Telugu Andhra Vyakaranasarwaswa Thatvamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

శ్ర ఆదం ఆ అంద ౧వ్యాకరణసర్వస స తత ంము అాాణామ) కళాప్రపూర్ణ వేదము వేంకటరాయళాన్తి _పణీతము బ్య షో వె చత వేదము చేంకటరాయశాస్తి అండ్‌ (బదర్‌, ఎ మదరాను

ఇారదాకాంచిక మసష్టకింకిణి అద అధ ఆంధ్ర వ్యాకరణ సర్వస్వత త్త్వము క్రీ శే ్రీ వేదము వేంకటరాయశాస్త్రి, ప్రణీతము (శుక్ల సంవత్సర ఛారళ్లిలో మొదట ప కటితము ) వేదము -__ వేంకటరాయశాస్త్రి, అండ్‌ బ్రదర్చు 4 మల్లి శ్వర స్వామిగుడినందు లింగిసక్షివీథి జి టి మదరాసు 1950 న ప. [ర 1-0-0

య

రి ు “జరి ల్‌

ఇ1రంలినిడి (యొ గో ప.

(ఏ | ౨54 న్‌ ఇమ. కళ

ప్రైశానశళు

తాలు అవతారిక

ఆం ధ్ర వ్యాకరణనర్వన్వ మనుపేర ఆం ఛ్ర చ పంచమునకు విక్రమసింహపురంబున ఇష్టుడు కనుపట్టిన చెట్టకు శాంతిచేయ వలసి వచ్చినది రగ్రంథళక _ర్తకు అ్రియము గావించుట మదీప్పి తముగాదు అఆ ధ్రవిద్యాన్సి లోకమునకును తన్మూలముగా ఆంధ్ర భాషాచేవతకును ఇంత యొగ్గు గలిగించు వ్రాత ఇంత మట్టుకు మజియొకటి "లేనందున దీని యీవిమర్శ చేత ఆంధ్ర భాషా బేవతను సేవించుచున్నాండను

ఈ వ్యాకరణము శ్రమము.కేలియక్షయి అవళ్యకా నావశ్యక వి వేచనంబును, సాధ్వసాధు 'భేదజ్ఞానంబును "లేకయు పూర్వవ్యాక ర్త బుద్ధి ప్రభావమును గన నేరకయు గ్రళ సంకలనము జేసినళ్టిది 6ర్వన్వు నామముచే నీపొ_త్తము అష్టా ఛ్యాబివంటిదని ఛ్రచుగలుగుచున్నది ఇందు-హాలంత ప్రకరణ మును సర్వనామప్తశరణమును ఇట్టివి ఎన్ని యో లెవు అట్టి ద్‌ీనిని నర్వన్వమనుట వట్టి యాడంబరము దీనికి ఇం్రీషునం 'బెట్టినమేరు ఇంతకన్న ఉచితముగా నున్నది వలయన ఇందు మాళికవిషయములకు ఇంచుకంత దిక్స్రదర్శనము కలదు ఇట్టు పరన్పరవిపర్‌తార్థములై న పీళ్లు రెండుభాపషలయం దికుకొనుట పటమున ఒక ప్రక్కను సింగము నరునిం జీల్చుచున్నట్లును "రెండవప్రక్కాను నరుండు సింగమును మడియించు చున్నట్లును చిత్రించిన చమ త్కాారముం దలంపించుచున్నది ఈ నర్వన్వ

శి మును కష్టపడి విశ్వాసపార్వకముగా పఠించు నిద్యాదులకు ఇంక సీదనములో 'తెనుంగున జ్ఞానము కుదురదు ఈశ్వరకృపచే అసాధారణ కారణములు కలిగినందప్ప దీనివలనం గలుగు దొనంగులు నమయశవు కరాకారయితాచెవ ప్రేరకశ్చానుమోదక ః్‌ అనీ న్‌ శ సుకృతే దుష్కృతే చైవ చత్వారః నమభాగినః” అనెడి యభియుకో క్రిబడి ఈ గ్రంథమును విద్యార్ధులకు పఠథనీయముగా నియసించు విడ్యాధికారుల ను దీనిని నేర్చెడి యొబ్దలును ఉపకారము చేయంగడంగి యపకారము చేసినవా రగుదురు త్రి, కరణశుద్ధిగా విద్యాపోపణ కావింపచేని విద్యాధి కారులు విద్యా+అధికారులు గాక విద్యా+ అధిక +అరులూ అగుదుడ కావున అట్టివారెల్ల నా కావించుచున్న యీ సేవ నంగీకరించి నన్ను కృతాద్ధం 'జేయుదురుగాక మదీయ విమర్శ మే పారయాళై ఈ వ్యాశరణమే సాధువై నయెడల అట్లగుటయే నాకు కరము నంతోషకరము అఆట్లుగాక. వారి చ్రంథమే పొల్లయి నా విమర్శయే సాధువగు నేని అది నా తప్పీదము కాదు గావున అందులక్షై వ్యాకర్త చు అతో గాడు నాప్పై గంటు వహింహకఠకుందురు నాక స్‌ క ఈ విమర్శనగ్రంథమును అన్నతో గ్రహించి. ధరించు విద్యార్థులు ఆంధ్రవ్యాకరణ విషయమున _పమాణ పదవి థి ల ల్‌ నలంకరింతురనుటకు నంబేవాము వలదు వేదము వేంళటరాయశా ర్తి

డి త్రంళాంగా 08 శీల బెంలకింకం000%08 గాఆరర్తం? ౩ శకవ శ ల పహ న వ ష?ణ౦ంంల౧1? ౧%

మల కంటే కుంరేం ఈ 6౪ తుం 6 93006 ఆంధ్ర ఇ్యాశరణసర్వస్వము 1౧ శయం 2064 116 1ఘుడే గలు 01 కౌలళలైిు 6002౯ 8 మర్రి 5స

గౌర 5 16 పేంంష 029 20 ౧€ండేషం[0%2 8 808 9% ఇక? లు అ కేల మ 90 26086 66 ఈ బై20ణు€ ౦0 ల6 64జగుణుషక ౦5 లుం గౌలేిత్రర 1జంలైైగక్రల. 14 రం 20 166 సేంం్‌ి 5 20 64! గం 188 6ణరుగు2ం ర 6 ౧౦96౪165 0 ౦6 0001 రేం 20 పం 046 26 098 08 మమ6 02 3 605606 9646య0లు€ 1జి 9 ఈ26 ఈ06 ఇం 00%[మ059 0౪6 200 [169 శే€ 53075 063 రేం ఈ! ల 9001 _ 763 6 60షృళక్రైి8 03100 *6 05 సీ మీ5 15 20 07ల:66అ0ల0€ 29 ౦” ౦006 ౪౬౧0 18 ౦008182164 ఇ భంజ6 200” ౧ 63 6 58 ౯ 760

కం ఒరుంం0! ఈం సంటంరేషం 01 60 63 €16 అ = 638 చులంలై ఆ1మ00ు255 258 రేం అక 10 [6600డే 256 533 028 లల” జాం ఇలు 822 80 50” 6 10౯ 615013) 0 980%[0 600 13 6026061540 02% పేంటషు/5 15 ఏల క్రం0ంయుం6 0₹14అయం 26 3బై మస6 బ్రియ! 0045 0613 0 6 12084266 62066 6 545606 9 6 5 ౧00- 1694 మంరుండే 06019 56606 ౪ ఈ ఈ 6 ఒంంట1260/ 206 అంకం. 19 ము5 06% 000% లం 13 పేల కంటుంగే

షై

ేల/ం94 రుం 2006 ఇంటు ఇస య 125 అంతు అంగ0ళ66 ₹ంగు కం బయుగి2జకక 0 కుం56 ౧౧28669 946 అఆలు 161006 9 90 012[4ల664 28 €0 10686 6 16661 ఆంల౫771అ6 10 ౧౦౦15102

తీ1గ౦05€ 211 016 1116 9 5 సేంం1 ఒజ6 ఆ౯౦౧6035 26 రేల్రం6 050225 ర26టు 5 0001 95456 10 మిం 0% రం1ణమిు 00016 9256 9060౧96620 6 ౩16 24౦! 925 0 144 0 [601064 116 129 906 23266 రం 0టఅుం 0]! 0606 ౦05 6 జం లు గైణగుగుఖూం

06 రడేంళ0 6 9ల1-008016 0609” €€ే6 8౬/౪ €0 016 ం౦% 1లే[ 69506185 15 6% ౦౦8 €696610)7

1 20 ముకి 021059 లం” 90 92౪76 గ 001 6 ౯ యమిేరగలు [00 ఈ 5 అగు 6043 $001% స. 7906022 62/6060070072 వొంంఓగ/

ఛారదాకాంచిక మవ్వకింకిణి ఆం ధ్ర, వ్యాకరణసర్వన్వత త్త నము నం ఇ!

౧ భౌామయనంగా జనులు తమ యభిప్రాయముల నితడులకుం దెలుప నుపయోగించు పదనముదాయము”* అని వ్రధమసూ త్రము ఎ ఇతరులకు అనగా ఎవరికి! జనులు కానివారికి అని వాక్యవశమున అర్థమగుచున్నది జనులు అజనులతో భామించుట కలదా? జనులు ఒండొరులతో భావి.చువాక్కు ఫాషకాదా?! ఆయజనులు (అనంగా జనే తరులు) ఎవరెవరు * తమయభి ప్రాయములు అన్యుల యఖి ప్రాయములశరు చెప్పిన అది భాష కాదా! ఇతరులకి అన నేల తమో తామే అకుకొనిన అది భాష కాదా! నము దాయను ఆానర్వపదనము దాయ మా కఠతిపయపదనముదా

మా 1? మజి సముదాయమే భాష గాని వక్షైకపదములు భావ కావా? కావేని నిఘంటువులు శబ్దమంజరులు వెల పట్టికలు ఇత్యాదులగతియేమి ?, (౧) రాముడా. (౨) ఓరీ (3) వచ్చితివా (౪) సామా (౫ వచ్చితిని అని పరన్న్సర నంబంధము లేక పలికనవో ఈమాటలు భాష కావా పవది==ఎ బాలురకు ప్రాయిక ముగా సదశబ్బమునకన్న భాషా శబ్దమే ెలిసినదిగా నుండును స్నుష్తిజన్తం పదమ్‌ అని

లి ఆంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత_త్త్వము పాణినీయనూ త్రము ఈనూ లీ మునం జెప్పిన విషయము అెలి యక పదశ స్లార్థ మెట్టు తెలియును ? మూ.డవతరగతి బాలు నికి పాణినియ శస్త్ర పాండిత్య మె స్లీలవడును + వ థమ న్యూత్రమం దే సుబంత నున నేమో తిజత మన చేమో 'తెలియవలసియున్నది ఉపయో”గంచు ఈపదమునకు బదు లుగా స్రాయికముగా ప్రయోగించు అనియేని ఆకు అని యీని వాడు అనియేని వ్యవవారింతువ మజీయు నిట ఆం థ్రభామ యనలతా ఆం ధ్ర "దేథమువా 'రాడుఫభామ యని వివకణ మున్నది ఇచట అడుగందగిన దొకటి కలదు వమన భాషవలన చేశమునకుం బేరువచ్చినదా ? "బేశమువలన భఛావకుం 'బేదవచ్చినదా ! ఆం ధ్రృభామ యన నేమో కఇలియకముంచే ఆంధ్ర "దేశమన నేమో 3వ తరగతి శాలునికిం 'దెలియునా ? ఇందును శెలిసియున్న దానివి "జెలి యని దానిచేత వివరించుటగా నున్నది. ఈ చిన్నిపొ్తత్తము అంధ్ర బాలురం గూచ్చెన దే గావున మనము వాడుమాటలు అంధ్ర ఛాపషు యసినం జాలుుు చాలురకును సులువుగా తెలి యును మజటియు అం థు "చేశమువా రాము ఫభాషయంటగచా ఆంధ్రము వారు ఇంగ్లీషు అటవము కన్నడము భామీంపరా? ఛాషయందలి పదములను నిర్జోషముగ నవరింప నుపయోగించు గ్రంథము వ్యాకరణము అని ద్వితీయ సూత్రము పదములు భాషయందలివి గాశయునుండునా ? భాషయందలి"* అని నిన్టేశించుట వ్యర్థము నిర్జోామముగ నవ

నంజ్ఞాపరిచ్చేదము శి రించుట అని యున్నది నదోపముగా నవరించుటయుం గలదా + నవరించుట యనంగా నిర్జోషము నేయుట గాదా? వ్యాకరణము నవరించుటకు మాత్రమా వ్యవహరించుటకుం గాదా ఇది లేనివో ఆసాధుత ఎక్కడిది? ఇ్ట్టు సేయుట దొంగిలింపించి శిమీంచుటగా నున్నది వ్యాకరణము చదువని వాండో. చదివియు గ్రామ్యుము వచించువాళతో భామీంచు నెడల త వీయన్టోత వ్యాకరణము చదివినవాయ వ్యాకరణము వానికడ నే నేర్చినవాండే అయినశ వానిపదములను దిద్ది అనువదించుచుండవలయునా ? లేక వానితప్పులు. దిద్దక వానికి తానుచెప్పు నుత్తరాదికమువళో నిర్జోషముగా వ్యవహ 3ంపవలయునా మటి-అభి ప్రాయము 'తెలియవలయునే గాని భామ యొట్లున్న నేమి అని నమయముచేసిషొన్నచవో దోమ మనునదియే యుండదు అంతట ఈశా శ్రమే అక్కజలేదు అసబ్తుండంలా ఈశాక్తము దోషకల్పనకా వర్చడుట ? నవరించు గౌననివో వమివెట్ట* నరకమేని ఆకారణమునే ఫురన్మరించు గొని తన్ని వారణార్థమ. ఎ సకరణమన వ్రయోజనము వచింప వలయును దోమత్వేజ్ఞానము లేక నవరణక్రై య.ద్యమము ఎక్కడిది ? కావ్రన ఈ నిర్వచనముచే ఈశాస్త్రము అ పన్తుత ముషమ అ ప్ర 'యోూజకమును ఐనది భామ్యకారులవారు ర కిహాగమలఘ్వ నం చేహములు శద్దానుశాసనమునకుం బృయూజ$ము అని యనుశాసించినారు మటియు నిర్దోమ 1ంస్కారము పదములశకేగాని వాక్యములకు వలదా? వాక్య

జ్తీ ఆంధ్రవ్యాకరణ నర్వన్వత_త్త్ర్యము

గతపదముల శ్ర మము వ్య త్యాసపడీినచో చడానిని దిద్దవలడా? పదముల సవరణచే వాక్యములనవరణ సిద్ధ మేని వర్ణముల నంస్కారముచే. పదముల సంస్కారము సిద్ధింపదా* వర్ణ నంస్కార మే వాలదా?

ప సంరల్భత ప్రాకృత పదములును ఆం థ్ర మునం జేరు చున్నవి కావున అఆ రెండు భాషలనుంగార్చి ముందుగ 'దెలియనగు అని వాక్యము ఈక్రమము పెండ్లికి బజం త్రీ లును వత్తురు గావున పిల్లను కుకుర్చుఖానకముం బే బజం శ్రీ లకు వాంపలు నంపాదించుటగానున్నది ఇందువలన వయే భాపలపదములు అంధ్రమునం 'జేకునో ఆయాభామలంగూ్సి ముందుగ: సనెజటుంగనగునని యొక న్యాయ ముప్పతిల్లుచున్నది దానింబట్టి యీవ్యాకరణమును బరింపంగోరు. బాలురకు ఇంగ్లీషు హింది అఅవము క న్నడము లోనగు భామలను శార్చియు ముందుగానే తెలుపవలదా? మటి తెలుపమి యేల? ఇందు సంన్కృతస్ర్రాక్సత పదములు చేరుట వానింగూర్చి మ.౦దు చెప్పుటకు కారణము కానేకాదు అట్టికారణము వలయునేని వానికి ఇది పెల్లుగా. వికృతియగుట కారణమని 'జెప్పుట కొంత యొప్పును ఇదియునుంగాక అఆరెంటి త త్త స్ట మును ముందు చెప్ప నక్క లేనేలేదు ఆంధ్ర స్వయాషమునే ముండు చెప్పవచ్చును ఆ ప్ర కృతులను అనుషంగికముగా అనం తరము వలసినయట్లు చెప్పవచ్చును నిశ్చయముగా వాని న్వరాపమును ముందుగాం జెప్పుట విద్యార్ధులకు పీడాకరము

సంజ్లాపరి చ్చెదము స్‌ మజియు ఆంధ్ర ఫామయందళలి పదములాళో సంస్కృత ప్రాకృత పదములు చేపచున్నవి అని నర్వన్వ వాక్యము పదనులలో పదములు చేరుట యననేమి? వివాకినిలో అనుచో వఏీనా (సం) రామన్య (లేక ప్రా రామన్స)!నిలో = విరామన్య(లేక- రామన్చ)నాకినిలో అను నిట్టి ప్రృశారంబులం బవములోం బదము వొచ్చుటయా? లేక వినాకినిలో రామన్య (లేక రామన్న) మూట మునిలీపోయినది అను తీరున ఈపదముల చెంత ఆపదములు వచ్చుటయి। "లేక రామన్య(లేక రామన్స్ర) అనెను అను ప్ర కారమున అనుధాతుయోగమొంది వ్ర యో గింపంబడుటయా? అపత్షమున నకల భామల పదములును నకల భఛాషమలయందును అనుకృతివశంబున ప్రయోగముం బొందువు కావున నకల భామలనుం జెప్పక నంన్మృృత ప్రాక్ఫృతములను నూత్రము చెప్పుట యీమిః అనుకృతియు నిచ్చట వివతీత స్టానము గాదు కావున ఆఅంధ్రశబ్బము 'లన్నయో నంన్కృృత ప్రాకృత శజ్దములకు వైకృతములు అచ్నిచో వివవీ.లార్థము సుబోధ మగును మజియు._ వినాకినిలో రామన్య (లేక రామన్స) మూట ఇత్యాది వాక్యములో వీనాకినిలో అను పదము ఈహాత్రముప్ర శారము సంన్కృ్బృత ప్రాకృత పదములుకాని యాంధ్రమా. లేక అదియీ సూత్రొదిష్టమయిన నంన్క్యృృత పదమా? ఇట సూత్రమందు అంధ్రభాష యనంగా తత్సమ తద్భవ దేళ్య గ్రా మ్యూత్మక మైన "శెలుంగు ాపయా? ఒండె

0 ఆం ధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వతె త్త సము తత్సమతద్భవ భిన్నమైన జెలుంగా? అనలా 'దేశ్యగ్రామ్యా త్భకమైన తెలుంగా కాక "దేశ్యముమా శ్రమా ? గ్రామ్యుము మాత్ర్రమా! న్పష్టముగా వ్యాక ర్తగారు చెప్పలేదు

నీ నర్వన్వ మతి నంజ్జితేమైన యిీవ్యాకరణములో అచ్చులు హల్లులు ఇత్యాది నంజ్ఞలు వల కలి7నో వెలియ కయేయున్నది సర్వస్వ మన లేశ మని తలంచిరా! మజి వర్ణములు సం అనిసూత్రము వవి అవి ఎక్కడ చాంగి యున్నవి? అచ్చులు ౧౬ అంట వవీ అవి వలయీదాంప రకము బాలురకు తెలియంగూడదడా? ఇచా పూర్వవైయా కరణులకుం దెలియని క మముశ వాల్లులు 36* అని సూత్రము వవో అవి? ఏమి చిత్ర్యక్రమ మిది ఎట్టకేలకు మరల అచ్చులకు అ ఇ ఉ బు % అని యొక పంక్తి ఇందు ౧౬ టికిని ౫టిని ఇప్పటికి వెవ్చీనాడు తదితరములను ౧౧ టిని ఎప్పువో వెల్ల డింతురు

ఫో అచ్చుల స్వతింత్రోచ్చారణ గలవర్శములు అని సూత్రము డాసికి వృత్తిగా స్వతంత్రోవ్చారణ యనంగా తమయంతట పలుకందగినవి * అని యొక యనశ్వత వాక్యము కలదు ఉచ్చార్యముూులన పలుకందగినవి గాని ఉచ్చారణ మన పలుక దగినవి కావు ఉచ్చారణ యనం బలుకుటు పదు నాజు అచ్చులకును ఇందువలన స్వతంత్రోచ్చారణ చెప్పంబడి నది ఆపదునాజింటికిని వీరి లెక్కప్రూన్వములు డు దీర్ధ ములునో అనుస్వార విసర్ణ్మములు ౨ అని-అనుస్వారవిసర్గ

సంజ్ఞాపరి చ్చేదము 7 హో ములు అచ్చులగునేని అవి స్వతంత్రాోచ్చారణగలవి యగునా? అవి హ్రన్వములా దీర్ధ ములా* ఆభేదము వీనికి లేదేని అచ్చులు స్వతంత్రోచ్చారణ గలవర్షములు హ్రన్వములు దీస్పృములు అని ెండువ్‌ధనములు అని అచ్చులకెల్ల ఆభీదములను ఇవెప్పుట నరిగాదు ఈరెండును స్వతంత్రోచ్చారణ కలవయీ యని వాద మేని వీనిని అం అ” అని అకారపూర్వముగా నిన్టేశిప "నేల స్వతంత్రోచ్చారణ యనంగా మవష్యుః తో పనిలేకయీ వాగింద్రియముతో పనిలేకయీ శష్టించుచుండుటయా 1 ౬. రెండుమూడు హ్ఞన్వములు కూడి ఒకడీర్థ మగు కు ద్వితా్రచ్చులు త్రి త్వాచ్చులు అగుననుటయా? ద్విత్వ హల్లులవలెనా ఆపకత్నిమున వేజువేటుగా ఇచెప్పనేల!్‌ క్క గ్‌ ఇత్యాది వేజువేజుగా హాల్గులలో చెప్పినారా! వెప్పనల మయునా? మజుచినారా! వేటు వేటుగా నున్న స్వరములు కూడి నప్పుడు నదమయడాగమాదికము రావలదా? అ+అ= అయి కాదా? నంధి ప్రకరణము ౨౩ సూశత్రముల యుదాహారణంబు బందుంబో ల౬-(వారి + అతకు=హపయతేండు మా+అమ్మ ఇన మూయమ్మ )-ఇటనుం గావలదా+ మేనయ త్తివలె అత్తవల దా? వలయ త్తదు! అఆంఈ ఇత్యాది వర్ణనకూమ్మాా యోపచేశమూో యడాగమాదికము రాలేచేమి? అని యాన్నేవింతుడు. గావలయు. అచటకూడుట లేదు. గావున రాలదు మజి ౧౧వ సూ త్ర ములో కంర్యవర్ష పరి గణవముోో అను పరిపనేల? అకారము వాలదా?

జో,

రి ఆంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత_త్స్వము మజీయు ఈప్రక్రియంబన్టి గోడ + ఉన్నది = నోకో న్నది వెట్టు+ఉన్నది = చెట్టూన్నది గోడ + అయినది = గోడాయినది వారి(+ఇకండు = హరీతండు అని యీర్చడవలదా ॥ ండునుూూండు బ్రాన్వములు గూడి దీర్ధ్స మగునటగడా అ ఖగటలో అసహ్ఞైన్వముల క్రమము ప్ర,యోనకమా "కాదా + అ+ఇ=వఏ కాదా? ఇ+అ=వ అగనా + కాదని సూత్రమునకు అగ మెటు కలుగును? కూడికమూత మే ప యోజకము

థి" ౧ ౬? / గాదు లే మముకూడ చేరవలసియున్నది. ఈధోరణిోో ఇ+అి కూడ వ అగును దీనాంతములగు నంస్కృతపద ములు తత్సమంబున పహ్రస్వాంతము లగును అని శబ్దప్రక రణము”ో ౧౯వ సూత్రము దీనింబట్టి రామా వానీ గురూ ఇత్యాదులు తీరృ్పమమున రాము రామి రాము రామృ రాన్హు హరి హర వాళు హర్య హర్ష గుర గి గురు గురృ గుర ఇట్టి రూవములం దాల్చి ఇద్ద జు రాములు ఇ త్యాద్యర్థములం బొరయును ఇది భాషాభివృద్ధి గాదా ఈ నంజ్ఞాసూ త్రము తోడ్చాటున రమాగారీ శబములు రమ

ఇ ల్‌ లి రమి రము రృ రను అనియు గౌర గౌం గౌడు గర్భ గార్ష అనియు తత్పమ-బున చళూపంబులం డాల్చును

నంన్కృృతశబ్దములు తొంటి ప్రళ్యయములం గోల్పోయి "తనుంగునం దమకు తగిన ప్ర త్యయములం చాల్చి తత్సమము లగును అనుసూ త్రము ఈవ్ర క్రియకు బాధకము గాడా యందు ేని దీర్హాచ్చును త్యజించుటయీ తొంటిప త్యయమును

ఖు శు

సంజ్ఞాపరిచ్చేదము రి

ఈ వికుచుటయు బ్రాన్వమును చాల్పుటయే 'తెనుంగుక6ం దమకుం దగిన పశ్యోయముం నొనుటయు నని వ్యాఖ్యానము ఈ నంజూనూత ముచేక వవో నెండమూండు హ్రైన్వములు రూడి

యా టో న్‌ వ్‌నో ద్‌ మగును అని అనుశాసించినంచున అనంగా దీనికి ఇది హ్రస్వము దీనికి ఇది దీర్ధము అని వకాచ్చునకు స్రాన్వ ద్‌క్స తాభేవములు విధింపనందున పై యసందర్భము కలిగ నది మటియునీ ౬౯వ సూత్ర ములో కూడిన మొత్తను తూనికయో కొలతయో నువోవుటయే ఇప్పంబడినది గాని నంబంధాపేతు ఉక్తముగాదు అందుల చశభౌావము అఇంకనుం జూడుండు కాలము =క్‌ +అ(అ[ల్‌,అ+మ్‌ +ఉ అనియేని క్‌ +అ+అ+ఆ+ల్‌ +అ+మ్‌ +ఉ అని యొంచె కాను =క్‌ + అ+అ+ఉ+న్‌+ఉ అనియీని క్‌ +అ+అ+అ+ఉ+న్‌ + ఉ అని యొంచె రెండేసిచెజంసల వగ కమము వచింపవలయును హెల్‌ మజియు ఈఫక్కిచే ఒ+ఒ=ఓ అని నేర్చలేజేమి ఆంధ్రమున ఒకారము గలదుగడా * మేము చెప్పిన యో (ట)కారము నంన్కృృషవర్షము నంస్కృకమున ఒకారము లేను కావున ఓకారమును ఒకారద్యయనంకలన జాతముగా చెప్పమైతిమి అందురా? ఆపతమున నంన్కృృతమున అ+ఉ=ఓ అనియు "బేళ్యమందు ఒకారదాయనంకలనజాతముగాను చెప్పెదరా 1 అబృయిన అజూదినంజలు కే" లాంధవములకు చెల్లుగా? ౮ భా జ్‌ లా ఉం ఇళ్లు ఎకారతత్తి్య్యముం గూర్చియు చర్చింపవలయు మజి యింతే నర్వున్వముోళో పత మెట్లు కలుగునో వెప్ప లేచేమి ? అది అనంబద్ధమా | ల

కో కే0 ఆంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత _త్త్వము మజీయు. నొకనంచేహము ఈఫక్కికవలన పెద్ద న గి దీష్థము చీన్నదీర్ధ్యము అని దర మునకు దై స్రవిధ్యముకలదా ఒంచెనుూ టి మొ కవువీర్ధ ముళోని స్టాన్వము చిన్నది రెంటి మొలత్తపవుదీక ములోని హ్రాస్వము. పెద్దది-అని హ్రన్వదై పవి ధ్యము కలడా 1? లేబేని గణితము నరిసడవలదా ? మజటియు ఎ ఓ లు అనునవి అ+ఇ అ+ఉ చేరి అయినవేని దీక్టములు గావలదా + ఇట్లు గణినము నకిపకుటక్రై అగ్భహ్రన్వశల్పన నేయవలయునా + ఇతను ఈ కల్పనలచేవ ఛందస్సులో ఎన్ని వింతలు కావింపవలసివచ్చునో ఊహించుకొనుండు గ్రంథ వి నరభయముచే విరామ మజియునో ౬ సూత్రములను ఇట్లు మార్చి చమ తరము సేయవచ్చును ౫న సూ, శ్రముగా ముందు దీర ములనే ఉపటేశించి ౬వసూ త్రముగా అనంతరము. ఒక్క దీర్ధము భిన్నమయి. రెండుమూండు శ్రాన్వములగును _ అని సూత్రింపవచ్చును మజీి ప్హుతమునకు గణిత మెట్లు ? వీరు దానిని విడిచి ళం "పెట్టిశారు పాణిన్యాదులు ఉచ్చారణ కాలపరిమాూణముం బే ప్రూన్వదీర్ధృన్లుతనంజ్ఞ ల ేర్చరించినాన జఊకా లో జి, ఉస, లోఒద్ష న్వదీర్ధన్లుతః అని అష్టైధ్యాయీసూ త్రము నర్వ న్వమున కాలనంబంధముం జెప్పక వర్ణినంకలనప్ర క్రియం బూనుగొన్నారు ఇంక వలన పెద్దల గ్రంధంబులందుంబో లె క్‌ చ్‌ జా జీ ఆధి దానికి లది దీస్టము దీనికి అది ప్రన్వము అను వ్యవహా

నంజ్ఞాపరి చ్భేదము శై

ళు రము నరివడకపోయినది సంబుద్ధియం ను నామము తుది బ్రాన్వమువకు దీషమగును నామంబుల తుదిదీర మునకు న్‌ ఖు ఖు హ్రైన్వము వచ్చును ఇత్యాది వ్యవహారము కుదురదు ఆ ర అందువలన రమాశబ్బమునకు హైన్వము వచ్చిన రమి రము రమృ కావచ్చుగ. మళీ ఫ్లతము కధ యేమి?

ళం అ వకమాత్రహ్రన్వ మినుమడింపంగ దీర్స్స మయ్యె మూండుమూాత, అనం బ్లుతము ట్‌ రాలా గం అని అప్పకవ యానతి నర్వన్వమతమునకు 'బెడిసీయున్నది మూయమాతల దీ్షమట మూండుమూతరల నంకలన టో ఖు ల మయిన కతంబున ఐ ఇ లు పుతములు గావలయును గ ఇ ఒంటివిందువు పూ శ్షానుస్వారము జంటబిందు

వులు వినర్గము * అని సూత్రము ౧౦౮ో-బ్తందలి సున్న పూ ర్హామస్వారమా శ 108 - ఇందలి యింగ్లీ ముసున్నయుం బూర్జానుస్వార మే యగునా ? ౧౦౦౮-౪ఇందలి రండుసున్నలు వినర్లమా * ఇట సువ్నప్రక్కన సున్నయా 1 సున్న [క్రింద సున్నయా + అనమగలతణము అనమస్థము ఇట జంట బింద వు అనుచో బహువచన మేల? ఒంటి విదువ్చులు పూన్షానుస్వారములు జంట బిందువులు వినర్షలు అనియం 'జెప్పనొప్పునా? జంట యనగా తెండు అటుపైని బిందువులు అని బహునచనముకు ఘటించిన బిందువులు ఈ గాని అంత కన్న ఎక్కుడుగాని కావలయును ఇందువలన రామః అను టకు రామఃః అనియేని రామ 1; అని ఇత్యాది

యం ఆం ధ్ర వ్యాకర ణ నర్వన్వత _త్త ప్టము రూపముననేని వ్రాదువలయు.ంగదా నమావ్నాతనులైన యనుస్వారవినర్గ ములకు వ్రాతలో ఒంటి బిందువును ఒక దాని క్రింద నొకటిగా రెండు. బిందువులను చిహ్నములుగా లోకులు కావించి”నిరి పఏీద్య ఆగ అలను నూచి వానికే ఈ 'పేకులను కావించికొన్నారు ప్ర్రాు విధమును లతణముగా చెప్పుట మందము ఈవిషరీతమార్ల మునకుం దోడుగా ౧౧వ అధ షూ జభ ల, మ సూత్రమునం బేర్కొన్న జిహ్వామూలీ యోపథ్యానీయములకు అ వినర్షసదృశ చిహ్నములను జూపక విసన చిహ్నాములనే థి . 2. చూపినాడు. నిండు విసర్లకును అర్థవిసర్లకును భిదము లేడా! అచ్చు (ముద్రణమ్సు ళోను వ్రాంతలోను ఆలన్యముచేత అర్థ ములను మూపకున్నను శాశ్హ్రములోను అలస్యమాః ప్రాచీనులు ఈరెండు సంజ్ఞ లను ఉపచేశించిరి గాని అం ధ్ర మున కాల వ్యక్‌ రణకారుండు నయితము వీనిని చెప్పలేదు వీరి కివి యేల వలసి వచ్చినవి 1 ఓ వ సూత్రముపై య భ్యానము __ హ్రైన్వమన నేమి అవి యొవ్వి? అని వ్రశ్నద్వ్యయము కలదు అవి యను నర్వ నామము హ్రన్వమునకు పరామర్శకముగా నున్నది అది యెద్ది! అని యేశవచనముగా నుండవలడా? లేదా హ్రాన్వము లన నేవి! అని ప్రథమ ప్రశ్నెమును బహువచనముతో నీ 4 ళ్‌, వ్రాసికోరాదా! మరల వానిలో నచ్చు లెని షే హాల్లు లెన్ని! ఈరెంటికి భేదమేమి ? ఇవి ర0డా+ అచ్చులును హాల్లులును గలసి వంబదిగదా! వందింటిని ఈశెంటికి అని పరామర్శిం

సంజ్ఞాపరిచ్చేదము క్షే చుట ఎట్లు సాధువు? అచ్చులకును హా్గులకును భీదమేమిి అని వాక్యము రచించుకొనవలయును లో అచ్చులు కానివర్ష ము ౫ హల్లులు అని అచ్చుల త్త్త్త్థముం జెప్పుట ఈవిధమున హాల్టులు కాని వర్శిములు అచ్చులు అని హల్లు-ను నిర్వచి.పవచ్చును ఇప్పటికి వీడు వర్ష ములనన్ని౧టిని చెప్పలేము అచ్చులు కానినర్షము లేవో ఎన్సు తెలియును! అది తెలియక వాల్లు లివి యని యెజుంగు చు అచ్చులు కానివర్ణ ములు వాబ్లులు ఇవి అచ్చుల తోడ్చాటున (తోట్బాటున అని వారిపారము) నుచ్చరింపం బకునవి అని నిండుసూ త్రము అఖ్లునింా-క కారమును క కాకికీఅనిఅఆఇ ఈ ల సంగతిచే నుచ్చరింప గలిగితిమి అకు బందువిసర్షలతోడ్చాటున ఉచ్చరింప గలమా! కం కః అను వీనిని ఎట్లు ఉచ్చరించుటశ అటయిన అనుస్వార వినర్హ నీయములు అచ్చులుకావా! అన్ని యచ్చుల తోడ్చాటున లని చెవ్చీతిమూ? అని యడుగుదురు గావలయు అటయిన వ్‌వి తోడ్చడవో చెప్పవలడా! మటీ తోడ్చడునన్నమాట వమి శాను? ఈనర్వన్వమందు (అర్థిబిందువు) ౧౫వ సూత్రములో నువచేశింపంబడినది. నిలువుగా తజిినను అర్థ మే. అడ్డుగా తెజ్‌గినను అగ మే ఎట్లు తజుగవలయునో చెప్పకుండంగా వర్షన్వయమాపము ఎట్లు నిశ్చయపడును! వా తలోని కొలలంబట్రి అరసున్న యనుపేడు ఊహించుకోవలసియున్న దే గాని అట్ల

1. అంధ్ర వ్యాకరణసర్వస్వత తత్త్వము యినను అది ఆచార్యోపదిష్టము గాదు మణి దాని యుచ్చా రణ యెట్లు! రూపసాదృశ్యముచేత నికూవీంచుకోవలయునా * అ పాదృశ్యము ర ఆఅలకుకుు ల ళ లకును గలదా? బిందు వనంగా బొట్టు నంస్కృృరమునో చేవనాగరలిపిలో అనుస్వార మును బొట్టుచేతం దెలుఫ్రుదుకు గాని 'తెలుంగులో అట్లుగాదు "ఇెలుంగులో కడియమువంటి గీజవెత (వలయముచేత) తెలువు దురు అరసున్నను అర్భకటకి మువలె శ్రాయుదుకు ఇందు వలన దాని యుచ్చారణ యెట్లు "తెలియును ? ఈస్యూత్ర ముతో తోట్పాటుచే అని ప్రయోగ మున్నది తెనుణపో అట్టిశబ్బము లేదు తోడ్చాటు అనిన 'తెలుగగును కశకారముతోంగూడిన ౫ వర్షములు కనర్షము అని సూత్రము కందు క్రీడ --ఈరెండును కవర్ష ములా ! ఈరెంటియందును అయి చేసివర్ష ము లున్నవి పెద్ద లుపదేశించిన వర్ణసనమామ్నాయములో అని ఫావమా + మెథడ్షు లలియ పెద్దల వర్షసనమామ్నూయమే. శరణ మైనది ఈ గ్రంథములో వర్షనమామ్మ్నాయమును ఎటనుం జెవ్చలేదు ఇదిగణోవ సూత్రము ౧౧వ సూత్ర మువ వర్ణ ములను కంర్యాది క్రమమున ానాణా నో లాం ౧౫ అతురముల రాసులుగా పరించినాడు వకవాక్య మొగా నియత క్రమమున లేవు అట్లయినను ఆ ౧౧వ సూత్రముం జది నవిమ్మటం గదా పై/జెవ్బీన వర్ష్యాకమరములం

సంజ్ఞాపరిచ్చేవము కేస్‌ గనుంగొనుటి ఇన్టి కష్టములు పూడ్వులు పెట్టలేదు ఆ౧ం౧వ సూ త్ర మువలన నేని వర్లాతరము లివి యని స్పష్ట్రపడునా ? అందు అఆరాసులలోనుండి అయిచేసి వర్ష ములను వీజటుకోవల యను అవి యీమైదు? ఆయా యీనింటిోో ఈ కాదులు ఎన్న వవి + మజశియు కవి అచ్చులా? వాల్లులా మిశమా 1 నొవ సూత్రము. కకారముతోంగాడిన ౫ వర్షములు కవక్షము అని వర్ష నామోపచదేశము వీరాశిలోనేని కాదులు ఒకమాజు గాక మాచ్చుగానున్నచో అందు వ్‌వర్ష మును ఈవి న య ముకైై అద్యతురము గా సానవలయును ?ఉడఊోపఫబభమ ప-ఈరాశిలో ప అని యొక కేవర్ష్మ మా? ఇట పారము వెప్పునొద్టకు హింటు కావలయును హీంటులే దేని రెండవ పకారము మొదలు గ్రృపొాఎవయా 8 ఆవలి యతనగములు ఆ పం_క్రోలేవేఠి పంక్తి మొదటికిరాండా? లేక వరున వలయని యేవర్తములనె నను గహింపంా? లేక అవలి పం కిలోని ణా న ల్‌ గ

వర్ష ములం కోడా ? మటి యూ వర్గాశమరములు అన్నియు హల్లులా అచ్చులు గూడనా ?* ఆను దేహము పెట్టనేల? ౫ వర్షము లనుటకు బదులు ౫ హల్లులు అవరాదా ?

ఈసూ త్రము కడపటిభాగము __ ళ-ఇది లకారము నకు హూపాంతరము అం యున్నది ఇది కడు నద్భుతము ఇందువలన కొళకుళళోపళ కళువపఫువ్వురు వికసిళ్లును తళ్ళుళు విళ్ళళకు పాళిత్తురు ఇత్యాది పిశాచోచ్చాటనమంత్రములు తంతోపతండ మగ్గును

16 ఆంధ్ర వ్యాకరణనర్వన్వత_త్హ సము

వర్గము లయిదునం గూడీ న్పర్శము లనంబకును * కూడి అననేమి? పరత్సం యోగముల ఈ నామవమా * పీనికన్సి టికిని ఒకశు నంయోగమా'? వ, త్వేశము వీనికి స్పగ నజ్డ ్కా? లీ ల

౧౦ స్మ వర్యముల మొదటియవరములు పరువు ములు అని సము ఇప్పటికి అనన్తామరము లేవో మాపలేదు వగ్శములు అయిదే అని యిప్పటికి రూఢికాలేదు “మొదటి యనుటచే మెథడ్లు తెలియని ఫూర్వవ్యాక ర్త వ్యాశరణమును ప్రక్కనుబెట్టుకొని దీనిని చదువవలయును ఈ సూశ్రచులయర్థమును ఎక్కండి కక్కడ అందులో చూచు కొనవలయును

ఇట ఒజ్జొఅకు సూచనలు అనునర్థముగా అ్తంన్సీ ము వాక్య మొకటి కలదు 110660 €6 గౌలయల. చానిని "ఇనుయలోనే వ్రాయరాడా + ఈ వాష్లకరణమును శాలురకు 'నేవ్పవాండు ఆపాటియేని తెలు చెలియనివాండుగా నుండ వలయునా ? వాంచేమి పచ్చిదొరయా ఒండె ఓట్టకప్పల్‌ దొరయా? ఈ 'పాచ్చరిక లు ఈయన చెప్పక యుపాధ్యాయు నికి తెలియవా € తాను పండిరుండై న నగుగాక్‌ దీనిం చాఠరముచెప్పు నుపాధ్యాయులయందు ఇంత ప్ర జ్రాదారి ద్ర ని మును భావించుట నాస్ట్రాయ్యము గాదు విద్యార్థుల పూరం ఫుణ్యపరిపాశవశంబున ఇందలి యనం ఖ్యేయనోషములను దిడ్డై పారము చెప్పువాయో దీనియుపాధ్యాయు డు గానేక్చును గాని ఒకపాటిపండితుండు దీనిం జెప్ప లేంయ

నంజ్ఞాపరిచ్చేదము మతి యూీాసమాూాచనలోోని విషయముల ఉపాధ్యాయు నిశేగాని విద్యార్థికి సామౌత్తుగా పవికిరావా! పోని ఎవని కైనను పనికివచ్చునా ? దూతము ___ న్పర్శములన్న మున్టివర్చుటచే ఈపేరుగలిగెను *” ఈవాక్యమున రచన ఎంత యధ్వాన్నముగ నున్నదో పరి కింఫప్పయ న్పర్శములకు అని కుమష్టి గా మౌార్చిన ఇది వాక్య మగును అంతస్థములు == నోటినడుమ నిలిచి పలుకంబకు నవి ఆని యాచార్యవాక్యము. పలుకంబడుటకు ముంచే నిలిచినవా? నిలుచుట వేటు పలుక బడుట వేటునా? నిలి చిన యనంతరము పలుకబకుట యన నర్ధముగలదా 1 మళటి నడుమ ఆకముటకు అంత శబ్దమురు నిలుచుటకు స్థా ధాతుశ్రను ఈపదమందు ఏకు ముద్రించిన వర్మ క్రమము ప్ర, కా రము కలవు చీమతలకాయ యంతయీని పోసీకుండ వివరించి నాడి నరియే -కాని అంత మనంగా నకుమూ'? తుదిగాచా? నడుమునకు వాచకము అంతఃశ బ్ద్బము గాని అంతశబ్దముగాదు సంధివశమున వినర్ష లోపపత్‌ము నవలంబించుటకన్న అంతఃస్థ అనియే వచిచిన స్పష్టముగాను అముష్టము గాను విద్యాక్థితారకముగాను ఉండును స్పర్శోష్మణోర న ర్మభ్యేతిస్ట నీకి తదర్థః ఆని శ బ్దేంబు శేఖంము అ న్తర్శధ్యే అని యున్నది గాని అశ్దేమభ్యే _ అని లేదు లౌకికవ్యవ హో లేష్వవి శసాదీనాా వన్యాణాంచ మధ్యస్థిత ల్వేనచా_న్తః 8

ఆం ధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత త్త వము

స్టాశబ్దవాచ్య తా అని శళ్చార్థరత్నము నోటినడ.ము ఇ యే ననుట వీనికేకాము. ఇంక నెన్నిటికో అన్వయించును. దీని తర్వాతిస్తూత్రమును చూడుండు నడుము ననుట యని దీనికిమాత్ర, మే అన్వయించునా 1 అడి చేనికి అన్వయించినను మానినను వీనికి మా 3 మన్వయింపదు అచే వింత వీనికి అనలా యర ల వలకు తాలుమూర్థడంతోష్ట ఈకలు ఉశ్చ _త్రీస్థానములు ఇందొకటియు మధ్యము గాదు వ్‌ వినస్టనీయసండ్ఞ ను వివరింపక విన్వనీయ మే గదా యని గావ లయు వ్‌సర్డి ంచినారు

ఊోష్త్రములు ఆజబెట్టగాం బలుకబడుసవంట-బెట్ట యీమి 1 ఊష్షైణఇ3 ఊహైవాయు తత్ప్రఛానా ఇత్యర్థ వీవం సోష్యాణ ఇత్యన్య నాయ నాసవావర్య భే ఇత్యర్థ ఇతి స్రాతిశాఖ్యశాహ్యే న్పష్టమ్‌ అని శళ్టదుశేఖరము (ఊ్మ మనంగా వాయువు ఆది వధానము గాగలవి ఊపహ్ముములు ఇట్లు సోష్మములు అనుదానికి వాయువుతో: గూడియుండునవి అని యర్థము అని ప్రాతిశాఖ్యభాహ్యమందు స్పష్టము అని శ జ్లేందు శేఖరము )

పరువమములు.పట్ట.దలగాం బలుక్‌-బడునవీ *” అని సర్వనర్థము పట్లుదలయీమి ?

ల

నరళములుఎావినదడగాం బలుకునవి *” విన శేమి+? వినరుగాం బలికిన బాలుని ఒజ్జగారు దండింపరా ?

సంజ్ఞ్ఞప కరణము ఈ గ్రంథమందు వచ్చు గుర్రు లను 'దెలువ్రుసూత్ర, ముల నమూహము అని యున్నది

సంజ్ఞాపరి చెదను. క చిన్నయసారి లోనగు పూర్వవ్యాక_క్తలు తమ యాయాయి ట్‌ ౧ధములోో అనంతరము వృవహృతము "లేవ్‌ అనంజ్ఞ లను మూత్ర మే ప్రాయికముగా సంజ్ఞాపరిచ్చేదమందు చెప్పినారు వ్‌ అప్కస_కృములను ఆనంగా నర్వన్వములో నెటకు విమ్మట 'రానినంజ్ఞ లను వృథాగా వింతవింత వివరణములతో నుపన్య సించినావ ఎ౨దులకు ఈ యాూష్టాంతస్థా నంజ్ఞలు నిదర్శన ములు ఇట్టివే ౧౧ వ సన్యూశ్రమునం జెప్పిన జిహ్వోమూలీయం బును చెవ్పని యుపధ్యానీయంబును కాలవ్యాకరణకర్ప దానిని ఉప చేశింపలేను

౧౧-వ సూత్రము తుదిని నంనృ్భృతమునుండి మా ర్పును జెంది మగధ మొదలగు 'దెశములయందు వాడంబడు భాష. స్ర్రాక్సతము అని వీరివా క్యము ఈసూర్రము చదువు విసుగు మగధచేశమును ప్రాచీనాధునిక మగధభామలను ఎటుంగునా 1! ఆమగధభఫాపు (రెండో ఒకటియో) నంన్క్భృ శమునుండీ వచ్చిన "లిసికొనుటకు నంన్కృృతమును నమ కల్చ్పముగా వేని యెజుంగవలదా + మజియు నంస్కృృతము తెలిసిన్షమాత్రమున చాని!ిని మాగధ్యాదులకునుం గల పశృతి వికృతి నంబంధము అనిసుంగునకుం డెైలియునా పెంగా అనిసు గునకు ఈపహ్యాక ర్త శబ్దములను నేద్బువిధము రంతగానున్నది మగధ మొదలగు చేశములయందు ౨ని వీరి ప్రయోగము "దేశమునకు మగధము అని పేరా మగధ అని పేరాశ ఇళ్లు అంగ యందు వంగ యందు

ల0 ఆంధ్రవ్యాకరణ సర్వ్రస్వత_త్హసము బంగాళ యందు అని వ్యవహరింపనగునా $ 9ది వాణ మర్యాదయేని మ్యగడ (128264ఉ0 అరి కదా యుండ వలయును 1

మజియొక విశేషము--- నంన్కృృతము మాజి మాగ ఛ్యాది ప్రాళ్సాతమయినవంట షవ్భామా క్రైం వ్ర భోఃనృష్టిః ఈ క్రి 0ది పంక్తులం దిలకింపుండు--

ప్రాక్ఫత నంస్కృృత మాగధ విశాచభాపోః శౌరసేనీచ పష్టోఒత్ర భూరిభేదొ బేఃవి శేషా దప్యభ్రంశః దృద్రటుండు

నక లజగజ్బన్తూనాం వ్యాకరణాదిభిర నాహితసంస్కారః సహజోవచనవ్యాపారః ప్రకృతి త్యత్రభవం సైవవా ప్రాకృ తమ్‌ ఆకనవ అణే సిద్ధమ్‌ "దేవాణం అద్ధమాగహో వా ణీ ఇత్యాది వచనాత్‌ ప్రాక్‌ పూర్వం కృతం ప్రాకృతమ్‌ బాల మహిళాదిసుబోధం సకలభామోఎబన్ధనభూతం వచన ముచ్యతే మేఘనిద్ము క్లజలమివ వకన్వరూపమ్‌ తచేవచ చేశవిశేషాత్‌ నంస్కారకరణాచ్చ సమాసొదితవిశేమం నత్‌ సంనృృృళా దుత్తరవిభేదా నాప్నోతి పాణివ్యాది వ్యాకరణోదిత శబ్బలత్షు జీన నంస్కరణాల్‌ సంన్కృృతముచ్య తాతధాచ ప్రాకృత భ్యాషెవ కించి ద్విశేషలవ్షణా న్యాగధికాభణ్య తే తథా ప్రాకృత మేవ కిజ్ళాద్వి శేషా వ శాచికమ్‌ , శూర సేన్యవి ప్రాకృత ఛాస్సైవ తిఛాహ్‌ వ్రైక్ఫత మేవాప్థంశః స నవానై (11 రుపనాగ శాభీర గ్రామ్యత్వ భీచేన త్రో కః తన్ని

సంజ్ఞాషి చ్చేదము వే రాసార్థ ముక్తం భూరిభేద ఇతి కుతః? చేశవి శేపాత్‌ కార ణాల్‌ తెన్య లక్షణం లోకాచేవ నమ్య గవసేయమ్‌ ” ఇట్లు స్రాక్ఫువమే నూద్చ చెంది నంన్కృతి మూయెనని "పెద్దలు చెప్పియున్నారు వీజ తద్విరుద్దార్థిముగాం జెప్పుట నపహాడమే ధెథి అతురముల యున్చే త్రిస్థానములను జెప్పుటలో వీరు ఇ ఈఆచఛజరు ఇయ శల కు ఉత్ప్లిస్థానముగా తాలు వును జవ్పి అంతటితో తనియక- తాలువు =అనంగా చెంప యని అర్థము చఛ్రాసినావ తాలు వనంగా బుగ్గయొక్క_ లోపలి వెఫవు చెంపయన గా వెంపలివెఫు వెఎపలివె వున: అతు ర్త 6 రా రము లుచ్చశకించుట అసాధ్యము అదియే సాధ్య మేని ఆహా ఏమి ఫవుణ్యము నోడు తెజివక యే మాటలాడవచ్చును ఓష్టము (పెదవులు అని యనుగ్రహించినాడు ఈ యేకవచనమునకే ఆబహువచన మర్థనూ+ దంతోష్టు మన్నళ్షు చిదవి ఆగ యల ఆనంగూడదు? వఐ కంరముు చెంప అని మరల చెంపలో వర్ణ్యాత్స_ శక జిహా్వామూలీయము ఇంతడాశ ఉర్పత్త్తి స్థాన ములను చెప్పుఛచువచ్చి ఇట ఉత్పన్న వర్మ కండ్డ జ్‌ స్థానమునకు బదులుగా. జెప్పినావ భవార్తమున్తు లెపరై 6 జిహ్యో వ క్‌ శ మూలీయ మే జహ్వోమూల్త గ వ్వార్థ మునిః 7 సైచిగారా ఈబెడదలో విద్యాధ్ధల మేమ్‌! హింట్లు ధ్‌ డు ల / ౨74” చెప్పలగలండా 1 య బీ శ ల దడాల అయరోోో

న లల అంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత_త్తము ౧౨ ప్రాక్సుతభామకు వర్షములు గ౦* వవి ఆవి+వల గోపనము 1 అచ్చులు ౧౦ వీవి అవి? నంస్కృతమునందలి బుబూ శగృగ్ల్రాఐ కొలు మా మిందు గలుగవ్హు ఎను వ్ర శచే కడమ పదియచ్చులను ఊహించుకొనవలసీవదా? జట్లు చేయుటకైైనను సంస్క తాచ్చులన్నియు ఒక్కచోటం గలవా? అంతటను పఫపూర్వవ్యాకర్తల సూత్రములను ఈ సూర్త్రములకు టీకగా నుంచుకోవలయును ౧౩-వ సూత్ర్తముపై యభ్యాసములో__ కంర్యము

"ఇవ్వి! ఓష్ట్యుము అవ్వి? కంతోష్ట్యను లెవ్వి? అను నివ భ్‌ వార్థ కములు -ఉత్పత్తిస్టానామేపకముఎయిన ప్ర శ్నములు కలన్ట వీర ఊఈకంర్యాది భపార్థకనంజ్ఞలను ఎక్కడను చెప్ప "లేదు ఏవరింపనులేదు ఇవి 'చాలుర శెట్లు తెలియును! వింత లోవింతట- క వ -వీనిపేశేమి' అని వ కలదు క కు పేరయిన జిహ్వామూలీయ శబ్దమును తదుత్ప _త్తిస్థాన మును 'పేదగానై. సను డెప్పినారు గాని పకు అట్టి "పీరయినను వీరు చెప్పలేదు వీల గొడవ యనియే మానినారా! వేటు కారణమున మానిన్తారా? ఉపధ్యానీయమని పాలుడు ఉత్త రము చెప్పవలయును వానికి ఈయనుపదివ మెటు తెలి యును? వావిమయొద్దన్రై నం జలియనా!ః హింట్లులేక ఆశని కెట్లు 'తెలియుకు! నాసికయంద: బు ట్రేన్‌ వెవ్వి* ఎదీనిచిత మూ హ్‌ింపుండు ఫున్టేనవర్గములు అనరాదా? ముదిరిన హాలుడు వెంద్చుకలు, అని చెక్పిన వానిని వెంచి యెక్కించుట న్యాయమా శి

సంజ్తాపరిచ్చేదము లికి నంన్కృృత ప్రాక్సుతములవలనం బున యా 'ఇెనుంగుభాప. వికృవిధాషమ యశంబకును అని సూత్రము ఇట పుట్టిన అని భవార్థకథాతు వియోగము చేయుట వలన తద్భవముఎ మా్రమే ఉద్దిష్టములుగా. గన బడుచు న్నవి మజి ర్రైక్ఫవసమములు వికృతిలో చేంనవి కావా! అయిళచో వుట్టిన అవుట యె! ౧౫ ౧౬ సూత్రము లందు వత్యుమాణములగు నతరములు తద్భవమునకు మూ త్ర మా? అగునేని తెను గువకు అని వానిని చెప్పు* యెట్లు? మజీయు ఆభాషూఫాగముకు చెప్పుటకు తిక్భవము ఆను పేవ ఛాలదా? వికృతి యని యీనంజ్రను కల్పింప నేల [చూకుము ౨౩-అభ్యానము ]) మజీయు ఆపతమందు 'చేశ్య మునకు వేజు ? అకమరపకెగణనము చేయలే చేమి ? తద్భవ మాత్రిమును వికృ3భాష (౧౪ మూ) ఈ తెనుంగు భాష (౧౫ నూ)టా ఈభాపు (౧౬ సూ) ఎని ఇన్నివిధ ములు ని స్రేశించుటకన్న తద్భవము” అన్న నెంత సులువుగా నుండును మటి కలిసియున్నవి (౧౫ సూ) అనుటచే ఎట నుండియో వచ్చినట్లు తోంచుచున్నది ఎటనుండి వచ్చినవి 1 వృథాకాంతులు చెజువునేయవా! ఉన్నవి అన్న నిర్చాధము అస్లే అనంతర నూ త్రమున వేరియున్నవి" అను పవము ఎట నుండివచ్చి వేరినవి * అను నాకాంత్షుం గలిగించుచున్నది మటియు ర-వ సూళ్రిములో నంన్మ్భృత వర్ణోప దేశ ములో విందువ్సనకు అనుస్వారనంజ్ఞ అనుగ్రహింపంుడివనది

లశ అంధ్రవ్యాకరణ సర్వస్వత_త్స్వము ఇందును ఒ-వ సూత్రమునందుంబో లె "రెండు ఆనుస్వారములు జ టు! జ ము కూడి ఒకవినగ్గ ఒక యనుస్వారము అ్ఫ్ధవినర్ష అస్థబిం ననలగా పాతికవినగ నాల్లు ఆరసువ్నలు ఒకవినగ్శ య్‌ "లెక్క మేమయినం గలదా? మటీయొక (పశ్నంాఈ ౧౫-వ నూ త్రమువో వికృవిధాషకు (ఆరసున్న ) ఆగ[శకటకేఫము] ఎ ఒ అను వర్గములు ఎక్కువగాం చెప్పబడినవి అందలి యరసున్నకును ఉత్ప త్రిస్తానము నాసికయే యగునాశ అది యెట్లు? సంస్కృతవర్షములకే గదా ఉర్ప ్తిస్థానములు చెప్పం బడివవి (దూ ౧౧ నూ) అఆస్టానములు నంస్కృతప్త్ల ములు థి ఎ

కాని వీని కెట్లు నరిపడును? మతో వీనికి ప్ర ల్యేకముగా ఉత్ప త్తి స్థానములను వెప్పలేదేమి? 6 (ఆరసున్న ]] నిండు సున్నకాదే నిండుసున్నకు చెప్పిన యువ్ప _త్తిస్టానము ఆరనున్న కెట్టు ఒప్పును! రూపసామ్యుముం బ్య్రయు నామసామ్యాముం బ్యియు నగము సున్నకు నగము ముక్కు ఉత్ప త్తిస్థానమని "లెక్క వై చికొంద మూ! అసప్లే ఎ ఒ అనునవి-ఆర య (అ) కారనము+అర యి (ఇ) కారము [[అరయనంగా అర్ధమాత్ర,] అశక్షు అర యల కారము+అర యు (ఉ) కారమును కూడి నిష్పన్నము లయిన వని లెక్క్యయా* శకటకేఫమునకును మూర్ధమే ఉత్స త్తిస్టాన మూ! ఇది నన్మృృతవగ్మ మైన "లేఫము గాదుకదా దానికి చెప్పినది దీని శెట్లు చెల్లును 1

౧౬ చేకలు మున్ను తాలవ్యములో నుపదిష్ట ములుగావే మతి అవి 'తాలవ్యము "లెట్లు ? వీని కన్నిటికిని

సంజ్ఞాపరిచ్భేదము లిక్‌

గశ్రియేమి + మతే పీనికి అశ్ళల్పంక్ల్ల లెట్లు! ప్రత్యాహార ములో 9ఇ౨ి కలవా? ఈ వివమయముళగో తూస్టీంభావముద్రయే మెథడ్ణ్డా! వర్గములలో చే వలు చేంనవా ! చాకు అంతఃవ్షా నంజ్హగలదా! చే శ లు ఛచాది పుచకములోపల లేవే?! 9ఇని చేరిన వడగునే ! అయిదేసి అని గడా అట నిర్వాహము ఇంత దూర మాోోచించి చిన్నయసూరి దంత్య తాలవ్యంబు లయిన చదజయ నవన్శ౧బులు అని సూత్రించినాండు అది మెథడ్డు 'తెలియమిగా భావించి నర్వస్వకారండు గప్పప్‌ అకండు ఛచిషయనూం) కాను ప్ర త్యేకము తెనుంగు వర్మ నమావమ్నాయములో పఠింపలేను యరలవ అని మాత్రమే పఠించినాండు కావన అనని వ్యాకరణములో పై ప్రశ్నలకు అవకాశము లీక పోయినది

౧౭ తత్సమశాఖయంశునుం జేరి యాంధ్రంబునం గలియుచున్నవి - ఇందులకు ఉదాహకణము వలదా? అద్భుత మయిన శాఖాశబ్బము దొరకిన నంతోషమే చాలునా? ౧౭-వ సూత్రము తర్వాతి య'భ్యానము ఎ=ళ్తందలి వశ్నేలోంా నంస్కృతమున నుండియు దెనుంగునకు రాని వర్ణము లెన్ని! ఇవి తెశుంగున నెట్టు చేరుచున్నవి! జర్పందు రానివర్ష ములు ఎట్లు చేపను! అని ప్రశ్నే దీనికి అస్థమేమి 9 చేద చుసే యున్నవా అన జీల+ వర్షములు ఒక భాషనుండి మజథి యొక భాషకు పయనములు సేయుచుండునా + భావ నుండి ఛావకు పోవ్రట యనంణగా నస్థమేమి |

ల్డి్ట ఆం ధ్ర వ్యాకరణసర్వన్వత త్త సము ౧౮ విడచి --గీని వంటిచే నమూన ప్రకరణ ములో ౧౧-ననూ ల్రే ములోని నిలచి అవాటి యీపాటి పండితులయిన విడిచి నిలుచు అంకుడు రస్తామరమ్న్మ తు భఛాగవతకవులు విడచి నిలచు అని వ్రాయుదురు వీ దానిని మెచ్చి నర్వుస్వాము ఉ7-పుటలో 15 16వ పంక్తు లలో విడచినిచో అని మరకలను వ్ర యోగించియున్నాడు ౧లోవ నూత్ర ములో తత్సమము లెట్లు నిష్పన్నము లగునో చెప్పంబడి యున్నది నంక్కృతపదములు తమ భామ యందు. దమకుంగల ప్ర త్యయములను విడ(డిిచి తైనుంగునం దమకుం దగిన వ్ర శ్యయములను బొంది తెనుంగున వాడం టకువో సవి తత్సమము లనంబకును "-__ఇదిమొక గంధర్వ కోలాహలము (గందరనోళము) గా నున్నది నంస్కృతస్రాతి పదికమే ఇందు ప్రాతిపదిక మై అంధ్రవిభక్షులం జెంది తత్సమ మగును ” లన్న అంధ్ర వాక్యము సొంపారును ఇందులకు లక్షీ 1-లఫ్యై” అని యుడాహరణము ప్ర త్యయములను విడిది - అన్నాదగదడా ప్తత్యయ మన నేమో ఇప్పటికి ఈ పొత్తమునం చెప్పలేదు వ వప్రళ్య్యయములను* సుష్పులను తిస్జు లను గావలయును వలయన- సు వ్రీబ_న్తంపదమ్‌ " కృ త్త్‌ద్ధిత ములను సైతమా? ఈత శే్రము “తెలియక ప్త త్యయములను విడుచుటయిట్లు శ ఇట్లు అబోధముగా గ్రంధము రచించి పితరులను మెథడ్డు షెలియదు తమశేతెయును” అని యేమి అడంబరము చేసినాకార విన్న సుష్పునకు వచ్చినది

సంజ్ఞాపరిచ్భేదము ల న్‌ విన్నలోవమే సంన్కృృతివిభ_క్రి లోవించుట అందువలన భి జ్య జో న శీ క్‌ లక్షీ అని యే ర్పడినది మజి ఏప్ర్య్యయము వచ్చి లప్మి అశు రూపము వచ్చినది! -ఈకార మునకు బదులుగా కారము వచ్చినది. ఈకారము తనధాషయందు తనకుంగలిగి తాను విడిచిన వత్యియమా + ఇకారము అెనుంగున తనకుం దగిన పృుతయముగా వచ్చినదా? మజి హరి అన్నచోట వ టీ ఇ వ్రశ్యెయము వచ్చినది ? అని ప్రశ్న అందులకు దానినే తన తనకు తగినా- అని లౌలివితి మందురా * ఆతగ వెట్లు వర్చ డును? తనకు విహిశతమమిున అనవలయును హరి శబ్దము నకు ఏమి విహితము 1! ది యెప్పుకు పాలియును 1? ఇంతకన్న సులువెన పఫకియ కుదురదా!+ మజియు, ఇందు సంస్కృత న న పదములనువమాత్ర, మే తత్సమములుగా వీదు చెప్పినారు ప్రాక్ఫృ్రతనమములనుంగూడ పూర్వులు చెప్పినారు వమి వెప్పి నను భేదము లేదా + అగ్గి ఓలి జడ డచముంయడు సిరి - ఇవి ప్రాక్సృతసమములు అగ ఓలీ జడా వమో సీకి - అని ప్రాకృతముశ వథమైక వచనాంతములు ఈ భాషాభాగము -ఈ నర్వనస్య్వముళో నష్టమైనది నంన్మ్భృృతపదములు తమ భాషలో తమకుం గల ప్రత్యయములను విడిచి” అను కొండవీటి సీమ చే త్రాటిని చుట్ట చుట్టిన సంస్కృత ప్రాలిపదికములు అగును తమకు. గల ప్రళ్యయము లను ---ఏ విభ_క్రి! తెనుగు పదమున వ విభ_క్రీియో అ విభ_క్రియ అగునా + రామమ్‌ రామేణ రామాయ

లిం అంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వతి_్రి వము

రామాళల్‌ - అనునవి రాముని౯్‌ రామునిచే రాముని

కొజకు౯ రామునివలనళా-అనియు రామాక౯ొ రామై

రామేభ క్ట్‌ః 'రామేభ్యః-అనునవి 'రాములక్‌ - రాములచే౯

శాములకొటఆకుక రాములవలవకొా-అనియు. వాడంబడునాః తమ తమ వప్రశ్యయములను '__-ఉణాదులుకూడనా?

౧౯ తద్భవమ లగుటకు సంస్కృత స్రాకృతపద ములు తమ వ్ర త్యయములను వికువవలదా * వలయునేని తత్సమములకుం జె్పినట్లు వీనికి చెప్ప లేదేమి *

౨౦ తొలుత మజి యేభావతోను నంబంధములేని యాంధ్ర "చేశపదములనుగా-పాలు. పెరుగు తల్లి తండ్రి అను వాని నుడాహరించినారు పాలు--దీనికి అజవము పాలో న్నడము హాలు తల్లికీ అటవము తాయి తండ్రి క్ట ౨అవము తందైి నంబంధము లేడా! శీరవాచకమయిన పాలు శబ్దము వైకృతమం శబ్దర త్నాకరము ఇచటి యుదా కారణమును భాగవాచకముగాం నగొనరాదా? యనిన అట్లు చెప్పరాడా? రెండు భామల పవములకు అర్థన్వహాపములందుం ల పోలిక ఆభామలనంబంధము గా బేని అపదములు న్వతం గోత్పన్నములే అని వాదమేని తద్భవములే యుండవ్రు భామ అండి భాపూంతరమునకు పదములు తోంటివిభ క్తులతో నే ప 'వేళింపవ్రుగడా మటి యగ్థన్వరావములచేం గాక యొండు

గ నెట్లు భాహానంబంధ మేర్చడు*! పాలు" అ; నాంధ్ర శబ్దమే ఆకళర్ఞాటాది ఫ మలలో ప్ర వేశించినది అంతకుముందు

సంజ్ఞాపరి చ్భృావము లం

ఆభావలలో కీరవాచకశబ్దములు లేవు ఆభామలను బలుకు జనులు పాలనే యెటుంగక యుండిరి అని వాదింతురా? ఆ విషయమే సిద్ధాంతీకరింపరాడా?

విణ అన్య చేశ్యము లనంగా ఈ 'దేశ్యభామయందు కలిసి వాడంబకు నితర 'దేశభాషసూ పదములు అని సూత్రా ఖము ఈ యికర చబేశభాహూ పదములు "దేశ్యమంచే కలి యుట యేమి ? తత్సమ తద్భవములలో కలియవా ॥

క అసురులఢాకకు నోర్వక

పన చెడి దివివదులు రావు వదలిరి మహిళల్‌

ఖసి నుజ్జగించి ఘోషా

వనమున నిలయంబులందు వదర్తించి రయా

అని యుదాహరణా్థము కల్పితము మదీయము ఇట్లు వకవాక్యమందు అన్య చేశ్యము తత్సమాది మిశ్రం బయ్యె నేని ఆయన్య చేశ్యము అన్య ేశ్యము కాకపోవునా! ఇచట ఈ బేళ్య ఛామయందు అని నంకోచించుట కర మనమం జనము

౨౨ గ్రామ్యమును ఆంధ్ర, దేశమున వాడంబడు వ్యా కరణవిరుద్ధపదములు గా పీకు నిర్వచించినారు తంజావూరు మధుర లోనగుతాన్ళల వాడంబకు వ్యాకరణవిదద్ధాంధ్ర ముయ గ్రామ్యుములు గావా? ఇందు గ్రామ్యుములు అనుటలో ఇందు అన నక్క_ర లేదు వ్యాకరణ విరుద్ధమని "తెలియుట నర్యస్వాధ్యయ నమును ఫాంతి వెసిన తర్వాతి, గదా? ఇట

ర్‌0 అం థ్ర వ్యాక రణసర్వన్వత త్త వ్రము నుదాహరణములుగా వదర్శితము లయిన పదములు వస్తాం డు. తెస్తాడు తింటాడు అనునవి గ్రామ్యుములని బాలుని! బోధపజుచు నుద్యమ మేమియు; గనయిడ లేదు గ్రాచ్యు ముూో అర్థానుస్వారము కలుగునా! అది లేనిచో గ్రామ్యళ్వ హాని కలుగునా ?

౨౩ మహాకనవ్చలచే తమ గ్రంథములయందు. వాడం బడిన పదములు అని వీ.సూ త్రము మహాకవులు తెమ గ్రంథములవోంాక్ష ఒకుల గ్రంథములలో వాడుదురా! ఇది వ్యాకరణమా 1 వీ? ఫ్రరా*మా *

రో దేశ్యపదములలో సున్న పడప సనరళములకు

ముంచే యుండును అని సూత్ర పూర్వభాగము ఇతర హల్లులకు ముందుండదు అని సూత్రో త్తర భాగము ఉత్తర భాగము పజిషప నరళములకు ముంచే అను చడానికి టీక పరమనరళములకే ముంయ అంట నరి కాని ఈనియ మము "దేశ్యపదములకు మాత్రమా 1 తద్భవములకు చెల్లదా! చెల్లు ననియే చదివిన పండితుల మతము అక్షే సంస్కృత నమేతరములై న తెలుంగు శబ్దములయందు అని చాలవ్యాకరణమున చిన్నయసూరి మటి న! "దేశ్యపదము లకు ఉదాహరణముగా వీడ అడ కువి అందము ఇత్యా దుల నను టై హీంచినారు కాని ఇందు అందము (నామవా చకమేన్సి "దేళ్యము కాదని చదివిన పండితులకెల్ల శిఖామణు లయిన శ్రీమా౯ బహుజనపల్లి నీతారామాచాద్యులవావ సైైక్ళతదీవికలో 'తెలిపియున్నారు ఎట్లన

నంజూపరి చ్భ్చేదము ఫే అందము=చక్క_దనము-అ _న్తః * త్రయ్యూన న్నే పరిణం ఫలశ్యామజన్మూవనాన్తాణి మేఘనం చేళము ఇ్యామానియాని జమ్చూవనాని ేరన్హాః రమ్యూః + అని మల్లినాథుని టీక అనుదము” అను శ్రీటూపద మునకు రూపాంతరముగా వాదింపరా? వాదింతురు గాక నీమి వాదించినను ఈవియనుము ప్రాక్సుతనమ తద్భృవముల కునుం దప్పదు మటీయు నిది సిద్ధానుస్వారమున కే ఉద్దిష్టమని తలంచితిమి అనుస్వార మెల్ల నుద్దిఘ్రమ యేని కెంధూళులు” ఇళత్యాదులయందు గతి కల్పన సేయవచ్చును పాఠము సరికా దనవచ్చును ఉపాయము లుండవా*! తత్భ వాదులకు ఉదా హరణములను వై కృ వదీపెకలో చూచుకొనవచ్చును. ఐన నొకకొన్ని వా అంకునము అంకణము అంకె జంకు అంగు టము ఇంగలము అత్తమిల్లు అతకరించు కాన్సన వికృ తిలో (లేక అచ్చులో) బిందువు స్థిరమునకు ముందుండదు అని సూత్రించుట శ్రే యముగాం గనంయుకుచున్నది ౨౬ యనవువూవో ణలు తెుుంన పదాదినుం డవు * అని సూత్రము వొశారము పదాది నుండునా * వొకం డు చొకటి అనవచ్చునా? అనవచ్చు-ని దీనివలన భ్రమ కలు గురు కావున ఇట వొకారముుగూడ చెప్పవలయను కావున వ్యు త్తి వ్యూహము వొ 'బ్టమనము మొదలగునవి తత్సమములు -ఒక విశేషము ___ఈనమూా త్రిమువలన _ తత్స

శ్రి ఆఅంధ్రవ్యాకరణ నశ్వన్వత_త్త్వము మము తెలుంగు కాదని యేర్చ ౨ మన్నది విద్యాధికారులారా ఈపింతల నరయుండు మటి వీపు తత్సమములని సాధించిన యామూండు పదములలోను ఒకటిచే ని సూత్రోవ్రామరార ప్టము కాదు ఛా తలో ముందు వచ్చిన మాత్రాన అదిగత వువూ వోలకు ఇవి యుదాహరణముల౮ ? వ్యాకక్తలకు వర్ణ శ్రమమయినను న. పండితుండు వ్యాకరణము వ్రాయుట తదభిమానులు దానిని శాలురకు చదువ నియ మించుట శారదా బేవీ ఏమి చేయుచున్నావు! వమయిలివి 1 వ్యు వ్యూ వ్యో అనునవి సంయోగములు సూత్ర ము ఈ సంయోగముఎ ఉక్తములు గావు వ్యువ్యూ వ్యో లకును వువూ వో లకును అభేదమా 1 వుక్చ త్తి వూవహాము వోమము అని వీనికి రూపాంతరములా 1 చిన్నయసూరి వోడ్చ వోఢవ్య శబ్దములను రెంటినే చెప్పెను వీరు ఆయనను మించువార్సై హెచ్చుగా. జెప్పుటలో తమ వర్షాజ్ఞానమునే వెల్లడించి కొన్నా వర్ష్యక్తమ మయినను తెలియదే? మతి ళకారము పదడాది నుండునా + చడానిం జెప్పమి యీమి + ఇచట పూర్వపండితులు ఎంత చక్క_ంగాం జెవ్పీరో పరికింపవుంయ = పదాదిని ణకార యకార ళకారయులును ఉ ఊ ఒ ఓ లం 'హడిన వకారంబును ఉండవు అని వెంకయ్య యకారంయును వృువ్లూ లును జెకంగువూటలకు మొదట లేశ్ర అని చిన్నయ సూరి

సంజ్ఞాపరిచ్చేదము లికి ఈ ణకారము చెప్పుట సర్వన్వములో ఒకరికన్న మపాచ్చే అయినను వొకారము చెప్పమి ఇకువురకన్నను కుంటే ౨౭ చవ -పర- వ్ర వి-పరి-అతి - అధి-అభి-అవ - అనూ ఉప-నం-సు-అహ-ని-వి-నిస్‌ = నిర్‌-కున్‌-దులర్‌-ఉల్‌ - అవి-ఆ ఇవి యుపనక్షము లనంబడును వీనిని తెనుంగున (ఇవి) ముందు గల పదములు తత్పమము లనంబడును అని సూత్రము ఇందు ప్రపరాదులు (ఉపనసగ్గలు) చెప్పం-బడకిినవి ఈసూ త్రము వలన వక్క పరలఏ పతిన పం!ిణీ అనివ అభి5ి అవద ల ల్‌ గాకీ అవఘళము అనుము ఉసపమరి సంకు సులువు అప రంజి నిలువు విసుసు విసుగు నికుడు దుసికిలు దురద ఉత్త ఆన ఇత్యాది పదములు తత్పమముఎి గావల యును ఈర5ుడు సూ(త్రములును తిత్సిమములం గనిపటుటనె లు €..... మూండవ తరగతి శాలయలకకొఆఅకు ఉ స్రైశింప బడినవి శాని తత్సమము లనలా న నృృృవనమములా? ప్రాక్ళశసమములా | ఉభయమా? వీరి నిర్వచన ప్రకారము (మా ళ౮ావసూ) తత్సెమములన గా సున్కృత నమములేగాసి ప్రాక్సుతనమ ములు గావు కాన్సన నిర్వచనము 'లట్టున్నను నంన్కృవనమ ములుగా నుండుననుఎ శ్రే యము మజీయు తత్పమము లనం బడును అను వాక్యము శెలిచే తత్సిమనిక్రచనముగా విల తిం అద సిబ్టచున్నది ఇది ౨౭వ సూత్రము తత్సమ నిర్వచన సూత్రము పదు సెనిమిదవది మజమయొకటి కలకు ఒక సంజ్ఞకు రెండు నిర్వచనము లేల 1 క్‌

లిక ఆంధ్రవ్యాకరణ నర్వస్వత_త్త్వము తో చజలు తాలువునందు. బుట్టిన వై నను తెనుంగున అఆ ఉఊఓ జె లం గూడినప్పుడు దంత్యము లగుచున్నవి అని సూ త్ర ము ఇందు ఒకారనమును మానిన కిటుకేమో! మటి అెనుంగున -౨౭-వ సూత్ర్రమున_ అెనుం గునం దర్సమపదము లనంబకను అను ప్రయోగముచే తత్స మముగూడ తెనుణులో నంతర్భూత మే యనియు తలంపవలసి యున్నది. దాసనిం బట్టి ఈసూశ్రముప్ర, కారము తశ్చమ పదములందు సయితము చదలు దంత్యములు గావలయను చేక్రము పాపము మౌూర్షము పేదన జట జాతి బుజోవు జారి ఇత్యాదులంద చజలు దంత్యములే గావలయును 'తెచుంగున అని ఈ ౨౮వ సూత్రమున నిన్రేశించినందున ఈ యనిష్టము కలిగినది. ఆమాటం 'జెప్పకున్న ఈరెండు లెజుం గుల చజలు నలస్కృృృతన మేకరమగు నాంధ్ర మునశే ౧౬ వ సూశ్ర్రములో చెప్పండినవి గావున అందులోవేయనియు నంన్క్బృత నమమునం గావనియు న్నష్ట్రముగానే "తెలియును ఇట్లు ఈరెండు నూత్రములును నంన్మ్బృత నమవిషయమున ఒండొంటిని విరోధించుచున్నవి మజీయొకి వరోధము-_-.౮ వ సూత్ర, ము క్రి 0౦ద ఒజ్జకు వ్యాక_ర్తగా రొనంగిన పాచ్చరికలలో "తెనుంగున. బరువు నరళములకు ముంచే బిందు వృండు ననుటచే స్థిరము లకు ముందు బిుదువ్చగల పదములు తర్సమము ౫ అనునది యొకటి ఇది ౨౮ వ సూత్రమునకు అనువాదము అసూత్ర,

సంజ్ఞాఎరె చ్చేదము లీస్‌ మిట్లున్నది _ చేశ్య పదములలో బిందువు (సున్న) పరుపసరళ ములకు ముంచే యుండును ఇతెర హల్టులకు ముుదుండదు అని. పై అనువాదములో. తెనుంగుని అనుపదము వలన హనుంగు. తత్పమము కాదని యేర్చడుచున్నది ఇట అనూ కము ళో 'దేశ్యపదములలో అన్నందువలన దేళ్యమే 'తెకులటఎా తెనులో దేశ్యము అని ప్రాప్లించుచున్నది ఇందువలన టే శ్యేతర మెల్ల తత్సమమశి వర్పడుచున్నది. వీరి మతిమున_ ప్రాకృతినమము. తత్సమము కాదు ౨౮౭వ సూ ర్రే ము వలనను దాని యనువాదము చేతను ప్రాకృత సమము కూడ తత్పమమే అని 'యేర్చడుచున్నది

౨ర=వ స్యూత్రి మున తద్భవమందును స్టింములకు ముందు బిందు వుండు నని తెలుపంబడినది పైయనువావమున అం దుండదని చెప్పంబడినది. ఇదంతయు పూర్వులను ధిక్క రింది చేయుచున్న స్వతంత్ర నృష్టి.

౨౮-వ సూత్రము తర్వాతి యఫ్యానము ఎ==ల్తిందు సంన్నృృతోపనర్గలు అనుటచే ప్రాకృతోపనర్లలు అంధ్రా షనర్గలు నసి వే ర్వేజు ఉపనర్గలు కలవా! అని యడుగవలసి యున్నది సంస్మృతి అననేల!

౨5౯ రామ కృష్ణ న! ప్రాతిపదిక ములు (నామ ములు అని యుపబేశము ఇవి అనుటచే ఈ రెండే అని అర్భమగును వజ్చవి అనినం గొంత మేలు ఇళ్లు ఇంకను శండు ఉపదెిశముల యందు ఎణుంగునది ఆరెండిటనుం గూడ ఇత్యాదులు అన్న మేలే

ల అంధ్రవ్యాకరణ నర్వన్వత_త్త రము

నకారము ద్రు్రేము వచ్చాక చాని౯ వనమందు౯ చూచెను ఉదాహృశములలో మూటికి తుదను ద్రుత మున్నది నాలవదానికి తుదను నుకారమున్నది నకార నుకా రములకు అభేదమా ? ఈ దు, లౌంతమాపములు ఈవ్యాక రణమున సిద్ధింపవు () వాంక్‌ () వనమందు౯ అను పదములో () లో రెండు నకారములు () లో రెండు నకారములుం గలవు ఇందు ఏ నకారము చ్రుచేముః సాల్లును ద్రుతములా 1

3౨ బిందువు పూర్మము ఖండము నని యిరుదెజం గ గ్ర =వ స

లు అని నూత్రాస్థము ౨ర=వ సూశ్రమున విందువు వృన్తుతమ అట ఇర దెజంగులును ఉదాహృవయులు అట్లు అట గతార్తమయిన దానికి ఈ నూత, మేల। థి /

33 వచ్చె౯+కోమలి వచ్చె౯ అను రూపము ఈ వ్యాకరణమున సిద్ధింపమ (దూ శ్రీయా ౧౦ సూ) వండెను వచ్చెను అని మా త్రి మే ఈ ఫక్కికలో నిష్పన్న మగును కావున దీనితో నంబంధించిన సూ లము పాలే యగును

ద్రుశమునకు నంధిలో అబేశముగా వచ్చిన బిందు వ్పలు సాధ్యబిందువులు అనంబడును అని (33) సూతశ్రార్థము ఈసూత్ర, మువలన ప్రాన్వముమిోంది యరసున్నకు మాజుగ ౨౫వ సూత్రిమువలన వచ్చిన నిండుసున్న సాధ్యవిందువు కాదరి ఫలించుచున్నది ఇదియునుంగాక రాముండు వాండు

సంజ్ఞాపరి చ్భెదము వ ఆ "వేయ చేయం ఇత్యాదుల ఈందలి యకరసున్నయ. వేయేల ద్ర 'తాదేశములయిన ఎ-దువులుతప్ప కడమబిందవు 6న్నియు సాధ్యములు కావని నమకాడుచున్నది అందువలన నిది సిద్ధ ము లనవలసి యున్నది రాముండు. పడంతి ఇత్యాదులయందలి నిండు సున్నయు సిద్ధమే యనవలసియున్నది ఇది శాస్తహృద యము కాదు బాలవ్యాకరణముూో (నంజ ౧౯౪ ౧౫ స్తూ నచ నో వు

దీర్ధిమ.మింద సాథ్యపూక్షము లేదు అని సూత్రము ఏ-డు - శేగులు _గో గుల అం యుదాహరించినందు.లన పైయగము లభించుచున్నది జూ ధి

3ళ మణి యీనసూత్రిముచే శబ్దముతో నే ఫ్కున బిందున్హసిద్దమని తెలియుచున్నది అ-దువలన ప్రత్యయము

థి ్తో యొక్క జత్త్వాదికముచే3 వచ్చిన బిందువులు సిద్ధములు గా వ టు ఈరెండు జా స వని యీర్చడుచున్నది ఇట్లు ఈరెండు (93-36) సూత్రము లకును పరన్నరవిరుద్రాము లూహ్యము లగుచున్నవి. ఇది ఖత

బాలురను సిలుసులం 'బ్పెటగా నున్నది

ఇంతి కష్టపెస్టయు ఇంతెకష్టవడియు ఈశిద్ధ సాధ్య నంజ లను (3౫%) రాగల లఫఘ్వాలఘుసంజ్ఞ లను జెప్పినందులకు ఈ వ్యాకరణమున వయోడన మేమియు లేదు సులువుగా దొరకినందున పాండర్మె ప్రకర్ష శై ఇవి వై చికొనంబడినవి కాని బోధచేసిొనక వైచిఃకన్నందున వీడాకరము లయినవి

౩౫ నంధి వశమున వచ్చిన యకారము లఘువు శబ్బమున స్వతస్సిద్ధయ కారము అలఘువ్స-అని మయూగందర గోళమున కరము

రి అంధ్ర వ్యాకరణ నర్వస్వత_త్త్వము

9౬ అరుదు బురదా-ఈపదములలేఫము లఘువు అని సూత్రము దీనికి న్యాయ్యమయిన యర్గముచే హరి గిరి లోనగు నితరపదములయందలి శేఫము లఘురగునో కాదో "తెలియక. కాదనియు అనవలసినదిగా తోంచును అకు సూత్రో త్సర భాగముచేత ఎటుక మజచు. లందలిదితప్ప గుజ్జము కజ్ఞ _చెలకు లోనగు పదములందలి శకటెలేఫము లఘువో అలఘువో తెలియదు అయినను అలఘువు కాదు లఘువే అనవలసినదిగానే తోంచును పూర్వ వ్యాక దర్తలు ఈచెట్ట నవలిక వెట్టుటకైై ఇత్యాదులయందు” అని వయో గించిరి అట్లు చేయుట పాండిత్య వ్ర కటనకొజకు అని ఏరు వారిని వెక్కిరించిరి

3౭=-వ సూత్రముచే కలంత వలనలలోని లకారము లఘువని తెలియుచున్న ేగాని చిలుక పలుకు ల యందలి లకారము లఘువో అలఘువో తెలియరాదు

కళా. వజు-వళ్లు శ్ర్రైడు త్రాసాబహువచనము పరమగువో జలడ అనువశ్లములకు మాటుగ వచ్చిన భకా రము లఘున్ఫ ఈసూ శ్రములో (౧ఆఅ (ఏల ()డా అని మూండయ వ ములు చెప్పినారు ఉదావహరణములు రెండు వర్ష ములశే యుచ్చినారు. వీల ఈళేదము॥

మజియు విశేషము కలదు- ళకారము జ-లాడ లందు” హాల్లునకు మాత్రమే ఆబేళమా! అు-లు-డు అను నంతిమ వర ములందలి ఉత్తునకుంగూడ నాదేశమూ? అనంగా అూ

సంజ్ఞాపరి చ్చేదము ఫ్‌

లు-డు అను మొత్తములకే ఆబేశమా ? తొలి పతము న్యా య్యము అందు

వటు[లు = వళ్‌ +ఉ+లు = వళులు

శ్రాడు*లు నా శ్రాల్‌ +ఉ+లు ఇ శ్ర్రాగులు

అగును వళులు గ్రాగ్‌లు అనియీ పూర్వవ్యాక ర్తలు ఉచాహరించినారడు కెండవపత్షమునందు

వణు+లు = వళ్‌ +లు = వళ్లు

శ్రాడు+లు జ శ్రాళ్‌ +లు న శ్రా

అవి రూవములు సిద్ధిచును కాని మొ_క్తములకే అదే శము అను సీరండవయర్హము ఆనూ త్ర వాక్యమునకు ఘటిల్లదు ఆవాక్యమున హాల్మలకుమూ శ్ర మే ఆ చేశమ నెడి యర్హ మే వచ్చు ను ఇండ ఘటించెడి యగ్ధమునకు పొనంగునట్టి రూపమును వళులుప్రూళులు? అనువానినిమాని ఘటింపని యర్థమునకు పొనంగునట్టివానిని వళ్లు-ంత్రాళ్లు అను రూపములను చూఫుట పీడాకరముగానున్నది వింతయు నగును

వ9నా ఈ సూత్ర వాకమునకు వళమ మీాంది పాకు ఆ'చేశమగు వా లఘువు ఒండు వా అలఘువు " అని యర్థము ఇందువలన వ్రళ మేకరస్థలంబుల పాకువచ్చినవా అఆలఘువు కావలయును చాలవ్యాకరణమున అకండు వలిళె నిత్యాగుల యందున్న పాచేశవ కారము లఘువ్రు-తిక్కిన వకార మలఘు వసి యున్నడి అంతియగాని పథమ మింది అన్నమాట లేదు కావున ఇందువలన ప్రథ మేతరస్థలములందలి యిట్టి వా

త్త ఆంధ్రవ్యాకరణ సర్వన్వత_త్త ర్రము "దేశము లఘువే కాందగును అపెద్దలబయందు భ క్తి కుదిరి వారి యుత్కృృప్పవద్ధతి బోధపడియుండిన ఈదొనంగు పాొనంగదు గజా ఇందు హరి+పలిశె=హరి వలిె అని ఉదాహరణ మున్నది పలిశె అన రూపము ఈ వ్యాక రణముచె సిద్ధింపదు దీనిచే పలిెను అని సిద్ధించును (మూ క్రి వంజెను )

రం ఈ సూత్రముచే తెరంగున వాడందగనివానిని ఇపప్పుచున్నారు అవి 'యెవ్యియన ఎ=సపూ సుబంతములను సంస్కృ] నామములను తిజ న్తములను క్రియలను తుము న్నంచగములఎ క్యాంతములు నను నవ్యయములను-- అని విన్తరము

ఇటం బ్రహ్టవ్యము ఇంచుక కలదు ఆ

సుబంతములు కాని న-న్మృరనామములు కలవా" తిజంతములు కాని శ్రీయంు (ంన్క ఖేమును) కలవా+ (ఇచట నర్వవ్వములో తిజ్వనములు అను పదములో నా "ద శాయొత్తు వెట్టినాశే! అన్షు సుబంతములు అను పదములో పిస్చలే దేమి? వ వర్ణ్యక్తముము సరః వ్యవస్థ లేడా సుబంత నంన్కృృృత నామములు పనిక్షిరానియెడల ప్రాకృత నామములు పనికి వచ్చునా? ప్రాకృత క్రియలు పనికివచ్చునాః డమో వచ్చెక్‌- (యముండు వచ్చెను) న*ఆ ఉన్నది (నరిక్తు ఉన్నది ) అని ప్రయోగింపవచ్చువో క్యా తుమున్నంతావ్యయములు గూడనియెడల ఇతర నంన్కృృ తావ్యయ ములు కూడునా *

సంజ్ఞాపరి చృేదము శే వివాన్య (నవ్వి) పోయినాయ... విధాయ (చేస్సి కూర్చు న్నాడు ఇడాసీమ్‌ (ఇప్పుడు) నడిచినాండు-ఇట్టి ప్రయోగము లకు అవేపము లేడా? ళ౧ సుబంతత్రిజ తవ్ర్యాంతములను అనుకరణంబునం ట్ర 'ఆూగింపవచ్చుినని యానూ త్రము అనుకరణంబున ఎల్ల శజ్దములను వ,యోగింపవచ్చును అంద లో ఈరియమ మేల? విధాయ యనియెను వఇమో యనియెను జూవునే అని యొకు ఎన్‌ అనియెను-ఇ త్యాది మజియు ఈసూ శ్రే మునకు వారొనంగిన యుదాహరణ ములలో అనవియొో అని ముమ్తాజు చ్ర 'యోగమున్నది ఈ వ్యాకరణిముచేక అనియెను అను నూపమే కలుగును గాని అనియో అనుకూపము కలుగదు (చూ [క్రి వండెను) అనుపదమునశే అవియె - అవియె౯ అని రూపాంతరములు వాక్యముకడ చ్రుశమునకు లోపము వికల్పమునగును (గంధి ౨౭) అనుసూత్ర ముచేశ వచ్చును అని విజృంభణమేని ఇందులకు ఒనంగంబడిన యుదాహరణములం గనుడు వాండు వచ్చెను వచ్చెళ వచ్చె అని ఇందు వచ్చెను అనుకూపము శ్రీయా ప్రకరణము చేత సిద్ధము చాని ద్రుత మునకు లోపము వైనంధి ౨౭-వ సూత్రమున విహితము అందు ద్ర మేది? ద్రుశేము నకారముగదా! (౨౯ొ ఇందును నుకారనులో నకారము వేడా యందరా! అది కడపటలేబే? నంధి ఆజువనూ శ్ర ములో కడపటి యనుశ బ్దమువలె ఇందలి 6

క్తి ఆంధ్ర వ్యాకరణనర్వస్వతి _త్తొ ము కడ శబ్దముకూడ ఉపధకుం 'బేరగునేని ఆపతమున అనియి+ ఉ అని మిగులును అనియెయు అను నద్భుత రూపము లభించును ఉ లోపమునకు విధి యెక్కడ? పైగా ఇది, వాశ్యాంత కార్యము అవా క్యాంతస్థలములయందు కనియక౯ కనియె అనుకూపములకు సిద్ధి యయెట్లు!లేదు.. కాన్ట. నంధి ౨౭వ సూత్రము వాశ్యాంతముల కి౯-కు౯-వలవః అందు౯-అను నిట్టి ప్ర త్య తు ద్రు, లౌంతములకుందప్ప మళజి ఇఖీని కిని పనికిరాదు

న

అప స౦ధి.

సంధియన_ పదము తుదియచ్చుతో పై పదము మొదటి యచ్చు కలియుట యయ ఇదియీ నంధియేని ఈ వ్రళకరణమందు ద్రుకము మింది పపమములకు నరళాబేశము స్టిరముసకు ముందుండు ద్రుతమునకు లాపాదిఠశము ప్రథమ మోంది కచటతప లకు గనడద వా చేశము ఫుంప్వాగమములు తన వ్మాకమున కార్యము పకు ధాతుయోగమున కార్యము మధ్యమవురువ ము వర్గ కలోపము పాక్యాంత ద్ర లోపము ద్వంద్వనమాన గనడద వాదేశము అంచు - అట్లు- అఫుడు-లఅ 'బ్ర ము-ల ద్రేశము - ఇత్యాదులకు న్వరమాపనివృ్తి ఆర గాగమలోపము ఇత్యాదులు అచ్చుతో అచ్చు కలి యుటగాని యవి వ్‌ల విరాజిలుచున్నవి మటజటి కలియుట యన నర్థ మేమి! ఇట న.దాహృతము _- రౌముండు+ అతండు. 'రాముం డతండు అని ఇట తుదిది ఉకారము పోయి మొద లిది అకారము నిలిచినది ఇదియీ నంధియని వ్యాక్నర్త యఖి ప్రాయముగా సగపడుచున్నది ఇది పూర్వాచ్చు లోవీంచిన స్తలము వీ కదాహరింపనిది ఉ త్తీ రాచ్చులోపించు స్థలమును గలదు ఎట్లన చెట్టు (యొక్క+అది=చెట్టుది నా (యొక్క) +అది=నాది వాని (యొక్క+అది=వానీది నీ(యొక్క)+అది

వ సీది ఇవి మస్థునమానము లని తెలియుటక్షై యొక్కంను చేర్చి

క్త ఆం ధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత త్త వము నాడ యొక్కలోపముసకు విధినమాసప్రకరణమున నుండ వలయును నవలాది లకోరీది గోనెది నైది రోది - అనియు షస్టీనమానములు అశ్లు - అనైది- మంచిది - చెడుది-గృడ్డిది ఇత్యాదులు కర్మ్మభారయములుం గలవు ఇందెల్ల ఉ_త్తరాచ్చు లుుపష్తము ఇట్లు వ్యాక నగారు అనుగ్ర హించినవియు మనము నం గ్రహీంచినవియు నగునీ వ్యవహారముల వలన _ కలియు శబ్దమును తొలంగించి ఒకపాటి నూ త్ర మును రచించుకొందు మేని ఇట్లుండంద ను అవ్యవహితము లై న రెండు అచ్చు లలో నొకటి నశించుట సంధి అని యేర్చడును బాలవ్యాకరణ మందు పూర్వపరస్వరంబులకు పరన్వరం బేకాేశంబగుట నంధి యని యుండుటం బట్టియు ఉ_త్తరన్వర లోపోదాహరణ మట లేనందునను ఈవ్యాకక్షగాదు పూర్వన్వరనాశమా త్రమే నంధిగా నెంచిరని తలంపుదము ఈ య్యంపు సంధిశ బృముతో ఈ ప్రశరణమునకు సంధిప్రకరణ మనవు నామకరణము ఇంచు శేనియు సరిపడదనుట స్పష్టమాయెయగడా

మతి "బా లహ్యాకరణమున నెట్లు సరిపడినది' అని యడు గుదురు అందు వ్యాకర్రముందుగా సంధిని విధించి అనంత రము పూర్వన్వరనాశము నంధి యని వివరించి ఉదావాతు లొనంగినాయ అట్టి యుషక్ర మాదికము ఈపవ్యాకరణమున లేనందున కట నీ నంధిశ క్హార్టోక్సి కరము పీడాకరనుగా నున్నది బాలవ్యాకరణమున నిట్లున్నది ---

ఉత్తున కచ్చు పరంబగునవుడు సంధియగు

సంధిపరిచ్చేదము శ్‌

పూర్వపరన్వరంబులకు పరన్వరం బే కా'బేశం బగుట నంధియనంబకు రాము డు+లఅత డ=రాముండతండు సోము డు+ఇతండు=సోముం డితంయ తదాశయము నెజుంగక వీరు తదుక్రిని మాత్రము అనువదించినారు నంధిశ బ్ద్బము అర్ధ భేవములందు వ్రయోగ%ంపంబడు మన్నది

౧) నంహిత-అనంగా-ఒక దాని (ఒక్‌ వ్శమ్సు "వెంబడి నొకటి వచ్చుట (అనంగా ఉచ్చరింపంబడుటు--దానికి నంధ్ధి యను వ్యవహారము కలను

౨ అట్టియెడ ఆలరెంట్‌కిని కలుగ ని లోపాగమా "జేశాది కార్యము

క్రి న్వరద్వయనంహితలో పూర్వన్వరలోపము నం హితం గూూ్చూన యా కారికలం బరికింపుండు =

నంహితైకపచే న్‌త్యా నిత్యా ధాతూపనళ్ల యో;

నిత్యా సమాసే వాశ్యేతు సా వివో మపేతతే

నంధి శేకపచే నిత్యః నిత్యో ఛాతూపసక్ష యో

నిత్య న్పమాసే వాక్యేతు న వివమో మపేతుతే *” అని బోపటబేవీయ ముగ్ధ బోధవ్యాకరణ దుగ్తాడానీయ వ్యా ఖ్యయం దుద్ధ్భ్యతము పై మూడింట రెండవ యస్థ్రమున సంధి పరిచ్చేద సంజ్హ 'యేర్చడీనది వాక్యవిరామమందు నంధి "లేకున్నను దోషంబులేదు "అను నుకక్తికి పడగనున్న హాన్నుమ భయ విహ్వలుంయు గాండు అరదమునకు సూతు డచ్యు తుండు అని యుదాహృతము గడా ఇట నంధిరామి

త్య ఆంధ్ర వ్యాకర ణసర్వస్వత_త్త్వము యనగా నంహిఠర లేమి అుచువలన చవ కృతిభావము--- అనంగా ఉన్నది యున్నట్టుండట-అనలా యడాగము రామి మూడవ యమున ఉక్పంధి స్తూత్రంబును మథ్యమవుకుము శ్రీయల యికారమునకు సంధి నిత్యము అను సూత్ర్రంబును నిష్పన్నము లమివవి

కలియుట యను పదమునకు నంహితామా త్ర మ ము కౌద%సను గాని పూర్వన్వకనాశమును నంహితాకా 'ర్యాంతకమును అస్థము కానేకవు అ శ్వ్యమువలన ఈవ్యాకర ణములో మంచి చమత్కారములు ఉవ యుంచుచున్నవి ఎట్లన---కలియు=కలయు=కూడు (మా శ బ్రరత్నాకరము 1 ఇందువలన రెండు న్వరముల కూడిక చె సంజ్ఞ్యప కరణములోని ౬ఒ-వసూ త్ర మువలన

నోడ + అది=నోడాది

వచ్చితి3 +ఇటకు=వచ్చితిరీటకు

నోడ +ఇ్పది = భోడేది

రాము + ఉన్నాయ = రాము(యహాన్నాండు. అను నిత్యాదివృవహారములు సాధువగును ఇ యనిష్ట్రములకు పూర్వవైయాకరణులు అవనాశ మీోయలేదు

౨౨ ఇందు నుంధిరాని పకినమునం గలుగు కార్యము చెప్పంబడినది ఈ నూ త్త ముశందును నంధిశబ్దమనకు వూర్వ పరస్వరంబులకు పరన్వర మేకాదేశ మగుటయీ యుక్థము సూత్రము ద్టీముగా (అనలా మాటలవుంజముగా) నున్నది

నంధ్ధిపరి చ్చేవము త్త

ఇది యకాగమ సూత్రము నంధియనం బూర్వ్రుపడాంలా చ్చుతోను _త్తరపచాద్యచ్చు కలియుట యని నిర్వచించికొని యున్నాడు గాన అటికర్వగానే సూత్రము నిట్లు వన్నుకొన వచ్చును- నంధిశానివో నడమ యకారము వచ్చును ఇట నంధికబ్బముచేశనే పూర్వపకన్వకము ఏ అమీ ప్టము లను చున్నవి కావున నడుము అన్నచో వానికే నడమ అని వలియును వీ3 మూర్హాము నాధికానిచోటం గళలగు పద ములమింద నొక యకారము గలి*' దానిపై వెనుకటి యచ్చు నిలుచును అని ఇదు కళలగు పదములమిోంద అకటకు మాటుగా కళలమి ద ఆన్నంజాలును వలన సంజ్ఞాప్తకరణము 32గ౧-వ ఘా ర్రములో కళలనెడి నంజ వద ములకే వచ్చియున్నది. మజియు. కళలను ప్రస్తావించుట కూలు వలన నంధివివవణ నూ త్రములో కడపటి యచ్నుతో మొదటియచ్చు. అని యున్నది కడవటి. యనుట చేశే చ్రువేప్ర కృకికములయిన శతృ చువర్ష్శ కాదులు తొలం పం బకినవి అటు ఒల్లక కడపటి యనంగా పదమందున్న యచ్చులలో కడపటి యని యస్థమును సాధింయకేని మొ దటి యను పదమునకును ఉన్నయచ్చులలో మొదతి అని యము ప్రనక్తమగును అందువలన వచ్చుచుంబోయెను అనుచో వచ్చుబోయెను” అనియు సాధువగును అట్లయిన చువర్ష కాదికములకు ఉదంతర్వ పృ్యయు_క్షమమిన నంధి యెట్లు వచ్చునంమ 'ేని తద్విధానసామక్థ్య్యము చెత వచ్చును ఒక

48 ఆం ధ్ర వ్యాశర ణ సర్వన్వత త్త నము యకారము కలిగి యంట ఇందలి యొకి శబ్ద ప్ర "యోగము మూ డవమూపఫవు (౧% ;6 0%) హూణభాషాపార్యవు న్తక ఫక్కి కాశ్ర ల్యనుసా! ( ఒకనాండు ఒకయూర నొకచాలుండు ఒక కుక్కవిల్లను ఒక బుజూనంబెట్టుకొని ఒకవీధిళోం బోవు చుండెను ] దానిపై 'వెనుకటియచ్చు నిలుచును ఈ వాక్య ము సూత్రమున కనావశ్యకము ఇది ఆ యక్కరముల వ్రా త వరునను (ప్ర కౌరమున్సు 'తెలువును దానిపై అనంగగా ఆ యకారము నెత్తిమో ద వెనుకటి అనంగా కుడివైపున నుండునట్టి నిలుచును అనంగా వ్రాయుదురు అని యగ్ధములు 3 నంధికానిచో ద్రుశప్రకృతికముయొక్క_ కడపటి - ద్రుశము వెనుకటి యచ్చు నిలుచును అనిసూ త్ర ము ఇందు కడపటి అనుట తూలు ఏలనఎా-అంతమున ద్రుతముగల పదమునశే ద్రుతప్కకృతిక సంజ్ఞ (సూ సంజ్ఞా 30 సూ) ద్రులెముపై * అనుడాన ప యను పదము రెండవనూ శ్ర ములో మింద అను పదమునకు పర్యాయము డాసనికేంబో లె దీనికిని నెత్తిమోద అం యస్థము 'వనుక=వెనుకటి = కుడి వైవున ఉన్నట్టి నిలుచును=వ్రాయుదుకు ళో దీరాచ్చులకు నంధిలేదు* అలి సూత్రార్థము

సూశత్రములో అచ్చుపరంబగునవుకు అను వాక్యము హెచ్చు అందువలన వాల్లు పరమయినచవో నంధి కలుగునని భ్రమ కలుగుచున్నది న! త్ర మకు కారణము ౨వ నూ త్త ము

సంధిపరి చేదము శ్రి మోంది కళాశబ్బవిమర్శం గనినం దెలియును అందలియా కళా శబ్బప్ర యోగమే యా భ్రమకుం గారణము గి ఇది ఉత్పంధి విాఛాయకము ఇ-దు నిత్యముగా అనుట అనావశ్యకము ఇప్పటికి విశల్పనంధి ప స్తావమే లేదు "లేని యాకాంతలం గలి%ంచుట చిక్కులం బెట్టుట ౬ ప్రథ మేరర విభ క్తులయు శ ర్రిరక చువర్షకము యొక్కయు కడపటి యుకారమునకు న ధి వై కల్పిశము అని సూత్రార్థము నిచ్ను౯+అనియెక-=నిన్న నియెక -నిన్ను ననియె€౯ వచ్చుచు +ఉండెను వి వచ్చుచుండెను అని యుదడావారణములు ఇందు పెక్కు విచి త్ర ము లున్నవి నిన్ను౯ అను పదము ఈ వ్యాకశరణమువలన సిద్ధింపదు వీడ నిరసించిన యన్యులవ్యాకరణములనుండి దాసిని భిషీంచుకొనవలయును వలన---నర్వనామముల _ రూపనిష్ప్తి?ి వీరు చెప్పలేదు అనియె[౯ి అనుళూపంబును ఈ వ్యాకరణమువలన సాధ్యము గాదు శ్రీయలనో భూర కాలమున వందెనుి అని నువక్షాం తముగా రూపము పరితమేగాని వండెన్‌ి అను ద్రుకాంత రూపము పరితముగాదు మఆతియు ఈవాక్యముల వెంబడి సూూత్రముంగనుండు యూ ప్రధమ తప్పం దక్కిన వ్‌భ క్తులయొక్కయు. శత్రర్ధ్థకచువర్మ కముయొక్కయు కడపటి యుకారమునకు నంధి వైళల్చి 7

ర్‌0 ఆం ధ్ర వ్యాకరణ నర్వవ్వత త్త వము

కము ఈసూత్రములో ప్రధమ తప్ప తక్కిన విభ క్తుల అని నిశ్దేశించుటచేత నిన్ను౯ అను పదమును వీరు ద్వితీ యాంతముగా ని న్టేశిచినారని తలంపవలసియున్నది ద్వితీయా విభ_క్రి ప్రత్యయములు వీ నర్వన్వము ప్రకారము ని-ను-ల కూర్చి- అనుశవి (చూ శబ్ద 3౩సూ) ఈ ప్రత్యయము లలో 'ేనికిని కడపటి ద్రుతములేదు అందువలన ఇటం బరిత మయిన ను ప్రత్యయ మే నిన్ను౯ పదములోనిది అని తలంచుటకు నిమి_త్తములేకున్నది. ఈ వ్యాకరణమున ను విభ_క్రిగోని తుది యుకారము లోవించుటకు సూ త్రములేదు క్రీయాప్ర కరణములో శత్రరకరూపము ద్రు,కౌంతముగానే పరితము _ ఇదియునుంగాక పృథమతప్ప తక్కిన విభ క్ర్తుల యొక్క కడపటి యుకారమునకు నంధి విక ల్పము ” అనుటం బ్య్హై బంటును అడిగను అనువోట బంటును యడిగెను అనియు ప్రయోగము ముదురును ఈ సందర్భములో ఇంభొక వింత చూపీంచెదను ద్వితీయావిభ క్ర ప్రత్యయములలోపల ను అనున్రిది యొకటికలదు (భూ శబ్ద ౩ సూ) అందులో ను౯ అనువదిలేదు ఈప్ర కరణములో ౨౧వ సూత్రము ను౯ అం గ్రైరబ్ధము ఈ నుక ఎక్కడిది! ద్వితీయావిభక్రియే అపపనేని విభ క్రిపరిగణన సూత్రములో (దూ శబ్ద 3) చేతకావే౯-తోేడ౯ల.తో౯ కొజకు౯ వలవక-కం కుకా. కి౯-కు౯ాలోపల౯ అందుకా-న౯ అను వానింబోలె దీనినిన ద్రుతేముగా. పరింషమికి కారణమేమి

నంధిపరి చ్చేదము ర్‌1 ను౯ అనియే వాన్తవవమూసము ను అనునది ప్రామాది కము అందురేని అ పమమున చెట్టును౯ అననగునేగాని చెట్టు౯ అనుట యెట్లు! చెట్టు అనంాడచేని వనజా మోపము వామలూరడు తినయ౯ డై గపాయనుళ౯ భానుళసుబంధు౯ బ్‌ల్చణుక్‌ వమాఘుళ్‌" శివభద్రు చోరుల (మను) స్భాయద్వటతమ్మోదముక్‌ దీప కళికాళ్ళంగంబు శ్రురంగముకా (ఆము) ఇత్యాది పర ఆ జి ? న్సహస్కృప్ర యోగములు దుష్ట్రములా మజీయొకవింత ___ఈసూతములో శత*క చువగ ల ఆభ ణా కము అను వ్యవహారము కనంబకుచున్నది ఈ వ్యాకరణ మందు శశ్రాద్యర్థములందు ప్రత్యయవిధానము "లేమ చున్నం తములు మాత ౨ కియాపకరణమున పరితరములు అందు ల్‌ టో లీ కో! జ 1 జ్‌ చుకార మే ప్రత్యయమో చున్నే ప్ర స్రాయమో? అఆరహన్య మును వీరు వెక్కిరించిన పూడ్వుల వ్యాకరణములనుండియే 'తెలిసిొనవలసి యున్నది పోనీ న్వవ్యాక రణానురోధముగా చు న్రత్యయ మనియీ వ్యనహరించుకొనరాడా 1! చువర్లక మనుట కడపట ఉకారము లభించుటక్స్షై న యు క్రియా? నుకారముతో పనిలేదు ఉకారమే కడపటి యక్కరము "ట4 అని వాదమేని ఈనూ త్ర ంబున నావా ల్పికముగావున వీరు పకుంబునవృభ్పోచుయురాడను'-షల్యనై ధా కేల రూషము ననుగహించి భా భీవృద్ది గానించిననా రగుదుడు (ల ఉ్‌బల్‌ - వ క్ల నల్‌ /

ర్‌ ఆంధ్రవ్యాకరణ సర్వన్వత_త్తము సూ త్ర మున ననుక౯ామముకా-వినుకామిము౯ తను౯ అను నర్వనామరూపములును అనియికా - అడిగ౯ - అన౯ అను ిటూపదములును ప్ర యు_క్ర్తములు ఇవెవ్వియు ఈ వ్యాశరణమున సిద్ధింపవు నరిగడా ఇందలి ఫుక్కికంబట్టి యసాధువులు కూడనగును ఈపదములు ఉకారాంతముల్రై - ఈ ఫదములనంగా ననుకొ మమున్‌ తనున్‌ అనునవి ఇవి ఉకారాంతము లట ఈ చ కరణములోన ఇఆ౧-వ సూతమున; 'జెప్పంబడీన నుక ప్రత్యయమును తివిచి వె చివి ఆ ళో టా మేసి న-ని-త అని మూఃటికి శేవీంచును మముళొి అను నది మ్రైడొడ్డును అందువ్లై ననుూమము-నిను-మిము - తను లే శేషించునట్లు విడందివిచినచో ద్వితీ - యాప్తత్యయము ద్రుశమాశత్రమ యగును ను-ను౯ అని ఈవ్యాకరణమున ఆ ప్రత్యయ మగపడుచున్నది గాని ద్రుతమా త్రముగా ఎటను ఉపదిష్టముగాదు (చూ ౨౧ నూ (నున్‌ ఫొజకు౯ కున్‌ అందున్‌ ) ఇందున్‌ ఎందున్‌ ఎట్టకేలకు౯ ఇంకళ౯] పత్యయముతో శేరిన మొత్తమే పదము ప్రాతిపదికమునకు ప్రత్యయము ఘటితమగును అని సిద్ధాంతము గావున ఈ 'మొత్తములే ఇట పదవాచ్యములని గృహింపంజూచిన అ ల

మొత్తములు ఉదంతములు గావు ఇది యిట్లుండ.- వీని కడ పటి ద్విత్వము లోపించినందున నంధి కలుగదు అని సూ త్ర మున నకారణము విధేయాంశము ద్విత్వ మెడలినచో నంధి "రాదని ఇప్పటి కెచటను చెప్ప లేదు పైగా. కడపటి ద్విత్వ

నంధిపరిచ్చేదము ర్‌ఫి మట (యూ ౭నూ) ఇట కడపట చ్రుతమున్నది గాని ది్భత్వము "లేదు ననుక్‌౯ా-మము౯ ౯ అనియుండెనా యీమి! ద్విచస్పమనంగా "ండి-టితనము అనలా రెండుమవూజులు అవ్య వహితముగా నుచ్చరింపంబడియుండుట అట్టి యాయునికి ఆ 'ెండింట నొకటి పోయిన పోవును అట్లర్థము కాసీయక వీరు ద్విత్వముకు జంటయని టీక వ్రాసినారు జంట లోవీంచుట యనంగా రెండుహల్లులును నశించుట నన్ను౯ో మమ్యు౯ అనునవి నఉ౯ా మజన్‌ అగుట ఛావిం ద్రవ్వ బేతాళ ములు బయల్వడుటగా నున్నది జడ్డ్దయనరాడా?! ఇదియునుం గాక ఇందు నర్వనామ పరంపరలో తము౯ా ఇెప్పలే దేమి ఆది యిీాసూత్రమునకు విషయము కాదా"? అకారమునకు నంధి బహుళి మట స్యూత్రమున దీని విన్తరములో నంధియొక్క_ కలిమి లేములకు నిమిత్తమును నిశ్చ్వయముగా తెలిసియున్న దానిని సయితము చెవ్పక కొన్ని చోట్ల వికల్చ్పము కొన్నిచోట్ల రాదు అని గుట్టు "తెలియనీయక నసికివై చుట యేల! వచ్చిన +అది వచ్చినది వచ్చినయది దీనికే వొన్నిచోట్ల వికల్ప్వము అను సూత్రాంశము. అకా రాంతములైన క్రియాజన్యవిశేషణములకు సంధి వికిల్పము అని సూత్రించిన హృదయంగముగా నుండును నిండారు ఏవ యము విద్యాప్టలకు సులువుగా ఉపదిష్టమగును హంన +వ్‌ది= హంనయే ది దీనికే ొన్నిచోట్ల నంధి కలుగమి యగు అను సూత్ర్రాంశము ఇట నిమిత్తము హంస తత్సమమగుట

ర్‌శ ఆంధ్రవ్యాకరణ నర్వన్వత_త్ధ్వము ఈ సూశ్రాంశము వటికి? కలుగదు ఆనరాడాః తత్చిమం బుల య (అ) కారమునకు నంధిరాదు అని నూ శ్రించుట హీరము కొన్నిచోట్ల” అనుట చీశటిలో తడన్సళొనుబగా నున్నది ఇందు చింతాకు అనునది ౮ నావ సూత్రములు ఇండింటికి నోచరమయినది. ఇది విధాయక నూశ్రముగాక్ష యవతారికా మాత్ర, మయేని దీనికీ సూ త్రగంఖ్య యేల యిడ వలయును? ఇతరులు దీనికే నూ త్ర ముచేసి యిందలి యవాంతర ములను వృత్తిలో చ్చాేనారు ప్ర త్యయాదుల యచ్చు పరమగుచో అకారము

నకు నంధియగు అని సూత్రార్థము ఇందులకు మూడు ఉదా వారణములు దత్తములు చింతాకీ పోశంతి. చేరెడు చేశిండులో ప్రత్యయాంతోదాహరణమయిన యె (ఎడు పరిమాణార్థకమయినచో అందు అరసున్న యుండవలయును తద్ధర్త్యార్భక విశేషణప్ర త్యయ మగునెడల అది ఉకారనంధి యగును కావున దానికి ఈసూత్రము వలవదు కాన నిట నుడాహృతళికి అది పనికిరాదు

౧౬౯--వ సూత్రమున ఎకు (ఎడు) వ్రశ్యేయము మరలం జెప్పంబడినది కాని అందును అరసున్నను వీరు పెట్టలేదు అప్లే ౧౭-వ నూత్రమునను ఈ యెయ వర్షకము కలదు అందును అరసున్న లేదు కావున ఈ రెంటను (మూంటను) ఎడు పరిమాశార్షనము కాదా 1 శాశేమి ? అందుమేని దానిని 'రెండునూత్రములయందు. ప్రయోజనభఖేదము. లేశయే. చెప్ప

నంధిపరి చ్భేదము ర్‌5్‌ నేల* మజీయు నిట వ్రత్యేయాద ల యచ్చులు పరంబగుచో అకారమునకు నంధియగు నని యున్నది ఆశ్చర్యమే ఇందు వలన రమందుళ అమ్మ ందు౯్‌ అబ్బందుళ౯ మొలకం దు౯ా అని చెప్పవచ్చునా? అందు౯*” అనునది విభక్తి ప్రత్య యము కాదా! (దూ శబ్ద 3౩సూ)

౧౦ క్రి యాడన్యవిశేషణములు మొదలగువానియం దలి య (అ) కారమునకు నంధి వికల్ప్వము అని సూత్రము ఇందు వెస్పిన మొదలగునవి యేవొ పెైలియదు ఈ సూత్ర, ములోని యూ మొదలగునవి రావ సూత్రముళోని కొన్ని చోట్లికు పర్యాయపదము అందలి వికల్చ్పనంధికి ఇది వృ యీని ఈవ్చ్భ త్రికి నంఖ్య యీల? నంఖ్య యిడకుండు ట న్యాయ్యము

౧౧ స్కీవాచక తత్సమనంబోధనముల కడపటి య (అ) కారమునకు నంధి గలుగదు అని యిట సూత్ర, వాక్యము ఇది బాలవ్యాకరణములోని య (అ) కార సంధ్య భావవృ తికి గప్పి శ్రీనాచకతత్సమ నంబోధనాంతంబులకు నంధిలేదు అని బా వ్వా వృత్తి ఈ సరంనంనూతము ఇంబే ౮-వ సూత్రము జెప్పి సంధ్యభావముసేష నిముత్త నంపాదనము దీనికిని సూ త్ర నంఖ్య తగదు కందు కడపటి “యనుట అనావశ్యకము

౧౩ ఇది వమ్య్యాదుల యిశకారముయొక్క_ వికల్ప సంధికి సూత్రము. ఇందులకు వఏరచే వమి-మజి+ి షష్టీ అని

ర్‌6 ఆం ధ్ర వ్యాకరణనర్వన్వత త్త వము మూండే వమ్య్యూదులు ఉడాహృతములు పూర్వులు ఈ మూంటినేగాక మతికొన్నిటినిగూడ పరిగణించినారు వవన _ వవి-మలి-కిషుస్టి.. అది-అవి-ఇది-ఇవి-వది-వవి ఇది యాకృతి

గణంబు. అని పెద్ద లవాక్యము ఇబ్లు కరగత మై సులువుగా ప్రాయందగిన యా తొ మి దింటిని..-ఇది నర్వన్వమంటగ దాయ ఇందు వ్రాసికొని యుండరాదా అశ్షేశముగా విద్యాన్థలు లో హీంతుడుగచా

౧౪ జాలవ్యాకరణమున వమ్య్యాదులు” అన్నా శే గాని పదములు అనలేదు వీణ వమి మొదలయిన పదంబుల అని పదశ బృఘటితముగా ఆరంభించి వమి హంరికకొా అది- అనువాసని నుదావారించినాకు కిషస్ట్యంతము పదమే అయినను క్‌పర్ష్మ కము పవముకాదు వర్గ కమునకు పవృథక్ప్ర యోగము "లేనందున గణములో కివర్శకమును చెప్పుటచేత తడ్వర్శ కాంత ముఖే లబ్ధములయినవి సర్వన్వమం దన్ననో -ాకీనర్ల కమని కివర్గకమని 'చెప్పమిచేతను. వారికిచ్చె"'అని యుదావారించుట చేతను వారికి౯” అనుపదము వమ్య్యూదులగో వేరినదని తోం చునేగాని కివర్ష కాంతములై న పదములెల్హ జేపనవని యీర్ప డదు చేరవనియుం దోంయను కావున పదములు అనకుం డుటనలనం గొంత మేలగును

౧౫ క్రై వక యికారమునకు నంధిరాదూ అని వ్యాక_ర్తగారి వాక్యము [(౨౧-వ నూ అభ్యానములో చభూడుము-క్రార్టర్థక యికారము ) కన శేశారము" అనం

సంధిషరి చ్చేదము గ్‌

జెలియదాయెనే ఇది మూ డవతరగతి (గగ 56 కంటు విద్యార్థి చేయుతప్పు దీంతోం దులందూగునది 3౨-వ నూ త్ర మున ఒకే విభ కి అనునది ఇదియును తర్జుఫారము చాయి బే

౧౬ ఏకు ప్రత్యయమ ట ఎడు లో అరసున్న యుండవలయును

౧౭ ఇందును ఎకులో అరసున్న వలయును ఎండు పరంబగునపుడు పూర్వపనంబుల కడిపటివినర్ధ ముకూడ లోవిం చును” అని సూత్రము ఇందు కూడ అనుట అనన్వ్వ్రతము వీలన మజియొకటి లోవీంచునని ఇప్పటికి చెప్పనందున

మతజియొక విశేషము __ఈసూ త్రముచేత దాలి+ ఎండు (పిడుకలు) = దా+ఎండు. (పిడుకలు= బెండు (విడు కలు అగును గాని డాలెండుి (విడుక్‌లు) గావు దెండుి అను నంధికి చూ ౧౬నూ

౧౮ అమ్రేడితసంధి నూత్రము ఇట ఉదాహరణము లలో ఓహో+ఓటహో=టీహోహోొ అని యున్నది తుదను హ్రన్వమెట్లు వచ్చినది ? సాధింతురా + అచ్చుపారంయాటా॥

౧౯ో ఎమరు+ఎదురు- ఎట్టయెదురు-- ఈ నూత్రము నకు అమ్రేడిశము పరమయినచో పూర్వపదమున తొలివర్ణ ము మిది భాగమునకు ద్వొివ్వటకారంబగు ఎఎ లని యగ్గము అందువలన ఎనురు +ఎమరు=ఎట్ట్‌ +ఎదురు= ఎన్మైదురు అగును గాని ఎట్టయెదుకు గానేరదు టకారాకారములనే టకార

రల ఆంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత ల్స్‌ న్ట్‌ము మంటిమి అని వాదింతు₹ేని తద్ద్విత్వము టట యగును అంత ఎటట యెొదుడ అని రూపమగును కడ+కడ అనుచో కకారము తొలివర్ష్మ ముగాన తచ్చిష్టము అడ చానికి ట్లో వచ్చిన కట్ట్‌ కడ అగుశు అశ్షు-- తుద+ తుద త్‌ట్టితుద అగును ఇదియునుం గాకంాశిష్టమునకు వవిద్దెచేనై. నంగాని ట్టి వచ్చునుగాక యనిన ఆ పతకము నను ఎట్ట+ఎదురు న ఎ స్రైదురు మాత్రమే యగునుగాని ఎట్టయెదుది కానేరదు వలన అమ్ర్రేడితము పరమయినచో నంధియగునుగదా (౧౮నసూ)

ఖం వళత్చెక్‌ +అఆతండు=వచ్చెనతండు వచ్చెకొ అను రూపము ఈవ్యాకరణ నర్వస్వమున సిద్ధింపమి యెజటుకయే గదా చ్రుశౌంతముల కచ్చు పరంబగునపుకు సంధి గలు గదు ద్రుతమున కచ్చు పరంబగుచో లోపంబును గలు గదు ఇందు ఉత్తరభాగము అనావశ్యకము వీలయన లోపమునకు ప్రన _క్రిలేదు లోపమునకు విధి యెటను లేదు నంధిలేమిచే యథాక్ర మోచ్చార ణవశంబున వచ్చెనతండు అని కానే యగను

౨౧ (నుగ కొజకు౯ా కు౯ అందుక). ఇందు ఎందు౯ా ఎట్టకేలకు౯ ఇశక౯ొా-౨౦వ సూూత్రములో నిషిద్ధ మైన ద్రుతాంతనంధి ౬వ సూత్రముచే కుండలీతములకు వికల్పముగా నగును దీనిచే ఇరరములకు నాల్గింటికి విక ల్పము అని మూ సూత్రము (5 కొజకుక౯ా కుళ౯

నంధిపరి చ్చేదము ర్‌9ి అందు౯) అను వానికి ఈ సూత్రమునలన నిరవకాశమయిన ౬-వ సూత్రముచేత నంధికలుగుచు నేయుండంగా ఇచట మరల వానిని పరించుట టీకాశెలిగాని నూర, శెలిగాదు రా రా సాంకర్యిము వశాలురను చిక్కులం బెట్టును ద్రులేప్రకృతికము నకు నంధిలేదనెడి ౨౦-వ సూత్ర, మునకు ఈ ౨౧-వ సూత్ర ము అపవాదమై యుండంగా ఇటం జెప్పిన యీ ప్రథ మేతర విభ _క్త్యు కార భాగమును ల సూత్ర్రమున మానియుండ వచ్చును పై గా--ఇందు౯.. ఎందు౯ ఎట్టకేలకు ఇంకళా అను నాల్లింటికి ఆ ౬-వ నూత్రంవు వికల్చ్బనంధి ఈనూ త్రము వలనం గలుగునంట ఇట వపష్టవ్యము మెంకుగాం గలదు అఆ ౬-వ సూతరమునకు విషయమెన విభ క్రి పత్యయములు-- / టా ఆవ! ఈ సూత్రములో కుండలీకృతములై యున్నవి. ఇందు;గలం న్‌ యా డందులేం డను నిట్టి ప్ర యోగములండలిది అందు కుండలీకృత మయిన య (అందు ప్రశ్యయముగాదు ఇది కడమ నాల్లిం టను (అకుండలితములందును) జేరలేదు. దీనికి సంధిమాట యేమి 1! అందుండు౯- ద్వయ సద్మ”* (అము ) ఇత్యాది మహా గవి ప్రయోగములు దుషములా! పెగా 6వ సూతరమునం ల లు న్‌ గ జెప్పిన వికల్చ్బ్పనంధి ఉకారమునకుం గాని అకారమునకుంగాదు ఉకారనంబంధము వలచేని అటం చెప్పిని అని ఆ సంబం ధముం దడవనేల! అట్లుండ అనంధి యిట ఇ(కళొ అను పద మున కెట్లు గలుగును! ఇంక కు అందుితో సాహచర్యముం జెప్పుళొన్న ప్రయోజన మేమి ఎనమైనను విధానముచేతనే

60 ఆం థః వ్యాకరణనర్వస్వత త్త వము గచా దీనికి నంధి వలయును దీనికి వీధాన మేదీ? కావున ఈ వ్యాకరణము ప్రకారము దీనికి ఫై ౨౦-వ సూత్ర ముచేత నంధి నిషిద్ధము అందువలన అందుండ.[౯ ద్వయసనద్మ పద్మ వదనుండు అను విష్ణుచి ల్తీయ ప్రయోగము దుష్టము కావల యును _ ఎందెందు వెదకిమూచిన నందంటదే కలండు దాన వాగ్రణి వంచే అను భాగవత ప్ర యోగంబును దుష్ట్రమే కావలయును వ్యాకరణము ఇందులకా ఇక్కడ గుట్టు వమనంగా=---ఈ ౨౧-వ సూత్ర వాళ్య

ము కుండలికమైన య(అ,ందు ప్రశ్యేయ మనియు అకుండ లితములై నవి ఇందు -_ఎందు పదము లనియు న్పష్టముగా ప్రతిపాదితము ఇందువలన అంద-ళ్తందు-ఎందు అనునవి ప్రధ మేతర విభక్తి సూత్ర గోచరములు కావని వీరి తలంవు ఈ మూండును తిత్పూ శ్రే గోచరములే అందుక ఇందుళ౯ ఎందు౯ అనునవి స_ప్తమ్యంతపదములు వానికి వికల్చ్పనంధి ప్రథ మేతర విభ _కినూత్ర, ముచేతనే సిద్ధించినది వానిలో ఇందు” అందు అనువానిని ౨౧-వ స్యూత్రమునం 'జేజ్చట శబ్దన్యరాపము నెిజుంగమిం గలిగిన పారలభాటు ఇశ (ఇంగ) ఎట్టకేలలకు మాత్రమే సూ త్రము వలసినది అదియుం గుదురక పొడయినది ఇచట ౨౧-గా నంఖ్యావమయినవ్యాస ముూోో కడపట *ఈ నూత్రముచే అని యున్నది అతి మనో వారమయిన నౌకా వాహ్యాళి యీ ౨౧-వ నూత,0వు సుడీలోం బడి మునగానాం తేలానా మయినథి న

సంధిపరిచ్చేదము 61 ౨౨ వచ్చె౯-దూచెక౯్‌ = అం౨ ద్రు,లౌంతరాపములు ఈ వ్యాకరణముచే సిద్ధింపవు వానిం వీవు నిందించు పూర్వ వ్యాక_ర్తల గ్రుంధములనుండి "తెలిసికోవలయు ౨౮ తాళ౯గనియె రాజుజూచఛచె ---దీనిలోడి నూ ఎదీ ము చ త్ర ము నర్థము దీసృముపై ద్రుశమునకు పూర్శబిందు నం"క్షేసములు కలుగవు) అని. తాను అనిశబ్దము తాను నేను పదములు అని 30-వ స్యూత్రమునం దుక్తము ఇందలి తుది యుకారమునకు లోప మెట్లు వచ్చినది? దిరూహముగా నున్నది. ఇందులకు పూర్వవ్యాకరణములే శరణము ఈ నూతముక. తాక గసియె అని విడివడిగా ముదించు ల్‌ యూ ల టయు. అౌన్గనియె అని నకారము క్రింద గాయొళత్తుతో ముద్రి౦పమియు సంన్గేషమురామిని. 'తెలువుటకా! నంశ్లేషు మన రెండుహల్లులకూడిక అని ఏరి 33-వ సూ శ్రములో నున్నది ఆ కూడిక అచ్చులోనా వ్రాతలోనా 1 అచ్చులో నగునేని సిరా కాగతము ఫు న్తకపరిమాణము వీనికి నియ వముము లేమయినను గలవా? వ్రాతీలోనయిన విడిగా వ్రాయుట నంగ్షేషము గాదని రహన్య 'మేమయినం గలదా ఒత్తుప్టెన నంచ్లేషము పొల్లువ్రాసినం గాదా అని బర్జి బర్హ్హముం ద్రిప్పుట వింతగానే యున్నది నంగ్తేషమనంగా నంయుక్షోవ్చారణ _ అది విడిగా పాలుగా ముడ్రించినను పంక్రిచ్చేదమయినను క్రింద ఒత్తుపెట్టి ముద్రించినను నంశ్లే మమే కావున తా౯ా గనియో అను వాక్యము అనం శ్లేషహోదా

6్రి ఆం ధ్ర వ్యాకర ణ నర్వనస్వత త్త వము పారణమునకు వనికిరాదు తాయిదివె తాను జదివె అని చాలవ్యాకరణమున నుదాహృతము అందువలన తాను జదివె అనునది అనం శ్లేపేదావారణమని యెజుంగనగు సూత్రములలో ఇందు దీస్టముపై ననియు హాౌవ్యాన తాను నేను లకు అనియు భేదము వయసపీే ఈ సూతముతోడ కనియె౯ యు ౧౫ ఈ గోవు “పొందె౯్సీరి అనునవి విడివిడిగా ముద్రించినను నంశ్లేవబోదాహరణములే. కాని అనంచ్షేపోదాహరణములు గావు వీవిధముగా ము వ్రి 6చి ఎంత టక్కుగా పరించినను ప్రాస్వము ద్రుతేము సరళస్థిరాన్యతర మును వరునగా వచ్చిన చోట ఆ హ్రన్వముసకు గురుత్వము రాకతప్పదు ద్రులే మాత్ర ముచేతనే గుడుత్వమందు ేని ద్రులేము లోవీంపని స్థ్టలములందు ఆతని నడిగ౯ ఇళత్యాదుల యందు ని వవము గురువా + కాదు కావున విడిగా వాయుటయు ణ ల ముద్రించుటయు సంశ్తేషకు భంజకములు గావు అతిశయ ముగ బుద్ధిమంతుండగు బుధసేవ౯ అనుచో వక గురువు లే గాడా! ద్రుతమా శ్రముచేత నేగదా చానికి గురుత్వము వచ్చి నది ! అని యామేపము అది యవసానకార్యము ఇక్కడ అవసానము గాదుగడా 1 "రెండు హల్టులు కూడిన నంనేషమనంబడు అని వీరి ౨౩-వ సూత్రము సంశ్తేమ మనంగా మిందిహల్లుతోం గూడుకొనుట * దీనిచే పూర్వహల్లుతో. గూడుకొనుటయు

సంధిపరిచ్చేదము 6కి నంగ్షేమమే అనందశనని తోంచుచున్నది. వమన్నను ఒకళే అగునా? మజటీయు దీర ముపె సంజేవమము కా దేరి ళు న్‌్‌ టో వన్లులం గూలిచి తన నవ లా న్లాచి న్వమాగర్ష రోధుల౯్‌ శాసుతులళ౯ా బీన్లుల గావించి లకో రీ న్లుదియిం చెను గుమారవృషభుం డాజిక౯ అని మదీయము ప్రస క్రివశమునం గల్పితము ఇందలివి నవ లానాచఛి లకోరీనుదియించి అను ప యోగములు రీ ౧ శ్‌ దుష్టములా శి ౨౬ కళలా+కవ = కంగవ కన్ను శబ్దమునకు ఈ వ్యాకరణమువలన కను అను రూషమమురాదు కను శబ్దమునకు కన్‌” అను రూపము పషోజావ సూ త్రముచేత కలుగును అటుపైని ఈసూత్ర్రముచేత ౨౫%-వ సూత్రంవు ద్రుగే కార్యమునందు ఏశేమము చెప్పంబడినది. పదంబు కా 1 అజ, మొదటిదగు హ్రస్వాయరిమువై అని సూ్రాంశము దీని చేత అజాదిషదమే నిర్జిష్టమని తోంచును అది సరిగాదు గావున పదంబున తొలియతరఠరమందలి హ్రాన్వముపై అన వలయును పదంబున వ థమాతురహ్ఞన్వమువై అనిన మజియుమేలు పదవమనుట అనువాదమా త్త మే గావున బాల వ్యాకరణములో వ, థమసహన్వంబ్నువై” అని యారబ్రము మజీ గ౯-వ సూత్రమువలని లు_ప్తశేషమునందలి నకారము నకు నకారత్వముచేత నే చ్రుశళ్వము కలుగునాక ఆపషయమున

జ గక ఆంధ్ర వ్యాకరణ సర్వన్వత_త్త్వము ( మ్రూను+పడు”=] మా9ంబకూ మ్రగ్చడు =అని వయో గింపవచ్చునా! మానడు తప్పేగదా వీరు కన్లవలో ఉ” లోపము ౫ో-వ సూత్ర ముచేత వచ్చినదని తెలువుటకై ఆ సూత్రముకడ దీనినికూడ ఉదాహరించినారు శీష్టములోని అ, నకారమునకు ఈ (౨౬) సూశత్రమువలన ద్రుత కార్యమును ప్రస్తుతించినారు అందువలన రాము(డన్కొ్మమరుండు అనుచో అంగొమరుండు ఇరులుకొన్షోటల అనుచో ఇొందోంటల మా9న్సడియె” మా్రానుపాటు అనుటకు మాజుగా మా బడియె మ్రన్నాటు మా)యూటు అనియు రావలదా ఆశే పేను చచ్చెళ్‌ అనుట దుషమె 'పేనునచ్చెన్‌ అను న్‌్‌ ఇదా

టయు దుష్ట్రమే అయి పేందచ్చెన్‌ అనియు. చేనుషండె౯్‌ అనుట తప్పయి చేంబ డె౯ అనుటయి ఒప్పుగావలదా 2 ట్లుండ కళలకవ అను నిచ్చో కళా అవు పదము ద్రుుపశృ తిక మెట్లయినది ! ఇట పూడ్వలవ్యాకరణములే ఫరణములు

౨ అవ్యయముల మిందను గళలగు కి యాపద ముల మిోదను బరుపములకు గనడవదవ లగు అని సూత్రము ఈసూత్రముచే ఊర్వశివలె నక్కనిది నన్నింద్రు-బో లె సూచినది ఇత్యాది ప యోగములు ఆంధ్ర శారదోపాసకుల పాపపరీపాకముగా పంటపండున వలెన్‌ పోలెకొ అవ్యయ ములుగడా అట్లయిన ఈయనవిష్టమును కాధించుటకు ద్రులే ప్రకృతికములమిోంది. పడుపములకు సరళము లా బేశంబగు అని (౨౨-వ) సూత్రము ఉండలేదా! యనిన అది దీనినే

నంధిపరి చృేదము 65 చాధించునో ఇది దానినే బాధించునో సుబోధమా'! కావున స్మూత్రమున ళూపదములును ఆవ్యయములును ఆగు కళలమిా ద అని మాల్చుకొనవలయును అవ్యయము లన నేమో ఈవ్యాకరణమువలవం జలియదు అందుకై వంచే ధిక్కృతులైన ఫూర్వవ్యాక _ర్హలపదములనే సేవిపవలయును ఈళలెండును ద్రుతాంతావ్యయములని శబ్దర త్నాకరనులో నిమూపీతము చాలవ్యాకరణములో ఆఫుకు ననియె అను నుదాహరణములో అఫపుకు శబ్దమును వ్రథభమాంతముగానే ఉపపాదించినారు. అప్పు డివ్పు వెప్పుడను భబ్దములు న్నిత్యైక వచనాంతములు అని యందుల వృత్తి అది ఏ8కి బోధపడ చాయెను వీరు అప్రుకునవియె అవి లోవ సూత్రముతో అనగా _పధమమిోంది గనదదవా చేశసాత్ర ముతో నుదాహ 80చినాకు ఏమి ప్రాసినను నరియీ యగునాః ద్రులౌంతములు అవ్యయములు గానేరవని ఏ8 యెజుక గాం గానిపించుచున్నది

౩0 తాను నేను పదంబులు ద్రుతాంతములపటచే ఆస్‌ ఈ స్యూత్రమున నున్నది ఆవి ద్రుతౌంతము "లెట్ల యినవి 1 నువ ర్లాంతత్వముచేత అందుశేని పేను మేను వేను మూ న్వాదులును ద్రుళాంతములే యగునా! చేను నచ్చె౯్‌ అనం గూడదా? అనవచ్చును అక్షు అనవలసినది. తాను నచ్చె౯ అని మాత్రము చెప్పంాడదు వలన ఈ సూత్రము తాను జీనుల ఫొజకే అంద నే; తానునేనులు ద్రుతాంతము లని చాలవ్యాకరణముుండి బిచ్చముం బెచ్చికొనవచ్చును వీనివై

(|

66 ఈం ధ్ర వ్యాకరణనర్వన్వత త్త వము నరళాచేళాది ద్రుశ కార్యమూ కై ఈ స్నూడేము ఇళ్లు సరళ స్థిరములు పరము లగునఫవుడు అగుకాగ్యములన్రై సూస్రాంతర మును చెప్పవలదా? ఈ వాషశరణమునందు జెప్ప లేదు ప్ర ల్యేకముగా చెప్ప సక్కజలేదు ద్రుశాంతత్వముచేతనే సిద్ధించును అందులేని అపతమున ఈనూ తే ముకూడ అనావశ్యక మే ఇది లేశ్రయీ చాలవ్యాకరణమున నిర్వాహ మె-ది కా

ఇదిగాక వ్ర శ్యేకముగా చె్ప నక్కటజలేదు అను మూట సరిగాదు వలన తాను శీను పదంబుల ద్రుతంబునకు సంచ్హేషములేదు ఆనిసా వ్యా నంధి ౨౨-వ సూత్రము ఇందువలన ఇతరద్రుశేమున కెల్ల నంశ్తేషము. కలుగునని ెలి యుచున్నది. అట్లుండ దీగ్గమాతముమిో ది ద్తుశమువకు

ంం ఇం ళ/ న్‌

సంచ్హేమురాదని వీరు ౨౪-వ సూ త్రీ ముచే వాసించినాను ఈ విశేషమును కోవిదు లరయవలయును

మజీ నేను నగు ఏను అని రూపాంతరము గడా దానికి ద్రురనంధియా-క ళానంధియా? ఊరక యెట్లు తెలియును

3౧. చేశ్యములమిది సాంస్కృతికపరువములకు గన డదవలు రావని యీనూతమునరము "దేశ్యములపై ని "'ాని

గ యి శి రూ చో తద్భవములపైై వచ్చునా? 'తెనుంగులమో ది అని బాల వ్యాకరణము కావున "చేశ శ లమిోంది మా త్ర మే అని నంకోచించుట నమంజనముగాదు అశహే_ న వికృతిశచ్హా త్చి్‌రత;

సంధిపరిచ్భేదము 67 అని ఆంధ్రశబ్ద చింతామణి తిర్చమవ్యతిం _కృములయిన గెనుంగు ఛబ్దములమింది తత్సమశబ్దముల కచటపలకు గనడదవలు రావు” అని తట్టీక త్య క్రతద్భవము గావున ఈసూత్రము పనికిరాదు 3౩౨ ఇందు కాలుసేతుును ఊదవళ్లెలును డం ద్వనమాసములు వీనియందు రెండేసియే పవములు ద్వద్వ మున ప్ర థ మేతరపచడాదిమైన పరుషమునకు యథా క్ర మముగ గనడిదవా బేశము వచ్చును అని సూస్రార్హము యథాత్ర్క మము ఒకేవిభ క్రియందుండుి. రెండు మూడు పదములు నమానము” అని లకతణముకూడ చెప్పిశారు. ఇట రెండవ పదమున మొదటి పరుపమునకు ఆ దేశము చెప్పంబడినది అట్టి మయాబేశము మూండవపదము మొదటి పరుషములకు రాడా ? వీల రాదు ! రెండుమూ-డు అనుటచే నాలుగుకూడ ఉండ వచ్చునని నూచన అగపకుచున్నది. కాలు సేయి దోశలు కాలుసేయిదలలటుి అనంహాడిదా! కూడునేని రెండవ అనక ద్వితీయ వప్రభ్ళతి అనరాదా? మతీయొక నందేహము-- ఒకే విభ_క్రియందుండు "రెండు మరఠరాండు పదముల సమానము ద్వంద్వము నాంబమ అని లతుణవాక్యము పలికినారు అభిన్న విభ_క్రికముల సమా నము ద్వంద్వమనుట ఎందువలన నీలము ఉద్ద్వలము నగు "దేహము నిలోజ్వలచేవాము -ఇదీ ద్వ-ద్వమా 1 నిలము నుజ్జ్వలము నగు దెవాము కలవాండు నిలొద్ద స్టలచేహు డు

68 ఆం ధ్ర వ్యాక రణ నర్వన్వత త్త వము ఇది ద్వాద్వమా? నీలమగు మేఘము నీలమేఘము -౩ది ద్వండ్వమా? ఈ యగడితలో. పడిన విద్యార్థి గక్టైెష్కట యెట్లు + మజీయు ర0డవపదముయొక్క_ "మొదటిపడపమన్న శండవపదములోని పరుపములలో మొదటిది అని యనస్థమగు ను దానంజేసి జాయి అప్పలు అనుటకు మాజుగా ఉజాయి అవ్వలు అనవలసీనదా? మజీయు పదములళోని పరువము లలో మొదటిది అని యేల యస్థమగును! పదాదియగు పరుష మనియే యేల యర్థముకాదు! _ అని యావ్షేపమేని. నుడి తొలి హ్రాన్వంబు ప్రాతాదుల తొలియచ్చు ” ఇత్యాది బాలవ్యాకరణ వ్యవహారంబుం బరికింపుండు

మజియు నొక్షవింతఎ- ఒకేవిభక్తి యంట ఇదియు ౧౫గావ సూత్రములోని వ్‌స్పపక్‌ యికారయి వలె 3-వ ఫారము (ఐతరగతి) బాయి” (=విద్యార్థి) 'తెలులో

మజియు ఈ 39-వ సూత్రము ఎట్టి ద్వంద్వములకో! అనంగా తత్సమ తద్భవ 'దేశ్యశబ్బములలో వ్‌ శబ్దముల ద్వంద్వ ములకు? అని ప్రశ్న మజీయు. ఇందు చెప్పిన గనడదవా "బేశము సిద్ధద్వంద్వముల క సాధ్యద్వంద్వములకా? మి శ్ర ద్వం ద్వములశా 1! అనియుం బ్ర శ్నాంతరము ఇక్కార్యము ఎట్టి ద్వంద్వములళలో జడుగవలసినదో చెప్పనందున ఈ వ్యాకరణ మునే రామకృష్ణులు తప్పు 'రామగ్భష్షులు ఒప్పు చళు ర్వక్త్తృ చతుద్భజ చంద్రచూడులు” తప్పు చతుర్వ క్ర నతు

సంధిపరిచ్చేదము ర్‌ం ర్భుజ సంద్రచూకులు ఒప్పు ఇట్టి సిద్ధాంతములు బాల్యములో నేర్చు కాలురకు మజి యీ జన్ముములో "తెనుంగు కుదురునా 1 33 విశేషణ విశేష్యములు చేరిన నమానము కర్మ ధారయ మంట ఏీతాంబరుండు --ఇది కర్ణధారయమా 1 ఇదియు వీతము అను విశేషణమును అంబరము అను విశేష్య మును చేరి యేర్చడిన నమానమే అయినను చదివిన పండి తులు దీనిని బహువ్రీహి యందురు ౩ర నమానమున ఫుంప్వాచేశములకును ఉదంత ములకును పళకుపు నరళములు పరమయినప్పుడు ను అను నాగ మంబు వచ్చు నంట ఈ యాగమము ఎట వచ్చును! 'చే-కి వచ్చును పూర్వమునకా! పరమునకా! నరనపు+పలుకు=ను+ నరనఫవు+పలుకు * అనియా? నరనఫు+పలుకు+ను అనియా? నరన+ను+ఫు+పలుకు లేక నరన +ను+౦వు+పలుకు అనిభూ 1 లేక మటి యిందలి యే యతీరములకడ నైనను వచ్చునా? పూర్వులు దీనిని నుగాగమ మనిరి కి త్తయినందున పష్ట్యు క్రమునకు కడపట వచ్చినది అఆ కిత్తుకుు తొలంచి నందున ఇన్ని వికల్పములు కలిగింవి ఇచటి యుడావారణ ములయందు నరనఫుంబలుకు అని" ద్రుత కార్యము కానం బడుచున్నది ఈ వ్యాకరణమున ను కారము ద్రుత మె ట్లగును 1 తలిప+బోడి=తలిరుంబోడి అనియు నుడాహృతము తలికు వంటి ముండిత శిరుండేని ముండిత శిరన్క్మయీని యస్థనూ+

70 ఆం థ్ర వ్యస్థ్రకర ణ నర్వన్వతత్త వము తలగొరిగించుకొన్న(యఛాపవృయతియేని అట్టి (ఛాపన) వితంతు వేని యర్థమా 1 అలరుం వోండుల లోవల నలదుంబోండుములు నీకు హర8శాంకముఖీ తల పఫపూవాడకయుండుము తలపూనవు ధరెంచి వికచళామరసాశ్నీ అనుచోటను పద్యాది నమానమునకు ఇట్లుగాక ఖంగా రోచితముగా మనోహరముగా అర్థము వచ్చుచున్నజే అది యేమి॥ అందళశే.. అందు లన్దానుస్వార మొకటి కలదు అదియీ మాంగల్యము చానినే ఇటనుం దవిలించిన ఇ.టను మంచియస్థ మే వచ్చును అటయిన ఈరెండవ తావున పోడి శబ్దమా బోండీ శబ్బమా? మూడుముశ ర అలరుంబోండి అం దిట్లున ్న్నేది జే ఏవి (అలవ+పోయ్సి ౧ ఫువ్పమువలె మనోజ్ఞ రాల్రైన అండుది ౨ ఇంతి (ఇట్రితావులయందు పోండిశ బ్రము పరమగునప్పుడు ఎల్లచో నుగాగమంబని యెజుంగునది ) వతదనుగుణముగా శ ర లో ననబోండి యనియు శబ్రము పరితము ముఖ్యముగా ననంబోండి నడిమి యర సున్న కే అలరుంబోండి క్రింది కుండలీకృత ఫాగములోని యుప పత్తి దానిొజకే అలరుంబోండి జూడుమని ననబోండీ కడ సీతారామాచాద్యులవారి హెచ్చరిక విన్తరభయముచే ఈ పోండి కి వ్యుత్చత్తి నిట ప్రాయనైళిని సీతారామాచార్యుల

సంధిపరిచ్ళ్చేదము "గ వారు కుంఇలీకరణముచేశ ననటబోడి యను నమానము అలుక్కు, కాదనియు అ-డలి తొలి యరసున్న ద్వితీయా విభక్తి ద్రుశేమునకు ఆ చేశము”ా వచ్చినది కాదనియు. నిజ మతి మును దెలియ బటిచినారు వీేశేమో ఈ పనము నరళాదియీ యని తలంచినారు అాదమువలవను అరసున్నను శంచివైచి నందునను అ య్యమంగళానర్థము వచ్చినది దీవిని తెలిదు. బో డీ యని దిద్దుకొని నరళమున కుదాహరణము.గా తళు కుంగ జైల ను తేచ్చుక్‌ొసవలసినది

మటీ యీ యూగమములో ఉకారముంచిన ప్రయో జన మేమి? అది ఎచట ఎప్పుకు బయటం-బడును? పూజ్యులైన పూర్వవ్యాక_లయందు భి లక్షున్నను త ేకశరణులు వీఠు తత్ప్రనాదిత నుగాగమ వ్రమణిని న్వీకరించియు. అందలి కిర్తును పోవిడిచి వణి9 గ్రడ్డిగవ్వం గావించికొన్నారు

3౫ ఇందును ను అను నాగమము అనియే యున్నది సూ నమానమున ఫు) ఫు లకును ఉకారాంత పదముల కును పరడుషనర ళములు పరంబులగునవుకు ను అను నాగమం బగు అకిశ్క్రరణ-విరరణముల గతిని ౩ర-వ సూత్ర్తంబు నందుం బోలె నెజుంగునది

3౭ _భిన్నవిభ క్తులగు నామవాచకముల సమానము తత్పుకుమము అని సూశ్రార్హము సూత్రములో విభక్తులం గల అని ద్విశయ కలదు విభక్తులు గల యవి పృధమగా దిద్దుకొనవలయును మజి వీరి చిత్తమునకు శ్వేతాశ్వము

79 ఆంధ్రవ్యాకరణ నర్వన్వత _త్తము మహారాజు ఇట్టివి తత్పుడుషములుకాక పోయినవి ఇంకను తత్పుకువన్నమానాధి రణ కర్మభారయః నవమానాధికరణ తత్సుదషము వ్యధికరణ తత్పుకుషము ఇత్యాది తత్పుడుమ సంబంధి వ్యవహారమునకు గతియేమి ?

మటిమయొక యద్భుతము___ వీర్చనాళ్డ యంట వెను గువో విరృశబ్దము ఏత యశను విత యనియే వీరును కబ్బప్రకరణములో (౧౮ సూ) రూపనివ్పత్తి చేసికొని యున్నాడు పితలు - పితలను - వితయొక్క_ - వితలయొక్క_ - అని యిట్లు అదంతముగా నిలుచునుగాని వితృ-పితృలు-వికృ నిన్‌- పితృనితో౯ - కితృని కొఆకు౯ - వితృయొక్క - పితృల యొక్క_-అని యిట్లు ఉండదు వీ5కి ఈ విపరీత ఫక్కి యెట్లు తోంచినవో ఇ:కను భాహ్యాణధకవులు రాముని వితృ పది "లేడల దొర అని కవనము లల్ల ౮

రాజు+అజ్ఞ అను షష్టి నమానములో ఉకారాంత పద మున కచ్చుపరంబగుచో న అను నాగమంబగు అఆపక్షమున రాజు+న +అజ్ఞ అనిమయై రాజున యాజ్ఞ అగును రాజు నాడ్హ కానేరదు

3౮ ఇందు వేల్ప్చుటాన్రు అను నమానమున వేల్పు విశేషణమని చెప్పంబడి యున్నది. అ దువలన నిది కర్మ ధారయ నమాసముగాను వేల్చ్పయిన యావు అని విగృహీత వ్యముగాను ఏీరి యభిప్రాయ మగపకుచున్నది ఇది విశేష ణమా + వేల్ప్చులయొక్క_ యాన్చు అని విగృహము కాదా *

నంధిపరిచ్చేదము 78 అట్లు విగ్రహింపంగూకడా 1! 3౯-వ సూర్ర్యమున_ విశేవ్య ముల మో,దను టు అను నాగమము వచ్చును చెటువుటలుంగు అని చెప్పిరి గడా _ వేల్పుటావును ఆ సూత్రమునకే వల గోచరము సేయరాదు! నంవాదములం గననగు

'వేల్పులగిక్షి స్రాణ్యనిఘంటువు ఈ క్రింది సూత్రము 'తాడినాడ వెంకయ్య గారిదింా నమానముల యందు ఉనా "'రాంత పదంబులకు అజూదులగు నమానాధి కరణ శబ్దంబులు పరంబులగునపుడు ట కారంబంతా గమంబు గావచ్చును డి చిగుుణటాకు క ఆకుటమ్ము మొ దిగురాకనియుం గలదు ఇందు లే ఆంధ్రశబ్ద చింతామణి టీక-నంధి 33 సామానాధికర త్యేషూదన్హానాం టుగాగమో2ఒచిస్యాత్‌. = సొమానాధి కరణ్యేషు అను బహువచన స్వారన్యముచేత అనమానాధి కరణ శబ్దంబులకును గలుగును ఉ 'వేల్పుటావు ఇత్యాదికము అట్టు నకలభాపషావాగనుశాననులు అనవమానాధికరణమని అనుశాసించిన వేల్చుటావు దున్పైవవిలసిత విశేషంబున వీరి చేతంబడి నమానాధికరణమెనది గా

టు అను నాగమమిుి - ఇందు ఉకారప్ర యోజనము గపడలేదు సమానగారవమునకా?

3న “వైజువ్రటలుంగులు - అని విశేష్యమువై టూ

చ్చినందులకు ఉదాహరణము ఇది సాధువా॥ ఇదియేమి

౧మౌాసము 1 మష్టీసమాస మగునెడల _వస్టీనమాసమం చెల్ల శం

"క్ర ఆం ఛ్ర వ్యాకరణసర్వన్వత త్త వము సీయాగమమువచ్చునా! రాజుటాజ్ఞ” అనియుం జెప్పవచ్చునా ెటువ్రు నలుంగు అనిన అసాధువా 1! చెజువు - టుదక్‌ము అనవలయునా”

కర్శధారయమున విశీేషశాంత జడలకు అచ్చుషరం బగుచో ద్విత్వట కారము వచ్చును అని నూశ్రార్థము కడ పటి అడ లనుటచే ఉకారాంతములనియెడి నియమము పోయి నది తుది స్వరమేదయినను దానితో౧హాకిన ఆడ లే (అనలా ఆమొతత్తములశే) అ దేశమేని కజి; అవు= కట్టావు పోండిమైన యింభధి"= పోట్టింతి అగునా 1 అశ్లు కాటు? అడవి” కాట్టగవి పాడు+ ఇల్లు, పాట్టిల్లు అగునా+

పూర్వులు కజు చితు కడు నిడు నడు అని పద ములనేసూ త్ర ముననే ని స్టేశించినాడ డాని శతి శ్ర మించి వీరు సామాన్యముచేసిశందున ననిష్టము లిట్లు ఉద్భవిల్లి నవి తుదియచ్చు మారచేని కాట్టియావు - పోంట్టియింత* ఇత్యాది రూపములు గల్లునా 1

ళం గుణవంత+ఆలు "” ఇట గుణవంత అని తత్సమ మెట్లు నివృన్నమయినదో ఎజుకవడకున్నది. ఆమె గుణ వంత-ఓసి గుణవంతా -ఇిట్టి వ్యవహార 'మెంచేని కలదా! దానికి గతిచెప్పక డానివప్వై యాగమము విదించుట యీమి పద్ధతి ?

'ర9 "దేశ్యషదముల వై ఇల్లు. రిల్ల ఆగును అని సూత్రసారము. దీనివలన పడుకరిల్లు " వంటరిల్లు

నంధిపరి చ్భెదము ధ్‌ మిద్రైరిల్లు-లోనగు ననిష్టరూపములు కల్లును పూర్వులు అట్లు కలుగనీయక పొద బొమ్మ శబ్దములమిందినని నే శించిరి ౪3 పడు మొదలగు ధాతువులు పరములయినచో. వ్ర,భమామువర్శ మునకు లోపపూర్ణ బిందువులు వికల్చ్పముగ నగును అని సూశ్రార్మము దీనివలన అశ్వముపడియె అను టకు అశ్వపడియె అశ్వంపడియె వృతుము పడియె. అను టకు వృషపడియె” అని యిట్టే యనిష్టములు సంభవించును తన్ని వారణార్థము పూర్వులు ఈ కార్యము క_ర్త్శృవాచి ము వర్మకమునకు కలుగదు ” అనిరి ఇంకొక విశేషము - ఇందు సూత్ర భాగములో మువర్ష కము అనక ము వర్షము" అన్నం దున పాముపడియె పాంపడియె పాపడియెో అని యనిష్ట రూపములు కలుగును ర౫ వని=వన్‌* అనుట ఏన శబ్బముయొక్క కడపటి యి (౪9) శారము వికల్చ్పముగ లోవీంచును అని సూత్రము రామునేనిన్‌ +కొల్చెద = రామునేం గొల్బెది అని వీరియుదా హరణము సూత్రమునం జెప్పీనట్లు ఇకారము లోపించెనేని "రెండు నకారములు నిలుచును వకొళాొి అగును తర్వాత తుదిదానికి అరనున్న వచ్చిన రామునే[ గొల్బెదల” అగును ఇది పలుకుటక్రైనను రాదు నికారమునకే లోపము చెప్పు దము అప్పుడు వీకొ అని మిగులును ఇష్టమే యగును వారు చెప్పినది పనికిరాదు చెప్పనిది పనికివచ్చును

(1 ఆంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత_త్హ్రము

రళలొ. ఉండుండు+4ఉండుందడు = ఉండుండుయడయి. అనుచో సూర్తమున మధ్యమపురుష క్రియల ముడు వర్షములకు లోప ము వికల్పముగా విహితము వర్ష్మకములనక వర్షము లన్నందు వలనఎఎ= ముడువుము+ముడువుము అనునది. డువుడువు అగును అస్లే ముడువుండు ముడువుండుి అనునదియు వ్సంవుం అగును కావున వర్షకముండులకు అనవలయును మజియు సూత్రమున డులోపమే ఉ_ర్తముగాని దానికి పూర్వ సుందుండు సున్నకు లోపము ఉక్తము కాదు ఆ చెట్టను సెట్టుటవైై చిన్నయనూంరి మధ్యమముకుస్జులకు” అని జిత్తుంగూడ చెప్పె ను మధ్యమ అనలా మధ్యమఫవురుష విహితి అని యర్థము

రనా చేసితివి=చేసితి చేయుదువు = చేయుదు సూత్ర మున భూత తద్ధర్శార్థక ్రీతుల మధ్యమ ఫురుషు వివు వర్ణక ములకు వైకల్ప్చికలోపము విహితము ఇవి నకలధాతువులకును నిమిత్త నిరపేశతుముగా వచ్చిడు రూపాంతరములు వీనిని శి యాపరిచ్చేదముననే పూర్వులు చెప్పిరి రూపాంతరములను సంధి ప్తకరణములో జెప్పుట లాఘవార్థ మేని లాఘవము వతి శ్రీమింపక యే ప్రనక్తమయిన ప్రకరణమందే చెప్పుట యొ ప్వును కానిచో ననము వనమ్మ్లు వనంబు అను నిత్యాదుల నెల్లు ఈ వ్రకరణముననే ఇెప్పవలదా 1

మజియొక విశేషము. ఈదై న్రణూప్యము క్రియా ప్రకరణములో అయాశాలము గ్‌ ప్రదర్శితమే (చూ "ర ౧౦) వైగా నిట ఈ విష్ట్రపేషణ మేల?

సంధిపరి చ్చేదము 77 గం ఇందు నమానమున అది అవిశ బ్రముల మొదటి యత్తునకు లోపము వికల్పముగా విహితము సూత్ర ములో మొదటి య (ల) కారమునకు అని యున్నది. మొదటి అనుట యనావశ్యకము వీలన- ఈ శబ్దములలో మొదటంగాక ఒంచెడ అకారము లేదు వైగా ఇందు వికల్పమన్నారు అందువలన వచ్చు+అది అనుచో వచ్చునది" అని తద్ధర్యా ర్థకో కారముపై ను అను నాగమము వచ్చునా 'బేక ప్రతి పదో క్రమయిన తచ్చ బ్దాకార ప్రయు కలోవముచే వచ్చుది” అని యగునా 1 అనిష్టరూప నివారణార్థ మై పూర్వులు బహుళ మనిరి సల నానీ శబ్దములకు నమానమున ఉ త్తరపదము పరమైనచో దువర్శకము వికల్పముగా నాగమంబగు నని సూత్రము ఎచట అఆగమంబగు' నా+నేరము నసీ+కరుణఎా ఇవ్‌ దునా నేరము దునీ కరుణయగునా? కాకుండుటకైై తొంటి పెద్దలు దుగాగమంబనిరి మజియును ఆగమము అన్నం జాలదా! వర్తకమనియుం జెప్ప నేల? వర్త మన్నం జాలదా అన కున్నం జాలిదా 1 లా ౫ర చనిన=*చన్న ఈ రూపాంతరములను శ్రియా ప్ర కరణమం చే చెప్పుట న్యాయము చనుశు నకు తద్ధర్మమున ' మధ్యమన్వర లోపమనియు నిందు ఉ_క్తము చనును+ఎ = చన్నె చనునే అని యుదాహరణములు ఇట ఎవఏ లేల? ఆ ఎ లేక తద్ధర్మ రూపము శాదా 1? చనును చన్ను” అగునా।

78 అంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత ల స్టము కాచేని అగునవుట యెట్లు! ఎ వలు పరమయినప్పుడే అగునేసి అట్లని సూతశ్రముననే చెప్పరాదా +

గీ పదంబు నడిమి నరలడల యుత్తునకు లోపము వికల్పముగా నగును అని సూత్రార్థము ఈస్మూత్రమువలన మానుమీ తగణి తలుని గడుల ఇత్యాదులు వికల్చ్పంబుగా మాన్ని తర్షి తల్ని గడ్డ ఇత్యాదులుగా మాజును అవి అనిష్ట్రములని "పెద్దలు చెప్పునురు

ఇ. 9ది ఇకారలోప సూత్రము ఇబను పదంబుల నడుము అని యున్నది వపదములలోనో తెలియకున్నది దనిత కరిణి పాలిత తాడిత అనునవి జన కర్ణి ప్పాల్త తాడ్త అనియు నగు ఒక్కొక్క నూూత్రమును అనిష్టముల ఫుట్టగా నున్నది

సా ఈసూత్ర్రమున 'దేశ్యపదముల కడపటి నలడర టల యు (ఉ) త్వము వికల్చ్పముగా లోపించి నని యున్నది ఇందువలన - ఇది నీక౯ా వానిక నెరియుచున్నది వాండు నాకు తోడ్‌” సీకిది చేటొ అను రూపములు కలుగును ఇందు ఈ యుత్వలోపము "దేశ్యపదముల'కే చెప్పంబడినది. అటమిున నీర్వామి (= సముద్రము) కటి మింద ముదుక నీర్కావిదోవతి విజ (జై భా తనువు మి క్చౌాలవల్పు జాలారిదాని (భార ) నంగరోత్స్పవోద్భవర భ సాడిశేకము బయల్సడు టించుక లేక” (ఛాగ్ర) అను ప్రయో గములందు తద్భవములయిన నీద మాను బయలు శబ్దము

నంధిపరిచ్చేదము 70 ల-దలి యు (ఉ) లోపము దుష్ట్రమా? తద్భవములకు "వేలు సూత్రము చేసెదము అఆందురా! అఫ్టేల? ఇంచే తద్భవి శబ్దమును చొవ్పింపరాడా! లేక నమేశరరమందు అనరాదా!

౬౦ అను విను మొదలగు ధాతువులకు అని సూత్రా రంభము కను కొను తిను మను అను నాలుగే ఆ మొన లయినవి సులువుగా వానిని సయితము సూ్రమున నే చెన్పి యుండవచ్చును అఆ భాతువులకు చువక్శకము పరమయి నప్పుడు కడపటి యుత్తు వికల్చ్పముగా లోపించునంయ-అగుం గాక ఈ సూత్రమువలన అను ఛాతువునకు చు వన్మకము రాంగా. అనుచు అగును అనంతరము ఉ లోషము వికల్ప ముగా నయిన అన్ను అని యొకరకూపము అనుచు అని యొకటియు. నేక్చడును. అన్నుిిలో 'శేమీంచిన నకారము విందు వగునంట (పూర్మ బిందు వనవలసినది ) ఆ బిందువుచేం అంచు అను ఈ బిందువు వె కల్పికము కాదు కావున అన్ను” అను రూపాంతరము ఉండదు కావున అనుచు అంచు అని రెంచే రూసములగును కాలవ్యాకరణమువే త్రైగూప్యము సిద్ధి-చును అన్ను” అను రూపము నిలువ "దేని వ్యాకక్త దానిని కల్పించునా! ను వర్శమునకే వికల్ప ముగా బింద్వా దేశమును చెప్పండా! అందువలన ఆ రూపము కూడ నిలుచునట్టి దే యని తెలియును గావున నూ శ్రమున వికల్పశబ్దమును చ 'యూగింపలేదుి అని భామ్యము పళల్కుదు "కేని పూరక్ష్మబిందువు అనుటశే తెలియక బిందువు అన్న

80 అంధ్ర, వ్యాకరణ సర్వున్వత _త్త్ర్రము తాము వై భాష్యము రచించుళొనుపాటి ప్రతిభ తమ విద్యా ర్దికి ఉండువని తలంచుట వింతగాదా + కావున వికల్చ్పముగా అని సూత్రములోనే పరి చిళొనుట యుచితము ౬౧ ౬౨ ౬౩ ఈ సూత్రములను ఆడంబరముగా కల్పించుటకు మాజుగా ఈ పదములకు ఈ యీ రూపాంతర ములు కలవు అని తెల్పినం జూలును అటు-ఇటు-ఎటు అను పదములకు లు వర్ణ్మకంబు పరంబగునవుకు టు వర్గము యొక్క యుత్వము వికల్పముగ లోపించును * అని ౬౧-వ సూత్రము ఇచట ఈ పదములకు లు వగ్శక ప్రన_క్తి యెట్టిదో వ్యాకర్త చెప్పలేదు లు వగ్గ ఇంక తొ ల జాని ణ కము అనుటచే ప్రథమా బహువచనము తోచుచున్నది బహువచనమునందు డలటరల యుక్వంబునకు లోపము విశల్చ్బము అని కాలవ్యాకర ణము అచ్చ్భిక సూ ౧౩ అట్లుండ ఈ మూ-టికిని విశేమీంచి యిటం చెప్పుటకు నిమిత్త విశేమ మగపడలేదు పాటు శాటు వేటు చెట్టు దాటు అను వీనికెల్ల బహునచనమున పాట్లు కాట్లు వేట్లు చెట్లు చాంట్లు అను రూపములందు ఉత్వలోపము వ్ర సిద్ధమే గదా కావున ఈ ఒం వ నూత్రము అప్రనక్తమే వి శేసపూాధాయ శకము కాదు నంజ 3౧-వసూ లోఅుఎ ఇట్లు ఎట్లు అని పః రా ౧౧ [ళో ఉం తము లయిన పదములకు ఇది వ్యుత్ప త్తిపక్రియాప్రపంచన చుగానున్నది సరిగా చెప్పిన అట్లు ఇట్లు ఎట్లు మొదలు

సంధిపరి చేదము వ ఆచోటు ఈ చోటు వచోటు వటజకు శృంఖలం జెప్పందగును ఆచోటు అచ్చోటు అచ్చొాటు అచ్చటు అచటు అటు అటులు అట్ట---ఇస్లే ఈచోటు ఇట్లు వచోటు

ఎట్లు ఇందులో తుది లంెను మా త్రము విడందివి

చిన నేమాయె వైనిచెప్పిన పొటార్టదులయందు సామాన్య ముగా బహువచనములో ఉ లోపమగట నెజుంగమి యొక్క విలసితముగానున్నది దీనిని మాని ఆడలటరలయుత్వ లోప సూర్తమును వాక్రుచ్చిన శ్రేయముగా నుడెడిని అట్లు చవేయమిచే ఈమూంటందప్ప కడమనామనులందు ఈ యు (ఉ) లోషము రాదని యుపబేళశము గమ్యునుగును అందువలన అ హూషములెల్ల అసాధువు లయ్యెడీని

౬ళ మధ్యమపుడుప యోగంబున అరగాగమమను వైక ల్పికమనుట దీనిని నుబోధనంబున అరగాగమమును జెప్పు చోటనే తెలువుట శ్రే యము

౬౬ ఆఅఆఈ వ అను నరగ్ధ్గనామములమిా ది వాల్లునకు వకల్చ్పముగా ద్వి్వేము వచ్చి ఇవి పహ్రన్వములగుట = ఈ సూత్ర్రాంశముచేత ఆ శ్రాహణుండు” అనునది అబ్బ్రాహ్యా ణుండు ఆగును తన్ని వారణశ్రై ఆఅనంయు క్త వాల్లునకు అన వలయును

౬౭ అకకరణంబున నమశ్శబ్దవినర్హ కు లోవమేని ఓత్వ మేన వికల్పముగా నగు * ననుట ఈసూత్రమువలన నమః+అనియె” అనియుంకలా వ్‌న్గకు లోపమురాంగా నమ

క్ష

రి ఆం ధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత_త్త వము అనియె యము యడాగమముచేత నమ యనియోొ అగును ఇది యొకరూపసము. ఇది రాకన్న నమః అవయె అనియే యుండును ఇది యింకొకరూపము ఈ రూపమున ఆ విన రకు ఓత్వమువచ్చిన నమ+ఓీ+అనియె అని అతాకికవాక్య మయి వీమట యడాగమములచేత నమయోయనియె అని మూండవరూపము సిద్ధించును ఇ అనిష్ట్యూపమనియు నమః అనియె. అనునది వ్ర కృతిభావ ప్ర స్తావములేని యిచ్చోట అనుపదేస్టవ్యమనియ. అప్రన_క్త మనియు వెప్పవలయునా పూద్వల వ్యాకరణముల చేత నమయోయనియి అను రూపము ఘలోల్లదు ఇందువలన అక్క_జకురాని దొకటియు విపరీత మొకటియు వచ్చినవి అక్కజకు వచ్చు ఆెంటిలో నమ యనియె అనున దొక్క_టియె దీనం గుదిరినది నమో యనియె అనరూపము ఆవశ్యకమయిన్యది యీ గంధర్వ కోలాహూలములో కాందిశీక మైనది ౬లో _అనుకృలిని ఉదుతపదమ లకు వినర్గలోపము వు అను నాగమంబును వచ్చును” అని సూత్రము వంభు + అనియె అకు వాక్యము వినర లోపముచే కంభు+అనియ అగును అనంతరము అగమముచే నేమగును ? వుశంభవియె . అగునా? శాద్దు కాదని యెట్లు తెలియును! అది తెలియటశే పూర్వులు వుగాగమ మనిరి ఇది నంధిప్రశరణము

శబ పకరణము ప

ఫుకమపషవాచకములను బోధించు నామములు ఫుంలింగములు క్రీ వాచకములను బోధించు నామములు స్రీ లింగములు త్రీ ఫుం వాచకములు కాని నామమున నఫుం

నకలింగములు” ఆని లింగ నంజ భేద విఫధాయక సూత్రము వాచ కములను బోధించునామము లంట వామమే వాచకము వాచకమే నామము ఇదియుం జెలియ దే! పురుపనామములు ఫుంలింగములు ఊనౌచుములు క్ర్రీలింగములు ఇతర నామ ములు నఫుంనక వీగములు అసి వ్రాసోొనరాదా?.ఈ లింగ సండ్ల సంన్మ్భృత వ్యాకర+ములోనిది ఇట వీడు దానిని అర్ధ 'భీదమునకు ఈక్బుచున్నారు సంస్కృతమున లింగమునకు ఆరముతో ఇొన్నిచోట్ల నంబంధము. కలదు కొన్నిచోట్ల శా ఉం మేన లేదు వృషక్షః (ఆవృమీము) ఫుంలింగము కళత్రమ్‌ (భార్య) నఫుంనకలింగము మిత్తమ్‌.=చెలికాండు) నఫుంనకలింగము

'3ో లతా (ఆతీంయ) స్ర్రీలిగము. ఒక వస్తువునకే వెవ్వేజులింగ ముల పదములు నామనములగుటయుం గలదు కొమ్మకు విట పః (పుంలి.గము ఒకపేకు. శాఖా (క్రీలిగమ్సు మజి యొక పేరు ఇట్టుండ ఈ వ్యాశర్తగారు సంస్కృతవ్యాకరణ ముని లింగనంజ్ఞ నునం ర హించి దానికి ఇంన్లీషు(౮ల6ల0 మర్యాదకు అనుగుణమైన వ్య కిభవోచిళాగరమును కూర్చి జా న! ళు

రిక ఆంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత త్త సము అప్పటికిని సరిపడక మహదమహత్సంజ్ఞలనుంగూడ చేద్చులొని ఈభాగమును చిక్కులపాలు గావించిశారు. వీనిని అనంకీక్లము లనుగా నుంచుట మహోవకారముగా ను*“డును మహాదమవహా న్మహాతీ సంజ్ఞలచేత ఇంగ్లీషు మర్యాద కొంత యలవడును ఇంగ్లీషు లింగము సూత్రములలో "లేనిపొజంత దానం దీజును సంన్మ్భృతలింగమే రూపనిష్పత్తికి వలసియున్నది కానిచో పద్మలత మనోహారిణి అను వాక్యమున మనోహారణి అని స్తీ త్వ మెట్లు వచ్చును ! ఇట వీరి ఫక్కి. కావలసినది మాని అక్క టి లేనిడానియందు విదృభించుట మొనది

ఒక వస్తువుందెలువు పదము వకవచని మంట ఒకటి యను పదము నట్టిదే దానా వకవచన మని వేడు! సెక్కు వస్తువులం ెలువుపదము బహువచన మంట సేని పెక్కువ స్తువులం 'దెలువు: అది బహువచనమా ! అళ్లు మంద పూదడ్వులు పదమునకు అనంజ్లయిడక పత్యేయమున 1డీరి వమన్నను నిరాశ్నేషము అంతయు సబ్దుండా

నామవాచకములును నర్వనామములును నంద గ్భానుసార ముగా ఆయా విభ క్రులయందు వాడంబడునుి_ నని సూ్రార్థము వీవు నామవాచకములు నర్వనామములు 9ననేవొ ముందు తెలుపకయీ ఈపా _త్తములో ఎటనుందెలుప "యే ఇట్లు సూత్రము నారంభించినాడు సందర్భానుసార పంట విభక్తులు సంబంధవి శేషమును "తెలుఫును నంబంధి )నవలసినది ప్రథమ మొదలగు నేడు విభక్తులం గలిగి __

శబ్ద్బప్రకి రణము 8 ఈ తూలేల? విభ కులను గలిగి __ విభక్తులను అని ప్రథమ తావున ద్వితీయ చేల నినులకూర్చి ద్వితీయావిభ క్రి __9ఇవి అన్నియు కళలా ? కానిచో కానివానిని తుది ద్రుతముతో నే పరి పమికి కారణమేమి *

ఈ ఫుఎలింగములగు పదములు మహద్యాాచకములు వుంలింగములు కానివి అమహద్వాచకములు అని సూత్రము ఈ గొడవ యేల! ఫురుపువాచకములు మహత్తులు తద్భిన్న ములు అమవాత్తులు అని ఇెప్పకోరాదా! ఈ లింగప్రస్తావ మేల! ఇట నిభిఫ్రేతము వలింగమో ఇంగ్సీషులిగమా! నం న్మ్భ్భృతలింగమా శి

ఇకారాంతములు కాని పవములకు మహచద్వాచక మునక బిందుపూర్వక డువర్మ కం బగు అని యున్నది పద మనంగా వాచకమే వాచకమే పదము ఇకారాంతములు కాసి మహద్వాచక పదములకు అనిన అస్థముండును డువర్మ్మ కంబగు అని విధానము శాని అది యెక్కడ నగుశ అది లోనా! అంతమందా! ఎటనేసియునా? ఈ సూ త్ర ముచేత గ్లా శబ్దమునకు గాడు అని లోకాతీత రూషము కలుగను గ్రా” అనయీ పెద్దలు ఒవ్పిన హూపము ఈ సూత్రముచేత అన్ని అను పదమునకు అన్నయ అని ప్రృథమైక వచనాంత హాపము కువురును అకు రాముండుడు (రూ రామం డుండు)) ఇ త్యాదులును కుదురును ఇది సూత్రమున పద్‌ శబ్దము ప్ర యోగించుఖొన్న స్వారస్యము

86 అంధ్ర వ్యాక రణసర్వన్వత తత్త్వము

సే ఈ సూత్ర్రముచేత ఆతండ తత్సమప్రాతిపదికము యొక్క అత్వమునకు డు విభ్తికి ముందు ఉత్వా దేశము

జో ఖే

చెప్ప బకినది ఈ వ్యాశరణమువలన తర్సమములలో స్రాకృతే నమముఎ చేకలేను (మూ నంజా 78 సూ) అందువలన దడముండుి లఅిఎ రూపము దీనిచే సిద్ధి పదు డమ అని ప్రాకృత పాతిపదికము - అకారాంతను యమవాచకము నా నూ యమనమము

౬ ఇకారాంత మహద్వాచకములకును త్రీవాచక ములకును వచ్చిన ప్రథమైకవచన ప్రవ్యయము లోపించు నంట ఏరు పదమునకే వకవచన బహువచన సంజ్ఞలం బెస్టె నార (చూ ఈ ప్రకరణమే 2 వసూ) ఇట ప్రధమైక వచన ప్రశ్యయమనుచున్నారు పదమే శ్ర త్యేయమా ప్రత్యయ మే పదమా వవ్రత్యియము వవచ.మును సూచిం చునో వీరు తెలుపలేదు బిందపూర్వక దువర్శ కమును ఇకా రాంత భిన్న మవాద్వాచకములకు ఈ౮ వసూ లో విధించి నాడు మటి ఇకా రాంతము పై ప్రథ మైకవచన ప్రత్యయము పూర్వము వచ్చిసంగదా లోపము చెబ్పుటకు? అచట అని దంతములకు చిందుపూర్వక మసుటచేత తదితరములకు ఆ చింయ పూర్వక డువర్శికి మేని డమువులలో నేచేనియ రావచ్చునందురా 1! అట్లు తలంచుటకు అవ కాశమియక ఏీఆో హరి+ండు =హరి శౌరి+ండు=*శెరి ఆసి ఆ వ్ర్కక్రియను భంగ పణీచినారు ఇట డు పృతృయమునకు వ్ర క్రి యెక్క_డిది 1

శబ్ద ప్రకరణము 87 ళీవ నూత్రములో ఇకారాంత మహదార్షచకములు పర్యు ద్వన్తములు గడా ఇటనుంగూడ హరి+య అని ండు వళ యమును మాఫుటచేత విభక్తులలో పరిేమైన డుబ్బరమే యని తలంపైయున్నది కనక ఈచోట యడప్రత్యయమును తల్లోపమును మూఫుట యనమంజన మే

లన్నీ -ా-దీనిమోంద లోవీించిన ప్రథమైకవచన ప్ర ళ్య యము వది*+ మువు లలో నొకటి కావలయును ఇకారాంత మహత్తులమి ద ఈలోపము రాదని యీ సూత్రమువః న నేర్పకను వార్మి=జలము) అనుంది 2వ సూత్రైముచేత వారిము అగును నఫుంనక వ్రథ మైకవచనమువకు మువన్షగం బగు నట ఇటను లింగనంచజేహము కలచే ఇచ్చిన యుడాహర ణము వనము అదంచములకే మువర్ధ్మ కమని తలంచితిమి. ఇట ఆ నియమము నిర_న్హము కావున కుక్కము పిల్లిము విల్లు ము రోలుము రోంకలిము ఇత్యాదుల పంటపాడును. ఇవి నఫుంనకము లనుటకు ఈ-ణి వ సూ చూకయ మటీయు నిట మువగ్శకమునకు మ్శు వరి ౦బు వని అసనంట అట్ల నుటచే మువన్శకము నశించును వనమ్ము వనంబు అనియీ నిలుచును గాసి వనము అను దూపము ఉండదు కావున విభాష నని నూత్రమునం బరించుళొన్న భావము సుగమము గా ను+డును ఈసూత్ర ముచేత వారిము (=దలము) భేజము దుందుభిము. పవిమను అళిము అహిము ఇత్యాది రూప

88 ఆంధ్రవ్యాకరణ నర్వన్వత_త్త పము ములు కలుగును ౪ ౫ నూవ్రృములలోనుంబో లె ఇందును పడములశే విభ_క్రిని విధించినారు విభ క్ష్యృంతమునకు పద మని పీరు గాని ప్రాతిపదికమునకుం “గాదు అందువలన ఇప్ప టికి ఈమూడు నూత్త్రములవలనను--రాముండ.డు గురు వుండు లేక గుకుయండు అని రూపసిద్ధియగును _స్పుప్తిబ నం పదమ్‌ * అన్నముక్కను కొంచెము పరించుకొన్న బాగుగా ను.ండుకుు పదములకు అనుటకు మాటు ప్రాతిపదిక ములకు అని మాడ్చుళొనుట మంచిది. అబేమి ఆధునిక నహజపాండి త్యులు-బంధువుండు శత్రువుడు అని పగల్భించుట లేదా ? దానినే వల స్మ్యరించుకొనగూడదు? * అందురాః అశ్షు చేయు డు కాని బాలురకు మాత్రము అట్లు "నేర్చకుంయ

ఉకారాంరంబు లయినందున ౭వ నూత్రమున ఆవీ్ర మయిన మువర్షకము రోలు విబ్లులకు రాదు

లోనో ౧౦--_ఈవ్యాకరణముచేత ఉదంత గోశబ్దము లకు ప్రథమైక వచనముగా వువగ్ణకము వచ్చునేగాని ప్రధమ బహువచనమందును కడమ విభ క్రులందును వుగాగమము శాదు అందువలన ధేనులు భేనుల౯ా భేశుులచేశ౯కా అను రూపములు కలుగును అది వచైవవశమున అనుకూలమే అయి నది అంతటితో పోక గోలు గోలకొ. కోలచేత౯ ఇత్యాద్య నిష్టరూపము లుద్భవించుచున్నవి మజియు భేశువులు భేనువు లన్‌ 'భేనువులవేతన్‌ గోవులు గోవులన్‌ నోవులచేతన్‌ ఇత్యాది సాధురూపములు నష్ట్రమైపోవును

శబ పకరణను. 89 దె! మజీయు వీరుగా వ సూగ్రములో వువర్మశమును గోశబ్లమునకు మొత,మే చెప్పక ఓీకారాంతమాశ్రమునకెల్ల ౧ క ల్‌ లం చెప్పినందున రోవు అలి (ధనవాచకము) అనిష్టరూపము నుప "బీశించినవారయినారు ఇట పథమెక వచనమున మాత,ము మువగకము ఆటా (ఆ ణి విహిశము ప్రథమా బహువచన ప్రృభృతిమూపములయందు తత్‌ స్థానమున మువర్గకమును చెప్పలేదు అందువలన వన లన్‌ వనలచేతన్‌ అనున్నిి యనిష్టమాపములేగాని వనము లన్‌ వనములచేతన్‌ ఇత్యాదులు రావు అశ్ల్లే తద్విపరీత ముగా పేలన్‌ పేీలచేతక్‌ ఇట్టివ వలసినవి పుట్టవు వీలు చేతన్‌ పీలున్‌ ఇట్టికూపములు కలుగును (చూ ౨౬ శబ్ద ప,కరణము ) (/ ఉకారాంశ మహద్వాచకములకు వ్రథమైకవచన మున చిందుపూర్వక డువర్శకంబు వికల్పముగా నగు ౮ళోవ నూత్ర్రములో ఉకారాంతపదములకు ప్రధ మైకవచనమునందు వ్‌ ళ్‌ గ వువర్మ కము విహిశము ఇబ నావ సూత్ర్యముక్రింద వృద్ధ శబ్దమును ఉకారాంతముగా నుదావారించియున్నాకు దానిం ఆలో, క్‌ జ బట్టి ఈసూర్త్యముచేత వృద్ధువు" అని యొక రూపము వచ్చు చున్నది వీ8కి వృద్దు అవి యుకారాంతశబ్ద మెట్లు వచ్చి ధ్‌ ది గా ప పదిక ప నది! ఇది పదవా? ప్రాతిపది మా+ ఈప, కిరు చోహముగా నున్నది ఈ సూతమునకు వలసినట్లు వృద్దశ బము ఉదంతమ ల జ ”లధ ద యేని వృద్ధువు* అనురూపము రావలదా! దాని నెట్టు నివా క్షే2

ర్ర్‌0 ఆంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత_త్త్వము రింపనగు! ఇట వమూహువు హడాహుండు అని యుదాహ రించుకొన్న సాధువుగా నుండును గు శజ్టము చాలదా

౧౦ ఓకారాంత ఫబ్దములకు వ్రథమైక వచనమునకు వువర్షకము వచ్చును ఇంమవలన ద్యోవు అని న్వర్శవాచి యొకటి ౯ భించును. డీనిని దిన్నయనూరి చెప్ప నేరండాయెను

౧౧ అమహచ్చ్భబ్దములకు మహడ్వి వతు యందు డుజాదు లగువంట ఇందులో సూతశ్రామీరములో అనావశ్యక ముగా అర్థము "తెలియకుండ నట్టుగా - లింగవ్రస్తావము చేసీనారు

౧౨ ఈసూశ్రముచే క౬ నౌ భూ దివ్‌ శబ్బములకు ర్కో నావ భువి దివి అను రూవషముూుు కుదిరెనవి శాని ఏనిపై దున్వ్యూూకులు. వీలరావో ఎక్కడనుం డెప్పలేకు చాసంజేసి రోవు నావము అన రూపములు నిరాఘాటములు ఇట సూత్రముళో నంన్కృృతపదములగు అనియున్నది అది నరిగాదు సంన్క్బృత స్ర్రాతిపదికములగు అవవలయు. వీనిలో రో వుంలింగము కడమవి శ్రీలింగములు ఈ వ్యాకరణ మున అన్నియు సవుంనక లింగము లేల! వీనికి భువిము దివిము నావము అను రూమములు ౭-౧౦ సూ త్ర ములచెే వచ్చును

౧౫ కుశామలకు మువర్ణ్మ కంబు రాదు) అని సూత్ర ము మువర్మకప్రన_క్షి నవుంనకలింగ మగుటవేత అట్లని 7-వ సూత్ర్రమునం చెప్పంబడినది లింగమే కారణమయినది

శబ్దప్రకి రణము ౦ ఈ వింగ సాంకర్యముచేత పండితులు సెతము శబ్దముల వాన్తవ లింగమును మజతుకో అని వెజవందగియున్నది కుశ శబ్దము ఫుంలింగము ఇమేకుఫా అంతట అమహత్తులన రాదా?! ఈ పాడులింగ మేల?

౧౮ బుకారాంతము లగు విధాత్రాదులకు డువర్ష్మ కంబు వికల్చ్పంబు అని విధానము ఈ విధానము మహదస్థ మంబేగాని ఆఅమవాద్యమంద.( గాదు. అ భేదమును వీరు తెలుపలేదు అమహదర్థమున విధాత సవితి అనియీ యగును క "పెద్దల నధిమేపించిన పాపమే యీ కష్టములకు విధాత ఈ సుఖమునకు మా వురాకృతపుణ్య మే నవిత కావున మహదగ్థకములగు విధా_త్రాదులకు ఆని సూత్రిమును రచిం చుఫొనవలయును మజియు బుకారాంతము లగు విధాత్రా నులు అని యన్లిక బుకాఠరాంతములుకాని విధాశ్రాదులు వేచే కలవా అనావశ్యక లెంగమును తెచ్చుకొనుటకన్న విధా థ్రి సవిత్రి” అను రూపములకొటుకు నంన్క్య్బృతలింగ మును అసంకీగ్మముగా స్పష్టము శా వ్యవహరించుకొన్న శ్రేయ ముగాదా?

౧౯ సంస్కృృతపదములు ఆని ప్రయోగము నం స్కృృ్భృాతప్రాతిపదికములు అనుట నరి కానిచో రాజూ అనునది “రాజు అగునాశి ఆయన దొడ్డరాజ అనవలయు (రాజు అను టకు ఈ వ్యాక రణమున గతి నరయచున్నాండ |) నంస్మృత ప్రాతిపదికముల తుది దీర్ధము ఇందు హ్రస్వమగును * అని

ర ఆంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వతత్త వ్రము సూత్రాభిస్త్రాయము దీనినే రబ్బదగాను తప్పగాను లాగ; దీస్థాంతములగు ని స్కృృృతపదములు తత్సిమంబున హ్రస్వాం తము లగును అగును ఇందు తత్చ్సమంబున అనుట అనా వశ్యకము సంస్కృత అనుటచే అది గతార్లుి అదియు వలవదు 21-వ నూత్రములో "దేశ్యములకు నిపేధము కలదు గావున అట్లయిన ప్రాక్ఫోతనమములకును తద్భ వములకును ప్రనక్రిపదా యనిన స్రాకృతనమములకు పప్రన_క్షింపవలసి నదే వానికిని ఈ విధి చెల్లవలసిన దే తద్భవములను తవ్చిం చుట్టయెట్లు! నూ శ్రములో దేశ్యతద్భవములందులాక అని ఫఘటించిళొన్న నిర్చాధము

౨౦ ఇందును పదములనుట నరిగాదు నామము లన. వచ్చును

౨౧ లకోరీి హ్రన్వముగాదని వీరి మాట మనుచరి త్తే టీకాకారులయిన జూలూరి అప్పయ్యప-తుల వారు అగునని వెప్పి అందులకు కోయిలకోయిలకోలకోరికేో” అని యుదా వారించినారు

౨౨ రాములు ధనములు అని బహువచన నిష్పత్తి ఇందును పదములు అనుట నరిగాదు ఇటలాం తేతర ప్రకృ కులవై బహువచనమునందు లు విధానము రాముండు రాములూఅని యుదాహరణము ఇది అదంతము రామశబ్దమూ 'రాముశ బ్బము గాదు ఈసూ త్ర ముచేత రాము లెట్ల గును | సూ శ్ర మూ లకారాంతములుగాని పదముల ప్రభమా బహు

శబ్దప్రకరణము ర్టిల్రీ

వచనమునకు లువన్ష్యకంబగు గ్‌-వ సూ్తృములో అకారాంత తెత్సమమునకు డు వళ్శకమునకు ముూదుశడి త్త్టము విషపితము గాని ఒందు ప్రగ్యయములు పరమయినఫవుకు విహితముగాదు కావున రామలు రామలళ౯ అను నిత్యాది రూపములు ఈ వ్యాక_ర్రకు సమ్మతములే గాని రాములు రాములకా ఇతళ్యా దులు ఆయనకు పనికిరావు అని యెన్నవలసి యున్నది అఆనవలా ఈ సాధుచూపములు ఈ వ్యాకరణమునకు విరుద్ధదు లనుట

లాం తేతర --లాంతపద్యుదాన ప్రయోజనము వలన న్యూత్త ముం దెలియును తశ్చమమున లాంతముపై చ థ మాద్వితీయాలులలకు రురలసను అని సూత్రార్థము అుఎదువలన చతుష్ణష్టికళరు క సాలగ్రామశిలకు ' క మణుల 'వెలరు ఇత్యాదులు నంభవపించును బాలురు ప్రధమ చాలురళ ద్వితీయ ఇకను తృతీయాది బహువచనములు ఎట్లు + బాలులచేత అనవలయునా! ఈ వ్యాకరణముచేత ఇళ్లు అనవలయును పూర్వుల వ్యాకరణములచేత బాలుర చేతళి ఇత్యాది రూపములే అగును ఇందు -శీఫాటేశము తృతీయాదు లందు చెప్పలేదు లాగమమునే చెప్పినారు. ఇదిగాక దీని వలన బాలరు అగునేగాని బాలురు కానేరదు

౨౪ నెయ్యురకును పగతురకును చాలురగతియే

న! 'దేశ్యపదములు ఎ 'దేశ్యములు అనవలయు ను వలన డ్ర సూ 'దేశ్యపదములగు కాండు ప్రత్యమాం

జో, ర్రిశ్రీ ఆం భ్రవ్యాకరణసర్వన్వత త్తి సము తములకును అలు శబ్దమువకును బహువ చనమునం బూర్ల చిందుపూర్వ్యకంబును "లేఫయుతంబును నగు డు వనర్షకంబగు ఈసూ త్ర ముంబై విలుకాండు+0డల్‌ విలుశాంయండుర్‌ ఆలు+0డుర్‌ = అఆఎ౧౦డుర్‌ అను రూపంబులు నమకూడును దడ వర్శగమనుటచేశ డు ఒక్కటే మొత్తముగా నుండవలయు ను శేఫము డకారమునకును ఉకారమునకును నడుమం జొర దు ద్వితీయూదులయందు విలుకాండునకు౯ా. విలుకాయండు ర్క ఇట్టి వే భూత ప్రేత విశాచములు బయలువెడలును 'వేటకాండు మొదలయిన కా ప్ర త్యయాంతములకు చేటశాం డుపు బ వ రూపము సిద్దిపదు (చూ ౨౫ శబపక ఈ ళ్‌ నో నళ రణము ) వేంటకాండ్ర చేత౯ ఏండ్ల చేతల అండ్ర చెత౯ ఇ త్యాదిరూపములకు ఇందు గతిలేదు ఇళ్ళే తాళ్ళ చేళ౯ లోనగునవియు ఎన్నిటి నుదాహరింతుము ఎట్ల స-కాడ్వంతా లులవై బన నందు ండ్రు ఆగును అని సూత్ర, (౨% భా వము అందువలన విలుకాండుండుండు, అలుండు, అగును లీ లీ

మజీయు. సాహనగాండు "దేశ్యముగా దే గాండుంద్రుగాని గాండ్రుగాని ఎన్షగును 1 ఈ సూత్రము కాఆఅడవీగా నున్నది విస్తరి భయము

మజియు నీసూత్ర ముచే పూర్త బిందు పూర్వకమును "కేఫయుతమును అశడువర్మ కము విహితము అంన- ౦దుర్‌ అగును గాని *ండ్రు గాది. బిందుపూర్వక త్వమును -లీఫయె తత్వమును డుకారమునశే గాని డశారము.కం గావు కావున ౦దుర్‌” అగును గొడ్లం దోలం బనికివచ్చును

శబ్ద్బప్రకరణము 05 పదములకు అనుట నరిగాదు నువగ్హాంతపదము లకు అన్న నిర్జోషమము కొన్ని నువర్తాంతి పదములకు ఒహు త్వ్తమున నువర్షకమునకు మాజుగ లువర్షకం బగు ఆనినూ త్రము బహుశ్వేమున నువర్ష మునకు బదులుగా లునర్ష కము వచ్చుననుటయీ కాని దానీచేతనే బహుత్వుము.. తెలియునను నర్థమురాదు కొలను-కొల.శొులు అనచో నువర్శ మునకు మాటుగా (కు వచ్చినది కాని బహువచనమును రాజీ వచ్చి నది అశ్షు ఇటనుం గాందగునని వాక్యరీతి కన్పట్టుచున్నది అట్లు వచ్చిన చెలులు పేలులు గావలయును కావున నువ ణము లో9ంచును అనవలయును ౨౭. నువర్హాంతపదములు _- పద అను నత్ష్సరము లను వవదలవలయును ొన్ని నువగ్హాంతవదంబుల నువ్శుంబు నకు -ఈ తూలేల? కొన్నిటితుది నువక్శమునకు బహువచన ముని కు ఆచేశమగులుు అన్నంజూాలును ౨౮ జొంపాలు కొట్టాలు అను రూపములు సాధించు టకై వొన్ని 'దేశ్యపదముల మి ద బహువచన మ వర్గ కంబు నకు లొపంబును దాని పూర్వముఎదున్న యచ్చుషకు దీర్సృం బును వికల్పముగా నపను అని సూత్రము కల్పించుకొన్నారు ఇందు చిక్కులు పెక్కులున్నవి (2 దేశ్య” అనంగాడదు అ ేశ్యముల యందును వజ్రాల క్ష రత్నాల క్ష స్నానాల” నిష్ప న్నాల్‌ చర అణాల్‌ * అని శీనాథాదముల ప్రయోగముయ దీపించుచున్నవి

ఫిగ్‌ ఆం థ్ర వ్యాక రణనర్వన్వత త్త వము

() బహువచనము అవంగహాడదు---వలన ప్రాణౌన అని భారత ప్ర యోగంబును కాలానకు వాపాన కాలాన వనాన అని యిట్లు నానావిభక్తులలో వకవచన బహువచన ములయందు ్ర్రీనాథాదుల ప్రయోగములు కలవు

(1) ఇందును పద శబ్దము పనికిరాదు

(7) మువర్ష కమునకు అనుటచే వప్రధమైక వచ నేతర స్థలమున ఈ కార్యము రాదు రామి అనిష్టము

(౧ బహువచనమున మువర్ష్మక లోవంబును అని యున్నది మువర్షకము ప్రథమైక వచనమున శే విహితము ఇతర రూపములయందు మువర్గ్శము గాని మున కము గాదు. ఇచట లేనిదానికి రానిదానికి లోపము చేయుకెట్లు

చుట్టాలు=చుట్టలు మిోాసాలు=మానలు పూర్వ

సూత్రముచే నగు దీక్టము వై కల్పికమని మూ సూత్రము వై కల్పిక మేని బొంపలు కొట్టలు అని యనిన్టరూపములు కలుగును కొన్నిశబ్బమ.లందు ఆని వ్రాసికొని యుండిన ఈ యనిష్టము కలుగదు

30 ఇందును పదములకు అనుట నరిగాదు చానిం దొలఃగించినట్టి సూ త్ర మ -నామముతుది యికారమునకు బహువచనము పరమగుచో ఉశకారమగును హదలన్‌ పహదలచేత౯ి ఇత్యామలయందు బహువచనము పరమయి నదా। ఉర్వ మెట్లువచ్చినది 1 పవముగదడా బహువచనము అందును పెక్కువ స్తువులం 'దెలుఫు పదముగదడా బహువచ

శబ్ద్బప కరణము 97 నము చూ ౨ సూర్తము --- ఒకవస్తువుం దెలువు పద మేకవచనము పెక్కువ స్తువులం దెలువు పదము బహువచ నములు ల౯ లచేత౯-ఇత్యాది విభ కలు పదములా ? ఇచట పదమే వచనమని తా గల్చించుకొన్న నంజ్హను మటుచి వ్యాక ్తగారు లు వర్శ్యంబు బహువచనంబుి [(ఛాల వ్యా శబ్ద ౧౨ సూ] అకు నిత్యాది వాల వ్యాకరణ సూశత్రములనే శరణుయజొచ్చినారు

3౧ ఇ-దును పదములనుట నరిగాదు మజీి యిందు ఇకారాంతములకని సామాన్యయిగాం 'జెప్పినందున = పరిధి సమితి ఇత్యాదులకు పరుధుల నముతులు అని అనిష్ట రూపములు సిద్ధించినవి వరర్నివారణాస్థమే “వాలవ్యాకరణ మున వికృవతియందు అ సూత్రారంభము

3౨ ఇందును పదశే బ్బము పనికిరాదు బహువచన మున నామము తుది డివగ్శమునకు ళకారము వికల్పముగా నాబేశమగను అం సూశ్రాభిప్తాయను. ఇంకును వికృతి యందు” అనవలయును అననందున (వ్యాడిక్సి వ్యాళ్ళు (తోడిక) తోళ్ళు- ఇ త్యాద్యనిష్ట రూపములు కలుగును

33 బహువచనము పరంబగు నవుడు ద్విత్వ లువర్మ మునకు బిందుపూర్వక డువర్ష్మృకంబగు ఈ బ్ర్యంభమ ర్యాడలో (౧) బహువచనము పరంబగు నఫుకు అనంా రాములు 'రాములన్‌. చెట్లు చెట్ల౯ా ఇత్యాది శబ్దములు పరమయి నప్పుడు అన్న యర్థమగును విభ క్రిప్రత్యయములే అర్థము

008 అంధ్రవ్యాకరణ నర్వన్వత_త్త వము కావలయు నని మాణవకుండు నెటుంగలగలయు అందులకు వీం శబ్ద - 2-వ సూ త్రము. భంగము కావిచినది. కావున నిట పీకు చాలవ్యాకరణాదుల నాశ్రయించినారు (౨) ఇశను ద్విత్వలువ్శు మంట వటిదియిది!€ లులు కాదా ద్విత్వ లకారములేచే ఉకారముతోడి లకారమునే ద్వ్రత్వము చెప్పినాడు కావున రెండు లకారముఎిను రెండు ఉకారము లునుం గావలదా + విండులకొజకును ముండులళొటుకును వ్రాసొన్న సూత్రమిది దీవివలన చెల్లు (వీ వ)-చెండులు కావలయ.ను ఇది గాక బిందుపూర్వుక డువర్శ్యకం బంట వచిందువు అర్థబిందు వేని ముల్లు (వ వ) నకు ముండులు బహువచనము అగును కాదనుట యెట్లు? నంధి ౨౬-వ సూత్రములో నిమిద్ధమై న్య్టిది ద్రుకా చేశమయిన యరసున్న ఈ సూత్ర మువలన విండులును ముండులును వచ్చినవిగాని విండ్లును ముండ్లును ఎట్లు వచ్చును? అందులకు ఈ వ్యాకరణ ములోనూ త్రము కనయడ లేదు 39556 ఈసూ శ్ర మునకు పదశబ్దము పనికిరాదు బహు

వచనమనుట స్వనికుక్షార్థము.ో "లేదు ప్రాతిపదికాంతఆులు డులకు బహువచనమున వికల్పముగా ళకారాచేశమగు ననుట ఇందులకు వటు-వళ్లు-వజులు పాలు-పాళ్లు-పాళులు త్రాడు - శ్రా జ శ్ర్రాులు అని యుదాహరణములు ఈ" సూత్రము ప్రకారము పాళ్లు - పొలులు అనియు. శ్రాళ్లు శ్రాచులు అనియు రూపము లేర్చడును అంతియకాని పాళులు

శబ్దప్ర కరణము ర్రిర్రి

శ్ర్రాగులు అనునవి సిద్ధింపవు అయినను వానినిగూడ నుదావా తించినాఠరు

=. ద్వితీమెకవచనమున మహాత్తులకు నికొఅమవా తులకు నుకా అగును అనుట ఏకవచననంజ్ఞను వీవ షద మునే పెట్టుొన్నావ (దూ శబ్ద ౨ నూ) కాని ఆ యర్గమున వ యోగించుకొనక ఉతర వ్యాక_ర్తల వ్ర, యోగము నవనరించినాంయ

ఇట వచనమున అను న్నష్టమికి పరత్వ్యమర్థమా ' ఆ దేశస్థానిత్వమక్థనూ ? రెండవది అపూశ్వుము. మొదటిది భటింపదు. ద్వితీమైకవచనముగా అని వివశ్నీతము వచన మనం బ్ర్య్యేయమే అన్నమాట ఎజుంగని విదృంభణమిది ఒకవస్తువుం 'దెలువు పద మేకవచనము "విక్కువ స్తువులం 'డెలుప్రు పదము బహువచనము అని యీ ప్రక రణములో వీ3 3౨-వ సూర్త్రము. వాడుకలో వ్రధమావిభ_క్ర్యంతమను టకు బదులు వ్రధమావిభక్తి అనుట కలదు లఅకళ్లు ద్వితీ మైకవచనాంతము అనుటకు బదులు ద్వితీమైకవచనము" అనుట కలదు విభ క్రిపరగణనమూో నిక లేదు ని ఉన్నది అది యిట చల్లంగా ని౯ అయినది అనంగా దాని కీట ద్రువము మొలచినది ఇందువలన చల్లంగా రామునిక్‌" అనురూపమే ఘటించునుగాని రాము౯ొ అను రూషము ఘటింపదు అమహత్తునకు ధనమును" అగునేగాని ధనము౯ో అనుళూపము కలుగదు

100 ఆంధ్ర వ్యాక రణ సర్వన్వతి_త్వ్వము నినుల కూర్చి కడా ద్వి ప్రళశ్యేయములు నంధ్ధి ౨౧లో నుగ కలదు ఇది అందలి మాటలవలన ద్వితీయా విభక్తి నువర్శకముగా కనంబకుచున్నది దీనికి అట ద్రుము మొలచుట యొట్టిచిత్ర మో నువర్షకమున ఉకారము లోపించి ధనము. అగుటయు అనై చిత్ర, ముగానే యున్నది కళాపరి గణనముోో చేర్చందుననే ఇది ద్రులేప్రకృతిక మగునందు లీని ఈ పక్షమున నుక అగునే్శూని ౯ ఎట్లగును! పయిగా స్వర్వమురాంగా ఆ పదము ధనమునుకుి అగును మజటీయు శ్రీని శై ని౯ అగునే గాని శ్రీ నైల్‌ అన రాదా౪, మజేయు నివర మునకు రాముని 3 దుతము ణం న్‌ భో మొల చెనుగదా వారి నై ఉన్న యుకారముకూడ తొలం గునా 1 3౬ ద్వితీయా బహువచనమున_ లవర్థ్మ కంబగు ద్వితీయా బహువచనము లవర్ష్మ కంబనుట పదమే బహువచన మన్న సంజ్ఞాక రణము విన్మ లేము అగుగాక రాములక్‌ అని తుదద్రుళ మెట్లుకలుగును! దానిని రెండవసూత్రమున లక అనియే వల్‌ పరింపలేదు మజియు ఈ పక్కికలో శామలళ౯ అగును గాని రాముల౯ొ కానేరదు ౩2 తృతీయాదులు పరమగుచో అనికారాంతమవా త్తులకు వీకవచనమున ని అనిము బహువచనమున ల అనియు అగమంబులగు అని సూత్ర్ర్యాము ఇందలి వాక్యరచ నలో విశేషములు --- విభ క్ర్తుల ప్రత్యయము లంట విభ

శబ్దప్రకరణము 101 కులే ప్రత్యయములని యెజుంగవలయు ఇకారాంతములు కాని మహచ్చబ్దములకు అని యున్నది --శబ్దములపై అనవలయు వలయన కు అన్న చో ఆగమ మెచట వచ్చునో "తెలియదు వ్రత్యయమ న కే వచనసంద్హ గావున వీకవచన ముని బహువచనమున అకుట స్పష్టార్ట్యము గాదు వీకత్త మున _బహుత్వెమున అనవలయును ఏమయిన న%ంగాక రాము చేత౯ొ ఆని మకారము మింద ఉకారమునకు ఇందు గతిలేదు అందువలన రామునిచేతకా కాములచేత౯ అని యే రూపము లగు మటీయు నిందువలళ రామునిచేతక౯్‌ అని న్యాగమము లేని రూవము సిద్ధింపదు వలన న్యాగమము వై కల్పికము గాదు

3౮ వారిచేత౯ా ఇత్యాదులందు న్యాగమము రాద నుటకు సూత్రము ఇట న్యాగమము శృతీయాదులయందు ఇదంతములకు కిలుగదని 3౭ వ సూత్ర మందే తెలిసినది ఇట వెండి ఆ యర్గముఖాటకే ఇకారాంత మహచ్చ్భబ్దములకు అని యీ సూత్రమునం జెప్పుట అనావశళ్యక్తము జీ నఫుంన కమ లకుం గలుగదని చెప్పనేల ! చెప్పకున్నం గలుగునా + ఇదియు వ్యర్థమే ?

3౯ ఇందును పదములనుట దుష్టము ఇచటకి షప్టికి వకృతులు చెల్చ బడీనవ్‌ ఇవి ఇకార్వాంత. త్రత్శమములును "దిశ్యములును నంట అటయి,. కిం దాచికీ£ భాటి కి దాదికీ[౯=(ధా త్రి కిం, ఇట్టి శద్భృవహాపములు దుష్ట

కే09ి అంధ్ర వ్యాక రణనర్వన్వత త్త నము ములా? ఇకారాంతత "దేశ్యములకు అన్వయింపను కాన ఇకారాంతముగతి యిట్టయినది శ్రీకి౯ పీ్రికి౯ా అనుట తప్పా! ఈ వ్యాకరణముచేత చేనికి౯ొ అశు రూపము కలుగదు

'ఈ0 అనిదంతములవై కు షీ వచ్చుననుట ఎటు రాని యిత్తు ఇట నేల వచ్చినది! దీనిచేత శ్రీకు౯” న్వ్షైకు౯ అను రూపములు అవతరి చును ఈ వ్యాకరణముచే రాము నకళా అనుచోట రామకు౯ా అనియే వచ్చును ఇట కు ష్టికి ముందు నకారాగమ మొకటి యగపకుచున్నది ఇది వీరికెన్లు వచ్చినది ! ఇందులకు వీవసూ ల్‌ మును రచింపలేదు అంతిమ స్వర నిమిత్త నిరపేతముగా ఈయాగమము వచ్చునా! రా నిండు అట్లు వచ్చినచో శ్రీనకుక౯ వైనకుక అనియు దివ్య రూపములు తాండవింపం దొడంగును

ళం అమహాత్తుల వై న_్త్పమ్యేకవచనము నళ అగును ఇతరములవై అందుళొ అగును ”* అని సూతో) క్రి ఇందువలన వనమునందుక అను రూపము నమసినది వైంగా గోడనక” నేజానకొి గుడినకి లకోరీన౯ి గోనెన౯ పండితమ్మ న్యుల వైన్‌ ఇత్యాదులు నంభవించును

వ్రతరములపై అన్నందులకు తక్కిన పదములకు అని వ్యాక క్షగారి ప్రయోగము, ఇట పదశ బ్బము పణకిరాదు” గడా తక్కిన నామములకు అనవలయు రామునంద౯€౯ జాష్తందు నడిమి నకాధ మెట్టువచ్చినది! 358 వసూ త్త ములో

శబ్ద్బప్తకరణము 108 వెన్పిన న్యాగమమా? అ్లేని 'రామునియందు౯ాి కాదా! నంధి యెట్లు

ఈ నంబోధనంబున పచాంతమునకు = త్య్వమగునంట ఇందువలన రాముండ అ॥ససను మజటియు

ఇందువలన ఓ శ్రీ యనునది ఓ శ్ర అగును అచే ళ౬ చే ఓత్రా అవయు నగు అక్ష ఓపూ"* ఏఓ గోని ఓ ముతో ఓకో అనునవి ఓపూ ఓపా ఓ గోనా ఓ గనోనా” ఓముత్త-ఓ ముత్తా” ఓర-ఓ రా అగును (రణ) సూత్రముళలో. వికల్బముగా దీర్చ ము. చెప్పంబడినది దీర్తాంతములకు ఇది యన్వయి పదా! అన్వయింపవలసిన న్యాయములేవ అుదువలన ఓలకోర- ఓ లకోరా అని నం బుద్ధి కావఎయు అప్పైవియు నుుకునవా ?

ఈ3 నంబోధ్యవాచకమునకు ముందు ఓ ఓయి అని చేద్చటయుం గలదంట అ మవలన ఓ ఓయి రాముండా అగనేగాని ఓ రాముండ ” ఓయిరాయుడ అని రూవము 'లేర్చ్పడవు గావలయు తితఉ అని యు-డలేడాా అట్లు తలంపనేల ఉదావారణములచే ఓ వేజూ ఓయి వేజు అని "తెలిసికొనవచ్చును. అనంధిగా ఓ ఓయి అని యెట్లు అగమ మగును అందుళేని ఈ సూత్రముచే ఓయి లమ్మీ శీయి “గార్‌ అగుకు

రర ఇది ఆరాగమ సూత్రము నంబోధవంబున బహు వచనంబుపై అర ఆరా అగును ఉ రాములార రాము

104 ఆం ధ్ర వ్యాకరణనర్వన్వవ నము లారా. ఈనూర్ర, ముననే ఆరాయనియుం. జెప్పుటచేతను నంబోధనంబునం బదాంచేంబున క శ్వంబగును అను రీ౨9ివ స్ఫూత్తములో ఆ యగు అని చెప్పమిచేశకను వకవచనముపై అత్వమేగాని అశ్వము రాదని ఏరి మము ఊహనసీయమై యున్నది అందువలన రాముండా అన్న వీరికిం బనికిరావని తోచుచున్నది ఈ౬ వ స్యూత్రమునం. చెప్పిన దీరముచే రాముండా అససను అందురా అట్లయిన డానిచేతనే రాము లారా వలగాదు? అగునేని ఆరా యశియు సగాత్రముననే వెప్పనేల! దానివలన రాబేని ర౨వ నూత్రములో అళ్వ మునుగూక విధి-పమి యేల? త_త్త్వమేమన రఈ౬వ సూత్ర మొనం జెప్పిన దీన ము ఇకారమునకేగాని అన్యమ.నకుంగాదు అవి వీరి యసర్టయము అందులకు తాన్మాణము--దీస్స ము నకు సూర్ర్తమును. వేజుగాంజెప్పక ఈ౬ వ సూత్రమూోః 'జేవ్చటయు. వారి అని ఇకారాఎతమునకు మూ లే మే ఉిదా హరణ మొనంగుటయు ఇకా లేవరన్వరమునకెల్ల అత్వమును తుదిహ్రన్వమునకెల్ల దీర్ధ్స మును వచ్చునని ధావమేని దానిని ఇంతకన్న సులువుగా చెప్ప శక్యము గాదా? రామ శంభూ అను నంబోధనరూపములకు ఈ గ్రంథములో సూత్రములు లేవు ఈ రూపములకై ర9వ స్తూత్తము ప్రవ ర్హించుఓటకు రాము అను పదములేదు శంభూ ఆగు రూమము ర౬ వ సూప్ర్త్రమువం జెప్పిన దీష్టము చేశ కలుగదు నలన శంభు అని పదములేదు

శబ్దపకరణమ. క0క రణ సంబుద్ధి! మును నీదతా మిత్రతలంకు రసి విధానము దీనిచే 8 సీవడా సినకియ అసి కలుసను కాని. టీరినీచుండ. ఓసి నకియ కావు అపనేవి తుల్య న్యాయంబున రిఓ వీదండ సిపిళకియ అనియు నగును ఓఎయిరి దొంగ ఓయిసి కులట అను హూపముఎినుం గలుగును 'రఈ౭ సూత్రపారము --- టి 6టి తి ర్తియ అను నవి నామములపై యధానాంభవముగా (౧) విభక్షులకు ముగు (౨) నమానమందు (35) ఆ నెందు ఎథధమ లను వచ్చును డీదావహారణయుా (౧) వ ెగకు లేవు లేమికి కారణము చెప్పలేక (౨ వ పౌగకు నామువేయులు (9)వ “తెగకు కూడు అన్ని "నేయి మిల్లు లవి నాలుగు కలవ కాని చిత్రములునుం గలవు బెవవిభక్తు నంబకును అని వీర వాక్యము జోపనిభకులు అను శబ్దముం గట్పించుకొరుబకు అదివృద్ధి ఎట్లు వచ్చుగ * పూర్వులు వీనిని జొపవిభక్షిక ములు అనిరి గాని జెవవిభ కుట అన లేదు ఇచ్చనచ్చిన శల దూపకల్చన వీళ బౌపివిభక్తు లనియే ఈ౭వ సూలో వ, యో'ంచినాద వజి ఉదాారణములలో మిట్సికి౯ మి త్తిచేను అని గుకుునేఫపారము మి[కి౯ా మి ర్తిచేతను అవి లఘుతకే ము ఉండవలయును వమటియు కొపవిభ క్తులు అను నాజ్హను వివంించు దుగ్నాడ విభ కులకు ముందు వచ్చు నవగాన జెపరిభ క్తుు అనబకున ట అపశబ్బ మైనను అగుం క్షే

కేం6 ఆం 'ధృవ్యాకరణ నర్వన్వత ల్త వము

గాక నమాసరుందు మూ రము వచ్చును శి అనుచానిని కొూపవిభ క్రీ అనుట ఎల్ల! వగృహములనోనై న నాము యొక్క_చేరు. వేమనెడుచెట్టు పామ లయొక్క_ అేయ అని యుండునేగాని వకు వ్రయోగములేకు నాపచేను

వే పచెట్టు పొపవజేంప అని నమాసముఎు కహాలవ్యాక రణమున వి అను చానిని కాపవిభ_క్రికముంలోం "జేర్చమికి కారణము విశదమయినదడా

'ళ౮ా నరర్థనామావతరణము విభక్తి వత్యయము లంట ఇంత పాండిత్య మేల ? విభ క్తు షి అన్నం జూలును నామవాచకము ల్వు అననేల? ఇకియునుంగాక నర్వ నామములు నామవాచకములు కావని ఈప్ర కరణము ఏ-వ సూత్రములో తత్పృధజ్ని నశముచేత న్పష్టము అంటే నర్వ సామములకును వభ కులు విహితములు ఇట మరల ఆమాట యేల! ఇవి (అనలా న* నైనామములు) ఉపయోగింపణిడును అని వాక్యము ఇ సందర్భ ములందు వ్ర యోగింపయిడును అనుట భాపాస్వాఫావ్యము రగా నర్వనామ విశేమణముల కడపట నర్వనామాంత

వక్షములు వచ స్పను అని సూత్రార్థము అట్లు వచ్చునేని నేరు భద్తుండుని మేము భక్తులము నీవు భక్తుకువు మిీళ భక్ష్తులుకు అని యగునేగాని భక్తుుడను భక్తు లము *భ క్రుండవు భ కలది అను రూపములు రావు వ్తెగౌాం భక్తుడు (డు “ఛక్తుడుడుి అను న్న్టివియు ఘటి

య. వ్ర కరణము 107 ల్లును మజియు దీనిచేత నీవు హరివు నేనుహ9ంను వాయ వారిలకు వాకు వారిరు మోకు హరికు ఇట్టివి ఉద్భశం బొందును ఇంతియకాంని భక్తుడను భదక్తలము భక్తం డవ్హ భకృలడు అను రూపములు (అందంయ (అ) కారా "దేశము ఉచాహరణగ మ్యము లేగాని సూత్రానగృహీతములు గావు ఇదియుం గాక ఈసూ త్ర ముచేతిం నేను భక్తుడు నీవ బుద్ధిమంతు డు లను నిటి ప్రయోగములు దుష్టము లగును వలన ఇం చెప్పిన కార్యము వై కల్పికముగాదు ఇవి అసాధువ్రులని ఈసూప్రైముచెతి భ్రమ పడవలసినపని లేదు చాలవ్యాకరణము కారకపరి చృేదములో పండిత సార్వ ఖౌముండు సూరి వీనిని నవిశేపషములనుంగా నుప దేశించినాండు (ూల శారక 33 35౪)

ఈ వ్యాకరణమున నంఖ్యావాచకములను సర్వనామ ములనుగాం జెప్పలేదు అవి భాహమోో చేరవా యేమి?

మజియు నర్వనామములప ఇందు నూతన లింగములు నిర్దిష్టములుగావు కావున వానికి మవహాదాది సంజ్హయుం గలు గదు. వాని క్రియలకును వి శేషణములేీకును మవాత్వాది వ్యవస్థ ఎట్లు? అది 'లేనంయన అమ్మ నీతమ్మ్మా సీశ్చు పావన మనవు ఓ రంభాదులారా మిరు సుందరములరు ఇత్యాది నూతన ఫక్కికలు ఘటిల్ల నగును

నేఎు భక్తుడం ఇచట భ క్ర్తుడను అను రూపము రస సూ త్రములంబ్య్ట మహత్తులకుం గలుగందగివది

నిభ ర్‌ (న ప కరణ” ఎ ధి ల సూ్ర్తమ దు భిహితార్థమును వెప్పకందున రాముంకయు వచ్చెళ౯” అధు నిత్యాది వాక్యము. లందు రాము జ్యో నిక అ గ మయగు అని వీరి సూత్రము స్రపదికనంబోధనో క్షార్థం బులం బ్రధమయగు ఆని శాలవ్యాకరణ సూత్రము ఈ మూటిళో శశ్రా్యామన "నేమో వెలియక వీకుు చా"ని విడిచి "ప్పెనారు ఆట్లు విడిచినందునం గలిగిన చ్కేలు ముందు శలియంగలవు ఇందు కర్మ యనచేమో నిశ్వచింప లేదు అశ్వం గొక్కెైము అని ఉదాహరణము అశ్వముకు ద్వితీయావిభ క్రి వచ్చున ట అశ్వశ బృమునకుం గాసి అశ్వెముసనకు 6 గాదు (నం. పే జరు దై అక ్రీళంయొ శ్రా ఫలము ఆాాక్రీియాగైమయిన ఫఎ మనవల యును క్రియమయొక్క_. ఫంఎము. -నరిగా. పరుగెత్తు టయు నగును ఆఫలమును కాతు అనుభవించును క్‌ ఖోరణ సహార్థతుల్యాక్థములకుం దృతీయ పాక్‌ న్‌ భి యగు ఇది పాలవ్యాకరణ సూత్రమును చెడంొట్టి చేసీ న్యది. దీనిచేత కర్తకు తృతీయ వచ్చుసు చేత చే తోడ తో అని తృతీయా ప్రత్యయములు నాలుగు వ్రైయర్ధము ఈ యా థ లకు ఈశాల్గ్లిఎటిలో వ్‌దె వచ్చును? వదైనను నకియ యగునా? పూర్వులు వయర్ధమున నేప్తత్యయము వచ్చునో చెప్పుచు వచ్చిరి ఏద ఆ రహన్యమును చాంచిరి ఆ గుట్టు తెలియనం

విభ_క్ష్యర్థ ప్ర కరణము 11 దున రాకూనిఫోడ వాలి నిహాతుం డయ్యె అను నుదా వృ* వాక్యంబువ కస్టైధమున రామునిశోడ వాలి నిహ తుండయ్యె. అనియు అశ్లే నహాస్టమున రాముని తోడ వీత వచ్చె అనుటక వాలుగా రామనిచే3 నీతవచ్చె ననియు నవగాస్థయోగమున రామునిళో నముంయ లేడు. అనుటకు మాతుగా రామునిచే నమడులే అనియు ప్రయోగకులు సాధువృులగును శావుక ఆ సృతీమా చ్యేయముల ళో వ్‌యీ యకరృమున వీయే ప్రేయము వచ్చునో చానిని చెప్పనల యును చెప్పిన వెద్దంకు వందనము సేయవలసి;దిగాని నిం దింప గూడదు పూడి స న్సమయుగా "చెప్పినారు గావున వారి వ్యాకరణములందు ఈనంచేపహాములు లేవు ఈ యనిష్టు ప్రయోగములును ఉపదిష్టములు “గావు మజియు రాము నిచే వాలి నిహమండయ్యె” అనువాక్యము విల్లు నేర్చు ఇ నిర్మిసము ఇందు చవ్దవ్యము గలము ఇందు వదిక్క? తీయ వర్చినాదున రాముడే కర్త య ళలొందము వ్‌ క్రియకు క! దా-ని వెప్పమి యుక్తియే ఇట యు క్రిగా "కె కువాక్యములు కలివనాపవ రామునివే,వాలి నిొాతుంకు అనునదొకటి వాలి అయ్యె అనునది ఒకటి జి త్తేమకలగా పరించుచారు రామునిం ౫ “*నుగాం దలంవిన నాంతోవషమే వాలి” కర్తగాందలం విన నదియు నంకోమమే రె నంతోమమేల యన కర్త యేదో వ్యాక రకు నంచేశామై నందువ. గ్రృంధవి స్తరభ మయముచే దీని నిట చర్చింపను-- కర ణము సాధనము అన్న ప్లే క_ర్తయన నిది యని వల చెప్ప

19 ఆంధ్రవ్యాకరణ నర్వనస్వవశ్ర్వము

రాగ? చేవదర్తు చేత వంటకము వండంబడె అని పూడ్వల యుదాహరణము కోలతోడం, గూలనేసె యనుచో కోల చేశం గూలనేసె అశ '*హాడదా? అన తెలియుట యెట్లు! ఎప్పుడు. క రృకరణనపహా[్ష. తుల్యారశులపం. దృతీయ యగు అని వీీ సూత్రము ఇందు చే వే తోడ తో అను నాళ్ళిం *లో వదివచ్చునో వెలియదుగదా కరణనహార్థ తుల్యార్థ 'యోగంబులం దృతీయకుం దోడ వర్ష కంబ%స అని చాలవ్యాకరణ సూర్ర్రము తోడ వచ్చుగని దీనికలన గడా "ెలిసికోవం సిచున్నగ "తెలియుచున్నది సహ్వామ వక్రై వీడు ఇ్సు వ్రాసినారు రామువితోడ నీరవచ్చెను--(నహార్థ ను --కూడ). ఇందువలక రాముంపకాడ తోడ వచ్చెను అరి వీరి కవనముగో కూడక గదా తోడ రావలయును వీలయన క్యృ్పకరణనహాం తుల్యార్తములకు తీయ యగు అని ఏ3 సూత్రము ఇందలి షష్టి వ్రృయోగముచే3 కూడ క ఈ తోడి వచ్చును కూడ సహార్ధముగాని రాము సహోర్ధముగాయ సహాషమందు అరి ప్ర యోగించుకొనియుం డిన ఇి దుష్ట ప్రయోగము ఎ రావు ల్లు ఈవ్యాకరణ మున తుల్యాష్టముఅకు అని యున ది అంవువలన రాముని తోడ నమండు లేకు అకుటకు వమూజుగా రామయ నమునినోడ లేక్షు అనవలసియు్య్న్నోది తుల్యారము నమ శబ్దము గాని రామ క్చాముగాదు మటీియు నిట నదా హృవములు వేఫోడలే వీని స్థానమున చక తోలు కూడ వచ్చునా రావా"

విభ_క్ష్యర్థ ప్రకరణము 118 హేత్క్యుహణంబులకును తృతీయ యగు నుూం డవ సూత్రముననే దీనినేల చేర్చలేదు! చేశ చే తోడ తో” అను నాల్లింటిలో వది వచ్చును? వవి వచ్చును! అన్నియు వచ్చునా * ఇటన అన్యవ్యాకరణములేగడా శరణము జను లచే కప్పములు గొనియె అను వాక్యమున కొనుటయన గ్రవాణము దానికి. (అనంగా తద్వాచకమునకుం) గదా తృతీయ రావలయిను! అందువలన ఈవ్యాకరణముచే జనులు కప్పముం గొనెంజేత అనిగదా వై వాక్యము ఉండవలయును? హేశత్య్యు హణములకుం దృతీయ అని ఏరినూ త్రము అందలి కుషప్టికి ఈపాటి వ భావముండదా + గృహణమనం దీసి కొనుట అని వీరు టీక వ్రాసకొన్నారు రీసికొనుట యను మాటకు ఇొన్నిజిల్లాలలో సాన్నిపాతిక విచేష్టలు అర్థము అంధ్రవిద్యార్ధులలో అజిల్లాలవానే బహుళము "రు నకుం దృతీయావిభ _క్రియగు” అని వీరి నూ త్రము పూర్వులు తోడ వర్షకమనిరి వీఐ చాని9౨ గుట్టుగా డాంపనేల + మజి రామ కృష్ణులు సాందీఫునిచేత వేడములంజదివిరి అని చేత తృతీయం 'బెట్టవచ్చునా ౬ నంప్రదానంబునకుం జతుర్ధియగును అని నూ తము త్యాగో ధేశ్యంబు సంప్రదానంబు నాయడు అని చాలవ్యాకరణము దీవికి ఇచ్చుచో. బుచ్చుకొనువాండు నంప్రదానము అనంబడునని యర్థము కావున నంప్ర దానం బునకు అని మష్షినరియే వీరు గువవాక్యమును గ్రహింపక

కైయశ అంధ్రవ్యాకరణ నర్వన్వత_త్త్వము నంప్రదానంబన ఈయం దలంచుట అని యర్థము వ్రాసి కొన్నారు భ్రమచేత వ్రాసికొన్నా రేగాని ఆమాటకు ఆ యర్థము రాదు తలంచుటి యనుట గాంతాకారఫురాణము వలె నున్నది తలంచుటి యనునక్థము ఉ భ్రేశ్యమూ అనుటం బట్టి వాసికొందుపగాక నంప్రృదానంబనంగా భావసాధనచే చక్కలా ఇచ్చుట యర్థమగును కాన్రశారులు అఆయస్థమున ఆ నంశేతమును కల్పించినవారుగారు ఉగ్రేశ్యమన ఎవనికి ఇత్తురో లేక ఈందలంతురో వాయ నం వ్రదానమనంబడును నమ్యుక్ష్రదీయ లేఒ సె తత్సంప్ర, దానమితి ఆని త్త బోధిని *వానిపేకుళోడ౯ అని వీరి ప్రయోగము. పేద శబ్దము కొపవిభ_క్రికముగాదా! ఎవనికొక వస్తువు ఈంబడు చున్నదో వాని "వేరు (8) తోడ చతుర్థీవిభ_క్రి ప్రత్యయమగుి అని యుపన్యానము _ విభ_క్రి యన్నం జాలుకుు చతుర్తి యన్ననుం జాలును విభ_క్రిపృత్యయమకనట ఎందులకో ఊహించుకొనుంయు వానిపేది అన్నావ వాండే నం ప్ర దానము ఇచట వీరు ఆవశ్యకమైన పూర్వులు చెప్పిన-శాన్త సిదమెనాయా యగమునుమాని వేచేమో వ్నాసి తుదకు ధా ఖి లీ

విధిలేక వాని పేడదతోడ అని వివరించుకొనుట విద్యాద్ధల వురాక్‌ ఖలేము

౭ తాద్య శ్ట్‌మున చతుర్థియగు అందులకు ఉదా

“వావునకై. సీతం గోరెను) రాముండు నీఠం గోరలేదా! అ కోరుట చావునకా 1 ఫోరినందున రావణుందు చచ్చెను గాన

వీభ_క్ష్య్భ ప్రకరణము 115 నట్లుచెప్పుట అందురు బుజుమార్షమున చాలబోధము వేయ వలసియుండంగా ఈ చమత్కార మేల వెద్దలు ముక్తినై వారిని సేవించుచున్నాండు అని యుదాహవెంచిరి

లో అపాదానమునం బంచమియగు " పంచమి వ్రత్య యములు పి వలనళ౯్‌ కంశైకో అని మూండు 9ఇందు అపా డానార్హమున నేది వచ్చును వ్‌వి వచ్చును 1! అన్నియునా 1 ఏఏ యుదాహరణములు ___ చెట్టువలన నాకులు వ్రాలెను దొంగవలనిభయము అని అశ్షై చెట్టుంబట్టి యాకులు వ్రాలెను” చెట్టుకంచై యాకులు రాలెనమి అనియుం జెప్ప నొప్పునా? సూశ్రమున వలనను ని స్లేశింపనందున పట్టి కంయె” లం గూడ ప్రయోగింపవచ్చునని యేర్చడును? పూట్వులు అపాదానసూ శ్రములవలన వర్ష కమునే ని న్లేశించినారు అపా చాన మననేమో వీరు చెప్పలేదు చెప్తుటయు మానుటయు నిందు యాదృచ్చికముగా నున్నది అందులయు క్తి ఇచే తెలి యును ధ్రువమపాయేఒపాడానమ్‌ అ$ పాణినిసూ త్రము 'జేళనుండి యొకటి పాయునో ఆ ధ్రవము అపాదానము వీడ దొంగవలనిభయము అనియు నీదాహరించినారు భయమ నెడి భావము వొంగనుండి ఎడంఛాసినడా + ముందు చ్రొా-గయందుండినదాః ఇటంజెప్పిన భయము వొంగవచ్చును "మన వస్తువులను వరించును అని మన మనస్సులలోనున్న భయముగాని తన్ను పట్టుకఖొందు రని వానియందున్న భయ ముగాదు?దొంగ అపాదానము గండు ఒళవస్తువు బేనినుండి

116 ఆంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వతత్త సము విడువంబడునో అది యపాడానము ఆని వీరివాక్యము వీడువం బడునో దీనికి క్వర్త ఏది? విడుచునది వది? ఆకా చెట్టా? నీయొక్క చాసుడు నా నేర్చు వాని సిపి అని ఉదాహరణములు వీనిలొ ఒకదానయొక్క_ విభ క్షి కలదు కడమ రెంట షస్టిలేదు అని యిట షస్టీ ప్రయోగము నెట్లు 'తెలువును + శేషమమన తనస్వామికిం దనతోగల నంబంధమ ని వీం్ర వాక్యము తనకు స్వామితోగల నంబంధము వలగాదు! ఉ రాజ ఫుకుషుడు ఇట రాదానకు వాని యాకృతికింగల (అనంగా రూపమునకుం గల యంట) నంబంధము యొక్క_చేం దెలుపనగు నంట వుకుషుండనగా ఆకృతి యంట వకార ణముచేత శేమమ,.గా సంస్కృతవ్యాకరణమున సంబంధ. మర్హమయినదో ఆఅ కారణము ఇందు కలదా? ఆ నంజ ఇట నెట్లు నరిపడును 1? ఫుడుమశబ్దమునకు ఆకృతి యన్ధమని ఎక్కడ నున్నది! ప్రమాణమును "తెలివీన కృతజ్ఞుండ సయ్యెద నంబం ఛార్థమునకు వీ రిచ్చిన యుదాహరణము రాడవురుషుండు అను నమానము_యొక్క_కు ఉదాహరణము లేదు విభ_క్ష్య ర్థములు ఇచెప్పందొడంగి యొక్క_కు అర్థము చెప్పి దానికి ఉదా హరణము చూషహమమివమి! దాని నుచ్చరించినచవో వ్రళ్యేవాయ మూ! మటీ అకృతి యనికి కౌముది లోనగు స్త ల్‌ ౦ధము లందు రాజ్ఞః పురుషః అని యుదాహృ్మతము రాజవురూ షమండ ని నమానము బహుప్ర సిద్ధము రాజ్ఞః వురుపో రాజు వుదవః” అని కాశికావృ్తి అందులకు శ్రీశచం ద్రవనువు

విభ_క్యర్థ ప్రకరణము 117 గారియనువాదము గసే6 1 985 29 దాని కీ ౧6 1ుక్రై5ం గయ (0[1ంల 05 5లజుట అని కాళీ పండితుడు ఇదియునుం గాక ఇప్పుడు మనము పోలీసుకాక్‌స్టేబిల్‌ అని వ్యవహరించు చున్నా మే అట్టి రాజసేవకులకు పూర్వము 'రాజవురు హోలి అని నంన్మృతెనాటకాదులయందు వ్యవహారము మృచ్చకటి కలో ఇారుదత్తుని రాజవుకుషులు అధికరణకుని (న్యాయాధి పత్సి మో్రల విచారణకాలములో కాచుచుండిరి

అధికరణకః భో రాజపురుపాః గృహ్య తామయం చారుద_త్రః (రాజఫుకుషా న్లధా గృహ్హాన్సి) హేరాజపురు పాః వారుద్నత్తం వినృజ్యనిమ్మా-)న్తాః నశ్వే రాజవురు హోలి ఈయస్థమున వ్యాకరణ సాస్త్రమందును నానా గ్రంథ ములందును ప్రసిద్ధమయిన యీ పదముణ-కు ఈ యర్థము నెజుంగక 'లేనియర్థనును కల్పించుట చింతనీయము. రాజ సెవకలను నీ యర్థము కాశీనవద్వీపాది విద్యానిలయము.లయం దలి వైయాకరణమండలి యందు అతిప్రసిద్ధము

౧౧ అధికరణమున న ప్తమియగు --ఇట బేని యందు నిలచునో అని ప్రయోగము “నిలుచు భఛాతువు అశారమధ్యముగాదు ఈ నిలచు రూపము ఇంతకుమున్నే వచ్చిన విడచు వంటిది దీనివంటిదే ఒకానొక నాటకమం దలి వీలచిన పలుకులను ఇచట వ్యాక ర్తగారు అధారము యొక్క సామాన్య నిర్వచనముగా డాని మూండు భవము లలో ఒక భేదంపు నిర్వచనమును ఛ్రాసి భేదములను పేర్కొ

118 ఆంధ్ర వ్యాకరణసర్వన్వత_త్త్వ్వము

నకయే "పెద్దల యుదాహరణమునే వ్వాసివొన్నారు.. నేర్చికొని ద్రాసిన వాగుగా నుండును అట్లు చేయనందున సూత్ర, ము కౌపశ్షేషికమునకుకుు ఉదాహరణము వై పయికమునకునై గుట్టును బెటవె చినది ధర,మునం దిచ్చగలదు" అని యుదా

లు రాట రా జజ

హరణము. హౌలురకు ఇది సుబోధమూా $ తోంటోో వెబ్టు న్నది వెప్టైలో ధనమ్న్నూది చేబులో గడియారమున్నది ఇట్టి 'దేదియు పనికిరాదా ?

౧౨ కోలం గూలనేసె __ఈ వ్యాకరణము్దేత కోలను అను మూపము వచ్చునుగాని కోలన్‌ అను రూపము రాదు అమహత్తుల తృతీయాన_ప్తములకు మాజుగా ద్వితీయ యగు నను నీసూత్రముచేత వనమందుండె అనుట తప్ప్రై వనమునుండె అని దానికి మాజుగ నంభవించును ఇదియును గాక ఇట అయోధ్యయందు అని వీ వ యోగించినాడ వీరి వ్యాకరణము చేత అయోధ్యనన్‌ అనవలయును శబ్ద రణ సూ అమహత్తుల సష్టమ్యైకవచనమ.నకు నన్‌ వర్మ కంబును అన్య త, అందువర కమును వచ్చును అనుట అయో

లీ ల ధ్య అమహత్తుగ దా+

౧౩ అమహద్వాచకముల ద్వితీయకు వప్రధమయగు” ననుట ఇందువలన నత్యభామను పిలిచెను అనుట తప్పు ఆ యస్థమున నత్యభామవిలిచెను అనవలయును వలయన ఈ ప్రథమా దేశము వైకల్పికముగాను శబ్ద-ళీ సూ త్రముచేత నత్వభామ అమహాత్తు

విభ_క్ర్యర్థ ప్రకరణము 119 ౧౪ చిలుకలు కూసెను గోవులు. వచ్చెను అమహత్క్మ_ర్హృక క్రియల బవ నకు వవ ఆగు అని సూత్రము ఇందువలన చిలుకలు కూయుచున్నది ఈ వీటిలో దూడలు మేయుచన్నది” గోపికలు పొడుచున్నది అని కవనము చేయవచ్చును మజియొక విశేవము--ఇందు. క్క్తలగుచో అని యున్నది ఇంతకుముందు పీడ పూర్వుల నే అనునరించి కర్తకు తృలీయనే విధించినారు అందువలన ఇట చిలుకలచే కూసెను ఇజిన్రలచే వచ్చెను అనవలసినది ఈవ్రకరణము. క-వ న్తూత్త్రము ఉదా రామునిచే వాలి నివాతుండయ్యె” అను వాక్యములో చాలి కర్తయేని వాలిచే అని తృతీయ 'రావలచా + మజీయు కర్తలగుచొ అనుట సాధువుగాదు క_ర్తలగుచో అని తుదిని దీస్ష మిడవలయును అలశకుంతల ముద్దిచ్చి యలెసెనషుచొ. అను నాధులిక విద్వత్‌ ప్రయోగము ప్రామాదికము కర్తలు) అషటకుమూజణు అభిహితములు అనవలసినది చఇాలవ్యాకరణంబున తిర్యగ్దడ్డంబులు వాచ్యంబు లగుచో నని యున్నది అందువలన నీ వ్యాకరణము వలన శ్రీలకు కలిగిన యుపద్రవము తప్పినది ఎట్టన దీనివలన నలు వ్రురు అచ్చరలు వచ్చెను. అని చ యూదక్తమయినది బా వ్యా వలన వచ్చిరి” అనుప్ర ఊమూగమునకు భంగములేదు అచ్చరలు వీరుచేసిన అమహత్తులు గదా

సమాపము రాజు,అడ్హ = రాజువాద్హ

న్వతంత్ర్రృములగు నస్థములు గల కొన్ని పదములు అని యారంభము అర్ధములలో న్వతంత్రములు పరతంత్రృ ములు అని భేదముగలడా! అట్టి పదములు ఒకటిగాజేరి ఒక యర మును కలిగించుట నమానమువాంుకుి అని వీరియుప దేశము ఇందుంజెప్పిన కలిగించుటయే నమానమా 1! అట్లు కలిగింపం బడిన సముదాయము నమాసమా ? ఇందు రాజు అను మహచ్చ్భబ్ద్బమును అడ్డ యను నమహక్షునుగలిసి అజ్హ యను పదమును ప్రధానముగాం దోయంజేయుచున్నయది ఈ వాక్యము తుషకండన కల్పము చేయుచున్నవి అని బహు వచనము వలదా ఇందలి యు_త్త రార్థమునకు అటం టబ్రనక్సీ యెట్లు! మహత్తులు అమహత్తులుం గలియక కేవల మహ త్తులుగాని కేవలామహత్తులుగాని కలిసిన నది నమానము గాదా! మజీయు ఒక అక్థమును కలిగించుట యనంగా ఒక్‌ పదమును ప్రధాననుగా తోవించుట యని భావమా + అ నంఖ్య నెజుంగుటకు సాధనమేమి + రాముండు వాలి; నంహ రించెను” ఇందెగ్ని యర్థములు + రామచబాణవాతుండైన వాలి ఇం దెన్ని యర్థములు 1 ఈ వీషయము సుబోధమా శ సమాసార్థమును చెప్పు వాక్యమేగదా వి గ్రవాము.. కావున వి గ్‌ పహామం దనేకార్థములును నమానమందు వకార్థమును అని భేద మెట్లునరిపకును? కావున ఓకయర్థమును గలిగంచుట

నమాస వ్ర కరణము శ్ర యనుట యెట్లు! వి ల్‌ హవాక్య 'మెన్నియర్థములను గలిగిం చునో సమానంబును అన్ని యక్థములనే కలిగించును కనుక వకపదంబగుట నమానము' అన్న నరి ఇందు పూర్వోక్త మయిన మహత్త్వామహ త్త్వ వి వేచదనము అనంబద్ధమని నూపంబడినదిగదా 1 రాజను పదమును అడ్హయను పదమును చేరి ఆన్హాయను పదమును ప్రధానముగాం దోంపింపం చేయు చున్నవంట ఇది యసంబద్ధము పదమునుగాదు ప్రధాన ముగాం దోంవింపండేయుట మటీి 'ేనవినన పదార్తమును మటి ప్రధాన మ ప్ర ధానమని భేద మెట్లు వర్చడును? కిటుకు బయటం బడ బే ౨ ఇందు తత్పుదుష ద్వ-ద్వ బహువీెహులను మూండు నమానములే చెప్పండినవి + వతద్భిన్నములుగా కర్మధారయద్విగువులు రాసి నూర్ర్రములలో చెప్పంబడినవి ఇది ఎంత విషకీత మో 'చెస్పవలయునా ? ఉ_క్రషదముల యర్థముం చెప్పక వానిచే నూహ్యమగు కుుజియొకటిం దెల్పునది బహువ్రీహిగా నున్నది చెప్పనిచో వీతాంబడుడు అనుచవో వారి యెట్లు వెలియును. చెప్పియు ౨నవలయును వాచ్యములగు నన్నింటి యర్ధము(ను ప్ర ఛానముగా. (లది ద్వంద్వనమాసము వాచ్యమేమి 1 ఉ క్రము అనవల మును వాచ్యమే యర్థము శబ్దమే వాచకము 16

క్షేవ9 ఆంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత_ర్హ్వము

(౧) చంద్రధరుండు _-డ్వితీ మా తత్పుదమమ ట

ఇది చన్ద్రన్యధరః అని వష్టీసమానముగా విగృహీ కవ్యము నెలచాల్పు తోలుడాల్పు” ముమ్మొనవాలు దాల్చు ఇక్టి చానిని గాని శ్రి కౌతీరపతిత గతాత్య స్త ప్రాప్తాపన్న శబ్దము లో జేదేని ఉశ్తరపదమగువట్లుగాం గాని ఉదాహరించుళొన రాదా! నమాన కుసువూవళినై నం జదువుకొనరాదా + మజి ఇబ నమాసనములయందు విభ_క్తి్తోప మెబ్లుగలిగినది! అందు లకు ఇందు విధిలేదు పూర్వులు నమాస విభ క్షికి లోవం బగు లట్టునకుంగాదు అసి విగ్ర హవాక్యములలో వొంగ వలనిభయము అని పంచమినమాసవి గ్రహముగా ననుగ్త హించినారు ఇది నమానముగదా భయము దొంగవలన

అన్నట్లు భయము దొంగవలని అనలలమా +

౪౮ గుణవాచకములును క్రి యాజన్యవికేషణములును ము వర్ష కాంతవిశేషణములును అఆ ఈ వ లును ముందు

గల నమానము కర్యథారయము నాకు” ముందు/గగల పూర్వపదముగాం గల అనిన అనందిద్ధముగా నుండును గుణవాచకములు _ ఉప్ప కాలము కర్శధారయము నరయీ ఉష్ణాఆశయము ఉష్ణ వ్రీయుయ కీతాంబరుంయడ 9ఏ కర్మ ఛారయములా! వీనినివారించుటకు గుణిపరములైన గుణ వాచక్‌ములు అవవలయును-లఅని వ్యాక ర్త ఎటుంగనలయును ఉత్తర పదార్థ ప్రధానమగు వి శేపణ వి శేష్యముల నమా నము కర్మ ధారయము అన్నమాట అఫ్లుచెప్పిన మేలుగా

నమాన పకరణము 198 ౮/

నుండును ₹0కవమాటులు విెశ₹వణములు అనుటచేత కడమవి వశేవణములు కావేమోయని నంశయము కలుంసను విశే పమణము లన నిలవి అని వివరించుకొనవచ్చును ఇచట వారి సూత్రిములో. కలుగు ఛాతువుతో మూండు. ద్వితీయలు పధమాసానముశ పయు కములు వానిని పధవమలుగా సూ నో లో జాత లో మాద్బళొనవలసినది వీరు కర్మ ఛారయమును తిత్పుడుమ నట ఇ గ! అ గా జో జ ఛదము 1 చ్రహింవలేదు అందులకు తత్తర పదాన్థప్రథా నము తత్పుదుషము అని వ్రాసి నియు. ప్రాధాన్య మన నేమో తెలియనందున తిత్ప్చుదపనమానమని రకారంభించిన విస్తరములో వ్యధిశరణతర్పురుషమును మాత్ర మే తిత్పురు పముగా వ్యవహరించుట తార్కాణము

ణ్‌! నాల్లవసూత్ర్రమున వీవు కర్మ థఛారయమున పూర్వ పదములనుగా గుణవాచక క్రియీదన్య వి శేవణము వర్ష కాంత ములనుఆ ఈ వలను చెప్పినచొప్పున సంఖ్యావాచకములసు చెప్పక మూనినాణ అందువలన ద్విగువును (అనంగా సంఖ్యా పూర్వక కర్మథధారయమును) కర్మధారయ భేదము ఇ వీడు

తి, జ

గ్రహింపలేదని తెలియుచున్నది మువ్చిచ్చు మువ్వన్న అని ద్విగూదావహరణములు ఇందు ముచ్‌ మువ్‌ అను నవి సంఖ్యలా? నంఖ్యాపూర్వకర్మ వారయముగదా ద్విగువు 1 తెనుయన నంఖ్యావాచకములలో ఇవిలేవ్రు మూండుశ బ్రమే ముచ్‌ మవ్‌ అర్వునది అని వాదించుకుగావలయు. అగుం గాక అట్లు మాజకీయు.. వకవచనాంతములుగాశయు

క్షేరిశ్ర ఆం థ్ర వ్యాకర ణసర్వన్వత _త్త్వ్వము నున్నచో అనగా మూండు చిచ్చులు మూండు వన్నెలు అనుకూపములు ద్విగుసమానములుగావా ! ఈనంచేహము తీర్చకయే దాంటినారు. వీరి సూత్రముప్ర కారదు అయీకవచ నాంతములు ద్విగువులుగావు అయినను అవి ద్విగువులే వీరి సూత్ర ముచేత అనంతరో _క్షములయిన బహువచనాంతములే ద్విగువ్చలగును

నలినాప్తుడు” బహువ్రీహి నమానమంట ఇంత కన్న ఘోరమైన వ్యాకరణముండునా |! వమి ఈ పాండిత్య "తాండవము నలినము అఆ_ప్పముగా గలవాడు అని వ్‌ హించి ఆయొకువుచే ఈఘోరతం దప్పించుళొందరో యన నవకాశమిీాయక నలినయనంగాం గమలము అప్పుండు అనంగా మిత్రుండు అని టీకవ్రాసిగొని అందు అస్మ్రయ.. మిత్రుడు అసి మహద్రూపములను వ్ర యోగించుకొని నలినముయొక్క_ యాఫ్తుడు అను షప్టీసమానఘటకవి గ్రవహమునే సూచించు కొన్నాడు బహుమ్రీహినే సాధింపందలంచిన అ_ప్తము అని అమహద్రూపము వ్రాసికోరాః మహాకవి సంప్రదాయము కమ లముశకు సూర్యుని బంధువ్రంగా ఇప్పుటయే ఉ “పద్మ బంధుః వుం (పద్శన్య = కమలస్యబంధుఖ నూర్యోదయే పద్మన్య ప్రశాశకతయా తథార్వం సూర్యః ఇతి రాధాకా 'న్తీయే

తామరనఖుండు * ఏ 16 10+ట 0 పేంలుం ( 6) 116 6౦డేం! 6 56 బ్రాళ్యము తమ్మి చెలి మం?ల 006 పం౪5 1 6 ౦6 ఏ3 ఆాబ్రాణ్యము

నమాన _పకరణము 125 కో వాయ పెనిమిటి జముతండ్రి, జగముకన్ను పాంబలుకుం చెంటి పచ్చగుజ్రములరౌతు లీ ఆ "వెవెలుంగన సూర్యుడి" విధువతంని అం భా వ వ -వేజల, అక్కేనహస్రైత్‌ ఖర ప్రభృ అఆరవి ఉభ్య శ్చాంశ వశ్చక్రాబ్ద దినేభ్యోఒఒవి చాస్థ్రవః కావ్యకల్పలత ఇందువలన అబ్బబాంధన్రండు అనిన సూర్యు డగును అస్లే సూర్య చాంధవము అవన యబ్దముకాదా యనిన కవిరూ ధ్యే ల్ఫేవ నహిభవతి యథా శ్రీకంర నఖో ధనదన్త థఛాధనదనఖః శ్రీక్‌జా ఇతి కావ్యకల్పలత నమానమున వచించినపదములచే నూహింపందగిన మజియె.క వస్తువ్రం 'దెలువునది బహువ్రీహీనమానసము" అని సూత్ర భావము ఇందునుండి ముందుగా ఊహింపందగిన అనుభాగమును ఎత్తివేయవలయును మజియొకవ స్తువం 'చెలువునది అంట ఆ 'తెలువునది వదో దానిం చెలువునది వీదియులేను నమాసమున అని యారంభమందె ఉన్నను అది స_ప్తమ్యంతమమయి. లెలువునది అన్నమాటకు విశేష్యముగా అన్వయింపకయున్నది అన్యపడార్థ ప్రభానము అనిన విద్యా ధ్ధలు నంతసింతుప మటీయు తెలువుటమాత్ర మే బహు 4 మ వ్రీహిత్వఘటకము. గాదు తెలుపంబడినట్టదాని ప్రాధాన్యము

126 ఆంధ్ర వ్యాకరణ నర్వన్వత_త్త్వ్యము తర్ధటకము 'తెలువుటయే లమణముగా వెప్పుకొన్న వెట్టను నలినావ్లుండు. అను నుడాహరణమున వీరే బయట వైచి ఫొన్నారు నలినావ్షుడూ” బహువీీహియంట సంస్కృ వి శేమణములు -దేశ్యపదములతో నమ

సింపవ్లు అనుట అనేకగుజ్జములు అమితకంవు అని యుదా వహారణములు సంస్కృతము నమసింపనిచే స్రాక్సతము సమ సించునా* తిన్నతిండి” అందంవు టొడలు) నాటంయుడినరా డు అనుస యస్ఫములందు ఖాత్తిలతిండి సుంబేరయొడలు సంరవియరాడు అని కూర్చువచ్చునా! సంన్కృతమనంా వీరి సూత్ర్రములో సంస్కబృతనమమా? శేక స్వౌదడసమౌాట్‌ లొ నగు సంస్కృత వ్యాకరణో క్త విభక్తులళోం గూడుకొన్న నంస్కృృతశబ్దమా 1 శెండవదానికి అనుకరణముశం దక్క "తెనుగపనం బ్ర వే[ములేదు 'తెనుంగువిభక్రిరాని నండ్క్భృత ప్రాతిపదికమని ఉదచావారణములచేత ఊహ్యామగుచున్నదది మళీ యిట. బేశ్యములతో సమసి.పవు అనియున్నది అందువలన తత్సమకద్భవములతో సమసించును అని యర్థము లభించుచు న్నది అందువలన సుందరజడ జ్వ్యేన్టురాణి విశాలగోడ కోణ చామర ఇవియు దుష్టములే నాని ఈ వ్యాకరణముచేత సాధువ్రలగును

మజియు విెశేమణముల"ట నం విశేష్యములు నమో సించునా? అశ్వదండు దశరథకొడుకు జనకకూంతుడు లవ్షీ పడంతి రనూబోటి ( రమాబోటీధవుండు అని యొకరు

నమాన ప్రకరణము 197 వ్రయోగించియున్నారు ) ఇథి పదనంతర్పణ అవారియగునా + వ్యాకరణమున నిట్లుగడా యుండవలయును

బేళ్యవిశేమణములు నంన్కృత వి శేష్యములతో. జేరి కర్శధారయములగు ఇచేమి కర్మధారయ నిర్వచనవమా? "దేశ్యేతరములు చేకవనుటా? గుట్టు ఇెలియకయున్నది "చేశ స్‌ అనుటచేత- తీశ్షమయూఖములు ఉప్పపయోధారలు అనుట తప్పా! ఈవ్యాశరణముచేత తప్పే అగును వంకర రేఖ అన గూడదడా? ( వంకర తిద్భవముగదా ) కాని ఈవ్యాకరణము చేశ అనంూడదు కూళమహీపళశులు కుమ్మ రవంశము ఇత్యాదులు తప్పులా! కావు ఒప్పులే కాని ఈవ్యాకరణము వలన తప్పులే అగును మటియుంా ఇటనమానములు తజ చుగా ఆజువర్షి ములకు మిశచక యుండనగు. అని వీరి యాడే శఫము కాని ఇట వీకొనం%న ఆెం డదాహరణములయందును వర్ణములు ఆజింటికి పాచ్చుగానే యున్నవి ఒకటి వాడి మయూఖములు ఇందూ అరనున్నలోంహాడ 8 వర్షములు ఆఅక్షై వేండిపయోధారలు అరసున్నతో ౮ వర్షములు ఇట ముద్రణము”ో పరమానందాయగారి శిష్యుడొకంయయ వటిలో మునిణినాడు. వాని "పీకు అరసున్న గాం వానిని వెనకి ఇ కలివి లెక్కింపంగా ఆందటును ఎనమండ్ర యినారు అఆజీ టికి మించకయుండవలయునని సూత్రము రచించి మిం చిన యుదాహరణములనే అదోనె చూపినారు లేదా ఈ మడ్వర్థనియమము పూర్వపదమునకు మాత్రమా 1 ఉత్తర

1208 అంధ్రవ్యాకరణసర్వన్వత త్త వ్రము పదమునకు సూ త్ర “శూ 1 మొత్తమునకుం గాదా! నమాన మున కంతయు ఆజువర్ష్మ ములని వీద వ్రాసినందున ఈప్ర, శ్నలు అకుగవలసివచ్చినవి ఇది అన్థ గిం మడ్వర్శ పర్య నం సంన్కృ "తేన సమన్యతి అను కారికను వీర నేస్పేనవిధము

౧౦ ముఖపద్మము అధరచిఃంబము అను నుపమా నో_త్తర పదములు గృంథములం గానంబడు నంట ఇవి కర్శ ఛారయ విశేషములు శా న్రసిద్ధములు. గ్రంధములం గానం బడుట యా వీనికి సాధకము? ఇట్లు పీరు వ్రాసికొన్నందున ఇవి శాస్త్రసిద్ధములు కావని ఏరి యభిప్రాయముగాల గనంుకు చున్నది

ఉపమితంవ్యాఘాదిభి స్పామాన్యాప్త యోగే” అని

పాణినియసూ త్ర ము దానికి వ్యాఘా౨ది రాకృతిగణః "తేన ఘనళ్యామః నృసోమః ముఖపద్మమ్‌ ముఖకమలమ్‌ కరకి సలయమ్‌ పార్టివచన్ష ) ఇత్యాది సిద్ధమ్‌ అని తత్త్వ బోధిని ఉపమాన పూర్వపదకర్ష్య భఛారయములు నంన్కృృత లతణముం దొడరన్సివి” అని కాలవ్యాకరణము ఆరహన్యము నిీటదాంచిన విశేష మేమి? మజి చిగుబశేలట ఉదావా రణ మందును సూశ్రమందును ఇచే వీరు పరించినరూపమూు చిగుడలేలు అని పరించిన చిన్నయసూరి తప్పుగావించెనా? చానిని నూకి తెచ్చివైచుకొనట శేనియు నేద్చదాలదాయి

౧౧ నంనృృతపదములు తమ పత్యేయములం గలింగి అ భాషయం చే నమానములు సేయంబడి తెనుంగునం

సమాన ప్ర కరణము 19 బడి సిద్ధగమానము లనంబడంచున్నవి ప్ర త్యయములు అని చ్రథమగా మాద్చకోవలయును నమానములలో చ త్యయ ములు లోవీంచును కావున వ్రళశ్యేయములు కలిగి యనుట ఇంద్రజాలముగా నున్నది ఇందు ప్రాతిపదికము 6గు సంస్కృత నమానములు సిద్ధసమాసము లనంబడుి అనుటకు వై యుప న్యానము

దీని తర్వాతి యభ్యానము -- అధికరణ మనలా ఆధారము నమానాధి కరణ మనగా పూర్చో త్తర పదములు రెండును ఒక్కయాధారమున (ఎడయాయక) ఉ-డందగినవి ప్రాయికముగా ఈ వ్రాతయందు వాక్యములు అనవ్వితములుగా నే యుండును ఎడ బాయనివి సపవదములా అర్థములా? పదములు వ్ద (ధ్వని) న్వయహాపములు వానికి చెవి యాధారము వానిశే వాంతరూపములో. కాగిత మొకయాధారము ఇందు వఏయాచఛారము వీ9 యభిప్రేతమో? నమానాధికరణమనంగా అనివ వ ఇది ఉండందగి నవి అనుబ వ తో నన్వయింపవలసియున్నది. పదములు అను బహువచనములతో నది యన్వయించున్లు అందులేని అధి కరణము” అను పదమునకు వాక్యమున నంపంధములేదా? పద ములు రెండును ఒకయాధారమున నుండున.ట అధారమున పదార్ధములుండును గాని పదములుండునా 1 విశేవ్యవిశేమణ ఉమేళనముచేనయిన కర్మధారయ నమానము నమానాధికరణ సమాన మనంబకను విశేషణ విశేష్యముల మేళనముచేం గానీ కర్ష్మఛారయములు వ్‌వి? క్షే?

కియాపకరణము లో లో శ్రియ యన వ్యాపారముం. దెలువుపదము వ్యాపారశబ్దంబును వ్యాసారముం దెలువునచే. అదియ.6 శ్రీయాపదమా శ ౨ నంన్కృతధాతువుల మిందను శబ్దములమిదను ఇంచు చేద్చటచే తత్సమ క్రియ "లేర్చడును 1 శబ్దములన నిట నంన్కృతశబ్దములా 1 తత్సమ క్రియలం జెప్పు నుద్య మముగాన సంస్కృతశబ్దములు అన్న మేలుగారుండును ఈ సూత్రృమున తత్సమ దేశ్య క్రియలను మా త్రమే. చెప్పినారు తద్భవ క్రియలు లేవా! ఉిజ్జగించు. తీవరించు. వాయించు ఇవిలేవా + భౌ కాలములు నాలుగంట అందులో తద్ధర్మార్థక మొకశాలమట -తద్ధర్థ్య ము (అనంగా దాని న్వభావము) కాలమనుట అగంగతముగా నున్నది వారు వత్తురు*__-ఇట వత్తురు తద్ధర్షా ద్యర్థకము ఇటవచ్చుట న్వావము! *వాండు వీండయు అద్కి వారి అనుపదములు కర్త లుగాంగల క్రియ ప్రృళమశ్రుకుమక్రి యలనియు వాడంబడు ఈ సూత్రము ప్రకారము దశరథుకు వచ్చెను అను

శ్రీయా ప్రకరణము కలీ! వాక్యమున దళరఘ్రుండు క్వర్ష్వయయిన శ్రీయ వ్రథభమ వురు పషముగాదు ౧౧ భాతున్చనకు భవిమ్యదర్థమున శల అను నను బంధమగునంటట అసచో చువర్షంబు పవర్శ్శంబగునంట అమైన రథించు+కల.రథ్నీంపకల అగునేగాని రత్మింపలగల 1 కానే రదు చవర్ష్శమునకు అని వప్పియుండిన వండంగలి అను వ్ర, కారిమున రజ్నీంచగల అయి ఈ సూత్ర్రముచేత రత్నీింపయగల అని సిద్ధిచును ౧౨ రవ్నీంచంబడు అని తొలుత ఘటిల్లి నిది అనం తరము పడు పరమగుచో పూర్వ్యమందున్న చకారమున కు పకారమగు అనునీం౩తవ సూ చే రవ్నీంపంబడు అయి నది ఈ వాగనుశాననుల వారికి ఈ మ్రియ ౧౧వ సూత్రము రచించు నవనసరమునం దోంచినదిగాదు ఉభయకర్హ్యక స్ర్యషనాద్యస్థకమంట అ యుభయ మేదో బయట వేయరాదా! విద్యార్థి గాంక్టు “నేర్చికొనిపోవు దురని డాంపరికమా ? అనంత ర్యాద్యగ్థకమంట-- అయాదు లేవి! హావ్యాన ఠనంతర్యమున నెడువర్ష కముం జెన్పీరిగాఎ ఆద్యర్థములందు, 'జెప్ప'లేము చిన్నయసూరి గారికి తెలియని యాదులు వీరి శేవి కనంబడెనో 1

1౭9 అంధ్రవ్యాకరణ నర్వన్వతత్తస్టము

౧౬ ఇందుకు చువర్శక మునకు పకారాచేశము చెప్పండినది. దాని వలన రవ్నీంచు ము రథ్నీంవు గ్‌ అగు గాని రథ్నీంవుము అని కానేరదు కావున ఇంచు కృతారమునకు అని వచించినచో రశ్నింప్రము అని సిదించును థి

౨౦ తొల్లింటి ధాతుకూపములకంక భిన్నము లగు "పిక్క రూవములను శ్ర ంధములం జదివి గ్కహ్‌ంవ వలసినదంట ఇతర వ్యాకరణములవలన అనలే దేమి! ఇది వ్యాకరణనర్వన్వము గాన ఇందులేనిది కతిపషయ వీిమయ మాశ్రపరామర్శకము లగు నితర వ్యాశరణములయందు ఉండదని సూచించుటకుగాను జదునవ్రమన లేదు

మవనుం డార్వ్రంగనీ వాండు మంతనములు ఇట

అర్వంగి అను ప్రయోగము అడుభాతువువకు ప్రెరణమున తుమున్నర్ధకరూప మట ఇది అజచునకు రూపాంతర మైన అటు చు ధాతువ్రయొక్క_ రూపము ఎస్లన --ళ్తందు చకా రమునకు వలత్వము వచ్చియున్నది వత్వము అగ మేతరచకార మునకు వచ్చునుగాని ఆగమ చకారమునకు రాదు ఆగమ చకారమ. నకు వత్వము విహితము వతదనంతరసూత్ర చర్చ లో మదుద్ద్యృతమైన బాలవ్యాకరణసూ త్ర ముం గనునది మజిా చీరణాకక మెన యూ (అఆక్బు ఆక్షించు న తువే గుణ ఆ థి టా న అశంచ్చు ధా అర్థాన ము కావ్లన మదనుండార్చంగి అని పఠించుళొని అన్షు యుదా

కీయా పకరణము 198 ఆలా ఆ వారించుఖొని యు-ండవలసినది వ న్మ థుం;ష అఆడింపలగా అన గా పలికింపగా నీవ్రపలికిన రహన్యములు అని మనోహర మైన యర్థమగును ౭ ర్‌ "తేద స్ఫారణము నోర్వుంగంజూలె ఇట ఓడు భాతు పేరణమైన యోదచువకు తుమున్న రరూపము ఓర్వన్‌” నూ చ్లా బి అని ఏరు వాసివారు అందులకు "= సోమయాజి పయో%గ ళో యై భో మును ప్రమాణీకంంచినారు నరిగాని ప్రేరణ చుకొారమున జ ట్‌ తుమున్నంతమాపమున వత్వము రావలదా? బా వ్యా న లోవ నూ అగమానృ చకారంబుల కద్వాన_క్తంబులకు ముత్తు పరంబగునఫుడు పవ లగు అందువలన ఈవ్రే రణధాతువు ఒకు ఓర్చన్‌ అనుచూపము కలుగుకుగాని ఓర్వన్‌ అను రూపము కలుగదు ఓర్వన్‌ ” అనునది ఓర్చు” అను నవానా ర్థకధాతువ్రయొక్క రూపము ఓర్వన్‌ = సహించుటకు చా 'లెన్‌ *నమర్దుండాయెను ఓర్చన్‌ అనంగా పరాదయముపొందిం సలా అని యర్శము 'తేజఃస్ఫుగ ణమును నహించెను అను టలో యోగ్యతగలనగాని 'తేజున్భురణయును పరాజయ మొందించుట ఆనుటలొ యోగ్యత లేదు కర్టసి ఓడించుట యన యోగ్యతగలదు కర్ణుండు వపోరాడును 'లేజ;స్ఫురణము మస్పహమగును ఓడుటయను చేతనధర్త్హ్మమును అచేతనమైన ఘ్ఫరణమం చారోపించుట డాఏడ పాణాయామమెననుగాదు లీ లీ రా ఏట భారతము చదివి ఇంత నేర్చిరి కావున బాలురను భాగ

184 ఆం థ్‌ వ్యాకర ణ నర్వన్వత_త్మ వము తము చదువ్వకొమ్ష్మునుట కన్న వారిన్టై వ్యాసిన వ్యాకరణ మునే-బాలవ్యాకరణమునే-చద వుొమ్మ నుట కర్తవ్యము ఉవనంహారము

ఈలఘువిమర్శను విద్యాధికారులకు నమ్ప్చొించుకొనుచు నా వేయకొనుట _-ఫుణ్యవిశేమంబున అట్టి యధికారము నకు పా త్రృమైన యామహానీయులు ఆ శ్ర తపతుపాతముమాని విద్యార్థిలోకముపై పతపాతముపూని భారతీ దేవిని హృదయ మునం గొని ఈవ్యాక రణమువంటి ఫు_నళములను తొలగించి పరనీయములుగా. సాధు గ్ర“ధిములను నియమించి ఇాళ్వత కీర్సిని మహ్నత్తర సుకృతిమునుం బడయుదురుగాక యని

౨పట66 ఇెన్నవురి £ చంద్రిశాప్రెస్సు --10-1-1950

జ్‌ (బ్ర మద్దాగవతము దశమస్కంధము - పూర్వభాగము. శ్రీ వ్యాస భఛభాగవతమందలి రుక్మిణీ వరిణయము వజకు నంన్క్యుత మూలము లెలు(గుస శ్రీ చదలువాడ జయరామ శాస్ర గారి “తెలుంగు టీకా తాత్సర్య విశేసార్థములు చక్కని పౌరాణిక భాగవతాది విషయ చర్చా పూర్వక మగు ఉపోన్షాతములతోను ఆయా. ్లోకముల [క్రింద బమ్మెర ఫవోతరాజు పద్యములు వచ్చునట్లును, ముద్రితోము ఇవ్చుడే వెలువడినది రు-శ0 వేదము వేంకటరాయశాస్త్రి అండ్‌ (బదర్స్‌ నంస్కృతాంధ్ర([గ్రంథ ప్రకాశకులు మల్ళిశేశ్వర స్వామిగుడినందు లింగినెట్టివీథి మ్యాన్‌ -