు అభ్యర్థులు విజయుంసాదధీంచారు ళ్‌ రైతు నంఘాలు

ఆం ప. చీకే పకా అంజ ల తహ న న తా మాలు చి రకు రాష్ట్రస్థాయిలో తు అంధుం ఏలడానికి దోహదం చేశా ఎ... 1928లో "ఆంధ రాష్ట్రి రైతు సంఘం", 1929రో ఆం ధరాష్ట్ర జముందొకి రైతుసంఘం" 1987లో “ఆంధ రాష్ట్ర వ్యవసాయకూలి సంఘం” ఈ కోఎకు చెందినటువంటివి, 1987లో ఏర్పడ్డ ఆంధ రాష్ట్ర వసాయకూలీ సంఘం 1945నాది కమూంవ్ష్య్‌ వార్టీ నాయత్వం. కిందకు వచ్చించి

యిన్న్‌ జ రంగా, టూగిలటి బాపినీడు, నరసింహదేఎర సత్యనారాయణ ఆంధ రాష్ట్ర ళు సంఘస్థాపనలో ఇతోధికంగా కృవ్నిచేసిన వా*లో ప మఖులు, 19086 నాటికి ఆద్పి పత్కే వణాళ5లో రిజిస్టర్డ్‌ సంస్థ ఆముళచి 9868లో ఆం రాష్ట్ర , రైతుసంఘం *భిఐ భకత నాన్‌ కాం్యగెన్‌ సభ'లో విలీశమైఐది. '%్పట్‌ ఇండియా ఉద్యమకాలంలో దీంతో విదేవాలు చెలలేగాయి. గోవి కుట్‌ యశాంయిన్‌ పై హిట్టక్‌ దండె ల్తే ఎరికి ఆఖిలభారత కిసాన్‌ సభ ండో వవంచ. _మద్ధార్నా “వశాయుస్ధం”గా పంటించిండి. దీంతో రంగా తన ఆచచరు తో *పౌన్‌ సభరు వదిలిపెట్టి, 1048లో ఆం ధర్యా౦ కిసాన్‌ కాం(గె్‌ను స్థాపించారు. ఆభింభాంత కిపాన్‌ ఫభ వమ్మూనిషుల నా త్వం కిందే కొననాగిండి రైకు సంఘాత వాటీ ఇబ్బలఅదులు

192848 మధ్యకాలంలో ఆధ రాష్ట్ర రైతు _౧ంఘం సంస్టాపర మైన ఇబ్బందు లము ఎదుర్కొంది... డా| భో,;రా = పట్టాభి సితారామయ్య, ఓం”టూకి పకాశంల నాయ ఆత్త_లోని ఆధ రాష్టం కాం గెస్‌ వమిణీ తు ఉద్యలూలన్నీ కాం గెస్‌ నాయకిత్వం 0 దినే ఉండాలనీ, తు ఉద టాలకముహడా దేక స్వాతి లత,6 (పథాన లక్ష్యుంగా ఉండాలని సం చేసిం దు ంళఈు శి కుస్పే ర్సేయంగా ఉన్న రైతుసంఘం ఏర్పర్థాన్న కాల[గెస్‌ రేకి-చింది, శానీ కాం,గెస్‌ సోషరిస్తులు, =" మ్యూనిస్టులు రైతు ఉద్కమా లకుగాఎా పతే. సంఘం రూపొందాలని వట్టువట్టాము. కాంగెస్‌ వివిధ ఒర్జాలకు చెంిన వ్తవస్థ కా 4౧౦ మూలా“ రెతు వ-వాజనాలను ౨౩ సతిగా కాపాడలేదన్సి వారుభావించారు, ఆయి * రైతు సంఘంపట్ల కాం ౧౦ వైఖరిలో మార్చురాలేదు 1989లో రైతుతవ్యమూలు చేపలిన కాం గెస్‌ సోనల్ట పై కాంగెన్‌ చక తీచూంగి ఆం ధాళ్యి) కాం గెస్‌ కమిటి ఆంగ్‌కా. 0 లేండా టవంది మలు ఉద్భఎూల్లో కాచ్యగెన్‌ వారు పాల్గానగూడవని కాం [గె స్వ్యంగా పంటించింది. 1846లో యన్‌. జీ రంగా ఆచ్మధ రాష్ట] కాం్యగెన్‌ కమ తేక అధ్యక్షుడుగా _వ్నివైనాడు. 1849 నాకకే ఆంధ గాన్ట్ర న్లైతుపుమంపై ఆయన వట్యవడటలంవ ఈ సీవధ్యుంలో ర్రతుసంమాంన్నీ కాం[గస్‌లో విలీవమైపోవాలని ఆంధ రాష్ట్ర కాం,స్‌ అధ్యషుని ఇేవ్రాలో రంగా సలవోషడ్చాడు అ తేకాంండా, ఆంధర్యా9 రైతునంఖుం మికవాద వాయకుల సవాలు ఎహడా ఎదుర్కోవాల్సి వచ్చింగ. మోచర్ల రామ చఎదరావు వేమ“రపు రా ఎవాసు పంతులు, పి వి నుందరవరదులు 1081లో రైతు సంలు యె నాయకళం+-ం ఎ. పా ౨ఏచడా”ి శి వపయతి ంచారూ మితవాదులు రాడికుంచి చతు

68 ఆంధ వదే్‌లో రైతు ఉద్యమాలు (వయోజనాలను కాపాడడానికి యిన్‌ జీ గా నాయ త్వృంలో 198లో వత రకణ సంఘాలు ఏర్పడ్డాయి. వలో గొట్టిపాటి ,బవ్మాయ్యా మంచివాత ని్నహిందచారు.. 1048 చిఒరిదాకా ఈరైతు రక్షణ కిమిలీలు పొచేశాయి. ర్రతుశంఘనాయ త్వల చే క్కిచ్యుకో డంతో తమ వయత్నాలు ఫలించక పోపడ తోవా, భూస్తా“ంల (పయో -=ాలు కాపాడేం దుకి మితవావనాయకులు 19085” మదాసురాబ్ట” తు 6నా్కా (గీేంర0/85 ని?౦5। 6౮6౧౦౫ గిం" శీక:80018100) 1687లో మదాసు రాళ్టం వఎనాయదారుల సంఘాన్ని (గిశీడ౮0/85 కి65166౧0/ ఉం్ర/1060114715065" శిక800181100 ) ఏర్పాటు చేళారు

ఆం ధరాష్ట్ర రైతునంఘాని! కే వకారా'లయం వి= వాడలో పండే”. 1086 నుంచి నంఘానికి కార్వనిర్హాహ:3 వర్షత ఏర్పడింది. విధి నిర్వహణకు అధ్మకృృడు, కారం దర్శి, కార్యాలయం ప,.లు చూడ్డానికి మేనే క్‌ ఉన్నారు ౧ర్వు లర్‌లదారా షికా [విటనలద్వారా కేంద కార్మాలయం జిల్లా రైతు నంభూలతో ఎంఐ ధాలు పెట్టకొంద కానీ, తగగ అర్థిక వనరులు లే. పోఎడంతో తు అంబు సంగా పొచేయలే హోాయిం”ని చెప్పవచ్చు. కానీ, " మ్నూనిస్ట్‌లు రంగృపవేశ- చేసి తర్నాత నభ్శత-ం ఎకు_వై రైలు న_-మఘం కార్యక మాల్లో మెరుగు క*పి చిందె

సమావేశాలు జరిపి తీర్చానం చేయిగింద్నారా నామకిల పిటోలదా రా, ఎభి త్వాని* పభుత్వోద్యోగులరు వితి ప తాలు సమర్చిలదకోవడింద్వాగా రైతుసంఘం త) రాజకీయ, ఆర్థిక విధానాల _పకిటిస్తూ వచ్చిండి. విీష్‌ సా_మాజ్యవాదం యుంచి. దేశాన్ని విముక్తి చేయడం, సోషలిజం సాదించుకోడం, జపీ౩దారీ విధా.౦, ఇనాందారీ విధానం రద్దుపరచడిం, శిస్తుఖారి అ తగ్గించషం, రుణబాధ నవి రైతులకు రడ్ష. కల్పి వడం, రుణ పరపతి సౌకర్యాలను “ల్చించడం, సీవాక _ల సౌ ర్కాలు ఎర్మ్శచడి, గి జల ఇబ్బం దులను తొలగించడం, వ్యవసాయ. ఉత్పత్తులకు మార్కె ట్‌లను ఏర్పాటుబియిడఎ తిబిముఖ్య ధేయాలని రైళు సంఘం నాయకలు చెవ్పకొ టూ వచ్చారు మొత్త ష్సి రైతు కాగ్య [కిమాలన్నీ సంస్క రణ వాదంతో క్రూడుకున్నటువఎటివి. ఇవికూడా నిర్భ్యీ వణాళికా బద్ధమైనటువంటివి కావు. _ంస్థాపర మైన ఇబ్బందుఅవల్స కార్యాచరణతో కూడిన విధానాన్ని రైతు సంఘం చేపట్టలే పోయింది అయితే, రైతు సంషం పూర్తిగా వైఫల్యం చెంగొందని కూడా అనడానికి వీల్లేదు ఈ కాలంలో రైతు సంఘం సాధించిన కొన్ని విజయాలు ఇవి: 1 యన్‌ జి, రంగా ఆయ” సోదరులు లక్ష్మీనారాయణ, వెంకటప్పయ్య, మే“ల్వడు పాములపాటి బఒుచ్చినాయుడా, భార్య భారనీ దేవి రంగా నిడు బోలులో రామానీడు రైతు విద్యాలయాన్ని 1058లో స్థాపించారు. డీంతోబాటు నిడుబోల్లోనే “*స్తాన్‌ వచురణలు' “1520౧ 11010౧01 ౧౧౧1 మెంంవమ ంం టి ఎంఎం బవీవ టం ఎ వారా _

ఆర్మధ_పదేశ్‌లో రైతు ఉవుమాల (పాదుర్శావం ళా పార్టీ సరుసభ సమావేశం ఉల్తేఃపూర్వువంగా. చర్చలు జంపింది, 8. మునగాల, కాళీ పట్నం రైతు పోరాటాలకు 1989 ఏపిల్‌లో క్రైతు సంఘం సంఘీభావం వకిటించింద్కి శ. 1085. 1945లలో రాయలసీమ కరువు వివారంణ వథికాలను రైతు సంఘం నిర్వహిం చింప్‌ వై తుకూలి నంఘం : ఆంధలో చాలావరకు రైతుకూలీలు చాలామేకకు ఆప్బడంన దర్గాలకు చెందినవారు, (గామాల్లో తమ జీవనోవాధివి షెహ్బల్‌ కులానికి చెందినవారు భూకామందుల మీద ఆధార వడ్డనారు. వాకు సమాజంలో ఆ సృషప్కలు, అస్పళ్యకా నివారణను గాంధీజీ 1082 నుంచి ఓక ఉప్యమంగా పచాకంచేశాడు. ఒడుగువర్గాల దాస్య విముక్తికోనం డా॥ బీ. ఆర్‌. ఆంటే డ్కర్‌ సిద్దాఎతపర మైన పణాళిిచు రూపాౌఎడించాడ్తు. వీరి వభావఎ ఆంధ (గొామాలమీచ 1920తొలి నెల్లోనే ఆది ఆంధ సంధుం, అరుంధతీ సంఘంవంటి. సంఘాలు నల్దూరు, నా తూర్పు గోవావకి, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాల్లో పెలిళామి. వీటి ర్సేయం షెడ్తూల్న్‌ కులాలవారికి, తెగలవారికి సామాజక న్యాయంతోబాటు, ఆర్థిక న్మాయంకొతక పరకూ కల్నించడం. 1 928_'£9లో వ్యవనాయకాలీలవు లసిస వేతనాలు సిర్ణయించాలనీ, వారి ప్రయోజనాలను డ్తష్టిలో పెట్టుకొని తిగిన శాసనాలు చేయాలనీ యన్‌. జి. రంగా రాయల్‌ కమీషన్‌ ఆక లేజర్‌ ([౧0౪౭| 0౦౧౫౧౫1౩౩10౧ 0 [2060 కు వితతి పతఎ సమక్పించాడు ఆంగేగాక, యిన్‌, జ రంగా రైతువార్మికులకు తషణ న్యాయం చేహక్వాలని అనే: కరవకాలను వెలువరించాడు ఆయర ఆధ్వర్యంలో గుంటూరు జిల్లా వ్యవసాయ కార్సిక సంఘం దెల్కింది. 19084.'/5లో వమ్యూసిస్టిలు రంగపవేశం చేసి రై తుహూలీల సమస్యలను చేవట్టారు వారీ అధ్వర్యంలో గుంటూరు, క్‌హ్జై జిల్లాల్లోని కాన్ని _గామాల్లో వవసనాయ కార్మి సంటాలు ఏర్వన్హా య. వర్ణహోరాటం ద్వారాశే వ్యవసాయ కూలీఎ సమసలు. పరిష్కారమవుతాయని వమ్మూూనిస్ట్‌లు పచారం చేశారు 192 ఆగస్ట్‌లో పెక్సె లకంటే రాఘవయ్య తశ ఆగుచరులతో నెల్లూరులో ఆంధ రాష్ట్ర వవసాయహాలి సమావేశం ఏర్పాటు చేళాడు, దానికి యమ్‌. యన్‌, కాయి అధ్య యత వహించాడు. ఈ నహావేశానంతరం ఆం రరాష్ట్రే వ్యవసాయరూలీ సంఘంఎర్బడింది. దీనికి వెన్నెలకంటి రాఘవయ్య. దుప్పూరి రామకెడ్డి సారారణ కార్యదర్కులు... పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య. కంభం పాలి సత్మినారాయణ, జొన్నల" డ్డ రామలింగయ్య కాఎటి వమూసిస్ట్‌ భావాలుకలవారుకూడా దాని స్థాయీ సంఘ లో సభ్యులు ఈ సతఘం కార్గ ఇమాలన్నె నెల్లూరు జిల్లాష మ్మాతమే పరిమిత మైనాయు, రక్తి కులావికి చెంప భూస్వాములకు వ్యతిరే కంగా ఈ ౫ంఘం ఎన్నో సమ్మెలకు వదవగనలను నిర్వహించింది.

నీ 8 ఆంరపరే!్‌లో ౩తు త క్యమాలు న. మ క్‌ ఎర వ్‌ ఇ క జ = వ్యవిపాలయ కాష్టికులకు వత్తేక సంషుం వరడాల్న, ఆవి కేవలం వ్యవసాయ కాక్నికల వయో జనాలకే వపమితం కావాలీ -ాల స వనక ల భావించాడు. క ౫ ౬ వ్‌ _ సోవలిక్‌లో చాలామఐంవ కిమూ.*న్‌లు ఉనా కు. వా ఆకారంంటో “ంవటూకుు కప అఆ ౧ న కే తో జ లి " లచ" శూకడ్ల, వక్నిమ గోకావడకి వెలైడు జిలాళ్లో వ ంనాయహాలీ ఒంఘాలు విక్టరి. ఈ నంచాలు తైల కూలీలకు భ్‌క్యాలు పెంచాల్‌, సిక్తావడరనర వనువుుస చెక్‌ 0కు పం శ క ఆ జ జై మ = విణీ చేయాలనీ ఆండోళనల జకివా=.. ఇఒవ ఒకి భూవులు రైతుకూ చలకు పవహారనికూడా న టై 4 ల ॥ (వతాకం చెళాయు. జీల్తావవనాయు కాక్కిలుల కావ కమాంప వమగంకంంచాలనే వకిత్తో కిమ్యూనిస్ట్‌లు 1845లో విజయవాదలో సమాచేశ మై. ఆం వరావన వృవవాయ కూలీసంఘ= కి బు ఆ జ... తు గ ఇవ్‌ టా లా వీర్తకతారు,.. డీవికి జరకల్‌ సె వెటడీగా ంటూడ కావచరయ- ఎన్‌, వైనాకు, 1947లో ॥ _ జు ఓ ల సాలా తెలంగాణా సాయుర వోరాఓం సంకర ౦ంగామ దాపు వకత-ండీని నిషేవంచిండి, ఇ . టీ య ఇ చే డై / వా లారతపశంలో వెలసీ? ౩ శుకూలీ్‌ కంకూలగ్‌ వేలో ఎ “మూన్‌ి్‌్లల నాయి ఇ ల్‌ కక యు వు త్ను ఆధి అలల మం ఇ అ న వ్‌ ఈంలో వర్చడ్డ ఆం రకాడ్డి వ్యవసాయ కాక్యవ వంఘం మొదవక,. తనవాకీ సిదాంతా ల వా హః జె న్‌ ల 4 జాం త లు. న. మం వాను షె ॥ క్‌ లప వై తుహలీల్లో వదాకం చయడచు కాంతా, దాళత 9. సాంవత కవ భత్యం పీసు శీ జ వాం ఆం ఎ ప2తుత-ంటి -ా- అ ష్‌ కె? ౩ ఈుకూలీల _శయిన్ను క నుక ల్‌ సరకుల వకాంం చేసేంది, కూలి దేట్టు మెడా సి తో న చా ఫ్ర / ల, సర్షైన కౌలతిలతో కూలి గవజలు కౌలవాలక్‌, వ్వ్నివేళలను 3మబజదిం చేయాలనీ, సలు న! జ వ య , = . ్‌ రంర్తస్థలాల, బంజక భూముల వ:విజీ ఉఅకగాలనీ వ తుహాలీసంఘం వవర్య్శనలను, సమ్మ జౌ అ వ = చె _ లగు నిరుహించింకి. మర్యతర"రతి, వీడ రైతులతో కైతుకూలి సంఘం చేయి: ల్పింది.

వ ఆక్‌ అన్న అడ జమీందారీ (వాంతాల "తు సంఫళాలు _ 6౧ రాజా గింజాం జిల్హాకు చెంది? విచ్చు జగన్నాథ దాసు ఆధ్వర్యంలో. [8029 ఆగస్ట్‌లో ఆం€గాష్ట్ర జమీందాడీ రైతుసంఘం ఏర్పడింది. దిని మొరటి సమావేశం 19081 సెపైం బర్‌లో యన్‌. జి. ంగా అధాక్షతన నెలూడుబిలా వెం” ఓగిరిలో జరిగింది. ళకాస%ంందాంరా జి క రా త మీఐదారీ విధానాన్ని రిద్దుపరచడమే తమ ధ్రే యమని వెంకటగిరి సమావేశంటో వకలు వ క్‌ స్పష్టం చేశారు. జమీఐవారి, ఇనాందారి విధానం. 1948లో రద్దెపోయేవరకు. జమీందారీ రైతుస ఘంతశ కారు క్రమాలను ఉన్నకాద్దిరారి వనరులతో కొనసాగించింది, జమీందాశీ పాంగాక్తో పరిస్తితులు ఆకుకూలించనంరువల్లా, జమీందారీ విధానం క్‌ ఖు ళ్‌ రద్దు పరచడం తీవచర్య అవుతుందేమోనన్న భయం అం రాష్ట్ర* కార్యగెస్‌వా లో (పము లులకు క లిగి-ందువల్లా ఆంధ జిలాల్లో జమీందాకీ వ్యతీకేకోద్యమం (కమానుగత పద్ధతి తోస్తూ, మంది సమంంచతంలోనూ జరగలేదని ఆధునిక చరితకాలు కొందరంటారు. 1088 ఆ స్‌లో వలూపలో ఆం ధరాష్ట్రి ఇనాం ర్రైతు నంఘం. ఏర్వాటు చే.యుడం టి స కలా ్‌ః జ4ిగిండి. అనలు ఇా.దారీ విదానం ఏ విధంగా ఏర్పడిందో గమనించాలి, మతపరమై”, ధార్మిక తతృంబంధిత కార్య కమాలన, విధులను నిరంహించడా'ికి గాను బిడీషవారూ, వారికి ముందు ఇతర పాలకులు, [వభువులు కొన్ని భూములను కేటా యించి, వాడీ? కొందరు వ్య కులకు అప్పగించారు. పిజనే ఈనాం భూములంటారు. ఇనాం భూముల్జో పనిచేసే రైతుల, కార్మికుల వయోజనాలను కాపొచేందు కే ఇనాం రైతు సంఘం వర్చక్షింది.. 19క9ి నవంబర్‌దాకా ఈ సంఘం. వివిధ పాంతాల్లో సమా వేకాలు ఏర్పాటు చేసింది. నమావేశాల్లో వాల్గౌన్న ,పతినిరులు ఇనాం రైతుసంఘం అధ్య యమజ్జీ, కార్యదర్శిని, కార్గనిర్హహక మఎడరినిి ఎన్నుకొనేవారు... దీవికి ఇదమద్ధమైన నభ్య తింంకాన్సి సభ్యత్వ. రుసుంకాని లేదు. 1908 నాటి మదదాన్‌ ఠాండ్‌ ఎస్టేట్‌ ఆక్ట్‌ జీ (గిశీ60/25 ఓ2౧౮6 556848 గం 01 1908), ఇనాం ఎస్టైట్‌లు రద్దు కావాలని ఇనాం రైతు సంఘ సమావేశాలో తరచు తీర్మానలు జరుగుతుండేవి. సాం న! రైతు సంఘాల పాదుర్భావం - ఒక నమీక : అంధలో కతు సంఘాకేరడి, వేళు తొక్కుకోడావికి కొన్ని పరిస్తితులు ఆషుకూ బా జా ఎః ఇ ౮ కాం / లో లించాయి, వీడిలో య్రవానమైంద చిటేష్‌ పాలనా విధానమని నిక్కచ్చిగా. చెప్పవచ్చు.

10 జమీందారీ _పాంతాళ్లో ౩తుసంఘాలు వువసాయ భూముల విషయంలో .బిచీష్‌ పభుతుం రెండు విధానాం స్యమ్షిం చింది. అవి 1. జమీందారీ విధానం, 39, రైత్వారీ విధానం. ఈ రెండు విధానాలూ లోవకూ యష్టంగా మారాయి, రైతులు పన్నుల భారాన్ని తట్టుకోలే: పోయారు. రెండు విధానాలూ రైతు పయో*నాలనూ, ఆవసరాలనూ సీక్చేవిగాలేవు తూర్పు ఇండియా వర్తక సంఘఎ మొదట, ఆ తరాత రాజమకుటం కింది వి దేష్‌ “పభుత్వం 5మేణా పటిష్టం అవుశూ వచ్చింది. వలస పభుక్నాధకారాలు అధి! మవడంతో బాటు వభుత్వ విభాగాలుకూడా విపరీతంగా పెంగాఒి.. వభుత్తోద్యోగుల సంఖ్య భారీగా పె3గిలది. ఈ కారణాలుగా పభుత్వం గామాల్లోకి చొచ్చుకు వోగలిగింవ... దీనికితోడు రవాణా సొకర్శాలు మెరుగు వద్జుతో, బ్రిజేష [వభుత్పం పజిష్టమై, భూమి కిస్తుకు నీర్ధా శిచంగా వసూలు చేసుకో గలిగిలవి. _గామాల్లో పన్నుల భారం పెరగినకొద్దీ, రొఖఐ ఆవ ఒం అధిక మైండీ, బీటీప్‌ పాలక వర్గాలు ఆంధ (గామ వాఎకాలను |పప-చ, జాతీయ మార్టాట్‌ల లోకి లొగివేళాయి. వాణిజ్థు పంటల, ఆవాల పదార్థాల ఉత్నత్తి కేం దాలుగా గామాలా మారిపోయాయి. ఉశ్చావతి వస్తువుం విియో+దాకులుగావూడా గామస్తుఐ మారారు. రొభావురం పెశగడం, “గాౌమాలు జాతీ మ్‌. ఆఎర్జాత్రీమ మాకె_ట్‌ల్లోకి వవేశం చేయ డంతో _గామస్తుల్లో, ముఖ్యంగా రైతుల్లో నూతన వకిణామాలు. వస్ఫుటించాలి.. ఆంధ రైతాంగం జయది ప్రవంచంతో సంబంధాలు పెట్టుగోవడం, కొత్తగా ఉత్చిష్నృామైన ఆవకౌ శొలవల్ల కొద్దిమండి భాగ, ఏంతులు కావచం లాంటే పెరణామోలవిల్ల _గౌమిస్తుల్లో ఆవ వ్యత్యాసాలు వౌ స్టవచ్చినట్లు వన్పించసాగామి దడిఎతోబాటు 9290. '81 మధ పపంచిం " మొత్తఎలో ఏప్పడ్డ ఆర్థి" మాంద్యం ఆంధ గామీణ్మపాంకాల్లో ఆర: వ్యత్యాసాలను ఇంకా పెంచివేసింనె. య] సంక్షోభాన్ని ఎదురో_డానికి రోజురోజువూ పెరునుతున్ను వ త్రిళ్యను తట్టుకోడానికి, _గామస్టులు తమ భూముఎకు భూఖామందులవద్ద తనఖాపెట్టి రుణాలు తెచ్చు కోసాగారు, గుణాలను చూ సందర్భాల్లో _గామస్తులు తీర్చలే: పోయేవారు తల్చిధితింగా రైరుల భూములు వ్థీ వ్యావారుల చశమైనాయి.

19021 తర్చాత జనానా పెససుకల ఆధికమైండి. డానికి త్‌ట్టుగా ఉవాడి అవకా శాలు కిల్గించే పాఠి కామికీ: రణ జరగలేదు. ఈ కారణంగా భూమిపై వ త్రిడి అధి'మైంది. సౌంతఎగా భూమి చేసుకొనే రైతు తగ్గుతూ వచ్చారు. జనాభా రెక్కలు ప3శీలి సే 1921 తర్వాతి ప్యనసాయ కూలీ సంఖ్య పె3గంచని స్పష్టంగా తేలుతుంది. ఒగవైపు భూమి కొద్దిమంఏ చేచుల్లో క్రేం దీళ్ళుతం కావడం, మకోవైపు భూదుపై డిమాండ్‌ పెరగశం వెళ్ళ ఆఎధ జిల్లాల్లో కౌలువానీ సమప్య తీవతరమై౨ఎ. స్వాతంత్కా సరగామ కాలంలో తవ సమస్మలన్ని జిక్రి మూలం వలస హాఆనే కారణమని మధి, చిన్న తిరగతి రైతులను జాలీ

ఆం,ర(పదేళ్‌ లో వైతు ఉద్యమాల (పాదుర్భావం [1 యనాయకలు నమ్మించ గలిగారు ఛూస్తాములను పెంచి, పోషిస్తుంది బ్‌టీష్‌ (వభుత్వమే నని ర్వైకాంగానికి గెట్టినమ్మక0 కిలిగింది. బిటీష్‌ |వభుత్వం తొలిగిపోతేనే తప్ప తమ బాధలకు పరీషాఇర మార్గం దొరకదని రైతులు విశ్వసించారు |

స్పాళంత్సం ముందుూూలంలో రైతు సంఘాల నిర్మాణంలోనూ, కారి కమాల్లోనూ స్వాతం త్కోద్యమంలో పాల్గొన్నవారే. కీలంమైన పాత నిర్వహించారు. మర్య తరగతి రెతాంగాన్ని సమీకి రించడంలో యిన్‌, జి. రంగా లాంచే నాయవపలు కృషిచేశారు. 1085 తర్వాత కిమ్యూగొస్ట్‌లు లంగృవవేశంచేసి నన్నకారు రైతులను, వ్యవసాయ కూలీలను సమీక రించడం మొదలు పెట్టారు. 19శ42దాకా మధ్య, చిన్న తరగితులకు చెందన రైతులకు, ర్రైతుకూలీలకు సమన్వయం క. మకుతుందని కమ్యూనిస్ట్‌ల, యిన్‌. జి, రంగావంటి నాయ కులూ వచారం చేన్తూవి్చాకు.. ఇరుపతాల ధ్యేయం [1942 వరకూ సోవలిస్ట్‌ సమాజ స్థాపన, కానీ, తర్వాత్‌ ఇరువవాలు విడిపోయి, 1944 నుంచి యన్‌. జి, రంగా గాందీ నాయకతాన్ని సంపూర్ణంగా జనునరించడం మొదలు పెట్టాడు.

స్వాతియతానలతరం తమ సంపదను పెంచుకోడానికి కొందరు రైతులు బీదరికం నుంచి బయటవడ్ధాకి సన్నకారు రైతులు |,పభుత్వంమీద అధారపడ్డం మొదలుపెట్టారు. రాజకీయ పార్టీలవారుకూడా ఓట్లవేటలో రైతులకు అనేకానేక వాగ్దానాలు చేశారు. వ్యవసా యక సంస్కరణలు, భూ సంస్కరణలు తెస్తామని అన్ని రాజకీయ వక్షాలవారు తవఎన్ని కల వణాళికల్లో (వకటించుకొన్నారు. 12960 తర్వాత వచ్చిన హరిత విపష్ణమం పెదరెతు లకు గొప్పమేలు వల్గించింప.. కానీ ధరవరలు విపరీతంగా 'షెకిగినందువల్లా, [దవ్యో లృణంవల్డా పల్లె వాంతాల్లోనీ చిన్న కమతాల రైతుల, రైతుకూలీం జీవితం దుర్భర మైంది.

ఆయినా, ఆంధ రాష్ట్రింలోగానీ, ఆంధ పదేశ్‌లో గానీ, సంఘటిత రైతు ఉద్య మం ఎన్నడూ ఏక్పడలేదని న్నష్టంగా చెప్పవచ్చు. దీని కొకణంగా (గ్రామాల్లోని మధ్య శరగతి రైతులు, బీద రైతులు, రైతు కూలీలు దోపిడికి గురి అయినారు. అవుతున్నారు, సాంతం తాని పూరం౦ జరిగిన, జమిందారీ వ్యతి వేకోద్యమం, తెలంగాణా పోరాటం, న్వ్నాతం్యళ్యానంతరిం జరిగిన, జరుగుతున్న సంఘటనలు సమన్వయి ఉదృమాలు అనడా నికి సీల్లేదు... రైతాంగంలో వర్గ చైతన్యం వృద్ధికాక పోవడానికి కారణాలు వెదకనవసరం లేదు. కా*త దేశంలోని ఇతర (పౌంళాల్లో మాదిరి అంధ రైఠళాంగంలో కూడా సాధా ళ్య్యత లోపించింది. దీనికి కులవ్యవస్థ (్రధానకారణం, కులవ్యవస్థ వల్ల వైదిఠర్య్యత ఏర్పడి, రైతాంగంలో వర్షచైతన్యం వర్చడలేదు. ఒక కులంవారు షరోకులం వారితో కలసి పోరాడే పరిస్థితి లేదు... దీనికితోడు తమస్తపయోజనాల కోసం పాంక పఇాలవారు,

శీ ఆం ధ పదేళ్‌లో రైతు ఉద్యమాల

జిల్లా రై త్వారీభూమి | ఇనా. (గామా | జమీందారీ పోరంటోకు

చిన్న ఇనౌం ల వకిషితి లతోసహ -శినాాణననిననాననానననినినినననాకునననాననననానా వలనను ననన కనాన నధాధాధాభకనుపునాననినినా వాము నభా ననన ననన ననా ననిన ననకులకునానా నలిని నినన నాననా నినానాననిానినా. గుంటూరు 88,88.402 2 24,824 1,21,726 ల50,0809 శిర్నూలు 48,74,114 11,20 215 న. వీ 64,368 విళ్టారీ 80,68,778 ఎం 9 న. వి౭ం౭8,119 ఆనంతప్పరం 41,52,602 158,479 ఉం 5.29. 887 కడప 85,09,710 9.149080 ం 26 4,907, 0605 వెల్లూరు [ 4,26,622 21,80.849 1 16,18..78 , చిత్తూరు 18,84,719 5 04,067 18,50,079 18,88.870

జమీందారీ విధాన పరిణామం :

జమీందారీ (ప్రాంకాల్లో ఉద్యమాలు ఏ విరఆగా జరిగాయో కెలసుకొనే ముంద జమీందారీ పరిణామం గురించి తెలుసుకోవడం ఆవసరం.

భూమిశస్తు వసూలు, [గామ పాంకాల్లో శాంతి భద్రతల పరిరక్షణ అధికారాలున [ప్రాంతీయ సర్దారులు, [పముఖులు గోల్కొండ సుల్తాన్‌ల కొలంలో జమీందారులుగా చెల మణీ అయినారు. జీతాలిచ్చి నియమించిన ఉద్యోగులద్వారా శిస్తు నేరుగా వసూలు చేసు! డానీకి బొరంగబేట్‌ ఉపక మి: చి' జమి/దారుల పామ ఖ్యాన్ని కొంతవరకు తగ్గించడాని [1పయత్నిందాడు. జౌరంగజేద్‌ మరణానంతరం మొగలుల బలహీనతను ఆసరాగా తీః కొని ఆంధ [పాంతంలోని జమిందారులు తమలోతాము కలహించుకాంటూనే రైఠాంగాని వ్యాపారసులను కొలగొటారు.

ఆవాజ్‌ ళా న! శ జమిందారి కమిటీ రిపోర్టు (1989), పుటల = 1904, 19056.

జమ్‌ ఏదొకీ విధానం = రైతు ఉన్బమౌాశని 15

1734లో మైదరావాదు కేఎ దంగా స్వయం ప్రతివ త్రింల నుబేవారుగా నైజాం ఉల్‌ ముల్హ్ల్‌ పుటించుకౌనేటప్పటికి వృవసాయి రంగంలోనే గాకుండా పాలనా యఎకాఎ గంటలో కూడా _పాముఖ్యతను నఎతరించుకొన్నారు,

జమీఐదారులకు భూమిశిస్తు వసూలుచేసే అధికారమే గాకుండా, నీటి వనరులమీర, ఆడవుఐమీవ, బంజరు భూములమీన ఇవికారం ఏక్పుడి౨ది. కొంతమంది జమిందారులకు కోటలు, సైనిక దళాలబహూడా ఉన్నాయి... చాలా సందర్భాల్లో జమీందారులు స్థానిమిలు కావడం మూవాన, స్థాంక బాషలవారితో, మశ్రాంవారితో వారు మమైక్యం చెందడంమూలాన వారి (వాముఖ్యం ఇనుమడించింది,

మృవాసులోన తూర్పు ఇండియా వర్తక సంఘం 1802లో ఆఎధ్రజిల్టాలను హైదరా జాన్‌ న్రైకాంసుంచి రీసివేసుకొంది.. 17598 ముందే ఒమీందాకులు బలపడినందువల్ల బాగు తూర్పు ఇ దియా వ్వర్వక సంఘంవారి ఆధిపత్యాన్ని స్వీకరించడానికి సిద్ధంగాలీరు. 1703_ "89 మధ్యకాలంలో గంవావ, సంటూడు జిల్తాం జఉముఎదారులు తిరుగుబాట్లు లీవెడీశారు. జక ందాకుల సవాలుకు ఎమర్కో డానికి కంపె* పభుతుత కొన్ని చర్యలు తీసూండె. మీ ఎదొరు ఎకు సై పేతవం లేపండా చేయడం డీ౨లో (వధానమైంది. బాకీలు సెకు గుతుక్న అమీందాకీలకు వశపరచుకౌంటానని కంపెనీ వభుత్వం హెచ్చరించింది. ఆమునా కొంవకు ఎమీఎవారులు లొంగ నిరాశకీంచార. 1780-'80 మధ్యకాలంలో ఉత్తంకో స్తాం జిలాలకు చెడిన ఉమీందాకులు తీకుగువాటు చేశారు. పాంకొండ, విజయనగరం, వర్తాకిమిడి జమీఐదారుల తరు బుబాట్లు పీడీ |పధానమై"వి.

వ/08రో లార్డ్‌ కారన్‌ వాలీస్‌ (ఓ86 060/0౪/21119) బెంగాల్‌, బీవోర్‌ల్లో శాథంత ఇవి. వాం వైసలా పవేః పెట్టాడు, 1705 ఏపిల్‌ వ1న అంగ్గండ్‌లోని కంపెనీ డె కెర్టరలు ము దాసు పెపిడెస్సలోపూడా శాకుత వైెఫలా. పవే”పెట్టమని మ్యదాసు పలు త్వాాకి సూవ.దచాకు అకు: పసరమైన వివరాలను, సూచనలకు పఎపించమని లండన్‌లోని కంపెంవారు మ దాను కవె్యూ బోర్డును ఆదేశింద్రారు.. అప్పటికి ఉమీ౨ందాగ లు ఎళచేంత సౌమ్ము పేవ ష్‌ గా చెల్లించా రో స్టిరంగాలేదు. ఎమీఎదారులకు వచ్చే ఆదాయా %_ బట్టి సాఠవా పేస్కష్‌లో మార్చు జపగుతళూ వస్తుషుది. ఆస్తవ్యుస్త పరిస్థితిని ఆనరాగా తీసు కౌగి ఆముందానములు తమ ఆదాయాన్ని పెంచుకోటాంకి ఆనేక పచ్నూగాలు పన్నాగు. చి త విచ్చితాలైన రుసుములను వారు రైతుందుంచి ఒం జేహయు

జసు ౭దారులు ఇచ్చుకోవాల్నిన పేష ష్‌ నాలీా మార్షులేకులడొ స్థికంచేసి, వారి! తమ ఎస్టేజ్‌లపైెన, ఆవాయాలపైచ దాని వివయావ హక్కులు. వలంళపవార ఎపర్వ్శంగా ఉన్నాయని, ఆ హక్కులకు ఎప్పటికీ భంగ వాటిల్లదనీ జమీందారులకు స్నష్టపరస్తే ఇక

16 ఆంధ పదేశ్‌లో రైతు ఉదమా, మొందు వారు కంపెనీ ,పభుల్తానికి విధేయులై ఉంటారు... కాశత వైళలాపల్ల కంపె (పభుత్వానికి జమీందారులు వ్యతిరేకులుగా మారడంగానీ, ఇంగ్లీష్‌ కంపెఏీవారి శృతువు పషాన వారు చేగడంగాని జరగదు. ఇటువంటి ఆలోచనలతో కంపెనీ (పభుత్వం జెంగా4 శ ( మాదిరి మదాను రాష్ట్రంలో కూడా కాళంత ఫెసలా పవే?పెటడానికి నిర్ణయించిండి. మొద లబ తు జ్‌ ॥ ము గులటూరు జిల్లాలోనూ తర్వాత కృష్ణ, విశాఖపట్బం, నెల్లూరు, లిత్తూరు జిల్లాల్లో. కాళ్ళ యు కం కె | ళా హా క కం. జ వైపలా అమలుకు వచ్చింది. 1804 కల్లా కాశ్వుత ఫైనలా కోస్తాయధ మొత:లళో ,పవే పెటడల జరిగింది. బి కాళ్సుత ఫైసలాకు, అంతకు పూర్వమున్న సాలీనా అంచనాకు బాలాలేడా ఊం! భూమి ఆదాయంలో అధిక భాగం జమీ. దారుల సెనుం, సిబ్బంది ఖర్యుల న్‌మిళ జమీందొరులకే వదలి వేసి, బాలా తిక్కువభాగం క6పెనీ తీసుకొనే:. కాళ్వత వైైనలా నుసరించి జమీందారుల్లో సైనిక, నీబ్బంది ఖర్ములను కంపెనీ వభుత-ం భరించడానికి సి! యించింది. కనుక, జమీందాచుల మొతం అదాయంలో ₹౬డు వంతులు !0పెనీ వళళ తీసుకొని, మిగతా ఒక వంతుగు జీు=దారుల 55 ఆదాయంగా వదలి చేవ6ా? నిర్ణయించడం జరిగింది పేష్కష్‌ వసూలుకు జమీందారీ హామీగా ఉంటుంద. కాఒటి జమీళ9దాన బావ బ్‌ నవ్వుడు ఆతగి జమీందాకీతో కొంత లాగాన్నో, మొత్రాన్నో కంపెనీ పభుతం౦ వే: వేయించితన సొమ్ము రాబట్టకోవచ్చు. ఈ సూతం (పాఠిపదకి గా కాళ్వత వైనలా ఆ లుప వచ్చి, జమీఎదారీలు ఏర-డాయి. బట పై విధంగా ఏర్పడ్డ జమీందారీ విధానం పెతులకు కషకాలం తెచి పెళటంద కాళ: ప. నా. లబ ళ ట్‌ ల ఫైసలా జరిగిన. రెండు సంవత్సరాల్లో రైతులు చెల్లిసున్న కొలున, ఇతర నాంవ ఈ న్‌ వ నా ॥ ” యక లెవీలకు కలిపి బాకీమొత్తం వారు చెల్లించుకోవాల్సి వచ్చింది. బాలామఃగి రైతుల ఆనేక సందర్భాల్లో జమీందారులు భూమి వట్టాలను ఇవ్వడానికే నిరావించారు.... జమీం రులకు, రెతులకు మధ్య ఒప్పందాలు మాతం కుదికేవి, వాటిని “ముచ్చిలకాలు” 1 టారు. ముచ్చిలకాలు జమీందారలకు అన కూలమైన షరతులమీద జరిగాయి. రైతులు ల౦ తమ బతుకలను ఈడ్చుక్షో డానికె మాృాతమే మిగిలే విధంగా శిస్తు విధించడం జరీగం జమీఎదాకి విధానంలో రైతు కష్టప్లే, మిగులు కన్పిస్తుందనే సూతం సూత్రంగా పాకి గ్‌ కా వ ఉండిపోయింది. వీడికీ మాటికీ, చిన్నచిన్న కారణాలు చూపించే. జమీందారు $నుపెం గో యణ జా కోంటూపోయారు... పాటకు పెట్టిన ఎస్టేట్‌ళ్లో ఈ బాధ మరి దుక్వరమెండి ఎక్కు ఠి ళా లా ” లీ పేష్కష్‌కు ఒప్పుకొన్న జమీందారుల పెరిగిన భారాన్ని రైతులకైకే నెట్లారు. శిసువనూ జంటల శ్‌ గాకా ద జో చేసుకోడం జమీందారులకు అంత కష్టమైన వనసికాదు. రానివ్వాల్నిన పట్టాను రెతులీ ॥ వ్‌ క డానికి నిరాకరిక్లే, భూమినుంచి జమీందారు అతడిని" వెళ్ళగొట్టవచ్చు. అఆనలు రైతు ము

ఆంధ పదేశ్‌ లో 3ెతు ఉద్గుమాల (ప్రాదుర్భావఐ 17 చాలామంది నిగక్షరాస్నులు. భూమి ఒప్పందాలు, కౌలు?ిస్తురేట్టు రైతులకు తెలయసటువంటి వివయాలు.. అన్మాయం జరిగితే, కోర్టుకు వెళ్ళగలిగే ఆర్థికవనగులుగాం, ఆత్మ స్తైవ్యంగాని రైతుపలేదు.. అసాధారణ పరిస్థితుల్లో ఆధవా 3ైతు కోస్టులో. నెగ్గినా, జమిందారు. ఆతగి జీవికాన్న ,గామంలో దురగ్యగం చేవగలడు పంటలు పొడ్టై “ప్పుడు, 5రువులు కాటకాలు ఏర్పడ్డప్పుడు, వరదలు సంభవించినప్పుడు, రైతులకు ముదరా ఇవ్వడానికి, రామితీలు కిల్వించణానికి జమిందారులు నిరా౩ రించారు,

కొన్ని సందర్భాల్లో ఈస్ట్‌ ఇండియా కంపెనీ పాలః వర్షంకూడా జమిందాకి ఏధానఎ లోపభూయిష్టంగా ఉఎదని (గహించిండది. కాళత జమిందారీ వైసలా క్రింపి తరగతుల వారి" డి జార్చేడిగా ఉండనీ, భవివ/త్తులో ,వభుత్వావ్ని పటిష్టం చేసేచిగాకూడా ఆఏ లేరని 1806చళోడే ౨ వాస్‌ గవర్న ళ్‌ లార్డ్‌ విలియం బ్రంటింక్‌ సూచించాడు. జమిందారీ హెంతాల్లో రైతాంగ” ఐస్థితి చాలా చెగవావహా ఎబుందని 181౪లో కోర్ట్‌ అఫ్‌ డై రెక్టర్‌లు సాక్ష్య,0 సేకరించాపు.. చాలామంది జమిందారులు పేష్‌9ిష్‌ బాకీలల్లో పడ్డారు. ఆంధ సరాార్‌ జిల్లాం రై తాంగలలో చీకటి అలువఎకొందనీ, వారిలో సిరాళ న్‌స్కాహెలు బాగా చోటుచిసుకొన్నాయనీ 1౧20౪7 సంవత్సరాల మధ్య మ దాస్‌ గవర్నర్‌గా ఉన్న నర్‌ థామస్‌ మానో గహించాడు. దీనికి కారణం ళాళ్వత సైసలా, జమిందారులు సాగిస్తున్న ఒజిచి వేత సంచి రక్షించేశ క (పభుళ్వానికీ లేకుండాపోయిందని మనో అభివాలు పడ్డాడు, జమింవారీలను పభుత్వ వశపరుచుకౌంటేనే తప్ప రైతులప మేలుకలగదని 1824 సెం ఐర్‌ ల[నమనో సూచించాడు, ఇమిందారులకు పింఛన్లు ఇచ్చివేసీ, వారి నియం_తణ కింద ఉన్న ఎస్టేట్‌లను రైళ్వాకీ [పొంతంలో కలిపివే సే బాగుంటుందని కృష్ణాజిల్లా కలె కర్‌ రాబర్ట్‌ ఆర్టోబక్‌ శ3% ర₹వెన్యూ బోర్డ్‌కు లేఖ రాశాడు.

జముం నారుల ద్యృవసాయాభిదృద్ధికి ఏమ్మాతం [కద్ధ వహించలిదు.. చెరువులను మర మ్మత్తు చేయించడం. నీజి వవకులను మెరుగుపరచడం లాంటి వచమలకు పూనుకోలేదు. తూములు మరమత్రులులేక మూశబడ్డామి. జమిందారులు తమ భూములను తడుపుకొన్నాకనే ఇరరుల భూములకు నీరు వడిలేవారు. ఇక విద్యా, వైద్య, రవాణా సదుపాయాల సెంగతీి పళ్ళించుకాన్న జమ్‌ందారులు బహు అరుదు. జూదాలకు, గురప్పందాలకు, వేఓఒలకు లతలా రూపాయలు తగులజె స్లేవారీ పరాన్న భుక్కులు,

ఆమినా మదాసు వభుతుం జమిందారులనే సమర్థిస్తూ వచ్చిండి, 1850 నాటిక్సి వ్యవసాంప రంగంటో వర్పష్ణ మాంద్యం తొలగిపోయి, వువసాయ ఉత్పత్తుల ధరలు పెరగ డం మొదలు పెట్టాయి. అందువల్ల జమిందారుణ బాకీల ఊవీలోనుంచీ బయటపడి, (వభ త్సానికి పేష్కష్‌ చెల్టించసాగారు. జమిందారీలను వశవళచుకోకుండా ఉండడానికి తఆగ్లీష్‌ _పభుక్వానికి ఇది ఒకటే . కారణంగాను. 1857-"58 తిరుగుబాటులో ఆంధ్ర

18 ఆంధ పదేగ్‌లో రైతు ఉద్యమాలు జముందారులు ఆంగ్లేయులకు దినే యులుగా ఉన్నారు, ఆండువల్ల కి విష్యత్తులో పదేవి ంవోీ ళం వర్పడ్తే జమిందారులు తీరిగి తమక్షు అండగా నిలబిడ్రారనే. విశ్తానం ఆంగ్లేయులకు 5లిఎదె, గి

రెంట్‌ రిఠవరీ చట్టం 2

ఈ పూర్యరంగంలో రెంట్‌ రికివరి చట్టం 1865. (గ6గ౧4 గింం0౪60/ ఉీంఓ 0 1865) వచ్చింది. జమీందాకుల్లో భూమి యా-త్తుకు యజమాని ఎవరు 1 ఎమీఎవా రుషు శిస్తు పెంచే అధికారం ఉందా ? సాముదాయక భూయమిలగు, బంజుర్షను.. కౌలుకు ఎక్కే ఆధిగారం జమిందారులకృ ఉందా ? ఈ పశ్గొ్లలమీవ రెంట్‌ రవికి చట్టాన్ను చే.ఎగం జరిగిం",

కెంట్‌ రికవరీ చట్టం రైతులకు తెచ్చిపెట్టిన ఆగర్థాలను గమనించాలి. ఇమిః దాషలు భూస్తాములనీ, వారు తిను భూములమీద వసూలు చేసేది కౌలు' (6౧0 ఆపే కౌలు శస్తకు భిస్నిమైందని ఈ చట్టం నిర్వచించింది. కౌలు రాబట్టుకేడాన! అవలం -చొల్చిన విధానాలను కూడా ఈ చట్టం నిర్ణయించింది, పట్టాలను పతి సంవత్వరం రైతులు ధ్నవీక రించుకోవాలని చట్టం శాసించింది... దీసి పర్మవాసానంగా రైతు కేపలత ఒక సంవత్భగానిక నియమించి నటువంటి కౌలుదారు మాతమేగాని, అతడకి ఎటువంటి జాతీ హక్కులు లేవని న్యాయస్థానాలనుందీ తీర్చులు వచ్చాయి. ఈ తీర్పుల్లో ముఖ్యమఐద. 1871 నాటి చొక్కులింగం పిళ్ళె కేసు, పూర్వపు సవర్‌ దివానీ ఆదాలశ్‌ ఆశే కోర్టులకుచెందిన జడ్జిలు ఈ దేశం పరిస్థితులను కొంతవక కైనా అవగావాన చేసుకొన్నవాకు. 1881 తర్వాత ఆదా ౬త్‌లు రబ్టతోయి జే స్టానంలి హైకోర్టుల వచ్చా. ఎ. వీజిలో నియమి.చిం జడ్జీలు ఇం గ్దండ్‌ నుంచి డిగిన వారు. కొత్త జడ్జీలు రెెట్‌ రింవడీ చష్టుఎలోని సెక్షనలను పూర్తిగా ఆవార్జం చేసుకొన్నారు. జక్టీల తను దేశ ౨లో ఇంగ్సీష్‌ హూఓఒలకు. పి విధంగా ఆస్థుల చెప్తారో, అదేవిధంగా భారత దేశ వకిస్థితులను ఆవగాహన చేసులోపుగా చట్టంలోని ఇ: గ్షీష్‌ వదాలకు యధాతథంగా జ్‌ర్థాలు చెప్పి, తీరులు ఇవ్వడం మొవలు పెట్టారు. ఈ తీర్పులు రైతుల ,పయోజళాలను బాగా దెబ్బతీళాయి, వరంపరాను ౫త్‌ఎగా విచ్చిని హక్కులను ఖాతరు చేయం, భూవఎలముఐచి వెళ్ళగొడ్తామనే భయఎపెప్టి జమి:దారులు రైతుల కౌళ్ళగు విపరీతంగా పెంచివేశారు... జమించారుల వెకిరింపుకకు భయపడ రెతులు వఐ సాఎపు క తాలమీదైనా సంతకాలు పెటడానికి సివపడారుం లం “

జా ఖు న! ఉం

1885 ఇంట్‌ రికివకి చష్టం షవతుల ఆపరాగా తీస్తకొని 1870 ఎల్లా, *మీం దారులు తాము పసూలు చేస్తున్న *“రెంట్‌"ను గెండింతలస పెంచారు... సీడి వనరులమిడ భూమిమీవ జమీందారుల హక్కుల విషయంలో దాలా తగాదాలు, కోర్ట్‌ వేసుుు నడిచాము

శ

ఆంగ (పదేక్‌లో రైతు ఉగ సాల _వాదుర్భావం 1ఓ వెంకటరమణ ఆ-గుఃర్‌, ఆనంద చెట్టి, చొక్కా లింగం విశే, వై ద్ధఓంగపంగరి సపది ఫీ: జి జమీందారు _ రజశూర దొర కేసులు పీటిలో పధాశమైనపి. కొన్ని సందర్భాల్లో భారత సార్యిపదాయాలు తెలి మవ యూవపిమన్‌ జన్టీలు ఇన్చినతీస్పలు పంస్నృర భిల్చాంగా ఉండేవి. రెంట్‌ రికవరీ చట్టంవల్ల రైతులు నర్వనాశ నమచ్యే పరిస్థితి ఏర్పడింది. అందు వల్ల శ్రిచేష్‌ ్కపభుత్వంహకా చించి. రైతులకు జిరాయితీ హక్కుల కల్లించాలని నిర్ణ యుంచింది.. ఢీని పర్యవనానమే !208నాటి మ్మదాన్‌ ఎస్టేట్స్‌ ల్యాండ్‌ ఆక్స్‌ -1ే (గగీ10/83 ౬518163 ఓ8౧6 &ం[-1 0 1908). జమీంవారీ (వాంఠాల్డ్లోని రెతులక8. తమ భూసుల పీర ఈ చటం తివగె జిరాయితీ. హక్కు కిల్షించింవి, కాటి సాం బట పట్లా" వంప"ంలోనూ, కెంట్‌ బకాయిలను రాజట్టకొనే విషయంలోనూ, సాొముదాయిఏ కూవుల వివంపంగోనూ, నీటి తీరువా విషయంలోనూ రైతు కు వోని చేసేదిగా మెదదాస్‌ వ్‌స్టేట్సి లాంక్స్‌ జక్ట్స్‌ వ"ణమంచిం. జపీందారులు ళవచు రైతుఐను కోర్టులకు ఊఈడ్పారు. మధ్య తిం గతి, సేద కెతులకు న్నాయస్తానాలకు వెళ్ళి ఆనుకూలమై తీరులు తెచ్చుకోవడం వ. శి గ్‌ కా. జా ఎ తిలకమంచిం భారమైందె, అంతేగాకుండా జమీందారుల వ త్రిళ్ళకు మాను (పకుత్వం తరచుణాంగ పోయేది 1)22[-'80 మధ్యకాలంలో హైనగాల్‌ రాజు, ఉ|| సుబ్బరాయన్‌ మ బి'సు ముఖ్యషర్మత్రులు. పే8ిరవురు జషందారులని గుర్తించాలి.

19098 నాజికి జమిందారులు తమ ఆదాయాని ఏ విధంగా 'పెంచుకొన్నారో అడే నంవత్సిరం మృదాసు ప్రభుత్వం జారీచేసిన మ్యదొను పెసిడెన్సీలో జమీందార్ల పేర్లు వివరాలు ఆనే పుస్త౦ నంచి తెలుస్తుంది.

, కింద పట్టి" తెశి-నజేసే జమీందారుల అదాయం రైతుల త్రో మేనని మరచిపోకూడదు : నాగా | చల్జం బాల్భిన జమీం౦వారు చెల్లిం జమీందారు వసూ | పేషుష్‌ కంటే జిల్లా బమీందారీ పేరు | చాల్సిన పేష్సుష్‌ | లు చేసిన శిస్తు 'ఎమీందాకు వసూ (రూపాయల్లో |) | ( రూపాయల్లా ) (లుచేసిన ?స్తుఎన్ని ళా గ్గా అవా | లెట్లు ఎక్కువ నెల్లూరి వెంకటగిరి 8,298, 792 12,88 291 శీ కాళ హస్సీ 84,219 1,27,804 జ. కష్ణ మునగాల 4,510 17,229 శీ ఊటుకూరు 2,810 28,8981 10 గంపలగూడెం 2,599 49,180 17

20 ఆంధి పదేశ్‌లో తు ఉద్య మాం జమీందారు చెల్లిం జమీఎదాన వసూ కేన జల్ల జమీందాగకీ పేరు చాల్చిన పేష్మ ష్‌ అచేసి- శస్త్ర [ మాష ( రూపా.ముల్లో ] ( రూవాయల్లో 1 లుచేషి | ఎన్ని ₹తైః న మాప ర్పిప్ద ఉయ్యూరు £8,612 1,78,708 7

• పిచేశ? ౩5 పురం 9,809 84 540 ళ లేం పోలు 18,7514 1,05,039 ర్‌ గవకం క్‌ 105 87.వ58 ఛం ముసుమారు $75098. 82118 క్ర వమ 6 8 554 57,0:8 శి దే.రికోట 70 485 9,01,768 శ పశ్నిమగోదావరి | ధదాచలం 8984, 110,188 4 ముర్దాపుర 6 ఎ 66 70౧ వ70 8 ఎంమ్మరు 21,358 7841ల శీ తూర్పుగోదావరి | పిఠాపుకం ౨,58.౪79 8,92,182 శ్రీ పీరవరం ౨6,756 1 21,068 క్‌ శింతనలంవ 8,598 40.009 1] గితగోలు 1.289 81.182 లీఫ్‌ ఎగ్గం పేఓ 56 509 1.25 ,9438 ర్‌ కేశనక్కురు 11,811 84,640 ! విశాఖవట్నం | విజయన"*60 శీ 67.085 19, 190,855 శ్ర “| బొబ్బిలి 90.000 1.95.000 7 సౌలూకు 7,291 ].58.411 68 మాడుగుల 17౨57 1.21 490 7 కురుపాఎ 14 469 1 25,6265 ర షేక్‌ మహమ్మద్‌ 19.850 74,170 శీ వురం చెముడు శీ రిల9 ౨5.509 ర్‌ వారతీప్తురం లి 8026 14,౪08 ర్‌ పెళ మేరంగి శశీ లైథీ వతి,587 ర్‌ గంజాం నీటి 8, 149 80,40,187 10 ధారక్షోట - £9 481 2 52,2098 10 జలా త 6404 85,022 19 క్‌ క్‌కోట ॥ 18,402 8.50.760 18 మందాసా 12.801 ౨78,653 ల చతల న

ఆఈర్మధ పడేశీలో వైతు ఉవమాల (పాదుర్భావం లై! జమీందారీ రైతుల ఉద్యమ వారంభం ; జీన కా జీ ని వి, ౧, కీ , = షే ఆ |] చ ఫ్‌ + ౦, వ తృటువంజీ పరిస్థితుల్ల శమీ :దావ గ్రాం కాల్లోని రైతులు తమవహాక్కులను కాపా కోతానికి ఉవక్తులెనారు.. 1909 ఆశప్‌లో పశ్చిమ గోదావకి జిల్లా ఏలూరులో ఆంధ ం పాన్‌ ట్ల. చి రాన్ట్ర జమీందాకి రెతు సంఘం ఏరుడింది... దీనిక్షిగానూ. జరిగిన సదస్సులో జమీంవాకీ విధానంవల్ల వర్వడ్త. వఏప్పులీకాలను రైతులు ఎదురొ_౦బున, ఇబ్యంచులపు, ఉమీం గొ లో అ జూన ట్‌ యు బీ దాకీ వైతు-.ంఘం ఆ? శ్యకతిను రెబ్బ్యాప*గ మంవేశంర గ్య విశరంగా (పతినిమలకు తియివ “బాడు ఆంరాష్ట్ర రైళు వంఘ్రానికి తొలి అధ్యక్షు ప భూపతిరాజు వెంట పిగిరాజు, కొార్వవర మందేశార శర్మ. నంఘపావాం జకిగన తెలిసంప4. రాలో ఆం్యవ ల ( (ఎ న్‌ ౪ ణా రాశేయ వర్గాల్లో కానీ, తెలుస వ్యతింల్టోవనీ ఊ సంఘం ఆ కొనంత ఉత్సావోన్ని రేకె గి. చలే”కే చైనా ల్సి కాని 2258 అక్టోబర్‌లో అవగిన నెల్లూరు లా. ఎ మీఎదాకే కై తుకంఘం. సదసు, జపం హె కీ ం అదటోవమంలో ఒప మలుపురా.. మీ.దారి విధానం కాననం దాకా రిష్టయ్య్మేవారా,. ఉ్మిమం సాగాలని నెల్హూమ జిల్లా నివస్సు వరంటించింద... 1080 మార్చ్‌ 7న నెల్దూకులో నెల్లూరు వెంకటామా నాయుడు '“*మీన్‌ రెతు' పృతిక పారంభించగం జమీం నాక్సి వృతి రేకోద్యమం వే. 0౦ పుంజుకాంప. ఈ వ్యలీక ఆంధ జిల్లాలోవి జమీందానే ఖు షు (చాంకాల్లో రై తులకు జరుగుతుగ్న అన్యాయాలను ఎలుగెత్తి బొాజింది జమీందాకి మతి రేకోదుమాని, 'ఎమీన్‌ రెతు వాఫాలదాంరా, గేయాలదాంరా ఆంగధ జిల్లాల్లో, ముఖంగా ధా జు చి జ అనీ రా. ల నెలూకు జీలాగో (వచారతి చేకింది. నే న. జమీందారీ విధానం _ కాం గెన్‌ వెఖరి. ఇక్‌, భాంత వాతీవయ కాం గెస్‌లో అంతర్భాగం ₹ వనిచేస్తున్న ఆంధరాష్థ్ర కాం టెన్‌ కమిటీ వై ఖర అమీం వాడీ వివొనంవట్ట్ల ఏ విఎంగా ఉందో గమనించాలి. 1906లో జరెసెన ఎన్నికల సందర్భంగా [పచుకించిన తశ ఎన్నికల వణాలంలో జమీంవారీ ,పాంశీ ల్లో పన్నులు త గెంచాలని కాం గెస్‌ వంటించిండ. వలస హాలకులు, జమీంవారులు తోడు దొంగ లేని కొం గెస్‌ నాయకులు వవటించాకు, ఆంమవల్ల, జాతీయ విముక్తి ఉద్యమంలో జమీం వారీ వ తీ రేకోదుమాన్సి విలీశం శేసూవది.031 ఆ౦ వరాష్ట్ర కాంగెస్‌. ఓ జ! యు వాటి లు ఓ టి 1586 ఎన్నికల తవ్వాత మ్మదాసుళో చవ ర్తుం రా౪గేపా రాచారి నాయవత్వంలో ఏరున మం తివరం 1087 సెప్టెంబర్‌ 10న మ్మదాస్‌ ఎస్సేబట్‌ లాండ్‌ చటానికి సవరణలు జగ నశ యన బి ఓ బ ఆ తెచ్చే న్‌షుత్తం కెవెన్తూ మంతి ఓటఎపటూరి. వకాశం జధ్యక్షతన విదారణ కమిజీని ని. మం=03, ఎ నాంవకారక్‌ లకు, జప్నీంవా నాని గ 1] వంక త్ర-త్యా రైరులకు, జబిం వాడ్డ దళ తోనో * భైమ్సో స్తు రేట్లు. కాన్‌ వనూలు, రాయతీజ, శ. నరే, ఒటి స్యల్తుంశాలంమైన షో; క్ష ఆల యాః ళా "ఇన షి ౯ ॥ ఛి ఉంటడం జం టట | కట.

ల్లిలి ఆం .పదేశ్‌లో రైతు ఉవువ 4. శిస్తూకుండా అదనపు పన్నులను రైతులనంచి రాబట్టుకోడం, గ్‌ ,గొవాల్లో జంగా దొ*కే పసువులను రైతులు తమ కుటుంబాలకు, పవ్యవసాంప పనులకు ఉపయోని కోడం, నీటి దగతులను భ(్రవరచిగం, వృర్ధిచే చశం, ఈ ముఖ్య విషయాల విదారింది. సాక్ష్యం సేవరించ తగిన సూచనల చేయడానికి వకాశం కమిజీ ఎర్బొడి మీర్జాపురం జమీందారు. మహమ్మద్‌ అలీబేగ్‌ , రంగ సాంమి ఆఅయ్యలగార్‌, ఎం వళ్ళం! పి. యస్‌ కుమారసా-మి రాజా, వి.వి జోగయ్యవంతులు , బి నారాయణస్వామి నార టి. వెంకటాచలం పిశ్ర్లే ఈ కమిటీలో నభ్ములు రెవెన్యూ కాఖకప వార్దమంటరీ కార, తెన్నేటి విళ్వనాధం దీనికి కార్యదర్శి. ఈయన సెర్కులేవన్‌ నిమిత్తం క పకా? తయారు చేళాడు.

తెన్సే టి విశ్వనార౨ తయాగుచేన్సిన్‌ పళ్ళాఫళికి అరువందిబల జవాబులు, మెమో డాలు జమీందార్డు, మిఖానాదార్డు, ఇనొందార్డు, భూస్వామి సంఘాలు రైతు సంఘా న్యా.యవా3 సంఘాలు. కాం గెన్‌ సంఘాలు సమర్ని?చాఎ. సాక్ష్యం శే రించే నవ (వకాళం ఏమిటీ విశాఖపట్న౦, రాజమం, తి కచునా వల్లి, మధురలో పర్గటశ జంపి! శాసన సభ్యులనంచి కూడా సాష్యాలను సేకరించడం జరిగిం. ఈ సావ్యాలను ము సంపుటలుగా [పచురించారు.

సాష్యాలు తీసుకాన్న తర్వాత పూళం 5మిటీ 19088 నవంబర్‌ 85 చిత్తూర ( త్దుమీద సంతకాలు చేసింది. ఈ రిపోర్టులో అముదువేల ఏడువందల అరి వైతొమి పుటలో, వందొమ్మిది సంపుటాలు ఉన్నాయి

కైతు మాతమే భూమిమీద హక్కుదారుడని, జమీందారు కేవలం [వభుత్నం వున శిస్తువసూలుచేసే అధికారి మూత్రమేనని వకాళం కమిటీ సీఫారను చేసింది. రై5ా (ప్రాలతాల్లో రైతులకు ఎటువంటి హెమ్ములు భూమహీడ ఉన్నాయో, అటువంటివే జమి_! రైతులకు ఉండాలని, జమిందారీల్లో 1809లో రైతులు ఏ శిస్తు చెల్లిసున్నారో, అదే! చెల్లి ప్లే దాలునని కమిటీ ఆభిపాయ పడింది. రైతుల పొలాలను జమీందారు జ ప్తుచేసుకో నికి గానీ, వేలం వేయించడానికిగానీ హక్కు ఉండకూడదనీ, సాముదాయక భూవ పైన రై తులక్షు సమ ష్టిహక్కుు ఉండాలనీ, పోకంటోకులు, ఆడవులు, కొండలు, అ! సంవదపైన రైతులకే పూరర్తిపక్కు ఉండాలని కమిటి తెలియపరచింది. వకాశిం కవి [పోర్టు వెలువడగానే జమిందారుల్లో కలకలం బయలుదేరింది. సాముదాయక భూముల బంజర్లను వారు అమ్మివేయసాగారు. శిస్తు వసూళ్ళను వేగెర పరచి, శిస్తు చెల్లించ! రైతుల భూములను స్వాదీనం చేసుకోవడం మొదలుపెట్టారు.

(వకాశత కమిటీ రిపోర్టు మొత్త్రంనీడ పగతిశీలంగాని ఉంది. రైతులకు ఇది ఆ కూలంగానే ఉంది, డీన్ని పొందువరచి కాసనం చేయడంలో దాలా చిక్కులు పర్పడ్డాం

జకీందారీ విధానం _ రైతు ఉద్యదూలు ల కాసిన సెభలో కిమితీ రిపోర్టు వ్రవేశ పెటడానికీ ముందే (వళుత్వాన్ని ఎందుకు సంప్రదించి ల కం ౧ లేదని గవర్నర్‌ వశ్శించాడు.ే.. వందిలాడి జమిందారులు చాలాపెద్ద ఆళలు పెట్టుకొని యు చేణఠడాా,. ఆ జ, అహా? లు మ్మదాసు చెకుకాన్నారు... “సెనెట్‌ హౌస్‌' (560819 [106096) చుట్టుపక్కఅ జమిం దారీ రైతుల ఉక్సావాం పరవఖ్ళ తొక్సింది.. కాసస సభలో మొదట రెవెన్యూ మంతి, తదనంతరత ముఖ్యమం తి ఇచ్చిన ఉపన్యుసాలు రైతుల ఆశలను ద్విగుణీకృత చేశాయి తప్పకుంగా తము షుంచి జకుగితుందని ర్రైతులా ఎదురుచూళారు.. కానీ నభలో చర్చల ఎలా, పొర్రవ్వెంఓరీ విఫానంలోనే ఉర, ఆలపత-0౦ వలా, కాబాలవి కౌందరు మంతులు స. ఛా టా! త గే చే ఆలస 'ంచిల్లా రైతులు ఆకించింద జరగలేదు పకాళశం ఏమిటీచేసిం సీఫారను* ఎ పొందుపర ౬ విల్లును చఓంచేవషకుండానే 19089 అక్టోబర్‌ 2౪2 గోపాలాచారి నామ నా!

వతంంలోని చుదాను కాంగెస్‌ _వభుత్విం రాజీనామా చేసితి 3

కొన్ని జమిందారీ వ్యతిరేక పోరాటాలు :

. వ్రతులమవ జమిందారులు కాసిస్తూ వస్తున్న చమనకాండ మిలిమీరిపోమిండి. కీన3 వ్యశిరేకంగా చాలారైతు ఆందోళనలు జరిగాయి. తమ న్యాయమైన కనీస కోర్కౌకుగానా రెతులు కొని. సం వర్భాల్లో మిలిటెంట్‌ (గికీ!!161800 చరకులు హడా తీసుకొన్నారు. ము ల. ళ్‌ మువగాఆఅ :

మవసనాల సంస్థాసం చాలా పానీనమైంది. చర్నితాధారాలను పరిశీలిన్షే, క్రీ 3. 12కి2= 1828 మధ్యకాలంలో ముంగోల కాంలతీయ చ 5వర్తుఐ కింద సామంత రాజ్ట౨. వావరీ్యయుల ళర్వాత రావకింజ,. దే.ంతౌండ వెలమరాయలు, గోల్కొండ నవాబులు, కౌరంగజేబ్‌ వకిపాలన కితర మునగాల ఉ౨ఏ. జౌకంగ్‌ జేబ్‌ కాలఠఅలోనే దీనికి “సన్బద్‌! ఆభితివింద.

సర్కారు పై అధీవళ్యానికి జరిగ ఇంగీష్‌, .ఫెంల్‌వారీ పోరాట సమయంగో

ఎ జ ము న్న. *

ఫెంచ్‌వా౨ ఒం పటాలా.. ఓడించిఫందవల క ళతజకాభావ సూదిం౦ంగా ,బీజిష్‌వారు

ఓ చో ల * జా |

48 2రో ఈ సంస్థాన వాలపలకు “=మిందాకీ" పోదా కల్పిందారు. అడే నంఎత్ని50

ఇంగ్లీష్‌ ఈస్ట్‌ ఇండియా ౩ పె%సవారి సంచి శాస్యత ఫైఫలా నిబంధచగల*ంద నాద్‌ పొం

1 తెక్నేనే విశ్చగావం (సంవాకషు వ, టంగుటూ3 ప్రకాశం : 7 జీవిత "వ గాలప సంపుటి... పుట 578

£. ఆకేమూం౦ం. పుం క్‌?7.

8. అవే మూలం. పుటలు నికి సంది గ )9 వరకూ.

ల ఆద్యధ ;పదేశ్‌లో రైతు ఉద్భమా దిన కేశర వెంకట నరసిహారావు తర్వాతి ఆయిన కుమారుడు కోదండ రామయ్య 18 దాకా పాలించాడు. కోదండ రామయ్య ఒమారుడు వెం3టనరసింహారాప్తు నైవర్‌ అ నందువల్ల ఎస్టేట్‌ కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ వార్ట్స్‌ (6061 0₹€ ౪/48/65) ఆధినంలోకి పోయిం కోదండ రామయ్య మేజర్‌ ఆమి 1818 కంచి 1838 వగకూ జమీ పాలన చేశాడు. | తర్వాత ఇతడి దత్తు కుమారుడు, కోదండరామయ్య జమీందారైనాడు. ఇతిదు 185! మరణించగా, ఇతడి భార్య రుష్కుమ్మ 1857లో జమీందారిణి ఆలుంది.. ఆమ 16స తరాలు పాలించి 1868లో చనిపోయింది. అంతవకమూ మునగాల ఎన్టేట్‌క కేఎ శిరిపురం.1

శ్రేసరి రక్కమ్మ కుమౌరరె లచ్చమ్యారావు. ఈమె 1878లో జమి=:రాంతీ ఆయి: నై జాం ఎస్టేట్‌లో ,పముఖుడైన నాయని వెంఠఓరామయ్యను. ఈమె వివాహం. చేసుక! ఈ కారణలవల్హా, మునగాల జమిందారీకి మూడు వైపుల నైజాం సంస్థానం చుట్టి ఉన్న వల్తా, ప్యూడల్‌ వ్యవస్థలో మునగాల పరగణా పజా ఉదుమ చ3 త నిష్ట అచొారాల మునగాల జమీందారీలో [వవేశంచాయని చండ రాజేశ్వరరావు రాళారు,2 లచ్చమ్మ దారసానిభర్త వెంంటరామయ్య చిన్న వయస్సులోనే నిస,ంతువుగామర ణించవం వరంగల్లు జిల్దా, మానుక్షోట తాలుకా, నెల్లకుదురు ,గౌమ కాపుర స్తుడు నాయి రాఘవ మూడో కుమారుడు రంగా రెడ్డి: లచ్చమ్మ దొరసాని 1889లో దత్తత తీసుకొంది. 5. రెడ్డికి వెంకట రంగారావు ఆని నామంరణంఎ జరిగింది. దత్తువాలంనాటికి వెంకట = రావు మైనర్‌ అయినందువల్ల, మునగాల కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ వార్త్‌ నియం[తణ కిందకు వచ్చి, క్య్‌ష్టా టిల్లా కలెక్టర్‌ పర్యవేషణలో వెంకట రంగారావు చదువు సాగింది. ఇంటర్మీడీం వరకూ చదువుకున్నాడు, వ గ్లీష్‌, సంస్కృతం, తెలుస, ఉరూ భామల్లో మంచి; సంపారించాడు. 1900లో వెంకట రంగారావు మేజక్‌ అయి జమీఐదాకీ పాలన సీ-ః రించాడు. స్సుపసిద్ధి బాషావేత్త కొమరాజు వెంకట లక్ష్మణరావు దివానుగా ” మించడం జఠిగెంది.3

జమీందారు, దివాను __ వెంకట రంగారావు, లత్మణరావు ఎ ఉభయులూ 5 సాహిత్య సేవకులుగా మంచిపేరు తెచ్చుకున్నారు. వెంకట రంగారావు మచిలీపట్న 6

(మునగాల, 1081), పుంఅ 9, 10, వి... చండ రాజేశ్వరరావు : ఆంధ పదేక్‌లో కమ్మూనిస్ట్‌ ఉద్యమం గూర్చిన కొ

స్మృతులు, “విశాలాంద్ర” పృతిక నత్మేక అనుబంధం (1977విజయవాడ) పుట 8. తటవర్తి వెంక టేశ్వరరావు ; (మునగాల, 1981), పుట 10.

జమీందారీ విధానం -_ వైతు ఉద్యమాలు లర్‌ నోబుల్‌ వ కాళాల్లో విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడే, లష్యణరావుతో సంబంధం ఏర్పడిందె.. అనాటి యువతను, విదా్యాలోకాన్ని బాగా ఆవట్టుక్‌న్న _రఘువతి వెంకట రత్నం నాయుడు ఆశాలంలో నోబుల్‌ వళాశాల్లో పనిచేసేవాడు. నాయుడు, రి పభావాసికి వెంకట రంగారావు జమీందారు వెం:ట రంగారావు, దివాన్‌ (క్మణరావు కలసి పైదరాబాదుళో రావి చెట్టు రంగారావు సెరాకాకంతో 1901ల ఖ్రీషృష్ణ దేవరాయాం్థద భాషా నిలయం స్టాపిం చారు. హనుమకొండలో వీరిరువురూ 19౧9లో శ్రీ రాజరాజ నరేంవ భాషానిలయం స్టాపింగార, రెండు ఎంస్థఎకూ ము-గాల నంస్థానం నుంచి భూ* విరాళాలందామిు శ్రీ ్ట దేవనాయం ఛ భాషా నిలయాపికి వెంవ4 రంగారావు యాభ్లై సంపత్సగాలు అర్య క్షుడుగా ఉండి అవసరమైనప్పుడల్లా విశవిగా రన సహాయం. చేశాడు! _దే కాలంలో జమీఐదారు లక్ష్యణరావు ఆండవంకలతో మృదాసులో విజ్ఞానచం దవా గ0ధమలడరి న్థాపి౨ చాడు.2 ఈ మంగలి రాుసేయాలు, ఆర్థం శాన్హై9లు, మవో ప్తకువుల జీవిత చవ తలు, బారి్రాత్మ నవలల, వర థాషల్లో రో. ఉత్తమ [గ్రంథా తర్టమాలు ,వచుకంచింది, తెంంగాణా పష ఖులు రావిచెట్టు =ఇంగొరావు, కోస్తై-జం ధాం చెండి“ అ యచేనర కాళీ రరావు, రాపాపీము పెొ.ఖులు గాడిచర్ల హరి సర్వో త్తమరావు. విజ్ఞాన చందికా (గంధ మంచలికి ఆ:ండగా "నిచాకు ఆంధ పిట్టా సంస పి పచురణ వావంభించి, దాన్నె పూర్తి చేయడాసికి సుపసిద్ధ చర్మిత పరిశోధిక:లు మల్లంపల్లి సోమశే,ర ళర్శ్యారు గియమిం చతం జరె"ంది. ఆదిపూడి సోమనాథరావు రచించిన శ్రీస్పష్ట దేవరాయ చరితము ఎంగ టు రంగారావు ౨౦కిచిం ఇవ్వడిం జరిగెందె... మునగాల ఆస్థానరవులు కోదాజి గోవూలరావు గొల్హపూడి సీవారామళా ర్మ వచుకించిన తెలుగు వేదములకు రాజాగారి ధశససహాయం ఆం డింది. వెంట రంగా౨ావు ఆంధ విశ్వవిద్యాల యాల్లో కొను గాజు లమ్మణ5ావు స్మృతి | చివ్నాంగా చర్మిత పరిశోధనకు ఎండోవెంట్‌ ఏర్పాటు చేశారు. నాజటమం డీలో “ఆం ధేతి దహాస పరిశోదక మండలి"కి ముగగాల జమిందారు భూమివిరాళల ఇచ్చాడు, మదదానులోని ఆర్భభారతి గంథ మండలికి కూడా తోడ్పడ్డాడు. _పముఖకవి, సంఘసంస్కర్త చలవ మర్రి లక్ష్మీ గరసింహం సంపూర్ణ రచనల సంపుటాలను ప్రచురించడానికి. పెద్ద విరాళం ఇచ్చారు. ఆయర్వేద వైవ్యంలో పరిశోధనలు జరవడానికి డొ, అచంట లక్షీవతికి నం

1. పైమూలం: పల 11, £.. చండ రాజేళ్వరరావు : ఆంధ వదేశ్‌ కమ్మూనిస్ట్‌ ఉద్మమం గూర్చిన కొన్ని స్మృతులు, విశాలాంధ _వత్యేం ఆనుబంధం (1977, విజయవాడ), పుటలు [ల9,క్‌క.

రి ఆంధ పదేక్‌లో రైతు ఉద్యమాలు విరాళాలు ఇచ్చితోర్పడ్డారు 1. మచిలీపట్నంలోని జాతీయ కళాళాలకు రూ. 8,000, గుం టూకలోని శారదావకేతనానికి రూ.80,000 విలువచేసే ఒక స్థలాన్ని దానంచేశాను. ఆన విశ్వవిద్యాలయం ఈ చునరు 1958లో కళా పపూర్ణను ఇచ్చి సత్కరించింది. ఆంధ విశ్వవిద్యాలయానికి చాలాకాలం వైస్‌-చాసృలర్‌, పసుఖ వివ్యావేత్త డా| వట్టమంచి రామ లింగా రెడ్డితో వెంంఓ రంగారావుకు సన్నిహిత సంబంధాలుండేవి * మూడపారి హన మంత రావు, బూర్షుల రామ సైరంావు, మందుముల శరసీంపహారావులతో కలసి నై శాం సంస్థానం లోని వజల విద్యా సాంస్కృతిక వికాసానికి వెంంట రంగారావు వృషిచేడు.3 వెంంట రంగారావు విద్యా, సాహితీ రంగాల్లో _పదర్శించిన ఉదారత జమీఎదాకీ పరిపాలనలో వదగ్శించలేదు. నరిగద్యా ఆతడి పాలన కింద మవ్యయుగాంనాటి భూస్వామ3 కిరాతకాలకు రైతులు, రైతుకార్మికులు గురైనారు. జమీందాకీపాలను విషయంలో వెంాటరంగా రావు తన అభిమాని ఆయ్యదేవర కొ భీళ్వరరావు విమర్శకు గురైశాడు, “మనగాల రాజా నాయని వెనట రంగారావు మి;,లిస తృవర్తన గంవార్భ గొవ్వ దేశావిమాని, ఆంధ భాషాభిమాని సర్ప సత్కార ములకు సహాయ చే మనుండెడివారు. ఇంగ్యీషు _వకుత్యను నగా భయవడు జమీందారుకాడు.. కాసీ...... ఎట్టేటు ర్రైతుఎ విషయంలో. కాశన్యంతో నిరంకుశంగా ,పవర్తించెచు... తెంంగాణములోని దేయుఖు పద్ధతులనే అవంందిం చెను” * దీనికిగల కారణాలు విశ్లేషించడం ఆవసరం. 1808లో 5ల5 లాలో జరిగిన భారత వాతీయ కాచ్యగెస్‌ సభ్రలకు తన డివాను లక్ష్యశరావుతో హా42ై కాం గెన్‌ ఆల్రిమానిగా ఉం టూవచ్చినా. పింగశి వెంంయ: నశిగూడెంరోని రాక్ళావివాణంకో ఉన్నప్పుడే. శాతీయ పతావ నిర్గాణ దూపకల్ప చేయనగం జరిగినా, రాజకీయ అవకాళ వాదాన్ని మొదట్లో శే పద ర్మించాడు. 1928లో మూసు కాసడే నభకు ఎగ్నావలు జరిగాయ,.. విశ పవాడ (అప్పటి నరవ

1. తటవర్తి వెంవదేశ్వుంరావు ; మునగాల పరగణా వ్రశా ఉద్యమ చిత. విప్లవ రచముతల సంఘాసికి చెందిన కె, వి. రమణారెక్డి (౮౩౨౮919006 ౧౩౧౦౧ తి౧[-280010608గ న6892301 9140016 1౧ గీ! య౧898|2) మువగాల జమీందారుల సాహిత్య సేవలను (పళంసించాగు. ఈ విషయంలో రమ్మూనిస్ట్‌ నాయపల (651) చండ రాజేశ్వరరావు హడా మునగాల రావా ధాత్యక్వాన్ని కౌనియాడారు. £. పైమూలం ; పుట 18
2. మల్లంపల్లి సోమేశ్వరశర్మ ఇంకా ఇతరులు : తెలుగు విజ్ఞాన సరంస్వము. సంపు టం 111, (మ దాసు, 1969) పుం 189. శ అయ్యదేవర కాశే్య్యరరావు : నా జీవిత కథ_నవ్శాం ధము (వశయవాడ, 18౪59. పుఓల 58 $4,

జమిందాకీ విధానం = రైతు ఉవ్వమాలు ఠి? బేఎవాడ) నియోజన వర్గానికి పముఖ న్యాయవావి రోళంచ రెడ్డిని నిలబెట్టమని మునగాల రాజా కాం్టగెస్‌ నాయకులకు కోరాడు... కానీ, కాం గెస్‌వారు దీనికి అంగీంరిచం ఆయ దేవర కా శ్ఞేశ్బారరావు, కొల్లిపర సూరయ్మణలను కాం గెస్‌ ఆభ్య్థర్దుణాగా నిర్ణయించారు, డీనితో కోపించిన రాళాగారు. కోళంచ రెడ్డి స్తతం త్మ ఆభర్దిగా నిలబెట్టి కావ్యగెస్‌ అభ్యర్థిని ఓడించారు. ఈ పివంగా రాజకీయ అవకాశ వాదులకు ముగగాల రావా రాజబాటను విర్ఫంగారు 1. [987లో మాను కాననసభకు తిరిగి వన్నిపలు వచ్చి”.ప్పుడు. మునగాల ఎస్టేట్‌లో రాం గెస్‌ సంస్థ ఆయాలను నుకించిగానీ, ఎన్నికల ,వణాళికను గురించిగాసీ (వచారంం చేయగూడదంి ఆండ్యలు విధిందాడు.2 2వాను లడ్న ణరావు మ(దానులొ ఉన్న కాలంలోనూ, యన మరణించిన తర్వాత రంగారావు స్వభావరితో మాప్పువచ్చించి, లమ్మణవావు మరణం తరివాత ఇతర సలవోదార్డు జమీందారు వైఖరిలో పెద్ధ మార్వుతెబ్బా రు. అప్పటినుంచి ఆతడు తెలంగాణా దేశముఖుల పస్థతులలు ఆవలందించసాగాడు. 3 వెంకట రంగారావు రైతుంను పీడించడానికి కారణాల్లో మరో కారణాన్ని తటవర్తి వెంకి 'చేళ్వరరాపుచూపిస్తారు. జమీందారు ఆనే” వాబ్యాల్లో ఇగుక్కొన్నాడు ఈ వ్యాజ్యాలు వరంగల్లు హైదరాబాద్‌, మచిలీపట్నం, మాను కోర్టుల్లోనూ, లఎడిన్‌లోని పివీ కౌనిల్లోనూ నడిచాము, జకుఎదారు తన వ్యాజ్యాలేగాక తిన భార తొలూకు, ఆమె పశు సంది-ధిమై- వ్యా వాలను తన మరదలు ఎనపాని రుం గామ్మ వ్యాజ్యాలను, వనివరర్రి రాజా కుమారున్ని వ్యాజ్య్యాలసు చుడాలి వచ్చింది. వెంకఓ రంగారావు సొంత వ్యాజ్యాలు రెండు నలభై సం వత్స్భరాలు వడిచాయి. వ్యాజ్యాలు గెలిచి, అతిగి ఒజానా ఖాకీ ఆయింది, ఖజానాను తికిగి నింపుకోడానికి జమిందారు అగ్ని కార్యాలకు వాల్చడ్డాడు శ

జమిందారు ఒడగట్టిన అ్మకమాలను దౌక్టన్యాలను కౌద్దిానైనా పస్తావించడం ఆవసరం షేవరైతులు జమీందారు భూములను ఉచితంగా దున్నాలీ. పంటలు పండినా, పండకపోయినా పెంచిన శిస్తులను రైతులు చెల్లించుకోవాలి, ప్రజలపై జరిమానాలు విధించు సివిల్‌, + కిమినల్‌ ఆధికారాలను తరచు జమిందారు ఉపయోగించాడు. వివిధవ్యత్తులవారు ఉచిత సేవలకు రంగారావుకు అందించాల్సి వచ్చింది... చివరకు _బాహ్మణులుకూడా వివ్తళ్ళుకుట్టి ఉచితంగా జమిందారుకు పంప్రాల్సిండే. నీబి పారుదల విషయంలో ఏమీ ఆద్దచూపించలేదు

తననుతాను భననననానాతనమవాననకతానా

శ. తటవర్తి వెంక టేశ్వరరావు వి మునగాల పరగణా వ్రజా ఉద్యమ చర్చిత,

పుటలు 1%, 15. £. పెమూలం, లిం అయ్యదేవర కాళ్లేస్పరరావు ; నా జీవిత కథ నవ్యాంధము, పుట 56. శ, తటవర్తి వెంకటేశ్వరరావు $ మునగాల పరగణా (ప్రజా ఉద్యమ చర్నిత,

పుటలు 15, 16.

28 ఆం ధ పదేళ్‌లో రైతు ఉద్యమాలు సరిగదా, పన్నులను మ్మం విపరీతంగా. పెంచివేశాడు, నలభై ₹ండు గాహాల్లో? ఇగవై వేంమండి (వజలు లకూ ముపష్పమువేం రూపూయఎ సాలా చెల్లీ చుకోవాళ్ని వచ్చింది, మంచి బీళ్ళు మంచి వంట భూములను ఏదో ఒక మిషమీన జగుందారు కాడేయడం మొవలు పెట్టాడు. జము౨దారుల సొుర్డు, కిరాయి గూ_డొలు రైతుల వాలి. ఎపమకి, కరులై నారు. పీరి 0డ బల)తో వేలాడి ఎనరాల పజల భూమిం జపించారు సొంతం చేసుకున్నా డు. జమిందారు గూండాలు గామాలపైబఐడ్‌. రైతులను కొట్టడం, వారి అఫ్యగు కొట్టాలను. పీవేవేయతం. సస్వసాధారణమైంది. ఎదురు తీ3గి నిలబడ్డ ర్రతులు చెంగట రంగారావు విఫంచిన సాంఘి* బహిష్క్టరణప గురైనారు, క్‌ సంర్య్యూల్లో ఇబ్న ఎదో =. కరంగా తయారైన రైతులకు బమిందాొకీను_చి తరిమివేయగడం జ5ెంది, తనదుక్మార్గాల

కు వ్యతిరేకంగా ఏర్పడుతున్న సంఘాల్లో చేషతుక్నార శే నెపంమీున కరణాంను జమిందారు బర్తరఫ్‌ జకిపిఎచెన సంఘపగలున్నాయి. ఉదాహకణకు నకిహూడెం కరణళి ఆక్కిరొ జో మట్టపల్లిరావును బర్తరఫ్‌ చేయించడమే. వారుండా, అతికి భూములన్నించిన. జంందార ఆ మిఎచడు జఎగెంద. ఆసుపాముల కరణం వెలవండ రంగారావుకు కిరణీ?9 సంది బర్తరఫ్‌ చేమించి,. జమిందారు ఆయశ్శ ఇంది హాలదోమించాడు టూవంరం గ్రామ ముాసబు కొల్లు అచ్చయ ను మూవవగ*ం చెరువుగుట్టుమువ జమిందారు గహండాలు త్‌వంగా కొట్టారు. అచ్చయి స్పృహలేషండా వపడిపోయాడ,., అచ్చంష్మ కోలురుడ్న తర్వాత టెజువాడ్‌ సద్‌ -కలెక్టర్‌ వద్ధ జమిందారు రౌడ్తీలమీవ కేనులు పెట్టాడు... ఆనాది సట్‌ వలెక్టర్‌ శివళం రర్‌ ఐ, సి, యస్‌, “ఇంందాస తన కోర్కెలకు ధిన్నంగా యెంరైనా. నడిస్తే ఎస్టేబులో (బితుకుట దుర్షభం”. అన్న గామ నముంసిబు మొంతో సత్యం ఫంగిస్తుఎడని తీస్బలో రాళాడు. రేవాలకు చెందిన బీవ బాష్ళాటు)పై జమిందారు డిస్టిరక్స్స్‌ మున్మిఫ్‌ కోర్టులో ఒ. యస్‌. నం, 870/35 దా్యాావశాడుు బీ ,వాహ్మణుకు, జమిందారు తనచేత చెలధాగితాలమీవ నం తకాలు చేయించుకొన్నాషని, ౨ కాగితాంమీవ తిన ఎప్పపూ.రంంగా స-జకాలు జర ”లీవని కోర్టులో సాకం చెప్పాకు... కేసును విచారించిన డిస్టిిక్ష్‌ ముస్పఫ్‌ తన త్రీచ్చులో వా ఐఐ వంతుడైన జవాందారిని వ్రీవ బావ్యాణువిచేశ తన ఇష్టఎవచ్చిన కాగిత్రాలమీద సంతకాలు చేయించుకోడానికి వత్తిడి తీసుకొని రాగలడనే విషయాన్న మకవకూడదని రాళాడు.]

ఈ నేవధుఎలో ముశగాల ఎస్టేట్‌లో రైతు ఉచ్యమం ప్రారంభమైంది... వెలినంగ్ల ఈంగారావు, కోదాటి వెంకట నరసింహారావు. కొల్లు పిచ్చయ్య, కొండపల్లి రామచంఎ ద

న.

1. తఓవకి వెంక టేశ్వరరావు : మునగాల పరగణా పజా ఉద్యమ చ౩త,

పుటలు 18, 198, £0, 21, 29. తటవక్తి వెంకటేశ్వరరావు గారే రాసిన “ము

గాల రైతు ఉర్మమం పారంథ డినాలోొ. అనే వ్యాసంలో జముండారు దౌమ్వాలస

వస్థావించాపు. ఏ పిల్‌ 1950 నాటి “రైతులోవం' అగేవతక నంపాది 12

సించిన శీ చూడండి, -

ఆంధ పదేశ్‌లో ౩ఠతు ఉవ్యమాల [పాడుక్యావం లి రావు ఇమ్మడి వాపయ్మ నాయకత-౨లో ముశగాల జమీన్‌ రైతు సంఘం ఏర్పడిండి, 1980 ముాగిలలో ఈ సంఘం ఒరిస్పాకు చెలదిన బచ్చు జగ న్నాధ దాసు అధ్యక్షతన మొకటి సమావేశం ఆరీగ డి. జమిచిదారు నియంత్కత్వాన్ని ఎవిరించి నిలవాలని విశానాధ దాసు రైతులరం ఉద్యోచెంచాడు. అవి ఉప్పు సం గైిహం ముగ్మురంగా జరుగుతున్న రోజులు. (ప*ల్గో చైతన్యం బాగా పెల్టుని! ఉంవి.. ముకగాల్లోవాడా ఆదే పరిస్థితి కానీ, జమిందారు ఉద్యమాన్ని ఆజచడానికి. ఆగ్ని చర్శాలు తీసుకున్నాడు. ఎడెరించి నిలినిన రైతుంమిడ. జమిందారు కిరాటి గూండాల దాకులు ఆధి మైనామి. జగిమానాలు వీటీకిమూ టిం వికించడం జెనింక. ఆ కాఐంలో :'శ్వున్‌ రైతు నంఘాన్ని ఆణచడ్యాాకి వెంకట రంగారావు చేయం అపృత్యాలంటూలేవంటే అతిశయోక్రికాదు. భలయ3ంపితులై న రైతుల్లో స్తబ్ఞశ ఏర్పడి, దాదాపు మూడేంస్హ బకకూ ముఎగాలలో ఎటువంచే ఉద్యమం జరగలేదు,

ముుగాల ఎస్టేట్‌లోని దారు? పరెస్టితులము స్వయంగా తెలుసుకోదల్బకన్న ఆంధధ్ర రాష్ట్ర జీమున్స్‌ రైతు నా.మ%డ్తు, జున్‌ రైతు నసంపాౌవకుడు నెల్లూరు వెంకఓరామానాయుడు 1288 సెపైంబక్‌ 22, 28. ౨4 తేపీల్లో ఎాట్‌లో. వర్మ్శదించాడు.. పర్శఓనలో ఆయన ఎన్నో ఎబ్బందులష ఎదుర్కోవాల్సి వచ్చింది. నాయుడుకు భోజనం పెట్టడానికీకూడా హోఓభ్యవారు భయపడ్డారు. వనతి ఏర్పరచడానికి కూడా (గామస్తులు వెనుకంజవేశారు. చివరకు. గెల్లి కోన క్యు నహాయంతో నాయుడు రామాపుకంలో రహస్యంగా ఏర్పాటైన సమావే* లలో పాల్గొన్నాడు, శిస్తు వసూగ్శ విషయంలో నిర్బంధాలు అమానుషంగా ఉన్నా యని, శిస్తు ఇవ్వలేని ర్రైతుం ఇండ్త ముందూ, వెపకా జనుఎదారు మనుషులు కంవ కొడు తున్నారని, రైతుల మెకలరు పలుప్తు = వేసి మోట దూలాలకు కట్టివేస్తున్నారని,. ఛిస్తుచెల్లిం చేడావా రైతును వి రడిఏండలో వంగబెడ్టి బండవెత్తునున్నా రని. దూలీ అడిగిన వ్యవసాయ కూలీఒను చింతచెట్టు కొమ్ములకు చేలాషదీస్తున్నారని, చెరువుల మరమ్మత్తులకు ర్రైతులు వంతుల వాళఠీగావెక్షి ఐండ్తు తోలాల్చి వస్తుందం రైతులు వెంకట రామానాయుడుకి తెలి నచేశారు. నాయుడుసే. కందిన సటాచావాన్నె జమీర్‌ రైతు వారవతిక 1980 జవవరిలిర్‌వ టేది స-చ్ధివలో పపకంచించ3 వెశట గారా వాయష నివేక ఆూడి నాయసుంకు కలుంచకజేశని సమాతీ? రిపోర్టులు, సంబంధిత నాయపల ఆక్మ కథలను పరిశీలిశ్షే తెలిసి పోతుండి,

ఇటువంటి పరిస్థితుల్లో నత్రాగహోద్యమం వాకంభించడం తప్ప రైతులకు పత్యా మృాయం లే'వీోఎుంది.. జమిన్‌ రైతు సంఘం 1928లో పుంః న్ధాపితమైండి.. సంఘం బాంచీల ప్రత్‌ గాములో వలికా ఎ. ముపగాల్లోనే సంఘ కార్యాలయం వంచేయడం

నం.

1. తటవర్తి చెంకటేశ్వురరావు : ముగగాల పరగణా ప” ఇడ్మదు చరిత్ర,

పటల 22, లం ౭1

లి0 జమీందారీ [పాంతాల్లో రైతుసంఘూలు (పారంభించింది. ఆస్పోల్రీస్స విధానం నశించాలి * *జమిందారీ జులుం శ్‌ంచాళొ అనే నినాదాలు. |గొమాల్లో మార్మోగాయి... జమిందారుకూడా రైతులపై వీరాటానికి. సిద్ధ మునగాల జమి:దారుకు, రైతులకు మధి తెలశేగన పోరాఓం 3లుగోవ _గామంలో పతాక స్థాయికి చేరుకొంది. రలువోవలో జమిందారుకు ఇరవైరెండు ఎ3రాల మాౌగ్గాణీ ఉండి... వరికోతల కాలలళ€ ఎకిరం కోతికు ఎనవై శ్నే ధాష్యం కొలుస్తానని ఒమందారు వాగ్దానం చేశాడు. కోతలు ఆయిపోయా3 ”క్షిగూ డెంలోసి తిన వాతరల్లో ముక్పిన ధాగ్యా న్ని కొలుస్తాననీ, ఆదీ ఎకరాని3 ఆరపై శేర్ట-ని జమీందారు పట్టుబట్టాడు చేసిం వాగ్జా నాన్ని విన్మరెంచి, ముక్కి పోయిన ధాన్నార్ని కొలన్తాననే సరికి రైతు కూలీ: ఆగహం ఇనుమడించింది. వందలాది కూలీలు సండూ _వసాదరావు నాయకత్తలలే నత్తా గహా నికి సమాయుత్రమైనారు.. జమిందారు తన పలుపబవని ఉవయోగించి పొఠీసులను ర60 గంలో దిందాడ.. కానీ, సవీ =కి ల్వెర్‌ జోరుం చేసుకొని పూర్వం ఆంగీకి రించిన రీతిలో జమిందారుచేత కూలీలకు ధాగ్యత కొలిపించాడు. కీంతో ర్రైతుల్గో =త్మ స్తైక్థం పెరి గిండి. మునగాల [గామాల్లో పరిస్థితి ఉదివ్రవయ్మే సనకి ఆంధ రాష్ట్ర కార్మగెస్‌ కమిజి కారగాదర్శి గొట్టిపాటి బహ్మయ్య్మ జోక్కం చేసుకున్నాడు. 1989 జనవరి 8, 98, తేరిల్లో (బఐవ్య్వాయ్య జమిందారు ఉద్తోగులు, చైతుకూలీల నాయకులమధం మధ్యవ క్రిత్వం "డీ వాడు చివరికు ఒప్పందం౩ కుదికిండి, జమిందారు పక్షాగ కుమారరాజు రామన్యష్టా రడ్డి, వ్యవ సాయ కూలీల తరవున వెలిదెండ్ష రంగారావు, కేదోజె ఏళ:ట రంగారావు, నండూరి (వసాదరావు, నల్పవాటి వెంట నరసయ్య, 5ిందల రాములు ఒప్పందంపై సంతకాలు చేరు. ఈ ఒప్పందానికి “బహ్మమ్ము అవార్డు" ఆనీ పేరు విచ్చింది. (బ్రహ్మయ్య అవార్డులో ముఖ్యాంకాలు ఈ విధతగా ఉన్నాయి $--

1. ముందు పట్టాల్లో సక్వేగంబక్ష వాకి భూములకు హద్దులువేసి ఇవ్వాలి.

ల. చాకలి, మంగలి, కుమ్మరి, వడింగి, ఫ్రౌరోపాత్గం. వృత్తులవారి అనుభవంలో ఉన్న చాకిరి ఇనాములను జమిందారు వ్యాజ్యూలువేసి గెలిచారు. ఈ భూములను పై వృత్తులవాకికి పట్టాలు ఇవ్వాలి.

8. పతివల రహితమైన ప్రామిళరీ నోట్లు రాజాగారిపేర ఉన్న టైతే, వాటిని తిరిగి ఇచ్చివేయాలి.

9. సాముదాయక భూముల ఆకమణను జమిందారు వదలి వేయాలి.

శ్‌... పట్టాగాసీ, భూమికానీ లేకుతిడా శిస్తు వసూలు చేయకూడదు,

జమిందారీ వీధానం _ రైతు ఉద్యమాలు ఫ్‌

గ పతి గాను భూముల ప్లాను !ిస్తులు వసూలుచేసే జమిందాకీ. ఉద్యోగి వద్ద కిస్తు వనూబచేనే సమయంలో ఉంగాలి. రైతులు వారి భూముల పరిమాణం గురించి సందేహం వ్యక్తం చేసినప్పుడు, సందేహోల నివృత్తి బాధ్యత జమిందారు ఉద్యోగుల మీద ఉంటుంది.

బహ్మయ్యి అవార్డుమీవ 1080 జనవరి 15వ లేదీన సంతకాలు జరిగాయి. కొన, గెజ్తీ షరతులు దూతం అమల జరగలేదు. ఒడంబడిక కుడిరన మరుసటి రోజునంచే +మందారు. పేవీలు పెట్టాడు.

ఉద్యమ నాయకులకు సత్యాగహం తప్ప మార్గం కనించలేదు. నండూరీ (వసా వరావు నాయ-త్చుం కావ పత్కాగహ సఎఘఎ ఎక్చుడందె, 1080ళో జమిందారీ రైతు సంఘానికి ఎద్యకుడుగా ఉన్న ఇమ్మడి పాపయ్య్ము పౌలాలను జమిందారు ఆకమించి ఉన్నాడు... ౪ పొలాలను పాపయ్యకు స్తం మంవచీయడాని! సక్కాగహ నలఘం నిర్ణ బుంచింం. 1830 జూన 8న పక్కాగహం (వారం ఫఖించడా)ఏకి నాయకులు నిర్ణయించారు, ఉప్పల రామయ్య, నండూరి వశానరావు, మోబూ3 వరంఖశామయ్య, వేములవల్లి హను మంకూవు, జోస్టభట్ల సత్యనారాయణ, నల్లవాటి. వెళటనరనయ్య నాగళ్ళు పట్టుకొని పొలాల్లోకి కదిలారు... వీరందశ్నీ పోలీసులు అమపురోకి తీసుకొన్నారు. జూన్‌ శన సత్యా గ్రహుంయీర త్మీవమైన లాకీచార్డ్‌ జంగింక. అయినా, పదిహేను రోజులపాటు సతాగహం నీరాఘాటంగా జరిగెలిది. పసాకరావు, హనుమంకరావు, పరంథభ్రామయ్య, సత్యనారా యజలకు కోర్టులు. ఏడావిపాటు 8 73కు విధించాయి. సాయవ పోలీసులు వెంటరాగా జమిందాగు ఉద్యోగుల గామాల్లో బీభత్సాన్ని స్యష్టించారు.

1081 జూడ 11ను “ముశగాల వరంగా వాదించమవి ఆం ధరాన్ట్ర రైతుసంఘం పీణపుఇన్నింది. నవళ క్తి, వాహిని, జమీన్‌ రై తు మువగారి*మెదాకీ వ్యతిరేక పోరాటాన్ని సమర్షిస్తూ ప్యానాలు, సంపావకీయాలు పచువంచామి. టంగుటూరి పకొశం, యన్‌. బి. రగా మునగాల్లో పర్యవి-చారు.... వారి జోర్యంతో సత్మాగవోన్ని ఆపివేయడానికి రైతు సంఘం నామపులు నిరయించారు.. [080లో స్వాధీశపరచుకొన్న పాపయ్య పొలాలను తగి ఇచ్చివే యడానికజమందారు అఎగీకరించాడు... ఆమువా, జమిందారు జులుం కొన హాగృక్తూనే వచ్చిండు. రైతులు, రైతు నాయకలు జమిందారు పెట్టీన కేసుల్లో ఇరుక్కు పోు, కోర్టుల పాలయ్యారు. వమ్మూనిస్ట్‌ ల సత్యా గహోద్యమంలో ఆగ శేణిలో. ఉండ డంవల్లి కొం గెస్‌ లోని మితవాద వర్షంవారు మునగాల ఆందోళనోన్యమాన్ని అణగార్న జొచ్చారు. 191%, అక్టోబర్‌లో కాం గెస్‌ మంత్రివర్గం రాజీనామా అనంతరణ జమిందారు ఆక్యక్యాలకు ఆంతేలేదు

శి అంధ (ప్రదేశ్‌లో రైతు ఉద్యమాల వెంళ*గిరి 1

ఆంధ పాంతంలో విజయనగరం తర్మాత చెప్పుకోదగ్గ. జమీ.దారు వెందటనిి, విస్రీర్ణం, రాబడి, పేష్కష్‌ల్లో వెంకటగిక్కి. విజయనగ రాల మధ్య కొద్దిపాడె తేడలు మ్మాతమే ఉండేవి, వెంటనరి జమిందాకీ కింక ?%0 ,గౌమాలు ఉన్నాయి, ఎస్టేట్‌ బేరీజు డు 7,80,475 ఆనీ, సాలుకు వభ్రుత్వావికిచె ల్లించే పేష్ప్టష్‌ రు. 408,901. అనీ నెల్లూరు జిల్లా మాన్మూల్‌లే బాస్వెల్‌ (18738) తాశడు... జమిందాకి 5మ ర్‌వో్ట లో వెంకటగిరి జమిందాీ పేష్పష్‌ 265,711 అని, రాబడి 14,46 202 ఆం ఉం బహుశా ఇద 1987నాటి పరిస్థితి కావచ్చు.

వెంకటగిరి వాలన సిరంకుళంగాను,, న్‌ర్ణక్షులగానూ ఉండే... ర్ర్‌తుల బాగోలన కష్టనిష్టూరాలు పట్టి-చుకౌనే నాధుడేలీడు,. రైతుల జీరామితీ హర్కులను జమందారు. గుర్తించక భూములను ఒకరినుంచి మరొంరి* తరచు. మారుస్తుండేవారు... కిన్తులు ఎటు వంటి ప్రతికూల పరిస్థితుల్లోనైనా. చెల్గించాల్ని దే. శీ పోతే కోర్టుల్లో దావాలు జరిగేవి,

ఓకవ్పుడు పశువులను కించెల్లో రైతులు తదితఎగా మపుకోనేవారు తిర్వాతవాలం పుల్లరి చెల్లించాల్సివచ్చిండి, జమిందాదీ షో రిపోర్టులో వెం: ఓగరి జమిచదానే పరిస్థిరి ఈ విధంగా ఉం... “ఈ యెస్టేట్‌లో 429,540 ఎవరాలు వశవుం వీళ్ళుగా ఉ.ది, ఒందపైన *వీజు రు. 88,418., రిజర్తుఆవ 00,000 ఎంరాలు; ౨.దలో 45.000 పశువుల మేతకు ఉపయోగసాకు,. “కంచి” ప్వలి హెచ్చుగా ఉంది. వీడే భూములపై ఏ సాలుకాసాలు$ కవులు హు. వేలంచ్వాగా ఎమర్భుటే * వంచ " పద్ధతి). స్తు రేట్లు హెచ్చుండుటవల్టను ఎస్టేటువారు సరీ. చేనుకొనఓంలో జీరాయిపీల వరిమితి పెరుగు. వల్దను గూడా, జిరాయితీ శిస్తులు పెరిగాయి. ఈ ఎస్టేటులో 260 అృగహారమ లున్న వట ఆందుపైన జమిందారుకు కొంత “తాడి వస్తూలనుష” 1

వెంంటగిరి ఎస్టేట్‌లో అన్ని వర్దాధాలపు భూములు వర్దాలువకి చెరువులు 1 ండితేకాన్సి పంటలు పండవు. ఈ _హాంతమంవా తరచు ఆనావ్యన్లికి సరిఆమే చి. కొంచేఎ వర్షం ఎక్కువైనా ర్రైతుష సమస్యగా పరిణమించేది.. నాలు పదుక్లవాన ఎక్కువైతే. చెరువులు తెగెపోతుండేవి. ఆందువిల్ల, రై తులకు ఆనావ్యన్టి చెంపదెబ్బ అయితే ఆతివ్యన్లి గోవదెబ్బ ఆయ్మ్యేదె.

ఇం, జమిందారు రైతులను చి “కోరు ధాన్యపు వద్ధతి"లో శిస్తు వసూలు చేసేవాడు. ఈ పద్దతిలో శీస్తు వసూలుకు, పండిన పంటకూ ఎటువంటి సంజంధంలేదు,. పంటలు పం క, జమిందారి కిమిటీ రిపోర్టు, పుటలు 180, 181.

ఉమీళదాకీ విధానం _ రైతు ఉద్యమాలు 88 డినా పండం పోయినా. ఎవరానికి పుట్టలో మూడోవంతో, న్యాలో వంతో రొఖం శిస్తు చెల్లిం బాలి. నవంబర్‌ నుంచి ఫి బఐవర వరకూ ఆడవుల్లో బాగా గడ్డి పచ్టేవి, ఆయినా, 'అడవు లోకీ పసవులను తోలి మేపుకోగాడదు.. జమిందారుకుు వేట సరదా, జమిందారు వేలకు వేళ్ళినప్పుడు రైళులు మృగాలను పరవ తోలాలి. పరవతోలేటప్పుడు నైతులు పాణాలు కూడా పోగొట్టుకొ నేవారు. ॥

వెం ఓగికి జమిందారు మ్యదాసు భూస్వాముల సంఘానికి అధ్యక్షుడు [9887 గాకా మాసు శాసన నమెతిలో నభ్యుడు. జమిందారీ రైతుల్లో, ముఠాలు సృష్టించి తనవబ్బం గడుష్పకోడంలో చతురత వదర్శించాడు. జమిందారీలోని పత్సిగొామంలో తనదంటూ ఒక పక్షాన్ని స్మవ్చితచుకోగలిగాడు

కాన, జమీందారీ కర్కుశహాలనకీంద నలిగిపోతున్న రైతాంగం తమ హక్కులను పరిరశ్షంచుకోడానికీ ఉర్కమం _పారంభించారు.. 1929 అక్టోబర్‌లో నెల్లూరుజిల్లా జమిం దారీ రైతుసంఘ స్రాపన జరిగింది... దొడ్డ రామిరెడ్డి, దువ్వూరు రామర్యష్టారెడ్డి, పెళ్లకూరు కోదండరామి రెడ్డి. దేశిరెడ్డి శేమచెస్టి.. నెల్లూరు వెంళ్యటామా నాయడు. సంఘ స్టావనలో విశేష ఆసక్తి కళబరచారు. సంఘంమొదటి సమావేళం 1928 అక్టోబర్‌ 18న దొడ్డ రామి రెక్డి స్వగ్మహంళలో జరిగింప.. ఈ సమావేశ వెంంటిగిరి జమిఐదారీ రైతు ఉద్యమానికి థ్రీకారం చుట్టిందని చెప్పవచ్చు. నెల్లూరుజిల్లా జమీన్‌ ర్రైతు సంఘానికి పన్నెలకంటి రాఘ వయ్య కాటూరు వెంకట నరిసప్పనాయుడు, పొట్లపల్లి గఎరవ్పనాయుడు, వేమాటీ వెంకట కె దే! కడ్డి శేష్పురెడ్డి కార్గనిర్వుహకులుగాన్నూ నెల్లూరు. వెం టామా నాయుడు కార్శదర్శి గానూ ఎన్నికయ్యారు. నెల్ల్టూరుజిల్టా జమిందారీ రై తునంఘఎ విర్పడినప్పడి నుంచి ఒఐమిం దొకీ పాంతంలో సళలూ, సమావేళాలూ ఏర్పాటుచేన్తూ రైతులను ఉ వమా ౨8 సమాయత్తం చేయడంలో థ క్ని పదర్శించింది.

వెంకటగిరి జమిందారీ వ్యతరేక ఫోరాఓంలో జమీన్‌ రైతు పతిక స్టావన ఒకపెద్ద మెట్టు. దీవి తొలిసంపాదకుడు, [పకాశకుడు నెల్లూరు వెంక టామానాయుడు, తొలి సంచిక మార్చ్‌ 1980లో వెలువడింది. జమిందారీ పాలన ఆంత మొందించడమే. వతికవధాన లశ్యుంగా మొదటికుంచి ఉంది. వెంర్యట్రామానాయుడు కవి. స్వాతంతోద్యమాన్ని ఇతి షృత్తంగా తీసుకొని ఎన్నో గీతికలనూ, ఎన్నికహైటలనూ, ర్లైతుకజన గీతావ ?నీ రాళాడు. “షారడీ*ల్లో నాయుడు దిట్ట, గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ రాసిన “మాకౌద్దీ లెల్పదొరతనం బాణీలో “మాకొద్దీ జమించాల్ల పొందూ” అనే గేయాన్ని రాసి జమిందారీ రైతుల్లో చైతన్యం రగుల్కౌల్పాడు. జమిందాకి రైతు ఉద్యమం స్వాతంత్రోద్యమం జమీన్‌ రైతుకు రెండు కంద్తుగా ఉండేవని తొలిసంచికిలు తిరుగవేస్తే తెలుస్తోంది.

ర్న ఆంధ పదేశ్‌లో రైతు ఉద్యమాల

నెల్లూరుజిల్లా రైతుసంఘం మొగటి ఆం ధరాష్టః జహందొకీ (తు సవస్తుగు లలి] సెప్టెంబర్‌లో ఏర్పాటు చేసిండి.. జమిందారు, అతడ్ని కహారుల దుూగతాంప సవన్సులో పలువురు ఉపన్నాసకులు దుయ్ముబట్టాన పంచె పుల్గరె విషయ౭టో యన్‌. జి. రంగా జమిం దారు, రైతులమవధ్య మధ్యవర్తిత్వెం నవపడాసి'ి పయల్నందాడు, రాసీ, పయోజనం లేవపోయిఐచ. 1881 నగంబర్‌ సంచి మోపూరు తపవతర _గామాల్లో రైతులు అత్కాగ్లహా నికి దిగారు నెల్లూరు ఎల్లా రలెర్‌ జోక్యం చేసుకొని ఎమిందారు, రై తులంమధ్య రాజి కదు ర్భాడు. కానీ, తరవాతి కాలంకో జమిందారు “శవడిలో మార్పులే: హోయే'.ప్పటికి క్రైరు ల్లో ఆనంకృప్తి పెరగెంది,.. చెరువుల, కాలువల మనమ్మత్తుపు సంబంధించిన విషయాల్లో నిర్హివ్తంగా ఉండగం పంటలు వండనప్పడు శిస్తులు మాఫీచేయడానిది నిరాంరించడం. అడవి సంపవగు రైతులకు, రైతుహలీలకు ఆందోకుండా చేయడంతో ఎమంవారు పట్ట సర్వుకా కోపాగు రగిలింది.

మ

వెంకఓగికి తాలూకా పాఠం కోలో 1098 మార్శ్‌ 2౧. 22 తేంల్లో జరగిన సశి-టం జమీంవాకి ర్తెతు ఉవ్యమాని:౦ వటికే వరాాష్ట్ర పాం కో. ఇందశర " వవస కొన " ఆనే ఆషవిలో వైతులు ఆనావగా తమ పషవులఒ*, మక౬నూ మీపుకొనేవారు కాని, ఎన్ని వల్లో రైతులు తనన పృతికవం గా వని చేశారనే క్ష బూని, ఎమేందారు ౩ తులకు చిక్కుల్లో పెట్టం మువలు పెట్టాడు. పోలీుుల సహా ఎ.తో పశువుల” పోసివకుండా మళ్ళ రోలారు బమీంచారు ఉన్నోపలు.. ఏమైనా నరే, వపవులను ఆకవుల్లోకి తోలడానకే నిశ్చయించారు ౭ైతుల పెట్తాత ,గవిందు రస్ట ప్రైతులము నానా త్వం వహించాడు. పౌఖించోట, త్వీంహడు ఇస 'ఎవెరుపు (గామా స చెంవగ వైమ్‌లు మ మయ్యారు వం స్టిల్‌ని ఊహించు కొన్న బపషుంగా ను పోలీసుల వా ఎంబ. స ాసాడింప చేశారు వెప్యూడీ సూపగించెండ్రంగ్‌ రో ఎవి “లీను బ."౦ 3వలి.న వీవకె టలా :పేద్‌ సీవానాఐ

౬ ఉన్నారు. హోలీసులా ప్రతులు నిన్బంధించి వపవులరు ద్వారే కొట్టా లకి పయ జ్ఞంచాకు. మపాళలు యహాశిం చెల్లమ్మ ఆవే లి త్ర చాయ త-ంలో వంవనితలై “రణ రంగాని” నడిచాము. చేతుల్లో చీపురు కళ్టలు, చెప్పలు వేశ్రనిష్ళ, ఒడుల్లో కావంపౌడి వీత ఆయుధాల. అడ్డం వచ్చిన ఆడవాళ్ళ మే పోలీకులు చేగులు చేసులీబోగా. వాష్య వలో కారం చళ్త్‌, చెప్పులతో, వీపుకు వ్య్యాలతో దేహనస్థ చేశారు. శర్చాత వొంతిమంకి రైతుల పైన వేసులు పెట్టారు. “ ఈ పోరాటాన్నంత బిన్నీ సంస్థానం వాకు సినిపూ తీమించి కేసులో నాక్ష్యంగా ఉపయోగెంచకొన్నారు ఐతే. ఈ 'సిని వూ సావ్షుంి పాసిహ్మషన్‌ 3థనాని* మ్యతిడేవంగా ఉండడంతో చేసు బలహీరవక్కిండి ౨డరు చెల్లెమ్మ మ్యాతంరు. | జుల్మా ౫ విధించారు; మిగెలిన వార మీవ కేసు లోసేళారు. 1 న.

1. గోపాలకృష్ణ ; “* యాళయ్యవ మజిరీలో ” ......... జమీన్‌ రైతు న్వర్షైత్సవ న మ మ. సంచి (నెల్లూరు, 1880) పుటలు 187, 169.

జమీందొశీ విధాత _ రైతు ఉద్యమాలు లిల్‌ 1998 డిసెంబర్‌ 80న గాంధీజీ వెంందగిరిలో. పర్శాటించాడు. ఆసందిర్భంగా యన్‌ జి రంగా జమీఎదాకీ విధానాన్ని శాననం ద్వారా విర్యూలించాలనే అభ్నివాయం [వు టించొడు! కాననం ద్వారా ఎందుకు, నత్యా,గహం ద్వారా దాన్నెందుకు సాధించ కూడచని గాంధీజీ ఎడురు వళ్ళ వేశాడు,1 1287లో మ్మదాసు శాసన సభకు జరిగిన ఎన్నికల్లో వెంకటగిరి కుమార్‌ రాజబొతో విత్తిన పెరుమాళ్ళు నాయుడు, వెళికటగిరి మహారాజూ కుమార్‌ త్తో బద్దెపూడి వెంట నారా యణ కరెక్టే కాంగగైస్‌ అభ్యర్థులుగొ సలబడ్డారు. జమీందారీ ఉ వ్కమనా మకులు ఈ ఎన్నికలను జమీంద్తాకీ వ్యతిరేకోద్యముంలో భాగంగా. భావించి, కాంగగెస్‌ అభ్యర్థుల విజయానికి కృషి చేశారు. కాంగెస్‌ వారికీ ఆవెకారం చేశీక్కతే శాసనం ద్వారా జమీందొకీ విధానం రద్దు అముపోతుంవనే ఆశ కూడా వారికి ఉంది... జమీన్‌ రైతు కాంగెన్‌ ప్రచాానిక బాగా ఉవఎరిందింప. వతి; సంవాదకుడు నెలూరు వెంకట రామా నాయడు ఓటు పాటలను రాళాడు. మచ్చుకి ; గ్‌ జస్తీసు చార్టీవి చ 'సాలీ నాబు జ్‌ ౦వార్డ పొందు తొలగాలె జాబు మృదాస దొరతనము మందరా బాబు ర్రైతునే వంపి తీరాలిరా జాబు కాం గెస్‌ మనతో కలిసింది బాబు కార్మగెస్‌ దే పనుపు పెట్టిరా బొబు జసప్టీసు దే ఎర పెట్టైరా బాటు వచ్చ పెటైళో ఓటు పడవెయి] జాబు వ్యర పెట్టొద్దు వెళ్ళొద్దు బాబు. ఎన్నికల్లో వంవటగిరి జమీందామలు ఓడిపోయారు. జమీందారీ ర్రైతులు డీన్ని తమ విజయంగా భ్రావించామ. ఈ సందర్భంలో నెల్లూరు వేంవ్యటావానాయును తింగి తన ల౦ [మోగించాక్సు, ఎత్తరమ్మ జస్టీస్ట్టీ హారతి విధవలందరు కొత్త కుండకు నివ్చులు పోసి చెత్త శాష్ళ ఉగ్గం వేసి ఆత్ర్త్రమూవడు లోళ్ల వేసీ

86 ఆంధ ప్రదేశ్‌లో రైతు ఉవ్యమాలు చిత్త మోల్‌ వేసి వేడు: ఎత్తరమ్మ జస్టీస్కు హారతీ విధవలంవరు.

1987 కాసన నభ ఎన్నికల్లో ఓడిపోవడం, (కాంగ్రెస్‌ మంత్రివర్గం వవ్పర్ణం, జముం దాకీ కమిజీ రిపోర్టును కానన బద్దం చేసే ప్రయత్నం థలించక పోవడం, కాంగెస్‌ మం వర్గం రాజీనామా చేయడంతో వెంంఓగిరి జమీందారు విజ్బంభిచారు. వెంకటగిరి జమీంచాకీలో కరువు కాటకాలు ఏర్పడ్డప్పుడు రైతులకు శిస్తు ముఃా లిచ్చే అనాది ఆచాాన్ని సైకం జమీందారు పాడెంచలేదు ఈ తరుణంలో గూడవల్లి రామబహ్మం ' రై తువిడ్డ ' సివిమా వెంకటగిరికి వచ్చింప. ఈ సినిమాలో రామానాయుడు పా. *దారిడొంపలు లేని ఊ?్శనా' ఆనే గేయం ఉంటమే కారుండా ఇవి రైతుల దీనస్థితిని, పాలపుణ ద్వేషాన్న (పరిబింలించింది “రైతు వీడ్త' ఎ వేయబోతున్న వోలును 1910 ఫిబవరి 5వ తేఎన. మందార తనులబెజించాడ్తు,]

డో శాళివట్నం.

పశ్చిమ గోదావరిజిల్హా కాళీపట్నం జమంవాకీలో 1988లో రైతులు, జమఎడాకు మధ్య భూమి హక్కుల విషయంలో ఎవాదం వశ్వడింది. కాకీపట్ట ౦లో రైళుల్లో చాలా మండి భూములకు గొట్టు వేసుక్తాని చేపలు పట్టి జీవించే వారు. ఎవరి మళ్ళను వారు వంశ పారం పరంగా ఆనుభ వించే హక్కు, వి వయం చేసి హక్కు రైతులమున్నాయి. 1828లో ఎనిమిది వందల ఎ౩రొలను పంచి పెప్త్లనని ప్రతులను మళ, పెచ్ది (పభుత్వ న. వసరులతో ఓక (హైబెక్ట్సీను నిర్మింప జేశాడు జమిందారు. కాని (ాజక్ట్‌ పూర్ణైన తకువాత రైతుంపు ఇస్టానన్న భూము నుఇవ్నక పోగా. అనాదిగా ఆనుభవిస్తూ వస్తున్న భూములను సైకం రైతుల నుంచి స్వాధీక పరచు కోవగావికి ౨మీందారు క టపన్నాడు. రైతు సేవ్యం కింద ఉన్న షమారు 4000 ఎకరాలపై జమిందారు కన్ను వేశాడు ఈ నందర్భంలో స్థానిక కాంగెస్‌ నాయకులు 1989 జూకర్‌ లో నర్సాపూర్‌ నవ్‌ కలెక్టర్‌ చు కలుసుకొని విజ్ఞాపన వాన్ని నమర్చించారు. కాళీవట్నం, పాతపాడు _గామాల్లో ఆమల్లో ఉన్న 144 సెక్షన్‌ ఎత్రివే యాలనీ, తమ భూముల్లోకి ప్రవేశించి సేక్యం పనులు చేనుకోనివ్వాలనీ నట్‌ :రెక్టర్‌ను రైతులు, కాం[గెస్‌ నాయకలు కోవూరు

కాశీపట్నం ర్ర్తైతులకు సంఘీ భావం రాష్ట్ర రైతులందరు _పకటించాలని నర్నాపూర్‌ కాంగెవ్‌ కమిటి కోరింది. నర్నాపూర్‌ తావో కౌతగెస్‌ కమిటి ఆధ్వర్యంలో కా $ీపట్నంలో ఒక స్వచ్చంద సేవకుల శిబిరం వెలి%ందె.

న

1. ఎమీన్‌ రైతు స్పర్థోత్సవ సంచిక వుులు 174, 173, 181,

జమంవౌదీ విధానం _ రైతు ఉవ్యమాలు లే

ఆనాడు ఆంధ రాష్ట్ర కాగన్‌ రమిబి అధ్యముడుగా ఉన్న డా| భోగ రాజా పట్టాభి సీశారామమ్ము కాశీపట్నవ రైతు పోరాటం సోవలిష్టల ఆధ్వర్యంలో జరుగుతుందని గాందికీ రాశాడు. 1088 అక్టోబర్‌లో కాళిపట్నం రైతు ఉద్యమాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ ఒకి వ్యాసం హంజన్‌లో వెలిసింది. డీనికి సమాధానంగా రైతు సంఘం అధ్యక్షుడు ఓ) ప్రకటన చేస్తూ జీవనాధారం కోల్పోయిన పరిస్థితుల్లో భూమికోసం భు క్రి కోసం దౌర్జన్య మార్గం అనుస రించాలా, దౌర్హన్మరహిత మార్గం వహిందాలా ఆశే విషయం రైతుల ఆఅవేవన, మానసిక స్థితి మీవ అధారవడి ఉంటుందని తెలియపరిచాడు,

కాంగెస్‌ నాయాషల వైఖఏని ఆసరాగా తీసుకొని జమీందారు ర్రైతులు భూములను కొలిపించి, అమ్మకానికి తెచ్చాడు దాంతో రైతులు 1989 మార్చి 7 న నత్యా గవోనికీ పూను కొన్నారు. హోలీ బలగాలు కాశపన్నం వచ్చి. వికక్షణా రహితంగా లాఠీ. చార్జీలు జరిపాయి... బిల్లా రైతు సంఘం. అధ్యక్షుడు భూప రరాజు లక్ష్మీ నరసింహరాజు అరెస్ట్‌ అయ్యారు. సత్య్యాగహం జరుగుతున్న రోజుల్లో చన్య్యూ మంతి టంగుటూరి వకాశం కాళీపట్నం వచ్చి సత్మాగహం విగమంచాల్సిళవిగా సల హాషచ్చాడు. మాస్‌ ముఖ్యమంతతి సి రాజ గోపాలాచాిి, రాష్ట్ర కాంగెన్‌ అవ్మషుడు డా| భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య సలహామేరకు కాశీపబ్నం సత్యాగహం నిలిపివేయడం జరిగింది. రాష్ట్ర కొం[గెస్‌ ఆనుమతి లేకుండా కాశీపట్నం సత్మాగహంలో పాల్గొన్నందుకు తమ మీద ఎందుకు [కమ ₹త్షణ చర్య శీసుకోగూడదో సంజాయిమ్నీ ఇవ్వాల్సింపిగా రాష్ట్ర] కాం గేస్‌ కార్యదర్శి అల్టూరి సతృనారా యణ రాజ, ఉద్ధరాజు రామంప. కాఖీను ఇద్చాడు కాం్టగెస్‌ తాఫఖీమకు సమాధానంగా ఆంర రాష్ట్ర రైతు సంఘ అవ్యకుకు (కౌరటాం) సత్యనారాయణ మ్పూ్తి ఆంధ రాష్ట్ర కార్మగెన్‌ సోవలిష్టు కార్యదర్శ పుచ్చపల్లి సుందరయ్య సత్యా నహాలు కాంగెస్‌ సంస్థ ఆను మతి మీదనే జరగౌలన, నిఇంవనకు తాము ఆనుమతిందేడి లేదని క సంయుక్త _పకటనలో తెలియచేశారు, ఆర రాష్ట్ర రైతు సంఘఎ విజయవాడలో 1990 జూన్‌ 5న సమావేశమై కాశీపట్నం సత్మాగిహాల ప్తెన మ శమణా చర్య తీసుకోరాదనీ. రాష్ట్ర కాం గెస్‌ అనుమతి లేషండా సృత్యాగహం చేయకూడదనే నిబంధనను ఉపనంహరింబాలని డీమాండ్‌ చేసిఆది. చల్లవలిి వ్‌

కృష్ణా జిల్హారోని చల్లావల్లి ఎస్టేట్‌లో. జమీఐదారుకు ర్రైతులపు తరచు తగాదాలు జరిగేవి, లంక భూములకు, బంజర్షను, సామువాయిక భూముల ఏ స్వాధీన పరచుకోవడం, వెట్టివాకిరి చేయించుకోవడం, పతిదానికి రకరకాల పచ్నులు విధించడం జమీందారు దురా గతాలకు మచ్చుతునకలు, మంగళొపుంి, పోతర్టంవ, గాజుల్టంన, ఘంటసాల, మొవ్ల, కొజా మొదలైన (గ్రామాలకు చెందిన. ర్రైతులు సంఘుదిశ పక్‌ జమిం చారుకు వ్యతిరేకంగా ఉద్య మింతాశ నివి ణాలూూ జముంనాకీ రెతు సఎఘ సమావేశం 1980 జూన్‌లో జరిగెండి,

88 ఆవ్యధ వదేశలో రైతు ఉద్యమాలు జమీందాటు వందలాది ఎకరాల భూములను భూముల్లేని స్వే 2 తులకు వంచాలన రైతు నాయ కులు డిమాంగ్‌ చేశారు జమీందారు, ఆతడి అధిారులు తీనుకొంటున్య ముడుపులు, వేధింపు చర్యలు వెంటనే ఆపి చేయాలని రైతు నాయక్రులు బహిర౦౧:౦గా వక ఉంచారు, ఏవి తాలూకా రైతు సంఘం అధ్యమడు గొ ౮వాటి చెంక ఓ సుబ్బయ్య నాయక తృంలో రైతులు పెద్ద సంఖ్యలో 1037 ఆగస్ట్‌లో అనేవ (గామాల్లో జమీందారుకు వ్యవ రేవంగా నినాదాలు ఇచ్చు కొంటూయా తలు జరిపి రైతులకు భూమిపోరాటాల౬ నంసిద్ధలనుచేశారు. ఈయాాత సంద రంలో అనేక (గామాల్లో జమీందారు వేధింపు చర్వలు, పట్టా మార్నిళ్ళు, బంజరు ౪ మజల గురించి [గామస్థుల నుంచి రైతు నాయకులకు ఆశ్తేగ విర్తోడులందామి.

1047 సెపైంబర్‌లో జమీందారు చల్దా పల్చి, మం”ళాపుంం, రాలివారీఎ'లెం, నూూల వారి పాఠెంగామాలకు చెందిన 1,400 ఎంరాల ఆవి బంజగు మాములు అమ్ము వేశారు. దాంతో చల్దాపల్లి ఎస్టేద్‌లో ఆ గహావేకం పెల్టువికింద.. ఈ విషయాలపు తత్పంబంధితి సమస్యలనూ డివి తొలూకా రైతుసంఘం 1998 జూన్‌లో రెవెన్నూమం తె _పకాకం ద్శష్టికి తెచ్చింది.

గాజుల్ణంం లోని ఒక రైతు పంటను జప్తు చేయణాసికి జమీందారు ఉవ్న్యో"లు 1889 ఆగస్ట్‌ లో వయత్నించారు.. కానీ, (గామస్థులు సాముహికంగా ఉద్యోషలస వ్రతిఘదించి జసిందారుకు వృతిరేవంగా సంఘీభావం పంటించారు.

పోతర్జంక గాజుల్టంక. (గ్రామాలోని సాముదాయిక పొలాలకు జమీందాకు అమ్మ జూపాడు, మః గకాపురంలోని అడవి బంజగ్హను జమీ*దారు ఉద్నోగులు అమ్మడానికే వయ త్నించే నరికి జమీందారు, రైతు నంబంధాలు మరీ చెడ్డాయి.. పపవుఐను మేపు కోడానకి విది తీరని దెబ్బ ఆనీ జమీందారు తమ హక్కులను హతంవజేస్తున్నాడవి బీద ర్రైతులు, రైతు కూలీలు (వతిస్పందించారు. బీద ర్రైతులకు డోచుకోడమే గాకుండా, 1989 డిసెంబర్‌ లో చల్లాపల్లి ఎస్టేట్‌లోని 'శ్రీకొకుళ దేవాలయానికి చెందిన ఆరొంచిల ఎకరాల భూమిని జమీందారు స్వాధీన వఎచుకొన్నాడు.

1948 జులైలో చండ రాజేశ్వరరావు, పేట బాపనయ నాయకతం౨లో బీవలైతులు రైతు కూలీలు జమీందారు వ్యరిలేకోద్యమాని కి సమాయ త్రమైనారు. జమీందారు పోలీసులను [పయోగించి, రైతు నాయకులను జైళ్ళ పాల్టేశారు... తన ఆధీనంలో బంజర్జను భూమున్లేని సేవ రైతులకు, రైతు కూలీలకు స్వాధీనం చేయడానికి జమీందారు నిరాఃరించేఓప్పటికి 10949 జులైలో కమూనిస్ట్‌ నాయకలు చల్హావల్లి నారాయణ రావు నాయకత్వంలో ఉద్యమం ప్రారంబించారు.

1946 అక్టోబర్‌ లో కీష్కిందాపాలె. రైతుల లిశ0 ఎవరాల భూమిని ఎస్టేట్‌ జమీ=దాను అమ్మివేశాడు. కాన్న వారు గుంటూరు జ్‌ల్దాకు చెంవడన ధనవంతులైన రైతులు

జమిందారీ విధానం _ రైతు ఉద్యమాలు కం భామలను స్వాధీనపరచువోడానికి పయత్మించేటప్పటికి, కిష్కీందా వాలిం రెత కూలీల అడ్డుకొన్నారు. హోలీసులు 144 సెషన్‌ పయోగంచి, ఇరు పత్షాలను విచదీశారు. మీందారు దురాగతాలు మితి మీవాయి. రిజర్వ్‌ పోలీసుల సహారా కంతో ఎమీందార కిరాట గుండాలు గాజుల్లంక పౌలాల్షోని పంటలకు ధ్వంసం చేయడానికి వయయడ్నించారు. దాన్ని అడ్డుకొన్న రైతులపై పోలీములు కాల్పులు జగ వారు కాల్పుల్లో ఒక మహిళతో సహా నల్లగ నేంగొరిగారు... ఇటువంిటే సంభుబనలతో. రెచ్చిపోయిన రైతులు, రైతు హలీలు ఎమీంవారు భూములను ఆకమిందానము.. 1947 జులైలో జమిందారు పొలాల్లో పవేశించి, గట్టు వేచుకొన రైతులు జమీం చారు మగులు భూముఐను ఆ(క్రిమిందారు, విశాఖపట్నం - (శ్రీకొకుళల జిల్లాలో జమీందారీ రైతు ఉద్యమాలు :

101647 లో విశాఖపట్న ద, భ్రీాకుశం. జిల్లాల విభజన జరగడానికి ముందు ఈ ప్రాంతమఎళకా ఉత్తర, వక్షిణ వికాఖలుగా పి చేవారు పైజలో ఆనాటికి ₹ందూ, మూడు తాలూకాలు తప్ప తతిచ్మూవి జముందాని, మొథాహా,. 4ూములు, బొబ్బిలి, మందానా వీకటీ. చెముడు, కురువాం, పర్ణాశిమిడ్‌ జముురారు౨, ఎనాందారుఐ, మొఖాసాదారుల దారుణ దోపిడి కించ గలిగవోతుండేవి ఒర విఃయశగరంలో మూ తం పరిస్థి3 భిర్యం. అక్కడి రైతుల దోపికికి గురికాలేదు.

ఈ (ాంకాల్లో నదులు చిన్నవి, షాహారైనపి చాలాషన్నా ము, కానీ, ప్రాజెక్టులు కిజబ్బాయరుల నిర్మాణానికి మాత్రం అమిందాగలు పూశుకోలీచు. ఆందువల్లి ఆతివ్మష్టీ, అనాషృస్టితో రైతులు కుంగిపోయారు. రుణభారంతో కొందరు _గొహాలు పదలి ఐర్మొ, అ-డమాన్‌. మబయాలకు తరలిపో బున సంఘ గలెన్నో ఉన్నాయి.

జమంవారులు రైతులగమంఏ విపంశినైన పన్నులు సంజేనాుు. బొబ్బిలీలో ఎంరా నిక 70/-రు.లు ఇగాండారులు మొభాసావారులు, శోత్రల సమయలో గామాలమీవ పడ్‌ అంబా”ాలు లాగేవారు. కాయగూకలు సెం వైశులు వొకే మష్టచెవ్నాల్సిండే, ఆంబొ రాలు నెల్టించళేని రైతుల ఆరెస్ట్‌ ఎక్కు. జప్తులకు "ఏర్రై నాగు.

ఈ పరిస్థితుల్లో. 1998 సరంబిర్‌ లిన విశాఖపట్నం జిల్లా ముదర మున్‌ పైతునఖ్‌ విశాఖపట్న లలో బరగింది. వేముుకొండ రామదాసు, బచ్చు వశంచావదాసు, వకాఖపల్నాం న్నాయవాదణ భూపతి వెంచంప3రాజు, పి పట్టాభిరామిెస్టే, ముడగవానాకు. చెంద వెకోట శ్రీరాములు నాయుషు సభలో మాల హత పహెంచారు.. వన్యేబ్‌ లాండ్‌ చట్టంలో మౌలకమార్చులు రావాలని నభకలో సర్వ్న్యకొ వచపించిన డిమాండ్‌. ఉన్యమాన్ని పదిష్టు చేయడానికి పృతిక ఒరని అవన రుని నాయపలు నుక్తుంచావు.. పతి స్టైపనరు

40 ఆంధృ్మపదేక్‌లో నై తు ఉద్యమాలు జిల్లా ఆంతటా వసూళ్ళు జరిగాయి. క్యామసుందరక రావు, దుక్క్లా సూర్శనారాయణ ౭డ్డి దిన్ని కోసల బర్మాకూడా వెళ్ళి చందాలు వసూలుచేశారు, బర్మా ఆంధుల్లో జమిందారీ వ్థిరేశో ద్యమానికి ఆపూర్వు ఆదరణ లభించిండి. నాయకుల, జమీన్‌ రైతుల ఆశలు ఫలించి పజావాణీ వెలువడింది. దీని తొలి సంపాదకుడు తుంగతంవరకు చెందిన గరిమెళ్ళ కృష్ణమూర్తి

1087లో కొమ్మారెడ్డి, చలసాని వాసుదేవరావు, పుల్లెల శ్యామసుందరరావు, లచ్చ న్న, పుండరీకాకాచార్కుల నాయకత_ంలో రై తురతణయాత ఇచ్చాపురం నుంచి బయలు దేరి జిల్హాఆంతటా సాగింది. యాత ఆనేకవనభలూ, |పదర్శనలూ జరుపుకొంటూ. అధికా రులకు విజ్ఞప్తులను సమర్చించుకొంటూ వెళ్ళిందె, దీనివల్ల రైళుల్లో మంచి"దలిక వచ్చిండి. ఎస్టేట్‌ విధానం రద్ధుకావాలనే నినాదం దాదాపు జిల్హామొలత్తంలో వినిపించింది... విశాఖజిల్లా రెండు భాగాలనుంచి రైతు పతినిధులు (పకాశం౦ విచాకఃణ సంఘానికి వివిధ జమిందారీల ల్లోని పరిస్థితులను గురించి సాక్ష్యం కఇచ్చొరు.

1087-"88లో మందేశ్వర శర్మ నాయకత్వంలో దక్షిణ విశాఃజిల్దాలో. గిరిజనో ద్య్మమం (ప్రారంభమైంది. 1888 నవంబర్‌ 15, 16 తేదీల్లో మాడుగుల్లో వధమ కొండ జాతుల మహానభ జరిగింది. డీనిలోదాదాపు 1,000మంది (వతినిధులు పాల్గొన్నారు. ముఠా దార్హ నిరంకుశత్వానికి వ్యతిరేకంగా పోరాఏం [1పారంభిచాలనీ, వెట్టిచాకిరి రద్దుపర చాలనీ మాడుగుల నభ నిర్ణయించింది, ముఖ్యంగా. అనాడు గిరిజన 'పాంకాల్గ్లో “గొత్తి నౌకరి" ఆమల్లో ఉంది. రుణదాతకు ఐాకీలు €రి% చెల్పించలేనవ్చుడు గిరిజనులు వంశ వారంవక్యం గా చేసే నౌకరి గొత్తినౌకరి.. దీన్ని వెంటనే రద్దుపరచాలని మాడుగుల నభలో నాయకులు డిమాండ్‌ చేశారు... దీని ధలితంగా 1940 జులై 14న గొత్రినాకరి రద్దుపరుస్తూ వభుత్వం ఒక రెగ్యులేషన్‌ పవటించింది. ఇదీ గిరిజనుల్లో ఉత్సాహం. రేకెళ్తించడంలో ఆశ్చర్యం లేదు.

1940 మార్చ్‌ 27, ౨8తేడిల్లో అఖిలభారత రైతు మహానభ పలాసాలో భారీఎత్తున జరీగెంది.. మవోసభకు స్వామి సహజానంద సరస్వతి అధ్యక్షత వప్తించాడు,. ౬ంకిం ముఖర్థీ, ఇందూలాలట్‌ యాగ్మిక్స్‌, గడ్జర్‌ విష్ణవనాయకుడు సోవాన్‌ నంగ్‌ వాఖ్నా మహవోనఖ లో పాల్గొన్న ,వముఖులు, మహాసభలో నాయకలు చేసిన (వసంగాలు రైతులను వభావి తం చేశాయి.

పళాసా మవినభళ నేవర్యంలో మందాసా ఎస్టేట్‌లో జమిందారీ వ్యతిరేక పోరాటం “మిలిటెంట్‌” స్టాబికి చేరకొంది. వలాసా నభ అనంఠిరం &జర్న్‌ అడవిని కొందరు రైతు కూలీలు కొట్టివేశారు. దీన్ని గురించి ఎ స్టేటువారు కలెల్టరుకు, పోలీసు అధికారులకు టెలి [గాంలు వంపారు. దీంతో ఇరవై అయిదుమంవఏ పోలీసులు డి వెం యస్‌ పి. మొనిలాల్‌

జమిఐదాశీ విధానం _ కైతు ఉద్మమాలు శీ! నాయకిత_0లో ఎస్టేట్‌లోని రామాపురం వెళ్ళి_గామంలో. ఏడుగురిని ఎదుపులోకి తీసు కొన్నారు, డ్‌వివల్ల చుట్టుపక్కల _గామాట్టోని ర్రైళుల్లో ఆగహావేళాలు ఇన మడించ్రామి. లల౦ _పమోగించి ఆగస్ట్‌ అఆయినవారని ర్రైతులు విడిపించుకున్నారు. వారిన్‌ తిరిగి ఆరెస్ట్‌ వేయడానికి అదనపు బలగాలు వచ్చాయి. అయిదు వందలమంవ ఎగొమస్థులు రాళ్ళుతోమా, ఫరలతోనూ పోలీనులను _పతిఘటంచారు. ఈ సందర్భంలో జరిగిన సంఘటనల్లో. ఇరు వచాలతి దెబ్బలు తగిలాయి. పోలీసులు కొల్పులు జరిపారు. ఆయిదుమంచ రై తుహలీలు ఓక కావి స్టేషుల్‌ న్‌ ఉడివరగ్రాడే హతులై నారు. మందాసా కాల్పులు 1940 ఏపిల్‌ 1న జరిగాయి, మరణీఎచినవారిలో పూసుమాను గున్నమ్మ అనే మహిళకూడా ఉంది. విద్యా వంతురాలు కాకపోయినా పోలీను బలాన్ని వవిరించి నిలిచించ ఈ మహిళ. ఈమె “వీల గన్య మ్మగా టిల్లా ఆంతటా మార్యోగింది. తరాాత కాలంట్‌ అనేకానేక గేయాలకు, కాన పదాలకు గున్నమ్మ ఇతివృత్తమెంది.

మందాసా కాల్పుల ఎసనంతక౦ జమిందారు [గామాల్లో దౌర్జన్నాలు జరెపీంవి ఆనేల మంది కార్యనర్రలను ఆగెన్ట్‌ చేయించాడు. మదణపురం _గామంలో ఎస్టేద్‌ ఉద్యోగులు ఇవళ్లలోకి జౌంబడి శిస్తు బకాయిలకు ఇంటి వస్తువులను ఉప్పు వేవారు... చిపరిరు 42 మంది మీక సెషన్‌ రొక్టులో కేసుగడిచిం... నింవతుని తరపున వాంంచడానికి “డిఫెన్స్‌ కౌన్సిల్‌” వర్చాటైంచ. దీంకి భారతీదేవి రంగా ఎధ్యతురాలు, వెం ్టటామానాయుడు ఉంాధ్యషుడు మక్కా సూర్యనారామణ రెస్టై, వరుణావరిం సుబ్బారావు రావ్మవర్యులు, గంవతుఐ కళ“ఫున వాదించడాని* విశాఖపట్నానికి చెందిన వముఖ న్యాయవావ బ్లురా హ్తామ్‌ శా వకాల్తా తీసుకొన్నాడు... ఆయనకు సహాయికులుగా పార్థసారధి, కి యన్‌. గుప్తా, కె. (దబహ్మాజీ రావు పనిచేశారు... నలబై రెండు మంది ముద్దాయిల్లో 10మంది సెషన్స్‌ కోర్టులో విడుదలై నారు. హైకోర్టు అప్పీలులో మరఠికౌందరు విడువలై నారు. చివరకు ముగ్యవికి. శిక్షలు పడ్డాయి, కేసు 1949 వరకూ సాగించ,

మందాసా సంఘటన రాష్ట్రం మొత్తంలో సంచలనం స్యష్టించిండి. ఆంధధరాష్ట్ర రైతు నంఘం అఆధ్యక్కడు పి, శ్యామసుఎదరవావు మండాసా కొల్చులపై విచారణ జరీపించా లని డిమాండ్‌ చేశాడు. ఇచ్బాపుకంలో నిర్మంధంలో ఉంటూ శ్యామ నుందర రావు మర బీందాడు.

తిర్వాత టంగుటూరి |పకాశ, తెన్నే జి విశ్వనాధం మందాసా ఎన్జేట్‌ (గ్రామాల్లో వర్యజించి నిందితుల కుటుంబాలకు సహాయవడ్డాతు. నిందతుల తరపున న్యాయవాదులను ఏర్పాటు చేయడంలోనూ వారు సహకరించారు.

ఇవి జరిగిన తర్వాత 1945లో అంధ రాష్ట్ర రైతు సంఘం కార్యవర్గం మందాసా ఇతర జమిందారీల్టోని పరిస్థితులకు నమిక్షీంచి నివేదిక సమర్పించమని ఒక ఉప సంఘాన్ని

శీలి ఆంధ పదేశలో రైతు ఉద్యమాణ నియమించింది. ఉత్తర విశాఖ (ప్రాంతంలోని జమిఐదాదీ రైతుల ఆవ్వాన్న స్టిిలో ఉన్నా రని ఉవ సంఘం రివిర్టు తయారు చేసింది.]

రండో వపంచ యుస్ధకాలంలో ఒకవైపు నిక్కంధ ధాన్య సేకరణ, మరోవైపు ఆమిందారు పీడనతో. చెముడు జమిందారీ రైతులు వాధివడ్ధారు. ఎస్టేట్‌ మొత్తంలో నర్వే జరగనేలీదు. ఏ ర్లైతుకు ఎంతభూమి ఉందో తెలి-గదు, ఎంతశిస్తు చెల్లించాలో హా తెలి యదు. మునసబు, :రణాల దయాదా&ిణ్యాలమీది రైతులు ఆధారపడ్డారు... చెరువులకు కాలవలకు మరమ్మత్తులులేవు, ర్రతు ఆక్థక అగా చింకిపోయాడు. ఈ పరిస్థితుల్లో ఆనకావల్ది తాలూకా పథమ రైతుమహానభ వై, విజయకుమార్‌, కోడుగంటి గోవించరావు, మళ్ళ నరసింహమూర్తి. పెంటకోటి శ్రీరాములు ఏర్మ్నాటుచేశారు. నభరు చుట్టుపక్కల (గామాల గణుంచి ఆధవ్లైమఐడి వ్రతినిఫలు వోజరై నారు. ఈ సథ రైతు సమస్మృలవష్నంటిన కూలఎ కివంగా చచ్చెంచింది.

1945లో ఉత్తర విశాఖలో త్మీవమైన గాలివాన సంభవించడంవల్ల కూమం పర్ప డిందీ. కోస్తా టాంతమంతా రైతుకూలింకు పసలుళీవ ఆ3లిచావులు సంభవిందా ము. కానీ, వభుత్వం కామ సవారణకు ఎటువంటి చర్మాలు తీసుశేలేదు ఈ నందర్భంలో (వముఖ చి్యితకారుకు పైడిరాజు అప్బాడీ పంస్థికులకు చృితాల్లో రచించాడు... పైడిరాజు, గోవిందరావు రైతు షప్యూట్లడు "రించిన 3రప తం ఒ*దాన్ని వెలుపకించారు, క యన్‌. గుప్తా ఆధ్యత్షుడుగా, క. గోటందరావు రార్లదర్శిగా. చామనివారణ నంఘఐవర్చడి డబ్బు, బట్టలు, మందులు ఎసూలువేసి _ది. రాష్ట్రం నలుమూలలనుంచి సవోయం ఆందింది, బాగా నష్టం సంఠివించిన గామాల్లో మందులు, బట్టలు షెబ్బు పఎవఎ౦ =గింది,

ఎమిందారీల రర్డు “వంచి పశ్రాఃద కమిటి చపో్టు బయట వషగానే జమిఐిదాకులు మొభాసాదావలు, ఇవా-దారులు ఎఐచవులకు కొట్టివే. మదం ఒంజర్హైను ఆమ్మివేంయడం, ఎంతో కాలంనుంచి కౌలుచేసుకొంటున్న రై తలను వెళ్ళగొల్టడం లాండి పరలకు పూనుకొని డీపం ఉండగానే. ఇల్లు చక్కబెట్టుకో జూచారు. చీన్ని _వతిఘబేంచిన ఆలమ?డ, ఆగ్నవరం రైతులపైన కాల్చులు జరిగాయి, ఆా-మండ (గామంలో మన్తురు, అన్న వరంతో ఒకద్యాక్షీ కాల్పుల్లో మరణించాస. ఈ _వాఎతమంఎతా కాల్పుల తర్వాత వ్యతిరేజోద్యమం ఉర్భత మైంది 2

1. కోడుగుంటి గోవిందరావు ; విశాఖ. శ్రీకాి॥ ంజిల్దాల రైతు ఉద్నమచరిత. ఈ

వ్యాసం 1976 సెస్టైఎబరునాట్‌ “రైతు లోవ ం'లో ,పచురించడమైంవ. పుట 44

మందాసొ కాల్చు గురించి “మీన్‌ వైతు' 1840 జనవరి 2868, 1940 ఏపిల్‌ 5,

1940 మే 17 నంచికల్లో పచురించడం జరిగితవె, " ల. కోడుగంది గోవిందరావు : వికాఖ్రీకాకుళం జిల్లాలలో రైరు ఉన్యమం (అమ్బుదిత

వ్కాసం్య

ఆం ధవదేశ్‌లో రైతు ఉద్యమాల 1పామర్భావం శ్రి చివరకు జమిందారీ విధానం రద్దు | జమిందాకీ వ్యతిరేర పోరాఓంళో. ఇమంచారీ విధానాగి వభుత్వుం కాననంద్వారా " రద్దు పరచవం చివరి పరిణతి. ఇది ఏ విధంగా జరిగింది, ఎటా జరిగంది వరిశీలిదాం. ళా వ! ఆటు పభుత్వం, ఇటు రై తులమధ్య మక్యవర్తులంండగూడదని కొంగెస్‌ తవ ఎన్ని కలి |పణాళికలో వరించి, దాః. షాతిపదకగా 1046లో జరిగిన ఎన్నికల్లో పాల్గొంది. కమ్యూ నిన్ట్‌పార్ట్‌, అఖి. భారత కిసాక్‌ సభ, ఇతర వామపశల జమిందాగీలను రద్దుచేయా లవ్‌ ఆందొళనచేస్తూ వద్చాయి... [946 ఎన్నికల్లో అత్యధిక మెజారిటీతో క్రాంగెస్‌ గెలి చింది, దీంతోవాటు 1947? ఆగస్టు [5న వలపపాంశ ఆంతమె, దేళం స్యశఎ్యతమై ౨3, ఈ వరిస్థితలో మృదాసు శాసనసభలో. రెండు బిల్హులు వవే! పెట్టడం జరిగంది: 1) జముందారీ . వ! (ప్రాంతాలో శిస్తు తగ్గించే దీలు. (ఆకోబల్‌ 1947), 2) ఎసేబ్‌ల రదుబీల్లు (నవంబర్‌, న లి నం. ల్‌ టబ ఓ ఈ 1047) జమిందారీల రద్డుపిల్లు పచేశపె[ఐడే కాలానికి మ దాసుకాష్ట్ర ముఖ్యమంతి 0 ల! ట్‌ ఓ బి ల ఎ ఓమండూరి రామపా-మీ రెక్టియార్‌, రెవెన్నూమంతి కళా వెంకృటావు. జమిందారులు పరాశ కుక్కులనీ, రై తుసౌభాగ్యానిక చారు అడ్డు నిలున్తున్నా రనీ, వారీవల్ణనే వ్యవసాయ రంగంలో మంచి వరిణామాలు కలగడంచేడసీ రమ్మూనిస్ట్‌లు శాసన నభలోనూ, బయటా గజి వచారం చేళారు. చ్రాలా జమిందారీలీో కమూ నిస్ట్‌లు వన్నుల బ లా ౪ పా సిరాజోవ్య మాన్ని చేవట్లాగు. జమిందారుల పెవేటు భూములను వమూనిప్ట్‌ చాయవత్యం ల ఖా. రి అక. | ల లో రైతులు సాంధీవం చేసుకొన్న సంఘటనలు ఈ కాలంలో ఎన్నో జకనొాయి. జమిళి దొకే విధానాల్న వెంటనే రద్దుచేయాలని వారు డిమాండ్స్‌ చేస్తూ విజయవాడనుంచి మదానుకు స్తై మ రైతుచూ,త జ5పారు ఈ యా తానంతరం వేలాది రె తులు శాసనసభముంమ _బహ్మాం వ న జమిఐదాకి విధానాని రదడువ:జే వివయంలో దిన్న రాజకీయ పక్షాలు వక్మగీవంగా ల. [ తమ సమ్మతి తెలియ చేశాయి... కానీ, జమిందారులకు నష్టపరిహారం చెల్లించాలా, చెల్లిస్తే ఏంత చైల్లింబాలనే విషయవఐలో వివాదం వర-డింది కమ్యూనిస్ట్‌ పార్టీ, రైతు నంఘం ళు న. జమిందారులకు ఎటువంటి నజ్టపరిహోారం. లేకుండ+ ఎస్లేట్రను రద్దు పరచాలని డిమాండ్‌ టి చేశాయి... జమిందారులకు కాం(గెన్‌ పకుత్వం నష్టపరిహారం చెలిద్దామునుకోవడఎ ౨సం విర్థమన్సీ నైతికంగా, చట్లవరంగొ, ఆ౩౭కంగా నన్టపరివోరం అడిగేహప్క జమందా కులకు కా. మ థి చని కొమ్యూనిస్ట్‌లు వచారం చేశారు. ఆనలే పన్నుల భారం ఊబిలో చిక్కుకొని ఉన్న రైతులను జమిందారుల నష్టపరిహార భావం మరీ క్కుంగడీస్తుందని కిమ్యూనిస్ట్‌ల వాదన జమిందారులు నవ్షవరిహారం చెలించాలిండదేశని పట్టుబట్టారు. జమిందారీ భూములవల్ల చ గ ళో బి పరిపాలనా ఖర్చులుటోను _వభుూ--సికి నిరరాదాయం కింద రు. 9? లక్షలు మిగులుతుం

తశ ఆంధ (వదేశ్‌లో రైతు ఉద్భదూల్చ దస్కీ దానికి 25 రెట్టు పరిహారం ఇవ్వాలనీ బొన్చీలికాజా ఆధుక-ంలో.. జమ్కింవారణ డిమాండ్‌ దేశారు, చివరకు కాంగెస్‌ (పభుత్వం 198క'వవంబర్‌ 28న ఉమిందాకీరద్దు బిల్లును మదాస్త కశాసనననభలో ,పవేశ పెటింది. తరా-త బీలు పకమావమఎగళం జమిందాకు సుబ్బరాయన్‌ బ్‌ వల్‌ ర్సా అధ్యక్షతన ఏర్పడ్డ సె.క్‌ కమకీ ముదుకు వెళ్ళిండి. 1989 జులై 1నాటికి జఐమి౨దారీ ఎ న్న రి లెక్కల్లో సౌంత భూములుగా వమోదై శట్రయితే జమిందారుకు పట్టాలివ్వాలనీ, అటువంటి ళా షు గ జు భూములకు ఇతర జఒంజర్లకు జమిందారులు 19045 జులై 1న ఇచ్చిన పట్టాలు చెల్లుతాయ", జముందొరులకం నపషవరిహాాం౦ంగా రు. 93 కోట్లు ఇవాాలన్సి సెఇక్‌ కమ్సిది సిఫార్ను లట యూ నో చేసితది. జమిఎదార ;హాంలాల్టోని మొత్తం [128 లవఎఎురాల భూమలో ఒక లడు ఎకరాల జమిందారుల పె*వేటు భూము9నీ, జమించారులకు రు.19 1/2 కోట రూపాయలు నషపి క. న. న! హారం కింద ముష్టుకు ఎవని నిరారిస్తూ చముదాము భాసనసభ 19848 లకోఎర్‌ 975 ఉ్నాం ఆటీ ౫ వ దారీలము రదుపరుస్తున బిలును ఆమోవంచి౨దె, మిందాకీ రదు చటంలో ముభాంంకా బ్‌ య కి నక ల లను కంద (పస్తావించడ సమం౩వం ;_

1. 10868 సవరణ చెట్టం వరూరం ఎస్టేట్టుగా మారిన. ఇనాం. ఎస్సేట్టుమినహా. మిగతా | లబ టా జమీన్‌, నామ్‌ ఎన్టేట్లు రదు అవువాటి. 2 ఎ సేట్టలోని సాముడాశఎం భూములు నీజవనరులు, గినలు, కా-రీలు, జంజరు భూములు, వచ్చిక బప, ల౩క భూములు, ఆదవులు వభుతం సా-దంంలో!ి తి, రైతులప, జమిఎదారుల::, వారకి చూసులకు అక హకుంలతో పటాలను ఇనారు, త్త, ఎస్టేలోని రికార్డు వన్న, వ3హాలనా సంబంధమైన థభవనాలు _పమఘత్న స్వాధీనం ౨వు తాము, జ. జ్య కర క మచ ల్‌ ళం శా నం వ ర్‌. ఎమ్హైలో సరే సెవెళ్యంట్‌ లు జవ ర్రైక్వాకి శిస్తులు వివంగడం జరుగుతుం3, రి, ఎస్టై రద్దుపగానూ జమించారులకు వామిదొల పవత్‌పె పవిహాఃం చెలించడ్‌ం జరు 0 ఇ *ఒా ఫ్‌ తుంది, "గా జమించార్లకు సౌఎత మతాల భూముల పటాణ ఇవండం జరునాతు _వె. న బె 9 1949 వృపిల్‌లో జమిఎదారుల రష్టుచట్టాన్ని గవర్నర్‌ జనరల్‌ చ కవర్తుల రాజ న క దట మ గోవాలాచాకి ఆమోవించడుఎతో ఆమెఎదారుల రడ్టు చట్టానికి సంబంధించిన శాననబద్ధ కార్య [కము పూ ర్రైంష... 1949 సెప్టెంబర్‌ 7నుంచి ఈ చట్లాం అమలు జకగడం పారంథం కావడంతో దోప్పికికి, దువ్నార్గానికి మారుపేరుగా ఉన్న జమిందారీ ఏధానా౨కి తెకపడీంది.

త్రి స్వాతవ్యత్యోద్యమం - రైతు పోరాటాలు రాజకీయంగా పకిశీలిమ్మే 1907లో. బ్రిపిన్‌ చం్యదపాల్‌ పర్యటన సందర్భంగా రాజ మండి, కాకినాడ, కోటప్పకొండలో సంభవించిన “వందేవాతరం” ఉద్యమ సంఘటనలు మినవోయిస్తే, ఉమ్ముడి మదాసు రాష్ట్రంగలో అంతర్భాగంగా ఉన్న ఆంధ్ర జిల్లాల్లో 1918 వరకూ శాంతియుతంగా నడిచింది. “1915లో పెద్ద సంచలనంలేదు” అని తమ పాక రిపోర్టులో వళుత్వం రాసుకౌంవ.. సామాన్వ పజలను కాం గెస్‌ -పభావితం చేయం లేదని కొండా వెంంటప్పయ్యి 19818 వరకూ రాజకీయ సమీషతేస్తూ తన స్పీయ చర్మితలో రాశాడు. కాం గెన్‌ నంస్థ చాలా సశివత్చరాల రతం స్థాపించినప్పటికీ పజలంది ఇంత వరకూ మేలుచేయలేం పోయిందని ఆయన అభివాయం.. దానికీ కారణం కాల గన్‌లో అతతవరమూ సామాన్య (వజానీకం పనిచేయక పోవడం, రాజకీయాల శేవలం విద్దొధికులకు మ్బాతమె ప:మితమై ఉఅపడమని కొండా వెంకటప్పయ్య రాకాడు కానీ, నిజమైన (పడొ ఉద్యమం చాలాకాలం మందకొడిగా ఉ.డదు. నిజమైన వాతియోవ్యమాలా తమ మస మంలో గొప్ప నాయకులను వెలువరంచడంలో ఎప్పుడూ విఫలం కాబేవనేవె చరక్మిత సత్యం. భారతదేశంలో అటువంటి నాయకుడు మోహన్‌దాస్‌ కరంచంద్‌ గాంధీ. 1915లో దక్షిణ ఆవికానుంచి స్పదేశాని తివగివచ్చిన తర్వాత సమాజంలో పేరు కొనిపోయివ లోపాలను, రాజకీయ ఆకర్షక రంగాల్లో చోటుచేసుకొన్న అన్యాయాలను తొల గించడాసి! సత్శం, అహింసలతో సక్కాగవామనే హవాతన ఆయుధాన్ని గాంధీ రూపొందిం రాడు. 1917లో వీహార్‌ రాష్ట్రింలో చంపావావ సిలిమందు రైతు సత్సా౭వోసికి. 181 లో గుజరాత్‌ కాష్రంంలో త్రైరా రైతుల సతా_ శహావికి గాలధికీ వాయసత్వం వహించి శాల చరక్సు విజయం సాధించాడు. గాంధీ ఎప్పుడైతే రైతులు మొవల్రైన నామాడ _పజలఇక్కం / టకు తాలగించడా"కి పయక్నిలచాతో, ఆమన పజానాయపడశే భావం. దేశంలో నాటు కొండి. అంతేశార, ఆయన పవేశపెట్టిన నన్నా గహ సమాశాన్ని పీకిస్తుకన్ను అన్యా యాలను ఎదుర్కోడానికి ఉత్తమ హరగమం ప్రజలు గట్టిగా నద్మూరు.

4ఢి జమీందారీ (వొంతాల్లో రై తుసంఘాణ

మొదటి వపంచ యద్ధం కాలంలో విచారణ జరపకుండా [వభుత్న్వ వ్యలికేకలను అదుపులోకి తీసుకొనే అధికారాన్ని ఇంచియా భదత చక్టం (0816౧06 011౧౮18 తం!) కింద పభుత్వం సంపాదించింది, యుధ్ధం ముగిసిన తర్వాత తన నిరంకుళాధికారాన్ని కొనసాగించేందుకు వ్రభుత్వం. రౌలట్‌ చట్టం (గొంళ1851 401). చేసింది. ఈ చట్టలవల్ల (ప్రభుత్వానికి విరుద్ధంగా వ్యవహరిస్తున్నవారిని, అటువండి అనుమానాని! గురైనవారిని మామూలు శి్షాస్మృతి కిందగార, ్రత్వేక న్యాయస్థానాల్లో విచారించి. శిషింయ డానికి వారిపై పత్యేశ; ఆంక్షలు విభజించడాని*, వారి ఆస్తులను జప్తుచేనుకోడానకీ, వాం ఇండ్లనూ, కార్యాలయాలనూ సోదాచేయడాని కీ అన్ని అధికారాలు పభుత్నాధికారులకుు సంక మించాయి. ఈ చట్టాన్ని అన్ని రాజకీయ వచ్షాలివారూ ఖండించారు. ఆఅమినా. పజాభిపా యాన్ని ఖాతరు చేయకుండా వభుతం రెండు వ్‌ల్లులన చేసి 1919 మార్చ్‌ 18 వాటిలో మొదటిదాన్ని అనులుకు పేట్టింది. గాంధీ 1910 ఎ పిర్‌ 8౮ [పజలందరూ హర్తాళ్‌ జపిపి, ఉపవాసాలు చేస్తీ, హార్థనలు జరిపి తమ నిరనన (పదర్శించమనిి కోరాడు. గాంధీ ఆ1$౦ చిన కీరుగా ఆంధ [పజలు ఉపనాసాలూ, (పార్థనలతో వృపిల్‌ కిన గడిపారు. ఆంధ్రలోని (వధాన పట్టణాల్లో సంపూర్ణంగా హర్తాళ్‌ జరిసండి. ఈ సంఘటనతో పాతరోజులు గతించి విద్వజ్ఞనానికి పరిమితమైన జాతీయోద్యమం పజాడిద్భమంగా మారింది.

1219 ఏపిల్‌ 1లిగ జరిగిన జలియన్‌వాలా బాస్‌ మారణహోమం, పంజుల్‌లో విధించిన సైనిక. పరిపాలన గురించిన వార్తలు ఆంధ జిల్లాలకు చేరుకున్నాయి, దే మాత. దేళాభిమాని, ఆంధవాణి, పాతికారిజీ మొదర్షన తెలుగుపృతికలు (విటీష్‌ పభుత్వ దమన నీతిని దుయ్యఎట్టాయి. -

1020 మేలో విహిర్గతమైగ నసవెస్‌ సంధి (/641/ 01 56౪765) వల్ల భారతీయ ముస్లింలలో [బిజీష్‌ పభుత్నంవట్ట ఏహృభావల పెరిగింది... ఇవ భీలావర్‌ ఉచ్మమాశికి దారితీసింది. 1919లో వచ్చిన మాం టెగూ- చెయ్య్‌ ఫర్డ్‌ సంస్కరణలు దేశంలో అందక్షీ నిరాశలో ముంచాయి.

డా॥ భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ- రాసినట్లుగా వంజాట్‌ దురంతాల, ఖీలాఫర్‌, చాలీదాలని సంస్క్రరణలూ (లివేజీలాగా సంగమం చెండి జాతీయ ఆసంత్మ ప్రిని ఉద్యతం చేశాయి 1 గాంధీ నాయకత్వం

ఈ పూర్వు రంగంలో 1920 సెపైలజర్‌ 4నుంచి $ :రకూ కలకత్తా పర్మేక కాం (గన్‌ సమావేశం జరిగిండ + డినిలో గాంధీ (వవేశ పెట్టిన సవోయ నిరా:రణోద్యమం

1 క్కి గం కళణణంి సం లం నం అనా ౪౦.13 (164 0810 1969) ౧806 199.

స్వాతం తోద్యమం = రైతు పోరాటాలు శ్రీర్మానాన్ని ఆత్యంత సెద్ద మెవారిటీతో ఆమో3ంచడం జరిగింది. 1920 డిసెంబరులో శీలం విజయవాఘవాచాకి అధ్యక్షత సజ రెనెన్‌ నాగపూర్‌ కాం[్రస్‌, రలవశా (వత్మేకకాల గెస్‌ శీర్మానాన్ని ధృవీకరించింది. సహాయ నిరాః రజోద్యమాన్ని క్రేవలం పంనాట్‌ సమస్యకు భీలావర్‌కు మ్మాతమే పరిమితం చేయకుండా, స్వరాజ్యం సఎపాదించడాని! హూడా పయో గించాల్నిందని విజయ రాఘవాచారి సూచించగా, దానికి గాంతీ ఆమోదం తెలియచేశాడు. కలకత్తా పత్మేక కాం్యగెస్‌ ౯టే నాగపూర్‌ కార్యగెస్‌లో. గాంధీ వలుకుబడి. పెరిగింది. అప్పటినుంచి కాం గెస్‌ పై ఆయన పలుకుబడి ఆ పతిహతమైంది. స్తానిక రైతు నమస్యలము జాతియోద్కమంలో. ధాగంగా ఉపయోగించుకోడానికీ గాంధీ నాయకత్వాన కార్మగెస్‌ అంత అనుహూలభావం వప్రదర్శీంచవ పోయినా, రైఠాంగం [గామ న్తాయుల్లో పన్నుల సిరావరి శోద్యమాస్ని వారంభించి, తాము (పాకంభి*చిన ఉద్య మానికి కాం గెస్‌ రత్షణ కొన్ని సందర్భాల్లో బాగా చోరించి, కాం గెస్‌ చేపట్టిన ఉద్య నంలో రైకుల పస్నల నిరాారణ ఒక ఆయుధమైనప్పుడు, రైతులకు తప్పనిసరిగా కాం (గన్‌ అండగా విలవాల్సివచ్చింది. తేంపోతే. కాం గెస్‌ (గామస్తులకు దూర మైపోతుంది. 1917లో జకిగిన చంపావాస్‌ సత్సాగహంి ఆంధ రై గాంగంలో యమొవదటే అాశ్యో9ి గాంధీ ఉక్యమానకి ఆం్భధ కవులు రచన సాగించి, నూతన చైతన్నా న్ని సృష్టించారు. గాంధీ చరితను కథ్రావస్తువుగా తీసుకొని కొందరు కరవులు వద్మ్యాలు రాసి. ఆయ్న మార్గదక్శకుకుగా, ఆదర్శ్యపాముశుగా. వర్ణించారు. మరికొందరు గాంధీ సిద్ధాతాలను కథా రూపంలో వటోధింగి, స్వాతం త్కోచ్యుమానికి. పురికొల్బాకు. ఇంకా ముందుకెళ్ళి మఎకొందరు గాంధీని అవతార పుమష్పుపగా పస్తుతిస్తూ కావ్యాలల్దారు. తము సమర్భలనన్నింటిని పరిషరించడా)క వావలను తొలగించడానికి “ దివినుంచి భువికేతె.చిక దేవదూతగా మరికొందరు కవులు రాకారు. గాంధీ రాజకీయ రగ ,పదేశం (గౌమీముల్లో ఎంతటి ఆశాకిర ణాన్ని రేరె త్రించిందో తెయచేయడానికి ఐరిజేపల్లి లక్షీవాంతరవి కాసిన కిందవద్యం ఒర మచ్చుతునన ఏ తటే గాంరీయుగ మేగుదెంచె ఇర ఏతత్‌ భారతీయ శ్పురా జ రధఎబాతిని సహైకధిత్వముననే సహెగించుచుండున్‌ జగ ద్ధుకు డేగెన్‌ దివిరోరమాన్యుడవే యుద్యోషించు తూర్చుధ్దునుల్‌ ఉరుతద్ధిల్యా రధంబులాగుటకు కండో భారతీయ వ=ల్‌. ఆనాడు నిహృశి _పచాకంలోకి వచ్చి” మరో పద్యం గారికీ రాజకీయ రంగ్భవవేశం అన్ని వర్గాలవారిలో వంతచీ ఉర్సాహం రే కీత్తింస్తు. దో తెలియచేస్తుం దె,

ఆ టోసి నవ్వులలో ఆన్తమంచు: డే దారి ద్యతీమిర సంఠానవటలి ఆ వెట్టీ చూపులలో అవత కించుడు భవ్య సౌళ్ళోన్నతిపు విశాంతీ మధువు ఆ మిశభావలో ఆవఘళించుకు జోహ్మ డీపయః పూర గంబీ? రవము ఆ వాలధాాశ అలముకొన్న వె డై ”౦ంత యశో విజయార్యం రే ళ్‌ అతడు ఆడు మౌప్పినదనోట ఆమ్మత మొలుముు అతని గాలివీచినసచోట మతులు కుదురు ఆతడు సావాత్తు శాంతి బుద్ధానకారు శు తెలియుమోతండి!: విజాు బుది జా నే ళా ఇంకో ఉదాహరణకు నొటఓకాన్నా దాన్న వీసుకొందాం. నాఓ౩౦ : పాంచాల పరా భవము, నాటక కర్త : దామరాజు పుండకీకాముడు, 1921 _ "22 మద్య పుం శనీ కాషుడు రాసిన గాందీ విజపము, గాంధీ మహోదయము. పాంచాల పరాళవము నేవ ఆంధ [గామాల్లో సంచలనాన్ని సృష్టించాయి సంజాబు దుక:ంకాలు గండించివవా క్ర ఆఎ్రిజిల్లా అన్ని 6టికి చేరాయని ఇదివరకే తెలుసుకొన్నాం. పంజాబు దిరంతాలను ఇతివృత్తంగా తీసు కొని దామరాజు పుండరీకావుడు వాంచాల పరాభవము రాశాడు మహాభారన కాలంలో పాంచాతి అయిన ్రౌాపవవ నింయసభలో వస్తాంపహరిణం జరపవం, దావల్ల కౌరవులు సమూలంగా ధ్వంసం కావడంచండి సంఘటనల బ్రిగేప్‌ కాలంలో పాంచాలడేశం (వంజాది) లో జరిగిన దురంఠాలతో సరిపోవనంతో నాటకీకరణంలో ఈ ఇతివ్యత్తం సకిగాకుదిరెంది. ఈ డుకంఠాలకు కారకుడు మైఖైల్‌ ఓ చ్వయిర్‌ (గగ10[461! 0” 04/6౧). పంక కాముడు ఈ ఉకంతాన్నే ఇంవ్యత్త-గా తీసుకొని పాంచాల పరాభవము అనే నాటకొన్ని రాళాడు. శాటకం ప్రదర్శిస్తున్న ంతరేపూ. పంజాబు దురంఠాలను (వత్యక్షంగా చూస్తు అవత యె జై న్న్షే భావించి (వజలు ఉగ్‌కులైనారు, రాజకీయ నన్నానత్వాన్ని వదలివేయాలి, సహాయ నిరాకకణోద్యమమే శరణ్యం, స్వరాజ్యం జన్మహక్కు, దావికోసం హింపారహిత చర్మణ తీసుకోవాలి, త్వరలోనే నియంత్మత్వం ఆంతిమౌతుంఏ _ ఇది సూలంగా. నాటకానికి ఉప సంవోకం, క దేశలలో అలుముకొన్న దార్నిడ్యాన్ని. కరవు కాటకాలను తొలగించడానికి వచ్చిన “దెవడూతొ గాంధి అనే భావం మిగతా దేశంతోబాటు ఆంధ జిల్లాల్లో వ్యాపించింపా

స్వాతంత్ర్యోద్యమం. రైతు ఉద్యమం కం ఈ విధమైన భావాన్ని పచారం చేయడంలో పషతికలుకూడా తమపాత నిర్వహించాయి. గుంటూరునుంచి వెలువడుతున్న దేళాభిమూని ఈ విధంగా రాళింది: “కృష్ణ పరమాత్ముడు వీ విధంగా అడ్డనుసి రక్షించాడో, ఆడే విరంగా గాందీ ప్రపంచాన్ని రక్షించడానికి సహాయ నిరాకరణశంభాన్ని పూరించాడు.* _కాం్యగెన్‌ నాయకులుకూడా రైతుల్హాంటి సామాన్య జననందోవహం౦లో ఉత్కష్టభావం ఏర్పడ్డానికి అమ ఉఊవన్నాసాలతో పచారం చేశాడు, ౬బ డె రి ౬

ఇదంతా ఎందుకు |పస్తావన జరిగిందంటే తెల్పదొరలసంచి విముక్తి కలిగించడానికీ వచ్చిన మవాత్మునిగా గొంద్‌ని రైతులు ఎంచుకొన్నా రు. గాందీ సిద్ధాంతం మీద స్వరాజ్యం ఏీర్పడ్రే తమ అణు, ఆళయాలు నెరవేర్తాయనే [పగాఢ విళ్వానం రైతుల్లో ఏర్పడింది. రైళుల్లో ఉదలుంచిన ఈ అళ ఎంతవరకు నెరవేరిందనేది వేరేపళ్న. కానీ గాంధీ ర్లైళుల్లో రాజ కీయ చైతన్యం ఇనుమడింప చేశాడనేది యచార్థం,

గాంధీ ఉద్యమం విజయవంతినైతే, వన్నులులేని స్వరాజ్యం వస్తందనే అళరైతుల్లో వాటుకుపోయింది.

జుడిర్‌ యం. బౌన్‌ (౮౮|| స. 8/0౪/౧) ఈ విధంగా రాశారు; "భార శీయ సమాజంలో ఆస్ని వర్గాలు పాల్గొనే విధంగా గాంధీ నవాయ నిరాాణోద్యమాన్ని రూపొందిరిచాడు.. గాందీ లక్షం ఆసహాయోవ్యమంలో రౌలబ్‌ చట్టం వృతి రేశోద్యమంలో కన్నా ఎక్కుదగా వస్కుటించింది, తమ ప్రాంతీయ అవసరాలను రక్షించుకోడానికీ లేదా మెరగుపర్చుకోడాసికి సత్యా గహమనే ఆయుధం పజలకు ఆయన అందించాడు 2

సహాయ నిరాంరణ కాలంలో సానిక రూపాలను గుకిఃచి డా॥ భోగరాటో పట్టాభి

న!

సీఠారామయ్యకూడా . వస్తావించాడు. “1921వ సంవత్సరంలో ఆధికారవర్గం పట్ల వతి ఘబటనాభావం. సాంఘిక జీవనంలో గట్టిగా నాటుకొంది, దేశ వివిధ (పాంతాంల్లోని వజలు తమ జీరన వరిన్థితులకు అనుగుణంగానూ, తామెదుర్కొం టున్న స్టానికపొర సమ స్యలకు అనుణంగానూ నవాయ నిరాళరణోద్యమాన్ని ఆచరణలో పెట్టారు 3

బిజేష్‌ పాలన అంతమై, గాంధీ రామరాజ్యం వర్పుడనుందనే భనం ఏర్పడినలందు వల్ల ఆం్బధలోని కొన్ని [ప్రాంతాల రైతులు వన్నుల నిరావరణోద్యమాలు _పారంభించారు. (

యో కాం ల అ బ్రిటీష్‌ (వభుత్యం ఎంత తారగా ఆంతమైతే, ఆంతత్వర గా పగ్శుల భారంలేసి స్వరాజ్యం న!

1. దేశాభిమాని (గుంటూరు, తేదీ 1920 ఆగస్టు 29. 2 6410 ౧1. 80040 వ 6౭06019 గ|59 10 క0*65. 1౧0180 50111109

1915-22 €2గా5గ696, 1922) [89౩ 81. ౩. 8. ౧౧౭50 5112137120 వ 0/61 ౯806 219

50 ఆంధ పదేళ్‌లో క్రొన్మి రైతు ఉద్యమాల పస్తుందనే భావం రైతుల్లో నాటుకుపోయిలడి.. వీటికి ఉదాహరణలుగా ఓ పలనాడు పుల్లరి సక్కాాగవోన్ని. 2) గుంటూరు జిల్లా వప్నల సిరావరణోడ్శమాన్ని చెప్పవచ్చు. పలనాడు పుల్లరి నక్న్మ్యాగహం : గాంధీ సహావు నిరాశ రణోర్యమాన్ని (వారంభించిన తర్వాత రైతులు, _గామణులు తమ సానిక సమస:లఎు పరిష్కరించుకోడాపికి ఉద్యమించిన సంఘటనల్లో ముఖ్యంగా ఖ్‌ న చెప్పుకో తస్గడె పఫలాజబి ఆటవీ సత్యా శహం. శంటూరు జిల్లాలోని వలనాడు తాలాకాలో ఆ౪.పీ నిబంధనలను (పతిఘ వంచడం ద్వారా పహాయ నిరావరతోద్యమ* _పకటితమైండి, ఈ తాలుకా బాలచరదుడు, కన్నమ దొను, (బహ్మనా ముకు మశవ మా-చాల లాఎటి పీరుుప వీర వనితలకు జన్మభూమి కానీ, ఆర్థింంగా ఉన వెంబడి (ప్రాఎతిం. బ్‌టిష్‌ కాల.టో “ప నవీ క్పుంగివోమింవ. రావ హోకం సౌవర్మాలు దాగా వెంబడి ఉండేవి రైళ్ళు ఇంకా ఆక్కుడ పడరేష.. నేల ఎం వీపలువార ఉంచే. నీటి వనరులు చాలా తిట్టువ, రాళ గుటలు, గులక రాళ్ళు ఇకుడ పా ఇ “ఫ్‌ ఖ్‌ ఈలా! కొట్టవచ్చెనట్ట ౨నఐడవ- శాలు. చెరువుల 39చ మా తమే కొదిపాటి వంవసాయంు సాగింది ట్‌ న్‌ ఉ ఈ ౬ షు గవ లి 19190, 1920. 1821 సంవత్సరాల్లో వరసగా వర్షాభావం వర్వకీ పణలు. ఆకులు ఆలములు దుంపలు తిసి పొట్టహోనుకొన్నా దు, ప్రేనారముడు పలనాచెని మూడు వాబువులో మవుచ ఓగా వతించొడు | ళం ఆ ణి చిన్నచిన్న రాష చిల్లర దేవుళ్ళు నాగులిటి నఖ నాపరాశ్ళు సజ్జకాన్న కూష్మ సర్బంబులును లేష్య వల్లనాచెసీను పల్తెటూళ్ళు లా లౌ రసికుడు పోవుడు పల్నా డఫగంగా రంభలమ్రైన ఏకులే వడుపన్‌ వసు వేవుడైన దుష్నును ఓుసుమాస్తుంండై న జెన్నమాడే పడుచున్‌. జొన్నకలి జ"న్నె అంబలి జొన్నన్నము జాన్నకూళ్ళు జొన్నలెతప్పన్‌ సన్నన్నము సున్నసుమీ పలనాటిసీమ (వజలందరకున్‌ ్రీనాధుని కాలంలో ఏ విధంగా ఉందో, ఆదే విధంగా పలనాడు బిజీష యగంలోకూడొ ఉంది. వ్యవసాయం పరిమితమైన పలనాటి రైతులను ఆక్కడి. అడవులు కొంతవరకూ

ప్యాతం_తోోద్యమం _ రైతు ఉద్యమం క్‌! అదరున్నాయి.... క్రైలులకు కొద్ధిహడ వ్యవసాయంతో పాటు వపపోషణ జీవనాధారమైండి. ఫలనాటి అంవులు కీశారణ్యాలు కావపోయిన్నా. వాటిలో ప్రానం వాగా లభ్యమయ్యేడి. జ కానీ ఆడవుల్లో చాలావాగాలను “రిజర్‌ లుగా పంటించి ిజీష్‌ వలక పాలకులు రైతులపైన విపరీతమైన *పుల్లరి" వివంచారు. డేవిగ్‌ వాష్‌ (బూక్‌ (0౪౪14 /850 రి/001 ఈ విధంగా రాళాడు; “1 ద్ర78ితో అబవీశాఖ ఏర్పడినప్పదినుంచి, అడవుృలమీవ, వ్యవసాయ మయోగ్భంకాని భూమలమీద గన అజమాయిష్షీని వభుత్వం విస్తరించువంటూ వచ్చింది, అంటే. సాధరణంగా రైతులు పశువులను మేప్తకోడానికి, నాటు ఎరువులు, వంటచెరకు, రవరకాల ఆహార పదార్థాలు వఏరుకోడానీకి భూమి కుడించుకొని పోమి౦వన్న మాట...... దాంతో అటవీశాఖ, దానీ అజమాయిషీ క0వ ఊన్న ర్హైతులమధ్య ఉన్న సం బంధాలు బొగా చెదారం కే జె దీనిిలా, ముఖ్యంగా నాగపూర్‌ కాం గెస్‌ శతరా-త గాంధీ నాయక ళతంంలోని జూదీయ లో న్‌ ఫ్‌ జ్ర ల త జగ్‌ నాయకుల వపళారంవబ్లా పలనాటివారు పభుత్వంపట్ల నిక్ఫీతికో వ్యవహరించ సెగారు, స్థానిక నాయకులు మాల్లో పర్యటించి సరొజ వొ ప్తితో తదు సమస్మలన్నీ పరిష్కార మొతాయని ఎడతెకిప్రిలీకుండా చేసిన (ప్రదా: లవల్లా గగామణులు ఎంతకైనా తెగఐడీ ఈమ సమస్యలను పరీష్మ రండే స్పరాజ్ఞుప్రాప్తికి సమాయ త్త మైనారు. గోలి సుళ్లఖార్జునికా స్మి, నాళం మట్పువల్లి (శ్రేవ, రంగా చెంచయ్య, ఆదతె శివయ్యా సహాయిని వర జోద్యమాన్ని కక నో వో ఫి జ లి చు పలనాడు నాలుగు బెరుగులా. (వచారం చేశారు. కారెంపూడిలో. 1021 ఆగష్టు 15, 16 17 తేదిలో పలనాడు సదస్సు జరిగింది. నాయకుల సలివాలు పీసుకోడానికి. వారి ఉప (౧ వ్యాసాలు వినడానికి అన్ని (గ్రామాలనుంచి వేలాది జనం కారంపూడి చేరుకున్నారు. పుల్లరి చెల్లించకుండా, అడపులోకీ. పశువులను తోలుకొని శాననో: లంఘనానిక దిగడొనికికూడా రా న. రైళులు తమ సంసిద్ధతను (వవటించారు.. చివరకు (వభుక్నాధీకారులను సాంమి= బహిష్కు రణకు గురిచేయడానికి నిర్ణయ ౦ చేయడమైంది 2 పుల్దరి విషయంలో పభుత్వ వైఖరి. కఠిశమయ్యే సరికి రైతులు ఎటవీకొభోద్యో గులనేగావి, రెవెన్యూ ఉద్యోగులను సైతం సౌంఘక బహిష_రణకు గుంచేశారు. తన పిల్ల లి వో " ల లకు మాచర డెప్పూటీ తహసీల్‌ దార్‌ పాలను "సితం ౭తులనసంచి ఖరీదు సంప్రాడించలేక నా. ప. స్తు లా పోయాడు, మాచర్త క్యాంపుకు వెళ్ళినప్పుడు కలెక్టర్‌కు గుర్టు కరువైగాయిం (వ్రభుత్య యి జీ ల నిబంధనలను దండోరా వేయింజాడానికి డప్పు వేయించమంటే, (గ్రామంలో ఉన్నడస్పృులా కాలాలను నునన ననన లో నోనలగాచలా లలోను రలాననాలనాలనానాకనాలయాయానినానిననదాంాయనాడా. దర రణ

1. తంగ్‌ం 681132902౯ 4141 : ఓం008110/ స్థన బత తరం య్య ఉి

1973. ౯౭౦౪ 184. . (టే శి శ (40 గం జై క ౯ 2 716 1౧6౮ ర8[86 గిం౮59 22 కల్లజు( క ఈ లంజ న. ఇ యు లో సు పా లారీ క్‌ 0కి ఏ

రల అంధ [వదే్‌లో కొన్ని రైతు ఉద్ధమాలు మూలపడ్డాయనీ, కొత్తవిలేవని (గామ ముకుసబు కలెక్టర్‌కు విన్నవించుకున్నాడు. పూ కూళ్ళ వాఠకూడా రెవన్నూ ఆటవీశాఖల సిబ్బందికి అన్నం పెట్టడానికి సిరాక రించాడు, సాంఘిః బహిష్కరణ ఎంత వరకు వెళ్ళిందంటే “కలెక్టర్‌ క్కు పోలీకు సూపరింటెండ్‌క్స సరథఫరాలు ఆంవడం బంర్తు దొరకడం ఆసాధ్యమైపోయిం 3.” అని టిల్లా కలెక్టర్‌ పై ఆధికారులకష రానుకాన్నాడు,.] రోజురోజుక్షు పరిస్థితి ఉదిక్తమై, రైతులు పుల్లరి కట్టడమే మానివేశారు, పరిస్థితిని నమీక్షించడానికి ఆంధ రాష్ట్ర కార్మగెన్‌ కమిటీ 1991 జులైలో వెంకటగిరిలో సమావేళమై ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ, మాడళూవ వేదాంతం నరసింహాచార్యులను వల్నాటికి వఎవడాన! నిశ్చయించింది. వీరిద్దరూ వలనాడువేరి రైతుల ఇవన్ఫెందులను గృరించి విచారణ జరిపారు. ఈ సమయంలో గుటూరు జిల్లా కలెక్టర్‌ మాచర్చలో ఉన్నాడు... లక్ష్మీనారాయణ కెర్‌ నుక్‌లసి ఆడవుల్లో నగంవావిని 'రిజర్స్‌" ల కింద వపరటి=దిా, నగంవాజిని అందరి ఉవ యోగార్జం వడిలివేయాలనీ, పుల్టకిరేట్టను తగ్గించాలని, వ్యవసాయ పనిముట్టకోనం ఆడవుల్లో క్మరను కొట్టుకోనీయాలపి, వనవాసాన్ని నెత్తి మోపుం ద్వారా తెచ్చుకోఎయ్యాలసీ, వుల్లి కిట్టపండా గొడ్డను అదవుల్లో తోలితే, గొడ్తకు బంచెలలోక తోలాలేూనీ, వాదిషిద ఆదనప్క సుంకం. విధించకూడవని విజ్ఞపి చేశాడు. ఆడవి నిబంధనలను సడలించేడేలేకనీ, రెవెన్యూ ఆడవీ శాళభోదోగులమీద సాంఘి? బహష్బ్రరణ అమలు జరిపినా, వారిమీద ఎటువంటీ దౌర్జన్యం జకిపినా _గామాల్లోకి సైన్యాన్ని దించి, అవరాథపు పన్ను వసూల చేస్తానని లక్ష్మీనారాయణను కలెక్టర్‌ హెచ్చరింవాకు. అ:తేగాకుండా. రెవెన్యూ. అటఓవీశాఖోద్యో గులపై సాంఘిక బహమ్క రణ ఉవృతిం. చేయమని ర్రైతులను పేరేపిస్తుర్నా రని లక్షీ నారాయణ, నరసిఎవోచార్మ్యులను పభుత్వం మిక సంవత్సిరం శిషి విధించింది ౩ లట్మీనారాయణ నుసి౨హా చార్భులకువడ్డ శవ గురిందినవార్త గుంటూరుశిల్టా ఆం తటా ద్రావానలులాగా వ్యాపించింది. _పళభుత్య చర్మను ఖండీస్తూ నభలు జరిగాయి. నరస రావుపేట, ఒంగోలు, జొవట్టలో హర్తాళ్‌ జరిగిం, గుంటూరు పట్టణ౨లో జులై లశ నుంచి ఆరు రోజులు హర్తాళ్‌ జరగింది. కొండా వెంక ఒవృయ్య, గొల్పపూడి సీతామళ్క్యా,

1. ర131010016010/60 గ |, 6/8[8గ. 00911 560/818౧/ 10 60౪౬ ౦1 గి! 36/86. ౨81606 6౨. 22, 1922. (51816 4గ011/63, ఉగిం౮[/8 రొ/8రం5గ, గర/నీరి86.) వ... ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ, మాడభూషి వేదాంతం నరసీంవోచార్యులు £ వలనాద్‌ ఆడవి ఇబ్బందులు, పుటల 10, 11. కొండా వెంంటప్పయ్మ 1 స్వీయ చరిత పుట ౨80. ఆయ్యదేవర కాశేశ్వరరావు £ నా జీవితకథ, నవ్యాంధము పుట రితీరిలో కూడా దీన్ని గెకించిన (వస్తావన ఉం3.

స్వాతం త్యోర్యమం = రైతు ఉద్యమాలు గ! దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య, చట్టి నరసిహారావు. పోలి ఇట్టి హనుమయ్య గుప్త మద్ది వెంట సుబ్బయ్య. చీమకుర్తి బసవయ్య ఆరురోజులు వట్టణంలో తిరిగి హర్తాళ్‌ సంపూర్ణంగా జరిగే టట్లు చూళారు. మంచి (మఃిక్షణతో ఇన్నాష్ళు సాగిన హర్తాళ్‌ ముఎదెన్నడూ గుంటూరులో జరిగి ఉండలేదని ది హిందూ రాళిలది.

ఇక వల్నాడులో లక్ష్మీనారాయణ, నరసింవో చార్యుల పైఐడ్డ శష్ష రైతుల్లో మరీ ఉగ్రిక్తత కలిగించింది... పుల్టరి చెల్లించకుండానే వారు వశువ్వలను ఆశవుల్లోకి తోలి వన్ను నిరాకళ భోదమాన్ని (ప్రారంభించారు. రైతులకు, పోలీసులగు సంఘర్షణలు జరిగాయి. ఆధీకారులు గొడ్డను ఐందెంకు తోలినవ్వుడు జట్టిపాలెం, ముత్తుకూరు. ర్రైతులు ఐల్కపయో గంద్వొరా గొద్దను రక్షేించుసన్నారు,

1991 ఫ్మిబవరి 16న మించాలపాడులో రైతులకు, పోలీసులకు తృీవమైన సంఘర్షణ జరిగింది. ఇరవైమంది కాని కేబుల్స్‌, ఇద్దరు హెడ్స్‌ కాని స్రెబుల్స్‌, ఓక నట్‌ ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ మీఎచాలపాడులో మక్తాఎ పెట్టారు. నూట ఇరవై గేదెలను, యాభై మేకలను బం3ంచి, ఐంచలప తోలడాని* అటవీ శాభోద్యోగులు సిద్ధవడ్డారు. కానీ, రైతులు ఐలవయోగా నికి దిగి గొడ్డను విడిపించారు. తర్వాత జరిగిన సంఘటన గురించి కలెక్టర్‌ హెచ్‌. ఎ.వీ. వెర్ళన్‌ (౪. గీ. 8. ౪6౧౧౦౧) ఈ విధంగా పై ఆధికారులఏ రాసుకొన్నాడు "ఈ (ప్రాతముతా కోసురాళ్ళాతో సిండ్‌వుఎవె. ఆవి విసిరినప్పుడు తగిల్తే చాలా వమాదం. సల్‌ ఇన్‌ స్పెన్టర్‌ పరిస్థితి ఏషమిస్తుందని భావించి అటవీ కాభోద్యోగుల ముందు. రిజర్వ్‌ పోలీసు వారిని వరసలో నిలబెట్రాడు, గుంపుపై కాల్చడానికి పోలీసువారిని బాయనెబ్‌లు తగిలింద మని, తుపాషలకు మందు దజ్జించమని ఆజ్ఞాపివచాడు, చట్టవ్యతిరేంంగా గుంపులు ఆక్కడ గుమికూడి ఉన్నాయని, ఇందువల్ల అర్బాడనుఎచి వారిని తరలిపొవ్యాని, తాను కాల్బడానిక్సి సీద్ధంగా ఉన్నా నన్ని మూడు పర్యాయాలు అందరికీ వివపడేటట్టు సబ్‌ ఇన స్పెక్టర్‌ హెచ్చ రించాడు. ఇనస్పెక్టర్‌ హెచ్చరికవల్ల (ప్రయోజనం లేకపోయింది... గుంపులు దొడిచేస్తూనే ఉన్నాయి రిజక్‌ ౩ పోలీనువారీని ఒక వగ్యాయం కాల్పులు జరపమని సట్‌ ఇల స్పెక్టర్‌ ఆజ్ఞాపించాడు. దాఎతో ఒపవిక్తి కిందపడ్డాడు ఆ బునా, గుంపులు. చెదిరిపోక, పోలీసు లపై వాళ్ళు వినుకుతూనే ఉన్నాయి... అందువల్త, అరుపుకు కానిస్టేబుల్స్‌కు తుపాకులకు గుండ్లు డట్టించముని మిగతావారిని రవ్వలు దట్టించమని. సబ్‌_ఇన స్పెక్టర్‌ అల్బహిరాడ గుండ్లు దట్టించిన వారిని ఒక పర్మాయం కాల్బమని అతడు ఆదే[ంచాడు. దానివల్ల మరో ఇద్దరు కిందబడ్డారు.. అప్పుడు జకం అటూఇటూ పారివోయారు.. ఈ సంఘటన సాయం ఈం శ_5 గం॥ల మద్య జరిగెంది.]

లా 1 ౫4 8 ౪41060, 01814104 00166007 19 06 6%18 560616010//, ౪౦౪. 01 గ!360/45. ర3196 48/0౧ 1. 1922. (51416 గిగగి[౪68, గింర0?8 08660, 1౪60673066.)

రశ ఆంద ప్రదేశ్‌లో కొన్ని ఉద్యమాలు కాల లవల మొదట నేలకొకిగిండి మించాలపాడు [గామ కాప్తకసుడు కన్నెగంటి గ్‌ "హో! జాలి హనుమంతు, ఆతడికిలద పనిచేస్తున్న వవసాయ కార్మికుడు ఎల్లఆపలి శేషుడు, నబ్‌ ఇవాల ల రా వ్‌. ఇనస్వెక్షర్‌ గురపువాడుకూడా కాల్పుల్లో వమరణీంచారు. మరుసటి రోజు ఉదయం సెన్యంతో జిల్లా కలెక్టర్‌, జిలా పోలీస్‌ సూపకి ఎ టెండెంట్‌ ఆరెస్‌లు జరపడానికి మించాలపొడును చుట్టుముట్టారు. (గామంలో దొంకిన మగవాగం స్ట్‌ దర్నీ ఊరి బయటకు తీసుకెళ్ళారు. తర్వాత పోలీనులు [గామంపైబకి దొకికినదాన్నెల్లా తన్కకించారు. ఆరెస్టన చాలామండికి. తర్వాత నెలనంచి సందత్వరందాకా. శిక్షలు వడాయి. వ!

1928 డిసెంబర్‌ 184 కాకినాడలో ఆంధ రాష్ట్ర కాంగెస్‌ కమిటీ సమావేశమై “సహాయ నిరాకరణోద్మమం ఉవృతంగా సాగృతున్న సమయంలో గుంటూరు జిల్దా, వం నాడు తాలూకా, మీంచాలపాడు గామానికి చెంకిన కన్నెగంటి హనుమంతును ఆడవివన్ను లు చెల్లించలేదనే మిష పై కాల్చిచంపిన (బిటీష్‌ అధికారుల లఅన్భాయ వైఖరిని” ఖండించింది, కానీ, మించాలపాడు సంఘటన తర్వాత కాం గెస్‌ నాయకులెవ్వరూ వలనాడుకు వెళ్ళి రైతు అను ఊరడించలేదు. రైతు రక్షణ సంఘాన్ని ఏర్పరచలేమ. [వభుత్వ దమనకాంయ వల్దా, గుంటూరు శాసనోల్టంఘనాని య విరమింప చేసినందువల్లా పలనాటే ఆడవి నతాగహం ఐలహీన పడింది. “*;గామస్తులందరూ ఇప్పుడు పుల్లరి చెల్లిస్తున్నారు. అని 19:2మార్చ్‌ 4వ వభుత్వం ఒవ పకటనలో చెప్పుకో గలిగింది. గుంటూరుజిల్లా పన్నుల నిరాకరణోద్యమం 1 .

స్వరాజ్యం ఆం పేరామరాజ్యం ; స్వరాజ్యం వ స్తే అన్ని సమస్యలు వాఓంతట అవే ఒక ష్కారమైపోతాయి; అందువల స్వరాజుపా పికి అఆహింసామిత వదకులనీ, ఆవలువీఎ

సు రు త బర బుక. ధి డా చాలి ఇవిస్టూలంగా కలకత్తా (వత్యేవ కాం[గైస్‌ సభ తర్వాత దేశంమొ త్తంలో చిగిర్బిన అశ. ఇది మొగ్గ తొడిగించె 1921 డిసెంబర్‌ నెళలాఖరులు జరిగిన ఆహమ్మదాబాద్‌ సాంవత్సరిక సమావేశంలో, ఆ సమావేశానికి చి త్తరంజన్‌దాస్‌ అధ్యక్షత వహించాల్సి ఉందె... కానీ, ఆయన అరెస్ట్‌ కోవదంతో ఢిల్లీ3 చెందిన హకీం వాజ్మత్‌థాన్‌ అధ్య్థియ్షత వపాంచాడు, గాంధీ పతి క్యాంప్‌ను దర్శించడం అహ్మదాబాద్‌ కార్యగెస్‌ సమావేళ పత్యేక ల౫ ణం, అంధుల శదిరంలో (ప్రతినిధుల వళ్నలకు గాంధీ నమాధానాలిసానన్నాడు. ఒం న

• 1. .00%గ౪౧10౮6 10? ర౦6॥610/ 155066 0౪ 1౧6 60౪1 01 గీ860/859 ౮8166 08000 4, 1922. (51818 ఉగ0[౧౧/69. ఉీగ౮[౧/8 5860650, గ౪/6678586). |

స్వాతయ్యతృద్య్మమం _ రైతు ఉవ్యమం 5్‌5్‌ గోలునుందచి వచ్చిన ఒక వతినిధి ఆయన్ను ఈ విఫంగా |పళ్నించాడు. “నహాయ నిరా కరణ కార్యక మంలో భాగంగా వన్నులను చెల్లించడానికి సిరాకరించాలి. మదాసు వెసి డ్పోలో పన్నుల వసూల కార్య్వ్థ్రమం జనపరి నెలలో (వారంభమవుతుంది. ఇప్పుడు ఇండ్లకు వెళ్ళిగానే మేము ఎదుర్కొనబోయే ఈ పన్నుల చెల్లింపు విషయంలో మీరు మాష ఏమి సహా ఇస్తారు? గాంధీ దీవికి సమాధానంఇసూ ఢిల్లీ నిబంధనలను (పాందూ-ముస్లిం నైన గ్‌ ఛి ఐక్యత, అంటరానితనం నిర్మూలన, ఖద్దర్‌ [పచారం, ఆహింసలో విజ్వానం) పజలు సాధించగలిగినట్లు చెప్పవగ్గ పాంతాల్లో పన్నుల నిరాకరణ కార్య కమాన్ని చేపట్టవచ్చు. అని సలవో ఇచ్చాడు,

గాంధీ ఇచ్చిన ఈ సమాధానంతో ఉ రేవాని. పొంవన ఆంధ్ర రాష్ట్ర కాం,గెస్‌

న లం న! స కమిలీ 1923 జనవరి 7న వెైజవాడలో సమావేశమై గంటూరు, గోదావరి, కృష్ణా జిల్లాల్లో జ్‌ నీ రారా పన్నుల నిరాకఃకణోద మం నడవాలని నిళృయిఎచిఐది.

“ంటూరుకిల్లా పన్నుల నిరాకి రణోచ్యమం కొంతపరకూ అఖిలభారత కీరీ సంత రించూకొంది. గుంటూరు జిల్హా కార్మగెస్‌ కమికీ జనవరి 12న వొన్నూూరులో సమావేశమై తెనాలి, గుంటూరు, ఒంగోలు, కేపల్లె తాలూకాల్లోని కొన్ని విర్కాల్లో తప్ప, “ఎంటూరు జిల్లా అంతటా జనవరి. వదా భూమిశిస్తు చెల్టించరాదని ఏక్కగీవంగా నిర్ణయించడతి జరి గింది ఆంధరాష్ట్ర్ర కాం గెస్‌ ఏ౨మ్‌జి ఆధతృుడు కొండా వెంంటవ్పయ్య, కార్యదర్శి

ట్లు ఓ | ఓ . ర్‌ గొల్పపూడే సీతారామకార్త్రి. 19921 డిసెంబరు తోలి దినాల్లో నే నంంటూరుజిల్లా ఆంతటా పర్య టించి వజలను పన్నుల నికాకరణోద్యమానికి నన్నక్రులను డేశారు

గంటూరు జిలాలో పస్నుల నిశా రణోవద్యమాన్నికి ముఖ్యంగా కెండు సంఘటనలు

ర్యా మంచి పోత్సాహం ఇచ్చాయి... మొదటిది గామోద్యోగులు రాజీ? మాలు చేయడం, రెం డోడి “శాంతి సేని అన్న పేరి ఒక సంచ్చంద దళం ఏరడ్తం. టా తా ఎ జురు బావట లాలూూ పెచనం “వాడు ఫ్‌ర్కా ఒక్‌ గామంతపస్ప మిగిలన 18 (గౌమాలకు ట్ర + చెందిన అధ్ధిశారులు రాజీనామా చేశారు చందవోలు గామ కిరణం మాచీరాజు రామమూర్తి సు 1] ఈ ఉద్శుమానికి నాయకుడు. ఆయన పర్వతనేని వీరయ్య చౌదరితో వలసి గామాల్లో పర్యటించి పెవనందిపొడు వి్‌ర్కాలో (గామాధికారులందరూ రాజీనామాలు ఇద్చేటట్టుచేశాడు. ఒంగోలు తాలూకాలోని డుదుకూరు విక్కాలో (గ్రామాధికారులచరూ రాజీ వామాలిచ్చారు, మొ తంమీద గుంటూరు జిల్లాలోని 29 (గామాల్లోని _గామాధికారుల నుంచి రాజీనామా తి గ. 4 ననన

1. ఖ,దెరాజు శేషగింరావు : గుంటూరు జిల్లాలో న్వాతంత్యోడ్యమం వ 15214

'47. (పావరాబాద్‌, 190861. పు 87.

56 ఆంధృపదేళ్‌లో రైతు ఉద్యమాల పళాలుపభుత్వానికీ ఆందాయి, ఠెవెన్సూటోర్డు నభ్యుడు యల్‌. టి. హారిస్‌ (గామారి కొరుల రాజీనామాల గురించి ఈ విధంగా అంటాడు. “[గామారికారుల సంఘాలు, జీల్దా కాం[గెసులు (ప్రోదృలం చేయడమే దీనికి ముఖ్య కారణ, జిల్లా కాంగెస్‌ కమిటీలవారు ఇప్పుడు డెల్టా పాంతమంతటా సభలు జరిపి, పన్నులు చెల్పించవద్దని ఉవదేశాలిస్తున్నారు. (పస్తుత పరిస్థితికి ముఖమైన కారణం ఒకటుంది. ఆది నహాయ నిరాారణోద్యమం. ఇది (గొమాధికారుల, రైతుల వాస్తవిక, మరియూ ఊహాజనిత ఇక్కట్టను బిల్లా కార్యగెసుం ద్వారా, (గ్రామారికారుల సంఘాలద్వారా ఉద్యమకారులద్వాగా రెచ్చగొడుతుంకి, వాక ఇబ్బందులు దాలా ఉన్నాయి, వాటిలో ఏ ఒక్కటిగానీ, అన్నీ కలసిగాని సవాయ విరా కరణోద్యమ [పమేయం లేనట్టరే, ఈ పరిస్థితిని స్యష్టించగలిగేవి కావు]

గుంటూరుజిల్లా కాం(గెస్‌ కార్యచరణ సంఘం 1908] డిసెంబర్‌ ౩న సమావేశమై “శాంతి సేన ఏర్పాటు చేయాలని నిర్హయించిండి. పెవనండిపాక్షు విర్కాలోని [గామాల నుంచి వందల సంఖ్యలో వాలంటీర్‌లను పర్వతనేని వీరయ్య చౌదరి చేర్పించాకు. పన్నుల నిరాఃరణోచ్య మానికి రైతులకు సమాయుత్త పరచడంలో ళాంతిసేన అద్భుతంగా. పనిచేయ డంవల్ల ,పభుత్వాధికారులు (గామాల్లో సంపూర్ణమైన నహాయ నిరాారణాన్ని ఎదురో?_ వాల్సివచ్చింది. “యూనిఫారం ధరించి, లారీలు పట్టుకొన్న వాలంటిర్జీ గుంపు ఒకటీ వెనుకగా ఉండేది. ఎవరైనా నాతోగాని, ఐం టోతుతోగాని మాట్టాడినవ్పుడు “ఏమీచెప్ప వద్దు అన్న కేకలు వినవచ్చేవి. వెనువెంటనే ఒక వాలెంటరు పరిగెత్తుకొంటూ వచ్చేవాడు" ఆని రూధర్‌ ఫర్డ్‌ రాశాడు.

పన్నుల నిరాకరణోచ్యిమాన్ని ఆనుమతించాల్సిండిగా కొండా వెంకజటవృయ్య, గాంధీకి తంతి ఇచ్చాడు. దీవికి గాందీ సమాధానం ఈ విధంగా ఉంది. “పరిస్థిలినీ గురించి నిర్ణయించడానికి తగిన మంచి నిర్జేతలు మేరే. మీకు నమ్మకం కలిగినట్లై క్‌ జోక్యం చేసుకోడానికి నాకు ఆధికారంలేదు. భగవంతుడు మీకు మేలుచేయుగాక 1 న్యాయ మైన (వయత్నాలన్నింటిని ఆయన ఆశీర్వదిస్తాడు, వ్రతిరోజు నాకు సమాచారం అంద బేయండి,..గాంధీ ”

ఈ పూర్వ రంగంలో గుంటూరుజిల్లా, బాపట్ట తాలూకా పెదనందిపాడు ఫిర్కాలో, ఒంగోణు తాలూకా దుద్దుహరు, అద్దంకి, సంతనూతలపాడు విర్క్మాల్లో పన్నుల నివావర జోద్యమం ,_ప్రారంభమైంవ. ఈ ఫిర్కాల్లో, రైతులకూ, వభుత్వానికి మధ్య గొప్ప సం ఘర్షణ (వారంభమైంది.

స500౧8, 66౧1౪౧ 8౧6 6068౪811 5015111615 ౮౭౯౮ ఆ౭గల౭8౫/ 16, 1922.

(51818 ఉగ001/65, వీగింగ!8 ౯|8665గ, 11668586).

2. శ₹₹6. ౧౮1౧611016 10 గి.డి. 678040, 00౧161 5607612877 10 60౪1. 01 గ1260/25 68166 ౮౭౧. 26, 1922 (51416 గగ౦గ౧|౧/8. గిగిర౧౧8 న/8606390, ౧౪౮68526 )

సా-తం త్యోద్యమం _ రైతు పోరాటాలు 57 రైతులు పన్నుల చెల్లించడాని* నిరాకరించడంతో (పభుత్వం మిలటరీని తీసుకొచ్చి ౦3, జల్లా మేజిస్టేబ్‌ కోరి మీడ గవర్నర్‌ ఆంగరక్షవ దళం (60౪6౧078 8067౪ 66874) ఒకటీ సంటూరప చేరుకొౌంకి. అధికారుల పట్ట రైతుల పతిఘటన ఎక్కువగా ఉన్న (ప్రాంరాల్లో శతమ్ని దళాలు కూడా (వత్కిక్షమైనాయి]. రైతు చిర చాస్తులను వభుత్వం జప్పుచేయగం మొదలు పెట్టించ.. జప్తు అయిన భూమిని తక్షణమే (వవత్వ్యం వేలానికి పెట్టింది, న్‌ా ఆత్యయికో వరిస్థితుల్లో చరాస్తులను ఉప్పే చేసిన వెంటనే అక్కడే అచ్ముకానికి పెట్టాలి ...ఈ విషయంలో, నం" ందినవుడు అధికారులంవరు కావాలని వన్న ఎగవేసేవారిని అవడానికి (వళ్యషంగా తన భూమిని అమ్ముతుండగా చూడడు 50 టే భయపెచ్టే విధానమేడీ ఉండదని ఒవ్చుకొన్సారు” అని రెవెన్తూ బోర్డ్‌ నభ్యుడు యల్‌.8 వోరిస్‌ అభి పాంసవడ్డాడు 9 | జప్తు తేసిన భూములను వేలం వేసినవ్చుడు. పాటపాడేవారు. ఎవరూ మందకు రాన బ్లైతే పభుత్వమే అ థభూములనకౌని బడుగు ఎ ర్గాల వారికి పభుత్వం వంచి పెుతుందని (వంటన వెలువడింది. ప రమే వరము బొవరమనీ. న్వరాజ్యం పిస్తే అన్ని ర్రేతు సమగ్యలు వాః౦ంతటవే పరిషారమవుతా యని. వభుర్యు చర్యకు గాంధీ పతిస్పుదించాడు. “నహాయ నిాా:రణ వాదులు ఆహీ౦ం,నవల-బించడానికి తమ అత్యసాధనక్షై నక్గన్యాన్ని ధాక పోంచడానికి పతిజ్ఞై తీసుకొన్నారు. ఆ. చువల్ల తమ వస్తువులు అమ్మబఐడడం జరగనీయాలి. .,బడుగు వర్గాల వారికి వేలం పాడి భూములను కొనుక్కొనేందుకు ఆకాశం ఇవ్చడం బాలా ఆదర్శా త్మృక౦ంగా ఉంబుంప. మను వీ దిడుగువర్గాల వావనై తే ఉద్ధీంచ్రాలని కోరు” ంటున్నా మో, వార్తే రార్చాలికంగా మాం వయలు కొంటున్న భూములను చ కమించదం [0టే మంచి వని ఒంకేమి ఉంటుంద 1 నేచ్చ, ఇప్కుడ. “ఠాత్కాలిం౦ంగా” ఆనే కియావిశేవణాన్ని ఉప యోగించాపు.. ఎందుకంటే. ,వస్తుతం ఈ భూమ్‌న్‌ అరమించినవారు,..తాము. స్వరాజ్య వాలకలో ఆ భూములు తిరిగి సొంత దారులప ఇవ్వాలని తెలుసుకోవాలి. ఈ విధంగా వళుత్వం చేతిలో పావులుగా ఉపయోగించు కంటున్న బడుగువర్ధాల వారు తిరిగి భూము లన్న హోగొట్టుక్రాని నష్షపోరు.ఎండువలనంటే వారిని సంతోషంగా, తృప్తిగా జీవితంలో స్థిర పడేటట్టు చూడ్డమే స్పశాబ్వ [వభుత్వపు ముఖ్య ధ్శేయంగా ఉంటుంది ”3 | 1 కొండా వెంక ఓప్పయ్య వ స్నీయ చరిత పుటల 291, 2805. 2 గ8౧౦/0౦ ౬7. 13719, గీంగ౧9087, 503/6 0" గ6౪6౧౮౭ 0౧ 109 5118210 1౧ నరసంగి౧8, 9౮౧1౪6౯4౧6 ర్రంర4౪2గ 6139150613 ర4196 ౮౭౧౮8౧ 16, 1922 (51419 4700౧169, తింరగ!4 ర/260650, [౪6678526.) 8 యం.కై. గాంధి వ్యాసం : వీ౭ిక8ం[08 10 దిగింగ/2 రేం58. *03౧0 |౧ర18 81664 660. 2 1922.

క్‌ి ఆంధ ప్రదేశ లో రైతు ఉద్యమాల స్వరఠాజో[ద్యమ కాలంలో గాంధీ ఏ విధంగా స్వరాజ్యానంతర రైతు పరిస్థికని తేరిష పరిచాడో పై వివరణ డెరియచేస్తుంది. జపులు చేయడంలో (వభుత్తం అతి నిర్ణయగా వ్యవహరించింది, భూముల, ధాన్యం, వంట పొాళలు, కలప, పశువులు జప్తు చేయడం జరిగింది. ఆయినా, ఆన్న వేలా వాలంటీర్లు హాజరుగా ఉండడం వల్లా, కొండా వెంకటప్పయ్య పర్వతనేని వీరయ్య చౌదికి వంటి నాయకుల [ఫొత్సావాం వల్లా రైతులు నిరీతులె పను,లు చెలించడానికి నిరాంరి న. 2 ఆ షీ అలా చో ఛా చారు. ఈదుముడి, దుద్దుహరు (గ్రామాల్లో వాలెంబీర్లు, కాంగ్రెస్‌ కార్యకర్తల జప్తుషంకి తప్పించుకోవడం కోసం ఇవఐడ్డలో రొఖంగానీ, విలువెన ఆభరణాలు కానీ, ఉంచుకోవద్దవి రైతులకు సలహా ఇచ్చారు. ఆరెస్ట్‌లు, జప్రులు, మిలటరీ కవాతు చ్రవక్యనలు, శతమ్నె శకటాలు పన్నులు చెల్లించటోమన్న . వజల రృఠ నిశ్చయాన్ని కదళించ లేవ పోయాము... కానీ పన్నుల నిరాకరణోద్యము. _పారంఖించిన తర్వాత దాన్ని ఎంతవరకు కొనసాగించాలి ల్లీ ఎఐ సి.సి షరతులకు రైతులు ఎంంవరకూ వాడిందగలడష అనే పళ్న్వల మీక అనుమానాలు వ్యక్తం చేయడం మొనలు. పెటారు. అందువల్ల గుంటూరు జిల్లా కాం్కగెన్‌ ్‌ న్‌ నో ఓ కమిటీ 199వి జనవరి బికిన కొండా వెంరటవ్పవయ్య ఇంటిలో నసమావేశమె పన్నల నిరాార ణశోద్యుం జరుతున్న (పాంకాల్లో పర్యచించి, అక్కువ ఈ ఢిల్లీ షరతులు అమణ జశేగు తుంది లేడీ నిర్ణయించడానికి ఓంసటూరి పకాశం. డండు నారాయణరాజు, కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావులతో ఒకి ఉపనసరిఘన్ని నియపవుంచిం 3 ఈ ఉవసఎఘం జనవరి త్రీ! నుంచి ఫీ బవరి ? పరకూ జిల్లాలో పర్కటింది నివేద? 1 ఇ ళు నొకదాన్ని తయారు చేసింది. పభుత్వం _0క* త్మీవమైన, ఆమానుపమైన చక్యణ [ప్రారంభిస్తే పజంంతవంకు శాంప్‌యుతంగా ఉఎటాకో చెప్పడం :ష్టమ*, ఆందువర్ణి అ కనీసం మహాత్మాగాంధీ వబోర్జోలీలో పన్నుల విరాకఃరణోద్యమాన్ని పరీక్షించి చూచేంతి వరకూ ఈ ఉద్యమాన్ని ఆపివేయమని ఉపసంఘం సలహా ఇచ్చింది. ఫిబ్రవరి 11న జిల్ల కాం్యగెన్‌ ౩మిజే సమావేశమై వన్నుల నిరాారిణోద్యమాన్ని తాత్కాలికంగా సిలిపివేపూ జా ల య లీ నిర్ణమించించ.. కొండా వెంచటప్పయ్య్మ జిల్లా కమిటీ తీర్మానాన్ని బయట సిలబఐడీఉన్న త రైతులకు వినిపింవినప్పుడు షీవమైన అభ్యంళిరాలు, కేకల వినవడామి.ి

• గ్‌ లు ఎ శ ఢిల్లీ ఏఎఐసీ.సి. వషరతుణ ; హిందూ-_ ముసి ఐవ్యత ఆఅనస్పృళరొ, నివాణ, ఆహింసలో నమ్మకం, ఖద్ధర్‌ ధారణ, [కొండా వెంంటప్పయ్య : స్పియ చరిత పుట 297,

ప్రాతం త్యోవ్యమం _ ఆెతు పోరాటలు 59 ణు లి €౬ మా పూరర్రిగా ఒం నెల రోజులప్తామి ర్రైతులు తిమ కళ్ళ ఎదురుగొ తమ వపవవులను, భూములను. ధాూన్ని, పాతలను జప్తు చేయడం చూచారు. సోఖీసుల, సెనికుల చేగుల్లో లం ఇ వాహ పా. యణ వారు ఎన్నో అసమానాలకు గుర్తైనారు ఎంతో మండి కార్య" ర్వులు జైళ్ల పాలైనారు.. వారి జీవిలమే అ న్తవస్తమైంద అయినప్పటికీ, నైతిక బలాన్ని పీడదర రైతులు బ్రిడీష్‌ పాలక వవపు బలాన్ని ధైర్యంగా ఎదుర్కొన్నారు. ఈ విధంగా ఉద-మం మహా ఉధతంగా గ టల ఈయ “జన. ట్‌ న్వ్‌ సాసతున్న సమయంలో, నాయకులే ఉద్యిమం ఆపమసి నలహా ఇచ్చారు. “ఇకుడ నాయ కలే ఆగ చరులను ది జార్చారు. కాన్‌, ఆనచకులా నాయకులను బలహీన పరచలేదు.” వలా చి అ*వి పుల్లకి సత్నాాాహం, శనంటూగు జిలా పన్నుల నిరారణోద్య ఎ ఆ లా క్‌ గా హం. ఠి విశేష్‌ సే విదా.ధికులు కాని నామాన్య రైతాంగం ఈ ఇండు ఉదమాల్లో హెల్గొన్నారని రయ ౬ ల ఇఒ. ప ట్‌. గె ౮౫ తేలుతుంది (గామాల్లో (వభుత్నాధీకారులు రైతుల సాంవిర బహివష ఇ రణష /ంల్రైనారు. [గామాల్లో “వాలంజీగు ఊఉవా దావాపౌ 4 ఎతెనరూ. 5నిపించలేడు. = వా-౦బ్‌ర్తు లె య జీ ్‌ హూణా నను వారి వదం వెళగానే అక్కడి గుంది. వెళ్ళిపోయేవారు..,పస్నులు చెల్లి.చన వారు ఎక్కడ నిదసిస్తున్నార్తో ఎవరూ చెప్పేవారు కాడు... రల పుఐన్ని నూసి ఉన్నాయి మొవటి ఇల్టు భాఫీగా ఉంద తలుపులు తెరవగానే ఎపరూ వన్పించళేదు. తర్వాత ఇంటీ లోని స్త్రీలు వరసగా బయటికి వచారు. యజమాని వనవడ్నానికి నిరాంరించాడు. ధాన్యం జప్పు చేయాల్సి వచ్చింది. దొశ్ని కొలవడం, కటి ఇసాలుగా తయోరు చేయడ, జపుల వః సై ట్ట ఒన్సా య్‌ పట్టిలు తయారి చేర్చాడిం. కండు గంటలు పటింది.. రిజర్స్‌ పోలీనుచే ఈ కూలీ పని అంతా చేశారు” ఆని వరినితిని అవగాహన చేసుకొని తగిన చర్యలు తీసుకొ నేండుమగానూ _ ఫా క వ్రభుత్వం గుంటూరు జిల్లాకు పంపించిన డి జి. రూథర్‌ఫర్డ్‌ తన పై ఆరి?ా63 రాళాడ.కి రైతులు వడర్శించిని నిర్మితికి ఎన్ని ఉదహరకణరైనా చెప్పవచ్చు. జప్తుల చేయడంలో బాగంగా ఆదంకి తహసీల్‌ దార్‌ పిల్లల మరి సోమయాజులు, కోట సుందరమ్మ అనే స్రీ ౧ (రో ఓ మెడలో నుంచి మంగళ సూతం లాక్కోడానికి ఉప కమించాడు, ఆమె. రెండడుగులు వెనక్కు వేసి, తానే పుస్తెలను కీసి తహసీల్‌దార్‌ మీదకు విసిరింది. దుద్దుహరులో పన్నుల నిరాకంశోద్యమం ముమ్మరంగా సాగుతున.. రోజులో ఒంగోలు నబ్‌= “లెక్షర్‌ న్‌ ఈ స్ట బల అక్బర్‌ హైదరి మద్దరాల ముపాళ అనే టగ్రామానిః వెళ్లి, అక్కడి ఒక ౩శు 8౦ంటిల్‌' ఒక న్‌ జు జా య పెట్టను సేసుకొని తరిగి దుడుషానుకు బయులడేంాడు,. ఆ ఇంటీ గృహోణి_చిగురుపొటీ ది "వా చిన్నమ్మి=సబ్‌ కల్యెర్‌ను వెంబడించి, బండిని అపి, నద్‌ కలెక్టర్‌ను ముదుకు సౌననివు ట్‌ లేదు. చివరకు నట్‌ కలెకర్‌, ఐండి ఆపి, పెటెను ఆమెచ్చి తిరిగి పోవాల్చీ వచ్చింది. లు లా ాడాాలాాాలా

1. 17.6.8౧౮106/1016 10 గ 6౧4808౧, 0౧181 56678140/ 10 60౪1 01 సిశేంర?85 6౮8166 ౮౭౧. 26, 1922 (51818 41001793, వగర[౧/8 5౯4068౧, 1166972086). న. ప్తె అష ల భదరాజు శేషగిరిరావు ౫ గుంటూరు జిల్దా స్వాతంత్రోద్యమం 1021447 పుటలు 96, 98

60 ఆంధ పదేశ్‌లో రైతు ఉద్యమాల

కానీ, ఇక్కడ పత్చే'౦గా పస్తావించుకోవాల్సింపి స్వాతం త్యోద్గమ కాలంలో రైతు ఉద్యమాలు కేవలం స్తరాజ్య పాప్రి' పరిమితమై హోవాలవే3 కాం గెస్‌ నాయకు ఆలోచన. రైతు ఉవ్యమాలము ౮రు అందుకు అనుకూలంగా మాతమే మళలుచుకొన్నారు, ఆదీగొక, గాంధేయ సూత్రాలకు లోఐడి మాతమే ఉద్యమాలు నడవాలనేవ కార్మగెన్‌ వారీ ధ్నేయం, ఆందువల్లనే గాంధీ ఆహింసావాదానికి ఉద్యమం దూరమై పోతుందనుకొన్నప్పుడు దాన్ని నడిమధున అపి వేయడాని5 కూడా వారు వెనుకాడలేదు. గాంధీ చెప్పిందే సత్యం; గాంధేయ వావమే చేదం అనే భావన (ప్రజల్లో నాటుకుపోయింది. దుద్దహరులోవి పగ్పుల నిరా: 6ణోద్యిను నాయకుడు. ఉద్శమాన్ని విరమించగానే ఈ విధంగా అంటాడు; “వేము ఎఃతో నిరాశ చెందాం కానీ, [కవ శిక్షణ గల ౩ గెసు వాదులుగా, మాపై ఎ౨తో (వభా విం చూపిన గాంధి ఇచ్చిన సూచనలను మేము పాటించాల్సి వచ్చింక. ఆయన కోసం కాక పోయిన జతే, మేము ఉద్యమం విరమించి ఉండేవారంకాష.. నిజావికి ఆయన ఓక మంత “దండం ఉపయోగించాడు.” పే ఈ కారణంగా రైతు వపయోజనాలప వర్గ చైతనృంతో రూపాంవన “మిక టెంట్‌" ఉక్యమాలుగా రైతు ఉద్యమాలు స్వాతంత్రోద్యమ కాలంలో ఏర్జడిలేదు. కానీ, నంటూరు జిల్లా వన్నుల సిరాంరిణోద్యమం ర్రైతాంగ శక్తిని చాదించనే చెవృవచ్చు. స్వాతం త్నొనికి కొద్ది సంవత్సరాలకు ముందూ, ఆ తిర్వాత రైతులు సాగిస్తున్సు. ఆండోళనలను పలూళి ఆడవి సర్యా్యాగహంఎ, గుంటూరు జిల్దాపన్నుల నిరాక రణోద్యముం “రిహార ల్స్‌” వంటివని స్పష్టంగా చెల్బవచ్చు.

• అల్లూరి సీతారామరాజు రంప ఫితూరి ;

ఆవ్మధలో నహాయ సిరా రణోద్యంలో భాగంగా నడిపి రైతు ఉవ్యమాల చల్తా 3 పోయిన ఆరు నెలోపే, ఆంటే 1992 ఆగస్ట్‌లో గోదారి. విశాఖపఓ్నం౦ ఏజెన్సీ వాంతా లకు చెందన రంవి సబ్‌కివిజన్‌లో గిరిజనుల టరుగుబాటు పాఠరంభమెంది. పశ్చిమ. గోదా వరి జిల్లాలోని మొ%ల్లు (గాచుంలో 189లో జన్మించిన అల్టూకి సీతారామరాజు నా_వకతంం వహించాడు, వృగియ కులానికి చెందన సీవారామరాజుకు ఆహిఐసా సిద్ధాంతంలో నమ్మకం లేదు. గాంధీ ప్రారంభించిన సాత్సీక అనహాయోద్శమం ల్ల స్వాతంత్యం రాదని రాజు భావించాకు. అందువల్ల సాయువ పోరాటం దారా స్వరాజ్యం సాధిద్దామనే అభి పాయం ఆలగికి వలీనెంద,

ఏజెన్సీ (ప్రాంతంలోని గెరిజనుల అర్థిక పరిస్థితులు, రాజు రాజకీయ ధ్హేయాలప ఆనుకూలించాయి; ఈ వా ౦తంలోని గిరిజన రైతాంగాన్ని ఎన్నో సమస్యలు ఎదుక్కు న్నాయి. (పకత్తం మీవ అఆ_గహం పెంచుకోడానికి గిరిజనులకు కారణాలు ఉన్నాయి. నరైన నాయవత్వం దొరికితే తరుగుబాటు పతాకాన్ని ఎగర వేయడానికి వారు సిద్ధంగా

చం

శ. భృదిరాజు శేషగి3రావు ; గుంటూరు జిల్దాలో స్వ్పాతం్యత్రోద్యమం పుట 97.

స్వాతం త్యోద్యమం ఎ రైతు పోరాటలు 61 ఉన్నాడు. సావ్యపదాయకంగా వారు “పోడు” వ్యవసాయానికి అలవాటు వడ్డారు. కొనీ, పోడు వవసాయం మీ వభ్‌త్వుం అనేక ఆంక్షలు విధించింది. ఆంధ మైదాన

వదేశాల్లోనే వ్యవసాయాభివృద్ధి జరిగించు. గిరిజనులకు వ్యవసాయ. రీతుల్లో షణ శక సరిగదా, వ్యవసాయానికి కావాల్సిన పనిముట్టు, మూలధనం వారికి లభ్యం గాక అనేక ఇబ్బందులకు గురైనారు. వవవులకు ఆఅకవుల్లో మేపుకోకూడదనీ, అడవి ఉత్పత్తులను సేకరించుకోకూడదని, లవ కోట్టుకోకూడదని [పభుత్వం శాసించింది. ఆటపీ చట్టాన్ని ఉల్లంఘించిన వార్‌ మీద _వకుత్య్వోద్యోగులు విపరీత మైన శీక్షలు విధించేవారు, ఓక చిన్న కొమ్మ నరికి నండుకు కూడా రామయ్య అనే గిరిజనుడి పై పదిహేను రూవాయల జరిమానా ప్తి దిని రంవ విచూరిని ఆణచడానికి గానూ “స్పెషల్‌ కమీవగర్‌'గా నియమించిన టి జ, రూథర్‌ఛర్డ్‌ రాకాడు.* అటవీళాఖోద్యోగులు, కంటా క్ట్‌్డు గిరిజనులచేన వెట్టిచాకిరి చేయిందుకొనేవారు. వీఓన్నిటికితోడు గూడింలో తహసీల్దార్‌గా పం చేస్తున్న బా స్థియన్‌ దురానతాలు మ్‌ఓిమీరారి.... వొస్టిపన్‌ పభుత్వం తరపున సివిల్‌ కింటాక్టులు చేయించేవాఈ. హలీలకు తక్కవ కూలిచ్చ _వభుత్న భాతాలో ఎక్కువ రాసేవారు. ఇతకి లంవగొంకి తనాన్ని గడించి రూడా ఆనాశు కధలుగా చెప్పకొన్నారు. భూమ తగాదాలేర్పకినప్పుడు, భూమి కొలతలప్పుడూ. గిరిజనులు ఇతడిరీ లంచం ఇస్తేనే తప్ప వని జరిగేది కాదు.2.. రవివ్యూ, పోలీసు, ఆటవీ శాభోద్యోగుల, ముకాదారుల దోపిడి బాస్టీయన్‌ దురాగతాలు రంప వితూకికి భౌతిక పూనాడులై నాయి,

కల్లావపటం తెలియని ఏజ్వ, గిరిజనులు సీతారామరాజు మీద “ఆపారమైన భక్తి, వికాసం” పె.చకొన్నారు ళు పరిస్థితులు రాజు ఉద్యమానికి చాలా ఉపకరించాయి.

శన ఉద్యమానికి ఆయుధాలు, మంద "౨౦కు అవసరమ నిశ్ళ యుంచి, రాజు పోలీను స్టేషన్‌లపై దాడులు పారంభించాడు, మూడు వందల మంవి అనుచరులతో ఆతడు 199కి ఆగస్ట్‌ 22 చింతవల్లి పోలీసు స్టేషన్‌పై దాడిచేసి 11 తువాషలను, 1,890 తూటా లను, క్‌ వత్తుంచు, [14 బాయనెద్‌లరు స్వాధీన పరచుకొన్నాడు. మరుసటి డినమే కృష్ణ దేవి పేట వెళ్ళి,పోలీను వాడని లొంగివోమ్మని వబుకుపెట్టాడు.. పోలీసు ఉద్యో'ఎల పలా యనం చి త్రగించాకుు రాజుషు ఛాలా ఆయుకాలు లభ, మైనా ము. ల్రిశవ శ్రేదిన రాజు చొమ్మలగి పోలీసు స్టేషన్‌ పైన దాడిచేసి, కొద్టిపాడ ప్రతిఘటన తర్వాత ఎనిమివ్‌ కార్చయిన్‌ లను ఎనిమిడి వంవల ఇరవై అయిదు రువాకీ నవిండ్డిను చ్యాథీన వరచు కొన్నాడు. గామ్‌ సోదరులు, _గామ్‌ మల్తుడొవ, (శామ్‌ గంటందొర, రాజుతో చేశేఓప్ప టికి ఆతడి శక్తి ఇనుమ డీంచి:8.

01169 56076140/ 10 60౪67౧౧౪౧1. కీీ8ర/88 68166 220౧6 గీ౮ం్ర౮5 1924,

(51118 త?ంసిగ89, ఉగింగ/3 ౯26650, 6618086.) ల పై మూలల

కిల ఆం.ధపదేళ్‌లో రైతు ఉద్యమాలు పరిస్థితి చేయిదాజి పోతుందని (గిహించిన బ్ర్‌లేష్‌ (వభులంం కీన్‌. డాసన్‌ సాండర్స్‌, స్కాట్‌ కవర్డ్‌లాంటి వతిభాళాలురైగ పోలీసు అధికారులను _జెన్సీ ాంకానిక పంపింది. కానీ, ఆ (పాంతమంలా అరణ్యమయమైనందు వల్హా. గుబురుగా. పెరిగెన తుప్పలచేత మార్గాలన్ని షరుకుగా ఉన్నందువల్తా పోలీసువారికి సమగ-యం కుదరలేదు. 1999 ఆగస్ట్‌ 24న దామనపళ్లీ ఘట్‌ వద్ద అల్లూరి సీరారామరాజు నాయంత్నలలోని గిరిజన దళాకు, స్కాట్‌ కవర్డ్‌ | 50011 ౦00౪864). హైదర్‌ , [6౪18౯ నాయకత్వం లోని [పభుత్వ దళాలకు తీఎమైన పోరాటం జరిగింది. డీన్ని గరించిన లథికార వింరణ ఈ విధంగా ఉండి: “నాలుగు మెల్ల పోడుగుగల ఘాట్‌ నంచి పోలీను బ్దండం కిందకు దిగుతుంది. మార్గం. ఇరుకు; చుట్టూణ-కీకారణ్యం కుడి వైపు పె భాగాన శ్యతువు దాగి ఉన్నారు శృతువును ని పెల్టకు:డా ముంవస్తు ౧ళం పురోగిమించించ.. కంది ఉద్యొగులం మీన దాగి చేయకూడదు, తెల్ల దొరల మీడే మన యుద్థమనే తన ధే యానికి అనుగుణంగా శృతువు ముందిస్తు దళంపై కాల్డులు జరపకుండా స్కాట్‌ కవర్డ్‌, హైఓర్‌ల కోనం ఎదురు చూళాడు. ఒ5ని వె.ట మరొకడగా నడిచివస్తున్న (వధాగ చ్‌ఖానిక్తి నాయరత్తం వపాస్తున్న స్కాట్‌, హైటర్‌లపై శృతువు కాల్పులు జర్‌పి, షరువుర్నీ చంపివేళడు. హైదర్‌ పక్కనే ఉన్న హెడ్‌ కాన్‌ స్టేట్‌ ల్‌కు గాయాలు తిగిలాయి”,! ఈ కాల్పుల్లో మరో నలుగురు వొలీసు వారుకూడా చనిపోయారు. ఆంతవన్నా మించి పోలీసుల నుంచి ఎక్కువ సంఖ్యలో

బాయనెట్టను, తూటలను. ఆరు 808 రైపుళ్లడు న్నాధీన పరుచుకొన్నా మ. కవర్డ్‌, హైటర్‌ల మరణంతో ఖంగుతిన్న వభుత్వం మలబార్‌ (వల్వేక పోలీసు

దళాలను రంగళలోకీ దించింది. అయినా రాజు అక్టోబర్‌ 18న అడ్డ తీగలపై, మూడు

రోజుల తర్వాత రంప చోడవరంప్రై దాడి జరిపాడు. “ఇక్కడి పరిస్థితి అందోళన కలి స్తున్నది. ఫీచూరి నాయమని గౌరవం పెరునుతున్నడి; నహాయ నిరాకరణవాడులు నిస్సందేహంగా ఆతడినే ఆభిమా నిస్తున్నారు అడ్డతీగల, చోడవరం బూటీలతో మ* గౌంవ

[వకివ్టలు దెబ్బళిన్నాయాని,” గోదావరి జిల్లా మాజిస్టేట్‌ జి టి. హెచ్‌. బాన్‌ పభుత్వ

ముఖ్య కార్యదర్శికి రాసుకొన్నాడు.* /

న

1. గగ! 51648751, 1.0.5. గఉంంగిం౪ 00గొాగా!5510067 10 గెడ. 612085). 556. 6.5.4. 1.0.5... 01161 5661668౧/ 10 00౪61౧౧6౧1 ' ౮8166 6౭గా౧ [8/858- న8(౧8గ౧౧. ౧6 26101 గ60౧9 + 1922.

(51816 గీ!0[1౪65. గిగిర[0?8 ౧8౮650, 7606182586.)

2 6.1.4. 58/0048/ 556... 1.0.5., 01817101 89151818 10 గగ. 618085, 556., 6.51., 1.0.5. 60౧618 56076183౧/ (0 ౦౪6౧౧౧౧6౧1 (068౧౫|-౦0111681) 681964 261% 06105067 1922.

(51816 4?0[01౪69, ఉ౧౮౧?8 ని/8669గ0, 1766/85086.)

స్వాతం త్యోద్యమం. - ర్రైతుపోకాటలు 88

1928 అక్టోబర్‌ దొకౌొ అల్లూరి సితారామంజు తీన విజయ పరంపంను కొనసాగి స్తూనే ఉన్నాడు కానీ, సెప్టెంబర్‌ 17వ తేదీ ర్యాతె సడింపాలెంలో గాయ్‌ మల్దుదోర పట్టుపన్టంతో ఫతూరీ దారులకు తీవ నష్టం సంభవిఎచింది, దీనికితోడు 1924 జనవరీలో మాసు ప్రభుత్వల కెండు కంపెనీల అస్సాం రై పుల్స్‌ను ఏజెన్సీ (ప్రాంతంలో దించింది. సైనిక చర్యలను సమన్పయించడానికి. రూదిర్‌ఫర్డ్‌ను స్పెషల్‌. కమీషనల్‌గా ప్రభుత్వం నియమించింది. రూధర్‌ఫర్డ్‌ వ్యూహ రచన చేసి ఫీతూరీదారుల దగ్గర బంధువుల మీద వారెంట్‌ లు జారచేశాడు... దీని ఫలితం వెంటనే కన్పించింది.

1994 మే 7న సీఠారామరాజు “ఈస్ట్‌ కోస్ట్‌ స్పెషల్‌ ప్రోల్రీస్‌' వారి కంటబడ్డాడు. రాజు పరిగెత్తి పోవడానికి (ప్రయత్నంచాడు కానీ, పోలీనుల కాల్పుల్లో మరణించాడు. జూ మరణం తరాాత మిగిలిన దళాలను, నాయకులకు పోలీసులు వె టాడీ ఆరెస్ట్‌ చేయడమో, చంపివేయడమో చేళారు.

రైతుల సహాయంతో హింసారహిత సహాయ నిఠాాఠరశోద్యమం. ద్వారా కాం గెస్‌ స్వరాజ్యం సంపాదించడానికి సమాయ త్తమైలే, ఆదే రేయతతో సాయుధ పోరాటానికి ఉప కమించ్చాడు అల్లూరి సీకారామరాజు.. వలస పాలనపల్ల వితూరీదార్షకు గాఢమైన వ్యతిరేకత ఉంద. కానీ. సైచక దళాలను నిర్మించుకొని, దేశాన్ని విముక్తి చేయాలన్న ఉద్దేశ్యం గానీ, పధకాలు కాసీ వాకి లేవు. రామరాజు నాయకత్వంలో జరగిన గిగిజన పోరాటం ఖవ్ఫితమైన రాజకీయ ఉవ్యమమన చెప్పగలిగినా, సిద్ధాంతపర మైన రాజకీయ, ఆర్థిక, శిర్మాణ కార్య కమం లేక పోయేటప్పదికి ఆది వైవల్యం చెండిండి,

అధ్యాయం- తఆలంగాణా వ్యవసాయిక విషప్టవం పూర్వరంగం లారతదేశ రైతాంగ పోరాటాల్లో తెలంగాణా సాయుధ పోరాటం గొప్ప ఆమరగాధ. ఆదాక మహత్తర విమ్తుి పోరాటం. (బిటీష్‌ సా మాజ్యవాదుల బంట్టులో పెద్ద బంటు నైజాం నవాబు, ఇళడిని గెడ్డె దించడావికి, భూమకోసం భుక్రి కోసం సామాన్య రైతులు, రైతు కార్మికులు చేసిన గోఫ్న పోరాటం. ఇది. వేలా5 పీకిత ,పజలు పాల్తొన్న ఇన్యమం ఇది. కోస్తాం ధ జిల్దాలకు (వభావికం చేసిన ఈ పోరాజం (ప్రవంచ హ్పాడిశ్రేయుల, చర్విత కారుల దృష్టిని 33 ర్షించింవ. “చై నాలో తప్ప ఆసియాలో ఇంత పెద్ద ఎత్తులో ఎక్కడా ఇంతజి ఉద్గమం జంగలేదు” ని విల్‌ ఫెస్‌ కాంప్వైల్‌ స్మిత్‌ (౪166 00౧046॥ 5/1) అభ్నివాయపడ్ధాడు. ఇండియాలోని స్వదేశీ సంస్థానాలన్నింటిలోనూ హైదరాబాద్‌ సంస్థానం చాలా పెన్దది. దీని విస్సీక్ణం దావాపు రికి,000 చదిరపు మైళ్లు, జనాభా కోటీ, అరవై లక్షలు భాషా పరంగా నైజాం సంస్థానాన్ని మూడు [పాంకాలుగా విభజి:చవచ్చు. అవి నూరింట యాభై వంతుల తెలంగాణా, నూరింట తరవ్వై ఎనిమిష్‌ వంతులు మరంాట్వాడా ప్రాంతం. నూడింట ఇ5వై రెండు వంతుల వి స్రీర్ణం గుల కన్నడ వాంతం.. 19851 జనాా లల ప్రకారం తెలుగు మాట్టాడే (వజల సంఖ్య 90,000,00 ఆంటే మొత్రం సంస్థానంలో నూటికి యై మంది తేలుగు మాట్టాడేవారు. మఒవరఎగ్మాచూస్తే నూటికి ఎనభై ఎనిమిది మంది హిందువులు, మిగతా వారు ముస్తింలు కై నవులు, ఇతర మతస్థులు, పాలకుడైన నైజాం ముస్తీం, హైదరాబాద్‌ నగరం, మినహాయిస్తే, తతిమ్మ సంస్తా నంలో ఎక్కడా ఉర్టూ మాట్టాడేవారు ఆధిక సంఖ్యలో లేరు. కానీ, పాలకుడు అన్ని స్తాయిల్లో ఉర్దూను. అధికార భాషగా చేశాడు, కోర్టు భాష ఉరుదు: పరిపాలనా భామ ఉరుదు , (వాథమిక స్తాయి నుంచి బోధనా భాష కూడా ఉర్జూయే., తెలుగు, కన్నడం, మరాఠీ భాషలవారు మార్యమిక స్తాయి నుంచి తమ మాతృ భాషల్లో పైంవేటు రంగంలో

తెంంగాణా వృవసాయిన విప్లవం ఠిగ్‌ విడులు తేరపాలన్నా నైజాం వభుత్చ అనుమతి ఆవసరం, ఈ కారణం వల్ల నైజాం సంస్థానంలో తోంటై నాలుగు కాత2 మంచ నిరవవాస్కులు,

ఖక పాలూ వ్యవస్థను గమనించాలి, సంస్థానంలో ఆధి; శాతం హిందువులని శెలసుకొన్నాం. ఆబినా, నైజాం ముస్తీం వావడంవల్త, ఆతడి వతోన్మారం వరిపాలనాొ వ్యవస్థలో పగిబింబించింది. మొత్తం * 7భాలో ముస్లీంణ వన్నెండు కాళం అ_ఎనప్ప టికీ ఉన్న తోద్యోగుల్లో ఇాంవైై "తం ముస్తీంలు వారు న్లైవాం అండ చూసుకొని నిరం కవులుగా ప్ధవహరిం నేవారు. వ'పాలన పాషికంగా ఉండేవి. హింయా, స్టీం ఫంషగలా ఒకేసారి వస్తే పాంకూ వండగలను నిషేధించి, ముస్తీం వంగగలను భారీ ఎత్తులో జరపడం సామాన్య విషయం... కానీ, పాంచువుల పట్ట కనపరచిన దూపుడు, పాలకుడు శై9ి స్తవుల పట్ల కనపర్చలేగ పోయాడు. బిటిష క్రైస్తవ పాలకుల సద్వసమున్న తక్సాన్ని కొలచే వైజా౦కు పత్యామ్నాయం లే: పోవడమే డీనికి ఏకైక కారంజ

సంస్థానంలో ఎన్నికలు లేపు. [వజల౫ ్కపాఠరమిశ హక్కులు ఆందని మానివండ్డు. వరికా స్వాతం త్యం మృగ్యం. నామావళిష్టమైన ఒం శాసనసభ ఈంవ... దాన్లో నళ్ళ్యు లుదకూ వావాపు నవాబు నామినేణ్‌ చేసినవారు. శాసన సభలో జాగీర్దారు, న్యాయ వారలు ఎన్ను న్స సభ్యుణ కొందరున్నారు... కార్యనిర్గహణ కాఖ పేరు “ఎగ్జిహ్యటివ్‌ కౌన్సిల్‌”, డని సభ్కులు, దీనికి నాయకత్వం వహొంచే (వ్రవాన మంతి నవాబుచేత నియమితులు వారు. న్యాయశాఖ, కొర్మనిర్సహక శాఖ పైకి వేర్చేరు, కానీ, యదార్థ న్తితలో. అవి అనుబంధా లగా వ్యవవోరించేవి.. వ్యవస్థలో ఎన్ని శాఖలున్నా, నవాబు శారీ. చేసిన ఫర్యానాలము శిదగు లేక వు వాక్యంలో చెప్పాలంటే, నైజాం నంస్థాన పరిపాలనా వ్యవస్థ మధ్య యగాలనాడ రాజరిక వ్యవస్థ, నైజాం సంస్థానానికి పతేక కరెన్సీ, కస్టమ్స్‌ ఉన్నాయి ఈ మునుగులో నంస్థారం చుట్టూ కస్టమ్స్‌ తనిఖీ కేం దాలు ఊండేవి వీటిద్వారా, పోలీసు గార్టల ద్వారా సంస్థానంలో అడుగు బెపే వతి వ్యకి మీవ5ా నిఘావీవి ఉంచేవారు. దీనికి తోడు నై జాంషసొంత ర్రైల్వే వ్యవస్థ ఉంది. పతి స్టేషన్‌లోనూ. నవాబు కస్టమ్స్‌ అధి కారులు, పొలీసులు ప్రయాణీకులను ముపష్పతిపష్పల పెట్టేవారు. వ్యూడల్‌ వ్యవస్థ :

హైదరాబాద్‌ సంస్థానంలోనూ,_ దాన్లో అంతర్భాగంగా ఉన్న తెలంగాణాలోనూ (పజల ఆర్థిక, రాజకీయ జీవితం ప్యూడల్‌ వ్యవస్థ ధృతరాష్ట్ర కౌగిట్లో కిళిసీపోరయింది,

వ్యవసాయం కింద ఊన్న ఆనాటి భూమి మొత్రం అమిడుకోట్ల ముప్ఫై లక్షల ఎకరా అగా ఆంచనా వేయడం జరిగింది. ఈ భూమి మొత్తం మూడు రకాల యాజమాన్యం కింద ఉండి : (1) దాదాప్ప మూడు కోట్ల ఎకరాలు మొత్తం భూమిలో ఆరవై శాతం (వభుత్వ భూమిశిస్తు వ్యవస్థ క్రింద ఉంతేది.. దీన్న 'డివాని లేదా *ఖాల్బాా అంటారు.

8కి ఆంధ వదేశ్‌లో రైతు ఉద్యమాణ (9) నుమారు ఒక కోచి, యఖై లక్షల ఎకరాలు జాగిర్జారీ విధాశం కిన ఉండేడ. డిర్ని “గైర్‌ భాల్బా' వాంతం అంటారు. (8) దాదాపు వది కాతం భూమ్‌ నైజాం ౌంశ కమతం. దీ? పేరు సర్ఫ్‌-ఎంథాస్‌.

గైర్‌ వాల్చా (వాంతాల్లో సంస్థానాధీశులు, జెగీర్దారులు, &శారాదారులు. ముక్రే దారలు, అ_గపహోరికలు ఉండేవారు, వీకిలో కొందరికి పన్నులు వించి, వాటిని వసూల చేసుకోనే హక్కు ఉండేది. కొన్ని పేద్ద జాగీర్లకు, పెళాలకు. సంస్థానాలప సొంత పోరీస్ప సివిల్‌, టిమిల్‌ యంతాగాలున్నా యి. శాగీర్జారుల్లో కొందరు వచ్నుల వల్ల వచే ఆదా యంలో కొంత భాగాన్ని సంస్థాగానకి చెల్లించేవారు. మరి కొంతమం అసలేమీ చెల్లు నవసరం లేదు. వీరు నైజాం కింద ఉప సామంతులుగా వ్యవహరించేవారు. గైర్‌ వాల్నా [ప్రాంతంలో ఎటువంటి సక్సే. సెటిల్మేంట్‌ లేదు... రైతులకు భూమ మీరనేగాని, చీవరరు తను ఇండ్డమీద కూడా. ఎటువంటి హక్కులు లేవు, గామల పదలి వెళ్ళల్ని వస్తే ర్వ హస్తాలతో వెళ్లాలి విచ్చే రైతుకు సొంత భూమి ఆంటూ ఎదీ లేదు. నై జాంకు లోబడి

*.. సర్వాధివారాలు అనుభవిస్తున్న జాగీర్దారులు ఎప్పుడూ సంస్థానంలో ఉండేవాడు కాదు.

వొంవారిలో విలాస జీవితాలు డిపేవారు. తమ విలాసాల కోనం వీరు జాగీరు [గొమౌ లను నిలువు దోపిడి చేశారు. ఖాల్బా గామాల కంటే 25 నుంచి 50 కాతం వరకూ గైర్‌ ఖాల్సా [గొమాల్లో పనులు ఆధికమంటే జాగీర్జారుల దోపికి ఆర్జమవుతుండి,

పీరికితోడు దేశ్‌ ముఖులు, వేగపాండేలు ఉండేవారు. గతంలో వారు (పభుత్వానికీ వన్నులు వసూలుచేసి పెట్టేవారు. తర్వాత నాలార్‌*ంగ్‌ దివాముగా ఉన్న సమయంలో సంస్థాన యంతాంగం చేతనేవిన్న వసూలు చేసే పద్దతి సపవేశ ప్యైెడం జరిగింది, ఆప్పుడు దేశ్‌ ముఖులకు, దే?పాండేలకు గతంలో వసూలు చేసిన పన్నుల (ప్రాతిపదిక మీర “పతన లేదా *మాష్‌” (ఉద్యోగ విరమణ చేసిన తర్వాత ఇచ్చే పింఛనులు) మంజూరూ చేశారు. దేశమఖ్‌లు, దేఃపా.డేలు ప్నులు వసూలు చేసేకాలంలో వందల ఎకరాల్లో ఆతి సారవంత మైన భూమిని సావు చేశారు. ఈ భాము ౨న్నింటిని వారు సొంత భూముల కింద దాఖలు పరచుకొన్నారు. ఈ భూములనంచి సాగుచేసు కొంటున్న రైతులను చిత్తం వచ్చినప్పుడు తొలగించడానికి వారికి వీలుంది... దీఎతో రైతులు కౌలుదారుల స్థితికి దిగ జారారు గామాల్లో మంచి భూములు, మంచి నీటి పనరులు అన్ని ఈ దోరలవే. [గ్రామాల చుట్టూ ఉన్న 50చెలు, తోటలు, పెరడ్డు వీరివే. రైతులు కదలడానికి మెదల డానికి వేత్త కుక్కిన 'సేనుల్లాగా పకి ఉండాల్సిందే. (గామాల్లో తగాదాలు ఏర్పడితే వాటిని దేముఖులు తమ గ్‌కీల్లో వరిష్కరించడం ఆనవాయితీ. వడ్డేపల్లి దేశము పింగళ వెంకి టామిరెడ్డి తెలంగాణా మొత్తానికి ఆబ్కారీ కార్యటాక్డ్‌ పొందాడు. దాని అర్థం (గామా లపై పూ ఆజమాయమిక్షి హష్క, ఆతడికి ఆల్లిందన్న మాట

లా న

• లాగారీదారుల, దే? ముఖుల కోటల్హాంటి భవనాలను గడిలని పిలిచేవారు.

౭ల0గాణా వవసామిుక విప్లవం క! జొగీర్జారులు, దేశ్‌ ముఖులు చొలామంవీ తుపాకి, రైవుళ్ళ లై సెన్స్‌ సళపాదిలచారు., వారిక్‌ ఆశ్నికి దళాలు, సాయుధ బలగాలు కూడా ఉన్నాయి. జాగీర్జారుల, దేశ్‌ ముఖుల తదితర భూస్వాముల చేతుల్లో ఎంత్‌ భూమి. కేంద్రీకరణ జరీగింది.. కింది వివరాలు తెలియజేస్తాయి , - (1) జన్నూరెన్టి పకాపరెడ్డి (సూర్వాపేట కాలూకా) లా యభై వేల ఎకరాలు, (2) కల్గూరు జమీందారు (ఖమ్మం జిల్లా, మధిర తొలూకా) : లక ఎకరాలు, శి; బావాపేట జమీందారు (మిర్మాలగూడెం తాలూకా) : పదివేల ఎళరాలు. (4) సూర్యపే. దేశ్‌ముఖ్‌ : ఇరవై వేల ఎకరాలు. (5) వస్తూరు దేశ్‌ముఖ్‌ : నలబై వేల ఎరాలు. /8ీ) నర్చాపూర్‌ సంస్థానం (ఆవిలాబాద్‌ జ్‌ల్గా, లక్కి సెట్టి పేట). యాఖై వేల ఎకరాలు. పీకకాకుందా.. పదివేల నుంచి ఇరవె వేల ఎ౩రాల వరకూ ఉన్న భూస్వాములు న్నారు. మీర్యాలగూడే-కు చెందిన చెరకునల్లి నరసింవోరెడ్డి, బేతవోలు. జమీందారు ధా (హుజూర్‌ వగర్‌ తాలూకా, చఎదుపట్ల సువర్శనరావు (భువన వెర్రి తాలూూ) మూసకూఎ కుటుంబం ఇ బహీంపట్న౦ తాలూకా, తంగడిపల్లి గామం), అల్పాలి కుటుంబం (వోల పల్లి), మల్దాపురం ర ఎగారెడ్డి (దేవరకొండ తాలూూ), చందంపల్లి దొంలు బగా భూస్వా మల్లో మరికొందరు 1950 _- '651 సంవత్సరాలకు సంబంధీంచిన పరిపాలనా నివేదిక పరిశీలిస్తే వరంగల్లు, మహబుబ్‌నగర్‌, నల్గొండ జిల్లాల్లో ఆమిదు వందల ఎకరాలకు పైగొ ఆని నో గ 1 ఉన్న భూస్వాముల సంఖ్య అయిదు వందల యాలై అనీ, సాగులో ఉన్న మొత్తం ధూమిలో డెబ్ళె కాతల వారి ఆదీనంలో ఉందనీ శెళిసిపోతుఐది. ఈ భూస్వామ్య బీ5టి కోణాల్లో (గామీణ సామాన్య ప్రజానీకం దొరలకు, దేశ్‌ ముఖు రిక, దేశపాంచేలకు, వటాంరీలకు, పటేళకు, మె నుఎచి వచ్చిన అధికారులష రవరకాల వ ళా మ్‌ వెళ్సిచాకిరి చేయాల్సి వచ్చింధి. ముఖ్యంగా (గ్రామీణ వృత్తులవారు. వాకిజనులు. వెట్టికి కాగా గురైనారు. కూలీకి అప్పుడప్పుడు [పతి భలం ముజ్రేవ, కానీ, అడి నామ మ్బాతమే వద్దు దంపించుకొంటే నూకలు పెద్దైవారు.. నిర్భంధ వెజ్టిలో వంతుల వర్ధతి ఊది. శ్రి కుటుంబం. వంతుల _వకారం వెట్టి చేసింది. ఉద్యోగుల సరుకులు మోయడం ళూస్వాముల ఇండలో దీపాలు శుడీచి, వెలిగించడం ఇండ్లు ఊడ్చడం, చివరకు దొరల ననన నన. ననన 1... పుచలవలి సుందరయ్య : వీర తెలంగాణా విప్ణవ పోరాటం - గుణపాఠాలు (విజయ ఆ నో లి ళు వాడ,1978), పుట. 18. |

68 ఆం ర పదేళోక్‌ రైతు ఉదుమాలు కాళ్లు వడం వెచ్టిలో భాగం. ఇక, భూస్వాముు ఇండ్రలో వండగలు, వబ్బాలు, శభ కార్యాలు, దినాలు వస్తే వెళ్టీ విపకితంగా పెవిగేడ.. చివరకు _బాహ్మజులు మాడా క్త నండర్భాల్లో వి_్తళ్తు కుట్టి దొవల ఇండ్తకు సరఫరా చేయాలి. ,గొామాలకు అధికారులు వస్తే వారికి రైతుల అవసరమైన సామాగిని ఉచితంగా నకఫరా చేయాలి. ఈ సకథరాంప “సరవారహీ" అ. పేరు. గామంలో ఎక్కడైనా, ఎవరైనా గొరెను కోస్తే. దొంగాకికి దాన్లో భాగం పెట్టాలి. ఆక్రమ వసూష్ట జరిగేటప్పుడు ఏమ్మాతం ఆంస్యం జరిగినా గామా న్ధలను దొరలు నానా హింసల పాల్చేసేవారు బండి ముఃదు పరిగెత్తించడం, వంగ బె నడుముల మీద బరువులు పె్టడం, ఎండలో గంటలకు గంటలు నిలబెట్టడం (గౌమస్టుణ ఆభ విందిన కొన్ని శ్షలు.

“ఈ ప్యూడల్‌ దోపిడిల్లో కెల్పా దారుణమైంది, భూస్వాముల వంన్దలో *“బానిపలుగా' బాలలను వంపించే వద్ధత. భూన్వాములు, తమ కుమార్తెల పెళ్ళిళ్లు చేసినప్పుడు, బానిసలుగా బాలి: లను బహుకదించి, 'పెండ్తి జరిగిన తమ కపమార్తెలతో బాటే, వారి ఆత్త వారింశ్సలో పని చేయడానికి పంపేవారు భూస్వాములు ఈ వానస యువతులను ఉంపుడు గ లెలుగా కూడా ఉపయోగించుకౌనేవారు ”

వెట్టి చాకిరి. చేయించుకోవడంలో. చేయి తినిన వక్తి నల్గొండ. బిల్లా, జనగామ తాలూకా దేశ్‌ముఖ్‌ వీస్నూరు రామచం (గారెడ్డి, ఇతడి నికృష్ట చేష్టల గురించి పుచ్చలపల్లి సుందిరయ్య అన్ని వివరాలు ఇస్తారు | “కౌలుదార్ల నంచి, రైతుల నుంచి నికృంధంగ్లా భూములు ఏబళిస్తూనే వచ్చాడు. తన అదీన (ప్రాంతంలోని, దాదాప్తు శీ0 [గ్రామాల ర్రైతుల చేత నిక్కృంధంగా సంవత్సరం పొడువునా తన పోలాల్లో ళాకిరి చేయించుకొనేవాడు. కుటుం బఐంలో విష్ణ పుష్ట, వివాహం _ర3నా, ఎవరైనా. మకజీంచినా ఆ సందర్శాళ్లో రైతుల నుంచి నిర్భంధింగా నిజచానాలు ధ రూవంగా గానీ, వస్తు రూపంగా గాని బహుమానాలు పొలదుతుండేవాడు. వతి చేతి పనివాడు, వ్యాపారన్తుడూ తన వ్యత్తుక్లో కొంత భాగాన్ని లేదా రోఖ రూపంగా నిక్షీత మొత్తాన్ని చెల్లించక త ప్పేదికాదు. చర్మకారులు _ చెప్పులను, పశువుల కౌమ్ములను ; గొల్లవారు య కింబిళ్లను, వింయల కోసం నెరెలను, మేకలకు, పాలన్యు కైతులు_ధాన'0, కూరగాయలు మొవల్రైనవి ఇచ్చు కొంటుండేవారు.. 1940 (ప్రాంతంలో ఆయన రెంక్షు లక్షల రూపాయల విలువజేసే భవనం కట్టించాడు. ఈ భవన నిర్మాణ వ్యయంలో దాదాపు సగభాగాన్ని వివిధ నిక్ధాణ పనులకు నిర్బంధంగా చాకిరీ చేయించుకానదం ద్వారానూ, రొఖ రూపంగానూ సేకరించాడు, మూడు రోజుల [కీతమే (ప్రనవి౨చిన యువతిని, తన పసిక౦యను ఇంటి వద్ధ వదలి తన పొలాల్లో బాకిరీ చేయ డానికి నిక్కృంధంగా రిప్నించుకొన్నాడు. దాంతో చూచేవారవరూ లేక, పాలు లేకి ఆపసీ కింద పన్ను మూసింది. ఆతడెంత దుర్శార్గుడుగా. పేరు మోసాడంటే.. ఆగ్రామాల్లో నివసించేవారికి తమ విస్తలనిచ్చి పెండ్లి చేయడానికి రైతులు వెనకాడేవారు. ,,*1ే _ ॥

తెం:గొణా వ్యవసాయిః వివ్లవం 69 వట్టికోట ఆళ్వారు స్వామి రాసిన పజల మనిషి ఆశనే నవల తెలఎగాణాలో అలుము కొన, వెటిచోాిఎకి దరణం పడుంపె, - ళు బి న. వానే ఈ దొరలే అనాడు (గామాల్లో వీ వ్యాపొరస్తులు కూడా. బాధతో బాటు, రుణాల కాధ ఆధికమైంవ. పన్నులు చెల్రించుకౌలేని రైతులు తమ పోలాలనే వదులు శోనేవారు, 19294'88 మధ్య ఏర్పడ్డ ఆరి మాఎద్యం రైతుల కౌనుగాలు శక్తి హరింప చేసింది. రైతుణ పన్నుల కట్టడానికి, అప్పులు తీకృడానికిి పుటుఎఐ నిర్వహణకు శ క్రి లేక పోలా లష ఆశతీహీశ ధవలకు అమ్మివేసుకొన్నారు, ఈ ఏధంగా లక్షలాది ఎకరాణి' రైతుల చేయిజారిపోయి భూస్వాముల చేతుల్లో కేఎ దీళ్ళాతమైనాయి. ఆనాటి భయంకర ఆర్థిక సంత్షోభాన్ని వివరిస్తూ రావినారయజ రెడ్డి తన స్వానుభవాన్న్ని గురించి (పస్తావిస్తారు : “ఆది 1881త సంవత రం ఒు పేదరైతు నాదగ్గరకు వచ్చి తన కుటుంబం గడ వడం కష్టంగా ఉంవన్సీ చెప్పకొని తనకన్న ౮0కు ఎరాల మాగాణి భూమిని నాకు 25 రూపాయలకు _, అక్షకాలా ఇరవె అయిదు రూపాయలకు _ అమ్మాడు, నేను ఎంత వద్దన్నా తన పటుంబాల్ని కాపాడమని ,పాధేయవడి మరీ అమ్మాడు. తర్వాత రెండేళ్లకు ఆతని ఆద్దనికి తిరిగి ఆ రెండెకరాల భూమిని 95 రూవాయల డబ్బు శీసుకొనవండానే. వాపసు కిచ్చాఎ. ఈ విషయం ఎందుకు చెప్ప న్నావంటే ఆనాడు (పజల డబ్బుకు ఎఎగెబటిీ కట కట పడ్డారో తెలియజేయడత కోసమే ”] ఈ విధంగా జూగేర్జారులు, దేళముఖ్‌లు, భూస్వాముఅ మధ్య, చిన్న రైతులకు మూముల్లేనే రైతు కూలీలుగా చేశారు. నలొండ్య వరంగల్లు, మహబూబ్‌నగర్‌. జిల్లాల్లో రై న్‌ బాస్పాముం దోపిడి వివరితంగా పెరిగింది తమ దోపిడీని నికాటంగంగా కొనసాగించ డానికి భూపాంములు కిరాయి గూండాలను సైతఎ ఏర్పర్చుకొగ్నారు. .. రెండో పపంచ యుద్ధకాలంలో హైవరాబాద్‌ సంస్థానంలో ఆహార పదార్థాల కొరత | తా 9 జా ఆ విపరీతంగా ఏర్పడింది... ధాన్న సేకరణ కోసం. (ప్రభుత్వం ఎన్నో వర్మానాలకు జారీ ేసింది.. పభుత్వం నిర్ణయించిన. రేట్లకు ర్రైతులు “లెపీ' ధాన్యాన్న్‌ కోనాల్సి వచ్చింది. లెని ధాన సేకంణలో వేర్నో ఆవకతవవలు జరిగాయి. ఈ కారణాలుగా. తెలంగాణా లోని మధ్య, చిన్నరై తాంగంలోనూ, రైతు హలీల్లోనూ అసంతృ వ్లీ వబలింది, ఆంధ మహానథ తరతవాగా నిర్భంధ బాకికె ఖైకమ వనూజ్త, హ్యరమైన, దుర్భరమైన” నైజాం వ్యూడల్‌ పాలన కింవ నలిగి. పోతున్న తెలంగాణా. ర్రైతాంగంలో ఆం్భధ్ర మవోసభ ఆవి నన ననన న ఆ ల హ్‌ /

1. రావి నారాయణరెడి. వీర తెలంగాణ నా ఇనుభవాలు జ్ఞాపకాలు (విజయవాడ. 1972] , నో పుట, 6." *

ణి ఆంధ (వదేశ్‌లో రైతు ఉద్యమాలు ర్భావం అశ్తాజ్యోతిని. వెల్గించింది. తమ భాషా సాంస్కృృతుల విాాసాని కేగాః, తాము నూతన జీవితంలో. ఆడుగు బెట్టడాసికి కూడా ఆం మహాసభ తెలంగాణా (పజంకు దోహదం చేసంది. ఆందువల్ల దాని (ప్రాదుర్భావం; పెరుగుదల తెలుసుకోవడం. ఎంతో ఆవసరం. ఆంధ మవానభ [పారంభ రినాల నుంచి దాని కార్య కమల్లో చురుగ్గా పాల్గొని, చివరకు దానికి నాయకత్రుం వహించిన రావి నారాయణరెడ్డి ఆర్భధ వవాసభ పుట్బ పూర్యో త్రరాలను కూలఎకిషంగా చర్చిస్తారు ;

“అది 1998 హ్తైవరాబాద్‌లోని వివేంవర్యని థియేటర్‌లో ఒక హిందూ సాంఘిక సభ జరిగించి... ఆ సభలో [వసంగాలన్నీ ఉర్హాలోనూ, మవిళాప్ట్రఎలో నూ జతిగాయి.. ఓకే ఓక వక్త-ఓక ప్లీశరు_తెలాగులో మాట్లాతపోయారు.. సభ్యులంఠా గోంచేసీ, ఆమొనను మాట్టాడనీయ లేదు. ఆరోజుల్లో హైవరాబాచ్‌ నగరంలో మహారాష్ట్రల నంఖ్య చాలా తక్కువ. అయినా అగ్నీ రంగాల్లొనూ తమ ఆధిషృతను (పద్శిస్తూ ఉండేవారు, తెలుగు భాషకు మత్యాద మన్నన ఉండేవి కావు. ఆనాటి ఈదుస్తితిని గురించి మాడపాటి హు మంతరావు గౌరు తమ ఆం ధ మవీనభ చర్మితరో విపులంగా వివరించారు. ఆనాటి వవో నభ తెలుగు భాషకు, తెలుగు వక్తకు జరిగె ఎపమానాన్ని నగమించినవ కొంవరు పెస్టలు కలసి ఆంధ్ర భామకు, సంస్కృతికి నగరంలో సముదిత స్తానం న్‌ల్చించాలన్ను ఆళ యంతో “ఆంధ జవసంఘంో స్తాపి "బారు, న్‌జాం రాష్ట్ర ఆంధ్రోవ[మానికి ఆనాడు అలాగ నాందీ వాచకం పలికింది. ఆ తర్వాత రెండు సంవత్సరాలకు సిజాం రాష్ట్రంలో అన్న తెలుగు సంస్థలను 5€పి ఒం ఆంధ జన క్రేళదార్న ఎర్పాటు చేశారు... చః శ్రేయ్యద సంఘానికి మాడపాటి హనువు:తరావు గారు కార్ధుదర్శెగా ఉండేవారు... ఆంధ జనక్షే్యేద నంఘం ఆధ్వర్యాన తెలుగు భాషా సంస్కృతుల పునరుద్జేవ3 కోసల, వ్యూడల్‌ దురుంకాలకు వ్యతీరేకంగానూ చెదురు. మదురుగా సాగుతున్న ఊద్యనూలుు, వాగులన్నీ చేతిన మహానదిలాగా చేరాయి. 1980లో జోగపేటలో (పవ మోంధ్ర మవోనభ జరిగింది. ఆ మవీపభలో రాన్ట్రంలోని తెలుగు ఉద్యమాల్నీ వచ్చి కలిశాము. రూపాయి రసుము చెల్లించిన (వతివారూ ఆ మహాసభకు పతినిధీ. అప్పటికి నిర్ధిష్టమైన నిఐంరనావశి ఆ మహాంళకు లేదు. దానికి సుకవరం (వతాప౭ర్థి

*.. గారు అధ్యక్షత వహించారు. హైదరాబొదు నుంచి ఆరుట్ట రామచందదారెడ్డి గారితో సహా పదిహేను మందిమి సైకిళ్లపై ఆ మహాసభకు - వాలంటీర్థగా వెళ్పాం... నాటి వాలంజీరు దళానికి నేను కాప్టైన్‌గా వ్యవహరించాను "3

ఆంధ్ర మహాసభ మొవటి నుంచే తెలుగుభావ, సంస్కృతుల వికాసానికే గాక, వెళ్టీ చాకిరి నైజాం ఫ్యూడల్‌ విధానానికి వ్యతిరేకంగా తెలంగాణాలో. బీజాలు నాటింది, "వెట్టి చాకిరి” “వర్తక సంఘం” అనే కరప్యళోలు ఆంధ జన కేర్మవ సంఘంలోనే. వెలు

నా జా.

1. అదే మూలం ప్వటలు. 18, 14, 15

తలదౌావా వందనామయిుకి మనుమని . క జ్‌ ఆ క్‌ వేపి | అ / ౬ క్‌ జ వర్షా జ వాపక ఓ టక హెంంచరి ఇ ల జున్‌ మునే ఎవతింలో ఉంది. నల... ఆ ౯ వం డె న ఎ | _ ప. ౬ ॥ అవికామీ. మ ది మ ఈం: వా సములు సై స సన్‌ అంప్‌ మమతల సెళాచధి న. న స ఇ కో ఉం ల ం ము ఖల నలు వలి సేముని మీలో వవ వతి వలో తవక. సనా నాన్‌ వచశీలరిసూ ఆవిద జనవ 7 (య ॥ ఇదద సవమ మోవి షే వహ ఎ్నాము కేష్‌ పోరావాలు సపిపింది 2 కాం మొదటి అవవ మహవోనకీలో మవ వామే పనేం మయనడ _ జ ఇండో వహ్‌ “త శ జ &న్‌స్రైని కలల జ మ వె డ్‌ ౧౧౯ నళ శా న శీలి టాడుల గాము వా కం లట.. 4 న! నన మ త్‌ రాన్త అద పిదు. ఈ కిలో కూడా సావమ సము పలక పాములని కవిం న. క్‌ వివాద యొుదుత కవి + ఇశ్రా ॥ ల ద్‌ వ స త తయాని వివో ..డి వి ఫ్‌ శల ల్‌ో శ ఈ ల శ్‌ ళల మిచ్చివలో ఇ పింవకి, తమ్ము న. వంచన వి కొఎదదు వాచిద సతాం ను:ర్వ. వ ఇ ఈ వశీ చీ జ మ ల ఈ మవోసదిర చయం ల శా నా అసు మిగ చ వాలవల వి కిపొతిం మాడా గ ఇ వ వస యజ € న ల టం ౬ ళు మాదవి అవవ వటుకా జి వ్‌ేవిష్షు జటా బల ఈ సక్షింలిలేనే కిది ఇ ఉవోఅ | జ క్ల పిరంపువాచ వదిత్నానకి ఈ విన్యాదలు ౬౩ అవా వెకికామిం. వాదిని అదా వగా జావా నే న చేదలాని అనేక మిల వాలు మర్దన అం వోవనవా నాని, పీవ్చావాల వమసాలునాలను ల శె బత మి అజ ల శమప ముఐకమా మాక కాలర్‌ సింది మెటైంకి తమక నవ వి జబాాంను చా ల జ తంతి శైలు స | జ చించి తొలి,:వాటన వ వవ ల గిన -సహిసనంు మిసావాద నాం తం ఊవువవా న యొ జా ను ఈ జ్జ ఇ గ వ ఇ జ కకమై ఈ వము చవి రపి అం కన దవదద వు వం శని శీ వా చు 4 శి ళ్‌తి ఉ ఒఅ కె లని మై న వాదం” లలో ంంలినలో కొండా చెం ౨ వివా చతి కచపషేత వలాలమున కోటు ము శ ళు త్‌ శ శా ఇ తా న. న. క్‌ అంద మవో.ఓలోవా, వలన్‌ వ మందము ఎద నివ వాన అద్యపితి నపాలరి అక | ఆం ర మవోలకలోనూ ఎర్నకోలి సీర్యానాలేవీ ఆవి" లేద వత కిలో వుఎదుముల. నామ జూ గ్నొ చం కవావు అకువతిన హైవరాబాక్‌ జిల్లా నందా పః ఎంతో ఉవనన వవనపాది ద్ర మవ ణే జూ ళా ఇ బా ” నే = ం జ జు య రాజ్యాంగ సవన కదలడు ఎర్‌ంది చప వని వికి వంవికో అవ చ న ్వవోవక్‌ వాకార్‌ న బు ॥ అట శా ల ఇ లి వ్‌ నుక కాలా వజహడ మంలో జక ంకు కీనికి రావినానాయమజనడై కర్సితరి టి శి ం న వహించాడు... ఆద్వాన అన చెశ్తేవమూంనిష వాకనో చి ఉన్నాము నానాసుజిపెద్ది తనె మ ర్య జ్‌ త గా క ల రని జట జె ఆధ్యకేవన్యానాలను త్మీవఐా విమర్తి అదాడు. క్రాక్‌ ఏ ఛథవలో వందిల్లు కాటూకా చని ష్‌ ఆ న ర్‌ జజ = _ జవ త న జు వ వరం గావింలో 4క*న తొమ్మకో అంద వవోంరి ఈ మికివామల చేతులే విడిది వ, గొ 1949లో పౌకటశాలన్‌లో జరం వక ఆంధ మహోంది అవ్థపతి కోసం మిళివాన చ్‌ _ వ్‌ జు క జ జ జ హైఖపి ఇ క వ వాయకషక్తు కొండా వంకట కంరాచ2క. కమ్యూపిము పా నాయముటును బచ్చత ఎతావిడి మరా లు! డె స క చ్‌ గా ఊఉ ః శ న్న. జం లా జం పోజీ అజఒ, కొడవలి మకారటీతో వెంట రంాచెడి ప్ని వయా క [డే (=. తా (| న ననన శే అడే మా! అక 4౮ ఆవాల భంచి. ౯ శీ కి ఆదేమూలం ప్త౬ :6 లి వేం ఇం అలి లా నా శ న్‌ అఆదేసూాం౦ం పల 17 నవి వలీ వం -న.

ణి ఆం [వదేశలో రైతు ఉవుమాలు ఒంధ మవోనభ చర్నిశలో 1944లో భువనగిరిలో జరిగన పదకొండో ఆర్భధ మహాసభ ఒక మలుపురాయి, ఆంధ మహాసకి పై పూర్రి నాయ: తుం వహించడాన్పీకి కమ్యూనిష్టు పార్టీ ఆహర్మిశలు కృషి చేసింది, “*లిడి చూసీన మితవాన్ల నాయటఓలక విజయం అసాధ్యమని తెరిపోయిండి.. దాంతో వాకలో అయోమయం వ్యాపించింది, ఎన్ని కలు జరిగితే తమ దారు, ఓటమి భాయమవు "ఏ కీంబారు. ఆలాంటి వకిస్థికుల్లో గతం తరం లేక వాగు ఆధ మహాసభ నంచి నిష్క 9మిం జాలని నిశ్చయించుకౌన్నా రు." ఈ పరిస్థితుల్లో రానీ నారా_పణ రెడ్డి అధ షుడుగా ఎన్నికైనాడు, “అంశ మవోగభ సంతరించుక్రాన్న .వవా న్వభావానికి ఆనువ్సుగా సభ్యత్వ రుసుము నాలుగు అణాల నుంచి ఒక అణొకు ళగ్గించాం,” కాళోనీ నారాయణరావు, పౌల్ప వల్లి వేంంట రామారావు భువనగిరి మహానభరో ఉర్సావాంగా. పొల్తాన్నారు. యవకంతో... ఉత్సాహాన్ని, పట్టుదలకు, మితవాదుల్లో నిరాశ నిన్ఫృహబకు కల్గించిన భువనగిరి మహావక తెలంగాణా చరితను నూత్న వధాలకు మళ్ళించింది. ష్‌డి మొత్తం న్‌జింం రాష్ట [వజల పోరాటం మీదనే గారమైన వభావం వేసింది.” పన్నెంచో అం ర మహాసభ 1945లో ఖమ్మంలో జరిగింది. దీనికీ కూడా రావి నారాయ ణరెడ్డి. అధ్యక్షుడుగా ఎన్నికైనాడు తర్వాత ఆయన రాజ్షీనామా చేయగా స్తాయూ నంఘం విన్ద్చత ఎల్లారెడ్డిని అధ్వ్యికుడుగా ఎన్నుకొంది,! ప్రై వివరాలను బట్టి 1948 నాటి పదో ఆఅవ్మ్యధ వవోసభ రోజులనుంచి విరవాదల నాయకుడు కొండా వెంకట రంగా రెడ్డి వమ్యూనిమ్టు నాయకలు రావి గారాయణరెక్డి, ఇద్ధం ఎల్లారెడ్డి మధ్య నాయవత్వ విషయంలో పోటీ (పారంభమైంవని తేలుతుంది... 194| భువేగిరి ఆంధ మవోనభలో కొమ్యూశిష్టులపు నాయకత్వం లభించింది. అప్పబే నుంచి “సంఘం”. అని పేరు తెచ్చకా- ష్‌ అంధ మహాసభ తెలంగాణా మొత్తంలో వి స్తరించు కొంటూ వెళ్ళింది. “సంఘం” శాఖలు [పతి (గామ:లో వెలిశాయి. లక్షల ఎకరాల భూమిని సంఘం తర్వాత కాలంలో పేద వ్లైతులకు, రైతు కూలీలకు పంచిపెట్టి వ్యవ సాయ విన్లవా"కి నాంది వలికింది. ఈ విధంగా తెలుగు భాష, నంస్కృృతి, సాహాక్మాలీ వృద్ధికిగానూ ఉచ్భవించిన ఆంధ్ర మహాసభ చివరక్షు [గామీణులకు భూమి కోసం, భుక్రి కోనం ఈటెలను, వడిశలలను, బల్హాలను, బర్యార్లను, కత్తులను, ఆధునిక ఆ .ముధాలను అందించింది. జాతీయోద్యమం, హైచరాబాద్‌ స్టేట్‌ కొంటగెన్‌లో ఆరి వాదుల వవేశం : మైచగాబాద్‌ సంస్థానంలో జాతీయ భావాలు పెరిగి బాధ్యతాయుత పాలన వర్చడా లనే డిమాండ్‌ సర్హురా వినిపించింది. ఇది 1088 జూన్‌లో “హైదరాబాద్‌. స్టేట్‌ కాంగెస్‌ ఏర్పడ్ధానికి దారితీసింది, నన

1. అడే మూలం పుటలు 25, 26, 27,

రేలంగాణో వ్యవసాయము విషప్ణవం ళ్‌

స్టెట్‌ కార్ళగెన్‌ ఏర్పడ్డానికి ముంచు" పరిస్థితిని రావి నారాయణరెడ్డి వివరిస్తారు | "రత దేశంలో. ఆప్పటికే మాంటేస్‌ చెమ్మ్‌ఫర్జ్‌ సంస్కరణాలు అమల్లోకి వచ్చాయి. వాభ్‌పకారర రాష్టా9ల్లో వన్నినలు జఏిగి మది వర్గాలు ఏర్పడుతున్నా యి, ఈ మంతీ వర్గాల ఆవిర్భావ ,పభావం హైదరాబాద్‌ స్టేట్‌ రాజకీయాల మీద కూడా పడ్డదె. “హైదరా బాద్‌ సంస్థానంలో కూడా స్టేట్‌ కార్మగెస్‌ సంస్థ స్టాపించుకోవాలన్న వాంఛ ఇటు తెలం గాణాలో మాకా, అట్లు. మహారాష్ట్రలో స్టామీ రామానండతీన్ష, _ గోవిందదాస్‌ షరీఫ్‌ వంటి వారికి సైలినండ్సి ఆండుకన్సి స్టేట్‌ కొం గెస్‌ స్థావనకు సన్నాహాలు ఆరంభించాం. కానీ హూం వ్రభుక్వానికి ఇడిగెట్టలేదు. .. స్టేట్‌ కాం,గైన్‌ సంస్థరు స్థావిస్తే, దాన్ని నిపేధిస్తామన్ని వాం. .పభురంం బెడిరించింది. ఈ బెదిరింపులకు మేంలోంగలేస. ఆ రోజుల్లోనే శాక స్వామీ రామానంద తీర్థగారితో పరిచయం వఏర్పడింఏి. అందరం సం_వవంచుకొని స్టేట్‌ కాం గెన్‌ ప్థాపనకోసం అవసరమైతే సతర్థిగహం చేయాలని నిశ్చృయించాము. ఆందు శవి'ఓక నన్నాహః "సంఘాన్ని ఏల్పాటు చేశాము... అందులో . శ్రీబూర్లుల రామషృష్టరావు గాడు, నేను, ట్రీ క౯కీనాథరావు వైద్య, సిరాజల్‌ హసన్‌ తిర్మాజీ, రామ్ముష్ణ ధూల్‌ మున్నగు వారమున్నాం.” 1

కావ "హైడ్రరాజుద్‌”' శ్యేల్‌ "కాంగగెస్‌ (పభుత్వ నిర్భళిధానికి వెంటనే -గుర్రైంరి. 1500 సెప్టెలబర్‌లో. కాంగ్‌ పై నిషేధం విధించడం జరిగంది. - ఈ నిషేధానికి వ్యతి కంగా 19£8 సెప్టెంబర్‌లో. కార్టగెన్‌ సత్యాగహాన్ని ప్రారంభించింది. _ పైదరొబొడ్‌ గీగరంలో రాజకీయ ఊరేగింపులు జరగడం హరంభమైంది. _ వాటిల్లో పదానంగా చెప్పు కోతగ్‌ండ్‌ 1088 నవంబర్‌లో జరిగిన కాంగగెన్‌ పదర్శన, ఊరేగింపు "ఇది సూల్తాన్‌ కిరు ముంచి [ప్రారంభమై కోఠీ సమీపంలోని చెక్నిగాఫ్‌ ఆఫీసుకు. చేరుకొంది. ఊరే గింపులో పాల్తాన్నవారికి [పజలు _ ఆప్యాయతతో , వీడ్కోలిచ్బారు. సత్యాాగహ సభ్యు లందరూ సత్మాగహ (ప్రకటనలు తెచ్చుకొన్నారు. కానీ, పోలీసులు రంగంలో (పవేంద్చి సర్యాగహులను ని షేధాజ్ఞలు ధీక్కరించారన్నే నేరం కింద అరెస్ట్‌ చేశారు... వేలాడి మంది “స్టేజ్‌ కాంగెన్‌ జిందాబాద్‌ ఆనే నినాదం ఇస్తుంటే. మొదటి ఫఠ్యాగిహ దళం ఈ విధంగా అరెస్ట్‌ అయింది.

ఈ సంఘటనతో హైదరాబాద్‌ నగరంలోనూ, 'మొబ్టం సంస్థానంలోనూ. క్రొత్త రాజకీయ గాలులు నీచడం మొడ్డలు, పెట్టారు. ప్రజల్లో అంధ మహానభ ఒకవైపు, స్టేట్‌ శొంగెన్‌ మరో వైపు నిర్చితి పెంచఢంలో గొన్న హ్నీత వషాంచాము.. సామాన్య జన నందేహులో రాజకీయ చైళన్యం. పెంచడంలో రెండు. సంస్థలూ గణనీయమైన ప్మాత వహించాయి. /

1]. ఆడే మూలం ప్పటు 28

గతీ ఆం_ధ్య్మపదేశ్‌లో రైతు ఉదంమాణ నైజాం పాలన కఎదే బాధ్యతాయుత పాలన వర్చడాలనే నినాదం స్టేట్‌ కాం గెన్‌లో కొంత మంది లేవదీశారు. ఆనేవ మండి నత్యాగహలతో జైళ్లు నిండి హోాయాం. కానీ, గాలధీ సలహా మేరకు 1988 డిసెంబర్‌లో కాంగ్రెస్‌ సత్యాగవోన్ని తాక్కాలి - కంగా నిలిపి వేసించి.. కాసీ, కాంగెస్‌ మీద నిషేధం మాతం శతోలిన పోలేదు. 1041 కక్చిట్‌ ఇండియా” ఉద్యమంలో హైదరాబాద్‌ కార్యగెస్‌ నాయకులు చురుగ్గా పాల్గొన్నారు.

1988 నవంబర్‌లో ఉస్మానియ విశ్ళావిద్యాలయం విద్యార్థులు కొందరు యు! మాతరం" గీతం పాడినందువల్ల వోస్టళ్టు నుంచి పభుత్వం బహిమ్శారించింది. ఈ పిద్యా ర్ధుల్లో దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు, సర్వదేవభట్ల రామనాధం _పముఖులు. తర్వాత వారు క మునిష్టులయ్యారు.

1989 చివరినాటికి రావి నారాయణరెడ్డి. బద్దం ఎల్లారెక్డి, దేవులపల్లి వెం" టేశ్వర రావు హైవరాబాద్‌ స్టేట్‌ కమ్యూనిష్టు పత్షాన్ని ఏర్నర్నారు. వారి కారన్మివడూలు గొమా లకే పరీమితమైనాము.

1289లో రెండో (ప్రపంచ యుద్ధం ఆరంభమైంది. భారత జాతీయ నాయకత్వం తోనూ, ఎన్నిక్రైన శాసనసభల్లోనూ. సంపదిఆచకుండా భారత దేశాన్ని విట్‌, భారత దేశాన్ని రెండో పపంచ యుద్ధంలోకి లాగింది. కేందఎంలో జాతీయ _వభుత్వం ఏర్పా డాలని, యుద్ధానంతరం అధికారం పూర్తిగా భారతీ ములకే అప్పజెవృడం జరగాలని, ఈ బాగ్టానాలు చేస్తేనే తవ్వ యుద్ధ ప్రయత్నంలో న్రిటిష్‌వారికి సహకరించగూడదు. అని కొం్మగెన్‌ పార్టీ నిర్ణయించింది... 1985 చట్టం [పకారం ఏర్పడ్డ రాష్ట్రాల్లోని మం తివర్గాలు రాజీనామా చేశాయి. (పభుత్వం పై వత్తకి తెచ్చేందుకు గాను కాం గెస్‌ సత్యా.గహం [పారంభించింఏ.

హిట్టర్‌ 1941 జూన్‌ 21న సోవియట్‌ యూనియన్‌. మై యుద్ధం (ప్రకటించాడు. హిట్టర్‌ నాజిజం పై సోవియట్‌ ఎర్ర సైన్యం విజయం సాధించాలని, జవాన్‌ సామాజ్య వాదం గంచి చైనా పజావిముక్తి వకాలు విజయం సాధించాలని భాకత కమ్యూనిస్టులు వాంఛిఎచారు. ఆందువల్ల నాజబి౫ం, ఫాసిజం వ్యతిరేక పోంాట దశలో 1942 ఆగస్ట్‌ 8 తేవలలో కాంగెస్‌ చేసిన “కిట్‌ ఇండియా” ఉద్యమంతోనూ, ఆ తర్వాత జరీగిన సంఘ టనలతోనూ, భారత కమ్యూనిష్టు పార్టీ ఏకీభవించలేదు,

యుద్ధ సమయంలో కమ్యూని వులు, ఆంధ మహానభ కార్య=ర్తులు అనేక రైళుం, రైతు కార్మికుల సమస్యల మీక పకి చేళారు. రైతులు పొఅం పంక్షినా పండక పోయినా లెవి, ధాన్యం కౌలవాల్సి వచ్చింది, లెవీ నిర్ణయం విషయంలో స్తానికాధికారుణ, భూస్తా ములు నిరంకుళంగా వ్యవహరించారు. భూస్వాములు తక్కువ లెవీ కొలుస్తూ, ర్రైతుం నంచి ఎక్కువ గుంజారు. లెవీ ధాన్యాన్ని రైతులు స్వయంగా తమ ఐంధ్లలో తీసుకొని వెళ్ళి, మార్కెట్‌లలో అప్పగించాలి. అక్కడ తూనికల విషయంలో, ధరల నిర్ణయంలో

తెలంగాణా వ్యవసాయిక విప్లవం ౯7ర చాలా ఆకమాలు జరిగాయి... ఆంద్ర మహాసభ కార్యకర్తలు [గామాల్లో పర్యటించి లెవీ వహాళ్లలో జరుగుతున్న అన్యాయాలకు వ్యతిరేకంగా. పోరాటం చేశారు. అధికారులు గ్రామాల్లో రైతుల కంచి వారి శక్రికి మించిన యుద్ధ విదులు వసూలు. చేస్తున్నారని, ఇది ఆవ్యాయమని, యుద్ధ నిధిభావం భరించ గలిగింది కేవలం భూస్వాములీగని ఆం్యధ్ర మహా సభ కార్యరర్తలు _పచా:౦ చేళారు. యుద్ధ భారం నుంచి పేద ర్రైతులకు, స్వల్పాదాయ వర్గాల వారికి వివఎక్తి కలిగి. చడానికి ఆంధ మహాసభ, కమ్యూనిష్టు కార్యక ర్రలు సాగించిన కార్యవమాలు, వాడి పలుకుఐడి= పింపొందించుకోడానికి. ఐలు పెంచుకోడాని*, యుద్దా నంతరం పెప్ట పవా ఉద్యమాలను నిర్మించడానికి తోడ్చడ్డామి. వెట్టీకీ, వన్నుల ఖారానికి వ్యతిరేకంగా ఆంధ మహానభ పోరాటాలు : 1944లో భువనగిరిలో “*ఆఅతంత్త ఉత్సాహ భరితంగా” జరిగిన పదకొండో ఆంధ మహానభ తర్వాత వేలకొలది ర్రెైతులు, ర్రైతుచూలీలు ల౦ధ మవోనభ నభ్యత్వం తీసుకొన్నారు. ఆంధ మహసభను పేదరైతులు, రైతుహలీలు అప్మాయంగా “సంఘం”గా వీలచుకొన్నారు. “సంఘం సభ్యచ్వ వీడి ఉందంటే వభుత్వధికారులప భయపడాల్సిన అవసరం లేవి, భూస్వాముల, జమీందార్థ వెట్టిక పోవాల్సిన వనిలేవనీ (వజల్లో అభి ట్రాయు కలిగింకి ” భువనగిరి ఆంధ మవోనభ వభావం వక్కనన్న జనగాం రైతాంగం మీ పడింది. జశగామ తాలూకాకు చెందన పెద్ద జమీఐదారు విసునూరు రామచం దాండ్డి కీరాత కొాలప గురించి పుచ్చలవల్లి సుందరయ్య, రావి నారాయణ డ్డి, దేవులపల్లి వెం) బేశురరావు తదితగ తెలుగాణా ఉద్యమ నాయకులు పస్తావించారు.. అతడికి దాదాపు పదివేల ఎకరాల భూమి ఉంక్క అతడిని గురించి రావినారాయణరెడ్డి ఈ విధంగా రాస్తారు ః “ఆ రోజుల్లో విసునూరు దొరకు ఎదురు చెప-డమనేది ఊహకందని విషయం. పై అధికారులను, పోలీసు లను ఆపిట్టు కోవడంలో రామచందారెడ్డి ఆందేవేసిన చేయి... వట్నంలో మంచి పైరవీవాడు, కాబట్టి ఆశతడి౧ ఎవరించి కేసు గెలవడం అన్నమాట ఉండేదేశాదు. ఆతడి దుళ్ళర్యలను గూర్చిన కధలను నేను నా చిన్నతనం నుంచి కూడా వింటూ ఉండే వాడిని. అతడు, ఆళిని రల్ట్‌ కడివెండి దోరసాని జరిపే దుర్మార్గాలకు సంబంధించిన కథలెన్నో ఉన్నాయి.” 1961, 1942లోనే నరోండ బిలా భువనగిరి తాలూకాలోని కొలనువాక, చిన కందుకూర్చు రాజ్‌ పేట పులిగళ్ళ, ఇక్కు్త తదితర జాగీర్‌ (గామాల్లో రైతు ఉద్యమాలు వగాయి పన్నుల భారం, వెట్టి, అకమ వసూస్ద ఈ ఉద్యమాల్లో (ప్రధానంగా చోటు సుకొన్నాయి... దొరలు పెట్టే వాడలకు ఎదురు తిరిగిన రైతాంగం పోలీసు దాడులను ల | రావినారాయణరెడ్డి £ వీర తెలంగాణా నా అనుభవాలు- జ్ఞాపకాలు... పుటలు శీకీ, శీర్‌.

?డ్రి ఆం ధృపదేక్‌లో రైతు ఉద మాణు కూడా ఎదుర్కో వాళ్ళి వచ్చితది.. 1946 భువగగిరి ఆం్ర్ర మహోసధ రర్వాత రైతాంగం నూపన శక్తిని, ఉత్రేవాన్ని సంతరించుకొంది... జసగామ రాలూ ముడా_ఒకి చెందిన లాఎవాడీలు తమ భూముఎమ న్యాధీశ వరచుకౌన్నారని ఆంధ నమూవోనభ నాయపసల ద్శష్దికి _... సూర్మ్శపేట ళోలూకోకు చెందిన ఎరవాడు, చిలపకురిటి గామాలకు వంకిన తమ భూములను జెన్నారెడ్డి పఠాపరెక్డి ఆ3మిఐచ దలవాడు, కానీ, రైతులు సంఘం అండతో జరగి [(వయత్వాలను వమ్ముచేళారు. ॥ 1944 ఏ పిల్‌లో జ“గామ తాలూకా పౌలకు ర్తి _గామతిరో వఠనాలయల పావంళో తృవం చేయడానికి ఆకుట్ట _రామచర్యదారెడ్డిం. పిలిచి ర్వైతులు విస్నూరు. రామచం ధ్రారెక్డి ఆహానికి. గుర్తైయినారు... చిట్టుపర్కుల “గ్రామాల గుంది దాదాపు ఆ:దడువేల మంది కైళులు, రైతు హాలీలు పాలషద్తీ గామ చేషక్తాన్నాకు. నభకు భగ్నం; ; చేయడాని! జమీందారు చే.షగలిగినంతా చేశాడు... పోలీసుల మద్దతుతో లామచంద్రావెడ్డి, 12 మంది ఆత్మధ ఘహాఫభ కారవ ర్తల మీవ క్రైమనల్‌ కేసు ఐనా ఎ.౨చాడు. _ 'వాలసుర్తి క్కుటకేసు గా పేకపొంంన ఈ రేసు సుమారు ఒం గంవత్వురం వగినిండి. నమ విదారణాంతరం ఆనరరీ సెషన్స్‌ ఉడ్జే పింగలి వెంందిరాం చెడ్డి తీర్పు ఇప్తూ అమట్ట రామచచ్యాదాశెక్డిని ఇతర 11 మంప ముద్దాయిలను విడువల చేశాడు సిందతుల తరపున కొండా లష్య జ్‌ బాపూజీ వకీలు. | దొడ్డి కోమరయ్య హత్య: ఎ లైతు ఉద్యుమతి నల్గొండ జిల్లాలో - పెరగడంతో జిల్లా భూస్వాములు భయపడి 1945 ఫ్‌ ఐవ ఎలో కర సంఘం ఏర్పర్చుకొని ర9డు లక్షల రూవూానయలకు సమకూన్చు కొన్నారు.” విసునూరు రామవం దారస్ట ఇర క అషరదాకులు నిర్చవధకాండను ఎక్కువ భేశారు.. ౩డి వెండి గామ2లో అడ్‌ " గూండొలను సెతం అతేడు వర్చర్చుకున్నాడో. విసుహాగు శామచం చారెక్టి తన (గోమాల్లో ఓక బస వాళకుర్తిలో ఆంధ మహాసభను గట్టిగా బలపరుస్తున్న కార్యకర్త ఉయలమ్య అనే ఒక రజక? క్రీ భూమని ఆకమించ వలిచాడు. పంట కోలకు సిద్ధంగా ఉంది,. - వంటను శోసుకౌని రమ్మని " గూ_డొలను పంపివచాడు. సుందరయ్య. ఈ ఉతంతం - సరించి, _ దాః చంణావూల గురించి నవివరతగా రాస్తారు: “ఆయిలష్మ పోంంలో వంట కోసుకు రమ్ము ఆశ. మగ నౌవఏర్తను వంది మంది గూండొ లను '*మీందాకు) పతివంచాడు... ఇప్పుడు సంమ నాయకలు,' 99 చంది ' చాంంచెక్షలో బయలు దేరారు. ృవాణాలకూ "తెగించి, కర్రలు చేత వట్టుకొవి, నిపాదాలణు ఇచ్చుకొంటూ వెళ్ళీ గూండాలపై” దాడి చేశారు. "ఈ వాలంకీర్షు కృరల చేత? కూసి,” ఒక వ్యూహం (ప్రకారళి నడున్తూండటం జూచి, “వారి ముఖాల్లో కోనవస్తుశ్నా' ధృడ సిళ్చయాన్ని. గాంచి _-చూండాలు (బతుకు జీవుడా ఆంటూ పలాయనం చిత్తగంచారు. ఇంకెవరూ మిగల లేదుం వాలంకీర్లే పందరోస్తి ఆబిలమ్మ ఇంబీకి పంపించారు. ఇ ర్యాత్వే విసునూరు. -దుంశి పో

తెంంగాణా వ్యవసాయిక విప్లవం లగా సులు డిగారు.. ఆయినా, ఆములమ్మ ఎంటో ఉన్న ఆ ధాన్మాన్న ముట్లుకోడానికి సాహూ క వై క ఖా లర ట్‌ సించలేదు.. ఆ సంఘటన (ప్రజలకు ఉత్తేజ పర్చింది. ఆ మరుగాడు భీమిరెడ్డి నరసీంవో రెడి, చిలం యాదగింరావు, నలు వతావకక్తి, టూరు రావచం దాకెడ గారతో సవోీ (న నన్‌ యె “ల [ మో ణి అర్హురు నాయకులను అరెస్ట్‌ చేసి, వినునూరు. పోలీసు సేషనుకు తీసుకొని పోయారు. బ్‌ అక్కడవాళ్లను తృీవంగా.. డెల్పలు - గొట్టారు. వారి తలల పొమిల్లోకి నెట్లారు.. వారి జ ల క్‌ ఓ క. ధా బ్‌ ఆసనాల్లో కారం నరారు. వాళ్ళ నోళ్టలో మూతం పోశారు, ఫాసిస్ట్‌ పైశాచిక చర్యతింకా ఆనేకం చేశారు. ఆముతే ఇంత జగ%గినా ఆయిలమ్మ ఫొలాన్ని గానీ, ఆ పొలంలో పండిన పంటకు గాని దేశముల్‌ స్వాధీశం చేసుకోతేవపోయారు.. పేరు మోసిన దేశముభ్‌ విసు నూరు రామచం దారెడ్డి పై సౌొధ౨చిన ఈ విజయం, మొత్తం ఆలంగాణా పజలను ఉత్తెజ వర్చిండది ; ధైర్మాన్ని ఇచ్చిండి. ఇది జరిగిన చొళా కాలం తర్వాత కూడా _పజలు ఈ వీరోచిత పోరాటాన్ని గురించి కథలుగా చెప్పకుంటూ, _ఆగాధలకు గూర్చి పాటలు సాడు కొంటూ ఉండేవారు.*1 . ॥ . ం ఈ సంఘటన న్తైజాఐ (వభుక్వాన్ని విదిలించింది. ఆంధ మవోనభ క₹ళాఖలు (గ్రామాల్లో అరాచకం. నృవ్టిస్తున్నాయవి, (ప్రజలను రెచ్ళగొడ్తున్నాయని “వదార్‌ం చేసింది. ద్ని డ్రె షె మహాంళ కార్యకర్తలు అనేకం ఆకము (కిమినల్‌ కేసులకు గురైనారు. పాలకుర్తి [గ్రామం నుంచి లేచిన ఆగ్నికణం ఏ విధంగా తెలంగాణాలో రైతాంగ విప్ణవ ఆగ్నెజ్వాల ఠగిల్చిందో రావి నారాయణరెడ్డి వివరించారు : ". ,....నాయకులకు గూండాలవల్ల భ్యదత డె

లేదని తలచారు ఆందుకిని అత్మ రవణకుగాను (పతి (గ్రామంలోను వాలంటీరు దళాలను నిర్మించాలని లారీలు పట్టాల్ని ందగి ఆంధ మహాసభ ద్వారా ఆదేశాలు పంపించాం, లారీల పట్టించి మొకట వజలు నాడు, జముందాకి గూండాలు. గరాకి వతీవారంగనే (పంల లారీలు వట్టాల్సి వచ్చింది... దీంతో భూములకు సంబంధించిన త్మీవ నమస్య పార్టీ ముందుకు వచ్చింది. . ఆం"కు ముందు జ*గి్య పోరాటాలన్ని వెటిచాకిర, ఆ మ వసూవు, దొర న. ॥ చా తు ఓ జ్‌ ల! న్యాలు ముచలైన వాటికి వ్యతికేవంగా మ్మాతమే జరిగాయి. ఇవన్నీ గూడా ఆనాడు అంశఎత మా_ళంగా ఉన్న నిజాం (ప్రభుత్వ చట్టాలకు లోబడి మ్యాతమే జరిగేవి. కానీ, భూముఇ సమసృలః నాటీ చటాలకు అతీతమైనవి, ఆందుగని చట్టాలను ధిక్కరించి పోంాడాల్మిన అకనకం కలిగెవది _ ఈ నమన్య్మను వేప్టడం వల్ల ఉద్యమం నూతన దళకు వేగిన ఖైిం”

వాల్లపుర్తి సగామంలో జరిగన సంఘటనతో విసునూరు దేశ్‌ ముఖ్‌ బాగా. రెచ్చిపోయి, తనకు ఇపెవర కెనా, డూ జరగని మోర వరాజయం సంభవించిందని భావించాడు. విసునూరు

అకేం క. శ పవుచ్చళవళ్తి సుందరయస: చీర తకంగాణా విర్తపీ పోరాటదంగుణపాలాలు, పుట ఉక, భా ల! ॥ ల రావి నారాయణరెడి న వీః 3లంగాణా నా జఇపభఖవాలు = క్టాపకాలు. ..* పుట! తీరి. ఊఉ

[78 ఆంధ వదేశ్‌లో రైతు ఉద్యమాలు దేశ్‌ముఖ్‌ అధికారం క్రింద కగీవెండి గామఎ ఉంద్‌. కడివెండి ,గామానిశ చెందిన అరవ మహాసభ నాయకషలకు బుద్ధిచెప్పాలనే త్న అతడ్షికి కల్ళింద, ౨డివెండి_గామానికి ఆగడు “*సాలయిధ గూండాలన” పంపించాడు

1946 జూలై 4వ లేడీ తలంగాణా ఉవమంలో మరో చర్మిరాత్మక దినం దేశ్‌ ముళ్‌ గూండాలు ఆఎధ మవానభ నాయోల ఇండ్లపై రాళ్ళు విసిరారు కాస్కే రైతులు ధైర్యంతో లారీలు, వడిసేలల చతమాని ఈఊరేగెంపు లేవనెత్తారు... ఊరేగంపు పదా? వీదిలో ఉన్న దేశ్‌ముత్‌ గడి దగ్గరకు. వచ్చేసరికి. జమిందారు. మనుష్షులు రైతుఐపై కాల్చులు జరిపారు. ఊరేగింపుకు నాయకత్యం వహిస్తున్న ఆంచ మహాసభ కారంర్త దొడ్డి కోమర య్య కాబ్చల్లో అక్కడికక్కడే మరణించాకు. ఈ వివంగా ఏెలంగాణా తొలి వీరుడు దొడ్డి కోమరమ్యి అయ్యాడు. దొడ్డి మల్లయ్య, మంగలి కౌంకంప,, "రసయ:లకు ఐలమైన గోయాలు తగెలాయి.

దొడ్డి కొామరయః ఆత్మార్పణ తర్వాత సంభవించిన వరిణామాలను సు=దరయం చాలా వివరంగా రాళారు : 2...... వజల భయ:ంపితులె పారిపోలేదు. వక్రానికి 5 క్తం' లని నినాదాలు చేసుకొంటూ వాగు జమీందారు భవనాన్ని చుట్టు ముట్టారు. .., జమీందారు భవనం లోకి దూరాడు, ఆముతే_ప=లఫ్పటికే ఆ భవరాన్న చుట్టుముట్టాకు, పరిసర (గ్రామ ప్రజలకు కబుర్ధ పంపారు. జముంవారు భవనాపెకి నివ్వ్ప౭దించడం కోనం ఎండు గె షూప్పులతో వలు వచ్చి పడ్డాము. రెంకు చేల మందీ 'ప*లు ఆక్కడి' చేరారు. కొంత మంకి గడిని చుట్టుముట్టారు. ...వజలు ఆగహంతో అట్టుడికి పోయారు. ఈ వార్తవిన ను సూరు రామచ9 దడరెక్డి కుమ+రుడు బాబూరావు (జగన్‌ మోవాడ్‌) విసుకూరు ను౨డి వత్తులు, బల్లాలు, పిస్తోప్ట చేతబూని రంకు వందల మంవఏి గూంకాలను తీసుకొనివచ్చాడు.. 2. ఆగహవేశపరుల్తెన జన సామానా, న్ని చూసిన గుండాలు తుపాక్షి కాల్పులు సైతం [పజల పురోగతిని ఆపజొలపని తల పోళారు. ప్రాణాలు దక్కితే చాలునని కాలికి బుద్ధి చెప్పి పారిపోయారు... దొడ్డి కొమరయ్య మృత దేహానికి, శవ పరీజానంతరం. వేలాన ప్రజలు ఆగామంలో పెద్ద ఊరేగింపు జఏగిన ఆగంలతరం అఎళ్య, కియలు జరిగాయి. జమీందారు ఎదుట తాము తలవంచేది లేవని, సంఘఎ౨ కోసం తామంతా ఇనమకించిన ళక్రితో పని చేస్తామని వారంతా (పతిన బూనారు. ఆ తర్వాత మూడు నెల్బ కాలంలో వారు జమీందారు మనుమలను పోలాల్లోకి రానివ్వలేదు. పం చేయనివ్వలేదు. ఈ సంఘటన అనంతరం తమకు _పియతమమైన ఈ ఆమర వీరుని శ్ఞాఘించే వాటలు పాడ.కౌంటున్నారు.ో2

తతా కే. పుచ్చలవల్లి సుందరయ్య : వీర తెలంగాణా విప్ణవ పోరాటం,గుణపాఠాలు, పుటలు శీర్‌, శీరి,

రెలంగాణా వావసాయిక విష్ణవం గి తెలంగాణా జిల్లాంన్ని ంటిలోనూ. నళ్గిఎడ ణిల్హా ఈ విధంగా ఎందుకు రైతు ఉద్య మాల్లో ముందు నింబిడందో దేవులపల్లి వెంక లేశ్వారరావు వివరిస్తారు £ “..... నల్లగొండ జిల్లా కమిడే, జనగామ తాలూకాలోని కొన్న ,గామాల వాస్తవ పరిస్థితులను సర్వేచేసి..... రైకాంగం మూ దాహంళో ఉండీ భూ సమస్య కీసునోఖుండా ఒక అశుగుకూడా పురోగ మించలేనుని నిర్ణయానికి వచ్చింది.” దొడ్డి కొమరయ్యను కాల్చి చంపిన తర్వాత (పణల్లో వచ్చిన చైతన్యాన్ని, ఆంధ మవానభ వైఖరిని కించి హడా ఆయన _పస్తావిన్హారు : "ఈ సంఘటన జరిగిన కొద్ధి రోజుల తర్వాత పప్కా గౌమంలోవి శ్రైతులు 200 ఎకరాల భూమిని వంవకం చేసుకో డానికి ముందుకు వచ్చారు. ఈ భూమి ఒకనాడు వాడిదే అయినా, స్తానిక భూస్వామి ఫ్వాధీనంలో కి వెళ్ళింది. ఈ భూమి పంపకం కూడా స్తానిక పార్టీ నాయంత్వానే జరిగింది. జిల్లా కమిటీ ఇంతకు ముండే భూ సమస్యను పరిశీరి-చె, చట్టబర్ధమైన మార్గాలతో దీన్ని పరిష్కరించజాలమనే నిర్ణయానికి. వచ్చింది ఈ రెండు వతదల ఎఎరాల భూ పంవుపు అనుభవాలను విశ్లేషించి, అ్యరమఎగా భూస్నాములు స్పాధివలి చేసుకొన్న భూములన్నింబిని రైతు కూలీలు తిరిగి స్వాధీశం చేసుకోవాలనే నినాదాన్ని 1పజల కందించింది "2 ఆనాటి రైతుల డిమాండ్‌లను దేవులపల్లి వెంకి దేశ్వూరరావు వివరించారు : (1) భూ స్వాములు ఆఇకిమింవిన భూములన్నింటిని తిరిగి ఇచ్చివేయాలి, (2) భూస్వాములు ఆవ మంగా పసూలు చేసిన ధాన్నాన్ని, డబ్బును లిిగె ఇచ్చివేయాలి, (81 (గామ కమిోీల ద్వారా అందరికి ఉచితంగా న్యాయ సహాయాన్ని ఆందిఆదాలి, (4) దౌర్జన్య పరులైన, కూరులై న భూస్తాముల ఆక్కాచావాలపై ఏచారణ చేయడా )కి పశాకోర్టులను ఏర్పర్భాలి.3 తిఅంగాణా ఇతర జిల్లాలకు ఉద్యను వ్యాప్తి 1 నల్గొందలో ప్రారంభమైన రైతు ఉద్యమం తవత్చరగా ఇతర (ప్రాంతాలకు వ్యాపిం చింప.. 1944 జూన్‌లో వరంగిల్డు జిల్లా పమ్మి గామాశకి చెందన వాఠజనులు తమచేత గ్రామ పటేల్‌ చేయిస్తున్న వెట్టి దారరికి వృతిరేవంగా పోరాట లేవడీశారు.. (గామ పటేల్‌ హరిజకుల పొలాలకు కూడా కొజేసి ఉన్నాడు. వతక్షికి వ్యతిరేవంగా. ఆంధ మహానథీ వాయకశ-త వహించి, ఇందోళన [పాకంభించింది. ఈ పైరాటం విజయవంతమై కాము పోగోట్టుకొన్న భూములను హరిజనులు తి*గి స-పాదించుక్రోవడమే గాకుండా, వెట్టి చాకిరి వందల వన ళ0ళ వ్షక వంాను రూపన 3ంంగాతా సాయర. పోరాటం (హైదవాబాన్‌, 1952) వు ఈ. దొడ్డ కోమరయ్య అత్మార్సణ గురించి వెంక టేశంలరావు పస్తావించారు.. పై ప్త్త్తంలోని 11. 12 పుటలు చూడండి, 2. అదే మూలం. పుట 19 8, ఇదేమూలం. పుట 138

కి0 ఆంధ [వదేశ్‌లో రైతు ఉద్యమాలు నుంవి కూడా. వారు విముక్తి చెందాడు, . వళుత్య ఉర్తర్నులకు మీంచి తహాసీల్‌దార్‌ ననూలు చేసిన లెవి ధాన్ఫాన్ని మైతం వారు వెనక్కు ఇప్పిలచు కోగలిగారు ఖన్ఫుం తాలూ ర్వా తెల్టేరుపల్లికి వెంటన జా..ర్చార్‌ ఒమ్‌జర్స్‌ ఆలీ వెద్టి చావ, ఇవమ వసూళ్ల నుంచి 1945 సెష్టెంఒర్‌, అక్టోబర్‌ నెలల్లో పోరాటాల డ్వాలా రైతులు వివఎక్తి చెందారు. 1941లో బద్ధం ఎల్లార్జీ నామ్హుకత్యంలో జొమి నివారణ వథకాలు - ఆమటు జర గాలవ నినాదాలిస్తూ సుమారు పదివేల మంద. రైతులు శ5రీంనగిర్‌. జిల్లాలో ఆలీ య్యాతి జర్తీపారుళ,. శైజాం “ప్రభుత ౩ 'లౌంగివచ్చి శిస్తు పిసూళ్టను "ఆ సంవత్సరానికి. అవీ వేసింది పుజూరాబాద్‌ కొలూూ, క్రేవపురం 'చేశ్‌ ముఖ్‌ అణచివేత పధానాకికి మతిరికంగా 1946 హూన్‌లో రై తులు సంఘటిత పడ్డారు.: బలవంత లెవీ వసూళ్లము వ్యతకంంగా గూడా శ్రేశవపురం రైతులు తింగబడ్డారు. మహబటూదట్‌గగిర్‌ జిల్దాకు చఛైందిని గచ్వాల్‌ జమీందాడ తన వముగుల కోసం, 'తిస 'అజమాయిన్నీ కించ "ఉన్న దేవాలయం కోసం రైతుల చేత వెట్టి చేయించేవారు... [9438 నవంజర్‌లో దానికి వృవరేఃంగో ఆంధ. మహాసభ ఉఊర్నేమం (క్ల నెత్తి విజయం సావి. చింది, ఇంత పరకూ సాగిన ఉఊదిస్టులలో రైతులు సాధించు కొన్న విజయాలను _పిస్తావి చడం అవసరం, (4) వెట్టి చాకిరి, నజరానాల్యు నిక్చృంధ -లెవీలు హిమ వసూప్ల , ఇంళ మైనాలు. వీజికోసమై జరీగెన పోరాటాలస్నీ జమిందారీ వ్యతిరేక పోరాటంలో మి?ః5 మైనాయి. వం ఆర్చదటి శంగ్తాకి వతం క (2) భూస్వాములు, దేశ్‌ముఖ్‌లు = అంతకు... ముందు 'వశళవర్చుకొన్న' భూములను తిరిగి రైతులు ఆకమించుకోవడం పారంభించారు. "ఆ ఉద్యమ ప్యూటల్‌ భూస్వామ్య విధానాన్ని, నైజాం "పాలననూ మైతం. రద్దు చేయడం కోసం ఉడ్దే శించినట్టిదిగా రూపొందింది.” చేదఖళ్లు పూర్తిగా ఆగిపోయాయి, (8) భూస్వాముల. గూ3డాలను (పఠతిఘజించిన _వజలు, నెమ్మదిగా _ నైజాం పోలీసు లను, సెన్యాన్ని ధిక్కరించి పోరాడ్యం (ప్రారంభించారు. నభ య ంా శే -ప్రజాళక్తి, అలై ర, 1044 . ం 2. గ్‌వజాళక్తి, అలై 12, 1014 4. వవాశక్తి, జూన్‌ 7, 19044

కెలంగాణా వ్యవసాయిక విష్షవం త్ర

(4) ఒక (గ్రామానికి అండగా చుట్టు పక్కల (గామాల (ప్రజలు వందల వేల సంఖ్యలో సమీకృతులై సామూహికంగా పోరాడ్డం (పారంనించారు.

(ల ఈ పోరాటాల్లో త్తు “నవ చైతన్యంతో ముందుకు వచ్చారు; పురువులతో బాటు ముందుండి పోరాడ్డం (ప్రారంభమైంది. పురువుణు వడిసెలలు విసురుతుం బే, త్తీలు రాళ్లు ఆందంచేవారు.. పురుషులు కరలతో పోరాడితే, స్త్రీలు కారం కుండలతో పోలీశులతో తలబడ్డారు.

(8) (గామాల్లో సంఘమే అని, తగవులను వరిషరించేవగా రూపొందింది. భారా,

ల అ ఈ కళ భర్తల తగవులతో సహా అన్ని తగవులను సంఘమే పరిష్కరించింది, దీంతో దొరల లంచోల పీడ వదలింది, "

(7) (పజల సాంస్కృతిక కార్థాకమాలు విస్తరించాయి. [వజలను ఉత్తెజపరిచే గేయాలా, పాటలు విరివిగా వ్యాప్తికోొకీ వచ్చాయి. సమరశీలమైన పజా సాంస్కృతిక వెల్దువ పెల్పుబికింది.]ే

ల యలు ణు భారతదేశ న్వతం్యత ఉవఠటన- తెలంగాణా :

1947 ఆగస్ట్‌ 153 భాఎఈదేకానికి బిటీష్‌ స్మామాజ్యవాదం నంచి విముక్తి లభిం చింది. ఆనాడు దేశవ్యాప్తంగా (ప్రజలు ఆనందోత్సవాలతో స్వాతంయ్యత్యోత్సవం జరుపు కొంటుంటే. హైదరాబాద్‌ సంస్తానం వజలు శీకటి కోణ.లోనే ఉండి పోయారు. సా మాజ్య వాదల కృుటలో భాగంలో సంస్తానాలు ఇంకియన్‌ యూఏఎయక్‌లో విలీనం కాలేమ. నైజాఎ నవాబు *ఆజాడ్‌ హెదరాబాద్‌' గా ఉండి పోతానని _పరటించుకౌన్నాడు. ్కవజలకు స్వాతం;త్యం నిరాకరించాడు. జాతీయ పతాకం ఎగంవేయడం కూడా పళుత్వ నిషేధానికి గుర్రెంది. హైదారాబాద్‌ సంస్థాన వజలు దాన్ని సవాలుగా తీసుకొన్నారు. “*హెవరాబాద్‌ సంసానం ఇండియన్‌ యూనియన్‌లో విలీనం కావాలి" అనే నినాదం

జూ జ!

తెలంగాణాలో మార్మోగింది. అరధ మహాశభ ఊద్యమంలో. రాటుదేలిన కార్యవ ర్తలు ఉవ్వెత్తున లేచారు [వభుత్వ తాటి చెట్లను నరకడం, సరిహద్దుల్లో ఉన్న కస్టమ్స్‌ చేరీలను ధ్వంసం చేయడం, [గామాధికారుల రికార్డ్‌లను తగల పెప్టిడం, (గామాల్లో జాతీయ పతా కం ఎగర వేయడం నిత్య కార్యకమంగా సాగింది. తర్వాతి పరిస్తితులకు విశ్లేషించే ముందు, నైజాం నవాబు పూర్తిగా మతళక్తుల చేతుల్లోకి ఏ విధంగా వెల్టిందీ గమగంచాలి. నుతనననలోనర చనల తతత ాడాడునానాుాంవన

శీ. పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య : వీర తెలంగాణా విపవ పోరాటం గుణపాఠాలు పుట 66,

లే ర యు

చండ పుల్లారెడ్డి కూడా వీటిని గురించి వస్తావించారు. వీర తెలంగాణా విప్లవ

ళా న! పోరాటం ( హైదరాబాద్‌, 1984) పుటలు 12. 18 చూడండి.

82 ఆం ధటపదేశ్‌లో రైతు ఉద్మమాలు

నైైజుం నవాబు తన స్వ్పతలత ,వతిపత్రిని కావాడుకోడాగికి మతశక్తులుు చేం దీయడం మొదలు పెట్టాడు, సంస్థానంలో ముస్తీం మత శక్తులను ఇల్రేహాద్‌_ఉల్‌. ము? లీన్‌ దర్శణం పట్టిండి. ఒక మతళక్తులే గాకుండా, జాగీర్‌దారులు, దేశ్‌ ముఖులు, భూరప్పైములం ఎ బురం ఆరిఎగొ నిల్చిరు.

కాన్స్‌, నైజాం నవాబు నంస్థానం కోవల, వెలువల జాతీయవాదులతో పూర్తిగా ఆత తెంపులు చేసుకోలీదు. ఇవ అలక్తి వ్యూహంలో ఒక ఎత్తు మూతమే... దానిలో భాగంగా హైపరానాద్‌ స్టేట్‌ కంగెస్‌ పై విది. చిన న్‌ షేదం వృత్తివేయడం ఆరిగింది,.. సంస్థానానికి (వజ్ఞా పాః:వంగల సర్‌ మీర్జా ఇస్మాయిల్‌ (పధాన మంతి అయ్యారు, స్టేట్‌ “ం్టగెన్‌ చట్టబద్ధ సంస్థ అయిన వెంటనే, "న్వామీ రామనంద త్య అధ్యమతిన సమావేశం జరిపింది, నృతింత భారత దేశంలో సంస్థానం విలీనమై వోవాలని రావ్మాంగా వరిషత్తులో సంస్థానం పాల్గౌనాలనీ, బాధ్యతాయుత పరిపాలన వెంటనే. వర్వడాలని సేల్‌ కాంగ్రెస్‌ డిమాండ్‌ చేసింది... ఈ డిమాంక్‌లను ఆమలు జరిపింకుకోదానికి కాం గెస్‌ కార్యాచరణ సంఘాన్ని వీర్టరింింది.. నలహా నం్యవదంప్పల కోసం హైదరాబాద్‌ స్టేట్‌ కాంగగెన్‌, ఆంధరాష్ట్ర కాం్టగస్‌ వమిితో సంబంధాలు పెట్టుకొండి.

కాన్మీ నైజం పళుత్వానికి. సంస్థానంలో. బాధ్యతాయుత వాజన పవేపెద్దే అలోచ.శే లేదు... వై ఎఎ నవాబు వమంగా. మతళక్తుల చేతుల్లో! పోవడం చూచి, సర్‌ మీర్దా ఇన్యాంంల్‌ 1947 మేలో రాజీనామా చేశారు.

1947 :వాన్‌లో ఒకి ఫర్మానా జాడీచేస్తూ, బిటీష్‌ పభుత్వం ఇండియా నుంచి వైదొలిగిన తర్వాత పైదరానాన్‌కు స్తతంత వ3పత్తి ఉంటుందనీ సంస్తానం ఇండియన్‌ యూనియన్‌లో చేకే పస క్తే లేదని నైకొ౦ నవాబు పకటిచచాడు. “ఇండియన్‌ యూనియన్‌లో విలీన దినోత్సవత”గా పాటించమని కాంగెస్‌ 1047 ఆగస్ట్‌ 7న వజలికు పిలుపు ఎచ్చింపి ఈ పిలుపు నందుకొని వణలు బాలా పట్టణాల్లో వదర్శనణ జరిపారు. ,వముఖ కాంగెస్‌ నాయకులు, వంకల సంఖ్యలో కాంగెస్‌ కార్యకర్తల, విద్యార్థుల ఆశెస్ట్‌ అయ్యారు. *

ఇండియన్‌ యూస్‌యన్‌లో. హైదరాబాద్‌ సంస్థానం విలీనం. కావాలని కోరుతూ కాం గెస్‌ సానిస్తున్న పోరా*౦లో ఆంధ మహానభ, కమ్యూనిస్టు పార్టీ నసవాక రించాయిః కికాశాలలను, పాఠశాలలను, న్యాయ స్తానాలను ఐహివ్మరించాల్ని దిగా కాంగెన్‌ పిలుపు ఇచ్చినప్పుత, ఆల.ధ మహాసభ, వమ్మూసిస్పు పార్టీ దాన్ని ఒక పెద్ద కొార్యకమంగా చేపట్టాయి... 1947 ఆగస్ట్‌ 15న. భారత స్వాతంత్య డినోత్సవాన్ని జరుపుకోమని, జాతీయి పతాకాన్ని ఎగుకవేయమని తిరిగి కాంగన్‌ పిలుపు ఇచ్చిందీ, స్వతఆ,త దినో త్సవాన్ని జకుప్తుకోనీయకండా చేయడానికి నైజాం ,పభుత్వం వఠిన చర్యలు తీసుకొండి.

తెలంగాణా వ్యవసాయిక విప్పవం 88 కానీ, తమ ఆశయాలకు, ఆశలకు సంక్రేతమైన జాతీయ పతా గౌరవాన్ని, వతిన్టను కాపాడుకొనేందుకు కాము ఎన్ని త్యాగాలకైనా సిద్ధమేనని కార్యగెస్‌ పరటించింది, నైజాం వ్యతిరేక పోరాటం-రై తు ఉద్యమాలు :

నస్తుతంత భారత (పభుక్వాన్నికి, నైజాం _వభుత్వానికి సం పందిపులు కొన సాగాయి... చివరకు, నైజాం పభుత్వం 194? నవంబర్‌ 29న భాంత (పభుత్యంతో నైజాం పభుత్వం *'యధాతధ ఒడంఐడీక' (518౧06 8611 తిగ్ర/శతగ౧౪౧() కుదుర్చుకొంది. దీని _పకారం హైదరబాద్‌ సంస్థానం ఆంత రంగిక వ్యవహాాల్లో భారత పథుత్వం జోక్యం చేసుకొదు.. సంస్థాగరంకో మతసామరస్మం, శాంతి భృదతలు కాపాడ్డానికి భారత (ప్రభుత్వం పూర్తి సహకారం అందిస్తుంవ. ఇందుకు వతిగా విదేశాల్లో రాయబార కార్యా లయాలు నెలకొల్పు కోకుండా ఉండడానికి నవాబు అఆంగీకరిందాడ, అయిశీ, ఏజెంట్స్‌ జనరల్‌ (శీర్రం౧ి15 6709781) కార్యాలయాలను నైజాం విదేశాల్లో నెలకొల్పుళలోవచ్చు. ఒక సంవత్సరం ళర్వాత ఇరు పక్షాలు కాళ-త ఒప్పందం కుదుర్నుకాంటామి

ఈ యధాతధ ఒప్పందం నైజాంకు ఒక వడాది బాటు ఈపిరి పీల్చుకోడానికి అవ కాశం ఇవ్చింపు.. ఈ కాలంలో శన దుష్ట పన్నాగాన్ని ఆమలు జరుప్పకోడానికి అతక్షికి ఆవకాథం దొరికింది.

తెలుగాణా _గామాల్లో ర్రైతులవు ఆణచి వేయడా౧కి యధాతధ ఒప్పంవం నైజాఎకు, భూస్వాములకు అనుకూలించింవ ఆంతరంగిక ంగా ముస్ట్రీం మతోన్మాదులు, / బిజీష్‌ సామాజ్మవాదులు నైజాం స్వాతం త్వ్యానికి ఆన్ని విధాలా తోడ్పడ్డారు,

ఈ కాలంలో మీర్‌ లాయిక్‌ ఆలీ నై జాం పధాన మంతి అయ్యాడు. హైగరాబాద్‌ స్వాతంత్ర్యాన్ని రక్షించడానికి, జిల్లాల్లోకి వెళ్లి దానికిగానూ కృవ్ని చేయడానికి ఇత్తెహాద్‌= ఉల్‌ _ముపల్మాన్‌ వేలాది ముస్తీం యువకులను వాలంటీర్‌ లుగా తర్చీడు ఇచ్చింది. ఈ వాలంటీర్‌లకు *రజాకార్‌” అని పేరు సంస్థానంలోని పట్టణారిపైన, _గామాలపైన పడి రజా కార్‌లు భీఠావహాన్ని స్మష్టించారు. దీనికి తోడు ముస్టీం జనాభాను సంస్థానంలో. పెంచ డానికి గటి క్యషి జరిగింది. ఉపాధి కల్పిస్తామణి, ఇతర సౌకర్యాలు కల్పిస్తామనీ ఇండీ యన్‌ యానియన్‌లోని ముస్త్రీంలకు బహిరంగ ఆహ్వానాలు వెళ్లాయి. ఇంగ్లండ్‌లో రహ స్యంగా నైజాం పభుత్వం ఆయుధాల కొనుగోలు చేసింది. 1947 డిసెంబర్‌ నాటికి నైజాం సెనికాధిపతి జనరల్‌ ఎ్యడూస్‌ (66౧6781 కరగ009) మారణాయుధాలను సంస్థా నంలోకి చెరవేయగలిగాడు. హైదరాబాద్‌ ఇండియాల మధ్య దీర్హ కాలిక ఒప్పండం కుదు ర్పుకోడానికి నైజాం ముఖ్య సలహాదారు సర్‌ వాల్టర్‌ మాన్క్‌-టన్‌ (6606181 ₹/23116 సి!ంగంస[0౧ ను నియోగించడం జరిగింది. కానీ, ఈ ఎత్తగడలన్నీ తెలంగాణాలో

ఓ్కీ ఆర్భధ వదేశ్‌లో రైతు ఉద్యమాల రోజు రోజుకూ 'పెరుసతున్న రైతు ఉద్యమాన్ని అణచివేయలే3 పోయ్యాయి. ఆంధ మహా సభ, కమ్యూనిస్టు పార్టీలు బాగౌ ఐలం పుంజుక్తాన్నాయి, తెలంగాణా ఉద్యమానికి ఆ౩ ధుల అండదండలు

1946 జులైలో తెలుగాణా ఉద్యమం ,పారంభమై నల్గొండ, వరంగల్లు జ్‌ల్దాల్లో వ్యాపించేసరికి నైజాం వభుత్వం కూర నిర్భంధ విధానాన్ని ఆవలంబించింది.. కానీ, తెలంగాణా రైతాంికి ఆంధ పాంతఎ ముంచి మళివి అండ దండళు లభించాయి. 19468 నవంబర్‌లో తెలంగాణా ఉదమానికి మద్దత్తు పటిస్తూ, న్రైజాం నవాబు దుశ్చర్యలు ఖండిస్తూ గాడిచర్ల హరిసరోపత్తమ రావు, వావిఠాల గోవాలకృష్ణయ్య ఒక పవఓన వికుడల చేశారు. అంధలో చాలా ప్వణాలు “నైజాం వ్యతిరేక దనాన్ని" పాటించాయి. విజయవాడ మొదలైన ఆంధ ప్టణాల్లో “తలఎగాణా సహాయ సంఘాలి ఏర్పాడ్డాయి. ఆధ [పకా నాటందముండలి *మ్తూ భూమి నాటకాన్ని పనక్కంచి, తంగాణా యదార్థ గాధను చాలా మంపకి ఆంవ.చిండి, న

౧ం౦ంగాణా ఉద్యమానికి ఆంధ నిమ్యూనిష్టు కమిటీ బహిరంగంగా మద్దత్తు వ్రకటిం చిం... 1048 అక్టోబర్‌లో ఆంధ మహాసభ మీద, 1946 నవంబర్‌లో కమ్యూనిష్టు పార్టీ మీద నైజాం వభుత్యం నిషేధం విధించింది. అందువల్ల, అంధ మహాసభ, క5మ్యూ నిష్ట పార్టీ నాయసలు ఆం ధ పంతం నం తమ కార్యకలాపాలు కొనూగించారు. ఇటు మృదాను పభుత్వం కూడా 1947 జనవరిలో “మ్నదాస్‌ పబ్లిక్‌ సేన్టీ ఆర్డినెన్స్‌ (142629 ౯65116 58191౪7 0/41౧8౧06) ను పమోగించి కమ్యూనిష్టు నాయకులను అరెస్ట్‌ చేయడం కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫీసులపైన దాడి చేయశం లాంది నిర్బంధ విధానానికి పూనుకౌంది.

ఆమిునప్పటికీ, కోస్తాఆత్యధ, ముఖ్యంగా కృష్టా జిలా ఆంంగాణా ఉద్యమానికి బాస ఓగా నెల్ఫింది. రావి నారాయణకెకి ఈ విరంగా రాసారు; “"మదాసు రాష్ట్రంలో

న. ఠణె అవా షై కమ్యూనిష్టు పార్టీని నిషేవించిన తర్చాత మేమంతా రహన్యంగా జీవితం గడపాల్సి వచ్చింది. సాధారణంగా కృష్ణాజిల్లా (గామాల్లోనే రహస్యంగా ఉండేవారం. _పజలు మమ్ము తమ కంచి పాపల్హాగా కాపాడారు. ఎక్కడ చూచినా సొయుక పోరాటం పట్ల వజల సానుభూడే మాకు కనవడేవి, అంతేకాదు ఆంధ హెంతానికి చెందిన ఆనేక మంది పొళ్టీ కార్య కర్తలు తెలంగాణా సాయుధ పోరాటంలో పాల్గొన్నారు. దీన్నిబబ్టే ఆనాడు తెలంగొనా సాయుధ పోరాటం పట్ట ఆ హైంత (పజల భఖావాలెలా ఉండేవొ తెబాసుకొనవచ్చు.”] తననన తతనననాననానాననాలడానానకోో. న

1, రావి నారయణ కి : సీర తెలంగాణా నా అనుభవాలు జ్ఞాపకాలు పుట 59.

తెళంంగాణా వ్యననాముక విస్ణవళ రిర్‌ అంధ కమ్యూనిష్టు పార్టీలో సాయుధ పోరాట ఎత్తుగడల గురించి బేధాల్నిపాయాలు ॥ భారత డేశంలో ఏర్పడ్డ తాత్కాలికంగా (ప్రభుత్వం, దానికి నాయ3త్వం వపాస్తున్న పండిట్‌ జపహర్‌లాల్‌ నెపూ పట్ల పి,సీ. జోషీ నాయుతగంలోని భారత కమ్యూనిష్టు క హూ యణ కే బ్‌ పార్టీ తవ విశ్నాసం పకటింవింప, బాధ్యతాయుతమైన (పతివకృంగా వ్యవహరించడానికి కమ్యూనిన్లు ప్టీ నిర్ణముంచింవ, జాతి పురోభివృద్ధి! 18047 జూన్‌ మొౌంట్‌బాటన్‌ వధంత చాలా అవకాశొంనూ, రాబితీలము ఇచ్చేదిగా ఉన్నవి ఆవాక్టీ అభిపాయ పడింది. భారత జాతీయ సా-తం త్వాన్ని పటిష్షం చేయడానికి కాం గెస్‌, కమ్వూనిషు, ముసీంలీగ్‌, ఇత5 ట్‌ ్లలాం గా ॥| లెపి! యె అభుదయ కొముక పార్టీల ఐక్య సంఘటన వక్పడాలని భారత కమ్మూనిష్టు పార్టీ విలపు గిచ్చింది. కాంగ్రెస్‌లోని మితవామఐకు వేర్చరచి, న్మెహూ నాయక త్వతలోని ఆభ్యుదయ వాదుళఅపు ఐలంపరచాలనేది జోన్న పంధా దీనికి ఆనముగుణంగా రమ్మూవిమ్టు పార్టీ కార్ధుదర్శి పి.సి. జోషి 19047 ఫి వవ9ం, మా) నెలలో, నెవాం (పభుతఖం సాగినున, నిరుంధ న్‌ బీ టై (ం వ్‌ పం మో! ఓ కాండను దృష్టిలో పెట్టుకొని, తమ వ్యూహంలో కౌంత వెనవడుగు వేయాల్సిందిగా ఆంధ కమ్యూనిస్టు పార్టీకి సూచించాడు. నిర్భంధ వనూళ్లు, వెబిబాకిరి, నిర్భంధ ధాన్యం క బి యణ ట మి లెపీలష వ్యత్‌రే3ంగా జరిగే పోరాహాలప మాతమే పరిమితం కావాలని ఆంధ్ర కమ్యూ నిష్ణు ఎమిజీశ సూచన వచ్చింది. భూస్వాము౨ నుంచి వళపరుచుకౌన్న భూముల పంపకం విష మంలో హడా నిబ్బరం పవర్శించమని ఆంధ కమ్మూనిక్షు కమిటీకి 1947 చివరలో ఆదేశం వగాంద, లా కానీ, పి.సీ. జోషీ పంధాకు వమ్మూనిష్టు పార్టీలో వ్యతిరేకత వీక్చడీంది. జోన్షీ విభానాలః సంస్కరణ వాదంతో కూడుకొన్నవని అన్ని సౌాయీఅ కమ్యూనిష్టు నాయకులు భావిచారు. 1947 డిసెంబర్‌లో టి.టి. రణ3వె నాన]త్వంలో ని ఆతివాదులకు శేందడి కమిజీలో సంఖ్యా ఐలఎ చేహాకిం3, నెహు నాయకవత్పంలోని (వభుత్యం బూర్జువా వళ త్వెమనీ దానికి వృతిరేరంగా కార్మికులు, కర్షకుల ఆభ్యువయ మేధావుల సంఘటనతో ఎడ ఉత ఓ తెకపిలేని పోరాట సాగించాలని కమ్యూనిస్టు వార్టీ కేష్లద కమిటీ తీర్మానిం వింది, 1847 సెపైెంబర్‌లో వోలెంగ్‌ రాజధాని వార్చాలో జతిగిన మొదటి కోమిన్‌ ఫామ్‌ టబ ౮ (09911 10/౧) సళలో ఆంకర్ణాశయ కమ్హూనిష్టు ఉకృ్కమాఎకి వ్వూహా రచన చేయడం ఇంగంది కొతగానా తం్యత్యం సంపావించుకొన్నాం, స్వాతం్యశ్యం కోసం పోరాటం చేస్తున్న వజలు స్వామాజ్యవాద, పెట్టుబడిదారి వభుత్వాలకు వ్యతిరేకంగా ఆయుధ పోరాటం సాగించాలని సోవియట్‌ నాయకుడు ఎ. జవనావ్‌ ( 20860౧0౪ ) పిలవు ఇచ్చాడు. కొత్తగా స్వాతం త్యం తెచ్చుకొన్న భాకత దేశం లాఐచే దేశాలు 1ంకా స్నామాజ్ఞవాదుల శేశులోనే ఉనాాయని వారి భావన అందువల, మొత్తం బూరక్తువా విధానంపై సాయుధ న. ట్‌ ౧౮0 సో న్స్‌ ఆరి జి స పోరాటం చేయడం (పతి కమ్యూనిష్టు పాక్టీ కర్తవ్యదు?ి కోమిన్‌ ఫామ్‌లో స్తూ తీవరించడం టబ న! అత్‌

5కి ఆంధ వదేశ్‌లో రైతు ఉద్యమాలు జరిగింది. భారత కమ్యూనిష్టు పార్టీ నెవూ (పభుక్వాన్ని వ్యతిరేశించడంలోనూ, తెలంగాణా సాయుధ పోరాటాన్ని కమ్మూనిష్ట పార్టీ శేంద కమితీ ఆఅమోవంచడంలోనూ కోమిన్‌ ఫామ్‌ నిర్ణయాల (వభావం చాలా ఉంది. శెంంగాణా సాయధ పోరాటం % వెట్టిచాకిరి, ఆవమానాలా,_ బెదఖిక్లు, చితహింసలకు వ్యతిరేకంగా, పాదిమిక వాక్కుల కోసం, విద్యాసాంస్కృతి:. వికాసం కోసం, బాధ్యతాయుత పాలన కోసం (ప్రారంభ మైన బెలంగాణా ఉద్యమం, ఆంధ్ర మవోనభ, కమ్యూనిష్ట పార్టీ నాయిక త్వాను నైజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా భూమి కోసం, విమోచన కోసం, ।;పారంభమైన తల౦గాణా ఉద్యమం 1048 నుంచి సాయుధ పోరాట రూపం నంతకించుకొంది. హెయుధ పోరాటానికి 194” సెప్టెంబర్‌ 11న కమ్మూనిన్టు పార్టీ అంధ మహాసఖ్‌, అభిల హైదరాబాద్‌ టేక్‌ యూనియన్‌ కాంగస్‌ తరువున మక్ళూం మోహిద్దీన్‌, రావి నారాయిణ రెడ్డి, బద్దిం ఎలా ండ్డి సాయుధ పతిఘటనకు పిలుపు ఇచ్చారు. నైజాం విసితిన సవాలు నందుకొని సాయుధ [పళిఘటన సాగించాలని కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయకత్వాన ఉన్న ఆథఖిల హైదదాబాదు విద్యార్థీ యూనియన్‌ |పధాన కార్యదర్శి ఓంకార్‌ (వసాద్‌, సవోాయ కార్యదర్శి రఫీ అవ్మాద్‌ పిలపు కబ్బారు. ఈ చై తన్మవంళి మైన పిలుపు మొత్తం సంస్తా నంలో పరిస్తితిని ఒక కోలిక్కి తెచ్చెంది 1 ఈ పిలుపులో పదహారు సూూతాల కిందె వణాళ5క ఉంది. (1) నైజాం _పళుకత్నాడ్ని కూలదడోయడానికి సాయుధ పోరాటం సాగించాలి. (2) సాయుధ పోరాటాల నిర్నవాణక్తై. సాయర పోరాట శిక్షణా తరగతులు సిర్వ హిలచాలి. (8) భూ స్వాముల స్వాధీనంలోని ఆయుధాలనూ, శతు శిబిరాలలో ఉన్న ఆయుధా లను, ఆ శ్‌బిరాలపె దాడులు జీపి స్వాధీనం చేసుకోవాలి, (శ) నైజాం పభుత్వ కార్యకలాపాలను స్తంభింపచేయాలి, [వభుత్వ రికార్డులను స్పారీన పరుచుకొని తగుల పెట్టాలి. (5) నైజాం (పఠుక్వానికి భూమిశిస్తు, లెపీ ధాన్యం ఇవ్వడానికి నిరాకరించాలి. (6) లాడి చెట్టనుంచి కల్లు గీయకుండునటు, కలు అమృకుండునటు చూడాలి. కా ణ్‌ ౯ ణ ఈ ణ్‌ (7) నైజాం పభుత్వంతో చేతులు కలిపి పనిచేసే భూస్వామ్య శక్తులను శృతువులుగౌ తలల లలా కేం చండ రాజేశ్వరరావు ; “ఉజ్వల ఇళివోసం తెలంగాణా హెయుధ పోరాటం) తెలం గాణా సాయుధ పోరాట 40వ వాక్షీకోత్సవ విశాలాంధ సంచిక. 2-11-57 పుట 8.

అం, వ వః న పవ తెలంగాణ వ్యవసాయి విప్పవం 687 పిగణి.చిి వారి చికచరాస్తులను స్వాధీన పక్బళో వాలి,

(8) వైజాం వ్యతిరేక పోరాటంలో కలసివస్తున్న భూస్వాములకు 200 ఎకరాల కుషి, 10 ఎకరాల తరివ్రావి స్తత సేద్యానికి వదిలి మిగిలిశ భూమిని నిగ పేదలకు, వ్యవనాయ కర్మికులకు ప:వకం చేయాలి.

(9) వభుత్వ ఖంఎరయు భూములకు, వ్యవసాయ యోగ్యమైన ఆటవీ భూములను పం౦పశ॥ం చేయాలి. -

(10), థూస్వాములు, విక్డీ వ్యావారుల చేత ఆ్యకిమిఐచిన అన్యా, కాంతాలను ఆ్మకమించు కొని వాజి నుజఖమానగులకు తిరిగి సాాధీన పర్చాలి.

(11) సపభుత్వ ఆఫీసులను, కోర్టులహ, పాఠళాలంను, కాలేజిలను ఐబహివ్కరించాలి,

(15) భూస్తాముళా, న్డీ వ్యాపారస్తాలు నాగుఐపె ఇచ్చిన ధాన్నాన్ని, నగుదుగు చెల్లించడానికి నిరావరించాలి.

(18, నైజాం సకిహనులో ఉన్న సస్పమ్స్‌_ ఎవుట్‌ పోస్ట్‌లను ధ్వంఫం చేయాలి.

(14) వ్యవసాయ కార్మీకుల జీకాలకు పెందాలి

(15) జాగీర్జారులకు సొంత సీద్యం కింద ఉన్న భూములను స్వాధీన వరచుకొని, జాగీర్జారుఆకు పస్నుళు చెల్లించడం నిరావరిందాలి.

(16, 'వభుతం ఆజలను ధిక.రించి గామ గామాన జుతీయ జండా, 5మూఃనీసు ఓ న! న! ల ఎ ఓ 96 ట చార్జీ జండా రెంకింటి*ి ఎగరవేయాలి.]

ఈ పవహాము సూ తాల ప్రాతిపదికగా నైజాం వరివాలనకు వ్యతిరేకంగా తెలంగాణా రైతాంగ సౌయువ పోరాటం (పారంభమై౫ఎవ. తెజఅఎగాణాతో ఈ చకి తత్మక సాయుధ పోరా టం (వారంభమైగప్పటి నుంచి తెంంగాణా కమూూ"సు వార ఆఎధ 5మ్యూవిను పార్రీ నన్ని

ఉం ఊ పబ ట్‌ టు లీల న! హిత సంబవరాలు పెట్టుకొన్నాయి... రేండు శాఖలు దాదాపు ఒకటిగానే వ్యవహరించాయిని చండ రాజేశ్వర కావు రాశాకు. ఆవశ ఇంక్తా ఈ విఫంగా అంటారు ; “ఆం ధ [హాంతం వాస్తవానికి ఆలంగాణా పోరాటానికి సరవంా స్థావరంగా రూపొంది౨3. ఉద్యమాన్ని విస్తతం చేయడానికి, తర్చాత నాయువ పోరాసం నిక్వహితచడానకి ఆధ ,వాంతం నుంచి [ప్రముఖ కేవర్షు ఆనేక మంవపని వఎవబడారు.”2. తెలంగాణా సాయువ పోరాటానికి ఆంధ పాంతం నుంచి ఏ విధంగా సవా.ఎఐ అఆవందో రావి నారాయణరెడ్డి కూశా _వనస్తావిస్తారు : “ఆంధ వజలు, ఆందులో ముఖ్యంగా వష్ట జీవులు, - అక్యంత ఆవ్యాయంగా తెలంగాణా. నావాధ

1. రావినాాాయణ రెస్టి: “రత్రావావాల్లో చర్మిక నిర్మంచిక వీర ఆలంగాణా' పోఠాట

శ0వ వార్షికోత్సవ విశాలాం ధ సంఎక 2.11.1887 పుఎంఠళ. 2. చండ రాజేశ్వరరావు : అదే మూఎం. పుట కీ.

88 ఆంధ వదేళ్‌లో రైతు ఉద్యమాలు ఫోరాటానికి అండగా నిల్చారు. వేలరూపాయల విరాళాణ ఇచ్చారు. నేనూ కామేగ్‌ బసవపున్నయ్య గారు, ఇతర మ్మితులు కలసి విజయవాడలో తిరిని ఆయుధాల కోసం రెండు రోజుల్లో ఇరవై. వేల రూపాయలు వసూలు చేశాం. ఆ రోజుల్లో సాంస్కృతిక కార్గ్యరమాలు ఆంధ పై ంతంలో ఉన్నత దశలో ఉండేవి. ముఖ్యంగా, రృష్టాజిల్లా వడా నాట్యమండలి దళం, రాష్ట్ర వజా నాట్యమండలి దళం పేర్కొన డగినవి. కామేడ్స్‌ సుంకర, వాసిరెడ్డి రాసిన అజరామర నాటకం “మాభూమి ని పై రెండు దళాల పద ర్మించేవి. ఈ నాటక పదర్శనలు నరిహద్దు (గామాల్లో జరిగేవి, రెండు వైష్తల పజలూ నాటక (ప్రదర్శనకు వోజరయ్మేవారు. ఈ నాటకం పజలను ఉరూత లూగించేది. నేను వోజరయ్యే వాడిని. నాటకం మధ్యలో నా ఉపన్యాసం పెద్రేవారు. తెలంగాణా పోరాటాన్ని వివరించి, విరాళాలకై విజ్ఞప్తి చేసేవాడిని. వేలకు వేలు అక్కడే వసూలయ్యేవి. శ్రీలు తమ బంగారు గొలుసులు, ఉంగరాలు ఇచ్చేవారు. గడియారాలు, కలాలు కూడా విరాళంగా 'వచ్చేవి. ఆగడియాలను, కలాలను వేలంవేస్తే నగదు వచ్చే ది.”1 రైతు ఉద్యమాలకు నంబంధించిన ఎత్తుగడలు, గెరిల్లా కంపెనీలు :

హెయుధ పోరాటం 1పారంభ మైన మొదటి దినాల్లో గెరీల్టా కంపేనసీలు వర్షడ లేమ. సామూహికంగా అంధ మహాసభ, కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యకర్తల, వారి సానుభూతి పరులు సందర్భానుసారంగా సాయుధ పోరాటాలకు డిగేవారు. కానీ, 1847 మార్చ్‌ దుంచి 100 మంది సభ్యులతో గెకిల్బా కంపెనీలు ఏర్పడ్డాయి. 1948లో వడిసెలలు, రాష్ట. లాఠీలు, కారపు కుండలు ఉపయోగిస్తే, 1941లో అధునాతన ఆయుధాలను ఉపయోగించారు. ఆ కాలంలో నైజాం సంస్తానంలో ఆఅయుధాలపై నిషేధం లేదు. బాలా ఆయుధాలు పజల దగ్గర ఉండేవి. సామాన్య వజలు తమ వద్ద ఉన్న జబర్మార్‌ ([102261 [02606/5) తుపాక్రులను “ఐచ్చిక "గా ఇచ్చి వేళారు. భూ స్వాముల వద్ద ఆధునిక ఆయువాలు లై సెన్స్‌లతో ఉండేవి. భూస్వాముల ఇండ్లపై దాడి చేసి వాటిని గేగిల్హా దళాలు వళపర్చు కోవడం జరిగింది. సంస్థానంలో ఆయరాలపై నిషేధం లేదు కనుక కొంటే దుకాణాల్లో దొరికేవి. శ్మతు బలగాల నుంచి కూడా గెరిల్దాలకు ఆయుధాలు దొరీకేవి. ఇతర రాష్ట్రాల నుంచి కూడా ఆయుధాలు సప్డై ఆయినాయి,

పోలీసు చర్యకు ముఇదు గేరిల్టా కంపెనీలకు బదులుగా 10 నుంచి £0 మంది నభ్యు లలో గెరిల్లా స్కా్వాడ్‌లు ఏర్పడ్డాయి. వీరందరూ చాలా వరకూ పేద రైతు కుటుంబాలకు, రైతు కూలీ కుటుంబాలకు చెందినవారు. పోలీనుల, రాజాకార్‌ల దాడుల నుంచి [గామస్తుల్ని రక్షించడం, భూ స్వాములకు, వారి తాబేదారులను తుదిముట్టించడం వీరి విధులు, గేరిల్దా స్కా్వాడ్‌లేగాకుండా, (గామ రక్షణ దళాలు ఏర్పడ్డాయి... పజల్లో రాజక్రీయ ప్రచారం

నతనతతతతపతపతంపతాలడలాలంతకతత గ కనకాననాననతనననును నునన ననన నల నాలనాలననాలా ననా తానననానోి.

1. రావి నారాయణరెడ్డి ; వీర తెలంగాణా నా అనభవాలు_ జ్ఞాపకాలు. .. పుటలు 58, 59

తెలంగాణా వ్యవసాయిక విల్లవం 89 చేయడం, శ్యతువును కడలనీయకుండా చేయడానికి వంతెనలను, రోను ధ్వంసం చేయడం వీరి విధులు, పోరాటం రెండు రీతుల్లో జరిగింది. ఒకటి రాజకీయ వ్యవస్థా పరమైందె, శిండోది సెనిక వ్యవస్థా పరమైంది. పార్టీ వ్యవస్థ సైనిక వ్యవస్థ . (ప్రాంతీయ కమిటీలు, 4004006660 = 22022424 (ప్రాంతీయ మిలటిదీ నళ్యుడు (సైనిక సభ్యులతో సహాళ్‌ లేక శి మంది ఉన్నారు) లీ... (ప్రాంతీయ కమిజీలు,.2.404646060 46448424 |పాంతీయ కమాండర్‌ ప్రాంతీయ కమండరుతో నహా 8 లేక తీగురు సభ్యులు ఉన్నారు) $. పోరాట కేర్యదాలు.. 2266060222 202 22222220 442స్కా్వాడ్‌ కమాండర్‌ (ఒక నభ్యువి కింద) 4. గామా సెల్ప్‌ - (10 నుంచి 15 మంచె దాకా నభ్యులు) మొత్తం రాజకీయ, సెనిక కార్య్మకమాలన్నింటినీ హైదరాబాద్‌, శ్యేట్‌ క5మ్యూనిస్న న న్‌ లి భో కా న! ల ట్‌ కిమిటీ సమన్వయ పర్చుంది. " తెలంగాణా సాయుధ పోరాటం పరవక్టు తొక్కుతూ నల్గొండ, వరంగల్లు. =ఠీంనగరల్‌ జిల్లాల్లో వ్యాపించింది. 1947 రెండో ఆర్థభాగ నుంచి తెలంగాణా విష్ణవ పోరాటాగకి భూమి పంపకం ఇరుసు ఆయింవి. భూమి ఆకలితో ఉన్న రైతులు, రైతు కూలీలు ఐంజ ర్లు ఆ కమించుకోవడంతోనే సరిపెట్టుకోలేదు. వారు భూస్వాముల భూములను స్వాధీన పర్చుకొని, వంనకొవడం [పారంభించారు నల్గొండ జిల్పా జనగాం, సూర్యపేట తాలూకాల్లో ఉద్యమం ఉధ్యత మైంది, [గామ ప్రాంతాల్లో పరిస్తితి చేయిదాజి పోయేటప్పటికి నైజాం (పభుత్వం ఘైన్యాన్ని (గామాల్లో దింపింది. 19468 నవంబర్‌లో పాత సూర్యాపేట, పరిచేయివల్లి గామాల్లో 1946 డిసెంబర్‌లో మల్లారెడ్డి గూడెం, వెల్లెముల, కుక్కడం, కోటమరరి, ఆడ్డ గూడూరు (గ్రామాల్లో సైన్యాన్ని సైఠం (గామస్తులు ఎదుర్కొన్నారు. 1947 మార్చి నుంచి గేరిల్లా కంపెనీల ఆధునిక ఆయుధాల ఉపయోగించడం ఆరంభించాయి. 1947 నవంబర్‌ నుంచి ఒక వైపు రైతులు నైజాం పోలీసు దళాలకు, రజణాకార్‌ లను ఎదుర్కొంటూనే, మరోవైపు

80 ఆం ధి (వదే్‌లో రైతు ఉద్యమాలు భూ స్వాములప్రైనా. రెవెన్యూ అధికారులపైన చర్యలు తీసుకొన్నారు. 1947 జగవరిలో పురిగెళ్ల, బమ్క మంతుల గూడెంలోనూ, 1947 నవంబర్‌లో చిలుకూర్‌, కొత్తగూడెం పల్లి, పొల్లెర్ణ, సీతారామపురం, పాములపాడు, తుంగతు క్రీ, కోముల, మేడవరం, గోను% బంద, వొతర్ణపాడుు నూకనంల్లు వరిరంత్స చిర నేబముల లోనూ, 19048 జనవరిలో రావుల పెంట దురచాపల్లి, కోడపాడులో ముఖ్య నంఘటశలు జరిగోయిం

19468 అక్టోబర్‌లో గార 197 జులై తివ్యూపురం, అల్లీపురంలో. రవెళ్యూ ఉద్మోగుల, జాగేర్జార దురాగిత్రాలకు వృతీకీవంగా జరిగిన పోరాటా లతో వరంగల్టు జిల్లాలో ఉవ్యమం _పారంభమైంద, తాటికొండ, ధిర్మ సాగరం, నగరం, ఆలేరు, గృండం రాజుపల్లి, మింగి మడుగు, గుత్తూరు _గొమాల్లో గెకెల్లా విపె%లు రైతు కూలీలకు ఆయు ధాలు పంచగంతో ఉద్యమం ఉధ్భతమైంది. ఆం్మర మహాసభ గెరిల్లా వంపెసలు రజాారు సైనిక దాడులను తిప్పికొట్టాయి. భూ స్తాషులకు, (గామ రెవెన్నూ అధికారులట అదు పులో పెట్టడం బరిగిఎడి, గెరిల్లా దళాలు భూస్వాముల ఆయువాలను స్తాధీంం రేసు కొన్నాయి... [1947 సెపైంబర్‌లో జానకల్లు, 1947 నవంబర్‌లో జక్కేపల్లి. వందుకూరు, 1947 డిసెంఒర్‌లో మోటుమర్కి విల్లూర్‌, మోటూర్‌, 1048 జనవరిలో. మీనవోలు, సంకేశ, రాయన్‌ పేట, కొత్తూర్‌, తాడికొండ, ఎ్యరిబల్లి, చెట్ట ముప్పారిం, వర్ధన్న పేటల్లో జరిగిన స.ఘటఓనలు చాలా పాముఖ్యం సంశంంచుకొన్నాయి.

వెట్టి చాగక్కి లెవీ ధాన్య సేరరణ. చష్టి వ్యతిరే. వస్నూఖ వ్యతిరేకంగా. అర్మర మహాసభ, కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయం త్వంలో కరీంనగర్‌ జిల్హాలో రైతు _పతిఘటన ఉధ్భశ వై-ది 1(త్తీ6 జూలై నాకి తంగొళ్ట పల్లి, షభాసు పల్లె, తాళ్లపల్లై, వనన క్తి, మల్లా రెడ్డి పేట్‌ (గౌమాల్గో ఆయుధ సంఘర్షణలు ఇకిగాయి, జాగీర్దుల మీన, ఆవెన్యూ. కోలీరు ఉద్యోగుల మీద ఈ గామాల్లో దొడులు జరిగాయి.

హైదరాబాద్‌, మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాల్లో ఆంధ్ర మహాసభ నాయకత్వంలో లెవీ ధాన్ని సేకరణకు వృతిరేకంగా (గామీణులు [పతిఘటన ఉన్యమాని (ప్రారంక్షించారు.

ఈ సాయుధ పోరాటాన్ని ఆణచడంలో నైజాం పభుత౦ ఏర్పాటు చేసుకొన్న చిష్న సైనిక శవిరాలు వివలం చెందాయి... పెద్ద బలగాలతో సైని3 $బిరాలు వెలిశాయి... సైనికులు పగటి పూట గ్రామాలపై దాడి చేయడ, దోపిడీ చేయడం, చీ:టి పడగానే. శదిాలవ చేరడం వరీపాజి అబింది. ర్మాతిష్ణ _గామాల్లో తిరిగే ధైర్యం సెవికులకు లేదు... నాయ కులను పట్టి ఇవ్వమని, (గామస్తులను సైనికుల నానా హింసలప గురిచేశారు. కొన్ని [గొమాలకు గామాలు దం ఆయినాము. గావి నారాయణ కెడ్డి స్వ్మగామం మధిర సరిహక్డులో ఉన్న బోల్లేపల్లి. దీనిపైన నైజాం సెనిపలు దాడిచేసి పెటోలు, కిరసనాయిలు పోసి త *ల పెట్టారు.

శెలంగౌణా వ్యవసాయిక విష్షనం ర్ట

కమ్యూనిస్టు, ఆంధ మహానభ దళాలు కూడా పోరాటాన్ని త్మీవతరం చేశాయి, రజాకార్లు. సైనిం శిబిరాలను తుడిచిపెట్టడం జరిగింవి, “!ిబిరాలు లోంగి రాకపోతే దళాలు ఓక (ప్రశ్శేకమైన ఎత్తుగడను ఆవలంబించేవారు.. దానికి ఊదర'* కార్యక్రమం అనిపేరు. చుట్టువట్ట ఉన్న వరిగడ్డి వాముణ సేకరించి, దాని క్యాంపు ఉన్న ఇంటి చుట్టూ కడియం కట్టి నిష్పంటించేవారు. గడ్డి వెంటు.కు సిప్పంటించి ఇంట్లోకి విసిరేవారు.. ఆసెగను, పొగకు తట్టుకోలేక కాంపు గోషల మాటునంచి కాల్పులు సాగించే సైనికులు, రజాకార్డు చేతులెత్తుకాని ఇ:పట పడేవారు. లోంగిపోయిన వారి వద్ద నుంచి ఆయుధాలు గుంజుకొనే వారు, బింకం చూపిన వారిని చంపి ఆయుధాలు తీసుకొనేవారు. ఈ రకమైన పోరాటంలో శ్వామేడ్‌ భీమిరెడ్డి నరసింవో రెడ్డి గారు చాలా రై ర్థంతో వ్యవహరించేవారు. ”! గోవ రాజ్యాల ష్టావన ॥

భూస్రాన్యు. పీవన నంచి విముక్తి ఆయిన ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయ కారల్టికమం అమలుకు తీసుకొని రావడం ఎరిగిలది, వెట్టి చాకిరి పూలర్ణిగా రద్ధింది విపరీతమైన కౌలు రేట్లు అధిక వడ్డీల గుంజే. రుణాలు రద్దు అయినాయి. నల్గొండ, వరతగల్లు జిల్లా, అనాడు న్వైజాంపడ వ్యక్తిగతమైన నేటి హైదరాబాద్‌ జిలా, కరీంనగర్‌, మెదక్‌, ఆదిలా బాద్‌ జిల్లాలోని _గామాల్లో [గామ రాజ్యాలు తలెత్తాయి. ఈ ప్రాంతాల్లోని 4,000 [గ్రామాలు విముక్తి అమిన [ప్రాంతొలుగా _వంటించడం జరిగింది. అక్కడి నైజాం పాలనా యం[తాంగం స్తలించి హపోయమించి. అక్కడి భూ స్వాములా, వకుత్వోద్యోగులు [గౌమాలు పరిలిపెట్టి పట్టణాలకు, యూనియన్‌ ప్రాంతాలకు పారిపోయారు... వేలకువేల ఎకరాల వింజర్జను, బంజర్హలను, పోరంటోషలను (గామస్తులు పరచుకొన్నారు, తప్పుడు పలా లను సృష్టించి భూములను ఆనుఠవిస్తున్న భూస్త్వాముం.. భూములను _గామస్తులు. స్వాధీన పరచుకొని దున్నుకొనారంభించారు. భూస్వాముల భూములను న్యవసాయ కూలీలకు, పేద పజలకు పంపిణీ చేయడం జరిగింది. ఆటువంటి భూమి పవి లక్షల ఎకరాలా వాక ఉంటుంది. భూస్వాముల వ్యవసాయ పని ముట్టను. వజవులను కూడా స్వాధీన వరచు శోవడం జరిగంది. భూ స్వాములు, వ్డీ వ్యాపారస్తులు రాయించుకొన్న అప్పు పష్మతాలు దగ్గం ఆయినాయి అనే? (గ్రామాల్లో రైళశులే స్వయంగా సీజీ కాల్వలు, కుంటలు. చెరువుల నుంచి నీటి వనరులను వర్పర్నుకొన్నారు. వైద్య సదుపాయాలను కూడా ఏర్పర్చు కోవడం జరిగింది. కలరావంటి అంటు రోగాలు వ్యాపించకుండా వ్యాధి విరోధక టీకాలు, కింజెక్షన్లు ఆం్మధ మవోనభ, కమ్యూనిస్మ పార్టీ కార్యకర్తులు ఇప్పిస్తూ జ్యాగత్త పడ్డాను. (వగతిశిల డాక్టర్లు స్వచ్చందంగా ఈ పని చేయడానికి ముందుకు వచ్చారు. వారిలో వి. యస్‌. పరాంజపే, రామదాసు ముఖ్యులు, అననా

1. రావి నారాయణరెడ్డి ; వీర తెలంగాణా నా ఆనుభవాలుఎజ్ఞాపకాలు పుట రికీ.

4 ఆంధ వదేళ్‌లో రైతు ఉద్యమాలు కాససాగించడానికి, దాన్ని ఇతర ప్రాంతాలకు విస్తకింవచేయడానికి నిర్ణయి-చింది. 1949 అక్టోబర్‌లో మావో సెటంగ్‌ నాయకరత్నంలోని చైనా వ్యృపసామిక విష్ణవం. విజయం సాధించడంతో రాజేశ్వరరావు పంధాకు భారత కిమ్హూనిస్టు వాన్టేలో బలం చేకూరింది. భారత దేశంలో తెలంగాణా లాంటీ (వదేశాలు ఇం ఉన్నాయి. వీచిల్లో తె_ంగాణా పోరాటం లాంటి పోరాటాలు విస్తరి.చుకొంటూ పిశత్రే, బైనాలో మాః3 భారత దేళంలో కూడా న్యవసాయిక విష్ణుం విజయవంతమౌతుందని పీరి వాదన. క్రానీ, వివివ డిశల నుంచి ఈ వంధాకు వ్యతిరేవత ఏర్వనింది.. ఇంత వరకూ గెరిల్లా దళాలు పళిఘటింని నవి నైజాం సెక దళాలూ, రజాొక్షార్‌ దళాలు మ్యాతమే. భారత సభత సెస్టంతో ఆవి ఏ విధంగానూ సరితూగివు. ఆధునిక భారత (వళుత్వ సెని: ళాల రాజీకి గెకిల్డా దళాలు అనేక సందర్శ్భాలతో తట్టుకోలీవ పోయాయి. చైనా అనుభవాన్ని యాంత్రికంగా భారతదేశ పరిస్తితులు అన్వయించడం తెలివి మాగిన వసిని మాజీ కార్యదర్శి పి.సి. జోషీ, యస్‌,ఎ. డాంగే, యస్‌.వి. వటేలు, చండ రాజేశ్వర రావు నాయకత్వాన్ని విమర్శిస్తూ ఒక నోట్‌ సర్క్యులేట్‌ చేశారు. సాయుధ పోరాటం మీడ ఆధారపడ్డూ వస్తున్న కమ] నిస్టు ఉద్యమం చాలా నిష్ట ఫోతుందిని వారు ఆ నోట్‌లో _పస్తువించారు. రాజేశ-రరావు నాయకత్వంలోని కేంద కమిటీ (వణా ఉద్యమాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ౧డం లేదని వారు విమగ్శించారు.

1951 జగవశీలో బిటీష్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయకుడు రజనీ ప్రామీ దత్‌ భారత కమ్యూనిస్టు నాయక్షులకు సిద్ధాంత పరమైన నూచనలను కొన్నింటిని ఇచ్చాడు. జవవూర్‌ లాల్‌ న్మెహూ నామకతాంలోని భారత ,పక్రుత్వం తల పెట్టిన (పజోపకరమైన చర్యలను సమర్థిస్తూ, కాంగగెస్‌ మితవాద ధోరణులను వ్యతిరేకించాలని ఆయన సూచించాడు. పురో గమన శక్తులతోనూ, వ్యవస్థలతోనూ కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఐక్య సంఘటన ఏర్పర్పాలని, చివరకిది బూర్జువా (వభుత్వాని$ (వత్యామ్నాయం అవుతుందని రజనీ పామీ దత్‌ నలవి అచ్చారు. జరగనున్న ఎన్నికిలను కమ్యూనిసృ పార్టీ ఉపయోగించు కోవాలఏ, సామాన, జనం సాయుధ పోరాటానికి సిద్ధమయ్యే దాకా వేచి ఉఆడగం మంచిదిని కూడా పామీ దత్‌ నలవో ఇచ్చాడు తెలంగాణా సాయుధ పోరాటాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్న భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీలోని వర్గాని॥ి పామీ దత్‌ సలహా బలం చేహర్చింది.

అజయ్‌ మోష్‌ కార్యదర్శిగా కమ్యూనిస్టు పార్టీ సెక్రచెరియట్‌ పునర్వస్థీః రించడం జరిగింది. కొత్త నాయకిత్వం రెండు ముసాముదాలను ఆమోవెంచింది. రమ్యా, చైనా మార్గాలను భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ యార్మతికంగా అమలు చేసుకోకూడదని రెండు ముసాయి చాలు సూచించోము. (ప్రజా పోరాటాలు విజయవలతవవడానికి పార్లమెంట్‌లోనూ, బయటా పోరాటాలు సాగించాలని కమ్యూనిస్టు పార్టీ నిశ్చయించింది కార్మికుల్క కర్షకుల, మర తరగతి వారి సంభుటిత శక్తితో, జాతీయ బూర్జువా వర్గాల సంఘమీ భావంతో ఆధికారతి

తళగాణా న్యవసామిక విష్ణవం 985 నా స్తోతం చేపోతాని' వీట ఆవుకుంవి మూ "౨స్టు ప్రాడ్టీ నిర్ణయించింది. 1951 జూన్‌లో కేఎద కమిజీ సమావేశమై కొన్ని షరతులప లోబడి తిలంగాణా సాయుధ పోరాటాన్ని విరమిస్తా మస వభుళ్వానికి తెలియ పరిచింది. పఠుశ్తంతో సంపంతింపులు జరపడానికి ఏ.కె. గోపాలన్‌, మజవక్‌ ఆహ్మచ్‌, జ్యోతిఐసులతో ఒక ఉపసంఘాన్ని నియ మించడు జరి%ంది. దాంకో రాశ్రాంగ వద్ధతుం చ్వాకాతమ ధ్శేయాలకు చేరుకోడానికి, ఆయుధాలను అప్పగించడానికి కమ్యూనిస్టులు నేవధ్యాం ఏర్పరచుకొన్నారు. 19051 అక్టో ఒరలో తెలంగాణా సా ముధ పోకాహాన్ని వివమిం మకోడానికి కమ్యూనిస్టు పార్టీ నిర్ణయిం చిందని ఆబ్‌ ఇ-డియా రేశియో ప"*టించింది. హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రంలో న్యాయంగా ఎన్నికలు జరగడానికి గానూ కమూ,నిస్టు పార్టీ కేంద కమిజీ, ఆంధ రాష్ట్ర కమ్తూ నిస్థ కమిటీ తెలంగాణా సాయువ పోరాటాన్ని విరమించుకొన్నాయని ఏ తె. గొపాలన్‌ పక టించాడు. దీంతో తెలంగాణా సాయుఛ పోరాటం పైన తెగ పడింది. " పోరాటం (పాధాన్మత, అవమణాలు :

చకి తాత్యవ తెంంగాణా పోరాటం న్వైజాం ఆధ్వర్యంలో ఆమానుషంగా కొనసాగిన వ్యూశల్‌ వృవస్థను ఆంతం చేయడానికి జరిగిన రైతాంగ హోరటం. ఇది బీవ రైతులకు, అదివాసులకు, వంవసాయ కూలీంపు భూములు పంచడానిక్తై జరిగిన పోరాటం. ఈ లవ్యాన్ని పోరాటం పూరిగా నాధించలేు పోయమింకి.. ఆయినప్పటిక్రీ, వెట్టి బాకిరి, బేద ఇస్తు చట్ట విరుద్ధమైన పన్నులు, లెఏేలు, ఆనేక ఐతర ఫ్యూడల్‌ దోపిడీ పన్నులను ఈ ఫోంధాటఐ అ౨తం చే-యగలినం 3. శానీర్లలోని రైతులప పూ యాజమాన్య హక్కులకు, దేశోముఖుల కింన ఉన్న మూపావాణి కౌలుదార్లలపు స్వాధీన హక్కును ఈ పోరాటం కలిగించకలిగింది, ఏ రాష్ట్ర ఎలో బేశటువంచి కౌలువాకీ రషణ చట్టం ఈ పోరాట ఫలిత మేన; గట్టిగా చెప్పవచ్చు. పోరాటం ముగిసి తరవాత వేలాది ఎకరాఆన్న భూ

• స్వాములు తమ ధూముఎను ఆతి తక్కువ ధరలకు రైతులకు ఆమ్మివేసుకొన్నారు, కొన్ని

గ్రామాల్లో వవ రూపాయలకు కూడా ఒక ఎంరం భూమి లభిందింవి... దీనితో తెలంగా ఇాలో ధూ క్రేం దీకరణ అంతమై డి. “నిబాంచకు, కార్మొక్కుకాదోరా,” అనే భావం ఈంంగాణాళలో ఈ హారాటం నల్గనే శాశ్వతంగా తాలిగిహోముఏది.

సాటాన్య రైతుణ వేం సంళలో ఈ పోూటఎళలో వాల్గొన్నారు. ఆందుచేళనే, రజాక్రార్‌ మూకలనూ, నెజాం సాయువ; ఐఎగాలకూ ఎవరించి నింవగలగడఅ సాధ్య మైంది, ఆ

మహిళలు ఈ పోంాటంలో వీకోచితకఎగా పాల్గొ న్నారు. ముఖ్యంగా, (గామీణ మహిళల ప్రముఖ పాత నిర్వహఎదాశు. జరుజ్ల రరూడే.. భువన్కరి |పాంతంలో శనభ్రర్త ఆరుట్ల రామచందా రెడ్డి! చేవోవ వావోశుగా ఉండి ఆనేక పోరాట రంగాల్లో

96 ఆం ధపదేలోశ్‌ రైతు ఉద్యమాలు సవోయపడ్డారు. అదే విధంగా మల్చు స్వరాజ్యం నల్గొండ జిల్లాలో పోరాటం నిర్వహించారు, తన ఆనర్గశ ఉపన్యాసాల ద్వారా నైజాం వ్యతిరేక చైతన్యాన్ని రైతుల్లో రగుల్కొ పారు. కొందరు మహిళలు ఆయుధాల శివషణ పొంది, దళాల్లో సభ్యు రాండుగా ఉన్నారు. సూర్య శేటలో లలిత, వివ్లవ కమారి ఆ కోవకు చెందినవారు కామి, వీజ్‌ రాణీ గౌడ్‌, సర్బూ వైహన్‌, రావి సీతాదేవి పోరాటానికి అనేక రూపాల్లో సహాయం అందించారు. వనాడూ గడపదాటని శ్రీలు భూమికోసం, భుక్తి కోసం తుపాకులు పట్టారంటే, ఎంతటి. అపూర్వ ఆదరణ, పతిస్పందన తెలంగాణా పోరాటానికి లభించాయో ఆర్థి మవుతుంది.

తెలంగాణా పోరాటం సెక్కులార్‌ పోంాటం రజాకార్లు, నైజాం సైనికులు చాలామంకి ముస్తీంలు, వారు దౌర్జన్యాలు జకిపింది మొత్తం జనాభాలో నూటికి యనలై ముంది అయిన హిందువుల మీద, ఈ పరిస్తితిలో పోరాటాన్ని మతాతీతంగా ఉళచడం ఎంత కిష్టతిర మైందో త్రెలుస్తుంద, ఈ పోరాటం నైజాం వ్యూడల్‌ వ్యతిరేక పోరాటమే గానీ, ముస్తీం వ్యతిరేక పోరాటం కాదని సంఘం, కమ్మూనిస్ట నాయకలు సృవ్టం చేస్తూ. వచ్చారు. పోరాట సమయంలో రజకార్‌ కుటుంబాల మీద దాడులు జరిగిన సంఘటనలే లేవు. ముఖ్జులి మొహిద్దీన్‌, గులాం హైదర్‌, జవ్వాద్‌ రజ్వీ, మీరా హైదర్‌ మొదలైన ముస్తీంలు ఈ పోరాటంలో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. కొన్ని, (గామాల్లో హిందూ ప్రజలు ఉదేం పదే, ముస్లీంలపై ఎటువంటి అన్యాయాలు జరగకుండా పోరాట నాయకులు జ్నాగత్తలు తీసు కొన్నారు.

ఉపయుశత (గంధాలు వాట (818౬10 ఆగక ౧౪) కెలుగు (అము దితలు) ( యన్‌. వి, యల్‌. నరసింవారావు సౌంత వ్నఠాలు : (యక్‌ వియల్‌ నరసింహారావు 1921 నుంచి స్వాతంథతోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. స్వాతంతోద్సమ కాఆంలో జరిగిన సంఘటలన్ని ంబిని రాయడమేగాకండా, వాటి పైన తిన భావాలను వుక్తం చేశారు.) లి. వుంతె్స వెంకటరాజు డైరీలు ; (గుంటూకు జిల్లా బాపట్ల తాలూకా మంతేన వారకి పాలెంలో ముతెన వెంళట5కాజు కుమారుడైన యం.వి.ఆర్‌. కృష్ణంరాజు ఆధీనంలో ఆము దితాలుగా ఉన్నాయి 8. కె గోవిందరావు : విశాఖి.శ్రీకామళం జీల్లాల్లో రైతు ఇవ్యమం, (కె. గోవిందరావు భాకత కమ్యూనిష్టు పార్టి నాయకులుగా విశాఖపట్న ౦, విజయ సిగకం జిల్లాల్లో చురుకుగా రైతు ఉద్యమాల్లో పాల్గొన్నారు.) అలుగు ము దితాలు

1. అప్పారావు వ వగవరాజు : శ్రీ ఆంధ రత్నాన్యుతులు (1968) వి... కాళేశ్వరరావు. అయ్యదేవం. నా జీవత కథ నవ్యాం ధము (1959) €. కేసరి. కె.యన్‌. నా చిన్ననాటి ముచ్చట్లు (19058) శీ గుండ్తావరల్సి ఆవనారాయణ వవిపూ రీ సంచిక. హ్‌ కరో టక ర్‌. చెంచయ్య, దర్శి; నా దివ్యన్మ్యతులు (1967)
2. ంం +, వి నేనూ, నాదేము (18587) 7... నాగుభూవణ శర్య : ముదిలి ; తెలుగు సాహిత్యము _ గాంధీ [వభావము (1970)
3. నారాయణరాజు దంకు; రంగం మ్‌శేస్టి సి.వి;
4. సుబవ్మాణ్యం, గోనుగుంట్ల వెంకట ; పల్నాజి దురంతములు ఆంధ్‌ రాష్ట్ర జాతీ యోవ సంఘ నియమిత విబారణ సంఘ నభ్కుల నివేవకి (1928)
5. నారాయణ రెడ్డి, రావి. విర తెలంగాణా, నా ఆనభవాలు, జ్ఞాపకాలు, ..(1072)
6. వకాళం, టంగుటూరి : నా జీవిత య్మాత
7. వసాదరావు, నండూరి ; ఆంధలో రైతు ఉద్యమం (19046)

09 ఆం రపదేళలో తు ఉద్యమాల 18. పుల్లాకెకి చతడ : వీర తెలంగాణా విపవ పోరాటం (1984) ను ఓ ళా

14. బ్‌హ్మయ్య, గొట్టిపాటి : నా జీవన నౌక (1976)

15 బాలకృష్ణ మూర్తీ అచ్భుతుని : చేరాల చరిత, జాతీయ ఉద్యమము (1970)

16. బాపినీడు, మాగంటి | ఆంధ సర్వస్వం (1842)

17... రంగయ్య నాయడు, గద్దె; పలనాడు దురంత విచారణోవ సంఘ నివేడిం,

18. రామకోటేశంరరావు, చూదరాజు : స్వీయ చరిత =భ్యుదయ తెలంగాణా చరి(శ్రాం శములు (1960)

గ) య నా. ప

19, లశ్మీనారాచ ణ, ఉన్న మాలపల్లి

20. లక్ష్మినారాయణ. ఉన్నవ: నరసింవో చార్యులు, మాడపాటి వేదాంతం : పవలూటి ఆడవి ఇబ్బందులు.

£1. వీరథదరావు, మాదొల : గుంటూరు జిల్లా అవోర ఆవోర ఎమన్మ (1847)

ఏలి వెంకటప్పయ్య, కొండా, వా చరిత (1886)

బలీ... వేంక టేళ్ళర్లు తటవర్తి ॥ మునగాల పరగణా వజూ ఉద్యమ చరిత (1౪81

ఓక... వెంకటేశ్వరరావు, దేవులపల్లి : భారత విష్ణ వంధాకు చూపిన తలుఎగాణా సాయుధ పోవాఓలు (1982).

2. శేవగిరీరావు, భదిరాజు 2 గుంటూరు టిల్లాలో న్వారఎతోక్యమం (1౪8,

3. %ం -ం ఆం ధలో సహాయ నికాకకణోద్యమం (18687)

ల. సుందరయ్య, పుచ్చలపల్లి వ విళాలాంధ (లకర)

౨8. ఇ, . వీల తంంగాణా విప్పవ హోరాటఅ, గుణపాఠాలు 11972)

5౧01190 (౮౧౧౪91౩౧66)

[1 గీగిరగి!2 గి?/8668[ 51816 గి/001౪65 ర000గ6౧19 న6/1810100 10 (౧6 ౪48/5 6౦0గా౧౧6౧౦1౧9 ౧0౧ 1919 ౭౧6 6౧06100 ౪౧౧ 1947. 7౧6 1౧01066 01110131 1616౧5, 615 గింం౦గ5. 60౪610గ6౧| (4446185) +0౧౧9౧|౫ గింగిం/15 6910.

2. గ8గాజం8 గింంర౪/, నం: గిగ[. 2251౧081 88580౧1 51700016 1౧ స10ం[౧8-

9318 (013 ౮౧౨౮౨1౩౧66 2౧40016 18 86604166 ₹0గ స. ౪. గెతంగ8గ8 ౧6౮౮౪. ౧616 ౪68601 (9 5090471౧6౧ 01 గ0||౫౧౦9, ౭4౭0౧౭8౧ 502131 సత౪811. గ౧(8110/6 6156100)

౪9 క£౧౩1|130 ("౮901150 86)

1. 881103. 8.5. : 5666169 (౧ గీీ2ర0?88 దిరగ1౧1517810౧ ౪01. (1 (1960) 2 68౪.04. :; 716 ఓ008! గింం!18 01 1౧613౧ ౧౦||/68 ; ఉీ!'2[8546 1860- 1920 (1975)
2. 0%8౪6ర[౧౮/, 1 ; ఉ& 5౪41౧00 020% - 8 6గ/11081 340౧౫8౪ 0 1౧6 రంగంట౮9 210- 28050 6గ౧,| గ0||౧౦8| 106 1947-50 (1950). 4, ర8గ౧06 5.4. ' 628౧60౧ ౪5. [6010 (1921)
3. 0043౧9౫379, 0% : 50613] 07౧101౧9 0 ౧తి౩580౧1 1౧86077906100 1౧ 91600808, 6౦౧|/౨౮1౧10౧ 10 1౧౮618౧ 550010100౪ (1974)
4. 68581. గీ5. (664.) : ౧౭౭౩౭౧1 5౪80091689 1౧ 1౧౮18 (1979)
5. ౪56, 5.0. : 1౧౮18౧ ౪111306 (1965) 8 గ;:౦ ౪1౧+€0/గిగీ : 860680! ₹౧6౧5110౧ 10 ౦౦గగ౮౪౧|క౧౧) 1౧ 1౧౮18, 81781607 01 109 ౧౦౧గ౧౫:౧1౪౬ ౯౧౩౧౧ (1969) 9 ౧6౧౨679. గిందీ6/! 5౫16. (6ఆ6.) ' 18౧6 60౧1701! 8౧౮ 50018! 5760606468 1౧ 1౧612౧ ౪1980౪ (1 969) 10 ౧౮6-గ౩1గ6౧64గ, 6.౪0౧ ; ₹గ౧84| గర66?8636 (19845) 11 (6౧౮8, 5%. : క౬ంంగంగా!5 1౧౪65(108410[08 1౧ 68 గ౪ర6/850864 51818, 1929-30 (1930) 12 ౨౩౦౦9౪. €గ౧౦ ౪. : తం/౭౧18౧ ౮౧౧౭౦1 1౧ 108 506౧1 5౬831 శీ98 (1961) 13 గ౭812. 02018! 6 స౭గ౧౧, గిం0651 : 0౧6 ౫౦014! గ9౪౦ంగిం!007 0 0౧93౧158- ంగ౧9 (1970) 14 స౭ంగ1563/. త గే ఏ గీగీ85004 3౧౮ 116 00౧౧౧౮౧1౩1 గి8గ౫/ 01 ౧౮13-23 5006 1౧ 9 ౧851-౪2 ఆ౪01 ౪10౧ 0 1౧19౧౧40౧8! 6౦౧౫౧౫= ౮౧19౬ 5178160౪
6. గం1%8/ గి౭ం)8గ౧| (5౯4౮) : 6458 1౧ 1౧618౧ ౧౦01169 (19/70)
7. గగం౮౧౦. గి గి, ; క౬00గింగా!6 2౧౮ 50618! 56069 0₹ ౨8౫16౮3౧ 4౦౦011410౧ 8౧6 [806 గిం[0గ౧9 1౧ ౧౪/౧6/2086 (1958) 17 ఓ32065508706/. గ68౧౧9 4. (£6) : గిం?8! ౧౧౦691. న83580౧ [410౪6౧6౧15 &౧౮ 500181 ౧౧౩౧౮౦6 (974) 18 గిేీేజంా6-216, 60630౧ : గ గిీంగ06! 0 118 నగశ5[౧4 0:8/౯16161౧ 6 ౧|651- 66౧6౪౫ 061 ౧2685 (1 883) 19 గ1ం[09 గ8౧?౦. ? 4ఉ& 0856౧051౪6 8౧6 [1410716481 శింం6646౧1 01 (౧6 6068- ౪2౪ 0151౧6610౧ 06 ౧౯౭౩664౧6౪ 0 సీ3ర?839 (1876)
8. 4/63! 60౧౧8౯ : శిం;8౧ 018౧౫8. శీగి క00010/ 1౧ 10 ౧౦౪87౧/ 01 12౧0౧9 = (1977) .
9. 00936041, శిగ౦౧0౧౪ : 500,281 00౧11100 8౧6 50618! గిగం౪6గాం౧13 (1973)
10. గ౭8గ౧ర6, క.&ి. (63) : 6686613019 1౧ 5060) ౩12 (1977)
11. ౧౯)౦౦౩661౧09 01+ 1౧8 7[% 60౧౫౧899 0% (16 00గ%గా౪౧|94 క42గ౪/ 0 1౧౮18 (0666౧06౯ 1964 ౪/01 | (1965) 24 00850 4! : "7౫6 క౬00౧౦గ|౦ ర06౪6109గ౧8౧1 ౦1 1/66/౭986. ౪01. (1949)

100 ఆంధవదేశ్‌లో రైతు మల 25 గి8గిం8. 6. : 66640 01 ౪/0/16 ల౦58౧[7౪7 (1957) 26. న ౭ వి గం౭౧ 5008350 (937)

27. న * వి న15280 ౧8౧౮ 0608 (1938)
28. ం వ ౯20౧110! ౯9660౧ (1968) 29, ౯౯ 2. వి 50898018 80౧6 (0౧౫658 (1939)
29. గ౫గ౧౦8, 6. 6 5౪/8౧ 58043౧2౧68 58/8542310111 : 011510౧/ 0 గ8౧ గీ! 0౪6౧08౧1 (1939)
30. గెంరర, గికి. ౯.౧. ; ద88598౧/ 8౧4 5[816 1౧ గిగీంర67౧ ఉగిరగ/8 115107 (1986) ౩3౫. గె౭౦౦గ౧| ౦1 116 శింణ౭/8౧ గొం+0౧09 0౦౧౧౧౧౫166, 1760678586, 1949.
31. గం, ఉి ; “నిం882౧1 ౧6౪011 1౧ 17/66/2586" 1౧ గీగీంర67౧ ౧6౪16౪ 82 (3)
32. 5870)1౧1. గింం8౧1. ; అంగ 19005 0 6650౧ గీం౪6గాంగి! 1౧ వీగిరగి/8 గ78665౧ (1972) 3ర్‌. 587864 గ8|౮, 4. :; 6౬00౧0గ౫౦ 68౧6|[10౧9 1౧ ల€6 గీ2ఏ0789 [౯65166౧6౯౪ 1800-1850.
33. 58%/983౪4/8/8 ౧8౦, 8. * 7౧6 £00గ0గ|6 &౧6 50618! 6116613 0౪ ౨28౧౫౧౮౭ తీరిం[1(౦౧ (1963)
34. 5/78160౪7 8౧౮ "80/09 (౧ ౪౧౦ 5174690916 10? కొం౦ంగ18'౩ రింగాం6ం!8116 ౬౧6౪౦10- ౪0౧ 1౧ 1౧౮|8- ౧011154/88౮ ర066౧౧6౧ 0 రి606గా56/ 1948 8౧6 ౧6౧౦? 0౧ [911 069౪18110౧ 1% 6.8.1. (4౧౮౧౧8 7౧655) - రిం6౬గ౯౧|౦1 16 66౧- 1/8! 6౦గ౧౧|189.
35. 56058780, 660గ౧౧౧|610818 ౪6౧౬81 వ తీంరగ?8 గ8(౧౧8 ర౮99:/818 6002318 నగంగిగి80/4 ఓ1'6 8౧6 గ 658806,
36. "౧౭8౧౭౧ గింగ6౩ (86) ; 7106, 68518 8౧౮6 611910౧ 1౧ 1౧౦8 (1973)
37. 17108, వళ8గ౪ ౧8౧4౧౭౧౮ : గీగీంగాం!?3 0 8౪66785836 [/౪696౦గ 5(/0- 9౪016 (1967)
38. */6081373౧002/8. గ! వ 7౧06 [66600౧ 5176090918 (1౧ విగం౮గ?8 ౭6651 (4౧౮౧౧8) 1౧ ౪218 ౪౦16౧౧6౩. 42, న!8305[00%, 04 : 706 క5గ౭96౧౦౩ 01 గ?౦౪1౧6121! గిం!॥[05, (౧6 గి!86- ౯85 ౧౯65166౧౮౦ 1870-1920 (1977)
39. ౪/6106౧ గిగీ//0౧ : 7౧06 ౧01605 0 508611౪, గ౬౬| 6 ౬5౮/6 8౧౮ గ01- 1108] గిం500[56 1౧ 1౧౮18 (1962). తీత. 610130, ౮౭8గ౧౦౩ న గ806(10౧ 8౧౮ [0౧1 (౧౭౧౪ 5౪5186౧0 (౧ 500 [1౯612) (1976) వ్మతికలు తెలుగు :
40. ఆంధ పతిక (మదాసు) జానా మ? ల జ్య రర గందా కవ లి, కష్టా పిక (మచిలీపమ్నుం జో సంర యనం వానద్న మె లి, (పజాశక్రి (విజయవాడ) గ్‌ ల ఖ్‌ అ శీ. నవళక్తి (రాజమండ్రి, వి[ిఖీళి € 10 ట్‌. ఇ వై / టం ర్ట త. జమీన్‌ర్రైతు (నెల్లూరు) ట్‌ 4
41. రైతులోకం (హైదరాబాద) పొటాటో 7... విశాలాయద (విజయవాడ) “లాడ (గడీ. సీ 30321063 (5౬౧౮1150)
42. గగ6/108౧ ౯౦110081 56016౧06 గం ౪701. ౧౫/| 0. 1.
43. క౬౦0౧౦0గ౧|౦ 8౧61 ౧౦111108! 66% (తఉీగిగింం) 1979. ౩. 1౧6140 ౮౦౮7౧41 01 500181 ౪/00 ౪01. “(౫1౫ స0. 4 ౮8౧౮4౧౧ 1979.

న న న. | ల / లు / || న | + | | ॥ ॥ న " ల న ॥ - శ వ -| జ “ ఇ = ఆ లా ్‌ ( ఇ .