Telugu Andhraku Valayanandamuo_0 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఇఇ ౪౯91641 557424 అక ౫74ఓ 55135 10 13 తంటీయా లా 101: ౨. 7. ఉపటం ఉన కసిన్‌ కక్‌ ఊ ఆ౦ధ్ర కువలయాన౦దము ఫ్రీ వేంక కేళ్వరప్రాచ్యకళాశాలా ప్రధానాంధ్రాచాత్యులగు ఉభయభాషాప్రపిణ కంభంపాటి సుబహ్మణ్యశౌస్త్రి విరచితము ద్వితీయ దయుద్రణము ర్‌ు అంయాపతీ ఛిరు నల తిరువతి 'దేవస్ట్థానముల ముద్రాశాల 1952 [వెల రూ. ఫా-12--0

ఎంతో ల (= లో సో ౧౮ లో షి థి ఆ న / / 0 శ న్న

1200౨0౮10౫

₹ ₹85 00006 0 ము” మలండి, సక. కటు 01840004101 62ఏ1200081%9072 వంళర, 40 *7100 2 167 ఇంగిం ఫే” ₹8 01 1000- 'ఇం+101 + ౧19 24424 తం లం/0జతెగడంగ746 ఇ0101 19 19ళం6 10 016 జాన 6౧12009 ఇ7202 ౧౫16121 వం:168 20646? 6 840106 01 16 304060. ప ఓడ78 &జం060004 ౪16 ౦%68 [01 0 1080మను. ప1!50

02000 19 ఇ111 జషిం64 06 8% 00001010 10 98 8 [0%

కేం 20021 ౪0౧6 0ంళు౦6ం 0 అయుత ఏం *తంగం41మిుూ 0 ఆట్‌ 00టుట్యా. నింం0గ1413 0008036, 21400480 వీల వుంంుటు8 వగంటశ 18 ఇంళ 6010000164 ఇటు ఈం 51 ల నిడ0ంంళడం0 పి1131 త్తాగథేం ౮0116, 16 ఇడం 09 9006 0106 0010606004 1 6 ౧౫౨౪1 ౦011686 076 ఇగె౦036 6ఆటమ10 క 01276 6 1001106 €0 76816460 28 0 ంంంగం10 ౧1101021.

ఆ. క. సలంుణడుంు802 కడం ౧409 పంగ 6 ౮౦డిడా8॥1 ఎటం 204 8600 & 418001821902064 30177106 0 12 3౪౫ 28 చం తంల వడక 00 6 ంళ88008040) 106464 1182 వం౧00] 41

"హఇం2జట, 16 ఏంసం॥4. 10 ౮1004] ౮౦0110౧8౪౧ ఇ8 ఊం 0109300 ౭1022 2% 096 0 16 031 01 ౧01090? 10 2 1607 36803. మం 6078146810%9 +9000064 ౧ 0 16876 ం 01161421 ౮ం116౯ &064 ఏ0 16 096 6౧౧646 ౮౦011080 29 అం సేం0టగ6? 12 కౌంటు. చం 005080 ౧18 వడం 90164166 7౧116 1146 903%6 96 &0061004 70440990 11 72072 వడ8€4 ఇ060) 0 61110621 “2614, వేకు. సెడ్‌జ0 08 ౮౦20642800 822 నీడంటా! 0 244౧ 226 క. రం026ేడి షజీి00011818010012 నడం! 0 10208. "తెచం64100€07 16 004064 ఇం ౮902978010 82502 ౨87102 016 ౧ ఓం ఉండం 0౧170%1టా 19 వడ0ం%616 204 గుంళత్రా. పొం శం 12006 ౧౮41808600 16 26 +0 86 0 9ిరజటళి 0158 1 ౧1262 00316468 01602002 01 న్‌డగుక?16 6యుడం గం 8

ఇ

లెలంటం 10008010 (౫211804 3 ౧195 ౧4110004 0 టాడగ91200 & 92062064 ఇ015 11 ఏడం” 00 01000106

తజలం/0జడ767646 స ఉఊై02072 వటం 18 016 01 6 దడ181వ1+ ₹001 010. మం+ంగ6 ఇలు 18 ాజర2017 50164164 0 84010013 (4ం310009 0% 2008 2 ౧౦421 1౨౦౪166856 రిషీ నఏడ09%10 1114ల20106. 4 022 05 కలం 0 50604 ఏడరుకా1+ 2౧4 ఏం 220లొ, ఊఉ౧౫౫౭ 180148, 61013563 2౦0౪ చం 4మోడుం0€ 2360 0% ౧16 కబ86 11 జ డం) మిడ0101 18 8010 18 810010 2064 15 ఛాంయుం06 0 16 849606 ౪ల్వూ 1014. వశ. వషం[20మడ1374 నడ3€1 128 4016 & 72142016 56౯57166 +0 6 గం102౯ 1208408850 0౮ ిజర5140108 018 ఇంం21 ఇంది ప యడ మం 1123 00% 001%” 1120012066 ఇం ఇం 040 28 &రిరేండ. 1065 0౧ 967ల21 26641002] ౧౦16 602౧0094 ₹1ట బం 602400౪ 01 ం ఇం.

తీవ గొంయ 19 10000916 పంం6081 ఇంంరు, కొం0౯4 1140220106, 80 12) 23 18 6016001 80693, 18 ౭జి” మింఢేం11064 01 5829311 1100240000. 200202 రేజం7ఆ యం! 102 వట2 6 1 061 12 గలం 014 113 డ746464 13 04+ 2 ?06లస02ి 01 ఏం దిలక 1 0420427682. ఉ&1189మ01 కండర జ0 02 18 1036706417 కటా1664 109 “ పజళ0ల 01 గం1382 ం6టు ' 04 113 67౫4044744 18 22 &602042601 0 22 6010646 10 +16 విడూడగడ8. ₹0అ0 138 1100020206 సంక్రడ0 10 20062% చం ఇడ ఓం 411 1090 ఏడగంక4 11000200 646403 24 ౩804 +ం ౩54001 6 0016ల 226 6 0217 01084 909౪ 00826 14 ౨0+ ఇంప ఇ0116 *0 4670100 167 2076 ₹సం0 యం అరంటం8తి వడంం)ల1€ 11ల8టంం 0%0064 లి 200 2064 ఇం ల్లా 7676 411మ066026 01 ౯౦6008 6149 0168. శేం807ల న్‌&%9)014 1140420420 7 లజ టం 4167010064 (స్స స 211 4స060ళ009 జడే కైం1166 ౧06618 10! 6705 60206174016 506016. 1013 0౧137 10 2060ల 708109 మజ గంజి 000 యుంండి చంప 6769 27287 గం కజగం 11002009 206 5800060464 ఏ ౧౦60108 207061 (6/76 ఏంళై0 00 16 ంగరం1 01 ₹080600 1100121120.

ఇ

౧6 2001921 01224 0000 00ఎ%ంం4 ౧01 260000 0 £010121 114లు20406 206 1106106664 567681 వ212028 206 జడ06025ం సు కలై. 116 6016001806 10ం21టుం ఇజ5్‌ 161 210006 2164 2" ౦0106 ₹10 ౪20166 €0 2004126 2 00%166486 01 ౪06 50190663 2జీ వంయి 1106020106 వ0060 124 €0 జం 10 6 ఇంంలుం121 501006 204 1ంజ00 0ంము ుంళ2ంం చం ఏడ08నిగ 12082880. 3 5051 0 4160166106 5 20% 6016440176 +0 16 16 01 6 12022086. ంజ1[ంము8ంి 1 జ064 740 2 7167 +0 “పైల్‌ జ 604 +0 డేంయలుగలుం8 0% 6 జ 0 చం 1208041280 కంర 8000125 10 26000 76460 ంం6ర చం 20000100 +0 ఓం 5801ల టడం 1110040100 1 వడం 2064 60000),61064 €0 సై మం కంబ. 0 100 *ం14 0 10805 00101010, *₹1 ఇ 100 ఇం 226 రసంం€00” 6010901664 07, 5076281 ఇంటు ేడళ6 కకం టం 2009120064 శం సం)084. 006 బిడతడం/7జేంంళడ 7782 ఓజంం1400964 0 నటు. వడజ112641 వళ్యూ208237202 నడం, 5డ4౧0/42- ఉండట ప మ 64200 7011020210 27& న౭3€01, లిగిల27ఆ/24/0604 అ తా 200014 2టం0010222072 నడం, త68404718డ24%264764 03 దళ లేజుంుం14026ఉ24 కేకయ 2జా22మ2 వటుయి2, ండలజ్ర4/6చండటాడ- 8౭076౮7౯42 0” నల 660214 కస0700822640%జ1 206. డె04- ₹జ4477ఆ4 ప 521 ౮1౭1404012018 808డ008214.

నం 88 28 1 సంచా, 16 క్‌ జల4/602డె267డ46 025 ౬0% ₹6% 0061 +20312466 "౧0 “00184 ౧9086, ౫1౦0కి జ 200020 01 14 ఇ గైటంటంఏ606 03 వ తడ) 15 6౧౬౬ 629200204008. ఊ&5 800% స్‌ 0200 10 గ1ణంజటు 28 06 106610/ 08 €019 మిం, 1 20[66కి ఛం 0060021601 0 శీల క. నషం80ము2కూ2 నోడంళా? 20061 51889166 +0 ౧1 4% 6 901164 కేలా 4%6 0 403186 చక ₹01) శం 01024. 1 2ు ₹7ఠ్యా” 826111 10 లం ౨2౧414 0? జంక ౧0460 10 +0 ము వ2ళైజ్రైల0 204 20000 0]118106 10 09120000 1 5201 2 మ25శంరు” 200 8064 1 20 76107 2293 +0 12236 10907 &3 006 0 06 యిల 01 ళం న! ం012406672/2 ౦౫౧౦౦] ఏం68. ఫి ఏ01ల4ష4ం ఇం10 11 నడ0ంకర% ంళంళ6 ఇం11 0 180% పేడ?ం ఏం *010009, 9006211 002 ౧9 ళం 2&ిర!టంండ1 సేటుడేం0

ళ్‌

0 60080208 & 4686 1822802850 10 84 0 600107"901604 సఖీ టం 00016 0 16 9016106 107 న&109)014 ౧౧481 06 0028146౯04 శం ౨6 2 60264 12080250 10 80146 01 ఖం” 2470020609 0% 116 600020 710%. ౭80 2 10864880 620 2130 ఏం 610004 0 3201021028 148 11008046 236 16 430 06 ఈం 340064 440 ౮4 6౪౮” 802 01 6 120౯0280 10 ౨౧01 018 మంతా. 50 సా. నఖమాణఏమ202 న్‌జం€1 (00076 మం జ015 0 811] 1180 ౩2021128 0004112602 10 601108 061 12022880 0 18, చం 0£ ౨18. 1 0096 [20 80101203 ₹7111 00110 6 అయి ౧16 0% వెడల ఏంం20002072 వడం! జడే అయం బంట ం1168 16080280 10 12 0200ల 06 ౧4ఆటం0 01 ₹9002041181122601 01 12007 9మ8103 18 10* 8000281” 60888108 16 2600010 ౨ 6 2210211108 204 76 211 9864117 1601 02% 14 13 00866 ₹1ట) ఏం 118%04107 ౦05 ౪72016 01 921ఈ&0]16 ఛఈ24-000]10 12 ఏ0 72181013 2010206 26 18 020 06 801764 ౦౧ 0? 006 850125 బంం6షంసుక 9180648204 ఇంగ 10 గంం84 స 0 41%697011 10102008 1116 సేశ్‌!. వజ 0జ072 నజ8ట!.

8. 7 ౧గాటక, పైవారా ౯, ) వి. 7. టట 4వళా4 నని

౯౮24కు. 1312-47... ₹ర02

ఆ౦గ్లో పోద్దాతమునకాంధ్రము శ్రీ 'వేంకశుశ్వర (ప్రాచ్య పరిశోధవాలయ యాజనూన్యమున (శ్రీ వేంకశుశ్వర (ప్రాచ్య (గంధిమాలయం దొక పువ్పముగా నవతరించిన అంధ కునలయానందమున కుపోద్దాతము (ఛాయవలసినదిగా మన్ని[త్రులు శ్రీ కంబముపాటి సుబహ్మణ్య శా స్ర్రిగారు నన్ను కోరియుండిరి. వారి కోరికను నేను లెండు కారణములచే నంగీకరించితిని. మన 'ేళశభామలను "బెంపొందింపవలసిన తీరు తెన్నులను 'దెలియజేయు నవకాశ మిందు మూలముగా లభించుట తొలి కారణము, (శ్రీ, శాస్త్రిగారు (ప్రస్తుతము (శ్రీ/ వేంక శేశ్వరకళాశాల యం చాంధ్రోపన్యాసకులుగ నున్నను నింతకు ముందు వారు నా యాధ్యత్యుమున నడచు (పాచ్య విద్యాలయ మం దాంధాచార్యులుగం గొంతకాల ముండుట మలికారణము, (శ్రీ న్యుబవ్మాణ్య శాస్త్రిగారు గోబావరిమండలమున కోననీము యందు జన్మించిరి. కాని వారు (శ్రీ, తిరుపతి దేవస్థాన మైందవోన్నత -పాళశాలలో పండెండేడులపాటు మాటిమన్న నలతో కూడిన తియ్యని యొజ్డరికము నాంధమందు. నెజుపీరి, పిమ్మట (పాచ్యవిద్యాలయ మం జాంధాధ్యాపకులుగా నుండి కొలది సంవత్పరములలోనే శీ 'వేంక 'ఓశ్వ శాంగ్ల కలాశాలయం దాంధాధ్యాపక పదవీ నలంకరించిరి, విద్యా వ్యాసంగమున ఏరు గురుకుల క్రిషులై , చిజుతప్రాయముననే విఖ్యాత న్యాయ శౌ(స్ర్రవేత్తలు పేరూరు నివాసులు నగు (శ్రీ, మంథాచంద శేఖర శా స్ర్రివర్యుల తోడను కీఠికాపుర సంస్థాన విద్వాంసులు (బవ్మాశీ శ్రీపాద లమ్మీనరసింహ శా స్ర్రివర్యుం తోడను న్యాయ శౌస్తోధ్యయనము గావిం చిరి. తదనంతరము ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయము వారి ఉభయభాషా (ప్రవీణ

8

చిరుదమును సంస్కృృతొం[ధములందు బడసిరి, ఆ బిరుదము నొందుటకు వీఠు తెలుగునందలి (ప్రామాణిక (గ్రంథములను జదివి సంస్కృత వ్యాకరణ సారవదాయముల నవగత మొవర్చుకొనిరి. కాన వీ వై, దగ్ధము సంస్క్యృృతమునందలి _ బేదేని (ప్రామాణికమైన యలంకార(గ్రంథము నాం(ధ్రీకరింప జూలియున్నది.

శ్రీ, అప్పయదీవీశుల వారలంకారళాస్త్రుముః రచించిన కువల యానందము సంస్కృతే సాహిత్యమున చక్కని పరిజ్ఞానము నొందనోరు విద్యార్థులచే ననినార్యముగ బఠింప దగియున్నది. (శ్రీ దీషీశుల వారీ గ్రంథమునం దలంకారములకు సంబంధించిన వివిధవిషమయములను నిష్టృష్ట మైన పద్ధతిం జర్చించిరి. వీరి శై లి సరభమై (పతిపాదనాపద్దతి (పసాద గుణతో భితమై యున్నది. శ్రీ సుబ్రహ్యణ్య శా స్రిగా రీ (గంథమును నాం'ధ్రీకరించి తెలుగు సాహిత్వ్యమున కెనలేని సేవ చేసిరి వీరు దీని ననువదించుట మ్యూత్రమే కాక సంగతమగు (గంథధాంతర విషయములను "పక్కింటి నిందు సందర్భానుసారముగ జర్చించియున్నా రు,

కవితలోని వినిష్టతలను వీడినచో,. తెలుగు సాహిత్య నస్తువ్ర (ప్రధానముగా సంస్కృృృతసాహిత్యము నాధారముగా నాని నిర్మితమైనది, అంధ్రభావలో నాదిశవి యగుథిం వేసి నన్నయ సన్మానావాు=డే కాని యాతని భారతము సంస్ట్భృాతానువాదమే కదా! అంఫకవితా. వితామహూురై. న అల్లసాని పెద్దదయు మనుచర్శిత్రమునకు కథావస్తువును బురాణమునుండియే సేశరించెను. ఆంధ్రసాహి త్యావతరణ తరుణమునకు సంస్కృత సాహిత్యము పరిపుష్టమై సంపూర్ణ వికాసము నొంది తెలుప కవులకు వలసీనంత సామ్ముగి నొనగవలంతియై యుండెను. (పాచీనాంథధ్ర కవులును దీని నెతింగియే నూతనపద్దతుల నన్వేవీ.ంపక సంస్కృృతములోని విషయములనే (గ్రహించిరి. నాటికే సంస్కృత సాహిత్యము సర్వతో ముఖవికాసము నొంది సంభావ్యములగు కవి తాపద్ధతుల నన్నిటిని నందింప

రి

నమర్థమైయు-డెను. శేవల మిటీవలనే 'తెలుగుకవులు సంస్కృృతసాహిత్య పరాబ్ముఖులై పాశ్చాత్య సాహిత్యానుకరణ మగు నవలావాబ్మయము నవతరింపజేయ 'మొదలిడిరి

(ప్రాచీనాం[ధకవ్రులు తమదృష్టిని సంస్కృతసాహిత్యము నాధార ముగా గొని పురాణ (వ్రబంధములను మత్రమే వెలయించిరి. శాస్త వాబ్బయమును (గ్రహింపలేదు. శాస్ర జిజ్ఞాసువులు సంస్క్యృలత భాషా మూలముననే విమయములను (గ్రహింపవలసినవా నైరి. ఈ పద్ధతి. 'బేశ భాషా వికాసమును గూర్చ జాలదను విషయమును [గ్రహించియే ఆంధ్ర కండితు లిటీవల సంస్కృత శాత సాహిత్యమును గూడ నాంధ్రీకరింప నారంభించిరి. వారి (ప్రయత్న ఫలితముగనే సాహిత్యవిమర్శ (గ్రంథముల భాపూంతరీకరణములు "పెక్కులు వెలనీనవి. నే మల్లాది సూర్య నారాయణ శా స్ర్రిగారి దళశరూపకము, వేదము వెంకటరాయ'శౌ న్ర్రిగారి సాహిత్యదర్పణము, పంతుల లవ్మీనారాయణ శాస్త్రిగారి ధ్వన్యా లోకము, జమ్మలమడక మాధవరామ శర్మగారి రసగంగాధరము ,

• వేదాల తిరువేంగళాదార్యుల చారి కావ్యాలంకార స్నూతవృ త్తి ; చలమచర్ల రంగాచార్యులవారి ప్రకాపర్న్ముద యశోభూమణము, వానిలో అవద్ధములై నవిః

నా యెజింగినంతవరకు శ్రీ, బులును వేంకటరమణయ్యగారు కువలయానంద సారమును (బకటించినను కువలయానందమునకు సమ్మగా నువాద మింత్రవరకు వెలువడలేదు. శ్రీ, తిరుపతి (పాచ్య పరిశోధ నాలయమునక్రు కులపతిగా వచ్చిన వెంటనే నేను (శ్రీ కా స్ర్రిగారి పాండితిని గుర్తించి యీ (గ0థము నాంధ్ధీకరింపవలసినదిగా సూచించి యుంటిని. నా సూచనమును పాటించి యీ (గంథము నింత [పామాణి కముగ. తీర్చి దిద్దిన (శ్రీ, శాస్త్రిగారి యెడ. నెతయు గృతజ్ఞుడను,

కె

శ0

శ్రీ 'వేంకశుశ్వర (పాచ్య (గంథమాలయం దొక కునుమముగా దీనిని వెలువరించుట కెంతో సంతసించుచున్నాను.

సంన్కృృతము నందలి శాహ్రగంథము. లెంత చక్కగ వ్రాయ బడినను అ సంస్కృతము నిళ్శంకముగ మృతభామయగుటచే శాస్త సం్యపడాయములు మనకు దురవగాహనము లైనవి. మతేయు సాహిత్యము “పెంపొందిననేగాని భాషాసౌప్టనము చేకూరదు కావున తన మాతృభామను 'బెంపొందించుట్ట ప్రతిమానవునకు పవ్మితకార్య మై యున్నది, శాబట్టి య్యోగ్రంథనుచే భాషకు సెంపుసొంపులు నింవిన (శ్రీ/సుబ్రవ్మణ్య ఇాస్ర్రిగారు యాన డాంధుల ధన్యవాదములకు ప్యాతులు, ఈవిధము గానే తెలుగు నాటి పండితు లందలు శ్రీ శాక్ర్రిగారి ననుసరించి తెలుగు ఛ్రామను బెంపొందింతురని యాశించుచున్నాను. మాతృభాషా మూల: ముగ నున్నత విద్యలను గజుప నుత్సహించు (ప్రభుత్వమునకు సరిమైన్స [గ్రంథములు లేమి త్మీవసమస్యగా పరిణమించినది. (శ్రీ, శాన్ర్రిగారి వల వివిధ శాస్త్ర, (గ్రంథములను పండితు లనువదించీనపు డీసమస్య పరిష్టృత మగును,

శం మనవి

విశ్వ[శేయము కావ్యము. కావ్యములు కాంతాసమ్మితములు* కాంత లలంకారవీయలు, అలంకారములు చమత్కార జనకములు, చమశత్కార ముక్తి వికేషలభ్యము. ఉ క్రివిశేషమము (వతిభావ్యుత్స త్తి (పాష్యము. (పతిభావ్యుత్సత్తులలో వ్రతిభ గరీయసీ. ఆట్లయ్యు నది వ్యుత్న _తీసపాకారము లేరిచే విలసిల్లంజూలదు. కావున విద్యాభిలామి. వ్యుత్చ త్తి నార్జించుకొనవలెను, వ్యుత్పత్తి గురుశితవలన (గ్రంథపఠనా దులవలనను గలుగును. శా(స్తుజ్ఞాన మలవడనిదే వ్యుత్సత్తికలుగు టరిది, కావున వ్యుత్న _త్రికాములకు శాస్రుహానాభ్యాస మౌావశ్యకము. అందు చేతనేకడా కృష్ణ చేవరాయలంతటి (ప్రభువ్రు * స్వామి నన్ను నితఃపురా పఠిత శౌ స్త్యుగంథ జూత్యంధు 3 ఆనివించినాడు,

స్వతం(త్రభారతమున _ నెల్లరకు స్వాతర్యత్యాభిలామ, దేశభాషాఖి మానము, ేకెత్తినకాలమిది. ఈసమయమున జూతిమతవినషు లేకుండ విజ్ఞానమభివృద్ధినాందవ లెను అందుకై మత్యగంథములు శాసమ్రగంధ ములు 'దేశభామలలో వెలువడవలసియున్న వి, ఈయుద్య్యమమున శీది వరకే పెద్దలెందజో మార్గదర్శకులై నారు. ఆం(ధదశరూపక, సాహిత్య దర్సణాదులు _ వెలసినవి. విన్నకోట 'పెద్దనార్యప్రణీతమగు కావ్యా లంకార మాడామణ్యాది శాహ్రభంధములం దలంకారము లనమ్మగ మగుటచేతను, కొన్నిబ సమ్య్గగ్రములయ్యు నవి వచనరచనలో _ లేమిం 'కేసియు. శాస్త్ర్యగంథములు వచనరచనలోనున్న నే నుబోధములగనను తలంపునను. (శ్రీ అప్పయ్యదీమీతులవారి కువలయానందనును నేనా మూలాగమాంధీకరించితి. ఈ యాం ధ్రీకరణ మెల్ల రకు సుబోధము

క్షేఫీ

శానలెనను తలంపుతో నలుగురును వాడుకొనుపదములనే మెక్కువ౫ వాడినందుక్కు సరళాదేశాదులు నర్భబిందువ్రలు మున్నగు వ్యాకరణాంశ ముల నెక్కునగ పాటింపమిక్కి విజ్ఞులు నన్ను కిమింతురుగాక. ఇాస్ర్రీయ విమయనుల నాంధ్రీకరించుటలో 'నెల్లరకుదెలియునట్లు బాగుగ వివ రింపలేమికిగూడ విషయవి'"క్రేషముల నెరింగినవారు నన్నాదరించి యా యాం కువలయానందము నాదరాభిమానములతో పరికించుకుగాతమని వినయముతో మనవి'చేసుకొనుచున్నాను.

ఈ యాంధకువల యానందరచనకు కారకులు నిద్వత్కు_లీనులు, మహాోవిద్వాంనులు శ్రీ, వేంకశేశ్వర (ప్రాచ్యవిద్యాలయ నియంతలునసు (శ్రీమాళ పరవస్తు రామానుజస్వామి 3.4, గారు. రచనకు మాత్రమే కాదు (పకటనకుగూడ వీరే మూలము, వారికి నానమగ్శతములు, ఇంఠియ కాక వారికెన్ని పనులున్న ను నాయందనుగహముతో నాళోరిక (వకార మిగ్రంథమునకు వీరికవాసిన శ్రీవారి యుజారహృదయము నకు నే నంతయు గృతజ్తుడను,

వ

ఈ (గంథరచనలో నెడనెడలోడుపడిన "పెద్దలకందజకును నా వందనములు, దీనికి చక్కని శుద్ధపతి వ్రాసి యిచ్చిన చిరంజీవి విద్వాళా యన్‌. విజయరాఘనవ్చనికిన్సి (ఫ్రూఫులు దిద్దుటలో నాకు తోడుపడిన అంలేవాసి యువకులిద్దతికి నా యాళశీస్సులు, ఎన్ని మాజులు వూఫులు తీయవలసినచ్చినను వినుగుచెందక (గంథమ్ముదణ మొనరించిన శ్రీ "దేవస్థాన మ్ముదణాలయము వారిక్సి నా కృతజ్థ తను దెలుపుకొనుచున్నాను,

ఇట్లు విన్నవించు విబుధజనవి'భేయుడు కంభంపాటి సుబహ్మణ్యశాన్త్రి పౌహితీ సమితి సభ్యుడు సర్వజిత్సం(్రాఆతి.

ఓం ద్వితీయ ముద్రణావతరణిక

అలంకార శొన్తుములో అప్పయదీవ్నీతుల వారి కువలయానంద మద్వితీయ (గ్రంథము. ఇది చంద్రాలోకమున కన్వర్థమగు వ్యాఖ్యానము, చం(్రాలోకము నందలి యలంకారములను వివరించుపట్టున దీవ్నీతుల వారు పాటించిన శా్యస్త్రుమర్యాదను సంస్కృత భాహాజాతీయతను నందలి తీరు తియ్యముల నాంధ్రానువాద మొనరించు సందర్భమున బదర్శింప బూనుట నావంటి యల్ప విజ్ఞానికి సమ్ముదాని శీతా మెక్తుకు. అందును కువలయానం జాంభధానువాదమే నా కాద్యక, అతి యుపటచే నీక, ఖల్యౌ ద్యవస్థలో పాఠకలోకమునకు సుబోధమగు పద్ధతిలో ననువదించుట అంత నులభసాధ్యము శాలదు. నా ద్యితీయ తృతీయ కృతులగు ఈ కావ్యా లంకార చూడామణిభాన(పకాశిక (వ్యాఖ్య, తర్య్శపకరణసారము కూడ నింతకంకు నులభ్‌ (గ్రావ్యాములేమో యని నా తలంపు, అ "రెండును శ్రీ, వేంక'టశుని కృపనలన నచిరకాలములోనే (ప్రకటితము లగునని నాయాక.

ఇాస్త్రుములో సామాన్యముగ కార్యకారణములం జూపునవుడ్ను కార్యమును ముందు చెప్పి పిదప హేతువ్రు నుపన్యసించుట పరిపాటి. చాని నీ కెనుగున పాటించిన 'నేపాటియు పాటవము నీయక యసంపూర్మ తను దెలుపుచుండుటచే నీ ముదణమున నాంధభామ కనువగు పద్ధతికి మార్చి భాషమనుగూడ వీలళై నంత సులభముగ నొనర్చియుంటిని. ఎంత చేసినను విషమయగారవ మొకటి యున్నది ! అద్దాని కెప్పుడు గురు శృుకూన యవసరమే కచా !

ఈ ద్వితీయ మ్యుదణావసరమున నా కోరిక (ప్రకారము తొలి వీకిక కాం్రానునాద మొనరించి యిచ్చిన శ్రీ/వేంక శుశ్వర (ప్రాచ్యవిద్యాలయ

కేశ నీయంతలు [శీమాళ౯ పరవన్తు వేంకట రామానుజస్వామి యమ్‌.ఏ. గారికి నాకు సందియములు కలిగినపుడెల్ల వానిం దీర్చి సహాయ మొనర్చిన (శీమాళా *పండితరాజ ” డి, టి. తాతాచార్యులు యమ్‌- ఓ. యల్‌: గారిక్షని నా నమశ్శతములు. ఈ పునర్ము[ద్రణము నం దన్ని విధములం జేదోడు వాదోడుగ నుండి తోడ్పడిన నా తనూజయు శ్రీ వేంకశుశ్వర మహి ళాకలా శాలాంధ్రోపన్యాసకురాలును విద్వా౯ చిరంజీవి సౌభాగ్య నతి పరిమి ఆరవిందాదేవికి నా అశీన్సులు. పునర్ముదణమున కవకా శము కలిగించిన పాళకలోశమునకు నా నమోవాక్రములు. ఇట్లు విన్నవించు బుఫజన విధేయుడు కంభంపాటి సుటబ్రహ్మణ్యళౌన్తి , పాహీతీసమితి సభ్యుడు నందన నం శాంత

కీ విషయసూచిక

వరుస వివయమనము పుట మంగళాచరణము 46 శై (గైంథక। రణాపతిజ్ఞ ం 6 శే

1 ఉపవమాలంకారిము అం క్షే వ అనన్నయాలంకారము లం క్‌ త ఉపమేయోపమాలుకారము జ ంళ నే శ్రీ (పతీపాలంకారము ఇ 44 7 $ రూపకాలంకారము ఆలం 10 6 పరిణామాలంకారము ఇ 46 కేక్‌ 7 ఉల్లిఖాలంకారము 44 శక్‌ రి స్మృత్యలంకారము త ఠం న! రి ాంత్యలంకారము ం 40 1్యి 10 సంబచేహాలంకారము శ96 18ి క్షే అపవ్సాత్యలంకారము ళం ఆం ఏ0 12 ఉ్యశ్పేమాలంకారము లం 2 కతి అలియా ' క్య్వలంకార' ము ఈం 6 తి కేడీ తుల్యయోగితాలంకారనము 96 శ౦ 15 దీవకాలంకారము త అం శ్రి 16 దవృ _త్రీదీపకాలం కారము 466 జ్త్త్త క్ర (పతివస్తూపమాలంకాఠను త 66 జీక్‌

16 వరుస విషయము పుట 18 దృష్టాంతొలంకారము 424 శ్రీ 19 నిదర్శనాలంకారము 60 న! ల్‌ వ్యతిలేకాలంకారము ఇ 66 న్‌శ్తీ 21 సహో క్త స్టైలంకౌరము ఉల 6 ర్‌ం వ్ర వినో క్య్యలంకారము . ర్‌? 28 సమాసోక్త ఫ్ట్రలంకారము ఉల న! వత్త పరికరాలంకారము ఏ8 66 95 పరిశరాంకురాలంకారము లల 69 త6 శేపాలంకారము ఉం 69 $7 అ్రస్తుతప్రళంసాలంకారము. ... గాత్ర వం (వస్తుకాంకురాలంకార। ము ఉల 82 ల పర్యాయో '_శ్యలంకారము ంం6 8 80 వ్యాజస్తుత్యలం కారము ళం 98 | వ్యాజనిందాలం కారము 00 ర్ధ్గ 838 అవెపాలంకారము . 99 88 విరోధాభాసాలంకారము లుం 101 84 విభావనాలంకారము ంఅం కే02 తిక్‌ విశేఫో _క్యలంకారము లం 105 86 అనంభవాలంకారము ం6ఠ 106 లొ అసంగత్యలంకారము లం 1% 88 వివమాలంకారము ల 2 109 89 సమాలంకారము తలం 116 ఉ౦ విచ్శితాలంకారము తంల 120 క్ష1 అధికాలంకారము 0 120

క్రి వరుస 'విమయమను వుట శ2 అల్పాలంకారము 6 191 త్తి అన్యోన్యాలంకారము ళఠ6 129 ఉత విశేపాలంకారము 4 122 శ్‌ వ్యాఘాతౌలంకారము 666 ల! ఉఊ6 కారణమాలాలం కారము ళం 126 బీ పకావళ్యలంకారము ళం 64 126 'తర మూలాదీపకాలంకారము ం 86 క్ష? 49 సారాలంకారము 466 128 శ౦ యథాసంఖ్యాలంకారము అలతి పం శ్‌ పర్యాయాలంకారము ంఠం 12 కం! పరివృ త్త్యలంకారము ఎ అం 185 కరి పరిసంఖ్యాలంకారము ంలం 15 ఫ్‌డ్లీ వికల్పాలంకారము అఈలి 186 శక సముచ్చయాలంకారము ఈళ9 186 $6 కారకదీపకాలంకారము %66 188 ళ్‌ సమాధ్యలంకారము ఇఠళి 189 థం (పత్యనీకాలంకారను అం న! కం కావ్యార్థాప _త్వలంకారము ఠం ఠం టీక 60 కావ్యలింగాలంకారను ఈం6ి కేతీర్‌ మ! అర్థాంతరన్యాసాలంకారము తంత 0 వ! వికస్వరాలంకారము - 946 కశక ఛి వాఢో ర్త స్టలంకారము ॥ ం అం 166 6ఉ నంభావనాలంకారము ం శ60 157 6% మిథ్యాధ్యవసిత్యలంకారము 660 పకకి ౮

కేడీ నరుస విషయము పుట 66 లలిళాలంకారము ంంం 168 ౮7 'వ్రహర్ష। ణాలంకారము అట 162 68 విషాదనాలంకారను ంఏ6 కరడ 69 ఉల్లాసాలంకారము ఉంం 166 70 అవ్ఞాలంకారము ఏ ఏం 167 1 అనుజాలంకారము జలం 168 79 శేశోలంకారము ఇల 1649 78 ముడ్రాలంక్షారము ఎం 3 172 74 రత్నావళ్యలంకారము 6 178 75 తద్దుణాలంకారము ఎ థిలి కేక 70 పూర్వరొూపాలంకారను ం ల 4 175 భా అతద్గుణాలంకారము న 176 78 అనుగుణాలంకారము ంఠ6 క్షే8 79 మూలనాలంకారము న 178 ఖ సానూన్యాలంకాము 666 74 వ్‌ | ఉన్నీలికాలంకారను నం 180 88 నిశేవకాలంకారము ఆల 180 98 ఉత్తరాలంకారము ఎం 181 ర్త సూయ్మైలంకారము ంలిల 188 8 విహిళాలంకారము తంతి కేరికీ 86 వ్యాజోక్ష ఫ్రలంకారము ఎ ఠం 184 8 గూఢో క్యలంకారము జ ంః 187 ౫ వివృతో కృ్యృలంకారను ంంం 18 89 యు _క్యలంకారము 666 19]

కేక్‌ వరుస విషయము; వుట 90 లోకో క్యలంకారము 66 191 91 ఫేకగే క్యృలంకారము లం 192 92 వ్మకో క్యలంకారము ఇజం 198 98 స్వభావో_క్య్యలంకారము ఏ 99 195 94 భావికాలంకాగను 499 195 9 ఉదాతాలంకార ము ళం 66 496 96 అత్యు క్యలంకారము ఉం శే 07 నిరుక్త్యలంకారము లం 19 96 (పతిపే.ధాలంకారము ల ం2 198 99 విధ్యలంకారము = లం 198 100 హేత్వలంకారము 46 త00 101 రనవదలంకారము క. 208 108 వేయోలంకారము ళం వ0క్క 108 ఊర్జస్విదలంకారము న. 205 104 సమాహితాలంకారము _ ం 66 206 105 భావోదయాలంకారము 2 206 106 భావసంధ్యలంకారము ం4 (కీ 107 భావళశబలళతాలంకారము 9 907 10% 'వ్రత్యతాలంకారను న 208 109 అనుమూనాలంకారము న. 208 110 ఉపమానాలంకారను అం ఐ 209 క్ష శబ్ఞ్వపమాణాలంకారము + = *ం 210 [12 అగర్థాపత్త్యలంకారము 462 లి18 శతి అనుపలబ్ధ్యలంకారము ళం ఉం క!

16

వరుస వివషయను పుట 114 సంభవాలంకారము ం6 లశ 1165 వతిహస్ఫలంకాఠము * 64 ౨15 16 సంసృష్ట్రలంకారము 4 ం6 ౨ే/

'లు'

117 అంగాంగ భావసంకళాలంకారము ... 2౭16 118 సమ(ప్రాధాన్యసంక శాలంకారము[ ... 218 119 సంబేహసంకరాలంకారము తంల విల 120 వక వాచకాన్యుపవేశ నంకరాలంకారము పైల్లీత్మ 121 సంకరసంకరాలంకారము లం కీర

ఓం గురువందనము

రు (ప్రలిష్టలతో నొప్పారు పేరూరు (గ్రామమునందు చిన్ననాటి నుండి శిమ్యశిత్‌ నొనరించి చిన్నయ్య శా(స్త్రీ యను పేరొంది సాహీత్య (గ్రంథములను (పక రణాద్యవయనాంతన్వాయ గ్రంథములను నా కుపజే శించిన మహాసత్వనమూర్తి శ్రీ మంథా చంద్ర శేఖర శాస్ర గురు టేవునక్కు

శీ నీఠికాపుర సంస్థాన (పధానపండితులు న్యాయవేదాంత పొగం గతులు (శ్రీరామభ క్తులు అవయవ వ్యుత్నత్తివాద శ క్తినాద (ప్రామూణ్య వాదోపదేస్టలు శ్రీ, శ్రీపాద లత్మీనరసింహశా స్త్ర, గురుపాదులకు,

ఇరుసుమండ యను నామాంతరమున విలసీల్లు బువీవమండలమున బువ్నీప్రవరులు నానొప్పు కాశీపండితులు నాకు పాణినీయము నుపజేశించిన పరమ తపస్వి శ్రీ, మంగిపూడి. వేంకట శాస్త్రి చేశికో తృములకును

నా హృదయపూర్వకవందన సమర్నణముః

ఓం (శ్రీసరుభ్యోనమః ఆ౦ధ్రకువలయానందము. అాశాంస్రివుదంంా - అమరీకబరీభార(భమరీముఖరీకృతమ్‌ | దూూరీకరోతు దురితం గారిచరణపంకజమ్‌ | పరస్పర తపస్ఫంపతృలాయితపర స్పఠా | (పపంచమాళతావితరా (ప్రాంచౌ జాయాపతీ స్తుమః & " ఉద్దాట్య యాగకలయా హృదయాబ్దకోళం “నై ్రశిరాదవి యథారుచి గృవ్యుమాణః | యః (పస్ఫురత్యవిరతం పరిపూర్శరూపః (శ్రేయస్స మే దిశతు శాశ్వతికం ముకుందః ! ఇచాలుర కలంకారములందు వ్యుతృ త్తి సిద్ధించుటకైై యలంకారముల యొకథ లత్యలమిణ సంగ్రహము లలిత్రముగం జేయంబకుచున్నది. ఏ యలంకారములకుం జం(ద్రాలోకమున లమ్యె లతమణ శోకములున్ననో యా యలంకారముల వివరించు. పట్టున ్రైాయికముగ నవే (గ్రహింహం బడినవి. అందు లేన్‌వాని కభినవలక్ష్యు లక్షణములు చెప్పంబడినవి,

1. ఉపమాలంకారము, ఎచట ెండు వస్తువ్రలకు సాదృశ్యసంపద విలనిల్లునో యచట నుపమాలంకారముండును. ఉ! కృష్ణ !నీ కీర్తి హంసీవలె నసాశాశగంగలో నోలలాడు ౯ అవీ చున్నది. ప కావ్యమున నుపషమానోపవమేయములకు _ సహృదయ పృద యాన్లదజనకమై నుందరమగు సాదృళ్యము వ్యంగ్యమర్యాదతోంగాక

ల్లి ఆంధ కువలయానందము స్పష్టముగాం (బకాశించునో యచట నుపణాలంకారము. హాంసి, కీర్హి స్వర్గంగావగాహన" ౫, వలె కబ్దస. అను వీ యుపమానోపమేయ సామానధిర్మ సాదృశ్యవాచఃి “లు నాలుగు నుండుటవలన నిది ఫూర్ణోపమ యనంబడును. ఈశ్వరుండు విధు నవివములనుబోలె. బండినుండు గుణ దోషములను (గహించి తొలిదానిని శిరసుతో శ్లాఘీం చును. ₹ెండవదానిని గంఠమున దాచి యుంచుకొనును. ఇచటనుపమానమగు నీశునందు. విధు వివములను (గహ్మించుట= స్వీకరించుట. అరెంటిలోం దొగదగు విధుని శిరసుతో న్లాఘించుట= తలపె నుంచుకొనుట, రెండవదగు విషమును గంఠమున చాచి యుంచ కొనుట=బిగపట్టుట. ఉపమేయమగు బుధునందు గుణదోపషములను 'గహించుట=కెలిసికొనుట. వానిలోం దొలిదప గుణమును శీరసుతో శ్రాఘించుట=కలయూపుతో మెచ్చుకొనుట. రెండనదగు దోషమును . గంఠమున _ దాచియుంచుకొన ట=నోటితో. నెల్లడింపకుంకుట అను 'భేదముంబట్టి మాడగా నుషమానోపషేయనులందు సాభారణధర్ము మొకాటిగా. లేదు. అట్ల య్యు విధువివమములకు గుూదోవములకును బి బ్యపతిబింబ భావముచే నభేదము. కలుగుటవలన్క న్వీకంంచుట కెలిసికొనుట మొద లగు వానిని *[౫హించు” కను నాకేందముతో "న్స, యొకటిగాందలచు టనలనను, సాధారణధర్మత్వము పొసంగినది, ఫూరోగ్రదాహరణము కంక నిం దిది భేదము, నిజముగ వేజయ్యు] "ళెండును పోలికచే నొకటిగాం దోచు నుప మూనోపమేయ ధర్మములను 'వేజుపదములతోం జెప్పుట చింబ్రతివింబ

ఉపమాలంకారము త్రీ భావమని యాలం౫ రిక సంకేతము. (ఇచట ధర్మపదము ధర్మికిని నుపలత్షకము) ఉపమానోపమేయ సామాన్యధర్థ వాచకశబ్దములలో నొకటిగాని శెంచుగాని మూడుగాని [గ్రహింపకుందుట వలన లుప్రోషమ యెనిమిది. ఏధి సుల నేర్పకును. ఉః తటిద్లారి, ఇఎదుతుల్యాస్య, నాకన్నులకు6 గర్పూూరిత్య కాంతిచే స్మర వధూ ముతేయు చగుతిన్వి నాకు రహస్య మునల గనంలబదెరు. ఆమెతో. గలయిం/ యామె రతిలొ *భము అనునిది తఎంపకయె. సంభవించుటవలన్క కాక్‌ శాళీయమమయ్మ్యెను. _ (మ్మిత్రమ ! ఏమి ఛెప్పుదు.) ఉపమేయాది.. చసుష్టయములో నొందాని)గాని కెంటినిగాని మూంటినిగాని తెలుపు శబ్దములు లేనిచో లుపోపముయని చెప్పంబనును, అఆ లుపోపమ యొనిి దినిధిములు,. ఎట్లంక, 1. వొచకలుప్త, 8. ధర్మ లుప్తు క. ధర్మవాచకలుుప్తు ఈ వాచకోపమేయలు ప్త, 5. ఉపమాన లుష్త, 3, వాచకోపమానలు ప్త 7, ధన్మోపమానలు ప. 8 ధర్మోప చూన వాచకలు ప్తయునని, అందుపమొన లోపరహితములు నాలుగు భేదములు తటిబ్లారీత్యాదిచేం జూంపబడీనవీ, ఉపమానలోప నహితీ భీదములు నాలుగు లెంకవ వాక్య నునం జెప్పంబడినవి. వానిలో దటిద్దార యమచో నూచకలోపము ! తటిక్తువలె గౌరి యను నర్థమందు ఉపమానములు సానూన్య వచనముతో సమనీంచును, అను సమాసనిధాయక శా్యస్తుముచే నేర్చడిసది. ఇందుగుల్యాస్య ౫ యనువో నున్న. ధర్మలోపను, కాంతిచే నిందు తుల్యాస్యయనియుం జెప్ప శత్యమగుటచ వ్రైచ్చికము శాసి ఇౌస్త్రన్భతము కాదు,

శీ అంధ కువలయానందము

కర్పూరిత యనుచో ధర్మవాచకముల లోపము కర్చూరమివా చరితా” యను నర్థమునం జెప్పంబడిన కర్పూరమువలె నానందరూప మగ నావారార్థమునిచ్చు క్వీప్‌ ప్రత్యయము * ఇన 9 శబ్దముతో గూడ లోపిఐచుట వలన నేర్పడినది. నయనముల కానందస్వరాపమగుటచేం గహ్పారిత యని చెప్పుటయు. సంభవించుటవలన నిచట ధర్మలోప మైచ్చికము.

కాంతిచే స్మరవధూయిత యనుచోటనున్న వాచకోపమేయ లోపము, కాంతిచే నను విశేషణ సామర్థ్యము వలనం దన్ను రతి తుల్యగా నాచరించిన (స్వాత్యానం స్మరవధూమివాచరిత్తా యను: నర్థ్‌ము గమ్యుమానమగుటచే నుపమేయమగు స్వార్మ నుపమావాచక ముతో వౌటు చెప్ప'పోవ్రట వలన నేర్పడినది. స్వాత్మ (తాను) శామవధువుగా నాచరించి (నడచుకొన్సి నదని యుపమేయ్మగహణము కూడ సంభవించుట వలన నాయుపమేయలోప'మెచ్చిక ము,

కాకళాళీయము అనుచోటం గాక తాళపదములు సమాస విషయ మునం గాకతాళ సమవేత[క్రియా గాకాగమ3, తాళపతన) పరముణుః కావున కాకాగమనమువలె తాళపతనమువలె (గాకాగమనమివ తళ పతనమివ) * కాకతెళము”' అని ఇవార్థమున * సమాసాచ్చ తద్విష యాత్‌ * అను స్యూత్రజ్ఞాఒకనువలన_ సమాసము. రెండు చోటుల నుపమేయము తానొకచోటిశేసట్క, అచటనే తన్వి యొంట5గ నుండు టయు._ కాళకతాళపదములకు ఇవశబ్బముతో సమాసముచే. దన యెక్యంయు తన్వియొక్కయ. సమాగమము కాక తాళ సమాగమ సదృశ మని తేలినిది. వీమ్మట కాకతాళమువలె కాకళాళీయము (శాక 'తాళమిన కాకళాఖీయమి అవమచో.. కెండవ ఇవళబ్ద ముయొక్క_ యర్థమున * ఇవే (ప్రతికృతా * అనునధికారములోనున్న * సమాసొచ్చ తద్విమయాత్‌ అను సూూ3మువే ఛప్రత్యయమువచ్చి కాకళాలీయము

అనన్వాయము ర్‌ అనియయ్యును. సతఇదళితమగు కళఫలము కాకచో నువభు కె నట్లు, ఒంటరిగాం. గనంబడుటవేం గంవీత హృాదయయను తన్వి తనచే ననుభవింపంబడెనని కాకతాళలీయపదమున కర్ణము. తేలినది. అందువలన నిచటం గాశాగము ' వాళపతన నసమాగమరూపమగు నుపమానమును, కాక కృత 'తాళఫలోపభోగ రూపోపమానమునుం జెప్పకపోవుటవలన (టత్యయాక్థోప మయం దుపమయూనలోషమున్ను, సమాసార్థోపమయందు వాచకోపమానలోపమున్ను నేర్చడెను ఈ లెండు లోపములు ఛ (వ్రత్యయవిఛాయక శా్యస్త్రుమువలనం గలిగినవి,. తలంపకయీ సంభ వించుట యశు సాధార ణధరస్మమును బహేింపనివోం (బత్యయార్థోపమ యందు ధర్య్మోపవమూానలోపము నమాసార్ధాోపసమయందు ధర్మోపమాన నాచకలోసము నని సూత్మెదృప్వితో (గ్రహింపనవెను. ఉదాహరణాం తరములు (గ్రంథ విస్తర ఛీతిచే నీయలేదు, 2. అనన్వయము. ఉపమానశతోగ్తప మేయక్వము లొక వస్తువునం దేయున్నట్లు చెప్పిన ననన్వయ మగును. ఉ। చం(దుండు చందదునివ లెం గాంతిమంతుండు, ఓకవస్తువున కే యుపమా: త్యోపమేయత్వి వర్ణ నమనన్వయము ; వర్జ్మింపండున డ్రై నను దనకు. దనతో పోలిక కుదురదను వ్యుత్స త్తినిం బట్టి. హోలిక కుదురకున్నను. కెప్పుట, 'వేజైక సనమానవస్తువులేదను టచే సాటిలేమిని జెలుపుటకే. చందుందు చందునివలెం గాంతిమం తుండని చెప్పినప్పుడు కాంతిలో జం(దునకు నాటి వేశకొకటి శేదనెడు సదృ శౌంతరఖండని ము లభించును, కాంగాందననుం దనతోనై నను సాదృశ్యము సంభపింపకి పోవ్రటవలన సాటిలే పోవుటలో( బర్యవసన్ను మైనది. మతేయు,

6 అం1ధ కువలయావందము ళీ గగనము. గగ: ము-వంటిది... నాగరము సాగర-ుతో సమాన ము. రామరావణయున్లనము రామహావణయుద్ధమ వలను=డ్తును. ఫార్యోదాహరణపూ ౯ ా-హెపూప ధిష్మని చను తోహేిుచెను. ఇడ. గగనాములుదు. వై పుల్నాది. ఫర్మరులను హించలేదు. ఇదియే. చెంీకికి భేదం. తా ఉపమేయోపషమం- ఇక్తు వపువులక పేయాగో(వమావత్యన న శ్తు స్తువులక మయాో' (పమౌానళ్వే అలం గమ ముగంజెప్పిన వపమెయూాపమ శగసపను, త, నీయ "వకమి. ధర్మయనలెమ, ఫర్మబుర్ధిను నలె .. వించుశోభ శాాదముచయున్నవి. కొండు వస్తువులకు వాకద్ధఛేవముచే నుపమావత్యోపముయగ్వ లం గల్పిచుట మూండ్తవ సవృశవపువు కేదని వెప్తుటకే. ఫరా $్థనులలో నాదానికి చెండవచావినో నాద్భశ్య: ౨ నర్షి ౨చినచో అెంక్షవచానికి ఉి నవే క్‌ హై సస ఇ ళం షే మొదటిచాసిశో సాద్భళ్య నుర్ధముచే లద్ధమున న కస్ట బున. కెష్ప్టుట మూడవ నాటేవస్తువ్రులేదని తేలియంశేయుటశే. మతజీయు, ఉ। అకసమువలె జలము, డలమువళ ౫కపాఎ, హంస వలెల దందువు చదునివలె హంస ; కుముచా కాడ ము నమ్మతేమలు, వత్ముతాకారములు కాముదములు. 'వథచూదావారణనువ.. వియతోభయని. ధర్మా. హిం బడినది. ఇచట పర్మలత్యాది ధర్మము స్వీఃరె పండలేదు. ఇదెయ్‌ "భేదము, రాజునందు భర్మార్థ సమ్మద్ది, శరదృతువువంము. గగగాది గా క్‌ నె ర్మల్నుమున్ను వర్తనియు 'లపటవె 5 ప-కుజాహరణములందును మ శీ ఫ్రై చే "గ్‌! (శక్యచెముల కే యుసమానత్యోప నుయత్వికల్పనమా. (పకన ప్రకృత

('మీవము ళా గిరివతె నిజము గచనువల *నియు చతెనపిం వక కటువల మదవావయు మదధారవ గె వి స్ప్చచేీ రును ము నవి: చుచున్న వె. (ఇ వదు (ఫకృృతా కృుతములాు మపచే యూప మావద్యయముంకుటచే (జమశ్షైరమధిః ము-) లే శీ. (వ్రతిపము- (1) ఉపమానమున కుపమేయత కల్పనను (ప్రకిపరు, వె ఉ$ నీకనులకు సవము కమలము. నీ నుఖనునక్రై సాటి చరదుండుం శె 'పసిద్ధోప మానోప మషేయ భావనునకు నై పక్‌త్య కెల్చనము వకీసము. ఉదాహరణాంతేరము పిజ= కకక శభ శ స న లాం. ఓ. ఇదని ” జదాబదమయం గజరాజ ఇవోచ్చక కనా 3 కిక 1 వర్షా" ఇవ వచధాకా వచిధా లేవాఓన్నె నిష్ఫ్రన్సవకతి కె న్‌ శ్రువక్షోపమానో పె ముం భఛ్రాపముసకు వై ఛనీర్యాంల్పనమూు (పతిప సామాన్య లక్షాం, క చి పనీర్యవిన :-.-క ఒమానముపకు కొజరను నసటేయమున కంక యిమూును చ్ష్‌న్‌ కచునల ” గ్వొంచుటయేం మొదటే .పాసము మనన వము కషలయు చాంకవమేయన కళ్చింవటచే లోపయమ్ము. ఉపమేయహను బోచనమున కచశ యము త్వ్‌య ఈతీసనున నే 'వనేడోపమూవమను చలి సనమ లోపము. ర్భెతయ (పతీపమున నన్నికూ” వస్తువ్రులకిం మె వ నై వను మ్యాత్య్యువ్రువకు తుల్లవస్తున్తమ గల్పించి యుపమాసమును “₹ని, తించె టచె కానన వింది. మిం (పత్‌మున త్వెనుబ్రఖా ము సమ్మె మ వెటరేరరా వ్యన్థాపవాచి క్‌ ౩ చా మన్న డు ఒఅపిదోపమాచను ఇ ఫా చనం లోపము 7" శేచా * ఇల బబంచానుమువన నన్నో * రసంను మోమును జూచిన వ్‌ బద్మ, మెంపుకు ₹ చం మండల? యనునో మనపేయయే యుఇంా వకార్యకారి యళపచుంకుబచేల గెమల చం దాను:కు తక్కువ, యయావసె బుఖముఐకు. నొప్పుయావన చెప్పునిక ర్‌ శేదుకజూ ! ఇట్ల ఒక్షుణ మైదెంచే యుందును సప న్యయింపనిగు ౯. ” పతాబర వయ వాహిన్యె ఇళత్నాక వాడులందు తనమ ఉంచమ కేనములు శంటే యుచాహరింహంబడినివి.

రి అంధ కువలయానందము త్వన్న యన సమకాంతియగు నిందీవరను నీట మునిగినది. నీముఖచ్భాయ ననుకరించు చందుండు మబ్బుచే గప్పం బడెను నీ గమనను ననుసరించు రాయంచలును బోయెను, నీ సాటి వస్తువ్రలతోడి నా వినోదము కూడ జవ. డోర్చుటలేదు. ( ఉపనూనమునక్రుపవమేయత్వ కల్పనము. $| (2) ఉపనూనమున కుపమేయత్వలాభముచే వర్ణ్యమున కనా దరము కలిగిన ద్వితీయ (పకీసమగును. ఊ వదనమా [నర్వింపకు, శాంతిచే నీ సాటివాండు చందండున్నాడు. వర్గము గొప్ప గుణములు కలదగుటనే వేజొకచో తన సాదృశ్యము నోర్వనిచై యుండ చానికుపమేయము నొకడానిం గల్పించి తిరస్కరిం చుట ద్వితీయ్యప్రతీపము, _ ఇది మొదటిదానింకు నధిక చమత్కార జనకము, (ఉసమేయ తిరస్కారము ) మరియ్యు తన్వీ 1 నీ కనుదోయి కారణముగం దగని గర్వమును చాల్చెదవేల ? ఎక్కడం జూచినను నొలంకులలో నల్ల కలున లిట్టివి కలవుకడా 1 (4) వర్ణ్యమున కుపమేయ లాభముచే నుపమానమునకుం దిరస్కారముకూడం (బతీపమే. ఊఉ మిత్తీ ! [శార్యగర్వము నీ కేల? సీవంటివారు స్త్రీ లున్నారు కజా ! మిక్కి.లి నొప్పగుణము కల దగుటచే నెచ్చటను పోలికను సహింపని యుపమానమునకు వర్ణ నము నుపమేయముగం గల్పించి యా యుపమా నమును దిరస్కారము చేయు టననది పూర్వ (ప్రతీషమునకు విపరీతమైన (పకీసము మూండనది. మరియు,

(వఠీషము రి శాలకూటవూ ! దారుణ నస్తువులలో గొప్పదాననని గర్వెంపకు మమ్మా ! ఈలోకమున ఖలవచనములు నీవంటి వెన్నేని యున్నవికదా (ఉపమాన తిరస్కారము, )

(ఈ వర న్రముతొ నుపమానమునకు సామ్యము సీదింప లా థు దనుటయు. (బతీపవేః యగుకు, ఉ॥ పద్డుము త్వన్ముఖాభ మనుట వ్యర్థావవాదము, వర్గ ముతో నుపనూనమునకు సామ్యము నిద్ధింపదనుట పూర్వ (ప్రతీషములకం'కొ నధిక చవుత్కారజనకము చతుర్ధ్మపతీపము, ఉదాహర ణమున వ్యర్ధాపవాద మనుటచే సామ్యూనిద్ధి (పకటితము, మరియు తన్వీ ! పామరులు నీ మోముతోః జం(దనిం బోల్తురు. (నీ మోము నెజింగిన ) భూలోక్రముననే యీ నింద వినుము. ( సామ్యాసిద్ధి కథనము, ) (ఫ్ర) ఉసమాన మెందుకనుటకూడం (బతీప మనంబడును, ఉః చాని మోము యజూచినం గవులమెందుకు 1 చందుం 'డెందుకు ? ఉపమేయమే యుపమాన ప్రయోజనము నొసగుచున్నది. కనుక యుపమాన _మెందుకనుటి ఉపమాన తిరస్కారనమును సాధించును. కావున నిది (ప్రతీప మైదవది. మజటియు, నలుని కీర్తి 'ప్రతాపములుండం జంద్ర సూర్యు 'లెందుకని (బహ్మాకుం దోచినపుడెల్ల నతందు చంద సూర్యులను బరివేషవ్రై తవమున గుండలించుచున్నాండు, ౭

క్రి అం[ధ కువలయానందము ౩ కొంతమంది (దంజ్యాదులు) అనన్వయోప మేయోసమ (పతీపములం ఉపమాదిబేదములగుటచే నుపమలో నంత రళ్ళవమునుం దలంచిరి. మజి కొందజు (వామనాదులు ) పంచమ (ప్రతీజప్రకార ముపమానావ్మేప రూపము కాన్చన సాశేపమందురు, 5. రూపకాలంకొరము. వివమయియొక్క. యభేద తాద్రూప్యములచే విషయమును రంజింపణగేయుట రూపకము, _ అది మొక్కూవగను దక్కు-వగను సమముగను జెప్పుటచేతం (ద్రివిధము. ఉః 1. ఈతండు పురములను దహించిన యీశుర్తో,

౨. ఈతండు మూండవకన్ను లేని యీశ్వరుండు. ఖా వన్వళ్తు గ్రతీపమున వాద్య వవవంచ సాళ్యమున్నదా. శాన్‌ ఇళ చంచమ 'భీదములం దది లేచేశేదు.. కావున సంత్వద్వ:క మెన్నడు నుపమూంత ర్ఫూతము కానేరదు. ఆద్య,తయనుందు పౌధర్మ్య్యమున్నను వది చమక్కా రముం గూర్చి (పధాన (వయోజకము కాదు. సాధర్మ్యమూలకమగు తిరప్కారయే చమ క్కా.ర (పయోజికము”గగ వివ క్షీంపంబడినదికాని సాధర్మ్య మే వాచ్య మై చమక్కాార (పయోజకముగా వివక్షీంపంబడశేదు, కావునళాినాద్గ(తఈయముకూడ నుసమాంఠర్భ్య్భూత చనుట సంగతముకాదు. అశ్షే యనస్యయోపవే.యోపమ లందును జమత్కారమును గూర్చి సాదృశ్యము సాకొత్చ్రయోజకముకాదు. ఇకెనీమంకే రెండవ పొటివన్నళ్స లేదనుట పపాయ మగుట చేత చే సాదృళ్యము చమత్కార (సయోజకము* కావున నివియు నుపమాంత య్యూత్‌ములనుట నరిషడదు. అటుగాక సాద్భృక్యనర్థ నమాత్రమున వే యుషమాంత్రర్భాపరును. జెప్పువో 6 ధైర్య గాంఖీ సడి గుణములచే నీవాసము[దునితో సమానుతిడవ్వు శిరీరముచేత చీ శేదము?) అను ఇిట్టి వ్యగలేకాలంకారముకూడ నుపమాంతర్వ్యూతము.. కావలసీవచ్చును.. అక్కడ పాధర్మలముతోల గూడిన వికద్దఫర్మ్క మే. చమత్కాగమునల. బధానము. కాని సాధర్మన్టిము మ్యాతము కాదన్నచో నీ సకమూధానము (శతీపాదులందును దుల్యమేయని సహ్ఫాదయు లెజుంగు దురుణాక. వామనమరమునను నిట్టి యప్వారస్నము"నే రొబుంగునది.. ఆ్షేపము గ్రతిళిధ నిమిత్తమనటచే నుపమాన తిరస్కారరూపమునం. జమత్కార్యయోజక మసన. ఇట్టి యస్వారస్య మా మతములం దాండుటచేత నే (ంథక ర్హ కొంద అందు

రూపకాలంకారము శ కి. ఇతండు సమదృృనొంది భూమినిం బాలింప వచ్చిన శంకరుండు. &, ఈమె ముఖచందునిచే న్మేతానందము. కల్పుచుండం జందుః డెందులకు 1? స్‌, ఈ నాధ్వి సుధాబ్ధినుండి పుట్టని మజియొక్‌ లమ్మీ. 6. ఈ ముఖచందుందు కళంకియగు చ్య్నదునికంయె నతిశయించుచున్నాండు. వివయి ఉపవమూనమగు పద్యాదెక ము. వఎివయ ముపషమేయము వర్ణనీయము. నగు ముఖాదికము. ఉపమానపు రూపుతో నపమేయ మును రంజింపంజేయుట మాపకమిు, అన్యిరూపముచేత రూప(రం జన ము కలదిగా జేయంబనుటచే హాపకమయ్యాను, ఆ రంజన మొక-వో (ట్రసిద్ధోపమానా భేదమునం బర్యవసళ్నవాగును. మజొక్కచోట భేద మగపడుచునే యుపమాన ధెర్మారోపమా[త్రమునం ( ఉపమాన (ప్రయో జన మె.నరించుటలో ) బర్యవసాన మొందును, శాందునలన రూపక మ'భేదరూపకమ్యు తదూపష్య రూపుము. నని రెండు విధములు ( శౌదూప్యమన 1 ఉపమాన పఒఅయోజనమునొనరించుట. ) ఆ ద్వివిధ రూపకము (బ్రత్యేకము (పసిద్దోపమాస: ఎకంకె. నొ్కొవగ. వర్శించుట చేం _ తక్కువగ వర్ణించుటచేతి - సమముగ చెప్పుటచేతను (దివిధము. ఇట్లు రూపకమాటువిధబిలు, ఈతెండు ఇ తదిగాం జూపంబడన మూ డుదాహరణములు నభేదరూపకిములు, ఈమె ముఖచందుని ఇత్యాదిగాం జెప్పంబడీనఎ తాదూప్యరూపకి ములు, అధిక థాన్యూ నత్వ __ సమత్వము. లుద్దిష్ట [క్రమమునకు విపరీతముగ నుదాహరింపం బడినవి. _ పురదగ్ధయను విశేషణనుచే వర్షనీయుండగు. రాజునందు శీవాభేదమును (బకటించుటవలన శివుని ఫూర్వావస్థకంకొం (బకృతమగు రాజభా వావస్థయందు న్య్యూన త్పాభాస్ట్వముల వర్ణింపక వోవ్రటివలన మొదిటి

క్షే అంధ కువలయానందను యుదావారణ మనుభయా భేదరూపకము. అెండవ యుదాహరణమున మూండన కన్ను లేనియని చెప్పుటచేం బూర్వావస్థకంకె న్యూనత మూపుటవలన నిది న్యూనాభేదరూపక ము న్య్యూనత్వవర్ష్మ నముకూడ నభేదమును దృఢసరచునదగుటచే నధిక చమత్కారము కలది. విషమ దృ వీడి జగ్యదతకత్వమును జెప్పుటచే శివునికిం బూర్వావస్థకంటెం (శక్ళతమగు రాజభావావస్థయం దుత్కంర్షను (బకాశింపం 'జేయుటవలన మూండవది యధికాభేదరూపకము. ఇట్లు మిది తాదూప్య రూపకో జాహరణములందును (మముగ్గా సమన్యూనాధిక భావము లూహింపల దగును. ఈ డ్రనుము ననుసరించియే లత్ష్యూంతరము లీంబడును.

• ఇారద చంద్రికచే విశదపులినముగు సరయూనడద్షీ సై కత మున నిద్దజు సిద్ధయువకుల కట్లు చాలసేపు వాక్క-లహ మయ్యెను. అందొకండు కై టభునిం (బథమ నివహతునిం గాను మజొకండు కంసుండు ముందు చంపటడినటును స్త జెప్పును. అ నీవ్ర నిజము చెప్పుము. అందు నీచే 'నెవండు ముందు€6 జంపబడెను ? ఇచట ఆ నీవనుటచే నెవడు కంసకై టభులను జంపిన గరుడ ధ్వజుడో యాతిని యభేదమును (బకృతుండగు రాజునకు. బతిపాదించి యాతనిలహార్చి కంసకై టభ వధలలో నేది ముందను (పశ్నవ్యాజముబే శాజునందు భగవత్తాదాత్మ్యము బలపరచుటవలనం, బూర్వావస్థకం'ల 'నెచ్చుకగ్గులను వెల్లడింపక పోన్చటచేత ననుభయాభేద రూపకను, శీ చంద్రబ్యోత్స్మ్నా విళశదపులిజే మో తేఒన్మిన్సరయ్యా జాదద్యూతం చిరతరమభాాత్సిద్ధయానో॥ కయోళ్చిత్‌ ॥ వకో వక్తి _పథమనిహదం కెటభం కంసమన్య సత్వం తత్త్వం కథయ భదళా కోహాత_స్త్ష్మర్ర వూర్వమ్‌ ॥

భూపకాలంకారము 8 (శుహ్మ కాం తొకనకములందు (్రాంతిని ₹ండు విధములు గావించెను. అఆ శెటియంచాసలేనివాడు సామె న్మానవాకృతిల దాల్చిన మ హేశ్వరుందే, ఇట సామోత్తను వెశేవమాచుే విర క్తునికిం బసిద్ధ శివతాదాత్మ్యమ జూపి మానవాకృతియని దివ్యమూర్షికి లోపమును 'ెలుపుటనలన న్యూనాభేద రూపక యు ఓ రాజూ ! సీవు రాగా నీసమ్ముద్రము వణకుచున్న బేమి 1 నీవు సేతుమంథన కర్వవని భయపడుచున్న బేమో ! ఇప్పుడు నీకు ద్వీపాంతర మునను లోంబడనివాండు లేంటే ? నిన్ను లమ్మీ సేవిచుచునే యున్న బే ! ఇచట సేశుముంథన కర్తయని సేతున్చుళు నమృత మథనమునకుం గర్పయగు. ఫురుషోత్తమునితో వర్ణనీయుండగు. రాజున కభేదముం జౌప్పను. అటయ్యు నీ రాక సేతుబంధమునకా ? యమృతమథన మునకా ? యని సమ్ముదుంయు భయపడ నక్క-రలేదు. ద్వీపాంతరములు కూడ నీకు లోంబశడ యుంకుటవేతి. బూర్వమువలె ద్వీసాంతరమున జయిపవలసినద లేక్‌పోవుటచేతను లకీ కై వసమగుటచేతను. బంధన మంథన (పసక్తులు లేశ పోవుటవలనం బూర్వావస్థకంచై. నుత్మర్జను వెల్లడించుటచే ఎధికాభేదరూపకము, ర్‌ త్వయ్యాగతే శిమితి బేపత ఏన సింధుః త్వం సేతునంధళృదతః కిముసొ విఖతి దృీపాంతశేఒపి నహీ లే౬ _స్యవళంవడో౬ద్య శ్యాం రాజపుంగవ నియేవక్‌ ఏవ లకత్మీ్యంక

కేటీ అరధ కువలయానందము 1 (వేయనీ ! నీముఖచం(దుంయాలోక మ్యూతమునం బద్ము శాంతిని. బరివారింపండా ? కనులకానందమును గలిగిం పండా ?) మకరశేశను మురివింపణయా 1 అతండుండ నిగ సీయపరశీతాంశు వుదయించు టమృతదర్పమున నె నచో నదియు నీ బింఛాధరమున నున్న దే! ఇచట నపరళీతాంశువనుటచే ముఖచదునికి (బసిద్ధ చంద్రుని కంటె "భేదమును (బకటించి దానికిం (బసిద్ధ చందుని కార్య మొనరించుటను మాత్రమే దెల్పుచు నెచ్చుతగ్గులను జూపకుండుటవలన ననుభయ త్మాదూప్యరూపక ముం శాహూలు కల యపరశిష్ణువు. ఫాలన్మేతములేని శివుండు. ఇచట నపరవిస్తువను విశేణమువనలన మూంటియందును తాద్రూప్య మ్యొశ్రవినమీ. ప్రకటింపంబడినది. చతుర్వదనత్వాది వై కల్యము చెప్పల బడినది కనుక న్యూనత్మాదూప్యరూపకి ము. ఇది సిశేవూ్య కుదా హరణమని వామనమతము, జఒకి గుణమునకు హాని చెప్పినప్పుడు మిగిలిన గుణమువలన వచ్చు సొమ్యము 'బలమగుట విశేపో ళ్‌ యని వామనుడు చెప్పను. ఈ. కం ఫమ్మెస్య రుచి నహంతి నకయవానం 0 [,టేన కం... వృద్ధిం నా రు కేత.ఎ్య కురుతే నాలోశమ్యాలే- కమ్‌ వశ్తందౌ తవ సర్యయం యచపరి శృీతాంకురుబ్ద ఏంభలే చర్చప్పాందెమ్బ తేన చేచివా తదప్వ _న్హ్యేవ వీంచాధశే ॥ అలోక మ్మ్యాకముస్క ఈపదకు మొదటిమూడు (కియ* తోనన్న్వయించు.... ఆలోకి మా గయఘునజజ(కకొళ ము చేత, క నబడంట చేత పద్మి ౯7౧9ని=జపద్మశోభన్వు పద్మవజలందు 22న మకర కేవనువ్‌ ౨౨ నిమ్ముదున్సి వ న్మథుని

పరిణానుము 1 క ఓజడుండా ! (పాణములునోగా దమయంతి మనస్సు నాయందా లీనమగునని తలంచుచు-టివా + అట్లు తలం పకుః స్మరవిబుధుండు (పాణవయాణకాలనులో మనసు చంద్రునందు (వవేశించునను శ్రుత్యర్థములో విషయము నలముఖచందుడేనని నాకు జెప్పెను. నిజము |! ఇచట దమయంతీకృతచంద్రో పాలంభమున (బసిద్ధచం్యదుండు నిర్యాణ కాలము మనస్సు చందునందు 'టవేశించుసనను శ్రుతి తాన్చర్యములో విషయము కాండు, నలనుఖచందదుండే (శ్రుతి తాత్సర్య విషయము అని యా చందుసికంళి నితని 'కాధిక్యము "తలుపుటవలన నధిక తాదూప్య రూపకము. సావయవరూపకము నిరవయవరూపకము నున్నగు భేదములు చ్మితమిమాంసయందు. జూడందగును. 6. పరిణామము, ఉపమాన ముపమేయ __ స్వరూపముతోం గార్యకారి యగుచోం బరిణామమగును _ ఉ। మదెేషణ విరిసిన కనుదమ్మితోం జూచుచున్నది. ఎచట నారోవీంపంబడుం నుపమాన మేబేని 'కార్యమున కుపయో గించునదిగాం గూర్పబడినదైై స్వయముగ నటి అ కార్వోపయోగి. కాలేక పోవుటచే నుపమేయరూపను/గ మాజం నోరునో యచటం బరిణామా లంకారము. ఇందుదాహరణము మదిలేతణ ఇత్యాది. ఇచట మయూర వ్య సకాది (మయూరను-. న్యంసకము) సమాసమువేత మయి నివజ్చతు ఫీమనుతామనః వమ కిల 'శుతిమాసనూ తదెర్భి కాం నలము ఖేందుస రాం విబుధస్స శిరః ॥

కే6 అంధ కునలయానందము నుత్తరపదార్గము (వధానమగుటంబట్లి యబ్దమే వీతణోపయోగిగం గూర్చ బడుచున్నదికాని దృక్చు-కాదు. దృక్కు_ అ మువంటిది (దృగబ్దమివ) అను నుపమిత సమాసము న్మాశయించినవో. బూక్వపదార్థము (ప్రధాన నుగునుగచా యన వఏీలులేు. ఏలన, సామాన్యధర్మ మును జెప్ప నప్పుడే వ్యాఘాదులతో నుపమితసమాసము సంభవించునను అను ఇాసనముండుటంబట్టి విరివి చెందుటయను సామాన్య ధర్మమును జ్ప నప్పుడే యుపమిత సమాసము వచ్చును గాని, యా సామాన్య ధర్మమును జెప్పినప్పూుడుపమితసమాసము రాను. _ అబ్బము స్వస్యరూపముతో వక్ష ణోపయోగి కాలేకపోవుటనలన నది (ప్రకృతమగు దృక్స్వరూపముగ మాజుటచే. బరిణామాలంకారము, వ్యస్తమున లత్యను,

' తనతో మూండవవాండగు నీరాముండు శివీరోమాలి

కయగు గంగనుడాటి యూ నావికునకు లమ్మణన్నేవా

మను ేవ్రురేటు నుపకారరూపనముగ. నిచ్చెను... విదప

ముచ్చటతోం గనులు విరియించుకొని చూచుచు,

వలుదగుబ్బల బె స్తపబ్బెత లెటశేని. ఇతకూటమునకు

గొంచనుటు అంటే బయటిచరు

ఇచట నారోపింపంబడిన పడవశేటు లత్మణ స్నేహరూపమగుటబే

గుహోపకారరూప 'కార్యమున కుపయోగించినది కాన్మి గుహవాుండు రానూన్ముగహు మ్మాశాభిలావీ.యేకాని ధనాభిలామి కాకపోవుటవే తసకుం దానె (పకృతోపయోగి కాలేదు. ఈ పరిణామాలంకారమున నుపమేయాభేదముపమానమందుండును. రూపకమునన్ననో ఉపవమూనా భేద ముపమేయమందుండును.

ఈ తీర్త్యా భూలేళమాళ పజమమంధునీమార్యనా౬ఫొ తృతీయ స్తై 'సొమ్మితి మై(తీమయము పకృత చానాతరం వావికాయ వ్యామ్మగావ్యూ న్తనీభిళ్ళబర యువలభిః కొౌతుకోదంచదత్నం కృచ్భాాదన్వీయమానః తుణమచలమథో చిత్రకూటం (కస్టే ॥

ఉళ్లేఖాలంశారము. 11 7. ఉల్లేధాలంకారము. ఒక వస్తువు ననేకు లనేకవిధములః జెప్పు టుశ్లేఖము. ఊఈః ఆతండు (స్రీలకు మదనుండుగను, యాచకులకు 6 గల్చ తరువ్చగను, ళ్రువ్రలకు యముండుగను గోచరించెను. ఎచట ననేకవిధ ధర్మములతోం గూడిన యొకేవస్తు వాయా ధర్మ సంబంధ మను నిమిత్తభేదమువలన ననేకులగు [గహీతలచే_ననేశ నిధము లుగ జెప్పంబడునో యచట నుళ్లేఖాలంకార ము, అనేక విధముల నుల్లేఖంచుటలో రు చ్యర్థిత్వ భయాదికము. తగురీతిగాం (బయోజక మగును. రచి యన నఖిరతి, అర్థ్ధిత్వమనం గోరిక, 6 అతండు ) ఇత్యాది యుజాహరణను._ ఇచట సౌందర్య వితరణ పరాక్రమశాలి యగు రా జొకండే స్ర్ర్రీలచేతకు, నర్థులచేతను, ప్రత్యర్థులచేతను అనుళా గాభిలాన భయములంచేం గాముండుగం గల్పతరువుగం గాలుండుగం జూడంబడెను, మటి, వృద్ధాంగకలతే గజరత్‌ుకుండని యువతి సమూహముచే లమ్మ్మీపతియని పాలికలచే సహజ సుందర వేవుండని కుతూహలనుతో కౌరి చూడంుడెను. ఇచట నెతం డట్లు భీతము భొక్తియు క్షము నుప గజమును తొందరగా రథీంచెనో యతంజే యా పురుషా త్తముండని సంసారఖీతిచే నభయార్థిను లగు వృద్ధాంగనలచే నీ కృన్గుండు మధురలో. [బవేశించుచుం జూడం బడెను, ఎతం డట్లు చంచల యని ప్రసిద్ధయగు లత్మీకీ గామోవచార మందలి నేర్పుచే నిత్యవల్ల భుడో యాతయటే యీ దివ్వ్యయువకుండని యువతిసంఘముచేత నుత్కంంఠతో. జూడంబడెను. చావ్యారూవ వేషూలంకార దర్శనలాలస లగు ఇాలికలచే నప్పటి వేపాలంకారములచే నుందరుడుగ. జూడబడెనని యనేక విధముల జెప్పుట. పూర్వోచాహ్భృ శి

క్షం అంధ కువలయానందము తోలళ్లేఖము కామళ్వౌద్యారోప రూపక సంకర్శము. ఇది శుద్ధము, ఈ ఇంటి &దియు భేదము. (") ఒక వస్తువు నొకండే విమయభేదము'చే ననేక విధముల జెప్పినను నుళ్లేఖమే యగును. ఉ। ఇతండు వాగ్భోమయమున గురువు, కేర్తివిమయమున నర్జునుండు. వింట భీష్తుడు నగుచున్నాండు.

(గ్రహించువారిలో 'భేదములేకున్నను విషయము వేజగుటచే ననేక విధముల నుళ్లేఖఐంచుటయు నుళ్లేఖమగును. వాగ్విమయమునం జూల సమర్గుండు ఇత్యాదినలె బృవాస్పతి యను నర్థాంతరమును గూడః జేర్చుటవలన నీ యుదాహరణను కేవ సంకీర్షము. శుద్ధోదాహరణము.

కుచములం దున్నతి నడుమున నన్నము కనులందు

పొడవు నితంబమున విశాలము నధరమున నెజుపు

చిత్తమున దయాశాలియు నుప శివుని యర్ధాంగి నా

క క్రి 10 న్మృతళి భ్రాంకి నందేహాలంకారములు

స్మృతి (భాంతి సందేహనులచేే న్మృతి, (భ్రాంతి,

సందేహము, అను నలంకారములు మూండును నను. కే ఉ॥ పద్మమును జూచినపుడు నాకుం గాంతాముఖము తలం

ఫునకు వచ్చును. 8. ఈ మధుషము నీ మోమును ఎ. 9- (1) దిక్షితులవారు. కువలయానందమున. నుల్లేఖముతు. రెండు. మతులు గీ వివరించి తన చి.తమిోమాంనయందు కెండవభేవమును వివరించాచు 6 గృహీత్ళ 'భేదాకావేఒస్‌ విషయాశ్రయ భెదతః , అని విషయ బవముతొోంలహడ శాశయ భేదమును కేర్చెన.. జగన్నాథుడు తన రన గం శాధరోమున నీ రెంటినేకాళ సమాతాధికరణ, సంబంధు లను నుతి ₹0టిని( ూడం కేర్చి యుచానారించెను. 'మొత్తముమాద నీ యుళ్లేఖమున. మొదిటి భేద మందణ కొక్క్ళటేగ నున్నను రెండవఖేదము. ఇిదురకు అయ్య సమావాధికగణ్క సంబంధి ప ఖేదములచే శాలుగు విధముల వి వ్రరిళ్లైను. -

స్మృతి శ్రాంతి సంబేవోలంకారములు శం జూచి పద్మ మనుకొనుచున్నది. కి. కాని నాకం బద్ముమా ! చంద్రుండా ? యని నిర్ణియము తేలలేదు. సొదృశ్యముచేం శార్పంబడిన స్కృతి (భాంతి సంజేహములచే స్మ కి మంతము (భాంతిమంతము సంజేహము నని స్మృత్యాది పదఘటితమై యలంకార (తయ మగును. అదియు [గముముగ నుజాహరింపబడినది. లయ్య్యాంతరము, (0 దివ్వులకుంయూడ నచ్చెరువు గొల్పుదాని వికసితారవింద మును జేర. చాల్చి నిటినుండి వెలువడి వచ్చు నొక నుందరి నిందిరనుంబోలె నెదుటం దిలకించి కౌరి సన్ముడ్రమథనమును గూడ స్మరించెను. మొదటి న్మృతిమదలంకారోదాహరణమున _ సదృశమునశే స్క్రృతి. ఇందు సదృశ లత్మీస్మరణవూర్వకముగం దత్సంబంధియగు సమ్ముదమథనముయొక్క_యు న్మరణము; అని మొదటికంచు భేదము, ( మాఘమున జల్మ్రీడొవర్డ నమునందలి దీ పద్యము ). తుమ్మెద మోదుగ ఫూ వను (భొంతిచేం జిలుకముక్కు-న జాలుచున్నది.. చిలుకయు నేళీడుసండను భ్రమతో నా తుమ్మెదను బట్టం జూచుచున్నది. ఇచట బూరో్యోదాహరణముకంకె నన్యోవ్య విషయ (భాంతినిం గూర్చుట విశేవము. దుర్దనులు జీవన్యగవాణమున న్మములగుదురు. దానిని హించి యున్నతులగుదురు. వీ శేతమున కన్నలా ? తమ్ములా శి దంభన్త స్థారదరవిండచాడు వాప్తామ్‌ | ఉద్వీష్యై (యమివ కాంచిదుత్తరంతీ మస్కజ్య్నజ్ఞైనిధి మంథనస్య శ 0

వం ఆంధ కునవలయానందము పూర్య్వోదాహృత సంబేహము (ప్రసిద్ధ కోటికము, _ ఇది కల్పిత కోటికము. (సంశయములో విషయమునకు కోటియనివేరు. ) 11, అపహ్నవాలంకారము. అవర్ష్యపు ధర్మము నారోపీంచుటకై వర్ణపు ధర్మమును గప్పిపుచ్చు టపహ్నవము, ఉః ఈ వస్తువ శుధాంశువు కాదు మజేమంకు? వీయ న్న దీపుండరీకము. వర్ణనీయమగు వస్తువ్రనందు తత్సదృశవన్తువ్రయొక్క-_ ధర్మము నారో వీపంగోరి యా వర్ణ నీయ నస్తువుయొక్క- ధర్మమును దాచిపెట్టుటకాన్మి కవి మలివికాసముచే నుత్పేేషీతమగు ధర్మాంతరమును గప్పిపుచ్చుట కాని ళుద్ధాపహ్నుతి యగును. ఎట్లన ! చర్మమనియందు _వియన్నద్‌ పుండరీశ్రత్వము నారోపించుటకై. చంద్రధర్మమగు చంద్రత్వనును గప్పి పుచ్చుట. వమతియు, చందునియందలి నలుపును నగొందలు కలంశకముగాను మజకొందజు సమ్ముదపంకముణాను. నితరులు సారం గముగాను వేణుమంది భూచ్చాయముగాను దలంచిరి. మేన్సు ర్యాతి చంద్రుండు తిన్న కటికి చీకటిగాం 'జిప్పుచున్నాము, ఇచట నుత్చేేళూ సిద్ధ ధర్మములను నితర మతములుగాం జెప్పుటచే నపహ్నాన మర్థసిద్ధము. 'హేశ్వవహ్నతి శుద్ధాపహ్నుతియే యుక్తితేం గూడినచో హేత్వవ హ్సూతియగును. ఉ! ఈతండు భయంకరుండగుటభేం జంధదుండుకాండు. రాత్రియం. దుండుటచే సూర్యుండు కాండు. సమ్యుద మునం బుట్టిన బడబాగ్ని యగును.

అపహ్న వాలంకారము, ల ఇచటం జం్యదునందె భయంకరత్వ నైశత్వ (ర్యాతియందుంకుట) నూరోపించుటకే. మటియు, కవ్వపుం గొండరాళ్ళయొక్క_ 'దెబ్బమచ్చ చం్యదునం దున్నది. ఆది ఛాయ, మృగము, శళను అనుట పామరో కి , వాని కచట నేవిధముగను (బస క్తి యేలేదు. ఇచటం జందునిలో మంథన సమయమునం దగిలిన మందరపర్వతపు రాళ్ళ దెబ్బయొక్క- మచ్చశేకాని ఛాయాదులకుం (బస క్తియే లేకపోవుట వలన ఛాయాత్వాద్యపహ్నవను పామరవచనమని చెప్పుటచేం బక టింపంబడినది. పర్‌ ఏస్తావపహ్నుతి. అ ధర్మమును డాచుట ఇంకొకచోట నా ధర్మము నారోవించుట'కే మైనచోనది * పర్యస్తాపహ్నవ మగును, ఊ॥ ఎతండు సుధాంకువు కాందు. మజీమంశు (వేయనీ ముఖమే సుధాంశువు, తు 30. పర్యష్తాపహ్నుతి యన కుద్ధాపదార్నతికి విపసీకమగుట్క ఆ చర్య స్తక్వ "శ్రుమున శుద్ధాపచ్నూతి యం డారోపనిేషేధములకు సౌ ర్లమక్షిము (ఒకటీ 8 00దు నుండుట). పర్యప్తాపహన్న్నుతి యం, ప నికేధటులప అపొమాశాధి శరణ్యము. ((కెండొకట వండమి). శుద్ధాదోకచ్నతిలో నుధాంశువువం దే నుధాంశత్వ నొక్కిధము,. పుండరీకశ్వారోభము.. నువీడును. పర్యస్తా వ్నాతాష్తు డన్ననో 1 ఓననటచే వొళట రండు శేవ, (1 లతణ విరుద్ధమయ్యు నీ శేద. మంకార రత్నాకరాద్యను పొరముగం జెప్పంబడినటిం క్‌ లె నో

లి ఆంధ కువలయానందము వీ కావ్యమున నొక వస్తువునందు. దాని ధర్మము లేదని చెప్పుట మజొక వస్తువునం దా ధర్మము నారోపించుటకగునో యచట బర్యస్తా పన్నా వాలంకారము. ఎట్లనం జం్యదునందు చంద్రర్వము లేదనుట చానిని. గాంతొముఖనునం చారోవీంచుటకే. మజియు, శాలకూటము విషముకాదు. లమ్మీ విషము, జనులీ విషయమును విపరీశముగం దలంచుచున్నారు.. శిన్సండు శాలకూటమును. (దాగి సుఖముగ మెలకువతో నున్నాండు. కేశవుడు లమ్మీనంటి నిదచే మోహము నొందుచున్నా డు. పూర్వోదాహరణమున హేశూక్షి లేదు... ఇచట నది యుండుట విశేషము. అందువలన బూర్వాపహ్నావము వలెనే యిందును శుద్ధ పర్యస్తాపహ్నూతి హేతు పర్యస్తాపహ్నూతి యని రెండు విధము లుండుట నెటుంగవలెను, (థాంతాపహ్నుతి, ఇతరుని ప్రశ్నమునందలి (ధాంతిని బోగొట్టుట (కాంతా పహ్నూతి, ఊ నాకు వణుకుతోంహాండం దాపము కలుగుచున్నది. జ్యరమునలననా ? నఖ ! కాదు మదనునివలన, ఇచట తొపనకాశోలుగుచున్న దని న్మరవృత్తాంతము చెప్పుచుండ నది జ్వరమువలననా ? యని 'ప్రన్ని౦షం గాదు మదనునివలన నని నిజము ఇల్సి ్రారతి నివారణ చేసెను... మజియు, నాగరికుణడా + సమధికోన్నతనుగు నీ మహివమున కిరు వై పులం దోక యున్న దేవి * కాదు నహిమముకాదు. అది కరికలభము, ఇది దీని తొండముకాని తోకకాదుం

అపహ్న నాలంకారముః వ్ల ఇది సంభ నచ్చా)ంతిపూర్వోక యగు (ాంతాసవ్న్నతియం దుచాహరణము, కల్పిత (భ్రాంతిపూర్వయగు (ాంతాపహ్నాతియం దుదాహరణ మెట్లం చం 11 క్రసుమశర ! హరుండను (భాంతితో నన్నేల బాధింతువు? ఇది వేణిగా. జేయంబడిన కేఠపాళముకాని జట కాదు. ఇది కంఠమునందలి కస్తూరికాని కాలకూటము గాదు, ఇది కుసుమముగాని శిరమునందున్న చందలేఖ కాదూ, ఇది (ప్రియ వియోగమునం గలిగిన పొండిమకాని శరీరము నందలి భస్మము కాదు, పూర్వమువలెం (బశ్న లేక పోవుటంబట్టి యిచట కల్పిత శ్రాంతి జట కాదు” ఇత్యాది నిపేధమ్మాశముచే నూహింపందగినది. దండి దీనిని త త్వాఖ్యానోపచు యని యుపమాభేదమునుణా. డలంచెను. ఇది పద్మముకాదు ముఖమే. ఇవి తుమ్మెదలుకావు కన్నులే. అని స్పష్టమగు సాదృశ్య ముండుటవలన దత్నాఖా్య్థనోపమ యిష్టము అని ఇెప్పెను, చేకొపహ్నుతి ఇతరుని పశ్నకు నిజను చాచి సమాధాన మిచ్చినచో, ఇేక్రాపహ్నూతి యగును, న! నోలపెట్టుచు నా పాదమున. బడెను. కాంతుడూ ? కాదు నూపురము, జ. జటానేయం వేణీకృతక చకలాపో న గెరళ మ్‌ గే కస్తూరీయం శిరసి ళశిలీఖా న కుసునుం ఇకుం భూతి శ్నాంగ (వ్రీయవిరహజ న్యా ధవళిమూ పుళారాతి (ఖాంత్యా కునుమళర కిం నూం (వహరసి 1 దండి తలంచననముటలోని యస్వారస్య మేమన, ఉపనమూబోధకనుగు వలె కున్న గునవి లేకున్నను నుప నంగీక రించిన నో ఈ సకముకూడ నుసను కావలసీవచ్చుననుట న్యు,

విక ఆంధ కువలయానందము ఒకని౧హార్చి చెప్పు మజొకని రవహాస్యోక్షి నికరులు విని (ప్రన్నిం పరాం దనమాటకు వేజుభావము ఇెన్పి నిజమును దాచినవో శేకా పహ్న్నుతి యగును, ఎట్లన నాయిక నర్మసఖతో 6 గోలహెట్టుచు నా పాదమున బడెనని * తన నాయక్రుని వృత్తాంతము వెప్త్పూచుండ డాని విని శాంతుడా ? యని శంకించిన యితర క్రాంతతో కాదు, నూపురము, అని చెన్పీ కవ్పిపుచ్చుట. వజియు, నీత్కాఠరమును బోధించును. అధరమును గాయ పజుచును. గగర్పాటుం. గలిగించును. నాగరికుండు కూూడెనా ?* కాదు కాదు, చెలి! చలిగాలి. ఇది యర్థయోజనచే సత్యగోపనమున కుదాహరణము,

• ఎల్లప్పుడు పద్మ లోచనములు తలపున నాడుచున్నవి, నా భావము నీల కుంతలములందు నిలిచియున్నది నేను అనంత విలాసముల కమ్ముడుపోయి నీక్రుం గింకరుండ నైతి. అను న్వప్నవాక్కుల విని కాధ రోషముతో, గృమ్షని 'జదిరింపగా నా మాటలను రాధాపరముగం జెప్పు క్రీడావిటుండు మిమ్ము రఖ్నీంచుగాత, నకి చట్మే రృన్నయనే స్మరామి సకతం భావో భవత్కుంతళే వీలే మువ్యూతి కిం కగోమి నహీ తః శ్రీతోలన్మిలే మిధ మైః ఇత్యుత్స్వచ్నవవో నిశమ్య సరుషా నిగ్భత్సి౯ తో రాధయా శృద్ణ్ణ_స్పత్స్‌ర మేవ తద్వ్య్యపదిళన్‌ (కీడావిటః పాతువః ॥ చద్మలోచనముఅం ఇ పద్మ! వీ కన్నులు పద్మములవంటి కన్నులు. నీల కుంఠలములందు == నీలా ! నీ కుంతలములందు నల్లనికుంతలయిలందు. ఆనంతవిలాస ములకు ఎ ఓ అనంత్‌ ! నీ విలాసములక్కు అపరిమితిమగు నీ విల+సములకు సని శ్రీ నీలా భూ సరముగన్కు కాధాపరమాగను నన్యయము,

అసపహ్నా బొలంకారము ల్‌ ఇదంతెయు వినవీంపబడని విషయమును గూర్చుటలో నుడాహర ఇమూ విషయ మొక్క-టియైనను నవస్తాభేదముదే యోబనవముందుదా వారణను. - వంచక యొకతె భర్తనుజూచి వలి యనుకొని యుపపతి వృత్తాంతము చెప్పుచు భర్తగా నెజింగి నఖ! పీమ్మట మెలకువ వచ్చెనని పూర్తి చే సెను. శై తవాపద్నూతి* వ్యాజాది పదములచే ధర్మమునుదాచుట స్పష్ట మైనవోం గై తవాపవ్న్నాతి యగును. ఉ। కాంతాళటాతుము లను శ్రైతవమున మదనబౌణ ములు బయలుబేరుదున్న వి. ఇచట నసత్యత్వమును జెప్పూ క్రై తవపదముజే నీవి వెడవింటివాని తశూవులుకాని. కలికిదూపులు కొ వను ఇాపరకము. చోయచున్నది, మజియు, *= స్లీట్రివా ర్వయైన లేని వనమధ్యములందు తరువులు మధ్యాహ్నపు మండుకుండ కెండి చెట్టుళొజ్తలనుండి పుట్టిన కారుచిచ్చునుంట లను సాకుతో నాలుక చాచు కొని నీటిని. గోరుచున్నవి, ననన నానన ననన స 28. ర్తేషు వారకోధయావి వనోదలీేము

• . మధ్యాన్నాజృతిభిర్‌ నహారవకాపు తప్తాః స్క_ళథాంతరో స్థిత దజాగ్ని శిఖాచ్చ లేవ జిహ్వాం పపౌర్య రరవో జల మర్థంపం తే ః

వరి అంధ కువలయానందను 12. ఉత్సేశాలంకారము. ఊహ యున్స్పేత.. అది వస్తుహేతు ఫలరూసమునం (ద్రివిధము. అందు మొదటిది ఉక్వవిషయ, యను క్తవిషయ యని రెండు విధములు. తక్కిన రెండును సిద్ధవ్‌మయ యనీద్ధవిషయ యని శెంజేసి విధములు, చీకటిని జశ్రవాకముల నిరహానలపు పొగ పోగుగం దలంతును.. చీకటి అంగముల నలదుచున్నది కాణో లును 1 ఆకసము కాటుకను గురియుచున్న దేమో ! యనున ట్లుండెను, 8. పేయనే! నీ మృదుపదములు జీల మోాపుటవలన సుమా యొక్డవాజీనవి. ఉ, చంద్రుండు ల్వన్ముఖకాంతి నొందు నభిలావబే పద్మములతో విరోధించుచున్నాండు, నిజముః ఫ్‌, కుచ భఛారణనునశ్రై నీనడుము సువర్శ చామములలో చిగింపం బడినదా ! యేమి ? 6, పద్మము త్వత్పదసాయుజ్యము నొందుటకు గాంబోలు జలనాస తపమొనరించుచున్న ది, ఉపమౌానపు ధర్మసంబంధ రూపమగు నిమి : త్తీముచే నుపమేయమందు ఉపమానాభేదను నూహించుట ఉత్సేతయగును.. ఆది వస్తుహేతు ఫల రూపనుల గోచరించుటచేం (ద్రివిధము. పీనిలో నొక వస్తువునకు మటొక వస్తువుతో నభేదము నూహించుట యను మొదటి వస్తూ క్స్రేకయే స్వరూపోచ్చ్రేకు యనంబడును. కారణము కానిదానినిం శగారణముగ నుర్సేమీంచుట హేతూత్చేత, ఫలము కానిదానిని ఫలమఃగ నుక్వేవీంచుట ఫలో చ్చ్రేకయు నగును. వీనిలో మొదటిదగు స్వురూపో త్పేత్‌ ఉక్తవిషయ అనుక్తవిషయ యని ద్వివిధము. తక్కి-న హేతుఫలో ల్పేకలు సిద్ధవిమయ అసిద్ధవిషయ యని ప్రత్యేకము రెండేసి విధనులు, ఇట్లా అుల్సెత్సలకు “ తమము” ఇత్యాదులు (శ్రమమ)గ నుదాహరణములు, సంధ్యాసనయమున నంతటను వ్యాపించు చీకటిక్‌

ఉల్పేషూలంకారను లీ? నలుపు కనబడనీకుండుట, మున్నగు ధర్మములసంబంధ మను (పతీయమాన నిమిత్తముదే నప్పు డన్ని దేశములందున్నవి, వ్రియనియుక్ర్తలు నగు కోకాంగనల వృాదయమనులందు. (బబ్వలించు. విరవోగ్నినుండి పుట్టిన ధూమసోమముతో నభఖేదము నూహించుట న్వరూపో ల్వేతు. తమో రూసవిషయమును 'జెప్పుటచే నుకవిమయ, తమోవ్యా ప కి నాకాశముమొదలు భూమివరకు నుండు సకల నస్తువ్రలను చులినము చేయుట యను నిమి త్తముచే తమ యొనరించు తేసనముతో నభేదము నుత్తే స్రేమీంచుట, నభొమొవరించు. కాటుక వానతో నభేదము నూహించుటయు నను రెండు తేక్షలందును విషయ మగు తమోవన్యాప్తిని జెప్పకపోవుటచే. సీ రెండును నను కృనిషయ స్వరూపోక్సేక్షలు.

• ఫుయి ! ఇచట వ్యాపనమను నిమి _ర్హముచే తమమునకు లేపన కర్రతో నళేదము నుత్సేమీంచుట, భూమిపర్యంతము గాఢ నీలిను

14. రమకునకు వ్యాసననిమిత్తముచే. లేవనక ర్థ్రభీదము. ను ల్చేఎక్నీంచుట్క నభమునత శాథ సీలినుబ్యాసన నును నిమిత్తముచే వంజనవర్ష ణక ర్త భేదము నుత్నే తృీంచుటి అను రెండుల్సేకులు ను కృవిషయములే యగునని వూర్వువడుముచేసి సమా భానము ఇప్పెను.. అ వూర్వపతమున నిమిత్తము లెట్లు కుదురును ? అ నిమిత్తీముల కవజూన ధర్మములసంబంధ ముండవలదా ? ఉపమాన థర్మ యమున కేకచా ! నిమిత్తల చెప్పం బడెను... అట్లుండెజేవో చరికింరము. జ్యావనమన్‌ ఏ అనేక బేళసంరమోగముకదా ' అద తముమునందుండిన నుక మూనముగు లేపనక_ర్రయం దుండదు, లేపనక ర్త రెక్క చోటనే యుండునుకావుసం ఇట్లే ఇాఢనీలిము వ్యాసనకుగూడ నళిమూనందున్న ను ఉపమానమగు నంజనవర్ష్‌ ణళర్ణ ఆవరి దుందడు. గోడకు జెల్లజేయు పురుషుడు తన దేహమునకు జెల్ల వేసికొనుశా ? ₹ట్లన నీడ పోయువాడు తన జేసానును దకుఫుకొను జా ? అందువలన ర'సమాన ధర్మసంజంధరూచనిమీత్తేము ఊపనూన మగు లేచనక _ర్తయందు సర్షణక _ర్తతహందును శేకపోవుటనే (లమణకు లేకపోవ్రటచే ) వూర్వపకుకే. సంగతకుకాదని 4 తోచు చున్నది

ల్స్‌ ఆయ్యధ కువలథయాన ౦దము వ్యాపనమను నిమిత్తముచే నాశసమున కంజవనర్థిణకర్నతో నళ్టేదమ్లు నుచ్చే,శ్సీంచుటయు. నను 'రెండుత్స్రేవలును పూయుచున్నది కురియు చున్నది యమ నాఖ్యాతములు క్‌ ర్త ఖవాచకములై నను ఆఖ్యాకమ్ను స్మరణము వలన ధాత్వర్థ శ్రీయయే ముఖ్య విశేష్యమనుటచే నా క్రియక్లు విశేషణముగా నన్వితమగు కర్తను మజీయొక వి'శేమ్యమునకు విశేషణము ( ఉన్పేతూ. విషయము) గా నన్వయించుట సంభవింపకుండుటం బట్టి _ ఉిక్తి విషయములే యగు ఎన వీలులేదు. అందుచేతనే (ఆఖ్యాళౌర్థ్యమగు కర్త (క్రియకు విశేషణమగుటచే ముజళొక్కవోట దాని కన్వయము లేకపోవ్రటవలననే) దీని కుపషమయం దుపమానముగ్య నన్వయముకూడ దండిచే నిరాకరింపంబడెను. క ర్త యుపమాొన మైనచ్లో నది [క్రియకు విశేషణమగుచు స్వోకీయలో సాధినముగ నన్వితమై యన్య విశేవ్యము నపేమీంప సమర్థముకాదు. _ (కర్తా య ద్యుపమూనంస్యాల్‌ న్యగ్యూతోసౌ క్రీయోపటే, స్వక్రియా సాధనవ్య(్రో నాలమన్య ద్వ్యపే తీరుకు ) అని, * కొంతమండి విమయనులగు తఇశానభములందు అళమోనభములు కర్తలుగాగల లేపనవర్ష ణము లనుధర్మముల నున్సే! థీంచుట అందుళు. వారి మత్రమున నస్తూత్స్ప్రేకు ధర్ము టా ధర్మో లేవ యని రెండు విధములుగ నెజబుయగవలెనుం

చరణములందలి సహజమగు నెజుప్రురంగునకు నిజముగ కాలు జేల మోపుట కారణము కౌకపోయినను దానిని జారణముగ నూహించుట 'హేశూత్చేషు... విమయమగు _ విశేపణముండుటనే సిద్ధవిషయ, గను విషయములుగను రెండునూతు. లన్వయించుట కష్టము... అక్లు ధర్ము త్‌ లుకు పొధర్య క్రై యయు కము ధర్మో రక్ష ధర్మసంబంధ (ప్రయు_క్షము నగుటచే అమషణమున కెనుగతి లేక పోవును?

ఉల్చేయమూలంకారము షి స్వాభావిక నుప చంద్ర పద్మ .విరోధమునకు నాయికానుంఖకాంతి నొందం గోళ8క శారణముగాకున్నను డాని కది హేతున్రగ నరాహించుట హేతూల్స్రేశు... నిజముగ జం్యదన-కట్టి. కోరిక అేళపోవుటచే నసీద్ధ విషయ, మధ్యము స్వయముగనే కుచములను ధరించునుగాని కనకజామ బంధముగ నారోపీంపంబడిన వళ్ళితయబలమునలాదు, మధ్య మున రించిన కుచధారణము నువర్థ దామ బంధన ఫలముగ నుద్చ్రేశ్నీంచుటచే నిది సిద్ధ విషయఫలోల్స్చే్రేవె.. జలవాసతపముగ్‌ _ తలపంబడిన పద్మపు జలవాసకునకుం గామినీచరణ సాయుజ్య ప్రా పి ఫలముకాదుు అ్‌గన కునుమసదృశమగు కామినీచరణ సాయుజ్య్యప్తాప్తి తపః ఫలముగ నువ్పేశీంచుటచే నసిదవిషయఫలోత్స్పేత్ష, ఈ [కమముననీ యుదా నర్వ్రేసీందుట లీంబదోను. షో (

• ఖకసింపక పోవ్రటచే విదియ చందురుని. బోలెనంకరలక నతిలోహితనులు నగు మోదుగుఘమొగ్గంు వసంగునితో! గూడిన వనదేవతల (కొ ' త్తినఖతీతములువోలె శోభిల్లైను గి ఇచట మోదుగు మొగ్గలను నంకర యజటుపు సంబంధమగు నిమి ర్త ముచేం గొత్త సఖతుతములతో. భేదము నుల్వేేశీంచుటవలన నుక్త వషయస్వరూప్మో్సేత.. చీకటిని. . .పొగపోగుగం దలుఎతు నను పూరా ఇదియే శేదము: హు. పోల్‌ (్రవ) శబ్దము సాబృశ్యపరముగ సెక్కు-వ వసిద్ధ ముగు టవేరు. చీకటి కుంగదముల నలందుచున్నజీను నుజచావారీణమున బధుః వలాశాన్యతి లోహిశా సఢోర్థ వనం లేన సకూగ తావామ్‌ పతాకము జానీవ.వనస్థలీవాక్‌్‌ ॥

0 అంధ కువలయానందము సాదృ శ్యార్హ్యమగు లేపన కత్త [శ్రీయకు విశేణమైనట్లి చట నఖతీతము లుపమాభాధకముగ. నితరమునకు విశేషానులు కాక బోవుటంబట్టి ; యిది యుపమే యగునుగచా ! యన్నచోం జౌప్పెిదనువినుము. ఉవమ యొచ్చటనై నను (బిసీద్ధముగనున్న నఖమతములతో. గూడ

జెప్ప శక్య్యమగుటళేత, వసంతనాయకువితో: గూడిన వనజేవతా సం బంధ విశేషణము నవేశ్నీంపని దగుటనలన, నిచ్చటనా విశేమశో పొదానము మోదుగుమొగ్గలకు నఖత్ష్రతములతో నభేదము నుల్స్రేమీం చుటయందు. నలె శబ్దమును నిలుపుచున్నది. అ ట్లుక్సేశీంచి నపుడే యా విశేషూను సార్థకమగునుగచా ! సంభావనలోం గాడ వలె శబ్ద నున్నది. దూరమున నుండ "జేవదత్తునినలె నున్నాండు” అని.

సమ్ముదుండు తరంగ్యాగములతో ఫేనమనుచందనమును

నూరుచున్నాందేమో! చర్గదుండు కరములతో చానిందీసి

దిక్కా-ంతలకుం బూయుచున్నాండు కాబోలు.

ఇక్క-డ తరంగ్యాగ్రనులతో ఫేనచందన (వేరణము నూరుటగా

నున్చేేమీంపండుచున్నది. సమ్ముదను-నుండి పుట్టిన చర్యద్రుని కిరణములు మొదట సమ్ముదమున_ న్యానించి పిదప దిక్కులందు వ్యాసించును. అ దిగ్వ్యాపనము సమ్ముదతటమందున్న ఫేన చందనపు ఫూతగ నుత్సేే శీంపంబడుచున్నది. రెండుత్సేక్షలందుం. (గ్రమముగ_ సమ్యుద్రపు టొడ్డున 'ఫేనచందనము. పోగుపడుట, దిక్కులను 'దెలుపు చేయుటయు నిమిత్తములు కనుక వనీమయములగు ఫేనచందన (వేరణ, కీరణవ్యాపన ములను కెస్పకపోవ్రటచే ననుక్త విషయస్వరూపోన్స్రేకలు. ఉపాత్త ములగు సమ్ముద్రచం[దులం బే తత్క_ రృృకములగు నూరుట ఫూయుట లనుధర్మముల నుక్స్రేమీంచుట; అను నలంకార సర్వస్వ కారాదుల ముతనునం బూర్యోడొహరణనున ధర్మియందు ధర్మ్యృంతరాభేదమును

ఉక్సేయోలంకారము న! ఉల్చేమీంచుట, ఇచట ధర్మియందు ధరసంబంధము నుక్సేమీంచుట యని భేదమును [గహింపవలెను.

శ్యాతి సూర్యుండు పగలు చర్మదుండు లేండని కాబోలు నారాజు భామియం దెల్లప్పుడు నుండు నట్లు (ప్రలౌప శ్‌రు, లను నిర్మింగెను. రాతి సూక్యునిలేమి పవలు చంగదునిలేమి యుండీనను (బకాప $ీర్తుల సృష్టి కది శారణము కాదు. _అట్లయ్యు (ప్రతాషీర్తుల సృష్టికి వారిలేమి కారణముగ నూహించుట, సిద్ది షయ హేతూల్స్రేకుం ॥? సూల్యుండు త్‌ననో (క్రైరణ) సహ్మసముతోం గలసిన న్మేతము లనువేరి జనుల గోవు కన్ను) లం గూడంగొని పోయెనుగాంబోలు, అందుచేరనే యీ (గుడ్డితనమేమో “నుమా! చీకట్లచేతంగాదు. ఇచట సూర్యకృతమగు న్వీయకిరణములతోడీ జనలోచననముల శౌనిపోక లేనిజేయయ్యు ర్మాతియందలి (గ్రడ్లితనమున కది కారణముగ ముత్చేేమీంపంబడుటచచే నసిద్ధవిమయ హేశూర్సేవ. చంద్రు డబ్ధిజలను నెక్కు-వ చేయుటకు. జంద్రకాంతము 17. వివస్వతా జాయిన లేవమ్మికాః ం. స్ప్రగోసవ్యావేణ సమం జనానామ్‌ శావోప్‌ "నీ శాపరశానుధేయా సేసేద మాంస్యం ఖలు జాంధకానైః ॥ నోనవ్యానతః జు కీరణనకాస్రము, వేయి ఆవ్రలు. జనులనోత్సులు=ఎ(ప్రజల యావ్రలు, (పజల కన్నులు ఇచట 7౦ డు ర్పేతలున్న ను మొదటీ వన్తూల్సేత, ంకంగనుగుటనలన ₹0డప కగు 'హేకూ ర్పేకు (వధానమని రొజుంగభ లొను... విదండముగ నుర్చేేత్నింభిన చానినే హేతువ్పుగ నుల్చేఏత్మీంచుట తెందటి దానికం'కు భేదనకం

శ్‌ అంథ కవలయానందము నుండి యెంక నీకు (ననింపల్‌ జేయుచున్నాడనుకోను ! వ్రీయవియోగనుచే. దుఃఖంచు శోళాంగనల కన్నుల మొండియెంతజలమును. . (సవింపంజేయు. చున్నాండని తలంపను ! ఇటం జం(ద్రకృతమడ్డు సమ్ముద ముప్పాంగుట సిద్ధమైనద్వే యపష్పుడు చర్మదకృతమగు చంద్రకాంతములు కరుసటకు, కోకాంగనాబాష్న ములు (స్రవించుటకు ఫలముగ నుల్చేషింపయడుటచే నిది సిద్ధ విషయ ఫలోచ్స్పేేత. రవి, రథమునకు గట్టిన పాతగుజ్జములను మూర్చుటకుం గాంబోలు నుత్తమాశ్వముల కుత్పత్తిస్థాన మగు నుత్తర దిక్కునకు బయలుజేరెను, ఇచట లేనిబే యగు గుజ్జములమార్స్పు నుత్తరాయణమునకు ఫలముగ నుత్పేషీంచుటచే నిడి యసిద్ధ విమయ ఫలోత్పేేతు. తలరితును, ఊహింతను. [ధువము, నిజము ఇత్యాది శబ్దములచే నుర్సేష సూచింపంణడును.. నల శబ్దము నట్టిద్కే అని ఉత్సేమో చిహ్నములుగం. బరిగణింపంబఢు. శబ్దముల 1పయోగముండినచో నీ యుత్వేతలే వాచ్యను. లగును, వాచక శబ్దములు లేనిచో గమో్యా* 'క్సేక్షలగును. ఎట్లన ! నీకీర్తి తిరిగి తిరిగి యలసి యాకాకగంగలోం (బ్రమేంచెను. 18 అతిశయోజక్రి అధ్యవసానమువలన నుపమేయమును "గప్పి చెప్పుట రూపకాతి శయో క్రి యగును, ఉ। మాడుము ! నల్లకలునలజంటనండి వాడి తూపులు వెడలు చున్నవి

అతిశయా క్షి శకి ఉపమేయము నుపమానవాచకశబ్దముతోనే (గ్రహించుట వినయనిగ రణము, విషయమును గవ్పీపుచ్చుచు నుపమేయము నుపమానరూప ముగ నధ్యవసానము చేయుట అ హోర్యనిశ్చయమం, అ యాహార్య నిశ్చయను: (ఉపమేయ ముపమానము కాదని 'తెలిసియున్నట్లు చెప్పుట) న్నచో రూపకాతికయో క్తి ఎట్లన, నల్లకలువ, వాడితూపు శబ్దములచే కనుగవను, జూపులను [గహించుచు నల్లకలువ వాడిగూపులు గ భావించుట. మజీయు,

• (గనమున నొకానాక వాపీకలదు. దానిమాూద బంగారు మెట్లతో ..నిం్యద్రనీలమణులం గూర్చిన సన్నని మార్ల మున్నది. తదుపరి పుణ్యాత్ములు పొందందగిన రెడు కొండలు చందనఛన్నములై యున్నవి. సుధాంశు సాన్నిధ్యమునలన నచటివారి కమ్భుతము సులభము

ఇచట గగనాది శబ్బములచే నడుము మున్నగునవి కప్పంబడినవి, ఇట

నతిశరొకా కక రూపకవకేమాము రూపకమునం జూపంబడిన శ్రేదము లన్నియు నిచ్చటను సంభవించునని సాదృశ్యముతో జూపుటశే. ఈ ఆండుజే నికండంహడ నభేదాతిళయొోక్షి తాద్రూప్యాతిళయో క్తి యని 'ెండువిధములున్కు అందును నాధిక్య న్యూనత్వాది విభాగము కూడ సర్వము నమకూర్చుకొనందగును కక, ఇాపీ కాపి స్ఫురతి గగ*జీ తత్పరం నూకత్కుపద్యా పోపాశాలీమధిగరవతీ కాంచనీ మెొండద్రనీలీ ఆగే లౌ నుకృతినుగమా చందనచ్భన్న బేళా తర్రశ్యాశాం నులభ మన్ఫుతం నన్నిధానా త్సుధాంశోః క క్‌

ప! అంధ కువలయానందము మ్మితమూ ! (పాకారమువై పు చూచి కొంచె మాలో చింపుము. ఆకాశము లేని చోట నెన రీనిష్కశంక ఛందుండు ! అమృతాహారమును గోరు నారామ చోరములచే ననుసరింపంబడ్సి పండువెన్నెల తీగలతో సదృశ మగు . వెన్నెలను వెదజల్లు చున్నాండు. 19 ఇచట. నెవ రీ నిష్మళంకచంద్రుం డనుటచేం. (బ్రసిద్ధచంద్రునికంయె క! భేదము నతనికంళి నుత్కర్షయు సూచింపంబడెను. ఇ ట్లితరస్థలము లందును నూహింపందగును, £ సాపహ్నవాతిశయో క్రి అ రూసకాతిశయో క్షియే అపహ్నవముతోగూడినవో సాపన్నావాతిశయో క్షి యగును, ఊ ఓ రాజ! నీ పలుకులం దమృతముండగా (భాంతులు చానినిం జంయదునందు గనుచున్నారు. ఇచట నీ మాటల మాధుర్య మే యమృత మను నతిశయో క్షి చంద్రు నందున్న దమృతము కాదను నపహ్నవముతో. గూడినది. మజీయు, 17. విద్ధపాలభంజికలో మృశాంకావళింకూచు. శాజు విదూవకునితోం నుధాబద్ధా వ ఠసవనచకోరై రకునృకాం శరళ జోత్స్మా మిద్భాం లవలిఫలషౌక్యపణయినీక్‌ | ఉప్యపాకా రాగం (పహిణు నయే తర్కయ నుళా గశాకా కే కోయం గభిరవరిణ శృితకిరణః ॥

సాపహ్నవాతిశయో క్షి లీక

౪ ముక్తామ్మిదుముముల చుధ్య మధురసమున్నది. పువ్పము శీవలము బరువుచేశు. ఆ ముక్తావ్మిదుముముల కాధార మమృతాంశుమండలము కాని సమ్ముదము కాదు. అదియు శంఖముమోాద నుదయించునుగాని తూరుపు కొండమిందంగాదు. ఆ నుందరినిం జూడనివా రీవస్తువు లను విపరీశకముగ. గల్పింతురు కాని చూచినవా రట్లు "చేయరు.

ఇచట నధిర రసమె మధుర రస మను నతిళయోకి పున్సరసము

మధురసము కాదను నసహ్నవముతో. గూడినది.

అలంకార సర్వస్వకారుండు స్వరూపోల్చేశయందును సాపహ్నావ

త్రము నుడాహరించెను,

౪ బారవిలాసినులు చేపలరాసిడికీ భయపడి శిపొనదినుండీ యొడ్డుకు పరుగెత్తగా నా నది నుకుసుపో గను సాకుతో నవ్వునా [ యనున ట్లుల్ల సిల్లెను,

నురుగుపోగును గన్పిపుచ్చినచోటనే నవ్వు నుత్స్రేశీ,ంచుటచే శుద్ధా

సహ్ను తితోం గూడియుండుట యిచట నుత్చేత్తలో విశేషము, చాల ముక్పాస్టదడు చంతకా మధురవా ఇచ్చంపరం ధూర్వవు

(ౌలేయద్యుతినుండ లే ఖం రరయో శేకాసీకా జార్థ్మటే గ్‌

త చ్పోదంచతి ళంఖమూర్చి షన పునః వూర్వాచలాధ్యంత శే

తా సీమానీ వికల్చయంతి త ఇవే యేసొం న సౌ దృక్నథే

కూశ్తావిద్రుమాది. కబ్దములచే దంకొదులు నిగీణళాములై యధ్యవసానము

కేంపండినని కొవ్చన నతిశయో క్షి. ఫున్సును బకథ్రచేళే, సముద్ర మాధారను కాదు తూర్చుకొండ నుదంజంప దను ని శేధములదలన నపన్న్న పమని లమణసంగతి,

11. గళొను తీళం తిమిఘట్టజీన ససంభనమంపొరవిలానినీవు

రక్కు తోల్లన ల్ఫేవరతిచ్భ లేన ముక్తాట్టవో నేన విభాతి కాప్రా

నీక ఆంధ కువలయానందము

ఈ యతిశయో క్కి యన్ననో ! ఇందుమండలాదులందు గప్పం బడు నమృతము మొదలగునానిని రాజుపలుకులం దుండునట్లు చెప్పు టచే- బర్యస్తాపహ్నుతితో. గూడియుండుట సిద్ధము. ఈ పర్యస్తాప హ్నూతితో గూడియుండు టుల్నేశీయందును సంభవించును, అందుస్వరూపోల్పేత కుదాహరణము, -

• గాగాతిశయముచే నీ యధరమునే బింబ మనుకొంటిని, ఇందుచే బింబమున కధరత్వము స్పష్టము. ఈ రెంటి భేవము నెజుంగని జనులకుం జేరులందు (భమ కలిగను.

ఇచటం (బనిద్ధమగు దొండపండునందు బెంబత్వమును దాచి రాగాతి

శయ మను నిమిత్తముచే దమయంత్యోవృమున బింబత్వము నుత్ప్రేవీం చుట పర్యస్తాపహ్నుతితో గూడిన స్వరూపోత్పేేతు. హేతూన్స్పేేక యందు బర్యస్తాపహ్నుతి యుండుట వూర్వో క్త హేతూల్సేమోదా హరణముననె కనంబదుచున్నది, అచట నంధకారములం డాంధ్య కారణత్వమును చాచి గోనయనమునం దుక్సేతీంపంబడినది.. ఫలోల్సేష్షయం దుడావారణము,

వడందాకిన గజము రవిసంబంధులగు పద్మములను శ్రాధిం.

చుటకు. గాబోలు బద్మాకరమునం (టబవేశించుచున్నది,

గాని స్ప్టానమునకుః గాదు, గజస్నా నము వ్యర్థ్‌ముక్‌ చా!

ఇచట గజము సరస్సులో దిగుటకు స్నానము ఫలమైయుండ దానిని

చాచి పద్మబాధనము ఫలముగా నుత్ప్రేషీంపండినది. ఇక నీ (పసక్తానుప్రస క్రి చేం జూలును, న ఏ2. జా-చేఒతిరాగాదిద మేన లీంబం చంబస్య చ వ్య శ్ర మితో ఒధరత్వం

ద్వయో ర్వి శేహివగమాతుడూ ణాం శామ్మి (వ్రమోటభూా దనయోర్థ శానామ్‌ 8

భేదకాలిళయో క్సి ర శ, భేదకాతిశయోక్రి వర్షనీయవస్తువున కే 'భేదమున్నట్లు వర్శించుట 'భేదకాతిళ యోక్తి యగును ఈ రాజు గాంభీర్య మే 'వేజు, వైర్యమే “వేలు. ఇచట లోకమునం (బసిద్ధమగు గొంభీర్యాదికముకంజ "భేదము లేకున్నను శేద మున్నట్లు వర్ణింపంబడినది. మజియు, ఈ రూపసంపద వేణు ఈ వాతుర్యపు ధోరణి వేబ్ను ఈ తామరసావీ. (బవ్మా దేవని సామాన్య సృష్టి కాదు. 4. సంబంధాతిశయో క్తి నంబంథకు అేనినోట సంబంధ మున్నట్లు వర్ణించుట సంబంధాతిశరుకా డ్రీం -

• ఈ పట్టణపు మేడలు చందమండలము నంటుచున్నవి, తుతీయు, వీరర్శూదదేవ్రం డిట్లు వితరణళాలి కాలాం (బొద్దును (గుంకంజేయు బంగారు కొండ కొద్దిదినముల కంతను నొందునని చ్రవాకాంగన మోదమొందుచున్నది. ఇచటం జక్రవాకికి నూర్యాస్తమయమును జేయు మేరుసర్వతము త్నీణించు. నను సంతోమపు సంబంధము లేకున్నను చానిసంబంధ మున్నట్లు వర్శించంబడినదిం

8. అసంబంధాతిళయో క్రి సంబంధమున్నను 'లేదనివర్శి ంచుట అసంబంధాతిశయో క్తి యగునుం ఊ రాజ! నీవ జాతగానుండం గల్పవృషముల గౌర వింపముం ఇచటం గల్చవృశేములందు గౌరవసంబంధమున్నను లేనట్లు మ్గీం చుటవలన నసంబంధాతిశ యో కీ. మజీయ్యు

న! ఆంశ్ర కుడలయానందను శోళనాంగీ ! వర్థమానములగు నీ పాలిండ్ల కీ బావా లతామధ్యమునం జోటు చాలదు. 6, ఆఅ(క్రమాతిశయో క్తి పహీతు శార్యము లేక కాలమున వైనట్లు వర్షింస న్మకమాతిశయో క్రి యగును. ఊ జేన! నీ బాణములు నారిని, శతువులు భూమిని నొక్క-మా తాలింగనము చేసికొనుచున్నారు, ఇచట నారియందు బాణనును సంధించినప్పుడే శనువులు భఘొమి యందు పడుచున్నారని సేతుశార్యముల "కేశాలికత్వము వర్ణింప బడినది, మజియు, స

• హమ్మిరవీరుని ఖడ్దము కోశమును వీడగా శ్మత్రువర్ష్గము కోశమును వీడుచున్నది. అది కంపము శొందగా నిదియుం గంపించుచున్నది, ఖడ్గము తమను వీడగా నరివర్షముకూడ తమను వీడుచున్నది. ఇచట ఖడ్గ మొజ వీడుట మొదలగునని' జరిగినప్పుడే వై కులు బొక్క-ను వీడుట పెొందలగునని మైనట్లు వర్ష్మింపంబడినది

1. చపలాతిశయోక్రి కారణజ్ఞానమునలననే కార్య మైనట్లు చెప్పుట చప ఊ ్రియుడూరికేఏదునని ఇెస్పినంతన తన కుంగరము కంకణ మయ్యెను. ణి. మంచఛచతీ ముందతి కోళం భజతి భజతి పకంచ మరివర్షః యం నామ్మార పీరఖడ్జే త్యజకి త్యజతి షదూ నూకు ॥ లోళమును కత్సియొణను, బొక్క_నమాను. కంచతనొందు = కదలు, కంపీంచు = వణకు వృమను ఇ కాంతిని భూమిని,

చసలొతిశయో క్తి థి ఇట నొయకుని (ప్రయాణ (వస క్తిచేతనే యువతికి గృశత్వము కార్య రూపమునం గనంబడెను, మజియు,

• శ్రూవు పట్టం జూచినంత మ్యాతమున నాలోలావీ. కర్మాగ మెజ్డవా రెను. లత్తుకపూతపేరు చెన్సిననే చరణములు రకృములయ్యెను. మైపూత తలంపుకూడ దుఃఖమును గలిగించుచుండెను. అయ్యో |! పొప 'మేమిచిప్పను 1 అమెకు అలకామోదముకూడ భారముగాం గన్ప్సట్టు చున్నది, ( సౌకుమార్యాతిశయ వర్ణన మిది) మజియు, వెళ్ళుచున్నాను, లేదు. అని భర్త వెప్పుచుండగనే తన్వంగికి తొలి కంకణములు జారెను, మలికంకణములు బిగిసి విరిగిపోయెనుం

8 అత్యంతాకిళ యో కీ హేతుశార్యముల పౌర్వాపర్యమును విపరీతముగ వర్షిం చిన నత్యంతాతిశయో క్తి యగును, ముందు కోపము పోయెను. వీమ్మటం (బ్రియునిబేం నామె (బతిమాలుకొనంబడెను, మజియ్యు

• క్రవీం్యదుల ముంగిళ్ళు మెట్టమొదటనే భృంగములతోం గూడిన గంధగజముల మదామోదముచే మధురములై

చావ అదాళుం వ్యూ వేఖిశవ ఫనడు వస్తా వాలళ

లామెరంజనవా _ర్తయాపి సహవాపొర క్తం తలం పాదయోః ఆంశాశామను లేపనస్మరణ మపస్యరత్యంత ఖేజా సహం నాం తాధీరదృకళః కినున్య దలకామోదోపీ భాళాయనే |

ఖ్‌. కవీందాణా కూనకా (పధమతర మీవాంగణభునః చలద్భ లి గొనం శాకుల గజమదా మోదమధుర%ః అమా పళ్ళాత్తేషూ ముసరి పతితా ర్ముదనృవ తేః కటాతుః తీరోద్యపసరదురువీచీ సమూచరాః ॥

ఉపక ఫిన్నమణగు చతముర్కృతిజన శాహార్యారో వనిళ్ళయ విమంయను. అరి

వలీ ఆంధ కునలయాకందము యుండెను. సిమ్మటనే తీరసాగరవీచీసదృళములణు నీ కృుదరాజు కటాయము లా కవులమిందం (బసరించెనుం ఈమూ డతిశయో క్తులు 'కార్యశీీఘతను 'జెలువును. 14. తుల్యయోగిశాలంకారము శీవలము (ప్రస్తుతనులకుగాని కేవల మ ప్రస్తుతములకుగాని యేశ ధర్మాన్వయము తుల్యయోగిత యగును, ఊ సరోజనులు సె ్యరిణీవదనములును సంకోచించుచున్న వి, నీ కరీరనూర్షవమును జూచినచో నూలలీ కదళీ శరిలేఖల శాశిన్య 'మెవని చిత్తమునకు తోచకుండును 1 శ్రేవలము (ప్రస్తుతములకుగాని కేవల మ్యపస్తుతములకుగాని గుణక్రియా కూపమగు ఏక ధర్మాన్వయను తుల్యయోగిత. సరోజము లనునది ప్రస్తుత తుల్యయోగిత కుజాహరణను. ఇచటం బస్తుత చరగదోదయ కార్యముగ వర్గనీయములగు సరోజములకు 'జెల్లడియగునని భయపడు సె సరిశీవదననులకును సంకోచరూ ప్రై కకియతో నన్వయము చూపం బడినది. రెండన వాళ్థనున నాయికాసౌకుమార్య వర్గ నము (పక సే మగుచుండగా న(ప్రకృతములగు మాలత్యాదులకుం గతోరత్వరాపమగు నొక్క గుణముతోనే అన్వయము చూసంబడినది. మజియు

• సబ్ఞాతపష్మ్యతములు న్ఫుటపాటలములు భానుకరములచే వ్‌ రులు నగు స్వ ప భాను, 9 ములు ద్శములును వృద్ధి నొందెను

98. సల్టార సృత్య్యపకశాన్వితాని సముద్వహంతి నృటపొటలత్వక్‌ వికన్వరా ణ్యర్క_క శాభిమళ్ళా ద్లిానాని పద్మాని చ వృద్ధిమియఃః ॥ సజ్ఞారవ్యత్రములు అ విప్పబడిన గొడుగులు కలవి. ( దినములు ్సి సజ్టారష్యత్రములు అ చకసాగ పుట్టిన 'శేకులు కఅవి. ( పద్మములు ] స్ఫుబపాటలములు = వికనీంచిన పటల సృమమాలు కలని ( దినములు 1) నస్ఫుటపాటలనులు. = స్పష్ట్రమగు పాటల పర్గేము కలవ, ( పద్మములు) శఈ ల్లోశము శావ్యదర్భణపాళాను సారతుగ (వారవండీనది,

తుల్యయోగి తాలంకారము త్తే ౯ కర్రి కరములు కదలీవిశషములు గొప్ప రూపము నొందియు, చర్మమునందలి 'కాఠిన్యముచే 'ేరంగు తొండముకు నెల్లప్తుడు చల్లగ నుండుటచే గదీ విశేషలును 'బార్వతితొడల కుపషమానములు కాక పోయెను. ఇచట గ్రీమ్మవర్ణ నమున ్రవ్మకాలికములగుటచేం. (బ్రస్తుతములగు దినములకు బద్భుములకు 'నేక[క్రీయతో నన్వయము._ ఉఊోరువర్గనమున న(ప్రస్తుతములగు కరికరములకుం గదళీవిశేషమములకు నేశగుణాన్వయము. మితామ్మితులందు సమ్ముపవృషత్తి కలుగుట మజొక తుల్యయాగ్‌తో "యగును, ఊ జీవ! నీవ్ర హిళాహితులకుం *” బరాధూతి. నిత్తువు. ఇచట హితాహితులగు మీత్రశ్యాతచ్రలకు నుత్కృష్టభూతి దానము నకు పరాభవ చానమునకును పరాభూతిపద శ్లేమచే నభేడాధ్యవసాయము వలన వృ త్తియందు తుల్యత్వమున్నది. మజియు "వేము తన్ను నజకువానిక్షిం బెంచునానికిం బూజంచు వానికిం జేదుగనే యుండును "మొదటి యుదాహరణము స్పుతిని 'దెలుపును. ఇది నిందనుటెలుపును, ఇదియే. భేదము. ఈ తుల్యయోగిత సరన్వతీ కంకాభరణమునం 'జెప్పంబడీినదిః గుణగ్రేవులతో సామ్యము వివతచేసి చెప్పుట మజొక ఊఉ ఇంద్ర యమ వరుణ కుబేరులు సీవును లోకపాలురు, అన్ధ్వావీ లోకే పరణాహిరూపం జాతా _ప్తదూర్యోరుపమాన జావ్యోః 8 7.5. పర ఆ. భూతి = పరాభూతి = గొప్ప రైళ్వోర్యమ్చు ఆవమానము. 0

క్షి ఆంధ కువలయానందము ఇచట వర్గ సయుయడగు రాజు ఇంద్రాదులతో లో కపాలత్వముచే సమానము చేయంబడెను. మరియు, యువతుల పొందులుు మెబుపులకాంతులును * నా రబ్ధములయ్యూ శెండు తణములై న నుండవు. పూర్వమున సుతి ; యిట నిద ఇది శావ్యాదర్శమున జూహం బజెను. కొంద జీ తుల్యయోగితను సిద్ధి యని వ్యవహారించిరి. జయ జీవం డిట్లు చెప్పెను, సామ్యము 'చెప్పుటకుం (టసిద్ధులలోం 'బేరు | ర్తింపయిడిన సిద్ధి యగును,

ఊ బలముచే నీవు జలముచే జలధియు మిరిద్దజే (ప్రసిద్ధులు.

ఇతరమతనులం దిది చెప్పంోవు దీపకమే యగును,

16, దీపకొలంకొరము ప్రస్తుతాప్రస్తుతముల కేక ధర్మాన్వయము దీపకమగును.

ఊ మదముతోం గలభము (ప్రఠాపనుతో మహీసతియు

భాసిల్లును.

(పకృతాప్రకృతముల కొశే ధర్మముతో నన్వయము కల్గుట దీప మనంబడును. ఎట్లన నృప కలభములకు (ప్రస్తుతాప్రస్తుతములకు భాన క్రీయలో నన్వయము. మటియ్యు

• సానబెట్టిన మణియు, క త్రిదెబ్బతినియు విజయమునొందిన

వ్‌ భఘనారస్ధములు = బింకముగ నారంభింప(బడినవి, ( పొందులు )

భుణారబ్ధములు = మబ్బుతో (ప్రారంభింపంబడినవి. ( మెజుఫులు )

29. మణిళ్శాణోల్లీథధ సృమురవిజయిా “ఫీత్రిదళితో

మదశ్నీణో వాగళ్ళరది సరితః శ్యానపులిశాః | కలా శేష ళృంద్ర న్సురతమృదితా బాలవనితా తనిద్నూ శోభంతే గలితవిభనా శ్చార్థిషు నృపాః ॥

దీసకాలంకారము తి రాజ్ఞా మదశ్నీణమగు 'నేనుల),. శరదృతువున. విశద పులినలగు నదులు, కలామ్మూోతావశిమ్హుండగు చంండు, నురతముచే నలిగిన నోలయు, చానముచే దరిద్రులగు ధరణిపతులును గార్మ్యముచే శోభిల్లుచున్నారు. ఇచటం (బకృతులగు ధర ణిపతులకు న్యప్రకృతములగు మణ్యాదులకున్సు శోభై క ధర్మాన్వయము, _ ప్రస్తుతమునందు మ్మాతమే యున్న సమాన ధర్మము (పాసాదమున కై. పెట్టిన దీపము వీధి కుపకరించినక్లు, - ప్రసంగ మువళమున మజొకచోట నుపయోగించుచున్నది. ఇట్లు దీపసామ్యుము వలన దీపకమని చెప్పంబడుచున్నది. ఈ సంజ్ఞాయాంచ ౩ అను సూత మునే నివార్థమునందేర * కన్‌ * (ప్రత్యయము వచ్చెను. ఆలోచింపగ్యా ళూరుండు విద్వాంనుండు. సేవింపనేర్చిన వాండ్కు ఈ ముగ్గురు పురుషులు పృథినిని సువర్మపుప్ప నుగొం జేయుచున్నారు. అనుచోటం (బకృత్యాపక్కతము లం దొక్కమాఖజే ధర్మాన్వయము, కలభము మదనుతో ఇాసిల్లుచున్నదనుచోట స్యప్రస్తుతమున'కే మొదట ధర్మముతో నన్వయము కనంబడుచున్నదికడా ! (ప్రాసంగికత్వ మెట్లు కుదురును ? అట్లుండినను (ప్రకృతమునకు ధర్మముతో (పథమమున నన్వ యము (ప్రాసంగికత్వ (ప్రయోజకము కాదుకనుక్తు వస్తుతః (ప్రకృతోభ్హేశ ముతో చేసిన వర్గనమె యప్రకృతము నందుగూడ నన్వయించుటంబట్టియు ('ప్రాసంగికత్వము. లేకపోలేదు. దీపము వీధిపాసాదనులం దొక్కవమా ఆుపకరించుటచేతను నల్టునకు వండిన సూప మతిథులకు ముందు పెట్టుట చేతను (కానంగికత్వము పోదుకడా ! తుల్యయోగితలో నొకటి (పకృఠరము మఠొకటి య్మపకృతము నను భేదము [గ్రహింపకపోవుటనలన నన్నిటి నుద్దేశించియే ధరుము వెస్తుట అనునది. "భేదము. ఈ దీపక తుల్యయోగితల కీళొక దము కూడ

కే అంధ కనలయానందము కలదు. ఈ రెంటటియం దుపమాలంకారము గమ్యుమగుటలో భేదము లేకున్నను దీపకమున నప్రస్తుత ముపమూనము (ప్రస్తుత ముపమేయము నని యుపమాకోపమేయభావము నియతము. తుల్యయోగితలో నట్టి నియమము లేకపోవుటచే నుపషమానోపమేయ భావన మైచ్చికము, 18. ఆవృ త్తిదీపర్‌ ము దీపకమున కా వృత్తి కల్లినవో నా వృత్తి దీపకమగును, అది మూండు నిధములు, 3 అంబుదపం క్తి యబ్దమగుచున్నది ఈ ర్యాతియు న్ద మగుచున్నది. 2. కదంబములు. వికసించుచున్నవ్వి గిదిమల్లికలు విచ్చు చున్నవి. 8. తృప్పినొందిన చాతకములు మదించుచున్న వి. నెమళ్లును మదించుచున్నవి. దీప మనేకోపకారములకు సమర్థమగుటచే దీపస్థాసీయమగు పదము యొక్క యర్థముయొక్క- ఇఅంటియొక్కయు నా వృత్తిచే నా వృత్తి దీపళము మూండు విధములు, (క్రమముగ వాక్థ్మతయముచే నుచాహర ణము లీయుడీనవి మజటీయు, మేఘమాల మయూరనర్గము నుత్కంఠముగాం జేయు చున్నది, మదనుండు యునకుల మనను నుత్కంళ మునుగాం జేయుచున్నా డు, వీ. పయోదపంక్రి చిరకాలోపనతమగు చాతకముల పీపా సను చొపుచున్నది. కామినుల కన్నీటిధార కాముకుల (పవాసాభిలామను బోంగొట్టూచున్నది. తి. సుందరి ! నీ ముఖముబే నిర్జితమగు చం్యదబింబ మంబు దమున నణంగుచున్నది. పద్మముకూడ పయః పూరమున నణంగుచున్నది, తం. అంయిదరంత్త యద్టమనచన్నద. లకు = వతనచ్చం ఈ ర్యారియు. నజ్జ_క్నుకుచున్నడి. అట్టము,౨ సంసక్సరము:

అవృ _త్తిదీషకము, కఫ్‌ 31 ఇృట్లావృత్తులు (పకృత్మాపకృతోభయ విషయములు కాకున్నను దీపక సాదృశ్య(ప్రా వి మూత్రముచే దీపక మని పేరుకలిగెను. 17. (ప్రళివస్తూపమ, "పెక్కు వాశ్యములకు సమానధర్మ మొక్కఒట్వియెనం (బతి వస్తూపమ యగును. ఉ। సూర్యుండెండచే రాజిల్లును. వీఠుండు వింటిచే విలసిల్లును. (పతివస్తుజప్రతినాక్యార్థమందు ఉపమా=సమానధర్మము ఇందున్న దనువ్యుత్న త్తినింట్టి; యెచ్చట నుపమానోపమేయ భావముశల_వాక్య ముల కొక సమాన ధర్మము 'వేర్వేజుపదములతో. 'జెప్పలడునో యచట (ప్రతివస్తూపమయుండును, ఎట్లన రాజిల్లు విలసిల్లు అని ఒక ధర్మిమె యుపమానోపమేయ వాక ఏ! ములందు వేబుపదములచేం 'జెప్పం బడినది. ముజీయ్యు, ౩ భవంతుల సద్య త్తము ఖలవృ త్తిచే బాధింపంబడధు, రత్నదీపపు శిఖ సుడిగాలిచేతను నార్బంబడదుకడా ? మజీయ్యు అమృతము నొనగు నీ పాదపంకజను న్మాశ్ర. యించిన వాండితరము నిట్లు కోరును ? మకరందముతో నిండిన యరవిందము ఉండగా మధ్యువతను కాకి _

. *పెటుకును గాంచదు కదా |!

(పనస్తుతమునకు న్యైస్తుగ్‌ ములకు సేకధశ్యాన్వయనుకలిగిన ద్‌చీక వాగును లుస్తుత ములకుమా(్ర మేళ ధ ల్కాన్వయముకలిగిన వావృత్తిదిపక మగునుగచా ! దీపక పదముచె నావృత్తిదీపక మెట్లు చెప్పంబడు ననుళంశ కాశా ససహ్తు తా వస్తురత్వవిదడు వీడీ కెంటియందు నేకధ ర్మాన్వయాంళమును మూత్రము (గ్రహించి దీవక ళబ్దవ్యవహార మని యఅుకామూలవాక; వ్రమునకు భావము

తై ఫ్ధిరా వలీ గుణవతాం ఖలబుధ్యా న అాధ్యతే।

రత్న్మదిపస్య హ్‌ శిఖా చార్య్రయాపి న నాళ్యతే గ్‌ &, తవామృతస్యందిని పొదసంక జే నిజేశతొత్మా కథ నున్య దిబ్భత | స్థిరేఒరవ చే మకరందనిగ్భలే నుక్యవ్రతో "సీత్తురకం ష్య ॥

శ్ర ఆంధ కువలరయానందము ఇచటం జూడగా నుపమేయ వాళష్థమున ననిచ్చ ఉపమానవాక, స్టైమునం దవీతు అని ధర్మభేద మగపడుచున్నను, తప్పనిచూపంతయు మానుటకు వీలులేదు కనుక "కోరికతో జూడమి యిది యనిచ్భారూపమేయగుటచే, ధర్మ మొకుయని యనుకొనవలెను. 33 అర్థావృ _త్తిదీపకము కేవలము (ప్రకృతములకుగాని కేవల మప్రకృతములకుం గాని ధరై శ్రక్యమును జెప్పును. (ప్రతివస్తూసమ యన్ననో (పకృతా (ప్రకృతో భయములకు నని భేదమెజుంగవలెను, ముగ _సంభవింపదు, ట్రతివస్తూమయన్ననో వై, ధర్మ్య్థద్వారమున్న గూడం గనంబడుచున్నది. ఎట్లన, విచ్వాంనుంజే విద్వాంసుని పరిశ్రమము నెజుంగును, గొడాలు గొప్పపసవవేదన నెణుంగదుకదడా ! మశియు, పురుషునందుత్తమగుణము లుండెనేని యవి స్వయముగనే (ప్రకాశించును. కస్తూరికామోదము నానచే నడ్డగింపం గాదు గదా. శాని ధరైశ్చక్యమును లెప్పును. (వతివన్తూవమ యన్నసో (సస్తుతా (పస్తు తోభయ ములకు నని యీలెంటికి భేదము” అన్నచోట (ప్రతివస్తూపమ యుభయబిషయమనుట సరియశాని యాషృత్తిదీపక మాలకు (ప్రస్తుత మ్మాఠ్రనోచరత్వ యే కాని య్యపమెత మాత్ర విషయత్వము లేదు. ఎట్లన: __కనలయానందోక్రోదాహరణములం దంతట సర్షర్తు వర్థనమే కావ్రన కర్పంబంధులు, (శ్రన్తురములే అగు కదంజొదులకు వికాసౌదిధ ర్మా న్వ్యయమేకాని య్యూపస్తుత్‌ ధర్యాన్వయ వెజక్కటను లేదు... దండి కావ్యాదళళ మున చాష్ఫృత్తి[ఠయో దా హరణములంద్యు విన్నకోట పెద్దన కావ్యాలంకార చూ జామ ణ్యుజా ఛారణములందును, (వన్తుతములక ధరై శక్యము 'ెప్పెను గాని య్యవన్తురములకుం కెచ్చలేదు కావ్రన నస్ధాషృుత్తిదీపకమున "శేవల న్మువకృ్ళతముఅకన్నమాట వీడుటుచితమని తోచుమన్నది. కావ్య (ప్రకాశ. కావ్య(పదీవు (ప్రతాపరుద్రీయ, పొహిత్యదర్చణా చులం దీయావృత్తిదిపక ము *పీరే కేడు.

దృష్టాంతము శ్ర 18. దృష్టాంతము* వాక్యార్థములం దున్న ధర్మములకు చింబ (పతిబింబభాన ముండినచో నప్పుడు దృష్టాంతమగును.

ఊ నీవే కీర్తిమంతుండవు. చందుండే కాంతిమంతుండు.

వ కావ్యమున నుపషమానోపమేయ నాక్యములం దున్న భిన్న ధర్ముములే బింబ (ప్రతివింబభావముచేం జెప్పంబడునో యచట దృష్రాంతొలంకారము, 6 సీనే క్రీ ర్హిమంతుండవు " ఇత్యాదియండు కీ ర్తికాంతులకు బెంబ్యప్రతి బింబ భావము, నుజీయు,

వేలథొల(దిరాజు లుందురుగాక. ఈతని చేతనే భూమిని రాజన్వతినిగాం జెప్తూదురు.. శ్యాతి నమత శార్యాగహ ములతో నిండిన దయ్యు. జందునిచేతనే జ్యోతిమ్మతి యగుచున్నది.

• వ్రాళ్లేవి నెందలో 'సేవించుచునే యున్నారు. సారస్వత సారమునుమ్మ'త్రము గురుకులమున ్లేశపడిన మురారి కవి విశేమముగం 'బెలిసీకొను చున్నాడు. ననచరసేనచే నచ్ధి జాటంబడినను దీనిగాంభీర్య మునునూత్ర మూ పాతాళము మునిగిన మందర మే యెొజుంగును,

శ+యి ! ఇందుపమానోపమేయ నాక్యములందు క్షాన మొకశు ధర్మ ముగం జెప్పంబడినది గనుక (పతివస్తూసషమ యగు ననరాదు. అచేతన

శిల జేన్‌ం వాచ మపానతే హీ బవదస్ఫారం కు సారస్వతం జానీలే నితళా మొ గురుకులకిస్టో మురారిః కవిః | అల్ఫిర్లంఘితే వివ వానరభకైః శింత్వస్వ గంభీరతాం ధి నే ఆవా కౌళనిమగ్న పీవరతను న్లాశాతి మంథాచలః ॥ ఈయుడాహరణమున శతెనిసికొనుచుచ్నా డం, ఎజుంగును, ఇత్యాది (శ్రీయలం చాను ఫూర్వి (వర్ణ(శ్రమవ్యూ యొకటి కాకపోవుటచేం బదావృ ర్తి దీపకనుం దతి వ్యావస్స్‌ యే లేక పోవ్రటవలన తద్యారణ (మును విభారింపందగి యున్నతి

కి ఆంధ కువలయానందనము ముగు మందరమందు జ్ఞానము శాధితమగుటచే నచట నెజుంగు నను శబ్దముచే సమ్ముదపుటడుగు నంటుటమత్రము వివవీంపంబడుటచే భరై శక్యము తేదు. ఇచట నుదాహారణమున. బదానృత్తిదీపకము కంచే భేదము పూర్వను (అర్ధావృ్తి (ప్రతివస్తూపమలకు) వలెనె (ప్రస్తు త్యాఫస్తుత విషమయకము (దృష్టాంత ముభయనిషయకము పదావృత్తి దీపక మేశవిమయక్రమ్రుగ నెజుంగవలెను. ఈ దృష్టాంతము వై ధర్మ జ్వారమునంగూడం గనంబడుచున్న ది. ఉ॥ దేవ! నీచే మనస్సు శౌర్యాభిముఖముగం జేయంబడీనది, ఇంక "నేమి కోవలెను ? మనశ(తువులు చంపంబడిరి. సూర్య బింబ ముదయ్యా[ద్రికి శిరోభూమణను కానంలేవబే చీకటు లుందకనుగజా | 19. నిదర్శనాలంకారము* నదృళవాక్యార్థముల కై క్యారోపము నిదర్శన. ఉః దాత సౌమ్యతే పూర్ణచందు నకళంకత. ఇచట నుపసమేయ వాక్యార్థ్‌ మగు దాతృవురుస సౌమ్యుత్వమునక్కు నుపమాన వాళక్యార్థ మగు పూర్ణ చందు. నక ళంకత్వమునకు, నై కము నారోవించుట నిదర్శన యగును. మజియు,

• పది ఖలుని సేవించుటో యది, యరణ్యరోదనము, గవ శరీరమునకు నలుగుపెట్టుటు మెట్టయం దబ్దము నాటుట చవ్చటినేల నెక్కువ వర్షించుట్క, కుక్కతోకను జాగం త్‌, ఆరణ్యరుదితం కృతం శసళరీర ముద్వర్రికం స్థేబబ్ట మవరోసికం నుచిరమాస. రే వర్షితమ్‌ 1 ళ్వపుచృ మవచనామితం బధిరకర్ణ జాపః కృతో ధృతోం ధిముఖదర్చణో యదలుథో జన న్సేవితః ॥

నిదర్శనాలంకారము. శం దీయుట వెవిటివాని చెవిలో సంకూదుట, గ్రుడ్డివాని కద్దముం జూపుటయు నగును, ఇచట ఖలసేవకు సరణ్యరోదనాదులకు య _త్తచ్శబ్దములచే నభేదా రోపము* పదార్థవృ త్తికూడ మజొక నిదర్శనయని కొంద అందురు. ఊ॥ నీ కనుగవ నల్లకలువల కాంతిని డాల్చుచున్నది. ఇచట గనుగవయందు నల్లకలువల కాంతిరూప పదార్థము నారో వీంచుట నిదర్శన. మజియు, వియోగకాలమునందలి గొడాంగనల కపోలపొండిము, ఖర్జూరోవు గుక్తుల గర్భ'శేణువులందుం గనంబడుచున్నది. మొదటి యుదాహరణమునం దుపమేయమున నుపమాన ధర్మారో పము, ఇచటనో ! ఉపమాననున నుపమేయ ధర్మారోపము, ెండు ఉదావారణములందు నొకదాని ధర్మ _మింకొకదానియం దుండదు, శావున తత్సదృశ ధర్మమును నాంచికొనుటచే సాదృశ్యమునందుం బర్యవ సన్న మగుట సమానము, ఈ పదార్థవృ త్తి నిదర్శన లలితోపమ యని యద్యపి * వియోగకాలమున గౌడాంగనల ” ఇత్యాది, (ప్రాచీనులచే వాక్యార్థవృ _త్తి నిదర్శనయం దుదాహరింపంబడెను. అట్లయ్యు బింబ (ప్రతిబింబ భావాపన్న వస్తు విశిష్ట వస్తువుల కై. క్యారోపము * వ్యాక్యార్థ వృత్తి నిదర్శన్యు ఉపమానోపమేయములలో నొకదానియం దింళొకచాని ధర్మము నారోవీంచుట పదార్థవృ తి నిదర్శనయు నను నియమము న్యాశ్రయించి మాచే నిం దుదాహరింపంబటెను, ఇట్లు వ్యవస్థ చేయుటచే, ఇ. రద్టులనుగు మాకు దాతవు నీ వుండగా దరిదముతో

• తమ్ముదు ననుసరించు మేము కామభేనువ్రండలా పాలక్రై

88. ఎ. ఈలకణమాులో వన్తుబదముచే వీలునుబట్టి ధర్మిని ధర్మమాును్యగహించి అతుణమును నమన్వయించుకొ నవ లెను, 7

క్ర ఆంధ కువలయానందము వెనక శాలిళాపులిేం బొందరాని యొంటివిల్ల ననుస రించు చున్నాము, *ీ బుజములతో నట్టి దాటం గోరువారు నీగుణసమ్ముద్రమును స్తుతించిరి. ఇళ్యాదులందు ఏింబ్యప్రతివింబ భావము నొందిన ధర్మముల కై క్యా రోప ముండుటంబట్టి వాక్య భేదము లేకున్నను వాక్యార్థవృ _త్రీనిదర్శనే తయగును, సదృళశములగు వాక్యార్థములకు అనులతీణనాక్యమందున్న వాక్యార్థళబ్బముచే. *” బింబ (పతివింబ భావము నొందిన వస్తువిశిష్ట స్వరాపము లగు (ప్రస్తుతొప్రస్తుత ధర్మములు వివథీతము లగుటవలన నీ వ్యవస్థ మూలవిరుద్ధము శాదుం ఇట్టి యర్థవివత చేయుటచేతనే, *” మనుజులకు రాజుసేవ, కత్తివాదరనునాకుట సింగము నాలిం గనముచేసికొనుట పాముమోమును ముద్దిడుకోనుట, అనుచోటం (్రుస్తుతొప్రస్తుత్‌ వృత్తాంతము లగు శాజనేవాదులు వేశ్వేతు పదములే (గ్రహింపబడియు నవి బింబప్రతివింబ భావావన్న వస్తువులచే నతిశయిత్‌ములగు [క్రియారూపము లగుటవలన వోక్యార్థవృ త్తి నిదర్శన యగుటకు లోపము లేదు. అందుచేతనే నీదర్శన రూపకముకంకు "జేబు. రూపకమున బింబప్రతివింబ భావళూన్యములే యగు చేఖచం తననుతాను నంనకనాకాానకాికాాడానానావాకానునననన ననన 88. తృ్యయి సతి శివ దాతర్వన్మదళ్వరి కాశా న ట్ర మర మనుసరంతో ప సీ ముద్రామ్‌ చరమచరీోణభూ తై దుళార్షభాం దోసికామాః "శరభ మనుసరామః కామభినా పితాయామ్‌ ॥ దోర్నా ఖ్ర్‌మబ్రిం తితీర ంతనుషువ సే గుళార వమ్‌ | ఇ ఖు వ జూలీ గ! ల్‌ లింబ్యపతిబింబఫ"వాపన్న ధర్మిధ ర్మాన్యతర విశిష్టధర్మ ధర్మ శ్రిన్యరరముల వై క్యారోచము నిదర్శనం ఇట్లు విపేక్షీంచుటచే నిం దుదావారించిన యైదు లక్ష్యము లందు సమన్వయ మగును, 87. రాజనేవా మనుష్యాణా మనీధారావలేహూనమ్‌ పసంచానన పరివ్వలనో చ్యాభీవదనచుంబనమ్‌ ॥

నిదర్శనాలంకారమ్ము, క్‌ ౫ లలి న్మిగహమున పై శెత్తబడిన హరిచరణ దండము పరమేవ్వి వసించు పద్మపునాళ దండ మైనది మా సంతన మున కగుగాక అను విశిష్ట రూపకోడాహరణమందును, పరమేవ్యీ వసించు వద్మ సంబంధిత్వ రూప సాధారణ ధర్యుసంపాదనార్థ మే వానియందు ఊర్జ్యోవీ, పృత్వ విధివిష్టర వద్మసంబంధిత్వ విశేషణములను (గ్రహించుటవలన బింబ (ప్రతిబింబ భావాపన్నవస్తు విశిష్టరూపత్వము. లేదు. _ * దాత సౌమ్యుత * ఇత్యాది నీదర్శనోదాహరణములందు డాతృపూర్ణ్హచర్యదా దుల కానందకరళ్వాదికము చేతనుంబోలె నిచటి విశేషణములకు బింబ 'వతిబింబభావము -లేకపోవ్రటంబట్టి ఎచట విషయ వివయి విశేమణములకుం బరస్సర సాదృ శ్యముచే బింబ 'పతిబింబభావ ముండుకో 39 జ్యోత్స్న యను భస్ముపు వూతచే ధవృయు, తార కాస్థుల ధరించునది యంతర్ధాన వ్యసనరసికయు నసునీ రాతి కాపాలిక చం్యదు6 డనుమ్ముడ్రాక పొలమం దుంచ బడిన సిద్ధాంజన భూర్జమును లాంఛన న్యాజముతో ధరించుచు నొక ద్వీపమునుండి మజొక ద్వీపమున కరుగుచున్నది. అను నట్టి సావయవరూపకోజాహరణ స్థలమందును విషయ నిమయు లకు వాని విశేషణములకును వేర్వేజబుగు నై క్యారోపము కాని ఖు అంధ్రదండో వాళ దూర్ధ్యమా్తి బ్లో బలింగ్రహే విధివిష్టం పద్మస్య చాళదండో మురేఒస్తు వః ॥ 89. ఉ్యోత్సా న్న భస్మ్రచ్భురూధవళా చిభతీశారళాన్థీ వంత ర్హానవ్యసనర నీకా రాత్రికాపొలి క్రీయమ్‌ ధ్వపొద్ద్వీషం (భ్రమతి దిధళ్సీ చంద్ర మూదాకపాలే వ్య_స్తం పీద్ధాంజనపరిముళం లాంఛనస్య ఛలేవ 1,

జ! ఆం కువలయానందము జ్యోత్సాన్నది విశిష్టర్యాతిరూప విమయమునకు భస్మాదివిశిష్ట శాపాలికీ రూపవిమయికీని విశిష్ణరూపముతో నై క్యారోపను లేదు. పై లమణము యృుక్రినిరూవీత మగుటవలన * మనుజులకు రాజసేవ * ఇత్యాదుల యందును వాక్యార్థవృ త్తి నిదర్శనే యుక్తము, సదృశ వాక్యార్థముల శై క్యారోపను నిదర్శన యను యధ్యాళుతలక్షణము నంగీకరించునారి మతమున నిచటం బదార్థవృ _త్తినిదర్శనే కాందగును, (ఒక పదార్థమందు "'ీజూక పదార్థమునుగ్గాని చాని ధర్మమునుగాని యారోపించుకే యా లశష్షణమని వారి యభ్శిపాయము కనుకు

(శ్రీయచే నసల్సదర్ధముల బోధనమును గూడ మతోక

నిదర్శననుగాం జెప్పుచున్నారు.

ఉః రాజవిరోధి నశించు నని బోధించుచునే చర్యదోదయము

కాగా తమము శ్షీశించుచున్నది. సమృద్ధికి ఫలము

సుహృదన్ముగహూ మని తలంచుచు మిత్రు. డుదయిం

పగనే పద్మములందు కాంతి నర్చించు చున్నాండు,

ఒకం డొక కార్యమును జేయుచు. దనకార్యముచేం బరుల కసదర్థ్‌

మునుగాని సదర్థమునుగాని బోధించుట యది వర్శింపంబడుచున్న దో చానిని మజోళ నిదర్శననుగాం జెప్పుచున్నారు. అసదర్థబోధనమునందు మొదటి వాకస్థ ముదాహారణము. ఇచట నశించు నని బోధించుచునే అని చెప్పవలసియుండగా 6 జోధించుచునే * అను నది గమ్య మగుటచేం (బ్రయోగింపలేదు. అందువలన రాజగు చంద్రునితో: గూడ విరోధించి నళించు తమను దృష్ట్రాంతమగ తన నాశముచే నితరుండును నిట్లు రాజ విరోధి మైనవో నళించునని యనిష్ట్ర పర్యవసన్న మగు నర్థమును బోధిం చుచునే నళించినదతు నర్థమును వర్ణ్మించుటనలన నసదర్థ నిదర్శన, శోభనుంచుచు పద్మములందు శోభనుంచు తన శ్రీయచే సమృద్ధికి ఫలము

నిదర్శనాలంశారము. క్‌కి నువృాదన్యుగహమే యని (శ్రేయస్కరమగు. నర్ధమును నితరులకు బోధించుచు వరి ంవంబడుటచే సిది సదర్థ్‌ నిదర్శన యగును. మజియు,

• అల్పుం డున్నతపదము నొందియుః 'జేలికగనే క్రిందపడు నని చెప్పుచు గిరిశిఖరమందున్న వర్ష బిందువులు మంద మారుతనుచేం గదల్పం౭బడియుం (గందం బడుచున్నవి,

ఇచట గిరిశిఖరమున నున్న వర్ష బిందువులు విల్ల తెమ్మెరలచేం గదల్పం

బడియు (గింద పడుచు నల్పున కున్నతపద(ప్రాప్హి పతేనహేతు వగు నను నసదర్థమును బోధించుచు. గూర్చంబడుటచే నసదర్థ్‌ నిదర్శన,

• గృహమేధుల కతిథిపూజనము కర్త వ్యమని బోధించుచు నుదయ్యాది తనదగ్గజణ కరుదెంచిన తరణిని తలమాని కముగం ధరించుచున్నది.

ఇచట నుదయాచలముదగ్గర కరుబెంచిన సూర్యుని శిరసునసంఖా

వించుచు తనయందున్న రవిధారణ[క్రియచే గృహమేధి గృహమున కరుదెంచిన యతిథుల కాతిథ్య మాయవలె నను సదర్థమును బోధించు చున్నట్లు కూర్పంబడుటచే నిది సదర్థ నిదర్శన.

శః నిదర్శన్మ్శాతయ విషయమున. గొంతమంది వాక్యార్థవ్న త్తి

పదార్థనృ త్తి నిదర్శనాద్వయము ఆనంభవద్వస్తు సంబంధమూూలక మనియు మూడవది మూత్రము సంభవద్వస్తు సంబంధమూ+లక మనియు వ్యవహ రింతురి. ఎట్లన మొదటి నిదర నలో వాళ్యార్థముల క్రైక్యము సంభ

40. ఉన్నతం సద నువాష్య యో లఖుహేజాలయైెవ స పలేదితి బ్రువన్‌ |

ెల శేఖరగతః సృషద్దణ శ్చారు మారుతధుతః వర త్యధః ॥

శ చూజూమణీపదే ధత్తేరయో దేపం రవీదూగతం |

సఠౌం శార్యాతభేయీతి బోసయ స్తుహమేధినః క్‌

కడ ఆం(ఢపవలయానందము.

వింహో వాని సామ్యమునం 'జేలుచున్నది. 'రెండన నిదర్శనయం దొళ చాని ధర్మ వింఠొకచాని యందుండక ధర్మిసామ్యుమునం బర్యవసన్న మగుచున్నది, నూడవ నిదర్శనయందన్న నో! స్వాకియచేం బరులలహార్చి సదసదర్థ బోధనము సంభవనించుచునే సామ్యమును లోంగొనుచున్నది.

6 గృహమేధులకు బోధించుచు * నిత్యాదియందు * కారీషాగ్ని చదివించుచున్నది * యనునట్లు అకార్యమునకు సమర్థులంాం జేయుట యందు *ణిచ్‌ * (ప్రత్యయ ప్రయోగము. అందువలన నెట్లు గోమయ విండాగ్ని చలిని. బోగొబ్టుటచే వటువుల నధ్య్ధయన పటువులంగాం జేయు చున్నదో యశ్లు వర్ణ్యమాన పర్వతము ఆతా నుపమానభ్గావముతో గృహస్థుల ను క్రబోధనపటువులంగాం జేయ సమర్థ మగుచున్నది.

ఎె ట్లీపర్వతము తన దగ్గరకు వచ్చిన సూర్యుని శిరసున నంభాొవించు చున్నదో యక్లు గృహస్థుల డింటికివచ్చిన యతిథి నాతిథ్యముచే సత్కరింపవలెనని బోధనసంబంధము సంభొవించుచున్నది.

౭ వ్యుచి దేకాలంకారము, ఉపమానోపమేయములకు భేదముండెనేని న్యతిరేకమగును,

ఉ॥ సత్పురుషులు వై అములవలె ; నున్నతులు (ప్రత్యుత

సహాజ కోమలులును, ఇది యుపమేయాధిక్య రూపమగు వ్యతిరేకమ్యు, ముజియ్యు ఏరుండా ! కల్పతరు పల్లనముకంకు నీచేతిక్షిది విశేషము. పల్లనము కర్ణభామణ మగుచున్నది. నీ చేయి (చానమ్నుచే ) కర్ణ తిరస్కారము చేయుచున్నది. ఉపమేయన్యూనతం 'బెలుఫు వ్యతిరేకము,

న్యతిరీకాలంశారము, శశ

• అన్రోకమా! నవపల్ల వ్‌ములభే నీవు (వేయనీ సౌందర్యాది గుణములచే నేనును రక్తులము. _ నీమిదికి శిలీముఖము లరుదెంచుచున్నవి, దర్చకుని ధనువునుండి శిలీముఖ ములు నామిదికినీ వచ్చుచున్నవి. కామినీ పాదొ ఘాతము నీకుంలోలె నాకును (బియమే. మన మిద్దిర్‌ చున్నిట సమానులమే శాని నన్నుమోత మావిధి శశోకునిగా నొనరించెను. ళుద్ధ వ్యతిశేకమున కుదాహారణము, 43 ధ్భృథఢతరనిబద్దముష్ట్రియుం గోళసితము మలినము నగు అ లట ళు కృపణకృపాణములకు నాక్రారముచేతనే భేదను, శ్రి, ర్క్తస్వం నవపల్ల టై రహమపి శాప! వ్ర్‌యయా గులైః త్వా మాయాంతి శిలీముఖాః స్మ్యరధనుర్ముక్తా స్తథా మా నుపీ కాం కాపొాదతలావాతి స్తవ ముబే తద్వన్మమా ప్యావరేకోః సర్వం తుల్య ముకోక "కేవల మధాం ధాతా నోశ: కృతః 4 గప్తలము = ఎట్జనిడి అనురాగము కలవాడు. శిలీముఖనులు = శు మ్మెదల్ఫు బాణములు. కామినీపాదాఘాతము ౨ దోనాదరూసరము, ఖభోగకూ పము. ఆళోకము = శెట్టుపేరు దుఃఖములేనిది సశోకము = దుఃఖగకూతో గూడియుండుట.

43. దృథతరని బద్ధము సేః శశ నిషల్ణిస్య నహజమలినస్య కృవణస్య -కృపాణన్య చ కేవల బూకోరతో ఖేదః ॥ అశారముదేఎస్వరూసతకా చేర్య త్‌ర్ష బత్రా3కారము చేతన, యద్యపి ఉపమాన “మధికణుణకట ఉపమేయం మల్పకసుుణము. నను నీయమమ నుండుటచే నింయప కేయన్య్యూనమగు వ్యతిరేకము ఉపమాన కదా |! ఆనుభయవర్యవసాయ వ్యతి రేకనము నవాజముగ నువడూనమీ యగును. అందువలన వ్యతి చేకములో నంత్య ఫేదద్యయము నుషమౌాంత 'ర్యావనము నొందుచున్నను నందు సాదృశ్యము చమత్కార ప్రయోజకము శాదు సరికదా (ప్రత్యుత ఉపమేయన్య్యూనతయు నుత్క-ర్హాషకర్ష లులేమి యుమాత్రమే చమత్కా_రజనక మగుచుండుటచే దాని కుపషషమాలంకారము

ఫ్‌త అంధ కువలయానందము £81.సహో క్‌" సహభావను జనరంజక మెనచో సహో క్షి యగును, ఊఉ అ రాజుకీర్తి శతువులతోంహాడ దిగంతముల కేగెను. మజీయు,

• నీడ యలయుటచేంగాోలు బాటసారులతోగూడ వృక్ష నూలను న్మాశయించుచున్నది. చల్లందనము చిక్కుట నం దంతర్భావము చెప్ప వీలులేదు. ఫపూర్వపతు మాపాతరణీయముగం గనయిడుచున్నను సారహీన మగుటచే (గ్రంథకర్త యనువదింపలేద వ్యతిలేశాలంకార విషయమున రుయ్యక మమ్ముటభట్టుల వివాదమే దీమీతజగన్నా థులకును గలుగుచున్నది. దీవ్సీతుడు రయ్యక మకాన లంటి, జగన్నాధుడు మమ్ముట నుతానలంబి. రుయ్యకు డలంకారసర్వస్వమున 6 ఉవమానముకంకు నుపమేయ మున శాధిక్యముకాని న్య్యూనత్వముకాని కలిగిన వ్యతిలేకాలంకార మగుననెను, మమ్మటుడు కావ్యప్రకాశమున * ఉపమానముకంకై. నుసమేయ మున కాధిక్యముండిన న్యతిలేకాలంకార మనెను, జగన్నాధు డీ మమ్మాట-= మతము నవలంబించెను. దీషీతుడు రుయ్యక మతావలంబియై యుప మౌాననుకంటె. నుపమేయ మధికగుణ మైనపుడు వ్యతిరేక మైనళ్ల్లు న్య్యూనగుణ మైనపుడుగూడ వ్యతిరేకమగు ననుటయే కాక యనుభయ రూపమగు వుజొక 'భేదమునుగూడ (గ్రహించి యుదాహారించెను. శర ఛాయా సంక్రయతే తలం నిటనినాం (శ్రాంలేవ పొంధైస్సమం మూలం యాతి సరోజలస్య జడతా శ్లానీవ మివై సనా | అచాను ర్యహిదూంకుదీధితి రవ _న్తే లోతై స్పమం వదా గర్భగ్భనాం సా (పవిళతి శ్లాంలేద కాంకాజతైః |

వినో క్రి క చేతనీమోా ! చేపలతోంహాడం దటాశంబునడుగంటు చున్నది. సూర్యకాంతి దన్చినొంది జనులతోంహాడ నీరు (ద్రావుచున్నది నిజము, నిద వాడినదా యను నట్లు కాంతలతో గర్భగృ్భృహమునం (బ్రవేశించుచున్నది.

జనరంజక మటనే * సమ్వుదతీరమున నితనితో నిహరింపుము *

అనుచో సహో క్రిలేదు, 22. వినోక్రిః

కొంచెమేటేని లేదని'వెప్సీన( (బకృతమునకు హీనత కలు గుట వినోక్రీయగునుం

ఊ విద్య వృాద్య యయ్యు వినయ సంపద లేనిచో నింద్య యగును. మజీయ్యు ఎవండు రామునిం జూడండో రాము. జెవనిని జూడండో వాండు లోళమున నిందితుండుపను. వాని మనసుకూడ వాసని నిందించునుం

ఇచట రామ దర్శనము లేకుండుటచే హీనత్వము వినా శబ్దము

లేకున్నను జూప-బడినది.

కొంచె మేదేని లేదని'ఇెప్పినం (బకృతమునకు రమ్యత కలి గిన నదియు వినో ' కి యగును.

ఊఉ! రాజేంద్ర ! నీ సభ ఖలులు లేకపోవుటచేం (బకాశించు చున్నది. మళశియు, చంద్రోదయము కాగాం జీకటిచే వీడబడిన ర్మాతివలెను, పొగపోయిన నై శాగ్నిజ్యాల వోలె నొడ్డువిజీగి వడుటచేం గలువమై తిరిగ్మిపనన్న మగుచున్న గంగ లగును నీ శోభనాంగి యూర్వశి మూర్చనుండి శి

రి

న! అంధ కువలతయానందము ఓరి వొందుచున్నట్లు కనంబడుచున్నది* ఇచట చీకటి. మెదలగునవి 'లేకుండుటచే నిశాదులకు రమ్యత్వము వినాశబ్దము శీకుండగనే తెలుపయిడినది* 28, సమాసోక్తి"

పసుతమును వరించుచుండ నప్రసుతము తోచునెడల

( జాని ళా వాలి

సమాసోక్తియగును.

ఈ చంద్రుండు ర్‌ క్తుండగుచు నై రప్రీముఖమును ముద్దిడు

కొనుచున్నాండు. చూడుము! _ శూరనె .

ఎచటం (బస్తుకవృత్తాంతము. వర్మింపంబడుచుండ విశేషణ సామ్య లాన్‌ ళం బలమున న(ప్రస్తుతవృ తాంతముగూడ దోచునో యచట నర్మగహముగల (బస్తుళౌ (వ్రస్తుతవృత్తాంతములం ఇప్పుటచే సమాసొ క్రి యగును; ఉదా వారణ మిాచం[దుండని+ : ఇచట -పొచ్యారంభరూప ముఖ సంబం ఛాతక మగునుదయము చం[ద్రునకు వర్గి ంపబబడుచుండ, చంద్రశబ్దను నందలి ఫుంలింగముచేతను, నై ంద్రీశబ్రమునందలి (ప్రీలింగముచేతను, నై ం్రీశబ్ద (ప్రతిపాద్య మగు నియద్రసంబంధిత్వముచేతను, (ప్రతిపాదితమగీ ముఖశబ్దగత( ప్రారంభ వదన సాధారణ్యమువలన, రక్రశబ్దగ తారుణ ప ప 48. అవిర్భూలే ఈళిని తమసొముచ్యుమా నేవ రాత్రి

నల్‌ స్యార్చిర్దురళుజ ఇవ ఇన్న భూయిస్టధూమాొ |

చూహ్‌ా నాండగ్వరతిను రియం లత్యుతే ముక్తకల్చా

గం గారోధః పతనక్రలుషా గృన్లా తీవ (వపాదమ్‌ ॥

ఈ పద్యము మిక మోర్వశీయనాటక (వథమాంకములో "శేధియను రాతమ&నువి జయించి వానిచే నపన్ఫాతయై భయమూర్భిత్‌ యగు నూర్వళిని చెలికత్తై యగు చక శేఖతోం సూడ రథమున నుంచి తీసికొని వచ్చువురూరవసుడు ; మూర్చనుండి అెలి నొందుచున్న యూర్యశింజూచి రక్సఖితోం జెప్పాసందర్భములోనిడి,

సమాసో క్తి కం "కాముక _పాధారణ్యమువలను ౪ ముద్రిడుకొను శబ్దగత సంబంధ కాముక్‌ వ్యాపార 9 సాధారణ్యమువలనను, న(ప్రస్తుత మగు పఠరవనితా స్త పురుమవృత్తాంతము తోచుచున్నది. మజియు, ఉ చృదోయి చిందులాడ, కురులు చెదురు సరములు సంచలింప, వెవియాకులు.. చెక్కిళ్లవపై. మెటుగు లీన మాము దమ్మి "చెమర్చ, నిట్టూర్పులునిగుడం, గర (ప్రహారములతో రసాతిరేశమున నీయింతి నీతో నాడు చుండుటచే నోబంతీ ! నీవు సుకృతివి, ఇచటటి వివ్న్మ్యోాజజావాా సము వర్ణి ౧పంబడూచుండ జందోయిచిందు లాడ నిత్యాద్‌ "శ్రయావిశేమణముల సొమ్యుమువలన విపరీతరతాస క్ర యగు నాయికకథ తోచుచున్నది. పూరోోదాహారణమున విశేషణ ములు న్లిష్టములు, నిచట సాధారణములుం సారూప్యమువనలనను సమౌాసో క్రి కనంబడుచున్నది. ఎట్లన మును వేజుపొశినచోట నిపు డిసుకతిన్ని లుండెను, చెట్లు దట్టముగ నున్నచోటం బలుచబడెను. విరథముగ నున్న చోట దట్టమయ్యను. చాలకాలమునకు6 జూచుటచే నీవనము వే అనకొన్నను గొండలుందడుతీ రావన మిజే యను బుద్ధిని దృఢ పంకూచుచున్న ది, ఓం 47 ముద్దెడుకొను కబ్దమునకుం (కృతార్థ మగు సంబంధము లాశణీకము, శర, వ్యావల్లరు),_చభొర మోకులో చం వ్యాలోల వహోరావలీ ఖగ గాండలళో ఫి గండయుగళం న్వేది వక్తాంరిబుజక్‌ | శళ్యద్ద త్తకర (వవోర మధికళ్వాసం రపోజేతయా య సాజ్రర్మి.ండుక సౌదరం నుభగయా సంసేన్య నే తత్క్చృతి ॥

శ౦ అంధ కువలయానందను ఇచట నన వర్ణనము (ప్రస్తుత మగుచుండ వనసారూప్యమువలన గృహస్థులందు ధనసంతానాది వృద్ధిశయముల వ్యత్యాసము నొందిన కుటుంబముల కాశ్రయ మగు (గ్రామనగరాదుల వృత్తాంతము తోచు చున్నది. - 40, ఉఊర్తరరామ చర్మితమునందు నీతా త్యాగానంకగమున వ వనమున "గిన శామచందుని వాక్యమి.ది. పురా యత్ర స్రోతః పులిన మధునా తత సరితాం విపర్యాసం యాతో ఘనవిరళభానః వ్నీతిరుహోమ | బహోర్షృష్టం కాలా దపరమిన మన్యే వనమీదం నివే శ్రలానాం తదిద మితి బుద్ధిం (దశథయతి ॥ దీషీతో శ్ర మగు నీ లమ్యమందు రసగంగాధర కర్త జగన్నాధు డిట్లు దోషము నుక్దాటింపు చున్నాడు, - మమ్మటుడు శ్రావ్య(ప్రకాశముఖ న్లిష్టవికేనణములచే నప్రస్తు త్‌ము గమ్యమైన సమాసోకక్రి* అనెను. రుయ్యకుం డలంకారసర్వస్వమున_ * వికేషణముల సొమ్యునుచే నప్రస్తుతము గమ్యమైనవో సనూసో క్రి చెప్పెను... విశేషణ సామ్యము: -- ల్లి ప్రత్వముచేత, సాధారణ్యముచేతను, సాదృశ్య గర్భుత చేతను నుపును, విద్యానాథుడు తన [ప్రతాపర్ముదీయమున (పకృ తాన్వయి విశేషణ ముల సామ్యుముచే న్మపస్తుతము గమ్యుమైన సమాస్తో క్రి యని పై లషతణ మునే యనుసరించెను, ఇట్లు (ప్రాచీనులందజు విశేషణసామ్యమే సమాసో 'జప్పుచుండ్‌ మును శేణుపాతినచోట * యను (పళ్ళత._..., ఫ్రై ననవి'శేమణములు శి ప్రములుకాన్సి సాధారణములుకాని, సాదృళ్య గర్భ ములుకాన్సి కాశపోవ్రటచే వీతీతుడు నర్వ పాచీనలతి.ణ విగుద్దముగ నచట సమాసోక్తి నెట్లు పెవూను 1 సర్వసొచీన లకుణపంత్యాగము చేసి స్వ

శమాసో క ళా ఈ యుదాహరణములందు (ప్రస్తుత్మాప్రస్తుత సాధారణములగు విేవ అములబలమున. కాని సారూప్య బలమునంగాంని యపకృతవృత్తాంతబో ధనము, (ప్రకృతముతో నన్వయములేని టెట్లును కన్మిపయత్నవిమయము కాదుకనుక _ (ప్రకృత విశేష్యమం చారోపణార్థమే యగును, అందు వలన సమాసో కిలో నపస్తుతవృతాంతసమారోపమే సౌందర్య హేతు వగును కాని రూసకమంమవలె (బస్తుతమునంద(ప్రస్తుతసమారోపమిందు లేదు. ఎందువలన ననిన; కపోలకల్పిత లతేణము నంగీకరించినచో నంతటను నన్నియలంకారములు నుండవలసి వచ్చుటచే నవ్యవస్థాదోమము కలుగును అని. దీమీతహృదయమనును మన మిట్లూహింప నగును. మమ్మట లతమామందలి శ్లిష్టవి కేణములచే నన్యార్థబోధన మనునది, రుయ్యక లయణమందలి సొదృశ్యగర్భ విశేషణములచే సామ్యుగమ్యుత్వ మనునదియు, శేవల సాదృశ్యిగమ్యత్వమునకు నుపలత్రకములు. లేనిచో మమ్మట లతణానుసారముగ _శ్లీష్టవిశేణమాత్రముచేతనే య్యప్రస్తుతము గమ్య మన్నచో సాధారణవి'శేమణస్థల మగు * చందోయి చిందురాడ నిత్యాది యం దవ్యా ప్రినచ్చును, రుయ్యకలక్షణరీత్యా న్లీష్ట్ర సాధారణ సొద్భృళ్య గరు విశ్రేషణములచేత మ్యాత్రమే య(ప్రస్తుతము గమ్యమనినచో కేవల సామ్యమ్మాత్రముచే గమ్యుమగు * మును పేజుపొశినవోట ” నిళ్యాది యం దవ్యా ప్రి నంభవించును. ఇష్టాప్తి యనరాదు. 6 ఫుత్తం డగు (కౌంచమును దండి యగు హీమవంగుని ,వ్లోమీర్యద్‌మునం (బవేశించి తెక్కలం గాపోడుకొన్న౦యూా గ్‌ తు దేమి సంపొదించెను * అనుచో మైనాకుడు పన్తుతము కాగా సోదృశ్యమొో(త్రము వలన జౌలుడగు ఫుత్తుని వృద్ధుడగు తండిని వీడి యుద్ధమునంకేరి పొట్ట పౌసికొను నప్రస్తుతపురుషుని వృత్తాంతముతోచుటచే సమాసో క్రి సర్వా

గి అంధ కనలయానందము ౧ ముఖచందుం డనుచోట ముఖమున చంద్ర త్యారోహూమునకుం గారణ మగు చర్మదపదమును జెప్పినట్లు చంద్రుడు ర క్తుండగుచు. , .ముద్దిడు కొన చున్నాండు ఇత్యాది సమాసోక్త్యుదాహరణమున చంద్రు నందు జారత్వారోపమునకుం గారణ మగు జారవాచకపదమును 'జెప్పక పోవ్రటనలను ౨. రాత్రియందు మేఘుడభిసారికా ముఖమును విద్యున్నయ నములళతో ఏశ్నీంచి వర్త భారలతో నీచందుండు జారి పోయెనా యని తలంచి మొట'పెస్టెను, నుభవసిద్ధ మగుచున్నది. ఇచట సాదృశ్యము తప్పు పై లక్షణములు లేనే లేవు. అందుచేతనే మన కువలయానందకర్త తన సమాసో క్రి లమీణ మున్యవి శేమణమ-లక్రు శ్లి ష్రత్వమునుగాని సాధారణ్యమునుగాని మజీదేనిం గాని చెప్పక * ప్రస్తుతమం ద(ప్రస్తుతపరిస్ఫూ ర్తి కలిగినవో సమాసో క్రి ) అని యేవిధముగనై నను, (ప్రస్తుతమున నప్రస్తుతము తోచినచో సమా స్తోక్సి యగునని చెప్పును,

(ప్రాచీన లక్షణము వీడి స్వలతీణము నంగీకరింప నన్ని వోటుల నన్నియలంకారములు సంభవించునని యవ్యవస్థాదోమమును జగన్నాధు జాపాదించె నని చితింప ననసరము లేదు. పరమ్మప్రాచీనుడగు దండ్యా ఇార్యుడే తనకావ్యాదళశ౯నున నస్మ్రదాదుల కలంకారకల్పనమున నధి కారము నంగీకరించెనుగడా !

ఇంతియకాదు, శా హ్రుములందు లయ్యానుసారముగ లతణకల్చ నము శావున * మునువేజుపాజినచోట నిత్యాదియందు కేవల సాదృ శ్యముచేతనే సమాసోో క్రి దీషీతులవారిచే వివతీంపంబడినది.

(పాచీనలత్‌ణ తాత్సర్యవివరణముచే వానికి. గౌరవ మూాపాదిం వనే కాని ప్రాచీనలషమణ విరోధముకాని లయామున కవ్యవస్థకాని 'ేమియులేదు,

నమాసో క్ర థ్‌ అను 'నేరబేళనివ ర్తిరూపకోడాహరణ మందువలెం (ప్రన్తుతమం దట్రన్తు

'శోరోపనునకు గముక మైన లేకపోన్రటనలనను, విద్యున్నయనముతో ననుచోట నన్ననో ! నిరీశ్ష్షణమున కుపయోగ

పడుటవలన ను _త్తరపదార్థ (వధానమను మయూరవ్యంసకాదిసమాసముబే

నేర్చడిన ఉత్తరపదార్థములగు నయనముల కన్వయము కుదురుటక్రై మేఘునం దన్నుక్త మయ్యు (దష్ట ఎపురువత్వారోపము గమ్యు మని యం గీకరింపయడుచున్న ది

క. ఈ నమాసో కియం దట్లు గమకమగు నిరీశ్షణము వలె * ఓ రాజ! నీన్చు రాగా న సముద్రము వణకుచున్న దేమి ? 9 ఇత్యాది వాకస్థ మందు నేడు కర్త ఖ ల్యోదిశమువంటి అప్రస్తుతాసాధారణ ధర్మమున్ను జెప్పలడక పోవ్రట వలనను,

ర న్లిష్రసాధారణాది విశేషణముల'చే బోధితము లగు (ప్రస్తుతా ప్రస్తుత వృత్తాంతములలో న్మపస్తుత (జార) నృత్తాంతమువకు విద్యున్న యన ములలో నయనమునకుంబోలే (పాధాన్యమున్ను లేక పోవుటవలనను, అట్లు (ప్రాధాన్య ముండినచో న్యాపాధాన్యము కుదురుటకైై నీవ్ర సేతుమంథనక ర్త _వనుస్ధలము నందువలె. (బకృతేమునందను క్ర మయ్యు _ నప్రకృత సమారోపము నంగీకరింతుము, ఏవంచ్య అప్రస్తుత వాచకము అ్యోపస్తుతగమకము, " ఆ్రన్తు కాసాధారణ ధర్మము, అప్రస్తుత్‌ వృత్తాంత్యపాధాన్యము. నను నీ నాల్లింటిలో నొకటియు నిచట లేక పోవ్రటవలన విశేమణములచే (ప్రతిపాదిత మగునప్రస్తుత వ్యవహారము నారోనించుట మ్య మిందు చమ 'త్కా-రజనకము కాని యప్రస్తుత సమారోపము చమక్కార జన *శను కాదు. విద్యున్నయనమువలె సమాస సంపాదిత మగు శాబప్రాధాన్యము

లేకున్నను న్లైష్టములు సాధారణములు నగువికేణములచేం (బతిపాది

ఆ అంధ కునలయాసందము తము లగు ప్రస్తుత్యాప్రస్తుత వృత్తాంతములు రెండును భిన్నపదోపా త్త విశే మాములవలె సొత్తూ ద్విశేమ్యముతోడనే యన్వయించుటనలన నార్థిక (ప్రాధాన్య మున్న జే ? యన్నను న్లిష్టసాధారణ విశేషణములచే సంపా దింపంబడిన పరనాయికా ముఖచుంబన రూపాప్రస్తుత వృత్తాంత మేవిధ ముగను (బస్తుతముతో నన్వయింపక పోవటవలన నసంబద్ధాభిధాన 'ప్రసంగభీతిచే దానిని (ప్రస్తుత విశేష్యమం డారోసించుటవలనః (బస్తుత మున నప్రస్తుతే సమారోపము నంగీకరింపరాదు. (అసంబద్ధాభిధాన్న 'వసంగ పరిహారము తుల్యమే కావున న(ప్రస్తుత థర్మియంటే ప్రస్తుత వృత్తాంతము నన్వయింపరొదా 1, యన్న వేం జెప్పుచున్నాండు 'ప్రస్తుతవి శేమ్యమం దటప్రస్తుత వృత్తాంతాన్వయమునకు యోగ్యత లేశళ్లు యశప్రస్తుతీ మగు జారాదియందను (శ్రుస్తుతవృ తాం తాన్వయమునకు యోగ్యత లేదు. ఇట్లు యోగ్యతారూప వినిగమకము లేకపోగా నసంబద్ధ్మప్రలాప భీతిచే సమ(ప్రధానము లగు (ప్రస్తుత్యాపన్తుత వృత్తాంత ములలో నొకచాని యారోప మింకొక విశేవ్యమం దనళ్యమంగీకరింప వలిసి యుండగా వాచ్య (వినిగమక) మగుప్రస్తుత విశేమవ్యమునం దే య్యపస్తుత వృతాంతారోపము చమత్కా-రజనకళ మనుట యుక్తము, ఓయి! ఇ ట్లపస్తుతధర్మి సమారోపము నంగీకరింపర్‌ (ప్రస్తుతము నందు శ్లీష్రములు సాధారణములు మున్నగు నిశేమణములచేం (బతిపాదిత మగు నను ౮గపూర్వక వదన చుంబనాద్య (ప్రస్తుత వృ తాంతముయొక్క_ నమారోపమునకు న్యూత్రమే చమత్కాారజనకత్వము నంగీకరించుటచే నిశేమా సామ్యుసంపాదితమగు కాముకాద్య (ప్రస్తుతి ధర్మివ్యంజన నవే మీంపళకపోవ్రటవలన్క 6 విశేమా సామ్యముచే నప్రస్తుతము గమ్యుమగుచో నమౌాసో క్రి” * (ప్రస్తుతమందున్న విశేమణముల సామ్యమువే నప్రస్తుతము గమ్యమైనచో సమాసో క్తి” ఇత్యాది రుయ్యక విద్యానాధాది (ప్రాచీనుల సమాస్నోక్టి. లమ్‌ణముల్గ్లు. ఫఘ్రదురకపోవలసివచ్చునే ___ అన్న చోం

సమాసోక్షి 605 ఇెప్పూచున్నాండు. అప్రస్తుత జూరసంబంధిగా. బెలియంబడని పరవనితా నదనచుంబనాద్యారోపము చమత్కా-ర జనకము కాకపోయినను నవస్తుత శాముకాది సంబంధిగా/దెలియం బడీనపరవని తొముఖచుంబనాద్యారోపము చమత్కౌా రజనక మగును. అట్టి వృత్తాంతమే రసానుగుణమగుటంబ్యి,

శానుకాద్య(ప్రస్తుత ధర్మిన్యంజ నావే్షయున్నను విశేషణ సొమ్య మునకు కాము.కాద్య(ప్రస్తుతధర్మిని వ్యంజింపజేయు. శక్రిలేక పోవ్రటవలన లమ్‌ణము కుదరకపోవుట తప్పనిజే కడా యన్నచో అవిశేషణసామ్యు మునకు స్వతః శ_క్రిలేకున్నను వృత్తాంతమును వ్యంజింపచేయుట ద్వారా శ _కీకలుగుటవలన దోవములేదని చెప్పుచున్నాడు,

అప్రస్తుతజార సంబంధముతోం గూడిన వృత్తాంతమును బోధించుటకు విశేషణములకు సావుర్థ్యము లేదు కావున విశేవణపదములందలి క్లేపాదిసామర్థ ఫ్రముచే నృప్రస్తుతకాముక నంబంధిగాం 'జెలియబడని వదన చుంబనాదిచేం దత్సంబంధియగు కాముకాదికమభివ్య కృముకాగాం దిరిగి వదన చుంబనాదియందు కాముక్‌ సంబంధిత్వజ్ఞానము కలుగును. మనచే నశ్వముగనే చూూడబడిన రాజూశ్వాదికము. తత్సంబంధి యగు శాజూదిని దెలుపంగా దిరిగి యా య శ్యాదికము రాజు సంబంధమైనదను జానమెట్లుకలుగునో యశ్లు విశేషమణసామ్యముచే వాచ్యమును పోషించు ళ్గా ళం న(ప్రస్తుత జూరవ్యంజనా పేక కలుగును, ఆఅ ట్లోపస్తుతజారవ్యంజనము నపేశ్మీంచుట వలననే * ఈ చందుడు. “ముద్దిడుకొనుచున్నాడు ౫ ఇత్యాది న్లివవిశేమణ సమాసో ' క్షియందునలెనే *“చందోయి చిందులాడ) నిత్యాది సాధారణ విశేవణ సమాస్తోక్రియందును న(పస్తుత వ్యవహార సమారో పమే యని (ప్రాచీనుల (పవాదము, అప్రస్తుత ధర్మివ్యంజనావేక్ష లేకున్న నిట్టి (పనాదమేలలేదన్నచో కందుకమందు. “చందోయి. చిందులాడి నిత్యాది విశిష్టననితా సేవ్యత్వము సవహాజముగనేయుండుటబే నందా ఠతోపమే యనవసరమగుటవలన కాముకసంబంధిగానే యారోపీంపద్రగి యున్న దికదా 1.

ఇంతియకాదు;, సారూస్యనిబంధనగా నుదాహరింపంబడిన * మును 'చరుపారినచోట ) నిత్యాది సమాసోక్రియం ద్యప్రస్తుతపృతాంతము

9

40 అంధ కువలయానందను వాచ్యము కానిదై య్యపస్తుతీసంబంధి వృత్రాంతరూసముగనే తెలియ బడుటచే నయ్యప్రస్తుత సంబంధి వృత్తాంతరూపముగనే యచట నొ (య(వస్తుత వృళ్తాంతనమున కా రోపము సిద్ధించుటనలన మజీయొక సమా సోక్సీయందును నశ్లు యారోపించుట యుక్తముకావున (పాచీనుల లత్‌ణ ములుకూడ సమన్వితములే యని తలంప(దగును,. 24. పరికరము (పకృతార్థము నుపపాదించు నర్థములను సూచించు విశే పషణము లుండినవో. బరికర మగును, ఉ॥ సుధాంశు శేఖరుండప శివుడు మోతాపమును బోగొట్టును ఇచట నుధాంశు శేఖరుండను విశేషణము తాపహరణ సామర్థ్యాభి వ్యంజక్‌ ము. మటీయు,

• నీజయవలనం గుసుమాయధు(డ నయ్యు నేనొకవనంతుజీ -" సహాయునిగా.గొని _పినాకపొణియగు వారుని్రై ర్యము నై నను హరింతును 'వేజువిలుకాండ్రు నా కేమి లెక్క? ఇచట వీనాశ్రపాణియను హరనికేషణము, కుసువూయుభుం. డను నహమర్థ్‌ _ విశేషణమున్ను సా రాయుధ త్వాసారాయుధ త్వాభ్మి పాయ వ్యంజకనులు, శి1 సర్వాసహ్యములక్షునిధి కృతఘ్నుము నశించునదియు నిం ద్యము నగు శరీరముకొజుకు. గూడ మూఢులు పాతకము లొనరింతురు. ఇచట శరీరవి శేషణములు అది హేయమగుటచే సంరశ్నీంపందగినది కాదను నభ్మిపాయసూచకములు, మటియు, 5 . తవ (పసాదాత్కు. నమాయుథో౭.పీ సహాయ మేకం మధు మేవ అన్ధ్వ్యా. కుర్యాం వారస్యావి వివాకపా గేర్థెర్యచ్యుతిం 'శేనుము ధన్యినోఒళ్యీ ॥ ఫిక్షే నర్వాళు చింిధానస్య కృతభ్నున్య 'నినాశినః శరీరక స్యావీ కృతే మాఖాః పాపాని కుర్వతే ॥

పరికరము ళ్‌ ఓరాజ 1 నేను సీగుణబృ్బందమును వర్ణింప నెట్లు ళక్తుం డను 1 ఒకటిగనున్న 'వేదగణమును వి స్తరింపంజేయలేదుం పుట్టనుండి పుట్టను, నారాయణుని నాభీకమల మునుండి బయటబడలళేదు. మహాభామ్యమును రచింపలేదు. చ్యితార్థమును బృహత్క_థను జెప్పలేదు, ఇంద గురువును గాను. * ఇచట * వేదగణమును విస్తరింపజేయలేదు * ఇత్యాది విశేషణకులు తనయందు వ్యాసాద్యసాధారణ కార్యక ర్త శ్వోనిపషేధరూపముగ 6 జీను వ్యాసుండనుగాను 9 అను నభ్మిపాయావ్యంజకములు. ఇందులో మొదటి శండుదాహారణములందు నొాక్కొక్క-నిశేషణము. తరువాతిలక్ష్యము లందొక విశేవ్యమున కనేకవిశేషమణములు.,. వానిలో మొవటియుచా హరణమున నన్ని వి శేషణములు నొక యర్థమందభ్ని పాయమును నూచించు శని పదార్థరూపములును. రెండవ యుదాహరణమున భిన్నా భ్మిపాయ సూచకములు, వాక్యార్థరూపములును, ఇదియేభేదము.. శిన్సనకు తొప హరణమందు, మదనునకు శివ్వపతాపహరణమునందు, క్రై ముతికన్నా యమున సర్వధన్వి గౌ శ్యాసహరణమందు, శరీరసంరత్షణ కై పాప మాచ రించు వారి మూఢత్వమందు, తనకు వర్ణ నీయరాజగుణ కథ నాసాముర్థ గ్‌ మందును, వాచ్యమ: లగువానియంజే యంగమగుటంబట్టి యా యుదా హరణములందు వంగ్యార్థ మున్నను ధ్వనివ్యవహోకము లేదు. వాచ్య మునకు సవాకారియగుట చేతనే వ్యంగార్థ్‌ము వాచ్యుమునకు పరికరముగుట వలన బరికరవని యూ యలంకారమునకు. బీరు. కొందజు (ప్రయోననములేని విశేషమణములను జెప్పిన నపుష్టార్థత్వ దోషము సంభవించును గావున నాదోమము లేకపోవుటయీ సపయో కమి వ్యాసం ఇెకరయా సికం (కుతిగణం జన్నీ న వల్మీశతో చస. చాధడ మచరస్య నుకహద్య్భార్యం వ చొభాషిషకు చిశాళ్ధాం న బృపార్క థామచకథం మ్ముతాల్షి వాసం శురు చ్దేవ త్వద్దుణబృందవర్థన మహం కర్తుం కథం కక్కు యామ్‌ క

ఛీ ఆంధ కువలయానందిము. జన్మ విశేషణమునకు ఫలముకాని యేయలంకారము కాదు, ఒకవి శేమ్య మునకు సాభ్మిపాయానేక విశేషణములు వెప్పుటలో నధికచమళత్కా-ర ముండుటవలన నీపరికరీ మలంకారములలో. బరిగణింపంబడిన దందురు. వసుతస్తు అనేకవికేషణము లుండిననే పరికర మను నియమము లేదు. శ్లేష యమకాదులం దపుష్టార్థదోమము లేకపోవుటచే నందొక్క- సాభి 'ప్రాయనవికేషణ మున్నను చమతక్కౌ-ర విశేష ముండుటంబట్టి పరికర మగును. ఎట్టను ళం శివ తనదైవమునువీడి యన్య దైవము నారాధించువాండుభయ లోక (భషుల్రై పాపమును నొందును. వనవదనవద్దిరి లు డూ ళల స్ముతాములలో వనవద్దిరిచేతనే మనము సదై వతకులను అనవత్సు.తామునితో 'నేమిపని ? ఇచట పురుహూతపూజోద్యు క్తులగు నందాదులంహర్చి భగవం రుండగు కృష్ణునివాక్యము. గోవర్థ నపర్వతమే మనకురయకమగుటచే 'దై వతము. అదియే ఫూజనీయము కాని యరత్నకుం డగు నిందుండు మనకు దైవతము కాండు; అను నర్థపరముకాగా వనవత్తు అను గోవర్ధనగిరి విశేషణము కాననములు కాలువలు మున్నగునవి కలుగుట వలన పువ్పఫలమూూలజల తృణాదులచే నాటనికుల మగు మనకు, మన ధనము లగు గోవులప నిదియే రత్సక మను నభ్మిప్రాయన్యంజకము, ఇట్లు యమకస్థలమున సాభ్మిప్రాయ మగు విశేమణ మొక్క-టి. చెన్పీనను చమత్కార విశేషము కలుగుటవలన సాభిప్రాయవిశేషణ మున్నచో 58. ఆతీయకేర నిజాం యది చేవతాముభయర శృ్యవశలే జుమలేఒప్యవుక్‌ ) తీతిభృరైవ సభటైవత్‌కా వయం వనవతానవళా మహీ(ద్రువో ॥ వనవ దనవ ద్దిరిస్యుతాములలో = గిరియంు నుతామాండు = గిరిసు తొములు చనవాన్‌, అనవత్‌ = వనవదనవంతములు. వనవద్దిరి = కాననములు కాలందలం కల కొండ, అనవర్వ_కాముడు ఆ రక్షీంపని ఇంద్రుడు

పరీశరాంకురము. శ్రి నలంకార ముండినపుడు యమకములేని సుధాంళుళేఖరుం డనుచోటను నలంకార ముండుట కాటంక ముండరాదు. ఇంతియకాక పకపచార్థ హేకుక మగు కాన్యలింగ మలంకార మని సర్వసమ్మతముకడా ? అళ్లు ఒక్క- విశేషణ మున్నను నది సాభిప్రాయ మైనచో నలంకార మగుట యు క్‌ మేయగును, 25= పరికరాంకురము,. (ప్రళ్ళతార్థము నుపపాదించునర్థమును సూచించు వి'కేష్య ముండినవో. బరికరాంకుర మగును, ఉః జ్వేడైన చకుర్భుజుండు నాలుగు పురుషార్థముల నిచ్చును. ఇచట చతుర్భుజుండను విశేష్యము పురుషార్థ చతుష్టయదాన సామర్థ ఫ్రన్యందక ము, మజీయ్యు రాజ ! నీగుణములను ఫణీంద్రుండు చెప్పగలడు. కార్త వీర్యుండు వాయంగలండు.. ఇందుండు చూడగలండు. నూనవమ్మూతుండనగు నే నెక్కడ ? నీసణము లెక్కడ ? ఫణీం[దుండు మొదలగు విశేష్యపదములు సవ్మాసముఖత్వసహ్మాస చావాుత్వసహ్మసాతుక్వాభి పాయ నూచకములు, 28. శ్తేష ॥ అనే కార్థక శబ్దములకూర్చు -శ్లేన. అది (పక్ఫతవిషయము న్మప్రకృత విషయము నుభయ విషయము నగును, ఉక సయోఒగంగామడదీధరత్‌ = కొండను భూమిని ధరిం చినవాండు,. గంగను ధరించినవాండు, సర్వదుండు మౌాధవ్రండు మిమ్మురథీంచుగాక, హరిణాహితస క్రినా= మ్ళొగముచే నంకరూసమున నుంచంబడిన నయను కల

భు అంథ కువలయానందము సూర్యునిచే కృతసంగ ముకల. యబ్బతుల్యనము నీ ముఖము ఉచ్చరద్భూూరికిలాలుండు చవాహినీపతి 'పకాశించెనుం అనేకార్థకశబ్బముల కూర్చు శ్లేష, అది ప్రకృతానేకః విషయము అపకృళతానేకవిషయమను (ప్రకృతాప్రకృతానేకవిషయము నని త్రివిధము. సర్వదుం డిళ్యాదులు (క్రమముగ నుదాహరణములు, అందు 6సర్వ దుండు మాధవుడు అని స్తుతివిషయు లగుటచేం (బకృతములగు హరి హరులక్షీ రృనము (వళ్ళత శ్లేష. అబ్బము కమలము అబ్బుండు చండుండు అవి యుపషమానమ్యాత్రము లగుటవే నప్రకృతములక్షీ రృన మ్మపకృత శ్లేష. వాహినీపతి=సేనాపతి, సమ్ముదుండును. వారిలో యుద్ధమున శస్త్ర (పహరణములచే రక్త మోడుచున్న సేనాపతి వర్షనమే ప్రకృతము, కనుక (ప్రకృతొప్రకృత శ్లేమ. మజియా

• స జయామయునిచే నపరాధి యయ్యూ నండజ (పాము) శాకీ) వమాదరింపంబడెనో ఆపూతనామరణ ఖ్యాతుం డగు (ప్రభువు మాకు శరణ మగుంాక. _ లుబ్ధశిలీముఖ ములచేనాకులితములు వనవృద్ధములు నగు కమలములకు 54ఓ 1. (శొతః కాళోదరో యేన (రోశ్టాప్‌ కరుణార్మనా 1 వూత నామారణ ఖ్యాత న్స మేఒస్తు కరణం పభుః ॥ కాశళోదరళబ్ద ముభయార్థక ముగం "ెలుగున రాకపోవుటచే సామాన్య వాచక మును న్యపనిద్ధా రకము నయ్యూ, అండజపదముతో వెప్పుట్క పూత వనామరణఖ్యాతుండు = పవిత్ర వాముడ్సు రిణ్యపసిద్ధుడు (రాముడు ఫూతన చురణము చే ైసీద్ధుడు (కృష్ణుడు)

1. సీతా వామాకులీ ఫౌవం ల ఫైర్భూరిశలీముకై ? సద్భృశే వనవృద్ధానా౦ కమిలాశాం శ్వదీతుణే & లుబ్ధకిగ్‌ ముఖములు = శేటగాని 'బొణములుు ఆస క్తములగు తుమ్మెదలు. వనవృద్ధ చు లుజకడవిలో పెరిగినవి, నీటిలోపిరిగినవి. కమలములకు=హరిణములకు, పద్మములకు:

శీవ. గ ళం నీకన్నులు సమానములు * ఉదయాకూఢుండు కాంతి మంతుండు 5 'కృమండలుండు ఈరాజు మృదులములగు కరములచే జరమనోహరు. డకుచున్నా డు. వీనిలో మొదటిదానియందు స్తుతివిమయు లగుటచేం (కతు లగు శానుకృష్ణులకు శ్లేమ, రెండవదానిలో నుపమానము లగుటచే నప కృతములగు పద్మహరిణములకు కేవ. మూండవదానిలో ర్యాత్రి వర్ణన (పస్తానమున (బక సతు నభిశవోదితు(డు నగు చంద్రునికి న్మపక్న స్భతుండు నభివీక్తుండును రాజునకును న్లేష, ఇచ్చట (పకృత్శాపకృత 'శ్తేషపేడాహరణమున శబ్దథ క్‌ మూల ధ్వనినంగీకరించు (పాచీనాలంకారికుల యఖ్శిప్రాయను, అప్రకృతార్థము కూడ శక క్తిచే (ప్రతిపాద్యమై అభిధేయ మగట'చే వ్యంజళ నాపేమీంపక పోవుటంబట్టి (పకృతా (పకృతాభిధాన మూలకోపమాద్యలంకారము వ్యంగ్యమనికాని అపకృతార్థమే వ్యంగ్యమను నభ్యిపాయము కాదు. యద్యపి ళ్వ్వాకృ తార్థము. (ప్రకరణబలమువలన శ్నీఘముగ బుద్దికిం దోచినపిమ్ముటనే నృపతి తద్దా ఎహ్యూధనాది వాచకములగు రాజకరాదిపద ముల యనవ్యోన్య సన్నిధాశ బలమున వానివానిశక్ర్యంతర వికాసముచే న్మప్రకృతార్థము స్ఫురించును. అశ్షై నను అంతమ్మాత్రముచే శక్తిచే నర్థము (ప్రతిపాదింపంబడుచుండగా _ నేవిధమునను వ్యంజననవేవ్నీంపక పోవుటవలన చానికి వ్యంగ్యత్వము లేదు. (పకృతార్ధాభిధానము ముగిసిన వీదప న్యపకృతార్థము తోచుచున్న దన్నచో నది మిక్కిలి గూఢ శ్లేష యగుగాక్ర, (గూఢ శేవ=అప్రకృతమగుటచే ద్వితీయార్థము శీఘిముగ దోపకుండుట) 8. అసావ్రదమమారూదః శాంతమా౯ా ర క్షమండలః! ౮౮ కాజూ హరతి లోకస్య సృాదయం మృగులై॥ కరైః4 ఉదయారూఢుడు = ఉదయపర్వతము నొందివవాడు, వృద్ధనొందుచున్న వాడు రక్త మం డలుడం = ఎజ్టనివింబముకల్క అనురక్ష మగురాజ్యముకల వాడు. రాజా=చందదుక్కు రాజు. కరములుజ=కీరణముల్కు పన్నులు -

టం! అంధ కువలయానందము వేజుచోటను గూఢశ్లేషయున్నది. ఎట్లన, 5 క్మకొండ అతిజరతములు నతిగురు్యులు నలఘువిలంవి పయోధరోపరుద్ధములు నెల్లప్పుడు (ప్రాణుల కగమ్యరూో పములు పరిణత దెక్కరికలు నగు తటులకు ధరించు చున్నది. ఓవధిపతి సమిపమున లేకపోగా సూర్య కాంతములు మంచాగ్నినొందుచున్నవి. తమము పుష్టినొందుచున్నది. చూపులు తిమిరజన్యదోషము నొందుచున్నవి. ఇచట సమాసోక్షు ఫ్రదాహరణములందు (పస్తుతార్థము సందర్భువళమున శీఘముగ. బుద్ధికి. దోచినవీదప _ విశేషమణసామ్యనమువలన _ న(ప్రకృత మగు వృద్ధవే శ్యావృత్తాంతము, రోగివై ద్యవృత్తాంతముకూడ తోచు చున్నదికదా ! అందు సమాసోక్షి అభంగశ్తేమ యనో టందజకు నభి మతమే. _ ఇట్లితరస్థలములందును గూఢ శ్లేమను ధ్వనిగాంయలంపరాదు. రర. అయ నతిజరశాః (పకామగుర్వీ రలఘువిలంచిపయోధరోపరుద్ధాః | సరత మనుకుతా నుగమ్యకూపాః పరిణతదిక్కరికా స్తటీర్చిభర్వి ॥ ఆలఘువిలరి బి పయోధరోపరుద్దములుయగొప్పగ్యవేలాడు మబ్బులతో 6గూడీనవి (చరియలు) గొప్పగ(వీలాకుస్తసనమలతో 'పూడినవారు (వృద్ధ వేశ్యలు) అగమ్య ఉఊూచములు = పాందరాొనివి (చరియలు) సంసమవజనకు దగని వారు వృద్ధ వేళ్యలు, చరిగక దిక్కరికలు అ తిర్దుగ్గంత్యవహారము చేయు "కేను'సలు కలవి (చరియలు) (పకటమగుదరి శవత నఖమరములు కలవారు బేళ్యలు 3. నుంద నుగ్నినుధు రర్యమోవలాః దశిలతళయథు చాభవ తమః | దృష్టయ క్రిమిరజం సిషీవిరే దోన మోవధిపలే రనన్నిధా 8 ఓవధిపతి==చంగదుడు, వైద్యుడు. మందాగ్నిని(వకాళము లేమిని రోగ విశేషమును. తనుముజలీకట్కి ళోధరోగము, తిమిరజన్యదోషము, కనబడకుండుట, తిమ్మిరిరోగము,

శేష 76 ళం

• చ్వారకయందు రమ్యములు కావున సతెకల నొందు చున్నవి, వివికృలు కావున రాగమును వృద్ది నొందించు " చున్నవియు నమద్వలీకలు నగు వలభులను వయసు కాండు వల్లభలతో సమముగ సేవించిరి.

ఇచట విభ క్రిభేదముండుటచే ద్వితీయాంత విశేషణ (ప్రతిపాదితను లగు నర్ధాంతరములకు శబ్దక్షీచే వల్ల భలతో నన్వయనులేదు.

3 అధిక పయస్పంపదను వహించునవి వాయుజ 'వేగముచే సంజటోభమునాందింపంబడిన యీ గిరిని ర రములు సంబద రామలక్ముణము లగు చాల్మీకినాక్కు.ల " సాధర్మ సములు ధరించుచున్న వి, .

అనుచోట విభ క్రిభేద మున్నను శ్షేవబే నాకర్షింపబడిన సాధర్మ్య్య మున్నట్లు ఇచట సాథర్మ ఫ్ట్‌మున్ను కూర్చంబడకపోవుటచే నావీ ప్త శ్లేష యాపటక్రును వీలులేదు. సమ మను [క్రియావిశేషణ మున్నను నది సవోర్థమగుటచేత నుపపన్నమగుచు. వల్లభలందు న్లీష్టవి కేషణార్థాన్వ యము కంచం బూర్వమందు ళీఘముగం దోపనిదై సామ్యార్ధము నొం దదు. _అందునలన నర్థసౌందర్యబలముననే వల్లభలందు న్లీష్టవికేష ళు ంంట్ర 56. రమ్యా ఇతి ప్రా _ప్పకతీః చతాకా రాగం వివికా ఇతి వర్గయంతీః | య స్యాకనేవంత ననుప్వులీకా స్పమం వధూభి వళాలభీ3 శ్రీవానః ॥ పసతాకలను= బం జాలను, పొభాన్యములను. వివి _క్తలు=జనికవములు, వవ్నితలు, నముద్వలీకలు==సంగిన ఇాదినీగుడ్డలుకలవి, (వాచూరులుు పంగినవల్శిత యముకలవారు వల్లి ధలు, 57. వీతస్మి న్నధికపయ (శ్ళియంవహంత్యః సంతోభం పవళభువా జజేననీతాః వాల్మీ కేగరహీత రామలక్ముణా జాం పౌధర్మ్య్యం దధతి కాం మహాసరస్యః॥ అధికపయస్సంపదనుజ ఎక్కు.వనీటిని 1ఆధికపయఃి ఈ పదమువ్య స్తై వాళ్ళీకి జాక్కు-లం దన్వయిం దును_కోతుల కథలుకలవని, నంబద్ద రామలత్ముణమాలు=భ_ర్తలతోంహార్చబడీన సౌరసవనికలు కలని సరస్సులు కామలత్కణులకు చెందినవి శాక్కుులుం శి

య్‌ ఆంధ కువలయానందము ణార్థాన్వ్యయాను సంధానమని గూఢ్తేసము, పిమ్మట శ్లేవబలముననే సమశబ్దమునకు సొమ్యార్థకల్సనము కావున వాచ్యమే యగు నుపమా లంకారమున క్రీస్తే యంగ మగును, ఇక విస్తరంపరాదు.. అందు వలన స్త త్రై విధ్యము సిద్ధము ఏవంచ శ్లేష (ప్రకారాంతరముచేతను ద్వినిధము. ఉదాహరణ గతము లగు నబ్బ, కీలాల, వాహినీపత్యాది శబ్బములందు పరస్సరవిలమషణ మగు పదభంగము నవేశ్నీంపక యనేకార్తముల ([కోడీకరించుటచే నభోరోఫి శ్లేష సర్వదుండు మాధవుండు, ' యో2ఒగంగాం * హరిణాహితస క్రీ? ఇత్య్యాదిశబ్బములందు పరస్సర విలక్షణమ%ు సదభంగముచే ననేకార్థము లను గూర్చుటవలన సభంగశేమయని, అందు సభంగ న్లేమ శహ్హాలం కారము అథంగ శ్లేష అర్ధాలంకారము అని రుయ్యకాదులు.. రెండును శళ్చాలంకారములే యని మమ్మటాదులు, రెండు నర్థాలంకారములే యని దీవ్నీతులు. దీని వివరము చ్మితమిామాంసయందుం జూడందగును. £/. అటపస్తుత (పళంస (ప్రస్తుత వృత్తాంతవ్యంజక మగు న్మపస్తుతవృత్తాంతక ధన మాపస్తుత (ప్రశంస యగును, ఉ। ఇంద్రునొక్క-నినే యాచించు నా చాతక మొక_కు శకుంతములలో ధన్యము ఎచట న్మప్రస్తుతవృ త్తొంతవర్డ నము (ప్రస్తుత వృత్తాంతమును బోధిం చుటలో. బర్యవసాన మొందునో యచట న్యప్రస్తుత (పళంసాలంకారము. అప్రస్తుత వర్ణ్శనముచే (బస్తుత వృత్తాంతావనమనమున్ను (పస్తుతా (పస్తుత ములకు సంబంధ ముండిననే సంభవించును. అఆసంబంధము సారూప్య ముగాని సామాన్య వికేషభ్రావనుగాని కార్య కారణభావముగాని యగు చున్నది. అందు సామాన్యవి$ేమభావములో సామాన్యమువలన వి'కేష

అ(ప్రస్తుత్యపశంస 7థ బోధనము, విశేషగువలన సామాన్వబోధనమునని 'రెండువిధములు. ఇళ్లు కార్య కారణభావమందును గార్యమునలన+ గారణబజోధనము, కా'ణను వలనం గార్యబోధనము నని రెండువిధములు. సారూప్యమందొక్క_ భేదమే కావున నీయ్యప్రస్తుతప్రశంస యమైదువిధములు, _. ' కార్యము, (ప్రస్తుతము కాగా కారణమును బోధించుట *" కారణము (ప్రస్తుతిముకాగా కార్య మును బోధించుట సామాన్యము ప్రస్తుతముకాగా విశేషమును బోధించుట, ' విశేషము (ప్రస్తుతముకాగా సామాన్యమును బోధించుట, కి తుల్యము (ప్రస్తుతముకాగా తుల్యమును బోధించుటయు నని మైదు విధములు చెప్పియున్నారు. అందు సారూప్యనిబంధనా (వస్తుత ప్రశం సోదాహరణను *ఆచాతక మొక్కకి యనునది. ఇచట న(స్తుత మగదాతకము రెయొక్కం (ప్రశంస, (వశంసార్షు డగుటచేం (బకృతుండు చాతక సదృశుండు నగుక్య్యుడుల నడుగుకొనవి మాశవంతునియందు. బర్యవసాన మొందుచున్నది మజియు,

నీతి కృ్యతివుముగ గూూర్పంబడిన సటలతో జటిల మగు నంస భిత్తి కలశునకము మృగరాజ పదవియం ఉఊారోసీంపంబడీి నను మదకుంభి కుంభముల విదళింప నురుకు మృగాధథి పతియొక్క. నాదము నెట్లుచేయగలదు ?

ఇచట శునకనింద, నిందార్హు డగసుటచేం (బకృతుండయు శువకసదృశుండు త్మతిమ వేషవ్యవహారాదిమ్మాత్రమువే విద్యాంసునివలె నటించు మూర్థుని యందుం బర్యవసాన మొందుచున్నది. మటియి,

• లోపల నెక్కువభ్ళిదములు వెలుపఎనెక్కు-.న కంటక ములుంగల కమంనాళగుణములు భంగశీలము లెట్లు శాకుండును 1

కక అబద్ధ్యత్రిసటా జజీలాయసల్‌త్తి శానోపితో మృగప లేః పదవీం యది శ్యా మత్తేభకంధ తటపాటనలంపటస్య శజాదం కరిష్యతి కథం హంణాధిపన్య 56. ఆంతళ్ళిద్రాణి భూయాంసీ కంటకా బావో బహీః | కథం కమలనాళస్య మాభూవన్‌ ధంగురా గుణాః క

76 ఆంధ కువలయానందము ఇచట కమలనాళవృతాంత కీ రనము కమలనాళ సదృశునందు, బకుట ఖలులు బాధించుటకు కాచుకొనియుండ నింటం బుతొదులతోం గల హించు పురుషునందుం బర్యవసాన మొందుచున్నది* ఇ: లత్యలతణ ముంలందు (శబశంసాశబ్దము స్తుతి, నించా, స్వరూపక థన సాధారణ మగు కీర్తన మ్యొాతపరముగా _ నిజుంగవలెను. సామాన్య నిబంధనా (పస్తుతప్రశంసవ క్రోధముతో. గూడినళత్రువునుపేవీంచునరులు. పొద యందగ్ని నుంచి గాలివాలుగా న్మిద్రించుచున్నా రు. ఇచట పూర్వమే విరోధియగు శికుపాలునందు రుక్మిణీ హర?ణాదికముచే వె రమును దృఢ పజచుకొన్న కృష్ణునికీ శిశుపాలుని విషయమై యుదా సీనత తగ దని ెప్పందగిన విశేషార్థము (పస్తుతమై యుండ చానిం బెల్పు టకు సామాన్యార్థము వెప్పంబడినది. మజియు,

• బహుభంగుల భిన్నములగు సౌవ్ట స్వర్ణ రేఖల జకరీఖీం చుటకు బరోత్ష మను గీటుకాయొకటి కలదు. ఇచట నీ వెదుటవలె. జూటునను నాకు హితమాచరింతువేని నప్పుడు నీవ్రు నిక్క-మగు సఖుండ వని విశేష మగు ప్రస్తుతిము చెప్పనలసియుండ సామాన్యము చెప్పంబడినది. వి శేషనిబంధన్యాప్రస్తుత్యపశంశ: __ అంకాధిరోవీతమృగుండు చంద్రుండు మృగాంకుం డని చెప్పబడు చున్నాండు, నిష్టురత్నీ ప మృగపఫూగము సింహము మృశగాథిప మనంబడెను, ఇచట కృష్ణునుద్దేశించిన బలభద్రవాశ్యము మార్షవదూమణపరము 'కాగాల బూర్వసందర్భమును బట్టి (కూరుండే ఖ్యాతి నొందునుగాని మృదుశీలుండు ఖ్యాతి నొందం డనుసామాన్యము _ చెస్పవలనీయుండం లు

59. _సౌవార్షస్వర్థ కేఖభాణా మచ్చావచభఖిడా జాక్‌ | పరోక్ష మితి కోప్య స్పి పరీయోనికమోపలః ॥

ఆవస్తుతప్రశంస లూ దద్భ్భ్శోధనశై_ య్యప్రస్తుత మగు వి'కేషను 'చెప్పబడినడి. ఇళ్లు బృహక్క- ఛాదులందు సామాన్యముగ నొశానొక యర్థమును (బస్తుతముగాం జేసి కొని దానిని వివరించుటకై_ చెప్పిన యప్రస్తుత కధావికే పో చాహరణ ములం దీయశప్రస్తుత (వశంసాలంశారమే యని యెజుంగవలెను, కారణ నిబంధనాప్రస్తుత్మపళంస: ___

• బహ్మా దమయంతీ వదన నిర్మాణముల కిందుముండలము నుండి సారమును హరింటెంగాబోలు నందుచేతనే మధ్య చిలమునుండి యాశసపు నలుపు శసబడుచున్న ది. ఇచట న్యప్రస్తుత మగు నిందుమండలగ కముగా నుక్చ్రేవీ,పబడిన, దమయకంతీ నదననిర్మాణమున కగు సారాంశవారణ రూపకారణకు జే తత్కా-ర్యరూపము, వర య మగుటచేం (బ్రస్తుతను, దమయంతీ వదన గతము నగు లోకో త్తర సౌందర్యవిశేష మూహింపంబడుచున్నది, మతియు, నా వరదరాజ స్తవనమందు

4. ప్రతిమాసమందు. వేఆగు చంద్రులు నీపొదము నాశ్ర యించి జేనావచయము కాగా లబ్ధ్బమగు దివ్యపదమున కభిముఖులై లావణ్య మను పుణ్యరాళిని మిత మగు నీమోమునం దుంచి సూర్యునింబొందుచున్నారు, నిజము. ఇచట నప్రస్తుత చం్యదక ర్హృకముగా నుల్పేక్యమాణము లావణ్య పుణ్య విన్యాసరూపము నగు కారణనుచేం దళ్కా-ర్యము,; అనన్యముఖ “60. హృఠపార మివేందుమండలం | ఎనుయంతీవదణాయ జేధసాక కృతమధ్య బిలం విలోళ్యతే | ధృతగంభఖీరఖనీఖనీలిమూ ॥

61. అత్య నూన మమృరద్యుతయః పదం తే చేహకృయోచనత దివ్యపదాభిముఖ్యాః | లావణ్య పఫుణ్యని చయం సుబ్యాది త్వచాన్యే విన్యస్య యాంతి మిసారం (్రతిబాసభిశ్నాః ॥

ళ్గ్ర ఆంధ కువలయానందము సాధారణమునగు ననంతకోటి చంద్రలావణ్యము, భగవన్ముఖమందున్న ట్లు ఇెప్పుటచేం ్నబస్తుతముగాంబెలియుచున్నది. (డానినేవివరించుచున్నాండు) చందుండు పుట్టినప్పుడెల్లం (గొ_త్తయగుచున్నాండు. (నవోనవో భవతి జాయమానః) అను మంత సామర్థ సమువలనగాని వృద్ధిశతయ ములచే భేదము లేకున్నను భేదాధ్యవసాయ మువలనల్లాని (పతిమూనము 'వేణుగ వర్ణింపండీనాండు, అందుచేం గాల మనాది కనుక అతీత చంద్రు లనంతకోటు లని తేలినది. ఆసమస్త చంద్రుల విన్గుపద (ఆకాశ) సమా(శయణము శ్లేమమహిమచే భగవంతుని చరణసమాశయను?గ నధ్యునసానము 'చేయంబడినది. భగవంతుని పాదనుల న్మాకయించిన వారికి చేహతయము కాగాం బరమపద్యప్రా వ్లీ యభిముఖ మగుట అప్పుడే తన మ్యిత్రవర్గమునందు పుణ్యరాశినుంచుటయుం చిమ్మట సూర్య నుండల (ప్రాస్తియు నను నీసర్వను (శ్రుతి (తత్సుకృత దుష్కృతే విధూ నుతే తస్య (వయా క్ఞాతయ స్సుకృతముపయు త్యప్రియా దుష్కృతం) వలన నిద్ధము కావ్రన తదనుసారముగా వారి కమూనాస్యారూసదేహ తయకాల మౌాసన్నముకాగా సూర్యమండల (ప్రాప్తికి బూర్వము (పత్యతనిద్ధ మగు పుణ్యరూప లావణ్యనాళనును నిమిత్తముగాం జేసి కొని చంద్రసాదృళ్యము'చే బరిపుష్టసౌవోర్టముకల భగనన్ముఖమందు లావణ్యముంచు. టుల్స్రేశ్షీంపంబడినది. యద్యవీ _ మ్మితు లధికముగ నుండిన నల్స్పపుణ్యమే సంక్రమించును. అయినను నిచట మిత్ర మను 'నేశవచనముచే భగవంతుని ముఖమున కితరముఖములకంకు. నతిళశయము 'వెల్లడింపంబడీనది. అందువలన భగవన్ముఖముననే సకల చంద్రుల సమస్తలానణ్య పుణ్యవిన్యాసము నుత్సేకీంచుటవేం బూర్వమున వర్గం పంబడీన (ప్రస్తుతార్థము స్పష్టముగనే తెలియుచుండెను.. అలోచింపగ శ్రుతియందు నూర్యమండల (ప్రాప్త్వ్వనంతరమున విరజానదీతరణము, చానితరునాతనే సుహృదులందు సుకృతసం[క్రమణము ననియున్నను

అ్మపస్తుతపళంస ళం శాత్మప్రతిపాదక ఇాన్ర్రుమునందలి ప్రయోజనానుకూలముగా దానికి బూర్వపరీభావమును మార్చి * మిత్రునం దుంచి మిహిరుని. బొందు చున్నార”ని చెప్పబడినది శార్యనిబంధనా (ప్రస్తుత (ప్రశంస: __ ** నాధ 1 వీపాదనఖధావనోదకమునం (గంగలో బడిన నఖ కాంతికణికలు సమ్ముదమునయలిసి జలధిమథనముబే గట్టిపడి చంద్రపదము నొందినవి, నిజము, ఇచట భగవత్పాదాంబుజమోళన తోయరూప మగు గంగయందు లత్ర్తుకరసమువలె గలిస్కి దానితో సమ్ముదమునం (బవేకించిన భగవత్చాద నఖ కాంతికణికల పరిణామముగనూహింహంబడినదియు, సమ్ముదనవసీతపద వాచ్యము కార్యము నగు చందదునివేం దత్కా-రణ మగు భగవత్సద నఖ శాంత్యుత్కర్ల (పతీయనమూన మగుచుండెను.. మజీయు, 3 క్షక్రాద్సిని గమన సౌకుమార్యమును గాంచినచో వాంస గర్వమును వీడును. మాటల వినినచో. గోయిల మౌన మ్యుద వహించును. శరీరమార్షనమును జూచి నచో మాలతి కఠినశిలాసదృశ యగును, వేయేల? కాంతిని. గాంచినవో కమల కాహాయమును గట్టును. ఇచట నాయికాగమన సౌకువూర్యాదులు వర్ణనీయ మగుటచేం (బస్తుతములు కాగా నుచితముగ నుల్సేశ్నీంపంబడిన వొంసగత గర్వ 88. నాథ ర్వదం ఘినఖధావనతో యలశ్నా _స్రత్కాంతిలేళశణికా జలధిం (ప్రవిష్తాః । కా ఏవ తస్య మధ'కేన ఘనీభవంతో్యోనూనం సమాద్రనపనీఠపదం (ప్రవశ్నా॥॥ ఓక అస్యా కృేద్దతి సౌకమూర్య మధునా హంసస్య గరై ్యరలం నంలాపో ంకది ధార్యళాం శరభ్ళ కై ర్వాచంయనుఎ వతం ॥ అంశాశా మూ తోరకా యరిదృషక్పాంయైన పౌ మాలతీ కాంతి క్చేక్కమలా కిన(ర బహుశా కాషాయ నూలంబతాం 1

ళ0 అంధ్ర కువలయానందను శాంత్యాది రూసకార్యము '" లభిహితను లు, ఇవియుల న్నట్లు హారణమునందువలె గతిసౌకమార్యాదిరూప వస్తుకార్యుములు వ! తన్ని రీక్షణాదులకార్యము లగుచున్న వి

తిర్యగ్దంతువుల చిత్తమునందు. సీగ్గుండినచో చమరీమృగ

నులు పార్వతిశేశపాళమును బరికించి వాలములందు

వాత్సల్యమును వదలుకొనును. _సందియము లేదు.

అను నుదాహరణాంతరమందును నిరీక్షణ కార్యమగు కు స్పష్టము,

శరీరమౌర్షన మను నూండవ వాక్యమునందు వర్గ నీయాంగ సౌకుమొ ర్యాతిశయ నిరీక్షణ కార్యత్వముకూడ, ప్రతియోగి వి'శేషగత (వేజువస్తువు సందున్న) కాశిన్వము అంగసౌకుమార్యాతిశయ క్ఞాన కార్యమే కానీ యంగసాకుమూర్యాతిశయ శార్యమి శాకపోవుటంబట్టి కఠినశిలా (పాయత్వ రూపాగలబ్బమగు మాలలతీకళోరతయందు. వివథ్మీంపంబడలేదు ఈబుద్ధి *వౌర్భత్వమున్ను * నీయంగమార్షవనుమూడగా * ఇత్యాది తుల్యరె +ఇతోపహాహారణమందుకు నిరీక్షణ కార్యమగుళే స్పష్టను,

64 అర్థశార్యమందువలెనే బుద్ధి కార్యమందును గార్యనిబంధనత్వ ముండకపోదని (ప్రాచీను లిట్టివి (జ్ఞానకార్యములు) కార్యనిబంధనాప్రస్తుత ('పశంసయందుదాహరించిరి,. నిజమున కపస్తుత్మపశంసయందు సంబంధ పంచకముకంకు నధిక మున్ననుదోషములేదు. అ(పస్తుతప్రశంన సంబం భఛాంతరములందును. నుండుటచే '(ప్రస్తుత్శాపస్తుతముల కై దువిధముతే నసంబంధములని నియమింపసాధ్యము కాదుకదా ! ఎట్లన్య

ఈ ఓయి ! కార్యరాపొసవ్రన్తుతార్థ. వెచటం. బ్రన్తుకకారణమును. దోగం చేశయునో యకది కార్తిని బంధ శా(వసుత్యపళంస యని చెచ్చంబడును. ఉదాసారణము అం దట్లుండంట లేదు. కూలతీకతోరశ్వాది ఈూప్యాపస్తుఅార్థము ఆంగమార్షవమా యొక్క... కార్యము కాదని నీతే చెప్పితివికడా ! ఇళ్లు _సనుతమగు కామీనీగనున సౌం దర్యాతళయాదిక ముయొక్క- నిరీషణయే కారణ మగుట చేతను స్వరాపముతో కామినీ గమననిప్త సౌందర్యాతి?యాడికనణ కారణము శాక పోవుటంబట్టియు అని ₹0కించిన( కెళ్వచు న్న్హాండు.

అపస్తుత్యప్రశంసం 81 శాత పతిషూరీ 1 నీనిట్టూర్చు గాలిచే నిబుసముగం జేయంబడిన న్మితరూప 'తాష్యతయామధపు పొల్లుపోగువోలె నీ చంద కరణములు లోకమంతటను వ్యాపించు చున్నవి. ఇచట నప్రస్తుతము లగు చంద్రకిరణములు భగవంతుని మందస్మిత రూప మగు దివ్యాపథీ ఛాన్యవిశేషముయొక్క- పొాల్లుపోగుగా నుల్చే మీంచుటచే భగవంతుని మందస్మితము చం్యద్రకీరణ సారరూప మను నొక యుత్క-ర్జ తెలుపంబడుచున్నది. ఛాన్యవిశేమమునకు పాల్లుపోగునకు శార్య కారణభావసంబంధములేదు. అందుచే సహోత్ప త్త్యాదిక మను. సంబంధాంతర మునుగూడ నాశ్రయింపవలసినదే. ఇట్లుపమానోపమేయ పదార్థముల నాశ్రయించి నానిలోం_ (వొఢో ' క్షికల్పిత కార్యకారణభావ నిబంధనరూపాప్రస్తుత (ప్రశంస హరింపంబడినవి. మజొకచోటంగూడ నిది కనంబడుచున్నద్ని

• శాల్ళింద్రీ! చెప్పాము కుంభోద్భవ ! నేనంబుధిన్సి శాళ్ళ పేరుతో నన్నేల వీలుచుచున్నావు ? నేను నర్ణుదను, నా నవరొవీరుతో నన్నేల వీలుతువు! నీవు నర్మవవైన సీకీ నై ల్య మేల కలిగెను ? మాళవాంగనల కాటుకకంటి నీటిచేత, - వారిశేమివచ్చెను ? కుంతలేశపురాజు కోపించెను. చా శా పత్రయాషధవంస్థు ఈవన్మిళన్య నిళ్యానమందమకుతా. నిజ కీళ్ళతస్య | వితే కడంగరచయా ఇవ విప$ర్లా కై వారృశస్య కిరణాజగతి (భనుంతి | నము[ద సర్మదల సంచాదమిది. ఆందు సముద్రుడు నర్మదనుజబొచి కాళింది యనఖాంతితో కాళిందీ ! యని వీలుననది కోపమున పౌఖ్యిపాయముతో జవాబిచ్చుటు

0. కాళింది బూహి కుంభోద్భవ జలధి రహం నామ్మూస్లానీ కష్మాత్‌ శత్రోశ్ళ్కే నర్మదాహం త్వమపీ పదని మే నాను కస్మార్సపత్నా్యాః | మాలిన్నం రరి కజ్యా స్‌ జల ళ్నాళవీనా, కన ర ల ర క! ప 1

8 అంధ కువలయానందము ఇచట వారి కేమివచ్చెనని మాళవాంగనల రోదన కారణ మడుగ వారివీయ మరణరూపకారణమును జెప్పక కుంతలుండు కోపించెనని ప్రియుల మరణమునకుం గారణమును జెప్పుటచేం గారణ నిబంధన్నాపస్తుతే (వశంస. మాళవబేశమున ేగిన కుంతలరాజు వారిని జయింవెనా ? యని యడుగ వారి మరణానంతరమున జరిగిన జలధి నర్మదల (ప్రశ్నోత్తర రూపకార్యను చెప్పంబడినచనో నిచటనే 'కార్థనిబంధనయు నగును, కారణనిబంధన యందు (ప్రశ్న "ఇాబ్దముం ఇందు (ప్రశ్న మౌర్థము నని భేదము, 28. వ్రస్తుతాంకురాలంకారము. (వ్రస్తుతవర్శ నము (ప్రధానమగు నింకొక్నపస్తుతమును వ్యం జింప జేసిన-వో6 (బస్తుతాంకురమగును. భృంగమా 1! మాలతి యుండ గంటకములతో గూడిన శేశకి కొల కేల యాసపడుదువు ? ఎచట వర్ణస్ధమాన మగ్యుప్రస్తుతముచే నభిమత మగు వేళొక (ప్రస్తు తము తోచునో యచటం (బస్తుతౌంకురము. టి | త్తరవాక్య్య ముదాహార ణము, ఇచట (వ్రీయతమునితో నుద్యానమున వివారించు నొకయువతి భృంగమునుగూర్చి యిట్లు చెప్పెను. కావున వాచ్యార్థము (ప్రస్తుత మయ్యైను. మొగ్ధ్య్యాదికమువలన వీల్లువరానిభృంగమును బిలుచుటచే వాచ్యము కాకపోవ్రటవలన న్నప్రస్తుతమేయగు వాచ్య మిచట స్వనదృళ మగు (ప్రస్తుతమును బోధించుటక్లై చెప్పంబడిన దనుటకు వీలులేదు. భృంగాదులం బిలుచుట, లోకమందు కలదు కదా !, పథిక శాకోటక తరువుల సంభామణను చూడుము. ఓయి ! నీవెవరవు ? చెప్పుచున్నాను. నన్న దృష్టళూన్య మగు శాళోటకముగా నెతుంగుము, వై రాగ్యముతో చెప్పుచున్న ట్లున్న జే ? చాగుగా (గ్రహించితివి, ఎందు

(వస్తుతొంకురము, తిక 8? చక్ర నీవై. రాగ్యము ? ఇక్కడ దారిశడమవె పుగ వట వృత మున్నది. పాంథులు దాని నన్ని విధముల నేవిం తురు. దారిలోనున్నను నానీడకూడ పరోవికారి కాజూల కున్నది. ( దానిమాంద దయ్యము లుంటగాంబోలు ) అనుచో 'వేతనాచేతన (ప్రశ్నో త్తరమువలె తిర్యక్కు-లం బిలుచుటయు నసంభౌనితము కాకపోవ్రుటంబట్లి యిట్లు (పస్తుతము వాచ్యార్థము నగు భృంగోపాలంభమునలన (హూరులు చుట్టుకొనియుంటచే దుప్పోస యగు పరవనితతోడగాని, విటసర్వస్వాపహరణ శీలయసటచే పొందరాని వేళ్ళ తోయాని కంటకములతో నిండిన శేతకి సదృశయగు చానితోం .. (ైనర్తించు. ప్రియతము నుథ్జేకించి కులాంగన సౌందర్యాభిమాన వతియునగున _కిచేసిన యుపాలంభము 'తెలుపణబడుచున్న ది. మజియు,

• గ భావురమా! రారాపు నోర్చు సుమనోలతలందు, అంత వరకు లోల మగు మనసును సంతోవమపెట్టుము, కాలయు నజాతరజస్క్యయు నగు నవమల్లికా కలికః నకాలమున వ్యర్థముగ 'నేలనీడింతంవు ? ఇచటను నుద్యానమధ్యమున జరిందచుచున్న భృాంగమును గూర్చిన యుపాలంభ మగుటచే వాచ్యార్థముకూడం (బస్తుతము. ఇదియు 1బాథఢాంగనలుండగా బాలికను రతిశై బాధించు కామి వినుచుండగా

67. కస్తం భోః కధయామి దైమాతళం మాం విద్ధి శాళోటళం వై కాశ్యాదివ వత్సీ సాధునిదితం కస్మాదిదం కథ్యతే | చామేనాాక వటస్తమధ్యగజన సృళ్వాత్మనా సేవలే నచ్భాయాపి పరోవకారకరిణీ మార్టస్థిత ప్యాపి మే ॥
68. అన్యాను శావదుపమర్షసవోసు భృంగ లోలం వినోదయ నునన్సుమనోలకాను | శాలాకుజబాత రజనం కలికామకాలే వ్యర్థం శ్‌దర్థ్‌ యనీ కిం నవమల్లి కాయా$ ॥

న! ఆం కువలయానందము నొకానొక విదగ్ధ చెప్పుటచే నాకామింగూర్చి యుసాలంభము తెలియు చున్నది. మజియు 69 6 జ్రనల్ధిని కాదంబదంచుతితమస కోళద్వంద్వమును ధరించ చున్నది. ఈదూతలత పుంస్కోకిలాస్వాదిత మగు కిస లయమును ధరించుచున్న * దని దీర్ధి కాతటమం దొకరితో నొకరు వెప్పుకొనుచున్న సఖులవాక్కును విని, యా యువతి కొంగుతో గుచతటమును, గరమున నోష్టమును గప్పుకొనెను. ఇచట ఈ యిని నళినీవ్య క్రివిశేషమును జూపుట'చేతను.. దిగుడు 'ఛావియొడ్డున అనుమాటచేతను వాచ్యార్థము (పస్తుతమగుట స్పష్టము 'వస్తుతాంతరమున్ను వాళ్ళో త్తరభాగమందు కవిచే స్వయముగనే వెల్ల డింపంబడినది ఇందులో మొదటి ఆరెండుదాహరణనులందు నన్యాపటేశ ధ్వని యని లోచనకారుం డనెను... (దానినే చెప్పుచున్నాందు). అప్రస్తుత (పళంసలో వాచ్యార్థ వప్రస్తుతముకావ్రున వర్ణనీయము కాకపోవ్రటదే నచట నభిధ పర్యవసన్నము శాకపోగా నభిధచే పస్తుళౌర్థ మభివ్య క్త మగుట యలంకారము. _ ఇచటనో, వాచ్యము ప్రస్తుత మగుటచే నభి ఛాశక్తి సమావ్ని నొందగా నర్థసౌందర్యబలముచే నభిమతార్థము వ్యక్త మగుట ధ్యనియే యగును. _ నిజమున కిదియు నలంకారమేకాని ధ్వని శాదని చిత్రమామాంనయందు ” వ్యవస్థ చేయంబడినది- ధర్తేచూతలతా నవం కిసలయం ఫుంస్కో కీలాస్వాదితం 1 ఇత్యాకర్థ్య మిధన్సఖీజనపచస్సా దీర్ధ్సి కాయా స్తకే చేలాంలేన తిరోదధేస్తనతటం వించాధరం పొణీనా ॥ 70. చాచ్యము (పన్తుర మయ్యు నటే ముఖ్యమను ఆాత్సర్యము. లేక పోవ్రటచే వభీధ సమాప్తము కాక పోవుటంబట్టి యలంళార యే యనివ్యపస్థః

ప్రన్తుతొంకురము. టి తృతీయోజాహరణ మలంకారమగుటలో 'నెనరికి నభ్యంతరము లేదు. ధ్వనికారుండు చెన్పియున్నాండు. శళ్తార్థళ కిచే సంపాదితమయ్యు వ్యంగ్యార్థమును కవి ద ఉత _౨ (11 న్రథ్‌ తిరిగి యెచట స్వోక్తిచే వెల్లడించునో యది ధ్వనికంకు వేజగు నలంకారమే యిని,. ఇవి సారూప్యని బంధనోదాహరణములు. సంబంధాంతర నిబంధనములగు (పస్తుతాంకురములంగాడ వాచ్యవ్యం గ్యము లతికష్టమునం (బస్తుతము. లగుటచే నుచావారింపందగిన వానిని దిగ్మాతముగ నుజాహరించుచున్నాండు.

** శ ఓకన్నులారా 1! శివర్శాతి సమిోాసించుచున్నది. మి ర్యప్రమ త్తములై మెలకువగ నుండుండు,. మిాదగ్గర విరావంటి మ్మితుండొకం డుదయింపంగలండు, ఆ

ఇచట శవసారూప్యమువలెనే దానిలో 'నేకజేళమగుటచే నుజానారణ మందు వాచ్యమగు లలొటలోచనముకూడ శివర్శాతిమావోత్మ్య(పయు క్త మగుటచే వర్ణ నీయము కావున తద్హ్వారముగ శివసారూస్య మంతయణ గొనచ్యుము*. (ఇచట స్కేబే "శ్యేకదేళభావము సంబంధము.) మజీయు, ఓసర్వమంగళా! నీశేళపొశపు చీకటికాంతుల పుంజముచే బందీ కృతమగు వాలార్మ్క_కిరణముంబో లెనున్న సింధూ శ శ్యాత్రిశ్ళివా కౌచన సన్నిధత్తే విలోచజీ జాగతమ్యసమ శ్రే నమూనధర్మా యువయోస్సకా'కే సఖా భవిద్యత్యచిరేణ కశ్చిత్‌ ॥ 12. వహాంతీ సింధూరం (ప్రబల కఅరీ భారతిమిర త్విషాం బృండైర్చందీకృతమిస నవీశార్క.కిరణం ఈనోశు క్షేదుం నస్తస వదన'పొందర్యలబారీ పరీవావ్యాసోతన్సరణిరివ నీనంతసరటిః 1

86 అంధ్ర కువలయానందము రమును ధరించు నీనదన సౌందర్యలహరీ నిర్ణమునమొర్ల మనునట్లున్న నీపాపట మొకు శక్షేమనుం గలిగించుంగాక . ఇచట వర్శనీయ మగుటచేం 'బ్రస్తుతమగు పాపటను వదనసౌందర్య (వవాహనునకు నిర్ణమనమార్షము (పొల్లుకళింగలు) గ నుత్స్రేనీంచుటదే నిండు చెరువువలెం దూముకుం. గారణమై తన-నోట నిముడని సౌందర్య సమృద్ధి తోచుచున్నది. వదన సౌందర్థుముకూడ వర్గ సీయమగుటటేం (శ్రుస్తుతమే. మజియు,

౫ అంగమును గప్పు నంబుజకాండము భృంగకాంతి నాందు చున్నది. శ్వాసానిలమునలన నాసామౌ క్రికీక మియ్యద నీలమణి యగుచున్నది. కువనములం దుంచిన కర్పూరము కూడ దీపమగుచున్నది. కరములందు ధారగంబోసిన నీరు కాలిన యినుమునందలి నీటివలె హరించుచున్నది.

ఇచటనాయికానీర వోసహా త్వాతిశయమును (బకటించుట కై. సంతాన

శార్యములగు మృణాళమాలిన్యాదులును. వర్గ నీయములుగ వివఖీంహః బడుటచే వానినూలమున సంతాపము గ్రహింపందగినది.

వ కావ్యమునం గార్యమూలమునం గారణబోధ గూర్చబడునో యచట ననునవూనాలంకార మేకాని యీ (పస్తుతాంకుర్మాపస్తుతప్రశంస లుండవు ఎట్లన, కృద్ధి సంాపాధిక్యరూపకారణనుల నూహింపవలెను. చాను అయాను భృడాభశాంచమదకే భృంగాళనాండదిం

జాసొమౌొ కిక మింద్రసీళసరణిం శ్వాసొవిలాద్దానాతే ॥ దశ్తేయం హిఈనాలుకాని కుచరొోర్థ శ్రే తణం దీవతొం ఈప్తాయః పతిశాంబున తృ్య_రత లే ధాళాలబు సంలీకానే ॥

వర్యాయో కము ళ్‌ వీన స్తన జఘనముల వీడనముచే నుళభయభాగములందు వాండినద్కి తనుమధ్యము తగులక నడుమున బచ్చనిది? చిక్కి-నచేతుల కదిలికచేంజెదరిన తామరాకసెజ్బ, కృశించిన సాగరికా సంతాపము నూహింపంజేయుచున్నది.”* 29- పర్యాయోక్రము. గమ్యుమగు విమయమును వేజువిధనుగం జెప్తుట పర్యా యోక్షము, ఊఉ రాహువధూకుచముల వ్యర్థ మొనరించినవానికి నమ స్కౌ-రను, గమ్యుముగ వివమీంపంబడినదానినే వివమీతరూసముకం'ళు సుందరతర మగు రూపాంతరముతో. జెప్పుట పర్యాయోక్తృవగును. ఉత్తరవాళ్య ముదావారణము. ఇచట భగవంతుండు వాసుదేవుడు తన యసా భారణరూపముతో గమ్యుండై యారండే రావునధూకుచ ట్రై యర్థ్య -శారకుడను రూపాంతరముతో. జెప్పబడెను. మజకియు, 7 ఏవనిపాదము లోకమును జూచునో యాలోక మెవని పాదమును జూడదో వారిద్దజు. గూడ జగద్దురు వగు నీ విద్య సెజటుయగరు, ఇందు గౌతమ పతంజలులు తమ యసాధారణరూపముల గమ్మ్యుల్రై రూపాంతరములతో. జెప్పంబడిరి, ముజీయు, నోర్మధ్యస్యాంః చరిమికనమ్మపొప్య నారికం 1 =;దం వ్య ప్తన్య్యాసం (పళిధిలభుజా 'మేపవలనైః శృళాం శ్యాస్సంతాపం వదతి నళీనీష్యతళయనరి ॥ 78. లోకం పళ్యతి యస్యాం ఘః స చి స్యాం్యఘీం న పళ్యోతి శా ధ్యామష్యపరి చృేద్యంవిజ్యా విళ్వశురో స్తవ

౮ ఆంధ్ర కునలయానందను 7% శ్మృనల్ర[ నీఠటికిజెందము శికిషకోరకపు మార్షనాభిమానము నణంచు నీసాదముల నెంతదూరము (పయాస'పెట్టం దలం చినది ? లెలుపుము, ఇచట నెంతదూర మేగందలంపను గమ్యుమాన విషయమే పాదముల నజంతదూరము (ప్రయాస పెట్టదలంపు అశవిధముగంజెప్పబడినది. మజీయు, 7 ఎవని కంబుధి నిమంగము. లోకటప్రసిద్ధులు వ్యాసాదు 'శివని వాహనముల నహింతురు, పాతాళ మెననికి భూమ ణమనుల 'పెన్సై; అకాశను పూదోట, ఇర్యద్రాదులు శాటీ పాలురు మదనుండు చందనతరున్చు నపనో, అట్టి బీనతా సార్వభామునకు నమస్క-రించు చున్నాను. ఇచట నెవనికి వేదములు వనాహననులు నాగములు భూవణములు నిత్యాది అయానాక్యార్థముల వివతు కలుసుచుండగా వేదత్వాద్యా శారమున వ్యంగ్యములే యగు వేడాదులు వ్యాసాది శిశణీయత్యాది రూపముస బెప్పంయుడినవి. ఇంతేకాక 'దేవతాసార్వభాముం. డగసుటను స్పష్టపజుదుటకు వి'కేనణవి'కేవ్యభానవ్యత్యాసముచేం. 'దెలుపంబడినవి. ఈ విషయమున నలంకారసర్వస్వకారుండును ఠి గమ్యమునే 'వేజు విధముగంజెప్తుట పర్యాయోక్షము *” అను నీ సంప్రదాయాగత లక్షణ మునే యంగీకరించెను కాని 78. నిజేద్యతాం హంత సమావయంతౌ శరీషకోళమ్రదిమా భికూనం 1 ఉనౌ కిద్దూయరమిచకా శయానే నిధిర్స్‌లే శుచ్ళదకుం మన స్తే 7. జేసం వంటే ళరథధి శరధిం జేవతాసార్వభామం వ్యాన్యవ హై ఛువనవివళా యస్య వాహాధివాహో? | భూహోపేటి భువనమతలం పుష్కరం ఫుష్పజాటి . శాటీపాలా గృకమఖమాఖాళ్చందవ(దుర్మణో భూ 1

పర్యా మూ కము థి

• ఎవండు చ్మకపుజెబ్బయను కలినకాసననువేతనే రాహు వభూజనమునకు రతోత్సవము నాలింగనాదిళూన్య ముగను జుంబనమ్మాత్ర "కేషముగను జేసెను.

78, చడ్రాభిఘాతప్రస భాజ్ఞ మైవ చకార యో రాహువధూజనస్య |

ఆలింగనోద్రామవిలాసవంధ్యం రతోత్సవం చుంబనమాత కేషమ్‌:॥

ఈ పద్యనిమయమున ఉద్భుటానంద న్థనాభిశవాప పృమమ్ముట రుయ్యక దీమీత జగన్నాధాద్యాలంకారిక బృందమునకు పర్యాయోక్తాలంకా రమే యభిమతము. _ దానిలశయణముకూడ *వ్యంగ్యమును నుందరమగు భంగ్యంతరముతో శబ్దక క్రిచేం 'జెలుపుట్కు యనియే,

ఈ విమయమున నప్పయదీనీతు డిట్లుచెప్పును,

ఈ పద్యమున భగవంతునియందు రాహునధూనురత కర్ణ కాలింగన గహితచుంబనమ్యాత్ర కేషక గృత్వము వాచ్యము, వానుదేవర్వము వ్యంగ్యము. అభినవగు ప్తాలంకార సర్వస్వకారాది (పాచీనులన్ననో ! లక్ష ణమును లత్యుమును కష్టముగ నన్వయించిరి. వారు వెప్పినట్లు రాహాశిర "శ్ళేదాదికము వ్యంగ్యమన్న చో (ప్రస్తుతముచే నింకొక (పన్తుతము తోచి నచో (ప్రస్తుతాంకురమని నేను కల్పించిన (పస్తుతాంకురమే యసును, వాచ్యవ్యంగ్యములు శెండును (వస్తుతములే కనుక వాసు 'బేవత్వము న్యంగ్యమన్న పర్యాయోలక్తమగును, (పాచీనులు వృధ్యాశమనొందిరిఅని,

దీనికి జగన్నాధుని జవా జేమిటంక1ు?

6 ఎవడు. ........బేసెనని” యచ్భబ్దవాచ్యమన వాను జేవుడు విశేషణమగుటచే వాను దేవత్వము నాచ్యమే యసటవలన, వాను "జేవత్వ మెప్పటికి వ్యంగ్యముకాదు. శబ్దశ_క్షీ వకిపాదితమగుదాని "కెట్లును వ్యంగ్యత్వ మిష్టముకాదు- కావుననే (పాచీనులు క్రిష్టగతినవలంబించుట: - ఎట్రన ? అభినవగుపుడు ధ్వన్యాలోళలోచనమున నుద్భటో క్తమగు ఈ అన్యవిధమున, జెప్పంబడునది పర్యాయో క్ష * మను లక్షణమును

= జూవీ చానియర్థ మిట్లు వివరించెను. చెప్పుబడుననుమూటచే అన్యముజు వాచ్యముకంకె నన్యము అని యర్థము. 12

ఏ0 ఆంధ కునలయానందను అను (ప్రాచీనోదాహరణమునుమ్యూతము రాహునధూగతమగు విశిష్ట

రతోత్సవముచేం దత్కారణమగు రాహాశిర శ్ళేదము గమ్యమగుచున్న దని వేలుగా సమవ్వయించెను. అన్యవిధమున్ను=వాచ్యముకంట. వేగు వ్యంగ్యమే. అన్యనిధమున సనుచో తృతీయార్థ ముపలక్షణము: _ ఇంతకు వ్యంగ్యోపలథీత మగుచుం జెప్పయడీనది పర్యాయో క్‌ మని ఫలితార్థము. వ్యంగ్య ముపలత్షణమ గుటచే (పధానముకాదుకనుక వాచ్యవే: చమత్కొ-రి యగుటచే (ప్రధాన మగుటనలన ధ్య్వనిశంచె విలశృణమగు పర్యాయో ' కృమని, ఇచట వ్యంగ్య 'మేమన దానినతదే యచటనే చెప్పెను. ఇచట వాసుబేన (ప్రతాపము వ్యంగ్యముగ వివథ్నీంపంబడినది కాని యది చమత్కార కాకపోవుటచే పర్యాయో ర్త మేయగునని,

ఏతావతా దీఖీతులవారుచెప్పిన వాను'బేవత్వము వ్యంగ్యమను విషయము అభినవగు ప్తపాద పర్యంతమగు (ప్రాచీనుల శెవరికి నభిముతము శాడనుట స్పష్టమే. వానుదేవత్వము * ఎతడు. ..జీసె *” నని యచ్చబ్ద వాచ్యమగుటవలన, వ్యంగ్యముకాందగదని తేలుటచేతనే వారు క్లివ్లగతి ననలంబెంపవలసి నచ్చెను.

అలంకార సర్వస్వకారుడును ౪ గమ్యమునుగూడ 'వేజువిధమున నభిధానము పర్యాయో_క్రము ” అని లతణమును జెప్పి వీమ్మట నిట్లు శంకించుకొని సమాధాన మొసగెను. గమ్యమగుదానికే యభిధానము సంభవింపకుండుటవలన కార్యాదిద్వారముననే చెప్పుట యని, అట్లు ఇెప్పుటచే * చకపు దెబ్బయను 7” ఇత్యాద్యుదాహరణమున నాచ్యను రాహువధూనురతము నాలింగనరహితముగను చుంబనమాత శేషము గను జేయుట డానికి. గారణము రాహాశిర క్ళేదము, అదే వ్యంగ్యము: కాని దీవీతో _క్సమగు వానుదేవత్వము కాదు. అది 6 యతడు” అను యచ్చ్శబ్దవాచ్యము, (వకరణలబ్ధము నగుటవలన.

ఇట్లు మమ్ముట సతమందును యచ్చ్భబ్దనాచ్యుండు (పకఠణలబ్ధుడం నగు భగవంతునియందు. రాహువధూసురతచుంబన నూతి శేష ర్స తము వాచ్యము కాగా రాహాశిర శ్ళేదళ _ర్భృత్వమే వ్యంగ్యముకాని

పర్య్యాయో క్షము క్రో పవంచ గమ్యుమగుదానినే వెప్పుట యనులశణమున కసంభవము నాళంకించుకొని చెప్పుచున్నాడు. వది గమ్యుముగునో చానికే శ క్రొచే దీలీతో కృమగువామ'జేవత్వ మిదివరలోం జేస్పినకారణముననే న్యంగ్యము శాదు. ఏనంచ దీమీతులవారు సర్వపాచీ నాలంకారికాఖిమతముళకు ఈ నిమయమున చందదికాకర్త జగన్నా ధుడుదెవ్పినచానిని దూనీ.ంచి దీమీతులవారు చెప్పినదానిని సాధించుచు న్నాందు. ఎట్లన: _ పర్యాయో ' క్రములో విషమయమగు వానుబేవత్వరూపమున నవగమనము విశేషణమర్యాదాలభ్య మగుటచే సుందరము కాదనునది యాలోచిం పనిమాట. ఎందుచేత ? పర్యాయో_క్రమున న్యంగ్యముకంకు వాచ్యమే సుందరమగుట సర్వసన్ముతవిమయ'ముక డా ! (పక ఫతేమందు వాచ్యమగన శావాునధూసురత చుంబనమాత్ర కేవ కర్భత్వమునశ్తే వ్యంగ్యమగు వాసుదేవత్వముకంకొ చమక్కొౌంరిత్వ మిష్టమే యగును, వాసు బేవత్తుము సుందరము కానేకాదు. వాసుదేనత్వమే సుందరమైనచో ధ్వనియే యగునుకాని పర్యాయోక్యాలంకారము కానేకాదు. అలంకారనర్వస్వు ఖండన్నప్రవృత్త మగుదీ వీత్యగంధమునకు అలంకారసర్వస్వాగంధివిరోధ మును జూపుట మంచిదికాదు. ఇంతేకాక అలంకారసర్వస్త్వుమును దీశ్నీశుడనువరించి ననుటయు మోసగింపే వీవీతులవారు. “*కువలయానండారుభమున(గాని చిత మానూాంసారంభమునంగాని సర్వస్వ్యాగంథవిరుద్ధముగ 'జేమియు "చెప్పనని ప్రతిజ్ఞ చేసిరా 1 ఇంతియకాదుసరికచా ! తన యభిమతమునుమ్య్శూత్రమే యంగీకరించుచు విరుభ్ధాంశమును ఖండించుచునే వచ్చిరి. అందువలన జగన్నాధథో_కృములు దూపణములే కొన్చ, అని ఈ చంద్రికాకారుడగు వై ద్యనాథుడు 'చెప్పినదంతయు బాగున్నది శాని సర్వప్రాచీనానభిమతముకావున వాను దేనత్వము వ్యంగ్యముక్తా దన్న జగన్నా ధునిదూమణమునకు సమాధానము "చెప్పక జానిక్షి వ్యంగ్య త్వము సాభింపకయ వాను జేవత్వరూపవ్యంగ్య మనుందరమున్న చానినిమా (శ్రమే (హించి యిష్టాప త్తిచెప్పుట యేమిన్యాయమోా ఊహింపరాదు,

రె అంధ కువలయానందము

జోధనము సంభవింపకపోవుటవలన కార్యాదిద్వారముననే యభిధానము లశుణమందు. వినథ్నీంపంబడినదని లకణమునుగూడ క్లీష్టముగ నమన్వు యించెను,

లోచనకారుడగు అభినవను _వపాదుడును * వేయువిధమునం చెప్పం బడునది సర్యాయో కమి ను నీలక్షణమునే యంగీకరించి చాని యుడా పారణమందును వాచ్యమగు శార్యముచేం గారణమును వ్యంగ్యముగం జూచీ యందు లయణమును లత్యనామమును గీ ప్టముగ సమన్వయించెను వాచ్యముశం'బ నన్యవిధమగు వ్యంగ్యముతో నుపలఖ్సీతమగుచు. నేది ఇెస్పంబడునో యది పర్యాయమగుజపకారాంతరనుగు, వ్యంగ్యముతో నుపలక్నీతముగం చెప్పంబడునది పర్యాయో క్షమని,

ఈ శ్లేశమంతయు. నెందులకో యెజుంగము. గమ్యుమగునదే రూపాంతరమున వాచ్యమగుటయం జెన్నో యుదాహారణములు చూపం బడినవి కడా ! *చక్రపుజెబ్బయందలి కఠినశొసనముచే నను (పాచీకో జాహరణముకూడ స్వరూపముతో గమ్యుమస భగవంకురిక్తి విశిష్ట రతోత్సవకారిత్వరూపముతో నభిధాన ముందుటచేం జక్క_గ సమళ్వితమే యయ్య్యును, అందు కాహానిర క్చేదమే గమ్యమన్న చో బూర్యో క్త రీతిగం (టస్తుతాంకురమే యగును, -

(స్తుత ముప, కరాపాశరోనూ(తావశేషముచే నాలింగన - వంధ్య త్వాద్యాపాదనరూపము వాచ్యము నుపభగవంతునిరూపాంతరో ముపవాదితము కాగా నావాచ్యముచే వానుబేవ త్వరూపముతో భగవ దవగమనము పర్యాయో_క్తమునకు విషయము. ,

సుందర మగువ్యాజముచే నిష్టమును సాధించుకొనుటయుః

బర్యాయో క్త మగునందురు, ఊ నేను చూతలతను జూచుట ేసచున్నాను. మిరిద్దణు నిచట నుండుండుం

వ్యాబన్తుతీ. క్రీ ఇచట నాయిళను నాయకునితోంహార్చి చూతలతా డర్శనవ్యాజు మున. వెళ్లుచున్న సఖ వారికి స్వేచ్భా సంపాదన మను నిష్టమును సాధించుట పర్యాయో కము. మజియ్యు = స్పురాధ ! నీయొడిలోదాచిన నాబంతి నిమ్మని యామె నీవిని విప్పుచున్న కృష్ణుండు మికు సంతసము నిచ్చుగాళ మొదటి యుజాహరణమున నితరులయిష్టమును సాధించుట, ఇచ టనో 1! బంతి యున్నచా * యని పరీఖీంచుటకు కోకముడి విష్పుట యనువ్యాజముతో తనకోరికను నెరవేర్చుకొనుట, ఇదియేభేదము, 80. వ్యాజస్తుతి. నిందాస్తుతులభచే స్తుతినింద లభివ్య క్‌మై నచో వ్యాజస్తుతి యగును స్వర్షదీ 1 నీకు వివేకమేది ?* పాపులంాడ న్వర్షము నొందించు చున్నావు, దూతి! మంచిది, మతి మంచిది. నాకై దంతములచేతను గోళ్ల చేతను గాయ పడితివి. ఇంతకంకు నేమిచేయవలయును 1 నిందచే స్తుతి వ్న క మగుటకాని నుతిచే నిద వ్వ క్త మగుట కాని న్తూవ్వ్త్‌ స్తు ఫ్ట్‌క్త వ్యాజస్తుతి యగును. స్వర్శదీ 1 నీకు వివేశ మేది? ఇత్యాద్యు చావా రణమందు వివేకము లే దను నిందాన్యాజముదే గంగ సుకృతిని వలెనే పాతకీనిశూడ స్వర్గము నొందించుచున్న దను వ్యాజరూపనిందచే గంగా (వభావాతి శయస్తుతి, “దూతి! మంచి” దీళ్యాద్యుడాహరణమందు నాశై. మహోశ్లేశ మనుభవించితి వను వ్యాజరూపస్తుతిచే నీవ (శ్రీడించుట కేగి తివేకాని నాకాఆ క్షేగలేదు. దూతికాధర్మవిరుద్ధకారిణి వగు నిన్నుగూర్చి సి గ్గగుచున్నది; అనునిందయు వ్య _కృమగుచున్నది, నుజీయు, 79. చేహీ మక్క_ందుకం రాఖీ పరిధాననిగూహీతం | ఇతి విప్రంసవవన్నీ వీంతప్యాః కృష్ణో నుకేఒన్తువ 8

ర్క ఆంధ కువలయానందము శాజు! సీశార్యమద "మేన? యుద్ధ మొనకింవ సీ వొక్క- గుజ్టమునెక్క-గా నీశ్యత్రువులు నప్తన ప్రి (ఏదుగుజ్జముల) (రవి నమామాఢులగుచున్నారు.

*4 వివ్రనియర్థ భాగమును వారియు నింళొకయర్భ్‌ ము గిరిజయు శైళారర.. జీన! ఇట్లు భూతలమందు వారునిలేమి కలుగగా గంగ సాగరమును శశికళ యాశసమును నాగ ములు సౌత్యనును పొందెను. సర్వజ్ఞ త్వ మిాశత్వము నిన్ను, బొందెను, నన్ను భియోటనము పొంటెను,

ఇచట మొదటియుదాహారణమున సస్తన విపదములోని శ్లేషమూల

నింాన్యాజముచే స్తుతి వ్యక్రమగుచున్నది. రెండవ యుదావహారణ మందు సర్వజ్ఞడళవు సెర్వేశ్వరుండవు ననువ్యాజరూపరాజస్తుతిచే నాదు 'వైదుస్యు దారిద్ర్యాదుల నన్నంటి 'నెతింగియు నెక్కువగ నిచ్చి రథీంపం గలిగియు నాకించుకయు నీవు, అనునింద వ్య క్రమగుచున్నది. ఇదంతయు నించాస్తుతు లేక విషయ మగటలో నుదడాహరణము. భిన్నవిషయ మగుటలో నుదాహరణము, నిందచే స్తుతి వ్యక్త మగుట యెట్లన,

• నానర 1! నీవెవరు ? రామరాజభవననున సంజేళశహరుం డను, వెనుక వచ్చిలంకంగాల్చిన హనుమంతు డిప్పు జెక్కడి శేలాను! ఇంద్రజత్తుచేం గట్టంబడె నని కవీకులము కొట్టితరిమివేయగా 'జెదరిన యావనమృగము హనుమం “(04 చిరకాల పేవితుడను శాజునకు విఫలుడగు కవి చెప్పిన చాళ్యమిది ఈ. కస్త్వం జావర శామరళా జభవ నే లేఖార్ధసంవాహకో యాళః కత ఫపుళాగతస్సహనుమాన్ని రగ్గలంకాఫురః ॥ బద్ధో శాతుసకూను లి కపిఖిన్సంతాడి సర్దితః స వ్రీడాత్తపకాభవో కననుగః క్కుతేతి వజ్ఞాయలే శ

న్యాబస్తుతి. రఫ్‌ తుండు సిగ్గుచే పరాభూతుడై యొక్కడి కేగానో మయొజబులకాదు. ఇచట హనుమన్నిందదే నితరవానరస్తుతి వ్యక్తము, స్తుతిచే నించాఖి వ్యక్తి యొట్లన, *1 ఓక్రురంగమ ! మాటిమాటికి ధనికులమోము చూడను వారి గరువపు పలుకులు వినవు, అసతో వారికడ "శీ/వు. సకాలమున గరికపరకలం దిని న్మిద వచ్చినపుడు నింద్రింతువు. అట్లుండుటకు నీవెక్క.డనేమితీప మొనరిం చితివో నాకుం జెప్పుము. ఇచట కురంగస్తుతిచే రాజసేవచే అన్నుండగు తనయొక్క-నింద వ్యక్త మస చున్నది. ఇది యప్రస్తుత్వపళంసావిశేష మని యలంకారసర్వ స్వకారుం డనెను. అందుచేతనే కదా! యిట్లు బోధింపబడినది. సాకాప్యనిబంధన్నాపస్తుత (పశంసోదాహరణాంతరము వై ధర్మ వ్రముతోం నాడం జూడంబడుచున్నది. ఎట్లన, జలజనుగంధములు నుఖశీతలములు నప నీవనన వాయువు లిందీవరి శ్యాముని రాముని స్వేచ్చగ సేవించుచున్నవో యవి ధన్యములు కడా! ఇచట వాయువులు ధన్యము లను న్యప్రస్తు తార్థమువలన జ నధన్యుండ నని వై ధర్మ్యముచేం (బస్తుతార్థము (ప్రతీయమాన మగుచున్న దని, దండి యీసారూప్య నిబంధనయే. అప్రస్తుతప్రశంస శాని శార్య అనతి నవనావాడాలు కి!1. యద్వ క్షం ముహూారీక్షసే న ధనినాం యూసీ న చాటూన్మృకూ వైషాం గర్వవచళ్ళృణోషి న చ కాన్పత్యాళయా ధాపసి | కాలే ఇాలకృణాని ఖాదసీ జరం న్మిచాసి న్మిదాగ యే తక్క నూహ్‌ కురంగ కుర భవథా కింశామ ర స్తం ఛజః ॥

కథ అంధ్ర కునలయాళణందము. శారణభావాదినిబంధన యగునద్రి య్యాపన్తుత్యపశంస కాదని యిట్లు ఉజూహరించెనుం ఆనమయమునందలి స్తుతియు నపస్తుత్నపకంస యసగును, ననమందు వారిణములు పరులసీవింపక య(్రయత్న లబ్ధ ములగు జలతృణాది వస్తువులతో నుఖముగ జీవించు చున్నవి. రాజూనుసరణ న్లేోముచే దుఃఖతుం డగునభిమానిచే నిచట న్మష్రస్తుతమే యగు నీమృగవృ త్తి కొనియాడంబడుచున్నది, నిజమున కిచట స్తుతిచే నిందాభివ్య _క్రీ యని య్యాప్రస్తుతపశంన కంచ విశేష ముండుటంబట్టి, న్యాబస్తుతి యగుశు యృ్వుక్తము. అటు శానిచోం (్రుసిద్ధవ్యాజస్తు త్యుదాహరణములందును నప్రస్తుతము లగ నించాస్తుతులచే (బస్తుతము లగు స్తుతినిందలు గమ్యము లయినంత మ్యాత మున న్యాజస్తురి యంతయు న్మప్రస్తుత్యప్రశంసయే కావలసివచ్చును. వనంచ ఈవిధముగ నెచట నొకదానిస్తుతివినతుచే మణియొక చాని స్తుతి చేయంబడీన నచటను అన్యస్తుతి వ్యాజమొచేం దదన్యస్తుతి యను నర్ధానుగము ముడుటవలన వ్యాజస్తుతియే యగును.

83 శృగ్రగ్రుశ్తీ! యిీశుక శొబక నేకొండమిాద నేమివేరిటి తప మొనరించెనో ! నీయధరారుణ మగు దొండపండును గొరుకుచున్నది.

ఇచట శుకశాబకస్తుతిచే నాయిక్రాధరసాభాగ్యాతిశయస్తుతి యఖి వ్యక్త నుగుచున్నది.

83, శిఖరిణి క్వనుశామ శియిచ్చిరం కిమభిధానమసావకరో త్తీవః ॥

ఛకుణి యేన త వాథరపాటలం దళతి వింజఫలం కుకఖాబక? |

వ్యాజనింద 97 81. వ్యాజనింద ఒకని నిందచే మజొకనికి నింద గమ్యుమైనవో వ్యాజనింద యగును. ఉః ఓ (బవ్మాదేవుడా ! పూర్వ మెతండు నీతల నొకడానినే (శ్రుంచెనో అతండు నింయ్యుండు. ఇచట దారుణపరిణామము కల సంసారమును బన ర్హింపంజేయువిధి యొక్కనింద హంగనిందచే నభివ్య క్షమై వ్యాజనింద యగూచున్నదిం మజీయు , ఓకాకమా ! నీ వఆచుకొనుము. నీత్ర 'స్పేమున్నది ? సవా శారతరువ్టున సరభమగు కోకిలతో సహవాస మొనరిం చిన విధియే విశీవముగ నిందియం దగినవాడు. ఈవ్యాజనింద యేయాలంకారికునిచేతను జెప్పంబడకున్నను అన్య స్తుతొచే నితఠునిస్తుతి వ్య క్తమగు నను నై దవరకపు వ్యాజస్తు3కిం (బ్రతిద్వం ద్విగా నిందు 'జెప్పంబడినది. ఓయి! అన్యస్తుతిచే నన్యస్తుతి అన్యనిందచే నన్యనిందయు గమ్యు మగుచోట వ్యాజస్తుతి వ్యాజనిందాలంకాగముల నంగీకరించినచో స్తుతి నిందారూసా (ప్రస్తుత ప్రళశంసోడాహరణములు కూడ వ్యాజనిండా వివమయ ములగుటవలన నందు, నప్రస్తుతప్రళంస చెప్ప వీలులేదు, అన్నచవో 'వేటుచోటం (ుసిద్ధమగసు నలంకారద్వయ మొకచో కలియుట దోషము కాదని సమాధానము 'చెప్పుచున్నాండు. స్తుతి నిందారూపమగు న్యప్రస్తుత వృ త్తాంతమువలన సదృశివృత్తాంతము. (ప్రతీయమౌాన మగుశట్టి “లోపల నెక్కు.వఫ్మిదములు)! ఇత్యాది స్థలమందు, లస్ఞైవకాశ యగు సారూప్య నిబంధనా (ప్రస్తుత్మపళంస యిచటను నున్నచో దానిని వారింపరాదు. 18

రికి అంధ కవలంయానందము అన్యస్తుతిచే ననస్ధస్తుతీ యన్యనిండచే వన్యనిందయు ననువ్యాజస్తుతి వ్యాజనింద లుండిన నవియు స్వచ్చగ నుండనచ్చునుగాని య్యాపస్తుత శంసను వీడ వీలులేదు. యద్యవీ కజ్రాకమాా సేవజచుకొను మిత్యాది యందు విధినిందచేత, తన్మూూల కాకనిందచేతను నవి శేషం డగు రాజు యొక్క నింతయు రాజుచే విజ్యాంసునితో సమన గారవింపం బడిన మూర్ధని నిదయు తోచుచుంటచే నచట సాకూత్యూనిబంథనా 'ప్రస్తుతప్రశంసయు నున్నది. _ అట్లుండినను నాయ'ప్రస్తుతపళంస వ్యాజో నిందామూలమే. యగుటచే మొదట తోచిన వ్యాజనింంయు నచట వారింపరానిది. ఏవంచ యాయ్యాప్రస్తుతపశంస వా్యాజనించదామూలక ము వ్యాజ నించారూపము నగుటబేం జమత్కా-రాతిశయజనక మగును. ఇస్లే వ్యష్థ్రదస్తుతినూూలక ను వ్యాబస్తుతిరూపనము నగు న్నపస్తుత్యపశం సయుం గనలుడుచున్నది. ఎట్లన్క

• లావణ్యధనవ్యయముకు_ అెక్కచేయలేడు.. నొప్పే మును బొంచెను. విటుల వృాదయమునండు చింతా జ్వ్పురమును జ్యితించెను. ఈదీనురాలును అనుకూషకను ణుండు లేకుంటనే చెడిపోయును. (సొమ్ముపోక, గొప్పు (ప్రయాసవురాక (ప్రజలాబాధ నిరర్ధకారంభము సిద్ధింప) ఈతలోదరినిసృజించు. విరించియేమి తలంజెనో కదా! ఇచట న్రస్తుతపు తరుణియొక్క.. సృష్టి నించదావ్యాజముచేతను తరుణీ నిందావ్యాజనుచేతను తరుణీ సౌందర్య(ప్రళంస, (ప్రళంసవీయనుణ కవిదే

88. లావణ్యద్రవిణవ్యయోన గణితఈః శేళో మహా నార్జితఈః న్వచ్చందం చరతో జకన్య హృదయే చింతోజ్వతో నిర్మిత? ఏిజూసి స్వగుణొ నురూ. పరమణాఖావాడద్వలాశీ వాతా శో౬ర్థ క్సేతని కసా వినిపాక వన్వీటిదూం ఈన్వ ణా 8

ప్యోజనీండీ రం వీవవీంపంబడిన న్వకవిత్వముయొక్క- సృష్టి నించావ్యాజముచేతను కవి త్వపు నించావ్యావబముచేతను శళ్హార్థనుల చమక్కొ-రాతిశయ [ప్రశంస విషయ మంత సమంజనముగాలేదు. విరాగి కిట్టళ్ళంగార విషయములందు (శున్ఫ త్రియుండదు కనుకన్కు రనమున కనుగుణము కాక పోవటవలనను నీ విళల్పములం విఠాగివని తలంపశక స్రమాకాదుః, రాగితలంపులందును, నీ దీనురాలి కనుకుత్సితవాక్యము చెడిన దను నమంగళవాక్యము నను చితమఐ లగుటనలన, ననురూపఠముణుండం లేకుంటచే ననున దసలే తగని డగుట శలనశు నీ తలంచులు రోక్తునిననియుం దలంపరాదు. నే నాత రుణికిందగ నను తలంపుకూడ రాగి యగుతాని కనూదితను యగును గజా 1 అట్లయ్యు వివమీతచుగు స్వకవితాసాందర్యరూప (ప్రస్తుతార్థమిం దన్యాయ మించుకంతయు లేదు. వాచ్యార్థ మసమంజనముగ నున్నను న్మపస్తుతప్రకంస యుపసన్మ్న మగుటంబట్టియు వాచ్యార్థ మింద సచుంబ సముగా నుండుటబేతను (ప్రాచీను లీపద్యము. నప్రస్తుత (ప్రళంసాపరనుగ ఇెల్పికిం 'తొను చెప్పీనదానినే కొంచె మాలోచించి కారణము కూవీ నిపేధించుట నావేపస మందురు.

ఉ॥ చర్యద్ర ! దర్శనమిమ్ము ! వలదు లే! వ్రియాముఖ మున్నది.

• ఇచటం నోరినచంద్రదర్శనను (వియాముఖ ముండుటచే శననసర ముగ దలంచి వలదులే ! ఇత్యాదిచే సూచింపంబడిన నిషేధ మావ్నే పను మజీయు,

6 ఇదు రై మర్థ్యతణదు కెప్తూనలదనపతీవమన గా6 దలంళి దీనిక గశార్థత కంశింత కాడు అరై వర్థ త్‌ో నాకేధమనుగూర్చి శారణవశాళ్రన కవీధొనమగటంబట్టి.

160 అంధ్ర కువలయానందము

• క్రనివరులారా ! సాహిత్యసమ్ముదమును_ మధించుట వలనం గలిగిన కావ్యామృతమును రవమీంపుండుం కావ్యార్థచోరులు రాతసులవలె దాని నపహరించుట కధికమగుచున్నారు.. పోనిండు |! అందజు స్వేచ్చగ శహింతురుగాక.. కవీశ్వరుల శెక్కుడను లోపములేదు, "దేవతలు రత్నముల 'ెన్నిటినో యపవహారించిన నిప్పటికి సమ్ముదుండు రత్నాకరుందేకదా ! ఇచట మొదట్‌వాక్యమున ప్రార్థి తమగు కావ్యార్థచోరులనుండి రతణ మును సముద్రగత రత్న రాశివలె స్వలిఖలౌర్థ వై చ్యిత్యముల కయయత్వము నాలోచించి నిపే.ధించుట ఆవ్నేసము. కొంతమంది నిపేధా భాసమునుగూడ నాశ్నేపముగానే తలంతురు. ఊఉ! నేను దూతిని గాను. అమెతనుతాపము కాలానల నదృశముగ నున్నది, అలంకార సర్వస్వకారాదులు కొందథిట్లు చెప్పుచున్నారు. నిపీధ మూర నూశేపము కాదు. ఏ నిపేధము కాధితమగుచు నర్ధాంతర మందు బర్యవసాన మొందినదై కించిద్విశ్రేషమును సూచించునో యది యాశ్నేపము, ఎట్లన దూతి చెప్పుచు నేను దూతిని కా నను నిపే.ధము ాధథితము కావున నాభాసరూపమై నంఘటనకాలమునకుం దగిన దొంగమా టల విడిచి నిజము చేప్పూషయందు బర్యవసాన మొందుచు. నీవిప్పుడె దు ఫాహిక్యపాథోనధమధనోక్థం శావ్యాచ్యుకం ఈళక కాళశంద్రా యత్తేస్య దై శక్యా ఇవ లుంకువాయ కావ్యార్థచోరాః (శ్రగుణీభవంతి & గృహ్హాంతు సక్వే యదివా ఆటీకేచ్ళం శా స్లీ మతిః క్వావీ కవీళ్యరాణాం | రల్నేమ లుప్తేషు బహాుష్ట్టమ రై ైరణ్యాపి రళ్నాకర ఏపనింధుః 8

ఆమేపాలంకారము శ వచ్చి నాయికను రజ్నీంపందగు నను విశేషమును సూచించుచున్నది. మజీయు,

రాజేంద్ర! మేము సంబేశహారులము కాము, జగత్కు_ టుంబి వగునీ కిప్పుడు శత్రువెవ్వడు కనంబడండు. ఇచట సంబేళబోరులు చెప్పుచు మేము సంబేశవోరులము కామను నిషేధమువాధితమై సంధికాలమునకుం దగిన కై తవవచనములవీడుటచే యథార్థవాదిత్వమునం బర్యవసన్న మగుచు నీకు శతుభొవముతోం జూడందగినవాండు లేడు. అందజురాజులు భృత్యభావమున సంర్‌ వీంపందగినవాలే యను విశేషమును సూచించుచున్నది. విధి న్యక్షమె నిషేధము తిరోహితము కాంగా నదియు నాశేప మగును, మనోహర ! నీవేల మేంగినవో నేనచటం బుట్టుదునుగాక, ఇచట నీవేయుము అనువిధి వ్య క్షమై వల దనునికే.ధము కప్పబడినది. కాంతుండేంగు 'బేశమందు తనపుట్టుకను గోరూదుం దనమరణమును సూచిం చుటచే గమననిషేధ మంతర్భానితమైయున్నది. మజియు,

• వీరూ్యత న న్నెంతోకాలము పౌధింపదు, నీ వేగదలం చిన నేసము, సంజేవామేల ? ఇచటను నీయ్యాత్ర నన్నెంతోకాలను హాధింప దని తనమరణ సూచన ముచే గమనని పషేధ మంతర్జిత మయ్యును.

88. విరోధాభాసము విరోధ మాపాతరమణీయముగం గనంబడీనచో విరోధా ఊఉ తన్వీ! హారములు లేనివయ్యుళో.నీపచములు " హోరులే _
89. న చిరం నును తాపోయ త్య 1యాాళో తి ల ఆపతి యాస్యవి యారవ్య క | నప స్ట తో

పి అద్మథ కువలయానందము ఇందు వోరరహితములయ్యూ వోరులుణనునోవారనము. లను స్లేష దుకాలకను విరోధాభాసము, మజటీయు

• ఆనలుని వలని భయముచే శతురాజలనలె విరద్ధధర్మ ములుగూడ భేదము వీజెను గాబోలును. అందుచే నానలుండోబజముచే మ్యితజిత్తయ్యు నమ్మిత్రజిత్తును చార దృక్క్‌ంయ్యు విచారదృక్కు-.నునయ్యెను. విరోధ నమాభానరూపో[ రేక ప్రధానము వనిరోధాభాస మని పూర్వుముకం'కె ఖేదము.

84. విభావనాలంకారము క శారణములేకున్నను గార్యము పుట్టుట విఫౌవన. ఊ లక్రుక పూయకుస్నృను బదద్వయనబు ర_ర్తముగకున్నుమి ఇచట అత్తుకవూలత యను కారణను అేకున్నను పదనులందొు రో క్రీము "చెస్సంబడినది. స్వభావసిద్ధ మగు రో _క్తనర్థమః పదములందుండుట చే విరోధము లేదు. మజియ్యు (తాగకుండగనే మదించినహూంసలు కలది సమాణ్ఞర్దనము లేఠశయే నిర్మలాశాళము, శుద్ధి చేయక యే నిర్మలో దళము సగు లోకము మనోహరముగ నుండెను, ఇచట పానాదిపసిద్ధహేతువ్రలు. లేకున్నను మదాదికార్యములు కూర్చండెను. వర్గ శ్రమూనశరత్సమయమే వానికి హేశుశ్చు కావున వీిరోధములేదు. మణియు,
85. గ్రతీపభూయెడ 80 తతో భియా విద్ధధరై శ్రర కేతృతోస్షుతా | అమిర్రజిన్మిరజిదోజసా ంకద్వి చారవ్యక్భారద్య౫వ్యత ర్తత

విధానణాలంళారము కలికి

• శుందరికి జుట్టముడుచుటబే. నురభినఖనును కాజశర ముతో లూనకుసుమయగు లతయొక్క వ్యంతము నందును తుమ్మెదలుండెను,

ఇచట లతయుందు పువ్వులు లేకున్నను తుమ్మెదలున్నట్లు 'చెస్పంబడి నది. అతుమ్మైదలుండుటకు కామినీకబరీసం్యకాంత సౌరభములగు నరపలినఖకములసంబంథరూప మగుకారణాంఠరము విశేమణచ్వారమునం జూపుటచే విరోధములేదు.

2. కాళణ ఈనముగ్రముగానున్నను కార్యోత్స త్తియస

యు పిధానన యగును,

ఊఉ రీళ్షములు కతిననులును కాని కాణకులచే శదమండు

లోకమును జయించుచున్నాండు,

ఇచట లోకవిజయమును సాధించుటలో. గారణములగు పౌణను లకు తీళ్ణ్రత్వాది గుణవై కల్యము వర్జింపయడినది. నుజియు,

ఉపవనపవన కంవితములగు చూతచంపకకేణుత్రలు చారి నదుళఈవారికన్ను బం బడకున్నను స్మాళువ్లులం జేయు చున్నవి.

ఇచట 'బాహ్పోద్గమనహేరువ్రల కసమ్యగ్రత్రుము పృర్శ[క్రియారాహి త్యమే.

ఈ రెండవ విభాననను దండి విేపోక్తి యనెను. అందు మొదటి యుదడాహరణమున మన్మధ మహిమాతిశయ రూవనిశేషము, 'కెండవ యుదాపారణమున చూతచంపక'ళేణువుల కుద్దీపకతాతికయకాప వని'కీవ తుక్ను 'చెప్పంబడుటంబట్టి మేము తీళ్ణత్వాదికై కల్యముకూడ్‌ విశిష్ట కారణాభానరూప మగుటాదే విభావనగాం జెప్పీతిమి న

98. కరతనుకబరీవిధాయితా కురభివ ఫేన నేంద్రపొణినా | ఆవచికపనావీ అల్లరీ కకూజని దృంరనీలీకకట్పుణా $

క్షే0క్ష అంధ కువలయానందము విఖావన యగును. ఊఉ! రాజూ ! నీయసిభుజంగము నకేందులనే కజచుచున్నది. ఇచట నరేం్య్యదు?ఎ విషవై ద్యులు పానుకాటునడ్డగించు. మందత్రౌష ధులుశకలవారు "శ్లేమచేం (గ్రహింపంబడిరి. కావున (ప్రతిబంధకమున్నను కార్యోత్స త్ర అయ్యెను. మజణియు, 8? శ్ర, పరాజేంద ! నిప్రతాపతపనుం డాతప్మతములేని శ్మత్రుగణ మును వీడి యాతవ్యతమున్న _ శత్రుగణమునే శావపెట్టు చున్నాడు. చిత్రము! శారణము కానిచానినుండి కార్యము పుట్టుట నాలన విభావనం ఊ ఈ వీణానినాదము శంఖమునుండి పుట్టుచున్నది. _ నమి యద్భుతము ! ఇచట శంఖముగం గమనీయమగు కామినీకంఠముు వీశానాదముగ శామినీగీతమున్ను నధ్యవసానము 'చేయంబడుచున్నది. కావున నకార ణమునుండి కార్యోర్ప త్తి. ర్‌, కార్యవిరుద్రమగు కారణమునుండి కార్యము పుట్టుటయు నొళవిభావన యగును. ఉ॥ శీతాంళుక్రిరణము లాతన్విని కాపపెట్టుచున్నవి కన్నము. లు బ్‌ ఇచట తాపనినర్తకము లగుటచే తాపవిరుద్ధములగు చం[ద్రకీరణ ములచేం దాపోర్పత్సి చెప్పంబడినది. మజియ్యు 8 చికం కవరి కాజేంద (వకాపతపన స్తవ । ఆశారస్మర్రముత్స న. సాతషద్రం ర్విషద్దణం జ

విభావనాలంకారము శే05 క కుమూరనూర్యు. డుదయింపరాా. గువలయోల్లానము నమత భాతియుః గన్పట్టుచున్నది. శత్రురాజకుమారుల పాణిపద్మములు ముణుచుకొనుచున్నవి, మటియు,

• నివేకములేని కుచద్వంద్వము. ముల్లోకముల ాధించుం గాక (శ్రుతిపరిచితికల కనుగవకు జనమారణ మనుచితము, పూర్వోదాహరణనులందు కారణము శార్యవిరోధియగుట స్వాభా వికము- ఇచట నన్ననో [కుతి పరిచయరూపాగంతుక గుణమూలక మాం ఇదియే భేదము.

6. 'శార్యమువలనం గారణ ముత్పన్నవిగుట యాటవ విభావన." ఉ! నీకరమను కల్పవృతుమునుండికీ రి సమ్ముదముదయిం'చెను, మజీయ్యు

• కొండయందు లత పుట్టునుగాని యెప్పుడు లతయందు: గొండ పుట్టదుకదా! ఇప్పుడు చానికి విపరీతముగ నీక్రనక లతయందు గిరిద్యయ ముదయించెను. త్ర, వి శేషోక్ర్యలంకారము, సంపూర్ణ శారణమున్నను _గార్యము పుట్టకుందుట విశేషోక్తి, ఉక మన్మథదీపము మండుచున్నను మననునందు స్నేహశత్వ 90 ఉదిలే కుభూరనూశ్యే కువలయముల్తనతి భాతి నమృతం! ముకుళీభవ౦ితి చిరం పర రాజకమారపాణిపద్మాని. నత రభారిజ వతమ్యతములకాంతి. అతతభాతి = రాజకులమునకుం కా శను లేమి న తశ్రభాతి = ఆతత్రభాతి, ఆనియుసదవీభాగము,

91. అవివేకి కుచద్వంద్వం నాంతువాను జగత్తం్రయం (శుత్వవణయినోరళ్ల్లోరయు క్షం జనమారణం ॥ 93 జూతా లకా పాశ్రైలే జాతు లతాయాం నజాయళలే నెల! సల్యవతి తద్వివరీరం కనకలకాయాం గిరిద్వయం జాతం ॥ కేశ

106 ఆం[ధ కువలయానందము యము కాలేదు. మజియు, సంధ్య యనురాగవతి, దిననమామె పురస్సరము, అట్ల య్య్రుంగలయిక లేదు. దై వగతి యరిచ్మిత్రము కదా ! 86. అసంభవాలంకారము. ఒకకార్యము పుట్టునసి తలంపనట్లువ చుట అసంభ వాలంకారము* ఉఊ గోపబాలకుండు కొండ నెక్తునని యెవం జెటుంగును 1 మటజీయు,

• క్క సముద్రము సీటెకీ ముఖ్యస్థానము రత్నాకరము నని "మేము దీనినాశ్రయించితిమి. కానీ యింతలో నీ యగ _స్త్యముని. దీనిని పుడిసిలించి నాడుపాజుమకరాదులు కల్గున ట్లాదమించునని మయొవం డెజుంగును +

8. ఆసంగత్యలంకారము. శార్య కారణములకు ఛిన్న బేశములందునికి విరుద్ధమగుచో నసంగతి యుండును, ఉ॥। జలధరములు విమనుం[ద్రావం బధికాంగనలు మూర్చ నొందిరి. వశార్యకారణములకు 'వేజలుచోనునికి విరుద్ధమగునో వానికూర్చు అసంగత్యలంకారము. ఇచట వివపాన మూర్భలకు భిన్న బేళత్వము మజటియు, ఖల భుజంగుని యీవధ[కమము చితము. ఒకనిచెవి కొటికీన నుజొకని (పాణము పోవును.
9. అయం చారామీకో నలయఇతి రత్నాళరణతి (శితోహ్మాభి సృహ్టైతరళికమనో ఖిర్బలనిధి, | క ఏవం జూనీలే నిజకరళటీ కోటరగతం త&ణాదేనం తామ్యత్తిమి ముకరమాపొస్యతి మునిః ॥

అసంగత్యలంకారము 107 ఒకచోట కార్యకారణముల యసాంగత్యమునకు సమా ఛానము కూర్చుటచేతను నసంగత్యలంకారము.

• సృజమయంతీ ! నలుని దీర్చ సంకల్ప సోపాొనముల పరం పరను నీవారోహింప, నిన్నే ఛ్యానించుచుండుటచే నీ స్వరూపమును చాల్చిన యానలుండు నిట్టూర్చు చున్నాండు. విరుద్ధ విశేషణనమువలన కార్యకారణములకు భిన్న జేశత్వము విరు ద్ధము శకానిచోట నసంగతి లేదు, ఎట్లన్య
• సుమఖ (భూచాపవల్లిని వక్రము చేయునంతలో కటాత్త చాణములు నాగుండెను బగుల గొట్టుచున్నవి. ఒక చోం జేయందలంచినజానిని మజొక-వోంీయుట, అశు యొకకార్యమును జేయందలంచువాండు ఉనికి విరుద్ధ కార్యమును 'జేయుటయు నసంగతి యగును.
• ఊ కృష్ణా ! భూమి నపారిజాతను (శత్రువులులేనిడానిి గాం జేయ దలంచి స్వర్షము నట్లు (ఫారిజాత తరువ్చలేనిదిగ) చేసితివి. పూర్వము గోత్రోద్దార ( భూమినిరశీంప ) (పవృత్తుండనయ్యు గో(త్రభేదన మొనరించితివి. ఇచటం గృష్షునితో ని్యదుని సోపాలంభవచనమం దిట్లున్నది. భువి యందు జేయంయోరినదగుటచే నచటం చేయం దగిన యపారిజాతత్వము -.. 9ఓ అబస్రమారోహని దూరదీర్ధాం సంకల్పసోపాన తతింకదీయాం శ్వాసాన్సవర్ష త్యధికం ఫునర్యళ్‌ ధ్యానాత్తవ త్యన్మంయన కౌమావాస్య ॥

95. భూచాజీవల్లీం సుముఖీ యావన్న యాతి వక తౌం ॥ కాసక్క టాత విశిఖై థిద్య తే హృదయం నును ॥ ౩. అపారిజాతాం వసుధాం చికీర్షకా జ్యాంకథా కృధాః | గోత్రోద్ధార 'ప్రవృత్తోపి గోతో జ్ళేధం ఫుళా కఠోః ॥

108 ఆంధ్ర కువలయానందము

స్వర్గనుందు జేయంబడినదని యొక యసంగతి. పూర్వము గోత్రము (భూమి) నుద్ధరంచుటయందు. (బ్రవృత్తుండవు వరాహరూసివగు నీచే జానికి విరుద్ధమగు గోత్రముల (కొండల) 'భేదనము డెక్క-లనజకుడుచే 'జేయంబడినదని మజొశయసంగతి. ఈ రెండును శ్లేషోళ్థాపితములే, మజేయు,

*] ఏీరుండవగు చోళేంద్ర ! నీనష్టక్మతువుల భార్యలకు నేత ములందు కంకణము తొడలందు పథత్రవల్సియు కరము నావా 92. 3 శ్వర్థద్దఖండిత నవగ్న విలాసినీ నాం భూషా భవంఠ్యభీనవా భువనైళశవీర |

“శ్యలేషు శకంకణమథోరును షశ్రవల్లీ చో శ్రేయదసింవా తిలకం కరపల్ల వేషు | $ మోహం జగత్త్ర్రయభు వామ చెనీతు మేత చాదాయ రూసమఖిలేళ్యర దేవాధాజాం | నిన్సీమకాంతి రసనీరధినామునై వ మోహం (శ్రవర్థ యనీ ముగ్గవిలాసినీ నాం క్ల కంకణముజ= గాకా నీటీబొట్టు వత్రవల్సి =అకులతోగూడిన తీగ మకరికాది చక్రరచన తీలకంజపబొట్రు తిలోదకము. పె కండు 36%, 97 విషకములలోని జాలుగుదానారణములందును జగచ్నాధపండితుడు దోషము నిట్లు _వకటిం చెను. ఇందలి డ్వితీయాసంగతి భేదోదావారణ ము (వధమాసంగతి లతణమునకున్సు తృతీ యాసుగతి భేదోడాహరణము పంచమ విఖాననా లతుణమునకును, లమ్యము లగునని యిట్లు నమన్వయిం చెను+ ఎట్లన? * కార్య కారణములకు భిన్న చేశ ములందునికి విరుద్ధ మగుచో నసంగితి యగు ” నని కడా చెచ్పంుడినది. “ఈ తెలిసికొనును, ళోరునో యత్న్నించును, చేయును; * అను (కమమున కారమును గూర్చి యిచ్భకు కారణత్వ ముండ"నే యున్నది కనుక (పకృతమున కారణమగు పారిజ+త రాహీత్య చికీర్ణ భూమి యందును కార్యమగు పారిజాత శాసాత్యము స్వరమందును నుండుటచే. మొదటి యసంగతికి దీనికి ఫేదమేమియు లేదు. ఇమే మూడవ యసంగత్యుదావారణము సంచను విఖావనాలతుణమునకు లశ్ష్యుమణునుం విరుదకారణమునుం డి కార్యయపుటుటఏ ఐదవవిఫొవన. గో(తోబారెహీతువు కావున గోభోళ్ళద విరుద్ధమగు గో తో్ధారవిషయక (వవృత్తిచే గోత్ర భేదసోర్పత్తి చెచ్చంబడినది పీళావతా తృతీయాసంగతి. భేదము పంచమ విఖెవనలో నంఠర్భవిం కుటచే చానిని జెప్వుట నంగతము కాదు.

ఆసంగత్యలం కారము 109 లందు దిలకము ననునవి నూతనాలంకారము లగు చున్నవి.

ఓ సర్వేశ్వరా ! ముల్లోకముల మోహనును బోగొట్ట నీరూపము (కృవ్ణస్వరూపము)ను చాల్చియు. నిరవధిక కాంతిరస సమ్ముదమగు సీరూపము చేతనే ముద్దరాం (డకు మోహనును బెంపొందించుచున్నావు. ఇచట మొదటి యుచాసారణమునం గంకణాదులను వొస్తాదులం దుంచుట (పసీద్ధము కనుక చెప్పలేదు, అసధాతువుచే నుసటకుపకరించు శార్యరూసమగు 'వేబుచోంజేత ఆకర్షి ౦పంబడును గావున లత్‌ణనంగతి, 88. విషమాలంకారము. అన్యోన్య మననురకూపములగు పదార్థములకు సంబంధము వర్ణి ౧పంబడినచో వివమూలంకార మగును, ఉ॥ ఈశరీవ మృద్వంగి యెక్కడ? అట్టి మదనజ్వర మెక్ట డ1 ఇచట అతి మృదువపటచేతను నతిదున్సహనగుటచేతను ననను రూపనులగు నంగనా మదనబ్వరములకూర్చు విషమము,

• చందుండా ! మృగావ్నీ మోనుగోముతో సాదృశ్య ఇళ్షే ౪ న్మేతములందు కంకణము ) ముల్లోక సుల మోహము ని త్యాదియందును, కంక్షణత్వ ేఆాధంణత్యములకు మోబానివర్తకత్వ మోహజనకరత్వ ములకు విరుద్ధగులగు వానికి ఒకచో నునికి చెప్పుటచే విరోధాఖభాసాం౦ంకారముసటయే త పనుశావీ యసంగతి "'భేదముగం కెప్పుటు తగదని. దీనికి చందికాకారు జేదో సమాధోనము చెప్పెను కాని యది యంత లృవ్తి శరముగ లేకుండుటచే ననువదింప లేదు.

938. అభిలపసి యదీందో 1 వక్తలవ్నీ శం మృగాత్యుః పునరపి సకృదస్థా నుజ్జ్ఞ సంమోళయాంకకి నువినులమధ బింబం పారిజాత్యవనూ నై న్చురభయ వద నో చేత్త్వం కృ తస్యా ముఖంక్వ ॥

10 అంధ కువలయానందము మును గోరుదువేని తిరిగి సముద్రములో మునుంపము, మచ్చను గెడిగికొనుము._ వీదవ స్వచ్భమగు బింబమును చారజాతపువ్సములతోం బరిమళింపం జేసీకొని మృగాత్నీ మోనుపోలిక నొందితినని చెప్పుము. లేనిచో నీవెక్కడ? ఆమెమోమెక్క డ్త? మొదటిచోట వస్తువ్రండగాం గూర్చుట, ఇటంజంద్రునకు వదకలత్మీకి నూహింపంబడినకూర్చు. ఇదిభేదము, కారణమునకు విలశణమగు కార్యము పుట్టుట వుజొక విషమము* ఊ! నీనల్లని కత్తినుండి కెల్లని కీర్తి పుట్టు చున్నది. ఇచట కారణగుణములు కార్యమందూవొచ్చు. నను న్యాయమునక్రు విరుద్ధముగ నల్లని కత్తివలనం టెల్లనికీర్తి పుట్టుట. కార్యకారణము లకు నివర్త్వనివ రక సంబంధమున్నచో నై దవ విభాననయు, విరుద్ధగు ణము కలిగినవో నీ విషమభేదమును నగునని భేదము. ఇష్రార్థమునకుం (బయకత్నించుటనలన ననిష్టప్రాప్పియు వివవుమే, ఉ! ఎలుక భత్యుమునం దాళచే పొములసపెళ్షైను గొతికీ పాముచే భతీంపంబడెన్యు ఇష్టమగు నర్థమును గూర్చి [ప్రయత్నించిన వాని కష్టము సముకూర కుండుకు కాక యనిష్టముశలిగిన నదియు. విమమమగును. ఎట్లంశు భత్యుము నొందంగోరి నర్సపేటికను గొతికి యందుం (బవేశించిన మూషకనునకు భత్యుము లభింపక పోవ్రటయేకాక తనకు వినియ గలొాను. మజీయు

• కృష్ణ 1 నీవు నోపాలుండవ్రు కావ్రన కడుపునిండం బాలు 9% గోపాల ఇతి కృష్ణర్వం (వచురశ్షీరవాంఛయా । (్రీతో మాతృ స్తనశ్షీర మప్యలభ్యం త్వయా కృతమ్‌ 8

విషథూలం కారము శే అర్థ్యప్రాప్తిరూప మగు నిష్టార్ధ (పయత్నమువలన నిష్టము లభింపక పోచ్చటలోను ననిష్టము లభించుటలో:గూడ నిది యుదడాహరణమను. అనర్థ పరివోర రూ 'పేష్టార్థమున క్రై (వయత్ననునలన నారెంటికి నుదాహరణము* భూమిమిద సెంహిశేయ భయనున నాకాశమందు చందు న్యాశ్రయించిన శశమునకు దాని యాశ్రయమున కును నామై౦హి శేయుని (రాహు)వనలన భయము సంభ వించెను. (వేయనీ ! మూడును. ఇక్క-డ శశమునకు బాలసింహమువలని యనర్థపరిహోరము లభింపమి మ్యూతిమే కాక స్వాశయమగు చందునకు గూడ రాహువువలన ననర్థము సంభవించెను. వతలకు 'నాధకలిగించుట యనునిష్టార్థమునకు. (బయత్నముచేయ నాయుభయము కలుగుట కుదడాహరణము. రావణు డాంజనేయునితో.కను గాల్చ్పంోరి డాని నంటిం సంగా జఉానివలన నిప్పుడు తనపురము భూతము కాలి పోయెను, ఫురముమ్మూత మను నేవకారార్థముచేం బఠోల కనిష్టములేమి స్పష్ట మయ్యెను. * అనిష్టముయొక్క,ప్రాప్తియు ” నను వాక్యమునం దనిష్ట 'ప్రొఫ్తకను పదమునకు నప్యర్థకమగు *యు కబ్బముచే (గ్రహింపండీన ఇష్టానవ్నావ్లీ శబ్దమునకును విమమపదముతోణ (బల్యేకము నన్ఫ్వాయము, అట్లన్వయించుటచేం శేవలానిష్ట్యపా ప్రి కేవలేస్టానవా వియు నని వేర్వేీజుగ వివమమాలంకారద్వయము చూపంబడినది,

క1ప్ర ఆం[ధ కువలయానందము వానిలో ననిష్టప్రాప్రిమాత్ర మెట్లన 1% ప్రచ్చాతప్మత (వ్రియవగు నోతన్వీ ! దిగుడు వానిలో తామరగింజను వేయణగోరుచుంటివా? వెజ్తిదానా ! ఇది కలికాలనము. లోకము కృతజ్ఞము కాదు. ఈ పద్మము సీముఖకాంతినే హరించును, ఇచట పద్మాతషత్రమును బొందు కోరికతో తామర విత్తనమును నాటిన యామె కాలాభ ముండనేయున్నది, అధికముగ ముఖకాంతిని హరించుట యను ననిష్ట్రపా ' ప్పియు. గలిగెను, ఇసప్టానవా ప్రిమొత్ర మెటన లు జన్‌ ళం కృవ్లు ! డస్సితివి. కొండను వీడుము, మేను భరించు మని గోపకులు పలుకంగా నతడు పట్టువిడువ బరువుచే వారిబుజనులం వంగి వ్యర్థముకాంగా నవ్వుచున్న విష్ణువు విజయము నొందుగాక. ఇచ్చట, నాలోచింపగా గెండ మింద పడుట యను ననిష్టుసా ప్పి (ప్రసక్ష్తమై నను భగవంతుని కరకమలస్పర్మ మహీిమచే నది కలుగలేదు, శే లధారణ రూవేస్టానవా వీ మ్మ్యూతమే సంభవించెను. మజియ్యుు" కి ఓతన్వీ | మృగాంకుండు లోకమునందన కలంకమును బోగొట్టవొనుటకు నీముఖముగాం బుళ్లైను. నీమోనము నందును దిలకవ్యాజమునం గలంకమును గల్పించు చున్నావు. (ప్రులాశ్రతునిం గలంకింగాం జేయుదురుగదా |! 100. వచ్మాతవ్యత్రరపి కే సరనీరువాస్య, శం బీజమర్చయితుమిచ్చ్భని చాపిక-.మా0 కాలః కలిర్ణగదిదంన కృతజ్ఞ: మక్టే ॥ స్థి త్వాహరిష్యతి తవైవ ముఖస్యలశ్షీ మ్‌ 4

1. లోకే కలంకమపహాతునురుం మృశాంకో, జాతో మఖం ఈవపున ప్రిలకచ్ళ గ్భ లేన ॥ త్యతావీ కల్చయనీ తన్వి కళంక శేఖాం జా ర్యస్సమా[శ్రతజనంహి కళభంకయంతి 1

విషమోలంకారము కేశి ఇచట ననిష్ట వరిహారరూప మగు నిష్టానవా వ్రి కలిగెను. మజియు,

• పుత్తులులేని నాకీశాపముకూడ వరమే యగుచున్నది గచా ! కళ్చైలతో వృద్దినొందు దహనుండు కృషి. కర్త ల ఇ టౌ మగు భూమిని. గాల్చ్బుచున్నను బీజాంకురములం గను చానిగాల చేయుచున్నాడు, ఇచట; సహజముగ ననిష్టమగు మునిశాపము మబోపురుషార్థ మగు పుత్తిలాభము తప్పక కలుగునని సనూచించుటచే చానిని దళరథుండు వరముగణనే సమర్డి ంచుటంబట్టి, పరున కనిష్టమునొందించుట యను నిష్టము లభింపమినిద్ధముం ఎచట నొకానొకండు తనకార్యమునైై మజొకనిం బంపగా నతండు నియోగించిన కార్యము నువీవీంచి తనకార్యమునే సాధించుకొనునో అచట గూడ నిష్టానవా ప్రి రూపవిమమాలంకారమే యగును. ఎట్లు? (వ్రీయునికొజు కంపంబడినదూతి యతనియందే సక్త యయ్యెనుం నఖులారా ! నా 'ెలినితక్యవనుగాని యదృష్ట ఫలమునుగాని భూడుండు, అతనియందే లగ్నయయ్యె ననుటచే నాయకునందు దూతికిగల సేచ్ళ భూపంబడినది. మజియు, ౩ నవ్పుంసకముకడా ! యని [వియకై. మనస్సు పంపంబ జెను. అమన సన్ననో యామెయంబే [్రీడించుచున్నది. సాశినిచే మనము మోసగింపంబడితిమి.

9. శాపోప్యదృష్ట్రత యానన పద్మశో బే సాన్యుగవహో భగవతా మయిపాతితోయం | శృ జ్యూం దహన్నవీ ఖలు క్నీతిమింధ చేద్ధో భీజ్యపకోవాజననీం దహూనః కరోతి క కి నపుంసకమితి క్ష (వీయాయై పీషిరం మన ౪ రళ్తు రవ్రంవ రమకే వాతాః పొణీనినా వయమ్‌ ॥ కర్ర

క్షత అంధ కువలయానందము ఇవి యన్నివిధముల నిష్టానవా ప్రి కుడాహరణమనులు. * ఓకానొక పుడు ఇష్టావా _వ్లీతోలహాడిన యిష్టానవ్నాప్తి కుదాహరణము. దీవీత

• సజీవ 1 సూర్యుండు సీచరణ కీరణకాంతియం. డానచేం దనకిరణ సమూహమును రాశులలో (ప్రభాతపర్యంత నుగ్నియందుకాల్చి యాశిరణ సమూవా చుగ్నినుండి యెత్తగా నించుకసేపు రక్తముగ నుండుటచే. నీతండు వీతసంతాపుం డగుచు నంకలో నెజుపు తగ్గగా నను దినము సంతాపను నొందుచునే యుండెను. మజీియు,

“ఓ శ్రీవారీ ! ఈచందు. డంబుజకోశముయొక్క_మ్యుదా భంగముచే నధికశోభనొందిన మ్మితకరముల లాభముచే బూర్జిమనాండు నీవదనసామ్యుము నొందియు( (గ్రమ ముగా శ్షీణించుచు నన్యాయార్జిత విత్త మప్పుడే నశించు నని చెప్పుచున్నాండు,.

ఇచట మొదటియుదాహరణమున సూర్యకిరణముల కగ్నిప్రవేశన మూగమసిద్ధము. సూర్యుకు తన కిరణములందు భగవంతుని చరణ కిరణములతో సదృశమగు నరుణిమను బొందంోరి వాని నగ్నియందుం శ. ఫానుర్శి కాను భవదం(ఘీమయాూాఖళోలా లోభాత సం చాస్య శిరణోత్కర మా(పభాతమ్‌ ] త్యతోదృలే హుతవహా త ణలు పకాో థి య అదొ శాపం భజత్యనుదినం నహీ మందతాపః ॥ 5. త్వద్వ క్రృపొమ్యమయ మంబుజకోళము[దా భంగా ర్తతర్వషమనమి(శ్ర ళఠోవకళ్లుప్తా్యా అన్ధ్వావి పర్వణివిధుః శ్రమహీయమాస శృంసత్యనీశ్యుపచితాం (శియమాకు నాళామ్‌ 8

విషమాలంకారము ే1క గాల్చినట్లు కల్పించి వాని కుదయకాలమందగుండు నరుణిమను గాల్చి తీసిన బాణములకువలె నగ్ని సంతావనమువలనః గలిగిన యరుణిమనుగా. గల్పించి సూర్యున కంత (ప్రయత్నముచేంాడ దాక్కాలిశేష్టప్రాప్రియీ కాని సార్వకాలికేన్టప్రా ప్రి లేదని చూపలుడినది. "శండవయుడాహరణమున భగవంతుని ముఖశోళ నొందంగోరు చందునకు మ్మితకబ్దన్లేమచే సూర్యుని స్నేహితునిగాం గల్పించి సూర్య కిరణమునకు కమలకోళవికాసనమును చం(డానుప్రవేశనమున్కు సువ శ్పాణో భగవంతుని ముఖసంపన్నిధాన మగు కోళగృవాముయొక్క_ ముూ(్రామోోదచనము చేసి దానినుండి (గ్రహించిన భగవంతుని ముఖకాం తితోం జం్యదు నలంకరించుటకై. చేసిన చంద్ర స్పర్శ రూపనమునుం గల్సించి, యంతగొప్పుపయత్నము _ చేసినను బూర్జిమనాడుమ్య(త్రమే భగవంతుని ముఖసామ్యురూప మగు నిష్టావా_ప్రి కలుగుచున్నది కాని సార్వకాలి శేష్టుపా వ్రీ కలుగలేదని చూపంబడీనది. పఒకానొళచో నిష్టావా_ప్టి లేకున్నను నిష్టప్రాప్తి కలుగుచున్న దను (భమనలనలహాడ చమత్కార వి కేమనుకలుగుచున్న ది.

' స్పీళ్ళల్లాలభూపాల ! నీ శత్రునగరమునం దిరుగుచున్న భిల్లాయొన చెదరిపడిన రత్నములం. దీనీళొని చండ్రనిప్పు లనుకొని వానిమింద మంచిగంధపు తునక లనుంచి క, న్నులు మూసికొని యూదుచుండగా శక్వాసామోదమునకు వచ్చిన తుమ్మెదగుంపును జూచి ధూమ్మభ్రమ నొంటెను,

ని భల్లాలక్షోజిపాల కృదహితవగశే సంచరంతీ కిరాత రళ్ళ్నా న్యాదాయ శ్రీరాన్యురుతర ఖదీఠరాంగార కళంకాకులాంగీ | తిప్తా శ్రుఖండఖండం తదుచరి ముకుళీ భూత వే తాధనమంతీ శ్వాజౌమోద్యసక్షై ర్మ్రధుకరవటలై హూమ్‌ కాం కళోతి క

న! అంధ్ర కువలయానందనము ఇచట నెక్కువగా నగ్నిని సంపాదించు పయత్నమువలన నది లభీంస కున్నను లభించినదను(భాంతి ధూమ్మ్యభమనొంటె ననుటచేం జూహం బడీవదిం 89. సమాలంకారము పరస్పరము ననురూసపములగు "రెండువస్తువుల సంబంధము న్‌ర్గి ౦పంబడినవో సమాలంకార మగును. ఉ॥ మంచిపబోరము. కుచమండలమును, దనకః దగిన చోటుగాం జేసికొనెను. ఈసమాలంకారను (పథమవనిమమమునకుం (బతిద్వంద్వై యగును, మజీయు, ఓనరసరాజ 1! చయ్య్రదమండలమును గౌముదివలెన్కు శివుని గంగవలెన్కు గీర్తి యనురూపుండవగు. నిన్నాాశయించి (ప్రకాశించుచున్నది. మజియు, ఇది చిత్రముచ్మితను అశళ్చర్యమాశ్చర్యము గొప్ప చిత్రము విచ్శితము, వే పచెట్ల కాస్వాదసీయమగు ఫలసమృద్ధియు చానిందిననేర్పుగల శాకలోకమును తగి న్థ్య గూద్చటచే (బవ్మా దై నవళమునః గృతార్థం డయ్యెను, మొదటి యుదాహరణమను స్తుతిలో. బర్యువసాన మొందును. ఇది నిందయందుం బర్యవసన్న మగును, ఇది భేదము 7. చ్మీకం చికం బక బత మవాచ్చి[త మేఠద్వచ్యిత్రం జాతో వైవాదుచికఖభుటనా సంవిధాతా విధాతా | యన్నించాచాం పరిణత ఫలన్ఫీతి రాస్వాదనీయా య మ్వైత స్యాః శబకనకళాకోవిద కాళలోక; ॥

సమాలంకారనము శే శార్యమునకు గారణనుతో సమాన రూ వత్వముకూడ నమమే యగును. ఊఉ ఓలమ్మీ ! ఉప్పునీటిలోం బుట్టిన నీకు నీచాసక్షి తగినబే. ఇది ద్వాోతీయవిమమను నకు౯ (బతిద్వంద్వి యగును. మజతియ్యు, శారుచిచ్చునుండి పుట్టినపాగ మభై్రై వానచేం గార్చిచ్చు నార్పుచున్నది. ఇదిన్యాయమే. కానంుట్టినచిచ్చు శాననమును గాల్చుటలేదా ? మజియు, స మొదట వోలావోలాగ్ని చేయూత నొంది బౌల్యమున వాళునిన్నేతాగ్నితో మ్యైత్రిం జేసి యాననమున రావా ముఖవిమముచే నంతరంగీకృతుం డగు నీచం్యదుండు నన్ను శిరణనులనే బాధించుచున్నాండు,. ఇది తగినటే, మొదటి యుదాహారణమునం గారణ స్వభావాను రూపము శార్యను, ఇచట శారణీభూత దుష్టసంసన్లానురూపము కార్యమని ఇీదము, ఒకశార్యమునకు. (బయత్నింప ననిష్టము లేకుండ నది సిద్ధించినను సమమగును. ఊఊ వారణార్థి వగునీకు వారణలొాభనము యుక్తము 'శాకుండునా 1 ఈ సమాలంకారముం్త ష్టపా _పివలన్య అనిష్టము సంభవింపక పోవ్చటం బట్టియు, అనిష్ట (పా_ప్తియు ననుచోటి * యు” థబ్దముచే సంగ్రహింహం బడిన నిషన్ముతయమునకు (బతిద్వంద్వి- ఇచ్చట గజార్థియె రాజు న్మాశ్రయించుచు; ద్వారపాలురచే వారింపంబడు వానింగూర్చి పరివోస ఎ ఈ ఆనె వోలబాలహుకభుజా దత్తవాస్తాలంబో బాల్యే కంభోర్నిటలమరాసా బద్ధమైతీ నిరూఢః | (ొఢో శాహోరపీ నుఖటి షే. ఇగాంతరంగికృతోయ స్ఫ్సోయం ఛంద్రస్తచతి కరళై ర్మామితీ (పాస్తమేరళ్‌ ౩

118 అంధ్ర కువలయానందనము వచన మీోయుడాహరణము. ఇచట రాజద్వారమునందు తణమాపుట తలంపబడిళజే కనుక చానినంగీకరించి (ప్రవ ర్వించువానికి విషమోచా వారణము లందువలె తలంపళకయె మహోనర్ధ ము సంభవింపక పోవ్రటంబట్టి 9 యనిషముగు వారణము ఫొ పమెనది కచా ! యిది యుడాహరణ ళు ఎవాలిర్తై..... మెట్లగునని సంజేహింప నవసరములేదు. ఇంతియకాక తలంపని గొప్ప యనిష్టు ముండినను క్లేషమహిమచే నిస్టార్థపా ప్ని యున్నచోటను సమాలంకారము తప్పనిజే. ఎట్లన, ఓరాజూ ! ఉన్నతగజములమింద నూళేగంనోరి చిరశా అనునుండి నిన్నాశయించి యిచట నుంటిని. నీవ్చను నాకా 'యుచ్భాటనముంజేసీతివి. గొప్పవారినేన వ్యర్థము శకాదుగజణా ! అతత 9. ఉనై ఎర్ల్‌ టై రటనమర్థ గపమాన ఏ త్వామా(కయన్నివా చిశాదుషితోస్మి రాజన్‌ ; ఉఊచ్చాటనం త్వవవీ లంభయనే తబేవ మామద్య నైవ విఫలా మహతాం పా నేచా ఊచ్చాటనము == దూరముగబెళ్ల ంగొట్టుట, ఎత్తగుేనుగులమిద నూశేశట, వై విషయమున జగన్నాధుండిట్లు దోషమును జూఫుచుత్నాడు. అఫ్పంకు దీశ్నీతులు

• చ్యాజస్తుతియందు స్తుతిచే నిందాభివ్య క్తి వివశ్నీంపగా నిషమాలంకారము ” అని శెస్పెను అది సరికాదు. ఏందుచేత ? ఈపద్యమున వ్యాజస్తుతిలోని నిందవలన విసమాలంకార మెట్లు కలుగును * నించామాలమున కదా విషమాలకారషుండును. జ్యూజస్తుతి చేత నే చమత్కారము. ఫూర్తియగుచుండెను కాని విషమూలంకారముచేత కాదు. అనీ వీనికి జవాబుగ జీ చం(జికామర్మ (శకాళకర్తలు జు ఉచ్బాటనః ప్రమువే చూర్‌ ముగ బెళ్లకొట్టుటయను ననిష్టార్ధమును (గహీంచినప్పుడే ౪ అనిష్టముయొక్క. (పౌ ప్రియః వినమమే ? ఆను విషకూలంకారను తోచును. వీదప నిందతోచును. తదనంతరము చ్యాజస్తుకి యగును, ఏవంచ విషమాలంకారము వ్యాజస్తుతి కంగనముగుటనలన నంఇాంగి భావముచే సంకరము, దానివలన వినమాలంకారము నుండు ననిరి

చనమాలంకారము క్షి ఇచట నాలోచింపగా వ్యాజస్తుతియందు స్తుతిచే నించాభివ్య కి వివమీం పగా విషమమాలంకారమయ్యు మొదటిదగు స్తుతిరూపవాచ్యమును వినమీం చినచో సమాలంకారము కాకతప్పదు, ఇశ్లు నిజమగు నిష్టృప్తాన్హి యున్నను ్లేషచే నసత్యమగు ననిష్టార్థ (పసిద్ధియున్న చోటలహాడ సమొలంకారమునకు హోనిలేదు, ఎట్లన, 10 నఖలుశస్త్రుము కర్త వ్యము* అనితండీచే నియమింపంబడీ యాశ(స్తుమునే. చేసెను... తండియాన తప్పలేదు, ఇచట తంగడ్రియాన తప్పలేదనుటచే విరోధాలంకారము న్యక్తమగు టకై * నఖలు + అనునో (నంన్కృతమున నుఖలు పదద్వయ విభాగ రూపమగు రూపొంతరముయొక్క- వినక యున్నను నఖమును గోయునది నఖలు అను నేకపదముచే వా _స్తవికార్ధాంతరము కల రూపాంతరమును (గహించినవో సమాలంకారము నుండనే యున్నది. న. ఈ వినయమాున దీశ్షీరులవారి యద్యపీ త్యాది మాలవాక్యపుఖావ మిదియాని తోరున. వె సద్యవిషయమునం బే విషకూలంకారమునూడ నున్న ది+ వికద్ధనుణు సమవిస మాలంకారముల కొక్క _చోగునికి యెట్లు? అంళమాతమును (గహీంచి. అయంళ మెద్ది యన ? ౪ నొప్పవారినేవ వ్యర్థముకాదుకడా ?” అను నస్ధాంతర వ్యానము చే జెప్పంటడిన వాళ్యార్థ మగున్తుతివూ పము, చానికనుగుణముగ ఉచ్చాటనళప్దశ్లేషచే లభించిన ఉన్నతగజాటన రూపము వగు స్తుతిరూపార్థము. ఈయంళము శాధారముగంగొని నకూలంకారము. ఉన్నఠగజాటననును గోరి ౧న్నాాకయించిన శాకుచ్చాటనమా. (దూరముగం బంపుట్స నొసనితివి. జీను నీచసేవ చేసితిని. ఇనీ ! అని తోచుచున్న నించామాపార్థ మునుబట్టి ఇ ప్రైర్ధయునకుద్యమింప ననిష్పృపా ప్పి రూపవిషమాలంకారము. గుండును, లు లుఖి లు వాటి ఈ విధముగ ర0డలంకారములున్న ను స్తుశరూప వాచ్యార్థ మును మొతము (గపొంచిన సమాలంకార ముసపన్న్నమణగును, 10. కస్తం నఖలు క ర్వవ్యమితి షిఅా నియోబితః | తజేవ కస్తం శృరవాన్చితు రాజ్టా న లంఘీతా॥

190 అంధ్ర కునలయానందము శ్లేవచేం (శ్రౌప్తమగునది, నిజముగ లేనిదియునస నిష్టప్పా్లి ప్రతీతి మ్యాత్రముచేం గలుగు సమాలంకారమున కుదొహరణ మిదివజ'కే చెప్పం బడినను *వారణలాభము యు కృమనుచో నల్పానిష్ట ప్రతీతియు” “ఉన్నత గజముల మింది అనువో నుత్కటానిష్ట (పతీతియు నుండుటచే నుడా హరణాంతరనును జెప్పుచున్నాండు, 1 ఓత్రన్వి |! తపము సుగతిక మగు ననుమూట నిజము, పద్మము నీటియందు సూర్వ్యునిం జూచుచుం. దసమొన రించి నీపాదనుగయబిట్టి యన్నికమలములకం'ఇి సుంద రవైై యుత్తవగతి ననుభవించుచున్న ది. 40+ విచిత్రాలంకారము. తనకోరికకు విపరీతమగు ప్రయత్నము "చేసినట్లు వర్శిం చిన విచ్శికాలంకార చుగును, ఊఉ సత్సురుషులు మూడులోకములలోని జనులకంయె నున్న తిని బొందంగోరి యణమణగి యుందురు. మటీయు, జీవా! ఖలవదనమును మలినముగాం జేయుటకు నీకీ ర్తి లోకములను నిర్ణలము చేయుచున్నది. మిత్రుల సంతో పెట్టుటకు నీప్రతాపము మితునిగూడ నెదుర్కొను చున్నది. 41. అధికాలంకారము. విశాలమగు నాధారముకంశక్సై. నాధేయము. నధికమ్సుగ వరి చుట యధికాలంకారము, ఊ (బహ్మాండనివాస మగుసమ్ముదమందు నీగుణము లిముడవు. 11 సత్యం తపస్వుగ్నతె్య యత్ర్రష్వ్వాంబుషు రవి్యతీతం సత్‌ | ఆనుభవతి నుగత్రిమబ్జం త్యత్చదజన్మని సమ _స్తకమనీయమ్‌

అధికాలంశారము కేవ ఇచట నమ్ముదమున ననంత్యబహో్మిండములు బుద్బుద్యపాయనులని యూధారమున. కత్మివె శాల్యము చెప్పి యందు నీసుుణము. లిముడనని యాూాధేయములగు గుణముల కాధికస్టము వర్షింపయుడినది, మశీయు, 11 పలయకాలమునః (బపంచము నిముడ్చుకొన్న శ్రీకృన్ణుని శరీరమున లోకములు సవికాసనముళ నుండెను, కాని యచట నారదాగమనువలనం గలిగినసంతోమవ మిముడ్ష చాయెను, గొప్ప అభేయముకంకు నాధారము నిక్కు వగ వర్శించుటయు నధికమే, ఊఉ ఓదేవ! ఈ నీగుణములకు విశ్రాంతిస్థానమగు వాగ్చవ్మా మెంతటిదని చెప్పంగలము 1 ఇచట ఈ నీగుణములని (ప్రత్యక దృష్టమగు మవోవై భవముతోం గూాడీనట్లు చెస్పంబడిన గుణములకు విశాంతిస్థాన మనిసుఖస్థితినిం 'దెల్చు టచే నాధారమగు వా(గ్చహ్మ 'కాధిక్యము వర్ణింపంబడినది. మజియు, మహోరాజూ 1! త్రిభువన గర్భ మెంతవిశాలమైనది ! నీకీ ర్తి యపరిమితమైనను నిం దిముడుచున్న బే ! ఇచట నాలోచింపగా ఆెండుడాహరణములందున వ్యాగ్బవ్మా మెంత టిది ! (త్రిభువనగర్భ మెంతవిశాలమైనది ! అని అధారములు (వశంసింపహం బడుచున్నను అల్పములుగా సిద్ధమగు శబ్లబహ్మ భువనోదరములు గుణయశోరాసులకంకె. గొప్పవగుటచే నధికరణములగాం గల్పించియ (పశంసించుటనే వాన్మిపశంస (ప్రస్తుత గుణ యకోరాశి _పశంసయంబే పర్యవసాన మొందుచున్న ది, శీలం ఆల్పాలంకారము. సూత్ష్ముమగు నాభేయముకంశి నాధారము సూత్మమని వర్షి ౦చిన నల్పాలంకారము. ఊ మణిమయాంగుళీయక మిప్పుడు నీఠరమున జసమాలగా నున్నది. [3 యుగాంతశాం (ప్రతినంవ్యాతార్మన్కో గంత యస్యాం నవికానమానత్‌ | తనా మము న్తత్రన వైటభద్విమ శ్రపోధజా ఫ్యాగమసంభవా ముదిః ॥ 16

199 ఆం(ధ్ర కువలయానందము ఇచట రత్నపుటుంగర మంసళి మొ్రపరిమితమగుటచే సూమ్మము. అదియు విరహిణీకరనున కంకణమువలెం (బవేశించి జపమాలవలె (వేలు చున్నదనుటచే. నుంగరము. కంటబను గరము విరహముచేం గృశించ్‌ సూత్మముగ నున్నదని భూపంబడినది. మజియు) నీనడుము శంళ₹ును సన్నమగు తామరదారనుకూడ సీచనుగవనడును నిముడకున్నది. 48. అన్యోన్యాలంకారము. పరస్పర ముపకారముచేసికొన్నట్లు పర్శించిన నన్యోన్యా లంకార మగును. ఉ। ర్యాలి చందునిచేం (బకాశించును. చంద్రుడు ర్యాతిచేం (కాశించును. మజియు;

• చాటసారి 'పెకిం ((వపాపాలికను) జూచుచు విరళాంగు ఛియై నీరు కాగుచున్నాండు. అక్లు (పపొపాలికయు నీిధారను సన్నము చేయుచున్న ది ఇచట పథికుండు తనయందానక్షితోం 'ానీయదానవ్యాజముచేం జూలకాలను తనమోనును జూడంగోరినకాంతకు (వేశ్తెడముచేసి చాల నేపు నీరపోయుట కవకాశముం గలిగించుటచే నుపకారము చేసెను, అవు (వసాపాలికయు జలపానన్యాజముంతో. దనముఖమును. జూడం గోరు పథికునకు నీరు సస్నధారతో. బోసి చాలసేపు నీరు _తాగుట కవకాశము గల్పించుటచే నుపకారము చేసెను, ఇట్లిద్దతీ కార్యముల చేతను వారివారి కుపకారమున్నను బరస్సరోపకారముకూడం దవ్పీంప కరానిజే, 44 వి శేషాలంకారము అభారము లేకుండగ నాభేయ మున్నట్లు వర్ణించిన విశేషా లంకార నుగును. ఆ యసోన్యాత పత్యం పథక వళాంనట. = తథా (వపాపొలికాపి భాళాం విఠతనుతే తనుమ్‌ ॥

విశేషాలంకారము కవితీ ఉః సూర్యుండస్తమించినను దీసములందున్న సూర్యకిరణ ములు చీశటిని( బోంగొట్టూచున్నవి. మజియు,

• సీర్రులేనివోట గమలము దానియందు కువలయములటు ఇవన్నియును బంగారుక్రీగ యందునున్నవి. ఆబంగారు తీయు సుకుమూర నుందరము, ఈ యుత్పాతపరంపర యీమి ? చెప్పుము.

ఇచట మొదటి యుదాహరణమున6 (బ్రసిద్ధాధారమను సూర్వ్యుండు

లేకున్నను దత్కాిరణములకు దీపమందునికి 'చెప్పంబడినది. రెండవదాని యందుం బసిద్ధాధారము. సలిలము లేకున్నను గమల కువలయములకు 'వేటుచోటస్థితి చెప్పంబడినది. ఒక-చోటం (బసిద్ధాధారములేనివాని కాధారాంతరము లేకయే (వలయ పర్యంతస్థితి వర్శించుట కలదు. ఎట్లన, స్వర్గమున శేంగినయికవుల గొప్ప కావ్యములు కల్ప పర్యంతను లోకముల సంతనీంపం జేయుచున్నవి, అట్టి కవ్సు లేల పూజ్యులు శాకుందురు ? ఇచట కవులు లేకున్నను వారి ావ్యముల కాధారాంతరమును జూపకయే (ప్రలయపర్యంతస్థితి వర్ణింపంబడ్షినది. ఒకవస్తు వనేకస్థలములందు నర్ణింపంబడుూచున్నను విశేష మగును.

ఉ। లోపల్క వెలుపల, నుందర్య, వెనుక అన్ని దిక్కు. లందు నాకామెయే. కనంబడుచున్నది. మటతీయు, వత్స! రామ! మనసునుండి బయటి కేగలేదు. అన్ని దిక్కు

ఎట కమలమనంధని కమలే కదలే ఏతాని కనకలతికాయాక్‌ సొద సుకుమారనుధ గోత్యు తాత పరంచరా శేయమ్‌ ॥

కేఖఉ అంధ్ర కువలయానందము లందు నీవు గనయడకుచున్నావు. నాసంతాపనముచేశనే నన మునశే(గితివని యూహింపం బడుచున్నావు- మూండవభేదమును జెల్పుచున్నా.డు. ఒక 'కార్యమున శారంభముచేయ మజొకయపాధ్య కార్యమగునట్లు వర్మించుటయు వికేషూలంకార మగును. రాజ ! నిశ్నుం జూచుచున్ననాకు కల్పవృతుము కనంబకు స్ఫుర్యద్రూపము ఉత్క-టపళాపాగ్ని నిరవద్యవిద్యయు* గలనిన్ను సృజించువిధిచేం గొ త్తమదనుంయ నూతన నవిత నవగురువు సృజింపంబడెసు, ఇచట మొదట రాజదర్శన కార్యముచేం గల్చ్బవృటిదర్శన రూపాశక్య కార్యాంతర క్ట. గతియు శెండవడానియందు రాజు సృష్టికార్యప్రారంభముడే తుదనాది సృష్టి రూపాశక్య వ స్త్యంతరసృష్టియు నుండుటచే విశేషాలంకారము. 45 వ్యాఘాతాలంకారము ఒక కార్యమును సాథించువన్తువునే తద్విరుద్ధ కార్యమును సాధించుడానిగా వర్ణి ౦చినవోనది వ్యాఘాత మగును, ఉ। ఏపువ్పములచే లోకము సంతోవ పడుచున్నదో వాని చేతనే కసునవూయుభుండు లోకమును బాధించు చున్నాండు. ఏది లోళమున నొకచానికి సాధనముగం (టసిద్ధమగునో చానీ నొకా నొకండు తద్విరుద్ధ సాధనముగం జేసినట్లు వర్శి ంచినచోగాని, ఒకనిచేనేది యొక కార్యమునకు సాధనముగం (గ్రహింపయిడెనో వానివిరోధిచే నదే

దద్విరుద్ధ కార్యసాధన ముగం 'జేయంబడీనట్లు వర్గించినచో నదిగాని వ్యాఘా తమగును, అందు మొదటి దుదాహరింపంబజెను "కెండన దెట్లన; ' హరుని చూపుచేగాల్పంబడిన మన్మథుని యువతులు తమ చూపుచేతనే (బతికించి విరూపాత్రుని జయించిన యావానులో చనలను స్తుతింతును. వ్యాఘాతమే. "తండ ! కాలుండనని నాయందు దయ యుండిన నేను వీడరానివాండనే. కార్యవిశేషోత్సాదకముగ నొకనిచే నూహింపంబడినయర్థము మజొ శనిచేం దద్విరుద్ధ్యక్రియాసౌకర్యముగ సమర్థింపండినచో నదియు వ్యాఘా తము. కార్యవిదద్ధ్యకియయందు సౌకర్యమన శై కారణమునకత్యంత మనుగుణమగుట. _ ఎట్లను కైతయ్యాత్ర కేరాజుడే యువరాజును రాజ్యమునందుంచుటకు6 గారణముగ నూహింపంబడిన బాల్యము (వ్రత్యుత తద్విరుద్ధముగ తనతోందీసికొనిపోవుటకే కారణమగుటవలన యువరాజు చేం బరిత్యాగ మయు_క్తమని సమర్థింవంబడుచున్న ది. మజీయు, 16 లుస్థు డగసనరుండు డారిద్యభీతిచే ధనము వీడండు. అభీతి చేతనేగదా ! చాతయు నర్థము నిచ్చును ! ఇచట పూర్చో త్తరార్థ ములు ఇద్దజియొక్క- పత్యపతిపతు వాక ఫ్టములు కావున లతణసమన్వయము. లోభి ఐహిక దార్మిద్య ఛీతిచెతను జాత యాముషిళక చార్మిద్యభీతిచేతను ధనము వఏీడకుండుట ఏడుట యను శార్యములం జేయుచున్నారు. | “5 దృకా బ్యాం మపజం ఉవడంత దృవ విరూపాకస్య జయినీస్తా స్త్వృవే వొనులోచనాః ॥ 16. లంచో న విస్పజత్వరం వరో చారి ద్వళంకయా అ తం కం ప.

126 ఆంధ్ర కునలయానందము 48. కొరణమాలాలంకారము ముందు 'వెనుకలంార్చి వెనుక ముందులు కారణము లుగాం గార్చుట కారణమాల యగును, సీతిచే సంపద సంపదచే నీవి ఈసిచే గొప్పకీ ర్హి కలుగును

ఉ త్తరో త్తరములకుం గారణ మగు పూర్వ ఫూర్వవన్తువుల కూర్చు గాని పూర్వపూర్వములకల గారణమగును త్తరో త్తర వస్తుశ్చలకూర్చుగాని కారణనమూల యనంబడును, మొదటిదుచాహరింపంబడినది. రెండవ "జెటన

ళం నరకము పాపమువలనం గలుగును పాపము ఉార్మిద్యము వలన సంభవించును. దారిద్య మూాయకుండుటబే జనించును, అందుచే నీవికాండు కావలయును. 47. ఏకావళ గృహీతము క్రరీతిచేం గూర్పంబడిన యర్థపం క్రి యీళావళి యగును,

ఉ। ఆరాజు నేత్రములు కర్తాంతవ్మిశాంతములు కర్ణములు భుజదండమండనములు భుజదండము లొజూనులంబన మనోవారనులు జూనువులు రతనంపుటద్దములు.

ఉ త్తరో త్తరము ఫూర్వపూర్వమునకు వికేషణమగుటకాని పూర్వ పూర్వ ముత్తరో త్తరమునకు నిశేమామగుటకాని గృహీతము రీతి యగును. అందు మొదటివిధముదాపవహారింపంబడినది. "ఆెండవ దెట్లన,

“ దిశ్కాల+త్మ సమవిభుత్వమాకాళము, ఆకసమునవెలు గొందురవీ, ఆరవికిరణముల నమృత మొనరించుచందుండు, 17. దిక్కాలార్మేన మొన యస్య విళభుతాయ _స్తతవిద్యోత తే య్యతాముష్య సుధీభవంతి కిరణా రా శేస్స యాసామభాత్‌ | యస్తత్పిత్తృతూషస్వు యోస్య హవి యటస్తస్య జీవాగేే వోఢా యద్లుణ మేష మన్మథరిపోస్తాః పాంఠు వో తూ ర్యయః ॥

శారణమాలాలంకారము క్ష చందురుని. గన్నజలము, జలపీ ' త్తమగునగ్ని, అగ్ని కుషునూలంందు వావిస్వనిచ్చు యజమానుండుు నాతనిక్షి జీవాతువగు వాయువు, వాయునువహించుగంధమున కాశయమగు. పృధివి శివుని యీ యష్టమూర్వులు నెల్ల యెడల మమ్మునోముచుండుగాత, 48. మాలాదీపకము దీపక్రై కావళ్యలంకారముల కలయికవలన మాలాక్రపక్‌ మేర్చడును. ఉ॥ మదనునిచే నామహృదయమున, నామెమనస్సుచే నీ యందు, నివాసము చేయంబడెను, ఇచట నివాసమనునాకపదమే మదనుచే నామెమనసున నివాసము వేయంబడెన్కు అమెమనసుచే నీయందు నివాసము చేయంబడెన్కు అని 'రెండువాక్యములం దన్వయించుచున్నది. కనుక దీపకము, గృహీతము కర్తీతిం (న్మరస్థిత్యాశయము వృదయము పృాదాశ్రయము నీవు అని గూర్చంబడుటవలన నేకానళియు నుండుటచే దీసక్రై కాన ళ్యలంకారముల సంబంధ మిందున్నది. మజియు, ॥ జీవా | యుద్ధరంగమున నున్న నీవు విశ్లైక్కు. "పెట్టగా టేని 'దేనిచే జేజేది తొందరగ. బొందంబడినదో వినుము. కోదండముబే శరములు శరములబే నరిశిరము డానిజే భూమండలము భూమిచే నీవు నీచే నసమకీ ర్తి కీ ర్తిచే లోక శ సంగ్రామాంగణనంగతేన భవతా చాపే నదూతోవ్‌తే జేవాళర్దయ యేన యేన సహూసౌ యద్యర్సకూ సౌదికమ్‌ | కోదండేన శరాళ్ళరై రరిశర స్తేనావి భూనుండలం లేన త్వం భదళాచ కీ ర్తిరతులా కీర్వ్యాచ లోక్రయమ్‌ |

190 ఆంధ కువలయానందము ఇచట ేనిజేనిచే నేజేది పొందంబడిన దనుసం్యహా వాక్యమందున్న వొందంబడిన దనుపదమొకటీు కోదండనుచే శరములు మొదలగు నాజు వివరణవాశ్యములందు వానివానికిందగిన లింగవచన విపరిణానుముతో నన్వయించును కనుక దీపకము. శరాదులు త్తరో త్తములకు విశేవణ ములగుటవలన నేకావళలియు నుండుటచే దీప ౨ కానళీసంబంధమున్నది. 49. సారాలంకారము ఒకదానికంకు నొకటి యుత్క్బృష్టముగ వరి ౦పంబడీన సారాలంకారమగును. ఉ। వుధువు మధురము దానికంకు సుధ డానికంకటుం గవి వాకష్టము, మజియు,

• విష్ణుగర్భుమున_ జగత్త్రయ మున్నది. విష్ణువు శేషు నందు శయనించెను, శేమండును సమ్ముదములో నేక 'జేశమున శయనించెను, దాని నగస్తు నో డాచమింవెనుం అతండును నాకసమున ఖద్యోత శోభనొందెను ఓ నరసభొప ! యీ యాకసమున్ను నీకీ ర్హికాంత కల్లోత్సల ముగ (టకాశించుచున్నది. ఇది స్లౌాఘ్యగుణోత్కంర్ష ను చెలుపును. అళ్లాఘ్యుగుణోత్క_ర్జను జెలుపున ెట్లన, తృణముకంకె దూది దూదికంళై. యాచకుండు లఘుత రము కాని యాచకుండు గాలినర్థి ౦చు నని యది యాతనిం నొనిపోలేదు. ఉభయరూస మెట్లన,

19. అంతర్విష్లోక్తిలోకి నివనతి ఫణిచామాళ్వ లే సోపిశేతే సింధి *స్ఫో శ్యక బేశే తమవపీ చుళుకయాం కుంధయోవిళ్చకార ధన్తే ఖద్యోతలీలాయమని నభనీ శ్రీనృసింవాక్నితీంద త్వత్కీ_ ్తేః కర్టనీలో రృలమిదమవీ చృ'పేషణీ:కం విభాతి

సారాలంకారము 129

• కొండ గొప్పది కొండకంకె సమ్ముదము సము[దము కంచు నాకసము అకసముకంకు (బ్రహ్మ గొప్పు చాని కంజబ నాస వాలనొప్పది. ఇచట (్రహ్ముపర్యంతమగు వస్తువులందుండు గొప్పతనము వ్లాఘ్య గుణము, (పకృళార్థ మగు నాశయం దన్లాఘ్యగుణము, అందుచే నుభయనము సమకూరినది. 50 యకాసంథ్యాలంకారము. (క్రచుముగల 'జెప్పంబడిన పదార్థముల నాక్రమముతోడనే సమన్వయించుట యభథాసంఖ్య మగును, శత్రువును మిత్రుని అపదను జయింపుము. సంతోష "ెట్లుము పోగొట్టుము, మజియు, లి ట కృపణుండు ధనమును వీడకుండుట, తినకుండుటయు నది శరణొంబెననియా ? విషమువలెం. జంపుననియా ? వామనాదులిది [కమూలంకార మందురు. 51 పర్యాయాలంకారము ఒకవస్తువు (క్రమముగ ననేకము న్యాశయించినట్లు వర్షిం ఊః కామినీవదన కాంతి పద్మమును వీడి చర్మద్రుని పొందినది. ఇచట నొకకామినీ వదనకాంతియే (క్రమముగం బద్మచంద్రరూపా 'జీకాధారముల నాందుట పర్యాయము, యద్యవీ పద్మను న్య్మాశయించుట

20. సిరిర్మహాళ సేరబ్పిర్మహా నట్రేర్న ఖో మవాత్‌ | ధి వే వభపోవీ మహదృృవ్మ ఠతో ప్యాళశా మహీయనీ॥ కై?

180 అంథ కువలయానందము వాచ్యము కాకున్నను పద్మమును వీడి యని పద్మ పరిత్యాగమును జెప్పుటచే మొదటి దానియాశ్రయను నూహీించుటవలనం బర్యాయ 'మేర్ప్చడు చున్నది. "కావుననే 21 శ్రోశీబంధము. కార్శ్యమును వీడుచున్నది. నడుము జానిని సేనించుచున్నది. పాదములచేం దరళగతులు వీడం 91 (శోజీబంధస్ట్యజతి తనుతాం వేవలే మధ్యభ్థాగః పజ్యాష్టం ముక్తా న్తరళగతయస్సర్మకి తా లోచనాభ్యామ్‌ | థ శ్రే వతః కుచసచివ తామర్వితీయంఠు నక్తం తద్దాాశాణాం శుణవినిమయః కల్పితో యౌవ ీన | ఈ పద్యమాను శావ్య్యపకాళ కారుడు వర్యాయాలంకారమునకు లక్ష్యుముగ నొస 74. కాని దీనిలో ౪ కటిరటి కార్భషిమును వీడుచున్నడ్కి పదములు తరళగతుల వీడు చున్నవి. * ఇత్యాది పథమ ద్వితీయ పదములకు మబూరమే పళ్యాయమునకు లతక్యుమగును గాని 4 వకిము కుచసచివ మగుచుం డెను. ?) ఇత్యాది మూడన పాదమున పర్యాయము లేనేలేదు... నిజమున కీ చద్యమును. రచించినకవి ముఖ్యముగ నిందు శావ్యలింగమును జెచ్చదలంచియుండును. ఎందుచేతనన? ఈ పద్యము రాజశేఖర కవిశృతమగు జాలభారత నాటక ములోని (వథమాంకములో (టౌపదీన్వయంవర నమయ మున (దుపదసభలో (బ్రౌచదిని జూచిన భీముని చాళ్యము, (బౌపదీ యొవనపొదు ర్చవమును వర్ణించు (శకరణకు కావున * యౌొవనముచే చాప యంగములకు గుణ ముల మార కల్పింపబడెనొ ని చెప్పంబడినది. యౌవన మెట్టంగములకు. గుణవిని మయము కలిగిం చెను అిజ్జాన శాశా జా 9యర్థమును ఫూర్వపాద్యతయము సమర్డి ంచుటచే శాన్యలింగము (్రధానముః ఆందులోని మొదటి రెండుపొదములందు పర్యాయాలం శార మంగము- మూడవపొదమున వత్య్యెయ వద్ధతిని వీడి యంగములకు గుణముల మార్వుమా(త మే వెచ్పబంెను.. గుణములమార్చన ? గుగిములవ్యత్యాసముం అవ్య త్యా్య మొకవన్తువు పూర్వగుణమును పీడుటచేశాని కొత్తగుణమును పొందుట చేణాని కలుగును. వతీమున ఫూర్వము కుచసచివత లేదు. ఇచ్వుడున్నది. మోమును తొల్లి పాటిలేనిది శాదు. ఇప్పుడు పాటిలేనిది. అని చెప్పుటచే గుణవినిమయమున్ను వివరింపబడిన ట్లగునుం శావ్యలింగాలంకార ముసపాదింపబడినట్టు నగును,

పర్యాయాలం కారము శేశ్రి1 బడీనవి. అవి కన్నులబేం బొందంబడినవి. వతుము కుచసచివ మగూదుండెను. ముఖ మద్వితీయ మయ్యెను. యావన మొామెగ్యాతములందు గుణవినిమయమును గల్పించెను. అనుచోటం గావ్యప్రకాశకారుండు పర్యాయమునుం జెప్పెను. అన్ని వోటుల ఇాబ్బపర్యాయ మెట్లన, హో గ్‌ 9 సృాలకూటవమూా |! ఉత్తరో త్తరము ఉత్క్భష్టస్థానము న్యాశ్రీయించు స్పితి సీ శవ రుపజేశించిరి ? మొట్టమొదట గే టల సమ్ముదగర్భమునమండి, తరువాత శివుని కంఠమున (బవేిించితివి. ఇప్పు డన్ననో దుష్టవాక్కు-ల వనీంచు చున్నావు, ఇది యంతయు సంకోచ వికాసములులేని పర్యాయము. సంకోచ పర్యాయ మెట్లన, 83 చల్ల 6దనము భూమి యందంతటను నుండి వీదప చెట ఉం ఇచట గుణవినిముళుపదము చే రెండువన్తువ్రలందలి గుణములమార్పు. వివక్సీంప లేదు... ఆడి పరిచృర్యలంకారవిసయము. కనుకనే రివృత్తిలషణమున 1 అన్యో న్యమ ” ను పదము చొప్పింపంబడినది. అన్య్వ్యోన్యవినిమయ మే వి మయళ బ్లార్ధ మెనచో పరివృత్తిలడమణములో నస్యోన్యపదము వ్యర్థ మననుగదా | ఇట్లుండ నీపద్యములో మూడవపొదమున౬ గూడ పర్యాయ మే యనువారికలం పేని తలియశాదు. జాశుకాని ంాపద్యమున కావ్యల్‌ింగము. (పధానమెనచో నంగమగుస ర్యాయ మాను బర్యారోూదాహరణముగ జెట్టుాకొ నెను ? అన్నచో, శత్య్వన్నయనసమకాంతి? ఇత్యొదియందు కౌవ్యలింగము. (ప్రధానమగుచుండినశు ఆంగమగు (పతీపమును (పతీ పోజాబారణముగ (గ్రహీంచినక్షేయని రృ ప్తినొందవలెనేమో | వ3. సచ్వా్యశ్రయసితిరియం రవ కాలకూట 'శేేక్తరోత్తర విశిష్టపదోపదిష్షై | 'పోగర్ల పస్యహ్యాద యేవృసలక్క్మ్రణోధకం కే ౬ధునావససి వాచిపువఃఖలా వాస్‌! ౫. (ప్రాయళ్చరిత్వా వనుధామకేషాం భాయకాసు వికమ్యు తత సరూణామ్‌ ॥ (పౌఢిం గలే సజ్యపతి తిగ్మభానొ శైత్యం ₹నై రంకరపాముయాసీత్‌ |

183 అంధ కవలయానందము సీడలయందు నిలిచి యిప్తుడున్షరశ్శ్మి నిజృంభింపగా నీటి లోనికి పోయి నివసించెను, ఇచట క్రై త్యమున కుత్తరో తర మాధార సంకోచమువలన సంకోచ పర్యాయము, వికాసపర్యాయ మెటన, ళం

• శ్రన్వీ ! పూర్వము నీబింబోష్టముననే రాగము కనంబడెను. ఇప్పుడో బాలకురంగాథీ, ! ఇది నీహృదయమునం గూడం గనంబడుచున్నది. ననన ననన

24. బింబోస్టవిన రాగన్నే తన్వి ! ఫూర్వ్యమదృళ్యత | ఆథునా హృదయే ్యేష మృగళాబాత్నీ దృళ్యతే ॥ ఈ పద్యమున వూర్వాధారమాను వీడక మటొకయాధారము:వ ౬ (బవేశించుటశే * వీశాస పర్యాయ మని దీక్షీరులువారు, జగన్వాధపండికుండి న్చోట పర్యాయముకాదని చెప్పుచున్నాండు. ఎందుచేత నంకే ? ఒకవస్తువు అనేక స్థలములందు (శ్రమముగనుండినగదా ! పర్యాయనగును ? (శ్రోమముగ వనుటచే మొదటిదానిసంబంఫమును వీడియీ నుటోకజూని నంబంధ మును పొంబెనని వెప్పందగునుం శావ్య్యపకాళ మున నక్షేయున్నది. కటితటి కాళజ్యామును వీడుచున్నడి దా౦ిని నడుమను పొందచున్నది, ఇత్యాదియందు 4 ఆలంకారసర్వన్వమునంాడ నక్షేయున్నది, ముం దర వమధ్య్థిమున పిదప హరునికంకమున ” ఇ త్యాదియందు “నీబింబోష్టమున "నే కాగము ఇత్యాదియం. దన్ననో రాగమాప వస్తువు వూళ్వా(శ్రయ మగునోస్టమును వీడి పృదయమును బొందలేదు.. 'రెంటను నున్నది శావున పర్యాయము కాదు. వీకవన్తువిషయక పౌరాలంకార మనంద॥ను.. దీనినే రత్నాకళాదులు వర్ధిమా నాలం కార ముగ6 జెచ్చదురు ! అని మర్మ్యవకాళళ ర్త చా కేళఛట్టు జగన్నాధుండు వెస్పిన ట్లిది సా రఠరొలం కారనుగు టంక్‌సమంజసముగల్యగనంబడదు. ఎందుచేతనంయే ? కావ్య్యకాకోమున ఉత్తృీగోత్తర ముక్కర్షగ వర్శించుట పౌశాలంకారమగు నని లమణము వెప్పి “ళాజ్యమున సారము వసుధ్య వనుధయందు పురము, పురమున (పాపొదముూ జానియందు తల్పముు కల్పమాన

పర్యాయాలంకారము కేతీతీ ఇచట రాగము పూర్వాధారమును వీడకుండగనే మజియొక యాధా రమునం (బవేళించినట్లు వర్శించుటచే నిది వికాసపర్యాయము. న ననంగనర్వస్వ్ర ముత్తమాంగన *? అని యుదావారిం చెను. ఇంద "నీక వన్తువుల కుక్తరోత్తృ తోత్కంగ్ష చెస్పంబడెను కాని యొళవనువునకే చెప్పలేదు.

జగన్నాథుండు. సారము ేకవస్తువిషయకముగం జెప్పెనుకాని (ప్రాభీనులట్లన శేదు.

ఈ సర్యాయాలంకారవిషయమున కావ్యపకాశాదులం బరిశలింద జేమితోచు నంకే నుమ్మ్రటాది నా గేళపర్యంత మగు నాల౦3రిక్రులకు శాగళబ్ద వాచ్యములగు నోష్ట గతరక్తిముకు వృదయగతాను రాగమునకు న భేదాధ్యవపాయముచే నై కశ్యము సమ్మతము. అట్లు కాంగా * ఒకవన్తు వ వేశస్థలముల వర్మింపంబడుమున్నను విళేస మగును ఊ॥ లోపల వెలుపల ముందు బెనుక అన్నిదిక్కులల నా కా మెరయే కనబడుచున్నది. మతియు వర్స్‌ ! రామ! మననునుండి బయట కేగ లేదు. అన్నిదిక్కులం గనంబడుచుత్నాన్తు ఇత్యాదివలె నొళకవస్తు వేళ స్థలములందున్న ట్లు వర్షనహాపమ'% ద్వితీయవి"కేష యే యగును రాగ మొక్క కే ఓీష్టమూున హృదయమున నొకబ్వుడే యున్నట్లు వర్ణించుట వలన దింతీయ వి కేషాలంకారమున నతివ్యా ప్తిలేకుండుటతే ॥ద ! పర్యాయలమణమాన '“చర్యాయముచే? సనిదీక్షితులు. చెప్పెను. మన్ముటుకు కాన్య(పకాళమునం గూడ ఈ శ్రమమున ?? ఆనిచెప్పెను.. [క్రమమనః. మొదటిచోటు వీడి రెండదదచోట నుండుట అందు చేత్‌ లక్షణమున నొళచాని క నేశస్థలములందునికి వెప్పీనను నుడానారణమున జా నికనుగుణముగ పద్మము వాళయించి యనక పద్మమును వీడి యని పద్మశరి త్యాగీ ఇెస్పంబడెను కాని పద్మసమాశయణము చెస్పంబడ లేదు.

మన్ముటుండును ద్వితీయవి కేషవ్యావృత్తిని క్రముపదమువేత-నీ చెవ్పంగో కను.

రుయ్యకుం డన్ననో స్పష్టముగ జాత రియలంకారసర్వస్వ్యమున నిట్టు చెప్పెను.

“* ఓయి ! ఒకటీ చాంవోటుల నుండుట” యను దెనుకటి లకణముచే విశ సౌలంకార మే మరల నిచట వెచ్చంబడుచుం డెచే! యొందుకిట్లు చెప్పుట ? యని శంకించు కొని భె”ప్పెను * క్రమమున అని.

ఇక్కడ (శమగృహీతమగు నర్ధమువలన్య వి'కేషాలంకారమున నన్నిట నొకచ్చుడే తోచును. ఆందు చేనీప ర్యాయాలంకారతు విశేసూలంకారముకం కు బీలువినయము కలదగును. అని

కేక్రిశీ ఆంధ్ర కువలయానందము ఒక యాధారముననే యనేశముండినట్లు "వెప్పినను బర్యా యమగును, ఉ॥ మునుపేరుపారినచోట నిప్పుడు పులినముండెకు, మజతీయు,

• వూర్వకాలమున మనకు శరీరమొక్క-టిగా నుండెడిది తరువాతసో నీవు (ప్రియుండవు మేమును దురదృష్టవతంల మగు వ్రీయురాండ్రము, ఇప్పుడు నీవు భ రవ మేము ళ్‌ నీబింబోస్టము నీ ఠాగ ౫ నున్నచోట “జీ శ్రమము లేసేలేదు [శ్రను మంగ్‌ కరించిననో జధర మన శాగము లేదని యొస్వుకొనవలని వచ్చును. వికానపర్యాయ మ్‌న్ను కాశపోవునుం
• ఇచట రాగము పూర్వాధారమును వీడక యాధారాంకరమున! [బవేశించుట 3 అను దీక్షీతవచన వికోధమున్ను కలుగును. అట్లు క్రమము లేక పోవ్టటవలన జగన్నాధుని దీక్షితదూపణము మమ్మటునికిని తగులును. జగన్నాధుం డిచట సాఠొ లంకారము కాందగు నన్నన్కు వికవసువిషయళ సారాలంకారమును మమ్మటాదు లెవ్వరు నుదాహరించక పోవుటచే పౌరాలంకార మిచట లేదనిరేం తలంచందగును.. నుమ్మటో కరీతిగంే డ్వితీయవి'కేషాలం కారోదాహరణమగుట యొట్లును తప్పనిదగుట చే పర్యాయా లంకార మునుటయు వ్యాయమాుక-దు. జౌతుగాని యాలంకారికలందణకు మూర్గదశి౯కుడంగు మమ్ముటుని దూషించుట తదనుసారులమ కగునా ? యనశాదు. విరోధము స్పష్ట్రముగలనయలడుచుండ నెపల దడూరకుండును 7 అందుచేత నే కాస్ర్రములందు (ప్రా-చీన నవీననుతము లుండుట్క నవ్వులు (ప్రొచీనులను దిరస్కరించుట్కు కలుగుచుజీ యున్నది. * ఇది పద్మముకాదు ముఖమే, ఈం మ్మెదలు కావు కన్నులే * ఆవి స్పష్టముగ సాదృళ్యముండుటవలన ఈళ్వాఖ్యాన' చమయగునని (పా-లినతముండగు దండి చెప్పినయుపమను) “ఇదిపద్మముకాదు? ఇత్యాది యందు (ఖాంతావహ్ను యే కాంయుసమకాదు ఇత్యాదిచే దీక్షితుల చ్యిత్రమిమాంస లో నుపమాలక్షణ వకరణమున నిరాశరంపలేదా ?

85. ఫళాభూదస్మాకం (పథమ మనిళిన్నా తనురియం తతో ను త్వం (ప్రేయాన్‌ వయమవీ హతౌళాః (పీయతమాః | ఇదానీం వాథ_స్వ్రంవయమపీ కళ(రం కిమపరం వాకానాం _పాణాశాం కలిళకకిశానాం ఫలమిదమ్‌ ॥

పర్యాయాలంకారను కలిక భార్యులము. ఇంక 'నేమికావలెను ? ఇది వజకథినము లగు (పొణము లున్నదానికి ఫలము, ఇచట దంపతులకు మొదట నభేదము వీదప పీయనీ [వీయతమ భావము తరువాత భార్యాభర్తృ భావము నని యాధేయసర్యాయము చయూపంబడినది. ర్‌లి వరివృత్తి అణాల న్య్యూనాధిక వస్తువుల నన్యోన్యము మార్చుకొనుట పరివృత్తియగును. ఉ1 ఆరాజు కటావమముతో గూడ నొకళరమును వీడి శత్రుసంపదను (గహించెను, మజియు, అతివృద్ధుండు స్వర్షియు నగు నాజటాయునవ్రనుగూర్చి నీకి ప్పుడు విచార మక్క-రలేదు, ఎందుచేతనంకే అతండు జ్‌ కళేబరము నిచ్చి శరదిందు సుందరమగు యశమును గొనెను, ర్‌తీ పరిసంథ్యాలంకారము ఒకవస్తువు నొకదానియందు నిపేధించి మజొకచాని యందు నియమించుట పరిసంఖ్య యగును, ఊ స్నేహయయము దీపములందుకాని కాంతామనంబులందు లేదు. మజీయు,

• ఉజ్దయినియందు. లీలావతుల నయనోత్పలములు మ్మాతము (మననులుకావు (శుతిమార్గము నతి[క్రమించు 'మన్నవి. అచట మహాకాలుని జటలందున్న యర్థ చందు డొకండే వక్రిమనొందుచున్నాండు,

న

85. విలంభుయంతి కుతిన ర్త్‌శ్రీ రజిస్యాం లీలావతీ నాం నయనోత్సలాని |

లభి యస్యానువీ పకిమూణ మేకో మహాకాల జటార్థచంద్రః ॥

186 అంథ కువలయానందము మొదటి యుదాహరణమున నిపే.ధము ఇాబ్దము. ద్యితీయోడా వారణమునం చార్థము. స్‌శీ విక ల్పాలంకొరము తుల్యబలములకు కర్తవ్య తావిరోధము కలుగు చుండి నచో వికల్పాలంకారమగును.

ఉ॥ రాజులప్పుడు శిరములనుగాని చాపములనుగాని వంచు

దురుగాక,

ఇచట, సంధి (ప్రమాణ, విగ్రహ [పమాణనుల వలన సంభవించిన శిరోనమన చాపనమనము లొక్కవూజు చేయసాధ్యము కానివొక్ర్యా మాతు చేయలవనీరాగా వికల్చము కలుగును. మజీయ్యు

వర్ష మెడ తెగక కురియుచున్నది. నెమున్లాడు. చున్నవి. . ఇప్పుడు కాంతుండుకాని కృళతాంతుండుకాని దుఃఖమును బోగొట్టగలరు.

• వ్రీయుండు కలిసినమరణ మభిలమీంపదగదు. మరణము సంభ వించిన వీయసమాగమ ముండదు. కాన్సన నారంటిలో నొకచానికి నికల్చము,

65 సముచ్చయాలంకౌారము ఒక్కమౌాటుగ జరిగిన కార్యసమాజనును వర్టి ౧చుట సముచ్చయ మగును,

ఊ నీ శత్రువులు చూచుచున్నారు, భయపడుచున్నారు.

నశించుచున్నా రు,

విరోధము లేకుండ నొక్కమాజు జరిగిన దర గ్థనాదులకూర్చ్ను సము చ్చయము, మటియు, విరోధము లేనిగో వికల్చాలంకార మెట్టుకలుగు ననిన జెప్తుదున్నాడు. “ప్రియుడు కలిసీన అని. అట్లుకాగా పరస్పరవిరుద్ధములగు ('వ్రీయనమాగను మరా భిలాషలక విశకల్చరు.

సముచ్చయాలంకారము క్షి ౫ స్పనత్త్సురువుండా ! నీచేగ్రుచ్చంబడీన (వేమనామక నవ శల్యమును పృాదయమున భరించుచు నవశయై యానా యిక యేమిచేయుచున్నదో వినుము నిదించు చున్నది వాడు చున్నది శోమించు చున్నది మాడుచున్నది వాగుచున్నది గంతులు చేయుచున్నది తిరుగుచున్నది ఫపార్లుచున్నది జారుచున్నది మూర్చ నొందుచున్నది తీశించుచున్నది, నందించుచున్నదిం ఇచటం గొన్ని క్రియలకు. గొంచెము శాలభేదమున్నను శతపష్మత మను పూవ్చ్రయొక్క- నూజుదళము లొోక్కమాలజువిడుచు న్యాయమున విరహ తిశయ ద్యోతనకై యాగపద్యము వివమీంచుటచే లతణసమన్వయము, 'ేనుముందు నేనుముం దనుగరువపు భావన్వుకల వాని "శేకకార్యాన్వయము కలిగినను సముచ్చయమే యగును, ఉ! కులము రూపము వయస్సు విద్య ధనము వీనిని గర్వింహం 'జేయుచున్నవి. ఎచట నొకటి కార్యసిద్ధికి గౌరణముగ నుష్మకమించునో, ఆకార్య మందితరములు నపామహమికతో ఖ లేకపోతన్యాయమున (కళ్ల మునందలి పావురములరీతిగ) గార్యసిద్ధి నొనర్చుచో నదియు సముచ్చయమగును, ఎట్లు మదమున శాభిజాత్య మొక్కు సంపూర్ణ కారణము, అట్టిదే రూపాదికముకూడ మదసాధనముగం దయారగుచున్నది. నుటియు, త. విభాణశా వృావయే క్వయా వినిపాతం (పేమాభిధానం నసం శల్యం య్వ్వాదధా౨ పౌ విధుకతా పాథో తదాకర్శ్య తామ్‌ | "శేతే శుష్యతి తామ్యతి' (ప్రలపతి (పమ్లాయతి _పేంఖతి (శానుక్యుల్ల ఢతి (ప్రణశ్యతి గళత్యున్యూర్భతి (శుట్యతి ॥ 18

188 అంధ కువలయానందము

• దానము గుప్తము, అర్భి యింటికి రాగా సం్యభమముతో నుర్థానాదు లొనర్చ్భుట, సంపదలున్నను గర్వింపమి, పరులలోపమును వెలిబుచ్చకుండుట, [ప్రియము గావించి మౌనము, సభలో మ్మితకృత్యపకాశనన్సు వేదనుం చాసక్రియుం బురుషునిం గులీనుగాం జెప్పుచున్నవి.

56. కారకదీపకము వక కారకము నొందిన (కీయలకూర్చు కారకదీపక మగును. ఊ బాటసారి వెళ్లును,. తిరిగి వచ్చును సాతును జూచును మౌర్గము నడుగును, మజీయు,

• నిదించుచున్నాండు స్నానముచేయుచున్నాండు భుజించు చున్నాండ్కు పదారు. 'చేయుచున్నాండు, జట్టునార్చు కొనుచున్నాండు, అంతిపురమున నున్నాండు జూద వమాడుచున్నాండు,. ఇప్పుడు వెప్పుటకు సమయము కాదు, తిరిగిరమ్ము. పొమ్ము. అని యుద్దండులగు ద్వారపాలురచే నివారింపంబడు నీద్రనుల మమ్ము ఓీలశ్నీ పద్శుకాంతి సదృశ మగు నపాంగములతోం జూడుము,

లు ఏ3. (వదానం (శేచ్చన్నం గృవామువగ తే సర్యభమవిధి ర్నీ రుల్సేకో లక్ము శ్రిమనభిభవ గంధాః పరకథాః | (వేయం కృత్వా మానం సదసికథనంచాఫ్యు పకృ లేః శ్రురేఒత్యం తాసక్లిః ఫురుషమభిజాతం కథయతి

శ0 నివ్రాతి స్నారి భు కే చలతి కచభరం శోమయత్యంతరా నే

దీవ్యత్య క్షైర్న్మ చాయం గదిరతుమవనరో భూయ అయాహపాి యాపొా । ఇత్యుద్దం డైః (యభూ ణామనృదధికృ లెర్వారితొన్న్వాందీనా నప్యాన్న క్యాన్ధి శ సరనీరుహరుచా చంతరంగై రపొంగైః ॥

జాళరక ద్రీపకను కేశ్ర9 మొదటి యుదాహరణమున వాచ్యము చాటసారి యగ కర్శృ కారకమున కొక్క్టదానికే గమనాదులం దన్వయము, రెండవ యుడా వారణమున నధ్యాహృతమన థధభుకూప 5 ర్త ఖకౌరకమున కొరకు చానికి న్మిడాదులం దన్వయము కావున నొక్క-దాని కనేక వాక్యార్థ ములతో నన్వుయముందుటచే దీపక సాద్యశ్యలాభమున కారక ద్రిపకము, ఇది మొదటి సముచ్చయమునకు విపరీతము, 57. సమాధి 'వేజబుకారణము లభించుటచేం గార్యమునకు సౌకర్యము కలిగినవో సమాధ్యలంకారమగును.

• ఊ తరుణికి నాయకునికడ కరుపటకు వేడుక కలిొొను, సూర్యుండు నస్తమించెను. మజీయు, ఈమె కోవమును బోగొట్టం కౌదములందు. పడంబోవు చున్ననా కుపకారమునక్రై భాణ్యవళమున మేఘుం " డుజిమెను, కనిబే నారంభింపంబజిన కార్యమునకు గారణాంతర సమావేశము వలన సౌ ష్టము చకంగం గలిగినవో సమాధ్యలంకారము. ఈసమాధి "రెండవ సముచ్చయమునకు విపరీతము. ఈ సముచ్చయనుందుం (ల్యే కము నమర్థమగు ననేకము లొక్క_.మాజు ఖలేకపోత న్యాయముగ సం సిద్ధమగునుగదా 1! సమాధి యందన్ననో ఒక్రదానిచే గార్థమారంభింప బడగా మజొకచోటం గాకతాళలీయముగ వచ్చినది యాశార్య మునకు సౌకర్యమును గలిగించునది మాత్ర మగును. ఇచట నుదాహరణము *తరుణికి' అనునది. యువతులకు గాలనియమము. లేకయీ కోరిక కలుగుచుండును కనుక్రు (వ్రియాభిసరణమున _ కుత్క-ంఠరీ సంపూర్మకారణము, అది చీక

కే40 ఆంధ కువలయానందము టిని గోరదు. వచ్చిన యంధకాగము కార్యమునకు సౌకర్యమునే కలిగించెను. ఇళ్లు రెండవ యుదాహరణమునం గూడ నన్వయించు కొనవలెను, 58. (ప్రత్యనీకాలంకారము బలవంతుండగు కత్రువునకు సంబంధి, విన వారియందు పరాక్రమము చూపుట (ప్రత్యనీకాలంకారము. ఊఉ జయశీలములగు కన్నుల ననుసరించు కర్ణము లుత్సల ములచే నధఃకరింపంబడినవి. మజియు, ౩1 నార్రూపకీర్తుల హరించిన నానియం దీమె యనుర క్ర యని నీయందలి మత్సరముచే. గాబోలును ! మదనుండు 81, నను రూపకీర్హి మహరద్భృవి య _న్తదమపవిష్ట హృదయే యమితి |

త్వయి మర్సళశాచివ నిర్సస్తదయ స్వతళాం క్షిణోడి ఖలు తాం మదనః ॥

ఈ పద్యవిషయమున జగన్నా ధుం డిట్లావే,వీంచు చున్నాడు.

ఈ పద్యమున నీయందు మత్సరమువలనగాబోలు ననువోట సంచమ్యంతమగు మత్పరశబ్దముచే మత్సరరూపకారణము తెలుపం బడినది. శాబోలునను పదముచే న్యుత్సేక చెప్పబడెను, అందువలన నిచట 'హత్యూత్సేతు స్పష్టము. పూర్వార్థ వుంతయు మాత్సర్య బోధనపరము, జానినవలన కతునునకు ('ప్రాబల్యము తనకుడొర్పల్యము తెలియుచున్నది కాని యంత మాత్రమున (ప్రత్యనీకము కాదు. హేశ్యూశ్సేక్షయే యగునని,

దీనికి చంద్రికాకర్త సమాధానమిది,

ఇచట నీయందు మత్సరమునం గాబోలునని హేత్వంశమున న్యుశ్సేతమ్‌ యున్నను అమౌాత్సర్యకారణముచే శ్యత్రుసంబంధులను కాథిం చుట (ప్రత్యనీకాలంకారమునకు (ప్రత్యేకవిషయమం-గ నెజుంగనలెను. అందుచేతనే మమ్ముటభట్టకూడ తన కావ్య(ప్రకాళశమున,

(ప్రత్యనీకాలంకారము కేశీ1ే నిర్ణయుల్హై. యామెనెక్కువగ . శ్నీణింపం.. జేయు చున్నాండు.

త్వంవినిర్దిత మనోభవ రూప స్పాచసుందర ! భవత్యనురక్తా | పంచభిర్యుగపబేవ శరై స్తాం తాపయత్యనుశయాదివకామః ॥

సవ్ర వినిర్జి త మన్మథ రూపుండవు, ఆమెయునోనుందర ! నీయం దనుర క్ష. _ నీమోద ద్వేషముచేతనేమో కాము డామెనై దుబాణము లతో నొక్కమాలుగొట్టు చున్నాండు.

అని యుదాహరించెను.. కావున హేత్యూన్చేనవే గతార్థ మగుటవలన (ప్రత్యనీకముగుట కవకాళములేదన్న జగన్నాభునినవూట (గహింపరాదని,

నాశేశభట్టకూడ హేత్యూూత్సేషయున్నను (బతిపములనువాధిం చుట ప్రత్యనీక విషమయమగుటవలన జగన్నాథో క్రి చింత్యమేయనెను. వై ద్యనాధ నాగేశుల భావమేమి యన; ___

నీయందు మత్పరముచేలాబోలు నన్నచో న్యుక్సేత యున్నను నారూపకీర్తుల నిత్యాదిభాగమందు నాయకుండు మదనునికంకె (ప్రబలు డనియు, దుర్చలుండగు మదనుండు నాయక సంబంధిని యగు నాయిశను బాధించుచు పర్మాకమము చూపుచయుండుటచే (ప్రత్యనీకము కూడనున్న దని సమన్వయించిరి, వై ద్యనాధుండు తన సమన్వయమునక్రు మమ్మట భట్టు నంగీకారమును గూడం జూవియున్నాండు.. కాని దీమీత మమ్మటో దాహరణములు స్థూలదృస్టితోయాడ నొకటిగాగనయడినను సూతే తీకంజూడ నొకటి కాదని బాగుగం బెలియును, చాలవ్యత్యాస మున్నది ఎట్లనవ

శావ్య(ప్రకాశోడాహారణమున “నీవు వినిర్హిత మన్మథ రూపుండవు అనువో వినిర్థి త పదముచే మదనుని నాయకుండు జయించుట నాయకు

కేశి ఆంధ కువలయానందము ఇట్లు బలవంతుండళ% శత్రువునకుం (బతిక్రియ చేయలేక్ష వాని సంబం

ధులను బాధించుట (పత్యనీకమని ఇెప్పుచుండగా సాయొచ్చత్రువునందుం బరా(క్రమించుట (ప్రత్యనీకమని క్రై ముతిక న్యాయముచే సిద్ధించుచున్నది. నకు (ప్రబలత్వము, థశ్రుత్వము స్పష్టమే. ఆమెయు నోసుందర ! సీయందనుర_క్రయనుటచే నాయిక నాయకు నకు సంబంధించిన దగుట చెప్పంబుడెను. నీమిదిద్వేషముచేం గావోలు నిత్యాదిచే శ్యత్రునంబంధి యందు పర్మాకమము వివరింపంబడినది. కావున (ప్రత్యనీశాలంకారము తగును. దీమీతో చాహారణనునం జూడుడు.

నారూపకీర్తులహరించెననుచో నాయకునకు దొంగతనము చెప్పం బడినదేకాని సొమర్థ్యముకాదు. తదను(ప్రవిష్టపృాదయ యను పదము వలన దొంగ యితరుల సొత్తును దొంగిలించి రహస్యముగ నొకచోదడాగి నట్లు ఈనాయకుండు మన్మథుని రూపక్షీర్తు లపహరించి నాయిక్రమనమున రవాస్యముగ నున్న క్లు తెలియుచున్నది కాని నాయకునకు సంబంధించిన దని _తెలియంజేయు. అనుర శ్తేత్యాది పదమేమియుంజెప్పలేదు. నీ యందు జ్వేషముచేం గాబోలు నొమెను త్నీణంసంజేయుచున్నా (డు, వేటకానిచేం దరుమబడిన న్ఫృుగము పొదలోదూరగా చానింగొట్టుటకు పొదమిద వాణమువేసినళ్లు నాయకుని "బాధించు తలంపుతో నాయికను 'బాధించుచున్నాడు కాని నాయికను ఇఛాధించు తలంపుతోంగాదు. అందుచేతనే నిర్నస్తదయుండని మదన విశేషణము. యశస్వియగు మదనుం డతి నుకుమారయగు నబలంగొట్టుట తగదని దయగలిగియు దయనువీడి యామెలోనున్న నాయకునందలి మత్పరమున నామెను గొట్టుచున్నాడని యా విశేషణాభిపాయము,

వతావతా పద్యమున శృతువు చెప్పంబడలేదు.. శత్రువునకు బలము కలిగినట్లు చెప్పలేదు. శతువునకు సంబంధిని, చెప్పలేదు. ఈ మూటిని. జెప్పకపోపుటచే (పత్యనీకములేనేలేదు. 'హేీత్యూక్పేషయే యిచటం జెప్పందగును,

(ప్రత్యనీకాలంకారను కేశ్రతీ

• నృధ్యువతనులు తమ మధ్యుపపలగు పద్మములను మూ యుటచేం గోపగించి చందబింబమును బలాత్కారముగ 88 మధ్యువతౌభఃకవిత స్ప్వశ్రీయ మధ్యుప్రపా పద్మనిమాలనేన | బింబంసమా[్ర్య బలాత్సుధాంశోః కళంకమం కే, ధువమాతనోతి ॥ ఇస్లే బలవంతుడగు శ్యతువుయొక్క- పతమందున్న వానిని పరాక్ర మించుట (ప్రత్యనీకమని లక్షణము చెన్పి కై ముకికన్యాయలబ్ధమగుట చే శత్రువునెడల పర్యాక్రమించుటకూడ (ప్రత్యనీకమేయని'చెప్పుచు నీపద్యము నుదాహరించెను, ఇంబేయలంకారము వాచ్యము ! వది వ్యంగ్యము ? అంగమేది? అంగియేది? యని విచారింపవలెను. తుమ్మెదగుంపు తమ పొనీయశాలలగు పద్మముల మూసీ వేయుటచే కోపగించి చంద్రబింబ మును బలాక్కారముగ న్మాకమించుకొని దానిని మలినముగం జేయు చున్నది. (ధువమ్యు ఇచటమాలిన్యము విషయము, తుమ్మెదగుంపు విమయినై ల్యము నిమిత్తమగుధర్ముము, (ధువమనునది వాచకళబ్దమ్యు కాగాను క్రవిషమయ వస్తూూత్సేషమయని తేలినది. మలినము చేయుటకు కారణము తమ : పానీయ శాలలగు పదములను మూసివేయుట వలని కోపము. తుమ్మెదలకు మధ్యుప్రపలు పద్గుములే. వానిని మూసి వేయు “టచే కోపగించినవై మధుపము ల్యాప్రపను మూసిన చంగదుని శలంకి (నిందుతున్సి గాండేసెనుం లోకమున ధర్మాత్ములు చలిపందిళ్ల నేర్సరతురు. చాని నావి "వేసినవారు కలంకము నొందుదురు. అఫ్లీ మధుపముల (వపను మూయుటచే చందుండు కళంకీయయ్యెనని భావము. ఇత్ధంచ ఉక్త నిషయ వస్తూ కేక యంగ్వి వాచ్యము. చంద్ర మధ్యమున నున్నది కలంకము కాదు కోపగించిన తుమ్మెదగుంపే యని వ్యంగముగు నపన్నా వనాలంకారమంగముం

న! అంధ కుునలయానందము న్యాక్రమించి మధ్యభాగమును మలినముగం జేయుచుం చెను. (ధువము. ర్‌ి కావ్యార్థాప త్తి శై ముత్యన్యాయముచే నర్థసిద్ధియైనట్లు వర్శించినం గావ్యా రాస 'త్హీ యగును కావ్యమందలంకార రూపమగు నర్ధాప త్తి కావ్రున6 గావ్యార్థాప ల్తెం ఉః అ చరదుండు నీముఖముచే జయింపండెను. పద్మ ములగతి చెప్పనేల ఇచట తుమ్మెదగుంపుతో చం్మదునకు (ప్రబల శత్రుత్వమును జెప్పలేదు. తుమ్మెదలు చర్మిదునందు పర్మాకమము చూవినట్టును చెప్పలేదు. ఇశనేమంళేు చంద్రుండు తన తవ్వుచే కలంకి యయ్యెనని మాత్రమే చెప్పుటదే (ప్రత్యనీకము లేనే లేదు. ఒకవేళ తమ కపకారము చేయుటచే చందునందు శ్రుత్వము, సద్మనిమోలన మనివార్యమగుటచే (ఫబలత్వము బలక్కారముగ నాక్రమించుటచే పర్మాకమించుట అనియే కవి భావమన్న-వో ఆప్పటికిని *బలనంతుడను శత్రువునకు సంబంధించిన వారియందు పరాక్రమము చూపుటి యని యాలంకారికులందటును తానును జేప్పీన లమణమిచట నెట్లు సమన్వితమగును * ఈపద్యమున (ప్రబల శత్రువునందే పర్మాక్రమనము మాపినట్లున్నది కాని వారి చుట్టనులందు. పరాక్రమించినట్లు లేచే 1 అట్లున్నను (ప్రత్యనీకమిష్టమను-వో "రెండవ (ప్రత్యనీకముగ *బలవంతుం డగు శత్రువు నెదుర్కొని పర్శాక్రమించుటి యని లతుణము చెప్పి దీని నుడాహరించిన నింతకంచె నెంతో 'బాగుండెడి [చేమో 1 కాని యిష్పుడీ పద్యమునందు (ప్రత్యనీకాలంకారము తోచుట కేమియు నవకాళశనము కన బడుట లేదు,

కావ్యాన్థాపల్సి కేశ్‌ ఇచట ఆ యను శబ్బముచేం బద్ముము 'లెవనిచే జయింపంబడెనో వాండని వివథ్సీంప౧బడినది. అందుచే నా చంద్రుడు 'దేనిచే జయింహం బడెనో దానిచే బద్ముములు జయింపంబడె నని చెప్పనేల ? యని దండికా పూప న్యాయముచేం బద్మజయ మను నర్థము సిద్ధించుటచే నిది కావ్యా కాప త్తి. తాంతికార్దాప తి లత్యుము కాకుంకుటకె కావ్యవిశేషణము. థ్‌ -5 థ ౨ యూన మజీయు,

3 ల్వంధుజీవ (ప్రభాహరమగు నీ చంచలాత్నీయధర మన్య జీవపథాహరమగుటలో నేమివింత? తన హృదయమును భేదించుళొని వచ్చిన యీకుచమల కితరులగుండె చె రంగొట్టుటలో నేమి దయయుండును ?

60. కొవ్యలింగము- సమరి ంపవలయు నరనును సమరిం౦ంచుట కావ్యలింగము, థి థి థ్‌

ఉ! ఓ మందకందర్చ ! నామనసున ముక్కంటి యుండుటచే నీవ జయింపంబడితివి.

ఇచట మశ్థుధ జయోపన్య్థసము దుష్కరవివమయ మసట వలన

సమర్థనా పేక కలిగియున్నది. దానికి నాచిత్తమున ముక్కంటియున్నా( డని స్వాంతఃకరణమున శినసన్నిధానమును జూపి సమర్ధించుట కావ్య లింగము,

వ్యా ప్తితధర్మతలతోం గూడిన న్నైయాయిక లింగము లత్యము

కాదనుటకుం గావ్య విశేషణము. ఇది వాక్యార్థ హేతుక కావ్యలింగము. తి అధగోలయవధీ శాత్యూుబంభుజీవపభౌవారః | ఆన్యజీవ్యవఖాంహంత హరతీతికిమద్భుకమ్‌ 1 స్వకీయంహృదయంభిత్వానిర్థి త” యాపయోధరా | వృాదయ స్యా స్యదీయస్య భదిచే ళా కృపాతయోః ॥ కేం

146 అంధ కువలయానందము పదార్థ హేతుక కావ్యలింగ మెట్లన

• స భస్మపు పూతా! నీకు భ్మదమగుగాక, ర్ముదాత మూల ! నీకు శుభము, శివభవనొలంకారమగు సోపాన పంక్రీ ! ఎంతకష్టము ! మాపూజకు సంతసించిన శివుడు మిీసేవాసుఖములేకుండ మోతు మను మహా మోవా మందణచివేసెను, ఇచట మోతను మహా మోహమగుట అప్రసీద్ధము కావున దానిని సమరి ంచుటకు మిూసేనా సుఖములేమియను పదార్థము పేద్రున్ర, ఒకానొకచోం బదార్థవాక్యార్థములు పరస్పర సావేషిములై. హేతు వ్రులగుచున్నవి. మజియు ౫ విద్రువీ యూాదమయంతి ధరించు కేఠపాశమునకు పశువ్చు చేతను బురస్కరింపంబడని చామరముతో. బోలిక నెవండు కోరును ఇచట చామరమునకు దమయంతీ కుంతల భారముతో సామ్యము 'శేమికి “విదునీ. యాదమయంతి ధరించు కేశపాశముని కనువాక్యార్థము “పళువ్రుచేతను బురస్క-రింపంబడని" యను పదార్థము నీ యుభయమను చేరి కారణమగును, సమర్థి ంపందగిన యర్థమును సమర్థి ంచుకే [పప్రయోజనను గాగల వాక్యార్థమందు పదార్థము హేతువగున దెట్లన? కిట భఫ్మోర్దూళన ! భదమను భవతే రుబాత ౬ మాలే కుళహ్‌ కో ! సోపానపరంపళీ గిరసుకా కాంశాల యాలంక్ళతే | ఆఅచ్యారాధనతో షి లేసవిభు చాయుషవ్మక్సపర్యానుఖా లోకో చ్చేడ్తిని మోము నామని మవో మో హేనిలీయానుహే 8 ర్‌. చికరకళాజయంతి నే విదుషీ భవార్ధని యాన్నిళ ర్తిపా | సళునాచ్యపురస్కృృ కేన తత్తులవామిచ్భతి చామరేణ కః క

కావ్యలింగమ పేట?

• సృ ఫురహరా |! పూర్వజన్మమున నెప్పుడు నిన్ను నమ స్కరింపలే దనుసంగతి శరీరినసుట వలన నూహింపం బడినది. ఇప్పుడు నమస్క-రించుచు నుక్తుండనై , తను రహితుండనగుటచే ముందుకూడ నమస్క-రింసని వాండ నగుదును, శివా ? ఈ రెండు తప్పులు మన్నింపవలెను, ఇచట కారణము స్పష్టము కాళపోవుటనలన నసరాధ ద్వయము సమర్థింపం దగియున్నది. అసమర్థనముగూడ వాక్యార్థము లగు పూర్వ పరజన్మసంబంధ్యనుమానములచే జేయంబడు చున్నది. ఈ రెండు వాక్యార్థములలో "శెండవదగు *“ముందుగూడ నవుస్కరింపనివాండనపుదు” నను వ్యా క్యార్ధమునకు తనురహితుండ నను నొక పదార్థము హేతువు, తను రాహిత్యమునకు నిప్పుడు నమస్క-రించుచు ముక్తుండనగుదు నను వాక్యార్థముకాని యనేశ పదార్థముకాని హేతువు, ఒకానొకచో౬ బరస్పర్‌ విరుద్ధములు సమర్థననీయములు నగు 'శెంటికి (కశ్రమనుగ రెండును గారణము లగుచున్నవి, ౩7 శారీ సమాలాపరసికుడు గోరి తపఃకాలిన్యమున కోర్వనివాడు నసుటచే (బహ్మాచారివేషమున 'వేడుకయు దానినీ వీడుటలో త్వరయు నొక్క-నూజే కలిగిన మద సారి మనకు ముదనునొసగగాక “ల. వప గ్రొదుర్భావాదనుమత మిదం జన్మని శతా ఫురాలే నక్వాపీ క్వచిదపి భవంఠం (పణరవా న్‌ నమన్ము క్త సృంపత్యహ మరనురోః_స్యనతి మూ నితీళ తృంతవ్యం తదివ మపళాధ ద్వయనువి ॥ తి7. అసోఢా త శ్కాలోల్ల సదసహభావస్యత పసః శథానాంవిన్రం ఖేవ్వథచరసిక శ)లదుపాతుః | (గ్రమోదంనోదిశ్యార్క_పటనటు వేషాపసనయ నే త్వ్యళా శ ధల్యాభ్యాం యూుగపదఖియు క్రస్పరవారః క్ష

టీ ఆంధ్ర కునలయానందము ఇచట శివుని కొక్కమాజే కృతిమ (బ్రహ్మచర్య వేషము నశునరించు టలో వేడుక. దానిని వీముటలో త్వరయునను నీరెండు విరుద్దకార్య ములకుం 'గ్రమముగ గౌరితో వల్లాపము లాడుటలో వేడక్క. గౌరితిపః కాళిన్యము నోర్వలేమియు నను నీరెండు విషయములు కారణములు! గూర్చంబడినవి. ఒకానొక-చోం బరస్పరవిరుద్ధములు సమర్థనీయములుళఏ ఆంటి కొక్క. కు కారణమగున-. రమాఒధర రసాప్వాది యగునీ మురారి సమ్ముదమథన ్లేశమును సపులముగను. విఫలముగను దలంచుచు విజ యము నొందుడాాకం ఇచట సఫలముగను విఫలముగను దలంచుట యను ఆెంకు విరుత్ధ శార్యములకు నంబుధి తనసయాజఒధర రసాస్వాద మొక్క. శు కారణము, ఈ శావ్యలింగము హేత్వలంకారమని కొంద ఆనిరిం = క్మ్‌ గాశ్‌ద్రావర్రీ ! సీ తీరమున గలింగ కవి బవాదేశదర్శన సఖయగు వాడ్హేవిని వీడి విరక్తుతయ్యెను. ఈమెను అంబుధి మధ్యనుప్తుడగు నారాయణుని నాఖీవరోజాత మందున్న (బవ్మ్నాకుశేర్పుము. భఖూమిమిడ నీవె యొంటరిగ నెట్టుండలలదు ? ఇచట సరన్వతిని (బవ్మాకుః కేర్చుట నోదావరిచే నెట్లపు వను వనం భావన నీయార్థము నుపపాదించు * అంబుధి మధ్య ఇత్యాది (బవ్మా జ హే గోడావరికేవి! శామ్‌ శిలోర్తే శే కథియః కని చాపం బనాంచేక దకళలామవణఖీం శ్య క్యావిర కిం గక వశాముర్డృవమువ్యు మ వముఖ్‌న్నాఫీ పోతాను హ్మం నమయక్మీత' కథనుపా జే కాక స్టాస్యత క

శోవ్యలీంగము కేశ విశేమణమునుంచుట శ్లేష యనుగుణము అన్మి కూర్చరాని యర్థమును గూర్చినట్లు వర్శించుట శ్లేష లతణమనియు జయబదేశ్రండు చెప్పును. వస్తుతః కావ్యలింగముకం'కు నిందు 'భేదములేకపోవ్రట వలన నిది పదార్థ హేత్రుక శావ్యలింగమే యగును. రూపమగు పరికరముకం'బ కావ్యలింగమునకు 'భేదమేమి ? అన్న చోం కెప్తూ చున్నాందు. పరికరమునం బదార్థముల బలమువలన (బతీయమానిము లగు నర్థములు వాచ్యమునకు శోభాకరము. లగును కాన్యలింగము నందన్ననో 1 పచార్థ నాక్యార్థములే వాచ్యమునకు కారణములగును, ఓయి! యాలోచింపగా *“మిీసేవాసుఖము లేకుండి నిత్యాది వచార్జ్‌ 'షత్రుక కావ్యలింగో దా వారణమును * ముందుకూడ నమస్క-రింపని వాండ నగుదును 9 ఇత్యాది వాకార్థ హేతుక కావ్యలింగోదాహరణము నను బదార్థ వాక్యార్ధములే హేతున్రలగుచున్నను * బశువుచేతను నాద రింపబడని * యను పదార్ట్‌ హేతంక కావ్యలింగోదాహరణమును ళన్తా మనసున ముక్క-0టి యున్నాండు అను వాక్యార్థ హేతుకశావ్యలింనో జాహరణమునను వ్యంగ్యార్థమునకుంగాడ హేతుకోటిలోంబ వేశమున్న దె. విదుమీయను దానికి. (బతిద్వంద్విగా. కెప్పంబడుటచేం బకున్చునే ననునిడి యనివేకిత్వాభిపాయమును నూచించునుగదా! ముక్కంటి యను నదియులందర్పుని కాల్చుట కుపయోగించుటచే నతనింగాల్బుమకాంనవ కన్ను ఉన్నది అనునభ్యిపాయనమును సూచించును నిజమే ఆట్లయ్యివాని యందు పరికరాలంకారము మాత్రమే కాడు, వ్యంగ్యము వవి 'మేత్వముతోంగూడిన పళువ్రుచేతను నాదరింపంఖడని యనువాచ్యమే య ననేక పదార్థము; (ప్రతీయ మొనమగు కందర్చునింగాల్భ్బు మూడవ కన్నుతో గూడిన శివుడు చి తృమునందున్నా డనువాచ్య నే: యగు నాళ్యాస్థ

160 ఆంధ కునలయానందము మున్ను, హేతువులగుటచే. పరికరోస్థావీత వాగు కావ్యలింగము కూడ నున్నది,

6 సర్వాళుచినిధానము * ఇత్యాది పదార్థ పరికరోదావారణము నందు సర్వాళుచినిధానము ఇత్యాద్యనేక పచార్థములచేం (బతీయనమాన మగు శరీరొసంరథిశీయత్వమువ లెను, వాక్యార్థపరికరోదావారణము నందును పర్యాయోకక్త్ర రీతిగా నాయావాక్యార్థముచేం (తీయ మానమగు ళ్‌ జీను వ్యాసుండంగాను ్రి ఇత్యాది నలెను, అవాచ్యములగు_ పదార్థ వాక్యార్థములు హేతువులగుటలో మధ్య వానిచే (బతీయ మానమగు నవివేకిత్వాదిక మసేవ్సీతముకాదు. కావున పశువుచే ననుచోటను ముక్క-౦0టి యనుచోటను నుండు వ్యంగ్యము వాచ్యమే యగు పదార్థ మునకు వాక్యార్థమునకు ఫీ-తుభావము నుపపాదించుటచేం గావ్యలింగ మున కంగమే యసగును,

సీ సేతసచూోనకాంతి యగునిందీవరనములునీట మునిగినవి. అను ననేకవాక్యార్థ పేత్రుక కావ్యలింగోదా హరణమున నీనేతసమాన కాంతి ఇత్యాదికములగు నిందీవర శశి వాంస విశేషణములు ఆవాక్యార్థములకు హేత్రుత్వమునుపపాదించు. నవగుటచే నచట వాక్యార్థ హేతుక కాన్య లింగమునకుం బదార్థ హేతుక శావ్యలింగ మంగము కావున పశువు చేతను నపురస్కృృతము, నామననున ముక్క_ంటియున్నా ండు ఇత్యాదులు గావ్య లింగోదాహరణము లగుటలో నేబాధయులేదు.

61. అర్హాంతరన్యాసము- థి సామాన్య పీశేషములను జెప్పుట యర్థాంతర న్యాస మగును,

ఊ. పహూనుముంతుం డన్సిని చాకబనుం మహాత్ములక సాధ్య

యణ మెద్ది * గుణితోం గూడిన యల్సుండును గౌరవము నొందును. పఫూలమాలతో గూడీినదారముకూడ శీరమున ధరింపంబడు చున్నదిశకదా.

అర్ధాంతరన్యాసము క్షేక1ే సామాన్య నిశేషములెంటినిం జెప్పుట యర్ధాంతరన్యాసము. అండొ కటి ప్రస్తుతము. మజొకటి యప్రస్తుతము నగును. విశేషము (ప్రస్తు తము కాలా దానితోంూడ న(ప్రస్తుత సామాన్యరూపమగు నర్ధాంతర మునుగాని, సామాన్యము (ప్రస్తుతమగూచుండ న్మప్రస్తుత విశేమకూసనుగు నర్థాంతరమునుగాని చెప్పుట యర్థాంతరన్యాసమని చెప్పబడు చున్నది, అందు మొదటిదానికి "రెండవవాక్య ముదావారణము. 'రెండవదానికి 'కెండన శ్లోకములోని *ుణితోంశూడిని యను వివమయ ముదాహరణము, ఓయి! ఇది కావ్యలింగముకం'కె 'వేజుకాదు. ఎట్లన ెండుదాహరణములందు నప్రస్తుతములగు సామౌన్య విశేషములను జెప్పుట (ప్రస్తుతములగు వి'కేషసామాన్యముల ెట్లుపకరించు నని చర్చింపవలసి యున్నది, [పస్తుతముతో నన్వయింపని య్యప్రస్తుత మును జెప్పుట యెప్పూడును కుదురదుకడా ! ఇందు. (ప్రస్తుతములగు విశేషసామాన్యనులు గూడ వాచ్యము లగుటచే నిచ్చటి య్యపస్తుకాభిభాన మ్యప్రస్తుత (ప్రశంస యందువలెం (శైస్తుతవ్యంజకముకాదు. ఇచట వ్యా వ్రిపతృధర్యతలు 'లేకపోవ్రట నలన నయ్యది యనుమానాలంకారమువలెం సస్తుత (ప్రతీతి జనకముకాదు. *9 నింగపు న్మివనుహరించిన గజకృత వనతరు భంగధ్వని వలె ఖలునినిశ్వాసఘాతదోసును. వరునికి. నోపము కలిగించి ఖలుని వధకు గారణ మగును, ఇత్యాదులలో సామాన్యమందు విశేమ ముషమాన మైనను విశేమను నందు సామాన్య మెచటను నుపమానముగం గనబడక పోవుటవలన, ఖం. మిసభ్ధ్ఞఘాతదోమ స్స్ప్వ్వవధాంయ ఖలస్యలీరకోవకరః | వన తరుభయోధ్యని రివ హరిన్మిడా రస్క్హరః కరణ ॥

1కి అంధ కువలయానందము “కుహోపురుషుల యాళ్ళతివలె నితని యీ యాకృతి గంభీరి మన్నచో నదియున్న ను నందు్జేశము. లేకపోవ్రటచే ఉపమానముగ నన్వయించుట నమంజనముగ దోపక పోవ్టటవలనను దృష్టాంతాలంకారమునలె నుప మూానముగను (బస్తుతముతో నన్వయింపదు,

శాయంబట్టి కాన్యలింగముశందు వలెనే యర్థాంతరన్యాసమందును నప్రస్తుతమునకుం (బస్తుతమును సమర్థించు ఓ ప్రయోజన మననలెను, అందునలన నిచటను వాక్యార్థ సూతుక కావ్యలింగమే యగును గాని “జీ అలంకారమున కవకాళము లేదన్న చో నిచటంగొందజు సమర్థనాపేక్ష కల యర్థమును సమర్శి 0చిన కావ్యలింగమనియు, సమర్థనా పేతు లేని చానిని (ప్రబల్యప్రతీతి వశమున సమర్ధించిన నర్ధాంతరన్యాసమనియుః జెప్పు దురు. నీన్మేత సమాశనకాంతి ఇత్యాది కావ్యలింగోదాహరణము లందువలె,

• కనే శచాంకుండాలింగగుయు కాంగా శాంత తటి త్కటాతమై (ప్రావృష పయనమయ్యెను, పతితపయో ధరలగు నేయంగనల సౌభాగ్య మడుగంట కుండును ?

** ప్పీశవునంతుండు దివాభీతము వలె తన గుహలలోనణగి యున్న చీకటిని సూర్యుని నుండి కాపాడుచున్నాండు. శరణశాందిన సీచునందును నుత్తమునందు వలె నున్నతుల "శెక్కు.న ముక్కున యుండును నిజము,

ఇల్యౌ ద్యన్ధాంతర న్యాసోదాహరణములందుః (బస్తుతమునకు సమర్థ

నాపేత లేడు కదా! ఎట. అఫోషహూడే ₹రచా ళళాంకే పాదృడ్యయాశాంత కటెక్కటాతు? శాసాంన శొభాగ్యగుణోఒంగనానాం నెష్టః పర్మిభన్చ పయోధ6-ణామ్‌ ॥

41. దివాకశాద్రతత రకోగువోసులీనంది చాఫీతమి బాంధకారం |

తంేసినూనం కరణం (ప్రస ్నే మమత్వము మ్చైళ్ళిరపాం సతీవ &

అర్థాంతరన్యానను 16కి నో నిజమున కిది తరచుగ నగుననికాని తప్పని దని చెప్పరాదు. జ కే అర్ధాంతర న్యాసమున విశేషమునకు సామాన్యసమర్థనావేక్ష లేకున్నను 6 విశేషములేని సామాన్యముండ ” దను న్యాయముచే “సారములేని యనేక వస్తువుల కలియిక శార్యసాధకము) తృణములతోం గూర్చంబకిన రజ్జువుచే 'నేనులప కూడం గట్టం బడుచున్నది. ఇ త్యాద్మిపసిద్ధ విశేహోపన్యాసము 'ేకుండ బుద్ధి శెక్కక పోవుట వలన సామాన్యము విశేషముచే సమర్థననము నవేవీంపనే య పేశీంచును. ఇచటి సామాన్యము కూడ * పతిత పయోధరలగు శసేయంగనల సౌభాగ్యమడుగంటకుండును 1” ఇళ్యాది వి'శేషస మర్థక సామాన్యము వలెనే లోకప్రనీద్ద మగుటచే వికేషోపన్యానము లేకయే బుద్ధి కెక్కును రు థి గావున శ్లోకార్థమునం. దృణములతోం గూర్పంబడిన ఇత్యాది విశేషో పన్యాస మవేథ్సీతనముకాదు అనరాదు. సామౌొన్యను సర్యత్ర లోక (ప్రసిద్ధమగు నను నియమము లేదుకడా ! పొగయున్న చోటులం 'దెల్ల నగ్నియుండును అను వ్వా ప్రిరూప సామాన్యము లోక ప్రసిద్ధమగుటచే మహోానసమువలె నకు విశ రూప దృష్టాంతమును (గ్రహింప నవసరము లేనంతమ్శాతమున న(ప్రసిద్ధ వ్యాబ్షి 6 ఆద కీ రూప సొమాన్యమును జెప్పినప్పుడూను విశేష రూప దృష్టాంత కథనాపేశి కోలుగకపోననా 2 ల్తళ్లు సామాన్యముచే విశేషమును సమర్ధించుచోం గూడ నొకచోట నావి శేషసమర్థక సామాన్యము లోకప్రసిద్ధము కాకపోవుటచే నది తెలి యుట కింకొక విశేషము నుంపవలసి వచ్చునే ? యనరాదు. ఈ సందర్భ ములోనే వికస్వరాలంకారము నెంటనే చెప్పంబడు చుండుటనలన నది యిష్ట్రమేః 20

కేకకీ అం[ధ కువలయానందము

ఏ బృంతియకాదు. కాన్యలింగమునను నంతట సమర్థనాపేత్ష కల దను నియమములేదు, *విదుపి. యా దమయంతి కేళశపాశము” అనుశ్రో సమర్థనము లేకపోవ్రటవలన, ఉపమానవస్తువులందు వర్శనీయ ేశపాళ సామ్యుము లేకపోవుటచే నింద కవికుల (ప్రసిద్ధము కావున సమర్థనాపేకి లేకపోవుట నలనను *శరత్కాలమునందలి పూర్ణ చం్యదుండు నలముఖ చాస్యమునకును దగండు * ఇత్యాదులందు సమర్హన వువసరమున్నను గన బడదు కడా ! విషముతోంగాన్సి కస్ర్రుముతొణాని, యగ్నితోలానిి మృత్యువుతోంాని స్రీలు నిర్మింపండలేదు. అ్రతీకార ఫారుమ్యులు శ్ర్రీలు్ర్రీలతో నిర్మింపంబడిరి. ఇత్యాది కావ్యలింగోదాహరణములందు సమర్థనా పేక లేకున్నను “అ్యపతీకార పారుష్యలు ఇత్యాదిచే సమర్థనము కనబడుట వలనను అచట శ్రీలు విషాదులతో నిర్మింప౦బడ లేదని తెలుపుట, (ప్రసిద్ధ మగుటచే సమర్థనాపేక్ష 'అీనేలేదు. అందువలన నన్వయవ్యతిేక వ్యభిచారములబే (అవేషయున్నను సమర్థనము లేకుం డుట్క అవేతలేకున్నను సమర్థన ముండుట) సమర్థనావేశయున్న చో నమర్థించుట కావ్యలింగము, సమర్థనావేక్ష లేకున్నచో సమర్థించుట యర్థాంతరన్యాసము, అను విభాగము లేదు. ఇంకనేమంశు సమర్థ సమర్థకములకు సామాన్య విశేవ సంబంధ ముండిన నర్థాంతరన్యాసమ్యు 'వేణు సంబంధ ముంగిన శావ్యలింగము ననువ్యవస్థ నెకుంగవలెను, విశేషము చ్యితమిమాంసలోం జూడందగును. 9 ట్లపకృతముచేం (బక లతే సమర్థన ముదాహరింపంబడీనది,

(ప్రకృతముచే న్మపకృత సమర్థన మెట్లను 41. ఇంతకు నస్ధాంతర న్యానమునకు సమర్థన మవసరమని "లేలినది. ఓయి! అస్థాం

తరచ్యాసమున ెక్కుడో నమర్భాపేతు కావ్యలింగమున నవ్ననో యంతట నమర్థ్‌ శాపేచ, ఇదియే యింటికి భేద మనంహడచా యన్న చో6౬ జెవ్వుచున్నాండుం

ఆర్థాంతరన్యాసము కకక

• ఓ పార్వతీ ! రూపమున్న-వో పొపవ్యవహారముండదు, అను మాట నిజము, నీనడవడి మునులకును నుపజేీశకము కదా ! మజియు, చాత చానమిచ్చుచుండినను నతడు జలములచే నాక మింపంబడంగా సగతికుం జెవండచట నుండుట కుత్సహిం చును ? మునుణంోరినదంతికటతటమునుండి తుమ్మెద గుంసపెగిరి పోవ్టటలేదా ?

62. వికస్వరాలంకారము. ఏ చాక్యమున విశేమ సామాన్య విశేషములు గూర్చం బదునో యచట నికస్వరముండును, ఆరాజు శ్మత్రువులచే జయింపంబడలేదు. గొప్పవారు సాగరములనలె లోంబ డనీ వారుకచా ! ఎచట నొకవిశేవమును సమర్ధించుటకు సామాన్యమునుంచి దాని పనిద్ధికిం దృప్పనొందక కని యాసామాన్యమును సమర్థింప మజొోక విశేషము నుపమూావరీతిగనో యస్థ్ధాంతన్యాస విధముననో చెన్పిన నచట విశస్వరాలంకారము, "కండవవాక ఖ్ట్‌ము కష్టముమిోంద నుదావారణ మగును. ఇది స్పష్టనముగు నుదాహరణము, ౨ ఆనంత్రరత్నములకు హేతువగు హిమవంతుని సౌభాగ్య మును మంచొక్క-టి తగ్గించలేదు. గుణసముదాయను నందు దోవ మొక్క_టి చర్యదుని కిరణము లందంకమునలె నణగిపోవుచున్నది కచా ! శి. యదుచ్యలే పార్వతి పొపసృత్తయే పరూపమిత్యవ్యభిచారి కద్వచ్య। తథాహి లేశీల గూ దారదర్శ'నే తపస్వి శామ ఫప్యుపదేక తాంగతః | శకి, అనంఠరత్న (పభవస్యయస్యహీమం వసాభాగ్య విలోవీ జూరక్‌్‌ | వశోహిడోహోనుణ సన్నిపాలే ని మజ్ఞతీందోః కర గేష్వినాంకః &

166 ఆర్మధ కువలయానందము ఇది-యుపమాన రీతిగ విశేసము చెప్పుటలో నుదాహరణము. అర్థాంతరన్యాసవిధముగ నెట్లన,

ఊఉ సీ శ్రాకమ 1 శ్రోత్రవీడాకరమగు శబ్దమును వీడి మకరంద యు క్తమగు మాకందము న్మాశ్రయింపుము. నిన్ను కోకిల మను కొందురు, స్థానమహిమచేం గొన్ని ధన్యముల గును, నేపాలభూపాలుని ఫాలమందుంబడిన పంకమును గస్తూరిగా నెవండు తలంపండు ? మజీియు,

ఉ భమరకళంకములు పద్మచం(దులకు మూలిన్యమును గలి గించును, నీ కన్ననో ! మోమునందు తిలకళోభను, గన్నులందు. గాటుకకాంతిని నిచ్చును. దోవములొోక పుడు సంసర్గమువలన _గుణములగున్వు వకృృవాక్య మున (భమ(ప్రతకారణనులు గుణములే యగుచున్నవి కొచా? వక్త ఘటమున్న చోట నది లేదనుకొని వంచనక్రై ఘటమున్న దన్న వాక్కు. నిజయగుచుండలేడా 1

68. (పొడోక్రి ఉత్కర్జ కుగారణము కానిదానియం దుత్కర్ష హేతుత్వ మును గల్పించుట వొఢో క్షి. దూకందం మ॥ రందళాలిన మిహత్వాంమన్మ హీ కోకిలమ్‌ ॥ ధవ్యాని స్థల వై భవేవ కతిచిద్వన్తూని కన్యూరి కొం శపాలక్షీరిపాల ఫొలపతిలే పంళకే నళంకేత కః ॥ శక్‌. నూలిన్యమబ్ద ళశినోర్మధులిట్క లంకా ధతోము ఖేకు తవద్భ క్తిలకాంజజాఖామ్‌ | దోషావితః క్వచన మీళనతో గుణత్వం వక్తురుణౌహినచసేభ్రమ మ్నివలంబ్‌” ॥

వొఢోక్సి 157 ఉ! కచములు కాళిందీతట తమాల శ్యాములు. 'కార్యాతిశయమునకుం శారణముకాని దానియందు గార్యోత్క-ర్ష రె శారణత్వమును. కల్పించుట ్రొాఢోకి యగును. తమాలములందలి నె ల్యాతి శయమునకుం గారణముకాని కాళిందీతటోత్స త్తకి దల్కౌ-ర ణత్వమును గల్పించిన శ్లు మజియు;

• క రాజు కల్స్పవృతపురజనుతోడను గామథేనువు పాల తోను జంతామణి తేజముతోను గుబేరుని శ్వాననము తోడను శంఖమందలియాకసముతోడను రచింపంబడెను. కల్పవృమోదులలో నొక్కొక్క-దాని వితరణము నతిశయించిన (ప్రకృత రాజవితరణమునకుం గారణముకాని కల్పనృతపు రజము మున్నగు పంచ భూతములతో నిర్మితుండగుశే రాజ వితరణాతిశయనునకు కారణమని కల్పించుట పొఢోక్సి,

84. సంభావనాలంకారము. ల ట్రయినచో నీ కార్యము సిద్ధించునని యూహించుట సంభావన యగును, ఇెప్పువాండు "కేషుండ్రైనచో నీగుణనులు చెప్పనగును. మజియు, ౪ జీను విధివైనచో కస్తూరి మృగముల యండమునుండి గంధము నంతనుదీసి ఖలజిహ్వూ యం దుంతును. అయినచో అనునర్థము చెప్పినప్పుడు నూహా కల్పింపంబడినచో నతిశ యో క్రివిశేమమేయగునని మమ్ముటుండనెను, శీలి. ల్చతరుకామదోగ్ట్రి చింతామణి ధనద కళంఖానాం రచితో రజళోళర పయ స్తేజ శ్చాాసాంఠళాంబరై శేషః 8 శ? ళనూరి శామృగాణా మం డాద్దంధ గుళామభిలమాజాయ ! ఈకుదిఫు నరనాం విధిస్స్యాంఖిల జివ్వోయాం నివేళయిశిఖ్యామి క

158 ఆంధ కునలయానందనము 806- మిథ్యాధ్యవసిత్యలంకారము. ఒక్త టసత్యమని స్థిరముచేయుటకు 'వేళొక్ర యసత్యార్థ మును గల్చించుట మిథ్యాధ్యవసితి యగును, గగన కునుమమాలను ధరించి వేళ్ళను వళ మొనరించు కొనవచ్చు ను, ఇచట వేశ్యను లోంబజచుకొను టసంభవమని స్థిరపణచుటకు గగన కుసుమము మాలికా ధారణ మను నరాంతర క ల్పనము మిథ్యాధ్యవసితి ఖ యగును, మజియు, 48 స్ట కచ్ళవీ | పరార్థాధిక సంఖ్యతోంగహాడి అంధునిచేం జూడ బడినవి, బధిరులచేనినందగినవియునగు ఈ రాజున పకీర్తులు వంధ్యకుయుట్టిన కాక (పకరముచేం చాల సముద్రపు టొడ్డున నష్టమస్వరముతో గానము 'చేయం బడుచుండెనంట ! ఇచట మొదటి యుదాహరణము నిదర్శనతో. గూడినది. రెండవది శుద్ధము, సంబంధములేనివోట సంబంధమును గల్పీంచు నతిశయో క్తి రంకు మిథ్యాధ్యవసితిక నొకయర్థముయొక్క- లేమి సిద్ధంచుటకు వుజొక లేని వస్తువును గల్పించుట యను విచ్చిత్తి విశేషముండుకు భేదము. 68. లలితాలంకౌరము. (ప్రకృత విశేవ్యముందు (ప్రకృత వా క్యార్థమును బోలిన వా క్యార్ధమును వర్ణి చుట లలిత మగును, ఈమె నీరు పోయినవీమ్మాట గట్టు వేయం గోరుచున్నదిః లన ఆ స న 48 అన్యమోణిప రేః పరార్థపరయా లక్షీ కృ కాస్సంఖ్యయా గ్రోజ్ఞాచతుర వేక్యుమాణ బధిరశ్రావ్యాః కీలాశీర్హయః | గీయం తే స్వర మష్టమం కలయశతాజా లేన వంధ్యోదళా న్యూకా నాం్యక రేణ కూర్మ రమణీదుద్ధోద'ే తోధసి ॥

లలికాలంకారము, 159 ప్రస్తుత విశేమ్యమందు వెప్పందగిన విషయమును వెప్పక దాని వ్రతి చింబమువంటి యిప్రస్తుత విమయము నొకదానిని వర్శించుట లలిత మనం బడును, అను రాగములేకున్నను మొగనూటముచే వచ్చి తిరస్కరిం పంబడి మత్తియొక నాయికయందాస క్రితో నేంగిన నాయకుని తీసికొని నచ్చుటకు దూతి నంపలగోరుచున్న నాయిక నుర్దేశించి సఖవచనముచే నా వ్యాపారమునకు సరియగు గతజలసేతు బంధనమును వర్ణి చుట లలితము, లలితము (ప్రస్తుత ధర్మికమగుటంబట్టి, యిది యప్రస్తుత (పశంస యనరాదు. _ (ప్రస్తుత వృత్తాంతమును వర్శ్మించుచుండ విశేమణసాధార ణ్యముచేంగాని సారూప్యముదేంగాని యాప్రస్తుత వృత్తాంతము తోపకుం డుళు కాక సరూపమగు నపస్తుత వృత్తాంతమునలననే ప్రస్తుత వృత్తాం తము గమ్యుమగుటంబట్టి సనూసోక్తియు కాదు. వాచ్యములగు (పస్తుతా ప్రస్తుత వృతాంతముల వై, క్యారోపమున్ననే నిదర స్థన విలనీల్లుటవలన నివి నిదర్శనయులాదు. (పస్తుతా ప్రస్తుత వృతాంతములు వాచ్యము లగుచుండిననే (ప్రవర్తించు నలంకారము అ్మపస్తుతము మ్యాత్రను వాచ్య మస నపుడును నున్నవో రూపకమునంద్వే * భేదమున్నను నభేదళొప చుగు నతిశయో క్షి” యంతర్భవింపనలయును గదా ! ఓయి ! అట్లయిన నీలలితమునం (బస్తుతమగు నాయకాది నిగరణముచే వాచ్యమ' నప్రస్తు నీరాదికముతో నభేదాధ్యవసాయము చేయుటచే నిది 'భేదమున్నను నభేద రూపాతి శయో క్తి యగుగాశః యన్న-వో సారొూప్యనిబంధ నా (ప్రస్తుత (ప్రశంసా (శకుంతములలో "చాతక మొక్క-టి ధన్యము) విషయమును నీయతిశ్రయో క్తి యే కానలసి వచ్చును. అప్రస్తుత ధర్మికముకావ్రన నతిశయో క్షికాదు. అన్నచో నచటి యటప్రస్తుత ధర్మివాచక పదము కూడ (నిద్ధాతిశయోప్తు ఫదాహరణము (వావీకావీత్యాదు) లందువలెం (శక్ళత ధర్మిలతక మగుటంబట్టి యతిశయోో క్తి కావచ్చును. ఓయి!

160 అంధ కువలయానందము

అప్రస్తుత ప్రశంసలో సరూపమగు న్మప్రస్తుతవాక్యార్థమువలనం (బ్రస్తుత

వాక్యార్థము తోచును. కాని యతి కశయోక్షిలోనలె నిషయివాచక

ములను నాయాపదములచే నాయావిషయము లూహింపం బడవు కావున నిది భేదము అన్నో నీలలితమునను (బస్తుతగతము నప్రస్తుత వృత్తాంత రూపము నగు వాక్యార్థమువలన, ప్రస్తుతగతమగు (పస్తుతవృ త్తాంతరూప వాక్యార్ధము తోచు ననునబే యతిశరొకూ కికంకె భేదమగును, నిజమునక

(ప్రస్తుత (ప్రశంస యందొక్క-చోట (ప్రస్తుతా ప్రస్తుశముల కఖీదమును

దలంచుటయు నప్రస్తుతవాక్యార్థముతోచునపుడు కనబడును కాని లలిత

మం చెచ్చటను బొత్తిగా నతిశయో క్రితో భేదమే కనబడదు. అన్నచవో జెప్పుచున్నాడు.

• ఓ భమరమా ! అ యఫూర్వ రసనావిపర్యయమ్ము అకర్షచాపలమ్సు మిదముచే స్వపరదిక్కుల నెజుంగని యాదృస్ట్రి వేయేల? వారణముమొక్క_ శళూన్యకరనేవ నెటింగియు. భాంతుండవై. చేయుచుంటిని ఏమి యీ పట్టుదల శ

ఇత్యాద్య(పస్తుత (వశంసోదాహరణమందును వారణము [(భమరమున

క్ర సేవ్యమను న్మప్రస్తుతమందుం గర్జ చాపలము మాతను (భమరమును దరిమి

'వేయుటలోం గారణమైనను రసనావిపర్యయ ళూన్యకరత్వములు కారణ

ములు కాకపోవుటచేతను, (ప్రత్యుత మదము సేవించుటకే కారణ మగుట

చేతను, రసనా విపర్యయాదులు (భ్రమరానేవ్యత్వమునకుః గారణములుగ నన్వయించుటకై. వారణ పదమునకు దుప్పభుహూప విషయముతో

న భేదాధ్యవసాయముచేతనే (ప్రవృత్ని ెప్పందగిన దగుటచేతను (ప్రధమ

'ప్రతీతమగు నప్రస్తుత వాక్యార్థము వలనం (బస్తుత వాక్యార్ధా వగమనము

కలుగు నన్నమాట కుదురదు.

శ పోఒఫూర్యోరసనా విపర్యయ విధిస్తక్కర్ణయాళ్ళాసలం దృష్టి స్సామదవిస్మృత స్వపరడిక్కి ౦భవూయసో కేనవా | ఫూర్వంనిళ్చినవాససి (భమర హే యచద్వారణోద్యాప్యపా వంతళ్ళూస్యక రో నిషేవ్యత ఇతి (భాంఈ కవిమగవాట

లలితాలంకారము 141

ఇట్లున్నను అప్రస్తుత సంబోధనాది చమత్కార విశేషమునలన

నవ్రన్తుత (వశంన కతిళశయో కకం భేదము కుదిరినవో నప్పుడీ లలిత

మందును టబస్తుత ధర్మిని నాధర్మి వాచకపదముతోంజెన్సి యంద(వస్తుత

నర్గనరూపవిచ్చిత్తి విశేషము చూఫుటవలన నాలలితమున కతిశయో క్రి కం భేదము తప్పక కుద రును.

“నల్ల కలువలజంటనుండి వాడి బాణములు వెడలుచున్నవి.? *ఆకన మున నొకదిగుడు చావియున్నది దానిమింద నొళ నన్న నిమార్గమున్నది,9 ఇళ్యాదులందన్న నో (పస్తుతమగు నేధర్మిని వాధర్మివాచక పదముతోం ఇెవ్చకపోవుటచే నతికయోలక్రియే యుండును. ఇట్లు 'చెప్పుటచే గత జలసేతుబంధన వర్ష నాదులందు సంబంధము లేకున్నను సంబంధ మున్నట్లు చెప్పు నతిశయోల_క్తి యుండునను శంకయు పోయినది,

అట్లుండ “ఓయి ! నీవెవండనవుి ఇత్యాది యందును సంబోధ్యత్వ, ఉచ్చారయితృత్వముల సంబంధము లేకున్నను నున్నట్లు వరి చుట వలన నతిశయో క్రి చెప్పనలె నను నాపత్తిరాగా సారూవ్యనిబంధనమగు (ప్రస్తుత వాక్యార్థానగతి రూవ చమత్కార విశేషమువే నలంకారాం తరము (అప్రస్తుతపళంస) ను గల్పించు టవనరమన్న వో నీయుడాహరణ మందును నాయలంకారాంతర (లలిత కల్స్పనావసరము తుల్యము= ఆందువలన నన్ని యలంశారములకం'కు నీలలితము వేకు, మజటీయు,

సూర్యవంశమెక్కడ ? అల్బమును (గ్రహించు నాబుడ్ధి 'యుక్క-డ ? అజ్ఞానమువలన 'తెప్ప్చతో సముద్రమును చాటలగోరుచున్నాను,

అనుచోటం గూడ అల్పవిమయ యగు బుద్ధిచే సూర్యవంకమును వర్శింపంగోరు నేను అని ప్రస్తుత వృత్తాంతమును వర్గింపక పోన్రట చేతను, స్తుత వృత్తాంత (ప్రతిబింబ రూపమగు “తెప్పతో సమ్ముదము

ఏ1

169 అంథ కువలయానందము

జాటంగోరితి నను న(ప్రస్తుత వృత్తాంతమును వర్శించుటచేతన్కు మొదట విమమాలంళార నిన్యాసముచేతను, నచట నల్పమతిని సాధనముగొం జేసికొని సూరస్ధవంశ వర్గ నేచ్చ్భాఖ్నిపాయను మాత్రమే గమ్యుమగుటం బట్టియు. లలితమేయగును కాని నిదగ్శన యని (భాంతిపడరాదు, మజియు,

• ర్చృీభల |! యిప్పు జేదేశము వసంతు:డు వీడిన వనదశను నీచేనొందింపం బడెనో, నీయందు సంశేతిత మగుటచే గృళార్థ మగు నామ మి నాకు (శావ్యము కాదా +

ఇచట నేదేశము నీచే వీడంబడినది అని (ప్రస్తుతార్థము నుపన్యసింపక శప్ర'బేశమును వసంతుండు. వీడిన వనదళను పొందించితి వని దాని (ఫ్రతి బింబ మగు నర్థమునుమాశ్ర ముపన్యసించుటచే లలితాలంకారము, 67. ప్రహర్షణాలంకారము (ప్రయత్న మక్క_ర లేకయే యుత్కంకి తార్థము సిద్ధించుట (పహర్ష ణ మగును, తానెల్లపుడు దలంచుచున్న తన్వియే తనకడఎ స్వయం దూతియై యరుజెంచెను. ఉత్క.0ళయన నొకవిధమగు కోరిక. ఎందు సర్వేంద్రియ నుఖాస్వాద మున్నదని తంంహం బడునో దానిని. బొందవలెనను దృఢసంకల్పముతోడి 'వేగిరపాటు నుత్క_ంకనుగాల గచ్చు లెజుంగుదురు, అను లతణముండుటనలన నట్టి యుత్క-ంశానిషయ _ ముగు నర్థము న్వపయళత్నముగనే పొందుట (ప్రహర్షణము. ఉదాహరణము స్పష్టము మజీయు, 50. అవాయిటేకః కరను స్త్వ్వయాద్య వసంతముక్తస్య దళాంచనంద్ద; త్వా _శ్తీసం కేరరయాకృశార్ధా((్రావ్యాపిశా నేన జీన సంజ్ఞా క

(ప్రహర్ష ణాలంకారము కే4$

• ఆకసము మబ్బుతో నిండినది. వనభాములు తమాల వృతములచేం జీంటి శమ్మి మన్నవి. ర్యాతియం దితఃడు పిటికీవా-ండు. అందుచే రాధా! నీవే ఏని నింటికం గొనిపొమ్ము. ఇట్లు నందునిసెలవుగై కొని బయలు "జేరిన రాధా మాధవ్రలకు యమునాతీరమున దారిలో (శ్రైతి కుంజముదగ్గజ ప్రతిచెట్టకోంద రతి "కేళు లధికముగ వర్ధిల్లుచుండెను. రాధా మాధన్సులు పరస్పర ముక్క_ంకఠితులగు టత్మిపసిద్ధము, ముందు గీతగోవిందకారునినే నిది కూర్చంబడినదికావున నిచటి యుడా హరణమున లమాసమన్యయమను= కోరినదానికంబ నధికము సిద్ధించుటయుం (బహార్ష ణమే, దీపము బెద్దంజేయం దలంచునంతలో సూర్యుండుదయిం వెను. స్పష్టము. మజియు, ఇాతశము దవ్పీచే నాలు గయిదు సీటిబిందువులను మేఘునింగోరు చుండెను. మేఘుండును _బపంచమును నీటితో నింపెను. గొప్పవారి యౌాదార్యము చెప్ప తరము గాదుగదా | ఫలోపాయసిద్ధికొఅ శస్యప్రయత్నమువలన సాకకోత్భ్ళల లాభముకలిగిన నదియు (బహర్ష ణమగును. నిధి దర్శన సాధనమగు నంజనమున కోషధీమూలమును దవ్వువానికి నిధి దొరకెను. నక్తం ఫీకు రయం త్వ మేన తిదిమంళా ధే గృహంపాపయ | ఇత్ధంనంద ని జేళఠశ్చలితరొంూూః (పర్యధ్వకులజ్యదుమం శాధానూథవయోర్న యంతి యవానాజూలే రహ శేకయః 1

1టీ ఆంధ కువలయానందము ఫలో పాయసిద్ధికిం (టబ్రయర్నించుచుండ నుపాయసిద్ధి లేకుండ సాయ తృలమే లభించుటకూడ (పహార్ష ణమగును, నిధి దర్శనసాధనాంజన నీద్ధిక్లై మూలికను (ద్రవ్వువాని కచటనే నిధి లభించినట్లు, మజియు, శాలినపువ్వుల విడిచి కొమ్మ నున్న పువ్వులంగొనంగోరిన కోమలి "పెళ్లైక్కుటకు ఇెట్టుమాంద కాలుపెక్సైను, అపాదన్యాసముచే నా యశోశ మామూలము తిరిగి పుమ్చీంచెను. ఇచట, పున్నగ్రవాణమున కుపాయము చెక్టైక్కుట. అది నీద్ధించు టకై ెట్టుమోందం గాలుపెట్టగా నచటనే పుష్పములు లభించెను. 68. విషాదనాలంకారము కోరికకు విరుద్ధ మగు కార్యము జపగుట విషాదనము, దీపము "ెద్దయేయం దలంచునంతలో నది యారిపోయను. మజియు, - 1? రాత్రి గడచును. తెల్లవారును సూర్యు డుదయిం చునుపద్మములు విశసించును. అని పద్యపుమొగ్గలో నున్న తుమ్మెద తలంచుచుండగనే గజము తామర కాడను లాగివేసెను. ఎంతకష్టమెంతకష్టము | ॥ 69. ఉల్లాసాలంకారము ఒకని గుణదోషములవలన నుజొకని కాగుణదోవములు కలిగినచో నుల్లాసమగును. _ పత్మివత స్నానమువేసి నన్ను పవ్మిత్రముచేయుగాక యని గంగ కోరుచున్నది, థొస్వాను బేవ్యతి హనీష్యతి చంక జ్ర ॥ ఇత్ధంవిచింతయతి కోళగ తే ద్వశసే హో వాం వాంత నళినీం గజ ఊజ్దవోర ॥

ఉల్లాసాలంకారము శీంక రాజ! నీదండయా్యాత్రలందు. బరుగికుచున్న శత్రుకాంతలు కుచములందలి కాఠిన్యమును జాదపద్మములందు కోరుచు ఛాతను నిందించుచున్నా రు. ధనము. సజ్బను న్యాశ్రయింసమి దాని జార్భాగ్యమె. భూపకీ ! నీసేవకులకు. జూవు తప్పుకు మసహాలాభము,

ఎచట నొకనిగుణముజే మజొకనికి గుణము, దోషముచే దోమమ్ము గుణముచే దోషము దోషముబే గుణము, గాని నర్మింపంబడిన నదియు నుల్లాసాలంకారమగును. _ పత్మివత యను రెండవవాక్యము మొదటి చానికుడాహారణనము, అందు. బతి వతొమహిమగుణముచ్చే నామె స్నానమువలన గంగకు పావనత్వగుణము వర్షి ంపంబడీనది.

6 రాజ ! నీదండయ్యాతలందు ” అను వాక్యము రెండవడాని కుదాహ రణము, అచట రాజు దండెత్తునపుడు వనములం 'బారిపోవు శత్రువని తలపాదములందు. పరిగిడుటకుం (బతిబంధకమగు మార్షవదోషముచేం 'బాదములందు కాళిన్యముంచక వ్యర్థముగం గుచములందు. గాఠిన్యముం చిన ఛాతకు నింద్యత్వ దోమను వర్ణింపంబడినది. * ధనము) * భూపలీ! ? ఇత్యాది మూండవ శ్లోశవిమయము మూండునాలుగుల కుదాహరణము, అందు సజ్జనమహిమగుణనుచే ధనము వారిన్మాశయింసమి దోషము గాను భూపతి (శ్రార్యదోమముచే నాతండు సేనకులను జంపకుండ విడిచి "పెట్టుట గుణముగను, వర్మింపంబడినది. ఈ[కమముననే యుదాహరణాం తరములీంబదు చున్నవి.

• రజ చలనమునః (యసి (ఈర్వ్ర) భుజము నాబుజము నకుల దగులుటచే నాబుజ మొక్క ధన్యము, త్క్కన శరీరము భూభారమే.

58. ఉదయం రథసంష్షోఖాదంసే జాంసోనిపీడితః |

ఏ॥ శృతీ మదంశేషు కేవ మంగంభువోభరః 8

166 అంధ కునవలయానందము ఇచట నాయికా సౌందర్య గుణముబే నూర్వశి బుజమునకుం దగిలిన తన భుజము ధన్యమైనట్లు వర్ణి ౦పయణిడినది, 3 లోకము నానందింపంజేయు చందనతరు మ్యితమా ! ఈవన మున నుండకుము, ఈవనము కళినములు నంతస్సార శూన్యములు నగుదుర్వంశములతో నిండియున్నది. అవి యనో్ధన్యసంఘర్ష ణమున _ జనించిన యగ్నిజ్వాలలతో వానికులమునే కాక యావనము నంతేను గాల్చును. ఇచట వేణువుల రాయిడినుండి పుట్టిన చిచ్చుతో. గూడుట యను దోషముచే వననాశ నును దోనము నర్జింపంబడినది. నుదమును గోరి వచ్చిన మధుకరనులను గజేర్యదము "తెలివితక్కువచేం జెవులతో దూరముగాం దరిమివేయుట చానిగండము లందలంకారమున శే లోపము, తుమ్మె దలేమి ? అవి హాయిగా ఫుల్లారవింద వనమందు సంచ రించునుః ఇచట [(భనురముల యలంకరణత్వ గుణముే (భమరములందరిమి వేయుట గజదోషముగ నరింపంబడినది,

% శృ క్రత్త్రమా ! వానరము నిన్ను వాసనచూచి ముద్దిడి రుచిచూచి నమిలి, నిరుత్పాహముళలో విడిచినదని 'బెంగ లా ్రెకాననన చందన ట్రవనఖే శాన్మిన్వశే క్టీతశాం

దుర్వం్రైః పరుమై. రసారన్భాదలైమె కాకాంత మేతద్వనక్‌ ॥

'తేహ్యాన్యోన్యనిఘర్ష జాత దహనజ్వాలావళీసంకులా

ద స్వాశ్యేవ కులాని "కేవలమిీదం సర్వందహాయుర్వనమ్‌ క 55. అ(మఘాతం పరిచుంచితం పరిముహూర్లీ ఢం ఫపునళ్చర్వితం

త్య కృంచాళువినీర సేన మనసాత్యత వ్యధాంమాక్ళధాః |

"పీాస్మదత్న తవైతటేవ కుళలం యజా(నరేణాదళా

చంతస్ఫార విలోకన వ్యసనిబా చూర్డీ కృరం నాళ్మనా ॥

ఉల్లాసాలంకారము 1౮? "పెట్టుకోకు. ఇది నీకు మేలే. లోపల గుంజున్న జేమో ! యనితాతితోం జూర్జము చేయలేదు. వానరము చపలతాదోమముచే రత్నమును జూర్లము చేయకుండుట గుణముగ వర్ణింపబడినది. వీనిలో మొదటియుచావారణమును, నాలవ యుదాహరణమున నుల్లాసము సార్థకము. మధ్యమోదాహరణములందు కక ఛ్రిన్యాయముచే లాశ్రణికము, 70 అవజ్ఞాలంకారము ఒకని గుణదోపషములనలన నితరుల కాగుణదోవము లంటనిచవో నది యవ యగును. సంద్రమునొందియు గుంచము కొంచెము నీటినే పొందుచున్నది. పద్మములు ముకుళించినచో. జందునశేమి లోపము? ఇచట నొకని గుణముచే నితరునకు గుణములేకుండుటలో ఆెండవ వాక్య నుదావారణను. దోషముచే దోవమురాకుండుటలో మూడవ వాక్య ముదాహరణము. మతియు క నాశవిత విజ్వాంసుని శమృతమై యాతని మనసుమెప్పీం చెనా ! రసహీనుని యనావరమువబే దీనికేమి లోపము ? అనిలనననినాశనాననినపునననననననానాలనా కునననననభుతననననాలనులనున నతన ుననుకునక ననా ననున పునాతు ను. 56. నొడుగులుకలవార్కు గొడుగులులేనివారును గలసీ చెళ్ళుదున్న గుంపును కాది * గొడుగులవా రిగుచున్నార ” నుల గొడుగులవారు అనుపదము గొడుగులు లేని వారినిగూడం జెచ్చను. స్వార్థమును వీడక యిత రార్భ ములను గూడ గ్రహించు టచే దీని9 ఆఅజనహాల్లతణ ? అందురు. ఛటత్రిశ్యాయ మన్నను నిదియే, 51. మదుక్షి క్చే దంకర్మదంయతి నుధీభూంసు సుధియః కీకుస్యాశాను స్యా దరినప్రరుహైచాదరభనై ॥ | ఆపధాయూన న్తద్వత్సర నుర మతీయకూ పీరనుణీ కదూ రాణామంతః కరణనారణం నై వకురుతే ॥

168 అంధ కువలయానందము చకనికశాంత యువజనమనోహర మొనటు శాలకుల న ట్‌ మనను నాకర్టింపనేలేదు.

• సీ నీవ! నీవు వృషభమునెక్కి- తిరిగినంతమ్యాత్రమున దిగ్గ జనుల కేమి లోపము ? పాములయంకణములుగా. జేసి కొన్న చో బంగారమున కేమికొదువ ? జలాంశువ్చను శిరో భూమణముగం జేసిన లోకత్రయీ దీపమగు పద్మువాంధ వునకుం బరాభవమేమి ? లోకముల కధిపతివి. వమి చెప్పము!

వీనిలో మొదటిభాగమందు. గవితారమణీ గుణములచే నరసిక్క, చాల కుల హృదయములం దుల్లాస గుణములేమి వర్ణింపంబడెను. 'రెండవభాగ మున పరమేశ్వరు. డంగీకరింపకుండుట యనుదోవముబే దిగ్గజాదులకు లాభువాది దోపూభానము వర్షింపంబుడెను, 71 అనుజాలంకారము దోమమునంబే గుణముండుటచే దోవమును నగోరుట యనుజ్ఞాలంకారమణగును, అపదలంటబే హరి తలంపంబడును గాన మౌాకెల్లప్పు డాపదలే కలుగుగాక, మటీయు,

• ఓ హనుమ ! నీయుపకారము నాయంజే జీర్ణ మగు కాక నరుండు (ప్రత్యుపకాళార్థియై యాపదను గోరుచున్నా డు. ఇది రాముండు వానుమంతునకుం 'జెప్పీనమాట.

50. క్వం చేళ్సంచరనే వృచేణ లభఘుకాకానామ దెగ్దంతి నాం వ్యాలై; కంకణ భూషణాని కుకుళేహానిర్న "హీమ్నూమవీ | మూర్థన్యంక్షరు శి నుధాంశు నముయళః కం శామలోక తఈయి దీవప్యాంబుజ జాంధపస్య జగ తామాళో ౬వికింబూను హే జ శాం, మయ్యేవ జీర్ణ తాంయాకం యత్త యోబకృతంవాశే | నర; (గ్రత్యుపకాళార్థీ విచత్తి మభికాంచతి |

అనుజ్ఞాలంశారము 169 ఇచట (వత్యుపకారాభావము దోషము, చానింగోరుటకు హేతు వగు గుణము విపత్తిని గోరకుండుళే. అదియు వ్యతిరేక రూప ముగ సామాన్యముచే విశేమ సమర్థన రూప మగు నర్థాంతరన్యానముచేం జూపంబడినది. మజీియు, ఓ ప్రమథనాథా ! విశాచరూపమునొందియైన నీ దగ్గర నుందుము. మా కమరసంపదలేల ? ఇం్రాదులును నీ యింకిముందర వక్రతుండాదులచే దండింపం బడు చుందులే 1 క 72. లేళాలంకొారము, దోవ గుణములందు గుణదోవములను గల్పించుట లేశా లంకారము., పతులన్నియు స్వేచ్చగ సంచరించుచుండ శుక్రము ! పంజరబంధము నీ మధురవాక్కు.లకు ఫలమా ? ఎంతళష్టము | దోమమును గుణముగను గుణమును దోమముగను గల్పించి చెవూట లేశాలంక్రారనము, రాజున కభిమతుండు, విద్య్వాంసుండునగు పుత్తుండు చాలకాలమునుండి రాజనగరమున వనసీంచుచుండం గొమరునిం జూడం గోరి యింటియందున్న తండ్రి చెస్సిన వాక్య మ్యుపస్తుతపళంసారూసము ఉదాహరణను, అందు రెడనవాళ్యపు మొదట్‌భాగమందు. ఇతర విహంగములు మాటలాడలేని దోమను స్వేచ్భాసంచారమున శనుకూల మసటచే గుణముగం జెప్పంబడినది. రెండనభాగమందు మధురముగ మాటలాడుట యనుగుణము పంజర బంధమునకుం గారణమగుటబే దోమమనుగం కెప్పంబడినది. ఇచట వ్యాజస్తుతి యని శంకింపరాదు. ఇందితర నివాంగములకు స్రుతివ్యాజనుచే నించయందుగాని ళుకను)నకు నిందావ్యాజనముచే లం

[70 ఆంధ కువలయానందను స్తుతియందుగాని యభిప్రాయములేదు. కాని పు _ర్హృథర్శసోత్క_0ఠితుం డు తండ్రికి దోసమందు గుణత్వాభిమానమే యీ వాళ్యమున€ గూర్చబడినది. మజతియు, ఈ జృత్సుర్రుషులు మంచినడవడిని వృద్ధి పొండించు కొనంగోరి స్వేచ్భాచరణము మాని జనాపవాదమునకు భయపడుచు నన్ని విషయములందు. నెప్పుడు దుఃఖముతో జీవించు చున్నారు. కెలినిలేనినా.డు తానుజేసిన సత్కార నునకుగాని యసత్కౌర్యమునకుగాని కలంతం జెందండు. యుక్తాయు క్తము లెజుంగనినీచు ధన్యుండు. ఈ లేశాలంకారమునకు దండి దీని నుదాహారించెను.

1. శామోర్సవనుకంక[ను రణోత్సవముందు "వేడుక కలు గుటచే బలవంతుండు గుణవంతుండు నగు నీరాజు సీకుం దగినపతి.
2. సఖ! తప్పు కన్పిపుచ్చుటకుం జూటువ్చలునేర్చిన యిాతండు చపలుండు నిర్ణయుండు. ఇతనితోనా కేమిలాభము ! మొదటినాక్యమొన రాజపర్శ్మాక్రమన్తుతి నిరంతరము నంభోగమును గోరు కన్సకు దోషముగం గనంబడుగాక యను భావముతో విదగ్ధయగు సఖిచే రాజునకుం గనోపము రాకుండుటకై యి కామోత్సవానభిలామ గుణముగ వర్శి ౦హబడినది. 'కెండవవాక్యమున సఖులు భ_ర్తమిందం గోపగింపుమని బోధించిరిం నాయిక కోపగింప లేనిదయ్యు వారిదగ్గర _దానిక్రియ్యకొని మానమును నర్వ త్రె%వజనా సనాదచకి తా జీవంతి దుఃఖంసడా ఆవ్యుకన్నమకిఃకృ లేన న నతాజై చాసకా వ్యాకులో యుక్తాయా_క్షవివేక శూజ్యవ్యాదరయో ధన్‌ ్యజనకపాక్ళతః |

శీేశళొలంకారము గ నిర్మహింసలేక సఖుల నిందను బరిపోరింపం గోకి నాయకుని వియోక్తు లనుగుణ మును దోమముగం జెప్పినది.

'శాజకోపకును సఖ్యుపహాసమును. బరిహరించుటకై_ నిందాస్తుతంల నితరులకుం 'చెలియకుండగ స్వల్పమనుగనే (పకటించుటదే నీ లేశమందు వ్యాజస్తుకికంకె 'భేదముండుటం బట్టి మొదటివాక్యనున స్తుతి నింద గాను రెండవ వాక్యమున నింద స్తుతిగాను బర్యవసన్నమగుటచే వ్యాజ స్తుకియని శంకింపరాదు. వస్తుతః ఇచట వ్యాజస్తుతి “యున్నను దోషములేదు. వ్యాజస్తుతి లే ని లేశోదాహరణములుకూడ (పయ లన్నియునిత్యాది) వూపంబడుటంబట్టి యిచట వ్యాజస్తుతి యున్నంత మ్యాతనుచే లేశోడాహరణములన్నియు వ్యాజస్తుతిలో నంతర్భవింపవుః

.. భిన్నవివయ వ్యాజస్తుత్యుదా హూరణనులగు 6వానరవమా ! నీ వెనం డవు + రామమందిరనున సందేశవారుండను “ఓట కురంగమ ! మాటి మాటికి ధనికుల మోముదూడవుి ఇత్యాదులందు దోమమును గుణ ముగంజేయుట్క గుణమును దోమముగం జేయటయు. లేశపోవటంబట్టి, వానిలో నొకని గుణదోమములంబట్టి, యింకొకనిగుణదోమనులే తోచు చుండులవలనన్యు వ్యాజస్తుతులన్నియ్య్ము లేళశములో నంతర్భవించు ననుట కును వీలులేదు.

వకవినయక వ్యాజస్తుతియు లేశముకం'బ వేజేయగును, చంద్రుని కళంకము, నీలకంకఠుని కంఠను, కన్ముండు, మదజల మనుమసితోంగూడీిన దిగ్గజముల గండములు, నిప్పటికీ నల్లగనే కనయిడుచున్నవి. ఓ రాజు ! వీనిని నీకీ ర్రిచే. 'దెల్లగం 'కేసితివాయేమి ? చెప్పాము. ఇ శ్యాద్యుదాహరణములందు. లేశము. లేనేలేదు... ఇచటంజంద్‌ కళంకాదులను 'జెల్లగం జేయకపోవ్రటయను. డోమమే గుణనుగం బర్య

శగ్లప్త అం(భ్ర కువలయానందము వసన్నముకాలేదుకడా ! ఇంక 'నేమియం'కే పరిశేష, న్యాయముదే తక్కిన వన్నియుః 'దెల్లగం జేయబడిన వనువేజుసుణము తోచుచున్నది. ఒకా నాకచో వ్యాజస్తుత్యుదాహరణమునందు గుణమును దోవమముగం జెప్పుట యున్నను స్తుతికి విషయాంతరముకూడ కనబడుచున్నది, ఎట్లను , ఓ రాజ ! ఎల్లప్పుడు నన్నిటిని నిచ్చుచున్నావని విడ్వాం నులచే నసత్యముగ స్తుతింపంబడుచున్నావు శ్మనువులకు నీ వెన్ను నీయలేదు. పర(్త్ర్రీలకు నీవకము నియ్య లేదు. ఇచట వాచ్యమగు నిందచే పరిశేషన్యాయనున వానిందప్ప నర్థులకు నభిమత మగు దీనారాదికమును సర్వము నిచ్చుచున్నాండని స్తుత్యంత రము కూడం దోచుచున్నది. ఓ రాజ! సీశౌర్యమద మేమి ఇత్యాద్యు చాహరణములలో గుణదోషకరణాదిక మే వ్యాజస్తుతి రూషముగ నున్న చోట లేశ వ్యాజస్తుతులకు సంకరముండుగాక, ఇళ్లు పూర్వమందు వ్యాజస్తు త్యప్రస్తుతప్రశంసలకును సంకరము చెప్పంబడినదిగణా | 4. ముద్రాలంకారము. (ప్రకృతార్థపరనులగు వద్మములచే సూచింహదగిన యర్థ మును నూచించుట న్యుదాలంకారము. ఆతరుణి నితంబగుర్వియు దృగ్యుగగ్హి విపులయు. నగును. ఇందు నాయికావర్ణన పరమగు యుగ్థువిపులక్‌బ్దముబే మూలము నందలి యీ యనుష్టుప్‌ శ్లోశమునకు యుగ్మ విపులానానుమును సూచిం చుట ముదాలంకారనము. యద్యవీ యా (గ్రంధమంయదు వృ _త్తనామము సూచ్యార్థము కాకున్నను నీ మూలక్లోకమ-లోని యు త్తరార్థము లత్య లతణములతోం. గూడిన ఛందళ్శా్యమ్ర మధ్యమందుండుటచే... నది సూణ్యార్థమను నఖ్యీిపాయముతో లమెణము యోజించు కొనందగును,

మ్యుదాలంకారము కే7లీ ఇళ్లు నవరత్నమాలయం డాయాగత్న నామముల! జెప్పుటచే నాయా రత్నముల జూతిని సూచించుట. నత్యతమాలయం దగ్నా ఫ్ట్‌ది 'జీనతా నామములతో నత(త్రమును సూచించుట మొదలగు చోటులందు నీయ ఇళ్లు నాటకములలో వత్యుమాణార్థ సూచనములందును మ్యుదాలం శారమే యుండును, 4 రత్నావళ్యలంకారము ప ల లౌర్థములను (బసిద్ధకమానుసార ముగం. బతిపొ దించుట రత్నావళియగును. ఓ భూపతీ ! నీవు చతురాన్యుండవు లమీ్మీపతివి సర్వషాం ఇచట చతురాస్యాది పదములచే వర్ణ్శింపదగిని రాజు బవ్మా విష్ణు మహేశ్వర న్వరూపుండగుట తోచుచున్నది. కావున (బసిద్ధులగు (ట్రవ్మోదులను (గ్రమమనముగం జెప్పుట రత్నావళ్యలంకారము. మజీయు,

• రత్యాప్త (వ్రీయలాంఛనము కతినతానాసము రసాలింగి తను (ప్రన్లోదె కరసము [కమోపచితను భూభృ్ళద్షార

61. రత్యాప్త (వీయలాంఛ నే కతినతావానే గపాలింగి తే థవోదైళరనే శ్రమాదుపదితే భూభృద్దురుక్వాపహే కోళస్పర్ధిని భోగభాబి జనికానంగే ఖలీనోన్ము ఖీ ఖాతి శ్రీరమణావతార దిళకం బాలే భవత్యా స్పృే॥ ముగ్గా కుచమునందవతార దళకముగు జాపుచున్నాడు.. రత్యా స్తప్రింయలాం ఛవ ముజరళియందు పొందబడిన (ప్రియాని నఖతతాదులంకలది, (కుదము) రళ్య్యా ఫ్పుని (వో లాంఛనము (మళ్సి శ్ర కఠివతా వాసముఎక్‌ తినముగనున్న దె (కచమ్య, కూర్మము) ర పౌళింగితముణజఅనురాగముతో. కాగిలింపబడినతి, (కుదము) భూమిరే కాగలింప బడినద్కి.. ( వరాబాము ) (పహ్లోలైకరసము=అధిక సంతోనుమందు సమః. నిచ్చునక్షి

కక ఆంథి కువలయానందము వాపహాను కోకస్పర్ధి యు ఖభోగభాజనము జనితకొనంగము ఖలీనోన్ముఖమునగు నీకుచమునం దోబాలా ! శ్రీకళమణా వతార దశకము ఇౌసీల్తుచున్నది. మటీయు,

• క్కయువతియొక్క.. కనులసోగ లీలాకమలములకుం బత్ర మొసంగెను,. కచయుగము వనుంయ కుంభినులను బూర్వపతీము చేసెను. (ోన్మిభమము మదనధనుర్వి (భనుము ననువదించెను. ముఖకాంటి చం[దశాంతిని దూవమీంచెను,

ఇచట పషత్రను నిచ్చుట పూర్వపతినువేయుట అనువదించుట దూసీ.౧ చుట ఇవీ బుధ జన (పసిద్ధకమనుగం జెప్పంబడినవి*

ప్రసిద్ధ సవాపొళులకుం (బసిద్ధమగు (శ్రమను ననుసరింపకున్నను

సీయలంకారమే యుండును. మజశియ్యు

ఈ రాజు ప్రతాపఘు నివాతళతువ్ర్చల యంతః పురములలో

పృాదయములందగ్ని గను లో-చనములందు జలముగను (కుచత్సు (ోన్లోదునంపెక్కువ ప్రితికలదె (నరసీంహూ) శమోసదికము బదశానుల కాదికమమున వృద్ధిన 6దినదె. (కుచకము) * ఇంతింతెపటుండింతయే * యను క్రమమున పొడవి శేసకు చే పెరగినవ (వానునము) భూభృద్దారవాపహము ఆ కొండను తర స్కటరించునదె, (కుచము) శాణుల గౌర మునూడ్చినది (పరళు 0*న్ఫు కోకస్పర్తి ఎ=చ(కవాకన దృళము (కుచమ్యు నీతావికొకూగకాలమున చక్‌ నాకములకు శాపమానిచ్చినే (శ్రీరామ భోగ భాబనములనుఖుము సొందునది (మచము) "కేషానతారమున పడగనొందినది (బల శాన) జని కౌనంగము ఎమన్మథో(బేకమును గలిగించునద్యి (కుచమి) శరీర విరుద్ధతుగు మౌొనదుు ఖోగ త్యాగమ్యు సమాధి మున్నగు ధర్మములుకలది (బుద్ధ (లేళ అనంగ జకకముఅమన్మధుని తండ్రి (కృక్ణ్ర) ఖలీనోన్ముఖము ఎవి యాసప్త ల అభిలాషకలది

62. లీలాన్లాజాం సయనయుగభ(క్రాఘిమాద త్తప(ఈః

కంభావై భాకద పడక కః వూర్వపక్సీ చకార | (భావ్చిభాంతి ర్మదనధతమే విభమానన్వ వాదీ

రత్నా వళ్యలంకారము పేక నూర్చులందు నాయువుగను నంగములందు తమ (పృథివి) గను మనసులంచాకసముగను నుండి వంచమహాఖూత ముల రూపము మూ ర్తి భవించెనా *? యనంగనంబడెను, ఇ ట్లవ్రలోకపాల నవ్యగవోదులను (వసిద్ధ సహపాళులను. (పకృ తోపమానములుగనో ప్రకృత రూపకమలుగనో చెప్పుట రత్నావళి (వకృళాన్వయము 'లేకుండం (గ్రమనుగ నాయా నామములను శ్లేష రీతిగం ఇెప్పుటయందును (గమప్రసిద్ధి లేని (ప్రసిద్ధ సహా పాఠులగు నవరత్న ములం కజెప్తటయందును నీయలంకారమేయని యెజుంగనలెను, (ప్రసిద్ధ సహపాళములగు నర్థములనుజెప్తుట రత్నా నలియని సామాన్య లతీణము, సక్రనూ(క్రమములు నాని కేదములు) 5. తద్దుణా లంకౌరము తనగుణమునువీడి యన్యోత్కృష్టగుణనును |గహించుట తద్దుణ మగును, నాసామకా క్రీకః మధరకాంతిచేం బద్మురాగముగానున్న ది. మజియు, . ఓ వీరుంకా ! నీ శత్రుకాంత వనభూములం బల్ల నములను బరిధానముగాంజేయ వానింజేతంబట్టయోయి తననఖకాం తితో. గూదుటచేం బాండు ప్మతములను కొని (గహింప లేదు, ॥ 76 పూర్వరూపాలంకారము తిరిగి తన రూపమునొాందుట పూర్వరూపము, "శేషుడు. శివకంశకాంతినే నీలుండయ్యు నీకీ రృిచేః బెల్ల బజెను, మజియు్యుు "

క్షే76 అంధ కువలయానందము అరుణునిచే నెజ్టవారిన నూర్యాశ్వములు రై వతక్షాద్రి యందు వంశికరీరనీలములగు రత్నముల కాంతిబేం దిగిరి తమకాంతినొందింపబడినవి.

ఇదే తద్గుణాలంకాగమని కొందజణువ్యవహించిరి. వస్తువ్రలేకున్న _నున్నట్లుండుటయుం బూర్వ రూపమే యగును. దీపమొర్చంబడినను గాంచీరత్నములకాంతిచే గొప్ప వెలుగుండెను. మజటియు,

ఆ ఓ క్రహారాజ 1 నీ శత్రుమందిరము. ళూన్యమయ్యు ద్వారము ఖడ్డులతోడను బహిన్ద్వారము మదగజముల తోను నంతఃపురము కంచుకులతోను శయనము మహి మలతోడనువ్యా పమై. రాజ్యమర్యాద పూర్వమువలెనే యుండెను. .

77 అతదగ్గుణాలంకారము ఇతీరగుణ సంబంధమున్నను దానినంటమి యతద్గుణ వుగును. ర కృనుగు నాచి త్తమునం జిరకాలముంపంబడియు నీవ్ర రక్తుడవు కాలేదు. మజియు, ఓ నరసరాజా! దిక్కులందువ్యాపించు నీ కీర్తి దిగ్గజముల మదమలినగండముల _ విహరించున్నను, వైరివనితల ర0ఈః కంచుకిభిన్స వ్రరన్మణి ధవై రథ్యానితాభూ మయః ॥ ఆఅ(ాంఠంమసాపీ ఫి శేవకయనం త్వద్విద్విమాం మండిశీ కాజళ్‌ సైన చిరంతనవణయినీ శూ న్యేపీ ల బ్యస్థీతిః క ఖడ్డులు =ఖిడ్డములధరించిన సేవకులు 4ఖద్దమృగములు కంచుకలుణం 6చుక మొత ధరించిన నేనకులు సర్చములు, మహిషులుజజ రాబభ్రార్యలు, ఎనుములు.

అఆతద్గుణాలంకాను క్షే కనుగవలందుండు కాటుకను దుడుచుచున్నను శ్వేతకరుని కిరణకాంతి నోడించుచున్నది. ఓయి 1! ఒక చానిగుణముచే మజొకచానికి గుణోదయానుదయ రూసము లగు నుల్లా సావజ్ఞాలంకార ములకంకె6 దద్దు ణాతద్దుణములకు భేద మేమనం జెప్పుచున్నాండు. ఉల్లా సావజ్ఞ్యలతీణనులలోని గుణ శబ్దము దోమవ్యతిరి క్త్వమగు సద్గుణమును జెప్పును. ఒకదాని గుణముచే 'వేజెకచో గుళోదయానుదయములున్ను అగుణమే సంక్రమించుట సంక మింపకుండుటకాదు. ఇంకనేమంశు సద్దురూప బేళశముచే సదసనచ్చిష్యులకు జ్ఞానోత్స _త్త్యనుత్పత్తులవ లె: దడ్గుణ జన్యములుగ సంభావింపంబడిన మజొక గుణముల యత్ప త్త ఫ్టినుర్సర్తులే. తద్ద్గుణాలంకారములందలి గుణశబ్ద మన్ననో ! రూపరసాదిగుణములను జెప్పునది. అచటి యితరుని గుణ త్రవాణ్యాగహణమనులున్ను,ు * రక్తసృటిక్క, వస్త్రుమాలిన్యాది న్యాయ ముబే నితరవస్తుగణముచేతనే (పకాశములు వివక్నీంపంబడినవి. అళ్లు యుదాహరణములున్ను చూపంబడెను, యద్యపి అవజ్ఞా అరద్దుణాలంకారనములు * పుష్మలకారణమున్నను గార్యము పుట్టకుండుట వి కేషోక్తి” యను సామాన్య లతణముతోం గూడీ యుండుటంబట్టి విశేషో కి 'భేదములే, అట్లయ్యు నుల్లాస తద్దుణ (పతిద్వంద్వాయగు వి శేషాకారముచే నలంకారాంతరములుగా పరిగణింపం బడెనని యెజుంగవ లెన్యు ననన కారెను... న్య షానా నానా్తులాయలకానామలననన. లకీ నృటిక ముకాని వ(స్త్ర్యముకాని ర్‌ క్తవర్థ మును మాలిన్యమును కలీగియుండవుం ర_క్రవ(స్త్రము మోదశాని రక్త ఫునముమోద గాని సృటీశమునుంచిన అస్ఫటీికమూ రక్ష స్ఫటిక మువ లెనుండును. సహాజ శుద్ధమ॥ు వ్యస్త్యమునకు ముబిశీతగిలిన జాపటస్త్యచూనకు మాలిన్యము కలుగును- ఇదియీ ర కృస్ఫృటిక, వ్త్యనాలిన్య నాస్థాయము, జి

178 ఆంధ కువలయానందము 768 అనుగుణాలంకారము ఇతర సంపర్కమునలనం దనపూర్వగుణ ముత్క-ర్ష నొం దుట అనుగుణము. నీలోత్సలములు కలికి చూఫపులచే నతినీలము లగుచున్నవి. మటియు, అసలే కోంతి. కల్లుతాగి మ శ్తెక్కెను. అదిచాలక తేలు కను. ఇంకను చిశాచ్చగ స్త మాయెను. దానివికారము నేమిచెప్పము ! "0 మీలనాలంకారము సాదృశ్యమునలన భీదమేీ కనంబడక పోయినచో మూలన మగును సవాజారుణమగు చరణమున లత్తుకరంగు కనం బడలేదు. మజియు, మళ్లేదండల ధరించినవారు శరీరమందంతయు! జందనము నలందికొనినవారు దుకూలధారిణులు నసుటచే నఖి సారికలు వెన్నెలలో. గనంబడ కున్నారు. ఇందు మొదటి యుదడాహరణమునం జరణమునకు లత్తుకరంగునకు నరుణగుణసామ్యుమువలన భేదము తోపకుండుట్క రెండవయుదాహరణ మున చంది కాభిసారికలకు ధవళగుణసామ్యుమువలన భేదము తోపకుం లు 80 సొమాన్యాలంకారము సాదృళ్యముచే "భేదము కనం-బడకపోయినచో సామాన్య మగును, పద్మాకరమున దిగిన పడతులమోములు కనంబడుట లేదు మజీయు,

సొమాస్యాలంకారము కై79 కొలువ్రుకూటమునందు రత్నన్తంభము లందలి ప్రతిబింబ ములతో.గహాడియున్న రావణుండు అంగదునకుం దెలియ 'లేదు,

"మోలనాలంకారమున నొకచానితో మజొకటి వేలుగాం గనంబడక పోవ్టట యను కనుమూత కలుగుచున్నది. సామాన్యాలంకారమున నన్ననో ముఖపద్మములు వేజుగాలనంబడుచున్నను ఇదిమోము ఇది పద్శుము అని "తెలుపు వ్యావర్తకము కనంబడకపోవుట భేదము,

మిోలితోదాహగణమునం జరణముల సహజూరుణ స్టముకంకె నోగం తుకమగు లాయోరాగము వేజుగ నగంబడుటలేదుకదా ! సామాన్యోడా హరణమునం బద్ముముఖములు 'వేజున్యక్కు లు గనంబకుచునే యున్నవి, అశ్లు రావణ దేహము దాని (ప్రతిబింబమున్ను. కాని ముది పద్మము ఇది ముఖము ఇది బింబము ఇది (ప్రతబింబము అని భేదము మాత్రము కనంబడుట లేదు. అందుచేతనే 'భేదమును గవ్పివేయుటచే మూలితము, భేదమును గవ్పిపుచ్చకున్నను బోలికచే. గుజుతు కనంబడకపోవ్రుటదే సామాన్యము ననిరెండును నన్వర్థకములు.

మమ్మటాదులు కొందణు. వస్తుద్వయనునకు లతణసొమ్యునువలన వానిలో. (బబలమగు నొకచానిచే కరెండవదాని స్వమాపము కప్పలుడీ నవో మోలితమన్వి స్వరూపము తోచుచున్నను గుణసామ్యముచే భేద నును గవ్పిపుచ్చినచో సామాన్యమని యు నిర్వచించుటచే,

1 శన్నులు చంచలొపాంగములుు మాటలు వో క్తిగర్భ ములు నడక విలొసభారమువే మంథరమ్యు ముఖ మతి 1 అపాంగతర శే దృకౌ తరళవశ వ లలో విలాసభర మంధరా గతి రతీవకాంతం ముఖమ్‌ | ఇతి స్టురితమంగ కే మృగదృశాం స్వతోలీలయా త ద్యత్ర న మదోదయః కృఠపదోపీ సంలత్యుతే ॥

100 ఆంధ కువలయానందము మనోహరము, ఇట్లు మృగాషుల యవయనములందు సహాజముగ లీల పకట మగుటచే నంగములందు మదో దయమైనను గనంబడుటలేదు. అనువచోట మిీలితాలంకారము. ఇచట దృక్రారళ్యాదులు నారీశరీరమునకు సహజధర్మము లగుటవలన, మదోత్పత్తి కార్యములగుటవలనన్సు అరెంటికి సాధారణ మగుటచే నధిక్‌ తారళ్యాదికముతోం గూడిన శరీరముచేే కారణము సమానమ గుట వలన దానిని 'దెలిసికొన నుపాయను లేక్రపోన్రటంబట్టి మదో త్పల్తీ స్వరూపమే కప్పబడుచున్నది. - మళ్లెదండల ధరించినవారు ఇత్యాదులందన్ననో సామాన్యాలం కార మందురు. వారిమతమున పద్మాకరమున దిగిన ఇత్యాదులందు ఫేదాధ్యవసాయ మున్నను వ్యావర్తకము (ప్రకటము కాకపోవ్రటచే వే లంకారను కాందగును. చంద్రాలోకకారుని నుతమున స్వరూప తిరో థానముచే * కన్నులు చంచలాపాంగములు ౫ ఇత్యాది స్థలమున వీ అలంకారము కాందగును. మీలి తావాంతర భేదమైనం గాందగును, 81, 82. ఉన్మీలిత విశేషకాలంకౌరములు 'భేడాభేదములు తోచుచుండిన నున్మీలిత విశేషకము లగును నీకీ ర్తిలో నణగియున్న హిమ్మొదనిం జల్ల దనముచే "దేవతలు తెలిసికొనుచున్నారు, చంద్రం డుదయింపం బద్మములు ముఖనులు వేజుగాం "దెలియుచున్నవి, మిలితగీతిచే అభేదజ్ఞానము కలుగంగా నొకానొకకారణముచే భేదము (పకటమైనపుడు మోాలితమునకుం (బతిద్వంద్వాయగు నున్మీలితమగును, అశ్లు సామాన్యాలంకారరీతిగ విశేషము మృరింప నప్పుడొకానొక కార ణముచే విజాతీయత స్ఫురింపగా సామాన్యప్రతిద్వంద్వి యగు విశేషక

ఉన్మీలిత విశేషశాలంకారములు 41 మగును. [క్రమముగ రెండుడాహరణమనులు 'చెప్పంుడెను, తద్దుణరీతిచే భేదాధ్యనసాయము (పా ప్తించినను నున్మీలితమగ్యదున్న ది, ఎట్లన్య

• నరనరాజూ ! నటించుచున్న శివుని యట్టహాన సదృశ మగు నీయశళముచే ముల్లోకములు ధవళితనములు కారం గీరి నదృళుండీకచులాకాముకుండు. నాభీకమల గంధము నొందనియెడల దేవత లీతని నెజుంగ లేకపోదురు. శాకి నలుపు కోయిలయు నలుపు. ఈళె_టికి భేదముమి+? వసంతకాలమురాగా. గొకముకాక'మే వీఠము వీక్రమే,

ఇది నిక్తేమషకమున కుదాహరణము. ఇచట ద్వితీయ కాక విశశబ్దములు " కాకముగం 'జెలియ: బడినద్కి. విక ముగ 'దెలియంబడినది యని యర్ధాంతర సంక్రమిత వాచ్యములు, మజీయు, కాశీపట్టణమందుం మ వారికీ శివలొంఛన ములు తుల్యము లయ్యు సార్థుని "జెబ్బ ముచ్చగల శిర నూళునిం. జెలుపు చున్నది, 88, ఉత్తరొలంకౌరము* సాఖ్ళీిపాయమను గూఢము నగు నుత్తర ము త్తరాలంశ్రార్‌ మగును. ఓ తెరువకీ 1! వేతనీకుంజ మున్నచోట నీనది సుఖముగ చడాటనగును, ంన్‌, తిజగతి పరిక (శివన్‌ ద్‌ నా న. క్రేజానాం వాభవిష్యత్కథమపి కనులాకాముక స్యావనోధః ల!

183 ఆంధ కువలయానందము ఇది నదినిడాటుమూర్గము నడుగువానిం గామించు డానియు త్తరము, 'వేతనీకుంజిమున న్వేచ్భావిబోరము సలుపవచ్చు నను నభిప్రాయముతోం గూడినది, మణియు, 'కెరువరీ ! పాపాణ (పాయమగు న్మీగామమున నేమియు నుండదు. పయోధరోన్నతిని జూచి యుండంగోరిన నుండును, ఇది ఆస్తరణాదికము నడు పాంథునిగూర్చి చెప్పినమాట, వలుద చనుంగవంగాంచి రమింపం నోరిన నుండుము మూఢజనమయమగు స్మీగామమున నెవండై న నెకుంగలలం డను భయ మేమియు. లేదని భావము ఇది కల్పిత్యపశ్నమగు నుత్తరమున కుదాహరణము. నిబద్ధపశ్నో త్తరమున కుదాహరణ మెట్లర, అమెకుతశలమా ? జీవించియున్నది. కుశలము నడుగు చున్నాను. జీవించియున్నదని చెప్పితిని మరల నటే "చెప్పుచున్నాను. ఊపిరిళోనున్న దానిని మృతినొందిన చానిలా నెట్లు చెప్పను 1 ఈర్చ్యూ హేతుక మాన ముడి% పశ్చాత్తప్త యగునాయికసఖ రాంగా నామెనుగూర్చి నాయికకు. గుళశలమా 1? యని నాయకున్మిపశ్న, జీవించి యున్నదని సఖ సమాధానము, జీవించి యున్న డానికి. గుళల మెట్లని జానీ భావము. అడుగునదొకటి చెప్తున దొళటియని కుళశలము నడుగూచుంటి నని తిరిగి నాయకుని (పశ్నము, అడిగినదానికే చెప్పీతినను భావముతో జీవించియున్నదని చెన్సీతినని సఖి వాళ్యము- సఖవచన భావమును వెల్లడింపం జేయుటకు మరలదానినే చెప్పూచుంటి వని నాయ కుని యాశ్నేసము, ఊవిరితో నున్న దానిని మృతినొందిన దానినిగా నుట

టే త్తరాలంక' రము కంకి చెప్ప నని సఖ తనభావమును వెల్లడించుచు, నురణించినగచా! యామెకుం గుశలమనగును! నే వచ్చునపుడును నూర్చులు వచ్చుచుండ మరణించిన దని యొట్లు "చెస్పంగలనని యభిప్రాయము. (ప్రశ్నోత్తర గర్భితమగు నుత్తరము. చిత్ర మనంబడును, 6 శ్లీ జారపోమఖరతాః? * ఎవరు చారపోవణరతు లని (పశ్నీము- శేదార పోమూరతులనియే సమాధానము, వరిపొలమును బోవీి.చుటలో నాసక్తులు * శీ భేటాః?ే

• కిిచలం? * ఆకాశమున సంచరించునవేవి ? చంచల శుగున బేది? అని (పశ్నము, “నయఃి అని సమా భానము, వయః--సపయులు, వయస్సు. ఈ ఎద్టీశ్వరుని వావానము వంటివి 'వే అుదాహరణములు నేర్చ్పరులనలన నెకుంగదగినవి. పరునిభాన మెజింగిన యితరుని సాభిప్రాయ చేస్టిశము సూయ్మ మనంబడును, నేను ఆమెను జూచుచుండంగా నామె శేశములతో నీమంతమశశిని గప్పెను, కాముకునివూపుచే సంకేత మెప్పు డను (ప్రశ్నాభి _ప్రాయమెటింగిన నాయికచేష్ట యిది. సూర్యుం డస్తమించినవిమ్ముట సంశేతకాల మను భావముకలది. మజీయు, విటుని సంశేతకాలమెజుంగలోరువానిగాం బెలిసికొని విదగ్ధయగునాయిక తన లీలాకమలమును గన్ను లందుంచు కొనునట్లాుగా ముడ్షిచివేసెను,

కేఈ అర్మధ కువలయానందము 85 పిహితాలంకౌరము. పరునిచరిత మెటింగినవాని సాభ్యిపాయచేస్టీతము వీహిత మగును, (ప్రభాతమునం [బియు డింటికి రాంగాం గాంత తల్పమును గల్పించెను. ర్యాతి నవతియింట న్మిదలేక యలసితి వని తల్పమును గల్చించుటకు భావము, మజీయు,

౩ చమట నీటితో మోమునుండి జారి కంఠము నందున్న కుంకుమ'రేఖను జూచి నవ్వి యొకచెలి తస్వీపుంభఛావమును (ఫకటించుచు నామెచేత ఖడ్లాశారమును (వాసెను.

ఇందు 'స్వేదముచే నూహింపంబడిన పురుష్తాయితము పురుమునకుం దగిన ఖడ్గ రేఖను వ్రాయుటచేం (బకటింపబక్షినది. 860 వ్యాజో క్రి "వేజు శారణముంటెప్పీ యాకారమును గప్పిపుచ్చుట సఖి ! చూడుము సపెరటితోటలోని పరాగముబే ధూనర వరము కలదాన నె తిని. లా యా ఇచట చౌర్యసంభోగమున సం కేతభూమియందు పృష్టలుంఠనముబేం గలిగిన దుమ్మును దాచిపెట్టుట. మజేయు, 8 వక్తంస్యంది న్యేదబిందు (వబంధై రష్యా భిన్న ౦కుంకుదుంకాపికంతే ॥ పుంస్త్వంత న్వ్యావ్యంజయంతీ వయస్యాస్మి త్వ్యాపాణా ఖద్దరేఖాంలి లేఖ ॥ నూమ్ములంకారమునం బరుని ఛావమెతీంగి పాభ్ళిపాయ చేస్టీకముచే మత్త మిచ్చుట, పీహితాలంకారమందు. రవాస్యమను పరచరితము. "నితింగి పాభ్యిపాయ శేష్టిరకుచే చానిని వెల్లడించుట యను భేదము నెంధగవ లెను,

వ్యాజో కి 185

• గాయపడిన (వేయసీయధరమును జూచిన నెవనికింగోపము రాదు? నే నిప్పుడు వద్దనుచున్నన్కు తుమ్మెదతోలహాడిన పద్మము నాఘ్రాణించితివి.

జూరునిచే దష్టాధరయగు నాయికదగ్గరకు వచ్చుచున్న (వీయునిం జూడ

నట్లు నటించు సఖచే నాయికకు హితోపటేశ వ్యాజముతో నాయకుని దగ్గర నాయిక తప్పును గవ్పీపుచ్చుట.

ఇఛేకాపహ్నూతిలో వాక్యమునకు వేజర్థముచెన్సి కొన్పీపుచ్చుట,

ఈ వ్యాజో క్రిలోం గారణాం తరమును జెప్పి యాకారమును గవ్పీపుచ్చుట యని ేకాపవ్న్నూతికి సీవ్యాజో కికిని భేదము, లతణమున లత్యు నామమున ను క్తిపదగ్రహణము ఆకారగోపనమునకు హేత్ర్యంతరమును దోలం జేయు [క్రియా మాత్రమున కుపలక్షణము, మజేయు,

• వీధిలోనాక భావు వచ్చుచున్న హరినిజూచి సఖ యెదుట రోమాంచ కంపాదులతోం జెలుపంబడిన యనురాగము నాహరికి నమస్క-రించుచు. గప్పివేసెను,

అనుచోటను వ్యాజో క్షి యే, ఇచట ననురాగ నిమి త్తమగు రోమాం ఛాద్యాకారమునకు భక్తి హూపకారణాంతరమును దోంగంయేయు (పణా మముచే నాయాకారము కవ్పిపుచ్చంబడెను. సూత వీహిళౌలంకారములలోలహాడ చేస్టిత పద్యణహాణము ఉ క్తి సాధారణమగు (క్రీయామ్మాతమునకు నువలషమీణము. అట్లనటనే న ఈ కస్యవా నభవేదోషః _సియాయాన్స(వతేఒధిలే | సభృంగం పద్మమా(ఘ్రాసీ శ్వారితాపిమయాధుజా ॥ 5, ఆయాంఠమాలోక్య హరిం ప్మవతో భ్యామూభ్యా॥ పురప్తాదతరాగముశా | రోమాంచ శంపొదిభి రుచ్యమానం ఫౌమూజుగూపహ (వణవళిక్యదై: నమ్‌ ॥ రత్త

18 ఆంధ్ర కువలయానందము తామరాకునందు. 'జెగ్గురుపవీ, మరకత పొాతమున శు క్తి నలె; గనండుచున్నది. అని నానంకేతస్థాన భావము సెజింగిన నాయిక సఖజతోననెను,

ఇత్యాదులందును సూయ్మైలంకార ముండును. మనకు సం కేతస్థానమే దని కాముంకుడు. (ప్రశ్నాభిప్రాయమును సూచింపగా విదగ్ధయగు నాయికచే నప్పుడు సఖతో సాకూతముగం జెప్పంబడినది కనుక పై వాక్య మున సూమ్మోలంకారముండును. ఇచట ెగ్గురుపక్నీకి మరకతప్మాత మందున్న శుక్తితో సాదృశ్యమున బలాకాంగనకు నిశ్చలస్థితి యెందు వలనం గలిగెనో దానివే న్యాపబేశము జనళూన్యము కావున నదియే మనకు స౦ంశేతస్థాన మని కాముకునకు సూచనమని యూహింపం బడుకున్నది.

దూరముగా నూహింపంబడుచున్నను సం కేతస్థానప్రళ్న కుత్తరము స్యోో క్తి చేతనే (పకటింపంబడుటుబట్టి యిచట ధ్వని యని శంకింపరాదు. ఇళ్లు వీహితాలంకారమందు నుదోహరింపం దగినది. ఇచట మజొక్క-టి (గ్రహింపవలెను.

“తెర్రువరీ ! వేతనీకుంజ మున్న -వోటి ఇత్యాదులగు గూఢో త్తర సూత వీహితవ్యాజో క్ట ఫ్రదొహరణము లందు భానము సో క్రిచే వెల్లడింపంబడక వస్తుసౌందర్యబలమునను వక్షృబోద్ధవ్య నిశేషాదుల వలనను గమ్య మగు నట్టిచోటనే ధ్వనికిస్థానవుగుటంబట్టి వాస్త్వవముగ _ నలంకారత్వ ముండదు. (పాచీనులు స్వోక్త్యావిష్కరణ మున్న-వో నలంకార ముండునని యుదాహరించుటచే మేమును నుడావారించితిమి,

'కెరువకీ ! వేతనీకుంజ మున్నచోట నది .సుఖముగ దాట నగునని దారి నడుగువానికి కామిని సాఖ్మిపాయముతోం 'జెచ్పను.

అని యన్ధాంతరనును గల్చించిన భావప్రకటనము శశ్యమగునుగదా |

కావున “*విటుని సంకేతకాలమెటుంగ. గోరువానిగ్యాం ౮ళత్రన్తి ఫుంభావమును (బకటించుచు” “వీధిలో నొక్రభామ. . . . . -కవ్పివేసెిను ఇత్యాదులగు నే పూర్వోకోడావారణములందు భావప్రకటన ముండునో వానియంబే ఆయా యలంకారము లుండును. 87 గూఢోక్తి ఒకని నుళేశించి మజొకనితోడెప్పుు చూఢో క్రి యగును, ల వృమభమా ! పరశ్షేత్రమునుండి తప్పుకొనుము శ్మేతపతి వచ్చుచున్నా.ండుః ఒకని గూర్చి చెప్పవలసీన దాని నితరు లెజుంగకుండ మజ్‌౪నితో “క్షేమం జెప్పినవోనది గూఢో క్రి. 6వృమభమ!” ఇత్యాది. ఉడాహరణము.. ఇచట పరకళతముతో రమించు కాముకునితోం జెప్పందగిన దానిని సమిషమున౭ బరునిశ్నేత్ర మన సస్యములందినుచున్న వృవభమును గూర్చి చెప్పుచున్నాడు కార్య కారణాదులందు వ్యంగ్యము లేకపోవుటంబట్టి యిది య(ప్రస్తుత (ప్రశంస యనరాదు. అప్రకృతార్థము (ప్రకృతార్ధాన్వయిగా వివథ్నీంపం బడళసోవ్రుటంబట్టి శేషనూడతము కూడకాదు. ఆ య్య పకృతార్థ మితర వంచనమునకు మ్మాతమే చెప్పంబడుటచే విచ్చిత్తి విశేష ముండుటవలన వేజలంకారమే యగును. మజియు,

• భర బజారునశేగెను. ఈసవతియు నన్ను జూడదు, రజ సల నని యత్తమామ లంతర్జృహమున 'కేంగిరి.. పరిజన ల వాధోమే విపణింతోన గణయత్యేపాసపత్నీచమాం త్యక్త్వామామివాఫుష్పిణీతి సరపః (ప్రాప్తాగ్భృవోభ్యంతరక్‌ | శయ్యామాత్రసహాయినీం పరిజన(ళ్య్ళాంతోనమాం నేవ తే స్వామిన్నాగమలాలనీయ రిజనీంలత్మీ్యీపతే రత్సమాక్‌ ॥

188 అంధ కువలయానందీము మలసి వెళ్లిపోయెను. శయ్యన్యూత్రము సహాయ నున్నది, సామి! లశీ, సపతీ ! అగమలాలనీయ నన్ను రశ్ష్నీంపుమ్యు ఇచట లవ్మ్మీపతియను జూరునిరాకను నోరు జారిశ్రి తటస్థుల వంచ నక్షై భగవంతుని గూర్చిన య్యాక్రోళమును దోయం జేయుట. 88 వివృతో కి శేషుచే గ్నుష్తమగు దానిని కవి (ప్రకటించినచో వివ తో కియగును. వృషభమా! పర శ్నేత్రమునుండి తొలగు మని సాఖ్మప్రాయముగం జెప్పుచున్నాండు. శేషచే గుప్తమగు వస్తువు నెట్లో కవి వివరించినవో వివృతో క్తి. 6వృషభమ 1?ఇళ్యాద్యుదాహరణ మున బూర్వమువలె గు 'ప్త్వమగు వస్తు వును సాఖిపాయముగ నని కవి (ప్రకటించెను. మజియు, బిడ్డా ! విషాద గామినివి కాకము ఊర్థ్వప్రవృత్త శ్వస నానుగమనమును వీడుము, సీకీగురుకంపభిజనమేల ? బలఫేది (బృంభితము) 'చేనేమి? యీతని యొద్ద (శ్రీహరి సన్నిథ్సి శీగఏమని భయము పోగొట్టుమిమచే సురల విడిపించి పయోధి మంథమ్యుయగులమ్మీ నెవనికొంసగె నాహరి మోపాపమును బరిహరించుగాశ. ఇది పరవంచనకు గుప్తమగు చానిని (బకటించుటం లజ్జచే గుప్తమగు దానినావిమృరించుట యొట్లన 1 అజమానాలాలా ననా రాడా నకటలునన వస్త కమెనోనునననకాలంనునునననన్తనానుననస స్తన... స్తూకానాానునుటీ సు ునునానుాలునునానునమునాననునన నమా కూారకానముననకనమ యాల మ నకాలాాలలాలానా నానా యానననననునానాననాననామమనాలలాన్‌ వసంత. . వర్ఫేనూ గావిషోదం క్వసనమురుజవం సంఠ్యపోర్థ ప్ర(వవృత్తం శంపః కోవాగురున్తేకి మిహాబలభిదాబ్భంథి కే నాతయాహి | త్‌ శ్యాఖ్యానం నురాణోమితిభయళకి మనచ్చ వృద్మ నాకారయిత్యా య మ్మైలటీీమాదాద్వస్సదవాతు దురం మంథము గ్థాంపయోధిః &

వీవృతో కి 189

• శీళవ! గోపరాగహతమగు దృష్టిచే నాకీమియుగనంబడుట లేదు. అందుచే నిచట స్థిత నై తిని. నాధ! పతిశశేల చేయూత నొసంగవు ? విమమ(భాణ) ఖన్నమనస్కాలగు సర్వాబలలకు నీవొకండవే గతియని గోష్టమున నోపిఠ్రచే సొభ్నిపాయనుగ. (శ్రార్థింపంబడుచున్న హారి మిమ్ములను రథీంచుగాక,

ఇందు కృష్ణుని ముందర విషమములో స్థ లనమును జెప్పూడు నతనిం గామించు గోపిక వాకమందు వివమమొర్షమున స్థ లన పతేనములనుండి రతణప్రార్థనారూపము, శఘముగం దోచునదియు నగనర్థముే గుప్త మగు విపశ్నీతార్థము సాభ్యిపాయ మనుదానిచే వివరింపంబడినది.. ఇళ్లు వైమధాది కావ్యములందు.

• 6 నాచిత్తము లంకను గోరుట వేడు. నలుని నోరు చున్నది. వేబుచోట నెచ్చటను నభిలామతో గూడినది కాదు. *

అను దమయంతీ వాశ్యాదికముకూడ నుదాహరణ మగును, ఇది శబ్ద

థ్‌ క్రి మూలముగ గుప్తముు డానినావిఘ్క-రించుట. అర్థ క్రిమూలముగ గు ప్తమగుదచాని నావిమ్మృరించుకెట్లన 1 0 పోయెదనచ్చ్యుతా ! నీదర్శనమ్మాత్రముచేనేమి తృ ప్తికలు గును ? ఇతియకార్‌ విజనస్థలమందున్న మనల నీపాడు లోకము వేజుగా. దలంచును. అచ్యుత ! యనివీలుచు & దృహ్రైశేళవ గోచఠాగహతయాకించిన్న దృష్టంమయా "తేచవూ ప లితాస్మినాధ పతితౌం కిం శామ శాలంబనే ఏక న్హ్వం విషమేషుఖిన్న మనసాం సర్వాబలాజాంగతి ల్లోమ్యైవం గదిఠస్స లేళమవ కాద్దోస్యేనారిర్వర్చిరమ్‌ ॥

ఓ చేతో నలంకామయతే నుదీజిం శాన్య[ర్రకుళౌపి చ సొఖిలాషక్‌ ॥

190 అంధ కువలయానందము రీతిచే సూచింపబడీన వృథాస్థితి ఫేదముచే నలసయగు గోపి నాలింగనము చేసీఫొనుచు పులకాంచితతనువగు వారి మనలరవ్నీంచుగాక ఇచట నచ్యుత ! యను నామంత్రణముచే నీతో రమించుట కింత శాలముంటిని. అది లభింపలేదు. అని అర్థశ క్షి 'చే లభించిన వస్తువు విలుచురీతిచే నిత్యాదివాక్యముచే నావివ్యరింపయిడినది, ఇందతయు కవిని బద్ధన కృ గుప్తావిమృ-రణమున కుదాహరణము. కవి గుప్తావిష్ట్రరణ మెట్లన 11 న్యుభ్రూ! నీవు కుపితవగుటచే భోజనము విడిచితిని. (స్త్రీ (ప్రసంగముల విడనాడితిని, గంధమాల్యాదికము లసఠే లేవు, రాగిని నముయ ను నామింద గోపనమును ఫీడుము. దృష్ట్యాపసాదింపుము. నిక్కము. నీవ్రలేక పోవుటచే నాకు సర్వము అే నట్లున్నదిః ఇచట మానకలువీతను (బసన్ననుగాం జేసికొనుపని తోచుచున్నది. దృష్టిరోగా 'ర్తండు దృష్టినిగూర్చి యాక్రోశిం చుట వివవ్నీతార్థము. అది

• దృష్టీ * యను. పదనును ఫ్లుత స్వరముతో నుచ్చరించి సంబోధ నము చేసీకొనుటచే నావిమవృరింపం బడినది. కవివిబద్ధవ రగు ప్తము పరవంచనమునకు, కవిగు ప్తము (ప్రొఢముగం జెప్పుటకు, ననిభేదము,

10. గచ్చామ్యచ్యుల్‌ ! దర్శనేన భవతః కిం కృ ప్రిరుత్పద్య తే కించైవం విజనస్థయోర్ప, త జవస్సం ఫభావయత్యన్యథ" ఇత్యామంకణాభంగినూచిత వృథావస్థానకేదాలపా మాళ్ళీష్యన్‌ ఫులకోర్క రాంచితతనునో కాపీంచారిః పొతువః | అచ్యుతజశాయందు చలింపనివాండా |! అని గోవీ ఫావమఘు
11. న్యుభు ! త్వం కవీ లేత్యపొ_స్తమళనంత్యకాఃకఖాయోపి, కాం దూళా బేవవివర్డి తాస్వారభయ।స్సగ్గంధధూపొదయః | శోవం రాగిణీముంచమయ్యవన తే దృమ్షిపనీదాధుణా సక్ష్యంత్వణ్యిర బోద్భవంచిదయి తేస ర్వామమాంధాదెళః 1

యు॥క వ్టలంకారము, 191 అటి 88 యుక్త్యలంకారము. అణాల రహస్యమును దాచుటకుం (గ్రియచేం బరుని నంచించుట యు క్షి యగును, నిన్ను వాయుచు నితరునింజూచి చేతి యందు బూవిం టిని లిఖం చెను. ఇచట పూవింటిని [వాయుటచే మన్మథుండు నాచ్మేవాయం బడె నను ధాంతివి గలిగించి న్వానురాగరూప వర్మనోపనమునశైై పరవంచనను వివవీంపంబడినది. ఇది నాయకునికి దూతి 'చెప్పీనమూట మజియ ,

• "పెంపుడు చిలుక రాత్రి దంపతుల స్వేచ్భా సంభాషణ మును విని యుదయమున న తమామలు వినునట్టామాట లనుచుండం గోడలు సిగ్గుపడి చెనియందలి పద్మరాగపు తునుకను చాడిమబీజ మనుమిమతో. జిలుునుక్కు నందుంచి వాగ్భంధన మొనరించుచున్నది. ఇచట శుక వొగ్బంధముద్వారా తన రహస్యమును విను న తమా మల వంచించెను. వ్యాజో ' క్రీలో నాకారగోపనము నిచట భావనోవ నము నని భేదము లేదా! వ్యాజో కిలో నుకిచే నోపనము యుక్తి లోంగ్రియచే గోపనము. ననిభేదము ఇృట్లనుటబే. * వీధిలో వచ్చుచున్న వారిని జూచి * యనుచోటను యుక్త ఫ్రలంకారమే యగును.

0. లోకోకి అణక లోకప్రవాదను ననుశరికచుట లోకో క్రి యగును. 13, దంపతోోర్ని శిజల్పత్తోర్సృనాకు'శేనా3 ర్మితంజయద్వచ _పం్పాకర్తుకుసన్నిథా నిగదత స్తప్యాతిమాతంవధూ; ॥ కశ్షాలంబిక పద్మ రాగళకలంవిన్యస్యచంచూఫుకే (వీచాక్తావిదధాతీ చాడిమఫలఛ్యా కేన వాగ్బంధనమ్‌ 4

190 ఆర్యధ కునలయానందము ఈకన్నులు మూసికొని కొన్ని మాసములు గడుపుము ఇచట “కన్నులుమూసికొని యనునది లోక (పవా చానుకరణము, మజియు, అవ్బయ్యధదీమీతుని వరదరాజ_స్తవమును ఓవరద ! నీవేశే కోరినదాని నిచ్చువాం డనుభావమును కెస్పుచున్నది. కనుకనే నీవ వరదాన ముద్రను వహింప లేను, జగమెజింగన బాపనికి జంబెమేుల 1? ఇచట నుత్తర వాక్యము లోకవా దాను కరణము, డ్‌ 91 ఛేకోక్తి. లోకోక్సి యర్థాంతర గర్భితమైనచో ఇకో క్రి యగును. భుజంగెిపాదనులు భుజంగమునే "తెలియును. ఒకండొకని సంగతి యడుగ నడిగినవానికి దగ్గరనున్న మజొకనిం జూవీ యితండే వానిసంగతి. నెజుంగునని 'తెల్బునదీ (పాముపాదములు పొమునశే తెలియును) లోక వాదాను కరణము, ఇచట వీరిద్దజు ధనసం పాదనాది వాాపారమున నహాభారులని లోకవిదితమగుటచే లోఫో కను వాదమునకు( (బయో జనముండగా రహాస్యమగు విటవ్యాపార మందును వాని కితండు సహచరుండను మర్శ్మోద్దాటన మందు గర్భితమై యున్నది. మజణియ్య మలయమారుతము లేంగినని, వికసిత మల్లికా పరిమళ భరిత మగు (గ్రీమ్మము గడచినది. ఘనుండా ! నీవు స్నేహ శూన్యుండగు నాతని నాచెలికి. గూర్చ నుత్సహించినం గూర్చ్పుము. మౌాశేమి కొదువ ? గోన్చల మరలింపంగల వాండే ధనంజయుండు,

హన. 198 ఇచట ధనాశచేం (బోవితుండగువాని భార్యయొక్క- ఇెలి చెప్పిన మాట యం దీయాం(ధజాతి (పసిద్దలోకవాడానుకార మున్నది. సౌం దర్యవతి యనగునాశెలిని వీడి ధనాశచే నేంగినవాం డరసికుం డగుటచే నో(పప్రాయుండే. ధనరక్తుని ధనవిర క్తునిగాం జేయుట కతల్లే సమర్థుం డగుటవలన వానిని మళ్లించువాండు, ధనమును జయించినవాంజే యను నర్ధాంతరము గూడ నందు గర్భితమై యున్నది $2. వడక్రోక్రి శ్లేషచేంాని కాకువుచేంగాని వే అర్ధమును గల్పించుట (వకో క్రి యగును. మానమును వీడుము ఉదయమగుచున్నది, (ముంచ మౌనందినం(ప్రా ప్తం) దొరకిన నందిని వీడకు. ఇచట నందిలేదు. భారునిదగ్గరనున్నది. అను నీ మూలమునకు *దొరికిన నందిని ఏడకు” అని 'క్షేషదే వే అర్థ మును గల్పించి హరునిదగ్గరకాని యిచట నందిలేదని సమాధానము ఇప్పెను. మతియు, నీ కీడారుణ మగు బుద్ది నెవరు గజసిరి ? దీనిమూలమునకు (అహో శేనేదృలీబుద్ధి “కారుణాతవ నిర్మితా నీ బుద్ధియే కజ్దతోం జేయంబడిన దను వేజర్థమును శ్లేషుదేం గల్పించి బుద్ధి 'తిగుణాత్మక మై యున్నదికాని యెచ్చటను చారు మయముగలేదు. అని సమాధానము చెప్పెను, ఇది యవికృత శ్లేష వో క్షీ కుదడాహరణము- వికృత శ్తేమ వస్రో క్రి కెట్లన, ౩ స్పుద్రతీ ! యిప్పుడు (త్రిదశనదన గ్లాని కాగలదు. నీరా సేరామస్థా తానయుధిఫురతో లక్మణనసఖిః | ఇయంయాస్యత్యు వై ర్వి వద మధుశాచానరచమూ ర్లఘ కైదంష స్టాతర పరవిలో పొక్సత పున క 25

19క్ష అంధ కునలయానందను ముండు. చిన్వ నస్థిరుడై లమ్మణసఖుం. డున్నాందు. కవిదళ ముచ్చ విపదము నిష్పుడొందలగలదు, ళు యల్సుంా! ఈ వాక్యత్రయము నాజున్నాకటన యక్ష రము లేకుండ చదువ్చకొనుము, ఇదంతయు శబ్ద స్తే మమూలమున వ(శ్రో క్రి కుదావారణము. ఇందు పె మూండువాక్యములు రావణుండు సీతతోంజెప్పినవి, నాలవవాకస్థము శానణునితో సీత చెప్పినది. అర్హశేమనూల న్లో క్రి యెట్లన, ఖంం ల! ళా

• అభియకులెక్కడ ? బలిచక్రవర్తి యాగమున నున్నాండు. శల్యాణీ! ప్పుడు 'తొండన మెక్క-డ ? బృందావన మధ్య మున ననుకొందును. మృగకిశు వెక్క_డ 1 పందిపిల్ల నెవరె అుంగుదురు ? ను'సిలెద్దును జూడలేద ? చానిని గోపుంె ఆుంగును. ఇట్లు రమాపార్వతుల లీలాసల్లాపసము మనలం గాపాడుగాక * ఇందు శివునిగూర్చి (పశ్నీము విష్ణునింహార్చి సమాధానము కాకువెట్లన, విచారింపక్‌ నీకీ కోపము తగదు. అని బోధింపయుడిన దై తిగదూ? అని యాతనిని మాలతోం గొక్పెను, ఇచట తగదూ! అను కాకుస్వరముచేం దగినదే యను నర్థాంతరమును గల్పించుట. 14 భిమెర్థీసకస్టయాతస్వుతనుబలిమ ఖే తాం కవంక్వాద్యభ్య దే మ ్యేబృంబావనాంతే శ్థనుసమ్భగశిశునై షవజానే వరాహమ్‌ | బాలే కచ్చిన్న దృష్టోజరకవృష పతిస్లోపఏవాస్య పే త్తా లీలానల్లాప ఇర్ధం జలనిధి హీమదర్క_న్యయోప్తా్యయ తౌంనః క

స్వభావో కి 19 88. స్వభావోక్తి జూతి[క్రియాదుల స్వభానమును. వర్ణించుట స్వభావో క్రి చలించుకన్నులు, నిక్కువీనులు, కల కురంగములచేం జూడం బడుచున్నది. మజియు,

• 1సకువ్రలదగ్గర నావధూవరు లెదురు కాంగా నొకరొకరికి చారినిచ్చు తొందరలో మాటి మాటికినా యిద్దజు నొకదిక్కునకే తలవంపుతో. మజలుచు దప్పుకొనిరి,

(ఫపూర్వోదాహరణమువ కురంగజాతి స్వుభావనర్శనము,_ నిందు సత్వర సలబజ్జ (క్రియాస్వభావ వర్ణనము ననిళేదము) 94. భావికాలంకారము భూతభవిమ్య త్కా-ర్యముల నప్పుడు (ప్రత్యతముగ జరుగు చున్నట్లు వర్ణించుట భౌవికము. 'జేవదానవు లిప్పుడును నిచట యుద్ధముచేయుచున్నట్లు నాకుగనంబడూదున్న ది, ఇది స్థానము భయంకరముగ నన్నదనుటను జెలుపును,

• సనతటమునుండి జారిన పెటను ధరింహం బోన్చయువతి 15, తౌసంముఖిం (వచలిత్‌' సవిభధే గురూణాం మార్గ పదానరభస స్థరితావధానా | పార్యో్యోప సర్బణ ముఖావపిళిస్న దిక్కం కృ శ్వాము'నా క్య్రహుకుపాసర శాంఫలజ్జమ్‌ కి

18. అర్యాపితిష్టతిదృశోరిదము త్రరీయం

థర్తుంపుర _స్త్పృనతటాతృతితంపవృ ర్తే | వాచంనిశమ్యన-ళనం నయనంను టేంతి శించిక్తదా యద*రోత్సిశ్చ్రరమాయ రొక్షీ 1

శ్ర్రథీ ఆంధ కువలయానందము నేత్రము న్మేతమను నామౌాటను వినినప్పుడు నవ్విన చిజు నగ విప్పూుడును నాశన్నులకుం గట్టిన ట్లున్నది. 85. ఉదా తాలంకారము అాటొ సమృద్ధిని వర్శించుటగాని ఇతరమున కంగమగు జ్లాభ్యు చరిత్రను వర్మించుటకాని ఉచాత్తాలంకారము. వకొండ చరియయందు . ధూర్దటి కికీటులకు యుద్ధము జరిగినో. అకొండ యిది శ్లౌమ్యు చరిత మితరమున కంగ మగుటలో నిది యుదాహరణము, ళగి బుదికుడదావారణ మెటన, ఇ లం 1? లా ( అవిదర్భానగరమున ఇెట్లకుదుళ్లు చందకాంతమణులతోం గట్టంబడినవి కాంబట్టి చంద్రకిరణములు తనగులగనే కరి గిన నీళ్లతోనిండి జలసేశమక[౬రలేని దమయంతీవన మూ హంస నాకర్షి ౦వెను, రతనపు కంబనులందలివేలకొలంది. (ప్రతిభింబములతో. గూడిన రావణుని హనుమంతు. డతికష్టమున నెజింగెను, చై వకాంతముదున్న యొకక. నాయిక చనునివనుండి. జరిన వైట్‌ నెజంంగక వ్వేచ్ళగనుండి, హళాత్తుగవచ్చిన శాయకునిం గాంచి సిస్ట తో పెట ఫర్దుకొను చుండెను. అంతలోకుచమండలము జూచు నాయకుల డతితొందరగ నాదళాతిళంయముతో రెండునూ రలుచ్చరించిన జనీపెటలోపలనున్న నాకన్నును వీడుముని చెప్పనారంభించ్చి ష్మీతము “శశ్రమన్నో సగముమాటిను విని యాపఫరం గాట్నీ మందహాస మొనరిం చెను, 17. విధుకరపరిరంభా డాత్త నిష్యందవూగై శృళిదృషదుపప్ల ప్రై శాలవారై సరూ'ామ్‌ 1 విఫలికజల నేశగప్యకియాగౌర వేణ చ్యరచి స వ్యాతచిర్హ స్తత్ర ఖైమావ జీన ॥

అతం్య శర 98. అత్యుక్ర్తి అద్భు తానత్యములగు శళ్వ్యాదార్యాదుల వర్ణి ంచుట అత్యుక్తి. రాజేంద్ర! నీశ్చ జాతవు కాగా యాచకులు కల్పవృక్షము కలవాలైరి. నృప ! సప్రనమ్ముదములు న్మీపకాపాగ్నివే నింకింపం బడినను నీవైరి వనితల ావ్పపూరముచేం దిరిగి నింపంబడినవి. సంప దత్యు క్రి యుదా త్తమనియు శౌర్యాత్యు ్‌ అత్యు _క్రీ యనియు; గొండజందురు సత్యవిమయికమైనచో నుదాత్తమనియు నసత్యపిమ యకమైన నత్యు _క్రియునని దీమీతులవారందురు, శోభనాంగీ ! వర్ణ చూనంబులగు నీ స్తనముల. క్రీభావా లతా మధ్యమున జోటు బొలదు. నీ స్తనబృంభణ మిట్లగునని యాలోచింపక వేధ యల్బ నుగు నవకాళమును నిర్మించెను, అను అసదు కీ అత్యంతాసదు క్రి తారతమ్య మే యతిశయో యత్య్యు క్తులకు భేదము. 'ెంటిలో మొదటి దతిఛశయో_క్రి "రెండవది యత్యు క్రి, 87. విరుక్తి వ్యుత్స త్తీనలన నామములకు జే ఆర్థము కల్పించుట నిరు క్రీ, ఇట్టి చరితములచే నీవ నిజముగ డోషాకరుండ వని తెలిసి కొనుచున్నాను, మజియు, పూర్వము కవులను. లెక్కి.ంచునపుడు కనిస్థిక అధిస్టిత కాళిదాస యయ్యెను. ఇప్పటికి నాతనికి సరికవి లేక వోశ్రటవే అనామిక యర్థవతి యయ్యెను,

198 ఆర్మధ కువలయానందము 98. (ప్రతిషేధాలంకారము (ప్రసిద్ధమను నిసేధమును జెప్పుట (పఠిపేధము. జూదరి ! ఇది వాడితూపుల నాడుటకాని జూదము కాదు, బాగుగ జెలిసిన నికేధము సవాజముగ ననుపయుక్తమై యర్ధాం తరము తోంగంజేయును. అందుచే నీ (ప్రతిపేభాలంకారము చను క్కా-ర్‌ జనకము, ఉదాహరణను రణరంగమున నున్న శకునింగార్చి నేర్సరి నకులుండు చెప్పిన మూట. అ వాక్యమందు యుద్ధ మత ద్యూతము కామి తెలిసినను జెప్పంబడి యంే నీకు నై పుఖ్యాముకాని యుద్ధమం 'దేమియు! 'జలివి తే దను పరిహోసమును 'దెలుపుచున్నది, అదియు జూదరీ ! యని సంబోధించుటచే. (బకటింపంబడినది. మజీయు, వివముతో. గాన్వి శ(స్తుములతోం గానీ యగ్నితోం గాన్సి (స్ర్రీలుచేయంబడలేదు. అప్రతీకార పారుష్యలు శ్రీలు 'శ్రీలతోం 'జేయంబడిరి, ఇచట శ్రీలు విషాది నిర్మితలు కాకుండుట ప్రసిద్ధమే యయ్యుంజెప్పు టచే స్త్రీలకు విపాదులమించిన (క్రొర్యమున్నదను_ నర్థము స్ప్నష్ట్రమగు చున్నది. అదియు బ్రతీకారముకల విపాదులకంయటె వారి కాధ్య్య మును జూపు న(పతీశార పారుమ్య లనువి'కేమణముచే వెల్లడింపంబడినది. 88 విధ్యలంకౌరము సిద్ధమగుదానిని విధించిన వి ధ్యలంకారమగును. పంచమన్వరము నావిష్క-రించు కాలమునం గోకిలము కోకిల మగును. బాగుగం 'బెలిసినడానిని విధించు టుపయాగము లేక బాధితమె ర్‌ూ

విధ్యలంకారము 199 యర్థాంతరమును. స్ఫురింహ కజేయుటచే నతిసుందరము కావున దానిని విధ్యలంకార మందురు, ఉచావారణమున కోకిలనమును గోకిల మను టుపయోగను' లేనిచై యతి మధురమగు పంచమధ్వనితో. గూడుటచే సకలజన హృద్యత్వమును 'దెలుపుచున్నది. అదియు *పంచమస్వరము నావివ్మరించు అగ శకాలవిళేవమణముబేం (బశటింపంబడినది. మటియు,

1 ఓ దశ్నీణహూ న్తమా | మృతుయగు ద్విజబాలకుడు జీనిం చుటకై. ళ్యూద మునిని ఖడ్లమున నేయుము, _ నిండు చూలాలు నీత నడవని కంపలలిగిన రామునియొక్క శరీర మైతివే 1 నీకుణరుణ యేమి ?

ఇచట రాముండు తనహా స్తమును గూర్చి రామునియొక్క_ శరీరమై లివే యను వచన మనుపయు _క్షృమె రామునియొక్క- అనుటచే తన కత్యంతము కరుణ లేమి తెలియుచున్నది. అదియు నిండు చూలాలు ఇత్యాది విశేమానుచేం (బకటింపం బడినది.

యద్యవి యిీనిధినిపే.ధోదాహరణములం దున్న వ్యంగ్యము ఆర్థాం

తర సం(క్రమిత వాచ్యరూపము లయ్యును నవి కవిచేతనే వ్యంగ్య విశేషము (పకటింపంబడుటంబట్టి ధ్విన్మిపషయోజకములు కావు. వ్యంగ్యనును వెల్లడించినచో నలంకారమేయని పూర్వము ప్రసుతౌంకుర (ప్రకరణ ముననే నిరూవీతము కడా ! అత్నేపాలంకార (పఠరణమున ఇాధితములగు నేను దూతినికాను “కాంత ! నీవేగు మేగినవోో నిళ్యాదిి “విధ్శిపతి "ప.ధము లాశ్నేపాలంకారములుగం కెప్పంబడినవి, ఇచట నన్నో 18 శేహస్త దక్నీణ మృతన్యశిళోర్జి వ్యు

జీవార వేవిసృజ శూ దమునౌ కృపాణమ్‌ (

రాళుస్య శ్యాతమసినిర్భర గర్భళిన్న

నీశావిబాసనపటోః కరుణాకుత స్లే ॥

తి00 ఆంధ్ర కువలయానందము (పసిద్ధములగు విధ్మిపతిపే.ధములు బాధితమునకు (వతిద్వంద్వులగు విధి (వతిపేధాలంకారములుగ వర్ణి ంపంబడీనవి. 100. హేత్వలంకారము కార్యముతో “హడ కారణమును వర్ణించుట హేశ్వలం శారమగును, యువతుల ఎొర్తా శ్రమౌనము నపనయింప నిదిగో చందు. డుదయించుచున్నాండు. వమజియు, 19 తనస్వీ ! సీయధరము విదుమచ్చ్భాయ మగుచు మరుమవూ ర్గమునలె. నెవని మననును దస్పింగొన్న దానినిగాం జేయదు ! మజేయు,

• మ్రూన మివ్లపడకున్నను శాంతి వారించుచున్నను సిస్లు లు న! నేలను వవాయుచున్నను స్వాతం్యత్యము. 'పెడమొగను "పెట్టినను ధైర్యము చేతులు విదుపుకొని పోయినను ఓ యాశాపీశాచమూ ! ని న్ననుసరించిన నాకింతగతి పట్టి నది. కాలిచేతను నుటరానివాని పాదములంట6. బోయి నను వా డంగీగరించుటలేదు. (ఇచట నాశారూపకారణము దాని కార్యమగు మాననాశాదికము స్పష్టము శార్యకారణముల కె కృ్యముచెప్తూుటకూడ హేతువ్రగం జెప్పుచున్నారు.. వేంకళుశుని కటాతేములు విచార్పంసు లకు లథ్మ్మీవిలొసములు.

10. ఏవ లేవిదుముచ్భాయో మరుమార్షఇవాధరః | కస్యనోతనుతే తన్వి వీపొపాకులితం మనః ఏ0, మా ీనేచ్చతి వారయత్యు పళ మేత్ముమాలిఖం త్యాంమాయా౦ స్వాతం, త్యే పరినృత్యతిష్ట నక రౌ వ్యాధూయధై శ్యగతే। కృషే శ్వామనుబద్న తాఫలమియ్య త్వా స్తం జేనామునా యల్స్వ సృహ్టోనపచాసఫీవ చరణౌ(స్పీష్టుంనసంమన్య తే ॥

'హేత్వలంకారము. వ్‌01

ఇచట కార్యకారణముల కళభేదకథనము కార్య మవళ్యము నసటను

శీఘ్రముగ నగుటను 'జెలుపుటకే, రూసకమున సాదృశ్యముచే నభేదము' జెప్పుట్టు యిచట కార్య కారణభావముచే నభేదకథనము ననిభేదము.

• చానమున కాయువ్సు అణగిమణగి యుండు రాజుల కాకారము దాల్చిన విశ్వాసము, కాంతలకుం గన్నుల పండువు కీర్పి కుత్కల్భష్టప్రకాశము, విబుధుల కానంద రూపము వీరలమ్మీకి జీవితము; ధరైమున కీల్లు నగ నీ వీరకళింగుండు విజయము నొందుంగాక్‌.

ఇచట దానాదుల కాయురాదికారకుండసం రాజు నాయురాదికముగం

జెప్పుట,

ఇట్లు [పొచీన నవీనమలతముల నన్ని విధముల నాలోచించి నూ అలం

కారములకు లతుణనులం జెన్సీ యుదాహరించికిమి. రామాయ రామభ(దాయ రామచంద్రాయ వేధసే, రఘునాథాయ నాథాయ నీతాయాః పతయే నమః , శ్రీ గుర్ముతయ కరుణాకటాతలబ్ధ న్యాయ సాహిత్య వ్యాకరణ విద్యా వినీత ఉభయభాప్యాప్రవీణ, గోదావరీ మండలొాంతర్గత వై న కేయ నదీతీర దొడ్డవరవాసి, సాహిత్యౌచార్య కంబముపాట్యన్వయ శ్రీసూర్య నారాయణ శా, ప్రే వేంకమాంబావ్రియతనూజ స్యుబవ్మాణ్య శా స్రీ విరచితాం[ధ కువఎయానందము శతాల౦కారము సంపూర్ణము. శ్ర శ్రీ శ్రీ న్విశ్వాపోనయనోత్సవోమృగదృళాంక్షీర్తేః పకాళః పరః అనందః కవికాళ్ళతి న్సునునపాం వీరశియో లీవితం ధర్మిప్యైమ నిశేతనం విజయతే వీరః కలింగేళ్వరః ॥ ల!

రసవదలంకౌర ప్రకరణము. రసు భావు రసాభాన భానాభాస్య భావశాంతులతో గూర్చంబడిన రసవత్త్‌ , (వేయ, ర్ట స్విత్‌ , సమాహితము లను నాలు గలంకారములును భొవోదయన్సు ఖాన సంధి భావళశబలత యను మూ. డలబంకారములుశు (పత్య యొూనుమా నోపమాన శబ్చౌర్ధావ_త్త్యనుపలబ్ధి సంభ వై తివ్యూను లను నష్ట్రపమాణాలంకారములును ఇ ట్స్‌ పదియేను నలంకారములుగా వాడంబడు చున్నవి, అందు విభావానుభావ వ్యఖిచారులచే నభివ్య కము. రతివోస శోకాదిరూప మగు చి త్తవృత్తివిశేషము రసము, అఆ రస మితరమున కంగముగా నున్నచోట రసవదలంకార నుండును. విభావాను భావ ములచే నభివ్య క్రమగు నిర్వేదాద్మితయ శ్ర్రింళబ్ళేదములున్ను జేవతా గురుశిమ్య ద్విజప్యుతాది యందఖివ్య క్త మగురతియు భౌవమ-. అ భావన మితర మున కంగమగుచోటం (జశీయో=.లంకార ముండును. అనుచితముగం (బవ్ఫ త్త మగు రసము, భావము రసాభావము, ఫొవాఖాసము నని చెప్పంబడును, అ రసాథిస భావాభాసను లితరమున కంగమైవచోట నూర్జస్వి దలంకారము. _ భానముయొక్క_ ఇాంతావస్థ భావశాంలి, భావశాంతి యితరమువ కంగమైనచో సమాహితాలంకారము, భానము పుట్టినస్థితి భావోదయము- _ విరుద్ధములగు 'రెండుభావములకుం బరస్సర్‌ విరోధము లేమి ఖావనంధి. అనేక భానములు పూర్వ వూర్వోప మర్షముచే నుత్సన్నమగుట భావశబలత, ఇవి యితరమున కంగము లగుచో భావోదయ భొవసంధి భావ కశబలతాలంకారములు మూండు నగును. అందు రనతఢడలంకారమున కుదామారణథు,

లి0క్తీ ఆంధ కువలయానందము వ ముని యొక్కమా ఆాచమింప నా దేవతాస్వరాపము లగు మత్స్యకచ్చపము లగపడెనో ! అ యగన్హ్య ముసీం (దుండు విజయము నొందుచున్నాండు. ఇచట ముని విషయక రతిభావమున కద్భుతరస మంగము, ( భూరి(శవుని ఛిన్నపహాస్తమును జూచి వాని భార్యలు చెప్పు వాక్యమిది 3 మజియు

• ఆ యీకరము ఒడ్డాణమును తీయునది, వీనస్తనముల మర్ధించునది. నాభిని ఊరువులను జఘననును స్పృశిం చుచు నీవిని విప్పుచుండెడిది. ఇచట కరుణరసమునకు శృంగార రస మంగము, 'పేయోఒలంకారమే భావాలంకార మనంబడును. అది యిట్లు 1 *3 క్లార్సిలో గంగాతీరమున నుండి కౌవీనధారినై శిరసా నమ స్క-రించుచు నోయి! గారీనాధా ! (తిపురహర ! శంభో ! [తినయన ! అన్ముగహింపు మని య్మాకోశించుచు నిమిమమువలె దినముల నెప్పుడు గడపుదునో కదా |! ఇచట శొంతరసమున కెప్పుడను పదముచే సూచింపంబడిపు చింత యను వ్యభిచారీ భావ మంగము, మజియు, అనిజనిన్తానాలుకనానమనునాలాడాకాకనుటనునననలలనినునోపండనాడగాలనునలాలానునా మూడ వకున నము నాలానళటురు తానా కాపు ననినా నున నకాసకునునానా నునా న ననిననకాలటినినా లువ నులుయయమముయానునను.. ఏఏ ఆయంస రళనోత్కర్షీ పిన_స్తనవిమర్జవః | నాభ్య్యూకుజఘ్రనస్పర్మీ నీవీవ్మిపంసన,క రః ॥

20. కావా రాణ స్యామమరతటినీతోదనీవస న్వపానఃశాపీనంశిర పీనిదధాసోంజలిపుటమ్‌ ॥ అయీ ! కౌకీనాథ ! (త్రిప్రరవార ! శంభో |! (త్రినయన ! శప జేళ్యా, కోళన్నిమిషమమివ సేష్యిమి దిదసాన్‌ 8

రొనవదలంకారము వంక

• కొండ లత్యున్నతములై. యంతట కనంబడుచున్నవి. అశ్లు విశాల సమ్ముదములును, అట్టి వీని నన్నిటిని భరించుచు నేమియు (శౌంతవు కాలేదు. నీకు నమ స్కారము! అని యాశ్చర్యముతో మాటి మాటికి భూమిని స్తుతించుచుండు నంతలో నీభూమిని భరించు నీ భుజము తెలంపునకురాగా వీమ్ముట నోటినుండి మాట శాలేదు.

ఇచట (ప్రభువిషయక రతిఖావమునకు భూవిషయక రతిభావ మంగము. ఊర్డ స దలంకార మెట్లన ,

“స్స వఏరుంా ! నీ శృత్రురాజ వనితలు భయమున నడవ్రులం లోవుచుండగా వారిని దోచుకొనుట శేంగిన కిరాతు లా యువతుల -చనుగవలచేతన్కు లోలాపొంగములచేతను నారూఢపులకులై (మౌాన్ప్నడి వచ్చినపనిని మటచిరి,

ఇచట (ప్రభువివషయ రతిభావమునకు శృంగార రసాభాస మంగము. మజియు, ఓ నరసరాజూ! నీదర్శనము కాగా నా జన్మము సార్ధకమయ్యెనని యుద్ధమందు శతుగణ మాదరముతో మనవి చేసికొనుచున్నది. “వీట అశ్క్యుచ్చాం:నకతన్సు సరంతగిరయ ప్ఫాృారాస్తకొంభోవయః క చేశానపిచిభతీశిమవీనశ్రాంకా సీతుభ్యంనను: | అక్చ ర్యణ ముహుర్ముహాన్తు ఏతి మిత్శివ స్తామియావద్భువ ప్తావద్భిభ” మాంస్మృృత స్తవభుజోచాచ ప్రతోముద్రి తా? ॥ శక. త్వర్చత్యర్థివసుంధి రేళ తరణీ.ంతాసతస్సత్వగం యాంతీర్వీగ్‌ ! విలుంఠితుం సరభసంయాతాః కరాతావచే | తిస్టం9 పేని 8 (వరూథపులకా స్తే విస్మృతోమ్మకమా- ప్తాసొముర్తర శై స్సవైరతితలళాంలో లై రషపాంగై రపి క

తథ ఆంధ కువలయానందోము

ఇచట కవియొక్క_ (పభువిషమయ రతిభావమునకు (పభువివమయ శత్రు గణ రతిరూపమగు భావాభాన మంగను. సమాహిత మెట్లన, నాయకుండు మిత్రునితో నాయిక వృత్తాంతము చెప్పుట.

• క్కమె యేమిదేయునో చూతమని 'ధై ర్యముగ నుంటిని. ఈశకుండు నన్ను పలుకరింపండా 1? చూతునని యామెయు కోపగించి నట్లుండెను, ఇట్లాకరొకరి విస్మయాన్విత దృష్టిచేం జతురమగు నవస్థలో జీను నిమిత్తాంతర వ్యాజమున నవ్వితిని. అమెయునొ ఖైర్యము మెపరల గొట్టు కన్నీ టిబొట్టు విడిచెను.

ఇచట శృంగారమునకు. గోప శాంతి యంగము, భావోదయ (ప్రభృతులు, భావోదయ “'మెట్లన,

• అందువలన నిప్పు డిచ్చోటనుండి నాయిడ దయాళు వగుము. నీవుండిన న్యాపాణములుండును,. నిన్నుం జూచుచు నీదినము గడపం గోరుచున్నాను. వాంసచే (వ్రాసి చూపంబడిన నావ్రియుం జొనలుండు నీ చూప ముతో సమానుండే.

ఇచట నలునిార్చి దమయంతియొక్క కౌత్సుక్య రూప భావోదడ

యము శృంగార రసమున కంగము, భావసంధి యెట్లన,

ఏకి, పళ్యాముకిమియం_పపద్యత ఇతి స్రభ్రంమయాలంబితం

కింమాంశాలపతీత్య కుంఖలుశకః కోప _న్రయాప్యాశఈః | ఇత్యన్యోన్యవిలషదృష్టి చఈురే తస్మిన్నవస్థాంత శే సవ్యాజంవాసిత ంమయాధృతివారో కొవ్వు స్తును కృ స్తయా ॥

౩7. తదద్యవిశమ్యదయాకు రధి'మేదికం నినీషోమి భవద్విలోకీనీ

అదళిళ పా దేనవిలిఖ్యభ్యతి శాత వై నరూ ఫణ సమస్సమ్యత్చి యః!

నమాహీి తాలంకారము లీ సమాపాతాలంకారము. వరుంా |! యుద్ధ్రపయాణమూలమున తణకాలనులోం గలుగు విరవామున కోర్వని లోలామీనిం జూచుచు గొప్ప సంగ్రామాడంబరము నాకర్ణించు సీక్రు అమె గండపాళి యొకటి వ్యక్రమగు శరభ్రుంఖములు కల మదనుని నిమంగమువలెను, మజొక్క-టి పులకలచే విజయుని మంగళపాలిక వలెను నుండెను, ఇచట రమణ్మీవేమ రణాత్సుక్యముల సంధి (ప్రభువిమయ 'భావనున కంగము, భావశబల మెట్లన, ఊర్వశిం గాంచిన పూరూరవ్చని వాక్యమిదిం '? చేయరాని కార్యమెక్కఒడ 1 చంద్రవంశ మొక్క-డ 1 అమె మరలం గనంబడునా +? మనకు చదువు తప్పులు చేయకుండుటకు గచా. అవా ! కోపమందును నామె చమోమెంత సుందరము ! పుణ్యాత్ము లేమందురు? స్వష్న మందును నామె దుర్గ్శభ . చిత్తమ! " శొంతింపుము, అమెయధరము నాస్వాదించుయువకుండు ధన్యుండుకదా! ఇచట నితర్క_, కజెత్సుక ఫి మతి, స్మరణ, శంకా, వైన్య ధృతి చింతల శబలత్వము విప్రలంభ శృంగారమ'న కంగము, అన ల8... వకాళూల్కు నుమయుశేషు ధి రివ్యవ్య కృషుంఖావి న్రైరుర్మంగళపాలి కేవపుల కై రవ్యా పోలస్థలీ / లోలాత్నీంయణరూ[ర్రభావి విరహ వ్లేశాసహాంపళ్యతో (దాశాశర్షయతళ్చవీర ! భవత: (పౌధాబాబాదంఖబరమ్‌ 1 ఖం. శ్వాకార్యంళ కలక్మణః క్వచకులంభూ[మోపిద్భ శ్యేతపా దోహిణాంపళమాయ స్మ్యకుతమహోళో సీపికాంతంముఖుం | శింపత్యుంత్య పకి ల్కహాః కృరథియస్స్వ క్నేపీపొదుర్ల ఖా ఛేతప్ళా వస్‌ శమ మేహికఖలుయు వాధన్యో ఒధిరంధాస్టతి

వ08 అంధ అునలయానందము 'ప్రమాణాలంకారములు ప్రత్యకము.,. సం(్రాంతప్రియవదన (ప్రతిబింబము సంయుక్రదచూత పల్ల, నసుగంధను (పకృష్టనాద్యభ మర విశిష్టము నప చల్ల ని థియ్యని ముద్యమం దింధద్రియవర్గము నుఖంచెను, మజశియు, ఒక యువకుండు సరసున సరోజనుల మధ్యమందున్న శాంతౌ ముఖమును దూరమునుండి చూచి పద్మమా ! యని యించుక శంకించి పద్మములకు దుర్గ భములగు కటాతు భూవిశ్చేపాదులచే నిది ముఖమే యని నిశ్చయించెను. వూర్వోదాహరణనునం (బ్రత్యకమ్మాత్రము, నిచట విశేష దర్శన మునం గలిగిన సంశయో త్తర (ప్రత్యశ్‌ము అనిభేదము. అనుమాన మెట్లన,

• చంచల జలదధూమ మాకాశము నావరించుట చేతను, ఖదోోతము లగ్నికణములుగా నుండుటవలనను, దిక్కులు విద్యుజ్వాలలచేం బచ్చనగుటంబట్టియు, మదనదావాగ్ని పథికతరుషండమునం (బవేశించె నని తలంతును, మజియు, లవహాకీలోలాయు లీ కామిను లే యువకునందుం జూపు

స్వాలిం గానాంరు- పం దధతి చయథాశీటమణయః యథావిద్యుక్వాలోల్ల సిత పరిసింగాచ్చకకుభ _వ్రథామన్యే లన్నః వథికతరుషండే న్మరదవః ॥

పథికతరుషండము మదన దావాగ్ని కలది. వ్యోమవ్యాపిజలదధూమము కలది

కనుక. అని యనునూతాకారము్యు

(వమాణాలంకారములు వి09 సారింతురో వానియంబే యీావాడితూఫపులెప్పుడు పడుచు నుండును, అధిజ్యధన్వుండు (శోధనుండు నప మదనుం డాజ్ఞాకరుండై వీరికి ముంచే పఠుగెత్తుచుండును,. నిజము,

"మొదటి యుడావారణను రోపకనంకీర్గము. ఇది యతిశయో క్తి సంకీర్ష ము, ఇదియీ. భేదము, యువకులు కింళరమదనకలు మర్శభేది వాణస్థానన్మేతక లగుటవనలన నని యనుమూనరచన, శుద్ధానుమాన మెట్లనం

విహాగసంచారము లేకపోవుటచేతను పవ్మ ముకుళనము - 'చేతను మాలతి వికసించుటచేతను సూర్యు డస్తమించె నని తెలియుచున్నది. (ఈకాలము సూర్యా సమయము కలది. విహాంగమ్మిశాం త్యాదికము కలది కనుక ఆని యనుమానాకారను ). మకియ్యు ౩ జామిత్ర | ఇెట్టునీడ "శీ(ఏదము. సూర్యతౌప ముధిక మగుచున్నది. రానుచం్యద ! ర్యొతి సూర్యున కేమి ప్రసక్తి 1 ఇదిగో చందుం డుదయించుచున్నాండు. వళ్సా! చందుండని నీవెట్లు తెలిసికొంటివి 1. కురంగ మును ధరించుటవలన, హో! (ప్రేయనీ ! కురంగనయన చందానన ! జూనకీ ! ఎక్కడున్నావు ఉపమాన మెట్లన , ఈ జ్యోకర్మండలమందు శకటాకారముగ నున్న నత్మత్ర 81. శొమ్మిలే ననునేవ్యతొంతరుతలం చంచజాంశురుజ్ఞ ఖిళలే చంచాంకోర్నిశికాకఖా రఘుసలే ! బందోయమున్మీలతి | వ తైతద్విదిత్‌ం కథంనుభవ కా ధల్వేరురంగం తః శ్వాస్యిసేయసివో ! కురంగనయ టే ! చందానళే జానకీ ! ॥ ఇతండు బందుండు కరంగమును ధరించుటదలన. ఇని ఆకనునూనము, 1

210 అంధ కువలయానందము ముల కూర్చును రోహిణినిగా నెజుంగుము, ఈరాజులలో మన్మథునివలె సుందరుండు, విష్ణువువలె దివ్య తేజస్వి, హీమవంతునివలె థె ర్యవంతుండు నగు రాజును వేంకట పతినిగం 'జెలిసికొనుచున్నాను. పూర్వోదాహారణమున నతిబేశ వాక్య ముసమానముగం జూహం బడినది. ఇం దతిదేశవాక్యార్థ సాదృశ్యపత్యతరూప మగు నుప మానము కార్యమగు నుపమితితోం గూడం జూపంబడినది. ఇది విశేషము, వ్యాపారవ దసాధారణ కారణము. కరణ మన పాచీనమతమున మొదటిది. ఫలాయోగ వ్యవచ్చిన్న కారణము కరణ మనునఏీనమతమున *ఆండవయుదచాహరణము ననిభావముం శబ్బప్రమాణ మెట్లన, 3 నగ్రుండగు హరునందు దోమమ్ముపకటించు పావీవి నీవును సీశునిగూర్చి యొక్క-టి చక్క-లాం జెన్సితివి. 'వేదములు అజుం డగ్యబహ్మాకును శివుడెకారణమని చెప్తూచుండ నతండెట్టు లవమ్యపభవుండగును / ఇచట శివుడు పరమేస్టికినిం గారణమనుటకు * ఫూర్వమం 'దెతండు (బహ్మానుగూడ సృజించెనో * (యో(బహ్మోణం విదధాతిపూర్వం) అను (శుతిరూప మగు కబ్బపమాణము ఇచెప్పంబడినది. ఇళ్లు స్కృతి, పురాణా గమ; లౌకిక వాక్యరూపములగు శబ్ద పమాణము లుదాహరింపందగినవి. అందు స్మ ఖతి యెట్లను ఇది నౌ స్తికుని వాక్యము జనులారా 1! పాపములను బలాత్కొారముగం జేయుండు. అవి మిరు చేయ నశ్లే యగును. బలాత్కారముగ నొనరించిన కార్యముల నన్నిటిని. జేయని వానింగా మనువుచెప్పెను, స 12 విషృణ్వ తాదోషమపీచ్యుతాత్మనా త్వయైకమోకం (పతిసాధుభాపితం |. యమామనం త్యాత్మిభువోవి కారణం కఢంసలత్య్యపభవోభవిమ్యతి కి

(వమాణొలంకారములు ర్న పూర్వము (శ్రుతి అభిమలౌర్థమునం (బమాణముగం జెప్పయుడినది. ఇచ్చట న్మృృతి యనిష్టార్థమం దభివతార్థదూమూ పరునిచేం (బమాణ ముగం దీసికొనయడియెను, ఇదిభేదముం ఆచారము అత్మతుస్టి అని మిమాంసకుసుు చెప్పిన రెండు ధర్మ (వహాణములు వేదళబ్బము నూహింపంజేయునవి కావున శబ్దపమాణ మందంతర్భవించును. అందాచార (పమాణమెట్లన,

• సాస్పవారి యావార సర్య్యపదాయమిట్టిది సత్పురువులు _ తమ నామమును జెప్పంహాడదు. పేరుచెన్పిన నాదార పీ*నునిగా జనము తలంచును. అందుచేం బేరు చెప్పుట కుత్సహింపను. అత్మతుస్ట్రి ప్రమాణ మెట్లన,

• ప్రవ్మితమగు నామనము శకుంతలను గోరుటచే నీమెను త్నతియుండు సెండ్లియాడనగును. సత్పురుషులకు సందిగ్ధ శార్యనులందంతః కరణ (ప్రవృత్తులు (ప్రమాణము.

ఇచట దుష్యంతంం జాళత్మతుస్టిచే శకుంతలా పరి్యగ్రహమను ధర్మమని

శ్రుత్యంగీకారము నూహించెను.

ఇట్లు మినూంసో కమగు శ్రుతి లింగాదికముకూడ (పమాణమనుగా

నిచట నుజాహరింపందగును. బాన ను చందార చం చళృట్వశాను నామాదదకేనపాధమ; అతో భిధాశుంనతదు త్సహేపునర్జనః కిలాభారముచంవిగా3సతి క తనపేరు గురువు పేరు కృపణుని"పీరు పెంద్దము పేరు ెదకొడుకు పేరు చెన్పల నాడదని (ప్రవిద్ధి. కట అసంకయం తతి పర్మిగవామనూ యచార్యమస్యామభిలాసి. కేం నున; | సభాంహిసం జేవాపదేషు వస్తుష్ముపమాణమంతః కరణ్యపవృత్తీయః 1

ల్సేప్తీ ఆంధ్ర కువలయానందము సీవ్చ నామముచేతనే వరదుండవు కావున వరన్ముదను ధరింపవు, బుధు** [శ్రుతి ప్రసిద్ధార్థమందు లింగమునాద రింపరు కచా!

ఇచట కరిగిరీకునకు నరదుండను నభిధాన (శ్రుతిచే నన్ని కోరికలనిచ్చు

వాండగుట సమర్థించంబడినది. లింగ మెట్లన, నా (ఫనృత్తులేవియు స్వార్ధ్థములు కావని మోకుందెలిసీ నటే. అష్టమూర్తు లచే నే నిట్టివాండ నని తెలుపం బడిలిని కదా |!

ఇచట శివునియొక్క 'శ్రుతిప్రనిద్ధ సర్వోపకారక పృథధివ్యాద్యష్ట

ముూర్షి పర్మిగహలింగముచే శివుని (పవృత్తులకు లోకాన్ముగవా (ప్రయో జనత్వము సమర్థింపంబడినది. లింగము మూలమగు వేదానుమవూపకమగు టచే వైదిక శబ్ద పమాణమంటే యంతర్భావము* ఇట్లు లౌకిక లింగము లును లౌ శబ్దముల నూహింపం జేయున వగుటచే లౌకిక శబ్మపమాణ మంబే యంతర్భావము, అందువలన,

• నాయిక కనుసన్న చే సవతింటిని జూపీ యక్కనుండి నచ్చుచుంటివా ? యని యడిగెను, దానికశతండు కాదని శీరఃకంపము చేసెను... అప్పుడామె యాతని వృతాంత

లెని. లోల్బద్భూలతయా విపతది ఎవ న్యానే విధూకంళీర

వ్రద్వ్భృ తోంఠనిరీక్ష తేక్ళత మనప్కాాతో విలకన్థితా | ఈపుహ్లామళపోల కాంతిని ము ఖేద్భ హ్ర్యైనతః పొదరౌరా రుత్స్ఫృష్లో గురుసన్ని ధాకపి విధిన్వైా ఫభ్యాం నకాలో-చితః ॥

దక్షిణ శాయకుండు ఖండితయగు స్వీయను గురునన్నిధంజందు. జూడ జూమె

జంటే యతని తప్పును సంజ్ఞ తోం బకటించుచ్చు ని హూపించి కోవింస నతడు నంజ తో సమాధాన మిచ్చిన నందర్భము.

(పమాణాలంకారములు నీ18ి మెటింగిన సఖని జూవలా నతండు "మనోవికాసముతో విస్మయాన్వితుండై యుండెను, అంతనామె మోమెజ్ల వారగా నతండు చూపుతో నామె పాదములంబడెను. ఇట్లాదంపతులు గురుసన్ని ధియందును గాలోచిత విధిని వీడలేదు.

ఇత్యాది చేస్తారూపమగు దానిం (బమాణాంతరముగాం జెప్పనవ సరములేదు. ఒకచో శబ్బప్రమాణ కల్చనచేం జముత్కార మెట్లన; ఓ జడుండా ! (ప్రాణములుపో౮ా దమయంతి మనను నాయందు లీననుగు నని తలచు చుంటివా? అట్లుతలం పకు, స్మరవిబుధుండు (పాణ (ప్రయాణకాల మనః(ప్రవేశ (పరొంూజకమగు శ్రుతిని నలముఖేందు పరముగ నాకు జౌప్పెను నిజమా ఇచట మృతినొందిన వారి మనము చర్మదునొ, దు ననునర్థము కల (శ్రుతికి నలమఖ చం(ద్రవిమయత్వము కల్ప్సితము, కాలా నట్లు వ్యాఖ్యాన ఆమొనరించిన మదనుని వాకష్టను (పమాణముగం జెప్పలబడినది. అర్జాప తి ఓ నితంబిసి! నీకు నడు మున్నడని నిర్ణయింప వీ లగును, నడుము లేనిచో నీ పయోధరభార మెట్లు నిలుచును 1 మజియు, కః శామ్రు (పమాణముకం" హేతువు (పబలమనీ నిశ్చయిం లం. వ్య క్తంటలీయావ్యది హేతు రాగకూదపూరయిత్సా బలధ్గిం న జావ్నావీ గంగౌభనిగ్భస్మిత కంళభకంధరా సకర్థ్మ్య ఎ చళ8 = ధముళ్యధాప్యాత్‌ క అగన్త్వ్యుడంబుథి జాచమీంద భగీరధు జూసనూ మాను గంగచే ఫూరించెననీ ఖఫారారణ్య సర్వమున కథ కనంబడుచున్నడి ఇది కాబట్ట (ప్రమాణము.

శ్రీ] ఉ అంధ కువలయానందము పంబడినపు డా సమాద్రమును యమున నింపెను గాని గంగనింపలేదు. అట్లు కానిచో నీసమ్ముదజలము గంగా రయురముభబే భస్మళూన్యముగల జేయంబడిన శివుని కంఠ ముతో సమానవర్షనుశ లది యొట్లగును ? అనుపలబ్ధి తర్క-శీలమేయయ్యు లోకము నీనడుము నూహింపలేనిదై నీకు నడుము లేదని స్పష్టముగనే నిశ్చయించు చున్నది. కుచగిరి వరయుగ మాధారము లేకుండ నుండుట మన్మ ఖని యింద్రజాలమని తలంచుచున్నది. సంభవము పూర్వమనుభవింపనిదియు నింక ననుభవింపంబోవునదియు నాకేమున్నది ? సర్వమును సహింతును. నాకు దుఃఖ మలవాటు కాని మయోశివ ! శరణాగతులకు నీయెదుట పరాభవ మరా ముకాదు. మజియు

• నాళంయె స్యుప్రసిద్ధులై నాకృతిని లెక్క.సేయనివారిక్రై యిీకావ్యమును రంచిపలేదు. కాలము నిరవధికము భూమి విశాలము, శనుక నావంటివాడొక్క-ందున్నను, ఫుట్టినను నతని శీకావ్యముపయోగించుగాక మజీయు,
• బర |! పొంథ ! నీవెళ్క్ళ.డనుండి * నగరమునుండి. విశే “87. యేవామేచిదివానః | చథయంత్యవక్డాం నా జూనంతితే కిమనీత్కావ్సతివెమయర్న: | ఉకర్సర్స్య తేఒ క్తి మమళకోపీ సదూనధర్మ్మ్యా శాలోహ్యయలి నిరవధిర్విప్రులాచ సృథ్సీ |

88. (ఖాతః పొంధ కళోభవాన్నగరతో వార్తానచావిద్య తే బాథఢం (బూహీయువా సరయోద సనుయే త్య క్వాషపియాంబీవతి | సత్యం బీవతి శి తీవతీతి! థా వార్హామయాపికుతా వి స్తీర్లాష్ఫథివీ జనోసివివిధ: కీంకింన సంభావ్య శే |

నంభవము వక వమా ? కొను. చెప్పుము యువకుండు వర్షాకాల మున (ప్రేయసిని విడిచి జీవించుచున్నాండు.. నిజముగ జీవించుచున్నాండా ? జీవించు చున్నాండని 'ెప్పినవార్త "నేనును వింటిని. వృథివి విశాలమైనది జనులు ననేకవిధ ములు, ఏది నసంభవింపదు ? ఇచట మొదటి యుదావారణమున * ఫపూర్వమనుభవింపనిదియు నింక ననుభవనింప బోవునదియు నాశేమున్నది " అని సంభవ (ప్రమాణసిద్ధనుగు నర్థము చూపయుడినది. రెండవ యుదాహరణమున సంభవము నుప పసొదించు కాలానంత్యాదికము వమూపంబడినది, మూండన యుదావార ణమున సంభవమె కంలో కృము. ఇది భీదము. ఐతిహ్యము నరుండు జీవించియుండిన నూజేండ్ల కైన నౌనందము నొందును. అను కల్యాణకరమగు నీలోక వార్త నాకు వినంబడుచున్నది. ఎంతయాశ్చర్యము ! ఇచట నిది లోళవార్తయని పురువ విశేషనిశ్చేశములేని నక్తృప్రవాద పారంపర్య రూపమగుట చూపంబడినది, (ఇదియే ఐతివ్యూలమేణము) సంసృష్టి సంకరములు వీమ్మట నీయలంకారములొక-చో ెండుగాని యొక్కువగాని కూడు టలో లౌకకభూమణముల కలయిక నలెనే చమత్కా_రాతికశయను కన బడుచుండుటవలన నరసింహన్యాయముచే 'వేజలంకారముకాలా నాయ లంకారనిర్ణయము చేయంబడుచున్నది. తిలతండు లన్యాయముచే స్పష్టముగ భేదము 'తెలియుచున్న యలంశ్రారములు కలిసిన సంసృన్టి. నీర శ్నీరన్యాయముచే భీదముతెలియని యలంకారములు కలిసిన సంకరము నగును. అసంకరము అంగాంగిధావముచేతన్యు సమ్మపాధాన్యముచేతన్యు

విం అంధ కువలయానందము సంబేవహాముచేతను, సకవాచళకాన్యుపవేశము చేతను, నాలుగు విధములు ఇట్లు నరసీంపహాకారములగు నలంకారము లెదు.

3 నదన సారభలోభ పర్మిభమ్ముద్భువుర సంభమసంభృత శతోభయు చలితయు నలకలోల విలోచనయు నగు నొక యువతిచే కలమేఖలా కలకలము చేయంబడెను.

ఇచట శళాలంకారము లగు ననుపాసయమకములకు సంసృష్టి. తమ మంగములనలదు చున్నడా ! అఆకస మంజనకును గురియుచున్న చా ! యను నట్లుండుటచే దృష్టి దుర్జనసేవ

ఇచట నర్థాలంకారములగు న్యుల్వేక్షులకు నుపమకు సంసృ్టి.

• ఆనందమందర పురందరోము _కృమాల్యము, మహిషానుర శిరోనివ్నీ పము, మంజుమంజీరశింజిత మనోవార మంబికా పొదాంబుజముు మనవిజయమున కగుగాక్‌.

ఇచట శబ్దార్థాలంకారములగు నన్ముపాసోపమలకు సంసృష్టి

అంగాంగి భావసంకరము,

4 అప్పుడ్తు గాలిచే కదల్పంబడిన 'చెట్లక్రింది నీడలు శశాంక

89. వదన సౌరభ లోభవర్శిభమ్మద్భమర సం్టభమ సంభృ్యతళోఛభయా |

చలితయావిదభే॥ ల మేఖలా 5 లకలో౬లకలోదృశాన్యయా ॥

శ0. అనందమందరఫురందర ము కృమాల్యం

మూొళవారేననిపాతం మహి షామరస్య | పొదాంబుబం భవతునో విజయాయ మంజు మంచరశంజకే నుసోనార మంటబికాయాః |

శ్రి త లేవ్వ బేపంకమహీరువోణాం ఇాయా సచొమూరుకకంపితానాం | శళాలక సీం పాన ధమోగజానాం అాజాక్ళతీనామిన గాత్రఖిండా? క

అంగాంగి భావసంకరము వే? సింపొముచే లూనాక్ళతులు తమోగజనుల గాత్రఖండ ములవోలె కదలెను,

ఇచట శశాంక సింహముచే ననునదిి తమోగజముల యనునదియు ఈూపకము,

యద్యపీ ఇచట శశాంకుండను సింవాము తమము లనుగజములు అని మయూర వ్యంసళాది సమాసము న్నాశ్రయించుటచే రూపకము వలెనే కశశాంకుండు నీంవాము వంటివాండు తమములు గజములవంటివి ఆను నుపమీత సమాసము న్యాశ్రయించిను నుషమయుం జెప్ప శక్యమగును గాని లూనాకృతులను విశేషణ మూలమున రూపకమే సిద్ధించును. ఆ విశేష మునకు (పధానముతో నన్వయ మర్హను కాని యప్రధానముతో నన్వయ మర్ష్యముకాదు కదా ! గుణములు ప్రధానముతో నన్వయించు నవి కాన్చన సమముల్కు నమములగుటచే పరస్పరము సంబంధము లేనివి (గుణానాంచ పరార్థత్వా దసంబంధ స్సమత్వాత్‌ ) అను న్యాయనుంబట్టి ఉపమితే సమాననుంజెప్పినచో నది వూర్వ పదార్థ (పధానమగుటచే శశాం కునకు, తమములకుంబాధాన్యముండును. అచట విశేషణముయొక్క నుఖ్యార్థమగు శరీర చ్భేదము నన్వయించుటలో స్వారస్యముండదు, లామణికార్థ స్వరూపనాశరూస _ అక్ళతి లవన కర్శృత్వకర్శత్వములకు వానితో నన్వయము కలిగినను ముఖ్యార్థమగు శరీరచ్ళేదము యొక్కో అన్వయ స్వారస్యమే యాదరింపందగినది.

• అందుచే స్వరూపనాశమును గప్పిపుచ్చుట వలన నుత్సన్న మగు సాధ్యవసానలతుణా మూలాతిళర్వొకా కిదే రూపకము సిద్ధించును. ఆ రూపక మ్యుత్సేమోపోవకమగుటంబట్టి య్యుక్పేశ్షు కంగము, రూపకము

43. ఇట్లయ్యూ రమోంళమున నీవికేషణనున కన్యయము లేఠపోవ్చుటచే నెట్లు రూపకము సిద్ధించుననినం జెప్పుచున్నాడు. 28

వ[8 అంధ కువలయానందము లేనిచో నన్ననో ! నీడలు లూనగ్యాత ఖండముల వోలె. గదలినవి అన్నంత మత్రమే చెప్పినచో గదలుట యను సాధర్మ్యముండుటం బట్టి యుషమాలంకారమే. సిద్ధింప వలసి వచ్చును. నీడలకు అప్పుడే నరకబడిన గ్మాతఖండములతో నభేద సంభావనా రూపమగు న్యుక్సేత నీద్ధింపక పోవును,

ఓయి ! శశాంకునిచే ఛిన్నాకృ్ళతులగు తమముల గాత ఖండ ములునోలె నీడలు కదిలినవి, అను నింత మాత్రము ఇెన్పినను అభేద సంభావన కుపయు క్రమగు లూనాకృతియను నధిక విశేషణమును నీరళో' రించుటవలన న్యుక్సేక్ష సిద్ధించును గడా! యన్నచో నది నిజమీ ! అట్లు చెప్పినప్పుడు అ కృతి లవనకార్య సమారోపమునక్రు_ నిమి సము లగు శళాంక తమనులందు హంతృ హంతవ్య 'వేతనవ్యవహోర సమా తోప రూపమగు సమాసో క్షి నపేషీంపవలెను. తమోగజములని చెన్పీ నచో రూపళమగును. ఇదియీ భేదము. ఇంతకు నిచట నతిశయో క్రి రూపో (నేతల కంగాంగి ఛభావముచే సంకరమని తేలినది.

సమ్మప్రాధాన్య సంకరము.

౨ అతికాంత తుంగపయోధర, స్ఫురితమధ్య గతొారుణ నాయకయునగు నాకాశ లశ్నీమరక తె కావళివోలె (నున్న సూర్య తురంగావళి మమ్మోము గాత,

ఇచట నంగమగు పయోధరాది శబ్బశ్లే మమూలకాతిశయో క్రిచే బరి

పోమీతమేయ'స సూర్యతురగావళి యందాకాళలతీ మరళతై కావ

ళ్య భేదో.ల్సేత.--పయోధర శబ్దన్లేవ ముభయోపకారక మగుటంబట్టి,

లా శతి అనతునన్సవితు ర-గావళిస్స్‌మతిలంఘిత తుంగపరయోధళా | స్ఫరితమధ్యగ తారుణణాయకా నరక లెళల రేవనభ్ళశ్ళియః ॥

సమ్యప్రాధాన్య సంకరము వేం గగనలమ్మీయందు నాయికా వ్యవహారారోప రూపమగు సమౌాసో క గర్భితముగానే పోవీ0పంబడుచున్న ది, అందువలన న్యుక్పేమో సమౌాసోక్తు లేక కాలికములు, పరన్పరా చషతో చమత్కారము నొందుటయ్యు నుభయమ-నకుం దుల్యమే కనుక వినిగమనము లేకపోవుటచే నమప్రాధాన్య సంకర మగును. మజీియు, చర్గదుం డంగుళులవంటి కిరణముల'చేం చోశపాళనువంటి తిమిరమును బట్టుకొని ముకుళీకృత పద్మన్మేత్రమగు రజనీ ముఖమును ముద్దుసెట్టు కొనుచున్నాండు కాంబోలు. ఇచట నంగుళభులవంటి యను వాక్యోకోసమచే నుసమా బహుళ మగు సందర్భుమునం జెప్పుట వలన, ముఖ్యార్థరూపమగు ముకుళీకరణ మను లింగము (ల్రియ్యప్రామాణ్యము) న కనుగుణమగుటనలనను, నుప మిత సమానము చెప్పుటచే లబ్బమగు సరోజలోచనమను సమాసోకోపమ చేతను నంగమగుదానిచేం బరిపోమీతమేయగు చందకరృక రజనీముఖ చుంబనో(న్వేతు..ఉపమ _ ల్యుత్ప్చేమోసనూసో క్తులకుం బోమకమగుటలో భేదము లేకపోవ్రటంబట్టి సమౌాసో క్రి విశిష్ణముకానిచోం జంబనో, నేత నిరాధార మగుటంబట్టియు, నిశాచందులందు దాంపత్యివ్యవహోర సమారోపరూప _ సమాసోక్రివిశిష్టముగనే పోమింపంబడుచున్నది. అందువలన నిచటను 'నేశకాలికములగు న్యుశ్చేమో సమాసోక్తులకు సమ (ప్రాధాన్యము సిద్ధము. “ఓ యద్యపి ఇచట నుపమలచే శశి నిశాగతమగునవే ధర్మనులు నా 4ఓ చంద్రుని చుంబనో(క్పేషయందు, జాం పత్యస్యపహారసమారో పార్మకసమాసో క్రీ యందు న పేక్షీతమగు నాయక సామాన్యధర్మ ముసమాద్భయమువలన లభింపక పోవుటచే నాయుపమల క్యు ల్నేమొసమాసో క్యంగర్వ మెట్లు కుదురునని శశించు చుశ్నాందుం

ల్లీ ఆంధ కువలయానందము

సమర్థింపంబడుచున్నవి కాని చర్యదనాయకులకు రజనీనాయికలకు సాభా రణములగు_ ధర్మములు సమర్థింపంబడుటలేదు. ఉశ్స్పేష ప్రకృతా | పకృత సాధారణమగు గుణ్మక్రీయల నవేమీంచుటంబట్టి సమాసో క్ర విశేషణ సామ్యమూలకమగుటం బట్టియు సాధారణ ధర్మ సమర్పణ మ్యుశ్చేమో సమాసోక్తుల శవసరము. అట్లయ్యు వాక్యోకోపమ యం దున్న “వంటి” పదమ్ను నకు కరిణములవంటి యను మజొశ యనర్థయము నంగీకరించి యా యన్వయమువలన లఇభించునది, (కృతా. (ప్రకృత ములలో నొక్కొక్కడానికి విషయము నగు నర్థద్వ్యయమునకు, సమాస ములో 'జెప్పంబడీన యుపనయందు సరోజమువంటి లోచనమనకొ మజొశ సమాసము నంగీకరించి సమాస భేదముచే లబ్ధమగు నర్ధద్వయ మునకును నభేదాధ్యవసాయముచే సాధారణ్యమును. సంపాదించి యీ యుపమల క్యుత్సేయో సమాస్తోక్ర్యంగత్వము సాధింప నగును.

ఉ శ్రేనిచో. ఇచటం (బస్తుత 'భాగములోనున్న కిరణ తిమిర పద్మ ములకు న(ప్రస్తుత భాగమందున్న యంగులి శీశశాశ నేతములకును తను దీర్హారుణత్వ, నీల సీరంధత్వ, కాంతి మత్వాదికముబే సదృశములగు వానికి ప్రత్యేకముగ 'భేదనమున్నక్లు అనుగతమగు సాదృశ్య (ప్రయోజక రూసము (తను దీర్ధారుణత్వాదికము ) గ నభేదమున్ను కలదు, ఆ ఉపమ భేదాభేద (ప్రధానము అను నాలంకారిక సిద్ధాంముంబట్టి అ య భేదము కూడ నిచట వివశీతమే. ఆ భేదాభేదములందును (ప్రయోజ కాం నిమ్మ-ర్జ న్యాయముచే నభేద భాగమునే (గహించుటదే సాధారణ్యమును సంపాదించి యుపమ (ప్రధానములగు న్యుత్చేమో సమూ సోక్తుల కంగమగటను నెరవేర్చందగును.. వెలుతురును వేడిని నిచ్చు

45. ఎట్లును తప్పని య'ఖేదాధ్యపపౌయము చేతనే యంగర్వము కుదురుచుండ సన్న యాంతర సకూసాంతరములం గల్పించుట గౌరవ మను ఖావముతోం కెప్ప చుచ్నాండు,

సమ్మపాధాన్య సంకరము |. సూర్య తేజము 'కేడినిచ్చుట (చలినిపోగొట్టుట మ్యాత్రముచే శీత చాధితుండగు నంధున కుపయోగించుట లేదా ? ఇట్లంగీకరింపనిచో, అంసార్పిత లంబవోరుండు హరిచందన లిప్తాంగ రాసండు నగు నప్పాండీండు 'బాలాతప రక్తసానువ్చ నిరరోత్పలత్తి యుకుండు నను న్నది రాజుంబోలెం బబకాళించు చున్నాండు, ఇళ్యాద్యుపమయుం గుదురక పోనలనివచ్చును. అద్రి పతముశ బాలాతప నిరరములు పాండీని పతమున వారిచందన హారములు నని ధర్ముభేదముంబట్టి, ఉపమానోపమేయమనులగు నద్రి రాజ పాండ్యుల కనుగత సాధారణ ధర్మము చెప్పంబడలేదు. అందువలన నచట సదృశ ములగు బాలాతప హరిచందనములకు ని 1: ర ఇోరములకు నభేజాంగీ కారమే గతి యగుచున్నది. సమ్ముదుండు. తరంగ్యాగములతో ఫేన చందనమును నూరుచున్నాండు కాయోలు, చర్మదుంధు కరములతో డానిందీసి దిగంగనలకు: బూయుచున్నా (డనితలంతును, అనుచో న్యుక్పేమలకు కాలభేదమున్నను నన్యోన్య నిరవేశమగు వాక్యద్వాయముచే (గ్రహింప _బడుటంబట్ట, “చరదుందుకరములతో చానిందీసి* యని ఫేన చందనరూపక మ్మ్యాత్రమును (గహించుటచేం బూర్వమందున్న య్యున్సేషు సవేవీంపకపోవ్రటనలనను సమ్మప్రాధాన్య మున్నది. లోకసిద్ధమగు పేమణలేపన వూర్వపరీ భావముల ఛాయ నను శరించిన య్యుత్సేమో ద్వయమునకుం బూర్వ పకీభానముండుటచేం జమత్కా-రాతిశయ వికాసము నలన సంసృష్టికంకె విలమణమగుబం బట్టే తమ మంగముల నలదుచున్నదా ! యను చానినలెనిది య్య క్పేమోద్వయ సంసృష్టియే యగు ననరాదు, అందువలన భిన్న కాలీనములగు దర్శపొర్డ్మ

ప్త ఆంధ కువలయానందము మౌొాసాదియాగమువలె నేకఫలసాధనము లగుటబే నీ యున్సేత్లూ ద్వయను సమపధానము. ఇట్లు సమ్మపధాన సంకరము కూడ నుదావారింపంబడినది.

సందేహసంకరము.

౪ ఇందుమతీ స్వయంవరమున సమగుణులగు నజేందుమతంల కలయికకు సంతసించిన పొరులు రాజుల (శవణములకు శటువుగ ఈమె శరచ్చందునొందిన కౌముది జలధిం జెందిన జూహ్నావి, అను నేకార్థక వాకనుల వివరించిరి.

ఇచట నీమె యను సర్వనామముచే నజుని వరించిన యిందుమతి విశిష్ట్ణరూపముతోం జెప్పంబడినప్పుడు బెంబ (ప్రతివింబథావాపన్న ధర్మ విశిష్టములగు సదృశముల శై. 'క్యారోప రూపమగు నిదర్శన యగును అ సర్వనామముచే నిందుముతి స్వరాపముతోడనే (గ్రహింపంబడిన మెడల బింబ మగు నజుని వరించుట యను ధర్మమన్ననో ! పూర్వసఎదర్భము వలనను ననుగుణములగు నజేందుమతుల్ల కలయికకు సంతసించిన యను పౌరవిశేమణము నలనను (పతీయమాన మగుచున్నది. ఆ పత్తమున (వన్తుత ధర్మియందు (వస్తుత వృ త్తాంతపతిబింబమగు నప్రస్తుత నృత్తాం 'శారోస రూసమగు లలితమగును. _ ఇట్లు నిశ్చయము లేళపోవుట వలన సంజేహనంకర మగును. మజియు, బయలు శ్రీకి కళినముపగ లేయం కొముదీయేఘము కం జలకిఫ్‌ నును రూ చం జవ్న్నుళవ్యావతీర్షా | ఇతిసమణు౧యొోగ(పీఠయ న్తరపౌళా (శ్రావణశ టున్ఫపాణా మేశ వాశ్యం విద్మవ్రః 1

సంజేహసంకరము ప! ౪ చంద్రుడు. కరిగి సాయో దమృత రసవావి మైనయెడల నచట నుండు కళంకము: వికసితేందీనరవన మైనయెడలను నా వావీయందు స్నానముచేసి చల్ల బడిన యవయనము లతో మదనాగ్నివలనం గలిగిన వీడాపరిభావము. నెన్నటి శి న వీడుదును. ఈ... ఇచట నింతపాటీ సాధనసంప త్తి కలిగినపుడు తాపము శాంతించునను నర్థమందు కవికి తాత్సర్యమైనవో నపు డీ సాధనసంపత్తి సిద్ధంచుటకైై తలంపు కనుక సంభావనాలంకార మగును, ఇంత సాధనసంప త్తి యెప్పు డును సంభవింపదుకావున తాపళాంతియు గగనారవిందసదృళమే యను నర్థమందు కవితాత్సర్య మైరయెడల ((హింపంబడిన యనత్యమును సాధించుట కస త్యాంతర కల్చ్పనారూపమగు మిథ్యాధ్యవసి త్యలంకార మగును, కాన్సన నుభయభథా సంభవించుటచే సంజేవహాసంకర మగును. ఇళ్లు టా. స్ఫటిక కుంభములందుండుటచేం "జెల్లనప నీటిలో దడుసంబడిన ముత్యమువలన_ లత పుట్టినచో దాని పున్నములతో నీ యళము సమ మగున్ను ఇత్యాదులందును సంఖావనా మిథ్యాధ్యవసితి సందేహనులసంకరో మగునని యెజుంగవలెను, పాము నోటితో నిమమువిడుచుచుం జెట్టుమొదట నుండిన యెడల ఫలభారముతో నిండిన తరువ్రవలన లాభమేమి ? ఇచట సర్పవృత్తాంతము వర్మింపంబడుచుండ రాజడ్వార మందున్న నీచవృత్తాంతము కూడ తోచుచున్నది. అందు నిజమున కట్టి సర్ప న శ. విలీయేందుప్పా మోదమృతరస వాపీయదిభవపే త్కకంక స్తతత్యోయజిచ విక చేందీవరవనరి! ఈత స్ఫ్వా వ్యక్రీడాజనితజడ భావై రరయనైః క జాచిన్యుం చేయంముదనశిఖిసీణాపరిభవమ్‌ 8

లిఏక అరధ కువలయానందము వృత్తాంతమే ప్రస్తుతమైనచో నవ్రస్తుత్‌ ఖల వృత్తాంతమును దోగం జేయుట శప్రస్తుత సర్పవృత్తాంత కీర్షన మన్నచో న్మప్రస్తుత _పళంసం అథవా, వర్ణ్య్యమానమగు సర్సవృత్తాంత శీరృనముచే సమిప మందున్న ఖలుల మర్శము వె్ళడింపంబడినవో. "రెండును. (బస్తుతము లగుటచేం (శ్రస్తుతాంకురము నాపనుణావున సంబేహాసంకరముం

ఒక విషయమందే శభ్లార్హాలంకారద్దాయము స్పష్తమగువో నేక

న ల

వాచకాన్యుప్రవేశసంకర మగునని లతుణము చెప్పి కావ్య పపకాశికారుం డుదాహరించెను,

“ పిమ్మట స్పష్టోచ్చ్వసత్కిరణ శేసర సూర్య బింబ విన్తీక్ష శర్ణికము, శి స్టాష్టదిగ్ద్షళకలాప ముఖావతార బద్ధాంధకార మధుపావళియు, నగు దివసారవిందము నంకోచము నొంటెను,

ఇచట నేక సదానుప్రవిష్టములగు రూపకానుప్రాసము లున్నవి, వ

వాక్యమందు పదభేదమువే శబ్చౌర్థాలంకాగములుండునో అచట నా శబ్దార్థాలంకారముల సంసృష్టియగును. ఇచట నొక సదమందే రెండు నుండుటచే సంకరమ%ను.

అలంకారసర్వస్వకారుం డన్ననో వాచకళబ్ద మర్థముల శాధార మగుటవలన నొాకవాచకశబ్దవందు వాచ్యములే యగు నలంకారముల కను(ప్రవేశము స్వారసిశమగునని తలంచి యర్ధాలం కారములకును నేక వాచకానుప్రవేశ సంకరము నుదావారించెను.

49. స్పష్టోచ్చ్వసక్కిరణశక్షేసర నూర్యబింబవి స్రీర్గకర్ధిక మథోదిన సారవిందం |

ల్లి హైస్టద్యా భకలాపముఖావ తార బద్ధాంధకారమధుపొవళి సంచుకోఛ 8

నంచేహాసంకరము లివి

• ఆ నగరమం బేణీలోచనలు సత్పుష్కరద్యోతి తరంగ శోభియు నమందముగ నారబ్ధమృదంగవాద్యము నగు నుద్యాన వాప్యుదక మందువలెనే నాట్యగృహమందును నాడుకొనుచున్నారు, ఇచట నాట్యగృ్భవా వాప్యుదకములకు సత్సుష్క-లేత్యాది విశేమణ మందు శబ్దసామ్య ముండుటబే క్షేమ అమందముగ నారబ్ధేత్యాది విశే మణమం దర్ధసామ్య ముండుటచే నుపమ. అఆరె.డును నొక “వఠతె శబ్ద మం దనుటప్రవిష్టములు కావున నేక వాచకాన్యుపవేశ సంకర మయ్మ్యొనని, సత్పుష్కటరేత్యాది. విశేనణ మందుకు. శ్లేమమూల _ కాభేదాధ్య వసాయ రూసమగు నతిశయో క్రి వే లభించిన ధర్మసామ్యమే ఈయచటి వలె శబ్దపతిపాద్య మగుటచే శబ్దసామ్య నమూవలె శబ్దప్రతిపాద్యము కాక పోవుటంబట్టి యదియు మా కభిమతముకాదు. నేషమూలకా భేడాధ్యవసా యమునే ధర్మసామ్యము నంగీకరింపకపోయినచో, * ఏమి యాశ్చర్యము | “శాగనతిరకను సంధ్య స్వయముగ నంబరమును వీడుదున్నది. ” ఇత్యాది పోవ్రటవలశ సమాసో క్రి లేకపోవలసి నచ్చుటచేతను, శబ్బసామ్యమా 6వ్చల్రి శబ్ద (వతిపాద్యమెనను, అ శబ్బసామ్యుమున కుపమావాచకత్వమే లభించుటచే క్లేమవాచకత్వము లేకపోవుటంబట్టియు, శబ్బపయు క్ష మగునది కాని యర్థ్మప్రయుక్రమగునదికాని కవిసమ్ముతమగు సామ్యమును జెప్పినచో నన్నివిధములను నుపమనే న్వీకరింపవలెకు, అట్లు స్వీకరింపనియెడల, రు

40. సత్పుష్క్టరద్యోతి తరంగళోభి న్యమంద మారష్ధి మృదంగవాట్యే | ఊద్యానవాపీపయనీవ యప్యా మేణీదృకో నాట్యగ్భృ యా రమంతే ॥ నత్పుమృరద్యోతి తరంగళోభిఇనుం చి తౌమరఫూవలతో (వకాళించు నలలతో విలసిల్లునడి వాఫ్యువకమా, మంచి వాద్య భాండముఖతులచే (వశాశింపం చేయబడిన 29

ల అరధ కువలయానందము (ఎ ట్లాహ్లోదపజచుటచేం. జం్యదుం డయ్యెనో, తవింపం జేయుటచే దపనుః డెట్లయ్యునో అ్ల ప్రజల రంజింప జేయుటచే నా దిలీపుం డన్వర్థకుండగు రాజయ్యెను. అనుచోట నుపమ 'లేకపోవలసివచ్చును. ఇచట నన్వర్థనామ వును శబ్దసామ్యుముతప్ప నర్థసామ్యుమేదియుం గవి వివఖీతమైనది లేదుకదా ! ఆ రెండు మతములు దుష్టములే యగుటవలన నిచట నొక యర్థము (ప్రతిపాద్యముకాగా నలంకార ద్వయ లమాణముల నమన్వయ ముండుటచే నలంకార ద్వయ (ప్రతీతి కలుగునో అచట నా శం డలంకార ములకు నేకవాచకాన్యప్రవేశ ముండును. ఎట్లన ఆ విదర్భానగరమునం జంద్రకాంతమణులతోం గట్టం బడినవి కాయిట్టి చండ్ర కిరణములు సోకగనే కఆగిన నీటితో నిండిన చెట్ల కుదుళ్ళచే విఫలిత జలనేక మగు దమయంలీవనముచే నా వాంస యాక్రర్ది ంపంబడెను, ఇచట దెలుపంబడిన యర్థము 6 సమ్భద్ధిమ ద్వస్తువర్థన ముదాత్త మను లతణానుసారముగ నుదాత్తాలంకార రూసము * సంబంధము "లేకున్నను సంబంధకథన మతిశయో క్త యను లషతీణమువలన నతిశ యో క్సిరూపమును నగును, దివ్యలోక, మందున్న సంపల్సేమృద్ధి వర్ణ నాదు లం దతికయోక్రి ఛూన్యమగు నుదాత్తము, శౌళ్యాదార్య చారిద్యాది విషయాతిశయో క్షి వర్ణనము లందుడా త్తశూన్యమగు నతిశయో క్రీయు6 బరస్సర సంబంధ ళూన్యములుగ సిద్ధమగుటచేత నంతటను నుదా తము సంబంధిములేకున్నను సంబంధకథనరూపమగుట " నిర్మీతమే కావున వేజగు నలంకారద్ధాయముయొక్క. లతణసమావేశము లేదనరాదు,

సంబేవానంకరము వప? ఒకచానిచే మజొకటి పోవీంపం బడక పోవ్టటవలను ఒకటి శ్వతం(త్రము మజొకటి పరతంత్రము నను భేదము లేకపోవ్రటవలనను, $ర్షవళమునంహాడిన యా యుదాత్తాతిశయో కుల కిచట నంగాంగీ్‌భావము ళు వ శబ్దములచే నిచట సంబంధివస్తువు "తెలుపంబడూచున్న దో, ఆ శబ్బములచేతనే సంబంధము లేకున్నను సంబంధరూపమగు నదే వస్తువు తెలుపయడుటభే భిన్నప్రతిపాదక శబ్దప్రయుక్తమగు నర్థభేదము లేళ *వోవుటంబట్టి నమ్మ్యపాధాన్నమున్ను లేదు. ఒక యలంకారభాగమం దింకొశ యలంకారభాగమునకు. (బవేశము లేకపోవుటవలన సందేహ సంకరమున్న్నూ కాదు. అందువలన నిచట నుదాత్తాతిశయోక్తుల కేక జాూదళాను (ప్రవేశరాూపమగు సంకరము నీద్ధదయ్యెను. ఒకచో సంకరములకులహాడ సంకరమున్నది. ఎట్లన,

• జ్ఞోజ్లుని పండితభవనములలో రతివిహోరములందు హోర ములీనుండి జారి, చీపురుతో చిమ్మబడుచు, ను దయమున ముంగిళ్ళలో నాడు ముద్దుకుజ్ణల శాలి లత్తుకచే నెళ్డ వారన ముత్యనులను, చానిమ్మగింజలని శంకించు నాట చిలుక లాకర్షించు టాభోజుని దానలీలయే,

ఇచట విద్వాంసుల సంపత్పమ్యద్ధిని వర్శించుట యుదాత్తాలంకారము,

బాలుర కాలిలత్తుకచే నెజ్బవారిన వనుచోట నుదాత్తమూలక తద్గుణాలం కారము, అచటనే చెప్పంబోవు (భాంత్యుపపాదకమగు పదార్థ హేతుక కాన్యలింగాలంకారమును నుండుటచే నాతద్దుణ కావ్యలింగముల శే వచనాను(ప్రవేశసంకరము, ఆసంశకరమూలక మగునది *ళంకించు” నను-వోట నున్న (్రాంతిమ దలంకారము. అ యేకవాచకాన్యుపవేశ సంకర (భాంతి

50. ముక్తాః కేభివిన్యూక వోరగలి తాన్నమ్మార్ద నీఖిర్హ్భృ తాః

(పార ఇపాంగణసీ మ్ని మంథధరచలద్బాలాం[ఘీలామారణా, ॥ దూరాద్దాడిమలీజళంకిరధియ:కర్ష ంతి కేలీకుకాం యద్విద్వద్భవ వేషము భోజన్ఫప లే స్తత్త్యాగలీలాయితక్‌ ॥

క్రీం అం(ధ కువలయానందము

మదలంకారములచే నుదాత్తాలంకారము చమత్కారము నొందింహ బడినది. కనుక ఆ సంకర (భాంతిమంతములకు నుడా త్తమునకును నంగాంగి భావముచే సంకరము- ఇట్లు విద్వద్దేహ వైభవ మను కార్యమునకు శాజు వితరణవిలాస మను కారణమునకు నభేదమును జెప్పుటచే హేత్వ లంకారము*, అదియు రాజు -వితరణవిలాసముయొక్క_. నిరతిశయో త్కర్షను వెల్లడించుటలో. బర్యవనన్న వాయినది. ఇంతమ్యాత్రమంచే కవి తాత్ప్సర ఫ్టమైనవో పూర్వోకోడాత్తాలంకా రాలంకృతమగు హేత్వలం కారనునం బరిసమౌ ప్రీ, వర్గ నీయుండగు రాజుయొక్క సంపద యొట్టేదను (పశ్నమున కుత్తరమగుటచే నిరతిశయ సంపద్వాతరణరూపమగు నప్రస్తుత కార్యముద్వారా రశాజసంప దుత్క-ర్ష ను (బశంసించుట శవి తాత్పర్య మన్న-వో6 గార్యనిబంధనా (ప్రస్తుత (పశంసలో. బర్యవసానము. కార్య మగు విద్వద్భువన వై భవముక్రూడ వర్ణ సీయ మగుటచే: (బస్తుతమేయని శవియభ్శిపాయమైనవో. (బస్తుతాంకురమందు విశాంతియగును. వీనిలో నొకచానియ'౦దు నిశ్చయము లేకపోవ్రటచే సందేహసంకరము. ఇంతియ కాదు. విద్వద్భువననై భవ వర్ణ నమునకు సంబంధము లేకున్నను నంబంధ కథనరూమగుటచే నతిశయో కి కదాత్తాలంకారముతో. గూడ నేకవాచ శాను(ప్రవేశ సంకరము, నిరతీథశయ వితరణోత్క.ర్హ పర్యవసాయి యగు హేత్వలంకారమునకును అద్భు తాసఠే సృదార్య వర్ణ నకూపనుగు నత్యుక్త్య లంకారనుతో/హాడ నేకవాచకాన్యుప్రవేశ సంకరము, ఆ హేత్వలంకార మూలకమగు నటప్రస్తుత (ప్రశంసకుంగాన్తి (ప్రస్తుతాంకురమునకులాని *ఏ వాచకశబ్దము. (ప్రతిపాదక మ్యాత్రపరమగుటచే వ్యంజ కసాధారణ మగుటవలన. రాజసంపత్సమృద్ధి వర్ణ నాత్మక మగు నుదాత్తాలలంకార ముతోగూడ నేకవాచకాన్యుపవేశ సంకరము.

ఇ! (శాజనంపర్సమృద్ధి వ్యంగ్య మేకాని వాచ్యముకాక పోవుటచే సంపర్సవ్యద్ధి నర్ణనరూపోచాత్తాలంకారముతో వేకవాచకాన్యువవేళళథన మెట్లు కుదురు నన్నచోళ కెప్పుచున్నాండుుం

నందేహసంకరము లం

ఉదడాత్తాతిశయోలక్సి సంకరము, హేశ్వత్యు క్ని నంకరము, వ్యంగ్యోదా త్రమునకు నప్రస్తుత (శ్రీశంసా ప్రన్తుతౌంకు రాన్యతరమునకు నస సంకరమ్యు ఈము డేకవాచకానుపప్రవేశ సంకరములకు సమ (ప్రాధాన్య సంకరము. ఉదాత్తాది మ్యూతమే ేత్వలంకారాదికమునకు సౌందర్యమును సంపొదించున దగుటవే నతిళశయో ' క్తి సంకరము నంగముగ నవీతీంపకపోవ్రటంబట్టి వీనిలో నొళదాని కొకటి యంగము కాదు. ఇల్లీ శ్లోశార్థమున నాలుగు సంకరనములకుం దగిన సంకరము నూహ్‌ించు కొనవలెను, ఇళ్లు మజొకస్థలమున నుదావారణాంతరములను జెప్పుకొనం చనా,

కృపానిథి యగు 'వేంకటపతి నిోగమున సంస్కృత కువలయా నందము నప్పయ్య దీవ్నీతుండు రచింప, నీ యాం కువలయానందమును కంబనముపొటి స్యుబవ్మాణ్య శాస్త్రి రచించెను.

రామాయ రామభ(దాయ రామచం్గదాయ వేధసే

రఘునాథాయ నాథాయ నీతకాయాఃపతయే నమః.

శ్రీ. అ ఈ శ్రీ గుర్ముతయ కరుణాశటాతలబ్ధ న్యాయ సాహిత్య వ్యాగరణ విద్యా వినీత ఉభయభాషా (ప్రవీణ, నోచావరీ మండలార్గత నె నకేయ నదీతీర దొడ్డవరవాని, సాహి త్యాచార్య కంబముపాట్యన్వయ (శ్రీసూర్య నారాయణ శాస్త్రి), వేంకమాంబ [వియతనూజ, సుబ్రవ్మాణ్య శాస్త్ర విరచితార్యధ కువలయానందము రసవదలంకారము సర్వను సంపూర్ణము ఈ అ ఈ

(తో నూ,

528 7205 ఉమకు? 404 ౦09131%04పి 1౫వరకు 1200౮09411 నిగం 130 06 కిటన!1026003 ఆలం రంగం -హిగిం? పే ౪, తిశసతల లతకి! సి ఉం లట

వః 1764466/620074 0౯౭౫4౫4 రొణారు “= పైక, &

1. 56 ₹0౧1010087224 కడిళా& కడ1359ఇ, (వడ౧9%10) 6. 07 ఏ1 ఓ. ౦, 1206142072, క.0... శ 0

2. 800 ఆ గౌ49086, 70141036 11 (0081180) 0” ౫. ఏ. కం19)023%2001 ఉ17ఉ0228, ఉట. ౨. (౧4౧౧ తఈోండం)

3. శీ 610981౧7 06 [04120 ౨1110609స1021 గౌంగయిం, (నడ118- కె+మం81180) 0 10౮. *. వజం!ం82 0 వ4.. 18

4, కెంాంటిం!ంట్రా, (01084) 0 స. క. ౮. *₹2జజ6కి26081, 34.4. ఎ. (౫౯ థో రణం

ర, శేవడిళ2క0ంవడిని 924 లతసిడంమితి 0 0018402402,

“(ణం +శకిరి౯180) 4. ఊఉ 6091404 0 0. క. ౮,

7244200201, 3 4., 2.౨. &ఉ 51 ఓ. ₹. 2002808, ౩.0.1. (0*ల 6 వటంం/4)

6. స్‌ఇరంాటమగంసీడత8డ111యా202 (ఉల! మం 8), (52౧8-

“శయం కడ. 0 స. 88000202 ౮౧21127401 వం4టజం020్ప8 ఉన! మ. మడ0ండకము1ం004 మడత. 6 0

7. స్‌జళ2గ029801261 స్‌షంటాత. (ఏణ1౧8101౪0) ₹ెం00108ట401004

001 16 ౮౧10ఆ6 ఊఉ 64. 0 5 త. ఉపడంళిణంు! ఏ్‌&28€01 ఆం తి 0

"రి. క06గ0రి211924 కసం రాతి, 0 208622200200్ర2 (వడ18-

• శం మ02ైై1180) ౨6. &ఉ 4091420604 0 నయ్‌. 0,

7244200201, క. ఉ&., ఇప... & 5౧1 ౨. ఈ, 26008208,

9. కౌంతేయ! టంత ణంం021, *₹1 రం 00001000108"

0౧ కణటంక్రడ! 804 21000081 (౦20101) ౨4. స వగ గ. ౨. ౨212012002 ౨11140, 3.000. ... ఆ, కై 0

ల! పెక. &. 10. 8 ౪762802086 ళష02 ₹షంటేటండరుట! డి, (గంజి) ౨416064 అ 5 ₹7. విం40021888 వడం! టం లం కే 8 కే1. 5/10క్లమ2కతంీయయితరుల! ఆ, 701. 7 0 "41140212 ఊఉంండరు200 20014 (0001080) ౨4. స నడ ₹. ఏడ008- కేవ. కరనకాడినిడ-08081020ఢ4& (1089072904 8015148), (ఏడ05- చి 14. 0 మ ౨. జటా ఏ1! 02410080. 8 0 13. శుండిపజం సట ళాడి1ష్రూడరివికతేషయట ,(0012084) 3 ౮00274- జం ౨27108 న క్‌, వళ004002097& నడక! ౨. 3 12

1. గౌ లింటాజ!-కొంంంటుి 71 భం 60000002101063 01 కేర21108202 2064 2గ00000041 (డ0110) 64. 3 నల క ౨. 2140120204 ౨121 3.0.0. అల శీ 0
2. 8టుంంటి13044 92802, ౦ 0280002008 (ఏడ౧8- కర 0ం811690) మరే 204 గుడం12జ0064 9 ౨౧ ఓ. ౮, 7208640081, కత. ౨౧. ౨. 2064 నవే. 0, కజట- 0187078, కశ.౧. మ. ఏం 44౨౨ తై కేవ
3. సళ 0910087202 ఎప్రిల్‌ 2 016, (014241) 6414664 న క క య లం కే 8 కై? తరరిమరునంపీడంాడి. నజ! టాజముల, (0ం1484) 41164 07 నగ *. 002కు రడి ... లం 4 వీ త్రి
4. 296:క్రవిడీ& 5021206020401, (20011) ఇ100 0066 6 ల160మ006 ౨4. సే ఏ? 1. వ. 2120120082 ౨11141, ౨.01. తలం ఉం అల 4 1కి
5. శీ!టుపమంం80ట్ర2కీ&ి 02 ఈయా+80206ే4ఉ08 (ఏడ08- కంటి అడ14064 స 5:1౨. 145ర80 జట 3క్‌త. తె క్ష
6. ఏజసిసేడిడి. కడ &0డ000, (గం1124) 97 ౭1142082 గిం తకికిత, మర, 0 నిల *₹7. నెండ0014కిడా2డ దడి. 012
7. ఏఎం ళ!1ఏ9డరు (0010 డే. 07 నా! 5. 9. ౨414- 1824 ౨1112 3000. . జం ంంం త 4 శై]. (20వటకూల (ఏడం కిం) మెథీ, 07 ఈ వశ 20022క180 08 డళ టీ. ఎం అలం కే 0

రి

పల. &,

ఏ2. తీతీ[తి€0వికడ0 81140214, 01. *. 01 ౧1120818 తగ

జము20080 414. (018) "96. 0 వ! 7 ఫి2014- 222 సడంట! లం ంం |

వ3. కటా ళంగక్రడకడ 14, (౬011) 84. 0 ము ఈ. ౨. ౨818- ౨142028 ౨11141, 3.0.1. ఎం ంంం ఎ కే 8

వత్త. తమి డటుడికతిత 20810, 7011 0 గౌడ11402%2 ఉం

జమణంయణజంు 1 (గొం1షైట) మెడ. సే నరం ఊఉ 7. మమటగాడిం0 8! జలం 49 జం 2 0

95, లె8గంంము:8స&4 కెలితంమాడ, 0 2802828080 02

(వడమంేమిశ-29891180) 264. 2064 గడ03142466 0% ౨౯

ఆ. 0౮. ₹4&126డిడంజఏ ఉత. వలల. 2664 నర ౨. ఈ. 00౧88, క.0.1. ఎఎం లం ఎం వై 12

26. 56 ₹ల1200897202 సట కడడరు2!14, (౧౦160) 96. ప మ *₹. వాజ0012822 వడం! ఇం ఎం కవి

ఏ7. నిపిమరండికిడంపైగడక8, (నడ0ఏ)16010 4. 3 పిం0ం* వ. 7. 40జుటుడ8ళాడరు1, వెత. ఏం ం 4, లై 0

28. [0262 7/2జా0ని2కడకక్రడ 721661, (వణ౧9160 అడ, 7 ₹14ూ2 కా ఆళి కట ఉ. వంం0ంంళమాంణర0డ, వ.0.. కి 0

29. శతక డిటుతకమ!ీరణడం814, 701 *₹11 0% "81140214

ఊముజమడ00 210 (6112౫) ౨4. 0 ఈ; 9. ఉండ5- +ా1ం0మ4 వజయిణ ఉఊ నగ ఉ. ౪7. వరంగడండ008డ51 ... 380

30. కెపిషడం8 కంండి, (ఏడ0391010 ౨64, 0 కలతే. గడా 8002 కడ?! కీక్‌.ఉఊ&. ఏ4 లం ఎం కి2ి

3కే. శడిమావిటుమంతంటిన!ట, 701. 7215 0 81120454

ఊమంజు&ం0 2014 (౧ం10) ౨64. 0 నల మ తండ%48- రం)102 వ్‌డయిణ & ఉ&. *. వగర01788200201 కక

క9, కెకమజళడింుకత, (౮42౧609 1 &ఉ 2, గొడంం14004 1140 గజ ఇ964 164. 07 51 ౨. ఈ. 0462002౧74, 3.0.0 (రొంబ

33. తత 20ువికిమి]రనడంత!6, 701. 125 0 "21120818

తుుం20ుడ0ఏ2గ్తాం12 గౌంట) ౨4. 0 రి 2. తగడ018- కరా డడ ఎం లం లం + త 0

34. 541 *అకడ66099ష22 564641 కెజటడం00218, (1) 01. 11 మడ. 0 51 క. 2408కు 01878, వట్‌ఉు.. .. పై 0

శీ నూ? 767 50406600676 ౫4/ ౩౫౧/6 ఈజ028 పల 4. కే. కసం0ందాూ 04 కరంళ!0ఢికం 1) 616 క110000% ఆ 55 కెమముడకట)8 (1008118) స ౯ 5. 0౮. ₹748864401801, 3.4. వమ.౨. తజ న 484 4 త (0 2. కంంతంమనక464కి! (నజ26)010 స వ; ల. 2. 0161- 0022, 34.0... అం 2 04 కా 10 8. కతింత 4 604 (00811640) 0 0౯ 5. ౮. ₹2144201211, న 3.4. వ. ౨. ంం ం4ం ంం4 ౨ వి ఖీ శీ. పష! దాడి?! గుమం&. (నడ031010) 99 *₹1404 41124 _ మ? &ఉ. నింయఆళాణ 238008, 9.0.1. ఇజం ఆం ల 0 5, శ86 రపిషలువంం ర: & టం లసీడారంనండికీలన8 (10811911) పే” 20 2086449 మ. ఏ డ088%2001 నడంట, వెత. 3.1. తం6 20 లం = 012 6. ఆ₹మంమ 72 150006, (౧148 స మ 8. ట08- రం002 తడిపి, తం 3.0. ... ం ఈ 0 తం ౧౦౧౫4౩ ౧౮౯౧6 400౮8 42౯/4 ౧0. గారల ౧౮0కి 5. +. ౦గ౧ల౪1 టట, 0009401, (౮4౧౦౮ లంటి రంజటి గాడ. లో | గ్‌ + వా జ క్ష (6/122 , ల | |