జనవరి, 1950
విషయసూచిక,
జూ.
2. ఒడ్దెపూడి పెద్దయ్య శ్ర
క. కాకమాని మూర్తి న
1. కామేశ్వర కవి 1
గ వెణుతురు పల్లి విశ్వనొ ధీకవి
గ నూతనకవి సూరన్న శరీ
శ. 'సముఖ వేంకటకృష్ణస్పనాయకుడు ఓఏ
రోసనూరి వేంకటపతి వ
1. మెడిమ్మరి వేంకటపతి య.
[0 వెలగపూడి కృష్ణద్యు £$
1. శేషము వేంకటపతి చై
12, కూచిమంచి తిమ్మకవి శ
10, పక గాలంక ఏరభద్ర కవి 0
[1 కూచిమంచి జగ్గకవి 01
[స్క కొవలె గోపరాజు 6
[6. కొడిచెర్ల గ్రీనివాసకవి 60
1. పట్టమట్ట సోమనాధకవి 70)
1%, దివి రమణకవి 72
19. కోడూరి వేంకటాచలకవి /.
2౯, ఏనుగు లక్ష్మణక్షవి 77
21. నెల్లూరి వీరరాఘవకవి రి
2% కోటి వెంకనార్యుడు 94
21. అడిదము సూర్‌కవి
ఏర కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుడు [14
27. కాణాద పెద్దనసోమయాజి 118
“ల, కుందుర్తి వేంకటాచలకవి 128
ప ఈదురుపల్లి భవానిశంకరుడు 126
ఛక్కి ధూర్జటి వేంఠకటరాయకవి 128
స్‌ ఆ య్యల రాజు :._.ఆ య్యుల భాస గ్‌ా రకవులు [81
9 అజ్జరపు పేరయలింగము [84
(+. అనంతరాజు జన్నయకవి 141
5 ముద్దు పళని [42
గీ . కంకంటి పాపరాజు 114.
88, ధరణిదేవుల రామమంత్రి 151.
0 దిట్టకవి నారాయణకవి [గ్ర 4
శీ ఆ త్త లూరి పాపకవి 166
11. శొస్తూరి రంగకవి 170,
ఓని ఆలూరి కుప్పనకవి 17]
ఉలి పింగళి ఎల్ల నార్యుడు శ[ర్‌
'4* చింతకుంట కోదండరావుకవి [70
45, హైప మాయనకవి [8 (
1%... వెలిదండ్ల వేంకటపతి 182
17. పట్టమెట్ట సరస్వతిసోమయాజి [88
19, త కెళ్లుపాటి లింగన్న 187
(0, గుడిపాటి కోదండపతి 1809
[1 .మ ల్లపరపు వాలేశ్వరుడు [92
19, చింతలపల్లి వీరరాఘవుడు 1804
91; రేచర్ల మాధవరాయకవి 106
51. అనియాది గణపతిదేవుడు 197
55... "వేంకటాచార్యుడు 100.
పుట
(ఏళ, లింగకవి గంగకవి 20
గ, అంగర నృశింహకవి 201
ఒరి. సిరిపెగడ ధర్మనామాత్యుడు 204
. శి గణ పవర పు వే 05టకవి 207
1. వేముగంటి దత్తోజీపండితుడు 215
1. గుడారు వేంకటదాసకవి 217
(0, వేంకటాచార్యుడు 218
ఓ4: మల్లంపల్లి నాగభూషణకవి 210
05. చిత్రకవి సింగరాచార్యడు క.
14, 'రేవుణూరి వేంకటార్యుడు 220
87, పోచిరాజు వీరన్న 227
|, అయ్యలరాజు నారాయణకవి 280
)$ వెణుతుర్ణ్హ వడ్డికవి 2్రలై
70. కొ త్తలంక మృత్యుంజయుడు పరతి
71, తిరుమలబుక్కపట్రణప్పు వేంకటా చార్యుడు 230
13, కటికనేని రామయకవి 237
"8. కొండమడుగు పురుషో త్తమకవి 208
'1. నాగులూరి శేషనారాధ్యుడు 240
750: వీణెము లక్ష్మీపతి వై41
76... వేమనారాధ్యుల సంగ మేశ్వరారాధ్యుడు 242
'/, ములపాక బుచ్చన్నళొస్తి 248
?8 పాలవేకరి కదిరీపతి 21 క్‌
లు పూధవమ౦త్రి 246
80. గోపాలుని సింగయ్య బి47
|, గూళికల్లు వేంకటరమణకవి ౨248
౧2. క ఫప్షకవి నిర
కశ వల్లూరి నరశింహ కవి 202
౪1
పుట
84. గొంతేటి సూరన్న 258
ఏర బేతపూడి క్చోప య్య 25
గగ, బసవరాజు నాగేందకవి వస్‌ ర్‌
8", మాచవరప్ప పాపనామాత్యుడు 2
గీగీ కృ ప్త దాసకపి్‌ 2508
82, చెన్నూరి ళోడనాది 200
1. చల్తపిళ్న నరసకవి 281
[స అయ్యగారి వీరభద్రకవి "263
0 ఘట్టుప్రభువు 205
ల, మొుప్పిరాల సుబ్బరాయకవి 2[7
95. ప్రయాగ కా మేశ్వరకవి 269
లీక. అనంతనార్యుడు లిగ్రిరి
07, థైరవకవి ల7(
9ర. అస మగు రి రంగయ్య ల]
$90, తామరపల్లి తిమ్మయ్య లిల్లి
100, నారన సూరన 270
101. పోడూరి పెదరామామాత్యుడు క.
102,. రామౌవ ర్దల కొండుభట్లు 276
103, మారయక్షవి 278
104. పరకురామపంతుల లింగ మూర్తి ఏ8
05, పరళురామపంతుల రామమూరి 280
106. చేగినాటి కొండనార్యుడు 282
107. వాసుదేవయోగి 288
108. కానాల నరశింహకవి 2ర్రి4
100. రామనామాత్యుడు 28 6
110, పోచన 286
౪11
[11. పెనుపల్లె బాపనామాత్యుడు 7
115. చదువుల సోమలింగయ్య గ
1 [8. శ్రీధరమల్లై వేంకటస్వామి గి
114. ఓరుగంటి సోమశేఖరకవి ] ]
115. ముడుంబి వేంకటాచార్యుడు 212
110, ఆ క్కెనపల్లి నృశింహక వి సఫల
[1/. పెడిపొటి వేంఠకటనృశింహ కవి గిం
118 కొటికెలపూడి వేంకటర్భష్షకవి 27
118. కాకరపరి కృష్ణకవి 209
120. కప్ప య్య స్‌!
11. తరిగొండ వెంకమ్మ 002
123. పిండిపోలి లక్ష్మణకవి 10 7
0. అల్ల మరా జు రామకృష్ణకవి గ] 2
1 సశ, కౌకరప రి బుచ్చిపాత్రికవి బేగ్‌
125, శిస్తు కృష్టమూ ర్రికవి [|
10. మంత్రిపగడ సూర్య ప్రకాశక వి చవ
సి ఫక్కి వేంకటనర సయ్య 98
[10రీ వేల్పూరి వంక 'కేశ్వరకవి 20
[09 తిరుమలబుక్క పట్టణప్ప చినతాతా చార్యులు సవ $)
110. మాడభూషి నృశింహాచార్యుడు వ్రీ్ర్ర0
181. కోటమరాజు నాగయ ఏల
162. కరాలపాటి రంగయకవి ఏలేల్లి
లలల, దామరాజు లక్ష్మీనారాయణ త్‌లేశ్మీ
లతీశ. త్యాగరాజ మొదలి పేతం
తతర, ఓగిరాల జగన్నాధకవి చలి
తఫర్క్‌ నడకుదుటి రామనకవి తీలీ
10/. మాడభూషి వెంకటాచార్యకవి తశ]
108. పెనుమత్స బుచ్చిరాజు త్రిశప
పుట
139 మండపాక పార్వతీశ్వరకవి ్రి శక
110, సత్యవోలు భగవత్క_వి 846
శ41. గురురాజకవి త్రశ7
కేశవ అల్ల మరొజు సుబహ్మా ణ్యక వి ర్రశ 0
149, గోపీనాధము వేంకటకవి |.
ట్ల ఖే
క, శ. కందుకూర5 వీచేశలింగం పంతులుగారు
ఆంధకవులచరిత్రము.
ఆధునికకవులు
'ఈకవి మత్స్వపురాణమును వరాహపు రా*మును 'తెనిగంచెను,
ఇతని నివాసస్థానము కంబముమెట్ర 1 ఇది "బెజవాడ కాజళావముడలదూర
ములో నున్నది, ఇతండు తన నవరాహొపురాణమునందు కంబముమ్మ
(గామము. నీవకారముగా వరి ంచియున్నాండు._- శ
వ్‌ నరుణది స్విధి "నేప్తరమునం (బవహించెల బావనస విలసంపన్న మున్న
దీపించె నేపురి నోపీకామానసాస్పదన ర చెప్ప్నగోపాలమూ ర్తి
భాసిలె నేవిట( (బక్షాదభ క్రివిశాణి కొండన్ఫసింహ ఇర పాణి
యేపట్ట్రణంబునల జూపక్తై హీతప ద హేళ్లి వీేశబాలే ందుమాళి
చతుర చతురంగబలరత్న సౌధయూ-ధ [ సాలగోపురతోరణసకల వర్ష
ఫెారవారాంగ నాజన్నప్రముఖవస్తు మేద్తుర౮ బక ౦బముమెట్టపుర ము,
కవి వె దికనావ్మాణుండ్వు భారద్వాజసగోత్రుండు; రామపండీ
తుని ప్యుతుండు. ఇతండు మొదట నరాహఫ్తురాణము కొలిపాఠ య్య
ము సన తెంకుం గొలిపాక యొబ్రనికిం చేజశ్యార్యగాంభీర్య స
త్వవిభుత్ర్యో క్ని ధనుర్ద యోన్నతి యశస్తాగ కి యాళాంతులన్‌
సవిత౯ సాత్యకి సింధు సీరి సురా స్త౯ సూతు నేనాని సై౧
ధవసిర్ఫేదను సోము సౌమ్యురుచి సంతానంబు సస్యాధిపున్‌.
ఇత్యాది పద్యములచే త గుణిత్మకవముమునం గవీ కృపెనాయమసి
నెంతగా నఖి వర్ణి ౦చినన్యు
౭ ఆంధధ్రకవుల చరిత్రము
క (శీమహిత సంభాచల |! నామసముదామపట్రణస్తలగణక
ప లే ళల స.
(గామణికి బంధుహితర శూమణికం గపి్యద్రపంకజనఫోమణికి౯ా,
అను పషష్ట్యుంత పద్యమువలన నత6 డాయూరికి. కగణ మయినట్లు
స్పష్టపడుచున్నది. ఇ ట్రీ నాయక(గామ ౫ తన్ను. బలిపించి.
మ. 'అమృతపాయవచోవిఇషషరచవా హంభావఫుంఫావ వా
జ ే . శ వస్‌ అధ రారా లం జూళ, వి రా. .:
(గ్రమణీమూ ర్రివి వేవళా న్ర్రువివిధ్యగంథార్ద సిరీ తి నే
కముఖబహ్మావు యాజుష(పకటకాఖా ధర్మధుర్యుండ న
ర్యమ లెజుండవు రామనార్యహరిభట్టా స్రత్యవిగ్రామణ,
గ్‌ అప్టఘంటా వధానవిశిష్టఓ రుద
సవ్ర రచియింపం దలంచిన నిరుపమార్లా
రమ్యు మగు నీవనాహపఫురాణకావ ్‌
మంకితకముచేయు నావేర నఖిమతవబగ,
అని 'పలికినట్లు కవి (వాసికొనియున్నాండు. పయిపద్వమునం దే
గాక యాశతాంసాంత గద్యమునంకును “అవషృుంటటావధానషర మేళంర
గాక్‌ యాక్‌ న్‌ త్ర గద్య ర మును ప్రఘంటావధానష మెశ్వ
ఓరుదవిఖ్యాత-” యని. కవి 1వాసికొనెను గాసి యీపిరుద మెవ్వరిచే
నియ్య. బడినదో తెలియంబడదు, అయినను కవి త్రము మాత్రము పయి
పద్యమునందు.. జెప్పలుడిన. రీతిగా నమృత్యపాయముగానే యున్నది.
తతండు త్తానాపష సవట స్యూతు ( డయిన రం మ టి మా్చూంబ స్రుత్రు ౧ డయి
నును వమత్చ్యేపు రాణ ముల సక్‌ంది పద్యమున 6 ఉఇప్పుకోన్నాండ_
నా భార దా్యాజసగొత్రసంభ వుండ నాప సంబుండళల దిమ్ముకా6
శూరాజదరరగ ర్భసం భవుండ రామమ్మూసురా సెక జ
నాారూఢాధిక పుణ్యలబ్దహరి నానూంకా ప్తసంస్తుత్యు, డక్‌
బీరాదూవర పాదప ద్యయుగళి -చింతాసమాయుకు ండ౯ా,
ఇతడు మొదట రచించిన వరాహపురాణమును నరాంకీతముచేసీ
యటు చేయుట పాపకార్యమని తలచి తత్పాపపరిహారార్థ ముగా మత్య్స
న థి థ్‌
హరిభట్లు క్షి
పుకాణమును [శిరంగాంకితముచేసి యందీ (క్రీదిపద్య మును బం.
సీ అఆయురారోగంనినె ఆశయంములు గలి
విభవంబుతో ధా్యాతి వెలయుకొ అకు
ధవమునకశి నవరాధముల సను తిచేయం
బొడమినపాపము: 'ల్బెడుటకొ ఆకు
హా ధ్ర వయయ౦బు ల వ్‌ శప దహషంగ జ ములందు.
నిశృలవృ తిశో నిలచుకొజకు
కానవాదులల వాసి రయమున నె నంర
సదనంబునకు వేజ్య_6 జనెకుకొఆకు(
బకమువె షవజను 'లల్ల6 (బసుకిఎప
మత్క్చృాతం బయి. హరికథామాన్య మగుచు
ను త్తమం 'బగువిముధరొో్మ్‌ తరంబు
రంగనాధున కర్పింతు రవుణ మెజసీ,
క్‌వికాబమును ఫెన దురచుటు క్త సస “ములు "ఇంటితో ను
కం కావ్‌
నాళకాధాకములేవియు గానరాలేదు, అక్క డక్క డం గొన్ని యల్పకోపష
ములున్నను మొ తనుమోంద నిరుషమని 'చెప్పందగిన 1[గంథరచనను
బ్యియు శె లివిబ్రియు చూడలూ. నీవు స్తకములు చిరకాలము (క్రంద
టనే రొచియింపంబడివ వయినటు త్రోయచున్నది. “అప భుంటావధాన)”
యని. ఆరెండు పుసకములయందును గనయిడుచున్నది. గంటమను.
తెలుయశబ్దమునకుల (బకృతియయి.. లేఖనియని య్య్థమిచ్చెడు
6 ఘ్పుంట్ర్టే శు సంస్క్ప్టతమున ను న్న బేమో ! అప్పకవి యీగ్రంథ
ములనుండి లక్ష ములను 'వేళొనకపోవుటచేత నీకవి యతనికిం దరువాత
నున్నాయేమూా యని యూహా కలుగుచున్నది. కాయి టి తగన మూధార
ములు దొరకువణకును మన మిప్పటి క కవికాలము [కసుశకము ౧౬౬౦
( ఆం(ధకవుల చరిత్రము
సంవత్సర [పాంతమని భావింతము. జెలియనివిషయముల నూహించి
"పంచి |వాయుటకంకు కవిక్నత; గంథధనములనుండి కొన్ని పదంముల నుజా
న ( గః ఫ్రతీగ్రంథనులనుండి కొన్నిపద్యముల నుడా
హరించి యింతటితో విరమించుట యు కమని యెంచి యబటు చేయు
నాన టా:
ఉ. మిక్కిలి శీతలాంబువులు మేసికిం గీడు మహగోషవారిచేం
బొక్కు_. శరీర వూ యుభయముం దొరలించిన నింపొనర్చు ని
ట్లోక్క్‌నయంబ. యొండె భయ మొండె నొనన్పక్ష త ష్యాయంబు! చా
నిక్కు వెజింగి చూపు మనుజేందునకు న్వశు తౌకు రందజుకా-.ఆం.
మ. సమరాబేంద్రునిగూర్చి సామము భుజాశౌర్వాధికంగూర్చి దా
నము దీనం_ గలయంగ వేరనిమహీనాధా[గణింగూర్చి బే
దము శ కి తయహీనుంగూర్చి కడిమిం దండంబుం గావింప యు
క్‌ము భూపాలున కా త్శ్శరాజ న్ట్‌పరిర చమాళకార నని సందతళొ_ఆ.౨
వా 'వేచారంబులు 'వెజుగా. చెలిసి దు ర్విజ్ఞా ను లాతే గల రా
మోదం బొప్పంగల జయనేరక మహామోహాంధులె యుందు రం
ఆాదివ్యా స్‌ విహానసంసృృతిస ము దాంతర్నిమగ్నాత్నులై ___అ, భ్‌
ఉ. చేహవినా్సశమూల మగు త్మీవవిసావృత మనయటఉి యూ
చాహూువుం (దెంచి మేను నిలుపందగు నందురుగాన సోవరీ
స్నేహము వేయు టొప్ప దని చెళ్లైలిముందల వట్టి యాజగ
ద్రోహి గళంబుం (దెంచుటకు దోరసి యె త్తిన జూచి య త్తజి౯ొ-అక
వ. ఘనతరకష్ష లోభి. దమకంబునం జం'పెకునంతయల్క_ నె
ధనములు గూర్చ నేల (ప్రమదంబున డగ్గజి కాసు పస మి
మ్మనుటయె కాలు నారి నిమివార్ధమున నుతి నొందం చేయగన్‌_అ౫
హరిభ టు గ్ర్‌
మత్స శ్‌ రాణము,
చ చదివితి వేదళాస్ర్రుములు సాంగపదస్రుకవర రూఢి. నం
వొదవిన మూరముల్‌ వివిధ యోూజ్యము లై విలసిలు వానిలో
నెదిరిన కర్మ కాండమున' హింసము జ్జూన మునంద౬ గర్భ్మమున్‌
జలక వలు): చుండును (బవాహముల నింపరీతవాతుల ._ఆ.౧
వదలక షల్కు_చుంకును (బవాహనుల న్విపరీతవృతు లై
“చ తిరిగితి. గాననంబు లతితృప్తల జటింపక తద్వనంబుల౯-
దొరకవు కందమూలములు తో యజనాళ్రనియోజ్ఞ (గాక యి
ప్పురమున నన్నప్తూర్జ్హ పరిపూరితయై విహరింపుచు ండలాత
గఅనగునే తదన్నము లకాలమున న్నన మందిరంబునన__ఆ, _౨
చ, విష్పగు నీచకర్మపదవిం జనువానికి మం[తతం[త్రముల్‌
తప్పినధ (బత్యవా యములు తొెమ్క్ళాసివ చమ్యుకెకాని 'దాన లే
దప్పర మేశుం బొంచెడ్యుపయత్నము నే నిటనీక వేడుకం
'జెచ్పెద గు పమార్షి మున జేయుము త్యత్కియ భూసురో తమూ_ఆ౨
మ, రమణీబంధుజనా పుల స్విడీ చి త్మదాజ్యంబు వర్ణి 6౮చిదు
గమకామా బులం జెందనీక హృదయ సైర్యంబున న్సించి ని
పమితోద్యద్గుణ.. రనొమృుతమునె నొస్లళదము కుండ వె
సిమలాంతకరణుండ వె ననిను నే ఏవ్నీంచికిం బుతకా__ఆ, ౪
మ, వారి సంగీతవినోదలోలుం డగుచో నత్యంతల్షఘంబునన్‌
వరగానంబుల నాత సన్టుణక థావర్షంబు అ నటిగ్నీ
తరసంబుల్‌' రసనం జవిం గొ నెకువము రణ కిసూరముల్‌.
పరిపూర్మంబులుగా నొస్రంగును దయాపారీణుండ్రై. వేడుకళా._.ఆ,౫
ఊం రఈర్టుంల" (6 చ కాసి
ఈ కని 'వాయుపురాణముము 'తెనిగించి, పఫుగుహో తమపటణ
నీవాసుండయివ డాసరి -చిన్నగవగయ ఫ్ర యను. కమ్మచౌదరి కంకితము
చేసను. ఫ్పరుపషో తమపట్టణము. కొండపలైకుం యాగ్యాగమున నాన్న
బ్రాను చాస్రినివీరపురుటో త్తమ గజపతి. తనవేరం గట్టించినట్టును. గన్ని
చెప్పియునాస్ట్రండు.. పీరపురుళో త్రమగజపతి కొండవీటి కథధిపతిగా నుండి
(సుశకము ౧౪౬౧ వ సంవ తరము మొదలుకొని ౧౮౯౬వ స౦వత్చ
గము వజ్రాకును రాజ్యపాలనము వేసెను, ఈతని తరువాత రాజ్యమునికు
వ చిన యితని మనుమండె న వరద గజవతిని యంం1.వ సంవత్సర యఘు
నంద్రు క వ్వ చే వరాయలు జయించి కొండవీటిని నా ఫనము వేసికా నెను,
దీవి సిబట్ట వాయుప్తురాణము క్క 1 దేవరాయపేి, కాలమున కనంతరముననే
ర్‌ చియింపంబడినుట్టు తెలిసివదకా సి యెపు చు వచేపబడ్‌ననో తపియదు.
రా కక్‌ వీ యూ క్రరాణమునుండి పద్యముల నుదాహారించి మయువడక ఫోపుట
మొదలయిన కొన్ని 'హేతువులనుబటి హరభటకపికాబమువలెనే
యా కవికాలమును ౧2౬5ల వ సరవ సృర్మ్యపాంత మనీ యూహిరపల
వగియున్నది. ఈ యిద్రటుక్షప్రలును కవ్మిత్రయమని (పసిద్దిగ న్న నన్నయ
తిక్కన శంబుడానులనుదక్క_ నితరార్యధకవులను దమ [గ్రంథముల
యందు. “చేర్కనీయుండ లేదు. కవిక బ్ర నవాయకుంపవయిన చినగంగయ వై
కొలువునం గూరు నండి తన్నుసూార్చియు. సభికుల నుగూర్మ్శాయు6 బలికిన
న టట. లస [44 ల, వ. శద
సీ. అతులితళా స్తేతిహోసంబు లొకనంక నొకవంక దండనాయకగణంబు
తత చతుర్విధ వేదతత్వజ్ఞు లొకవంక నొకవంక నిపుణశాబైై క్‌ చయంబు
(ప్రకటిత పాథ తా౧ క బృంద మొకవంకనోొకవంకజతురవాక్చుక వినికర
మకళంకపొరాణికకదంబ మొకవంక నాకవంక జ్యాత్‌మ్మప క్‌రబే త్త
ఒడ్జెపూడి పెద్దయ్య 1
లొక్కవో బంధునిచయంబు లొక్క_్యయెడ స
వ[గసామంతవిసరంబు మహిమ. గొలువ
నొలునవ్లకూటంబు నందుండి కలితవచన
గార్రవముమిోజ సభికలం గాంచి పలి.
చ, వినతసమ సభూభుజుని వేంకటమంవికిం బేరమాంబకున్‌
దనయునిం బు గ్యావ ర్తనుని దానగుణాన్వితు నారసింహ హా
జ్వానరుహూచం భరీకు ననివార్యవ వోరచనావిఖార దున్‌
నను జన యొగైపూడి ఫువనాధునిం "పె ద్‌ పి ౦|చ చం్మదునిక్‌
తోటక ము--వినయంబునం గన్షొని వేకుక్‌ సి
ట్రసియెళా సుకనీర్యద మురారిక థల్‌
వినినంత నభిష్ట నవ్‌ నఫలం
బ్రవయంబజు ను గలు జనావళికిన్‌ ,
ఉ పంకజ! ర్భా రకకి బాగవిభాసిత భ ర్శు వుఖలా
కికీణ్‌కావిరావముల6 గేం తదీయక్‌ రా (గని స్సుర
త్కంంకణవిష్మళంకనినదంబు నగున్‌ బినయొగైపూడిమూ
వేంకటమం(త్రపె దన సపవీనవలాసవివోని గసంభఛనల్మ్‌
ఈ కస సియోగి (కి హ్మ్‌ణు యు కా శ్యఘనో (త్ర దుఖ చేంగటవుం (తి
ప్యతుండు; ఒడైప్తూడి [గ్రామమునను కోర ణము. ఇతేయ వాయుపురాణము
లోనికాంతభాగమును మాత్రమే 'తెంగ్రంచినట్టు కనబడుచున్నది. *ఈత
కవిత్వమునం దక-డక్క_డం నొన్ని వోషములున్నను మొ త్తముమిాంద
కవిత్వము రసనంతముగా నేయున్నది. వాయుపఫురాణమునుండి కొన్ని
పద్యముల సిందుదడాహరించు చున్నా ను__
రీ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
మ. కరకొబ్భారితమై ఘనాఘనబృ్బహద్దర్లారవో వేత మె
న ర విద్యుల్ల ట్రై కాతత్మిప బలమె వాసో ఎతీ పూస టం
ధుర మై సర్వదిశా భి ఛాగములు నసో కాంబు ఫూర్జంబుగా (
గురిసె న్వర్హము నసిడసజ్ఞవజము స ంమోభింప భీమంబుగన్‌_ఆ.౧
ఉ. పొంగినవేక్కచే నతం డప్తూర్యముగా విహరించుచుండి యా
వంగటం గాంచె దివ్వసరనీరహశోభితమ త్తభ్భంగ ను
త్త ౦గతరంగల ద్రోయఫరివ్రోప, నిర బలాకచకచ
(కాంగ నభంగగంగ వికటాగత సరయమిసంగ 'నెంతయున్‌._ఆ. ౨
మ, కడుదూరంబువన నుండి మేను వజయకంగాల శాదముల్‌ తొటటిల న్‌
వడచేం జిక్కి. హరీ యటంచును న్న ద్వార ౦బు€ చేరంగ నే
నిడంగా6 బంచిఖి నీర సొన్న మత డున్‌ కపూయంబుగా. జూడ ే
రుడ్తిచెం దత్య్మ_లుషంబు వేయుకతనన్‌ ఘోరాటనీభూములక౯.ఆ. 3
మ, మునిసంఖ్రుంబులు _మొక్క-6 డామరలు సమో్మోదంబున న్నిక్క-. గో
కనికాయంబుల కింపు లక్క6 గుముడొన్యుబుల్‌ రుచ్చు బ్రకళూ నో
ర్వనిగర్యంబులు. చూలి జూలిలయుడి జీనంజీనముల్‌ సుకం దూ
ర్పున మారాంకుడు గానిపించె భువనంబుల్‌ రంజిలం జేయుచున్‌-ఆ౪ీ
ఉ. ౦ నుండ నీవ దుఖపడ నేటికి. గానిక మూవి చేయుని
స్తర్రదతపంబు మాన్చుటకు శక్యము 'గాదననేల ధీరత౯
రుందమతి న్చుఖంపుము నిళూఢిగ నేనిదె చక్కం చేసెదన్‌
జం్యదము ఖ్రవిలోకనసుసంగతిం జొక్క్ళూాది యె టి వొారలున్‌_ ఆ. ౫
ఈ కవి కాకమానికులజుండె న (చాహ్బుణుండుు క్షౌం డిన్వస
నోత్రుండు; రామలింగ భట్టుప్యుతుండు.. ఇతయ. పాంచాలిఫరిణయము,
రాజనాహనవిజయము అను ెంకు [వబంధములను రచియించెను.
రాడవాహనవిజయములోని యిీకింది పద్యమునుబట్టి యీ కవి యింటి
వేరు "ెన్నావారసి తెపలియనచ్చుచున్న ది___
నీ సుణధన్యుగాండిన్యగోత్రువాప స్తంబస్య్రుని వెలనాంటికు భచరిత్రుం
గాకవమూసీమహా[గామాబమ్మితు. 'బెన్నాకలకాల్ల తారాక్షళత్రు
సరసవిద్వత్క_వి నార్యభామువి రామబుధసంభవునకు. (బవోధసుధికిం
బౌత్రుని, బినరామభస్ర్యాగజన్నుండై తనరు (శ్రీరామలింగనకుం దిన్ను
నూంబికకుల బ్యుతుం సూర ననారాయణద్వ
మైకసహజన్ను నుభయళి"సాకవిత్వ
తత్వనిధి నన్ను మూ ర్రిలిద్వత్క_వీందు
హగ మునం జూచి యిఖ్లని యానక్తిచ్చె.
ఇతండు తనగ్గంథములను నరాంకితముల. జేయక రాజవాహన
విజయమును. బీ వేంకచుశ్వరుల కున్ను. 'పాంఛాలీపరిణయమును (రంగ
పతికిన్మి అర్చించినందునం గృతిపతులను బట్టి కవికాలమును. నిర్ణయిం
చుట కాధారములేదు, ఇతర గనిసుకిలో నె నను 'వాంవాలీపరిణభయ
మునం౦ దెిత6 డితరాం [(ధ్రకవులను. 'జీరుకొనక తనముతాతయు. తకాతయు
నె నగామపండితుని ప్రబోధపండితుని నూత మోపద నమునందు వేరులు
"వకతి నుతించియున్నా య-- గ
చ, ప్రబలమతి న్నుతింతు. 'ఒకిభాకృతి భావిత భార ఖీనులక్‌
గబఅతసర్వదర్శ నలం గావ్వచ ముత్య్భ్చతికాలళి డాసుల౯
నివిడతపోవిలాసులం దృణీకృత వాదులం గాకమూని రా
మబుధివిధున్‌ (బబోధసుఫి మతక్ప్రాపితామహుని౯ వితామహుకా,
10 ఆంధధ్రకవుల చరిత్రము
రాజవావహానవిజయమునందు విరినిగాకో యీాపద్యమునందు( గవి
(తయమునగూడం బేర్కొని యున్నాండు._ స్త
ఉ (శ్రీరఘు రామ కావ్యకృతశి పధిష్టోం బరాశ రాత్మజు౯-
భారవిం గాళిడాసు శివభ్శోధు మురారి మయూరు బిల్హణు౯ా
జోరుని మల్గ అాదిసురసూ కి కప్‌రదుల, గొల్చి యెంచెదన్‌
భారతక_ర్హ్భతాచణుల నన్నయ: దిక్క-న నెజ్టనార్యుని౯.
ఇత డన్యకవుల నె వ్వరిసాగొసి యాడక వోయినను నసుచర్శిత్రక్ష ర్త
మైన బట్టుమూ రికి. దరువాతివాల డయినందుకు సంబేహూముబేదు,
వసుచరిత్రక ర్త మూర్తి యన్నమాట వినబకంగానే మూర్తి నరస
భూ వాలీ యక రగాని వసుచరి (తే ప్ర ర్త కార డనియ్హు ఉభయ్మగ ర ఖ్‌ న్తలు
బట్టువంశజులయి 'యీకకాలవా. రగుటచే. బూర్వ కాలము మండియుం
ఒండితపొముర సాధారణముగా వసుచర్శిత కారుడు బట్టుమూ రి యన్న
(భమ యంధ పరంపరగా వచ్చుచున్నదనియు, కొందటజు చెప్పవతురు.
ఒక్కకాలమునం దిద్దజు కవులుండి వారిలో నొక్కంయ సుద్రనిద్దుడంను
"రెండవవా' డ్యపసిద్ధు (డును నయినప్పుడు స్ముపసిద్దుని వే రడలిపోయి
య్యప్రసిద్ధుని వేరు "పె కివచ్చుట యొన్నండును సంభవింపనేరదుగాన్క అధిక
(పసిద్ధుం డయిన రామరాజభూవణునిపే రడుగంటి యాతని [గంథ
క_ర్తృత్యము బట్టుమూ ర్రిమోందం బడెననుట యుక్తియు కముకాదు,
ఒక వేళ (భమకలిగెకు పతీమును నరసభూపాలియక గ రామరాజ
భూమణుండని కలుగవలెను, అ(ప్రస్తుతమైన యాయంశము నటుండని చ్చి
కార్యాంశమున క న త్రము, అ నేకు లీకవిని బటుమూ రినిగా భమించి
యితని 'పొంవాలీపరిణయములోని యిీకిందిపద్యమును--
గ్‌, అల్ల సానినావియట్లీ క్‌ ఒగిసాంపు |! ముక్కుుప్‌ మ్మ వ్‌ ర్యు ముద్దుంబలు ర్య
చాండురంగసుకవి పద్యంబుహరువును గాకమానిరాయ నీకె కలడు,
కాకమానీమూ ర్తి 11
బట్టుమూూ ర్షినిగూర్చి రామకృష్ణకవి పలికినట్టు చెప్పుచున్నారు.
ఇది నామసామ్యుము కుబ్ట). కలిగిన (భమగాని "వేజుకాదు. మజీయు
సీపద్య మునుబట్టి యూకవి "తెనాలి రామకృమ్ణునికాలమునకుం దరువాతి
వాండనుట స్పష్టమగుచున్నది. పయిపద నైములో (బీర ౧గేగుండు తన
కవిత్వము నుగూర్చి యట్లు పలికినట్లు 'చెష్పుకానుటయే కాకి రాజనావొన
విజయములో సరస్వతిని (పాక్థించునప్పుడుకూడ నిట్లు చెప్పియున్నాండు.
ఉ. 'వోరు నలంకక్రి మూవీహృతిసాంపు మయూరునిసౌకుమార్యమున్‌
భారవికాంతిసంపదయి వాణుగుణాఖ్యతర వ్రయోగ మా
చారి మురారికోమల పదంబు ప్రసాదముం గల్పువట్లుగా
భారత్‌ యిచ్చుంగాతం బతిభారతి మత్క్బృతికిం జమత్క్యుతిన్‌,
ఈతన్ని కవిత్వమునం దీకవి పొగడుకొన్నంత యాధిక్యము. లేక
పోయినను రసవంతమయి సలక్షణమయి యమకాది శళ్టార్దాలం కొర్ర
యు క్రిమయి కవితారచన యనర్గళధారగా [శ్రనహించుచున్నది, (గ్రంథ
ములం దన్య దెళ ఖ్రపదములును ప్లూ ర్వలాత్న ణక సమ్ముతములుకాని 1సయో
గములును గొన్నియందందుం.. గానలు దుచున్నవి, కవి ౧౬౭౦వ
సంవత్సర్యపాంతముల యందుండి యుండియుండును. కాకవమూని మూరి
బహుళాశ్వచరిత్రములోనిదని శ్లాన్నిపద్యములు రంగరాట్బందమునం
దును. సర్వలతీణ సారసంగ్రహముశందును ఉదాహరింపంబుడియున్న వి
కాని యితండు రచియించిన బవూుుళా ళచరి (త ము నాకు లఖింపళలేవు,
ఈనుార్షికవి రాజవాహానవిజయములో చంద్రగిరి హనుమంతుని స్తుకించి
యుంకుటచేత నీతిని వానస్థాన మెన కాకమాని[గామము చ ౦(వ్షగి3
సమిపమున నుండియు౨డును. కవిత్వరీతిని జెలుపుట కీతని (గంథముల
నుండి కొన్ని పద్యముల నుదాహారించుచున్నాను___
12 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
రాజవాహన విజయము.
భా ఛాటిఘోట ఖుర్మాగని రలితగో తాధూళి కాగంధ వరా
రాటో పా తిపరిస్సురత (-వనస ర్వాళావఘా సిక కుళూా
ఘాటచ్యాయదరాగ శాటిశస మా ఖ్యావ్‌ క మ్మష్మక మా
త్యాటీకాహితరాజహంసుం డగు నాహా రాజహంస్తుం డిల౯-ఆ. ౧.
ఉ. మాసఫ్తమొక్క_నిక్కునకు మిక్కిలి కొల్క_రివాన కుంతలా
ఛీసుర పాలనీలముణివీలక గొన్నునుసా న విభవ
(శీ సరనీరుహూంబు మదసింధుర స్వప్రసవంబు సూనజబా
కాసతపఃఫలం బపుడు యౌవన మన్చిం గుమారమౌాఫికి౯-ఆ, ౨
శా, పూవుందోంటట యొయారి చేరి బలికంపుంజందురాతి న్నెలం
బూవుంచేనియ సోనవాన చొతుకు ల్బోనైచు గొజ్జాగిపూ
వై వాటు ల్లలడాసనంపుంగని వల్‌ పన్నీటి మున్నీటి బల్‌
(తోవం గట్టినపచ్చమెట్టికలపై దోడ్డొడం గ్రీడింపంగళ.__ఆ, 3,
ఉ. తాలిమిదూలి తూలి చెలి దర్చకుం డష్పుడె వంచుతమ్మివూ
వాలికతూవాొ (కొంజెమటవానకు6 గారణ మైన నిద్దపుం
నోలమెబుంగొ యాననచకోరహి తాగతరశ్మి యూర యో
లోలవ్చుగావీ, 'నాపయిల దళుక్కునం జూచినవదూాపు బాపులే, అ-ళ
మ. కటకంబు ల్లలయుత్క-టద్విపఘుటల్‌ ఘంటాపథ్యప్రస్క్ఫుట
త్కుటకంబు లొ ర యంగ6 జక్కంజన వాద్యధ్వాన న్ర్త్‌కా మహా
కటకంబుల్‌ 'పతివాద మిన. విభవోత్క_ంఠన్‌ దిళాభూమిభ్యా
త్య్హ్టకంబు ల్ల రాజు చేరర జనియెం ద న్బంది నాళిందమున్‌. ఆ, ౫.
పాంచాలీపరిణయము,
ఉ. వయు౯ గలోరమార్షణము లివ్వలి కవ్వలి కది దూయంగా
(చేయు ధరాస్థలిన్‌ సవబిడివెంటనె 'గాంగరుకంబు. లేవంగాం
చేయును. నుగుళూలయములు వెటునుజటునునొటి పిటుగా
౧. వ వ ర్‌.
సాయనలాయనపభవుం డాయన యావనగర్యన ధవన్‌, అఆ, ౧,
ఉ. ఎంతటైవన్నె6 వెచ్చ గుజ్తిమ్ససి యితంకు, ద్విజన్మజాటిక్‌౯
వింత యటంచు రాజుల గణింపక తిట్టుచు గేలి గొట్టుచున్‌
గంతులు వె చుచుం దలకుల గటినవం 7గవె చి వభటుచుళా
సొంతులురాయంలగోయ నుచుంహాంత లుపెట్టి గామ్యుభూసురుల్‌, అ-_౨
ఉ, ముందఅం గాంచె దిగ్రమణముఖ్యుండు వారుణ వేషభ్రాపణు౯
మంధర కంధరాకనక్ష మందిరము ధ్య వితర్హ్యమంద వ్‌
రందరనీలకందరధుకం ధ సింధు3 నె రివీఠవా
సేందుకళాకలాపు హృదయిశ్వరిత్రోడుత నెత్తమాడలగక, ఆ, ౩3,
శా, నీకేవచ్చు సువాలయుకొ ధనళ మింట యల్లొ సేళ్తు గా
ర్రీక్రలా నోము ల చు. నింటికడ నేరీతి స్యబ్బంభి ౦తువే
వాన్‌ విచ్చట నంచు నిద్దణువతు ల్వాఫ్వోపవాక్యంబులన్‌
గాక? ముంధలపటకుం దొడల్‌ రాక ల్యాణ పది సపిన్‌. ఆ, ఈ,
సా ఆ (డుంగాన్ను ను గంటకన్న సక్స గెడా తౌెటయు మేలు నూ
జేండు ల్పెచిను గూంయయ. నేవి సతమా రకావియ్యము లో్కనలిన్‌
గాండంబల్కిానం చావలానలసెంగా: కాజగానిత్యట్టాడి కల్‌
నేం డీఠరడియుం దల్తివంగడముకాకి పంచుకోనాయెంగా, ఆ, ౫
4. కొమశ్వరకవి
ఇతండు సత్యభామాసాంత్యనమను నాలుగా శార్థసముల
భృంగార్మ్యపబంథధమును రచియించ్సి మధురనాయకు( జైన ముద్షలగరి
నృృవాలున కంకితమువేసెన, ఈవముధుర (శ్రీకృష్ణుని బన్సస్థల మయిన
మధురాపురముగాక పాండ్యమండలమునకు రాజధానియైన దశ్నీణ
ముభుర మొన ట్లక్రిందిపద్యమువలనం 'దెలిసిళానవ చ్చును.___
క, లవణలవీతకవులా ఏక్ష.4పుంఖానుపుంఖవిభనో న్మేషూ
నుక్షణతతవిశ్రుతియై దమీణమధురాపురంబు తనరు ధరిత్రి౯,
కృప్వ దెవరాయని యనంతరము చెలుయసు నాయ'సలు పొండ్వ
మండలమును జరకాలము వాలించిరి, ఈకవి యాకాలమునంను మధురా
ఫురమును 'బాలించు చున్న ముద్దళగరిరాజు సభలోల గూరుచుండి తన్నుయ
గూర్చి యిట్లు ఇలికిం ట పద్యములలో జెప్పినాలడు-_._
వా, ఆరీతిన్‌ సభ ముస్లులళ్లరిధ రాధ్యశ్రుండు కొట్వుండ తా
హే రాళంబుగ నయ్యెడ న్నడుచుసాహిత్య పసంగంబు గం
ఫీరప్రాఢిము వించు న న్చిలిచి నెర్మిం బల్కె వీశాకన
చారీహణినునర్హ కంక ౧ రుణ త్క_రానుకారో కులకా,
చ, అనునుగ రుక్తిణీ వరిణయాబును ముకహావగరోంచి యార్యులా"
నన దసియించినాను మము న్యాతిముంబుగ నవ్యకాన్స మిం
సున రచియింపుమో సాగనసుపోండివా వజయ సత్య ఫామసాం
త్వనమును గప్వురంఫపుందలువం గెలువం ద్రిరుకామసత్క_వీ.
క శాకులనలె సింటింటను [| గాకవు లున్నారు ఆాంసకె నడి భువిలో
న్రీశామ నీశె తగురా 1 'మకడ నుషివాలు నీరు నేర్పలుపంగన్‌,
క, నభాష నైనం గృతిపతి శ భనముఖ వెందు నీషనసూ కులవలనళ౯ా
న ర్చ మస గౌ ! రిభవకరుగానివేశ నీకామెశా,
కొమెశ్వర కవి 15
ఈ .వు! గళగరి తన సవతియన్నగారయిన వెక్టటనాభుండు (స
లోలుండయి రాజ్య భార మును తమ్మునిమోందం బె తంజూన్తూకిలో
నున్న కాలములో యువరాజుగా రాజ్యముచేసెన, చొక్కనాథులప
[కసుశనక్‌ము ౧౬౬౦ వ సంవత్నరము మొదలుకొని ౧౯౬౮-౨౨ న నంన
తరము వజ్తకును రాజ్య ము వేసను, కనీ యూ ముద్దళగగి సే రాజునుగ్గా
వరిఠరవినన్తు ఆతఏీ వర నలోగుల అనూ క్రింది ప ద్యమునుబట్టి యన్న
యుండగానే యతరకు రాజ్య భారము వహా ంచినట్టు స్పష్రమగుచున్నదె--
ఉ, అన్నయు దమ్ము లీకరణి నందటు నొదికయె యశోరమల్‌
ఇచిన్ను 'వ హార రాముక్ష్స్రృుపచేయ దను జెందినరాజ్వసంప వ
భ్యూన్న తభాాగ భ్‌ గ్యుండ్‌యి యుర్విని నర్వనృ పాల$ త్రి
న్న్న కు . ను . ణ్‌. కు త న న - వ. బి వ! చా శ డో
నెన్నిక కెక్కె. ముద్దళగ రంద్రుంయ తాను మహణోన్న తస్థిసి౯ా,
ఈఈ ముద్ద గరి ౧౬౭౯౪ న సంవత్ప్సర్శపాంతమునం: దానే రాజ్యము
నాగ మించుకొని సంవత్ప్చర కాలము స్వత ఇతముగాం డనవేవనే పాలనను
వేసెను గాని యింతలో వొక్కనాధుండు. వచ్చి చేసము మరల స్వాస
నము వేసీఫొనెను,. చొక్కనాష్రు(డును, ముద్తళగరియు, మజీముగుగును
౧౬.౩౩ వ సంవత్చిరము మొదలుకిని ౧౬౫” వ సంవక్పరమునఅకును
'రాజ్యముచేని (చసీద్ది కెక్కిన తిరుములనాయకుసి ఫొవమాళ్ళు ఎ ర్తిందుం
"చెలుపలబడిన చర్షిత్రమునుబట్టి కవి యీ (గ్రంథమును ౧౯౬౭౫ న సంవ
తర (పాంతమునందు. రచియించినట్టు తెవియవచ్చుచున్నదిః కకండు
రుక్సిణీపరిణయమును గూడ రచియించినట్టు చెప్పంబడినదిగాని యీపు స్త
నము నాకు లభింప్రవేదు. *ోదడ్నీణసించాస వాధ్యత్ష. తిరుములక్షమూాకారిన
కరుణాకటాత్‌ లవ్నీత స్వచ్చముకాగుళుచ్చసితచ్భత చామరకళా చికా
కనకాందవోలికా విరావోపవారీో్‌ యని యాఫా సనొంత గద్యమున( "జెప్పు
కొని యుండుటచేతం. గని తిరుమలనాయక్రుని కాలముకందు నహీత
ముండి ౧కనర న సంవనే ఎర వాంతి ముల నుండి శొవి గ్యమునందు( (సిద
[16 ఆంధకవుల చరిత్రము
నొందియుండును, ఈ గధ్యమునం'దే యితండు “శ్రీకాళహస్తీశ్వర చర
గారవింద మిళిందాయవమాన జ్తానపసూ నాంపికా కృపాలంబ విదృంభ
మాణ సారసారస్వత సుధాతరంగ” యని ఇెప్పుకొనుటచే నితడు కాళ
వా స్తినివాసుండయి. మధురనాయక్షుల యాదరమునలన మధురసంస్థాన
మును చేరినట్టు కనబడుచున్నది. విజయవిలొసమునలెనే యిదియు శుద్ద
[దవిడదెశమునందు6 జేయంబడిన (ప్రబంధము, ఇవిగాక యణజఅవబేశము
నందుల జేయంబడిన వెను౦సకావ్యము లింకను 'బెక్కులు గలవు, బోవల్ల
వాదన ధురీణ వర్ణగీతొది గాంధర్వస్యరనవీనకల్పవా[వవీ య నియు
గద్యమునందు కవి (వాసికొన్నాండు. అందుచేత నితడు సాహి త్రము
నందు మాత్రమే కాక సంగీతమునందును (బపీణుండని విశదమగుచున్న ది.
ఈ కవి యింటి వేరు లెంగనముఖవారు ; తండివేరు నాగనావాశ్యుండు ;
చల్లి ₹రు కావూ త్వం బ, ఈతని కవి త్ర సము వెథధమ గ నదె, సత్యభామా
నాంత్యనమునుండి కొన్ని పద్వముల నిందు దాహరించుచున్నాను,___
ఉ. ఆపురమందుం 7౦పుజగియందపుంగోట పయోధి కన్యకు వ
(పయి తిమ్మిహోలికను భాసిలెం గొమ్మలు జే లట్టు చా
స్‌ పర లగ్గం దతంతరగ్గళ ఘషవమా క్‌ లీల నవి
చచీష్ట 'నున్‌కర మ్ము 'ఆగసెన్‌ హారి "సేసలు చల్తు కవ రన్‌
డ్‌, "'తావులవెంబడీం గ౧దల తార్కొ_ నెం 'ే(టులు "వంటిజేక గాల?
ఫఘూవులసోనన్లో మిగసలల బొల్బెను గల్బకర్నుపససూనవమా
ధ్వవిసరంబు నావెనుక వీచెను ఒల్లసి కమ్ముతెమ్మురల్‌___ఆఅ, _౨
ఉ. చూడక మూ చినట్లు తమి సోలుచు సాక్కుచు మూహ ముంచి మా
టాడక యాాణినట్టు కలయం గమకించి మడిం గణించి వూ
వేడియతోడిలోక మయి చఛింటిలి కార న్స్‌ము సంచ కుంకుటల్‌
పొడియె 'తెలువూ యవితవాండన కాళియమోళి తాంనవా_ఆ,౨
[౧] కామేశ్వర కవి [7
శా. భాసిల్తై న్నిజసోదలేందుకుభగం ఛ్రావకయావీమణో
రా గ ళ్‌ జల మ జ న్న న్య . పన న.
ల్ల సోరారముకుందదాగ క ్రతిలిలాస న్రసారస్యభృ్ళం
గీసంగీత్తతర ంగితాబ్బరు చిఛభాంీజూతరంనోల స
త్కా-నా రాస్ట్రతరంగజూలము. శరత్కాలం బవేలంబుగకా __ఆ, ఈ
పత్యడు "శపధర్శములను బవ్యశావ్యముకుగా రచియించి 'పెట్లా
మ్రురస సానా ఖశ్వరుండయిన నత్చావా యతిమ్మువృపాలునీ కంకీతము వొన్చను,
ఇతం 'డాజు వేలనియోగి శ్రాహ్మణుంయు. ఈతని తండడివేము వేంటామా
శ్యుంయ. ఇతయ ౧౬౦౦ న స్రంవత్చర్శపాంతముల యం సనుండినవాండు,
ఈకృతిపతిసిగూర్చియు కృతిక రృనుగూర్చియు.. నేనుంగు లక్ర్య్ణణపిని చ!
(త్రమునంద్వుం. గొంత తెలుపండి యున్నది, ఇతనిది సలషణపుయిన
మంచికవిత్య్వము, ఈతని "నే పధనగ్శములనుండి "రంకు పద్యము బిందుం
౫ కొనయటకుచున్న వి
ఇ, మాయావ్మివ్రుల కాది్విజుండు కడి7న్‌ బాదాం బుజద్వంద్వ ముల్‌
చేయారం గునుమవూాశతాదులను బూజంవెం గ్మాతము లై్యెచెన
హాయాపాత్రములందు నన్నము లిషన్‌ నారంభుం జానంతలో
నాయిందుంకు గృహస్తుజూచిపలి కళా సానే పపూర్యంబుగ౯, అం౧
న నే న
ర్‌ కాలినయివ్ప గుండ ముఖగ హా సర భాగములందుం (గుక్కుచు౯
“సోలుపు ₹ర్పడ నె [చుం గుసూదులం (గుచ్చుచుం ద్రలల్‌
నేలకుం జేర్చి పాదములు నింగీకి నెత్తువముం "బెక్కుజూడలన్‌
గాల భటు ల్వెతిల్లుకుపంగాం బడియుండుదు రంతమాోందటకా ఆ, ౩వ,
6. నూతనకవిసూరన్న
ఈకప్‌ సకలజనాభిరామ మను నామూ౦తరముగల . ధనాభీ రావు
మను మూడాశ్వాసముల పద్య కావ్యమును రచించెను. ఇతండు నియోగి
వాహ్మూణుండుు. ఆప స్తంబసూ(ుండు; కాళ్వపగో త్రంండు; తిష్పయా
దూత్యపుత్రుండు. రపి తన్ను(గూర్చి యిట్లు చెప్పుక నుచున్నా6డు._--
సివి స్తవెభ వాప సంబస్తూ తుండ. గాశ్యపగో్యత విఖ్యాత యశుండ
ఘనతననంతసే మని మల్ల చూ మాత్యపాత్రుంయం దిపష్పయ[పభుసుతుండం
జార్వకీశు భగర్భ పాధోని ధానసంఛా నేశ చిత్తుండ మానధ్ధనుడ
సత్కావ్యపారీణ సార స్వసంలజ్బపిన్తార మతి గలవిమలయశనుండ
భ్మదనై భవ్యలీవ్‌రభ్ళ దల జనితవాతుర్యకా వ్యలతుణవిచిత్ర
విపులవాచాసమ్మగ సంవిద్ధమతిని!సూరనా మాత్య నామక సుకవివరుండ,
కవీ తన్మగంధమున (వాసికాన్న" యింది పద్యమునుబట్ర తాను
నిక్క_న సోమయాజి సంతతివాండనని చెప్పుకోందలంచినట్టు కనుపట్టు
చున్నది
చ, అనువుగ భారతాంబుసిథి యవ్వలికఏ చెగ నెట్టి యందులో
ఫఘనకవి తామృతంబు చవి గాంచిన తిక్కన సోమయాజివా
వనతర్న మైనయట్టికులవర్ధను మహి మరుగల్లు' నా
తనకని' సూరనా ర్యుండను ధర్నగుణాం చిత పాలనియుండక-
ఈకనవి తన కావ్యమును దావమోరామ భీమేశ్వరుని శంశీతము
చవేయుటచేత నితండు గోదావరీ మండలములోనివా, డయినట్టు కనంబడు
చున్నాడు. ఈత్క డేకాలపువా,డో తెలియరాలేవమగాని పూర్యకవులను
మధ్యకవులను మాత్రము స్తుతించి చిమ్ముపూడి యమ లేశ్వరుని._
చ. అలిఘులి శోబ్బకాసనపదాంకితుం దిక్క నసోమయాజి సి
గృలమతి శంభూడాసు బుధసన్నుతు నాచనసోమనార్యు, జె
నూతనకవి నూరన్న 15:
న్నలరిన -చిమ్ముఫూడి యమరాధిపు భాస్కరు రంగనా మనిం
దలంతు నపూర్వదివకవి తామవానీయసమ[గ చిత్తులన్‌
అసి. కవిసుతిలో ( 'జీరక్కొనియుుండుట చేతను, , ఇంత వుంది పూగ్య
కవులను. జేవ్పి మధ్యకవులలో నొక్క-నిని జెప్పకపోవ్రటచేతేన్కు ఇలైండు
మధ్యకవులలో (€ జేగదనవాంజేషరా. యుని సంజేహ ము కలుగు చున్నది,
అయినను స్వతన్మతమునై న యితరాధారములు లేక మ ్యకవు లను
'బేక్కానక పోయినంతమా(త్రమున నితయ మ ధ్వక వి యని నిశ్చయించు
టకు వలనుపడదు.. కాని యుతం డిరళ్నూజుపంవత్పరముల '(క్రిందటివా(
థనాభిరామము కథ కొంతవజకు మనోహరముగా నున్నది. ఇం(ద్రసళ్లా
మందిరమునందు మన్మశువికిని కజేరునికని రూప 'మెక్కువ యస్తయు
థవ మక్కువ యని యు వివాదము సంభవిిచి వారితగవు మూ టలణో
చ. తరమిడి యిన్నినూటలు వృథాపసిలేకు, సమ స్తనై భవ”
నిరుపమమాపసంపదయు. నేరుపుం జూపుము "నేను వచ్చి రూ
పుకవర కీమం జూపెదను భూరిధనంబున 'నావుహ. త్త సముక్‌.
అని కుబేరుండు మన్మథునిజూ చి, 6వూటలవోం (బ యూజనము
"లేదు, మవ మి ద ఆమను భూ మిమోాంచ దాజతౌైరామములో ౮ బుట్షు
దము. అక్కడ నీవు మొట్టమొదట నీసౌందర్యమును 'నేర్పునుజూప్తుము.
తరువాత నేను వచ్చి నాధనమహిమను జూపెనను, అఘ్హాకు మశయి ద
జిలో నెవ్వరు బలవ ల్తికులో తేటపడి రూపమహిమ యెప్ట్ర వయినదియు
ధనమహీవు మొ క్యూవై నది యు. నెల్తిడియగు నీ అవ పలుకలూ
మున్న ఫం 'జాతని యాహ్వోన మంగ కరిం బి ఫూర్వ కాలమునుండియు "పశ ్గ్‌
లవ (టబ సిద్ధము యినీ నసజాతు.వా ఓర కుం బోయి యందుల దన్న రూపనిసేష
ప( “ ఆంధధకవుల చరిత్రము
మును జూపలూ. నాట్యమునకయి ఫమేశ్య్వరస్య్వామి యాలయమునరకు6
బోయిన నుగుణావవి యను పణ్యయువతి రయగాతసెని గాంచి కామించి
యింటికిలబోయి యాతనిం దనయింటికి. దోడి తెమ్మని తస చెలిక్ష వను
వేండుకోంగా నావయస్య--
ఉ. అక్క_.ట వాసివన్నె గలయట్రకులంబున6 బుట్రి రూపుచే
సకు్య_డు భాగ్యసంపదల వెన్నిక కెక్కానదాన పింతలో
'నెక్కడవా ని! న్వలచి తెయ్యదొ వానికులంబు వీన్న వా
రొక్క_ట నవ్వే విశువ్రు ముత్పలలోచన సీకు మొె-దకా,
ఉ. నిచ్చలు నిండి వల్ల భులు నీకడ గానంగ లెక కానుకల్‌
లెచ్చి తమంత. (గ౦దుకొసి "లేకుంవ మోసల6ం గాచుచుగండడయలా.
జెచ్చెరవారలళొ ఘనము చేయక్‌ డొయక యూరకున్న చో
నొాచ్చెముకా చె నీకును బయోరుహలోచన యిష్పురంబునకొ,
చ, కలికితనంబుమోజంగ వికారముతోడ మనోజశేలి ని
చ్చలు. దమకంబుపుట్టి విటసంసఘుము తెచ్చియొసంగునీమహళోే
జ పలమణభఘా ప ణాదిఘనవస్తువు లొందుట కరిగాక అా
వలచుట సంతమా ధరణి వారవధూవముణికిం దలోదరీ.
అసి యపారధనము నిచ్చెడు విటు లశేకు లుండంగా ధనమియ్య
జాలని [క్రొ త్తవానిసి శేవలరూప్రసంపదను జూచి వలచుట వారకాంతక్సు
ధర్మముకాదసి బుద్లి చచేప్పియు6€ గార్యము గానక తుదకు మన్మనుసి
దానియింటికి( చెచ్చి యప్పగించెను. సుసుణవతియు మన్న నుండును
గొోంతకాల మోా(పఫప్రకారమఃగా సుఖ మనుభవింపుచుండంగ్మా కుబెరుండు
యోగి వేషమునవచ్చి ఛి మేశ్య్వరన్యామి యాలయమున( జేరి యచ్చటికి
వచ్చెడు వేశ్యల కెల్లను ధనమును చీరలును కాలంగా నొసగసాలౌను,
అంత సుగసణవతి తేల్త యు పొగ వా€ డచ్చటికిం బోయి యాత. డచ్చిన
థనకనకాంజబంనములను వెచ్చి కూంతునకుల జూవీ వోధించి మళతివిజిచి
నూతనకవి సూరన్న 7
రూజవంతు( డయిన మారుప విడనాడి వితవంతుః:చెన కుషరునిం
గూడున ట్లాగుణవతి నొడయంబతిచెను.. అంతట మన్నం దోడె
పోయి. చేవాలయమువచేరి టే సర న్యమ్‌ని (వా ర్‌ం షంగా సతు నానా.
త్యోరించి. ఊమొకప్పుడు ధనమును మజొక పడు చూపవబను విజయము
నొందినను మొ తముమాంద ధపహసొంద ర్యములు. 'గెండును సమాన ములే
యసి గెలియంబపికి వారిరువురిపి సమాధానపత్రేచి వాదీ సాననములకు
వారిసి బంవివేసను. ఈపు సకము చిన్నచే యయిశ*ను, కవిత్వము
హృద్యముగానే యున్నది. _౭లిని జూపుటకై. ధనాభిరామమునుండి
"రెండు పద్నుముల సిం దుదాహరించు చున్నాను,
చ, మదనునిగాల దలందు. రిల మానిను, లల ను సత్క్మ ఏళ్వ రుల్‌
షదపడి కరుం డితండని (వసుత చయుదు రాత్మ ోమ్టలన్‌
చ్‌ పు
మదవదరాతినరములు మానుగ6 గవ్వడి యం్రు భూజనుల్‌
నుది దిననాధు. డంద్రుర్కు సమస్తము (ద్రవ్యముఖంబు మాచినన్‌ ,ఆ'౧
ద్యములనై్న పుణి సొంపుమిోంగం గళాస్తానాంగతం్యతంబులన్‌
సుమనస్సూ రిమనోజకళి విటులం బొక్క పలా నేర్చు ఏ
భ్‌ మసౌంనర్య ముల స్సృవాంచా సర-చెఘున్‌: లేరు నాప్తుగ రన్‌, అఈ,వం
స్తం గ తగగ"
. పాళ్ళు
ట్‌ [1 న స్త్‌ శ.
భె (1౧41 షా
ఈ1గ్‌ 0 గంమ స్‌ పసం] )
చై" న్‌జ్స [14నే నం.
7. సముఖ వెంకటకృష్ణప్పనాయకుండు
ఈకని యహల్యాసం్యకందన మను మూడాశ్వాసముల (ప్రబంధ,
మును రచించెను, కఇృతేండు ళూద్రకుల జుండు; సముఖ మానొవనాయకుని
తనుజు(ండు, 6 శమ త్చ్బాండ్యు మండలాథిశ్వర విజయరంగచవొక్కనాథ
మహీంనాధ కరుణాశటాత్‌ సంపాదిత గజతురంగమాువోళికా చృతే
వామరవిజయ దోహళకాహళభూరెభీరి బిరుదధ్వడజ్యవముఖ సిఖలసంప
త్వారంపరీస మేత 33 అని యూళ్యానాంత గద్యమునందం జెపుకొనుట
చేత కవి మధుఠాధినాథఘుం డయినవిజయరంగ చొక్క న'ధునికాలములో
నున్నవా6 చసుట స్పష్టము. ఈసీజయరంగ చొక్క నాధుడు [క్రీస్తు
శకము ౧౭౦౪ వ సంవత్సరము మొదలుకొని ౧౭౬౫౧ వ సంవత్సరము
వజకును పాండ్యమండలా ఫశ్వరుండుగా నుండెను, కాంబట్రి కవియు
౧౭౦౦౦ సంవశ్చర(పాంతములనుండిే యున్నవాం౫, ఇతంకయ జె మిసిభారతె
మును వచనకావ్యమునుగా ర చించినట్లహల్యానిర్మకందిన ములోస'
య్యూకింది పద్యమువలన 'చఊలియవచ్చు చున్నది.
గ్‌ సముఖమి వావీనృపగర్భవిమలజలధి
చర్మద్ర వేంకటకృ సప్వైరద్ర శ ర్యనసాం్టద
మునుపు జె మిసిభారత మనఘు వచన
కాన్య మొనరిం చినట్టి సత్య_ివికానె;
ఈ కాలమునం'దె మంచికవులచేత హటుంగున వచన కావ్యము
లారంభింపంబడినట్టు 'వినంబడుచున్నవికాసి మూ నచన *ావ్యము ల్‌ప్తువు
కానరావు. తారాశళాంకమును రచించిన శేషము వేంకటపతి యీకవి
“కాలమునం దుండినవాండు, కవితాను “పురో పహాతభ్భృ తక్యామాత్య
సామాజిగ బంధ్యువర్శంబులు సపెలువంగూరుచుండి యుభయభఖాషహూక పితా
-రీసనూ రి :వేంకట పతి 28
విశే షుందై కనేసము *వేంకటపటిక సం్యదుం --డౌ స్తసభఖుండు గానం వ్పిలి
వింద నవు డతం డక్రింది పద్యమును. 'జెప్కెనంట.___
చ నల నాసత్య -వసంతులం గేలుచుసౌందర్యంబు 'ధై ర్యంబు దో
ర్భృలముళా స్వామిహి తానువృ్ఫ త్రిదయయఃుళ బ్రాఢత్వము స్విద్యయున్‌
వెలయక౯ా బాల్యమున ంచె నీవు ముధురోరీం వా.ఘు 'మెప్పీంపవా
బలిరా చేంకటకృష్ణభూవరభుణీ బాహాపణ్శిగామణే,
అహల్యాసంకందనముల్‌ ని, "రేండుపద్యముల విం చుడాపహరించు
చున్నాన్నూూ
ఉ. బంటుళనంబు .లాడుకొసి ఫాఅగు రావణుచేతిపెట్టునన్‌
గంటికి నీరు (గ్రమ్మం గలంకంబడి పాణెను సీకుతండడి వీ
యిటంను శేదు పౌరుష మొకింతయి బీరములేల. చేకివా
లంటకు 'కోడెకాండ చుజు క్రంటలణగ వెంటనె చెంపగొశ్తైదక్‌, ఆ ౧
ఉ. అతజి నాలతాంగిని మహాేగనా దృవ్‌ని జూచియోసి న్‌
చేకిజలంబ్యు లంట నంకం జెల్లునె 'మయొంతటిజంత నే బలా
రాతినిగూడి తీ విపుడు రాతిరిజామున గావ్రనకొ బలా
రాతిశరీర మందు మని రాజముఖన్‌ సునఖకో శవీంపంగకొ అ, 2.
ఏ. రోసనూరి వెంకటపతి
ఈవి విష్ణుమాయావిలాస మను మూడాశ్వాసముల పద్య
జావ్యమును రచియించి దానిని వేంకటగిరి సంస్థాన భువయిన గేవెలు
గోటి బంగరు, యాచమనాయసి కంకితము వేసెను, ఇతండు నియోగి
చావ్మాణుండు; లింగనా మామ్యుని పొత్రం దు[ు గంగన మం స్స (త్రుంయ;
కాశ్యపనో తుడు. కృతిపతి తండ్రియైన కుమారయాచ భూపాలుయ
శనకు “తిక్కాయబ్వ” యను బిరుదము నిచ్చినట్లు కవి యీపద్యమునం
జెప్పుకొన్నాండు---
ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
మ, నను (శ్రీభూపకిలింగపాద భజన్నానంయళా గుమానేచ భూ
జన పాల్మ్యాగణి తిక్క_్యయజ ర్థాయనుచుం జాబంగల 5 చ్చి (పో
చిన6 ెంపొందినరోసనూరికులునిన్‌ శీవేం కషాఖ్యుం గృహ
ఘనగంభీరశు2ై కదృఫ్టి వెలియంగాం జూచి పల్కెం దగన్‌,
కృతి నాయ నుండ. న బంగరుయాచమనాయండు... కౌరంగచేబు
డిలీ చ కవ రిగానున్న కాలములో. ౧౬౯౫ వ సంవత్సరమునండు
వెళ్తూరిన చాబగు జుల్‌ ఫగారుచే జంపంబడినందున ఈప్పు స్తకము ౧౬౯౦వ
సంవత ఎర(పాంశములయందు రచియిపయిడిన దని చెప్పవచ్చును.
“వేంకటగరి సంస్థాన్మక భువు లనేకలు తెలు(గభాషయం దభిమాూనము
గలవారయి. కవులను (బోత్సాహఫపరిచ తా మునేక్ష 'శ్రుబం ధములకుం
గృవిపతులయిరి. పీరు పద్మనాయకవంశజు లయిననెలమలు, ఈసంస్థాన
మును స్థాపించిన -మూలప్తురుషుండం 1చేతాళవాయం డనుబిరుడ నామము:
గట వవ న్‌ డి , కతండయు చవేయూారి హోలి రెడ్డె పుమూరుంక్రు, ఇతండు తన
అను మూలనాసవేత దనవాలమును దున్నించుచుండలూ నాగటి కున
కొకరాగశాసనము తగలెను, దానిఫ్‌ జదివిమూడళా నంవు “నాగ
భై రవపాలము. అనడి యాచోట తొమ్మిదిలతీలధనము భొస్టాపిత
మయి యు న్నదపయు, నరబలి యి ద్చినపత మున బఫియిచ్చినవానవి
కాధసము. ధక్కననియుు [న్రాయంబడియుండోను, అతం డప్పు జేఘి
చేయుపుకును త్రోంచవివార డయి మయేచనితో నాలోచింపంగా వాండా
స లమునందుల డనయింటివేర నొక (గామము క టి ఎచి తనయి? ట్రమెరు మ
నోత్రముగా "బెట్టుకొస్‌ వంశమునందు బుట్టినపురుముల కెల్లను దనవేరు
"పెట్టుచు వివా హము చేయవలసి వచ్చినష్పుడల ముందుగా దనకులజు
ల లో నక్క సిక్‌ విహహముచేయుచు వచ్చుట కోంగీ కరి ౧చినపతే మున 6
'డాను -బలియగుట కోళ్సకొానెవ నసి మ. జబ ముఖ చెనునె స్రయు
[4] రోసనూరి వేంకటపతి లెస్‌
వాండు శోరిన సనియవుముల కన్నిటికి నొష్తుఫొని యకఫుదే నాసి
నాపెలమునకు బపిప్వ్టి మూానివ్మేపమును స్నా ధీశము చేసిషానెను, తిరు
వాత నత డావ్నెతమున "౩చెర యనుగ్రామమును గట్టిచి, తన త
మును చేచర వారస మార్చువొన్ని ఆయూరు విడిచి విలలవముజి యను
దితం డొక్షసాంనయు రాతై తటి కడువజకును పొలములో బనివపి
యిటికి వచ్చుచుండగా దారిలో. నురుములతోను *షుణుములణతోను
గొప్పవాన వచ్చను, ఆవానలో "నత డొక వుటిషె! ఖ్‌ ౧దికి. బోయి!
నిలువయ్లడియుండంగ్యా చెట్టుమోంధినుండి యొకభూతము. దిగివచ్చి”
మాతసి దృ, కిల గనంబవ్లానంట 1! అతం డెంతమూ్మతమును దడియక, హ్‌!
వశత యః గి క్‌ న.
ఖవము. ధరించి యెణ్నరుగా. 'నక్సవంగా, అతని "ఇ సనా పహాూసముబష్న
'సుచ్చి యాబితాళ్తుడు చెపి రస్రయు. నాతన 'సంత్రతివారును శౌర్వ
సామా జె న్‌ సర ష్ష్‌ ౧తు బగుదురనియు న కువ్ఫు ట్రంఫోీడి యుదములిలో నైట
ఆ డ్యాలలల టో ర.
దాను డోడ్పడి వారికి జయము పెలిగింతుననయు.6 బషిక్‌ిన టాతని షెప్టు
త్‌; ట్య; జై . నై న రు .
లకు నినయుడెనంట 1! జెతాళు౯ల డాతనీకి బత నవేముయి. వవములిచ్చైనన్న
వార్త దేశమున దంతటను వ్యాపించి యచిరజకాలములోనే కాకతీయ
(పభువయిన గాణపపిరాజు వెవ్‌సోకట్లా, అతల డాచెసి రా చి తనశాజుధాసి
యన యొుగరగలు నగరమునకు ౫ స్స్‌ంచి లత హా పాయలునచు*
యన! ాగ్నా! న్‌ జట -. ఫైల్‌
[గామములిచ్చి త్రనవవ్ల సేనాపఖినిగా. నియమించి. *శ్సిల లము? 'జతాళ
నాయడు” అన్న పరుదువే రిచ్చి గౌరనించెను. ఇది ౧౨౫౦వ సంవ
త్పర్మపాంతమము యుండును,
ఈతయు వెఫన నియమముల ననుసరించి యూతీనివంశమువారు
'నేటివజకును యాూచనామమునుగూడ చమపుత్రుల 'నామమునక్సుం
"బేఠు సయ్య తమయిరట వివావాము జ రప్తట కు ముందుగా: సొక మూల
వాసికి "బెండి చేయుచు పూర సముర్యాదను జెలించుచున్నారు. వెవిరెడి
26 ఆం(ధ్రక వుల చరిత్రము
యోక్క ద్వితీయపు(తుం. డయిన (ప్రసాదాదిత్యనాయండు గణపతిరాజు
యొక్క. మరణానంతిరమునం దడాతనిభార్యకును బ్యుతికకును సహాయు!
డయి. యుండి రాజ్య మన్యాశ్రాంతము కాండం గాపాడి నాకతిర్వాయ
వాజ్యపతిస్టా పనాఇా ర్యుండ ని సరుదందచెన, చెటిలె జ యింటి పేర రావు
వారు, ఈరావువారు మొదట నోరుగల్లురాజ్వమున నేయుండి చేరొంది
నను తరువాత దమపారువమువలన నన్విభూ నము లా కమించుకొని
సంస్తాన పభువులయిరి, ఈ నంశమువాసిలో నొక€ యగు తిరుములనాయండు
కృప 'జీవరాయల రాద్యశాలముబొ నెలుగోటివాజ్యమును సంవాదించి
వెలుగోడుపట్టణము త్‌ స రాజధానిగా జేస్షికాన్నందును ఆతనివంశము
వా రష్పటినుండియు.. వెలుగోటివా. రనంబడుచున్నారు. నిష్తుమాయా
విలాసకృతిపతియొక్క_ తాతియైన పెద్రయీి-చమనాయం డావజ కన్యా
(శాంతమయిన వేంకటగిరిపురమును? మరల స్వాథీనపజచుకొని దానిని
స్యరాజధానిని చేసికొనంగా నాటినుండియు6 దత్పంతతివారి క దియీ నాజీ
ధానిగా నున్నది, చెవిరెడ్డి వంశజులలోన"*క్కంండగు సర్వజ్ఞ సింగమ
నాయడు బమ్మెర పోతనామాత్యునివలన నుద్దండభోగినిదండక మును
(శనాథువివలన గొని కతు లను బూందుటయుగాక తాను పండితుండయి
సింగభూ పాలియ మను నలంకారశాస్ర్రము మొదలగు సంస్కృత గ్రంథ
ములను సహితము రచించెను. ఆతని వంశజులలో నొకల డగు రాయప
నాయండు ౧౯౬.౨౦ వ సంవత్పనశ్యపాంతములయందు ఛానుమపీపరిణ
యము కృతినంచెను. _.ఈవెలుగోటివా రిప్పటికిని తెనుంగుకవుల నాద
రించుచున్నారు. కవిత రీతి తే టపడుటకోయి వి ముమాయూావ్‌లాసము లోని
"రెండు ఫద్యములం జూపుచున్నాను--
చ, ఇటువలెనేని యూపయన మిపష్పుడు మో రఖలేశ మాయలకొ
బటువగు వివ్ఫుండం _చ నొడుపల్కులు సిద్ధము సుందరీ క్రియా
పై6డిమట్ది వేంకటపతి 2
కుటిలనినోజయెన హరి గొబ్బునం జూచితి నేని మోకు నొ
క్కటం జప్రలత్వ్య మైనతటి గౌరవ మె ట్లగునో తలంపుడీ. ఆ, ౧
చ వనయువతీవసుచులవివాపహా మహోోేత్నవ వళ ్‌్నె మ్మ దం
దనరు కుభూహలబంబున లతెాలలనల్క-ర ఫల్లవంబులన్‌
ఫఘువముగ్గ సేసముటకథా ధరియించిన మ్మాక్షిశంబునో
యన విలసిల్లై నల్లన నముహాసుకుమూరకకోరకావళుల్‌, అ, చె,
నీ ౪8 క్‌ ( డ్రి పె ౭కి వై తి త్‌ ర్ర్రి జలే! త్రి
ఈకవి చం్యడాంగదచరితే మనెడి యాతాశ్వాసముల (ప్రబం ద
మును రచించి యున్నాడు, ఈశ్రని గ విత్వ ము మిక్కిలి (పెఖ్ల మయి
రనవంతవమయి పూర్వకవుల రచననుఖో ల్‌ హృదయా స్లాదకర మయి
నదిగా నున్నది, ఇత డుతన (గంథమును (వీ రామూంకితము చేసియుంటచే
గృపిపతినిబట్రి యీోత్తసి కాలనిగ్యయము చేయుట కాధోరము కనలయిన
లేదు. ఉన్నయాధారమంతయిు. కృవిక ర్హ తవవంశవర్శనము ేసికొన్న
య్యూశ్రింది పద్య మయియున్న ది___
ప. సకిలస్రత్య-వి పూద్యసుక విత్వప్శామా జ్వనివ్యాహా కండు "స్వా మర్వశేన్న
వివిధభాపూ వార్యవిదచనా వాతుర వ్రసర్వంక పులు బోడిపర్వతన్న
నరపద్యదాకార నాచాచమత్రా ,-రనిరుపషమమతిశాలి తిరుములన్ను
యవథానకృవిగర్భ కవితాచ్చసందర్భు కీర్లిత్యపుజ్ఞుండు శేళవన్న
దనకు నన్నలుగాంగను దనరుకృషు
రాయభూషణకులరామురాజతనయ
కేకవాత్శజ పర్వతాధీశు "వేంక
ట్ళాద్రి నిదె కావ్య మేనిత్తు నంకితముగ,
౭ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
ఇందవీ చేరులనుబట్రియు కవికాల మీదియసి నిశ్శయించుట
కాధారము దొరకలేదు, ఇందు “కృషవరాయభూపషణి యను 'పదముండు
టనుట ట్‌ కర్నల్‌ మెకంజీదోగ్రగారు సంపాదింధిన అిఖతప్తు సకముల పట్టి
నలో కోవి న్‌ ల్రె పమబేవరాయస కాలములోసెవా: చని హఏెప్పలుడ్‌ యున్నది స్‌
ఇటనల (ఛాకొదొరగారు తమ నిఘుంటువునం. దీకపీ యూధునిషండవి
(వాసి యున్నారు. పయి పద్యములో నున్న కృళ్టరాయభూమణశ
మాక్షనికి కృష్ణ జేవరాయస యాస్థానమున కలంకారముగా నుంకుటచేతనే
రబా గ్గు: . వ.
వచ్చినను ఈకవ్‌ కృప్తరాయ భవ ణువి వంశజాం డగురామరావునొడు
వ్‌ కనా ర్యుసి ప్యత్రుండగు పర్వ తాఖ్యువిసును డగు వేంకటపతి
యగుటచే గృప్వ్‌ దేవ రాయని, యనంతరమువ బెష్యతరములు గడచిన
న్‌ సాం యు న ల సంస అం ల్‌ జం. లుగ నం రాం ఆయం నాం, సతో హన? 1
తరువాష నున్ననాండగుట స్పష్టము, అ షకవి లూ 'చం్యద్రాంగ దచర్శిత్ర
ముటోని పద్యముల నుదాహారించి యుండక్షవోవుటవెత సీకవి ౧౬౫౦ వ
సంవత్సర మునకు దరువాపివార6 డనియు. నూహీిరవం దగియున్నా డు.
అందుచేత కవి ౧౭౦౦ వ సంవత్పర్మపాంతముల యం దున్నవా[డని
వోోంయచుచున్నది, చం్య్యజాంగద చర్మితమునుండి కొన్ని పద్యముల నిం
దుదాసహారించుచున్నా ను___
ఉ, అప్పచు లొడుచుకా నగవు లాకుచు బౌారలు సాంచిసాంచి మా
యప్పలు వచ్చి గంచు సకియ బ్లమదమ్ములు వరాద్చి పిల్యంగా
నగువ్వునల దపూుతప్యు టడ్రుగుల్‌ నడలం నొమురుండు మ ంబడుం
గు సాన దప్పుతప్పు టడుగు నడలం నొమరుండ క డుం
దప్పక చూచుతలి కిని దండ్రికి ముచ్చట తీతునట్టుగన్‌....ఆ, ౨
మ 'హర్మిమోలం గడుపోటుబంట నయి గర్వాలాపము ల్మున్ను స
త్వరతం బల్కితి. గొన్ని నోరికాలందుల్‌ తథ్యంబు నేం డన్నియు౯
బర/గం బందకుం 'జెప్పుసాథనగతిన్‌ 'బాటిల్లై వ్యర్దంబులై
వ. వ ర స
సురలోకంబున ీష కెట్లు సవయస్సు ల్పన్నల న్నవ్వ్యంగన్‌.ఆ.3
వెలగపూడి కృప్తయ్య డీ
నీ భుజగలోకాధీశ భోగత ల్పతయాన హరిరూపధగమపహాఫురు షయ నుచు
నతులా్థ్రమగుటవర్ణి త వాడరాజీన రామాన్చఫీయ [ఏరంగ్‌ యనుచు
నూరీచమదభంగ మహితవాయవ్యా స్ర్రశరదనిదిత న్నేత శౌరియనుచు
సముద్యగవరావసర యోగని దాణ కరిరాజవరద 9క్షా ౦త యనుచుః
దలఃకు నులటుకును నలుకు నృాగిలు చులులుకు
పనసకందశచ్పాఘవహం౦ంసజవనతుర గ
భటనట్మపవియసమువాయపటిమువోయ__ఆ, ఈ
ఉ. టరిన్యుగాంక నొజకకు నోడినవాహావు కిన్న- నంకమన్‌
వేర వీసంబు సియొషలం 'జేరంగల గోరలకొద్రి నొక్కి దు
చ్యారన జత్వదియకర వారవివంబుల నొం చసాంగం బె
'స్యేరముల బూని యిష్టూ డిది నీదగుచేతలల జూడ ఇమ్మాయికా.ఆ-౫.
ఈ కవి భా నుమద్విజమయవను సెడ్‌ 'యెదాళా్యాసముల [షబంధము
రచియించెను, మజీేయు నితండు మాలతీమాధవీయము, గాలిళా
శాస్రుము, చతుర్విధకందశతకము అను ష ద్యకావ్యములను వేదాంత
సారసరగహ మను వచన కావ్యమున్ను రచించినట్లు భానుముద్యిజయము
లోని యో కి 0సె పద్యము లోల గసి చెపళ ఫహాసియు న్నా(డు ్‌
నీ, మహీలోనమాలకీమా+ ధమ్‌ మవంగ థ్బృంగార కాన్య మెస ంగయేస్‌
గౌళ కాఫా(స్ర్రుంబుకడులోక హితముగా నె నయనే కాస్రాసమున రచించి
పరిఢివిల్ల 46 గందచపద్యపుశతికంబు నా ల్హుయోగంబుల నమవుఫటి చి
సన్నుత పదాంతనారస రగ హళౌొస్త్రు; వమువురంగ వచనకావ నం బొనర్చి
త్‌ ఆం[(ధకవుల చరిత్రము
వాటుకృతులను మజికొన్ని సంఘుటించి
మావమకాంకీత మొనరించి మంచిపుణ్య
బాలియన్యగీ 18౯ కొన్న సత్క్యవీంద
వే గాగ! ్ట' ల శ ల గ్‌ా రె (ద
మభురవా క్సాందకృష్టయామాత్య చరద,
పూర్వ మోతని సంశపువారు గాంగే యో సాఖ్యానము సుమంతో
దయమ్సు ఆం్యధ్రక రామ ఎతము్ము వ్యజఖువ్లో 'పాఖా న్టసము, సేతుమూ+ాహో
త్న వ్ట్‌ము, దత (తయచ రత ము, వు ప రొవున చవచ6 య్‌ మ్య మొద
లగు (గ్రంథములను రొచియిచి యుూడినట్టును గవి యీ [క్రేది పద్యము
లత్రోల ఇప్పియున్నాండు_
క భానుత గాంగేయోపా ఖ్యానసుమంత్రోచయా ౨ ధక ర్హామృత ముల్‌
మానిత వజ భుకో పా ఖ్యానము సుభ హేతు సేతుమూ హాత్మ ్యంబున్‌ .
క. దత్యాశ్రేయచరిత్రన్‌ సత్తగు మర్యాదరామస చివచరిత్ర౯
వ్‌ తంపుం గృహములు వేసిన! యు తమకవు ఆల మిోకుగోద్నవులగుటక
ఈ కవి భూజువేల నియోాగిబాహ్మణుడుు ఆపస్తంబ
సూ (మై షు లోహా తసగ్లో (ము న గో వెల పూడి నాం సింహో ర్యప్మాత్రుం దు గ
నరగరనా రిమం[€ ప్యమెం ను, ఈ కపి 'పాం డ్వమం సల్లా (శ్వరుండె న విజయ:
రంగ చొక్కభూవాలువి డండనాధుండ'. సాంబయాా=మాత్యుని స్ముతుం
డగు నోవింద యూ మాత్యునికి మేనమ జందియెనళ్లీ క్రింది పద్యమునం "ఇష్టా
స్‌ పాం డ్యభూమ ండలాఖండలురడె న విజయరంగ చొక్కభూజాని కాక
మండనుండగు సాంబదండనాధా[గణితనయిలలో మేటిదండి యగుచు
సంగీతనాహి త్య్వసంస్థ తా ౦ధ్రకవిత్యవరసజ్తుండై మేనమ అందియగుచు
త
గొవుకొష్రూచుండెడుగోవిందయా మాత్యుండను పమవి ద్యానకాగ్య
వెలగపూడి కృష్ణయ్య 81
నింకుకొలు వుండె నఫుడు నేదండల జేరి
సారసల్లాపముల ఘోతి చతురవుతిని
దథీణామూ ర్తిక్కృపమన బత్యవమగుచు.
గృతిపతిత్యంబుం నోరుసంగలిని ఇెలుప,
ఇందుల “ీర్కొోనబడీన విజయరకంగ చొక్క భూపొలుండు దవ్నీణ
మధురాఫురము రాజధానిగా పాంజ్యమండలమును క్రస్తుశకము ౧౭౦౪వ
సం వత్సరము మొదలుకొని ౧౭౫3౧ వ సంవత్ప్సరమువజకును పాలించిన
బ్రీవజశే వెప్పలుడెనుగదా ? అందుచేత సీకృష్ణకవియు నాకాలపువాండే
యని. వేజుగం జెప్పనక్కఆలేకలీ. జెలినీఫోవచ్చును.. కపి సాంబదండ
నాధుని వరించుచు._..
స, సరిజేటి మూర్యాటినాదులాఖానుతో ఫఘుటీయించె న్‌వ్వాయ ఘనత
'బేర్సి దంజూవూరివేషువాయాన్వ నరావును 'నెవ్వాండు రహి నడంచె
మయిసూరివంజ రాజయగారి సీయ వా కప ఫక్‌ నె వా (8డు న క్‌ దాల్డ్య
ణా. ణా ఖు సకుషకారి [శీదళపస సాంబశోొర
అసి యత డార్మాటిశవాబగు సాదకతల్లాఖాను మొదలగువారి
నోర్చినట్లు చెప్పియున్నాండు. ఈసదతిల్లాఖా కా ౧౭౦౦ వ సంవత్సరము
'మొదలుళాని ౧౭౩౩వ సంనత్పరమువట్రకును నవాబుగానుండి
యూ*ర్కా-టురాజ్యము వెసెను,. ౫ బట్టి కవి ౧౯౨౫ వ సంవ త్సేర
[పాంతముసందు మధురాపురములో భానుముద్విజయమును రచియించి
యుండును. ఈతనికవిత్వము రసవంతమెశది. కవితావోరణి తెలియుటకై.
భానుముద్విజయములోని ₹0డ పద్యముల నిందుదడాహరించు చున్నాను.
ఉ. ఏమియు. వేనిమానులె యహీనమఖి భమ లందుచుండంగా
భూమిపతిత్వ మొందిన్నపభుల్‌ వ్యసనంబుల గాంచుట్యబమే ?
జ్‌ (గ్రకవ్వు ల 'చరి (త్రము ఫలి
తాము వహించిచూడమిని ధాత యరాజక మూను భూవస్శాఆ-.౨
మ. గిరులం కావ్వాడిమయబుబపుగ నడిం గల్కొన్న కన్నీరు లా
గురువవ్ష్‌ రుహూఇారపహోార ములతోల౧సాడం (టు కాశింపు నా
ధరణిశాంగన దుస్పహాత్మగతసంతాపంబువే నేచ్చె ఛా
స్పకవాస ంతపికస్వరాక లితషాళామాభుకీవె ఖరిక్‌, అ. రిం
11. శేషము వేంకటపతి
ఇతండు కఖాంకవిజయ మనెడి మయెదాళ్వాసముల శృంగార ప్రబం
ధమునుజేసి వంగలసినయు+ ర్వుస కకత ము. వెసెము.. శశారకవిజయము
నకు తారాశవాంక మని నామాంతరము. గలదు. ఇందు. జంర్రుయు
బృహస్పతినన్ష ౨ ద్య ఫ్యాసమునకయి మేరి గురువత్నియ'స తార . నింటి
నుండి. లేవందిసినకథ మిక్కి పచ్చిగా వర్తింపయుడినద, ఈ శెషము
వేకటపతి నియోానీ (చాహ్యాణుండని న్‌ంచు చున్నది, కఇతండు కొందాళ
రామానుజూ వామ ర్ముని వ్‌ స్యుడు ఫ్‌ న్‌ వ్రషయా ర్యుపి కుమవూను6 న. గ్‌ లి ఫ్‌
నాయసఘుండు తెమ్ము. విలివీంచి పలికినట్లు వెప్పండిన య్యూూక్రైంది పద్వము
టో కపప రంపరొలు. వసినటు కవి వెష్తుకొానుటయకాస్‌ యొ క్క[గంథ
నము నెస'నో గావ్కోనియుుడలేక్యు,._
క నను రంగశ్యరపదయుగ ఘనతరభజనా నీ మూఢ కవి తాన్మామా
జ్యుని శోమముకృప్తసుథ్‌ |! తనయుని బెలిపించి పలికె దయ దై వారన్‌.
చ. అసదృశభ కి సద్దురుకటాత్షము/గాంచి సమంచి తాత్తతఃా
బసరముహమాకరం దరస పేశ బ కాశ లవశ్శు మాకు లక
టే ఆన్‌ గు శ
రసికులు కింపుగాల గృతిపరంపరల౯ రచియించి క రిచే
"నెసయితివయ్య వేంకటపతీ బభి "శేషమువంశ సత్క్భృతీి,
(౧) శేషము వేంకటపతి శ్రి
ఈకవి పాంచ్యమండలాథశ్వరు.డై న విజయరంగ చొక్కనానుల
కాలమువబో నున్నట్రీవరకే సముఖ కృషప్పనాయ కునిగూర్చి (వాయున
ప్వా2 చె ప్పలబడెనుగ దా 1! కవియు తారాశశాంక కృ ఫినాయకు(డై న
వంగల సీనయార్యుని వర్ణింభుచ్చు అఖండశుండిక ' మహీమండలమండనా
యనూన పాండ్య మధరాధరాఖండల శ్రీవిజయరంగవొక్కావాథ మహీ
నాథ కృపాకటాత ఫీమీణానుక్షణ వక్టమాన,. .*..-నిఖల సంపత్పరం
చఛరాకంపితనిలింపనాయ కుండని యతనిఫొక వెేేవణమును (బ్రయోగిం ల్ని
యున్నాంయ. మజ్రియు ద్వితీమూ+ శ్యాసారంభ మున
క, (శీవిజయరంగచొక్క_ మ్యైవిజయ గురుపసాదసంపన్ని త్వా
(శీవరదా చార్యమణీ [శీవరదా సె సకక్చత్వే న్స్‌వా మాత్యా, .
అవి కృతిపతిని సంబోధించియున్నాయం. దీశినిబట్టి కవి విజయ
రంగచొక్క_నాథుస కాలములో మధురలో నుండుట నిశ్చయమగుట
చేతను ఆరాజు ౧౭౧౦౪ వ సంవత్సరము మొదలుకొని ౧౭౫౩౦ వ సంవ
త్సరమువరకును రాజ్య ముచేసినవాండగుటచేతను, శేషము: శేంకటపడి.
యాకాలమునంకున్నట్లు స్పష్టమగుచున్నది. అక్క_డక్క_డ ఆ్య్వార్థకసం
మొదలయిన కొన్ని లక్షణవోవము లున్నన్కు కవిత్వము మొత్తము
మింద 1దాతమొపాకమయి మిగుల రసవంతమయియున్న ది. చక రె త్తి
విషమువలె నీతిమాలిన యీ కథ మనోహరములయిన తేటమాటలనత్లో
నింఫుగా 'వెప్పయడినందున్న అనేఫలయిన యొవశపురుముల నాకర్పించి
పాడుచేయుచున్నది. దుర్నీతిని వర్శించునప్పూ జీకవి తిన యసమ్ము కవి
దెలుపు వాక్యముల నెక్కడను (బయోగింపక, “లోకములోనం నగొంద
అబలుల్‌ ,.. *....*. తెటాకులలోన (వాసిరి పరాుగసంగాడినం చాప
మంచు” “ఎన్ని పువ్వుల౯ (వాలదుతేంటి యట్రమగవాండనువానికి దోస
మున్న బే గ” యిత్యాది. వాక్యరత్నము లవేత వలపుగలచోటల గలయు
టమీ పరమార్థమన్నట్టు తెలివి పామరులను భమింపంటేసి యున్నాండు,
ఏ4 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
రంకును మంచిదని సాధించుటకు సహితము మనవాగికి పురాణముల
నుండి దృష్రాంతములు తంజోభతండకములుగా' దొరకుననుట ల్‌ కిం దప ద్వ
మును నిదర్శనముగా.ల జూపవచ్చును___
నీక న్నవాంతు రటం:చు నెన్నక ఛార వీఠరుణ్యి గనూడండె నీవి తామహూుుందడు
మేన త.యనుమేరమిాజి రాధికశ్లోడ నెషయండే నిన్న నీయనుంగువావ
వదినెయంచు నొకింత వావి లేకయె జ్వేన్టు వెల(త స్రోం బభొందండే
క్‌ సిసరుండు
ముసిపత్నియనక హల్యను బట్ట, డే నీదుసహవాఖ య'షపాకశాసనుండు
యిటిమోవారివడతలు కటపటి
యమ్మ'నేచెల్ల న్యాయంబు లాజె దొర!
కడకు నీఆంకు నివెజుంగనివితాన
ధూ తౌదవు నన్ను( జలపోరి దోసకారి !
“పబన్నలదారుకావనస్క్రీలు గిరీశునిం గలియ"ే ? నజభామలు
శ్లారింహాడ' రే? మూలలనాశిరోమణుల కందును సందును 'నేఘుచెప్పుమూ”
యంట 1! ఆహా ! ఏమి యీూదేవత్యలమణము 1 'జేవత్వమున కెష్టూడును
శుద్ధ దర్శిత్రమే లవణముగా నుుడవలయును గదా ? సీ*మాలి యన్య
కాంతలం గలయుటకంమె నాసురకృత్యము మజియ్‌ీముండును ?
ఉ. వంచలనరాస్రమోహమున నే సిటు పిన్నటనాంటనుండియున్‌
'బెంచితి6 'బెద్దంజేసితిని "బేర్మిగల [్రైాయము వచ్చినంతనే
యుంచక మాటలా డె దెఫ్రు డిల్నిపియో కుల కిమ్ముపుస్రైంగా (
మంచిది సిన్ను[హాడుటకు మాకు స్వతంత్రత లేకపోయినే ?
గురుపత్ని శిమ్యునిం బిన్న వా(టనుండియు౬ బెంచి 'పెద్రవానిని "జేసె
నట ! అందుచేత నామె కాతసి(నూడుటకు స్వాతం్యత్య్వము గలదంట 1
ఏమి యోమర్నీఖ్సి! దుర్నీతి యింతకంశును దూరముపోవుట సంభ
వింపనే ర్గునా [క భ్ర తయుగమునం "'దెనను కలియు గమునం బె నను
శేషము వేంకటపతి త్రి
జూరత్వ మెముదును మొదలంట 'నకింపదు, కృతయుగపు తారలును
చం్యథులును మన యీకలియుగమందును. గలరు. అయినను మన
యాపాడు.. కఖియుగమునందమాత్ర మిల్తువిడిచి లేచిపోయినదానిసి
మగని కిప్పించుటకయి "పెష్టమ నుష్యులుపోయి జూ రుని బతిమాలుపయు,
మగని శీప్పించిన రగూఅంసుటాలిక్‌ సంతానము కలిగినష్పుడు. జూరపురు
పషు(కువచ్చి పు నేన్త కోయి యిటినుగనిశో తగవ్చలాడుటయు. లేవు,
ఇవి కృతయుగధ ర్శములు కాంబోలును దూరపుకాండలు నునుపయి
నట్లు వెముకటీవా ర అక ఫ్రత్సోమ్వులు. కంటికి ముజుంగుకాగ్గా మనవారు
పూర్వ కాలమును వాగడుచుందురు, (బహ్మా దేవుని యంకటివాండువవ్చ
భార్యను గోలుపోయి ను? ఖ్రంచు చున్న .బ ఎహస్పతికి "తారను మరల
సిమ్మని చోంనుసి (సాక్షం చెనంటు 1
చ, అని పర మేస్థి పల్కు_టయు న్య్టనకా కస చంకల డయ్యెడన్‌
ఘనతరగర్భ భార నఖకాంబివినిర్రితతార, దారం దా
ననునయనో కులం డెలిపి యంవివవోేడ ౫ దై వ్యభూర్యని
(బఅవ్యాబెవుని (వార్టన నం గకరించి చర్మదుండు గ రృ వతయైయున్న
గురుని భార్యను. గురుని కియ్యలాన్నే తముగురునిలు కూలందోచి
యింతటి ఘనకార్యము ను. జేసినందమన కాతనిమాంద స్థస్టలేక సురలు
మరులవాన గురిసిరలట -.
చ. అమరుల్వభ్రోడ నష్తూ డని రబ్బభవుండు భవుండు నగురుం
(ట్రమదము మాజా విలిచి మూవచకంబునం గారం "జెందుమో
రమణి క శుద్ది చ్రే దమ్మశరశ్శివి బాందుటవేత డాన వీ
వొమ పష రిశుద్ది, గాంచెల గయివొవ్నా వల గూ మ్బ గరుండు. చేఫానక్‌,
శ్ర ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
దేవతలును (బ్రహ్మర్యుద్రులును గురుని. బిలిచి వ్యభిణారదోషము
లేకపోవు టయేకాక యమృతరశ్చిని బొందుఓవేతం. చార పరిశుద్ధురా
లయ్యెనని దెప్పి యొప్పగించిర6ట,
ఉ. తత్పమయంబునన్‌ శశి ముదంబున నచ్చటి శేగదెంచి ఫు
త్రోత్సవ మాచరింప విని యుద్ధ తిత్రో గురుం డందువచ్చి య
స్పృత్సుతు ౧ చీబుధుం డిట సిశాకర రాం గతే మేమి సీకన'
న్మశ్చర బుద్ధి వాసికీరం బునఃక్‌ బహాంబు దెనీంచె నయ్యెడ క్‌
. ఆపతి వతాతిలక మునకు ప్ల తుండు పుుట్టలగా నేవచ్చి -చందు€డు.
ప్యుతోత్సవ వాచరించి నప్పుడు. గురు శిష్యులకు పునశలహము
జనించెనంట
క. 'నావీవి యజుం డొహాగప్రళగో
మోావాదము వాలుం గుముదమి[త్రనిస్కుతుం
డివత్స మితని( జర్మదుని
క విమా 2 సలదు విరస మి క నాంగరసా,
అని (బహ్మ దేవుం డింటిమగసికి బు దెచె ప్పి నిళువును "తేరమగని
కిల్పించి వివాదము తీర్చెనంట! ఈవిషయమునే చెప్పుచు. గాలీఖండములో
గీ. చదివె గురునొద్ద ధర్మకా(స్త్రుంబుం దొలుతం
బరమవిశ్వాస తాత్ప్సర న్‌్‌ క్రిగరిమం
జదివం జంద్రుండు. శ్రా మా ('ప్ర్రం బుపిదపల
దలిరుపాన్పున ననుర కి 6 జారయొ దః
వీ భువనై: క ధన్విచేబుప్పాయుధుని చేతగ్గబసవా స్ర్రమున నేటుపడనివాండు
నతిగాఢ్గ మెన శో ధాంధకారంబున6 గన్నుల నంధు౦ము గానివాండు
నిర్ని బంధనలోభని_దాభరంబు. బార వశ్యంబుచేం బడసివాండు
ల్మకటాక్షవిలాసదు రైదనున మనములోపల నన్ను కొననివాండు
శేషము వేంకటపతి త్ర
'లేయ భూపతి గలిగనే న్వాండు నృపుండె
విశ్యధా(త్రీజనుల పాలివేల్పు గాక.
'చాహ్యశత్రులం బరిహరింపంగ వచ్చు
నంతరరులను వర్ణింప నలపికాదు.
ఈవిధముగా 'శ్రీనాధుండు చెప్పినరీకి (ప్రౌఢథవాక్యములుగాని,
పృమహారవశ్చరి తములో-__
క పాపపరాబ్బుఖతామతి దీపాంకర మానెలంతదీర్ధ శ్వసిళా
టోపమ రుద్తతి నడలయనం (యాపిత మాహాంధకార బంధురు. డయ్యెక
నీ, లలనానీతంబమం కలముపె నుత్సల
దళములు రచియింపం దలందుంాని
తరుణి శమ్మోఏిమోంద6 [బ్రవాళమణిసాంపు
_గులుకంగా ఘృటియిపందలందయంగాని
జలజాశవ్నీకుచకుభములమిో6ర శ శక ప్ల
తంబు6 చా నానరింపందలంచుగాని
మృగరాజమధ్య 'నెమ్మేను లతావెష్టి
తంబునల బెనలగొనల6 దలందుగాని
తలంపం డెప్పుడు గురువనితా సమాగ
మాగతాత్యుప్త దురితదవానలంబు
దుస్పహంబసి కటకటా వొగలజేండు
కలుగదుగజడా పివేకంబు కాముకులకు €
వీ సకియకౌొను. దలంచి సన్నాిర్ల మనుంగాని
యింపిదు ర్మార్ల త్త నెంచండయ్యెం
'జెలువచన్ష్ల వం దలంచి సువృత్త మనుంాని
తరుణికువృ తృంబుం దలంపండయ్యె
నలివమోముందలంచి యకళంక వమునుంగాని
స్ర్‌గ్‌ ఆం(ధకవుల చరితము
"'తెజవక్‌ళంకంబు. డెలియండయ్యు
సుదతినవ్వుం దలంచి శుచి యనుగానియ
వ్వెంయు కయశుచి భావింపండయ్య
-గురువ్రవంటిమవోత్యుల డిక్కరణిం దరుణి
చక్కంందన మేగుణంబుగ సంస్మృరించు6
గాని వ్యభిచార దోవంబు. గాంచయయె స్‌
నస్ణండనం (బాజ్జుండన నెవ్వండవనినింక 1
ఈవిధముగా నబ్బయామాత్యుండు. ఇచెప్పినరీప సికిబోధకవా న
ములుగాని 'తారాశ శాంకమున లేన్ర.. కవియొక్క రచనను చెల్పు పద్య
ములు కొన్ని యుదాహరించుచున్నాను__
చు హత బహుకిల్చిషంబగు పయాగ ము యాగముదావహ౦బు సొోం
(ప్రతముగ నందు సనిందిర కుం బట్టనం బట్రణము౯ సృజింపుమా
యతులిత్రకిల్బశ క్తి గొని యంచసి యంచ నిరూడ్రి. నెక్కి. యం
చవితగతి ధాత యగ జ పసిద్దులు సిబ్గు లుత నృశంపంగ ౯,.ఆ ౧.
చ, అలనలినారి పొల్చి నజయావనవేళస్వకీయబింబలీ
లల్రు తనన వొ్య్రగంబున6 గళంకరుచు ల్ను నుమోసక్ష (ునన్‌
వలదు దయా రుణద్యుతు లు వాటెటు వెన్నాలడాలు లేం;యస
వ్వులన మ బలే ంబుషటు్కు_లనుబూ-నెనునాగమునో హూరాం గులడై ,.అ,౨
ఉ, చందురుండుం బురందరనిశాతశరాహాతిం గంది నివ్వైజం
'జెందంగ నిందు డిట్టను శశీ వినరా విన రాని పాతకం
బందినవాని. కార్పి యరుదా గురుదార కృ తాపరాధమే
ధం దిగరద్రోచి చేసితి వ ఎఛా విబుభావళిత్రో విరోధమున్‌,__ఆ(.
12. కూచిమంచి తిమ్మకవి
ఈకవి యనర్లళమయిన కవితాధార గలవా(డు; బహ్ముగంజ్లము
లను రచియిం చినవాండు; ఇన్ని[గంథములను సల తమణమయిన వమృువము
ధురవాకమున రచించినకవి యూధునికలలో మరియెవ్యండును లే/య,. ఈ
కని యూజువేలనియో గ మాహ్మాణుండ్యు కౌండిన్వనోత్రు డు బయ్యనా
వూరు నని గ్ర పన్లు క్యు తిమ్ము మా ర్యుసి వాతుండ్యు గంగ నామాత్యువి
ఫ్యుత్తుండు. ఈయనకు లచ్చమాంబతే ల్లి ఫ్‌ జగ్గన్న సింగన్న, నరసన్న,
వితృవ్యులు; ప్‌ మ్మ, పాస మ్స మేన తలు; సింగన, జ్యున్న సూరన,
తమ్ములు గొజైముక్కుల రామయా మాతు నని కూయరెన బుచ్చమ్మ
బార్య ఊఈపిషయములను. రుక్టిలపరిణయములోని ౦౫ క్రింది పద్యము
'తెలుపుడు చేయుచున్నది.
నీ. సరుతవకొండి న న్‌ గోతవి ఖ్యాతు ండు 'బ యన మాత్యు. జే వ్వుతెాన
నిరతాన్న డానవర్శితయశ స్స్మాదుండు తిమ్మనసచివుం చేసీరుతండి
ఘనులు జగనయుసింగనమం(త్రియునర సన్న యు 'నేమంతియ మంగుదమ్లు
లలర( దిమ్ముకవి సింగన్న జగ్గనయును సూరన ధన్యుసుతివ ణ్యు
లొనర వీఠమ్ము "పాప మేఘనునిసహజ
లవి పత్మివ త లన్నీ; శ్ర యచచతురు రాణి
యతి నీకూచిమంచి నంళౌషచం్యదు
లా న
వు జన కు నలగంగ వాదూత్యుం వనలంచు,
ఈవ్లు ధ్యను ముద్రింపథ బడిన రుకి (౯ కరిణయములో నీ పద్యము లోని
కాని యది యచ్చుతప్పపి.తలంచెదను,. తిమ్ముకవికి సెంగున్నుయు జగనయి.
సూరనయు నేకాని రాజన్నయను తమ్ముంయ లేన్టుతయ రచించిన పుస
కము లన్నింటివలనను ఇలియవచ్చుచున్నది, అందు సింహాచలమూహ
40 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
త్ర నములోం గవి తనవంశవర్ష నము చేయుచుల "బెద్లత్రమ్ము(డగు సీంగ
ఆశల నా టో.
న్ననుగూర్చి చెప్పిన పద్యముల నిందుదడాహరించుచున్నా ను.
క్క నాతము శ్రియ సింగనయును
ప తలో నా గ అయ షభ యన 1, లన జట
ఖాాతయశుండు జగ్గనయును ఘనతరసుగుణ
(వాతాంకుండు సూరనయును
ఛీతారిసమూపహు లగుచు వెలసిరి సిరులన్‌,
నీ, వ[క్రించుచందంబు వదలక మూథత నలరెకు సురమంత్రి నపహాసించి
సానులంగూడి యింపూని బుధేందుని గననోడు నచలపుంగవుసి నెంచి
(శ్రుతిదూరుంగ్లై. చరించుచు ెండునాలుకల్‌ గలిగియుండెడి
భంగంబు నొంది పట్టున నడలెకు రత్నాధివాసుం దిరస్కరించి
(పజ్ఞచే గౌరవమున వాక్సాటవమున
భూరిగాంభీర్సమున జనుల్‌ పొగడ కెగడెం
గాచి, మంచ న్రన్వయాంభోధి రుముదహీతుయు
శి షహితతంతిగంగయసి(గమంతి,
కవియొక్క_ జన్మసంనత్పర మేవో తెలియదుగాని యితండు రచి
యిచింన (గ్రంథములలో నెల ను మొదటిదగు రుక్మిణీ పరిణయ ము.__
ఉ, ఆరయ శాలివాహనశ కాబ్లము ల్మదిగుణాంగచం్మద్రులం
"బెరగు మ్మ థా బ్రమున+ (బేమ: (బ్రబంధ మొనర్చి మాకీటుల్‌
వేరికశో సమర్పణము చేసితి మోాకృతి యాతమిస్రహృ
౩ గారవమ్మిత్రతారకముగా భువం జెల్వగుం/గాత శంకరా,
అను పద్యముబట్టి బఛాలివాహూనశకము ౧౬౭2వ సంవత్సరము
మన్న థాబ్బమునకు 'సరియెన హూణశకము ౧౭౧౫.వ సంవత్పరమునందు
జేయయుడిన దగుట సిశ్చయమయినందున్య కవి యప్పటి కిరువదియము
సంవత్సరముల 1పాయమువాం డయినపతమున ౧౬౯౦ వ సంవత్సర
[6 కూచిమంచి తిమ్మకవి శ్రీ!
(ప్రాంతమున బుబట్రైనవాలై యుంపవచ్చును. అ చ్చ తెలులయు రామా
యణములోని_
కతయురోక్నిణి "పం డిలికతయుబొబ్బ
మెకప్తుసబ్బలికతయు 'మేల్మిఆనీల
పెంస్ల క్‌ యును గబ్బముల్‌ . చేర్చి గూర్చం
అను పద్యము నుబట్టి భళ్ళాణరాజచర్మితము. రక గరపరిణయము
కంక ముంకుగా రచియింపంుడినట్టు (భమ కలుగునుగాని. నిడ మార
యంగా. రుక్మిణీపరిణయమును. రచించిన తరువాతనే కవి రాజశఖర
విలాసమను నామాంతరముగల _భళ్ళాణచర్మిత్రమును రచించి న్వు
పెక్కు నీదర్శనములవలన స్ప వమగుచున్నది .. రుక్షిణీపరిణయమునందుం
గవి శ్రా 'నావజకు [గంధము లేనియు6 జేసియున్నట్టు "చచెష్తుకొన లేమ.
కవిచేత రచియింపయుడిన మూండ వ్యగంథమగు సిం హోచలమా హాత్మ ఏను
నీ. ప్రతిభమిజంగు రుక్మిణీపరిణయంబు,
గలువహరమగు రాజశేఖరవిలాస
మును మణజియుం జూలదండగ్రములును శత్రక్ష
ములును రచియించి కృతులు శంభునకు నిడితి.
అని కవి రుక్మిణీపరిణయమునే మొదట్య.. జెన్పియున్నాండు.
లవేణసారసర్య్గగహము, రసికజన మనోభిరామము మొదలయిన [గ్రంథము
లన్నిటిలోనుగూడ కవి మొ ప్రమొదట. రుక్టిణీపరిణయమునే "వేక్కొంని
యున్న్నూడు. కని యేహేతువుచేతనో రుక్మిణిపరిణయము చేసినతరువాత
జేసిన యచ్చ తెలుటరామాయణను నీలాసుందరీ పరిణయము లోనుగా
గలప్పు సకములలో 6 దా నావు స్తకములను 'జేని ముగించిన కాలమును
వేనికానలేదు.
4 ఆ౦ ధ్రక వుల చరి (త్ర ము
తిమ్ముకప్‌ గోదడావరీమండలములోని విల పుర సంస్థాన ములోని
'దెన కందరాడ [గ్రామమునకు శరణము, ఇతయ. కందరాడ[గ్రామవాసు.
డయినట్టు లవ్షణసారసంగ్రహములోని యీక్రిందిపద్యమునలనం టెలియ
వచ్చుచున్న ది-_-
సీ, కౌండిన్యగ్యోతవి ఖ్యాతుండం గూ చిమంచ్యన్వ్యయాంబోధినీహార కరుండ
గంగనమం (తి సఖ రునకు6 బరమ పావనియగుబచ్చమాంబకును సుతుయ
వెరవొప్ప రుక్మిణేపరిణ యంబును సింహ శ లమౌా హోశచ్చె నంబున్‌ల వెం
కథయును రాజజేఖరవిలాసమునచ్చ 'జెను[గురామాయణంబును
"మొదలగు
కృతులు రచియించి పార్వతీపతికి భక్తి
తోడ నప్పన మొసంగినవాండం గంద
రాడప్తురసం స్టైుం డం గడు (బోడ "నెను
ది మ్మాకవిచ ౦(ద్రు డను జగ ద్విది తయశు డ్హ
ఈయన ]గంథములుచేయ నారంభించిన కాలమునందు వీ3కా
ఫుర సంస్థానమునకు రావ మూ ధవరాయనృపశి (ప్రభువుగా నుండెను,
ఈనిషయను రుక్సిణీపరిణయములోని యీపద్యమువలనం 'జెలియవచ్చు
చున్నది...
సే. చకవాళా హార్యజలధితుల్యోోన్న తవ కాగపరిఖావి రాజితంబు
సాం (ద ముకాసా వచ 0ద వాలా నేకభ ర్జనిర్మి త్ర పొర న్టలర్చుద బు
కర్షిసె ంధవాం దోళికా భెినుధనధాన్యపన దేవ గృహస రోవర్దితంబు
విమలభాతుర్వర్ష్యవిద్వత్మ్కఒవి చేష్ట. ఛభటనటామాత్యవిస్సారితంబు
రాజమ హేంద్రవర దుర్గరాజ్యభూరి
భార సంభ రణా తాం తభానమాన
రావు మాధవనృపప రిరశ్నీ తంబు.
భోగ నికరంబు ఫ్ర్‌ైళ్లా సురవర౦బు,
కూచిమ౦చి తి మ్మక వి శీర్‌
ఈరావ్లు మాధవనృతి య్‌ కొన్నిిగంథములు రచించిన యన ంత
రమున6ం గవికల గవిసార్వ్యభామటరుదము నిచ్చివట్లు రసిక జన మనోభఖిరావు
ములోని యీకింది పద్యమువలసం గనంబడుచున్న ది.
సి, నిఖలవిద్యాభ్యాససపుణుయ మక్సళళోదరుం డగుజగ్గస త్ర వితనయులు
ఘనులుత్రి మ్మనయుసి5గ నయును లేఖక ఫాఠకులె కు ల్స బలంయజేయం
పణ... శాంానవాలం రంల పజ దాదా: నా రా (
బి గ గాంశచినవాటా6 భక్‌ పుర ఫాజ్య రాజ్యాగా ల్టవరాజ నాన .
భూరివై భవుయ నద్భుతపరాక్రముండు కు చానక భధురంధరుయనై న
రావు నీలా దమాధవరాయనృపతి
చేతం గవిసార్వఫామ వి ఖాతబెరుద
మందినఖునుండం దిమ్ముయా హ్వాయుండ నేను
విమలతరభ కి మధదిలోనవి సరిల ,
కవి ప్రీ కాపుర సంస్థానములో నుండినవాండయినను తన్యగంథములు
వేన్నిని నరాంకీతము.. చేయక యిష్టదేవకయైన కుక్కు కుశ్వరస్వామిశే
యంకితము చేసియున్నాండు, ఇతండు రు కలీ పరిణయమును రాజాఖరి
విలాసమును 'జెసినతరువాత రాజు తనకొక [గంధము నంకితిముచేయ
నడిగినటును కవి యట్రుచేయ సివములేనివాం డయినటును సింహాచల
శ ల ఈ ద న్‌
మాహాత్మ్యెములోని యాపద్యబువలన నూహింప(దగ్గియున్న ది__.
నపవరం బిడంగంగలకొ యటుగాకున్న ౯
ద్విపతురగ భూప ణాంబర
తపనీయీ-దికముచేతం దనుపంగలరో,
సి, ద్యిడపుంగవులకు 1 బ వేశింపంగారాని
పృథుగృహాంతర ముల (బమనుండీి
క్ట ' యంతధర్మ స్ధల లన్వ యెజులక - -
ధరణిపె నడువ బాదములు 'బీక
శ్రీశ ఆం[ధ్రకవుల చరిత్రము
ద్యుష్క్‌్యయల్‌ చేయుమంత్రులు 'ెప్పినటులె మో
ఆఅకనటింపు చుద్విజహ్వాక లుగలిగ్ని
వీతతం౦ంబుగా వకగతులచేం బొదలుచు(
బూని యేపొద్దును బున్వు రనుచు
గాఢరోవవిషూన లోడారిఘోర
నక్ర్రములుగల్లీ దుర్శదవ రు లగుచు6
'జలయగుచుండెకు భోగిరాజులభ జనప (
గుటిలతేర బుద్ధి నివ్వ్యాండు కోీరంగలండు ?
లః వ వః ప్త
క్క పనీపూని తుచ్చభోగం బునకె. కొజగానిజనులం బొగడుటయెల్ల ౯
గను(గొన నిహపరదూ5కం[బని తలచి6 వినిర్బలాంతరంగుండ నిగుచున్‌,
ఈయన వివభ కుండయి తాను జేసిన (గ్రంధముల నన్నిటిని
వీరాపరమునందవి కుక్కు కేక్వరస్వామి కే యంకితము వెసినన్ను ఒక్క
సర్పపురమాహోత్మమును మాత్రము నరాజూాన్ముగహము నవేశ్నీంచి
కాంబోలును కవిసార్యభొమటరుద మందినతరు వాత సర్పవరమందలి
భావనారాయణస్వామి కంకితమువేసెను, ఈ సర్పవరము వివొపురప్పు
రాజుల గురువుటగు నె ప్లవన్వాములకు సివాసస్థలమయి వది కాపురము
నకు సమిపమున నున్నది, కవిమ్మాతము సర్పఫురమాహాత్మ నములో
భావనారాయణస్వామి తనకు స్వప్నమున సాతొత్కరించి యిట్లానలెచ్చి
నట్టు "చెప్పీ నియున్నాండు___
సీ..వౌఢీమై రుక్సిణీ పరిణయంబును సింహ శై లమాహోతృ్యంబు నీలపెండ్రి
క భయును "రాజెచేఖరవలొసంబును నచ్చ తెనుంగు రామాయణంబు
సారంగధరన రేశ్వర చరితంబు సప్తార్ణవసంగమా హోత్య్వకంబు
రసిక జనమనో భిరామంబు లతమణసారసం[గ్రహము నింపొర౬ గూర్చి
కూచిమ౦చి తిమ్మకవి. శ
కృతులు శంభుసి కిడినసుకృతి నీవు
తిమ్ముకనిచం్యద ముదితసుధీకు లేం:
తనకు మాహే శ్యరాచారనృ తి నుపదెశించిన శై వుండగు చెందు
లూరి లింగనారాన్యని యు
క, చిరభ కిం బొగజెద మ ద్గురునాఘుం 'బెందులూరికల పాననునిన్‌
గరుణానిధి నపరాంతక పహారవరా ర్రిని ఘునుసి ల్‌ంగనా రాభ్యమణేన్‌ న్‌
క్‌ త్యాగి బహుపద సములవో 'జబఘహాం (గంథధములయం ను స్తుషీ ౧ళి
శివభ క్లు డయినను, కవి తాను శేనల శివమతస్థుంయగాక శివ కేశవులకు
భీనము బేదని 'భానించెడ్డి యదై్యైశ మళస్థుడయియుండెను, కని తాను
కస్పకడపట ర చియించిన్హ శివలలావి లాసములో నిందు [క్రిందల బూందుపజే
చిన. 'పద్వమునందు. దాను. జేసినపు స్తకముల నన్నిటిని బేర్కొని
యున్నా (దు.
నీ, (మటిభో మైరుక్సిణపరిణయంబును సింహ శె లమాహాత్మ గ్షంబు న్‌లెెం య
రతయయు ను రాజశేఖరవలాసంబును న చ్చ తనుంగరామాయణంబు
సారంగధరనృపచరితంబు సాగరసంగమాహాత్మ్య్యంబు రంగుమాజ
రసికజ వము వో భిరామ బు అలతణసారఫం గహ మును న ర్సపు రస
మంచితవె[తకథనంబు మటీయుయెక్కు
శతక దండక సత్క్మ్యృుతుల్‌ (పతిభయనాన్చె
యుల్ల మలరారం 'బార్వతీవల్ల భునకు
భక్తి నర్పణ చేసినభవ్వమతిని,
ఈ [గంథములలో సారంగధర చరిత్రమును సాగరసంగమాహ+
వ్‌ మును నాకు లభి ంపలే దు, అపి చిన్న [గంథములసి కవివంశములోని
వారొకరు నాతోడం జెప్పియున్నారు, ఈ కవి కవిత్వములో నచ్చ తెనుంగు
శీ గ్ర ఆ౦ధకవుల చరిత్రము
పదము లధికముగా నుండును కష్టపడి మొప్ప మొదట యొననకాలము
నందు శృంగార (యుధానముగా రచియించిన దగుటచె రుక్మిణీపరిణయము
నందడె కవీ యెక్కువ (పొఢిమను జూవీయున్నా (డు, కపీక్పుశములయిన
బహుగ౦ధ ములు పురాణవాకమున రలియిపంబడింపి, వెవమునును
శ్రా 6ంకారములును విఫవముగా నుండనవను, క పిత్వమునంద న్ఫుతే
క్‌ల్పన లంతలాం గానంబకవు, మొట్ట పైునట ర చియింవంబడిన (గంధము
లలో నదంతే (స్కై వాచక పదసంధులు లోనుగాలల కొన్ని వోపములు
కనంబడుచున్నను, అటుపమ్మాట. వేసిన (గంధములు నిర్దున్టములు గా
నున్నవి, కవీ యితర్యగంధములను రచియి”*చిన కాలసరిమితినిబట్ట వచా
రింప(గాా ౧౭౧౫ న సంవశ్చరమునందు ముగింపయుడిన రుక్మిటపరిణ
యము ౧౭౧౦ వ సంవత్స్ప్సరమునందారంభించయిడి సంవత్ప్చేర మున
నన ్కాాక్కంయూం శాస ము వొష్తున సయిదాశ్యాసములు నయిదు సంవ
త్పరములలో రచియింపంబడెనని :చచెష్పుట సత్య మున క ంతదోూూరగముగా
నుండదు. కవన మారంభించి యొకటిచెండు శతకములను చేసి [గంధ
రచవకు€ బూనునప్పటికిం గవికిరువది సంవత్పరముల [పాయముండునను
ట్రయు నంతగా తిప్పు కానెరదు. కవి తరువాత రచియించిన నెంచడవ
[గంధమ)॥స రాజశేఖర విలాసము మూడాళ్యాసములును మూడు సంవ
తరములలో. చేసిరపతమును ఆపు స్తకమును ౧ంణగ౮ావ సంవత్ప్చర
మున ముగిం చియుండవచ్చును. మమూడవగంధమగు సింహాచల మహాత్మ స
వముయిదా భ్యాసములు నయినము సంవత్సరములలో. వేసినియెడల, ఆ స్ట
పురాణము ౧౬౨౩ న సంనత్ప్సరమునందు ముగింపయిడియుండును. కవిచే
రచింపంబడిన (గంధములలో సొలవసన యు నచ్చ చెలులగు కావ్యములలో
మొదటిదియునై న నిలానుందరీ పరిణయము నూూడాళశ్యాసములునూు
మూడు సంవచ్చరములలో రచియింపంఒడినచో, అది ౧౭౨౬. వ సంవ
తృరమునుదు ముగింపంబడియుడును. అయిదవ్యగంధమగు నచ్చతెనుంగస
కూ చిమ౦చి తివ్ముకవి 4
రావాయణ మాజుకాాాడములు నాజుపంనత్పరములలో౯ గూర్చం
బడిన 'శత్సోమున్మ అది ౧౭౩౨న సం వత్చ జమునందు సమావీ వొంది
యుండును. ఈ యచ్చ. తెనుగుంకావ్యముల రచనచేక్క గవి. కభినన
వాగనుశాసనబిరుదము వచ్చెనప్‌ చెప్పుదురు. ఆఅవ 1గంగమగు సారంగ
ధర చరిత్రమును "రెండుసంనత్చరములలో జేసెనేన్మి అది ౧౭౩౯౪ వ సంవ
త్నరములో ఫూ రిచుయియుండును, ఏడవది యగు సాగరసంగమాహో
రము "రెండు సంవత్సరములలో. జేయంబడినయెడల, ౧౭౩౬వ సంవ
తృరమున సంపూర్ణ మయి. యుంకును.. ఏనిమిదవగ్రంథమగు లత్షణసార
గ్‌ జాలివావానన క నర సంఖ గక్‌ర ర
సాంగ శనిస ౦ నలరు కాద్యబ్దమునను
ఖద పదశు కం చమివజుకు€ బూర
మయ్యె నీకృతి నీపేర నగసున్నేగ,
అని శాలవివాహానశకను ౧౬౬౨ వ సంవత్సరమునకు సరియెన
(కీసుశకము. ౧౭౪౦ వ సంవత్సరమునందు *ముగింపయిడినదని.. కవి్సే
కా్పియున్నాండం, మూడాశ్య్వాసములుగల యీలక్షణ్య్రంకమును రచి
యించుటకు. గవికి ౧౭౩౫౬. వ సంవత్సరము మొదలుకొని నాలుగు
సంవత్సరములు పట్టియుండును, చంద పాలెముబోనున్న యిీక్షవినంశ
మువారి యింట గలఫు స్రకములను వెవకింపలా నంభు ఖారతాదులును
లమణవిషయకగంథములునుదక ఖా వెశేవ్యగంథము 'వేవియు6 గానయిడ
సందునన్తు ల క్షణ సారస గహనా ములో లత్యము ముగారి జూహంబడవ
(మ్రబంధాదులణోని పద్యములు చాలదఆఅ కితరపూర్వలమణ్యగంథము
లలో నున్నవే యగుటచేకను, కవి మూ గంథరచనమునంయ భావత
రామాయణములను మజేకొన్ని పబంధములను మాత్రమే కోధిందు
శీ గీ ఆంధధ్రక వుల చరిత్రము
నట్టు త్రోంయచున్నది, అందుచెత గైంథపరిసమా పకి నాలుగు సంవత్సర
గ్‌. గౌలుంగు కు మున్ను లవ్షణంబులు మహాోక
పన నరుల పెక్కు రాచియించి యిడి రిలకీల
కూర్చవ లెనన్న6 (బాథిమకొ అకునా కు,
'చెపినీశ తెజుంగు6 దగఃగొంత తెలియలబటును..
అని కవి లతణసారస ర్యగహమునల బూ ర్యలత్స ఇగ్రంథము లలో
లేవి నూతనవిసయములను గొన్నిటిని 'జేర్చిన రు చెప్పి యున్నాడు, కోన్ని
విషయములను గవి శొతగా నో ధించి ౫ ర్చెవను ఓక సంజేహ ముఖే వుం
తొమ్మిదవ్శగ్రంథ్దమగు రసికజున మనోభిరాము మనెడి యూతాశ్వ్యాసముల
[పబంధమును రచించుటకు గవికి ౧౭౪౦వ సం వత్సేగము మొదలుకోసి
౧౭౫౦ వ స౦ంనకత్పరమువణకును పదిసంవత్చరము భు కుటెనది,
సీ * * రసి కజనవమునోభిరామం బననువేరం చెమంగున నాలినా
హానశ కాబ్బముల( గరగిరిర సభూసంఖ్వ ౧ దద్దయువజలు ?
(ప్రమో దూత వ త్న మున సీ [పబంఫం బు రచియించి
అని కవి రనసికజనమనో భిరామమును చాను ఖాలివాహనశకము
౧౬౬౨ న సంవత్సరమునకు. సరియెన (౧౭౫౦ వ సంవత్సరమున రచి
యించినట్టు చెప్పెను, ఈ కని దఇళా[గ్రంథమును బహాపు స్తకములు
(శమవేసి తన పౌఢిము నంతను జూపి వసుచర్మితమువలె” నుండవలెనని
డాసి ననుసరించి చెసెన్ల అందుచేతనే కవి యీ (గంధాదియందుం
న్‌ బహూుప్పురాణము ల్మప్రబంధముల్ల క్ష ణ౪ా(స్రుము వివిధ ఫహోశములునాట
కము లలంకారశా శ్ర్రృములు ను శోధించి (పొఢిమై నేతత్చ్రబంధ మేనా
(// కూచిమంచి తిమ్మకవి శ
అని (వాసిఖానియున్నా 6కు, అయినను వసుచర్మ్శితమునందు(౫ ల
(పౌఢిములోను సారస్యములోను శతాంశమైనను రసికజనమనోభి రామము
నకు రాలేదు, అన్యోన్వ తారతమ్యుము. కేటపడుటకయి. యుభయ
[గంథములనుండియు.. సమానవిషయములను 'జెలుపు పద్యములను
గొవ్నిటి నింక6 జూపెవను, వసుచర్మితములో గరికా చేవిపి గూరు వ్ర
కయి రాజువేతం. బంభబడిన దూత పోయి సఖ్రీజనమధ్యమున నున్న
కన్నియను. జూచి సమ యోచితసరసాలాషములతో ముచ్చటించి యూమె
చెలిక వెల వేత్రనే--
ఉ, ఇన్నగరాజు” జూడ వసుభేశ్వరుం జెన్నంయ వచ్చు వచ్చి యూ
[కొన్న నతీవజొంపములకోనకు నెన్నండు డిగ్గు డిగ్గి రూ
గ్త్‌ స్నియ6 గన్నులారఠఈ గసుత్రుకంబున ని నడు గాంచుల గాంచి తా
నెన్నంయ గారవించు. జెలు లెన్నంయ కాంతు రఖీష్టసంపదల్‌.
రాజు నిమి త్తమ యి (ప్రార్థించునస్లుచెసి "నే రుత కార్యస ఘట
నము వేయంగ్యా రసికజనమనోభిరామములో 1వియురాలి నిమి తమయి
రాజుచేం బంపబడినమాత యామె కడకుంబోయి..
చ. పలుకులు వేయు నేంటి కిక భావభవపతిమానుం చై నయా
"చెలువునితవ్లోడుతం జెలిమి చే రజ కున్న నయూాె సీవయి
గల యలజవ్యనం బడప్‌గాచిన వె. న్నెలసుమ్ము ముద్దు లేం
జలుకలకొల్క్‌. నాపలుకు -చితమునం దలపోసివరూకడుమొా,
అని చెప్పీ యా మెచేత, న
చ, అవునవు మంచిపోడవె బళా యళ కిందుక లేక మౌాసినీ
సివహస భ్యాగభాగమున నిల్చి వినం గొఅగానివాక్యముల్‌
తవిలి వచింపల జూగిత్తివి తాళుముమే మజ్తియోక్ష్య_ం డెన దూ
తవు నిమ నేమియుం బలుక ధ్‌ వళ్హము కాపీ యుంటి మి త్త జ్‌
అని చీవాట్లుత్‌ని తన్మప్రభువ్రువద్దకు మరలి వచ్చెను,
ర్‌ (0 ఆంధధ్రకవుల చరిత్రము
చ. కటకట మమ్ము నొక్కతుటికాలము. బౌయనిడాన వొంటిమై
నెటువలె వచ్చి తమ్ము వలి యిచ్చట్నివేకవుంజేనెవాక లీ
"నెిటువలె నింది తేమ్మ తరు వెల్లను బువ్వూష సిపదాంబుజం
'బెటువలె' నో న్చె నమ్మ తరుణీ తగు న మకడిందిచై దముల్‌___వసుచ.
6, క మృరొ ముమ్మరంపు వెతేం గుందుదు సి లైడంబాసి యిమ్మాయిక్‌
మమ్మజుచెసి మయొంటిగ వనంబున "కటికి వచ్చితమ్మ వ్‌
వ్రమ్ములగరునీమృదుపదంబులు ర్‌ంచెయ గదమ్మ "మేలు మే
లమ్మ! చెల్ల నిబలుగ యాళితనమ్ములు చెప్ప జ్యతముల్‌ ___ రనీక్‌ జ,
ఈ పు స్తకమునందు (్ర వర్ణనములు మొదలయినవి వెజ్లేగాం
వేయంబడినవి, ఊఈ శృంగార (పబంధమును రచియించిన కొంతకాలము
నకు గవి వీధివిబడి పోవుచుండంగా నొక వేశ్య మాచి రసికజనమనోభి
రామమున జదివియున్న దగుటచే నందలి రసికము్ముద కానందించి వలచి
వచ్చి పె లక్షి కవిని కౌగిలించుకొనంగా నతండు "పెడ మొగము 'పెర్సై
నసియు, అందుపయి నొ సరసురాలు
చ. చతురులలోన నెంతయును జూణ వటంచును నేను గాంగలిం
చితి నటు మూణటువూ మడరల్ళ జెల్లున యోరసిక్మాగగణ్య
అరి యాశుకవిత్వము చేసి యడుగలా,
అద్భుతమ గునట్లి బంగరపుబొూంగరపుంగవంబోలునీ కుచ
ద్వితయము జొమ్ము నాటియలవీ(పునదూ సెనటంచుంజూచితికా,
అని కవి పద్యముపూరించి యు త్తరమిచ్చెశనియు, చెళ్లు వాడుక్‌
చముకటి కొంత కాలమునుండి క్‌లనదుగాని యిదియు రసిక త్యమున కెల్లను
జారత్వమే చయుఖ్యమని భానిర్లచెడి యపూర్వు పండితులచె సితర కవల
యందారోవీంపంబడినరీతి యసత్యక ల్పన మే యనుటను సంచేహములేదు.
రుక్మిణేపరసిణయమును ముగించునాటికిం గవి కీరువదియైదు సంవత్సరము
కూచిమ౦చి తిమ్మకవి గ్‌!
లున్న-వో నిప్పటి కాతని కరువది సంవత్ప్సకములు డాటియుంసడవలెను,
కలవృ త్తిదోషముచే నెంత సిగ్గువిడి చినదయిశను ఫస్టపగలు నట్టనడివీధినో
నడుచుచున్న ముసలి రసికుని బయింబడి పడుచు పడుపుపడంతి యెల్ల రుం
జూచుచుండం గౌంగిలించుకొన్నదనుటకంశ₹ు( బరిహాసొాస్పదమయిన విరు
ద్ధఫు మాట మజొకటి యుండదు. పదనదియగు మూడాశ్వాసములు
గల 'సర్బఫుర మాహాత్మ వము తఠకువాత నాలుగు సంవత్సరములలో
౧౭౫౮౪ 'న సంవత్పరమునంవు ముగింపయిజీనది.
గ్రదునాకండవదియు. కట్టకడపటిదియు నగు శివ సిలావిలాసమను
రెండాళ్వాసముల గంథము మజి రెండెండ్ల కు
గీ, ఇాలివావా శకవర్త సంఖ్య వసున
గాంగశళిసం క్త నలరుధా తాబ్బమునను
దగరచించిన యీకృతి ధరణియందు
వాలివాహనశకము ౧౬౯౮ వ సంవశ్చగమునకు సరియెన
రచచియింపయిడిన [గంథవబ లేవియుం గానరావు, ఆరంభ దశలో రచి
యింపంబడిన కుక్కుయేశ్యరశతకము మొదలయిన. కొన్ని శతకములను
దండకములును గ లవ్రం నివలీలావి బభ్రాసము ముగిసిన యల్వకాల ములోనే
కవి పఫరలోక్ష గతుండయ్యెను, కా(బట్టి యకయ ౧౭౫౭ వ సంవత్పురము
నందు మృతినాంచెనని యించుమించుగా నిశృయముగానే చెప్పవచ్చును,
అందుచేతల గవి దాదాపుగా డెబ్బది సంనత్చ్పరములు జీవించు సుమారు
చున్నది, ఈ కనికి సంతతిలేదంట, ఈ కవిజముక్క న శడపటిశాలవోళో
సింగ్గ్‌ పషువారికీసి (ఫెంచివారిక్‌ని యుదవః ల జరగినందున్న కం రాక ల"
౧౧ థా లంచ వ
మోాందుగా రాకపోకలు చేయుచువచ్చిన స్ప ర్రైప్రణ్షెక్రి '“" వెటిచి।
ల ప్యాట
గ్ర్‌లై ఆంధ్రక వుల చరిత్ర ము
ఈ కనివంశమువారిప్పటికిని చంరద్రమహలెములోనే యున్నారు. ఆంధ
నామసం[గ్రహముచేసిన పె, డిరాటి లమ్మణకని, కన్న స్పచర్శితము వేసిన
కంచిరాఖు సూరయ్య, శివజ్ఞానదీపికనుజేనిన కవిలోక్యబహ్ము, ఇందుమం
క్రభా వ్ర ముచేపఫిన యరగర బ సవయ్య, దా సద సరాజ చరిత చేసిన కట్రవరపు
చిట్రమరాజు, ద్విపద రుళ్ళాంగదచరిత్రమువేసిన రామయ భాస్కరుం
'వెంందబగు నవు లీ కపికి( బూ ర్ర్వ్రమునం మండిన యు అతణసా ర్‌ సం హా
ములో నియ్యండ్‌న ల మ్యములవల నర చలియవచ్చుచున్నది, కవి
యొ క వేలిని ఇజూపెను భద ముల గొన్నిటి సిందుదాహరించు
చున ను. థి
రుక్మిణి పరిణయము,
డఉ, సారము ముద్దు బుల్కు- ఫునసారము సిద్దపుమేని తావి కా
సారము నాభిరంధము విసారము "తేట మటారి చూపు నీ
శారము కర్ణయుగ్మము చొకారము నవ్వు మొగంబు షట్పచడా
కారము కొళ్లు సన్నృధువికారము మోప వధూలలామకున్‌ , ఆ,౨.
ఉ. కొను చలింస పి దపు కుంగంబునం జె మ్మటముంష గంకణ
ధా్యానము లింపునింపల గరతాళగతు ల్పచరింప హారముల్‌
ఫూసినటింప నూర్వ్పుసాలపు న్వలి తెమ శ్రర లం కరింపలగాల
జానయొకర్వు రుక్సిణికి సంపంగినూనె. దలంయె. నేర్పునన్‌,. ఆ, ౫.
రాజశేఖరవిలాసము.
వా, వరాభూవర మాకుం గాంచనతురంగే భాంబరాందోళికా
భూరిఫ్యందనమంది రో పవనసద్వ్భూ పామణి (తేణులున్‌
శ్రే "రన్నందగుప్లాలుం బడుపులుళ లె కంప కర్ణం ఖులున్‌
ఈరా వోరికసీజ మాజు కింక సీవెంజే[గయుక౯ ధీరతన్‌, ఆ. ౧.
కూచిమ౦చి తిమ్మకవి గ్ర ల
లై, అయ్యెడ ఇల్లమాంబ విభునానపి గైక్‌ని వాడిచూసు లొ
య్యుయ్యనమిాఅ లేశగవు లొప్వుగల జెక్కులందొలు రవిమె
బయ్యెదజాఅ ముగ్గునునుబల్కు-లు చెల్యలరార నమ్మిటుం
జయ్యునం చేరి (మొక్కి నెజజొణాగు లుల నెణింగ్‌ రంగుగకొ, ఆ.వె
గుంహళశై ల మాహార్మ్యను.
ము, వలపుంగొజ్జినీటిితలహ రీ వార్చిందువు లృమ్ముచున్‌
గలయం గప్పుర్‌ పుందువూార ము మయికా గాటంబుగాల గప్తుచుక
బలవద్రర్పక బాణపం క్లుల్రియ౯ బ్నెపె విరు లుష్పుముకా
వలలగ నృందసమిరణుండు దితిజ్న ఛస్రూగభాగంబునన్‌ . అ, .౨,
ఉ. అక్కట దై త్వీనాయ కుం డహార్ని శయుం దనయాత్మ నెంతయు?
మక్కువమిోా* ని న్మనుచుమాట దలంపక* తద్విపతు వి౯ా
'బెక్కుులదెఎఐంగులం గడలగె పేక్కొా-నంజూచెడు చిన్నవాంజ.వి
'వెక్క_డ'! తేత్తర్వ మెక్కుడ+ సహింపండుసుమ్మునిళా దరార్భ కా, అ-౩
(| ఏలానుందరీ పరిణయము.
ఉ,. మినుకుగొడాని బంగర ఫుమేడల సోరణగండ్ల వెంట బ్‌
ల్బనియెడిరిక్క_ మొ త్రమును జక్కులంజూచి మెజుంగుబోం్షు న్‌
చ్చలు విడికిళ్ళంబట్టి యవి జాజీచనం దమగోళ్ళు చుక్కలం
చును నెడనిల్సి చేవదలి చూచుచు నబ్బురపోదురందుల౯. ఆ. ౧.
ఉ. కన్ను బపింటివాండ తిగకన్ను ల చేవరశతోడంబోరి ముక
బన్నము న్‌ొంది మె/(దొఆంగుపట్టున నెక్కడ డాంగిపోయె నీ
మ న్నా జికంబు! నేండు కొజవమూలినకోయిల చిల్క.మూ6ంకల£౯ె
బన్నుగ6ల గూడి చేడియల బాముల.€ బెబ్రదు వోటుబంటనవై . ఆ,వ,.
అచ్చ తెలు(గు రామాయణము,
ఉ. కాయను మేటితష్టు కొడుకాయను సిద్రపుంబూంతేమానిమో
కాయను బంజరంపుజిలు కాయను నబపుసోయగు పుం
గ్ర్‌శీ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
కాయను బల్క_వేమవి యలుశాయనుం బంతముకీ బొనోటు న్‌.
కాయను నేర యిట్లు దుడుకాయను(6 మాూాయల6ం గోింికాయనున్‌,
అయోధ్యా.
చ, జగములకతల్లి యె పుడమి జవ్వనిగాదిలిపట్ట యెనయి
మొ్ఫుగుదలమిన్న. దెచ్చలెని మూస "వుటుంగక నీకు నెవ్యరుం
దగ దిదియంచు' 'డెైల్సల గలదంటలు గల్లమింజెసి యిట్లి
డగపడె నింళనై న విడనాడక రామున్నివాపుం జేరుమో. సుందర,
లక్షణనారసం[గహము.
చ, కరములు దోయిలించి కుతుకంబున సిచ్చలు. (బసుతింతు భా
స్వరగుణవంతునిన్‌ సకలసత్క_విజాలవసీవసంతు ౨౯
ఉరకరు శానిశోంతుని విశిషజనావన తావిళాంతుని౯
సురతరుమంజరీవిభయకోహారిదంతుని నేకదంతుసన్‌, ఆ. ౧.
మ, ఘనకారు.చ్యకటాత్ష రాశ్షసచమూగం భేభ హర్యక్ష స
జైనసంరక్షణదీ& పాలితసదోజూ తాత శకాంబుజూ
సనముఖ్యామర పక్ష దక్షసవనాంచతో్క-9ధ తా మూథ యా
చనక్శపాంగణకల్పవృక్షు రిపుశని మొదత మోత పదా, ఆ, ౩.
రసికజనమనోభిరామము,
ము, తరుమూలంబులపొెంత. బొంచఛచి సచిరో త్తంసంబు వీలీంచె హా
స్వర కా రస్వరవ్మగ హక సమదచంచచ్చంచరీకాలకన్‌
శరదిందు ప్రతిమానచారువదనన్‌' జక స్తని స్విస్ఫువ
తర సిజాతదళాయతావ్సీ నాకకాం తాలోకవూడావుణిన్‌, ఆ, ౨.
మ, సవనాదికయల న్చుధాంధులను మెచ్చంచేసి ధన్యాత్నులై
నవి శెషజ్ఞుల కబ్బుంగాక యకటా నా "కెటికింగల్తు ని
భ్భువవాతీతవిలాసవిభ ముక ళా భూర్మిపభాంచన్మరు
ద్ధవళా షమధు రాధ రాధర సుధా ధారాసరిద్ధోరణుల్‌, ఆ. ౫.
దూచిమ౦చి తిమ్మకవి రస్‌
మ, సరసినిర్మలనీరబిందుకణముల్‌ సమ్యుగ్గతింబూని షి
స్ఫుర దారామల తాంత నార భర జఃపుంజంబుం గెకొంచుని
ర్భరమం దాసిలళా బకక్రకరముల్‌ పల్మాలు నకోట నలో
దిరుగుం బాంధజనశమాపహరణొద్వ్యృ ట్రిం (బవాశంపు మున్‌ , ఆఅ_-౨
ఉ. సీకరుణావిలోక ముననిల్పినవోం గులహీనందుక్‌ హయా
నేకపపేమచామరమణీరమణీయవిభూపణాదికా
సోకవిభూతి నైంది పరిశుద్ద కులుం దన మించు లేవిటో
సాక్‌నివాసుండున్‌ వెతల నందుంగదమ్మ డగత్కుుటుంపిని, అఆ. 3,
=, * శివలిలావిలాసము.
6. అంగదము[దికావలయహోర లలాటిక లమ్మె నెమ్మెయి?౯'
రంగులు గుల్క_6 [గొందగటునా డెపు(టావడ సొంపునింప మే
ల్బంగరుగిల్కు టందియలు బాలిగ నం్యఘులఘళ్ళుఘళ్ళు శక
గంగ యనుంగులం గలసి కొతుకలిలలం న సేయుదుకొ, ఆ. ౧.
6, క న్నులుమూయు. (దుళ్ళిపడి (గక్కునదిక్కులుగోయు నూరే
సన్న లుచేయుం వబ వలువ చయ్యననవ్వులగనయు మింటపె,
వెన్నెలగాయుచందురుని వేండికిం దాం 'బెడంలబాయు నద్రిరా
చిన్నె లజంగమ్మప్రభునిచి త్తవికారము 'లన్నంజ్శిత్రముల్‌ క ఆ, ౨,
18. వక్కలంక ఎరభ్ర్రకవి
ఈకవి కూ+చిమంచి తిమ్ముకవీ జగ్గకవుల కాలములోనే వీఠ్తాప్పుర
మునందుండి మిక్కిలి (పసిద్ధిగన్నవాండు. సూచిమంచి తిమ్ముకవివలెనే
యితండును 'దెందులూరి లింగనా రాధ్యుని శిష్యుణయయి తేన వాసవదత్తై
పరిణయమునం డాతని నిట్సు స్తుతించి యున్నాండు.__
క్స్‌ , అం భో ధివల యుత స్ట 0 భజ వను తదర భ్‌ సాంభవ రభా జ్బం నితములు
నందివావాఫపడదార విం దపిశ్వాసమర ౦వసంవపొద నేందింది పముల్రు
స్వేక్షణాదరవరాధ్యతలమ్మష దానతీమస్మామాబజ్య్వదవీ,.ణములు
ఉఊహాపదడా తృృబోధా హతసా 0 తసంబేహలీలాం పశ్యళొ హ రములు
వీరతాగుణమణిహోరి జ3ెందులూరి -
లింగగురు వరసతృల్బ పా పాంగవీ క్ష,
జాములు సతతంబు శుభసిచానంబులొచు
శీషజనముల వయను రథ్నీంచుంగాత !
ఈకనీ గారికళ్యాణ మను 'నామమునోం గాళి దా సక్ఫతమయిన
కువూరసంఛభవమును బెలిగించుటయీకాక సుబంధకవి. విరచితమయిన
వాసవద త్తను వాసవదత్తాపరిణయమను చేరితో నాం(ధీక3ంచి డానిని
వీ3కాఫురాధీశ్యరుడయిన రావు మాధవరాయనింగారి కంకిశము వేసెను,
పద్మనాయక కులసంభవుండై న 1 ఏరామచరద మాధవరాయనృపాలుండు
తన్ను బిలిపించి వాసవద తన 'బెనింగింపనడిగిన కథను కవి 'వాసవవత్తా
పరిణయమునం దిట్టు చెప్పికొనియున్నాడు-___ |.
శా శీముుచ్చందక భాకిరీటపదరాజీవద్వయిీాభావనా
సామస్థ్యోదితవాక్సఏ పంచుట నాచాతుర్యవిద్వజ్ఞన
సోమానం దదశేమువ.నిజవిలాను న్వక్క-లంకాన్యయున్‌
(బేమా ద్యాస్పను వెఠ్రభ 'చువి ననుం బిల్సించి యుస్పాంగు చున్‌,
[0] వక్కల౦క వీరభద్రకవి ర
క. ఆతాతలతరముననుండియు ! నీతనిజనకుండు మనకు హితుండు క పర్యదు 0
చీతని చేతం గృతి వి ఖ్యాతి గ్‌ ౮ కొందు ననుచు హాస్టం బొదవన్‌ 0.
గ సవినయంబున సముధఛితాసనమునందు
నంతికంబునం గూర్చుండ నాజ్ఞయొసంగి
మందహోాసాంచితముఖారవిందు. డగుచు
నతిదయాస్ఫూ ర్తి నిట్రని యానతిచ్చె.
క, (శీవలయ నుభయభావషల నీవలె గగృతింేయంగలకె నేంటిక ఏం్మద్రుల్‌
భూవిశ్రుతకవితావి ర్భావయశస్సాం[ద్ర వీరభ్మద్రకవీంద్రా,
నీ మోతాత లోకవిఖ్యాతభాపాఖల శే పాహి యాచందద ఇఖరుండు
మోత ౦డీ వాటువాగాతతచి (తప బం ధక్‌ల న నాట భాస్క్లరుండు
మాతల్లి తండి పురాతనసత్క_వినాథుల శెన విశ్వనా ధనుకని
మో మేనమామ స్ముతామువై భవ్రండుసద్యఃకృతిమతి వేంకట్ళాదిసుకవి
చదువకయె (శీసతీశ పసాదగరిమ
వాల్యమునను గుమారసంభవము తెనుంగు
చెసి శవ్లు లెంచం (బఖ్యాతిం జెంది తీవు
కల నీసము లాధుసికులు కఫెంద,
ఉ. అత్యలఘు[క్రియానిపుణుడ్రై. ధరణీతల మేలు విక్రమా
దిత్వసభాంతరంబునం (్ర్రతిస్టితుండై. ఫఘనధీసమ్యగ్రతన్‌
సత్యవలీతనూభవ్రు నిజాడ( (బ్రసిద్ధికి నెక్కి_నవ్యసా
హిత్యమునన్‌ సుబంధుసుకవీంద్రుండు (పస్తుతింగన్న నాండిలన్‌.
గ. ఘనతర మనీవ నమ్మహాకవివరుండు
-'ప్రతిపద్ణ్తేషగద్యవ్రబంధ మళ్యు
'చారతను జెప్పె వాసవద త్రీయనంగ
నార్యులాకథ క డుచో ద్వ మనిరి సభను,
08 ఆం(ధకవుల చరిత్రము
మ, స్రవనీయంబగు తత్క_థాకముము భాషాయాప్‌.దం్యఘిస్సుర
న్న వమంజీరనినాద మేదురని తాంత (వేఢ వాగ్గంభనళ
భఛవదీయో కుల సాంధ్రకావ్యముగ వై దర్శీగతిం గూర్వు త్ర
త్కవినవ్నోో కులు కొన్ని నీకవితకుం గై దండ గావింపంగళొ,
క వరమతి వాసవదత్తా పరిణయమును శెప్పి యీీప్రబంధము విద్య
త్పరిగణ్యంబుగ మారకుం |! దిరముగ నంకితముచేయు చీరవిచారా.
భఛ రృహరియొక్క. సుభామీతరత్నావళిని బెనిగించిన 'యేనుంగు
లమత్మణకవి మొదలె న వారీశవీశ్రో సమకాలికులు. సమశాలమునం
దున్న కవులు కూచిమంచి తిమ్ముకవిని బొగడక యీతనిసి బాగడుటచే
ది మకవి కవిశ్వముకంకె నీతనికవిత్వమునం దప్పటివారి 8 ధికాదరమున్నట్లు
స్పపష్రమగుచున్నది. " ఏనురంసు లక్ష్మణకవి తన రావువిలాస మునందు(
బూర్వకవులను స్తుతిచేసిన విమ శ్రటా-
గ్‌, దిట్టక్‌ పి విశ్య్యనాధు. (బార్థించికొలుతు
నతనినందన 6 డగువేంకటాదికవి!
వాక్యపూజలు గావంతు వక్కలంక
ఏేర్రభ్శదుని భావించు గాౌరవమున,
అని యీవీరభ్మ్యదకవిని 'బేర్కొని యున్నాండు. అఆకామునం
చుండిన యీదరపల్ల భవాని శంకరకవియు. దాను 'బెనింగించిన ధర్మ
ఖండములో-
మ, హరితుల్యుం డగురావుమాధవ నృపాలాగ్రేసరు౯ గావ్వచా
తురి మెవ్పీంచి తదియసత్క్చుప సిగు లోరంబుగాం బొంది బం
భుర లేజుండగు వక్క_లంక కులపాధోరావిరాకా సుభా
కిరణుండై. తగ వీరభదసుకవిం గీ ర్రింతు నా నెచ్ళాలీన్‌,
అని నెరభదకవిని (బశంసించి యున్నా(€దు, సమొానకాలమువా
రట్టు 'మెచ్చుటచేతనే యాక్‌ వి యసమానక నిత్య పొఢిమ గలవాండసి తేట
వక్క,ల౦క వీరభ (ద్రకవి గ్‌ $
పడుచున్నది. ఈవీఠభ్యద్రకవి యాాజు వేల నియోగ్యిబాహ్మణుండు భార
ద్యాజగో [త్రు (డ్వు ఖఫాస్కారక వి పు (తుం డు చ ందేఖర ర్వి పొత్రుండు
దిట్టకవి విశ్వనాధకవి చాహి్యత్రుండు, ఈతనితల్లి జగ్జాంబ; మేసమామ
దిన్ట్రకవి వేంకట్నాదికవి, ఈకవి తండి తాతలనుండియు. బిఠోప్తుర సంస్థాన
మునం దుండినవా!డు, తండి తరమువారును తల్లి తరమువారునుగూడ
సత గావిశ్వరులు ,. ఈకవి మాహావువాు (డై 'నం విశ్వనాధకవి "పెడ్డాప్తుర
సంస్థానస్థాపకుండయిన (శీవత్సవాయ ముసలి తిమ్మురాజుగారికి. దాను
రచించిన ేష ధర్న (ప్రబంధము. నంకితము వేసెను, "శేష ధర్మ వత్నాకర
మనువేరితో నీగ ౧థమునే రాజ మ'హేం(ద నివాసుంయగు కాండయ కొడు
కస శ్రీనివాసకవియు రచియించెను, వీరభ(దకవి ౧౭౫౦ వ సంవత్సర
[(వొంతమునఆఅకును. జీవించియు ండవచ్చును. బ్రతంయు తన వార్థ కద శో
వీశాపురమును. విడిచి వృద్ధగాతమిలీరమునందున్న ముమ్మిడివరము
(ప్రవేశించి సన్యాస్మాశ్రమమును. స్వీకరించి యక్క_డనే. నిద్ధిపొందెనయు.
ఈకవి. విరచిత్మగంథములనుండి కొస్నిపద్యముల నిం దుదాహారించు
వాసవద త్రాపరిణయము,
నాభ భూూకంబులం జూచితే తివిరసంపల్లాలి తాంగ్మపభో
ద్య ల౯ ఫఘననీలనీలఘున సఖ్యం 'బెప్పూుడుం జేయంగా
వల్లి వేల్లి తవామలూ రువుల[శేవం గోంటు జుంట్టు౧గలం
'డెల్లం గు య్యిడ' "దేనియ లొనెకు భూమిాశా విచిత్రంబుగన్‌, ఆ -౬
శా, ప్రచ్భాయస్థలపల్ల వా స్తరణన్మిదా యోగ్యముల్‌ పాటలి
గుళ్యాకల్బమరు న్మనోజ్ఞ తరముల్‌ కూలంకపాభ ఫ్టింతర
స్వచ్చాంభఃపరి పే.నణార్హ్మములు పశ్చాద్భాగసా భాగ న్టముల్‌
స్వచ్భందస్థితి (గ్రీష్టవా సరము. లెంచు జూల మించెం ధరన్‌, ఆఅ, ౨౩,
గ్ర0 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
కుమారసంభవము,
చ. హరు. డఖలేళశుం డవ్వనరుహాశ్నీతపళ్నప్రతిఘాతి హేతు నై.
పరంగినతత్సపర్యలకు ఛావమునం గడుమెచ్చి యొప్పెం డా
నరయ వికారఠరకారణము లంటిన నిశ్చలతం దనర్వు 'నె
న్వరిహృదయారవిందములు వారలె ధీవరు లెంచిచూడలగళొ. ఆ-౧
చ. మలయవసుంధరాధరస మాగతబంధురగంధవాహరా
జుల నెదిరించుచున్‌ వివిధసూన గుళుచ్భర జఃపర ౦పరల్‌
క్‌ లయగగం జూపు లస్టకోనం గా. గను గానక డర్వ మేర్చడకా
'జెలంగి మృగంబు లవ్విపినసీమ నటించె మధూదయోన్న తిక, ఆ-౨
ఉ, అన్ను తలంచు రూపము హితాళి తలంచు€ గులంబు తల్ప జా
నెన్ను సువస్తువుల్‌ వరుల నేర్చుతజి౯ బురవై రి నెంచినళ
గన్నులు మూడు పుట్టుటయె కానరాదు దిగంబరుండునుం
జన్నముసామ్ముులేదు 'తెలిసెం దగం డాతండు నీకు మానినీ, అ. 3.
మెత్తిరి గోడ లందుపయి నిద్దపుం జూయలపొాలసున్న ముల్‌
చి త్రరువుల్‌ లిఖంచిరి విచ్శితగతి నృ్వయనోత్పవంబుగా
న త్రీ ను త్తముల్‌ (క్రతిగృహంబున శోభనకోభ సంధిల౯: అ, ౪,
14. కూచిమంచి జగకవి
ఇతడు. సుప్రసిద్ధు. డయిన. తిమ్మకవి సార్వభౌముని 'రెంచన
తమ్ము. డు, ఈతని జనుసంవ తర మేదో 'పలియదుగాసే తిమ శ నప్‌కంకె
నాలుగయిమసంవత్ప్చరములు 'చిన్నవాండయి యుండవలసివందున ఇతయ
౧౭౦౦ వ సంవ త్స్పర పాంతమునందు పకన ూహిం పందగియున్న ది,
ఈజగ్గకవి యిరునది సంవత్సరముల (పాయము వచ్చువజకును చదు.
వెజుంగక యల్లరిమూంకతో దిరుగుచు కాలము గడపెననియు అప్పుడు
వీవాహితుండయి య త్తవారియింటికి మనుగుడుపునకు బోయి మామ
గారు తనకు జరమశుంఠళ మయెళయల్లుండు దొరకినంకున కనుతాపపడలా
రోషముచేత 'దేశాంతరమునకు లేచిపోయి పం(డెండు సంవత్సరములు
వి ద్యాభ్యాసముచేసి పండీనుం డయి క్‌ విశ్వము నాం ప్ప నారంభి ంచె ననియు,
పుక్కిటఫురాణ మొకటి. కలదుగాసి యిది కేవల కల్పితకథయని
తోంచుచున్నది. ఈకథనుబట్లి యీకవికి కవిత్వము "చెప్పనారంభించు
కాలమునాంటికి ముష్పదిమూడు సంవత్సరముల [పాయ మయి యుండ
వలెను, కూచిమంచి తిమ్ముకవి తాను ముప్పదిసంవత్సరముల (ప్రాయ
మునం జేయ. నారంభిచిన సింహ శే లమాహాత్యమునందు దన పెద్దత మ్ముం
జ్రైనసింగన్నను వర్గ్శించినతిరువాత "రెండవతమ్ము.డై న యీజగ్గకవిని
మతియుమె.డు సమస్త రాజమాన్యుండు సుగుణా
న్వితుండు సమం చితకవి తా
చతురుండు జగ్గుపధానచం్యద్రుండు తనరు౯ా,
5. భోటకలాటకిరాటవ
'రాటమ"నరాటొంగ వంగరాడ న్వస ఖ్‌
గిలి ఆంధ్రకవుల. చరిత్రము
మూటనిరాఘాూటనట
వ్య్చాటుకపిత్రా్రాంకు. డరయ జగ్గన ధరణికా,
న్నీ సరతంబునుడినోనిసిరినిరవొందియు( దవుటినిష్పటి మెక్కట. దలంపం దేని
సదమలాచార్యపశ్‌ స్తి గాంచియువర్శ ములు సంకరంబటుగాలం గల(వంటేని
ఖలజనసంశీతు 'గావింపుచుండియు6 బతితుల నెపుడు 'జేపట్టం "డేని
యుకుపుణ్యవ ర్రియయ్యును శాడబ్యాశ్రయనసిమ నిల్లుగను వసింపండేని.
యలజగన్నాయకుండు సాటియనంగంబోలు
భోగమున నిర్మలాచారమున పికిష్ష
రత్షణంబునర బుణ్యమార్షమున నరయ
గంగవావమా తు జగ్గ యఘనుసిస్రోడ,
ఈసయిపద్యములు రచియింపంబడిన కాలమునకు జ్యుకవి యించు
మించుగా ని రువదియెదు సంవత్సరముల యాడుగలవాండయి యుండును,
ఇరు నదియై దేండ్త (పాయమునవాంటి కన్ని 'జేశములు తిరిగి రాజసభలలో6
(బసిద్దిగాంచ, గలుగుటకు కవి యిరు వదియండ్ల వయస్సునకు లోపలనే
పండితు6 డయి కవనవాడురి గలవా6౯ డయియుుడవలెను, అంజువేత
జగ్గకవి యిరువది స ౦ంవత్పరము ల (పాయము వచు ఏవ అగకను నతుర
కాన ము లేనివాండసి 'చెప్పెడికథ నమ్మందగినదిక్తాదు. ఈకవి తనవివ హో
నంతరమున ధనార్దనము నిమి తనమును పాండిత్య్యపకాశనము నిమి త్త
మును బహూ దేశాటనమువేసీ రాజాస్త్థానములలొ 'మపఫ్పొంది సత్కార
మును బొందుట వాసమే యొననుు “*భ్రోటకలాటకిరాటవరాటమరా
టాంగవంగ”ి యని. (పాసనిమి త్తమయి వేయలుడిన 'చేశసంచారము
కొంత యతిశయో కియై యుండవచ్చును. ఇతేండు 'దేశాటనముచెేసి
వచ్చిన తరువాతను దళ్చూర్వమునన్సు జానుపరిణయమును; ద్విపద
రాభాకృష్తచర్మిత్రమును, చాట్యుపబంధములును, సుభడాపరిణయ మును
చీ ౦దనే ఖావిలాపమును, సోవముచేవరాజీయమును రచియించను, చంద్ర
కూచిము౦చి జ గ్‌ క్‌ి గ్ర
-శేఖా వీలాపములోని యీ క్రింది పద్యమున వర్శ్మింపంబడిన వ రుపనుబట్లి
విచారింపలా.. నితయ ేశసంచారముచేసి " రా జాస్థాన ములయందు
రాజులవిాంద' వాటు (ప్రబంధములు వేయుటకుముందే జూనక్రీపరిణయ
మును రాధాకృవచరితమును. రచించినట్లు తోంయచున్నది.___
స, రచియించితివిమున్ను రసికు లౌననిమెచ్చ సురుచిరజూనం పరిణయంబు:
వచియించితివి కవ్మవాతము ల్పొగడంగ ద్విపదరాధాకృిప్టదివ్వచరిత
ముచ్చరించితివి విద్యచ్చయంబు నుకెంపం జాట్యుప్రబంధముల్‌
శతకములును
వర్షించితివి యిరువదిరెంకువన్శనల్‌ రాణించంగా సుభ్యదావిహవా
మౌాంలక్షణలత్మ్యుంబు లరసినావు
భూరి రాజన్య సంసత్ప పూజితు౯డవ్సు
బిర సిభాగ్యమహిమ చప్పంగలద రమె
జగ్గకప్‌ రాజచం్నద వావాఫణీం[ద
ఇత ఉచందరఖావిలాపమును విజయన గరసంస్థా వాధివతులగు
(శీ పూసవాటి విజయరామరాజుగారి చెల్లెలి 'పెనిమిటియగు చింళల పాటి
సీల్యాదిరాజుమో!ది కోపమువేతం జేసెను. ఇది బూతుపు సకమగుటచే
నిందలిపద్యము లుదాహరింపం దగియుండలేదము. “అర్హ వవేషితాఖల
మపహామహీవముండలిలోని శ్రైతులం బూరుండా జనన కప్‌ య్‌ వ్‌,
కానుటవె సితండు తట్టుక విత్వమునం దసవమాన పాండెత్వ్యముక్‌ లవా6 డీయి
నటు స్పష్షమగుచున్నది. జగ్గకవి ధనసంపాదనము నిమి తమయి. విజయ
నగరమునకుల బోయి రాజు బెానయన నిల్మాదిరాజు నారయింపణగా
నతండు తానుంచుకొన్న "వేశ్యను నాయికలా. జేసి తనమాంద ప్రబం
ధము. చేయుమసి కోరెను 1! ధవాశవేత నట్టివబంధరచన వొప్పుకొని
కవి చంద*₹౭ఖావిలాస మను ళం గారకావ్యము ుు జేసెనంటట ! అటు
తరమువాతంల చాను సంప్కృృత కావ్యము ను రచించి యిష్చాదనని చెప్పి
[4 ఆ౦(ధ్రకవుల చరితము
రాజుమతి మరలించిన యాడిమళ్ల 'వేంకటళా(స్ర్రి (ప్రోత్సాహముబేత
సీల్మాదిరాజు జగ్గకవిఃి తగినబహుమానముచేసి. సత్కరింపక తిరస్కార
మును జూపెనంటట! అందుపెని ముంగొవీయెన “యూాయమా ర్త కవితాను
రచియించిన చంద్రరఖావిలాసమును చింపివేసి -చంద్రరెఖావిలాపమను
వేరిట నిప్పటి బూత్య్నుగంథమును జేనినంట 1! ఇందలి కవివర్ష్య నలో 'సహీ
తము సాధుకవులను విడిచి యిట్లు తిట్టుకవిత్వము ఇెప్పినకవులనే వేర్టాని
యున్నాండు__-
క, భీమకవి రామలింగని (శ్రీమంతుండై. వెలుంగు (శ్రీనాథకవిన్‌
రామకవిముఖ్యులను బో! జామగతిం జి త్రవిధిం దలంచి కడంగన్‌.
ఈప్తు సకములోని. మొదటిపద్య మిట్లున్న ది
వా (శ్ర/కంకుంకు భుజంగ భూపషణుండు భ స్మీాభూతపంచా స్తు లడ
సో కాటోపబల పతా పప్పరరనోదక్ష సంశితణుం
డాకాతో జ్వల కేళపాశుండు (త్రిళూలాంకుండు ర్నుదుండు దా
వంకం డింతలపా టనీలనృ పతి నీవీ, ౦చు నేత (త్రయిన్‌
ఈపు స్తకమునుజేసి జగ్గకవి నిజాంరాజ్యమునకుంోయి హెదరా
చాదునగరమునందు€ గల తురకదొరల నాశయించి 'వారిమిోది పద
ములుచెప్పి తనూ్యిలమున నవాబుయొక్క_ దయను సంవాదించ్వి నిజాము
(పభుత్వమునకు లోయుడిన సామంత రాద్య మెన విజయనగరమునకు
(ప్రభువగు (శ్రీవిజయ రామరాజుగారివద్దకుల దన్యగ్గంథమును నీల్మాదిరాజు
సమ్ముఖమున నభలోం జగివించి వినునట్లు నవాబువద్ల నుండి యు త్తరువు
"తెచ్చి యట్లు చదివెనని చెప్పుదురు, ఇతండు (గ్రంథమునందు. నీల్మాది
రాజు నెంత దూషించినన్సు తత్పత్నియగు నరసమాంబను దూవింపకొ
యూపత్మివత నిట్లు భూపి.0చెను-__
క, ఖలుండై న నీలన్ఫపుం డీ |! యిలపై నిన్నాళ్ళు (బతుకునే నరసాంబా
గభకలితకనకమయ మం [ గళసూ[త్రోతృష్రమహిమఃగాక కువమూరా,
[0] కూచిమంచి జగ్గకవి కి
ఈజగ్గకవియు నించుముంచుగా నన్న జీవించినంతకాలము జీవించి
నట్లు కొనలడుచున్నది, అందుచేత నితడు ౧౭౦౦వ సంవత్సర
(పాం తము మొవలుకొసి ౧౭౬.౦ వ సంవత్సర పాంతమువజకును జీపింది
యుండినవాండని జెప్పవచ్చును. ఈతండు రచియించిన (గంథములలో
నాతాశ్వాసములు గల సుభ్యదాపరిణయము మనోహరముగా గనయిడు
చున్నది. ఆపు స్తకమునందు జగన్నాయకస్వామినిగూర్చి (వాయంబడిన
మొదటిపద్య మిట్లున్నది,
ఉఊ [శ్రీయలరళా సుభ్మదయును సీరియుం చార్మ్యముల "నె లంగ న
త్యాయతలిల నీలకుధరాగ్గమునందు వసించి సిచ్చలుం
దాయక భా కళోటి కనవాయ్రశు భంబు లొసంగు (లీజగ
న్నాయక దేవ దేవుల డభినంద్యకపామతి మమ్ము (బోవుతన్‌,..ఆ. ౧.
సుభదాపరిణయమునం దితండు
|. నన్న పార్యుని తిక్కన నాచిరాజు
సోము నమశేశు శీనాథు భీమకనిని
రంగనాథుని. బోతనం (బా _| వరుని
శంభుదాసున్‌ భాస్కరు సంస్తుతితు,
అసి కవిస్తుతిచేసి తనయన్నయగు తిమ్ముకనివటు పొగడి యున్నా,డు--
నీ, కొండిన్యగో (త విఖ్యాత విం గహాచి మంచ్యన్వళమా ౧భోది సషంరకరుని
గంగనమంత్రి శేఖరునకు నృుగవామణి యగులచ్చమాంబకును సుతుని
బహాుకాన్యసిరా శ బంధుర ప్రతిభునిం గు క్కు కేశ్వర కృ పాంకూర లజ్జ
సత్కవి తామహాస్మామాజ్యభారథా వేయుని బుధజనప్రియచరితుసి
"జఇందులురి లీం గనారాధ్య డని శేయ్చద
దత్తమౌా 'హౌశ్వ రాచార నృ త్తిరతుని,
గందరాడఘునగామమందిరుసి మ
ద్యగ్రజుని. దిన్ముకనిరాజు నభినుతింతు,
00 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
ఇతండు తన్యగంథములను జగన్నాధస్వామి. కంకితము వేసెను,
ఈకవిచేరచియింపండిన జూనరపరిణయము 'మొదలయిన[గ్రంథములునాకు
లభించినవి కావ్ర. ఇతయ కాకత్యిపతాపర్ముదవంశజుం డయిన మందవాటి
సారాయణ రాజుయొక్క (వేరణముచేతం (బలో వర్ముదవంశమును వరిం
చుచు సోమదేవరాజీయమను మూడాశ్యాసముల గ్రంథమొకటి రచి
యించె ను, కవియొక్క_ కవితానై పుణిని జూపుటకై కొస్నివ ద్యముల
సిందుదాహరించుచున్నా ను__
సుభదాపరిణయము,
చు సురుచిరలీలం గన్హాసయు కోభనదివ్యసరోజమాలికా
పరిమళలా భలోభమదబం భరడింభరవామపంగ దు
ర్భరదురితొఘభంగ నతిభాస్వర గాఢతరంగ రంగీ
శ్వరమకుటాగ్రగంగ శుభస్రంగను గంగల దగంగం ఇెంగటన్‌, ఆ,౨.
ఉ. అరమణీలలామము లుద౦ం చితలీలలం గాం చి రొరక్కు కా
సారము సారసౌరభవిశ ౧కటసొర స పుండరీక
లా మురందపానపరిలంచటమాద వ్రదళి 0([దసాం[ దర్యుం
శారము కోకహాంస బకకచ్చపమినధులీ క్షళీరము౯. అ. 3,
శా, కశారంబయ్యు నితంబిణేమణి కలంకారంబు6 రోలంబర్యుం
కారంబుక సమదో[గ్రకోశల కుహూ కారంబుం జందద్రోద్ద తా
కారంబుక గుసుమాస్తుువాపగుణటంకారంబు రాయంచ కేం
కారంబుకా శుకళారికానికరహాుుం కారంబు ఫఘరోరంబుగకా, ఆ,
చ, తళ కంబిపాళి వాలు గనుదమ్ము లొకించుక విప్పి క న్యకా..
తిలకము కాంచె నీలమణిదీధికిజాలమనో జ్జ గాఈంనిన్‌
బల వదరాత్మికై (తునిం గృపాపరిఫూరిత నేతునిన్‌ సమా
క్ష్‌ అతవిలాస్యదె (తుని జగన్నుతిప్మాత్రుని. బాండుపుత్రునిన్‌, ఆ. ౬;
కొవలె గోపరాజు గ్‌
ఇా, అన్నా యెక్క-డనుంటి వొక్కండవు రేమాహో మహాక్చర్య మా
'వెన్నన్‌. బాలుండ విట్టు లుంట విహితంబే నేయి నలాములు౯
నిన్నుం గానక కుందుచుంటిమిగదా నిక్క_ంబు మ్యాపాణముల్‌
ర్త న్నారో ని స ను6 జూడక న్న్న నిలువంగా నేర్చు'నే లేఫముకాా అఆ, ౧.
ఉ. వింటికె మార లిప్వు డొకచింత కువాళపుబండివాండు మొ
న్నంటిని వాస ళా గ్‌ము న నాచి మహా కగు హంబు చొ చి సరా
బంటులె నిన్న రయి మనపట్టణభూసురవర్యుం గొట్టి వా
రింటి పదార్థ మెల్ల హరియించి రనాయక మయ్యె రాజ్యము౯. ఆ.౨
15. కొవలె గోపరాజు
ఈకవి యాటువేలని యోగి చాహ్మాణుండు ; హరితసగో తుండు ;
నోపరాజు ప్మొతుండు ; కసవరాజునకును కామాంబికకును పుత్రుండు,
ఇతండు సింహాసన ద్వాతింగ తిక యనువేరవికవూార్కునికథలను పం్మడెం
డాశ్వాసముల పద్యకావ్యముగా రచియించెను. ఈద్యాతింశ త్బాలభంజి
కల కథలను. రచించుటనుగూర్చి కవి యిష్లు (వాయుచున్నా.డు--.
క, అప్పర మేళ్వరుకరుణన్‌! గుష్పలుగొనువికమార్కు. గుణములకొఅనై
చెప్పెద రసభావంబులు! మప్పిరిగొనునట్లు కథలు ముప్పది రెండుకొ,
ఈకవివంశ మునకు మూలపుకుషు![డై న పెన్నయామాత్యుండు
నీ, కలుషమండలిక భేక ఫణీందుండన 'రా యగజగంధవారణ ఖ్యాతి మెజుసి
వ బ్లో ణః స్త
నెగజె నందవోలు నెలవుగా భూసుర |వంశసాగరామృచాంశఛుమూ ర
చకవ రి మాన్యసౌజన్యధు ర్యుండు!విక మార్కని గుండుపెన్న విభుండు క
88 ఆం(ధకవుల చరితము
అనుపద్యమునుబట్రి నందవోలురాజులయొద్ద మంతిగానుండి బిరు
దముల నందినట్టు కొనుపషట్టుచున్నాండు. ఇతండు పదమనాజవ శతాబ్ద
మధ్యమునంముండి యుండవ చ్చును. కాంబట్టి యూసపెన్నరూ మూత్యున
"కెడవపఫురుషుడై న కవి తరువాత నూటయేంబది సంవత్సరముల కనంగా
పదు నేడవశ తాస్టాంతమునం దుండి యుండును. కవితండియైన కసవ
"రాజు వేముగల్లు పురాధిక్యరుం డయిన మల "రాజు మం(తీయెనట్టు;
శా, రాణకా మల్ల న ర్రిచంద్రికలు పర్వం బూంగి మధ్యాశిత
వ్‌ 'లేధృ ద్రనదుర్లమై గుణమణిస్రోమంబుల న్నిండి యీ
క్షోణి౯ క్రీపురుపో క్లమాశ్రయమ్మునె శోభిల్లి దానాన్ఫుత
(ణి౯ ద్యాగసమ్ముద్రనాముము వహింవెన్‌ వేముగ ల్లి మ్మహిన్‌.
ఇ త్యాది పద్యములవలన, "దెలియవచ్చుచున్నది, కానీ యూమల్ల
న పసాలుం డెవ్య (కో 'యేీకాలనమునందుండినవాండో యింకను సీవారింప
వలసియున్నది, ఎ బ్ర్రయిన ను గవి యించుమించుగా నినూ స్నతుస ౧వశ్చర
ములక్రిందటివా. డగుటకు సంబేహములేదు. ఈ వికమార్క- చర్మితము
లోని గద్యమునందు
, “ఇది రాయగజగంథవారణ వ్రైరిమండలీకఫణీర్యద వీరఘోట్ల
పధాళాదిబిరుద (పకటవారిత కావలె పెన్నయా మాత్యపెత్ర
హరితసనోత పవిత్ర 'సకలసుకవిమిత కసవరాజతనూజ గోప
రాజు విరచితంబచె న,,.*, వ
అని "పెన్న యామాత్యు, డు తనకు తాతేనట్ట్లు చెప్పు క్‌ నెను.
గాని వంశవర్ణ్దనమువలన కవి ేడవ పురుషుండై నట్టు స్పష్టమగుచున్నది.
ఈద్యా తిం త్పాలభంజికాకథల కవి తము వి[కమార్క-చర్మితమును ఠచిం
చిన జక్క-నక నిత్యమున కుల జూలక్‌పోయినను మె శ్రమ మోందయ జక్క
సీదిగానే యున్నది, ఈపు స్తకములోని రండుపద్యము తీింబుం బాందు
చజుపంబడుచున్న వి___
ఉ. అన్నలొ రమ్బులో ెలులొ యాత్మజులో చనువారు ప్‌ై
మిన్నక చావనేల యిదిమేలె భువి౯ బలిభోజికయ్యు నొ
యున్నెడ ప్‌శ్వసింప నొరునొడ్షకుల బేరం (బ నూద మానుంగ
న్పన్న నెజింగి యొండెడకు్కు జూగుండు |పాణము శీవి దూచితే.ఆ,౪
ఉ. దేవసమాన నిన్ను వినుతించుట వాంభితసీది భూమిలో
నేవస్తుభేశ్తు సియెదుట నెన్న6గవచ్చు మదీయజిహ్రై ల
జ్ఞావశ మె చలింప దింక సన్దుణముం దగ సద్దుణాథ్య (ప్ర
సావన చేయ నేరనియతం డతిమూ ర్సండుగానం జెప్పెదన్‌, అ,౧౧
16..కొడిచెర్ల 6)నివాసకవి
ఇతండు శేమధర్మరత్నాకర మనియెడి యాతాళ్వాసముల పద్య
కావ్యమును ర చియించెను, ఈ గ్రంథము "ఛేషధర్మములనియు వాడుదురు.
ఈకవి యా(తేయగోతుండు, కొండయభవానిపుత్రుండు. రాడమహే ౦ద్ర
ఫుర నివాసుండు, ఇతం డిళ్నూజుసంవత్చరములకు ముఎదుండినవాంయయ.
ఇతలీడొక వేళల బదు నేడవశ తాబ్బమధ్యమునందుండి మభ్యకవులలోం జేర
వలసినవా6 'జేమో 1! పు సకీములోని
6ఇ్పది నవరసానుబంధ బంధువప్రబంధ నిబంధవా ఇాకుకీ ధురీణ
ప్యుత్ర ఐవరగండ బిరువపచండ మంతిమూరాంయ సమస సష్షుణా
వాఫ శ్రీనివాస్మసణీఠంబై న హరిచంశమువందలి "శేషధర్మసారణ
సను మహాపబంధంబునందు.
అను గద్యము నుబై మూడంగా నితయ మంిశిఖావమణియ. బిరుదముల
నందినటున్యు అత్యం తాధునికుంయ కానట్టున్నూ" కనంయబడుచువ్నా డు, ఈతను
70 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
కవిత్వము (పౌఢమయి రసీకజనహ ఎదయంగముముగా నున్నది, ఈతని
శవథర్మములనుండి కొన్ని పద్యముల నిం దుదాహరించుచున్నాను.__
చ నెలకొని సంగమంబున జనించును గామము శావువ ్రదిచెం
దలకొనుం (గ్రోధ చు ట్ర బెడిదంబగు[కోధమునం దనర్భు మో
హలతిక్ష మోహవృ త్సి నుదయం బగు వీస్నృతి విస్మృతిం జను౯ా
దలంపల బుద్ది బుద్ధి చవనన్‌ మతితాం'జెడు మానవుం డిలన్‌, అ,౧.
ఉ. మేండియు నీరముకా భుజముమోంద భరించుచుం బోతు నెద్దుతో.
గూడంగం గాండి:బూర్చి మునికోల కరంబున బట్టి పగ్గపుం
(దాడును మోకువారెనయు. దాలిచి ముందట వెళ్ళం జుం గ్య వే
లాడంగల గాసె కట్టుకొని యక్కు-టిలాత్మకు. డేంగ6 జేికిన, ఆ.౩.
ఉ. రామ కృపాభిరామ రిపుఠరాక్షస వీఠరవిరామ. సొవాసో
వ్రాము లసద్దు*ప్రకరధామ సమ _స్థన్ఫృపాలలోకొసు
'తౌమ వి భాక రాన్వయసుధా సరిదీశ్వరసోమ సద్దు ణా
రామ నిను న్నుతింప నల రాజకళాధరుండై న నోపునే. అ, ౫.
17. పట్టమట్ట సోమనాధకవి
ఇతడు స్కాందపురాణములోని నూతనసంహితను నేడాత్యాాస
ముల (గంధముగాం బెనింగించెను,. ఈకని యాలువేల నియో గ(బాహ్మ
ణు(డు, వారితస గోతు (డు; వేంకటా మాత్యపు(త్రు (డు, కతండు త నగ ౦థ
మును బిక్క_నవోలి కామారెడ్డి కంకితముచేసెను. ఈగంథము +రచి
యింపంబడినక్షాల మిష్పటి కిన్నూజుసంవత్పరములకంకు నెక్కువయి
నట్టు తోంయయచున్నది, కృతిపతియైన కౌమినే ని కా మారెడ్డి యెస్పుడుండిన
పటమట సోమనాధకవి గ్య
వో యట
వాడో తెలిసీనదికాదు. కృతిక ర గోదావరిమండలములోనివాండు,
సూతసంహిత కవిత్వము సలక్షణమయినదిగానున్నది. కవితాధోరణిని
"జెలుపుటకయి నూతసంహితలోని ఇ ద్వములు కొన్ని యిందుదాహరింప
బడుచున్నవి.__
ఉ. మున్ను పురాణపూరువుండు ముఖ్యుడు ముండు శంభుమూయ పై
కొన్న విమోహితుండయి యకుంఠకితగర్వు 'వెలర్ప "నేన యీ
యన్నిజగంబులుం బొదివి యూసినక్‌ రను భీరుకొన్న నా
కన్న ఘనుండు నాసము.డు గన్లొన నెవ్వండు శాశ్యతంబుగన్‌. ఆ,౧
ఉ.పాపము లట్టు కొన్ని యెడంబాసిన రోగము అెల మాని యు
దివితసత్యు, డై దృథఢమతిన్‌ శశిపర్టండు తన్నవై కర
యా పరతంతవృ తిం దృణకాఫఫలోదకళాకమూూలనా
౧ ఈ ౨ ౬ య్ర్‌
నాపరిచర్యలన్‌ దినదినంబు గురుకొ భజయించు నెంతీయున్‌, అఆ. 3.
చ సరవి నబోధమూలముగు సంసృతివృతము మూలనాశనం
బురుగతింజేయ మంతరచితోదక పుష్పముఖార్చనంబు లే
సరణిని జూల వాత్మర ప్‌! జ్జానమె ముఖ్యశివార్చ యాబహి
ర్విరచితపూజన ౦బు లవివేకులు స్థూలము లందు ర్డ్జ తన్‌ ఆ. ౫,
ఉ ,అట్టిమ హేశ్యరుం 'జెలిపి యవ్యయధామము నొందనచ్చు నే
పటునఈ గర్శకోటి నది (వా పముకాదు సమ సయజ్ఞ ముల్‌
నెట్టన భూరిసంసరణనీరధి దాంటటలగ మంటియోడ లా
నెట్టును మృత్యువున్‌ జరయు నేచును గవలకర్ష్శతంత్రులళా, ఆ, ౭,
18. దివి రమణకపి
వక్రతడు వాసి ఆడ్డి రామఖింగ్యపభుని (శేరణముచేత శృంగారధామ
మను శెండాళ్వాసముల [ప్రబంధమునుజేసి నృసింహస్వామి. కంకితము
చేసెను, కవీ తన్నుం గృతిచేయ' (బేరేవీంచిన రామలింగ్యపభునిల దన
(ప్రబంధమునం దిట్లు వర్ణించియున్నాఃడు---.
వ పధన్యువం కేశు, జెలమి నుమానాధువరమున నభివృద్ధివంకు. డయ్యె
నేమేటికూటస్టు, డెప్రగ వేమనృపాలు వ్రీతిచే భువి వాసి రెడ్డి యయ్యు
“నేముహోత్మునితండడి యెందె( గుతుబుశాన్ఫపాలుచే. గజాందో భికంబు
లేయయ్యయ [గ్రజు (౧ 'జెలమి శాతవపిరగజరా జసింహ తల గలన నమసె
నతనివంశజు€ డతనికూటస్థజాతు,
డతనిసత్చుత్రు. డాతవితమ్ముు( డగుచు
నమన బహుగుణరత్నరళత్నా కరుండు
కదసవిజయుండు రామలింగ పభుండు,
ఈపయిపద్యమునుబట్టియే యాకవి._ నిర్హస్తముగా. గవిత్వము
చెప్పలేనివాండగుట స్పష్టమగుచున్నది. అభివృద్దిమంతుండనుట కభివృద్ధ
వంచు(డసియు, అందుననుట గెంచెననియు6 (ప్రయోగించినను మొ త్తము.
మో౭ద గవి త్ర్వమ్ను రస హానమె సదికాదు, కృష్ణా వమంపలములోసని యను
రావతీ సంస్థాన్నపభువుల (వేరణమునుబట్టి పుస్తకమును రచించుటయు
మంగళగిరి నృసింహుని కంకితముచేయుటయు విచారింపలగా నీకవికృష్ణా
మండలములోనివాండనుట లేలుచున్నది, కుతుబుశాను బేర్కొని
యుండుటవేతేం గని పదు నేడవశ తాబ్బమధ్యమునం దుండిన ట్లూహింపం
దగియున్నది. శృంగారధాముమునుండి రెండుపద్వము లిం దు దాహరింహం
బనుచున్నవి.__
[ [0] కోడూరి వేంకటాచలకవి 70
చ. అలికలవేశికిం బియుల డనంగనృపాలుండయ దాడిచేసి యీ
వలనికి నేం నేపటనె వాసిగ రాయశలడంచు కాల్యముక
గళవళ మంది చింతిలంగల గన్సడెం దన్నుఖరాజచి హ్నూ ముల్‌
కలికి వయక్శప్రకాశగుణకాంతియు వాల్యనయస్సుఫంధిగన్‌, ఆ, ౧,
మ, సరి నీ వాయదిరింటి "కేగం గని స్నో జూలించి యువ్నంతలో
నరయం దత్ఫల మేమి మున్నటిమదీయార్థంబు మాకిచ్చి యే
సరణింబోయిన.( బొమ్మటంచు వడి6 జంచచ్చి తయ వేశ్య త్ర
త్కరయు గాం చితకం కంబు లొగం డాం గాంట్నీంచి త్‌సెన్వెస న్హ్‌అా-ల౨
10. కోడూరి వెంకటాచలకవి
ఈకవ స్కా_ందపురాణములోని శివరహస్యఖండమును "నిం
గించెను. ఈతనికి బాలసరస్యతియను బిరుడాంకముగలదు, ఈతం డాలు
వలనియోగ్యఛాహ్యూణుండు ఆ పస్తంబసూత్రుంయ్య కాళ్వ్ళపగోతుండు;
ఎల్లనామాత్యపొ తుండు శంకరామూత్య పవ్యుతుయు. ఈశివరహస్య
ఖండము ల ముసురు ముళువాగళ్యుపభుని కంకితము చవేయయిడినది.
ఇతడు. బన్లార్మిపాంతములయంనుండిన లింగబల్మిపభువని తోంచుచున్నది,
కతి పతియొక్క_ పూర్వుల లో పోకనిసి వ రి రచుచు._
వ ధరణీస్టలి నాపంశివ 1 చ రణోద్భవులందు సకలసామాజ్వరమా
భరణుండు ప్రీరన ఫ్రపాలుండు! వర భింగక గో తుం డగుచు వరి 'ఖెంసడున్‌.
అని కవి యతనిని శివపాదోద్భవకులజునింగాల జెప్పినందునం
దద్వంశము శ వళూద్రవర్ష్మ మని చెప్పవచ్చును. కృపిపతియొక్క_ పితా
మహుని మాతావువాూండై న చిక్కరాజను నామారితరముగల ముళ్లు
వాగభునృపాలు న్మీక్రిందిబద్యములలో మధురాపురీశ్వరుని జయిం చినట్టును
(౮ వేంకబపతిరాయలకాలములో నుండినట్టును కవి వర్షించియున్న్హాయం
74 ఆంధకవుల చరిత్రము
మ, (పకటారాతివిదారితార్షళభుజ్యాపాపీణ్య మింపార వా
రక యొంతే మధురాపురీవిభని దర్పం బెల్ల వారించి భూ
రిక ) పాణోద్ధతి చేత వేంకటపతి నీరా యసన్మాన్యుండై.
చికరాజాఖ్య వహించె భాసుర జయ శ్రీఘుర్యుండై "షీడుకన్‌,
క, అముళువాగళునృపతి ధ రామండలిం గీ ర్తి గాంచె రాజత్కార్యో
__ జ్రాముబలావార్యజయ |! స్తోమమహైశ్వర్యధుర్య ళూలాన్వితుండై
సీ. పధన్యునిర్హలబోధాంతరంగంబు రంగంబు. పార్వతీరమణి పతికి
నేన లేశ్వరుకరా స్వితచంద్రహాసంబు హాసంబు౯ జేయు వజాయుధంబు
'నేసుఫ్‌ పము చాపానుధాసారంబు సొరంబు బుధథజ వశ వణములకు
నతండు చెలువొందు కళటకాహార్య ధె ర్య
సహిమతుల డనివార్‌ నే ఈ గ్రమాంసలభుజుండు
దానగాంభీర్య సౌందర్య మాననీయ
స్మ్నుపభావుండు మళువాగళు ప్రభుండు,
ఈపద్యములవలన౬ గృతిపతిపూర్వులు విజయనగర సంస్దా నాధిశ్య
రుల 'సెనాపతులయియుండి (ప్రభుత్వము సంపాదించిరని మాత్రమేకాక
కవికాలమును సహితము నిర్ణయిం౨పవచ్చుము, 'వేంకటపతిరాయలు
౧౮౫ వ సంవ త్స ము ముదలువొని ం౬౧రీ వ సంవ త్చరమువజ
కును రాజ్యము 'వేసినవాండగుటచేత నాతనికి నాలుగుతరముల తరువాత
నున్న కృతిపతియు( గృతిక రయు ౧౭౦౦ వ సంవత్సర పాంతములయం
దున్నృట్టు నిశ్చయముగ్గాల 'జెప్పవచ్చును. ఇంతేకాక యా ంధకవిస్తుతి
లోని యాక్రిందిపద్యములో బింగళి సూరన్నను బూర్వకవినిగా నభి
వర్ణించుటనుబట్టికూడ గవి యాధునికుం డని చెప్పనచ్చును___
సి, -చతురాస్తుండనంగనుజగతివాగనుళా సనపౌఢింజెలువందు నన్న పార్వుం
గసండలీంద్రు. డన నఖండమేధాస్ఫూ ర్తి నలరారు తిక్క-నయజ్వమణిేని
కోడూరి వేంకటాచలకవి [0
నచ్యుహైకసమాఖ్య నంచితవరధార (ప్రకటించు (బ్రీనాధసుకవివరుని
"స నార్ల లన 'స్ముపసాద శ్రేజంబులం బరిఢవిల్లెడు సోమభాస్యంరులను
భూరిసత్మళా ద్యిజరాజుల బోతరాజు
శుభమనోరఖుం బింగళి సూరవిభుని
మజియు నాంో కి విశ్వనిర్మాణపటిమ
ఫఘటితకవులోదయులవుహోాక నుల నెంతు,
ఈక్రింది పద్యములలోం గవి కృష్తిపతియొక్కం తాతయగు పొట్టి
లింగభూ పాలునిని తండి యగు లింగభూపాలునిని బహువిధముల వర్ణి ంచి
న ఫ్‌ సూర్గవ ర్త నుల్‌ గానివిరోధుల ఫఘనవమాొగ్షవ రను జాంగ ంబేసె
గరిదానమహీిమంబు గాంచనివముతుల కరి దానమహి మంబుగాంచండేసె
మితపవతిదన్పి మెలలొడు'నె రుల మితపదతి. జెంది మెజయంటేసె
నెలమి.బాదములాశయిఎపనిరిప్తులను నెలమి బాద ములా[శైయింపంజె సె
ననుచు మెచ్చుచు జయరపూావనజనయన
యాజి నవ్వానిభుజవీక్నె నాశయించె
నతని నుతియించంర మె నహార్య ధై ర్యు
భె రకుని వై వింగభూాపాలవ ర్య,
పీ, ధరణి రాజులుగాని ధరణిఠరాజులుగారు దీ టుదారతమీనూదిన్యరుచుల
నినజేసరులుగాని యినశేసరులుగారు (వతి ప ఫా వాటోపపటుబలముల
నల నలేందులుగాని నలనవేందులుగారు పురుడు భాసురవచో
నతని కనియన్న ధారుణి పతులు దిశల
వెలసె నెవ్వా'డు (ప్రఖ స్ట్‌ వ్త్సరల్మ
స ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
నతండు .ఇెలువొందె రాయ వేశ్యాభుజంగ
జయురుదకాలి లింగభూజానిమాల్ళి,
ఉ. లింగ నృపాలప్పుతుం డ్‌ గులింగన్ఫృపాలుని శభ ర్‌ రూ
లింగసి కౌరద్యాభపటలింగని నాకధునీతరంగపా
భింగని నిలచేలునిహలింగసి మానస విస్ఫురన్సరా
లింగని. పద్ముగర్భునిచెలింగసి నా వాస్పించు నెంతయున్‌
ఈవజ కుదాహారింపంబడిన పద్యములచేతనే యితండు (పౌఢకవి
యనియు నిరర్షళకవితాధార గలవాండనియు. చెలియ నయి యున్నను
శివరహస్యఖండములోని కొన్ని పద్యముల(గూడ నిం దుదాహరించు
సంభవకాండము,
ఉ. వేసియవాయత యిచ్చటను దిన్నంగ రాంగదవే మృ్‌గీమ దం
చీనలతాలబోదె లికు నిచ్చటజాచెదుసుమ్ను కోకిలో
దానము లిందు వింశు కలకంఠి యటంచు సఖజనావళ్లుల్‌
నూనుగు హెచ్చరింప నసమానమహామహిమాభిరామమై, ఆ, ౧.
మ, పలితస్వచ్చశిరోజము ల్లనరంగా జల్పీర్ణ మామేనున౯ా
వళులున్‌ (వేలగల గంపమంద శీరమున్‌ న్యక్సంబు నిర్ణంతమె
వెలయన్‌ భూరిజరాతిభారమున గర్వభూతుండె నార
స్థ లదం(ఘ్రైద్యయ మొప్ప గద్దదిక మించన్‌' వ ద్ధవిప్రాకృతివ్‌. ఆ. ౨,
ఉ, పోయెద నుండెదన్‌ సమరము 1నచియించెద నాయ ఖే చ్చ న్సే
లా. యిటు లాడ6 దావక్‌బలంబు. జలంబును లావు6 జేవయున్‌
'వేయివిధంబులం బలుక్‌ చేవుజు నాకు జనించు పోస మో
వో యిదివాలుల జూలు వినుమోరి వచించెద దాన నాధ వమా, ఆ.౫
శి౦0. ఎనుంగు లక్ష్మ ణన ఏ
ఈకనీ పహబ్యగంథధములునేసి. (వసి స్ట్‌ శెకననాంయం ఈతకు
చసనకంథధములలో రామవిలాసనపబంధను. కడపటిమిగాల గనయిడ్తు
మున్న ది, ఈభబంధమాు “సాస్టుదపంసొవముం మండిన (శీవచ్చవాయ
నోపరాజున కంశితము. వేయలుడినది. ఈ గోపరాజు న్ను ౯గార్చి పలికి
నటు కవీ తేస శామవిలాపసములో సేపద్యములః జళ్యుఫొవ్న్న్నూ చయల
ప చురుచిరాస సంబనూ్య తు వాధూలసనో తు వపదిినమయందినుణస మేహ
రాల్హా 2 వారట. నే 1 క [! (|.
చనులు లక్ష్మ కపీం దుస ప్యోత్రువి ట్‌ న సల... న్బృసంహా మందర
జాహిితుభూ వరాస్థానప్రూజ్యు: డు చమరృప్రీకియరమాంబకునుప్యుడు
గా శు ననంజొోఫిఛావానముజున వీక్‌ భన కా భాస వంతు
లలితక్షపి తాక ఇానర్యు లక్ముణార్యు
బాన సనరుల్‌ంచి తనముఖాబ్బమున పండ
హాస మమరంగ్గ నిట్టుని యానతిచ్చె,
స సృజియించినాండన్తు సేతురామేశ్వరమహీమంబు పొండిళ్యమహేమ
మెణంయ
గల్పించినాయవుళ్లు ముపెర్న జాహ్నా సమూ ఘ్యాత్త గ] క సుభోమభఘుర ఫణి
నిర్మించినాండవు నిర్టరథామనే శతకంబు భొస్కంరస్త్పామి. శేలము
రచయించినాండవు రుచికంబుగా సుభాషితరత్న మూలక శివుని మేర
గ్ర వ్యవ న్వేశ్యరో జాహారణ వన్‌ ంహా
నందక డిసుత్యపజంఫములు ర్‌.
'సములలోే నుత్తమఖ్యాతీ నమరినొవ్చు
బలితగుభాన్రుర్యు యునుంగు అత్మ్యుణార్యు.
ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
గీ, వారిజాసననారీముఖారవింద
సారసారభఘన ఫఘనసారసొం ద
ఏటికాబంధురసుగంధవిభవమధుర
లలితవాగ్గుర్య యేనుగు లక్ష సార్వ.
గ, ధీరులు నుతింప సషాడు మోరుస్రేయు
జానురం బగురామవిలాస శావ్య
మంకితము చేయు మూచేక నచలసీర
ధరణి నాచంద్ర తారక స్థిరముగాంగ,
పె పద్యములవలన సనితండు రా మేశ్వరమాహాత్మ్యము, గంగా
మాహాత్మ్యము, గర్వాణసూర్యశతకము, సు ఖావ.త త్నొ వళి, వి శ్వేశ్వ
రోదాహరణనృసింసాదండశాదిస్తుతులు, రామవిలాసము._ చేసినట్టు
'తెలియవచ్చుచున్నది, మజియు నితండు విశ్వామిత్రచర్మెతమను మజే
యొక (గంధ మునుగూడ రచించినట్లు సుఖోపైతర త్నా వళి యవతారిక
ల్‌ోసి ఎయా[ కంది పద్యమువలన. గానవచ్చుచున్న ది.
ర్ట రా మెశ్యర మహి మము వి] వ్య్యామిత చరిత సూర్యశ తక ంబును గం
గామా హాత్వము మొదలగు! శీ మ్మకృతిరత్న ములుర చిం చితిముజీయున్‌
ఆఅబువేల సి యోగయైన యాకవప్‌ ౨మాష స్రంబసూ( తుండు;
వాధూలసగో తుండు; తేమ్ముకవి పుముండు; లక్ష్మణకవిపా తుండు;
మాచిరాజు నృసిిహూుని జాహి్మిితుండు,. ఈతని తల్లి వేరు పేరమూాంబ;
అన్నయనంతకవి; తమ్ము6డు ఏరభదుంయ. ఈకవీ నంశమునకు మూల
పురువుండు పెడిపాటి సింగన్న. ఈకని పూర్వులయి౨టి వేరు వె 6డివాటి
వారి రయినను సింగన్న వంశ జలలో వెన్‌ కగు జలపాలామాత్యుండు
'పెద్తాపుర సంస్థానాథిశ్వరు. డగు గజపతిరాజుచే నేను/గసును బహుమాన
మందుటచే నప్పటి నుండియు 'నేనుంగువారని మూజీశది, ఈయంశ మే
సు భాపి.తర త్నా వళ్యవ తారికలో సిట్టు చెప్పంబడినది.__
ఏను6గు ల క్మణకవి 78
సీ, పరమేస్టితుల్య(ప్రభావుండు వాధూలుం డనుబుమీందుం జొళ్టూ
యమ్ము ని నాఘవంశ మున శీరాంబు నిధి సుధాకరుంకు జన్నిం చిగట్లు
మభ విం చినిపె. డిపాటి సింగనమంతి వంశాగ్రగణు న. వజ్లలు నత్రని
మవామసం తానకమముననుజల పాలసచివు.ండొ"ప్పెజలారిన దివనముష్లు
గజపకిత్నీతిభ చే గజమునోడ
_నగ్రహారము లతయ పర్మిగహించె
నెలమి నేను/ువార న్న యింటివేరు
గలిగె నతనికి గజలాభగరిమవలన,
గీ, ఈడ్వగ జపతిద తృసోమేశ్వర్మాగ
హోరళాసనుండై. మసహోోదా ర భాగ్య
మహిమ గలిగినజల పాలమం(తిమణికి
గరికిరాజు జనించె విఖ్యాతయశుండు.
ఈకవియొక్క_ పూర్వికులు -చిరకాలమునుండి పెద్దాపురసంస్పాన
మున ను దొ్యాగములలో నుందుచు వచ్చిరి, వారిలో సొందణు కవులు
సహిత ముండిరి. పయి పద్యమునం 'బేక్కొనంబడిన గరికిరాజునకు మను
మండును కవికి బిశామహుండును "పెదాడగామమునకు కరణము నయిన
'యేనులస లత్మణకవి పెద్దాపురసంస్థానమునం దుండి వత్సవాయనంశజు
లయిన యచ్చటిరాజుల కనేకక్కతు లంకితము వేసెను, ముదుగాల గవి
తనతాతనుగూర్చి సుభా వ్‌త్రర త్వ్నావళిలో చెప్పినపద్యములనుమూ త్ర
ముదాహరించి యతయ రచించిన (గంథనామములను క ్ఫ్రతిపతుల నావు
ములను రామవిలాస కృతిపతిని గూర్చి చెప్పునప్పుడు ముందు వీవ
రించెదను.___
ఉ, సారదయారస్మదుహిణసారథికిక గరురాజమంతికి౯ా
'బేరమయందు నందనుండు 'వేర్మిజనించె విలాససంపదకా
80 ఆ౮౦ధ్రకవ్పల చరిత్రము
వరానుండు వీక్‌ మంబునల గుమూరుండు లక్ష్మణ నోరి భూరిశో
భారవి సాహితీవిజిత ఛ్రారవి ధీరవిచారవిశుతి౯ా.
6, దండి మనో జ్జ శబ్దకవి తార్కురిచే నుపమాసమృ్మద్ధిచే
"రెండవకాళిదాను రసరీతితిరంగితసూ .కి 6 గుండలిం
(దుం డసి ఫరు లెంచంగం గృృతుల్‌ ర చియించిన ధన్యునిన్‌ వముహా
పండితమాన్యు సెన్న౧దగు భాజితనూర్యుని లత్మణా ర్యునిళా,
గీ కతు లొసయగి వత్సవయతిమ్మూనృ పతిచేతం
దురగవముణి ఘూ వణాంబరాందొళి కాదె
కఘూజం గైకొసి 'పెదాడపురవ రాను
ఫాసనుం డయి లక్ష్మణశే ర తన చె,
క వియొక్క_ యన్న్యయెన యనంతార్యుండు గౌెరిపరిణయకావ్యము
రచించినటు _సుభావీతర త్నావళిలోనే ౧య్రకింది పద్య్వమున_ బెప్ప
బడినదె-_
ర గె రీపరిణయకా వ్యము సూరీందులు మెచ్చంజెప్పి శుంభత్కవితా
పారీణబిరుద మందిన భూరియశోఫ్టును( డనంతంబుధవరు. డలరున్‌,
లత్మణకపి రాచచియిం చిన రామవిలాసము నుబట్లి యితని కాలమును
బెలిసికొనవచ్చుము. ఇతండు కూచిమంచితిమ్మక నికి బంథువయినను కాక
పోయినను అతనితో సమకశాలికుండయినందుకు సంబేహాము తేదు,
క, పహోటకగర్భువలీ ! లాటన చలితాంఘీనూపురారావ శ్రీ
పాటచ్చరములు లేనియ |! తేటలు మూకూూచిమంచి తిమ .(యమాటల్‌,
అను కూచిమంచి తివు కీ వీసి గూర్చిన పద్యమిాతండు చెప్పిన దైన
నయియుండవచ్చును. రామవిలానము వత్సవాయ గోపరాజున కొంకితము
చవేయంబడినది, కవి కృృుతినాయక్రుని
స్ప తనమహొ దార్యంబుత నమహ భెర్యంబుక ర ణజీమూతీలాఘువ వొంంనర్ప6
దనవిసర్మలకీ ర్తి తినవికమస్ఫూ ర్మిపగిదిం బద్మాహితోపమ నహింపం
[1] ఏను (గు లక్ష్మణకవి రి!
దవనువి ద్యాభూా తి తనభూపవి ఖ్యాత్‌గతి (గమ లోద్భ వగరివు మో*6
దనకార్ముక పాథి తనప లొ పసిరూఢ భాతి ఫనంజయ।[ పధిమ€ బూన
ధరణి నుతిశెక్కె నిజభుజాదండమండ
ల్యాగదర్శన చకితమ తారినృపుండు
వతవాయసీంహాదిభూ వరసుతుండు
యణుతగుణతాలి గనోపభూ పాలమాళ,
సీ, జౌరదనీకద నారదపారదహారదస్స్ఫూ ర్లి నవఘళించి '
శరదించుకరకుంద శరబ్బృందవరచందనహరిచందనకాంతిలహరి వాటి
హరికాంత హారికుంతహరిదంతక రి దంతవిధుకాంతచృధుకాంతవిభ హసించి
ఫురవై రిధర సీరిగరిదారిహరి శౌరి చరణనిక్పరవారిసురుచి లేర
పాండురాఖండ్షనిజకీ ర్రిమండలంబు
ఫుండరీకభవాండంబు నిండి మెజయం
(యౌభవను గాంచె సింహాద్రి రాజసుతుండు
(మ్రణుతసణశాలి గోపభూ పాలమాళి.
ఇత్యాది పద్యములతో నెంతవర్జించినన్ను ఈగోపరాజు పెద్దా
పుర సంస్థానాథిశ్వరుండు గాక తత్పంస్థానాధిపతియగు చిమ్మాజగపతిమహ!
రాజుగారి "కా పబంధు వయి గౌరవము నొందినవాండుగా నుండెను,
అప్పుడు (ప్రభువుగా నుండిన జగపతిమహారాజుల ప్ముతుండగు. తిమ్ముజగ
పతిమహోరాజుగారు ౧౭౫౯ న సంవత్పరము మొదలువొని ౧౭౯౬వ
సంవత్సరమువణకును రాజ్య పాలనముచేసిరి. ఈయన సింహాసనమునకు
వచ్చినది (ప్రమాదిసంవత్సర పుష్యుశుద్ధదశమి. గతదినమునం దీయన
తండిగారగు రాయజగపతిరాజుగారు శీఫపూసపాటి యానందగజపతిరా జు
గారిత్రో ఉండూరువద్ద జరిగిన యుద్ధములో హతులైైరి. అంగీక సం
కార్తిక శుద్ద 'శధమదినమున జనన మొందినందున్వ జనకుని మరణము
_నాంటి కీయనకు వయస్పెనిమిదిసంవత్సరములు, ఈయన నలువదియైను
[2 ఆ౦(ధ్రకవుల చరిత్రము
సంవత్సరములు జీవించి పింగళ సంవత్స "'రాశ్వయుజబపహాుళ మచంచమి
సొండు పరల్లోకగతులై నారు. ఈయనకాలమునం దుండి యూయనను
బహుపద్యములతో స్తుతించిన వారగుటచే నేనుయసు లత్మణ కవిగారు
౧౭౭౦౮౦౩ స ౦వత్చర ములవటజికును జీవించి యున్నట్టు కసంబకుచున్న ది,
అందుచేత నీకవి కూచిమంచి తిమ్ముకవి మరణానంతరమున నిరువది
యేంధ్ల్లు జీవించి యుండవచ్చును, ెద్దాపురపురాజులగు నశ్చృవాయ
వారు తాము మొదటినుండియు విద్వాంసు లయి విద్వత్క.వుఆ నాదరించు
చుండిన టు వారివంశ చ ర్మిత్రము వలన విస్పష్ట మగుచున్నది. ఈవంశపువారి
మూలఫప్తురుషుండు సూర్యవంశ్యు.డ యి కృస్తైమండలమువోని గు డెమె్ట్లై
రాజధానిగాల గల చాగి పోత రాజై నట్టు రామవిలాసములోని యి
[క్రింది పద్యమునలన 'దెలియవచ్చుచున్నది__
గీ, సహ్యజూతీరమునకు భూషణ మనంగ
సిరుల కిరవగు గుడిమెట్టపురము తనకు
రాజధానిగ సత్క_ళా భోజరాజు
చాగిపోతక్షమాభ ర జగతి యీలె.
ఈసాగిపోత రాజయొక్కం శాసనములు, గుడిమెట్టలోను "బెజనాడ
లోను ౧౨5౦వ సంవత్పర మువజుకును గానంబడఢుచున్నవి,. ఈతని
యింటివేరు సాగవాలే యెనన్సు ఈతని నంశమువారిలో నోకం డగు
“తగనత్స వాయాఖ్యనగరంబు నిజగివాసముచేసె నదికారణముగసాగి
వంగ మునకువత్సృవాయనామములోక స్తు ప్రసిద్ధమ స చుసాంపు గాంచె”
తననివాసమును వతృవాయనగరమునకు మా ర్చినందున గృహ
నామము వత్సవాయవా రయినది. వీరి వంశజులలో నొక రగు (చేర
రాజసుతు లయిన ముసలి తిమ్మరాజుగారు. ౧౫౫౮1 మ సంవత్సరము
నకు స రియెన యాన6౦ దసంవత్చర భాద్రపద బహాుళస స్తమినాండు పద్దా
ఏను6గు లకత్మణకవి రశ
పురసంస్థానముకు సంపాదించి ౧౬౦౭ వ సంవత్సరమునకు సరియెనపరా
భావసంనత్పర మాగర్షశిరబహుళ _స్వితీయవజకు నేణుదిరెండు సంవత్సర
ముల ఆండుమహూసనుల యిరునదియెై ముదినములు రాద్యముచేసే
లోకాంకతరగతు లయిరి, దిట్టకవి విశ్యనాధక వి విరచిత మైన "శీష ధర్శ
ములను గృతినందిన దీయనయని రాగువిలాసములోని యాప్రద్యము
అలుపుచున్న ది
సే, బిరుదాంక పురిని సుస్థిరముగా నిర్మించెల 'చాలమున్నీటినిజబోలుచెజువు
తిరుపతివల్మీకగిరి జూలపలెను ఫలవృతవనములు సిలొపెంజూల
నహ నగేహతటాకనిన్నేపవనములు కొమరుగా. బెడ్డా ఫపురముననుప చె
విశగ్థనాథ క్షవీం (దవ్‌ఠర చిత "శేమధర 11చబంధము సొదరముగ సంటబె
వ్యిపవంశ'ప్రతిష్టలు వెలయంేసెం
బుత్రులను గాంచె. సీతని బుడమి యేలె
వత్సవాయాన్యయమునకు. వన్నింబెచ్చె
"పాచ్చి వేరయలిమ్మ ధాత్రీశ్వరుండు.
ఈతిమ్మ రాజుగారు డెబ్బదియా-జు సంవత్చ్శములు (బతికి కాల
థర్మము-నొందంగా, శ్రీముఖసంవత్సర కార్తికళుద్ట పంచమినాడు జనన
మొందిన యీయనఫ్యుతు(డు నాయపరాజుగారు. ౧౯౬౦౭౬ వ సంవళ్స'
రమునందు తండి పోగానే రాజ్యపరివాలన మారంభించి నలువది రెండు
స ంవత్చక ములు రాజ్యముచెేసి య ండ్తు (2 తికి ౧౬౪౧౫ వ సంవ త్ర గ్ర
మునకు సరియైన సర్వభారి సంవత్సర మాఖశుద్ధ స ష్తమినాండు షర
పద(ప్రాప్తీ నొందిరి. ఈయన హారిభ క్తిసుథధోదయ మనుకృతినందిన
ట,కింది పద్యము 'వెష్తుచున్నది._-
సీ. వ్రీరామునకు, గట్టమూరనుగట్టించె గుళ్లు మంటపములు గోపురములు
గంిరజలతటాక్‌ ంబు (త్రవ్యంచె గృహ స్థ పురం బున సుస్థిర ముగం
ర్‌ ఆర(ధ్రకపవ్పల చరితము
బాలుపుగా వాల్మీకిపురి కాండ కోటను ఫలభూజవాటిక ల్పదిలపజీ చెం
(బ్ర కృవ్వమగుహరిభ క్రిసుథోదయంబనుమహాకృతిర త్న మందుకొనియెం
'భేరుగలుగు మహమ్మడు'బేగు సదిమి
మచ్చంగాల దగినథమిోలు తెచ్చుకొనియెం
బగతు రగువారినుండియ: బ్రిగులువొన(గ6
దిమ్మున్సప రాయవతీ మా ధీశ్వరుండు,
ఈయన యనంతరమందు వీంగళ సంవతృ్న 'రాళశ్యయుజ శుద్ధ ప్తి
నాండు జన్మించిన యో యనప్ట్యుత్రుడు సార్వభౌమ తిమ్మురాజుగారు
సింహాసనమునకు వచ్చి ముష్పదితొమి డి సంవలే న్రైరములు శజూపరిసాల
నముచేసి డెబ్బదవయేట ౧౬౮౮ వ సంవత్సరమునకు సరిమమైన విభవ
సంవత్పర ఫాల్లుణబహాుళ [త్రయోదశ్‌ నాడు జీవాన్‌యోగమునొందిరి,
మన కేసి తాతమైొన మేను(గు లక్ష్మణకవిగా నీయనకాలమునం బే
యుండి యోామహారాజున కులం డాను రచి! చిన (జచొసదీపరిఉయము నం
తము వేసిన ట్రీ క్రింది పద్యములవలన. బెల్ల మగచున్న ది---
సీ కాజులుసుచ్చం బక్తాకోట సాధించి నరహరబేవ్హు దుర్గయ మడంచెం
గు దుతె నభావిణికో ట్‌ లగ్షలుపట్లి మూందుకో టంితయు నుర్వింగలాపె
దుగళాజు మొద ఖై నదొర లనుభంగిం చె ఏీశస్రంభ రునియు స్ట్‌ హాహుంజేసుం
దగయాసపాటి నీళాళామభూ పాలుండఖినుతింప(గ విజయంబుగాంచె
సరిసనమతుయవనాదిశు నురగజతిని :
గయ్యనమున ౫ల్చె లోకవిఖ్యాతి చెంటె
వత్చవారగూన్యయమునకు వన్న తెచ్చె
రాయపన్ఫవాలు (శీతిమ్మురాబమొళి,
చ. హరిహరపద్మజాంశభవుంై. తగు నేళుగు లత్ముణార్యుచే
సురుచిరశబ్బ భావర సళుంభ దలంక్పతీదూధులరీమనో
ఏను6గు ల త్మ అకవి కి
హరమగు (డౌపదీపరిణయు బను నుగ్త్వమకావ్య మందె. సు
సిక మగుకీ రి సాం పెసంగ: దిమ్నున్నపాలుడు ధరాజదతి౯,
ఈయేను(గు లత్యణకవియీ (ధువచర్శిత్రమును వేంకటకాజప్కుతు.
కగు జగ్గరాజునకున్ను తు ల్యామహ* తనమును కసురిరఐగ రాజప్పుకు,డను
జగన్నా ధరాజునకున్ను వత ఎవాయకులజు లయిన రాజజంధునుల కలక్ష్‌
త్రము చేసిన ట్రైకింది పద్యములవలనం "'దెలియవచ్చుచున్న వి...
శన కవికులనసా ర్వభా ముర డన గ్గా(నగు లత నార్యుచె
(ధ్రువచరెత్మపబంధము బుధు ల్వినుతింపంగ నంది యాగ భు
గృవనమహాసుఖానుభవ కరణ మెనయశంబు గాంచె వా
సవనిభవుండు వతృవయ జగిన్నవాలు[డు సదుళణ్లోన్ని పిన్‌,
ఉ. హూమనగేందధిరుండగు "నేనుం/గస లత్మణసత్క_ప్‌ంద్రుల డు
శామనుధామయో కి వితతం బగునటు రచించినటి తు
సం జా=టి ౧౧ ళం
ల్యామహిమ_పబంధము గుణాథ్యులు మెచ్చ6 బర్మిగహించెం సబ
జ్ఞామహితుండు జగ్గనృపచం్యదు.డు శాశ్వతక్‌ ర సంధిలళ,
ణో వక క |.
ఈలి మ్యురాజు గారి యనంతవమునం చాయన త మ్సులె న బలభ్‌[ద
"రాజుగారి కుమారులు రాయపరాజుగారు ౧౬౮౮ వ 'సంవత్సరమునందు
రాజ్యమునకువచ్చి యిరువదియాజు సంవత్సరములు భూపరిపాలనమున
మేసె.నలువజేంకు (పాయమున ౧౭౮౪ సం పత్సర మునకు సరియెున మ వ త్‌
సంవత్చర చ్యెష్టుళు న చతుర్జి నాండు పరమపదమువొందిరి. ఈయన తండీ
యగ బలభదరాజుగారు తాము కవ్రలయి రామశతక్రమును జెళ్చుటదో
శాస్ర కరా తార్టుఫయ కృృతివందిన ట్లపద్యము "2లుఫపుడు చెయుచువన్న ది
చః అమిత ఖా లక్‌ మూలమెస కం డా నంచె౯ొ గరా తారుపఏ
యము (శ్రీరాముల వేరం బద్యశతకం వారూఢి నిర్మించె భో
జమహీజానిగతిన్‌ (బ్రైసిద్ధిగని యె సాహిత్య పారజ్డ యె
[| ఆంధ్రకవుల చరితము
తరువాత రాయపరాజుగారి. కుమూరుంకు తిమ్మ్శురాజుగారు
రాజ్యమునకు వచ్చి దాదాపుగా విరువది సంవత్సరములు పొ లనముచేసి
ముప్పది సంవత్సరముల [ప్రాయముననే ౧౭8౯ వ సంవత్సరమునకు సరి
యైన రాత ససంవత్సర చైతశుద్ధ డద్వావశినాండు. పర మపదమునొందిరి.
తదనంతర మాయన ప్వుతుండు [లీరాయజగపకతిరాజుగారు. రాజుగాం
'జేయంలడి యిరువది సంవత్సరముల యొనిమిది నిలలు రాజ్య పాలనమువేని
యుండూరువద్ద _శ్రీపూసవాటి యానం దగజపతిరాజుగారితో జరిగిన
యుద్దము లో నిరు వదియైదు సంవత్సరముల యీడుననే ౧౭౫౯ వ సంవ
తృరమునకు సరియైన [ప్రమాదిసంవత్పక పుష సశుద్ద నవమినాండు రణ
సిహతులయిరి, ఈయన వీవు సటనే 'యనుంగు లత్మణక విగాగి కాశయుం
డయి యుండిన (రాయ జగపతిరాజుగారి పుతుండయిన) తిమ్ముజగపతి
గారు రాజ్యమునకు వచ్చి ౧౭౯౭ వ సంవత్సరమువజకును (ప్రభుత్వము
చే స్వర్షస్థులయిరి, పయిని వివరించిన చర్మితమునుబట్టి 'పెద్దాపురసంస్థా
నాధిపతు లంవజు నించుమించుగాల చడాము క వులయ్యును కవ్ఫుల నాద
రించి. కృతు లందినవారయ్యును ఉండిరని తెలియనచ్చుచున్నది,. పనుంగు
లమవ్మ రపి తిమ్మాజగపతిరాజు తండియగు 'రాయజగపషతి వముహారాజుగారి
కాలములో సహిత ముండిట్టు తృదచిత్యమన యీాచాటుపద్యము పలుకు
చున్నది,
ఉ. ఆయతవత్సవాయసుకులాంబుధిపూర్జ విశాపతీ జగ
గ యకశకథుఖా కత విదిత రిస పీ కమసీయయావన
[వాయనలాక్షృవీ సతత వై+భవశిర్లి తఫూర్వదిక్పతీ
థీయుతవాక్స్పతీ జగపతీ నృషతీ సుకృతీ మహోన్నతీ,
ఈజగ పతిరాజుగారు. కవిత్యమునందు నిపుణులయి. పెక్కుపద
ములు, శతకములు దండకములు 'మొదలగునవి భ్మగాద్రిరామునివిాందం
జెప్పిన రు రామపిలాసములోని యీ పద ఫ్‌ ముద్ధ్‌ పి.0చుచున్న ది-__
ఏను6గు లక్ష్మణకవి /.
చ, కదములు వ ర్త ల్‌ రుచిరఘషద గ్గ శతంబులు రాగమూలికల్‌
మృదుపదదండళంబులు సమిద్ధగతిన్‌ రచియించి కామిత
(పదునకు భద్రతె లరఘుభ రకం గానుకగా నొసంగె నా
(తీదశులు మచ్చగా జనపత్‌పభుచ్య్నదుండు భో క్తి పెంపునన్‌,
స్‌నుంగు లమ్మ్‌ణ క వికృత ములయిన [గ్రంథములలో సుఖ్లావితర వ్యా
వళియు 'రామవిలాసమును మ్మాతము నకు లభించినవి, ఇందు మొనటి
పుస్తకము భ ర్హ్భాహరియొక్క_ సంస్కృత గంథమునుడి 'తెనియంపయిడి
నను నొంచెముయినను. విరస ముగా నుండక మూలానుపారముగాను
సిరుషముగాన్ము రసవం తముగాను ; పహృాదయరంజకముగాను ఉన్నది.
స్వస్థల మయిన "పెద్దాడ [గ్రామమునందలి సోమశంకర స్వామి తనహృద
యమున సామౌత్కరించి సుభావితర త్కా-వలళిని 'డెలింగింపు మన్నట్టు కని
స కలధాతగిరియును గలధాతగిరియ ను విల్లుగాం బొడవై నయిలుగాయం
గమలాహితుుదునుగములాహితుంకునుకకముగాలలిత సే ఖరముగాల6
బదోస చ్భవ్రుంయు ను బద్మో మృృవుండును నాదిగా మెయిందాల్యుఖూది
బవన్నవీయుండును బవన్నవీయుండును సాము శైగొ ఫాలనేశై మ్నుగా (గం
(గ్రోలుపెనువేల్పు ముమ్మొనవాలుదాల్పు .
జగములకుబేంయ ధనదునిసంగడీ/డు
హరుండు "పెద్దాడ సోమశంకరు.డు హృదయ
సరసిజంబున నాకు సామోత్క_రించె,
'రామవిలాసములోని యవతారికనుండి య న్నిపద్యముల నుడా
పారించిన తరువాతల ౫ నిత్వము న్‌ర్తుష ముగాను మ్బ్‌భు మహన వాగ్గుంభ
నలు కలదగాను ఉండునని వేజుగం కెప్పనక్కరలేవు.. పూర్వో కము
రర ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
అయిన (గ్రంథద్వయమునుండియు. గొస్ని పద్యముల నుదాహంంచి కపి
చరితము నింతటిత్రో ముగించుచున్నాను __
సుభాషిత రత్నావళి,
చ. నతులగచు న్నహాోేన్నతిం దనర్చుచు నన్యగు ల్‌ో క్త్‌చే గులో
న్నటి (బకటించుచు౯ా బరజన(పియ కార్యసమర్ధ్థతక సమం
చితనిజ కార్యసర్మగ హాము వేయుచు సిస్టరవాదుల౯ా మవ
ధృతి విరసించుచుక్‌ ఒరంగుధీరులు పూజ్యులుగానె మేరిశ్‌న్‌ ,
సీతిశశక ము,
చ, అతివలంజూచి ఏ రబలలంచు వదిందుమహాకప్‌ంద్రు లు
ద్ధతవిపరీతవాదు లిది దబ్బఆగాదు విలాసిసిసమం
చితతరళాత్మీపాతములచే “గలువంబడి రిరదముఖ్యులు౯-
ధృతి నటువంటివా రబల అలేగతి నై రి తలంచిదూడ/గన్‌ ,
శృంగారశతక ము,
చం కడువెజపించుచు న్యుదిమి గద్దణి బెబ్బులిమాడ్స్‌- నున్న చె
క్యు. డుపగదాయలంబ లెం దెగుల్లుశ రీరము సొందుచున్న నె
ప్పృడొ చను భిన్న కుంభజలముంబలె నాయువు నిట్టులయ్యు. దా
రుకుగకి మానవు ల్వరితమోలి నోనర్చుచు నున్నవా రసో,
'వెరాగ్యశతకము,
ఉ. వాసవనీలనీలము లనారితవ్మభ మశీలముల్‌ మ5ం
దడాసవలోలముల్‌ యువభయాన కసూన కదంబఫు గడ కాం
డాసన ము కలోహ గలి కాళికరాళము లంజన(పభె
భాసురభృుంగ జాలములు బంధ్ధుర్‌ వృ త్తి జరించెం గానలళా, అఆ.౧
శా రామా నాజలలామ యోగిహృదయూా రామా మహాభోజసు
(తామా నాకొక ముద్వుపెట్టుదువు రారాయంచు. గాసల్య సు
[12] నెల్లూరి వీరరాఘవకవి 80.
(చేమం బిల్చిన మువ్వ లందియలు గంభీరంబుగా (మోయంగా
(బీమంతుం డు రావిలేక మెఆయం 'జేరంగవచ్చుం గ్బృక్‌ అవి
చ కటుభట ఫఘో సగర్దితము ఖాడ్లిక పాణినటత్కృపాణరు
కటిదుదయంబు చిితభుటితధ్యజపం కి సులే్యద్రచాప ము
దృటదివిషత్ప తాపషర విచాధక ముగనిశాటవాహినస్‌
పటుఘనబ్బంద మయ్యడ నభంబునం బర్వె నస ఫక్‌ 7వర్షియె, న్‌ు
ఉ. చంపకపుప్పవాసనలసార మెజింగినషట్పదంబు లీ
సాంపగుకన్నె పెన్నెరులు చూచితినే చెలులార యంచు భా
వింపుచుం గింకిణీవలయశింజిత మొప్పం దలంయె వేకుక౯
సంపంగినూ నెచేత నాకళారదచం(ద్రని భాస్య సితకున్‌, ఆ-
ఉ. ఇందుమెలంగుభృుంగములు సిచ్చటిీరమయూారిశారికా
బృందము లిందుగట్టు సురభ్శిపసవంబులు సాధనంబులై.
ముందులభించిన౯ హరుని. బూనిజయింపండె మారుం డంచు నె
న్నందగి రాముశేళిభవనప్రవమ దావనవాటి వాటిలు౯ొ, ఆ-౫
21. నల్లూరి ఎరరూాఘవకవి
ఇతండు యాదవరాఘవపాండవీయమను నాలుగాశ్వాసముల
మునియొకయు వాండవులయొకళయు. కథలు (వతిపద్యమున కను
మూడరములు వచ్చువట్లుగా. 'జెప్పంబడినవి, వ రక-నాంశముల యందు
హహ వశ న. మ
మా[తము కొన్ని యకా ర్ర్‌పద్యము లుండును, 'ఈకవి యూటబువేల
నియోగి మ్రాహ్మాణుయ. ఈతని పూర్వుల యిటివేరు మొదట దేశరాజు
'వారయినను. నెలూరియందు వాసము చేయుచుండుటచే నెట్తూరివారని
మాటినది, ఈతండు కాశ్యపగోత్రు; అప సంబన్నూ తుడు; "వంక్‌టపతి
లీ ఆ౦ధ్రకవుల చరిత్రము
పుత్రుండు. ఈతడు తనతాతతాతయెన కొాండనమంతిని దన్నగం థమునం
దిట్లు వర్శించియున్నా (డు___
సీ, ఎవ్వనికండిపే రిల 'బేశరాజువారన సింటివేరు మున్నవర! బెచ్చె
నెన్వనిసద్విద్య పాచ్చుగా వీణవా రన నింటివేరు ము న్ననురణహాన్చె
నెవ్వనికొమరుం డీయిల ౧బెద్ష వేంకటపతిరాయలకు దళవాయియయొ న్‌
నెవ్వండు గతసాహిత్యవి ద్యల నేర్చి దిగ్యిజయంబునం దేజరిలై
నెవ్వండు ఢవిణఅమలహరియు ధవళశంఖ
మాదిగా బిరునులనెల్ల నంది మించెం
నతండు నుతికెక్కెం నగొండలాహ్యయు.డుజగతి,
తిరుముల బేవరాయనిపు[తు. డయిన యీ'పెదవేంకటపతిరాయలు.
౧౬౧౫వ సంనతృరమువటు కను రాద్యముచే సెను, కవియొక్క (కవితా
మహా. డాతసికాలముల్లో నున్నంధును నాలుగుతరముల తరువాతివాం
డయినకవి ౧౭౧౫వ సంవత్సర పాంతములయందుండి యుండవలెను,
క్‌వి తనశ కి నామన్ధ్వాదు లనుగూర్శి యూాదవరాఫఘవపా"ం డవీ యావ తాఠిక్‌
య ౦ దిట్లు (వాసికొనియున్నాండు-
నిఖలయోగరహస్యనిరు పమ తివిధ్రోరరాజయోగా భ్వాస ర క్తిమాజి
యాగమాంతరహ స్య ధాగోపని ష దర్గి సర్వస సవిజ్ఞాన సార 'మెజీంి
నాటకాలంకారనానావిధవి శేషరస ఛావఖేదము ల్పొసంగం 'జెలిన్స
కబ్దముఖ్య శా స్రుస ద సద్వి వేకత స్మ ్ఫతిపురాణవాస్తురతిరహాస్య
గణితతురగరత్నగజ పరిజ్ఞానత సమరు ఏరరాఘవాఖ్యకవిని,
క, నానావిధావధానము లానృపనీతియును భరతమాహాత్నా న్‌దుల్‌
మానుగనిచ్భాలిపియు౯ |మానితముగం గల్లుం గోపంబును మజేయున్‌ ,
క్‌ (పాక్కత ముఖపషడ్భాషల|వ్యాక్‌ రణంబులును 'దెలు/సవ్యాకరణం బుల్‌
(ఫొకటసామ్ముదికమును ఏంక౯ా జో్యోతిషము6 జాపవిద్యావిధమున్‌,
నెల్లూరి వీరరాఘవకవి రి
క, సాంగముగం బెలిసి మును యో (గాంగీ కారమతినిశ్చలానుభవా వీ౯
బొంగియు నియోగవృ త్తిం బొ1సంగి చెలంగికిని సారనాహిత్యనిఫి౯,
సి, శత లేఖని పద్యసంధానచాతురి ఘటి కాశత్మగంథధకరణపటిమ
ఆశు ష్రబంధబు ధాద్‌కి మా రూఢి సంకరో స్వ] ష్వుచాటుక లన
వ్యస్తాక్షర నిమిశ్ర బహుపద్యగుంభన మచలజిహ్వోదికప మురరచన
బహుజనమనోంత రస్థిరబహువిధార్థ
బజహాుసమ స్యాపపూ రియు బహూ విశ్చేవ
సకలవిషమసమస్యాదిసంవిధాన
మమరంగూ ర్థును నెజిరాభువాఖ్యక విని,
క, పంచాశవ్చాటుకథా చంచత్క్బృతులను రచించి సత్కవివూజూ
సంచితక్షీ ర్రిసి దగు నా ధ్వంచితుండను ప్రరరాఘవాఖ్యని యోగి.
చ, అనవ్లువనం గావ్వపం కి పది యర్శములన్‌ రచియింపనేర్ను స
త్క_వ్రలదయన్‌ శిరీపకవి తామృదు తామహి తార్య నై ఖరిన్‌
భువి నటులె న సత్క_థల మూటినొన రును బాలభోధ కె
తివిరి బహాత్వమందు నల్మత్రిత్యము పర్యవసాన మాటచేన్‌,
రసి తాను 'ఇె ప్ఫూకొన్నట్లు స్వసామూ వ్ట్‌ము నంతను. జూపి ఇడి
యర్థముల [(గంథమున్లు రచియింపక నూ శర్ణముల దాసినే రచియిిచెినను,
ఇట్ట గంథములయందు నిఘంటువులు 'వెదకి పదముల నేర్చి కూర్చినశిల్ప
(పౌఢీమయుకాని యర్శచమత్కా-రము. కాని భావగౌరవముకాని రస
పుష్టికాని పుట్టదు. రూదవరాస్థువపాండ్రవీయములోని కాన్ని పద్యము
లిందు (కింద జూప(బడు దున్న వి___
శా వారిం దెచ్చిన వంశహానియును దుర్వ్యాపార బా ధాగతుల్‌
చేరన్‌ రా విటుసేయుమూవిధి యిజే సేపవింతు ఏీవ్మీంపు నూ
[02 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
త్మారూఢవ్యథం బాపు నాహృాదయశల్యం బొయ్యనం బాపవే
స్వారాజ్యస్థితి నిల్వంజచేయంగల భవ్యస్వకృతింబోయెదన్‌. ఆ-౧
మ. అసురా రాతిభవాతిభీతికలకం సారంభతన్‌ బాలకా
ర్యసు హృ దరు లి మెలంగ( చెల్పంగను విశ్వామిత్ర వమూానీశనుమూ
నస ముప్పొంగ నఘాదు లే గ ్యయి జనానంద(కియల్‌ “అంప వూ
వ్‌ మూాజంబులు. నిండ లో నిలువం బూనెం గామచారో న్నతుల్‌ , ఆో_-_9
ఉ. కాతుకమాత్మ నేర్పడం దగా జనకశమహాబలా పివి
ఖ్యాతచరిత్రు సింహబలు( గన్లొని యీవిధ మెల్ల ౫ల్పీ సం
(వ్రీతిగ రాము. నీకడకు వేగమె 'తెత్తునటంచు. దత్సవా
హుతి సుదృక్సిరోమణిం దదు కిని గ కొనిపోయి యచ్చటన్‌. ఆ-౩
చ, వారివిభుం డంతక్షీ ర్తి మతసాంబస మాఖ్యుండు వె రికర్మ భీ
మరిదవమి వేగ నచ్చటి కముందధృతిన్‌ జవ యాగలంకలో,
జొరంబడికాల్చ్బ సై న్యములం జూర్జముచేసెను డాం దదున్నతిన్‌ ఆ .౮
నశ నంజరాజూ
'ఈక్షవి పోలాస్యమా హోత మును డెబ్బదిరండ ధ్యాయనుల
వచన కావ్యమును రచియించెను. ఈగ్రంథమున నృధ్యాయాద్యంతముల
యంజు€ బద్యములు గలవు. కవీ వ శవ వ నమును బద్యవులతో నే
వేయంబడినది, ఈకవి మహి ళూర రాజగు దొడమహి పాలుని పె తుండు;
వీరరాజభూ పాలుని పుత్రుండు. ఈవొడ్డభూపాలుండు ౧౬౭౦ న సం[ర
(పాంతములయందుండినవా(డు, కవి తానును దనయన్నయు మహీళూర
రాజ్య సేనాధిపతులయినట్టు ఇవెప్పుకొనియున్నాండు. కవి యన్నయగు
'దవభూవిభుం డిట్టు వర్శింపంబడెను,___.
న౦జరాజు ర్టిత్రీ
వూ, ధన తాణపరాయణుం డగుచు నెం లేవ్మిశుతుం తనయా
చేనాఫ్‌శ్యర చేవభూవిభుండు కానీంఖాన మాద్యన్యులా
ఖానాద్యు ద్భట యావనాధిఫుల సరగామంబుశం గూష్చి ఢి
ఫి నాధాదుల కెల్ల నచ్చెరువు గొల్పెం ఛారుణీమండలిన్‌.
౧౫౧ వ సంవత్సరముసందు మైసూరురాజుు చామరాజును
సింహాసనవిహీనునిచేసి ఇ2ెజబసాలయందుం బెట్టించినవాండు దళవాయి.
మొన యీ 'దేవభూవిభుంజే, కవి ౧౭౩౦ వ నంవత్సర 1పాంతములయం
దుండినవాండు, ఇతడు వమ్రియవంశ జుండుు భారద్వాజగోతులప;
బుక్ళాఖవాండు. ఈహాలాస్యమాహాత్మ్యము దశ్నిణమధురాపురీమా హా
త్మ నమును 'జలిపకి నైవ (గ్రంథము. ఇ ఎదలికథ స్కా_ందపు రాణ మునుండి
"గె ళానలుడీనది. పదునెకమిదవ శతాబభ్రారంభమున _మభధురలోను,
మెసూరులోను ెనుంగునం గొన్నివచనకావ్యములు చేయంబడినవి.
ఈ హోలాస్యమ హాత్మ్వముయొక్క_ రచన సలక్షణమయి. నాతికళినముగా
నున్నది. ఆకాలపు వచనరచనయొకలరీతిని జూపుటకయి. పహోలాస్య
మాహోాత్మ్యములోని కొన్నిపంక్తుల నిందు (బదర్శించుచున్నాను.
“వ. రూపలావణ్య భాగ్యమువల్ల నో యనునై నగోత్రంబు గలవాండనియో
విద్యంజూచియా సుందలేశ్వరుం డనుబుస్ధ చేతనో లేక ్రాంతి
చేతనో నేనునేను బెక్షనిచ్చుట యనుచుం బలికి యూా(బహ్మాచారిం
గులగోోతంబు లడుగ' నతండు తనగోత్రంబును సూతంబును నత్యత్రం
బును నూర్ణ్వపుడ్రంబును (గ్రమంబుగా విస్నితుండై యెజింగించు
టయు నచ్బాంధవులు: కులగో(త్రవ్వ త్యాసంబులు “ీకుండుటకు 'సంత
సించి యూర్థ్వ్వపుండ్రధారణంబున. కొక్కింతఖేదంబు.. జెంది యనే
కిమ్ములగు గుణమ్ములయం దొ దోషంబు గలిగియుండినంగాన!
యడంగునని నిశ్చయించినవారై. వివాహంబు లొనరింప నవ్వినా
పాయుండై శ్వర్యయు కుం డగుటంచేి పుత్రిక కధికంబుగా [ద్రవ్య '
గడ ఆం(ధకవుల చరితము
బొసంగ నయ్యుర్వీసుకనందనుండు సంతుష్తుండై యఃధనం బంత
యు గ్‌ శని ప ఫ్రసమేతం బుగౌల బెక గ్రార్యడు న్‌ 6నువు ల్య్హ్‌ోీడ(
గూడుకొనియున్న తల్లి ద్యడ్రుల నమిసంబునకుం జరుబీర బేశాంత
రృంబున కరిగి వివాహంబు. చేసికొని ఏం వో జం జనుదెంచిన
కుమారుం గాంచి తం్యడ్రియుం దదీయబాంధవులు నత్యంతసంత్రోషం
"'బెనసికి ఈఊయి
౨౯ అధ్యాయ ము,
ప్రతండయ “*అంధభాపార్ల వము” అను వేరు గల మంచి యచ్చ
"తెలుంగు నిఖ్రుటున్రును పద్యములుగా. జేసెను, దీనిత్రో సమానమైన
యచ్చ తెనుంగు నిఖభుటుంటువు మజియొక్షట్రిలేదు. ఈక్షవి ఈప్తు సకమును
ని విజయరఘునాథునిపుతుడై న రఘునాధరాజు (చేరణముచేత ౬ బేసి
యాతని కంకితముచేసెను, ఈ3 ఘునాధ రాజు రామనాధసేతుపతి యతున
విజయ రఘునాధ రాజు కుమారుండని తోచుచున్నది. అట్టయిస పక్షమున
రఘువాధరాజు ౧౭౩౮౪ వ సంవత్చరనము మొదలు ౧౭౪౭వ సంవత్ప
రమువజకును రాజ్యము వనేసినందునం గవీయు నాకాబమునం దాంక్షి
యుండవలెను. కవి గద్యముసందు. .దనబిరుడావళి న్వప్రకారముగా (వాసి
కొసియున్న్హ డు.
కప్తిది క్రీమున్చర మేశ్యరకరుణాకటాత సంపా స్త సర్వజ్ఞ త్వాది కతి
పయగుణస్వసామ్యుతదితరసకలగుణనికాప మ్యాావేశు హిమా
చలఖా వే మహళోస్షండక సపిరు దయళ స్త నీితారామార నివ న్వ్‌
తనూజాత శెర్యధె ర్యస్టెర్యాది సకలగుణ చిరత్నర త్నాకర క్రోటి
సమాఖి ్టి వంశసుధాషయోధిరా కాళ శాంక ఘుంటికాతురంగ నీలాత
ఆడీదముసూరకవి రిస
షత హా నుమద్ద్వజ మకర "శీశతన దివాదిప ననవిధ భేరిక్షాది నిఖప
బరుదాంక బృహదుబికా కటాతసంజూతసామా జ్వభురంథర
విమలయళొ బంధుర కర్తాట పాండ్య చోళమహే పాలాదిసంస్తూయ
హూన (శీరాయరఘువాధమహీనాధసచాంకణ బిరుదాయవమా
నార్యనుతచర్య వెంకనార్య పణీతం బైన ఈయ
కవితాధ రణిని జూపుటకయి నిఘంటువునుండి పద్యముల నుదా
హరించుట యుచితము కాదుకావునం గృతిపతిని వర్ణించిన పద్యము
నోకదాని సిం దుదాహరించుచున్నాను,__
ఉ. (లీరఘువాధరాయ నృపశేఖర నీదుకరాసి భీమకా
భోరగతుల్య మాటను రణోర్విని దుర్శదదు త్తచిత్తులా
వ్‌ఠ్రుల [(పొణవాయువ్హుంల వీల్లు ఏట యు. క్ష మి 'దెంతవింత య
య్య్యూరె సమ్ముదమయ్యు నిసుమంతయు భంగము గాంచెక్టాడున్‌
నిక. అడివము సూరకవి
ఈకవి నియోగిచాహ్మణుందు ;. అడిదము ఛాలఛ్చాస్కరువీ
ప్యతుండు, ఈయడిదము బాలభాస్క్లరుండు శుద్దాంధరామాయణమును
రచించినట్లు కవిజనరంజనములో స్తూరకవి వేసికాన్న_
ఉశుద్దారధరామాయణ ఘటనవై దుషీధురంధ రాడిదము
చాలభాస్క్ట్రరతనూభవి
అను గద్యమునలనన్యు కవి సంళయవిచ్చేదములో బాలభాస్క
రుని శుద్దాయధ రామాయణములోని దసి యుడాపహారించిన
ఉనిగ డిరువై పుల న్వెడల నేటయినీటగువీటికోట
అను చంపకమాలికాపాదమువలనను 'దెలియవచ్చుచున్నదిగాని
_యిాశ్య్శుజ్దా 0(ఫరామాఆయణ. మిష్పు డెచ్చకేను గానరాదు. ఈనూరకవి
లీగీ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
తాను జేసిన్మగంథముల నన్నిటిని రామచర్శదపుర రొ మలింగేశ్యరుని కంకి
తము వేను. క్తతండు వేసినగంథములలో న్‌ల్గ ( జంద్రమతీపరిణయ
మనునామాంతరముగల కవిజనరంజనము మిక్కిలి మనో హర మెనది ః
ఇది మూడాశ్యాస ములు గల చిన్నపబంధ మ్రైనను దీనియందలి గుణ
సంపదనుబట్టి పండితులు. దీనిని పిల్ల వసుచర్మిత మని వాడుచున్నారు.
ఇతండు వేసిన యితర్మగంథ ములు 'రామలింగేశ్వరశతకము, కవి సంశయ
విచ్చేదము, అఆంధచండాలోకన్సు ఆంధనామశేషము, అనునవి, కవి
'సంశయవివే సద మనునది మూడాశ్వాసముల చిన్నలఖీణ గ్రంథము,
ఆంధ్రనామ శేషము. పైడిపాటి లత్మణకవికృతమైన యాంధ్రనామసం
గ్రహములో లేని యచ్చ తెలుంగుపదముల నేర్చి కూర్చినప ద్యరూష మగు
"చిన్న నిఘంటువు, కవి తనగంథముల నస్నిటిస్‌ చవాంకితము చేయుట
రచియింపంబడిన [గ్రంథములనుబట్టి ' కవి గోదావరి మండలములోనివాం
డయిశట్టు కనంబడుచున్నాయగాని. యికండు విజయన గర సంస్థానములొ
[ పూసపాటి విజయరామరాజుగారి కాలములో నుం డినట్టు త్మదచితము
లీేయిన వాటు ద్యములు మొదలయినవానివలనం 'డెలియవచ్చుచున్నది.
విజయనగర సంస్థాన పభువులలో విజయరామరాజు లిద్రజున్నందున సితం
డేవిజయరామరాజు కాలములో నుండినవాండో నిశ్చయింప శక్యము
కాకున్నది. "పిద్దాపురములొ వత్సవాయ తివు జదగ పతి మహారాజుగారు
రాజ్యముచేయుచున్న కాలములో నీకవి తనపభువ్రువెంట "పెద్దా పుర సంసా
నకు నచ్చి రాజు లందజును సభచేసి కూరుచుండియురిడగా-.
ఉ. రాజు కళంకమూ రి రతిరాజు శరీరవిహీను. డంబికా
రాజు దిగంబరుండు మృగరాజు గుహోంతరసీమవ రి ని
(శ్రాజితపూస పాడ్విజయరామనృపాలుండె :రాజుగాక యి
రాజులు రాజులే "పెనుకరాజులు గాక్‌ ధ రొతలంబున౯ా
[18] అడిదము సూరకవి [7
అను పద్యమును సభలో నా సీనులయియున్న రాజులవంకం
జూచుచు. లేచి చదినెననియ్ము అందుమింద నిందలి కడపటివాక్యము
తమ్ముర్లేశించి పలికినట్లు భావించి రాజులందజును. కవిని గోపదృన్టిశోం
జూచుచు బేవటోంగా సతయ జంకక ప ద్యార్థమును జెప్పి 66 యూరాఖ్లు
బనంగా€ ఏ9 బెచ రణసములయందుల జె కృంబడినరాజు మొనలయినవారస
స్పష్టపరజీ ది వోషముడిపీ వారిని శొం తచితు లను జేసెనవీయు చెష్కు
చున్నారు, వనుంగు లమ్మణకవిగారి నాదరించిన యీవత్సవాయతిమ్మ
జగపతిమహారాజుగారు ౧౭౫౯ వ సంవత్సరము మొదలుకొని ౧౭౯౭ వ
సంవ త్స మువజకును రాజ్యముచేసిరి, ఈయన కాలములో నుండినవాగరు
రెండవ విజయరామరాజుగారే, ఈయన విజయనగరరాజ్యమునకు వచ్చి
సదియు తిమ్మాజగభతి మహారాజుగారు "వెద్హాపురరాజ్యమునకు. వచ్చిన
సంవత్సరములోనే, ఈవిజయరామరాజుగారు. ౧౭౫౯ వ సంవష్పారము
"మొదలుకొని ౧౭౯౯ వ సంవనె గ్రరమువ ఆఅరును రాజ్యపాల నము వేసిరి,
ఈ రాజులిద్దజ్థును. సింహాసన మెక్కునప్పటికి యు కనయస్సునాని
బాలురు, వీరిలో కెమ్ముజగపతి మహారాజులుగా రప్పటి కేకుసంనత్పర
ముల ట్రాయమువా రు పజయరామరాజుగామ కర్మిడెం యు సంవత నర
ముల (ప్రాయమువారు. నిజాము ౧౭౬౦వ సంవత్సరమున రాజ
మహేంద్ర వగము వచ్చినప్పుడు వ్వ్‌ని చె టీని గొనిపోయి ద ర్శన మువేయి?
పంగా నతడు వీరిద్దజిని వారివారి సంస్థానములకు రాజులనుగా . నంగీక
రించెను, మొదటి విజయరామరాజుగారు బొబ్బిలి యుద్దమున ౧౭౫౭ వ
సంవత్సరముననే మృతులయినందున తిమ్ముజగపతి మహారాజుగారి కాల
ములో నుండినయతేః డతండయి యుండండు. సింహాసనమునకు వచ్చు
నప్పటి నిజివ్దజును జాలురయిశంచ్సున వీరు తవు యయాస్థాన కవులన్లోం
గలిసి పెద్దాప్తురమున సమావేశమగుట తరువాత నిరువది సంవత్సరముల
కనగా ౧౭౭౭వ సం నత్చర [(పొాంతమందయియుండును, అందుచేత
రగ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
సూరకవి ౧భబూాంవ సం వత్సర మువ అనె నను జీవించియుండవచ్చును,
ఇతం "పెద్దవిజయరామరాజుగారి కాలములోగూడ బాల్యావస్థలో నుండి
యుండును. కని క్మాశ్రయు౧డె న విజయరామరాజుగారిని గూర్చియు వారి
కానేరదు,
ఓరుగంటియందుండిన కాకతీయరాజులు చెప్పుకొనువట్టుగానే
యీ పూసపాటివారును జము సూర్యవంశ జుండై న మాధవవగ్మి సంతతి
వారమని చెపష్పుఫాందురు. కొండపల్తీ సర్కారులోని ఫఘాసవాడను
(గామనివాస న్ముచేత పిరికి పూసపాటివారని యింటి చేరు గవీగినది,. ఓరు
గంటిసంగ్థానము (పతాపరుదునితోం నతించినవెనుక వతృ్పవాయవారు.
పూసపాటివారు మొదలయినవారు మహమ్ముదీయులకు లోయిడిరి. రఘు
నాథరాజను మాజువేరుగల పూసపాటి తిమ్మురాజుగారు గనోలఖాండలో
సరదారుగానుండి (క్రీకాక్షళమునకువచ్చి, ్రీకాకుళమునకు పొంజుదారుగా
నుండిన "పె. మ హమ్మదుఖాన్‌ వలన ౧౬౫౨ వ సంవత్సరమున కూలిమి
భోగాపురపుతాలూకాలను గుత్తకు పుచ్చుకొని విలనముచేయ నారం
ఛించెను, ఈయనపుతు(జయిన సీతారామచ ౦ దరాజుగారు మటికాన్ని
తాలూ కాలనుకూడ కవులునకు పుచ్చుకొని పర్లాకిమిడి సంస్థానాధిపతి
మొన గజపతి బేవుణో మెతిసంపాదించ్చి ౧౨౫ గుజ్జపు కరాళ్రులన్రోను
రోగం కాల్చలముతో ను వొట్న్నూరు జయించి. కలింగరాజని వేరువడసి
యాయూరు నివాస మేర్చజుచుకాని (పబలుండయియుండెను, ఈయన
యనంతరమున నానందరాజుగారు పరిపాలనమునకు వచ్చిరి. ఈయన
పుత్రులు నిజయరామరాజుగారు బహా (ప్రసిద్ధపురుషులు, ఈయన మన్ని
దొరలను గెలిది వారి బేళము లాకమించుకొని మన్నెసులానను బిరు
దంద్కి పొట్నూూరునుండి తనవేరట విజయనగరమను వేరంలరయిన
యూరికి రాజధాసిని మార్చుకొని ౧౭౧.2 వ సంవత్సరమునకు సరియైన
ఆడిదము సూరకవి రి
విజయసంవక్పర విజయదశమో జయవారమునా(కు కోటకట్టుటకు శంకు
స్థాపనము చేసను, ౧౬౩వ సంవ త్రరమున_ నిజము కొండపల్లి
'య్‌లూ రు రాజ మహేంద వరము (న్‌ కారుశము సన్మాణరుల ము (ఫంచి
వారికిచ్చెను, అష్పుడు విజయరామరాజుగారు (ల కాకళమునకు నాయి
బయిన జాఫరల్లీత్రోం జేరి చేశము (క్రెంచివారికి స్వాధీనము. కాకుండ
నట్టు చేయుటకయి. (ప్రయమ్నింవెను గాని వారు రాజమహేంద్రవరము
శ్రీకాకుళపు సర్కారులను తక్కువశ్తిస్తుకు. కవ్పులున కిచ్చెదమన్నందున
జూపరల్లిని విడిచి (ఫెంచివారితో. జేరెను. తరువాత సర్కారులలోని
రాజులందజును. (ఫెంచివారికీ. లోంబడక తిరుగయిడినప్పుడు సహిలే
మాయన వారియెడల విశ్యాసముగలవాండయి. యుండి తీజంం వ సంవ
త్పరమున (ఫ్రెంచి సేనానాయకుండయిన బుస్సీక్‌ కావలసిన ధనమును
రషాస్వముగా బరిపెను,. తరువాత బున్సీ "సేనలతో 'జేళమును. స్వాథీ
నము చేసికొనుటకు కొలింగబేశమునకు వచ్చినష్పుషయన బొప్పిఎవారి
లోటి తన పూర్వవై రమును సాధించుకొనుటకయి. బున్సీని ఫరికొల్చి
యుద్ధము చేయుసట్టుచేసే 'తానుగూడ నేనలత్రోయోయి ౧౭౫౭ వ వత్స
రను. జనేవరు ఇల ౩6 న వేదిని తాండ్ర పాపయ్యుచే పొజువంబడి
సరమపదము నొంటబెను, శరువాత నిజయరామరాజుగారి విళ్చవ్యపుత్రుం
డయిన యూనంద గజపతిరాజుగారు. సింహాననమునకు. వచ్చి బుస్సీ
విజయరామరాజుగారి యడల జూపీన యాదరమును తనయకడల6 జూపక్‌
పోవుటచేత వమునసులో జ్వేసము. ెట్టువొని బుస్సీ విశాఖపహ్టుణమను
మొదలయిన స్థానముల నన్నటిని స్వాధీనముచేనికొని పై యథికారుల
యు త్తరవు ననుసరించి యా 'జేశమును విడిచి కర్ణాటకమువకు వెనలి
పోగానే సేనలను గూర్చుకొసిపోయి వీశాఖ పట్టణమును పట్టుకొని దాసి
నింగ్లీ షువారికి వశపజిచెదనని యు త్తరముల్యువాసి ౧౮౫౮ వ సంవళ్స
రమున వారితో న్నేహము వేసికొ నను, తమవాత నతయ (ఇంచివారి
100 ఆ౦ధ్రక వుల చర్మితము
ను త్తరపుసర్కారులనుండి తజిమివేయు (పయత్న ములో నింగ్సీ షువారిత్‌ (6
జేరి, దొరికినళాల్ల లోం దనకు భాగమిచ్చునట్లును జయించిన ేశములో
నదీ సమ్ముద్రతీరపట్టణములును వాని చుట్టుపట్లంగల దేశమును దక్క
మిగివిన భాగమును దన పాలనములో నుంచునట్లును యుద్దవ్యయముల
[కింద ఆాను నెల శేంబదివేలలూపాయల చొప్పున నిచ్చునట్లును పర్ప
జటుచుకొని, కర్నల్‌ ఫోర్లుగారిచె నడుపంబడుచుండేన యింగషుసేనతో "6
దన సేనను జేర్చి దండ యాత "వెడ లెను, అవజ కే (ఫంచిసనోనాయ కుం
డయిన కళొషాన్సుగా రానందగ జపతిరాజుగారిని నిమ్మీంచుటకయి దండ
యాతవెడలి యింగ్నీషుసేన యూయనతో. జేరినదసి విని రాజమహెంద
పరమున నిలి చీకోయును. కర్నల్‌ ఫోర్తుగా 'రానందరాజుగారు వెంట
రాలా 'రాజమ హంద్రవరమునకు వచ్చి (ఫెంచి'సవాధిపతీయెన కన్‌ ఖాన్సు
గారి నక్క_డనుండే పొఆ(ద లీ, మచిలీబందరునకు. బోయి దానిని
స్వాధనపజుచుకా నెను. దండువెషలియున్న యింగ్దీషువారిని జయించు
టకై నిజాము సలాబత్‌ జంగు మచిలీబందరుకు ౧౫ మైళ్ళ దూరము
వజికును వచ్చి వారిని జయించుట సాధ్యముకాదసి తెలిసికొని
౧౭౫౯ వ సంవత్సరము మెయినెల ౧౮ న తేదిని సంధిచేసికొని మచిలీ
బందరు సర్కారును కొండవిడు నై జూాముపటణము సర్యా_రులును
ఇగీషువారి కిచ్చి వేసి, ఆనందగజపతిరాజుగారు (ఫెంచివారి కయ్య్యంబడేన
దేశమునుండి [గ్రహించిన సొమ్ము విషయమయి తగవుపెట్టక విడిచిపెట్టి
వారితం[డి తాతలనుండి వా రనుభవించుచుండిన బేశమును వారనుభ
వించుట కంగీకరించెను. ఈ యొడంబడిక యయినతరువాత స్వ బేశము
నకు వచ్చుచు (తోవలో రాజమహేందవరమున నానందగజ పటి రాజు
గారు స్ఫ్పోటక్‌ముచేత కాలధరత్హమునొందిరి. అప్పుడాయన భార్య లిద్ర
అును సహగమనము చేసిరంట తర్వాత బొబ్బిలిలో మృకతులయిశ
విజయరామరాజుగారిభార్న చంయదమ్ముగారు సన్ని హితజ్ఞాతియైన పూస
ఆడిదము సూరకవి 101
వాటి రామభ్శదరాజుగారి ద్వితియ భార్య పుతుండయిన పం డెండు
సంవత్సరముల (పాయముగల వేంకటపతిరాజను చిన్నవాపిని పెంచు
కొని అదిన్నవాని పరు విజయరామరాజుగా మార్చి యాయనను
పట్టాభిమీక్సుని చేసెను, ఈవిజయరావురాజు బాలు. డయినందున
'రాజ్యాధికారము నంతను సవతియన్న గారగు సనితారామరాజుగారు
వహించి; తమ్మునకు యుక్తవయస్సు వచ్చినతరువాతసహిత మధికార
మునంతను 'తానే చెల్లించుచువచ్చెను, ఈవిజయరామనరాజుగారి కాల
ములోసే మునక్‌వి యుండినది, అకాలమునందు విజయనగరమువారు
సిజూాముకు కట్టుపన్ను "రెండులతుల తెంబదివేల యంబదిశొమ్మిదిరూ పా
యలు, అయినను బేశ మస్వస్థస్టితిలో నున్నందున సిజాము తనకు
రావలసిన క్‌ ప్పమును త్‌న్న (గాయ గై కొన శ కుండుగాక్‌ -పెక్కేాం ఢూర
కుండుచు వచ్చెను, ఈ పాతువుచేశనను, పతానామరాజుగారు బలవంతు
లయి తవ సేనలశత్లో చిల్లర సంస్థానాధిపతుల నదిమి కష్పములు గొను
చుండుటచేతను, విజయనగరరాజ్య మాకాలమునం_ దించుమించుగా
స్వతంతీర్మాప్త్రమువలె నె యుండెను, ఈసీ తారామరాజుగారు. బొబ్బిలి
రా జయిన చిన్నరంగారావుగారిని పట్టుకొని విజయనగరములో చెర
సొాలయం౦ం దుంచెను; పర్తాకమిడి 'రాజుగు నారాయణ దెవు జగన్నాధ
యాత్ర పోవుట సందుచేనికాని యతని రాజ్యముమిో6ద దండె వి
యాత్రనుండి తిరిగి వచ్చిన యాతని నరసన్న వేటవద్ద నోడించి యిప్పటి
గంజూానుమండలములో విశేవభాగమును విజయనగర రాజ్యములో.
'జేర్చెను, తన తమ్ముని వెంటంగొని దండయా[తవెకలి నితారామరాజు
గారు మొగలితుళ్తు వజుకును వచ్చి స్థానికవాలకుండై మతపౌబు పా అ
వమూఖానును జయించి కొంతశాలము లాడమ 'హూంప్రవర ము సర్టారును
సహిత మాకమించినట్రు చెప్పుదుర్ను వ్రైంకను కక్కు విజయములను
బొంది వుహోోన్న తవళశయం దుండన రయాకాలములోో నే..యిణ్సుమువారు
(౨ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
సనిజామువలన 6 బొందిన సనద్మ్శుపకారముగా ను త్రరపుసర్కారుల గోదవము
యధికారమును జెల్లించుట కారంభించిరి, ఇంగ్లీ షుకం పెనీవారితో జ్తే
కొన్న యొడంబడికనుబట్రి సంవతరమునకు మూడులక్షల రూపాయలు
శపష్మ-మ్‌ చెట్టించుటకును పర్గాకిమిడి రాజయిశ సారాయణ చేవువలన(
గై క్‌న్న రాజ్యమును విజ చిపెట్టుటకును విజయనగరము వా రొష్టు
కొనిరి, ఇట్లు కొంతకాలము జరిగిన తరువాత విజయనగర సంస్థానము
నకు లోంబడియున్న కొండ జమిోందారు లందజును విజయనగరము
వారినూ6ద తెరుగయిడి్‌ స్వతం్యతులగుటకు6 (బయత్న౦ రి కాని నీ ళా
రాయు రాజుగా రన్ని టిక్‌ని దగినవా6 డఉయినందున నిర్మషసేనలను
సహాయపజుచుకఫొసి యాకొండ సంస్థానాధిపతుల నొక్కొ_క్కారినే
జయించి కొందరి దేశములను తమరాజ్య ములో. గలుపుకొనియు కొంద
వని వీజయనగరమునల చెజసొలలో. 'బె్బ్రాయు నందజణిస్‌ నాధించెను,
ఈకల హూములో ఆండ, వాలక్‌”ంజ జవిాన్‌ దారులు మూ[తేము వేర లేదు,
సతారామరాజుగారిట్లు షరరాజులము జయించుటయుకాక తురకదొరలు
మవీనుల, కచ్చి భూములను 2 పూర్వరాజులు _సాహ్మాణుల కిచ్చిన
మాన్యములను'హాడ లాగుకొని (ప్రజలను సహితము మభ పెట్ట నారం
థించను, ఈయన పెట్టు బాధ లే సూరక్‌పిని రామలింగేశశతకము చెప్పు
న్ను వేసినవి, ఆకాలపు [పభువులయందు కవి కైయభ్యిపాయముండ్‌
నవో కొంతవజు కకిందిరీతి పద్యములు వెల్ల డి చెయ వచ్చును ___
సీ, పదుగురు కోంతివెంబడి సంచరింపలే వాహాకుల్‌ లేచె శవంబులకును
గంగురెద్దుకు లేవె ఫఘునకూర్య రా వముల్‌ కలగల్లదె నారకామినులకు(
సులిగోవుంజంపినక్కాలనుబోమి0ప దేస్టూలకాయము లే బెదున్న లకును
సుష్పికంటికి లేచె పుట్ట్రరీజు. జుట్టుట వేణుధరు౨ డెష్టు వెంట రాండె
శ్యాయపద్ధ తినడువనియననిపళిః
నెస్ట్‌ చిన్నెలు గలిగిన నెందుకొజికు
అడిదము సూరకవి గ)
న౦ త్యమునంజూ డవలయునాయయ సుఖము
రామలింగేశ రామచందపురవాస,
న్ని, నడుువించ యగుస్థూ లకాయంబు గల్లుట
చితభూపాంబరస్థితిని గనుట
తూర్యరావం బులతో-జనుచెంచుట
న్‌ వాలవీడససమావా ఏ గనుట
శృంగ వేత్రోద్దతి. జేరరాకుండుట
యమూాసఘబజు సపజుగురు చుట్టుకొనుట
స్వనియంతవాక్యంబు విని తలయూంయట
మానము[ద్ర వహించి మతము గనుట
గంగిరెన్షుకు మూర్చ భూ కాంతున కను
భేదమించుకయును గనిపించ దటి
(ప్రభువు 'వేంీన నత్కవిపటిమ ెడదె
రామలింగేశ రామచం(ద్రపురవాస,
వీ మూ న్యంబు లియ్య సమర్దుండొక్క- (డులేంక
మాన్యముల్బెణుప సామంతులంద
"తెండిన యూాళ్ళగో డెజియంపం డె వ్వ డు6
జ్‌ ౦డినయూ ల్భెన్న లబ భువ్రులంద
టిశండు "వేద యటంచు నెటీగంపండె వ్యండుం
గబవారిసిరి యన్నగలరు దొరలు
తనయిలిచీంకటిత "ప్పెన్న జెవ్వండు
శఇరకాంత అంశొన్న6 బె అంది
జ్‌ట్టి నష్టాల కథికార మిచ్చిన టి
'రాజు ననవ లంగాక దుర్త యుల ననల
“నేమిపనియున్న దిశ సత్మవీం్యచులక్రును
104 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
ఇటుండ(గా సంస్థాన మునం దుండినరా చనారందజు నొకటిగాంేరి
౧౭౬% వ సంవత్సరమునందు మంత్రిత్వమునుమూని నాజకార్య సంబం
థధము వవ లుకొనునట్ల్టు నీ తారామ రాజుగారిని నిర్భం ధషజజిచిరి, తనపుతు6
డయిన నరసింహగజపతిరాజును స్వీకారమువేసికావి విజయరామరాజు
గారు మరణానంతరమున సీంహాసన నూతని కిచ్చునట్లు తమ్ముని నోడం
జతిచి యాయన తాను మంతి త్యమును నికుచుట క్ష ంనీకరిం చెను.
విజయనగరవపవారు చెల్లింపవలనిన మొత్తమును నిర్మయించుట
కయి కంసపెనీవారి వెన్న ఫ్రురిపరిపాలకుండం విజయరామరాజుగారిని వెన్న
పురి రమ్మ నిషోళను. కోరి న్యపకారముగా విజయరామగాజుగారు 'న్నపు
రికిటోక (పయాణవ్యయములకు తనచేత సొమ్ములేదనియ్యు తన యన్న
మొన నీతారామరాజుగారు. తన్ను నాశనముచేయుటకయి. తంత్రములు
కన్నుచుండిస యాకాలములో. దాను రాజధానివివిడిచి దూరముగా.
జబోవుట యుచితము కాదనియు, విశాఖప్య అములోని యధికారుల
సమవ్షమునం దాను వారు విధించెకు న్యాయ మైనకప్పమున కంగీకరించెద
ననియ్యు చెప్పి తప్పించుకొ నెను, అంతట ఇెన్నసురిపకీపాలకుండు. సీతా
'రామరాజుగారిని చెన్నఫ్తురికి రమ్మనిక్షోరలగ్లానే యతండు తికుణమేపోయి
యక్క_డివారిని వశపజ్రచుకొని రాజు కార్యములు చక్కింబజుచుకొన్ని
విజయనగరస ౧స్తాన మునకు తన్ను దివా నుగా "వేర్ప్చాటుచేయించుకొని తన
ప్ముత్రుసి స్వీకారమును స్థిర పణిపించుకొని, మరలనచ్చెను, ఈయేర్పాటుల
వలన విజయరామరాజుగారు వేరునకురాజుగానుండినను నిజమయిన యధి
కారమంతయు. సీతారామరాజుగారి చేతిలోనే చిక్కెను, ఈవిషయ
వముయి. విజయరావమురాజుగారు కంపెనీవారికి మొర 'బట్టుకోం గా “పెట్టుకోంగా
తుదకు వారాయనను దివానుపషనినుండి తోలయగించి విజయనగరము
విడు చునట్టుత రుచు సిరి, అందుపైని సీతారామరాజుగారు విజయనగ
ర్రము విడిచి సింపశ*చలము సివాసముగా నేరృజణుచుఫొని యక్యడ కొంత
[14] అడిదము సూరకవి [0
'కాలముండి, వరువాత మరల త ముసి ముంచిచూూటలాడి ౧భాం వ సంవ
తృెగమునం దొకసారియు. గర ౨ వ సంవ శృరనుగవొక సారియు ఘంల
సంస్థానములా సవానుగా? 1పవేశించ్చి కడపటికారి కచపసవాడిచే సన్న
ప్ర రే గన పట్రుారు పుచేయయుడి సనలకయిావేలపహా వాయల యుపకార
'వేసవముఘూంప. గజా3 వ 'సంన శ్వ్చశమునడదక్క-సమోయి చేరెను. సీతా
రామనాజుగారి భుప్పరవాలనము. వయుమల్మై ని బాఇణముల దేశ నిజవునా
మరాజుగారు బుజములపాలగుబచయ్మేకాక కోంపసవారికి క్షట్రవలసిశ కప్ప
ముమ 'ఫన్స్‌గా కట్టలే క్ర యా=రులతుల యిరువద్రాయకువేం మూసా యల వరకు
చాశ్టీడిరి, అందుచేత కంపెనీవారు సంస్టానమును తేమ హాబ నమునరుం టిసి
కొని విజయరామరాజుగా6సి స్వ రాద్యముపిడి నా మచిలీ బందరులో
వాసము వేయు. "ట్టునరు వ్రుచేసఫ్తే ఆయనకు ముప్పది ఇలరూపాయ లొక్కం_
సారిగా రొక్టామిచయ్యాదచునియిు. పటన ఈ ౧.౨౦౦ ₹లు వ్వయ ము+* క్‌ చె ఏద
మపీయుం జౌప్పిరి.. అయన. స్వబేశమును విడుచుట కీష్టములేసివారయి
బందరుపురమునక6 బోవు హూగ ముక బైలు జరి యయిచార్వ్యుకో సుల
దూగముపోయి యక్క_జనుండి పనివారలతగ వెకుకంధిరిగి పద్మ గొాభము
నకుః బోయి యిక్థడ నుండి తాను (ర భమాణాము దే యు 'వేకవోవు ఓక
నష టు ప్రాయ నోరంభవించెను. విజయరావమురాజుగా గక్కాడనున్నకాల
ములో రాచవారును నాలుగునీల సె సికులునుబోయి యూయన నుజేరిరి,
కంపనసీవారి కీపంగతి "జలియ/గానే యిరునదివాలుగుగంటల కాటము గడు
విచ్చి యూ లోపల నతండు బందరుమూర్షసమున బైలు దేరనిపతెమున్మ బలా
తాగ్రరముగాలం బంపదలసిందని పిశాఘపట్టణ ములో నున్న సేవానాయక్రున
కు తరువుచేసిర, పయినారి యు త్తరువును చెలియయుజేచి యింగ్లీషు సేనా
ధిపషి[మైన 1పెంకర్లాష్టుగారు కాం తసేన (2౫౦భటుల)త్త. పద్యునాభము
నకుః బోయిరి, ౧౭౯౪ వ సంవత్సరము జూబయినెల ౧౦వ "ప్లేద్‌ యుద
యమున నిం్గషుసెనాధిపతి ప దృనాభఫ్తుకొండ ను జేరునప్పటకి విజయ
106 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
రామరాజుగారును బంధునవ్రలయిన రాచవారును ఖన పాణులయి లోంబ
డక యుద్ధముచేసి ఏరవమరణమునొందుట క నీశ్షయించుకొని యందరును
పద్మనాభస్వామి (సాదమునుస్పీకరించి యుద్ధోన్నుఖులయి సిలి చియు౦
డ్రి. నాండు స్థూర్యోదయ కాల మున నింగీ ముసేనలకును రాజుగారి సీనల
ర్‌ను ముప్పావుగంట సేపు ఫఘోరయుద్ధము జరగినది. అంతట రాజుగారి
సేసలన్నియు చెల్లాచెదరయి * పొరిపోయినపి, రణరంగమునకుయబోయి
హూాడంగా రణవివహానులయి వీరఠశయనము నొందినవారిశ రీరము లక్క_డ
మున్న్నూ బత 'మ్మిది కన(బడ్‌నవి, రణభూమినలంకరించిన మున్నూటనొ
మ్మిదింటిలో నిన్నూ టయెనుబది రాచవారి చేవాములు, రణరంగ మధ్వ
మున(౬ బడియుండిన విజయరామరాజుగారి శవముచుట్షును కోటకట్రిన
ట్లుగా సంస్థానములో నున్న తస్థితిలొ నుండిన యు తమత్స ప్రియుల ఫవనులు
నలువది గుండు బెబ్బలతో. బడియుం డెను, ఇట్లు మరణమునొందినవారు
గాక పారిపోయినవారిలో నెందరికిగాయ ములుతగిలినవో "తెలియలేవు.
ఇం్గషుసె నికులలో మృతులయినవారు పదుముగ్గురు గాయపడినవా
రరువదియొక్క_రు, ముప్పది యేడేండ్ల కిందట బాప్ప్బీలవికోటముందు పెద్ద
విజయరామరాజుగారు హొతులయినశ్తే మనక వీందునికాలములో నుండిన
నవా చిన్న విడయరాము రాజుగారు పద్శనాభ పుకాండముందు సిహళు
లయిరి. మనకనికాలముత్రో సంబంధించినచర్శితమిం తే, తండిమరణమును
విని యప్పటి క₹ెనిమిది సంవత్సరముల (పాయనువా(డయిన నారాయణ
బాబుగారు తలితోడంగూడ కొండ బేశమునకువారిపోయిరి, కాని, కంపెసీవా
రాయనను విలినించి దొరతనమిచ్చిరి, ఆయన పం డెడులక్షలవర కును
బుణముచేసి ౧౮౦౭ వ సంవత్ప్సరమునందు తనకు సంవత్సరమున శెనుది
వేలరూ పాయలిచ్చు పద్ధతీమా/ద రాజ్య పాలనము నింగ్గషువారి కప్పగిం
పంగా వారు ౧౮౨౨ వ సంవత్పరమునా,ట్‌ కప్పులన్ని యు. దిర్చి
రాజ్యము' నాయనకు మరలనిచ్చిరి. నారాయణబాబుగారు మరల నేకు
అడిదము సూరకవి 107
లతులమాపాయలమ్వువెని తనకు సంవత్పరమునకు లత రూ పాయలిచ్చు
పద్దతిమోంద ౧౮౬౨౭ వ సంవత్సరములో రాజ్యమును మరల నిం వ్వ
వారియధీనముచేసి కాశీయాళతపోయి యక్క_డనే వాసముచేసి ౧౮౮౫వ
సంవత్సరమున ఇహము _.ఛాలించిరి మరణకాలమున కాయన యస్తు
౧౧ లతలకుల బెదడిగనది, వపం(డెండు సంవత్సరముల [పాయముగల నారా
యణ బాబుగారి కువూరుండగు విజయరామ గజవతిచాజుగారిక్‌ రాజ్య
మిచ్చి ఆయన కాళినగరమును విడిచివచ్చుట కష్టము లేనివారుగా నుండి
నను ౧౮6౮ వ సంవత్పరమును దాయనను విజయనగర మునకు రప్పీం
చిరి. బుణముల నన్నిటిని దిర్ని ౧౮౫౨వ సంవత్సరములో
రు _౨౧_౨౭౬౨౮ ల రొక్కూముఖ్రో నిం షువారాయనకు రాజ్య మొప్ప
గంచిరి. ఈ విజయరామగజపతి రాజుగా రాంయయోపాధ్యాయుల నక్ష చం
(బవిణులయి సత్పరిపాలన వేయుచు భాలిక్రాపారశాలలు మొదలయిన
జనోపయు క్‌ములగు ధర్శ్మ కార్యములకొా అకు ధనమును సద్వినియోగ
పఅచుచు వచ్చిరి. విశాఖపట్టణములోని వె ద్వశాలకు నుష్పదివేల
రూపాయల నిచ్చినందున్న దెరతనమువారాయనకు ౧౮౬౫ వ సంవత్స
రములో *మపహారాజూ” యన్న బిరుదిచ్చిరి. ఈయన ౧౮వ సం!
కమున స్వగ్గస్థులు కాంగా ౧౮౫౦. వ సంవత్పరమునందు జసెంచిన
యాయనప్తుతు లానందగజపతిరాజుణా రష్పటినుండ్‌ విజయనగరపరి వాల
పీటం గే నున్నారు, పొరతనమునా* రీయనరకును 'అ౮ం౮౬ వ సంవత్ప్చర
మున *మహో రాజూ” యన్నబిరుదము సిచ్చిరి,
సూరక్షవికి నేవయను (గ్రామమున, చెరువ్రగట్టుకంద నొకమాన్వ
ముండెననియు, అగామమును గు త్తచెసిన దంతులూరి యన్నమరాజు
కవి మాన్య మనకు" “చెరువునీరు "పె్టకోనీకపోగ్యా అతండు (ప్రభువునకు
మొజ్తిపెట్టుకొనియు కార్యముగానక తుదకు చెటువులో * నిలుచుండి
[08 ఆం(ధ్రకవుల చరితము:
యాక్రింది నాలుగు. సీసపద్యములును ఇెళ్చంగా'నే ఇెజువు నాలుగు
వె పులను గండితెగి నీరాతని పొలముమిో౭ద పాజిననియు, జౌప్పెడరు-
ప. బహ్మాండభాండసంవ త్తి కుఖ్నీసిగల్లు పద్దునాభునిపదాబ్దమునం బుట్టి
సకలక త్నాకరసానమె యుఖ్బొంగునంబుధీశునిచరణంబు (దొక్కిి
పరమత త్తృయ్జాండై సరంగ నంతనుముహీరవుణు వా మాంకభాగమునండేరి
యఖిల భోకా ధమ యె మించివిహారి చుశ్‌ వుజటా జూలూ్యూగనీ మసిఫీచి
తనరు సీవంటిథళల్ల కు త్రమముగాదు
పూసపాటి మహాస్టాంభూమియందుం
గాలుదొక్క-ంగ నో కు జండాలుండై న
గదలు మిటమాని దిప్‌జగంగాభ వాని,
నీ, అదిభిముం డీత పసిరోశి విడియాకుగొనివచ్చి యిటనిల్యంగోరితొక్కా
జ గడాలచీలివై. సవణితోల బోరాడి వీగివ చ్చి యిచట డాలినో వ.
ని రా ౦గనలెేబ్ల నీ ఆఅంకువెలిపు చ్చ దూబవైె యచ్నోటదూ ఓవ త్త న్లో ట్రా
వీ్వ్రవ్రాపలం నప్త్రపెట్టుటకె మిన్ను దొలంగి యి చ్య్బోటను సిలిచి పొక్క
వలదు ద్విజభూమిః గాల్నిల్బ వరునగాదు
రవ్వ నీశేల తగ దంబురాశినరుగు
న'తియతండెకాండకె వీన్ననాంటి మగండు
కదలుమటమాని దివిజగంగాభవాని.
మ భ్రావీంప సిలు వెల్ల భాంగంబు వేశ్తాని
భంగము ల్తొలల మెప్పటికి లేదు
తిరుగుచో నంకరతిరుగు డింతియక్షాని
తిన్న గాందిరుగుట యెొన్న డెటుంగ
మొనసి చేయిపగళల్లు మొరియ చుండుకొ కాని
"మొరయకూూరకయుంట యుజులగ మెపుడు
పాలకల్ని సిరోస్సి పల్చన గశుకాని
స్‌ పలుచకగతి మాని మెల కెటులో
ఆడిదము సూరకవి శ[8
మనుచు నీలోన నీవై నయవగుణంబు
లరసీ లబ్హం ని దెప్పి నాకిన ౯రు పొడెంచి
నిలుప్పున్‌రె ఇ సీవిందు పిప్‌చి. చొళ్కొం
క్‌ టు మట ఫకాని పప జు గటా భ వావ,
సీ కృతకా(ు లాయెనా క్రీలో ంసణిఫణా నీకి స్తూ త్య్కాగన లీక చంయము
న్‌ రిషో యు అశాయునా. నష్రుగు గ్ర ట్సక కంట్తకాందూ పిస్తురి త గచయము
పువ్రళచాన్ను లాయ సవపంజు ల్వేత్రబ వణాలవాలమా చనవ్హుటినేల
బొవ్ముకం జ్తాయెనా భూర్షిభే కాంసజూ ధాన ము తేన రుకేదారచీయము
నీకు మ్‌ *దింప వ్‌ హల సివగ్గటలె నె
చిన్న వాలనులు [ఖానా స్థానే (నోమును
ఘాహష? గనర్షః గే ను షు స్ట్‌ గాట్‌ తు గలి లై
ఈసూరకవి విషయమున 3 కం ఇలిసివఫంగగు. లతండు సమ
'కానిక్సులగు కవులనో: ఇ కళ్ళు. వివాదములున్వు కవు లొండొరులను
ది్యానోన్న పద్గూములును వ్య ముకి మ్మ్వోమయు! కాన రావు. తాంబిటి
మయరూకథలను విడిది కవికళ్ళత్మనంథములనుండి కొన్ని పద్యములనుమూ వ్ర
మిం దుదావారిగచువు న్నాను, లా .
కవిజనదంజనము,
మ. అమకద్వీపవతీపయోనిహాగణ(వాంచక్కుర్నస్త్రల వ
జమ యూ (భాంక షమంట పొ (గముల నిచ్చల్‌ శడంగావ్‌ంచు త్ర
[(దమణీవారము 'వేఆ నేరుపజబుపన్‌ రా దంచు!గా దివ్వరా
జముఖీ వాళికి ( దమ్మిచూలి యని మేపత్వంబు 'గావిం చుటల్‌, ఆ-౧
నాశ + న్ట్‌దం భ్‌ మున న్నురా ౦త కుయక్సు ఘాపా కె తవస్తూ ( ర్తి జ్‌
నయ్య్యూర్యాక ముణుంకడు చాలి సరి భుజం గాస్‌క్‌లన్‌ ని యసా
ర యూ్యూ గంథసమిాక (ప్రోవంగదవరమూ్య్య యీాకుర్తంగాక్షుణక.. ఆ౨
11() ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము
వము, అలమన్‌ మై బులకాంకురాళి దరహాసాంధఘూరము ల్క_న్లవం
దొల(క౯ ముత్వపుటొంట్లు గండ యుగళిం దూయగన్‌ గనత్కంక్‌ణం
బులు (మోయన్‌ భుజమధ్యసమ రతనంపుండాలి గార్యాజణుగాం
దల (బాల్య సెలతాం గియాదలపయిన్‌ ధాలీను, డ త్యాదృతిన్‌, ఆ అ
ఆం[ధచం[దాలోకము.
గ్‌, అ(కమాతిశ యో కీ (పఖ్యాతి కెక్కుం
'హతుకార్యంబులకు సహవృ లిగలుగ-_
జ్యాపరరంభ తై కదత్షత వహించె
నిశరంబులు సశ్తునృపులత్రోడ,
క, ఖిపారు. గృతుల( (బతివ
సూపమ వాక్యములు రెంటి కొ సమత తగన్‌ -__
తాపమున నలరు సూరుండు
కాఘహంబున కూరుం డొనరు జగతిననుకియన్‌ ,
రామలిం గేశశతకమునందలి పద్యము లివఅశే కొన్ని యుదాహ
రింపంబ కినవి, లతీణ గంధము లగుటపె నాంధనామ శవ క విసంశయ
విచ్చేదములనుండి కవి తాధోరణోసి జూపుట కు. బద్యాముల నుదాహా
రించుట యుచితము కాశపోయినను, అందుండియు న్‌ క్కా-క్కూ చిన్న
పద్యమును గై కొనుచున్నాను___
క వెన్ననంగ బీజమంజరి |! వెన్నన, జరమాంగమునకు వెలయునుబే రై
కన్ను లనం బర్యంబులు కన్నులనక౯ా లోచనములు కంగేకాలా.,
ఆంధనామశేష.
గీ ఎరుకగలవా53 యనుచోట నెటుకగలళె
యిటినారెయ నెడి వోట నిట రెయగు.
చేయగలవా లెయనువోట జేయణలె
యనుచు 'లోకప్రసిద్దో కి యగు నుళర్య, కవిసంళయవిద్యేదము.
నిశ. మంగళగిరి ఆనందచకవి
ఈకవి వేెద్యాతరసాయనమనెడు నాలుగావా ససముల పద్యకావ్య
మును రచియించి దానిని నిడిమామిళ్ల చదాసయా మాత్యుని కంకితము
చేనును.. కవి '్రై/ స్తవమత మనలంబించిన నియోగి యా హ్నణుయం.
ఈతండు తిమ్ముయా మాత్యుని పుత్రుండు; అకేయగో తుండు; కవి కృతి
పతి తన్నులహార్చి పలికినవిధము నిట్లు 'ెప్పుకొనాన్నంయ__
నీ ఒకవంక నిగమాగ మోజ్ఞ సలాతిశ యూర్డ విధివాదకౌళ లద్విజని కా య
"మొక కేవ స ౦ స్కృత్మపక టా భాపాక విత్యప్రవీణకవి పకాండ
మొక చెంత స'స్తస్వ రోగ గగ్నీతి కావె చిత్రివి స్సుర దె (ణికాను
ముల్లసిల వజ కౌవేయకోపమాన .
చై భవస్తూ ఏర్తి నొక శుభవాసరమున
మహితగుణపాళి దాసయానవమా త్యమాళి
'పమదమువ్చాంగ ( జరోలగ ముననుండిే,
మ, నను స డ్వేశ పదాంబుజదగ్థయని తాంత ధ్యానపా న్స్‌ తు భూ
రినయో పెతచరితు మంగళగిరి భీవంశ వారాశిపూ
ర్థసిశానాథు సుఫీజనాభిహితు నానందాఖ్యు సద్దింథక
లను సావాత్యక భా విశకౌగజుని బిల్వం బంచి పల్కెెం గప క్‌
చు తరుముఖస సృనంతతు లుదారత నెచ్చట నిల్వ నచ్చటన్‌
బరంస్సు సమ స్తదిక్కులకు. (వాక గససభావరనానుకూలవా
గరిమ దనర్చు సత్క్యృుతిముఖంబున వానికి డారకేందు
కాస్కంరు లు గలంతకాల మనిశంబు6 గరంబు! (బ సిద్ది చెల్వనకా,
ఇతండు లాతుణీ కాగగణ్యుల డయిన (ప్రబంఫక పి, జ్తరును బగ
తోంయన ట్లైది. వేదాంతగ్రంథముగాక మతస్థాపకుండయిన యేనుగన
[112 ఆంధకవుల చరితము
వం క స ( న అపు ఆఅ భం చ శా వయం అము లం వం జర అయా క స
యొక్క నరిత్రముగా నున్నది. కొపు స్తకము సిర్దుషళుయి. వష్ప్రాముముధువ
మెన [1 సబంధవాగమునం జేయంబడి యున్నది. అకద పర్షం అవీషయము
నను బూర్వ్ముప్రట ంధములలోని వర్వనలనుం చీసిపోవు, (తాన్‌ దొరగా
సీకావ స్‌ ము ౧౭౦9 .వ స్తూవ 1 ఎ (పాతల సవ గస్తాయినపం త ర్తి "చెప్యిరి,
శకాస్సి కవి కృతిపతి యయిన జాసావూామ్నునిసోటరుయడగు. రాజస్పను
క్‌
మ. మదిరాతమదనుండు రాజపమహామంతీర్యదుం డు ద్యన్మవా
మ్మ పలీఖాను కపానులబనా దవన"్షతంగ మా ణిన హో
రదుకూలాఃదిక్ర సత్కెష్భతిం దిదశవ॥ స్వర న్నాను న్‌
వ. దన ర్భె న్నుధక్‌ టె న ఠాసరగ€ బు శర్వ ణాధా గ యొ,
అనుపద్యములో నతడు కర్ణాటకపు నమాబగస మహమ్ముదల్లీ
రి లం వ ళ్‌ ౧౧
చేత స్రత్కారమును బొందినట్లు చప్పియుండుటచేతన్సు ఈమహామ్ముద్భు
౧౮రీ౫” వ సరవతి సర మున! గాసి సింితపంసనమున మ వచ్చి యుజసక్షవోవుట
వీత్రన్ను 'వేదాంతెగసాయనము. ౧౭౫౦ వ సంనత్పగరమునకు తెషువాతనే
రచియింపలబడినదని. సిశ్చయింపవలయును. ఈక పి కూచిమంచి తిమ్ముకవి
మొదలయిసనాళి కాలములోనే కృ పూ మండలమున నుండవవా(డు. కృతి
నాయకుండు. బందరుపురములో నథికారము చెసిన ట్ల (50దిపద్యము
వలన 'దెలియవచ్చుమున్నదది.
మ. 1పకటారాతిచమూభయానకఘవ్న పా కార ఫైయంబులన్‌
సు కరీ 6 దగుబంచదరాఖ వ్లైనగ రక సొంపొందుద్‌నా న్‌ నే
లక భూజం బన దడాసమంవి రు చిళుంభ దత్నజాంబూనదా
దికవస్నుపకరాన్వితాయతను(డై. థిరుల్‌ (శ్రశంసింపణ కా,
“వేదాంతగనా యనక్కృతి క చపయు ర్చ భజపయుని రువుగును "౩ సవ
మత్యపపిములె న నియోగి బ్రాహ్మణులు, వేదాంతరసాయనముయొక్ష్య_
[15], మంగళగిరి ఆన౦ందకవి 118
యొక్కొ-క్కయాశ్యాసమునుండి యొక్కొక్కపద్యము. నిం దుదానా
రించుచున్నాను._
చ. జగదుషకార కార కవిశాలసమ స్తపడార్థక ల్ప కుం
డగునతనిం బరాత్చరు మహామహాం సర్వశుభస్వభావు యొ
కలల దగుళగాక యాతండిలం గల్లలం జేసినవానిపూజ స
లలు దురితంబు లంటునవి పలుూట మయొషూ నఫంశయంబుగన్‌, ఆ-౧
చ ఘనతర పాపపుణ్యముఖ కార్య స మాచరణ స్వతంత్రతన్‌'
సొనినమనంబు మానవునకుం బూసంగం దగు లేనిచో జగం
బున సుకృతాఘము ల్నరక మోత్త్షపదంబులు గల్లవం చనం
జమ నుచితేజ్ఞ సంతతి నసంశయనాక స్ట్‌ దబ్బుంభ ణఇంబు నలా ఆ--౩
చ..చని సెలయేటి మొ త్త్రములం జందన శె లమరుద్యిలోల కాం
చనకురువిందచందనరసాలముఖ్యదుసమిాపగో స్తనీ
ఘనతర కాయమానముల. గ్యవపుందిన్నియలక౯ా లతానిశే
తనముల సంచరింపుచు నతండు పరాత్పరచింతనంబునకా ఆ-౩
ఉ. వాగ లవార్వ క"తుకసవాస మనోం బుజులె జగ డ్డ నా
ధారు నయ్మపచారు సముదారుని నమ్మరియాకుమూారుని౯
ప్కా=టరణవై రుల౯ సరకుగా6 గొన కించుక యొల్హదిక్కులన్‌. అంర
(6. కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుండు
అజం మ
ఈకవి యాతువేలసయోగి చాహ గుండు ; రాయన మంతి
పుత్రుండు; కౌండిన్నగో తుండు. ఈతనితల్స నరసమాంబ్య అన్న యోగా
నందము. ఈకవి యనిరుద్ధ చర్మితము, కవిరాజవమునోరంజనము అను
"రెంకు (ప్రబంధములను రచియించెను. ఇందు మొదట రవియింపంబడన
యనిరుద్ధ చర్మిత్రముల్‌ _-
ఉ. సిండువునంబు సత్యమును నీతియు ఫాంతియు. గలి క్‌ రిమం
తుం డయి భోగ భాగ్య ములత్రోం జెలువొందుచు.6 నొండనీటిభూ
మండలనాయకు ల్బగుల మన్న నచేయంగ. బెంపుమోతె స
త్పండితు. డబ్బమం(తి కనుప రి పురాన్వయవార్థి పూర్చాచం
(దుం డని లోకు లందటు నెజుంగుటకు న్నుతిచెయ నేటికి౯,
అని క్రవి తనతాతేయెన యబ్బయ్య ఫొంచడవిీటిరాజుల మన్నన
నో ందినట్లు (వాసిక్‌ నెను గాని యాతని కాలమునాటిశి. నొంకడవీటి
రాజ్యము తకురుష్కులయథీన మయినది, ఈ హేతువు చేత. కాబోలును కవి
కవిరాజమనోరంజనములో-__
చ, సుగుణకదంబ మెల్ల నొకచవోటనె కాపుర ఘున్నయట్టుగా
నగునసి 'వేయినోళ్ల 6 నొనీయమాడుచు భూజను లెంచ ధన్యుం డై
తగు కనుప ర్హియబ్బనకు దట్చి)యసాధ్వికి లచ్చ్చమాంబకున్‌
బొగడిక కెక్కి. రిద్రజుసుప్యుతులు రాయన నిమ్మునాహ్యూయుల్‌
ఉ. 'వేయనవచ్చు(గాక నుళువే యనపాయవదాన్వనై భవం
చబాయనవద్యబుద్టి తగు నాయనే యనం గీ రిచంద్రికల్‌
గాయ నయ స్వగీతికలు గాయననీలురు వాడ న్యు వవొ
రాయనమంతి మేలు బళిరాయన సూరిజనాభివంద్యు డై
అను పద్యములయందు. దశతండి తాతలు కొండవీటి రాజుల
కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుండు 1150
యొద్ద నున్నట్లు చెప్పక తనతాతకు ముతాతయెైన బసవనామాత్యుఃడు
మామే కెండప్‌టిరాజు లమంత్రియైన ట్రీక్రింది పద్యమున( జెప్పెను-
శా శ్రీచేర్మి౯ శశివోలె ట్రహ్మకులవార్థిం బుట్టి కౌండిన్యగో
(తాప ్సస్తంబపవిత్రసూత్రక్షలీతుండై. రామసింహాసనా
ఖే పేతస్సుట పసొండపిటిపుర రాజో ర్వీశ్వరు ల్మం(తిగాం
జేపటన్‌ బసన్యపధాను6 డిల మించెన్‌' భాగ్యసంపన్నుండై
కనియొకఒ తండి తాతలు ఫొండవీటిస్సీమలోని కనుపజ్తు[గామ
మునకు కరణములని శత్రోంచుచున్నది. కవికి మంగళగిరిలోనున్న పాన
కాలరాయః! డిష్ట్రదె వతము, మంగళగిరి కృష్తూమండలములో గుంటూరు
నకు 'సవిపమున నున్నది. అబ్బయామాత్యుండు పదునెనిమిదవ శ తాస్టె
మధ్యమున నుండినవాండు, ఇతండు ౧౯౮౦ వ సంవత్చర్మపాంతమువల
రును జీవించి యుండవచ్చును. ఇతం డాశతాబ్బమునం దుండిన (ప్రబంధ
కపిశ్యరు లఎదజిలోను మిక్కిలి పాఢుండు. వసుచరిత్రమునకుం దరు
వాత నీతని కవిరాజమనోరంజనముతో 'సరికూంగందగిన (ప్రబంధము
లొకటి ంటికంతకు. నెక్కువగాలేవు. కవిరాజమనోరంజనములోని
యాక్రింది పద్యమువలనం_ గవి సాహిత్యమునందు మాత్రమే కాక సంగీ
తమునందును [బవీణు. డయినట్లు కీన(బడుచున్నా డు--
క (శ్రీమంగళగిరి నరసిం హోమే యకృషపావిబృంభి తాద్భుతకవి తా
(శీమంతు.డం గానకళా 1 ధీమంతుండ 'దేవతాసుత్మివతపరుండ౯.
కవిరాజమనోరంజనమునకు. బురూరవశ్చరితమని నసామాంత
రముగలదు. బాల్యమునందు రచియింపంుడినదగుటచే ననిరుద్ధ చర్మిత్రము
పుళూరవశే ఏర్మిత మంత (పోఢముగా'లేదు. ఈరెండు పు సకములనుండియు
నొన్ని పద్యముల నుదాహారించుటకన్న6 గవి విషయమున (వాయందగిన
విజేపూంశము లేవియు6 గానబడ వుం
116 ' ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
అనిరుద్దచర్శిత్రము.
చ, విచికిలగంధియున్‌ విభుండు వేడుకలోం 'దెర 5 ౦డువై ప్లులన్‌
రుచిర కటాత్సుపం కులమెజుంగులు సిండగగ్గ్గ నిల్చి రయ్యడన్‌
(బచురత రానురాగరస బంధురతం 'బెరచీర దూరి వా"
టుచువా ఫదయాట్దముల్‌ ముగ మజుంగనిచు గ్ర ంవీర౦ బుసేయలోన్‌,ఆ_౧
ఉ. కన్నుల జెప్ప లాజనీవికాసపుంజూపును మౌనము[దతో
నున్న మొగం బు విత్త స్‌లత నొప్పుశ రీళలములగా€ బటంబుపై
నున్నతే అల (వాసినవీయుం. గని నాకమ్క్యునల దాను నట్లు యో
చిన్నెలు ద క్కియుండె సఖ చేసినజంత్రపుబూమ్ముకై వడి కా ఆ..౨
ఉ. మాసముతీరుజూచిం జిగిమేసి పటుత్య్వముంజూచి మోములో
పహోసముంజూచి చెతులయొయారము(జూచి మనోజ రూపనే
ఖాసమలీలంజూచి యహహా యనుచుం వలయం చి ముంచు ఆ
(వాసినభావ మెంచి తల వంచుకొ నెం జలజాశ్నీ సిసనన్‌, ఆ-3
చ అనవుడు మందహాసముఖుండై హారి నీభుజకక్సి నీవె నె
మ్మానమున లజ్జలేక పలుమాజును 'మెచ్చుకొనంగ్‌ నీతియే
యని మొన ని ల్న్‌నప్పు దం నిరర్థ క మూవెడమాట లేల నా
కొని భుజియింపంబోవన్తుచును (ారలమే లడుగంగ నేటికి౯ల, ఆర
ఉ. భూసుర వేదనాదములం బుణ్యసతీజనమంజులో క్రులన్‌
భఛాసురవృ తగీతరసబంధురరావములం బురీవనీ
వాసశు కానులాపముల వార ణబ్బంహిత మెం హేష లన్‌
(శీసముదం చితం బగుచు. చెల్యు వహించెం బురంబు నవ్యమై, ఆ-౫
కవిరాజమనోరంజనము,
చ. కొడుకులు గల్లుదాంక నాక కాన్నిదినంబులు. -చింఠ నందనుల్‌
పొడమిన నాయువు న్చలము బుద్ధియు. జాలంగల్లంగా
నుదుగనిచింత కల్గి తను నోలభజింపని చిత తండీ కె.
మ్పూడు( గడుచింత సేయుదురు ప్యుతులు శులుగాక మిక్రులే, ఆ-౧
కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుడు [17
నీ ధర నల్పుల హ్‌ ( (బ భుత్యంబు వచి న మనుష్యుల వ్‌కారపుంజూడ్కి_6
చఈలవు లుది 'లేమపడి యింటివాయరా.మొగలం జెతలులు మూట్షినట్టు
కర 'బేనీయతిలోభచభరునియింటికి. బోవ6 జెగికోంతివలమ గ దించిన్లు
వంతువాసికి హీనవె శ్యులు తవములోన' “సకంబుగాల గలహీంచినటు
“తెరల యొండొకటటిసి రూతు దృుః జూచు
గొజగొఅను మూల్తు గద్దించుం దటీమి తజీమి
కవిసి కలహించి భాళ్ళతి కలకలముగ
జాగలమ్ములు రోషభీవ౫ము లగుచు, ఆ..౨
చ, కిర మనుర కి 6 గొమ్మ కరకంజమునం దిడి మాకు బాలుం జ
"శ_రలును "బెట్టి "పెంచి వటికింప్తుచు మాటలు నెర్సినందుకా
విరసప్పుంగూంతల న్నిగు ల వేదన గొ లెద రింతి కియ్యెడ కొ
గురువుకు బొమ్మువెైతిరి [కూరవిచారమ కేరవారమా-. ఆ. 3,
ఉ. నిష్పులురాలు (గీహ్మమున నిక్కినగాడ్పులు వారి కంబునళ౯ా
జక్వుడు సేయ" కీ మరలసా౮౫౦ (జతీచికి. ఆచాచినుండి తా
రప్పటిపొంగువే. (బజల నాపదం "ఇట్టి నిజాధికారముల్‌
దప్పిన జిన్న బోయి మరలం జనుచుంద్రురుగాచె నుష్ప్రిభుల్‌,
చ, మలయజగంధి తాళపరిమాణమనోహరరాగగీతికా
క్‌ లనినదంబు జం(తమున గాత్రమున౯ జెలంగింఫు నింపుచే
నిలలు [దపించెం జ్యతములు జీవకళల్‌ ధరియించె చారువుల్‌
పాలుపుగ నంకురించె మృగ ముల్మది(. జూకు వహించె నెంతయున్‌ -ఆ, 5
మ. తగునే రాజఫమార మన్నథ మనస్తాపంబుబె నింత్ర నె
వ్య్వగలం బొందలో థె ర్యశాలివిగ డా వారాంగనా న్నైహమో
హగుణంబు ల్బపలాయతాయతము 'లెంచె న న్పతం "బేలగు౯
న్‌ గె ల్‌ోర్షు క్‌ న్ని మనం పష్సులు మగ్న6 బాన రౌాగాంటు ణ్‌ జూాాత్కేల!.
న7. కాణాద పెదనసోమయానజి
ఈ కపి ని జామురాజ్యములోని గద్యాలసంస్తానాధిపపియైన ముప్షి
పలి సోమభూపాలుని (_వేరణముచేత ముకుందవిలాసముము అధ్యాత్మ
“రామాయణమును రొచియించెను, ఇతండు నందొవదీక నియోగి ఛాహ శ
ణుండు; అశ్వలాయనసూ[కుండు; అ వేయ గో శ్రుండు; తిమ్మువార్య
ప్యుతుండు, సోమభూపాలు(డు తే న్నుంగూర్చి పలికినట్లు కవి ెష్పుకొన్న
ముకుండవిలాసముతోని య క్రిందిపద్యములలో “క్తేష శె లేశలీల” అవు
నామముతో అపంచనర్తయ చచిత్రకృతి మొదలయినవానినిగూడం చాను
రచించినట్లు వెప్పెను గాస్‌ యవి యిష్యుకు కౌనరావు._
నీ, ననునందవరప్పు రాన్యయప యోనిధిచం్యదుంగాణాదవం ఫవిఖా వతి సాందు
నాశ్వలాయనసూత్రు న్యాలేయమునినోత్రు సకలవిద్వ త్ర వ్మిపవరమిత్రు
పౌఢలమ్ముపతిపండితసోదర్యు నాహ ట్యగంథానుబ్రానధుర్యు
వేదశ్శాస్ర్రుపు రాణవివిధమరసధురీణు వరచతుర్విధక విత్వ్యపవీణు
భోజచంపూపబంధా న్థబోధ వాను
బంధ గీర్వాణ టీకానిబం ధనాది
పేశ లవచోరచనచర్యు "వదనా ర్యు౯
గాంచి దయమించి పలిశ సగారవముగ,
గ్‌ కాదివర ౦బు విరువదియెదువిడిచి చేసితి వపంచవ యచిత్రక్పతిని
“సమత లేశ లీలాఖ్యచే నెసంగ యాదిమితనర్ణ నియతి శక్యంబుజగతి?
ఉ. (శీరమణీ యతళా నురపురీనగరీసగరీ యటేశభూ
'ఛారధురీణు. డాబహిరిపామనపాలు సభాంతరంబునన్‌,
మారమణాంకిషవం బులు గను మత్స్య్వపురాణ మొనర్ప6ి జూన వే
సారసుధాప్రసారవిలసత్కృతి నార్యధవచశ్చమక్క్భృతి౯,
కాణాద పెద్దనసోమయాజి [9
ఈ కవి సంస్కృృతాంధములయందు. బహుసమర్థుయ, ఈతని
లును మతి యేక వ్మిగంధములోను "లేవు, ఈతనికవనము రనవంతమయి
కవిజన హృదయరంజకముగా నుండును, తన కవిత్వమును గూర్చి వెన్నాల'
శంటి "వెంకటపతి యూ [కింది కష ద్యము ను జెన్నీ వ్రనట్లు కవి తన య ధ్యాత్మ
రామాయణమునందు [వాసీకొనియున్నా .డు.__
ఉ, ఇద్దజుశోడు నన్నకవి యెజ్టన, తిక్కన సోమయాజి దా
నుద్దగు 'వారికీ౯, ముసరి కొక్కండె దీటగు నల సానిమా
"పెన్షను 'వారిత్రోడుతను 'బేరువహించిన శీకణాదముం
"జ దనసో మయాజి వీను 'పెద్దనం బొల్చు6 గ విత్వస ౦పదక్‌ొ,
ఇట్టతరులు పొగడసట్లు వెప్పటయేకాక కవి 'తానును తన
ముకుందవిలాసను నిట్లు పొగడుకొన్నాండు--
గీ. ఇందు సకలహితము సిచ్చు మున్విష్షుచి
ల్రియతుల్యమౌా మదీయక విత
యుదుట(జేవం దొలుననులిజోలు నళిమోము
మృదువుగా.దె విరులమిో(ద (వాలి ?
క, కరుందవిలాసముతావి ము
కుందవిలాసము సడాముకుందవిలాసం
బిందువిలాసమును సుధా
బచిందువిలాసము హాసించు! 'బేశలఫణితి౯ా
ఈకని కాలముగాని కృపిపతి యన(దగు 'పెదసోమనృపాటుని
కాలముగాని. నిశ్చయముగాం చెఫియ బేదు, అయినను
ఉ. నన్నయభట్టు భీమన ననంతు నధర్వణు6 దిక్కపళోత్రి నె
జ్రన్నను సోము భాస్కరుని నయ్యలు వై షధకావ్యకర్తం బో
120 ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము
తన్నను బిన్నవీరుని. జినన్నను సూరప రామభ్యకుం
ద్దన్నను దిమ్మనార్యు గరుడాంకుని మూరి సుకీ రి నెంచెదన్‌.
అసి బట్టుమూ ర్రివణకును గలకవ్సుల నీకవి పొగడి యుండుటచేత
నీతయ 'పదునాఆవ శతార్టాంతమునకును పమునేడవ శతాబ్టాదికిని దరు
వాత నుండినవా6 డయినట్టు స్పష్టమగుచున్నది, మున్టిపల్సి సోమనృపా
లుసితాత మొవదలయినవారు మహవు ఖ్రదీయు లతో యుద్ద ముచేసి వారిని
జయిచుట మొదలయిన సంగతులు 'చెప్పలడి యుండుటచేత నితండు
పదులనేడవ శ తాఖ్రాంత మునంపో పఫదునెనిమివవ క తాచ్చా రరభమునందో
యున్న టూహింపం దగియున్నది, గడ్యాలసంస్థానమున దున్న మామి
[తులకొక రిక్‌ల గవికా లవిషయమునుగార్చి వాయలా ౧౭౫౦ సంవత్సర
(పారత్రములయం దుండినట్లు అెలిపి యున్నారు. ఇందలి. కవిస్తుతిలోం
'బేర్కొనంబడిన యయ్యలు ెట్టమవుతమును జేసింతండే యమున పవీమునం
గవి ౧౬౭6౬౦ వ సంవత్సరమునకు. .దరువాతీంగూడ నున్నట్టు చెప్పవలసి
యుూడును.. ముకుందవిలాసమునకు భ్మదాపరిణయ మని వామాంతరము
గలదు. కవికృతములయిన రెండు [(గంథముల నుండియు. గొన్ని పద్యము
లిం దుదాహరింపంబడుచున్నవి._
మువుందవిలాసము,
ఉ. ఆటలు పాటలుం గలుగునందపుగం౦ందపు ఆహాటవాటముల్‌
కోటలు వేటలుం బసిండిగోకలు మేడలుం గల్వవిందురా
-వోటుటు నిటులుం. గులుకు చుక్క ను జుక్క ను ని డుం బెల సపుం
బోటులమేటులం దగినవొన్నల చెన్నులు గల్లుఏటిలోన్‌, ఆ.౧
ఉ, చేరలంగొల్వవచ్చు దయచిప్పిలు గొప్పకుగొప్పకన్నులు౯
మూర్‌ లంగొల్వవచ్చు. గడుముచ్చట లిచ్చువెడడందవ క్షము౯ా
బారలంగొల్వవచ్చు. గచవాళి బళ" హరికి నృమాపపున్‌
'వమేరలంగొల్వవచ్చు నింక మే లిత్చ చిగతిథ బీకిం 'జేఫనళల్‌. ఆ..౨
[1 కాణాద పెద్దనసోమయాజీ [21
ఉ. కౌనునకొనభంబుసరి కానిజగావిలసీలు మోవికిం
పానల6 వానకంబు సమ మానన మా శననవిలు మేనమూా
మే ననమేననం గనక మేనన వననంగన్గవందగున్‌
వేనలి వేనవిన్విరుల వేయుంజువే' యునతీమకెల్సి కన్‌, అ-3
మ, తవరన్‌ వ్య్వాక్షరణబ్టుం దర్యడియ నుచుం ద్క బుసి౯ (భాతయం
ఎ . షు
చును మోివూంసకుని౯ా నపుంసక డటంచు న్వీడి దూరంబునం
గని యస్పృళ్యు సెరబో లె ఇాందనులి చోడ గ్రాం గో వ్యలీ లార్టస
జ్ఞ నిదెచ్చం గవీతావధూమణి వరించుక్‌ భావ గర్భంబునక్‌.. ఆ- ర.
అధ్యాత్మరామాయణము.
సీ సంసారదావాగ్ని సంకప్తులకు సుధాసోమవ గ్ల సియుక్సి రామభాక్షి
తాన త్ర మయామయతా పక్షీ డితులకు ర మ్య జీ పజ యు క్తి శ్రా మభ కీ ]
పంచమహాపాపపటలసర్పములకు రచితగారుడళ కి రామభ క్తి
భవవిపద్వారాశిపాతభీతులకును బబలతరీయి కి రామభక్తి
(శ్రీమదురుసంప దనుర క్షి రామభ క్షి 1సామరస్యోదితప్‌ము క్షి రామభ కీ,
చ. సొరిది గళతపుత్రపితృసోదర బౌంధవముఖ్యసంగమం
బరయ. నద్మీపవాహపతి తాగతకాప్ట ములట్ల కూడుచున్‌
బరిపరివ్‌కు నె జము. (పవాగతజంతులటోల మోహము౯
బొరయకయుండలావలయుం బోవుచును న్న డవచ్చుచున్నె డ౯,
ఉ. అంతట దె త్యకాంతుండు. సురాదివిరోధి సరోధదాటి య
త్వంతవిభాకలంకను శుభాంకను లంక నశోకకానవా
భ్యంతరసీమలో నిలిపె నాసురకాంతలు. కాచియుండంగా
సంతతపూత సాధుగుణజూతను నావీతజూత నెంతయున్‌, అరణ్య,
122 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
ఉ. అంచలుపాజెం గేకులకు నాటలుగేఇ ఫఘనంబు లూళెః (గొ
మ్మించులుకూరె శీతలసమిరమువారె మరుండు "చేర ము
న్నుంచుగ జాతిపాణతతి మాత నటం బధికాళి్రై ర్యముల్‌
ంచుకజూజె మాజె నల్మగ ప్టము మిాజె జలాగమం బిలన్‌,
కిష్కింధా,
చ కమలవిరోధి కామజయశారి శిరద్యుతికీ రసీయు:డున్‌
కుముదహితుండు కూటమృగగో ప్రకృతాంకుండు. క్‌ ప్తసత్క-ళా
[క్రముండును శేశవేక్షణము కె రవిణీశుండు కోకళ్ళేదనా
గమనుండు కొముదీకరుండు కంధిభవుం డుదయింవెం దూర్చ్పునన్‌,
సుందరం:
ఉ. డదానవనాొశ నార్థముగ, దత్సతి. దెచ్చితి వీవ్రను నహః
మిోనము సామవం బనుతమి న్విషపిండము (నోలిసోలు సె
ట్లానెజి నామహీసుతసమాహరణం బానంహాడె మోందటన్‌
గా నగునట్టికార్య మదికానగుచున్నది దానవ్యాగణీ, యుద్ధకాండ,
ముం (శవణానందకరంబు సుందరముగా పడ్డాదిస పస్వరా
శైివమున్‌. జూతిగతుల్‌ (త్ర కాల కలితస్థాన్నతయాపూ సమా
గ్షవిధుల్‌ తోయం వల్ల గచతురత౯ రంజిల్ల గాంధర్యసా
రవిదుల్లాన మొనర్చి రాకుశలవుల్‌ రామాయణం 'ాసభకా ఉత్తర,
శిర. కుందుర్తి వంకటాచలకవి
ఈ కవి మ్యితవించాపరిణయమనెడి యూరాశ్య్వాసముల (ప్రబంధ
మును రోచియించెను, ఇత డాచువేల నియోగి ఛాహ్మణుండు అష స్తంబ
సూ(్రుండు; శాండిల్యనో తుండు; రామయూమాత్యప్తుతుండు.. ఆతని
'శాతయన గోవిందామాత్యుండు ౧జ౫ిం వ సంవత నర (వాంతముల
యందు. రాజ్యముచేసిన వీర వేంకటపతిరాయలవన్ష నుండ్కి ఛారతీపరిణ
యమను కా వ్యమునుచేసి యాతనిసి మెప్పీంచినట్లు కవి యీ [కంది
పద్యమునం "జెప్పియున్నా, దు
ఉ. పటుతరగో స నీమధురపాక సమంచిత మె రసోర్మిప
ర్యటమగుభారతీపరిణయం బనుకావ్య మొసంగి నీక్షవేం
కటప్రతిరాయలం దనిపీ కాంచే మణీకీనకాభి'పేక ము
త్క-టగతి నమ్మహామతి సుఖస్థితికో థి యశో భిరాముండై
ఈ కవికాలమునాటికి విజయనగర సంస్థానప్రభువులు. మిక్కింలి
కాన దశకు వచ్చినందున6 గవి ఈ రాజ్యమునువిడిచి సాండ్యముడలము ఘు
జెరి మధురలో నుండినట్టు తెలియవచ్చు మన్నది. (గంథావ తారిక్షలో.
జాను పాంిడ న్రమండలాథిశ్వరు (డయిన వీజయర౦గ చొక్కాూవాభుని( గవి
త్వము మ్‌. 'మెప్పించినట్లు కవియీ యీ (కింది. పద్యములలో (వాసికొని
నీ, చదివినా వే మేమి చదువయోగ్యంబులో
యవియెల్ల నిశృంశయంబుగాంగ
నచనకావ్యములుగా ర చియించినావు ఖా
రత భాగవతములు రామకథయు
ఘటియించినావు [డదాతమోపాక్‌ముగ బహూ
నాటకంబులు సమున్న తి.జెలంగం
124 ఆం౦ధ్రకవుల చరిత్రము
జూటించినావు దిక్కోటరంబుల బుధ
కోొటిమెచ్చ నపారచాటు్చూతులు
నర్థగుంభ సముజ్జ ఫ్రంభి తాశు మధుర
చిత్రైవి స్తరకవితా (వసిద్ధి సన్‌కు
వనహాజమేకద పాండ్యభూజానిసభంగ
థాశుకవియనంగీ రి( జఉజన్నలరినావు,
చ, క విజనకల్పకం బఖల కావ్యరసజ్డో డఖం డపాంద్యభూ
ధవుండు మహానుభాన్సు( డతిధార్మికు. డర్వుగవజధా[ యె
న విజయరంగచొక్కనరనాభుండు నీ కవితాసమ్మగవై
భవములు మెచ్చి నీ కాసలె ఛర్మ మజణేశిబికాదిసంపదల్‌,
పయిపద్యములను బట్టి యితండు కొన్ని నాటక్రములను సూత మే
కాక భెరత ఛాగవత రామాయణములను వచన కావ్యములుగాం గూడ
రి దియిం చినట్లు విశదవముగుచున్నది, ఇతండు మాత్రమేకాక యితని
కాలమునందుండిన యితరకవులనేకలు కూడ దాము సచనకావ్యము
లను రచియించినట్టు తమ (పబంధములలో (వాసిఫొనియున్నారు.
ఈ వచనకావ్యము లన్నియు నూకు దొరకకపోయినను ఈ కాలములో
రచియింపంబడిన వచనకావ్య మొకటిమ్యాత్రము మాకు లభించినది.
వా వచన కా వ్యమునుగూర్చియు. " దత్క_ రనుగూర్చియు నింతకుము౨'డె
కొంతే 'వాయంబడెను, పయి నుదహరింపంబడిశ వాసిలోని. కడపటిపద్య
మునుబట్టి కవికాలము సహితము స్పష్టమగుచున్నది, విజయరం౦గ
చోక్కూనాధుయ ౧౭౦౪ వ సంవత్చకము మొదలుకెసి ౧౭౩౧ వ సంవ
త్పరనువణకును రాజ్యమువేసి విద్వాంసు(డై యాంధ్ర కావ్యర చనను
(జో త్చాహను చేసినవాండగుటచేతను .అకనీ కాలములోనే కవి యనేక
(గ్రంధములనుజెసీ తర్యాత మి(త్రవిందాపరిణయమును జేసియుండుటచేత రు,
ఇతండు హూణశకము ౧౭౪౦ వ నంవత్సర (పాంతమువజకును జీవించి
కుందు రి 'వేంకటాచీలకవి 120
షు అల్లము గుచున్నది, కొాంతకాలమునుండ్‌ యీలే 1 ఫూర్వక ప్ప
భాచరించుచు వచ్చిన యూచారమున మానక్ష” 'యూ కవియు రొంగ
సుండు ఆనకు స్వష్నుమున నాద త్క-రించినట్ల (క్రింది ద్యమున (వాసి
నీ, సీలమేభఘుముడాలు చాలువించ/గంజూలు
మేనువాండు జగంబు లీనువాడు
వేల్పురాజకాతల్పు విప్పుటందవముదల్పు
వెలలేసిబంగారు వేవన్నె గరంగారు
చేలవాయ మ న్‌ జ్జ లిలవాంయ
కడకంట సాంపొరుకరు జారసముమిోణు
'మాపువా,డు భవంబులాపువా!కు
సీర కటక కిరీట కేయూర తార
పోగ ము౦జిర కాక-చ నసములవాండు
కలనా కానొకప్టురుముం. డుత్క-లికవాలుక 6
(బే ము. నా్నాామాల వేకఘవజూము వేళ,
(గ 0థధముశం దక్క_న క్కడ. లక్ష బావరుద్దము లై న [సఘయోగను.
అనేకము లుండుటచెత. నితయ లాతణికకవి కాకమోయినన్ను మొ చము
మాంద నీతవికవిశ్వము రసవంత్తముగానే యున్నది. మిత్రపిందాపరిణ
యములోని “రెండుమూడు పద్యముల నిందుదానారిందుచున్నా ము-_-
చ, అని వనితో క్సియు క్సిగతి నవ్వని జవ్వనిగుంపు సాంపు, జే
షొని తసివార సౌరభ ము (గోలుచు నోలుచు మిన్నగన్న శో
న్నన లసవవుహూ దం కల 'ననవని కనొని జకౌవిమూసై "పవ
షన ల వ సహ పద్య క్‌ల నై ని క నీ తా 'ను న్‌ ముం
పొనరిన మేరం గీరరుతు లూకొని తభూకొనినంత వింతగన్‌, అ--౩
[26 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
ఉ..సారస మా మొగంబు జతసారస మాగమనంబు 'నాభికా
సారసమాభ మాకచమసారసమాజముమేఖు మాసుధా
సారస మూవృత ౦బు నుడి నారసవమూనము తస్నతం బజమా,
సారసమాననీయనసువిసారస మాయత' మా దృగజబ్బముల్‌. ఆ, రో
చ. కనియె నుడారుం జూరుకరకొస్తుభహోరు సుమేరుభిరు జీ
ననదళరీరు దుగ్గీమయవార్థిగఖీరు దుఠాపసారులో
చనసుఖదావ తారు ఖల లశతారు నఘాఘదూరు స
ద్వినుకయక్‌ విహారు వసుదేవకునూరు నతౌబ్దసూరు౨౯.. అ. ౬.
29. ఈదురుపల్లి భవానిశంకరుండు
ఈ కవి ధర్మఖండమును 'దెని(గ౦చెను, ఇతంకు కూచిమంచి తి మ్బ
కవి్యిను వ క్క_లంక్‌ వగ భద కవిశతోను సమాకాలికభణభయినం దువ,
ఇతంయను పదునెనిమిదవ శత్ర్తాగ్తారంభమునుండి ౧౭౫౦ వ 'సంవత్పర
[పాంతములవఆకును జీవించియుండును, ఈకని తవ ధర్మఖడమున
వక్క_ల ౦కే వ్‌రభ (దకవినగార్షి (వాసి ష్‌. రి వ "ర్యుండ గి నను పద్య
మో వజకే యుదాహరింపంిుడియున్నది. దిట్టకవి వేంకటరాయకవి తన
విద్యాగుర్నువై నట్లు కవి ధర్మఖండముశ సీ [క్రింది పద్యముచేం 'జెప్పుకొని
ఉ. (శీమయవాగ్విలాసుండు న కేషలివీపచణుండు భూరికో
ఛామహనీయమూ ర్రియు6 [బబంధథనిబంధనబంధుర క్రియా
భామహితోరుసూ(తు:డు నృపాలకపూజ్యుండు నంచు ద న్చుధుల్‌
'వేమజు నెంచ దిట్టకవి వేంళటరాయకవీందుం డొప్పగున్‌,
ఈ కవి యాజువేల నియాగివావ్మాణుండు;. భారద్వాజ
గోతుండు శ ౦క రామాత్య ప్యుతుండు, కవి తాను శృంగార మంజరి యను
ఈదురుపల్లి భవానిశంకరుండు [27
కావ్యమునుగూడ, రచించినట్లీ క్రింది పద్యమునం జెళ్చుకొనెను. గాస్తి
మా శా [గంధము బభింపవలేదు---
స. ధాత్రి భారద్వాజగోత్రపవిత్రుండై సురుచిరాప స్తంబసూ(త్రుం డగుచు
నిరతాన్న దానాభిసిరతుండా" నీధురుపలి నరసమాత్వ్యుపాత్రవరుని
సంతతపూజితశ ౦కరుం డగుశంకరామాత్యమాళికి నాత్మ్శభవునం
(బజ్ఞ నిన చ్చమాం బాగర్భశు కి ముకా, మణి నీళ (ర ధ్యాననిర తు
మంధభాప. నొనర్భినయనఘుచరితు
శంభునిభుండ్రై నయివటూరి శంభుశిష్య్యు
నను భవాసీశనాముగన్లానుచుంలి కె,
ఈ కవి రచియించిన [గంధము సమగముగా దొరక లేను గాని
గొరకినంతవజుకు(. గవనము రసవుతవముయి మధురమయి నిర్దుషముగా
నున్నది, ధర్శఖంవమునుండి 'రెంగుమూడు పద్యముల సిందుదడాహరించు
చ. అనవిని వాని-జూచి మునులారయ( బ్యుత్రకళత్రరతి కై
యనయము! (గూరవృ త్తిమెయి నర్థము నీవు గడించె దేని నీ
ఘునతర మెన కిల్ఫిషని కాయ ము ఫాగమువారు కొందురో
కానరూ యణుంగ6దెల్సు మళలికుంటితలీల నటంచు! బల్కిన డ్‌
చ హరి భజయింపనై తీ లలనావయ వామితవర్లనా పి న
స్థిరమతి నర్థి లోభరతి, 'జేయంగనై తిల బరోపకార మి
ద్ద్‌ ర శఠ తాదయాకళఠిన తాగుణము ల్బహజంబు లయ్యె నె
ట్రరయుదు నీయపారకలుపాబ్టికి దారణయానవాత్రమున్‌.
చ. ఫలితతరుల్‌ ద్విజూ తులకు భ్‌ క్‌ నొనం 'సటయు౯ గత్లోదకీ
స్థలములం (గాణిలోకము హితంబునకై సరసీశటాకముల్‌
నిలుపుటయున్‌ ముహాత్యులకు నెంజిలీ దీర్చుటయున్‌ దలంప నీ
యలఘుసుకర్మపం కులు తదవ్యయమార్ల్షసుఖై క్ష కూతువుల్‌,
80. ధూర్తటి పంకటరాయకవి
ఇతండు రత్నా వలివరిణయ మనెడు నాలుగాశ్యాసముల( ప్రబంధ
మును రచించి” చేకూరి రామస్వామిమం(త్రి కంకితము వేసెను, ఈకవి
కాళహ స్తిమహోత్ళ్యమును రచియించి కృప చేనరాయల కాలములో
నుండిన ఖఘూర్డటిక వి వంశమునాండు, ఇతండు తన [గంధము;ందు మార్డటి
నిట్లు స్తుతించి యున్నా(6డు__
మ, పటుగంగాలహ రీతరంగసమశుంభత్చొ”థ తాంచత్కళా
ఘబనున్‌ బాదవీన్నమక్నప వర రాస్షంభీరకోటీకవి
స్ఫుటరత్న ద్యుతి పాటలీళృతప దాంభోజూతు నర్వర్డు సా
ర టినిం నొల్చెద నస్మదీయకులక రన్‌ భక్త రంజిల్గ గన్‌ ,
ఈ ఘార్షటిపొ తుం డయినశవేంగటకతి సృృషరాజవిజయ మును
చేసెను, ఈవేంకటపతి కువూరుండును కవితరయడియునై న లింగరాదా
కాళహా స్పిరాజుల (చరణముచేత వముటేరయొక్ష పెద్దకాళహ వుహాత్మ్య
మును రచియించెను. రత్నావంపరిణయమునం గవి తన తండీనిగూర్చి
యిట్లు (వాసియున్నాడు__
మ. ఘనగ రశ కటాతలబ్ధకవి తా గాంభీర్యసంతుష్టభూ
జనరాడ్డ త్తసువర్శ చెలమణిఘూపాగ్రామ పల్వంకికా
ఘఘనదం౦ం తావళఫఘోటకాదిబ హూుుస తాా-ర్మపతిభ్ధాత్ను ము
జ్ఞనకున్‌ ధూర్షటి లింగరాజకవిరాజ ్రేసుం గీ ర్తించెదక్‌,
ఈకవి పాకనాంటి రూ ర్వేలని యోగి (చాహ్మణు(డు; భారద్వాజ
గోతుండు, ఇతండు తేన్ను (గూర్చి చెప్పాుకొనుచు. దానింతకుమున్ను
నామలింగశాసన మనంబటెక్షి యవురమునంతనుబద్య కావ్యము నగా రచిం
చిన ల్లకింది పద్యములలో. దెలిపియున్నాంయ __
[17] ధూర్జటి వేంకటరాయకవి 129
చం స్థిరకముగం గాళవా సి గిరి జేశ వరాగతసంస్క్టు తొంధ్రసుం
దరకవనంబు వ్యాకరణనాటక కావ్యవిచక్షణత్వముక్‌
గరిమవహి౨ప భూవరశిఖామణు లెన్న6 జెలంగి తౌర బం
ధురతనుకాంతిబాలరవి ఘూర్జటి వేంకట రాయపత్కవీ,
మః అమరం బంతయు6 బద్యకావ్యముగ భవ్యం బె నయయ్యంృధ భా
ష మహోపండితసత్క_వ్యివజము మెచ్చన్‌ సాహితీకాశల
[కమ మొప్పన్‌ దృథభ కి తోడు తను [శ్రీరామాంకితంటై తగన్‌
రమణీయంబుగం జేసినాండవ్లు బళీ (ప్రఖ్యాతివాటిల్ల ౫౯,
ఈకప కాలనిర్మ యమునుగూర్చి కొంచెము ప్‌వారింపవలసి
యున్నది. ఈతనితండియెన అంగకవి తానుర చియించిన పం్యడెండాశ్య్వాస
ముల కాళవా స్తిమహోత్మ్యుమును కాళహస్తి రాజయిన డామెన్ల
యక్కిప్పనాయని ప్యుతుండస వేకటపతిరాయని కంశితమువేసి
యున్నాండు, అక్క-ప్పనాయని పుతుండయిన వేంకటపతినాయండు
కశుదునెనిమిదవ శత్రాశ్రారంభమున నుండినవాండు. దినిని బట్లి మూాడంగా
కవి ౧౭౫౦వ సంవత్సర పాంతమునం దుండినట్టు నిశయింపవబసి
యున్నది, అయినను మన మిష్రూడు నిర్ధారణ ముచేసిన మమూకాలమున
కొాకళాధకము కొన(బడుచున్నవి, కవితండియెన లింగకవి తర కాళహాస్ని
సీ, (శీకాళహ స్తీశశ్చేవనాన్విత చి త్త చి త్తజాకర లమ్మీవిహార
రమణీయళీల భారధ్వాజగోత్రపవిిత యూప 'స్తంబస్యూత్రమహిత
ఖూర్జటివ ౦శ వాధోధిచంద్ర కువూ- రర్జ టి వొమె వి సూ 1. ర తాంక
స్తుతమతి వేంళటపతితవవూభవ లింగరాజకు లేద థె ర్యాచలేద్ర.
అను సఫపద్యములో. దాను కృష్ణవిజయము నొనర్చిన కుమార
ఖర్జి టికిల బు త్రు 6 డయిన ట్టు (వాసీకొనియున్నా6డు, ఈకుమూారధూ ర రీ
"తాను కృష్ణ దేవరాయలకాలములోనుండి కాళహస్తి మాహాత్మ్యమును
180 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
రచించిన ధూర్డ టిక్‌ వికి మనుమం డై నట్టు తనకృృప్తరాజవిజయ ముశ (వాసి
హొని యున్నాండు, ౧౫౨౦వ సంవత్సర పాంతమునందు గ గృవ్వ చేవ
రాయలకాలములో నుండీన ధూర్జటికవి మనుమని కొడుకు లింగకని
౧౭౩౦ వ సంవత్సర పాంతమునం దక్క_రాజు వేంకటపతి కాలములో
నన(గా నిన్నూజుస్రంవత్సరముల$ల దరువాత నుండుట పోసలానేరద,
కాబట్ట కువారధూస్టటిక ధూర్జటి సరిగా తాతగాక తాతవరుశవాం
డయియుండవచ్చును. అందుచేతనే కాయోటుల గుమారధూ్యూటియే
యొక-వోట్‌ ధూర టిని దనపెదతాతనుగాల జెళ ఇకొన్నా (మ, ఈలింగ
గప్‌యుు దన తం్యడిసి ధూర్డటి మనుమని గాం జెష్పక 6 ఘా టి వంశ పా ఫోధి
చంద్ర యని తద్వంశజునిగా మాత్రము ఇెప్పినాండు, కుచూర ఫాటి
చిన వంకటాదీ న్నరు ప్‌ యగ క్టాద్రకార ముగాం దాను కృప రాజవిజయము
వెసితినని చెప్పుకొన్న చినవేంకట్ళాది నరపతి కృప రాజఫిజయక్ష్రవ్వపతి
యగు కోదండరామరాజుయొక్క_ ండవకుమారుండగు చినవేంక ట్ళొది
మైనవో నీకాలనిర్టయ మించుమిందుగా సరిపోవును, రాత్నావళీ పరి
ణయక_ర్రయగు వేంకటపతి కవిత్వము [పౌఢ మయి హ ఫవ్యముగా
నున్నది, కవిత్వరీతిని జూపుటకయి. కొన్ని పద్యము. లిందు [క్రిందం
బాందువజుపం బడు చున్నవి,
మ. మెటు(గుంబోండులు వీటసౌధచరలై మిన్నేటిబంగారుతా
మరపువ్వుల్‌ (గ్రహియింపంోవ మదశుంభదృంభరంణేశి త
త్తరుణీ వ్నక్కవి తానముం గదియఖీతస్వాంత లై కాంతలం
తర యాం గవాటము ల్మూగుతు లు నం! భౌవుబునన్‌ , ఆ-౧
ఉ,.. ధన్యుడ వన్ర 'సు ముని ముదమ్మునంబల్కి. సమ స్త టేవవనా
గ్ధన్యుం డదృశ్యు' జైన మది రంజిలంగా వసుభూతి యంత సౌ
జన్య సమేత యెనసిజజూాయ యు€ "దాను 'సమ స్త భోగస
న్మ్నాన్వ్యము "నె జమందిర మమందగతిం జని వేరెం గూరిమికా ఆ-_౨
అయ్యల రాజు-ఆయ్యల భాస్కరకవులు [10]
చ. ఘనతరలక్షణ( ఫతిభగాంచిన రాజనటంచుం బద్మినీ
జనముల: గసంద్రందేఫి యసనిస్షంబు. ద్విజ్యపతతిం గలంకురా6
దసరు మహాప తాప్రదముహితసితి!ం గాంచుచు వ చ్చున్స్‌ న
న కయ ఒఅ ం
య్విన కరమండలాగహాతి నెంతయు. వెల్వెలనై వొలంగవే, ఆ ౨
మ, వెలి గ త్నేశ్యరు సపొక్క_.నా6౬ డిటువఖెళొ సేవించి మోదంబుతో
లలన ల్ముగ్గురు వెంటనంట నిజలీలామందిరాంచద్దిశా
స్ధలం బోవళా గహియించె రక్క_సుండు దోన్పారంబు మించంగ "బె
బ్బులిచేం జిక్కుకురంగుల ట్లతివ లింఫు ల్లక్కి. భీకిల్లగళ౯ా. ఆ-౫
తిఓ. అయ్యల రాజు- అయ్యల భాస్క్ట్రకవులు
అయ్యల రాజవంశ సంభవు లయిన యయ్యలకవియు భాస్కర
కవియుం చేరి కాలసర్థఘాపాదులను. బెలిపెడి "రెట్టమక మన్ముగంథమును
కన్న డ ఛాషనుండి యుదాళ్యాసముల పద్యకాన్యమునుగా 'ఊజనిగంచిరి,
ఈకవు లిరువురును [క్రసుశకము ౧౭౬౯ వ సంవత్సరమునం దీపు సక
మును 2లింగించినట్టుగా (గ్రంథాంతమునందలి ల్మాక్షింది పద్యమువలన(
దెఫయవచ్చుచున్నది---
సీ, కెలియుగ్య పథమ ధాగమునాల్లు వేలయెస్టృదిమార్ల పె నిడెబ్బదియువోకటి
ఇాలివాహూనశళక సమ విల వేయునార్నూట ఫొంబదిశెండు రూఢిగాణ6
'బభావాదిగతములు పరగ నిర (దె! మూడు "నేండ య్య నెంతయు:
నెన్న బుధులు
అస్ర్రైకాలంబున నయ్యల భాస్కర కవివర్యు లలరాజక్‌మలహితుని
ఖ$ ; ఏ రబ్రవా ఈ 'ఖ్య కావ్య
మును నొనర్చిరి మయూచందముగను గీరి
102 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
వక్త ఎ(శోతల రును గల్ల వసుధమి6౭ద
నల యపహోోబలనృహారికి నర్ప్వణముగ,
కచ్చు ర్మీగంథధమును కొండ్రాజు పెదతిమృ్మరాజునకుల బుత్రుడుంను
మంగయ గుర్యరాజునకు చొహ్మితుండును నయిన వేంకటరాజున కంకి
తముచేసిరి, ఈవేంకటరాజు కర్నూలునుండలములోని యొబ్హపాలెము
నకుల చాలకుండును అహోేబలవ్నెత్ర ధర్మక్రరయు నయినట్టును,
అతండు కవులను బిలిపించి రెట్టముతనమును 'దెనింగింప( (భార్థించినట్టును
ఈపద్యములలో'( 'జెప్పబడి యున్న ది---
సీ లీవు దహోబెలస్వామి మహారాజ్యరత్ష కుం డగుచు "నేరాజువెలయు
నభీరామకామందకాఖ్యస త్కావ్యరత్స్నమునకు నేరాజు నాథుండ య్యు
జానకనాయకచరణసంసేవన(పొఢిచే నేరాజు |పబలు సిరుల
నెరయూరిపురన రాధీవాదిబపుబిరుదా౦ డె మురాజుయశముగాంచె
నతడు కొండాజు తిమ్మభూపతివరేణ్య
తనయ పెదతిమ్మురాయవతంసగర్భ
వార్థిచందుండు సత్కు_లవర్థనుండు
సతతవిభవుండు వేంకటత్మూవిభుండు,
క్క ఒకనాండు నిఖలకోప్‌ద [ సుకవిహి తామాత్యబంధునుతనిరభట
(ప్రకరముకొలువ(గ6 గొలువుం!డి కథా్యపస్తావ మూత్చనివ్వటిలంగన్‌,
గీ రాయకో సెన్‌ యయ్యలరాజ వ౦ ళ్యు
గరుణ దళుకొ త్త రావించి గారవించి,
వ, తత్కాలో చిత (పసంగంబున నిట్టవియె,
గ్‌, ఘనతసుజ్ఞాననిథి రెట్టఘునుండు మున్ను
చెలగం గన్నడభాషను జెప్పినట్లి
అయ్యల రాజుఎ=ఆయ్యల భాస్యరకవులు 188
ఇాస్రుమంతయు "నేను నీజనులుల బొగడ్‌ం
దెను(గుభాపు నొనర్పంగ6 దివురుఃడీరు,
ఈపు స్రకమునుబట్టి యాకవుల కాలమును సిర్గ యించుటకు
మాత్రమే కాక తెనాలి రామకృష్ణుని కాలమును కనుగానుట కు సహో
తము కొాంతయాధారము కానవచ్చుచున్న ది.
"రబ్థెమతమును 'దెనింగించిన యూకన్పల యింటివే ర య్వలరాజు
వారు, పీరిలో నొకడు వినయక్కయా మాలత్యప్తుత్రుం డయిన యయ్యల
కవి శెండవయతండు నాగయా మూత్యపుత్రు (డయిన కాస్కరకవి,
ఈకవుల కీదతికి ఇటిబందుతంమును క్‌ జని. దభాజుగాని వీంను దముల
కవ్రుల కద తికి న ట్ర బంధుత్వమున్న దొ తె2యరాదుగాని వివ ష్‌దమ్యు
బై లని తోంయచు గది, విరి పూ ర్వుల గ నొక (డైన తిష్పనా! వో
డొంటిమెట్ట రఘువీరశతక ని రాణ కర్శఠు. డయి రాయల యూస్తాన
కోనిగా నుండెను; అతన్‌ ముమ్మునుముం డయిన రామభ్యదకవి రామా
భ్యుదయమును రచియించెను. ఈకవుల కనిత్వము నిర్దుష్ట మయినది
కాదు, ఈఫు సకముగాక కామందకమునుగూడల గృతిపతి గృతినందె
నంట. కవనరీతిని 'చెలుపుటకయి సెట్రమశమునుండి కొన్ని పద్యముల నిం
దుదాహరించుచున్నాను___
ఉ. పూవులు నత్షతంబులును బూందుగ దోయిటందాల్చీ వానక
భానములోన మానవుండు ప్రశ్నయొనర్ప'-గ6 బఖీ యయ్యడళా
వాపరి "బీసీ. గాల బలుక వారితవృష్యియుం గలునండకు గో
(త్రావలయంబునందుం గవిరాజ నుతింప(గ వేంకటాధిపా ఆం౧
ఉం పాజెదు బం డో (తగతి బందులు చెల్యుగహొప్పు వ్‌ న్న
సారక గాన భం బజచయుజూాడ మ ఫఘంటలనాదుకై వడి౯
వారకి త్రోముకుండలరవంబుగతిన్‌ సనితంబు పర్యనక-
ధారుణి లు. 'ఖ్లె పస్‌యె ధ్‌ మ ష్టడా రెట్టయా రాజ్లి లెన్నలగ క్ష ఆటం
త్రిక ఆం(ధకవుల చరిత్రము
చ, అమరగరుండు లగ్నమునయందు వసింపలో వితుటల్‌ చతు
ర్ధమున "'మెలంగ( బైరు తతీతప్పక యుండుట స ప్రమంబునం
దమర౯౫గ వేగ నాపయిరు లాయత పెట్టుట మంచి జంఠకయుక
విమలగుణాఢ్య తిమ్మప్పథిఏవపతి వేంకటరాజ కేఖరా, ఆ_-3
చ, రవితశయుండు రోపాణికరంబున నుండీన చె (త్రకంబున౯
దవనము హెచ్చు మ ర్యులకు( దద్దయు ను బ్బసంగుం చెవ్పుళ్లు సం
భవిలును గొతమిోానదిని బంబలు రాజిలు నన్వభూములన్‌
(ధువముగ వాన లే దనియె. బోడతనంబున రెట్ట డిమ్నహిన్‌ ,ఆ.ర
మ, బుధు డస్ధాథిపు. డై న వానకురి యున్‌ భూనుండలి౯ా ర కథా
న్యధరల్‌ [నీలు ఘటిల్లు రాజుల (పజ ల్మస్ని౦తు "రెందున్‌ సమ
స్తధ రామర్నులకు౯ా శుభాం బొదవుం గాంతా శేణిపె గూర్చి య
త్వధికం శచాయువోోటికి న్వీనుము థన్యా వెంక టమ్మూధిపా, అ-౫
ఏ2. అజ్జరపు 'పరయలింగము
ఒసయనంపివిలాస మనెడి స్థలపు రాణగాధను దజెినుంగున నాతఖా
శాాసముల [గంధముగా రచియించిన యిీక్షని శెవుండై న యాణువేల
నియోగి బావ్నాణు.డు. కతిండు పదునెనివిదవ శ తాబ్బమధ్యమునం
దన €గ౫ా సిప్పటి$ నూటయి'బది సంవత్చేగముల్మక0దట మండినట్టు కను
పట్తుచున్నాండు, ఒడయనంబవిలాసముయొక_ యన తారికయందున్న
ఉడ్‌, బమ్మెరవంశమందునను (బౌఢసర స్వతి పర్దుగాంచి "తె
నెమ్మె దలిర్బం శేసనక ఏశ్వరు లప్పమనామసాధ్గిగ్రాయం
దిమ్మహి౬ గూర్మి. గన్నసుత యొల్ల మయందును 'బేరయాఖ్యు,డ
నృమ్ముకిం గంటి ఏరనర సమ్మను గంగనమం (తి యుగ్మమున్‌ ,
అజరపు పేరయలింగము 188
అను పద్యమునుజూచి (భమించి యొక రీకవీశ్వరు:డు బమ్మెర
పోతరాజుగారి చావమణఆందియని వాసియున్నారుగాని యాయంశ
మంతవిళశా్వసాగమయినదిగా(. దోంచదు, పముప న్వము నాయొదనున్న
(వాంతవు సకమునం దిటున్నను ముదికవకిలోం దషంల కుషులణా
మట నల్లగ స్స ర్న 0 త్ర కల దొప న ఏ6
నవు తింపయటడ్‌ యున్నది, ఇందుం జె వృలబడిన “శ్ర సనసనపిం (మండు
బమ్మెక పోతవా మాత్యుని తుడియెన "కేసన కాండు, తనతండి కవీఠ్యరుం
డ్‌యిన రు పోతన ఫోగవత మున జపుకొావియుండ్‌ పద్‌ తన కన్న చమొక్‌ 6
డుండినట్టు ెప్పుకోనెనేకాస తో ంబుట్రనమడుచున్నట్టును. జెప్పుకొని
యుండలేవము. అంవేకాక్తు ఉశ్రన్లక్వు లక్క మాాంబట ధర్మ గేహినిగాం గం అని
లక్క_మాంబగాక యచప్పమయెనట్టు కవీయీ వాసియున్నా (దు. అయి
నను గవి మవూమగారు పోతన"*మాతు వని తండ్‌యెన శన యని సమ
ర్టంచు టక్‌యి యొకరు పద్యము ల్లోని ఈ*ేపన క పిశ్యరు లఘృమనామ
సాధ్‌ (2 యన్న షఫాగమును *నేసవంవీ ౧ద్రుండు లక మసాధి[ైనని దినుట
కయి సహితము (ప్రయత్నము ెసినారు, ఈకవికి బమ్మెర పోతనామా
త్యున్‌ వంటి కవిశమ్టుండే చగెావయయణిు యుండినపవత్ష,మున, అవ డాటిం
కతేసి మనువు(;యుకూడ "పనవా[€ టే యియున్న౦న్షున్న ఆకాలమునకు6
ద్‌ బం వున్న
జోతన కవీ త మారర్గభింపని పిన్న వయసువాం డగుటచే. నాతని చోనొన
లేదని చెప్తుటకుసహిత మవశాశము వేవు, *ఈకవి తనవంగమూల
పురుషుల డై నకాండన గజపతియెన పీరన్ఫపాలునివే గోదావరిముండ
లములోని యజరప్తు/గామము న్యగహార మునుగ్రాం బకసిన కింది పద్య
మున6 జప్వియున్నా (ద
గ . న 0 ం ట్ర నా ల శ ఈ ప్‌ క, నా ఢీ! సం కనడ వా న్‌ క
స్టా (బీరంజిల్ల య జెలంగు దున్న గజరాట్సింహాస న ధ్యముసిన్‌
ఛారాళంబుగ వేదశ్శాన్ర్రబహువిద్యాయూఢి మెప్పించి యా
186 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
వ్‌రాగ్రేసరు! డీయ్యా6 గొండన మహావిఖ్యాతిగా గౌనా
పీక్షోోణివి నజ్జరంబన(గ౧ దాం 'దెచ్చెన్నహో(గ్రామమున్‌ ః
ఇందు! 'జెప్పంబడిన వీరా గ్రోసరుండు--
మ, ధర శెంధూళులు కృష్ణరాయలచమూధాటీగతి న్వింధ్యగ
హ్వరము ల్లూఆంగం జూచి త రచటం గావైయుకడుటం జూలన
చ్చెరువ్వై యొబ్రని వింతచిశటులు వచ్చెం జూడరేయంచు వే
సొౌరిదిం జూతురు సరర్ముదగ జరాట్ళుద్ధా ంతేముగ్ధాఇగనల్‌ ,
అసి మనుచర్శిత్రమునందు. గృప్మరాయనినే నోడింపంబడినట్టు
చెప్పంబడిన వీరర్ముదగజపతియుమో యని యూహపుట్టుచున్నది,
ఆయూ-*హ మీ నిజనుయినిచో6 గవివంఛమునకు మూలపురుషు డయిన
కొండన పదునాఅవశతాభ్రాదియం. దుండియుండన లెను. కవి కొండన
శేక్షవపురువు డలయిునందున నొక్కొ క్ట_పఫపురుష్వునికి ముప్పదేసి సంవత్చర
ముల చొప్పునం జూచినచో నీవేరయకవి ౧౬౫౦ వ సంవత్ప్సర్మపాంత
ములయ దుండియుండును, పలివెల మొదలయిన [గామములయం దిటీ
వల జేరిన వేశ్యలను వర్షించి యుండుటవత మ శదునేడవళ త్సాము
నందలి కవుల (గంథములలోని పద్యములను జూచి యటువంటిపద్యము
లను జేసీయుండుటచేతన్సు మజికొన్ని కారణములచేతను జచేరయకవి
పదునెనిమిదవ శ తొబ్బమువాండసి నిశ్చయముగా. జెప్పవచ్చును.
చ. మొదలను బద్నసూతి నవమోహినులౌ తెఆగంటికొమ్మాలళా
ముదమున౯ దా సృశంచి సుమనోహరమూ రుల దక్షవాటికా
సుదతుల. చానొనర్చి యట సాంపున!( బల్వెల వార కాంతలన్‌
గదలక తా సృజించెం గరకౌశల మొష్పూచునుండ మానినీ,
అసి పత్తినెల వారకాంతలు వర్ణింపంబడిరి, పదునేడవ శ తాభ్ధా
రంభమున సారంగు తిమ్మున వై జయంతీవిలాసమున-- -
15] ఆజ్జరప్ప పేరయలింగము [107
ఉ. ఒక్క-ని( బల్వనంపి, మజీయొక్క_ని చేతం బసిండిపట్టి, య్‌
అటొగ్క_టియింటి "కేసచు మజోొక్క_ని నానడుచక్కి. నొక్క చోం
బొక్కి_క్‌లంచి మూడ (భమ బొరిది విటులె లియంగ లేరుగా
"ఆక్క_డసత్య మేడవల "పెక్కడి నేమము వారకాంతకున్‌ 1
అని (సిన పద్యము ననుసరించి యీవేరయకవీ,
(౮. ఒక్క_వ డాయరమ్మని మజొక్కని, గన్గొని ముచ్చటించి వే
అటొక్క_సి. బొంది రొక్టము మజొక్క_నివేం గొని వేద్య-వారిక్‌౯ా
ఎక్కు.డం(వేమ లుండ వలవీంచుట ధర్శముగాక యయ్యయో
మమొక్క_నియందె తౌ నలచియుండుట న్యాయ మె వార కాంతకున్‌,
అనీ వాసియున్నా౮౧ప. ఈయొడయవంబివిలాస మనుస్థలపురా
ఆము వ్మృపనారాయణ చర్షితమునుజూ చి డానిని విం చునట్టుగా కర్స్పింప'
బడిన కధయ యయినన్కు ఇందలికధ వై జయంతీవిలాసములోని కధ
క0శును నెక్కువ నీతి బాహ్య మైనదిగా నున్నది. కోవిత్వమునం దంవలి
సారస్యమును నిందుం గానరాదు, ఇందు. దండియే యొడయనం?
వలసి శంత ధనమిచ్చి యది వేశ్ళపాలుచేసి దానినెప్తుడును విణువవలదెని
కొడుకున కు బ్యు చెప్పెను.
చ నగవునలిర్చుమోమున ఘవం బగువేకుక నివ్వటిల్ల గా
నగపతి థై ర్యు నయ్యుడయనంపబిని గాంచి బుభేందుం ఉ్కునున్‌
బగలును నేయి సిమ్ముగువ. సాయకయుండు మటంచు నికు నిం
పుగ నిరలేవ్యయంబునకు బొందుగ ని చ్చెదనూజునిష్క_ముల్‌ ,
ఇందు€ల బాత్మివత్యముకం కొ వేళ్యావృ త్తియే మలయివదసి ఈశ్వరుం నే
జోధచేసను__
నీ, సర్వస్థలంబుల సరస మాడలరాదు వలసినప్పూడు రతిం గలియరాదు
వ్ల షః ప్ల స్గః
ధావిపై దంపతుల కెల్ల ( దలిరుబోండి
స ప్ల ప్ల వః
*|ప్రగ్రి ఆ౦ధ్రకవుల చరిత్రము
సీ, మగనిచే బాధలు మామచేం బీకలు న త్రచే నాడిక లరయలేవు
మజందులచే, నొట్టుమటం దండ్ర చేదిట్లు వదిశెల న రి వోట్లు చగావవోట్లు
బంధుల కగపడు బాధ లింతయులేవు
కావునను వేళ్యతనువొంద ఖు
నిహాముం బరమును దగ( గల్లు నిందువదన, ౫
ఇందు వేళ్యవాటికలో ఆంకని పలికినవారి నందటినిబట్లి
యముడు దండించునని 'వెప్పంబడినది._
ఉ. పంకజపత్రన్యేత్ర విను పల్వెలలోపల వేశ్యవాటిలో
అంకనీ యెవ్వండేంబలుకు రంగుగ వానినిబ్బ్టి విాంద ని:
శృంకను సౌరిదూత లురుచంద్రక శారకలోం ఈూలనా
శాంకవిశాలతోమరమహ త్తరయహేతులం (నుంతు నెంతయున్‌.
ఇంక జగత్తున దు ర్నీతి యింతక్షంయెను బయికీటోవ్సుట నాధ్య
మగునా * ఈపు స్తకమునందు దుర్నీతి పారమును కడముట్టినదనిగ;
చెప్పవచ్చును. భ్ర్కుల మహిమలను జూపెడి యిటువుటిపు స్రకముళలే
లోకమున క నంతమయిన_ వెజుపును _గ లెగించుచున్నవి, ఈస్థలపురాణ
మునం దీ శ్వరుం డు బోగముదాని చంటిలోనే (ప్రత నమేమయినట్టు చిప్పల
ఈ వేరయకవి భా ర దాాజసగో[ తుండు, కాండనరకును చవాపమాశీబ
కును బ్యుతుండు, అక్కడక్కడ వ్యాకరణదుష్తములై న ప్రయోగము
అనేకములు కానంబడుచున్నను మొ తముమోంద నీతని కవనచాతురి
శ్లాఘ్యు మైనదిగానే యున్నది. ఒడయనంబివిలాసమునుండి మజి మూవ
పద్యముల నిం దుదాహరించుచున్నా నుఎా
డ్‌, ఎక్కి. మ'హేశుం డష్టురము నిక్కువవమిటజేిన ఫాలదృష్షిచే
నొక్క_టిగాగం జూచుచు మ హరే గరూఢిం బసిండికొండల దా
మరింగ౦టి సింగరాచార్యులు 188
నెక్కుగ ంబెట్టి "జీ వత లహీనగుణుండ నిస న్నుతిం పంగా
దకిగరిదై త్యులం దునుము తత్సమయంబున శంభుకన్నులక్‌, ఆ _9
చ [వ్రీయతేనమయూమణే ! చదువు వ్రీతిస జెప్పిన బాపనయ్యనున్‌
నయముగ నాటపాటల ఘనంబుగనేర్పినగాయకో తమున్‌
జయముగ సత్మ-విత్వమును జక్క.(గనేర్పినస్తత్కవీంద్రునిన్‌
నయమునం బారిత్రోవీశమునం దనియించికి వ్యర్థ మయ్యెగా. అ-ర
డ్‌. క్‌ు శ్రనిగొఘ్బత మ్ను “లెజగం౦టిక్‌ నర్పితమెన యన్న మున్‌
దిమ్మునము [లసావమ్లులు. దేనెతొనల్‌ బవాుళాక వాక ముల్‌
కమ్మానివిండివంటలును గాంచనవర్ణ ము గల్లునుష్తూ మో
దమ్ముగవారలుం గుడిచి త్రదయు సన్నుతిచేసి రందజున్‌, ఆ-౬
తికి. మరింగంటి సింగరాచార్యులు
ఈకవి దశరధరాజనందనచర్శిత యనెడు నిరోష్ట్రరామాయణ
వు వు రచియివచెను; జ్తతేండు (లవెష వబాహ్మ జయుయ; మౌద్ద ల్వ
గోత్రుడు; తిరు మలాభార్య పా [(తుండ్యు వెంకటావా గ్యపు (తుండు, ఈక్షని
తా 'నేకై కదినప్రబంధరచనా ధుకీణుంననియు, అంధభాపా నిరోష్ట్యాది
వింశతి పబంధపసి ర్సా ఖుండ ననియు (వాసికొనెను గాస్‌ యితయు గమ
యించిన యితర (గంధము లేవియు సిష్పుడు గానరావు, ఇతయ నూట
“చేలయుదిసం వత్పర ముల [కిందటనుండిన ట్డ్‌తే ని వంళమువారు చెఖ్య
చున్న్నారు. ఈకవి వాసస్థలము చేవరకొండసిమ. ఈతని కవిత్వము సల
వమణమె హృదయంగమముగా నున్నది. దశరథరాజనందనచరితములోని
కొన్ని ము ద్వము ల నిం దుదాహారించుచు న్నాను
140 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
చ. కరిఘుట అేల చితగణికాచ్చట లేల హిరణ్యశాటికా
వారిధనధాన్వరత్న ఘు టి తాచ్చదలం క్రియ లేల నల్సీశల్‌
స్ధిర గతి నేీలంగాం దగినటే జది యేల యే కచర్యలక-
సరిగ లయట్రసంతతిని 'జెందన దరూయడ లెస్స లన్నిట౯ా ఆంణ౧
షు అనఘచచరిత నిన్షని జయ్య్మకియ( జెందితిం/గాన దాంచశే
కనక కిరట హారకరకృంకణ చి తకరత్న చేలచం
దనచెటి కార జతదంతినతాంగహూయాదికాంత లె
ల సడిగినంత నే తనియు లాలన నిచ్చెదం గీరి "వా చ్చటయకె ఆక,
చ. అని తృణలీలగా. 'దెలియనాడి తచాజ్ఞ ధరించి తాటకా
తనయనిశాచరాగణి సడాగతి ధిక్కరణాచ సీ (ఫ్రన
_ర్తన ఘటియిల్ల(గాగగదలి దండక్షకా ననధాాతి చేరలాం
జసి ఖరవాంత(గాంచి దృఢ నాహసహర్త్ష రనాతిళాలియె, ఆ_.౩
మ. అగజాజాని ననేకకంధరలచే నర్చించి జన్యస్థలీ౯
దిగథికాదితినందనచ్చటల నర్థి౯ గెల్చి శంకించశే
తెగి వై లాసగిరిం దృణాక్యృతిగ నెత్తెంగాన నీతం డపో
జగ దారాధ్యత హాచ్చనేరండె సదాచార్మకియం జెందినకొ, ఆక
మ, గద "కీలన్‌ ధరియించి చండతరనిర్హాతాట్ట హోస్మక్రియల్‌
చదలంటం జరణ్యాగఘుట్రనల నాశ ల ల్రిడిల్లంగం దీ
క్షుదశ౯ా దీ ర్ధృదృగంచలాగ్ని కణసం[కాంతిం జలించంగ నా
(తిదళాలీం గని కేశ సేన యధికా ర్హిన్‌ డాం నాయాయడవా ఆ_౫
తి4&ఓ. అనంతరాజు జన్నయకవి
ఇతండు రామక థాభి రామమను పదియూాశాం్థసముల మహో కావ్య
నును రచియించెను, ఈకవి నియోగిఛాహ్మాణుండుు జన్నపమం[ి
వొత్రుండు ; అమ్మాయా మాత్యపు[త్రుండు. ఇతందేకాలమునందుండిన
వాండో "తెలియరాలేదు గాని నూటయేంబదియేండ్ల [క్రిందటివాండయి
యుండవ చును ఈపు 'స్తకమునందలికథ శీరామచరి తమౌాట నీనినామ
ముచెత'నే "తెల్లమగుచున్నది. ఈతనికవిత్వము నాతిక్రనమయి వ్యోదు
పదగుంభితమయి. కర్ణరసాయనముగా నున్నది. రామకథాభిరామము
లోని రెండుమూడు పద్యము లిం దుదడాహరింపండుచున్న పి___
చ, శుతులకు భూషణంబు లగుచుక౯ బరమానుభవంబు గల్లు నీ
(శ్రుతులకు నెల్లలోకములం జూచిన సామ్యము 'లేదు మాధుకీ
గతుల సుథారసంబు చిలుక్షన్‌ ఘనమోహనసుస్వరై క సం
గతుల మహ ద్భుతం బు గులుక౯క౯ా పలసి లె (శగ్రయోగ పాఠముల్‌ ,ఆ-౧
ము, వికచాంభ్రోరు హు బారులో చనకు( బెం గాంతిమాోాజకా లలా* .
టికముకాఫలభాసురంబగుచు సూటిం దన్ముఖేందూపచా
రకలా పాచరణంబుపొంకొ నునుపారం చేరునమతమా
లికచండంబున నందమై కచతమోలీలా పతారాకృతిన, ఆ-3
చ దరము హరించి మూ శితవి తానముం గాచున భేద్యన (దపం
జరము విపన్న దీనజనసంఘముం బోచుసమిాప మేరు భూ
ధరము మహో గలోకపరి తాపమడంచుసుథావిధాననా
గరము కరంబు రామవిభుకారుణిక త్వమహ త్త 'మెన్నడుక. అఆ.౯
ముద్దుపళని పదవ ఫ్‌ కావ్యములు చేసిన ప్ర్రీలలో నొక లె, మొట్మై
రచించిన 'రామాయణమునుగూర్చి ఆండవభాగమునందే 'తెలుపలుడినది.
మోహనాంగి యను నామె మాౌారీచిపరిణయమును రచియించినట్లు
చె ప్వుటయేనా నీపు స్త కిము లభింపలేదు. మొదటం (ఏ ద్య గావ్య ములను
రచించినవా రిరువురును కలాంగనల్యు ఈముద్దుషళని వేశ్త్యాంగన, ఇది
రాధికా స్వ్వాంతసమ ను నాలుగాళశ్వాసముల వంగా ర్మపబంధమును రచిం
2ను, దిన్ని త్‌ల్పీ చ్పేరు ముత్తాలు.” అద్రి తంజావ్లూరుసంగ్థాన (ప్రభువయిన
[కతాపసింహూుని యుంపు కుక్‌ గా యయినట్ట ] వోళసింపహాసనాధ్యమ్‌
(ప్రతాషసింహ వహారాజ బహామతా నేకచామిోాక రాంబరాభరణ
ముత్యాలుగర్భుకు కి ముకాయమాని” యసి రాధికా స్వాంతనముయొక్క_
గద్యములో (వ్రాయంబడిన దానిసిబ ట్‌ యూహింపందగి యున్నది.
ఈరాధికాస్వ్యాంతమునకే. యిళాదేవీయమని నామాంతర్రముగలనము,
యతాపసింహూుండ వెడి ఈమపహారా ఫ్ర (శ్రభువు ౧౬౬౫ వ సంవత్సరము
నందు మృవనొోంచెను. కాంబ టి యీూముద్లు కభని ౧౭౬౦ వ సంవత్స్చర
(స్రాంతమునందు తంజావూరులో నుండెను, ఇది సంగతసాహిత్యభరత
ఇాస్రుములలో. (్రవీణురాలయినట్టు అానే చెష్పుకొన్నది. దీసికవిత్వము
నాతికశినమయి. వమృుకువుగా నుండినందునకు సందేహములేద్యు దీనికి
మంచి సంస్కృ కారధసాహి త్ర వ్టమును గలదు, అందదు తప్పులున్ననవి.
వాన్ని యట్రితప్పులు పురు షకవిత్య్వమునందు 'స పాత మనే కం ధములలో6
గాన(బడుచున్న పి, అయినను [గంథవబలోనిఫాగ ము లనేకములు. స్ర్రైలు
వినందగినవియు. ,స్ర్రీనోటినుండి రాందగినవియుంగాకు దూమ్యములయి
యున్నవి, ఇది జారత్యమే కులవృ త్రిగాంగల వేశ్వయ గు టచేత (స్రేజెన
స్వాభావిక్రముయిన సిగ్గును విజిచి శృంగారరస మనువేర సంభోగాది వర్మ
ముద్దుపళని [40
నములను ఫుస్తకముసిండ మిక్కిలి పచ్చిగాం జేసీనది, అయినను (స్త్రీ
కవిత్యమని. తెలిపెడు,
గీ, తనదుమ రైతే తా నెతృతానె యింత
-వేలువా చిన రోలంతవిరివియెన
రోలువాచిన: నడి 'యంతమేలు గనునొె,
గ, కుట్ట. చేలు కుట్లకున్న 6 గుమ్వురబూచి
తోసిరాజటంచు6 దోయె6 చెలియ
దడానివేలుదీసి దానికన్ను పొడిచి
నటులు వేయకున్న నగునె చిలుక,
గ తగరు ఫాండమిోంద డాంకం గోరినదారి
నెదిరిం దన్ను 6 చెలియ. కింతపలిశె
'నెంతవిానువచ్చి యెంతమిోనును [మింగ(
గానం ]దుళ్లి నెధె గంతమోచు.
గ కాని పదరకు మిశళమిోాంద దాని మొగము
క్‌ నంగవలదని వే "రికి గట్లుపెటి
౬ ౬
బంకములు కూల నటకాలంబెట్టి నేల
రాయ. కున్నను నాపేరు రాధగాదు.
గ్‌ లే నిషటెంపు అల ను బూని వాన
నేన్‌ యెదురె నంగాస్‌ యింతేనం జూడ
దల్పునకు( గలి వచ్చిన నర్స్‌ రాతి
గొడుగు "తెమ్మున్న కతగాను గోమలాంగీ,
ఇత్యాది లోకో క్తులును జూతీయములును గలపడ నము లందంద
లేకపో లేదు. రాధికా సాంత్వన మునుండి మటిఫొాన్నిప వ్వము ల సిం చదూ
హరించుచున్నా ను____ -
144 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
మ, యమునాతీరవీహార హారసదృళొ ద్యల్కీ రిసంఛార భా
రమణే యూకృతిమార మారసిక త్యాపావీణ్యసంసార సా
రమరందో కిపీచార చారణమద(్ర ఖ్యూతవిసార "తా
రమహీ భ్యత్సమధీర ధీరమునివారాభార రాధారళతా, ఆ ౧.
ఉ. ఈయెడల గాయము స్విడిచి యీేశద: నంచు విచార మొందళే
పోయిన. బోవ కున్ననిలం బుణ్యమొ పాపమొ గుడ్డకన్నుదా
దూయక యున్ననేమి మజీ మూసిననేమి తలంచిమూడంలన్‌. ఆ. ౩,
చ, మెలంకువవమూ టలం గలుగుమేలము, ల చ్చట గచ్చు లిచ్చట న్‌
దల(పులు దానీబని బలుతపు చలు నాషయి నె స్త మవూడల్లో
రలుక మలీడం గూర్చివగ లక్కడ సి కడ టక్కు ల్వరా
తెలియంగనచ్చె నీనడత "లె లము: వింటిమి (పాణ నాయకా, ఆ, ౪,
విర. కంక౦టి పాపరాజు
ఈకవి యూజువేలనియో గ్‌ా హ్మ్‌ణుండు, ఓ9్తత6 డు తవయు త్త
రామాయణనమునం దాజువేలవారి నిట్లు వర్ణిం చుచున్నాంయ.....
న్స్‌ అ ఖల రాజూఫఘిరా జాస్థానజన హృృద్యవిద్యావి హోరు లాచ్చే లవామ
కల్పకబలికర్ల కలళా ర వో నీర వితరణో దారు లా లే లవారు
సజ్జన స్త ననీయసతతనిర్యా న్ట్‌హ రిపదోపషకారు లాన్వేల వారు
ఘనదుర్ధృటస్వామిశార్యని ర్య్వహణప్రవీణ తాధారు లావ్వేల వారు
నిమతగర్యాపహోరు లాన్వేలవార
లట్రియా ర్యలవారిలో నలభఘు ్ద్‌ రి
వెలయు ఖీ వత్న్గో_తార విందహేాళి
నుహి తగుణళాలి నల భామాత్యమాళి,
[! 0] క0-:క0టి పాపరాజు 14
కవి [లీవత్సగోతుంయ; ఆప సంబసూతుండు. అప్పయామాశత్న
ప్లుతుండు, ఈతని తలి సరసాంబ; తమ్ముండు నరసింహూుండు, ఈతని
వాసస్థోనము.. నెబ్లూ+రు. మంకలము, అక్కకక్కడం గొన్ని వ్యాకరణ
దోషము లున్నను మొ వముమాంద నితని కవిత్వము మిఠ్సాలీ రసవంతే
మయినది. ఇవం డు తరరామాయణమును బురాణ శై లీనిమాని ప్రబంధ
పాకమునం జెప్పిన వాండుః పూరి ము త్రిరరామా యణము. తిక గ్రానసోమ
యాజినేం చెలిగింపంబడినను డాను (గొత్తంగా మరల6 'ెలింించుటకు
రామకథ యగుటయీ కారణమని కవి యీక్రిదిపద్యవునం జెప్పెను.
మ. వరుసం దిక్క-నయజ్వనిర్వచనకావ్యంతై. తగంజేసె ను
వ్రరరామాయణ మందున న్మథి (ప్రబంధం బూని సిర్మించుకు
సరస త్వం బని (పా జ్జలార నీరసించ బోకు రాఘనె
శ్వరువారి (త్రము 'లెంద 'ెన్నిగతుల న ఏరించిన 0 (గా లవే?
కని యు త్తరరామాయణమును రచించుటకుముందు పిషుప+
యావిలాసమను యతగానమును రచించినట్లు తన్నులహార్చి యిప్ల,
'దై వము పలికిరీతిగా న్మీక్రీంది పద్యమునం జెప్పుకొన్నాండు.__
స, శ్రీవలయ మున్ను విషుమూయావిలాస్త
యత్షగానంబు మాకె సమర్వణముగ.
జేసి తదియాదిగామేము నీసుధాము
సారివాక్కులం బొక్కియున్నార మనఘ,
ఉ త్త ర్‌ రావూయణము క ంకం థి వాపరాజు చె ప్పిన (ున్నను నీద
ముగాం బుష్పగిరి తిమ్మాన్ను రచియించి యాతసివేరు. "పెక్ళైనని వాడుక్‌
గలదు. ఈతని కవిత్వమునకును, బువ్పగిరి తిమ్మానకవిత్వమునకును ఇ
మున్నందున్న ఈలోక్యప్రవాదము. సరియెనదిగా నుండదు, పుష్పగిగ
తిమ్మున్న నొప్పకవి యగుటచేతను పాపరాజునకు మితుంయను సవ
(శోతయు నయియుండు టచేతన్తు కా వ్వరచన యందు గొంత త్రోడ్వాడె
146 ఆ౦ంధ్రకవుల చరిత్రము
యుండుట చేశ్రను ఇట్టిపవాదము కలిగి యుండవచ్చును, ఫు స్తకరచన
యందుం బ్తుప్పుగి తిమ్మాన్న తనకు తోడ్చడినట్లు క్‌వయ యోాకకింది
పద్య్వములలొ ( జెప్పియున్నాడు..
మ. హానుమద్దివ్యప దారవిందమకరందానంద నేందిందిరా
తు ననేకాంధకృతి పకల్యన సమరుం బువగిగరపనా
1 "నేక యై ఖలీ ల్పన సమర్థుం బుస్పగిర్య ఏనా
ర్యుని సత్చుహ్రని. దిమ్మునాఖ్యక వీచంను న్మిత్చహ(నోతం (భా
క్షుననే పిల్వంగంబంచి కన్నకల సంతోవంబునం చెల్పినకా,
గృ్బలేవర్షాంచితరత్న మచ్చీస్టటః లయ్యు న్నీవ్రు వాశ్ర్వాథీమం
గృతి సేయంగందొడంగు రామకథకుం గృష్షుండు రా జౌటం
సుతి గావించలణ వాకు శక న్‌ా భవత్ను. ్ట్‌ (ప భావోన్న తుల్‌.
గ్‌, అని కిరీటికి వెం తోడె నయ[ు
లమ్మహాక వినాహాయ్య మౌాచరింప6
గృతి నొనర్పంగజూనినయీను మొదట
“ఇంతు మదర్షంశ విధమది యొట్టు లనిన,
కంకంటి పాపరాజు. (ప్రళయ కా వేరిప్టణములో నమిానుగా
లౌక్యాఫికారమునం దుండినవాండు, ఆకాలమునందడే యూయన వద్దం
బుష్పగిరి తిమ్మున్న కొంతబుణముచేసి యాయష్సు తీర్చలేక మూపు స్రక
మును 'దాని[క్రిందల జేసి యియ నగా? ౧౭౯౧ వ సంవత్పర్శ్మపాంతమున
ను తరరామాయణమును పా పరాజు తన షేరిన్రోం (బచురించెననీ "చెమ్టూ
చున్నారు, కవి యిప్పటికి నూజుసంవత్పరముల్యకిందట నుండినవాంచు,
కవిత్వ వి "తెబవియుటకయి. యు తరరామాూాయణమునుండి కొన్ని పద్య
ముల సిం దుదడాహరించుచున్నాను.__
వు, పలువమోటుం దనువే/డురామపిభుసిం బాటింప కుతుంగభాం
గలసతోయభుజంగ సంఘపఫణభలిగ్మ పొఢరంగ తిమిం
క0క౦0టి పాపరాజు [147
గిలవాలప హత పవాళ లే లాంర్లా దు కార్గః (ప్రభా -
క్‌లనం 'దేజము చూసె వార్డి జడధుల్‌ గైళొం దురే థిరులళా, ఆ. ౧.
ఉ. ఓయిని శాచర్శోపవర యొప్పుగ సిష్పూడు పల్కునీరణ
న్యాయము లెందుోయె సురనాధులందోలెడువేళం జాలుం జూ
ల్న్యాయముచేతంగా దె జయ మందుట మిరు జగం 'బెటుంగదె
స్యాయము మేము దప్ప మొకనా!టి క దెట్లనవిన్ను తెల్పెదన్‌ , ఆ-_౨
యడ, తమ్ముండ వంచు. సీకొకహితం 'బెజిగింపట దూతంబంచఛినన్‌
వ మొనరించి నాపలుకు 'వానినిజంపి ననున్‌ జయింపరే
(దిమ్మరిగుంపుత్రోడి నరుబెంచితి నిన్నననేల నీకు డెం
దమ్మున 'మేలుగాందలచునన్నె యనందగుంగాక దుర్మ్శతీ[ అఆ, ౩,
మ. పలుతావ్స ల్వెదచల్లు తెమ్మారలు పై పెడాయ నేరాజునె
“న్నెలగాయ౯ మధుపాళిమోయం గ౫లకంఠివాళికూయకొ వరు
లలనల్లొనముచేయ నొంటి సిశివేళం దోంటలో వై ౦దవో
పల వేది న్వసియించుపాంథుని స్మరాపస్మారము ల్బేరవే! ఆ, ౫.
వ కిలకిలన వి య చ్చెలీ సఖీమణులంగని యమ్ములార విం
తలు కనుంగొంటినే యిదిగొ తానంటి యిక్క-డ నున్నవారితో.
కలహ 'మొనర్చవచ్చెనంట కాదవిపట్టిన నీయ చేతిలో
పలికిసి లేండు నేడు బహుభంగులం 1శీలెకు నంచుల జూపీన౯ాఆ ౫
ఉ. మాటలం దాటకాంతకు(డు మాటికి. బేనియ లొల్క_ "వేండీనన్‌
కాటలగంధిసిగ్గు పతిభామితచాతురి నడ్డగింపంగా
గాటపుగాంతయన్‌ తరువుకన్లె మదిం ద్యరసేయ నల్లనక
మోాటిన మోయువీణవలె మించు నెలుంగున భ రతో ననుక, ఆ.౬.
ఉ. ఈవెడబుస్ధి సీశెజనియించెనొ 'యేజడుండై నం 'బెల్పెనో
హో .విధిగదోయ నీకు వశమా లవణాసురు బారి బడ్డవా
గే శగ ఆంధ్రకవుల చరితము
జావక పోదువోటు కొనసాగునె నీవిలువిద్య లిచ్చటన్‌. ఆ. ౬,
చ. వలసినఖభొజనాభ రణవ(స్ర్రు ధన దుల జెంది తృపులై
పలువముజు€ జూలుంజూలు నని పల్కైెడువారలెకాని మాకుల గా
వలయు నొసంగుమం చనెకువారల మందున శె నం గాన మూ
స్థలమున జానువిభునిజన్న మువై భవ 'మెన్న శక్యమే. ఆ; ర్మ
ఈకవి సమోారకుమూరవిజయ మనెడి యేడాశ్యాసముల కావ్య
మును రచియించ్కి భ రృహరి నీకిశతకమును జెనిగంవెను.. ఇతం
డు తరరామాూాయణమును రచియించిన కంకంటి వాషరాజునో నమకశాలి
కుండు. ఇతండు రచియించిన సమీర మవమారపజయ ము ఎరరామాయల్య
మంత మధురముగాబేదు. భ రృహరినీతిశతకము సహిత మేనుంగు
లత్మణగకవి తెనింగించినదాసికి చాలదు. కవి సంస్కృ తా్యధములయ)
ల క్షణవిరుద్దములయిన (ప్రయోగములు కానయిడుచున్నవి. ఈకవి నివాస
స్ట ము నెలూరిమండలము గోసి మోడేగుంట యయినటు నెలూరిముం
డలచరిత సరగహమునందు |వాయంబడియున్నది, ఇతం డాళ సలాయన
సూ తుండు; విశ్వ్యామిత్రగో (తుండు అప్పనా రుని ఫుతుండు, క్షా.
సమిోరకుమూరవిజయమున౦ కష తన్ను(గూర్చి యిట్లు వెప్ప్తుళొన్నాండు-
స, శీహనూమ క్పాదసేవాగతా ధ్యాత్మ త త్త్వకవిత్యనుహ త విదుండ
నాశ్వలాయనసూ[త్రహారిని శ్వామిత్రిగ్యో కాచి చం్యదుండం శలమతిని
అలఫువ్పుగిరి యప్పవార్యున కెబళాంబకును నుపుతుండ 12౬ హ్మ్‌చేగ
మొన 'వేంకటకృప్ర వర్మాగణికిని వేకటాఖ్యకపీంద్రున కవరజుఐక
పుష్పగిరి తిమ్మన్న [10
సరసగుణయుతుండ వరకవిం దిము నౌ
హ్యయుండ నేను జనసమంది మనుట
ఇల ఫలముగలం గతి యొక_టిరచింప
కెల్ల ఫలముగల్ల గ్బల మమొక్ష్య_ఓర చింష
నూహ 'సేయుమున్న నొక్కనాయ,
కవి పదునెనిమిదవ శతాబ్దవముధ్యము మొదలుకొని ౧౭౯౦ వ
సంవత్సరమువణకును. కవిత్వరచన చేనియుండవచ్చును. ఉత్తరరామా
యణముయొక్క్య్హ్‌ నగ ఫ్రత్యేము నారోనవీంచి నపే దశకుమూర చరిత ము
ఎావీ నో చా "మా న
యొక్క. క రృత్వముగూడం గొంద అకవి కారోవింతురు గాని
యా యారోపణము శేవల నిరాధారముగా గనయడుచున్నది, ఈతని
పుస క్‌ ములనుండి కొని గ్న్‌ష ద్సము లుదావారింపయిడు చున్న కటా
భర్తృహరి సీతిశతకము.
చ, మతింగలజాడ్యము ల్చెజుచుు మూటల సత్యము గూర్చు మాన ము
న్నతి నెనయించు. "'బాషములు 'నా స్ట్‌ మొనర్భు, వమనంబున౦ (బ స
న్నత గదియించ దిక్కులఫఘనంబుగం గీ రులు నంచు, సాధుసం
గతి దయి౯క నేవె్శేవములు గలగలటేయను మ రోటి పకా
ఉ, నీతు 'ఆజుంగువారు తమ నింద ఘటించిన నెంచినక్కా మహా
భూతులు పాయకున్న నవిపోయినం జూ వపుడె నం గల్బసం
ఘాతవిరామ కాలములం గలివ గలులూ కొకస్వుడున్‌
లై ౧ లా
నీపిపథంబునం జెర చేరరు భె ర్య వవమాఫురంధరుల్‌ ,
సమురరుమారవిజయము,
ఉ. ఆరజనీచరా గ్రణిల యావస రాసితనీర దాకృత్‌౯
డారున రాంగనుంగొని యధాయధలత సుూ లదిరాష్వ హాల్‌
దూజడువారు నిచ్చు విధి దూళతడువా రు, గపీ్య్యదువెన్క-క డ్డ
జేరడువారు6 గావునుని చీవెకువారునునై తలంకణన్‌, ఆ-౧
1 0 ఆ౦(ధకవుల చరిత్రము
ఉడ్‌, ఎమె్మెయు జవ్యనంబు6 గలయింతి పతిం బెడంయాసి రమొంటిశాం
(ద్రిమ్మరు నోట గర్భము ధరించినదన్నను గన్నవిన్నవా
"రెమ్మైయిం గల్ల లేమిగణియింతురొ యెంతురొ బంధుకోటిలో
నమ్మక చెల్ల నానియమ మాగడ మాయె సిశేమిచేయుదున్‌.. ఆ,౨.
చ. రముణు( డొసం” నుంగగము రాము కనుంనాొను మన్నమా[త “ము
ను మజుచి సొక్కి మొక్క_టం గనుంగొనుచుండితి(గాని తత్ప్రమో
దమునకు నాదిశారణ మీతం డని స గన నెలి నెచ్చటన్‌
(బమద లెజుంగ నేరు కె కృపాళు రొనర్చిన మేలు మారుకీ, అ. 3.
ఉ, ఇ-ంతవివార' మయ్యెంగద యెనును సీ వనుభఖేవయు కిన్‌
నొారంతమునందు వ్ర్సిలుట నన్యుండు “నేనను చింత యెంతప
ర్యంతము జంతుసంతతిహృ దంతమునందు వసించు నంతప
ర్యంతము జన్నమ్భృుత్యువుల కంతము లేదు సమిీరనందనా, ఆ, రో.
ఉ.* రావణుగీవణు౯ సమరరంగమునం గుదియించినట్టు నా
లావున కోహాటింపక నిలం గలవే రఘురామ వే త్తవై,
యావెజడ కోతి నెక్కు_కొనీ యెటికివచ్చితి వింతదూర మ్‌
యో్యోోవిజయంబు చెం దగల(డోటుశ తాస్యుంగడంగి రుదుండున్‌. ఆ. ౫
6, హేనాధిక్యము లెంచి పంచితివొ నన్నమాడ్కి_. బొమ్మంటి వా
హీనాత్ముం గవీమా[త్రు( విల్చుటకుం బోనీ యొక్క_ వేగంబునం
బెనన్‌ నాకు సమానుండే పలుకు లేలా నీవె యిట్లాడంగా
"నేనా కా దనువాండ నం చకలుపజ్నీందు న్నిరీసీంచుచున్‌, ఆ, ౬,
ఇ, అన్నా నే ముదివాండ లేవ వడికే దందెందొ నీవేగంగా
సన్నాహం౦ంబున వచ్చినా(డన్చగ దడా జూగేల నీశేల నీ
సన్నంవైన మదీయపుచ్చ మొక పార్శ్మ్వ్వంబందు. బొందించి వె
మ్మున్న౯ దన్నహామం "బెణుంగ కుది తాహూంకార పంకాత్య్ము.డై ,ఆ_౭
ఈకపందుంయు నూజుసంవత్సరముల్మకిందట దళావతారచరితే
మను పదియాశ్యాసముల (గ్రంథమును రచియించెను. ఇతండు |బాహ్మా
ణుండ్రు తిమ్ముయామాత్యుని పాతుండుు ధరణిటేవుల నాగయామాత్యు
నకును పణియమ్ముకును పుత్రుండు, అందందు, గొన్ని వ్యాకరణదోషము
లున్నన్తు ఈతని కవిత్వము రసవంతమయి. హృదయరంజకముగా
నుండును. కవి యే తన్ను సంస్కృ తాంధథొపా (ప్రవీణునిగాను దినై క
[పబంధవిరచనదమునిగాను,
క, నను సం స గ్రా తౌ0 [(ధ ఛౌాూ
వినుతు దినె క్మపబంధపిరచనదతు౯
గనుంొని యిటసపలి న్‌
వినయంబు న్యయుంబు హపోచ్చ వబుధులు మెచ్చళా,
అను పద్యము లోయ చెప్పుకోని, తన్న ష్ట్ర భా పాకవిత్వ తత్వసం వేది
నిగా కృతిపతి పొగడిన ట్రక్షింది పద్యములోం జెప్పుకాన్నా యు
వ గ్రేరామక రుణార బారూఢ సంస్కృతే వాకృ కాద్యస్ట భాబూక విత్వ
తత్హ్వ్వసం వేదివి ధరణిబెవుల తిమ్ముయా మాత్యప్మాతుండ వన్నదాన
ముఖ్యనానాదానముది తభూసురచంద నాగ్మ్యపథానేంద్ర నందనుండవు
'పణియవమాం బాగ ర్భపా థధోధిచందుడ వాత్నవి (ద్రఘునాయకాద్యనుజుడ
వాపుండవుగాన వేండెద నందముగను
గృహ్షునిదశావతారముల్‌ గృతి యొనర్చి
మహిత గుణసారద 'రామమయామాత్య చంద,
కవి తన దశావతారచర్శితము నాటువేలనియోగి యగు మగదల
కృషమ ఎలి చున కంకితముచేసి యాతడు విద్యానిధి యొవట్టు
[52 ఆంధ్రకవుల చరితము
ఉ. నారదమాని ! యేమి? సురనాథ ! విశేషములేమి? వింటకో
సారసగర్భుచెంగటను కారద లేదంట 1! మయొొంజకు సిలె నో?
యారసిచూడు. డామగదలాన్వయ దుగ్గపయోధిచయ్యదమం
దారము కృృష్ణమంతి ర సనాస్థలిని ల్బెను, యుక్తమే కదా!
న తాడి పద్యముల ల్‌ నభివర్ణించి యున్న్నాండు, కపప సయెన
కృృప్తమం్యతి గత శ తాషాంతమునందు నెల్టూరిమండలనములతోనీ (ప్రళయ
కా వేరిపట్ల ఆఇమునం దెలాం దావారి ద్వి భామీగా నుండెను, కంకంటివారి
యు్వోరరామాయణమువలెనే యాదశావ తారచర్శిత్రమును పుష్పగిరి
ట్ర్‌ మ్యూన్న చే ర-చచియింప'బడినదని కొందలజు చెప్పూచున్నారు గాసి కవు
లీష్షజు "నేక శాలమునం. దొక్క_బేశములో నుండుటదక్క_. వారిమాట
కాధార లేశమును గానరాదు, దశావతారచర్శిత కవిత్వము పువ్నగిరి
తిమ్మున్న దై న సమికకుమారవిజయకవిత్వమునకంకె మ బ్రదుతరముగాను
మధురతరముగాను. కనంబడుచుండుటచే దశావతారచరితరచనలోం
బువ్పగిరి తిమ్యున్న నేమియు. సంబంధములేవని నిశ్చయముగా. జెప్ప
నచ్చును, దళావ తారచరిత్రములోని పద్యముల. గొ న్నిటి నిం దుదాహా
రించుచున్నాను___
సౌ, అవ్వార్హ న్వినివింప టై శ్యపతి రోషా 'వేశ ముహ్పంగ నొ
హో 'వేదంబుల యాగభాగము లమ రగైణిశే కాని వూ
శేవంకం బని'లేకయుండునటుగా "నేర్చాటు 'గావించెం గా
నీ వేగంబ హరించి తచ్చు?తుల భగ్నీభూతము ల్చేసెదన్‌, అ, ౧.
ఉ. కన్నులు (బహ్యనెం డొసంగం గానంగ లేవని గౌతముండు తాం
గన్నులు వే మొసంగె 'నధికంబుగ నప్రు మదాంధకార' సం
ఛన్నము తౌబచే. బెలియంజాలన్రు తన్నదకారణంబు నిం
గ్ర న్నినుంగాననీయ కుష కారము చేసెదం జూడు వాసవా, ఆ-౨
[20] ధరణిదేవుల రామమర౦ త్రి 158
ఉ. వఏీరుండ వంచు నిన్ను6 బదివేలవిధంబులం (బస్తుకించు చుక
వారిధీభ గ తెల్చపివి వచ్చితి మెచ్చెవ "నేండుదూపు న్‌
వీరతం గాందిశీకపదఏరతనృ తిని మోరతోపున౯ా
జూజెదనన్నల బో వీడండు స్వర్శవిలోచనుండంచు న్నుగుండై . అ. 3,
చ. ౫ెలిచికి సర్యచేవతలం గేశవు. డొక్కండె తక్కె నాతనిన్‌
'గెలిచిన(గాని యాగలుపు "గల్బుటకా దది యట్లు లఎటిలేయ
దొోలుతే వరాహమె యనుజు( [దుంచు "ుటుంగచె సూడు దీర్చంగాల
గలుగనిగె ల్పదేల బరగారవ మేటికి శౌర్య మేటికి౯, ఆ-ర
ఉ, ముక్కున గవ్వ కుట్టిని ను ముందుగ నీడిచి "తెమ్మటంచు మూ
రక్క_సిజేయ పంచె వీనురా దివిజర్ష భి యింక నట్టిటున్‌
దిక్తూలువచూ చిన నడువ "జీవర నె నను నీకువెర్క నే
(మొక్కె-ద/గాని రమ్మునుచు ముందలం బ్బ (గడంగ నుద్ధతిక్‌- , అ-గ్నో
శా, కెరా నిఫుండనంచు న౯ొ జలకసేయ న్వచ్చితే మంచిదే
రారదూూణి ధను పూని నీదయిశమయోత్రం 'బేను వీవీ చెద౯
శఛూరత్వంబులు మోాశయంచు నజు€ జెవ్నో ముద గావించెనే
"లేరా ్రావ్నాణళూరు లిం కిటను గల్పింతు న్ననుం జూడుమౌా. ఆ-౬
ఇా, కూనా నే వెలయాలనా యిటులు నీ వాడన్‌ బళా చాలుం బో
పో నవ్వే "రెనరైన విన్న నిట నేర్పు ల్భ్బూపంగా వచ్చినో
నానాథుం డిదివిన్నయంతం దనకు న్నాకు న్మృహాహాని రా
చా నావంటికలాంగనామణికి న్యాయం బానె యీామార్షముల్‌ ,ఆ -2
మ, ఏలనాగా [ తలయె త్తి చూడంగబె వీ రెవ్వారు వీ-శేమికా
వలెనే యంచసి యమ్ములక్క_ లట తోవకా వేండ నీపెండిచా
యలచే మించునతండు నామఆందియౌా నం చంటతళ౯ా సిగ్గుచెం
దలవంచు నహి కన్య వార లబె యాతం "డెవ్వర ౦చున్నగకా, అ.౮
104 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
ఉ. ఓయిగురాకుబోండి ! కనవో వినవో యిదియీమిచెల్ల సీ
(పాయప్తుందోయజాములెడబాయ రొకప్పుడు (పా ణనాధులం
(మైయము రి త్తయుత్తుకమె ప్రల్క_వె నీమది నున్న య్యియా
నాయకుం 'దెల్బవే [తిదశనాయకుం గోరిన 'దెచ్చికూర్చదళొ, ఆ-౯
ఫా, రంభాభోగములోరి యూగముల కర్ణం "బెల్ల వెచ్చించు టా
యంభోదమ్ములంజూచి 'చెర్వుజల మాద్యంతంబు చల్లి ంచుటల్‌
సంభోగేచ్చ జనించెనెని మణి వెశ్యారత్నము “లైరొఖో
సంభోగింపంగరాడె కానరు జనుల్‌ జ్ఞైానంబు సామాన్యమే. ఆ:౧౦
ట్రై రీ ది ట్ర రణల నారాయణ క్‌ ర
ఇత(డాజువేల ని యోగి ఛాహ్మూణుండు; కాశ్వపగో ముండు; పాప
రాజకవిపుత్రుండు. ఇతండు రంగరాయచరిత్రమును [పబంధమునుజేసి
దానిని కృష్ణామండలములోని నర్సారావువేట జమిందారగు, మలాజు
"ామాోరాయనింగారి కంకితముచేనును, ఈగంధము ౧౭౯౦ వ సంవత్ప్చర
'వాంతములయందు రచియింపంబడి నట్టు "వైలి యవచ్చుచున్నది. ఇ పు స్త
కము. ౧౭౫౭ వ సంవత్సరమున బొబ్బిలిళోటవద్ద శ్రీరావు రంగా
రాయఃండుగారికిని (పెంచిసేనానాయకుండగు బుస్పిగారిత్రో నచ్చటి శేగన
ఫూసవాటి విజయరామరాజుగారికిని జరిగినయుద్హము భారతయుద్దమువలె
వర్షింపంబడినది. _బొబ్బిలీికోటవద్ట జరిగిన యుద్ధ్మకమములు _బొబ్సిలి
సం స్ట్‌న చర్మితమును కథా సందర్భమున సిందు కోంత వివరించుచున్నా ను,
బొబ్బిలిసంస్థాన స్థాపకుండయిన "ెద్టారాయనింగారును. విజయ
నగర రాజ్యసం్ధా పకుండయిన ఫూసపాటి తమ్మిరాజుగారివరినే ౧౬౫౨న
సంవత్చరమునుదు కీకాకుళపు సర్కారు సౌంజుదారగు పెర్‌ ముహమ
దుఖాకాయొక్క- ప్రాపుచేక నక్కడకు వచ్చెను. "పెద్రారాయసంగారు
దిట్టకవి నారాయణకవి 155
మహాళూరుండయి. రంగవాంక యనువోట జరిగినయుదములో శత్రువుల
సంహరించి మెక్‌ మహమ్మదుఖా౯ యొక్క పుకుని (పాణములు
రఖ్నీంచినందును ెన్‌ మహమ దా యనక రాజూాముపూుండా కవులున
కిచ్చి రంగరావని బిరుమనిఇ్చెను, రంగరావను బిరుదనామము నొందిన
యీ "పెదారాయనింగారు పద్ధునా యకవంశజులయిన వెలమదొరలలోని
పాండు, ఈయనయు 'వేంకటగరి సంస్థాన్నపభువులును విఠాపుర సంస్థాన
(పభువులును సకవంశములోనివా లే. రాజూమును కౌలునకు. బుచ్చు
కొన్నతరువాత పెద్దారాయనింగారు కొ త్తగా నొకపేటను కోటను గట్టి
దానికి తన యుపక రవేరిట బెబ్బులియని నామకరణము వేసెను పెర్‌
మహమ్మదు లోసి “పెర్‌” అను పదనునకు 'బెబ్బులవీయని యర్థము,
"బెబ్బులి యనువదే కొంతకాలమునకు బొప్పిలిగా మూాజీనదంట [! అప్పటి
నుండియు తత్రియులయిన విజయనగరము. వారికిని నెలమవారయిన
బొబ్బిలివారిక్‌ని వైర మారంభమయ్యెనని చెప్పుదురు,
మన (ప్రసుతచ రతారంభ కాల మున ౧౭౫౬. వ సంవత్సరమునం
దుత్తరసర్కారులు (తెంచివారి కియ్యంబడంగానే ఫెంచిసెనాధ్యతుండగు
బుస్పీదొరగారు రాజమహేంద్ర నీ కాకుళ సర్కారులను విజయనగర
సంస్థానా ధిపతులగు విజయరామరాజుగారికి కాలునకిచ్చుట కంగకరించెను;
అట్లు జరిగెడుపతయమున, దనస్థికికి భంగవసు కలుగునని దూరాలోచన
చేతం 'చెలిసిళొన్న వాండయి యప్పటి బొబ్బిలి పభువుగారగు రంగారావు
గారు "రాజ్యము (గెంచివారియధీనము. కాకుండంజేయుటకయి. యితర
సంస్థానాధిపతులత్రో జేరి కృవి,-చెసెను, ఈ కృషి! ఖ్‌ కారుళపు నవాబగు
జాఫరల్ల ఖా౯యొక_ఒ (ప్రోత్సాహముసహితము విశేమీముగా నుండెను,
తిరుగంబడిన' జమిాదారుల నదిమి కప్పములు గసొనుటక్‌ యి బుస్సీగారు
౧౭౫౬ వ సంవత్సరము నవంబరు నెల ౧౬ తేదిని ౫౦౦ యీారపియను
లతోను ఈం౦0 సిపాయలతోను ాదరాబాదునుండి బైలుదేటి
ర్‌ ( ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
డిశంబరు ౧౯ వ లేదికి రాజమహేంద్రవరము వచ్చి వేరెను, విజయ
రామరాజుగారు పదివేల స్వసేనతోన్సు ఇతరరాజులతోను వచ్చి యచట
బుస్సీని 'చేశెను. తముదేశములోనుండి. విజయనగర రాజ్యములో నకిం
బాజఆడు కొండకాలువలను మళ్ళించి బొబ్బిలి రంగారావుగారి కాపులు
తమ భూములకు౮ బెట్టుకాన్నం దునను, బేశస్వభావము నుబట్టి బొబ్బిలి
వారిని సాధించుట సుసాధ్యము కాక్‌ వోయినందునను విజయరామరాఖి
గారు. మనసు నలో బొప్పీలిరంగా రావుగారి పె "బ్వేవ ము వహించి
గమాయనను శివ్మీంచుముకయి. బున్సీని తన యావచ్చక్షిని నిసియోగంచి
బహావిథముల (పోత్చాహపటిచి పురికొల్పెను, అందుమో+ద బుస్పీగారు
బొబ్బిలి రాజ్యమును విడువవలసినదనియ్యు డానికి బదొటుగా. నధ్ధిక నెశా
ల్యమును మూల్యమునుగల నా] మియ్యా(బకునస్రయు ర౦గారావుగారిక్‌
(వాసిరి, రంగారావుగారు పితృవితామహాగత మయిన బొబ్బిలి రాజ్య!
మును విడుచుట క ంగీకరింపక పోవుటయీకాక తక్కిన సంస్థా నాధిపతుల
తోడిపాటుగా రాజమ'హేంద్రవరమునకు వచ్చి కూతసివి సందర్భింపక
పోయెను, రాజమ హేం్యద్రవ రమున బున్నీ నిద ర్సిం చుటకయి 'విజయరావు.
రాజుగారు మొదలగు సమ స్త రాజులును వచ్చినప్పుడు రంగరావుగారు
రాకుండుట లోనుగాంగల కథను గప్‌ యిట్లు చెప్పినాండు,
డా, రాజమ హేం(ద్రపట్టణవి రాజదదూరతలంబున నము
"తేజితమెన గోతమనదీతటనీమను నోటిలింగవి
(భాజితమెన మయొక్క-నవ పాదపమంజులనిష్కు.- టస్టలిళ
రాజితలిలంేరి కిబిరంబు వడి న్విడియించె వేడుకన్‌.
ఉ. కా రుణికత్వ 'మేర్చడ సికాకుల పున్సరకారులో జమిా
జారుల రామరాజవసుధావల యేశ్వరముఖ్యుల న్ముదం
దిట్టకవి నారాయణ కవి 1057
వారల! ఏ ల్వ “బంపుమని మో దరుజంగున కానలీయు6 ద
చ్చారు వచః[క్రమంబునను స త్వరు డ్రై చిఫివీంచె వారలకా,
పాయకరాయ'!డుం గిమిడిపట్టణ పుంబ పఖిఎశ్వరుండు సా
రాయణ 'డే వుండున్‌ నరసరాజు మటిం గోలునొండ మన్నెఫ్లున్‌
రాయండు నాదిగాంగలధరావరు లందతు వచ్చి ర త్తజిన్‌,
గ ఉద్దతులముల్కు- సందర్శనోత్చుక త్వ
మాత్మం జట్టాడ నాడాడ నలరుమన్న్ని
దొరలువచి సర్‌ మానుషద్రోష్మపస 0౫
కలితుండగురంగరాయండొక్కరుండుదక్కం.
న, నిజభుజూదండ నిర్గి(వకొదండంబు గాండీవ కార్ముక[కమము. జూప
జరమ భాగ స్పుటచ్చటులకూణీగముల్‌ కవదొనసొంపు సంఘుటిలంజేయ
నాసీరముఖర నానాశంఖకే ధ్వనుల్‌ "బేవద తరవోద్వ్భృ త్తి: మలు
సూలెలం బర తెంచుజులు మతీ జేజీలు ధవళాశ (ములమస్తు (ద్ర స్రరింప6
గలియుగార్లుమండె "ర యా కఘ్రునుండటం చు€
దను జగజ్జన "మన్న నుద్ధత్రులముల్కు_
పఏక్షుణావేత నే తెంచె వీృయరావు
రాజరాజన్యలోక మార్తాండమూ రి,
చ. నలువదివేలకాల్పలము నాలుగు వేలతురంగమంబులు౯
నలువదియేంబదేనుుగు లనంతము లై నశతఘ్ని కాచయం
బులు నొక వేయిలొ టె య లపూర్వవిభాపి భవంబు "దెల్వుచు న్‌
సొలువ పరాసుజబేనిం గను(గో( జనుబెంచెను రా జతిత్వరన్‌ క
ఇట్లీ కావ్యమునందు విజయరామరాజుగారు నలువదివేల కాల్పల
ముతో వచ్చినట్లు చెప్పంబడినను, అయనవెంట నిజముగా వచ్చినసేన
158 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
పదివేలని చరిత్రకారుండై న యార్మునొరగారు (వాసియున్నారు.
ఇట్లుండంగా రంగారానవుగారి. యనుమకిమోందనే. బుస్పిదొరగారు
కొందజు సీపాయిలను బొప్సిలి రాద్యముమిః౭దుగా మ ఆఅయొకవోటికిం
బోవుటకుల బంపీరి. విజయరామనరాజుగారి తె్యతమువలననో రంగారావు
గారి బుదిపూర్వకమయిన యేర్పాటువలననో పంపయిడీన సిపాయీలు
(త్రోవల్లూ బొబ్బిలి భటులచే. నెదిరింపండి ముష్పదిపాణములను గోలు
వోయి మరలి రావలసీనవారై రి. ఈయనవమానము విజయరామరాజు
గారి 'పోత్సాహమునకు తో డు పడటగ్గా బుస్ప్సీగారు రంగారఠావుగారిని
నిన్నీం చి వారిప రుటుంబనహితముగా బొబ్విలినుండి "నెడల దోలుటకు
నిశ్చయించుకొనెను. ఇన్నూంటయేంబండ్రు గుజ్రపు 'రాతులును నాలుగు
ఫిరంగులును గల 2౫40 యూర వీయనులతో న్కు . విజయరామరాజుగారి
భటులును సిపాయీలున్ను గలిసిన ౧౧౦౦ స్వదేశీయప దాతిబలము
తోను బున్సీగారు బొబ్బిలిఫోటమి(దికి దండువెకలిరి. బొబ్బివికోట
యిన్నూ్నూ రుగజముల వై శాల్యముగలిగి నలుచదరముగా నుండెను.
నాలుగు మూలలను నాలుగు గుర్యడని బురుజులుండెను. వెలుపలిగోడల
ఎతు ఇరువది రెండడుగు లయినను, ల్యోపలిబురుజులయతు పండెండడుగు లే
యుండెను, పయిని గొడల 'వెకల్పును పం(డెండడుగులుండెను. ఇట్టి
మట్టివ టయొదకుంబోయి బుస్పీగారు తన సేనలను నాలుగుఖాగనులు
చేసి యొక్కొకం భాగమున. కొక్కొక్కం ఫీరంగినచ్చి నాలుగుభాగము
లను నాలుగ బురుజులను సాధింప నియమించెను, ౧౭౫౭౬ వ సంవత్స
రము జనేవరు నెల _౨౮ వ లేదీని (పాతఃకాలముననే యుద్ధ మారంభ
మయినది, నతు వులు కోట బురుజులమిద ఫీరంగులు కాల్పనా రంభింప€
గానే కొట లోపలివా రగ్నిభయముచేత బురుజులమోంది కష్పుతీసి
వేసిరి, ఉదయమున జూము వాక్కునకు బురుజుల నోడలలో విశేవ
భాగము కంతలుపడినవి, అప్పుడు శతువ్రలయొక్క_ సాలుగు భాగములు
నొక్క_సారిగా సిచ్చెనలు 7 కొని లగ్గలు పట్లుటకయి శోటగోడను
సమిపించి గంటవజకును [1బయత్నించిరికాని కోటను రథ్నీంచుచున్న
భటులయొక్క_ శౌర్యమువలన నెక్క_రయిశను కోటగోడమింది శెక్క-
లేకపోయిరి. కోటలోపలీవారు (స్ర్రీలనో (గూడ 'వేయింటికి లోపుగానే
యుండిర(ట, కోటనోడల జెగగచాత [గ్రయత్నించినవా రనేకులు
గాయములతో క్రిందండిరి. ఈయంశమును కవి యిట్లు వర్షించు
చున్నాండు---
ఉ. తగ్గపరాసుమండల ముద్యగతమె బిరుదు ల్వచించుచున్‌
లగల కెక్కి. రా బురుజులం దగుమన్ని కుమూగసె న్నముల్‌
వెగలమెన కోపమున వెన్కొనుచు న్నురుమూడకువి(కచే
నగ్గలికం దుపాకులం గిలార్చుచు నేయుచు రోయు-చు న్వడిన్‌ త
సీ, పొంగులురా([గాలి పొరలునూవియ మురిచిగరగలవం చియ క్ష అగ యబల్లి
జిగురుటంబలివే,డి దిగుపాఅజాఆఅంగా గుండలకొలందిగాం (గుమ్మరించి
వసియార్చుదారుయంత్రసముశ్త రంబులు మేనులుచ్చిచనంగమిోటి వైచి
యొండొంటిందోడుగాగుండియతాదల లుటి చేసితుంప (గాగుంజ్లుదొలవి
విదషల ెరలి+ కాంబాగలురియని మప
బరుస్తుల "దెఠ ఎశొంబూగ సెరి నినుప
గొట్ట్రముల లే! మొగి కెగములగగుచ్చి
రా ఆ + టో ఇ ౨ ౧నశముంం
చిచ్చుబున్లనగల్చి ని,స్త్ర్రెంశతతులం
లగ్గలెక్కి. కోటపట్టుటకు శక్యముకాక పో గాన తట న్నాపయత్న్య
మునుమాని శశ్రువులు వెనుకకు మరలి మరల కోటమిోా౭ద ఫిరంగులను
గాల్వవార౦ంభీం చిర, అటు ప యోగంపం బడిన' ఫీ రంగిగుండ్ల నొక వేట
గవి యీవీధముగా వర్ష్మి౦ చెను.
సీ, త్యీకోటయగల్చీచా రుణోపగలుగ్రమ్ము వంతడారుడాసి (వాలుననియ
ని నుపతల్పు లబ ఫఘణిలునందా (క విటిందికి రవళిమెవచి ఏటి 'ఇవియునవియః
160 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
ద్వారబంధపు(గమ్మిదూజి యవ్వలికంట డుస్సిపాఆ,గ నోడి
డ్‌ లునవ్‌యు
నుటితప్పిపఆ తెంచికోట ముంగలిహా స్తినఖపుదుమ్ములే. చిన క్టు నవియు
నగు చునొంజెడ నెడయూీాక యంటికూగ్‌
నినదభయడార్భటులశ తఘ్న(ప్రయు క్ష
తాళఫలసన్ని భాయస గోళతతులు.
ఈఫినంగ్వి వేట్లచేత ఫోటనోడ మజింత పడిపోయి శ్మతువుల
కెక్కువ రరూానుకూల్యమును కలిగించినది, అయినను కోటగోడలు
పగులుటచేత కోట కావలివారి థె ర్యకంచుకము పగులక వారినిమజింత
'తెంపరులనుగాం జేసినది, శోటకానలిభటులు తమ్మ పాణముల కాశపడక
తమగువాలను కా పాడుళొాను 'బెబ్బులులవ లె( బోరాడిర, ఫీరంగిగుంద్లు
చి త్తజలులుగా౯ గురియుచున్నను వెనుకీయక వీరభటులు శత్రువులు
రణే గోడల కెగం (బాంకంగానే యూాశలవ్రేోల (గు మ్మ [కిందంబడం
(దోయవలెనన్న నిశ్చయముత్రో నిశ్చలులై కాలుగదల్పగ బురుజుల
మోంద నిలువలుడిరి,. ఆగ్నేయా (స్ర్రుముల నపహాసించెడు శత ఘ్బకా
'పయోగములముందజణ కేవల భుజఏర్య మేమి. పనికివచ్చును ? కింద
నున్న సైనికులు గుజిదూచి తుపాకులు కాల్చి బురుజులమింద నున్న
వారి ననేకులను రూపు మావిరి, స్వదేశ "సెని కులయ౦ దీవజణ ెన్న( డు
నేయుద్ధ ములోను గనియుండనీి యిటువంటి యసమాన భెర విసొవాస
ముల కద్భుతపడి శత్రువులు సహితము పలువమూాబు వారి కభయపదా
నము చేసిరిగాని యావీర భటులు శత్రువుల వాక్యముల ను తిరస్కార
పూర్వకముగా నిరాకరించి తమదేసాములలో. (బాణము లుండంగాం
దమహానవు నీడువవముని యక్క_డనే సుస్థిరుల్రై పర్వలేమువ లె నీలు నం
బడ్‌రి. అప్పటికి మధ్యాహ్నము. '్పెడుగంట లయినను శతువ్రలలో
[21] దిట్టకవి నారాయణకవి గ్ర!
నొక్కరును కోటనగోడ నెక్కలేకపోయిరి,. అందుచేత శత్రువులు కొంత
"సీపు యుద్దము సిలుపవలసినవా ర రి, అ ప్యుడు రంగారావుగారు శత్రు
వులష్లోల బోరాడి గలువగలనన్నయాశ వదలుకొని తనవారిని బిలిచి
యూలో చించి యంతఃప్పర'స్ర్రీలు శత్రువులవేతులోయడి మానమునోలు ఫో
కండ కాపాడవలెనది నిశ్చయించి నిచ్చుసహితముగా నారినందజీని
సంవారించుటకయి కొం దీని నియమించెను, వార యే వేళ్రలలతో
బాకులతోను బల్లైములతోను గదలిపోయి యంతఃపురము. వాకిట గడ్డి
నించి గృహముల కగ్నితగిలించి యాసంఘాత మరణమునుండి తప్పించు
కొని (పాణముల. దక్కి 0చుకొనం బాబు తెంచిన శిశువులను సహితము
ప్యుతులనక దయాప్యాత్రులనక [క్రూరునై. పొడిచి ఇందిర, ఈదారుణ
కృత్వమును గవి యి ట్లు చెప్పియున్నాయ......
క్క చెలికాని వంశసంభవు నలఘుతర స్టెర్యు ననివె నవరోధవధూ
కులకంఠనాళకృంతన కలనాడాకుణవిధానక శనత నెబ పళ,
లే అతడు న భిమానరతీ ణార్హ్య్మపచార
నంతిఫ్తరి శేగ మొరసె దిగంతరములు
ధరణి వడవడవడంగె భూతలముబెగడె,
తే, రాయమణిరాణి తనకుమారాగ్రయాయి
నపుడ కొండొకచాదికి్‌ న ప్పగ్గం చెం
గోటవెడలించి (బ్రతికించు కామ్ముటంచు
నట్టు కావించనాదాయియడలువొడమ,
క ఘనసిశిత ఖస్తధారన్‌ |! మొనకొని చెలికాని వంశ మూర్చ న్యుడు పెం
పున వడివడి నంతఃప్పుర వసి ళతాజన తాతిచిత్ర వధ విధి నడిపె౯ొ
162 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
"తే, తక్కుగల యటభ్రియభిమానధనులు వెలమ
లొక్కనూజింబ్ల వా రనలో[గశన్ర
నిహాతులై రంగనాశీశుస్రహితు లగుచు(
దద్విదారణ మెంతని తలంప వచ్చు.
దురభిమానజవితమెన వధూశిశుసంహార్మ కూర కార్యము ముగయ.
గానే (పాణములకు "లెగించి వారందజును మరల యుద్దో త్సాహముతో
వచ్చి తమ స్థాన ముల నిలిచి నాలుగు భాగములలో నెకభాగమునకు
నాయకుండై న లాదొరగారు దూరమునుండి యగ్నదాహమునుజూచి
లోపలి కావలిసేనలు 'పలుచనగుట కనిపెట్టి యాలోపల లగ్గలు పట్టుట
కయి మరలవచ్చెను. నిచ్చెనలతో పయికెక్క( (బయక్నించినవా రనే
కులు నివహాతులయి [కిందంగూలుచు వచ్చినను నోందజు ళూరు లొక్య-
బురుజుపై నెక్క. నిలువగలిగర్హి వారి వెంబడినె మజి కొందటును కేట
గోడల శెగగ్యఛాకి బురుజు చేరిరి, రంగారావ్రగారు శత్రువులను కోణం
(కోలి యూబురుజు రక్మింపవలెనన్న యాశతో హతశేషులైన భటు
లత్రో వచ్చుచు నొకగుండుదెబ్బత్రో నేలంగూలి వీరశయనము నొంటబెను,
ఆయనపాటువలనం గలిగిన సక్రోధశోకోందేకముతో లోపలనున్న
వీరభటబంధువర్షమంతయు పగదీర్భ్చుకోవలెనన్న _దృథనిశ్చయముతొ
తక్క్‌న బురుజులను విడిచి యక్క_డకు వచ్చిచెరెను, అంతట తక్కిన
శతుసేనాభాగములు మూడును వరుసగ నాయాబురుజులనుజేరి యర
వీతము లయియున్న యామూడు బురుజుల ననాయాసముగా సాధించి
లోపల, (బవేశించె ము, జట్టు "లెక్కకు మిక్కిలిగా శ్యత్రుసేనలు నానా
ముఖముల వచ్చి చుట్టు ముట్టినను లోపలనుండి కోటను స్రంరథ్నీంచు
చున్న వీరభటులలో నొక్కండై నను చాతీసోవుటకుంగాసి శత్రువుల ర్స
లోంబడి శరణు చెచ్చుటకు. గాని పయత్నింపలదు. మతిభటుండును
నీరసము. మూ గ్రీ భవిం చినట్లాయుధపాణిమై క్మృత్రున కభిముఖముగా
దిట్టకవి నారాయణకవి 164
నడిచి శత్రువును పొడిచి తాను పడిపోవుచు వచ్చెను గాయపడి భూమి
నాద నొరిగినతరువాత సహితము (ప్రాణములు బాందిలోనుండి
నెశలు వణకను దనచేకిలోని ఖన్లముతో దాపునకు నచ్చిన శత్రువును
నజకవలెనన్న (ప్రయత్నమును మానలేదు. ఇది కావ్యమునందు. గవి
వెసిన వర్ణ నముగాక్‌ యింగ్శ షు చర్మితకారు.డు (వాసిన సత్యాంశమగుట
చేత బొబ్బిలికోటలోని రణళూరులు చూవిన విచ్చితపారుష మత్యంతి
స్లాఘా వాత మయిన దనుటకు సందేహములేదు. టి ఏరవధ కొంత
సేపటి కెల్లను సంపూర్ణ వుయిపోయెను... కోటలో జరిగిన [పాణనాశన
ము;క్షుం గ రీనహృద యులయిన శ (త్రువులు సహితము జాస్‌ పడుచు సాదా
రించుచున్న లయాస్రమయమువందు గు-పులోనుండి వృద్ధం డొకం డొక
జశాలునిల జంకోం బెట్టుళొ ప తిన్నగా లాదొెర యున్న -నోటికి వచ్చి
అ క్షనిభువ్చు రంగారావు కుమారుండు. తండి యభీష్టమునకు నిరుద్ద
ముగా నేనీచాలకుని (వాణములకు గాపాడితిసో అనీ పలుకుచు ఆ సేనా
నాయకునకు చాలు నొప్పగించెన. లాదొర యప్వుజే యాకాలకుని
“జు పీ సదొర మొద్ద కుం బంపలాా అత డాశ్లిళువ్చును వృద్ధుని తనసేనాసి
వేశమునం దుంచి యూదరించి యూశిశువుయొక్క_. సంరత్షణ భారమును
తాను వహించి శతుభయమువబన శిశువును గాపాడుటకయి తగీన
కావలివారిని సియమించి యష్రూడే మయూశిశువును బొప్బీఐరాజ్వమున
క భిపీ, కుసి( జేయుచు 'లేఖ్యములు (వాయి వెను,
నాంటి ర్యాత్రియు మరుసటిదినములు "రెండును గాయములు తగి
లిన భటులయొక కాం చికిత్సలు మొదలయిన 'పనులత్రోం గడచెను,
వమనూాసవనా. డర్ధ ర్మాత్రమునంద్దు విజయరావరాజుగారుుడిన పటముదిర
ములో గొప్ప సంతోభ మొకటి పుక్సైరు, రంగారావుగారు నిహతం
లయిన. దినమునం డదాయన నమ్మిన వీరభటులు నలుగురు కోటలో
"శేమూలనో దాంగియుండి చీకటి పడినతరువాత కోటదాటిపోయి
[04 ఆ౦ధ్రకవుల చరిత్రము
విజయరామరాజుగారి శిబిరముల వెనుకనున్న యడవిం జొచ్చి చేరువ
పొదలలో దాంగియుండిరి, సమయము నిరీవ్మీంచుచు నా రక్క_డ ెండు
దినము లుండి మూడవనాంటి రాత్రి స్కంధావారము సద్దడంగిన తరు
వాత నిశీధసమయమునందు వారిలో నిన్దజు పొదలలోనుండి 'వెడలివచ్చి
శావలివాండను : మోసపుచ్చి గూఢథముగా విజయరావురాజుగారు
నిద్రించుచుం డిన పటకుటీరములో "వెనుక వై పునుండి (ప్రవేశించి యిద్దజు
నొక్క-సారిగా తమబాకులతో పొడిచి విజయరామరాజుగారి వత్‌స్థృల
మును గంతలు చేసిరి. మొదటి పోటుతో మేలుకొని విజయరామరాజు
గారు మూల్గంగాన్నే వలుపలినుండి కశావపీభటుండు వచ్చి " తుపాకిన్లో
కాల్చెనుగాని గాజితప్పిపోయెను. ఇంతలో నితరభటులును వచ్చి వెంటనే
యావహాంతకులను జంపి ముక్కముక్కలుగా నటికి వేసిరిగాని యీలోప
లనే వారు విజయరామరాజుగారిని ముష్పదిరెంుచోట్లం భొడిచిరి, ఇట్లు
వీజయశరావురాజుగారిని జంవినతండు 'తాండ్రవాపయ్య యసి కవి యిట్లు
గీ. కదిసి పెయుడి యొకశేల నదిమిపట్ట
నంబు6 గావించె నతనియానాభికుహూర
విదళి తాంత్రవ జంబుటు. "వెలికి ుుట్రుక్‌,
క్‌ ః్న్‌ ణ్‌ శ
మ, అపు డాతాండ్రకులాభిమాననిధి యాహాః రాజదేవేందో సీ
విపులవాభవశ క్రి నీనిఖలపృధ్వీ భారధౌరేయఆా
నిపు.*త్వంబును భాగ్యముక౯ొ వృధ చనకా నీచేయుదున్నెప్ట సి
టుపభోగింపంగనయ్యె నిట్టి వెతయం చుద్చ్భు తి వ రిల్లంగన్‌,
గీ, తాండడపాపయ్య సలుపు ళా _ర్వంబువలన
మ్మత్రవర్యుం కుపులివాతికండ యయ్యె
దిట్టకవినారాయణ కవి [5
ననెడు రొదఫుక్షై నంత నయ నన సివాళ్లు
బలము లా ర్రరవంబునంగలయ. బర్వి,
సీ, తనచావు సర్వసిద్ధంబుగా మదింగోరి
దనిఖ్యలికవికోధిద ర్పంబువూఃపుట
పరమార్థమసి షీ అవటు దమువాసి6
దనపడినట్ట బన్నముల కీక్కాార స్టంబు
పులమహాపమని యాత్మందలంయవానిం
.. దనకులస్వాములందలు మెచ్చుొన నోర్చి
డాం[డకులసి బాదిపరి ఉఊజారుణముగ
ఫకోరయు స్థంబుసలివి యన్వీరవర్యుం
జదిమివె చిక కకనని,న్తీతతతుల
నతసీసహా చరయుగళ సంగత ము గాయ,
ఇబ్బ) మొదటవచ్చిన యిద్దజు దమ పూనస్మి-ని సాఫ్‌ం కటేగ్‌
పోయిన 'పత్సీమున్మ పొదలలో డా[యుండిన తక్కిన యిద్దతునువచ్చి
విజయరావమరాజుగారి _పాణములునొని తమ సా గమిబు* ము శీ ర్చుకాను
టకు శపధము చేనికొనిరంట 1! విజయరామరాజుగారు. భ్యాగ్రు నిలవ దం డ్‌
గొనక నడువ బేనంత స్టా లకాయులసి చరిత కారుండు (వాయుచున్నాండు.
యుద్ధము లోల మాణము దక్కించుకొన్న రంగారావుగారి తమ్ముండు
"వెం గా వుగారు. భ్‌ (దా చలమునకు "పాణి పోయి, ఆసందరాజుగారు బందను
"వెళ్ళి యున్నష్పుడు ౧౭౫౬, వ సంవత్సరమున మర లివచ్చి తవకుటుం
బము నెడల వఫా్యాసముగల 2ొం సేనను గూర్చువోని. రాజూ ముకొటను
స్వాఫనము: వ్‌సివా ఇను, "నె ౦గ్మఛావుగా రు మూూష్తసరవ త్ర ఎరములు (భు
త్యముచేసి మృనినొందయ ఇంత్రంముంవొక వృద్ధునిచే (పాణరతణము
106 ఆం[ధకవుల చరిత్రము
వేయయుడినట్టు చెప్పంుడిన గోపాలవేంకటరావుగారను. చిన్న రంగారావు
ట్లు చెప్ప న మ వ్‌
గారు రాజ్యమునకువచ్చి నాలుసంవత్సర ములు పాలనము శేసిన తరువాత
౧౭౬౬. వ సంవత్పరమున సీతారామరాజుగానాయనమ వెజసాలలోం
బెట్టించిరి. ఆయన ౧౭౯౦ వ సం[రమునందందుండి తప్పించుకొని నిజాము
రాజ్యమున కు పాజతిపోరగా ౧బారీవ సు వత్చ నోమునం దింగ 'షునా
రాయనను బీలిపీంచి ఫూర్వుల బొబ్బిలిరాద్యమంతయు మరల నిచ్చిన,
ఈ నారాయణక వయొక్క కవిత్యమునందు లక్షణపోషములు
కొస్ని యందంనుల గానటుడుచున్నను కననము రసవంతమయిశది,
ఈ |ఫబంధమునందు. వీఠరస మించుమించుగా భారతమున దిక్కన
సోమయాజివే వరింప(ంబడినటు వరింపయిడీనది,
జీ. అతలూ వాసపతలు
ఈ క్రవి చెన్న్సుబసవపురాణమను నయిదాళ్వాసముల పద్యకావ ్స్‌
మును రచియించి మా పూర్వులలో సొకరయిన కందుకూరి యమృత
లింగ ముగారి క్‌ ౧5తము వే ణమ, వమా ఘఫూరు ష్‌ మహమ్మాదియ (ప్రభు
త్వముణో “దళపాండ్యా” లయి ఘనతను బొంది పక్క కావ్యములను
కృతులనంది కవుల నొదరించియు న్నారు, పూర సము కృతిపతులయిన
వారిని గూర్మన కొన్ని పద్వనుల నప్పు 'సకమునుండి యిందుదాహారించు
స తట! యబ టు న. న అసల వ. న్‌ ల స్య న! సరా) అబ్‌
స్ఫీతము లె న కొత్తపలి యేలెటివా డనుళగ్రహారముల్‌'
ఖ్యాతిగంజేసి బంధులకు (గ్రాససమృద్వ లొసంగి శాంభన
వాతము గోర్కు_ లిచ్చి విభావంబున మల్ల సమంధ్రి వరి లెన్‌,
కందుకూరి వలి కారుశమంటతి కువలయాశ్యచరిత్రము కళతినందిన
అఆ త్తలూరి పాపక వి వ్‌!
సీ, మహితపంచావీరీమా హోత్మ్య మును గృతి
యంది లే లొ క్యవిఖ్యాలం గౌ౦ం-చ్‌
నతిభ కి (శ్రీకె లమందు మౌనులు మెచ్చ
"సం వత్చరము. నివాసంబు వెసె
సిస్టాగరిన్టుడై నేయనాండనక య
సంఖ ్‌ మాహేశ్వరార్చన మొనర్చె
హిశతుల రజవ్నీంచి యహీితుల నివ్సీంచి భుశై
పతుల వశు నలం బేసి చతురు (డయ్యు
నితని వైన యొనమంత్రులి శీ తితల మున
గలనెయసి సర్వజనములు. బలుక నెగణె
గంధుకళూర్‌ మల్తి కార్డుననందనుండు
సంగరగుపు౦ండు: ఏచేశలింగ విభుండు,
వీవేశలింగమంతి పం వాత రీమహోత్మ్యము క్రతినంచెను. అటు
తరువాత
సీ నారద్యపభ మించి నారద్యపభ నెంచి యమరినకీ రిదానములవా(కు
చితభానునిమోజే చిత్రభాను విగేరి పదంయను చిపతాపముల' వాడు
భీము వేరి 1నిగట్బ ఖమువేరి నగలి ఎ వఆలీనభూతిసత్విములవాండు
ధర శ్రగర్భ ము (దో చిధర్ము గర్యములబా చి తగుకి వభ క్రీ స వ్యములవా. డు
జగతి, జెలువొంది నుదయా సకె లసేతు
ఫీతనగమధ్యరాట్ప భాసీనవిబుధ
వఏినుతనుగుణుండు మల్లీ కారునసుతుండు
మహి తధ్య్మకిశాలవిబసవరాణ్మంలి మూళి,
క. ఫఘనముగ నై తముపూడియు
మినుమించిలిపాడు సిరులు మించంగ నొసం
108 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
వనివ్రో నెనయెనమం(త్రి వసుధగలండే,
క తన మేనయల్లు చావృతి నినయుం డగుబుద్దినాజు సీరం చేశ౯ా
గానె సత్యవతీ పరిణయ |! మనుకృతి [శీబసవమంతి యకతిసంవీపిన్‌,
కందుకూరి బసనరాజుగారు సత్యవతీపరిణయముమి గృతినందిరి,
అటుపిమ్ముటల గొందుకూరి యమృ3లెంగముగారీ చెన్న బసనపురాణమును
గృతినందిరి. కృతిపతియొక్ష్మ్య "పెదతః (డియెన సాళువపతి
సీ. సుసణు లగుమలి కారునసుతులలోన
నాలుగవశం దనుండగసాళువపతి
సంత తాత్మీయహ ఫ్రదయపద్శాంతరాళ
సంచర త్య్సాళువపతి (పశ సిగాంచె.
జా, శనీ నాయకువేత ద ంతిహాయశా టీముఖ వస్తు వజం
"బెల్ల 0 గ కసి శాశ్‌ కా పముఖగొరీశావ కు ల్గా ం వ్‌ని
తో్యోల్లాసంబున శంక రార్చనలు దివ్యు "ల చ్చ గావించి 'సం
ఫ్లుల్లాంభోరుహూలో-చనామ దనుండై. పూష్మప భ్‌ న్వర్డి అనక,
అసు ఢి వా యకుసిచే త బహుమానము లందిన వు దె స్ప జడి
యుండుట చేతను, ఢీ రాజ్యము నళింది నూటుస్రంవ తరముల క్‌ంళె
నధిక కాలమగుటవేతను, కృతిపతియి కక్‌ రయు నుండిన కాలము
నూజు ఫంవత్సరముల కు బూర్వ్యమ9 చెప్పవచ్చును, ఈ [గ్రంథమునకు6
గభానాయకుండయిన చెన్నబసవన్న్న పీరకె వమతమును స్థాపించి కళ్యాణ
నగరమునంద్వు బ్‌జ్జల రాజునకు వు ౦(త్‌యైయు ౦డీ యాూతసివధించిన బస
వేశ్యరున క మేనల్తు.కు ం బస వేశ్వరు (డు తన యధికారబలముచేత వైవ
మతమును వ్యాపిం పం జేసినను వెన్న బస నన్నయే యఫికవు తాభి నిషళము
కీలవాయయి మతేవ్యాపన మువకు ముఖ్య కారకుండయి యుండినవా(య.
బస వేశ్వరుండు [శై లమునకు సమిపముననున్న యొక [గగామములో
[22] అత్తలూరి పాపకవి 16$
(బావ్మాణదంపతులకు. బుషి యుపనయన సంస్కారము. వేసిఫొనక శివ
భ కృడయి లింగమును కట్టుకొనెడి యాచారమును మొదట 'నేర్చజిచెను,
ఈ చెన్న బసవపురాణములో నక్క_డక్క_డ లతుణఫిరుద్దము లయిన
(ప్రయోగములు కానండుచున్నన్సు,. కివి మిక్కిలి ప్రౌభుండయి హృద్య
ముగా పద్యారచనను జేసియున్నాండు.. కవితాత యక్కరాజఖ్యా. తండి
(నీగిరిముంతి, ఈతనిది కౌశికగో త్రము. చెన్నబసవపురాణలోని కొన్ని
పద్యము లిందుదాహరింపంబడుచున్న వి__
చం కనుగవః గెంపునింప నలుకకా బసవేశులీజూచి బిజ్జలుం
డనియం బ ధాన "నఖ రుండవై నువ్‌గాంచుట వన్నె "శెక యు.
ఖ్రనుచితవృ) త్తికిం దగిలి య్యగజ చీ/శటితప్పు సెపంగూ
డునె కులకీలమానములు డొంకీచనన్‌ ధరణీతలంబునళ. ఆ-౧
ఉ ఎక్కడనుండి వహ్బెనొ కొ యూ ముదిజంగము వాసనూయలోం
చక్క-నిపిండి న న్లదిమి సర్వముం "బ్బ్బాంగంబంచె నింక నే
నెక్క-రణి న్వసింతు మరు లే త్తి వ్యయం బొనరించు వీనితోన్‌, అ-_౨
మ, ఇతండా లీగెరిమల్లి కార్టుకుండు సామి లెస్సచాగాయె సీ
మతిలో నేమితలంచి దైవ మని సంభావించి కాన్సింపం జూ
చితి నే వెళ్తినిగాను వీలు పసి ద ర్శింపంగ నాత్రోడనా
చతుర త్యంబులు ఇచాట్రు: "బేవు సిక చాంచంబోక కా న్పి పవనే, ఆ=చే
చ, అతులనద్మీపవాహామున నాడది యీడది "రెండుకాప్తముల్‌
జతపడి కొంతదవ్వరిగి లంక తటాలున నడ్డమెన నా
జత విడి యొక్క_ "పేగు నటునాగక యొక్క_టి ని ల్చుం గావున న్‌
నెక కుడువంగ నేల నను వీడె నతండని నెమ్మునంబునన్‌, అఆంరీ
ఉ. నిద్దురలేచి యాఖును(కు నీలగళున్‌ స్నరియించు వేళ నా
'పెద్దయ సంచరించుసడినీనుల సో(కిన నావ్రదూడయో
[70 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
యెచ్షా యటంచు6 డాసియని యే డె ముమ్మజు(బల్క- నాతండీ
(వొద్దుటి కబ్బె నాకు గురుబోధితమంర్యత మటంచు నాత్మలోక౯ా, ఆ-౫
*1. రసూరి-రంగతకవి
ఈకని లతణచూడామణియను నామాంతరముగల రంగరాట్ళం
దస్సును రచియించుటయేకాక సాంబనిఘుంటున్సు కృష్ణార్ణ నసంవాదమ
నిడి యెదాళ్వాసముల కావ్యమునుగూడ రచియించెను, ఇతం డాన్వేల
నియోగి వాహ్మణుం,; ఈనసి తండి వే క్‌ టకృష తమా మాత్యు (డు; తల్గ్‌
కామాతుమృ. ఇతకండు ౧౭౯౦వ సంవత్చరపాంతములయందు తంజూ
వూరి సంస్థానమం దుండినవాయు, శం కరవిజయమును రచియించిన
యాంధ శాళిడాను తా నీకవికి శిష్యు. డయినట్టు తన [గంథమునందు
(వాసికొనియున్నాండు, కసూరిర ౦గగక్‌వి విరచితమెన రంగ చాట్బంద ములో
ననేకాపూర్వ్యగంఫములనుండి “చ్పెక్స్క పద్యములు లవ్యములు గాంజూపం
బడియున్నవి. అ మయాకవులకు కర్త ్రత్యమారోపింపంబడిన యా్యగంధ
ములు కొన్ని యెంతవజుకు. సత్యమైనవో యింకను వివారింపవలసి
యున్నది. ఇతండు మంచికవి, ఈతని కవిత్వనై పుణి 'దెలుపుటకయి కృష్ణా
రును సంవాదములో నొక్కొక్క. యాళ్వాసమునుండి యొక్కొక్కం
పద్యము సిందుదాహరించుచున్నాను,
ఉ. తమ్ముల్టవాలి పువ్పరసథారలు[న్లోలి సుగంధగంధవా
హూమ్ములం (గాలి 'తేనియలయందపువా(కలందేలి పు వ్వుజొం
పమ్ములసోలి కించుకసువుము గ ల వేలి పి మాలినేలి ఆం
రషుమ్ముని కమ్మి, తుమ్మెదలు చొప్పకుచున్న వి కాననంబున౯ా, ఆం౧
ఉ, హో విధి యెంతచేసె నహపహాో యిఫు జెతటిహాట వింటి నా
హో విషరీతవాగ్దశల నందితి హో యిశమిోదం నన్ను సం
'ఆలూరికుప్పనకవి [71
ఛావనచేసి (పోవంగలవా శెవరం చని యూగయుండు నెం
జే వెతం జెంది కన్నుంగవ నీ రొలుకం బలవించి వెండియు౯ొ, ఆ.౨
మ, అకివ ల్కొందజు నద్దంజేరి యిదియేమమ్మాా మహారాజుగా
సుతుం డం దుంకంణ సాశెసారెకు నిటుల్‌ శోకిందుట ల్మీకు సం
గతి కాదమ్మా సహించవమ్మ గయునిం గౌంచేయు లెల్ల న్నయోః
న్ని రఖ్నీంచిడి న మ్మ వ మ్‌ (౧ యని నానా ర్‌శులం వెల్గు ముక, ఆ
సా యుష్మతా ఎం[దచమూస మూహభు జగరో వగా ౧న 'కారంబునకా
్రహ్మో ద్యత్సమ య్యవ్రచంకకరస కీ ర్తావటాసంకాశమ
న్ఫ్‌ప్మూన్రంబుల నేసి నూని తుది నీఏకంబు వారించెద౯ా
భీహ్మాచార్య యొకింత నిల్వుమని గంభీర్య్టాహోస్తోగ్రండై. ఆ
చ, తరణి సుభాకరుల్‌, గతులు తప్పుల గులా చలము బ్వణంక ది
క్క_రులు చలింప సర్వసుర కాండము లంబరవ్‌ధి ఖీతిచే
నొరగంల బయోధ్గు లింకల మహళోద్ద త్‌ మంటలు (గక్కుుకొంచు యష్‌
వరముగం గీడిపై సి ఘుననై ప్ల వసాయక మేసచెంచెనక౯ా. ఆ.-౫
4న. ఆలూరి కుప్పనకవి
ఈకవి యానందగిరికృ్యత మైన శంకరవిజయము నాజాశ్వాసముల
పద్య కావ్యమునుగా రచియించెను. ఇతండు వె దికబాహ్మాణుండు; "వేంక
టగిరిపొత్రుంయ);. వేంకకిశ్వరార్యునకును నరసమాంబకును పుత్రుండు;
ఆపస్త ంబసూ తుయ్వు కా శ్వ్యపగోత్రు డు,
క ఘునుండగుతుళ జేందుండు దయ[ తనరలో సీ కారధకాళిదాసాభిధ మ
న్ననగా నొసంగెిన(ట నీ।! యనుపమసాహ్‌ త్వమున కహా యెన గ ల బే?
అని కవి తనకు తంజావ్రూారుముహారాజగు తుళజేందుం డాం కాళి
చాసను బిరుదిచ్చినట్లు చెప్పుకానియున్నాంయ, ఈతుళ జే్యదమహారాజు
[722 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
(ప్రతాపసింహమపహారాజు పుత్రుండు. (్రీస్తుకకము ౧౭౪౦ వ సంవత్సరము
మొదలుకొని ౧౭౬౫ వ సంవత్సరము వరకును తంగడి రాజ్యమునుచేసి
వమృుతినొంద (గా తుళచే [దు డీకడపటి సంవచ సరమున సింహాసన మెక్కి
౧౮౮ల౮ావ సంవత్సర మున దు మృతి నొంచె ను, ఈ మ'హశ రా ప్ర (వభువు
చెత నాంధ్రకాళిదాస బిరుదాభిదాన మందిన మనకవి నూరునూట
యిరువది సంవత్సరముల క్రిందట నుుడీనవా౮డు, ఇతండు చెన్న పట్టణ
ములో నుండిన నియోగుల (పొర్ధనమిోం వ దాసిసంకరవిజయనసును
దెనిగంచినట్లుకవి యిట్టువాయుచున్నాడు.
న్స (శ్రీవార్వతీశలమ్మశసేనా సము పార్టి శ మహనీయ భాగ్యయుతులు
ఘటనాఘటనసముక్థ టమనీపాతి చమ్మత్కి_యాథోరణీ మంజుమతులు
నతులిత సావు దానాద్యుపాయొకవి చత శామణశాశ్వత చరితులు
హితపురోహితనిజాశ్రీతపాంధ వావ నామాననిస్తులి తాన్న దానరతులు
కలితయజనాదిమహితషట్కర్మనిరతు
లగ ణతజగన్ను తాద్భుతసుగుణతతులు
చతుర చెన్న పు నీచర త్పచివతతులు,
క్‌ నను బేనృసింహ పాదా. రృనజనితలసత్క-విత్వచాతుక్యగుణా
, క్యుని నాంధకాళిడాసా ఖ్యునించిల్వగంబంచిపల్కి రున్నతక రుణకొ,
సీ లీలం బంచనదీస్టలిపు రాణము. 'జెలింగించితి వామాథకీ _ర్తిమెజియం
బరంగు రామాయణభాగవతంబులు యత గానముచేసి తదు తోముగం
గర మొప్ప పరమ భాగవతచరి తయకా కృతియొనరిం చితున్న తినలిర్న స్స్‌.
దెలివొందు నిందుమతీపరిణయ నామక్సతి రచియించికి వతులగరిమ
గురుతరోజ లసరణితో సురకభాసు
థారనాఖిధ కావ్యముదార ప్లణితి
ఆలూరికుప్పనకవి శ/8
గా రచించికి వెనలేని గ ద్యప ద్వ
తతుల లెక్కింపందరమె త్వత్కృతులుజగతి,
వా జే ఖ్‌. శ్‌
వః కావున జగద్గురుుడె నిశేవీంచి మనకు గురుడై న యాచార్వునివిజ
యంబు... ..*నొనరించి మాకందటికి నత్యానందం బొనంగూర్వు
మని యూశ్రీర్యచన రూపంబుగా నిన్తేశించి పలికి యనేక రీతుల సత్కం
నీ క్షార నఖ శకవిత్వకరణికభాతురి యిలః 'బరికింప మా యిండబిరుదు
సలలితయజనాదిషట్క_ర్మునిరతులు ఖ్యాకిరంజల్లు మో జాత్‌బరును
ర్య డాతృవ్ర్యోచితజ్ఞ తాదిగ గై క సరణి మోసాంగ త్వసహ జటరుద
మనుగతంబగుపొాలనానూనమాతుర స్‌ మమరుమోభ న్య గో తములటరుడ
మటిమోారలు, నాపట నతులకృపను
గురువిజయమిటు లెలియింపంగోరుకోనుటథ
గలిగి విలమూాంద యమూగంబుపిలు వర ముగ
సారెకునియోగ మెంతని సన్నుతించు 1
పయిపద్యములలో జెప్పయిడిదానినిబట్టి కవి యాశంకరనిజయ
మునుగాక యాంధకృతులను మజీేయు౯ 'బెక్కింటిని రచించినట్టు కను
పట్టుచున్నది. రంగరాట్బందస్సును రచించిన కస్తూరి రంగకవి తనకు
పిద్యాగురు వయిశట్లు చెప్పి కవి [గంధాదియండాతని నిట్లు స్తు ంఛి
సీ, భారతీ శేమిపవర్యునిజహ్యూ నిత్యముగ వసించునాస్థానవాటి
వాణీవధూటి కెవాానినున్నలుకులు థరియిం చినట్టి ముత్వములచాలు
శారద "కేసుధీస్వామిచేశోవీధి యమరినరత్నసింహాసనంబు
చలుకులవెలంది భాజునిగృ్భహంబు నెట్టుగా వసియించు ఫుటినీలు
1/4 ఆం(ధకవుల చరిత్రము
నలువచెలువకు నెవ్యం డెన్న/దగుస్తుతు(
డట్టికస్తూరిరంగా ర్యు నచలధ్రైర్యు
నార్యనుతచర్యు మద్దురువర్యు నెంచి
(పణుటిగావింతుయటలుమాజు ంబస్తుకింతు
మొ శ్తముమిోంద నీ యాం(ధకాళి ఛాసునికవనము సరసమైనదని
చెప్పవచ్చును. శంకర విజయములోని కొన్ని పద్యముల సిందుదాహరించు
ఇా, (ప్రాచుర్యం బగు తావశీనకధితక్రఖ్యాతసంకుద్ద వే
దావారంబులు మూనిత స్తతనులై యాయాకుచిహ్నంబుల౯ా
ధ్యాచా రంబున సంచదించిదరు చరా ఏహాథులై యిీాశ్వరా, ఆ.౧
చ, అనయము నె జథ ర్న ములయందు( జలించక మితశత్రు ధా
వనల స్వుపక్షు, మంచు బరబక్ష మటంచు6 దలంప శెంతయున్‌
ఘునసమబుస్థిమాఆం గలంకంగొన కెన్వరి నొవ్వసే య శే
పనుపడి స్వస్థ చితుం డగువాండుసుమో వారిభ క్రుడెంతయున్‌, అఆ-3
ము. నను నీ భ్‌ కుం డటంచు నెంచ కిల విన్నాణంబుగా నిట్షొన
ర్చినయజ్ఞానుల నేమిపల్క_ నిం నీచిత్తంబు నా భాగ్య మో
యనుకంపానిధి నిన్ను నమ్మితిని నెయ్యంబొప్ప సివేన్‌ సీ
యనలా ర్హిం వొలంగించి (పోవుము నృసింహో దినకల్ప (దుమా, ఆ-౬
4తి. పింగళి ఎల్లనార్యుంు
“ఈ కవి సన్వేశ్వరమాహోత్చ్యమను నామాంతరముగల తోభ్యు
చరితమును రచియించెను. తొ భ్యచర్మితము నాలుగాశ్వాసములుగల
ఆస న(గంథము, బది (శ్రీమదివ్వటూరి వర భ్‌ నారాధ్య సన్షురుపనా
దల్లాప్తవిథకపిత్వ్యక్రవీణి అని గద్యమునందు వాసికొనుటచేతను,
సీ భక్‌మె ఈణుక్టభమభథో శము నుతించి
మాయదేవాహ్యయుమహిమ పొగడి
చెలంగి యథావాక్యముల నన్నమయగారి
ఖ్‌ జియించి మొక్కె_డి సాలకురిక
సోమన్నగారి! (బసుతిచేసి వీయమంది
శివదేవముఖనవకవుల నెంచి
గణపతి డెవువి భునతసన్ను తిచేపి
"వేమన గీ రించి విమలమతిని
వ్యాసవాల్యీకీ కా లి డాసాదిఘునుల
పగడ ధూూటి. బోతన ఫమకవిని
బ్ర (గ్న్‌ (నీనా థముఖ కని వేణిం దజంచు,
అని శివభక్తులను ముఖ్యముగా నుకించి యుండుటచేతను,
ఈ కవీ శె వుండయిన నసమయోగి ట్రాహ్మణుండని యూహింషందగి
యున్నాంయుు, ఇతెండు కసవయగాక క్‌ వవాహ్నణు “జే. యెనపైతు
ముక్కు క్రై స్తవమత్మంథ మేల చేసెనో శొపియకున్నది,. ఇతయ శె"సవ
మళావలంబనముచేతలాల్మి ధనావేవమచేతలాని యూ (గ్రంథమును రచించి
యుండున్తు కసి ఖ్లూర ద్వాజ స. య్య పింగె ట్రై నాగయాన్తూత న్‌ు (తు మ.
ఇతండు.. కృష్ణామండలములోసి కొండవీటిసిమయందుండిన నియోగి
176 ఆంధ్రకవ్లల చరిత్రము
(చౌవా్హిణు(డు. ఈ కవి తుమ్మరాయపరెడ్డి (వేరణముచేత నీ గ్రంథ
మును రచియించెను, ఈ సంద ర్భ మున6 గవి కు ఆ్వాదిని (వాసీన పద్య
ముల గొన్నిటి నించుదడాహరించుచున్నా ను.
చ, తనర విద ర్భస్‌మ కవతంస మనందగుకొండవీటి శం
ద్రునిజెస రాజ్యలవీ, శ్రకీ నిరూఢనివాస మనంగ భ్కకృవా
డనుపుక "మొప్పు నుర్వరకు స+ రమణిస్థితి బావ్బి సజ్జనుల్‌
ధనశన కాంబరావులస దావి భవోన్న తిం జెంది వరి లన్‌,
న, ఆ పట్టణంబున కథధీశ్వరుండు,
దనశె "ర్యవహ్ని దుగ్తదుభయంకర శత్రు ధరణీ శ్యరాటవుల్‌ దరికానంగ
దనదా నధారానితంవినీరత్న ము లబ్ధినాయకులత్రగే ననంగి "పెనం
దనక రుశారసఘనతరావధ మఖలా ర్టిదార్మిద్యామయంబు లడంప
ఘనతం జెన్నాందు జగనొబ్బగండబిరుద
భూషణుండుతుమ్మవం శాస్థిపూర్ణ చం్చదుం
డ్‌ లఘుచరితు. డనంతాథధి పాత్మ జుందు
రమ్యురుచి హేళి రాయపనెడ్డి మాళి,
వ ఒక్క-నా. డమాత్య పురోహిత వీద్వత్క_వీంద్రతార్కిక మామాంసిక
వందిమాగధ సుహృద్బంధు "సేనాధ్‌శ్వరసహి తంబుగా. నాస్థాన మంట
పంబున గీతవాద్యనృత్య వినోద అీలాకాతూహలమానసుండై. యుచి
తాసనంబున సుఖానీ నుండై.
స, అనుంగుందమ్ముడు. పాపన్న వినయగరిమ
నాత్మధర్భ్మపన రన ననుకరింప(
బర(ంగ ధరమ ం(తిపాత్తురిపాపనా ర్యు
డెలమివిద్యా పసంగముల్సలుపుచుంన,
[24] పింగళి ఎల్లనార్యు (డు [1
మం ఇను (శ్రీవుద్దురుచిత్మ. భేతమణమహాసంధానుసంధానపా
వన శారుణ్యకటా క్ష బ్బవంగీర్వాణాంధ భాపాకని
వ్వనిరోప్ట కమ చిత లతణచమ త్య్కా-ర్యప్రబంధాశుక
ల్వనునిన్‌ బింగళి యెల నార్యమణిెం బిల్యంబంచి పలఠల్కె-౦ గృపన్‌,.
వ షణుతయకోవిశాలులవు ఛభాసురశబ్వవిగుంభ నాదిల
మణ ములి( జిలవై ఖ రుల స ర్వనృృ వా లస భాంతరంబు ల డ్‌
గటికికి నెక్కెనీకవితం గర్భరసాయన మౌాచు నిళ్పారీ
గఆకవి తానమందు నతిగౌరవ మందితి వెంచిదూడంగ౯ా,
ల్ల బం హః వ్ల
ఇా. రొండాెడ్డిఘునుండు శెర్యపటిమకా గొక్బై న్నరాటీల ను
దండుం డన్న యతండం మాకు సుకవీదగైేణిం బోచున్‌ సిరుల్‌.
సండ౯ొ దామర వేంకటాధిపుడ మన్నించంగంల యూవమకూూరిలో
నుండు న్నిన్నుు బహూన్‌ రింపంగ ల( 'జేయుద్యత్కష్భతి శెప్టతన్‌
వ, *4*,,+మున్ను మ జ్రనకా[గజుండును గొండా రెడ్డికి జనకుండును నగు
నోబళరెడి భూకాంతునకుం దదీ మాచార్యుండగు సంజీవనాధస్వామి
షరాపర విజావమా రోష జేశ (మ సంగవళంబున నీ త్యం "బె నస త్యౌధ్య
యనవిధాన్నప్రవ రకుం డై నతోభ్యుండను నొక్కమహోపురుషునిదిన్య
చరితంబు గలసేం[( మా హో కంబ చితంబుగా ముఖవచనం
బులం 'దేటపజిచి సంవేపషయాపంటై నవాక్య[గ్రంథంబాసంగె. దీనిం బరి
శీ్‌ల్పిచి సన్వోశ సరు శే కంకిచృుబుగార చెనముంగున మ ్రదువచ్న నవ భచనా
ణా గ వ 0 జ్‌ ర్స ( ఇ బంధంబుగా ఫర్శ్మెం ప వల యు, 6 అలసిన 96 0 ఈలి
పయిచానినిబ్య యీకవి యఎతకుమున్ను వచనకావ్యముగా రచి
యింపంబడిశదడానిని ఎట్టి యీపద్యకావ్యమును. రచించినట్టు "తెలియ
వచ్చుటయేకాక యిత(డు దామెర వేంకటాధిపునికాలములో నుండినట్టు
కూడ స్పష్ట మగుచున్నది, బహుళాశ్య చరిత్రమును ర చియించిన దామెర
[8 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
"వేంక్‌ టాధిపుండు పదు నేడవశ తాశ్తారంభమునం దుండినవా(డు, ఇతం
డతండుగాక యాతనిమనుముడయినను కవి పదునేడవళ తాబ్బమధ్యమునం
దున్న .ళ్లేర్చ డుచున్న ది. దీనిని బట్ట చూడషలా సీవ్రోభ్యచ ర్మ త్రము వేదాంత
రసాయనమునకంకెం బూర్వమున రచియింషథ బడినట్టు కానంబడుచున్నదది.
ఈకవి కవిత్వము మృదుమధురపాకము గలదయి హృాద్యముగా నున్నది.
కవనపటిమ తెలియుట కయి త్రోభ్యచర్మితమునుండి కొన్ని పద్యముల
సిం దుదాహరించుచున్నాను___
ము,. ఇల కం0వించినం దారకల్‌ ఇచెసరినకా శవా చలం 'బెంతయున్‌
దల్కక్రిందె నను భఛారు6 డ స్తగిరిమో6 దం దోంచినన్‌ దిగ్గ జా
వలి యల్తాడిన వార్డు లింశన మనోవనా కాాయకోర్షంబుల౯
బలుకంబూనం డసత్య 'మెన్నిటికి మానం డాత్మధర్య్థస్థికి౯, అ, ౧.
ము, అకటా చేరెడుకూలిబి య్యమునకై యత్యంతని త్యాన్న డా
నకి భా వై భవలవ్మీకిన్‌ నిలయమా నాతల్లి హాస్తాబ్బ మిం
తళ్ళళీభావము నొంది [కించుపడంగా నాగుండె యెంశ్తే వీకా
వికలై పలక నిల్బియుండెం గశినోర్వీభృద్విపమయోసియై,. ఆ.-౨.
ఉ, బాలుండు వ్‌నీ నింతకును వాముల నొందలోసీక "పెం చితిక౯
దాళంగంజూల. డాంకలికి దప్పికి వేళ యతి కమిం చినన్‌
మే లొనరింపం గ కొనిన మిమ్మి(క 'నేమనివేడయుకొందు నా
జాలి దొజంగు మెట్లు మునిస త్తమ సత్క్చప నానతీయవే. అఆ, 3.
ఉ. సంతసమంది యప్పుడ నెనళా మగుడంజని (పాణనాథ యా
వంతయు6 జింతలేదు భవ నాత్మజ మున్నుగలేచి 'పొదుకల్‌
కాంతున్నిమోల నిడ్డ నెసకంబుగంల దల్పము డిగ్గు నారతీ
కాంతునిబోలు నాఘనుని గన్నులపండువుగాణగ జూచితిన్‌, అ, ఈ.
ఈకవి సునందాపరిణయమను నామాంతరముగల [పదీపచర్మితము
నై దాశ్వాసముల్నప్రబంధమును రచియిం చెను, ఇత/డు నందవరీక్‌ నియోగి
(వాహ్మాణుంయ, అన్కనమంధిఫ్యుతుడు, కవి తన నంశజులలో స్యుప
సెద్ధుకడయి యుండిన రాయన ఛాస్క్లరు నిట్లు వర్ణం చియున్నా 6డు--
సీ. ఘనత శౌ దార్యదీయోకల్పి తానల్పకరనిబన్ట సువ గకంకణుండు
ఆ సేతుకీతనగాంతర రాట్స భఛామధ్యవిశ్రుత[ ర్రిమండలుండు
కాండపల్లీ వినకొండ దుర్షద్వయీ దేశ ప్రజావనధీయుతుండు
సకలావనీపక సంతానయూా చితవస్తుపదాన్యపన రనుండు
అన్న వేమమహీశదత్తాగహార 1.
మదకలాందోళి కాశ్వసన్మణివిశేప.
భూపణాద్యష్ట భూతివిభూ వ.తుండు
భానువేజుండు రాయన భాస్క_ రుండు,
ఈకవి ౧౭౯౦ వ సంనత్సర [పాంతమునం దుండీినవాండు. ఈతసీ
కవిత సము ము త్త ముమిోా6ద రస వంతమయి వా ట్ర ద్య్వముగానే యున్నది.
సునంచాపరిణయములోని కొన్ని పద్యము లిం దుదాహారింపయిడు
ఇా, నేవాన్థాగత కామినీనికర కాం చీకింకిణీకంకణా
రావంబు ల్వివిఫోరువాద్య పటలీరమ్యుధ్వనుల్‌ భవ్యభూ
"జీ వా(గ్రోసరగానసంయుతము ది క్కు లగ న్నిండంగా
'చేవాగారము లొఫ్సు నప్పురమునన్‌ 'బేదీ సృమానంబులై. , ఆ,౧.
ఉడ్‌, ఇ మ్మెయి' 'బెట్టుబాయః లవియెన్నంగ నేటికి నెజ కాంతిచే
నిమ్మదిరావీమోముసరి యిచ్చట నెచ్చట లేదు చూడ నీ
నెమ్ముది సంశయం బయిన నిక్క_ము చేసెద నిప్పు డొన నా
తన్నులమిా6ద( బెట్టుకొ నెదక్‌- ద్విజరాజుకుం 'జేయిసొంచెదన్‌ , ఈ,.౨.
80 ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము
ఉ. కుంజరయాన కాంచె నవళోరకనూనపరీతమంజరీ
మం జులపుంజరంజిత సమంజ సభ వ్యని కుంజసం భమ
దుంజదమంద పట్పర ణకోటిరవాం దితన ద్రిగంత మున్‌
గంజముఖీవిలాససఖ కాంత నిశాంతము నవ్వనోంతము౯, ఆ, 3,
ఉ. అన్నువులార నావలపు నంగడింబ్టైకు రమ్ము చాలు మో
మన్నన లింక నన్నుం బలుమూటును వేయకు రమ్ము (పాణముల్‌
(కొన్న నప్‌ంటి దెవత$( నొంకక యిచ్చెద నమ్మువాప "నే
మున్ను రవంత పోవిడుట మోస మువవెె (6 గదమ్మా బు సక్‌ న్‌, ఆ,రి,
ఉ. సంతమసంబుపోక్‌ నవసారసలవ్నీ శకీఏక యూమినీ
కాంతకు(గాంక్‌ కోక కుళకంబులజోక యులూకపం కికి౯ా
జింతలమూ/(క పడుగలను. చిన్నగుథాక 1పభాత కా లఫున్‌
వింతకురాక శోణరుది వి న్నాగగవాంశి చెలంగె దిక్కులళొ, ఆ, ౫,
45. _.3ప మాయనకవి
ఇత డుపాకళ్యాణ మనంబడెడి మైదాశ్వాసముల (ప్రబంధమును
రచియిం చెను. ఈతండు వైది కా హ్మణుండు; మహో దే వశా స్రీ ప
శామావ్మీకిని బుత్రుండు, ఈకవి యుషాక శ్యాణమునందు( దనజనకుని
నిట్సు స్తుల్‌ ౦చెను
ర్‌ కామా హంకృతిహరణుండు
శామాలీ,థవుండు విబుధగణవినుతగుణ
స్సీమయశోధను(డు వృషవిశేషవీయుండుళ,
గీ. చిద్విలాసకళా నిధి శేఖరుండు
(భీమహాో బేవుం డానితనీక రుండు
కెపషమాయనకవి 181
శ పకులవారి చంద లింగనక్‌ పీంద
ఫుతుడై యొప్పె నాకవపుణ్య మేమె,
గీ, అమహోచేవు నప మేయ[పభావు
చలం ది తద్దిన్యవ దపద్ముములను నొలుకు
ననసులనతులను బృనులవి రుతతతులను,
ఈకవి నూజుఫంవత్సరములకు. బూర్వపువాల డగుటకు సంచేహ
ముండదు, ఇతంయ తనపు స్తకమువిండను శశ్తాలంకారములను విష
ముగా సమహార్చె నుగాని పు స్త కముఃందు వా నీర ణ మ్‌ షములై న
(ప్రయోగము: లనేకములు కానంబడుచున్నవి, ఈశ్చంగార [1పబంధమ;
కొంకవణకు రసపుష్టికలదిగానే యున్నది, ఉపాకళ్యాణమునుండి కొన్ని
పద్యముల సం దుదడాహారించుచున్నాను-
మ (తిజగనో శ్రహానదీప నరా బహుజయీపూక్ల నీ వే పమో
యజనై పుణ్యక లాప మోతపనచందాగ్ని తయామాపమో
ద్విజముఖ్యస్తుతే లగ్నమ ౧ దెకముహానేజంబు త ద్భ్‌స ౧
త్మజగర్భంబున నుద్భువించెను స మసాన ౨దసంధాయియె, ఆ; ౧,
ఉ. భంబులు గోళ్ళు పల్లవనిభంబులు కాళ్ళు మనోజకాహళా
భంబులు జంఘు తౌర కరభంబులు సరక్టులు ఇాత కుంభకుం
భంబు లురోజముల్‌ దరనభంబులు కళవలగ్నముల్‌ ద్విశే
భంబులు కుంతలంబులు శుభంబు లుపాసతిలత్షణంబులు౯ా ఆఈ.౨,
"చ, అతడును మారుదారు%శరావళిహావళి గోర గ బేమి నో
సుతనుమణీ మనీష నిటు సోలుచు (వాలుచుం దూలనేల సీ
వితరపుంజింతం దక్కి. నుతి శెక్కిన పాలల నోలలాడుమూా
దృతముగం జేతుంగామితముం చెల్పుము సల్పుముబల్టుము దృటల్‌ ఆ-౩
182 ఆంధ్రకవుల చరి్మితము
ఉ. ఇయ్యెడం దియ్యహావిఛిగు రెంతయు వింతగం డేనె లోల్కు-చున్‌
సయ్యనంజూలు మేలుజిగివాలునం [గాలు ననూనవై ఖరి౯
దొయ్యలి తావకాధరమునో సరికా ధవునంచు సందియం
బయ్యెడి. దారతమ్యు మరయంజను నీ నునుమోవి నియ్య వే. ఆ.5.
ఉ. నాకుల( బూర్వనాకుల వినంబడ నట్రివిధుబు లొప్పం దళ
దాంకుచు మిన్ను |ప్రాకుచును దద్దయు యుద్ధ ముసల్పుతన్మ దో
(టేకులం దమ్మిజే ఫులవలకొ హూలకోటి కల౧కరించి ష్‌
ల్లాంకలిగొన్న రోకలికి నాహుతిం జేసెను సీరి పోరంలో౯, అగి,
16. వెలిదండ్ల వెంకటపతి
ఇతండు రాధామాధనసంవాద మను మూడాళ్వాసముల (పబం
ధమును రచియించి (పళయకావెరి నివానుండగు మగదలరామదాసున
కంకిత మొన ర్చెను, ఈకవి తిరు వేంగళా చార్యప్కుతుండు, కృతిపతియగు
మగదల రామదాసామాత్యుండు గతశ తాబ్బమధ్యమునకు. దరువాత
నుండినవాండయినందునల గవి యిప్పటికి నూజుసంవత్పరముల[ కిందట
నుండినవాండు, ఈతసికవిత్వము మనోహరముగా నేయుండును, రాధా
మొాధ వసంవాద ములోని సమూడుపద్యముబ నించుం బొందుపజుచు.
చున్నాను.
చ.. పకుచులత్తోడ నాడల బసిబాలు.డవా వలదన్న మొన వా
గడములు $ో న్ని నేర్చిఫివి కల రి వైలి వి క్‌లకా 6 డనై
దుడుకులు చేయంజూగితివి దొంగిలంబొచ్చితి వేమిచెప్పిన౯
వడిగం బరాకుచేసీకొని వాకిటి శేగెదు విల్వం బిల్వగళ, ఆ, ౧.
పట్టమెట్ట సరస్వతిసోమయాజి [188
*ఉ. వవగవారుచేసిన 'సహించి తనంతటివారిం జేయుచున్‌
బేవము దాత తల్లియు ను దండియు6 దొనయి (వోవంగా జగ
త్వావనమూ రియా తనకుం చావనమే తనుంగన్న "దేవకీ
'జేవిని దన్ను (౫న్న వసు బేవుఏ నాపదణ ఛాచి |పోచుటల్‌, ఆ. ౨.
శ, ఒక్కతె భాంతిచేం బూరల నొక్కయ మానుపయాయకాల శే
నిక్క_డిదాన నీవు మును సపెక్క.డివాండవు నాకు నీకు నే
మక్కఆ వెన్ననై న నొక రాడెడుపల్కులు నేన పల్యెదళొ
[గుక్కంగ నాయెబోయె నవి కొన్నిదిసాలుబుణానుబంధ ముల్‌, ఆ_9
47. పట్టమెట్ర సరస్వతి సోమయాజి
ఇతఃడు పృథుచర్శిత మను ,పబంథమును రచియిచి డాయ
రామ భీ మేశ్వరున కంకితముచేసను, ఈకప్‌ య+జువేలని యోగ బాహూ గ్ర
ణు;డుు హరితసగోత్రుండుు పోతనామాత్యపాత్రుండు; పెద్దనార్యపు
గ్రుండు; శివలంక గారనార్యునిశిష్యుంయ. ఈశ్వరుండు స్వప్నమున సామో
తరించి తన్నుల౧హార్చి యిట్లు పలిశెనని కవి [గంధాదిని చెప్పుకొని
యున్నా ండు- .
స, నవఘంటసురతాణి నామభేయమువాండు తాత వె్వలపల్లి పోతరాజు
కవిశేఖరుం డంన గవిధూర్జటి యనంగంబెనుపొందు టన కుండుప్వె రాజు
సవనదీయోమ హేశ్వరుండు శీరఘునాధ సోమ మాజి నిజ్యాగజుండు
తలి పాత్మివత్య ధర్భబుస్థక దంబ కారుణ్యజగదంబ 'చేరమాంబ
నీకు మద్యరల బ్రవాణ్మేప సొద
మంగక్‌వచంబు సక లప డద్యాస్థలముల
184 ఆం౦ధ్రకవుల చర్నిత్రము
బట్ట మెట్టాంక వెల్వలపలివృపాంక
సోమయాజి సరసర్టిసోవమురుకాజి,
డ్‌, శె వులలోషలం బర మె వుండు వేదపురాణవాణిచే
దెవ నురుండు నీగురు(జు ధన్యుండు న్ని వలంకచవారిలో
బేవనిభుండు భ క్షి శివదేవుండు గారయగారు తత్కృక౯ా
చావనకీ ర్తి. గాంచితివి బాలసరస్వతి దీషీళ్యానణీ.
ఈకవి కవిత్వము శట్దార్జాలంకార భూయిస్థ మయిమృదుమనుర
పదహఘటితంబయిసలక్షణమయి హృదయకర్ణ రంజకముగా నున్నది. ఈతతి
పృథుచర్మితమునందలి శళ్టాలంకారరీకిసి జూపుటకయి. యొకపద్యము
సిందుల బొందుపటు చుచున్నా నా
సహ స్తకంకణమనులు హొ సకంకణములు పదసంపదధిక సంపద లొసంగ
మఖజాతేవేవంబు ముఖజాతీ వేదంబు స్వర్తాపన్నరాజ్యము లొసంగం
గలా నోతత్యంబు క్ష్‌ భ్యాణతత్వంబు పగుణని రుణవృ ఫిచయ మొసం౦గ
స త్యానుకూల్యంపు స త్యానుకూల్యంబు సాఫ్వశ్వరత్వంబుసంఘటిం ప
జబ గుణై వత కులన్సీరః సకట కుసువు
మంజుమకరంద ధా రాసమంజసాంఘ్‌
పద్శసస్ని ధిసన్నిధికభవపిభవ
శాశ్వత, ఫ్రికరుందు స ర్వేశ్వరుం దు,
ఈకవి గోదావరీ మండలములోనివాండనుట వేజుగల జెప్పనక్క
ఆలేకళము కృతిడామో రామభిమే క రుసి కంకితము. చేయబడు టచేత నే
వ. నచ్చును. ఇతడు నూణు సరవత్చర ములకుల బూరె సమునందుం
డినవాండు. ఇతని పృథధుచర్మితములోనికొన్ని పద్యముల నిందుదా హరించు
చ, మలయు6€ బురంబునన్‌' నిరపమానవిమానసమొనధామకో
మలలలనామనోర మసమా గము భోగముదాంత తాంత తా
[24] అవుడూరి కిచ్చయ్య 10రీ
జలకలి కాని కారముఖసార సగంధసుగంధసార ముల్‌
మలయమరుత్కి_శోరములు మారవిహ+ రకర్యపదారముల్‌, అ, ౧,
శా, భూపుంజూపును వియ్యమయ్యె సతికిన్‌ క్షోణీతలస్వామికీ౯
దూపుందూపుకు వియ్యమయ్యె రతికిన దోడ్డోరతిస్వామికి౯
జావాభ్యాసము మూాడు(డి సభ మహాచాతుర్య మన్నట్లు త
(ద్యూపారిప్లవచేష్ట. లొప్పెం దమిచూపుల్‌ వీడనుళ్ళింపంగ౯, అ,౨.
చ. కదలిరి పాఠకో త్రములు గాముకులుం గవులు న్మహాోకవుల్‌
"మెదలిరి సత్ప్రరూూణమతి మ్మిశ్రతమిగ్రతతుల్‌ నిజా్రిత్రుల్‌
పాదలిరి వాంఖి త్రార్జపరిపూర్ల సువర్థ సువర్ష సంతత్రుల్‌
తదనుమతిం బుకంబులకుల దత్పరదత్పరతత్ప రాగతిన్‌. ఆ. ౨,
చ అలనికి గమ్మలార కుసుమాపచయం బానరించి దండ మా
యలయి!్‌ బేనడంతు నవ్‌ యంబురుహాకరల మ శ్రపంపునె
చ్చెలు లనం 'జెల్టులం దరలిచెన్‌ జలబోతృ్పలషతవాసనా
లలిశతమదడాళిినీకలకలంబుల శీతీలవాత పోతిముల్‌ . ఆ. ర,
ఈకవి కాళిదాస్మప ణీశ మయినరఘువంశ మహో కావ్యమును పది
యూ శాసనముల [గ్రంధముగా రచియిం చెను, కిచ్చయ్య సియోగి బాహ్మ
ణుండుు గురువయామాత్యుసని పుత్రుండు. హరితసగోతుండు;. చెన్న
కృష్ణళా(స్ర్రశిష్యుండు. ఇతండు నూూజణ నూటయింబదిసంవక్చర ముల క్రింద
టనుండినట్టు తెలియవచు ఏచు న్నది. ఆయధరఘువంశ కాన నము సంస్కృత
కావ ఫ్‌ ౦త మనోహారముగా లేకపోయినను మొ త్రముమోః దరననంతము
గానే యున్నది, కపిత్వ శై లి తెలియుట కయి రఘువంశ మునుండి "రెండు
మూడుపద్యముల నిందు బొందుపషరుచుచున్నాను._
180 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
ఉ. ఉన్నతమ రలభ్యపద మొంబెదనన్మతి నూ న టావాం డై
యున్న సగర్వఖర్వమనుబో త్తముకై వడి మందబుద్ధి గె
కొన్న నరుండు సాధుకవికుంజరక్‌ రి వహించ నొంచిన€
సన్ను తిచేయంబోవుదురొకొ సత్క-వులై నసమ స్తభూజనుల్‌, అఆ. ౧.
చ. వొాలతికొ! విన్ను ము తియపు(బూసలంబోలెకుబావ్చవారిచిం
దుల బరిపంధిధా[తిపవధూ స్రనపాళిశి (బి సరిందుసీ
కలిత మహొజుం డె నమహి కాంతుసిచేత సమర్పితంబులై
యలె గృహితసూ(త్రకములై తగుమౌ కి కతారహారముల్‌, ఆ,౪,
ము, తనపై నిశ్వపనంబు పం క్తి ముఖధూ రశ్యంబున న్మున్సుచెం
దసియాభూజను లయ్యుడ౯ా నిజచర్మితంబంన; నివ్వాస మొం
దినమోయాడ్ఞి బర్మిగహి౨తుం దనమయూ వ్రింగాం చి శ్‌ భిల్లు స
జైనక య్యూవిభుకూర్మి పుత్రినసి కాాసల్యాతసూ జుం డశకా, ఆ. ౮,
ఈకవి రఘువంళఠముగాక మాధవాభ్యుదయ వును మణటియొక్ష
(ప్రబంధమునుగూడ రచియిం చెను, ఈకకి ది "రెండు పద్యములును మౌాధ
వాభ్యుదయనులోనివి_
ఉ. అంతట నొక్కనాంకు చతురాస్యుండు వేద దయంబు(గానమి౯
నంతదురంత చింత బలవంతము పంతిముపంతసిల్ల శ్రీ
కాంతని కాంత కాంతపతకంజయుగంబు మదిన్‌ ఘటించి య
(శాంతభయెకభ కి. గరనారసముల్ముకుళించి యిట్లునున్‌ .
వొ (తుంతు౯ా సోమరకు నుద్రరింతు నిగమసోమంబు'"లంచు౯ రమా
కాంతుం డొందె సువ సంఘటితజ్యాగత్పుప్పవరీ శతా
తాంతోతాలక రాళవాలహతి భూత్మ్హోదిన్‌శాపృష'
తృం తానా హతినిష్పతత్సుర త కూద్య స్సూవమినాకృవి౯ా, ఆ, ౧.
40. త క్కెళ్ళవూటి లింగన్న
అధునిక(డై న యీకవియొక్క_ కాల మెఫ్పడో నిశ్చయముగా.
'జలీయలేనుగాని యితం జీంచుమించుగా నూజు నూ టయేంబదిసంవత్స
రములక్రిందట నుండినట్లూహించందగియున్న ది. నూజుసంవత్సరముల [క్రిం
దట ర-చియింపంబడిన లవణ [గంధములలోసహీత మిోతనిగంథములలో
నుండి లవ్ష్యుములుగా 7 కొనంబడీన పద్యములు కానరావు, అట్లు
కై కొనంబడకపోవ్రట కీతనికవనము లతణవిరుద్దముగా నుండుటయే కార
ఆఇమయి యుండవచ్చును, కవి తాను రచియించిన 1గం ధముల వేళ్ళ
నుత్తరహారిశ్చందకథలోనీ యీకక్రింది పద్యనున( జెప్పికానియున్నా (డు--
వ్మీ తగ రచించితిని మదనమోహినీవిలా
సంబు మెఫ్పగ యౌావనంబునందు
భక సూర్యజె నయావరిణయం బనెడు (ప
బంధంబుల 'జప్పితి. (జాఢీమమున
నావెన్య- విద్యుత్చ్ర)భావిలాఫము "వేడ్క
ఘటియి చితిని యతుగానరీతి
నటు వది మేండ్మ్పపాయ మున ను త్తరసారి
_శృంద్రాఖ్యకథ యిది సారమతిసి
వేంకటేశ్వర [నీరామనిభుల శెలమి
నంకితంబుగ మునుచెప్పిన్వాకృతుల
డిలను ధ న్యుంసనై తి నా ర్యులు మజింప,
వీనిలో మదవమాహీనీవిలాస మును సూ ర్యతేన యాపరిణయ
మును, ఉత్తర హరిశ్ప్శాదకధయు, పద్య కావ్యములనియు నిద్యూత్ప ఛా
విలొసము యజీగానమసియు, “పెప ద్యమువలన నే "తెలియన చ్చు చున్నవి,
188 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
ఈక వి ని యోగ్మిచయాహ్మణు(డు, హాగితసగో తుండు; ఆప స్తంబనూ
(ముండు; చిట య్య పాతుండు; వేంఠటపతిప్ప్కుతుంయ, ఈతని తల్లి చేరు
సూరమ్మ. ఇతనిది రసవంత మెన [పొఢకవిత్యముకాడు; యౌావనకాల
మున రచచియించిన (గ్రంధములో నేకాక యటువది యెంగ్ల వచ్చినతరు
వాత రచియించిన యు త్త హరిశ్చృం[ద్రక థళలో "సహితము లశ్షణపీరు
దము లయిన పయోగము లనేశములు కౌన( బడుమున్నవి, ఈశస్నగుంథ
ములలోని రెంజేసిపద్యము లిం దుదాహరింప(బడు చున్నవి,
మదనమోహినీ విలాసము,
డఉ. అక్కట మౌొనివర్యు. డమరాధిపుతో6 బలుకంగ నూరశ్తే
(గుక్కున నుండలేక (ప్రతికళూలు(డనై పరుషంబువన్కి-నే
నిక్కడి శేలవచ్చితి సహింష(గరాని వియోగవహ్ని చేం
బౌక్కలగనేల బేవవిటపుంగవు లింతకు నవ్వకుందు రే,
ఉ. కమ్మవివింటిబోయ యొడికంబుగ సంజ మెట్తుంగుటగ్గి చే
బముక కోకదంపతులపై వడిం బుప్పాడిమందు కాల్వంగా6
వమ్మితుషాకి నాళమున దారున వెల్వడునుక్కు- గుండ్లు నా
దొమి గగ ( జివ శ్రేలె నలతుమ్మెద లెలసరోవరంబులన్‌,
సూర్యతనయా పరిణయము,
ఉ, ఒచ్చెము లేనిరూపమహి మోన్నతి యీసతిశే తగుంగదా
యచ్చున నొ త్తినట్లు 'వెలయున్‌ లిఖయింపంలగ నీకెచెల్తుంగా
కిచ్చెలువన్‌ వరింపంగలంజే మొకం డెందును నన్నుంగన్న యా
పచ్చవిశాటివాండె తగు. బంక్‌జ*ో చనల బెండ్లియాడంగ౯ా. అ,౨,
చ. హరి యలధర్మసూతిపురి నప్పటి కుండెను వింటిలే రమా
వరు€ డిటువచ్చునో యనుచు వారక మాచితి మిన్ని నాళ్ళు. “నీల
డరుదుగ నొక్కమాట విననయ్యె ముకుందుండు వేటవచ్చె ని
ర్లరవరసూరుతోడనని సత్యమొ లే కదియు౯ మృఫఘఫో క్రియో, ఆ.౫.
గుడిపాటి కోద౧డపతి [180
ఉత్త రహరి శం (ద కథ,
చ. జలరుహాబాంధ వ *న్వయనికాథవ ! యోన రనాధ 1! నేండుగా.
ఫలితము లయ్యె మా,క్రతుజషవతెపహాోూమతపఃప్రభావముల్‌,
కలంగ్‌ మహాపద ల్లడ ది కాంచతయు మిోారును బుతరత్నము౯
వలనుగ సర్వరాజ్యవిధవంబు వహింపలం జూడంగాంచుటక్‌:
మ, సకియా+! యేను దిశంకసూనుండ హరిశ్చందుండు నావేరు 'పా
యక సె న్యావళితోడ ఫఘోరమృగయా వ్యాస క్ష చిత్తుండనై
(పకటారణ్యగరీందసానువులు చేర న్వచ్చి వర్తించువో
నొక్షఫ్రోడం బలయించి చిక్క. కరుదే నాక్కఒండ( ద్మీవంబుగళ౯,
ఈకని శృెంగారరసమంజరి యనుషేర భానుమిశ వికచిత మైన
గ సమంజరిని మూడు గుచ్చములనుగాం దెనింగించెను, ఈ్ళగంథము
నృంగారనాయికానాయక లత ణములను 'దెలుఫునది,. కవి నందవరీకో
నియోగ్యాహ్మణు.డు. పూర్వశాలమునందు నందుండను చంద్రనంళపు
రా జొకంయ.. కర్ణాటక దేశమును. పాలించుచుండెకంట, అతండు స్వీయ
ముహిమచేత *యోగవాగో ముల నెక్కి రహస్యముగా బోయి (పతిదిన
మును కాశికాపురములో గంగాన్నోనమును చేసే వ ద్భుచుండెనంట
ఈరవాస్యము నతని భార్య కనిపెట్టి యుకినాంయు తన్నుగూడ వెంటం
నొనిపొమ్మని భర్తను నిర్బంధ సెళ్టైనంట. అశం డామె నిర్బ్భంధమును
మూానుపుకో లేక భార్యను వెంట! నొసివోగ్కా కాశీపుుమునకు జేరిన తరు
వాత నామె బహిష్ట యయ్యెనంట, అందుచేత యోగవాగములు
మయిలసోంకి నడవక్‌పోయినంకున నతయయు స (పు మును. చేషటు ముప
100 ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము
యము శ్రోంపక్‌ పరితపించి గంగాతీకమునందున్న (ఛావహ్మాణులను
(వార్ధింపంగా వారు తమకు గర్జాటక రాజ్సమునందు వృత్తుల నొసలస
నట్టు చముదే శరీ న్నిధాన మునం దాశనిచేత? బమా ఆము చేయించు
రని స్నానము వేయించి చూ+తవ భార్య న కష్టానే త్ర మమం కఖౌాన ము
చేత శుద్దురాలినిజేని యోగవాగములను నడిపించి యారాజదంపతులను
స్వరాజధానికి. బంవివేసిరంట. అటు తరువాత, గొన్నిస ౧వశ్చర ములకు
కాశీ దేశమున శైూవమము సంభవి?పలా నాథ్యలాయనస్యూతు లయిన
యాభాహ్మణు లేనూజు, కటుంబములవారు బె లుదేతీ పదుమూడు
నో తములవారు నందుని రాజభానికి వచ్చిరయ 1 అష్పూడు రాజు తాను
జీవనములు కల్పించెదనన్న (వాహ్మణులు వీశేయని చూఫటకై. సాశ్షు
లను దెవలయునని కోరంగా వారు కాశికాఫప్రరమునుండి -చముజేశ రీ
మహో దేవినే గా నివచ్చి యూ 'మెచే సాత్యమివ్పించిరింట అుతట రాజు
వారిమహిమ కిద్భుతపడి తన ేరిట నందవరమను (గ్రామము గట్టించి
వారి కగ్రహారముగా నిచ్చెన. నంవవరముశంకుండిశ గ్రాహ్మాణులగు
టచే పీరు నందవరీకు లనంయుకుదురు. వీరికే రణకమ్మాూలనియు. జెఫ్టూ
దురు. ఈ యోగవాగములకథ యెట్టి డయినన్సు వీరు ఇకాటకోము సంభ
వుచినప్పు డార్యానర్హమునుండి దచృణహిందూస్థానమునకు నచ్చి
"లెలుయ చేశములో వృతులను సంవాదించుకాొన్న విషయములో సంజేహూ
ముండద్గు, ఈ తెగ (చాహ్మాణు విప్పుడు కా కమ్న్యూలు బ్లా రి మండ
లములలో నధికముగా వ్యాపీంచి యున్నారు, వీరిలో నల్ల సాని "పెద్దన;
రాయని భాస్య్రరుండు మయమొదలలయినవారు। మహోపసిద్దులు. క్‌ు
యున్నాడు...
నీ, లీక ననందవన రక గగణ్యుండు వహిమిోాచు గుడీ పాటివంన భవ్రయ
బిరునుగా నవఖండసుర తాని వేరంది మహితుండ్‌ " వేంంళమంతిపాతుం
గుడిపాటి కోదండపతి 181
డనులితుండాెరంగయావమా త్యతనయు ౧ండుపిరమవా౦పెౌనంద వృద్ధికరుడు
సింగన్న వెంగళ శీనిను లనుజులై భాసిల్లు కోదండపతిఖునుండు
డవని (నీరంగభామదయా (నయుంకు
నెలమి రనమంజిఎస్‌ రచియి*వె నంకు
సరవిగాణం దృతీయగు చృంబు తశరు,
ఈ పద్యమును బట్టి క్‌ి వేంగళ మం(థ్‌ వె తుండనియు, రంగయా
మాకత్యునకును వీరమాంబకును బ్యుతుండనియు( చెలియవచు చున్నది.
ఇత్ర డాశ్వలా యనసూూ తుండు; భార దాజగో[ తుండు, ఈతం 'జేకాలమునం
దముండినవాండో నిశ్చయముగా. దెలియదను, ఇవ్నూజుసంవత ఎరముల
[క్రందటనుండి యుండు నేమో ! ఈతని కవిత్వమునందు. గొన్ని దోషము
లున్నను గవశ్ర్యృము రసవుతమయిన దే, రఫమంజరిలోని మమొక్కా_క్క
గుచ్చమునుండి యొక్కొక్యం పద్యము నిం దుడాహరించు చున్నాను-_
చ, జలదము నాఘలు గురియ(జాలెనె నీళ్ల ఇ చిన్కుం బచ్చికల్‌
కలయఃగ నించెఃగా గులు కాుతుల నీనెనె యెల్ల నృక్షు ముల్‌
ఫలము లొనంగుల గాని పత్రిపం కుల నిచ్చెన్కె న్ని చమూత్మ హో
కసులటకుంగా(గ నేమి యొనగహాన్చంగ "నేర్చికి వంబుజాననాం గు, ౧.
చ పదరుచు నీ విటూరికిని బె నము సోయెవ నన్నవమా[ తలో
నదటున మేను చిక్కి నలయంబులు జూఠెకు నీది యుంగరం
బదిర రయొసంగినం గరమువంకు ధరించెదల గంకణంబుగాం
జెదరక యిమ్మటంచు వెలచేడియ దోచు నెటున్విటుం బటు౯ా గు,౨.
చ. ప్రతిఫలి తామృ తాంళశువును ఛామముఖంబ$ యె3చి నాయకం
డతులితవీలమిో అం బరిహోసమువేసీన నింతయేనియుళొ
(బతివచనంబు లేమి/గని పె దలి మానసము జెందె నంచు. దొ
న సెపులకాుకితంబయిన వొ స్రముచేం దడవుం బ్ర యుబునళొ, గు, 3.
51. మ ఖ్రవర పు వాలె శ్వ్యరుండు.
ఇతడు భళ్ళాణచరిత మను నై దాశ్వానముల [పబంధమును
రచించెను, సింధుకటక రాజయిన భళ్ళాణుంయు. జంగను) లడిగినదెల్ల
నిచ్చుచు భకి భూఫుచుండెనంట 1! అతని భ్‌క్షిని పరీథీంపవలె నని తీవ్రం
డొకనాండు జంగము వేషమున్లో తనకు బత్మివత యగు యువతి కావలె
ననీ యడుగంగ్కా రాజు తన పట్టణమునం దట్టి స్రీ దొరకనందున దన
భార్య యగు చెల్లమ్మనే. యూ జంగమున కర్చించెశంట 1! శయనగ్యహ
మున 'కేగినప్పుడా జంగ మామెనంట సందేహపడుచుండంగా, చెల్లమ్మయే
ముందుకుం బోయి యా యతిథివి గౌంగలి'చుకోనునప్పటి కత మూడు
'స్మెతముట నిను వయ్యెన 1 అంతట నా దంపకు లతండు శివుండని "తెలిసి
కొని యారాధింపంగా, ఈశ్వరుండు నిజస్యరూ కము సాయౌత్కరిం చె
వారికి ముక్తి నిచ్చెనంట 1
వాలేశ్వరుండు పాక నాంటి నియోగి యగు శె వచాహ్మణుండు;
నును మల్లవరపు నా శేశ్వరస్వామి కంకితము వ్వేసెను. కని తన్నులసహూర్చి
భళ్ళాణచర్మిత్రమునం దిట్లు చెప్యకొసి యున్నారు
సీ, అవల బాడం జదువం జెప్పనువేర్చుషర రడ భోజుండువూ తాత పోతరాజు
బహౌారాణబ్రుడు బాంధవా[నశీత కల్పభూూజంబుమాతండి పోలమంటి
వాగ్ధాటింత్రుండు కృపాపాధోన్‌ మూ వినతం(్రి విమూపాత్షదండకాధుం
కూప వాళ్యన్సిద్ధ యన్ధార్థినతిరట్లోచుదాత మన్సుతుంు సదాశివుండు
సకలభూషంప వరకవితావి స్లేష
వీసవమూథా [చె(కనాః డింటివాండ శుద్ద
పయిపట్‌ తెవమసగోతసంభవుండడ
పతమున్న కవి యివరఫు వా లేశ్వరుండ,
[ ప ౮] మల్ల వ రపు వాఠ శ్వరు(౬డు కలలే
మతో ర్‌ టె, సన్నాతం బగున ట్ర పల్పు (పసన్ను.డై వముము6 (బోవగా
విన్న కోటవిలాతిలో. గడువేడ్మ మలవరంబున౯
బన్న శేశ్వరసుపతి పను భ్క్తరక్షుణ చేయుచుక్‌,
వన్నామోజుంగ నాగవింగ మనన్‌ వసించు మహాదయన్‌,
ఈకవి నివాసస్థలము కృష్టామండలమునందలి విన్నకోటనీమలోని
ల్‌ వ
మలవగ మయినటు పయిపద్యమువలననే సిస్సష మగుచున్నది. కస
యప్పటినాంయో నిశ్చయముగా ఆజెలియరాదుగాని యిన్నూఅుసంవత్స
రములక్రిందటివాండయినట్లు కనుపట్టుచున్నా య. భళ్ళాణచర్మిత్రములోనివి
'రెండుపద్యముల సిం దుదడాహరించుచున్నాను___
మః భువి రుదాతును నెవ్వ శలేని మది క్‌ంభుం డంచు భావించుచుక
జెవులన్‌ వశ్షమునళో తిర స్థ ఎలమునకా జేపోయి6౬ గంఠంబునన్‌
వివరింపంగ ధరింతు రాజనులకుకా వీశ్లీంపంా సాటితే
రు విరిచ్యంబుదనాభ కిన్నరమ రుద్య షెర్యదలోక ంబులకె, ఆం ౨,
ఉ. కప్పుర వీడెము౯ నొసటం గ స్తురిబొట్రును 'జెందకావియా
దుష్పటివలెవాటు కలదో వుజి "లేవె యనంగల జాల మె
జిప్పిలు భూతి లేపనము. జెతను 'సన్న పుగారిబెత్త మా
ప్పులకుప్పరూపును మహోన్నతియు న్విలసిల. జెల్వుగక, అంగ
గస, చింతలపల్లి ఏరరాఘవుయ
ఈకవి మధుగవాణీవిలాస మనెడి యెదాశ్యాసముల (ప్రబంధ
మును రచియించి శ్రీ వేంకళేశ్యరస్వూమి. కంకితముచేసెను.. కవి నియోగి
(వాహ్మాణుఃడు; అశ్య్వలాయన సూ్రుడు ; వీరరాఘవ పెష్రుండు; వేంక
టార్య ప్యుత్రుండు. కవి తన్నులహార్చి మిత్రు లన్నట్లుగాల దన్యగ్రంశ్యమునం
ది క్రిందిపద సములను 'జెప్పికొ నెను
శా, సాహిత్యంబుం గవిత్వమున్‌ వివిధశ్యాస్ర్యపజ్ఞ సత్కర్మత్తా
సాహిత్యంబును దత్వభోధమును (ద్రిస్క-ంధాత్మక జౌస్యతిషం
బూహోవాత్రురి చేవభ క్తియును నీకొప్పున్‌ స్వభావంబులై
యాపహాో -చింతల పల రాఘవ క్‌ యాఢ్యు ౦శ వీ వస్నీటకొ,
మ. అవధానంబు లనేకముల్నె అపి రాజూస్థానముల్‌ చేరి వా
దవిఫళా థిరుండవై చతుర్విధకవిత్వపాఢిమ ల్చూపి భూ
ధవద త్తద్విపఘోటకాదిబహుసత్కారంబు గై కొన్నమి
న్నవు నీ కబమె వేంకళేన్వ్యరుండు స్వప్న్టంబుం. (బసాద్గించుటలే్‌ ,
నీ జాములో శతకంబు సంధించి కంకణాదులం సొంటి వలరాయ
దుర్షమునను
'ఖావధానముల్‌ పజపి నాలుగునగల్‌ తేజి నందిలి మల్రఫీరువల
'ంీ3ి దిగ్దరాధి పద త్తినస్తువా హనములవా గ ( గ ంటి |!
పితటాకోపవనుల్చేసి స్థిర రీ ర్తి చెందికి వురుతరముగ
శాలసంస్థానశంసనీయ నిజచతుర్విధకవితాభి నేయపాండి
క నాపూర్ణదిన్స దేశ నీరరాసువ నీసరి విబుధు. లేర?
కర్టములయ౧దు6 "బీరొ [ఆనంబడినవన్ని యు సిజములయిన
ఫమాన పాండిత్యమును గవిత్వక్షౌశ లమును గలవా.
చింతలపల్లి వీరరాఘపవుడు [90
కజయినందుకు సందియ ముండదు, కడపటిప ద్యమునందు ల జేప్పయి డిన మల్త
ధీర్కు డెక,జో యింకను వివారింపవలసియున్నది, కవి తుంగభద్రా
(పా ంత్యపబే నములయం దుండివవాండు. ఈతనికాలమేదో స్ప ముగా6
"డజలియరాజుగాని యాతండు పదునె స దవ శతా మధ్యము నందుండిన
ట్లూహింపరదగియున్నది. కవిపూర్వులగలోసహితము కొందటు విద్వత్కం
వులు ండినట్లు మధురవాణే పీలాసములోని యా క్రిందిపద నములు "నలుపు
చున్నన్‌.-
స్‌ ద్‌ భోన్యుహరితత ఏబోథా ప్లి కలపుష్పుగిరిదుర్ల తోడై నవరము సా న్నీ
యేవాగ్మిసుకుమూార తావృ త్తికిని బి నాశీసిచెంత సేవింపుచునికి సావ్నీ
క్రియె. సాక్షీ
'యే్రగ్రంథకారినంశ్నాగ్రీయతకు ఘన్యవభుమానితం బై నృబతుకు సా వీ
యట్రఘనుం -జేకలంబున( బుట్లి వారి
కలివుికపితయెకా. వర వమడిగకొావియె
నట్టి చింతల: ట్రై వంళ్యాగయూాయి
పల్లకపదస్థు( డై మించు నెల్హ సుకవి,
వు, చతురుండై యవభొానము ట్పలీపి 'జేజాయాలు మె చ్చ౯ా ముపళో
న్నతుండై. యప్పకవీశ ్యరుండు గిరియానారివతంసంబునం
దతినిద్యానిధి సాహితీనిపుణు రాజాస్థానసంపూజ్యు నం
చితవా గటి (బబంధక శం గపిసం జీవాఖ్యు! బ్యుతుం గనెన్‌,
ఈరకవి 'సంజీవాఖ్యుండు చందాంగ దోపాఖ్యానమును (పబంధి
మును రచియించెను. ఏర రాఘవకవియొక్క_ కవిత్వము (పౌథమెనది. ఈ
తని మభురవాణీఏలాసమునుండి "రెం డుపద్యము లిందుకింద నుదా హరిం
పండుచున్నవి._ క
[00 ఆంధకవుల చరిత్రము
శా, కాసారస్థితి. బూని నీచులకు యోగ్యం విషప్రాయమె
గాసి న్నేకానుకంటకబుల నిజాంగం బెల్ల సచ్చిదమై
యేసూ(తంబున బల్మ్నినేని విస మాహేలావతీబొహూుళా
ఖాసామ్యుం 'బెటువొందు నె నిజ మథఃపాతి౯ సిరు ల్చెందునే, ఆ-౨
చ, వలనగుస్తష్పమంజరులు బంగరులిగ్గాలు ముత్యఫున్సరుల్‌
వెలయు పునుంగుతావు లిడ వెన్నెలకుష్పలువోలె రాజఖో
నులు నగునవ్విలాసినులు కట్న మునం౦ దటు వర్ట ధాన్య ముల్‌.
సాలసి సువాటు పొడుచును సుంకులు నించిరి మించి రవ్య్వుతేక ఇ ఆ -౫
538. చర మాధవరాయకవి
ఈకవి చగ్మదికాపరిణయ. మనెడి యూాజళాళ్వాస ముల్మపబంధమును
రచియించెను, ఇతండు పద్దనాయకకులజుండు; సురభి మల్లతేనూ పాల
పుత్రుండు. ఈచందదికా పరిణయముళలోనికధ చాలసరస్వతికృతమెన
'చందికాపరిణయములో ని దానికంశు వేజయినది. ఇందు కథఛానాయకు
రాలగు చంద్రిక పాంచాలరాజుకూంతురు. ఈకవి నూటయంబదిసంవత్స
రములక్రిందట నుండియుండవచ్చును, ఈకని కవిశ్యము తెలియుటకయి
చంది కాపరిణయములోని "రెండుపద్యముల నిందు. జూపుచున్నాను.--
వ్ల వింటి మన్నధ మత్చ్రభుత్వమున కుర్విం బుట్టువిఘ్నావళిన్‌
గెంటం దార్చుచు మామకాత్మహిత భంగి న్మించు నీ వ్రండుటల్‌
కంట౦గానక (బహ్మాభావముకడుం గాంవీంచి యొక్క_ండు పెళ
గొంటుందాపసు. డెచ్చినాం డిలం దహాకుల్యాధ్వసంభారియె,. ఆ-_౨
చ, పలుచవివారికిం బాడమి భాసురపుణ్యజనాహి తాత్మునిం
గలసి చెలంగ నొప్ప దసి క్‌ ల్నవెలంది తలంచి భాతి ని
య్యలఘునకు౯ జనించి సముదంచిత పుణ్యజనాప్తు నొక్కరా
జు లలి వరింపంగోరియని పొంపుగ నెంచిరి కాంద తాత్మలన్‌, ఆ.-౫
కశ. అనియాది గణపతిదెవుడ
ఇతండు శివయోగసార మన్నగంథమును రచియించెను, ఈవే
దాంత(గంథము పూర్యో'త్తరభాగములు గలదయి, భోగ మొకటికి నాలు
"గేసి యీశ్వాసములుగలదిగా నున్నది. ఈకవిని యోగీ చాహ్మణుండు;
మూలనామాత్యుని స్మత్రుండు. ఈతనికనిత్వము (పొఢమయి హృద్య
ముగానున్నది. ఈతండేకాలఫువాండో సరిగా తెలియదుగాని యిన్న్నూ
ఆుసంవత్సరములకుముంచే యుండినవాండయిన ట్రూహింపందగియు
న్నాండు. శివయోగసారమునుండి కొన్నిపద్యముల నిం దుదాహరించు
చ, |1పమదముతో నొకింతఠయినం కూత్రున కీగ్‌ మహాఫలం బగున్‌
(బమసీ యషారవి త్తము లపా తు వక్ర చ్చినం గ్‌చు పొందు ఘూ
'సము నొసంగంగ దుగ్గములం జాలంగ 'భెమవు లిచ్చు నట్రిదు
గ్గ ములొసంగన్‌ విసంబాలుకులాబెభుజంగమయుూూ ధమిము పొ ౯-ఆ ౧
ఉ. ఈ[కియ గర్భ మేర్చడిన "నింతయు భీతి జసనింపుచుండల జిం
తాకులచి తయ కటకటా యిదియేమినమి తమోకదా
సాకని కన్నుందమ్ముల ఘనమ్ముగ బాప్పము 'లేగుబేరలా
నోకభ రాఫ్టిలో ముని(౧ సుందరి కోకిలవాణి మయడ్యం గన్‌, అఈ౨,
ము. యెనయకొ జీవనచింతం బొట్టుపొర ల య్‌ (పౌ ద్ద వ ర్రించు ని
చునియందుం గలనీలసూన ్రనగుణస్తోమంబు లిట్లస్నియుళ౯
దనరం బక్వము కానికుంభ మున యత్నంబార సండంగల బో
సినవార్వారముభంగి నాశ మగు జర్చింపంగ చేహంబుత్రోన్‌, ఆ-౩
ఉత్తరభాగ ము,
జా ఇాంతాకారుని నాత్బసంస్థితు కవుల సత్కాంతిసంపన్ను న
(శాంతంబుం దమయాత్మలో సుజను లారాధింతు రాయీశు న
108 ఆంధకవుల చరి (త్రము
య్య్యంలే ర్యాగవిహాను లల్యమను లుద్య ద్బాహ్యూక కపి
(ఛాంతుల్చాహ్యామునందుంొల్తురధిక వాయాసముంబొందుచన్‌ ౯-౧
శా, "దేహం బస్టిరమాటం గన్గొని మదో్యబేకంబ్బునం భూంద కా
నీహార్మాదిను తామనో హరునకున్‌ నిత్యంబు సద్భుక్షీియు
"కాక నాత్ములకు౯€ వివెకులకు వా రర్పింతు 'నెల్ళస్పుడున్‌. ఆ.౨,
మ. గుహులోన న్వసియించునొండె దిరుగుకా మ్షోణీతలంబందా ని
స్పృహనృ త్తి౯ా వివిధ్మక్రియాకుశ లుండై. పెంపొందుం గాదేస్‌ (ప
సంభ యు ప క, రెటటులా ఈలాం లిం వ కాము స
త్యహము స్స యు (డై ననా నిజపమాధ్యాస క్ష చిత్తుడు స
ర్వహా తె క సివిం 'బెకు [-చేషలమరకా వ రిచు స్వెచ్చాగత్‌న్‌, అ, ౪.
(ట్‌ శతకన య “
ఉ. బోరన శేదవాదములు పుణ్యము పాపము 'సంశయంబు శా
భాఃరుణి సేరుణం బయినతెత్వమ్ముశో వం జకిచుచుండు నా
సీరున "కేలగలును ముడిం దలంప నింధియు స్విపేధమున్‌, ఆ, ఈ,
5. వెంకటా చార్వు6డు
ఈకవి ముకి చింతామణి యనువేర జగన్నా ధమా హోత్చ్యమును
నాలుగో శ్వాసముల్మగంథమునుగా రచియించెను, ఈకవి "నె మవ (బావ్మా
జుండు; యతిరాజకుల 'పెరుమూా ళ్భ్ళాచార్యుల కువమూా౮రుడు,
“ఇట్లు గురుపరంపరానుసంధానపూర్వకంబుగా (శ్రిజగన్నాయకుని
కంకితంబుగా ముకి చింతామణ్మ్శిపబంధం.. తెనుంగు చేయుమని
రాజము వార్యద్రవ రాధ్యత పద్మనాయ కాేసర కోన తివు శ్రా యక్‌
కృత క నకాంబరాభర ణానులేపనఫూర్వకస మర్శన (వేరితుండనె ఫ్ర
వేంకటాచార్యుడు [00
అని కవి [వాసికొనియుండుటనుబ$[ రాజమ హేంద్రప్సర కభు
వెన కోన తిమ్శరాజు (వేరణమువేత సీ గంథము చేయంబడినట్టు "తెల్విను
వచ్చుచున్నది. ఈ [గ్రంథ మిన్నూటు సంవశ్చరములకు ముందే చేయ.
బడినబేమో! జతన్నా ధమా హోత్త్య కవిత్వము రసవంతముగానే యున్నది,
ఇంచుండి కొన్ని పద్యములం జూప్తుచున్నాను-
ఇా, ధర్మాధర్మవిచారము లిహితసంధ్యాప్తూరగయజాది స
త్మార్మంబుల్‌. న; తాన్న దాన నియమతుల్‌ కాలానుగుణ్య[కియల్‌
మర్ముం బీపురుహో తమసలములో మర్యాభి కెల్ల౯ొ భవ
సి ర్యాలంళగపహాణం బటంటే రక నిసితగ్యకియల్‌ వశర్రైమేు. ఆ, ౧;
ట్‌ తనల! సీసత్య వమా. 1
ఉ. నిద్దురరా౬ ఒరుండుటయ నిక్క_పు_మె క్కు పి[దయాగమాం
దద్దయు వ్యస్థహెంస [(కచుధర్మి మగు౯ా నింళ షదుప్టమా
చద్గి మహా్రోసాద మగు సన్నుతియాను. నిరరక్శ్నో కియె
(పొసును నిత్నవాసు లగుపుణ్నులకుం బురుషో తమంబుఇకొ.. ఆ-౨
ఉ, హీనుండు ముట్టివాం డనుచు నెంచి మదీయమసహోప్రసాదముళ౯
చా నుపభు కియోగ న్స మనవి తత్స రబుస్టం బర్మిగహింపశే
మానిన సద్విజుండు హృతమంగళుండై. భవరోగభారియె
న్య్యూనత6 జెంది పంచమనియోగమునందు. వసించు నెప్పుడున్‌ . ఆ-౩
వు, బజలజాముండు రధళగబుసపె 6 గదల6 ద్భూ కాసమూా (కాంచుండె
ఖలు జె న౯ా ఘనపాపము ఏ, లగు నాొకారంతకొ దదుద [జ వా
కలనోభూ భి గ్ర రజోీఖరాంకితు! డు వాకా రాం త్ర రాఘంబులక
గలు యుం దత్చుర సింధుమజ్జనపలొ న్ని(ద్యపభావుం శగూన్‌ , హ్‌. తనే.
56. లింగకవి , గంగకటి
ఈయిరువ్రుకుకవులునుజేరి సితావిజయ మనునామాంతరము గల
శతముఖరామాయణమును రచించిరి, ఈయిరువుగుకనులు వేద్శాదిఫుర
నివాసులు, వీరిలో సీలకంఠోవాసకుం. డయిన. లింగకవి తాను రచియిం
చిన మొదటి మూడాళ్యాసములును చిన్నా కెడ్డిపుతుం డగు పోచనృపా
లున కంకితము వేసెను; నృసింహళోపాసకుండగు గంగకవి తాను రచి.
యించిన నాలవయా శ్య్యాసమును భోగనృపాలుని కంకితముచేసెను, ఈ
యిరువురక్రవిత్వమును మొత్తముమో:ద రసవుతమయి. నిర్దుష్తమయి
హృదయంగమముగా నున్నది. ఈక్షవు లిన్నూఅుసంవత్సర ముల్టకిందట
నుండినట్టు తెలియవచ్చుచున్నది. వీరి కవనథోరణి 'జెలియుటకయి శత
ముఖరావమాయణములోని పద్యములొక్కా-క్క_ యాశ్వాసమునుండి
యొళ్కాకటి యిం దుదాహరింపంబడుచున్న ది-
చ, శతముఖ నామధేయుండొకచండనిశాచరలోక నాధుం డు
(గ్రత నలపం క్షికంఠఘటకర్ల పురందరజ్నత్ప్చహస్తు లీ
వేతి. బడు టంతయు౯ హితులచే విని రామునిమిో6ంద నాదటక౯ా
ఫఘతయుతపావకుండుబలెం గీలలు [క్కుచుమండెగ్గగక్కునకా, అ-౧
ఉ. "రాముని బం క్త కంధరవిరాముని నీలషయోదకోమల.
శ్యాముని మౌనిహ లుగా ముదసంచయసోముని. సత్వభాషణ
స్తోముని సార్వభాముని విశుద్ధసు[ ర్రిగుణాభిరాముని౯ా
థిమణి మేన గానుజుండు దిగ్గనం గాంచి ముదంబు వేఖొనె౯, ఆ. ౨.
శా, వరా యోరివనేచరాధమ భయం బింతై ననున్‌ లేక [వా
"కారంజు ల్యెసదాంటే లెట్లు మజి ఏంకందా౯టి దుర్భిషణా
కారం బొప్పంగవచ్చు కుటు తగనల్క_ న్వచ్చి వాముందటన్‌
ధీరత్యంబున నిల్చు మెట్టు లిది చింతింప న్మృహోశ్చర్యమా. అఆ. ౩3.
[260] అంగర నృసింహకవి 20]
రాయను $శ శత్రద్యయకరాయను మ మ్బింక బా ధ'పెట్ర వే
రాయను సీతనూజుం గనరాయను నెక్కడలయందురా కుమూ
రాయను నల్ల నేల వినుశాయను హో శతకింధరాయనున్‌, ఆ, రి,
ఇతండు. రాజరాజూభి'పే.క మనునై చాశ్యాసముల (ప్రబంధమును
రచియించ్చి కొప్పుల వల్లభూవరున కంకితిము చేసెను, .ఈకవి రామకృవ.
భారకుని కుమూారుండు. ఈకవి యకాలఫువాలయో నిశ్చృయముగాం 'బెలి
యరాలేదు. ఇత జల్లనాని పెద్దవాదులను. 'బక్కొనక్‌ ((ావాధునివజ
కును గలకవులనుమ్శత మే కపసుతిలోం 'జెప్పియుండుటచేతను మధ్యకవు
లువూత మే వేక్కొన్న 'దిమ్మపూడీ యమళలేశ్వ్యరుని సంసువించి యుండు
టచేతను నృసింహకవి మ ధ్వకవ్రలలోనివాం దేమోయని సంబేహముకలు.
గుచున్నది. ఇతండు. ేసినకవి స్తుకిపద్యముల నిం దుదాహరించు
క భారతసుట్టోల్త“భన పారీణక ళాధురీణబంధుకధా రా
ఫిర్మప బంధగంధ ర్వాకోఢుని భట్టనన్న పార్యుని దలంతున్‌,
ఉ. అంజలిచేనుం బద్మజనిశాంత క రాంతనిరంతరోల్పణ
న్య్రంజుల వ లకమధురమం ద్రనినాదసముల్ల సధ్వ్యని .
వ్వంజక వాణ్ని గుంభన సమం చితనూతనసృమ్షిచాతురీ
రంజిత సత, విం దబుధ రాజికిల దిక్కనసోమయాజికీన్‌
ఆ. ఇృద్ధగుణుం (బబంధపర మేశ్వరు నెజ్టన్యప్గోడన్‌ మనం
పద్దతి నిల్చి సూ క్షీరుచిభాస్కరుండై నహులిక్కి. భాస్కరున్‌
వి(ల్లి ఆ౦ (ధక వుల చరితము
బుద్ధి ఘటించి సంతతము పూనిభజింతు వచప్రసాదసం
సిద్ధుని ( జిమ్నుపూడి రుల జేఖరు నయ్యమశేళ సత్క-వి౯ా,
క, పాధోధిపయోభర ని।| ర్మాధచలద్ధు మఘు మా యదూనలహరి క
పాధేయదాయిసూ క్షి స! నాథున్‌ (్రీనాధు నెమ్మునంబున(గొలుతున్‌
ఈ్టగంథ మొక్‌ వేళ మధ్యకవులకాల ములొని ద్యయెనను దీనియందు
లక్షణవిరుద్దములై న,.[ప్రయోగములు కొస్ని కానంబడుచుండుటచేత నప్ప
కనీయాదులు తమలతణ్యగంధములలో నిందలెపద్యముల నుదాహరిం
పక పోయియుండవచ్చును. కృతిపతినిబట్టి సహితము కవియొక్క_ కాల
నర్మ్యయమును జేయిట కిప్పు జడౌధారములు దొరకలేదు. కృతినాయకు
నకు కొళ్చాపురము రాజధాసియైన ట్రీ,కింది పద్యమున 'జెప్పయిడినది._
స్స్‌ కుదు రయ్యె నేవీటఖోటలోపల వై శ్యసువతిస్టితు య జే నళూలపాణి
పాయలేం 'జేపేటిపర్టంతవనవాటి మిండ రాయండు లమ్మీధవుండు
నిండారు నేవఏిట నండకాలమునంధు జలజాకరం బె నసాగరంబు
చదు రొందు నేవిట సార్వకాలిక పలస్ఫురితంబు వేడంగి వొ'కతో(ట
సుర పురంబునకై న నబ్బుర ము లగుచు!విజ్ఞపి(గుచునుండు నేఏటిసిరులు
వసుమతీ పాదపద్మసంవళితరత్న నూపురంబగునట్టి కొరాపురంబు
ఈవొర్జా పురము విశాఘపట్టణమండలములొ ని కొట్టాము [గామ
“సుమో! ఈపురాధిపతీయయిన క్చవ్‌పతి ఛూ దకులసంజూతు,డు.
సీ నూర్థాభిసిక్తులముకుటంబు లేరాజుషాదపీఎక్‌కు సోపానపం క్షి
చతురబ్ధివలయితతీతితలం "'బేరాజుబాహూుదండనమునకు చాహుదండ
భువశంబు 'లేలుక ప్పురగంధి యేరాజులిలాకటాత వాళికకు నీడ
రజనికాంతజయంతరతిశాంతు లేరాజురూవలేఖకు, (బతీరూపకంబు
లత6డు పట్టుతలాట శేళాదిరాయ రాజబే వే్యద్రరాజాధిరాజచంద
గాయిగోవాళ జగ నొబ్బగండబిరుద! శాలి కొప్పుల వల్లభూపాలమాళి,
అంగర నృసింహకవి 08
మ, భరియించెం జతురర్షవీవృతమహాభారంబు దొ*వీ3క౯ా
విరియించెక్‌ నిమతాంధ కారము సముద్వేలీకాపోన్న తి౯
గురియించెన్‌ ధనధాన్వరాశి కవిరాటోోటీనివాసంబు€౬ ౯
వరియించెన్‌ వరకీ రికాంత దనరన్‌ వల్ల వ్నీతీశుం డిలకొ,
ఇ త్యాదిపద్యములలో బిరుడాంకిములత్రో వర్మింపయుడి యుండుట
చేతం గృతిపతి కవిచెప్పిన టఖండభూమండలాధిపతి కాకపోయినను చిన్న
సంస్తానాధిపతియెన నె నటు కనుపట్టుచున్నా (డు. స్పషముగాం 'దెలియువజ
కును గవికాలము నిఫ్పుడు పదునాజువందల యేంబడికి దరువాతికాల
మనుఫొందము, ఈకవిశ్యమునందు లక్ష్షణదోషము లనేకములు గలవు,
ఇతండు పబంఫములోని యీ మొదటిపద్యముబోనే (వాయుటయపే
యుండవలసిన దానికి (వాసుట ముని _పయోగించినాండుూలాా
ఉ. (లీసతి చన్ను[శేవలను జెక్కుల నొక్కట( బృత్రభంగముల్‌
వాసుటకున్‌ విరించి నిటలంబుల నొక్కట పాగ్యవ “ముల్‌
(వాసుటకు౯ జతుర్భు జవిలాసము పూనిన వేల్పు సత్క్బృపో
ల్లాస మొలర్బ (బోచు శుభలక్షణు. గొప్పల వల్లభూవరున,.
ఇటు కొన్ని దోషములు కానండుచున్నను మొ తనుమిోాద
'గవిత్వము రసవంతముగా నేయున్నది. రాజరాజాభిెకములోని కొన్ని
పద్యము లిం దుదాశవారింపంయుడుచున వి_
చ. పనివడి చెప్ప నేల శిశు పాలునివిక్రమచేప్వితంబు లా
తనిపనిపూసి చదానవపదాతులు వచ్చిరి వీర వారె యం
చసిశము జెప్పవెట్టక సురావళి దికంలు చూచుచుండగా
నసిమిషనావము 'మొక్క-_టేయు నర్‌ ము దప్పకయుండె నిప్పుడున్‌. ఆ.౧.
ఉ.-అనయ విన్నమాతమున నైనను జూచినమాతే నైన నె
వా సరి మనంబులం (బఇజయవాసితమె యనురాగ క్‌ందళం.
వై04 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
బీరిక "లతు( గారణ మొకించుక లేకయుం బూర్వ్యజన్మ సం
స్కారవిశేషమం కది వికస్వరమె కొనసాగు నుర్వరన్‌. _అ. ౨,
చ. అమృతసరోవరంబుగ హిమాంశునిమూ రి కరంగి లోనిచి
హ్నము వికచోత్పలపగరమె చెలువొందిన నందులోన సం
(భమమున నీందు లొడి జడిమంబున నంగము లూను నేని యా"
హిమమున నించు కేసి శోమియించునొకో మదవా(స్త్ర వేదనల్‌, ఆ-3
ఫా శుస్దాంతఃక రై క యోగ్య మగుచు౯ా శోభిల్తునస్నద్వచో
రాద్ధాంతం ఓది యిచ్చగింపక వ్‌ ఏలా (మజ్ఞాపరిజ్ఞునస
న్న్నద్దు ల్కో-ందజు కేవలంబుగ వితండావాదులె 'తా రసం
బద్ధోక్తుల్వచియించి "రేని మదమార్చ నారి ఖండించెదన్‌, అ, రీ,
మ. మహిళల్లో ని కిటమున్ను నేము వివతమ్మున్యత్వము. ల్బూనుటల్‌,
సహియింపం దగునంచు నిప్పుడును విజ్ఞుపింప మాశేటికిన్‌
గుహనానాటకసూ(్రధార భువి నీకొవ్వాడిమాయానవిధుల్‌
బహురూపంబులుపన్న(గాందిరుగ ర్మబహే 9(చచర్మడార్కులున్‌ అఆ-గ
58. సిరిశ్రైగడ ధర్మనామాత్యుండు
ఈకవి నలచర్శితము నాతాళ్వాసములపద్యకా వ్యమునుగా రచి
యించ్చి, శ్రీవేంక'టేశ్వరుల శంకితము చేసెను, బ్రతగకు నియోగి ఛాహ్మ్‌
యిండు; హరితసగోత్రుంజు; తిప్పయా మాత్యపుత్రుం ల. ఇతండు నలచరి
(తములో6 దనదం(ీ నిట్లు వర్శించియున్నాండు--
ఉ. నూరినుతుండు తిప్పనయళో జలజా మీకిం 'శీడ నల్పంగా
మేరుధనుర్హ రాచలము మేడ సుధాజలరాశి శీలి కా
సారము పువ్వుందోంట దివినద్ధరణేరు హూ సంచయంబు స్‌
హోరమహీథధరంబు కృతక్షాదియు నై విలసిల్లు నెప్పుడున్‌
సిరి పెగడ ధర్మనామాత్యుండు 200
తనతండి యిందు ర్రినీమలోనివా(డనియు, ఈ (కిందిపద్యముల లో.
దన మేనమామ వేచూరి నివాసుండనియుు. కవి చెప్పుషొనుటచేత నితండు
గోడావరీ కృృువాముండలములలోనివా౭డని తోంచుచున్న ది-
సీ శన కీఘనుండు (పఫవీ తాముహాుుం డగు లోహీి
తసగోొ తుం డల పుల దండనాధుం
డెసంగు నేఘనుతాత యసదృనోన్నతి పుట్ట
మాంబాధవుండుతిమ్యు నాహ్యయుండు
'పెనిచె నేఘునుతండడి తనకీ రిలత లాశ
లంట( 'బెంపగు తీమృయప్రభుండు
వెలయు 'నేఘనుతల్లి విమలపతి వత
వివిధసద్దుణశీల వెంగళాంబ
యత:దడు తుమ:రుగ్‌ 'టివర వంజాన్ధివిధుండు
సతత వేరూరి "కేశ వస్వాన్యుధీన
మ్రూనసస్థిపింబరంగు నావేనమూావము
మతినిగురు సన్ని భుండు ధర్మమంతినిభు(డు.
చ, విను మనఘాత్న ధర్నసుకవి భవదీయవ-చోవిలాొ ననముల్‌
ఫఘనకవిహృృద్వికాసములుగా వె చమత్కృేతిమిోఅ నీవు నే
ర్చినగతి నీప్పు డానలచర్మితము వేంకిటనే లరాణ్నివా
సునకు సమర్పణంబుగను శోభనలిల రచింపు పెంపుగకా,
ఈనవికాల వేదో న్య్యయిం చుట కు బు సకమునం డాధారనః
లేవియు( గానరాలేబు, ఇతండు [లీనాధుని నర్మించియుండుటవేతం బూ"
కవి కాయయనుట నిశయము, ఇతండాధునికుండయి యిన్నూ బుసంవొ
ములకిందట నుండియుండును. ఈతని కవిత్వము మొ త్రముమిోంద ; ౫
వృమయి యింపుగా నున్నది, నలచర్మితములో “నిపద్యములంగొన్ని టి నిం
[కందం బొందుపఆఅచుచున్నాను,
2006 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
ఉ. ధారుణి వీశసేనవనుధావరువా లటువాల వీరు లా
సారసమ్మితుం దూజి తనసన్నిధిల బేరినవారి కెల్ల జం
ఛారి యిడకొ సురదుకుసుమూావళియే యుడివోయె 'నన్న-వో
నార గణింపంగా. దరమె యాఘునుం డోర్చినశతుసంఘము౯.ఆ-౧
శా, లీల న్నీలపుతాలమేడకడ లాలిం గేలిమై నుంచి జో
జోలథ్నీీశ కటాతవీవణయుతా జోచోశుఛాకార జో
జోలావణ్యరమాకమాక యనుచుం జోకొట్టుచుం బాడి ర
న్నా౪కేవ.* లానృపాలసుతు వీణాకోకిలాలాపలె , ఆ. ౨.
ఉ. వెన్నెల చందమా మకును నె న్నాలకుం దగ€ జందమా మయు౯
సన్నుతలీల నంద మగుచందమునళా ధరణీత బేశ యా
కచ్చ్నియ సీకు వేడ్క. నలకన్నియ వీన్సను జోడుగూడ నేం
గన్నులం జూతు నే మొయసి కాంక్ష యొన ర్చెద “నెమ్మునంబునక్‌. ఆ క
ఉం అ ఫల్మపదాయక గుణాకర నై షధసార్వభాము కా
న్యార్థుల మెన మమ్ముులం గ తార్థుల( చేయంగదయ్య సరళా
స్తొము 'లెందు నీ వెజుంగనట్టివి లేవకడా పరోపకారా
ర్థవిదంశరీర మను టాత్మం దలంచ(గదయ్య థీనిధీ. ఆ. ఈ.
శా, నీతిం జూడు నవేరద్ర మోనతమేల న్మీనంబులే [మింగు టల్‌
ఘాత( పడ ౧ గుఠార కాసు మిల వృతవాత ముం (దు ౧చుఓల్‌
ద్హూతిత్వంబున( గాదె జ్జుతు "అచట౯ సామాన్యులే చెల్పంబో
జ్ఞాతి స్పెదన లేనకిమ్ము నెడుళా న్ర్రంబుం టరీవ్సీంప పె, . వ
మ లలనా పాణసమాన వె నసిను నలాపాయ దెనన్ననీ
పలుకే నమ్మి భవత్త దాంబుజసవిణాపవ్‌ోణి న్నిదింపంగాల
గలితవ్యాళ మృగాదిజంతు భఛయదో[గం బె నయాకానలో
పల న న్వీడణగనాడి పో నధిప నీపాదంబు లట్లాడె నో, ఆ, ౬.
గ్‌5. గణపవరపు ఎంకటకటి
ఇనండు స్తీగ్రబంధరాజ వేంక శుశ్వర విజయవిలాసమనెడి యేకా
శా్య్సస్యప్రబంధమును రచియించెను. ఇది మేళా జ్వాస్మగంధ మేయయినను;
ఇందలి పద్యముల సంఖ్యమాత్రము నాలుగాళ్వాసముల (గంథములో
సామాన్యముగానుడు దానిక ంళుంద ర్యవగా లేదు, ఈకవి నందవరీక్‌
నియోగి బా హణుండు; అశ్వలాయన సూ[తుండు, వసిస్ట్రగోత్రుండు; అప్ప
యావ తపు (తుడు. ఇతండు కృోస్తూమండ లములోని కామెపలె సీమయం
దలి గణపవరగామవాసుంయం ఇతండు. పల్నాటిలీమవాం డగుటపతేనే
స్వానుభవమువేతను గాంబోలును. “పలనాటి గొల్లలపాటజాతో యని
యచ్చటిగొల్ల ల వాటను నిరసించియున్నా డు, ఇతఃడు మికిగ్రాలి యాధు
నికుంజే యయినన్సు ఇతని కాల మిదియనిమ్మాతము సరిగా దెలియదు.
ఇతండును దనకు వేంకళేశ్యరుండు స్వహ్నమున సాత్షాత్కరించి తన్ను.
గూర్మ పలికినట్లు ప్పుకొన్న పద్యములలో ని యాక్‌ంది! ద్యమువలన
నితండు పదునాఅవశ తా బ్రాంతమునకు లోపలివాండుకా డని స్పష్టమగు
స్తే అల విన్నకోట: "పదనలవణజ త శబతాసనకవి శ్నశుది
వ్‌ [్‌ ఇ" ౧ ద థి
(పాబంధికపర మేశ్వరు నర్దమహి మం బుభయకవిమిత్రునిపదలలితత
(శీనాధువా ర్వాప్రనిద్ధి నాచనసో ముభూరి కాఠిన్యంబు పోతరాజు
యమకవిధము మల యీ&ీమనీపి. చితంబు పింగళి నూరకవివరువైష
నాం(ధక వితావితామహూనల్సిక బిగి
ముక్కుతిమ్మున బేటయు భూపషణునియ
లంకృతియు ఏ ఇ కలజా తలంపలక్ష
ణకవ్‌ యసప్పయ వేంకటసుకవిచంద్ర,
వగ 6 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
ఈపద్యమునుబట్టమా(త మేశాక్ర యితం డవ తారికయందు. దన్ను,
గూర్చి చెప్పుకొన్న యికతర్‌ భాగములనుబట్టకూడ విచారించ(గా స్వాతి
శయమును జెప్పుళొన్న యాంధ్రక్రవులలో నెల్ల నితం డగ్టగణ్యుం డయి
నట్టు కిన(బడుచున్నా డు, పయిషద్యమునందు! బకానాఆవ శతా జాం
తమందున్న పింగళి సూరనార్యునిని (రామరాజ) భూషణుని 'బెర్కానుట
వేత నీతండు పదునే-డవశ తాబ్బ్లమునకు లోపలివాండు కాండనుటకు
సంచేహూమువేదు, మటియొక చోట నితడు తన (గ ౦ధమునకదు 66 శ్ష
సార సం్యగహ స రస్వతీవిలాస సాపాత ్ట చితామణి "సత్యసిజనసంజీవని,
యని లతీణసారసం్యగహమును కీవిసంజీవనిని శోర్కొని యున్నాడు,
ప్రందలీ లతణనార సంగహము చిత్రకవి పెప్పన్న రచియించినదై నవతి
మున గవి పదునేపవ శ తాహ్రారంభమునకు. బదు నెసిమిదవశ త్వా
మ్‌ ధ్యమునకు 6 దరువాతివాండు ను అగును, ఈగణపవరపు వేంకటకవి
తనకుంబూర్వులయిన కవ్రల కాన్యములలోనుండి [గ్రంథచౌర్యమును విశే
షముగా! 'ేసినవా-6డయినందుని ఆలతణసాగ్ర సంగ్రహము కూచిమంచి
తిమ్మకవి దే యన పతుమునం దిమ్ముకవి (గ్రంథములనుండియు చెర్యము
వేసినా. డని చూపుటకు. దిగిననిదర్శవములు లేకపోలేదు, ఇరువుర
కవల ్గంథములలో ని యీాపద్యాములను. జూడు(డొట్లై
సీ. బింబోష్టియని నీవు పెరళగరాకు శుకంబ
సాంకవ౫గంధి యాపంకజీత్నీ
పంకజూత్నీ యటం-చదు€౬ జదరకు ర! శనం
పకజూలనాస యఠాషల్లవార్మఖ్టు
పల్గ వా రకు యటంచు బాధింపకు. వికంబ
రామాంగి యీబిసపచయబాసనా
(27) గణపవరపు వేంకటకవి 2030
బిసబాహూ యని "రాకు వెసనంచ జలద శీ
కార్ముక భూలతిక యీ చొకారప్తు. జెలి
యనుచు నుక న! లంగ పర భ్బుతే హాంస నీల
కోంర నికురుంబముల6 ద వ కని బలి శె,
అని తిమ్మకవి తన రసికజనమనో భిలశాముములోని చతుర్ధాశ్వా
సమున6ం జెప్పియుండగా గణపవరపు 'వేంకటకివి
సీ, చక స్తని యటంచు జగడించకు శతాంక
. గురుతమోవేణి యీకుందరదన
మధురాధర యటంచు మట్టుమోఆకు తేంటి
చంపక్‌నాన యాజలదడవదన
చిసబాహ యని మాజు మసలకు రాయంచ
జలధరచికుర యీకలువకంటి
పల్లవ కర యని తు ళ్ళు కోయిల
(శ్‌ రామమూర్చి యీకీరవాణి
నదన కుంతల మూడ సుస్వర స ఖత్వే
'మెనసీయుండుటకతన వి కితవొనర్వ్చు
ననుచు నళి చరద పరభృాత హంసములకు
భయము నయమున 'ెలియ(గయులికి మజీయు,
అనై 'చెప్పియున్నా (డు. ఈయుభయులలో నెన్వండు పూర్వుడో
యాతని పద్యమును జూచి ఇండవవాడు తనపద్యమునై_ నను నాసీకొని
యుండవలెను "లేదా యిరువ్రనుగూడంల బూర్వ్యమున్న యిటువంటి పద్య
మును మజణియొకదానినిజూచియైనను (వాసికొనియుండవ లెను, వేంకట
కవి (గ్రంధచౌర్యము చేయువాండగుట ెలియుటకయి నరసభూపాలీయ
£[[ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
వమునుండీయు వేంక టుశ్వరవిలాసమునుండియునొ కక్క చిన్నపద్యము
సిం దుదాహరించు చున్నాము...
కృ కూరా యూబన్ఫపాలకు
వూరా మను వుదనస మరమాధుర్యుండ వై
థిరా నృసింహ కూడితి
మారామను మదనసమరనూధుర్యుండనై .
అని యాపద్యము కావ్యాలంకారసంగహములో పాదయవుకము
నకు లత్యుముగా నీయంబడియుండలాూ, వేంకటకవి,
మారా మను మదనసమర మాధుర్యు*డ వె
ధీరా విటార్య యేలితి క్ష
వమూరావమును మదనసమరమూధుర్వు.డ వై ,
అని పై పద్యమునే శేరులుమవూ తముహార్చి పంచదళనర్గ్శ యు ర్త
'పాదయమకముని తన పు సకములో వేసికొనియున్నాండు, ఈకవి వేంక
"కేళ్వరుండు త న్ను భశ ంచి పలికినట్లు కొన్నిటిని తానే చఇెప్పుకొన్నట్లు
కొన్నిటిని ఇతరులు తన్ను మెచ్చి పొగడినట్లు కొన్నిటిని న్య్వరచితము
“లన [గంధముల నామములను జెప్పుకొనియున్నాండు. ఇట్టు చెప్పుకొనం
బడిన తారావళులు యమశ్రతకము శృంగారరసమంజర్కి కృష్ణ మల్ల కథ,
ఇశాలరామాయణ ద్విపదనమ్సు, బాటువద్యములు లింగనిర్ష యము ఆంధ
(ప్రతాప రృుదీయము ఆంధరసమంజరిి అఆంధధ్రనీఘంటువ్వు ఆంధధకాొ
ముద్మి గణయతి (పాసలవణ సీసమాలిక్క అంధ్యపయోగర త్నాక్టరము,
"రేఫ అకారనిర్ణయము, నట్స్రత్యయ (ప్రస్తారసరణిి ఇరువదాజు ఛంద
ముల వచనము, అలంకారసారను పరమభోగవతచర్శిత్క అ రధద్విరూప
కోళము, కల్పితకల్పలత్క్య ఆంధవసంత తిలకబాణను. కఠిన పాసళత
కము, అంధధ్యష్మకియా కౌముద్హి జూంబవతీవిలాసట్సు చండవిద్య్యావతీ
గణపవరపృు వేంకటకవి ల 1
దండకము, చకవాళ తారావళ్ళి సురాణసారము, (ప్రబంధరాజ వేంకళేు
క్యరవిజయ విలాసము, అను 1గంథములలో "ెండుమూడుతక్క_ ేషీం
చినవన్నియు నామమ్మ్యాతా వశిష్టములయినవి, అట్టగుటకుం గారణము
లేకపో లేటు, ఈకవి 'తానుజేసినపు _సకములు లోకమునకుపయోగ పడవ లె
నన్న య్యుద్ధేశముతోంగాక తనసర్వతోముఖ పాండిత్య (ప్రకగ్ణిమును లోక
మునకు6 (బకటింపవ లెనన్న యుద్దేశముతో విశేషభాగము ఇేసినందున
నీతనిఫు స్తకముల కిట్టిగతి పట్టియు9డును,
సంస్క్కృ-_-తములోనున్న జ్జ నధనమును జనులకు వెదచల్ల వలెనన్న
పరమార్థచింతత్ర* మొట్టమొదట నన్నయభట్టారకాదులగు మహాకవులు
పదునొకంజ్తనథ తాళ్రారం భమున్వుడి సుఖభశ య నను సంస [్రాభ్రనే (గ్రం థ్‌
ముల6€ 'ెనిగంప(దొడంగిరి, ఈ ఫాపాంతరీకరణ కార నము పదునేనవశ తా
₹సాంత మువజకు ము, నపి చ్చిన్నముగా జర గుచువచ్చెనుగాని యిట్లు
క్లాములు తమపూర్వులకన్నం దాము ఫఘనులనివించుకోవలెసన్న చింత
చేతనో మతి యేహేతువుచేతనో సంస్కృతపదభూయిస్థము శై నదీక్టస
మాసములత్రో నింపి రసమును జెజబుపగ్‌ పోయినను తమగంథములు
బహుజనులకు దుర్తాాహ్యూ మైనకశినశై లివి జేసిరి ఇట్లాకాలములో
₹గారత ఫాగ వతరామాయణాదిముఖ్యగ ౦థము లన్నియు6 'దెలిగింపం
బడంగాా అటుతరువాత బదునాఅవళశ తాళ్టారంఛభమునం దల్లసాని "పెద్ద
నాదు లొక [కొ త్వతోవందొక్కి ేవలభాపూంతరములు కాకుండ6
బురాణములలోని కథలను గ్రైళొని స్వకపోలకల్పితమ్యులై న వర్ష్మనలను
జేర్చి "పెంచి [శీనాథాదులశ య్యనవలంబించి సరవంతముగా [ప్రబంధము
లను జేయ నారంభించిరి ఈపని నూజు నూటయీలదిసంవ తరముల
వణజికును జగ్‌ గుదురా(గా ౧౬౫౦వ సంవత్సర ములో పల బవాువాన్ష
ముల నూతనపబంధము లనసేకములు తెలుంగునల చేయయుడినవి, అంత
212 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
టితో నూతన సృష్టి బహాుతరముగా 'నంతరింపంగ్యా ఈవలివారు వసుచరి
(త్రేమును మాతృకనుగాల గొని దానికి పాఠాంతరమువో యనునట్లు
పూర్వవర్షనములనే తృలలుమార్చి (ప్రయోగించుచు వెనుకట్యి ప్రబంధముల
ననుక్షరించి తమ్మప్రబంధముల. నలంబొచ్చిరి. చెసినదాని'నే 'పేరులుమార్చి
మరల 'చేయుచుంకడుటచేత నూతనార్థకల్పనలనుజేయుట దుష్క-రమయి
నందున నిటీవలివారిలోల గొందజు మహోపురువులా యర్థలోపమును
పదాటొ పముత్రోం బూరింపగ్యబ్రయన్నించిరి. పూర్వపువా రక్క_డక్కడ
సముచితముగా శ శ్రాలంకారములను జేర్చుచు వచ్చినను భాపావధూ.
టికి మైాణ మైన యర్థసార స్యము ను జెడంగా ట్ర కుండిరి, ఇటీ వలివారర్థ
సారస్యమునంతగా. "ాటింపక్‌ నిఘంటువులవెదకీ పదము లేరికూర్చి
బంధించి తవు 'స ర స్వతీని హృ దయాకర కముగాల గాక్‌పోయినను కర్దిరం
జక్షముగా నైనను "'చేయంబాటుపడిరి, ర్త టివారి లో నెన్నికగన్న కొందజు
బంథాదుల నతివూతముగాంటేరి గ యర్థ సా ర స్యమును బూర్త సు గాల
జెజీిచి యషయవములు విజిచి తమభాషావధూటిని వికూవినిజేసి శవ
1పోయను 'జేసిర, మన యీ వేంక కేశ్యర విలాసకృతిక రయు బలరామ
చరిత్ర కృతిక రయెన గుడారు నేంఠటదాసకవియు. గొంతవటకీక కపటి
"తెగలోం జేరినవారు. ఒకండు తనపు 'స్తశమునకుం (బబంధరాజవేంకళేు
శ్వరవిజయవిలాస మని వేరు "ెట్టుకొనంగా. నింకొకండు తనపు స్తకము
నకుల [(బబంథరాజనీనోళభాషణ |పకృవ బలరామచరితవముస పేరుపెటు
. ఏ థ్‌ |. షణ ప్రకృష్ణ్ట బలరామచర్శితమసి వేరుపెట్ట
“నిరోస్ట్యమ త్తేభవ్విడిత శార్దూలోత్పలమాలా తోటక మత్త
క కిల లయ(గ్రాహిమణిగణనికర పంచచామర్యసగ్విణ్మీపమి తాతర మణి
భూషణ దృతవిలంబిత కవికంళభూషణ వినయస్వఘా తాదృష్టహ గణి
రధ త్థతాంబురుహ క్షవిరాజవిరాజిత గణసమకదండ కార్యాగీత సీస
ద్వినిధకంద శ్లాకమూర్షికా వచన కే వార గద్య కలికోత్కలికామంజ
గణపవజణపు వేంకటకవి క.
రీద్విపద ధవళసువ్వాలశోభనార్యాతిక నానారగడ భేదస స్తతాఖె లా
మహర్ష్న వమిలాలికార దదార్హపింశడాగ నానావిధవిచ్మిత నాగబంధ
పుష్పమాలికా బంధసృయు క్షకల్పిత కల్పవల చంపకమాలికా
అని వెరుష్వై యొక పద్యములో ననేకబంధ గర్భవృ త్తముల
సిమిడింపంగ్యా మన యీూవేంకటకవి దీనిని మించునటుగా,
“ బహువిధచిత్రకంకణ బంధద్విగుణితనీసచరణ చకుష్ర యగర్భిత
ద్విపదకొందద్యయ సమవృ తచెపదయుగళా టవెలంది తేటగీతి మదనపిల
సిత తురంగవృ త బహువిధ తాళ నృ లా షక ధవళకోభనగానా ర్మాతికగాన
జం పెప్రీ ఫుటార్థ చం [దక నువా గలలాలి పదె లామంజరి సమతాడిండిముతాళ
వ్య త్రమణి గణనికర తు రగ వల్లన రగజోదాసహార ణసంబుద్ది కె ల్లిపోత్యలి
కార్ధాహిర్‌ రాగదళ ముఖారిరా గాటకతాళడళ కాంభోదిరాగ రూపక్ష
తాళడళకాంభోదిరాగ సమపద కన్నడరాగ సాంగత్య కొరవంజిదళ నేవ
గు పిరాగ సమపద సావేరరాగ కతాళదళ విలహరిరాగాటతాళ సమపద
పుష్పమాలికాబంధ గోమతి కాబంధ ఇార్తబంధ హమోడశదళ ప దృబంధ
పాదుశాబంధ నవగంగబంధ ఖడబంధ గుదృబంధ ఛ్మతబుంధ వావుర
బంధ గచాబంధ చకబంధ నాగబంధ రథబంధ శంఖబంధ మృదంగ
బంధ పాద్మభమకబంధ పాదార్హ (భమకవింశతిబంధ "భేదకండానుష్షుఫ్‌
న కాంతరత చతుక్భద్ర నవరంగ సర్వశోభ్య దాందోళికాబంధ యుకాను
లోమవిలోమ. కంద భాషా శేష కందకం దాటవెల(ది గర్భి తాంత్య “త్రేటగీతి
యు క్రచౌప్షి భేదచ్చిత సీసము”
అని వేరు "పెట్టి యొకపద్యములోనే బహుబంధథ గర్భవృ త్తముల
మిచ్చెను. కవి మిక్కి-లి కష్టపడి పయిని జెప్ప, బడినరీకి గర్భ బంధ) విశ్వ
మున్వు వకాత&ర నిహఘుంటులను వెకి_
బ్య ఆదంధ్రకవుల చరిత్రము
క 3 కోరకాళకుతై. |! కోకాకాకింకకూకి కూకకుకాలీ
కాకుకకు ీకేకిక కూథో క్రాకర్యాక కింక కేక కొకా,
అనురీతి నేకాతురములతోడి చిత్రక్రవిత్వమును, ఒక్కదానిలో
కౌళలము. నెంత భూపినన్ను కాళ్లత్రో నడచి గమ్యాస్థానమును చెరు
సామాన్య మార్షము. విడిచి యడ్డముగా భూమిమిఃదయిడి. కడుపుతో
దొర్లి ప్రయాసపడి గమ్యుస్థానము నుజేరి యసాధారణవాన్స్‌మను జూపిన
బుద్ధి మంతుని శక్తిని మెద్చుకొనున ళ్లు యిట్రి కని తాచముగ్చృతులు మచ్చు
హోనం దగియుండునుగాని యంకకంకి సక్కువ శైాఘాపాతములుగ్గావు.
నవరసరసికు 'లె్పూడును హృాదయిస్లఃదకరముగా నర్జకల్పనము. ేసియు
కర్ణ్యరనాయనముగా మృదుమభథుర వార్టుంభోనలత్రో భావములంగూర్చియు
మూ సోద్ది పకముగా నీతి పోషణ మొనర్శియు న్శలు వేయంగలిగిన
కవినిమా్ర మే 'వంచ్చుకొంకురుగాని శ్రా వదోవములకు లత్యుము. లగు
నట్టుగా నర్థగార వమ] ( జెటిచి కదముల ఏటే పద్యముల ట్‌ బద్యము
లను దూర్చినవానని మెచ్చుకోరు.. ఈ వేళటక్షవినర్యుని కవనముశందు
వ్యాకరణ దుష్ట ములయిన శభయూగము లనేకములు కాసయబడుచున్నని,
ఈకవికాల మేదో సరిగాం చెలియ రాకపోయివను, ఈతని [గంధము
లోని సలాము సాషాబు ఫ్‌్రంగీ తుపాకి మొదలగు పద్యపయోగము
లీతం. జాధునికుటడని ఘోమీంచుచున్నవి. బంధగర్భ చిత్రకనిత్వముల
కొజకై. (శ్రమపడి మూడి షప సైగ ములను పిడి చినపత్షమున, 'ఈతస కవి
త్యము 'మొ త్తముమో౭ద రసవంతముయి పదలాలిత్వము కలదయి మనో
హరముగానే యున్నది, (ప్రబంధరాజ "వేం క టున్యర వజయపిలానములోని
కొన్ని పద్యముల నిందు (బదర్శించుచున్నాము___ .
చ తగునె నృపాలకన్యలకు దవ్వులనవ్వుల పున్వులాట లీ
వగల జరింప నిందు. దగవా నుగునా మగనార లుండంణా
వేముగంటి దతోజీపండితు(డు క
మగుడి పురంబుంజేరల జనుపూ వినువూ యనుమూాన మేల నీ
న్వాలుగ సంధ్య వార్చ-డు (త్రిసంధ స్‌ లవార్చును వంటవార్చు లా
బాలికయింట6 దం (డి నలటుషం గనన* ల రదు బేవపూ జయ్‌
వేళల లంజెతట్లి యిలు'వేలుపుమాత కిడుం (బణామముల్‌
చ, అడిగిన(6 "దెచ్చు వాండొ కీడునందమును గననె నవా(డొ మే
ల్నడవడికాంచో వీటం దగునాయకమై చరియించువాండొె చే
విడిముడీకల్లువాండొ తల వెండ్రుక లందజు 'రాకమూాగక్షల్‌
ముడుపులు వానగా/గురియ ముట్రవు "కారణమేమి కూ(మతురా,
కా, ఏమి పల్కఫు నేను బిల్వ దయ లేదే నీకు నాయయ్య ని
న్నేమంటిన్‌ సుకమార నాయేడను దచ్పేదీ కుమవూర్మాగణీ
నామి(దన్‌ జల మేలరా తనయ నన్మన్నించరా 'పెల్నిధీ
నీనుద్దు లవనో చినానుగ నో తండ్రీ పీతి వారంగతా,
ఈకవి (ప్రస్థాన్మత్రయ ములో నొ కట్రయెస భగవన్లీతా యోగశా(స్తు
మును బద్యకా వ్యముగా 6 'దెనింగించెను. ఇతండు హరితసగ్యో తుండు; నాగ
మాంబకును నాగోజీపండితునకును బుత్రుండు; అఆపసంబసూ[క్రుండు,
మాధ్వమతస్థుం డని తోంయచున్నది. ఈయనకాలము మొదలయిన
వానినిగూర్చి మమియు సిశృయముగా. తెలియదు. ఇతడు నూజుసం
వత్చరముల లోపలివాండు కాండు.. కస్త ర్తునసంవాదమ ను నామాంత
రము గల యీయాగశా న్ర్రృములోని కొన్ని పద్యముల సిందుదాహరించు
21 (0 ఆం౦(ధ్రకవుల చరిత్రము
ఉ. కోకలు జీర్టమె చనంగ గొబ్బున వాని బరిత్యజించి తా
(లీ ర్‌ నూత్నవ స్రైములం జెల్వుగ6 దాల్చెనభంగి దేహి సు
నోకుండు జీర్ణ దేహాములశోభ కు రోనన జీవమూ ర్తి యూ
లోక పుగోవములాంగముల లోలత. దాల్పును ఛభాదమూ రియ. అఆా_9
ఉ. సల్లలితంపుంగర్ముములు సాం్యదయశో నిధి సద్విర కిచే
నల గ్‌ సన్యసించి. పటుయోగసుఖంబునం జెందుచుండు. దా
నెళ్లె డ జీవం బోలి కడుహేయపుందొ మ్నది తూంప్లమే నిలోం
(దుళ్లుచు. జయనొల్ల (డు పత్రోప ముత్రోనియమింపండన్యుల౯, అ-౬
ఉ, 'వేదములన్‌' మఖంబులను విశుతదానతపంబుల౯ా సము
త్పాదిత మైనపుణ్యము నధఃకరణం బొనరించుయోగి య
యనా వ్టిది మపూరుహో త మునిజార్థము నెమ్మది సంగహించి ని
గ్వేదన లేక యార్య మగు విమ్ణుపదంబును జెందు నర్దునా, అ, ౮,
ఉ, ఇంద్రియ సౌఖ్యసంపదల “నేమియు. గోరక ఏీతరాగుండై.
సాంద్రయశుం డహం[కియలచక్క-టి. బోవక దూరవ ర్రియె.
యింద్రజ 'మేనికన్‌ జరయు మృత్యువు జన్మము వ్యాధులు విని
స్తంద్రత దుఃఖదోవములు, జాల(గ(గల్లుకెజుంగంగాందగున్‌ .అ-౧ 3
ఉ. కామము రాగముం బలము గల్లి యహంకృత్తి దంఛభయుకుండై
'యమనుజుండు శాస్ర్రువిధి నెతయుం దుచ్చముగా. దలంపుచు౯ా
భూమికి కరం బయినభూరితపం బొనరింపుచుండు నా
పామరు నాసురక్రియలం బర్వినవానింగ నిశ్చయింపువూ, అ, ౧౭.
61. గుడారు వెంకటదాసకపి
ఈకవ బలరామచరిత్రమని సామాన్యముగా వాడ(టబుడు (ప్రబంధ
రాజశిరోభూపణ (శుకృపు బలరామచర్మిత యను నాజా శ్వ్యాపముల్టపబం
థమునకు రచియించెను, ఇతండు బలిజవంశజుడు; పె డిపాలగ్‌ తుండు;
ఈతని తండి గుర వేందు! డు; తల్లి రంగ వూంబ. ఇతంల డాధునిక కనియీ
యయినను, కాలనిక్త యము వేయుట కాధార ములేవియు6 'గానరా లేదు.
ఇతండు నూటయీంయుది సంవత్సర ములక్రిందట నుండెనేమో! ఈతని కవి
ల్వేము (ప్రాఢమైనది, బలరామచరిత్రమునుండి "ర0కుపద్యము లిం దుదా
పహారింపంబకుచున్న వి.
శా, సీనేజాతీకి హారమా క్షికళతుల్‌ సీలంబులై "తె లమఃల్‌
జూఅంగా౯ బగడంబులై పిదప వజాకాగ ము ల్పూని ని
సార'స్వేద కణంబులం దడీసి సున్నం బయ్యె నాద్బుమ -
స్మారస్ఫారశరాగ్ని మైమపట మచ్చచ్చాయమై త్రోంచినన్‌.. ఆ-8
ఉ వారిధిదరంమానసు డవారిత తేజుండు నె జరాజకం
కరవ భావభీతహరిణీధవదువ్మదనె రివీరు, డు
జారుణమాక్షణ్యప్రక రదె న్యవీదారణ దానదతు' డీ
భూరమణాగణిం గనుము ఉపుష్క-రన్నేత విదూర కావా యున్‌ , ఈగ,
రతం డిందుముతివరిణయ. వుసెడి యెదాళ్యాసముల [పబంధమును
రచించెను, రఘువంశ ములోని యజవమహారాజు చరిత్ర నపబంధరూప
ముకం జేసిభట్టు కవియే యీపద్యమునం జెప్పియున్నాంయా..
గీ. కాళి డాసకవి.ేప్పకల్పితంబు,.
భ్‌ వ్వ్యచరితంబు ర ఘువంశకావ్య మగరణు
నజునిక థయాం[ధ భాషచేనలఘుమతిని
గృతిరచింపూసితినలంకృతులు వెలగ,
ఈకవి నందవరీక (మా హ శ్రైకుయ, గోవిందయామాత ని నందనుయ,
ఇతడు నూట సుందిసంవత ఎరములనా(టివాండయి యుండునేమో,
ఈతనికవిత్యము మనోవారమైన దే, ఇందుమకీపరియములోని కండు
పద్యముల నిం దుదావారించుచున్నాను_
ఉ. అందు దిలీపభూపతనుజా(గ్రణి దేశము మేలుబంతి మ
/ధ్యందినపంకజూ ప్తనిభుం డాధరణీశుండె మేటి తీత్పుత్తుం
డిందు వసంత చి తజ సు శేశ్వరసూనులకన్న మిన్న వా
నందము€ జెప్పం జూప వశమా యస మూనపరాక్రమై మా,అఈ.౧.
ఉ. అన్నకు [మొక్కి- తత్కరుణ నాయిత ప్టెనదంతపుంబని౯
జిన్నలరారుపల్ల కి వసీంచి చొకాటపుంచేటశెంపఫపురా
క న్నె'మెజుంగుంగేల( బొసంగంగ ధరించె మధూకడామ మ
త్యున్న తమంగళ్యపకటతూర్యరవంబులు మిన్నుముట్ర(గన్‌. ఆ, ర,
(68. పెంకటాచా ర్యు6డు
ఈకవి భద రాజప్పుత్రచర్శిత్రమను నై దాశ్వ్యాసములపబంధమును
రచియించెను. కళాఫూర్జోదయమునందావలెవే యిందలికథలును. కవిచే
నూతనముగాం గల్పింపంబడినవ్వి కాని కవిశ్వ మంక్మపొఢమయినది కాదు,
ఇందలికథలను బోలీన కథ ల నేకములు కొన్ని వె స్యవ్యంథముల రో
గానయిడుచు న్ని, ఈకవప్‌ వె వ్లవభా హా్మైణుండు;ు ఆ ప సంబసూూ త్ర దు;
అ(వయసనో తుండు; నీని వాసాచార వి పురుండు. ఇక, డు నూటయంబది
సంవ ఎర ముల్మక్రందట నుండన వో డయినట్టు ఇవె? పాచున్నారు, భ్మద్రరాజ
ఫ్యతచరిత్రమునుండి రెండు కద్వ్యముల నిందు. జూపుచున్నాను-
శా వనుం జెప్పినభంగిం జేసిగివె కాళీశుంకు (స త్వత మె
ళా సి గ్త్‌ ? చి క్ర్‌( గోర్కె 'వేయమనేె సె ధన్యుండనై తిం గ్‌ ఫ్ర న్‌్‌
నానా సౌఖ్యశు ఛాకరంబుల బునము న్నాకిమ్మి యం. శివుం
డానందించి యొసంగనే వరము నీ వబ్భంగిం జీకొంటివే, ఆ, ౧,
జ్‌, ఎవ్వరు నావిధంబు జలజేషీణకుం 'ెలిపించి మేలు లో
సిన్వటిలం గరంగ సని నేర్పుదలీర్పలగం జెచ్చి కూర్చి యీ
నెన్వగ6 'చాపువారె తమి నిల్వంగంగూడదు 'మేనం (బాణముల్‌
రవ్వడిం బోవుచున్నయని రాదు భరింపల "నేమిచేయుదున్‌, ఆ, ౫,
ఇతండు బసవవిజయమను మూడాళ్య్వ్యాసముల [గంథమును రచి
యించెను. ఇతండు వీరీ శె వమత స్తాపకుండె న బస వేశ్వరుని చరిత్రమును
నా జ న
మాత్రమేకాక బసవచర్శితాదులను రచియించిన పాలక్షురికి సోవమునాధా
దులనుగూర్చియు సిళత్యాదిపద్యములలో (వాసియున్నాండు.
'శ్లిల్లీ ఆంధకవుల చరిత్రము"
ర వీరపతాపర్ముదుండు ధారుణిగలో. గలుగు ప్రజల ధరా గక్ముండై
యారూథి వెలయ నేలుచు గారవమున నున్న యట్రికాలమునందున్‌,
పీ ఫాలాతభ క్షుడు భవపరిత్యాగి సమం చితభూతిర్ముదాత్‌ ధారి
పంభాతరీ మంత పఠన పారీణుండు విమలభఘున(వతఏఫరయనశుడు
'కావ్యక ళా కె శ్ర) కామిత పవణుండు కాఖాగ్నిఫలపష్మ్యత్రజలము లైన
భవిచెతం 'జేళొనం డవి విననోపండు భాతిమోఆంగను "బాలకురికి
సోమనాథు6 డనలో నురగలు (పస్తుతిచేయ
[ప్రకటితముగ శివని భ కి యధికమశ
బసవచదేవుమహిమ (ప్రబలండేసె,
ఈ కవి. వా హ శ్ర (డు హరితస గోతు డు; (తిఫు రాంతకా
రాధ్యపుతుండు; ఇతండు నూటయీ'బది సంవత నరముల క్రిందట నుండినట్లు
తెలియవచ్చుచున్నది. ఈతని కవిత్వమంత మంచిదికాక్క వ్యాకరణవిరు
ద్రములై న (పప్రయోగములతో6 గూడియున్నది, ఈతని బసవ విజయము
లోనివి రెండు పద్యము లిందు6 [బదర్శింపంబడు చున్న వి_
చ, బనవపురాణ కావ్యమును బాభవ మొప్ప౭గం బద్యగద్యల౯ా
బొసంగంగ నాంధకావ్యములు బుద్దిని దా రచియించి చెప్పంగాం
బసిగొని భ్లూసురుల్‌ వినియు6 బౌయక గుంపులు కూడి రాజుతో
మసలకపోయి పాల్కురికిమాన్యుండు సోమన 'చేయుశా (స్త్ర ముల్‌ ,ఆ.౧
చ, అధములు మిరు _బాప్తాణులె యందజు! జూడ(గ నొక్కభాకి యా
పథమున వేదవాక్యములు పాడీ పదంబుల మిమ్ము నందఆఅక్‌
బధిరులం జేసె.గాని సరిపాల్పడి మో రొకరె న వారితో
నెదుటను నిల్చి సంహితల నేర్పడం జెప్పంగంజూల రందటున్‌, అఆ.౧,
6న. చ్చిత్తకవి సింగరార్యుండు
ఈ కవి బిల్లణీయమను మూడాళ్య్వాసముల పబంధమును రచి
యించి (నీరా వూాంకిత చేసెను, ఈకవి ఆయూజణు వెలనియోగి కాహణుండు.
ఈతని యనంతరమున నీతని ప్యుతుండగు నారసింహకవి తనతం[డి రచి
యించిన [గంథమును దెచ్చి పండిపెద్ది కృష్ణస్వామి కిచ్చి యాతనివలన
ధనన్వీకారము చేసినట్టున్సు వా రిద్దజణును గలిసి కృత్యాదియందలి కాన్ని
పద్యములను గద్యములనుమూర్చి [గ్రంథమును గృప్టన్వామి ర చియించి
నట్టు దిష్షనట్టును "జెప్పుచున్నారు. ఆ కొన్ని పద్యములను మార్చుటలో
సాడ( గృప్షన్వామికి 'నానసింపహాక ఏ సాహా య్యామున్న ద సి తెలుఫుటకు.
గాయోలును బిల్హణేయమున నీ [క్రిదిపద్యము వేయంబడి యున్నది.
క ము న్నిందతనూభవునకు! వెన్నుండు' సహాయ మైనవిఫమున సేనా
సన్నుతసదన్దుణగణసం! పన్ను డగుకవివరాధిపసహా యమునన్‌ ,
[గ ౦థమునందు! బండి "పెద్ది కృప్తనా గమియ్‌ (గం థగచన చ్‌సి నట్లు
ఇెప్పంబడియున్నను నిజముగా. గృతిక ర నింగర య్య్‌్యయ యగుటరకు
నిదర్శనము [పథమాళ్వాసాంతమునందుండిన యీాక్రింది చ్మకబంధము
నందు. గాన(ంబడుచున్న ది--
శా. ధన్యా సింహభచందకీ ర్తి వరవిద్యాపండి తార్య కమా
గణ్యా గర్విధనంజ మా శివదముక్షాకృత్ప్రగంకపభూ
మాన్యారాధన త్యాగ భోగజయభాదూ నవ్వభాగో త్తవూ,
ఈకావ్వము నూట యే.బదిసంవత్సరములకు( బూరగ్టము రచి
యింపయబడినట్టు 'తెలియవచ్చుచున్న ది, ఇందలికథ వమనోహూరముగాన్నో
కవనము రసవంతముగాను గొంతవజకున్నను దారాశశాంకమువలె నే
యిపియు నీతి బాహ్య మైనందున( జదువల దగినదికాదు. చుదనా భి రాము(
లలల ఆం౦ధ్రకవుల చరిత్రము
డనురాజు రూపషయావనవతియగు యా మినీపూర్జతిలకకు సంగీతసాహి త్య
ములు చెస్పింపందలంచి, సమ స్త్వవిద్యలయందును స మర్దుడయిన బిల్బణు (
డను సంస్కృతకి వీదుని రావించి అతడును రూపయావనసంపన్ను(
డయినందునం దనకూంతు నాతనికడ నొంటిగానుంచి చదివించుట కిష్టము
'లేనివా. డయి మంతిన్లో నాలోచింపంగా నతండ
మ. ఒకచ్చితవత మున్న దిర్వురకు రాజో తంస సిదంబుగా
నక లంకాక్ళతి యైననీత్రనయు జాత్యంధు స్విలోకింప దా.
సుకవింద్రుండును గుష్టగాత్రి నెపుడుం జూడ న్మదిం గోరం డిం
దుకు నేమో వచియించు కే నెజియయుంవన్మున్ను తత్కార్యమున్‌
మ, కవిరాజూగణ పుట్టుగు డ్డనుచు నికంజూయ్‌కీం జెప్పి యూ
కవికి౯ా మోసుత కష్టుగ్యాతియని వేడ్క_ం 'జెల్పి యవ్వారికి౯ా
శ 6 ౪ - లీ
భువి నన్యోశ్యవిళోకన క్రియలు 'నేర్పుల్మిణం గాకుండున
టు విచారించెద నొక్కయు కి విను! డిట్టు౯ రాజదేవర భా.
అని రాజపుతి తాను జూత్వంధునిముఖ ము, జూడననీ సయ
మముపట్టీ యున్నందున నామెతో నాపవదార్థంసుండు పుట్టుగుభ్రవాండని
చవెప్పియు బిల్లణుండు కుష్టుగాతిసి జూడనని నియవుముచేసీకొనియున్న౦
దున నాతనిశో రాజపుత్ర కుష్టుగాతియపచెప్పియు. నిరువురకు ననొ్టిన్య
ముఖావలోకనము "లేకుండ నడుము తెర వేసీ చదివిప వచ్చునని యుపొ
యము ఇెప్పెను, రాజాయుపాయమునకు సంతోషించి తనకొమారితే
తోను. విద్యాంసునితోను. నమ్మాంబలి! వారి నొడంబజిచి యిరువురిము
ధ్యను 'తెరవేయించి. కూంతునాతనివ దగ జదివింప నారంభించెను, కుశా
(గమతిమయైన యామినీపూర్ల తిలక యూతసివలన సంగీతనాహి త్యాదివిద్యల
న “నీంచి యల కా! ములొోనే క వితంముచెపా*వేరు*కానెను, ఇటు కొంత
న భ్యసంచ యల ల వై త్వముచెప్ప సెర్చు? నెను ఇు కోంత
కాలము జరగంగా నొకనాంటిరాతి కొ తగా నుదయించిన ఫపూర్మచం
దునిజూచి కవి, క్ష
చిత్రకవి సింగరాచార్యు(డు* 228
చ, జలనిధిపంక మంచు మజి చాయయు. జహ్నను లేడిపిల్ల కం
దళితసునేందనీలమణిధామ మటంచు వచింతు రంద టీ
కలువలేవియందుం గలకందును నే ననుకొందు ర్మాతియం
దలవడ్యమింగినట్టితమ మంతరసంస్థ మటంచు నెంతయున్‌
ఇ తస్యదివాక్యములత్ర( జం్యద్రవగ్శ నను) చేయంజొచ్చెను, ఆవ
ర్ధైిన నాలకించి యామినీ పూర్ణ తీలక
శా, అంధుం డెక్క_డ చంద్రుం డెక్కడ తదీయంబై న యావర్మ్మనా
బంధం 'బెక్క-డ యిటివింత గలబే భావింప నెన్క్పోట వె
నం ధ్యాలిద్రుండు మాక నిర్యురకు నందంబాప్ప ననో్యోన్యవృూ
తృంభానం బగు నంచు. జేసె సిటులం జర్చింప వేజున్న దే,
పుట్టుగుర్ణవాండెక్కుడః చం్టదవర్ద నముచేయు కెక్కడ? రాజు
మాకీరువ్లురకు న నో్యోన్వస ౦ధానము కలుగకుండ నిమివ. కల్చించెంగగాబో
లుననితల(చి వతభంగమయినను గానిమ్మని సాహసముచేసి తెరదీసి
ఉ. ఆకడ బిల్ల ణాఖ్యక వి య తిం జామరసారి.ార్చి యెం
తో కళ యుషతిల వినుతు ల 'చరింపుచునుండి యంతలోం
్ప్పులెల్ల స చరంప్ప
(యాకటజబద్ధకాండపటిపై రమణీమణిమోము€ జూచి య
సోకమసళోదయా[దిపయి, దోచిన చ ౦(ద్రనిం బోప్చ్‌ యిట్రనుకా
అయూావనపురుషుడు పండువెన్నెలం గాయుచుండంగా సంపూర్త
పూర్తి మాచంద్రబింబమును మోజిన నిండు జవ్వనియొక్క_ ముఖచం[ద్రబిం
బము నొంటిగాం జూచిన తరువాత జరగినపని '"చెప్పనక్కఆఅయీలేదు.
ఇట్లుకొంతకాలము రాజపుతియు, గవీశ్వరు:డును య ధేస్తావిపారముల
నానందించుచుండ(గా6 దెలిసి కావలివారు రాజునకు విన్నవింపగా
నతండు కూంతుం జేరంిలిచి,
లబిశీ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
ఉ. కోరిన రాకుమూరకునకుం [బియమారంగ నిన్ను నిచ్చి యెం
తో రహిమిోజి సౌఖ్యమున నుండెదనంచు. దలంచియున్న నా
కోరిక అల € బో6గల చి కొంకుం గలంకములేసి మత్కులం ప
చారంగ దుర్యశంబు మహి నందలండేసికివమ్ము బాలికా,
అసి ర్‌ పముతో బిల ణునీ శిర క్ళేద ముచేయ నియమించెను. రాజ
భటుల లాతనని వధ్యస్థలమున కీడ్చుకొనిపోవుచున్నారని విని రాజపుత్రి
యిట్లు విలవింపం జూచ్చెనట..
మ, అరవిందంబులరీతిం జన్నలరునీహ స్తంబు లె శ్లో రె ము
ప్పురిగా౬ "బెల్బిన కాలపాశమునకుక్‌ ముగ్గాంగ నొ గానభ
వ్యరసోత్మ_ర్ష ము 'లై నసీశ్రుతియుగం బత్నుదశోర్వీకిం
కవియును దన 1పాణాపాయమును "బాటిపక నోవపొడుగునను
దన (వ్రియు రగావిని దలందచుకొని యూ 'సుషయి సీవిని బద్యములు చె ప్ప
నారంభించెను
ఉ. 3 కమలాయతావీ, చెలి హో సరసీరుహ కషట్మల స్తనీ
పళ కమనీయగాతి సతి హో నవమోహిని హో వధూమణే
హో కోనకాంగి నేను విడనాడితి నంచు. దలంచె దీవు నీ
లోకమునందు జీవునకు లోలతగాక స్వతంత్ర మున్నది?
కవి తలవరులు. తీన శిరమునూ ఖండింపయోవునప్పుడొక పద్య
మును 1వాసి రాజునకొంపలా. నతం డది చదువుకొని కవిని క్షమించి,
బిల్హణు 0కిని తన పృుతికకును గల యనో్యో వ్యానురాగ మును విచారించి,
తన కూంతయ నాతనికిచ్చి వివాహమువేసెను,
మ, పొలుపొందళొ ద్యిజరాజశేఖరునకు౯ా భూభ్ళాద్వతంసంబు ని
కృలభా వోన్నతిం గన్న నిచ్చుపగిదిక్‌ తూ గనాక ముఖ్యంబుగాం
బాలువెంద౯ ది్విజరాజ సఖ రునకు౯ా భూభ ్రద్వతంసంబు ని
శృలభావోన్నతిం గన్వ నిచ్చె సుమనస్పంతానము ల్మెచ్చంగన్‌ ,
[20] వీర్‌
ఇగండు * క్షం లాపరిణయమను మూడాఖ్వ్యాసముల్మప్రబంధమును
రచియించెను.. ఇతయ. నందవరీక వైదిక (క్షూవ్మాణుండు;. క్రీన్సో
గో తుండు ; తిళనుల $ొ ౦శయూ+ ద్ర వ్ర్‌పుము (దు. ఈతం శు తన శకుంతలా
పరిణయము నొకానొకి రాజున కంకితమువేయ నుర్రేశించదియుండంగా నొక
కగరణవబ విభ్నుమూాచరించినట్టును, అందుచేతం దనకృతిని వేంక శుశ్వరుని
వః అ పూర్వ పూర్వ కవిసుపర పాన్ముగహంబునం బుణ్యగుణ కథా. శనణకు
చూనవాలిక బుధసదానుబంధంబగు నొక్క.1వబంథంబు సరససుమనో
నుబంధంబుగా నిర్మి పం రావి యున్న ' సమయంబున సఖి (మభావసంప
న్నుం డగు కశ్చిత్ప్రభుండు.-
వాలా [నీవతా సన్వయు "రేనవ్సుణూరికుల జున్‌' (శీ పాదవేణ్యుప గ్ధా శ
సౌవర్ష వ్ట్‌సు సటకావ వ్ట్‌క్‌ల్ప కరి? సంక బ్‌ నావార న్‌
(త్రీనంశో తము నందవె దికబుధాద్శిపో కృవృ త్రిష్వ్యయం
న. బట, “ర్మ. నే జాలి జాలీ నవా
ఛావుక౯ా దిర్గ 2 కొండ సరార్వ సు తు శుంభ ద్వే ంకటాఖి ఖ్యుశ్‌ న్‌,
క్క ప్రిలువంబంచి యెదువ్కొ5ి మిలమిల నలఘుర్రభానమిద్ధాస్థాన
స్థలిం జా(గిల్మిమొక్కీ. పటీ! కలితను ఖానీనుంే సి కలకల నగుచున్‌ ,
చు కనుగొని చంషకాభిసుముఖ[|ఫదళందవరాగ- హోఏపా
వన ఘన పర్పిభ వన స్ట లవాన్థినజాక్షర స్‌వు (లీప్‌ వా
మసుపి యల మేటముగ కసం జొక్కి.న దిక్కం-రి వాం భఖూమిరా
డ్వినుతసభా సలీవననవీశవీకంబవు కాకలీకృతి౯.
జా. సలాలిశతన్వృభవత_వితందటిమూశందర్శవె దర్శిశా
ల సల్గాలత్యభ వత్కే- త్వపటిమా సందర్భ వై దర్భి
'సలాషంబులు వమూమకనసుకులస్వామోం్మద్ర కెలాది రా
వలి గ ఆంధ్రకవుల చర్మిత్రము
ణళ్లళుంకును మెచ్చ నోక్కకృని నిర్మాణంబు గావింపుమూ
ము. అని హవమా:ంబర రత్నభూపవణసుగం ధాలం క కుం వేసీ స
ద నసారస్సు టవీట్‌శాకు లొసలోనక్‌ 7 కొంచు వాణీవధూ
వనజాతాం।, ఘిఘులద' లన్న టనజిహోంసానవానో 'సనీ
ఆజా, రపు ఘా జ్‌ష ప్త వ్ల స్తీ
జనితానందమరందకందళనదీజంసూల వేలాన్యుండై ఇ
వ. అమ్మహాకనివరుండును దదీయవంశావతార పేర యవర్త వానుపూర్వం
బుగాల దత్ప్య్రబంధబంధురానల్ప కబ్బనంబొనరిం చి తత్ప్సము చితకృృతిక
న్యాకరణంబునకు నవకరణంబుగా నుపక రణంబగు నొక్కెైకరణంబు
కృతఘ్లుండై. విఘుంబుచేసిన, ...(త్రీ 'వేంకటరమణునకు, =...
దరక,పణామ ఫపాంజలి పఫూక భర 'సమనణంబుగా నమరి్శంచెద,
“(గామ ఖన్సాందా (పలౌల్యభ ర నవన్నగింబుగా ల
ఇంత చెప్పినవాండు కశ్చిత్స్యభుండనక య్యాపభుం. డెవ్వయ్‌.
"శీవ్కొనియుండిన పక్షమునం గవిళాల సి యమున కనువూలపడియుండు
"నేమో! అయినను కవి తన శకుండలాపరిణ మమునంద* జేసిన యీక్షవి
వర్తనమునుబటి యిత6 డాధునికుకగుట 'స్పషమగుచున్నది-_
మ, 'పరంగన్‌ ఫారతకల్పనారతులు శ్వసూ 1 ర. సంధింహ ని
ర్భరవృ త్తిన్‌ బర మేశపోతఘును లాల ౦కారము ల్లూర్నం జూ
ఇరుత నటి పితావు హాద్యులు నుతు ల్పాటింప నరించునీ
సరసాంధో. కివఫూటి శేను సుమనస్పంపూ రి గావించెదన్‌,
ఈ కవి నూజు నూటయే-బప్రిసంవత్సరముల[కిందట నుండియుండ
వచ్చును. ఇతండు ఫ గాలంకార ములనిమి త మమితముగాల పాటుపడి
(్రంథమునంకు వ్యాకరణదుష్టములై న గ్రయోగముల 'ననేకములను జేసి
యున్నా+డు. వసుచరిత్రములోని కల్పనలనుబోలిన' కల్పనల ననేకములం
'జేసినను మొ వమునూ'ద నీక్రని కవిశ్యము సాలంకార “భూయిస్ట్రమయి
హృద్య ముగా నున్నది, ఇతడు తాను రామచందోపా ఖా్యాసమను మతి
పోచిరాజు వీరన్న 227
యొక్య్గంథమును జేసినట్టు చెప్పుకా నెనుగాని యూ్రంథము దొర "వబేదుం
ఈ3ని కవితారీతివి జూపుఖకి యి శకుంతలా పరిణయములోని కొన్నిపద్య
ముల నిం దుదాహరించుచున్నాను-- -.
ఉం సింగము లన్న నగలకు సిద్ద ముగా మొలబంఃి మ శ్తిమౌా
తంగశ్సీక స్తటంబులు పదంపడి జొమ్ములబంటి యంచు సా
రంగచయంబు 'లెల్లను సరాసరిగా నెదెిరింప జేక్‌ మూ
వంగి పున్వ'సా వుణుల వాలిక మూాసప్రులకన్‌ భయంపడుళ౯ా, ఆఅ. 0౧.
డ, (గైణులుగై మొనిజనశిక్ష జటాచ్చట లుద్రమింప న
శ్రీణవికాగ యోగములు చెందును బల్ల వరాజకోటికిన్‌
స్థాణులముళ సరాగగుణసార తరాంకురలల్టి గల్లు పూ
బోణులమేసి వాసనలు పార్షినమాతే ( ద చా(శ్రమంబునన్‌ ఆ; 9.
ఉ. వారన్నివేమ నేగి 7టు వా రనిఫన్‌ విమ మారుని వపు
వారుం మైఫయిక్కలిక వారు నసంబునకుకా ఫలంబు ల
య్వ్పారగ (€ చేంగాం జసీరి వారిం గనుంగొను గారవంబు;౯ా
మో రరుదేరంగా(. కలిసి మోళరు వారిటవతు రింతేకున్‌, అ, ర
ఈ కవి తాను కృష్ణార్లున సంవాదము, పంచ కావ్వుములు, విభూతి
మహాత్మ్యము, మార్య_ందేయ. చరితమ్ము మనువంశపురాణము, ముక్ష
'జేవ్రకథ ఆనందలవార్కి సౌందర్యలహర్కి సుభాషితము. అను [గ్రంథము
లను రచియిచిన టు భాన్లాణచి [త్రమున స్‌ శ్రీం షె పద్యములలో 6 చెష్టూ
కాన్నాండం-ా
లిల్లిర్రి ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
సీ, పదునాలు గగునేట మొదట, గృష్టైర్డున
సంవాదము (ప్రబంధసరణియయ్యె.
బదు నెన్మిచగు నేటం బంచకావ్యము లాం
పద్యకావ్యములు గ-( బరిఢవిల్ల
నిరువది శెండగునేట వీభూతిమూ
హోత్మ్వంబు ద్విపదకావ్యముగ నొప్పె
సిరువదియా ఆగునేట మార్కండేయ:
చరితంబు రచితమె సంభుటిలైె
ముప్పదగునేట మనువంశ ముఖ్యనృపపు
రాణము (పకల్పితింబయి [పకటమయ్యె
క 5 థితమయ్యె నాచేతం గాళలమున,
గ్‌, సంస్కృృతేందై శంకరాచార్య విరచి
తంబు లానందలపహారి "సాం దర్యలహరి
భ రృహరికృత మైన సుఖాషితమును
శ్సత్రక్ష ములుగా. గ మన్చ్రకల్పిశములయ్యె,
ఇందు. 'బేర్కొనంుడినవానిలో నీపు సకముగాకః మాకు మను
వంశేపురాణ మొక్క_టిమ్యాత్రము లభించినది. భల్లాణచరిత్రమును. గవి
బందరుపుువములో నుండిన చచితకార (ముచ్చి) కులస్టుండయిన దాము.
మొగ్గన్న కంకితముచేసెను, బందరుపురమును -చిత్రకారకులమును వరిం
చిన పద్యముల రెంటి నిందు. 'బూందుపతిచెదను.
సీ, ్రీకంఠ వై కుం సేవావికుంళ వందారుమందిరము బందారుఫురము
నిరత్రోత్సవై శ్వర థ్ట్‌ని కరాభిభూత బృందార కష్తురము బండారుపురము
సంతతాయాత రరూచక జనవాత మందార భాసురము బందారుపురము
సకలవరాశ మాఖార సంపత్యమం౦ం దారతిభరము బందారుపురము
పోచిరాజు వీరన్న లైలితీ
నిల్చిన రక వర్తక చితకార సూశ్రకారాకివివిఫవి చిత్రకృత్య
దాన ధర్మ పర్మపజోత్క_-ర చకోర కారవిందారికరము బృంచారపురము.
ఉ. అఫురి నుందు దాముకులజాఢ్వులు మౌ కి కసయఘకదాయు లు
దీపితకీ ర్తిశోలు రతిధివియశీలురు ళూలిపాదపూ
జాపరతంతమంత్రగుణ కొలు లఘాటవికేలు ల్లా ధ్‌
రోగ్టపకృతిస్వ భొోవమతియు కులు చిత్రవిధాన వ కులున్‌
మునువంస పురాణము బెజవాడ మలైళ్వర స్వామి కంకితము :చేయో
బడినది, దీనికి ఖండక పాలాఖ్యానమని వామాంతరము, కప్‌ నియోగి
(యచౌహ శ్‌ డు తండి వీరభ (దు (డు; తట్లీ మూర్తి మూాంబ్వ ని వాసస్థలము
కృష్ణా మండలములోని కొలకలూరు. ఇతండు కౌండిళ్యగోత్రుండు. ఇతండు
నూజుసంవత్సకముల [కిందటివాండయి యుండవచ్చును. ఈతనిక వనథో
రణియీా [క్రింది చద నముల వలన( 'ెలిసికోనచు ఎను
భ్‌ ళ్లాణ చరి (త ము,
చ, కలువలసాంపు దాతె భుజగంబులు పుట్హల దూ టె దారకా
వళి రుచి జూజెం జక్య_వలవంతలు దీళెాం జకోరక (వనజం
బులసుఖ మాఖె దమ్ములకు మోదము లూరె నిశాకరద్యుతుల్‌
'వెలవెలంబాఆఅం ధూర్చ్నుదెస వెల్ల డిగాం దెలవాతె నయ్యెడ న్‌, ఆ-౧
ఉ. ఇంటికి. దోడి తెచ్చి యవనిశ్వరు! డవ్విటకూపుం డైనము
క్క_ంటిని బీళసంగతునిగా నొనరించి సపర న్ట్‌సల్పి నే
జంటకు మాటు6గా దలంచి జాజులు నించిన సెజ్ఞం జేర్చి వా
ల్ల్వంటినిజూచి పల్కె-6 గుతుకంబు మనంబున దొంగలింప(గ౯,ఆ =5
మన్ను వంశ పురాణము,
మ. ఖల! దుహ్మూళ్ష మన్నుపభూత! బుధధి క్కారంబుం గాప్‌ంచి ఫ్రీ
విల సయన్వయ మింతనుండి వసుధాధిశ త్వనిర్ను క్తమె
వశ 0 ఆంధకవుల చరిత్రము
తిలఘాత వ్యవ హోర లక్షణ ముత్తో దినత్య్వము౦ బూని ని
ప్క-ళ మె యుండెడు! గాత సర్వజనము బరి,0వ పాన్వంబునళల,ఆ..౨
నా, భూనాధోక్‌ శమ! మేదినీసుర ధళంబు లోం6గాంగూడ ద్‌
భా తంసము యజ్ఞ కార్యము ర కాది దవ్యమౌం గావువకా
దినిం బ్బ్వంగ రాదు మ్‌ రఖలధ్యాతీపాలకల్‌ ధర్యసి
ఫానె పుణ్యులు మో 'రెటుంగసనిక ఛాసంఫుం పిలం గల్గునే. ఆ-
(5. అయ్యలరాజు నారాయణకవి
ఈకవి హంసవింశతిక ధల నయిడాళ్వాసముల పద్యకావ్యము
నుగా రచియించెను, హూంసవింత 2ెయం దు రెట్టమతనును ర చియించిన
రన్ర లీపద్యుమున 'బేర్కొ-నంబడియు న్నా రు.__
6, అయ్యల రాజు దిష్నస చివాగణం -బర్వవ రాజు రామభ
(ద్రయ్యను భాసార్మాగ ణి (బధానవరుం డగుకొంష ఫరునిన్‌
జయ్య* 6 దిమ్ముయ్మపభుని సత్క_వి తార చ ౮'ఢ్యు ల నమా
యయ్యల రాజువంశే జుల నాదిక్‌ విరద్రుల సన్నుపించె?ల్‌ .
౧6౬౯వ సంవత్పరముశ+0దుండిన క నవ్రులమ 'బ్య్కూనియుండుట చేత
సితంయడాకాలమునకు.6 దరువాత నులండినవా. డనుటస్పష్టము, వ్రతం డిప్ప
లక్షి నూజుపంవృగనుల [కిందట ౧౮౦౦ద సంవత్సర పొంతములయం
దుండియుండును, పై పద్యమునం 'బేర్కొనంబడిన యయ్యలరాజ నంశజుల
యినకవులలోం బర్వతరాజును గొండయ్య యు. దిన్నుయ్యయు. జేసిన
(గంధము లేవియో తెలియరావు. ఈకవితండి సూర నార్యుండు; తల్లి
రోొండనూం౦ంబ; గో తము కొండిశ్వ్యసనగా తము. ఈతనికవిశ్వములో లత్షణ
విరుద్ధము లయిన [పయోగము లనేకములు గలవుగాని మొ త్తముమి౭ద,
న ర ఇతని లప
నవిశర్చము (పొతముయి కసవంక మయినడిరో నున్నది. ఈప్పు స ముకం
నన్వచశ్వము ల తరుము వాదయడియాన్నువి ఈల న
స్పి వర్మించష పపవద్యాన వ్యయ మిక్కిలి కవ్మనుతి వారివాలికుతిత్‌ ము అదన
యముహకళ ణయటనామముల నప్పు టీని సహించి పమిదచియాన్న్నా యు
వ కు సంతు? ళ్‌ క. టన! నే క) య కు న్‌ శూ. ప స నం. బ్‌ న ఓ స!
యన చపపన న చమున్నటి చే స్తో ను
ఉు ము స్నా జరావాతుల వమొుద్దలి సాష్టుర్టట ో్‌తి పాయస
ఖ్యోన్ను తిం ఇండి కట్రగుటు నురు జకావను లః వ్‌ ంతలలా
న జరు [0 వో
ప న
వ బైలు కటా తత్‌ చురయంచి భల అచ ుంతిసు
నున్నమ్రువులు ద్రైవ్వంసి కుఫోచికవర్షతి నుంచ భరావయాం
అన్ను క వురుముపేమునన్ను న వ కజరతచమపడే సియుఖుమునచేతయు
నష్ట ము టో! న. జౌ న్‌ జ పక, ఖల ప ప పతి 0. వ ఉట .. త్‌
స్మ యినము పు సతమావండు అంపుతోదిం రక గ్‌ జెస్పేం చువొచ్ను
మయువాయనుటే. వరి అపంబడియుంముటపుపి.. సీచె వున్న భో శప చుడ
సేప్రపరులకుం అబతతతగాగ్యూుము.. క్యాటదియి యన్నది, ఈప్పు పకమునః ణీ
ఫన్మ్‌్యయన్యుము రం సబాసాాదింప్రంటచదుయున్లు మ్‌...
ప శ ప వ్య్యూస్ణు నన లే పరం అరసు ప ఇచ్చటి వ్‌ న స్తతో. నో ర ౪ పచ క
జన్నారం బత నిచ్చు నటి సిన చేస దాయతు ల్వుస్తైు ఉక
నాన్నా చక్తుకుమూలు గను జల తొార్మ్యుములచా ఉజాప్మించుమెన్‌
స వ స్య్యడరై స్యో
కచ న న్న ఘ్తుముష్మతంటో న గం! నాప్పుపోచపాక న్‌, న.
న. వ. సన చ నం. పు యం. న. న శ స పట్టు “శాప నా. త
లు కమటుము. కటిని యొరగబును మెలిర మస్తు చమయుల్‌.
వ. ఫ్రైర్వ జ్‌ సనో.
ధమనియి తొచణంబు మొుబోనును జక్రైను శచళారు ఇ
ముం వత్తుతు నముదాసు మరువ తసస సల చవచ్యూ హాటనాల
న. న. మం యు లే వ బై వాజి వయం టో న ఫ.
వమనం భాద ళార కపయాపాషయు? తొక్కరందుంయునప్పురిన్‌ టి ఎ
లు ల ము. శ లము వం న స హు 2 ము. * న
షే “సట న ర టి 2 ఖ్‌ సష్షవేణరు పూటే.
చ. టన జం తు న లు టెం మం. నా షా ల. న ము పాల బు పన్ను
క స సో వ. నంట ల . అత్మ న క
202 ఆం[ధకవుల చరిత్రము
బున్నాగంబును గేరిమోణి మెఆయుం బూంబోంజినూగారు డాల్‌
ఫున్నాగంబును మించు నాభిచెలువంబున్‌ సాశేవర్తింపలకా, ఆ-9
మ. చతురో పాయస మరుల డ్యపతికళాచాతుర్యధుర్యుండు వి
శ్రుత లీ ర్యజ్ఞుండు “రాజనీతి పదదటచుం. డింగత జ్షు నుం ద
ద్భుతక క్‌త్రయ వారగుండు గుణసంపూర్ణ (పభావ్రంకు సం
తతభూ వాదరణీయుండొక్క_రు/డ మాత్య.శేన్షుం డుండుం బురిన్‌, ఆ-౫
69. వెణుతుర వడి కవి
ఇతండు శృంగారరసాలవాల మనువేరుగల మూడాళ్య్వాసముల
యల6కార శ్ర మును రచియించెను, ఇతండు: (పథమశాఖ (_చాహ్మాణుం
డయినట్టును "రామ భా కుండయినట్టు ను శృంగారరనాలవాల ములోని యా
(క్రింది పద్యమువలనం 'ెలియవచ్చుచున్న ది-_
డ. (శీరఘుపీరభ కృిరససింధువిహారుండ శుక్షరుకా జుమో
కారుండ బేశికాంఘీపరిచారు!డ నే వెణుకుర్ల వంశ వి
సారుండ వడినామ కవిస త్తము(డళా రఘు వర్యువేర శృం
గారరనాలవాల మను కావ్య మొన రు జ నద్దితంబుగకా,
ఈ కని కౌండిన్యసగ్యోతుండు; వేంగవార్యపొాత్రుంయు మంగళగిరి
ప్యుతు,డు, ఈతని కాలమేమో. తెలియరాలేదుగాన్‌ కవిన్యము రసవంత
చముయినదిగాం గ నుపట్టుచున్నది. శృంగారరసాలవాలము) లోని పద్యముల
"రెంటి నిందుం జూపుచున్నా ను--
ఉ. కుందనముక౯ా హాసింపంగలనోమలి కోమల చేహవల్సి పె
గందళితంబు లయ్యు సిత కాంతులు సంతత మమ్ముకుందు నిం
ఫాంద మనంబులోన నిడియున్న మనోభ వుఠడందు నాతని౯ా
(గందుగ నేయు పుష్పశర గాఢరుచుల్పయి( వోటచనో యనక, ఆ-౧
[(0()] కొత్తలంక మృత్యుంజయుడు లలి
న్‌ీసిర నందు నిందుముఖ 'జైల్లమిగా హరి 'లీమింజూచి వి
ఇ్యాసముతోడుత నృరలివచ్చునెడన్‌ మరలింప దచ్చటళ౯
భాసిలు చంచరీకములబారు గనుంగొను దృ ఫ్యపెంపునక ఆ, ౩,
70. కొత్తలంక మృళత్యుంజయుండు
ఈకవి బృహన్నారదీయ ను ధరాత్శజాపరిణయము సరోస్ట్యనల
చర్మత్మై అనను పద్య'కా న్యముల నురచియింవెను, ఇతండు శీ వ్యచాహ్మణు (డొ.
శివాలయములలో నర్చకులుగానుండెడి యీ తెగ బాహ్యూణుల న్నీపాంతే
ములయందు శీవలవార్మడని వాడుదురు. ఈతని సవానిస్థలము గోదావరీ
మండలము. 'గాశికీకీరవుందున్న కొమరగిరి గ్రామము, ఈకవి బోధా
యనస్నూూ తుండు; భార దాాజగో త్రుయు; విశ్వవాథప్ముతుండు. ఈనతండించు
వించుగా నూజుసంవర్పరములక్రిందట నుండినవాండు. ఈతని మునిమ
నుమ లిప్పటికిసి నోడి యను [గ్రామములో జీవించియున్నట్టు వనుచు
న్నాము, ఈతని కవిశ్వము. ప్యాూద్యమయి.. సలతణముగా. నుండును,
ఇతండు రచియి౫చిన పు సకములలో బృహన్నారదియ పురాణ మాజా
ఇస్వసముల (గంధము; థరాత్మజాపరిణయము ౧”లుగా శ్వాసములద్వ్యర్థి
కావ్యము; వరోస్ట్యు సలచర్నిత య్‌ దాఖ్వాసముల చిత కాన్వము ఈ
కావ్యములలొా ధరాత్మజాపరిణయమును. కవి తన కాశయుండైన
యల్లూరి యప్పలరా జనుకతియి!డు రచియించిన ట్లవ తారికలోం
ఉ. ఎల్ల జగంబులం గరుణ నేలెకువేలుపు నిందిరామనో
వల్ల భు 'నాశ్రయింది యశవద్యశదీయకృపావిభూతి భూ
వల్ల భసత్స ఛభావిబుధవర్ల్య్యక విస్వసరూఢి లన్న (నీ
యల్తురి వంశసంభవుండ నప్పన్నవాలక సామభాయిండన్‌ ,
ల్లి ఆం౦ధ్రకవుల చరిత్రము
ఇ త్యాదిపద్యములచే జెవ్పినన్తు అశ్య్వాసొంత గద్యమున.దనవే జ్ర
వేసికొనియున్నాండయ. ఈపాంతములయందలి వలియులు సామాన్య
ముగాం దాము మాధవవర్శపంతతివారమని చెప్పుకొనునశ్షే లయాయ
ల్లూరివారును మూ ధవవర్శసంతతివాశే యయయినట్లు ధరాత్మృజూపరిణయ
మునందు వంశ క ్రగ్రగా మాధవవ ర్స యిట్లు నర్గి ౦వ బడెను...
ఉ. మాధవవక్న నాగ నొకమానవభ ర్త జనించి విస్తు స్టర్‌
ద్చోధసమ్మగుండ్రై కనకదుగ్లము [శీజయవాటికాపురీ
సౌధవహారిణి. నొలిని చక్కల దత్కరుణారసంబుచే
నీధర 'హెమవృన్షి గురియించె నతిస్థిరదే ర్తి విదాజంగన్‌
కవినిగూర్చి వాయందగిన విశేషము లంతగా౬ బెలియనందున
ఫూరోో క్యగంథములనుండి కొన్ని పద్యముల నుడాహరించి. విరమించు
చున్నాము. '
బృహన్నార దీయము.
చ. హృదయమున సి వేళ ెొుకయిం చుక లేనిదురాత్యునింటిసం
కదలు శరన్నదీజబలముభం* నశించు నసూయ యాత్మలోం
బొదపలినవానిసంపదలు పోండిమి దక్కును మారుతంబున్లోల
గదియుతుపూనలంబుకి యల గంజభవాశ్శజ యాలకింపవే, అ, ౨.
రు, థ్యానవిహీను, డయ్యు సనయరబు జిలేరద్రియవర్లు: జయ్యెనా
చయూానరుం డెన్నండుం జె శనియట్రిపదంబున నుండు, నిశ్చల
ఖా నస మేతుం డింది యజ యం బూకోయిందచుక 'లేకయున్న€ ద
ధ్ధ్‌్టానము నిష్ఫలం బగు నతండును మూఢుం డనం (బవ ర్తిలుకా,ఆ.౧
. ధరాత్మజాపరిణయము.
ఉ. అనఘ వపిస్ట్రమానిముఖు లవ్విబుధాఘముం .గూడి యమ్మునో
పనివీఘం బూర్ల భూతిభవు వద్ది తలేజునిల జూచు వేడుక్‌ం
కో త్రలంక మృత్యుంజయు(డు వీర్‌
జలి విలకీ లునషంటంంంజాన, అ లట లా రాగి వళాషశాం
జని పలః ల్రుతేద్విప్పులసంజసిత్యక మదాస్వి ఈ"ధికా
ననసుషుమ౦ గనుంసొని మనంబున నుబ్బుచుం బల్మి_ రీగతి౯,ఆ _౨
ఉ. అగహబుద్ధిచేత విషయంబు లశేషముగా జయించి లో
కాగియబాహాశర్యగతి యాగవిహింపషకుండె తనర్సు న
య్య్యుగునిమింద శాతశర మొక్క.టి వేయంగ సమ్ముతింప్తుమూ
నిగహూభూత వె గణ నీదగు వటికకార్యసిదిక్‌౯ా, ఆ, ౨.
ఉ. అచ్చట నచ ఏట న్యాలయున చృపులచ్చలశోరణంబులన్‌
రచ్చుల షో చ్చులె న నెలరాలయరోంగులరంగుల న్చదా
లచ్చిక్‌ నాటప టయినలచ్చునము ల్పరికిం చి చూదుచో
నొచ్చాము లేసేయచ్చెరువు నొంద(గంజేసె బురంబువాకశి౯ొ, ఆం౫
నిరోష్య నలచరిత్ర,
మాటు ల లితాంగి చంచలకటాత్షనిశాతశరాళి నేయంగాల
గల్గ రి మైనచి తజుసిగాసి. దలంకితిః (చాసరీతి సం
ధిల్రంగల /7రనంతతికి దీనత గాంచితీ రాకరాకే
జలని గలడీలితిని జలనిగావికీ సంచలించితి౯, ఆ. ౨,
ఉ.. చంచలరీపిగా నధికచంచలతం గనినట్టియిందిరా
చుచఖనేత ఇల్లై క నచంచలలయలా ఇకందం దలంచి చు?
చించినయర్ధి రాజి నిరసిం చినిన తకీ రి ఇెంత చిం
తించిన నక్క_టా తగినని ష్టూతి కలంగ నేరదేగదా, అ, 3,
చ, అలిగ్షనయ తటిం గలం నందక సారి చదయాని రీతచే
శృలత నిజేశసన్నిధిప సంతతవార సిళాంకచిత మొ
చెలంగడికన్య ధన్యగతిచే నలరాడెడి సారసాననా, అఆ. ౫.
అంత న్వేది నృృసింహన్య్వామి కంకిత ము వేయంబడిన యాసి రోన్ట్యు
నలచర్మిత్రము కొన్ని (వాంత (పతులలో_
206 ఆంధకవుల చరిత్రము
66బ్దద్ర (శీమద్భువానీక్యర ఇాళ్వత కృ వావ [కొ తలంక విశ్వనాథ
పండితపుతే సక్‌ లసుకవి జనానుగహ సహాయ మృత్యుంజయనామ
భేయ్యప్రణీతంై న నలరాజచరి తము
అను గద్యమునకు మాటుగా
66ల్లద్రి (నీమ దంత ర్వేది లతే స్ఞనృసిం హ స్వామి చరణార ఏండైకి రుద
రాజూన్వయా భరణ ధినంజయగో[ తపవి 3 కూననృ వాలపుత నిరరభళ
కవితావిలాస సంతోషితా శేష విద్యత్క_విరాజ తీనుమలరాజ
(వ్రణేతంబె న నలరాజచరిశము”
అను గద్యము 'కానంబడుచున్న ది, నృుత్యుంజయక వి యా గంథ-
ముయొక్క్హ కర్తత్వమును + ధనస్వీకార ముచేత రుద్రరాజు తీరువుల
రాజునం దారోవించి యుండును,
71. తిరువములబుక్టపట్టణపు వఎెంకటాచార్యు(డు
ధరాత్మజాపరిణయ మును పేర మృత్యుంజయకవి రచించిన (వబం
ధమువుటి దానినే యీకవి *“యచలాత్మజాపరిణయము” అను నామము
గల నమూడాళ్వ్యాసముల ద్వ్యర్థి, ప్రబంధము నొకదానిని రచియించి
యున్నాడు, ధ రాతజాపరిణయముకం కొ నచలాత్మజాపరిణయము
(పొథతరముగా నున్నది. ఈగంధక ర మిక్కి-లి సమర్లుండు. ఇత డాశ్యా
సొంత గ ద్యమొనందు' దన్ను6€గూర్చి యిట్లు (వాసీకొసియున్నా6ండు--
66ర్తుద్ర సర్వతర్మత స్వత (త సకలభాపావినేష కవితొధురంధర
(ప్రతినవ్యపబంధపర మేశ్వర "ేషయమక చ్మకవ ర్తివిరుదాంక తిరు
మల బుక్కపట్రణ (బీఫివాస తా కాచార్యతనయ (బీమదళ్ణ మూ
వార్య దీమీతసుత వితృవ్వ శ్రీనివాసాచార్య కృ పాకటాతల్టు
కటికనేని రామయకవి
సకల పాండిత్య తర్కాలంకార వాగీశ్వర _బిరుడాంక పేకటూ
ఇార్య 'పణీతంలె న యచలాత్మజాపరిణయము.””
ఈ "నె షవకవ్మిగామణి యేకాలపువాండో తెలయరాలేదుగాని
మిక్కిలి యాధునికుండుకాండసి తోచుచున్నది, అచలాత్మజా పరిణయ
ములోని రెండు పద్యము. లిందుకిందం బొందుపజణుపంబడు చున్న పి--
డ్‌, చలనివా(డు వాిదములవాయనుల6 బేడజిన నెల వాదికకో
గొల లుగాంగ నూరి శ్రైకలు. గొబ్బున పహాంసకకంకణంబులుక౯
జలెడువాండు వాహినులసంఘుటనం [బకికూలవ రన
మతముల కభూోమిభృత్కులనము. [గుంగఃగంజేయునతిండు మేదినిన్‌ , ఆ-౧
ఉ. రాజకమారశేఖరు,డు ర మ్యుత నందిపయి నిినోదము౯ా
రాజల సార్యసంగతి యనంతసు ఖాశోయ మంచు నెంచుచుకె
దాః జనుదెంచె. డాపసహితస్థితి నవ్వల నివ్వల న్వనీ
'రాజుల నుల సిలుమృగరాజులు. తనని విస్మాయంపడన్‌ * ఆ.3,
కువలయాసందమరి సాధారణముగా వాడంబడెడి యలంకార'
ఇాస్రు మును కువలయానందపకాశ మనువేరితోం 'బెని[గించిన యీక్షవి
చెటు ుునూళ్ళగో (తుండు సూరనమును బుచ్చమకును బుమండు, కని
తనది పద్మ నోయకకులమగుట యీక్రింది పద్య ముచే నిట్లుచెస్పియు న్నాండు,
మ, సక లజగజ్జన స్వగ్గసో వానొ రాగంగ యచ్చట నిభుగతి జనించె
పతిశౌ పజూశ్మ తాపతిత సతీశుద భావకృ్య్యద్రజ 'మెందు€ బరిథవిల్రై
సనకాదెనిఖలస మ్మునిమనగ్యపకర ము ల్మధు కరంబుల మౌడ్త మలయునెచట
బలిబంధనో వేపకలితాబ్టజాండరోచులు కేసరాభ నెవ్వోటల గసీయె
న సారాయణావ్యటు పద్శా ఇతర మున €(
వతీ8 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
నాయక త్యను)( గనుటచే నవ్యగరిమ.
('బ కటమయ్యెను య ద్శ్‌నాయ క్‌ క లంబు,
ఈ కవి గాలమేదో యొక్కడనుండినవాంథో తెలియరా లేదు?
ఆతండు నూజు నూట్తమీలుదియ్స్‌ండ్ల [కిందట నుండియుండవచ్చును-
గీ సరసు డకల౦క వంశాబ్ధచం్మదు( డన ఘు
డెన రంగార్యువర్యు నాహాయ్యమునను
గువలయానంద మిలను 'దెన్గున రచింపం
గడలితిని దువ్మ_రంబె న "కార్యమునకు,
అను పద్యముశంకు( గవి తా స్మగంథ మును రంగార్యుని తోడ్చా
టుచేత రచించినట్టు చెప్పూకూనియున్నా (డు, కవిత్యనై పుణి తెలయుటకయి
కువలయా+నంద ప కాశముయొక్క_ మూడు ఘట్రముల నుండియు. మూడు
పద్యము లింద్యకింద నుదడాహరింపంబడు చున్న వి._
చ, అబలలయందు( గాంచనమునందు (భవి న్విథి కలందేసె నా
యజబలలయందు౬ గాంచనమునందును (భాంతి దొటింగి నిష్టచేం
న్నివికపర్మాకమకమువిన్నిదుండు "శే నలర్ముదుండే ధరన్‌, ఘ ౧.
చ. ధనికులమోము గన్లొనవు దసబ్బణ లాడవు వారి గర్వదు
ర్వినయవచ స్తతు ల్వినవు వేముజు వారల డాయంబోనవు 5
ష్‌నంది సిదిచ్చ నూతీనతృణంబుల నిద్దుర రాంగ నిద్దుకం
వ్‌, న స. త ఏ. న టలు వేవ్‌ ఇ క పస స్‌ చ .
చ, ధృతి మధ్యువతంబులు గ దెప్టముధ్యప మైన సుద్మనం
తతి ముకుళింపంచేసె వెపందా నికం డంచు!. దలంచి బంకజూ
హింతతబింబము౯ొ బలిమి నేర్చి వడిం గడు న్నాకమించి యం
చితముగ మేన నంకమునుచేసె నిజం 'విది యెన్ని భంగుల౯, ఘ-3,
78. కొండమడుగు పురుషోత్తమకవి
ఈ కప సానందగణేశ్వర మను నమూడాక్యాస ముల [గంథమును
రచించెను, ఫు స్తకము దీబగుంట ఏచేశ్యర స్వామి కంకితము వచేయంబడినను,
కవి తన (గ్రంథమును కుంజేటి బుచ్చయ్య యను కోమటియొక్క (పా ర్ధన
మోంద రచియించి యుదు6 గోమటి నీవిధముగా వ ౧౦ చెను.
శా, సాలంకాయనమాని పూర్యమున భాస్వద్దివ్య లేజబోధరుం
డాలీలానిధివంశసంభవులలో నత్యుజ లో దాగవా
గ్దాలు రృత్వథనుల్‌ కుబేరసదృశుల్‌ సౌభాగ్య ఛాగ్యోదయుల్‌
కవి నియోగ్శిచావైణుండు;. భారద్య్వాజగోత్రుండు. గిరియప్ప
నందను(ండు, కీవి తన క య్యలూ రు యొదలయిన య[గహారము లుండి
నట్టు (ాసికానీ యున్నాండు, ఈతని కాలము సరిగా "తెలియజు, నూజఖు
సంవత్సరముల [కిందటివా (డయ యుండును, సానందగిణేశ్వక ములోని
'రెండుపద్యమ! లిం దుదాహాగిం పంబడుచున్నవి,
ఉ. ఇంటి! 'నేగుదెంచి తనయింతిని గాంచి పపంచవృత్తి గై
కాంటక్షుల బొంచి రత్నరుచికుండలమండికగండ మైనవా
ల్లంటికి వ ౦భుల డీచ్చినవర 0బు కరం బనుర్‌ క్తీ6 "డెల్సీక
నంటి భయంబుల డక్యుం మి/కంణ గోవులికామునిలిలనేలెద౯, ఆ-౧
ఉ,. మోనము లెజలం సగడిమి (మింగుచు గాలములందు డిందు నెం
'బేని పరాంగనారతికి దీకొనియే మిటు లైతి మింతె శా
డా నలినాయ లేశ్షణలయ్మ బపుగుబ్బల గోరు లుందగా.
సోనగ నల్లవా రినుపసూదుల (గుచ్చిరి మచ్చరంబున౯, అఆ, చే
74. నాగులూరి సే షనా రాథు థి (డు.
ఈకవి. (శీపర్యత పురాణమ నెడి యా ఆతా ఖా్యాసముల్మ[గంథ్రమును రచి
యించెను. ఈపు సకమునకు నీకె లమాహోత్మ్యమవి నామాంతరము
గలదు. ఇతండు (గంథాదిని తెలుంగు నిట్లు పాగడియున్నా6ండు--
చ. జనని సమ స్థభాపలకు సంస్కష్బుత భాష. ధ రాతలంబు*౯ా
ఘనలలి తార్థగెరవవికాసి 'తెనుం గభి 5మ్యు మంతకున్‌
గనుంగొనం జూతిబీజమునకంయెను గోమల పతపుష్పతో
చనమ 1 దుపల్ట నా భినవబాలరసాలము సొంపు ని ంపబే,
ఆధుుసికులే యమునను గవి యకాలమును దుఃడీినవా। డో సరిగా
"ఇెఫియదు, ఇతండు నూటయుంబదిసంవతృరముల్నకిందట నుండియుండ
వచ్చును, ఈతనికవిత్యము సరసమయినది, ₹ె లిని జూపుటకయి శ్రీపర్వ
తపురాణమునుండి "రెం డుపద్యముల నిం దుడాహరిచు.చున్నాను--
ఉ. (శ్రీనగకంధరంబున వసించి చరించుపుభింద బృగదముల్‌
భూనుతఖోగమోతుములం బూందంగ"జూచి నిలింపసంఘు ముల్‌
(శీసలయూభిరామ మగు శీగిరిమాందల జరింతు రిట్ల య
మ్లాఫితనాక సౌఖ్యమహి మంబుల నెల్ల దృణీకరింపు దుక? ఆ,౩,
ఛా పాటిం పం దగు ముజ్జగంబులం బున (ప్ర త్యర్థిజూటా ఓటవ్‌
దోట్రీకోటరపా వనవామర ధుఫీఘూర్షోత్త రంగా నళీ
వ్యా [్రీకాయ త వేణి కానికరస మ్యుక్చ్పు.,్య నో యచ్చటా
నాటుతగ్థంబు వహించ్యునీనగ ముపె€ జంచజ్ఞల్యశెశికల్‌ , ఆ ౫౯.
75. వీశము ల$ పతి
ఇతండభిమన్యు పరిణయమ నెడి యెదాళ్వాసముల ప్రబంధమును
రొచియించెను, ఇతండు సృ రణవంశజూడుండు, వీ౭ము కృష్తరాపానకును
రంగమాంబక్రును జనియించినవాండు, ఇతం డభిమన్యుపరిణయములో,
దన్నుంగూర్చి ముట్లు చెష్తుళొనుచున్నాండు,
ఉ. మాగధవంశసంభవుండ మానితఏవ్‌శజఫఘలావతంనసుండళొ
భోగబిడౌజు. డా న్ర్‌జన ఫూజిత 'వేంక టకృష్ణురా జుకఏకా
బాగుగ రంకమాబకును నౌరసపుగుండ లవమ్మణాఖ్యు.డ౯
శ్రీగలుగకా రచించెదను నే నభిమన్యుచర్శిత్ర వేకుకళా,
ఇతల డెప్పు జెక్కండనున్నవాండో తెలియరాలేవు, దాదాపుగా
నిండు నూజుసంవతృరముల 1కిందటివాండయి యుండును, ఈతసిక ఏత్య
మంత మంచిదికాదు. అందు ందోవ్యాకర ఆఇదోషము లనేకములు
కానంబదుచున్నవి, అభిమన్యుపరిణ యుముబోని 'రెండుపద్యముల దిగ్ర
దుదాహరించు చున్నాను-_
ఉ. పన్ని నఏరయోధులను బాహుబలంబున నుగ్గుసేయు సం
పన్ను+డ వార వ్‌ ము [| కవు పాండవపొ తుల వె నని న్నునున్‌
జిన్నిల ప్యువ్వులు నృరులుల జెన్సు గం గూర్పను నేరనట్టియీ
కస్నియి లై నీమనసు కాంత కరంగంగం జేయువారలో, అ. ౧,
ఉ. నారవదమౌానిమూట మచి నమ్మితి శే;డది కానిచందమై
దూరము నాట కానంబణెం దూర్యర వాదులం జుట్ట పక్క_ములే
వారును వీ శెదుక్కొనుచు వచ్చుటకి య్యుది వేళ పోవుచు
న్నారి/క విఘ్థుము బ్లలవె నన్నిట దె వము మోసపుచ్చునే. ఆ. ర,
76. వేమనారాధ్యుల సంగ మేశ్వరారాధ్యుండు
శ్‌ వుండ దున యాకవి యస ల్యాస ౦1క ందనవిలొసము నెడి' యమైెదా
ఇ్వ్యాసముల (ప్రబంధమును రచియించెను, ఒక యెత్రుగీతములో
గ్‌, అట్టిసాహ సవిక్రమార్కాంకుండై న
వాసిరెడ్డ్యన గయా ౦భోధివరవిధుండు
చంద్రమౌళితుదూ పాలజనవిభుండు
కొలువుదీరి మహోత్పవాకుంఠగరిమ.
అని కవి వాసిరెడ్డి చం్చదమాళ్ళిప్రభువు తన్నుంబిలివించి "వేయగా
లా నహల్యాసం[కందనవిలొసము సారాజమాళి కంకితము చేసినట్లు
"చెప్పెను, ఈవాసినెడ్డిచర్ధదనూ కృష్ణామండలములోని యమరావతీ
శృరమును బరిపాలించిన కొమ్యువంశ జుండు,.. ఇతండు స్యుపనిస్దుండయిన
వాసి ెడ్డీ 'వేకట్యాదినాయని సోదరప్యుతుండు, ఈకవి కవిక్వము (ప్రౌఢ
వమయినదికాని యిందు వ్యాకర ౫ దుష్ట నులెన (ప్రయోగ న్ను లనేకములు
కానంబడుచున్నవి, ఈగంథము నం-జుసంవత్సరముల్మక్రిందట రచియింపం
బడినది, అహల్యాసంక్రందనవిలాసమునుండీ "రెండుపద్వముల నిం చుదా
హరించుచున్నాను--
వము, పరకాంతారతిదోవ మంచు మది సంభావింపండో యన్వు లె
వ్యరు గన్నం దను నిందసేతు రనుభావం 'బెంతయుం బూనంో
నరుల డొ క్కింత యెజింగనేని సిలుగు ల్యాటిల్లునం చెన్న (డో
పరమామోద మెకాని యిందున కుం బాషాంతి లే దేమియుక౯ా ఆ-3
చ.. సరిసరి! సిన్నువంటి నెఆజూణలు. పుట్టరె? వార లెల్ల నీ
కరణి. దలంతులే? చిజుతకార్యము -లిచ్చటం జెల్లునే!ే యయో
పరమపతివ తె నమునిభామినితో 'నెకసక్కె మేమి? వ్‌
గరిమసు గానవచ్చె నిది కాదనరో వినరో బుధ్యాగణుల్‌. ఆ, ౫.
77. ములబాక బుచ్చన్నళాస్తి
ఈకవి వేంకుశ్యరమాహాత్మ్యమును పద్యకావ్యమును రచియిం
యించెను, ఇతండు కోనసీమ (దావిడయభాహ్మాణుయ,. ఈఛావ్మాణులశ్టే
రరారామ్మదావికు లసియ్యు వేకూరి యవ లనియు, వాడుదురు. పేరు
మొప్ప మొదట నజఇవవాచే యయినను జిరకాలము 'కిందటనే యూ 3రమూం
(ధదేళశమునకు వచ్చి తోంట దొడ్డను సంపాదించి యిచ్చటనే నిలిచిపో
యిశవారగుటచే నజవఫొపను మణచిపోయి యిం చుమించుగా6'దె మంగు
ఛామనే స్వభావనుగాల జేసికొనియున్నారు, పరు 'తెనులన [గంథధరచన
చేయు బ్‌ యూవిషయమును చెలుపుచున్న ది. ఈకవి స్టాశ్‌ప్పు కరాము సి
'పుతుండ్యు, భాగ వ గోత్రం. దు; గుంథ్టూరియ ౦ దముండ్‌నవాయు. ఖత (డు
తనప్రూర్వులను గూర్చియు తన్ను సార్చియు, 'వేంళటే థర మాహోాత్న్య
మునం దిటు "చెప్పియున్నా డు
స్‌ అనుపవుకోననీమూభి దాన (ద్రావిడాన్వయంబునను విఖ్యాతిమాఆ
ములపాకవా రనుముఖ్యాన్వవాయులు కాశ్యప. భార్గవ కశ్సి కాటి
గోవజు బ్ల్రల రందు గురుతర భార్షవనగోత్ర సంజాతుండై కొమరుమో జ
“వేంకటపతి వాని కుంకువమిణ 'వెంగాంబికయందు సుబ్చాభి ధాన
విబుధవరుః డుద్భువించె నవ్విమలమతికి
బుచ్చమాంబికయందు సం పూర్ణ-చర్మద
మండలమురీతి సత్య_ళామండనుండు
రహీ. జనించెను గోదండరామవిభు(డు,
ప్ల ల్ల ఖే న
సి, మట్లవంశొ దృ వతయ్మ్‌పాల పాలిత గుండ్లూరిపురి నుండు గురుయశుండ
నాంధగ ర్యాణ భాపాష్టభాపాకవి త్వాభి నిర్మాణమహత్వవిదుండ,
ల్లై( ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము
“గాళికావి జశ్వేశ కరుణాకటామోభి భావీ తబహుళ్యపబంధచయుండ
హితనాటకాంత సాహాత్యని త్యాభ ి స్తసక లపురా గార నారవినుల
సాంద్రములపాక విద్యత్క-వీంద్రవంళే
ఇ ౧ ఖిచందుండ సర్వసర్వంసహాభి
విళశుత కుకవికులగోతవిపులపతే
ఇాతపనియెన బుచ్చనశా(స్ర్రక విని,
ఇతనికాలము తెలియదు, ఇతండు నూజునంవత్ప్సరముల పయి
నాం డయియుండును. వేంక కేశ్వర వూ హాత్మ్యమునుండి మణి శెండుపద్య
ముల నిం దుదావారించుచున్నాన్నూ
ఉ. సంగతివాఆఅ మోచరణసారస మందు జనించిన్టి యా
గంగకు దజ్నీణంబున నగాధతరం బగుదత్నీ ణాబ్టికి౯ా
రంగగు నుత్తరంపుదెస రాజిలుపూర్వసము[ ద్రపశ్చీమా
శం గన నొక్క ఠా వమరు సారతరోన్న శదండకాటవిన, ఆ, ౧.
చ, గిరిజయు నీవు నెల్లపుడుం గిన్నర పన్నగ సిద్ద సాధ్య భూ
సుర నరసంఘము ల్లొలువ సొంపు దలిర్పంగ చేరి యీూసరో
వరతటపీమనుండు. డభి వర్ణన కక్కు భవత్సమాఖ్య ని
గిగియు సరోవరంబు నన కశీవలమోదముతళో హరుం డనుళొ ఆ.౧
78. పాలవేకరి కదిరిపతి
ఈకవి శుకస ప్రతియను కావ్యమును రచియించెను, ఈతని కవి
త్వము హృ ద్యముగా నే యున్నది కాని పు స్త్రకమంతయు. దొరక చేదు,
వొరకిన వెండాశ్వాసములనుబట్ట చూడగా నితండు 1వెఢకవి యగుటక
సందేహ మగపడదు.. “ఇది శ్రీమత్కదిరీ నృసింహా కిరుణాకటాత వీవణ
సమాగత కవితాధార పాలవేకరికుల కలళాంభోనిధి సుధాకర తాడి
గోళ్ళ కరియమాణిక్య నృపహర్యవప్మొత పవిత్రచర్విత కదిరి ధరా మండ
లాఖండ ప్యుత విద్వత్క_నిరతూ నునంధాయక కదిరీపతినాయక (పణేతం
బె ని ఇత్యాది గద్యమునుబ్టి చూడంా . కవి నాయకకోంజుయయి
నట్టున్ను కరియమాణిక గ్రన్ఫృపప్మాత్రు. డ యినట్టును క దిరిరాజప్ముతు. డయి
నట్టును బెలియవచ్చుచున్నది, కవి నెలూరిమండలములొ నివాండు,
ఇతండు తన (గ్రంథమును (శరామా+ ంశితము చేసెను, ఈతనికాల 'మేదో
“జెలియరాలేదు గాని యితల డాధున్‌కుల డగుటకు సందేహము లేను,
చుకస శృతినుండి "రెండుపద్యముల నిం దుదాహారించుచున్నాను...
వచ. అలజయ కేతనుండు రుచిరాంగ తిరస్క్భృతమిాన చేతనుం”
'జెలవి మదిం దలిర్ప దయ గేలికయుం దలిదండ్రు లయ్యెడ౯
దలంచినకార్య భాగ ముచితజ్ఞులచే విని నీతికార్యవ
రు లగునియోగపుంగవులత్రోడ రహస్య మొనర్చి యిఖ్ల నుళ౯, ఆ-౧
మ. అక్కట దోసతో6ట యిదియైనం దదీయఫలంబు లమ్మి యీ
డొక్కయు సాకం గోరితి. గడు న్నడుేయిని వచ్చి యెన్వరో
మక్కువ లేక నాఠకడుపుముంటయు€ బుచ్చుకొనంగ6 బూని యా
చక్కెరవంటిపంద్న తినసాగిరటంచు. గృశంచు నెంతయున్‌.
79. మాధవమం౦త్రి
ఇతండు భగవద్ద్లీత లను నాలుగాశార్టసముల పద్య కావ్యమునుగా
ర చియించెను. ఇత(డు నోదావరీ మండలములోసి నియోగిఛాహ్మాణుండు,
గిరిమనమంతి పుత్రుండు కిడాంబి వేంకటా మార్యుల శిష్యు[డు. ఈతని
(గంథమునందు లక్ష్మణఫిరు ద్రములై న ప్రయోగము లనేక్రములు గానంయబడు
చున్నవి. అయిన నితండు తనగంథమునందు దతోజీ పండితేవికచిత
మయిన భగవద్రీతలలోకంశ వృత్తముల న ధికముగా వేసియు న్నా(డు,
ఇతండు తనకృతిని భ్మగాదద్రిరాముని కంకితము వేసెను. ఈతని పు సకము
నుండి "రెండుమూడు పద్యము లిం దుదాహిరింపంకుచున్ను వి._
మ, థర "బా లియ్యక లోభకాంతీయుతు.డై ధాల్రీకుల న్మిత్రులల'
గురురా బీకితం జంపంగా![ దలంచి తాం చూరామ్ము ండె యున్న-వో..
బొరిగొన్నన్‌ దురితుబు వెంకు విను మీపొనొల 'నాకేల ౧న
స్థిర మాకాయము దీనికై కులజులం 'దెళ్ళింపంగాం బాడి చ? అ-౧
శా, విద్వన్నుఖ్యు'డు కర్మపుంజములు తా విధ్యు క్త మార్షింబుచే
మడ్యాక్యంబులరీతి సల్పుచును నాత్మం గాంచి య న్వేళలన్‌
హృద్వాసంబున వరాహ ముప్పలేల వ రించు నమ త్వ్వాది. "రా
గ చ్వేషంబులు లేక యోగి సమతన్‌ గంభీరండై. ఫల్గ్లునా, అ, ౨,
చ పరులు నుతింపం జూలు నని పల్మజు6 జి తముల౦ దలంచి సు
స్థిర మగుబుడ్ధి లేక ఫలసిద్దిని గాంవ యొనర్చి దంభుతై.
యిరవగునట్టిజ్ఞాన మున "కెంతొవిరోధము చేయునట్టి యా
నరు లొనరిం దు యడ ము ఘనంబుగ రాజసయ ఫ్‌ మర్ణ శౌ ఆ, రి,
50. గో సాలునిసింగ య్యు
ఈకవి భారవికృతమైన కిరాతార్టునియ మను సంస్కృృతకావ్య
మును నయిదాకౌగ్టసముల 1[గంథముగాం టెనిలించెను. ఇతందడు నియోగి
నమంతి పుషతుండు. ఈన్‌వి క్ష భ్న్య్నూలు మండలములోనివాండు, ఇంతడు
తన(గంథమును 1శీమదసకోబల లమ్మీనృసింహస్వామి. కంకితము చేసెను
ఈకవిప్యుతుం 'జెనుబదిసంవత్సరముల[క్రిందట జీవించియుండెను. కాంబ్ట్ట
కవి నూజుసంవత్సవములక్రిందటివాండు, ఈతని కవిత్వము రస వంతమయి
సలత్షణ మయినదిగా నున్నది. కిరా తాద్దునీయకావ్యములోని కొన్ని పద్య
ముల నిందు€ బెందుపటు దుచున్నాను._
చ. కొలిచినభ్భృుత్యవోటి ననుకూలత నొప్పెడు మిత్రుల్ట్లు మి
తుల మజి బంధువగ్షములతో సరిగాం గను బంధుజాలమున్‌
"వెలయ! గృ తాధిపత్యమున విశుతమాతనుంబోలె నాదరం
బలరంగం దన్మయుం డగుచు నారయులెస్పగ సంతతంబునుక, ఆ,౧,
ఉ. భానుకర్మఫసారపర భాగత లస్ఫురదిర్యదనిలసం
ఆానవిరాజమానగ జతసృటి కాం చిత కుడ్యదీఫితుల్‌
మానుగ నెంచిదూడ దినమధ్యమునందును గౌమదీభమః౯
భూన్లుత వమూటిమూటికిని బుట్టంగంటే చఇడుం జూడు మి గిరెన్‌ , ఆ. ౨.
ఉ. కొప్పులు వీడంగా నడిచి గొజ్జంగిదండలు జాఆంొట్టియున్‌
గష్పురగందము ల్బెదర(గా వెసం చాంకియు. 'బెక్కు నేరముల్‌
తప్పక యిగ్గతి నృపీపి తత్సత్రు లందలి భితిచేబల౯
డెప్పర మైనకంపమునం బేలుచునుండెను వీచు లత్తజి౯. అ. చ,
మ, అటులై న నృజీయేమియన్న వినుమా యారాజు నీప్రాశసం
కట మౌవేళను వచ్చిసూకరము. దా ఖండించి రశ్నీంచె ని
248 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
న్నటుగానం బరమాపుం డంచు మదిలో పార్షించి నెగింప కొ
క్క_టియైయుండు కృతజ్ఞ తానిలయు లాలా భర నృజ్ఞనుల్‌, ఆఅ, ర
మ, జయవాంఛ ల్వీడసాడు మం టలు చునాసై న్యం బులం జూచినన్‌.
దయ పున న్సది లోన నర్డు మనక్రుం దర్శింప న కదా
భయులై చిక్కిననిచశతుల దయం బాటింది రత్మీంచినన్‌
నయముం శేరి మహాత్ముతెనరుల కెన్నంగావె యుద్ధంబులక్‌,అ-౫
81. గూళిక బ్లు వెంకటరమణ కవి
ఇతడు కనక్‌రంజితశిఖామణిపరిణయమను వి[కమూర్కు. నిగూర్చిన
ర అ జ్యాసములపద్యకావ్యమును రచియించెను. ఇతంకు నియో
గి యాహ్మూణుండుు వేంకటమాత్యున కును రంగమాంబకును కుమూరుండు.
ఇతడు హరివంశమునుగూడం 'జెనింగించినట్లు కవిశిగూర్చి వేంక కేశ్వరుం
డనినట్లున్న కోనకరంజితనీఖటామణీపరింయములోని యీ (క్రీందిపద్యము
వలన 'దెలియవచ్చుచున్న ది-
సీ, నీయిష్ట దె నంబ నిముగబోచుచుండెడు నీవే ఎక ళశునుండ నీ వెజుంగు
మోవత్స యిపుడు నీభావంబు తెలిసివచ్చితి గూలికల్వంత ఫఖ రుండవు
వేంకటామాత్యుై వెలయుమం తికిజిక్కలేటివంశ జమా వధూటిరంగ
వమూంబ కుజసియించిమా వేరుగొన్న వేంక టరమణుండవు స్తత వివి మాకు
మునుపు హరివంశ మంతయు. 'బదెనుంగు వేసి
యంకిత మొనర్చికివి వికమార్మ_చరిత
శుభము లొసలగొదనని పల్కి సుముఖుం డగుచు,
[02] కృొష్ణకవి 240
ఈ 'వేంకటరమణకవి నూజుసంవత్సరముల్టకిందట నుండిశవాండు
ఈతని కవిత్వము రసవంత మయినదే, కనకరంజితశి ఖామణీ పరిణయము
లోని రెంకుపద్య్వముల నిం దుదాహరించుచున్నాను-
ఉ. అంత సనితాంతవూమకత శో గ్ని దహింప బుగసంబుత్తో మహీ
కాంతుండు మిత బాంఫవపకాయ ముస్త్రో. బరిదస్టం జడెనసి
శృ్య్రాతయు ఫఘోరకాననము వ ద్ధి వహించ మదియజీవముల్‌
చింతిఇి మ సకాంతరముం చెందుట నేదరి గానకుండెద౯ా, ఆ-౧.
చు "వెలివినవారు రంజిలుచు దేవర చేవరకు న్వరంబు ని
రలమతి నిచ్చెం గావున గువూరుని మారునివంటివాసి న
ర్మిలి గలవాని సర్వజనమ్మిక్రువి మిత్రునిమాక్కి. సత్చ్రతా
'శృలసివు6 గాంచి యొప ఛము ను భఎబుల భంబుల తేని చొాడ్పునన్‌ ,అం-౫
ఠ్ర అ, ర్చ య్య క్‌ ర
ఇతండు శకుంచలాపరిణయ మనెడి మూ జాశ్యాసముల (మబంధ
మును రచించెను, ఈక్షప్‌ మె వేయసగో తుడు, నారసింహార్యునిపుత్రుండు
కవి తన యింటిపే లేదో తా "నేతెగ యాహ్మాణుంో చెప్పుకేలేనుగాని
శ కుంతలాషరిణయ. (పథమాళ్యాసములోని యీ [క్రింది పద్యముల నుబ్బ
మాడంగ నితండు వెషవుం డె నటూహీంప౧దగి యున్నది.
మ. నను రామానుజపాదప ద్ధాయుగభీన న్యా నయ ధ్యానపా
వనహృద్భాగవతావతంసపదనేవాస క్తచిన్తు౯ మరు
_త్తనయారాధనవారులబ్ద కవితాధారు౯ా సదారూఢ ఖా
వన నొస్టానక్‌వి౯ విజాన్‌తునిం వీల్వంబంచి పల్కెం౦ం గృపక్‌
క, 'పాతుండ'వె మెలేయస గోత్రుడవె నారసింహగుకువర్యునకళ
బ్యుక్తుండనె వెలయుదు వీ ధాతిన్‌ మాపనుఫు సేయందగు. గృప్షకి పే,
00 ఆంధకవుల చరిత్రము
ఈ (గ్రంథము చిజబుమామిళ్ళ పాపయ్య యను కమ్మునాయని _పేర
కబొమువలన రచియింపంబడినది, కవి నూజుసంవత్చ్సరముల [కిందటివాండు,
ఈ (గ్రంథము వీిల్లవసుచర్శిత మని చాత్నీణాత్యులు కొంద అనుచున్నారు
గాని యీ (ప్రాంతములయందు దీని కష్టాపనిద్ధి లేదు, అబ్బనామాత్య విర
చితమెన కనవిరాజమనోరంజమున్సు సూరకవి (పణీత మెన కవిజనరంజన
మును, పిల వసుచరిత్ర మని యిచ్చటివారు చెఘ్పుద్గురు, ఈ] గంథకవి త్రము
శాఘ్యుమైన టే యెనను, పీల్లవస్తుదరిత్రమని చెప్పందగినంత (కేసఘ్టముగా
"లేదు. ఈ కవి యనేక పద్యములను వసుచరి(తాది [పబంధములనుజూచి
'వానిణోని పద్యములన లె రచియించి యున్నాండు, ఇందుకు నిదర్శనముగా
వసుచరిత్రములోని పద్యము నొకదానిని శకుంతలాపరిణయములోని
పద్యము నొకదానిని చూపుచున్నాను--
ఉ. కొండంట విల్లు 'వేజలలకుండలి రాజు(ంట 'నాది యమ్మనం
నుండటం బె టిపల్సియలం దూన్మినవాండ (టట యొండు రెందు భి
ర్రుం డిది నింకుపొరుష మొక యని గెల్వవె ముద్దగంబు లు
ద్దండత నొక్క-తుంటవిలు డాలిచి యంటినం గందుళూపులకొ, వసుచ
ఉ. నుంటంట కార్ముకంబు కరదొట్టిన తేంట్లంట వింటినారి చే
నంటిశవాడుతూపు లట యష్రూలపాలంట శేతనంబు వా
గంటిపులుంగు గుజ్బమ!ట కాయము లేదంట నీకు లోకముల్‌
కొంకుతనంబున నెలిచిఫో లీిది యచ్చెరియంబు మనవ్శథా, శకుంత,
జ్రంద హస్తం బులగుపయూోగంబులును గొన్నికాన-బడుచున్న వి.
క, అఖేటమునకు ధాత్రీ లేఖర్ష భు. డనుమతింప లేలెం డనుచున్‌
శ్లైఖించుచు( బడవాళుల లాఖవమునం బసిచి రగ్గలంబుగ వారల్‌,
ఇందు సాఖంచు 6లాఖవముఅను పదము లపషృపయోగనులై న ను
గావలను ఖఫఘుల కొండొంటికి( గూర్చిన య్య శ స్మపాస ము లెనను గా
వలెను, ఈ ఫ్లు సకములోని మంచిభాగము లనేశములు కాళిదాసుని
కృష్టకవి న.
య భిజ్ఞానళాక్రుం తల నాటకమునుండి 'జెనింగింప్క బడినవి, అభిజ్ఞాన వాక్షుంతే
లములోస మనోహన ములైన నాలుగు వక్‌ ములలో చంటి గవి యూ
(కిదిరీతెని జెనిగించియున్నాండు..
చ. కనుః౪గవ బాప్పపూరములు [గ్రమ్మెడు గద్దదఖన్న మై యెలుం
గనువున రాదుసూ హృదయ మాకులమయ్యెడు మేను [మాన్చడుం
"బెనిచినవాని కింతవగ( బిమ్మటిం గమ్మైకు. గన్నవారలుం
దనయను బంపలేక పరి తాపభరంబున నెట్టు మెతురొ,
మ, గురు శుళూవలుసేయుమో సవతులస్టూర్మి న్విలోకింపువిా
పరివారమ్మ్శుల. (బోవుమో సిరుల గర్వస్ఫూ ర్తి గై కరుమోా
పురుషుం దూఆకుమో సకుల్‌ సకదు నేర్పు ల్నీకు సూచించితి౯
దరుణీ లోకమళిల్సి చేకొనవె మాతల్తీ మ న్‌యో కుల క,
ఇట్టున్నను మొ శముమోం౭ద౬ గవిత్వము (పౌఢమనిమేీ చెప్ప
వచ్చును, కవిత్వ పొఢి మ 'జెలియుటకయి శకుంతలా పరిణయములోని
"రెండుపద్యము లిం దుదడాహరింపంబడుచున్న పీ్‌_
ఉ. మోద మొనర్చె. బుప్పాడుల ముగ్గులపై నొఆపైన మొగ్గలన్‌
'చేదంగ ఫూలకునక్కెముల6 గాందలిరా కుల చోరణంబులక౯ొ
(బోది వహించు పక్యఫలపుంజములన్‌ శుకకోకిలాళి స
న్నాదములన్‌ నికుంజభ వనంబుల సీలన్ఫ పాలసూలిక్‌న్‌ , ఆం౧.
జా, పారుహ్నంబులు 'పల్క నేల నృపతీ 'పన్నీరకర్నూరక
రర్చూరస్వార పటీర సౌర భ పయఃపూరం'బె జందాతపం
చారామానిలసేవనంబు మును మా రథశాంతను:౦ గాంతువా
'షారాళంబుగం బుతగ్యాత్రమిళనం “జెట్టుండునో చబూడుయడీ, ఆ, 3.
2గ్‌్లి
రతి. వల్లూరి నరసింహకపి
ఇతండు నాగ్న చి లీపరిశయమనుమూడాళ్వ్యాసముల (ప్రబంధమును
రచియిం:చెను, ఈకవి యాప్సస్తంబసూ్రుడు; కౌండిన్యగో తుండు;
హనుమత్క_విపుతుండు; ఆటువేల సి యోగికులపవిత్రుండు; నూజుసంవత్స
రముల క్రిందటివాండని త్రోంచుచున్నది. ఈతనికవిత్యము రసికజన హృద
యాస్హ్రశదకరముగా నున్నది. కవితాపటిమ. తెలియిటకై నాగ్నచి లిషరి
అయములోసి నూడుపద్యములనె త్తి ఇశూాపు దున్నాన్లు.
చ, తీనయునిముద్దుపల్కు=- చెవిం దార్కోన సంతీసమందుచున్నతే
జ్రైనకునిరీతి మామకవచశ్యప్రకరంబు వినంగ6గోరి మో
'రెనసిన వేడ్క సిట్లు సెల విచ్చుట నాయెడలహార్మిగాదె మి
పనుఫున విన్నవించెదను బద్మదళాతుళశుభ్శప్రసంగముల్‌, అఆ, ౧.
ఉ. వందుగ నేల యిట్లు మగువా తగనా నగువాన జూడ క
యందజీ లోనం జెప్పవుగదా వగదాయగజూా యటంచు న౯ొ
గందు రటంచు సిట్ట యడుగకా నుడుగం దొడ(గందలంచి నీ
కందువ లింక్‌ మారు పొాఆఅగెదఆఅగా 'ెఆగాను నెచె లీ, ఆ, ౨౩,
ఉ. కోసలుం డాత్మ నే నృఫులకున్‌ వృషభంబుల బట్టరామికి౯
గాసిలి వీని, బట్టుళొని క ట్రినవానికిం గన్య నిత్తు "నే
చాస యొనర్చినాండ నని పల్కితి నింకిటం దప్పి లేని పెళ
ఏ4. గాంతటిసూర న్న
ఇతండు క్చస్ణా భు ్ట్‌ద య మనెడి మొదా శ్వాస ముల పద ని వ న్ట్‌ము ను
కచించను, ఈకవి త్ర న్నుగూర్చి కృతిపతి మయొనబొల్లా_పెగడ కామమం[తి
పలికినట్టుగా (గంధాదియం దీపద్యమును (వాసికొవియున్నా€డు.__
ము. వను6 గొంతేటిలసత్కులు౯ జెలిమియీనన్‌ చాను ఏీవ్నీంచిసూ
సళ రొ ఆత; ల మె ర న; టు వ షలద శాల
రన న్‌ వర్కద మెనసత్క-వివ్‌ యార్య(లేణు లగంప ఖ్‌
కని గృహ్రైాభ్యుదయ్యప బంధము జగ ధేయ్మపమేయంబుగ్గా
నొనరం జెష్పాము మెష్పులుప్పతిల స నో్య్వోగాను రాగంబున కె,
ఈకవి నియో గ బాహ్నణుండు; భ్ధాగ్ర్‌ దా్యాజగో తుండు; కామయా
మాత్యప్యాతుండు; కాశిరాజప్యుతుండు. ఈతనికవిత్వ మంత్యశేష్ట మయి
నదని 'చెప్పందగినదికాదు. ఇతండు నూజుసంవత్చరముల్మకిందట నుండిన
వాదు, కృష్రైూభ్యుదయములోని "రెండుపద్యము లిం దుదాహరింపం
బడుచున్నవీ._
ఉ. 'దేవకిగర్భ గోళమున 'చేవశరణ్యుం డగణ్యపుణ్యసం
భావితభ్యదమూ ర్తి యగుపంకజనాభుండు భవ్యలాభుండై
(నీవెలయం (బవిష్టత వసించె జగజ్ఞనరక ణతమ౯
౬ ల జ
భావభవాబ్దభూపభన భావుకు ( డయ్యును థవికా సతక౯ె, ఆ, ౨,
చ. పదముల [వాలి బాలకునిపె దయసేయుము తప్పు చేసితి౯ా
సదమలచిత్స్వమాప యదుస త్తమ యు త్తమమైననీకథా
భ్య్గదయము గోరి నీదు పదపుష్మరము బ్లనవచ్చినాండ నా
కొదవలు దీర్చ బేవతలకున్‌ సిరిగూర్చం దనర్పనీవెకా. అఆ, క,
గ్ర లె ం బె త ల్లు * డ్‌ న్‌. వః లవ్యూ
ఈక్షవి జానకరాఫఘవ మను నయిచాళ్వాసముల పబంధమును రచి
యించి డానిసి కమ్న్యుప భు వయిన యడపానోగప్ప కంకితము. చేసెను,
ఈపు సకమునుగాక కవి. యలమేలుమంగావివాహము, పండితవునోభిరా
మమ్ము అనుగ్రంథములను రచించిన ట్రవతారికలోని యీ్రిందిపద్యము
వలన దెలియవచ్చుచున్న ది. క
స్‌, మజి ( మదల మేలుమంగావివాహాంబు
(శీజగన్నాయ కార్పితము చేసె
రహా. బండితమనో భిరామశ్చంగార కా
వ్యము ధవళాద్రిరాయనికి నొసలగెం
బహూుకల్పనాన నే బంధు రోకు లతోడ
ర చి యిచె జూసకీ రాఘవం బుద
(బాకటవాసాదపంచాతీరీమం త
హరికథ లకా వ్యములు చే సెనాంధ భాష,
యందుమ దృ ర్‌ం దతేసి చెన్‌ బ౦ందుకావ థి
రత్న మైనట్టిడాన కిరాఘవంబు
(శ్రీకరం: బగు నారధ్యాతీత లేంద
ఆఈకపఏి వవ తే గో తు ( జైన యు అు'పేలనిరయూాగి, ఈతసీక ఏ
త్వము సరసముగానే 'యున్నది, ఇతండు నూజుసంవత్పరముల క్రి దటివా(
డయియుండును. జూనకీరాఘవమునుండి రండుపద్యము.. లిం దుదాహృ
తను లగుచున్నవి_
చ్‌ పృధులకుచ ప్రకార ములు బెంబ ఫలొధరస్మదుచుల్‌ సుధా
మధురవపికానులాపములు మ తమయూరవిహారముల్‌ నభ
(గధనవినీల వద్భ) మరకంబులు క్మప్రపుంజెక్కులున్‌ వనీ
మధుకర వేణిక లన రు వూధనవుం డం దనురాగ మూనంగళకా, ఆ, ఈ.
వనమరాజు నాగేంద్రకవి £్రర్‌
సా ఆఫోదండము రామభ్ళిదుడు సముద్యస్నీ ల నీవ్నీంచి తాం
గై కోం జూచి క్రదవీణంబుగ భుజూగర్వంబుతో వచ్చి పూ
జాకల్పంబుగ దానిల బుచ్చుకొని నిస్సారంబుగా నంతం దా
నాక్‌ ర్హాంతముగా(గ6 ష్‌సి వ్‌టీచెన్‌ పహార్మిపభావంబునన్‌ , ఆ, ఎ,
86. బనవరాజు నాగంద్రకవి
ఇత డానందను౦దరీవాతు ర్యవిలాస మను మూూడాళ్వాస ముల
[పబంధమును రచియించెను, ఈకవి యాటువేలనియోగ్సి పాపనామా
త్యుని కుమూరుండు. ఇతయ సుమారు నూఅుసంవత్సనముల కిందట
నుండియుంకును. అనందసుందరీచాతుర్యవిలాసమునుండి. "రెండుమూడు
పద్యముల ను గవి కవిత్వ క"ళలము ను జూపుటకయి యిిదు[. బొందుపణు.
ఉ. వోణిప యాతం డక్కు.ధరకూటశి ఖాంతరమందు. గాంచె న
చణజలోచ్చలన్నదజశీక రబంధురసింధురార్భక
(శేణిని హంసకోకబకచ్చితితర మ్యువిశాలనై కత
(శేణిని దీర్ధృవేణిని బళ్కుపభురాణినికా గృష్షవేణినిక్‌. అ. ౨.
ఉ. భూనుతయాతం డక్క_వమలపూరములోపలం గాంచె నుల్లస
జ్యానుసహ(ప్రరమ్యుమణి భాసితభోగపభూషు నాననో
న్నానిత కై ట భారిగణమంజుర సౌఘసిర స్త దోషము నం
ఖభోనిధికాననాక లిత భూ ధర బాహూవి శేషు ేవునిన్‌, ఆ, ౨.
4, బ్రైన న్ట్‌ము వక్క. చాషశర దారుణఖన ములూన పట్టి యః
నో్యోన్వవధాశ చే. 'బెనంగునప్పుడు చూడు మురారిశ క్తిన
త్యున్న తిం దద్భలంబు నధికొ జ ఏలయోధులు వీచ్చలింపంగా
జన్యమునందు( గూల్చెదను జిని శుకుండు తల్ల డిలంగన్‌, అ ఆ
57. మాచవరపు వా పనామాత్యు6డు
ఇత్యడు నందనరీకచర్మితమను. 'రెండాశ్యాసముల (గ్రంథమును రచి
యించెను,. ఈ నందవరీకులచరిత మిోవణ కే యించయు [వాయంబడినది.
కవి నందవరీక నియోగి భాహ్మణుండు; 'ీవక్చనగోతుండు;. వేంళటాచల
మంత్రపు త్రుండు. ఇతండు తన వాసస్థలాదులనుగూర్చి యిట్లు చెప్పుకొని
సీ, శ్రీమించు వినుకొండపీమలో నల య
నంతవరం బనునగర మొకటి
కొవురొప్పు బెలముఫొండ బేశంబున
మానితంబె యొషూ మాచవరమః
గామద్యయంబునం గాణాచి యేకభో
పెద్దసామాత్యుండు. నీయురాలు జ్ఞానాంబ
వారికి జనియించె వరసుతుండు
పాపనాహ్వాయుం డనం (బఖ్యాతుండ్రై యొప్వు
నాతనిభొర న్‌ (న్‌ యచ్చమాంబ
వారికి ముసరుపుట్టిరి వరుస సుతులు
ముదముతోడుత వసుధం [దిమూరు లనంగ
న్మ్యగజుండూ వేంకటాచలం బ నెడు వేరం
(బణుతి శెక్కెను విభవసాభా గ్వగ రివు,
క, అతనిబేవి పత్మివత |! సిత నరుంధతినిబాలి సృష్టిని వెలసెక్‌
జేతోమోదంబున సం (ప్రీతిని శ్రీకాండమాంబ ప్రీయము జనీంపన్‌,
ఉ. శీపరమేశుసత్కరుణ శ్రీవిలసిల౦గ వారికిన్‌ సము
దిపతచారుమూ రు లతిఫయుతు లిద్దజుప్తుత్రు లందులోం
[08] మాచవరప్ప పాపనామాత్యుండు విగ్‌?
'బాపన న్యగజుండ నయి భాసిలి సత్యము 'దేనభ క్షీయున్‌
(యాపుగనమ్మి సబ్షురుసపాదములే గతియంచు నున్నాడళ౯ా,
నందవరము లిప్పూ డశేశములు కానంబకుచున్నవని. సూర్వకాల
మునందధు నుదు( డేలినట్టి యు నందవరీకుల కియ్య బడినట్టి యు నందవరము
కర్నూలు మండలములోనిదయినట్టు కవి యీ [క్రింది పద్యమున నర్జించి
నీ, అందమై విలసిల్లు. గందనో ల్సీమలో నందవరం బనునగర మొకటి
తత్పట్టణ ంబు సనొందర ఫ్టంబు౯ గొని మాడం జ్మత 'మె వ సరి కి విచ్శితమర య
సుందరంబగుచు సంకందనపురిలోలి యిందిరా దేవికి మందిరముగం
గడురమ్యు మె చాల గర మొప్పూచుండును గూప తటాకములోొ,=
మరుమిగుల'(
బంకజూక్‌రవిలసిత పద్మసికర [| మధుర మకరందర సపానమ త్తమధుప
సరస ర్యుంకృత సంగీత సంకులంబు[నగు చు రంజిల్లు మిక్సి-లియవనియందు
పయిపద్యములోని యనావశ్వక ములయిన పదముల్మషయో గము
నుబట్టియు యీ కవిత్వ మంత మంచిదికాదని చదువరు లెజు(గవచ్చు.
ఇతండు నూజు నూటయేలిది సంవత్పగముల ,[కిందటివాండేమో ! నంద
వరీక చర్మితము ఆెండాశ్వాసములినుండియు 'రెందేసిపద్యము లిం దుదావా
రింపంబడు చున్నవి-
మ. దివమం బెల్లను రాజ్యఛారము. దగం దీర్చు౯ మరిక రాత్రులం
దవలీలం జని జాహ్నవీసలిలమం డారూఢీగా స్నానము౯ొ
సవిశేవంబుగ6 జేయుచుళ౯ొ నిరత మాచందంబునకొ రాజపుం
గవుం డదంపహోరపిగాా త్మ భావతను (డై గా ంఖ్సీర స మింపాందలోన్‌, ఆ-౧
ఉ. ఒక్క. మహానుభావు. డిటవచ్చి దయారస ముష్పృతిల్ల నల్‌
దిక్కుల దివ్య శ్రేడనులు దీటుకోనం గడు సత్ప్రభావుండై
28 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
మక్కువ 'యోగవాగ మనుమంత్రము నా కుపబేశ మిచ్చి ఆా,
జక్కంగ నిచ్చి పాదుకల సరభమ మొప్ప'గ నేగి నంతటకొ, ఆ-౧
డఉ. నందవరంబు మాకును భనం బుగ నచ్చట ధారపోసె ద
త్పుందరిం చాను ౧సహాూడుకొబ శుభ తరం బగుజూహ్న ప్రిజలం
బందు (ల గాన వచ్చితిమి యూతనితోడుతం చెల్పి వేగ మా
కుం దగంజెష్పూమున్న ననుకూలత నచ్చెరియంబు త్రోయంగకొ, ఆ-౨,
ఉ. భూసురకోటి వచ్చుటకు భూపతి యా త్శం గలంగి దానముం
'జెసీతి మున్ను పరల కొజేయులు గావున దప్పినళొ వివ
ర్యాసము( (బత్వవాయమును. రాళల దిచ్చిన స త్తహీనమౌా
మోసమువచ్చెనెట్ల్సనుచు మో మొకయించుక వంవచెనంతతోన్‌, అ.౨,
5ర. కృషదాసకవి
రా
ఇతండు రాధాకృస్ణవిలాస మనువేర జయదేవ విరచితమైన గీత
గోవీుదమును మూడాశ్యాసముల కావ్యమునుగా రచియించెను, ఈతని
తండి "వేంకటదాసుండు, ఈతండు భూ దకులజుండని తోంయచున్నది.
అయినను కవిత్వము హృ ద్యము గానే యున్నది . రాధాకృస్షవిలాసము
లోని మూడు పద్యముల సిం దుదడాహరించుచున్నాను._
చ. అలఘుభుజూాబలంబులు నొయారము లయ్యసమానసాహాసం
బులు నెర వె నసాదనలు ఫోటరిపంతము లేక ఏరతల్‌
చలమారి తెంపులుక౯ొ్‌ జవవిలంఘునముల్‌ వి లసన్ని యుద్ధ గుల్‌
కలిగినకాల్చ్బలంబు కటకంబున డంబున నొప్పు నెప్పుడు, ఆ-౧.
ఉ. కూరిమిచేయు దిక్సశులకోరిక లీరికి ఆ త రావణో
'ఛాదశిరంబులం దుసిమి దద్రిశలన్‌' బలిప్యెె సర్వభూ
చెన్నూరి శోభనా దద్రి ల్రిస్టతి
భార మడంచి మానిజనభావవల న్విహరించిన్న దు
ర్యారబలాభిరాము ధృతరాఘవరూప నినున్‌ భుజించెదళ్‌, అ..౨,
డ్‌, ధ్యానముచెత. జూచెవ సుధానిధితో, (బతివచ్చున్ను?రా
ధానన మిస్ద) వోచజనితారు ణమెై నడు వ ౦కలె, 'బొమల్‌
"పె నమరంగ శోణకమలంబున. 1దిమ్యురు చంచరీక సం
తానరమద్విలాసములు 'తార్కొనియుండక మాననేర్చునే. ఆఅ-3,
ఘ్ను/
ఇతంయ బిల్లణునికథను శృంగార సుధా సముదఫూర్ల చం్యదొదయ
మనుపేరను నాలుగాశ్వ్యాసముల [(పబంధమునుగా రచించి గుమ్ముడపు
పాపన్ఫపతి కంకితముచేసెను, కృతిపతిగాని కృతిక రగా యెష్పూ డుండిన
వారో తెలిసినది కాదు. కృతిపతి పద్మవాయకకులసంభవుండయి.. గుళ్ళ
పాటి ఫురాధ్గీశ్యరుం డయిన జగ్గనప్రభువి కుమూరుండు; కృతిక ర యూటు
వేల నియోగియెన 'వెన్నూూరి 'రామచంుని కమారుండు. కవిత్వము
(పొఢముగా నున్నది, శృంగారసుధాసమ్ముద పూ చంద్రోదయ మనెడి
యామినీపూర్జ తిలక కథనుండి "ండుమూూక డుపద్యముల నించుదాహరించు
చ, చక_నివాండు మాటలకు జూణ కళాగమసాహితీచణుం
డక్యాట బట ణఖుం డితనియందము చూచిన మందయాన ల
మ్ముక్క్యయటంచు భర్తలను మాని పయింబయివచ్చి నిచ్చలుం
జొక్క_కయుందునే రతులం జొప్పగువే మన శీతం డుండినన్‌, ఆ, _౨.
ఉ. అంధుండు బిల్హణుండు తనయా. జెరచాటున నుండి నీవు స
తంధయసార్యభాము డని తండ్రి విధించిన నమ్మియుంటి జూ
త్యంధు(డ యెని యీతండుసుధాంశు 56 గాంచనుశ కుంజెట్టులె! ఆ-౨
260 ఆంధధ్రకవుల చరిత్రము
మ. తనయా రాజకుమా రుల న్విడిచి విద్వాంసున్‌ గ్రహింపషంగ నీ
మన "సె ట్లొప్పెను రాజకన్యవుగదా మర్యాదయానా ధరా
వినవే "పెద్దలు చెప్పూచుందురుగడా విద్వత్చుడార్శిద్యతా
యసి త ద్వాక్యము వ్యర్డ నముయ్యెనుగదా హో మోమిచేయందగున్‌,
ఈకవి భోడకన్యాపరిణ యమ నెడి. యొ దాళార్టస ముల ్రబంథమును
రచియించాను, ఈకతనిది రస వంతేమైన గ్ర విత్వమే కాని యందందు వ్యాక
ర ణవిరుద్ధ ము లయిన (పయోగములు శానంబకుచున్నవి, భోజకన్యాపరి
ఆయమునందు రుక్నిణికిం గృష్షుసితోడి వివాహక్‌థ "వెప్పంబడియున్నది.
కవి నియోగి ఛాహ్మాణుండుు చకప్పకును మంగమ్మకును నందనుండు,
ఈతనికాలము మొదలయిన వానినిగూర్చి యుమియుం దెలియదు, ఇతడు
నూట యే.బదిసంవత్సరముల్మకిందట నుండియుండవచ్చును. ఈతని (పబం
ధములోని యొక్కా_ క్కయాశా్య్రసమునుండి యొక్కొక్క_ పద్యము నీందు€
(బదర్శంచుచున్నాను-- ;
ఉ. కోమలియోరు చందనము కుంకుముత్రోడనుగూర్చి యంత న
తామరసాశ్షఫుమె నలంద దద్దయు నొప్పె మనోవా రాకృతి౯
సోముండు నీరజూప్తుండును జూడ్కులయందు వసించియుండుట౯ా
గాముదింహాడి యూాతపము (కమ్మి వెలింగెనునంద మొందు చుక, ఆ.
ప, జనభీకిపదఘాోవపంకజననసా ఎరాయశః వా వివో
వనరాశిం .దఫ మొంది శంఖ ముకలస్వానా మృుత"ఘంబు న్లో
భన రఖ్యాతయభాస్తురంబు నయి తడ్యా మాగళత్వంబు నొం
దెన ముక్తైనళి తద్భ నత్వమున నే చెందె౯ హోరవామాకృతిన్‌ , ఆ._౨
చలపిళ్ళ నరసకవి 6!
మ. అన నన్టాస్య యనున్‌ వయస్యలకు నీయళ్లావ్నీల 7 సేయువముం
చని నే సొమ్ముల పెళ్లై తెచ్చి మణి భూపానేకము ల్చూనంబో
యిన నొండేనియు. బాటిగామి( జెలి యేమే వెల నాసొమ్ము ే
వని ఖండించునుగాని నేర చెజు(గన్‌ స్వపా పకార్న్వోన్నతి౯, ఆ 3
వా భ (చేభ ౦బులంగహాల్యుసింహూ ముగతిన్‌. (బన్యర్థిభూ వాలుర ౯
శా దోల్తాసవిలాసము అ్మెజయం బోరన్‌ గెల్చి నానాదిగ
మ్మదశ్రీలకు నాటప ట్రగుచుల బాల్బు న్వాసవుంకోయనళా
మ్మరాధీశుం డితండు చూచితివె శ్రమ్మద్రాజబింబాననా, అంక,
చః సురవరద త్రమండనవిశోభితుండె హరి యిట్లు రుక్సిణీ
పరిణయకాంత్సు నముండుటయు భానుండు కన్గిని తాను నట్లు తయా
పూరికి ననర్ధృరత్న ముల నర్పణ చేయందలం చి యోాయన౯
బరువడిం బశ్చిమాంబునిధి పారమున "స్నిలిచెక్‌ ద్వరాదృతిన్‌, ఆ ౫
ఇతండు యామినీపూర్త తిలకావిలాసమను వేరితో బిల్లణచర్మిత్రము
నాజాశ్వాసముల శృంగారకావ్యమునుగా రచియించినకవి, ఈతని కావ్య
ము పూరోర్ట కమయిన బిల్లణీయమునకం కు మిక్కిలి రమణీయముగా
. రం లాటీ లక . | ల... మ .
నుండును.. ఈ కవి వె దిక (బాహ్నణుడు; ఆప సంబ సూతుడు; భార
ద్యాడసనగో తుండు; కామకవి పుత్రుండు, ఈ కవి తాను గొంతకాలను
కిందట మృతుండయిన విఠాపురపు రాజుగారి పితామహూ,డగు శీరావు
ఏల్మాదిరాయనింగారి కాలముళోం దదాస్థానముణోని కడియవును (గ్రాన
క స్‌ పర ం చ. షె తు ? ముస్‌హ లల నేది ా ని ని ౫ ణి షు ర్స్‌ క్‌ - ర్‌ నె చః న హ్‌ సే బై
మునగ దుండన్టు యూపి 'ఫూర్ణ్మ ఓల కానిలొ; ములో సి (రది అన్టమె। ,
'పవిళకొ వియునా్వా యం
లీ [2 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
పీ. శ్రిభువనపూతకృత్కి )యగల్లు గాతమాతీ5వికీళ్ల ఛ్యాత్మీపసిద్ద
తు మెన _కంక్షణపురవర సంస్థాన భూతి జెందినవా(డ భూసు రుండ
(పరామనావముమంతారాధనపరుండ సకలవి న్వన్మ హోజన హితుండం
బూజ్యతిర పాజ్యరాజ్య సల్పి3 కాస్తుర వరన్నామూజ్య పరివృఢుండు
విమల ేచర్ల గో త్రపవ్మిత్రమూ ర్షి ! రాపు వేంకటనీల్మాదిరాయనృపతి
వేత సత (-బ్రతీనొంది (ప్రసిద్ధినొంది!నట్టి నరసయనా మవిఖ్యాతయళుండ,
కడీయ మనెడి యా (గామము రాజమ హేందవరమువకు మూడో
వోసుల దూరమున 'కాకినాడకాలువయొ నున నున్నది. [కీరావ్రు వేంకట
సలాద్రిరాయనింగారు నూజుసంవత్చృరముల[ క్రిందట నుండినవా.రై నందున
నాతని కాలములో నుడి కవియు దాదాపుగా నూజుసంవత్సరముల
'కెందటివాంయం ఈయన క విత్వము రసవంతమయి (పౌఢ ముగా నున్నది,
ఈయన కవనరీతిని దెలుపుటకయి యా మిసీపూర్ల తిలకావిలాఫపములోని
కొన్ని పద్యముల నిం దుడాహరించుచున్నా ను.
చ్‌ సిరుపమసాహ సాతిశయనిర్భర దుర్భర వై రిపికసం
హరణరణోత్సవో చితవిహారమ హోరథికవద తస
త్సరిణయకార్యధుర్యతర ధాణధణంధణనాదభుంటి క
నురమితనిర్ణ రీజన మనోరథముల్‌ రథము ల్పురంబునన్‌, ఆ-౧.
చ్‌, ఘనకబరీ స్తనాకృతులు కంధరమై ధరమె రమైక్యమె
చను నొగిం గంఠవ కములు సాదరమా దరమా రమూాకమా
దినుసుగ వాగ్ముఖాంగములు తేనెలతో నెలతో లతో కితో
నెనయగు నాభిజంఘగతి హేమకరిన్‌ మకరిన్‌ గరి న్నగున్‌, ఆ.౨.
ఉ, అమ్మక చెల్ల 1 చెల్ల నగు నల్ఫీక ఇల్లీ కదూటలాడి చి
(తమ్ములు బన్ని న న్నిటులు చారిచి మోరిఫు డంద అటొక గాయమై
గమ్ముని గేలిసేయ నొడిగట్టికి రము 2 పనేమి మాటలన్‌
నమ్మాంగరాదు మిమ్మునుచు నర్శిలి వేటొకలీరు మోజిన౯. " ఆ-9,
అయ్యగారి వీరభద్రక వి 28లి
చ, కలువ అసంగం చామరలటు. కంది ముడుంగ చెస 'ల్యెలుంగ వె
న్నెలలు చెలంగ జక్క-వలు నెక్కొసి సేగి మునుంగం జీ(కటుల్‌
బలిమి నడంగ వేళొవమురు. (చాయఫువారల డెంద మందమె
వాలు పలరంగ వారినిధి. భబొంగలటయేయు చు రాజు రాజలకా ఆకరి,
శా, స్వామోా నేరము లేదు నానలన నీసర్వంబు నీకృకిమ
సోమంబు న్నను (భ్రాంతి ముంప సమకుూ సూ న రన్‌ మదీయానన
శేమాలోకనబ న్ధరాండప టకాజిం గూర్చి తౌంగాదె మ"
'చ్వ్రేమానందకరాశయ[గహణగారి (హా ప్రిగా మున్నుగిన్‌. అం౫,
ఉ. రాముశర్మపయోగము సుర్వ్యపభువ్వజము చకిచక్రమున్‌
ధామనిధిపియాత్మజునినంకము కామరిపు తిళూలము౯
భూమి నొకపు ర శ యయిపోయనం బోవునుగాక యీకవి
న. న ల గన. 6 ఇ నషం ద్య న్‌ గట నా ళో ర! ఖల
స్వాములవాక్స యోగమును (బహ్మాకు నైనం దరంబె త్రిప్పగళా,
ఏవి, అయ్యగారి ఏరభద్రకవి
ఈ కవి రాఘవ యాదవ పాండనీయ మకు మూడాళ్యాసముల
త్యర్లి కావ్యము ను రోచియించెను.'ఈతం డొటు వేలని యోగి యొన కె వుండు;
కౌండిన్య గోత్రుండు; సోమనారాధ్య ప్వుతుండు, ఈతం 'జేశకాలమునం
దుండినవాండో నిశ్చయముగా! 'దెలియరాదు, ఇతండు నూజు నూట
యంబదిసంనత్సరముల కిందట నుండియుండవచ్చును, మూడర్థములు గల
పద్య మునుబట్టి న్‌ వననై పుణె యిట్టిదని చెప్పుటకు వలనుషడదు, ఇట్రికవిళ్య
రచనయ్‌ కష్టము, అయినను గవి యవతారికలో. జెప్పీన--
6ఉ, పోరి కినీం ద్రవ్మిగ హవిపహ+రికి నాశ్రితబ్బంద దుఃఖసం
పహోరికీ ధూత చే వనవినపహారికిం గౌస్తుభసబ్బలన్మణే
వర్టిథీ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
హారికి హూ స్తపద్మగమహాోరికి సాగర బాబి కామనో
హోరికి వాహనస్పణనపహారికి శౌరికిం గేలు మోడ్చెదకొ,
నీ నిండు చందురుడాలు నీటు నీలళగ(జూ రు
మొగముపై ౧ జిజునవ్వు మొలకలొదవ,
'చెలిముల్తెములమించు 'త్తేటనూటాడిం దు
...... నెలకళూనయును దలం దళుకు లీనం
నొదమతుమ్మెదబారు నదలించితనరారు
కడదూపు లక్కటికంబు నించ
జోడులేదని "తెల్పు సొగసు కుత్తుకనల్పు
మేవ న్నెలకు వింతమిసిమి నొసల
నలువ మొదలై నవారు త న్లొలిచిరాంగ
గిబ్బ హౌ వచాపయిం బౌల్ఫీయబ్బురముగ
నెలమి చెన్నారంగానవాను(గలనుగాన(
బడియెముక్క_ంటికన్ను లపంకువుగను,
ఇత్యాదిపద్యములనుబట్ట మూడలా నిత( డాంధగర్వాణపద
బహుళముగా మంచికవిత్వము 'వెప్పంగలవా౯ డనియే. త్రోంచుచున్నది.
-ఈతన్మిగంథములో నివి కొన్ని పద్యము చిం దుదాహరింపలుడు చున్నన్‌,
ఇా, నానారత్నవ్‌ భూ పి తాఖలజనానండ దానుసంధా యిశ్శృం
గానూనంబులు వారుగంధసుమనఃపాచన్య్మహో పాద పా
భీనవ్యంబులు సద్వ్యృృపాభిరతముల్‌ లీలార్థగ్యోత్రాళు అెం
తో నేతోత్పవదంబు లౌదు. జెలువొందుందత్పురంబందునన్‌, ఆ-౧
ఉ. (ప్రాంచితరీకి రాముడు పరాశరజాతుండు కృష్ణమూర్తి దా
మించిన వేడ్య-. నంప జడిమిోఆంగ౧ బెంచి విఠాధ రాజిత్రో
దంచదనూనలీలల నుడా త్తముగా యవన్నాభము న్నతు
లాంచుచు నిదగీల ధరి లాలిత ది ఫ్‌ నతండు. భా సిలన్‌ , ఆ, ౨౨,
[04] ఘట్టుప్రభువు 260
ఉ. రాముని ధర్మారాజు రణరంగవిరాజితు. నచ్యుత వభు౯
సీవుది మర్వ్త్యుగా( దలంచి నీవివిపానతల బోరంబోకుమో
సామవు మేలు తధ్విభుం డు శస్ర్రబ లంబున వేటి భోమిలోం
గామిని రత్నయు కముగం౦ (గకు్యూన సిచ్చి కులంబుగబోవుమూా. అ-చ
ఏ3. ఘటుప్రభువు
బ్రతండు సురాభాంబే శ్వర ము, కృ షేలో పా ఖాన్షన ము, యాజ్ఞ న
ల్కచరిత్రము, అను నరాకుపద్య కావ్యములను రచియించెను. ఇతం
డ్రె లామాత్యునిపు (తుండు. ఈకవి యాజ్ఞ వల్క్యు నియోగి బావ్యూణుండయి
నట్టు కనంబడుచున్నా!డు.. ఇతండు కుచేలోపాఖ్యానములో. దన్ను.
సీ, (భమరాంచికావర్యప్రభవదివ్యకవిత్వ
విద్యాపవీణత వెలసినాండ
ఘటికాశతగంథఫఘటనాసమం చిత
చాతుర్గ్యమహి మకు. జూలినాండం
(బౌఢివు నేవై కపతమాసమహోక్రు
బంధ కల్పనశ కిం (బబలినాండ
మజీయు 'నాశువు చితమాధుక్యవాక్య (ప్ర
గల్భ్బనంబున నుతు లాంచినాండ
మ త్త భృాంగాయమానన న్యానసుండ
'సకత్కవీశ్వర కరుణాపసాదవశు:డ
ఫఘట్టు.ప్రభునామగాయ విఖ్యాతయశుండ,
వీఖీ( ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
ఈ కవి నెల్టూరిమండలము గోసవాండయినట్టును, అప్పటి కెనుబది
సంవత్సరముల్యక్రిందట నుండినట్టున్కు నెల్లూరిమండల చరిత్రమునందు
౯ టం. త శస
(వాయంబడీయున్నది, కా6 బటి కవి యిప్పటికి నూజుసంవత్ప్చర సుల్యకి౦
దట నుంజినవాండు. ఈశనికవిత్వ మంతగ్లా నిర్దుష్ట మయినది యు వొథ
వుయినదియు6 గాన్ష పోయిన న్యు మంచి ఎర్ల్‌ నైశిక్రు ను న్యాయ ముల
శోను నిండియుండి [దామయోషాకమునం జమువ్చువారి కింపుగానుండును,
ఈత(డు రచియించిన యాజ్ఞ వల్క్య్యచర్మితము (పస్తుతమున నావద్ష లదు,
లః 1. న ప వి " 0.
దక్కిన [గంథములన్సుడీ కొన్ని 'ఫద్యముల సిం దుడాహరించుచున్నా ను.
కా. చిత్రం బెన్నంగం జన్ననాంజె తనయుల్‌ శి కైను'సణ్యుల్‌ తుదన్‌
దాతు లా రతిదండ కార్యములకున్‌ [బాయం౦ంపువాగె నసి
డాతిం జుట్లములల మూసవల దా తయడు ల వాజూతులున్‌
బ్యుతం మిత్రేవ దాచే తనుచు 'నేవొద్లున్‌ (శుతు ల్బాటంగన్‌*, ఆ-౧.
ఉట. కామితవసుజూాతములు గలి దయాపరుల న ప్తణ్యులన్‌
(యౌమత నిచ్చి పుచ్చుకొనుభా నముశం దలపోయం 'జెంతయున్‌
గ్రామము కొ శదె నం దన కర్శము [కొ త్రయె పెక్కుమాట లిం
"శీవి యదృష్టహీనునకు నెచ్చటి ేంగినం గల్గునే సీరుల్‌, ఆ-౨,
ఉ. అన్నము లేకయుండిన లయంబగు దేహము ర కవూంసముల్‌
సున్నగు నింద్రియస్స్ఫురణ నుక్కు మదావశయంబున దూరమా
నన్ను లమిో6 దే మ వెకు నచ్యుత న్‌పయి నిలు ఇమానసం
'బెన్నటిక్రైన జ్ఞానులకు హెచ్చు దర్శిదతసాటి యే సిరుల. ఆ-3,
సురాభాండేశ్వరము.
చ. తవిలినమోహపాశీమున దైన్యము. బూని మనోన్యధం గడుం
దివురుచు విన్ననైై యవని దేవుండు |పార్ధనచేసి మొక్కగా
ముప్పిరాల సుబ్బరాయ॥కవి వ్ర
నునిదయుం జీకికి? గొనక్‌ యూరక 'యేగెను ని మాత్మయై
నీపన్స్‌వ మిక్కి.లిం గళఠినచి శృలుగానె లతొంగు లిమ్మహిన్‌.
చ, పరమావి షా శీలుండవు బాపయ వు గమవంశజుండ వీ
వెణుంగవె మొండ్త భామినుల వీగో, గోరుట ధర్మమే మహో
దురితము లె నపట్టం గడుదూరముగా నెజలించి మోహముల్‌
వముజచుటు ధర్మ మండు వముతిమంతులు "వేదపురాణ సమ్ముకి౯,
ఏ1. ముప్పిరాలసుబృరాయకవి
ఇతేండు. కృషస్ణాభ్యుదయమనెడి యెదాశ్యాసముల(పబంధమును
రచియించ్చి చక్కిలాల వేపయామాత్యున కంకితముచేసెను, ఆగంథ
మునం గవి తన్నులూర్చి లుట్లు చెప్పుకాన్నయున్నాండు,
మ, నను [శీనాథకథాసుధా 3 ససరిన్నా థాగ్రయోపూంబుగా
హనదూరీకృతసర్వకల్మ షు హా ఇంస్యానగహ (వా ప్తసా
రని రాఘాటసి తాంతశో భిక్షవి*ళా రాజ్యా పే (తు కౌ సత్సు గ్గ
జనసంతానవిధేయు. జూచి పలిక౯ సంఖోష ముప్పాంగంగకొ,
స, అశిశ యోచ్చే?న్‌'పమాద్యలంకా" ముల్‌
దొలంకంగ ముద్దులు గులుకుఫణికిం
బద వగౌవ్యముగాంగ లైను న్ర్‌మ్నచ రికంబు
రసికు బలాననలను. రచనవెేసి
తలరుము ద్విపదగా వెలయ సావ్మివెచ
ర్మిత యొనర్చితి చితలీల
భ్మధ్యాధద్రిం దగు రామభ్యమ్రునిపె నొక్క
నేయెన సరస్తుశులు నీవుసేయ వైన
(ఛాతృవాశ్చల్యమెసంగల బంధ మొకటి
268 ఆంధ్రకవుల చర్మితము ,
చెప్పినా కంకితంబుగ6 జేయుమిపుడు
సుకవినుతగుణసముచాయ సుబ్బరాయ
పయిపద్యములనుబ్యి ,యాక్షవి (పద్యుమ్న చరిత్ర మును సావిల్రీ
చర్మితమును భదాది రావమశతకమునుగూడ _రచియించినట్టు తెలియ
వచ్చుచున్నది, ఈకవి యెప్పటివాండో తెలియరాలేదుగాని నూణుసం
వత్సరములకంబం బూర్వపువా-డు, ఈతసి కవనము మృదువయి. మధు
రముగా నున్నది, కూ భ్యుద యము-గోని కొన్నిప ద న్ర్‌ముల సిం దుడా
ఉ. సంకుమచాదిగంధయుతసారసమిరము మిజీవీవంగాం
గంకణర్యుంకృృతు వ్వ్యైెలయంగా సుఠరనుందరు లొయ్య నౌ య్యనళ౯
బాంకముమిోజ నూంపంగను భోగికులాధిపడోలికన్‌ రమా
కంక్‌జగం౦ధి( గూడుకెసి బంధుర హూ తేర ంగితాత్యుండై . అఆ, .౨,
చ. విను చెలి చోడుకోజెలగు వేండివెలుంగును రేవెలుంగునున్‌
వనజదళాయతామునకు వారినుహాసనుం డిం పొనర్ప/గాం
గనుంగవంజేయ నాసయనుకాంచనపుప్పము న్మాశయించి వా
రనిశము పుష్పవంతు లనునాఖ్య వహించిరి ముజ్జగంబుల౯, ఆ, 3,
డ్‌, మారుశ రాళికిన్‌ మలయవమారుతపాళికి మంజులాళిశన్‌
మిాటువురాళికి౯ా జిగురు మెకే,.డుసీలిగయాలలికిన్‌ శళాం
కోరుకర్శాగగ్‌లికి మయూరకదంబము కేళికి౯ సితాం
భోరుహూన్నేత కుంది తలపోయందొడంగ మనంబులోపల౯, అఆ, ర.
చ. కొనియెద రుక్నిణీసతిని గోపవధూవిటుం డడ్లమెన మా
రొ(నియెద మద్భుజూబల మకుం9త మైతగ నిల్లిమిోరె క
నొనియెద రంచు బంధుజనకోటికిం 'దెల్పుచు. జై ద్యుం డంతట౯ా
గని యెదురై నవారు నగం (గక్కునవచ్చె నృపా లుపిటికి౯క, ఆ, ౫,
గ. ప్రయాగ కామెశ్వరకవి
ఇతడు: గోపాలలీలానుధాలహారి యను ఆ మూడాశ్యాసముల
(ప్రబంధమును రచియించి రామతీర్ణస్వామి కంకితము. చేసెను. ఈకవి విశా
ఖ పట్టణమం డలపువాండు; వై దికాహ్మణుండ్సు; క్రౌశికగో ముండు నార
'సింహపెత్రుండు; స్వేశ్వరవుత్రుండు. ఇతండు నూజు సం॥ రముబ క్రిందట
నుండినవా(డు, కవిత్వము మంచి'దేయైనను శృంగారవ్శ నము. సతయ
మిక్కిలి పచ్చిగాయ 'ెసినంటుసం బు స్త మిప్పటివారు చదువుట కంతగా
యోగ్యమయి”ది కాదు, ఈ ప్రబంధ మునుండీ "రండుపద్యముల సిం దుదడా
పహారించుచున్నాను_
ఉ, దుండగ మేలచేసె దవు శత్రోయజనాయక దం డనిల్చి కే
దండము డించి మూచఛెలికిదండము పెట్టుము "రెండుకన్ను లన్‌
నిండిననీరు దోయిటను సించి శవించు. దదశువారి సిక్‌
దండన చేయు ఫాలశిఖతం[డిసుమో కడు న్స్‌క్ష వేయయక్‌, ఆ, ౩,
మ. యమునాత్రోయము నోయిటంగొని సము ద్య ఏల 'వేజొక్కభా
మను మ్‌ 70 బునయ జల్ల నానెలంతయు నా ర ము, గాపిం చువో
దుమిశెం దుమ్మెదచాలుపుల్లనవ పాఖోజంబుపై నాంగ శ
[క వుణీరో చులనీనుకొష్పు విడి వేగం 1గమ్మెం దద్వ క ౧ముక్‌, ఆ.3..
ఈశకవి గాభేయోపాఖ్యానమును నేకాశ్వాసళ్ళంగార (ప్రబంధ మును
రచియించి కామాంబకును జిన్న(ప్రభునకును బ్యుతుండగు కృష్ణభూ పాలుని
కంకితము. వేసెను, ఇతండు తాళవలిందకవికుమూరుఃడు. ఈ కపినిగూ
ర్చియు సీతని కాలమునుగూర్చియు మజేమియు. 'ెలియరా లేదు, ఇతండు
నూ జేండ్లకు లోపలివాండుకాడు, ఈతని కవిత్వము హృద్యమయి యన
270 ఆంధ్రకవుల చ ర్మితము
వద్యమయి యున్నది. కవి తామాధుర్య మునుజూపుటకై గాభే యో పాఖ్యా
నములోని పద్యముల 'ెంటి నింద్యకిందం బూం దుపజుచుచున్నాను._
ఉ. మానక యింతవంత దరవమూ సురమాన్వపదంబుగన్న మ
న్నీని కిదేల వట్టివగ నీక్ళుపచే వగ నేవగ న్హగ
న్మావిత త తపోమహివమ మానుప నాదువిలాకమోనవు నీ
పూనికమోపు నాపషయిసిమోపు వెత నిగశుమోపురందరా,
చ చిలుకలకు న్వవోగురుతం జెంధుచు స ష్టవిఫస్వరంబుల౯కా
బలుముటు! 'దేనియా బ్రులుక( ఇ్లాజెదు నీ లఫితాంగయాచి లో
కులు మజి కీవాణియును గోకిలవాణియనంగం దోన చి
లలు మజి రామరామయ నులి గన్నులం -గంపు పహించుల గోపిలల్‌,
౧7, బరవఠపవి
ఇతండు రత్న శా్యస్ర్రుమును 'దెను౯గునం బద్య కావ్యము నుగా రచి
యించెను. ఇతడు గెర ననుతుండు. ఇతండు భ్‌ మురాంపికా వర (సా ద
మువేతం దనకు6 గవిత సము వచ్చినట్లీ [క్రిం ది పద్యములలో జెష్పుకొని యుం
డుటచేశ క్ష్‌ ర్నూ లుమండలముశళోనివా డయిన్య్ర తోయచున్న ది-
క, తన్ను! వియమార వేండిన| మున్నుమునీర్ధదులకగ స స్టముని 'చెప్పినయా
సన్నుతమణిలతణ ములు| చెన్ను గం (గోడీకరించి వెప్పెద( బెలియన్‌
క, [ఛభమరాంపవికామహశవర!|సము చితనిరవద్యహృద్య సాహి త్వకళా
(శ్‌ మవిమల(మతిభా సం[కమణుండ మతిశాలియైవగార ననుతు(డన్‌,
న. రవ్లుండ నుభయభాపావరీణుండ నని కవియే. తన సంస్కృ
తాం భాపావ్వయ పాండిత్యము కలదని ఇచెషఘ్పుకా నిను, ఈతసి కవిత్వము
మొ _త్రముమిా ద చక్కగానే యున్నది, ర త్స్ళాన్ర్రృము లోని రెండు
పద్యము లిం దుదడాహరింపబడుచున్నవి,
ఉ. సీగదము ల్రిగంతములనిండి తటిద్హనగర్థితంబు లిం
"పార యహత్మోగ వృస్యానురియం బభవించు నింతాత కాంతిన్లో
నారయం గుక్కుటాండస నుమైపడుముత్వము లంతేరిష్షసం
చారులు పట్టుకాందురు వెఫన్‌ వసుధం బజకుండ నేర్పువకా,
ఉ చేత ధరింప మూనవ్రలచెంతను జేరవు భూతకోటు శే
రీతిని దుష్ట్రవిద్య లొనరించిన 'నెక్కవు [కూరజీవముల్‌
ఘాతలు "స్రేయలేవు సతిగర్భముమోవ సుఖపసూ పియా
నాతత భాతిత్రోం (బ్రతిదినంబును బీకి యొనర్చుం గేతువుక,
అతదు యాదవగిరిమూా ప్త! త్న మనెడ్‌, యెదాశా సముల న వ
కావ్యనును రచియించెను. ఇతడు నందవరీక నియోగి (బవాాణులప
తిమ్ముయామాత్య తమాభవుండు. ఈకవి తన్మగంథమును రాక్తూరివేంగా
మాత్యున కంకితముచేసెను, కవియెక్సటివాయో. సరిగా వెలియకుగాని
నూజుసంవత్సరములకుం బూర్వపువాం డనుటకు సంబేహములేకు, ఈ
తనికవీత్వము (శ్రాన్యముగానే యున్నది. యూదవగిరి మాహాత్న్యములోని
రెండుమూడుపదధ్యముల నిం దుదాహరించుచున్నాను__
చ. వీడుగులంబోలు 'నెండసైగం బెట్టినవై రులు వాడిపోయిన౯ా
మడిమడిం దప్ప కేశములు నాటుచు బావులు త్రవ్వి కారుపై
రిడి యొకళొన్నిబాన లటు 'లెత్తుచు గాడ్పులదూలి సారె న్సీ
"డలినం జూచి యొక్క_తడి యిత్తురు హావికు ల్మశుధారలకొ, అ-౩
చు "జఇళంకులు నేన్చెల జూపు త్రిరిపెల్లు లవారిగంజల్లె మేనిడాల్‌
"శాలయల6 జూడ(జూడ బెదిళాం జనుంలబూపలటు సిగ్గు బేచం జె
272 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
క్కిలికవ సన్ననూలువడికె న్నడు మెక్క_డనుండివచ్చెనో
చెలు లొకనాండు 'నేరుపనిసిగు వధూటికి నాండునాటికి౯, ఆ. ఈ
ఉ. వాలికణాగువేగుజడ వారిపయింబడి లేలియాడుచుకళ
(వాలం నీలహంస మది వారిరుహూంబనీ డాయ, నొక్క (పో
యాలి మెటుంగుమోనుమరె నవ్వల నివ్వల రావా శేతువుల్‌
శాఖని డాయ వారియెకడంబర్విన పగ్యసుధాంశుండొ- యనక, ఆఅ, ౫,
00. తామరపల్లి తిమ్మయ్య
కతల "శేషధర్భమ నెడి మైదాశ్వ్వాసముల పద్య కావ్యమును
రచియించి [లరామాంకితముచేసెను,. ఇతండు నియమోగివావ్యాణుండు;
శరణ యామాత్యునిపుత్రు (డు, ఇతండుండినకాలమేదో తెలియదు. నూజు
సంవత్సరముల [క్రిందట నుండియుండును,. ఇతని కావ్యమునం దషషయోగ
ములు కొన్నిగలవుగాని కవిత్వము మొ త్తముమిోంద చక (ఒవిధారక లదయి
'శావ్యముగా నుండును, ఈతని శషధర్మములలోని కొన్నిపద్యముల నిం
దుదాహరించుచున్నా ను. "
ఉ, తోడికలాంగన లృణులతో. గనకంబులవ్లోడ 'వెండిథో
వాడలవాడలన్‌ సిరికి వన్నెలు వెట్లుచు నాధపుత్రులం
గూడి సుఖంపంగా మనము. కూటికి. గూరకుల జిక్కి బిడ్డల
ల్లాడంగ నెల్లకాలము మహాత్మకనుంగొనుచుండ శక్యమే, ఆ, ౧.
మః మును పోషించినప్తుత్రమ్మిత్రవనితాముఖ్యుల్‌ స్వకర్శంబులం
జసి యెంటే' జన వారికై. జపతపస్వ్వాధ్యాయము ల్పాసి దు
రనులం గూడి పరాపకారనియతిఐ (బ్రాఢత్వము ల్బూప నా
"పెనుపాపంబున గర్భ వే దనలు 'వై పెట్టయ్యు నెశ్తుగుదు౯, అఆ, 3,
ఏ5] నారన సూరన వతి
ఉ. అక్క_డనున్నయాపశుమృుగాదులు "తావక పాదపద్నముల్‌
దిక్కని ము క్తికామినికి దీనన విచ్చు సువర్వు బింతయుక్‌
నిక్కా.మ యిగ్గిరీర్యక్షమున సిల్వంగవచ్చును బుఖ్యశాలికిన్‌
గక సమా మహారురితక ర్బుల సళ వసియింప నిచ్చటకొ, ఈం 2,
ఇతండు వనమాలినిలాసమును కావ్యము ముజేస్కీ కొండూరి యక్క
దండనాద్ధువ కంకితమువేసెను, నాన ద నున్న యీ 1గంథ్రముయొ క్క (ప్రతి
యసమ్మగమయిసది; అవ తారిక లే దు, క ఎతిపతిమం్యతియు. దండనా ఘుండు
కుమూరు(డై న నియోగివ్మిఫుండు.. ఇత ( డాధునికుం డని వెప్పాటధక్క-6
గవికాల న రార ఆఇముచేయుటకుల బు స్తకమునం దాధారమేదియు€ బిక్క
లేదు, ఈసి కవిశ్వము సలక్షణమయి మృదువుగానున్నది.. వనమాలి
విలాసములోని కాన్ని పద్వముల నిం దుదాహరించుచున్నా ను-
ఉ. గొజ్జంినీరుపోసి సమకహార్చినచందనవారిందోంచి లా
మడ్డక తాళవృంశముల వాటికి (దిష్పంగ రాలుక్తీక రం
బజ్జలజాముచెక్కిళుల యందు6 దన్న ముఖేం దుసుజ్వగం
బుజ్ఞనచేయః గూడంబడియున్న యుడు[పకరంబుచాడ్పునన్‌ . ఆ-౧,.
చా యొ ఆయు కసఫోలపాళికలమా6(ద. జ లన్నణె కుండ లద్యుతుల్‌
గిజీకాన ఫాలఖ్రాగమున6 గించి దుదంచితన ర్తనంబు లై
నెజికురు లింపుచేయం,గమనీయవిలోచన లూంచి కాదలల్‌
కాఆలి భనద్వశోమహివు కోమలి మాటికి జెప్పుచుండ(గక,అ-౨
చ కలవు నుర౦ బులైన కలకంకవచవోరచవానిగు రభనం
బులు విని సిగునం బలుకుపూనిక లెల్లను బోవడించి 'నమూం
ట్‌. ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
గలవలె నోళ్లు మూసికాని కానవసీమలం జేరియున్న కో
కిలముల బుజ్జగించి ఇలికిందు మధూదయ మాత్మసంగకిన్‌, ఆ_౩;
ఉ. తొల్లి యు మోససోయితివె పోయరుహానన "పెక మాఖభులో
"ల వుదీయఫా గ్య్యాములచేత నె యిస్వ్రడు నమ్మికొనె సీ
యుల్లము సాలె నెక్తు లికుచున్నది యీక్రేయ నాకషమంచు నా
కల తనం రు వీ2వటివిగా, ల్‌ లఫోయ! నరాఫ 0తలా శి. మక్‌ అ
4౧1. ౨ డదూల బదచరావూహూతు ఏ6డు
ఇత డాజు వే బనియోగ(శావ్మాణుంయు;. భారదా (జనోతుండు;
* ఆప సంబసూ (తు (డ్యూ సవరామమంతికిని వీశమూా-బకును బుతకుండు,
ఇతడు శినరామాభ్యుదయ మను ద ్యర్హి కావ్యమును రచించెను. ఇతం
డే [గంథమును గురజూల చేరయా ర్వుసె (వేరణ మున6 జేసెను, కని కతి
చేరకుని తన (గంథమునందు_
ఫీ. పమం(త్రికులపూర్వుం డిలం జనుక్రారభారశ మంచె శ్రీరంగరాజునాముం
'డేమరతిముత్తాత యూమల్ల య జ్య డామౌోయణీపరిశయ్యగంథమం దె
నేవు ౦(తితాత యజ్ఞా దూ త్యుండొ రించె శసంతానముల్‌ సరపివోడ్త
'నేమంతివిత పార్యతీశ్వరు. డాదిమదాతయె పద్యగద్యంబు లంవె
నట్టి గురుజూాలకులగ్‌ లశాన్త విధు నకు
రసి కుం చేవటూరి మల్ల నా రాధ్యకిష్యు(
డభవపఫూజాధురంధరుండె న మే
ఘనుడు సాంఖభ్యాయనసగా్రుండెనయు. నిరుం,
ఇట్లు వర్ణించి అతండు తన్ను(గూర్చి ప్రవికినట్టుగా నీ క్రింది పద్య
ములనుఇ పృీకొనియున్నాంయయం-
వ. అనఘ భార ద్వాజనునిగో తజూతు నాప సంబసూ తు (బశ సచరితు
ఘనుని.బోడూరి వెంకటమంతివరున పమహికఫీఛాపయమం తిపౌత్రు
పోడూరి పెదరామామా త్యు6డు ల్ల
శీవరామమం్ననికి సీతమాంబకు సూనులె ఇృంచు ఇాపాన స రామరామ
ఫు ను ము వ్యుం రన నిణన "కె కాన పనరామక్‌ ప్‌ రము [| ర్‌ మ్యూచరితుం
జత హయుమకాం। ధసంర్టత వేషకవిత
రచవసేయంగ నేర్చి భారతిక్ష రుణన్ను
రాదజనీద్యతృభ లయందు౯ బూజితుల డగు
నన్నుభెలిపించి షఖిశె్యబసన్న ఫణిని.
సునీ వంగ పూర్వథిని ధె కొండకవి చెప్పి ఫా ణా భ్యు వయ (బంధ మలపు
స్‌యన్న చాపమం(తి రచించెనొగిమపూక్లన నౌ ప రిణయకావ్య మసం
వీత్రమ్ము. జసమునంె సి కోష్టు జానంకళ్యాణకృతి రామకవివరుండు
సేవ ప్రొనో కిస నిర్మించినావు కాసల్యాపరణయూది సరసకృతుల
మజీ యుదాహరణాది చమత్కు్చుతులను
సంత్మ తాం, థకవితం జషంజూలినటి
సం గ" (థ్‌ తం "జె ఏ జూలనట్ట
(వాఢ సత్యవి వీవె ధరాతలమున
గలితగుణగణ్య "'పెదరామకవివనేణ్య.
ఈపెదరామక వి సంస్కల్భృ తాంధకవులను సుతించినవి మట "సే
కావ్యములకు మూారవరి ఘమేన ఏింగళి సూషఇఖనావమూా త్యునిటు వాగడ్‌
4. నీ ప్రకవిత్వవై ఖరివిచ్శితత రాఘవపాండపవీయ ము .
త్క్య్బేషముగా రచించి జగ చేకనుతు లని ధ్మావిలో నవ
(సష్ట యనంగల బద్మాభవనన్ని భు; "'డె;నమహోక వ్‌ రా
భష్టతమ్యపభావుం డగుపింగళినూరక వందు. నొ ఇ్చెదన్‌,.
"కావ వేర కండె న గురుజూల వేర మూర్యుని యభీప [కకార ముగా
న్మగంథమును గోడావరివమండల ములోని యూ చంట[గ్రాముమునందలి "రామ.
లింగేశ్యకస్వామి కంకితము చేయుటచేతనే కవి గో దావరిమండలములోని
వాండగుట స్ప్స్ష మగుచున్నది,. ఈతని కాలము సిశ్చయముగాం. చెలియ
276 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
రాదుగాని యితండు నూజుసంవశ్చరముల క్రిందటివాండని తోంయయచు
న్నది. ఈతనికవిశత్వధార యనర్లళమయి. మృదువుగానున్నది. కని తాధో
రణి "వ్రేటపడుటకయి శివరామాభ్యుదయములోని "కెంకుపద్యము లిందు
డాహరింపయిడుచున్న వి_
వ, తరము నుతించంగా నగరి తస్ఫురితాం కతం ద ద్ద రాఫనే
తరసికండౌ ననంత వసుధారథుం డృగపురారి భీముండు
ర్వర నుతి "కెక్కిమించె వృషవాహసమాఖ్యుం డహీనసుష్టతో
త్క_రవరు. డాజిభీకరని తాంతపర్శాకమశాలి యా నన౯ా ఆః ౧,
మ, అలరన్‌ దత్చుషమాకభాసురసపాయంబొప్పంగా దారకో
స్ట రల సామాహీతదానకాంత్ష విముభాంచ ద్భృ ర్త ఎవరాదోస నా
కులసత్పంతతిం జూడనచ్చె సమతాతుు డింపుమోజుగ మం
జులతారామ మహాధ్యరాజితవ రాశు బ్తల్తున ప్యటికి౯, ఆ. ౨౨.
102. రామావర్ష్యుల కొండుభట్లు
ఈకవి కవిలగోసంవాద మనువేర నధ్యాత్మవిద్యాప్రతిపాదకమగు
నాజాశ్వాసముల పద్యకావ్యమునుర చియించి యహళోబలనృపింహస్వామి
కంకితముచేసెను. ఇతడు వె దికబావహ్మాణుయు హరితసగో తుడు నర
సావధాసికీని అక్కూమకును ప్పుతుండు, ఇతండించుమిం చుగా నూజుసంవ
త్సరముల్కకిందటి వాండని తోంచుచున్నది. ఈతని కవిత్వము మృదువయి
నాతికథినమయి (శాన్యముగానున్న ది, కపిలనోసంవాదములోని యొక్కొ
క్క యాశ్వాసమునందలి పద్యము నొక్కొక్కదాని నిం దుదాహరించు
(సాతీములందు డై వతనివాససుఖంబులయందు లోలుండై.
రామావర్డుల కొండుభట్టు 277
పాతరలాడువారల కపారత నిత్యసుటాన్టిదేల నే.
భాతి లభించు సద్దురుక్ళ పామహి మం బాడనూడ చేనియుకొ, ఆం
వా ₹ నా మూమదులం దనూయ యనసూూమా దేవిపై బూన మే
మూానావిం చెనకంగం జూలుజఖషమె మోామయూలాషము లూర్చరా
దె నం బోయెద మందు “నేమగునొ యం వాదే వబేచో తముల్‌
గానంజోయిరి య మ్మ్గుశీ ౦(దు సిసతి౯ గాపట్య షెషంబు లన్‌. ఆ, ౨
సా వదాంతార్థస ముద్ద సలా గ్ని భవస ది క్షానదిప 0బుర6 దా
నాది౯మానసముం గరంగల సముద్యల్లీలమైయీని స
మోళ్ఞనం బొప్పంగ సహృృద్భృహాంతరవసన్నొహాంధకారంబు వి.
“చృేదంచై చన(ొచ్చియందుగలయన్‌ శేపాహిభూమషున్‌'బరున్‌ అ-౩
ఉ. ఆపర మేశ్వరుంక సకలాంత$ చాహ్యాములందు. నెల్లం దా
వ్యాపకు. వాట లింగతమవాదును బెంబిముల డయె వన ందుచే
రూఫరి జీవు డై. మిగులకూఢిం గ్రర్తను భో క్రనంచు సం
“తాపము నొందుచుండుం దను దాం గనవేమిని నెల్ల భంగులన్‌ ,ఆ రో;
మ. (పతిబింబంబు లనంగ దుర్విషయకువ్వజ్ఞుదిదుర్వాసనల్‌
సతతంబున్‌ మదిలోన చాదుళొన నిళ్చాంచల్యముం బొంద' నీ
కితర్మభాంచులం దిష్పుచున్‌ |శవణవాగి త్యాదిసంసర్ష సం
గతులం బర్వికొనంగ లేనియవియార గౌటిల్యమాలిన్యముల్‌ . అ-౫,
చ. చక్కెర పుచ్చకాయవలె సంతనగా నొనరించియుంచ నం
'దెక్కూడనై నం జేంయ గలదె నిను యూత్మయఖండ మూపమై
పిక్కటటిలంగ వే లొకటి భేదము తోయనె యెట్టుదూడం దా
నొక్క_టియొక్క_కేవ జము నొక్క_టి యన్నదియు న్వి చిత్రమే. ఆ_౬.
103. మూరయతవి
బ్రత౭ండు మెరావణచర్మిత్రమును పద్య కావ్యముగా ర చియించెను,
ఈ కవి నియోగి బాహ్నణుండు; సర్వ మామాత్యుఫికుమవూరు:.డు, అక్క
డక్క_డ వ్యాకరణగోషములు కానయికుచున్నను మొ త్తముమోంద నీతని
కనిశ్యము మృదువయి మనోహరముగా నున్నది, కవనఫోరణి తేటపడు
సద్‌ యి మైరావణ చరిత్రములోని రెండుమూడు పద్యముల సిం దుదావా
రించుచున్నాను-
“౩, చెప్పగరావిమాయల వీచ్చితపుళూపులు దాప్ప్‌ యింక వాం
డెషుకువచ్చునో యిటకు సమజేయుండిశయ గార్యమంతెయుం
దఫఘ్బనుగాన రాఘవులు తష్యయు.౬ గాంచువిధంబు గొబ్బునన్‌
బొప్పుడ జెప్తుండి 'తలీయ సూనృతవ రనులార ఎెనవ్సదుక, ఆ-.౧.
ఉ. వమూరుని మోహనాంబక ముమూడ్క్‌_ని [బాణము లదు నున్నబం
గారపు బొన్నురీతి. దొలుకారు మజుంగులపోకభంగి శృం
గారర సంబునం వొలఃకంగట్రిన పున్వులయెత్తురీతి న
స్నీ రజగంధివచ్చి తగ నిత్చెను బీకిని భర్వముందటకొ. ఆ-౧.
చ. దనుజ దురాత్మ నీకు నింక దస్క_రవృ తినిపొచ్చి మాయలన్‌
దినకర వంశ్యులం దొోడదరి తచ్చిన పద్ధ 36 శబోవరాదు నా
ఫఘనతరవాలరోవముమున. గటి జగంబులు పచ్చ నిన్ను న
య్యనిమిషులెల్ల ఛీతి నిట కడ్రమువచ్చినం గావం జంసపెదన్‌, అఆ..౨.
104. పరశురామపంతుల లింగమూరి
ఈరవి సీ తౌరామాంజనేయవము నెడు మూూడాశ్వాసనముల "పెదాంత
(గంథమును ర చియించెను, ఈతందడు ని యోగ చాహ్బూణుండు; రామమంతి
క్ని తి మహ్మూంబకును బ్యుతుండు; మపహ+ బేవయోగి శమ్యుండు, ఈగంధము
పరశురామప౦తుల లింగ మూరి ల
(పథమా-శ్వాసము తారక యూగ మును గూర్చియు , దె [ యమాశా్యాసము
సాంఖ్నయాగ మ్రుమగూలర్షి గే యు, తృకీయాశా (సము రాజయాగ మునదు
జెడి యమనస్క_్యయోగమునుగూర్చియ్యు జెలుపును, ఈ సీతొరామాంజ
నేయ సంవాదము బహాుజనులవ్లే( జదువంబడెకు జన్వవీయమెన పు సక
ముగా నున్నది. కవిత్వము సిర్లషవముయి హృ వ్యముగా నున్నది, ఈక్షవ
తన పాండిత్య (పకటనమునకయి. యిట్టి వేదాంత్యగంథ్రముకందు. సహిత.
"మేశాతర ద్వ మర _పద్నములను జొప్పించియున్నాంయయ. ఇతయ నూ+ూజు
సంవత్సరములకు: బూర్యమునం దుండినట్టు తెలియవచ్చుచున్నది. పీతా
రామాంజనేయ సంవాదమునుండి కొన్ని పద్యముల నిం దుదాహారించు
ఉ. (పాపుగ రామనోమము నిరంతరమునో భజియించువారిక్సీ
చాషదులేదటంచు( బనుపామును ట ంగవచ్చు నగ్నిసం
దీవితటోహఖండము స వ్‌త్యరితంబుగ (మింగవచ్చ్రు బ
ల్కో-పము పెంచుపెద్దఫులికోఅలు దీయ గవచ్చువిద్ధరన్‌. అ-౧.
ఉం నమ్ము మనమ్ములో ననుదిళమ్ము. వెలుంగుచిదాత్శసచ్చ' భా
వమ్ము "ఏ మ్ను “నెను సిధన ము ము నంజనన ము రూపవ
గ మ్ములుం గర్భ కార్యకి రణమ్ములు వగ్శ గుణాశ మాభిమా
నమ్యులు నాకు. లే వమఘనమ్ముగు నావచనమ్ము నెమ్ముఏన్‌, ఆ.౨,
స గానంబు న్నటనంబుం దాళగతులం గావించున్‌ జూరు వి
ద్యానై పుణ్యము. జూపుచుకా శరముమోందం గలు "పంవొంచగరళా
ఒచానం ౧7 కొను నా ట్వనీలునిగ [కా బుంఖానుపు? ఖ్‌జ్ఞ సల
న్న్వానానానుభవజణండయుం బుధుండానందాతు6 గౌంచున్నాదికొ, ఆ.3
105. పరథఘరామపంతుల రామమూకి
ఈ కవి శుకచరిక్రవు నెడి యైడాశ్వ్యానముల వేదాంత (గ్రంథమును
రచియించెను,. ఇతయ నియోగిచావ్మాణుండు; సీతకారామాఎజనేయ
సంవాదమును రచియించిన లింగచమూర్తిపు త్తు (డును శ్లి ష్య్వుడున్ను ఈతని
తిల్మి లిగాంబ, కవి తనతండినినూర్చియు దన్నుంగూర్చియు నికు చెప్పూ
సీ, అత్మభూతుయగాని యూళ్మభూతుందుగాండు
నిగమాగమాంతార్తనియతిదోయ
బురువైడే త్ర ము(ండుగాని స్రురు హో త్త మేం చకాండు
సజ్జరాన్నుగహసరణి మెలయ
వ్భుతు నంజయుండుగాని మ వతు న్టంజబయు. డుకా(€డు
సర్య్హపపం-వోపశమన మమర
నమృతసిద్దుండుగాని యమ్మతసిద్ధు;డుగా(డు
కఘనరిసనిధిసమంధనము దనర
నమచు. దా వ్యతి రే కా న్వయ్య ప్రసిద్ది
నలరి. (ప్రత్వవ ముగ నజుం డచు న్‌ు ౦డు
నభవుఃడమ రేందు(డై యెప్పెనవనినతండె
లింగమూ ర్షియునాగురులింగమూ రి,
సీ, అమ్మాహాలింగనుూ రి లింగాంబికాకు
మూరుండ ( దది యనేవానుమతు (డ6 బరన్సు
"రామపంతుల కులకంజ రాజ కర్య
మాకృతినిబాల్బు రామసామకుండ నేను.
ఇ్తతండు నూజణుసంవత్చర ముల్మకిందటివా6 డయినట్టు శోంయచు
న్నది, ఇతండు రచియించినది వేదాంత్మగంథ మయినను కవిత్వము
[ ౮6] సరశురామపంతుల లింగమూర్షి 21
వమ్యుధువయి సృదయరఏజకముగా నున్నది. శుకచరితములోని కొన్ని
పద్యములను గవి తాహోరణిని జూపుటకయి యిం దుదాహరించు
ఉ. కాయవనంబునళా ధనువుగా భ్యృాకుటిం గుజిచేసి నారిగా
వాయువు గూర్చి చూపులనువాండిశరంబులం జూసి షణ్బుఖక్‌
'చాయనిద్య్టి మాటుగొని మానసముఖ్యమృగంబులన్‌ సుఖో
పాయముగా నధించుమృగ యూరతు లుండుదు రళ్చురంబునక్‌ ఆ-౧.
మ, లలనా యావనభూమి శెల్లపుడు వాలాయంబుగా నప్పరో
లలవారత్నము '"లీగి యీార్యురుల పాల్ఞం గ్‌ బుసె మంతిశా
లల నాతీరరసాలజూలముల 'నేలాకోలలం గేళిలీ
లల నాటల్లొని యాడుచుందురు బాలా కంటివే యిచ్చటళా. ఆ,౨.
ఉ. వనెజినైనం దప్పిన హృదందియబున్ధు లవార్నిళశంబు ఫూ
ర్యానుభవాఖిలాపవిషయంబుల కే చను వాని మల్పి నా
'నానిగనమాంవ శాస్ర వచన(శ్ర వణాద్తుల సి ల్సు తత్సమా
హశానమె ము న్దైనఃపర నిధానముగాలోని య భ్నసి వదన, నా =.
ఉ. యోగిజన్యానితానిలని మోగము సా ధక లత ఫల తయో
దో్యోగము దేవద త్తవిసియోగము సంతతము క్షి కామినీ
భోగము నిత్యస_త్వగణపూగము దృష్టపరాత్మజీవసం
'యూగమునొ౦ద జేయు భవ యోగవి యోగమురాజయోగమున్‌ , ఆ_౪
మః. జనకుం గాంచితి 'భేదవాదమతముల్‌ ెండాడితికా శ కివా
దిసి భంగించికి నాగమాంతమతయు కి న్నిల్పీ 'మేప్పీం: పన
నని 'మోదించిన ము కి కాంత ను మహోక ల్యాణయు క్రంబుగా
నెనయంగాూ ర్చి నతంకు దానింగొని యే నే తెంచితి న్వేడుక౯. అ,౫.
106. వేగినాటి కొండనార్యుయ
ఈకని వివేక సింధువ నెడీ మైదాళ్వాసముల "వేదాంత్యగంథనును.
గచించెను. ఇతండు వేగినాటి నియోగిఛాహ్మణుండు (లీవక్చగ్యోత్రుండు.
"మొట్ట మొదట సీవివేక సింధువును నాం వచనకావ్యమునుగా ర చియిం
చిన ముకుందయోగిని కవి య్యూ[కింది పద్యమున స్తుతించియున్నా(డు--
మ. వనుతింపన్‌ భవరోగవె ద్య మ గునీవే దాంత' ఇాస్ర్రృంబు పా
వన మెయుండం బప్‌ణతన్‌ వచనకావ్యం బొప్ప6గా. జేసి స
జనులం (భ్రోచినపు.శ్యమూ ర్తి విమలస్వాంతుండు విళ్లానశా
ద లర్‌ ల లి బ్‌
సనుండై నట్రిముకుంద మౌనిక నమస్కాారంబు గాపించెద౯ొా
ఈకవియు నూ ేండ్త [కిందట నుండియుండవచ్చును, శుకచర్మితము
సందు వలెనే యీవి వేకసింధుక్టనందునువ్యాకరణ విరున్టములై న
(ప్రయోగములు కొన్ని కన(బడుచున్నను మొ శ్తముమిోంద కవిత్వము
మృదువయి (శ్రావ్యముగానున్నది. కవనరీతి త్రేట పడుటకయి వి వేకసింధువు
నుండి కొన్నిపద్యము లీం దుదడాహరింప6 బడుచున్నవి._
చ, కడువడి. గర్మమార్ష మనుకాఆడవీం బడి విభమించుచున్‌
జనమతి నింద మూర్థప్టలసం చితతి క్ష కోషపూయసొర ముల్‌
దడంబడంగోలి దుర్య్యుసనదాహామునళా వెగ డొంది న్ముకి మా
యడుగులు గాంచితిన్‌ ననుం గృ పామృుత మొనంగని చ్చివోవవే. ఆం
మ, వడిగాందీసి ధనుర్ధరుండు విడువం బౌణంబు నెందా(క న
వ్వడిగల్లుక శర మంతడాంక నడుచు౯ావమైన యచ్చోటనే
పడు (యౌోరబ్బపు'గర్మ వేగమున నాపర్యంతమున్‌ దహ ముల్‌
పడ వా వేగము తూలినం బడును జూ భగ్నంబులె మేదినిన్‌, ఆ-_౨
ము. సమతన్‌ మేఘుండు వారిధారలు మహిన్‌ సంవీకి వరింపం బ
ల్వములై యుండినవోట్లు నీరు నిలుచుకా రఖ్నీంపంగాబండపై
వాసు చేవయోగి వి88
దుముకున్నీ గము నిలర్ది ద్నగుట నెందుం బాత మూూహించి యు
_త్రమునందుం దగ్య్బహ్మావిద్య నిలుపషక్‌ ధర్భంబు చింతీంపలన్‌ , ఆం౩,
మః, తనువుల్‌ స్వుష్నుమనో రథంబుల్మకియన్‌ దండోపతండంబ్యులె
యనయంబుం బాడదూపు( బోవు నివి కర్మాఫనసం్య పా పముల్‌
ఎశయ న్నాకును వీనితోం దగులు లే జెల్ల ప్రూడుకా నే ఘనుం
డనునిత్యుండ నిరామయుండ విభులుండకా సాథ్నీై తన్యుండన్‌ ఆ -5౪
ఉ. అషఘ్టూడు పు న ట్రెశిశువందు మజ వ్వవమొ మిటారియె
మయొమ్టాలకుపష్పయెన విక వోత్పలలో చనయందను వాన్ధకం
బుష్పతిలంగ నున్హుముదియుగ్మలి యందును విర్వికారు.డె.
చెప్పెడి బేమి యెందు సమచితుంయ పంకు(డ యెంచిదూడ(గ౯, ఆ-౫
107. వాసు దెవయో గి
ఈ కవి జీషృపబోధమ నెడు నాలుగాశ్వాసముల "వేదాంత గం
మును రచియించెను. యోగళా న్ర్రృుములను వేర రచియిఃపయుడిన 'వేదాంత
(గ్రం నములలో ననేక్షములకం ₹ు నిందలి కవిత్వము సలతణమయి హ్యాద
యంగమముగా నున్నది. కవి యేకాలపువాడ్లో "తెలియదుగాని నూటు
సంవత్సర నుల పమువా! నని తోందుచున్నది, జీవ [బో ధములోని రెండు
పద్యముల నిం దుదాహరించుచున్నన్నను._
చ. అననిని జీవు. డిట్రైనుం (ట్రయత్న ము, (బాప్యపదంబు లేక తా
ననయము ఖండమై జగములందును గారణ కార్యరూపతం
బెళంగొనియున్న యూత్మ ఫొక్షవిండపదంబు (బయత్న సాధన
బును ననం గ బునే యనుచు బుద్దికిం దోంచెడి వినిం చెప్పవే, అందె,
ఉ. అంధతమూప్రకృత్వనుగ తాత్కుల శుద్రశ రీరశుద్ది వ్‌
బంధవిము కి గోరి కరిభాంగిసి నీట మునుంగ “దెవాదు
గ్రంథము వాయింగాక్‌ భవకర్మనిబంధపి ముక్తి కే ల్లునే
బంధురరాగదోషముల(౬ బౌసిన శుద్దతం గాక జీవుడా, అరం
105. కానాల నగపసపింహకపవి
ఈ కని హరివంశములోని యాశ్చర్యపర్వమునందలి 'శేషధర్మముల
నెనిమిడాశ్వాసముల పద్యకావ్యమునుగా ర చఛియించెను. ఈతండు నంద
పరీక సియోగ్శియాహ్మణుండు; వాసిష్టన్నోతుండుు. వేంకేశయా మాత్య
ఫృత్రుండు; ఈతని నాసస్థలము తజినొండ్యగామము; ఇతయ తన "లేష
ధర ఖగ ౦థమును తతిఫొండ నృసీ ంహస్య్వామి కంశితము వేసెను, ఈతనికాల
మేదియో. తెలియరాలేదు. ఇతండు తన (గంథమునందు--
సుజనగుణమానసోతృ్పలసోము సోము
సురుచిరాలంకృత్న్‌భాజి సోమయా+జి
సత్మ_విసనాధు (వ్రీనాధు సన్ను తింతు.
అని యూంధకవులకు వర్ణించుచోం దమనందవరీకులలో సుష
సిస్టులైన సెద్దనాదికవ్రలనుసహితము వర్ణి ౦చియుండ లేదు. ఇంతమాత
మువేత నితండు పెద్దనాదికవ్రల కం కె( బూర్వుం డనికాసీ వారిశోడి 'సవు
కాలికుండనికాని చెప్ప వలనుపడదు. ఇత( డించుమించుగా నూజు నూట
'యేంబది సం వత్సరముల్మక్రిందట నుండి. యుండవచ్చును. అక్క_డక్క_డం
గన్ని విలక్షణములై న (ప్రయోగము లున్నను కవిత్వము మొత్తము
మోంద మృథువయి నిరగర్షళధార కలదిగా నున్నది. ఈతని ౫ పష ధర్మముల
లోనుండి కొస్ని పద్యముల నిం దుదాహరించుచున్నా ను,
చ, పటుతర మేఘ మండలవిభాసిత సౌధ చ యో పరిస్థిత్‌
త్క-టనర హేమ కుంభ సము దాయథగద్ధగిత రు కాంతివి
స్ఫుటచపలాకృతీ న్మెఆయ. జూడ(ంగ వచ్చినవారలెల్ల న
చ్చటం గలచంచలల్‌ కడునచంచల లంచ్యుభమింతునెంతయున్‌, ఆ.-౧
చ, ఫఘనవిషజంతుపూరిత మగాధము కూపము దీసియూడు నీ
వొనరం౫6 గూంతు నియ్యవ్రు తిలోదక మియ్యవు గాన దాన మూ
కొనసాల నరసింహకవి వీరిల్‌
తనువులు. జీః తర బొరసె దారుణరూప సమేతకూపమం
దును బడియున్నవాగ మకిదుఃఖ సవా కులతన్‌. మహాత్మ కా, ఆ..౨
వా దారాపత్యయుతుం డకిచనుండు వీ ద్య్వాంసుండు “నేచాంతవమూ
న్లారూఢుండును వృ విపీనుండును నిత్యానందుండున్‌ (శో[తియుం
డై రాజల్లీన బ్రాహ్మణో త్తమున కత్యానందు లై జీవనం
బీలే డాతలు. పొందనే సుగతు లుర్వీశా ధరామండలి౯. ఆ_౩
ఉ. సీసము అెందజటో శమనునిం గనయోయిరి నీకఘుజూవురా
జాసకు, బు టనిలయి మహాకలుషంబు లొన ర్చి సభ్యులళా
మోసముచేసి "నేం డిటులునూల్లీనం బోవు నె తతృలంబు ని౯ా
'బాస్సినం గల్లు మా కఖలభాగ్యము లేగుము కాలువ్రాలిక౯ా, అంర
మ, అనుచున్‌ ధదూజి వమహీవరా సుతక్‌ భతార్థంబుగాల బాపచిం
తన లర్హార్రనంబెసి వారి నిరవందం [బోతు రంతంబునన్‌
దనవెంటం జనుదెంతులే కడపటన్‌ దా నొక్క_-జే పోవుటల్‌
గనియు౯ మోహలతానిబద్దు లగుచు౯కా గాన గలే రింతయుక౯ా ఆ.౫
మః, సతియుం డానును బుత్రప్మాత్రయుతుంలై. సంపా ప్తసన్వేషుడె
యతిసంతోపషముమిాఅలా మెలల 'దేఈంతంబునళ లోక్షపా
లతతుల్‌ పూజ లొనర్ప సర్వసుఖసం(ప్రాప్తుండునై. (కమ్మఆక
వీపి. బుక ము జకవ ర యగుచున్‌ 'జేశోముదంబొప్పు గక. ఆ.-౬.
చ, వెలుపగు. కాంచనంబుం దిలపు షృము నచ్చెలి నా సికోపమం
బలరంగవచ్చి దానిసమ మాటకుంజూలక యాగ ్యదృషిం గొ
న (ను క న శాక సస న న్‌
మ్మాలథ దల[కించుగా. దపషఫము మూానుగంజేసీ ఫలించువేళ "మే
నులు విడిచె౯ా నలంగండె ఫనుండ యిన్‌ బలవద్విరో గ్ధాయె,. అఆఎ౬
ఉ. సీవును దీపదానములు 'నెమ్మిగ( జేయుము దాన మోశ్షీమున్‌'
(గవరు! డిచ్చుజ్జానమును జేకుజు జ్ఞానముచేత మోతీమున్‌
భూవర నీకుం గలు హరివూజ లొనర్వుము కా రికంబునం
న్‌వితలి వాసము మహిళా వినమువారికిం గలుసాఖ నముల్‌ ఆ ౮
109. రామనామాత్యు 6డు
ఈకవి గయో పాఖ్యాన మనెడి రెండాళ్వాసముల (ప్రబంధమును
మును రచియించెను.. కఇతండు సియోగిచావ్యూణుయ; తివు ్రనమంతి
ప్యుతుండు, గయోపాఖ్యానమునకు కృష్ణారున సంవాదముని నామాంత
రము గలదు, ఈతడు నూజుస రనత్ప్చరముల కిందటివాండయి. యుండ
వచ్చును, ఇకండు తీన్గగ్గంథమును శీమవసళోబిల నృసింహస్వామి కంకి
తము వేసెను, ఈశని (గంథమునందు లతుణవిరుద్డముల్రై న (ప్రయోగము
లనేకము లున్నను, మొ త్తముమింద కవిశము సరసముగా నేయున్నది.
గయోవాఖ్యానములోసి పద్యములు రెండిందు [క్రింద జేర్చబడుచున్నవి,
ఉ. వారిజనాభ నీవనుప నాసవవందను(. డున్నవోటికి౯ా
జేరి హిమ్మ్శాదిధె ర్యునకుం జెప్పితి బుద్దులు పె స్క రీశులన
భూరిద మూస్ట్ర యాభునునిబుద్దికి నేమని యెంచిదూప నీ
ధారుణి. బాండ వేయులకు 'చాపునుదండయు నీవెకా హరీ, ఆ. ౧.
ఉ. ఏమని. చెన్నవచ్చుు జళి యూబల పార్టుల భావావిర్యముల్‌
రామునినాటి వత్తురు శరాసనవిద్యకు వీంధై ర్యముల్‌
'హేమమహీధరంబునకు 'నెక్కువ వీరలతోడ మాక్కొ_నన్‌
సోమధరుండు వాసవ్రండు సూర్యకులోద్భృవుండై న నోర్తున్లే అ. ౨,
ఈరకవి చం్యదాభ్యుదయ. మను చకబంధమును, రచియించెను,
ఇతండు నెది క (యా హ్మ్‌ ణుందు, ఈతనిగం (డి నృసింహసోమమయూజి, ఈ
చం్యదాభ్యుదయము అమ్మనమంతి కమూారుండగు చిన్నయా మాత్యున
కింకితము చేయంబడిది, ఈశవికాల మేదో 'తెలియరాలేవు. ఇతండు
ను+జుసంవత్సరములకంకొం. బూర్వమునం దుండినట్లు త్రోంచుచున్నది.
ఈ ప్రబంధము శసాలం కారములతో నిండి (శావ్యముగా నున్నది. చందా
సెనుపల్లై బాపనామాత్యుడు 287
భ్యుదయములోని పద్యములు రం డిందు క్రిందం బొందుపజుప(బడు
చ తిమిరపుజవ్వనంబున నతీతసతీతనువృ త్త మైనచి
త్రముతమి పొరవారవనితా జన తాజ$ తానురాగయో
నమున మునింగి దర్నకవికారము శోరముగా భుటింప న
కొ-మరుమిటారిబారిపడి కుంకతవృ త్తి (గ్రమ్మక్రమంబునన్‌ , ఆ. ౧.
చ, అన విని గుండె జల్లుమన నవ్వని తామణీ యమ్మచెల్ల యా
యన నుదనాతురత్వనుని యూాత్మందలంచి తలంచి సాధ్వసం
బును వెజంగుం దడంబడలగల భొంపిరి నిట్టను భర్త తోడ ని
య్యనువునమిమ్మురబో వల మహాత్మయొరుల్‌ మన కెవ్వరియ్యె డన్‌ ఆ- ౨
111. పెనుపల్లె బాపనామాత్యుండు
'ఈరవి న్సీ కానిజయవు ను వసో కావ్తా్యాస (శుబం ధమును రచించెను,
ఇత,డం నియోగి ావ్నాణుండు;ు. కోనరయూమాత్యప్యుతుండు. ఈతని
కవిత్వమునందు లక్ష ణవి రుద్ధములై న్మబ యోగము లక్క_డక్క_డ6( గానం
బడుచున్నవి. కవనరీతి 'తెలియుటకీయి. సీతావిజయమునుడి లెండు
పద్యము లీం దుదాహరింపంబడుచున్నవి...
ఉ. పోల శతాసనుంకు శివపూజ యొనర్వ్చుచు నుండి యంతలో
నాలమువా ర్త కర్శ ములయంకు వినంబడ నుల్టాయ్యుగ్రుం డై
జూలంగ సందడు ల్లలుగు చందము శోయెను జెప్పుల. .డంతయుళ౯ా
ఉ. భూరిరయంబునం దొడరి భూసుత కన్నుల నెజ్తచెసి యో
దో రిశ తాస్య [తుం గి తని యొక్కటి చబాణసహ్మస రతి "తా
సార జనీచ లేందు తనువంధును (గుచ్చిన నతు రొల్క_ళగా(
బోరుచు వాడు నొప్పెసంగె బూచిన మోదుగు చెట్టుకె వడీ కా
ఈ కప్‌ మదననాయక విలాసమనెడ్‌ యైదాళ్వ్యాసముల శృంగార
(పబంధమును రచియించి (శె లమల్లి కార్డునున కంకితముచేసెను, ఇతంయ
వబాహ్మణుండు;ు గారుత్మకద్నుకిగోతుండు. వేకఠటాచలమయారా.
థ్యునకును అన్నపూ మకును ప్పుతుందు, ఇతలయికాలపునా (డో సరిగా6
"ఇలియరాదు, ఇతం డించుమించుగా ననూజుసంవత్స్చర ముల్మకిందట నుండి
యుండును. ఈతని కవిత్వము మృదుమనురసాక మున నెలయుచున్నను:
సర్లు ష్రమెనది కాదు, ఒకా కాయా ఫాస మునుండియమొక్క్క-క్కంటిచొష సోన్‌
నింద్ముకంద నుదాహరింపంబడిన పద్యములనుబట్టి కవియొక్క_ కవిత్వరీతి
కొంఠవణఅరకు తేటపడవ చ్చూను._
చః చని శశీకాంత సంఘటితవారుస్సు వర్ణవ్‌కార సాధపం
దును నెనలేని గజైైపయి దోరముగ్లాం గొలుప్పుండి సాధుస
జన పరివారయు కుండయి సత్వము. దస్పక మూడు లోనగముల్‌”
తనదుయశీంబు గ పృలణను దద యు రాజ్యము వేయుచుండలోన్‌ ,ఆ-౧
చ, అని దరింజేరి బాలకుని నక్కునజేరి చి ఇచెక్కువోయి ము
వ్రొనరిచి చుంచు దువ్వుచు మృుదూ కులు ముల్కి కడింద్మిపేవు నె
మ్మనమున నలి బిల్లి కల వమూజటికి నలుకొనంగ నక్కువూ
వభ క్‌ వ. నద ర్‌ ఫ్‌. (1 వ్ర /, లతా షు రుం న ఆ.
రుసిముఖ చం దదర్భనవిలొ చన కై రవు. డొచు నయ్యెశకా, అ. ౨,
చ, 'తెలిహురుమంజిముల్తెములు తీరుగనిల్పిన 1శేవం జక్క నా
బలువగు 'కెంపుగుంపుల శుభస్లిత కాంతులు చల్లు మేలుక
మాలకు నివాళులిచ్చు కనుమచ్చికలు౯ జెలువొందం దాని వు
వ్యులసర మొక్క కేల నిడి యొష్టుగ నష్పూరి శేసచుండలగకా. ఆ-3.
త ౮. ల 4! అ! ప్ర: అక పైలా జబల్‌ శో
ఉ. ఉల్లము చల్ల గాయ గనిశయొష్పూలకుప్పపయిక సుమా స్ర్రముల్‌
"పెల్లుగ నేసినట్టికడు పెద్దవు నీ కాకలవ్యుమా నవో
. శ4/] శ్రీధరమళల్లె వేంకటస్వామి బిగ
తుల సరోజలోచనలపొంక మడం చుట మన్నశా థ రా
తలికి ముక్కుకోసి వినకలి కల గమ్ము లొసంగనే రునె. ఆక,
ఉ. మారువిగేరు వీవి సుకమారశరీరము నవ్వచంద్రి కా
సారముకీరు హోసము 'సుసారససారము లార కన్ను లిం
పారెడు గండుతుమ్మెదలబారులనే ల్కురు లౌర వ్‌నిసిం
గారము నీరజాస్రనునికై స మదిం దలంపంగ శక్యమే, అంగ,
. ఇతండు (బహళ్మో త్తరఖండము నయిదాశ్య్వాసముల పద్యకావ్య
మునుగాల 'దెనియించెను, ఇతండు బడగలనాటి కన్నడవంశజుండ్యు ఆశ్వ
లాయనసూ[ తుండు భా రద్వాజగో త్రుంయు ; అయ్యనాగ్యతనూజు(డు,
శని యీ (గ్రంథమును జ్యోకిరామనాదుల (_వేరణ ముచే రచియించ్చి, సి ద్ద
వటమునకు సమాపముననున్న యంబాపురమందలి. పార్గి వేశ్వర స్వామి
కంకితము చేసెను. (వేరకులు న రామనయు లశ్మీనారాయణుండును
జెంగల్యనాయండును దన్నులబార్చి పలికనట్టుగాల గవి యా ్టైందిపద్య
ములలోం 'జెపుళాన్నా€డు--
ఇా, (శీమ'్వేంకటరామనామునిం గవిగేష్టుక్‌ రదూవల్ల భ
వమూాపాంగపవి వషలబకపితొాభివం కసూ క్యవ్‌0తుం
న్నామోదంబున6 జూచి పల్కిారి స ముద్యతె ్క-తు కం. బొప్పంగన్‌ ,
క, ఖంజేందుధరపియ నమూ ఖండల ఫభాగ్య పదంబు ర్ట ల్శషలతికా
ఖండన మగు బహ త్తర1ఖండముర చియింపు పద్య కావ్యముగాంగన్‌ .
200 ఆం౦ధ్రకవుల చరిత్రము
ఈ కవి యీ (బహ తరఖండమును రచియించి యెనుబదిసంవ
తరము లయినట్టు (గంథాంతమునందలి యాక్రింది పద్యమునుబట్టి తెలియ
నీ కరవ ద గణనంబు శె లరామమునీందుపరిమితంబె ధ్యాతింరంగుచుండు
యువనామ సం వత్సరో వేత కా ర్రికమాసరాజ త్ర పొర్గమాసియందు
ధను న్ట్‌ొ విష్ణువర్థ నసగోోతు లుజ్యోతి సుబ్బన్న ప్హుుతులు సుగుణమణులు
'రామన్నల మ్‌నా రోయణచెంగల్వరాయకు ననమువ్వు రమలయశులు
చిత్తమున భక్షి వెలయ (బైసార్న్‌ త్తరాఖ్య
ఖండ మాం[థ్యపబంధంబుగా ఘటించి
మెలమి సంబాపురఫుం చార్జి వేశ్వరునకు
భాసురముగ సమర్పణ చేసి రవ్ఫుడు,
పయిపద్యనునుబట్టి శాలివాహనశక్లము ౧౭౩౭న సంవత సరము:
నందన్యగా ్రీస్తుకకము ౧౮౧౫వ సంవత్సరమునం దీగంధము రచియింపం
బడినట్టు స్పష్టముగా ౧ "చెలియ నచ్చుచున్నది ఈ [గ్రంథమునం. దక్క_డ
గ్త్‌ స్య గొసన్నివా గ్ట్‌్‌ర అణఅవోషము లు న్నను ము త్త సముమాయ( బుస
కము హృదయరంజకముగానేయున్నది. [బహ తర ఖండములోని
న్‌ ద్వ్యములు కొన్ని యిం దుదావారిిపంబడు చున్నవి...
ఉ. ఓమునిసార్వభామ మహిమోజ్వల మి రిట కేసచెంచుట౯ా
నామది సంతీసం బొదవె నాదు గృహంబు పవిత్ర మయ్యె మ
'త్కా-మితము ల్ఫలించెం గడుధన్యుండ మాన్యు నైతి నంచు నా
భూమివిభుండు పల్కు.-చును బూజలొనన్పె మహాముదగబునన్‌ ఆం
సా అరాచేయదుండు కంళసూ[తరహితన్‌ ద్య కాంజనా పాంగ్‌ శ్సం
గార్వ్యపాభవహీనగాత్రి గల్లితై 9వేయహారాదికన్‌
భూరీభూతను బాంగరాగతిల$ న దు ర్యారశో కారి తలా
నారాచారప్రరాయణం గనియ నాసాధ్వి న్విచితుబుగళ. అఆ. 3.
ఓరుగంటి సోమశే ఖరకవి 201
మ. రణవు ద్యవ్నృణిదీప్వ మానకనక గ వేయోటీర కం
5 ఆ హారాంగదనూపురాదుల నలంకారంబు గావంచిశ౯ా
వ్షణమా(త్రంబునం బాయః[ దోచి కడువేక్క-ల్మీఅ ర్యదాతభూ
షణము ల్హాల్లురు వారలిర్వురు మహో త్పాహంబుదివింప(గ ౯”, ఆచ
114. ఓరుగంటి సోమశఖరకవి
ఈకవి రామకృష్తార్డున రూపనారాయణీయమను వాలుగాశాస
ముల్మత్యర్థి కావ్యమును గ చియించి శీఫఘాసపాటి సెరాకయణరాజుగాడ
కోంకిశము చేసెను, పు సకముయొక్క_ వేరువేతనే యిందు రాఘువయా
దవపాండవార్లము వీమిడీయున్న నని వలమగ చున్నది, ఈకవి వెదిక
ర్స శక రర స. వా
వావ్మాణుడుు కౌం డిన్ససగో (త సంభూతు:ఃడు, ఇతయ సంస్కృతం
[(థములయందు చక్కని "వె దు ప్యము కలవాళయయి కపతారచనయం
నత్యంత సామ ర్ధ్టము గలవాండుగా నుం డెను, ఇనండు నూజణునంవత్చవ
ముల లోపలివాండు. ఈతని త్వర కావ్యములోనివి కొన్ని పద్యము లం
దుదాహరింపంబడు చున్నవి_
ఇా, సంభూ తాతివిభూతి దగ్భృనకళాసంపన్ను. డారాజు స
దాం ఖర్యాం బుధి యేల స ర్యధరణిన్‌ గాంగేయవాపోరుసం
రంఛ్యిపాథిసహాయుండై. విదురసారన్యాయ పూగర్షంబుత్తో
శుంభ త్కరి మహోత్పల్మపియ కులస్ఫూర్వుల్‌ 'విజ్బృంభింపణగకా, ఆ-౧
ఉ. సంతస మొప్పల దోంచేను వసంతము మంజులకోకిలస్యనా
(శాంతము కోరక [ఫకర కాంతము బంభరగానశోభితా
ఇాంతము సర్యమంగళసిశాంతము మోచితమానమానిసీ
స్వాంతము ధూతసత్పథిక శాంతము ఫ్లుల్లలతాంతతాంతమై, అ, ౨,
202 ఆం(ధకవుల చరిత్రము
చ్‌, సుజనకృత స్పవా జనక సూ క యలంఘ్య మచదెన్ని మయూచందా
నిజము సమక్షవుందు€ దగనిన్ను సనుర్ధుకగాం దలంచ్చిత
(ధ్వజము నుతింప బంచుపని వారక్‌వేయ సుధర్మసంస్థితి౯
గుజనులు సుక్క- (శ్రీహరిని గొల్పినవాండనయంబునె ముగ్దదిన్‌, ఆ.
శా, కళ్యాణీభవదర్పితో (గ్రవరసతాారుణ్యత౯ా సద్విపత్‌
కళా నీ ధరవిఘ్ను వన్యనసతీ కాండ ్యయభూల్లంఘునా
కళ్యాణాతిశయంబు నాకు నిచటన్‌ గల్గి న్ని రాఘాటమై
కళ్యాణాంబర కాంతుంజేయుముకృపన్‌ గాంభీర్యథ్మ మొక్కె-దన్‌'. ఆ, ఈ,
115. ముడుంబి వెంకటాచార్యుండు
ఈకివి. రసప్రదీపిక యనెడు మూడాళ్వాసముల వై ద్య(గంథమును
జే-సును, జ్ర తడు శీవై పవు' డు; (ల్రీవ లే న్న గో తుండు ; వేడార తాఇవార వసు
(ము, డు. ఇత(డు గోదావరీమండలములో నూణు సంవత్పర ముల ర్స
లోపలనుండిన వాడు. కవిత్వమునందు. గొన్ని స్థాలీళ్యములు గలవుం
రస్యక్రదీపికలోని రెండుమూడుపద్యముల నిందుదాహారించుచున్నాను_
ఉ, పారదగంథకంబు లొకభాగము నాలుగుఖాగముల్‌ నవా
సారము కుప్పెంబెట్టి పదిజాములు వండిన "౫ంఫ్తసొంపుతో
ధారుణి. బుట్టు సిందుర ముదారత నడ్డిగయెక్తు నీచ్చినన్‌
బోరన రోగపుంజములం భబోవహరించు నమోఘవీర్యమై, అఆ ౧.
చ, ఘృతనునం గొండపిప్పలి మిరెంబులతోడుతో నబకంపు సం
తతమును జిన్న మెతు గొన దారుణమౌొ క ఫవాతపీ త్తసం
యుత(గ్రహణీత యంబుల వియు క్యపమేహగుదాంకురంబులన్‌
గతముగంేసి దీపనము గల్గంగండేయు నమోఘువీర్యమై. ఆ-౨,
అ క్కెనపల్లి నృసింహకవి లి
కా మంచి సువర్శ భ్‌ సము [5 మంబుశం గొన్నను రాజయశ్నుము౯
సంచితకర్మజంబులగు 'సర్వరుజంబుల భూత వేధల౯ా
(దుంచి యమో ఘవీర వ్‌ మయి దోగ్న ఎముళ- ఫఘనకాంటి కేజమ
త్యం చితబుద్ది మారిము చిరాయు వొసంగును మాసిచందమా, ఆ-3,
110. అక్క నపల్లి నృణ౦హకఠు
ఈ కని యూదిలమ్మీసిలాసము, వల్ల భాంచాపరిణయమ్సు ఓఖువకీ
పరిణయము, అను మూడు (పబంధములమ రచియించెను. వీనిలో నోఘ
వతీపరిణయము ట్రనొడే దగ్గా రాయనింగారి పుతులగు వ్రేసూర న(పకాశే
రాయన్విగారి కంకితముచేయలిడి తన్యోజరప్పుతులగు [నీమహారాజూ
" షాజే నారాయణగ్గజపతీరాయనింగారిచే ము(దింపింప( బడినది, ఈగంథము
వాలివాహనశకము ౧౭౩౯ వ సావత్సరమునందు ర చింపంబడిన్వు (గం
థాంతమందలి యీ వీసష ద్యమువలన 'దెలియవచ్చుచున్నది--
వీ జాలివాహనశకసంవత్సరంబు లజాగ్ని భూధరతుపూరాంశుై న
యిాశ్వర్య్బాంబున నెసంగు వై శాఖమాసంబున శుక్ష పతుమున మూర్తి
శని సంఖ న్‌ భ్‌” మవాస్రరమున శుభవేళ నక్కి నేపలి నృసింహ కవ మయూఘ
వతిపెండ్లి కథ 'సమున్నతిమో జెడి గాడెజగ్గారాయసూర్య పకాశ రాయ
పొతనికరాభివృుపగా భవుది'
గృతి యొసంగెను దద్వశం ఒతిశయిల్తి
జగతి నాచరద తారార్కముగ € జెలంగ,
ఇతండు కృ సామ ండలములోని యల ముడ నివాసు డయినను
తన యాదిలత్న్మీపిలాసమును గోదావరీమండలనులోని యంకన్వేది
జైల్టికీ ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
నృసింహస్వామి కంకితిము చేసెను, అదిలఖ్మీవిలాసము నాలుగాక్యాస
ములుగల [పైఢకాన్యము, వల్ల భాంచాపరిణయ మను విఘ్నుశ్వరుని
"పెంద్తికథ మూడాశ్య్వాసముల (ప్రబంధము. ఇది పులిపాక ఎతయామా త్య
ప్యుత్రుం డయిన రామమంత్రి కంకితము వేయంబడినది. ఈ కవి నియోగి
(ఛాహ్మణుండ్యు కౌండిన్యగోత్రుండు జోగయామాత్య పుత్రుండు. ఈళవి
నూజుసంవత్సర ములకు లోపలి వాయ. ఈతని కవిత్వము రసవంతముగా
నున్నది. ఈతని పుస్తకములోని యీ |క్రిది పద్యములవలన నీతని కవితా
ధోరణిని గొంత చెలినీకానవచ్చును_
ఆదిలమ్మవిలాసము.
ఉ. వూయలు నిరదజాలములు మా రవి (కొ త్తలు గావు మోనునో
పాయసి 'మోాహమవమ౦దుననుం జబన్నుగం గె గటంగూర్చి యొయ్యనః౯
(యుతసౌఖ్య వై ఖరు లువేర? నలంప్పులు పీటం సాడువూ. అ-౧,
ఉ. ఎక్కడిగొల్ల వాండ విది యొక్కడిజాణతనంబు దొంగవా
శ్సాన్ట [(డిపొౌరువంబు మడి నిత తలంపక (పాలుమాలినన్‌
దక్కు నె నీకు నోక లవి తక్కక యిమ్మ్‌ (5౦ గావువలివే
యక్క-లత్రోడ నీసరసి నాడంగల జీరలు వొంగిలింతువే. ఆ-౨,
ఉ. వారిజన్నేత మిచరణవారిజముల్‌ హృదయూాంబుజంబున౯ా
గూరిమినిప్బ యెల్ల వుడు6 గొల్టురమాసతియంచు రుక్నిముం
జారయ లేక చె ద్యునకు నంగన నిచ్చెదనన్నమాట .
ల్య్బారసమట్ల కర్ణమున నా౭ట ననుం గృపం గాంచి యిట్లనెన్‌, ఆ-౪ీ,
వ ల్లభాం బాపరిణయ ము,
చ, అరయంగ సిద్ధసా ధ్యగరుడామర కిన్న రనాగయకతకిం
పు రుషులయిండ్ల లో నెాలమి€ బు స్ప్రైద6 'చెనడుపె్ట మా గణే
పెండిపాటి వేంకటనృసింహక్షవి £ఫ గ
నరు నకుం "బె ద్‌ బేల యసిశంబును బొట్లి గ బ హ్మావారియై
పరంగెడిమేటికి౯ గశినళ్లావులతో నిల వియ్య మేటికి౯, ఆ-౨.
చ, ముద మొదస్‌ంచు ముచ్చటల ముంచును గంథముం బెం చుసౌఖ్యము
ల మరణగ సంచు సించువిలుగొంచు! జరించువబ్‌ రుశాస్ర్రసం క
పద గడియించు నితురసపదతుబఐ న్నిరసించు మిం చుని
వమృదిరయటంచునెంచుచు ననూ నుగగ్రొవ్విరిమించ బోంస్లాగిన్‌, ఆ.౨౨
ఓఘవతీపరిణయ ము,
ఉ. మేలగుమేలు గూర్చుటకు మో రరుదెందితి రంటివాబళీ
భాలు భవన్ననోరథముచక్కిలభించుఫలం బటంచు నా
లోలవి శాలన్నేత యెదలోం గలతియ్యనివిల్లు నొయ్యనన్‌
'మేలుఫొానంగ లేసి యొలమిం జని, సంయమిరాజు సయ్యన క, ఆ. ౧.
ఉ. అంతట "నేర్ప విద్య లిసువముంత కొజంత యలంతలేక భూ
కాంతునిముద్దుష్ణి యజుకాంతయె యంచుసమ స్తసజ్ఞనుల్‌
వింతగ సృతసించి తను వేయివిధగబుల సన్నుకింప న
త్యంతక భావినోదవోహీమూతిశయంబు శయయు!( జేరంగాకొ, ఆ. రి
117. మైయిపాటి వేంకటనసింహకవి
ఈక్షవి నృసింహవిలాస మను సరూడాశ్యాసముల[ గంధమును రచి
యింవెన్తు ఈత€ ఉజజువేలనియో గబా హ్మణు(డుు అప 'సంబసూ'
(తుండు; శరమర ణగో తుండు; లథే, శ్రసతిక్‌ని చేంకవమూంబకును బ్యుత్రుండు,
ఈత౦డు "నె ననా రిమండ ట్రములోని యై. డివాథి [గామ నీవా సుం చయి (గామ
చ గుష్టయ మునం దు గ్థావరజవనము కలవా డయినట్టు నృఫింహసిలాసము
లోని యీక్రిందిన చనమువలనం 'ఇలియవచ్చుచున్న ది--
విరగ ఆంధ్రకవుల చర్నితము
సీ, ీతితలంబున నొష్తూ కృష్ణాపినాకినీది వ్యనదీమధ్య చేశ భూమిం .
గడుయూర్వవార్థికి. బడముట యోజనదూరమై తే గుల గందుకూరు
క మటీయు
నదియె సీమానామమెయొష్తూ నాకందుకూరికిందనరు వాయ న్వది న్‌ు
జాలేట డానికిం చాల స్త్యద్‌ శం బెండివా డొష్టుదానికిం బశ్చిమమున
సెగడు! జతుకువపొడు సిబ్యుతి వేం వెోద్రు€
జెలంగు గాడ్పుమూల నిలనరయన
నమరుపుర చతుష్టయం బస్స తృణకాప్ట
జలసమృద్ది సీరుల సలరుచుండు.
గ్‌, (గహాణ వేళ నోషరాజు రావున గోల
కొండ పభువువతం గొనినదాస
మహిమ దుష్టమతుల మడియించి స్థావర
జీవనములు ద్విజలండేర్చె మున్ను.
వ, తదియాన్ముగ్రహలబ్బం జె నయతద్ధా9మచతుష్తయ స్థావరజీవనజీవితు.
లయిన మదీయవంశజులు ఈం.
ఈకవియొక్క. కాల మేదియా:. కానరాదుగాని యిత6 డాధ్ధుసికు(
డయినట్టు తెలియవచ్చుచున్నది. నృసింహవిలాసములోని రెండుపద్యను:
లింద్యుకిందం బూందుపటుపంబకుచున్న వి_
మ. శశి షతృత్షయ. 'మెన్ని యత్షయకళొసంనా పికిన్‌ భాతృహా
ద శుండై దీని సృృజించుకాలమున వ క్తి ౦ బయ్యనో తా మహ
ర్నిశ మూర్చ స్‌స్ధ్‌ీ నుంట రోసి తొలలాన్‌ లశేజేం డటంచుం దదం
కమం లరటలాక తిం సాలివెవో (కుది కంచిళాకరల్‌ అ 9
(ఘీశ యా ౩౦తనఖాకృతిం బొలిచెనో క్రింద క్వచిత్తాకరల్‌, అ-౨
శా, పోరా వేటకు నేటకాాడు గహానంబు లు మ్మరకా? గ మంటకా
అఆరారా రాతిరి శన వా రలనులె రాకున్న నా రాతి
యోారనీతిం దపియించుబోంటు కలచే యొందె న? జందాస్యలా
ఫఘో రారణ్యము. జొచ్చి చూడంగలనరే గోవిందు నేజాములన్‌. ఆ..3
118. కొటికెలపూడి పంకటకృష్ణకవి
ఇతడు శ్వేతాచలమాహాత్మ్యమను మూడాశ్వాసముల్మగ్రంథ
మును రచియించ్చి బొబ్బిలిపురాథీక్యరుం డగు రాయణప్ప రంగరాజున
కంకితము. జెసెను, ఈకని వె దిక్థబాహ్మాణుండ్యూ అప సంబసూ త్రుండు;
హరితసగో[ తుండు; శివరామప్శాశ్రుయ,; "వేంకట కామప్రుత్రైండు, కృతిపతి
తన్నుంగార్చి. పలికిన సు కమ్‌ తేన్మగంథ ములో ని టు (నాన కసి
మః, నను (౫ మజ్జ రకాత్మజాధిపపద న్య్వాస్మక్ష ఫుల్లాంతెరం
గుని వాణకరుణాకటాతుకలనాంకారత్పుధామాధుఎ
విమతాం చత్క-వితాప్రతోవమీతమ హోవిద్యత్క-వ్మిగామణి౯
ఘనకారాంతికతాండిలేయు. గడువేక్కం బిల్చి తా స్పినె౯,
చు హితులు మనన్వవాయజుల కెల్ల బురోహితు లార్యళోక వా
వితకవి తాప్రకల్పీతదలి పచకి త్రము ఖోజ్జ ్వలత్ప్ర)బం
ధతతులు హొౌొరిక్షాగణు లుణారగుణ్రాస్వత చిత్తుల స్మదా
శ్రితులు సమ స్తసూరినుత శేముషు లెన్నందరం జె మిమ్ములన్‌.
స్కీ ఫీరత మేఘసం బేశంబు జెనింగించి వ్రీకి దిలీహదర్శిత మనెడు
గొప్ప పబంధంబు6 జెప్పి (శ్రీరాముల గర్పించితిపి మున్ను “నేర్పుమాణ!
గారాంతివులు మచ్చంగా (లీపతిగంథగతినిమామకజాతిక ము విఫైంచి
మా కొసంగితి విప్పు దేక్యాగచి తత నంచితంబుగం వెనింగించు చున్న
రమ్యచారిత్ర వేంకటరామపుత్ర
కీ గిణాదారం వేంకటకృషవమూర్వం
వద వ్‌. ర్ట అస్తనెనన్టి
208 ఆంధ్రకవుల చరితము.
కృతిపతి పూర్వులు సర్వజ్ఞ సింగమునాయని స్పతతివారయిన రావు
కులజులయిన టున్ము వారిలో వింగప రంగనాయంత్తు బాబ్బిలి సంస్థానము ను
స్టావించినట్టున్సు గవి యీ క్రింది పద్యములలో జె్పి యున్నాంకు-
య న. (4 త జ
మ, హరపాదంబునం బద్మనాయకులు గంగాన్వీతులై యుద్భవిం
చికి తత్పాదజులం దతిప్రబలులై శీరావ్రవంశ్యు ల్చెలం
గిరి తదావు కలీనులం. దలనె గారేోయసుతౌ దార్యశె"
ర్‌ నరో చేశతుయు రాజజేఖరుండు సర్వ్టుంకు సర్వఖులె ,
ల నత న.
న ఆలలి తాన్యయసంభనుః] డె వీింగపరింగరాయ( దల నిజభుజూ
భీలాసి దళితరిప్తునృవ ఫాలాస్థూలన్సుర త్కృపాలుం పగుచు౯ా,
ర్‌ బెబు సలి రిపున్నప్తు లసియెడు గ బ్బల కితండంచు జనులు!8 ఫర దా
బొబ్బిలిషట్టణ మేలెకు నిబ్బరుండగు లింగపావనీవరుం జెలమిళ౯ా,
బొబ్బిలి చినరంగాశాయవ్‌కి దత ఫ్యత్రు: డును గృతిపతియునె న
రాయణప్ప రంగారాయనింగారు ౧౮౦౧ వ సంవత్చరము మొదలు
౧౮౨౫౦ న సంనత్పరము వజఆరకును రా ద్యవాలన ము వేసినందునం చ ధాస్థాన
కవియెన మూ వే.కట కృవకవి యిప్పటికి డెబ్బదిసంవతృవథములక్షముం దే
యాీగ్రంథమును రచియిం చినట్లు చెప్పవచ్చును, ఈయన కవిత్వమునంద్రు
లతణదోపములు కొన్ని యున్నను కవనము ము బ్రచువయి మధురముగా
నున్నది, శ్వేతాచలమసహాత్మ్యములోని కొన్ని పద్యము లీం దుదాహారింపథ
బడ్రుచున్నవి_
సా ఆ మాటలని భూవిభుండు నిజ భార్యళ సద్వతాస కిక౯ా
(బ్రమనాగధవభకికిన్‌ బాగడి ధాత్రి౯ మూఢచితుండనె
భామారత్నముపాటిబుద్ధి గణుతింపం బూనంగా బేక రరూ
సోమూర్క_0 బపకీరిపా లయితినంచున్‌ లోన జింతిలునుక్‌, ల-౧,
ఉ. వేరొకభూవరా త్రకుండు విదుమగు చ్చము రత్నకంకణో
డారకరారవిందమున జాల్చె లతాంగి నను న్వరించినన్‌
కొకరప రి కృషకవి 20
మానె ణ్‌
భూరిశుభకవమూకలన బోటిపడాంబుజ మా ెబ్రంగునం
గూరిమిత్రోడ( బట్టుకొనం గోరెదనంచును జెల్పుకై వడిన్‌, అఆ-౨.
శా జంబాలుం డనుమాని కొన్నిదినముల్‌ జాయాన్వితుుడై. తదు
ర్విం బుణ్యస్థితినుండి గర్భవతినారిం వాసి స్వర్నింబు చే
రంబ్లోోవంగ శమిాసమిీాపషమున గగ ర్భణ్థార్భ కం బ్యాన్‌
యం బూ ప్వారఃగల జేసెల ద తకు ణి దా నగి ష(పనేశంబూగకా, ఆ-౩.
ఈ కవీ శశిరేఖాపరిణయముు ముఖలింగ త్నేత మాహాత్మ్యము
అమ కావ్య ములను జేసెకు, ఇతండు వెది క్మబాహ్మణండు; తిరుపత్తి
'పాతెకవికిని నీశమాంబకును తనూజుంు, ఈపాతళవి సత్య భామాక్ళన్ల
సంవాదాది (గ్రంథములను గ్రచియించి శ్రీమకశరాజూ గొజే నారాయణ
గజపషతిరాయనుగారి ఫూరు డె న జగారాయనింగారివలన న్రగహారాదు
లను బడసైెనంట, ఈ కృస్తకవి విశాఘపట్రణ మండలములో సివాండు,
(పప్నాతుం డిష్పుడు. జీనించియుండుటచే. నితండు నూజుసంవశ్చరముల
లోవలీివాయ, ఈయనగక్షవి త్రము పోషరహితమయి హృూదయంగమముగా
నున్నది, కవి కృతప్తు సః ద్యాయము నుండియు "రంచేసిప ద్య ముల నుజాహా
రించుచు న్నాను
ముఖలింగ షత మాహాత్మ్యము,
చ, అరుముగ సక్యశోకనిచయం బతి వేలభఘునాంధకారఖీ
కరవిపదపీలో౬ బడ నకారణవె రమున౯ొ వనూజ [
లేరణ ముఖ ఫారములు తప్పంగంజేయుచు నన్నిదిక్కులన్‌
'బెరిలగెను వింధ్యభూధరము వీశకముహాంబునిఫీ తపోనిధీ, ఆ-౧.
శ్రీ00 ఆం౦(ధకవుల చరిత్రము
ఉ, ఈనగవె భవాతిశయ మెన్న౧౫గ శక నమా ధాతకైన జూం
బూనదకౌష్యరత్న ముఖభూరిమనో హూరొవసువిసుఇర
తన్బానుచర న్నరు ద్ద నుజభారణకిన్న రసి ద్ధ సాధ వ్ట్‌సం
తానసమృుదిి నొష్పు వితత్రంబగు మేరునగంబుకె వడి౯ా, ఆ.౩,
శిశిర ఖాపరి ణయ ము,
ఉ. మానుల నెట్టుపోచికివొ మూనససీధి. దలంప( చాపముల్‌
మానకధా 6 రాష్ట్రం డవమానమునుం దగ(చేయు'చుండెం గ్బ
'హోననుం గావవే యనెడునాపలు కిషు డొకించుకెన స్‌
లర వ. . టో
వీనుల సోంకకుండు టిదివింత జనార్ల న. క్‌ ౦సమర్షనా, నా ఇ.
చ, అనవిని వానితోడ ప్‌జయా త్మజుల డిట్టనియెన్‌ దురాత్మ లా
ననమును గు తగొంటివిర వచ్చినవారి నెటుంగ కీవు పొ,
మ్మానుటకు నీవె యాజగతీయందును విక్రమశాలివా మదం
బున నిటుషల్మంగాం దగదు పొమ్మిపుడూడక వైర 'మేటికి౯. అ-౨.
పయిపు సకముగాక కోనపలి నివాసుండగు వేంళటరంగకవి రచి
తమెన దొకటియు, అప్పప్పయను భటరాజ రచితమెన దొకటియు, శశి
"ేఖాపరిణయ మనువేర "రెండాధునిక్క బంధములు ము[దింపంబడి
యున్నవి. వానినుండియు రెండేసి పద్యముల నిం దుదాహరించెదను.-
'వెంకటరంగకృత శశిరేఖొపరిణయము.
ఫా, శుద్దాంతంబున భె రవార్చనక ళాశుద్రి౯ జరాసంధుం డు
య జా న నన
ద్బుద్ధిం బట్టి కరుక్కరుక్కనంగం దోడ్డా శీర్ణముం (దుంచి శ
శ్వద్రాతి ౫౨ బలీ యి చయం జో వలస ద్చ్బాహాబలోద్యగండై , ఆఈ, ౧.
ఉ. అందణికంశ ముందుగనె పోయిగ వము జ్లైనఫోజనం బు లం
దందు నొనర్చి సాత్యకిసహాయముగా వసు దేవజోన!
కృష్ణయ్య 801
నందను లవ్విధంబు దళనాయక కోటి శెటుంగం 'జేసి జల్‌
దుందుభికా హళాదిపటుతూర్యరనంబులు బోరుకల్లంగళ౯ా, అఆ. 3,
అప్పప్పకృత శశిరేవాపరిణయము,
ఉ. అన్నలు మాటలాడుసమయంబున లేచి సుభ్మద నీతితో
నన్నయశాలి మైనముసలాయుధుం గన్లొని నీమఆందియుక్‌
న న్నిట6 బంఫుచుండి పరిణామము 'నేండె భవము మారికకూ
కన్నియ మత్చుతాగణికిం గారుణికొ తమ పెండి ఎయవే. ఆ, ౧.
ఉ. పోరున ధా ర్తరాష్ట్రులను భూరిమదం బకంగిం ది పిమ్మటన్‌
సీరిస్‌ మిక్కిలి౯ భయముం జెందంగంే సేననీ పర్మాకమం
బౌొర నుఖెంప వ్యాళ పకి నైన ను శ్రక్ష న ము గౌాదంఎంచు. నా
మారుకిపుతునిం బొగడి మక్కువత్రోడం గిరీటి యంతటక౯ా, ఆ-5
120. కృష్ణయ్య
నం అ
ఈకవి పార్వతీపర మేశ్వరపరిణయ మనెడి మూడాళ్యాసముల
(షబంధమును రచియించెను, ఈవతండు స్మా బాన్మాణుండు ; భారద్వాజ
గో తుండు; చంచమయా ర్యప్యుతుండు. ఈతని వాసస్థల ము వీనాకీసీతీరము
నందలి కామలాపఫురము, ఈత'?డుండినకాల 'ముదియో వెలియరాద్రుగాని
యితంజేంబది యజువదియేండ్ష క్రిందట నుండిన టూహింహదగియున్నది,
ఈతని కవిత్వమునందు. గొన్ని వ్యాకరణ దోవములు గలన్చగాని
మొ త్తముమిో+దం గవిత్వము (శావ్యమయి కొంతవఆకు శౌఘ్యుముగానే
యున్నది. పార్వతీపర'మేశ్వర పరిణయములోని పద్యములం గొన్నిటి నిం
దుదాహరించు చున్నాను
ఉ, అఫురిం గాంచి నిక్షరు లవార్నిశముక్ష్‌ మదిలోన నెన్నుచు౯ా
గాపుక మున్న నాకమువకంకైను ములసి భూచువేడుకవ్‌
గల ఆం౦(ధ్రకవుల చరిత్రము
చాపునల 'జేరిరో యనంగ దత్చురసౌధసమిపవరు లె
గోపవిభుండులోనుగను గొ న్ఫినరీకిగ నుందు రాస కా ఆ,౧
ఉ, ఈపధి వచ్చువ్శిపుంగని యీాశ్యరు. డర్ద స్‌ మొుసంగి యిట్రనున్‌,
భకాబేనుళ్తార్య మిధరను భూమిసురుల్‌ సుఖులై' చరింతురా
మోవనమందుం బుష్పములు మేలగుకాయలు పన్న క్యత్రముల్‌
కావలెనన్న6 గల్లుగవ కారణ మేమిట రా విధాతృజూా. అఆ, ౨,
పఫంచశరుంశు నిబైనుచు! బల్కె విరించికి సమ్మూదంబుగా
మిర చులమిం చుశోంక్‌రుని మేనిరు చు" బ్లన నాకు కక్ష సమే
మంచిది యేమిమైైన నింక మద్దళముల్‌ _సొలువంగు నేగదక్‌
వంచనలేక న న్నిలను. వ ర్తిల( జూడుండు పోయివచ్చెదన్‌. అఆ, 3,
121. తరిగొండ వెంకమ్మ
ఈమె మంచి విద్వాంసు రాలు, ఈ'మెొు చెస్పినప్తు స్తకములు త్‌
నొండ నృసింహస్వామి కంకికము చేయయిడినవి, తరిగొండ 3 డపమండల
ములో వాయిల్సాడునకు .నాలుగుమైళ్ళదూరములో నున్నది, ఈమెరచి
యించిన (గ్రంథములలో రాజయోగసార మను ద్విపద శాన్యమును "వేంక
టాచలమూాహోత్మ్య్వమను పద్య కావ్యమును న్యుద్రింపంబడియున్నవి, ఈమె
తాను భాగవతిము ద్వాద క్‌స్మం థనములను ద్విపదకావ్యముగా ర-చియిం
చినట్లు 'వెంకటాచలమాహోత్మ్యములోని యా. క్రందిపద్యమునో౬ జెప్పు
సీ, డారునిర్మితవ్‌* నారూఢిం బల్కించు గాయక పురుష్పువికరణి గాను
బురుఫో త్రముండు దయాపూర్తుండై నాజిహ్యాయందుదావసియించి
బలికించు. గావున భాగవతపురాణ మమర నే ద్విపదకావ్యంబుగాను
ద్యాదశ స్క_౦ంథము అగ జెప్పి హరికిసమ్పంచి 'శివేంకటాదిమహిమ
తరిగొండ వెంకమ్మ ఫ్రీలి శీ
మతనిపె రమ్య పద్వకాన్వంబు చేసి
శ్రీనివాసునశే సమర్పింపనుంటి
నీంగ త్రోయథధిం దాటంబోయినవిధమున
నా స్వతంత్రత కిల బుధు ల్ని హోత,
ఈ 'పు సకములోసి_
క అల క్షాశినుండి వెలువడి |! వలమగ మాఫొజకు నందవర్రఫ్రురవుంబె
సనెలకొనికల దె వవమె[భులరుచువు మ్మే బుచెడమాంబనుగాలునువ్‌,
చు, భ్‌ యళ ఫ్‌ న్‌ ళు యు గ గ్‌ సో న. గై స్‌ ఇ నా ష్‌ శ తి ర్‌ జై
అను పద్యమునుబ్యాదూడంగా సమె ందవంక (మరైూహ్మాణ గా
యయైనట్టు చెలియన చ్చుచున్నది, ఈమె. తనభ్రర్తయ్యొక్కం సామగో వము
తాను కృష్ణ యా వూాత్యుసి కూంయరయినటు మా తము చెప్పుకొను ట్రచేత
నీమ. బాలవితగంతువయి తన కాలమును వె డదాంతెగంథ వఠనాధులయంన్నుం
గడపిన టూహింపం దగియున్నదది. ఈమె ౧౮౯౪౦ వ 'సంనత్సరమునంహు
జీవింది యుండినట్లు [వాళాదొరగారు తమ నిఘంటువునందు (వాసి
యున్నారు, “కాటబటీ యూనె హఊమమటదిసంవు నర్‌ ముల [నింద ఏ నుండినటు
తెలయవచ్చుచున్నది . ఈ మె5 సృ మునిం దుంజన మాప లే (టైంగా
గచియిం చిన పద్య కా స్యము లేవియు. సిష్షూడు కానరావు, ఈ మెక పత్వ
మునందల్పదోషము లక్క డక్కడ, గానవచ్చుదున్నును మొ త్తముమోంద
కవన మతికళనముగాక మృదువుధుగరచనను గలదయియున్నది, వారాం
గన యయిన ముక్షువళనివలె నృంగారవన్తనమని యవా చ్వములు పలుకక
కులాంగన కుచితిమయినరీతిగానే నర్సించుచు వచ్చుటయేాక. శృంగార
కొం నం షై
“వాక్యములు వచించుటసహితము తన కనిష్టమని సూటంచుటకయి
శృంగారరనాధిదై వతమయిశన కృష్ణుఏ నిట్లు నుతించియున్నది--
జా, శృంగారాకృతితోడ వచ్చి పదముల్‌ శృంగారసారంబుతో
డం గూఢంబుగ€ జెప్పు వివనంగ నమేం జెప్పు వే నన్న నక
వ! ఆం(ధకవుల చర్నిత్రము
ముంగోపంబునళ జూచి లేచి యు నే [మయొక్క_ంగ మన్నించి త
చ్చ ్భంగారో కలు ఆనె పల్కకొను నాానీకృ మ్లు 'సీవించెదన్‌ ,
ఈ పద్యమునుబట్టిచూడ!గా నీమె తాను బుస్తకమునం దక్క
డక్కడ సందర్శ్భోచితముగా రచించిన శృంగారపడ్యములుకూడం దనవి
గాక కృతిపతి విరచితములే యని లోకమునకు జూప. నుర్లేశి ంచినట్టు
కసంబడుచున్నది. ఈమె కవిత్వరీతిని 'చెలుపుటకయి కొన్ని పద్యము లిం
చుదాహరింపంబడుచున్న వి_
వేంకటాచలమాహాత్య్య ము.
ఉ. రామనృపాల ఘోరతరరావణశౌర్యవిఫాల భవ్వసు
(తామసురార్యయోగిజన తాప్రసపాల కృపాలవాల న్రీ
- భౌమిసు తకాత్మ లోల రి పూన సు వ ర్తివిశాల వానర
సోమముతోడ వచ్చు మిముఃజూచి కృతార్థుల మైతి మిద్రరన్‌, ఆ-౧
ఉ. ఇంతట యోగపూరుషుంయు 'సెాచ్చండు తగ్గణయ సంతతంబునే
కాంతమున న్వసించుల దనయందు, బరాత్మను జూచుచుడు వి
(చాంయులు తన్ను€ ది స్‌నను (గ మ్న్‌ వారిని దాను దెట్టం ష్ష్‌
ఫాంతుండు రాజయోగి ఘుశసద్దురుం డంచు వచింపంగాం దగున్‌ ,ఆ-3,
చ.. అడవికి 'వేంటంభోయి విపులాద్భు తఫ$ోర మృగాళి నచ్చటక౯ా
బూడగని భీతి నొందితివొ భూతము సోగానా 'లేక ఉాళ్ళవై
వడి చెడజాతి _మొగ్గితివా వాగులలోంబడి లేచివచ్చివో
కొడుక నిజంబుం జెప్పు మిక నొబ్బున నొక్క చికిత్స చేసెద౯ా,అంర,
ఉ, ఆకురవంజి యిట్రనియె నాడకు రమ్ముని పిల్వవచ్చినా
రాశొనినాయడు బిక్షం డిపు డమ్ముల నక్క_ల నేడనైన నే
జోకంగంజేరి వారలకు సోబె నిజంబుగం జెప్పకుండినఃా
నా కడు పెట్లు సిండు ననీ న వ్వుచు ( బల్కు_చు మూల్రి యిట్ల నె౯్‌ ,అఎ౫,
[ఏ] తరిగొండ వెంకష్మ లి గ్‌
పాయక్‌ సంసారబద్డుతై మమత
వదలక కామార్థ వాంభి ను లగుచు
మదమత్తు లగుచు దుర్శాా సత నోంది
మదిలోన నబ్బి కామ(క్రోధలోభ
మదమోహముత్పురా ల్మాటికిం బెంచి
సంపదగలిగిన సామ్య మనుచు
సొంపుమోతజిన తుచ ఛ్రనుఖి మి చ్చగించి
కామాంధులై తమగతి గాన లక
భామలవలలోన బడి లేవబేక్ష
తఆగిని యాషణత్రయవార్డి లోను
మతేమజి మునుంగచు మమత్త వెట్టింప
నాలుబిక్డలకని యర్థంబు౧హార్చి
కాలంబు నూర కే గడప్తుచునుండి
జంతంచేయుచు హింసచే. గందికుుది
కూపంబులో6 బడి కొన్ని నాళ్లుండి
పాపాత్యులగుచుం (బపంచంబునందు,
శు ట్ర చుల గు చుం బొగలుచుండెదరు,
ఈతజిగొండ వెంకమ్ముకు దెరువాతం 'దెలుంసలో. బద్యకావ్య
ములను రచియించిన (స్రీ లెవ్వరును గానంబడరుగాని శతకములు రచిం
చినవారు కొంద ఆఅందందు6€ గనయకుచున్నారు, ఇట్లు థత్రక్రములు రచి
యించిన (గ్ర్రీలలో (నీరాజూ గాజేనాోరాయణ గజపతిరాయనింగారి
0 ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము
"మేన తీయగు మదిన సుభదయ్యమ్ముగా ర్యగగణ్యురాలుగా. గానవచ్చు
చున్నది. ఆమె ౧౯౧ వ సంవత్పరగమునంటు జననమొంది యించుమిం
చుగా తరిగొండ -వేంకమూంబతో సవకాలికురాలుగా నుండినది, ఈమె
రచియించిన (క్రీరామదంకకమ్ము. రఘువాయకిశతకమ్యు. కేశ వశతకము,
కృస్తశతకము, రాఘవరామశతకము మొదలయినళతికము లొక్కసంపు
టముగా సనడుమను (బకటింపంబడినవి, ఈమె కవవకౌశలమును జూపు
కముక్‌యి "రెంకుపద్యముల నిం దుదాహరించుచున్నాను_
ఉ, [శ్రీరమణీకళత సరసీరుహానేత జగత్పవిత్ర స
త్యారసబ్బంద మత సురసన్నుతివా(త న నేందపు [త నం
గారసమ్మగ్రగ్యాత జనకర్న్శవిదారణకృచ్చరిత్ర శీ
నారదమౌానిగీతచరణా రఘునాయక దీనపోవళా,
ట్‌, మన్నన దవ్బియున్న యడ మక్కుువగల్లీనవారి 'నేనియున్‌
దిన్న ౯గ మందలించినను చె లముగా మది నొవ్వకుండునే
యన్న కు ధా ర్తరాష్ట్రనకు 'నాదర మొప్ప హితోపదేశ మి
ప్రాన్న' గంచెసి యావిదురుం డేమిఫలంబును జెందెల గేనవా.
ఇష్టుడు "తెలుంగుబేశమునం దంతటను బాలికా పాఠళాలలు
స్థావీంపలబడి (స్ర్రీవిద్య (ప్రబలుచున్నందున నిం చిగంథములను రచింప
గల కులకాంతలు ను కాలములోనే చ లు చేజటుదురుగాక!
13న. పిండ లి అక్ష్మణకట
ఇతడు లంకానిజయమనంబడెడు రెండాశ్వాసముల ద్వ్య్యా
కావ్యము నువేసను, ఇతం డాటు 'వేలని యోగి టా హ్మ్‌ణు (డు ఆ ప స్తంబ
సూత్రుండు;ు భారద్య్వాజగోత్రుండు; గోపాలామాత్యప్తుతుడు. ఈకవి
సనోదావరిమండలములోస రావు చగ్మ్నపుర మునకు 'సమోాపముననున్న
కుయ్యేరను గ్రామమునకు కరణము, ఈగ్రామమును గు త్తచేసిన రావ్చు
ధర్మారాయండను పద్మనాయక కులజుం డీకవియొక్క లంకనేల మూడు
పందుము లపహారింపంగాల గోపాచేశముచేత యౌొవనమునం. దెతోయ
ధరా ఇరావును రావణాసురుసితోం బోల్పుచు దన వ్నేతా పహరణకథను
రామాయణపరముగా పార్థము వచ్చునట్లు రచియిం చెను, 9 తండు తు
కవిత్వమునకుం 'బేరుపడినవాండు. ఈవిషయమును గూర్చి లంకావిజయ
మున గవియీ యిట్లు (వానీఫొని యున్నా(డు.__
క్‌ తెలవియవిను రామకన్యా దులు సూరకని_ప్రముఖ సృన్యుపతీఫావం
తులు భీము (శినాఖు ల్వెబజయంగ నాకరణి, దిట్టలే రూఢముత్‌న్‌ ,
పతం డిట్లు యావనదశయందుమాత్రమే కాక వార్ధకమువచ్చి
యవసానశదన 'సమావీంచువజఆఅకునుగూడ న ల్బములై న మైహికలాభ ముల
న్‌ మి త్త ము పరులను దచూస్పించుచు భూమిం చుచు! జబ ద్వము బను జెప్పి
కాలము గడపుచుండెను, ఈలంకానిజయమునకు రావణదమ్మిూయమని
నామాంతరము, కవి సమర్జుండోయైన ను రాఘవ పాండవీరూూదులవ లె
రావణదవి్య్మాయ మంత్మపొఢముగా లేదు. కని (గంథమునందు రామా.
యణకథ కనుకూలముగాం దననకథను మార్చుకానుచు నల్పసంఖ్యగల
'కెండర్హ ముల పదములత్రోనే గంథమునంతమ బూరించినాండు. ఈగం
88 ఆం౦ధ్రకవుల చరిత్రము
క, "లేదమ్మూూ కష్టము నీ కీద మ్మా సేగి భీతి ఘృుణ సీ వొంద౯ా
రాదమ్శూూ యింక మిన్నక్ష। పోద ఘా్ళాయు క్షి ని జమువెలుప్పుగద మాష.
గీ. పడుపందు ముల్లోకంబు లెటుం౫ లంక
నేలళాల పరశ్నేతా పి మేలుగాదు
చేర్మినాభూమిజాత సంవీవితోడ
వీడు మదయ సౌఖ్యము లివు గి 'వేయునేల;
6, (పాద త నెన్విధంబునను శామునగుం దగుసాటి రావు స
ర్వ ._ నృసింహూుం డాయనసువంశమున్‌ జనియించి చె గ దు
స్ప (6డ. వీవు శానకు వి వార ము లస్నియుమాని ధర్మ వో
స్టిజ్జులు మెచ్చుచొప్తు కని సీఠకను వే వికుమంత మే లుస౯,
వదలకుండిన మోసరబు వచు ఏనింకం
జండనిర్భీ క వవవారి పెండి సోలి
ఇతా స్టదిపద వ్ట్‌ముల నవేకులు మె చ్చుకొనుదున్నారు. లత శ్రైగాన్‌వి
లం కావిజయమును (_స్తుశకము ౧౭౯౭వ సంవ త్పరమువందు. జేయ
నారంభించెను. అప్పటి కితని కిరువదియైదుసంవత్సరముల్యపాయ ముండిన
పతీమునం గవి' ౧౭౭౦ వ సంవత్పర్యపహాంతములయుదు. ఖనన మొంది
యుండవలెను. ఈతండు ౧౮౪౦ వ సంవత్పన(పాంతమువజకును సజీవుం
డయి యున్నందున నించుమించుగా డెబ్బదిష్మో ౦న (బతిశియుండెననుట కు
సందేపూము లేను. _ఇదియమొక్క_టిత ప్ప సితయ. రిచియించెన్ల [గ్రంథము
వేచేదియు లేదు,
మ. అరయ న్వర్హ నంజేతు. దారకపద న్య(ఇౌాంతవ రికా *గురుకా
స్పుర నముత్తుం గబలాతిచేక కలుమీ భ్‌ తారిజీవుకా ఘనాం
పిండిప్రోలి లక్మణకవి ఫ్‌]
గిరి సా ఖ్యాతు బుభా ఘ్రూజితపదొ ౦ శవమంగక రాంచ త్త వో
భారసంత్రో పిత సగ్వమానిధిపణున్‌ వాచస్పతి న్నార్యునిన్‌ .
ఈకట్ర స ములో 'వా చస్పతినారు న్ట్‌ని ననియుండ వలసీనదానికి మష
స్పతిన్నార్యునవియు, క్ష
చ, 'అని తలపోయువో నల క్రజాపతి వేసిశమేర డస్పకం
ఒసివడ్‌ స్మదివారు లసమాన మహారుణ ధావమయు ర్‌ స్తే
డన పరవాహిసీశవికటంబున కేగ నర్మివజంబుచే
యు నతిను సంషనంబునకు నోపషక్‌ పాన్వెను శో భ్ళువీన గలా
ఈవద్వముగోం దప్నక్‌ యని యుండవల సినదాసికి.. దచ్చక
నస్రియ్యు నందంధుం గొన్ని వ్యాకరణదుష్టములయిన గ్రుయోోగములున్నను
మొ త్తముమాండం గవిశ్యము సలవ్షణవముయి మృదుమభురపదఘుటిత
మయియున్నది. ఈతని రచనాకౌశలమును జూపుటకయి.. లం౭కావిజయ
ములోని మజీ నెండుపద్యనుల నిం దుదాహరించుచుసన్నాను_
చం తమ్ములు నీదుపల్కు_లు హిశమ్ముులుగాల నొనవేయ నార్యజా
తమ్ములు స్‌ు సద్గుఇశత మ్సులు సం స్తుతిచే మం బకతీపా
తమ్ములు బేక్‌ నా సయ కఫతమ్మ్మలు గాం (గియలొప్ప సర్వభూ
తమ్ములు విశ్వసింష సుకృతమ్ములు నర్ధిలునట్లు వేయుమో, ఆ, ౧,
డి, తమ్ము లు సస్ఫహమ్ములు సుత్మప్రక రమ్ములు సొమ్ము లవ
వ్‌ మ్నులు వెభ నము శైలు. జ గము శ్రైలల క. శ్ర" గస సె మ్మ నుడి పా
ప మ్మనిళ మ్మొునర్చుట నెపమ్ముగ గ డగు నాదువుల్కు_ వే
దమ్ముని హూఢినమ్ము విహితమ్ము. గులమ్ముబలమ్మునిమ్ముగున్‌, ఆ- ౨
ఈకసికాలములో స ౦స్క్భా తా ధభాషా పాండీ న్వమున ౦దును సంగీత
సాహిత్యముల యందును సుప్రసిష్పండయిన శిష్టు కృష్తమూ ర్తినామక
విద్వత్కంవి యొక డుంగెను, అతనికి. దన కన్నంతపాండిత్యము హౌలుల
గనం 'ేకాని స౦ఇ్కృతమునందు లేవని అమ్మణక వియెకల నవాదరభావము
లి 10 ఆ౦ధ్రకవుల. చరిత్రము
కలిగియుంజెను, ఆయనకుగల గర్వమును తనయెడలం గలతిరస్కాార
భావమును గనిపెట్టి యీలవ్ముణకవి యెొట్లయిన నాతని గర్వభంగము
మవేయవలెనని సమయము వేచియుంజడెను, ఇటుండల్లాం గ ఫవమూ రికవి
ల. ₹/ 2జ్జ జాటె
"తాను గచిుచిన నర్యకామడాపరిణయమను [మబంధమును రామచంద
ప్రుర సంజ్ధానా శిపళ్వాయెన కాన్సరు ఫూడి రామచంద్రరాజు గారి తమ్ముు(డై న
జగన్నాధరాజున కంకితముచేయుటకయి. కాజలూరు (గావమమునకుం
బోవుట తట న ౧చెను, ఆఫప్తుస్తశమును జదివించి ” విద్యత్మ_విస మ్యుఖమున
వినుటకు నిర్హయింపంుడిన దనమునందు లత్ముణకవి యనాహూతుండ
య్యును సభకుంబోయి కృవనూ రికవిని బదుగురిలో( బరాభవింపవలె
లో. న బత స్న్హ్యయక్‌ల'
నన్న దృఢ నిశ్చయముత్రోం గూరుదుండియుండెము, సర ఏకామదాపరిణ
చ తరణి శళాంకు లాభరణదంభమున న్వదనావీకె తవాం
బురుడసితోత్పల్యాగమున ము గయ నుంతల చేశ నూ[కమిం
చి రొకఫలంబు గాన నగుం జీవ్వనుచుం బరరాపయు కి సి
బ్బరముగ నంత సాంతముగ' (బహ్మ యొనర్శినసీ మవొల్పగుకె,
అనుపద్యమును జదివినప్పుడు లత్ముణక వి విని తలయూంచి నవ్వీ
యిందటి నాయిక మీ కావ్నీయయిన యవలవణరాశియనియ్యు కన్నులు
నల్గగ లువలని చెప్పి వానిపైని. సూర్యచంద్రులున్నట్ట్లు "చెప్పుటచేత నొక
కన్ను సూర స్ట్‌కెం తిచే ముకుల్లించు కలువయె [గుడిది కావలెననియు,
న ల న స.
ఆభరణదంభమునవచ్చి సూర్యచం్యదులు కుంతల బేశ మా[క్రమింపంా
నిరువురకును దగవురాకుండ (బహ్మ సరిహదేర్చాటుచేసిన్ట్లుగా పాపట
యున్నదని వర్శిం చుటచే సూర వ్రచందుల నలంకరించినవిమ్మట. చాపట'
దీయురురో ముందుగా పాపటదీసి తరువాతనే సూర్యచంద్రుల నలంక
రింతురో యీకవి 'తెలియసివాండనియు, ఇటువంటియానేపణము లనేక
పిండిపోలి లక్మణకవి 811
నచ్చినవా ర నేకు లాయా న్నే పములకు హర్షించి చప్పటలు కొట్టినందు
నను జగన్నాధరాజుగా రాకృతినందుట కిష్తపడనందునను కృషమూ రి
కవిగా రవమానితులయి సభనుండి లేచిపోవలనీనవారయిరి.
లవ్‌ శ్రణక్‌ని యితరులమిో౭ద బద్యములను 'జెష్తుచు వివాహాదు
లకుబోయి. కనీశ్వర సంభావములను గొనుచు ధనార్టనము వేయుచుం
డెను, ఇతడు తన మేనలు.డగు చింతలూరి మంగన్న కు వికోధముగా
వ్యాజ్యము తర్పు ఇవెప్పినందునకోయి యప్పటి పండిత సదరమిోనగు శంకర
చల వంతచనా,కి ౨ -చ్స్‌ షా మునవోం దిపనపదం గ భో షొకజానిళ
నుంచి యనంతశాల్ట్రాని ౧ నెస్థముత్‌. ద్యినపద్యముల' న్‌ దానిస్త,
అఆ వ్యాద్యము మప ర్వి యాగము తేచ్చివష్సూ డాకాలమునందు రాజడమ
'హేర్యదవరమున మండలన్య్యాయూాధిపతిగా నుండి తేలుంగువిఘంటువులను.
జేసిన బానుదొరగారిమో౭ందం జేసేనప ద్వ్యములలో నొకదానినిమా[్ర
ముదాహరించి యీతనినిగార్చి యింతటిత్రశే వికమిిచెనను..
మ. అవురా శంకర మంచివాణవె యనం తాఖ్యుండనై తీ శ్పెజుం
గవ్హు మంగన్నరంజేసి నీవ్చు బుధమా ర (భష్టతన్‌ చోగిరా
గవరా లంది పినాకినిం బశుపతీకల్లోలునిం బట్టి స
త్యవధూసత్వము దానియం దిడితి వాశాయత్తు లిశ్షేకదా,
జాల ళు
ఉ. పస్పసవేసె నాబతుకు పండితుం డిం కెటునిలు వంచు నే
నిస్పృహావృ తి నుండలను నిన్నటి రేం గలలోనం గోరువా
రప,సియోలుపటి రత కరడ నాంయముసీదముచు ఆ
రిస్పిసియు లుపట్టి రింగ్‌ నెర ఏడ న్యాయనుతిర్తుమం చు తే
ర్యాస్పదసూ కిం బల్క్హినటులె న మిము౦ బొడగాన వచ్చితిన్‌ ,
*4సత. అల్లమరాజు రామ క్పష్పత్‌ ర్ట
ఈ కవి -కవిచఫోరచందోదయ మ నెకు నాలుగాశార్షసముల సప్రబం
భమును రచియించెను, ఇ్‌తం డొూరామ్ర (చాప్‌ క్త (వొవ్నూణు/డు; క్‌ంణగానా
భార న్‌ (తుండు. హరితసనోతుయం. తన (గంధ ముకు చామోరాము
భీమేశ్వరుని కంకితముచేయుటచేతనే 3వ నోదావరీ ముండలములోనివాల
డగుట స్పష్ట్రమగు మున్నది, తన్ను (గూర్చి భీసుళ్వరుం డిట్లన్నుట్టు కవీ తేన
కవినఫవోరచ రయదోచదయము వందు జేష్యుకావియున్నా య్య,
సీ. అమరంగ' నై న తేయవిజయంబునుసత్యభామూానిలాసంబు కాసుకముగ
గౌతమానూ హాత్మ్యకథయున్యకొవదీపరిణయ మలసుకోభానివాహ
వుసమావహోానువు దాఖ్యానంబునుస్తుకని జనమనోరంిజవంబ నె డుకెన్య
మవసలో రచియించినట్టి పోడవు సవ్చుగావున నీవాక సక లితలలిశ్త
వూాభురిము€ [గోలుచుండి సామానస్తుబు
తదివిడీజదు నా భాకుండనుచు నిన్ను
సెన్ను టలుగాదు కాని నీకన్న ధరణీ
గలన కవితానుధాభార లొలుకయిలుక్క
పయి పద్యమునుబట్టి కివి న్వైనత్తేయపిజయమ్ము. సత్యభామా
విలాస ము గౌతమి మూహ+ త్త నము [నేోసదీ. పరిణయము సుక ళా
వివాహము హానువుడా ఖ్యానము సుకవిజరమునోరంజనము అనుకావ్య
ములనుగూడ రచియిర చినట్లు నకలీయన చ్చుచున్నాది . శతని కే వ్‌త్యసు
నిరుష్టము గ్షాాక్‌ వోయినను (పౌఢముయి హద మూస్లోదక రషముగా నున్నది,
ఇత డణువదిసంవత్చ్సరముల కిందట నుండీవనాండు, కవి యూకవిచకోర
చం్యనోదయ మును శోలివాహానళతకము ఇదిండే వ సంవత్సరమున రు "సరి
మెక మద్యుఖాబ్దమునం దనంగా ్రీస్తుకకము. ౧౮౩౫వ సంవతృరమునందు
స చియించినట్లు (గం ఫాంతిమున (వాసీఫొసియున్నా!డు, ఈ కావ్యనమునం ద్‌
లివి ఫొస్ని'పద్యము లిం దుదావారిళపం బడుచున్నని,
[40] అల్లమరాజు రామకృష్ణకవి 818
ఉ, భారము నొష్పు పుష్పఫల భారవినమమహీజరాజశో
భారమణీయసాను చర భవ్యనభ శృర భొమినీనిపం
చీరవమాధురీకలితబృంభిత గానఘుమంఘుమార్భటీ
పూరితనూత్న్న రత్నయితభూరిదరిం గనియెన్‌ మ పోనరిక్‌ అంగ,
4. మారుని మోటు వీనీసుకువూరము మారమణీసహోోదరుక్‌
గహారిమ నోముమోము తముక్తు ల్పలు కుల్‌ సొజ్ర జాగణావై ఖ్రురిన్‌
గేరు నయాశె నిర్ణరులుం గిన్నరులు న్నరు లెన్న, వీనిమొ
రర్యార మె చూడ నింపగు జయం తు జయితు నటన్నరీశతులన్‌,ఆ--౨
కవిచకోరచందోదయమునకు. దరువాతం గవి రచియించిన
(గంథములు కొన్ని నా కిీటీవల లభించినవి. ఇతండు రబియించిన యితిర
గ్రంథములు __ఘుదాలసా పరిణయన్సు_ శంతనువిలాసము ఆధ్యాల్మై
రొమాయణన్ను అచ్చ కెలుంగు భాగవతము, రామక్టుయము. ఇందలి
కడపటి పుస్తకము ఆంధధశబ్దచింతామణికి వ్యాఖ్యానము. ఈ రామక్ళు
యములోని యీ క్రింది పద్య మునలన నిత్రని సివాసస్థానము పిభాఫ్తరము
నకు సమాపముననున్న్న చేర్రోలుగ్రామ మయినట్టుషెలియవచ్చుచున్నది,
సీ, సీరిమించు (స్‌ వేఠప్తుక సమిాపంబున[ బరంగు 'చేరబోల్పురవాసి నగుచు
నల్ల మరాజాన్యయా[గణి యగు రంగధా మార్యవర్యుప తనయు(డనయి
యల్ల పార్య్యాగ ణి 3నయంవా తుండ నై రామకృష్ణ వియన్‌ నామ'మలమి
బూని [శీదతవాటీనిశే తనులడై న ఛీమేళు కరుణచే! "బెంపు నొండి
సకలజనులకం 'బెలిసెడి సరణిగాల
నన్న వార్యు. జడొనర్చినయట్లి సూత్ర
ములను 'చెలిగింతు సూత్చభంగులను బాల
బోధమగునట్టు సుకవు లుప్పాంగసచుండ,
ఈకవి కాలముచేసి యే/బదిసంనత్పరములు దా౭టినవి, ఈతండు
శంతనువిలాసమును శాలివాహనశకము ౧౭౬౩ వ సంవత్సరమునకు సరి
814 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
మైన ట్రీస్తుకకము ౧౮౪౧వ సంవత్సరమునందు ముగించినట్లా ఫు సకాంత
మందలి యూ పద్యముపలనల 'డెలియవచ్చు చున్నది.
సీ, అవనిలో శాలివాహన శకాబ్బము ల గ్నిశౌ నస్రు లేల శఫాంకసంఖ న్టనన్న(
సవనామవత్సర (ప్రథితకార్తిక కున్సస ప్లమి భామవాసరమువజకు
సిరిమించు (వ్రీవీఠప్తురసవిాపంబునబొలుపొందువే, (బోలుపురనివాసు(
డల రునల మ రాజకులరత్న మునురంగధా వమా ర్య సుతు,డునె రామక అప్ప
ఛంతనువిలాసముగచించె సరస ఫణితి[వ ఖలస త్క_విబ్బందంబుతొననంగ,
ఈ కవికృతములైన (గ్రంథములళోని పద్యములు కొన్ని యిం
దుదా హరింపణబడుచున్నవి_
మదాలసా పరిణయము.
ఉడ్‌, న్యాయముగా దయో లలన నస్విడనాడ్‌ చనంగ గోయిఐల్‌
కోయసికూయం జందురుండు గొంకక వెన్నాల/గాయ మారుండున్‌'
సాయక్‌ జూలమేయం గడువ ట్పదముల్‌ రొదసేయ నే నినుం
శ్రాయ'గ జూలంజూలనను చాలక వుంగిటం "వేం ఏవోవవే.
వ కకూంక టిమూల డాల్లొన 'బెల్లనదలించి జమిలి ముక్కా-లిరాసంతు నొంచి
కై గల్లుమెకపుమూంకల నెల్ల నగిమించి కారుముబ్బుల నెఆసౌరుకుంచి
చిచ్చుకన్షారయత్తి పాచ్చువ న్నెలలంచి విష వాగన్‌ _దొరశాల
వప్పూదుంచి
చీకట్మిమాః కులగాలున 'మెల్లను డించి కాటుకమలవన్నెంయగ్‌ టడంచి
వౌగల "తెగల జగాజిగి మిగులవంచి
దండి తక్క_లికాండ్ల కు మిండగీండ్ల
కంపుగా మబ్బు మసీచల్లునింపు దోంప
నెల్ల కడలందు నంతంత విరులు గవిసె,
కాకరస ర్తి బుచ్చిపొాత్రకవి తీ!5
శంతను విలాసము,
చ పగలును చేయి పద్శ్మ కలబౌంధవసోములు తత్పురంబునన్‌
దగుముణివ(పముం గదిసి తారటువోవ(గలేక యోరగా
నొగనిరువంకలం జనుచు నొవ పాగ ను త్రరదన్నీణాయనా
ఖగ త. "జెలుగి చంతయు నఖండ పలా స ముతో (చుదచుండ(గళా, ఆ-౧
ఉ,. హారము (9) స చదాయె మణిహారములుం బొడియయ్యె నయ నీ
పహారముంబోలి నాదు వ్యవహారము 'లెతయు డించె మేనిక
లారము 'లెండె బలయవిహారమున౯ా మరుం -జేంచసాగ నా
హోరమణీలలామ యింశనై న నను౯్‌ దయ నేలుకోయగ బే, ఆ-౫.
1ని4. కాఠరపర్తి బుచ్చివాత్రకవి
ఈ కవి సత్యవతీప రిణయ. మనెడి మయైదాశ్వాసముల (ప్రబంథమును
రచియించెను, ఇతండు వై దిక్కటాహ్మణుండు; కాశ్వపగ్యోతో దృవుండు;
ముఖలిం గవత మహాతా శఫిదీ 'కావ్యములను రచియించిన క లప్ప వి
ప్లుతుండు. ఈ కవియొక్క_ మనుమండును 'సోదరపుత్రుండును జీవించి
యుండు టచే గవి యేయిది యజువదిసంవత్పరము ల్మకిందట నుండ్‌నవా.
ఉమట స్పష్టము. కవి కథాంశమును రచియించి (గ ౦థ మును (లీరాజూ
(మహారాజూ) నోడే నారాయణ గజపతిరాయనింగారి జనకున కంకితము
మేయల దలంచెనుగానీ యతండు కృ'త్య్యాదిప ద్యముల న్కు అ జానా ద్యంత
పద్యములను రచియింపక మే మృతినొంచెను, అటుతరువాత [వీమహో
రాజూ గోజే నారాయణ గజపతిరాయనింగారి కోరికపయిని కసికి పారం
పర్యమున సోదర పుత్రుల స. వేంకటా స్ర్రిగారును ప్యాత్రులగు సీతారామ
శాస్ర్రిగారును. గ్రంథోవోర్టూతమును, ఆశ్వాసాద్యంత పద్యములను
పూరించి కృతిని ౧౮౮౭ వ సంవత్పరమునందు వీరాజూ గొడే నారాయణ
గజపతిరాయనింగారి కంకితము చేసిరి, ఏరిచేం గృ త్యాదియందు రాజూగారి
త్రి ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
వంశొభివగ్లనము విశేషముగా జేయంబడి+ది, సత్యవతీ దర్శితమునందలి
రిదుత్రర్థము నిర్గ మయి. హ్యూ న్యముగానున్న ది, న్‌ వసవమూా గమును జూసప్తుట
క్‌యి స త్వేవ రీపరిణయములోని కొన్నీ పద న్ము ౮ నీం దుణాహారించు
చున్నాను. .
చ. కలల గలకోటలకొ గాలిచి యన్నిక ఇక్క యురీలలా రుళో
జ గలమణివ్యపమం చరగసి వారిజనూప్రి తదం్యఘిసిమ య
చృలచెలువంపుటందియల సద్బిరుడాంకము సంఘటించెనా
సలరు నమేయశే నలయుతాంబుకదంబముఖేయ మళ్వురిన్‌, అ ౧.
చ, పరమతపోధనపవరు. భావ్యసణపకరుం డషఃకృళాం
గరు రు భ్‌ స్ప భసురు నఖ ర సలీలత్పట గ) పె న్‌ ఆజ టా
భఛరు మృగక్ష ఎ తకాదరు సువాణి ధృ తాక్షస రువ గవుంణలు
స్ఫురితకరుం గనుంగొనియె శోభితదండధరుం బరాశరున్‌, ఆ.౩,
చ సమధికరాజ్యలవ్మీ యనుచందనవల్సి క జూన్నా వేయదు
రమఫణిరాజు 'చేవనివిధం భానరిపలం జూలిన టి మం
[(త్రముల జెజంగుల జూపలను (బొఢి వహీంచెవవేని రాజకా
ర్యము ఫలియి?చు మంత్రివర రాజహేత [కతిపాదనాదరా, అంక,
ఉ. ఎతెకలందు6 జీశటుల హాచ్చులు చెలైం బయోధివుది 'పా
టిలైం జఫోరభు కులు ఘటిఆ పియాగిహృదంతరంబు
దిలె రథాంగదంపతుల "తేజము డొలె క తీశునాజ్ఞ వ
_క్రీల్లెను జంద్రిశ్నాపతతి ది క్తరుకోటులవన్లై నయ్యెక౯ా, ఆంఠా,
వు, అవనీనాయకు లంధణు న్వినుండు గుర స్టానుసంధానగా
రవ మొప్పక్‌ సమయస్థికి౯ సలివితి౯ (బవ్వ కమానట్లు స
త్యవలీ బేవికి నుద్భపంచినసుతుం డర్హుండు (ప్రస్ఫారకొ
ర వరాజ్యంబు ఇ రెంపణలాగా సర్‌ లగ్గ్లో (తావల్ల భు ల ల్యలగ న వ్‌ య
లను రచియించినకవి. ఇతయ. నె దికూహ్యాలుయ్యు. అప ్సస్తంబసూ
(మం డం; వాసిస్టన్నో తుండు 1 సర్వశాస్క్రై ఫ్ర (తు దు, సంప తే ము సరిగా.
"తెలియదుగాని యికఃందు గోదావరిమండలమునందపి రామచర్మదస్పరము
తాభూకాలోసన గొల్లపాలె మనూవుమున ౧జా౦న సంనక్పషము
నకాను ౧౮౨౦న సంవత్సరమునకు నుధ్య కాలముతో జశనమొంబెమ.
ఈతనిక్‌ రెండుసంవశ్చరముల్యపాయము నచ్చినప్పుడు స్వగ్రామమునిడిది
తన్నిడి కుటుంబసహితముగా రావాచందప్పరమున్కు వేచిన చై యక్కాడ్‌
నిలు స్ట కని స్టముగా కాప్తుర మేరృణుచుఫొనెమ, ఈచాలుంకు
ఫొంతక్రాలము రామచం(దపురమునో. జనువుకొని తరువాతి అయినవల్లి
[గ్రామమునకుల వోయి. బులుసు అచ్చయ్యగారివప్దం గావ్యనాటవాన
లభ్యుసిం చితరువాత నింకొకరివద్ద వ్యాకాణాలఇకార. శాస్త్రముల నభ్య
కంచి మరల రామచందప్పు వపషు వచు ఎఫప్పటి త నికి సం స్కష్టాార్మథ
ములయం దసర్ష ళ'పాంజి త్యమును క్‌వననై స్పుణియు( గ బుగసుటు బరు కోక్‌
సంగీతమునంచాను నిరుపమాన సా ముర ము. గుదిఠను.. అశు కవిత్యమును
జెప్పుటలోను. గర్గ రసాయనముగాం బుకాణమును జకుళ్తటలోను కసె
నూ ర్రిగారిని మించినవా రాకాలములో మి యెవ్వరును జేరు, క్తశంయ
పురాణము చెప్పునష్తూడు స్తు సకమునుమూసి చమవునున్నను సయిక
థలు దడవుకొనక తన కొవిత్యముత రసవంతముగా॥ జదువ సామ్య్యూము
గలవాయంట[! ఈయనశ్‌ క్రి సంపదను జూచి రామచర్మదపుకపు జమిందా
రగు కాకర్త పూడి రామచంద్రరాజుగారును తదనుజుం వగు జగన్నాధ
రాజుగారును క సృమూ ర్తిగారి నాదరించి త ముసంస్థానము శీ నుంచుకొ
నిర, ఆయిరువురినో జగన్నాధ రాజుగారికి. గవియం దధికానురాగము,
818 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
నిరిరువ్చరికంకెను కాకర్ష పూడి వేంకటకృష్ణ రాజుగారి! కృప్తమూ ర్తిగారి
యం "దెక్కుునవదయ య గసటవేత నాత్ర। శ్రేవి ద్వత ా ని క్ష యిసవ లి [గామ
ములో ప్రదివుట్టభూమి. దానము వేసెను, అయినను నీటియాధారము
'లేకవోవ్రటచే త్ర భూ ము లాకాలము;నం దప్పటివలె. బంకడకుంటెను, ఇట్లు
కృష్టమూ (0 గారు తనకు నలున దయెను స రవత్చర ములయాకువ చ్చు వట
కును రామచం్మద్రపువ ములో నుండెను, 'ఈకాలములో రామచంద్రప్పురము
తాలూకాలోని క్రుయ్యేరు (గ్రామములో నిండి వోలి లత్మణకని యను
సువ సిద్ధా ంధకవియు డెను. 'పండితులో కవ్చులో యిద్ల జొక్క_చవొట
నుండినప్పూడు పర స్పర స్ప్పర్థి లేకుంట మనలో నరుదు. లవణ స్‌ప్‌
యావట కేరావణ దమిశ్చయమును రచియిఐంచివయస్పునందు( గృ
మూ ర్ధిగా రికంకు సిరువదిమ్‌ం ప "పెష్టవాం డయి కూ ౦(ధ్రక సీక్యమున క్‌
దాటేతేటిగ (పొఢుంకు, తన క నంత సంస్కృత వాండిత నము ఇదని యూత్‌ని
నధివ్నవించ్చి కృస్తమూ రికని పజ్హవీ గుచుండెను; తశవలె నాంయధకనవి
త్వము 'ఇెప్పనెరండని యూతని నావ్మేపించి లవ్షణకవి తృణీ;రించుచుం
డెను, కష్టమూ రిక్‌ వి పాండి త్య “మెంత మయొక్కు.వ' కల వాడై నను ల్రాకిక్ష
జ్ఞున మభికముగా లేని శుద్ద్యక్రా ప్రేయశఫామణ్వి లత్మణకని యల్బపాండి
త ్రము కలవా లజేయనను బభోకానుభావమును యు కిచ మత్కౌె_రమును
నధికముగాం గల తొకకశిరోరత్నము, అట్ర్లగుటచే నిరువ్చరుం డారసించి
నప్పు డెల్ల లమ్మణ నియ 'మేలుచేయి యగుచుండెను, ఈ వె రకారం
ముముబట్టియే కాదలూరిలో సర్యకామదా పరిణయ _పఠతనకాలమునందుం
గృప్తమూ ర్తిగారికి. బరాధవ ము సంధవించెను, అట్టు శృంగభంగము
నాంది [మాయవవమ్తూావమును సహీంవచేక తరువాత నల్పకాలములోనె
కృష్ణమూర్తిగారు రామచంద్రపుక మును విడిచి వెకలిపోయిర. జ్యేష్టుండగు
రామ చందరాజుగారుండ (గా స్వరాజధానిళలో ననుజుం డగుదగ నష్టాధ రాజు
కతి నందుట యనుచితమ౨5ి యీాసభి కాదలూరిలో జరపంయడెను,
స్తు కృష్ణమూ ర్తికవి 810
కృృస్తమూ ర్తికవి నేశతుయూ తకం బోయి వచ్చు చుండంగా నాత
(పఖ్యాపిని విని కాళహ స్టిపభు వగు డామెర వేంకటపతిరాయనింగా
రాయనను తమసంస్థానమునం దుండవలసినదని 'వే్యయకోన్న6దున కప్‌
మూ ర్రిగా రక్కడం _బదునాతుసంనత్సాములుండిరి, కవి నాదరిందిః
యీావేంకటపతిరాయనింగారు గోదావరీ ముండలమునందే జననమొంది
వారయి కాళహస్తి రాడపత్ని. చేత స్వీకరింపంబడిన. ద శ్శపుత్రుల్లై
౧౮౩5వ సంవత్సరము మొదలుకొని ౧౮౮౧వ సంవత్సరమునజుకును
రాజ్యముబేసెను, కాళహా స్తీ సంస్థానములో నీయనకు నిల కణుపదిరూ వ
యలు జీత మేర్చజుపంబడెను,. కాళహ స్తికి వెళ్ళకపూర్వమో వెళ్ళి
వచ్చినతరువాతనో కాకివాడళో నై దుసంవత్పరములు గోడావరీముండల
కరగ్రాహివద్ద సి రసాదారు గాను రడిన తుళని ఎగ మెట్టి గౌరియింట6 బురా
అము చె పృృచు మండి మా యన్మో త్పా హూముచేత (స్ర్రినీతిశా స్ర్రము నడ
'య్‌కా శాస (గ ౦థనమును రచియించెనుు ఈగంధమునందుల గవి ముళసింగ
సె ట్ర్‌ నిట్లు పరి ౧చెను.--.
సి, శార్జభృచ్చరణాంబుజనిసేవ యొనరించు సజ్జననంతతి సత్కరించు
నాశ్రితకోటి సమ్యాగ్దతి నలరించు నాత్మ బంధుజనాళి నాదరించు
సరళనీపిప థానువంగా వ్‌ విహరించు బకిజనాస త్య్చతిల బరిహారిందు
నగణి తానుషమ్మానసుగుణలిలల జరించు నా ర్యగురూ కుల సనుసరింప
ననుయశంబున ననిశంబు ఘనతేం (బబలు
నట్టి తుళనింగ సెట్టి నన్న ఖలబుధుల
'మై్రోలనుతియించి యోళ్ళష్ణమూూర్తినుకవి
సంఘటింపునము (ప్రనీత శాస్రుమనుచు.
ఈయన కవిశ్వరీతిని చెలుపుటకయి మజీ శెండుపద్యము ల్రీన్రీ,
సీకిశాన్త్రృములోనివి యి దుదాహరించుచున్నాను--
820 ఆంధధకవుల చరిత్రము
ఉ. మన్ననచేయ నుబ్బ నవమానముచేయ[గ నుక్క శే పతిం
'జెన్నలరంగం గొల్బుచు విశిష్తత మాల్మేకలృప్రతిస్ట సం
పన్నము చేయుచుం దనదు బంధులచేతం బాగ డంగన్న య
య్య్‌న్నుల మిన్న చే జగము లన్నియు నిల్చు నటంచు నెంచెద౯.
ఉ. ఎచ్చటనో (ప్రయాసపడి యేమయినం బతి తెచ్చి వేళ్ళతో
సిచ్చినం గొంచె మేనియు మహీయముగా మది నెంచి బాంధవు
ల్నెచ్చంగ నొచ్చె మించుకయు లేనిసమ్మగగుణంబుపెంపున౯
ౌచ్చంగంజేయు భర్శృయశ మిట్టిసతి న్వినుతింతు రందటుళొ,
ఈ పు స్తకముగాక 'యెతత్క_వికృతమెన వేంకటాచల మాహాత శ్ర
మొకటిహాడ మ్ముద్రింపంబడి యున్నదిగాని దానిరచన కవియొక్క_ [పఖా న
సకల దగినంత (కే పముగాం గనలబడ లేదు. కాళహ సిలోం (బవేశించిన
నొంతకాలమునశే కవిచే రచియి;పంబడిన ఏమారణ్యమాహాత్మ్యముకూడ
శీతుళసింగసెట్టి కే యంకిత మొనర్పంుడినందునం కాళహ సి పోకముందే
యాతనివద్ద నుండెనేమో యని సందేహముకలు*'ప చున్నది. కాళహా సీలో
నున్న కాలమున నీ కవిపుత్రుండయిన సర్వశా(స్ర్రి యమరుకమును సంస్కృ
తమునుండి "జెనింగంచి కాళహా సిసంస్తానాఢశ్వరుని కంకితిము మెసెను,
ఈయమరుకముల్లోని "బె ౮ దు వోూస్సు ప ద్వ్యముల సిం దముదాహారఐంచుట
తవల్యాపస్తుత్మప ఫంస కాకపోవ మృునసి యట్లుచేయ సాహసించుచున్నా ను.
స్టా శీవిా ఆం దగు కాళహ సిఫగరీ సీవంబు ధామంబుగా
సేమం బాన్రికకోటి కీవగు ప్రశ సింబొల్బు నాసామిమకా
సామిరాక్ళత భూమి భృద్య్వరతమూజూకామి సేమంబుతో
(శ్రీమ దామెర వేంకొటేందులకు వాసింగూర్చు నిష్టార్థముల్‌,
చ, అవ్చనవుం దెల్లమయ్యె వృ్యధయాపలుమూ1 లింకేమి సామి సీ
వలనం జనంగవచ్చు నిటు లభయ్యను మానవిధి దోస మెద్ది నీ
[1 |] శిష్టు క ష్ష మూరర్తిక
బవు హూతజీవిశకుబు చనునంతన మా కొకమఘాధ $ టన ం
చ, ముము మన కీంచుకంగయును మూరినిభీవము గానళేచు నె
మ్మావమున మోద ౦ [బియనమాైూము ౫ల్లెం బరస్పరంబు న
భయమూ సిపును నీషు భార కయ “మేమను చాస్వయాన ఎగ నెత్తి జీ
వనగతీ వ [జక్‌ర ఫశ పెం బాటిలె న ట్ర్‌ఫల బు. సటికన్‌,
ఈకృస్తయమూాంర్తికవి కాళహా స్తీలో నున్నప్పుడు చేయంబడ్‌న ప్రధాన
[గ్రంథ మింకొకటి గలకు, అ కాలములో జీయనకును చచెన్నస్తరి శాస్ర
పాళళాలలో నాంధ్రపండితుండె న శరవస్తు చిన్నయసూరిగారి!ని సి ధా తె
కొముదిలోని సూ (తవిచానము కొంత 'నడచెను. మున కం డె కులూ నొధార
ణముగా మత్చరగస్తులసట స్కురనీద మేగ దా అబ్టివా రర నచేతం దమకు
క ల 4 .. . న లో జల. న జు. య. మ్‌
బ్రాభము *₹కమోయినను జరుఖకు నవము కిలటుసట య తము యగును.
సి గిగా భావించి కొన్ని సమయములయంద్రుల కాకుల క రికి భంగము కలై
గింపంజూడురు, అంతకుంవూస్వము కొంతాక్రాలమ్యశింవటం జిన్నుయసూరి
గాలవ్యా 1ఈరణమును రోచియించెను, 'ఇానినో "సరి హోట్సలవగీన యూర్మధ
వ్యాకరణ మావణకు 'వతెకటి లేదు. ఇషుంచంగాం గృ న మూూరిగారినా6
లో శక. ఇల. వాన
చేయుయడిన వోాంటాంనముతోం యాలి హూంకా క న, బడికి యాం
వెయలటేజన వ వాన ముఖ £ ₹1హాడన హాగికారిక లన్యబడెం కూర
వ్యాకరణ సూ(వగంథ మొకటి యటు*రువాతే నల్పకాలమునకు. వెట్లు
వజను; అదియ హరిభట్షకృవమె యధన్యణాదులచెం 'బెర్కనయిడిను
కాగకావళలి యెవపవ,మునం జీన్నయసూరకి తన వ్యాక్‌ర ఆములోని సూ లై
ములనహస్నిటిని హరికృత్మగంథమునుండి దొంగిలించి తనవేరిటం 1బకటించి
నటు స్పష్టమగును, అయినను మూలగంథములో: జూపంబడిన లక్ష్య
ములు కొన్ని య ధర్యణాచారు న్‌ వీవప్‌ మయూధుసిక గంథములలోన్ని
వగుఐచేత వ్యాఖ్యానమునుమ్మాత మేకాక మూల్మగ్రంథమునుసహితము
కృప మయూరి గారే రచియించి లేమోయనిషలువురు సంజేహపడు చున్నారు.
022 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
అట్టి (గంధమును రచియింపంగల సామర్థ్య మావిద్వత్కవికి గలదనుటక
సందేహము లేదు, ఈయన యిటువంటి [గంథకల్పనముచేయ సంశయ
పడువారుకారని చూపుటకయి చరభుదశయంను వమా యుగ లభ నున్నపఫు
ఊ్‌"క్క_ రా తలోయ 'జేశన ్రీయన కారోపింపంబడిన యశ్వశా(స్త్రు క్‌ క్‌ంత
తోడుపడుచున్న ది, క్‌ క
కృష్ణమూర్తిక విగారు కాఇహా స్పి కుండి స గ చేశ మునకువచ్చి (శ్రీరాజూ
గంగాధర రామారావుగారినద్ద పిళాపుర సంస్టానములోం 'బ్రవేశించుట
కయి నాలుగయిదు మాసమోూొలచటనుండీ క ర షచేసిరిగాని పయత్నము
సఫలమయినదికామం (శీరాజూగానే నూజురూ వాయలును సోడుతకాలువలు
నిచ్చి యూయనకు సెలవిచ్చిరి తరువాత నాతండు తనకమారుస యత్ర
వారియూా. రయిన జగ్గమువేట (గామముశకుం బోయి. యక్కడం
గొంతకాలముండీ తీత్సంగ్లానాథధి పతి ననుసరింపైాను, వీ3ెకాపుర సంస్థా
నాధిపతియయిన 1శీరాజూా”ళావు నీల్మాదివూధవరాయనింగారి.. భోగ
భార్యాప్యుతుండును జగ్గమచేబ సంస్థానాధిపతియునగు శ్రీరాజారావు వేంక
టరాయండుగా. రాయనకు సంవత్చురమున కిన్నూ జుయాపాయలు వచ్చు
వమూన్యమును "ెంకుశాలువలు నిచ్చి సత్కరించిరికాని నెలజీత మేర్చఅచి
తమ యాస్థాన పండితువిగాల చేళొనలేకు, తరువాత నీకవి య్‌ న వల్లీ [గ్రామ
నులోం౬ గొంతకాలము వసించి యక్క_డనుండి [శీజగన్నాథయా(కుం
బోయి పురుషో త్తమవ్మేత్రమును సేవించి మరల వచ్చునప్పుడు (శోవలో
వవాడుగల్లుసంస్థానమున కుల బోయి తత్సంస్థానాధిసతియగు (శ్రీకృష్ణభూపతి
గారిసి సందర్శించెను, ఆయన విద్వత్క.వ్రుల నాదరించు. రపక్నాగగణ్యుం
డగుటచేత వపేయియాపాయలువచ్చు భూము లిచ్చి కృష్ణను ర్తిగారిని
తమ సంస్థానములో నుంచుకొనెను, ఈకవి మాడుగల్లు (పవేశించిళ తరు
వాతం జానుజేసినజగనాష్న ధయా(త్రనుగూర్చి నీల లనాధీయ మనువేర
సంస్క తములో నొక్యగ్రంథమును రచించెను. ₹0కుసరంవత్చకనము లాసం
మంత్రిపగడ సూర $(వకొశక వి త్రలైరీ
సానములోనుండి కృషమూ రిగారు ౧౮౭౦ వ సంవత్సరమునకు. దరు
నాత నెనుబదియేండగ్ల [ఫపోాయమున నక్క-డనే కాలధర్మము నొందెను,
ఈయన సంస్కృతమున యనోలాస మనుకావ్వమున్ను వల్లవీ పల్లవో
ల మ ల ౧ న.
లాసమ్తు మదనా భ్యుదయ మ; ననుభాణములన్ను రామాయణకథను
జెప్పు కంకణబంధమును, వారికారికలను నీలశై లనాఫియమునుు ఆంధ
మున సర్వకామదాఫరిణయమును, వేంకటాచలమా హోత్మ్యమును, ఏతో
రణ్యమా హోత్మమున్ను పంచతంత్రమునుు వసుచరిత వ్యాఖ్యానమును,
రలయంచిను.
కేం (్ర ఖి క (ల ట్ర లం వ ర జ్ర లి లి రది ్గ్‌ త్రై నై
ఈకవి మాడునొలు స ంస్టాన మున కృష్ణభో పతిగారి యూస్థానక వి
గానుండ్కి కృష్లారున చర్మితమను అెండాళశ్యాసముల ద్వ్వర్థికాన్వమును
సీతారామచర్శిత మనెడి యూజతాశ్య్వాసముల ప్రబంథమును. ఖమలింగ
శఛశక్షమును రచియించెను, ఈయన యాణువేల సయోాగచావ్యూణుండు;
ఆప సంబసూ తుండు; న్‌రబ రాజామాత్యప్పుతుండు, ఈయన నలువదిసం
వశ్చకముల[ కిందట ౬ గాలధర్మమున "౦బెను, ఈయన కవిత్వము మృదువు
భువ పదగుంభితవముయి మనోరంజకముగా నుండునుు కవితారచనను
జూపుటకయి యీకవి [గంథవములలోనివి కొన్నిప ద్యము లం దుడాహ
రింపంబడు చున్నవి_
కృషారున చరిత్ర ము.
ము, రవుణీ నీగుణరూపసంపదఠు లో రంజిలి గోపాలకుం
డమి తా రాతివిదారి తామరసపతాతుండు కాంత్యుజ్వల
త్కమనీయాక్ళతి రాజద రునసమాఖ్యాశాలి థీరుండు చా
సుమనోరత్నము నీయధీశ మగుచున్‌ శోభిల్ల జేసెంజుమో, ఆ. ౧,
శ్రీప్లీ 4 ఆ౦(ధ్రకవుల చరిత్రము
చ. కుతలమునంద్సు ధాన్య మునకుం దగుకార్యము చేయునంత వి
శ్రుతయశయా సుభద్ర కరిసూదనవిక్రముం డై నగోపరా
ట్సుతునకు సమ్ముతంబుగ నిళుద్ద గుణాకర భూరిప్తుణ్యక
(వత మొగింజేయ/గగాందగవివాహమహళోత్సవ మూననరబజల్‌' ఆ-౨
సీత్రారా మ చర్‌ (ై ము
సా, ధ్మాతాద్శికతుభుగ్వరుల్‌ ఫఘనతపోధాలేయవమా. నీదుచా
రిత్రం బెన్న నశ క్తుల జడుండ న ర్మింప నృమర్థు! డనే
పుతీభూతసరస్వతీధ వసి తాంభ్రోజాతుర్ముదుండ వో
యతి య (ఖ్రివిశాక నీక సరిమీ్‌. య న్యాగ్రజ న్న్హాగణుల్‌ ఆ, 3,
వచ, క్‌నకకురంగ యుల వనిం గన [గక్క్యున డానిందేరం బూ
న్ముని పతి 'నేలపల్కితి నహవ్యతి నారఘుభ క్త దానివెం
టను జన నేల య్యగజుని డాయంగ లత్మ ణు నేలపందితి౯ా
జననరుం వాసి యె నిచటం జూవంణ్‌ నిన్నిపొసం?” దెవమా, అంర
చ, నను శర ణొందినన్‌ దనుజవాయకు రావణునై నం (బోతు నీ
తని. గరుణించుకొంత శపథం బిదిగావున మీర లే చ
య్యాన! నొనిరండు. వీ5ి కభయంబు నొసంగితినన్న భానునం
దనుండు కృ పాంబురాశియగుదాశరథిం గని పల్కె, నము (రై, ఆ ౬
ఫీమలింగ శత కము.
క, తత్చురుపబవాువీహుల సత్పురుషులు రామదా సశళ్హార్ధ మిల౯ా
ద్వత్చరముగ. 'జెచుదురు జ గత్సావన భీమలింగ కలువవిభాంగా,
క, వసురవరులం దై న౯ా ఎసామర్ధ్యంబు గలజె. నిఖలాధీశా
చానీకృత జనసీకృత కాసల్యా భీమలింగ కలుషనిభంగా,
127: ఫక్కి వేంకట నరసయ్య
ఈ కవి శకుంతలాపరిణయ మనెడి మూడాశ్వ్యాసముల (ప్రబంధ
మును రచియించెను. ఇతండు సృవ్టీక రణ సంతజుండు; 'భరద్యాజగోడ్రుడు;
నారాయణమంధ్రి ప్యుతుండు. ఇతండు విశాఘపట్టణములొని వగ స్తవ
న్న “పాళ్రసొలయం చాం థ్రోపా ధ్యాయు( డ్రై యుండెను. ఈవకమ యా
శకుంతలా పరిణయము నజువది సృవత్చరముల కిందట ననగా. ౧౮౩౬వ
సంవత్పరమునందు ముగ్నించెను, ఇశ్రండు అమరపదకల్ప్మదుమము, నారా
యణ స్థవమ్యు మదనసాయకాషరిణయము, కవిడర్పణచ్చందము, నారా
యణశతకము, కుమారీశతకము అను [గంథములనుగూడ రచియించెను.
ఈతని క్రవిత్యము సలతణమయి మనోహారముగానున్నిది, శనుంతలాపరిణ
యములోని కాన్ని పద్యముల సం దుదాహరించుచున్నాను-_
మ. తసరన్‌ బుస్న మేళం దత్పురవరోజ ల ఎధసంచారికల్‌,
వనజారి౯ొ ఘనసారఖండమని "క్రేలంబట్లి దీపహాగ్రపీ
మను ధూప క్రియ. జాపల గ రిడి ఇలు లం (యాళ్ళ 0 పంగా వీడీన౯
జనియన్‌ వాసికిసా(టనుండి కఫిగె జం(దా ఖ్య్యయుం జి హ్నమున్‌ ,ఆ-౧
చ. తొలకరికాదు మిం చన(గ౯ం దోయజబాంధవుం డ స మింపతే
దలజలజూరిచేఖయన నంతటనంతట నాడుచుం'ె మే
_లృళు9ుక డానిబాౌవ్నుయనం చావు బవూవులదీవెయోయ నన్‌
గిలకిల చిల్క_పలు గాలనొగం బదప ద్వము లు గ్‌డిం మునే? ఆ.౨;
చ సరిసరి పొమ్ము బాల యొక చ క్క_ని బాలుని,జూపి వీండు నీ
వరసుతు. 'జేనురాణి నని నావిరిలజెప్పం. చొడంగుచుంటి వీ
దొరలును మంత్రులున్‌ ఘనబుధుల్‌ నమం చూాయకియుందు వెప్లు న్‌
"రటులవిరీలైగా నడవి నెన్నుంయడు సీ న్ను( బర్మిగ పిాంచిపిన్‌ ( ఆ.3.
ఉతండు గొవ్యాభచరితముక్కు విచితరామాయణమును పద్య
కావ్యములు గా రోచియించెను. ఈతండు నియో) (బాస్నాణుండుు మౌద్ల ల్య
నోతుండు, (బసన్న్ధానామాత్య ప్యుతుండు,. ఈతని సివాస స్థలము విశాఖ
పట్టణ మండలములోని విజయనగర _సంస్థానమునందలి రానినల్బయను
(గ్రామము. కవీ ౧౮౫౧ వ సంవత్సరమున స్వర్తసు. డయినంకున
దాదాపుగా నిష్పటి "శెందిసంవత్సరముల [కిందట నుండినవాండు, అక్క
డక్క_-డ 'వ్యాకరణవిరుడ్లమువె న 1 పయోగములు కానంబడు చున్నన్ఫు
జే షై! ॥ యః షా . ల క్‌
కం తముమోద నీతని కవిశ్ర (ము మృదువయి (శౌ వ్యముగాను న్నది,
గ్‌స కృతములె న 50డు క ఎశులనుండియు ౬ నొన్నిప దము ల సిం దుడాహా
రంచుచున్నాను,
నోవ్యామ్ర చరిత్రము.
చ, మధుకర పం కీ రుంకృతులు మ తమయూ 'రనిశౌత షడ్డముల్‌
పృధుతరకోకిల ధ్వనులు. 'ెంపలరారు శుకపసంగ ముల్‌
శిధిలముగాని ఆారికలచిందజవందజచే వవాళిం ఇ
పొద వంగ నొప్పెల బుష్పమధురోజ్ఞ ల సతృలసంకులంబులై,
ఉ, సంతతి లేక జెందమునం జూలల డస్సి వతోపవానముల్‌
సంతత మేనొనర్చి కడుసంతస మొప్పంగ వేల్పుజేండ మ
'త్య్వాంతముశందు నిల్పి హిమశె లసుతేశ్వరు సందుమాళి న
త్యంతసుభ ౩౯ గొల్చి సుతు నంచితవాంఛ ఫలించంగాంచితి౯ా,
విచిత్ర రామాయణము,
ఉ. మూవు యిబేటిమూట వినువూ+ మనమాజుడియెంచె నింక్‌ నా
సామిపదంబులాన కొనసాగదు తొలిటిభింగి దానవ
(గామణియింట నున్నజనక (పభుకూంతురి నేలుకాంట కా
రామున క్రొ ప్ప నొప్పు దనరాదు (ప్రభుత్వముగల్లువార లన్‌, ఆం-౧,
వేల్పూరి వేంక పేశ్వరకవి $2ై7
ఉ. ఫుట్టి జగంబులోనంగల భూనురుల న్మునుల౯్‌ నృపా బమురకా
బట్ట వధించి వృజధరుపాలికి నేగి సుపర్వకోటులం
గొట్టి సమ స్తలోకములకున్‌ ములుసూపె నతండు నారదుం
డటితజేి న్వికుంఠపుకమంధ్య మురారిని జేరి యిట్ల నెక, ఆ_.౨,
చ కళుకులు చేరుబల్మిసిమికాంచనరత్నమయూ-ఖ ముల్‌ దిశా
యయ బ్‌ లి భ్‌ 1 - . ఇ ర్‌ ; స న ల నీ *ి, పం స్‌! దుల్‌
వలయను(౬ బర్వ నచ్చరలు నె భవలిల నహీంప6 గ య,
బలసి రథంబు చుట్టును సభక్తిని గొల్వ సిరోజబాంధప్ట్రం
డిల కరుబెంచెనో యన ధసెశు/డు రాంగగ వి యన్నిరీక్వుం డై , లఅ-వ,
ఉ. ఇచ్చి నృవాలు. డిట్రనె ముఫీశ్వర ని కెదురాడి నిల్వన "
చిచ్చరకంటిసామిక్‌ని జెలదు నేనన 'నెంత యాసుతుల్‌.
సచ్చరితుల్‌ స్తుకారు లతిసాహసు లాహవళోవిదుల్‌ కొడుం
గుచ్చితు ల్ర్రృశ స్రాముల గోపష్య మెటింగినటించు ెష్టుడుకా, ఆం
మః ఎదిరిం దన్ను నెజుంగలేక మదిలో నెవ్యాండు ని న్నిట్లు బె
టిదులడై. నాసయు పీనులుం దునిమె కాక్రవ్యంబున న్న్మున్ను నే
'జెదరంజీజేన దెవదె త్యనరు లం జింతింపయో మూడు మా
కదనయ్మో స్‌ లిం గూలు వాని. చెలియంగాం బల్య_వేసోదరీ, ఆ, ౫,
ను, శరసంధాన మొనర్చు (ఫైఢిమము లత్యం బూహగావించు నే
ర్పురు బాహా బలవ్మికమంబు సమకోదో్యోగ ౦బు స్రవ్యాపస
వ్యరిపుట ణమహోన్ర్ర పాతములు కద్రాకారముం గన్న నా
పరువం బో 'వెజవాందు నీళు. డయిన0బు తొనిడంప్రితయున్‌ ఆ-౬
ఈవిచ్శితరావమూయణము గోవీనాథర చితాంధవచన కాన్యము
ననుసరించి మూకవిచేం బ ద్య మూపమున( జేయయంబడినది. ఈ వ చనసకావ్యము
సాష సంబసూ (తుండును ల్‌ వచ్చే నో [తు డును నుమూమహేా శ్వర “సూ
ప్యుతుండును నగు నరసింహా దేవర వంకట కా(స్ర్రయను వె దిక కవియు
శ్రీల గ్ర ఆంధకవ్లల చర్మిత్రము
నొక పద్యకావ్యమును రచియించియున్నాంయు. ఈవ ఇవూనకవిచే రచి
యింపంబడిన విచ్శితరామాయణమునందును వ్యాకరణదుష్టము లైన
(ప్రయోగములనేకములు కానంబకుచున్నను. మొ త్తముభూ+ంద నీతన్నిగ్రం
థము మొదటి గంథమునకం శు నధిక రసవం తముగానున్న ది , ఇందలిపద్య
ములనుసాడ6ం గొన్నిటి సిం దుదాహారించు చున్నాను ల .
ఉ. రామ వీరాజమానరిపురాజకినీటమణి పభాసువు.
సము సుఫూజితాంఘ్ర. యఘసాదన తారక నామ సొద
శ్యామ సుచేంద్రవందితవిశాలపర్మాకమ 3 ర్రికామిసీ
కామ. కలోరర్శాతిచర కాండనిఖండనభండశి మూ, చాల,
ఉ. లెల్లనిమేవివాని. గడుతియ్యనిమాటల వాని; గష్పుడాల్‌
చలెకుగొం మువాని బులివాఅఆలశ్రోలు బుజూలపెస్లి రా
జిల్లంగ జేయు వాని జెసచీకెలనూసినవాని నె క్తిపె 6
జల్లన్‌ వెల్తుం డాలి చెినసామిని జాచి యహీార (గ ( డెంతయున +, అయా
ఉ, సేసి య షగు వ్ర్‌ాల పడియుండక్‌ యిం నికులన చినా
వే సకలంబుబోయొ నినుం 'బెండిలియా డినప్తూంటనుండి [మీ
(గ్రూసివి నీవు వేశ్శమునల వాదము పెట్టితి వంతకంతకుం
గా సాక యన బ్బ కొన గట్టంగి వే దిశ లేచిపోలిదే_అర ణి,
శౌ, ఆకంఠీరవనాదము న్విని మహాహం కారసంయుక్నుల్లై.
నాశేశాత్మజు. డాహవంబునకు సన్నావహాంబువ్రో నేగి నే
నాకయ్యః బున నిందప్తుత క సపహాయా ర్త ంబు ఇాఖామృగా
నీక్రంబు ల్‌ లువంగ మెటజనిఖిన్‌ న్నేపూ ంబుపుపొందలకెా శిమ్మీ ౦ధ
జ, ఎవ్వ (ద వోరి 'యమిపని కిచ్చటవచ్చితి నిల్వువల్వు ని
(కొవ్వడ, గించి (పొద్దుకొమరుండునసిం చిన యెంకి కంపెదళా
మనవ్వపుదెబ్బం జూడు మని మారుతివత్సృమునింంు మోందెన్‌
వెన్వ తెవంచు గుద్ది పడనీడ్పె సమిోరసుతుండు రక్కసి౯--సుందర,
[420 తిరుమలబుక్కపట్టణప్పు చినతాతాచార్యుండు ౮
శా, వమా డానవఏరులార యమవ స్య ందా దులళా గల్భుసం
మోమిా యిమ్ము ఖు కేగయు ౧ఉి రిదియ్‌ “మ వెరి జంబు.మిా
సామరంబును న్మికమశ్రమ రో త్స్బాహంబులం 'దెల్బలగన్‌-. యువ,
ఈశవి. వడమువ్న్నాటి నెంకప్ప సోమయాజులగారి వేరణముచేత
వ్‌శ్య 'సణ్యూ దర్శ మును ప ద్వ వ నమును గాం "జెనింగించెను, ఇతండ 'శినివా
సాధార్యునిపాత్రుండు; వేంకటాచార్యునిపుత్రుండు, బ్రతండు సలువది
యమేంబదియేం్ష్యకిందట కృసైూమండలములో నుండినవాండు. కృష్మివేరవు.
శ న వడమన్నూటి వెంకఫష్పసోమయాజులగారి యజ్ఞ మూలమున న
కసా మండలములోసు వె డెికని యోగి బ్యాం ఏములో "బెండుకతు 'లెర్చడి
నని, ఈ కనియొక్క_ కవిత్వముశందు. గొన్ని న్యాకరణదుష్టములై న
(ప్రయోగము. లున్నను మొతముమోంద. కవనరచన సరసముగా
నున్నదనియే. "చెప్పవచ్చును, ఆంధ్రవిశ్వగుణాదర్భములోని 'రెండుపద నము
లిం దుదాహరంపయి దుచున్న పి
చ, ఘనవన భూముల న్మెిలం౧ కన్నమువేసి గృహాళివి తముం
గొని చనువారి దొంగ లనంగూడు ని పోపకు ఆ నవారిలె
క్క_ను గడుబొంకుపుచ్చి తదఖర్వధనంబులు వొంగెలింతు రీ
గణరు ల నోొంగ లీగణ నకర్ము ల నే భజియిందచేు రీజవమలొ
చ, నురభితమాలము: గుసుముతో భితసాలము విక్షణార్హా బం
ధురతిలకాతినాలము విధూతమపహోదురితౌఘమూలము౯
సరసరసొాలముకొ బనసజూలము మాధవ కేళిళలోలము౯
బరమగుణాలవాలమును "బౌాయక చూడుము జేషవశే లమున్‌,
శ ర దటి లలో రి బరు న్యం అఘనే గారా నద బానోరోల
ఈకవి ఇల వీపల వోలాప వును మూడాళ్వాషముల్యప్రబంధమును
నూజవీకు సంస్థానాధిపతి యగు శ్రీకోభన్నాది అప్పాదావ్రగారవేంణము.
నలన్గ రచియించెను. ఇకండు శ్రీనై స్తవ (శావ్మాణుండు) నై (ధువకాశ్య
వగ తుంయ్యు ఆప సంబన్నూత్రుఃడ్యు వేదాంతానార్యులప్పువండు. ఈకిని
యిరువది ముప్పది వంవర్నరముల[క్రిందట నుండినవాంయు. ఈయన ప్‌ళ్ణము
సలమణమయి నాొపికఠినముయి (్రావ్యముగా నున్నది, వల్ల విపల్లవోలాఫ్‌
ములోనీ 30 డుపద్య ముల. సిం దుదాహరించుచున్నానుం
చు తనయులు 'పెక్కుగల్లిను దన్వికి బుట్రైక పుట్టకున్ను ని
తనువ్చు నిరర్ధకం బనీ యొదం దలపోయుదు. రికు ఆంయం జొ
మనమునం గొంతనేపు నృవషమానిని చింత యొసర్శ మ్‌పుసొ
ధనమునం గన్వ్యకావదనదర్శనజన్వముదంిబు గల్లునో, అజ, ౧
ళు సాండుతేనూళధ వుండు తనభాంధవ్లు ల త్తేశే సంతసిల్ల (గా
గాండివ మే డెజిందిగిచి కల్పక్స శౌనుసమాను.2ై లస
క్యాండముల స్నిగిడ్చి నృషకాండములం 'జగటార్చి పేర్చి
త్కాండమునకొ ముదం బెస,గ'దగ్దయుసాొ త్తెనుచవద ల్తముక,అ 3
181. కోటమరాజు నాగయ
ఈకవి యధ్యాత్మరామాయణమును ప ద్యకావ్యమునుగా రచి
యించెను, ఇతం డాజు వేలని యోగిచాహ్థ్ముణుండు;. కాళ్యపనోత్రంండు,
వ న నా స. శ ట్య గన . ల వ్‌ న
భాస్కర మంటకి సపాాచాారబరకును జుమ్రుండు, బ్రతేదం కసూ మండల
ములో ముప్పది నలువదిసంనత్చరముల [క్రింద నుండిశవాంయు.. శాణా
ద్‌ము షెద్దనకపేక స్రలే మైన యథ్యాతృరాహు యణంముషతె కొనపై భుంతే
కోటమరాజు నాగయ 1...
(పొఢముగా నుండక్రపోయినను మొ తముమిోంద హృాద్య మయి నిర్లున్ష
మయియున్నది, అధ్యాత్మ రామాయణములోని కాన్ని పద్యము లిందు€
జూపయుకుచున్న వి.
ఉ. ధరణీదేవ భవ త్తపోమహిమ చోద్యం బయ్యు నిన్మెచ్చితి౯
వర మే నిచ్చెద పాహయుం దునిమ గర్వగస్తులౌ రాజులన్‌
ధరణిం జి రడ గం చి కశ్వపున క్‌ఛా (తితల ౧ బిచి 1 వాం.
తరుచిందాల్బువు దంళతనొా ందిపీ తృహ్యాతాపంబు వారింపంగ౯.. చాలకాం
ఉ. రామ (త్రిలోక విశుతు విరాభు నెలుంగ వె మద్భృయంబునళ€
వేనుణు మౌను లీవనము ఏడి పలాయితు లె రి నీవు మా
చేవుము గోశెదేని యిట సీతను డించి నిరాయుధుండ వె.
భూ మ్‌నద లే ఫ్రై ఫె ది సా మ్ను రయమ్మున(ద మ్శుత్‌ డు తళ అవ] కార
ఉ, వనెజింగించి 'నం తట్రనె యిమ్మాక రాలయ మంత చాటి లం.
కానగరంబుల దుత్తుమురుగా నొనరింపంగం జూలుం గార్ముక
జ్యూసిన ద(ప్రము క్త శరజాలముల౯' రఘుస త్తము ండునీ.
పని మనంబు పెట్టి మొక్ష పండును బెమ్మునండార గింపలోకా-సురదర కాం
మ. మునివర్యుల్‌ విజయోస్తుకే యనఃగ సమ్మోదంబుతో నేగి య
న్న నియోగించినభంగి నాలవణునిం జక్కాండి నిర్ఫీక్రిమై
జను లెల్లన్‌ వసియించుపట్టణము లిచ్భంజేసి తృోదాద్యపా
లన నై పుణ్యముత్తోడ ని "పెసలాం గళ్యాణే భవానీసతీ, ఉశ్త దాం
133 కరాలవాటి రంగయకఏి
ఈకవి భూతపురీమాహాత్య్యము, కవిజనమనోహరము అను
"డు పద్య కావ్యములు రచియించెను, ఇతండు వెపవ వె శ్వకల
సంజాతుంకు, ఇతండు ౧౮౧౪ న సంవత్చగ మున జవన మొంది ౧౮౬౩వ
సంవత్సరమునందు€ బరమపదము నొందెను, ఇతండు వెన్న పురిలో
గొంతీకాలము పచ్చష్పగారి 'పాళఠశాలయందును గొంతకాలము రాజ
ధానీ కాస్రుపాఠ శాలయందును నాంధపండితుండుగానుండెను, వ్యు
మొదట నాంధభారత భాగవత రావమాయణములను "లేఖక్మపమాద
జనితదోప, రహితములుగా. జరిష్క_రించి ముద్రింపించిన దితంజే, ఇతండు
తనతండిని రామకవియని వేర్కొనుటమీకాక తనతాతయున నారాయణ
సూరికూడ కావ్యర చన మొనర్శి క్‌ క్లాటరాజ లను 'మెన్సీఎచినట్లు భూత
పురమా హాత్మ్వమునం దీకిందిపద్యముతో ౬ జెప్పియున్నాందు-_
ఉ. పాయక 'యేమహ+ మహునిభవ్యవచోగరిమం బజేవభూ
నాయకగ్లోస్టి.సత్మ_విజనంబులచే ననిశంబు వరి తం
బై యరవద్యతం బరంగు నాగుణశాలి కరాలపాటి నా
రాయణసూరిమాళి దనరారె సుధీజనపద్మ హేళియె,
వు, సకలార్య సృవనీయభ వ్యకవి తాసంవ్రీతక రాటభూ
పకులాథిశ్వరద త్తమ త్తగజశళశ్వద్తాన ధారా సము
త్సు కరో లంబకదంబ రూూంక్‌రణవ చు ఫం భచ్చృహపాంగణుం
డకలంకాశ యుల డమ్మహాకవి కులాధ్యతుండం సామాన్యుం డే,
నప్పటికే యవసానకాలను సంసా ప్రమయినందున (గ్రంథము ముగియ
లేదు. ఈతని కవిత్వము. నిర్దష్టమయి మృదుమధురపదభూయిస్టమై రస
వంతముగానున్నది, అయినను వ్యతినేక ఇ్యూర్రకముమా(త్రము [గంధ మునం
కరాలపొటి రంగ యకవి $్రఫ 8
దక్క_డక్క_డ (దుత్యపకృతికముగా, బయోగింపంబడి యున్నది. లి
నేటపడుటకయి యూతని [గంథములనుండి కొన్ని పద్యము లిం దుడాహ
కవిజనమనోహర ము.
ఉ. పోయణగబే ననుం గడచి పోటరియే యదె వాండు రారె రా
"దేయని వారుం దానును సమిదరయు బువ మెటనంటి య
గాయకపుంగవుం గదిసి గ 56 బట్టుళొనుండు నెమ్మెయిం
[ోయంగ లేక చిక్కువడె దుష్టనిశాటుల నోర్వ శక్యమే.
ఉ, అక్కటిక్షం బులేని ద నముజానర్యయజూ నుం వయ్యు స్కాకటన్‌
న్నెక్కూడు ్రీకితోననిచి తీయుపకారము నీసుళలముం
దక్కొా-రులం దుం ._గల్లున్‌ బుధవియవర్తన సికుంయక్క_ంగన్‌ *
భూతప్పు రీమా హః త్య ము,
ఉ జూరులు చేరు పేరుకొన. జూరులకాని యనారతం బనా
చారులు లేరు త త్వసువిచారుల కాసి సరోషభీషణా
"కారులు లేరు నిచ్చ లుపకారుల కాని విమర్శచేయంగా6
జారులలోన నమ్మాునుజ పాలధరా పరిపాలనం బునన్‌, అఆ.౧,
ఉ. ఈశ గిరీశ వేరమి సహీంఫుము డింపుము రోష మట్రతీ
కాకము నీమహ త్వ మెజుంగం దగువారము కాము సత్యల్భృవా
చేశలదృన్టిం గన్గాను మవేతకళంకులట జేయుమయ్య లో
క! శరణ్వది నులము హీ*నుల మెంతటివార మల్క_కున్‌ , ఆ,
ఉ, అమ్మునివర్యుఖార్య వినయమ్ముు భయమ్మ్లు! [బియమ్ము నెప్పుషక్‌
"నె మ్శది సందడింప మగనిం జరిచర వ్ట్‌ాక ద స్తు. 'జయుచుళ౯ా
సమ్మద మారగా నతి్రిసంఘముం 'దన్పుచు చేవతావితా
నమ్ముల భి క్తింగాల్పుచు గుణమ్ములు సాధుగణమ్ములెన్న గన్‌ .ఆ-3,
ఫకండు. బృందా వనవినశక మవెడీ మూజాళాన్టసముల పద్యుకొవ్వ
మును రచియిలనను... ఇత£ జాణుకేల సయాచియావ్యాణుం డు, కత్న
సతుండు, స్‌ రాసూమాత్వప్పుత్రండు, బసకు తన బృం జావన విహార
మును మల్యొ.ప్పుర్‌ ములోని సే శారామస్వామా హలతత ముస న. వత 1.
తరుపాత గనోచూనరిముండలముతోని షలారుతను పచ్చి యుద్చుటు స్‌హాస
'మృర్పజటుచుక న్నట్టు తెలియివనచ్చుచున్నదిం ఈతేసిసంతసివారు. మూడు
వరములనుండి ముబూరునందున్నారు.. ఇతే డటుసదిప్రంవక్పకనముళ
కిందట నుంజనపెళిడ్యు? నం 0! కవిల్మమునళడు వ్యస్టరణనోపు యు అనేక
ముదు గప వచ్చుచున్న ను యమొుత్తమునాః ద గప్‌ త్రము మ్యుదువుగోొ న
మనోవారముగానునున్న ధి, బృందావననిపోరములొ ని ఇఆండుమూోాడు
షు ద్యుబ సం దుదా పాచంయయాచు వ న.
ఉ. ధారుణ్‌ళోనం జూచి వికేదంబుగ. నెంచిన వా కోందన్యూల్‌
వారుసుణ ప్రధానములు చక్కాండనంబున స్వ్య్వావైళ్ళు భా
సారస గంఫకిన్‌ మిగుల బక్కుడసంబుకం భోపణంబుగా
వ న! లసద్దుణావ రయి. మంచుగ్‌ సొంపుగ సన్ని భంగులన్‌, జం౧,
ము కబగ్యోత్రంబుల టేకి సిర్మలముగా గూథ్రీకృృళాఖిక్యని
సుబమాధుక్యనికాపదీపక్‌ లితస్టూ ల క తోనర్తునో.
జ్జ నలు బై పన్ముములంచ్చాది టా మళొచి క్‌్సస్తవు ము బామురకు చో
బబకుం జేతురు సేయచానిపదుబన్‌ లజ్జ వదం చేస్పటగకా.. దిం౨,
వ ముటు లిదువార్‌ మొట్టి లవి ముందుగ విండను వంటనుందు సొ
కటు పేక వారయడ న్యాయముగా వవారింు “సంతం చ
_తజమున చారియాసదలు చొాటంగటీయాదున దత్థ ఆంబున న్‌
ముఖవక నన్నుం గొట్బుటకు మూటుగనుండెద నింత మూడ 'శ్కీఅ.క,
1ల క. త్యా గరాజ మొదలి
క్రతండు శుద్ద్రదావిడియై నను చెనుయ(సఫామయం ధత్యంతా భివూ
నము గలవాండయి మూధ్రభాషయందు[ జక్కనిపొండిత్యము సంపా
దించి "పెష్కగ్రంధములను 'జేసినవాండు.. ఇతండు.. చేసిన్మగంథములలో
వి ద్వతే ౯-కొమృత వును 'నామూంతరముగల "| స్సు హ్మ్‌ ణ్యప్‌జ యవమనెడి
మైదాశ్యౌసముల (ప్రబంధము (పథానమయినది. ఈక్‌విచే. రచియింషం
బడిన వు స్తకములలో ఛందోరత్నాకరమను చిన్నభం దస్సుఘాజము[దింప
బడియున్నది. ఇతండు ౧౮౩౦ వ సంవత్సర్యపాంతమునంక, జననమొంది
యిరువదియెదు సంవచ్చరము ల్మకిందటం గాలధర్శమువాం డెను. ఇతేండు
నారాయణ మొదలారి కుమారుండు. ఈగంథరచనకాలమునందితంయ
ఇంజనీరింగు. డివార్లు మెంటులో అసిస్టాంటు ఓవరుసీయరుగానుండె రు,
ఇతండు తాను మొట్టమొదట నాం భాపా భ్యాసముం జేయుట్రనుగూర్చి
“బాల్యంబున ప్రధమం బాంధ్రథాప. నభ్య్వసిం దట మనోదర్చణ పారదం
బుగదడా? నాలుగేంయలు నిండినతోడనే లసదుచ్చారణ సస్యవృద్ది గోరు
వమాశవహలికులు జిహ్వావలజంబునకు హూలంబుగా నెంచు నాం భావ.
నాకు (ప్రథమమం దభ్యాసమయ్యె. సమభికోచ్చారణ లేని (ద్రవిడ దేశ
సుల లో నొకండ న య్యు నాకలవారికిల గల బేమి లేమయయ్యె,
సంస్కృతే (ద్రావిడ హూణ్య ప్రముఖ భాషలనవాయాసల భ్యంబులయ్యే, 7"
ఇతండు తన చిన్నపా తములకు సహితము "ద్ర పేరులుపట్టి
యాత్మస్తుకిని గొంతయథికముగాం 'జేసిఫొన్నను, మొత్తము మింద నీతి9
క్‌వి త్రము సలత్న్‌్శావుయి హృ వ్వ్యముగా నున్నది. కవి తారచననుజూ పు
టకయి స్యుబ హ్మణ్యవిడయము లోని కొన్ని పద్యములిం దుడాహరిం ప
బకుచున్నపా
శి| ఆంధధకవుల చర్మిత్రము
మ, భువనంబు లడమయ్యె భంగతతులం బొంబెం బుర్యవ్రాత మెం
దవనత్వుంబులు లేక్ష చి క్కైముని ము ఖ్య్యావాసముల్‌ జంతుసం
ఘవిభా ల్వారిత మయ్యె లోకరమవీ/క న్వంక రయ్యె న్నవైం
దవభూషా. యింకనై 'న( గర్భుర కులో ద్చూతిమూయించవే, ఆ, ౧.
ఉ. నె ముది యల్క_6 గాంత భయనీతిని వల్లనిప ల్క్డ మే నపె(
(గ మ్మెడిపుల [( లొల్మ_ భయరాగనముచిల్మ. మరుండు దె నకా
రము దలంచి చూహనశరంబు కరంబున( బూసి యిష[షువా
పమ్మున సుం దివై వం "దెగువం దివియంగ హారుంకు వేవకళొ అ;,_౨,
చ, తన కపరాథసంచయశతం బొనరించిన నోర్చుంగాని తాం
దననత పాళి "నెర్బిన మదస్నృయ యుక్త ని నాప్తుండై న( దు
న్ము నతండు గాన "దేవతలు పొందినవా రతనిం దదీయులన్‌
సనయతంగాడి తద్వినతిసల్పి సుఖంపుము చానవేశ్యరా. అ. 3,
ఉ. తారల నెన్నవ చ్భున లదైత న్‌ లేశ్తుల నెన్న రాదు కాం
'తారతృణాళి నెన్ననగు6. దచ్చతురంగబలంబు నెన్న రా
జార పయోధియం దిసుక నారని 'యొన్న(గవచ్చుం. దద్చలో
దారమహాయుధాంబకకదంబము నెన్న[గరాద (శ్రైవ్మా కున్‌, ఆ, ఈ,
ము. ఘనమాయూవులు నిత్య చంచలులు నిప్కా=ముల్‌ స్వకార్యానుకూ
లనవోపాయవిధిజ్ఞు _లస్థిరమృపాలా పుల్‌ కృపా ఛూన్యు 'లెం
దునుం బుంవరు న్‌ు చేవదేవు లెపుడు౯ా దుర్యారసంపత్చుమూ
రినితా ౧తాంభులు 'పల్య- నేల మగవారి న్నమ్ముంగా వచ్చు నే ఆ...
135. ఓగిరాల జగన్నాధకవి
ఈకవి. సువునోమనోభికంజన మనువేర నె దుల్తాసముల్మపబంధి
మును రచియించెను. ఈతం డాజువేలనియోగివాహ్మణుందు; గోదాన!
మండలములోని నీలపల్లిగాము నివాసుండు; అప సంబనూ[త్రుండు;
భారద్వాదగోక్రండు; వేంకళటశ్వరామాలత్యపుత్రుండు. ఇతయ... తీనచర
మనశయందు కాకినాడపురముననుండి సుధీంంజసియను మాసపష్మథ్రిక కథి
పతియయి సుమారు పద్మునేనుసంవత్స్చగ ముల్టకిందట లోకార్ష్తతర గతుం
డ యును, ఈయనయు నీయన *పెదత క (ఉకుమూరుం డై నరంగనా సక్రవియు
మజీకాందణును స్వుప్రసిన్హులెఐ శీమంటత్రిడ్రైగడ వెంకటరామపంతులవారి
యొక్ష లవణ గ్రంథములను జడిసి మంచికప్పేశ్యరు లై రి, [శ్లీమదోగిరాల
రంగనాథకవినిగూర్చి యీజగన్నాథకవి తన సుమనోవునో భిరంజనమునం.
గ్‌ వారిలో రంగవాభుండు పండితోప
లాల్య మాన నవీనక ల్వాణ క్‌బ నె
వల్ని కాము ఖ్యర సవ్ర ఏ బంధరాడ
కల్చ్పనాదముండై. ఘనఖ్యాతి మెఆసె.
ఈరంగనాథకవి జగన్నాధక్షవికంకును స మర్ధతరుండసియు. నిక
లతణ వే త్తయనియు 'బేరువడసినను ఇతయ చేసీనగంథము. జేవియు
ముుదింప( బడకుండుట శోచనీయముగా నున్నది, పతత్క-నికృతమయిన
ద్వినే భాదగ్చణ నిప్పు డను[దిత్మగంథ చింతామణి యందు (పకటింపం
బడు చున్నది.
జగన్నల్బ్హథకవి తన [క్రబంధనమును ౧౮౭౯వ సంవత్ప్స్శమునందు
ముధింపిచినను అవజకోత్యడు ముప్పదయైదుసంవత్ళ రముల (క్రీదట నే
ఊచాసనిన్‌ ముగుంచియుండెను, ౧౮ర౬రావ సంవత్ప్చర మున నేను పాఠపౌొలలోం
ఫ్ర 0ఠి ఆం(ధ్రకవుల చరిత్రము
జభువ్రకొనుచుండిఇకాలము”ో సుమవోవునోభిరంజకమువోని మొదటి
మూడాశ్ర్యాసముల ను 'వాసికొనియున్నాను. అయినను కవి యాముప్పది
సంవత్సరములళోను [*౦థమునకు మెజు (గు వెట్టి సంస్కరించి యెక్కువ
వన్న తెచ్చెను, ఈ[గంథమును స ర్య కలాశాలా ధ్యతు టు 1 ట్ర ఫరీతనుం
బశనీయ 1గంథమునుగా ననే క పర్యా యములు నిర్గ యించి యుకడుటచేత నే
చాని _హైశస్త్యము. వెల్లడి యగుచున్నడి. కవిశ్వము రసవంతమయి
నిర్తస్తమయి యనర్షళధార కలదిగా నున్నది, కవసనరీతి "తెలియు.టకయి
చున్నాను. -
వు, నిర తాన్యోన్వమనస్సము దృవసప ల్నీ-వఎ రమూలాఫనో
దరతిన్‌ గనొబ్బునం ఇత్ర వానువను( ౧౮ాత్యాహీ రాఓణ్భ్బాయికీకా
సరవిక్‌ స్వస్థిశుల న్వచించుకొన సిచ్చంబోవు మూరాుడజాం
బరే వాలినులో యనందగు బురద్యార్నీలహీగవభల్‌. ఉం,
చ, చందురునందుం గల్లురు చి సంపెగ తావియుం 'వారిజాత మూ
రందమునందు. గూరిచి హిరణ్యషరాగచయంబు. చ లుదుకా
బూందుగ మేళవించి మెజుఫుంవళు కుల్‌ సయియటూసీ యూశ తా
నందుయడు స ర్వుమాజ జతవంబుగల 'జేయంగల్లోలు నాసతి౯ొడ-౨.
చ. చిలుకహువాూావజ్లీ, రనుక్ష నమ వలు? డంగవచి త్రవ్వపమున్‌
జలజకలంబలాంగలములనకొ దళనం బొనరి)చి సృమ్షు ను
జ్వల ణీ జ మంటి యకిబంధుక రాగర సంబునింప( నో
మలసుమనోరథాంకుర మముందముగా :జనియిం చి మిండెడున్‌, ఉ.౩,
చ. అరిదరపాణి యమూననమునం దవ దాతమృదూర్ధ సపుండ కాం
తరవరనర్షి నీమృదులనవ్య పరాగవిధీయమానసుం
దగతరచచ్చిత్రకద్య్వుతి గనంగ మసాగ మణీధరాధరో
పంగ రద్యభమృఖ్యతల భాసితటిల్ల తరీతి నొప్పెడున్‌. ఉల్లాసం 5,
నడకుదుటి రామనకవి రఫి ర్ట
చ, కలువలరాచరావొనలు గాక్కొనువెన్న లేం గరంగగాల
దొలంకు జలప్రవావాములు తోరపుం (గొవ్విరి లే నెసోషలం
గలయు చు. సర్యశోముఖముగా నిలం బన్వెను గానం గాచిలీ
తలసుణసౌరభింబుల 56 డావలమె తవరారు మాధవా, ఉల్మో,
186. నడకుదుటి రామనకవి
బకండు (ప్రభులింగలీలమ్కు హరిమిడే స్తవము, ఆ త్చానాత్మని జ!
మూడామణి అరు సంస్కృత్యగంఫములను 'దెనుంగుశం బద్య కావ్యము
లనుగా రచియించెను. ఇతం చాటు నేలని యో *బావ్యణుయ; ఆప స్తంబ
సూ[క్రుండు కౌశికనోతుయి్యి లమ్మీనృసింహూు, ఇను నామాంతర ముగల
బుచ్చవా వూ త్యునిప్తుత్రు, డుం ఈకవి ౧౮౨౩౧ వ సంవత ఎర్‌ మువరదు జనన
'మొంది ౧౮౮౭న సంవత్సరమున బో కాం౫రగతుం డయ్యెను. ఇతయ
మెట్ట మొదిట: నోదావరీమంజలముశందలి కాఘిచ రద పుశము తొలూకా
లోని శహాపఫుర (గామమునకు కరణము గానుండి, "పెద్దాప్తుర మునకుం జేరువ
నున్న తిరు పత్మిగామముయొక్క.. క రిణికమును చ్దాాచుమునందలి భూము
లును దన య త్తవారివిగాగా శహపుర కరణికమును. నన జ్ఞుతులకు
వదలి వేష ౧౮౭9వ పంవత నర్‌ ముస వనకుటుంబపషముగాల్డ దిరుపతి గ్రామమున!
(బైవేశించె న్కు ఇవేండు రచియిఎబిన (గంథ ములలో( (బభులింగలిల 'పాల్కు-
చెర్రి సోము నాథుని ద్వెసదకావ్యా నునార ముగా నె దాశ్వాసముల పద్య
శావ్యముగా ధిచియిపంబడీనది.. తెక్కినవి. రెండును శంకరాచార్యుల
నారి సం స్కృ న గంథములనుండ్‌ మూంథ్రీకరింపంటబడినవి, ఇంకు విపక్ష
చదాడామణియె దా శ్వాసముల్మగంవము. (ప్రభులింగలీల ౧౮౫౫వ సంవ
తృర్యవాంతమునందును, హారిమోడే సవము ౧౮౬౫వ 'సంవత్సరమునం
చదువు ర చియిిప౭బడి నట్టు క వివంశమువారు చెప్పుచున్నారు, నివేక్ష హూ
తీ40 ఆం(ధకవుల చరిత్రము
డామణి శాలవాహనశ కము ౧౭౯౪వ సంవత్పరమునం దనంగా పహూణ
శకము ౧౮౭౧ వ సంవత్సరమున ర చియింపంబడినట్టు కవియే (గంథమునం
దీపద్యనమునం జెప్పుకానియున్నాండు._
నీ. శాలివాహనశక మధ్యసాగర్మగ
హర్ష శశిసంఖ్య నత్సెరా భ్యర్తి తంబు
నగు [పజోత్స త్తివత్సరంబందు నవూఖ
పూర్షి ముకు (గంథక్‌ల్పనపూ ర్తి యయ్యు,
ఈతని కవిత్వ్యమునం దక్క_డక్క_డం గొ న్ని వ్యాకరణవిరుక్ఞ ము లై న
(ప్రయో గము లున్నను మొ తీముమోం ద్‌ తెలి రసవుూత మయియున్నది.
ఇతనికవిత్వరీతి "తెలియుట కయి. యొక్కొ_క్కనంథమునుండి ెందేసి
పద్యముల. నిం దుడాహరించుచున్నాను.__
ప్రభులింగలీల,
దాసిలల 'బేసికా మ్మపికె థ్యపధవాక్యుం షవై చెలంగు కా
'డెని ఛవత్స్రతిజ్ఞ జగదీశ్వర పొల్ల గు దానం చాతకం
'బేనినుం జెందుంగాని వినుషమో నన బొందంగ లేవు వావుడు౯, ఆ__౨.
సా ఆ నిజ్జ పన మాఫకిం చి దయన్లో నా యయ్యవా రింటిక్‌న్‌
దా విచ్చేయ నమాత్యవర్యులు మహాధర్మానుష క్తుల్‌' శమ
నేవ "బ్రేయుచు "వెంబడిం జనిరి తుస్టంజెం దు ఫావంబులన్‌, అఆ.౨౩,
హరిమిశే స్తవము,
వా, 'దెహాద్గివ్యతరి కుం డాత్మయని వే తృత్యంబు గ్రకొన్న నా
త్తే ్రహర్హాతృకబహ్మముకా తెలివియు౯ా దీపించుచున్న౯ ధరన్‌
దేహు ల్కొందణు ముక్షిలేక చెడి రింటెకాక యూత్మత్వథీ
'జేహోద్యాక్చితినుండి వెండియును సందేహంబు లేకుండంగకా,
మాడభూషి వేంకటాచార్యకవి శ్రి!
వూ ఎప్‌జ్జా న్స్‌ ఖాస్వరూపు రవివహ్న్‌౦ దూపల స్ట్‌స్టున్‌
ఛావిళ్యున్ని భహృద్వి భాంతు నుతిస్రత్వాన్రున్‌ సమస్తాఢ్యు సం
సేవ ల్ఫ్భ క్తినొనర్చి యాత్మగతు నీజీనత్వమం దేమహా
భావ ల్పొతురొ వాని సంసృతీతమోభానుక€ హారిం గొల్బెదన్‌ +
ఆత్మానాత్మవి వెకచూడామణి.
చ. నియమయమాదియోగపరినిప్టితహృత్పరభావితంబు థీం
[దియవిగతానుఖొపతనము దివ నము నింద్వప డూర్మిహీ నమ
వ నము మనవ ద్య భూతీవిషయా గమ మె యది యట్రైబ హ్మ్‌మోా
వయికివి డెందముం దరయుమంచు వచించె రఘూ ద్యసళో తమా,ఆ-౩
మః పుటపాక్‌ంబునం గాంచనం బతులమె పూక సద్యుజిం ఇెందునె
టటులే ఛ్యానముచే గుణత్రయమల త్యాగంబుగాంగం బరి
స్ఫుటసచ్చిత్చుఖనిత్యదివ్యనిజసంపూర్ణి (ప్రభ౯ా బొందు ను
తృంటు(డై కోవిదుండంచుంజెప్పె మటి సీతాదృక్చృనోరాతిజా, అఆ ర.
137. మాడభాషి వెంకటాచార్వకవి
ఈవిద్వత్క వి భరతాభ్యుదయ మ నెడి నాలుగాశ్వాసముల (ప్రబం
ధమును రచియించెను, ఇత6డు (శ్రీనై ఫ్లవా గండు; నైధ్రువ కాళ్య
పొనర్భయు+డు; నృసిం హోచార్య నందనుండు,. ఇతలడు సంస్కృ తాంధ
ములయం _దత్యంతేహండిత్యము గలవాండయి. శత లేఖసీపద్యసంధాన
సామర్ద్యమును అష్టావధాన నై పుణియు వ్యసాక్షరీకెశలమును గలవా
షయి యుంజెను, ఈ కవి గోదావరీముండలములోని పెంటపాడు [గామ
వాసిమై కృషస్ణామండలములోని నూజపీడు సంస్థానమునందు. చిరకాల
ముడి విద్యానభినవ పండితరాయాది బరుదాంకముల నందినవాండుం
842 ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
చిన్నతనమునం దీయన ధారణాశ క్తి యత్యవ్భృత్యమెనదిగా నుండెను. అష్టా
డితండు ద్విసం ధాగాహియగుటయేకాక "ంచువూాాబులు. చదిపిన పద్య
మును తల[క్రిందుగా నొప్పగించుటకును.. నెనిమిడిభాషలలో న్యస్తాతరి
చెస్పటకును స మర్లు కయి యుండెను, ఈయన నెండుసంవచ్చరముల
[క్రిందట వై కుంకపదస్థుం డయ్యెను, ఈయన కవిత్వము. విర్దష్ట్రమయి
మధుర మై 'శావ్యముగానున్ను ది, కవిశ్యరీ3 భర జాభ్యుదయములోని
౦వ క్రింది పద్యములవలన గొంతేవఆకు తేటపజవచ్చును.
చు పిలిచిన నుత్తరం బికమ విల్వసి దే యి దెవత్తునంచు. "నాం
బలుకును బల్క_రించు చెఫెపె నలుగుళ నలుదిక్కు. లా ర్తితో,
బలుమచు-జూచు ము స్తకము వం ము వెసం దలయూంయ నాశకం
తల ధరణీపుకందరగతస్వకమా: ససర్వవృ త్తియె. ఆ-౧.
చ. వానలు గాంచి రొశ్మాడ ససారమసారమణి పణీ3సూ
పొనపరంపరాసితవిభాపటలంబు తదంతరు లస
నహ్యూనల తాఫద తవవదోహదధూమవిలీలం దోంప సు
శీ నలరారు వారు ఫరనీరువా ధఛామశిగోలలావ మున్‌ , ఆ..౨,.
ఉ. కాంచితె సూత యూీమృగము గంకము! దిస్పి రథంబు సారెకుం
గాంచుచుం బోవుదు స్విశీ ఖఘాతభ యంబుశంల బూూవ్య కాయము
వంచి సగంబు మేసినతృణంబు. శ మశబున€ 'నేలవాఐంగా
నించుక యయుర్వి6 జూల దివి నేగడు నందగ్‌ గంతువేయుచున్‌, అ-౨,
శృ వనితలు ఫ) ట్ర్‌పం వ్ర కుహు వర్త ము లుండయలోరాదు భ్‌ ర్తత్తో
నుసికియె యు త్తముం బది యటుండలోని మమ్ము సమ 'సరాజశో
భవమషుటార్షితా రఘి. యగు పొ ్గి వ్త స్ట రు ధర్ముష న్నివ
య్యు నిటులు బీదరావినతె నుండల నేల సకీశికోముణీ, అర,
ఈకవి పరత్ర తృంయకాశిక యనెడి యెలిమిడదాశ్వాసముల 'వెదాంత
గ్రంధమును రచియించెను, ఇతండు త్యృతియుండు; ధనంజయగోత్రుండు,
వేంకట ప్రతిరాజకువూరుండు, ఈ కవి తాను కర్షపాలెము [గామనివాసు€
డయివట్టునుు సూర్యవంగప్తు రాజయినట్టును (వాసికొనయున్నాండా.
భఛాగవతములోని కవీల బేవహూతి సంవా ద మాభధారముగా నీ (గంధము
"పంది |'వాయగుడినది, ఇతంకు తొంబదిసంవశ్చగములు జీసించి కొన్ని
యేంన్ల దటనే కాలధ వృమునొందినట్లు 'ెలియవ చ్చుచున్నది. అక్ష్క-
దక్క క లతుణపిరు వ ములైన (పయో గములు "పక్కు.లున్న న్యు గ్‌ వితము
చక్క_లగావే యున్నదని ఇెన్పవచ్చును. పరత త్వపకాశికలోని రెండు
పద్యము లించ్యుకిందం భొందుపజుపం బడ్తుచున్ను ని
ఉ. కోరి జి ంపంగా. దగినకోవిదు నాత్మవి వేక క్‌లసం
ఆత్వారమరంబబిందువిలసన్మధు పాననికాస ఫభాసురు
భా*+రుణి సర్వసంశయవిదా రుని థీరుని సద్దుకూ త్తమున్‌ ఆ-5,
చ. మనను, సుషు “| నొకగ్య_వడీ మూానుగ (మగ్గిన "చేయు కార్యముల్‌
కనంబడ చేమియున్‌ మనసు [కమ్మజు 'మేల్క_ని యీాకల డాతందు€.
మన మనుచుండలాల గల సము స్రముం పవోంచు మనోవివాశ మె
తనరిన6 జి తమింద్రియసదా గతులున్‌ లయ మౌను దానిత్రోన్‌, ఆ-౭.
ఈ విద్వత్క_వి శతకములు మొ వలె నవి యెనుబది[గ్రంథములవ జు
సును గచియించినను, ఈయనచే రచియిం కలబడి ము (ద్రింపంబడయున్న
0 థములలో ( రాధా కస్త సంవాదమను నాలుగా వ్యాస ముల పబం
ఫము. (పధాన మెైనదిగానున్న ది. ఈయన "వె దికటూ హ్న్‌ ణుండు; పారాశ్తర
గ్యోతు ర్‌ డు; కామేశ్వర పండితఫు (తుండు. ఈకనవిమొక్క_ తంగడి తాతలుకూడ
న్‌ పిశ్వరు లయినట్టు రాధాక్యష్ణ సంవాదమువందు. కని యీ కింది పద్యు
సీ, శ్రీమాజ ను్రభయభా పామిశ్రసత్కృతుల్‌
తద్‌ జ్ఞు లెన్న మదంకితములు చేసి
యశము. గాంచినవేర యమనీవి, మణికిం భా
(త్రత్వంబుం గా రిక్కవత మవ త్ర
నవమ హ త్వాద్య నేక విధ (గజం ఫంబు
లొనరించి సత్మపివినుతి, గనిన
పారాశరసగోత్రపావనుం డసమండ
పాక కామేశ్వర పండితున కు
వడసితివి గద కులక్షర్తి వర్ణిలంగ
సరసగుణసాం్యద పార్యతీశ్వరక ఏంద,
ఈ కవి వ్‌శాఘప ట్ర ఆఅమండ లములోని 'బొప్ప్బీలీస ఏస్థ్రోన మం దాస్థాన
క్త ప్ప సరుల లో నొకండుగా. నుండినవాంచు, ఈ పా ర్వజశ్వర కాస్ర్రిగా రు
౧౮౨౫౩ వ సంవత్సర ముసందు జననమొంది ౧౮౯౭వ సంన త్చర ను భ్య
మున పరమపదమునొందిరి. ఈ కవి సంస్కృతారధములయందు మంచి
“పొర డిత్య ము గలవాండయి మృదువు ధుర నిరర్ష ఫ ధార తోం జతుర్విధ శవ
[11] మండపాక పార్వతీశ్వరకవి ఏస్‌
స . వ. అభ ఆయ యం జ్‌ మ. క గ . సై న న. ం
త్వమును జెష్పాదు వచ్చుటయేకాక వినయ సౌశీల్యాది గుణసంప త్తిగల
వాంయయి యుండెను, పూర్వ కమయిన రా ధాక్చృస్తసంనాద ము రాను
వారను నామాంతకముగల వెలుగోటి వార నిడి గృహనామముచే వెలయు
(శీ వేంకటగిరి సంస్థానాధిపతుల వంశానుక్రమ నును వర్షించెడు (గ్రంథము,
శతక్షములున్తు దండక ములును గాక యీకవి రచియిం చిన [గంథములలో
"కాంచీప్లరమపహా త్త్వమ్యు అ మరుక కావ్యమ్ము (ప్రబంధ సంబంధనిబ౩ధన
(గ్రంథము, శ్రీకాభ్యుదయము, కొంతపెద్దరి, ఇప్పు డీయస [గ్రంథము
లలో నొక్క "రా థాకృష్ణుసం వాదమునుండి మ్యూతము కొన్నిప ద్యముల
నిం దుదాహరించు చున్నాను. క్ష
సా సాంగోవాంగముగా. నతం డఖలవి ద్యల్‌. నేర్చినా. :కోర్చినాం
డంగీకారము నింతనట్టు మృదుచర్వం 'బేర్చినాం జేర్చవాం
తంగార్య వ మాత్ర ఘం క్త నరస న్యాన ణా మి ట్లయ్యు "నే
సొదగతే ఫ్రంబుననో వృథానపం భౌావందిర్చి న'6 డ తణికా, ఆ.(౧,
డ్‌. (వాయయండ లెక్క లొక్కటి? రంగ షరంగ మటుుగువూంతలళా
జబూూనుండు భి తిభాగ ముల ముఖ్య సి థధానముట?దు మందతం
"వాయందు బాంధవా షల సవారికల చేజకుల్లోట ట్‌ సత గ్రాలు ల్‌
చేయండు వేపు మీ కీడు వెప్పణనేటికి మా లెటుంగనే, అ-౨.
మ. తినభూలోకధుంంధరత్త్య మిఫు డేశ్వదాజగో వాలకృ
పన చే |దుండు వహించై. న"కభరమెనం బూనుదుంగాక్ష యం
చు నషవాను* ను గోరవచిిన ఫణీశుండో తబేశీచ వ
ల ్జ లచే ఇ కచ్చు వ
స్పిన్న బాచ్చపమో యనం దనెెథ దచ్చ్వేతాతప్మత్రంబట గ, అ-౩
ఉ. తత్చురభ ర్త ఫుట్టింకతమ్మునం (వాభవ మొందివోలె నం
దుత్సవ మయ్య నింక సుర్శ లుండంగ నెటికిల బూం డటంచు నం
చన్బుమధవ. (] సిం గసరుజూడ గనంబడర6 దా మవాడముల్‌
తత్సముయంబునన్‌ మొరసేల దామరస(పతిమానలోచనా, అఆ, ర,
140. సత్యవోలు భగవత్క_ ఏ
ఈకవి .-వూటువే) సియోగిచావాిణుండు జనా నామాత్వ
ప్యుతుడు; భౌరద్యాజగో త్రుండు, ఈశ(డు గోదావరీమంణలములో నించు
మించుగా నూటయి:బది సంవత్చ్సిరముల[ కిందట నుండవనవాండు, ఇత
దేనుగు లత్మణకవి మొదలగువారినో సమకాలీనుల.. శర్షి వెక్పుదురు,
ఈకవి రచియిం చిన గంధ ములలో రుక్మిణీ పరిణయమ నెడు నాలుగాశ్యాస
ముల్మప్రబంధము [పథాన మయినది. తాను నూజుశతకములను చేసినట్టు
కవి-మె తన ్గంధమునం దిటు చె షృకొనియున్నా ౧కు
క. సరత కతశతకంబులు. 1 దారానళులు౯ి -దళావ తారావళులుక
జూదూదచదాహరణంబులు (వీ రాజి్శశదండక ములు జెప్పినవవాఃడ్‌ోన్‌ ,
ఇతండు వెప్పిన రుక్మిణీ; రిణయములోసి దశావతార పద్యములు
వెలుంగు దేశములో6 బలువురచేం జకూవంబడుచున్నవి, కవిత్యమునం
దల్పదోషములు కొన్ని యున్నను మొ తముమిో!ద సీతనిక వనము
మృదుమధుర పదగుంభిత మయి రసవంత మయి (*”ావ్యముగా నున్నది,
రుక్నిణేపరిణయములో సి (యీ క్రిందిపవ్యములు క వియొక్క- సామర్ధ్యమును
చేటపజణుచును._
ఉం. ఏసతి నాత్నలో, దల( నెల్ద జగంబుల జంతు టి కా
యాస్తము లేక కోలు సరసాన్నము లాసతి యవ్విదగ్భసీం,
పవోసనవాసియింట శిళు వాట నొాసంగిరి పాయసాన్నము
ల్లాసముమఆ, నాఆవనెలన్‌ నెలఃతల్‌ గ్విజబంధుకొటిశ్రోన ౧ ఆ,౧,
డె, (నీకరమూ రి వై ననినుం జేరి ఛజింపం దలంఫుచాండుటక్‌?
నీక్సషం న్లోరుచుండు ఠది సరము గాదు సమ సదేవతా
నీక ము చభచూడామున్ను? సిరి నిదగువేచెెదం జేరంగోరదె
సాకడనే జనించేశు ఘుఘునధామాసమూహమాహామనుల్‌, ఉ..౨,
గురురాజకవి రశ
చ, అరయుచు రుక్మిముఖ్యనిఖలాధిప్తు లాధ్ధపురోగరోగని
ర్భరుల 'తెఆంగునవా బౌగని (అమ్ముజ ముర మైన ఢ్రై ర్యవి
కరకరుణ సముజు లిశనిరి త* భూశతజూతు లె , ఆ, 3,
వ జమదగ్ని గర్భ వాసమునం బుట్ట వీవిధపి ద్యాత పోధనుర్వ్వన్యల కథి
పతివె (ప బలీ యి వం్యబాహ శ్రి మిదంయ్య్మాత్ర =మని ముపరాజ చిహ్నా
క ముల వాకు
వాపనె పుణిం జూపి పాపభూపతుల శ శారికిలోరకు లారథార
న్యసథార్మాపవాహములుగా శతధా సవాసధాఖండించియానదులను
దర్పణము భోమిభూ డేవ శాగ్పణమును
జేసినపరశురామ వేసే, వని నిను భ్‌
జింతువె కంఠ నాథలనవీ, శ్రసవాథ
ర'క్షణపరాయణుఎడ నారాయణుండ, ఆ, 5.
ఈవి "శేషధర్మములను తొమ్మిదాశ్వాసములగంథమును రచి
యించి బళ్ళారిమండలములోని జొహరాపురాధిపతి మైన సంజీవి ెద్డి
గారి కంకితము వేసెను, ఇతం డిరువది ముప్పదిసంవత్పరములకిందట
నుండినవాంయ. కవిత్వము సిర్లుష్ట మని చెష్పుటకువలను పడక్రపోయినను
మొ 'త్తమురూద బుసస్తకము రసవంతముగా నున్నదని "ఇచెష్టవచ్చును.
కవికృృతము ల మునకావ్యాదులనుగూర్చి కృళపతి పలికినబ్టుగా (గ్రంథము
నంద్‌ కింది పద్యములు "చెప్పంబడినవి._
గ్‌, అలఘుతర భఖ (ద స్‌ కంసన్ర కులసమ్ముద
పర కుముదమి[త్ర శుభ భర ద్యాజనగోత్ర
(8 ఆంధ్రకవుల చరితము
విపులదావ్మీణ్య సౌజవ్యవినయధన్య
కావ్యనై పుణ్య గురురాజ కవివరేణ్య,
సీ. గ్రతిపద్యయమకచితి శేష పద్యావతీపరిణయనామదివ్వనాట
కంబు నెంతయుల దాద్య్భశం. బ'సరుక్మిణీపరిణయా భిధగద్వపన్యకృతిసి
గుణయుతెాలంకారమణి మూలికను రాఘవే ద్ర ప్రశంబుం్రా సెకతగను
జాటుధారాసహ్మసంబుల. గాప్‌ంచి యని రుద్ద చరితెహర్టయాం[ధనాట
హారిళత కముల మృదులకర్లా టకృతుల
సలిపి భారుణీపాలాదిసభలలోన'
గరము బహావుతు లందితి ఘనండ వీవు,
కవియొక్క_ కవనరీతి 'తెలియుటకై "శేషధర్మములనుండి రెండు.
పద్యముల సింధుడాహరించుచున్నాను-_
శా, సత్యంటబే విత మాత (భ్రాత మిగులకొ సత్యంబె సంభ కోయు౯
సత్యంబే తగుపాపసాంతయు నొగన్‌ సత్యంబి శ్రీధారియున్‌
సత్యంబే జగతికా ను హృతు నుఖవముళా సత ఫ్రం బె లాం ధవ్యము క
సత్యంబే యని చెప్పుచుందు రెపుడుకా స్రంఖ్యానదగ్లోసరుల్‌, అ-౩.
ఉ. నాసవవంద్య నీ కీదియె వందన మంబుజలోచనా చతు
ర్యాసములంటు 'నే రతిని మావసచాపలముం ద్యజించి బ
ల్వాసిగు సద్వాతంబు నిశ వారక మాజి యహార్షిళం బొనిన్‌
జేసెద నీకృపన్‌ విహగ ేఖర కేతన 'శీనికేతనా, ఆ-౯,
142. అల్లమరాజు సుబహ్మ్మణ్వకపి
ఈ కవి ఆకల్లమరాజు రామక్ష్నప్మకవి తమ్ము. ఈశంకు వేసేన
(గ్రంథములలో నీ జ చ్చు రామేశవావుక వెద రన్‌ ఖా+మణి కంకితమువేయల
బడిన 1లికృపవళ్నాణ వుకడి మూ డాశ్వాసముల ప్రబంధ యమొపట
యచ్చుపషడి యున్నది. ఈ [గ్రంథముళోం నృపతి. కవిచేం జేయంబడిన
. త్య ర్లైహుష నో మాస్త్రల కృషప్త్ప్రభూ పిస భం రెం గంటి
రసవదలంకారనసకాయె చమురిమి (పబలం గార్చితివ్‌ భ్నిదాపరిణయ
మమరంగ (జె ంగించి తాశ్మభజోధము మసారమగు[పన్న్నో తరరత్నమాల
ఇశవధన్మేతిహాసవి శేషు మంథధ। భావగనొనర్ని యుడుతల*పాపయసచి
వ్యపతిప్టితలింగమప "ర రామ!విభువ కర్పించికివి పుణ నవభవ మొసం
ఈ కవి వా సస్థలము సోదావగరీమండలముళలో. వీశాపురమునక్న
సమోాపమున నున్న వేర్గబో లను (గామము. ఈతండు 1దావిడ _బన్మా
ణుక్యు హరితసనోయండు; రంగనాధా ర్యప తుయ. ఈకవి వృదదశ లోయ
గొన్ని సంనత్సిరముల[కిందట లోకాంతరగ తు. డయ్యెను, తనికవిత్వము
ని రు పమ యి వునో హరముగా నుందును, కఫ్‌ తెగ వొఢిము "తలిరయముట ర్‌ యు
. గ క హి వణ అం మలా క. లర్యాన నట శ. న్‌ శ . ల మం
శక వ. ళా న్రోములొ ని క్‌ న్న పద ష్స్‌ ముల నసీం దుదాహారించువచుసు స్ననుం
చ చెలిమునిగాదె [కొ త్తలు వచికచెదవోయకూవంశనాథ నీ
యలఘుభుజాబలనితులమూా. మముబోటుల మోవు లేని వోం
'జెలువుందు లేనియితులటు చింకిలుచుందుము నీవు 'ెంగటళొ
"వెలసిన నింక్రుతోడం దగువేల్పులరీతి సుఖంతు మెంతయున్‌", ఆ_౧.
మ, చనునే కృప భయ్యపకంపితులమె శసాొాదుల సీండి యూ
తసితో సంధికి నేగుటల్‌ మునకు శుద్ద తమ్మతవంశంబునన్‌
850 ఆంధకవుల చరిత్రము
జననం బందియు నాత్సచాహుబలముక్‌ కౌర్వంబుం గోల్పుచ్చి ఖీ
తి వొరుం గూడుట రాజధర్మ మగునే ధీరు ల్విన పసెతువే, అ--౨,
ఉ. ముద్దుల మూటలట్టు ననుమోముహకా*ంగు తరంగెపాళి కిన్‌
హద్దులుదిళ్ణు ము తరులయందము కుందమిలి,దబ్బందమున్‌
సద్రకంగించిమించు రదనంబుల "చక్కలకనంబు వేణిడా
లద్దిర" యుద్ది దీని కిదియా నిగియా గుణరత్న రాజికి౯ ఆ-3.
143. గోపవీనాథము వలకట కవి
ఈ కవి వె దికళూహ్నణుంకు; కె లూరిమంశలములొని కావలి
ఆలూకాలోని లశథ్నీ ఇపుర [గా మవాసి, ఇవండు న్‌ వేంకట గిరి సంస్థాన
మునం దాస్థాన ర్త పేశ్వరు, డుగా నుండి (పసిది కెక్కినవాండు, _ఈకాలపు ౬
గవులలో ని3ండు బహుమహా[గంథములను రచియించినవాండూ భాస్కర
'రామాయణాదులు వాలీ శకీవిర చిత వరాల గంథానుసారముగా నుండ జే
దని మూలగ్రంథ ము రో నున్న గాసికంకు జె కావకాని తక్కువకాని
లేకుండునట్లు సరిగా వాల్నికిరామాయణ మంతయు నితండు పద్యకావ్య
ముగార జేసెను. నుణీ యు పితెండు. (జ హ్మూకావ ర్త 'పు రాణ ము లోని.
కృష్ణ జన్నుఖ్ణండము నినిమిదాజ్వాసముల పద్యకావ్యముగాను, _మాభుకవి
కృత మయిన శిశు పాలవధమ నాలుగాశ్వాసముల పద్యకావ్వముగాను,
శ్రీ భగవద్దీ తాళాన్ర్రమును, బెకుంగున రచియించి మెప్పించి. వేంకటగిరి
సంస్థా నాథశ్వరు లచ *వోక్ల య్మగహారమును బడెను, ఇతండు మిక్కిలి
వృష్టులయి క్‌ న్నే ద్ర (కిం వట బరమకదము సొెంచెను. ఈతని కవి
త్వము మొతము మోద సలతుణ మయి నాతికవవవముయి హా ద్యము గౌ
నున్నది, ఈయన (గంథములలోసి కొన్ని పద్యము అం దుదావారింప€
గోపీనాథము వేంకటకవి 85!
చ, ఘనగుణకాలి (వాణమునకవకు. (ఓ్రయుం డగురామచర్ముని౯
జననుతు నొంటిం ఒబంపి నిమిషం బయి*ళొ మనంజూల 'సంశేవ
గను డగునట్టి యీతవిరు. [్రాయపుముద్దులకుట్లై ౬ "బేల న్‌
యనువమతి నేవ వచ్చైద సురారులం జంపి ముఖంబు గావ€గన్‌ .బె॥ కాం,
ఉ. చంధరువం! నెమొుగము చాలౌడుకన్నులు వృ త్తవంస్ట్రముల్‌
సుందరపల్ల వా థరము: నోగకురు ల్మ్మ ణికుంపల[( సభా
బంధు సకర్ణ యు గ్గ మును బాగం దువేతులుం ల్లురామ్ము నిం
పొందంగం జూడకున్న నిలుపోపం దరంబెసుమంత్రైెయి తజి౯, అయో
చ యినకిరణాభికిం జబొారవ యీక సదాగతిరాక కెనం బ
ల్బనపడ న్‌ర్థి సెక తము, జల్లి న రాలతలోనీక్ష ద్యుమె
దనుజవిము కాం డములం దట్టుచు దిక్కల రామకా ౧షపముల్‌'
సుసిసిత భాం గ్‌ విండుటయు. జూచి సుర ల్వెఆ (గండిర య్యెడ న్‌, అర ణం
డ్‌. భూ వరన ర్వ 'యెవ్వని స మ్యుస్ణి తిం జంప్పుటకె కసంగి ము
(వుని తోడ, నెయ్య మొన రించి తద్‌ ఫ్పెత్తె సిర్గి (గోరిన
న్నీవిధి. జంపి తదను జేర్యదుని రావణు౯ గీ టకంచి నీ
"జెవిని నెందుడాంచినను బె చ్చియోసంగనెయమొక గా(వే లెడ్‌ ౯ కీిమ్మీంధా
ఉ, ఓరి దురాత్మే యిందు బుభు లుండనా యుండిశ నివు వారలం
జేరవొ సాధువాక్యములు వేశాన కొలవొ శితలేమి నా
ఇవారవిహీనమె సకలసఎనగరి త మయ్య వీమళతం
శహారయ సనికతంబున నిఫాటకులంబు *వెకు చర్షిజంబుగన్‌ , సుందరకాం,
ము, మరియుళ౯ొ రావణి సాయకంబులు ధ నుర్మ్శార్విం దగంగూర్చి ఒబ
లరులా,౫ ౦ 'ెగనిండందీసి వెస వతం బు చ్చిపో "నసీనన్‌
గురుచాణత్షవజాతర ర్త కలి తాంగు ండై. నుమి (తాసుతుం
డరయిం బాల్చె విధూమవహ్నిగత్‌. బుష్పాఢ్వ్యదుముపకియన్‌
స్‌ యుదకాం,
ల52 ం. ఆంధ్రకవుల చరిత్రము
౨. క్రృషజన్మ ఖండ
జు జ ౧ తి వ ఇ
చ. సలలితశుదవోయములు రుమణీదళపదుళె
త్సేలములు గో ౦ధ 8 బక్‌ స్సు లక "నమధ్యవ వో స! వసా కై వో ముల క
కలర వచ్మ్శక రుక్కు_టవమ రాళ మనా 6 హూంగ్రమంజుశే బప ముల్‌
౨ గలగ్‌ మనో జ సరపదల. (గాలు వశాలసరో వరం బొగిక౯ాం రం
మ. పరికింపం గడు దుర్తభం బవనిలోం (భాణేశ కాంతామణీ .
సం సారజు సొ ౯ రసికయున్‌ జూతురంసంయు కథయా.
. తరుణర మజుంగు సట్పైురుషవుండుక థ్యంబు చింతింపణగకా. ఆం౮ా ఎ న
ర్‌ తూ | " ల్లో
శిల్సు ల ం ?
వొ, సామునగ ౦బున మాణు లేనిబల మన ఫ్ర యు వ్‌ న్నీ తివి
ద్యామర్యాద నెజింగి వోవుబల మన నం వీటు లీళంటికి౯ా
"నేము. బె ర్పడ భూరి తెడమునళకుం జీంకటకుం జ్ర
. నాధికరణ్య మెట్లు గలుగున్‌ జర్చింప .లోకంబునన్‌, అఆ.౧.
త్ను తే ం. జే - ళు నా క్ష జ క ;
కే చెన్‌ ఏ సంబ నెను శ కళ బలరాం అభ పన టట లధారాం లో లం హాల వ గి చను సద చం కా న్‌ వ వాం . *
. చ, అలఘుథధను శ్రావ గుణాతిమహూ త (౧మొ మువ,ళ కి
యిలయు దిగంతముల్‌ గగన నుచు నున్న యెమిచ్చిత వం - ధ
తెలియ (గ రాకు స"రిసముదెగ శేగంబులు చితజలుల క
__ టలవడ నొక్క రీతి. గురియం దొడం౫ెకా ధంవిపూరగకయుగన్‌.ఆ.౪ఈ;
భగవదీత ౨
ఉ. మెండుగ వృత కాలమున మిన్న వాణున దిపవాహ ముల్‌ ౨.
, ౬/2 క్‌ నా “అం
. నిండి చలింపకున్న యలసీరధి. జేరినమాడ్కి- నెవ్వవం ర్య
“దండిగ స సకామములు తష్పుక చేరు నతండు తాంతుంయ “ కె
యుండు సకాము€జె ననరు6 డొ్‌౦ంద. శాంతిని బౌండునందనా, ంశే
వ + అలయ ' సతర వయకు... ము స్పే చను నాత్మ యంతు కాల
త టం వ్‌ 2.0. పుం యం టు క వి
శ్చ ముగ న్న్మాజానీ(గ నిజింబు **ఆజుకొగుదు రజు నని న
శ్చలమలి; క్‌ లక్క మొగం జూల€౬ (చయయ శక్సము వచేసియున్‌ సము
లట సలుల తి ఆము ఫి "బె! ఆల య బాలలం మ్‌ ని క్క మిం త యు 09 ౯
కే ”ా జ జీ శ
క. శా క ల్‌ న్‌ శే "ఖే. సే
నన ల ల న ల టా. [౩ న జీ య్‌ మే