Telugu Andhra Vyakaranasamhitha Sarwaswamu (Valume 2)_0 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఆ౦ ధ్ర 4. అర జరు ఆన లు వ్యాకరణసంహితా సర్వస్వము కారక సమాస తద్ధిత శ్రీయా కృత్‌ ప్ర ర పరిచ్ళేదములు రలండవస౦పుటము "భో ౦థక ర్త కళార్రువూక్ష ర్ట్‌ 9 న క... అ చిన ఎతొారామస్వామిశా దై, మం న్న ను 0౧2 4 7 ర౦ క160౯ 5 7౧04 & పత 20 2064 న ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిషుల్‌ వ్ర చురితము వావిళ్ల రామస్వామిళా స్తు లు అండ్‌ సన్స్‌వారిచె వావి నీ వె స్చు నము త్రి తము 105౨2 శావీనైట్‌ చెల రూ. 25-0-0

గ చ ఖీ నం. గ లో (౮ భన 5 స్స్‌ / ప గంధాలయ స్యా ల పాటా ఖా జ్‌ ఖర స అ ఆం వక

ముఖ్యవిషయనసూచిక అవవావాలనసుట్టీ య్రీవుకననానాలాలాల విదషయసంఖ్య ర! శారకపరిచ్చేదము

౨౩౮ "కెల్టనందలి కారకాదివిధులు స్రాయికముగ సంనృృృతో _కములె జారోణా సంబోధన చథమ కారకవిభ_క్షి కాదు ౯౫౦ ప్రాతిపది కార్థమంల వివరణము జ౫౧ ఉకశ్రార్థవ్రథము. వివరణము ౯౫౨ బాంపా వే గాణ వార్థఖ్యలు సరికావు ౯౫౩ కృత్తద్ధితసమాసములచే నుక్షార్థతను సూరి కూవలేద లట

"కెల్లునను గర్హ కర్మములు భావార్థ శాదులచే న్తుక్తము లగును లజ ౨3౫ వివిధకర్మ కారకోదావ్భాతులు బా్‌ంీ౮ా ద్వికర్మకథాతువులు ఇట్టివి 'లెట్టున నరుదు ౯౬౦ సంస్కృత వ్రనీద్ధవిభ క్తులు కొన్ని లెల్టున నిల్వవు ౯౪౬౧ కర్మప్ర వచనీయదో[ త్యార్ధవివరణము క్‌జఏ

వైషయిక స్పవ్వమిచోట బరార్టయముగ కూర్చి విభ నిల్చును గ౯౬కి

కూర్చి విభ_క్షి ఇది ద్వితీయవై నిల్చు ననెడి ప్రాఢవ్యా కరణో క్రి సరిశాద కాజ! ఆంధ్రభామాదరిత్రకర్తగారి యశాన్త్రీయ ప్రగంగము ౯౬౬ ౨౨౪6౬ అవ్రేరణకర్త వ్ర రణంబున గర్మంబగు ౯౬౮ ఆంతర్షత వ్రేరణార్థ కోదాహృతులు ౯౭౦ ౨౨౬ బాగు చ వ్యాఖ్య సరికాదు పా ఈ3రి త్ర తృతీయా షష్టీ చ ఆనుదాని వాఖ్య ౯౭౮ దీని కవళోబలవతి చేసిన యసవాఖ్య ప! ౨8౭ ఆవోబలానుసారి సూరిగారి యవనార్దము ౮౯౭ గ హాగుప్ర బాలవ్యాకరణనుల చమాదనులం క!

డ్డి ను ఖ విషయసూచిక విషయనంఖ్యా పుట ౨3౭ కనుధథాకు వ్రేరణరూసనముంల వివరణను ౯౭౯ కౌంచు వ్రేరణార్థకము ౯ూం ౨౩౮ అనభిహితక ర్త్హృశరణనాచకములు తృతీయాంకము లగును ౯౮౧ ద్యికర్మకముల కర్మ వాచి యొక్కఓమాత్ర, మె కర్ణ ప్రత్య యము నందును ౯౮౨ ౨౩౯ శారణ కరణముల స్వయాన భేదవినరణము ౯ూరో ౨౩౫ | బాసా పే వానివేత వింటి ననరా దనుట సరికాదు ౯౮౫ అఆహోబలవతి జడ వ్ర కృలివైని చక నిల్వ దనఠాదు ౮౬ చేంళ ఫ్రైనువ్ర 'చొరూగస్థలములు ౯౮౭ చేసీ ళక్రానువ యోగ నము వ్యవహితముగను నగును ఇర ౨కోం కరణసవోగ్థతుల్యార్థ యోగత తీయ ౯౮౯ా సరి సాటి ఉద్ది మొ తుల్యార్థకనులు ౯౯౦ ౨౮౦ ఎదుర్కొను నూర్కొను నిరోధి ప్రతిచ్చంద మొ తుల్యార్థకములు సహార్థకములును ఇగాగి కారా౨ -- వరూథ=రథగు్న ప్రౌఢవ్యాకలర్త దీనిని గ్రహింపలేదు గ౯౩ ౨౪౧ తోడ కువర్ణకంబులు నచ థ్ఞానముఖ్యకర్మంబున కగు సుళబ్దవ్యవథానంబున తోడ కు లోషము కొన్నియెడల నిది లేదు అధికల హీనులతోడ న కారో సంస్కృృతమునందును గౌణకర్మవాచి షస్థ్యంత మగును ణ్‌ ౨౨ ఉపయోగనునం దాఖ్యాతకు తోడ వలన లగును ౯ తరో౨ి బాలవ్యాకృతి తద్వా్యాఖ్యలలోని సాందీపుని అసాధువ్టు జణ౭ బాసా వే లోని శేవలల ప్రామాదిక ప్రసంగము గ్‌౮ా ౨౦౮౩ చాలవ్యాకరణామలం నం గ్రపొంపని కొన్ని విషయములం ౯౯౯ా ౨రళో సంస్కృతమున జకుర్ధీ విభ వచ్చుపోటులు ౧౦౦౦ తాదర్ధ్య చతుర్ధి చేతనే సంప్ర చానచతుర్థి నీద్ధించును ౧౦౦౧ న! యొక్కను వలెనె కొఆకును నన్నయ వాడలేదు ౧౦౦౨ చతుర్ధి చోట షష్టీ వ్రయోగము సంస్కృతనమంచెశలదు ౧౦౦౩ స్వరప్ర ధానయత్సి ప్రత్యయత్వచంజకము శాదు కరం = ౬ కునయి = కుగాన్‌్‌ ౧౦౦౪ తం నూరి సంగ హింవని చక్కుర్జీ విధాయకవిధులు ౧౦౦౫

ము ఖ్యవిషయ సూచిక శ విమయసంఖ్య పుట తరటు అపాదానపంచమిస్థలములు ౧౦౦౯

బుద్ధిపరికల్పితమగు నపాదానము ౧౦౧౦ ౨౬ సూగి కారక యుదాహృతులు పెక్కు కౌనుదిలోనివె ౧౦౧౧ దొంగభయము దీనిని బంచమితత్పురువ మనరాదు (౨౬౯ వివ ౧౧)హా పుట ౧౦౧౨౩ ౨౦౭ స్పష్తమా్యాదు లుండ్యాదులతో నన్యియించును ౧౦౧8 సూరి ఉండి చచ్చు లను యు _క్షళబ్దను లనఠరాదు ౧౦౧౪ కోలెన్‌ మున్నగుళబ్దనుల ప్ర యోగములు ౧౦౧౫ అట్టు - పోలిన్‌ మొదలగ శబ్దములు పరమగునప్పటి విభక్తులు ౧౦౧౯౬ ఉండి ఉంచి పరమగునవ్పటి విభక్తులు ౧౦౧? ద్వితీయమిా ది యుండి బ్రయోగను గచ్చట్టద ౧౦౧౯ వ్రాఢవ్యా ఎాబాగుప్ర ఛ్కుంథనుల చఛమాదను.లు ౧౦౨౦ అ౨ర౭ి 1 సూరి ఉండి శబ్ద మన్యుప్త్యయుక్త మనరాదు ౧౦౨౧ ఇంటినుండివచ్చెన్‌ అను రీతిగల నమువోకవి వ యోగము గన్నట్టదు ౧౦.౨౨ సూరి ద్వితీయాసవ్షములు వలన కా దేశనుగు ననుట సరికాదు ౧౦౨౩౩ ౨౪౮ా అన్యా రాద్యర్థక యోగజవం చమికి కంకి కు వర్ష్మకనుం లగవను ౧౦౨౩౪ 'వెక్కుళబ్దముల కొక్క కంక నర్గకను నిల్చును ౧౦౨౫ తరాణో నిగ్ధారణార్థ టై స్రవిధ్యము ౧౦౨౪ ౨౦౯] నిర్ధారణవంచమిచోట కు నైతము నిల్చునని సూరి నచింప లేదు ౧౦౨౭ ౨౫౦ పట్టి నర్షకను నిల్చెడి స్థలములు ౧౦౨౮ భా వార్థక నుజీవైని పట్టి మాత్రము నిల్పును ౧౦౨౯ ౨౫౧ సంబంధము ద్వివిధనుం స్వామివాచకమువై ని యొక్క షష్టి నిల్చును ౧౦8౦ యొక్క కు బ్రయోగను కన్పట్టదు న్య _స్తతలో నంం తము యొక్క లోవించును ౧౧౩౧

| ముఖ్యివిమయసూచి శ విమయసంఖ్య పుట ౨౫౧ కులు శేషవస్ట్యగ్థను న నిల్చును ౧౦5 “శీవసస్టి యర్థవి శేషబోధకమును నగును ౧౦౩౪ ౫౧] ది దువి వ్రత్యయములు యొక్యాా ర్థశములు ౧౦౩౫ నీదుగొడుకులు తిక్కన ఇది నన్నయనమృతము కాదు ౧౦౩౬ ఆహోబలపండిడుని పొరపాటు ౧౦౩౭ తోం సూరి ల్రాహాణ ద్వేషి యనుట సరికాదు ౧౦౩౮ బాహా పే _-లోపుగడిల =లోవల అనున్రైత సరికాదు ౧౦౩౯ నిస్థారణమునకు పష్థినిల్బుట ముద్రణసంస్కర్తృపావాస కృతనుః నిస్ధారణపషై స్తష్వములు ౧౦౪౦ ౧౦౪౧ శక శ్రీవిథా వారలతణోదాహరణములు ౧౦౪౨ ౧౦౪౩ చర్మమందు ద్వీఎని జంపెన్‌ కట్టివి కెల్టున జూవట్టచు ౧౦౪౪ నిషయనిమి త్తాదిజి సృష్తమి ఆహోబలుని చవ మూదను ౧౦౪౫ అవో గాణ = ఆంభాచ గ్రంథములలోని వమా దములు ౧౦౪౬ అధిశరణశ్నష్ణమి సతిస్తప్హమి ౧౦౮౪౫ కవిజనమందన టీ కాప్రమాదనుః ౧౦౪రో వ! స్పష్తమి న ప్రత్యయము నిల్చు స్థుఎములు అంకణు తర అనక్షపసార కళచి దృవే చ్చానాల్ల నూతవివృతి ణ౦ంోం +ంలలీ నీమాగమ దురు ల ౧౦౫౧ ఒళ శారళను నటొళ కారకము నడ్‌ చి నిల్చుట ౧౦౫౨ త౫ శితరత్ర, చ ద్వితీయా సూ 'శ్ర్రవివరణము పనువ్యంజేసీ అనురీతి వానిలోనిది తృతీయార్థకడ్వితీయ శాదు ౧౦౫౪ అజడస్తప్తమిచోటను నై తము ద్వితీయ నిల్చున. ౧౦౫౫ వళువులకు మేటి అనుకు షష్టీ ముద్రణ సంస్కార ప్రమాద _ కృతను ౧౦౫౬ ఎగే్య[... రృతీయాన్నప్తములచోటి. ద్వితీయ తృతీయాస్తప్తముల చోట న నర్జకము నిల్చు స్థలములు ౧౦౫౭ ౧౦౫౮ క! అజడతృతీయకు న వచ్చు ననెడి ప్రౌఢ నిశాథారము ౧౦౫౯ నో జడద్విరీయకం బ్రథమ ౧౦౬౦

ము ఖ్‌ విమయసూచిక ర్‌ విమయసంఖృ పుటం ౨౫౭ 1 'వేటికావాఖ్యాత చెన్పినది పౌాఢవ్యాశరణాళ యము కాదు ౧౦౬౧ అజడద్వితీయచో బ్రథమ నిల్చు నను ఫ్రాఢ సరిశాదు ౧౦౬౨ ౨౫ం౮ా అన్యవిభ క్తులచో బ్రథరు నిల్చు స్థఎములు ౧౦౬౩ సంన్మ్బృతమందును నధ్య్వవాచకములకు స్పప్తమిాప్ర్రథము లగును ౧౦౬కీ ఉదంత దేశవాచళముల సప్తమికే ప్రథమయగును ౧౦౬౫ ౨౫౮ా కే 'జేళాధ్యకాలవాదళముల పాత్నీకస్తత్తమి ౧౦౪౬౬ ౨౫౯ విశేషణవిశేష్యముల లింగవిభ_వచనర్‌ల్యము ౧౦౪౬౭ సూరివైని బాగు ప్ర చేసిన యామేరణము సరిశాదు ౧౦౪౬౮ నిశేషణవిశేష్యముల లింగవచనవ్యత్యాస ప్రయోగ విశేషములు ౧౦౬౯ తట౦ వినేషణ విశేష్టులింగనచన వ ఠౌర్టిసనులు ౧౦౭౦ విశేషణ నిశేష్టవచన వ్య ఠౌక్టసమ. ఆధర్వణము ౧౦౭౧ కనిశిరోభూవణవా్యాఖ్య నన్నయాభివ్రేతముకాదు ౧౦౯౨౩ వి కేమణ నిశేస్టుముల వచన వర్టరాస్టసను ౧౦౭౩ ౨౬౦ | నూరి పద్ధతిలో గల్లు దుర్య్యారములగు ననిష్టరోసములు ౧౦౭౮ బాగు ప్ర వ్యాఖ్యయు నూరళవి తిర్తుకవుల లతషణము లును నీ వీషయమున సరికావు ౧౦౭౫ త౬ంి * సర్ఫనామ సంఖాభిథానే త్యాది సూరి స్ఫూత్రమందలి దోవనుంలు ౧౦౭౪ ఈ నిషయనుందలి వేటిశాశయమను సరి కాదు ౧౦౭౭ శికు9 ఎల్ల విభ క్తుల నిశేషణనులును బ్రథనూంతములు శానోపును ౧౦౭౮ పఢ శారక ౨౧-౨౩ సూత్రము లనావళ్యశనులు ౧౦౭౯ ఈ విషయనునందలి ఆఅంభాచ కర్త గారి యాళ యము సరికాదు ౧౦౮౮ శ౬2 విశేషణ విశేష్టుముల విభ వర్టతా్యసమం ౮ం౦౮ాగి ౨౬౩-౨౬౩ ] భ్యాద్యస్థ వ్యవథానమునందగు నిశమణ విభ_కి వ్య శ్వాసము ౧౦౮౨

6 ముఖక్టివిషయ సూచిక విషమయసంఖ్య ౨౪౩ ౨౬౩ వాల శార౨౮ మొ 3౨ సూత్రములు నీద్ధాన్ధాను వాదములు ౧౦౮౩ ౧౦౮౪ థావార్థ కాది యోగజ చ్రథమక బ్రయోగములు ౧౦౮౭ ౨౬ అస్త దుష దర్థకముల విధేయ విశేమణములు ౧౦౮౮ అవోబలవండితుని ఛాంతి ౧౦౮౯ అస్త్మద్యువ్య దర్థముల యుత్తరో 'త్తరస్రాబల్యము ౧౦౯౦ ఈ విషయమున సంస్కృతాం ౪ ములకు గల భేదము ౧౦౯౧ న్లో ల! యువ్యదస్మదాళ్తార్ధక కర్తల సవోో_లోని విశవు ములు ౧౦౯౨ ౧౦౯౩ యుష్మదస్త్మ దర్థ వి సెషణప్ర యోగ వి గఇవములు ౧౦౯౪ ఈ విషయనమునందలి ఆంభాఅ నూ తము సరికాదు ౧౦౯౫ యుష్మదస్మ దర్ధక విశేషణస్త యోగ విశేషములు ౧౦౯౪ ౧౦౯౭ త౪౬'ర పే అన్యయుప్మదస్మ దర్ధముల యుగపదు లోని విశేషములు ౧౦౯౮ చ౬౫! వాకస్థగత వదముల యన్వయ క్రమ రాహితస్ణము ౧౦౯౯ ప్రృకార్ధ చ, గౌళకనుగు వ్యవథానమె సాధువు ౧౧౦౦ వాళ మధ్యగత వద్యద్యయమును సాధువె ౧౧౦౧ వాక్యములందలి పదముల యథా్యావోరము ౧౧౦౨ స్ఫూ _కీఎుఖానహూనులగు నథ్యావోరములు ౧౧౦౩ సంస్కృృతమందలి య ఛ్యాబోరముల విశేషములు ౧౧౦౪ తు! వాశ్థగతపదములు శ్రమ నిరవేశములు కానోఫు ననెడి సూరి సూత్రము ౧౧౦౫ శకారకవరిళి స్ట్ము తీట భాబార్థశాదుల విశేవణములు శ్రకములె ౧౧౦౪ విశేషణవి' శెమ్టనుల భిన్నవిభక్తులు ౧౧౦౭ భావార్థశ టవర్ల శాదలచోటి యాభ్రాసక _ర్హృత్వను ౧౧౦౮ నమానపరి చ్ళే దను చీటట నమాసలమణము సామర్థ్య డై స్టివిధ్యను ౧౧౦౯ అట సమానై క చేశాన్వ్యయ మెట్టిచో సాధువ్ర ౧౧౧౧

ము ఖన్జవిషయ సూచిక ౯ విమయసంఖ్య పుట ౨౬౪ 1 వాఢచ్యాకరృ తదనుయాయుల ప్రమూదనులు ౧౧౧౨

నన్న యాదుల యేక చేశాన్వ్నయ, చ్రయోగములు ౧౧౧౩ ముల్లోకవంద్థ్థ మొ వైరిసమాసములు కాను 9౧౧౪ ౨౬౬ సమాసము సాధారణముగా వైచ్చిళశము ౧౧౧౫ ౨౯౬ ల సననూస సమాసక లతణములు ౧౧౧౬ ౨ట౬రి సూరి వచించిన త్రి విధసమూసములు ౧౧౧౭ సమాసక మనుసంజ్ఞను సారి వచింపలేదు ౧౧౧౮ ౨౬౮ ద్విగుకిర్మ 'థఛారయాది సమాసములు ౧౧౧౮ ౨౪౬౮ కృదడాది పంచగృత్తులు ౧౧౧౬౯ ల వూర్వపదార్థప్రాథా నోవ్యయీభాన అనునది మొదలగు లతయణములు ప్రాయికములు శాన్ననవి సరికాన్చ ౧౧౨౦ అట్టి ప్రాయికలతణ మె యిందు. వివరింప బడుచున్నది తత్పురుహోదులు పూర్వని పాతళ్శార్త్రము ౧౧౨౧ సమాస విభ_క్రిలోపము ౧౧౨౨ ౨౬౮ా 11 అవ థ్రయీాభావము ౧౧౨౨ ఉపసర్జన శ జ్లార్జనుత భేవములుం ౧౧౨౩ ౨౬౮ ద్వితీయాతత్పురు మెదల లత్‌ణములు ౧౧౨౪ చతుర్థి తత్చురుషూదులు ౧౧౨౫ చథమాతత్పురుసము ౧౧౨౬ ౨౬౮ 17 కర్ష్మ థారయము ౧౧౨౬ శర్మథఛారయను ఉ_త్తరపదలోఎ సమాసము ౧౧౨౭ శతాబ్దము మున్నగునవి యుత్తరపదలోఎ ననూస ములు (చూ విిస్తర* ౨౯ 7? వివ ౧౧౨౩౮ ఉపమిళాదినమానములు ౨౬౮ 7 విషయము) ౧౧౨౩౯ ఉపమానవూర్వవద _ కర్మథారయనుల సాధుత్యము చూ ౨౬౮౨వ విష ౧౧౫౮౪ ఫ్ఫుఎం) ౧౧౩౦ ఉవమితరూవకసమాసముల సాధక బాధకనులు ౧౧౩౧ ఉవనూరూవకనంకరము = నరనింవానంకరనుం ౧౧౩౨ భామషితప్రంక ములు ఫుంవద్భావనుం ౧౧౩౩ ద్యిగుసమాసము ౧౧౩౩

విషమయస౦ంఖ్య పట

౨౭౨ 1 వజ్‌ వ వర్ణములు జనువపనార ఇందు జనుము పూర్వపదము కాదు ౧౧౮౨

౨౭8 శర్మ ఛారయ సమాసవిధులు _-వైరివదనుం దుష్టము కొని స్థలములు ౧౧౮౩ 'వేటిశా వ్యాఖ్యాత యపనార్గమః ౧౧౮6

చిరుదాద్యు _త్తరపదక వైరి సమాసనులు పాధువులనెడి యధర్వణుని సకుర్ధనము ౧౧౮౫ కృష్ణరాయ ఇ నన్నపారు మున్నగువాని వ్ర శ్రీయ ౧౧౮౬ అహో ఆంభాచ శ్రంథములలోని యపవ్యా్యాఖ్యలు ౧౧౮౭ ౨౭86 ఆర్యాంచాదిశ శబ్దపౌనర్నుక్తర్ణము సాధువ్చు కాదు ౧౧౮౮ కవిజననండన = నారాయణీయా ద గ్రవవ్యాఖ్యలు ౧౧౮౯ ౨౭౫ బిరుదాదులలోని వర్మ వ్యత్యాసాదికముం దుష్టముశాదు ౧౧౯౦ బిరదళ బ్లైర్ధవిముర్శను ౧౧౯౧ బిపదాదలందలి వర్ణవ్య త్యాసాద్యు డాహృతులు ౧౧౯౨౩ చిపదాది సమాసములందలి యాం ౮ వికారములు ౧౧౯౩ ౨౭౪౬ నీద్ధసమాసస్థ జీబంతముల హా/్వవిధి ౧౧౯౪ సంన్క్య్భృతహోళ శారుల దూతి శబ్దకల్పనము సరికాదు ౧౧౯౫ తత్పురపషనమాసా 'శ్ర్హ్రాయ విధులు ౧౧౯౬

౨౭౩ సూరికృత కర్మ థారయవూర్వవదనియను సూ త్ర

విమర్శనము ౧౧౯౭ ౧౧౯౮ సాధర్థపాంస్కృతిక మిశ్ర్రసమాస స్థలములు ౧౧౯౯ సరసఫువఒ“ములం మున్నగువాని చ్రక్రియ ౧౨౦౦

తి౭ంరా శర్మ థారయాభాస సమొసములు కర్త లేకి మన గాం గర్తృగత శ్రీయాపామానాధికరణ్యము ౧౨౦౧

ఆభాస కర్మ థారయమనుందలి నని వర్ణకములు త్క్కన

ఛాతుజని శేషణములకును నువలత్షణములు ౧౨౦౩

నల్లవా డు మున్నగు వేఆువిధములగు కర్మ థఛారయా భాసములు ౧౨౦౪ తిళి౮ 1 కౌారకములతో శ్రీయ యన్నయించు స్థలములు ౧౨౦౫ బాగుష్త అపవ్యాఖ్య వాసా వే ఛ్యాంతి ౧౨౦౬

ముఖర్ధవిమయ సూచిక క్ష విషయసంఖ్య ఫట ౨౭౯ విశేషణ విశేవ్యుముల వళ్షివథానము సాధువు ౧౨౦౭ పదాంతర వర్థివథావ్‌త విశే ణోభయపద కర్మథారయను ౧౨౦౮ ౨౭౯1 అయస్టయిశాలము మున్నగువాని సాధనము ౧౨౦౯ ౨ం౦ నన్న యోపదిష్ట శ్రి కసనమూస సంధి ౧౨౧౦ సమాసకేకరస్థల త్రిశసమాసము ౧౨౧౧ త్రిశసమాససంధిలోని బు % వర్గముల విశేషములు ౧౨౧౨ త్రిక సమాససంధిలోని సంయు_క్షవర్ష ద్విస్వము ౧౨౧౩ ౨౮౦ 1 సూరిగారి చ్రాన్వద్యిత్వవిధి మాసన్హాంతరము ౧౨౧౪ సూరిగారి యీ నూతనమార్చను చాధితము ౧౨౧౫ ౨ర౮ాం అచ్చొొటు అచ్చటు ముర్నగువాని సాధనము ౧౨౧౯౬ ౨౮౧1 ముచ్చొటులు ముచ్చట్లు మొ వీని ప్రయోగములు ౧౨౧౭ ౧౨౧౮ ౨౮౧ ప చోట శబ్ద టావరలోపము ప్రయోగములు ౧౨౧౯ ౨౮౨ శర్మథారయమంందలి నివర్ష్మ కను బవాళము ౧౨౨౦ చక్కచాయ సాధువు బాపాంవే వ్యాఖ్య భ్రాంతి ౧౨౨౦ +౨౮తి నూరిగారి నల్లాదిగణముల విమర్శను ౧౨౨౧ వ్రే కని అఆసాధువు ఈ ని వర్గ్శకనము భావార్థక న వర్ష్మకజన్యము కాదు ౧౨౨౨ అప్బ్పకవీయ స్రామాదిక వివరణము ౧౨౨౩ కమ్థందేనె చక్కంబడు సాధువులు ౧౨౨౪ ౨౮ా౨ి ౨% ధ్యన్యనకరణములకు నీ ని గాగమము వచ్చుట గలదు ౧౨౨౫ ౨రాక అతరములగు కర్మ "'ధారయసనాసాొ శ్ర యవిధులు ౧౨౨౫ ౨౮౩ 1 దిర్ణగుసమాసను ఇందలి మూడు శబ్దము సంధి ౧౨౨౫ నూరి మూ డు లోనిది డుజ్వర్శకమనియె నూత్రించిను ౧౨౨౬ ద్విగుసమాసవిషయకములగు నాధునిక వ్యాక_ర్తల ప్రామాదిక ఫ్ర సంగములు ౧౨౨౭ మధ్య్ధనువద లోవి ద్విగువునందె చ్రాస్వద్విత్వాది నిత్యత ౧౨౨౮ శూర ఆచ్చికసమావోరడ్విగువు వ్రయోగములు ౧౨౨౯ సదునొ ౦డు నమున్నగునవియు ద్విగువులె ౧౨౩౦ ముల్లోకములు మున్నగునవి యాచ్చికద్విగువు లనెడి కవిశరోభూమణాళయము సరికాదు ౧౨౩౧

శీర ముఖరివిస యసూచీక విమయసంఖ్య పుటా తంల ఆచ్ళిశద్యీగువు = అమిశ్ర్రద్విగువు స్రైయికముగా నే వనచనాంతమగును ౧౨౩౧ బహు వీ హ్‌ ౨౮౫ ఆభాసబవాంవ్రీవాలును సాధువులె ౧౨5౨ ఆభానబహాం వ్రీ హ్‌ ప్రథ మూంతమె యై యుండవలెననెడి కవిశిరోభూమణవార్రఖ్య సరికాదు ౧౨౩ ఆ ఇ ఉ అనునవి తుదిని గల బవాం్రీవాలు ౧౨౩౮ కౌవవిభ_క్రికవర్షములు తుదిని నిల్చు బవాంవ్రీ, వాలు ౧౨౩౮ కవిశిరోభూపష. ాపవ్యాఖ్యలు ౧౨౩౫ న. ! సూరిగారి బవాం, వ్రీ వా్య్యదాహృకుల సమశ్వయము ౧౨౩౬ ౨౮౫. సూరి బొవవిభకవత్‌ అనుదళము. నువేశీంపరాదు ౧౨౩౭ ౨౮౫ నన బోడీ తాడి సమూసపదవిమ్మ్శోనము ౧౨8౮ సూరి వాడినది బో డిశబ్దమూ పో డిళబ్దగూ ౧౨౩౯ ద్రంద్వసమాసము గ్‌ ద్యంద్యనమాసవిధులు ౧౨౮౧ వచ్చురాములు మున్నగు ఫావద్యంద్యములు ౧౨౮౨ వచ్చి రాములు అనురీతి నెన్నుట సరికాదు అవోళోబల తదనుయాయులు త్రాజరి ౧౨౮౩ నమానవ్ధుక తప్పు నమ్మిన్‌ నమ సాధువు భార ౧౨౮౪౪ ద్వంద్వ గసడదవా దేశము ౧౨౩౪౪ ద్వంద్వ రేఫా జేళ మానజ్‌ సమానస్థానికము ౧౨౪౫ బుదంత సర్వ్యావయవద్వంద్యమందే ఆనజ్‌ ేఫా 'జేళములు ౧౨౦౮౪ కవిశిరోభూమషణ ్రైమాదిక వ్యాఖ్య ౧౨౪౭ కవిసం కనిసంవి బాగు వ గ్రథములలోని యప నీద్ధాం శనులు ౧౨౪౮ తయత్రియళబ్ద 'మేకతకారకనమును గలదు ౧౨౪౫ బాగు ప్ర వ్యాఖ్యలోని యశాస్త్రీయప్రనంగములు ౧౨౫౦ తంట అనజ్‌ "రేఫా చేశస్థల విమర్శనను ౧౨౫౧ - రామతర్కవాగీళశ మతేమున బ్ర యోగసమర్థనము ౧౨౫౩

ము ఖ్‌ వీషయసూచిక శ విషమయసంఖ్య పుట ౨౮౬ ఆతరద్వంద్వ శ్రీ సనుత సాధువు ౧౨౫౪ ౨౮౬ బాలవ్యాకరణములోని ద్వంద్య్వసమా౪ నియననులు ౧౨౫౫

ఫ్రాఢ వాస్ట్రళర్త చూంఎన కొన్ని ద్న్వంద్వవి శేషములు ౧౨౫౬ ౨౮౬ బాలవ్యాశరణనులోని "శీఫా చేళశము ౧౨౫౭ ౨౮౭ ద్యంద్వాంతళబ్ద మన్నిటితోను నన్వయంచును ౧౨౫౭ ౨౮౮ సానమానికవిషయనులను బ్నూర్తిగ నిరూఎంప త ఫ్రముకాదు ౧౨౮ ఎఆ౨౮ారా ₹ పామానికవర్హాదేళాదులగు నూర్చులు మజో॥వి వ్రయోరైక వేదములు ౧౨౫౯ ప్రౌఢవ్యాకర్త చూవీన సమాసకార్యవి శేషములు ౧౨౬౦ త ద్ధి తపరి చ్భే ద ము ౨౮౯ నన్నయాధర్వణుల తద్ధిత దిషత్ర చ్రదర్శనము ౧౨౬౧ తన వ్రత్యయపరకత్వమందును షస్టి ద్వితీయాతుల్యమె ౧౨౬౩ ౨౮౫ ] భావార్థ తనవర్ష క విధానము పాలవ్యాకృతిలోనిది ౧౨౬౦౪ సూరిగారి త్థిత 'ం తయ త శీ య ౧౨౯౬౫ ౨౮౫౯ ఏ విశేషము సానూన్యునును బాధించుట వైకల్పిశము ౧౨౬౫ తన పరకత్వమున ఫుంఫులు నుక్కు వచ్చుట ళా స్తీ యముశాదు ఆక వ్రత్య్యయము శాను ప్ర వ్యాఖ్య సరికాదు ౧౨౬౪౬ తీ పరకత్వమున నుత్యమున కత్య మగుననెడి సూరి సూత్ర్రమునకు మూలము కానరాదు ౧౨౬౭ త౮గా 2 ఖ్తమి వ్ర తస్టయను చాని చ యోగనులు ౧౨౬౮ తా౮౯ా 27 నవర్మశను ఇది థర్మవాచక మన దగును ౧౨౭౦ సూ రా నిఘంటుకారలు థర్మి వాచక మనరాదు ౧౨౭౧ ౨౮౫ 7 ఇక చుత్యయము ౧౨౭౨ తంగా + నిపతిత మగటినూ్య్థదుల చ్రయోగనులు ౧౨౭౩ వా గుప్త వ్యాఖ్య నడిశారము భావవ్రత్యయాంత మనరాదు ౧౨౭౪ శెల్చు మున్నగునవి ధర్మి వాచకము లనరాదు ౧౨౭౫ ౨ణాం స్యార్థి శక్ర వ్రల్యేయము లది ప్రాతిపదికమువై నిల్చును ౧౨౭౪

16 నుఖ్యవిషయసూచిక పటు తద్ధర్తార్థవిషయమున నధర్వణ కారక కహోబలవతి పేనిన యపవ్యాఖర ౧౩౨౪ భాతువ్ఫుల శాలాదివిషయ నిరూవణమున "గేతన పెద్ద రాజుల స్రైమాదికవిధులు ౧౩౨౫ ఉంకు కలుగ అనునవి యనుబంధములు ౧౩౨౯౬ చేయుచున్న వా డు చేయుచున్న వా డవు మున్నగు నవి సమాహక్రియాకూవములును నన దగును ౧౩౨౭ టీండిన శబ్దజమయుర్ధి ఉన్న శబ్దము వ్‌ _ర్తమౌనార్థకము ౩౨౮ చేయనున్న చేయ బోవ్రీ అనునవి భావ్యర్థకములు ౧౩౨౯ నన్నయ చేయుచున్నవా డు మున్నగువానిలోని వకా రనునకు లోవమును వాడ డు వా శారలోవనును ో _వ్తగ్భళ కలుగు ధాళ్యాదులందు వాడును ఎలుకగల దు = ఎజుకగలవా డు ౧౩౩8౦ చేయ గలవా దు మున్నగు ఛాన్యర్థములందు నన్నయ తచ్చ్భబ్ద వా లోవమును బ్రయోగింపండు చేయ గల డు మొదలగువానిని వాడ దు ౧౩౩౧ సంస్కృృతనుందలి లడాది లకారములు వానియర్థములు ౧౩౩౨ పాణినీయో క్ష పరో మోనద్యతనాదులను సంస్కృతకవ్రులె యువేథీంచిరి ౧౩౩౩ ఆఅర్త్యోదితత్స్పమానా మిఠ్యాదు లాచ్చిక ధాతువుల కును నగును ౧౩౩౪ నన్నయ వాడని ఆయలను జింతావ.ణి సాధింవదు ౧౩ ౩౫ ఇతి అనునవి భూ ఆార్థదో్యోతకములు దు తద్ధర్షార్థ దో్యోతకను ౧౩౩౬ పునరాగమనూ త్ర విసృత వాస ౧౩౩౪౭ వ్రథనువురష్టయారూపపాధనము ౧౩9౮ వచ్చెన్‌ మొదలగువాని యవళోబల (ప్రక్రియ సరికాదు ౧౩౩౫ డు జ్యాది నర్ధ ఇత్యాదిసూత్రముల యహోబలనము నయము సరికాదు ౧౩౪౦

ము ఖ్ట విషయసూచిక క్షే ఏమయసంఖ్య భట రిణా౬ 1 తిర్యద్దడ కర్త ఫ్రకత్య్వమున గ_ర్హృబవుతయందును. నేక వచనమె నిల్బును ౧౩౮౪౧ న్ధతిరేక భావి నర్త్వమాన చథమపురుష క్రియలు ౧౩౦౯౨౩ మధ్య్థమోలత్తమ ఫుకుమ క్రి యారూససాధనము ౧౩౪౩ అవోోబ౭లపతిసాధికమగు వ్రైవెదవు అసాధువు ఆంభాచ కర్తగారి వరిహానహమూవములు ౧౩౮౫ శిదారి వాలవ్యాకృతిలోని లడాది లశారముల విధులు ౧౩౮౪౬ అభావ చతుష్టయ నిరూపణము ౧౩౮౪౭ తద్ధర్హాద్యర్థములు లాట్టు లూట్టు లజీ మున్నగు వానివిధులు ౧౩౪౮ బాగు ప్ర వ్యాఖ్యాతచేనీన యామేవను సరిశాదు ౧౩౪౮ వాసావే వ్యాఖ్యలోని యపరిశీనమూలకవివయ ములం ౧౩౦౪౯ బాలవ్యాకరణమందలి ఫురుమవచనాది వ్రత్యయములు ౧౩౮౯ ఇట్టి వ్రశ్యేయముల కభా ర్రుతవ్రకృతికత్వముల విష యమున జింతానుణి చాలవ్యాళ్ళతులకు గల "ఖీేదను ౧౩౫౦” జాలవ్యాకరణములోని లడ్రూ,వసాధనవిధులు ౧౩౫౧ థాతువు లెల్ల సాభారణనుగ నుదంతములె ౧౩౫౬౩ వండుభున్నా డు మున్నగునవి మూ డునిధములుగా సాధింవనగును ౧౩౫౩ బలస్రైమాదికనూర్షమునె యనుసరించెను ౧౩౫౮ నారాయణీయగాణవత వివరణక రల పారపాటులు ౧౩౫ నాను నాము నావు ప్రాచీనకవి సమతములుకావు ౧౩౫౬ సమాపక యల విభేయ విశేషణనులు వర్తనూ నార్థమున ేశాశారములు ౧౩౫౭ చేయుచున్నా డు నున్నగువానిళలోని చు అనుచోటి స్వరయతి సమానసదఠా భంజకము కాదు ౧౩౫ చేయుచున్నాడు మొ వర్ణ _స్తళబ్ధములం ౧౩౫౯

(9 నుఖిక్టిని మయసూచిక విమయనంఖ్య పుట వలినాడు వలి నారు మున్నగునవి విశేషణములు గను విధేయ విశేషణములుగను వాడ ఒకుచున్నవి ౧౩౬౦ 800 భూతార్థకరూపముల సాధించు సూరి సూత్రములు ఆయెక్‌ = ఆయళా ౧౩౬౧ ఆయలె అనుచోటి శబ్దరత్నాకర సమర్థనము సరికాదు ౧౩౬౨ వింత వింత భూత కాలిక రూవముల ప్రయోగములు ౧౩౬౩ ౧౩౦౯౬౪ 8300౧ భవిమష్యదర్థక రూపపాధన విధులు ౧౩౬౫ ఆంధ్ర భాషానుశాసనములోని ప్రామాదికరూసములు ౧౩౬౫ చాలవ్యాశరణములోని భావిరూపసాధనము ౧౩౬౬ బాసా వే వ్యాఖ్య ప్రామాదిక ప్రసంగములు ౧౩౬౭ తచ్చబ్దఘటిత "లేఫ డశార లోపరూసను లర్వాచీనములు చేయణలను చేయ గలను ౧౩౪౬౮ ఛవిస్యదర్థక క్రియాప్ర యోగములు ౧౩౬౯ా ఆ_స్ట్యర్థక కలుగుధాతురూప చ, యోగములు ౧౩౭౦ 80౨ తద్ధక్తాద్యర్థక రూపసాధనవిధులు ౧౩౭౦ లాట్టునండలి దుగాగమరూప వప్రయోగనులు ౧౩౭౧ సూరిగారి తద్ధ ర్థాద్యర్థముల చ యోగములు ౧౩౭౨ అండ్రు, భూతార్థకమనెడి బాగు ప్ర వ్యాఖ్య పొరపాటు ౧౩౭౩ లాట్టునందలి ఎద గాగమ రూపసాధినము ౧౩౭౪ బాసా వే వ్యాఖ్యాత వ్రానీన స్రైమూదిక ప్రసంగములు ౧౩౭౮ పలిశను అనుదాని బాగు వ్ర రూపసాధన చయ సరికాదు ౧౩౭౫ తద్ధర్షార్థకరూప చ్రయోగనములు ౧౩౭౯౬ ఎద ఎడు ఎడి అను ప్ర రూూగముల విమర్శనము ౧౩౭౭ తద్ధర్మ్హయల కాలత్రయవాచిత్వమునకు ట్రమో గములు ౧౩౭౮ తిక్యగ్టడ బవాక_ర్హృక యల యేకవచనప్ర ఇరాగములు ౧౩౭౯ జ ప్ర పసాధనము వై చెదును ౧౩౮౯

నుఖృ్యృనిషయసూచిక క్షం విషయసంఖ్య ఫుట్‌ 503 భూత తద్ధర్మమధ్యమ వివు లోప ప్రయోగములు ౧౩౮౨౩ ఆర్యాద్యర్థపరక తద్ధర్మ క్రియాప్ర యోగవిశేమములు ౧౩౮౩ చన్‌ చన్నె కొన్‌ కొన్నె మొ వ్ర యోగములు ౧౩౮౪ 308 వే వ్యతిరేక క్రియలు వ్యతిేక క్రియ శాలత్రయ జోధకను ౧౩౮౫ వ్థితినేక సమాపః క్రియల యర్థముల వ్ర యోగనులు ౧౩౮౬ 80౪ అశీరాద్యర్థక క్రియా నిరూపణను ౧౩౮౬ నారాయణీ యాంధ్రవ్యాక ర్త వ్రమాదనులు ౧౩౮౭ ఆశీరర్థక డును ప్రత్యయము కౌతన్‌ లోని నకారము మమకారము కాదు 08౮౮రో ఎడుమ ఆశీరర్థకమునెడి యనుకాసనము నిరాథభారము _ ౧8౮౯ డుము కాతంకావుతల చ, యోగములు ౧౩౯౦ అడి శహ్టాంత క్రియ మొ విధ్యర్థశమాత్ర్యమ.లని సూరి వచించుట సరికాదు ౧౩౯౧ 2805 చాలవా్రశరణములోని యా శీరర్థక రూపసాధనము 9ిది యధర్వణసూ త్ర విలతణము నూరిగారి యీిసంద ర్భమునందలి ప్రామాదిక విధులు ౧౩౯౨ ఆశీరర్థకచుంలు మధ్యమో_త్తనములు గలవనెడి బాగు చ, వాస్ట్రిఖ్యి సరికాదు ౧౩౯౩ బాలవార్టు సూరాని గ్రంథముల ప్రమాదములు ౧౩౯౪ డును ఆశీరర్ధకము ఎడున్‌ కాదు ౧౨౯౫ 30౫ _స్రొర్థనాద్యర్థక రూపసాధనము స్వరవరకత్యమందును ము లోవమును దిక్కనాదులు ప్ర రొఠాగించిరి ౧౩౯౬ 30౫% 1 వాలవా్ట్రశరణమందలి ప్రార్ధనాద వ్రర్ధరూప విధులు ౧౩౯౬ బాగుప్ర బాసావే టీకల యపవ్యాఖ్యలు ౧౩౯౭ బాగు ప్ర వ్యాఖ్య తు మున్నంత మాాళీరర్థక మనకరాదు ౧౫౩౫౮ 30౬ అర్థవి శేషనుంల దువర్మకమువిాది అ త్వ విధి విమర్శను ౧౩౯౯ కనిశిరోభూమణములోని యుదాహృతిపాశనుం తస్పు ౧౪౦౦ ఉళభయకర్తృక ప్రార్థనాద్యర్థక వ్ర యోగములు ౧౮౦౧ పోదము అనుదానికి పొద ను రూపాంతర నునరాదు ౧౪౦౨ పాదము పొద డు అనువాని యర్థని కేషనుంలు ౧౪౦కి వీతద్విషయక సూరిసూ త్ర: మందలి పొరపొటులు ౧ర౦ళో

రి ముఖగ్ధనిషయ సూచిక విషమయసంథఖ్య పట 80౪ బసవపురాణ ఎఠికాళరృగారి వ్రా త సరిశాదు ౧౪౦౫ 30౪ సూరిగారి యభయకర్త్శృళ స్రార్ధనాన్థకవిధి ఇందలి అత్త నిధానము సామర్థ్యమున దు వచ్చునని కల్పింపవలయును ౧౮౦౬ 30౪ న్యతిరేక ప్రార్థనాద్యర్థక రూపనిధి ౧౯౦౬ కనిశిరోభూపషణమందలి యపవ్యాఖ్య ౧౮౦౭ అహోబలవండిత తదనుయాయుల ప్రమాదనులు ౧౪౦౮ బా పా వే లోని స్రామాదికవ్యాఖ్య ౧౪౦౯ కి0ఛా హ్రైర్ధనాద్మర్థకరూపములకను ప్రయుక్తములగు ఈ చాదిస్వరములు న్యతి రే కార్థకరూపను ప్రార్ధనార్థక మగుట ౧౮౦౯ అచ్చ తుష్క మిళ్యాద్యధర్వణ కారిక ౧౪౧౦ సంస్టార్థనార్థ శాదిత్యాది చింతామణి శారికాపాఠ విను ర్శనను ౧౪౧౧ అవోబలవతి సవరించిన యపపాఠము ౧౪౮౧౨ కవి శిరోభూషణవాళ్య "వెంక చింతానుణి శారికాభాగ ముగా ఛ్రమించుట ౧౮౧౩ చింఠానణిశారికకుం గల్గిన ప్రథ్నీప్తపాఠములు ౧౪౧౪ వ్యతిరేక శ్రీయలు ప్రార్థనార్థ మిచ్చెడి వృయోగములు ౧౪౧౫ కీంళా స్రార్థనార్థ క ముజ్జునకు అ దాద్యను వ్ర యోగము బాల వాష్టకరణములోనిది ఇందు ఇ కారమును సూరి "చేర్చుట సంశాదు ౧కోగిష బాగు ప్ర వ్యాఖ్యలోని చథీప్తోదావాతులు ౧౮౧౭ సూరి పద్ధతి మహాకవి చ్ర 'యోగవిరద్ధము ౧౮౧౮ 30౮ 1 చును భూ చుండు మొదలగువాని నిరూపణము ౧౮౧౬౯ కవిజనదుండనక_ర్హ చేఎడొన్న యపార్థము ౧౪౨౩౨౦ చును చూడుము మున్నగువాని చయోగములు ౧౪౨౦ 80౮1[ రరా రమ్గు అనువాని వివరణను వీమిర) ౧౮౨౧ వలు3ఆశర=వీలర మొడలగువాని విమర్శను ౧౦౮౨౨ 30౮ ₹ _కదాకద శా మున్నగువాని వివరణను ౧౮౪౨౩ అట కద ళ₹బ్దముల చ మోగని శేషములు ౧౪౨

ముఖ్యవిషమయసూచిక లిక వీమయసంఖ్య పుట 80౮ 1? కదవె శద౭ మొదలగు చ, యమోగమంలు ౧౦౨౫ ప్రార్థనాద్యర్థః రూప విశేషములు ౧౪౨౬ ఊథ థి 30౮7 వమ్థు=ఈ ఇ అనువాని యన్యువ్త రరూగము కానీ=కాని ౧౮౨౭ కదార్థక కా శబ్దము ద్రుత చప కృతికమునెడి ఈ బ్దరత్నా కరము సరికాదు సో లే అవథారు మున్నగు జ్‌! విశేషములు ౧౦౨౮ 80౯ ఖావార్థక ట ప్రత్యయా ద్యసమాపక యలు వీనిని శ్రీయాపరిచ్భేదమున జెప్పుట సునంగత మె ౧౦౨౯ ఉవర్ణక క్రియా,న్తే స్యా త్తని కవిజనమండనకర్త సవ రించుట సరికాదు ౧౪౩౦ అంట వింట మున్నగు రూవములు నన్నయాధర్వణ సమ్థతములు కావు తికన వ్ర, యోగిం చెను ౧౮౩౧ అహోబలపతి యట్టి తిక్కనాదుల నిరసింపరాదు ౧౮౩౨ సూరి యానంత రాార్థక డున్‌ విధి యనావకళ్యశము ౧౪౩౦౮ భావార్థక ట వర్ష్మకమునంటిది డు వర్శకము ఇది యరుదుగ వాడ బడును ఆ ౧౦౩౫ అహోబలు డు అడాంత ములెల్ల గ్రానమ్యును లనరాదు శేరడా ద్యడాంత కవి వ్రయోగనులు ౧౮౪౮౩౬ ౧౪౩౭ అన్‌ అనెడి భావార్థక చత్యేయను ౧౪౩౮ దీనివైని పట్టి విభ_మాత్రను నిల్బును ౧౦౮8౯ 30౯ వే సూరిగారి భావార్థక ట చ్రత్యేయాది విధానము ద౧ిర3జా వాసా వే వాఖ్యలోని వమాదములు ౧౪౪౦ సూరిగారి ఫురార్థరొాగ కజీ విధి సరికాదు దీని చరి త్ర, ము ౧ిర౮ం వలయ్యాది శ్రీయా రుకూగను అన్‌ చతేష్టియము ౧౦౮౦౨ నన్నయ యిట్టిచోట్ల సష్టిని దజుచుగ వాడును బ్రథము యరుదు ౧౪౪౩ వలయ్యాాది యోగ కవి చ్రయోగనులు ౧౪౮౪౦౮ ౧౪౪౫ నేర బోలునె ఇందలి నేరన్‌ భావార్థకను వేయ ర్త స్నేర్తరు ఇందలి చేయన్‌ తును ళ్‌ యగంధాడై చోరోష స ల జ ౧ ల్‌ మ! ఛో [40 *ండ్ర 1612

టి బుఖస్టవీషయ సూచిక విమమసంఖ్య పుట 3౧౦ నన్నయాధథర్వణుల వ్యతిరేకశ్య్యార్థకవిధి వ్యతిరేక మి వర్ణ్యశవిధి ౧౪౮౪౭ 3౧౦౫ సూరిగారి వ్యతి లేకభావార్థక మిజీ విధి ౧౮కర్వూ 3౧౧ క్వార్థర ఇ వ్ర త్యయవిధి నన్నయాధర్వణీయ ౧౮౪౮ క్యాంతముల యేకకర్త ఎలా నిర్వాహము ఉండు థా క్వథాస్థ్రహోరను ౧౪౮౯ ౧౪౯౫౦ 2౧౧ బాలవ్యాకృతిలోని వవ త్యయనవిథి నమానా శ్ర య ములకు అను సనవరణము ఈ సవరణమునందలి యస్యా ఎవతి వాన్థిప్పులు ౧౮౫౧ ౧౪౮౫౨ ఉండు థాతుజరూపాథ్యావోరమున సర్ధవి శేష సంగ్ర వాను ౧౦౫ 3 మి లీ శబ్దవిమర్శము ఎత్తుక ఎత్తుకు కకు వగ్శకములు ౧౮౫౮ కిగ౨ న్యతిరేక శ్వార్థక నిరూపణము ఉండు థా త్వథాాహారము వాలవ్యాళృతిలోనీ వ్యతింే కార్థక నిరూపణము ర! 9౧3 నన్నయాధర్వణీయ తుమన్థాదుల వివరణము 0౪౫౬ తుమర్థముల నివరణము ౧౪౫౭ మి సమాసము = వ్యతి రేక సం మేరవాక్యము అహో బలుని యపవ్యాఖ్య ౧౪౫౮ అత్వము వచ్చుచోటులు వలయ్యాదులు ౧౦౫౯ చాలన్‌ అనునది విశేషణముగను వాడ బడును ౧౪౬౦ 8౧9 1 చాలన్యాశరణములోని తుమర్థభావలశణార్థక నిరూప ణను నివిధఫావలథణోదాహృతులు ౧౪౬౧ తింర నర్తమానార్థక చువర్షక విధానము ౧౮౬౧ గొాణ్జయలు వ,థానక్రియలకాలముం దెల్చును ౧౮౪౬౨ 8౧౮ 1 వాలవ్యాకరణ చు వక్షకవిధానము ౧౪౬౨ 8౧౮ 1 రాలా రాములాని యానంతర్యార్థశ డున్‌. విధి చల శ్చిఖ్యయను ౧౦౮౬౩ తగగ భూకార్థ న వర్ణ్శకవిథధానము తద్విషయ శాధర్వణ వి ఇషవిధులు ౧౮౬3 భూశార్థళ న వర్ణశ చాకుర్వధ్యము ౧౮౪౬౮

నుఖ్ఫ్టనిషమయ సూచీ క లి వినయసంఖ్య పుటం 9౧౫ ఉీండినన్‌ = ఉన్నన్‌ మొ నవర్ష్శశోదాహృతులు ౧౮౬౫ న నర్జక పరకత్వమునందలి డి డు లోపాదికము ౧౦౮౬౯౬ నన్‌ అనుదాని బర్యాయముగ వీశార్థదు ల వాడుక ౧౦౮౬౭ ౧౪౬౮ 3౧౫1 చాలవ్యాశరణములోని న వర్ణకవిధానము ౧౪౬౯ బాలకవిశరణ్యశ_ర్త _ 'చేదర్ధక నన్‌ వ్రత్యయమును నన్నయ వాడ డనుట కల్ల ౧౪౭౦ శఛరణస్రక_ర్త ననసరించి బాసా పే వ్యాఖ్యాత మోస పోవుట ౧౪౭౧ వా డొన్తే అనియు వాడవచ్చును అయినచో అని వాడరాదు అను శరణ్యక_ర్తగారి యాశయములం ౧౪౭౨ చేదర్ధ యోగమున భావిని భూశార్థక క్రియ నిల్చుట ఇది నిత్యమని సూరి సూత్రించుట సరికాదు ౧౦౮౭౨౩ 8౧౫ 1 బాలవాస్టకరణములోని ఉన్న కల న నర్శశముల సాధనము ౧౮౭౩ చవథమాసామానాధికరణ్యమందును శతృ వ్రత్య్యయము వచ్చును ౧౪౭౪ అట్టిసంక్కృృతకవి వ్రయోగములు ౧౮౭౫ శత్ర్తంతవిషయమున సంస్కృ తాం ఛ్రములకు గల భేద ములు వ,యోగములు ౧౪౮౭౪౬ ఉన్న=న అను ప్రతస్థ్యయనులు "రండును నభిన్నములు ౧౪౭౭ ఉన్న అనుదానికి భూతార్థకత్వము 'లేదననచ్చును- ప్రయో గములు ౧౦౮౭౮ కి౧4 11 ఉన్న ళబ్దపరకత్వమున ఉండు ధాతులోపము చేదా ద్యర్థమున ఉన్నన్‌ ఆనియు నగును ౧౦౮౭౬౯ ఉన్నాను ఉన్నాము ఉన్నావు సాధువులె అర్వాచీశనులు ౧౪౮౦ 8౧౫ 17 హాలవ్యా పడిన = పడ్డ కొనిన = కొన్న ౧౪౮౧ తగిన = తగ్గ వునోకవి చ,యోగములు అభింప లేద ౧౮౮౨ అన్న పడ్డ చన్న మొ ప్రయోగములు ౧౮౮౩ ౩3౧౬ తద్ధర్షార్థకమగు ఎడు వ్ర త్యయాుతపు విశెషణము ౧౪౮౩ ఇది పొతీకము ఎడి అనియు గలదన దగును చఛచ్ర్యయో గనులు ౧౮౪౮౮౪

లి ముఖ్యనివయసూచిక విమయసంఖ్య పుట బాలవ్యాకరణనులోని. ఎడు ఎడి తన్లోపము. అనువిధులు ౧౪౮౫ తద్ధర్థార్ధకవి శేషణనుంల త్రిగౌలవాచిత్వము ౧౮౮౬ 3౧౭ వ్యతిలేశార్థక నివర్గశను ౧౮౮౭ 8గి౮ా లడాదులు వచ్చు పాణీనీయవిధులం ౧౦౮౮ భావార్థకసమాపకుయ నంస్కృృతమునందలిది ౧౪౮౯ అవళోబల తదనుయాయుల స్రామాడిక వ్యాఖ్యలు సకర్మ శాశర్మ శత్వముల వ్యతా్యావను ౧౪౯౦ 8౧౮ సమాహఃములంను నరమూపకమంలం గర్త ఫ్ర! రార్ధంబులందు వచ్చును ౧౪౮౯౧ సపంణ విషయనుందలి చ్ర యోగములు ౧౦౮౯౨ అర్థవి శేషములందు ఛాతునిశేషములంు మూలధాతువు నుండి ఆేుక్చడుట శెలునందును గలదు ౧౦౮౯౩ కిగ౧౯ా కర్షార్థదోోతక పడ్వనుబంధనుం ౧౪౯౩ ఆకర్మక ఆలందలి వడు అనునదిఘటనార్థశను ౧౪౯ శర్తార్థక ప్ర "యోగము తెల్లునకు సహజము కాదనరాదు భారతమున లేదన రాదు వ్ర యోగములు ౧౪౯౫ కర్తార్థథ ృయలందలి నిశేషప్ర, రెకాగములు ౧౪౯౪౬ ఆంధ్ర భాహానుశాననాదుల యవమార్షళ్చు విమర్శనమం ౧౮౪౯౭ 89౦ ఇదాగము కయుజాగను రచియించు రూససాధన విథానము ౧౮౫౮ నుతిం౫ంచు మున్నగునవి నన్నయాధర్యణ సమ్ధతములు శావు ఇతరమహాకని ప్రయాుక్తములే ౧౮౯౯ నస్రాద్యవ్యయేతా్యా ద్యధర్యణుని సవరణము శవిజనమం డన కర్తసావాసము ౧౫౦౦ సూరిచేఎన ద్విస్తరథాతువుల వ దాగమవిధి నిర్తూ లము నగియించు ౧౫౦౧ ఇత్‌ స్యాదిత్యాద్యధర్వణ కారికల వ్యాఖ్య శనియెన్‌ మొ ౧౫౦౨ అవోబలపతి నెన్‌ వినెన్‌ మున్నగునవి నన్నయ ౧౫౦౩ సమ్థతేములనుట సరికాదు ౧౫౦౪ కనియెన్‌ అనుదానినుండి కనెన్‌ అనుదానిని సాధించుట ౧౫౦౫ కనెన్‌ అనెన్‌మున్నగురీతివి భారతమున లేవ ౧౫౦౬ తద్ధర్భార్థరూపములందలి. శ దాగముము ప్రయోగములు ౧౫౦౭

ముఖ్యవిమయసూచిక ల్డిగ్ర విమయ'సంఖ్య పుట 8౨0 పే చాలన్యాకృతిలోని ఇయు డాగను విధానము ౧౫౦ ఇయు డాగమవిధి సనున్వయము ౧౫౦౯ ౩8౨౦ బా సా వే సాధించిన పడించు అపళబ్దనమం ౧౫౧౦ నూరి యుదాహరించిన నగియిందు మజోకవి సమ్థతము "కాదు ౧౫౧౦ ౩330౧ ఆత్మ క! పదార్థకరూవసాధనను తదర్థవివరణము ౧౫౧౧ ఫొనుపరకత్వమందలి లి త పవృ త్తి ౧౫౧౨ ఇత్వమురాని యతిస్థానగత ప్రయోగములు ప్రాచీనములు "లేవు ప్రయోగములు ౧౫౧౩ 3౨౧ 1 నూరిగారి యాత్మ నే పదార్థకరూపసాధనము ౧౫౧౩ స్యార్థిక ఫొను పరకత్వమున ౩ తము రాదు ౧౫౧౪ అనుకాసనక_ర్తగారు మూవీన కలసుట మున్నగు ప్రయో గములు సామానుకవులవై యున్నవి ౧౧౫ కరకు = ఫొను అనువాని రథీంచుక = రత్మీంచుకు = రత్నీంచుకొని ప్రయోగములు ప్రాచీనమవ*కవి సమ్మ తములు కావు వీనిచో చున్‌ అనుదానిని నిల్ప వచ్చును ౧౫౧౬ ౧౫౧౭ బాలకవి ళ రణస్థక_ర్త శ్తాంతనువై కొను నిల్చ్బుననుట సరికాదు ౧౫4౧౮ శరణ్యక_ర్తగారి భాహాళాన్తళ్ఞ మ్థన్యత అజ్జత సావాసము ౧౫౧౯ స్వార్థిక ఫొను శబ్ద ప్రయోగము ౧౫౨౦ రి9.2 నన్నయాధర్వణు లాచ్చ్ళికయలను వి _స్తరించి సాధింప లేదు ౧౫౬౨౧ ఏలి 1 ఇద్వ శ్ర వరళక యా కు సకారను వచ్చు ప్రయోగములు చేనీఫొను = మొ ౧౫౨౨ 993 కత్రర్థక చు వర్షశపరకత్వమున ను వర్ణమునకు చిండార్టి 333 1 దులం వచ్చుట అంచున్‌ ౧౫౨౩ 39౪ అంట్‌ వింట మున్నగునవి నన్న యాధథర్వణపమృతములు కావు తిక్కనాదులువాడిరి గాన నవి పాధువులె ౧౫౨౩ ౧౫౨౮ ం అండ్రు, మున్నగు 'డాదేశ లిశరూపములు ౧౫౨౦౮

గ్‌గ్ర ముఖ్యవిమయ నూచిక విషయసం౦ఖ్యు పటు డీ నన్నయ ఉందురు మున్నగు డు లోపరూసపనులను సమ్మతింప డు న! నునుదురు = మందురు కనితిని = కంటిని మున్నగునవి నన్నయ సమ్మతములు ౧౫౨౫ ఆళొందును మున్నగుచోట్ల డ కారఘటిశరూసములు నన్నయ సమ్ధకములు కావు అట్టిని తిక్కన థారాళ ముగా బ్రయెోోగించెను ౧౫౨౫ విందును మున్నగు డ త్వఘటితరూపములకు దిక్కు యజ్వగారి స్రైస వ్ర, యోగములు ౧౫౨౪౬ ఉందురు మున్నగు డ లోపరూపనులు దిక్కనయు వాడలే దనెడిళ రణ్యకర్తగారివ్రా త సరికాదు ౧౫౨౭ ఉ టిని అనురీతిగల ఉండు భా తురూనములను దిక్కు యజ్యుయు వాడలేదు దగ౫శితరా తి౨ళో తిదుట లు పరమగునప్పటి సూరివిధానములు ౧౫౨౯ 8౨౮ అనితివీ = అంటివి ఉ టివి = ఉంకితివి అనురూవముల హాలవ్యాకరణను సాధించుచున్నది ౧౩౦ డి౨రీ ఈ వర్ణకవరకత్యమందలి 4 త్వలోవము పోషిం క్ర కొంద్రు, కొండ్రు, ల3౧ం ఆధునిక వ్యాశ్నర్తల యవిమర్శిత వ్యాఖ్యలు ౧౫౩౨ 99౫ ఫొను ధాతు స్రైర్థనాద వర్టోరూవములు కొమ్ము న ఫోనును కొండు = కొనుడు ౧౫౩౩ నారాయణీమూంధ్ర వ్యాక ర్త చూపిన గృప్షోతావిశ్యాది కారిక యాధర్వణము కాదు ౧౫౩౪ ౧౫౩౫ కో అను నాచేళపు వ్ర యోగములు ౧౫౩౫ 3౨౬ ఉహృతి పరిణతి సంవృతి యలు చీంతామణి ౧౫౩౬ 33౬ అవోబలవతి కృదంతమె యుషకృతి యనశాదు ౧౫౩8 ఫుషణ్యాది రుపక్ళతి అనుటలోని స్వారసర్థిము రిశీఏరా ఉహృృత్యాది రూపసాధన ప్రక్రియ ల౫13౯ కొన్ని యష్ఫ్ళతులు పరిణతులు నగును సంవృతులు నగును ౧౫౪౦

ము ఖస విషయసూచిక ర్డిగ్లా వీషమయసంఖ్య పుట 9౨౬ ఉపకృ త్యాదులు వ, యోగానుపారముగనె గ్రాహ్యాములు యగ౪౧ కవిశిరోభూపణోదావారణ విమర్శనము ౧౫౮౨ భూ కృ నున్నగు కొన్నిథాతువులు గతి సమాస మంటె లెల్లునం బి యోజ్యములు ౧౫౪౮౩ ౧౪౪ ఇంచుగాగమనుం నిల్చుస్థలములు క! వ్రేరణార్థను అంత ర్భావిత ప్రేరణార్థము నామధారతువు ౧౫౮౬ కరుణించు మున్నగునవి ఉవకృతులు కా నేరవు ౧౫౪౭ ఆ_స్తమ్‌ మొదలగునవి యుపకృకులు కావనెడి యవో బలవతి మతము ౧౫౪౮ ఈయవహోబలపతి మతము సరికాదు యార౯ా సంస్కృత సనాదక్ధింత థాతువ్రలవయి నించుక్కు చేరదు ౧౫౦ స్థాఎంచు మున్నగు వు గాగమాంతముల చ్ర'యోగము ణం 8౨౬ 1 'బాలవా్థకృతిలోని తత్సమథాతువులయు నంగలాదొస్ట చ్చిశథాతువులయు నిదూపణము లుం చింళామణిచూర్చమును మూర్చుటచేత సూరికి గల్లిన చిక్కులు ౧౫౫౨ అంగలాదిథాతువుల విమర్శనము ౧౫౫8 గాలను గాలించు అనునవి తత్సమములు ౧౫౧౫౪ గాలించు దిని యాచ్చికళావిమర్శను ౧౧౫ తిల ౦చు అఆనునదియు దత్సమథధాతువె ౧౬ ఇంచుగంతముల కొన్నినిశేషనుల ప్ర రొకూగనులు ౧2 అవథారు అనుటకన్న అవదాప అనుట లెస్స యా 3 ౨౬ ఇడి బు అనునవి తుదినినల సంస్కృత థాతువులకు దత్సమభథాతువులను సాధించుట ౧౫౮ ఈసూరి వతమున నవించు ను అను ననిష్టరూపము దుర్వారనము ౧న క౨ట పే జ్ఞామనీద్ధమగు నాముథాతు నిరూపణను ౧హ౯ా ఎమరచు. చిగురుచు మున్నగువాని భాతుత్వనును క్షూపకనీద్ధమె యన దగును ౧౫౬౦ 8౨౪౬ల” లభఘూవధ సంస్కృత థాతువులనుండి తత్స్పమథాతురూప సాధనము ౧౫౬౧

ణన నుఖ్యవిషయసూచిక సం పుట మా గీ ఇొన్ని ఛాతువిశేసముల రూవపాధనను. ౧౫౬౨ 3౨౪? సూరిగారి వ్రేరణేంచు గ్విథానము ౧౫౬ తత్ర తృతీయా షీ చేళ్యాద్యధగ్యణ కారిక ప్రేరణ వినయకమె కవిశిరోభూషణమున వ్రాయ బడినస్లా కర్తార్థనిషయకను కాదు ౧౫౬కి 8౨౬ 7 అగతిశంబులగుభ్యాదుల 0దు బ్ర యోగంబులేదు అను ఇాలవార్ట్రకరణసూ త్రము ౧౫౬౮ బాగు ప్ర వ్యాఖ్యాతప సూరివాళ్య మర్థము కాలేదు ౧౫౪౬౫ బాగు ప్ర గ్రంథములోని యిచటి యపవా్థఖ్య ౧౬౬ 3౨౩ నన్న యాధర్వణీ యములోని లద్వ్యయాదేశవిధులు ౧౫౬౭ ఇవి రంజాదిథాతువ్రల కగును రంజిల్లుశళ్తంచు = రజించు ౧౫౪౬౮ శర్మ కర్త ల్యివివిచయందు తృంచు క్కునకు ఇల్ట నన్నయ పాటించిన సంస్కృ కేపద్ధతి ౧౫౬౯ వ్నర్థించు=న్నర్డిల్లు అనురీతిని ద్వివిధరూపస్థితి నీ బ్రయో గములు గలన్ఫ ౧౫౭౦ 9౨౭ ఇ ద్వివిధరూవ్థుతి నన్నయ సమ్థతము కాదు అధర్వణ తిక్కనాది సమ్మతేను ౧౫8౧ ౧౫౭౨౩ వంచు ఇల్లు అనువాని నియమము య$౭౩ రి౨2 వాలవ్యాశర్త నూత్రించిన లకారద్వయా దేళవిధులు సూరి యుదాహృతుల వినుర్శము కంఎల్గు మొ ౧౫౭౪ బాగుప్ర లో సంధిల్లు నామధాతు ననుట సరికాదు. ౧౫౭౫ ఇల్లు లోని యొక లకారము లోఎంచునని యధర్వణు డు చె్ళయున్నను సూరి చెప్పదజచెను ౧౫౭౬ కి౨౮ నన్నయాధర్యణులు న్రేరణార్థకాది వి శేషరూసములను విస్తరించి సాధింపలేదు సూరి కొంత వివరించెను ౧౫౭౬ 8౨౮ వ్రేరణార్థక చు గ్యిధానము వాలవా శ్‌) ౧౫౭౮ వాసా పే వాష్టభ్యాత వినుచు ఆసాధువనుట సరికాదు ౧౫౭౯ కాన్ఫ్నుజకాంచు అనునవీియు6 శ్రేరణదాషము లె ౧౫౮౦ అధుపుచు అనునది ఆదుషపిథాతు 'వ్రేరణరూప మనరాదు ౧౫౧

ముఖ్యవిషమయ సూచీ ల్జీర్రి విషమయసంఖ్య పట 89౮ అద్రుచు ఎద్రుచు అవ్రే రణరూపములు విద్రుచు ప చ్రుచు వ్రేరణరూపములు ౧౫౮౨౩ బాలకవి శరణ్యక_ర్తగారి యపరిశీలిత సాహసపువ్రా తలు ౧౫౮౩ ళ్‌ రణస్థక_ర్తగారి భ్రాంతి ౧౫౮౪ వ్రేరణార్థక ముక్కు ప్రయోగములు ౧౫౮౫ 3౨౮ వే రణార్థక- చుక్‌-వుక్కు ల విధానము ౧౫౮౬ 29౮ 1 చుక్‌ = ఫుక్‌ పరకత్త్తమున ఇత్వ మున కుత్వ మగుట భక్‌ వుక్కులు వచ్చు థాతువుల యుదాహృతులు ౧౫౭ చాపాపే వా్టఖ్యలోని వ్రాలునకు శీవల నపళబ్దము ౧౫౮౮ సూ శా ని ఘంటుకారులు వ్రేర ణేంచుక్కువై ని స్వాన్దేం చుక్కు నిల్చుననుట సరిశాదు య౫౮దా "త యోగములు చుక్‌ -ఫుక్కులకు కల చు = కలంచు కలుచు=శల్ఫ్చు ౧౫౯౦ 8౨౮7 వ్రే రణరూపములలోని నర్శలోపాదులు (నన్నయాధర్య ణీయము ) ౧౫౯౦ కనిశిరోభూపణనుందలి ననీ మఠా అనుపాళము అధ ర్య్వణ కారికలోనిది తప్పు ౧౫ిాంి 8౨౮ 7 చాలవ్యాకృతి వోని వ్రేరణరూపనులందలి నక్షాగనూ 'చేళాదినివరణము ౧౫౯౨ ౧౫౯౭౨ ౧గ౫౯ార అనుచు మొదలగునవి వనుచుథాతురూ పాంతరను లనుట * "లెన్స పోవుథాతు వ్రేరణరూప విమర్శ్మము ౧౫౯౫ ౧౫౯౬ ప్రే రణరూపని'కేష వ్ర యోగములు ౧౫౯౬ ౧౫౯౭ 3౨౮ *₹3 చేర ణార్థకములందలి వు గాగమవిధి ౧౫౯౭ ౧౫౯౮ 32౮ 71. వ్రేరణార్థకములందలి గు గాగమవిధి కోవగించు తత్సమ ఛాతువన దగును కోవగ+ఇంచు ౧౫౯౯ ౧౬౦౦ 3౨౮7 ప వ్రేరణనునందు ఆడోడు కూడుల డాప ఆేఫాదేశము ౧౬౦౧ సూ శా ని ఘంటువులోని యకాస్త్రీచందావ్చాతులు. ౧౬౦౨ క+రు ఛాతువు గలదుగాన కూడు డాకు ఆరేఫాబేళ విధి ప్రత్యాఖ్యేయము ౧౪౬౦౩ కితరా 12 శచిడుధాతు 'ప్రేరణరూపవిధులు ౧౪౬౦ క్రి

800 ను ఖ్యి విషయసూచీ క విమయనంఖ్య పట 3౨౮ ౬ పడుథాతు వ్రేరణరూపవిధులు ౧౬౦౪ సటిచు వలుచు అనువాని విమర్శము ౧౬౦౫ ఛబ్దరళ్నాకరమున పసువరించు శబ్దమే "లేదు ౧౬౦౬ సూ కా నీ ఘంటువులోని నిలువరను*శఇంచు. నిలువ రించు తప్పు ౧౬౦౭ తా వ్రేరణమువైని వ్రేరణము నియవునులు ౧౬౦౮ 39౯ 'వ్రేరణేంచుక్కుమిా ద థ్రే రణే చుక్కు నిల్మదు ౧౬౦౯ 330 ఇవ్వేంబుగాని ఎ త్వంబుగాని కూ దుచో నపదాదిస్థమగు ఇ తస్థమునకు ఉత్వము గల్దును ౧౬౦౯ 83౧ ఇంచుగాదుల చ కొరనునకు వ తము ౧౬౧౦ కనిశిరోభభూమణనమందలి ప్రమాదములు రత్సీంపు మన్నాడు ౧౪౧౧ శత్రర్థక చు నర్మళ పరకత్వమునందలి స త్వ మర్య్వాచీశనము ౧౬౧౨ 'జేటిను ర్రగసంస్కర్తల స్రామాదిక సంస్కరణము అర్వా చీన పత్వమును ్రాచీనగ్రంథనుల జొన్పిరి ౧౬౧౩ 39౧ వ్రేరణేంచుక్‌ పరకత్వమునందలి వత్వము రత్నీంంంచు.. ౧౬౧౪ మెస్సించు లోని పత్వమునకు ్రాచీనస్రాసప్ర, యదూ గమనము లభింవ లేదు ౧౬౧౪ బాలవ్యాకృతిలోని ము త్సంజ్ద ౧౬౧౫ 33౧4 పర్వ పాతీకత నల్వ నిత్యత ౧౬౪౧౬ పత్వ వత్శ్మముల చ యోగములు ౧౬౧? ద్విర్తుక్త చకార పత్వము ౧౪౧౮ విడు ధాతుప్రేరణరూసను విదమచు ౧౯౬౧౯ విజుచు = విటుసన్‌ విడుచు విడువన్‌ ౧౪౬౨౩౦ రాల్చన్‌ అద్రునన్‌ ఎదమరునన్‌ విద్రువన్‌ మున్నగు రూపనుల వినుర్శము ౧౬౨౧ 38౧ 1 ఖండబిందువుమిా ది నిద్ధచ కారనునకు వత్వ్తము ప్రాయికము ౧౪౬౨గి తోచు ధాతు నిర్చింయక మనెడి శరణ్య కర్తగారి బ్రా శ స్రైమాధికము ౧౪౨౨

దుఖ్యవిషయసూచిక లి విమయనంఖ్య ఫ్పుట 839౨ రథ్నీంతురు మున్నగు వానిలోని త కారాదేశము ౧౬౨౨ 7గలుతురు మున్నగుచోట్ల చిందుపరము కాకున్నను కా దేళము గల్గును థాతువ్చలోని చు లోవీంచు నవుడే కా దేశము గల్పును ఒంపుకురు కానేరదు స్రాచీనకాలమున తా దేశము నిత్య-ు ౧౬౨౩ 33997 ఆ ర్లింపుదురు బాలవ్యాశరణము సాధించుచున్నది బాలవా్యాళృతిలోని తా చేళవిధి ౧౪౬౨౪ ఆకర్షింపుదురు అనురీతి పత్యమును తా జేళాభావమును న ర్యాచీశములు భారతమునందలి ఫూజింపుదుము అనుపాళను ప్రతీీవ్తము ౧౬౨౫ ౧౬౨౯౬ ౧౪౬౨౭ చేకురు కోతురు మొదలగునవి ప్రాచీశరూపములు కావ ఇట్టి వానిని దిక్కన వ్రరొరాగించెనా ౧౬౨౮ ౧౬౨౯ చేకురు మున్నగు వాని యర్వాచీనకవి వ్రయోగములు ౧౬౩౦ వెస్టిరాజు తిమ్ముకవియు నంగీకరించిన యపళబ్దములు ౧౪౬౩౧ 233 అగు వచ్చు చొచ్చు చూచులకు నసనసగా శారా చొరు చూడులం నుత్పరకత్వమున నగు ౧౪౩౧ కమ్ము మొదలగు కాద్యా దేశముల వక్ర యోదావ్చాతులు ౧౬౩౨ శ్రీళృళ్ణ్ల భారతములోని చొరి చొటితిని తప్పులు ౧౪౬౩౩ 2 3౩౮ ఇచ్చునకు ఈ యగును ఈయ - కయి అనువాని విగముర్శము ర౧౪౬౩౪ ఇవ్వక అను దాని విమర్శనము ౧౪౩౫ కోళములలోని కానీ శబ్ద మవ్టయను ౧౯౬౩౬ 33 'ఇె్చునకు తే లేరు లగును ౧౪౬౩౭ కె 3బ చావుచా నోవునో చచ్చు నొచ్చుల కగును ౧౬౩౮ 2ద్రి బి కను అఆగుము నాడు-అనడు కనడు శానడు ౧౪౬౩౯ ఈ బాలవ్యాశరణసూ త్రము హరిశారికాకర్త కర్ధముం కాలేదు తప్పుగ గీ ర్వాణించెను ౧౪౩౯ వారికారికాపయ్‌మున గల్లు ననిష్టరూపములు ౧౪౬౪౦ అగు అను కను అనువాని ము జ్జీ తృరళ రూపములు ౧౬౮౪౧

తి ముఖ్యవిషయ నూచిశ వనినయసంఖ్య పుట 33౮ 'జీచిన=నేరచిన 'నేచి=నేరిచి ప్రయోగములు ౧౬౮కి 9 3లా పోదురు = పోవుదురు పోవుము = పొమ్ము పొదము = పదము మొ ౧౬౮౪౩ పొన్గు అనుచాని పదము పరాస్యయము కాదు ౧౬౪౩3 పోదండు=సోవుదంకు చూతండు మొ ౧౬౪౪ పోయితివి 'పోతివి ఇట్టిని యర్యాచీన వి సమ్మతనులు ౧౬౪౦ అనుశొననోడాహృాత బసవవు కాణ ప్రయోగము పూర పొటు కవి ప్రయుక్తము కాదు ౧౬౦౫ 8౪౦ అవు పోవు ల కడ వ్రాయి లోవీంచుట ఆయి పోయి ౧౪౬౦౪౫ 86౧ గౌలువురు = "గెలుము వీలువన్‌ = విలన్‌ మజివకుము = మజాకుము చావనేనెన్‌ = చానేనెన్‌ ౧౬౪౪౬ ౧౪౬౦౪౭ 3౪౧ క బాలవ్యాకరణనులోని యంత్యు వర్మలోపవిధి "లేవ జెత్తన్‌ = లేనెత్తన్‌ ౧౪౬౮ తల డు తలంచు ఢాతురూనము శాదు ౧౪౬౦౯ తలల ఛాతురూపములు తలను శలడు ౧౪౬౫4౦ డ్రం ముద్భిన్న పరళత్వమందును శా దేళాదులు వచ్చును ౧౬౫౧ ౧౪౬౫1౨ 8౮8 వాయి రవ్చర్వక్రతమానితి సూ వ్యాఖ్య వ్ర యోగములు ౧౬౫8 కిళ3 1 దీనిని సూరి వివరించిన వివరణము ల! 8'రళీ కలుగును కల ఆ _స్త్యర్థమున నాదేశమగు ౧౪౬£౫| ప్రాపర్దక కలుగు థఛాతునకును కలా 'దేళను ౧౬౫1౬ కలను శలము కలవు నన్నయ వాడడు ౧౬౫8 త్ర ర్ధ్‌మున కలుగు ఛాతునకు ఎడ్యెడులు "'లేవనఠాదు ౧౪౫౮ 2 ఈసీ కలుగు థాతువునకు వ్యతిలేకమున లే ఆగుట ౧౬౫౯ కిళటు వలచునకు ఓల్ల వర్ధతి'రేకమునం దగుట ౧౪౬౪౬౦ వల వల్ల సంవనరణే అను సంస్కృతథాతువ్రు దీని ట్రిశ్ళోతి బాగు ప్ర వ్యాఖ్యాత ల్ల బాటు శక్తా ర్ధ మనరాదు నలనద =వలదు అశర్షకము ౧౬౯౬౧ ౧౬౬లి 3౪8 అర్థవిశేసఘుటక క్రియలు భూగమి ప్రభృతులు ౧౪౬౬౩ ౧౬౬౪ కొన్ని జంటళబ్దముల వివరణము ౧౬౯౬౫

ము ఖు విషయసూచిక వ! వీషయసనంఖ్య ఫట 8౪8 రూఢ్యా ద్యర్థవి శేషముల వివరణను అన్వయను

గమ్యుము నగును ఉక్రార్ధ పున ప్రయోగము = జేసిన చేయున్‌ వచ్చిన రానీ మొ ౧౬౬౬ ౧౪౬౬౭ తిజారి వై యాధర్యణవిషయనుల సూరి వివరణమం. ౧౬౬8 8౮2 11 పశవ్యాక _ర్త వివరించిన యాధగ్వణ విషయ ములు ౧౬౬౮ ౩6ళ౭ 11 పౌఢవ్యాక _ర్త వివరించిన యాధర్యణ విషయములు ౧౬౬౯ 3౮2 7 బాలవ్యాకర్త వివరించిన యాధర్వణ విషయములు ౧౬౬గ౯ా తోచు ధాతువు నిర్చిందుక మను ళరణ్యక_ర్త యాళ యము సరికాదు ౧౬౭౦ ౧౬౭౧ కెంచు ఛాత్వనుప్ర ొరూగమున గత్యర్థక మాగదు నార్థక మగును ౧౬రె౨ అనుప్రయు క్త శెంచు ఛాకుకూసపములు ౧౬౭ 3 ఏళ2ి 77 లజీ లిడం తాగు ఛాత్వనువ్ర యోగము లాడం తాగు ఛాత్వనుప్ర యోగమును గలదు ౧౪౬౭౦౮ ౧౬౭౫ కళ82 7 నుజ్యం తాగు ఛాతురూ కన్‌ కాన్‌ పొనువ్ర యోోూగను ౧౬౭౫ కాన్‌ కన్‌ ఛజ్టానుప్ర మదూగ విమర్శనము ౧౬౭౬ శ్రీయాని'శేమణను ప్రథదూంతమును గోవచ్చును ౧౬౭౭ శాన్‌ కన్‌ కష్టాను ప్రయోగ విశేషమనులు ౧౬౭౮ మొ ౧౬౮౨ 8౪౭ 71 ఉన్నకలన వర్ష్మశములమిా డి తచ్చబ్ద వకార లోసనుు ౧౪౬౮౨ 3౪౭ 720 వలయ్యాద్మి క్రియలకు గర్హయగు భావంబున నుజీ యగును ౧౬౮౨ తికధా శబ్దపల్లవములు నన్నయాధర్వణీయము ౧౪౬౮ౌవి కవిజనమండనముం గాణవపతనివరణము వివరించిన యవ మార్గము ౧౬౮౩ ౧౬౮౦౪ కనిజననుండన టీకానుకారి సూరి కబ్దవల్లవ లతణనము ౧౪౮౫ శబ్బపల్లవ నిషయమఃన నూరార్రదల మత వైవిధ్ధము ౧౪౬౮౬ అధర్వణ శబ్బపల్లవ లవణ వివరణము చ్రయోగములు అజలరాలి ౧జటూూ ॥ శబ్దపల్లవములందలి గసడదవాదేళాఫావము ౧౬౮౯

కి నుఖ్యవిషయ సూచిక

విషయసంఖ్య పుటి 8౪౮ సూరిగారి శబ్దవల్లవ లమ్‌ణను ౧౬౯౦ వాగు ప్ర వ్యాఖ్య మున్నగువానిలోని యపవ్యాఖ్యలు ౧౬౯౧ శబ్దకల్లవమున నర్థవైలషణ్య్య ముండ నక్క ఆ లేదు ౧౬౯౨

వాలవా్థశరణములోని కబ్బపల్ల చోదావాతుల వివరణను ౧౬౯౩ ౧౬౯ వరుపడు అనుదాని వినుర్శము ౧౬౯౫ సూరిగారి శబ్బపల్ల వోడాసహృతుల వివరణను ౧౯౬౯౬

ఫ్రొథవార్టికర్త ఇెన్పిన కబ్టవల్లవ్నయలు ద్వ్యృవయవ ఆలా ౧౬౯౭ ఈలా "చేదర్ధ యోగమున లృట్టునకు లిట్టగును ౧౬౯౭ 8౫40 ఆక్థొర్ధాభిపాత ఆయా లింగవచనములు ౧౪౬౯౮ శగాణసత వివరణసూ త్ర ము సరికాదు ౧౬౯౯ అక్షార్థాభిహిత ల్‌ో వ్రయోగములు ౧౭౦౦ 8౫౧ అగతికంబుబగు భ్యాదుల ౦దు బ్ర యోగంబు "లీదు ౧౭౦౧ క నలయ్యాది యల కర్తయగు 'థాతువు సుజ్యంత నగును ౧౭౦౧ 8౫43 అవ్రేరణకర్త వ్రేరణంబున గర్మంబనును ౧౭౦౧ అనభిహితకర్త కొకానొాకచో నష్థి యగును ౧౭౦౧ న్వరూవ వ్రేరణాద్యర్థ విశేష రూపోదావ్భాతులు ౧౭౦౨ ఫున వ్రేరణమందలి రూపనిశేషములు ౧౭౦8౩ ౧౭౦౪

కృదంతపరి చే దము 9౫౮ నన్నయాధర్వణీయమున గృత్తులు విస్తరింప బడలేదు ౧౭౦౫ కలన లెల్లున గృత్తులు శిష్టప్ర 'యోగ్లైక వేద్యనులు ౧౭౦౬ సంస్క్ట్భతవ్యాక_ర్పలును గృత్తు లనంతము లనియె చెరి ౧౭౦౭ త్రుటి 1 ఇంచుగాదులందు గృత్సంజ్ఞ యతివ్యాప్తమా ౧౭౦౮ లోకవ్యవవోరస్థ కృత్తు లెల్ల పాధువులు కావు ౧౭౦౫౯ జ

సూరి యుదావారించిన భా వాద్యర్థముల వివరణము ౧౭౧౦ 3౫1౬ కృదో్యోగమున గల్లు 'ాత్వంతవర్ణ లోపము ౧౭౧౧ క్రగర్రి క్‌ వర్ణకం బలుగ్యాదుల కగు ౧౭౧౨ అలుక మున్నగు నుదావ్భాతుల వివరణము ౧౭౧9

ముఖర్ధనిషయసూచిక తన్‌ ఆమయసంఖ్య పుట 8౫2 కృత్తుల కెల్లం ట్రై యోగములు కోశములం గనందగును ౧౭౧౦౪ దారా ఇమి వర్షకంబు కలంగ్యాదుల కగును ౧౭౧౫ వ్రేల్చు కాదు-వేల్చు కలివి కలియుధాతుజము కాదు ౧౭౧౬ బడిమి=దిగందుడుచు ఒడ్డిమి శ భ్రిమును నూ శాంనీ విడిచెకుు ౧౭౧౭ ఏడా ' తజ్‌ వర్ణకంబు చేయ్చాదుల కగును ౧౭౧౭ తజ్‌ వర్ణకము ట చ త్యయమువంటిది కాదు ౧౭౧౮ బాంగుంప్ర గీత అనునది వ్రే 6త వంటిది కాదా? ౧౭౧౯ 8౯౦ కువ వర్ణ్మశం బడంగాదుల కగు ౧౭౧౯ బాంగుంవ్ర లోకువ కబ్దము నిశేషణ మనరాదు ౧౭౨౦ క్‌౬జం ట్‌ వర్షకం బాజ్వాదుల శగు ౧౭౨౦ శ్రీయావ్రకరణ ట ప్రత్యయనున కీ ట వక్గకము భిన్నము ౧౭౨౧ ఇట బాసా-వే వ్రాత యపరిశీలన మూలకము ౧౭౨౨ 8౬౨ టూ వర్మళంబు పడ్య్యాదుల కగును ఇచటను బాంసాంవే వ్యాఖ్య శీవలము పొరపాటు ౧౭౨౩౩ ఏజ3 ప వర్శకంబు శిరియ్యాదుల కగు | ౧౭౨౪ కలయ ధాతువు సూరిగారికి స్ఫురింప లేదా | ౧౭౨౩౪ తిరివను =ఖిషకు డు అను విశేషణార్థము స౦క్రాదు ౧౭౨౫ 8 ౬ఇరీ ఆవ్చలించు నున్నగువానికి త వర్మ శంబగు ౧౭౨౬ తీ వర్ణకము ఇంచు మి దనేకాక కలంచు మున్నగు చోట్ల సఖిండములమిా దను నిల్బును ౧౭౨౬ వుడంత నిర్పిందుకమనెడి శంరి సరిశాదు ౧౭౨౫౩౭ 3౬౫ మాయు మున్నగువానికి ఫు వర్ణక మగును, ౧౭౨౩౮ మెచ్చు మున్నగుచోట్ల ద్విర్నుక్త్షదగు ప్పూ అగును ౧౭౨౮ రతీింపు మొదలగు ఇంన్వలి తములు శేచికృమ్తతము లని యథధర్వణుండు వచించెను ౧౭౨౯ క జ౬ అంజు ప్రభృతులకు ఇక ప్రత్యయ మగును ౧౭౩౦ 3౪౬8 అప్పాదులకు నజీ యగును ౧౭౩౧

క్రీ నుఖ్యవీషయ సూచిక విషయసంఖ్య పుట రఖఇ8 అప్పన మున్నగునవి అర్బణాది శబ్దభవను లనుఎ యుక్తము ౧౭౩౧ నజీ జీత్తుగాన అ త్వమును ముత్త్వ్వఫలములును నగును ౧౭౨౨ కెటూ బడి యేల్యాదుల కగును పది సహాజ సరభాదిశము ౧౭౩౩ బడి వర్ణకమునకు భారతవ్ర రకాగను లభిం లేదు ౧౭౩౪ ఇకా గడ చేర్యాదుల కగును ౧౭౩౫ 8౭0 వ కో ర్యాదుల కగును ౧౭౩౫ 32౧ వు వర్ణ్మశంబు మన్వాదుల కగును చచ్చు చావు అనుచో చ్చు లోఎంచుటచేత నాదర్ధికర దీర్ధమయొగ్భును ౧౭౩౯౬ 898౨ _ ఆ వర్ణకంబు గీత్వాదుల కనును ౧౭౩౭ కరికి అక వర్గకంబు నూజ్వాదుల కనును ౧౭౩౯ 826 ఆత్వాదులకు డు వర్శశం బసు ౧౭౪౦ స! అడు శ్వాదులకు ఉ నర్ధకం బగురు ౧౭౪౨ 8౭౬ వడి మున్నగు కృత్స్రత్యయములు ౧౭౪౩ వడి వి అవు అనుళృత్తుల యుదావాతులు ౧౭౮౪౪ ఎొ,ఢవ్యాశరణముందలి కృత గ్రత్య్టేయములు ౧౭౦౮౫ ప్రాఢవ్యాశరణము వాల వ్యాకరణమునకు కేషగ్రంథదుం. ౧౭౮౪౬ గాణపతవివృతిలో జూవ బడిన కృత్తలు ౧౭౮౭ కృత్తులను సాకల్యముగ వచి న ఛకస్థముకాదు ౧౭౮౮ ప్రకీర్ణ కపరిచ్ళేదను కెరీర పదాద్యంఎలు బు ౧% నర్ష్మంబులు రల తుల్యంబులు ౧౭౪౯ 8౭౮ నళ్లేర నల్లేరు మున్నగువాని ప్రార్మవిధి గ౧౭౫౦ ర్‌ రనా డోలాభూపేళ్యా ద్యధర్వణ శారికా వాాఖ్య ౧౯౫౨ దీనిమై నవ్పళవిచేసీన విమర్శనము సరికాదు ౧౭౫౩ వై యప్పళవి విమర్శమును నూరి యువేశీంచెను ౧౭౫౫౪ తిమ్మశని వినుర్శము వ్రసకృముకాదు ౧బల కిరణ పే _ ఊయేల మున్నగువాని వివరణము ౧౭౫౬ ఊరయేలాదుల కవి ప్రయోగములు ౧భ్తోల్‌

ముఖ్యవిషయసూచిక 8? విషమయనంఖ్య ఫుట్‌ న ఆయె=అయ్యు అనుదాని వివరణయు ౧౭౫౮

ఆయొ=అయ్యొ మున్నగువాని కనివ్ర రొరూగములు ౧౯౫౯ 8౮0 వినిధములగు వర్మ లోవముల విధులు ౧౭౪౬౦ ఆరాటాదుల చ్రాస్వోదాహృతులు ౧౭౬౧ ౧౭౬౨ 3౮౧ శ్రీయా కాదుల పదాదిదీర్థమునకు వ్రాస్వము ౧౭౪౩ ౧౭౬౪ 8౮.3 వ కాదులందలి దీర్ధవిధి ౧౭౬౫ వ్‌ తము శబ్దము నిర్చిందుకము కాదు ౧౭౬౫ అనునానీక తమిటి ద్విత్వముల సామ్యము ౧౭౬% 3౮కి ద=త లయు డ=ణ లయం డ=ద లయు మార్చులు ౧౭౬౭ క్యచి డ్లుస్తు లేడా కచ్చి డ్హస్తు అను నవశోబల పండితీయ పాఠము సరికాదు ౧౭౪౬౮ ౧౭౬౯ ద=డ లయు డ=ణ లయు నూక్చులు ౧౭౭౦ 2౮6 అడంగ్వాదుల డా కు ణ కారాదేశనము ౧౭౭౧ జూదాదుల దా కు బజ కారాదేశము ౧౭౭౧ దశొరమునకు బాటీక డ కారాదేశము ౧౭౭౨౩ ద=డ లయు దజజ లయు నూర్చులు ౧౭౭౩ బాలవ్యాకరణ గ్రంథాంత మంగళము ౧౭౭౮ ప్రకీర్ణ కపరిచ్ళ్చేద శేషము 8౮౫ సాహిత్యదర్పణను౦దలి వాకర్టలతణను ప్రాఢవ్యాకర ఇఅానుకరణము ౧౭౯౫ వాచక లతక వ్యంజక వాచ్య లము వస్టంగర్థము లయు నభిథా లవణా వనర్టింజనలయు వినరణనుః ౧౭౭౬ కిళ౬ ఉ ద్ధేళ్య విధేయ వివరణను సమిాపక ర్తయొక్క_ లింగ వచనములు శ్రీయ కగును ౧౭౭౬ ౨౨౮౭ పదత్వమును బొందని ప్రశృతికి బ్ర 'రొరూగము లేదు వాక్య గతళబ్ధము లన్వయ యోగ్యనుగు వరునతో నుండవల యును కృందలి విశేష విధులు ౧౭౭౮ తరం శాన్యాదర్శో క్తములగు శేషాది గుణరూప వాక్థలతమణ విశేషములు ౧౭౭౮-౧౭౭౯

కక ముఖర్ధవిషయసూచీక విమయసంఖ్య పుట కఏరార౮ా శాంతి సమాధి గుణముల వివరణము ౧౭౮౦ క8౮ణా అదీ పీ పుకరు _క్యవుష్టాళర్థాదులు కొన్నియెడల దుష్ట ములు కావు పండిత కవీంద్ర చేతస్పుఖటావహమగు ఫవునర్హు. దుష్టము కాద ౧౭౮౧ వూవులు వూభెన్‌ నున్నగుచోట్స బునర్తు, దుష్టము శాదు ౧౭౮౧ దార్థర ప్రదర్శన ఫునరు క్రియ దష్టము శాదు ౧౭౮౨ 9౯0 న్లేపస్థలములందు సఖం డాఖండ శబ్ద మేళనము దుష్ట్రము శ్రాదు అర్థ ఛేదక స్వర సేళమును దుష్టముం శాదు ౧౭౮౩ 8౯౦ ారుడారె నున్నగు వ్రయోగవిశేషములు అందలి లోపాడేళాదులు ౧౭౮౩ ౯౦ ప్రైఢవ్యాశరణో_క్షములగు స్వయ మర్థకాదుల వివరణము ౧౭౮౪ 3౯0 ఆఎవీ అను నవధా*ణార్థక శబ్దములు ౧౭౮౪ వేరు ళబ్దనము వైవుల్య్యాచకము ౧౭౮౫ నహితము సయితను మొ శబ్దముల వ్ర యోగ నీయనమము ౧౭౮౫ లత శబ్ద వ్రయోగము చాలు పదివేలు ౧౭౮౫ 8౯౦ 1! సాదృళ శ్‌ నాచక ముత్కర్ష వాచియు నగును కమలజి సట్టిండు ౧౭౮౬ 83౯0 7 సంస్కృళానుకారి ₹ బ్ధ్ఞకల్బ్పనము వా గ్దేనియూటల తొగు కంటి ౧౭౮౬ స్వశంత్ర, ళబ్దకల్పనము ఇంచు విల్తుడు ఇక్షు ధన్ను డు లోకోక్తులయు. జుల్కని శబ్బములయు. బ్ర రరాగను ల సాధుత్వము ౧౭౮౭ 8౯౧ నీ పెట్టి బంగాప గను 7 శర బుర్రలు మొ అర్థ జీ వి శవసఘుటక కబ్టప్తయోగము చూ 3౮8 వి) ౧౭౮౮ రిని సం మేపార్థక వాశస్థములు మిసమాసము) చూ 3౧౩ నివ రిజూ౮ం

ముఖ్యవిషయసూచిక 89 విషమయసంఖ్య ఫట కిజాకి ఆవథారణార్థ శావ్యయ ఫునరు క్రి ౧౭౮౮

ల జ ర శబ్దప్ర యోగ వి శవము సత్యము సుముర ౧౭౮౮ 3౯౮ కాన్‌ కన్‌ ళబములు ప్కెాటి కొకటి నిల్నినను జాలును లు

మజిఖొన్నిళ బ్రములకును నిట్టివిధి కలదు ౧౭౮౯

3౯౯౫ అణి మున్నగు అగు ఛాతురూసములకు “లుగు మున్నగు నర్ధ్థముల వ,'యోగములు ౧౭౮౯

తెడొట శత్రర్థక యు వరక చ యోగమున సంస్కృ కాను సరణము ౧౭౮౯

3౯౭ న్య_స్తకూపక వాక్యమందలి విశేషణనుంల ప్రయోగము లోని వింతపద్ధతులం ౧౭౯౦

3౯౮ మణి ప్ర వాళరీతిగల "కెల్దవావస్టను గలదో యను విమ ర్మమ. అహోబలుని యసవ్యాఖ్య ౧౭౯౦ ౨3౯౯ కొన్ని వింతలగు వాశస్థ్రముల ప్ర యోగములు ౧౭౯౧ ౧౭౯౨ ఆ౪ంం౦ య_్పచ్భచ్టాన్వయ వాకరవి శేషములు ౧౭౯౩ ౧౭౯౪ గురు చేవతాననునె రను ౧౭౯౫

ట్‌ శీ శ

బా శోర౧సూ లెల్టున గారకవిధులు ప్రాయికముగ సంస్కృృతో_కృములే ఆంధ్ర వ్‌. అసలి ఒప అస వ్యాకరణసంహితా సర్వస్వము కారకపరి చ్భే దము సర్వవిభ క్రి సృంస్కృతతుల్యా ఆం చిం వాలం ౧౫ శారి భఇహో ఈ౨3 ఫుట ప్రాతివదికార్థ లిబ్బ పరిమాణ వచనిమాశ్రే ప్రథనూ ౨ 8 రణ నియతోపస్థితక ప్రాతిపదిశార్థ నీ కౌ నన్నా కారక ౫౩౨ సూ ళ్‌ వ్‌ న ధర్వణీయము ల్యర్థసంబుద్ధ్య్వ కా ర్ధే వ్రీ వృత్తి "లే ప్రాతిపదిక ౨9౪ విమయము స్యాగ్టే సంబోధనే కై =వ్రశ్యమై దక్రాన్ధే కేస తిచ వ్రీ = ప్రథమా స్యాత్‌ కృష్ణ శ్రీ జనమ్‌ హహేవిప్లో సర్వో ఒర్బోర్టు జీవన పాతా వే సి దానీయ చళవో లయ ముగ్ధ వాష్ట్ర కారక ౨౮౦ నూ కల్పతరువు ౨౩౪ వివ ---సర్వవిభ_క్రి = సమ_స్తమగు విభ_క్రియు సంస్కృత తుల్యా జ సంస్కృత వ్యాకరణో క్థరీతి న కెలు గునందును నగును ఇట్లు భట్టార కు డు సంమే.వీంచిచ్సైటచేత నీవ్రకరణమున సంస్కృత వా్థకరణములలోం జెన్చ బడిన విభ_క్ట్యర్థబోధకసూత్ర్ర్యములు మూలముగా జూవ బడుచున్నవి తలు చుగా చాణినీయస్యూత్తము లుడాహరింవ బకును సుబోధములగు ముగ్ధబోధ సూూత్ర్త్రములును నచ్చటచ్చట జూప బడును తత్పమాచ్చికపరిచ్ళేదములలో సువ్వీభ_క్ష్యంతరూపములు సాధింహంబడెను ఇందు నిభ_క్త్యర్థములు వివరింప బడుచున్నవి ్రీయాజనకం శారకమ్‌ కరోతి శీయాం నిర్వ ర్హయతీతి భామే వ్యుత్పత్తిదర్శనాత్‌ నీ కా ౫౩౮ సూ వ్యాఖ్య

రఢీ సంబోధన ప్రథమకారవిభ “క్టిరానరందు [౨౩3౪ వి కల్ప శాలను అనురీతిని శీయొజనక మన గా శ్రీయాకాంతును గలిగించునది కారక మన బడును దేవదత్తుడు అనినుదప వాళ్యమున వచ్చెను మున్నగు నేదేని క్రియ యాకాంతీతముకాకతీరదు గాన నది కారక మనిపించు "నును కర్మ కరణ కర్తృ సం ప్రదానాపాదానాధికరణానా మేకతరుత్వం. కారకత్వ మితియావత్‌ శ్రీయా నిమిత్తం కారకం లోకనీద్ధమితి దుర్షంంవా వైశ్రన్యేత్యాదా ధనాదికమే వాశాంతీతంస్యా న్నత్తు గచ్చేత్యాదికమ్‌ లేన సంబన్ధస్య క్రియానిమి_త్తత్వా భావా న్నకారకత్వమ్‌ ఏవం లిజ్హారసంబోధనయోల_రఎతి దున్తా వా ముగ్ధ వా్యా కార 3౧౬ సో వ్యాఖ్య అనుచొప్పున * గియానిమిత్తములగు కర్మ శరణ శ_ర్తృ్వృభృ్ళతు లాజివిలో నన్యతమము కారళమనివించుకొనును దైత్రుని యొక్క అని వ, మోగించిన వెంటనే వాకర్థిమున ధనము గుణము మున్నగు నవియె యాకాంతీతములగునుగాని క్రియ యాకాంతీతము కానేరదు. కావ్రన సంబంధార్థము 'కేషమ్య. కారకము కానేరదు ఆశ్లై"వాక్యగతనుకాని లింగాక్ట్ట్య. మున గా శ్రాతిపదికార్థమగు వథమయు నిఠరాకాంతమణగు సంబోధనమును గారక్ష విభక్తులు 'కానేరవు కంక ఉన్తా్ధప్రథమ మాత్ర మె శారకనిభక్రి యనిఎంచు కొనును “నను కృష్ణ ఇత్యత్ర _యారహితం వాళ్యం నా _స్రీతన్యాయాత్‌ భవత్యాది

యలయాఖ్యాహానేతైవ ఉక్తూర్ధత్వాత్‌ ప్రథమాప్రాప్తా ల్యర్థ _ప్రాతిపదికార్థ గ్రహణం కథమితిచేత్‌ సత్యమ్‌ య శ్ర అసమాపకక్రియాపదం కర్ర్రాగివదయు_క్షం రంత్తైన తన్న్యాయాత్‌ భవత్యాది క్రియాథ్యావోర్న యృత్రతు కేవలో దూఢ శబ్ద ప్రయుజ్యలే త శ్ర వాక్యళ్వాభావాత్‌ తన్నా్య్యాయస్యావసరో న్నాస్తి (ముగ్ధ ౨౮౦ సూ దున్హా వ్యాఖ్య అనుచొప్పున వా 'క్యేతరస్థలములం దన గా గోళాదులందు బ్రయు క్షమగు ప్రథమ 'ప్రైశిపదికార్థమాత్ర మెకాని ఉత్తార్భము ప్‌ వ్రగతేమై యుక్తార్ధవ్రథమ శానోవ్రు ననరాదు అసమాపక క య్‌గ్షి వ్రయోగముచే వాక్య మసమ్నాష్షమి నిల్చిపోయినపుడుమా త్ర మె అసో భవ శ్య్థాద్యఛ్యాహోరము కట్టుట కాస్త్రనిద్ధము న్‌ రం నానో - మ్రాజగాథ హూర్రమదును న్‌ క ాధిక్య సు పరిమాణ = పరీమాణమాత్రమందును వచన న ఫలిగలది ప్రాతివదికార్డ = ప్వాతివదిశార్ల మనిపించు

జా శార౧సూ ప్రాతిపపికార్థముల వివరణను గ్ర ! రి, బో

కొనును యస్మిన్‌ ప్రాతిపదికే ఉచ్చారితే యస్యార్థస్య నియమే నోపస్థితి స తదర్థ ఇత్య్థి సి కౌ ౫౩౨౩౨ సూ వాలమ వ్యాఖ్య వ్‌ (ప్రాతిపదిక ముచ్చ రింపణకు నప్పటి కేయర్థము నియతమ్ముగా స్ఫురించునో యదియె యా,ప్రాతిపదిక మున కర్థమని తౌత్సర్యము ప్రవృత్తినిమిత్తం వ్య క్రి శ్చేతి ద్వికం ,ప్రాతిపది కాస్థ ప్రనృతత్తినిమిత్తం వర్త లిజ్దంచేతి త్రికం ప్రాతిఎదికార్ట ప్రవృత్తి నిమి త్తం వ్య క్షి _లిజబ్హం సంఖ్యాచేతి చతుష్కుం ప్రారవదికార్థ్య ప్రవృత్తి

నిమిత్తం వ్థక్తి లిజ్ణం సంఖాషై శారకించేతి పజ్బుకం 'ప్రాతివదికార్థ ఇతల్యేతే వమా సరూపాణా మేక శేష ఎకవివకై స్రియూమ్‌ ఇత్యాదిసూత్రేషం భీమ్యేస్టితా ఎ కౌ ౫౩౨ సూ బాలమ వాా వ్రవృత్తినిమిత్త మనగా జాతి. ఘఎ అను ప్రాతివదికమునకు ఘఎత్వ రూవజాతిమె యస్థ మనునది యొకసతము ఘటత్వజాతియు దానికాశ్ర మమగు ఘటవ్య క్రియ ్రాతివది కార్థ ను లనునది మజియొకవతుము ఘటక్వజొతియ్ను ఘఎవస్ట్టయు చొనిఫుంలీం గ్రమును శ్రాశివదిశాస్థ్రము లనునది మతొకవత్షము సంఖ్య్యియన గా వచనము శారకమ్తున గా కర్తృకరణాదికము కాన వచనమును గల్చిన యర్ధచతుష్కుమును శ్రాతివదికార్థమనునది య౫0కొకవతము కారకమును గలిఎన యర్థకంచకమును శ్రౌతిపదికార్థమె యనునది యమైదవపవము ఈమైదుపతములును నుహాభాష్యు సమ్తుతములె యగుటచే బ్రమితములె యన దగును ఈపందర్భమున నేవష్షీము నాశ్ర్రయించినను నట్టి ప్రాశిసదికార్థముల కచటిప్కృత్యయము దోస్టి క్తకమగుననియు ద శ్రానయర్థములకు ట్ర త్రయము వాచకమగుననియు నిలుంగనగును అగ్ని యందుండు దవానళ క్రి ప్ర కటితమగుటకు ళుమ్కేంధనము సాధనమయినశ్లై ప్రాతి పది కార్థములకు శ్రుశ్య్యయము దోర్టతకమగుట విరుద్ధము కా నేరదు తట =తటిీ తట మిళా ద్యనియతలిద్హేషు నియమేన కసా్యాఎ లిజ్ద స్యోపస్థిష్యభా వాత్‌. ప్రాతి పది కార్టళ బ్లేనా ఒగ్రవణాల్‌. వృథక్‌ లిబ్హగ హణ మావళ్యక మితిభావ సీకా గసం౨ సూ బాలమ వాస అనుచొవ్వున ననియతలింగళబ్ద ములకు లింగము పొతిపదిశార్థము శానేరదుగాన బ్రత్యయార్థమే యని యెన్ననగును పయిసత ములలో బరిమాణసామాన ప్రతీతి "లేకుండుటచేం బరినూణవా త్ర మున ట్రథమ యగుననునదియు నావళ్థ్ధిక మనిఖావము దోణో వ్రీపి అని పరిమాణోడా హృతి వన్నిస్త్వ _ఆనియ తలిక్లాస్తు తటాదిళబ్దా లిబ్బమాశ్రాధిక్య స్యోదావార “.. విస్తర 1౨36౮ విష--ద్రోణ మన గా గుంచమువంటి పరినూణము

లో కీ జ్యో జ్‌

థాన్యరాశి యనియర్థము జాలసూరస్ట్రమరీచిస్థం శ్ర ేణు రితి స్కృతమ్‌ ఛే

(0కి ఉ్తార్ధ ప్రథమవివరణను ౨౭౮వి కల్ప] ఇమ్‌ తత్ర లిబ్హానా మనియతోషృతికతయా ,ప్రాతివదికా న్ధాన న్తర్భావాత్‌ సీ శౌ ౫8౧ బాలయయ వ్యా ముద్ధబోధ వా్యాకరణశ_ర్తయగు వోవదేన్చుడు 'ప్రాతిపదిశార్థ సంబు ద్ధుశ్రాన్టములందు టి థనుయగునని య్యాూందిరీతిని నూ త్రం ఇరు. ల్యర్థ్యేత్యాది --ల్యస్థ = ప్రాతివదిశార్థమందును. సంబుస్థి = సంబోధన మందును ఉ్తాస్టే = తిజాదిప్రత్యయముల చే నుక్కమగు నర్ధమంనును చీ, = బ్రశమ యగును కేసరి = కారళముందే యుక్రార్ధముశ బ్రథకువచ్చును కృష్ణ = కృష్ణుడు శ్రీ = లక్ష్మి. జ్ఞానమ్‌ = జ్ఞానము. అనునవి ,ప్రాంపదికార్థమున వచ్చుప్తథమ కుదావృాతులు కృళ్ణ అననపుడు కృళ్ణత్వము - తదా శ్ర యకృష్ణవ్య క్రి ఫుంస్తస్యము. -. వకత్వసంఖ్య అకుశవి ప్రాతిపదిశాస్థములు.. ఇళ్లు యంతట'ీ "నెలటుంగునది హేనిహ్లో = ఓవిక్ణువా కడి సంబోధన చథమోదాహరణము చవత్య యములచే తిజ్‌ కృత్తద్ధిత నుక్తముగు నర్థమందు బ్రభమవచ్చుట కుదాహ్చాతులు సరో త్బోో జీవన ఇత్య్యాదిక ముదాహరణము స్య = ఈశ్వరు డు ఇ అర్చింపదగినవాంయయ _ జీవన = జీవింప జేయువా కు పాళా = రథ్నీంచునా చానీయ =ళ_తో బ త్రీవుష్పపలాదిక మి డగువా డు ప్రభవ = వ్రవంచో త్పత్తి గారణమైనవాడు లయ = ప్రపంచము తనయందె లయించువాడు ఇట అక్నతే అయమితి అర్య _అనువ్ఫుత్ప తి ఇత డర్చింపంబడు ననివ్యుత్ప త్యర్థము చొప్పున కక్షార్థమున ఘ్యణ్‌ ప్రత్యయము వచ్చినది 9ట సర్వ అను నది కర్మము ఇట్టియెడల సర్వ శివ అర్బ్య అర్య లేఒయవమితికర్మణి ఘ్యుణి అ త్రసర్వఇశికర్షో క్షమ్‌ ముగ్ధ శార ౨౩౮౦ సూ ద్యర్థాదాస వ్యాఖ్య ద్వితీయ సర్వమ్‌ రావలనీయున్నది ఆట్లయిగను నచటి ఘ్యణ్‌ ప్రత్యయము కర్యార్థమును 'జెప్పుచుండుటచేం బునరుక్తముగ ఉక్తార్థానా మవ్రయోగ అను నార్టయము చొప్పున గర్షూర్థకద్వితీయ మరల రానేరద్ను అట్టియెడల న కేవలా ప్రతి ప్రమయో,క్తవ్యా నాఎ ప్రత్యయ _అనున్యాయము చొప్పున గేవలప్రాతివవెకము వాకస్టమున బ్రయోజ్యము కామింకేం శబ్దపాధుళ్వార్టముగ బ్రౌతిపది కార్థప్రథ మధృిస్తు రేత్రయ శృష్ణల ష్బూలే మామ క్షే సువర్యస్తు సోడ పలం శి *ఎల్వా) మ్బ వాఎ శ, ర్తితమ్‌ పలద్వయంతు వృతం ద్విగుణం సకలే సో రాకీ ని కా స్ట గ్రింద్యయం ళూర్చ. ఖారీ ద్రోణాస్తు వ్గ్‌లస్మ వాలమ శార ౫౩ స్తూ వ్యా

(చజాశార౧సనూ ఛాపావే గాణ వాస్థఖ్యలవివరణనులు సరికావ్స 958 మరయే యనువాదముగ నిల్చెనని యెజుంగునది ఇక్లై యంతటను సమన్వయించునది విస్తర * సంబోధనమునందును నుక్రార్థమునందును (బ్రథమవచ్చునని పాణినీయు లును వచించిరి సంబోధనేచ ౨౩ ౪౭8 ఇహ్మపృథమాస్యాత్‌. "పూర్రాముు నీళొ శార ౫౩౩ నూ అనభిహితే ౨౩౧ ఇత్యధికృత్య కర్మణిద్వితీయా ౨౩౨ అనుశ్తే కర్మణి వ్వితీయాస్యాత్‌ హరిం భజ అభిహితేతు కర్మణి ప్రాతిపది కార్థమాగ్రే, ఇతి గ్రథమైవ అభిధానంచ ప్ర్రాయేణ తిజ్‌కృ త్తద్ధిత ఎమౌానైై సీ శాశంణజణి3ం2 సూ విస్తర సంబోధన మన గా నభిముఖికరణము అన్వత్ర, వాష్టిస్తకృస్య కారాష్ట్రి నలేే నియోజనార్ధ నూభిముఖ్యవిధానం సంబుద్ధి "హావృవ “హలతే ఇతాాదా వచేతనేశు న న న నా లం ాానానాకాకనా విస్తర 11 ౨౩౦ వివ --- కర్తాదీనా ముక్రార్ధల్వే ఉక్తార్థానా మషప్రయోగ ఇతి న్యాయాత్‌ ద్వితీయాదీనా మ ప్రాప్తా లిజ్రార్ధ ప్రాతిపదికార్థ మ్మాశ్చిత్య ప్రథ మైవ భవిష్యతి ముగ్ద ౨౮౦ సూ దునశ్తా వాస్థిఖర్థి విభ_ రిహోనువాదికా శబ్దసాధుత్వార్థం వృయోజ్యా న శేవలా చ్క్చతి వ,యోజ్యూ నాఒపీ వత్య య ఇతి అనభిహితనూతత్ర, భామునిద్ధ న్యాయా దితిభావ బాలమ వ్యాఖ్య సం౨ సూ ఉక్తార్ధతావిషయమున బేటి కావాాఖ్యాత నామువాచక శథ్దార్జ ముక్తార్ధ మగుటంజేనీ ౨౪౬౫ ఫు) మున్నగురీతిని మిక్కిలి సం వ్రదాయ విరుద్ధముగ వ్రానిను ఈ టిదిగా*వతవివరణపం క్తు లుక్తార్ధతా స్వరూపము నీ కి ందిరీతిని సం్ర్కదాయవిరుద్ధముగా వివరించుచున్నవి ఉశ్తార్ధ్థము = శీ యా దులచేం జెప్ప బడిన యర్థముగలది ఆశగా నాకాంచయందు ఎవడు సంవారించెను అని యాకాంత్షుగలిగినవుడు సంహరించెను శ య శాముని జెప్పుచున్నది కాన రానమళబ్దముకన్న బ్రథమావిభ_వచ్చినది రామునిచే రావ ణు డు సంహరింప బడెను ఇట ఎవడు సంహరించంబడియె అను నాకాంతీచే శావణు డు చె బడెను కాన రావణశబ్దముకన్న థమవచ్చినది ఆదిచే గృ గ్రస్థిత సమాసములు గ్రహింప బడు కృత్‌ __రాము డేలిక తద్ధిత _ వా డువగకా డు సమాస --శివుడు నుక్కంటి గా+ శార ౧౭౦సూ వివ విస్తు * ౨3౮ విష - తిజ్‌ హరి న్సేవ్యలే కృత్‌ లక్ష్యూ నేవిత తద్ధిత లేన శీ త శ్శత్య సమాస పా వ ఆనందో యంస ప్రాప్తానంద క్వ చి న్నిపొతే నాఖిధానమ్‌ యథా వీషవృటోఎ సంవర్ధ్య స్వయం ేత్తు మసాంప్రతమ్‌ సాంవ్రత మిస్థసవా యుజ్యత ఇత్థ్థిగ్థ సీ శౌ కార ౫౩౭ సూ వివరణము) 0

రిగ్‌శ ఉ శ్రార్ధలో దాహరణవివరణములు ౨౪ వి కల్ప వాడు ఇతికబ్దేనా ప్యుక్తార్థతా యథా కృష్ణ ఇత్యవ్యయం నామ దశరథ ఇత్యుదాహృత ఇతాసది ముగ్ధ దుగ్గా వ్యాఖ్య ౨౮౦నూ క నిను సౌమ్ము డవని యొతీ గీతి శాంతి ౩ ఆ ౫౬ వ వారి న్సేవ్యలే అనుచో తిజ్టు చేతను లక్ష్య్యూ నేవిత అనుచో కృ చత్యయముచేతను కృత్తుచేతను) గర్భార్థము చెప్ప బడుటచే హరి అనుదానికర్మతగ్థ ముక్తమగుటచే గర్భమున రావలణనన్వితీయ రాక ప్రాతిపదికార్థ వ్రథమయే వచ్చినది ళత్య అళ్య అశుచో గర్భార్థమున యత్‌, వ్రత్య్య్వయము విధింపంబజెకుగాన న ట్రీలేద్ధితముచే నళ్వమునందలికర్మత్వ చుక్తమైవది కాన గర్షార్థద్వితీయ శాక ప్రైతిపదికార్థ ప్రథమయె వచ్చెను ప్రాప్త ఆశన్టో యంస = 'ప్రాప్తానంద గ్రాము. అనుచో 'నేగ్రామము. నానందము పొంచెనో యౌాగ్రాము మనునప్పుడు ద్వితీయాబవాు వ్రీహొవే గ్రామమునందలి కర్మత్య మభిహిత మైనదిగాన నట గదర్భార్ధద్వితీయ రాకజం ప్రాతిపదికార్థవ్రథభమయె వచ్చెను. స్రాప్తానంద అనునది ప్రాతివదికము నయు జ్యే అను కర్థార్ధముగల _అసాంప్రశసమ్‌ అను నిపావముచే విమవృతమందలి కర్మత్య ముక్తమగుటచే గర్షైర్థద్వితీయ శాక ప్రాశివదికార్థప్రథరుయె. వచ్చినది ఇస్లై కర్తృకంణాదికారకము లభిహితను లగునపుడును బ్రథమయె వచ్చును కల్పతరువున నుదాహృతమగు ను ఢ్ధ కోధన్లోకమునకు ద న్రాదాసు డుదాహరించెను అందలి అర్న్య అనునది కల్పతరన్చన నుదావహారింవ బడెను జీవ్యలే ఒనేనేతి జీవన శరణే ఒనట్‌ ఆఅ త్ర సర్వళ్తతి కరణ ముక్తమ పాతీతి పాతా కర్తరి తృన్‌ అత్ర సర్వూతి కర్తా ఉక్త దీయలేఒన్నై ఇతి దానీయ అత్ర కృదగ్ధే భావ ఇత్య నేన సంవ్రదానే ఒనీయ అత్ర సర్వంతి స చదానము_క్షమి వ్ర భఛవత్యస్తాదితి వ్తభవ అపాదానే అక్‌ అత్ర సర్వళత్యపాదాన ముక్రమ్‌ లీయతే ఒస్మీన్నితి లయ అధి కరణే అన్‌ అత్ర సర్వ ఇత్యధికరణ ముక్షమ్‌ సంబద్ధస్యా పు్యషకాన్థల్వే వీ్‌శతమ మృరం యస్యాసా ఎకౌమ్బరో వారి రిత్యాదౌా ప్ర థమాస్యాత్‌ ముగ్ధ ౨౮౦ సూ దుర్ధా వ్యాఖ్య కీతాంబకడు ఎవ్వనియొక్క. యంబకము వచ్చ నిదోయతడు అనుబహువ్రీహిచే సంబంధ ముక్తమైనది గాన వీఠాంబర అను 'ప్రాతివదికమువైని "కేషమష్టి నిలువక ్రాతిపదికార్థ వ్రథమయె. ౧ల్చినది వీతా మృర అనునమాసము ప్రాతివదికము అనభిహితత్వమం దన్ననో కర్తాది కారకములకు చ్వితీయాదివిభ కులు వచ్చును అఆవ్ఫడవి యీ ప్రాళిపదికార్థ వ్రథమ కవవాదనులగును క ఫష్టున స్మ రించెదన అను

చా కార ౧ సూ] కృత్తద్ధిత సమాసములచే నుక్రాద్ధతను సూరిచూస లేదు 955 ఉపచార ముగ్ధ దున్తా వాఖ్య శార ౨౮౦సూ వ్యాఖ్య అచేశననుల సంబోధనమునం దభిమ.ఖకరణ మౌాపచారిక మనితాత్పరము ప్రాతిపదిక సంబోధ నో క్రార్ధంబులం బ్రథమయగు ౧ ప్రాతిపది కార్థమునందు ఎఎరాముడు రావణుడు నియతోవ్యృతికము 'ప్రాతిపది శార్థము సంబోధనము నందు -టరాము డ ఓరొవణు డ ఉక్తార్థ బాలవ్యాకరణ మందు --రాము డు రావణుని సంహరించెను ఉక్త విరణము మన గా జెప్ప బడినది ఈవాక ఫ్టమునం డాఖాస్టతము ౨౪[[వివ కర్తను జెబ్పనదిగావున దద్వాచకమగు రామళిబ్బము నకుం బ్రథమయయ్యె రామునిచే రావఖడు సంహ రింపంబడియె ఈవాకర్థమునం దాఖ్యాతీము కర్మ మును బజెబ్బనదిగానున దద్వాచకంబగు రావణళ బ్దిం బునకుం బ్రథమ యయ్యె ననియెజుంగునది సంజీవ ౨౩౪ 1 విప ---ఈసూరినూ త్రము కల్చ్పతరుశ్చలో నుదావారింసం బడిన నుగ్ధబోధవ్యాశరణసూ త్రమునకు సరిగనున్నది వృప్రాతివదిక ముచ్చరింప బడ గానే యేయగ్థము నియతముగా స్ఫురించునో యాస్రాతిపదికమున కది యర్థ మని యెలుంగనగును ఉక్తైర్థమనునది కల్చ్పతరువున విపులముగా వివరిం బడెను అఖాసత మన గా దిజ్‌ప్రత్యయము "లేదా తిబ్నన్తళబ్దము ననవచ్చును ఆఖ్యా తమ్‌ త్రి కథలే వాఖాస్థతే న తిజీ శా చిం ఆఖ్యాత త్రి ఆఖ్యా+కర్మణిక్త కథిలే అఖ్యాలతే వ్యాకరణ వ్రనిద్ధే తిబ_న్దే పదేచ శబ్బస్తో _అభిథానంచ ప్రాయే-+ తిజ్‌కృ త్తద్ధితసమానై సి కొ కార ౫౩౭ సూ వివ) సూగి యుడాహృతులు ెంటను సమాపక క్రియాపదస్థతిజ్ఞుచేత న్యూళత్రమె కర్త ఫర్మము లభిపితములగుటను జూవెరు వ త్యయాంతరములచే నభి హితములగుట 'నేలొకో యుదాహరింపలేదు భావార్థ కాదికృత్తులచే గ_ర్హృకర్మము లభిహితమగుట ెలున విపులముగా నున్నది ఉదా.--వైశత్రుంయు చదువ గా మెత్రు, డు వినెను ఇచట కర్త ర్థక భావలతణార్థ నుజీచే గర్హ యభిహితమయ్యెను అట్టగుటచే గర్హ్భృవావకటై శ్రశబ్ధమువై గర్ర్యర్థ తృతీయ నిలువక , ప్రాతిపదిశార్థ నవుడు స్మరణ్యక్రియకు గర్మము కృష్ణుల ఆనునది అడి తీబాదిప్ర, త్యయములచే నభిపితము కాలేదు కాన నటం గర్హార్థమున డ్వితీయ వచ్చినది తిజ్బుచే ని హీరముకర్హ శాన నేను అనునది వ్రథనూ,న్హమె రమైనది

050"కెల్లునను గ_ర్హృకర్మములు ఛావార్థకాదులచే నుక్తములగును ౨౩౮ బ్‌ వి సంజీ వ్రథమయొ నిల్చినది వైత్రునిచే వారము చదువ బడుట మైత్రునకు విన బడ లేదు అనుచో చదువ బడుట అనుక క్తార్థక భా స్టష్థట వ త్యయముచే గర్మ ముక్త మాయెను గాన గర్మవాచిపారళబ్ద్బమువై గకార్థగుతీయ నిల్వక ప్రాతిపదికార్థ చథమయొ నిల్చినది లకాళఠాదులు సకర్మకంబునకుం గర్త ఖకర్మంబు ఎందును లాతి గ్నర్హయందును నగు "బా శ్రీయా ళరరోనూ అనుస్మూత్ర్తమునందలి యాది శబ్దముచే లడాదులవలెనె భావార్థ కాదులును గర్హర్థమునందును గ య! మునందును విధింపంబడిన వన టకు సందియము లేదు ల్లు భావార్థకాదిప్ర యోగమున గర్భ కర్మ వాచకములకు ఛ్రథమ సిద్ధించుచుండ గా సూరి భావార్థ కాది యోగంబునం గ్త్రకుం బ్రిభమయగు బా శా 3౨సూ అని పురు క్తముగా సూూత్రించెను ఇటంర్తసమాత్రము ప్రథమనువిధించుట నరయ గా నీత డు లిజ్టుచేమాత్ర మె యభిహితత్వము గలదనియు భావార్థ కాదులచే నభివాతత్వము "లేమింజేఎ యిట్టి యెడల గర్భృవాచకమువై దృతీయ నిల్వవలనీవచ్చుననియు దల చి యీసూ త్ర మును రచించెనని తో చకమానదు బా శ్రీయా 3౫సూ మొ ఈళ%”సూ వజా

కును భావార్థకాది పశ్యయములు విధింప బడెను అప్లై బా జి యా ౧౨౨ నూూశ్రముచేత విధింప బడిన నుజీయిు నీభావార్థశాదులలో జేర్చదగినచె విస్తర) సూరిగారి యుడావ్చాతుల సమన్వయము -- రాము డు రావణుని సంవా

రించెను అశువాక్యమున దిజ్విభ_యగు లిట్టు రాముడు అనుక _ర్తని జెప్పు చున్నది అనగా లకారాదులు సకర్మ్మ ంబువకుం గర్హ అకర్మంబులందును లాతి౦ం గృర్హయందును నగు 'చాష్టయా ౪౮ లూ అనుసూతముచే లిటు కరర టో అ (“ఆట

మున విధింపబడినది గాన లిట్టుచే గ్నర్హచెప్ప బడినది కావున గ _రృవాచకమగు 'రామళబ్టమువై గర్రర్థమున నిలువవలబణన తృతీయ చా కార 3నూ ఉక్తా శ్దానామ వ్ర "యోగ అనున్యాయ ముచొప్పున బునర్తుక్షముగ నిలువదయ్యె అట్టి గర్తు ్ర్రిథముమయొకాక సస్టియువచ్చుట గలదు ఉదా లది నేను చేయ గాదు ఇది నాకు జేయ గాదు నుబ్భంతముతో నన్వయింంసక కర్త వలయాాదలతో నన్న యించుటచే షష్ట్యంత మగవడు చున్నది క వీరి బొరనగు వీరి గాదను విచారవిషయము గలదే ఆది ఇఆ 3౮ అఆవె శాన నిక చేడ గాదు నాకు సధా ౨ ఆ ౨౬౩ ప్రథమ _ఉ టై వముతోడ్చడన్‌ వలయు ఉద్యో 3 ఆ ౭3 క నాకు నీవేమియు. జెస్పనువల

వదు ద్రోణ ౧౪ ౯౪) మొ

[బా శార ౧సూ భానార్థశాదులచే నగునుక్తార్ధత కుదాహృతులు రి? యెడ బ్రయోగయోగ్యతన్తై న శేవలా. ప్రశృతి ప్రయో_క్తవ్యా నావీ వ్రత్యయ _ అనున్యాయనుచొప్పున ప్రాతిపదిశార్థ ప్రథమయె నిల్చినది ఇళ్లై రానునిచే రావణు డు సంహరింప బడియె ఆశునవుడును లిట్టు కర్థార్థమునందు విధింపంబడెను గాన బా _యా ళశ౮లానూ లిట్టుచే గక్తార్ధ మభిహితంబయ్యె అక్కా. రణమున గర్మవాచక రావణశబ్దము_వై గర్తార్థక ద్వితీయ వా కార ౨ సూ ఫునరుక్ష్తముగ నిలువక ప్రాతివది కార్థ వథమయెొ నిల్చినది 9ఫ్లై భావార్థ కాది ఆ, లో

కృత్తులును బా లా 'రో౮ా సూ త్రముచొప్పున గర ఫన్థార్థములందు విధింప

బడుటంజేని వానప్రయోగమునందును గర్హర్థమున దృతీయయు. గర్తైర్ధమున ద్వితీయయు. బునర్నుక్తముగ నిలువక ప్రాతిపదికార్థ ప్రథమమయొ నిల్చును ప్రయోగ ములు _--చ అమలినతారకాసముదయంబుల నెన్నను సర్వవేదళా శ్రముల యశేనపారము నుదంబున బొందను బుద్ధివావాంవి క్రమమున దుర్గమార్థజల గౌరవభారతభారతీసము. ద్రము దరియంగ నీ దను _విథాతృన_కైనను నేర బోలునే ఆది ౧ఆ ౧౯ మ భూ వతి సహియింప నోపునె సథా ౨ఆ ౯౮

నీ నన్నిట్లు వీతదయుండవై. విడిచి చనగ దగునె నీకు ఆర ౨ ఆ౮౨ ఉ వాయుబుకుండు మల్లయు ద్ధ్మ్థున నోద్చ నాతని నుదగ్ర మహోాభుజళ క్రి యేర్చడన్‌ సభా ౧ఆ ౧౬౨) చ తడయక యేగి నీతిబల దర్చము లొవ్చగ సభా ౧ఆ ౧౬౪ చ మా కధికళత్రు, జయం బగ్గుకేమి వెద్ద సభా ౧ఆ ౧౬౪ చ నవసౌొరభ ప్రసవ చిత్రవనావళి గల్టుదాని సా ౧ఆ ౧౭౩ చ హాంసు డు డిభకుండు నంతక తయగతులైన నిపు సభా ౧ఆ ౧౬౧) ఛా ఆదురోళ్టధను డుద్భవిల్గుడును ఆది ౫ఆ ౧౦౬ గీ ఉ_త్తమజ్ఞునవృద్ధు నా నుండె నేని సభా ౨ఆ ౨౫ అచ్చికళబ్దములకునైతము ,ప్రాతిపదికార్థసంబోధినను లందు బ్రథమ యగును ఉదా --తండ్రి తల్సి గోడ ఓతండ్రీ - మొ తండ్రి, అనుచో తండ్రితనమను జూతియు దద్శ్యాశ్ర్రయమనగు నీతృవ్య క్రియు దువాదర్థకత్వ మును ననునవి ,ప్రాతిపదికార్థము లగుచున్నని లెలు గున మహ త్వామవా త్త మహతీక్వములె లింగస్థానీయనులు కాన నవియి. శ్రతివదికార్ధములె యనుటలో విపలివ తిలేదు తెలునందును మితుడు మితము కంధర శంధరను దూత

టీ అట ల (ళో జో

దూతు డు మున్నగు ననియతలింగసమములు గలవు అట్టియనియతలింగసమత్వమును నచనాదులును ్రత్యయార్థనులనియు శ్రాతిపదికార్థములు శకావనియు నాంధ్ర వ్రైయాకరణుల యాశయము ఇృట్లనేకలింగంబులుగల ₹ బ్దృబులయొద్ద మి త్ర ము

రక్తి వినీధకర్య కారకనివరణో దాహరణములు ౨౩౫ వి కల్ప మిత్రు, డు లింగము ప్రాతిపడిశార్థములలో నంతర్భూతమని యంగీకరింపక విభ_క్ష్య క్‌ యని గ్రహించుకొనునది బాగు ప్రకా ౧సూ వ్యాఖ్య ౨౦౪ థి ఫుటద్వి ము విప్తర సర్వవిభ_ సంస్కృతతుల్యా ఆం చిం హలం ౧౫ అహో రఈ౨38 కర్వరీబ్బతతమం కర్మ ౧౮౪౪౯ కర్త క్రియా ఆప్తుం ఇష్టతమం కారకం కర్మసంజ్ఞం స్యాత్‌. కరణి ద్వితీయా ౨౩౨ అను_క్షే కర్మణి ద్వితీయా జశ్రి వత్‌ క్రి స్యాత్‌ హరింభజతి సీ కా ౫౩౭సూ తథా యుక్తం చాన్నీశమ్‌ ౧౪౫౦ ఈబ్బతతము వత్‌ క్రియయా యుక్త మనీవ్సితముఎ కారకం శర్మ సండ్డం స్యాత్‌ ల్రామం గచ్భం _స్త్రృ్రణం స్పృళతి నన్నయా నిషంభుడ్కే ఎ కౌ ౫౩౮నూ పెగ విమయము అఆకథధితం చ ౧౪౫౧ అపాడానాదివికేమై రవి వథీతం శారకం కర్మసంబ్ఞం స్యాత్‌ న్లో దుహ్యచ్‌ పచ్‌-దణ్ణ్‌ రధి ప్రచ్భి చి-బ్రూ కాని జి మథ్హుషామ్‌ కర్మయుక్‌ స్యా దకథితం తథా స్యా న్నీ వా కృష్ణ హోమ్‌ దుపోదీనాం ద్యాదళానాం తథానీ చళ్ళతీ ఆ నాం చతుర్హాం కర్మణా యద్యుజ్యతే తదే వాఒకథికం కస్ణేతి పరిగణనం క _ర్తవ్యమిత్యర్ట గాం దోస్టి పయి సీ శా ౫౧౩౯ నసూ కర్మవ్రవచనీయకే కూర్చి ఆం చిం ఆజం ౫ కారి అహో ౨౬౦ ఫుట చలననతతతననననవవుయాడాడాముననడడునమ లవ న్‌ా విస్తర 1 ౨౩౮ | వివ..-నూరి కారకళబ్టార్ధమును నివరింపక యువే మందంగా ద్రిలింగలతణశేషమున. బూరింపంబడెను కారకంబులనం గర్తాదులు అవి యాజు కర్మ కారకను కర్తృ కారకము కరణకారము సం వదాన కారకము అపాదానకారకము అధికరణ కారకము ్రీయాన్వయము గలిగించునది యన గా ీయాన్వయము కలదియని కార శస్టార్థము (వైఢ శారం౧ంసూ ఉదా 'దేవదత్తుండయ వంటళనును నండెనుు మొ

చా శార ౨ సూ వివిధకర్మశారళ విరణోదావారణములు ర్‌9ి కల్చతరు ౨౩౫ వివ.--సర్వవిభ్రి రిత్యాదికారిక ౨3౩౮ విషయమున వా్యాఖాత మయ్యెను శారక్కక్రీ యలో సంస్కృకహ్యాకరణసూ త్రములను మూలనుచేయుట కిదియే కారణము కాన నిది యెల్లెడల వానిమొదట జూవం బడును కర్తురిత్యాది కృర్తు = కర్తకు ,క్రియయా ఆవ్షుమ్‌ = క్రియతో వ్యాపా రించుటకు ఇష్టతమరి కారకమ్‌ = మి ్కలియిష్టమైనది కార మై కర్మ = కర్మసంజ్ఞ గలదగును అన్నుక్తే కర్మణి = అనభిహితకర్మవాచకమువై ని ద్వితీయాస్యాత్‌. = ద్వితీయ నిల్చును ఉదా --వారిం భజతి = భక్తుడు వారిని ఛజించుచున్నాడు భక్తుని భజనవ్యాపారమున బృతతము డు హరి గావ్టన హరి కర్మమమొస్టను అట్టి యను_క్తకర్మమునకు వ చకమగు. హరిశబ్దమువై ద్వితీయావిభ__ నిల్వ గా భళ్తో హరిం భజతి అని సిద్ధించినది తథాయు _కృంచేత్యాది _తథాయు_క్రంచ = ఈన్సతతమనువ లె చి యతో సంబంధించునట్టీయు. అనీబ్బతమ్‌ = కర్త కిష్టతమము శొనిదియు. గారకమై క్‌ర్మ సంజ గలదగును ల్రామం గచ్భన్‌ = శ్రామమునుగూంర్చి పోవుచు తృణం స్పృళతి= తృణమును దా కుచున్నాడు తృణస్పగ్శ్మము కర్త ష్టతమను శాకున్నను గర్మసంజ్ఞ కల్దుచున్నది విసుం భుశ్చే = విషమును రోగి దినుచున్నా డు అందును ైరీతినె గ్రహింపనగును సామాన్యముగా నిమోశన మిోప్పీితము శాదు సరేకదా యనిష్ట, మును న్రైయుండును య త్ర్మియతే త తృగ్తేతి వ్ర సీద్ధమ్‌ కరోతే ర్నిఖలయావాచకత్వాత్‌ కర్ణ ర్వ్యాపారేణ యత్‌. సాధ్యతే తత్‌ కళే త్యర్ధ్థ కర్తయొక్క వ్యాపారముచే సాధింపబడినది కర్మమనియర్థము _ దేవదత్తుని పచనవాసపారముచేం. కాకము సాధింపంబడెను అట్టిపాకనమున శ్యాశ్రయమగు నన్నము కర్మ సంక్హిత మగును రో కా నావ్యం క్తేతి రదర ర త్త రస్ధరేలేమం కత షాణిని దిన్న లస యాజనరపఫలకాలిత్యం 83 తం మితర్షప ముగ ౨౮౧నూ దువ) 'సయాలిల క యజన మునక శ్రీ యమైనదీ శర్వసంజ గల ౧ ఆ ఆ ఆ టా క. దను నీమూ డవపమతీముచే హాణినీయలశ్యుము లెల్ల సంగ్రహింపబడు చున్నవి అకథికం చేత్యాది _--అఆశథధికంచ = అపొదానాదివికేవములచే వివథ్షీంప బడని యన గా నపాది నాదిరూవనున వివతీంవ బడక కర్శరూపమున వివథీప బడిన యట్టికారకము నైతము కర్మ సంజ్హగలదగును ఉదా గాం దోస్టి పయ = గొల్ల డు గోవును బాలను భిదుకుచున్నా డు అశుచో నీస్సితతనుకర్మము పాలు

శ్రీ యతో వ్రన్వయించు గోళ బ్బవాచ్యమునం దపాదానము వినథీీంసక కర్శత్వమును వివథీంచుటచే నడియు గర్శమయ్యెను అపాదానవివవయందు గొల్లడు గోవు నుండి పాలను బిదకుచున్నా డు అనియే 'యేర్చడును. ఇట్టి ద్వికర్మక్మక్రియలు ఇొన్ని పరిగణింపంబడినవి అవియీ దుహాదులు దుహ్‌ = ఎదుకు యాచ్‌ = యాచించు. పబ్‌ = పచించు = వండు దణ్ణ్‌ = దండించు రుధి = ఆవరించు = వన = పఫళభాదులనుగోయు బ్లూూ=వచించు = నిరోధించ ప్రచ్చ్శి = సృచ్ళించు. చి = ఫళాదుల నో ర్తా =! లించు నీ ఒ తీఎకొనిపోవు ఇళ్లు హృ = కృష్‌ -వనహ్‌ మొ ముగ్ధబోధ వ్యాకరణ మున యాన్హా్రాా-దుహ చి చచ్శ రథ్‌ ట్రూశకస జి నీ వవూ ౯ శె ఖ్‌ హృ ద్డీ త్రవా శ్రుప్‌ మన్ధ ము.ష్‌ పచాదార్థి ధవో ద్యిణా అని చెప్ప బడెను శెనుదిలో బరిగణింపంబడినట్లు వదునాజేకాక యింకను ద్విధా = ద్విశర్మకములు గలవని వచాదాస్ర అనుచు గణము వచింవ బడెను ఆద్యశవ్చాత్‌ హీన * వ్థనే గతా గురు శిష్టుం గ్రామం ప్రాహిణోతీత్యాది వృతం నౌశాం కరోతీత్యాది వీ మేవ కర్మ వ్ర కృతివిశృతి'భేదేన ఛిన్నం సువర్ణం కుర్ణలం కరోతీత్యాదివత్‌ ముగ్ధ ౨౮౫ సూ దీనినిబట్టి న్ధ వృక్షము నోడను జేనెను శమసాలి సువర్ణ్యమును గుండలమును జేనెను మున్నగురీతిలి స్థలాంతరములందును ద్వికర్మకత్వము గల్లుననియెన్న నగును మెత్రుండు. వైశ్రునిగూర్చి యిట్లనియె. ఇట్లన గా నీవాక్యమును) ఇందు ఇట్లు అనునది ముఖ్యకర్మ ము వెత్రుని అనునది యమఖ్ధకర్మ ము వచ్యన్థాముఖ్యకర్మంబునకు దోడకు వర్షశంబులు ప్రాయికంబుగ నగు ఉదా --మైత్రుండు వైత్రునితోడ నిట్లనియె మైత్రుండు వైతశ్రున ట్లనియె ప్రాయికంబనుటచే నోశానొకచో ద్వితీయయు నగు బా కార ణజసూ అని సూరి సూస్రించెను ఒకానొకచో నన గా-- మైత్రుండు వైత్రునిగూర్చి యిట్ల నియె అనియు గా్యాచిత్మముగా నుండనగునని యెజుంగునది సర్వవిభ_ స్సంసట్భతతుల్యా అని భట్టారకుడు వచించుటచే బయిరితిని ద్విళర్ష్మ కయలు నిరూఎంప బడెను గాని యిట్టి ద్వికర్మ కతా ప "యోగము లెల్టున మి్య(_లియరుదు వై నుదాహరించిన సూరిసూత్త ముచొప్పున బయిచోటులందం ్రాజకనముగా. తోడకు వర్ణకములు వచ్చుపే తెలుగు సంప్రదాయము న్‌ గి అధికి బలుడు ళూరుండు గట్టుము పట్ట మతని టో ౧ఆ ౬౨ప చ పలగడె నిన్న నేడు నిను బట్టము గజ్టైదనంచు బొంకొళో భాస్క

(బా శార౨నూ సంష్కృక వ, నీగ్ధవిభక్తుల కొన్ని తెట్టననిల్వవు ర్ట్రి రాఅయో ఈళణస విష [ 1 లృ్టి ద్వికరృకము లకుదు వచ్యర్థకథాకు వ్రయోగమున బయు సూరిసూత్రమయుచొవ్చున తోడ కు వర్లకము లనుఖ్యకర్మ విస్తర £ ౨౩౫ విష సంస్కృత భామా వ్రనీద్ధవిభ_క్తులు కొన్ని లెలు గున ట్ర్రయుక్రములగుట ఎంప్రదాయముకాదు కావ్రన సర్వవిభ_క్రి స్పంస్కృతతుల్యా అనుభట్టారళసూ ర్తేము ప్రాయోజఒభ్మిప్తామమున వచింవ బడెను కాన్సుననె దాని వెంటనె అన్యస్యా క్వచి ద్భవే చ్చానార్ర అనినూత్రించినవా డయె్యొను ఉపా న్వథ్యాజ్వస ౧౪౪౮ ఉపాదివూర్వస్థ వసతే రాథార కర్మ స్యాత్‌ ఉవవసతి అనువసతి అధివనతి ఆవసతి వా వైక్యుం హరి నీ శా ౫్గంరళ నూ ఉపాదివూర్వక వస్‌ థాతువ్రున కధికరణము కర్మసంజ్ఞగల దగును ఉవవసతి వైపంళం హరి = వైకుంరమును హరి యధివసీంచుచున్నా డనియక్థము అెలు గున నిట్టివయోగ ముండదు వైకుంరమందు హరి యధివనీంచుచున్నా డని చ యోగించుటయె సంప్రదాయము ృక్లై ఉభ సర్వతనో కారార్ట్రధి గువరాదిషు త్రిషు ద్వితీయా ఒయ్రేడితా_న్దేషు తతో ఒన్యశ్రాఎ దృళ రలే సి కౌ ౧౪౮౪౪ న్నార్తికము ఉభయత సర్వత అనువాని ప్ర'యోగనునందును ధిక్‌ కబ్బవ్ర,యో గమునందును న్యామ్హేడితములగు ఉపరి అధ అధి అనువానిమోగము నందును నిట్టి మతి గొన్నిటి 'యోగమునందును ద్వితీయ వచ్చును ఉభయత కృష్ణం గోపా = కృష్ణునిని రెండుపుక్కలను గోవకులు గలరు ఇట్టి ద్వితీయ 'లెల్లున వాడ బడదు ఇట్టయెడల వప్టి. నున్నగునవియె అెల్ల్టున వాడ బడును మళతియు ధిగాదిళబ్బములకు బెల్లున దత్సకురూప్టప్ర యోగమును లేదు కృష్ణున కిర్యంకలను గోవకులు గలరు ఈరీతినే అకర్మకథాతుఖి ర్యోగే జేళ కాలోభావోగ _న్తవ్యో ఒఛ్వాచ కర్మసంజ్ఞ ఇతివాచ్యవ్‌ కురూన్‌ స్వఎతి మాస మాన్తే గోదోహ మా్దే శో” మానే. ౧ కౌ ౫8ల సూ ౧౧౦౩౧౧౦౪ వ్వార్తి అకర్మక ఛాతుస్ర యోగమున చేళశశాలాదులు కర్మసంజ్ఞ గలవగును. దేవదత్తుడు గ్రాము సమూహమును నివ్రించుచున్నా డు ఇట్టివాడుక అెలు గున లేదు దేవదత్తుడు ఆ్రామసమూహమందు నింద్రించుచున్నా డని చయోగించుటమయొ సంవ్రదాయము కాలాధ్వనో రత్య న్హసంయోగే ౨౩౫ కవ ద్వితీయా స్యాత్‌ మాసం కలార్టణీ మాస మథధీలే మాసం గుడథానా శ్రోళం కుటిలా నదీ శో మధీలే సి కా ౧ఏగూ సూ గుణక్రియాద్రవ్యములచే గాలాధ్వ ముల కవిచ్చిన్నసంయోగము గమ్యుమగుచుండ గా ద్వితీయ యగును మాస మధీతే = ఒకనెలను విచ్శేదము లేకుండ జదువ్చచున్నా డు ఇట్టివాడుకలు ెల్లున [12]

069 కర్శప్ర వచనీయదోగ ల్యార్థవీవరణము ౨౩౫ వీ కల్ప మునకు రాకందుటయు బ్ర యోగదృష్టమగుచున్నది క అని వెండియు నాపతి సప జననాథుగుటించి. పలుకు ళుక్రు డుతోడై శల్య ౨ఆ ౫౦ చ ఆనవిని యన్నలేశ్వోరు డు హోసముతో నతనింగుతించి యి ట్లను శల్య ౨ ఆ 83 గీ ఆత డారణ్యళోగ్టితమైన వాక్య సంచయము విష్ణుగుణిచి టయే. సంప్రదాయము. ఇంకను శాలాధ్యములకుం శ్రాయింబుగ బ్రథమ యగు బా శా ౨౫సూ ఆనుదొప్పున వాడు నిన్న వచ్చెను వాడు శ్రోశము నడభెను అనురీతిని బ్రథమ వచ్చుటయు సంప్రదాయమై యున్నది చ పలుకడె నిన్న నేడు నిను బ్దము గష్టైద నంచు భాస్మ అయో రఈరణస

కర్మ వ్రవచనీయక ఇత్యాది చింతామణినూ, త్ర మిీవజకపు ౧౩౫ విషమున వాఖ్యాత మయ్యెను సంప్కృతవ్యాకరణములలో ప్ర పరా వీత్యాది ప్రాదుల లోని కొన్నిటి _ అను ఉప వ్రతి అభి అధి సు ఆతిఅఎ అనువానికి గొన్నిటి ాగత్యుపర్టసంజ్ఞ కవవాదముగ గర్మ్మపవచనీయసంజ్ఞ గలదనియు నట్టి వాని యోగమున ద్వితీయావిభ_ వచ్చుననియు. జెక్చ బడెను లక్ష ణేశ్థంభూతా ఖ్యాన భాగ వీప్పాసు ప్రతిషర్థనవ ౧౪౯౦ వస్వు స్టేషు విషయభూలేషు ప్రశ్యాదయ ఉక్తసంజ్జాస్యు ఎ కా౧ఏలసూ. కర్మవ్రవచనీయ యుశ్తే ద్వితీయా ౨౩౮ వలేన యోగే ద్వితీయా స్యాత్‌ పర్టన్యో జపమను ప్రానక్ష త్‌ ఎ శా ౫గం౮ నూ జపమను,ప్రావర్షత్‌ ఇచట అను అను దానిచే లమీణము హేతు దో్యోత్యమగును జపజ్ఞానముచే వర్ణము జ్ఞునవిషయమగును కౌముదీశరదాగమము ౨౭ వుట లషమణమన లవమ్యలతణ భావము జ్ఞావ్యజ్ఞాపకభావము కౌ శర ౨౯ఫ్పు కర్మయాం ప్రోక్తవన్త = కర్ణప్రవచనీయా ఆయౌానిరూఎతమగు సంబంధవి శేషమును దోళ్ళితనము చేయునవి యనియర్ధము కౌము శర ౨౭ఖ్బ.. విభ _క్యర్థవ్రకరణము వైసందర్భమునుఖట్టి _పర్టనో్యో జవమను ప్రావర్షత్‌ అనగా నింద్రు డు జప "హేతువుచే వర్షించె ననుశర్ధము విశదనుగుచున్నది ఇట్టియెడల "హీత్వర్థకతృతీయ సాధారణముగా రావలబయుండ గా పర్జనో జవేన ప్రావర్ష త్‌ ద్వకీయ కర వృవచనీయ యోగమున గభినని యెఅుంగనది ఇట్టి వ్య_స్తములగు కర్మ వ వచనీటో

ణల ప్రబంథములందు సాథారముగాం బ్ర రొరాగము

ఛా శార ౨ సూ వైవయికసప్టమిచోట బర్యాయముగ కూర్చి విళ్ళక్తినిల్చును పరించె నధిప శాం ఇజఆ 38౬౨ ఇట్టియెడల గుటించి ప్రభృతులు గుజీంచు ఛాతుశ్త్వార్ధ్థకరూపంబు లనియు నవి పరమగునపుడు ద్వితీయావిభ_నిల్చుననియు నెజుంగునకి క అఇందుముఖి వే డు మెద్దియిష్టము నీకున్‌ సభా ౨ ఆ ౨౫౭ ఎద్దియిష్టమో దానిని నన్ను వే డుమని యర్థము ఇట్లు యాఫాస్థకను. లెల్ల ద్వికర్మ కము లగును "లేదు కాని కర్మప్రవచనీయకే కూర్చి. ౧౩౫విమ కూర్చి ల ను నమో భవేద్ద్వాతీయా తు ౧౧౯ విష కర్మప్రవచనీయజవిభ_ ర౨విష అని భట్టారకు డును అందు పట్టి కూర్చి విభ్వషు ౮౮ విష అని యధర్వణా చార్యు డును వచించియుండుటంజేం కర్మప్రవచనీయ దో్యోత్యార్థములలో నేదాన నైన కూర్చి యను ెకుంగువిభ__ నంగీకరింపో తీరదు నేటి ముద్రణములలో శ్రైాచీనకావ్యములందు. కూర్చి అను విభ_యె యున్తూలితమైనది నన్నయా ధర్వణులు వేర్కొన్న యీవిభ_క్రి ప్రాచీనకావ్యములలో 'లేదనుట విశ్యసనీయము కాదు శాన లేఖళపారకాదికృతమగు నీసాహస మువేతమ్టము నాచూచిన తాళ ష్యత్రమాతృకలలో భారకమందే కొన్నియెడల నయ్యది యుపలబ్ధ్బ మశుచువచ్చెను నన్నయాధర్వణీయములోని కూర్చికి సరియగు గుజిచి గుజించి అనునవి విభ _కృథ్టాభిధాయకళబ్దములు నంగీకారస్థములె. ఇంక నియ్యది కర్మప్రవచనీయార్థ ములలో నెట్టియర్థమున వచ్చుచున్నదో పరిశీలింపవలం యున్నది

పయి నుదావారించిన లతణేత్ధంభూకా ఖ్యానేత్యాది నూత్రోపదిష్టార్థ ములలో నొకటియగు నిత్ధంభూతాఖ్యానార్థమున గూర్చివిభ_క్రి వచ్చుట నన్నయా ధర్వణసమృతమని తో చుచున్నది కస్యచిత్‌ ప్రకార స్యాప్తి ఇత్ణంభావ భళ్లో విభుమభి అభిరభాగే = విభా విషయే భ_క్రిభావావన్న ముగ్గ దుర్రా వ్యాఖ్య ౨౮౬ సూ భక్లో విష్ణుంప్రతి విషయతాసంబన్ధ శీ జర వ్రశ్యాడిద్యొతోోఒర్థ విష్ణు విషయకభ_మా నిత్యర్థ అత్ర భక్త భ_రూపం ప్రశారవిశిషం ప్రాప్తత్వా_దిత్ధంభూత నీకా ఎటట సూ వాలము వ్యాఖ్య భళక్తో విష్టుంప్రతి అనగా విష్ణు విషయక మగు భ_గలవా డని యర్థము _జకానొకప్రకారవిశేషము నొందినవా దిత్ధంభూతు డనిఎంచుకొనును అట్టీవానిరీతి యిందు జెప్ప బడెను గాన నిది యిత్ధం భూతాఖార్టన మననగును విష్ణువు విమయను భి నిషయి విషునకును భక్రిని గల విషయవివయిఖావరూపసంబంధము అఖి వల మున్నగు కర్మ వ్ర వచనీయ ములచే ద్యోతిత నుగుచున్నడి ఇచట వైమయికస్తప్తమి రావలసీయుండ గా

064 హర్చివిళ్న అనుప్రయు_క్షకూర్చి” అనువాని ప్రక్రియలు ౨౩౫ వి కల్ప వ భయ వ గర్మప్రవచనీయ రొరాగమున ద్వితీయవచ్చినది _ లెల్టున నిట్టియర్థమున గూర్చివిభ_క్రి ప్రయోగదృష్ట మగుచున్నది ఆవె ఆళమికపుత్తు డంబుజంభవు గూర్చి ఛతోడ ఘోరతపము నేయుచ్న్న్ను సుప్రనీద్ధుండు ఆది ౨ అఆ ౧౬౯ ప అంబుజపంభవు గుణిచి అని నుద్రణపాఠను ) ఈభట్టారకుని పదమ నందలి హూర్చివిభ__ యిళ్ధంభూళాఖ్యానమున వచ్చినది అంబుజనంభవునకును భక్తి వూర్వకతపశ్చరణమునకును గలవిషయవిషయిభావ మిందు చ్రహింపవలయును అంబుజఫంభవవిషయకము తపశ్చరణమని యస్థము ఇస్లై యంతటనకు కూర్చి - గుజిచి గుటించి యనువాని కర్మప్రవదనీయతను సమన్వుుంచుకొనునది సంస్కృత ఖాహా ప్ర బద్ధవిభ క్తుంకు బర్యాయముగా దెలుగు విభ క్తులవాడుకలను జూవునభినివేళముతో భట్టావకు డిట్లు కర్మప్రవచనీయజ విశ_ని జూవెనే కాని యిటైస్థలములందలి కూర్చి వ్ర భృతుల కుద్దే ఇార్ధకత్యమున సమక్థ నము కుదుకకపోదు వైయాదిపర్వపద్యమున శమికపుత్తుం డంబుజసంఛవు నుచ్దేశించి భ_క్తితోడ దపముచేయుచున్నవాండని సమన్వయించుటలో విరోధనములేదుగడా కు విభ_తో గుదురువడుచున్నను సంస్క్యృవభామో వ్ర నిద్ధ తాదస్ధ్యార్థకాది స్థలము లందుం జతుక్థీవిభ క్రి సంగీకరించి భట్టారప డు గౌజుకు కై అశువాని నుపదేశింప లేడా శేషష్ట, నిర్వాహమునకయి శా నెచ్చటనువాడనట్టి యొక్క విభ్న నుప 'దేశింపలేదా ఆరీతినె కర్మప్రవచనీయవిళ క్ర దో్యో త్యార్ధ్థమునందు ార్చి విభజ్తి పరోస్టయముగా నిల్బునని భట్టారపనియాశయము నెన్నన గును విషయనిష౫ు ఖానము న్య క్తముగుస్థలములందలి కూర్చి విభ కర్ర వచనీయార్థకమనియు దద్భిన్నములగు కేవలో ద్దేకార్టకస్థలములందలి చూర్చి ప్ర భృతులు కర్మ వ్ర వచనీయార్థకములు శాక ద్వితీయా౦తముల వయిని వరే షూండ్యాది శబ్దేషు స్తషమ్యాద్యా విభక్తయ ౨౮౪౭ విష అనునధర్వణవచనముచొవ్వున నను చ్రయు_క్ర్తములగుకోబ్దము లన దగుననియు నెలుంగనగును ఈవ్వివిధములగు కూర్చి వ్రళ్ళకులు నిల్చుటలోని వ్యక్రియయ్ను భిన్న ముగ నేయున్నది కరవ, వచనీయార్థక కూర్చి ప్ర, త్యయను పౌతిపదికమువై నిల్చునపుడు అందు పట్టి హర్చి విభ_షు బ్‌ విష అను నధర్వణవచనముచొవ్పున నుమాగమమురా గా అంబుజసంభవ+ నై = అంబాజసంళవ్రు+కూర్చి = అం ఎజసంభవ్ర+నుమ్‌*కూర్చి = అంబుజపంభవ్రం గూర్చి అనురీతిని రూపణద్ధికల్లును అను వ్రయుక్తకూర్చి శోబ్బమునిల్బునపవుడు ద్వితీయాంతళజముపయి తన్నున్‌ +కహార్చి = తన్ను గూర్చి అనురీతిని హార్చి శ్వ్వను.నిల్చుటచే పాషుద్ధిల్లును. ఇట్టి తన్ను గూర్చి నన్నుగూర్చి మున్నగు

చా శార ౨నూ కూర్చి విళ్శద్వతీయవై నిల్చునను_ ప్రాఢభ్యా సరికాదు చోటులం దెన్న డును గర్మప్రవచనీయకూర్చి విభ_క్షియని భ్రమింపరాదు మతీయు నీక్రిందిరీతిగల ప్రయోగములందు సయితము వ్రైషయి“స_ప్టమి బ్రస్నక్తి లేమింజేసీ కర్మవవచనీయార్తము కాదని గ్రహిందవలయును. క అని వెండియు నాపతికురు జననాథుసుతించి వలుకు శల్య ౨ఆ ౫౦ ఇళ్లు నీ అహ్రైాసనుండు తన్ను నర్థితోగుటిచియ జించుం గోరి సృజించె సకల హారి వూ ౧ఆ ౯౭ ఆనురీతి ప్ర మొదూూగములందును గర్మప్రవచనీయ విభ_యని తలంపంఠాదు

ఉ ద్దేళార్థమునందు ద్వితీయకు గుతిచియునను ప్రయుక్తంబగు సముచ్చయ్యృహ-*ము గూర్చి జ్ఞాపనార్థము ప్రాఢ కార ౨నూ ఈతడు గుతించి అనుదానిని జూచికొనలేదు. ఇందు కూర్చి క్ల్షూవనార్థమనుటచే నీత డు చింతామణ్యుపదిష్ట ర్చి విభకిని స్పృశిచెనని తో చుచున్నది కాని కర్ణవ్రవచ నీయార్థకకూర్చి వ్రళ్ళతులు ద్వితీయా. విభ _కీవాంద నిల్చుననుట శేవలము నసంగతము విభ _కీవత్య్యయములు ప్రాతిపదికముల వై నిల్చుటగదడా వైయాకరణ సంప్రదాయము కావుననేకడా రానుంహార్చి భ_తో దళముచేనె మున్నగువాని సిద్ధికయిం యధక్వణాచార్యు డట్టియెడల నుమాగమమును విధించినశవా డయ్యెను

ఉద్దేళార్థమున గుతించి ప్రభృతు లనుప్రయుక్తములు కాకుండుటయుం లోఎంచుటయు గలదు చ సుతున్‌ హతు డయ్యె ననంగ విన్నయం తన యిత డాయుధంబు దిగ ద్రావి యచేష్టత బొందు (దోణ ఆ 30౧౫) సుతుని గూర్చి విన్నయంతనె యనియర్థము ఆవె వేట బోయినారు విభు లిస వత్తురు ఆర ౬జఆ ౧౬8 అవ్విళభుండు పొల మేంగెను విపు ౭ఆ చ్రైశ శార ౧౩సూ వివ క బల మెక్కడికి నరుగు నందు బోవలడ గ వెడలితిన్‌ శాంతి ౩ ఆ ౧౮౪౮౪ ఊఉ ఎందు బోయిరొగొ వారనినన్‌ ఆది ౮ ఆ ౨౭ ) ఇట్టియెడల వే టం'హార్చి పొయినారు - వాలము గూరిచి యేగాను అందు గూర్చి పోవగిడగి ఎ దుగుజించి పోయిరొ. అనురూపములలోని కూర్చి వ్రళ్ళృతులులోఎంచెనని యెలుంగునది తాదర్థ్యచతుర్ధికి షష్టివచ్చినచో. వే టకుం బోయిరనియు నుండవచ్చును

విస్తర 11 ౨౩౫ విష.__కర్మవ్రవచనీయముల విషయమున నవోబల సండితుం డ్మీక్రిందిరీతిని వ్రానెను ఆద్యవ్యాకరణే కర్మప్రవచనీయయు_శ్షే ద్వితీ 'యేతి సూత్రేణ యా ద్వితీయా విహితా తత్ర, కూర్చీతి స్యాత్‌ జవము౦గవార్చి వర్షము అహో ౨౬౦ ఫ్లు సంస్కృతమునందలి కర్మ (వ్రవచనీయ ద్వితీయాస్థలములం దెల్లం గార్చివిభ క్రి వచ్చుననుట సరికాదు ఇత్ధంభూ తాఖ్యా

స్రీయ ,పసంగము ౨8౫ వి కల్య 006 _ ఆంధ్రభామచరిత్ర కర్తగారి యశ్యాస్త్రాయ ప్రసం టె డా నేతరస్థలద్వితీయకు. బెలు గున గూర్చివిభ నిల్చిన వ్రయోగ మెచ్చటను లేదు జపమను ప్రావర్ష త్‌ అనుదాని సరిగ నహోబలవతి జవముంగార్చి వర్షము అని యుదాహరించుట సరికాదు హేతుభ్ళూతజసోలకతీతము వర్షమను నర్థమున నట్టే వ్రయోగ మెతమ్మారశ్రమును బెలు గుకాన్యములందు లేదు తుదికి దెలుగు వాడుకలందును నట్టిప్ర యోగము లేదు అట్లయినను నసోబలవతి యుదాహారించె ననుచు నర్వాచీనులు కొందజక్లై యుదాహరింవసాగిరి ఈవిమయమున నాం ధ్ర ఛాహాచరిత్రళ_ర్తగారు వ్రాఎనవిషయములు మి కాలి వింశగనున్నవి ౧౮ కర్మవ్రవచ నీయకే కూర్చి కర్మప్రవచనీయార్థమున కూర్చి యనునదివచ్చును ఆం భా చ ౧౬౨౭ పు అనుస్తూత్రమున కంతఓను నదీ మన్వవనీతా నేనా వృతం ప్రతి పరి అను విద్యోతతే విద్యుతీ = మెలువు ెట్టువంక ప్రక్కవైపు మెజయుచున్నది భిళ్లో విష్ణుం వ్రతి పరి అన. = విష్ణునిమెడ వంక యందు భక్తు డు అనియిట్లు సంస్కృత వాష్టకరణ వాక్యములును వానియర్థములును సుదాహరింప బడెను. చింళామణిస్తూత్తమునకు వార్థఖ్య్ధచేయుచున్న విషయమును చంజుచి హర్చివిభతోడి యుదాహృతి నొకచోటనైన జూపలేదు తుది విష్ణుని యడ భక్తుడని చూప బడెనేకాని విస్షువునుహార్చి భక్తుడు. అనియేని చూప బడలేదు అంబుజసంభవు గూర్చి మున్నగుచోట్ల కార్చికి బూర్వముననున్న ్రుళము స్టహార్చివిభ_షు అను నధర్వ్యణవచనముచొప్పున వచ్చిన నుమూగమ సంబంధియని గ్రహించక యది ద్వితీయా ను వర్ణకమనియు నచటికూర్చి యృట్ట ద్వితీయపై. నిల్చిన కర్మప్రవచనీయళబ్దమనియు ననుకొని యట్లు నన్నయ నికూఎంప కుండుట చింత్యమనుచు న్నీందిరీతిని విమర్శించిరి వై వివరణమునుబట్టి కర్షప్రవచ్ర నీయకము లనునవి పసౌాధారణనుగ గర్భమును దెలుఫువదముల ద్వితీయావిభ కంత రూవములప్నై జేరుచుండుననియు తానువమూా '్తము. విభ_ప్రత్యయములు శాననియు బెలిగొనవచ్చును కొని చింతామణి హార్చిని డ్వితీయావిభ జ ఆ, అలాటి వ్రత్యయముగా బెలుఫ్రుచున్నది అట్లు చెప్పుట వైయాకరణసం వ్రదాయవికద్దము గూర్చియెస్పుడును ద్వితీయావిభ_క్ట్యంతపదను.లమి దనే వచ్చుచుందుటచే చానిక గరరనచనీయసంబ్ఞ తగియున్నది కాని యది ద్వితీయావిభ_ వ్రశత్యయను కానే ర ర్చి లను నొ్కాడానినె కర్మప, వచనీయార్థమున జె్చె శత్తుల్యములగు వంక ఎడ అందు వెంబడి వకు వెన వటి చే లా చపవు పట్ట పణ = మొదలగువానిని గూడ గర ప్రవచనీయసుజికములుగ ను వరిం ళన వ డ్డి దావారింవకుండుట చింత్యము ఆం ౧౬౫౮ ఫృట పుట వీరువ్రానీన కర్మ ప్రనచనీయ ళబ్దార్ధము కాస్త

[గా శార౨సూ ఆంధ్రభాషూచరిత్ర, కర్తగారి విమర్శభము సరికాదు 907 కర్మంబున ద్వితీయ యగ ౨ అష ఛాత్వర్థఫలాశ్సయంబు కర్మము నా బడు "దేవ దత్తుడు వంఎకమును వండెను ఇట వండె నను చాలశ్యా మాటకు వంటచేనె ననియగ్ధము వంట ఫలము విమయము చేయుట వ్యాపారము నంటయశ గా హోము పాకనమున కాశ్స్రయము కావుటంబేఎ. వంటకము కర్మ ంబయ్యెనని యెజుంగునది సంజీవని ౨౩౫ 1 విష -_-కర్మంబునన్‌ = కర్తార్థమునందు ద్వితీయ యగును తిజాద్శిప్తత్యయములచే నన్నుక్తమగు కర్మంబున ద్వితీయావిధ యగును విస్తర తిజాదివ్రత్యయములచే గర్ష్మం బుక్తమైనచో ద్యితీయ శ నేరదనియు బ్రథమయే వచ్చుననియు నీవజికు సవ్నిస్తృముగా జెవ్చ బడెరు ౨౩౪ 1 విష ఛాకువునకు ఫలము వ్యాపారము నని యర్థములు రెండు. అందు ఫవాశ్ర్రయము కర్మము వాస్ట్రపారాశ్సయము కర్ణ థాత్వర్టమగు పఫలముశ కాశ్త్రయను కర్శంబనం బడునని నూరి కర్మన్వరూపమును నిరూఎంచెను ఈలత్సణము నుదాహృతియందు నూరిమయె.. 9్రట ౪ ఇతార్థది గాక్టముచే సమన్వయిం చెను 'దేవదత్తు డు న న య నన పం నతనక పం కక విరద్ధము సంస -్రతఐద్ధతిని _ చెలు గువ్యవరోరము లేపు డంతయు చానిరీతినె యుండు కెన్టుపొస గును వంక వ్రళ్ళతులు కర్మ వ వచనీ యార్ధకను లని యెవ్వరను వచింపలేదు కూర్చి అమ్‌ప్రత్యయమువంటి ద్వితీ మయా ప్రత్యయ ల ఆ మగుట సం చ దాయవిరుద్ధ మె్భెగును.. దానికి ముందటి చుుత కారస్థాములు ద్వితీయా, వృత్యయ ను వర్ణక సంబంధులనుకొనుట శ్రాంతిమూాలకము. వెంబడి వైవు వంక ప్రక్క మున్నగునవి యుదడాహృత వాక్యములలో మవ్టర్థంత ములవై నిల్ఫీయున్నవి వానో వార్చి తో సామ్యు మెట్లు ఉదాహృతసంస్కృృత వాకస్టములలోని నదీ మన్వవసీతా భళ్లో విమ్ల్షుంప్రతి మున్నగువాక్య ములలోని---నదీవిష్ణు ప్రభృతులు ద్వితీయాంతములు కర్ణ్మవాచకను. లనుకొనుట కేవల శ్ర్రాంతిమూాలకము కాస్త్రవిరుద్ధము అచటిద్వితీయకర్తార్ధమున వచ్చినది కాదు కర్మవ్రవచనీయయోగమున వచ్చినదయియున్నది విస్తర ౨౩౫ 1 విమ. క్రియచే. జెప్ప బడని కర్త కర్మలకు వింత వ,యోగము తృతీయవచ్చును ఉదా __-రాముని చేత బాణముచేత వాలికూల్చ బడెుు ఆం భా అ కార ౨౮ సూ అనభిహితకర్మమునకు దృతీయవచ్చు ననుట కేవలము 'ప్రానూదికను

థం అక్రే రణకర్త వ్రేరణంబున గర్మంబగును ౨8౪౬వి కల్ప నంటకమన గా నన్నముకు వండెననుచో నంటచేయుట యనువ్యాపారమున కాశ్ర యు డు జేవదత్తుండు కర్త వంటయన గా ాకను. మెత్తన ఫలము దాని శాశ్ర్రయము వంటక మన గా నన్నము శాన వంటకము కర్మంబయ్యె అట్టి కర్మం బున ద్వితీయవచ్చి వంటకమును అని సీద్ధంచెను వండెను అను క్రియలోని తిజ్విళ్ట కర్త స్థకమగుటచే గర్తను జెక్పుచున్నదిగాన గదర్హ ఎవాచిచేవద త్త శబ్దమువై గర్హర్థకమె యగు తృతీయ రాక ప్రాతిపది కార్థక ప్రథమావిభ్ర నిల్చెను శా గా దేవదత్తుడు వంటకమును వండెను అనునది నిస్ధంచెను సర్వవిభ_ సృంస్కృతతుల్యా ఆం చిం వాల ౧౫ శా అహో ౮౨౩ ఫు గతి బుద్ధి చశ్యవసానార్థ శబ్దకర్మ శాకర్మ శకాణా మణికర్తాసణౌ ౧౪౫౩ గళ్యాద్యన్ధానాం నన్నయా శబ్దకర్థణా మకర్షకాణాం జాశొ యకర్ర్తాసణా ౨ ఒ విమయము కర్మసాత్‌ క్రూ నగమయత్‌ స్వర్టం వేదార్థం స్వా నవేదయశత్‌ ఆశయ చ్చామృతం జేీవాన్‌ వేద మధాాపయ ద్విధిమ్‌ ఆసయ త్సలిలే వృధ్వీం య స్స మే శ్రీహరిర్లతి సీ కా శార ౫౮౦సూ కల్చ్పతరు ౨౩౯ విష ాసర్వవిభ_ రిత్యాదిన్తూత్రము. ననుసరించి గతి బుద్ధీత్యాది పాణినిస్తూత్త మిటవివరింప బడుచున్నది ణిచ్‌ అనునది సంస్కృత మున వ్రేరణారక ప్రత్యయము గత్యర్థకాద్నియల కవ్రేరణమున గర యగునది వ్రేరణమున గర్మంబగును గత్యర్థకములన గా గమనార్థకములు బుద్ధ్యర్థకములన జ్ఞానార్థకములు చ త్యవసానార్థకములన భోజనార్దకములు ్‌ బ్దర్శ్మ కములన గా మాట = పలుకు మున్నగునవి కర్ణముగా గల ధాతున్చలు అర్మకము లన గర్షాశాంయలేనివి ఉండు కలుగు అగు మేల్కను వర్థిలు లజ్జించు మీణించు.. భీలిల్లు జీవించు. చచ్చు శయనించు మున్నగునవి కొన్ని యర్థ ములుగల ధాతువు లకర్మకములగునని వైయాశరణులు వివరించిరి న్లో సత్తా లజ్జా ఖతి జాగరణం వృద్ధి తయ భయ జీవిత నురణమ్‌ శయన శీడా వచి డ్నీష్మస్థా నైతే కర్మణి ఛాతవ ఉక్తా (ముద్ధ గిరళచంద్రకృతవ్యాఖ్య ౧౪౬౦ ఫుట ఇస్లై యింకను ననే థాతువులు ఇెవ్చ బకినవి వి ' స్తరభీతి నుడావారింప "లేదు ముగ్ధ దున్తాదాసవ్యాఖ్య కాొ౨నూ

బా క్రియా ౧౨౩ నూ అవ్రేరణకర్త వ్రేరణంబున గర్మంబగును 0809

శత్రూనితారది __ వహరి శృత్రులను స్వరమును బొందించెనో గత్యర్థోదా పహృతి తరవారిని 'వేదార్ధము నెజుంగునట్ట్లుచేనెనో బుద్ధరర్థ 'జేవతల నమృత మును దినిఎంచెనో ఆశనార్థ్య సైన్మాను "వేదమును జదివించెనో శబ్దకర్మక సముద్రజలమున భూమి నుండునట్లు చేనెనో అకర్మక యట్టిశ్రీహరియె. నాకుగతి యని యుదాహృతక్లోశార్థము కృత్రువులు స్వగ్గమును బొందిరి అనునది యవ్రేరణ వాక్యము _ శ్రీహరి శత్రువులను స్వగ్హమును బొందింభెను అనునది ప్రేరణ వాక్యము శ్రులు స్వరమును బొందునట్లు శ్రీవారి చేనెశు గాన శ్రీవారి వ్రేరణ కర్త అస్రేరణమున గర్హ్వయగు. కత్రువు వ్రేరణమున గక్మంబయ్యొను సావన గర్శవాచకమగు శత్రువులు అనునది శత్రువులను అనెడి ద్వితీ యాంతరూపము నందెనుు ఇ ట్రివద్ధతిచే నవ్రేరణమున నకర్మకమగు య వ్రేరణనున సకర్మక మగును ఉ సముద్రజలమందు భూమి నుంచెను అవ్రేరణమున సకర్మకమగు ఆయ వ్రేరణమున ద్వికర్మకమగును ఉ హరి శొత్రులను స్వర్ణమును బొందిం చెను. అవ్రేరణనమున _ద్వికరకమగునది వ్రేరణమునందును. ద్వికర్మ కముగనే యుండును అవ్రే _--బేవదత్తుడు రాజును ధనమును యాచించెను వ్రేర -- యజ్ఞదన్న డు 'చేవదత్కనిచే. రాజును ధనమును యౌాచింఎంచెను.. ఇందో 'జేవదత్తు డనభిహితకర్త యగుటచే బా శార 3 నూత్రముచొప్పున ననభిహిత కర్త ఖనాచకము తృతీయాంత మర ఫ్ట్‌ను అభిహితక_ర్తృవాచకమగు యజ్ఞద త్త శబ్దము ప్రథమాంత మయ్యెను అవ్రేగణకరయగు దేవదత్తు డు యజ్ఞ దత్తునిచే ఛి యోజ్యు డు గాన శ్ర యోజ్యక_ర్రయు నన బడును యజ్ఞ దర్తు డు చ్రయోజక కర్త ప్రయోజ్యకర్త = అనభిహితకర్త = అవ్రేరణకర్త వ్రయోజకకర్హ = అభి హీతకర్త = 'వ్రేరణకదర్త

చ్రయోగములు లేసీ విదరుడు నిన్‌ గజిపె బుద్ధి ఆది ౬ ఆ ౧౪౫ నీ ద్రోణగాంగేయులు దురితవిదూరులు నిన్నెద్ది గజఎరి నెమ్లితోడ ఆవ్‌ ౮ఆ ౪98 క తడయక యబ్బూది కుకు, ద్రావించి రొగిన్‌ ఆది 3౩ఆ ౧౧౮ క విను మాచార్యులు నూర్వురు అ జ్ఞనపతి వినిఎంతురు త త్వ నిరూపక ళాన్త్రములు ఇాంతి ఈ౪ఆ 38ళ0 చ నీవు మున్‌ కనినది విన్నయట్టివి వ్ర, కామకుతలూహాలచిత్తు డైన కృ ష్లుని వినిపింప్టు నావుడు ఆకుక ఆ ౧౩ ప్రాసవ "యోగము పయివానిలోని కాన్హ్రములు వినినది మున్నగునవి ద్వితీయాగస్ధక వ్రథవలు క విమలాత్తు డు పాఠరా శ రరమునీంద్రు, డు శిష్య్ధలను మహాభారతపం చమములగు వేదముల మే రువహీధర వానీయై కరణ జదవించెన్‌ కాంతి ౬ఒ ఆ 8౯౯

70 అంతత వ్రేరణార్థకోదాహృతులు ౨9౪౬? వి సంజీ అంత్రత వ్రేరణాగకములు.---౪ వె విధుల గడచి యెందు * గ బడినవాని లో గక చేయుట యధమగతి మార్గము ఆది 9 ఆ ౨౨౦ ఆగు వ్రే ఆగు=ఆఫవు ఆగ బడిన = నిషిద్ధ క కజచునెడ నేయునెడ వడి బఆచు జడం వెన గునెడ నపారబలంబుల్‌ మెజయునెడ ఆది ౫ ఆ ౧౬౪ మెఆటయు..దే అ ల చౌశించు అం వ్రే బయలువలుచు శర ఆవె కలయ బెరసినళుడు. కలితనంబు మెటియుదురు మహో త్తులు విరా ఈ ఆ ౨౨౩ కలితనము = సామ్యము నీ ఆరు ఇాంబుదంబులు పరగి వెన్నెత్తుర గండలు గురినె మార్తాండచింబ ము అశ్వ ౪ఆ 3౯వ కురియు దే ఆ ఆ ౧ వర్షించు అం వ్రే, కురియించు శర నబ వను శంతనుసుతుందు గురు డును విదురుడు కూర్కొఎని కూర్కొని 'ఇెవులలో బోయమె సవిశేషశార్య లేసి వచనములు న్తీింఆ ౧౪౩౨ హరకొను జే అలా చొచ్చు అంప్రే చొబ్పంచు చుక్క రూ కూర్కొను శర గతి బుద్ధి వ్రశ్యవసానార్ధ శ కర్మ - కాకర్మకం బుల కవ్రేరణంబునం గ్యర్తయగునది వ్రేరణంబునం గర్మంబగు ౧౨౩ లయొపరిచ్చేదము పొందు మొదలగునవి గత్యర్ధకంబులు "'శెలియు మొద చాలవ్యా లగునవి బుద్ధ్యస్భకంబులు తిను మొదలగునవి చవత్యే విపరణము వసానాగ్థకంబులు విను చెప్పు చదువు మొద ౨ ఓ 1 విషయము లగునవి ళ బ్దర్మ కంబులు అక కంబులు వ్రనిద్ధంబులు మెత్రుండు శ్రామంపం బొంచెను నై త్రుండు మెత్రుని గ్రామంబ.౦ బొందించెను లా తిచోనహిత మిక్కార్యంబు గానంబడియెడి మెత్రుండు ఫుడమి 'నేలెను వెత్రు, డు మెక్రునిం బుడమి నేలించెను సంజీవని ౨9౬ * విష ాగత్యర్థకములు న గమనార్థకములు బుద్దర్గగక ములు = జ్ఞానార్థకములు చ తష్పవసానార్థకములు = భోజవాగకములు భరకర్క ములు = పాఠము మాట మున్నగునవి కర్మముగా గలవి ఆ$్‌5 కములు ళా శాంత లేని ఛాతువ్చలు ఉండు = కలుగు అగు చచ్చు లద్జెంచు భితిల్ల మేలను - మొదలగునవి మెక్రుండు గ్రామంబుం బొంబెను 'అకునది గత్యర్థక క ఫ్టిము ఇందలి క్వరయగు మెత్రు, డు వ్రేరణమున గ రృంబయ్యెను

బా శీ యా ౧౨౩ సూ ఎంస్క్యృతమందును లా తిచో నిక్కారస్థ్యముగలదు రో కా గా నట్టికర్మవాచకము మైత్రుని అనుద్వితీయాంతరూపము నంది వ్రేరణవాక్య మున నిళ్చెను అట్టియెడల మైత్రుని గ్రామమును బొందించిన దై ర్రుడు ప్రేరణ కర్త యయును అట్టి ర్హ పాందింభబెను ఆను శీ యలోని క ర్త రక లిట్టుచే నఖిహిత ముయొస్టును గాన గర్హర్థకతృతీయ రాక ,ప్రాతిపదికార్థవ్రథమయె వచ్చినది కాగా వెైత్రుండ మైత్రుని (గ్రామంబుం బొందించెను అను వ్రేగణవాక్యము నిద్ధించినది పాందుధాతున్ర సకర్మకము గాన చ్రేరణంబున ద్వికర్మక మయెస్టను

లా తిచోసహిత మన గా గత్యర్థ కాదులలో జేరనిథాతువుల ప్రయోగను లందును నిక్కారర్ధం బన గా అవ్రేరణంబున గ్యర్హయగునది చే రణంబునం గర్భం బగుట అనునట్టి "కార్థము సంభవించుట కవిప్ర యోగంబులం గలదని యర్థము వలుథాతువు గత్యర్థ కాదులలో నిది కాకున్నను నట్టి కార్యము గ ల్లెనని యుదాహా రించుచున్నా డు మైత్రుండు పుడమి నేలెననెడి యవ్రే రణస్థలములోని కర్తయగు మైత్రు, డు వ్రేరణమున గర్మంబమయ్యెను ఆచట బ్రేరణకర్హృవాచక వై శ్రుళబ్దము వృథమాంతముగను ట్రేరణంబున గర్మ్శంబయిన మ్మెత్తు నకు వాచక మైనశ బ్రము ద్వితీ యాంతముగను నిల్వగా వై తు డుమైత్రునిం బుడమి నేలించెను అను వ్రేరణవాక్యము సిద్ధిం చెను విస్తర గురువ్చు శిషుస్టనిచే నక్షరములను బలికించెను మున్నగునవియు లా లస్థలములలోనివె యన దగును

విస్తర ౨౩౬ 1 వివ --సంస్కృతమునందును నిక లా తిచో సహిత వింక్కార్టము గలదని శ్రీ రామగంగాధర తర్కవాగీశళట్టాచార్య డు ముగ్ధబోధ

ల/ అర ఢ బె ఎటో ఫ్ర

వాజిన ఆయూుషి త్వము నిర్భిద్య ప్రాభళ్హుని రమోచయ దితిభట్టి శూర నేనం పౌరుషం త్యాజయతి ముక్రాజాలం చిరపరిచితం త్యాజితో వైవగత్యా చేవ దత్తం ళతం దాపయతీ తది స్యాత్‌ ముగ్గ వాఖ్య ౨౮౮౪ సూ ౧౮౧ వుట ఇటగుటచేతనే భబ్రారకాదులును లా తిస్థలములందు నై త మిక్కార్యమును బ్ర రకా గించిరి క అవనీభర మా తని బూన్చి సభా ౧౪ ౫౯స ప్రాస గతము) మ భువనేళత్వభరంబు బూన్న దగునే వూరున్‌ జఘన్యాత్మ జున్‌ ఆది 9 ఆ ౧౯ఇ చ మద వడ గించి భూఎతసమాజము నెల్లను నిన్ను. గొల్వ జే యుదు నని ఫూని నీసుతులు మంత్రులు నాబలు జూదమార్చి సం పదగొని ఉద్యో 3 ఆ ౨౮౦ మ షడ్వ క్తుండు

జేవతల నే లించుం ద్రిలోకయులన్‌ నన్ని కు ౧౦ఆ ౫౦౬వ

979 దృ శేళ్చ అనునదిదృళ్యర్థకమరమనెడి బా గు ప్ర సరిశాదు ౨౩౬ వీ సంజీ కాంతి ౧౪ _-౮౭౯) ప్రాసప్ర యోగము క మాతలి పాశేగ్రహణం ఖా తని చేయించి ఉద్యో 8 ఆ ౨౯3 విస్త్త్వ ౨8౬ విష --పాణినీయులును గత్యర్థ కాదలలో "జేరి; ఇొన్నిటి ప్రయోగమున నీ వహోే ర్న మున్నగు వార్హికాదులచొప్పున ఖై కార్య ములు రాననియు గత్యర్థకాదులలో జేరని కొన్ని థాతువ్లల ్రయోగమున దృశేళ్చ దర్శయతి హరింభక్తాన్‌ గురు వ్యా శో రన్యతరస్యామ్‌ ౧ ౪ ౫౩ హోరయతి కారయతివా భృత్యం భృత్యేన కఓమ్‌ ఎశా మున్నగురితిని ఛై కార్యములు వచ్చుననియు వచించియున్నారు అనుబంధము ప్రభు భృల్యేన భారం వాహయతి ప్రభువు ఛృత్యునిచే భారమును వవాంఎంచుచున్నా డు అనునది మొదలగుచోట్ల వహ్‌థాకువునకు గత్యర్థకత్వమే లేదు అట్లయినను నడ్దాని క్రై టోగత్యర్థకత్వమును గల్చించి యాని పేధమును వై 6హాకరణులు సమర్థించిరి--- యద్యపి నీవవోర్ట్‌ స్రాప* మస్థ తథాంగత్యనుకూల వా్యాపారార్థ కే ప్రావణే గతే ర్విశేషణల్వేన ప్రవిష్టతయా గత్యర్థత్వాత్‌ ప్రా రిత్యర్థ _ బాలమ అనుబంధము క విస్తర 1 ౨8౪౬ 1 నిష __ దృశ్శేళ్చ మున్నగునని తత్త ద్ధాతునూ శ్రవరములెకాని త _త్తదర్థక థాతుషరములు కావు అక్లై కానిచో గత్యర్థ కములు మున్నగురీతిని జెబ్బననై దృశ ఫ్రీద్ధేకములు మున్నగురీతిని జెబయుండరా ఇంతయేల గతిబుద్ధ్యాదిస్తూ శ్రే ఎ కౌ ౫౮౦ జ్ఞానససామాన్యార్థానా మేవ గ్రవూమ్‌ నతు తద్వి శేషార్జానా మిత్యనేన జ్ఞాప్యలే త్వ స్త్మరతి కప్రలీతా ఫ్ట్‌దీనాం న న శౌ శార ౫౮౦సూ భట్టోబీవృ త్తి అదినా వ్రేక్ష త్యాదీనాం నంగవా 'ఛాలను వాఖ్య అని కంరోక్తముగనే చెప్ప బడెను ఇట్లగుటం జేఎ దృళ ల్‌ "ములకు నచ్చునని వ్రాఎన య్యూూంది బాగు వ వ్యాఖ్యాదులు నిష్తాలములు 'గృకేళ్చ అనువ్వార్హికము చేత సంస్కృత వ్యాకరణానుసారంబుగా నాంధ ఫామయందుం జూడ గళత్యాద్యర్థక ఛాతునశ్రలకుం వేరణంబున న్నవ్రేరణంబందలి ఫో ర్త కర్మంబగుట ప్రస ర ధాతు మూగమునను న్యవ్రేరణకర్తకు (బేరణమున గర్మత్వము గలుగవలబయున్నది ఛా సా=వేయా ౧౨౪సూ వ్యాఖ్‌ ఇటగుట చేంనె కన్వాది యోగంబునం ట్ర యోజ్యకర్తకు షు నిత్యంబుగ నగు బాకి గ౨౮ సూ అని సూరినూ 'త్రీంవ గల్లెను ఆ

బా క్రియా ౧౨౩సూ బాగు ప్ర వ్యాఖ్య సూరివివృతీనిమాక్పరాదు 978 ౧౧౦౯ న్నాదర్తికవ్యాఖ్థ గమనములే“ వహానముగాని స్రావణముగాని సంభ వింపదుగాన నయ్యవి గమనార్థకములుగా గల్చింవ బడుచున్నవని తాత్పరస్థము ఈల్చనమును గొందలు నిరనించుచున్నారు. ఇట్టోల్బ్పనమునం దరుచిచేశనే మళ ౦ంతరను వెలనియున్నది నీవహ్‌ థాతువులు స్రాపణార్థకములుగాని గత్యర్థకములు శావు అని కొందజవతము వీరిమతమున నీ వహోస్టర్న అను నిపే.ధ మనావళ్యకమని గ్రహించునది శౌముదీళశర దాగవమము విళ్ళక్ష్య ౧౮పు ఇట్టి యభిప్రాయ భేదములచేత నే అశుబంధ 1 సూరి లా తిచో సహిత మిత్యాది వివరణము చేయుటయు భట్టారకాదులు గత్యర్థ కాదీతరస్థ్టలములందును నేతళ్సూత్ర కారష్టనులను బృయోగించు టయు సంభవించెనని యెఅంంగునది ఇట్లు గతిబుద్ధీత్యాది సూశ్ర్రమునకు విషయములుకాని వూను ఎలు మున్నగు ధాతువుల ప్రయోగ మున సయిత మ్యవ్రేరణక_ర్తకు గర్మత్వము ప్రయోగింప బడుటయేకాక యయుస్థది యనభిహితక_ర్తయగుటచే దృతీయాంతముగా బ్రయోగింప బడుటయు. బ్రయోగ దృష్ట మగుచున్నది ద్విపద క్రతు వమ్షహాత్తుచే గావించెనేని రంగ రా యూ ము ౧౪వు _మైస్రుండు ఫుడమి నేలె ననుదాని వైచ్చుడు మెక్రునిచే బుడమి అనుబంధము _ వి్విస్తర ౨౩౬ విషపు గుప్తార్ధప్ర్యకాశికాకర్తలా తిచో సవాత మితాసది సూరివివరణనునకు వార్థ్రఖ్థచేయక యువేతీంచి గత్యర్థకాదు లలో 'జేరని యట్టి లా తివానియందు గత్యర్థ త్వాదులను గల్పింప యత్నించెను మ భార్టవదౌపిత్రుడు పాత్రు డీయదు డు లోకఖ్య్యాతు డుండంగ నీభుఎనే ఛత్యభరంబు ఫూన్న దగునే ఖ్రారున్‌ జఘన్య్యాత్మజున్‌ ఆది 3 ఆ ౧౯౬ ఇచ్చటను బూను నకు బొందుట యర్థము చెస్పవలయును వహించుట యర్థము ఇప్పు ఫొన్నచో నీ వహోర్థ ర్న అనువ్నార్తికముచే కర్మత్వనిమేధ మున్నందున తృతీయావిభ_క్రి వచ్చి వూరుచే అని వ్రయోగింపనలనివద్చును ఈపయో గంబు పస్రామాదికంబని ఇెప్పవలనీవచ్చునుగాన నిచట సందర్భవళమున బూన్ను టకు బొందించుట యర్థంబని యూహించునది బాగు ప్ర శ్రీయా ౧౨౩౨౩నసూ వాష్థఖ ) స్రామాదిక మనవలనీవచ్చు నని లేని గత్యర్థమును గల్పంపవలయున ట అవుడు ప్రామాదికత్వము త్బు పోవున ట ఇట్టి "లేనిపోఎ కల్చ్పనములను జేయుట శంకు సంస్కృ్భతమునందే యీావిషయమున నభిహ్రాయ భేదము లుండుటచేతను సంస్కృతమ. నందును గళ్యాద ఫ్రత్స కేతరస్థలములందును 'నేళ్చూ త్ర కారద్థములు కని వ్రయాాక్తములయి యుండుటచేతను విస్తర £౨3౪ వ విష భట్టారకాదులు లా తిచో సషితము ప్రయోగించి రనుట యుక్తముకాదా

ర లాతిచో అన.సూరివాక్యము నిత్యముకాదు ౨4౭ వీ కల్ప

నన్నయా తత్ర తృతీయా ష్యచ విభ్నక్తీ సమ్మలే ఉభే వికృ

విమ యొ ౨౩ కారి అహో ౫౦౩ ఫుట

కల్చతరు ౨౩౭ విష ---ఈకారిక నతు శౌ భవేచ్చ లోపోణ్యశ్టే యో వర్తతే పరే తస్మీన్‌ అను చింతామణిస్తూత్రమును సవరించుసందర్భములోనిది గాన నిందలి త శ్ర అనదాని కాణిజర్థమందని యర్థము చెప్పవలయును త త్ర న! వే ర ణార్థమునందు ఆ వ్రేరలకర్తకం ఆవ్రేరణమున ద్వితీయ రానప్పుడు దాని తృతీయా షభ్టచ ఉభేవిభ_ = తృతీయ ఒ ప్పుడు షష్టి ఒకప్పుడు అనెడి "రెండువిభక్తులును సమ్మలే = సమతేములగును అవ్రేరణకర్హృవాచకము. వ్రేరణ మున ద్వితీయాంతము కానపుడు కొన్నియెడల తృతీయాంతమును గొన్ని యెడల షష్ట్యంతమును నగుట సమ్థతమని కాత్చర్యము - సర్వవిభ శ్ర స్సంస్కృృత తుల్యా అను చింకానుణి చొప్పున నవ్రేరణ$ _రృృవాచకము 'వేగణనున ద్వితీయాంత మగుటయు గానవుడు తృతీయాంతమగుటయు సంస్కృత వ్యాకరణను.లనుండియె తెలియ గలదు అట్లు ద్వితీయరానవుడు తృతీయ మాత్రమె నచ్చుటకాక కొన్నియెడల స్థి వచ్చుటయు. గలదని చశారస్వారస్యమున _ నెన్ననగును- వి సర _ ఉదా.--అవే..-దేవదత్తు డు 'నేలించెననియ వాక్యములు గలుగనేరవని లేలుచున్నది చాసా వే శ్రియా ౧౨౩ సూ వ్యా అను వేటికా వాళ్ళను నిరాధారము లా తిచోనసహిత మిక్కార్య్థంబు గానంబడియెడి అని మా శ్రమే సూరి వివరించెనుగాని యక్కా ర్య్భంబు _నితస్టంబని నచింప లేదు వ్రయోగములును దాని నిత్యతను నిర్వ హింప జాలవ్రు కావున నట్టి కార్యమున కనిత్యతసు హెటించునవు డట్టి యనభిహితి కర్తకు దృతీయ వచ్చుటయే సహజనుగదా బా శార 3లూ శావుననే కదా నూరి వెత్రు డు మెక్రునిచేత వంటకమును వండించెను అని యుదావారించెకు వా క్రియా ౧౩౨ సూ వివ మ సమదదేవారాతింంచోలిచే దినిఎంచెన్‌ దృణరాజి దశా ౨ఆ ౪౦00 సూశాని అను నిట్టి యళనారకథాతు ప్రయోగము నందును న్నవ్రేరణకర్తకు ఆచేరణమున గర్శ్మ త్వము లేకుండోటనరయ నర్వాచీను లెల్లెడ నిక్కార్యము ఒవుళమని తలంచి రననగోను

విస్త ౨8౭ విష. ఈ త్రేత్యాదిళారక క ర్థార్ధక వాక్యపరముగా నహోబలపతిచేతను దదనుయాయి శవిజనమండనకా రాదుల చేతను నన్వయింప బడెను. తత్త తృతీయా షన్టీచ ఇత్య్ణధర్వణవచనాత్‌ నిభ _క్రీద్వయమ్‌

(వా క్రియా ౧౨౩ సూ) తల్రేళ్యాది శనశోబలపతిచేనయపవ్యాఖ్య 975 వంటకమును వండెను వవ్రే -యజ్ఞదడ్చ డు చేవదశునిచే వంటకనును వండిం చను అ చ్చే ఛరతు డు రాజల్లము నేలెను వేగ రాము కు భరకుని రాజ్యము 'నేలించెను = రాము దు భగతునిచే రాజ్యము నేలించెకు షసష్టివచ్చుటకు ,అవ్రే అస్టను దు తత్త్యముం. టెలినెను. అెలిసోొనెరు కృళ్ణు _డళ్లనుని ద్నశ్ష్యేముం దెలివెను కృష్ణు దద్దునునకు క_త్తముం దెలివెను అ వే __ాముడు రామా యణనును వినెను వైర కుశలవ్చులు రాముని రావూ యమణమును వినిఎంచిం కుళలవులు రామునకు రామాయణమును వినిఎంచిరి వేర అస్టను డు తనయన్నల దముల ను త్తరుని గానిఎంచెుు ఉ& తరు డష్టునునియొక్క యన్నల దన్దుల గనె నని యవ్రేరణవాకము అజ్టనుం డుత్తరునకు దనయన్గుల దమ్ముల గానిఎంచెను శనుధాతు యేరణరూవము కానింంచు ప్రయోగములు --మ ఈవద్చును న్మదవీరావళి ౦ భుజావిభవవినాానంబు గాన్పించి విరా ౪ ఆ ౨౬౩ ఉ అ త్తి 'లేచివచ్చి తన యన్నల దమ్థుల గానిఎంచెన యుస్థత్తపు నర్టనుండు. విరా ౫ఆ 3౮౪౨ క వానిం దోడ్కనిచని యా భూనాథుని గానిఎంచి ఆక 8ఆ £€వ క చనుదెంచి 'వేడితనమును వనితారూపమ్ము నమర వాసవసుతు డా మనుజాఢీకు నకు సభా జనులకు దను జూఎ మందనంచారనుననక్‌ విరా ౧ఆ ౨౨౫

ఈసూత్రమున్గందలి తత్ర, శబ్దము చింతామణిలోని నతు నణా విళ్యాది నాశర్షించుచున్నది కావున వికృతివివేము. చింతామణి శేష గ్రంథమనుట స్పష్ట మగుచున్నది

అనభిహితక ర కొశానొకచో వమసష్టి బవాంళంబుగా నగు ౧౨౮౪ క్రీ యాపరిచ్ళేదము రాము డు మిథిలం

ననిన మాచే ఘటింవ ఒడియెన్‌ = మాకు ఘటింవ బడియెన్‌ అహో ౫౦౩ ఫు ఆక్‌ శ్రీయా ౨కి సూ వ్యాఖ్య నారా గాణ ౨౯౮ కారి ౧౮ వ కారక నమూచే ఘటీంప బడిమయ్‌ ననుదాని నూకు ఘ.3ంవ బడియె ననునది పరార్ట్రయమనుట రొ ంతమా త్ర ము సరికాదు మాచే ఘటింవ బడియె అను నర్ధముశందు మాప ఘటింప బడియె నని యెొచ్చటను బ్ర యోగింవ బడి యుండలేము అచటి మాకు అనుదానికి మానిమి_త్తము అమన్యము వచ్చునేకాని మూచే అనునర్థము శానేరదు ఆవాక్యమున ఘటింప బడియె ననుదాని వేటొకకర్త యథార్థ్రహార్యము శకావలనీయున్నది మాకునీచే ఘటింపబడియె అనురీతి నావాక ఫ్‌ ముండనలనీ యున్నది

ర్ట76 ఆవోళోబలపతి ననుసరించిన సూరి యవమార్షము ౨౩౭] ని సంజీ గనియె రామునకు మిథిల గనంబడియె రామునిచే మిథిల గనంబడియెను మై్రే డు తత్వంబుం "జెలినెను బాలవ్యాకరణ మైశ్రుండు మైత్రనకుం దత్వంబు 'చెలివెను కన్నాది వివరణము. యోగంబునం బ్ర యోజ్నక_ర్వకు షష్టి నిత్యంబుగా “శే విమయము నగు విశ్వామి శ్ర డు రానునకు మిథిలం గానిఎంచెను కృష్ణం డష్టనునకు విళశ్శరాపంబ౦ జూవెన. సంజీవని ౨౩౭ 1 వివా తిజాదివ్రతర్టయములచే గ ర్త ర మఫిహితము శానపు దృకర్పృవాచళమున కొకానొకప్పుడు షష్ఫి వచ్చునని సూశ్రార్ధము బా శార కి సూశ్రముచొప్పున న్పక_గ్త ృవాచకనుపై దృతీయ వచ్చుట సహజమె కాము డు మిథిలను గనియె అనునది కర్త గ్థక వాళ్లము శామునిచే మిథిల గనం బడిగొ ను అనునది దానిక ర్లార్టకవాశస్థము కనంబడియెను అను ఆఅయలోని తిజ్జు కర్తార్థకముగాన నీక ర్లార్గకవాకస్థమున గ్గం బభిహితమయె్యను గాని శర్త యఖి హీతముకాలేదు శావున నర్టి యనభిహితక ర్త వాచకము బా కార 3 సూత్రము చొప్పున దృతీయాంతమగుట సహజమె అ్టక_ర్భృవాచకము వస్టంతమును నగునని ప్రకృళస్మూత్త ముపదేశించుచున్నది కాని యిశ్రియర్థమున షన్టివచ్చుట కవిప్రయోగములం దెచ్చుటను లేదు విసస _ఇ్టేసూరిగారి యపమార్షమున శసశోబలపండితీయములోని 'వెనుకనివరింప బడిన విస్తర ౨కీ౭ విష స్రామూదిక సమన్వయమును మాచే ఘటింప బడియె=నమూకు ఘటింప బడియె.. అహో ౫౦3 ఫు అనుప్రామాదికోదాహృతియు మూలమ్యుల్తై యున్నవి రామునకు మిథిల గనంబడిమె అనుదానిలోని రామునకున్‌ అనునది రాముచేశన్‌ అనుదాని సరి యగు నర్ధముగలది శాకున్నను ఘుణాకరనా్యాయమున సూరిచే నుదాహరింప బడిన వాక్యములు "రెండును దుల్టమయిన యర్థము గలవానివలె గన్నట్టును తుల్యా గ్ధము లనునపుడు సూరి యుడాహృతిలోని కనంబడియె అనునది యకర్మకమును వ్రత్యమీమగు నోచరించు అనునర్థము గలదియు నగు వేటొకభఛాతున్సనుండి 'ప్రామాదికమాగ్గముననె యున్నవి. రామునకు మిథిల గనంబడియె క్రరయైన రాము డు ఆఖ్యాతనుచే నభిహితుండు కానందున కార 8 బూ శ్రముచే చేశ వర్షకము ప ఎంచుచుండగా నీనూ శ్ర ముచే చేత వర్ష్మకంబునకు మాత్రము ఛాధకంచైై వష్టివచ్చి వైవిధంబుగా వాళ్య్థంబయ్య. చాగు ప్ర ళీ౨ఈీ పుట ద్యిము "వేటికయు నిస్టెయున్నది చా సా వే ౪౯౨ ఫుట

[బొ క్రియా ౧౨౪సూ ] బాంగుంప్ర వ్యాఖ్యలోనిప్రామూదికోదాహరణము 977 'యేర్చడిన రూపమెకాని సకర్మకమగు కను ాతువ్హయొక్క కర్తార్థకరూసము కాదు *కనబడు = కానబడు అ క్రి (కనన్‌ * పడు అగపడు - కనుపట్టు = నోచరించు (సూశా ని)( కనబకు=కనుటనుబొందుకనుటకుంబడు=నోచరించు ) ల్తంకం బ్రేర్ణణమున ననభిహితక_ర్త ్రనాచకమున కనంగాం ట్ర యోజ్యకర్త ఫనాచక మునకుం మై గాషసష్టివచ్చుటకు ఉదా -__. అవ్రే, -_మైత్రుండు తత్వంబుం దెలినెను 'వ్రేర.---వైత్రుండు మైత్రునకుం దత్వంబు దెలివెను అని సూరి యుదాహరిం చెను ఇచట నవ్వ్యేరణమున బుద్ధ్యర్థకమగు లెలినెశు అనుదాని క_ర్త మెక్రుండు 'వ్రేరణవాక్యమునం శెలివను అనుచోటి యాఖా్థతముచే నభిహితంబు గాకుండు టంజేసీ యట్టి వ్రయోజ్యుకర్హృవాచకమునకుం బ్రకృతసూత్రముచే షష్టి పాతక ముగ వచ్చెను మైత్రుండు మైత్రు,నిం దత్వంబుం దెలిపె నని ద్వితీయయుం బమౌం తరమున రావచ్చును (విస్త 1) కన్వాది చరూగంబునం బ్ర యోజ్యుకర్తకు షస్టి నిత్యంబుగ నగు విశ్యా

మిత్రుండు రామునకు మిథింం గానివీంచెను కృష్ణుం డక్టునునకు విశ గరూవంబుం జూవెను అని నూరి వివరించెను అనభిహిలేత్యాది ప్రకృతసూత్రములోని బవాుళగ్ర్వహణముచే కను - చూచు మున్నగు థాతువుల ప్రయో%గమునం చ్రేరణ వాక్యమునందలి ప్రయోజ్యుక_ర్త ఫవాచకమున కన గా ననభిహితక రృ వాచక మునకు రావలసీన తృతీయ పాథతీకముగానైన కాదనియు షష్టియె నిత్యముగా వచ్చుననియు సూరిగ రి వివరణమునకుం దాత్పరస్థము ఇందులకు సూరిగారిచ్చిన "శండుదావారములందును దృళ్యర్థక థఛాతువువలె నీంబడినస్వారస్యము చేం గన్వాదు లిీటం కను- మూచు మున్న గుదృళ్యర్థకములుమా శ్ర మె యని సూరియాశోయము

విస్తర 1 ౨౩౯ విమ -- సూత్రము గోని బహుళ గ్రహణమున నొకా నొకచో ద్వితీయము నగు ఉదా క కడు దడవు నిద్రృపోయితి బడ తీ ననుం 'డెలుపవలచె (ఆక౭ఆ ౨౫4౩9 (భాగు వ్ర రఎ1వుద్వి ము) అనెడి గుహ్తాన్హప, శాశీక వ్రాత నరికాదు ఈ పద్ధములోని "ఇెలియుఛాతు వకర్మ కము సూరివాక్టములోనిదన్ననో సకర్మకము శలియు దే అ ఈ * 8 మేలను (శర) అకర్మ క మగుటచే (బ్రేరణకర్త కర్మం బయ్యను గాన వైత్రు, డు మైత్రునకం దత్హ్వంబు దెలివెను అను సూరియుదాహాతికీది వమోం తరము కాదు స్యూశ్రములోని బవాంళగృవాణమున షష్టికి మాజుగ రాలేదు సస్థికిచటం బ్రస్నక్రియే. లేదు

)28

ర బాగుంత్ర బాలవ్యూకర్గణములలోని చచూదములు (౨౩౭ 1వి సంజీ] నభ్గివర్శింపనగును (విస్తర 10 ఈ సూరిగారి షస్టీనిత్యకావివరణము నీ క్రింది మహోకవిప్ర యోగనులు _ ప్రతీఘటించుచుండుటం జేనీ షన్ఫీనిత్యత పొస గదు పాతీశసస్టి యంగీకార్యమె యగుట కీవజకుం బ్రయోగములు*్‌ చూపంబడెను ఉ అఆత్తఆి "లేచివచ్చి తనయన్నలం దన్దులం గానిపిచె. నయుష్పు త్తు నర్మ నుండు విరా ౫ఆ 3౪౨వ క వానిం దోడ్కొనిచని యా భూ నాథునిం గానివించి ఆర- ౭ ఆ-౭ పు క ఆశఫమమముశం గుమూరిం గై నేసి తదీయజశనిం గాన్పించి చో రీసుదతి సువ్రయాణ శ్రీశూదనచేనీ ప్రణతి నేయిం భటయున్‌ విక్ర ౮ ఆ ౧౯౨ప) కానిపించు అకుదానికి గోచంంచు అను నర్థమందును వాడుకలు గన్బట్టుటంజేసియు న్టియెడల షస్టీనిష్యత యర్హ్హ్మమగుటం 'జేసియు సూరి యిట్లుభ్రమింపవలనె ననితోంచెడిని కానిపింన్చించు కనిపించు స శ్రీ (శానుచు దూఫవు - చూవించు = దర్శింపంచేయు ఆ క్రీ శన్చడు - ప్రత్యతమగు ఛా ఈచందంబునం బం_క్రికంరునకు వాణీళశుండు గాన్బించి (ఉరా ౨ఆ ౧౭౯) సూ రాని) విస్తర 11౨387 1 విష -. కను - విను - తిను ఇత్యాదులు కన్వాదులు (దాంగు-వ్ర క్రీయా-౧౩౪ సూ వ్యా) అనియిట్లు గుప్తార్ధ ప కాశికాకర్త కన్వాదిగణమున దృశ శ్రిక్ధకములు కానట్టి విను - తిరు మున్నగువానిని సూరియఖి యమునకు విలతణముగాం బరించుటంకేసీ యీ క్రింది. తిక్కయజ్వ వియోగ ములు బాధకములు కావలనీవచ్చెను చ నీవ్రమున్‌ కనినది విన్నయట్టిది వశామకుళూహలచిత్తు.డైన కృ ప్లుని వివివింపు నాన్రడు (అను ౪ ఆ ౪౧౩) (ఇందలి ద్వితీయ స్రాసస్థలగతము) క విను నూచాద్యలు నూవ్వరు అ జన పతి వినిపింతుపు త త్త సనిదాపకశాన్త్రములు ఉఆాంతి ౪ ఆ ౩౪0 ్సె షష్టి నిత్యముగా 'రావలసీన కన్వాదిగణములో వినుధాకువురు 'జేచ్చటం జేసీ యీద్వితీయాప్ర యోగములు చాధకములగుచున్నవి. ఇంక తిను ఛాతుస్తలమున నిత్యముగాం గాకున్నను బాత్షీకముగా వైతము మష్టిపాసంగ నేదు నే సమదదేనారాతిరింఛోళిచేం. దినివించెం దృణరాజి దళా ౨ఆ ౪00) గతి ణి న నిట ద్వితీయవచ్చుట సహజమే కాన దేవారాతిరిం వించెం దృణరాజి ననియుండినను నుండనగును 'జేవారాతిర0ం ఛోళికిం దినివించెం దృణరాజి నషట సంగతము కానేరదు గుప్తార్టపు శాశికాక్నర్హ విను తినుల షస్టి ్రతికటువుశాకుండు సలములను "ండిటిని గల్చించి యీ శీ ందిరితిని జూచెను భీమ్తండు ధర జునకు ధర ంబుల

(బా క్రీయా ౧౨౪ సూ] కనుధాత్యువ్రేరణరూపముల వివరణము ౦79

సంజీవని ౨౩౭ 1% విష -ాచ్రసంగవళమున నిట గనుధాతు వ్రేరణరూవ ములు సాధింప బడుచున్నని బా-క్రి ౭౦ స్యూత్రముచే కను థాతువునకుం ట్రేరణార్థమున నించుక్కు రాంగా. కను+ల్తంచు అని యేర్చడును బా క్రి ౭౮ నూశ్రముచొప్పున ఫు గాగమము రా గా కను*ఫుా9ంచు అగును బా ఛీ ౭ సూత్ర, ఫు వివరణనులోని బచావాంళకంబువేం గొన్నింటికి జుగాగమంబు "లేదు అను - అనుపించు తిను - తినువీంచు కను - కనుపించు డీనియత్వంబునకు దీర్ధ 0బు నగు కానిపీంచు అనుచొప్పున కనిపించు - కానిపించు అనురూవను "లేర్పడును వీని యందలి ను అనుడాని ఉకారము బౌ క్రి ౮౫ సూత్రము చొప్పున 9 కారమయ్య్మొునని గ్రహింపవలిను బా శీ 88 సూ త్రములోని బవాళగ్రవాణముచే కను ధాతువునకుం బ్రేరణమున చుక్క. వికల్చ్పముగా వచ్చుననియు. నట్టియెడ కను థాకు క కారముమిోంది అ కారమునకు నిత్య ముగా. దీస్థమగుననియు నెంచినచో కనుాచు ప శానూూచు = కానుచు అను వ్రేరణరూప మేర్చడును బొ - క్రి- ౭౭ స్తూత్తముచొప్పున నందలి ను వర్షస్థాన మున నిండుణున్న నిల్వ గా కాంచు అను వ్రేరణరూపాంతర మేక్చడును క మౌన్తంబుతోడ నర్థ స్నాన్టంబొనరించుఛున్న సాత్యవతేయుం గాన్తిచి ॥ (విఫవు౮ఆ 30౯వ సూరా ని (ప్రాసస్థలప్రయోగము) గీ కాను మతనికి (ఉదోళంో ౧ఆ ౨౭౦) ఇట్టివ్రేరణరూపములలో _ కానివించు అనుదాని యవ్రేరణక_ర్త వ్రేరణంబునం గర్మంబగుట యీవటజకు విపులముగా నుదావ్భాత మయ్యొును (౨౩౭ ౨౩౭ 1 విష) కానిపించు - కనిపించు అనువానికి గోచరమగు= వ్రత్యమమగు అనునర్థమును గలదని యావజకువ్రాయ బడెను, (౨3౭1 విష) అట్టి వినిసించెన్‌ జనని పుత్రునకు నన్నమును దినిపించెన్‌ ఇత్యాద్మిప్క యోగంబులు కారకము ౨౧ స్మూత్ర్తమున (జ కానొకచో నొకవిభ్నిక్టికి మజీయొకవిభ_క్రియు నగు శార ౨౧ సూ) కర్తార్థంబున సష్టివచ్చి సాధువుల్తైనవని తెలియనలయును అథవా కన్వాది యోగంబున అనుసూ శ్రంబున షష్టి యయ్యొ (ఛాగు ఫ్ర ఈ౨8ఫుద్వి ము) అనుగుప్తార్ధప్ర కౌశి కాపంక్తులు విమర్శసవా ములు కాన కఇట్టియెడల నిత్యెషష్టి యనభిహితక_ర్తకుం జెప్పుట సరిశాదుగాని పాచీకషస్టివచ్చుట శాటంక మేమున్నది! ఇట్లు సుష్టీ ౧౨౮ స్మూత్రముచేం బాథ్సీక ముగ సాధర్ధమగుచుండంగా చా శార౨౧ సూత్ర మునకుం బ్రసక్రియెట్లు ; ఉక్త నూ త్ర ముల సాధముకాని కవిపృయోగముల విషయమున గదా యూతికగతిగా బా శార ౨౧ సూత్రము నుపయోగించుట బంప్రదాయము |

ఫ90 కానుచు రూపాంతరము కాంచు ఇది(వ్రేరణార్థకము [౨౩౭ గవి సంజీ ] ఆ హ్‌ యర్థమునందును నవి వ్రేరణరూవములె యనందగును అచటి వ్రేరణార్థము నీక్రింది రితిని గ్రహింపనగును ఉదా.-అక్రే మైత్రుంయ మైత్రుని గనెను వ్రే మైత్రుండు తన్ను6 నై త్రుని గనునట్లు చేనెను=మెత్రు, డు తన్నుం దై శ్రుని గానివించెను = కని వించెను = మెత్రుండు వైత్రునికిం గానివీంచెను=కనిపిం చెన= మెత్రు డు నైత్రునకు గోచరించెను ) కొనుచు - కౌంచు అనువాని వ్రేరణార్థమునునై త మి్యాక్రిందిరీతి 'నెన్నవలయును ఉదా --వ్రే--వైత్రుండు. మెత్రుని గాంచెను = కానిచెను = వైత్రుయు తన్ను మైత్రుని గనునన్లుచేనెను తన్ను మెత్రు, డు చూచుటలోం దాను మెత్రునిజాచుట సంభవించునుగదా క్రంద వ్రేరణకర్త వాచ! శోనుళబ్దము వేేరణ నునం గర్మవాచకమయ్యెను దీనియందలి వ్రేరణరూపమునుబట్టి యిట్టి యర్థకల్పన చేయవలెను ఇట్టి వ్రేరణార్థమును గ్రహింహకయో రుచింపకయో కానుచు = శాంచు. అనువానిని శ్రేరణార్థకములుగాం గోళకర్తలంగీకరింప లేదు (విస్తర) సర్మవిభ క్రి సృంస్కృృతతుల్యా అం చిం హల ౧౫ కారి అహో 633 ఫు) స్వత శ్ర కర్తా (౧౧౮౫౪) శ్రీయాయాం. స్వాత విస్త ౨౩౭ వ! వివ _ కాంచెననురూవము కొనివించెనను 'ప్రేరణరూప మును ధరియింపంగా (భాసా వే ౮౯3 ఫుట) అనువేటికావ్యాఖ్య 'ప్రామూదికము. కానివించు అనునది కను థాతువ్రేరణరూపము (బా క్రీ ౭3 ౭౮ సూ) కానిసిం చనుదా ని కవ్రేరణార్జమును బ్ర యోగనీద్ధమగుటం జేసి యట్టిరూపము మోగమునమా త్రము మ.ందటివివరణమునం చేసి మవ్రేరణారా భావమున షష్టి కర్తకుంగలుగదు. (భా సా వే ౮౯8-6౯౮ పుటలు ) ఈవేటికా పంక్తులు కేవలము నసంగతములు ముందటిసూ త్రవు వివరణమున అనభిహితకర్తకు సష్థి విధింప బడినది రామునకు మిధిల గాలిపీంచె నన గా నోచరించె ననియరము చేయునపుడు వ్రేరణార్థాభావమున మిధిలగదాక్నర్త అది యభిహితమే యగు చున్నది దానికి పసి యెట్లును రాదు అభిహితకర్త గాన నటం బ్రథమవచ్చినది ఆవ్ర యోజ్యక_ర్హృ వాచకము షస్ట్యంళముగనేయున్నది (రామునకు కాన నీవేటికా వాక్యము లసంగతార్థములు ఇంక నా నిరాూపించినరీతిని రామునకు మిధిల తన్ను6 గానివించె. నని వ్రేరణను నెన్ని- యచట న వ్రేరణమునందలి కర్త రాముండు "శాన దద్వాచి రామళబ్దము. (అనభిహితక రృవాచి) షస్ట్యంతనయ్య. నని గ్రహించవలెను

(భా, కార క సూ] అనభీహితకర్తృకరణవాచకనులు తృతీయాంతములగు 981 న్ర్ర్యేణ వివతీతో ఒర్థ కర్తా స్యాత్‌ (నీశా నన్నయా ౧౯ సూ ౨౩౮ విమయము కర్షృకరణయూ _స్పృతీమా (౨-3-౧౨) అనభిహితే కర్తరి కరణేచ తృతీయా స్యాత్‌ (నీ కా ౫ఇంసూ) రామేణ హతో వాలీ టాసక్చేత (ఆం చిం అజం ౬కారి అహో ౨౬3౩ ఫు) కల్పతరువు ౨౩౮ విమ -___సర్వవిభ_క్రి రిళ్యాది కారిక ౨౩౦ విషయమున వాష్థఖాస్థ్రతము పాణినిసూ శ్ర ములను మూలముగా గొనుట కిదియె మూలము స్వత న్తఇళ్యాది ఆ శ్రీయాయామ్‌ = క్రియయందు స్వాత్మన్క్యైణవివతీత అర్ధ = స్వతంత్రతతో వివత్నీంపయుడినయర్థము కర్తా స్యాత్‌ = కర్త యనిపించుకొనును చేవదత్తు డు వంటకమును వండెకు దేవదత్తునిచే వంటకము వండంబడెను అను వాక్యములలోం బచనక్రియాజశనమందు జేవదత్తునకే స్వాతంత్ర్యము గలదు కాన జేవదత్తుండు కర్త ఛాతువునకు వ్యాపారము ఫలము ననునవి యర్థములు ృందు6 బ్ర ఛానమైన పచ్‌ థాత్వర్థమగు పచర్మక్రియ 'చేవదత్తునందున్న వ్యాపారము డాని కాశ్రయుండగు జీవదత్తుడు కర్త య కరోతి స కర్తా ఇతిసర్వవర్థా కృత్యా త్రయ కోతి తార్కికా. (ముగ్ధ శార ౨౮౮సూ దున్తా వ్యా) కృత్యా శ్రయుండు = థాత్య్వర్భీభూత వా్యాపారా శ్రయుండు వ్ర కృతోదావ్భాతిలో వండుట యను వార్టపారమున కా శ్ర యుం డగుటంజేసీ దేవదత్తుండు కర్త అట్టికరృవాచి 'జేవదత్తళబ్ద ము_త్తరసూ శ్రముచొప్పూన తృతీయా వ్రశ్యయరూప చేత వర్ణకాంత మగుచున్నది కర్హృకరణ రొరూరిత్యది -- కర్తరి = కర్తయు.. కరణేచ = కరణమును అనభిహి లే= చెప్పంబడనివైయుండంగా తృతీయాస్యాత్‌ = తృతీయావిధ_క్రి యగును శామేణ వాతో వాలీ = రామునిచే వాలి చంవంబడినవాండు వానన క్రియ్యాశ్రయుంయు.. రాముడు కర్త కాన గర్హ్భవాచక రామళబ్దము తృతీయాంత మయ్యెను హననఫల్యాశ్రయుం డగు వాలి కర్మంబు ఇందు వాతః అను చానియందలి కక్షార్థకక్తప్ర, త్యయమనుచేం గర్మ్శం బభిహితమగుటం జేసీ కర్మ వాచకవాలిశబ్దముపయి థ్రాతిపదికార్థ వ్ర థమ నిల్చినది ఇక్షు ేవదత్తుని చేశ వంటకము నండంబడె ననుచోటను సమన్నయించుకొనునది ప్రయోగము = చ ఈ యవనిఫులెల్ల నాతనియం బరిముక్తులు వానిచేత నా వావజితులున్‌ (సభా ౨ఆ ౨౪ ప) ఇందు పరిన్నుక్తులు అనునది ముచ్‌ థాతువునుండి పుట్టిన

వ 3౮వి క శ్రీ ద్వికర్శశములకర్మ వాచియొక్కటిమా త్ర మెకర్మ ప్రత్యయమందును[౨3౮వి కల్ప ] కర్తార్థశ కప త్యయాంతరూసను జికులు అనునది జి థాతువునుండి ఫుట్టేన కరార్తక కృ వ్ర త్థయాంతరూపము మోచనవ్యాపారా, శ్ర్రయము కృష్ణునిదయ

ఆశ్ర టు జయనొర్థిపారాశ్ర్రయు డు త చృష్టార్థకృష్తు డు. కావున గర్హ్భవాచకములు శండును ( ఆతనీదయన్‌ = ఆతనిదయచేత వానిచేతన్‌ అనునవి) దృతీయాంతనము లయ్యెను ఛాత్వర్భఫలా శ్రయళ్వమునం గర్మసంజ్ఞగల అవనిఫులు కరార్థక _క్తవత యముచేం జెవ్పంబడుటం చేసీ యట్టికర్మ వాచకమగు అవనివ ఛబ్ద్బమువై6 శ్రూశివది శార్థ ప్ర థమ నిల్చీనది ల

ద్విశర్మక థాతువులు కక్షార్థకము లగునవు 'డాశెండుకర్మములలోను నొకటి యభిపిశమై వ్రథమాంతమగును. తక్కినది ద్వితీయాంతముగనె యుండిపోనును అంచేది యభిహితమగునో యనువిషయము మహోకవ్యథీనము (9స్తక ) ఇట్టివాడు కలు లేను గున మిక్కిలియరుదు ఆ వె రాజాం ఇద్దదొరలుం జీర లొలువం బడిరి (విరా ౫ ఆ ౨౨౨) మనము రాజులను బెద్దదొరలను ళజీరల నోలిచితి మనునసి క ర్తర్థక బాశ్యము బలుచు ధాతువు పచాపీగణములోనిది గాన ద్వికర్మ కం మొద్దు ఇందు గౌణకర్మములు రాజులును = 'బెడ్దదొరిలును ము.ఖ్యకర్మము చీరలు ఇందు గొణకర్మము లభిహితములయె్యను కాన దద్వాచళములు ప్రథమాంతము లయె్య్యె ముఖ్యకర్మము ద్వితీయార్థశ వ్రథమగనె నిల్చెను కా గా మనచే రాజును ఇెద్దదొరలును జీరల నొలువ బడిరి అనువాక్య మేర్చజెను

టాస శ్చేతఇత్యాది -_-ఈసూ త్రము ౧౩౫ 1 విషయమున వ్యాఖ్యాత మయ్యెను టా - భ్యామ్‌ - భిన్‌ అనతృతీయకు చేశ చే వర్శకములు. 'ెల్లున నచ్చునని యర్భము

థి

నిస్త్ప ౨౩౮ విప _--ఈవిషయనున సంస్క్యృత వారక రణములయం ద్మీక్రింద నివరిందబడిన రీతిగల నియమముగలదు నాస్టిడి ఇస్టన్తాఢ గత్యర్థా ముఖ్యే ధే ఢశ్య్వ మాన్నయు గౌాణే యాచాదమయో ఒన్యేతు యథేష్టం ద్విఢధుస్వితి (ముగ్ధ వ్యా ౯8౨ సూ) (ఢంకర్మము ఇర్జన్త=ణిజి _న్గమ'=వ్రేరణార్థకము త్ట= వ్రశ్యయము ధుఇ ఛాతువు ఇవిముగ్ధబోధ వ్యాశరణసంజ్ఞలు ) న్థార్రది=నీ వవ్‌ంం వా - దజ్ఞ - గ్రహ - కృష్‌ = మన్థ - మువ- ఛా తువ్చలును వచా దిధాతువ్చలును (పచాదికమాకృతిగణము ) నకర్శ్మక ణిజంతనులును గత్యర్థకణిజంతములును ముఖ్యేథే = ముఖ్యశర్మమందు ఢత్వ మాపవ్నుయు ఆ కర్షార్థక్మన్వ త్యయముల నందును యాచాదయ = యాస్టాన్థకథాకువులు గాణ్‌ = గౌలకర్మమందుం గర్షా ర్ధ వ్ర త్యయము నందును అన్యేతు జ తక్కినద్వికర్ష్మ కథాతువులు యశథేవమ్‌ = కనిసమ్మతేముగం గర్షార్థకప్రత్యయమునందును ్‌ః

(బా శార 38-0సూ ] అనభిహితకర్త కరణ నొచకములుతృతీయా౨తములగును రపి చేశవర్గకంబు కర్తకగు 3 ఛాత్వర్థవ్యాపారా శ్రయంబు కర్త నాయడు 'చేవదత్తు చాలవ్యా నిచే వంటకము వండంబడియె వండంబడియె ననంగా ౨౩౮ 1 వివ వంటచేయంబడెనని యర్థము కేయుట కా త్ర యుం డగుటంజేనీ చేవదత్తుంయు కర్త యయ్యు సంజీవని ౨3౮ విష --అజాదులచే నభిహితము కానట్టి కగ్తక్తు వాచక మైనది చేత వర్మ కాంతమగునని యశ్థము చే అనునది చేశవర్గక సం క్షేపరూపమె శాన నదియుం గర్హృవాచకమువై నిల్చును తోడం-శతో వర్ష్మశములు కరణసహో ద్యర్భములలో వచ్చునని ముందు విధింపంబడును ఛాక్వర్థమగు సచశాదివార్థపార మున కాశ్రయుండు కర్త యన బడును జేవదత్తు5ి చేశ వంటకము వండోండియె ననుచోటం బచనవ్యాపారమున కాశ్రయుండు దేవదత్తుడు కర్త అట్టి కర్తృవాచ శమువైం దృతీయావర్షకములలో చేన్‌ - చేతన్‌ ఆశున్షవి నిల్చునని నూశ్రార్థము సర్వవిభ_ీ సంస్కృృతతుల్యా (ఆం చిం హలం ౧౫ శారి అహో రఈ౨3 ఫు) నన్నయా _ సాొధకతమం కరణమ్‌ (౧౪౪౨౩) ్రీయానీన్టా ధర్వణీయము చ కృష్టో వకారకం కారకం కరణసంజ్ఞ .! స్యాత్‌ ౨ఏ౯విమరము (సి కౌ ౫౬౦ సూ) రామేణ భాణేన హతో వాలీ హేతౌ (3-3-౨3 ) హేత్వస్థే తృతీయా స్యాత్‌ + దణ్జేన ఘట (నీ కౌ ౫౪౮ నూ) శెల్చ్పతరు ౨౩౯ విష --సర్వవిభ_క్రి రిత్యాగికారిక ౨౩౮ విషయమున వార్థ్రభ్యాతము పాణినీయసూ త్రాదికమును మూలముగాం గొనుట కిదియె మూలను యానిద్ధా జు ్రీయాఫలనిద్ధియందు చ కృష్ణ్టోవకారకం శారకమ్‌ = అతిశయితోపకారియగు కారకము కరణసంజ్హం స్యాత్‌ = కరణసంజ్ఞగల దగు , చున్నది కరణార్థముని కర్షృకరణయోళ్త ఎతీయూ అనుచొవ్చున (౨3౮ విమ) తృతీయావిభ_క్రి నిల్చును ఉనా -- రామే* బాణేన వాతో వాలీ” ఆనువో బాణము వాలిహననమున ముఖ్యసాధన మయ్యొునుగాన నట్టికరణాన్థక బౌణళబ్టము తృతీయాంత నుయెస్టైను ల "హీతావిత్యాది _-ేత్వన్థంహేతుమాత్ర, మర్థమగునపుడు తృతీయా సాత్‌ =తృతీయా విభ_క్రియగును ఉదా ---ద'్హేన ఘట =దండముచే ఘటము నిర్మిత మగుచున్నది ఘంఎన్నిర్షాణమునకూ దండము ప్ర కృష్ణ్టసాధనముగాదు సాధనమాత్ర,

రిర్రిశ శారణ కరణములస్వరూపఖేదనినరణము (౨౩౯౩ వి సంజీ] మగుచున్నది. హేతు ఫలసాధనయోగ్య (ముగ్ధ కార ౨౮౮ సూ. శ్రీరామ తర్కవాగీశ వ్యాఖ్య )ఫలమును సాధించుట కక్షమైనదెల్ల హేతు వనివించుకొనును శరణము శ్రీ యాయాం సాథా్యయాం బవాూూనాం కారణానాం మధ్యే కార ణా _న్తరవ్యవథానా భావే యద్వస్తు క్రియానిన్ప త్తి కారణం వివతీతం తదేవ సాధనం భవతి శారణాఒవ్ధవథానేతు క్రీయానిస్ప_త్తికారణమ్‌ యధద్వ్యై వివ జీతం లేవ కరణం తత్ప్రకీర్రితమ్‌ (ముగ్ధ ౨౮౮ సూ దునశ్తా వ్యాఖ్య) వేరును శారణాంతరవ్యవ థానము లేకుండ శ్రీయానిప్ప త్తీకారణముగ వివత్నీత మగునొ యది కరణ మనివించుకొనుకు రామేణ వాణేనేత్యాది స్థలమున వాలి హననమునం దనేక శారణములున్నను చాణము కారణాంతరవ్యవధానము "లేకుండం శ్రీయానిన్ప ్రిజనశ మయ్యెను గాన చాణము కరణ మయ్యెను 'చేతవర్షి కంబు "హీత్టుకరణంబులకు బ్రహ్యోదియో గజంబగు పంచమిని బవాంళంబుగ నగు ౪ ఫలసాధన యోగ్యంబగు పదార్థంబు “హీతువు ఉీయానీద్ధిం ట్ర కృష్టోప కొరకంబు కరణంబు హేతు వునకు --ధనముచే సొఖ్యంబుగలుగు. విద్యచేత బాలవ్యా యశంబుగలుగు వత్షంబున వలన వర్ణ్మకంబగు కర వివరణము ణంబునకు __ఖడ్తంబుచేత ఖండించె కోలచేతం గూల ఆకల శే విషయము నేనె నతంబునం దోడవర్ణకంబగు శ్రవ్యోదియో గంబునందు.జ రాసంధుండు రాజులచేశం గవ్పంబు గొనియె మెక్రుండు నై శ్రునిచేత బుణంబు గొనియె ఈయర్థంబును నీచేత నెతింగతి ఈవృత్తాంతంబు వాని వేత వింటి పతంబున వలన వర్ణ్శకంబగు ఇతార్థదికంబు 'లెటుంగసనది సంజీవని ౨3౯ 1 వివ ___కల్పతరువున నుదావారింవ బడిన లతణములె "హీతుకరణములకప సూరిచే వివరిం బడెను సౌఖ్యరూపఫలమును సాధించుట కిర్ణ్యమయైనది ధనము గాన నది హేతువ్చ శాన నట్టి 'హేత్వర్థకమువై, ని బ్ర కృత సూత్రముచేం దృతీయ నిళ్చెను ధనమువేత సౌఖ్యంబుగలుగు అని యేర్చడెను ఇ ప్లై విద్య చేత యశంబుగలుగు అనుచోటను టో హీంవవ లెను తృతీయశానిపక్షం బున నలన వర్శంబువచ్చునని వివరించుచున్నాండూ దీనిమూలముననే "హీత్వర్థమున న వర్శికమువచ్చునని గ్రహింవనలెకు చా శార ౧౮౪ సూత్రము వివరణమున

(భా కార ౪సూ] వాసా వే వానిచేవింటి నమునకి యనహజమనరాదు. 98 నైతము పట్టివర్షకంబుహేతువులగు గుణ్మక్రియంకగు. క్తీచం వలన వర్శకంఎినగు జ్ఞానమువలన ముక్తుండగు (బా కా ౧౮నూ ) అనిేాత్వర్థకమువై వలన వర్ష శము రిల్చునని వచింపంబడెను ఖడ్డంబు చేత ఖండించె అనుచో ఖండన శ్రీయానీద్ధియందు ఖడ్గము సాధకతమమగుచున్నదిగాన నయస్ధిది కరణ మనివీించుకొనును దాని వైని బ్రకృతన్యూత్తముచేత చేశ వర్షకమును బా కా ౫ సూత్రముచొప్పున తోడ వర్ధ్శకమును నిల్బును ఖడ్గముతో ఖండిం చెననియు6 జెప్పవచ్చును బాకా ౯ సూత్రమున గ్రవా+మునకు -_-మెత్రునివలన ధనంబు గొనిమె అని వివరింప బడును అట్టి గ్రవా*ళబ్దముచేశ ఎఆుంగు - విను మున్నగుననియు నుద్దేశిం" బడెనని ప్రకృశనూర్రైము వివవణమువల్ల నే విశదకుగుచున్నది అట్టి యుద్దేశము తోని గ్ర హాదియోగజపంచమికి చేత వర్షకంబగునని ప్రకృతసూత్రమున వచింహ బడెను శావున జరాసుధుండు రాజులచేశం గస్పంబుగొనియు రాజులవలనం గప్పంబు గొనియె అని ండువిధములుగాను నుండనగును ఈయర్థంబు నీచేత నెతింగితి ఈ యర్థంబు నీవలన నెజింగితి అను ద్వివిధప్ర యోగములును సమృతములె యగును (వీస్తు 1)

వ,యోగములు ---మ పరలోన్‌ దయీణదిబ్మ హీపతులచేం బౌల స్త్రుచే కన్పముల్‌ గొనియె (సభా ౧ఆ ౨౬6) తరువోజ భూనాథ నీగుణం బులు హంసచేతం బొలువుగా విని (ఆర ౨ఆ ౪౭) నీ ధర్మతనయుం డాదిగాగల తమ్ములందలు నాచేత నెటిగి (ఉదోో ౪ఆ ౨౯) నీ ఆ-వె అ క్కథకువలన మునినికాయమెల్ల _ వివిథవుణ కథలు వినువేడ్క ఆది ౧ఆ ౨౮)

విస్తు £ ౨౩౫౯ పే విషు _- నీచేత నెతింగితి - వానిచేత వింటి అను నిట్టివి సంస్కృృ్వము నకసరించి నిర్జివ్షములుగాని అెనుంగున సహాజమగువాడుకకు మాత్రము విరుద్ధముగం దోంచెడిని వలన వర్ణక రొకాగ మె సహజముగం దోంెడిని (బా సా వే ౨౭౦ పుట) అను వేటికావ్యాఖ్య కేవలము ,ప్రామాదికము సంస్కృృకనున నట్టి తృతీయా, వృయోగ మెంతనూ త్రము సమ్మతముశాదు ఇట్టి తృతీయ యాం ్రమహాకవిసవ్యతమయియున్నది సీ ధర్మతనయుం డాదిగాణల తన్ము లందలు నాచేత నెజీంగి (ఉద్యో ౮ ఆ ౨౯) తరవోజ భూనాథ నీగుణం బులు వాంసచేతం బొలువుగా విని (ఆర ౨ఆ ఈ౭) గీ నన్నుం గొని పోయె నాచేత నిన్ను వినిన యఫుడె (ఉద్యో ౪౮ ఆ ౨౮౦) ఆనె నీవత నేడు విన గవలనె వే డిపలుపు (భష 3 ఆ ౧౭౭వ) గీ నారదుచేగ వింటి (హరి ఉభా ౨ఆ ౧౨౬)

శ24

రంఠ అవోబలవతి జదప్రశృతివైని చేత నిల్వదనరాదు [౨3౯ 1 వి సంజీ ] చీ = చేత - వర్ణకములకు మాజుగా జడచవాచకములపై, ద్వితీయావిభ క్రి (ఇతర త్ర ద్వితీయా ఆం చిం)యు నుదంతజడవాచకముల వై 'నేకత్వమున న వర్ణశమును (ఇది చింళామణిమతమున స్తమావ్రత్యయము కాన అనపార్థి క్వచి దృవే ఇ్బానార్థి అనుచింకామణిసూ, త్ర ముచొప్పున వచ్చును ) నౌపవిభ శికములవై నేళశ్వమున అన్‌ అనునదియు ( శేషాంచి దుదన్తానామ్‌ చెవవిభకీకనామ్నా మత్వం స్యాత్‌ అకువొవ్వున వచ్చునది దృతీమాస_ప్పములందు. వికల్చ్పముగా వచ్చుట మహాకవిప్రయోగసమ్తుతమై యున్నది వి సర క భీమా సుకసం ఖఘాతంబు తత్‌ తణంబ ని పాతింతుము దిన్భశస్త్రపటుఘాతములన్‌ (ఆక కఆ 8౬ తేగీ నిద్ధయొఫంగును వినయంబు వినయమునను బడయుం బార్రత పా త్ర వలన ధనము ధనమువలనను ధర్మంబు దొనివలన నైహీశాముప్నిక సుఖయులందు నరుడు చ అనన్సడు ధర్మ జుండనియమె. నధ స్టాయనంబున 'జేవావముం గను నవనీసువర్వుం డధికవ్ర తళీలత సాధుభావమున్‌ ఆక ౭ఆ ౪3౧) కా భల్లంచొక్కుట విల్లుద్రుంచి రయమొప్ప న్నాల్లిటన్‌ వాజులన్‌ ద్రళ్శం చ్యైగనేనీ సూతుకల సందీప్యైక చాణావహాతిన్‌ డొల్లం డేని (బ్రో ౪ఆ 33ప) టో క క కన క విస్తర 11 ౨౩౯ 1 విష _ తృతీయాపమే జాడ్యముచేత బద్ధుడు కర్తృ కరణ మొూస్తృతీయా ఇత్యాదిస్తూత్రవిహిత తృతీయాస్థానే టాసశ్చేత ఇతి విధా నార్‌ తత్వం తు __జడ, వ్రశృతిభ్య స్త తీ మాస్టానే అన్యసాస్థ క్వచి ద్భవే చా ఒన్యా ఇతి సూత్రో కరీత్యా విపాతే ద్వితీయా స్పష్పమ్య్యావేవ (ఇందలిస్పప్తమి న వర్గకరూసను హేతురృరీయేతి వ్యవజహోర స్వయమాచార్య తత్రావి చేసీ శబ్దః ప్రాయళ ప్రాు జ (అహో ౨౭8౨ఫుప శ్రీతికు పఖ్బమితా్యదిసూ త్ర వార్థిఖ్థ ) జడనాచకములగు వ్రళృతులవైని హేతు తృతీయచోట చే - చేత వర్షశములు రావనియు ద్యితీయగొని న వర్గ్మకముగాని నిల్చుననియు నట్టివాని వైని చేసీ శబ్దము తఅుభుగానిల్బుననియు చై కవిశరోభూపషణపం కుల తాత్ప ర్యము ఇది సరికాదు అన్యస్య్యా క్యచి ద్శవే ఇచ్చానా. ఇతర శ్రచ ద్వితీయా తస్యా వథమాచ జడవదానాం స్యాత్‌. అనుసూ శ్ర ములచొస్వున జడవాచక నులవై6 దృతీయాద్యగ్థనులందు ద్వితీయాదులు నిల్చుటయు గలదని మాత యమె వు న చేచేతలు నిల్వరాదని ఇవ్చంబడలేదు క తనవిద్యాతీషముల ర్టీనమైన పెరి (హరి ఉత్త ౮ఆ ౨౧౦ సూ రాని)

(బూ శార ౪ సూ] చేసి శన్టానువ్రయోగస్థలములు 097 న! వరే షూండ్యాదిళ బ్లేమ స_్తమార్థద్యా విభ_క్షయ క్వచిన్నిత్యా క్వచి ద్వాస్యు (వికృ అజం ౮౨ కా అహో క౬౨ ఫు) (౨౮౭ వివ) అనుచొప్పానం జేత విభ_క్త్యర్థక ప్రత్యయమును వలన వర్మకమును బూర్యమందు గలద్రై చేసీ శబ్దము నిలుచుట తజుచుగాం ట్ర యోగములయందు వెలయుచున్నది ఉ భారతభారతీ శుభగభ_స్పీచయంబులంజేసి (ఆవి ౧ ఆ ౨౨౩) నీ తయ్యత్తియుల వేత సంళుద్ధ రత్నఫుంజములంజేసీ పూజికుండయి (సభా ౧ఆ ౨౧౫) చ తన గదంజేని రాతసుం దారణ ళస్త్రచయంబు న శ్రమం బున నతివీరుండై నిలిపి (ఆర 3౩ఆ 98౭ ఆక ౪ఆ ౧౮) ఉ ఈసున నీళు దొట్టి సురలెల్ల నళీష్టవరంబు లిచ్చుటం "జేసీ కృతార్థుండైన కురునింహము (ఆర ౨ ఆ ౨౯౫) గి ఇందజణకు నిన్నళభంగుల నిడుమం గుడువ వలనె ధర్మః తనూభనవ్రవలనంజేసి (విరా ౨ ఆ ౨౨౫ )4 (విస్త 11 పాలా విస్తవ 1 [ ౨౩౯ 1 విష చేని శద్దానువ్ర యోగవిషయమునం ఛౌఢవ్యా కర్త య్యకి, ందిరీతిని సూత్రించియున్నాండు. కొన్ని యెొడలం జేతవిభ _క్పర్థక వర్ణకం బులకును వలన వర్ణ్మకంబునకును దజిచుగం 'జేని యను వ్రయుక్తంబగు ఉ నకవిప్తుసం బోదనం జేనీ (ఆర ౨౪ఆ) సంద్ర యళరూనమునం జేఫి (భా౧ఆ) (పాఢ కార ౪ సూ) చేత విభ_క్త్యర్థక వర్ణకంబుల కనుటంజేసనీ చే- చేత వర్ణకములకు చేసీ ళబ్దానుప్తయోగము కల్లనేరదనం దగును. ద్విపద నముహనీయపాయస మహిమచే జేని (రంగ రా వాల ౨౧ పుట ౫ర౦ ప) ద్వి మహనీయ రావణ మహిమచేం జేసి (రంగ శా యుద్ధ 3౮౬ పుట ౭౮౧ప) (యూ ము) ఇట్టిప యోగములకుం శ్రామాణిక కవిప్ర యో గాంతర హస్తావలంబము లభింపలేదు ెండిటను మహసిమనుజేనీ అనిసవరించుట కవశాళను కన్చట్టుచున్నది. అయ్యుది యొక్క వోం బెక్కుచోట్ల కొక్కుటియ చాలెడి సీ కర్కుళ_స్త్రనములం గరమువాండి చూడ్కుల నతిరాగ సుపచిరాధరముల వదవిలాసాలస మందగతుల వశ్రాలకంబుల వలుద విలుందుల దర్చ గద్రదభాషితమలం జేసీ (ఆది ౮ ఆ ౭౪ ప) (ప్రాఢ కార ౫ సూ) చ సతతకృతోపవానముల కాకఫలోదకమూల పారణ వ్రతముల దేవ వూజల నపారజపంబులం జేసీ నిష్తతో నతుల తపంబునేనె (ఆర 3 ఆ 8౮ప) ఒకట న వర్ణకమునకును నొక్క టం బేత వర్మ శార్థకద్వితీయ కును చేసి. యొక్కిటియె యను ప్రయ్వుక్తనుగుఓగలదు. తేగీ అనఘ యేము నువ్యురము మూ డగ్నులట్లు నీమహాయజ్ఞ కారస్థంబు నిర్వహింతు మాజరాసంధ షళవున నఖిలక్శాత్త వానా

(838 చేని ళబ్దానుప్రయోగము వ్యవహితముగను నగును [౨ఎ60వి కల్ప] సర్వవిభ క్రి స్సంస్కృృతతుల్యా ఆం చిం హలం ౧౫ శా అహో రఈ93 ఫు) సాధకతమంకరణమ్‌ (౧౪౪౨ కరృకరణయో _స్తృతీయా. (౨8 ౧౮) సహయుశ్షే ఒవ్రథానే (౨౩ ౧౯) సవోస్థేసయుక్తే అప్రథానే తృతీయా స్యాత్‌ ఫుత్రే, ణ సహాగత వీతా ఏవం - సాకం - సార్ధం _ సమంఠూగేవీ వినా వితదో్య్ళోగం తృతీయా నన్నయొ వృద్ధోయూనేతాది దర్శనాత్‌ (సీ కా ౫౬౪సూ) ౨౪౦ విషయము తుల్యార్షై రతులోవనూభా్య్యం తృతీయాన్యతర సామ్‌ (౩ 3-2౨) తుళ్యాన్థె ర్యోగే తృతీయావా సత్‌ వనే = షీ తుల్య స్పదృశ స్పమోవా కృష్ణస్న కృస్ణేనవా అతులోవమాభ్యాంకిమ్‌ ఎ తులా - ఉమా వాళృష్ణరస్థనాన్తీ (నీకా సూ ౬3౦) తులం జేనీ తృప్తులమగుచు బలిని. (సఫా ౧ఆ ౧౨౬) వైస్టలములందు ఉప బొసములన్‌ ౬ ఉవవాసములచేతకు జగులంజేసీి = జవములచేతను అనీ యి ఖ్లర్థముచేనీ పెక్కిటీ కొక్కటి చాలు అనునూ శ్రము నుజ్జగింపరాదా యను శంకషాడముచున్నది కాని నీ రత్నంబులను వధూరత్నంబులను జేని తృత్తపోవిఘ్న విధాననిరతు లయి ఆది ౮ఆ ౯౬) అట్టిగాతమాను గ్రహం బునను నీదుర్లబలంబుననుం జేనీ యీ మాగథుల నెవ్వరును జయింపనోవరు (సభా ౧ ఆ ౧౭౬ గద్య ) మున్నగుచోటులందలి చేని శ్చమునకు ముందటి సముచ్చ యార్‌ ను శొబ్బములచే నట్టి మార్తాంతరను సరికాదని తోంచెడిని స్థలాంతరము లందును చేత వర్మ కార్థక ప్రతర్థియమ.లకు వ్యపహితముగ ఛేన్ని కబ్దస్ర యోగము భూవట్టుచున్నది ఉ చేయుము రాజసూయమెడ నేదకదాననచేసి దోషముల్‌ వాయు (సభా ౧ఆ ౯౮ాద్వి నాకును నీకారణమునంగా చేసి చేకూరె (బసవ తి అ ౨౨౦) ద్వి కాన నాతన్వునంగా వేసీ (బసవ 9 ఆ౨౯౯) కా=జకదా) క వె తం్యడ్రివనుపు జేసీ ముదిమిగొని (ఆది ౩ ఆ ౯౫) ఆవె భీష్ణువనుపుం జేసీ వెంవై తి (సభా ౨ఆ ౧౧) ఇట్టిచోటులందలి ద్వితీయ వతర త్ర చ ద్వితీయా తను చింతొమణి చేం జేశ వర్గ కార్థమగుచున్నదని ప్రా వారక ర్త సమరించెను లది చింళ్యను ప్రా శారళనూ వినృతి) (చూ విస్తక్‌ ౨౫ న్‌

[బా కార ౫ సూ] కరణ సహోర్థ తుల్యార్థ యోగ తృతీయ రం తోడసపహాో స్టే టాస (ఆం చిం అజం ౭ కారి నన్నయా అహో ౨౬౯ ఫు) ౨౪౦ విమ శళ్చా యేచ సముత్పన్నా ఆద్యాయా మత్ర, తే ఖలా కథితా వైకృతై ళృచ్చెర్భవన్తి సదనుగ్రవోత్‌ _ (వికృ అజం ౧౮ కారి అవే ౨౭౦ ఫ్ఫు) కల్చతరు ౨౪౦ విమ ఆానర్వవిభ క్రి రిత్యాదినూ త్ర ము ౨౩౪౮ విషయమున వాస్ట్రఖభ్య్యాతము పాణినీయాదుల మూలనుగాం గొనుట కిదియె మూలమగుచున్నది క_ర్శృకరణయో _స్పృతీయా అకు పాణినీయనూ శ్రము ౨౩౮ విమయమునందును సాధకతవం కరణమ్‌ అనుసూత్రము ౨౨౯ విషయనునందును నాన్థఖాప్రరేము లయ్యెను కరణకారకనుందు వచ్చిన తృతీయకుం దెలుంగున టాసన్చెత అకు చొప్పున చే - చేత వర్ణకములేకాక (౨౩౮ విష) నుహకవి వ్ర యోగములాదుం 'బ్రినీధ్ధము లయియుండుటచే తో తోడ వర్గకములును వచ్చును - బాణేన హతోవాలీ అనునది కరణకారకమునవేచ్చు తృతీయ కుదావారణ మిావజకు చూపయబడెను దానికి దెలుగపన బాణముచేత వాలి హూతుం డయ్యె ననుటయే కాక చాణముతో వాలి హతుండయ్యె ననియుం జెన్పకచ్చును సవాయు_క్తత్యాది --సవోర్ధేనయు ్టేజ సహార్థక బ్బ నులతోంగూడిన అప్ర ఖా నేఎఅవ్రఛానాన్వయముగల ఛబ్దమందును దృతీయ యగును పుల్రేణ సవోగత వీఠౌ=ఫవు త్రునితోయాడ దం చి వచ్చినా,డు ఇందుం బిత కాగమన క్రీ యాసంబంధము కబ్బసిద్ధము పుత్తునన్ననో వితృసాహిత్యమున గమ్యమగుట నర్థసిద్ధమై యున్నది శావున దాని కప్రథానత్వము గ ల్లైనని గ్రహించునది _ వితు రశ్రాగమున ీయాసంబన్థ శ్శ్యా పుత్తస్యతు తత్సాహితస్థ (కూడిక) గమ్మ ఆర్థికళతి తస్యా ఒప్రాథాన్టమ్‌ (థాలనమ వ్యాఖ్య ౫౬౪ నూ) సహోర్థకళబ్దము లనుటచేత సాకం - సార్ధం - సమం=సవా మున్నగువాని యోగమందును దృతీయవచ్చును ఫుల్రేణసాక సార్ధం - సమంవ్రా మాగతః వితా అనియు నుదాహరింపనగును వినాపి తదో్యోగం తృతియా వృద్ధోయూ నేత్యాది దర్శనాత్‌. =ఫహోన్థకి శబ్ద రొరాగము "లేకున్నను దృతీయవచ్చును నృద్ధోయూనా తల్లతణ క్చే దేవ విశేష (౧౨౪౬౫) యూనాసహోక్తా గోత్రం శిమ్యతే (నీ శా ౯౩౧ సూ) అను సూ త్రమునందలి గ్రంథక_ర్తగారి వ్రయోగము చూపట్టుచున్నది అెల్దునందును సవోర్జకమగు కూడన్‌ మున్నగునవి లేకున్నను దృతీయవచ్చును. ఫుత్రునితోం దండ్రివచ్చెను = ఫుత్రునితోలహాడం దండ్రివ చ్చెను

రం సరి సౌటి ఉద్ది మున్నగునవి తులా ్యర్థకనులు [3౪0 వి కల్ప]

తుల్యా స్థెరిక్యాది.--తుల్యా కై న తుల్యార్థకళబ్ద యోగ మునందుం దృతీయ వై ఇల్చికముగా. వచ్చును తృతీయశానవుడు వసష్టివచ్చును తులా - ఉవమూ _ అనుళబ్దముల యోగమున దృతీయ రాక మన్టిమాత్రమె వచ్చునని అళులోపమా ఛ్యామ్‌ అను సర్యుదాసమునకుం చాత్సరస్థము ఉదా ఎాకుల్య - స్పదృశ సమో చాళ్ళష్ణస్య కృష్టేనవా = కృష్ణునకు లేదా) కృష్ణునితోం దులుండు సదృశుండు (లేదా సనుడు అతులోపమాభాస్రం కమ్‌ - తులా - ఉపమావాకృష్ణస్యనా స్తీ అతులోపమాభా మననేల కృష్ణునకుం దుల (లేదా ఉవమ లేదు ఇటం దృతీయ శాదు కృష్ణునితోం దుల (లేదా) ఉవనులేదని వ్ర యోగింపరాదో

తోడ సహార్థవత్యాది.--ఈస్యూ త్రము ౧౩౫ 1% విమయమనున వ్యాఖ్యాత మయ్యెను. సహయు కేజవ్రథానే అనుసూత్రముచొప్పున వచ్చు సహార తృలతీయకం. దెలు గున తోడవర్శకమగునని యర్థము సవా-సాకమ్‌ మున్నగు సంస్కృృతళ బ్బమ.లకు మాలుగం దెలుగున హడన్‌ మున్నగు ళ బ్బములు వ్రయాక్షములగును ఉ శండ్రితో గూడం బుత్తుండు నచ్చెను కూడన్‌ అను నది లేకున్నను రండ్రి తోంబు త్రుడు వచ్చెను అని వాడుటయె కవిప్రనీద్ధము హడన్‌ ఎ అక్వాచీనము తులా ర్థైరత్యాదిసూ, శ్రముచొప్పున వచ్చు తృతీయా సస్టులును గవిప్ర యోగసిద్ధములగుటచే సర్వవిభ_క్రిరత్యాది సూత్తముచొప్పునం చెల్లున రావచ్చునని యెజుంగునవి అట్టియెడలం దుల్యాడిళబ్బములకు మాటుగా దెలుగున సరి -సాటి- ఉిద్ధి మున్నగునవి నిల్చునని యథధర్వణుండు వివరించు చున్నాండు

శభ్దా యేచేత్యాది....ఆద్యాయామ్‌ = సంసృతభాషయందు యేచళద్దా సముతృ్సన్నా = సదృశ - తుల్య్యాదిళ బ్లములు సహ-సాకం చ భృతిళ బ్లములు ననునవి 'బేవిగలవో 1 అఖలా లే = అవియెల్ల సదనుగ్రవోత్‌ జ సత్కేవ్రలయన్నుగ్ర పహూమున వైషృతై ళ్‌ = సరిపాటి - ఉద్ది - హడన్‌ మున్నగు నాచ్చిశశబ్బనముల చేత కథిలౌ భవన్తి = చెప్ప బడుచున్నవి ఆచార్య ప్రయోగ కథం సరీ త్యాది శీవల విళ్ళితిపదం సంగచ్భత 9తిచే వ్వైషదోష వికృతిపదై స్సృంస్కృతపదాన్రాఖిధాన పా్వ్వావీ బర్వవిభి్తి స్పంస్కృళతు ల్యేతి నూ త్రన్వరస ప్రావ్తత్వాల్‌ అపో ా ఎి౭౦ పుట) ॥

శరణ సహోర్థ తుల్యార్థ యోగంబులం దృరీయకుం డోడ నర్గ్గ శంబగు ౫

[బా కార ౫ సూ] ఎదుర్కొను-యార్కొను మున్నగుననియు సహోర్థకముం లె 991 కరణంబునందు --_కోలతోడం గూలనేని సవోర్థము చాలవ్యాకరణ _ నందు._రాజు నేనలతోడ వచ్చె = నేరాసహితుం విరణము _డయి వచ్చె నని యర్థము తుల్యార్థయోగంబు ౨కం కివి నందు వైత్రునికోడ మైకత్రుందు శుయ్యిండు తృతీయ కనుటంజేని చై శ్రునకు మైత్రుండు తుల్యుం డనీ తుల్యార్థ మోగంబున వమష్టియు నగు సంజీవని ౨౮౦ విష __కరణకస్దార్థ మివజుకు ౨3౩౯ విషయనున విశదీ కరింపయడెను కరణకారకమున వెకుక ్రాసీనరీతిని (౨౩౯ విష) చే - చేతవకర్ష ములుకు బ్రకృతనూత్రముచే తో - తోడ వర్షకములును వచ్చును స్యూత్తము లోని తోడళబ్ధము తో అనుదానికిని నువలక్షణము ఉదా ---రాముండు వాలిని నోలచేత గూలనేనెుు కోలచెం గూలనేనెనుు కోలక్లోడం గూలనేనెను కోలతోం గూలనేనెనుు కూలనేయుసాధనములలోం గోల యనంగా బాణము సాధకతమ మశలాం బకృష్టసాధనము గాన నది కరణ మనిసించుకొనుసు 9ళ్లై సహోర్థకళబ్ద 'రకాగమునందును దులాార్థకళబ్ద యోంగమునందును తో-తోడ వర్మ కంబులగునుం ఉదా --- రాజు నేనలతోడ వచ్చెను - జేనలతో వచ్చెను - నేనాసహితు డైవచ్చె నని యర్థము అని సూరియే యుదాహరించెను అళక్లై తుల్యార్థక యోగమున తోడ - తో వగ్గకములే కొక కువర్ధకము నగును వైత్రునితోడన్‌ - వె శ్రువితోన్‌- వైత్రునపన్‌ ఎ మెత్రుండు తుల్యుండు తులళ్మార్థకములు ఎనీ వ్ర తస్ణనీక “చ తి పత - సమాన - ప్రతిద్వంద్వి - నిశ - సజాతీయములును సహ లమణ = చతిచ్భంద - విరోధి - సదృమ్‌ - సవర్ష్మ - సవతీములును (శావ్యాలం ౫ ఉల్లా ౧౫ ప) ఇక్లై ఎదురు - ఎదుర్కొను - మార్కొను మున్నగునవియుం దుల్యార్థకములలోనివె వ్ర యోగములు --ఉ ఈ బావాంబలంబుతో. గడంి పార్ధుని దాండెడుబుస్థి విరా ౫ ఆ ౨౧౮్ఫా ఇది హౌకు తృతీయ ఇంక సచోర్థ 'మయూగతృతీయకు __క ేవసములైన యనుజుల తోవి వ్రులో రథాళితో వచ్చి (ఆర ౨ఆ ౫ప) క గీర్వాణవ్రభు చాదిగ గీర్వాణగణంబు కాల కేయులతోడన్‌ గర్వించి రణమునేనిరి (ఆర 8ఆ ౪౧) తరల దివిజు ముఖ్యులతోడ "నేనును దివస్థిబాణము లిచ్చితిన్‌ (ఆర ౧ఆ 3౭8౮) క విపరీత మతిని సుందుండు నువసుందుండు జాశి పొడిచి రొందొరుతోడన్‌ (ఆది

902 మార్కొను-మువ్నగునవి తుల్యార్థకచులును నగును [౨౮౦ 1 వి సంజీ] తిఆ ౧౧౩౨) ఆవె హాలు డొంటి యిట్లు పలువరతోడం బో రంగ (ద్రోణ ౨ఆ ౬౧)

తుల్యార్థ యోగతృతీయాషస్టులకు..-క సురనిద్ధమునీంద్ర తవ శ్చరణలు నారపముతోడ ్యక్రిగావంటిన్‌ (ఆది 3 ఆ ౨౧౬) మునిగణ ప్రవరులభా। సురతషములు నాదగు దు షృరఘోరతపంబు సరియుం గా వమరేంధద్రా (ఆది 3౩ ఆ ౨౧౦) తపందుశియొక్క+4పసరి = తపంబుసరి = తవషమునకుు సరియని యర్థము *కువర్శకంబును గొన్నియెడల సంబంధంబునందగు_ (వా కార ౧౫ నూ) ఇట్లు శేషమస్టిచోట కు వర్ణశంబు వచ్చుటయుం గలదు క సతు లీభాన్టవికి భాగ్య సంపద నెనయే (ఆది ౩ఆ ౧౭౧ప) క . డివ్యసభలెల్ల నరే శ్వర భూచితి నవి దీనికి సరిగా వత్యంకవిఛభవపౌందరస్టమునన్‌ (సభా౧ఆ ఇం) క నీదుకులమునకుం దగంం బ్ర తోదము గొని (ఆపి ౬ఆ ౫౬) తగన్‌ = సదృశముగ మాటు - నూర్కొను - ఎదుర్కొను మున్న గపునవియు సదృథార్థశములె..మ అ య్యనినాతోడం జతుగ్టళాబ్బ్దమున మాత పోరు కన్లాడి (సభా ౨ఆ ౨౯౭) కా నాతోమార్కొనలేన (ఉ హరి అప్ప క ఆ 3౧౯) వీనియోగమున కర్మ శారకద్వితీయయునగు క నను మార్కొని గొెలువగ న య్యనిమిషమలకు (ఫ్య ౧౪ఆ ౧)హా వ్రైవస్థలగతము ) ము ఈ తని చేవావళిమయైన మార్కొనునె దున్దాంతుండు. భీమ్థండు పో రిన యన్నా ళ్శను (దోణ ౧ఆ ౧౩౦) (ప్ర) (విసు 1) క వీనికి మార్కొనం జాలెడు దానికి (విరా ౧౮ఆ ౯) చ ఇ పాండుపుత్త్ర నై నస్థిమునకు మందేగాక సామాన్యముగం చెలులపన కు షష్టియె ప్రాచీన కావ్యములందును సవాజమై చూపప్టెడి (దూ వ్రైఠధ శా ౧౩సూ) సంస్కృత వార్థశరణ కారక శరణము ననుసరించి కారకము విధించుకేగాని కెలుంసన కవి యసహజ మ్సుల్తె గూసపా వే శార౫గసూ వ్యాఖ్య) ఈవ్రాత శీవలము నపరిశీలనమూాలకము పయిరీతిని సంస్కృత వ్యాకరణో క్రకార కాదివిభ క్తులు నన్నయ తిక్కనాదుల్మంథములలో వేలకొలందిగం బ్రయ్యుక్షము లగుచుండ నవి యసవా జము లెట్లగును? కు మన్శియే 'ప్రైచీళశావ్యములందు. సహజమై చూపక్లైడి ఇనుట యొట్లు పొసలిపను 1 న

(బాం శార ౫ సూ) వరాధ = రథగ్నున్తి స్రైథకచ్యాకర్త దీనిగ్రహింపలేదు 993 మార్కొనం దలంచె (ద్రోణ ౧ఆ ౯) చ కనియెదు నైైంధవుం గడచి క్రందగ నాకు నెదిక్పురాజులన్‌ (ద్రోణ ౨ ఆ 2౧౨౩) (వివ 1 )

విస్తర 1 ౨౪౦ 1 విష.--త్రిలిగలతమణ కేషమున. తోడ వళ్ళకవిషయ మునం గొన్నివికేషము లిట్లు స్తూత్రింపణుడెను. “ఒకానొకచోం దోడకుం బ్రల్యేక వ్ర మోగంబునుం జూపస్టైడి లే-ి _స్తం ఛగతరత్నఫుత్రికతనమబోంటి యని విలోకించి తోడ మాటాడకునికి నలుగడలు చూచి లెలిసీ యతచ్చెలున చెదరి (తోడన్‌ = తనతోడ) రామా ౪ఆ ౧ూ) (పైన కార౪౬ణ సూ) చ వాలాయుధ పభృతియాదవలోకము తోడరా (ఉద్యో ౧ఆ ౪౭ప) చ పరు వడి నగ్నివళోత్రములు బంధులు శిష్యులు తోడరా (ఆక ౧ఆ ౧౧) నీ ఆ వె ఒడలితోడ నీకు నూర్యలోకమునక నరుగవచ్చు. నెప్పూ డగు తలయ్ర దోంచె నష్పూ డిదియం దోడిదయె ్రీతి నరుగుదెంచు. ననియెం గురువలేణ్య (ఆను ౧ఆ ౮౦) (శోడన్‌+ఆది = తోడన్‌ +9+అది = తోడిది) (థఛాల సమా ౯ సంధిర3 రగ నూ)

ఫొన్నియెడల ను ళబ్దప్రయోగంబునం దోడకు లోవంబును వ్యవహిత

త్వంబును బవాత్యోంబునం గానంబడియొడి గీ = ఆతనికి బరలోక విధుల కాన్రదృష్టి వెలయంకేని నాపగాతనూజుం డఖిలవాంధవులయు. శ్రాషాణులయుం దొోడ భాను నిభుడు (ఆవి ౪ ఆ ౨౧౪౬) క నెమ్రిని ధర్మజు నలువురు తమ్ములుం దమవన్త్ర ములయుం దమశ్తవరూ థన్ధులతోడను సకలహి తమ్ముగం చాయంగవలయు చాసర్థమువలనన్‌ (సఖా ౨ అ ౨౬౧) (ప్రాఢ కార ౭సూ) (అనుబంధ) రూ థమ్థులయుం దోడ _ అనుపాఠము వావిళ్ళవారిము చ్రణమందును సూంరా నిఘంటునందుకు జూపట్టుచున్నది వర్మవరూథళబ్దములు "రెంయను గవచవాచకము లన్న తలంఫునం బునర్ను క్రిలేషండ వ్త్క శబ్దమును బొనివీ ట్రౌఢధవ్యాక ర్త నవరించె ననందగును కాని వరూధళబ్దము రథపరాగ్టయము గలదు వరూఖథః - ఫుం = రథ గుప్తా వనరూథోరథగు_వ్లీ ర్యా తిరోధ శ్రే రథస్థితమితి సజ్జనః (శవ్రార్ధచిం) మ నరనా గాళ్వవరూథయూధములత్‌ో (ఆది ఆ ౨౦౧)వ భీస్తుం డును దనరథంబు నివర్తింపించి నిలిచిన చ కురునింవా వరూఖథము నిట్లు క్రువ్వజిం చునె యుతం డంచు (ఆది ౪ ఆ ౨౦౭) అని భట్టారంపండె రథపరాషస్టయముగం బ్ర యోగించెను గాన నిందుం బునరుక్రి లేమిం బేసి రో రృ సవరణము సరికాదని యెజుంగునదిం

వంక *అధికలహీనులతోడ ను శ్యమక్కజ లేదు (ఆగి వి సంజీ,] వచ్యన్ధాఒముఖ్యకర్మ ంబునకుం దోడ-కుూ వర్షం బాలవ్యా బులు ఉ్రూకంబుగా నగు ౬ం ౨౪౧ విమయముూ మైక్రుండు. మైత్రునితో నిట్లనిమె. మైత్రుండు వైశ్రున క్షినిమె (ప్రాయికం బనుటచే నొశానొకచో ద్వితీయయు నగు సంజీవని, ౨౪౧ విషమం-ఎీదువ్‌ - యాచ్‌ - పచ్‌ - దల్ల - రధి- ప్రచ్చ్ళి - చి- ఖ్రూ - కాసు - జి- మథ్‌ - ముఘామ్‌ కర్మయుక్‌ సాష్టి దకథితం తథా ప్యాన్నీ- వృ - కృష్‌ - వవోమ్‌ (౨3౫ విష) అనుచొప్పున ట్రూధాకు చమయోగమున నకధితత్వ వ్రృయ్నుక్తకర్మంబును క ర్తరీస్నితతమం క్దేతి "నూ త్ర, స్‌ కర్యందును (౨3౫ విమ) వెలయుచుండును అర్ధనిబన్ధనే యం సంజ్ఞా * 4% మాణవకం ధర్మం భాషలే - అభిధత్తే- వ్య్టీత్యాది (నీ కౌ ౫౩౯ సూ వివృతి) ఆను డీమ్షీతులవారి వివణముచొప్పున వచ్యాదుల్నె ద్వికర్మకములె యగును, (మాణవకం ధర్మం ఛామలే=అభిక త్తే - వక్తి = చబాలకునిహార్చి గుకువు ధర్మమును భామించుచున్నాండు పల్కుచున్నాయడ - వచించుచున్నాయ) వానిలో కర్మ మెైవ్రయోగములలో "రెండవదానినిబట్టి యొగ్కచోట నుళబ్బమున్నను జాలునని విశదమగుచున్నది తోడఎతో = ఇది కొన్నివ్రయోగములందు సము చ్చయపూర్వకమై వ్యవహితముగాను కాన్చించుచున్నది”ో (నూ రా న్తి ఇట్లు చ్రైనవ్యాకక్తయుం దదనుసారినూ రా నిఘంటుక_ర్తలును సముచ్చయనుళ బ్ర ముండవలయునని వచించిలేకాని ను ళబ్టము లేకయు నట్టిప యోగము గలదు క అధి కుల హీనులతొోడ నైవం గొజగా దధిపా (ఉద్యో ౨ఆ ౪౮౬) కంయెవర్ణకమునకును నిట్టి వ్రయోగము గలదు ఉ సూతసుకుండు వీండనక సూనుల తమ్థులకంటె నాకు సం ప్రీతి యొనర్చి (ఉద్యో ౪ఆ 3౯) ఒకానొళచో. దోడకుం దోడుత నని రూపాంతరంబును గలదు అయినను దానికివలె దీనికి నితరకార్యందుి గలునదు ఉ చ విగతురచేతిలోండక ప్రాాము తోడుత నున్నవాండవే గాగ ౧౦ స్కం ఫూ)(స్రాఢ కార౮నూ) ఇతర కార్యంబు = వ్రల్యేకప్రయోగాదికము... తిక్కనయి చ్రయోగించియున్నాండు నీ శ్రాసులుంచోని చిత్తంబులతోడుతం ్రజవివాదములెడం బత్స ముడిగి (శాంతి ౨ ఆ 32౮) గీ ఓర్చి యడథకువతోడుత నునికి యరిది (విరా౧ఆ ౧౧౮) (దూరాని) (తోడన వావిళ్ళవారిముద్రణము) ఉ జౌ ద్ధత్యము తోడుతన్‌ సమరధర్మము త (3 ఛా౧ఆ ౫౬ సూరకాని

(ఛా కార ౬ సూ] సంసృశమునను గాణకర్మవాచకము సష్ట్ట్టంతమగును 6౮05 రీస్పికతమం కే తి స్యూత్ర నీద్ధకర్మ ము ముఖ్యకర్మము అకథికత్వము.న నీద్ధంచుకర్మ మమ. ఖ్యకర్మము దీనిని గౌణకర్మమనియు వస్ధవవారింతురు సంస్కృతమున నీద్వివిధ కర్మంబులకును శ్రాయికముగా ద్వితీయయే వచ్చును తృతీయ రానేదు షష్టి యరుదుగా. నగును కింకుర్మ కస్యవాబ్రూముః ఇత్యాదిశిష్టప్ర 'యోగదర్శనాత్‌ (ముగ్ధ 30= సూ వ్యాఖ్య దున్తా) ెల్టునం దన్ననో ముఖ్యకర్మకు ద్వితీయయొ వచ్చును గౌలకర్మంబునకు తోడ - కు వర్మకంబులు పర్యాయంబుగ నగును ద్వితీయయు నరుదుగ నిల్చును -ఈవిషయమునే సూరిగారు ,ప్రాయికంబనుటచే నిత్యాదివాక్యముతో వివరించిరి ప్రయోగములు నీ ఓడకుముని నన్ను నూఆడం బలికన (ఆవ ౨ఆ ౮౨స) ఉ *. అప్పుడే మంటి వువేండ్ర నన్నని రణాగ్రమున న్నిను మూడదలించెదన్‌ (ఉద్యో 3 ఆ ౫౯) ద్విపద చేయుదు నన్నింత చెప్పంగనేల (బసవ ౧ఆ ౨౭౭) మ, *౨ గోవింద ని న్ననుమూ నింక యాడుమన్న లెజంగే మారాజు వాక్యంబుగా (హరి ఉ భా ౧ఆ ౭) ఉం ఉసురోర్వ జు డీ యను నింతిచోంటులన్‌ (వారి ఉ భా, ౩9 ఆ ౪౮౪) ఇట్లు వచ్యర్థకప్ర యోగమున ద్వికర్మకత్వము కవిప్త యోగసిద్ధము కూర్చి- గుటిచి- గుజించిశబ్బము లను వమ్రయుక్తములగునపుడును వచ నోముల ద్వికర్మక వ్రుయోగము ౨8౫ విషయమున నుడావారింపంబడెను తోడకు వర్ష్మకములకుం ట్ర యోగ ములు క రురునకు నిట్లనియె మునివరుం డనురకక్టిన్‌ (ఆది ౧ఆ ౧౫౬) ఉ ఎమైయి "ెల్బితి నాకుం జ్బైమా 1! (విరా ఎ౫+ఆ ౨౮౨) క ఇ ట్లను నత్యాదరము మెజియ నాతనితోడన్‌ (విరా ౫ఆ ౨౭౪) 4 ఇట్లను నర్ష్మజనంబుతోం దగన్‌ (విరా ౫ఆ ౨౬౫) క కుంతీ తన యాగ్ర్రజుం డిట్టు లనిమొ న జ్ఞననాయకుతోడ (విరా ౫ ఆ ౨౫౬) (విస్తర)

విస్తర ౨౮౧ విష,--వయిరీతి నముఖ్యకర్మంబునకు మూ డువిభక్తులు వచ్చిన వ్రయోగములు వెలయుచుండంగా న్నీక్రిందిరితి నవరిశీలితముగార 'బేటికా వాాఖ్యాత వ్రాయుట సరికాదు మత్రునితోడ నిట్లనియె వైత్రున కిట్లనియె, అని రూపద్వయము గలుగపను ద్వితీయమైనం శై త్రు నిట్లనియె నని రూప మేర్చ దును తోడవర్లకయోగమే యాంధ్రభాహాసహజముగం దోంచెడి (వాసా వే శార౪జఇఖసూ వ్యా) ఈవ్యాఖ్యలోనె అనిమయె - అనుదానికి మాటలాడెననియు నర్థము కాన నిది సామాన్యముగా సంతక్షతక కార్ధకమయ్యుడి అనుట వింత ఆశర్ష్మశముగాం బ్ర యోగింపంబడునని తలంచెనేమో 1

006 ఉపయోగమునం దాఖ్యాతకు వలన యు నగును [తర౨ వి సంజీ] సర్వవిభ్తి స్స్పంస్కృృతతులార (ఆం చిం హ ౧౫ నన్నయా శా అహో ర౨3ఫు ౨౪౨ వివమయము అఖ్యాతోవరయోోగే. (౧-౮-౨౯) వియమవూర్వక నిద్యాన్వీకారే వశ్ర్యూప్రాక్‌ సంజ్ఞ స్యాత్‌ ఉపాధ్యా యా దరధ్సీలే నీ శౌ ౫గణ౨ నూ) కల్పతరువు ౨౮౨ విష, _-సర్వవిభ_క్రిరిత్య్యాది కారిక ౨౩౪ విషయమున వారఖ్యాతము పాణినీయసూత్రాదికమును మూలముగాం నగొనుట కిదియె మూలను ఆఖ్యాలేతాది --నిమమఫవూర్వకవిద్యానస్వీకారే = నియమము కో శష్యండు విద్యను గ్రహించునపవుడు వక్ర = ఆఖ్యాత యన గా గురువు ఉక్త సంజ్ఞ స్యాత్‌ = ఆపాడానసంజ్ఞకలవా డగును అట్టి యపాదానత్వమునం బంచమి విభక్తి (అపాదానే పంచవిరా) వచ్చును ఉపాథా్యయా దథధీలే = ఉపాధ్యాయుని వలననుండి యధ్టయనముచేయుచున్నా డు ఉపాథార్థయా దథధీతల్తతి నియమ విశేమవూర్వకం ఉపాథాషస్టయస్యోచ్చారణ మనూచ్చారయతీత్యర్థ నిశా ఛాల మనోరమావ్యాఖ్య ) ఉపాథా్య్యాయుం డుచ్చరించినతోడ నే డాని యనూచ్చారణము చేయుచున్నాండని యర్థము నీ భూసురవరులవలన వేదంబులును ధను "శ్వేదాదినిద్యలు గజుచుచు ఆది 3ఆ ౧౩౨ప) ౨ ట్లిచట సంస్కృత పద్ధతి ననుసరించి పంచమి ప్ర యోగింపంబడినను. దెలు గున తోడ వరక మిట్టి యెడలం దజిచుగాం బబ యోగింపంబడు చుండును ఉవయోగమునం డాఖ్యాతకుం దోడవర్ణకంబగు రి బాలచ్యా నియమవూర్వకవిద్యాన్వీ కారం బుపయోగం బనం కవి క్‌ విమయము బడు. రామకృష్ణులు పాండిపనితోడ వేదంబులం జది విరి సాందీపనివలన నని యర్థము _ సంజీవని ౨౮.౨ నిష .-శాస్తోక్తములగు నియమములతో నుపాథ్యా యునియొద్దనుండి శిష్కు డు విద్యా గ్రహణము చేయునపు డుపాధాష్టయున కపాడాన సంజ్ఞగలుగుననియు నక్కారణమునం దద్య్వాచకము పంచమష్టంత నుగుననియు సంస్క్యృృతమునం జెవ్చ బడెను ఉవయోగమన గా నియమవూర్వకవిదా ఫ్టైన్వీ కారము ఆఖాస్టత యనంగా నక్త జ ఉపాధాస్థ్టయు డు కృచటిది యాఖ్యాతృళబ్దము _మయిరీతిని బంచమి సంస్కృత వ్యాకరణముచొవ్చున రావలనీయుండుటంజేనీ యట్టి పంచమిని భట్టారకుం డొకచో, బ్రయోగించెను నీ భూసురవరుల వలన వేదంబులును ధను ర్వేదాదివిద్భులు గజచుచు (ఆది 3౪ ౧౨ ౧ ఇట్లు

[బా కార 8 సూ] బాలవ్యా తద్వాృ్థఖ్యలలోని సాందీవులి అహశోబ్బము 997 వ్రయోగించినరు. నిట్టిమెడల గురునితోడి యనూచ్చారణనమున కనుకూలముగ తోడ వరక ప్రయోగము. రుచించుటంచేసనీ ఛట్టాకకుండును దర్వాతివారును నట్టివ యోగమును దజచుగాం జేనిరి అవిచూచి సూరి భట్టారకుని పంచమి వ్రయోగమును జూచిళొనక తోడవర్గకవిధానమును మా త్తమ నిశ్యముగ సూూత్రించెను (విస్తర క్ర) రామకృన్ణులు సాందీపనితోడ వేదంబులం జవినిరి అని సూరి యుడానా రించెను సందీపనపుత్తుండై న మునివలవనుండి బలరామ్మ్చోష్టులు విదొస గ్రవాణమును జేనీరని యర్థము. (విస్తర 1) వలన వర్ణ్శకవ్రయోగ ముదాహృతశమయ్యెను తోడ - తోవర్ష కిముఎకు --నీ సాంగంబులగుచుండ సకలవేదంబులు సదివె వసీ ష్టుతో ఆవి ౪౮ ఆ ౧౬౯) లేగి చ్యవనసుకు డైన ప్రమతితోం జదివె సకల వేదవేదాంగములు . (ఆది ౨ఆ ౧౬8) నీ ద్రోణుండు = ధనుర్వేద మగ్ని వేశులతోడ నర్థిం గజచి (ఆవి ౭ఆ ౫) సీ చిత్ర నేనుడ న్లంధర్వవతితోడ గారవమున (ఆ వె) వజ్రధరుండు గీతవాద్య నృత్యంబులు గజఅవంబంచెం బాద్ధ (ఆర ౧ఆ 3౬౯ా) వ అభిమన్యుండు మత్త కోకిల భామ్యుతో వేదమంగయుతంబుగాం జదివెన్‌ ధనంజయుతో ధను ర్వేద మిన్దుగు నభ్యనీంచె (ఆది ౮ఆ ౨౨౩౬౨౨౭) క విలువిద్య గజచుచుండిరి. బలయుతులు కుమారకులు కృష ద్రోణాచా ర్యులతోడ (ఆది విస్తర 1౨౮౨ 1విషవ తోడ=తో నియమవూర్వక విద్యా స్వీకశారమున గుర వాచకళబ్దముల కనుప్రయుక్తము (సూ రాని) ఇది సరికాదు నిభ_కిప్రత్యయనుల ననుప్రయా_క్రములనుట సంప్ర దాయవిరుద్ధము విస్తర 11 ౨౮౩3 1 విష.---వాలవ్యాశరణవు_స్తకములు పెక్కిటియందు సాందీపునితోడ - సాందీఫ్రువివలన అనియె యున్నది బాలవ్యాశరణ ప్రథమ ద్వితీయముద్రణములందును. నక్లై యున్నది గుప్తార్ధప్ర కాశికా మేటికావ్యాఖ్యాత లును నట్టియవపాళనమునె యనుసరించిరి ఇచ్చో సాందీపుడు సాందీవుని తోడ ననంగా సొందీపునివలన నని యర్థము (బాగు ప్ర ౨౧౨పుటద్విను ౧౪౭వ వ్ర ము) సాందీఫునిం జెప్పు పాందీసళబ్బమునకు + సాందీవునితోం గలసి (ఛా పా వే ౨౭3 ఫు) ఇది శేవలము ఉప్తామౌదికము సాందీపని = ఫ్ఫ సండీపనస్యాపత్యమ్‌ ఇఖ్‌ రామకృష్ణ యోరాచార్యే (శబ్దస్తో సాందీపనిః = పుం మ్రునివిశేమే, అవంతి ఫుకవాసీని రామకృష్ణ యోర్లురౌ సందీపన స్యాపత్యమ్‌ ఆతపళ్‌ (కష్టా చిం)

003 బాసాఎే వ్యాఖోస్థతచేసీన శీవలస్రామాదిక వ్ర సంగము [౨౪8 వి కల్ప] ౫ ఆ ౧౮౧వ) ళ కడ క విలువిద్య శివతో నెడపక కావించునప్పు డీసున (భాస్కర శా బాల ౭3౮వ) ద్విపద కరమొప్ప విలువిద్యం గడిమిమై 'నేశుు హరునితోం దొల్లి యభ్య్యాసంబు నేయ (రంగ శా ౮౮వుయూ ము) (విస్తర 1£) సర్వవిభ_ి సంస్కృతతులాా (ఆం చిం హలం ౧౫ శా అహో ౮౨3౩ ఫు) కర్శృకర్మణో కృతి (౨౩ ౬ కృద్యోగేళర్తరి కరణిచ పష్టీస్యాత్‌ (సీ కా ౬6౨౩ సూ) ఆశి అఆ కష్టస్యకృతి జగత. కర్తా కృష్ణ నన్నయా _ కృత్యానాంక ర్తరివా (౨౩ ౭౧) మయామమవా ౨క8విషయయము నేనో(ో హరి నీ కౌ ౬౨౯సూ) చశృత్యాదిళ్య ఉపసంఖా్యనమ్‌ ప్రశృత్యా చారు (నీ శె ౧౪౬౬ వాగ”ో౬జంనూ) సహవారణ సమోనాస్థార్థవినా పృథజ్నానాద్య్యై (ముగ్ధ ౨౮౯ సూ) కల్పతరువు ౨౩ విష __-సర్వవిభ క్షీర త్యాదిసూ త్రము ౨౩౪ విషయమున మాష్టిఖార్టితము పాణినీయాదిస్తూత్రములను మూలముగాం గొనుట కిదియె మూలము సంస్కృృవ వ్యాకరణ వ్ర సిద్ధములగు విషయములు సూరి సంగ్ర్ర హీంపనివి 'వెక్కుగలవు న్నిస్తర 11 ౨౮౨ 1 విష.--వయిరీతినున్న మహాకవి చయోగముల నరయని కతంబునం "బేటి కావ్యాఖ్యాత యీ్యక్రిందిరితిని మిక్కిలి పొరపాటుగ శ్రానెను ఇట్టిచోటుల గ్రవాణార్థమున నాఖ్యాతప వలన వర్ణకముగలుగుటయే ఆెలుగు వాడుకకు సహాజను కాని తోడవర్గశము సహజముగాదు సంస్కృతము నందును సంస్కృతలతణానుసారులగు లాత్షణిక వ్య యోగములందును దచ్చ 'తెలుత వాడుకకు విరుద్ధవిషయ మిది యన సందియములేదు (భాసా వే కార ౭ నూ వ్యాఖ్య ) వమివింత సంస్కృతమునందును సంస్కృృతలతణాను సారులగు లాతణికకవుల్మప యోగములందును దవ్న _అనుటనుబట్టి చూడంగా నీవ్యాఖ్యాత అఖా్యాతోవ యోగే అనుసూ త్రమును స్మరించినట్లు శన్చట్టదు

[బా శార ౭ సూ) ఈక్రిందివిషయములు బాలబా్యాకరణాదులలోలేవ్ర 999 కర్శృకర్మ ణో కృతి (౨-౩ ౬౫) కృదో(ోగే కర్తరి కర్శణిచ షన్చీస్యాత్‌. (సీ కౌ ౬౨౩ సూ) కృత్ప్రత్యయాంతముతోడి యోగమునం గర్రర్థమందును గర్భార్థమందును వస్టివచ్చును కృన్లస్థ్థ కృతి = కృక్ణునియొక్కక్ళతి కృతిశబ్దము ఛావార్థక_క్రిన్‌ ప్రత్యయాంతేము. కృతి కృష్ణక_ర్హృకమ॥ుటచే రావలనిన తృతీయ శాలేదు జగత కర్తా కృష్ణ = కృళ్ణుడు జగమునకుం గృర్హ ల్తటం గర్తార్థమున ద్వితీయ రాలేదు కృత్శానాం కర్తరి వా (౨౩౭౧ మమయామమవా నేవ్యో హారి సి కా జ౨౯ నూ) కృత వ వ్యయ'యోశగమున స్ట వైకల్చ్పికముగ నగును తవ - అనీయ-య మున్నశ*నవి కృత్య వ్రత్యయములు హరి నాచేత నేవు డు - నాకు నేవ్యుడు క లోళోత్తకచరితుండగు నాకావ్యతనూజ నీకు నారాధ్య్ధను (ఆది 3 ఆ ౧౩౫౫) చకృత్యాదిభ్య ఉపసంఖా్యానమ్‌ వ్కృత్యా చారు (నీ కౌ ౧౪౬౬వ్నార్తి౫జ౧ సూ) వ్రశ్ళ క్యదిళబ్బములకు బరముగాః దృతీయ _నిల్బును ప్రకృతిచేత సుందరుండు = స్వభావముచేతనే సుందరు డని యర్హము సవావారణసమోజఒనారార్థ వినా పృథజ్నానాదైర (ముగ్ధ ౨౮౫ సూ) సవోర్థకములతోను వారణార్థకముతోను తుల్యార్థకములతోను ఊశార్థక ములతోను చ, యోజనార్థకములతోను విశాళబ్దముతోను బృథక్‌ ళబ్బము కోను నానాదిశబ్దములతోను యోగము గల్టునపుడు తృతీయ వచ్చును సవార్థములు తుల్యా ర్థములును నీవజి కుదా హరింవ బడెను (౨౪౦ వివ) నాశాదులకుం దెల్టునం బ్రమో గములేదు. అట్టి యర్థముగల యూచ్చికళబ్దముల యోగమునం దృతీయవచ్చును క తుపం గృమ్షుండు పాండుసుతులతో వేజగునే (ఉద్యో 8 ఆ ౧౬౩) మొ సయితేము. సైతము - మున్నగుళబ్దములతోడి రొూూగమునం దృతీ యయుం ్రథమావద్వితీయలును వచ్చుననెడి సహితాదివదానాం స్యా ది త్యాద్యధర్వణ "కారిక యిరానజ'కె వివరింవంంబడెను ఉదా _-చానితో నైతము - దానికో సయి తము - దానితో సహితము దానిని సయివము. మొ ౨331 ₹ విషయము ) ఈవిషయములను చాలవ్యాక రృ ప్రభృతులు సంగ్రహింప లేదు

సర్వవిభ_ి నృంస్కృృతుల్యా (ఆం చిం హలం ౧౫

శారి అహో 6౮౨3 ఫుట)

కర్మణా య మఖ్ళిపైతి స సంప్రదానమ్‌ (౧౪ 3౨)

చానస్య కర్మణా య మభ్ళివైైతి నసం వ్ర దాన సంజ్ఞ

స్స్యాత్‌ (సి కౌ ౫౬౯సూ)

1000 సంస్కృతమున జకుర్టీ విభ _శివచ్చుచోటులు (ఈర వి కల్ప] చతుర్థీసం వ్రదొనే (౨-3-౧౩) విప్రాయ గాం దదాతి అనభిహిత ఇల్యేవ దీయలేఒస్మై దానీయో వివ నన్నయా క్రియయా య మశఖ్ళిపై తి సోజపి సం వ్రదానమ్‌ భర్వణీయను... (వా ౧౦౮౫4) పల్యేశేతే నీ శా ౫౭౦ సూ) తరళ విమ కము తాదస్థ్యే చతు్శీవాచ్యా (౧౪హటావా ౫౦నూ) ముక్తయే హరిం భజతి _ శ్రీయాక్థోపపదస కర్మణి స్థానిన (౨౩ ౧౪) క్రియా శ్ఞాత్రియా ఉపపదం యస్య తస్య స్థానినోఒ వ్రయుజ్య మౌాననర్థ తునటన కర్మణి చతుర్టీస్యాత్‌ ఫలేభో్యు యాతి - ఫలాన్యాహ ర్థం యాతీత్యర్థ సి శా సూంసూ) శల్పతరువు ౨6౪ విషు --సర్వవిభ క్రి రిత్యాదిసూ, త్రము ౨౩౪ నిమయ మున వార్థఖభాతీను పాణినీయాదిసూ త్ర ములను మూలముగాం గొనుట కీదియె మూలము దానస్టు కర్మణా = చానను.యొక్క కర్శపదార్థముచేత యమఖి వ్రైతి = భోోక్సృళ్వమున నెవ్వని నుబ్దేశించుచున్నా డో యతిండు సంవ్రదానసంజ్ఞ నొందు భున్నాండు సంవ్రదానేంఅనభిహితసంప్రదానమున చతుర్థీస్యాత్‌ = చత్ప్చీవిధ_క్రి వ్‌ శ్‌ టె ర్ట థి 4 యగును విప్రాయ = విప్రునిగకు గామ్‌ = గోవును దదాతి = ఇచ్చు చున్నాడు విప్ర, నుద్దేశించి గోవు నిచ్చుచున్నా డని యర్థము అనభిహిత ఇత్యేవ = అనభిహితత్వమందే చతుర్థివచ్చును చాసీయ విప్ర = గోవు నీందగు వాడువీప్రుడు- వీనిొఆ కియ్యయడు ననునర్థమున అనీయ అను వ్ర త్రయము సం ప్రచానార్థమున వచ్చినది. కావున నిట అనీయ ప్రత్యయముచే సంప్రదానము చెప్ప బడుచుండుటం జేసీ ఉక్రార్థానా మప్త్యయోగ అనుచొవ్వున సవ జాన ల ట్‌ వు రాదయ్యెనుగానం ట్రౌతివదికార్థవ్రథమయే వచ్చినది అశర్షకక్రియలయందు గర న ద్దేశించుట సంభవింపదుగాన నట్టియెడల ,క్రియయా = శీయచేత యమి చలి = ఎవ్వని నుచ్దేశించునో సోఒపి = వాడును సంప్రదాననంజ్ఞ స్యాత్‌ జ సం వదన సి కుండగును అనువార్తిక మారంభింవంబడెను ఉదా.--వల్యే జ పతిొఆకు శేలేంశయనించుచున్నది పతి నుద్దేశించి శయనించుచున్నదని యర్థము క శాద్థ్యణ ర్యా అనన ఇదం తదర్ధమ్‌ తస్య భావ = తాద ర్థ్యమ్‌ శాదర్థ్యే = తదర్భత్వమున ఉపకార్యువాచినయి చతుర్ధీవాచ్యా జ చకుకి

జ న] భూ శారర౮సూ)] కాద్ధ ర్టిచతుక్చిచేతనే సం్రదానచతుగ్సి సిద్ధించును 1001 వచ్చునని వచింపందగును ఆాదర్ధ్యము నా ఉపకార్యోపళారకభావరూసముగు నంబం ధము ది వెక్కువిధములు కార్గకారణభానము ప్రకృతివికృతిభావము మొద లగునవి “ముక్తయే హరిం భజతి = నుక్రికొజకు వారిని భబించుచున్నాండు అను నవుడు ను క్రికార్యము హారిభజనము కారణము ఈతాదర్ధ్య చతుర్థిచేతనే సంప్రదానచతురియు. న్వీంచుచున్నది వ్మిప్తాయగాం దదాతి అనునవుడును విష్ర్ర్యం డుపకార్యు డుంగోవ్రవశారకము.. ఇ్లగుటచేత సంప్రచానసంజ్ఞాకరణమును నందు జతుర్దివచ్చు ననుటయు నేల యని ళంకింపంరాదు రుచ శిఫ్టానాం వ్రీ యనూణ ఇత్యాదులందు డానికి సాాకళ్టిముగలదని యెఆుంగునది నవైవ మవి అనేనైవ నీస్ధే చతుర్థిసం్టప చానే ఇతిసూ శ్రం సంప్ర దానసంజ్ఞావిశ్రానంచ వ్యగ్భమితివాచ్యమ్‌ వారయే రోచతే భక్షి ఇత్యాదా రుచ్వర్దానాం ప్రీయమాణ _ ఇత్యాద్యర్థం తదావశ్యకళ్యాదితి భాజే స్పన్టమ్‌ (భాలమ వ్ర్యా “సాం సూ వ్యాఖ్య) రుచ్యుగ్థానాం వ్రీ యమాణ ఇత్యాదులందలి సంప్ర దానత్వము మున్తుందు నివరింపం బడును (౨౮౬ వివ) కియా ్టేత్యాది.. శ్రీయార్జోపపదనస్య= క్రియయర్థముగాం గలది క్రియయె శ్రీయ యువవదముగుట యసంభవముగానం లి యావాచక మువవదముగాణగల *స్టానిన = అాయుజ్యమానమగు (దీని కీయర్థము వై యాకరణసంప్ర దాయనిద్ధము ) తుమున్నంతముయొక్క కర్మణింకర్మమును బోధించెడి ప్రాతిపదికముకంచె బరనుగా చతుర్ణీపస్యాత్‌. = చతుర్జీ విభ _కి యగును ఉదా --ఫలేభ్యోోయాతి = పండ్లొొఆకు వెళ్ళచున్నాండదు = ఫలాన్యాహ రం యాతీత్యగ్థ = పండ్లు తెచ్చుటకొజకు వెళ్ళు చున్నాండని యగ్థము ఇందు యాతి అనునది ఉపవనము లట్టి యుసపవదముగల చ్రయోగింపంబడని ఆవార్తమ్‌ అను తుమున్నంతమునకుం గర్మ ఫలములు కావున ఫలళబ్దము చతుగ్ధ్భ్భంతమయ్యొను సంప్ర, దానంబునకుం జర్థియగు ౮ త్యానో ద్దేళ స్టింబు సంప్రచానంబు నాణడు జనకుండు 'రామునికొఆకం గన్య నిచ్చెను కొన్నియెడల ను ద్దేళ్య 'బాలవ్యా మా త్ర ౦బునకగు వురుమోూముకొఆకు యత్నింవ ౨౪ళ వివ వలయు చతుక్థికి మాటుగా సష్టియే తలుచుగాం ఛి 'యోగంబులం గానంబడియెడి జనకుండు రాము నకుం గన్య నిచ్చెను ఫురుహార్థంబునకు యత్నింప వలయు “ 126

1001 యొకను వలెనె గొటకును నన్నయవాడలేదు [366 వి సంజీ |] సంజీవని ౨౮౪ 1 విష --త్యాగో చ్టేశ్యను. సంప్రదానమనంగా డేయ ద్రవ్యో ద్దేళ్యము సంవ్రదానమని యర్థము జనకు డు రాము నుబ్దేశించి కన్య నిచ్చెను గొన రానుళబ్బమునకుం జతుర్థివచ్చినది ఉచ్జేళ్గవాచకమాత్రమునకె చతుర్థి యగుననువక్షము నాశ్రయించునవు డింక ్రీయార్టోపపదన్యే త్యాది సూత్రలవ్యు ములు వైతము దీనిచే నీద్ధించు ననందగును ఫలేఖ్యోయాతి = ఫలముల నుద్దేశంచి యనంగా ఫలములను బెచ్చుట నుద్దేశించి వెళ్ళుచున్నాండని సమన్వ్యయింప నగును నాదస్ధ్యార్థకచతుర్ధీలయ్యముగు ముక్తయే హరిం భజతి అనుచోట నైతము ముకి నుద్దేశించి హరిని భజించుఛున్నా డని బమక్ట్రింపవచ్చును (విస్తర 1 ఆంధ్ర శబ్దచింతామణియందుం జతుర్ధికి కయి కొజికు అనునవి వ్రత్యయములుగం జెప్పం బడినను నాలెండిటికీని కు వ్రత్యయమె (కున్‌ +4అయి = శయి - కొటికున్‌ = కొటి కున్‌ ) మూలమగుటచేతను జతుర్ధిచోట ష్థిని బ్ర యోగించు నలవాటు ని_స్తరించుట ఇశేతను (విస్తర |) జతుర్ధ్యర్థమున కు ప్రత్యయమూలనమునం గల్పించిన కయి-ళొజకు లె కాక అర్థము - తదగ్ధము = పొంటెన్‌ అనునవియు సమర్ధ విస్తద 1 ౨౮6 1 విమ అనా చ్చక్కు విధానే వై వేష్టనిద్గా కాదర్థ్యఖతి సీ బ్లార్ధయో ర్ల్‌రవం జ్ఞాపయతి అర్థశబ్టసార త్ర వ,యోజనం నివృ త్తిశ్చేతి ద్య్వావర్టా శాహ్యా తథాచ అర్ధోభిథేయే నై వక్తు వ్రయోజన నివ్నత్తిషు ఇత్య . మర క్షానాయసకతి = పారోనర్థి జ్ఞానం వయోజన మిశ్యర్థ మశళాయ ధూమ = మళశస్య నివృత్తయే ఇతస్ధర్థ (ముగ్ధ దుశ్తా వ్యాఖ్య ౨౯౮౪ సూ) ఇట్టేియెడల నైతము క్షనము నుద్దేశించి పరించుచున్నా డు మళశముల నుద్దేశించి యనంగా మళకచబాభానివృ్తి నుచ్చేశించి పొగవేయుచున్నా డు అనురితి నుద్దే శార్థక్మప మొోూగముచే నర్ధనీద్ధిని సంగ్రహింపనగును గత్యర్థకర్మణి ద్వితీయా చతుక్ధ్య్యా చేస్టాయా మనధ్వని (౨ ౩ ౧౨) ల్రామం ల్రామాయవాగచ్చ్భతి (నీ కౌ ౫౧౫ నూ) గమనార్థ థాతువ్రల కర్మమునందు ద్వితీయా చతుష్థలగను శ్రాగుమును'ార్చి (లేదా గ్రానముళొఆకు వెగ్గుచుశ్నాండని యర్థము. ఇట్టి చోటులందు నైతము ఆ్రానము నుద్దేశించి వెళ్ళుచున్నాండని యు చ్దేళార్థక చతుర్థిని సమర్థింవనగును ఉచ్చేళార్థమున ద్వితీయవచ్చుననియు నద్దౌనిసయి కూర్చి - నుతిచి. గుజించి అనునవి యనువ్రయుక్తములగుననియు నీవజికు వచించియెయున్నాను (౨౩౫ విష) విస్తర | ౨౮౮౪ 1 నిష,---సంస్కృతమువండే చతుర్థి చోట షష్టీ 'వ్రియోగ నూరబ్ధమయ్యెను వవం శిష్ట వ, మోగానుసారా దన్యత్రాపి యథా - మాసా

[బా కార రాసూ] చతుర్ణిచో షస్టీ ప్రయోగము సంస్కృతేమందె కలదు 1008 నుల్తై యుండుటచేతను భట్టారకుం డట్టివానినె వ్రయోగించుచువచ్చెను కొజ కును యొక్కాను వలెనె ప్ర యోగింపలేదు కయి విభక్రిని పృ యోగించియున్నాండు తర్వాతి తిక్కన కొజకును థారాళముగాం బ్ర యోగించెను అట్లని భట్టారకుని నాంటికి కొజు అనుదానికి మూలమగు కొ ళబ్దములేకపోలేదు క నీకున్‌ మడవళ నూయట్టివారి మాటలు కొజయే (ఎభఫా౨ఆ ౧౯౦)

వయోగనులు.ఆవె . *, మాకు సకలవృద్ధ రాజులొద్ద నర్ధ రాజ్యమిచ్చితి (ఆది ౮ఆ ౬౬) మ గాండీవమన్‌ చాపర త్నము నిచ్చెన్‌ వరుణుండు పాద్ధునకు నుద్భుద్ని క, మోద్భానీకిన్‌ (ఆవి ౮ ఆ ౨౫౩) మి త్తహోకిల -నీతదర్ధమ కాంగ బేవవినిర్మితంబిది (ఆది ౨ ఆ ౨౦౮) నీ నీతదర్థంబు లై నిటిలవేదంబులు వరర్షిల్లు (సభా ౧ అ ౨౫౯) లేగ నాతదర్థ మాచరింపుము. బ్రహాహత్య్యావ్రతంబు (ఆరణర్ధా 8 ఆ ౨౭౫) గీ వను గర్వర్థ మర్థిన్వై మానవేళశ కడగివచ్చితి (ఆది ౧ఆ ౯౫ ఎఆ వె, సుకహీతంబు పొంకె (ఆది ౮ఆ ౯౬) ఆవె కార్యసిస్థి పాంచె (ఆర 39ఆ 36౮)నీ మైద్యునన్నై పూని సన్నద్ధులెయున్న (సఖా ౨ఆ కర)గీ అనఘ మా మామ శకుని న కడంగి జూదమాటెడి (సభా ౨ఆ ౧౭౮౪ యతిస్థానము ) నే ఎటింగిం చితి నీవరిపాటి కర్మశీలత కొజకున్‌ (శాంతి ౪ ఆ అ౮) క స మ్ల్హానిత కాంతికొజుకు వి క్షానయబున (శాంతి ౫ఆ ౯౦) క తి భువనములం బరమహితము పొంకం గరుణన్‌ (ఆను ౫ఆ ౨౭౨) (వి _స్తర 11) ఇట్టిచోటులం చెల్ల క వర్ష్శకమును నిల్పినను సవాజముగ'నె యుండును కావ్సననె సూరి చతు నా మళ్నీయా దితభాష్యమ్‌ వచోపలేఖే వణిజాం సణాయాళితిభట్టి సాలక్ష్మీ రువ కురులేయయా పరేపా మిళికిరాతే నారాయణ సార్టనుకరోతి గురువిప్ర తపన్విదుర్హ ఆొనాం వ్ర తికర్విత భిషక్‌ స్వ భేషై శ్రుత న్యోవకరోతియ కింకుర్మ కస్య వాబ్రూమో న్నాన్తీవామ్రూత లే ఇత్యాది దర్శశాత్‌. (దుర్రా వ్యాఖ్య) నచన్ని వ్యాతి కస్యచిదితిభట్టి సాలత్త్ష. రపకురులే యయా పరేషామితిభారవి (శ్రీ రామళర్యవాగీశవాఖ్య ముగ్ధ 30౨ సూ) చతుర్ధ్యా అవిషష్టీ స్యాత్‌ (మజ్బాా, ౪ ఫుట ) అనియిట్లు ,ప్రాకృతమున షష్టీయే వ్ర, యోగింపంబడును

విస్తర 11 ౨౮౪ 3 విష -- ₹ై కొఅకులను నన్నయ వాడలేదనియు నాతని కాలపు కాసనములందయినను నవి కానరావనియు నింతకుముందు అెలువం బడినది ” (ఆం భా-చ ౧౬౨౯ ఫు) కొజకు - చై (అనునవి చతుర్ధికగును /

వీనిలో ఫభొజుపను నన్నయ వాడలేదు అతనికాలఘ శాసనములందును సడి

కే004 స్వరప్రథానయతీ ప్రశ్యోయత్వభంజకముకాదు. [౨౪౮౪ కేవి సంజీ] ర్థికమాలుగ షష్టియే తలుచుగా6 క్ర 'మయోగంబులం గానంబడిమయెడి అని నివరించి యుదాహారించెను. కు షస్టిక గల వ్రయోగప్రాచుర్యము ముందు విఫులముగ నుదాహారింప బడును (౨౯౫ 11 111 విష) గీ వలనీనప్పుడు చేత న్రైవలన యొక్క యందు నమునవి యగుం దృతీయాదులందు క క్రమియంగ నికి నకులు త త్సమముల బోం దోచి నిలుచు షష్టి చతుర్ధిన్‌ (ఆం భూ 81 పద్య) అని భేదము చేయవచ్చును అస్థలములం దచ్చు నశే ప్రాధాన్య మాయయిడినడి శా బట్టి ౨. హడ చతుర్థీవిభక్రి వ్రత్యయముగ నన్నయ యంగీకరించి యుండడు (ఆం భాంచ ౧౬౨౩ ఫు) 9 ట్లాంధ్రభాహోచరిత్రమున వ్ర్రాయం బడెను అచ్చునకు శ్రాథానస్థ మాయ బడుట విభ క్రిత్వవ్యప దేశమునకుం ట్రికి బంధక మెట్లగును ద్విపద ఆదట డ్యావరమంచు విష్ణుండు (బసవ ఇ ఆ ౮౦౯) సీ వ్రజబాపతు లం దచింత్యాకుం ర్రైనయట్టి (తే గీ) విష్ణుం ఇక్కుడు నాకంటె వినండు లలియ (ఆళ్య ౨ఆ ౧౬౨౩) ఆవె అంతరంగంబు నందుం - జిక్కి. కినుక నలంతః జేని (సొప్పి ౧ఆ ౮౭) స్వరయతిలోం ట్ర యోగింప బడిన అందు అనునది వ్ర త్యయను శాదందురా కొజపకయి చతుర్ధ్యా స్త “చేస కయికొఆకూ అని కంరోక్తముగాం జెప్పుచుండ నవి విభ క్రి 'వ్రత్యయములు శావనుట యెట్లు! భాహాచరి శత్రశ_ర్తగారి మతముచొప్పునం జింతామణి నన్నయ కృతము శాకున్నను మతెవ్వరైన రచించిరనక తీరదుగదా ఎవ్వనరైన కై అనుదాని యందు స్వరప్రాథాన్యము నంగీకరింపనివారుగలరా 1 కావ్యాలం కారదూడా మణిలో తృతీయకు చేత తోడ అనునవియుం జర్గుర్థికి .్షై కొక నునవియు అయ్య (కొవ్యాలం ౯ డల్లా ౫౩ ఫృట ౯౭ వచనము ) అని యిట్లు కయిళొజకులు చతుర్చీవిభ కప తష్టయనులుగాం జప్పంబడెను క హ తులశై కూంతుకొజపం గూ తులవలన్‌ొ (శావ్యాలం ౯ ఉలా ౫౬ ఫ్పుట ౧౧౨ప) క సలుకుల తుదం న్లైళబ్దం బలవడ నిలిచినం జతుర్ధియగు విళ్శమహీ లలనునితై యలఘునిశ్హై చెలువారం గృకులు కవులు ఇెప్పుదు రనినన్‌ (శావ్యాలం ౯ ఉలా 6౯ వు 8౬ప) ఇటు నై కబ్దము. చతుర్థీవిభ_క్రియని ఛారాళముగం జెన్చ బడెనుగదా ప్రాచీనాంధ్ర వాబ్మయ 'ప్రవంచమునం దేచ్చటనేని ౨. శబ్దమున స్వరప్రాధాన్యము లేకుండుట ( కన్‌+అంి = కున్‌+ఎ ) _ స్వరప్ర థానయతిని మాని యఖిండప్రాణియతిని నిల్చుట మచ్చునశేనిం జూవణలరా ₹ తేగీ పొదలుం దజుగుటన్హై పొడవొదవ్టుం బడుట. న్న కదుంచేరుం బాయుటన్షై, జనించు

(బో కార ౮సూ] సూరి సంగ్రహింపని చతుర్ధీవిధాయశనూత్రములు. 1005 సర్వవిభ కి సృంస్కృతతుల్యా (ఆం చిం వాల ౧౫ శా అహో ౪౨౩ ఫు) యన్మై దిళ్సా ఒసూయా లోశేక్ష్యా రుచిద్రోవా నన్నయా _ స్థావ్న్నా న్లాఘస్పృహి శప్రాధీమో ప్రతిశ్తుప్రత్యను ఎలి'ర౫ విషయము గూధా ర్యనా ఛభంచీ తాదస్థ్యచ (వృత్తి యన్వై దాతు మిచ్చ్భా అసూయాదయ స్థాదేరర్ధళ్చ యనై తత్‌ భనంజ్హం స్యాత్‌ తశ్రచీ- తాదస్థ్యేచ (ముగ్ధ ౨జర నూ) కల్చతరును ౨'౦౫వివ..-సర్వవిభ_క్రిరిత్య్యాది కారిక ౨౩౮౪ విషయమున వాస ఖాస్ట్రతము యనై దిత్సా*యనై దాతు మిచ్చా=ఎవనికొజుకు ఇచ్చెడి యిచ్చయో!। యన్వై = ఎననికొజకు అనూయాదయ = అసూయాదులో యై = ఎవ్వని కొకు స్థా దేరర్ధశ్చ = స్థా మొదలగు థాత్వర్థములవ్ర యోగమో | తత్‌ = ఆవదా ర్ధ్‌ము భసంజ్ఞంస్యాత్‌ = సంప్రదానసంబ్హ గలదగును తత్ర, = ఆసంప్రదాననున చీ= చతుర్థివిభ_క్షి స్యాత్‌ = అగును తాదస్థ్యేచ = ఆాదర్థ్యమందును జకుర్ధి యగును భ=సంప్రదాన చీ= చతుర్ధీ ఆనునవి ముగ్ధబోధ వ్యాకరణసంజ్ఞలు రుచ్యర్దానాం వ్రీయమాణ (౧౪ 33) రుచ్యుర్థానాం ఛాతూనాం ప్రయోగే వ్రీయనాణోర్థ సంప్రదానసంజ్ఞ స్యాత్‌ (నీకా ౫౭౧ సూ)అనునది మున్నగు బొలీియుటకు నైై సుఖంబులం బొందు దుఖ మొందుటకు నై వదార్థము లెందు నధివ (కాంతి ౧ఆ ౨౦౪౬) భట్టారకుడు గీ అనఘ మామామ శకుని నాశ కడంగి అని స్వర, థధానయతిని టయోగింపంగా క భూతముల సృజింంచుట కై తోయములందు నుని గి యత్యుగ్రతవ న్ఫీతు డనై (స్తౌప్లి ౨ఆ ౧౧౮) అని సోమయాజియు స్వర థానయతినె నిల్చెను వై సోమ యాజి ప్రయోగములలో శై అనునది వైయాకరణుల వచనముచొవ్వునం జతుర్ధివిభ _క్రీయనియు. కుగ్తై అనెడిన్య_స్తపదనుల జంట విభ_క్షృ్రర్ధాభిధాయక మనియు గ్రహింపవ లెను. ఇట్లు చతుర్థీనిభ_క్ర్యర్థమున కున! అను జంటనేకాక కుంగాన్‌ అనుజంటను సైతము 'ఆాదర్థ్యస్ఫూ దర్రికయుం తిక్కయబ్న ప్రయోగించి యున్నాండు. తే.గీ అనుజతనుజులు జెటలు వియ్యములు నడుగు మాలిపోదురు నీకుగా మనుజనాథ (ఉద్యో ౩ఆ 36౧) నీ అడుగుము నీకుంగా నని నేయు టొక్కటి. దక్కంగ (భీష్మ ౧ఆ ౧౫౭) మ ఉ తృటదు ఖంభుల మిీరలొందితి ర భేవన్ష స్థెర్యు బై నాపగ్గాన్‌ (శాంతి ౧ఆ 3౯౪వ)

1006 జీనిళోటకసూయాదులో యది సంప్రదానము (౨6౫ వి కల్ప ] 'పెక్కుపాణీనీయసూో త్రముల నీయొక్కనూత్రమె సం గ్రహించునదగుటచేతను నీసూ త్రములలోని యలంతివిషయములుమాతత్ర మె తెలుంగునకు సచరించునవగుట చేతను నట్టి పాణినీయస్యూశ్రములనెల్ల నిచట నుదాహారించి వా్థఖాష్ట్రనింప లేదు ఈముగ్ధబోధసూ త్రములోని యన్నై దాతుమిచ్భా = తాదగర్థ్యేచ అనువిషము లీనజకుం బాణినీయసూ త్రో దాహరణవూర్వకముగ నివరించయడిళవి అంక మిగిలిన యిీస్మూత్రములోని విషయములందును. బేనికొఅ కసూయాదులో యది సంప్రచానసంజ్ఞ గలడగునను విషయముమా శత్రమె ెల్లునకు పచరించును అసనూయ- శోధము - శర్ష్య్య = దచి ట్రోహము - న్లాఘ - స్పృహా -అనునవి యెవ్వనికొఆకో యట్టివానిని చెల్పుళట్టము చతుర్ధ్యంతమగును ఉదా ఎనోవీగణ కృష్ణాయ అసూయతి కువ్యతి శత్షతి రోచతే ద్రుహ్యుతి స్పృహయతి = కృష్ణునికాఆకు నోవిశాగణము అనూయపడుచున్నది కోధింమచున్నది ఈర్ష రృవడుచున్నది, ప్రీతి పదుచున్నది ద్రోవాముచేయుచున్నది న్లాఘించుచున్నది స్పృహవడుచున్నది "మొ ఇట్టి చతుర్థిచోట సయితమం భట్టారకుండు మున్నగువారు కువస్టినె ప్రయో గించీరి శ ఆవణమ మునీంద్రుం డగ్ని కతిరోవమునన్‌' వచనము నీవతిక్ర్యూరుం దవ సర్వభతకుండవు గమ్మనిశాపం బెచ్చిన (ఆది ౧ఆ ౧౩౫ ౧౩౬) లేగ జగదనుగ్రహ నిగ్రవా శక్రియుక్తు డయిన యట్టి యయాతికి నలిగి

యేమి. కారణంబున కొపంబు కావ్టుం డిచ్చె (ఆది 9 ఆ ౯౮) క శాజోను వివ్రుల కలిగి చెలుపంచోయి కాన యనయంబు 'ఇెడున్‌ (శాంతిం౨ ఆ, ౧౭౨) చం ఇతనికి గూ ద్తరేని ధనమిత్వరుగాక = సభా౨ఆఆ ౧౦) నీ కుడిచినచోటికిం గూర్చు వెపుడు సఫా ౨ఆ ౧౮౮) అసూయాదిస్థలము లందేశాక స్థలాంతరములందును నిట్టి చతుర్ధి గలదు క నిష్టణు డవై నీమటు దికి నప శాధశతంబు వైంపుకయి యః వేంద్రా (సఖా ౨ ఆ ౫౯) వైవిషయములను వాలవా్టాకర్త సం గ్రహింప లేదు

సర్వవిభ _క్రీన్సంస్కృతతుల్యా (ఆం చీం వూలుంం ౧౫

శౌ లహోం ౪౮౨౩౩ ఫుట)

చతుక్థీచా శిమ్యాయుస్యు మద్ర భ్ర కుశల సుఖార్థ

హిలై .(౨-3-౭3) వీతద ర్థైర్వో గేచశుర్థీ వాస్వాత్‌.

వనే షష్టీ చిరంజీవీతం కృస్తాయ కృష్ణస్థ

వా భూయాత్‌ ఏవం మద్రం - భద్రం - కళలం

నిరామయం సుఖం ళం అర్థ ప్రయోజనం హితం

(బా శార ౮ సూ] చతుర్టీవిభక్రీవచ్చుచోట్లు నూరి చూపలేదు క్ష007 పథం వాభూయాత్‌ సీ శా జ3౧ంనూ) దూరాబన్తికాస్ధై షృస్ట్యన్యతరస్యామ్‌ (౨ 3-3౮) వభి

నన్నయా రోకో షస్టీస్యాత్‌ పఖ్బమిచ దూరం - నికటం

కన కే విషయము ఉఊూమస్య ఆామాడ్యా నద్దా శౌ జం౧ంనూ) నమః సు స్తీ స్వాహాస్వఛాలం వషదోోగాచ్చ (౨ 3-౧౬) వభిర్యోగే చత్యస్యాత్‌ వారయే్‌ నమ _ఉపపదనిభ్తే కారకవిభ_కి రృలీమనీ (ప ౧౦౩) నమక్కరోతి దేవాన్‌ చజాభళై స్వప్రి అగ్నయేస్వాహా - పితృభ్య స్వథా అలమితి పరాస్థ్ర _వ్యర్థగ్రహణమ్‌. (వా ౧౪౬౨) లేన దేవేభ్యో హరిరలం వ్రభు - సకర్భ ఛ_కృళ్ళత్యాది వ్యాది యోగే మస్ట్య్రపిసాధు తస్మై చభవతి. (౧౭౬౫ సూ) స వమాం గ్రామణీః (౧౮౭౮సూూ) తేన వ్రభు ర్భుభూషు ర్భువన త్ర యస్య ఇతి నీద్ధమ్‌ వమ చిన్హ్రాయ ని కాఏం9 సూ)

కల్పతరువు ౨౪౫] విమ ఆాసర్వవిభ _క్రీంతాాదిసూత్రము ౨౩౮ విషయ మున వా్యాఖాన్థతము పాణినీయాదినూ త్రములను మూలముగా గొనుట కిదియె మూలము

చతుర్థి చేత్యా* -ఆశీరక్థాదుల రొళూగనునం జతుర్థియు షష్టియు నగును ఆశీర్విషయక క్రియతో నన్వయుందు నర్థముగల ,ప్రాతివదికమునకుకు జడుక్థీ పష్టులగును ఆయుష్ట్టము. చిరంజీనికమును గృష్టునికొటికు లేదా కృష్ణున కగుం గాక కృష్ణునకు హితము మొ దూరాన్సికా ర్ధైరత్యాది = దూరము సవిీాావను అనునర్థములుగల కబ్బ్దములతోడి యోగమున మళ్టీవంచముంగును దూరం నికటం ర్రైగుస్య - శ్రాచూద రి = గ్రామమునకు ₹గ్రామమువలన దూరను లేదా సమి పము ఇందలి వంచమి ఆెల.ంగన లేదు ల్రానునునకు దూరమనియె యుండును,

నముంస్వ స్తీత్యాది...-నమ ప్రభృతిళబ్దకరూగమునం జకుకి ఇయగును వారయే నమ = వారిళొజకు నమస్కారము హరికి నమస్కారము దేవాన్‌ నమస్కరోతి = దేవతలను నమస్మ్కరించుచున్నాండు. క్తటం గర్మ కశారకమున ద్వితీయ వచ్చినది ఉపనదేత్యాది = ఉవపదవిభ_క్రికన్నం గారకవిభ_క్రి బలవత్తరమను న్యాయముచొసూనం గారకవిభ_క్రి బలీయను ఒకళోబ్బముతోడి కూడికవలన వచ్చు

1008 ఇాలవ్యాశర్తదూపని వెక్కుచత్య స్థలములు ౨౫? వి కల్ప] విభ_క్రి యుపవదవిభక్రి "తెలు గున నిట్టిభేదములేక కారకవిభ _క్రిచోట నైైతము చతు పాతీకముగ వచ్చును ఉచా.---రామునకు నమస్కరించి. రాముని నమస్క్ల రించి మొ ప్రజాభ్య స్వ స్లీ= వ్ర జలకొజప స్వ స్తియగు గాక స్వాహాస్వథా వషట్‌ శ్చములకు త్సమరూసమునం బ్రమోంగములేదు అలంళక్టార్థము లనుటచే శ _క్తసమన్ధాదిళబ్దయోగమున జతుర్తి యగును స వీమోంగ్రామణీ ఇత్యాది పాణినిస్తూత్రప్రయోగముచొప్పున గ్రామణీ - ప్రభు అనునది మున్నగువాని "మోగమునం జతుర్ధీషష్టులగును వ్రభర్చుభూషు భువన త్త యస = ముల్లోక ములకు బ్రభువు గా గోరువా దై. అనిభారవివ్ర యోగము ఇన్చ్రాయవవట్‌' = ఇంద్రో ద్దేశ వము హావిస్త్హానమని యర్హము 9ఇళ్లై స్వథాస్వావోస్థలములందోను నర్గము 'నెన్నుసది

వ్రమోగములు ఎక శరమిష్టముచేనీతి మూ కరిసూదన దీన నీకు నగు సతృలముల్‌ ఆది ౧ఆ ౧౨౦ మనక గుశలముచేరయు ఆక ౧౪ఆ ౧౪౩ ఆవె మూరు నాకు నేప మీకు నెన్నండు ము న్నహిత మాచరించినదియు లేదు సఫా౧ఆ ౧౮౬ నాకదియయిష్టము ఆది ౬౪ఆ ౫౧) క హరి బడయన్‌ దూరము ఆర ౧ఆ 32౭౧)క మాకు సమిపస్థుండవ దూరంబున నుండియుం జతుర్భుజ మాకున్‌ సభా ౨ఆ ౮౨ప) తరల గిరంసుతాదికచేవతా తతికి న్నృమస్కృృతినేని ఆది ౧ఆ ౨౧) ఆ వె అమ ేశ్వరునకు మెక్కి యిట్టు లనియె ఆది ౪ ఆ 3౬) ఉ నం దుర్ధిన్దుని నప్పరాశర సుతుం బణమిల్సి ఆది ౧ ఆ ౭౭ క అసడాదుల ెలన్‌

వో ణు వాత్రీ ణు స్వస్తి యొనర్పంగ ఆది ౨ఆఅఆ ౨౧౯ క ్రావాణులకుం గాక ఒళకులకలవిరగి ఆర ఆ ఆ ౧౩౫ చ నాశకపకారము నేని ఆది ౧అఆ ౧౨౨ ఇది హితళప్దగ్ర హణముననె సంగ్రహింపంబడును హితము అహీితను ఉపకృతి - అపకృతి మున్నగునవెల్ల దానిచే సంగ హ్‌ింసం దగినవె 9మ్లై శ శ్రార్ధములనుటచే అక్ష్హ్మము తగు తగదు పోలును - ఆగును - శాదు నేరదు చాలదు మున్నగునవెల్ల సంగ్రహించ దగును విస్తవ [౨3౮ ఉ ళ ధర్తు వెలుంగ వీనికి బోలునె సఖా ౨ఆ ౨౨)చ

విధాతృననై నను నేరబోలునే ఆది ౧ఆ ౧౯) ఎ గీ "జరు వీమి నేయనేర్త రిందకులుడ క6భా౨ ఆ 3౧౩ సీ శాంత నీ శెటి గింపం గానియట్టి అను ౪ ఆ 6౪౨౨) ఆవె కాన యింక వేడలాదు నాకు సభా ౨ఆ ౨౬8 ఆ వె చనునె నీకు నిట్టిసొహసక్రియ జేయ ఆర 38 ఆ 3౭7

(బొ శార ౯సనూ అపాడానవంచమిస్థలములు 1009 క “నీక దురాగ్త వామగునే ఉద్యో 3౩ఆ 3580వ అక్తార- తాధథ శ నీదుకులమునకు దగగ ఆది ౬ ఆ ౫గ౬జపవ గత్యర్థకర్మ ణీఠ్యాదినూ త్రనిద్ధపామీకచతుగ్భి విస్తర ౨౮౪౮౪ 1 విష లీ

ఆతన్ని యమునానదీతీరమున శ్రీగి ఉద్యో ౪ఆ 3౬98 చ అడవికి వేటైళై యరిగి పాండు ౫ఆ చ అత డొకనాడు వే టకొజై వైన మాటం గని భూ ౭ఆ ఇఏి తాదర్ధలచతుగియన్నకు సరియె. ఇట వేటకు బయన మగుట గని యన్నను నవవచ్చును ద్వికర్మకములలోని యముఖ్యకర్మస్థల కు షష్టి... ఎగ్మి అధిక బల. డు శూరుడు గట్టుము పట్ట మతని ద్రోణ ౧ ఆ ౬౨ శా భళ్వ చైన బలాధివతర్గమునకం బట్టంబు గట్టుండు ద్రోణ ౧ఆ ౭౪ వ వీవ్ఫృయంగును గాలవరిమితియందును నామం ఎలకు గువర్ణకంబగు వీప్పయందు చ్రూని మ్రానికి నరిగి ఆర ౨ఆ (ప్రాఢ శార ౧౪సూ ఇట వీస్స్పయందు. రాలేదు గత్యర్థయోగమునని వచ్చినది దేళాధ్యకాలములకు సుష్టి --గొండొకనేవునకు దెలిసి హరి ఉ ౧ఆ) నా మగుడినచ్చునంతకు ఆక 3౩ఆ 3౧ ది దగౌను మీ ది ఆెగనెను "రేపటి వచ్చును ఇత్యాదు లె గత్యగ్థ యోగమునకె లక్‌ర్టము లనుట లెస్స _

స్వోవిభ క్రి సంస్కృలరతులా్యా ఆం చిం వా ౧౫

కా అహో ర౨3ఫు

ధ్రవమపాయేఒపాదానమ్‌ ౧౮౪౨౮ అఆపాయో

విశ్లేష శస్తి న్‌సాధ్యే ధ్రువమవధిభూతం కారక

మపాదానం స్వాత్‌ సీ కౌ ౫౮౬ సూ

నన్నయా అపాదానే పష్బుమో ౨9 ౨౮ (గ్రామాదాయాతి ౨౬ నిను నీ శా గం8 నూ

యతోఒపాయ ఛీ జుగుప్సాపరాజయ వ్రమాదాదాన

భూశ్రాణ విరామా :_గృర్థి వారణర జంవీ వృత్తి యత

వలే తజ్జ సంజ్ఞం స్వాత్‌ తత్రవీ విఖీషణ పదా ద్భ్భ్రష్టో

థ్రాకు ర్ఫీతో జుగువ్చీత ముగ్ధ కార

౨౯౫౯ సూ

కల్పతరువు ౨౪౬ వివ _-సర్వవిభ_ర8త్య్యాదిస్తూత్తము. ౨3౪ విషయ మున వా్యఖ్యాతము పొణినీయావినూత్తములను మాలముగా గొనుట కిదియె మూలను ధృవమిత్యాది --అపాయ మనగా విశ్లేషము అట్టి విశ్లేషము 127

1010 బుర్ధిపరికల్పితమగు నపాదొనము [౨6౪ 1వి సంజీ] పాధస్యమగుదుండంగా స్థీరమై నిల్చునది యనంగా నట్టివిఫాగమున శవధియగువది యపాదానసంజ్ఞ గలదగును అపాదానే పఖ్బమి = అపాడానవాచకను పంచ మ్యుంతమగును ఉదా.--గ్రామ్తాదాయాతి = చేవదత్యనకు గ్రామమునకు విగ్లే సము. శీలుగునవుడు గ్రానము ద్రువమైయుండెను గానం దగాం్పచకము శాన ఛస్టము సంచమ్యుంతమగును ఛొమాదాయాతి = 'జేవదత్తు డు శామమునుండి వచ్చుచున్నాండు యతో౭పాయేత్యాది= దేనినుండి యపాయము కల్లునో చేనినుండి ఛయమో జేనినుండి జుగుప్పాదలో యది జమ్‌ = జపంజ్ఞ గల దన గా నపాదాన సంజ్ఞగలదగును తద్వాచళనుకం'ెం బరముగ వీ= పంచమి స్యాత్‌ = అగును జం వీ అనునవి ముగ్ధబోధపంజ్ఞలు పెక్కు పాణినీయసూత్రాదుల నిది యొక్క_కు సంగ్రహించుచుందుటచే నిది యుదాహృతమయొ్యును మశియు నించుకేని వరుస దప్పక సూరి దీవినె యనుకరించి స్యూత్రించుటచేత నైత మీది మాక బడెను ఉదా --విఫీషణ పదాద్భ్రిస్ట = పదమునలననుండి నవిభఖీషణుండు భసడయ్యెకు, థు = అన్నయగు శావణునినుండి భీకర = భీకు డయె్య్గును జుగువ్సీత = వీన గించెను మొ ఈసూ శ్ర ములోని ఆదాన మనలా చగ్రవాణము. రాజు జనుల నుండి కప్పములం గొనెను మొ) పాణినీయమున వచింపంబడ లేదు వి,ప్రాద్వన్త్రం గృవ్నోతీఠర్యాదా గాణాపాయావధిత్వేన వివ&ీతత్వాత్‌ జత్వమ్‌ (ముగ్ధ శ్రీరామరక్కవాగిశవ్వాఖ్యి ౨౯౯ సూ) వి వునినుండి వస్త్రమును గ్రహించు చున్నాండనుచో వ్విఫ్రునినుండి వశ్ర్రమున కపాయము గౌణముగా నున్నందున జత్వ మన గా నపాదానత్వము గల్లునని తాత్పర్యము బుద్ధిపరికల్పితమగు నపా దానము నాశ్రయించియే జగుప్పావిరాము అకవ్నార్డికమును ీ _త్రానానాం భయహేకు? మున్నగు వత్యమాణసూత్రములను భాష్టుకారుండు ప్రత్యా ఖాస్థనముం జేనెను (కౌ శర ౬౮ ఫుట)

అపాయభయ జుగుప్పాసరాజయ వమాదగ్ర్తవాణ

భనన్రాణ విరామాంశర్థివారణంబు 'లెద్ధాన నగు

దానికీ వలన వనర్ష్మకంబగు ౯

అపోయము. = విగ్గేషము భయము = వెజవు

జుగుప్సా = వీవ బరాజమము = డయ్యుుట వ్రమా

దము = పరాకు గ్రృవాణము = కొనుట విరామము =

విరమించుట అంతర్థి = మటలుంగసట వారణము =

వారించుట అపాయంబునకు = మెత్రుండు రాజంబు

(భా, శార ౯ సూ] సూరియుదావాతులిల్లం గౌముదిలోనివె 1011 వలన భ్ర, స్టుండయ్యె భయంబునకు = చోపనివలన చాలవ్యా భఛయపడియె. జుగుష్పకు = పావంబువలన నేవగించె వివరణము పరాజయమునకు అధ్య్యయనమునలన డన్సెను విరజ 1 విషయము వమాదంబునకు = సొడినవలనం బకాకువడియె గ్రహా అఇంబుశకు మెశ్రునివలన ధనంబు గొనియె భవనం బునకు = మనున్హవలనం బ్రజలు పుట్టకి ఆం బునకు = చోరునివలనం గాచె విరానుంబునకు భోగంబువలన విరమించె అంత్కి! కృష్ణుండు తల్లి వలనం దాంగ వారణంబునకు శోకంబువలన వారించె ఈపంచమికి సష్టియుం నొండొకయెడల నగు చోరునకు వెజచె పావంబున శేవగించె ఆధస్థయనంబునకు డన్ని పాడిక్టిం బరాకుపడిరొు మనువునకు నిత్వూకుండు పుట్టె ఇత్యాదు లూహిం చునది సంజీఎని ---౨౬ ] నిష _--అపాయాదులెద్ది యవధిగా జరుగునో యది యపాడానకారకమనివించుకొనును తద్వాచకము సంచమ్యుంతమనలా వలన వర్మ శాంతమగును రాజ్యకలికు డైయాండిన మెక్రుడు రాజ్టమునుండి తొలలగౌను, రాజ్యము ధ్రూవమై నిళ్చెనుగాన నయ్యది యపాదానమయ్యొను కావున రాజ్య నీ బ్దము వలన వర్శ కాంతమయొ్భను ద్య్యయో స్సంయుక్షయో రన్యతరస్య చలనా ద్విన్లేష ఇతిస్థితి తత్త తా దృశచలనాఒనా శ్ర యభూతం ధ్రువమ్‌ (నీ కౌ౫గో౬సూ వాలమ వ్యా) 9క్లె భయాదులును జేనివలన గలుగునో యది యపాదానసంజ్ఞ గలదగునుగానం దద్వాచకము వలన వర్ణ కాంతమగును ఆపాయాదులళశెల్ణ నూరి వరుసగ నుదాహృతులనొసంగెను ఉదావాతులు ప్రాయికముగా నీద్ధాంతకాముది లోన్సిని భఛభయమునకు - చోరాద్చిభేతి చోరునివలన భయపసడియె భయము చోదనివలనలో(ఖైనుగానం జోరళబ్బము నలన వర్ష కాంతముయ్యెను జుగుస్సకు పాపాజ్డోగువ్నలే పావనునలన నేవగించె నవ పొవమువలనం గలైనుగాన పాసళబ్దము నలన వర్ణ కాంతమమొొను (విస్తర; ) పరాజ = అధ్టయనా త్పరాజ విస్తర, ౨౮౬ క విషంలా ఈసూత్రంబువలన చోరఖీతి ఇతాన్యెది స్థలములయందుం బంచమిాతక్పురుషంబే తప్పక 'చెన్పిొనవలయును. పష్టీతత్చురు సాడు లకాస్త్రీయంబులు శావుననే సమాసపరిచ్భేదంబునందలి తృతీయ

101% దొంగభయము దీని బంచమీా తర్పురునమనరాదు [౨౮౭ 1 వి సంజీ] యతే - గ్ధాయతీత్యర్థః అధ్యయసనంబువలన డన్సె డయ్యూటయనంగా బడలిక యధజ్టయనమునలనం గినుగాన నధష్ట్య్వయన శబ్దము వలన వర్మ శాంతమయె్యను వ్రమాద ఎక్‌ ధక్తాత్‌ వ్రమాద్యతి పాడివలనం బరాకుపడియె పొడియనంగా ధర్మము - నీతి గ్రహణ ామైక్రునివలన ధనంబుగొనియె వా కా ౪ నూత్రవు వివరణనున నెటుంగు - విను మున్నగునవి గ్ర హ్యీదులెయనియు నక్కారణమున

ఈయర్థంబు నీచేత నెజింగితి ఈవృత్తాంతనము వానిచేతవింటి పత్సంబున వలన వర్మ్శకంబగు అని యుండనగుననియు వచింప బడెను భవనమునకు - బ్రహ్హాణ ప్రప_ వప్రజాయ_న్దే నునువ్రువలనం బ్రజలు వుట్టిరి త్రాణ - చోరాత్రైాయలే చోపనివలనం గావె విరామ - పాపాద్విరమతి భోగంబులవలన విరమించె అంతకి = మాతు ర్నిలీయలే కృష్య _ కృష్ణుండు తల్సివలనం దాంగె వారణ _ శోకంబువలన వారించె ఈసూత్రమునం బేర్కొన బడిన యపాయాదిస్థలములలోం గొన్నిటం బంచమికి మాఅుగా కు షష్టియు నిల్చుట గలదనుచు సూరి ళయ జుగుప్సాపరాజయవ్రమూదభవనముల స్థలములలో షష్టి నుదావారించెను చోరు నకు వెజచె మొ

హరణమ్థుగా నీయయలణడినది (ఛాగు చ శా ౯సూ వ్యా ౨౧౪ వుట ద్విము) గుప్తార్ధప్రశాశికా ప్రథమముద్రణమునందును న్లిశైైయున్నది. దొంగ భయము అనునది వంచమితత్పురుషమనుట చింతామణి నిరుద్ధము సూరి నిరా ధమగు రామునిబాణము అనునదితప్పం దక్కినయుదావ్యాతు లెల్ల సమాసవరిచ్చేద తృతీయసూ శ్రీవివరణమున నాచ్చికతత్చురుష సమాసములనె యుదాహరించుట నరయ గాం జింలౌ మణి నిరద్ధముకాని దొంగబయము అను నాచ్చికసమాసమునె యుదాహరించెనని తోంయమభన్నది చింతామణిలోని లోపళ్ళ విభక్ష్యాదే శ్శబ్దేషు స్యా తృమాసకాశ్రేషు అనునూ త్రము సాధ్యసాంప్కృతికి సమాసములందును మిక్రృసమాసములందును సమాసవిళ_క్రిలోవమును వచింప జూలదు ఈ రెండువిధ ములగు (సాంస్కృతిక మి ) తత్చుపషములందును షస్టీతత్పురుషమునూత్రీ మె చింతామణి సమ్మతమగునుగాని తక్కిన ద్వితీయాతత్పురుపహోదులు సాధ్యములు శానేరవ్రు షష్టీతత్చురషములందునూ త్రము పక్రీభవేద్ది సతీయాతుల్యా తత్పు రవ సంస్థిరానాన్నూమ్‌ అనుచొవ్నున రామునియొక్క+చవాణము = రాము నిన్‌౩బొణము - దొంగయొక్క+ఛయము = దొంగన్‌+భయము అని యేర్పడును *వీదవ ద్రుతస్యసర్వ శ్ర, లుక్‌ సమానేషు అనుచొప్పున నట్టి ద్వితీయా ద్రుతము లోపించి కానునిహౌణము - దొంగభయను అనునని నిద్ధంచును యే

[బొ శార ౧౦-గిగ సూ] స్పష్తమ్యూదు లుండ్యాదులతో 'నన్నయించును 1016 ప్రయోగములు --౪ఆ వె మనునిభుండు ధర్మతనయుండు డాస్యంబు వలనం బాయవలయు వసుమతీళశ (వభా ౨ ఆ ౨౫౯) క నెమ్మిని ధర్మజు నలు వుడు తమ్ములు పాయంగవలయు దాస్థమువలనన్‌ (సభా ౨ ఆ ౨౬జగ౧ప) చ అనిమిషు లెల్ల వానికి భయంపడుచుండుదు రట్టి (ఆది ౮ ఆ 3౭) తేగీ వీర లని పొండుసుతులప వెజతు నేను (ఆది జ౪ఆ ౧౨౧) క విను కర్మునతే నోడితి నన నేటికి నీవు నోడి తనిలజమాద్రీ తనయులు మున్నే 'మూడిరి మనతోం గూడంగం గంసమర్చియు నోడెన్‌ (కర్ణ 3 ఆ ౫౩) కం పొండవులవళలనీ కీడొ వ స్‌ వ ఫ్కాండును లే దధిప (స్తీ ౧ఆ ౮౩)క వీతిపతులవలన సముపా ర్హిత మెన ధనంబు (సఖా ౧ఆ ౨౭౭) చ నరవరుంైన భీమువలనం బ్ర వించె హిడింబకున్‌ సుతుం డు (ఆది ౬ ఆ ౨3౫) కం. చ్యవనునకు సుకన్య కళకు! దృవమయొ్యై ఘనుండు ప్రమతి (ఆది ౧ఆ ౧౪౫) తే.గీ నన్ను ననుచితే కృత్యంబునకుం దొలంగం ద్రోచితివి , (కర్ణ 8 ల ౭౯ స) గీ, విద్య యొ గును వినయంబు వినయమునను బడయుం బా త్ర తపా శ్రతవలన ధనము ధనము వలనను ధర్మంబు దానివలన నైహీశాముప్నిక సుఖంబు లందు నరుండు నన్నయా, పలేషూండారదిళచ్చేషు స్పప్తమ్య్యూదా్ర్ర విళశ్తయ ౨౪౭ విమయను క్వచిన్నిత్యం క్వచిద్వాసా్య్థా దహో తేషాం పౌ రితా (విక్స అజం ౮3 శారి ఆవో 8౬౨ ఫ్ఫు కల్చ్పతరు ౨౮౭ వివ.--- ఉండ్యాదిళ్‌ బ్లేషు వరేషు = ఉండ్యాాదిళ బ్రములు పరములగునపుడు స్నప్తమాస్థ్రడ్యాా -నిభ_క్రయ = స్తప్తమావ్రభృతులగు విభక్తులు, వ్రయుక్తములగుచుండును. ఈవిధమైన యునికి క్వచిన్నిత్యమ్‌ = ఒకస్టుడు నిత్యముగాను క్వచిద్వాస్యాత్‌ = కొన్నియెడల వైకల్పికముగాను సంభవించును ఆస్నప్తమ్యాదులవై నుండ్యాదులు నిల్వకుండుటయు6 గలదనియర్థము లేషామ్‌ ప్రకారితా = అవిభ క్తలయు నాయుండ్య్యాదుల యునికియొక్కటయు( బ్రశారితే యనంగా (ప్రకారమె రీతి అహో = నింతయైనది ఉండ్యాదియను చోటియాడి శబ్దముచేత ఉంచి - కూర్చి - గుణించి = గుజిచి-చేసీ.తొట్టి - కోలెన్‌ = కొోలెన్‌ం వంటి - బోంటి - పోని - అట్టి - పోలెన్‌ - బలెన్‌ - వలెన్‌ - అట్లు - శరణి -రీతి = భాతి - ప్రభృత్యర్థకములు మున్నగునవి గ్రహింవనగును స్పప్పమా్య్యాద్య్యాగి అనుట చేత స్పష్తమి - ప్రథమ - ద్వితీయ - పంచమి - తృతీయ యనువిభక్తులు ఇెన్నంబడు చున్నవి ..వలనన్‌ - అందున్‌ - నన్‌ - లోన్‌ అనునవి యుండి _శబ్దపరకత్వము; నిల్చును ఉంచి ళబ్దము పరమైనపుడు ద్వితీయానిథ శీ నిల్చును కూర్చి - గుణిం+

1014 సూరి మొ ఉండి మొ కబ్దములను ప్రయు_క్షములనరాదు [౨౪ శీవి కల్ప] గుటిచి శబ్దములు పరమగునవుడును ద్వితీయయే. నిల్చును ఇని కర్మ్రృవచనీయార్థ నునవచ్చు. విభ క్తులగునవుడు వీనికి బూర్వాగమముగా నమృవచ్చునుగాన నది ద్వితీయ యని శ్రమింపరాదు. (౨౩౫ విష) చేసి శబ్దము షరమగునపుడు తృతీయా విభ_క్రి (౨3౯ ప్‌ విష) యనంగాం జేతనర్గ కార్థములు నిల్చును కాళ్టచిత్కనముగా వలనవర్గశమును నిల్చును తొట్టిశబ్బము పరమగునపుడు ద్వితీయానిభ_క్రి నిల్చును కొలెన్‌ = కోలెన్‌ శబ్దములు పరమగునపుడు సప్తమి నిల్చును కొన్నియిడల నిని పరమగునపుడు స్పప్తమ్యుంతదానన్‌ శబ్దలోపమునం జేసీ భూళా ర్థవి శేమణను వూర్వవదనముగా నిల్చినట్టు తోంచుటయు. గలదు (ఇతండు ఫుట్టినళో లె = ఫుట్టిన ఉనంగో లె౨౧౧11 విష వంటి మున్నగు నుపమానవాచకములు పరమగునపవుడు వస్పీద్వితీయా ప్రథమలు యభథ్యాప్రయోగముగ నిల్చును వ్రథమ నిల్చునపుడది ద్రుత పరక మై నిల్చటయులదుతక్కిన మొదలు నున్నగు ప్రభృత్యర్థకములు పర మగు నపుడు ప్రథమానిభ_క్రి నిలుచును ఇృట్లివి సదా త_త్తద్విభ క్తులకఘుం బరముగా నియత ముగాం బ్రయు_క్తములగుచువచ్చుటం జేనీయు త్తరో త్తరవై యాకరణులు కొంద జుట్టి శబ్దములు త్పత్తద్విళ క్పుల కనుప్రయుక్తము లనుచు నూత్రించుట సంభవించెను శాని యవెల్స ననుప్రయాక్తను లనిపించుకొనవు వానిలోం గొన్ని సాధారణ ముగా నర్ధవంతముల్రై తత్షద్విభ _ప్తలతో దికి తత్తద్వాక్యములందలి ,క్రియాదు లతో నన్వయించుచుండుటం జేనీ యధర్వణుండు వీని నట్లుపదేశింపండయె్య్య శాని చేనీ ళబ్బమున కన్నయ మిఫుడు స్ఫురంపలేదు అది లోసించినను దృతీయావిభ క్ష్యర్థ స్ఫూర్తికి భంగములేదు కావున దాని ననుషయుక్తళబ్ద మన్న ననవచ్చును తొట్టి = కోలిన్‌ = ఇొ లెన్‌ అనునవియుం ట్ర ళ్ళళ్యర్థకములును నుపషమానవాచకము లగు ప్యోలె వ్రళ్ళతులును లోవించినచో నన్వయభంగ మె కల్తునుగాన వాని నన్నుప్పయు_కృళబ్బము లనరాదు కార్చి - గుణించి = గుతిచి అనునవియు నర్ధ నంల్లేన్నుల్లై సుసమన్నితము లగుచున్నను నవి లోవించినను నర్థభంగను' లేదు గాన నీని నన్నుప్త్పయు_క్తళ బ్బములన్నను ననవచ్చును (33% విష. ) ఇవి ద్వితీయానిభ_క్రిపయుం నన్ముప్త్వయుక్తను లగునని ౨౩౫ విషయమున నిళదీకరింపంబడెను చేసీ ళబ్దను చేతవర్శ కార్థక్షప్తత్యయనుల పై ననుప్రయుక్రమగుననియు వలన వర్మకముైని సయిత మర్రుదుగ ననుప్రయుక్సమగుట గలదనియు ౨౩౯ * విషయమున స్పష్ట నజుసయిడెను (విస్తర 1 వ్విక్టర 1 ౨౮౭ నిషా పారేసాంచ్యాదిక ట్టేషు.. స్పష్తమ్యాద్యా విభ కీయ అనుశారికలో గస్టబన్య్యూదేస్థ విభ క్షయ అనుపాళ మవోబలపండితీయ

[వా శార ౧౦-౧౧ సూ) కోలె౯ మొ కబ్దముల ప్రయోగములు 1055 తొట్టి - ₹ొలెన్‌ - కోలెన్‌ - మొదలు - మొదలగునవి పరమగునపుడు ద్వితీయాదులు నిల్చుట క్షీక్రింద్ధ్‌ప,'యోగములు శన్పట్టుచున్నవి క త్రిదశేంద్రుం దొట్టి యసష్టదిక్పాలవరుల్‌ (ఆక ౮ ఆ 3౭) చ నిన్ను6 దొట్టి యా యనిమిషంు లెల్ల (ఆఏ ౪ఆ 32౭) తరల ఉ ్రరకురూర్తముం దొట్టి యుత్తరధారుణీళులు (సభా ౧ఆ ౨౪౧) సీ ఆ వె వరముః దొట్టి పాశుపత మాదిగా దివ్య శరమనులిచ్చి రక్టై (ఆ ౧ఆ 398౭౮) చ హిను కరం దొస్చి వూరుభరలేశకుకువభుపాండు భూజతుల్‌ (ఆది ౧ఆ ౧౪) సీ జననుత దానివత్సంబు నిన్నట గోలె నుడుగక యజఆచుచునున్నయదియు (ఆవి రా ఆ ౧౧౮) నీ గోగ్రహణంబునగోలె నెతయు మె శ్తేయిడకుండుదులె వారు (ఉద్యో 9 ఆ ౯౨) నీ కేగి లండు. వుట్టినకో లెను నెక 'మెసంగు దర్చమునన వర్షిలు (విరా ౧ఆ ౭౮౪ ) (ఫుట్రినోలెకు = ప్పుిదానం గోలెను) కా భూపాలుం డా శామమోణికీ జన్ననాంట నొలె (వసు శ ఆ ౭౬) క ఇదిమొదలుంగాన్‌ (ఆఏి ౮ ఆ ౫౯ ) క భూసురు లాదిగం గల జను లీసుర శేవించిలేని యివిమొదలుగం వా పాస్తక్షిం బతితు లగుదురు (ఆది 9 ఆ ౧౨౧) నాటగోలె అది సుత (మొదల్కొన్సి)ి నిను దొన్టి బంధుజనములు ఇత్యాది (అహో 3౬3 ఫు) సంస్కృృృతమునం "ప భృత్యర్థక యోగమున బంచమి వచ్చును కార్తికా ప్ర భృతీతి భామ్య వ్ర 'యోగాత్‌' చ్రళ్ళత్యక్థ యోగే వంచవమిా భవాత్‌ ప్రభృతి ఆరభ్య వా నేన్య్వో హరి మ (నీ శా ౫౯౫సూ) వంటి మున్నగునవి పరమగునవు డీక్రిందిరీతి విభ క్తులు నిల్చునని ప్రాఢవ్యాకర్ప సూత్రించెను (విస్తర 71 మున నుదాహృవమయ్యొును పరేవండ్యాదిశ బ్లేషు స్పప్తమ్యాాద్వే విధ_క్తయ ఆద్యే ప్రథమా ద్వితీయే ఇత్యర్థ నిన్నుండి (అహో 3౪౨ పుం ఈపాఠము వతీమున బేసి నలన శబ్దములకు ముందు దృతీయ నిల్చుట(౨ 3౯విష) యుపమానవాచకములకు ముందు షష్ట్యాది విభక్తులు నిల్చుట మున్నగువిషయనులు సంగ్రహింపంబడంజూలవుగాన సప్తమ్యాద్యా అనుపాఠమె యధర్వణాభివ్రేత మనండగును లకు విస్త్వ్య 10 ౨౮౭ వివ అట్లు పోలె బలె వలె ళబ్బంబు లివార్థకంబులు ఉపమేయము ప్రథమాంతమగినపు డట్లు పరంబగుచో నుపషనూనంబులగు నామత దస్మ ద్యుష్యదాళ్ళార్థములకు సష్టియు పోలె బలెలు పరంబు లగుచో నామతచ్శృష్ధార్థ ములకుం బ్రథభమయు నస్క, దర్థ పభృతులకు ద్వితీయయు వలె వరంబగుచో.. నాను

1016 అట్లు = పోలెన్‌ మొ” వరనగునప్పటి విభక్తులు [౨౮౭ వి కల్ప] ఉండి - ఉంచీ వీనిని బ్రబూదముగాః నొంద జాధునికులు నుండి నుంచి

ఆని వాడుటయుం గలదు. కవి పంచమివిభటక్రి ప్ర త్యయములె యని హకొందటును బంఛమిోావిభ కీస్ణప్ర శాశకములగు నను ఈ యు _కృళబ్దములని ఫొందటును నద్యత నులు తలంచుచున్నారు. ఇవి వ్రయు_కృములగునపుడు సవ్లమాన్గదివిభక్తులు వీనికిం టూర్యమున నిల్చి వీనితో సన్వయించును, ఉండుధాతు క్ష్యాగ్ధికయాపము ఉండి ఆనుశది ఈఛాతువ్రునకుం ఖ్రే చణరూమము ఉంచు అనునది దీని క్య్యూర్థకరూపను టిళం6 గ్రృమంబుగ నగు ఉపమేయము ద్వితీయాదస్థంత మగునవుడు పోలి వ్రళ్శతులు పరంబగుచో నుఃమానంబుల కుపమేయనిభ క్టుల యగు పోలినయెడం దళ శీత కాదులకు నుకలమణ్వముగా గ్రహించువది. అట్లు కరణ్యాదులకు శైవము ల! పాయశపాకళాసనికి ఛారతఘోకరణయునందు నా రా యణునట్లు (అది ౧ఆ ౨౫ పరికాడుబోలె (ఆది ఈ ఆ)

“భా కానీరా యిటుకంటినీతము లనేకంబుల్‌ నినుంబోలె వి న్నాండ శ్నీను కళాం 3౩ ఆ) తానురపాకు నీకుబలె (హరి 3 ఆ) ఉ భఛీపలం బోలె కేం వెజివీంచెదు మాటల మమ్ధు (ఆక ఇఆ) క జ్ఞానులచే చూనులచే బద్ధుం డగునే శ్రీనాథు డు భ_క్రియుతులచేతంబో లెన్‌' భాగ ౧౦స్కం వూడి 'జేవరకుంబలె నవ్వధూటికిం దొ_త్తగుచున్‌ బైనుల్‌ 6లుఫుదున్‌ శళా ౪ఆ) (3౮నూ) థమాంతములమిాంద పోలెబలె పోనిళబ్షంబులు చ్రుతవూర్వకంబులు విఖభామనగు ఉదా.---సమిద్ధహవ్యవవాం డుం బోలెన్‌ (హరి ఉ ౧౦ఆ) అమృతధారాపాతంబునుబోలె (ఆర ౨ఆ) (8౯ సూ) అట్టి పోని బోంటి నంటి శబ్దంబులు వదర్థకంబులు బోంటి తనంత. ట్ర యార్జ్శంబునగు అట్టి ప్రభృతులు పరంబులగుచో నట్లు ప్రభృతిపరకనామాదులకుం బలె; బూర్వ్యపదంబులకు విభక్తులు త్రీవిధంబులం బరగప అందు బోంటివంటులు నమూనంబులు అవి వరంబులగునో నాళ్యార్థమునకు నామతచ్శబ్దంబులకుంబో లెం గార్యంబు పోని వరంబగుచో డు వర్శకంబుమిదాంద చ్రుతంబు " నిత్యంబు ఉదా ఎలా రెండవమన్మ థుండునుంబోనివాని (ఆర ౨ ఆ వ) నీయట్టి ఫృుణ్య్యార్మకుల్‌ గలశే భాగ ౧౦ వూ్రాఎగీ వరుణేంద్రు జేవియుం బోని దాని జీవయానిం గనియె (ఆది 9 ఆ) నినుబోంట్లను నమ్హక యేనును ్రదెేద (ాంఛి 3 ఆ) ఎ-గీ నాకు మిన్రువంటి లోళోత్తరుల కియ్థం గలిగె(వి పు ౭ ఆ) క మిరావంటిగ్భృహస్థుల నుఖ జీవనము (మన్కు ౧ ఆ) (ఫ్రాఢ ఈ౩స్తూ"

(బా శార ౧౦.౧౧సూ)] ఉండి. ఉంచి వరమగునవ్పటి విభక్తులు 1017 *డీంచి. అనునది ఉంచి కూడా వల్ల వలన వంకయుం డీతిపంచమిీ (అధర్వణ వారణము. 7 శాండ ) అని శరణ్యకర్తగా రొకవమాణవాక్యముగా దీనిం జూపిరి తిక్కనకు సమకాలిక డును వికృతివివేకమునెడి యధర్వణశారికావళిని రచించినవాండును నగు నధ్వణుం డీయుంచికూడా శారికాకర్త కాండు క్రతండు 'శీవల మాధునికుండు. ఇది ఛ్రమింపంజేయుటకుం జూసిన యొకయర్వాచీనవ్యాశ రణశారిక ఉంచికన్న పట్టికంటే నుండివలన వంకోందో్యో జసిస. వీలేపంచ మూ స్యు ఇది వతొక చవ నూణమంట ఇది శేవలము నాధునికమని యనుటలో విప్రతిపత్సియేలేను. (ఆధ్రకౌముది బాలక ౧౧౯౩-౧౯౮౪ ఫు) గీ కాంచి యమ్మంత్రి గొుచ్చోటిగుంచి వచ్చె (కృవరాయవిజయ 17 ౨౬) (దాలక ౧౯౮౪ ఫు) (ఎచ్చోటనుంచి- చ్చె అని శరణ్యమునం బొరపాటుగం బడినది ) ఈయొక్కటం దప్పం దక్కివప, యోగములందెల్ల (బాలకవిశరణ్యములోనివి ౨౦౧ ఫు) ఉండి శబ్దము గిల్బ ననువెనస్థలయులె శా న న్నుందే_ ఆస్పప్టము వైకృష్ణరాయ విజయపదర్భమునందువ లెనె ఉంచి *అనుదానికి ముందు ద్వితీయమాత్ర మె నిల్చి సుసమన్వితమగును ఎచ్యోటిని ఉంచి = వదలివచ్చె నని యన్వయము ఎచ్చోట నుంచి యన్నచో నన్వయము కుదరదు ఎచ్చోటను నమ్మంత్రి బేనిని నుంచి రాలేదగడా ఇంట నుంచివచ్చెను అన్నచో నింటియం 'ేదేని యుంచివచ్చెనను ననఖివ్రేతార్థము నిద్ధించును ఇళ్లు వనముననుండి వచ్చెను అచ్చోటనుండివబ్బెను, నీరలోనుండి వచ్చెను మున్నగు వెక్కు స్వ్వమి స్థలములలో ఉండి అనునది నిల్చునవు డన్వయము కుదురువడినట్లు ఉంచి అనునది నిల్చినచో: గుదురుపడదు కావుననే సూరి ఉండి కళబ్టానువ యోగము నంగీకరించి ఉంచి శట్టాన్ముప,రెరా గము నంగీకరింపజాలండయ్యును. విస్త 111) ద్వితీయావిభ_కిమాంది యుండి శబ్బప్ర యోగమునుగాని యుంచిళబ్ధప్త మదూగమునుగాని నిర్వహింప జూలు ప్రాచీన చుహోకనిప్ర యోగము లభింప లేదు శరణ్యకర్తగా రుదాహరించిన యర్వాచీనకని ప్రయోగములు పెక్కుప్తకృతమగు నపాదానపంచమిస్థలములు శావు ఆవ్రయో గములలో స్నష్తమిని ఉండి శబ్దమును నిల్పినచో సుసమన్వితముగా నుండును

విస్తర 111 ౨౮౭ వివ ---పై సందర్భమునుబట్టి వాండు ఇంటిలోనుంచి ఫు_స్తకము తెచ్చెను అని ప్రయోగించడమే సహజముగా కనబడుతున్నది. (బాలక ౧౯౧ ఫు) అనువాకము సరికాదని స్పష్టవడుచున్నది ఉంచి కి వదలి అనే అర్థ మెట్టు చెప్ప గలిగిరో మాకు కెలియదు (బాలక ౧౯౨ ఫు) వీల ఇలియదో ఉండునట్లు చేయు = ఉంచు ఉండిపోవునట్టుచేయుట యనంగా వదలివేయుటయేకచా

128

1018 స్పళ్తమ్యంతము లుండికబ్బముతో నన్వయించును (౨౪౭ వి కల్ప] డీ ఫురివెల్వడినప్పటనుండి నీమొగం బున్న లెజి గుం గాంచి దిగులొందుచి నుందు మొ (ఛాలక ౧౯౫ వు) క అప్పటనుండియు నెవ్వగ (ఉద్యో ౨ ఆ ౧౯) (అప్పటన్‌+డండి యిప్పటికిని నెవ్వగం గవ్చీకొనిన ) సంస్కృతమున నపాదానార్థమున గృవో దాజగామ వనా చాజగాను అనురీతి నపాదానపంచమి వచ్చుచుండును. ెబ్లునందును నక్షె బాలం కారక జసనసూ త్రము చొప్పున గృహము వలన వచ్చెను వనమువలన వచ్చెను అనురూపనులు సంస్కృ తాను కారులయి సాధువులు. కానోవును (ప్రరరూగములు--క విద్యయొసంగును వినయంబు వినయమునను బడయుం బా త్రత పాత్రతవలన ధనము _ ధనమువలనను ధర్మ ౦బు దానివలన నైహీశాముప్షికసుఖంబు లందు నరుడు చ నరవరుం డైన భీమునలనం ్రభవించె హీఢడింబకున్‌ సుతుం డు (ఆది ఇ ఆ ౨౩౫౫) (౨౮౬1 విష ) ఇట్టి వలనవర్గకముయొక్క యర్థమును బ్రకాశింపంజే చుచు దీనిపై ఉండి ళబ్ద మనుప్రయు_క్తమగునని నూరి నూ త్తించెను ఆడి సరికాదు అట్టి ప్రయోగములు మృగములు ఒక 8 ఆ0డు ప్ర "యోగము లున్నను నందలి వలనన్‌ అనునది యాపవిభ_క్రీక వలనుళబ్దపు స_ష్తమస్టంతరూపమనియు నట్టి స ప్తమి యధికర "శార్ధకమయి. యచటి యుండుథాతు క్త్యార్థముతో నన్వయించుననియం. గ్రహింప వలయును ఆ వె విషస్ణుపదమువలన విధునివలన సూర్యు వలన మే.౨రూపకలితుం ర్రైన విస్ణువలనం చ్రివురవిజయిమౌళివలన నుండి హిమనగమున నొలనె గంగ (ఆను ౨ఆ ౧౧౮) వలను శబ్బమున కిట్టి యావవిభ_ కకం _ప్తమ్యర్థక చృ్యయోగములు 'ప్రనిద్ధములెయైయిన్నవి, నీ కమలామీ యొవ్వరి యింటం దానుండె నయిష్టంటివలన చెజవారుసనకుండ (ఆది ౮ఆ ౧౧౫) నీ వడి దాని పోయినవలనిం జూచు (ఆర ౨ఆ ౨౪)నీ వర్ధత్రయంబున నలనను సప్తాంగములయందుం జి _త్తంబు మెలంగు చుండ (శాంతి ఇఆ ౨౦౦) నప్పమిావిభ క్రి వ్రత్యయంబు లన్నిటిమిందను ఉండి * శబ్దము సుసమన్వితమై యుండును ఇయ్యది మహోకవి ప్రయోగసక్షుతము నీ గి. రతం దవూర్వ్యమనుజుం 'జెందుండివచ్నెనో (ఆర ౨ ఆ 35౯) నీ కావున దేవి యింద్దేవపథము నందుండి వసుదుతి కొందంగం జనుదేరవలయు (ఆర 3ఆ ౮౦పుసీ హరుశిరంబు నందుండి భువ నై కవందిత సురనది ధరణీతలంబున కరుగుదెంచి (ఆర 3 ఆ.౮౩)గీి అద్దనుజ వరుని తనువ్ఫునందుండి పురుషుండు వెడలిన (శాంతి 3౩ ఆ ౧౪౧) శ = సనత్కుమూరండు మహికిం జనుదెంచె బ్రహ్మలోకం బుననుండి

(బా కార ౧౦౧౧ సూ] ద్వితీయమింది యుండికింబ్ర యోూగనుకన్పట్టదు 1019 (ఆది ఆ ౯ఇం౧)ుక వచ్చెన్‌ గగనం బుననుండి కమలమ్మిత్రుండు (ఆది ౫ ఆ ౨౦) సందర్భ యోగస్యపదవ్యవథాననును గలదు వచన ఎంబేనినుండి యొక్కమవోమునివచ్చి (ఆది 9 ఆ ౧౮౦) వచన బుషు లెందేనినుండి యాత్రాపరులై కురు తే. త్రంబునకుం బోదురు (ఆర ౨ అ ౨౬౮) ద్వితీయమిాంది యుండికిం ఛ్రాచీనమహోకవి ప్రయోగములు కన్చట్త లేదు

వనమునుండి వచ్చెను - గృహమునుండి వెడలెను మున్నగు వాష్టవపోరిక వాక్య ములు సాధునులనువారు సయితము వనమున్‌ శఉండి - గృహమున్‌ +ఉండి అని ఇఛేదముచేసి యచటి ద్వితీయకు ఇతరత్ర చద్వితీయా అనుచింతామణిస్తూ త్రము చొప్పున ((ఫ్రాఢ కార ర సూ వివరణము) స్నప్తమ్యర్థము చెప్పుకొనుటకన్న వేజగు ,ప్రాచీనవై, యాశరణసమ్లుతమార్షము లేదుగడా కావున 'నెచ్చటనైన ఉండి శబ్ధ ఫూర్వస్తప్తములెల్స నధి*రణార్థకము లె యనియు నవి యుండు థాతు క్యార్ధకమగు ఉండి శబ్దముతో నన్వయించుచున్నవనియు నెన్నవలిను వాని నపాదాన పంచమి శాదేళనులుగా సూరి స్తూత్రించుటయు. నచటి యుండి శబ్దము. విభ_క్యర్థదో్యోతక మగు నను ప్రయా _క్తళబ్ద్బ మనుటయు సరికాదు ఈక్రింది యుదాహరణములలోని ఉండి శబ్దములేని యంద్వాదిస_ప్పమిానిభ_క్రి ప్రత్యయములును ద్వితీయా ప్రత్య యములును నపాదానార్థకపంచమికా దేశము లె ( అన్భసా్యా క్వచి దృవేచ్చాన్యా అనుచొప్పూన) యనియు నధికరణార్థకములుగాని క ర్షార్థకములుగాని కా నేరవనియుం జెస్పుట య్వుక్తము ఉండిళబ్దము లేని స్పప్పమికిం బ్ర యోగములు క వడినది నీవున వెడలిన (ఆశ్వ ఆ ఇర) ఉ = తన్షుఖనేత్త నానీకా ద్వారములందు వెల్వడియె చారుణవహ్నిశిఖాకలాసముల్‌ (ఆర ౪ ఆ ౪౧౦) (ద్వారము లందున్‌ = ద్వారములనలన) _ (అపాయార్థపంచమి ) క నలుం దొల్లి యాక్ర మించిన కలి కర్కోటోనిషంబుం గ్రక్కుచు నొడలన్‌ వెలువడి

(ఆర ౨ ఆ ౧౭౯) వ నాయం దధికధనంబుం గొనిపొన్దు (ఆది ౨ ఆఅ ౧౯౩) (9వ గ్రవ్వేదియోగజపంచమి ) నే ముఖనేత్ర్తనానికా రంధ్ర్రములం దనవరతరోవపావక జనితశిఖావితతు లక్కజంబుగ వెడలెన్‌ (ఆక ఇఆ 3౧౬)చ నూతిలో వెలువడం గోమలిం దిగిచె (ఆది 3ఆ ౧౪౮౪) (విస్త్త కా చ నీరిలో ను వెడలకుండి కూర్మ మతనుస్థితి (అను ౧ ఆ ౨౩౨)నీ నరేంద్ర మనువర్యునీయందుం బడయు 'నెన్నిక

విస్తర 17 ౨౮౪౭ విష -- వలన శాదేశంబగు ద్వితీయాస్తప్పములమిా ది

యుండికి లోపంబు బవాుళంబుగానగు _ (ద్వితీయమిదనున్న యుండి కొక్క

క020 ప్రాథశవ్యా వాంగు-ప్ర గ్రంథముల ప్రదూదములు (౨౮౭ వి కల్ప] వచ్చితి ననురాగవతినైన ననువరించి వడయుము నాయం

దపత్థంబు (మనుచ ౬౪ ఆ ణూ) ఇట్టిమెడల అందు విభ _క్రికి "లేని వలన వర్మకార్థము నంగీకరించి సూ శా నిఘంటుకర్త లుదాహరించిరి (చూ సూ శా ని అందు ళబ్బమునొద్ద) ఈపవీమున నీ కి ౦దిప, చరాగములచొప్పున ద్వితీయా ను ప్రత్యయమునకును వలన వర్షే కార్థము నేల యంగీకరింప లేదో "తెలియకున్నది ఉండి లేని ద్వితీయాప్రయోగములు చ చే దినం దను తనువున్‌ బృవాద్రుధిర౮థారలు బోరన మింది కొల్మాలన్‌ (సభా ౨ఆ ఇ౮ప) (విస్తరళాడి పృథు దేవాము 'నెల్వడి 'లేజమంబరం "బెల్ల వెలుంగవచ్చి (సభా ౨ఆ ౬౯) క విడాస్థధరసములు పురము వెల్వడిరి (ఆర ౧ ఆ ౧౫౮) ఊఉ కూ ర్మమ్థు గడంగి నీర్వెడలి (అను ౧ఆ ౨౩౩) (నీర్వెడలి = నీరిని వెడలి = నీరివలన వెడలి) ఇ మృత్యువున్‌ గావం గోరు బవాంప్రకారముల లోకంబు (నిర్వ 38 ఆ ౬౯) (మృత్యువుక్‌ గావన్‌, ఎమృత్యువు వలన గావన్‌ శ్రాణార్థకసంచమి ్ర చృయోగమైనం గలదా) బవాళగ్రవాణముచే నందు మి వియుండికి లోపంబు కలుగదని యెజుంగునది ఈస్ఫూత్రము నిట్లు చెప్పుట కంద్వితరప _పృమ్య్థర్థకవర్థకం - బులమింది యుండికి లోపంబు వచ్చుట వ్రయోజనంబు (ప్రాఢ కార ౧౧సూ) వైరీతి నందువర్థశముమిోాంది యుండిలోపమును జూొచికొనక వ్రౌఢన్యాకర్త వ్రమాదపడి. వ్రానిను గుప్తార్ధప్ర కాశి కాకర యాప్రాఢవ్యాకరణవిష యములం దనగ్ర్రంథములో 'నెక్కించెను.. బవాళ గహణముచేత వనమందుండి వచ్చెను ఇళ్యాదులందలి యుండికి లోవంబు గలుగదు (వాగు వ్ర శార ౧౧సూ వ్యాఖ్య)

విస్తర * ౨౮౭ విష.--వయిరీతి నుండి 'లేనిస్థలములందు బవాంళముగా నలనకు ద్వితీయా స్నష్తన్య్యూ దేశములుగల వ్రయోగములు వెలయుచుండంగాం 'బేటికావ్యాఖ్యాత య్యాక్రిందిరీతిని వ్రాయుట కేవల మపరిశీలనమూాలకనుం డిండి "లేని వలన వర్షశమున కీవిధి గలుగదని శ్ర్‌పొంచునది (౨౭౭ ఫుట) ద్వితీయ మింద నున్న యుండికిని స _ప్తవ్యర్థకమువిరాంద నున్న యుండికిని లోపము ప్రాచీన ప్ర యోగములం దగవడమించేనీ (యు) సూరి త్రి లింగలత్‌ణ కశేషమార్టము నాదరింహం డయ్యెను ఇట్టి యుండి లోవీంచిన ప్రయోగములు తొలుతటి "తెలుంగం గబ్బముల మృగ్యములయ్యె నన్నయ వ్ర యోగముల నుండి పరముగా స _ప్పమియే దృష్టను (౨౭౮పు) థాసా వే శార ౧౧నూ వ్యాఖ్య)

(బా శార ౧౦౧౧౧సూూ] ఉండి శబ్దమునుప్తయు_ క్రదునరాదు 1021 ఉండివదం బొకానొకచో వలనవర్షకంబున కను చ యుక్తం బగు ౧౦ సిమగిరివలననుండి గంగ వొాడమవె నాకంబువలన నుండి నారదుండు వచ్చె బాలవ్యాకరణ _ ఉండిళబ్దము పరంబగునపుడు వలనకు ద్వితీయాస్నప్త వీవృతి ములు ప్రా్యుకంబున నగు ౧౧ ౨౪౭ క విష వనమునుండి వచ్చె వసమందుండి వచ్చె. ఊరినుండి వచ్చి ఊరనుండి వచ్చె వనమునుంచి - ధనమునుంచి యని యుంచి శభ్టానుప రరూగంబుతోం గొందలు వ్యవవారించెదప కాని యది సాధుకవివ్ర యోగా రూఢంబుగాదని మయెటుంగునది సంజీవని ౨6౮౭ ₹వివ__౧౦ సూ వ్యాఖ్య --వలన మై ననువ్త్రయుక్త మగు ఉండి శబ్దమునకుం శ్రీ యోగములు మృగ్యంబులవియు నేదే నొకటి వండుస్థ్టలములు దొరకినను నందలి వలనన్‌ అనునది యావవిళ న! వలశుళబ్ద స్తవ్తమ్యుంతరూవమె యనందగియుండుననియు నీవజకు చ్రాయంబడెకు (౨౪౭ వివ) ఆ-వె విష్ణుపదమువలన విధునివలన సూర్యు వలన మేరరూవకలితుండై న విక్షు వలన ,ద్రివురవిజయిమౌాళివలన నుండి హిమనగమున నొలనె గంగ (ఆరు ౨ ఆ ౧౧౮వ) ఇందుం బెక్కు వలనల కొకు యుండిళబ్దము నిల్చ్బంబడుటయు నిందలి వలనన్‌ అనునది ప్ర త్యేకషదమనుటకు సవావారియగుచున్నది. వినిధస _ప్తమ్యుంత ముల మిందను ఉండి శబ్దము నిల్చుచుండుటయి నద్దానితో నట్టి స _ప్తమ్యంతను లన్వ్మయించుచుండుటయు బహాం (వ, యోగ వ్రదర్శనవూర సశ ముగా నీవజకుదావారింపం బడెను (౨౪౭ విష) అట్టి నిషయమునె పంేషూుడ్యాదిళ బ్దేషు స _ప్తమ్యాచ్యా విభ్నక్షయః అను నధర్వణకారిక విశదీకరించుచున్నది ౧౧సూ వాష్ట్రఖ్య --- వనమందుండినచ్చి . ఊరనుండివచ్చె” అనురీతి స్య్ప్తమ్యంత ప్ర ఇరాగములు మహోకవిసమతమంలు నధర్వణసక్థుతములు (౨౮౭ విమ) నయి యున్ననిగాని వానిలోని యందువర్శకము నలన కాబేళముగ్గా నచ్చినదనుట సరికాదు ఉండిళబ్బముతో నన్వయించుచున్న యచటి అంధు వరక మధికరణార్థ కము సంస్క్యృతములోని యపాదానవంచమిాస్థలములు వరుంరీతిని ఉండి శబ్దముతో నన్వయించు నధికరణార్థకస్నప్పమిచేం _ బెలులపన వచింపంబడునని మొటుంగునది, ళా నన్నుం జూడం జనుదే వెన్నాళ్ళనో యుండి (పాండు ౩ ఆఅ)

1022 ఇంటినుండినచ్చె కొట్టీ కవిప్య యాగము లభింప లేదు [౨౮౭ 3 వీ సంజీ] అనురీతి ప్ర యోగములందలి ఉండి ళబ్దము వ్ర, భృత్యర్థకముగాసం ట్ర కృతమగు నపాదానార్థస్థలవిమయకను శాదని కొందజటయాశయను ఉండి - అవ ౪ ప్రభృతి (మొదలుకొని) అనునర్థమును. 'దెలుఫును ఉ సుథారసము చీంది వయిం దిగువాజి నంతనుం డి న్నెలసన్నగిల్లు (విజ వి ౧౪ ౭) (అంత నుండిన్‌ * ఆది మొదలుకొని) (అంతన్‌ అనునది ప్రథమాంత మెట్లగును 1) (శూ కాని), నాటనుండి = నే టనుండి - ఇంతటనుండి - అంతటనుండి అవని రాజ్యభరంబుం బూనిన యంతనుండి ఇత్యాది వచన మాచారస్థస్య అందుండి పలికి రష్పుడు ఇతార్థదా ఉండి ళబ్దస్య స్ట్‌ ల్వేత్వ్యస్య పరార్ట్రయత్వమ్‌ (అహో 8౪3 ఫు ) అని యహోబలపతి _ వ్రానెను పైవానియందును నుండిళబ్ద మునకు స్నష్తమితో నన్వ్యయను కుదురకపో లేదు ప్రభృత్యర్థకములకునుందుం టబ్రథమ నిల్చుట యుక్తము ఇంక వనమునుండివచ్చె డోరినుండినచ్బె అనురితిని ద్వితీయమింద నుండికబ్దను నిలిచి యపాదానపంచమ్యర్థమును వచించుప్ర యోగ ములు ప్రాచీనమహోకవి గ్రంథములందుం గన్నట్టలేదు గుడినుండే గుడిరాళ్లో చమ్రింగుట అని రుక్తాంగదచరిత్ర, చ్రయోగము కనబడుతున్నది (ఛాలక ౧౯౩వ) అని శరణ్యక ర్తగారు ధ్రానీరికాని యీవ్ర,యోగము వశ్ళతమగు నపాదాన" పంచమిస్థలము కాదు అధికర ణార్థకము వవేని యర్వాచీనప, రరూగములలో వననమునుండినచ్చె - ఊరినుండివచ్చె అనురీతిని బృ రొకూగింపంబడినను నచటి ద్వితీయ ఇతేరత్రిచ ద్వితీయా అనుచొప్పున స _ ప్తమ్యుర్థక మెకాని యపాదాన ఫంచమ్యుర్థకముకాదని యచటి ఉండి ళబ్దముతోడి యన్వయను. విళశదపణుపం గలదు, వనమున్‌ = వనమందు ఉండి = ఆవజకునుండి వచ్చె ననునర్ధ మచట సుసంగతముగా నుండును ఇళ యంతటను నెలుంగునది నన్నుండి - నిన్నునుండి - వారినుండి. = వీరినుండి + మమన్ముండి - మన్మునుండి - అందుండి - ఎందుండి = ఇందుండి (అహో 3.౨ ఫు ) అని కవిశిరోభూవణమున నుదావారింపం బడెను వీనియందలి అందుండి మున్నగునవి స _ప్రమ్యంతములె నన్నుండి మున్నగునవి కవిష్తయ్యుక్తములయినచో నట ఇతరత్రచ ద్వితీయా అనుచింతామణి సూత్రముచొప్పున స్పప్పమ్యుర్థమునవచ్చిన ద్వితీయ లే యని చెస్పవలనీ యుండును ఉండి - అవ్య క్రి "హీత్వర్థకము క నిన్నుండి వీనిరూపముం గన్నులం జూడంగం గలిగ (అని ౨ ఆ ౧౩౭) (నిన్నుండి = నీవు కారణ ముగా + ) (నూ రాని) ఇచట నిన్నున్‌ = నీయందు = నీసహాయ చందు ఉండి ఇ ఉండుటచేత అని యర్థము చేనీనచో "హేత్వర్థకత్వనుం లభింపస

[బా కార ౧౨సూ)] సూరి ద్వితీయాస్త్కృములువలనకా దేశము )నరా దు 1023 గలదు అజడస్థలములందును ద్వితీయవచ్చుట]కవ్మిప్రయు_క్తమనుఎ. నది విరుద్ధము శాదు ఒహ్కొకచో భూతార్థకాసమాష క్రియ "హేీత్వర్థకంబగు ఉదా ఎ=రావాం కంరను, దెగి చేవాము ధరణి బడియె (భార ఆది ౨ఆ) ((ఫ్రాఢ శ్రీయాం ౧౫4సూ) వనమునుంచి - ధనమునంచి ఆకువాకస్థముచే సూరి వనమునుంచి వచ్చెను ఇత్యాదివాశ్యముల నంగీకరించకుండుట యు_క్తమ్మెకాని కొన్నియెడల ద్వితీయమిా ది ఉంచి శబ్ద్బప్రయోగను సుసకున్వితమగుచుండుట చేత నట్టియెడల నర్వాచీనకవివ్రమోూగములనుబట్టి సాధుత్వము. నంగీకరించుట: యుక్తము మంచమునుంచి డెను అనుచో మంచను నచట నుంచివేని దిగ్నె ననునర్దము సుసమన్విత చుగుచున్న దిగదా పెరేషూ౧డ్య్యాదిళ బేష్వితా్థాద్య్భధర్వణ, సూత్రములోని యాదిళబ్దముచే ఉంచి శబ్దమును బ్ర 'కోూగానుసారముగ గ్రహించుట యావళ్యకము _కాంచియమ్థంత్రి యొచ్చోటిుంచివచ్చె _(కృష్ణ " రాయవిజయము 17 ౨౪౦ పాలక ౧౯౮౪ ఫు) ( ఎచ్చోటకుంచి అనుపాఠముః ముద్రణసంస్క ర్హృప్రమాదకృతను ) ౨౪౭ విమమమున డిండి - ఉంచి అను వానినిగుణించి విఫపులముగ వివవందబడెను (విస్త) సర్వవిభక్రి సంన్మ్యృతశతుల్యా (ఆం చిం హలం ౧౫ కారి అహో ర౨౩9 పుట) అనార్థర డితర ్తేదిక్‌ శడ్టాఖచ్చూత్తర పదాజాహి యు_శ్షే (౨౩ ౨౯) వభిర్యోగే వఖ్బమా స్యాత్‌ అన్యేత్యర్థగ్రహణమ్‌ ఇవరగ్రృహణం చ్రవఖ్భార్థమ్‌ = నన్నయా అన్నో భిన్న - ఇతరో వాకృష్ణాత్‌. ఆరాద్యనాత్‌ అ ౨కరా విషయము బుళలేకృష్ణాత్‌ - వూర్వో[గ్రామాత్‌ వైతా త్పూర్వ ఫాల్ల్దున వై్రత్యగ్వా ₹ మాత్‌ నీ కా ౫౫ సూ) కంకేఒన్యారాదాలే _ (ఆం చిం అజంంనా కారి అహో ౨౭౩ ఫు) విస్తర ౨5౭ 1 విష _- ఉండిపదంబు పరంబగుచో నలన కందువర్షక మట్లు భవర్షకంబు నగు (ప్రాఢ కా ౧౦ సూ) వలన శాదేళంబగు ద్వితీయాస్నప్తముల మీది యుండికి లోవంబు బవాంళంబుగా నగు న బవాంళగ్రహణంబుచే నందు "మిందియుండికి లోవంబు కలుగదు (ఫప్రాఢ శార ౧౧సూ) అని యిట్లు చాలవ్య్యాకరణనును సవరించుచుం ద్రిలింగలమ్‌ణ శేషక_ర్హయు ద్వితీయా స్పక్తములు నలన శా దేశమనియొ వచించెను,

ఏ0లి4 అనార్థరా చాద్యర్థశవంచమికి కంయెకు నర్మకనులగును [౨౪౯ వి కల్ప]

శల్పతరు ౨౪౮ విష._-సర్వవిళ క్రి రిత్యాదిసూ త్రము ౨8౮ విషయమున వ్యాఖ్యాతము - పొణినీయాదిసూత్రములను మూలముగాం. గొనుట కిదియే మూలను అన్యారాదిత్యాది అన్య అఆ అన్యళ శ్రార్ధకములగు ఇతర * ఛిన్న నున్నగుళబ్దములమొోోగమందును. ఆరాత్‌ = దూరసమిాపాగ్గకళబ్బముల యోగ నుండును ఇతర = బుతే - దిక్‌ శబ్దాఖ్య్చూ త్తరవద- ఆచ్‌ - ఆహియం న్రేఐ ఇతర - బుతే అనుళ్ళములయు ఆణ్బ్‌థాతూ _త్తరపదకములగు డిక్‌ ళబ్బములయు ఆచ్‌ - ఆహిప్రత్య యాంతములయు మోూగమునందును బంచమిస్యాత్‌ = పబ్బవిరా నిళ_క్రియగును అన్యళబ్ద మన్యాగ్థపరమగుటచే సూ త్ర ములోని ఇతర శబ్దమనాస దుల వ్విషృతిని 'దెల్పును ఉదా.--అన్నోో - భిన్న - ఇతరోవాకృష్ణాత్‌ = కృష్ణు కంచె = కృన్లునకు - నన్యుండు - భిక్నుండు - ఇతరుండు ఆరాద్య్వనాత్‌ = వనము కంచె = వనమునకు - దూగము సమిపరుం బులేకృష్ణాత్‌ = కృళ్ణునికంకె = కృమ్ణు/కుం దప్ప వూర్యోగ్రామాత్‌ = గ్రావనుంకంయె = గ్రామమునక్రుం బూర్వము మెశ్రా త్యూర్వ ఫాల్లున = వైశ్రమునకంయెం దై త్రమునకు బూర్వము ఫాల్దునము ప్రాక్‌ = ప్రశ్యగ్యా వనాశ్‌ = వనముకంళెం = వనమునకు - దూర్చు - పడమర _మొవై స్థలములందు6 చెల్లును క వర్ష కమునకును వాడుకగల్లుటం జేనీ యట్లు బభూవపంబడెను

శం కేఒన్య్యా రాదితాది ఎ అనా్థరాదాదే = అన్యా రాదిత్య్యాది పాణినీయ సూత్ర నీద్ధమగు పంచమిచోట కంళే = కంయెవర్ణకమగును సంస్కృతమున హ్రస్వ వక్రములు లేమింకేని భట్టారకనిచే కంచే అని ప్రయోోగింపంబడినను నచట కంటెన్‌ అనునదియే యు ద్దేశింపంబడినదని యెఅుంగునది ఉదా.---రామునికంళ నితపండు వననుళంళు ఇ వనమునకు దగ్గణి మొ వ్ర యోగములు అచ అంబుజనాభనిం బ్రీతుంజేయుకం. మెను హీఠమెవళ్ళత్య మొకటి. గలజే (ఉద్యో 3౩ ఆ ౧౫౮) ఒకటి = వేటొకటి ఒకటి యన్యార్ధకము వీకే ముఖ్యాన్య శీనలా అని యమరము ఒకటిళబ్ద మేశళజార్ధకము నీ ఇంత కంళును గష్టంబు గలదె యొండు (సభా ౨ ఆ ౨౬౯) అధికహీనాదిళబ్టయోగమునందును కంయె వర్షకమగును ఉదా ___నీకంపె నధికుండు, మొ ఇట్టి కంచె వర్షకముచోట కు వర్మ కము నిల్చుటయు6 గలదు అధికళ బ్లేన యో 'గేస్తప్పమిః సఖ్బమ్య్యావిష్యేతే * తస్మి న్నధికమో (నీ కౌ ౧౮౮౪౬ నూ) ఇతి యస్తాదధికమ్‌ి (సి కౌ అరగ సూ) ఇతి చ సూతశ్రనిన్దేళాత్‌ (నిశా ౬౮౩ సూత్ర వువివరణము ) అని సంస్కృతమునందును సధికళబ్దయోగమునం బంచమి యంగీకరింపంబడెను క చజా పరిపాలనంబు

[చా శార ౧౨సూ)] వెక్కుళబ్దముల ఫొక్కకంకె వర్ధకము నిల్చును పంట్‌ కంచెను ధరణీళ విశేష మొండు ధర్మముగలదే (ఆర ౧ఆ ౨౫౫) పెక్కు శబ్దముల కొక్క. కం వర్శ్శశము నిల్చుటయుం గలదు ఉ సూతసుతుండు వీం డనక సూనుల తమ్ములకంటె నాకు సం వ్రీతియొక్చి (ఉద్యో ఈ ఆ 3౯స) కువర్శశ స్థితికి. బ్ర యోగము ఎనీ జలవూనర్హమంగళకలశ మునకు: 'చాద్యమునకును గుశలసం ప్రశ్ననునకు. మిగుల నొండు జనార్షను మెచ్చుగాదు (ఉద్యో ల! ఆ, ౧౬౦) ఉ ఉ ర్వీవరుం 'డాత్మశ్నక్తి కతిర్తిక్తములైన సముద్యమం బులన్‌ (శాంతి ౩ ఆ ౧౭౨ క నిలువిద్ధ నొరులు నీక గ్లలముగ "లేకుండ నిన్నుం గజప్రదు (ఆది ౫ఆ ౨౩౯) కంటె వర్షకమున కర్వాచీన రూపము కన్న ఆనువది చ అ న్నినదముకన్నం దిన్ననయి (వసుచ ౨ ఆ ౫౬) క నిన్నుం జెజ గొన్న హేహయు కన్నం దోర్వీర్భ్యు మెక్కుడగు భార్గవ్రు లీ ల న్నిర్టి చీనరాముని కన్నను శూరుండు ముజ్జగంబులం గలండే (చమళ్కారరామాయణము అప్ప 3 ఆ ౨3౮ాప్ల) కంచె వర్ణకం బనాసన్టాది యోగజంబగు వంచమి కగు ౧౨ చాలవ్యా. రామునికంటై. నన్యుండు థానుష్కుండు. లేండు విరణము లోభంబుకంళె. నితరంబు దోవంబులేదు ఇచట ౨౪రా [ విషయము వష్టియు నగు రానున కనుస్థండు ఛానుష్కుండు "లేండు అన్యము - ఇవరము - వూర్వము - పరము - ఉ_త్హరము ఇత్యాదు లనార్టదులు సంజీవని ౨౮౮ 1 విమ -- అనా న్ధాది యోగజంబను అన్యారాదిళా్రది పాశినీయసూ త్రో కృళబ్ద్బమోూగమునం గల్జుపంచమికి కంటె వర్గకంబగు నని యర్థము ఛానుష్కుండు = ధనుర్విదా స్టకుళ లుండు వ, యోగాదులెల్ల ౨౪౮ విషయమున విస్తరకింపంబడెను సర్వవిభ క్రి స్పంన్కృృతకుల్యా (అం చిం ౧౫ శా వాలం అహో 6౮౨33 ఫు) నన్నయా _ వఇ్బమావిభశ్తే (౨౩ ౮౨) విఖాగోవిభ్నక్తమ్‌ నిన్రా ౨రగొ విష ర్యమాణస్య యత్ర, భేద వవ త్ర వష్బుమిా స్యాత్‌ మాధురా పాటలిపుత్త కేభ్య ఆఢ్యతరా (నీ కౌ ఆ౩౯ నూ) -్‌ 20

1024 నిర్ధారణార్థదై ్యవధ్యము [౨6౯ వి కల్ప] కల్చ్పతరు ౨౪౯ విష వాసర్వవిభ క్రీరిత్యాదిసూ త్ర ము ౨౩౮ విషయమున "వ్యాఖ్యాతమయ్మ్యెను పాణినీయాదిసూ త్రములను మూలముగా గొనుట కిదియె మూలను వబ్బమిత్యాాది --విభక్త మనంగా విభాగము నిస్ధారణావధికిని నిర్ధార్య మాణమునకును నెచట 'భేదమె యుండునో యచట నిర్ధారణావధివాచకముక౦'మెం బరచమి వచ్చునని యర్థము ఉదా---మాధురా = మధురాదేశీయ లు పాటలి పుత్త కేభ్య = పాటలివుత్త్రవాసులకంపె ఆఢ్గుకరా -= అఫికధనవ తులు ఇచట నూధుకులు పాటలిఫు త్త వాసులును బరస్పరము ఛిర్నులు నిస్థోర ఫ్రమాణులు మాధు ర్‌లు నిగ్ధారణావధిభూతులు పాటలిషు త్త వాసులు కాన నిర్రా“ణావధివాచక పాటలివుత్ర ళబ్బమునకంెం బంచమి యయ్యొను అత్ర వధురాదేశీమత్య పాటలి ఫు త్తీ 'చేశీయత్వయో గోత్యాళ్యశ్యవత్‌ విరోఛాత్‌ కథంచిదది తద్రూవేణ నాఒ భేదంతి నిర్ధారణావ ధే వఖ్బమి+తిభావ (ఛాలమ వాస్ట్రఖ ౬కి౯ సూ) శకాకాత్‌ కోకిల కృష్ణ వత్యాది నిగ్ధారణే వఖ్బమే్యేవ నతు పస్టీన వన్య్యూరితి వృక్షవ్యమ్‌ (ముగ్ధ దున్రా 3౧౩ సూ) కాక కోకిలములు ప స్పృరవిభిన్నములు గాన నిస్ధారణావధివాచకము వళ్చిమ్యుంతమయ్యెనని భావము మష్టీస్నప్పములు వచ్చడి నిర్ధార ౩ముగల మనుష్ట్థలలో క్షృత్తియుండు కూరు డు మున్నగుచోటు లందు తత్తియులును మనుషులే కాన నిట్టి కేవల భేవ మచం లేదని కా త్పక్యము వైరీతిని సంకృతమున పఖ్నమివిభ_క్తే అనుసూ త్రముచొప్పున కాకాత్‌ కోకిల; కృష్ణ _మున్నగుచోట్లం బంచమిమే వచ్చునుగాని తెలుంగున కాకముకంకెం గోకిలము నల్లనిది కాకమునకుం గోకిల నల్లనిది అని యిట్లు పంచమియు పష్టియుం బరాస్ట్రయమున నగును క భూరిగుణోన్నతు లనందగు వారికి ధీరులకు ధరణి వల్లభు _లకు వా క్పారుష్యుము సన్నె మహో దారుణ మది విమముకంకె దవానము కంళున్‌ (థా ౨ఆ ౧౭ ప) ఆ-వె కష్ణ నగవు లోకగర్షితుం డగు దున్న నేను చెంంది కంక = నామనంబు "నేష్ప్చచున్నయది (ఆర ౧ఆ ౧౩౯)క నర నిద్ధసాధ్యవిద్యా ధరసురకన్యకలకంచ దదమయంతియ సుం ధరి, (ఆర ౨ ఆ 3౧) చ నుతజలవూరితంబులగు నూతులు నూటిటికంకు సూన్ఫత వత మమొకబావిమేలు మజిబాన్చలు నూటీకకంపె నొక్కస తకు వది నే తత్క్రతుళ తంబునకంకచొ సుతుండు మేలుత త్పుతళ। తకంబుకంచె నొకసూనృత వాక్టము మేలు భూవరా (ఆది ౪ఆ ౯౮) సీ నీకంచె వారి బుదిలేకయే నిజ జే త్ర శములంబు వూన్ని చస్రంబు గొనియె. మఘన్యండు నీకంపె మరులైయె శ్రకు

(బా కార ౧8 సూ] నిర్ధారణపంచమిచోట కు నిల్చునని సూరిచెప్పలేదు. 027 తతి సర్చించి జేవేంద్రుండై వెలిగి నిఖలచేవాళియు నీకంకె నవివేకులయియె నేవించి భోగాత్తులెరి (నన్ని కు ౨ఆ ౧౬౪ ప) ఇందు హరి ప్రభ్ళతులు నీకంపె నెక్కువవారని యర్థము నెన్నునది ) మస్టికి బ్ర యోగములు --- లేన్‌ విత్తరతకుం గడుమేలు వృత్తరషమ (ఆర ౪ ఆ ౧౩౦) క నాక శాదీ త్రిలోకముల కధికుం జూచితిమి యొకయెలుసన్‌ (ఆవి ౨ ఆ ౨౬౫) క పుణ్య వ్రతచర్యను నీవ యొల్లవారికి నత్యు న్నకు డవు (ఆర ౨ఆ ౨౩౮ ప) లే-గీ సాధ్యులకు దేవతలకుం బ్రజూవతులకు ఇాళ్యతుం డితండ యని (ఉ హరి ఇఆ ౧౪ప) కంక వర్గ కంబు నిర్ధారణ వంచమికగు ౧౩ బాలవ్యాకరణ ఎచ్చట నిగ్ధార్భమాణంబు జూళ్యాదులచే 'భేదంబె వివరణము కలిగియుండు నచటం బంచమిీ యగు ఆవంచమికిం ౨౪ వే విషయము గంకె నర్షకం బగునని యర్థము జానపదులకం కొ నాగ రులు వివేకులు నూనపహోనిశంళొ మరణను మేలు సంజీవని ౨౦౯ వివ --జానపదులు పలళ్లిలయందు వసీంచువారు. నాగ రులు = పట్టణవాసులు జానపదత్వనాగరత్వములు పరస్పరము శీవలము విభిన్న ములు నాగరులు వివేకులుగా నిస్థారణము చేయంబడెను గాన నిన్ధార్భమాణ నాగదలు జాతిగుణ క్రియారద్ర, వ్యమంలచే నిర్ధారణావధిభూతజానపదులకంకె "'భేరమే కలిగియుండుటం జేనీ నిర్ధారణావధి వాచక జానపదళబ్దము కంకె వర్గ కాంత మయొ్య్భునని గ్రహింపవలయును. ఇక్లై యంతటను 'నెటుంగునది ఇందులకు మహోకవిప్ర యోగ ములు ౨౪౯ విషయనునం జూవంబడెను అని త్ర రదూూగములనుబట్టి జూనపదులకు నాగరులు వివేకులు - నూనవోనికి మరణము మేలు అని మష్టియు నుండవచ్చును సూరి యట్లు వచింపకుండుటకుం గారణము లెలియకున్నది సర్వవిభ_క్షి స్సృంస్కృృృతతుల్యా (ఆం చిం హలం ౧౫ శారి అహో ఆఈ౮౨౩ ఫుట) విభాషాగు జేఒ స్రీయౌమ్‌ (౨ 3-౨౫) గుణే హేతా వ శ్రీలికే పజ్బవిరావాస్యాత్‌- జూడాస జ్ఞాద్యేన వా బద్ధ - గుణేకిమ్‌ - ధనేన కులమ్‌ = అన్రియామ్‌ కమ్‌ గన్నయా బుద్ధాను కృ _- విభాహా ఇతి యోగవిభాగాదగు ణే అ౫౦ విమ స్రీయాంచ క్వచిత్‌ - ధూమా దగ్నిమాన్‌ -నాస్తీ ఘటోజఒనుపలభ్టే (నీ శౌ ౬౦౨ సూ

1023 పట్టివర్గకము ని ల్బేడిస్థలనులు [౨౫౦వి కల్చ] పట్టీతితు వఖ్బమిగుణేహేతా (ఆం చిం అజం ౭ శారి అహో ౨౭౧) 'శేచి న్నాన్తాచ్చ గుర్వాదే ర్వ థ్య్యమరా ర్పట్టి మూచింే (విక్ళ క్రియా ౧౯ శారి అహో రణ ఫు) కల్చతర ౨౫౦ విష ఆాసర్వవిభ క్రంర్యాదినూ త్ర ము ౨౩౦౮ విషయమున వ్యాఖ్యాత మయ్యెను పాణినీయాదినూత్రములను మూలముగాం గొనుట కిదియె మూలను గుణే = గుణము హేరౌ = హేశతువగుచుండంగా అస్ర్రీయామ్‌ = త్రీలింగే తరస్థలమున పజ్బుమి = పంచమినిభ క్రి వాస్యాత్‌ = వైకల్పికశముగా నగును ఉదా.--బాడ్యాత్‌. - జాద్యేనవా బద్ధ = జూడ్యముంబట్టి (లేదా. జాడ్యము చేతను బడ్ధుండగుచున్నాండు గుణేకమ్‌ = గుణము అననేల 1? ధనేనకుల్‌ = ధనముచేత కులము గల్లునని యగునే? ని ధనముంబట్టి కులము గల్టునని సిద్ధింపదు అస్త్రియామ్‌ 8మ్‌! బుద్ధ్యా ముక్స =ఆస్ర్రియామ్లని చెన్చనేల? బుద్ధిచే ముక్తు డగును బుద్ధిళబ్బ్దను స్త్రీలింగముగాన బుస్ధే న్వుక్త అనురీతిని బంచని కలుగదు గుణవాచకే తరస్థలములందును. స్ర్రీలింగచాచకస్థలములందును బంచమి ధూమా దగ్నిమాన్‌ - నాస్తి ఘటోఒనుపల'న్ధే అనురీతిని బ్రమోగింప బడుటంజేని = ప్రశృతసూత్రమున విఫభాహా గుణేఒ స్తీ యామ్‌ అని యోగవిభాగముచేనీ యట్టివానిని సమరక్థింప నగునని విఖాహా ఇతియోగవిభాగా దితౌ్టదివాకర్థమునకుం దాత్చర ఫ్ట్రము విఫామో (వ్యాఖ్య) "హేకౌపఖ్బమావాస్యాదిత్యర్థ గుణేఒ స్ర్రీమూమ్‌ (వ్యాఖ్య) * గుణే హేరౌవ స్తీ లిచ్చే వవ్బమిా వా స్యా దిత్యుకోఒర్థ (బాలమ చబ్యాఖ్య నీ శా ఇం౨నూ) పట్టీత్యాది.--గుణేహేలౌ = గుణము హేతువగుచుండలగా వచ్చు పజ్బుమిోతు = పంచమినవిభ_క్రి పట్టీతి = వట్టి అను ప్రత్యయముచే వాచ్యమగును జాడ్యము*వట్టి - బద్ధుండు అనుచో అందు పట్టి కూర్చి విభ_క్రిషు అను నధర్వణ సూూత్రముచొప్పున (౮౮ విష) నుమ్దురాలూ జూడ్యముచశనుపట్టి = జూడ్యముం బట్టి బద్ధుండగు ననురూపము నీద్ధిచును సంస్కృతమునందలి యొక్కొక్కనిధనుగు విభ_క్తి యర్ధనమునం దెలుంగున నొళ్వాక ప్రత్యయమగునని చూఫవుట కిట్లు వచింపం బడెనేకాని లెలుంగునం శ్రాయికముగా "హేత్వర్థమునం దృతీయాపంచము 'లెట్లును సీద్ధించునుగదా 1 గి విద్య యొసంగును నినయంబు వినయమునను బగయుం 'బ్యాశ్రతవలన ధనము

[బో శర ౧౪ సూ] భావార్డళ నుజీవైని పట్టి మూత్రమె నిల్చును 1020 "కేచిదిత్యాది - ద్వ్యత్‌రాత్‌ = "రండయరములుగల్లినట్టియు గుర్వాదే = గుర్వుతమ్‌రము పదాదిని గబ్లినట్టియు నాన్తాచ్చ = భావార్థక నకారాంతళబ్బమునకుం బరనుగాను. కేచిత్‌ = కొందలు పట్టిమూచిరే = పట్టి విభ క్థివచ్చునని పల్కిరి నకారాంతమనంగా నుజ్యంతమని యర్థము నాంతపదము విభ_క్రియోగ యోగ థ్ట్‌ము కాకున్నను బ్రల్యేశవిధాన సామర్థ్యమున దావైని పట్టి మాత్రము నిల్చును (విస్తర) (380౯ విమ చూ) ఉదా నీవ్రగలుగంగయట్టి పట్టివర్శకంబు "హేతువులగు గుణ శీయల కగు ౧౪ బాలవ్యా _ జ్ఞానముంబట్టి ముక్తు డగు నీవ్చ్ర వచ్చుటంబట్టి ధన్యుండ అ౫౦ క వివయము న్‌యితిని ఇచట వలన వర్షకంబు నగు బ్ఞైానమువలన ముక్తుండగు సంజీవని ౨౫౦ 1 విష --సంస్కృతమునందె గుణ వాచ కేతరస్థలములందును బంచమి యంగికరింపయడుటం జేసీ యుం శ్రీయ హేతువగునపవుడును బంచమి చయోగ దృష్టమగుటం జేనీియు. హేతున్రలగు గుణ, క్రీయలకు అని సూరిగారు సవరించిరి కాని 'చేనికిని మవోకవి వ్ర యోగము. లభింవలేదు గుణనునకు.---జ్ఞానముంబట్టి ముక్తుండగు శ్రీయకు నీవ వచ్చుటంబట్టి ధన్యుండనైైతిని ఇట్టియెడల వలన వర్షకమును_వచ్చునని వివరించి జ్ఞానమువలన నుక్తుండగు అని యుదాహారించిరి బా శార ౪ సూత్రముచొస్వున చేత నర్మకము సగునని యేల యుదానారింప లైరో కెలియపన్నది జ్ఞానముచేత ముక్తుండగుననియు నుండనగును అకక సు... క ప క స ప వ్నిస్త్స ౨౫౦ విమ. కొన్నియెడల హేతున్సనం దన్నంత శ్రీయల మిందను బట్టివర్ణకంబు విఫాషనగు ఉదా _ఒగి ఎట్టు సమకూరు వీరికి నీవ్రభావ మావు గలుగంగయట్టి శాకిందువదన (కాశీ ౩ ఆ ౪౮౪) పతంబునం గలుపటంబట్టి మొ (ఫ్రాఢ కా ౧౨నసూ) ఈశ్రీనాథప్ర యోగమున క్షీక్రింది శంభుదాస్మవ్త రొరూగము మూలను కానోవును మ గళవిద్వేషుండు ధర్మనంద నుడు గల్పంబట్టి యిప్పాట దు రృతికిందన్చితి (ఆర ఇ ఆ ఇంప గ్‌ 'ప్రాచీనకాలనున నిట్లు రెండతురములుగల శ్రీయలమిందమాత్ర మె పట్టివర్గశమం మాత్ర మె భావార్థక నుజ్యంతముల పై నిల్చుచుండుటంజేనీ యధర్వణుం డట్లు వచించెనుగాని శాల్మక్కమనున _ విడువంబట్టి మున్నగురితిని త్ర్యమరాదుల మోాందను పట్టి ఉయిక్తము. శకాంబొచ్చెను భా వార్థకమయ్యును నద్దానిమై6 బట్టేతరవిభక్తులు నిలువనేరవని పట్టివర్గక ప్రల్యేశనిధానముం నియమించుభున్నది, (చూడు 30౫ వివ)

1030 సంబంధము ద్వీష్టము స్వామివాచకమువైని షష్టి [౨౫౧ వి కల్ప] సర్వవిభ, శి సృంస్కృృతతుల్యా (ఆం చిం వాలం ౧౫ శారి అహో ౪9393 ఫు) నన్నయా _ షస్టీకేవే (౨ 3-౫0 ) శారక్రాతిపది కార్థవ్యతిరి కః ౨౫౧ విమయము_ స్వస్వామిభా వాదిసంబన్థ శేష. తత్ర షస్టీస్యాత్‌ రాజ్ఞ పదమ (నీ కౌ ౬ఒంజ నూ) యొక్కచ శేవే, మష్టీ (ఆం చిం ఆజం ౮కా) శల్చతరు ౨౫౧ విష --సర్వవిభ_క్రి రిత్యానిసూ త్రము ౨౩౮ విషయమున వార్టఖాతము పాణినీయాదిసూ శ్రచూలను మూలనుగాం గొనుట కిచె మూలము మష్టీతార్థది --కారకప్రాతిపది కార్థవ్యతిర్తిక్స = కర్తాదికారకవ్యతిరిక్తమగు నట్టియుం ౌతిపదిశార్థవ్యతిర ' కృమగునట్టియు స్వస్వామిఖా వాదిసంబన్థః ఇ స్వస్వామి భావము నున్నగుసంబంధము. శేషు మనిసీంచుకొనును అట్టి యర్థనునందు పష్టి యగును ఉదా రాజ్ఞ వుపను = రాజుయొక్క పఫుసషుంయ రాజు స్వామి- పురుషుండు వాని సము శాన రాజప్పరుషులసంబంధనము స్వస్వామిత్వరూవనము విశిష్టధీ హేతు సంబన్ధ = సఛానేకప్రశార - స్వస్వామిత్వ జన్యజనకత్వావయ వాోవయవిత్వ చ్రతియోగ్యను యోగి తక్వాభారా ధేయళ్యాది సంబస్థసో్యోభయనిప్ట ్వేపి సంబన్థస్య నిరూపకత్వాత్‌ స్వామ్య్యాదే వస్టీస్యాత్‌ యదు క్రమి- 'భేద్య భేవ కయోః న్లీప్ల సంబస్ధో ఒనో్యోన్య మిస లే ద్విష్టో యదస్థివీ సంబన్ధ షష్ట్యుత్చ _త్తిస్తు "భిదశాత్‌ (ముగ్ధ శ్రీరామతర్కవాగీళ వ్యాఖ్య 30౨ సూ) సంబంధము ద్విష్థు మైనను ననంగా వ _స్తుద్యయమందును నుండున బెయైనను స్వామా్యదిసంబంధివాచ +ముపైనె షస్టీవ్రత్యయను. నిల్చుని యర్థము రాజుయొక్క ఫురుషుండు అనుచో రాజుళబ్బము 'భేదక మనంగా విశేషణము ఫురుషశబ్దము భేద మనలా నిశేస్యము రాజనిష్టస్వామిత్వనిరూపిత స్వత్వాత్మకసంబంధకాలి వురుషంండని కాబ్ద బోధము కిల్లును దళరథునియొక్క ఫుత్తుండు రాముండు అనుచో జన్యజనకభావ రూసను సంబంధను ఇళ్ల యితరసంబంధములను నరయునది కర్షాదివినయ'చేయక సంబంధసామూన్యవివతయచేయునవుడు 'కేషషస్టివచ్చునని యెజుంగునది యొక్కచేళ్యాది.. కేచేమస్టీ, = "శేషార్ధములం దనంగా స్వస్వామిత్వరూ పాది సంబంథార్థనమునం వాణినీయసూ త్రమునవచ్చు షష్టి ెల్టున - యొక్కచ = యొక్క చశ్యయవాచ్యమును నగుచున్నది చకారస్వారస్థ్యము చే శ్రాయికముగా యొక్క వ్రళ్యయను ప్ర రొకాగింపబడదనియు. ననంగా లోవీంచుననియుం గొన్నియెడల యొక్క అనుదానిచోట కకు వ్రత్యయనులు నిల్బుననియు గ్రహింపవలయును

(బా శార యనూ] వ్వ స్తశలోను యొక్క విభక్తిలోవించుకు 1031 (విస్తర) సమానమందుంగాని వ్య స్తతయందుంగాని యేకవచనకముందయినరు బవాు వచనమందై నను యొక్క వ్రత్యయను నిలువక లోవించుటయే ,ప్రాచీనవైయా శరణ కవీంద్రనంప్ర, దాయను చ ద్రువదతనూజులం "గెలిచి + క ర్టువడుట భీష్మ లేమిని గురుండు మృతుండగుటం ధరాధిపా (శలర ౨ఆ ౬౯ 'ప్రగస్థలము ) విస్తర ౨౫౧ విష -.. యద్యవి యొక్కష్టన్థ ప్రతిసంవిధానం. సమాస వీవు వాశ్యస్య తు ప్రయోగ ప్రబస్ధేషు పాయశోనదృళ్య తే తథాపి తర్య వ్ర యోగంష్టవవ కళామభ్యేతళ్చారేన ప్రయోళన్య జ్ఞావి కత్వార్‌ కింకు ఇతి విభ_క్షిస్తు అసమానే కాకకవస్థీ3 శ్లేయమమ్‌ (అహో ౨౭౮౪ ఫు) ఆను కవిశిరో భూమణవ్యాఖ్య సరికాదు ప్రాయశొన దృళ్యతే అననేం? ప్రాచీనమహు బం ధములందు మచ్చునకేని యొక్క స్రత్యయ్మప్రయోగము. లేము సమాసములందు నైశము విగ్రహమున నిల్చునేకాని సమాసమున యొక్క అనుదానిచోట మ్మ భవే ద్ద్వాతీయాతుల్యా తత్పురుషసంస్థిక నామ్మ్నూ మ్‌ అనుచొవ్చున ద్వితీయా నిభ_క్రి తుల్యమగునా కారమే నిల్పును అట్టి ద్వితీ వూరూప ను చచేష్టియపంబంధ ్రుతము ద్రుతస్య సర్వత్ర లుక్‌ సమానేషు అశుచొవ్చున లోవించును ల్మ్రత్యయమును లోపింపదు దానిద్రుతముమూా ఈమె మాసమున లోవించును ఉదా -__.రామునియొక్కగుణములు = రామునిన్‌ + గుణములు= రొమునిగుణములు 'రాములయొక్కగుణములు = రానులన్‌ + సణములు = రాములగుణములు వస్త స్థితలోను యొక్క లోవించును చ తేన చిన్ని రామచంద్రుని నగు నగుమోము. (రాఘవ ౨ ఆ ౯) (తనయొకళచిన్ని రామయొక్క+ చంద్రుని నగు మోము (భార) తనయొక్క చిన్ని రామచంద్రునియొక్క+నగు మోము (రామా) అట్టయినం గళలలో యొక్కను బరిగణింప నేల యని యహోబలవతి శంకించెను వైరీతి వ్యస్తృప్రయోగములలో చిన్నిరాము అకు ల్నువ్లశేవము కళ యని "కలియుట యొక్కకళాత్వకధనమునకుం బరముప్ర యోజన మగుచున్నదిగదా మజియు సంస్కృత వ్యాకరణో_కృవివిధవిభ క్తుంకుకు బ్రతిగా జాతి కొకటిగం 'చెనుంగునిభ క్తుల నుపదేశించుటనై యాంధ్రచ్యాక_ర్తలు యొ క్కాదులగు కొన్నిటిని వచించిరేకాని యొక్కవిభ_క్రి నెన్వరును బ్ర యోగించియుండ లేదు- ఒడయండు మష్టియు (ఆం భూ ౬౭ గద్య ) ఒడయం డనలూ స్వామిగాన దీనిచే స్వస్వామి భావాదిసంబంధమును. దెల్పు యొక్కసుష్టి వెప్పంబడెనని యెజుంగునది. ఇందు యొక్క_పష్టికి సుతునిధనము - సుతుధనము-సుతులధనము అనునవి యుదాహా రింపంబడినవి (ఆం భూ ఛ౮-౮౯ పహ) మష్టికిం గి కుకారంబులును యొక్క లోవల యనుళబ్దములును అయ్యె (శావ్యాలం ౯౭ గద్య ౫౩ పున)

1002 వ్య స్తకలోను యొక్క నిల్వదనుటకుం బ్రయోగములు [౨౫౧ వి కల్ప] క మనవారి కవుడు భీష్యని చనుటయుం గోదండగురుని ససముయుటయును గ ర్హని పాలియుటయును (గ్రొాశ్తె (శల్య ౧౪ 303) . తమమును చూవీన యాతండగుటకు (ఆర ౪€ఆ ౧౮౮) చ కురకులజుండు పొండునకుం గంతికిం బు త్రాడు (ఆది ౬౪ ఆ 6౪౫) ఇట్టివి పెక్కు విస్తరమునం జూపంబడినవి యొక్క లోవీంచినవ, యోగములు -- మొక్క కులోవంబు బవాంళంబు క్ట నెన్టినిధర్మజు నలువురు తమ్ములు (ఫా ౨ఆ ౨౬౧) (నలువుర్‌ = చశథమాబవాంవచనరూపము ) ఎ గీ అపుడు సమెట ఫహోలల యంకశనుల బేలు కోలల వ్రేటుల (ద్రోం 8 ఆ ౪౮) క నరగోమృగనీంహంబుల కరుణను లగు స్వరములు (వారి వూ ౬౪ఆ) ఉ ఇన్దుగ సర్వలోకజను లెవ్వని 'యేని ముఖామృళాంశుబిం బమ్మున (ఆది ౧ఆ ౭౭) ((ఫ్రాఢ శార ౧౪ సూ వకత్యమునందును బవాత్వమునందును సమాసమునందును వ్య స్తత యందును యొక్క_వర్శకము నిలువనేకదు ఎగ్షీ వరస తోడ దుర్మర్షణునియును దుర్మఖునియు నిండ్లు గవలకు సంద్రీతి నిచ్చె నృపతి (శాంతి ౧ఆ 3౯౬) క్ట తా నచ్చట నంతర్జితుందడ్రై. యిచ్చం జనిమెం దోంచు నేంటి యొల్లిటి లోనన్‌ (విరా ౫ఆ 80౧) (ఇందలి లోనన్‌ అశునది యావనిభ_క్రిక లోను శరూషము ) వచ ఇప్పాండవులయు శ్రైపదియు వశ్త్రంబు లవహరింపుము (సభా ౨ఆఅ ౨౩౯) మ విను నీ నాయుడ బాటు నెల్లె (ఆను ౧ఆ ౨౬౩వ) ద్విపద దాన సందియమె గౌతముని దధీచి వ్యాసుని కొపంబు వహ్నిపాలైన భూసురులకు భక్సి వొలుపొంద నగునె (బసవ ౧ఆ ళణ౨ ప) సర్వజ్ఞా నెట్టన శరణుల రాక కు (బవ ౭ఆ బీణావ) గీ మనుజవిభుని సరులు లేని దృళ్ళృంజనళాబకములు (నైము 3 ఆ ప్రాఢ కార ౧౬ సూ) బవాం త్వమున.--నీ అంగనాజనులయుత్తుంగసంగతకుచ కుంకుదుచందనపంకములయు నవఫవుష్పృదామములయు సురభినిశ్వ్యాసములయు ధూవములయు విలనితసారభావళులు దాల్చి (ఆది 3 ఆ ౧౫౪౬)చ భూ సతులలు విప్ర్వముఖ్యుల సభన్‌ (నభా ౨౪ ౧౦)క అనుజుల తనుజూుల చావులు గనుంగొని (ఉద్యో ఈ ఆ ౨౦౯)క మనవారల వారి వారి మానము లధిపా ఉదో[్టు ఈ ఆ ౨౧౯) వారి తమ కొలందు లెజలు గరు (కొర్ర యాద్ధ ౧౩౩)క నీమా హృదయములు (భాస్త యుద్ధ ౧౩౮) ధాశుజ చిశేషణభావార్థక వూర్వవ్యవహితావ్యవహితక_ర్హృపదవ్రథమకుం దఆచుగ మొక్క సష్టియగు” (౧ల్తోం ) ఛాతుజవి శేషణవూర్వవ్యవహితక _ర్భృపదవ్రథమకు 4,

(బా, కార ౧౫ నూచ్త యొక్క నిత్యముగా లోపించును 1008 "తేలులపన శేసవప్యి యర్థవి శేషబోధకము నగుచున్నది ఆ-వె కఆికు దర్శ వూరి పజుఫులు (ఆధి 2 ఆ ౨౨౬) దర్భయొక్క పూరి = దర్భపూరి = దర్భరూవ ల ల. చ తన మును పడ్డబన్నములు ఉదో్యో 9 ఆ) (ఆలోం) భావార్థకవూర్వవ్యవహితక_ర్త అవద్యప్రథమకు వచ మన వుట్టి బుస్థి యెజుం గుట మొదలు (వారి వూ ౫|ఆ) (౨లో౨) భావార్థక వూ ర్వావ్యవహితకర్త పద చ్రథమకు క్ష పరీమీ జ్ఞనపాలు చనుట (ఆది ౨ఆ) తఆచుగ ననుటచే బావాుకుండు రథంబు గడపు నేర్చునక ఇత్యాదు 'లెటుంగునది క మేము ప రింపనికాస్త్రములె మాపఠింపన్నిక్రుతులే (ఆము జ ఆ) (ఫప్రాఢ శార ౧4) యొక్కకు లోపంబు బవాంళంబు బవాుళగ్ర హాణంబుచే ఛాతుజవిశేషణభావార్థకముల _ముందటిక_ర్హృపదంబుల యొక్కకు నిత్యంబుగ లోవం బని యెజటుంగవలయు (ప్రాఢ కార ౧౪౬ సూ) ఇట్లు వ్రాయుటకు మచెచ్చట యొక్కలోపము గల్లదో 'ఇలియకన్నది ఇట్టి చయోగము లింకను ననేకములు గలవు క భీ మునివేనిన యది సంజయ విని వింపుము శల్య ౨ ఆ 3౮౮ ప్రాసస్థలము) క తమ మును దూవీన యాతండగుటకు ఆర ౪ఆ ౧౮౮) చ చ్ర్రుసదతనూజులం గెలిచి = క ర్హువడుట భీష్ణులేమిని గురుండుమృతుం డగుటం ధరాధిపా (శల్య ౨ఆ ౬౯ా ప్రాసస్థలము ) క మనవారి కవుడు భీముని చనుటయుం గోదండగురుని సమయుట యును గ ర్లుని పాలియుటయును గ్రాశ్తే (శల్య ౧ఆ 308) (ప్రాస స్థలము ) ప్రథమ నిల్చుటకు నీ రోదనీకుహరంబు రుచిరాంశుతతిండేని యర్కుండు వెలి గించునట్టు లమృత సందోహనప్యుందచం ద్రికంజేసీ శీ తాంళుం "జానందించు నట్టు సభా ౨ఆ ౬౪) అనందించు = ఆనందింపంజేయు ) ద్విప నందీ శ్వరుడు చేయునవ్య్థతపంబు (బవ ౧ ఆ ౨౨౧) కి కులు శేసషస్ట్యర్థమున నిల్చుటకు _-ఉ ఈతండు మికు నావదలకెల్లను మూలము (ద్రోణ 3 ఆ ౧౮౩) మికు నాపదలకెల్ల ఆ వయొక్క యాపదల ఇల్ల) చ కురుకులజుండు పొందునకుం గుంతికిం బుత్తుండు (ఆది ౬ ఆ ఈ౫) నీ నీవు రాజవుగాక నీ శేను రాజనే ఆశ్ర ౧ఆ 3౪) ఆ-వె యజ్ఞ రి మునకు విఘ్న మాచరించె బృభ్రుభార్యం దనకుం భార్య జేనె (సభా నాకుం జ్నీత్త మూరడి యుండున్‌ (సభా ౨ ఆ ౨౮౮ ఏ కన్నుమూయదు నాకున్‌ (ఆక ౧ ఆ ౨౭౦) ఇట్టి వింతవ్యవధానము గల ప్రయ్యోూ/నులును గన్పట్టుచున్నవి

1034 "శేమషన్మి యర్థవిశేషబోధకనునునగును (౨౫౧౩ వి కల్ప] మగు గడ్డి దర్శవూరియొక్క+వటివులు = దర్భరూపమగు గడ్డితోనిర్మించిన పటి పులు ఉ దృఢదీర్థబావాల వీ ధర్ధమ్ములవారు (ఆది ౭ఆ ౧౮౦) 'చావావీర్యమ్టులయొక్క_*వారు = చావావీర్యమ్థులు గలవారు సీ కవలవారు (ఆది ౭? ఆ ౧౯౫) కవలయొక్కళ+వార = జంట జ్‌వ్యము గలవారు = యమళులు క నాగొాయుత బలంబువాడు ఆఏి ౭ ఆ ౨౨౪) అయుత = పదివేలు నాగాయుత బలంబు యొక్క వాడు = పదివేల యేను గుల బలము గలవా డు క కడుం జేదమనను వా డని వెడనాడుదురు కాంతి ౧ఆ ౧౧౭) వేదమనసుయొక్కఎ4వాండు = "వేదమనస్సుగల వాడు = అనుద్ధతుండు చ్‌ నృవుం డె్యస్టెభంగి వా నియడ (శాంతి ౨ ఆ 3౫40 ) ఎన్టిభంగియొక్క+వానియెడ = ఎన్టిరీతిగలవానియెడ మ సుతువాండై వినయంబు నేళొనక ఉద్యో 3 ఆ ౨౫) సుతుయొక్క+వాండు = సుత వశపాతము గలవాండు ఇ్రి షస్టీ సమాసమునె యధర్వణుం డాభాస బవాంవ్రీహి యని వర్థవహరించెను త్రీనేశ్ర ం వీతామ్చర - ఇతా్థాద్యనుసారేణ మూడు కన్నులవా డు = వీతాంబరమువాండు - పట్టుపుట్టమువొర - ఇతా్యాద్యాఆభాస బవావ్రీవాయ ఫుంనీ స్త్రీల్వేతు - మూ డుకన్నులయిది - పట్టువుట్టమునది ఇతాద్యా స్యాదాభాసబవాంవ్రీహి వ్రథమాది ప్ర యోగత ఇత్యధర్వణ _ చృథనూ నళ్చాత్ర ఎ తచ్భబ్ద శ్నానస్గశబ్దశ్చ 'వే డివెలుంగు ఇత్య్థాదావవి షస్థ్యర్థ వివమోయాం ప్రథమాంత వృయోగ 9ష్టవవ బేడివెలుగువాండు ఇతాసది (అహో ౪3౬ ఫు) డి స్యా త్సంబస్ధాన్థే సర్వస్తా ద్యుష్మదస్త దెాత్మ భ్య ద్వితివరక (ఆం చిం హలం ౧౦ శా అహో నన్నయా రం౨౪౦౩ ఫు ౨౫1౧ | విమయము వక ల్వేచ బవాల్వేచ సంబ్టే ది వి వర్గకా (విక అజం 9౬ కారి అహో 3౧౦ ఫ్ర) కృచిత్భతయమయోగేద త థాత్వ మభిధీయతే వికృ సంధి ౨౫ కా అహో ౧౮౫౯ ఫు) కల్పతరువు ౨౫౧ ] విష ఆాసంబన్ధాన్థే = శేషపష్ట్యర్థమున సర్వస్తాత్‌ = ్రాతివదికము. లన్నిటికంచొను బరముగ (దివి వశ్యేయమ.లనుబట్టి య మవ్నా_త్త్వ మందనునర్థము వ్యర్థ కృమగుచున్నది) ది స్యాత్‌ = ద్మిప్రత్యయమగును యుషదస దాళ్మభ్య = నీ-నా=- కా మన క్‌బములకంకెం బరవవన దితి "అన్య లే బి సతివర్గక = దు అను

(బా శారయిసూ] ది దు వి ప్రత్యయములు యొక్కార్ధకములు. 1085 ప్రత్యయమగును అధర్వణుండు సవరించుచున్నా డు -_-నకల్వేచ బవాంల్వేచ = సంబంధివ స్తువుల 'యేకత్వమునందును బవాంత్వమునందును సంబస్టే న సంబం థార్థ మున దివి వర్మకౌజదివి అనుప్రత్యేయములు వరుసగ నగును సంబంధివ స్తువ్రల యేకత్వమున ది ప్రత్యయమును బవాత్వమున వి వ్రశష్టయమును నగును సంబంధి వస్తువ్చ లమహత్తులై యున్నఫుదే యీప్రత్యయము లగునని యెలుంగునది యుష్య దస్మ దాత్మ శబ్బములకు నుభ మొర్థమునకును బరముగ _ సంబంధివ స్తుబహుత్వమునం ్రుత్యయవిథానము. లే5ని విశదపజణుచుట కధర్య్వణు డు దు వరకమును విడిచి ది వర్శకమును మూత్ర మనువదించెనని యెజుంగునది

ఫ్వచిదితా్థది..-శ్వచిత్‌ = క్వాచిత్మముగ ఈకథ్యయమయోగేచ. ప్రాతి పదికము (ది-వి) వ్రత్యయములతోం గూడునపుడును తథాత్వమ్‌ = షస్టి ద్వితీయా తుల్యాకారముతో నిల్చుట అభిథీయలే= చెప్పబడుచున్నది మర్టీ భవే ద్వితీయా తుల్యా తత్పురుషసంస్థితా నామ్నా వ్యనుసూత్రమునుండి పయియర్థము లభించును నీ నా-తా మనళ బ్బములచోటి పుస్టి ద్వితియాశారమునందదు (౨౭౦విష ) ఉదా.--- 'రామునియొక్క_ = రామునిన్‌+ది = రామునిది (గుణము) చుతన్య సర్వ త్ర లుక్‌ సమానేషు అనుచొప్పున నంతటను ద్వితీయాశారము తుదిని నిల్చిన తిజ్మధ్యశొశ్త నిద్ధమగు చద్రుతము లోవీంచును రాములయొక్క_ = రాములన్‌*ది = రాములది (శ్రీ రామునియొక్క. = రామునిన్‌ వి = రామునిని (గుణములు రాముల యొక్క = రాములన్‌ వి = రాములవి (అవతారములు దా నిది కలరూఫపు (ఆది ఈ ఆ 30) అనుచో దాఎఅయొక్కకలరూవు = దానిన్‌ది+ికలరూఫవు = దానిది కలరూవు అని రూపసిద్ధి నెలటుంగునది ది-విదు అనునవి సంబం ఛార్థక పత్యోేయము లనుటచేత షష్ట్యంతములవలెనె యీప్రత్యయములతోలహాడిన శబ్దములు వస్థ్ర స్తనులని గ్రృహింపవలెను ఫెని వ్య స్తములనుటను ళ బ్దేభ్యో యుప్య దాదిభస్ధ స్సమాసోఒపి గురు ర్భవే _త్తనుకారికయు విళశదపజువ గలదు (చూ ౨౭౧ ౨౮౦౧ పే వివ) నాయొక్క=నా”దు=నాదు గుణమ్సు9చటి యొక్క స్థానమున దు ప్రత్యయము నిల్చెను ద్వితీయాకారము (నన్నున్‌) రాలేదు (౨౭౦ విష) ఇభ మాదు (గుణము) నీచు గుణము మూదు (గుణముతనదు (గుణము తమదు (గుణము మనదు(గుణము అకరూవములు సిద్ధించును నాదుగుణములు అనురీతి వ,యోగములు భట్టారకునిముతమున సొధువులు కావు వ యోగములుఎాచ

జా నిది కలరూ వెటుంగ నవనీషతి (ఆది ౪ఆ 30) (దానియొక్క = చానిన్‌+ది * దానిది ఇ ఆశకుంతలది (శలరూపఫు) నీ వార్‌

1036 నీదుకొడుకులు తిక్కన ఇది నన్నయసమృతముకాదు (౨4౧ £వి కల్ప) న ధష్టుల్లభా రావకలితది వ్యామోదననవుష్పదామములయు వారివ నిశ్వా సములయు వారిన ధూవములయు ఆది 3౩ ఆ ౧౫౬) (వారియొక్క = వారిన్‌ +విఅ = వారిన ) (ఫుష్పదడానుములు ) మధాష్థ్రతీరము ద్వాదళమానీక నీదు మనోరథ మెట్లు సలుకంగనే ర్త ఆవి ౮ఆ ౧౩౩)నీ ఆవె నెన్మి నడవెం దనదు నేర్చు వేర్మి (ఆది 3ఆ ౧౧౦) తనదుక్షీర్తి వెలుంగన్‌ (ఆది ౫ఆ 32) చ సదయమ నీవం బంచశిఖఫంయమిమోవముం దెల్పె నంటి నీ హృదయము నాదు చొచ్చుటకు నెంతయు రోనీతి (శాంతి ఇఆొ ౨౦౨) "బేషస్టి విశేషస్యనుతోనిె యన్వయించునుగాన నీదు మనోరథము నున్నగుచోట్ల మనోరథము మున్నగునవి నిల్చినవి కావున నవి(నాదుమనోరథము మొషష్రీపసమాసములని థ్రుమింపరాది క జనంబుల దయిన సభా ౨అ ౭౧) మున్నగుస్థలములందువలెనే నీ ఆ వె తనదైన దివ్యదీస్తీ (ఆర ౧ఆ 36౮) మున్నగుస్థ్రములందును తనది+నిర్న_ అనియే పదచ్శేదను చేయవలెను తనదు అని ఫేదము చేయరాదు తనదు = (తనయొక్క) అనునది విశేష్టముళో నన్వయించునేకాని అయిన మొదలగు 'ాకుజనిశేమణములతో నన్వయింపదు తనయొక్కయయిన దివర్ధడీ ప్తి అనురీతి ప్రయోగములసంభవము.లుగదా చ అనుకమకౌర్య నీదుసముదగ్ర గుణంబులు + ఆర ౧౪ 3౬౨) అను నన్నయవద్యమునందలి నీదు సముదగ్రగుణంబులు అనుచో నీదుసనుదగ్రగుణావళి అని ఆ ళవత్తమాతృకలలోం గన్నట్టుచున్నది అదియె నన్నయ ప్ర యుక్తపాళ మనం దగును అది - అవిళ బ్రముల తుదినర్గములె ది నివ్రత్యయనులనియు6 శ్రాచీశకాలముందుం చెలుంగున నైత ముంజెడిదని యూహింపందగిన అదు (= అది అనుదాని సంషేపరూవమె దు వ్రత్యయ మనియు ళబ్దతత్వళాస్త్రవద్ధతిని నెన్ననగును నన్నయ వ, యోగములలో నీపద్ధతికి నిరుద్ధములగు బలమయిన ప్రయోగములు కానరా లేదుగాని తిక్కయబ్వప్ర తెరూగ ములలో దు ప్రత్యయము విషయమున వై రుద్ధ్యము కన్పట్టుచున్నది ఆదు ఆవ్చ (ఆది అవి అనురూవములు లెల్లునం గన్నట్టమిం జెనీ యట్టివాని యర్థస్ఫూ మర్రి లెలుం గనం గల్లకపోవచ్చును సంబంధిపదంబు మవాద్వాచియగునపుడును బవాుువనాంతమై యున్నఫుడును దు ప్రతృ్యయమువచ్చుట కని బ్రహౌగారి ప, యోగములలోః జూపట్టు చున్నది క పాండవులవలని కీడొ ఫ్కాండును లే దధిప నీదు కొడుకులు ధరణీ (స్తీ ౧ఆ ౮8) ఆ.వె కభోరయిచ్చెం దనదుకూ తుల మువ్వుర (నిర్వ ౨౪ఆ ౮౨) లగ నీదుగర్భమున వాండు *(ఆఅది ళీ

(బా శార ౧౫ నూ] అవోబలపండితుని పారపాటు 1037 ఆ ౬౨) అను నన్నయ్య ప్ర యోగమునందలి నీదు అనునది గర్భము అనుడానితో నన్న్వ్నయించుచున్నది గాని వాడు శబ్దముతో నన్వయింపలేదు గాన విరోధము లేదు తర్వాతోవులు సోమయాజి ననుసరించిరి ద్విపద తమతమవీథులం దమదు లో గిళ్ళ (రంగనా రా యుద్ధ ౬౦౭ ప) లేగీ తమదు సంచమములు తృతీయ ములు నగుచు అప్పక 3 ఆ 3౨౭ ప) తేగీ అట్టివని నీదుచే నలయగు (స్తీ ౧౪-౧౩౭) అనుపాళము సరికాదు దీనిటి్చణములో అట్టివని యేల నీచేత నగు అనుపాఠాంతరము వావిళ్ళవారిముద్రణమునం జూపంబడెను అఫ్లై తాళవత్తమాతృకలో నున్నది శాన నదియె కవిప్రయుక్తపాఠను కానోవును అహోబలపతి యాసం దర్భమునం బొరవడెను పాతిపదికమా శ్రా దస్యవిధి అనుట సరికాదు (అవో ఆ౪03 ఫు) తానే యావ్యాఖ్యలో నే తనదుకీర్తి అని యుదావారించెను. ద్విపద మద్భ క్తదేహంబు మాదుదేహంబు (బసవ ౪ ఆ ౮౧౨ వ) బాలవ్యాశ_ర్త యీవిషయముంను సంగ్రహింప లేదు "కేషషష్టీకి యొక్కయు నగు ౧౫ బాలవ్యా. ఇచట శేషం బనంగా సంబంధంబు రామునియొక్క ఆ౨౫ం వ! విష గుణములు నాయొ్కు మిత్తుండు వానియొక్క్ల తుండు కువర్ణ్శశంబును గొన్నియడల సంబంధంబు నందగు నాకుం దమ్మ డు మీకు నెచ్చెలి సంజీవని ౨౫౧ 1 విషంారామునియొక్కగుణము లనంగా రాముని సంబంధ మైనగుణములని నూరిగారియాశయము వ్య స్తమందు యొక్క శబ్ద వ్ర యోగము ప్రాచీనవై యాకరణకవీం ద్రసమ్గతము ాదని కల్చతరువున విఫులముగా వివరింపంబడెను అట్లయినను తథాపి తస్య (యొక్కస్య) వ్రయోగ ఇష్టవవ శఖా మధ్యే తర్పారేన ప్రయోగస్య జ్ఞావితత్వాత్‌ (ఆహో ౨౭౪ ఫుట) అను నహోబలపతివాక్యములచొప్పున నాధునికులవాడుక ననురోధించి వ్య స్తతలో యొక్క_శ బ్బము నుదాహరించిరి యొక్కస్థలమున కికుల వ్రయోగనము కల్చ తరువ్చనం జూపంబడెను నాకుందమ్ధు డు = నాయొక్క తమ్ముండు - నీకు నెచ్చెలి = నీయొక్క నెచ్చెలి సర్వవిభ_క్షి సంస్కృృృతతుల్యా (ఆం చిం ౧౫ కా అవో ౪౨38 పు)

038 సూరి భ్రైావ్మణచ్వేషియనునభిప్రాయను సరికాదు [౨౫౨ వి కల్ప] యతళ్ళ్చ నిర్ధారణమ్‌ (౨ 3-౪౧) జూతిగుణ క్రియా నన్నయా _ సంజ్ఞాభి సముదాయాదేక దేళశస్య సృథక్కరణం నిస్ధా ధర్వణీయము. రణం యత _స్తత మష్టీస _వ్రమ్యా్యాస్త నృణాం నృ ౨౫౨ విషయము. వా ద్విజ శ్రేష్ట గవాం గోషు వా కృష్ణా బవు ఖీరా గచ్ళతాం గచ్ళత్సు వా ఛావన్‌ ళీస్రు ఛాశ్రాణాం భాత్రేషు వా మెత్త పటు (ికా ౬జ3౮ాసూ) (విస్తవ 9 లోవల నిస్ధారణోద్భవా షష్టీ (ఆం చిం అజం ౮కారి అవనే ౨౭౪ ఫు) కల్పతర ౨౫౨౩ విష ఆాసర్వవిభ క్రి రితా్యాదికారిక ౨౩౮ విషయమున వ్యాఖ్య్యాతమయ్యొను పాణినీయాదిసూ ్రీోములను మూలముగాం గొనుట కీదియె మూలను సముడాయాత్‌ = ఒకసమూవామునుండి వక చేళస్య = ఆసముదాయము లోని యొకభాగమునకు జూతిగుణ క్రియాసంజ్ఞూభి = జొతిగుణ క్రి, యాసంజ్ఞ లలో 'దేనిచేతనయినను వృథక్కరణమ్‌ = వేటుచేయుట నిర్థారణణమ్‌ = నిర్ధారణ మని పించికొనును అట్టి నిగ్ధారణము యత = దేనినుండి కల్టునో తత = చానికంళెం బరముగ షష్టీస్నప్తమౌస్థ = ష్టస్నప్పములు స్త = ఆగుచున్నవి జాతిచే.__నృణాం నృషు వా ద్విజ శ్రే = మనుష్యలలోవల (లేదా మనుష్యులందు ద్యిజుండు శ్రేష్ట డు గుణముబచె __గవాం గోషు వా కృష్తా బవాంథతీరా=గోవ్రలలోపల(లేద్యా గోవులందు నలనిగో వధికథ్నీరములు గలది ్రీయలచే ఎాగచ్చ్భతాం గచ్చత్సు వా విస్తర [ ౨౫౨ విష __ ఈసందర సమన సిద్ధాంతకాముదిని గలయుదావార ణనులనెల మక్కీకి మక్కీగా నాం త్రీకరించిన నూరి నృణాం నృషు వా ్రాహణః శ్రేఘ్ర అను నుదాహరణమునుమా త్ర మట్లుచేయక చునుష్యుల లోపల త్తత్రి యుండు ఛూరుండు అనికొ _త్తదానిని సృజించుటంజేనీ యీత డు శ్రావాణద్వేమి, యగుట స్పష్టమని యండ్రు (వా సా వే ౨౬పఫు) అనునభి ప్రాయము సరికాదు ఇంతమాత్రమున ట్రాహణ ద్వేషియనుట నాష్టాయము కాదు మనుష్యులలో శ్రావ్శాణులె యుత్తములను ప్రాచీనాభి వ్రాయనునందు వైమత్య ముండిన నుండ వచ్చును నరాణాం నరేషు నరేభ్య శ్ష త్తీయు చ్మూరతమ గవాంగోషు గోభ్యో వా కృష్ణా గా తీరిణీ అధ్వగానా మధ్య 'గేషు అధ్వగేభ్యో వా థావ్నన్త రో రమా (ముగ్ధ 38౧౩ నూ శ్రీరాతర్క్మవాగ్షిశ వ్యాఖ్య ) అనురితి నుడావారించుటయుం ్రనీద్ధమేకదా మజియు ద్విజొం డనంగా ్రాహణుండు మూ త్రమే యనరాదుగదడా

(బా శాగ ౧౬సూ)] లోవు+ఉల=జలోవపల బాంసా-వే సర్రకాదు 1030 థావన్‌ శ్నీఘ్లు = పోవుచున్న వారిలోవల (లేదా) పోవుచున్న వారియందు పరుగిడు వాండు కీఘ్టుగామి సంజ్ఞచే ఆాభాశ్రాణాం ఇఛాల్రేమ వా మె త్ర వటు = శిష్యుల లోవల (లేదా) శిష్ధులందు మెత్రుం డనువా డు బలమైనవాండు నిగ్ధార్యమాణ వస్తువ్రషయిత మవధిభూతవ స్తువ్రలలోనిచే యగుచుండంగా నిర్ధార్య్భమాణవ స్తువు నందలి ని శేషధర్మమున బట్టి వేలుచేయుట ప్రకృతసూ త్రముశందలి నిర్ధారణమునకు లత్‌ణము. ఇట్టి నిగ్ధారణమున సవధిభూతవ స్తువాచకమునకుం బరముగా షస్టీ సప్తములలో నొకవిభ_క్రి నిల్చును నిర్ధార్యమాణవస్తు వవధిభూతవ స్తువ్రలలో నంతర్భూతము కాక వానికంయెం 7ేవలము భిన్న మె యైయుండునప్పటి నిరగ్ధారణము ౨౯౯ విషయములోనిది అవధివస్తు నిర్ధార్భ్యమాణవస్తువులలో నిన్ధార్యమా* వస్తువు నాధిక్టముగాని హైన్టముగాని పై రెండుస్థలములందును నిర్ధారితముగును కాన నధికాదిళబ్దవృయోోగ మున్నను నీద్వివిధనిర్థారణస్థలములందును ౨౮౮ విమ మునకు బ్రస_క్తి కలుగదు జూతిగుణక్రియాణా ముక్కన్షే ణాపకన్షేణ వా సజా తీయా త్పృథకరణం నిన్ధార యథా మనుష్యాణాం శ్రావణ శ్రేష్ట మను స్యూణాం చక్తాలో హీన ముగ్ధ 80౨ నూ దుశ్థాదాసవ్యాఖ్య )

లోవ లేత్యాది -_--నిన్ధారణోద్భవా = యతళ్చ నిర్ధారణమ్లను పాణీనీయ సూత్రముచొప్పునం గల్లు షష్టీ = షస్టీనిభక్రి లోవల = లోవలవిభ_క్రి ప్రత్యయ వాచ్యమగును ఇందలి వస్థి, యనునది స్పవ్దమికిని నుపలకణము లోవలన్‌-లోనన్‌ అనుళబ్దములు సయిత మౌవవిభ_క్షికములగు లోవల లోను శబ్దముల స్వప్త మ్యుంతరూషములె ఉ శాలకేయులు బయల్పడి తోంచి చానిలోవలన్‌ (ఆర 3 ఆ 3౯) అక్హైనను నిరగ్ధాాణమునందలి సంస్కృత వా్యాకరణో కమష్టిని సంగ్రహించుటశైై చింతామణిక్లర్హ లోపలన్‌ అనుళబ్దముకు నిర్ధారణషసష్థీ ప్రత్యయ ముగా నుపదేశించినవా డయెక్టను కాన్రన లోవలన్‌ అనుదానిచరి 'త్రమునుబట్టి యీనిన్ధారణమున సంస్కృృతవ్యాకరణో రీతిని స్పష్తమియు వచ్చుననుట య్వుక్త ప్రాయమె యగుచున్నది ఇట్లు అందున్‌ అనెడి స్పప్పమిప్రతయమేకాక నన్‌ అనుస్నప్పమి* ప్రత్యయమును స్నవ్పమ్యర్థశములగు ద్వితీ మాప్రత్యయములును (బా శార ౨౨ సూ) నీనిర్థారణమున రావచ్చును వకత్వార్థశమగు నన్‌ ప్రత్యయ మూనిర్భార *ఇమున నెట్లు సంభవించునని ంకింపరాదు. నన్‌ వత్యయాం కసరూూహో ర్థకళబ్బము లీవిషయమున బ్రయ్వుక్ష్సము లయియున్నవి (విస్త 1) ప్రయోగ

విస్తర 1 ౩౨౫౨ విష --- అందులవా రనునట్టి ప్రాచీనరూపములందువలెనే లోవుళబ్దము వై ఉల చేరి వలుకుబడిలో నుకాధ మశారమై వికృతినంది వ త్య

1040... నిక్థారణమున కి షస్టిసంస్కర్తృసాహసకృతము [౨౫౨ వి కల్ప] ములు--నీ ౨ ఆ.వె వూజనీయులైన ఫురుషులలోవల నెవ్వం డయ్యెం గృపహ్లుడదు (సభా ౨౮౪ ౧౧) వూజనీయులగు ఫుగుషులల' "వలం గృమ్షుం డెవ్వ డును గాండన గ్నా నవూజ్యుండని భావము నీ జో్యోతిస్సులందు వర్యుండు రవి భూతంబు లం దగ్ని వరుండు విద్య్గలం ధాన సావిత్రి "జేవతాసమితిం బజబాపతి ఘనుండు వేదముల ముఖ్యంబు వ్రిణవ మరిలచయన్లునం బ్రాణ మగ్రష్థము ఛంద ములను గాయత్రి యగ్గలము పళువు లను మేటియజ వ ఖంచతువ్పదములను ధేనువు మిక్కిలి మానవులను తే గీ శ్రావాణుండు వరిస్టుండు పత్షులందు క్యేన మధికంబు యజ్ఞవిధానముల హు తంబు పెద్ద యుగములం గృతంబు మేలు ధాతు వర్గములోన న్నుత్తమము పనీండి (అశ్వ ౨ ఆ ౧౬౧) నీ యవలోషధులలోన నన్నంబు భత భో జ్యములందు జలము వేయములలోన నమరాచలము పర్వత ములలోం బ్లక్షంబు దరవులలోన నూర్థ గ్టంబు దిశల జూవ్నావి సదులందు సాగరంబు సరస్సు లందు గృవాస్థత్య మూశ్త్రమను.ల నెక్కు రయ నెక్కు జేను బ్రజాపతు లం దచింత్యాత్మకుం డైనయట్టి తే గీ విక్షు జెక్కుడు నాకంళె నినుండు తెలియ నీశ్వరు దు దేవతావళినెల్ల నెక్కు డతండు నా నేననగ విమ్ణుం డనణగ వస్తు వొక దు మ్పూర్తిత్రయంబున నుల్లసీల్లు (అళ్య ౨ ఆ ౧౪౬౨) వీనిలో మొదటి వద్భ్యమున పకువులను మేటి యజము చతుష్పదములను ధేనువు మిక్కిలి మూనవు లను ్రాహ్హణుండు నరిస్టుండు అను స్థలముల నజడసప్తమిచోట ద్వితీయలశయణవిరుద్ధ మనుళొని కావలయును. (ఇతర త్ర ద్వితీయా తస్యా వ్రథమాచ జ డ పతానాం స్యాత్‌ ఆం చిం) ముద్రాపకులు కుషస్టిని నిల్చిరి వళువ్రలకు మేటి యజ మఖిల చతుషృదములకు ధేనున్చు మిక్కిలి మానన్చలకు ్రాహ్మణుండు. వరిష్టుండు (వావిళ్ళ ముద్ర అళ్య్ళ ౨ఆ ౧౬౧ప) అది సరికాదు అజడవాచకసప్తమినోట సయితము ద్వితీయ మహోకనిసమ్ధుతము. ( పైఢ శర ౧౮సూ) నీ గి నలుగాలివాన గోవును మనుజుల విప్రంకు సమధికత్వభాజ నము లండ్రు (శాంతి ౧ఆ ౭౧) ఆవె వ్రనజముఖులు ఫురుషాలను దృప్తి బొందుట గలుగ దండ్రు, కోవిదులు మునీంద్ర (ఆను ౨ఆ ౧౭౫ ప్రోస్టలము ( మతియుం పశువులను మేటి మున్నగుస్థలములు ప్రకృతముగు పారపాటు లోపు శబ్ద మేకోళమందును లేదు అందులళబ్దమున ఉల చేలె ననుట సరికాదు అందుళాము మిందివిభ క్తులకు లట్టురాంగా అందులకు మున్నగునవి నీద్ధించును వెలుపల మున్నగువానిలోవలెనే లోపల ఛబ్దము లోనిది వల శబ్దము

(బా శార ౧౬సూ] నిర్ధారణ షష్టీర్నవ్ప్వములు 101 యతళ్చ నిర్ధారణ మను నిర్ధారణమునకు లతష్థములగుటం జేనీ యట్రియెడల కు సష్టి 'ప్రాచీనవై యాకరణకవీంద్రసం్రదాయవిరుద్ధమునునై యున్నది. చ పురుష విశేషవిత్తముండు ఫపూజ్యుండు రాజులలోన నీయుధి ఫ్టికుడు (సా ౨ఆ ౧౨౩వ) నీ అప్సరో గణములలో స గ్రగణ్యయైన దాని మేనక (ఆది ౪ఆ 9౫) క అమరవదడలందుం బురుషో త్తముం డెన్లు విశేషం డట్ల ధరణింగల తీ ర్థములందు6 బుమ్మరత్రిత యము గరము విశేష మభిమగార్ధప్రదమై (ఆర ౨ఆ ౨౪౮) సీ వవ్రరయందును ,ద్రోవది వ్రీ తితో నొక్కొక్క నింటం దొ నొక్కయేండ శ్రమ మున నుండంగ (ఆది ౮ఆ ౧౧౫) క మాయం దొక్కరు నభఖీష్టమతి వరియింపన్‌

దోయజన్డుఖ" శ్రాన్టింపునము ఆక ౨ఆ ర4[) నిర్ధారణష్టికి లోపల వర్ష్శకంబగు ౧౬ జూతిగుణ క్రియాసంజ్ల లచేత సముదాయంబుుండి యేక 'జేళంబునకుం బృథక్కరణంబు నిన్ధారణం బనంబడు ఎద్దానివలన నిన్రారణంబగు నచ్చటి షష్టికి లోపల బాలవ్యా వర్ణకంబగునని యర్థము మనుషుష్టలలోవల త్షత్రి ౨౫౨ [ విమయము యుండు గూరు దూ గోవులలోపలం గవిల బవాంత్నీర అధ్య్వగులలోపవలం బాటువా డు శీషఘ్టుగామి ఛాత్రుల లోవల మెత్రుందు సమహ్థండు ఇట స్నత్తమియుం గలదు మనుష్యులయందు తత్తియుండు కూరుండు ఇత్యాదు "లెజటుంగునది సంజీవని ౨౫౨ 1 వివ.---ఇందలివిషయ మెల్ల సంస్కృత వ్యాశరణో క్రమె కాన నిందలి ని ర్ధారణాదులవివరణము కల్పతరువునం గనందగు అధ్య్వగులు = బాట సారులు పాబజువాడు = పరుగిడువాడు ఈనిస్ధారణమున సష్పమివచ్చుట వృచురము సర్వవిభ_కి స్పంస్కృతతులాష (ఆం చిం హలం ౧౫ కారి అహో 6౮౨83 పుట) ఆథారోఒధికరణమ్‌ (౧౪ ౮౫) కర్తృకర్మద్వారా తన్నిష్ట్ర ఈయాయా ఆధార కారక మధికరణసంజ్ఞం స్యాత్‌ (నీ కౌ ౬౩౨సూ) సప్త మ్యధికరణేచ (౨8 38౬) అధిశరణీ సప్తమి స్యాత్‌ శ్రావశ్లేషిలో. వైమయికో ఒభివ్యాపక 1!

10412 జొపశ్లేషి! వైనయికాభివ్యావకాధారశ్రయము. [౨౫౩ వి కల్ప] శ్చేత్యాఛార స్రీకా - కకే ఆన్లే - స్థాల్యాంపచతి మోచే ఇచ్చా అస్తి సర్వస్మి న్నాళ్యాస్తీ నన్నయా _ నిమిత్తాత్మర్మయోగే (వ్వార్తి ౧౮౯౦) నిమిత్త ౨౫కి వీమ రము మిహా ఫలమ్‌ యోగ స్పంయోగ స్పమవాయాత్మ నే చరక్మణిద్వీపినం వాన్తి దన్ష్నయో ర్హ న్ని కుళ్లురమ్‌ శేశేషు చమరీం హానన్సి నీమ్నిఫుష్కులకోవాత 9తి భాస్యుమ్‌ హేతౌ తృతీయాత్ర ప్రాప్తా, నీమా అడ్డ కోశ _ పుమ్ములకో గన్టమ్భుగ (నీ కా ౬౩3౩ నూ) విషయ నిమిఠ్తైదిజా తశ్హై వాన్యా (ఆం చిం అజం ౮ోశకా అహో ౨౭౫ ఫృుఎ) భావాదిజన్య జిప్‌తుల్య సుసా స్యా ద్ర సర్వదా సత్యస్థజా స్పష్పమిాచ వర్తమానార్ధతాం గతా వికృ అజం ౧౮కారి అహో ౨౭౪ ఫు) కల్చ్పతరు ౨౨౫౩ విమ ఎ=ూసర్యవిభ _క్రీరితార్థదికారిక ౨౩౮ విషయమున వ్యాఖ్యాతమమయ్యెను పాణీనీయాదినూ త్ర ములను మూలముగా6 గొనుట కిదియె మూలము ఆథారళత్య్యాది - ఆథారః = ఆధారము అధికరణకు = అధికరణ మనిసించు కొనును ఘటమందు జలమున్నది మున్నగువ్యవహారములలో జలాదికమునకు ఘటాదిక మాూధథారము జలాదిక మూధేయము క ర్త ఖర్మ ములును చీ య కా శ్ర య ములె కానంగర్హ ఫద్వారమునంగాని కర్మద్వారమున గాని కర్త ఫ్రోర్మములందుండు శ్రీయ శాథారమగునది శారకమగుచు నధికరణసంజ్ఞగల దగునని కర్త బ్ర్‌ర్య ద్వారే త్యాదివృ త్తికిం డాత్సర్య్యము ఇట్లు పరమ్బరగాం శీయ శాధారమగునది యధికరణ సంజ్ఞ గలదని మయొజుంగునది అధికరణేచ = అధికరణమందు స “వీరా = స్పప్పమిావిభ_క్రి యగును అధికరణ వాచకమునకుర బరముగా స్నక్తమివిభ_క్షి యగునని యర్థము ఆధార = ఆశ్ర యము చెవన్లేషిక = వక చేళసంబంధముగలది యనియు వైమయిక = విషయతాస బంధమున గోచరించునదనియు అభివ్యాపక = సరార్ట్రయవములందును వ్యాపించి యుండునదనియు త్రిధా = మూండువిధములుగలది ఉదా..-కొపశ్లేషిక __ కర్త ్రదాస్ప్రరమునం శ్రీయ శాధారము కళకు ఆన్సే = చావయందున్నాండు చాపయొక్క యేకదేశమున నున్నాండని యస్థము కర్మద్యారమునం త్రీ కాథా

[చా శార ౧౭సూ] త్రీవిధాథధారములకు నుదావృాతులు 101 రము ---స్థాల్యాంపచతి = గిన్నెలో నేకదేళమున వండుచున్నా డని యర్థము వైషయిక _మోమే ఇచ్చా_స్తీ = మోతుమం దిచ్చగలదు. క్విర్తయగు. నిచ్శకు మోతుము గోచరమగుచున్నది అభివ్యాపక --సర్వస్మి న్నాళ్తాస్తి = అంతటను నాత్మ గలదు అన్నివస్తువ్రలం దన్నియవయవములందును నాత్మ వ్యాపించి యున్న దని యర్థము వస్తు తస్తు ఉప సమీపే శ్లేష _సంబన్ధ _తత్క్బత మౌాపన్హేషికమితి వ్యుత్చత్త్యా సామిపిక మే వాథారత్వ మౌపశ్లేషికమ్‌ వవంచ కళకు ఆన్సే ఇతా్థదొ గాణ మప్యధికరణం స_ష్టమ్యర్థవీవ సి ళా ౬౪౩3 సూ వాలను వాస): అభివ్యాపకళతి ఎ సకలావయవవ్య్యా ప్రికృత ఆధార నీ శా ౪33 సూ భాలమ వ్యా) వైమయికస్త్నప్పమి మిక్కిలి విస్తృతము గోనిన్ష శేళో కుళల =శేళివిషయే. పటురిత్యర్థ (ముగ్ధ 30౯ నూ దుర్గా వ్యా) ఆకాశే శబ్దో జాయతే - ధశ్లేవేడా ప్రమాణమ్‌ = తీస్థేవపతి గురౌవసతి ఇత్యాది ఆకాళ శబ్దో రవినాభావ సృంబన్ధ - ధర్మవేద యో త్చోధ్యబోధకభావ స్పంబన్థ తీర్ధవాస యూ రాశ్త్రయా శ్ర ౦౦ఫావ స్సంబస్థ గురుళిష్థ్రయో రుపాస్యోపాసక భావ స్సంబన్ధ ఇతి సర్వస్యాత్ర విషయతా ముగ్ధ 80౯ సూ శ్రీ రామతర్కవాగీళవ్యాఖ్య ) ఆకాశే కబ్టోజాయతే = ఆకాశమందు శబ్దము ఫుట్టును = ళబ్ద మాకాళనోచరమని యర్థము ధరే వేదా ప్రమాణమ్‌ = ధర్మవిషయమున వేదములు చమాణముం తీస్ణే వసతి = తీర్చవిషమయమున వనించుచున్నా డు గురౌ వసతి = గురునేవావిషయ మున వసీంచుచున్నాండు. ఇ టనేకస్థఎములం దీవై మయికస్తప్తమి విలనీల్లుచుండును జౌవన్రేషికాథారస్థలమున నాధారాభేయముల సంబంధము సంయోగ రూపముగాని సమవాయరూవముగాని కావలయును ఘటమందు జలము సంయోగ సంబంధమున నుండును శరిరవుందు జీవ్రుండు సమవాయసంబంధనున నుండును ద్రవ్య ద్రవ్యములసంబంధము సంళకూగరూవము అవయవావయనులకును జూతి వన్య క్తులకును గుణగుణులకును ఆ య్యాక్రియావంతనములకును గలనంబంధము సమ వాయరూపము రూవే రూవత్వమనన్తిళరీరే చేస్తాన్తీత్యాదా సమవాయేస చొవశ్రేషికమాథారత్వ మితాస్థది జ్రేమమ్‌ (సి కా ఇకక సూ వాలను వ్యా) నిమిత్తాదిజేతా్యది ఎ నిమిత్త మన గా ఫలము ఫలమునకుం గర్మ మందు సంయోగసంబంధమునంగాని సమవాయసంబంధనున గాని వృ _తీ యుండంగా ఫలరూపహేతువాచకముకంయెం. బరముగా స్నష్తమి యగునని యర్థము కర్మ యోగే హేతుబాచశాత్‌ శబ్దాత్‌ స్పప్పమా వాచ్యేత్యర్థ (సీ శౌ ఇ38 సూ

కే014 చర్మమందు ద్వీవీనిజంవె ఇిట్టివి 'లెల్లునం జూవట్టవు (౨౫౩ వి కల్ప] చాలమ వ్యా) నిమ్నిత్తముతో నన్వయముగల _క్రియయందు కర్మయగుదానితో సంబంధ మున్నప్పుడు నిమిత్తవాచకముకంకె స్వష్పమి యగును (కౌముదీశరడా గమము ౬3౪ సూ) హేతుతృతీయప్రాప్తిపంగా నిది వచింపయిడెను చర్మణి = చర్మనిమి_త్తమున _ద్వీపీనమ్‌ = ఫులిని వాని = చంపుచున్నాండు దృన్నయో = దంతములనిమి_త్తమున కుజ్జరమ్‌ = వీనుగును పహాన్సి = చంపుచున్నాండు కేశేషు = శేళనులనిమిత్తమున చమరీమ్‌ హాన్స్‌ = చమరీమృగమును జంపు చున్నాండు నీమ్ని = అండకోళమునిమి_త్సమున ఫుష్కులక$ = గంధమృుగము (బూతువిల్లి హత = చంసంబడెుు ఫులినిజంపుట చర్మముకొజకుంగాన నిట జర్మము నిమి_త్త మనంగా గ్రియాఫలము ద్వీపి కర్మము ద్వీపిచర్యములకును నండ ఫోళగంధన్భృుగములకును సంబంధము సమవాయము తక్కినవాని సంబంధము సంయోగము చర్మమందు ద్వీపిని జంవెను అనురీతి సంస్కృతానుసార ప్రయోగ నులు ెనుంగుకావర్టిములందు లభింప లేదు

విషయేళ్యాది ___విషయనిమిత్తాదిజా = వై షయికాద్యధికరణవాచకముల కురు నిమిశ్తా త్మర్మ యోగే అనువ్నార్తికముచొస్పున నిమిత్తవాచకమునకును బరనుగావచ్చు అన్యా = ఈవజకు వివరించిశవిభ క్తులకంశె. భిన్న మైనసప్పమియ్య తరైవ = ఆళంస్కృత వ్యాకరణో క్షప్రశారముగనే తెబ్టునందును నగును ఉదా --- విషయాది =మోశతవుం దిచ్చగలదు ఘటమందు జలమున్నది అంతట నీళుండు గలండు. నిమిత్తొది చర్మమందు ఫులినిజం వెను = జర్మము విషయమున జం పెనని యర్థము,

ఇట్లు స్పప్తమివచ్చునని చెస్పుటచేత అందున్‌ -నన్‌- అన్‌ అనున _ప్రమిా వ్రత్యయనులును లోపలన్‌ - లోనన్‌ - లోన్‌ మున్నగు సష్పమ్యర్థకళబ్బములును స్తష్తమర్థకద్వితీయా ప్రత్యయములును యథారంభవముగ నగునని చ్రహింపనగును అనంగా నుదంతజడవాచకముల యేకవచనమున నవర్శమును నౌపవిభ_క్రికములవై అన్‌* అనునదియు నిట్లు యథార్హ్మముగం దక్కినవియు. నగునని యెన్ననగును (విస్తర 1) వాష్టఖ్యచేయుటలో మిక్కిలి పొరపాటువడెను విషయనిమిత్తాద్యర్థజా అన్యా నిభ_క్రీ; స్పప్తమిత్యర్థ తథైవ = లేన ప్రకారేణ ప్ర థమాంతత్వలతుణేన తిష్ట తీత్యర్థ ఆదిళ చ్లేన సత్యర్థస _ప్తమిజగ్రాహ్యే ఈ గఛాయకంచ శాస్త్రం యస్యచ భావేన ఫావలతణమిత్యాది ఇతర రొకార్వి ధాయకంతు నిమిత్తా త్క్లర్మ్య ఆయూగేం

[బా కార ౧౭ సూ] విషయనిమిత్తాదిజరవ్తమి అహో ప్రమాదము 11015 చ, యోగములు --జావశేషికము లే గి ఎల్లయందును చా వసియించు బెల్ల యదియుం దనయందు వసియించుట (ఉద్యో ౨ఆ 3౨౬) ఇందు ఎల్ల యదియు6 దనయందు వసీయించుట అనునది యావ శ్లేమికస _ప్పమాలశ్య్టము విశ్వమెల్లయు వాసుదేన్చనిబొజ్జలో నేకదేశమునంగదా. వసించియుండును స _ప్రమ్యుధికరణేచ ఇత్యాదిశాస్త్రమ్‌ ఛృత్యులనవిషయను గౌరవ దుత్యంత చలంబు సత్య మవనీళకులకున్‌ చర్మము నిమి_త్సము ద్వీవిం జంవెన్‌ వాలము నిమిత్తము చమరిం జంవెన్‌ ఛృళ్యుం డావ్రలం బిదుకల వచ్చెన్‌ * పసష్టీచానాదరే- పుత్రుండు దు ఖంవ సన్న్వసీంచెన్‌ ఐత్యాది వ్రథమౌాన్హ త్వంతు సర్వత్ర సమానమ్‌ విషయనిమిత్తళబ్ద్బయో ప్రయోగవీవాయం విధిః అన్యత్ర మోతమునం దిచ్చగలదు ఇత్యాదిరూపం భవత్యేవ (అహో ౨౭౫ ౨౭౬ వు) అహోబలపండితుంయు. ఆదిశచ్దేర సత్యర్థస _వ్రమా(్రావ్యో అని వ్యాఖ్య చేస్కీ చింళతామణియం దొక్కవై షయికస్తప్పమిమా త్ర మె సం "టే హింపండినట్లును నొవ న్లేషిశాభివ్యాపకా థారస్నప్తములు స్మరింపంబడనట్లును వాఖ్య చేయుట పొరపాటు చింతామణిలోని యాదిళబ్దముచే సం గ హపింపయడకుండుట చేత నేకదా యధర్వణుండు సత్యర్థస్నప్తమిని సంగృహింపవలనెను మశీయు న్నావై మయికస్తప్పమియందును నిమిత్తా త్మర్శ రొకాగే అనువ్నార్సికముచొవున వచ్చుస్నష్తమియందును అంద్యాదిస్తప్పవిా ప్రత్యేయములె యంతటను వచ్చుననిచెప్పక విషయనిమి త్తళబ్ధప్ర యోగమునం బ్రథనూవిభ_క్రియే నిల్చుననుచు తన్హైవ అనుదానికి ప్రథమా_న్తత్వలకణేనైవ తిష్టతీత్యర్థ అని వ్యాఖ్థచేయుటయు భృత్యులవిషయము గౌరవనుత్యంత చలంబు చర్మ మునిమి_త్సేము ద్వీపిని జంవెన్‌ ఇత్యాదిరీతి నుదావారించుటయు మిక్కిలి ప్రామాదికములు తర్రైవ అనుచింతామణికి వ్రథన్తూన్తత్వలతణే నైవ అను నర్ధ మోతని కెట్లు లభించెనో తెలియపన్నది మతియు విషయనిమిత్త శబ్దముల వ్ర యోగమునందును స్పష్పమిస్థలములందు విషయమున - నిమి_త్తమున * అని ప్రయోగించుళే వైయాశకరణసంప్రదాయము. కావున ధృత్యులవిషయమున గౌరవము చర్మనునిమి_త్తమున ద్వీపిని జంవెను అనురీతినే యిట నుదావారింవ వలనీయిందును నంన్క్యృతమునందును. ,క్రీడావిమయే నివ్రుణ (ముగ్ధ దుర్రా వ్యా) అనియు చర్మెణి ద్వీపినం వా_న్తి అనియు స్తప్తమ్యుంతములి నుదాహరించుకే సంప్రదాయముగాని ప్రథమాంతము నుడాహారించుట సమృతముకాదు ఒకప్పుడు "కెల్పున అన్యస్యా క్వచి ద్శృవే చ్చానా అనుపద్ధతిని భృత్యులనిషయము” అని ప్రథమాంతవ్యవహోర ముండుటచే నహోబఒలపతి యటు' భ్రమించెనేమో? నుతియు

016 అనో - గాణ - అఆం-భా చ ప్రమాదనులు (౨౫౩ వి కల్ప] సీ ద్రోవది ప్రీతితో నొక్కొక్క నింటం దా నొక్కయేండు గ్రమమున నుండును గమలాశ్షీ, యెవ్వరింంంటం దానుండె నయమ్య్యుంటినలనం 'బెజవారు సనకుండ (ఆది ౮ ఆఅ ౧౧౫) వ ఇవ్వర్షాకాలబు మాయందయుండి (ఆది ౮ఆ ౧౮౦ వచ) (మాయంద = మాస్థలమునంద) గి అతిథివై వచ్చి నీవు మాయంద కుడిచి (ఆర 8 ఆ 3౯౦) క వగవారియింటం గుడిచిన (ఉద్యో ౩ ఆ ౨౨౮) గీ ఇండు మీయందు గలవస్తు వెద్దియైెన (సభా ౧ ఆ ౨౩౯) చ శరాజనూయనఖ “నిమిత్తము అ అర్థము ఎ తదస్థము మున్నగునవి చ థమాంతములుగం న! ములగునపు డవి కొప శబ్దార్ధకమ్నులై తాదర్ధ్యచతుర్చీ వాచకములగునే కాని స్పష్పమ్యర్థకములుకావు తే గీ వను గుర్వర్ధ మర్థినై మానవేళశ . (ఆది౧ ఆ ౯౫ ప) మత్తకోకిలము నీతదర్ధ్థమ కాల బేవవినిర్మితం బిది (ఆది ౨ ఆ ౨౦త్సా (౨౪ 1 విష) స్పప్పమ్యుర్థమున అందున్‌ మున్నగు స_ప్పమ్యర్థకప్రత్యయముతో నిట్టినిమి త్రైదిళబ్బములు వ్ర 'యోగింపంలబడుట సం వృదాయము. నీవును గుర్వర్థ ంబు నందు బుణవిముక్తుండ వైతివి (ఆది ౧ఆ ౧౨౧ గద్యము ) కవిజనమండన గాణపతవివరణశారాదు లీకవిశిరోభూషణనూర్లమునె యనుసరించిరి “ఆంధ్ర, భాషాచరిత్రకర్తగా రీ విషయనిమిత్రాదిజూ తశ్రై వానార్ట అను చింతామణిసూ త్ర, ను న వర్శకవిథానార్థకమనిరి అన్నా అనుపదము సప్పమాప్రత్యయమగు న వర్శకమును మాత్రము లెలియంజేయునని తలంవవచ్చును * అన్య ప్రత్యయము న అనునది మవాద్వాచకవదనులవైై న వర్శక మెప్పుడు చేరు ననునదియే వస్తుతసూత్రవిషయ మనుటకు సంచేవాములేదు విమయమునన్‌ - నిమిత్త మునన్‌ మొదలగు నవర్శకయుతస్తప్పన్యుంతవదములతోం గలనీయుండునని యిీసూత్ర్రమున సూత్రకారుండు వివరించియున్నాందు. నీకృతమునం (శానీతరి త్వయి్యి. గౌరవాన్వయ మకిల్చిషకీర్తిం బ్రకాశితంబగున్‌ (ఆర ౧ఆ ౫౧ ప( మొ (ఆం భా చ ౧౬౩౨ ఫుట) ఇది విమర్శసహమై యుండలేదు. అన్యా? అనుదాని కన్య ప్రత్యయమగు నవర్ణ్శకమని యర్థనుంట విషయనిమిత్తాదిజా అను దానికి విషయమునన్‌ = నిమిత్తమునన్‌ - కారణమునన్‌ మొదలగుపదములు లత్యు ములట మహద్వాచకపదములవై న వర్శకము చేరునంట నీకృతమునన్‌* అను (థారతవద్య్యమందల్సి పదము స్వప్తవిా 'వత్యయాంతమంట చెపశేపి, కాద్యధికరణ

స్పప్తమిని నన్నయాధర్వణులు వ రింవనే లెదని యిీసమన్వయమునం బర్బవనీత మగుచున్నది సన్నయాధర్వణులు నవర్మ్మకమును బ్యరింప లెదని వీరియాశయను* అది సరికాదు (యాడు ౨౫౩ 1% విషయము)

[భా శార ౧౭ నూ] అధికరణస ములు = సతిన్నప్పమి 1017 మున్నతిం 'జేసీనధనుర్ధ లింద్రునం దునికియు (సఖా ౧ఆ ౮౯) (ఇంద్రునందున్‌ = ఇంద్రుసన్నిధిని )

వైమయికను --చ అనుపమ కార్డు కాది వివిధాయుధ విద్యలయంద. సోవిదుం డనంగ (ఆది ఇఆ ౯౪)నీ చారువిభాషణావోర నిపోారళయ్య్యాసన భోగంబులందు విముఖి (ఆర ౨ ఆ ౨౪) క ఇం దీవరలోచన నీ యందే నభి నందితాత్మ నైైనట్టులు నీ నందనులయందుం బౌత్చుల యందును నభినందర్భి వగుము యని దీవించెన్‌ (ఆది ౮ఆ ౬) వచన నీమందులు మంత్రంబులు నాయందు బనినేయన్రు (ఆది ౨ఆ ౧౯౧) వ నీవ్రను గుర్వస్థమునందు బు+విముక్తుండ వైతివి (ఆది ౧ఆ ౧౨౩౧)

అభివార్థషకము ఎ=లే గీ స్యాయందును దొ వనీయించుట (ఉద్యో జి ఆ 3౨౬) వ ఎక్కడం జూచినం డానయై (భష ౨ఆ ౧౩౭)

నిమిత్తాదిజప్పమి ---చక్మమం 'దేనుంగును బులిని జంవెను జర్మనిమితృమున బులినిజంవెను మొ

భావాదీతా్యాది --భావాదిజన్యుజీప్‌ = యసస్థచ భావేన భావలతషణమ్‌ (౨-౩-౩ ౭) యస్య క్రియయా ,క్రియా_న్తరం లక్ష్య లే తత స్వ్త్కరూస్యాత్‌ - గోషు దుహ్యుమానాసుగత (నీ శౌ ౬ఇ3ర నూ) అనునది 'మొదలగునూత్ర, ముల చొప్పున వచ్చుస్నప్తమి (జి ఓన్‌ సుప్‌ అను స్పవమాప్రత్యయముల పత్యావే రము జీప్‌ అనునది ) సుసా = వ్రథమావిభ_క్షితో (సు జౌ జన్‌” అను చథమా వతస్యయనుల సమాహారము ) తుల్య = సరిమై అ శ్ర=ఈ "ళను గుభామషయందు సర్వదా = అంతటను బ్రయ్యుక్తమగును సత్యర్థ గతా = ఇట్టిచో నీసత్యర్థజ స్వళ్వమివ _రృమానార్థకనుగును ఇట్టియెడల భావలశణాక్థ్రక నుజ్యంత కీ య యంత టను శ్రాయు_కృమగును గాన దానిచే నచటి కర్ణ ఖర్మ ము లభిహితము లగుటం 'జేని యచటం శ్రాతివడికార్థ వథమయొ కర్ణ ఖర్మ వాచకములకుం బరముగా వచ్చును భావార్థ కాది యోంగంబునం గర్తు" శ్రథమయగు అని సూరి స్యూత్రించెను (బా శా 3౨సూ) గోషు దువ్యూమూనాసు గతః చేవద్నత్త = గోవులు పిదుకంబడుచుండంగా బేవదత్తుండు వెడలినాడు ఇది కర్మ వా చకమునకపం బరముగా స_వ్దమివచ్చినస్థ్టలమున కదాహరణము కర్త ఫవాచకస్థలమునకు.- బ్రాహ్మణే స్వధీయా నేషూ గత = భ్రాహణులు చదువుచుండంగా వెడలినాండు ఇట్టి యెడల సంస్కృతమునవచ్చు సప్తమి ెల్టునందలి వ్రథమకు సరియైయుండునని యధర్వణాళశయము సర్వదాయనుటచే నీసందర్శములోని స్పప్తనుం లన్నిటియెడలను

1013 కవిజనమండన టీక ప్రానమూదికశము (౨౫18 వి కల్ప] నిళ్లై ప్రథమయె నిల్చునని విశదమగుచున్నది అర్హాణాం కర్త ఎల్వే నర్హాణా మ కర్త ఎ ల్వే తరై సవరీల్యేచ క సత్సు తరత్చు అసన్ష ఆకలే = సత్పురుషులు వెడలు చుండంగా నసత్పురుషులు నిల్చుచున్నారు (నీ కౌ వా జఇ3ర సూ) ష్టీ చానాదరే (౨ 3-3౮) అనాదకాధికే ఛావలతణే పస్టీస్త్రమ్య్యూస్త (ఫుత్రాదా) రుదతి రదతోవా ప్రావ్వాజీత్‌ ఆరుద్నక్తం వుత్రాదిక మనాదృత్య సన్నర్థ స్పవానిత్యగర్థః= ఫుత్రాదులు శోకంచుచుండంగా (వారి ననాదరించి) తండ్రి, సన్నరనించెను అధికరణ స _వమిస్తలములందును ని టీశౌనలతణను జ్జ _నవయోగను సత్యర్థజస _శమిమూల నున సంభవించునని సూత్రములోని సర్వదా శబ్బపస్వారస్యమున నెన్నునది ఉదితే ఆదిల్యేజుహోతీత్య శ్రతు సామిావీక మధికరణత్వం స్తమ్యర్థః ఉదితాదిత్యసమిప కాలే ఇతర _ఆదితోోదయో త్తరసమిపకాల ఇతి పర్యవసన్నోర్థ (నీ శా ౬౩౫ సూ వాలయ వ్యా) ఉదిలే ఆదిల్యే జుహోతి = ఆదిత్యుం డుదితుం డగు చుండంా పోమనుచేయుఛున్నాండు అనుచోటి యధికరణసక్తమిస్థలమందును నీఛావలతుణను _స్తద్యుగ్ధక నుజ్యంత ప్రయోగము గల్లెనని యెఆఅుంగునది (విస్తర 1£)

విస్తర 11 ౨౫౩ విప, __వికృతివి వేకటీకాకర్త యాయధర్వణకారికను దిద్ధి యపాగ్టమునుజేనెను భావాదిజనస్థిజీప్తుల్థ సుస్సాస్యాద త్ర సర్వదా టీక అత్ర = ఈ కెలుంగునందు సర్వదా = ఎల్లపుడు సౌ = వ్రనీద్ధమైన భావాది జన్యజీప్‌ = భావాద్యర్ధమువలనం బుట్టిన స్పప్తమివిభ_క్రి తుల్యసు = సమానమైన వ్రథమైకవచనముగలది స్యాత్‌ తా విషయనిమిత్త సత్థగ్భంబుల బుట్టిన స్పష్పమిా విభ_కి ప్రథమాతుల్యం బగును అందు సతిస్తప్తమి వ_ర్పమానార్థమును బొందును భృత్యులవిషయముగారవ మతంతచలంబుసత్య మవనీళులకున్‌ చర్మ నిమిత్తము దువ్చీం జంవెన్‌ (విక ఆజం ౧౮ కా) చింతామణిలోని విషయనిమి త్రాది జాళక్రై వానా అను సూ శ్రవా్థాఖ్యయగు నవోబలపండితీయమున నీయధర్యణ శారికయుండుటచే నట్టి కవిశిరో భూషణ గ్రంథము సరిగా నర్ధముచేసీకొనక యీతం డీరీతి నవవాఖ్యా చేనీనవాం డయ్యెను గోన్టలు వీదుకంబడుచుండంగా అనుచోటి ప్రథమాబహువచనమునై నం జూచికొనక సుప్రత్యయమాత్ర మను నపార్థము గలపాఠమును ్రమేవించుట మిక్కిలి వింతగా నున్నది, చింతామణి స్తూ శ్ర, ముచే సీద్ధింపని ఛావలతణార్థస _వ్దమి నధర్వణుండు వివరించుచున్నాండని గ్రహింప చింతామణ్యుదాహరణములుసయిత మీాయధర్యణనూ త్రృమునకు లవ్యు ములని తలంచుట మిక్కిలి వింత,

(బా శా ౧౮ాసూ]స్వవమి న ప్రత్యయను నిల్చుస్థలములు 1049 ద్ర యోగములు.--ము కురువృద్ధుల్‌ గురువృద్ధబాంధవు లనేకల్‌ సూచు చుండన్‌ (సభా ౨ ఆ ౨౩8) మ గురుభిష్థాదులు సూచుచుండ సభ మోసం గీడు వాండట్లు (ఉద్యో 39ఆ 3౬) స్వామిళ్వ రాధిపతి దాయాదసాతీప్రతిభూవ్రసూతైశ్చ (౨ 3-9౯) వరై స్పవఖి రో షష్టీనప్తమా స్తః షష్టా మేవ ప్రాస్తాయాం పాతీక స్పప్త మ్యుర్ధం వచనమ్‌ గవాంగోషు వా స్వామి” (నీ కౌ ౬3౬) ఇత్యాదిన్నూత్ర ముల లమవ్థములందుం 'కెలుయన వప్టియె కన్పట్టుచున్నది లెలుగున గోవ్రలకు స్వామి అనియె ప్రయోగింపంబడుట సహజము గోవులయొక్కప్వామి ఇట "శేమమస్టి యని యెటుంగునది అధికకణంబునకు స్పప్తమియగు ౧౭ చాలవ్యాశరణ _అధికరణంబు నా నాథారంబు జావ్లేషికంబు =వైమ వివరణము యికం బభివాస్థ్రపకంబని యాథారంబొు త్రివిధంబు ౨౫కి 1 విమయము ఘటమనుందు జలమున్నది మోశమం దిచ్చగలదు అన్నింటియం దీళ గ్షరుండు గలండు సంజీవని ౨౫౩ ॥ విషమయము.---చిం తానణిచెప్పిన వివిధస్త్క్తములలో నధి కరణార్థకస్నకృమినిమాత్ర్రము సూరి యిట్లు సంగ్రహింఇను బావశ్లేమికాదుల స్వరూ నము ౨౫౩ విషయమున విస్తరించి వివరింపంబడెను బెవ _-ఘటమందు జల మున్నది వైష --మోతునుం దిచ్ళ గలదు అభివ్యా --అన్నింటియం దీశ్వ రండు గలండు 'జేర్న స్వా త్పోపి ముబ్వన్తం వినా వువత్యయా నన్నయా __ న్వితమ్‌ అవుహన్నామ జడగం చోదన్తం నాన్యతో అ౫గీకి [విమ విధి (వికృతి అజం ౧౬౧౭ శారి అవో ౨౬౭2) క కల్పతరువు ౨౫౩ 1 వివ ---ఈకారికలు ౧౩౭ విమయనున వ్యాఖ్యా తను లయొస్టను ౨౨౭-౨౩౩ నిషయమునందును నీవిషయను కొంత వసంగింసం బడినది చాలవ్యా ఉశారాంతజడంబునకు న వర్థశంబగు ౧౮ ౨౫కి. 1 విమ ఘటంబున జలంబున్నది - దేవదత్తునకు మోక్షమున నిచ్భ గలదు 132

1019 శవిజనమండన టీక ప్రామూదికము (3%13 వి కల్ప] నిళ్లై ప్రథమయె నిల్చునని విళదమగుచున్నది_ అర్హ్యాణాం కర్త్శృల్వే నర్హ్యాణామ కర్త ఏలే! తదై స్రపరీ ల్యేచ సత్సు తరత్సు అసన్హ ఆకలే = సత్పురుషులు వెడలు మండంగా నసత్పురుషులు నిల్చుచున్నారు (నీకౌవా ఇకర సూ) సస్ట్రీ ఇచానాదలే (౨ 3-3౮) అనాదరాధిక్షే భావలతుణే షస్టీస్రమ్యాాస్త (వుళ్రాచా రుదతి రదతోవా ప్రావ్రాజీత్‌ జరుదక్వం వుత్రాదిక మనాదృత్య సన్న స్తవానిత్యర్థః= పుత్రాదులు తోకీంచుచుండంగా (వారి ననాదరించి తం డ్రి సన్న వ్టనీంచెను అధికరణ స్త్యమిస్తలములందును ని ట్రీగౌవలతమణను జరి _క్షప "యోగము సత్యర్థజర _వమిమూల మున సంభవించునని సూత్రములోని సర్వదా శబ్బస్వారస్యమున 'నెన్నునది ఉదితే ఆదిల్యేజుహోతీత్యత్రతు సొమిాపిక మధిశరణత్వం స _వమ్యగ్థ ఉదితాదిత్యసమిాప శాలే ఇత్యర్థ _అదిత్యోదరొకూత్తరసమిపకాల ఇతి పర్య్భవసన్నోర్థ (నిశా ౬౩౫ సూ బాలమ వ్యా) ఉదిలే ఆదిల్యే జుహోోతి = ఆదిత్యం డుదితుం డగు భుండలా పహోమముచేయుచున్నాండు అను వోటి యధికరణస_వమిస్థలమందును నీఛావలతుణను. _స్తమ్యగ్థక నుజ్యంత ప్రయోగము గభ్లెనని యెజుంగునది (విస్తర 11)

విస్తర 11౨౫3 విష __-వికృతివివేకటీకాకర్త యాయధర్వ్యణకారికను దిద్ది యపార్థమునుచేసెను భావాదిజన్థజీవులస్థ సుస్పాసార్థద త్ర సర్వదా టీక అత్ర = ఈశెలుంగయనందు సర్వదా = ఎల్లపుడు సా= వ్రనీద్ధమైన భావాది జన్యజీప్‌ = భావాద్యగ్ధమ.వలనం బుట్టిన స్పప్తమినిభక్రి తుల్యసుః = సమానమైన ప్రథమైకవచననుగలది స్యాత్‌ తా విషయనిమితత్త సత్యర్థంబుల బుష్చిన స_ష్పమిా విభక్తి ప్ర థమాతుల్యం బగును అందు సతిస్వప్వమి వ _ర్తృమౌానార్థమును బొందును భృత్యులవిషయముగారన మత్యంతచలంబుసత్య మవనీళులకున్‌ చర్మనిమిత్తము దువ్చిం జంవెన్‌ (విక్క అజం ౧౮ శా) చింతామణిలోని విషయనిమి తాది జూతథై వానా అను సూరశ్రవా్యాఖ్యయగు నవోబలపండితీయమున సీయధర్వణ కారికయుండుటచే నట్టి కవిశిరోభూపషణ గ్రంథము సంగా నర్థము చేసికొనక యీతం డీరీతి నపవ్యాఖ్యాచేసినవాం డయ్యెను గోజ్టలు వీదుక బడుచుండంగా అనుచోటి ప్రథమాబవాువచనమునై నం జూచిఫొనక సుప్రత్యయమాత్ర, మను నపార్థము గలపాఠమును బ్రశేవీంచుట మిక్కిలి వింతగా నున్నది చింతామణీ స్ఫూత్రముచే నీద్ధింపని భావలతణార్థన్నక్తమి నధర్వణుండు వివరించుచున్నాండని గ్రహం చింళామణ్యుదావారణములుసయిత మియధర్వణసూ త్రమునకు లక్ష్య ములని తలంచుట మిక్కిలి వింత,

(బా శా గ౮ంూసూ)న్న్వమి ని చ్రత్యయము నిల్చుస్థలములు 1019 యోగములు --మ కురువృద్ధల్‌ గురువృద్ధబాంధవు లనేకల్‌ నూచు చుండన్‌ (సభా ౨ ఆ ౨౩౩) మ గురుభీష్థాదులు సూచుచుండ సభ మోకుం గీడు వాండట్లు (ఉద్యో 3౩ ఆ 3౬) స్వామిళ్వరాధివతి డాయాదసాతీప్రతిభూవ్రసూతలైళ్చ్ళ (౨ 3.8౯) వరై స్పవ్తభి ర్యోగే షష్టీస్న్తమ్య్యా_స్తః షష్ట్యా మేవ ప్రాప్తాయాం పాతక స్పష్త మ్యుర్ధం వచనమ్‌ గవాంగోషు వా స్వామి” (నీ కౌ ౬౩౬) ఇత్యాదిస్నూత్ర ముల లత్య్థనులందుం 'తెలుంగున షష్టియె కన్సట్టుచున్నది తెలు గున గోవ్రలకు స్వామి అనియె ప్రయోగింపబడుట సవాజము గోవులయొక్కప్వామి ల్తట "శేషమస్టి యని యెఆుంగునది అధికగణంబునకు స్పష్తమియగు ౧౭ చాలవ్యాకరణ _ అధిశరణంబు నా నాథారంబు జావ్లేషికంబు =ఎవైమ వివరణము యికం బభివ్యాపకంబని యాథారంబు త్రివిధంబు ౨౫9 1 విషయము ఘటమందు జలమున్నది. మోవీవం దిచ్చగలదు అన్నిం యం డీక్‌! శ్యరుండు గలండు సంజీవని ౨౫౩ 1 విషయము.---చింతౌవణిచెప్పిన నివిధసళ్తములలో నధి కరణార్థకస్త్కకృమినిమాత్ర్రము సూరి యిట్లు సంగ్రహించెను బొపన్లేమిశాదుల స్వరూ పము ౨౫౩ విషయమున విస్తరించి వివరింపంబడెను జౌవ --ఘటమందు జల మున్నది వ్రైవ_-మోశతమం దిచ్చ గలదు అభివ్యా --అన్నింటియం దీశ్వో రుండు గలండు జేర్న స్యా త్పోపి ముబ్వన్తం వినా వువత్యయా నన్నయా. _ న్వితమ్‌ అవమహన్నామ జడగం చోదన్తం నాన్యతో ౨౫కి [వివ విధి (వికృతి అజం ౧౬౧౭ శారి అహో ౨౬౭) క్‌ కల్పతపవు ౨౫౩ 1 వివ _--ఈశారికలు ౧౩౭ విషయమున వాాఖ్యా తము లయను ౨౨౭-౨౩౩ విషయమునందును నీవిషయము కొంత వసంగింప బడినది చాలవ్యా ఉళశారాంతజడంయబునకు న నర కంబగు ౧౮ ౨౫3 2% విమ ఘటంబున జలంబున్నది - దేవదత్తునకు మోశమున నిచ్చ గలదు క82

1050 అన్యస్యా క్వచిద్భ వేచ్చాన్యాి అనుసూ త్రవువివృతి, [౨౫౪ వి కల్ప] సంజీవని ౨౫౩౨ 11 విష.--నవర్ష్మకము నైతము స _వ్రమాప్రత్యయమె యగుటచేత నది వూర్వసూత్రముచొప్పున నధికరణార్థమున వచ్చునని 'వేజ చెప్ప నక్కజలేదు కాని అందు వర్ణకనునచ్చుచోటులందెల్ల నివర్షకము రా నేరదు శావున న వర్గకము వచ్చుస్థలము లిందు నిరూపింపంబడినవి నన్నయా _ అన్యస్వా క్వచి దవే చ్బానార్ట (ఆం చిం హలం బోర విషయము ౧౫కా అహో ౪9౭2 ఫు) కల్పతరు ౨౫౮౪ వివ-ాబా శా ౧౯-౨౦ సూత్రములు 'కారళపరిచ్ళే దములోని విశేషలముల విభ_క్రివచనప్రసంగమున నుండుట యుక్తమని తోంచి వానిని బౌ కా ౨౬ సూ త్రమునకుం బూర్వమున నిల్బ నెంచి యిచటం గ్రును తన్చించి యీ ౨౧ సూత్రవుమూలను నిల్బంబడెనని యెటుంగునది అన్య స్యా = ఒకవిభ_కిచోట అనా = మజొకవిభ_క్రి క్వచిత్‌ = ఒకా నొకప్పుడు భవేచ్చ = అగుటయుం గలదు సంస్కృత వ్యాకరణసూ శ్ర్తముల చొప్పున నొకవిభ_క్రి రావలసీయుండంగా నడ్దానిచోట వేతొకవిభ_క్రివచ్చుటయు నాంధ్ర, మన+శని ప్ర యోూగములందుం గన్పట్టుచున్నదని యక్ఫము చింతామణికర్త సూరివలి సంస్కృత వ్యాకరణనీద్ధవిభ క్తులకు భిన్నములగు విభక్తులు తెల్లునవ ద్చుటం గలదని యాయావిభ క్తులస్థలములను నిరూపింవ లేదు గానం జింతామణినూత్ర మున కర్థ, ముచేయుటలో సంస్కృత వాష్రకరణనిద్ధవిభ క్తులచోట నితరవిభక్తులు లెల్లునవచ్చు టయు6 గలదనుటయె యు_కృము అట్టివానిం గొన్ని తానె (చింకామణిక్నర్త) వివ రించును ఇతరత్రచ ద్వితీయా తస్యా ప్రథకూచ జడపదానాం స్యాత్‌ మె ఉపభోూూగమునం చాఖ్యాతకుం దోడవర్గకంబగు (దా శార ౭నసూ) చతుర్ధికి నూలజుగ సష్టియె శానంబడియెడి (బా కా౮సూ)ూ ఉదంతజడంబు తృతీయకు నవర్షకంబగు (భా కా ౨౩సూ) మున్నగు సూరిచెన్చిన మార్పులెల్ల నీచింతామణిస్తూత్ర మునకు లత్యుములు కానోపును అవ్విభుండు పొల మేంగెను (వివ ౭ఆ ప్రాఢ శార ౧౩సూ) చ చిరముగం బ్రహ్హకుం దమమునేసీ (ఆది ౨౪ ౧౨౫౯) మున్నగు బాలవ్యాకరణాసాధ్యవిభ క్తులును దీనికి లత్యు ములు శానోవును ఇళ్లై క్వచి దన్యవిభక్ష్యస్థే ప్రథమావి ప్రదృళ్యతే ౫ (విక్క అజం ౮౭ కా అహో 8౪౫ ఫ్ఫు) అను వికృతివి వేళ కారికకు లమ్టములు వేజయిండుటచేత నీ కీందివ్ర యోగములు ప్రశృతచింతామణినూ శ్రమునకు లమ్యములనుటయె యుక్త ననందగును చందు ర్మ తులు తీర్థము

(బా శా ౨౧ నూ] కారకములు వివమౌవళమున మాటజుచుండును 1051 లాడనోపరు (ఆర క్థి౨ ఆ ౨౮౬) ఆ వె ఎటుకు నన్ను నుజక నేనినళశరములు నెజతులాడి , వేదనంగావించు (ఆర ౧౪ 3౧౪ ప)

సంస్కృత వా్యాకరణాసాధ్యవిళ క్తులును నీ కీ ందిరీతివి దీనికి లవ్య్యములు కాందగును స్వాగతావృత్తము ఆగిరీంద్రసుత వార్ష ముతో కై వాగమోదిత విధాయతితో సు స్వాగతాభిమతవాక్యములం ద ఛా్యాగతోచిత సపరస్థలం దన్పెన్‌ (నన్ని కు 8ఆ ౮8౩౬) కా వరాంగములు సోకుం బుష్కరాగ్రం బునం దాటోవం బొనరించు (నన్ని కు ౧ఆ ౧౦౦) గీ మువ్వురముగూడ నీశిలిముఖమునందుం బెగితిమి (భాస్కర అయో ౧౮౧ప) (సూశకాని అందు ళబ్దము ) ఈపద్థాములందలి అందు విధ_క్తికిం భైరీతిని వివమావళమునం బ్రమయోగము. నంగీకరింపక సూ రా నిఘంటుక_ర్తలు అందు శబ్దమునకుం దృతీ యార్థమె కలదని వ్రాయుట సరికాదు సంస్క్యృృతమునందును నిళ్లై నివయోనళ మునం గారకవి కేషములను బ్ర మోగించుటం గలదు నవం వివమెవకా ద్య త్ర వస్తుతో దానం తత్రాపి న - సనమ బ్రాన్గాణే దానం ద్విగుణం బ్రాహాటబ్రువే అధికే శళసావాసప్రు మన్నన్తం -చేదపారగే ఇతి మను (ముగ్ధ కార ౨౯౪ సూ వ్యాఖ్య ) గృహే ప్రవిశతీత్యత్ర గృవాస్య కర్మతయా ద్వితీయా ప్రాప్లై అధికరణస్య వివకీయా స్నప్తవిరా నినమోవ ళాద్ధికారశాణి భవ ' న్పీతి నార్థయాత్‌ తపో వనేషు స్పృమహాయాళ్‌ లేషా ఇతి రఘు ఇత్యాదా సంప్రదానే అధికరణనివమూ ఇత్యాదరొకా మవోకవిప్ర యోగాత్‌ వివతీయా సమాధానీయా స్థిలేర్ణతి శ్చిన్తనీయేతి న్యాయాత్‌ లేన న్వేచ్చయా-ా్య్రామే గచ్చృతీత్యాది ప్రయోగోనకర్తవల్గ ఇతి సాంప్త్కదాంింకా. (ముగ్ధ దున్తా వ్యాఖ్య 3౧౬ సూ) ఇన్లై కవిప్రయు_క్ర్తములగు విభ కులు వైవథ్నీకములని సమాధానము చేసిళొనవలయును మ అభీజాతుండను ధర్మశీలు డవు నీయం దైనసంబంధము (ఆది ౮ ఆ ౫౨) సీ, కౌరవైళ్వర్యంబు గౌరవంబున సమర్పిత మయ్యొ నీయంద వీర్మితోడ (సభా ౨ఆ ౧౦౨)

వకవాక్థ్యమున నఫునరు_క్తముగం బ్రయు_కృమైన యొక్కపదమె రెండుచోట్ల నన్న్వయించునపు డందొకకారకమె రెండవదాని నడంచి నిల్చ్బును ద్వయోనద్యుగ వర్‌ ప్రాప్తా కర్తృళకాధికరణం కరణం సంవ్రదానకమ్‌ అపాదానంచ నసంచేహే పరం పూర్వేణ వాధ్యతే ఇతి వచనా ద్వ్య్యవస్థా గంగాం గత్వా స్నాతి (గంగనుగార్చి యేలి స్నానముచేయుచున్నాండు ) ఇత్యాదా అ$ీకరణం బాధిత్వాకర్థ్మప్రవృ త్తమ్‌, గృహం ప్రవిశ్య నిస్సరతి (గృహనును బ్రువేశించి వెడలుచున్నాండ్యు. ఇత్యత్ర

1052 ఓకశారళము మజోకకారకము నడంచీ నీల్చుట (౨౫౮ 1 వి సంజీ] అపాదానం బాధిత్వా కర్మ ప్రవృ త్తమ్‌ వర మాహూయ కనాాం దదాతి (వస నాహ్వోనించి కన్య నిచ్చుచున్నాండు) ఇత్య్యత్ర సం చృదానం భబాధిత్యా కర్మ ప్రవృ త్తమ్‌ అశ్వే స్టో గచ్చతి (అళ్వుమందుం గూర్చుండి పోవ్రచున్నాండు ) ఇత్యాదొ కరణం బాధిత్వా అధికరణం పప్రవృత్తమ్‌ వీవ మన్యద వూహ్యమ్‌ (ముగ్ధ కార 3౧౬౪ సూ దుగ్తా వ్యా) వైవానిలో గరగనుగూర్చి యేయి గంగలో స్నానముచేయుచున్నాండు మున్నగురీతిగల వాక్యములలో నధికరణము నడంచి కర్మ క్వారకను నిల్చెనని యిన్లు గ్రహింపవలయును నీ సుందరి నీపతు లందు: బ్రీతిం బతిభ_క్రి యొవ్ప నపత్యంబుం బడయునము (ఆది ౮ఆ ౪) క్వటం బతులంద6 బతిభ_క్తి యొవ్చం బతులవలన నపతేస్థంబుం బడయుము అఆనందగి యుండ నపాదనము నడంచి యధికరణము నిల్చినది నీ ఎజ్జి చెప్పుం డిష్టంబు (ఆది ౮ఆ ౨౧) ఎద్ది యిష్టంబు దాని జెప్పు డని యుండవలనీయుండంగాం గర్మశారకము నడంచి క_ర్పృళారకను నిల్చినది త్రిలిగలకణశేషక_ర్త యిట్టి యెడలం రీతిని గ్రహింపక విభ_క్థి విపరిణామాన్వయము. నంగీకరించెను ఫొన్నియెడల విభక్తి విపరిణామంబు గ్రావ్యాంబు ఉదా _-_ఉ ఈతనితో సాటి యనంగ మేలన (నిర్వ 3 ఆ) ఇక్కడం దృతీయకుం బంచమిగా మౌాద్చు గలిగెనని తెలియవలయును మొ (ప్రౌఢ _ శార ౨౬ సూ) ఈతని కోసాటి ఇతనికంచె మేలు ఆనుచో నేకవాశ్య వ్ర మయోగమునం బ చమి నడంచి సహోర్థకృతీయ నిల్చెననుట యుక్తము ఉ నీ 'యేవున కోర్యు దేవతల శేనియు దైత్యుల శేని రాదు పా వ్యేషగజే9 "గెల్యుము (శాంతి ౨ ఆ ౮3౭) వీపగ టెదిర్చిరేని వారిని ఇల్వును ఆని యుండవలనియుండంగా గర్శ్మ శారకను నడంచి కర్త కారము నిల్చినది ఒకానొకచో నొకవిభ_క్రికి మటియొకవిభ క్రీయునగు బాలవ్యాకరణ ౨౧ మైత్రుందు గృహమును వెడలెను గృహము వివరణము నుండి యని యర్థము వాండు వాహనమును దిగెను ఆ౨౫ేశో కే విషయము వాహూనమునుండి యని యర్థము వారు సుఖ మున్నాప సుఖముతో నని యర్థము ఇత్యాదు “లెజటుంగునది సంజీవని ౨౫౮౪ 1 వివ __ అన్యస్యా క్వచి ద్భవే చ్చానా్య్యా అను చింతా మణిసూత్ర మె దీనికి మూలమైనకు సంస్కృత వాషకరణో_క్షవిళ క్తులను నాంధ్ర మహాకవి ప్ర యోగారూఢనములగు సంస్కృత వ్ర నిద్ధవిభ ఎకీవిలత్‌ణములగు. నిభ క్త

[బొ కార ౨౨౨5 సూ] ఒకవిభ_క్షిక మతొకవిభ_క్రీనిల్బుట 1058 లను జాలవజకు సూరి సూత్రించినవా డగుటంజేని సూరిగారి యిీసూత్ర్రమున కర్ధము చేయునవుడు సంస్కృత వ్యాకరణో _క్తవిశక్పులకును సూరి సంగ్రహించిన నిభ_్రి విశేషమములకును విలతణములగు విభక్తులు వద్చుటయుం గలదని వ్యాఖ్య 'చేయవలనీయుండును, మైత్రుండు గృహమును వెడలెను అనుచో నపాదార పంచమి. రావలనియుండుననియు. నట్టియెడల ఉండి శ స్టైనుప్ర యోగమును బంచమివిభ_క్రి వలనకు ద్వితీయా దేశమును రాగా గృహమువలననుండి=గృహను నుండి (బా కా ౯౧౦-౧౧ సూ) అని యేర్చడునవయు. నట్లగుటచే నిట గృహమువలన అను పంచమివిభక్తికి మూలుగ నుండి ళబ్దరహిత ద్వితీయయె వకృతసూత్రమువొమ్పాన వచ్చెననియు సూరిగారియాళశయము ఇళ్లు వావాన మును దిగె ననుచోటను గ్రహింపవలయును వారు సుఖముకోనున్నారని సహార్థ తృతీయ రావలసీయుండంగా నద్దానికి మాటుగం బ్రథమవచ్చి వ్రకృతసూత్ర్రము నకు లత్టిమగుచున్నదని యెలజుంగునది సూరి కొలాధ్యములకుం ఛ్రాయికం బుగం బ్రభమయగు. (బా శా ౨౫) అనిమాశ్రము సూత్రి ంచుటచేత దేళ (ప్రదేశ) వాచకముల స్పప్తమ్యర్థక ప్రథమ సంగ్రహింపబడదయ్యె అద్దానిని వైఢ వ్యాకర్ప వూరించుటన్తై. ఒళ్కొశచో జడంబు స్పప్తమికిం బ్రథమయు నగు ((ప్రాఢ శా ౨౦ సూ) అని సూత్రించి తీర్థమాడి (తీరృమందాడి = స్నానముచేస్సీ నెటు లాడి (మర్మస్థానములందు గుచ్చుకొని) 'వేరోలగముండి (వెద్దద్దభయందుండి) మున్నగువాని నుదాహరించెను బౌంగు ప్రకర్త యట్టి కవిప్రరదూగపద్యముల నెల్ల స్వీకరించి ప్ర కృతసూత్రమునకు లవములనుగా నుదావారించెను

సూరి పయిరీతిని నివరించెనేశాని గృవానుశుండి వెడలెకు - వావానము నుండి దిగను అనురీతి వ్ర యోగములు నృుగజ్టములు ఆపాదానవంచమ్యర్థమున వచ్చిన ద్వితీయకుం (గృహమును వెడలెను అనురీతివి బ్రయెరోగములు గలవు క. కలి కర్కోటకవిషంబు" గ్రక్కుచు నొడలన్‌ వెలువడి (ఆర ౨ఆ ౧౯౩) సుఖముంజె అనుటకు సుఖముండు మింక (అది 8ఆ ౧౨౯ ప) అనురీతి ప్రయోగములు గలవు

నన్నయా _ ఇతరత్ర, చ ద్వీరీయా (ఆం చిం అజం ౧౫ శారి శనీ వివమయము అహో 3౨90 ఫు)

కల్పతరు ౨౫౫ విమ... ఆనర్టస్యాః క్వచి దృవేచ్చాన్యా అను సూత్రవు స్థలములనె కొన్నిటిని వివరించుచున్నాండు జడవదానామ్‌ = జడవాచళములక్కు (ఉత్తరసూత్రృమునుండి యనువృషత్తివచ్చును ) ఇతరశత్రే ఇ ద్వితీయేతర తృతీ మాదిని

1054 పనుఫుంేని మొ తృతీయార్థకద్వితీయకాదు [౨౫ వీ కల్ప] భక్తులచోట ద్వితీయా =ద్వితీయా విభ క్రి స్యాత్‌ =ఆగును ఇట్లితరవిభక్తు లన్నిటిచో టను డ్వితీయవచ్చునని చెప్పంబడినను దృతీయాస_ప్పమిీవిళ క్తులచోట నూత్ర మె ద్వితీయ నిల్చుటనుహోకవిప్ర రెరాగదృష్ట మగుచున్నది అవోబలపండితుండు నిళ్లై యభిప్రాయపడెను ద్వితీయావిభ _కీ స్వవిషయవ్యతిరి _క్సవిషయేఒవీస్యాత్‌. రాముడు హేతి నమరారుల నటికెన్‌ రానుండమోధ్య నున్నవాండు ఆద్యే (ఉదాహార శృేతృతీయాస్థానే అమ్‌ (ద్వితీయ) ద్వితీయే(ఉదాహార ణృేస _ప్రమిస్థాన ఇతి వివేకః పతే హేతిచే నజ ఆన్‌ ఇత్య్యాదికం రూపం సం ఫ్ర్రుతన్యాయే నజడవిషయ వవాయమ్‌ (అవో, 3౨0 ఫు) (వంచమిచోట డ్వితీయ యరుదు ౨౫౭ 1 విష) అందును బవాంవచనమునందే యంతటను ద్వితీయ నిల్చును వకత్వమున నను దంతనులకు మాత్ర మె తృతీయాస్తష్పములచోట ద్వితీయనిల్చును ఉదంతముల కన్ననో తృతీయాస_వ్తములచో నన్‌* అనునదిమే నిల్చును చౌెవవిభ_క్రికములకు అన్‌ అనునది నిల్చును (ఛా కా ౧౮-౨౩౩ నూ ఆచ్చి 3౮సూ ౨౫౩1 విష ౨౫౬ విషు ౨౨౭-౨౩౩ విష) (విస్తర 1) ఉదా.--వనములన్‌ = వననుల 'వేఠన్‌ = వనములందున్‌ శ్రాడులన్‌ = శ్రాడులచేకన్‌ - శ్రాడులందున్‌ = "'హీతు విస్తు ₹ ౨౫|| విపు --త్రిలింగలతణశేషకర్త యుదంతజడములకు వైతము కొన్నియెడలం దృతీయాస_ప్తములచోట ద్వితీయ యగునని వివరించెను ఒశానొకచో 'నేకనచనంబున నుకారంబువిరాంది ద్వితీయయు, దృతీయా=నిభ_క్త వ మయొుడునని 'తెలియవలయి ఈయర్థను.నకు ఇతర త్ర చ ద్వితీయా అను స్థాననియమళూన్యవిధియు నవకాళ మిచ్చుచున్నది ఉ--ఎ గీ తండ్రి పనుపుం కేసీ. .(ఆది 38 ఆ ౯౫) నీ దాళళన్యాకేళలి తప్పూ జేసి (స్వా౨ఆ ౭3) మొ ఇట్లనుటచే ఇవ్విధము నానననుల్‌ గలవార (నిర్వ ౮ ఆ ౮౭) అను నిట్టి వ్రయోగములును నిద్దస్టము లగుచున్నని (ప్రాఢ కార ౪ సూ) ఇళ్లు ఆ వె భీస్ణుపనువుంజేని బేలవైతి (సథా౨ఆ ౧౧ ) అనిళభట్టారకుండు స్టలాంతరము నందును బ్రయెోాగించెను అరయ నరయ నీవ్ర 'యోగనులందలి చేసి శబ్దము దుర్దబలంబునంచేసి (సథా ౧ఆ ౧౭౬ గద్య ) మున్నగుచోటులందువలెనె యన్వయళూన్యమై యనుప్ర్రయుక్త్షమయ్యెననియు పనుఫునన్‌ - తప్పునన్‌ ౨ అను తృతీయలచోట పనువున్‌ - తప్పున్‌ అను ద్వితీయ నిల్చుటచేత వానివైనను 'ప్రయ్మాక్షమయ్యెననియు6 జెప్పుట న్యాయ్యమని తోంచునుగాని ఉ దంతములవై. మతెచ్చటను దృతీయార్థమున నిట్లు ద్వితీయ నిల్చు ననుటను నిర్వహింప(జాలు ప్రామాణికప్త యోగములు. లేమింజేసియు. నీక్రశొరాగములకు మా ర్హాంతరమున

(వౌ, శార ౨౨-౨౪ సూ] అజడనక్తమిచోటను ద్వితీయనిల్పును 1055 లన్‌ = హేశులచేతన్‌ - హేతులందున్‌ హేతిన్‌ = పేాతిచేక్‌ - హేతి యందున్‌ వనమునన్‌ = వనముచేతన్‌ = వననునందున్‌ శ్రాటన్‌ = శ్రౌటిచేతన్‌ శ్రాటియందున్‌ మొ ఉదంతములు సహజముగా నుకారాంతళబ్దనములు కాన చ్చును లేడా స్యా దమహతాం విభక్తా సర్వ త్రోదోతో ర్వు రృవతి మువత్‌ అకు చింళామణినూత్రములవొస్పున వచ్చునాగము ము-వు లం గూడుటచే "సేర్చడు ఉి శారాంతములును గావచ్చును ఉదా --చిగురునన్‌ - వనమునన్‌ తకువునన్‌ - మొ చకారముచే నీసూత్ర్తము పాథీకమని గ్రహింపవ లెను, ఉ లతన్‌ = లతచేశన్‌ - లతయందున్‌ = మొ ఉదంతజడవాచకనములయు నౌవ విభ_క్రికజడవాచకములయు. ద్వితీయాంతరూపములకుం దృతీయాకప్పమ్యుగ్థములు కల్దనేరవు ఉదా---వనమున్‌ = వనమును త్రాటిన్‌ = ్రాటిని మొ వన మున్‌ అనుదానికీ వనముచేతన్‌ - వనమందున్‌” అనియు _శ్రాటిన్‌ అనుదానికి శ్రాటిచేతన్‌ - శ్రాటియందున్‌ అనియు నర్థములు "లేవని యెటుంగునది ఖొన్నియెడల బవాంత్వమున నజడవాచకనుల తృతీయాశ_్లములచోట సయితము ద్వితీయావిభ_క్రి నిల్చుట నన్న యేతరకవి ప్ర యోగదృష్ట మగుచున్నది సీ లేగ అనిన నలుగాలి వాన గోవును నశేష శబ్దముల మంత్రమును లోవాజాతిం గాంచ నమును మనుజుల విస్త్రండు సమధికత్వ భాజనము లండ్రు "వేద ప్రపంచ విదులు (శాంతి ౧ఆ ౭౧) మనుజులన్‌' = మశుషులయందు ఆని తిక్కయజ్వ వ్రయోగించెను. స్థలాంతరములందును నిట్టి ప్రయోగములు గలవు నీ, ఆ-వె వనజముఖులు ఫురుషులను దృ ప్తింబొందుట గలుగదండ్రు, (ఆను ౨ఆ ౧౭౫) నీ పశువు లను మేటి యజ మఖిలచతుష్పదములను ధేనువు మిక్కిలి మాన వులను లేగ శ్రాహ్హణుండు వరిష్టుండదు పములందు "ఖ్యేనము (అళ్న ౨ నంగీకరించుట కవనకాశను చా-కున్నది వైప్ర యోగము ల్మీక్రిందిరీతిని సుసమా -భఛేయములై యున్నవి తండ్రివకువున్‌ = తండ్రియాజ్ఞ్యను చేసి = నెజవేర్చి” దాళకన్యాశేళి తప్పుంజేనీ = దాళకనార్థ క్రీడ యనుతవ్చీదను గావించి భీస్లు పనుఫుంజేసీ = భీమ్థనియాజ్జను జరపీ అని యి ట్ల్రచటిద్వితీయలు. చేసీ ళబ్దముతో నన్వయించుచున్నవినుటలో త&తి కానరాదు, ఇళఘ్లై ఇవ్విధముయొక్క-+అననముల్‌ ఇ ఇవ్విధమున్‌ +ఆననమంల్‌ = ఇవ్విధము నాననముల్‌ = ఈవిధముగల ముఖిములు అని శేషమన్టీంమూసము'వే (౨౫౧ విష) నిర్వచనోత్తర రామాయణపద్య్భమును ని ర్నాధమగుచున్నది

1055 వళువులకుమేటీ అను ముద్ర, అసంస్కారము తప్పు [(ఎ౫శిశ వి కల్ప] ఆ ౧౪౧) (90దు - వళువులకు - ముశ్నగురీతిని నుస్థానమున కు వర్మకము ముద్రణములందుం బ్రమీ _వములని యచటి ౧౬౧-౧౬౨ పదస్థములలోని వశ్ర మము విశదవలువంజూలును మజతియు నచట యతశ్చనిన్ధారణమ్‌ అను పాణి నీయ సూత్రముచొప్ప్తున వ ర్తిల్లు నిర్ధారణషన్షికి (౨౫౨-౨౫౨ 12 విష) క వర్ధ్శకన్తు వచ్చుట కొశ్త్రవిర్గము (విస్తర 1) తృతీయాస_ప్తమ్యర్థక ద్విశీయకును ఉ దంతస్థలమున నవర్మశమునకను బ్ర యోగములు --డ ఆశ్రిత పోమణంబున ననంతవిలాసమునన్‌ మనీషి వి దార్థిశ్కము తత్తవిత్త్యమున దాన

విస్తర 11 ౨౫౫ విప"-_-ళొన్నియెడల నజడంబు తృతీయాస_ప్తములకును బవాత్వంబున ద్వితీయ చూపట్టెడి ఉదా -తృతీయకు ఎగి ఘనతర_స్తన చక్రవాకముల నలరు నంబను (హరి ఉ భా ౭ ఆ) స్నష్టమికీనీ ఆంవె బలిమిం నొనినధనము6 బదివేలయొంకెలం బెటికరాలళ ౨ (సఫా ౧ఆ ౨౪౬౮) మనుజుల విఫ్ర్రండు (భార కాంతి ౧ఆ) (ప్రాఢ శా౧౭నూ)

పయి యుదాహృతులలో 'మొదటి రెండును సరికావని య్యాక్రి ందిరీతిని బేటి శావ్యాఖ్యాత వ్రానిను _స్తనములందు6 జక్ర్రవాశత్వ దూరోవిత మగుటంచేనీ చ లే వాశనిష్టునుగు నజడత్వమున కిటం బ్రస_క్షి యంతగ లేమిని _స్తనధర్మము ననుసరించి చక్ర వాశములనుగూడ జడములుగ6 దలంపనగుం గాన నిది యంతగా నీవిధి కుదాహరణము గాంజూలదేమో ? యని తోంచెడి వెటికిరాగ అను క్రియల ఇొంకెలు కర్తలైనట్లు స్పన్టరడుచున్నది గాన నిట నొంయె లనునది స్పప్పమ్యర్థక

= లి

ద్వితీయగాశ వ్రథమాబవాంవచనాంతమని యనవలెను కాన నిదియు నీవిధికి సరియైన యుదావ్చాతి కాంజాలదనియే తోంచెడి , శబ్దరత్నాకరమున నొంక లనునది గర్హ ర్థకముగనే యుదాహృత మయ్యును మా శ, ర వెజుకుకబ్దము (1౧౬ ఫుట) ఇంక మిగిలినది మనుజుల విసశ్ర్రం డనునదే* (బా సా వే కార ౨౨నూ వాఖ్య ) మనుజులవి ఫ్రండు ' అను సోమయాజ్మిప "మోూగము నంగీకరింపక తీరనఫు డింకం దక్కినవాని నేవేనో యసమార్గముల న్న్యాశ్రం౫ంచి నిరాకరించుట వృథా ప్రయాసముగదా ఇంక ట్టి నిరాకరణమును బ్రమాదభూయిష్టునుగనే యున్నది _స్తనములందుం జక్రవాశత్వము నారోవీంచుటచే6 జక్ర వాకముల నజడములనుగా భావింపనగు ననుట కేవలము పౌకపాటు ఇట్లయిన నీశ ముఖ చంద్రుం డనుచోం జంద్రుండును జడవాచకమె యగును గాన ముఖచం ద్రము అనవలనీనదేనా * ఆరోవితవ స్తుధర్థావభాసమె యారోవణపలనుగు చుండ నద్దాని యందు విషయథర్మము లెట్లు భాసిల్లును ?

[బా శార ౨౨ సూ] జడవాచక తృతీయాస్తపములచోటి ద్వితీయ 1057 గుగాభిరతిన్‌ సమృస్తవ న్లొశ్ర్రమ ధర్మరథయణమహోమహిమన్‌ మహి నొప్పు సర్వలో కాశ్త్రయుం. డాదిరాజనిభుం డత్యశలంకచరిత్రసంపదన్‌ (ఆది ౧ ఆ ఇస) శ మనుజేంద్ర వానిం బెడబెన లను "పెట్టుము వేలుగా దలంపక దయతో (కర్ణ 3ఆ ౯౩ప) ఉ ధనార్ధలం దని దిక్కులన్‌ నించె యళంబు , (సభా ౧ఆ ౧౭) క విమలమణివయములగ దూ లములం గంబనుల గోడ లను వేదులం గు ట్టిమములం జుట్టినప్తాకా రములను గరమొప్పుచుండ రచి యించెసభన్‌ (సఫా ౧ఆ ౧౧) నీ సుషచికవారినీలకరణజలంబులం బద్మ రాగా రుణవద్మములను రాజిత రాజీవరాజహాంసావళి నిర్మలసౌవర్షకూర్మములను కమ నీయవై దూర్యకుముదంబులను వజృమినసౌక్రిక నవేనములను మరకత శైవలోత్కరనుల విలనీల్లం గొలను (సా ౧ఆ ౧౩వ) ఈసూత్ర్రమునకు ఆం- భా-చ-కర్తగారుచేనీర యపార్థము విస్తర 11 ౧౮౫ విషయమున నిర నీంచంబడినది జడంబు తృతీయాస _ప్రములకు ద్వితీయ బవుుళంబు గాననసు ౨౨ రాముథయ వాలి నొక్కకోలం గూలనేనె కోలతో బాలవ్యా నని యర్భ ము లంకం గలకలంబువు్టై లంకయందని ౨౫౫ | విమయము యర్థము బాహుళకంబుచే నిశ్రార్యం బుదంతంబునకు బవాుత్వమంచె యగు అష్టనుండు ్టీ త్తునేనలను బాణంబులను రూఫవ్రుమూవ బాణంబులచే నని యర్థము మిీనంబు జలంబుల నుండు జలంబులందని యర్థము సంజీవని ౨౫౫ 7 విష __ ఒశానొకచో నొకవిభ _$ీకి మజియొకవిభ_క్రియు నగు (బా క ౨౧సూ) అనుసూత్రమునం జెప్పంబడదినరీతిని వచ్చువిభక్రి వ్య్థత్యాసములను గొన్నిటిని వివరించుచున్నాండు చింతామళశికర్త ఇతర త్ర చ్ష ద్వితీయా * అని 'ెప్పీనను సట్టి ద్వితీయ తృతీయాస్నప్తములచోటనె బవాళముగాం గన్పట్టుటంజేని యట్టిరీతిని స్తూత్తమును మార్చి యుపదేశించుదున్నాండు. జడము లనంగా నచేతనవాచకములు అట్టివాని తృతీయాస్నప్తములచోట ద్వితీయానిభక్రి వైశల్పిశముగా నిల్చును ఒళ్ళళోలన్‌ అను ద్వితీయ కొక్కళోలతో నని తృతీ యాగర్థమును సూరిగాే వివరించిరి అమ్లై లంకన్‌ అను ద్వితీయపు లంకయందని యర్థ మనుష, వివరించిరి బవాంళ గ్రహణము'చే నుదంతములకు నేశవచనముసం

1008 తృతీయాస్తక్తములలో *ని వర్ష శమువచ్చుచోటులు, [౨౫౬ 1 వి, సంజీ] దృతీయాస్తకృన్యుగ్ధములు లేవనియు బవాంవచనమునండు నూశ్రమె యట్టి యర్ధములు ద్వితీయకుం గట్టుననియు * చావాుళకంబుచే నిత్థదివాక్యముతో వివరించి యుడాహరించిరి, బాణంబులను అనుదానికి బాణంబులచే ననియు; జలంబులను అనుదానికి జలములందనియు నర్ధములని వివరించిరి దీనినిబట్టి యుదం తములగు వీని ద్వితీయైకవచనముచోటం దృతీయాసప్తమ్యర్థములు లేవని స్పష్ట మగుచున్నది. ఉంా ఛాణంబున్‌ = చొౌణమును జలంబును = జలమును అనియే యర్థము తృతీయాస్నప్తమ్యుర్థములు "లేవు నన్నయా. అనసాాః క్వచిద్భ వేచ్చానా్యి (ఆం, చిం, హలం, అగజ వివ ౧౫ కారి అహో 6౨8౭ పుట) కల్చ్పరరు ౨౫౬ విము---ఈనూ శ్రమునకు ఎగర విషయమున వ్యాఖ్య జశయంబడెకు బాలవ్యాకరణ ఉదంత జడంబు తృతీయకు నవగ్గకంబగు, ౨3. వివరణము రాముం డొక్క బాణంబున వాలీం గూలనేన, బాణ ఆఅగీఒ స విమయమూ ముభబే నని యర్థము, సంజీవని ౨౫౪౬ 1 విషి--ఆందు - న - సమీ అని ఛా, తత్స, ౭ న్యూత్త మునం జెప్పంబడుటచే ని వర్గ్మకము స్పప్తమిావిభ క్తి వ్రత్యయమాత్రమె యగుట చేత నిటు తృతీయార్ధ్థమునందును వచ్చునని సూత్రింపవలనెసు. ఇట్లు నవశ్శ్యకము వచ్చుట వై కల్పికమనియె యెొలుంనది బా, కా, ౧౮ సూత్ర్రముచే స్పప్తమ్యగ్థ మున నుదంతజడంబులకు “అందు విభ_క్రికిం బరార్థయముగా న వర్ష కమువచ్చువని యువదేశించంబడెను, (౫౩ 1 విష) అట్టిసలములందే తృతీయార్థమునందు నైతము న వర్శకనువచ్చునని ప్రశృతసూత్ర్ర్యమున కర్థము. ఉదంతత్యము “చిగసరు మున్నగువానియందు సహజము, ముగాగము వుగాగమములచో నైైతము (భా తత్స ౪౦-౪ళణాసూ) నుదంతత్వము నంగికరించి వానివైన వర్ళ్శశమును నిల్బనగున్ను ఉ *చాణంబునన్‌ అనుదానికి 'బాణముచే నని యశ మనుచు సూరిగారే వివరిం చిరి బాణమునన్‌ అనుదానికి 'బాణమందున్‌ అనియు వా, కా, (ర సూతము చొప్పున నర్థము నీద్ధించును, ఉదంతజడంబులకు సైతము *నన్‌” ప్ర త్యయము శానపుడు బాణముచేతను - బాణముతోడనుి అనురీతిని *చేత . చే- తోడ - తో వ్రత్యయములును వచ్చును. ఈయుదంతములకు బవాుత్వమున నవర్ష్మకము శానేరదు, ఉదాబాోబాణంబులన్‌ = బాణంబులచేతన్స్‌ తరున్చలన్‌ = తరువ్చల చేతన్‌ చిగురులన్‌ = చిగురులబేతన్‌ * అని యిట్లు చా, కొ, ౨౨౩ సూత్రము

[బా శారు ౨౮ నూ |) అజడతృతీయకు *ని వచ్చుననెడి ప్రౌఢనిరాధారము 1059 చొమ్రానం దృతీయాస్నప్తమ్యుర్థములందు. ద్వితీయయే వచ్చును చా, కా, ౨౨ సూూత్రమునందు బహాంళగ్రవాణముచే నుదంతముల దృతీయాస్నప్తములచోట ద్వితీయ రానేరదని నివరింపంబడుటంజేని యట్టి యుదంతజడములకుం బ్రకృత స్మ్మూశర్రముచేతను బా, కా, ౧౮ సూత్రముచేతను నవర్ష్మకము. పాతిక ముగా వచ్చునని యుపచేశింపంబడెను. (విస్తర) ప్రరరాగములుప-డఉ ఆశ్రిత పోమణంబున ననంతవిలాసమునన్‌ మనీషి వి డార్టశ్రామతత్వవి_త్త్యమున = ..మహా నొప్పు సర్వలో శాశ్రయుండు , ,.,(ఆది ౧ఆ ఒప) చ అన విని యవ్యహీ రమణు6 డాతని కిట్లను మికు నాకతం బున బవాుదుఖముల్‌ గలిగె, ౨. నీమనం -బునం గృవవుట్టి కాచినను బోయెద నిష్పుడ యేను గానకున్‌ (శర్మ, 3 ఆ ౯౭) (ప్రాసస్థలము ) క విని ఉడి? = ఊోపతలము కరతలం బున నప్ప భించె......ఠ్రల్య ౨ఆ ౨౭౨౩వ) (ప్రాగస్థలము) నన్నయా _ తస్యాః ప్రథమా చ జడవవనాం_ స్యాత్‌, (ఆం చిం, ౨౫ేళి విమయను అజం, ౧౫ కారి, అహో, 3౨౧ ఫు)

కల్పతరు ౨౫౭ విషః:-ా-జడపదానామ్‌ = జడవాచకములయొక్క, తస్యాః జ ఆద్వితీయకు ( ఇతరత్ర చద్వితీయా” అను పూర్వసూ శ్రములోని ద్వితీయా అనునది “తస్యాశి అనెడి యీతచ్భబ్ధముచేం బరాన్ఫుష్ట మగుచున్నది ) ప్రథమాచ = ప్రథ గుయు, స్యాత్‌ = అగును చకారముచేతం బ్రథమ విశల్పముగ వచ్చునని యెజుం గునది, జడవాచకద్వితీయకుం బ్రథమ వికల్పముగ నాదేశమగు నని యర్థము, ఉదా-ాలనీరు శ్రాగెను = నీటిని చ్రాగను కల్లు "నేనెను = ఇంటిని ననెను మొ ప్రయోగములు:-నీ గరుడధ్వజుం డస్హు కరుణాసమేతుండై యమాగధుల శెల్ల నభయ మిచ్చిం (సఖా ౧ ఆ ౨౧౫) క...భరతా న్నూయులగు పాండ వేయుల శ్రీ యంమెయి6 గొనిన నిన్ను6 జీ యని యొరుల్‌ (సభా ౨ఆ ౧౮౫) (శీ = శ్రీని = ప్రాసస్థలము,) చ అనిలుండు పతయుగ్య మమృతాంకళుండు వీం వన లుండు మస్తకం చినుండు సమస్తదేహమును నెప్పుడుం గాచుచు నీ కభీన్నముల్‌ నవర్ష్మశంబు గానంబడియెడి, ఉదా:--ఉ వవునం గిట్టి యేనుంగున నేనుంగు వైచుచు బాజి వాజిచే రూవపడంగంగ మోదుచును (ఛాస్క యుద్ధ ) దీనికి బ్రయోగాం తరంబు మృగ్యంయబుూ (ప్రాఢ శారు ౧౭నూ) ఉ. వవునం గిట్టి యేనుంగుల నేన్తుల వైచుచు”అనియె గ్రంథకృత్స్రయుక్రమన్నను తతి లేదుగాన నీప్ర, యోగము సమర్థముకాదు,

1060 ఇంటినివెడలో అనుచో “ఇంటినుండివెడ లె అనవలెను (3౫4౭2 1వి సంజే | ఘనముగం జేయుచుండెడు జగన్నుత యున్నతియుం జయంబుం జే ఫొనుమని యిచ్చె దీవనలు గోరి ఖగేంద్రునకుం_ బ్రి, యంబునన్‌ (ఆది ౨ఆ ౫౭) ఇందు “జీహూమును అనుచోటి. *ని అనునది సముచ్చయార్థక మనందగును, "లేడా 'జ్లేహూమును అనునది ద్వితీయయె యని యొంచి ద్వితీయాంతములును ద్వితీయా ర్థక ప్రథమలును నేకవాశ్యనునం గలసీయుండనోవునని యంగీకరించినను సంగీకరింప వచ్చును, ఈవిషయమును నిర్వహించు మార్చరాన్మిప్త యోగము గలదుం ఉం-మాకు నత్సిప్రి యాండవు సమ_స్తవిదుండవు చెప్పుమయ్య యి లోకములోని వ్నర్హనములుం౦ దగువారి నెబుంగుదు *౨. * (ఆది ౭ ఆ ౧౫౬) ఇందు వ రన ములున్‌ అనుచో *వర్తనములన్‌” అని సవరింపరాదు. *వర్తనములూ అనుచోటి లు అనునది యతిస్థలము, జడంబు ద్వితీయకుం బ్రథమ బవాళంబుగా నగు, ౨ వాండు వూవులు దెచ్చె = వాండయ వూవులను దెచ్చె చాలబ్యా ఆశి సొమ్ములు దాల్చి = ఆశె సొమ్ములను చాల్చెం ౨౫8 పే విషయము వాం డిల్లు వెడలి = వాం డింటిని వెడలె, బవావాం ఛశముచేం దృతీయాస్తప్తములకు విధించిన ద్వితీయకుం టి థమరాదు, సంజీవని, ౨౫౭ పే విషషిజడంబు ద్వితీయకు = జడవాచకముక్సై. నున్న ద్వితీయక్కు ప్రథమ = ప్రథమావిభక్రి బవాంళనుంగా నాదేశమగునని యర్థము, ద్వితీయైకవచనమునకుం బ్రథమైకవచనమును ద్వితీయా బవాు కశచనమునకుం బ్రథమా బవాంవచనమును నాదేళశములగునని యొటుంగునది ఆక= ఆమె *వాం డింటి వలన వెడలి అనుచోటి యపాదానపంచమిక్కి బె, కా, ౧౦ సూత్రముచొప్పున “ఉండి ళబ్దానుప్రయోగమున్సు బా కా, ౧౧ సూత్రముచొప్పున వలనక ద్వితీ యాబేళశమును రాంగా 'త్తంటినుండి వెడలి అని సిద్ధించును. అట్టి ద్వితీయకు “ఉండి శబ్దముతోడి దానికిం బ్రకృతసూత్రముచేం బ్రథమావిభ_క్రి యాటదేశము శాంగా.. ఇల్గు వెడలి అనురూపము సిద్ధించును. ప్రథమాదేశము శానఫుడు

• ఇంటినుండి వెడలి” అని యుదావారించుటయె నా్య్థాయ్యమను, కాని బాలనా్యక రణవు_స్తకము లన్నిటియందును *వాండింటిని వెడ లో అనురూవమె కన్సట్టుచున్నదిం ఉండిలోపముకు సూరి వచింపలేదు. ఉండి పరమగునపుడె వలనకు ద్వితీయా దేళ మును హె శా ౧౧ సూత్ర ము విధించుచున్నది, కావున "ఇంటిని వెడలో అనుచో 'వంటీనుండి వెడలే అని యుండనగును, ఆచటి “ఉండి" శబ్దము ప్రథను

(ఛా, కార, ౨౮ సూ ] పేటికావ్యాఖ్య వెస్పినది ప్రాఢ వ్యాకరణాశయముశాదు 106] ముద్రణమందె ్రష్టమయ్యెను లేడా వాం డింటివలన వెడలె” అను సంచ ద్యుంత రూసమున కుండి పదాన్ముప్తయోగము లేనిదానికి చా. కాం ౨౧ సూత్రముచొప్పున వచ్చెడి “ఇంటిని వెడల అను ద్వితీయాంతరూపము సూరిగారిచే నుదాహృత మమయ్యునని మైన గ్రహింపవలయును కాని సూరి యట్లు వివరింసలేదు. పంచమి కాబేశముణిన ద్వితీయకుం బ్రళమ యాదేళ మయినశ్లై తృతీయాస్తప్తములకు బా, క ౨౨ సూత్రముచొప్పున నాదేళ మగు ద్వితీయకును బ్రథమ యా చేశమగుననియు *లంకం గలకలంబు వుప్ప అనుచో లంక శలకలంబు వుకస్టో అను ప్రథమాఘటితరూపమును సాధువే యనియు ఛ్రుమింపరాదనుచు సూరి “బావాంళకముచేం దృతీయాస_ప్పములకు విధించినద్వితీ యకుం బ్రథమ రాదు” అని వివరించెను (విస్తర బ్‌ నూరి యుదావహారించినస్థలము వంటిదె యనందగు న్మీక్రిందిచోటం బంచమిస్థలమున “అన్యస్వాః క్వచి దిత్యాది సూత్ర ముచొప్పున వచ్చుద్వితీయస్థానమునం బ్రథన క్షన్నట్టుచున్నది. ఉ ..కూ ర్మమ్థు గడంగి నీర్వెడలి (ఆను, ౧ఆ ౨8౩ పృ “నీటివలననుండి వెడలి అనుచో నపొదానపంచమి, నీటినుండివెడలి - అపాదానపంచమిస్థలమున వచ్చినద్వితీయ, అట్టి ద్వితీయచోట వచ్చినప్రథమ ---నీరు వెడలి=నీర్వెడలి, (న్నిస్తర+ 11 11) విస్తర, & ౨౫౭ క విమ;---లట్లు స్పష్టముగను గంరో క్రముగను సూరి వచించు చుండంగాం 'బేటికావ్యాఖ్యాత *' ఒగ్కాకచో జడంబు స్వప్పమికిం బ్రథమయగు” (ఫ్రాఢ శార, ౨౦ సూ) నని దీనిని సవరించుటను గమనించునది. దీనం దృతీయా స్పష్తములకుం గల్లినద్వితీయలలో స_ప్తమికిం గల్లినద్వితీయ ప్రథమాంతమై స_ప్తమ్యుర్థ కముగావచ్చుననుట ెల్లము” (వా, సా, వే, కార, ౨ర సూంవ్యాఖ్య ౨౯౬ పు) అని యిట్లువ్రాయుట సరికాదు ,ప్రాఢ, కార ౨౦ సూత్రమునందలి. ఒక్కొ కచో” అనుదాని కందలి యుదాహరణముల స్వారస్థ్యమునుబట్టి యుదంతస్థలను లందె యట్లు స్నష్తమికిం బ్రథమావిభ_క్రి వచ్చునని యర్థమనుచు వ్యాఖ్య చేయ వలసియున్నది, కావున నుదంతముల స్నష్టమికి (౨౫౫ 1 విష) ద్వితీయవచ్చుట వైయాశరణ కనిప్రయోగసమ్థతము కామింకేసీ 'వేటికావ్యాఖ్యాత యాళశయము పరాన్తనుగుచున్నది. . మజశియు స్నప్తమికిం బబ్రథమ వచ్చుస్థలములలో నొక్కట నైన ద్వితీయవచ్చిన ప్రగొకూగము మచ్చునకేని 'లేదుగదా. ఉదం లేతరళబ్బములందు స్పష్తమికిం బ్రథమవచ్చులత్యుములు ప్రా, క, ౨౦ సూత్రమునం జూపంబడ లేదు, విస్తర 11 ౨౫౭ 1 విషసాశ్రిలిగలతణ శేషకర్త యీస్మూత్తమున శండు.. విషయనులు - కొజినడినననుచు నీక్రిందిరితిని _బూరించెను

1062 అజడద్వితీయచోం బ్రథమయానను * ప్రైఢవ్యా” సరికాదు [౨౫౭ 1 వి, సంజీ] “పక్కన చో బడంబు సప్తమికి బ్రథమయునగు. ఉదాగావాపాకమునాయం బరంగు తీర్థమాడి మేధాసరున్నితులగుదురు చ వ్రతములు లేనివారు. . తీర్థము లాడనోపరు (భార ఆర, ౨౨౮౬ ప) ఉర్విం గల్లుతీర్థంబు "లెల్లను నే నాడుచు, (వరి, వూ, భా, ౫ ఆ) క, ఎటుకు నన్ను నుజుక యేనీనశరములు నెజకులాడి, = (ధార, ఆర ౧ ఆ) చ, పౌరించబొరి మోము బాస్పజలపూరను గ్రమ్ధంగ,.. == (భార శల్య ౧ ఆ) ఆవమిడినం బగిలిపోవుటయు (భార స్తీ ౧ఆ) ఎంగీ ముట్టి కందముల్‌ వడిం గ్తి వెట్టివెట్టి (హరి, వూ, ఇ ఆ) కా, భావంబుల్‌ భయ ముజ్జ గించి చొరుండీ ... (వారి ఫూ ౭ ఆ)మ ..,*,సురసంఘం బేకతం బుండంగన్‌ (వారి వూ ౫ఆ) ఎగ్‌ లీలం 'జేరోలగంబున్న నీలవర్డు (ఊఉ, హరి ౪ ఆ) కార్ణగుణగాఢరవంబు నభంబు నిండంగన్‌ (నిర్వ, 9 ఆ) అఆదియున్‌ మే నుచ్చి (౮ ఆర, ౨ ఆ) జనయిత్రి, చిచ్చుఆికిన (వై, ౮ ఆ) లేసి ..40006004 20 6 090 పంకము గొరిజ దిగణుడి పఆివలేవు (స్వాః ఈ ఆ ) పమోూంతరమునం దీర్థమం దాడి. మొ, ఇట్టి వ్ర యోగములచేత “అన్యస్యాః క్వచి ద్భవే చ్చానా్రి అను కజ్టానుకాసనుల సూత్రము సార్ధకమగుచున్నది” (పాఠ శార౨౦సూ)ూ ఈ ట్రౌఢధవ్యాకరణ స్యూత్తములోని *ప్రథమయు” అన్నచోటి 'యును” అనుడానిచేత సప్తమియు నిల్చు ననియు బ్రథను పాతీకమనియు. విశదమగుచున్నది, *స్నప్తమికిని అనుచోటి నూ ళబ్దము చేత బాలవ్యాకరణనుం కా-౨౮ సూత్రముచొప్పున ద్వితీయకేకాక స్పష్తమికిని బ్రథమ వచ్చునను గ్రంథకర్త యాళశయము స్పస్ట్రపడు చున్నది, పరిశీలిం పంగా నేతత్నూత్రవిషయము - బా -శార - ౨౫ సూత్రమునకు సవరణనుగాం జెస్పాట యృక్తను, ఉత్తరసూత్రమున నిది నివరింపంబడును

విస్తర, 1 ౨౫౭ 1 విషః...' ఫొన్నియెడల నజడంబు ద్వితీయకును బ్రథమ శొనంబడియెడి. ఉదాహాచ, అని లజనంబునం బజచు నమదనాగ మెదర్చి శ్రమ్మరిం చిన పరికాండువోలెం గురుసింహవరూధము నిట్లు క్రద్దతిం చునె (ఫారం ఆది, ౪ ఆ, ౨౦౭ షప) చ, తన వారణేంద్రము క్కురుకుల వీరమిాంద నెస వొల్పిన (భార, ఆర, ఇ ఆ) తత్క్రతుహయూత్తమ మొ'క్కెడం గొట్టం బంవుచున్‌ (కై ౫ ఆ) మొల (ప్రాఢ, శార ౧౯ సూ) ఇట్టు చింతామణికి సరియగు హాలవ్యాశరణసూత్రేమును సవరించుటను నిర్వహింపజూలు వ్రనూణనులుగ నీలత్యుములు' కన్సట్టకన్నవి. "మొదటి యుదావాతిలో “అమ్హవనాగ 'మెదుర్చం గ్రమ్తుజిం చిని అని గ్రంథకృత్న్రయు క్రపాళఠ మన్నచో తతి కానరాదు, రెండవ యుదావృాతీలో “శనవార ణేంద్రు, నక్కురుకులవీరుమి-6ద” అని శ్రంథళ్ళదుద్దిష్ట

(బాం కార, ౨౫ నూ] అన్య విభ క్తులచోం బ్రభమ నిల్బుస్థలములు, 106 నన్నయా _ క్వచి దన్యవిభక్త్యత్ధే ప్రథమావి ప్ర దృళ్యనే

విషమయను ౨ ౫౮ (విశృ అజం, ౮౭ శా, అహో 3౬౫ ఫు)

కల్పతరువు, ౨౫౮ విషమఃఈకారికకు ౨౨౦-౨౨౦ _విమయమున వాసఖ్య చేయంబడెను, అచట సమాసమంబె దీని కుదావారణములు చూవ-బడెకు, ఇచట వస స్తతయందును సమాసకుందును నుదావాతులు మూవంబకుచున్నవి అన్య విభ_క్త వశే ఐ= కతరవిళ క్తులయర్థమున్య వ్రథరూవి = వ్రథమావిభ_క్రి యు, క్వచిత్‌. ఇ ఇొన్నియెడల, ప్ర దృళ్యలే = కనంబడుచున్నది అవిశబ్దముచే నీవిధి పాతీశకమని గ్రహింపవలయును 1 చేళాధ్యకాలవాచకముల స్నప్తమికిం బ్రథమయు, 1 విశేషణ వికేష్టుములలోం ట్రిథభమప్రయు_కృమునకు ద్వితీ మాదిస్థానమునం ్రథమయు, 1 విశేషమణముల ద్వితీయాదిస్థానమునం బ్రథమయు బహాుళముగా నగును, 1 ఉదా వేరోలగముండె తీర్థములారె, నిన్నవచ్చె జేపుచనియె క్రోళమునడచె, 1 ఉదాఫిాామునుషుషలందఅకు దేవుండు వూజ్యాండు-వు స్తకములు నాల్లిటిని చెను = 1 ఉదావి-తల్లి ద్రౌవదితోడన్‌, మొ. ప్రథమకానవుడు వేరోలగమందుందె, తీర్థములందాడె (స్నానముచేన్సె నిన్నటియందు వచ్చె, జేపటియందుం జనియె శ్రోశమునందు సడచె మలుష్యులకందఆకు దేవ్రండు వూజ్యాంయ. వుస్తకములను నాల్లిటీని చెను, తల్లితో ్రౌరదితో, మొ _దేళాధ్యకాలనాచకనులకు సంస్కృతమున ద్వితీయాప _పృములు వచ్చును, అఆకర్మకథాతుభి ర్యోగే చేళః శాలో భావో గ్న్నవ్యోఒధ్వాచ కర్మ సంజ్ఞక ఇతి వాచ్యమ్‌...... (నీ కా ౫౩౯ సూ, ౧౧౦౩-౧౧౦౪ వ్నార్తి) (విస్తు 1 ౨౩౫ విష), స్త _ప్తమ్యుధికరణేచ (౨-౩-౨9౬) (నీ కె ౬౩౩ నూ అనుచొవ్చున చేళాధ్య శాలవాచకములకు సంస్కృతమున ద్వితీయాస _ప్త్రమంలు వచ్చును "కెల్టునందన్ననో యట్టియెడలం ఛ్రుశ్పుతనూ త్రమునం ట్రథమయుం బ్రథమ రానవుడు స్పప్తమియు నగును, ఉదా:లావేళోలగ ముండె వేరోలగముదుండె. ్రోశము నడ దె-ట్రోళ పాథమని 'చెప్పినం ఇెప్పరచ్చుకు, .ఇట్టిపాఠమె వానిళ్శవారిముద్రణమునం గన్పట్టు మన్నది, మూండవయుదాన్భాతిలో క్రతుహయోత్తను నొక్కెడం గట్టం బంచినన్‌” అని గ్రంథకృదభివ్రే, తపారమనుటలో బాధ చూవట్టదు- “ఆశ్యో త్త మున్‌ దవ్వులన్‌” (ఆవి ౨ ఆ, 30) అని యిట్టి వ్ర రొకూశము మహోకవిసమ్హత మె రమైయున్నది. సైరీతిని నూర్చరానివ్రమాణాంతకనము. దీని నిక్యహించుటకుం గన్పట్ట లేదు,

1061 సంస్కృతమునను నధ్యవాచకములకు సప్తమి ప్రథమలగును, [౨౫౮ వి, కల్ప ] మందు నడజె - నిన్నవచ్చె - నిన్నటిదినముందువచ్చె ఇట్టియెడల సంస్కృ కమందు వలె ద్వితీయ శావేరదు, (విస్తర 1 1)

'దేళవాచకిములకుం బ్ర రొరూగములు:--న్నిస్తర, 1 ౨౫౭ 1 విషయము నందలి త్రి లిగలతణ శేషోదాహారణము లెల్ల నిందలి చేళవాచకముల ప్రథమ కుడా వతు లగుచున్నవి, పాఢన్యాకర్త యాళశయముచొప్పున బౌో-కాం౨౮ న్య్ఫూత్త మునకు సవరణముగా నయస్థది యుదాహృతమయె్య్యనుగాని యది పొ-కా-ంం

విస్తర 1 ౨౫౮ విషష “కాలాధ్యనో రత నసంయోగే, అనుడాని ననుస రించి యీన్యూత్రము గలిగెనని యనుమానింపదగును ” (భాసా, వే ౨౯౭ ఫు) అను వేటి కావ్యాఖ్య సరికాదు. అత్యంతఫం మొూూగాఖభావమున స్పప్తమిద్వితీయలు సరా్థయముగా వచ్చును, ేలుంగునందు సప్తమి పాత్షీకముగా నయినవచ్చును వై పొణినిస్తూత్రముచే నత్యంతసం యోగమున ద్వితీయ నిత్యమగుటంజేనీ స్వప్తమి మైనను బావీకముగా సయితము కానేరదు ఇట్టి పాణినీయస్మూత్రము ననుస రించి ప్రకృతన్యూత్రము గలిగెననుట యసంగతము,

విస్తర 1 ౨౫౮ విష'___అధ్వవాచకములకు న్యూశ్రము స్వమిావ్రథమ లీ క్రిందిరీతిని సంస్కృతమున వచ్చునని వోపచేవుం డుపదేశించియిన్నాందు, నీనూం

ఫీ ఠి తమాక్చాత్‌. వ్రీచాంతే, ఉదా:--సోమనాథాచ్భతం ల్రోశాః కృ్ణః లోకేషు చాయుతే గబ్టాయమునయో ర్మధ్యే కతికోళాళ్చ జావ్నావీ” (ముగ్గ, కార

టె వ్యా పిగ్‌, మె థి ౦ 3౧౪ నూ) అవధిభూతయో రన్ధర్వరృ శ్రీధ్యవాచినః ప్రథమా స్తప్పమౌా స్యాతా మిత్యర్థ ౨ (ముగ్ధ, శ్రీరామతర్క వాగిశవ్యాఖ్య ) “ సీమూద్వయమదధివ _కి మార్గ పరిమాణవాచశాత్‌ శబ్దాత్‌ అనే గమ్యుమానే ప్రథమా - చకారాత్‌ సప్తమి చస్యాదిత్యర్థః, అ_న్హగమ్యుమానాభావేకు కేవలం వ్ర థమాస్యాజత్యర్థ శ్చ వక్తవ్యఃో (గిరళచంద్రి విద్యారత్నవివరణము) అంతమం దనునర్ధము గమ్యుమానమగు చుండంగా సరివాద్దులనడుమునుండు నధ (మార్లు వాచిశబ్దము.కంకొం. బరముగాః బ్రథమాస్నపష్తములు పర్యాయముగ వచ్చునని యర్థము టి సోమనాథ మేత్ర, ము "వెందల్కొని నూజుక్రోళములు కృష్ణు. దున్నాండు = నూజు లో శములతుదిని గృష్ణుం డున్నా-డని యర్థము (ఆయూంరి కీయూరు నాబ్టు, 'శ్రోశములు, అనురితి 'నెన్నునది ) పదివేల క్రోళశములం దున్నాండనియుం జెక్చ్పవచ్చును *గంగాయను నలనడుము గంగ యొన్ని క్రోళములు ఆనియు _త్త రార్థమునకర్థము, * గంగాయమున యోర్మ ధే జూవ్నావీ కలిక్రో కాఃకతిల్రోళాన్‌ వ్యాప్య తిష్టతీత్యర్థః - అత్ర కేవలం చ్రథమా క (గిరిక చంద్రవిద్యారత్న వివరణము)

దా, శారు, ౨౫ సూస్త ఉదంత చేళశవాచకములసొక్తమికే ప్రథమ, 1065 సూత్రమునకు సవరణముగాం బ్రాఢవ్యాశ_ర్త స్తూత్రించుట యుక్తము ఆసూత్ర మును “ఒక్కొ కచో నుదంత దేశ వాచకముల స_వ్తమికిని బ్రథమ వైకల్పికముగనగు అని స్తూత్రించుట యర్హ్మ్శముం చ, చేశ వాచకములకునూ శ్ర, మె యుదంతములకు న్యూత్రమె యట్టి ప్రథమ కొన్నియెడలం గన్బట్టుచున్నది ఉదం లేతరళబ్దములం దట్టిషథమ ప్ర యోదృష్టము శాలేదు, వాం డడవినుండె ననుచోట వాం డడవి యుండజె ననకాదుగదా ఉదంత దేశవాచకనులకు వైత మంతటను బృథమ నిలువదు, చంద్రుండు తూర్పునం గలం డనుచోం జంద్రుండు తూర్పు గలండని వెప్పరాదు గదా, మతీకొన్నివ్ర యోగము లిటం జూపంబడుచున్నవిః---మభార్థతరము మాయన్నయా దేశమునంజేని సర్వతీర్థములాడుచు (ఆది ౮ఆ ౧౩౩) (తీస్మములు = తీర్థములందు, ఆడుచు = స్నానముచేయుచు ) ఆరణ్యపర్వ ద్వితీయాశ్వాసము న నిట్టివి య'నేకప్ర యోగములు గలవు, లే.గ్‌ కొల్వుండు బుద్ధి (విరా ౫ఆ 3౧౭) గి, వచ్చి యిమైైయిం దపనున్నవార మేము (ఆర ౭ ఆ ౧౯౨) చ కడువడి నాధనంజయుని కాంటీత మెక్కడ నక్కడెల్ల , 44, లేరుపఆవెన్‌ (ద్రోణ ౧ ఆ, ౨౪౮) మ తమదిక్కార్పులుం దూరర్ధనాదములు నత్థంతంబు శోభిల్ల (శల్య, ౧ఆ ౨౭౧) నీ అంత దేవాహిశులు,, ,. =.మంతనం బుండి (ఆది ౨ఆ ౨౧) (మంతనంబు = ఏకాంతము) ఇట్టివియు౦ గలవు చ వెలయ గ నొక్కండున్‌ రిఫుని వీ డవిశంకతం బొచ్చె (హరి ఉ భా౨ఆ ౧౩౫) శకాలవాచకములకుషి క, అనవిని యూరడి నిద్రా జనితసుఖం బంది జీవ జనపతి యనికిం జను టయుం... .=(భీవష 3 ఆ౯) (జేవు = ప్రాశఃశాలయందు) క. , వటిపు ధరిత్రీ తాపంబుండేనె జనముల పాపంబుశ వత్సరములు పంట్రెం డధిపా (కాంతి, 3. ఆ ౨౭౯) చ, ౨. సురాసురయుద్ధమునాండు వైశ్యుల వెలయ గ నోర్చి.. (ఆది, ౮ ఆ ౨౮౭) ఆ-వె ,.ముంద రింద్రువంచిన మహో. డారు ాంబుథరళతంబుచేత (ఆది ౮ ఆ ౨8౮) (ముందర = ముందటిసమయమున ఉ జూను నెడంగ నీశ్షణమ చంవరె కోవపరీతచిత్తులై (ఆక ౨ ఆ ఎం) అక్వ వాచకటిలో వచన = నీయుత్తరీయంబు పడినయెడ యిచ్చోటికి నొక్క'యొోంజనంబు గలదు (ఆక, ౨ అ ౧౭౩) వచ ఆది యిచ్చటికి లత 'యోజనంబులు గల దరగుగు మనిన (ఆది ౨ ఆ ౭౯) క, నసరవరుండు నలుడుగా కె వ్వరు శత మయోజనము లొక్కవాసరమున వ త్తురు,,,4*=,=. (ఆర -౨అే - ౨౧౪ ) క84

1086 'జేళాధ్యశాలవాచకముల పాత్షీకస్తప్తమి, [౨౫౯ వి, సంజీ) శాలాధ్యములకుం ట్రాయికంబుగాం బ్రభమ యగు, బాలవ్యాకరణ ౨౫, వివృతి వాండు నిన్నవచ్చె వీడు నేడు వోయె మాపు ౨౫౮ క విమయమా నిలువుము ేవు పొన్గు వారు క్రోళను నడచి9, వీ రామడ వోయిరి, సంజీవని ౨౨౫౮ క విష:__నిన్న = వూర్వదినము, నేడు = ఈదినము: నమావు=రా తి జేవఫు = మటుసటిదినము లేదా ప్రాతఃకాలము ఇవి శాలవాచక ముల ప్రథమ కుదాహరణములు, థమ రానవుడు *వాండు నిన్నటిదినమందు వచ్చె" అనురీతి నన్నిటను స్నష్తమి యగును, "కోశము - ఆమడ అనునవి యధ్య వాచకోదాహరణములు వ్రథమ రానవుడు, “వారు ట్రోళముందు నడచిరి" మున్నగురీతిని స్పష్తమివచ్చును, 'ేశవాచకముల 'వ్రథమను సూరి స్యూత్రింపం మట చటచేతం ద్రలింగలతణ శేషకర్హ (కార ౨౦ నూ) 'ఒక్కొకచో జడయి స ప్త మికిం బథమయు నగు, *, *=(విస్తర 1] ౨౫౭ | విష) అని నూత్రించెను (౨౫౮ విష) (విస్తర) విశేష ఫ్రంబునకుంబో లె విశేమణంబునకును లింగ విభక్తి వచనంబులగు, దిజ ఛాలవ్యా నందతనయుండు కృళ్లుండు నాకు దిక్కు, 'బేవకీపుక్తు ఉ౫౯ విమయము హరిని నుతింతు 'నెప్టడు, శుభవిధాయుల రామ కృళ్ణులం భజింతు, భువనవంద్యను ర్న క్టిణిం టబ్రస్తు తింతు, మగునని వ్రాఢవ్యాకర్త ఆజునెలలకు అను 'మొదలగునుదావృాతుల నిచ్చియుం డుటను గమనించునది ” అను పేటికా వ్యాఖ్య సరికాదు, వ్ర శాంకరీ సూత్ర మున కయ్యవిలత్యములు 'ళొండొకనేవునకుం బెలిని _ వక్షావధికిః భెట్టంగల యప్పనములు - పార్ధుశిర మాలజునెలలకుం ర్రెబ్భ ఆను తత్పూ త్ర లత్యుము లవధి ప్రి ళృత్యర్థములందు వచ్చినవి కావ్రననె యాయుదాహృతులచోటం ్ర్ఫ్‌త సూత్రము చొప్పూనం ్రథమానవిభ_క్రిని నిల్చుటకు వలనుపడదు, *ళొందొకనేళ 'అెలిని - వక్షావధి "పెట్టగల యస్పనములు - ఆజునెలలు శ్రెబృ” అనునవి సంగ కార్థములు కావుగదా |! *ఆమడకప నడచెనో అని చిప్ఫఠరాదుగదా ! ఆమడ నడచె ననియే వ్యవహార మగపడుచున్నది

[బా శార, ౧౯ సూ] విశేషణవిశేస్యముల లింగవిఫ_క్రివచనసమత, 1067

సంజీవని, ౨౫౯ విష.---విశేస్టలింగవిభ_క్రివచనములె విశేమణమునకు నగు కృష్ణుండు వుంలింగము మహద్వాచకము ప్రథమావిభక్తి 'యేకవచనము నగుటచే వి శేషణమగు నందతనయుండు అనునదియు నఘ్ల ఫుంలింగము మహద్వ్యా చకము ప్రథమావిభ_క్రి యేకవచనము నయియున్నది, ప్రథమావిభక్రిని మూర్చి ద్వితీ మావిభ_క్రిగల విశేస్యువి శేషణములను జూపుటనై. చేవకీవుడ్టు నిత్యాది ద్వితీ యోదాహరణను చూపయడెను, బవువచనవి శేస్యవినేషణములం జూఫుటకయి శుభవిధాయుల నిత్యాది తృతీయోదాహృతి చూపండెకు, శ్రీలింగవిశేమ్య నిశేషణములను జూవుటకయి నాల్లవయుదాహరణము ప్రదర్శింపబడెకు. విశేష విశేషణము లిట్లు సమానలింగనిభ_క్రివచనకములై సాథారణముగ నుండవలయు ననునది సంస్క్యృృతభామా, 'ప్రనీద్ధమగుటచే నన్నయాథధర్వణులు వేజటుగ నువబేశింప "లేదు. సూరి యట్టి విమయమును భ్రైరీతిని సూత్రించెను (విస్త 1)

విస్తర, 1 ౨౫౯ నిసః--- నందతనయుందు ఆశుపదాక్టంబునకు కృష్ణుండు” అను ప్రథమా కారక ద్వారంబుననే క్రియాన్వయంబు కాని సాయోదన్వయంబు "లేదనుకొని విశేషణంబుపై6 బ్రథమాదివిభ శ్ర్యైదులు ప్రా ప్తింపకపోవుచుండంగా నీనూత్రంబుచే నవి యవూర్వంబుగా విధింపబడినవి * కొస్త్రంబున నాలోచిం పంగా విశేస్యంబునకుంబో లె విశేషణంబునకును “కృష్ణుండు దిక్కగున్‌” “నందతన యుండు దిక్కగున్‌* అని ప్ర ల్యేశంబుగాం గ్రియాన్వయంబుకలదని యంగీకరింపక తీరదు, కావుననే గీర్వాణాదిభామలలో విశేషణంబులపైనిం గూడం గారకవిభ క్తి గలుగుచున్నది, కారకనిభ_క్రి ఫుట్టినపిమ్గుట విశేషణవిశేవ్యుఖావనుం. కల్చింప వలెను. (బాగు ప్ర, శారు ౧౯సూ వ్యాఖ్య) అని గుప్తార్దప్రకాశికలో వ్రాయంబడెకు, దీని ననుసరించియే 'వేటికావ్యాఖ్యాతయు విశేషణంబులకు లింగ నిభ_క్రివచనములు నీద్ధింపవను నపోవహామును నిర్హాలింపగ నీసూత్ర మారబ్ధ మయ్యెనని (బా, సా, వే ౨౮౮ ఫుట) వ్రానెసుు, కాని యిచట నూరిగారు విశేషణముల క్రియాన్వయము విషయమున నేమియు వ్రాయలేదు, విశేషణవిశే మ్యములు సాధారణన్నుగ సమానలింగవిభ_క్రివచనకము లయియుండు ననునిషయ మును మాత్ర మె సూత్రించిర, అట్లు వచించుట గీర్వాణశ్లాషయందును గలదు, " ఉదితే విధా=విధో రుదయ క్రియానంతరం, అనేన విథావితి * వ్ల, (స్పప్పమిాం ముగ్ధ భోధసంజ్ఞా ) ఉదిత ఇతి తద్విశేషణక్వాత్‌ *ష్తో (స్నప్తమూ) యదుక్తమ్‌, విశే స్యుస్యచ యల్లిజ్బం విభ్నక్తివచనేచయే. తాని సర్వాణీ మొూూజ్యాని విశేషణవదేన్వ నీతి. (యవోనముహోపాథాస్రయ శ్రీశామతర్కవాగీక భట్టాచార్య వ్యాఖ్య, ముగ్ధ,

106 సూరివై బాంగు - వి చేసీన మాశే.పము సరికాదు, (౨౫౯ విం సంజీ |

"తెలుగున మహాత్త్య్యమహతీ త్వామవాత్త్యములె లింగమునకు మాలు వాడంబకుననియు నట్లగుటచేతనే మహద్వాచకవిశేషణములును మహత్తులె యని యిట్లు నిశేషణవి శేష్టముల మహత్త్యాదికమును దుల్యముగనె సాధారణముగా నుండుననియు నీవజు కువదేశింపంబడెకుు (౧౨౫.౧౨౫| = మం మం క్‌ - విషయములు)

పంరీతిని వ్ధవహరింసంబడు ఫుంలింగాదికమును మహత్త్వాదిశమును విశే మణనవి శేష్యుములకుం దుల్యముగా నుండుట సాధారణ నియమము, వానికి వ్యత్య్యా సమును గలదు, లింగవ్థత్యాస మావటుకుం గొన్నియెడల వివరింపంబడెరను (౧౮౬- ౧౮౬ శ్‌ = 32 = 2 = 1 = విమ) అప్లై మహత్త్వ్యామహ_త్తముల వ్యతా్య్థసమును లింగవర్ధతొర్టపమును. ౧౨౬-౧౨౬ [1 మొ ౧౨౬ *1£[ వి విషయములలో వివరించలృడెను,

ఆచ్చ్భిశశబ్బములపట్ల లింగవ్యవవోరము లేమిం జేసి యవి ఫుంలింగసరుములు స్ర్రీలింగసమములు నపుంసకలింగసమములు నని వ్యవహరింపంబడుననియు వానివిష వ్యాక, కొర, 30౯ సూ) ఇంతయేల ? పాణి న్యమక జమనేన్హ్రా జమవన్హ్వ ప్రాది కాద్టికా” అనుచొప్పున నాదిశాచ్చిపలలో గణింపంబడిక యమరసింవాంండును నిన్సై వచించెను స్త్రీ దారామ్యై ర్యద్వి శేష్టుం యాకృనై. వ్రస్తుకం వద్వైః గుణ ద్రవ్య క్రీయాళ జ్ఞా స్రథాస్యు స్తస్య భేవకాః * (నామలింగానుకాసనము, 3 శాం, వి శేస్థునిఘ్న వర్గము జి శో వార్ట్రఖ్యవాలా అస్తి న్వగ్తే లిజ్దజ్ఞానోపాయ మాహ యాదృనైః = యాదృస్రూవ లిబ్బవచనవిధ_క్రియు తైః, స్త్రీదారాదైః = శ్రీదారఃళత్రాదిభి స్సు కై యద్వి శేష్యమ్‌ = కర్హృత్వశరణత్వాద్యర్థ విశేష సంఖ్యావచ్చిన్న మర్థస్వహావం భారాదికమ్మ్‌ వ్రస్తుశమ్‌ = ఉపస్థాపితమ్‌, తసర్థి = తాదృళపదోవస్థావితస్య తథా భూతవి శేష్యరూ పార్థస్య 'భేదకాః (నిశేషణముల్పు గుణద్ర్త వ్య క్రియాశ్‌ బ్లాః = గుణద్రవ్య క్రియా మోగోపాధిలమణ స్వార్థద్వారేణ అవచ్భేదకాః ఛళ్హాా తథాస్యుః జ విశష్య వాచక, స్తీ చా రాదిళ బ్లవత్‌ లిజబ్హసంఖో్యో పాధికరూపని శేవభాబోభవ_న్తి * (లింగయసూంరి విరచితపదవృ త్తి హ్యాఖ్య,) “యా దృశ్రైః = వలింగముగలవై న, స్త్రీడారాదై్యపదైః = స్త్రీడారకళ శ్రాదివదముల చేత, యద్వి'శేస్యమ్‌ = వీవిశేష్య మైన యర్థము, వ్రస్తుతమ్‌ = ఉపక్రమింపండెనో, తస్య = ఆవి శేష్యమునక్కు 'భేనకాః = విశేషణన్నులైన గుణ ద్రవ్య క్రియాళళ్చాః = గుణవాచక ద్రవ్యవాచక క్రియావాచకళబ్దరులు తథాస్యుః = ఆరి శేమ్యలింగము గలవే యగును, *_(గుపవాలప్రబోధిక టీఫ్ర

(బౌ శార, ౧౯ సూ] లింగవచనవ్యత్యాస ప్రయోగవిశేషనులు 1069 యమున విశేషణవిశేషస్టుములకు లింగసమత్వవిషయక సాన్యుము నియతము కాదనియు న్యత్యాసమె ప్రాయిశమని ము ౧౯౦-౧౯౦ 1 విషయములందును ౧౮౬ విషయము.నందును నివరింవంబడెను, కొన్ని నంస్కృతసమళబ్దములకును బుంలింగాది సమత్వ వర్థవహారముగలవని తత్సమ ప్రకరణమున ౧౬౪ మున్నగు విషయ నులలో నుపదేశింవయి డెను, అట్టివాని విశేషణవి శేష్టుముల లింగవ్య త్యాసము సయుతము చిర మున్నగువిషయములలో వివరింపండెను, వివిధవిశేషణ ని శేష్యవ చనవిభక్రి వ్యతాససములు ౨౬౦ మున్నగు విషయములలో ముందు వివరింపంబకును, (విస్త 11)

విస్తర, 1[ ౨౫౯ విషవి--లింగవచనవిషయకములగ్గు కొన్ని ప్ర రొూూగని' శేష ములుహిలాక 4 నీవలి గిన నడ్డమె ఫురవారాజకేళవు లైనన్‌, (ఆవి ౪ ఆ ౧ర౫ ప్ర కం. +. == అడ్డంబగువా శాయతభుజళ క్రి నడ్డమగుండు ౨966+(కీది ఆ ఆ ౧౯౯) తే.గీ హరుండు వానికి బ్రత్యయమంయి (ఆర ఈ ఆఅ, ౨౮) క. ...రావణుండ సమ్ముఖమై (నిర్వ ౫ ఆ, ౨౯) నీ అకలానీ వాదిమ థ్యాంత మగుట (ఉ, వారి, ౨ ఆ, ౨౧౨) క **.*4=మదనుండు భస్మం బయ్యెన్‌ (నన్ని, కు, ౫గిఆ ౫౨౯౧) ఉ....+మా ఆెక్కడ మూాయమైతిరి (నన్ని, కు ౫ ఆ, ౫౫4౯) చ, వారునకు ఆడు ెండొళకొ గజూజినముం దహానాంబకంబు నాన్‌, చ, ,.గం గయుం జంద్రుంయ అెండురెండు నా శిరదునం బొంది రబ్బపథనీంధుసుథాకరు లద్భుతంబుగాన్‌ (నన్ని, కు ౮ ఆ ౨౬) ద్వి హరియును గిరియును నజుయను గిజూడు. సురలుకు గిరలును హాడని సమంచె (బసవ, ఇ ఆ, ౭6౧వ) నమౌానార్థ కంబునలైన యిీడెన సరిసాటి లోనగు చేళ్యవిశేషణళబ్దములును, (నిత్ష్యైకవచ నాంతములు ) సథ లెల్ల, ., దీనికి సరిగావు , (సభా ౧ అ) =.44సరులంలేని దృకృంజన శాబకములు, అని యొకచోం బ్ర యోగము కానంబడుచున్నదిః *4. 4, (ప్రౌఢ కట్ట 3౨ సూ),

“ ఫొన్నియెడల విధేయని శేపషణమొండ బవాంనచచనాంతంబయి ని శేష్యంబులు వెక్సిటి కన్వయయోగ్యంబగు, ఈ ఇది దతీణావథంబున. కిదియు నిదర్భాపుర మున కీది కోనలకిం దిది యుజ్జ్ఞయనికిం బెలువులు,.. 4444 (ఆరఎ౨ అ, 80) బహువచనాంతము కాక యేశవచనాంతమైనచో: చెకవు లైదుండవ లెను, (వ్ర్తైఢం శార, ౨౫ సూ) క, కరులకు నై రావతమును హరులకు నువ్చ్చైళ్ళ్రనంబు నవనీ స్థలివై నరులకు నృషతియు హిమగిరి _ గిరులకు నేలు) కుదధియుం గ్నీర్తితభర్హల్‌ (వారివూ భాగ అలజపస) ఓ, ఎవ్వతనేని ఛాత సృజియించె। దగన్‌ మగ్గ

100 విశేషణని శేష్టలీంగవచన వ్యత్యాసములు, [3౬0 వీ, కల్ప] వీకత్వం భేదళగతబవాువచనానాంచ దృళ్యతే వికృతా నన్న్మయా (ఆం చిం వాలం ౧౫ కారి (అహో ౮30)

౨౬౦ విషయము క్వచిటేకత్వమిష్టం స్యా దప్రాణి స్త్రీవిశేషణే నిద్ధ వానింగాం నా కొవ్వమింజేనీ యట్టి నిను నుగ్మలినేయంగ నొల్ల *. .....శిఖండినీ (భీష 5 ఆ 3౨౨) కం నినుం గూల్చెదం జూ యెొవ్వత నైతి నేమి చూపెదు నన్నున్‌, (భీవ్య, ౩ ఆ 3,౫) క మానవపతి నన్నెక్కడి దానవు నీవనియెనేని టబ్రౌవదికడ స న్థానంబువడని మెలంగుదు నానగరుల నృత్యగురువ నన గలవాండన్‌ (విరా ౧ఆ ౯౦) (వేడియగు నద్టనువాక్యము) చ నలదమయంతు లిద్దజు మనఃప్రభవానల దహ్యుమౌానలై ......, (ఆర ౨ ఆ ౨౪) ఫుమాన్‌ షి యా (౧-౨౩-౪౭ ) స్ర్రీయాసహోక్తా పుమాన్‌ శిష్యలే - తల్లవ్‌ణ వవ విశేష శ్చేత్‌ (ని శౌ ౯౩౩ సూ) అనుచొవ్చున *నలదమయన్త్యా” అనుడాని విశేమణమగు దహ్యునూని శబ్దము దహ్యూమానళ్ళ - దహ్యూమానాచ = దహ్యునూనా” అని ఫుంలింగముగనే నిల్చునుగాన దహ్యమానులై”్‌ అని యుండవలయు. ననుకొని కొంద ఆట్టిపాఠమును బ్రత్నీప్తము గావించుచున్నారు. కాని * వరవల్లిబ్హం ద్వన్ద తత్పురుషరొో!, (౨-౪-౨౬) వతయోః పరపదనై ఫ్రీన లిజ్హం స్యాత్‌” (నీ కౌ, ౮౧౨ సూ) అను స్తూత్తముచొప్పునం బరపదనుగు దదయ న్తీళోబ్ల స్ర్రీలింగమె కలు గలా “దవ్యూమానలై * అనురూపమే యచట సాధువని యెజలుంగనగును, నిశేమ్యనిఘ్న లై వ .... ద్వస్ట్వవి శేషణస్య తత్చురషవికేమణస్య చానుప్ర యోగే త దేవలిబ్దమితి ఫామ్యమ్షైయట యోః స్థితమ్‌ తతళ్ళ్చ . కుక్కుటమయూ ర్యా విమే ఇత్యుదాహరణే అయంచ ఇయంచి కృతి విగ్రహే ఫవుమాన్‌ త్రి యా ఇతి ఫుంశే "చీని పరవల్శిజ్దమ్‌ ఇతి విశేషణక్వాత్‌ స్రీలిబ్టల్వే.4. ౨. (నీ కౌ ౯౩౦ సూ, వాలము, వ్యాఖ్య, ౧౬ ఫు)

కీ బ్య జ "శ

ప్రశృతే ర్విళృతే ర్వావి యత్రోక్షత్వం ద్వయోరసి వాచకః ప్రకృతే స్సంఖా్య్యం గృహ్హీయా ద్వికృతే ర్నృతు॥ యథా వీకోవ్ఫతుః వఖ్బనాకా భవతిం సబ్బవృమోః వకా న్యా రృవ న్తీత్యాది * (ముగ్ధ, ౯౬౦ సూ, దుర్రా, వాస్రఖ్య-) అను చొప్పున లేల్లునందును ఒకన్రూంకు పదిబల్లలగుచున్నదిం పదిబల్ల లొకతలువగు చున్నవి" అని యిట్లు ప్రకృతి నికృతులలో6 బ్రకృతియొక్క యేక త్యాదివచనమె నిల్చును, దీనికి విరుద్ధప్త యోగములును గలవు చ్వౌద్వా మాఘాదిమాసొ సా దృతు న్హై రయసమ్‌ో (నామలిం, కాల, ౧౩) (చూ, ౧౧౯ విష "7 -

[వా, కార ౨౦ సూ] విశేషణవిశేస్యవచన వ్యత్యాసము, ఆధర్వణము 1071 మ్వన్త వ్రీసముయో స్పద్విశేష్టుక యో_స్తథా (వికృ హలం, ౧౫.౧౬ కా అహో, ౪౮80)

శల్చ్పతరు ౨౬౦ విషః--విశేషణ విశేష్యముల లింగవ్యత్య్యాసము ౧౮౬- ౧౮౪ 1 విషయములలో జూవంబడెను. వచనవ్య్థ తాస్థసము నుపదేశకించు చున్నాండు, భేదకగతబవాువచనానామ్‌ = వి శేమణగతబవాంవచనమువనకు నీక త్వమ్‌ = వకవచనము దృళ్థ్థలేచంకవివ్ర,యోగములందుం గన్పట్టుచున్నది. ఇట్టిది సార్వ త్రి కముగా నుండ రాదనుచు నది యుండెడిస్టలముల నధర్వణుండు ఇాన్థవివరణ ముగా జూపుచున్నాండు[;--క్వచిత్‌ = ఒకప్పు డనంగా న్మీక్రింద వివరింప బడిన సలములందు అ పాణి=అ పాణివాచక *ము వ్య కాంతమగునటియు (మువగ కాంత ఇ లో (టం కక కవన క ల ణ ల్‌

ప్రి త్వ మత్త రార్థమునుండి యాకృష్టమగుచున్నది ) స్త్రీ = స్రీసమమగునట్టియు విశ వజే = విశేషణమందు, వకత్వమ్‌ = చింతామణిలోం జెప్పంబడిన యేకవచన మంగా విశేషణగతమగు బవాంవచనమునకు వచ్చు నేశత్వము, ఇష్టం ప్యార్‌ = పాతీకముగా. నగుట సమ్మతనుగును నీద్ధమ్వున్త స్ర్రీసమమయొో”. అను చానిచొప్పాన. అప్రాణి స్త్రీవిశేషణే* అనుస్థలమందలి “అప్రాణి శబ్బమునకు మువర్శ కాంతజడవాచకమని యర్థము చేయంబడెను. అట్టి మువగ్గ కాంతజడవాచ కము తత్సమమయినం గావచ్చును ఆచ్చికమైనను గావచ్చును శ్ర్రీ*మమనునది యాచ్చిక మె కావలయును ఉదా:..ఇష్టమగుపడారగ్థములు కులిశ ధారలు కుంఠిత నుయ్యె, వా, తత్స ౮౬ సూ, ౧౮౬ విష చొప్పున గులిళధారా ళబ్దవిశేషణ మగు కుంఠితాళబ్టమునకుం బాతీక క్లీబత్వము రాలగాం బ్రకృతసూత్రముచే. నేక వచనము వైకల్పికముగం గబ్దేను ఆందమగువస్తువులుు మాటలు వెక్కేల 1 “తాపవార్తలగు నుదాష్థినములు ” అనుచో హా, తత్స ౫౨ నూ, చొవ్వున (౧౫౬ 1 నిష) తాపహృ్నర్తలు” అను విశేషణమునకు స్త్రీత్వ మతివిష్టమైనను నాచ్చికము శామిం జేసి యేకవచనము కానేరదు, న! ఫి ప్‌ జ్‌

ఉ త్త రార్థ వాాఖ్య:---నీద్ధమ్వ న్త స్తీ సమయొూరి తార్ధది---సద్వి సిస్యుక యోూ:= (సచ్ళబ్దము. ప్రాణిషరము ) ప్రాణివాచోము. విశేష్యముగాలల, నిద్ధమ్వ న్త = సహజ (నిద్ధళబ్ద మాచ్చికమాత్రపరము) సీద్ధ'మువర్డ కముతోంగహాడిన యనంగా నఫుం సకలింగసమమగు నిశేషణమునగును_ (నీద్ధ) న్తీసమ యో!=అచ్చిశ న్త్రీరయు విశేషణ మునకున్కు తథా = ఆవ్రకారముగానే బవాువచనమున "శీకవచనము పాఠత్నీకముగ

న సి నగుట సమ్థతమగును, ' తద్విశేమ్యకయో రస్రాణి స్త్రీవిశేస్యకరురా రిత్యగ్థు

లి, జ్‌ 4

“అందము - చొక్కము ఇతాస్థదయః సిద్ధన్వున్నాః - కంపు సొంపు ఇత్య్యాదయః

10% కవిశిరోభదూసణ వ్యాఖ్య నన్నయాభివ్రేతీముకాదు, (౨౬౦ వీ, కల్ప) శ్రీసమాగొ (అవో, ౪80 ఫు) ఇందలి “తద్విశేష్యకయో? అనుచోటి “తత్‌ అనునది ప్రథ్నప్తపాఠము, అవోబలపతి వ్రాంతచొప్పున నద్దాని యగ మప్రాణి శ్రీవిశేష్యళమనియె యంగికరించినచో నది వూర్వార్థమునకె వునర్నుక్తమగుట త్తి ేదంవ న్నుత్తరార్థము వ్య్థ మనవలసనివచ్చును. కావున బూర్వార్థ మృప్రాణివి శస్యుపర మనియు న్నుత్తరార్థము ప్రాణినిశేషపరమనియు నర్థము చేసికొనుట యు_క్తనుః ఉదాఒవెక్కేనుంగులు = వనుంగులు. వెక్కు, ఇంపయినజవరాండ్రు - “ వంపయిన ప్రియురాండ్రూ” (అహో. ౪3౦ వు) మొ. తత్సమస్రాణి విశేషణములకు రాదనునియమముచే వంద్య్భములగు ట్రైవతములు - జితసీంహము లగు 'నేనుంగులు జగద్భ ర్తలగు సురలు” (భర్త అనుదానికి శ్రీ త్వ మతిదిష్టముం బా, తత్స ౫౨౩ సూ) (౧౫౬ విమ) మున్నగుచోటులందు *వంద్భమగుదై వత ములు మున్నగు ననిష్టరూపములు కల్లనేరవు “అన్న - తండ్రి మున్నగు విశేష్య స్త్రీసముములు విశేషమణములుగా వాడంబడినపవు డీవిధి వృ్నర్షిల్లనేరదు. ఉదావిలా అన్నలగుమానుసులు - ఇట '*అన్నయగమానునులి అనురితి ననిష్టరూవము నీద్ధింప నేరదు,

చ హన్మహతీవాచక స్త్రీసమవి శేష్యకతత్సమ విశేషణము (తల్లి సదయ-తం్రి సదయుండు మొ) లకు వికృళాచస్తీలిబ్లాః న్త్రీలిజక సర్వనామభేయాః స్యుః (౧౮౬ విష) (౧౯౦ విష) మున్నగునూ త్రములచొప్పున మువర్శ కాంతత్య మె సంభవింపదుగాన మనోవారలగు ఇొడుకులు - మనోవారలగు నింతులు - బల్లిదు లగు కొడుకులు మున్నగుచోట్ల నీవిధికిం బ్రస్పక్టియేలేదు. వకత్వం 'భేదకగత బవువచనానాంచ దృశ రే వికృతా + వొంవైనప్రి యురాండ్రు, = ఓఒవై ఏననీరులు-

వ జీ న్‌ నటిన ఇత్యాది వికృతి పద వ,యోగస్వార నేన ళుద్ధాంధ్రే వ్వేవైకత్య నూచార్యస్థసమ్ము తమితి విజ్ఞాయ లే...” (అహో, ౪౩౦ పు) ఇవిసరికాదు, “గుణవద్దణో ద్వితీయైక వచనతుల్యోో భీ ద్వికృత్‌ *” అని యిట్లు వికృతిళబ్బమును గేవల సంస్కృృతసమకబ్ద విషయమునం జింతామణికర్త యువయోగించుటచేతను కులిళధారల్‌ కంథితం బయ్యె”ి అని భట్టారకుండు చ, యోగించియుండుటచేతను చై యహోబలపతి వ్యాఖ్య సరికాదనియుం బ్ర యోగానుసారముగా 'నేకనచనమువచ్చునని చిం తొమణీ వచింపంగా నట్టి విషయను నధర్వణుండు వివరించెననియుం జెప్పుట యుక్తము, వ్ర యోగములు: లింగవిభక్రివచనసనతకుఓ._.నీ తనకుల శ్రావాణు ననురక్తు నవి రళ్ళ జవసహోమతత్ప్చరు విపులళబ్ద కాసను సంహితాభ్య్యాసు ట్రవ్షోండాది నానా

[బా శారు, ౨౦ సూ) విశేషణవి శేష్యముల వచనవ్య త్యాసము 1073 ఫురాణవిజ్ఞాననిరతుం చాత్రు నాపస్తంబసూస్ర్రు ముష్పలనో ర్రజాతు =... *ంనన్న పార్యుం జూచి... ౨, (ఆది, ౧ఆ ౯ప) ఉం రాజపలై కభూషణుందు రాజ మనోవారుం డన్య రాజతే జోజ మకాలికౌర్వుందు. ., *= రాజమహేంద్రు: డున్నతిన్‌, (ఆది, ౧ఆ 38వ) ఆ.వె .. ..వరుణేంద్రచేవిద పోనిదాని చేవ యానిం గనియె (ఆవ, 39 ఆ ౧౮౦) ఉ రాజకులాగ్రగణ్య మృగరాజవరాక్ర్రృమ రాజరాజం4444444,(ఈది ఆ ౧ ఆ ౧౪౬౨) కం ఓీంకారవామ్యునకు నన | వాంకార విరూఢభావనా రాధుర్టనకున్‌ ౨౨ 4౨ ౨ంపారివారనాధునకుం 4464 66 (విరా౧ఆ 39౨ మొ 3౪వ)

విశేషణవి శేష్యముల వచనవ్య తార్థపమునకు:--ఉ, యోధుల నీంహనాదము మదోత్క టవాకణబ్బంహితంబు వే గాధికవాజిహేషితమహారనమున్‌ రథ నేమి ఘోోవమున్‌ చాధితకర్ణ రంధ్ధామయి వ్వ + ఆబ44(సథఫా, ౧ ఈ, ౨౬౪౬) చ, =... అనివారితమై చెలంగెన్‌ మదీయవా హిని భటనీంహనాదవాయహీషిత నీంధురబ్బంహితధ్వనుల్‌ (నా, ౧ఆ ౧౮౬) మ ., *.మాడై పోరుకన్తాది దు రనసుఘంబుల (సభా ౨ఆ ౨౯౭) స్రగ్ధర 96 = ంకులిళధారల్‌ గుంరితం బయె్య్యె .. (ఆది,౨ఆ ౮౨౩) కం .. * వెష్క్సలు వలుకలొ పలుకంగనేల (సభా ౨ ఆ ౧౭౨) నీ మాటలు పవెక్కేల వమానినీగుజ్ఞ మేశుంగను'వే రెల్లం ద్రుంగె (స్నౌకప్టి ౧ఆ,౨౦౨) కం, *-==*మాయట్టివారిమాటలు కొజయే (సభా, ౨ ఆ ౧౯౦) ప్రాణివికేషణముల బవువచనమున శీకవచనప్ర యోగ ములుహిానీ. వనుంగు నెక్కి వెక్కేనుంగు లిరగడ రాం బురవీథులం ల్రాలగలడె (విరా, ౫ ఆ ౨౦౪ ప) (వెక్కు లేనుంగులు - వీకుంగులు వెక్కు) ఇంపైన జవరాండ్రు, * మదికింప్రలు నింపుకలస్వనంబుతోనొ (వసు, ౨ ఆ, ౧౫౯) అని యింపు శబ్దమునకు బవాున్వవ్ర యోగనును గలదు,

“మ, అచె న్నక్తంచరులందు నిందును (ఆర ౭ ఆ. ౨ ఎ (అపగో నక్తంచ రులని వ్యవహారము) నున్నగుచోటులందు 'అదె అనుదానికి * చూడుము అకు నథా్యాహృత క్రియతో నన్వయముకాన నట్టివి దీనికి లత్ధములు కానేరవు (౨౧౫ 11 విష), *“సరసములుశనచనములుి మున్న గుచోట్లం ట్రక్ఫత కారికలోని పూర్వార్థముచొప్పున న్యప్రాణి మ్వుంత విశేషణమున కేకత్వమం రాంగా “ోసరసను+ వచనములు” అని సిద్ధించును వీదప “మో స్తువిభ_శక్ష్వేకవచనకే పు-౦వూ” అను చొన్వున *వు-0ఫులు రాంగా సరసవువచనములు - సరసంపువచనములు” అనురితి రూసములు నీద్ధించును, (౯౮౪ విమ)

శ305

త్షే0్ష సూరిపద్ధతిని దుర్వారములగు ననిష్టమాపములు, [౨౬౦ 1ని సంజీ ) స్ర్రీమంబులగు నిశేషణంబులయు మువర్గ కాంత విశే మణంబులయు బవబునచనంబున 'కేకవచనంబు బవాం చాలవ్యా ళంబుగానగు ౨౦ ౨మ౦ విమ కము మూటలు నెక్కేల - మాటలు వెక్కులేల కులిళఛార ల్కుంకితంబయెొ్యు. కులిళథార ల్కుంకితంబులయొన ఇష్టమగువడార్థములు ఇష్టములగు పదార్థములు సంజీవని ౨౪౦ 1 విష --= మాటలు 'వెక్కేల - మాటలు వెక్కులేల అనునవి స్రీసమవిశేషణోదాహరణములు ఇష్టమగుపదార్థములు = ఇష్టములగు వదార్థములు అనునవి ము వర్ష కాంత విశేషణోదాహరణములు కులిశథారల్‌ కుంఠితంబయె్య (కులిళ = నజ్రాయుధముయొక్క ఛారల్‌ = దారులు కుంరిత నుయ్యొ = మొక్కనోయెను = వ్యర్థములయ్యొను) అకుచో వా తత్స ౮౬ సూత్రముచొప్పున మహతీతర స్త్రీలింగవికేషణమగు కుంఠితళబ్దమునకు వై భాషిక శీఎత్వముళాంగా. కుంథితములు అనురూప మేర్చడెను పిదప బ్రకృతసూత్ర ముచే బవాంవచనమున కేశవచనము రాగా కుంఠితము అనురూవము నీద్ధించెను వా తత్స ర౬ సూత్రముచొప్పునం స్రీబత్వము కానిపతమున బా. తత్స ౮౫ స్ఫూత్ర్తముచొప్పున న్త్రీలింగకులిశక థా రాళబ్దవి శేషణమగు కుంరితళబ్ద మాకారాంత మగుచు రమాళబ్దమువలె రూపముల నంది కులీళథారలు కుంఠి కలయెగ అనియే నిల్చును కుంఠితళబ్దమునకు గీ బత్వము వచ్చినను ట్ర కృతసూత్ర్రముచే బవాంవచ నమున 'కేకవచనము రానిపతృమున కులిశథారలు కుంఠితములయొ్యు అనురూపను గల్టును ౬ నూరి యథర్వణవచనమునంవలి అప్రాణి శబ్దమును సూత్రమున సంగ్ర హీంపకుండుటచే వంద్యములగు దై వతములు = జిరనీంహూములగు నేను గులు = జగ దృర్తలగుసురలు మున్నగుచోటులందును సూరి సూత్రముచొప్పున నేకత్వము కల్గి వందస్భమగు.దై వతములు - జితఫించామగు నేనుంగులు = జగద్భ ర్హయగుసురలు మున్నగు ననిష్టరూపములు దొర్యారము లగుచున్నవి ఇళ్లు అన్నలగు మూను నులు లేరె యితరల్‌ నీలీలకుం బాశత్రముల్‌ మున్నగుచోటుంందుకు. అన్న శయగుమూనుసులు = 'లేరె 00తరల్‌ నీలీలకుం బాత్రము మున్నగురితి ననిష్టరూప ములు నూరినూ త్రమున దుర్వారము లగుచున్నవి గుప్తార్ధప్రకాశికాకర్త ఈసూ త్రంబునందు స్రీ సమంబులును మువర్ష కాంతం బులును జడవిశేషణంబులె గ్రపాంపవలెను. (వాగు వ్ర ౨౩౫ పుట ద్వి

(బా శార ౨౬ సూ ] ప్రకాశికయు నూరికని తీముకవ్రలలమీణములును సరీ కావు 1075 ము) అని వ్రానీ య్యాక్రింది తిమ్థకవి సూరకవి లక్షణములను బ్రమాణనుగాం జూవెను ఈ బాగు ప్ర పతీమున సుస్థీతులగు కొండలు అనుచో సుస్థితి యగుకొండలు ఆనెడి యనిష్టరూవము దుర్వారమగుచున్నది ఈతనిసయనున వీనుంగులు పెక్కు - ఇంవై నష్రియురాండ్రు, మున్నగురూవము లెల్ల నసాధువులు శావలనీవచ్చును ఈ3ండు చూపిన సూరకవి తిన్ముకవి లత్షణములును సరిగా” నుండలేదు క 'అెలుంగునం శ్ర్రూణిపదంబులు వెలిగా బవావచనమునకు విస్పష్ట ముగా నిలుచును విశేషణంచై సాలుపొంద గ 'నేకవచనము మఖథ్యంపీ (సర్వల ౨ ఆ ౧౧వ ౧౮ పు) క జడపదబవువచనములకు నిడందగును విశేషణను లనేకవచనముల్‌ మృడుని ఘనకీర్తులు బెడం గడరెం దట్టకుయి దిశల నన్నవిధ మునన్‌ (కవిసం ౧ తరం ౨౦ లత) వీ రీవిధి పాతీకమనకుండుటచేత విష్టము లగు వదార్థములు మున్నగురూసములె దుక్గభములగుచున్నవి ఇంతియకాక వీరు స్త్రీసముముల కనువిషయమునె ప్మరింపకుండుటచేత మూటలు వెక్కేల్‌ మున్నగు తిక్కనాదులవ్యయోగములును (స్నౌప్సి ౧ ఆ ౨౦౨) నసాధువులె శకావలసీవచ్చును మజియు మనోహరయగులతలు అనురితిగల యసాధు వ్రయోగములు సయితము వీరిలతణముచొవ్వున సౌధువులె యనవలనీయున్న ది బాసా పే వాఖ్య యిీవిషయమున బొలత్తిగాం బ్రమాదభూయిష్టమై య.౦డుటచే వి_స్తరభీతి నద్దాని విమగ్శ మువేతీతమయ్యొును నన్నయాః _ క్వచిదన్యవిభ_క్య్ధే ప్రథమాని వ్రదృళ్యతే (వికృ ౨౬౧ వివ అజం ౮౭ కారి అహో ౨౬౫ పుట) కల్చతవ ౨౬౧ విమ __-ఈకారిక ౨౫౮ విషయమున వాష్రఖ్యాతను., సర్వనామ సంఖార్ట్రభిధాన తద్వి శేష్టంబులయం చెయ్యది ముందు ప్ర యోగింపంబడు దాని ద్వితీ యాదులకుం బ్రథమ బవాంళంబుగానగు ౨౬ బాలవ్యాకరణ అన్నిగుజ్జను.లకు = అన్నింటికి గుజ్జములకు గజ్జము వివరణము లన్నింఓకి=గు జనముల కన్నింటికి సాహిణులు మువ్వురు శకం వే విమయము "రెండుగు జనులకు ఐ రెండింటికి గుజ్రములక్కు గుజ్లి ములు లెండింటకి = గుజ్జములకు "రెండింటికి సాహిణులు నలుగురు లతుగుజ్ఞములకు = లశీకు గుజ్టములక్కు గుట్హిన్యులు లతకు = గుజ్టనులకు లక్షకు రవుతులు, లత ఇత్యాదు 'లెజటుంగునది

107/6 సూరిసూత్రమునందలి లోపములు [౨౬౧ 1వి సంజీ]

సంజీవని ౨౬౧ 1 విష --ళతరవిభ_క్రివి శేషణము మ్రథమాంతముగా నుండు స్థలము చూపంబడుచున్నది సర్వనామము దానివిశేస్యము నను జంటలో నేది వ్రథమవ్రయు _కృమగునో యది వ్రభథమాంతమై తక్కినది ప్రథ మేతరవిభ_క్షరంతమై యుండనగును ఈవిథి బవాళముగానం బ్రథమప్రయు_క్రము సైతము తక్కిన దానితో సమానవిధ_క్రీ! మంియున్నను నుండవచ్చును ఉదా--గుజ్జను లన్నింటేకి = గుజ్ణనుల కన్నింటికి అన్నిగుజ్ఞ ములకు = అన్నింటికి గ జ్దములకు సాహిణు లనంగా రవ్చుతులు మువ్వు రనుసది యన్నిత వాక్యమగుటకయి నిల్పంబడెను సంఖాష్థవాచకము తద్వి కేమ్యము నను జంటలో నేది ప్రథమ ప్రయు_క్తమగునో యది చథమాంతమై తక్కినది చవథ మేతరవిభ _క్యంతమై యుండనగును బవాళవిధిగానం థను వ్రయుక్తము నైతము తక్కినదానితో సమానవిభ_క్రకమయి యున్నను నుండవచ్చును ఉదా --రెండుగు జ్రములకు = రెండింటికి గ జ్రములక్కు గుజ్జములు "ఆండింటికి = గుజ్జములకు "5ండింటికి సాహిణులు నలుగురు అను దానితో నన్న యను అెలుంగున సంఖ్యావా చక మెల్ల సర్వనామమె యైనను సంస్కృతమున నట్టు శామించేనీ తత్సమసంఖాస్థవాచకములందును నీవిధి వ_ర్థించుటతై. సంఖ్యాభిథాన శబ్బను న్యూర్తమున వచింపంబడెను అద్దాని కుదాహరణము జాలిక గుజ్రము లకు = లతకు గుజ్జములకు గుజ్ణములు లతకు = గుజ్జములకు లమకు రవుతులు లకు అనుదానితో నన్వయము. రన్చతులు లకి అనుచోటి మవాద్వి శేమణ లతళబ్ధమునకు లతసంఖ్యవారు అని యర్థము (౨౨౩ విష) ద్వితీయాదుల కనెడి స్తూత్రములోని వచనముచొప్పున గుజ్ణిము లన్నిటిని = గుజ్టిముల నన్ని టిని గుజ్జము లన్నిటియందు = గుజ్ఞములం దన్నిటియందు మున్నగులతమ్యుములను గ్రహాంపనగును సూరి యమవాత్తులను మా త్ర మె యుదావారించినను సూత్రమున నట్టి నియమము లేమి౦ జేసి మనుష్యులందజిను = మనుష్యుల నందఆన్యు జనులంద జయందును = జనులయం దందజయందును 'మొదలగులక్ష్మ్యుములను పైత మెన్న నగును

రెండుగుజ్ఞములు అనుడానిలోని "రెండు శబ్దమును అన్నిగ జ్రీమ.లు అను చానిలోని అన్ని శళామును చ్రిథమాంతములనుచు నుడాహరించుటంజేనీ యవి వ్య్థ్రము లె యను నూరియాళయమును గ్రహింపవలయును. అని సమాసగతము లన్నచోం ్రికృలేసనూశ్ర మునకు లత్య్ధమ.లు శానేరవు సూరి యట్లు స్కూత్రి ౦చెనే కాని కొన్నియెడల నీవిధి వ్నర్షిల్లనేరదు మాయిద్దజలో = మాలో నిద్దజులో” ఆనుచో మేమిడ్డ్దజలో అనరీతి వ్ర యోగను.లు గన్నట్టలేదు, ఇస్టె మనయంద

[బా శార ౨౬ సూ ) “ప్రాఢవ్యా! దీనిని సవరీంచుచున్నదను 'వేటిక సరికాదు 1071 అలో అనుచో మనమందటఆలో అని సిద్ధింప నేరదు (విస్తర) ప్రయోగ ములు _కం మన కీచకులందజను రా త్రి గిటడంచె రనా _స్యోచిత (విరా ౫ఆ 33౧) ఉ ఆరయ నీకు నాకుం గులమంతకు నీన్సృపళోటి కర్వికిన్‌ (ఉద్భో ౩ఆ ౨౬౨) ఉ పార్థివసూను లిద్దజి శీడయపో లెం గిట్టి (ఆర ౭ఆ ౧౧౧) నీ దివ్య దేహోద్ధత ద్వీప్తింతానంబు దిశలు పదింటను దీటు కొనగ (మహా ప్ర ౧ఆ ౪౮) చ అతం డొకరుండ లోకముల కన్నిటికిన్‌ మహవానీయ దై వతము (ఆను ౫ ఆ 3౧౭) తేగీ వానియన్నింటి కంటె మేలైనకాంతి (ఉద్యో ౨ ఆ ౮౫4) క మాయిరువురతోం గయ్యము నేయ (ఉద్యో ౨ఆ ౧౩౫) లేగీ వఆిఫొను మివు మాయేవుకందు (శల్య విస్తర ౨౬౧ 1 వివ -- సంఖ్యావ్రయు క్తవికేషణను అని సూ త్రించి సూరియొక్క యీసందర్భమును దద్రి ల్ఫిగలతణ శేమక ర్వ సవరించుట నరయునది* (భాసా వే శాం ౨౬ నూ వొస్ట ౨౯౫౯ ఫు) అను వేటికా వాఖ్య సరికాదు సూరిగారి యీఫందర్భమునకును ద్రి లింగలకణ శేషకర్త గారి యాస్యూత్రనులకును నేమియు సంబంధనులేదు ఆ ప్రైఢ వ్యాకరణస్ఫూత్తము బా కా ౨౬ సూత్రమును సవరింపలేదు.. ఒకటి = ఒకండు ఒకండ్రు అను శబ్ధములయు అర - పావ్ఫు- మున్నగు నం కార్థకళబ్దములయు: ట్రయోగము సమాస వస్థస్తతలలో నుందు వచనములరీతినిమా త్ర, మె యా ప్రాఢవ్యాకరణసూత్రము వివ రించుచున్నది అట్టి వివరణమునై తము చాలవజకు నిరాథారము (ప్రాఢ ళబ్ద ఈ ౫ సూ) డెబ్బదియొక్క రథము అనవలెకుగాని డెబ్బదియెంక్క రథములు అన రాదంట - న్య్మిస్తతలో రథములు జెబ్బడి యొక్కటి అని యిట్లు విశేమ్యము పూర్వపద మే కావలెనంటట ఇట్లనుట కాధార మేమో తెలియపన్నది రెండున్నర రూపాయవంటి ప్రరొూగములు బొత్తిగా లభింవన్చ సంఖార్థ ప్రయ్నుక్తని శేషణ 'మేకాంతంబయి యమహాద్వి శేష్యశ మయ్యు తదంశాంతంబయి. మవాదదవాద్వి శెమ్యకమయ్యూ సమ్మస్తంబు న్య_స్తంబు నగుచో నిశేవ్యంబు క్రమంబుగ న్నుత్తర పదంబు నేకవచనాంతంబును వూర్వవదంబు బవాువచనాంతంబునగు ఉదా డెబ్బదియొక్కరథము = రథములు జెబ్బదియొక్కటి "రెండున్నరమానినీ = నూను సులు "ండున్నర రెందున్నరరూపాయ = రూపాయలు శెండున్నర మొ: (ప్రాఢ శబ్ద ర సూ) ఇట్టిసూత్రృము ప్రశృతస్యూత్తమును (బా కార ౨౬ సూ) సవరించుననుట యొట్లు ! *రథములు. జెబ్బదియొక్కటికి అని ప్రకృతిసూత్రము చొప్పున నచించుటకుం బ్రతిబంధ మేమున్నది?

1078 ఎల్లవిభక్తుల విశేమణనులును ట్ర థమాంతములు కానోఫు [(౨ఎ౬౨వి కల్చ] ఆ ౧౦౮వ) క అనేకనులు గలవు వాని యన్నిటిలోనన్‌ (అకు ౨ఆ ౧3౮) క థమ మువ్వురు బూర్వజ వూ ర్వముగం బ్ర మోదంబువో వివావాంభై నన్‌ (నిర్వ ౨ ఆ ౮౩ ప) ఇట్టియెడల అవి యన్నిటికంయె మే మిరువురతో-మే మేవు

రందుణవి యన్నిటిలోనన్‌ - మున్నగురీతి బ్ర యోగములు కన్పట్ట లేదు

సష్టీ విశేషణానాం ప్ర థమాస్యాత్‌ ఆం చిం

నన్నయా అజం ౧౪ కారి అహో 3౧౫8 ఫు) ౨౬౨ విషయము. నిధాషయా సుస్వన్తం స్వా ద్ర, పస్టీవిశేమణమ్‌ (విక్స అజం ళ౪ిగి శారి అహో 3౧౫ ఫు)

కల్పతరు ౨౪౨ నిష --పస్టీ, విశేమణానామ్‌ = పష్ట్థ్థ_న్త్హములకు విశేషణము లగు శబ్దనులకు ప్ర థమాస్యార్‌ = వ్రథమావిధ_క్షి యగును ఉదా ఎాసుగు ఇాభిరాను.ండు రామునకు వందనను ఈవిధి పాఠ్నీకమని చింతానుణి చెవ్ప కుండుటం చేనీ యధర్వణుండు సవరింమచున్నాండు _-అ త్ర = ఈ లెట్టుంఛామయందు సఫ్టీ, విశేషణమ్‌ = షష్ట్టంతవిశేవణము. విభాషయా = వైకల్పికశతచేత సుసన్తం స్యాత్‌ = ప్రథమాంతము. నగును ఉదా --సుగుణాభిరానుండు. రామునకు నమస్కాారను = సుగుణాభిరామునకు రామునకు నమస్కారము భా్యాద్యర్థ వవ ఛానేతు 'భేద్యస్థ నిఖలం భవేత్‌ (౨౬౩ విష) అను నధర్వణనచన స్వారస్య నుచే షస్టీతరవిభ_క్త్యంతముల విశేషణములకు భ్యాద్యర్థవర్థవథానము లేనపుడు ౨౬౧ ౨౬౧ 1 విషయములవొవ్చునం బ్రథమావిభ_క్రి నిల్చుట కొన్నిచోట్ల నగునని యు వష్టీని కేషణములుమూ త్రము విఫామగం బ్రకృతసూ త్ర ముచొప్పునం బ్రథమాం తము లగుట సార్వ త్రి శములనియు గ్రపొంపవలెకు చ కురుకులజుండు పాండునకు* గుంతికిం బుత్తందు రాజధర్మ బం ధురచరితుండు నీ వితనితోడ రణం బొనరించె జీని (ఆది జ ఆ 6% ప) చ, ముదుకండనైన నాదుబలముం జలముం వివిధాశ్త సం పదలును బోయి మిగురుడు భార్లవుచే వినుము (ఉవో(ు ౮ ఆ ౨౪౬) ప్రయోగము లిట్లుండ నహోబలపతి యీ క్రిందిరితిని చ్రాయట సరికాదు ఆద్యు డు హీరణ్యగర్భునం దంతకంళె నిత్యాదికవివీతామహోద్యు క్ర్‌స్తు నిరూ లీన (అవో 3౧౫ పఫు) (ఛాగు వ్ర కర్త యిట నసంగతముగా వ్రానెను దూ ౨3౩౪ఫు ద్వి ము) అనెడి కవిశిరోభూషణవా్యాఖ్య సావాసై కమూలను క్వచిదన్య విభ_క్ష్య స్థే ప్రథమాపి ప్రదృళ్యతే (౨౫౮ విష) అని యధర్వణు డట్టిప్రయోగములను సంగ్రహించియున్నాంయ _ కొన్నియెడల విశేషణంబు ద్వితీ యాదులకను బ్రథమ చూూపస్టెడి చ అహీనవావుుబలసారఘనుల్‌ నుధుకైటభాడి

(బా, కారం౨౭ సూ) ప్రౌఢ కార ౨౧-౨౩ సూత్రముల నావళ్యకములు 1070 వై. త్యవతులనెల్లం ద్రుళ్ళ్గడంచె (నిర్వ ౫ఆ ౧౩వ) క తండ్రీ ఘటోత్కచుండు మా తండ్రి గలుగంగాదె త్న ద్రావదితోడన్‌ = (వైమి ౧౪ ౯౭) (ఫ్రాఢ శా ౨౨ సూ ఆధర్వణమున కదాహరణాంతరములు ఎనీ ఆద్యుండు హిరణ్యగర్భునం దంతళంటె (ఆము 38 ఆ ౮౦వ) క కున కీచకులందటిను రాత్రి గీటడంచె రహా స్యోచిత (విరా ౫ ఆ 338౧) క మాతండ్రి పరాళరసుకు చేతం బడనీతి ననుజ్ఞ (అశ ౧ఆ ౮౨ప) నీ దివ్య దేహోద్ధత డీప్తిసంతానంబు దిశలు పదింటను దీటుకొనలో (నుహో ప్ర ౧ఆ ౪౮) మ, ప్రయో జన దుళ్చారిత్రకుం జాసు యో ధనున్‌ (ఉద్యో 3౩ఆ ౯౮) సీ ఆంవె అన్తశళాస ము జ్ఞలుండు పార్ధతోడ (కర్ణ ౨ఆ ఈ౮౨) ఉ పార్టి వనసూను లిద్దజం శ్రీడయపోలె ః అ ఆర & ఆ ౧౧౧) బాల శార ౨౬ సూత్రమును ప్రాఢ శార ౨౨ సూత్రమును సంగ్రహించుచున్న వై యథర్వణ కారిక కుం బంంప్ర యోగములు మూలమగు చున్నవి

సమాసవూర్వావయకుగు షస్ట్య్రంతవి శేషర్టమునకు విశేషణమయినను బ్రథ నూంతదుగుట మవోకవిప్ర యోగదృష్ట్ర మగుచున్నది విశేష్య స్య్యాభిన్న ల్వేవీ ఇదం విశేషణమ్‌ ఉ ప్రల్లదుండైన యొక్కకులపాంసను కేసినదానం దత్కులం బెల్లను నిక్యా ద్యాచాక్యో క్షి రత్ర, మానమ్‌ (అహో 3౧౫ ఫు) ఈవ, రుకూ గము భ్యాద్య్థర్థవ్యవ ఛానము గల్రియున్నది ఇట్లు గాకున్నను బ్రథమాంతమగుట కలదు ఒక్కచో సకూసాంతర్గతవిశేష్యంబులకగు విశేషణంబుల మస్టికిని బ్రథమ చూవక్టైడది ఉదా --ట పాళ్టివ ప్రాగ్రసమండు ధర్మసుతుపన్నిది నీకు నలంఘన్ధిము (ఆక ౫ ఆ ర౧౬ ) చ లసదగణ్యగుజౌఘవిచిత్రుం డమ్థహో త్త చరితంబులు మ ఉత్కుల్లలోచనుం 'డావిష్ణునిమూర్తితో (వారి ఉ ౫ఆ) ఉ విస్ఫురన్మవో విక్రముం కైనచేవుండు శ్రివ్మిక్రముసొమ్ములు (హరి ఉ ౬ ఆ) క్ష (పాఠ కార ౨ంసూ) క భుజా టోవభయంకరుం డద్దను కోపొనల మడరి ముట్టిగొనదే వారిన్‌ (ఉద్యో ౧ఆ ౪౮౪) అహోబలపత్యాదుల యను రోధమునం బయిరీతిని వ్రాయంబడెనేకాని బాగుగం బరిశీలించినచో నట్లు 'చెబ్పవల నీన ప్రస్నక్థి యగవడదు. వైప్ర యోగములందలి "శేమషస్ట్యంత విశేష్యములెల్ల యొక్కవిభ క్రిలోవించిన వ్యస్తరూవములె యని చెప్పుటలో నాధ యగవడదు అట్టివి వెక్కుప్ర యోగములు ౨౫౧ నిషయమునం జూపయడెళు మజియు నవో బలపండితీయ త్రిలింగలతణ శేషాదుల వ్రాతలచొప్పున భుజా టోపభయంకరు;

1080 ఆం-భఫా-చీక _రృగారివ్రాంత సత్యముశాదు [౨౬౨వి కల్ప] డళ్గనకోపానలము * అనురీతి వ్ర మూగములును సాధువులనవలనీవచ్చుచున్నది అట్టివి సాధువులు కానేరవ్రు నీద్ధస రూసగతపషష్ట్యంత విశేషస్భము యొక్క విశేషణము నకుం బ్రథమవచ్చు ప్రళూగములు కానరావు ఇచటి నారాయణీయగాణపత నివరణనుంలును సరిగ లేవు (నారా ౨౮౮ కారిక ౮ పద్య)

శ్రీ యాన్వయంబున "ఆందువదంబులకు స్వస్వామిసంబంధంబుగలచో సంబంధి పదంబు వస్థికి ద్వితీయయగు క కొన్ని వెడమాంలాడుచు నన్ను నతండు ఇెట్టవట్టినన్‌ (విరా ౨ఆ ౧౭౮) ఉ కట్టియ వైవె నెళ్నుదురు గాడ భవత్తన యుండు మ్యూద్రిలేం బన్టెని (శల్య ౧ఆ 322) మ రాముతమ్మున్‌ లవుం డిరు మూండమ్ములం జావముం దునుమ (జై ౬ఆ) క నగసూను నవుడు కర్ణ జుం డిరుమూండు శిలీముఖము లెదనీంచిన (వై ౭ ఆ) మొ (ప్రాఢ కా ౨8 సూ) ఈ ప్రాఢవ్యాకరణనూ, శ్రనమునైత మనావళ్యకమె రండవయుదాహృతిలో మా ద్రి లేయట్టి నుద్దేశించి కట్టియవై చె నని యన్వయింపనగును మొదటియుదాహృతిలో నన్ను6 గొన్ని వెడమాటలాడుచు నతండు చెప్పవట్టినన్‌ అని యన్వయింపనగును మూండవయుదాపహృాతిలో తమ్మున్‌ లవుండు అనుచో తమ్ముని అనునది యొక్కి సష్టి లోసీంపంగా మిగిలినవర్ధస్తపదము అశ్లై నాల్లవయుదాహృృతియందును. నర నూను అనునదియు యొక్క. విభ_క్షి లోవింపంగా మిగిలినవ్య స్తపదము (౨౫౧ విష) రండిటియందును నజయ్య తారూ పార్ధవి శేషబోధక చాన్థక ను శబ్ద్బయోగ మున _ రాముతమ్మున్‌ - నరసూనున్‌ అనురూవములు నిస్ధించును (౮౮ విష)

మష్ట్యంతవిశేష్టము కు విభ_క్ర్యంతమగునపుడు దానివిశేషణము వైకల్పిశ ముగాం బ్రథమాంతమగుటలో వివాదమే లేదు మ _..ఉద్దండగం డక వేదండ వరాహవాహరిపుడ్డవాసఘ్రు మిీనుంచుళొం డకు రాంజెల్లునె (మనుచ ౨ ఆ, ౧౬ ప ్రాసస్థలము) నన్నయ యీరీతిగ ఆయిన అగు మొదలగు ఛాతుజ విశేషణములతో వ్యవ్యవహీతము లయినవ్వుడే సస్టీవిశేషణములకు: బ్రథమా విభ_క్షిని వాడియున్నాంయ అనఘచరితుండు రఘ్సునందనునకుం ట్రణతి అను నిట్టి చయోగముల నాతయుచేయలేదు (ఆం భా చ ౧౬3౭ ఫుట) అను భాషా చరి త్ర వ్రాత కల్ల క ఆచార్టండు దో ణునకున్‌ శిషుగ్టండ జందును నన వద్యుండ 'నేకలవ్య్యుం డనువాడ మహిన్‌ (ఆది ౫ఆ ౨౩౭) ఉ = పార్థివ ప్రాగ్రసరండు ధర్మసుతు పన్పిది (ఆర ౫ ఆ ౪ోం౬) ఇట్లు నన్నయ, (వ్ర యోగించి యున్నాండు -

(బా శాక ౨రోనూ] వికేమణవిశేష్థముల విధ_క్రివ్యత్యాసము 1081 ఒకానొకచో విశేషణంబుల వష్టికిం బ్రృథకు విభాష చాలవ్యా నగు 92 ౨౬౨ [ విమయము సుసుణాభిరాముండు రామునకు జబోవోరు నొనర్చెద- సుగుణాభి రామునకు రామునకు బోపహోరు వొనర్చెద సంజీవని ౨౪౬౨ విష --స్పష్టాగ్థము ప్రాఢ కార ౨౧స్నూ త్రము దీనిని సవరించుటశై. యుపదేశింసంబడినది ఆవిషయమును బా గు ప్ర వ్యాఖ్యాత యీస్యూత్రపుటీకలో _సవ్విస్తరముగా విమర్శించి సంస్కృత వ్యాకరణవిషయనుం లను బెక్కిటి నెక్కించెను వానినెల్ల బా సా వే వ్యాఖ్యాత స్వీకరించెను కల్చ్పతరువులో వివరించినరీతిని _భుజాటోపభయంకరుం డద్టును కోపానలము * మున్నగుస్థలను.లు వర్ధస్తములె యగుటచే వారినిమర్శమెల్సై వృథయగుచున్నది నన్నయా ఛ్వాద్యర్థవ్యవథా నేతు 'భేద్యస్య నిఖలం ఛవేశ్‌ ౨౬కి విషయము. (నిక్క అజం ౪౧ కారి అహో 3౧౫ ఫు) కల్పతరువు ౨౬౩ విష --ఫ్యాద్యర్థ = భూ భృతిథాతు వులరూవముల వ్యవధానేతు = వ్యవథానమందై నచో విశేషణవిశేష్యములకు భూప్రభృతి ఛాతుగూసముల యన్వయవ్యవథాన మున్నచో భేద్యస్య = విశేమ్యమునకు నిఖలంభవేత్‌ = సకలవిభక్తులు నగును నిశేషణము ప్రథమాంతముగాను విశేష మితరవిభ క్తులుగలదిగాను వికల్చ్పముగ భ్యాద్యర్థవ్యవ థానమందు యభఖేష్టముగాం ట్ర యోగిందవచ్చునని యర్థము థ్యాద్యర్దవ్ధవథానముచేయక విశేషణవి శేషు ములను సమానలింగవిభక్రివచనములు గల్టునట్లును బ్ర యోగింపనగును ఫ్వాద్యర్థము లనంగా భూఛాత్వర్థకమగు అగు మున్నగుధాతువులు ఆని శబ్బముచే అని ఛాతున్ర మున్నగునవి గ్రావ్యాములు అట్టిధాతువ్రలనుండిపుట్టిన విశేషణరూవము లనంగా అగు-కాని మున్నగు థాతుజవిశేషణములు వరృవథానమనంగా విశేషణము ఛాతుజవి శేషణముతో నన్వయించుచుండంగా సట్టి ఛారుజని శేషణము విశేష్య ముతో నన్వయించుటయని తాత్పర్యము సమావక్నక్రియలందలి తిజ్దుచే కర్శృకర్థాదు లభిహితము లగునపుడట్టి క_ర్చృకక్తాదివాచకములకుం దృతీయ ద్వితీయ మున్నగు నవిరాక ,ప్రాతిపదికార్థృప్తథమ వచ్చునక్లై ఛాతుజని'శేషణాన్వయనునందును గ_ర్హృ కర్తాదులు కృత్తుచే నభిహితములగునుగాన నట్టిస్థ్టలములందలి క_ర్తృళర్తాదు లకును బ్రథమయేవచ్చునని కర్తాదే కర్శృత్వం వ్రథమాచ నవర్గశళ్చ త ద్వత్‌ స్యాత్‌ ” అను చింతామణిసూ త్రముపదేశించుచున్నది. (బా సమా ౨౬ సూం ౨౭౮ విష సగ టోక్థంచొమున విశేష మేవిభ_క్రితోనున్నను థాతుజవి శేషణా

1092 భ్యాద్యర్థవ్యవథానమున నగు విశేషణవిభ _క్రీన్యతా్యాసము [౨౬౩ 1 సంజీ ] న్వ్యయమున విశేషణ వాచకము ప్రథమాంత మెయగునని తాత్సర్యము విశేస్యము లకువలెనె విశేషణములకును గ్రియాన్వయము సంస్కృతాంధ్ర వై యాకరణ సమ్మ తమైయున్నది. (౨౫౯ విష) ఇట్లగుటంజేసి ప్రశృతాధర్వణకారిక నీద్ధాన్టాను వాదకమెయని యెటుంగునది ఉదా --సుగుణుండగు మనజినకు శ్రాయము గల్టును.. సుగుణుండయిన మానవుని సుగు ఖ డుకానిమనువర్ధనకు శ్రేయస్సు దుర్గభము మొ 9వి భూ ధాత్వర్థకముల కుదావాతులు ఆదిశబ్బముచే - పండితుండను ప్ర నిస్థిగల రామునికి - పండితు డని యొన్నికగన్న గామునిచే - పండి తుండ నాంబరంగురాముని = పండితుండనంబడని దేవదత్తునితై మొ ప్రయోగ ములు చ _ ప్రనీద్ధులై విమలసద్దుణశోభిత్సులైన పాండవో _త్తముల చరిత్ర (ఆది ౧౪ ౧౪) చ అమలసువర్షళృంగటురమై కపిలంబగు గోళతం బును (ఆది ౧ఆ ౧౫) ఉ తశకిస్ట్రు డున్‌ సహా థాయుండు నైనవాండు క 'ేవసములైన యనుజుల $ో విప్తులతో రథాళితోవచ్చి , (ఆర ౨ ఆ ౫వ) క వినుండేం బుచ్యశ్లోకుం డనణగ సదా యజ్ఞ నిరభు డనలో ధరి త్రం దనరిన నలుఫార్యును స జ్టననుత దముయంతియనంగం జనియెడు చొనన్‌ (ఆక ౨ఆ ౯౯) ఉ తే బోలలికుండు నిర్మలయళుండగు. ధర్మత నూజోపాలికిన్‌ (ఆర ౨ఆ ౨౯౨) ఛవత్యర్థవ్యవహితంబులగు ని శేషణంబులకుం టబ్ర్రథమ యగు ౨2౮ అగు మొదలగునవి భవత్యర్థములు విద్వ్యాళాలియగు పురుషుని సకలజనులు సన్ఫానింతురు భూతదయాళు రగు మహోత్తులకు శ్రేయంబుగలుగును ఆతినూనుష మత్యద్భుత మతిదుష్కురమబున _కేళవార్టునకృతి భవత్యర్థకంబు _ సన్నిహితవిశేషణంబునకు శడ్డాని ముందువిశేషణంబుల కయిపదంబును బవాం ళంబుగా నను వ్రయ్నుక్తంబగు ౨౯ బాలవ్యాశరణ అతులుండయి యవ్రమేయుడౌా. హరిని గొలుతు వివరణము అయిపదొనువ్రయోగంబు లేనిచోం దుది ౬3 1 వివయము నిశేషణంబునకేని విశేషణంబు లన్నింటిశేని మింద సముచ్చయార్థంబు విభాషం బ్ర మోూగింపంబడు 30, ఆద్యుం డప్త మేయుండు నగు వారినిగొలుతు,

[బౌ శౌర ౨౮మొ 3౨సూ ] ౨౮మొ 3౨సూత్రములునీద్ధాన్రానువాదములు 1088 ఆద్యుండు నవ్కమేయుండునా వారినినొలుతు ఆదుద్ధిం డ్‌ వ్ర మేయుండగు వారిని నొలుతుం ధాతుజనవి శేషణవ్యువథానంబున నిశేషణంబు లన్నిటి కయి పదం బను వ యుక్షంబగు 8తిం బాలవ్యా అద్యుడయి యవ్రమేయుండై యఖిలనేవ్య్యండై యెసం ౨౬౩ క విమయము గడు. దేన్చుని నభినుతితు ఇచట మజియుం ట్రయోగవై చి త్రకిబు గల దది వ యోగంబుల నెలటుంగునది భావార్థ కాది యోగంబునం గర్తకుం బ్ర్రథను యగు 59౨9 రాను.ండు వచ్చుట రాముండు కాంగా లత్ష్ర్యణుండు గాంచె రాముండు విల్లందినం ఇచి లోకంబు లాకు లంబులగు 'రాముండు పట్టిన వ తిన వారింవం దరంబుగాదు సంజీవని ౨౪౬౩ శేవివ-ాబా కా ౨౮ మొ. 3౨ సూత్ర్త్రమువజకుణల చాలవ్యాకరణవిషయములు సయితము నీద్ధార్ధానువాదకములె యన దగునుగాని వానివైఖరినిబట్టి చూడంగా సూరి యట్లు తలంభెనని తోంచపన్నది భావార్థ కాది ప్రత్యయము లెల్ల చా శి 'రో౮ా సూ త్రమువొష్పూనం గర్రర్థమందును గర్భార్థమందును విధింపం్రుడిన వగుటంజేనీ వానిచేం గర్త ఫో కైస్థము లభిపితములె యనందగును గాన నట్టి కర్శృకర్మవాచకములకుం గ్ర్రాతిపది కార్థ వ్రథమయొ. వచ్చును. కావున భావార్థ కాది తరూగంబునర గృర్తకుం బ్రథమ యగు (బా కా ౨౮ సూ) అనుసన్నూత్రము నీద్ధార్ధానువాదకమి యనుటలో సందేవాములేదు చా కా ౨౮ స్యూత్రనునం బేర్కొనంబడిన ధవత్యర్థవి'కేషణ నులును ౨౯-౩౦-3౧ స్యూత్తములలోం బేర్కొనంబడిన భవత్యర్థ థాతుజవి కేషణ ములును అయం పదంబును భఛావార్థకాదులలోనివె (బా కా 3౨ సూూ యగుటం 'జేని వానితో నన్వయించు విశేషణనులును బ్రథనూ౦తములగుట నీద్ధార్ధ మెకాని యవూర్వనిషయముకాదు ౨౮ సూత్రవుటీక ఎార్తందుం బేర్కొనయిడిన భవత్యర్థము లనంగా అగు ధాతుజన్యములగు నిశేషణములుమాత్ర, మె యని గ్రహింపవలయును. ౨౯-8౦- తిం సూత్రములలో వచింపంబడిన అయి పదంబుపయితము భవత్యర్థకరూపమె

164 ఈసూరిసూశ్రములు వాక్యనా్యాయనీద్ధములు [౨౬౩ 1 వి సంజీ ] యయినను నద్దానిని సూరి యిం దుచ్చేశింపలేదు. ౨౯-౩౦-3౧ సూత్రములలో అయి పదప్ర "యోంగమునలల్లు వాకర్టన్యాయనీద్ధవిషయములు వివరింపంబడును భ్య్వాద్య స్టే త్య్థాద్యధర్వణ వచనమునందలి ఆపి శబ్దము నర్థము సూరిచే సంగ్ర హీంపంబడ'నే లేదు అగు థాతుజన్థములగు విశేషణములు విశేషణవి శేష్యము లకు వ్యవథాయకము లగునపఫుండు విశేష్టుమే విభక్తితో నున్నను విశేషణము వ్రథనూంతమగునని సూస్రార్థము_ పురుషునిన్‌ అనువి'శేష్యుము ద్వికీయాంత మయినను అగు అనెడి భవత్యర్థకవి శేషణముచే వస్థవధావీతమగు విదాళాలి అనునిశేషణము ప్రథమాంతమైయున్నది. _ ఇళ్లై తక్కినస్థలములందును లత లతణసమన్వయమును గ్రహింపవలయును అగుధాకుజనిశేవణము. పెక్కు విశేషణనుల కొక్కటియే వర్ధవధాయక మగుటకు ఆతిమానుషు మిత్యాది భట్టా రళకపదర్టభాగ ముడాహరింప బడెను క అతిమానువ మత్యద్భుత మతిదుమ్క్మ్హుర మైన కేళవాష్టనకృతి గో వతి మాచి మెచ్చి సురపరి వృతు డయి చనుదెంచెం గృప్తవిజయుల కడకున్‌ (ఆది ౮ ఆ 3౧౯ ప) (గోవతి = స్వర్షపతి కృతిన్‌ అని'ఖభేదను ) అతిమానుష మత్యద్భుత మతిదువ్కరమైన కేళవాద్టనకృతి ఇళా్టదిస్థలంబులయందు (బాగు వ్ర ౨౩౭ ఫుట ద్వి ను) అని ప్రకా శికాళ్నర్త యుడావారించుట పొరపాటు ఈవాకర్టమున చ్రుశలోప మసంభవము

విణా నూూత్రపువ్యాఖ్య-ా ఆయి అనునది యగుథాతు క్య్యార్ధ్థకరయరాపము జౌ అనునది అగు ఛాతుతద్ధర్షార్థకవి శేషణరూపను శాన రెండును భవత్యర్థ రూపములు థావార్థకాదులలోనినియు నగుచున్నవి, ఆయిపదముతో నన్న యించు ఆద్యు డ్వు అనునిశేషణనును బౌ పదముతో న్వాయించు. అప్ర 'మీయు డీ అనువి శేషణమును ్రాతివదికార్థ వ్ర థవమాంతములయింనవి అయి" అనుశ్తార్థకము బౌ అనుధాతుజవిశేషణముతోను నట్టిధాతుజవిశేవణమగు బొ పదము. హరిని అనువిశేష్యముతోను వాక్య సామాన్యన్యాయసిద్ధముగా నన్వ యించుచున్నని _ఇట్టివాక్య నా్యాయనిద్ధవిమయములను సూరి ప్రత్యేకముగా సూత్రించుట శేవల మనావశ్యకము బవా.ళమనుటచే ఆద్యుం డప్ర మేయుండౌ హరిని గొలుతు అనియు నుండవచ్చును చ అనిలజవాశ్వయు_క్తమంయి వోటక రత్నవిచిత్రతార్హ్య కే తనమంి మేఘనాదమయి డారుకసారథి యైన దిన్యకాం చన రథమెక్కి. (సభా ౨ ఆ ౮౪)

30 సూత్రవువ్యాఖ్య --వయిరీతిని అయి పదప్ర'యోగము "లేనపుడు ప్రథమాంతనిశేషణములు పెక్కులున్న చో వానియన్నిటి తుదిని సముచ్చయార్థళ

క్‌

[బో కార ౨౮మొ 35సూ ] -ఈసూరిసూ త్ర, ములు వాక్యనార్థయనీద్ధములు 1085 ను శబ్దము నిల్చ్బుటయు లేక ౮రీ జ విషయములోని అయుతా వపి సంయులౌ అను నధర్వణసూ శ్రముచొప్పున యథాసంభవముగా ను శబ్దము నిల్బుటయు వాక్యనాయనిద్ధములై యున్నవి అట్టి విషయములను బ్ర ల్యేకముగా సూత్రిం చుట యనావశళ్యకము నూరి యిట్లు సూశ్రించెనేకాని తానే యుదాహారించిన అతిమానుషు మత్యద్భుత మతిదుష్కరమైన కేళవాష్టనకృతి (న్సీ (ఆవి ౮ ఆ 3౧౯ ప) అను భట్టారకపద్యమున నొక్కకే9ి సముచ్చయార్థక ను శబ్దము వ్ర యోగింపణబడ లేదే. తానును ఆద్యు. డప్రమేయు డగుహరిని గొలుతు' అని యుదాహరించెనుగడా మొదటియుడావాతిలోం దుదివిశేషణముమొత్రము ను శభ్దాంతమై యుండునట్లును ెండవయుదాహృతిలో విశేషణములన్నియు ను శజ్దాంతములై యుండునట్లును మూ డవయుదాహృతిలో విఖాసు ననుదానికి సరిగ నొక్క విశేషణ మేని ను శబ్దాంతము కాకుండునట్లును సూరి తననూత్రము కు నుదావారించెను

3౧ సూత్రవువ్యాఖ్య --అగుథాతు భిన్నమగు వేళొండుథాతువునుండి పుట్టినవి శేషణను వ్యవథాయకమగునవు డన గా నట్టి యితరథధాతుజవిశేషణము విశేన్యుమునకు సన్నిహితమయి. దానితో నన్వయించునవు డట్టి విశేష్యవువిశే వణములెల్ల అయి పదముకో నదుకునని యర్థము ఉదా ఎ అద్యుండయిం య్ర'మేయుండ్రై యఖిలనేవ్యు డై యెసంగెడు దేవుని నభిను9౦తు = ఇందు దేవు నిన అను వికేష్యమునకు విశేషణములయు్య - అయ పకముతో నన్వయించున వగుటం'జేసీ ఆద్యుండు నున్నగువిశేషణములు ప్రథమాంతములయ్యెను అట్టి యగు ధాతుక్ర్త్యాంతరూపములగు అయి" పదంబులన్నియు ఎనంగెడు అనుధాతుజ విశేషముతో నన్వయించుచున్నవి అట్టి ఛాతుజవిశేషణము దేవునిక అను విశేష్యముతో నన్వయించుచున్నది ఇట్టి వాక్య నార్టయసీద్ధవిషయనులను నూరి వ్ర త్యేకించి నూత్రించుట యనావళ్యకము వాక్యమున నర్థవంతమంయి వ్ర ల్యే కాన్వయముకల్లిన ఆయి పదంబు ననుప్తయుక్షమని వచించుట సరికాదు ఇంకను వివిధనులగువింతలు మవోకవులవాకర్థములంద6 గలవనియు వాని నట్టి వ్రయోగంబుల నెటుంగ నగుననియు సూరి యింతితో విరమించుట వ్రళం సార్ష్మమం

వ్రయోగములు --మధ్య్యాతురము - అని ననివృత్తులై పుణ్యచరితులై యాత్మ ప్రబోధ వినిహితచిత్తులై సర్వధర్షార్థవిదులంం తృప్తి దనరెడు రాజర్ని వరులకు ౨ ** (ఆర ౧ఆ ౧౩౪) మజియుం బ్ర'యోగవై చిత్ర్యంబ.,

జ జ లి 1066 ఈసూరిసూ త్రనులు వాక్యనా్రాయనీద్ధములు (౨౬౩ వి సంజీ] క నీ యడిగిన య్రూఖి ప్రాయనులకు ను_త్తరంబు వరువడిం జెప్పన్‌ ధీయుత బ్రాహ్హృణులకుం గా కాయతమతులయ్యు నొరుల కలనియె ెప్పన్‌ (ఆక ౪ ఆ ౧౨౩౫) ఆయతమతులయియు అనురీతిని విశేషణ మయి వదాంతమంయి యుండంగా నొరులకు ననువిశేస్యుమునకు ముందే దేశి ఛాతుజవిశేషణముకాని ఉండినను ము న్నగు స్ముగ్త హాన్వయముగల పదములుగాని "లేకుండుట వింత సీ చక్రధరుండయ్య్యూ జలరుహానాభుండు గాండీవనధరు డయుస్ధం బాండవుండు నుండిరి (ఆది ౮ ఆ ౨౬౧) క వంచి యజనాధ్య్యయనదా నంబుల వర్తిల్లె శ్రాహాణవ్రియమంి ధ ర్మష్టంబంయం తత్తియవైళ్యకు లం బవిరతపుణ్యకర్మలాలసమగుచున్‌ (ఆది ౮ ఆ ౮% ప) వీనియంటెల్ల అయి. పదప్రయోగ మున్నను విశేష్టమునకు ముందు ఛాతుజవి శేషణవ్ర యోగము "లేకుండుట విశేషము డె౨ సూత్ర పఫువా్యాఖ్య ఎ=బౌ క్రియా 3౫% సూత్రము మొదలు ఈ౭ సూత్ర, మువజకు గల విధులచేం జెన్పంబడిన ట-కజి మిజీ-ల్త = కజ్‌ - నుజీ_ న. డును - చును - బిడి = ఎడు - తల్లోవమము -ఉన్న - కల- న -నిజి అనువర్ధక న్‌! జో ములును వౌ (క్కి ౧౨౨౩ స్మూత్తముచే విధింప బడిన నుజివర్ణకమును భావార్థ శాదులు అట్లివర్గకములమోూగంబున ననంగాం ద _త్తద్వర్శ కాంతములతో నన్వ యించు కర్త ఎనాచేశమునకం అథమయగునని యస్థము జాం శ్రీయా = ళా సూ త్ర ముచొప్పున లడాదులును భావార్థ శాదులంరు గ _ర్హృుక రాస్థములందు విధింపం బడుటంజేసీ కర్త ఖర్మ ము లభిహిశములగును గాన హా- కా-౨౩నూ త్ర ముల చొప్పున. గర్హ్భృకర్మవాచళములవైని దృతీయయు. ద్వితీయయు. నిల్వనేవవు శావ్సన నవి ప్రాతిపదికార్థ వ్ర థమూాంతములె యగునని వకృతనూత్రము సిద్ధా ఫ్టానువాదక మగుచున్నది సూరిగారి యుదాహృతులలో రాముండు నచ్చుట అనునది టవర్షళోదాహరణము రానుండుకాంగా అనునది భావలతణార్థక నుజికి నుదాహృతి రాముడు విల్లందినన్‌) అనునది వృత్తంబగు ఖావలక్షణమునందలి నవర్శకమున కుదాహరణము రాముండు పట్టిన్నప్వతిన అనునది _కవదర్థకనవర్శ్య కోదావ్భాతి. (బరులు) వారింప అనునది తుమర్థకనుజికి నుడాహరణము కై తక్కినస్థలమలకు నుదావృాతుల నరయునది ౨౮ మొ 33వ సూ త్రనముల రచ నము నరయంగా నీ నూరశ్రములు పయిరితిని బ్రత్యాఖ్యేయములని సూరి తలంచి నట్టగవదదు (౨3౮ 1 నిష) ప్రయోగములు,--తే గీ ఉ_త్తమజ్ఞానవృద్ధ నా నుండెనెని చాలుండయా్యను బూడ్యాండు. ఛ్రాహాణుంకు (సభా, ౨ ఆ ౨౫) వాయుసుతుండు మల్లయు. ద్ధమున నోర్చు నాతని నుదగ్రమహాభుజళ క్రి

[బా శార ౨౮మొ 3౨సూ ) భావార్థ కాది యోగజప్రథమకుం బ్రయోగములు 1087 యేక్పడన్‌ (సభా ౧ ఆ ౧౬౨) కా అదుర్యోధనుః డుద్భవిల్లుంయును

(ఆది ౫ ఆ ౧౦౬) మ శర్ణుండు దర్చహీనుండగుడున్‌ ద్రోణాత్మజుం డెర్దు యా త్మరథస్థుండుగంజేసి యేనె విజయున్‌ (ద్రో+ ౪ఆ 80౨)చ నిన్ను ఇాళ్యతవిభుంకుగ (నిర్వ ౮ఆ ౧౫) ఉ భీమదృఢముకప్రచ య భిన్నతనుండుగ6 జేనె నాతం జాభూమిఫునిట్లు (భీవ్య ౨ఆ 30౯) నీ నిన్ను బాధికుండుగం జేనిఅళ్వ

౧ఆ ౮౮౪) ఇట్టగుఖాతు నుజ్యంత యోగమున నిశేషణద్వితీయచోం బ్రథమ నిల్చు టయేకాక ద్వితీయయొ నిల్చిన వ్ర మోూగములును గన్పట్టుచున్నవి (దూ ప్రైఢ కార

౨౮నూ)సీ వపుణ్యు రాలొళో యిప్పుడు నిను బుత్రులాం గాంచుటకు. (ఆక

౭ ఆ 36౪8) ఉ మవోభుజంగముం నద్భుతమంత్ర్రనిర_స్తదర్బముం గా నొనరించునట్లు (ద్రో* ౧ఆ.౪౭)క ననుం దగియెడు నతిథింగా (కర్ణ

౨ ఆ ౨౮౬) ఇట్టియెడ ల కన్‌ - కాన్‌ అనునవి యను వృయు_క్తములనియు (బా క్రి ౧౧౫ సూ) విశేష్టువిభక్తి విశేషణమున కయ్యెననియు నెటుంగునది

క అనఘా యన్నీపోముల ననుగా భావింప శాంతి ౬౪ఆ ౪30) ఫొన్ని కృదంతముల యోగనునందును. నిట్టి ప్రయోగములు చూపట్టుచున్నవి

సీ చూడు లే.గి మామవోత్తులు దక్కు నున్మార్షచరుల దండితులం జే వినమె (శాంతి ౧ఆ ౧౦౮ (చేశ = చేయట) క నకుంను నులూకమును బో కకు సంతస మందియిండి త్ర క్కున నమ్ధా షికము

(శాంతి 8 ఆ ౨౧౦) (పోకకు = పోన్చటకు) ఉ వధు సుమూలిళాంతుర మునీ ఛ్యర మిన్థులం దండ్రిపంపునన్‌ జూడయగరాశక యంచు (నిర్వ 3 ఆ ౫శ౦పు (రాక = వచ్చుట) ద్విపద ఎసంగ లంజెటికమే నీరాత్రి నేత (బసవ 8 ఆ

౨౧౨ ప) (చేంత = చేయట) వలయ్యాదిక్రియా కర్తృభూత క్రియల నుబ్యంత ములతోడి యోూగమునం గ_ర్హృవాచకమువైని షస్టీవిభ_క్రియె భట్టారక వ్ర యో గములందుం గన్నట్టుచున్నది అట్టి వష్టి వలయ్యాదులతోడి యన్వ్యయనున౦ గల్టు ననందగును ఉదా ---ఈవని నీకంజేయవలయును. ఇచటం బనిచేయుట నీకు వలయునని యన్వయము. 'నెన్నునది ఈపని నీవ్ర చేయనలయు.. అనుచో నీవు అనునడి చేయుధథాతువ్రునకుం గ_ర్తయగుటచేః బ్రథమాంతమయ్యెనని యొన్న నగును షష్టికిలాడ ధర్ము వెలుంగ వీనికి. బోలునె (సభా ౨ ఆ ౨౨౩) ఆ.వె. శాన యింక వేడంగాదు నాకు (సఫా ౨ఆ ౨౬9) క వితృ సంకల్చము నేయ. సుతుల కవళ్యమును వలయు (సభా ౧ఆ ౯౪)

108 అస్మద్యుష్యదక్థశముల విధేయవిశేషణములు [౨౬౮ వి కల్ప] వ్రథకుకు క నాకు నీవేమియుం జె స్పను వలవదు (ద్రోణ ౧ ఆ ౯౪) క వినవలయు వానినెల్లను జననాయక వించివీవ్ర * (ఆళ్వ౧ ఆ రావ) ఉ వైవముతోడ్పడన్‌ వలయు (ఉవోర్టు 3 ఆ ౭3) అస్త్మద్యువృద్వాచా్రా దేశత్వ ఇతో నివీ పరేషాంతు ధర్లో త్తృమమధ్య్థమవ దృవాుషు న మధ్థవ దుతోచ్చ సర్వేషు (ఆం చిం హలం ౧౪కా అహో ౪౨౦) నన్నయా_ ఇతో స్మ ద్యుష దగ్థాత్‌. స్యా న్నామ్నోని ర్విశ్చ 8౬౮ విషయము వా క్వచిత్‌ ఉభయానే విశేవ్యేతు భేదకాత్‌ సా స్తువర్షక (వికృ వలం ౧౮౪ కా అహో ఆ౪౧౯-ర౨గం్రచాు కృ్రకోం గఏశ్రే (విక్స అజం 8౯ కా అహో 3౧౧ ఫు) కల్పతరువు ౨౬౪ విష --అస్మ ద్యుష్యద్యాచాన్షత్‌. = అస్మదుగ్భష్నదగ్థక మగు ననలూ నస్మ ద్యుష్మద్వి కేషణమగు ఇక = ఇకారాంతమునకుం బరముగ్మా వకల్వే = వీకవచనమందు నివీ= ని- వి ఆనునవి యగును అనంగా నస్మదర్థక విశేసణవాచక ప్రథమాంతమువైై ని ఆకునదియు యాప్మదర్థకవి శేషణ వాచక వ్రథమాంతమువై. ని అనునదియు నిల్చునని యస్థము ఉదా --నేను రనిని (౧౪ విష) నీవు రవివి నేకు రనిని అనునవి ప్రథమాంతములు గాన శళలం వీని తుదిస్వరము కవిభల్లటసూ త్రముచొప్పాన వికల్పముగ (౨౧౦ 11 విష) లోవీంచును ఉదడా,..నేన్‌ రవిన్‌ మొ ఇని ద్రుశాంతనులు పరేషాంతు = ఇకారాంతవ్యతిరిక్తములగు నస్త్మద్యుష్య ద్వి శేషణవాచక వప్రథమాంతములవై 'నేకవచనమున ధరో త్తముదుధ్యనువత్‌ = తద్ధ ర్థార్థక్కక్రియల క్పుష్తమనుధ్య్థదు ఫురుమైకవచనముల వచ్చుప్రత్యయములవంటివి యనగా ను-వుి అనునవి వరుసగా నగును _అనంగా 'నేకత్వమున నస్మద్విశేషణ _ప్రథమాంతమువై ను వర్ణకమును యుప్మద్విశేషణవ్రధమాంతమువై వు వర్శ్మకమును నిల్బుశని యర్థము ఉదా--నేను పండితుండను నీవ్ర పండితుండవు ఇచట నైతము నేను - పండితుండను అనునవి ప్రథమాంతములు గానకళలు వీని తుది యుశా రము కనిభల్లటనూ త్రముచొప్పున (౨౧౦ 11 విష) వైశల్చ్పికముగా లోవించును ఉదా ---నేన్‌ బండితుడన్‌ - మొ ఇవు డివి చ్రుతాంతములు బవాంషు = బవాుువచనములందు నమధ్యువత్‌ = మధ్య్భమవురుమేతరములగు నుుత్తమప్రథమ ఫురవములందలి ప్రత్యయనములవంటి వనంగా ము - రి లగును బనాంవచన

(బా, కార 33 3౮ సూ] వరుసతవ్పెనని యహోబలవతి భ్రమించెను 1039 మున నస్మ దర్ధకనిశేషణవాచక చథమాంతమువై “ము వర్ణశమును యువ్శదర్థశ నిశేషణవాచకప్రథమాంతమువై ని రీ వర్ణకమును నగునని సర్యవనీఠార్థముం వ్రథమమధ్య మో _త్తృమవురువము లనెడివరుసను మనంబున నిడికొని యహోబలవతి నమధ్యవత్‌ అనుదానిచేం బ్రథమోల_త్తమవ త్తీనునర్ధము లభించుననియు నక్కా రణమునం జింతామణిలోని అస్మద్యుష్యత్త ను వరుస యనివత్షీతమనియు యువ్య దస్త్మదర్థకవి శేషణములకు రు - ము లు వచ్చునని గ్రహింసవలయుననియు న్మ్‌క్రింది రీతి నసంగతముగా వ్రానిను సూత్రే అస్మచ్భబ్దస్య వూర్వనిర్షిన్టత్వ మవినత్నీత మితి యాపషృచ్భబ్దా దేవ వ్రథమవురువ రు వర్షక ఇతిధ్య్యేయమ్‌ ఆచార్య ప్రబ స్టే చ యోగ శ్చాత్రమానమ్‌.. (అవో ౪౨౧ ఫు) కాని భట్టారకుం డు_త్తమ మధ్యమ ప్రథమపఫుగుషములనెడి వరుస నీసందర్భమున నుద్దేశించెనని అస్మదు్యున్య చ్వాచ్యాత్త 'నెడి ప్రక్కృమమే విశదీకరించుచున్నది సర్వేషు జ ఈసందర్భమునం 'జెన్చంబడిన ప్రత్యయముల్స్సె 6 బరమగునపవుడ్యు ఉత = పవూర్వస్థితో కొరమునకు అచ్చ = వాస్వాకారాదేకమును.. నగును ఉదా _పండితుండు+ను = పండితుండ+ను = పండితుడను పండితుండు+వ్రు = వండికుండ+వు = పండితు;డవు పండితులు+ము = పండితులశము = వండితులము వండితులు*రు = పండితులగారు = పండితులరు ని-వి అనునవి పరమగునపుడు పూర్వమున ఉ కారము (కవిని - కవివి) "లేమింజేసీ వాని కిచటం ట్రస్నక్షీ లేదు ఇతోఒనస్త దితాది --అస్మద్యువ్యదర్థాత్‌ = అస్మద్యువదర్థక విశేమణనుగు ఇత = ఇకారాంతపదము తుదినున్న ఇ కారమునకుం బరనుగ ని -విళ్చ = నివర్గశ _వివర్మకములువచ్చుట _ నామ్న = తచ్చస్టాను. ప్రయోగనంలేని శబ్బములకు మ్శార్రమె ఇట్లనుటచేత ను-వు-ము-రు అకునవి ద్రవ్య గుణవాచక విశేపషణముంకును గ్రియాజన్య నిశేషణములకును బరముగా సయితము నిలుదుచుండునని _వ్య్ధక్తమగుమువ్నది ఉదా నేను గవిని నీవ రవివి. _ నేను గృప్తుండను - నేకు నల్లనివాండను - నేరు వచ్చిన వాండను = వచ్చినాండను - నేను రానివాండను మొ వాక్వచిత్‌ = పయిని నివరించినరీతిని యుష్మదస్మద్వి శేషణములకు నచ్చెడి- నివి ను-వు ము -రు” ఆను ప్రత్యయములు కచిత్‌ = కొన్నియెడల వా = వికల్చ్పముగానగును ఉదా --గర్వగరిష్టుండవగునిన్ను - గర్వగరిష్టు డగునిన్ను మొ (ని ప్తర 1) విస్తర 1౨౬౮ విష --ఇతోఒస్మ ది తార్థద్యధర్వణ కారికకు ఇకారాంతము లకుమాతశ్ర, మె గే అనునవి వైకల్పికముగవచ్చునని యర్థముచేశికోని యహోబల శే

1090 అన్యయుష్షదస్మదర్హముల యుత్తరో త్తరప్రాబల్యము [4౬6 వి కల్ప]

ఉభయార్ధ ఇత్యోది --ఉభయాస్టే = అస్మద్యుష దుభయవాచళమగు

మనము” అనునది విశేవ్యేతు = విశేష్యమైయున్నఫుడు "భేకకాత్‌ = వాని

నిశేషణమునకుంబరముగా మువర్గక = ము అను ప్రత్యయము స్యాత్‌ = అగును ఉదా ==మనమను పండితులము దీనినిబ్టి యన్య్యయుష్తదస్థ్య తవా ప్రయోగమున నుత్తరో త్తరము బలీయమనగునని విశదనుగుచున్నది ఉదా --వాందును నీవ్రను "నేనును బండితులము ఇట్టి బలిష్టత పురుషవిమయనున నిత్యమనియువచనవిషయ మునం 'బాక్షీకమనియు. నెన్ననగును పాశ్షీకతయనంగాం గర్హ్భృబవాత్వమున బలిష్టప్టరువమునందు బహువచనమునిల్చుట యొకపతుము యుపష్మదస్తదన్యతర సంబంధివచనమునూశ్రమె నిల్చుట పమోంతరము ఉదా....నేనును నీవ్చను బండితు లము వాండును నీవ్సను బండితులరు చాండును నీవును నేనును బండితులము ఇవి మొదటివత మునకు లమయస్థములు వజ్రము నీవును బిడికటితాయన నొజుగు దువు (శాంతి ౪ ఆ 3౯౮) వనును నాదళమును బెనలొదను మొ (వి స్తర£[) సతి యాక్రిందిరీతిని వ్రానెను ఇతోఒస్మ ద్యుష్యదర్థాత్‌ స్యా న్నామ్నో ని ర్విళ్చ వాశ్వచిత్‌ ఇత్యధర్వణ లేన నేమహోకవివచ్చితి నిన్నుంజూడ ఇత్యాదినిద్ధమ్‌ (అహో ౪౧౯ ఫు) క్వాచిత్కమగు నీవైకల్పిశత ని వి అనువానికేశాక యన్నిటీ పట్లనుగలదని నావ్రాసీనరీతి నర్ధముచేసీకొనమింజేసి పాండుభూ వరునకుం గోడ లైతి (ఉద్యో 3౩ ఆ ౧౦౮) ఇత్యాదివచనం త్యనాకరమేవ (అవే ౪౨౦) అని యిట్లు శని బ్రహ్ధాదుల వ్ర 'మయోూోగముల నహోబలపండితుండు నిరనీంంవలనసినవాండ మయొస్టను కిట్టి యీాయహోబలుని యవవ్యాఖ్యనే కవిజనమండన నారాయణీ యాదులును ననుసరించెను కే అతివ వినను లిదంతమా యుష్మదస్త దర్థ (థందొభంగము ) భేదకములయందు విభావ వెలయు నొశడ (నారా కార ౨౯౮ కారి ౧౭వ)

ఈసందర్భమునందలి చింతామణిన్తూత్ర ములలో దద్ధర్మ యా వ్ర తయ ములవంటి వర్షశములువచ్చునని ఇెవ్పంబడుటచే _ నస్వా త్తద్ధర్గోత అనుచొప్పున వీనికి సంధి రాకపోవలనీవచ్చునని యహోబలపతి చర్చించెను (అహో ౪౨౩౧ ఫు) ఇదియాతి దేశికవిధి యగుటచే నట్టి యనుపప్తి కలుగదు మతియును దర్త్షార్థకయు లందలి ఛాతూకారమునకుమాత్ర, మె సంధిని దత్ఫూత్ర, ము నిపేధించునుగాన నీప్రత్యయముల యుశారమునకు సంధివచ్చుట నిర్చాధము (23 విష)

విస్తు 1[ ౨౬౮ విష __మొదటిపకషమునకుం బ్ర యోగములు తేని విదురుండును నీవు నుండుండు ముదముతోడ (సభా౨ఆ ౧౨౭)క రాధా

[బా శార 388 కళ నూ సంస్కృతాంధ్ర, ములకులల భేదము 100 తనయుని నరుం జేం గుంభజు నిం జంపుదు మేల వగవ నంబుజనేశ్రా (ఆర ౧ఆ ౧౮౫4) మ విజయుండు "నేను దగ భూచక్రరా జము నేగొందుము.. (ఆక ౧ఆ 3౯౪) క పాష్ట్రండు నీవు విజయా* సృద బావాుల రగుడు ధర్మపరిరతకుల్తై (ఆర ౧ఆ 3౯౭) చ అనవమశొర్యవంతుల రనంతబలాథ్యుల రీవ్ర నీజనా రనండును = = (ఆర 398 ఆ ౧౪౫౪) క నీవును భీష్ణండు ద్రోణుండు. భూవినుత విళుద్ధధర్మ బుద్ధుల రగుటన్‌ (ఆది ౮ఆ ౫౦) పమోంతర మునకుం బ్రరరూగములు --చ నేను బుత్తులును బంధులుం దమ్ములు కొల్చి యుంజెదన్‌ (విరా ౫ ఆ 3౪౮) క వీనును నాదళనును ద్రువ దానీకవి రాటనైన్యయాదవబల సం తానములతోడం బెనలెదం బూనుండు మిరెల్లం బాండుపుత్తుల "గెలువన్‌ (భవ 9 ఆ ౧౮౧హుక వజ్రము నీవును బిడి కిటితాళున నొఆగు టేను కినినితినేనిన్‌ (శాంతి ౮ ఆ 3౯౮) అస్మదర్థమువంటి ప్రాబల్య మాళ్షార్థమునకు నిత్యముగ గన్బట్టుచున్నది క విహరించుచుండె సఖులుం దానున్‌ (ఆది ౪౮ ఆ 63వ)

ఈవిషయమునకు బా గు ప్ర వ్యాఖ్యాత సంస్కృతముతోం బోలిక గలదనుచు త్యదాదీనా మిథ సృహోశ్తూ యత్పరం తచ్చిష్యులే? (వ్నార్సి ౮౦౧ నీ కా ౯౩౮నసూ) అను న్నార్తికపద్ధతితో దీనిని సవిణాకరించెను త్యదా దులు---త్యుద్‌. - తద్‌ (వాండు - ఆది) యద్‌ (ఎవడు - వది వతద్‌ - లృదమ్‌ = అదన్‌ (వీడు = ఇది) వక - ద్వి (ఒకటి - రెండు యువ్వద్‌ (నీవ్ర) అస్మద్‌. (నేను) భవత్‌ (నీవు ఈశ బ్దార్థంబులకు సముచ్చయంబు సంభవించినప్పుడు వై గణ పాఠనులోం జూవినకృమనున నేళబ్దంబు పరమో యదిశేషించి తక్కినళబ్దంబు లోవీంచు యూయమ్‌ అనునప్పుడు లేచాయూయంచ (వారును మీరును అన్నవృ్తి మైనిం జూప బడియ (బఛాగు విటాశా 3ఇనూ వ్యా తరళ పుట ద్వి ను) ఈవ్నార్తికము ప్రశృతోపయోగికాదు. సంస్కృతమున లేచ+ యూాయంచ = యూయమ్‌ అను నేకళేవ మేర్చడినటుు తెలుగున వారను+ మిరును* అనుచో మిరు అని కేషింసదు వారును విరారునువచ్చితిరి . అన నలెనుగాని సంస్కృతమందువలె నట్టియర్థమున _మిరువచ్చితిరి అని అెలుంగసనం ట్ర, యోగింపరాదుగదా మజియు సంస్కషృృతనునందునై తము రామక్చత్వంచి అనుచోం టైవ్నార్తికమునకుం బ్రవృత్తిలేదు శట్లని అన్యయుప్య దస్త్మత్స పశ్యోక్సిలో.. నుత్తరో_త్తరంబు బలీయము అనుపద్ధతి సంస్కృతమున లేదని నాయఖ్శిప్తాయము కాదు లిజ్ఞయుప్తదస్త్మ జాం యుగపదుక్తై తిబాదిత్తయయ స్‌చా

స శ్చ ళీవిక

1092 యువ్మదస్త దాళ్ళెర్థకక_ర్తల సహో_క్షిలోని నిశిషములు (౨2 ల్ప] వం క లా దిత్రయ మిబాదిత్రయాణాం యుగపత్‌ ప్రాప్తా యత్‌ వరంభవతి తదేవస్వాత్‌ తథాపి సముదాయస్టి సంఖ్యానుసారేణ ద్వివచనం బవాుువచనంవేతి కిష్చొ త్ర లిజ్హా దీనాం పాఠక్రమ మనాదృత్య భవిష్య ద్విభ_క్రీశాం పరత్వమేవ శ్రావ్యూమ్‌ (లిజ్ఞ మనంగా యుష్మదస్మద్భిన్నము ) (బా శా 3౬ సూ శ్రమునకిదియే మూలమా యనునట్లున్న ది ) + అహంచ భాష్యుకారళ్చ కుకా తీ యధియా వుభౌ నైవ కబ్దాన్చుధే పారం కిము 'న్యే జడబుద్ధయ ఇతి- అత్ర నైవ ఇతి క్రియా పదమ్‌ ”* (ముగ్ధ ౯౬౪ సూ దునశ్తాదాసవ్యాఖ్య ) లిజ్హయుప్యదస్త్య దామ్‌ = అన్య యుప్యదస్మదర్ధ్థములకు యుగపదుక్తై = జక్కటంజెప్పబడుటలోను తిబౌది యుగపత్‌. ప్రాప్తా = తిప్‌ మున్నగు పురుషత్రయవిభ క్తులకు నొక్కటం ్ర్రాప్రిశల్లు మండంగా యశ్‌" పరంభవతి తదేవ స్యాత్‌ = వానిలోననంగాం బ్రథమ మధ్య మోలత్తనుపురుషనులలో న్నుత్తరోత్తరము ప్రబలమె నర్తిల్లును తథాపీ వచనంచేతి = క_ర్తృద్విత్వ బవాంత్వములం జేసీ ద్వివచన బవాంవచనములగును కష్చొత్ర, శ్రాన్యూమ్‌ = అన్భయుప్యదస్మదర్థక ప్ర, 'యోగములోని వరుస -ఖీదమున నమాసర్చేమియులేదు అవాంచేత్యాది = కుళాగ్ర బుద్ధులమగు నేనును భామ్యశ_ర్హయు నను నిద్దజము శబ్దము ద్రపారమును నైవ =నళ+వివ ( ఇగలౌ అను ఛాతువు లజ్వుత్తనుపురుషద్వివచనరూపము) పొందము = పొందలేదు - ఇతరజడ బుద్ధులమాట యేమి! అని ఆ త్పర్యము

సంస్కృతమునలేని విశేష మొకటి యీవిషయమునం దెలుంగునందు గలదు యువ్యదర్థకక_రృతోం బ్రధమవుకుషకర్తలకు సహో_క్రి గల్దునవుడు యాప్మదర్భక కర్తకు. సరిపడు పురుసువచనాదులతోం గ్రియయు విశేషణమును బ్ర యోగింపం బడుటయు. నటం బ్రథమఫురుపాదులపు సరిగం బ్ర యోగము లేకుండుటయు. నక్లై యస్త్మదర్థకళ_ర్తతో నన్య యుప్మదర్థకక_ర్తలకు సహో_క్రిగల్డునపు డస్మదర్థకక_ర్తకు సరి పడునట్లు క్రియయు విశేషణనును ట్ర యోగింపబడుటయు నటం బ్రథమపురషాదు లకుం బ్ర యోగము "లేకంటయ.6 బాతీకముగాం గవి వ్ర మోగములందుః గన్నట్టు చున్నది ఆత్షార్థకము కృర్తయగునపుశు వైవద్ధతి నిత్యముగాం శ్రాచీనముహోకవి ప మోూగనులందుం జూపట్టుచున్నది ఓకానొకచో సవహోర్లంబున యాషదస ఆ నే లు థి శశి చర్థంబు లఫిహితంబులగునపుడు శీ యలు కత్కక్త ఖీ ంబులు (అనుబం ) విఖామనగు ఉదా --డి విప్రకులుండ వెల్వడుము 'వేగమ నీవును నీనిషాదియున్‌ (ఆది ౨ ఆ

అనుబంధము విస్తర ౨౬౮6 విష --తత్క _రృకంబులనంలా యుప్య దస్త్మదర్థకములకు సరియగు ఫపురసషవచనములుగలనియనియర్థము బాగు ప్ర

[చా శార 33 3౪ సూ] యుష్మదస్మదాళ్తార్థక క_ర్పృసహో్తి 1008

దాన ఇత్యాది ఎాసంబోధనాదికే = తదర్ధకమగు ఆ శబ్ద్బముయొక్క యమ హద్రూవమగు అది అనునది విశేషణములకు విధేమతానివకీయం దనుప్రయు_క్త మగునవుడు దాని సంబోధనరూపమందును నాదిళబ్దముచే యుష్మదస్మ ద్వి శేషణ ములందును ఆడి శబ్దమునకు దాన = దొనాదేశమగును ఉదా -ాటీచిన్న డాన - నేను చిన్నదొనను = నేను వచ్చినడానను - నీవు చిన్నదానవు - నీవు వచ్చినదానవు మొ (౨౧౫ * విష)

వ్ర యోగులు ప్రత్యయము వచ్చుటకు __క లోళో త్తరచరితుండగు నాశావ్రు తనూజ నీకు నా రాధ్యను నేం శ్రాకటభూసురకన్యక్త నీకట్టినమైల కట్ట నేర్తనె చెపుకూ (ఆవి 3౩ ఆ ౧౩౫) క అనవద్యధర్శ చరితం బున నున్నతుం కాత కన కస పయ ఇర) క ముకం దుని నా శ్ర్రయింపవయ్య య తని బొందినం బదుకు దీవ్రం దమ్ములు సుకులున్‌ (ఉవో్వో ౨ఆ 8౨౧) జ వేను నా నేనయు దొడివెస్టైద విశృంఖలతన్‌ (హరి ఉభా 3 ఆ ౯౪వ) పవ్నీమున = మ మోవోంధుండు భీష్తుండు శ్రీ శవనీవ్రం గడంగుండు (సభా ౨ఆ ఇ3) (ప్రౌఢ శ్రీయా ౨౬0) ఆళ్యెర్భ ౦ బభిహికంబగుచోం దల్సింగసంఖాస్థభి థాయి వచనంబు ఛాతువికేషలంబుల కగు రాముండు రావణుంబరిమార్చి నీతయుందాను సొమిత్రిసహితంబుగం బుష్స కారూఢుండయిం సాకేతంబునకేలెంచె (బా క్రియా ౧౨౦ సూ) ఇట్టిప్ర యోగములు వెక్కుగలవుంా నీం అను జులు దానును జనుదెంచె (ఆది ౮ఆ ౬8) మొ (భూ 3౫౦ వివ) లా కర్త యీస్తూత్రమునందలి ప్రయోగములను స్వీకరించి యట్టిప్ర యోూగములందు వురుషవిపరిణానుం బూహించుకొనవలయు ననియు ఛిన్నవాకర్టింబుచేసి సమన్న యించుకోవలయు ననియువ్రాసీ క_ర్తృబవాంత్వమున్నను శ్రియ యేకవచనమం దుండుట గీఠర్వాణభామయందునుగలదని యవ్రసక్తముగం గొన్నిశ్ఞోకముల నుదా వారించెను కాని ఫుషపవిపరిణానుము నుదాహరింంజూలండయ్యెను (బాగు చ, ౨౮౬౨౦౭ పుటలు ద్వి ము) మతియునట్టి వ్రయోగను శెలుంంన సమృతముకాదు ఫురువ'భేదము 'లేనవుడునూత్ర, మే కర్తృ ఒనాంత్వమున ఛిన్న వాక్ళకల్పనముచేనీకొని _విరోధమును దొలంగించికొనుట సంప్రదాయము (దూ 30=౨ వివ)

స వ లే 1094 యుప్మదస్మదర్థకని శేషణ ప్రయోగవిశషములు [౨౬౪ వీ కల్ప] కైన నవాషుఫుత్రు డం బూరుం డను మధ్యమలో కేశ్వరు జనకుండ యయాతి యనలోం జనియెడువా డన్‌ (ఆది 3౩ ఆ ౨౧౪) క తత్తియులము పాండు "ప పుత్తుల మేన్యగృజుండ్ల (ఆది ౭ఆ ౨౩౮,ఉ నూకు నతి చ్రీయుండవు సమస్టవిదుండవు చెవ్చుముమ్యు (ఆది ౭ అఆ ౧౫౬) చ భరతకలప్రసూతుల్తరు భాసుర ళస్త్రవమవోశ్త్రవిద్యలం గరము చవ్రనీద్ధండైై పరంగు గౌతమశిష్యుల రిట్టిమిరు (ఆది ౫ఆ ౨౧౦ ప)ఫీ వినవయ్య్ధనవాంషంం డన్‌ జనపత్తి నేను విర్కా వపూర్వజులకునటం బూర్వజుండ ననఘ స్యుత్రామున కెనయగు వాడ ఆ-వె కలళభవుం డగ స్తుం డలిగి యత్యుగ్రాహి వగుమనియును శాప మొగిన యిచ్చి నవయుచున్నవాండ నాటంగోలె (ఆర ఈ ఆ ౧౧౯ నన్నయపద్యము ) నీ _ పాండవులధర్మవత్ని నై గోవిందు చెలియలనై. వీనిచేత నిట్లు పరిభూత్తన్లగుచు ఆ-వె ధన్యులార యేన దానినే దానీనే యెజుంగంబెన్పి (సభా ౨అ ౨౮౪ )నీ సర్వధర్నజ్ఞాల ర్తుర్వళవూజ్యుల రన్యోన్య నిత్యసౌహోర్థ యుతుల రగణితగుణయు క్రి బొగడంగందగువార లిట్టి మూకేవురకు , ౨ 46, (ఆది ౮ఆ ౯౩) ఇందు మిరపాగడంగందగువారలనిం ట్రత్యయము లేషండుట ముద్ర ణసంస్క ర్హృసావాసకృతము వ్రశ్యయమునుమానుట భట్టారక భారత భాగముం దెచ్చటను లేదు క వలవదు చనుం డీరు చిటుతవారల రనినన్‌ (ఆర 38 ఆ ౨౪౭) ఇెల్లయెడలను భట్టారకుడు ప్రత్యయమును బ్ర యోగించుటయే సంప్రదాయము చ అవినయబుద్ధివై హరికి నర్భ నుయోగ్యమ యంటి నీవు మూ ర్థృవు శికుపాల (సభా ౨ ఆ ౨౮ ,ప్రాసగతను ) ఉ వూజ్యుడ వెల్ల వంళనుల భూపతులందును ధర్మనిర్శ్మల ,ప్రాజ్యవిభూతి నద్ది నిజపాలకునట్టిండ నీశయొపవ్నె (సఫా ౧ఆ ౨౭౯) ఇట” దివిజపాలకు నట్టడ వీశయొపవ్చె అని శాని పసాఠాంతరముగాం జూవంబడినట్టియుం దాళవ త్త మాతృలలోనున్నట్టియా ఉప్రాజ్యోవిభూతి యద్దినిజపాలకు నట్టిద అనునదికాని నన్నయ్య్మప్రయుుక్త మనం దగును తిక్కనాదులవ్ర చరూగములలోం బ్రత్యయాఖావనమును మిక్రగతియు బవాు శముగణలదు లే-గి నరుడు నారాయణుండు ననంగంబరంగు నిత్ణప్రురుషులు నీవును 'నేనుం జున్దు భువనహితమాచరింపంగాం బూని వేడ్క వచ్చి యిమ్థహిం బుట్టిన వారమనఘ (శాంతి ౬ఆ ౪౧౯) క గురుండును నీవును మచ్చే క్యరుం డును గర్జండు; గృవ్టండు సౌబలుండు ననున్‌ ధర యేలింపల నున్నా రర మాకం

(చా శార 938.3౪ సూ) ఆం-భా-అ సూత్రము కవిసమృుతముకాదు. 1095 దగునె సంగరములోం గలంగన్‌ (ద్రోణ ౫ ఆ ౧౧౧ ప్రాస్యలము)చ జననుత మిరు దివ్వులరు సమ్మతి 'జేవహీతా్య మిమ్లహిన్‌ జననము నొందినారరు (ఆర ళీ ఆ ౧౮౧) చ వరనునం బుక్టితిన్‌ ఛభరతవంళనుంబొచ్చితి నందుః: కాండుభూ వరునకుం గోడలైతి సరనీజనాభ యిన్నిటం బ్రళ్షికి నెక్కినదాన నెంత యున్‌ (ఉద్యో 8 ఆ ౧౦౮) ఉ నీతలం వేను గంటి అంత జే లైతి గదే = (ఉద్యో 3 ఆ ౧౫౯) (బేల వైతివిగదే యని యర్గము (ప్రాస స్థలము) చ జననుత నీవ నిక్కముగ శక్తుడవో యల కాధిఫుండవో యన లుండవో సమిరుండవా యట్టులుగాశ జగన్నుతుండు మ జ్ఞనకుడు ధక్మచేవ తవొ సక్కృవం జెప్పుము నాకు నేర్పడన్‌ (ఆర ౭ఆ ౪౬౦) కఇస్గు యువ్యదస్మ చర్థకవి శేషణములకుం. బృత్యయములు కొన్నిటం జూపట్టలేదు ఆ-వె ఎటుల వలయుదాని 'నెటింగి కోవిదు డగు న్మ్రి నీకు వగవనగునె పార్థ (ద్రోణ ౨ ఆ ౨౫౮) క గురుండవుగాక వగతుండవె దురమునం గువితుండగు ని న్నెదుర్కొన (ద్రోణ 8 ఆ ౭౩) చ ఇయ్యెడ నీవ యొక్కందుం దక్క నొరుండు ., (ద్రోల 3ఆ ౨౭౯) క బావానవిక్రము. ఘను డగు నాశాజణి జయము గలుగుం జులుకన్‌ (శర్మ ౧ఆ ఏరా తేసి అకుల ధర్మశీలుండగు నన్ను (కర్ణం 8ఆ 363)సీ గీ అది నిజంబుగం గొనక బేలైతి నాదు బేలతనమున (కర్ణ 3౩ ఆ ౬౧) ఉ నీ వొక్కరుం డున్నవాండవు *.,(శల్య ఎ ఆ 6౪ంణ౧)

అగు థాతురూపనులతో జేరనపుడు " నీవు ధన్యుండు - నేను గృతా ష్టండు - మేము వుణ్యాత్తులు అని వ్రయోగింపరాదు (ఆం భా అఆ కార ౫౭ సూ వివ) అని యనుశాసనమున వ్రాయ బడెశుగాని యది సరికాదు శ్రే నరుండు నారాయణుండు ననంగం బరంగు నితష్థపురుషులు నీవును నేను జున్తు భువనహిత మాచరింపంగాం బూని వేడ్క వచ్చి యంవ్యహిం బ్యుక్సినవార మనఫ (శాంతి ౪ ఆ 6౧౯) చ నీదగుకూర్మికేను భా జనమకె (కస్ట 3 ఆ 39౮౯) క వమిందలుం దల వప నొక్టీయొత్తు కుమారా (శల్య ౧ఆ ౫౩)మ ॥ వ్‌ మూామున్యురున్‌ మన్ననల్‌ వడయంగాం దగునట్టి వారము (ఉద్యో ౨ ఆ ౨౮౨ ప) అనురీతి నగు ఛాతురూవపములతో జేరకున్నను వ్రత్యయములు నిల్వషండుట కవి ప్ర యోగసిద్ధ మైయున్నది ఉభయాస్థకమునకు ఎాలే-గి నరుండు నారాయణుండు ననంగం బరంగు నిత్యవురుషులు నీవును నేను జుమ్ధు భువనహిత మాచరింపంగాం బూని వేడ్క వచ్చి యిమ్థహిం బుట్టినవార మనఘ కాంతి ౬ఆ ౧౯)

1006 యుప్యదస్మ దర్థకవి'కేషణ వ్రయోగవిశేషములు [౨౬౪ 1వి సంజీ] శే. నరండు నారాయణుండు నాం బరంగనాది మునుల మిర్టజి మందు నీ వనఘ న జండ వేను నారాయణుండ ననూనశ కి యుతులమై ముర్త ట్ట్‌యోనిం బ్బుష్తేతిమి చ్సే(ఆక౧౪ఆ ౧౩౧) ఈ మన మిందటజు వైలబడి భాస్కర యుద్ధ ౨౯౮) క తమూయుకులమైన మనలం గౌరఫ్టలు (ఆక ౧ఆ ౨౮౩) ఆ.వె అందఅు6 దగ వైనవనుల నిలుచు టభికుతంబు క మనలోన *(విరా౧ ఆ, ౬౮ ౬౫) ఆందజిము అనలేదు ఆవె ఎవ్వరి దాన 'వేమిపనికిం బూని యివ్వు డు (విరా ౧ ఆ 3౧౨) (దానాదేశము 'ప్రాసయతిగతము ) తేని నీవ్ర దుళ్తాతి గామికి నీవసాతీ (విరా ౨ఆ ౫౩) చ ఇనకులముఖ్యుం డుత్నుకత "నెవ్వరివారల రవ బంధ (నిర్వ ౧౦ఆ ౧౨౩)చ ధన్యు డం బుణఖ్యుం డగణవస్తు సం భరణుండ నేనయంచు వారిఫూభా ౮౪- ఈ ) ద్విపద - ముల్లోకముల కెల్ల ముత్తన వ్నాకు (బసవ 3 ఆ 3౯౯) ఇటవు వ్రశ్యేయమునన్షై యశా స్త్రీయమగు వకారముమి ది యాల్లోపము నంగీకరించుట నుద్రణ సంస్క ర్తృవ్రనూదకృ్ళతము ముల్లోకముల శేల్ల ముత్తవ్య నాకు అనియె కవ్థభివ్రేత పాఠ మనందగును వు ప్రత్యయము "లేకుండుట విరుద్ధము కాదు గదా ఆవె నిన్ను నధముండగుట ఎఆింగియుం దగ నాపు లస్తుర్థ మనుమం డని తలంచి (నిర్వ ౫ ఆ ౧౫ వ) (అధముండవగుట _ మనుముడవని ) ఉ నీకు మృత్యువై అయోనిజమూర్తిం చాల్చెిదన్‌ (నిర్వ ౫ ఆ ౧౯) (మృత్యువనై ) చృథమాంతంబులగు యుష్మదస్త ద్వి శేషణంబుల లీక త్వంబున వు -ను- లును బవాంత్వంబున రు-ము- లు నంతాగమంబులు ప్రాయుకంబుగ నగు 339 ఈ యాగమంబులు వరంబులగునపు డుత్వంబున కత్వం బగు 3౪ నీవు ధన్యుండవు - నేను ధన్యుండను - మిరు భన్యు లరు - మేము ధనుర్దలము ఇకారంయుమింది కు - బాలవ్యాకరణ ను - వు క్రియావిభక్తుల యుత్వ్యంబున కిత్వంబగునను వినృతి సూత్రముచేత వు-ను - ల కిత్వంబగు - నీవు సుకృ ౨౬ 1 విషయము త్రివి = నేను సుకృతిని ఆర్హిహరుండవు నినుంగొల్తు నంబుజూత్స _ గర్వగరిష్టుండగు నన్ను - మిీరలు 'వెగ్లలు - ఫదాలర్లదులు నే క తి [ ప్రూకగ్రవాణముచే రతీ

[చా.శార 3౪.3% సూ] యుప్మదస్తద్విశేమణముల వ్ర యోగనికేషములు 1097 అది శబ్దంబునకు వును లు పరంబులగునపుడును సంబో ధనంబునందును దానయకు నాదేశంబగు 3౫ నీవు చిన్నడానవు - నేను జిన్న దానను - ఓచిన్నదాన సంజీవని ౨౬౪ 1 వివ ___83-9'6 సూశ్రములవాసఖ్య ఎ=యివ్మదస్త ద్వి శేషణంబులకు వ్రు - ను లగుననుటచే యువ్మద్వి శేషణమునకు వు వక్లకమును నస్మద్విశేషణమునకు ను వర్శకము నగనని యర్థము నెర్నునది అళ్లు బవాత్వ మున రు-ము లంతాగమములగు ననుటచే యుపృద్వి శేషణమునకు రు వర్షకమును నస్మద్వి శేషణమునకు మం వర్గ్శకమును నంతాగగుములగునని యసగ్థము గ్రహింప నగును అతెలుంగన యువ్మ దస్ధకము నీ శబ్దము అస్మ దర్థకము నా శబ్దము వ్రథమాంతంబులగను ననటచే షష్థర్థర్థము నవచ్చు ప్రథమ యయినను నీసూత్రము వర్తిల్లునని యెటుంగనగును టదా---మహోక్షుండవగు నీకు - మొ నీళబ్దమున కుదావ్భాతులు - నీవ్ర ధన్యు డవు - మిరు ధనుస్థలరే _ ధనుష్దండు+వ్రు అని యుండలా 3౮ సూత్రముచొప్పున దు అనుడానిమిాంది ఉ కారమునకు “ఆ కారా దేశముకల్లంగా ధన్యుండవు అయ్యెను అజ్ల- ధనులు+రు = ధనుష్ట లురు = ధనుష్టలరు అనురూపను సిద్ధించును అన్ముదర్థకమున కుదాహరకణములుఎ= "నేను ధను డను - మేము ధన్యులము వీన్మిప్త్క క్రియను చైరితినె గ్రహింపవలెను ఇశారాంతవిశేషణములమింద 'నేకత్వమున యువ్మదర్థకమునకుం దుదిని వు అను నదియు నస్త దర్ధకము తుదిని ను _అనునదియు నిల్చునపుడు వా తత్స ౨౬ నూత్ర్తముచే వును లు వి-ని అనురూపమును వరుసగా నందునని ఇకారంబు, మిందీత్యాది వాక్యముచే సూరియేవివరించెను. నీళ్చ సుకృతివు = నీవు సుకృ తివి సుకృతిశాను=సుకృతిని అని ప్రక్రియ నెన్నునది ఇట్లుదావారణములుఫూర్తి యయినపివప మరకల ఆ_ర్రిహరుండవు+7"=ఆ ర్హిహరు డవౌ అను యుస్తదర్ధకమును సూరియుదాహరించెనని నిశ్వసింప రాదు కాని బాలవ్యాకరణ వ్రభమముద్రణము నందునైైత మిళ్లై యున్నది. అట్లయినను బై కారణముచే నిట ఆర్తిహరండు+ఓ అవు = ఆ్నర్పిహకు డవు అనురీతినె సూరి వు ప్రత్యయరహితమునె _ప్రాయిక గ్రవాణ రత్సీతముగ గర్వగరిష్థుండగునన్ను అను ను ప్రత్యయవిరహితరూపమును వలెనె యుదాహారించెనని గ్రృహించుటయుుక్తము ఇట్లగుటచేం బ్రత్యయరాహిత్యమున యుప్మదర్థకమునకు _ ఆర్తిహరు డవు నిన్ను అనుదానిని నస్మదర్థకమునకు గర్వగరిష్టుండగు నన్ను అనుదానిని సుదాహరించెనని తలంవనగును మ గ ర్వగరిష్టూడగు నన్ను నిబ్దెసకుం దేరన్‌ జాలుటన్‌ వాసవీ (నిర్వ 8౭ఆ ళ్లాం)

1009 అనర్థయుప్యదస్త దగ్ధంబుల యుగవదు_క్షీలోని నిశేషములు [౨౬౮ 12 వి సం] అను పద్యమునుండి తీనీ గర్వగరిష్టుండగు నన్ను అనుడానిని సూరి యుదాహ రించెుు అశ్లై ఆర్తిహారండవు నినుంగొల్లు నంబుజూత్‌ అను గీతిచరణను నేచేని శనిపద్యమునుండి యే తీనీ యుదావారించెకని విశ్వోసీంపనగును

క౫ి నూ త్ర, ఫువ్యాఖ్య --క జననుత దమయంతియనల జనిమయెడుదానన్‌ (ఆక ౨ఆ ౯౯) ఆవె ఎవ్వరి దాన వేమి పనికి బూని యిస్పుంయ (విరా ౧ ఆ 3౧౨ ప్రానగగతము)

అనస్టయుప్యదస్త త్క్కారర్థంబులం దుత్త్సరో_త్తరంబు బలీ ఛాలవ్యా యంబు ౨3౬ ౨౬౪ 15 విమ. వారును మోిరును ధన్యులరు మీరును మేమును ధన్యులను

సంజీవని ౨౬౪ 11 విష -_- ఉభయా న్టేవిశేష్య తు భేదకాత్‌ స్వాష్లు వర్శక * అను (౨౬౮౪ విష) నధర్వణకారికలో యుప్మదస్త దస్ధకములలో నస్త్మదర్థకము సగం ఆ్రాబ్యమునంగికరించి ము వక్షకమును విధించినస్వారస్యము న్మాశ్తయించి

లిజ్బయాుప్తదస్త దాం యుగప దుక్తా యత్‌ పరం భవతి తచేవ స్యాత్‌

(౨౬ర వివ) అను సంస్కృతభామపా ప్ర నీద్ధవిషయమును సూరిగారిట్లు సూత్రించిరి అన్యమనంగా యుష్మదస్మద్భిన్నము వై పంస్కృతనూూత్రములోని లిజ్లళబ్బమునకును యుప్మదస్త్మద్భిన్నమనియే యర్థము లిబ్బయుప్యదర్థకమ.ల యుగపదు_క్రిలో యువ్యదర్ధక మునకును లిబ్బయుప్మదస్క దర్థకములలో నస్మదర్థకమునకును సరియగు ఫురుషబోధక వ్రత్యయములు క్రియకును విధేయ నిశేషణమునకును నగుననియు కర్ష ఎబవాత్వ మూలకనుగు బవువచనము గబ్దుననియు ర్‌ హీంపవలయును ఉదా __సమాపవక ఛీ యకు -__రాముండును నీవును నేనును జపివితిమి విభధేయవిశేషణమునకు _ రాముండు నీవు నేనును బండితులము కాముండు నీవును బండితులరు. రాముడు నీవ్చను జదివి తిరి అని శ్రీయాపతీమునందలి యుదాహృతి యుప్యదస్మ దర్థకముల యుగవదు క్రి యందుం చెలుంగున నుభయౌార్థ కమన ఈ బ్దమును దదనుసారి సమాపక శ్రీ యయు నిధేయవిశేషణమును బ్రయ్వుక్తములగును ఉదా _-నీవ్రను నేనును ననగా మనము చదువ్చుదము నీన్ర్చను నే ననంగా మనము పండితులను ఉభయార్థ క_ర్తృకస్థలమునం ైరీతిని విశేషరూపము గల్జుట ఉభయార్దే భవే దత్వ మర్థఖేదే క్వచి న్న తత్‌ అను నధర్వణ కారికచొప్పున నర్థవి'శేషమందుమాతత్ర మె యనంగా ఉభయ, ప్రార్థనంబున దొగాగమంబున కత్యంబగు (ఖా ఈ 30నూ) అను చొప్పున నుభయక_ర్హృక 'వ్రైష్టనాద్యర్థములందుమా త్ర మెయని యెొజుంగునది

[బా శార 3౭ సూ] వాక్యస్థపదదముల యన్వయశ్రమకాహిత్యము _ 1003 తక్కినచోట్ల నిట్టివిశేషను. లేదు మనము లేక మేను చదువుదును - చదివితిమి = చదువము మొ వ్యవహితాళ్ళ సర్వే స్యు (ఆంచిం అజం ౧౪కా అహో 3౧౪౬ ఫు) నష్టవథానంచ సాధు స్యాత్‌ ప్రశ్ఫోళార్థప్రశాళకమ్‌ నన్నయా _క్రియాయాస్తు ప్రయోగ స్యా త్కారకాద్యన్త ధర్వణీయము. భాగయో మధ్యిభాగే తత్ప్ర యోగో నసాధు అజ౫ే విమయము హృదయజ్ఞమ (వికృ అజం ఈ౨౩ కా అహో 3౧౬ పు) శ్వచిత్కులకసంబన్ధోఒ పత్ర నాహితకృ ద్భవేత్‌. అధ్య్యాహారన్య సంరొుఠరాగ తత్ర, వైవ సుఖా వహ వికృ అజం ౯౩ కారి అవో 3౭8౨ ఫవుట) కల్చతరు ౨౬౫ వివ --వ్యవహితా 9తి స్వే = విశేషణ నిశేషస్యములె కాక వాకర్టగతపదములెల్ల వష్టవహి కౌళ్చ స్యు = అన్వయ శ్ర మముగా నుండక పరస్పరవరవ థానముకి బ్లియు నుండవచ్చును కృట్లనుటచె నన్వయ శ్ర నుముగా నుండుట సహాజమెయని తాత్సర్యము స్వే = సర్వవిభటక్తి విశేషణములును, వ్యవహిరౌళ్ళ్చ = విశేష్యముతో వృవధానము గల్లియును (బాలస) అని యిట్జీ నరవ థానాంగీ కారము విశేషణ నిశేష్యమా ్రవిషమయకమె యని ఛాలసరస్వతులు వినరించినను సర్వే ళట్టాః వ్యవహితాళ్చ భవేయుః చా దవ్యవహితాళ్ళ్చ రాము దలంచెద సద్దుణా రాము నెవుడు రాము నభిరాము సద్దుణా రాముం దలంతు నిత్యా ద్యుదాహరణ మ్మని యహోబలపతి వ్యాఖ్యానముచేనెు గీ చను వ్యవహిత నుగ నిశేషణనులెల్ల (నారా శార ౨౮౭ కారి ౮ పద్య) అనురితిగల చాలసరస్వతీయానుసారివ్యాఖ్యయు సరికాదు ఉ. * భ గ్నోరుతరోరుం జేనెద సుయోధను నుగ్రరణాంతరంబునన్‌ (సభా౨ఆ ౨రణ్భాఅనురీతిని బహాంళముగనున్న భట్టారకాది ప్ర రొగూూగము లీవ్యవథానాంగీ కారము నిశేషణ ని శేష్టమా త్రవిషయ కము కొదని విశదీకరించుచున్నవి భారతెద్రనున్న మొదటేశ్లోకను మొదలుకొని చళుశ్యా న్వయాభరణు డిట్టులనియెం గరుణతోడ (ఆది ౧ఆ ౯ ప) అనుదొ నితో ముగిసిన యేక వాకష్ట్రము దీని కుదాహరణము కానోవును ఈవ్యవథా రాంగీ శారముచే వాక్య్ళగతపదముల వూర్మో త్తరస్థితి వష్టతాస్టసముసంజతే ముక్తప్ర్త్రాయ మగుచున్నది వైనుడావారించినవాశ్యములో. కరుణతోడ నిట్టులనియె అను_కు

110 వశృళార్థ ప్రశాశకమగు వ్గవథాన మే సాధువు [౨౪౬౫-వి, కల్ప] నూజుగా వొట్టులనియెం గరణతోడ అని చ, యోగింపంబడెను ఇట్టి వస్థవథా రాంగీ శారము భందోనుకోధమునం సంభవించెనుగాన వచనములం దిట్టివ్యవథానము వచు రముశాదని యెజుంగునది ఆధర్వణుం డీసూత్ర్యమును సవరించుచున్నాండు వర్థవ థానంచేత్యాది --వ్యవథాశంచ = అంగికృతమగు వాకస్టిగతపదముల పరస్పర వర్ధవ థానముసయితము ప్ర కృళార్థ ప్ర కాళకమ్‌=ప్ర స్తుకవివతీ.తార్థ ప్ర కాశక మగునదే సాధుస్యాత్‌ = సాధువగును - ఇట్లనుటచే రాముండు దండెత్తి చంపెను లంకనై. గపీనేనతో రావణుని అకురీతివాక్యములు సాధువ్రులుకావని విశదమగు మన్నది ప్రకృళార్థ ప్రశౌశమగు వ్యవథాననున | క్రిందిభట్టారకపద్యము నహో బలపతి యుచాహరించెను చ భవ జ్ఞనకుం బరీ&ీతున్‌ భుజగజూల్లు: డసవ్యు విషోగ్ర ధూమశకే తన వాతి జేసి చేని నతిదాంతు గృకాంపనికేతనాలథిక్‌ ఇత్యా చా వాగనుకొసనానాం వాచ (ఆది ౧ఆ ౧౩౪ అహో 3౧౬ ఫు) క అక్కొడుకు నబ్దనాభుం డక్కజనుగ నెత్తిొొనుడు నందటు వూడన్‌ గ జ జతి ల్‌ కన నొక్కట నడగౌొను. మిక్కిలి చేశులును వాని మిక్కిలి కన్నున్‌ (సఖా ౨ జ ౫౭) అబ్బనాభుం డెత్తిళొనుడు అక్క్కజముగ నడంగెనని యన్వయ క్రమమున నుండవలయును ఉ కర్మ ఫలంబు నర్చితము గాం దగ నీశ్వ్యరు నందుం జేంతస ద్ధ్మము (వాంతి ౧ఆ ౧౪౯) ఈశ్వరునం దర్చిత ముగాం చేంత సద్ధర్మము అనునది యన్వయ క్రమము డి ఆపరో జూసనుం దొట్టీ వారితెజం గారయ వచ్చి రమర్తు స్య లందలున్‌ (నిర్వ ౫ఆ ౬౨ ప) ఆసరో జూసను దొట్టి యమ రు లందటబును వారి తేజం గారయ వచ్చిరని యన్వయ క్రమము నీ టా. బం సీ వంశవృద్ధులు పుత్త వర్షవియుక్తులై యున్నవా 'ేమిట నుమ్తలింతు రో యనువు యిలోట నాయుధిష్టిరుండు ద మ్థులకును దగు నమాత్యులకు నిష్ట భృతుులకును మారు స్ర్రీతియు భ_క్రియు నాంబిక్రేయునిదెర నతిశయింల్ల నా రాజొపంచినయట్ల చేని చరింవుం డతని నారాధించుటస్మదీయ ఆవె చిత్తమునకుం వ్రీ యమునేయుట యతనికి మనసుగాని యట్టిపనియెనర్చు టగ్ధలంపుదు ఖ మావహించుట యని యనుదినంబు జెప్పు మనుజనాథం (ఆశ ౧ఆ ౧౦) ఇట్టివాక్యాంతర గర్శిత వాక్యములును మవోకవింనువములని యెజుంగునది (చూ ాఢ వాక్య ౨౧సూ) శ్రీియాయా క్చేత్యాది కార కాద్ధ సథాగయో = తనతో నన్వయించు చున్న కారకముల కాద్రియందుంగాని య_న్హమందుంగాని క్రియాయాః = (క్రియ యొక్క ప్ర యోగళ్చ = వ్రయోగమునై తము స్యాత్‌ =ఐ సమ్హతేమ కును + మధ్య భాలేఇఅట్టిస్వాన్విత శారకములనచుమి తె) యోగ ఇల క్రీయయుక్కు ఈ యోగము

[బా-శారు 3౭ సూ] వాక్యదధ్యగతపద్యద్వయమును సాధువె 1101 నసాధుహృదయస్తమ = నుహాకవిసమ్దతముకాదు. దీని కవోోబలపతి యీ శ్రీందిరీతి నుదాహరించెను నడభె నేరం గుజ్జము వీనుంగు గుజ్జమునడ వెను ఇతాది వూర్వార్థ ఉదాహరణమ్‌ వీనుంగునడ చెను గుజ్ఞము ఇతాస్రదిప్ర యోగో న్ల సాధు సమత (అహో 3౧౬ వుట) ఇట్టికారకచే గాలివీచెను జల్లగా - చల్లగా వీచెనుగాలి అను సూరిగారి యుదాహృతులు దుష్టములగుచున్నవనియు అధర్వ ణో_ి ననుసరించి యిందలి యైదడా అొుదాహరణను లసాధువులగుచున్నవి (భా సా వే 3౧౫ వుట) అనియు వ్రానీనవ్రాంత పొరపాటు ఆవాక్యములలో నట్టి కారకముల నడుమం శ్రియ నిల్వలేదు గట్టిగా అనునది కారకిముకాదు క్యచిదిత్యాది -కులకసంబన్థోఒవి = వీశవాక్య గతా నేశవద్య్య సంబంధము వైఠతము అత్ర = ఈ లెల్లుభాషయందు. క్వచిత్‌ = ఒకానొకచోో న - అహిత కృత్‌ = సమతముకాకపోదు - దీ9 కహోబలపతి యీ శీందిరీతి నుదావారించెను ఉ _ . తతృలావళుల్‌ వారలశెల్గం బెట్టి యనవద్యుండు చానొకపండు చెచ్చెరన్‌ * కొని వ్రచ్చుడు (ఆది ౨ ఆ ౧౯౯-౨౦౦ ప) ఇత్యాచార్యస్య కులక మిష్టమేవ (అహో ౩3౭౨3 ఫుఎ) ఈ యహోబలపతి లతుష్టము లె గాణపత వివరణమున న్వీకరింపంబడెను (గా+ చక ఈ౨౭8 శారి ౭ప) త్రిలింగలతణ "శేషకర్త పయినిషయములను వాక్య ౨౩ స్ఫూత్రమున వివరించెను అసోోబల పతి వైరీతి నిచట (38౭౨ ఫుటలోో వివరించియు ౪౧౧ పుటలో నీ క్రీందిరీతిని వ్రాయుటవింత భాగవలే -నృవికుమారులం జదివింస నేర్చుగలుగు ఇతివిశేషణాం తల్వేన పదంసమాస్థ - గురుజనంబులు విను మూండుకోట్లమిదాంద ఇతివి శేష్యా దిల్వేన పదోోపక్రమః ప్రామాదిక ఇత్యవ ధేయమ్‌ _(అహో, రం౧ వు) అని ప్రాయుట సరికాదనందగును. సంస్కృతమున నర్ధర్భాంతమునందును శోకాంతను నందును సమానపదనమును సమాసమును దెగిపోవలయునుగాని తెలుంగున నట్టినియ నుములేదు ఉ దైన్యముదక్కి దూతయు చితంబుగల బాండునృపాలుపాలు రా జన్య వరుండు ధర్మజుండు సమ్హతి వేండెను నన్న లోకసా మాన్యవిధిం దగంగ (ఉద్యో ం ఆ 3౨వ) ఉ శ్రీయన గౌరినాం బరంగు ఇెల్పకుంజిత్తము పలవింప భ ద్రాయితమూర్తి యై వాఠిహరంబగు రూవము దాల్చి విష్తురూ పాయ నమశ్శివాయయని పల్కెడు భి_క్రజబనంబు వైదిక థ్యాయితే కిచ్చమెచ్చు పరతత్వముం గొల్చెద నిష్టనిద్ధికిన్‌ (విరా ౧౪ ౧ప) ఉ _. మనోవార ద్యోతికగోస్త నీఫలమధుద్రవగో ఘృతపాయస బ్రసా రాఆరస ప్రసావరుచిర ప్రసరంబుగ సాలెపారెకున్‌ (కవివితా మవాని యాత్చలమాలిక, ౨౫+ ౨౬౨౭ చరణములు )

1102 వాశ్యములందలి పదముల యథాష్టవోరము ప్ర యోగ [౨౪౫ వి కల్ప]

భన్దోబద్ధవదంపద్యం తే నై శేనచ ముక్తకమ్‌ ద్వాఖ్యాం తు యు గ్మకం శేయం శ్రిభి శ్లోన్తై ర్విశేషకమ్‌ శాలాషకం చతుర్శి స్యా _త్తదూర్థ్వం కులకంస్త ఖళమ్‌ (సాహిత్య ౬ పరి ౫౫౮ కారి. కులక - న (కులేఆచ్‌ - నంజ్ఞాయాం కన్‌ ) వకవాక్య్యతావన్నే పళఖ్ళొవీక న్లో కసముదామే (శబ్దస్తో) అని చెప్పంబడియున్నను వినుకనుదావారించిన యహోబలసతి యుడా వృాతులచొప్పున శ్లోకద్వయసముదాయను. _ నైతనము కులకనుగానె యిటం దలంపయిడుచున్నది లేదా యధర్వణ కారికలోని కులకళబ్బము యు గృశాదులకును నుషలతణమని గ్రహింపనగును

న్లో శ్రీవాణీగిరిజూ శ్చిరాయ దధతో వషీ ముఖాగ్దేషు యే లో కానాంస్థితి మావసహ్న_న్యవివాతాం స్త్రీఫుంస యోగోద్భవామ్‌ తే వేదత్రయమూూల_ర్తయ స్రీ ఫురు షాః సంవూజితావస్సు నై ర్ఫ్యూయాసు ఫవురుషోత్తమాన్నుజభవ శ్రీస్థ రాసి యనే (ఆది ౧ ఆ ౧) అనునదిమొదలు ౯ సద్టమువటకుం గులక మె అక్లై ఆది 3 ఆళ్వా ౮ వచనము ఆవైళంపాయనుండు అనునదిమొదలు ౧౧ పద్భ్యము క , నానావేద వేదాంత విద్యా యుక్షంబగుదానిం జెవ్చం డొడంగెం దద్భార తౌఖా్య్రానమున్‌ అనుదానినజకుం గులకమె 9ృట్టివి పెక్కు గలన్పు

అధ్యాహార న్యేత్యాది.---ఆ థధ్యాహారస్య = వాకష్టమునం బ్రయు_క్తములు శానిసదముల సంయోగ = మూజన అత్ర = ఈతెలుంగునందు. నైవసుఖా వహ = సమృతమైయుండదు ఉదా --నవీడు దేవదత్తుండు - రాముండు. శ్రూహ్హ ణుండు ఇది కర్తవ్యము = రానుండు వచ్చినవాండు = మున్నగువాక్టములలో. వీండు దేవదత్తుండైయున్నాండు = రానుండు బ్రాహ్మణు డగును - ఇది కర్త్పవష్టమగు చున్నది రాముండు వచ్చినవాండ్రైయున్నాండు మున్నగురీతిని ఎమాపక శీ యా ఛ్యాహారము "కెలుంగున హితముకాదని యెటుంగునది సుఖావహము కాదను టచే ననంగా నిమే.ధింపకుండుటచేతం గ్య్వాచిత్కముగా సుఖానవానుగు నథార్థహార ముండిన నుండుననునర్థము తోంచుచున్నది (విప్ర) సంస్కృతభాహియామివాన్వ యానుప ప్తిబలే నాత్రాధ్యావేరస్య సంకల్స్ప సుఖానహో నైనభవతి (అహో

విస్తర ౨౪౬! విషుటాసుఖావవానులగు నధ్యాహారములు కొన్ని త్రిలింగ్గలమ్‌ణ శేషమునం జూప బడెను. ౧౧ కొన్నియెడలం దదాదులు నిశేమణం బు లథ్యాహార్యంబు లగు క కలకంఠళంకి కన్నీ రొలికిన నీరి యింట నుండ నొల్గదు సువతీ (బ్రంటన్‌ ఇ ఆయింట్స క వురుషుండు ెండులెజెయుల ధర

గూ-శార 32 నూ) సుఖావవాములగు నథాన్ట్రహారములు క 038 38౨ వుట) అని యహోబలపతి వ్రానెనేకాని సంస్కృతమునందును నథార్థవోర విషయమున మతఛేదములు గలను కోరాను - శా నీతా ల్తదం క్టాన మిఠత్యాచా ఉక్తార్ధత్వాఒభావేపి ల్యశ్టే (ఫ్రాతిపదికాన్టే వీ (వథకూ) యేకుసర్వం హి వాక్యం ,క్రియయా వరిసమాప్య తే ఇతిన్యాయా ద_న్లీత్యా ద్యథ్యాహరన్లి తన్మతే నుత్తేముం డన గం బరంగు (రెండు కెజలపలన్‌ =ఈ కి, ౦ది రెండు లెజటి గుల చేత) (ఉద్యో ౨ఆ ౪౧) ౧౨ కొన్నియెడల సంబంధంబునం బూర్య వాక స్థంబు నందలి పదం బథాస్థవిర్యం బగు ఉదా -_-గొంతి సంకటపాటుం గోడలిబన్నంబు (భార భీవ్య ౨ ఆ) (కోడలిబర్నంబు = గొంతికోడలిబన్నంబు ) 90 చాన వేళశ్ళరునకుం దమ్ములకును (నిర్వ ౨ ఆ ౮౨) (ఆతనితమ్థులకని యర్థము ) ౧౩ నూర్థనవచో వాక్థంబునం దద్వచనంబు లథార్థవోర్యంబులగు (న్యూనవచ నయులు - విన -వీని.-ఎ-ట- మొ ఉచా ఆాచ్చల్టెఆలసన ధర్మ క్రియం జిర్తం బునం జేర్చ్వవలయు (ఎ ల్తెఆంగునన్‌ = ఎల్తెఆంగుననై నను లేక ఎళక్సైఆ గుననేని ) కర్మములు మేలునిచ్చును (కర్మములు = కర్మములే. .) ౧౪ కొన్నియెడలం గదర్హ ఖర్మ శయ లభఛ్యావోర్యంబు లగు ఉదా కర్తకు -నన్నుం జూచినగరె (జనులు కర్త అథ్య్యాహార్థ్థము (భార ఆక ౨ ఆ) చ దవదహనం బుదగ్రతనుదాహము నేయుచు నున్నం జూచి (చూచి = దావాముచేయుటను జూచి-కర్మ అఆథాాహారస్థము) (భార ఆక ౨ఆ) (ప్రాఢ వాక్య ) వీనిని గాణపతవివరణకర్త న్వీకరించెను (గాణ ప్రకీ ౪౨౭ శారి వివరణను 63౪-౪3౫ నూ) ఒక్కొళచో సమాసగతవ్లూర్వపదంబు న్య్థవహి తో_త్తరపదం బొంటితోడను వానివెక్కింటితోడను నన్వయించెడి. ఉదా రాహకంథము బెగి దేహము ధరణిం బడియె (భార ఆది ౨ ఆ)క ఒహ్కొక కన్నును జెవియును జెక్కును అక్కుజముగ మనుజళకల మఫుడుద యించెన్‌ (సభా ౧ఆ) క పరులధనమునకు విద్యా పరిణతికి చేజమునకు బలమునకు మనం బెరంయగ (భార ఉద్యో ౨ఆఅ)ొ కశ నాయింటం బదిగడవల నేఐుం 'బెరుంగం బాలు చ్రావె (హరి ఫూ 98ఆ) (పార సమా 86 సూ) దీనిని జాలవజకు యథాస్థితముగ గాణవతవివరణక_ర్త న్వీకరిం "చెను (గాణ నమా ౨౨౯ సూ) పైవానిలోని రావా - ఒక్కొక = వరుల వదిగడవల - అను సమాసవూ ర్యావయవనులు వస్థ_స్తపదములతో నన్వయించు చున్నవనుటకంకె నవి యాయాచోటులం దథ్యాహృతము లగుచున్నవనుట యుక్త మనిథోం బెడిని

1104 సంస్కృతమునందలి యథ్యావోరముల విశేషములు (౨౬౫ వి- కల్ప] లగ్మగ్తహణమ్‌ (ప్రాలిపదిశార్థ గ్ర హణమ్‌) కృళ్ణః - శ్రీః - జ్ఞానమిత్యాదా ల్యర్థ మూత్రప్రతీత్యాం వీ (ప్రథమూ) విథానార్థమ్‌ _ (ముగ్ధ ౨౮౦ నూ శ్రీరామ తర్కవాగీశవ్యాఖ ౧౭౦ పుట) (౨౩౪ విష చూ) కోరాను = ఎవండు శానుండు? శా నీళా = ఎవతె నీత 1? కదం జ్ఞానమ్‌ = ఇది జ్ఞానమ్‌ మున్నగు వాక్యములలో అఆ _న్హి- భవతీ త్యాది క్రియాఫాహారము చేయనివారిపతీమునం దాఖాష్రతము లేమిం జేసీ యుశ్తాగ్ధత్వము లేకున్నను ౌలిపది కార్టవ్రథమావిభ కి - క _- శా - 9మ్‌ మున్నగుచోట్లం గల్లుననియు - అ - భవతీ తాాద్యథ్యా వోరపతేమున ౨౩౮ విషయముచొప్పున నట్టియెడలం శ్రాలిపదికార్థప్రథమ వచ్చు ననియుం వై వార్థఖస్ధకుం చాత్పరర్థము |

అనన్తీ - భవతీ త్యాద్యథధా్యావోరళతమందును ఆఖాతే వాశ్య సమా _క్షకృవతు కృలై ఫ్‌ టేల్వేకే పాశ్చా! కృత్యా _స్తవాష్థ్రదయః = తభథాహి - రామేణ ననం గతమ్‌ = రామో రావణం హతవాన్‌ - సాధుఖి రామ స్మృర్తవ్యః - వీషు భవతాాది శ్రీయాథ్యాహారో నాస్తి రామో జగళతాంకర్తా = శామో జగతాం సంవోరక - రామేణస్వర్షః సుగమః - ఇత్యాదా భవతీతాాది

న శే

శ్రీయాణా మధాష్టహోరం వినా వాశర్థ సమ్మాప్లి ర్నా _్తత్యర్థ (ముగ్ధ 3౧౬ సూ దుర్తా వ్యాఖ్య ) అనుచొవ్పున - క వత్యయాంతములయు _క్త్‌వతు వ్రత్యయాంతములయు. తవ్య - ఆనీయ - యి మున్నగు కృత్య వ్రత్యయాంత ములయు6 బ్రయోగమున అన్నీ - భవతీ త్యాదుల యథ్య్యాహార మక్కటి లేదనియు6 దక్కిన తృవాద్శిప్రతషయముల ప్రయోగమున అస్తి భవతీ త్యాదుల యథధాావోర నూవళ ఫ్టశమనియుం గొంద ఆభ్మిప్రాయపడుచున్నారు వింతలగు నథా్థహారములును సంస్కృృతమునం గలవు జ్లో అనుభవతి కచీక్టం పాఘృతాచీ ముఖాభి ర్న సహా సహచరి భి ర్నన్టనాన్ట మువైై ఇతిమతి రుదయానీ త్పత్సీణ 'ద్రేత్య శైమిం విపిన భురి సఖి సా మాబ్థ ఖేలామ్‌ (వైన ౨సర్ట ౧౦౯ శ్లో ) అత్ర దమయ న్తీం వ్రేత్య పమీణః మతి రదయాసీ దిత్యృన్వయ _ సఖులతోం చ్రీడించు దమయంతిని జూచి హంసకు శచీ దేవియు నిట్టియానందనము ననుభవింప 'లేదనుమతి యుదయించెననియర్థము _ ్రై మిమ్‌ = భీమనన్దినీం దమయ స్తీ

= నళ న! మిత్యర్థ ప్రేత = దృష్ట్వా పతీణ = హంసస్యం-ద్రే, మేతి తా ప్రత్యయా_న్తష్య అన్నన్తరక్తియయాసహ _ వీకక_ర్తృకత్వనియమాత్‌. స్థిత న్యేతి పమీణ ఇత్యస్య విశే వణ మథాహార్యమ్‌ (జీవానందవిద్యాసాగర భట్టాచార్య వ్యాఖ్య) దమయంతిని

(బా శార 3౭ నూ] వాళ్టగతపదము ఏ క్రరుకిరవేకురు ఎ కావచ్చును 1105 జూచి సతీ. కట్టి బుద్ధ కలైెననువో దరుయంతిని జూదియున్నట్టి పతీశ నురీతిని ఉన్నట్టి” (స్థితస్య) అనునది యథాళ్యర్థమని మై వ్యాఖ్యకు: దాత్సర్యము వకవాక్థంబునం దొ కానొక్కండు దక్క సర్వసదం బులు గ్ర మనిరవే షంబుగం బ్రయోగింపంజను 38 ॥ బాలవ్యాకరణ _వూర్వమిది పరమిది యను నియమ మవేశ్నీంపక వాక్య వివృతి మం దెెవదంబులు వలచినట్లు చ, యోగింపం దగును ౨కుగ పే విమయము వీని వ్రభృతిళబ్దంబులు కొన్ని నియమ సావేషంబు లయియుండు గాలి చల్లగా వీచెను వీచెను జల్లగా గాలి చల్లగా గాలి వీచెను వీచెను గాలి చల్లగా గాలి వీచెను జల్లగా చల్లగా వీచెను గాలి ఇది శారకవరిచ్చేదము సంజీవని ౨౬౫ ౫ వివ --నూ, త్ర ములో ఓకానొక్కండు దక్క అను డానిని వని ప్రభృతిశబ్దంబులు కొన్ని నియమ పావేషమంబులమం యుండు అను వాక్యముతో సూరిగారే వివరించి వని వ్రళ్ళతి అనుటచే = అగు - వలెను పోలెను - పోని - వంటి - అట్లు - కరణి - మున్నగుళబ్దములు గ్రావ్యాములు లృట్టివి తము సంబంధిపదముతోడి వష్థవథానమును సహింసవని గ్రహింపవలయును ఉ రాముందేని కృష్ణుంజేని వచ్చెను ఆనుచో వీని రాముండు వచ్చెను నున్నగు రీతిని బ్ర యోగిందరాదు. ఇళ్లు తక్కినవానినిసయితము చూచుళొనవలెకు వేటి కావాస్థభ్యాత యీసూరియుదావృాతులలోని యైదా అొుదావారణ ము లసాధువులని వ్రాయుట (బా సా వే ౩౧౫ వుట) సరికాదనియు నటం గార కములనడుమ ,క్రియాప్ర,యోగము లేదనియు గల్బతరువున విశదీకరింపంబడెను నూరితన స్యూత్రమునం టి కృతార్థ వ్ర శాశకమనగు వ్యతాస్థసముండ నగనని యథధర్వణవచనమును సంగ్రహింపకుండుట సరికాదు వన్యాదులకేశాక యొల్లపద ములకును వివథీతార్థ ప్రకాశనక్ష్షమమగు స్థాననియమ ముండకతీరదు వలచి నట్లు అనెడి సూరివచనముచొప్పున రాముండు దండెత్తిచంవెను లంకవైం గవి సేనతో రావణుని అని వాక శ్ట్‌ము నిల్చ్ప్చరాదుగదా అట్టివాశ్టము రాముండు కవీనేనతో లంకవై దండెత్తి రావణునిజం వెను అనువాక్యము నర్థము నీయంజూలదు గదాం ఇది శారకవరి చ్భేదము = శారకపరిచ్భేద మింతటితో ముగినీనదని యర్థము కం?

1106 భావార్థశాదులలోని విశేషణములు కర్తర్థకములె [౨౬౫ | వి, కల్ప కారకపరిళి ష్ట ము వాజాణాలనినననుట్టే శర్యటనానాలాాాలాలా.

౨౬౫ 12 విషయము -- భ్యాద్యగ్థవ్యవథానేతు 'భేద్యస్యనిఖలం భవేత్‌ ” అనునధర్వణవచనమును దానివివరణమే యనందగ భవత్యగర్థవ్యవహితంబులగు విశేషణంబులకుం ట్ర థమ యగు విదాాశాలియగు ఫుగుషని క్ట

భావార్థకాది మోగంబునం గ ర్తపం ఛి థమయగు రాముంతు. పట్టిన వ తిన వారింపం దరంబుగాదు (బాల కార ౨౮ మొ 3౨వ) అను సూరి సూ 'శ్రృములును నీద్ధార్ధాను వాదము లె కాని యఫూర్వములు కావని యాయా విషయములలో వ్రాయంబడెను. అధర్వణు డుచ్దేశించిన భ్వాద్యర్థము లెల్ల 6 గృదంత రూసములు---అగు - ఆమయెడు - అయ్యెడి - అవ్ర్చ్రచున్న - అయిన = విన = కాంగల - శాని.- అయ = ని- శాక - అగుచున్‌ - అఆయినన్‌ = కాన్‌ - అగుట - కామి = అను - అనెడు - అనెడి - అనంగన్‌ - అనిర - అనన్‌ - నాన్‌ - మొ సూరి "వీర్కొన్నభవత్యర్థకములు వైనివ్రానీన భూథాతుకృదంతరూసములె భావార్థ శకాదులుసయుతము వైనివ్రానీనకృదంతనులతుదిని నిల్చియున్నళృత్స్రత్య్యయములు మాత్రమె

సయినివ్రానీన కృత్తుల వ్యవథానమున వికేషణముపయిని బ్రథమావిభ క్షి నిల్చుని ఛ్వాద్యర్థ ఇళ ్య్యద్యధర్వణవచనమునకు దాత్పర్యము భఛ్యాద్యర్థ వ్యవథాన మనంగా భ్వాద్య్థిద్థకకృదంతములతోడి యన్వయమున నిశేషణను ప్రథ నూంతనుగునని యర్థము _అ్ధ ఫావార్థకాదిరెరూగమున ననంగా భావార్థకాది కృత్తులతో నన్వయించుటచేతం గర్భ వాచకము ప్రథమాంతమగునని సూరి సూత్ర్రృమునకును దాత్సర్యము వైవానిలో న- చున్న - కల -ని-ఎడి ఎడు - తల్లోపము”* అను వికేషణతాఘటకములగు కృత్తులు కర్తర్థకము లనుటలో విప్రతిపత్తియే లేదు కర్తరికృత్‌ (3 ౮ ౬౭) కృత్‌ ప్రత్యయ క_ర్తరిస్యాత్‌ (నీ కౌ ౨౮8౨ స్ఫూ అనుచొప్పున నని కర్తర్థకము లనుటలో సందేహమే లేదు శాముండు పట్టినప్రతిన మున్నగుచోటులందలి పట్టిన అను _క్తృవదగ్ధక న ప్రత్య యము కర్తర్థకమె యగుటచేత సట్టికృత్తుచే రాముండు అనుకర్హ యభిహితమగు టంకేనీ కర్హృవాచకముగగ *రాముండు అనునది తృతీయాంతము కా నేరక ప్రాతి పదికార్థప్రథమాంతమయ్యెను ఇళ్లు ఛాతుజవి శేషణము లెల్లం గర్హర్థకకృదంత

[బా కార ౨౮ మొ_3౨ సూ] విశేషణనిశేమ్యముల విభక్తులు 1107 ములె యగుటచేత వానితో నన్నయించుక_ర్హృ వాచకము ప్రథమాంత నగుననువిధి సిద్ధార్ధానువాదమె యనుటలో సందియ మేమున్నది? ఈవిషయనున సంస్కృ తాంధ్రములకుం జూలభేదను గలదు సంశ్కృతే మున సాధారణముగా ని శేషణని శేష్యములు సమానలింగవిభ క్రివచనకము లయి యుండుటయు నట్టివిశేషణను వి శేష్యముతోనె యన్వయించుటయు సంప్రదా యము ెళ్దున నట్లుగాక విభ_క్త్యంతములగు విశేషణములు క్రియాజన్థవి శేషణాదు లతో _ నన్వయించుటయు.. నట్టి క్రియాజన్యరూపము. లు _విశేన్యములతోంగాని శ్రీయాంతరములతోంగాని యన్వయించుట యు విశేస్యనిశేషణములు భిన్నవిభ_క్రి వచనకము లయియుండుటయు ననెడిపద్ధతిరయిత మతిస్త్రచురదు.గ నున్నది నీ గుణవంతులగుచున్న కొదుకులుగల వాండు (ఆది ౮ఆ ఎడ తన కిష్టుండున్‌ సహాధాష్టయుండు నైనవాండు (ఆది ౧ ఆ ౨౫ క 'చేవసములైన యనుజులతో (ఆర ౨ఆ ౫ పు ఇట్టి యోగము లనంతముగాంగలవు విశే మణము ప్రత్యేకముగా శ్రియతో నన్నయించు పద్ధతి సంస్కృతమున వివాడ ల్‌్త్త మెనను (చూ అనభిహితనూసత్ర ఖాస్యును) దెలుంగున ఛారాళముగా నున్నదని పయిరీతిగల వ్ర మోగళతనులు నిర్ణయించుచున్నవి అట్లగుటచేతం బంం వ్ర, మూ గములలోని అగుచున్న - ఆయిన = విన మున్నగు క ర్రర్థక ఛాతుజని శేషణముల తుదినున్న చున్న స మున్న గుకృత్తులచేత గణవంతులు సవోథ్య్యాయు దు" మున్నగుక_ర్త లభిహితములగుటం కేసి యట్టి క్వరృవాచకములు తృతీయాంతనులు గానేరళ ,ప్రాతిపదికార్థప్రథమాంతను లయియున్నవనట యుుక్తముగాని యని వాచనికవ్త థమాంతనములనుట యుక్టముశాదుగదా ఇళ్లు యననేకస్థలను.లందుం ్రైనీద్ధమయియున్న సామాన్యపద్ధతిచే లభించుచున్న వఖథనును విధించుట సిద్దా శ్ఞానువాదక మెకాని యవూర్వవిధి కానేరదుగడా ఇంక-ట అమి - క్త్యా- మున్నగు భావార్థశకృత్తులచేం కర్తృత్వ మఖి హితమయ్యె ననుట విరుద్ధమ గుటం బేసి రాముండువచ్చుట మున్నగుస్థలములందలి క_ర్హృవాచకప్రథమయైన వాచనిక మనక కిరదుగదాయని శంకిందరాదు శ్రీయ నిర్మాశ్రయమైయుండుట యసంభవమగుటంజేసీ రాము డువచ్చుట అనుస్థలను నందలి గమన క్రియకాశ్రయు డగు రాము డనుకర్తతో నన్వయించుచున్న వచ్చుట అనుస్థలనుందలి భావార్ధక టి ప్రత్యయాదిస్థలనములం దాభాసకర్హృత్వ మంగీ శార్యమగుచున్నది. రాను డు చంపిన రావణుండు = గోవు నిచ్చిన వివ్లు డు మున్నగుచోటులందు. చంపిన - ఇచ్చిన నున్నగువానికి లేని నిశేషణత్వము

116/8 భావార్థక ట వర్శశాదులచోటి యా భ సక_ర్భృళ్వము [-౬౫ 11వి కల్చ] నాభాసరూపముగా నంగీకరించి యట్టిస్టలములు స్యా తృర్మథారయాఖాసన కర్తృ త్తే శారక్శాశ్శితే అనుచొప్పున నాభాసకర్మ థఛారయములని యధర్వణాాారుర్థుం డంగీకరించియుండ లేదా? చ అమలసువర్ణశృంగఖుకమై కపిలం బగుగోళతంబును ఆది ౧ఆ ౧ క వినుం జే బుణ్యనశ్లోకుం డన గ సనాయజ్ఞనిరతుం డనగ ధరిత్రిం దన రిన నలుభార్యను స జ్లననుత దనుయంతి యనంగం జనియెడు దానన్‌ (ఆర ౨ఆ ౯౯) మ కురువృద్ధుల్‌ గురువృద్ధ బాంధవు లనేపల్‌ నూచుచుండన్‌ నుదో ద్దు డై బ్రౌపది నట్లు -చేసీనఖలున్‌ దుశ్శాసనున్‌ లోకీ కరలీలన్‌ వధింంచి తద్విపుల వత్‌ కై లరక్తౌఘని ష్ష్‌ ముర్వీపతి సూచుచుండ నని నాస్వాదింతు సు గ్రాకృతిన్‌ (భా ౨ఆ ౨౩౩) మున్నగుప్ర యోగళతములందు సువర్ణ శృంగఖుర మై - కవిలం బగు = ఫుణ్యక్లోకు డనంగ - యజ్ఞ నిరతుం డ నగ = దమయంతి యనగ వాంధ వులు చూచుచుండ గా - ఉర్వీపతి మభూచుచుండన్‌ అనురీతిగలచోటులం దెల్ల6 శ్రియలు నిరాశ్రయములనియు నచటి ప్ర థదమవాచనికమునియు6 జెప్పుట యు_క్షము శాదుగదా క పదవడి దుస్తరనుగు నీ పదుమూ డవర్యే డు కడవ బడుట యరిది (ఉద్యో ౧౪౯) నున్నగుచోటు౬౦దు వడ్వ నుబంధనునెడి నిపాతముచేంగ గ యభిహితమయ్యొును గానం గ్‌ర్త ఎనాచి ప్రాతివదికార్థ చథమాంతమయ్యెనని మొలుం గునది

(బా సమా ౧సూ] సమాసలతణము - సామర్థ సృదై స్యనిధ్యము ఆ౦ ధ్ర జ అసలి అస అలర ' వ్యాకరణసంహితా సర్వస్వము సమాసపరిచ్నే సమాసపరి గ్‌ దము

కల్పతరువు ౨౬౬ విన, -ఆాసమాసలయణము సంర్క్భృత వ్యాకరణ వ్రనీద్ధ మె యనుతలంపునంగావలయు నన్నయాధర్వణులు వచింపలేదు దైక్యం సోఒన్వయే ద్వయో రృహూనాం వా దానా మైక్థం ససంజ్ఞం స్యాత్‌ (ముగ్ధ 3౧౭ సూ (ద=వద న=నవమాస అనునవి ను. గ్ధృబోధ వ్యాకరణసంబ్ఞ లు రెండువదముల యమైళ్ళ్యము కాని 'పెక్కుపదముల యైక్టనుకాని సమాస మన బడును పరస్పరాన్న యమనుగలపదములు సముదాయళక్రిచే 'నేకార్ధబోధకంబులగుట సమాసమని యర్థము ఇచటివదములనంగా సుబంతములనియొ యర్థము కావున వచ్చును? పోవును మున్నగుస్థలములందు సమాసము కానేరదు దంపడమ్‌ తచ్చ స్వా (స్యా) ద్య్థన్తమేవ అన్యథా లిఖతిచ పఠతిచ ఇతా్య్యాదావపీ నమాసాప్తి స్యాత్‌ అతవీవ నామ్నాం సమాసో యుక్తార్థ _స్తత్‌ స్థా లోప్యా విభ్నక్తయ ఇతి సర్వవర్తా ప్రణమతి నివేధతీత్యాదా సమాసస్తు వ్యస్య గ్యనుకా శేత్యాది విధ్ధ_న్తరాత్‌ (ముగ్ధ దుశ్రా వ్యాఖ్య 3౧౭ సూ నిమేధతి = నిషేధించు చున్నా దు మున్నగ చోట్ల సుబ్బన్త తిజ్వన్హముల సమాసము వ్యస్య గ్యనుకారేత్యాది విశేషవిధిచే (ముగ్ధ ౫6౮ స్సూ సంభవించునుగాన పామూన్యముగా సుబంతపద ములకే సమాసనుని యెఆుంగునది (విస్తర) రామునిమయొక్కశఫుత్టు దు అనురీతి భిన్న భిన్నములగు వదనులు సానుర్ధ్యముగలవై సముడాయళ_క్రిచే రామసంబంధి పుత్తు డు అను నేకార్థమునుబోధించుచు రామునివుక్తుండు అనురితి నేర్పడునని యెజుంగనగును

విస్తర ౨౬౬ విన -సుబంతములు తిబంతములతో సమనీంచువికేషవిధి.-_

వ్యస్య గృనుకార డాచ్చిి కి లేలంసన్ననోఒదోో_న్త ఫవురోఒ_సం తిరస్‌ కారికో

ర్యాదేర్థా స వృత్తింా వీమూం వ్యానాం (అవ్బయానామ్‌) థా (థాలౌ) పరజే

110 వ్రణమతి అనుచో ప్రవ్యస్తమని పాణీనీయులు [౨౬౬ 1 వి కల్ప]

సామర్థ్యము ఇండువిధములు ౧ నస వేమూసామర్జ్యము ౨ వీకా రీ భావసామర్థ్యము కాస్టములతో స్థాలియం- దోదనమును వండుచున్నాండు అనురీతివాశ్యములలో నాకాంయోనళమునం బవము లన్వితములయణయుండుట వ్య'వేమోలత ణసానుర్థ వ్ట్‌ము పృథగ్బూతములగు నర్థములుగల వదముల్ధం సము దాయళక్రిచే నే కార్థప్రతిపాదకములగుట యేశార్థీ భావలతణపామర్థ్య్యము ఇది సమాసములందే కల్లును సామర్థ్యం ద్వ్యివిధమ్‌ వ్యవేమోలతణమ్‌ వ్‌కార్టీ భావ లకణంచ తత్ర స్వార్థవర్యవసాయిఃనాం పదానా మాకాంమౌదినకా దర్భ పరస్ప శాన్వ్యయ తత్‌ వర్ధపేమోరూపం సానుర్ధ్యమ్‌ ఇదం రాజ్ఞ పురువ ఇతా్యది వాక్టవీన భవతి వీళా ర్థీభావలచణసానుర్ధ్యంతు ప్ర క్రియాదశాయాం వ్రల్యేక నుర్ధవ _లేన వృథగువాకానాం పదానాం సముదాయళ క్యూ విశిమై శార్ధప్రతిపాగక శారూపమ్‌ ఇదంచ సామర్థం రాజపురువు ఇతా్టాది వృత్తావేన (చాలమ ౬౦౭ సూ వ్యాఖ్య) వాశ్యగతవదములకును నన్నయముండునుగాని యందుం బరస్పరాశాంతు లేనివానికి సమాసము కలుగనేరద కాష్టై స్థాల్యా మోదనం వచతీత్యత్ర పచన జ్రి్యూయా కరణం కాష్ట్రమ్‌ - వీవం 'పచన క్రియాయా అధి కరణం స్థాలీ వచన్మక్రియాయా.. కర్మ కదన లేన శాసై స్థాలా మోదన మితి త్ర యాణాం పరస్పరాశాంయచెఒభావా న్న సమాస (ముగ్ధ 3౧౭ సూ దుర్హా వ్యా) (వరపచేే న స్యాత్‌ సమాస స్యాత్‌ ) (ముగ్ధ ౫౮౮ సూ ) దీనివ్యాఖ్య -- అత్ర సజమాస వఃపదీఫావమా త్రి మ్‌ ద్వన్హ్వాదిసంజ్ఞాస్తు స్యాద్యన్తానామేవ ప్రాదులకును మజికొన్ని యన్యయములకుకు (గి+అనుకారశడాచ్‌ +చ్వి+క లేశ అలమ్‌*సత్‌ +మనన్‌ +అదన్‌ *అ సర్‌ +వురన్‌ +అ_స్తమ్‌+తిరస్‌+ శారిశా + ఊోర్యాద్రి భాతువు పరమగుచుండంలగా నమాసంబగునని యర్థము వ్రశాచతి = నిషేధతి = ఇత్యాదా వ్యస్య గ్యేత్యాడినా సమానేఒపి తివాదే ర్న లోవ (ముగ్ధ 3౧౯ సూ వ్యాఖ్య)

చ్రణమతి - నిచేధత్‌ అనునవి మున్నగునవి సన్తుస్తపదములం కావనియు

వ్య_స్తములనియు నటు నష్థ్టములయినను వాణకట్టియె డల బదాంతరవ్యవభఖాన ముండదనియుం బొణినీయుల న్‌ద్ధి 0తము. కొని యీపయనున అనుభవించెను - ఉవవనసీంచెను మున్నగు వరిలతి సంవృతి శీయారూవనులందలి అను - ఉవ మున్నగుస్తైదలు లెల్లున వ్య_స్తముగాం బ్రయుక్త మగుననట సరికామింకేసి యిట్టివి వై [తిని సనముస్తకషదను.లనటయె యు_క్తమనితోంయయచున్నది

[బా సరూ ౧సూ] సకూనైకచేళాన్వయమెొుచో సాధువు 1 శే 11 నన్నయా నసమానయు గ్భవే దాద్యు ఆక్తాదిగ విళిగః (విళ్ళ ధర్వణీయము వహాలం ౧౩ కారి అహో ౪౧౭ ఫు) ౨౬౬ 1 _ అభిన్నస్యాపి నాదే స్యా ద్భిన్నేనావి సరున్వయ (విక జ వాలం ౨౫ శా ఆవో 6౮౫13 ఫు ॥ కల్చతరవు ౨౬౪ | వీవు ఎాఆక్యొది గ= రౌ మున్నగుళ ద్రీములనై నిల్చిన విభ_క్తిగ ఐవిభక్తులతో నన్వయిం మశ ఆద్య = సంనృ్భృతవదము సమారయుగ్భ వేర్‌ = నీద్ధరమాసగతమగుటయు గలదు వ్య స్తములగు తనయొక్క - నీయొక్ళం నాయొక్క మున్నగువానితో నన్వయించు సంస్కృతవదము నీద్థసమాసాద్యవయవ మగుటయు6 గలదని యర్థము ఉ తన నానునముహీమ అభిన్నస్యావీ నాదే = సమాసగతములగు నవర్శ కాంతాది విశేషణళబ్దములకు ఛిన్నేనావీ సమన్వయ = నరిస్తపదముతో సమన్వయము కలుగవచ్చును ఉదా 'నేరుజేసీనపని - నేనుజేయని వని= మె ఇచట నేవు అనువ్య స్తవదము చేనీన అను సమాసపూ ర్యావయముతో నన్వయించుచున్నది. దీ నేకచేళాన్వయ మందురు నీ తనధర్మవిధవవు తతసం_స్త వామోదపసరివూర్డలైన భూసుకులు గొలువ ఇతా్థద్యా కారేణ సమాసో న కార్య విశారేకు తతసం_స్తవ వ్రీ తిం బరివూస్ణ్రలైన ఇళాా దా్థకారేణ సమాస స్పాధు'రేవ (అహో 6౮౧౭ ఫు) దీనినిబ్టి-తన -నీ-నా నున్నగువానితో సమాసముందు నవుడు సమాసోత్తకవదము తన వ్రభృతులతో నన్యయించు నర్థసందర్భ్శ మంండ వలయునని యహోబలపతి తలంచిన ట్లగవడు చున్నది కాని యట్టినిర్బంధము కని ప్రయోగములలోం గానరాదు సంస్కృృతమందును. నేక దేళాన్వ్నయము గన్పట్టు చున్నది సముదాయళ_క్రిచే నేకార్థబోధకములగు పదములలో నొళదానికి సమాస గతిలేనిచోం దక్కినవానికిని సచూసను గట్ల నేరదు బుద్ధస్య రాజ్లో మాతక్హా ఇత్యత్ర, బుద్ధన్యేతి విశేషణస్య రాజ్ఞ ఇతి విశేమ్యేణ సమాసాభావే రాజ్ఞ ఇతి వదస్య మాతజ్హా ఇతివదేన నమాసో నస్యాత్‌ లేన బుద్ధర్య రాజమాతస్హా ఇతి నస్యాధదితి యత్ర వతియోగిపద (వ్రతియోగ సంబంధ ) (శతా చిం) శారకవద రొూూరవేమో వర్తతే తత్రస్యా దేవ యథారామస్య నామమహీనూ-కృష్ల మ్మాశ్శితనునా - ఛాణేన భిన్నవృాదయ - రామేణ వాతభ _ర్హృశా - విస్త్రాయ దశ భూమి - వాస్థ్రఘ్ర్రా బ్లబ్ధభయ నీన్ధా నిమగ్న సర్వస్వ ఇర్యాది తథాచ - చ్రతి 'యోగివదా దన్యద్న్‌ యదన్య త్కారశాదపి వృ త్త బైక దేళన్య సంబస్థ్ర _న్తేన నేవ్యలే - ఇతి ప్రాఖ్బ - వీవం వృద్ధస్య చాహో రపత్య మిత్య త్ర వృద్ధస్య జావావి రితి నస్యాత్‌. _ వీరం ఫుత్త మిచ్ళతిత్య త్ర వీరం పు త్రశామ్యు తీత్యవి నస్యాత్‌

[112 ప్రాఢవ్యాశ _రృతదనుయాయు౮ ప్రమూదనులం [౨౬౬ 1 వి కల్ప ] (ముగ్ధ 'దున్తా వా్థఖ్ధ 3౧౭ సూ) శ్రీరామతక్కవాగీక భట్టాచారుక్టండుకు నిస్లై యుదాహరించెను చృతియోగివదా దన దర్గదన్థ త్కారకాదవీ వృై ఛచ్చెకదేళసర్థ సంబన్ధ స్తేన నేష్యలే ॥! యథా --కక ళో వృషలీభార్య ప్రవీకం ఫుత్త శామ్యుతి బుగ్గ్ధసర్థి శాజమాతబ్ల్దా ఇతి నస్యు ప్రయు_క్త్రయ ఖైత్రస్య చాసభా "ర్యేయం లూనచక్రరథో మయా ళరై ఇాతితపత్ర్రాయం వృతా దితి సళావ్యతమ్‌ = అసమానాధికరణ పావేశసర్థ గమకల్వేన సొాభ్యుషగమాత్‌ (సరూసాభ్యువగమాలత్‌ ) సమానాధికరణపావేత్యు మసమర్థం భవతీతి కళ్చిత్‌ అన్వేతు సకు్త సాష్థసమ_న్దేన నిఠ్యావే మేణ సంగతి (ముగ్ధ శ్రీశామ వ్యాఖ్య 3౧౭సూ సిద్ధసమాసగతవి శేమ్యమునకు విశేషణము వర్ధస్తమంగా నుండరాదనియు శేషపస్ట్ర్టంతపదముగాని కారకపదముగాని వ్య స్తముగా నుండ వచ్చుననీయు: బర్యవనీ తార్ధము ఉదా -ాబుద్ధుండయిన రాజుయొక్క మాతం గములనుచో బుస్థండగు శాజమాతంగము లన రాదు (బుష్థండగు రాజూ నూతం గము లనుట నిర్చాధము ) జేవదత్తుని యుపాథా్యయుని కులమనుచో 'దేవదత్మని యుపాధార్థయకుల ననవచ్చును శామునియొక్క, నానముముయొక్క మహీను యనుచో రాముని నామమహిను యనవచ్చును బాణనుచే భఛిన్నమగు హృద యనం గలవాండనుచో బాణనుచే భిన్నహృదయుం డనవచ్చును (విస్తర) విస్తర ౨౬౪ 1 వివ -- కొన్నియెడల సిద్ధపమారమధ్యగతపదంబులతోం దద్భిన్నవదంబుల కన్వయంబు చూవ్టైడి ఒకటిచే జని తాధరవీడయై ళ శళా౫ అ) (పథ సమా 3౩౫ నూ) వైన్ఫూశ్రము నుదాహృతులలోం ్రౌఢవ్యాశర్త వారి యస్తదీ చెరారు చమాసకూూహములు (హారి ఉ ౨) అనియం6 శ్రానూదికముగా నుడాహరించెను గాణవత వివరణశకర్త యలవాటు వొప్పున నట్టి యుదావ్చాతిని న్వీకరించి లాంతిచో సహిత మించేకదేశాన్వయంబు మాప జెడి (గాణ సమా ౨౨౮ సూ అని స్తూత్రించి యాప్ర యోగమును దానిత్లో పాటు మటిళొన్ని ప్రామాదికోదాహరణములను నొసంగెను వారి = వారి "యొక్కయు. అస్మదీయ = మాయొక్కయు ఉరచమూాసరమూహనులని యక్థ మనియు వారియొక్క అనువస్థ_స్తవష్థ్య్రంతనుంు చమూసమూవాములం అను సమానైక దేశనుగు నుత్తరపదముతో నన్వం౫ంచుచున్నదనియుం వై వారియాశ యము = ఇట్టి ద్వంద్వసనూనై కదేశము వ్య స్తముగానుందుట్న కేవలవపే నస్తంభ నము | ఇది కనస్థభివ్రేతమును గాదు ఈవిషయను విశదపడుటక౦00 మట పద్భము ప్తూర్తిగాం ,జూవ బడుచున్నది ఉ “మై రి యవధ్యు6 *-డాతనికి వారక

(బొసమూ ౧హా] వకజేశా్య్యయల్ర నర్న్మయాం వ్రయోళరయుం. 111 "వ్ర యోగములు కా ఆకారాయణపాండ వే యగుణ'మాహో త్థ్భామల -జోోత్స్న (ఆది 8 ఆ ౨౧పు) ఇతాస్థది వచననూా చార్యస్య” (అహో, రో౧౭ ఫు) అని నన్నయ వ్ర, రొకూగముకుజూపి వెళుకవ్రాసీనరీతిని నీద్ధసమాసో_త్తరవదము తన = నీశాంఆఈ అకురితిళ బ్లములతో నన్వయింపందగిన యర్థసందర్భరు గల్లియుండ వలయునని యహోబలవండితు దు తలంచె నేశాని యట్టియర్డ సందర్భము లేని యేక 'జేళాన్వయములు " నన్నయ ప్ర చరాగములందును గనట్టుచున్నని నీ ఆ వె అవనీళు లెల్ల నీ యశుజనీర్ణవిజికులయి (సభా ౧ఆ ౨౭౨) సీ ఆ వె అశని కరతల ద్వయావనుర్చితము తై కందియును మవోసుగంధికుసునము తతులు , (ఆర ౨ఆ ౧౯౭) క నా వీకప్రభువులైన నలువుకుసుతులన్‌ (ఆది “౮ ఆః 380౧) తే సి నా యథాళక్రియేసీ యగాాయమ్గముం బరివారించి (సథా ౧ ఆ ౫౭ చ బవాంవేదఘోవనములంజేసీ నిర_స్తసక్తుస్తకల్చిషో త్మరులగు చున్న ధన్యులు (ఆక ౧ఆ ౧౧) సీ హపచేత సంప్రావ్షవపండయెక్టూ నరం డని, యెజీ గి (ఆక ౧ఆ 3382) ఉ ప్రథానవపలందు సమర్పితరాజ్య ఛారుడై. (ఆక ౩ ఆ ౨౦౦ క ఇమ్యూసని కులతిలపండు . (ఆర 38 ఆ 3౨) కొ నీ కంఠార్చితకాలపాశము (భాస్కర సుందర) ద్విపద ఆ య్యగృనోర మవోజనో_త్తము ని శాయవూజిత పాదకమలద్యయుండు (బరవ ౧ ఆ ౫గజప ఇట్టే విచట నయిదాజుచరణములుగలన్చు) ఆ మవోర్తుని సముద్యు తృృపావూరి కామృత హ_స్తళృళావతారుండు (బసవ ౧అఆ ఇర పు ఇతని కకత నతన శకుత కన న యొన్నంగం బెద్దనైన్యనుల్‌ సారబలోద్ధతిం దొడరి చంపుదు మేని ననేకవర్ష వి స్తారములందునుం బెగవు సంయయమొందును వాలి యస్మదీ ఇొరారుచమూ సమూావా మిటులూరక యేటికి నిందుః జూవలోన్‌ (శారి ఉళభా ౨ ఆ ౧౦౫) ర్రాలుఛాతురూపాంతరము వాలు వాలియనంగా యుద్ధమునకు దిగియని యర్థము యుద్ధమునకు గడగి న్నేలు యయ మొందు ననెడి సముచిత మైన యర్థము కవిప్తయ్నుక్త మున దగియున్నది గాణవతసూ త్ర, వివకణక_ర్హయు నిట్లుడావారించెను లస దగణ్యగుణౌఘ విచిక్రు: డమ్మహోత్తు చరితంబులు ఉక్కుల్లలోచనుం డా విష్ణుని మూర్తితో, (హరి ఉ ౫ అ) భుజాటోవభయంకరుం డద్దను కోపానలము (థారం ఉద్యో ౧అ) ఇవి 'యేశజేళాన్వ యోదాహృతులుకావ్ర ఇందలి మహోర్తు - విన్ణుని - అష్టని అనునవి శేష షస్ట్యంతములె యసవచ్చును (౨౬౨ నిష) ప్రౌఢ వ్యాశ్నర్త్హయు నిట్టివి యేక జేళాన్న యోదాహృతుంలని తలంపలేదు కాన్సుననే వీనిని -వేటుసూత్తముతో సమర్భించెను (ప్రాఢ శార ౨౧ స్తూ

క్ల114 లీోముల్లోకవంద్య్థ మొ వైరిసమానములుగోవు , [3౨౬౬ 1వి కల్ప] పొదోదకాయత నీస్ధి గాదె (బసవ 3 ఆ ౮౬౭) నీ ఆ పరతాగ్రహేమైక శృంగంబునా నమరు జటానుకుటావి భాతి ఆ చుంగళ్ళంగ శిళలావూర్మ సరనీనాం బొంగారు ** ఆ నిమ్న్మసరసీ విహోరదమరాలళి కాసం_క్లినా ఆ వె ఆ మవహోనురాళికాఒబర్జినా బొల్చు =. (నన్ని కు ౧ఆ౨పు క అశ౦ివలు! సంత 'సిలి యా ఘనవిద్యాకలితు డగుచు: గౌసల్యానం దనుండు , వెలి. .. (భాస్కర బాలు ౨౧౭పు నీ తే గీ కయ భూమి కుచాగ్రవో రాభమైన శ్రీలెనాల్య గ్రజోరనిన్లేతవు (పాండు ౧ఆ ౨3) అసమానాధికరణసావే కస్య గమకల్యేన సౌ (5 = సమాస భ్యుపగకూ _త్తనుచొప్పునను ముగ్ధ 3౧౭ సూ శ్రీశానము వ్యా) ఆక్తాదిగ విధ_క్థిగః అను నాధర్వణ నిధ_క్షిదళ స్వారస్యమునశు బ౫రీతిగల ఆరధాధిరూఢుడు (ఆవ ౨ ఆ ౧౮౩) మున్నగు సాధుశమానకాధి కరణ సమాసస్థలములు లతణననుకములు కాకున్నను మహాశవి వ్రయుక్తనులగు టచేః బ్రమితము లనళతీకదు

కావున ద్వి-అచ్చుగాం దాం చౌదళాబ్దంబు గడచి (బనవ ౧ఆ 36 ప)ద్వి- తల్లనో బరవయ్య ముల్లోకనందద్థ (బశవ ౧ఆ ౬౦౭8 ) మున్నగు సోమనా రాధ చ్రయు_క్షములగు సాధ్యశర్మథధారయకలితములమున చౌదళాజ్జ - ముల్లోకవంద్య ” వ్రళృళులును బ్రమితములెయనియు నవి బసవఫు కాణ వీఠి కాక_రృగారు తలంచినట్లు (బస వీ ౯౭ ౯౮ ఫు) వైరిసమాసనులని భ్రమింపరాదనియు6 చెలియనగును ఇట్టి వింకను నిందు గలవు ద్వి ముల్లోకనాథు5 ముట్టంగొల్బియును (బసవ ౭ ఆ 22౮) మొన్న బల్కించిన ముల్లోకనుతుడు (బర ౨ ఆ ౯౦) మతొఃవిధ ముగు ేకచేళాన్వ్యయను --ద్వి = కఆకంరు (ట్రు శ్రీపాదకమలాంతరంగ (బస 8 ఆ, 38౧౩ ) .అనుచో అతనికరతల ద్య్యయామర్దితములై (ఆర ౨ఆ ౧౯౭) నావీర్యప్రభవులు (ఆది ౮ ఆ 30౧)” మున్నగు నన్నయాది ప్ర యోగముల చొప్పునను లాతణిక సమృతిచొవ్చునరు కజుకంరు (టు)” అకు షష్ట్రంత వ్య్త పదను నీద్ధసమాపగతపదములతో నన్వయించుట సాధువ్వైయుండును కటికంఠ 'ఛ్రీసాదళదులాంతరంగ * అను వైరికదూసచ్భందోభంగదోష దూషితపాఠము ముద్రణసంస్కర్హ ల ఛచమాదళృ్ళత మెకాని సోమనారాధ్య వ్ర్యయా_క్షృముకాదని యెజు9గునది వయిరీతిని భట్టారపంజే వెక్కుచోట్లం ఛ్ర యోగించియుండంగాం దిమ్మకవి - తన నీ నా శబ్దముల స్థలములందునూత్ర, మె యేక చేళాన్వయను గలదని వ్రాయాకు సరికాదు క తన నా నీ యను పదముల కొన్స సంస్కృతళబ్దవితతిం గూర్చి సమాసం బొనరింపండెల్లు గృతులన్‌ ధనపతిసన్ని త్ర శరటిదానవశై ర్రా

(బా సమా ౧సూ] సాధారణముగా నంతటను సమాసమైచ్చికము క్షై1క్‌ సీ తనయశో విళదముక్తా సౌధపాళికి నంబుడాయనము వాళలాయననుగ (వసుచరిత్ర) (ర్వల, ౨ ఆ ౧౭-౧౮ ప) శేకన యీ ,క్రిందిరీతి నొక్క నీ శబ్దము చోటునూత్ర్రముచూపుట మతియు విత క నీ సంస్కృతంబుతోడ స మానీంచును నీ వినూత్నమణి నూవురళ వ్లౌస్తక్త చ్చిత్తహంన త్రాసరాం బుదము నాయం దజువై యునికిన్‌ (ఆం భూ ౧౩౮ వ) అభిన్నస్యాపి నాదే రిళ్యాది కుదావాతులు --చ,. వాండు దానవికిం 'జేసిననెయ్య్య మెటింగి (ఆది 98ఆ ౧౮౬) చ చానముచేసీన తతృ లయబు (ఆది ౧౪ ౧౫) కల్ప ౨౬౬ మే విమ --సమాసము సాధారణముగా నైచ్చిశముంాసుగు ఇఅాఖిరామునకు రామునకు వందనను = సుగుణాభిరామరానునకు వందనము ఇొన్నియెడల సమాసముకల్దదు. ఉదా నీత జానకి కొన్నిట సమాసము నిత్యము, ఉదా ననుస్కరించెను ననుస్కాగనము సర్వ స్పమాసో వికల్పితః చత్యా రో భుజా యస తన్నై నమ = చతుర్భుజఖాయ నమః నీల నుత్పల మిదమ్‌=నీలోత్పల మిదమ్‌ పబ్బాఖి ర్లోభి శ్రీలోయ మళ్వః ౨ పబ్బగు రళ్వ ళృప్ద మథిశృత్య కథా = అధిృప్ణం కథా ఇత్యాది క్యచిన్నిత్య - య థాళ్ళష్ణసర్సః లోహిత శాలి ఇళ్యాదౌ సమాసరొకూగర్థ వాక్యం సతిసతీతి క్వచిత్‌. సమాసోన స్యాత్‌ కేన - రామో జామ దగ్న్య, వ్యాసః పారాళర్య తథా చ = నిత్యో ఒనితో్యో విశల్పళ్చ సమానః కదర్తు రిచ్భయేతి ప్రాఖ్బః” (ముస్ధ 3౧౭ నూ దుర్గా వ్యాఖ్య) విభాహా (౨.౧ ౧౧) అధికారోఒయమ్‌ (దీనినే. మవోవిఖాషాధి శారనుందురు) తతళ్ళ ... ఉత్తర్శత్ర సమాసవిధిము వీతదనునర్హతే ఇతిలభ్యులే * (సీ కౌ, బాలను ౬ఒ౪ఖగీనూ) కల్పతరువు ౨౬౪ 1 విషం--సంస్కృృతమందువ లెనె లెట్లునందును నలుక్స మాసములును గలవు ఇచ్చ విభ_క్ష్య న్తినస్య జే రలిచ ” అను చింతామణిస్తూత్ర జ్ఞానముచే చేళాదులకు లోసములేదుం నాచేతిసొన్ము = నీతోడిచెలిమి వాని వలనిభయము నాయందలికరుణ షష్టీ భవేద్ది సతీయేశ్యాది సూత్ర నీద్ధద్నితీయకు లోవములేదు ఉదా --రామునిబాణము - గుణముల ప్రోక = మొ బాలవ్యాకరణ _ సమర్థంబులగు పదంబు "లేకవదంబగుట సమానంబు ౧ నివృతి పృథగూతంబులగు నర్థంబుల శేశార్టీ భావంబు సామ ౨౬ల 17 విమ. స్థర్టంబు, పృథక్ప్రనీద్ధార్థంబులగు పదంబుల కేశార్థము నందు వృతి సామర్థ్రనుః

1116 సమూసకము సమాసలతణము సంస్కృతవ్యాకృతిక్లేయను [౨౬౭ వి కల్ప] నంజీవని ౨౬౬ 17 విన --రమర్ధంబులగు = సామర్థర్భముగల వదంబు లేక వడంబగుట సమాసంబనంబడు వేర్వేటుగం బ్రినీద్ధములగు నర్థములుగల పదము 'లేశార్థమునందు వలర్తించుట సానుర్ధ్య మనంబడును. దీనినె భంగ్యంతరముగ సూరి నచించెను పృథగ్భూతంబులగు నర్థంబుల కే కార్థీ భావంబు సామర్థ్యంబు రాజు మయొక్కళపురుషుండు అని వేల్వేజుగం ట్ర నీద్ధంబులగు నర్థంబులుగల యాసదంబులు రాజపురుషుందు = రాజసంబంధిపురుషుండు అను నేశార్థమును బోధించుట సాము ర్ధ్య్యము ఇట్టి సమాసములందలి సామర్థ్య మేశార్టీ భావసానుర్థ్యృమనంబడును రానుండు రావణుని జంచె ననురీతి వాళసములందలి సామర్థ్యము వ్యవేమోలషణ సౌమర్థ్థ మనంబడును ప్రాఢవ్యాకర్త నమాసమనంగా సంయోగదళయందుం గలిగెడు విభక్తి లోపాత్మ కపదస్వరూప సం టే హొనము 9ది లుక్‌ నమాసవిషయము "* అని లథశణము చూపెను. వళ్యతోహరు డు మున్నగుచోటులందు విభ_క్రి లోపరూవసం గ్ర హొములేదుగాన నీలతణనము అలుక్స మూసములయొడ సరిపడదని యాతండు తలంభచెను నన్నయా _ కేవల వికృలిపద్రై ర్య సమాసకం తం బ్రువనన్తి ధర్యణీయము వాళ్యజ్ఞా సంస్కృత వైళృత ళచ్చె ర శ్రసమాస న్స 4౬౭ విషయము నీన విజ్హేయ (ఆం చిం "గూ శారి అనో ఎ రర౮పవు) కల్పతరువు ౨౬౭ వివ -_-కేవల వికృతిపదై:ః = అచ్చాం ధ్ర పదములతో బరస్పరనముజరగు యః = వసమాసముగలదో తమ్‌ = దానిని వాక్యబ్ఞాః = “వైయాకరణులు సనాసకమ్‌ = సమాసకమను సంజ్హగలదానినిన్య బ్రువనన్తి = నచించుచున్నారు ఉదా --౧ ముక్కంటి - ౨ అరపదిమోముల వేలుపు - మొ సంస్కృత వై కృతళ బైః = సాంక్కృృతి కా దగ్భికముల మిశ్ర్రణముగాజరగు సమాసమేది గలదో, సవీవ = అదియే మిశ్రసనూసః = మిశ్రసమాసమని విశ్లేయ = అెలియం దగినది, అరక కేవల సంస్కృతపదములతోం జరగుసమాసను సాంస్కృృృతికమని యర్థనీద్ధ ముగుచున్నది మిశ్రసమాసము రెండువిధములుగ నున్నది ౧ ళుద్ధ సెంస్కృతనిభ_క్షర్థంత నూచ్చికపదముతో సమనీంచునది ఇది కవ్మిషయు_క్తరీతి గలది మాత్రమె సాధువు ఉదా.--నీద్ధశఅన్న = సీద్ధన్న = సీద్ధన - మొ ౨ తత్సమ పద మాచ్చికముతో సమనించునది. 'కెల్లయశ్యము సరసవుదూట ఇవియెల్ల సాధ్టసమాసము లె ఇంక సాంస్క్యృతికమును ఆెండునిధములె ౧ సంస్కృత

(బా సమా ౨సూ] నూరిగారు వచించిన సమానలై్రవిధ్యము కే17 వ్యాకరణముచొవ్చున సంస్క్బృుతరుందె సీద్ధించునడి త్రయన్రది నిద్ధసనూస కునం బడును 9 తెలులపవాస్థ్టశరణపు విధులవొప్పున సాధింపందగినది ఇది సాధ సాంస్కృృతికము అనంబడును ఉదా --సాంస్కల్బృలికము = నిద్ధము అ= రాజప్పను షండు - సరససనచనము = మెం సాంస్కృృతికను సాధ్యనముారాజువురుషు డు సరసప్పువచనము - మొ సాంసృ్భృతి కాచ్చిక మిశ్ర భేదంబుచే సమాకంబు త్రివి ధంబు ౨ సాంస్కృృతికంబని యాచ్చికంబని మి శ బని సమా సంబు త్రివిధంబు అందు సొంస్కృృతికంబు నిద్ధంబని సాధ్యంబని ద్వివిధంబు కేవల సంస్క్యృతళబ్దంబుల బాలవ్యాశరణ సమాసంబు నీద్ధంబు నాణుడు రాజాజ్ఞ తటాఫోద వివరణము కము లక్షీవల్లభు దు సంస్కృళసమంబుల సమా ౨౬8 క నిమయమః సంబు సాధ్య్ధంబు నాంబడు రాజునాజ్ఞ - తటాకంబు నుదకము లజ్షివల్లభుండు తక్కిన లెనుంగల సమా సం బాచ్చికం బనంబడు జేనియానతి - చెటువ్రనీరు - సీరిచెలువుడు. ఉభయంబులు గూదినది మిశ్రం బనం బడు రాజాముదల - చెటువ్చునుదకమబ నీరివల్ల భండు సంజీవని ౨౬౭ 1 విష సాంస్కృతికేత్యాది వాళ్యమునకు సాంస్కృతికం బని అను వాశ్యనుతో సూరిగాలే వివరణనువ్రానిరి కేవల సంస్కృత వదంబులనంగా సంస్కృతవిభ_క్తర్టంత శొబ్దములని యర్థను శావున రాజుయొక్క+ ఆజ్హ రాజునాజ్ఞ మున్నగునవి సీద్దసనూసములుకావనియు రాజ్ఞ +ఆజ్ఞా = 85 ఖా ఠ, నే ఖా రాజూజ్ఞూ (దీనితత్సమము రాజాజ్ఞ అనునదిమున్నగురీతి వే నీద్ధదుం లనివించుకొను ననియు దాత్సర్యము అర్థ భేదము "లేకున్నను బదముల భేదములచే నీద్ధత్వ సాధ్యత్వ పాంస్కల్చతికళ్వాది భేదములు శల్లుటను నూరిగారు నివ్రణనముగా నుదానా రించిరి రాజాజ్ఞ - తటాకోదళను - లక్షీవల్ల భయ” అనునవి సంస్కృతనిభ_క్ష్యంత విగ్ర వాములచే వేర్చడినవిగాన నీద్ధసనూసములని భావము - సమాసార్థబోధక వాక్యము వి గ్ర వామన బడును రాజ్ఞః (రాజుయొక్క) ఆజ్ఞా (ఆజ్ఞ రాజాజ్ఞ ఇది నిద్ధసమూసరూపను దీని తత్సమరూపను. *“రాబొబ్హ అనునది వీని సాథ్య సమాసరూపములు రాజునాజ్డ్మ ” మున్నగునవి ఇవి యాం త్ర విధ_క్యంతనులయి

కే113 సనూసకమను సంజ్ఞను సూరీవచింపలేదు [౨౬౮వి కల్ప] నను (రాజుయొక్కశఅజ్ఞ) సంస్కృతళబ్ధములె యగుటచే సాంస్కృతికములె అేనియొక్క1ఆకతి = తేనియానతి మున్నగునవి మూండును గేవలాచ్భికపద ఫఘటి తములగుటచే నాచ్చికసమాసము లనివించుకొనును ఇంక రాజుయొక్క ముదల అను రితి విగ్రవాములుగల *రాజుముదలి మున్నగు మూండును స స్కృృతాచ్చిక మిశ్రి తములగుటచే నవి మిశ్రసమాసము లన బడును సూరి చింతామణి వచించిన సమా సకోమను నాచ్చ్భికశసమాసశంజ్హను నివరింపలేదు విభ_క్రిలోపాదిక నిషయమున సనూసకములకును సమాసకులకునుగల ఫొన్ని-ఛేదములను సూరి గ్రహించినట్లగ పడదు అనిషయములు నుస్తుందు విశదీకరింపంబడును సాధ్యములుగాని మీశ్రములుగాని తర్పురవశర్మ థారయముళలె యయొడింగాని యితరములుగాయా లవు (వాపా వే 3౧౮ఫుు) అను వేటికావ్యాఖ్య సరికాదు ముల్లోక ములు - మున్నగు ద్విగసమాసములు సంంతేము మిక్రములగు సాధ్యనులగు ఓలో విషప్ర్రతిప్తి యేమున్నది! మటియు నిత డు సాధ్యములుగాని మి శ్రాములు గాని ఆనుట సరిశాదు మీ శ్రోనములు సాధ్యము లేకా 1 ఖంతియకాక సాధనములు ముళ్ళంటి = తల్లిదండ్రులు అనునవి వరసగా బవాం వ్రీహి ద్వంద్వము నం యున్నవిగదా, అెలుంగుపదముల విగ్రహమునుండి యేర్చడు సమాసము సాధ సమాసమనంబడును ద్విగు కర్మథారయా త త్పురుష ద్వన్హ్వ్యా బవాం చ్రీపీ అన్యేచ కేచి దుపమా న్లోతర పదలోప రూప నన్నయా శాఖ్యాద్యా వరిదృళ్యా పవా (ఆఆ చిం ఛిజం విషమయను వహాలం ౧౬ *- ౧౭ కా) (అవో ౮౩౧) వూర్వత్వ మపరత్వం స్యా న్నామ్నూం నేకు చయోగత (విక హలం ౨౨ శా అవోం ఈరర ఫుట) కల్చతరన్రు ౨౬౮ విమ ాద్విగు కర్మ థారయా = ద్విగుసమాసమును గ్‌ర్మ భారయ సమా సను.న్కు తత్పురువ ద్వనా = తత్పురుషసమాసమున్సు ద్వన్ష్యసమాస మున్యు బవాంవ్రీహి ణు బవాువ్రీ పాసమూసమును అన్యే = వతరన్ములైన, సంస్కృృతభాషా వ్రనీద్ధములగ్కు ఉపమానో_త్తరవదలోవరూప కాఖ్యాద్యా ఆ ఉపమితమ్ము ఉత్తరపదలోవను, రూపకము అను 'వేస్లగలవిి ఆద్య్యాః = మొద లగు. కేచిత్‌ = ముజికొన్ని సమాసములును, ఇహచ = ఈ యాంధ్రభాష యందును, పరిదృళ్వా = కనంబడుచున్నవి నిదసమాసనుం లెట్లును వెలయుచునే

(ాసమూ 3 సూ] కృదాచి వందవృత్తుల వివరణను 1110 యుండును *ఇవాచి అను దళను సాన్ఫైరళ్య్థము చే నాయాపమాసనముల లమణ ములు సంస్కృతవ్యాకరణో క్షములె ప్రాయిశముగా "నిందును _గ్రావ్యూరులని విశదమగుచున్నది ద్విగుప్రృళ్ళకులను జెప్పి యవన్షియాావనును వచింప కుండుటభేం. దెలుంగున నవర్థయాఖానసమాశనుంలేదని విళదముగుచున్నదిః అన్హయినను నీద్ధసమాశములద్వారమున డానికి. చెల్టున శ్రి యోగము గలదు ఉదా --వ్రతిదినము వచ్చును (దినేవినే = ప్రతిదినమ్‌ )

నేశు = సమాసరుందు నామ్నామ్‌ = శబ్బముంకు ప్రయోళత = కవి ఛ, యమోగానుసారముగ వూర్వత్వమ్‌ = సమాసపూర్యానయవమగుటయు అపరత్వమ్‌ = సరూాసో_త్తరావయవకుగుఎయు. స్యాత్‌ = అగును సంస్కృకనుందె వూర్వనిపాతాదిక్యోన్త్ర మనిత్యమని యంగికరింప బడెకుగాన నక్లై యాదచ్భిక సమాసములందును సమాసవదముల పౌర్వాపర్యము కవిప్ర రొరాగారుసారముగ నెన్స్షవలెను (చూ ౨౪౬౮ వివ) _

శల్చ ౨౪౮ -=వయిరీతిని ద్విగు ప్రభ సతిసమాసములు క్స్టెనం గలవనివమూా త్రమెచెప్పండెనుగాని యా ద్విగు ప్రభృతుల లక్షణములు నన్నయాధర్యణీయమున వివరింప బడలేదు కాస్త మపౌరవ మాద్యమ్‌ =... అను చింతామణి శారికచొప్పున నట్టిలయణములు సంప్కృతవ్యాకరణమునుండి ెలినికొనవలనినదే యని నన్నయాధర్యణుల యాళశయము కాన్సన వానిలయ్‌ణముల నిట దిద్దౌత్రముగా వివరించుచున్నాను

శృళత్త్ధ్ధత సమా నై క కేసు సనాద్య_న్తథాతురూపాః పక వృత్తయః -

పరాన్దాఖిఫానం వృ తీ వృ _త్తథశ్టానబోధకం వాకస్థ్రం విగ్రృహః సద్విధా లాటోఒలౌవకళ్చ పరినిష్టి కళ్యా త్సాధు ర్లౌకీక ప్రయో గానర్షోలసాధు రలౌకి1 యథా - రాజ్ట పురుషు (ఇది లౌకికవిగ్రవాను) శాజన్‌ +బన్‌ +ప్రరపశసు. ఇతి (ఇది యలౌకికవిగ్రవాము). - అవిగ్రవో నిత్యసమాస = అస్వపదవిగ్ర నోవా ” (నీ కొ ౯8౯ సూత్రము తరువాయి సర్వసమాస శేషప్రశరణము) విగ్రవా బా క్యావయవపదా ర్థేధ్య పరః అన్య రొరూయం విశిమై కార్థః తర్‌ వ్రతిపాదిశా వృ త్తిరిత్యక్థ (బాలను ౪౧౭ వుట) వృత్త్యవయవ వదారక్థములకంయె భిన్నమగు నర్థముతోం గూడిన స్వార్థమును (వృ త్త్యేవయవ పదార్థమును బోధించునది వృషత్తియని తాత్పరస్థము కృద్య్శ్భృత్తి = భజ్నన్త ఇతిధత్రాః = *తద్ధికవృద్తి 6 4 అదిలే ర పత్యాని ఫుమాంస = ఆదితేయాః *, * (సమాసవృ్తి ముందు నివరింపయడున్సు సాద్య స్తధాతువృత్తి వైరమాచ రతివైరాయతే

1120 వూర్వరదార్థ వ్రశానఇళ్యాదిలయణ రులు సంకావు (౨౬౮ వి కల్ప] వకశేషకృత్తి " చూకాద వితాచ = నితరౌ (సమాస కుసుమూవలి ) శృద్యృ త్రియందు భజ్‌ +క్త భ్క్త అను ప్రాతిపదిక మేర్చడును తద్ధ్థితవృ త్తి యందు ఆదితి+బన్‌+వీయ=ఆపిలేయ * అనముచో సుపో థాతు ప్రాతిపదిక రమూః (నీ కౌ జ౫ం సూ) అకుచొప్పున జన్‌ అనుసుప్పు లోపించును సనాద్యస్త ఛాతువృ త్తియందు. వైర+అమ్‌+శమయ అనుచో అమ్ము (ద్వితీయైకవచనము) సుపోధాకు ప్రాతిదికరొరూ.. అశుచొన్వున లోపించును

కృదాదినృత్తు లయిదిటియందును వృ్రర్ఫవయళబ్బములలోం ఛీ శానళబ్దము గాని యవప్రథానళబ్దముగాని యన్యతరళ హో సంవలిశమగు స్వార్ధమును బోధించు చుండుననియు గ్రహింపనగును రాజప్రురుషళబ్దములలో నొక్కే యిశరళక్లార్థ సంవలితస్వార్థమును బోధించునని సంవ్రృదాయనుం శబ్దసముదాయరూప సమాస మండలి యభిభాకియె వృ త్తియనంబకును అ్టైళక్షికి లేదా వృత్తి కాశ్ర్రయ మగుటచేత సమాసము వృత్తి యనంబకుచున్నది కాన వృత్త్యాశ్రయము సమాస మని ఫలితార్థము

సమాసవృ్తి యింక వివరిందంబడుచున్నది. నమాస శ్చతుగ్ధేతి ప్రామోవాదః అవ్యయాభావ తత్పురుష బవాంవ్రీహి ద్య్వన్ద్యాధికార బహిర్భూతానామసపి *నవాసుపా. ఇతి (నీ శౌ ఇళ౯ సూ) విఛానాత్‌ వూర్వ వదార్థ వ్రథానోఒవ్యయిా. భావ ఉత్తరపదార్థపుథాన _స్తత్చురష అన వదాస్థప్రథానో బవాంవ్రీపా ఉభయపదాగ్థ వ్రథానో ద్వన్వ్వః ఇత్యవిప్రాయో వాదః = ప్రాయోబభిప్రాయ సూపప్రతి - ఉన్మ త్తగద్ద సూపస్య లేళ = సూప వ్రతి (నీకా ౬౬3 సూ ఉన్మర్తాగజ్ఞాయన్నిన్‌ సదేళ = ఉన్మత్తగబ్దమ్‌ (నీ, కౌ ౬౭౫ సూ) మిఠత్యాద్యయీభావే అతినూలాదౌ తత్పురమే " ద్విశ్రాః (ద్యౌవాత్ర మోవా) ఇత్యాది బసాం వ్రీ్‌ా దన్హోస్టమి (దన్తానా మోన్ట మోస మూహోర ) త్యాదిద్యనే గచాఒభావాత్‌. (వూర్వపదార్థ్యప్రాధాన్యాది లతణములు "లేవనిఖావము) తత్చురుషవిశేవ కర్మథారయ - తద్వి శేహీద్విగుః - అనేకసదత్వం ద్వన్ష్య బవాంప్రీవోస్యరేవ తత్పురువస్న క్వచిదేవేత్కుక్తమ్‌ (నీ కా 'చాలను, ౪౧౮ ఫుట ) (ద్వే అహనీజాతనర్థు = ద్వర్భహజాతః - ఇట్టివి త్రిపద తత్పుకనము లకదు)

అవషియిా భావాదులు నాలుగే సమాసములనుటయంం బూర్వపదార్థ చ్రఫానమన్థయిా భావమనునది మొదలగుఛాని లతణనులును థ్రామోళి ప్రాయనునం చెద్దలిబేంచెస్పంబడినవనియు నవి విమర్శసహనులు కాననియు భట్యోజీ

(బా సమా 39 సూ] తక్పువమాకుం పూ్యనీపాతకొన్తదు $)1 దీతమితులవారు వచించిరి అట్లయినను నిందు సరంచేవముగాం చెలుపందలంచి యుండుటచేత నిట నట్టి ప్రాయోవాదమె చూకయకుచున్నది. ఇటం శ్రాథాన్ట మనంగాం ౮ యౌాన్న్వయిత్యమని యెజుంగునది యథాళ_క్షి వచించెను అను నవర్థయాభానమునందు: బూర్వపదీభూవ యభాళజ్టార్థము క్రీయతో. నన్వ యించుచున్నది కర్మథారయనును దదంతర్భూతమగు ద్విగువును దత్పురుషూంత ర్య్ఫూతములె శావున నమాంటియందును--- రాజపుపషుండు - నీలోత్పలము - త్రిలోకములు అను మూండిటియందును---నుత్తరపడము క్రి యతో నన్వయించును ఉదా --శత్సు - రాజపుకుషుండు వచ్చెను కర్మ నీలోత్చ్పలమును జూడును ద్విగు = శ్రీలోకనులు భీతిల్లెను = మొ వస్రధిశరణను. తత్పుగుషను రాజ తము రాజునందును బుకుమత్వము ఫురుషునందును న ర్తిల్లునుగాన నిది వ్యధిశరణ సమాసము - కర్మథారయనుం సమానాధికరణము నీలోత్పలము అనుచో నీల త్వమును నుత్పలత్వమును నుత్పలమునంచే వర్తిల్గునుగాన నిది సమానాధికరణ సమాసము త్రిలోకములు అనుచో ద్రిత్వమును లోకత్వమును లోళమందే వరర్తిల్లునుగాన నిదియు సమానాధికరణ సమాసమె సంఖార్థవాచకము మొదటం గల్లియుండుట కర్మథారయనుకన్న నిందలి విశేషము బనాం వ్రీహియందు సమాస పదములలో నొళదానికిం ్రాధాన్యముండదు వీఠాంబరుండు వచ్చెను అనువోం బచ్చని యంబరముగల విన్షువి అనునదే క్రియతో నన్వ్నయించుచున్నది ద్వంద్వ సమాసమున సమాసపదములన్నియుం శ్రియతో నన్వయించును బ్రహ్మా విష్ణు మహేళ్యరులకు నమస్కరింకును అనుచో మూ డుపదములును గియతో నన్వయించుచున్నవి వారిహరా విత్యాది ద్వన్వ్యేతు పరస్పరసాహిత్య మే వాన్న్వ యః (ముగ్ధ 3౧౭ దున్తా వా్యా) అనువొవ్వున సమాసగతపడార్థముల సాహ్‌ి త్యమే ద్వంద్వసమాసనందలి యేశాక్డీ భావలతణసానర్థ్యమని శ్రహింపనగును

చథమౌనిర్ధిస్టం సమాస జీవస్టునమ్‌ (౧ ౨ ౮8) సమాసళా త్ర వళ మానిర్జిస్ట ముపసర్జనసంజ్ఞ్ఞం స్యాత్‌ ఉషస్టనంపవూర్వమ్‌ (= ౨ 30) నమానే ఉపసక్టనం ప్రాక్‌ వ,యోజ్యమ్‌ ” (నీ శౌ ఇ౫3.౪ఇరీ సూ) సమాసవిధాయక సూత్రములలోం బ్రథమావిధ _$్రితో నిన్దేశింపంబడినది సమాసనుంనం బూర్వపద ముగాః బ్ర యోగింపదగును విశేషణం విశేమ్యేణ బవాళమ్‌ (౨ ౧, ౫౦) అనుచొప్పున నగు నీలోత్పలాదిస్థలములలో విశేషణము సమౌాసవూ ర్వావయన మగుచున్నదిగదా

సుపో థాతు ప్రాతిపదిక రూ (౨ ౪౮ ౭౧) వతయో రవయవసస్థ సుపో లుక్‌ స్యాత్‌ = ॥ (సీ శౌ సమా ౪౫౦ సూ) అనుచొప్పున థాకువునకుగ్టాని

క్ష

1122 సమౌాసవిభ_క్రిలోపము అవర్థయిభావనము [౨౮ ౫1[వి కల్ప] ప్రాతిదికమునకుంగాని యవయవములగు సుబ్విభక్తులు లోవించును. రాజన్‌గా జన్‌+వ్రరువశసు” అను నలౌకళ ప్ర క్రియాహక్యమున నేళార్చీ భావసామర్థ్యవివ తషయచే సమాసము సంభవింపంగా నట్టి సమాసహూపమగు (కృ త్తద్ధిత సమాసాళ్ళ - అనుచొవ్వున) _ప్రాతిపదికమున కవయవమనులగు సుబ్విభ క్తులు లోవించునని వైయా కరణసంస్రదాయము అట్లులోపింపంగా రాజఫ్రరుమి అను ,ప్రాతివదికము నిల్చును కృ _తృద్ధిరసమాసాళ్ళ (౧-౨ ఈ) కృ _త్తద్ధికాన్తా సమాసాళ్చ ్రాశివదికసంజ్ఞాః స్యుః (నీ శా ౧౭౯ సూ) అను సూత్తముచోప్పున రాజన్‌+జనస్‌*పురువ+సు. ఆను సమాసమునకే ప్రాతిపదికసంజ్ఞ కలుగునని గ్రహింపనగును ఆత్మన వుత్రమిచృతి అను నది మున్నగు నామథాతుస్థలములందు ఫుత్ర+అమ్‌+య అను రీతిగలచోటులందు థాత్వవయవమగు సువ్వులోవించి వు త్రీ యతి మున్న గురూపములు సిద్ధించును స్వాజసమౌట్‌ ఛ స్టాభ్యాంభిన్‌ 'జేభ్యాంభ ఫీస్‌ జేనీభ్యాంభ్యస్‌ బసోసాం జో్యోసుప్‌ (౧ ౨)(నీ కౌ ౧౮౩ సూ) అను సూత్రముచొప్పున నట్టి సమాసాదిహాప 'ప్రాతివదికము వై సుబ్విభక్తులు నిల్చునని యెలుంగునవి అవ్టయీభావము కల్చ్పతప ౨౪౮ ౨] వివ __ అవష్టయం విభక్తి సమిప సర్ఫుద్ధి ం 9 (3 ౧ ౪ఇ) అవ్యయం సమ్శ్థేన సహ సరుస్యతే సోఒవ్యయిభావ (సికౌ ౬౫౨) అను సూత్ర్రముచొపూన స్పష్తమివనిభ_క్ష్యర్థమును సమాప సాదృళ్య వీప్నా పర్థం తాద్యర్థములును గలయవస్థ్టయము సామక్థ ఫ్రముగల పద ముతో సమనీంచును అట్టి సమాస మవ్యియీభావ మనిపించుకొనను అందుం బ్రథమానిర్జిష్టమగుటం "జేసీ యవ్టయము సకూసమునం బూ ర్వావయవమగును దినేదినే = ప్రతిదినమ్‌= చ్రతిదినము * దినదినమందును నని యర్థము అవ్యయీభావళ్చ (౨ ౪ ౧౮) అయం నవుసకమ్‌ స్యాత్‌ (సీ శౌ ౬౫౯ సూ) అకుచొవ్పున నవు యీభావ సమాసము నఫ్పుంసకమగును అవ్య యిీగ్గావళ్చి (౧౧ ౧ ౪౧) (నీకా ఈ౫౧ం సూ) అవ్యయసంజ్హ స్యాది తిశేవ. (బాలమ వ్యా) అను సూత్రము చొప్పున నవ్యయీభావసమాస మవ్యయమె యగును గాన అవ్యయా దాప్‌ సువ (౨౮ ౮౨) అవ్యయా ద్విహిత స్యావ సుషళ్చ లుక్‌ స్యాత్‌ (నిశౌరణ9ంసూ) అకు స్యూత్ర్తముచొవ్వున నవ్యయముమింది సుబ్నిభ కులు లోపించుటంజేనీ దానికి నపఫుంసకత్వవిథాన మేలయని శంకింపరాదు అధిగోవమ్‌ మున్నగుస్థలములందుం శ్రాతిపదికదీర్థము నకు హ్రస్వమువచ్చు వ, యోంజనముగలదుగదా (నీ కౌ ౬౫౯ సూ) అవ్ఫయాభావళ్ళ (౨ ౮ ౧౮) అయం నపవుంసకంస్యాత్‌ _ వాస్యో

[భా సనూ 3 సూ] ఉకసర్టనళబ్దార్ధ దుత భేదములు 1128 నవుంసకే ప్రాతిపదికన్య (నీ కౌ 3౧౮ సూ) (గోపాళబ్దము ఆికారాంతను - విశ్వపా శబ్దమువంటివి ) అన చొప్పున ప్ర్య్యూమయొ్యను

అవ్యయీభానమందు హ్రస్వమువచ్చెడి వేతొకస్థలను -_- దిళ యోర్మ ధ్యే= అపదిళశమ్‌ = అపదిళనుం = ెండుదిక్కుల నడిమిఖభాగము _ విదిక్కనియర్థను అపదిశమనుచో ₹ో స్రీయమో దపసరక్టనస్య (౧ ౨ 6౮) ఉపసర్జనం యో గోళబ్ద స్రీపత్యయా_న్తంచ తద్నన్తన్య ప్రాతిపదికస్య ్రాన్యః స్యాత్‌ (ని కౌ జజ సూ) అను సూత్రముచొప్పున దిశా శబ్దమునకు 'హగ్వము వచ్చును (విస్త) ఇటమథ్య్యార్థకమగు అప అను నవ్య్యయను సమసీంచినది

సంిరీతి నవ్ఫ్యయములగు నవష్టయాభావసమాసములు తత్స రుములగునవుడు వానిపై మరలం దెకుంపవిభక్తులు నిల్చుటయుం గలదు (౧౧౨ వివ) నాయథాళక్థింజేనీ (సభా ౧ ఆ ౫౭) మ్మొ అవ్థయీభావసమాసము తుదిని అ ప్రత్యయము సమాస్తాన్త మగును ఉదా-- లఅట్లో సమిపమ్‌=సదు తమ్‌ (సమ్‌ + అథీన్‌ * అ) సమవశీము (కన్నులయెదుట నీసమతుమున మొద లగురీతి ప్ర రొదూగముల నరయునది సాధ్యసమాసము లవ్యయీభఖానము లుండనే యుండవు సిద్ధసమాసములందును నువోకని ప్రయు_క్తములే ప్రయోజ్యములని మయెటుంగనగును

కల్పతరు ౨౬౮ 111 తత్పురువము ఉత్తరపదను క్రియతో నన్వయించు చుండంగాం బూర్యవదను విభ_క్త్యృన్తరుగుచు నుత్తరపదముతో నన్వయించుట

విస్తర ౨౬౮ 11 వివ --9ట నుపసర్టననునంగా సాధారణముగా. లోక్ష వ్ర నీద్ధదయిన యప్రభానరూసము కాదనియు విగ్రృవావాకర్టిమున నియతవిళ కి గలది యుపసర్దన మన బడుననియుం బాబోనీయుల సిద్ధాంతము (చూ వకవిచ్వక్షిచా పూర్వనిపాలే (౧ ౨ ౪౪) విగ్రహే య న్నియత విభ_క్రికం త దువసర్జనసంజ్ఞం స్యాత్‌ నతు తస్య వూర్వనిపాత ని కౌ ౬ సూ) చాల వ్యాఖ్యా *ప్ర కృలేచ దిశ యో ర్మృధ్యః మధ్యం మధ్యేవేత్యాది విగ్ర వావాక్యేషు దిశా శబ్దస నియతవిభ_కికత్వాత్‌. దిళ రొరార్మ భే అనుచో దిళాళబ్దను నియత షష్ట్యంతముగానే నిల్చును కాని యీనిర్వచనమునై తము లోకసాథారణనిర్వచ “-నమునకు సాధారణనుగా సరిపడుచునేయుండును ముగ్ధబోధ వ్యాకరణమున నిట

• అప్రథాన రూపమెయని స్యూలత్రింపంబదెను గవా బాదే స్వోనే గాణ్యేలనీయ సు (వృత్తి) అన్తే స్థిస్యగో అప-ఈవ = ఊపళ్ళ్చ స్వ (వ్రాస్వ) స్యాత్‌ అ ప్ర థానల్వేసతి = నత్వీయస (ముగ్ధ 380 సూ)

1124 ద్విరీయాతత్పురుషాదలు (౨౪౮ 11] వికల్ప] సాధారణముగా నిందు సంభవించుచుండును. ఇంద బూర్యో _త్తీరపదార్థములకు సానూనాధికరణస్థు ముండదు కాన దీనిని వ్యధికరణసమాస మందురు రాజపురు షంండు వచ్చుచున్నాండు. ఇట రాజుయొక్క ఫురుషు డు అన్నది పస్టీతత్పురుష (లౌక) విగ్రవాము రాజత్వము రాజునందును బుషసత్వము పురుషువందునే యుండును శావున రాజత్యపురుషత్వములు నమానాధికిరణములు కావు విభిన్నాధి కరణములు ద్వితీయా శ్రుతాతీక వతిత గళతాత్య స్త ప్రాప్తాపన్నై (౨-౧-౨౮)

ద్వితీయా_న్తం శ్రి ఠౌదివ్రకృతివైః సుబన్మైః సహ వా సమస్యతే కృష్ణం శ్రిత =కృష్ల శ్రీల (కృష్ణు నాశ్రయించినవాండు దుఖ మతీతో దు ఖాతీత =(దు ఖము నతిక్ర మించినవాడు (సి శా సమా ౬౮౬ సూ) సమాసనిధాయక సూత్రమున శ్రి తౌది శబ్దములు తృతీయాంతములుగ నుపదేశింప బడినవిగాన నవి సనూసమున నుత్తరపదములుగ నిల్చును ద్వితీయాంతము సమాస వూర్వవదమై యుంకును ఇశ్లై యంతఎను బూర్యో త్తరస్థితి నయుచుండునది ఇంకను నీవిషయ నునం బెష్కు సూత్రములున్నవి విస్తరభీతి నొక్కౌకటిమాత్ర మె చూపెదను

వూర్వ్య సదృళ సమోనార్థ కలహా నిపుణ మిశ్ర క్ల నై (౨-౧-౩౧) తృతీయా_న్త సులై ప్రాగ్వత్‌ మాసవూర్వ (మాసనుచేం బూర్వు డు మానేన * పూర్వః అని నిగృవాను) మాతృసదృళః (దూ్రా * సదృళ = తల్లితో సదృళుండు అవర సో్యోపసంఖార్టనమ్‌ (వ్వార్తి మానేన అవరో మాసావరః = (నెలచేతం జిన్నవాందు) (నీశె సమా ౬౯౩ సూ ఇచట కారకనూత్రములచేం గొన్నియెడలం దృతీ యకుం బ్రౌప్రి లేకున్నను నీసూత్రవిధానమునం దృతీయ వచ్చును మాూసవూర్వుండు మొ _అన్నేన న్యజ్ఞనమ్‌ (౨ ౧-౩౮) సంస్కారద్రవ్యవాచకం తృతీయా_న్త మన్నే న ప్రాగ్వత్‌ దథ్నా స ఓదనః = (దధి + ఓదన) దెధ్యోడన (దథ్నా = వెరుంగు చేతం దడువ బడిన ఓదన = అన్నము) ఇహో_న్తర్భ్యూతో “పనేకక్రియాద్వారా సామ ర్ధమ్‌ =(దథోస్టదనములకు నంతర్మూతమగు నుపనేకక్తియ మూలనున నేకార్థి భానసామర్థ్య్యమును ఛృపాంపవలెను (సికె ౬౭౬ నూ)

చతుర్ధీ తదగ్థార్థ ఒలిసిత సుఖ రత్షీతై (౨ ౧-౩ జ)చతుర్ధ్యన్తారాయ యత్‌

తద్నాచిరా అగ్టాదిభిళ్చ చతుర్థ్యన్తం వా ప్రాగ్వత్‌ + యూపాయదారు = యూపదారు. (యూస్త్సస్తంభనునన్తై యగుదారువ్చ)ు (నీ కౌ ౬౯౮ నూ) ఇచట యూసము కొఆకగు దూలమని యర్భము సూత్రమున ఒలి రథీతళబ్దముల పవృథ గ్ఫృహణక్షువనముచే (భూ లేభ్య్యో+ఒలి ఎభూలిములకొజకు ఒలి ఒలి తదన్ధార్థమె

(బో సనూ 3౩సూ] చతుర్థీతత్పురషాదులు 1120 గదా తదర్థళబ్బనునం ట్రైకృతివికృతిభానమును గ్రహింివవలయును యూషము వికృతి - దారువు ప్రకృతి ఇట్టి జ్ఞాపకముచేత రష్టనాయస్థాలీ (వంటకొజకగు గిన్నె యనుచోం బ్రశృతి వికృతిభావము 'లేమింజేసి చతుర్ధీతత్పురుషసమాసము కల్ల 'నేరదు బలికత్నీతళబ్బములకు బృథగ్విథానముచేత సమాసము గల్గును భూతే భో బలి = భూత బలి (భూతములకొజిపు బలి మొ అనేన నిత్యపమూసో విశేష్యలిసబ్దతాచేతి వక్తవ్యమ్‌ (సీ కౌ చ్నార్తి ౬౯౮ సూ) చతుక్థిత్యాదిసూత్ర ములోని “అర్ధ శబ్దముతోడి సమాసము నిత్యము - నువోనిభాష దీనియందు వర్షిం పదు నిత్యసమాసములందలి వి గ్రవాము అస్వవపదము అనగా సమాసగతపద వమలకన్న ఛిన్న మైనపదములును విగ్రహమున నిలుచును చుఆియు నిందు విశేష్య లింగదుం వర్తిల్గుకుు అనంగా పరవల్లిజ్దం ద్వన్దర్థ తక్పురుషరొూూ (౨౪ ౨౬) వత యోః పరపదన్యైవ లిజ్బం స్వాత్‌ అను వొప్చునం దత్పురషనమాసమున స్తుతేర పదలింగ మె వర్తిల్లునన్న నియమముచొవ్వున నర్థశబ్ధముతోడి సమాసమున నుత్తరవదీ భూ ార్థళబ్దము యొక్క ఫుంలింగము. నిలువదని శు నిశేస్టలింగ మె కల్లుననియు థావము ద్విజాయ + అయమ్‌ = ద్విజార్థః సూపు = (వప్పూ) ద్విజాయ + ఇదమ్‌= చ్విజార్ధమ్‌ వయ = (పాలు) కచటం బయళ్ళొబ్ద నపుంసకత్వమె యస్థళబ్దమునకం గల్లినది వబ్బమిా భయేన (౨ - ౧-౩౭) పఖ్బమస్థంతము భయళబ్దముతో ననంగా భయ భీత భీతి భీ భిరితి వాచ్య మనుచొప్పాన భయ - భీత - భీతి - భీళబ్దములతో సమనించు నని యర్థము చోరాత్‌ + ఛభయమ్‌=చోరభయమ్‌ (సిశౌ ౬ఇణ౯సూ (ఇన్లె చోరభీతి మొ) అవేతా పోఢ - ముక్త వతితాపత్రన్వై రల్బళ (౨౧ 3౮) (అవేళాదిళబ్దములతోం బంచమ్యంతనులం కొన్నిమాత్ర, మె సమనీంచును) సుఖాత్‌

• అవేత = సుఖావేత సుఖమునుండి తొలంగినవాండు కొన్నిపంచన్యుంతనుం లనుటచేతం వ్రాసాదపతితుండను సమాసము లేదు (సీ కౌ సమా ౭౦౦ నూ) షష్టీ (౨-౨ త్సా మష్ట్థ్థన్తం సుబ_స్తేన సమస్యలే సతత్పురుష ఇత్యర్థః రాజ

పురుషళతి రాజన్‌ +బన్‌ +ప్రరువ+సు-ఇత్యలౌకికవి గ్రవా వాక్యే సమానేసతి సుబ్‌లుకి అన్తర్వ్య ర్తినీం నిభ_క్షిం ప్రశ్యయలతణేన అశ్తిత్య నలోవః (నకారలోవము (సీ శా ౭0౨ నూ చాలమ) అని మప్పీతక్పురుషవిధి వూర్వాపరాధరోత్తర మేక దేశ నైశాధికరణే అవయ నినాసహ ఫపూర్వ్యాదయ సమస్య న్హే _వకత్వసంఖ్యా విశిష్టశ్చే దవనయవీ పష్టీసమాసావవాద పూర్వం + శాయస్య=వూర్వ కాయ సర్వో వ్యేక దేశోఒహ్నో సనుస్యలే మభధ్యావ్నాః (అన్నో నుధ్యమ్‌) "ేచిత్తు

1126 వప్రథమాతత్పువషము.కర్మథారయనుం [౨౬౮ 121 వి కల్ప ) సర్వవకచేళ కాలేన సమస్య లే-నత్వమ్నైవ మధ్యరాత్రః (మధ్యం రాశ్రేఖ” (నీ కౌ ౭౧౨ సూ) వకత్వ సంఖ్యావిశిష్టదుగు నవయవితో వూర్వాదులు సమ సించును ఫూర్వకాయను = శరీరవూర భాగమని యర్థము ఆహన్‌ శబ్దముతో సమస్తములగు నేకదేశవాచకములు సకునీంచును కొందటు అవాన్‌ శబ్దరుతో నననేల? కాలవాచళముతో నేకచేళవాచి సమనించు నందురు మధ్యాహ్నము = అవానుయొక్క మధ్య భాగము శాలమునకు ఆామధ్యరాత్ర ము = రాశత్రియొక్క నుధ్యభాగము ఈయేక చేశిమూసము సఫీీమాసమున కపవాద మన గా నిందు సువస్టుంత ముత్తరపదమై యుండును ప్రథమాంతమగు 'నేకచేశవాచకము సమాస వూర్వకదమై యుండును ఇట్లగుటచే నిది ప్రథమాతత్చురుషనునియు కృష్ణా ఛ్రీకు డు మున్నగునవి ద్వితీయాదితత్సురుషములనియు. సమాస కుసుమావళీ శారుండు వ్యవవారించెను తత్పురుషోఒష్టవిధోఒభూ తృ్రథమావివిథ శ్‌ నల్‌ కలై "ల్ళేదె చథకూతత్పురవ ఉత్తర ఈ శాయస్య = ఉత్తరశాయ (వమాసకుసుమూవళి ౧౦౪ ఫుట) ఇందు సమాసవూర్వపదను క్రియతో నన్వ యించును కావుననే వూర్వపదార్థ ప్ర ఛానోఒవ్యయీభావః - ఉత్తరవవార్థ చ్రథాన _స్తత్పురువః ఇత్య్యాదిలతమ్‌ణనములు ప్రాయిశములని చెస్పంబడెను అహో బలపండితుం డిట్టివాని మేశ చేశిసనూసములని వ్యవహరించెను ఆవిళజ్టేర- ఆర గన్ను - శ్రే గన్ను - సామేను - కొనబచేంం - 'వెడతల - ఇత్యాద్యా వక చేళఠిననూసా ల్రావ్యోః (అవో 6౮౪ పుట) సప్పమిశడ్హై సష్తమ్య న్తం కౌడ్డాదిభి స్రాగ్యద్వా - అమేవు కొజ్డ = అవేకౌొల్ణః = (పాచిశలయాటయందు సమర్థుంయు కది స్పష్త్పమూతత్పురుషము విళ_క్రి కొకటిరెంయుసూత్రనులుమూత్రము వై రీతిని దిజ్ఞాత్రముగం జూవితినిగాని యిట్టివి 'వెక్కువిధులు గలవ్ర కల్ప ౨౬౮ ప? వివ ఆాశర్థ్మధారయమను ఎ తత్చుకన సమానాధికరణః కర్ణ్మభారయ (౧ ౨-౪౨)((నీశా ౭౪౫ సూ) సమానమైన యాధారముగల పదా ర్థములు సనా నాధికరణము లనిపీంచుకొనును అట్టివదములు సమనీంచు తత్పురుష మనగా ను త్తరపదార్థస్త్రాథాన్యము ప్రాయిశకనుగాణల సమాసము కర్మథారయ మనిపించుకొనును ఉదా.---నీలోత్సలము (నీలంచ తశ్‌ ఉత్పలంచజఉత్పలమందు నీలత్వమును నుళ్చలత్వమును నున్నవి ) నీలోత్పలము వికనించెను అనుచో ను త్త పదము (క్రియతో నన్వయించుచున్నదిగడా విశేషణం విశేష్యీణ బవాంళమ్‌ (౨ - ౧ ౫౭) భేదకం సమానాధికర ణేన భీద్యేన బవాళం స్రాగ్వత్‌ (సమస్యలే) నీలనుర్సలమ్‌ = నీలోత్సలమ్‌ బవాంళగ్రహణాత్‌ క్వచి న్నిత్యమ్‌ - కృష్ణనర్పః

[బా సమా ౩ సూ] కర్మధారయనుటి త్తరవదలోవసమూసము 1127 క్వచిన్న - రామో జానుదగ్న్య్భః? (నీకా ౭3౬ స్ఫూ కర్మథారయమునం వ్రాయి ముగా విశేషణము సమాసవూ ర్వ్యావయవమై యుండు నకుటమత్షై యిీనిధియందు ని శేషణళబ్ధను వ్రథమాంతముగ నిర్టేశింపంబడెరు పూర్వావర ప్రథశు చరమ జఘ న్య సమాన మధ్ధ మధ్యమ వీఠాశ్చ (౨-౧ *ూ) వూర్వనిపాతనియమార్థమిదమ్‌ వూర్వవై యాకరణ అవరస్యాన్థే పళ్చ భావో వృాక్తవ్యః (వార్తి 3౨౫3) అకర శ్చాసా వర్ధళ్చ=పళ్బార్థ కథ మేకవీరఖతి బవాంళ గ్ర్‌వాణా దృవిస్యుతి (నీ శా ౭3౭ స్ఫూ ఇట్లు కొన్నికర్మ థారయములందు విశేమణము సమాసో త్తరపద మం౫ణ యుండుటయుం గలదు ఇందు ఫూర్వా దిశబ్దములు వ్రథరూవిభక్రితో నిన్దేశింషబడుటచే వానికి బూర్వనిపాశత్వము నియతమని ఆాత్సరర్థరు వైయా॥ రణళబ్దము. విశేషణముగా వివతీతమయినను వ్రైయాకరణవూర్వ అనరాదరి ఆాత్ప్సర్య్యము శ్రేణ్యాదయః కృళాదిి (౨-౧ - 4౯) శ్రేణ్యాదిషు చ్వ్యక్థవచనం కర్తవ్యమ్‌ (వార్తి ౧౨౯౬) అశ్రేణయ శ్రేయ కృతా శ్రేణిృృళతా చ్విప్ర త్యయా స్టే భూతతద్భావే గమేే శ్రేణ్యాదీరాం సమాసోన_క్తవ్య ఇత్యర్థ శిల్చేన సణ్యేన వా జీవినాం సమాసహా5 శ్రేణయ (నీ కౌ 99౮ సూ బాలను ) అభూతద్భానమనంగా పూర్వకున 'లేకయుండం దర్యాతం గల్లుట అభూతతచ్భావార్థమున చ్వీ వృత్యయము త్ధిత వ్ర కరణము: జె్చ బకును వూరకము శిల్పముచే జీవించుట కసముర్థు లిప్టుడు దానిచే జీవింప సమర్థ టం గాం జేయం బడిరి యనునర్థమున ఆశ్రేణయ శ్రేణయః కృతా * అనువిగ్రృవాముగలదై శ్రే ణికృరాః అను సమాసము నిస్థంచునని భావము ఇట శ్రే ణిళబ్ద మిశారాం తము చ్విప్రత్యయ మిట వచ్చినచో చ్వాచ అనుచొప్పున దీర్ధమువచ్చును శ్రేణృతా అను నిత్యసమాస మేర్చడును (చూడు కు గతి స్రాదయః (౨౨ ౧౮ (నీకౌ ౭౬౧సూ కాకపార్ధి వాదీనాం సిద్ధయే ఉత్తరవదలోవ స్యోవ(ంఖ్యానమ్‌ (వారి

౧౩౧౦ - ౭3౯ స్తూ రాక్ష వ్రీయః యక్యన కాక్తియ శాకప్రియళ్ళాపొ పార్థివ శ్చేతి విగ్రయహే బవాంప్రీహిగర్భో విశేషణసమాసః తత్ర ఫూర్వఖజ్లే బవాంవ్రీహొ ఉత్తరవదస్య ప్రియళబ్దస్యలోవః దేవ్రావాణఇతి జేవా ప్రియాః యస్య స చేవప్రియ సచాసొ శ్రాహాణశక్నేతి విగ్రవా ఫ్తూర్యవ దుత్తరపదలోవః దేవపూజకో బ్రావాణ9తి వావిగ్రవా (నీ కౌ ౭38౯ సూ జాలము) ఇాకపార్థివుం డనంగా శక్తి ప్రియ మైనదిగాలల రాజని యర్థము ఇందు

శకం శతాబ్దము మున్నగునవి యు త్తరపదలోవులు [౨౪౮ ఇవి కల్ప] మ్రీయళబ్దము లోవించినది దీని నుత్తరపదలోవసమా3మనియె నన్నయ వ్ధవవా రించెను దీనిని మధ్ధమపదలోవ సమానసమనియు వాడుదురు ఈకవమూాసము 'వెక్కుస్థలములం దుపచరింపవలనీన విస్తృతవన్య్యా ప్తి గలది లోకళబ్టోఒత్ర లోక సముదాయవర త్రరవయనో లోక శ్రీ లోకళ్తతి మభథ్య్థమపదలోవీ సమా3 వకచ్చ ద్విగో ర్ల గనపత్యే ఇతి సూత్రే, భాష్యే పృష్టమ్‌ పోడళపదాన్థానా మిత్యత్రతు షహోడకన ఖ్యాకా పడాన్థాలతి ముధ్య్యమపదలోనీ సమాస ఇత్యలమ్‌ (నీకా ౭2౨౭ సూ చాలను ) (విస్త్ర ఉపమానాని సామాన్యవచన్వై (౨-౧-౫) ఘన కవ ఛ్యామో ఘన

కాషమ ఇవా పూర్యపదం తత్సదృ శే లాక్షణిక మితి సూదయికుం లౌకిళవిగ్ర హే ఇవళబ్ద ప్రయుజ్యలే వూర్వనిపాత నియమార్థం సూత్రమ్‌ (సీ కౌ ౭35 సూ) శ్యచ్దే కాక శకి ప్రధానం యస్య స కాకవ్రథాన పార్థివ = కాళపాన్థిన మేపనామా మహీ గృత్‌ = మేరుమహీభృత్‌ సుక్రివరామా కని = స్కుగ్కీవకవి శ్రీవహర్షనానూ నృపతి = శ్రీహర్ష నృవతి ముఖయుక్రా నానీకా = ముఖరాసీళా త్రిగుణీళృతా జగరీ = త్రిగతీ అస్ధావశిష్టం ఘృతమ్‌=అన్థఘృతమ్‌ ఇత్యాది కకపార్థి వాది రాకృతిగణ (ముగ్ధ 3౪౯ సూ శ్రీరామతక్కవాగిళ వ్యాఖ్య) పమే కాక పార్టి ాదిత్వా దధికపదస్య లో వే ద్విచత్యారింశత్‌ , కాకపార్థివాది ర్భథా కాక వ్రథాన క్చాసొ పార్ధినక్సేతి కాకపార్థివ అత్ర ప్రథానళబ్దర్య లోవ ఇాఃః శ్లక్షి (అనుబంధ) ఏవం దథ్నా మిశ్శీతః ఓదన =దధోర్టదన ఇత్యాది. (ముగ్ధ 3౫౧ సూ దుర్ధా వ్యాఖ్య ) ద్వి అధికా దళ ఇతి ఇాకపార్థి వాదిళ్వాత్‌ అధికళబ్దలో వే ద్వాదాస్థ దేళ వ్‌వం ద్యావింశతి - శ్ర, యోవింళ తి - అష్టావింఛతి - డ్యాత్రిం శత్‌ = శ్రయస్త్రింత్‌ - అష్టా త్రింత్‌ ద్వాచత్వారింశది త్యాది (ముగ్ధ 3౫౧ నూ శ్రీరామ వాఖ్య ) ఇళ్లు -ళ కాబ్బను మున్న గునవియు సాధ్యము లగును - (మూడు విస్తర 13౯ 17)

.. అనుబంధము-న్నిస్తం 1 ౨౬౮ 17 - బవ్వాదిచెట్టి వచ్చళ్ళవావత ముద ైనవి యుత్తరసదలోవములు (బొలసరస్వతీయ టీళ ద్విగుకర్మ థారయావి త్యాది కారిక జవ్యాదిన్న - పచ్చళ్ళబాయత - గాజులనెట్టే ఇళ్యాదార్థ్ర ఉత్తరవద లోపా (అహో ౪౪౮౪ వుట) మై వ్యాఖ్యలలోని వచ్చళ్ళబాంత అను నుడాహాతి నరయఃగా బాలసరస్వత్యహాోబలపండితులు శాకపార్థివుండ నుడానికి హరలు ప్రియమైనవీగాగలవాండ ని యర్థము చేనీకొన్నట్టు తోంచు చున్నది

[బొ సమా 3 నూ] సామాన్యధర్మములేనవు డుపమితము సాధువ్ర క్ష20 ఉపమానవాచిపదనులు సాథధారణధర్మ వాచళవదనులతో సమసించును ప్రథనూ నిర్జిష్టముగు నుపమానవాచిపదము సమాసపూర్వావయమై యుండును ఘన = "మేఘము కామ్య = నల్లని వాంయ అను వో నేశార్థభావలమణ సామర్థర్భము లేదు గావున నద్దాని న్‌స్ధ్‌కై ఘవనదృళుండు క్యాముండు అని యర్థము నెన్నవలెకు అనంగా ఘనళబ్దము ఘనసదృ కారమును లవమణాళక్రిచే నొసంగునని గ్రహింప వలెను ఈవిషయమనును విశదపఅుచుటకే ఘన ఇవ కాను అను లౌకివిగ్రహ మేర్చడినది ఘనసద్భశ - శ్యామ అను రెండిటిలో నొకటిమాత్రమె విశేషణనును టకు వినిగదుకము "లేనందున నువమాన వాచిపసదమునకుం బూర్వనిపాతనియదుమును ట్రథమానినైళముచే సూ త్ర కర్త విశదవణిచెను

ఉపమితం వ్యాఘా్రాదిి స్పామానార్ధిఒ వ్రయోగే (౨-౧-౫౪) ఉవ మేయం వ్యాఘ్ర్రాదిభి న్పృహా స్రాగ్యత్‌ (వా సమస్యలే) సాథధారణధర్మ స్వ్యాఒ వ్రయోగేసతి పూక్యనిపాతార్థం సూశ్ర్రమ్‌ ఫపురువవ్యాఘ్టు నృసోమ వ్యాఘ్ర ది రాకృతిగణః = సామాన్యా ప్రయో గేకిమ్‌ పురుషో వార్థఘ్రళవ శూర (నిశా ౭3౫ సూ) ఉవమితమనంగా నువమేయనుం ఉపమానోపమేయ సమభివ్యాహోర మున నువమాన మె విశేషణనుగు నను నియమము చొప్పునను విశేషణం విశేచ్యేణ బవాంళమ్‌ ఆకు విశేషణ సమాస విధాయకళాస్త్రముచొవ్వునను వాాఘ్ట్రువురు షంండు అకు ననిష్టరూపము కలుగకుండుటకయి యీసూత్ర ముపచేశింపయిడినది కావునం బ్రథమానిర్టిన్టమగుటచే నువమేయమే పూర్వవదమైయుండునని యెన్న నగును వా్యాష్ట్రుళబ్దమునకు వ్యాష్టుసదృళుండని యర్థము శూరః మున్నగు సాథారణధర్మవాచకనము ప్ర రెొకగింపబడకునపుడు సమాసనుం కానేరదు. ఫురు మండు వాస వ్రుమువలె థ్రాకండు అనియె ప్ర 'రాగింపవలయుకు

వార్థిఘ్ర్రమువంటి ఫురుషుండు =వార్థఘ్ర,పురుషు డు అనురితి సమాననుం సాధువుకాదని యీసూత్రమె. విళశదపజుచుచున్నది ఉపమానోపమేయ శబ్దము లకు సమాసముగల్లినవు డుపమేయవాచియే సమాన వూర్వ్యపదమై యుండునని శదా వకృతనూ శ్రమునకం చాత్పరస్థ్రము (విస్తరషే భాష్మాన్ధి క్వాతిగమ్మిర లృతిన్తై యట ప్రయోగస్తు మయూర వ్యంస కాదిత్యా తృమాధేయ - భాససుమే థారయములను టబ్రయోగించిరి. ద్వివడ - చింబోస్టములు చంద్రబింబాననములు (రంగ శా యుద్ధ ౫8౩౮ వదర్టి ౫౨౮ వు జపం యూ ముద్ర) కం వసిడి కంబము లనంగాం గరమొప్పు నగతనూజకుం గరభోరులంం బొలంచు క్షేడ2

180. ఉపమానవూర్వపదకర్మథారయముల సాధుత్వను [౨౬౮7 వి కల్ప] వాన్ధిరతి రూపకం వా” (నీ కౌ ౭3౫ సూ బాలను వ్యాఖ్య) “అతిగంఫీక నగు భాస్యాన్ధి యెచ్చటి ఆని వై నైయటస్ర, 'రెరాగమున కర్థమం సాధారణ ధర్మప్ర,యోూగ నుండుటచే నుపమితసమాసము కానేరననియ మయూరవ్థంస శాదులలోం జేర్చి సాధుక్యముం నెన్ననగుననియు దాత్పర్యృముః

మయూరన్యంస శాదయళ్ళ (౨ - ౧_- ౭౨) వతే నిపాత్య స్తే నుయూకో మదనకరికరలీలన్‌ (నన్ని కు 3 ఆ ౨౯౧) నీ అళికే? లక్షశా ధరపాదతలములు నమృతాంళశు ముఖళు_క్రికాంస్రియుగము. కంబుకంథర చ్రీ హిగర్యాభ జంఘంయి చిసవాస్త రంభోరు లనీతరచియు. బూర్మకుంభ_స్తన వుళిననితంబంబు హరినుఢ్థు 'వేదిను ఢార్టభినుతి యుం గుంభికుంధనితంబ కోక స్తనమ్థులం కరభోరు మృదు లతా శరయుగంబు. ఆ వె శానుళరధిజాను క్రముకళంఠంబును గమఠపొద నిశచ కమలనుఖముం బల్ల వాంఘి9ితల సుబర్చిణాలకములు నజిననైనం బొగడ నరిది గాదె (నన్ని కు ౮ ఆ ౧౮వ) చ సరనీజళ్స్త వాస్తనులం జంద్రనిధాన్యముం6 గంబుశంళభమున్‌ గ్రనీంచిరి మాంసభతకుల్‌ (భాస్క్క్య రా ఆరణ్య ౨ ఆ ౨౭౨ పు పయివానిలోని అళికేశి.అన్భుకాంళుముఖ మున్నగు నువమానవూర్య సద బవాంవ్రీవాంలు నిష్టస్ట్రములు అఫ్లై సరనీజశ_స్త పా_స్తములు మున్నగు నుప నూనసాధారణ ధర్మసమాసములంను లమాసనుంచితములె కంక - రంభోరులు - కోళస్తనములు కంబుకంశను మున్నగు నుపమానపూర్వపద కర్మ థారయనులు లమణసమ్థతములు కానేరవు ఇట్టి (ప్ర మొళూగములు కవిత్రయమువారు నాచన సోము డు శ్రీనాథు దు మున్నగువారి గ్రంథములలోం గానరాలేదు కాని శాళి దానే యిట్టి వ్ర'యోగమును జేసియున్నాండు. అనుం ఫురః పళ్యసీ చేవదారుం పుత్రీ కృతోసొ వృవభధ్వదేశ రా "హీమకపన్ఫుప్తన ని సృతానాం న్కన్టస్య మాతు వయపాం రసజ్ఞ * వీ బేవదారువృతము పార్వతీ దేవిచేతం బుత్రునిగాం చేయంబడినదో యట్టిదాని నెదుటం జూచితివా యని తాత్సర్యము (రఘునంశమం* ౨ సర్గము 3౬ న్లో ) (దేవదారునకమున్స _- హేమ్నుః కమ్మ వీవస్తనః తస్తాన్ని సృృతానాం సయసా మమ్మూూనాం రసజ్ఞః (క్కసన్షవతమును హేవకుద్భు కవస్తన ఇతి విగ్రహః వయసాం తీరాణామ్‌ స్కన్షరమానద్రే, మాస్ప్బద మిళతభావః ౨," (మన్లీనాథ వ్యాఖ్య) ఇృట్టియెడల చంద్ర సదృశం ముఖమ్‌ = చం ద్ర ముఖము అను రీతిని మధ్యమలోషననూ'సమును లై మవోకవ్రు లంగీకరించిరా యని యాలోచింక వలనియున్నదది

(బా సమా 8 సూ] ఉీపమితరూపకముల సాధకబాధకనులు 1131 వ్యంసక =ఎనయూరన్థంసక వస్థంసకో భూూర్తః * *(నీ కా ౭౫౮ స్తూ “వ్యంసక శ్చాసౌ మయూరళ్చ అని విగ్రహము ధ్నూర్తమగు నెమిలి నిశేస్యమునకుం బూర్వనిపాతను నీద్ధించుఓకంంం నూ శ్ర ముపచదేశింప బడెను ముఖమేవ పజ్క జమ్‌ = ముఖవజ్కజమ్‌ * = ముఖపంకజము అనుచో ముఖమువంటిపంకజమని విగ్రవాము చేయరాదు ఇంక్క పంకజనునంటి ముఖమని యుసమితసమాసమును గాని ముఖమనెడి పంకజము అని రూపకసమూసమునుగాని గ్రహించవలయును ఆ మాస్థలములందలి సందర్భమునుబట్టి యువమితరూపకములను నిర్ణంణంచుకొనవల యును (విస్తర 1 ఫే మయూరవ్యంసకాదయళ్స _ అను ప్రకృతసూత్రమె రూపక సమాసవిఖాయక శాస్త్రమును నని శ్రపాంవవలయును నాస్తి కంచన యస్యస =అకించన నాస్తి కుతో భయం యస్య స =అకుతో భయః అనునవి మొదలగు నన్యపదార్థ ప్రృథానములు సయితము బవాంవ్రీహి కవవా విస్తర 111 ౨౬౮17 వివా ముఖచన్ష)ం వళ్యామిోా త్య త్ర కిం ముఖం చన్ష్ర ఇవే త్యువనూ ఉత ముఖమేవేతి రూపక మితి సస్టేహ సాధకవాధళ రకా ర్ట్య్యయో "లేకతరన్య సద్భావే ఫున న సన్దేహ యథా నుఖచన్ష 9౦ చున్చుతి ఇత్య త్ర చుమ్బనం ముఖసార్టనుకూల మిత్యుపమాయా స్సాధకమ్‌ చస్ట్రస్య తు ప్రతిహలమితి రూపకస్య వాధకమ్‌ ముఖచక్ష్ర ప్ర శాకలే ఇత్యత్ర వ్రకాశా ఖోల్ల ధర్మః రూపకస్య సాధళో ముఖే ఉపచరిత ల్వేన సన్భువతీతి నోపమావాధకః సున్షరం వదనామ్చుజమ్‌ ఇత్యాదా సాధారణ ధర్మప్ర "యోగే *ఉసమితం వా్రఘ్య్రాదిభి స్సామాన్యా బై 'రఇకాగే ఇతి వచనాత్‌ ఉపమా సమాసో న సంభవ తీతి ఉపమాయా బాధక - సవం ఛా త్రీ చయూరవ్యంసకాదిళ్వా ద్రూపకసనూస వవ” (సాహిత్యదర్చణము ౧౦ పరి ౭౫8౭ కారిక ౪౬౪౨౩ - ౪౨౪ పుటలు) వయిరీతిని సాధక బాధకముల పరిశీలనమునకు వలనువడకుండునట్లుగ నువనూరూనక ముల సాంకర్యమును మాఘకవి ప్ర రెరాగించియున్నాండు--లిలద్హ్రయిషతో లోశా నలస్హ్ర్య్యా నలఘీయసః యాదవామ్మో నిథీన్‌ రుస్టే పేలేన భనతః చనూ (శిశుపాలవధ ౨ సర్దము ౫౮ న్లో) - యాదవులనెడి సముద్రములను నీయోర్మి చెలియలికట్టనలె నరికట్టుచున్నదని యర్థము జలవూరణముచే లోకముల నా శ్ర మించునని సముద్రములు పరాశ్రననుచే లోకనుల నతిక్రమించునవి యాదవ మవైన్యములు అనురీతిగల సాధారణ ధర్మవ్ర,యోగముచే నువమితము వాధితనుం గాన యాదవులనెడి యంభోనిధులని రూపకసమానమును గ్రహింపవలయును గాని వేలేన “జెలియలికట్టన లె నను కంలోక్తమగు నువను నంగీకరింపకతీరదు. వస్తుతస్తు

1132 నరనీంవాసంకరము = ఉవనమూరూపకసంకరము [౨౬౮ 17 వి శల్చ] పాథారణధర్మప్ర, యోగా _త్తత్ర రూవళ మేవ వేలేవే త్యుఃవమైన (అహో ఆరం ఫు) (ఆనుబం) యాతవ్యపార్ష్మి గ్రాహోది మాలాయా మధికద్యుతి వకార్థతన్తు ప్రోతాయాం నాయకో నాయకాయలే (శకు ౨స ౯౩ న్లో ఇందును నాయ శాయతే అనెడి యాచారకార్థ క్యస్టుచే నుపమను గ్రహింపకతీరదు. వశార్థతన్తు ప్రోశాయా మనుదానిచే మూలికయం దే గప్రచ్చంబనుట సరియగును గాన రూపక మున కనుకూలత గలదు కాన నిందును రూపకోవమసంకరము బెప్పందగియున్న ది బ్యాదళ రాజనుండల నునెడి మాలికయందు విజిగివంవు నాయశకమణివంటివాం డని కాత్చర్యనము _వకార్థతన్త్వి త్యత్ర, రూపక ల్వే అధిష్టాన తిరోఛానేన ఆరోప్టు నూణ తస్తుత్వనై్యవ ఉపోద్బృలకత్వా త్ప్రో తత్వసిద్ధి తద్బ్నలాచేవ పార్థ్మిగ్ర్రైవోది “ మూాలాయామి త్యత్రావిరూపక మేవ నాయాకాయత ఇత్యత్ర్రతూపమైవ అన్య థాను అాసనవిరోథాత్‌ (అమో ర6ళం ఫ్లు (నీ కౌ క్యజ్‌విధి ౨౬౬౫ స్తూ ఇట్టి యెడల నరనీంహసంకర మన దగు నని విన్నకోట పెద్దన వచించెను. నరనీంవా సంకరము ను పనితో ద్యగ్రుండు విశ్వనాథుం డనిలోం బర్జన్యు చందంబు నన్‌ గనువట్టున్‌ బటహోరవంబు మొరయం గర్జోవమూనోద్ధతిన్‌ దనరించున్‌ రుధిరాపగా నికరముం దదోధబావాంభ్రమ ర్ధృవకోదండవ రొకాధర ప్రవిగళ ష్కూ'డావళీవర్షనుల్‌ (శావ్యాల ౬ ఉల్లా ౧౦ వ) దూవకవమాసంకరము యాత న్యేర్యాది న్లోకమందువలెనే యిందును నపమారూపక సంకరమును మల్లికా థుడు బ్రామషండుట సరికాదని యహోబలపతి చర్చించెను (అహో ౪౪౧ ఫు ఇట్టియెడల శబ్దసాధర్మ్యృమేకాని యర్థపాధర్మ్యము "లేమించేనీ సాధారణ ధర్మవ్రయోగము లేదనియే తలంచి యువమిత సమాసము చేయనగునని వైయా కరణులు చెప్పుచున్నారు. సాథారణధర్శస్యానుగామిత్వ మేవేతినులే నాత్ర వినేషణ స్య్యానుగామిళ్వమ్‌ వీకత్ర, లద్ధెనం జలవూరణే నాక్రమణమ్‌ అన్యత్ర, విజయ ఇఠ్యాద్యర్థ భేదస్య విద్యనూనర్యాత్‌ అత వవ భా మ్యూచ్ధి. శ్వాతిగవిర్భారః క్వచాల్చ్బవిషయా మలిరితి కైటోళ్తా వకత్ర గాంభీర్యం దుష్ఫ్ర వేళత్వమ్‌, అన్యత్ర, దర్విజ్టేయత్వమితి నానుగామిత్వ మిత్యభియునై రుక్తమ్‌ మనోరనూ యాంతు ఆశ్ర, గామ్మ్భిర్యేణ సాదృశళ్య్యం న వివతీతం క0తు వితతమరనగాహా క్వాదినా తస్య చ యోగోనా స్వే వేతి సమాసో నిర్చాధ నీవేత్యుక్తమ్‌ అశ్రిత్య శబ్దనూ త్రం సాథర్మ ఖ్ట్‌ మీవోవి సంభవతీళ్యాలం కారికదుతమ్‌ (అనో రరణ౧ వు)

చాసనూ 3 సూ ] భాషితప్రంస్కృములు వుంవద్భావము క135 దములగుచుం ద్రివదతత్పురుషములను వేక దీనికి (చమయూగవ్యం కాది కాన్త్రమునకు లత్యములగుచున్నవి న త్రావాణో౬ శ్రాహణః (ఫట్రావ్యుణుండు శానివాడు) న అక మ! =అళగ్గము కానిది ఇత్యాదులు నభ్‌తత్చురుమములు ఆతి తానో మూలా నుతి మాల నూల సనతిక్రమించినవాడు మున్నగునవి యు (వూర్వపడార్థ చ్రథాన తత్పువషమములు పవ్రగత ఆచార్య = ప్రచార (ప్రాదిసమాసనులు) మున్న గునవియుం (కుగతిస్త్రాదయ నీ.కౌ ౭ఇ౧నూ ) దత్చుష భేదము లె ఫుంవత్మర్మ ఛారయజాతీయదేశీయేషం (౬ 3 ౪౨) కర్మథారయే జాతీయ దేశీయయోళ్ళ్చ పరత భామితపుంప్కాత్చర ఊజభావోయన్నిం స్తథా భూతం పూర్వం ఫుంవత్‌ మహోానవమి (మహతీ నవమి) కృష్ణచతుర్దశీ (కృష్ణాచ సా చతుర్దశ్సీ (నీకా ౭౪౬) ఇత్యాదినూత్రములచొవ్వునం గర్హ్మథధారయనమునం బుంవద్యావమగును నుహచ్చ్భబ్దత కారమునకు ఆ కారాదేశ దుగును

భాషితవుంస్కు మనంగాం బున్న ఫుంసకత్వములందుంగాని ఫుంస్త్రీశ్వములందుం గాని (తుల్యప్రనృత్తినిమిత్తకము) యర్థ భేదము లేక వర్షించునది (౨౬౮ 17 బవాంవ్రీహి) ఉదా -- శుక్లః పురుషు - ళుశ్లాస్త్రీ మృదు పురుషు - దృుదు వశ్ర్రమ్‌ ఇట్లు ళుక్లు - మృదు చ ళ్ళళిళబ్దములు భాషితక్రంస్క్నములు ళుకశ్లాద సా తనుళ్ళ = ళుక్లతను (కుక్సయగు తనువు = ళుక్లతనువ్రు ఇందు స్త్రీలింగళుశ్లా శబ్ధము ఫుంలింగమువంటిరూవముతో నిళ్చెను ఇ₹ు వైనుదాహరించిన కప చతుర్ధశీ . మహోనవమిా అనుస్థలములందును బుంనద్భావము సరయాసది ఊజ్బన్హమునకుం బుంనద్భావము కాదు ఉదా -- వామోరూభార్య 'ఆవామోర వగు ననంగా రమమగు ఊకు వనంగాం దొడగలభార్యగలవాందు=వామోరూ భార్యుండు మొ రాజాహస్సఖీభ్య ప్టచ్‌ (౫ ౮ ౯౧) వతదన్నార్‌ తత్చుగుషాట్టచ్‌ స్వాత్‌ = పరమరాజ - అతిరాజ - కృష్ణసఖః (నీ కా ౭౮౮ సూ) ఇత్యాది విధులచొప్పూనం దత్పురవసమాసనున ననంగాం దత్చురుష కర్మథారయ ద్విగువుల ననేకములగు సమాస్తాన్తప్రత్యయములు మున్నగునవి నచ్చును న్నిస్తరభీతిని వివరింప లేదు

కల్ప ౨౪౮ +? వివ జాద్వగుసమానము _-=సమానాధికరణతత్వ్సూరువననూ సములలో సంఖారవాచక వూర్వపదకసమాసములు డ్విగు సమాసములు ౧ తద్ధితార్థ ద్విగువు ౨ ఉ_త్తరపదద్విగువు 3-సమాహోరద్విగువు

సంఖ్యావూర్యోద్విగుః ౨ ౧ ౫౨)తద్ధికార్థ (2౨౮ సూ) ఇత్యతోక్త త్రివిధ

సంఖ్యావూర్యో ద్విగు స్యాత్‌, చాలమ ఎలాతద్ధితాన్ధే విమయే ఉత్తరపదేచ

1184 డ్విగుత్ర్రైవిధ్యమున నాంధ్రవై యాకరణవైమత్యము [౨౬౮ ₹ని కల్ప] పరత సమావోరేచ వాచ్యే ఇల్యేవం తిప కారో య సంఖా్థపూర్వ సమాస ఉక్త సద్విగురితియావత్‌ (నీ కా ౭3౦సూ) తద్ధికార్థో _తృరపదసమాహో"రేచ (౨-౧ ౫౧) అనుసూత్రమునం (నీ శా ౭౨౮ సూ) దద్ధిత చ, త్యయాస్థమువిషయ మగునఫుడును నుత్తరపదము పరమగునవుడును సమాహారనుందును (సమమూూవాము- మొత్తను దిగ్యాచళ సంఖాషవాచకములు సమానాధికరణవదముత్‌ ” సమసీంచునని చిస్పంబడెనుు అట్టి మూండువిధనుల స్థలములందలి సంఖాస్థవూర్వపదస్థలములు ద్విగుసంజ్ఞ గలవని యర్థము ఉదా-- వబ్బఖి క్షోభ శీ త = పబ్బగుః ది తద్ధిఠార్థథ్విగువు ఇందు ఛశ్రీలేః అనునర్భమును ద్విగుసమాసము చెప్పుచున్నది గానం దద్ధితప్రత్యయము నిల్వ లేదు (ఉక్తాన్ధానా నముప్రయోగ) అంక నుత్తరపదపరక ద్విగువు -- పంచ గావో ధనం యన్యేతి త్రిపదే బవా వ్రీహొ అవా _న్లరతత్పురు వస వికల్పే ప్రాన్తే - ద్వన్వ్వ తత్పురుమరురా రుత్తరపదే నిత్యసమాసవచనమ్‌” (వాలర్తి 9౨౮౭) సబ్బుగనధన = వంచగవధనుండు = వికగోవులు ధనముగాం గలవాండు ఈబనా్యవ్రీపాలోని పంచగవమ్‌ అనునది తత్పురుషనుః మహోవిభాషచే నట్టితత్చురుమమునకు వైశల్పికత్వము కల్లుచుండంగాం చైవాలర్హికము చొప్పున నిత్యత గల్లినది కాంగా నట్టి యుత్తరపదపరకకుగు సమాస ముత్తరపద పరద్విగువున పదాహరణమగుచున్నది సమాహోరద్విగువునకు వఖ్బానాంగవాం సమాహోారః = సజ్బగనమ్‌ = అయిదుగోవుల మొలత్తమని యర్శము, ద్విగురేక వచనమ్‌ (౨ ౮-౧) ద్విగ్వర్థ సమాహార వకవత్‌ స్యాత్‌ (సి కా ౭3౧నసూ) స నఫుంసకమ్‌ (౨-౪-౧౭) సమూహ శే ద్విగు ర్య్యన్ష్వశ్చో నవుంస“ంస్యాత్‌ పరవల్శి జ్ఞాపవాదః = వఖ్బగవమ్‌ = (నీ కౌ౮౨౧సనసూ) అనున్యూత్తముల చెప్పున సమాహారద్విగువు నవుంసకము 'నేకవచనా_న్తము నగును (విస్తర స) పఖ్బు నవము=అయిదుగోవుల సమూహను ఆకారాన్తోత్తరపడో ద్విగు స్త్రైయా మిష్టః (వాలి ౧౫౫౪౬ ౮౨౧ సూ) ద్విగువులోని యుత్సరపదను అ కారాంత మగునవు డాద్విగువు స్త్రీలిగముగును. ద్విగోః, (౮-౧-౨౧) అదన్తా ద్దిగోర్సీప్‌ స్యాఠ్‌ (నీ కౌ ౮౭౧ సూ) స్త్రీత్వమునం దదంతద్విగువునకు జీవ్చ్రత్యయము నవ ప య హా త విప్ప ప ౨౬౮7 విష. ఆంధ్ర, లామణికులు వైమూయివిధములలోం 'జేంనిచోటులందును సంఖాసవూర్వపదకర్మథారయమును (ముల్లోకములు) సంఖ్యా పూర్వవదమధ్య్ధమపదలోవీసమాసములను వైతము (ముప్పది ద్విగువులని వ్యవవా ధింతురు. (విష ౨౮౩) ద్విగో రమిక్రతాయాంతు ప్రాయ వశత్వ మిమ్యతే మిశ్ర తాయాం బవాంత్యం స్యాత్‌ (అధర్వణుండు) (దూ ౨౮౮౪ నిష)

(బా, సమా 3 సూ] “చతుళ్ళతాబ్దములో ఆనుదాని సాధు శక్యము 11185 వచ్చును, శ్రయాణాం లో శానాం సనూహార। త్రిలోకీ ఎత్రిలోకములు. పఖ్బా నాం నలానాం సమాహార =పబ్బాశ+నల = పఖ్చనలీ * పాత్రాద్య న్లర్య ని (వాటి ౧|౯ సూ ౮౨౧) బాలమ:టాప్యాత్రాది ర్లణ -తదన్తర్థు సనమాహరద్వినోః న స్ర్రీశ్వమితి వక్తవ్య మిత్యగ్ధః' (నీ కౌ ౮౨౧ సూ) పొత్రాదలగు ఆ కారాంత శబ్ధము లు_త్సరవదనులగునవు డాద్విగువు స్ర్రీలింగము కాదు. ఇంక నప్పుంసక మే యగుకు ఉదా --ద్విపొత్రము - శ్రిపాత్రము - శ్రిభువనమం మొ

సం౫రీతిని మంవ్విధములగప స్థలములందే దిర్టిగురచూస మంగ్నికరింకంబడు.ఎ చేత చతుర్యుగములు = త్రివురుషులు = త్రీలోళములు _ పంచపొండవ్పలుం = శళాబ్ద నూలు మున్నగునవి ద్విగువులు శావేరవ్రు ఆయ్యవి తత్పురువ భేదములె (శర్మ థార యములె యనవలయుకు (విస్తర 1)

విస్తర 1 ౨౬౮7 వివ -ా-చతుర్యుగములు మున్నగు సమౌాసములె యసాధువ్రలని కొందజి యాశయము త్థికార్థో త్త్పరవక సమాహాలేచి (నీ కా ౭౨౮ సూ) అనుస్మూత్రమునం జెప్ప బడిన మూండువిధములలోను బం౫వాని సమాస మేదియు6 గాకుండుటచేత వానిద్విగుసమాసనుంనకే సాధుత్యము లేదని వారి యాశయము దిక్‌ సంఖ్యే సంజ్ఞాయామ్‌ (౨-౧-౫౦) చాలమను.---3క్‌ సంఖ్యే సమానాధికరణేన సుబ్నన్దేన సమన్యేతే స తత్పురుష ఇత్యగ్ధ “(నీకా ౭3౭ సూ) అనుచొప్పున దిగ్వాచకములు సంఖ్యా వాచళములును సంజ్ఞావాచిత్వమం'దే సమా నాధికరణముగు సుబంతముతో సమనిందునని చెప్పబడుటచేశ నవి స్పళ్హర్షయ = సప్తర్షుల” అనుదానివలెనే సంజ్ఞావాచకములె యనందగును (చతుక్యుగములు = కృత శ్రేతా ద్వాపర కలియుగములకే సంజ్ఞ) కాన వానిసరమూసము సాధువనం దగును చత్కుక్చుకులు నేంకయున్నవి నాకు శక్యమే (నిర్వ ౧ఆ ౧౮వ) మ్‌ వినరు నెవ్వారుం ద్రిలోకంబులన్‌ (ద్రోణ 3ఆ ౧౬౨౩) చ ఫొను మిదె నీమనః ప్రియుని గోములి వీయు చతుళ్శశాబ్బముల్‌ మను నిటమింద (ఆర ౭ఆ ౨౫౧) చళుళ్ళతాబ్లములో అనునది తక్కినవానివలె సంజ్ఞావాచి శాదనక తీరదు, కాన నిట చతుళ్ళ్శతనంఖ్యా అన్టా” అకురితి విక్రహముగల యుదత్తరవదలోవ మనందగును (చూడు విస్తర 1] ౨౯ విష) (౨౬౮7 విష) షోడళపదాన్థానా మిత్ధత్రతు హోడళసంఖ్యా కాః పదార్థా ఇతి మధ్యకు సదలోవీ సమాస (నీ కౌ ౭౨౭ సూ వాలము వ్యాఖ్య ) ఇంక బాశ్రాదుల లోనిదగు శ్రిభువనమ్‌ి అనుదానికి త్రిభువనీ అనురూవ మెట్లు నిద్ధించునని యహాలోచింపవలసీయున్నది చ కలితప్త్రభవస్థితి సంవ్భాత్మిక్తియా నిరతి

1186 తన్దుణా తద్దుణ సంవిజ్ఞాన బవాంవ్రీవాంఎ [౨౬౮ 71 వి కల్ప] ఇవి సంజ్ఞావాచకములు కావు గాన దిక్‌ సంక్లేర్ఞ సంజ్ఞాయామ్‌ (౨-౧-౫౦) సీ కౌ ౭838 సూ) అనునూత్రముచొమ్సున గర్మథారయనులం శా నేరవనియు త్రీసంఖ్యాకాః లోశా త్రిలోకాః ఆకరితిని నుధ్యమపదలోవప సమాసము నంగీకరింపనగుననియుం శ్రామాణికల యాశయము త్రిలోకళబ్దస్య అసంజ్ఞా క్య్వాత్‌ త్ర్ర్యవయవోలోకః ఇతి నుధ్యమపదలొవీ నమాస నీ కౌ ౭౨౭సూ వాలము వ్యాఖ్య) 9ళ్హై శతాబ్దములు ఎ ఛతాబ్దను అనురూపములును సాధువు లగుచున్నవి శతసంఖ్యాకా అన్దాః శతాట్టాః = (శళాబ్బములు) శతావయవో అబ్బ ళళాబ్బః = (శతాబ్దము) దీనివలన శతాచ్చి అనుసమాహోరద్విగ్వర్థము నిర్వ హింప బడుచున్నది. దిక్‌ సంక్ల్యే సంజ్ఞాయామ్‌ అనుసూతత్ర, ముచే కర్మ "థార యసమాసము రాలా త్రయళ్ళ్చ తేలోకాళ్చ శ్రిలోకా -(త్రిలోకములు) అనురీతిని నీళబ్దములు పాణినీయముచేశనే సాధితములైనవి అనెడి బ్ర॥ శ్రీ పోకుకుచ్చి సుబ్రహృణ్యకాస్త్రీగారివ్రాత వైసందర్భమునుబట్టి సరికాదనుట స్పష్టము (పాణినీయము - కాన్యవాజయను ళం ఫు) కల్ప ౨౪౮ 71 విష బవహాంవ్రీ హిసమాసనుః ఎాసమానాధికరణరులగు

పదనుల కన్యవదార్థ బోధకత్వమునం గల్లునది బవాం వ్రీహొసమాసను ఉదా --

వీతమ్‌+అన్బురమ్‌శయస్ట్థు స =వీఠౌొమ్చగః = (వీఠాంబకండు. పద్బనివశ్త్రముగల వాండు. ఇది తద్దుణసంవిజ్ఞానబవా వ్రీహి యనంబడును వీఠాంబరుండు వచ్చె ననుచోం బీతాంబరనితో నంబరము సయితము వచ్చును దృష్ట సాగరోయేనస = దృష్టసాగర * = దృష్టపాగరుండు = చూడ బడిన సాగరముగలవాండు ఇది యత ద్దుణసంవిజ్ఞాన బహావ్రీహి యనంబడును దృష్పసాగరుండువచ్చె ననుచో దృష్ట సాగరండు మాత్రమె వచ్చును, సాగరము రానేరదుగదా బవా వ్రీహిసమాసము సమానాధికరణములగు 'వథమాంతములకే కల్దును అయ్యవి ప్రథమేతరమగు ద్వితీయాదులయర్థమును_ జెందుచుండును, ద్విపదబవాంవ్రీహి బవాంపదబవాు నివ. ర్తితత్రిభువనీ మవానీయుని _వ్రైత్యమర్ష (శల్య ౧ అ ౨౬ చ ద్ధ భువనీ చగ్రాచ లేంద్రాంబుధి కుహరదిశావూర్లమై *, ౨ (భీకీరవ) (నన్నె కు ౧౧ఆ ౬౩౩) ఇట్లు భువనీళబ్దము వెలయుచుండుటచేత త్‌స్తః భువన ఇ ్రిభువన్య - తాసు మహనీయ అనరితి నర్థము చేయనగును మ ధరణీనాథ ఈ యరదం బెక్కి. వధింపు మివును నదీయస్ఫారసా రధ్య్యని ర్భరభంగిన్‌ దళశకంధరుం ద్మిభివనీభంగోన్న నుత్కంధరున్‌ (ఆర ౭ ఆ, ౧౪౮౭ప)

(బా సరూ 3 సూ] వ్యధికరణబవాం వ్రీహి భామ్యరమ్థుకముకా దు 1197 వ్రీహియు నుండును ఉదా-- ఆజాఢో వానరో యం స = ఆరూఢవానరో వృషః” (వానరము దేని నధిరోహించెినో యది యనంగా నట్టివృషయము ఆరూఢ వానరము అనివించుకొనును ఇక్లై తృతీయాగ్ధమునందు ఎ ఊఢో రథో యేన సః = ఊఢరథః = (ఊఢరథము వృషభము) దేనిచే రథము వహింసంబడెనో యది యూధఢధరథ మనిపించుకొనును ఇన్లు ద్వితీయాకివిభ క్యన్తాన్యపదాగ్థముల బవాు వ్రీవాంలు సంభవించునని పాణినీయుల యాళశయము కాని ప్రథనూనిభ_క్ర్యర్థ మందును బహు వ్రీ హిగలదని ముగ్ధబోధ వ్యాకర ణాశయము ద్వితీయాన్తాద్థ న్య పదార్ధా_బహా వ్రీవాయ ఇతి సర్వే మన్థ న! స్వమలేతు చ థమాన్తాన్యపదార్థోవి యథా సహ నూత్రా వర్తతే మోఒసౌ = నమాతృకః = (ఎవండు తల్సితోం గలసి యున్నాండో వాండు సనాతృకుండని వించుకొనుకు) వీవం సమపతకః - సనా నుక (ముగ్గ 3౨౮ దున్తా వాఖ్య) పాణినీయలముతమున న్యధికరణ పద బహువ్రీహి సమ్ధతముశాదు ననానాధిశరణానాం బహూ వ్రీపొ గ్వక్తవ్య!ః కింప్ర 'యోజనమ్‌ వ్యధిశరణానాం మాభూదితి షఖ్బభి భక్త మన్యేతి. (మనో భఛాషమ్టము ౨ అ ౨ పా ౨ ఆహ్ని ౮౫౦ ఫు) సమా విశే బీలే బవాంవ్రీహౌొ (9౨ ౩౫4) సప్తమ న్తం నిశేషణంచ బహాంవ్రీవొ పూర్వం ప్ర రొకూజ్యమ్‌ కళ్చేకాల! అతవీవ జ్ఞాపకా ద్య్భగధికరణపదో బహు వ్రీహిః (నీ శా ౮౯౮ సూ అను ది&ీతులవారివృ త్తిచొప్పున వ్థధిరణవదబవాు దవ్రీపా పాణినీయసమ్థుతమే. కాదా యని శంకింపరాదు స్నప్తము్యుపమూన ఫూర్వ పద స్యో త్త్రరపదలోపళ్చ స్నష్తమస్ధ న్తం ఉపమానంచ యన్య తస్య పద్వాన్తరేణ సమాసః ఉత్తరపదలోవళ్చ భవతీత్యర్థ కళ్ధేస్థ కాలః యస్య సః కణ్ధేకాలః ఉ్టముఖమివ ముఖం యస సః ఉష్ట్రముఖ 9 (౨ అ ౨ఎపా ౨ ఆహ్నీః ఈ౫40 వు ప్రదడీపోద్ద్యోతసహిత మహాభాస్యుము) (చాలమనోరమాసహీత నీళొం అనేక మున్యపడాధ్ధే (౨ ౨ ౨౮) ఫుట ౮8౦ సూత్రమునొద్ద) అనుచొప్పునం బాణినీయు లట్టియెడల పామానాధికరణ్యము నే సంపాదించుచున్నారు. యద్యవీ క బ్జేస్థళబ్బ ప్రథన్నూన్త దీవాత్ర, బవాంన్రీహొ వూర్వపదమ్‌ తస్య శాలళన్టేన సామానాధికరణర్థ మృశ్షేవేతి (వి స్తవ 1 కథం స్నప్తమిాగ్రవాణం వ్య్థధికరణవద బవాువ్రీహి జ్ఞావకమ్‌ కించ విశషణత్యా దేఎనీద్ధే కిం వా సప్తమి గ్రవాణేన విస్తర 1 ౨౪౬౮ *1 వివ ాఇిట్టిస్థితిలో అన్నాఈీ, పోతుకుచ్చి సుబ్రహాణ్య శా స్త్రులుగారు నునుమూర్జ అనునది * ౨. ఉష్ట్రముఖః అనుదానివలె నమానాధికర్థాటివాం వ్రీహిగానే సాధితమైనది. దీనిని శ్రా ప్రీగావ వ్యధికరణ

11103 శ్రీలోతుకు ద్చికు బ్రషాణ్యళొస్త్రులుగారియా కేవణసరి శాను [౨౬౮75 ని కల్ప] (బాలయ సీ, కౌ ౮౯౮ సూ వార)" వయిరీతిని వ్యధికరణబనాు వ్రీపా నంగీ శరింప నక్కి లేకున్నను బాణిన్యాచార్భసూ ప్రములోని స్వ్తమా గ్రహణము వర్గర్థము శావలనీవచ్చు ననుఖీతిచేతం చాశినీయవ్యాఖ్యాతలు వ్యధికరణబవా వ్రీహొనిసయిత మంగీకరించిరి పాణినిమునిసూత్రములోని సక్టమిళబ్బము సప్పన్యుంత బవా చ్రీ హీ యనుట ప్రమాదము వ్యధికరణబవా ప్రీవాంలు కంరేకాలాదులం” (పొణినీయను శాన్యవాద్మయను 9౯ ఫుట) అని యొట్లు ప్రాయణగడంగిరో "శలియపన్నది వెనుక నుడాహరించిన మవ భాపో్యో దా హరణములనుబట్టి ఉ త్ర ముఖః అనుదానివలినె కణ్జేస్ట కాలో యస్యసః కజ్దేకాల అనునదియు సమానాధి కరణబహాం వ్రీహియనుటలో విరోధ మేమియుం గన్పట్టదు ఇట్లు సప్తమి విశేమణే బవావ్రీహౌ” అను పాణినిసూత్రములో సప్తమి గ్రహణనున స _ప్తమ్థుంతపడ ఘటితోపవదసమాసమునకే పూర్యనిపాశము విధింపంబడెనని గ్రహింపవచ్చును వ్యధిశరణబహాు వ్రీపొ జ్ఞావీత మగుచున్నదని వా్థభ్యాతలు వ్రానీలేకాని ముని త్ర యనుంవారు వచింపలేదు. కళ్లె ప్రహరణా న్థేధ్యః పే నిష్టాసప్తమౌస్థ (వాలర్తి ౧౪౮౨౫) (వాహితాగ్నార్థదిషు (౨ ౨ 38) అను సి శా ౯౦౦. సూత్రమునొద్దది)ి మున్నగుస్థలములందును దజ్ఞ పా కిగత యస్యస దజ్హపాణి " అనురీతిని విగ్రవాము నంగికరించి సామానాధికరణ్యమును సంపాదింపనగును. ఇట్టి వానినిబట్టి స్పప్త మృ్ధంతపదఘటితోపపదసమూ సమునకం బరనిపాతను జ్ఞాపివమగు చున్నదని వ్యాఖ్య చేయవలనీయుండును ఇట్టిస్టితిలో వ్యధికరణబవాు వ్రీ పా పాణి సీయనమ్థతము కాదని నేను వ్రాయటలో (చిం విప ౧౧౫ ఫు ౮౧ విషు జేమి విరోధ మున్నదో ఇలియకున్నది

ఇిట్లగుట చేత నీక్రిందిరీతిని వ్రానీన శశ్రీసుబ్రహ్హణ్య ళా స్తులుగారివాక్యములు సరిశ్రావని గ్రృహింపవలెను శ్రీకాస్త్రిగారియమాశయ మేమో నాకం చెలియదుం పాశినీయానుశాసకులగు ముగ్గుకు మహర్దులును 'నేకళకంఠముగా వర్చధికరణబవాం వ్రీహి పాణినీయసమ్తుతమని 'చెన్నియున్నారు * (పాణినీయను - కాన్య వాద్మయము 39౭ పుట) మవాభాస్యుక_ర్త సానూనాధిశరణనమును జూఫపుచు నివరించిన స్నష్త ముుపమాన వూర్వవద సో్ట త్తరవదలోసళ్చి న్నప్తమ్యు న్తం ఉవమానంచ యస్య తస పద్నాన్తరేణ సమాసః ఉత్తరపదలోపళ్చ భవతీత్యర్థః కళ్టేస్థ కాలో యససః వ (మవోభాన్యుము, ౨ అ. ౨పా ౨ ఆహ్న్‌ల ఈ౫4౦. ఫుట వ్రదీపోద్ద్యోతసహితమహోభాష్యపు _స్తము ) అనుఖామ్య్థిపం .క్తులను గొంత నూర్చి స్వవాదానుహూలనుం లనుకొనుచు సుబ్ర! వాణ్యళా, స్రులుగా రుదావా రించుట వింశగ నున్నది వీరి మజిఖొన్ని యపనిద్ధాంతములు.--

(బాసమా 8 సూ] సు బ్రవాణ్యళాస్త్రులుగారి మ ఆేకొన్నియపనీద్ధాంతను.లు1109

త్రిలోకీ = శ్రిలోశాః - త్రిభువనమ్‌ - శ్రిభువనీ - శత్రిభువనాని ఇవెల్ల మహోళవిప్రయు_క్తములగునపుడు పాణినీయస్యూత్రములతో సమర్థించుటకయి యిట్టి వెల్ల సంజ్ఞావాచకములని బ్రహ్హాశ్రీ సుబ్రవాణ్యశా స్త్రిగార థారాళముగా నచించిరి (పాణినీయను - కావ్య వాబ్మయము ఆం ఫు) త్రిలోకళబ్దస్య ఆసంజ్ఞా శ్వాత్‌ (భాలమ వ్యా నీ కా ౭౨౭ సూ) అని వాసుదేవదీతీతులవారు "ఇెన్చిరి (చూా-విస్టర 11౨౬౮ ” విష ) సామాన్యధర్మ ప్ర, రొరూగమునందును నుపమీత సమాసనులం మవోకవిప్తయు.క్తము లుండుటయు నపాణినీయములగు కుంభ_స్తన ములు మున్నగు నువమానవూర్వపదకర్మథారయములు మహవోకవిప్ర యుక్తము లగుటయు. నీనజకుం బ్రదర్శించంబడెను. (౨౪౮ ₹7 విమ విస్తర 1 శ్రీసుబవూణ్యకా 'స్త్రిగార స్వవాదానుకూల్యమునళయి వింతవింతలు ట్రానీరి. కావ్య కర్తలు వమాదపడినవుడు ఇాశ్త్ర్రశ_ర్తలం గౌర వార్థమై వానిని ఛభాందసములం నార్జ ములు నని చెప్పుదురంట మహోకనిప్తయోగములను బ్ర రెరూగళరణులగు వైయా కరణులు దష్పులనివెప్పుట యొట్లు పొసంగును! (పాణి కావ్య ౬౮-౯౦-౯౧ పు)

పాణినీయమునకు మంచి వ్యాఖ్యలు పుట్టని కాలపుచ్రాచీననువోకవులు సాధువు లనుకొని కొన్నియవప్ర, మరూగములను జేసీరంట (పాణి కావ్య ఈ౬-౫౭ పుట )సన్ఫూత్ర ములను గల్పించి షిత్తులగు ప్రత్యయములను విధించి గాత్ర నే శ్రాదిశబ్బనులను పాధించికొర్నచో జీష్ట్రత్యయము స్ముప్రాపమగునంట _ (పాణి కావ్య ౫౦౫౧ ఫుటలు) ఒక్కొక్క వ్యాఖ్యాత యొక్కొక్కరీతి సూ 'త్తములను సమన్నం౫౦చునపు డందు దేనిచేతం బ్రరొగరూగము సరిపడినను సరివడిన దనుకొననగునంట ఆం దేదియు శాన్ర్రవిరద్ధ మనరాదట చేనిచేం గుదిరినప్ర, రొకాగమును దానిచే సాధించుకొన వలనీనచే (పాణి కావ ౮౭ ఫుట) పాణిని సంరొకాగోవధములకు జీమ్‌ ప్రత్య యము రాదని చెప్పి యెడిటికనూత్రము వచ్చు ననెను (ఓస్ట జర్ధా ద్నన్త కర్ణ శృద్దు శాత్యాయనుండు వుచ్భళబ్దమునకును వచ్చు ననెను ఇంకను అద్ద- ఆన్తం నేత్ర - గాత్ర - కజ్ధి” అనునవి కొజవడినవి పైరీతిని వాణినిచెప్పని యాటిటిని 'బేర్కొనునవుడు త్యాజ్యచిహ్నములనడును నిల్పి పుచ్చళబ్దమును నేను బేర్కో నంగా పుచ్చాచ్చ అనునది వార్షికనుని తెలియక వ్రానీనట్లుగ నిరనించిరి అది కాశి కాకారునిసూత్రమనియె నేను దలంచియున్నచో దానిని గాశికావాళ్యములం 'జేర్చక వేజుపంక్రిలోం దాజ్యచివ్నానులనడును నిల్చుదునా! (చిం ని సరి ౧౧౧ వుట) పాణినిసూ త్రములు శానివాని నచటం టబ్రదర్శించుటయే యచటి నాయు ద్దేశము

1140 వీరిప్రసంగ మవ్రయు_క్తతశా నిర్విషయతను ఘటించున్ను [౨౬౮ +]. కల్ప]

వుపుతి '్రీయియిషిషతి (ముగ్ధ ౮౫౯ సూ) యనుదానివంటి వ్రయోగ ములు లేవనుట యొట్లు 1 ఎచటం బ్ర యోగింపయబడెనో |! భూచితిరా 1 సర్వవేద పారినదం హీదం కొస్త్రమ్‌ స్పప్త ద్వీపా వసుమతీ త్ర యోలోకా వాకో వాళ మితిహాన పురాణం వైద్యకమ్థని మహాభామ్థుకర్త వాస్ర్రమునకు విషయ మును జూవెను ఈనా డు వైదిశవాబ్యయమున బావ్యా ఖఫబాదులలో నొక్కశాఖ యైనను లభింపకున్నది లౌకకవాబ్మియమున నైనను సప్తద్వీపా వసుమతీ యని యతం డుదావారించెను స్నప్తద్వీషములలోని భామమాట యటుండ స్నష్పద్వీషములలోని యొక్క ద్వీపమునైనను శశ్రీశాస్త్రిగారు చూడలేదు. (వీరి యా యభిప్రాయనును బట్టి పాణినియసాధితళబ్బములను దెలినీళొనవ లెనన్న ేళాంతరములను ట్వీపాంతర ములను దిరుగుటయేకాక స్వర్శమునకుం బోవలయునని పర్యవసీత మగుచున్నది అట్టి పండితుండు దుర్శభుండుగదా ) తుద కివ్పటికి సంస్క్కృతమునకుం బేరువడియున్న నేపాళకాళ్ళీరాదిదేశములనైన నీకు చూచియుండ'రే, వయేదేళమున నెట్టిళబ్బము 'లెట్టిన్ట్సవవోరమునం గలవో! ఎంత వాబ్మియ మెక్కడ నెక్కడ దిగండియున్నదో? శిధిలమైపోయిన వాజ్మయ మెంతకలదో నీరి కెట్టు తెలియును 1 (పాణి శావ్య ౧8౦ ఫు) అని వ్రాసిరి ఇంశం వాణినీయసాధితరూవనులకుం బెక్కిటికిం ట్ర యోగములు "లేవనుట తప్పుకాదా ? అంక మేకాధీళా శళ్టార్థ శతళోటి లోని వ్ర యోగములవిషయమున సయిత మప్రయుక్తతా శం కాంకూరమున వై నం శ్రుస్తక్షి యుండ బోదు దానిరితి దిజా శ్ర, ముగం జూపెదను ధీఫా = అనుభవబుద్ధిము నః = వ్యా లోమాదిత్య్వాత్‌ * వ్రత్యియః (3 పుట) మూ మేకాధీకా మేకాధీకా - పదచ్శేదను..--మేశా ధికా మేశాధీళటా-ఆ (మేళ థీ'శేత్యస్య తన్రేణ ఆవృత్తి) వ్యా “హ్రీప్సే రాధ = మేకావంకాధినాథ అఆ = అఆనన్షః - ధీకాః = ధీథా వతి విభ_$ మేకా = వబ్శామిోవిభ_క్రీ అనుపదం వ్యాఖ్యాత "మేతత్‌ ___.మళ్చశ అక్చశశఈశ్చ = మయ మ'డాగమ డట్‌ ప్రత్యయ జీష్ప్రత్యయా తే ఏ = అబ్బణే 'యసాన్టప్సా = మేకా = నడ గమ డట్‌ ప్రత్యయ జీస్ప్రత్యయ ఫురస్సరా మఖసు, అ*స్కు ఈ+సు ఇత్యలెౌకికే విగ్రహే సుపోలుకి మే ఇతి జాతే తత, మే+జస్‌, ఆజీ ఇళిస్థితే సుపోలుకి శ్రూర్వరూ'నే శేషా ద్విభామేతి కప్‌ -టాపి సు ప్రత్యయే లుచ- మేకా ఇతి రూవనిన్నలిః = యద్యవ త్రమడాగమ డట్‌ ప్రత్యయ జీ ప్రత్యయ ఫురస్సరత్వం పఖ్బమిానిళక్తై నా _స్తీ జరం తు వఖ్బమిా వీళ్ళకి ప్రతి పొదకవఖ్బమిాపదే నర్తలే తఖావి ద్విరేఫో శ్రుగుర 9తివత్‌ లతీతలతణయా పఖ్బమిపదప్రతిపాదక మేశాసదేన సఖ్బృమినిభ_క్రి ర్ల, శ్యులే వవంచ థీకానాం *

భాసమా 3౩ సూ] భాషితప్రంసనుల పుంవద్భావను క141 పదఘటి తోపవదసమాసపదపరనుని వారేల తలంపనైరో తెలియకున్నది పయిరితిని న్యధికరణబహాంవ్రీహి నంగీకరించుపతమునం బ్ర థదూంతములకే బవాు వ్రీహియను తనునీద్ధాంతమును బాణినీయులు విడిచిళొనవలనీనదే ఇంతవమూా త్రమే కాదు వెనుక నుదావారించినరీతినున్న సమానాధికరణానాం బనాంవ్రీసార్వ క్తవ్య కం ప్రయో జనమ్‌ వ్యధికరణానాం మా భూదితి (౨ అఆ ౨ పా ౨ ఆహ్ని 540 ఫుట దీపోద్ద్యోతనహిత మవోభాస్యు ఫ్పుస్తకమ్సు అను మహాభామ్మసిద్ధాంతముసు వైతము. నిడిచికొనవలసినదే ఈ ,క్రిందిరీతిని వాలనునోరమావ్యాఖ్యాత వ్రానెనుు తథావీ స్ధ్‌్పద మనాదృత్థ కళ్ధే ఇత సాధికరణత్వం తస్యచ శాల రూపే ఉత్తరపదార్ధే ఉపసంక్రనదు తదా కే ఇత్యర్య అప్రథనూ,_న్తఠ్వాత్‌ బవాంవ్రీహేరప్రసశ్తే తత్త స్నప్తమ్య న్తర్య వూర్వ నిపాతవిధి రఖిత్తిచి శ్రాయితః స్యాత్‌ తతళ్ళ స్వష్తమా గ్రవాణాత్‌ అవ్రథమాస్తొవి బహాంవ్రీహి క్వచిద ప్రీతి విజ్ఞాయతే ఇతి యోజ్యమ్‌ తేన సచ్చాస్త్రజన్థాహి వివేకలాభ ఇత్యాది. నీద్ధమ్‌ (బాలను నీకా ౮౯౮ సూ వ్యాఖ్య) సచ్చానర్త్రజన్నాహి వివేకలాభ అనుచో నైతము సచ్చాన్తగతమగు జన్మముగలది అనురీతిని సామానాధికర ణర్టము సుఘటమే యగుచున్నది

బవా వ్రీహిసమాసను.నందు భాషితపుంస్కములకం (విశేష్యనిఘ్నళబ్దను లపుబుంవద్భాను వచ్చును త్రి యా ఫుంవ ద్భాషితవుంస్కా దనూజ్‌ సమానాధి కరణే స్త్రియా చువూరణీ ్రియాదిషు (౬-3-3౮) తుల్యే ప్రవృత్తినిమి త్తే యద్నుక్త పుంస్కం తస్తా తర ఉఊోజోఒభానో యత్ర తథా భూతస్య త్రీనాచకన్య పుంవాచక న్యేవ రూపం" స్యాత్‌ సమానాధికరణే స్త్రీలిడ్లే ఉత్తరసదే నతు పూకణా్యం చీయూదొా చ జరత గీ కౌ ౮౩౧ సూ ) స్త్రీత్వమందును ఫుంస్త్య మందును దల్యప్రవృ త్తినిమి_త్తకచుగునది (నిశేమ్యనిఘ్నము) భామితపుంస్క మనం బడును (చూ కర్మథా) వయర్థమునం బురుషు డు చెప్పయడునో యాయర్థనుం పజ్తికానామ్‌ అ = భాన = ధీశా = పాణ్ణీత్యమ్‌ అళార వ్రశీమ్యతే - తస్తాత్‌ = ధిళా =పాణ్జితా దితి తదర్ధ హోబోవత్‌ పఖ్బద్యు_న్తమిదమ్‌ వీనంచన వ్యాకరణ నిరోధ ఇతి తదాశయ 9తి నీద్ధ్త (౧౧-౧౨ ఫవుటలు) మూ మేశాధీళా పద చ్భేద.-- మూ+9+కా+థీక +*అ వ్యా --ఫ్త ఇతి సంబోధనే ధ్‌ = “హీప్టిత మాజమిళి = అనుమితి వూర్వోకా మేశా - ధిక _- ధీళా ఇత్యనుమితి కౌజు కథమ్‌ -అ = అద్భృశిమ్‌ సాధ్య హేళ్య్వోనై శ్రా దియ నునుమితి నోవపద్యత ఇర గర్యమిత (౧౨ పు)

1142 పుంవద్భావవిధులు-సమాసాంత ప్రశ్యయములు (౨౪౮71 వి కల్ప] భావితపుంస్కపదార్థను భాషితపుంస్కళ బ్బమునకం కం బరమగు డబ్‌ చ, న! యము లేని స్త్రీవాచకళబ్దమునకుం బూరణీ ప్రియాది భిన్ననుగు స్త్రీలింగళబ్దము పరనుగుచుండంగా బుంలింగమునకువ లె రూపము కబ్లునని సూశ్రార్థము ఉదా ఎ చిత్రా గావో యస్యన (చిత్రవర్థ్యమగు గోవులుగలవాండు ) = చిత్రగు. అ్రచటం జిత్రళబ్దము పఫుంస్తసమందును సృృత్వమందును (తుల్యప్రవృ _్రినిమి_త్తకమ.) నర్థ "భేదము లేక వర్షించును గాన నది భాషితవుంస్క్రము (దూ ౨౪౬౮ 7? విష కర్మథా ) శాన నది ఫుంలింగమువంటి రూపముతో నిల్చెను పిదప గో 'స్రీమోవప సర్జనస్ట ౧౨౪౮) ఉపసర్టనం యూ గో శబ్ద స్త్రీప్తత్యయాంతంచ తదన్తన్య '్రైశిపదికన్య చాస్య స్యాత్‌ (నీ కౌ ౬౫౬స్సూ (ఉపసర్జనత్వమున గోళబ్ద ము.నకును స్పీవ్రత్యయా_న్తమునకును చాస్వమగుకు (ఓకారమునకు చాన్వ ను శారమే) అనుసూ త్ర ముచేం ఖైస్థ్టలమున ాన్వము కాంగా చిత్ర్తగు (చిత్రగో) అనురూపము నీద్ధించినది, రూపవతీ భార్యా యస్యస =రూవవద్భార్య (రూపవతి యగుభార్య గలవాండు ) ఇట్టి ఫుంవద్భావవిధులు వెక్కుగలవు సమాసాంతవ్రత్యయమనముల.ను గలన్ఫుజజా నదద్ధ్భృతళ్ళ (౮౫ ౪-౧3) నద్య్యు త్తరపదా దృదన్తో త్తరపడాచ్చ బవాంవ్రీహేః కప్‌స్యాత్‌ (సీ కౌ ౮౩3 సూ) నదీసంజ్ఞగల (ఈదన్తములును ఊ ద_న్తములును నగు నిత్య స్త్రీలింగళబ్దము లు నదీసంద్హగలవి ) శబ్ధ ముత్తరపదముగాం గల్లినట్టియు. బుద్నన్తను త్తరపదనుగాం గల్లినట్టియు బవాంప్రీహికంయెం బరముగా కప్‌ చ్రత్యీయ మగును బవావ కర్తార యస్యున = బవహాకర్పృక (అనేకు లగు కర్తలు గలది) పూజితా గారియేనస = వూజితగొరీ! (వూజింవ బడిన గౌరగలవాండు). సమాసా _గవిధి రనితష్య పూజిత గారి (నిత్యముగా విధింపంబడిన సనూసా న్‌వ్ర త్యయనులు టైతను కొన్ని యొడల రాకుండుట గలదు) శేమా ద్విభాసా (౫౪ ౧౫౦) అన్నుక్త్షగమాన్తా చ్భేషాధిశారస్థా దృహు వ్రీహేకబ్వా స్యాత్‌ నహాయశన్క నహాయళా (సీశౌ ౮౯౧ సూ మజొళనమాస్తాన్త ప్రత్యయము ెప్ప బడనట్టేయు శేషాధికారములోని దగునట్టియు బహు వ్రీహీకంకెం బరముగ కస్ప్ర త్యయము వైకల్పికముగ నగును _మవాత్‌ *యళ +యెస్యస = అనుచో మహాయళస్కుండు = మహాయళుండు అను ద్వివిధరూసములు _గల్లును (ఫమానాధికరణసమాసములలో మవాత్‌ అను వాని తశకారనము ఆ కార మగును ఇంక సమూసాన్నములును ననేకములు గలవు

బా సమా 3 సూ] వివిధములగు బవాంబ్రీహివిశేమములు 1148 దళానాం సమీావే యే సత ఉవదళా =వవిసమిాపమున నుండు సంఖ్యలు- తొమ్మిది - లేదా పదునొకండని యర్థము ఆసన్నవింశా = వింశతికి సమాపగత ములు ద్వౌవా త్రయో వా ద్విత్రా = రెడుగాని మూ డుగాని వాగ్ధే బవాద్రీపి చబాలకు నీ కౌ ౮6౬ స్ఫూ ఇట్టివానికి బహూ వ్రీహిరంజ్ఞ నూత్రముగలదు కాని యిని యన్యవదార్థ వ్రథానములుగావు దతీణస్యాళ్చ వూర్వస్యాళ్చ దిశో ర్నన్తరాళం = దథతిణపూ ర్వా (ఆగ్నేయదిక్క్ర) సర్యరానును లకు వృల్తిమాత్రమున బుంవద్భావము గల్దును గాన - దతీణావూర్య్వా అని శానేకదు శేశేవు శేశేషు గృహీత్వా ఇదం యుద్ధం వ్రవృత్తం తత్‌ కేళాళే? దెళ్చ ద్డైళ్చే వహృత్య ఇదం యుధ్ధం వవృత్తం తశ్‌ దగ్షైదణ్ణి ఇవి వ్యతీ బోరబవాువ్రీహులు ముష్టైముష్టి. ఇతి వూర్వవదాంతస్య ఆత్మ మపాణినీయమ్‌ (నీశా ౮౪౬ సూ బాలమ వాష్ట్ర ముఫ్టీముప్టి అనురీతిని బూర్యస్వరజీర్చృ ము మాత్రమె సాధువని తాత్సర్యము శాని నుగ్ధబోధవ్యాక_ర్హ ముష్టాముష్టి అను చానికిని సాధుత్వమును సూ శ్రించెకు వ్యతీవోే చి వూక్యో ర్గోన చ్యావా (వృత్తి) న్యతీహో రే యో హ (బవావ్రీహి) తస్తాచ్చి స్యాత్‌ పూర్వర్య చ దీన్ధ స్యాత్‌ -ఆ వా నత్వచి (ముగ్ధ 3౮౯ స్తూ యుద్ధా దన్య త్రౌవీ దృళర్ధలే కన్షాకర్శి జప్పన్సి హ్పన్త నిభృతమితి మవోనాటకే పోస్పర మేకజాతీయ ,క్రియాకరణం వ్య్యతీహనోర (దున్రా వ్యాఖ్య) క భీమాసుర వీకలము ష్టైముస్టి రణచ్భటాచ్భటా శబ్దంబు ద్దామంచై (ఆర 9 ఆ 3౯౫ వు ఫులక్తేణ సవావర్హత ఇతి సపుత్ర్త్ర (ఇందు సహశబ్దమునకు స అనునది వికల్పముగ నాదేళమగున్సు సహ పుత్త్రః అవిద్యమూన పుత్రోయస్య స = అవుత్తృః = అవిద్భ్ధమూాన పుత్రః ఇ (పుత్రులులేనివాంయ) ప్రపతితం పరం యస్తాత్‌ స = వ్రపర్గ్మ ఇ ప్రపతితపర్మ (రాలిన యాకు గలచెట్టు) అనురీతి వివిధబవాువ్రీవాులును గలవు విస్తరభీతిరి వాని లమతమణములను వివరింపలేదు కల్పతరువు ౨౬౮ 711 విష.--ద్వన్ష్యనమాసనుః చాన్టేద్వన్ష్వ (౮ ౨ ౨౯) (నీ కౌ ౯ణంం సూ చార్టమందు వ్పర్సించు సుబన్తములకు వైకల్పిళ ముగా సమాసను కట్టును అది ద్యోంద్వపంబ్హ గలదగును సముచ్చ యాన్వాచ జీత "లేతర రొదూగ సమాహారములు చార్థములు పరస్పరనిరవేతములగు సనేకవదముల కొకక్రియయందువే ర్వేలుగ నన్వయము సముచ్చయను ఉదా -_ ఈశ్వరం గురుంచ భజస్వ అనుచో, ఈశ్వరుని భజింపుము - గురునినైతము భజింపుము అని యర్హము భజన్యక్రియయందు సనవోన్వయము "లేదు ఈశ్యరం గురుం అనువానికి

1144సాహిక్యరు. క్రియా రివ్చత్తియందును "లేకపోవచ్చును [౨౬౮ 771 వి కల్ప] బరస్పరావేశు లేదు భజనక్రియతోం గర్మముగా ఈక్యరమ్‌ అనునది యన్వఃంచిన నీదవం గ్రియయొక్క యావృత్తిచే గుకుమ్‌ అనునదియు నన్వయించును. కావు ననే సముచ్చయనం దేశ చ కళ్ల ప్రయోగము నూత్ర, ముండును ెండువ స్తువు లలో నొకటి వథానమై మజటొకటి యప్రథాన మగునవు డాచశ్ఞార్ధ మన్నా చయ మనంబడును (భీతమూ మట - గాం చాశయ) భికు కేగుము - గోవును సైతము జెన్దు ఇచట ఛిత శీను మనునదియే వ్రథానము అ క్లుగునపుడు మార్గమున లభించెనేని గోవును నైతము ెన్షుని కాత్సర్యము ఈసముచ్చ యాన్యాచయములు "ఆండిటియందును నేశార్టీ భావలషయణరూపపామర్థర్థము "లేమింజేసీ సమాసము శానేరద

పరస్పరావేశతగల యనేకవదార్థముల ఫొకక్రియయం దన్వయ ముందు నవుడు చార్థ మిత'రేతర యోగము పరస్పరపాహిత్యసూచనమునై. య॥0దు చ ళ జ్జ ద్య్యయప్ర,యోగ ముండును ఇతలేతరయోగంలతయతి మిళితానామితి వరన్చరా 'వేషీఠానాం సముదితానా మే"స్మిన్‌ క్రియాప'ేఒన్వ యో యత్ర తత్రేతరరేతర యోగ పరన్పరపానాచర్యం చార్థ ప్ర ల్యేతవ్య ఇత్యర్థః యథా ధవళశ్చ ఖదిరళ్చ ధవఖదిరావితీ అ శ్ర పరన్చరసాహిత్య సూ చనాయ చకారద్యయ వ్రయోగః* (బాలను వ్యాఖ్య నీ శా ౯౦౧ సూ) కొన్నియెడల ద్వంద్వఘటింతపడార్థ ముల పాహిళ్యము ఇాబ్దబోధమునందుమూ త్ర మె వృ్నర్థిల్లును ్రీయానివ్న త్తియం దద్దానికం బ్రస్నక్షి లేకపోవచ్చును మాకావీత్రో ర్భృలేఒహానీతివ ద్చోధే సాహి త్యంన తు ్రీయానివ్పల్తె (వృద్ధినూ శ్ర చధదీపోదోర్టతము ) ఇందు మాతాపితృ మరణను.ల కేక కాలికత్వము వక్త ) రౌత్సర్యనిద్ధము కాదుగడా కాబ్దబోధముందును సాహిత్యము కొన్నికవిప్రయోగములందం భాటింపంబడ లేదు రామలత్ష్యణులు రావ గేంద్రజిత్తులను వధించిరి అనువ్యివహోరమున రావణేంద్రజిత్తుల వహాననమున 'రామలత్షేణు లిద్దజకు సహవ్యాపారము భానిల్లుటచే రాము డు రావణుని లక్ష్మణుం డింద్రజిత్తును వధించిరను వ్ర,ల్యే కార్థము లభింపనేరదు భాస్యుసమ్థతము కాకున్నను బ్ర యోగానురోధమున యథానంఖాస్థన్యయ మును 'వేలుగ వార్థఖార్థనించుకొనవల నీనదె యని యెజుంగనది ఇవ రేతరద్వంద్యము బవాంపదఘటితమును గావచ్చును ఉదా ఎ రాము డును+లత్ష్యణు దునుశభరతుందును]ళ్రు ఘ్నుండును= రామలత్ష్య ణ భరత శత్రుఘ్నులు ఇందు చ శష్టార్థము సమాసళక్రిచే బోధస్ట్రమగునుగాన విగ్రవా వాశష్టములోని చ బ్బములు సమాసమున లోపించును సమానఘటితపదార్థ ముల సంఖ్భునుబట్టి యిందు వచన మేరృడును సనూసచరమావయవళ' బ్ధముయొక్క

[చా సమా 3 సూ) ద్వంద్వసమాసమందలి వూర్వనిపాతవిధులు 1145 లింగము నిల్బును నీఠకాచ+కామళ్స = నీతారామా = సీతయు రాము డును = నీకారాములు ద్వంద్వాంతమున నిల్చుళబ్బము ద్వంద్వఘటితపడను లన్నిటితోను ట్రిల్యేకముగ సంబంధించును. ఉదా -శృష్టాష్టనవ భావము. వర్ష నాతీతము = శృన్ణప్తృ భావము నష్టనషభానమును వర్శనాతీశతములు ద్వంద్వఘ.3తపదముల పా ర్వాపర్థము నినషమయమున వైయాకరణులు వెక్కునియమములను వచించిరి శాని యవెల్ల శ్రాయికములు అక్ట్‌ినియమనులకు విలషీణనులగు వియోగ నులును గలవు అట్లయినను వానిలో గొన్ని యిటం బ్రదర్శింపంణడుచున్నవి ద్వంట్వే సి (౩౨ 3౨) ద్వన్దేే ఘి సంజ్హం ఫూర్వం స్యాత్‌ - హరిక్చ+వారళ్చ ఆ హరిహరౌ (ఫీ కౌ ౯౦3 సూ) నదీరంజ్హికములు కాని (స్త్రీవత్యయాంతనులు కాన్సి యిమదన్హములు ఘీశంజ్ఞగల వగును సఖిళబ్దమునకు ఘిసంజ్హ లేదు రవి - హరి - గురు విష్ణు మొ అనేకప్రాప్తా వేకత్రనియమోఒనియమ ్ళేనే. (వ్నార్డి ౧౪౧౦) వహరిసదవారా వారివారగురవ వెకళ్కుఘిశంజ్తికము లున్నవు డొక్కు చోటనే యీనియమము బెల్ల నని న్నార్తికార్థము నీ కౌ అం3సూ) అజా దర్గిద్నన్సమ్‌ (౨౨-౩3 అదం ద్య్వన్థ్వే పూర్యం స్యాత్‌ ఈశకృష్ణా బవా స్వనియకు అళ్వర భేస్చ్రా =ఇద్దాక్యర థా ఘ్వన్తా దజూ ద్యదన్తం విప్రతి మేధేన వ్వా ౧౪౨౩౬) ఇన్చ్రాన్నీ (నీ కౌ జంళీ) అచ్చు పవాదియందును అ కారము పదాంశచమందును గలది యజూద్యుదన్త మనివీంచుకొనుకు అది ద్యంద్య్శోమువం బూర్మవద మగును ఘు _న్తముకన్నను నజూద్థద_న్తము వూర్యవద ముగును ఈశకృస్ణూ ౫ = పంద్రాన్నలు అల్పాచ్‌ తరం వూర్వమ్‌ (౨౨౩౮) అల్బసంఖ్యాశస్ప ములు గలది మొదట నిల్చును శినకేళవులు ) శివకేళవా లఘ్వక్షరం పూర్వమ్‌ వ్నార్థి ౧౪౮౧౩) కళకాశమ్‌ - అభ్యర్షితంచ (వార్చి ౧౪౧౨) తాపసంర్వతౌ వూజార్హ్హను = శ్రేష్టము = అభ్యర్షితము - కృష్ణార్జు నులు) = (మూాకాపితలు (గరృఛారణపోషాభ్యాం వితుర్తాతాగరీమన్సీ (నీకా ౯౦౫ సూ) మాతావితరా విత్యుదావారతా ప్రాయేణ ద్వన్హ్వే న! పూ్న్వస్థితి రితి సూ దితమ్‌ లేన నధూవరా ఇత్యాది క్యచిన్న తేన సోథవ ద్యరవధూ శమాగము ఇతిరఘా. (ముగ్ధ 3౨౧సూ దున్తా వ్యాఖ్య) శల్చ్పకరు ౨౬౮ 71 సమాహారద్యంద్యము ఎ==రమూపహోర నునంగా సమరా వొము ద్య్వంద్వఘ.3తపదార్థముల సమూహము సమూహి ద్వారమునం తీయతో నన్న ౫8౦చును ప్రృథానమగు సముదాయ మొక్కళు సమాసబోధ్యు మగుటచే నీది కశడ

146 సమాహార ద్య్వంద్యసమాసవిధులు _ [౨౬౮ ఇ వి కల్చ్ర) యేశవచనాంతమె యగును స నవుంసకమ్స్‌ (౨ ౪ ౧౭) నమాపో రే ద్విగు ర్థ్వన్ద ళ్చో నవుంసకం స్యాత్‌ = వరవల్లి బాపవాద (సీ కౌ ౮౨౧ నూ) పయస్యూత్రము చొవ్వున సమాహోరద్వంద్వ మేశవచనాంతము నవుంసకలింగము నగును ద్వన్ష్వశ్చ ప్రాణితూర్యు నేనాజ్షానామ్‌ (౨౪౨) వమోం ద్వన్ష్వ వకవత్‌ స్యాత్‌ పాణి సాదమ్‌ (పాణోర్ణు పాదయోశ్చ సమావోర అని విగ్రహము ఇది ప్రాణ్థం గోదాహరణము మార్దజ్టికపాణవిశమ్‌ (ఇది తూ ర్యాష్లో డదావారణము మాచ్చజ్జిక పాణవిక యో స్సమానోర అని విగృవాను మృదంగవాదక వణవ వాదకుల సమూహమని యర్థను) రథికాశ్వారోవామ్‌ (ఇది నేనాం గోడాహర ణము 'రథికానా మశ్యారోహాణాం సమాహార అని వి టే పము రథికు లయు నశ్యారోవులయు సనూహమని యగ్థకు ) (నీ శా ౯ంజసూ) కట్లు ప్రాగ్యంగ తూ రాక్టింగ జేనాంగముల కేకవద్భావ మనగా సమూావోరద్యంద్వము 'నెన్ననగును బవాంపదసనూపోరమును నుండును రథగజతురగపాదాతనము

సమావహోర మేకరూమే శాన నచట నేకవద్భావనము నీద్ధమగుచుండ సనూవోర ద్వద్ద్యవిషయకమ.గున్నీవ్రశరణము నియనార్థ నుగును ప్రాణషంగాదులకు సమా హోరమందే సమాస మగునుగాని యిత రేతకమమోూగనున లేదని నియమర్వరూపము కౌముళర 986౨ వుట) విభాషూ వృష మృగ తృణ ధాన్య వ్య్థిష్ణానపళు శకు నస్టశర్తి బడబ పూర్య్వావరాధరో వ్రరాణామ్‌ (౨౪ ౧౨) వృమాదీనాం సష్తానాం దన అళ్వబడ బేత్యాది ద్య్వన్ట్వత్రయంచ ప్రాగ్యద్వ్యా (ప్రాగ్వశ్‌ = సమాహోరద్వన్ష వకవత్‌ స్యార్‌. ప్లయన్యగ్రోధమ్‌ ప్లతన్య తోకా. (తాళ్ళ ని శో దాళ్ళ అని వి గ్రవాము (వృత్రు రురువృవళమ్‌ దరువృవళా (మృగ) కళ కాళమ్‌... కళశాళా (రృణ వ్రీహియవమ్‌ = వ్రీపాయవా (ఛాన్య దధిఘృతమ్‌ . దధిఘృతే (వర్రిష్ణున గోనుహిమమ్‌ - నోమహిహో (వకు ళుకబకమ్‌ = ళుకబళా (శపని)

కి శా ౯ం౬నసూ) ఇట్ట యేకవద్భావవిధులు "వెక్కుగలవు

సమాపఫాన్తవిధులు సమాసాశ్రాయవిధులును నీదందముందుం 'బెక్కు గల ౬ సంద్వ హా గలవు ఊఈనజ్‌ బుతో ద్వన్వే(6-8 ౨౫్బ విద్యాయోని సంబద్ధవాచినాం బుదన్తానాం ద్యన్ద్యే ఆనజే స్యాత్‌ ఉత్తరవదే నూతావితరా వికాళ్ళుత్తా హోత్న్సపోత, ఎది 'ఆ ల "ల నేస్టోదాళలార - హోతాపోకానేష్టోదాతార (పుత్రే న్యతరస్యామ్లను సూత్తము నుండి మండూకస్ణుతిచే పుత్తళబ్ద మనువర్తించును) (నీ కౌ అ౨౧ సూ) విద్యా సంబంధవాచకము. లు మయోనిసంబంధవాచకనులు నయిన బుదంతశబములకు దం టిసంబంఫ మేగల దంతము వ ల

ద్యదుం దట్టి బుదంతము గాని పుర్తేళబ్దముగాని య్యూత్తరపద మగు

[బానసమా 95నూ] బు.దన్తాదిద్యంద్యమునవచ్చు ఆనబ్జు కష? నవుడు ఆజా బజేళ మగును మాతఠతాచ వితాచ = మూతావీశరొా. అనుచో బ్యుత్త్రూత్చాదనమందు వారికి యోనికృకసంబంధము గలదు ఆనజ్‌ అనునది బువర్మ స్థానమున నా చేశ మయె్య్థైను జకార వింద్వర్ష ము = అకార ముచ్చారణార్టము. నకా రము సమాసమున లోవించును వీఠౌచ ఫుత్తశళ్చ = వీఠావుర్రై అనుచో వారికి జశ్యజనక ఖభావరూవమిగు 'యోనిసంబంధము గలదు గాన నానజ్జు వచ్చినది హోతా చ+పోతాచ+నేష్టాచ+ఉద్దాతాచ = హోతృపోతృనేష్టోద్దాతార.. అనుచో వారి శేకయజ్ఞ మునందు విదా్థద్వారమున బుషర్టాహూవసంబంధను గలదు గాన అఆశస్టు వచ్చినది హోత = హోనుముచేయువా డు - పోత = బుత్విజూలలో నొకడు = నేష్ట = బుత్విజులలో నొకండు - ఉద్దాత = బుత్విజులలో సానువేదవంత్రము నడవువాండు వీనిలో నుుత్తరపదపరకత్వమం నేష్ట్రళబ్దమునకే గలదు గాన దానికి మాత్ర మ తఅఆనబ్థు వచ్చినది హోళాచ+పోతాచ = పహోతాపోత రా నేస్టాద+కద్రాకాచ = నేష్టోద్దాతారా హోళాపోకారాచ + వేస్టోద్దాతారాచ అశుద్వంద్య ద్వయగర్భముగు ద్వంద్య్వ్యవమాసమున నన్నిటికిని ను _త్తరపదపరకత్వనుం సంభవించునుగాన మూ డుచోటుఎందును ఆశజ్జు రాంగా హో ళాపోతానేష్టో శాతరౌార అనుళూపము సిద్ధించును

దేవతాద్యన్ట్యేచ (ఇ- 3-౨౩) (సీ శౌ ఇ౨౨) విద్యా యోనినంబంధ ములు బుదంతత్వము 'లేమింజేసీ యీనూ త్ర మారంభింప బడెను వేదనుందుంగాని లోకమందుంగాని సుప్త నీద్ధమగు సంబంధముగల చేనతావాచకద్య్వంద్వ మందు నట్టి చేవకావాచియగు న్నుత్తరపదము పరనగుచుండంగా ఆనజ్ఞు వచ్చును ఉదా ఎ మిత్ర శృ+వరు౯ చ్చ మి,త్రైవరుణౌొ సూర్యశ్చచన్‌ ద్ర మాళ్ళ ఇ సూర్య్యాచన్ష్ర మసౌా మొ మాతరవీకరానుదీచామ్‌ (ఇ- 3 3౨ మాతరవితరా (నికా ౯౨౯) మాళాచేపికాచ అనుద్వన్ష ్వ్యమున మాతరపితరా అనియు రూపనుం గలదని తాత్సర్య్థరము ఆనజ్జువచ్చుటచే మాతాసితరా అనురూసమును నీద్ధించు చున్నది

ద్వన్హ్వా చ్చుదషవోన్తా తృమాహోలే (౧1.౮-౧౦౪) (నీ కౌ ౯౩౦) చవస్రాంతములకన్నను దకార షకార వాకారాంతములకన్నను సమాసహోర ద్వంద్వ మున టచ్‌ వ్తత్యయ మగును వాక్‌ చ+త్వక్‌ చ తయోస్సమావార = వాక్‌ త్యచమ్‌ త్వక్‌ చా వ్ర కృ తయోశన్సృమాహోార = త్వక్‌ ప్ర జమ్‌ ళమిదృషు దమ్‌ = ఛ తోపానవామ్‌ మొ ఇృట్టివి వెక్కుగలవు అహోరాత్రను వాబ్బన సము - మొదలగునవి వెక్కుసమాసాంత పవ్రత్యయ్నాన్తములు గలవు - నిస్తీభితి నుడాహరింపలేదు

1143 నక శేషవృ్తి దానియుదాహృతులు [4౬౮] వి కల్ప] కల్పతరువు ౨౬౮ 12 విమ _-వీక శేమవృత్తి---వీక శేషవృ త్తి ద్యంద్వాప వాదను. వీ శేషమునకు ద్వంద్యసంజ్ఞయు సమానసంజ్ఞయు. లేవు రామళ్చ] శానుశ్చు అనుచో రామరామా అని శానేరదు వంక రానూ అనియీ రూవ సిద్ధి కల్లును. అట్టి యేక శేషస్థలనులం విశదీకరింం బడుచున్నని సరూపాణా మేక "భీమ వకవిభకా (౧ ౨ ౬౦) వకవిభకూ యా ని సరూపా ణ్యేవ దృష్పాని ేషూ మేక వీవ శిష్య లే రామా (రానళ్చేరామక్చ్య సీళకా ౧౮౮నూ)ూ ఎల్ల విభ క్తులందును సమానరూపమే కల శబ్బములలో నొకశబ్దమే మిగులును రామళ్చశా రామశ్చ=రామౌ (రాము డును* రాముండును =కాములు) అని రూవ మేగ్పడ్డును ఖొన్నివిభ క్తుంందు రూపభేదను లేకున్నను 'నెందేని "భీదమున్నచో వేకశేషము శానేరదు. నూతాచ + (వరిచ్చేత్త) (శొలుచువా డదు మాతాచ (ల్లు మాతృ మాతరా” అని ద్య్వంద్యమే యగును వమూతా-మాతరొ - నూళర అని జననీవాచకత్వమందును మూఠా - నూళార” - మాళార అని పరిచ్ళేత్తృవాచ శత్వనుందును బ్రథమావిభ _క్రియందు రూసభేదము వీ-కిం గన్పట్టుచున్నదిగదా నూతృళబ్బస్తావ జ్ఞననీవాచీ పరిచ్భేత్తృవాచీద తత్త మాతృభాా మితిగ్యామాదౌ క్వ చిళ్సారూవ్యే సత్ట్రపీ శ్రాజసాదిషు మాతరా = మూతారావితి వై రూప్యదర్శ నార్‌ నైళశేష (బాలను వ్యానీ కౌ ౧౮౯ సూ) పుమాన్‌ స్త్రియా (౧-౨-౬౭) స్ర్రి్యా సవోక్తా ఫుమాన్‌ శిష్యులే తల్లషణ నీవ విశేష క్చేత్‌ - హంసీచ వంసళ్చ = వాంసౌ (సీ కౌ ౯౩౩ సూ) స్ర్రీవాదనుతోడి సహోక్షి యందుం బుంవాచకను శేషించును ఆరెండిటికిని బుంస్త్వ స్త్రీత్వ 'భేదమునూత్ర, మే యున్నపుడె యట్లు సంభవించును వాంసళ్చో వరటాచ - వాంసవరకే అనుచో ీకళీసము కానేరదు వరట యనంగా హుంనీ యనంగా నా డువాంసము వీలౌ నూర్రౌ (౧-౨-౭0) మాత్రా సహోక పీతా వా శిష్యులే - మాతౌాచ వీఠతాచ =నీతరా- మాళావితరౌ (నీ కౌ ౯౩౪) మాతృళబ్దనముతోడి సహోజక్షీ యందు. సిళ్ళళబ్దము. వైకల్సికముగా శేషించును. పితరౌ = మాతాసితరె” = మాతరవీఠరౌ = తల్లిదండ్రులు ఇచి లింగవిశేషములనగూర్చి ౨౫౯ విన న్నిస్తర 12 చూడవలెను. గ్రామ్యపళుసంఘే స్వతరుణేష స్త్రీ (౧ -౨- ౭3) వీషు సవా వినమౌయాం స్త్రీ శిష్యలే పుమాన్‌ స్త్రీయే త్య స్యాపవాద గావ ఇమా (నీ శా ౯౩౯ సూ) అనేకళఫములగు గ్రాన్యుషళువుల సంఘములలో (లేంతవి కానపుడు) ఫుంలింగము లతోడి నహో_క్రియందు త్రీలింగము "శేషించును. గావశ్చ (ఎద్జలున.) గావశళ్ళ (ఆవ్చలున) గవ అని యుగును అట్టి గాన అనునది

(బా సమా క8నూ]) అలుక్సనూసవిధులు క్షత్ర స్రీలింగమని విళదీకరించుటకు $ఇనూ ఆశునది నిల్పంబడెను అశ్వము. లేకళఫ ములు (ఒళజెక్సుగలవి గాన నవి ఆ్రామ్యువళుసంఘము లై నను నీవిధి వర్ణింపదు అక్యాళ్ళ * (మగగుజ్జములు అశక్నాళ్ళ = (ఆ డుగ జ్ఞరులు) అక్వా ఇమే అని యగును ఫ్పంలింగము శేషించెనని తెల్పుటనై. ఇమే అనునది నిల్ప బడేకు నవం సళ మనవుంపకే నైకవ ఇ్య్బాన్టతరస్యామ్‌ (౧-౨-౬౯) (ఫీ కౌ ౯౩౫ నూ) నవుంగళమునకు నవ్చంసకశేతరములకోడి సవావివతీయందు నవ్చంసక మీ ేషిం చును ఇట్టి నఫుంసకశిష్టత నిశ్యమె యగును ఆ శేషించికది యేశవచనాంపము వైకల్పికముగ నగును వానికి లింగక్ళతమగు "భేవమునూ్ర్తము గల్టునపుడె యీవిధి వర్తిల్దును శుక్టశ్చ * (వటము) శుక్లాచశ+(వర్స్‌. ళుక్లంచ = (వటమ్‌) ళుక్లమ్‌- ఈుక్ల్షాని అని 'రెండువిధములుగాను శేషించును కల్పతరు ౨౬౮ ₹ వివ --కలుక్‌ సమాసములు కొన్నియెడల సకూస విభ_్థికి సుపోధాకు లను (౨౬౮1 వివ) నూత్రముచొవ్చున లోవము కబ్దపండుటయుం గలదు అల. క్‌ సమాస విధాయకనూ త్రములు చుపో ధాత్విత్యాది కదవాదములు అట్టివి అలుక సమాసములు అనంబడును అట్టివి "కెల్టున నీ వనవేశతణాననోధన పళ్టతో వహరుండు అనురితిని ట్ర యోగింవ బడు చండును ఫుంసానుబో జనుహాన్ధ ఇతిచ (వ్నార్తి 3౮౮౧) యస్యాగ్రజ పుమాన్‌ సవుంసానుజ (ఫుపషంనిచేత ననుజుండు = ఫుషడషు డ గజొయు గా గలవా డు జను షాస్ధో = జూత్యస్థ్ర (జనుషా = జన్మముచేతనే అస్ధ = అంధుడు) నీ కౌ అ౬ం సూ) వైయాకరణాఖ్యాయాం చతుర్ధ్యా (౬3 ౭) ఆత్మన ఇత్యేవ అక్షనే పదమ్‌ (సీ కౌ ౯౬ర నూ) పరస్థ్యృచ (౬కర్సా సర న్మైపదమ్‌ (నీ కా ౯౬౫) వాగ్‌డ&క్‌ సళ్య్యద్భ్య యు_క్రీదండవారేషు (వ్వార్డి 3౮౭ సష్ట్యాఅలుక్‌ వాచోయుుక్షి (యు_క్రియు_క్తముగుమూట దిశోదజ్ఞ (దిష్కయొక్క దండను.=దిక్కునందలి దణ్ణమ.) పళ్యతోవార (పళ్యన్త మనాదృత్య వహరతీత్యర్థ) = (చూచుచున్నవానిని వంచింది దొంగిలిచువాడు) (నీ కౌ ౯౭౯ నూ) బుతో విద్యాయోని సంబనేభ్య (ఇ8౨౩9 (సీ ళా ౯౮౧ సూ) బుడ్తన్తను లగు నిద్యాయోనిసంబంధవా చకములకంకెం బరముగనున్న పవ్వీ నిద్యాయోని సంబంధవాచకనులు పరమగునపుడు లోవీంపదు ఎతు ర నేవానీ (తం డ్రికీశిష్యుండు) వీతు ఫు త్త (తండ్రికి గుమారు డు) అన్యతరపరత్వ మంగికృత మగుటచేత వోతు ఫుత్త్ర (వోతయొక్కం ఫుస్దు దు) అనియు నలుక్‌సమాసనుం సాధు

11[03ర్వవిధముల సమాసములతుదినినచ్చు వ్రత్య్యయములు [2౬౮ 2 వి కల్ప] వగును భ్య్రాతృజూాయా మను మేఘసందేశ ప్రయోగము వీళామహ వీతృవీతా అనుననురో క్రి యు వీని కన్య థాత్య్యమును జూవుచున్నవి వతు స్వన (మేనత్త్రృమూాతు స్వస(పినతల్లి) ఎతృవ్వన మాతృవ్వం అనుపాతకరూపములును వైయాకరణసమ్ముత ములు ఇవేన సమాసోవిభ_క్ష్యలోపళ్ళ్‌ (వాలర్షి ౧౨౩౬ ౧౩౪౧) జీమూత నేన (మేఘమునకువలె) (ఫి కౌ ౬౫౦ సూ) ఈసకూసను వైకల్పిశమనుట భావనను తము కావుననే ఉద్చావురివ వామన (రఘు ౧సర్ష )అనుకాళిడాస వ్య_స్తప్రయో గము సాధువగుచున్నది దేవానాం ప్రియుందు = మూధ్థ డు చౌద్భులబిరుదము ) దాసా ఫుత్తుండు = నింద్యుంయ. మొదలగునవియును టైయాకరణసమ్థుశములు అమూర్థ మృస్తకాత్‌ స్వాబ్లా దకామే (౬ 9 ౧౨) కణ్రేకాల (శంఠమున నల్చుగల వాండు = శివుడు) సీ కా ౯౭౦ సూ) (విస్తర £ ౨౬౮ 75 విష) మూర్ధ మ్తస్తళ బ్రభిన్నములయిన స్యాంగ వాచకములకంళెం బరనుగు స్నవ్దమికిం గామళ ఫ్రై తరను పరనుగు గుండంగా సంజ్ఞయందు లోవమః గల్లదని సూ శ్రార్ధము కంఠే శాలుడు మొ వాలదన్హా త్సప్తనూస్త్ర స్పంజాయూమ్‌ (ఇజ3౯) యుధిస్టిర (య:ధి+స్థిక = యుద్ధమందు స్థిరు డు) హల_న్తమునకంయెను ఆ ద_న్హము కంచెను బరమగు స్వప్తమికి సంజ్ఞయందు లోవము కల్లదని యర్థము దివిజూలు = సరని జము మున్నగు వెక్కులగు సలుక్కు లింకను గలవు విస్తరభీతిని జూపలేదు కల్ప్చతరు ౨౬౮ ౨! విప --సర్వసమాసాంత 'ప్కకరణము.---ఆయా వ్ర కరణ నులం డాయాసనమాసములందు వచ్చు సమాస్తాన్త ప్రత్యయము లీవజకుం జూసం బడెను క్తందు సర్వసనమాసముల తుదిని వచ్చు వ్రత్యయములు మి శ్ర ముగం వెవ్చం బడుచున్నవి బుక్‌వూరవచ్‌ధూ పథా మానతే. (౫1౪౭౪) అ అనతే. ఖతి ఖద బుగాదస్థన్తస్య (బుక్‌ పూర్‌ అప్‌ ధూర్‌ వథిన్‌) సమాసన్య అప్రత్యయో ఒన్తావయవ స్యాత్‌ అతమేయాధూ _స్తద_న్తస్థ తున అర్థర్చ వినులానం సర (నీశా ౯౪౮౦సూ) అర్థ+బుచ్‌ +అ = అర్థర్న (బుకష్కులో సగము) వినులా అప్‌*₹అ = విమలాషమ్‌ = (నిర్మలజలముగలది సరస్సు ) వీష్ణు+ఫుర్‌ +అ=విష్ణుపురమ్‌ రాజన్‌ *ధుర్‌ *అ = కరాజధురా (రాజ్యభారము) రమ్యు+వథిన్‌ +అ = రమ్యపథ అని రూసనుం లేర్చడును ఇట్టివి వెక్కుగలవు స్త్రీచ+వునూంక్చ = స్రీపుసమ్‌- వాళ్‌ చ+మనళ్చ = వాజ్యననమ్‌ - పురుషస్య +అఆయ.స్‌ =ప్రురుషూాయువమ్‌ మున్నగు నిపాతములు నింకననేకవి కశేమములును గలవు వి_స్తరభీతి నుదావారింపలేదు కల్పతరువు ౨౬౮ మ వివ --సమాస్మాశ్తయవిధులం జాసవమాసవపదముల నడుము జరిగెడి వెక్కుకార్యని శేషములు సంస్కృతవ్యాకరణమున నువదేశింహం బడినని అట్టి విట దిక్‌ ప్రదర్శనను %6 జూపబకుచున్నవి

[(బాసమా 8సూ] సమాసాశ్రయవిధులు కేర్‌ ఇకోహ్రాస్యోఒజో్యో గాలవస్య (౪-3 జం) ఇగ్నన్త సాస్థబ్య వన్య ్రాస్యో వాస్యాత్‌ ఉత్తరపదే గ్రామణిల్చత్ర్తః - గ్రామణీపవుర్త (నీ కౌ ఇణ౯ణనూ) జ్టన్తము శాని యిక్‌ ప్రతాాహారాన్తముల (9 ఉ బు) క్తష్ణరవదము పరమగు చుండంగా హ్రస్వము వైళల్పిశముగ నగును (గ్రామణి యగు ఫుడ్తుందు లేదా స్రానణియొక్కు పుద్ర్రండు. అని కర్మథాకనునుగాని తక్పురుషుగాని గగృహింప నలయుకు గ్రానణీశబ్ట్దములోనిది నీ ఛాతువ్రయొక్క. ఈ కారమేశాని జీవ్రత్య యసంబంధి కాదు (గ్రామణీ +వు త్తే = ఛ్రామణీవర్త అని రూవము. కల్గినది జ్యాపోః సంజ్ఞా ఛర్హసో రృసాంళమ్‌ (ఇ-3-౬౩) "లేవతివుగ్త - అజతీరమ్‌ (నీ కా ౧౦౦౧ సూ) జ్య న్తమునకు నాబంతమునకు నుక్తరపదము పరమగుచుండంగా సంజ్ఞా వాచిశ్యమునను ఛందస్సునందును హృన్వము కబ్దును ేవతాి అప్పుర్తే ఆ "ేవతివుర్త అనుచొవ్చూన నీస్ధించిన "లేవతివు గం డన్ళునది యొకని వేరు అజూయా + వీరమ్‌ = అజమీర మనునది' శై త్తరీయమున సంస్తైగాం (బ మోగింప బడెకు = లాం ఖై టో బోర్థతిన్షనపదరాత్రి నాభినామనో త్రీ రూపస్థానవర్శవయో వచనబస్థుషు (౬-3) వీషు ద్యాదళ సూ_శ్రరపదేషు సమానస్య స స్యాత్‌ సజ్యోతి (నీ శౌ ౧౦౧౩ సూ) జోర్టితి వళ్ళతులు వరనుగునవుడు వూర్యవదమగు సమాన అనుడానికి న అనునది యాదేశముగును సమానం గో త్రం యస్య స =సగోత్ర =(నమాన గోత్రజాతు డదు సమూనం వయః యస్య స సవయస్క (సమానమగువయస్సు గలవాండు) అనురీతిని వి గ్రవాముల నెన్నునది విశ్యోస్థు వసుకాటోః (౬-3-౧౨౮౩ విళ్వళబ్టన్య దీర్టోన్తాటేళ సొన్టి ద్యపౌ రాట్‌ ళక్టేచ హారేవిళ్వం వసు యన స = విశ్వావసు విశ్వారాట్‌ (నీ కౌ 3౭౯ సూ) విశ్యావను వనువాం డొకగంధర్యు డు. వికార్థవసు వనున డొకసంవత్సరము విశాారాడ్‌ విశ్వేషూం రాజని పరమేళ్వరేచ శ్వస్తో మిగ్రైచర్ష్తొ (౪-3-౧౩౦) విశ్యామి త్త బుహౌకిమ్‌ - విశ్వమిత్హ్రోమాణవక (నీ కౌ ౧౦౪౯ సూ) మిర్రశ్యము వరనుగు చుండంగా బుషి యమగుచుండంగా బూర్వపదమగు విశ్వళశ్ళమునకు దీర్ధ్స మగునని సూశ్రార్థము పసృషోదరాదీని యథోవదిష్టమ్‌ (౬-3-౧౦౯) పృళోదరవ్త కా రాణి శిచై ర్యథోచ్చారిళాని తన్హైవ సాభూని స్క్యు - పృషత్‌ +ఉదరమ్‌ (వృషోదరము) తలోవ -వారిబాహళో నలాహక - వూర్వవదన్య్థవ - ఉ_త్తరవదాదేళ్చ్ళ లత్యమ్‌ (సీ శౌ ౧౦౩౪ సూ) వృషోదరశబ్దమ. వంటివి శిష్ట్రషయాగమునుబట్టి యే సాధువు లగును వృషత +ఉదరమ్‌ = వృషోదరమ్‌ వస్టీరదూనే సుబ్సుకి తలో వే - ఆద్గుణ ఇతిభావ (యాలను) అనురీతిని నీనిరూపసాధనప్ర క్రియ నూహించుకొననగును

1152 సమూహి మున్నగు ప్ర యోగవిశేసముల సరుర్థనము[౨౪౮ ౨112 వి కల్ప] సమాస్మాక్రయవిధులు వ్యాశరణమున ననేశములు గలవు విస్తభీతి నుదా హరింప లేదు ్‌

పయిరీతి సిద్ధసమూసములు సంస్కృత వాస్టకరణనున సవిస్తరముగా విశదీక రించ బదెను. ఎంత చెక్చినను గొజంత యుండక తీరదు కృత్తులు = తద్ధితములు ఇ సమాసములు ఆనువానిలతణనుం పూర్మముగం జెప్ప శక్థముకాదు కృ ేస్థిత సమాసారా మభిథానం నియాకకమ్‌ లతణం త్యనభిజ్ఞానాం తదభిజ్ఞాన సూచకమ్‌ ఇతి ప్రాఖ్బ (ముగ్ధ ౧౧౮౩ సూ వివ)

౨౪౬౮ వష 1 విష --కొన్నినిద్ధసమాసాదివి'శేష ప్ర రాగములు ఎాలేంగీ మున్న కొనివచ్చు గణికాసమూహితోడ నన్ని కు 3 ఆ 3౫౧౧౦ ఆ 3౮% 8౮౬ ప) ద్వివద - భ_క్తనమూాహికి బపవయస్థమహిను (బసవ ౨'ఆ ౬6౭వ) దనింగొని సకలభ క్షసమూహి చూడ (2 ఆఅ కీర బసవ) నమూాహిశబ్దము దుష్టమగు వైరిపదనువంటి యసాథారణప్ర'రెాగముగ బసవఫవురాణవీశికలో = నుదాహరింప బడెను (నవ సీ ౯౯ పు) కొని యిది సాధువె యనందగును

సు వ్యజారె" ణిని స్తాచ్భీల్వే (3-౨-౭౮ అజాత్య్థే సుపీ థాతో ర్లిని స్పాాత్‌. ఎ కాచ్చీల్యే దోోల్యే ఉన్తభోజీ (ఉన్గం భోక్తుంశీఎ మళ్ళ) ఇహవృత్తి శారేణ ఉవస్గఖిర్న వవ సుపిణిరి రితి తచ్చ భాష్యవిరోధా దువేకుమ్‌ వ్రనిద్ధ శ్యోవసన్తే ణివి స బభూ వోవజీవినామ్‌ అనుయాయివగ్గ పత త్యధో థాను విసారి నవ్బానీయా వ్రభవోకుజీవిధి త్యాదౌ” నీ కౌ కృదన్త్న ౨౯౮౮సూ)

భామ్యవిరోథాది? - సుబ్‌ గ్రవాణ ముపసస్తగ్రహణానువృ త్తి నివృ శ్ర్యర్భమ్‌ - ఉవస్లైే అనుకస్హోచ సుబ "నే ఉపవదే ఛాతో ర్షిని రిత్యేవ ఛామ్యే ఉవావృతత్యా దితిఫావఃి (భొలమ ) అనురీతిని సమూహికుం పరస్పర మే!ీథవితుం శీలమస్య = సంఘస్య నమూహీ _అనువ్వుత్ప్చ త్తిచొప్పున సమూ హిళబ్దము నీద్ధించుచున్నది వకీభవించు శీలము గల సంఘ మి యస్థ్రము

౨ ద్వికద మజియును విను బెజ్జ కువా దేవి యనగ (బశవ 3ఆ 3౧8) ఇట్చచోటులందలి మహాళబ్దము మహచృబ్దభవ మని (మాళబ్దమువలెన్‌) బసవ ఫుకాణవీరికలో వ్రాయ బడెను. (బస వీ ౧౦౨ ఫు) ఇది సరికాదు మవాశబ్దము మహాచ్చ్శబ్దభవమైన స్త్రీసకుమెయైనచో తెల్లశవాండు మున్నగురీతిని మవావాండు మున్నగు ననిస్టరూపములు దుర్వారములు కావలనీవచ్చును కావున ఆ కారాంత మగు మహకబ్ద మిట్టియెడల కవ్యభివ్రేతమని యెన్ననగును మహ -ఫు (మవా ఘషాస్టే క) ఉత్సవే సతకానందజనకవ్యాపారే 'లేజశి - యశ్ఞే (శబ్దస్తో

[వా సమా 8సూ] వ్రయోగవిశేషసమక్థనను 1158 శ్లో మై రృన్ద న్సన్‌ మమహన్షసాహి రయతే సార్ధాఖిథా మశ్వవామ్‌ (వేంకట వతిరాయల కాసనము ) మహా = లేబో యుృుక్తయగు దేని లేదా ఆనందయుకక్త యగుచేవి అని మధ్య్ధ్థమపదడలోపసమానము నంగీకరింపనగును మాకేమి పట్టుము మహాలింగచేవ (బసవ ౭ ఆ ౪ఇ౫4౦) అని యిట్లు వెష్కచోట్ల డీరిని సోను నారాధ్యుండు ప్ర రొకాగించి యున్నాండు వయికీతి మథ్య్ధమపదలోవీఠమా కము లంను సోనురా రాధ్యునకు సమ్థవములె అనురాగచిస్తుండు (బరన ౧ఆ ౧౫౪-౬౧౧ వ) ఆశ్చర్యవృాదయుండై. ౫ ఆ ౧౬౮) సంతోవచిక్తు డై (౫4 ఆ ౨౨) సంకాప చిక్తులై చయ్యన నేగి (2 ఆ 3౯6) ౭ ఆ ౭౪3-2౮౭)

8 ద్వి ఇది సుమహ_త్తత్వము బం ౧ఆ ౨౪౬) ఇట సుమవో తత్వ మని సవరింప నగునుగాని సోమనారాధ్యునకు మహత్‌ అనుదానిని గర్మ థఛాకయమునం టై యోగించుట యభిలషి కము ద్వి 'పోద్ర్దతసూ త్రమవాద్దురు ఫుత్త మండలిలో భవన్మహదాజ్ఞ పండిరా) “" అని ,ప్రాసాదిస్థలములలోం ట్రయోగించినా డు (బస వీ ఇణాఫు) అక్హైన ఆన్మహత సమాశాధికరణజాతీయ కూ (౬-3-౪౪) మవాత ఆకారోఒన్తాచేళ స్యాత్‌ సమానాధికరణే ఉత్తర వచే జాలీయేచ వరేమహోదేవ (సీ కౌ ౮౦౭ నూ) అనుచొవ్వున మచోతత్వము - నువోగురువు త్త అనురీతిని నాశారా దేశము రానలడా యని ళం కింంరాదు లచటిది విపులవృద్ధా ద శక్‌ మహచ్చను శాదు అంకం బయికుడానారిం చిన యుత్సరలేజ వ్రభృత్యర్థక మహళబ్దమునుండి యేర్చడిన యాచార్హకక్యిబంత రామ థాతువ్రయొక్క శృత్రంవరూపము రక్ష ప్రాతివదికేభ్య కి బ్వావ్నకృవ్య (వ్నార్తి ౧౭౨౨) నీ కౌ ౨౬౬౫ స్తూత్తమునొద్ద ) అనుచొప్పున మవాఇవాచకతి = మవాతి = నిత్యానందివలె నొప్పూచున్నా డు దీని శత్రంతరూపము మహత్‌” అని యేర్చడును నిళాానందియగుచున్న యని యర్థము లేజోవ_న్త నుగుచున్న యనియు. నర్థము చెప్పవచ్చును ఇ్రి నిరవద్య్యములగు వింతవ్ర రరూగములచేం ్రతివతులను భ్రమింపంటేనీ ధిక్కరించుఎ వీరతైవమళాచార్రుండగు సోమనారా ధ్యున కభిలషివము ఇట్టి యీతనిప్ర యోగము లిం దనేకము లీవజకుం జూనం

బడెరు ఇంకను జూవ బడును ఆచారార్థక కిబంతనామథాతు, వ్రయెోరూగములు శ్లో వాదీ మూకతి రజ్కతి థీతిపతి ర స్యళ్వానర ల్మీకతి ,క్రోధీ కామ్యతి దుర్గన_ స్పుజనతి మప్తానుగ ఖ్జాతి గర్వీ ఖర్వతి సర్వవిచ్చ జడతి త్వన్మ చ్రణాయన్తి త శ్రీనిత్యే వనజన్తఖి ప్ర తిదినంకల్య్యాణితుభ్యంనదు (ముగ్ధ లిధు ౮౪౮ సూ దున్తా వ్యా) మతిగొందజటు మహోకవ్టులును నిట్టిప్రయోగము సంగీశరించి 45

164 ఉపమానవూర్వవదకర్శ థారయాదివిమర్శము [౨౬౮ ౫12 వి కల్చ | యున్నారు డళితాంభోరవాస్త్తప త్త సుమవాత్కాళాసనౌాఘంబు ౨

(నన్ని క ౬ ఆ ౭8౬౯ స సీ దవానకుండోవమ మవాదతీ నివ హంబు భాస్క యుద్ధ ౧౯౯౫ ప)్రక అతతపొరననిధి వా రస్థషమవకాక్ర ముండు మహదవాంకృతితోడన్‌ (థాస్కు యాద్ధ ౨౦౩౧ ప) క కంరీకంవముఖ వివరా కుంశకరో రారంవాతిఘూర్ణితనిహతో త్కంకేధదహూనరుహదుస కంఠము వై చేహి దఆసీ కళవళవదుచున్‌ శై అశ్వ ౬౪ ఆ)

ళీమ శా దమొ నా దిగ్బధికకృతం బ'పచు నిత్యంబున్‌ జెలుగుం బురిన్‌ నన్ని కు 8 ఆ ౯౬౨) క మునితతి శకరముకుళితులై విను తించుచు నన్ని కు ౭ఆ ఇ౧౮ చ శంఖకానాళా దిశనిన దంబు ల్నెం గడు డిగ్బధీరీక్సృకమై చెలంగంగా (వన్ని కు ౮ఆ ౨౪) బఫిరీశృత దిక్కంనుం - నుకుళితకరము అనురీతిని _కృ వ్రత్యయాంతము బవాం వ్రీహిని బూర్య పదమై యుండుట సామానస్థవిషయనముం వాహితాగ్నాష్థ్రిదివం (౨-౨-౩8౭)

_ (శీ కా ౯౦౦ సూ) అనుచొప్పున నది సమాస్తోత్తరపదమై అగ్నాస్రహిత

అనున ట్లుంకుట విశేషస్త్రరొరాగము అహితా = ఆథానేన సంస్కృతా అగ్న్మయ యేనస = అగ్నా్య్యాహిత = అహితాగ్ని అం ద్వివిధప్ర యోగ ములును కాన్త్రసవ్యతములె

శీమ అళిధమ్మిల్ల మృణాళవా_స్తం గమనీయావ_ర్హనాభిన్‌ నహః త్పల గంధిం గలహంసమయాన విలసదృంధూకరక్షోషు ను త్పలనే త్రం గదులాస్య నంగజక సాంభ వూర దళ్చార్శ్యతిన్‌ జలజూవానముం జొచ్చి యాడక మనోజాకానలం బాలునే (నన్ని కు జఆ ౮౨౪) పార్వతిన్‌ జలజూవాసమున్‌ = పార్యతియనెడి సరస్సును అని వ్య్థస్తరూపకము నెన్నునది 9ట పార్వతీ జంజూవాసము ఆని రూపకనమాస పాఠము నంగీకరించి బ్రవా శ్రీ మానవన్ని రామకృష్ణకవిగా ర్మీక్రింది రీతిని టివ్పణమున వ్రానీరి ఉపమానోవమేయవిపర్య్యయమును విశేషణవి కేష్య లింకభేవనమును దోషములుగా గ్రహించి వానిం దొల గెంపననికా బోలును "ళన్నాలి రామలింగళవి తవకందర్పకేతువిలాసములో నిట్లు మార్చి పదమును గూర్చు కొనెను ను లలికాస్యాంబుకువాంబు నీలకచరోలంబంబు నేశ్రానీతో తృలముచ్చై _స్తనళోక మోస్టవిలసద్బంధూక ముద్థుత్కటీ ఫశృలినం బుద్దతచ్వి త్త్సజాతరసవా వూరంబు ప్రాణేశ్వరీ బలజూావాసము సొచ్చి యాడక మనోజాతానలంబాలునే ఇని సరికాదు టివ్చణక_ర్తగారు బంకణాదిత్యునివద్యమున దోవరు లున్నవని తలంచిేకాని రామలింగకవి యట్లు తలంచియుండ డు ఆకండు రచనా భేదనున

(బా సనా 8 సూ] సూరి యచాహరించిన తత్పుషహాదుల వివృతి. 1255 నన్ని చోడునివద్యము ననుకరించెను మతియుం డిప్పణకర్తగా రన కొన్నదోవమ నులు వారంగీకరించిన పార్వతీజలజూావాసము అనెకిపారనున నున్నవి నన్నిచోడుం డందు వ్య _స్తరూవకము నంగీకరించెను అళిధన్మిల్ల - మృణాల వాస్త మున్నగుచోటులందు అళులవంటి ధమ్మిల్లముగలది మృణాళమువంటి హ_స్తములుగలది అనురీతి నుళమానపూర్వపదబపహాంద్రీవా నన్నిచోడ కవిప్ర్కయు. కము ఆపతీమున ఉోమలేశమునులేదు ఆయా స్టలములందలి యువమానములనుండి యారోవితవస్తు సకోధర్మనము లుపచరితములు శా గలవు మెంకణాదిత్యుని వద్ధమున నుపమారూపశకాలంశార ములు ఆెండును వర్షిబ్లును రానులింగకనిసదస్థ మున రూప కాలం కారముమాత్ర మె విలనీలును పార్వతిన్‌ = పార్యతిననెది జలజావాసమును అనుచో వవార్థిఃి మభ్య్యావ్యూతనుగునకై ఉన=జఉమయనెడ్సి బో టిం త్రీ అనుచో ఎత్యర్థక నుభ్యావృతనుగును ద్విపద ఉమబో టి యాత్మలో న్నుత్తిలపడగ బసవ 3 ఆ ౨౭౪ స) (దూ-౨౬౫ నివ దానివిస్తరము) తత్పురుసాదులకు లతణంబు ప్రాయిశంబుగ సంస్కృ తోక్తంబయగు 3 తత్చురుషబవాు వీ హిద్యంద్యంబులని సమాసంబు లెల్లం చి విధంబు లయియుండు అవి ప్రాయికంబుగా నుత్త రాన్యోభ యపదార్థ ప్ర థానంబు లయియుండు అందు దత్పురువంబు వ్యధికరణంబని సమానాధికరణంబని ద్వివిధంబు ద్వితీయాదులకు మింది పదంబుతోడ సమాసంబు వస్టధికరణంబు నాడు నెలఠాల్చు - వెలతష్కువవా డు = దేవర పేలు - దొంగభయము శానునివాణము - మాటనేర్చ్పరి నిశేషణంబునకు నిశేస్టుంబుతోడ సమాసంబు సనూనాధికరణంబు బాలవ్యాకరణ నాబడు ఇదిమొ కర్ణ్మఛావయంబు నా బడు సరసపు విరణము _ వచననుం - ఆెల గుజ్జును - మందిరాజూ ఇది సంఖ్యా ౨౬౯ విషయము ఫూర్వకంబు ద్విగువునా బడు ముజ్జగములం ఇ ముల్లోకములు ఒహూ వ్రీహి-ముక్కంటించలిపెలు గు ద్వంద్యము - తల్లిదండ్రులు అన్నదమ్థులు ప్రాయి కంబుగా ననుటచే సంస్కృతలతుణంబు తొడరని సమా

16 ద్విగుకర్మభారయానిళ్యాది నె సూరి వివరించెను [౨౪౯ వి సంజీ]

సంబుం గలదని సూచింపంబడియె డానంజేనీ చిగురుం

7గేలు - జుంటిమోని లయంకౌర్టదులయిన యువమాన

వూర్వపదకర్మ థఛారయంబులు శ్రావ్యూంబులు ముఖ

పద్మము చరణకమలములు ఇట్టియుపమానో త్తరపదం

బులు గలవుగాని విపరీతంబులు నీద్ధంబులు "లేవని

మెొజుంగసనది సిద్ధంబు సర్వంబు గ్రావ్యాంబు రాజ

పురుషు డు - నీలోత్సలము - పీతాంబకండు. రామ

లత్షణులం శేవలపంస్కృృతళబ్దము వికృతిళబ్బముతోడ

సమనీంపదు దానంజేనీ యనేశకనూజు లల్బదండు

లిళ్యాదులు దుష్టములని 'శలియునది

సంజీనని ౨౬౯ వివ ఎాతత్చుర షాదులకు లతమణంబు ప్రాయికంబుగ

సంస్కృతో_కృం బనివెప్పీియు నీద్ధంబు సర్వంబు ల్రావ్యాంఎు అనిచెష్పియు నూరి గారు సిద్ధములగు తత్పురుషూదులకు వరుసగ రాజపురుసుడు - కత్పు) - నీలో త్పలము (శర్మ) వీళాంబదండు (బవాు ) రామలక్ష్మణులు (ద్వంద్వ ) అని యుదావా రించిరి సీద్ధద్విగువునకు తి లోకి అనియు నవ్యయీభావమునకు యథా క్రి అనియు నెల యుదాహరింపలేదో తెలియకున్నది మజియు ద్విగుకర్మథధారయా విఠ్శాదికారికలను భట్టారకుం డాచ్చికశసమాసముల విషయమున నువచేశించెనే శాని తదితరసాధసమాసముల విషయమును సాధ్యసాంస్కృతిక సమాసము = మిశ్రసమాసము అనువానివిషయమునంానుపదేశింపలేదు నూరి యాకారికలను వివరించునుచ్చేశనుుత్‌ నే ప్రకృతసూత్రమును దీనివివరణనును (వ్రాయసాగెనుగాని యీసూత్ర, విరణములలో నాచ్చికములనే కాక రాముని బాణనము--నరసపువచ నను అను సాధ్యసాంస్కృతికములను దొంగభయము - ముజ్జ్ఞగములం - ముల్లోక ములు అను విశ్తసమాసములను నైత ముడాహరించినవాండయ్యెను అవస్థ్యయి భావను నుజ్జగించుట యుపనూరూసకాదులను బ్రసంగించుట మున్నగువానినిబట్టి ద్విగుకర్మ ధారయాని త్యాది కారికల ననువరించియే యిీసూత్రమును దీనివివరణ మును నుపబేళించెననుటలో సందియములేదు తత్పురుష భేదముల నుడాహరించు టలో సూరి యహోబలపసతినే యనుసరించెకుగాని యొకటిరెండుచోటులందు సవ రింపంబోయి.. పొరవడెను చింతామణియాశకయముచొస్పున ద్విగుకర్మథారయా విఠర్శాదిశారికల శాచ్చికసమాసములనే యుడాహరించుట యుక్తమగుటం జేనీ యహోబలషతి యభళ్లు యుదాహరించెను. ఓడగళాల్చు = లేనెతిండి (వడగను

(బాం సమా 3 సూ] సూరిచూపీన తత్పురపోదాహృతులు 1151 చాల్చుకది - తేనెకు తినునది) ఇతాాచా ద్వితీయాతత్పురుషు - అత వవ ధరిత్రి చాచుగరుతాల్చిన కేల నిత్యాదయ కవీఠా ము_క్తయ వంగచ్చ గనే పట్టువుట్టము కాల్చు ఇత్యాడా వలుగ్ట్వితీయావత్పురుషు (విస్తర ఫే ఉలితునుక-నెంత్కవ చిడ్డ ఇత్యాదా తృతీయాతత్పురుష - (ఉలిచేతం దునుక నెలచేతం దక్కున అని విగ్రహములు) "దేవర మేలు ఇత్యాదౌ చతుర్థితత్చురుష దోొంగయలుకు దొంగవలనన్‌ అలుకు = భయము అని విగ్రహము) ఇత్యాదా పంచమితత్స్చు రష దొరమానినీ - తే టిపిల్ల - మళ్లెవూవు - జూబిల్లి. వెన్నెల - గట్టుపట్టి - రాచ కొలము - నేతిముంత - కూ.కుండ - ఇతొస్థద్యా పస్టీశక్పుకమా _ మాటనేర్చరి ఇత్యాదౌ స్పమితత్చురుషు (అహో 6౮36 ఫుట) ఇృట్టంతటను నాచ్చిశఎమౌాన ములనే యహోబలపతి యుదాహరించెను - అట్టియహోబలపతి యుదావాతులనె స్వీకరించి యుదాహరించుటలో సూరి యించుక సవరించెను ముద్రితాహోబలపండి తీయమున దొంగయలుక ఇత్యాదౌ పంచమిోతత్పురును అని ప్రమాదనుగం బడి నది భద్రాద్రి కాస్తి గారిటీోయందును నళ్లు యున్నది కాన సూరి చూదిన కశిరోభూసు ణనుంనందును నశ్రైయుందునని తోంబెడిని అలుక = కోవము అనుదాని కట్టి పంచమితత్పురుషములో సందర్భము "లేనందున సవరించి దొంగభయము అను విస్త 1 ౨౩౬౯ విష -తిండిళబ్బమునకు తినువాండు అనునర్ధము కాన రాదు తినుట యనియె యర్థము కన్సట్టుచున్నది కాన ద్వితీయావిభ_క్రి కిచటం బ్రస్నక్రిలదు. లేనెతిండి = లేనెతిండిగా గలది తుమైద అనువిగ్రవామున సది బవాంవ్రీపి యనవలెను లేదా లేనెరిండి = లేనెయొక్కతిండి = లేనెతిండి అని యర్థము చేనీనచో షష్టీతత్చురునము కావలెను ఆశ్లై పట్టువుట్టనులాల్సు అనుచో పట్టుపుట్టమునుతాల్పు = ధరించువా డు అనినచో ద్వితీయ లోనీంచిన తత్పురు మమె యగును అలుకృమాసముకాదు లేడా పట్టుపుట్రముయొక్క+ కాల్చు అనినచో షసషికాదేశముగావచ్చిన ద్వితీయావిభ_క్షిరూపము. లోవింప లేదనియు ద్రుతమాత్రము లోవీంచెననియుం జెస్పినచో నలుక మస్టీతత్పురుమకునుట యుక్తము పట్టపుట్టను.యొక్క+తాల్పు=( వస్టీ భవే ద్ద్వైతీయాతుల్య్యా తత్పుగమ సంస్థితా నాన్నూమ్‌ అనుచొప్పున ద్వితీయాత్తుల్యరూవ మాదేశను కాగా వట్టు పుక్టీనునున్‌ *ఆ ల్పు అగును నిరమో మహళతాం లుక్చ స్యా _త్తనచొవ్చున ను వర్గ కలోపమును చ్రుళస్య సర్వ త్త లుక్నమానేషు అనుచొవ్వున ద్రుతలోవమును శాలగా పట్టువుట్టముతాల్చు అని యేర్ప్చడునుగాన ద్వితీయ లోవీంపలే దనుట సరికాదు షష్టి లోఫింపలే దనన లెను

1158 దొంగభయము అనునది పంచమితత్పురవమనకాదు [౨౬౫ వి ంసజీ ] దానిని సూరి నిల్పెనని విశ్వనీంపనగును సమాసకముల నన గా నాచ్భ్చికసమాసములను మాత్రమె యీకారకలచోట నుదాహరించుట యావళస్ణకమని తలంపనివాండగుట చేతనే సూరి రామునివాణము మున్నగువానిని వైత ముదాహరించినవాం డయ్యును (విస్తర 1) సమానా ధిశరణాదుల స్వమావ మివజకు విశదీకరింద బడెను (౨౬౮ 17 విష) చీగురు గేలు మున్నగువానివంటి యువమాన పూర్వవదకర్మ థారయములు సంస్కృ విస్తర 1! ౨౬౯ విష చి కామణివద్ధతులచొప్పున దోంగభయము అను

పంచమిీతత్చువసమాసము సౌధువు కాదు సమౌాసకమునందమన్మాత్ర మె సమాస నిభక్షికి లోవమును జింతామణి యుచ్దేశించినది. తక్కిన సాధ్యసాంస్కృతికము లందును మిశ్రసమాసములందును సమాసవిభ_క్రిలోవమును జింతామణి యుద్దేళింవ "లేదు తత్ప్సర షనులలో షప్టీతత్పురుషమును మూ త్రమె సాధ్యసాంస్కృతికమి క్త

సమాసములలో సష్టీ భవే ద్ది స్రతీయాతుల్యా తత్పురువసంస్థికా నాన్నూమ్‌ అను

నూత్రమున నంగీకరించెను ఎల్ల కారకములందును శేవవవీ, వివ నిర్చాధము

గావున దొంగయొక్క+భయము = దొంగనున్‌ = దొంగన్‌+భయము అని

యుండ గ ద్రుతస్య సర్వత్ర లుక్‌్సమానేషు అశుచొవ్చున ,ద్రుతలోపము

రాగా దొంగభయను అకుషస్టీతత్వురుషనమువూ త్రము సిద్ధించును అచటి షష్టి

ద్వితీయాతుల్యరూపముతో నిల్చి లోనింపమింజేసీ అలుక మష్టీతత్సాకును మనం

దగును వాలవార్థరణకర్త యట్టి చింతామణియాశయమును గ్రపాంప లేక

“సమాసవిభ_క్షికి లోవంబగు లట్టునకుం గాదు (బా సనూ ఎ౫మా ) అని

యిటు సాధ్యసమాసముల విభ క్రులకెల్ల లోనమును విధించెను కావున దొంగ

వలనన్‌*భయము = దొంగభయము అను సాధ్య్టమిశ్రవంచమిాతత్పుషము శాల

వ్యాశరణవతమున సాధు వగుచున్నది కానీ యీసూరిరచనమునందు నెలయ

వరు డు (నెలచేతన్‌ +అవరు డు) నెలప్రభచ్చ డు (నెలవలనన్‌+ వప్రభవుడు=బుధు డు

మున్నగు ననిష్టరూపములు దుర్వారములగును మటియు సమాసవిభ_కక్షికి లోవం

బగు (వా సమా ౨౫ సూ) అనెడి సూరిసూ త్రము నిరూల మగుటం 'జేని యశాస్త్రీయను లోవళ్చ విభక్యాచే శేషు స్యా తృమాసళా జేషు అని యిట్లు చింతానుణి సమాసకములందే విభ _కీలోవమును వచించెనుగాని తక్కిన సాధ్యసమాసములలో విభక్తి లోవము నంగీకరింప లేదు సమాసకవిభ_క్షి లోవనుం టైలను కవిప్రయు_కృములందె చెల్గును ఈసందర్శమున నూతసపద్దతి నవలంబింఛిన సూరిమార్షము "కేవల మపనూర్షమని ముందు నిరూసించంభడును *

[బా సమా నూ) చింళామణిలోని సమాసళము షష్టీ తత్పురుషము $12150 తమునందును ట్ర యు_క్తమయెననియు న టీ సీస్థసమాసము లాం, ధ్ర కవి వ్ర యుక్త ములు గలవనియు నీవజికు విళదికరింవంబడెను (విస్త ౨౬౮ విమ) శీల సంస్కృృతళబ్దము విృషృతిళ స్టముతోడ సమనీంపం దనంగా నాంధ్ర విభక్యాదుల నందని సంస్కృృృతళబ్ద మట్లు సమనీంవదని యస్ధరు. కొన అనేకమూలజులు ఆకునది యసాధువు అనేకముమూాజులు అను తత్సమరూవముల సచమూసము సాధువగును ఇన్లు అల్పపుదండులం అనురీతిని నైతము సాధువె యగును లోపళ్చ విభక్త్యాచే కేవ స్యాతృచూనకా్ఞేషు (అం చిం వాలం ౧౭ కారి అవో ఆర౭ ఫు) స్టీ భవే దితీయా తుల్యా తత్పురుష సంఫ్రిణా నా న్నూమ్‌ (ఆం చిం ౧౩ శారి అహో ౪౧౭ ఫు) సాస్ట్ర దొ గ్తరస్య లోవేవీ ద్యతీయా నియతా మకా నన్నయా _ అన్య శ్రావి తదిష్టి స్యాత్‌ ప్రయోగ స్తత్ర శార శ౭౦వివ మ్‌! (విక హలం ౨౦ కారి అహో ౮6౪ వు) క్వచిత్‌ ప, త్యయగుూణగేచ తథాత్య మభిధియళతే (విక్క సంధి ౨౫ శారి అహో ౧౮౯ ఫు) క్వచి దన్యవిభ_క్ర్యన్లే ప్రథమాపీ ప్రదృళ్యలే (వికృ అజం ౮౭ కారి అవో 3౪౬౫4 ఫు) కల్చతరు ౨౭౦ వివ.--సమాసకాళ్హేషు = ఆచ్భ్చికసమాపానయవనులగు (నమాసక * ఆచ్చికసమాస) ననంగా నాచ్చికసమాసరూవ ప్రాతివదికము నకు ననయన నములగు విభశత్త్యాదే = సుబ్విభ క్తులు ఉ_్తరపదనులు మున్నగువానికి లోవళ్ళ్చజ లోపముసయితను స్యాత్‌ = అగును చళబ్ధముచే నీలోపస మరుదగను బయో గానుసారముగను గల్తును ఈసూ క్ర మో కీ ౦విసంస్కృృృత వ్యాక రణవిషయనుల నుద్దేశించుచున్నది కావున నట్టిసంస్కృృతప్థతి నే స రూసవిభ_క్రిలోవము నుత్తవదాది లోపమును చేయవలయునని దిక్షాత్తముగా నువ దేశింంబడెను య సుపో ధాతు ్రాతిమదికళొంా (౨౪ 8౧) (వృత్తి) వతయో రవయవస్య నుపో లుక్‌ స్యాత్‌ (సి శా ఇ౫౦) ఇాకపాావాదీశాం నీద్ధయే ఉ_్షరవపదలోవ సో్యోవసంఖార్థనమ్‌ (వ్వార్త్హి ౧౩౧౦-౭౩8౯ నూ) మున్నగుసూత్రములచేశ సమాసో_గ్రరపడాదిలోపమును వచింప బడెకు అలౌళవిగృవహమునందే పామానాధి కరళశా్థాదినివతు చేత సమానసంజ్ఞ కబ్దలా న్యి సమాసకునకు కృ త్త్థిత సమూాసాళ్ళ (౧-౨-౪౪౬) కృ _కస్థిరాన్తై సమాసాళ్ళ ,ప్రాతిపదికసంబ్లా స్కు (సి కా ౧౭౯సూ)

1160 గాణవతవివరణ స్రానూదిక వాఖ్య (౨౭౦వి కల్ప] అనసూత్రముచొప్పూనం ్రాతిపదిక సంజ్ఞ శల్ల గా నటి ప్రొతిపదికమున కవయవ భకూతములగు శబ్దములలోని సుచ్నిభక్తార్టిదులు సుపో థాతు ప్రాతివదియో అను సూ త్ర ముచొప్పున లోపించును లోవీంవ గా మిగిలిన 'ప్రాతిపదికమువైని వాశ్యా సయమోగ్యములగు సుబ్విభ కలు నిల్చును $9ళ్లై తస్థితాదివృత్తులందును నిభశ్త్యాదిలోవము నరయునది ఆచ్చికసమూసాదులందును ఛై, రితినే కృతస్ధితసమా సాళ్ళ అనుచొప్పునం శ్రాతిపదికత్వము గల్గిన సమాసక తద్దికాద్ధవ్యయవములగు శబ్దములందలి నిభక్ర్య దులు ప్రకృశమగు లోపశళ్చవిధక్తా్య దే శశ్రేషు స్యాత్స మాసకాథ్టేమ అనుస్మూత్తముచే లోపించుఎయు మిగిలిన _ప్రాతిపదికరూపళబ్దము వెని వాకార్థన్యయ యోగ స్టసుబ్విభక్తులు నిల్చుటయు సంభవించును వేల్చు+ఆమ్‌+ డొర4సు = (వేల్పులయొక్క దొర) అనుచో సమాసరూప ప్రాతిపది కావయవములగు ఆమ్‌ సు అనునవి లోవీంపలా _ వేల్పుదొర అనుప్రాతిపదికభాగనుం నిల్చెను దొంగ+భ్యన్‌+అలుకు+సు = (దొంగవలనియలుకు) అనుచో దొంగయలుకు అకుప్రాతిపడికభాగము. ల్వుళృశేషముగును మూందు+జన్‌ కన్ను +జన్‌ (మూండు కన్ను లెవనికిగలవనో వాండు మూండుకన్ను = ముక్కన్ను+ంటి = ముక్కంటి అనుప్రాతివదిశను నిల్చును వ యోగనిద్ధములగు కొన్నియాచ్చికసమాసకనుంలం దును _గొన్నిజ్ఞాపకనీద్ధరమాసముల (శోకార్తపుటొడలులతో) యందును దవ్చం దక్కినసాంస్కృతి కాచ్చిక మిశ్రసమూసములం దీరంస్కృ కవ్యాకరణప్ర, నీద్ధ సమాససానూన్యపద్ధతి యుపచరిందదు రాజన్‌ *జిస్‌+*ఆన+సు ఆకుచో రాజ యాన అను ననిష్టరూస మేర్పడును కావుననే యట్టిచోటులందు నన్న యాధర్య్వణులు వష్టీ ఛవే గ్ధ్వాతీయాతు ల్యేత్యాది చొప్పున మాన్దాంతరమున రూపనిద్ధి నువబేశించిరి

లోపక్చ విభక్త్యాచేరిత్యాది కాం ధ్రీకరణమ॥ప లోపమును సమాసళగత మౌ పదములపయి విభ_కి అనుదానికి గాణపతవివరణకర్త ఉత్త రార్థో దావృాతి తమ్మనికొడుకు - ననలదండ - వేల్చులదొర విభక్తి సరమగునవుడు శృతికి విధి బడిన నిలలు విభ_క్రి సంబంధులుగాక చ్రశృత్యవ యవములగుటంజేనీ వానికి లోషమురాదు అని వివృతివ్రానెను గాణ 30౪ శారి ౭ పద్య) ఇప సరికాదు అలౌ కవిగృవావాక్యములోనె సమానసంజ్ఞ కల్దంగా నట్టిసమాసరూప ప్రాతివడికమున కవయనములగు సుబ్విభక్తులు లోపించుటచేత నిల లు వచ్చుటకుం బ్రసక్తి లేమ మళియు గాణపతనివరణక_ర్హ యిచ్చిన యుదా హృకులు షస్టీ భవే ద్ధ్వాతీయాతుల్యే త్యాదిసూ త్రమునకు లతస్థములుగాని

[బా సమా 8 సూ] నమాకకముఎఎనుకు సస్టీభబేవితార్థది వ ర్విల్లుకుు 1161 లోపళ్ళ్చ విభక్ర్త్యా దే రిత్యాదిసూత్రమునకు లత్యుములు కానేకవ్రు అలౌకిళవిగ్రవా మునందే సుబ్విభక్తులు లోవించుటచే తమృుకొడుకు - ననదండ - వేల్పుదొర అనియే నీస్ధంచును ఇన్లై. కన్నుషటఓస్‌+కవశసు.. అనువిగ్రవానమున సుబ్విళ క్తులు లోవీంపంగా కన్నులోవ అని నీద్ధించును టి మున్నుంగొంటి మేవన్న నదండ యొక్క మగవాం డిడ (ఆము ౧ఆ ౧౪) మధ్యా ఉవిద కన్నుంగవ మొగిచి తెజటవక యుండె భయమున (ఆది ౪ ఆ ౨౫౮౪) ఉ క న్నుంగవ యాషక్రమించుకొనునో ముఖచం ద్రునటంచు (మను ౨ఆఈ 3౨) సమాసళములం దిట్లు విభ_క్రిలోవను గబ్దుసమాసములం మవోకవి ప్రయో గానుసారముగ నెన్నవలెను షష్టీ భవే ద్ది్యతీయా తుల్యేత్యాదిస్తూత్తము (చిం హలం ౧౩ కా చొవ్చున నన్ననో సాంస్కృతిక మి శ్ర సమాసము లే కాక యాచ్చిక సమాసములును థఛారాళముగా వేర్చడును ఉదా ఎాతమ్మునికొడుకు - ననలదండ- 'వేల్చులదొర - కన్నులకవ మొ ఇట్టియెడల కన్ను +పీస్‌+కవ్యుసు అనునవుడు షష్టీ భవే దిత్యాదిచొవ్చున రూపనిస్ధి చికర్ణితమగునపుడు సమాసరూవస్రాతిపదిశము యొక్క యనయవములోని టన్‌ ప్రత్యయము లోవింపక దానిచో జొట్‌ వ్రత్యయరూపద్వితీయాకారము. నిల్చును కన శబ్బముమిా[ది సుప్రత్యయను మాత్ర, ములోనించును = కాంగా కన్నులకవ అని రూస మేర్చడును సమాసకేతరస్థలములందు షష్టీ భవే దిత్యాద్యు త్తరనూత్రనిద్ధ షర్టీశత్పురు షమునేకుం దవ్పం దక్కిన కత్పురుషకర్మ ధారయాదులకు సాంస్కృ్భృతికమి శ్రరూప సాధ్య సనాసస్థితి "లేదని పంయిసందర్భమువలనం తోంచుచున్నను _- సరలే వరుచే, చైవ వికారాచ్చాపి కేచన (౮౮ విషు దారాన్టేత ఉదపిరో మోస్తు విభ_క్ష్యేకవచ నకే ఫుంవూ (౯౩ ౯రీ విష) సామానాధికర ణ్యేషు (౯౧ వివ) ద్యిగో రమిశ్రతాయాఃతు స్రాయ వకళత్వ మిష్యులే మిశ్ర తలాయాం బవాల్వం స్యా దన్యశ్రావి క్వచి దృవేత్‌ (౨౮౮ విషు ఇచ్చ విభ_క్ష్య న్తిమస్య (౧౦౫ విషు అకశునవి మొదలగు విభులచేత నితరవిధములగు తత్పురువ, కర్మ భారయ ద్విగువులకును నభషనుజ్ఞ త _త్తద్వి భానసామర్థ్య్య మున క్షూవీత నుగుచున్నది శావున నట్టి క్షూపళనీద్ధపమాసములందుం దత్తద్విధుల కనుకూలముగాం ద _త్తద్విధుల నమసరించి కాన్తకవి ప్ర యోగవిరోధము లేనిరితిని విభ_క్రిలోపాదికమును. సుపో థాతుస్రాతిపదిక యో నీ కౌ ౬4ం స్తూ అనురీతిని నస్నుక్తన్త్య్యాయమునం 1460

1162 సకూసశేతరస్థలదుల్రందును బ్ఞావకనీద్ధములం ెల్లును. [౨౩౦ వి కల్ప] గల్పించిఫొనవలయును. సుపో ధథాకు స్రాతిపడిక యో _ అనుదానినే యుచ్చేశించు చున్న లోవళ్ళ విభక్త్యాచే (చిం వాలం ౧౭ శ్సా అనుసూత్ర్రము వైరీతిసమాసములందును. శోకార్తవుటొడలులతో-చేసీన తశృ్యలము మున్నగు కవి వ్ర యోగజ్జాహనిద్ధ సాంస్కృతి కాచ్చిక మి శ్ర సమాసనములందునునూ త్రమె యుసయో గింపవగునుగాని యొల్లయెడలను నువయోగింపరాదు జ్ఞావకనిద్ధములందు రాము*4 జీ+శభ_క్టిశసు అనుచో రామునందలిధ_క్షి అనునర్థమును వివత్నీంచునవుడు జేర లిచ అనుసూత్రవుజ్ఞాపకమున నందలి జీ లోవీంపదు సు ప్రత్యయము లోసిం చును జ్ఞాపకనీద్ధసమాన స్థలములం దిట్లాయా సూత్ర్రముల ననుసరించి దీని నుప 'యోగించుకోవలెను సీ ఉల్లలెల్లని తురగోత్తము వాలంబు (ఆది ౨ ఆ 38౮ పు క థోళార్తపు టొడలులతో (స్త్రీ ౨ ఆ ౧౨౮౪ ౪ పు మున్నగు ప్రయోగ ములనుబట్టియు సామానాధికరణ్యే షూదన్తానాం టుగాగ మోచిస్యాత్‌ , మోస్తు విభ_్ష్య్వేకవచనకే పుంపూ మున్నగువిధులనుబ్య్టీయు సొంస్కృతికమిశ్ర రూప సాధ్య సమానాధిశరణ సమాసము లభ శ్రీనుక్షాతేము లగుచున్నవని యెజుంగు నది సమాసకములందేకాక సాంస్కృతిక మి శ్రనమాసములందును విథానసామర్థర్థ మున క్షూహానీద్ధరమాసములు చెల్లును వాన్మిప్త క్రియను బయిరీతినె గ పొంపవలెను ఖో క్నార్తశజన్‌+ఒడలు జన్‌ = శోశార్తాజన్‌+ఒబడలు = శోశార్తములు+ఒడలు = శో కార్తము+జడలు = శోకార్తపుటొడలు - శోశార్తఫుటొడలులతో ఆజ్‌" పురుష జీ = ఆపురువ---ఆపురువునందు = అప్పురుషునందు-మొ ఫుంలింగములును బుంలింగసమములునగు సంస్కృతములు సమాసవూ ర్వావయములం కారాదు నోశా _ర్తృమగండు అనరాదు అట్టివ యోగములు లేవ్చ 'ేల్పులదొర - కొమురుని వేర్మి మున్నగుచోటులందలి సుట్టి ద్వితియాశారమున నిన్బియుండుటచే "నట్టివి అలంక్‌ వష్టీసమాసములె అని బెప్పనగును (౨౭౦ విషయము) వానితోడన్న ఇ+ చెలిమి = వానితోడి చెలిమి వీనియందున్‌ +అలి+వేర్మి = వీనియందలి వేరి (౧౦౫ విప) ఇట్టివి తృతీయాద్యలుక్‌ సమాసలు ఇవేన సమాసో విభ_క్ష్యలోపశళ్చ అనుచొప్పున (౨౬౮ విషు నుపషమానవాచకములతోడి సమాసమున విభ క్రి లోపాథఖావను సాధ్ధసమాసములందును గలదు క తిరముగ వాక్య సమాపా చరణంబుల ద్వివిధ యగుచు త్రాతియు దనరున్‌ (నరన ౫ ఆ ౧౦ పు కా = నీదో ఖద్దమహీంద్రు డో యనందగు న్నీదివ్య లేబోథరం చాదితుల్నం డును బో లెం బొల్చు (నరస ౫ ఆ ౧౮ వృ ఇట బ్రథమావిభక్రి ఇవార్థకము

[బౌ ననూ ౩ సూ] ప్రాఢవ్యా --ఇవార్థకములతోడి సమాసములు. 11168 తోడి సమాసమున లోవీింసలేదు (విస్తర) తలన్‌' +అపోయు+ప్రాలు జ తలం్రాలు- ఒడిన్‌ “+కట్టుశప్రాలు = ఓడింర్రూలు _ఊోరన్‌ శతిరుగు+పంది = ఊకంబంది. మొదలగు మధ్యమపదలోపి సమాసములందును (౨౭౦ విషు ద్వితీయాది ద్రుతము కొన్ని యెడల లోపీంపక అపర్నాన్త ఇత్యాదిచే చిందవ్రుకాంగా తలం్రాలు మున్నగు నలుక్సృమాసములు నిద్ధించును (౨ మేలే ౮౭ ౯౦ ఇం 1 వివ) స్త్దమోా

విస్తర ౨౭౦ విష --వలె ప్రభృతిశబ్బములతోడ సమాసము గల్లునవుడు 'కెలులపనం గొన్నివిశేషములు గలవ్చ సంస్కృతమున వ శబ్దముతోడి ప్రయోగ మున నుపమానోవమేయనులు సమానవిభ_క్రికములుగనె యుండును ముఖం చంద్ర ఇవ థాతి - ను.ఖస్య చన్ష్రున్యేవ విలాస అనురీతినే యుండును "కెల్టున నట్లుకాదు - ఉపమేయను ప్రథమేతరవిభ క్తులతో నున్నపు డువమానమును నట్టి విభక్తులతోనె యుండును ఉపమేయను ప్రథమాంతమైయున్నవు డుపమాన మ్యూక్రిందిరీతిని మష్ట్యాదివిభక్తులతో నుండును సంస్కృతమునందు సదృళాదిళబ్ద ములతోడి సమాసమున నిట్టి ఖేదమె యుండును ముఖం చన్ష సదృళమ్‌= చన్హేణ సదృళమ్‌ = చక్ష్రస్య సదృళమ్‌ మొ ఈవిషమయమునం ద్రిలింగలతణ శేషకర్త య్య్మాక్రి ందిరీతిని న్యూత్రించియున్నాండు అట్లు - పోలె బలె-వలి ళ బ్దంబు లివార్థకంబులు ఉపమేయను ప్రథమాంతనుగునపు డట్లు వరంబగుచో నువమానం బులగు నామతదస్త ద్యువ్యదా కర్థములకు షక్టియు పోలె బలె లు పరంబు లగుచో నామ తచ్భస్థార్హములకుం బ్రథమయు నస్మదర్థ ప్రభృతులకు ద్వితీయయు వలె పరంబగుచో నామతచ్భస్దార్థములకు ప్మషియు నస్త దస్థాదులకు షష్టీద్వితీయల యం దే దియే నొక్కటియుం గ్రమంబుగ నగు ఉపమేయము ద్వితీయాద్యంతమగు నవుడు పోలె వ్రభృతులు సరంబులగుచో నుపషమానంబుల కుపమేయ నిభక్తుల యగు పోలినయెడం దచ్చ్శబ్దమే తదాదులకు నువలత్‌ణనుగా ల్రహించునది అట్లు కరణ్యాదులకు గ్రావాకను ( వ్రైఢ సమా 3౮ నూ ఉదాయామారు బకు నట్లు చత్తురు మిరు బకునికరణిం జత్తురు ఉపమేయము ద్వితీయాద్యంత మగునపుడు అట్లు కరణి =- మున్నగువాని వాడుక వీలువడదు ముఖను పద్యము వోలె (వద్మముబల్సె నున్నది నేను నినుంబోలె (నినుంబల్సె విన్నాను నుఖము చందు నివలె నున్నది వాండు నావలె (లేదా) సన్నువలె నున్నాండు- భీపలంబో లె మనునేల వెఆపించెదు మొ

చథమాంతములమిోయి పోలె - బలె - పోనిళబ్దంబులు ్రుతవూర్వకం బులు విభాషనగు * (ప్రాఢ సనూ 3౯ సూ ఉదాఎానిధిం గన్న వేదయంం

క్షే1ర4 వ్రేఢవ్యా --9వార్థకములతోడి సమాసములు [౨౭౦వి కల్ప] బోలె ఇది యాగమముశాదనియు నర్ధవి శేష బోధకదునియు నీవజకు వ్రాయలబడెను (౮౪ ] వివ) వేదవోలె - పుణ్యజశాఖ్య్థ యుంబలె ఎ ఫుణస్టజనాఖ్థబలె - మన్మ థూుండునుంబోనివాని - వీండ్రును వాండ్రును బలె మొ కొన్నియెడల నువమానం బులు "నెష్కలగుచో నిని కడదాని కొక్కటిగ చూపనైడి (ప్రాఢు సమా ళం) అట్టి పోని “బోటివనంటి - శబ్దంబులు వదర్థకంబులు బోటి దనంతం ట్రత్యయార్ష్మంబునగు. అట్టి ప్రళ్ళతులు పరంబులగుచో నట్లు ప్రభృతిపరకనామా దులకుంబలెం బూర్వపదంబులకు విభక్తులు త్రివిధంబులం బకంగ్కు అందు బోంటి వంటులు సమానంబులు అవి వరంబులగుచో నాార్థనునకు నామతచ్శబ్దంబులకుం బోలె గార్భంబు పోని పరంబగుచో డువర్ధ్మకంబుమిాంద ద్రుశంబు నిత్యంబు (ప్రౌఢ సమా ౪౩ సూ ఉదా --రామునియట్టి - నీయట్టి మన్మ్మ థుండునుంబోని వాని - చేవివోని - చేవియుంబోనిదాని = నన్ను బోని - తన్ను బోని - నిన్నుంబోని వానికి = రామంనిబోంటి - రామునివంటి - వానిబో6టి - వానివంటివానికి - నాబోంటి= ననుబో టి = నీబోంటి = నినుబోంటివా డు తనబో టివాండు - తనవంటివానికి (తన్ను వంటి అనరాదు మనుబోంట్లకు - పల్కులనంటి = పల్కుల్వుంటి (పాండు ౧ ఆ ౨౯ ప వీనికి బ్రమాణములగు విప్ర యోగములు త్రిలింగలక్షుణ శేషంబున నాయాసూత్రంబులకడం జూపయడెను = ఈసూ త్ర ము విషయము లుపమేయ మే విభక్రీలో నున్నను వర్తిల్లును - ఉదా = నాబోంటివాండు నాబోంటివానికి = నాబోంటివానిచే మొ పోనిళబ్దము పోలనిళబ్ధసం మేవరూసను కానోవును కావు ననె దానికి ముందు ను శబ్దస్థితి యంతటను నిత్యమై యుండుట యావళ్యకముగ నుండును మన్మ థుండునుంబోనివాని = మన్మథు డు నైైతము పోల జూలనివాని నని యర్థము నాయకరత్నంబునుంబోని రాజనముహేం చ్రవరంబునన్‌ (ఆది ౧ ఆలా కొన్నివిశేష ప్ర మోూగములు..--ఇవళబ్దముతోడి సమాసము సంస్కృతము నందె నిత్యముకామిం జేసీ (౨౬ూ శ విష) తెల్టునందును నివార్ధకళబ్ధములతోడి సమాసనుంన కనిత్యత నంగికరించుట నింతకాదు మఆతియు ఆదిత్యుండున్తుబో లె మన్మథుండునుంబోనివాని నున్నగుచోటులందలిది ద్రు తాగమునుం కాదనియు నర నిశేషబోధక నుళబ్ద మనియు (౮౮ ] విమ) జేసీన సిద్ధాంతము నైతను దీనివ్య స్త తను నిర్ణయింవ జాలును కావున నివార్థకములతోడి వ్రయోగములం దవథారణార్థక శబ్టప్ర యోగమును దుష్టము కానేరదు నదివోలె మున్నగుచోటులందలి వాచేళ మును నిచటి వ్యస్పతను దెల్పును క హిమమయూఖు(డ పోలెన్‌ (ఆది 8 ఆ ౧౩౨|౦చ , వైళ్యులపోలె వళ్యులై (సఫా ౨ఆ ౯ఇ)చ అన

[బా సమా 3 సూ] 9వార్థకసమాసప్రరెకాగ విశేషములు 1165 విని సూతసూనుండు భయం 'బెదం గూరినవా డపోలె నై వెనక కొదింగి (ద్రోణ ౨ఆ ౧౦ఇ్ర)మ ఆజుగల దీవమ ట్లతండు మండుంగాక (కర్ణ 8ఆ 6౯) (దీపమట్లు అనుచో వస్టీరంమాస నుమ్ధు రాలేదు క అనిన అక్కుత థారాపాతం బునుబోలెనైన- ఆం ౨ఆ ౧౫౪) (ను శబ్దము ,ప్రాసగతము) సీ రంగదుత్తుంగతరంగవా_స్తంబుల నాడెదునదివోలె వజ లెకునదినోలె తొడరెడునదివోలె నగియెడునదివో లె శీవనియది వోలె నుచ్చభిమ (ఆ వె) నినదనుగుచునున్న నీర ధియొద్దకు (ఆర 3 ఆ 3౮ వ) అనుచో అగుచునున్న అనుదానికర్త సంద్రము అను నుపమేయము చథమాంత మధ్యాహృత మగుచున్నదిగాన బాధలేదు నీ అనఘ సోమను లేని యథధ్వరంబుకు ళళి లేని రాత్రియు రవి లేని నభము ఫవుష్ప సంపదలేని భూజమునుబోలె (ఆన ౨ ఆ ౧౦౬) ఇట్లు పెక్కిటి కొక్క వాచకమును బి యోగించుట గలదు (ద్రోణ ౧ఆ ళ౪ణ ప) కొ పెనుమంఎ నుటుకు శలధం బును బోలెన్‌ (ద్రోణ ౪౮ ఆ ౧౧౪౬) (ను ళబ్దము 'ప్రాగగతము ) నీ త్రాసులుంబోని చ్విత్తంబులతోడుత (గంతి ౨ఆ 3౭౪6) మ ఐరావతం బుకుబోలెన్‌ (నిర్వ ౭ఆ ౪౭)చ చులప గనున్న కల్చలత _ మన్మథునారి ననుర్చనున్న కో మలతరఫుష్పబాణ ను హిమద్యుతిం జూడల నున్న పద్మకు టల మలరంగనున్న మధుమంజరి నాామధుబృ్బంభితాంగదో హలరచినొవ్చె గారి (నన్ని కు 9ఆ ౨౮౩వ) (వెక్కిటికొళ్ళనాన్‌ కబ్దరు) (్రేఢ శ్రియా 80 నూ భూ) లే.గి విగతజీశ్ర డై పడియున్న వేదమూర్తి యతనిచేత సంజీవితుండ్రై వెలిం7 దన.జనుంత్రి యుచ్చారణదమయుచేత నభిహితం బ్ఞగుళబ్దంబు నట్లపోలె (ఆది ౩ ఆ ౧౨౭ )(వాచకద్యయ) ఆ-వె ఆతనిమేను కుంతి యట్టుల శక్రైవడి యరయ నేనుజూచి (శాంతి ౧ఆ ౧౨ప)గీ ఆర్హు దైనట్లు వోలి (వారి వూ భా౫ఆ ౧౫౦) ద్వి వచ్చు వహిత్రంబు వడువునుబోలి * (బసవ ౨ఆ ౨) కరమర్థి నందిచ్చుకరణియు బోలె (బస ౨ ఆ ౨౭౦) ఆ-వె, ఆర్చన లిచ్చువగిదినోలె నన్ని కు ౧ఆ ౪౯) లేగి బలనీ కల గిరల్‌ కొలువున్నభంగివోలె (వన్ని కు ౩ ఆ ౨౫౬) కారద నీరద నమూహి చాడ్చునంబోలెన్‌ (నన్ని కుంంఆ 3౮) నీ ఉదయించువడువవోలె కరణివోలె . అట్టుపోలె. రమణవోలె ెజంగు వోలె (నన్ని కు 3౩ ఆ ౨౭౨) లఅట్టివళ్ళతులకు -టఉ ట్వైత వనంబు నట్టి సుఖవాసము గోవుల శెందు లేదు (ఆర ౫ఆఅ 3౬౦) గీ అనఘ

166 న వర్మశములోవింపని యలుక్‌సమాసనులు (98౭0 వి శల్చ] నవర్ణకము లోవీంపని మధ్యమ పదలోవీసమాసములును నలుక్సమాసములుగ నెన్నం దగును ైఢవ్యాశరణమున నివి 'వేశ్వేలువిధములుగ స్యూత్రింపబడినవి అ=కొన్ని యెడల స్తష్షమిాతత్పురషమునందు నవనర్శ్శకంబునగు (అలుకృమాసము) ఉదా కువలయంబునవాపు మొ కువలయంబునన్‌+గలశవాప = కువలయంబునవారు- ఇళ్లు వారాణానతంబునవారు - చ్చిత్తమునదు ఖంబుల్‌ - మొ (ప్రాఢ సమా 92 సూ వమష్టీతత్చురుసంబులందు నగాగమంబు విఖామనగు ఉదా.---ఎలజ వస్థ్రనంబున విలసకయు (ఫప్రాఢ-సమా ౧ స్ఫూ జవ్వనంబునన్‌ *క లుగుఖవిలస నంబు అనురీతిని వీనిని స్పప్పమ్యలుక్కులుగానె సమర్థింపనగును ఒకానొకచో మకు బద్ధంబున నవర్మ్మ 0ఎ దూవనైడి ఉదా శ అనిలజ ఇట్టే దివస్థ లేజంబున వాం డధమాన్వయమునం బుట్టునె ((ప్రాఢ తద్ధి ౧౯ సూ) ఇట్టివి నైతము నలుక్కులుగానె బ్రుసొంకనగును దివ్య లేజంబునన్‌' +వెలుంగు+వాండు = దివ్యతే జంబ్యునవా డు ఇళ్లు నీ వర్ద త్రయంబునవలనను సప్తాంగములయంన6 జిత్తంబు మెల గుచుండ శాంతి ౬ ఆ ౨౦౦ పు మున్నగు వ, యోగాంతరను లందును నలుకృషాసము నెన్ననగును వర్థత్రయంబునన్‌ +గలశివలనను (వలను= నేర్చు) అనురీతిని సమర్థింపనగును మష్టీభ వేది తాసది తత్పురుషసంస్థితా = తత్పురవమసమాసగతనమగు

నమ్నూమ్‌ = (ప్రాతిపదికములపయి ౧ల్బియున్న సస్టీ, = పకీవిళక్రి ద్వితీయాతుల్యా= ద్వితీయావిళ_క్రితుల్యముగు నాకారముగలది భవేత్‌ = అగున లోపళ్చ విభ క్యా చేరిత్యాదిన్తూత్రి మాచ్చికసమూసమాత్రవిషయకము క్షూపక నీద్ధసమాసవిష యకము నగుటచేతం దక్క్‌నపాంస్కృృతిక మిశ్రరూప' సాధ్యసమాసనముల విభ_క్లిలో సము చింఠామణి సమ్మతముశాదు అట్టియెడల సర్వ కారకచాధకమగు శేషషన్ని సంగీకరించి యట్టిసమాసమునూ త్ర ము చేయనగుననియు నట్టి సప్టి, ద్వితీయాతుల్యో శారను.నంది నిల్చుననియు నట్టియెడల ద్వితీయకు లోపను ప్రకృతసమాసవిధిచేం గల్లనేరదనియు నచ్చోటి ద్వితీయాసంబంధియగు తిబ్మ ధ్యశాన్త్రనీద్ధమగు ద్రుతము మాత్రను (53౨ విష) ద్రుతస్య సర్వత్ర లు శృమానేషం (౮౭ విష) అను నూాబో టులకుం ్రియంచైనపనికి (ఆర ౭ఆ 3౬౮) సీ ల్రేగి నిద్ధు లకు నను బోంట్లకుం జెప్పనేల (ద్రోణ ౧ఆ ౧౩౯) తేగి అలిగి జమునాలుకయుం బోని యతలళక్రి (కర్ణ ౩ ఆ ౧ఇ౨ ప) నీ గిరిళ్ళంగముల బోని కరిశిరముల (ర్ణ ౩ఆ ౧౭౪) ఆ-వె తన్నపోనిదానిం దన్ని అనుచో తన్నపోలుదానిం దన్ని యని కవివ్రయుక్తమైయుండు (ఆది ౮ ఆ ౨౩౮)

[బా సమా 8సూ] షన్టీభబేదిత్యాది సూ శ్రార్థనివరణము క16? నూ త్ర ముచొప్పున లోవించుననియు నెతుంగనగును ఉదా ---రానునియొక్క + బాణము ఆ రామునిన్‌*వాణము = రామునిపొణము రానుయొక్కశ4బాణము= రామున్‌+పవాణను = రామువాణము రామునియెక్క+హొడుకు = రామునిన్‌ 1 ఫొడుకు=ంరామునిళొడుకు రాముయొక్కళొడుకు = రామున్‌ +కొడుకు = రాము కొడుకు మొ లోవళ్చనిభక్త్య్రాదే అనునది సార్యత్రికముకాదు సమాసకము లందు నైతము విభక్తూదిలోవము సార్వ త్రికముకాము (౨౭౦ విష) అయ్యిడి సమాసకములందును జ్ఞాపకనిద్ధసమాసములందును బ్ర యో గానుసారముగాం జెల్లును ఉదా -__- కొనురునిమయొక్కుయునికి = కొనురయునికి అని యుండ నేరదు కొమరుని యునికీ అనియే నిల్చును కావున సమాసకములందును మిశ్రాదిసమాసములందును నెల్లయెడల నీవష్టీభ వేవత్యాధిసూ త్రము వ_రిల్లును

సూత్రమునందలి ద్వితీయాతుల్యా అనుద్దానికి దంత్రముచే నావృత్తి నంగికరించి మష్టి ద్వితీయాతుల్యా కారము గలదగునపుడె ద్వితీయాతుల్యా = అట్టి ద్వితీయా౦తమువంటి రూవముతో నిల్చునని వాాఖ చేస ఫొనవలయును అన గా యొళ్క లోపించిన షష్టీరూపను తిబ్మధ్య సూ త్రముచేశ ద్రుశము చేరక ముందటి ద్వితీయాంతరూపమును బోలియున్నవుడే యీసూత్రము న్నర్థిల్లునని కాత్పర్యము ఉదా --శీతయొక్క4క_క్రి = నీతనున్‌+క క్రి = (పాతీశసులోపము) సీతన్‌ +ళక కి = నీతళ్థి ఇళ్లు రూపనిద్ధి నంగీకరింపవలయుశు గాని నీతనుక క్తి మున్నగు సనిష్టరూపనిద్ధి నంగీకరింపఠాదు నీతనున్‌ అనుద్వితీయాకూసములోని ను అనునది లుక్బ్‌స్యా త్తీను సూ త్రముచొవ్వున విభాషును లోవింపగా (చూడు ౧౩౧ విష ) నీతన్‌ అనియేర్చడును అట్టిరూపములోని తిజ్మథ్యసూ త్ర, సీద్ధద్రుతము చేరక ముందటి నీత అనునది నీవయెంక్క అనుదానిలోని యొంక్క్‌ లోవీంచినదానిని బోలియుండునేకాని నీతనున్‌ అనుడానిలోని ద్రుతముచేరక ముందటి సీతకు అకు నది యద్ధానినిబోలి యుండదుగదా కాన నిట్టి ద్వితీ యాతుల్యా కారము (నీతకున్‌) నిల్వనేవదు 9ళ్లై నీ-నా-ళా-మనళబ్ద ములయొక్క విభ_క్థి లోవించిన మష్టీరూపనుంలు నీ-నా-ళౌంమన అనునవి వానిద్వితీయారూపములను నిన్ను నన్ను-తన్ను-మనల అను వానిని బోలియుండమిచేత నీ-నా-తా-నన ళబ్దములయెడల ప్రకృతమగు షష్టీ భవే దిత్యాదిసూ త్రము వన్నర్షిల్లనేరదు మనలన్‌ -ద్వితీయ ఆది ౬జఆ ౧౫౭ వ) మనయొక్క షష్టి (ఆది ౨ ఆ 3౮) (౨౧౯ 1 వివృ్ర)ఉడా --నావాండు మావా డు. తనమాట - తమమాట - మనవాండు = మనవినత తక్కినసర్వరామనులచోట డి్వితీ యాతుల్థితయె గల్గును ఉదా,ంలావానినమూట - వారిమాట మొ నీయొక్క

1168 షస్టీభ వేస్ట్యతీయేళ్యాదీి సూశ్రార్థవివృతి (౨౭౦వి కల్ప) పుత్తుడు మున్నగుచోటుఎ౦దలి వ్టికి ద్వితీ మాతొల్యము "లేనవుడు యొక్క కు సాంస్కృతిక మిశ్రసమాసకులలో లోవ మెల్ల కల్లునని శంకింంరాదు. ళజ్టేభోస యువ్యదాదిభ్య ఇత్యాది సూత్రము వికేషవిధిగ వానికి యొక్కలోవము కట్టుం శధర్వణునిచే స్తూత్రింప బడెను. (౨౭౧ విష) ఇప్చిచోట్ల యొక్క చ కేచనప్టీ అనుచోటి చశారముంచేత యొక్క నిల్వదన్నను ననవచ్చును కావున నీయొక్క+ పుత్రుడు న నీవుత్తు డు మున్నగురూవములు నిర్చాధముగా నీద్ధంచును వసి ద్వితీయాశారముతో నుండువానికే యీవిధి ఇెల్లునపు డింక ద్వితీ యాకుల్యా శార విధానము చేయ నేల యం శంకింకరాదు -పాథర్టముంగు సొంక్కృతికమీ శ్ర సమాసములలో సమాసావయవవదనముల విభ క్తులకెల్ల సమానళకమందువలెనె లోవము నంగీకరించినచో రామునియెక్క*ఫొమారండు అనుచో రామకొమూా ఈర డు అనురీతి ననిష్టరూపము లువ్చతిల్లును (విస్తర 10 ౨౬౯-౨౭౦ ౨౭౧ విష) యొక్కవిభ_క్రి వర్థస్తశలోను నిత్యముగా లోవీంచునుగాన రాముని గొడుకు మున్నగురూవములన్తై షష్టీతత్పురుషుమునున్యూత్ర దుంగికరింపనేల యని శంకింప రాదు రాజుయొక్క+ఆజ్జ్ర = రాజునాజ్ఞ మున్నగువోట్ల సామానికః ను మాగ మము సమాసాంగీ కారము లేక నీస్ధంపనేరదుగడా చుజియు నుత్తరవడలోప రూప శాదుల యర్థముల నీద్ధికి సమూాసపౌంగీ కార మత్యావళ్యకముగదా

సా దుత్తరన్యేశ్యాది _*_గ్రరస్యళో వేపి = ఉత్తరపదలోపమందును సమాసపూర్వ్యపదమునకు ద్వితీ యా అనియతా=ద్వితీయా తుల్యాశారము నియతను శానిద్రై యనగా గొన్నియెడలమూ త్ర మువచ్చునని యర్థము ను కా=ఎసమ్థతమగును అన్య శ్రావీ=ఉ_త్తరవదలో వేతరసమాసస్థలములందును తదిష్టి స్వాత్‌ = ఆవ్వితీయా తుల్యాశారస్థితి కొన్నియెడల సమ్షుతముగును తృత్త=ఆవిషయమున ప్రయోగ = మవోకవి ప్రయోగమె కారణమ్‌=ఎమూాలను ఉదా -- జవ్యాది యమ్హకఫు నెస్ట = జవ్వాదిన్‌ +నెట్టి = జవ్యాదినెట్టి ఊరన్‌+తిరగు+పంది = ఊర బంది ఇట ద్వితీయా రూవపములేదు ఆెండువే లధికమగు నలువది = నెండువేలన్‌+నలువది = రుందువేల నలువది ఇట్టివ్ని నైత ము_త్తరపదలోపసమాసోదావాతులి మో మనెడి తమి = మోముతవ్మి తీ గెవంటి కౌను = తీలెశౌను. వ్రేపల్లె యను వాడ = వ్రేవల్లేవాడ ఇట్టివెల్ల అన్య శ్రావీత్యాది కు దావారణములు క్వచి తృ్రత్యయేళ్యాదికారిక ౨౫౧ | విషయమున వ్యాఖ్యాతమయ్యొను ఉదా --షష్టి ద్వితీయా కారనుతోనె నిల్చు టకు ==దొానియొక్కుఎకలరూపు = దానీన్‌ +దిశశలరూవు = దానిదిక!లరూఫపు వారి యొక్క ఫానిశ్వ్యాసములం = వారిన్‌ +వి+శనిక్యారములు ఇ వారిని నిశ్వ్యాసనుంలు

[బొ సనూ ౨౫ సూ) నూరి ప్రక్రియలోని సమాసవిళ_క్రిలోసము 1160 రామునీయొక్క+ళ కి = రామునిన్‌ ది+ళ_క్రి = రామునిది శకి తథాత్వ మృనుట చేత సీకనుదిశ_క్రి - నిన్నుదుళ_క్షి మున్నగు ననిష్టయూపములు గల్లనేరవు నీత యొక్క+శక్రి = సీతన్‌+ది+ళక్రి = నీతదిళ_క్టి అనురీతినిమాత్ర మె రూపనిద్ధి కల్దును నీ-నా-తా మనళబ్దములచోటనై తము షష్టి ద్వితీయా కారముతో నిల్వదు శాంగా యొక్క విభక్షివలెనె వానికి దు ప్రత్యయము చేపను ఉదా నీయొక్క_శాశ_క్రి = నీదుశ_క్రి - మిాదుళ_క్థి మొ క్వచిదన్యవిభ కృర్ణగ్ధ ఇళా్య్థదికారిక ౨౨౦ మెం .9౨౮ విషయమున వాష్టభార తము ల్తరువది యధికమగు నొకటి అనువిగృవాముగల యు _సరపదలోవీసమూా సమున షష్టిచోట ద్వితీయాకారము నిల్వక ప్రథమయొక్క యాకారము నిల్చును ఇరువడియొకటి అనియే యగన ఇరువదిటియొకటి యని కానేరదు ఈస్యూత్తము సాన్టి దుత్తరన్య లో వేవీ అనున్మూత్రమున కపవవాదచు ఉ_త్తరవదలోవీ సమాసమున షష్టి ద్వితీయా కారమున నిల్వక ప్రథమాకారనున నైైతనము నిల్చునని యర్జ్వము బాలవ్యా సమానవిభక్షికి లోవం బగు లట్టునకుం గాదు ౨౫ ౨౭౦1 రానునిపొణములు సరసవువచనములం వేవెలుంగస విషయము గుణముల ప్రోక సంకీవని ౨౭౦ 1 విమ.--సనమాసావయవవదముల విళక్తికి లోవంబు గలు గును థా తత్స 3౧ న్యూత్త ముచే విభ_క్షికి లడాగమంబు విధింప బడుటచే లట్టు న్రేశము విభ_క్రిగ గణింపంబడునుగాన. దానికిని లోవము ప్రళృతస్యూత్రముచే నూ3మతము.నం య్వాక్రించుచుండంగా నట్టి లట్టునప లోపంబు గలుగదని వచింప వలనెను రామునియొక్క +వాణములు అనుచో రాముని అనుచానియందలి ఎ అనునది బా తత్స ౨౩ సూత్రముదే ఛ్రుగ్ఫతికి విధింప బడినది గాన నయస్డిది లోవీంపదని సూరి యాశళశయము కాన రామునిబొణములు అనుచో విభ కలకు లోవము రా గా రామునివాణ అనుదానికిం శ్రాతిపదికత్వనుకలిగి చథమా విభ_క్తి రాంగా రామునిబాాములు అనురూపము నిద్ధించె నని సూరి తాత్పర్యము ఇశ్లై సరసములు వచనములు అనుచో విధ_క్రీలోవము కట్టలా సరసము వచన ములు అని నిద్ధించెను ము.గాగమను ప్రకృత్యవయవను గాన నయ్యది లోవీ౦ంప దని సూరితలంపు బా సంధి 3౨ స్యూత్త్తము చవొవ్వున ముగాగమ మువర్ష్మ మునకు వు వర్హాదేశము. రాంగా సరసఫువచనములు అనురూపము సిద్ధించెరు వేశావెలు గులు (గలవాండు అనుచో బవా వ్రీహిని బ్రభనూవిభ_క్రిలోపముకల్లి క్త?

1170 సూరి సమాన విభ_క్రిలోవ విధాన మపమార్గగామి [౨౭౦ 1 వి నంజీ] ప్రాశిపదికత్వము కల్ల గా ప్రథమావిభ_క్రీ యుదయించి వేవెలుంస అనురూసము నీద్ధంచెను గుణములయొక్క- 'ప్రోక అనుచో6 బయిరీతినె రూపనిద్ధి నెన్నునది ప్రశృతసూత్రముచొవ్పున లట్టునకు లోవనము కల్దలేదని యెజుంగనగును సూరి ల అనుదానినిం జింతానణిచొమ్పున ద్వితీయావిభ_క్రి ప్రతృ్యయముగా నంగికరింప కుందుటచేతను టాది పరకత్వమునం బకృతా్యగమముగా నంగీకరింకుండుట ర్డీ న చేతను ష్టీ భవే ద్ధ్వతీయాతు ల్యేత్యాదికమగు ప్రక్తియను మార్చు ఎచేకను బయిరితిని స్తూత్తించుకొనవలసివచ్చెను ఈనమార్చులోని యనుపపత్తు లీవజకే కొన్నిచూవ బడినవి (విస్త 1 ౨౬౯-౨౭౦ విష) అలౌకికవిగ్తవా వాక్టములో నే సమాసపంజ్ఞ కల్లి యట్టి సమాసమునకుం శ్రాతి ఆ ఇ౧ న టో వదిశత్యము. సిగ్ధించి తదవయవీభూత సుబ్విభ_క్రిలోసము కల్దునపుడు లట్టునకు థ్రౌవ్తీ యెట్లు? లట్టునకుం గాదు అమవిథానము సామరస్ధము చేనది రాందగినచోటి విభక్తులు లోవీంపవన్న చో నందును ననుపగ్తులు తోంచుచున్నవి లట్టు లోపింప నపుడు దాని మూలములగు నిభక్తులును లోపింప వనక తీరదుగడా ఇంక లట్టు శానిస్థలముల సమాసవిభక్తులే లోపించునని సూత్ర మున కర్ణము చేయవలనీవచ్చును గుణముల్యప్రోక అను నుదాహరణమునుబట్టి విభ_క్తిప్ర, త్యయము లోవించి ల మిగులు ననుట దుర్ధటము ల అనుదానితో గూడిన మొత్తము విధ_క్రియగునపు డందుం గొంత భాగము లోపీంచునను నర్ధ మెట్లు లభించును ఉదాహృాతినిబట్టి యంగ్ని కరింతమన్నను గుణములప్రోశలతో అనుచో గుణనులప్రోశల అకుదానికిం శ్రాతిపదికత్వను సిద్ధించి యనిష్టరూపోత్పత్తి దుర్యారనుగును సనమాసపూర్వపద ట్‌, ల విభక్తి లోపముమా్ర మె సూరికి స్థుతమన్నచో నుత్తరవదస్థ విభ_క్రితోం గూడిన భాగమునకే యనిష్టమగు పామాసికస్రైతిపదికత్యము. సీస్ధింపవలసివచ్చును సమాస మున నుత్తరపదస్థనిభ _క్రియే లోపింపదన్నచో సముదాయనున కేకపడీావమే దుర్భటమై సమాసమునకు బ్రాతిపదికసంజ్ఞ 'లేకపోవలనీవచ్చును మజియు మధ్యమ సదలోవపీసమానమున నుత్తరపదలోవము నుషమానవాచకలోపము మున్నగునని నిస్ధింపమించేని య'నేకములగు కవిప్ర యోగము లీసూరిమూర్ణమున సంగ్రహింపం బడనేరవు కాన నీసూరిమార్ణ మపనూర్ల మనకతీరదు తత్పురుష కర్మథారయ ద్విగు సమాసవిధులు అందుం దత్చ్పురుషసమూాసము శద్దా త్తచ్శబ్టాత (ఆం దీం సంధి ౪౮ శా అహో ౧౯౩ ఫట

[భా సమా ౮-౧౧సూ ] తచృష్దా కారలోవము నీ-నా-తా-మనళబ్దసమాసము 1171 నన్నయాఫ సంబస్టే క్వచిదర్ధ స్యా దసంబనే విలతమణ (వో ౨శింవివ సంధి ౨౬ కారి అహో ౨౨౮ 3౮౪ ఫు) శన్టేభ్యో యువ్వదాదిభ్య స్సమాసోవి గురు రృవేత్‌ 38 (వికృ అజం ౧౯ కా అహో ౨౭౮రాఫు) కల్చ్పతరు ౨౭౧ వివ ఎ కద్దాత్‌. అను నన్నయ కారికయు సంబన్టే అను విళృతివిభేకకారకయు. ౧౦౭ విషయమున వాస్థఖ్యాత ములు వస్ట్రంతవదములకు దచ్భస్ఞైనర్థకను లుత్తరపదములగునవు డట్టి తచ్చష్టా ర్ధకములగు అది - అవి శబ్దములు స్వార్థమునె యనంగా నచటి సంబం థార్థముననే బోధించుననియు వాని అ కొౌారము బహుళముగా లోవీంచునవియు సళ్లు కొన్ని విశేషణములు తచ్చ్భబ్టార్థకములతో గర్మథారయ మగునపు డట్టివి శేషణనులు విధేయకోటి నధిరోహించుననియు. నట్టియెడల న్వైతము అది - అవి ళబ్దనుల అకారను విశకల్చ్పముగ లోవించుననియు. ళచ్చాత్‌ సంబస్టే అనుకారికలకు డాత్ప్సర్థ్థనము ఉదా -_--రామునియొక్క్నాఅది = రామునిది తెల్బాఅది = అెల్లది మొ ెల్లది మున్నగునవి కర్మథారయాభాసములు లెల్లది- 'కెలదానీన్‌ - కెల్లడానిశేన్‌ - చిన్నవి . చిన్నవానిచేన్‌ చదున్రచున్నవాండు చదువ్చచున్నవానిచేన్‌ - మొ ఆ సె స్వయం వరము చేయుచున్న వాడు వాండు (ఆది ౭ ఆ 85౪) నల్లనివాడు నల్లనియది ఇర్యాద్యా కర్మథారయాభాసా (అహో ఈ౪83 ఫు) కడు మొదలగు కొన్ని విశేషణనుంల కిట్టి సమాసను చూపట్ట లేదు ఛచ్చేభ్య వత్య్యాది --యువ్యదాదిభ్య = నీ-నా- తా- మన అనెడి శచ్దే భ్య = ళబ్దములకంకై. బకముగ నున్నశబ్దములకు సమాసోఒవీ = సమాసము వైతనుః గుర రృవేత్‌ = సాధువగుచున్నది యుష్మదాదిళబ్బముల షష్టి ద్వితీయా కారనున నుండదుగాన వీని షష్టీససూసను షీ భవే ద్వితీయాతుల్యా అనువిధికి (౨౭౦ విష) విషయము కాదు సమాససామాన్యపద్ధతిచొప్పున నలౌ కకనిగృహమునందె సమాసరంజ్ఞ కల్లెడిపద్ధతి చొప్పున బ్రక్కీయ నడచినచో = మియొక్కశఆన - తనయొక్క+ఆన మున్నగుచోటులందు నీయాన = కాయాన అనురీతి ననిష్టమూపములు గల్లనలనీవచ్చును మజతియు మి శ్రోసమాసము నన్న యాధర్వణీ యమసమ్మతము కావి.౦ దేసీ నీ యాజ్ఞ మున్నగునవి సాధువులు కాక పోవలనీవచ్చును కాంగా వాని సమాస మిట్లు ప్ర ల్యేశముగ నుపదేశింపంబడినది ఇట్టి ప్ర ల్కేకవిథానజ్డాపకముచేతే నీయాన మున్నగు సమాసకనులే కాశ నీయాజ్ఞ

1172 /ఈషోబలుం డీ నన్నయాధర్వణాశయము గ్రహింపలేదు [౨౭౧ వి కల్ప] మున్నగు మిశ్రసమాసములును నీద్ధించుచున్నవనియు వీనియమెడల సమాససామాన్వ పద్ధతి సయిుపము వ _త్తిల్ల వేరదనియం (వర్తిల్లినచో మూయాజ్ల యకచోట నీయాజ్ఞ అని యేక్చృడవలసీవచ్చున) నిడియునొక జ్ఞాపక శీద్ధరమాసమె యనియు. వీని యీ సమాసవిధి యవీ శబ్బముచే బాతీకమనియు నీ3ఫనూసవిధానము స వయోజన మగుటవై సమాసవిళ_క్రిలోపము. మూత్రము జరగుననియు విశదమగుచున్నది ఉదా నీయొక్క + అజ్ఞ జు నీయాజ్డ నీయొక్కశ+ఆర = నీయూన మాయొక్క? అడ్డ = విరాయాజ్ఞ = మూియొక్కశిఆన = మూయాన మొ ఇృసరూసము శలుగని పతుమున నీయెక్కళ_క్థి = నీదుళక్సి = నీళశ_క్తి మిదుళ_క్రి . మిళ క్రి నున్నగు న్య స్తథావములును సమ్ధతములగును వర్ఞస్తశయందును యొక్క విభ_క్రి లోపిం చునుగాన ఎశ_క్రీ - మిళ_క్రీ మున్నగునవి వ్యస్తరూసములును నగుచున్నవి ఇ ట్లీరూపములు నిద్ధించునవు డింక నేరత్సమాసవిధాయకసూత్ర, మేలయని శంకింద శాదు నీనిసమాూసమునే యుపదేశింపనిచో నీయొక్కగఅది = నీది - విాయొక్క+ అది = మీది - నాయొక్కళ అవి = నావి మున్నగుస్థల ను లందు శా త్తచృష్టాత (౧౦౭ విష ౨౭౦ వీష) అనుసామాసికసంధికాస్త్రము వ్నర్షిల్లవించేని ఆది అవి శబ్దముల అ కారమునకు లోవము సంభవింపకసోవలనచ్చును, నముతియు సంబస్టే క్వచి దిత్యాదిచొప్పున నిష్టార్థసిద్థియుం గల్లశపోవలనివచ్చును (విస్తర వీనిసమాసము వైకల్పికముగాన సమాసాభానపతేమునం బయి నుడాహారించిన విస్తర ౨౭౧విష --అహోబలపండితు డు శళ్టేధ్భ ఇత్య్యాదిశారికి యొక్క యాసరొూగమును సరిగ గ్రహింవక దీనిని విషయ నిమిత్రాది జేకారది చింతామణి సూత్రసందగ్భమన నుడావారించెను అట్లయినను నీనా తా మన శబ్దముల సమూసము.నకు సాధుత్వ మెట్లని ళంకించుకొని (మస్ట్రీ భవే ద్ద్వతీయాతు ల్యేళ్యాది చొప్పున ద్వితీయాతుల్యాకారము "లేదు సమాసక మనుటకు విభ_క్రీలోవను ప్రాతి పదికము నిల్ఫుట మున్నగునవి లేవు ) నన్నయ, వ్ర మోగములనుబట్టి వానిసమూసను సాధువని య5ా్టక్రిందురీతిని వ్రానెను నీ నిమిత్తంబున నిళ్శ్యాది తత్పురుషళమాసో ఒవీ సాధు నీ శారణంబునం జేనీ సర్వజగంబులోలల భూపతుల్‌ తనకుల బ్రావ్లణు తమ తమకులనముల్‌ ఇత్యాద్యాచార్య ప్ర యోగాత్‌ సమాసస తత్పురుషత్వే వారల కారణమునం నెగ్టుపుకై గౌరవ్ర్యలకున్‌ ఇత్యాద్యాచార్య వ్రయోగ వీవ - అఢర్వణా చా్యేణ తు ళ్టేభ్యో యుష్షదాదిభ్య స్సమాసోపి గురు ర్భృబే దిత్యు కమ్‌ (అవో ౨౭౮ వుట ) కవిజనవుండనక_ర్త వైయహోటల ఇం క్తుల తాత్సర ల్టీమును సరిగ 6బెళినికొనక మిక్కిలి యంంగతబిగ వార్టభ్యచేనిను

(బా సమా ౮-౧౧ సూ] కవిజనమండనాదుల యపవ్యాఖ్యలు ఈ 1173 నీశ_క్థి . మళ క్షీ - నీదుళ_క్రి మిదుళ_క్రి అనువానివలె నీయది- నాయడి - మిీయది - నూయనవి - తమయవి మున్నగురితిని శష్టా_త్తచ్ళజ్టాత అనుస్తూత్తనము (౧౦౭ విష) చొప్పున అ కారలోవము కల్లని రూపములు నిస్థించును నీదుళ క్షి. మిోదుళశ_క్థి అనునవి సమాసరూవము-ంని థభ్రమింపఠాదనియు నీళశ క్రి - మాళకక్రి అనురీతివి సూత్ర మె సమాసరూసములన్న ననవచ్చుననియుం బ్రశృతళభేభ్య ఇత్యాదిస్తూత్ర మె విళదీకరించుచున్నది దువర్మ కాంతములు వ్య స్తములగుటచేతనే స్వరపరకసంధిలో షష్ట్యా ఉతోఒచి నుమ్‌ నేచ అను సామాసిక నుమ్హు రానేరదు ఉదా -__-నీదు+ఆజ్ఞ్హ = నీదాజ్జ నీదు నాజ్ఞ అని కానేరదు చ నీదయ సమగ్రత యాపరిపాటి యేమనన్‌ (రాఘ ౧౪ఆ ఈర స) నీదు+అయసమగ్రత+ ఆపరిపాటి (ఆయ ళృుభావహోవిధి ) అని భారతసశీమున శేదము నీయొక్క+దయ యొక్క+సకుగ్రత అని రామాయణపతుమున నర్థ మెన్నునది మజియు ది విందు ప్రత్యయములు యొక్క_ విభక్తి వరాసయములు గాన నివి సదా విశేష్యముతోనె యన్న్వయించును క, తనదుక్షీర్తి వెలుంగన్‌ (ఆవి ౫ఆ 3౭)సీ వారివ థమ్మిల్ల భారావకలిత దివ్యామోద నవష్రషృ దామములయు వారిన వారిన (ఆది 3 ఆ ౧౫౪౬) ఇందు వారిావి+అ = వారివ అనురీతి యువ్యడాదిళబ్దములకం మెం బరమైన సమాసమందును నిమి_త్తవ రాస్ట్రయపదంబులకు సర్వవిభ_క్తుల ప్రయోగము శ్రేషస్టముగుకు ఉదా నీ నిమిత్సంబు)న్‌ - ఇచ్చటం దృతీయ _ నీ కారణంబున జేనీ సర్వ్యజగంబులోం గలభూవతుల్‌ - ఇచ్చటం బంచమి అలుకృమాసముందును గలదు వారల కారణమున నెగ్దు పుళై గౌరవ్యులపవన్‌ - ఇత్యాదులు గ్రహింపవలంసును అని యిట్లు ళశ్రేభ్యోయువ్యదాదిభ్య ఇత్యాది 'శారికకు వాస్రఖ్యచేయ బడెను (విక్స ఆజం ౧౯ శకారిళాత్స ) నారాయణీయాంభ్ర వాసకరణాణపతవివరణక_ర్తలు పంంయ హోబలపండితీయపం క్తులనె యనుసరించిరి త్రేగ సాధువు సమాసమున్‌ యప్యదాదులవయి. వివృతి = నీ కారణంబునం చేరీ సర్వజగంబులోం గలభూపకుల్‌ వారలకారణమున నెగ్టు పుట్టుం గారవ్యులకున్‌ మొ (నారా గాణ 300 శారి సమా 3 వద్య ౨౬౦ పుట) వారలకారణమున ఇత్యాదిపద్య భాగ మిట ననోబలవండి తీయమునం బడియున్నదని యెక్కింకంబడె నేకాని దీని కిటం బ్రస్నక్రీలేదు/ వారలన్‌ అనునది యుప్యడాదులలోం జేర్చ దగినది కాదు దానిని షష్టీ భవే ద్ద్వితీయే త్యాది చొవ్వున వారలయొక్క+ కారణను జ వారలన్‌+కౌారణను = వారలకారణను అని సాధింసనగును

న కస! బాలవ్యా ౮ామొ ౧౧వ స్యూత్తముల వ్యాఖ్య [౨౭౧౫వి సంజీ ] నవ థారణార్థకళబ్దవ్యవధానము వైతము వీని వర్ధ_స్టతరు నిళదీశరించుచున్నది (చూడు ౨౫౧ విష) సర్వళబ్దంబులు సంబంధంబునందుం “దచ బ్టింబుతోడ సమనీంచును ౮ నావాండు - నాయది ఇంటివాండ్తు - క్తం3ఏ రాముని వాండు - రామునిది థాతుజవిశేషణంబులకు విభ_క్రి వివషీంచునపుడు తచ్శబ్ధం బనుప్రయ్యుక్తం బగు ణా బాలవ్యాశరణ _ వచ్చినవాండు . వచ్చినది రానివాండు - రాజయది నిపరణము ఎల్లయెడల ధాతుజవిశేషణంబుల కట్టి యను పదంబు ౨౭౧ పీ సిషయను విభాసు నన్మువృ్యయుక్రంబగు ౧౦ వచ్చినట్టిరాముండు - వచ్చినరాము డు - వచ్చునట్టి వాండు - వచ్చువాడు యుష్మ దస్మ దా ళ్ళార్ధకంబుల క్పుత్తరవదంబు పరంబగు నపుడు దుగాగమంబు విభాషనగు ౧౧ నీదుకరుణ - నీకరుణ - నాదు 'నేరిమి - నా నేరమి తనదు రూపు తనరూవు సంజీవని ౨౭౧ ] విష __నవను . స్తవదములును సంబం ధార్థమ.న తచ్భన్హార్థ కములగు అఆది-అని-వాండు మున్నగువదములతో సమనించునని యర్థము "శేషషస్ట్య్రంతవదను సంబంఛార్థకమె యగుచుండ గా మరల నట్టి యర్థమం దే త శృబ్దము సమనీంచు ననంగా నట్టి తచ్చబ్ద మచట స్వార్థమునే బోధించునని కాత్సృర్యను నాయొకవాండు = నావాంయ మున్నగు నుదావృాతులలో సమాసవిభ_క్రికి లోవంబగు (౨౭౦ ౫ విష) అను ౨౫ స్యూత్రముచే యొక్కవిభ_క్రి లోవమును జేయనగునని సూరి యాశయము తంటియొక్క్ల+అది = ఇంటి+అది అని యేర్చడంగా చా సంధి ౪౫ స్యూత్తముచొవ్చున ఆది శళ్టాశార లోవము రాంగా శృంటిది అనురూప మేర్చడును ఇళ్లు రామునియొక్క+అది = “ామునిది. అనియు నీస్థించును ఇంటివి మున్నగువానినుండి ఇంటివి = ఇంటి దానిన్‌ = ఇంటిదానిచేతన్‌ మున్నగురూసముల నూహించునది ౯ సూ వ్యాఖ్య -- ఆచ్చికవి శేషణనులకు విభ క్ష శ్రంతరూప ఖేదములుండన్ర అవి న్ర్రీససుములు గాన వానికిం ప్రీథమైకవచనలోవము కల్లి కదత్వము సిద్ధించును

(బాసమా ౮-గింనూ ] ఇట్టి-ఇది ళ బ్రములయను వ్ర 'యోనము అట్టిడు మొ 1175 అట్టి విశేషణము నిశేష్యనుతోం గర్మథారయముగ సమసీంచును ఉదా.--చదివిన పుస్తకము. మొ ఇశ్లై థాతుజవిశేషణను.లు తచ్భన్దార్టకములగంు అది. అవి- వాండు మున్నగువానితో సమనీంచును కాని యంకలి త దృన్టార్ధకముక కర్ధవిశేష ముండదు ఉదా --వాండు వచ్చినవాందు = వాండు వచ్చినాండు మొ లంక నిట్టి తచ్భస్ధార్థకముతోడి సమాసముమూలమున నట్టి ాతుజవికేషణమునకు విభ_క్షి యోగ యోగ్యత వాక్య్థమున విధేయ నుగుట మున్నగు వ, మోజనములు గల్దును ఉదా --వచ్చిన+అవీ = వచ్చినది (వా సంధి ౪౫ నూత్ర్తముచే ఆ కారలోవను) దీనినుండి వచ్చినవి - వచ్చినదానిన్‌ - వచ్చినడానికిన్‌ వచ్చినదాన మున్నగురూపము లేక్పడును ఆది వచ్చినది అనుచో అది వచ్చెను అను రీతిని విభేయతయుం గల్దును ఇక రానివాండు - రాని యది మున్నగువాని నరయునది బా సంధి ఈ౫ సూత్తముచొమ్చుశ. అది శబ్దఫు అ కారము లోవీంపనవుడు రాని యపి అనరూవ మేక్చడును సూ 'త్తేములోని ధాతుజ విశేషణంబులమ అనునది 'పెక్కువిశేషమణంబుల కువలతణను ఉదా చిన్నప వాంయ = చిన్నవాందు . చిన్నవానిన్‌ చిన్న+లఅది = చిన్నది-చిన్నీ దానిన్‌ - శొడ వది - రెండవదానినొ - రెండవవాండు - రండవవానిన్‌ మొ ౧౦ సూ వ్యా...-అట్టిళబ్టము. కాదృళార్థకమగు విశేషణము అయ్యిది ఛాతుజవిశేషణముల తుని నర్థవిశేషబోధనుం లేకయే విభాషగ నిల్పునని యర్థము ఉదా ఎ=వచ్చినట్టివాండు - వచ్చినవా డు వచ్చినట్టిది = వచ్చిశది నీ అనవుడు న్దేవి యాదరళరితమయై బాలార్క బోధితవద్త జాత యైన్యి దాన శ్రీయన లక్ష్మీ నా భూతి యనలో వెలుంగుదు (కాంతి ౫ఆ౮వనూ శా ని ఆన్టై ఇట్టిం ఎట్టి శబ్దములు మహద్వాచకతచ్భబ్దముతో సనుసింపంగాం దచ్భబ్దలోపమున ఇట్టిడు - అన్చవ - ఇట్టి దు "ఇట్టిక - ఎట్టి డు - బ్టికరు అనురూనములు నీస్ధిం మను (౨౧౦ 71] విష) అట్టిది అనుదానికండి ఆట్టియందు కృన్లు తిట్టి మందు అని యేర్చడును (౨౧౦ ౪110 విష) ఉ దుష్టనిగ్రవహము వూని జగంబులం గాచునట్టి తోం బుట్టువు (ఉద్యో 9 ఆ ౧౧౮) ఛాతుజవిశేషణనులకు అట్టి శబ్దనునలెనె ఎట్టి శబ్దమును ఆది కోబ్బనువలెనె ఇపీ శబ్దమును ననుప్త్రయు_క్షము లగుట గలదు లే.గీ అనఘ యూర్వశి యిచ్చిన య్రికాన ము = (ఆక ౧ఆ 3౬౭) నీ ఒక్కకర్ణంబు నీలోత్సలళ్యాముమై తనువెల్ల శశివాంసధవళమైన యిట్టిగుజ్జములు వే యైక్కన్యకుంకువ (ఆర 3ఆ ౧౩౨౩) క వనిన్ను నూమ యనియెడు. దీనికి దగ నిమ్థు భారత్తీకన్యక (నిర్వ ౧౪ 3) ప్రయోగ

1 76 తచ్చ్శవ్టానువ్రచంూగ విషమయకప్ర యోగ విశేమములు [౨౭౧ 1వి సంజీ] ములు ఎ-ధాతుజవిశేషణములమింది. తచ్భనైను, (వ, యోగమునకు అవర్స్‌ వీని విడువుము యని నోడినవాని హీనునయశోవీర్టున్‌ (ఆది 8 ఆ ౪౭ ) వీనిన్‌ అనునవుడు ఓడినవానిన్‌ అనుచోటి తచ్భబ్ద మర్ధనంతము శానేకదుగదా) వ వీరి నిందజ రత్నీంచుట నీకు బ్రీయంబేరి శేగి వీరి సుఖసుఫ్లులై యున్న వారి నిద్ర నెడగ బోధింవనోవ (ఆది జఇఆ ౧౯౯) ఉ వాం డిట వచ్చువాండ్లూ యే నందుల శేంగుదాననొ (ఆక ౨ ఆ ౨౦౩) విభేయకోటి నధిరోహించునవుడేకాక విశేషణ మనగునపుడును దచ్చబ్దవకార లోపము గలదు క మున్నిట్టి భవదనుగ్రహూ మెన్నండు గన్నారు గలరె యెవ్యా రలు (హక ఉ భా౮ఆ ౫వుక ఎంత మయెటుక గలవారును దు శ్యారవిశారము బొందెడు వారు ఆక ౧ఆ 3౩౨) చ తీ యాత్ర, చనువాండు వరాశళరుం డర్మునీంద్రుండు (ఆది 35 ఆ 3౬) (చను పరాశరు డని యర్థము ) విశేష్యమును డొలి నిలిపి కొంతవాక్యము నడువనిచ్చి విలం బాసహనన్యునం దద్విశేషణమును దద్ధర్థార్ధ్థకముగను దచ్శష్టానుప్ర రొరాగము గలదానిగనుం యోగించుట నన్నయనసం వదాయము అయుస్థదంకుండు గురు శార్థధురంథరుంతై గురుపత్నీని యో%ంబునం బౌష్యుం డనురాజు 'జీవికండలం బులం బ్రత్మిగ్రృహించి "జేరం బూని వనంబులో నొక్కరుండ చనువా జెదుర నొక్కుదివస్థపుచుషుం గని ఆవ ౧౪ఆ౪ ౯౮౪ ఇట్టిదె ఆపి ౧ఆ౪ఆ ౧౦౨ పదర్థ్యమున గలదు) ఇతరులవాడుకలో నిచట చనువా డనుచో చనుచు నని ప్రయోగం బడును (ఇట్టి దికను ఆది ౭ ఆ 3౭ ఇందు "రెందుస్థలములు గలవు) సీ ఏ మరుదెంచు వారము _త్రైలోక్యువ_ర్హి నంబుజధవప్రభవు నారదం గని (ఆపి రఆ ౧౬౧) సీ ఆ వె కోమలాంగి యివుకు గుటుగొని పొంసుల స్థలమునందు నిద్రతగిలిదియు" (ఆక ౨ఆ ౭2వ) (తగిలి నది=వగిలెనును) ఆ వె నీముఖంబు దీన్ధ్స ని క్వాసూమళం వాతుల జేసీ కలుషమైన యదియు (సభా ౨ ఆ ౯౨) (కనుషమైన యవియు=శలుననదుమొొనుకు ) విశేషణ ములక దచ్భష్దైాను (వ్ర యోగము ఎట ఒళ్కాకవానివాకిట౯ (భాన్కు యాద్ధ ౧౬ ప) ఓక్కొశవాని (భాక్క యుద్ధ 30%వ) ఆవె ఇట్టిదేని మనకు నిం దుండలా నేల(ఆది జ౪ఆ ౧౫౪) ఆవె చెలగి లేవ నేర్చు చిలుకుకదాని (ఆది ౪ఆ ౪౭) ఉ మానముకంయె శ్రాణములు మంచివియే ఉ వారి ౬జఆ ౧౩౭ ) అదిశహ్టైనువ్ర యోగము లీని విశేషణ ప్ర రొరాగము మత్తకోకిలము వూజనీయులు వీరిలోం చ్రీకి నెవ్వ డు సన్తుణంబులం బెద్ద యట్టి మహత్తు

(బా సమా ౮.౧౧ సూ] నీదుకరుణ దువర్ష్శకము షష్టి సమాసముకాదు 11177 ((భా౨ఆ ౮పుక 'వెద్దల చికం బల్పులకు నెలుగ శకస్థమె యెొందున్‌ (నభా ౨ఆగ౧౯ణవ) ఉ సూర్యబాణమే నేనీతి నింద్రుం దొన్టి సుర "లెంతయు సంతస మందల జగ శ్రానీ తమిస్తరాళి నివాతంబుగ దిక్కులు తంగా మహో ఆ్రాసురు లాహవంబున భయంకడ సూళశలి మెద్చి యార్వంగాన్‌ (ఆక ౪ ఆ ౭౨ వ) అెల్లగా = కెల్లవికాలా )

౧౧ సూం-వా్య యుష్మదస్య డాళ్ళార్థకంబుల శనంగా నీ నా-కాళపబ్టంబుల కు్తకపదంబు పరంబగునవు డనుటం జేసీ సమాసమం దనునర్భము లభించుచున్నది సూరి యుచావృాతులందును నీదుకరుణ = నీశరుణ అని దుగాగమరహిత పాతీక సమాసకూప ముదాహృతకుగుటయు దుగాగమము సమాసాశ్ర యవిధియే యని విళదవఅుచుచున్నది నీయొక్క+కరణ అనుచో చా సరూ. ౨౫ సూత్రము వొట్పన మొ్క్కవిభ_క్రి లోవీింం గా యుష్యదస్ధ కాచ్చ్భిశళబ్దమునకు నీ అనుదాని కంఠ్యావయవముగా దు అనునది యాగము ఎకాంగా నీదుకరు* ఆని యగును దుగాగమా భావవత్తమున నీశరుణ అని యేక్పడును 9ళ్ళై నాదు 'నేరమి మున్నగు తక్కివనవాని చక్రీయ నెక్నుసది

నీకుకరుణ మున్నగు రూపములు సమాసములని సూరి తలంచుటసరికాదు దు అనునది యాగమమనుటయు సరికాదు చింతామణి ది స్యాత్‌ సంబన్థాన్ధే సర్వష్తా దుష దస్శ్మ దాత్మ భ్య ద్వితివర్షక అని దిదు అనువానిని సంబంఖార్థక చత్యయములు గా నుపదే శించెను అధర్యణాచాక్క్యుండును దినివర్షకౌ అని వీరిని వ్రత్యయములనియే వచించెను కాంగా నివి యొక్క చ శేచీ సస్ట్రీ అనుదాని కపవాదములగు వ్రతస్థయములనుట స్పష్టము శాన దు అనునది సమూ సా శ్ర య విధికాదు నీమ-నాదు మున్నగునవి షష్ట్యర్థకములగుటం జేసీ యవి సమాన గతములె యన్నచో నీదుఆజ్ష మున్నగుచోట్ల పష్ట్యా ఉతోచి నుమ్‌ నేచ అనుచొప్పూన నున్తురాంగా నీదు నా అనురీతి ననిష్టరూపములు గలుగవలనీ వచ్చును చ నీదయ సక్ముగ్రత యాపరిపాటి యేననన్‌ (రాఘ ౧ఆ ౪౪) నీదయ4యొళ్కషసమ గతి అని రామాయణార్థము = నీదు+అయనము (గత అని భారతార్థరము (మా ౨౫౧ విష) క ఆదట నీశాతనయను చో దుత్వము గలుగు షుక్టి చూవెడు నెడలన్‌ నాదు కళానంపదయును నీదు వివే

కంబుం దనదు నివ్రుణతయు ననన్‌ (కావ్యాలం ౯ జిల్లా ౧౩౨వ) అని దు ఆశునఏ పస్టీవి క్రి యనిమె వెద్దిరాజు వచించెకు

117/9 ఆచ్చికవిభ_క్ష్యంతముల సమాసములు యశ్రేచృముగనగు [౨౭౨ వి కల్ప] స్యస్వవిభ_క్రి వికారై రృవావశ్చ యథ్రాతథం సమ స్యన్దే (ఆం చిం హలం ౧౯కాఅవో ౪౫3ు) సంస్కృ ౌన్థ + పదాన్యత్ర సమస్య నే యథాశథమ్‌ నన్నయా శ్రుతిరజ్జున మాదాయ విభ క్షువవిభ_క్రిఖి (వికృ ౨౭౨ విషయము వాలం 3౮-౨౫ అహో 6౫3 ఫృట) ఫూర్వత్వ మవకత్వం స్యా న్నాన్నూం నేతువ్ర యో గత (విశ హలం ౨౨౩ శారి అహో ౪6౪ ఫు) కల్చతరవు ౨౭౨ విమ.--బహవశ్చ = అనేకములంణన శబ్దములు స్వస్య విభ_క్రీవికారై = తనుతమ విధక్పలు మున్నగువాని విశారముతోం గూడినవై యథా తథమ్‌ = యఖేచ్భముగా సంస్కృతము లాచ్చ్భికములతోను నాచ్చికములు సంస్క్యృతములతోను యభేస్టముగ సమస్య న్తే = సమసించుచున్నవి అథర్వణు దు దీనియర్థ్రము విస్తరించి వివరించుచుశ్నాండు సంగ్చృృతాం ధ్ర పదాని = తత్సనూచ్చిక వదనులు అత్త = ఈలెనుంగుభామయంను విభక్త్యుపవిభ_క్రిఖి = సుబ్విభక్తుల తోడను నువవిభక్తులతోడను సంకలితముల్తై శ్రుతిరజ్జన మూడాయ = పండిత శ్‌నీం ద్ర, సమ్థతముగ యథాతథమ్‌ = యథాక్ష్యముగా సరుస్య నేం సకనించు చున్నవి సమాసగతపదముల వూర్యనిపాత (వరనిపాత్స విషయము సంస్కృత వాస్టకరణమం దే నిర్ణయిః౦ప రాదయె్యను గాన సాధ్థ్యరమాసములందును. బెరా గానుపారముగా నిల్చ్బ నగునని యధర్వణు డుపదేశిచుచున్నాండు నేరు = సమాసమందును నాన్న్నూమ్‌ = శబ్దములయొక్క వూర్వత్వమ్‌ = వూర్వస్టితియు అపరత్వమ్‌ = ఉత్తరవదస్థితియ ప్రయోగత = పండితకనీం ర్రవఘయోగానుసార ముగ స్యాత్‌ = అగును ఉదా - తటాకము నుదకము - తటా1మునీను - చెటువు న దళము - చెటువునీరు =. ఆంచలరాయ,డు =. రాయంచ మొ (౨౬౭ ౨౬రి 1 విష) (౨౬౮1వివ) ఆం ధ్రవిభ_క్త్యువవిభ_క్లిచిస్నాతములు కాని ఈద్ధపంస్కృృృత పదను లాచ్భిశముంలతో సాధారణముగ సమనీంవనేర వని తాత్పర్యము బహ వ క్చానేకళస్దాళ్స యథా తథం వైళ్ళృతా స్పంస్కృతై స్పంస్కృతా వెళృళైళ్చ స్వస్వవిభ_క్రిఖి రౌపవిభకికవికారైళ్చ మిళిత్యా సమక న్తే మే మునిరాజు- బ్రహ్హదండవుం వ్లైదువు = తెలికమ్మికంటి "గేహిని పుట్టినింటి గంప త్తివెంపు - కలువకంటి కటాతంవు గుంపులు ఇత్యాదరురా శ్లేయా వీతేన పావరాజో (పాములయొక్క+ రాజ్బుపాసవిమము (పాను.యొక్క+వీషము) వే సగంధమః(వేముయొ క్ర +గంధము) ఇత్యాది సమాసా అపి సాధవ (అహో ౮౫3 ఫు) వ-య-ంప అను నౌపవిళ్ళక్తి

[బా నేనూ 30౧౯ సూ] ళుద్ధసంక్కృతపదమాచ్చికముతో సరుసిందదు. 1170 కములు సమాసమందే వచ్చునని 0గావటజికు వివరింప బడెను ఇనుపముక్క_ = వేం ఇెట్టు - అంపళయ్య = ఎంపముక్క మొ (338 మెం ౨3౩3వ విష) సంస్కృ శమునందువ-లెనె 'కెలుంుసమానములందును ననేకవిధము.లగు సమాసాశ్ర్రయవిధులు గలవు వైని వివరింపంబడిన వేంపచెట్టు మున్నగుచోటులందు వచ్చు వ(/౧పంక అనునవి సమాస్మాశ్తయ కారరములె అఫ్లై ౮౭ విషమయమునందలి సామాసీక చుతలోవము ౮౮ 15 విషయమునందలి నీంగఫ్రుంగొదము మున్నగు చోటులందువచ్చు దద్రుతాగముము ౯౬ విషయమునందలి నును (రాజునాజ్ఞ) ౧౦౫ విషయమందలి ఇ డాగమము అ ల్యాగమనము (నీతోడి చెలిమి (నాయందలి కరుణ) ౧౦౭ విషయమునందలి తచృబ్టాశారలోవము (నాది) మున్నగున వెల్ల తత్పురునమున వచ్చు సమాసా శ్రయవిధులె యన దగును ళ్లు యాయాస్థలము లందలి సమాసాశ్ర్రయవిదులు మున్దుందుం జూపంబడును ౮ కేవల సంస్కృతళబ్దము. విశృతిళబ్బముతోడ సరు సీంపదు దానంజేసీ యనేకమూ ఆఅులు అల్బదం డిళ్యా దులం దుొష్టము లని కెలియునది (బాల సమా 3 సూ వివృతి ) బాలవ్యాకరణ కొండొకచో సమాసంబులందు నామ్యాది శనుమ్వ్యూ విపపణము దుల నువర్ణంబులు పబ్బవర్శంబులగు ౧౯ ౨౭౨ 1 నిమయము నాంపచేను - పాంపజే డు కనుపశ్చలు - జనువనార నాము = పాము వ్రైము - వేము అమ్ము - ఎమ్ము ని నాన్య్యూదులు కనుము - ఇనుము ఉడుము ఎనునుం- జనుము = మినుము ఇత్యాదులు కనసున్నూదులు సంజీవని ౨౭౨ 1 వివ..--కేవల సంస్కృ లేతాాదికము బా- సమా 3 శ్యూత్తము నికవరణములోని వాకర్టము అయ్యిది ౨౬౯ నిషయమున వ్యాఖ్యాత మయ్యెను ఆంధ్రవిళ క్ర్యాదిచిప్నితను కాని ళుద్ధసంస్కృతళబ్బముం నికృతిశబ్బముతో సమనసించినచో దానిని వైరివదనుందురు క తుద వేలుచేనీ మలి చ క్కందనవుం చెనులపన నమర్చి కలవంబుజనుల్‌ వదియు ననక కల వనంబుజ పది యని కృతిం జెప్ప ట్రైరిపద “మన బరంగున్‌ (శవిజనా దోషా ౨౨ప) క తీరార్లవహాంతురు సం సారార్టవయోడ శుభ మొసగు మూ కనంగా వైరివదంబగుం చెనుణతనం గూరని సంస్కృతమం6 దెనుంగం గూర్చుటచేతన్‌ (కావ్యాలం జాడిల్లా ౧౫౫వ) క దినకరళొడుకునకును సరి యనిమిష "మొదవ్రనకు సాటి యని ౧౫బ్బంగిన్‌

1180 సోమనా రాధ్యుండు పై8వదమును బ్ర యోగించెననరాదు [౨౭౨ 1 వి సంజీ | చె5ి గంప సంస్కృతములం దెకుంగులు సంధించినేనిం చెగడుదు రార్యుల్‌ ఆం భూ ౧౩౧వ) ఇట్లు లాతణికులెల్స వైరివదదోవమును విరాకరించియున్నారు " పాల్కురికి సోనమునా రాధుర్టండు తనవండిళా రాధస్ధచరి త్త్రమున ద్విపద జల్ని వూకళ మపళబ్ద నుక్రమను వైకల్య మక్కుకక్తి వైరిపదంబు చావ ఛందోవిరుద్ధం బాదియగు న లాభ ప్రలాపోక్రి తాఘవం బనక వవీ గూర్చు శృతులు బిలిచి లికృళుల్‌ కృతులె అశ వైరిపవమును నీరసీంచియున్నా డు ఇట్టి సోమనా రాధ్యుండె తనబసవఫురాణమున వై రిపదదోవమదూషిత ప్ర మోూగములు చేనె నని బఫవవురాణవీరి కాకర్హగా రిట్లు వ్రానీరి సోమశారాధ్యుయ బంవవురాణ మున మాత్రము ప్రయోగించిన వైరివదములం జూవుచున్నా డను ఫుట ౬ దీప గంభంబులు పుట ౧౫ చౌదళాబ్దంబు వు ఎ౬ ముళ్లోకవండ్య - పుట 30 ముల్లోకనుతు డు - వ్ర - ౨౮౦ ముల్లాళనాథుని - ఫు- ౮౮ నిత్యనేమందు ఫు ౫౫ నితస్రవడి పుట ౧౩౦౮ నిత్య $ట్టివి వెష్క్కనూన్లు) పు “౫|| వుడమిక్‌ పుం ౬౦ ౬కి సర్వాంగకచ్చడము = ఫ్లుం ౧౨౮ భ_క్తళూటువలు ఫు ౧౭౮ మజ్జ్ఞనబావి ఫు- ౨౦౧ ఇతర వేల్చులు- ఫు- ఈ౫ ౨౦౫ తవనిధి ఫు ౨౮౨ తవరాజు- పు- ౧౫౮ తవరాజవల్ధృభుండు ఫు = ౨ం౧ సీరిమహా జేవాదిసురలు-ఫ్పు = ౧౪౦ గర్మళవిలె ఇకా దులు (బనవ వీఠక ౯౭౯౮ ఫుటలు) సోమునారాధ్ర్రునివంటివా డు తాను నిరసించిన వైరిపదము.ను పలుచోటులం బ్ర రౌకాగించె ననుట విశ్వసనీయము శాదు పై నుదావారింవ బడినవానిలో దీపగంభము అనచో గకారాదేశనము ను త్త స్థాలిత్యమనియు కంభ శబ్దము సంస్కృృశమునం గలదనియు నీవజిస వివరింపం బడెను (న్నిస్త ౬౦ 1 విష) నిత్వనేమము ము్నగుచోటులందలి నిత్య ళబ్దము నిత్య శబ్దభవనుగు నాచ్చికను (కన్యాళబ్దము కనష్ట యయినస్లై) విస్తర ఇం ఏ1 విమ) ఫుడమిళబ్దము సంస్కృతనుని యీవటజకు నిరూనీంపబడెనుు (ట్రిస్తక ఇం వ విష) స ర్వాంగక చ్చడము అనునది ముద్రణసంస్కారలోవకృతము = రెండు స్థలములందును వరుసగ కచ్చట ఇ కచ్చటిక అనునవి కవి వ్ర యుక్తము లననగుకు కచ్చా కచ్ళటికా క్షా పటి - కౌనీన మిత్యపి ఆని యమరము (త్రి కాండ శేవము) కట్టితి సర్వాంగకచ్చట యనుచు అంతకుందగిన సర్వాంగ చృటేక అని కవి వ్రయాక్తపాఠములు కానోపును భక్తకూటునలు ము ద్రణపంస్కారలోప కృతనుం భ_క్తకూటను.లు అని కవిప్రయ్నుక్తము శ్షానోవును మజ్జనటావి అను చోటి జకారను దంత్యమనినచో ది తద్భవమె యగును ఇతరవేల్చునకు అనుచో ఇతరు వేల్చునకు అనినయెడల వైరివదదోషము తొలలిపను ఇతరమతము

[బా సమా కింం సూ] సోమనారాధ్యుని వితపోకడలు [81 వాని 'వేల్చున కని యర్థము కొన కర్తల కర్త మానీలగళుండు (బవ ౬ ఆ 822౭82 బవ) అని యిట్లు తనవేల్చు - ఇతరునివేల్చు అనురితి వాడుక కవి కఖి నుతము తవనిధి తవరాజు - తవరాజవల్లభు దు అకురిత్తి వానిలో తప అను సంస్కృ్బృతళబ్దమును దాని తద్భవమగు తవము అకు శబ్దమును గ్రహించి సమర్థింప నగును తపథాతువ్రమిద పచాద్యుచ్‌ ప్రత్య యమును నిల్పినను తప ళ్ళేబ్దము మింద అర్న ఆద్యచ్‌ ప్రుశ్యయమును నిల్స్చినను తీవ అను అ కారాంతిళబ్ద మేర్ప్చడును కాన తవనిధి - తకరాజవల్లభుయ - తవఠాజు అనునవి సుసాధనము లగును భవి జను లెల్లను బొగడుచు నుండ ర్రవ్రవివి లేడరదాసయ్యకీడె (బర ఇ ఆ ౮౯౮) అను న్మీప్రానస్థలమున తపనిధి శబ్దభవము తవనిది యిని సమర్థి ప నగును తవన్ని అనుదానికి దద్భవము తపవనీ అనియు కవీల అనుదానికి దద్భవము కవిల ఆరియు భట్టారకు డె ప్రయోగించెుుగదా ౬3 111 విమ) (రద్భవవికృడులు విస్తర జంకే విషు న్నిస్త్ర్పో ౪౦ 11] విష చూచునది) ధర్మ కవిలె అనునది ముద్రణసంస్కారలోవకృతము ధర్మకవిల అని కవ్మిప్తయుక్త మనం దగును మిదత్తి మాప్తాత మిధర్మకవీల (ఏ3వ ౪ ఆ ౧౦౨౩వ) ధర్త్షా ర్థము విడిచిన (వృపోత్సర్టనము) కవీలధేనును దీని తద్భనరూపము దవ్ధుకవిల అవుదల ల్వంచుచు నయ్య మీ దమ శవిలల మంచును గడొదైన్యపమచు (బర ౭ ఆ 3౯౭) ధిర్మకవీల 'నెన్వరును హింనీంపరు దమ్హకవిలె అనిచెప్పి ధర్మముల చిట్టాపు_స్తకము అనుటయు సుంంగతముగా నుండదు విస్తర 17౪౬3 111 వివ) ఇంక చౌదళాబ్దంబు ముల్లోకవందద్థ - ముల్లోకనుతు డు - నుల్లోకనాథువి-నీరిమవ* 'జేవాదిసుకలు మనున్నగువానిలోని చౌ-నీరి మున్నగునవి చకుర్‌ - శ్రీ, మున్నగువాని వికృతిరూపములు - మూ డు అనునది చేళ శ్రము ఇవి సాధ్యసమా నాధిశరణసనూ సగతనములయి నీద్ధసమాసవూ ర్వావయవముతో నన్వయించు చున్నవి కాన వైరిపదదోమమునకుం బ్రన్నక్సి "లేదు. ఇట్టివి సాధువ్రలె యని నిర్ణయించు 'నేకచేళాన్వయవిషయ మివజికు వివరింప బడెను (౨౬౯ విష ) పాల్కురికి సోమ నారాధ్యుని వైదుష్యుము వర్షనాతీతేము. ఆకండు నియమోల్లంఘనము చేయువాం డని భ్రమింపరాదు వమతవిషయమునందువలెనె భాషూవిషయమునందును నాతని పోకడలు విళవింతలుగా నుండును (దూ విస్త ౬౦ 1 విష విస్త ఇం 121 విమ తద్భవములు విస్తర 17౪౬3 11విము మాలుమూలళబ్ధముల ప్ర రూ గములు )

చా సమా-౧౯సూ-_ వ్యాఖ్య నామది కశనుమూ్యూదులకు సమాసనుం లందునూత్ర్రము చూపట్టు పజ్‌-ప-వర్డకము లౌవవిభ_క్రిోములె యని నన్నయాధర్వ

1102 చేనుపకార ఇందు బేనము పఫూర్వపదముకాదు [౨౭౨1 వి సంజీ] ణీయాశయమను (౨౨౭ మొ ౨3౩౩ వ వివ) తక్కిన యాపనిభ_క్రికములవలె నివి విళక్తు.కు. ముందు నిలువవుగాన వీనివిధి నమాసా శ్రయవిధులలోని దనుటమొ యుచితమని సూరి యాపనిభ_క్రికవ్రశరణమున వీని నువదేశింక య౫ట సణూస ప్రశరణమున. వచించెను. నానుచేను = నాయచేను (లేతచేను జిక్తుబిందు పూర్వక మగునుగాన నామ్యూదులకు వచ్చు పవర్ష్మము చిందువూవ్యక మైయుండును నా పచేను అనుచో దీర్ధవూర్వకమగుటచే పూక్షవూర్వకత్వము 'లేదయ్యెను ఇళ్లు అము+కయక్లి = అంవళయన ఎముఖముక్క = ఎంపముక్క అనుచో మువర్శస్తాన ముే వజ్టుకాలగా నుడి కాశీయచ్నేదా వ్‌ దగుటం జేసీ "సండవిందువ ళాదేు్నైరు పూక్ళము కాంగా అంపళ యష్ట అని సిద్ధిం చెను ఉ్తశ్లా యంటతను నెటుంగునది కనుముగపఫులు అనుచో మునర్గ స్థానమున వ అనునది నిల్వంగా కనువవులం (ొల్లుగడ్డి అని యేర్చజెను ఇత్యాదులు శనుమాళ్షిదులనుట చేం గనుమ్వ్యూదు లాకృతి గణమని 'తెలియనగున. నామ్యూదులు కనుమ్నాదులు న్ర్రీసకముములె యని తోయెడి నాను = దేవి బొన్న లోనగువాని కొయస్టాలునం జిగిరిచిన మొలక దీనిని పసులు శతిన్నను మృతినొందును జనము వై విఒళవిధమైనవైైరు ద్విలాజనము గలంగె శాజనము మలం (విష్ణు ఫూ 3 ఆ) (దీనికక్టైలయందు నారతీయు దురు) (శర) ఉనుము అనునడి కోళములందు లేదు వ ప్రరూగనులోని శసష్టాలంకారనియమనునుబట్టియు శణశబ్ద వశళృతినిబట్రియు జనము అనియె యుండవలయునని కోశ కారుల యాశయను పయిశారణనులచే నిదినూత్రము నవుంసకసము మనవలనీయున్నది కాని ేనము - జేనంబు అనుప్రయోగములు శానరావు శణ-పు శణ అచ్‌) స్వనామఖ్యాలే మపభేదే మవ వు (మయ+వక్‌) వాస్వళాఖాశిఫాయు క్‌ కాఖోటాద్శిద్యుమే (శబ్బస్తో అను వొప్పున పొట్టిగొమ్మ లును నూడలును గలభెట్టు జనుము (జనము) కామింజేనీ శణళబ్దభవము జేన ననుట విశ్వసనీయమై యుండలేదు. కానే జనును అని యుశారమధ్య మె యిాళబ్ద మనియు నిదియు నస్త్రీసముమె యనియు దోంెడ్డిని అలక ర్య ధా రయము 66-

సంస్కృృతవదేన పరిమిత మాస్ధ లవదం కర్మథారయో

భవతి (ఆం చిం హలం ౧౯ శారి అవో

ఈ$౨ ఫట)

ద్వశ్థియరాది చతుర్వర్ష పరస్థ్వన్త జననామసు లోవ

నన్నయా _ స్యా జ్వ్యాదివర్తానాం శళబ్దే రా (యా) జూదికే పరే ఇిఖీకి విషయము క్యచి ద్త్త్త్వం శ్వచి చ్చాత్త్యం శ్వ చి దత్తం క్వచి

(బా సమా 30౧౯ సూ] వైరివదము దుష్టముకానిస్ట లములు 108 త్పకా శ్వచి నృత్యం యథాయోగ మున్యచ్చ వ్యవ పహోరత (విక్క అజం ౧౦౮-౧౦౯-౧౧౦ శారి అహో 3౭౪౬ ఫు) కల్చతరు ౨౭93 విక _--వరిమితమ్‌ - ఆస్థ్రపదమ్‌ ఇ అల్పాతరములుగల యాచ్చిశపదము సంస్కృతపదేన = ఆంధ్రవిభ_క్రిచిప్నోతముకాని ళద్ధనంక్కృత వదముతో కర్మథారయో భవతి = కర్మఛారయముగ నమనీంచును ఉర స్మ్ఫూత్ర్త్రమందలి స్వన్వవిభ_క్రి వికార్తై * అనుదాని స్వారన్థ్యనుచే నిందలి సంకృత పద మాంధ్రవిభ _క్రిసంపర్కనుం లేని దనునర్ధము లభించును ఉదా __-రామః+సుగ అనశ+సు = రామన (౬౯ 1 విష) భీరు+శఅన = భీమన పరెను దొల్లి శ్రీకతి పండి. తయ (వండికా) భక్షయర్ధి (రవ ౪౮ఆ ౧౮౪) మొ ఆసన్థ్రవదమ్‌ అనునది యుపసర్టన నంజ్ఞకలదనియు సమాసవూర్వావయనము కావలెననియ నన్నయ యుపదేశింసలేదు అన అయ్య మున్నగునవి వూజ్యతావాచకములు రామన = వూజ్యాండగు రాముండు.. శ్రీవతి పండితయ్య = శ్రేస్టు డగు శశ్రీవతివండితుండు ఈన్యూశ్రమున కవళోబలపతి వేలువిధముగ వార్థ్రఖ్యచేనెను అది సరికాదు స్వల్పం కేవలవికృతిపదం సంస్కృతపేన సమస్య కర్మథారయసనూాసో భవతింబే డి పవయోధారలు - చాండినయూఖములు - కలికి భుజంగకన్యశలు - వేల్పువీకళట వర్ణము ఇత్యాది కజస దర్భవూరివజ్య్రులు (ఆది ౭ఆ ౨౨౩౬ప) ఇళ్యాచార్యు వమో7గే దబ్బవూరివజవులు ఇల్యేన పాఠ - నాచులతలు ఇతి చ్రయోగే వషస్టీతత్పురచేణ కథంచి క్సాధుత్వ మున్నేయమ్‌ స్వల్పత్వంచ షడ్వర్ణవరి మిత మితి నియమ ఆర్థం షడ్వర్ష్మపర్య్థ న్తం పదం స్యా త్మృర్మథారయే ఇత్యా భర్వణవనచనాత్‌ లేన - ఆతనిం డా వేంనున్నూఆు దంతావళనులం ఇతారది తిక్కయజ్యాదికవిజనవచనాని సాధూని (అహో ౪౫౨ ౪౫3౩ వు) ఈయపవ్యా ఖ్యనే బాగు వ్ర వ్యాఖ్యాతయు (బాగు ప్ర ౨౬౧ఫు) గాణవతవాగ్టఖ్యా త్రయు (36౮ శా ౧౧వ సమా) ననుసరించిరి ఈయహోబల వ్యాఖ్య నరికాదో అహోబలపతి య౫చ్చిన యుదాహృతు లెల్ల నాంధ్రవిభ క్రి శార్యచిప్నాత సంస్కృతవద ముల సమాసము లె యగుటఓంజేనీ యమ్మె స్వన్నవిభ _క్రివికశ్నారె గృహవశ్చ యథా తథం సనుస్య్థ నే (౨౭౨౩ విష) అనునుత్తర సూ శ్ర నునకును డానివివరణనుగు సంస్కృ తాం ర్రవడా న్యత్ర సమస్య న్తే యథా తథమ్‌ ఇత్య్యా ద్యధర్యణశా రికకును లత్యుము లయియున్నవి వాండి-వేడి నున్న గుననియు దయూఖములు- పసయోధారలు మున్నగునవియు నాంధ్రవిభ _కక్టిన్తములె ఈసూత్రములోని

శం "వీటికా వాాఖ్యాత యవమొర్గము (౨౭౩ వి కల్ప] సంస్కృతపదళబ్దము తెనుంగు విభ క్తుల సంపర్కము లేని శుద్ధసంస్కృతపరము "చేయి మున్నూఅు అనునది గైదతయరములది గాన దాని సమాసను సాధు వననేల ? తొవ్మిదివేల తొమున్నూట యొనుబదీశ్లోకములు (ఆది ౧ ఆ 3౫) నాలుగువేల మున్నూట వదునొళొందు న్లోళంబులు (ఆది ౧ఆ 3౭) ఇతి వీసందర్భమున న'నేకవ్రయోగములు గలవు ఇవియె్లై పాధువులు కావా 1 కటికి చీటి తిండి కర ములు అను కవివీిళామహప్ర “ెరాగనుం సాధువుకాదా? నమటియు నాంధ్రవిభ _క్షస్థంతముల సమాసములలోం గర్మ ఛారయమె యననేల? తత్పురువద్విగువులు మూత్రము సాధువులు కావా 1 "వేయి మున్నూఆఅు దంతావళము లనెడిది ద్విగు సమాసమేశదా ? పయినుడాహరించిన తొమిదివే+ తొమ్దన్నూట యొనుబిన్లాకం సీలు మున్న గునవెల్ల ద్విగువు లేకదా ! పంటవెలిపస్టికూ తు మహిమి ఇళాాదులగు రత్పురుషములు సాధువులు కావా 1 కావున సంస్కతపదే నేళ్యాదిసూత్రములోని సంస్కృ వేవదము లెబ్లువిభ_క్తుల సంపర్కమునందని సంస్కృతవదముల పరమె యను టలో సంబేహములేదు వి సర) అట్టేచో-రామన-భీమన ఎ నీత - కృష్ణరాయండు మున్నగునవె యూస్యూత్రమునకు లతములనియు నీ విశేషవిధిచేతనే యిట్టి సామాన్య కాస్త్రవిరద్ధమగు ళద్ధసంస్కృృతవదముతోడి మిశ్రసమాసముం సాభువని విశద మగుచున్నదనియి నెలుంగనగును

ఆధర్యణునిసనరణము -___ద్వ్య్యయరాది = "ండతరములు మొదల్కొని చతుర్వర్శవర స్థ న్త = నాల్లువర్ణములనజుకుం. బరిమితిగల జననామసు = జనుల

విస్త £ ౨౭౩ వివ --వేటికావ్యాఖ్యాత వైనీద్ధాంతను నంగీకరించి యు నిటం బతంతరము యు_క్తతర మనుచు నీ క్రిందిరితిని వ్రానెను. నివుణముగం బి శీలింప నన్నయ 'ాం బ్రమయొోగించిన కవిలకన్నులు - కపిలజడలు - కపీలగడ్డను అను మొదలగు నాంధ్రవిభ్షి చిహ్నితనులుకాని ఛస్ధసంస్కృతవదములకం చెలుంగు పదములతో నైన -కర్మథారయసకూసములను సంగ్రహించి సాధుత్వ 'మొసంగ నీష్మూత్రము ప్రల్యేకించి యారంభించెనేమో యని యనుమూనము గలిగెడి (బా సా వే 3౨౬ పు) ఇట్లనుమానించుట సరికాదు ఇట్లంగికరించినచో నింక "శ్వేతశన్నులు - విళ్టలగడ్డము మున్నగు ననంతము లగు ననిష్టరూఫములు దుర్వా రము ఖగును ఇంక వైరిపదము దోషమె శాదనవలనివచ్చును సంస్కృదవదేనే కాది నన్నయసూత్రములోని పరిమితళబ్దమె నిమ్ఫల మగును. ఇంతేకును నన్నయ శపిలకన్నులు మున్నగువానిని బ్ర యొూగింపనే లేద. (౬౩ 311 విమ ) ఆవి యనింద్య శ్రైమ్యుముల్ను కావు శీవలము నింద్య్థగ్రామ్యుములు

[భా సమా 9.౧౯ సూ ] చికదాద్య్యై _త్తరవదళ వై 6ివదము సాథువెయగును 1 65 చికదరామములలోని రాజూ (యా) దికే- ళట్టే= రాజూ- రావు - రాయడు - అన్న-౪అన అమ్ము - అన - దేవి - కాస్త్రి - నెస్టే మున్నగు వూజ్యుతను వ్రైస్ట్రునును దెలుపుకదము పరే = పరమైయుండలూ 'డ్వాదివన్షానామ్‌ = సుబ్విభ కులకు లోవ = లోవము స్యాత్‌ = కలుగును డ్వాదు లనునది మూలభూత సుప్పులకే వావకము) వానిలో6 బూర్యపదము తుదీని - క్వచిత్‌ = కొన్నియెడల ఆత్హ్వమ్‌ = ఆత్త్వమును క్వచిచ్చ = మజిగొన్నిచోటులందు ఆ_త్తమ్‌ = ఆకార మును కరచి దిత్వమ్‌ = వేచొళ హొన్నియెకల 9 కారమును క్వచిత్‌. = కంకొక ఇొన్నిచోటులందు పతా = పవర్షము క్వచిత్‌ = కొన్నియెడల మత్వమ్‌ = మవర్శ మును వస్థవవోరత = పండితవర్చివహో రానుసారముగ అన్యచ్చ = ఇతర కార్ధుజూత మును యథాయోగమ్‌ = యథాక్ష్మముగ నగును సంస్కృతపదేన పరిమిత మితారది చింతాముశినూ ( సిద్ధ శర్మథఛారయములు జననాదమునులందె కన్చట్టు చుండుటచే నధర్వణు డిట్లు వివరించెను సామానాధికరణ్యే మ్విత్వాదిసూత్ర ముచే సమానాధికరణ సాంస్కృతిక మిశ్రసమాసను లభ్యనుక్ఞాతము లగు భున్నను చూ ౨౭౦ విష) నితరళుగ్ధసంస్కృృతళట్టనుం (లెబ్టువిభ_క్రీసంపర్కము "లేనిది మవాత్‌ ఫుంలిగముగాని మహత్‌ ఫవుంలింగసమాచ్చి!ళబ్దముగాని కర్మ ఛారయసమాస వూర్వావయవముగ నిల్చు ప్రయోగములు 'లేమింజేసి యట్టి సమూ సము లట్లు జ్ఞాపకనీద్ధములు ఆానేరవని యీవటికే వ్రాయంబడెను (చూ ౨౭౦ విష) న్లోకార్తాసూాదుగ+సు = శోక్తార్తమగండయు అనరాదు అట్టి కవి వమోగములులేవ్ర అవి వైరిపదసమాసనులు కాని బిరుదజననానుములా దట్టి వైరిపద సమాసములును కవిప్రయోగదృష్టము లగుటచే సాధువులె యని విశదవలుచుటనై. వ్ర కృతసూ త్ర మూశరంభింపంబడెను అఆలవమ నున్నగునవి యట్టిసమాసమునందలి పూర్వపదాంతమున నిల్చ్బుననియు వచిం చెకు. పురుషవాచకముల తుషిని అమ-౪అప అనునవి నిల్చిననుట సరికా దనియు. _శృళ్ణరమురాజు మున్నగురీతిని అము మున్నగువానిపై మరల రాజూ మున్నగునవి నిల్చుట సరికాదనియు దలంచి కావలయు పత్వ మళత్వముల నువ దేశించినవా డయె్ట్టును ఉదా --కావు+సు+ రానుండు అనశైసును = రామన భీరఎసు 4అనషాసు=ఖీమన కృన్ణ+సు,రాయ+సు = కృష్ణరాయ డు సుబ్బశ/సు? కాస్త్రిన్‌4సు = సుబ్బకాస్త్రి సుబ్చాకాస్త్రి రామ+సు+రెడ్డిశసు = రామరెడ్డి = రామారెక్టి - రామిరెడ్డి అప్పశసు+న్న్టె+సు = అవ్పినెట్టి సుబ్బశసు+నెట్టిశసు = సుబ్చినెట్టి = సుబ్బ*సు+రాయ +దు = సుబ్బ్చారాయ దు = సుబ్బరాయ డు కంకర కే4ం

1166 _ కృళ్ణరాయ - నన్నపార్యు - మున్నగువానిప్ర్వక్రియ [౨౭౩ వి కల్ప] డాస్కుసు+మ+అయ్య నా శంకరచాసమయ్య కృన్త +సు, ము రాజు,సు = కృళ్యదు రాజు. వెంక+సు+వ+కాస్త్రీన్‌శసు = వెంకవకాస్త్రీ మొ ద్వి కట్టుగ్తలీల శంకర దాసకుయస్ధి (బనవ ౪ఆ 33౫౮ ఆ 3539౬ ఆ ౭839౨౫ ఆ ౧౨౫) కృష్ణమరాజు నున్నతిన్‌ (ళా ౧ఆ ) నడి నన్న శరణుండు శంకరదాసి (బసవ ౪౮ ఆ ౨౭౩) కాక ళబ్బభవను కాకి యయినన్లై దాసళబ్దభవము దానీ శానోవును వీదప శంకర4సుశడు డాని+సు = శంకరదాసి అనురీతిని సరూసము నెన్ననగును "లేడా కాళిదాసు అనురీతిని శంకరదాసు అను తత్సమరూవమునె (వృద్ధు-వంటిదె దాసు ) యంగికరింపవచ్చును (విస్తర 1) కర్మథాకయమునం బూర్వానయవముగ మహత్పుంలింగములు పుంలింగసమాచ్చిక శబ్దములు ను నిల్చుట లాయణిక కవిసమతము కామిం చేని యిట్టి వానిసీద్ధికం యిట్టి విశేషవిధి యత్యావళ్య చుని యెజుంగునది నన్నపార్యుండు తిక్కనామాత్యుండు మున్నగునవి యిీసూత్రములకు లషథ్యములు కావు అట్టియె డల నన్న+అవ = నన్నపవ - తిక్క+ అన=తిక్క_న అనువానిని సంస్కృతకముఎగ ననుకరించి నన్నప శ్చాసా వాళష్థశళ్చ తిక్కన శ్చాపా వమాత్యళ్చ _ అనురీతిని నిద్ధసమాసములుగ నంగీకరింపన నును _ లక్షమాూవరతనయా (పాండు ౧ఆ ౨౮వ వై సందర్భమునుబట్టి అన్ధ 0౦ షుడ్వర్శపర్య న్తం పదం సార త్హర్మథారయే ఆస్ధ 9 మడ్యన్మ ర్య న్తం సంస్కృ "లేన సమస్యతే పారాంతరము ) అనుకారిక యధర్వణాభివ్రేత ప్రకి యావిలత్‌ణ మగుటంచేఫీయు. ద్యర్థిత్‌ రాదీతార్లిది కారికకుం బువర్నుక్సమె యన దగుటం జేనీయు

విస్త 11 ౨౭3 విష __వయివిషయనులను బౌలవాష్ట్రకరణకర్త సంగ హీంపకుండ గాం బ్రౌఢవ్యాకర్త యీ కీ ౦3రీతిని సం గ్రహించెను

౨ కర్మథారయంబు చికదాద్యు_వ్రరపదంబగునేని ద్వర్థత కాదంత స్త్రీ ఫం సంజ్ఞూావాచకంబగు వూర్వపదంబు నంకారతరంబున కంతట దీక్ధ బు బవాుుళంబుగా నగు అంతట ననంగా సాంసృతికాదలు మూటనని యర్థము ఉ రామా ళా స్తీ - సుచ్చాళా న్తీ రామారెడ్డి - సుచ్చా రెడ్డి

8 క్రిటం బూర్వవదంబు నత్వంబున కిత్వంబు బవాుళంబుగ నగు ఉ& సుబ్బి నాయుండు . ఎల్సి సెట్టి

ళు ల

౪ ఫొన్నియెడల నిచ్చో నఠకాపామాయాగమంబులగు తిక్కన

సోమయాజి కర్మ ఛారయం చియ్యది మి్తంబు నీద్ధసమాసం బట్ల్టయగు

ఉ శృవ్టరాయంయ రానురాను "మొ (వ్రైథ సమా)

(బా సమా 8౧౯నూ] అహోబల ఆం+,భా-చ అవవాస్థఖిలు కే16? నధర్వణ, ప్రో క్తము శాదనియు నధర్వణకారికలను సమగ్రముగా 'నెలు గనట్టియు నో కొన్ని కారికలను బండిశపరంపరాయతముగ వచ్చినవానిని మాత్ర మె యెజింగి నట్టియు చాలసరస్వత్యాదులచే బ్రత్నీక్తము చేయంబడినదే యనియు గ్రహింప నగును (మా చిం వి ప సజ విష) విస్త 1) విస్త 1 ౨౭౩ విషఎా-అహోబలవండితు డు భీన్నమార్షగామి గావున

ద్వర్భతయ రాదీత్యాది కారిక సంస్కృతవ చే నేతారదికారకకు సవరణమని గ్రపాంవ "లేదు మణియు ద్య్య్యత్‌ రాదీ కాది కారిక లు బికదనామూయరవిమయశములని గ్రహాం పక సమా“వూర్వపదీ భూత సంజ్ఞానామఒరనులుగాం దలంచి యుదావారించెను ద్వయ రాదిచతుక్వక్శ ద్యష్థత రేషం రామరాజు త్త ఫ్రై రేష- బపవరాజు బకవినీంకు చతురత”లేషు నరసింగరాజు

(ఆహో 38౬ 3820 ఫు) ఈయహోబలపంక్తులె యనూ్యూనానతిర్తి క్తముగ నారాయణీయగాణకతనివరణక_ర్హలచే న్వీశరింప బడెను తేగి సంస్కృృతపదం బుతో గూడ సాధి పరిమి తనుగు నాంధ్రవదము కర్మధారయ మగు ఆజు ఛ్రాలప మిీాజుని యాంధ్రవద మి తనకు గావలె ననియె నధర్వణుండు నివృతి - వే డిపషయోథారలలు - వా డిమయూఖనులు - కలికిభుజంగకన్యలు మొ ఉత్తరార్ధ - అతనిం దాంకె వేయి మున్నూజు దంఠానళనులు ఒక్కచో నాజువ్రాలకు మాటీన ఫూర్వపదములు గనుపట్టుచున్నవి కటికిచీ కటి తిండిశరముల గిలింత (మను ౧ ఆ) పాలకడలి పట్టి రాముణీయకము (నారా గాణ 30౮ శారి సమా ౧౧పద్య) తేగీ రాయడు మొదలైన నుడుల్‌ పరంబులైన ెండు మొదలు నాల్గువజకు నుండు విన ఆ౦డు లిప్టులుగల రామరాయండు మూడు లీవులు * బసవ రాజు నాలుగు లివ్రలుగల నరనింగరాజు (నారా గాణ సనా 3౧౬ శారి ౧౯ పద్భ్ర) ఈయహోబలవత్యాదులవివవణముల చొప్పున నిక వీర వేంకటనరసింగరాజు మున్నగునవి లమణసముతములు శావనవలసి వచ్చునుగదా

ఆంధ్రభాషాచరిత్రక_ర్తగా రిచటంజేనిన విమర్శ మెల్ల నపరిశీలనమూలక మె

యని చైసందర్భమువల్ల విళశదమగుచున్నది వారి విరుర్శవాక్యముల నిట మచ్చు నై యొండు రెండు చూవెదను ఆంధ్ర, వడ్వర్శపర్య _న్త మనుకారిక యధర్వ ణునిగ్ర ౦థములో నుండుట చింతొానుణి యాశయమునకు విరుద్ధమగుటకుం గారణ మేమి? కృవ్టృరాయండు = అంచయాన = కజకంకు డు (కలగాయఫులగ ముగ నుడావారించిం )

1168 ఆ క్యాంబాదికళబ్బపానరు క్యృము సాధువ్రకాదు [౨8౮౪ వి కల్ప] ఆర్యామ్బాాదికళత్టూ స్యు శ్రేస్టకావాచకా యత తతస్త దన్తళ్‌ బ్లేభ్యో నైవ శ్రేస్టర్వగోచరా. (విశ అజం ౧౧౧ శారి అహో 32౭ పుట) నన్నయా _ మంఖ్యాన్తాదఎ శష్టాచ్చ ముఖ్యశబ్ద ప్రయ జ్యతే ౨౭6 విష (అహో 3౭౮ ఫుట) ఉపనూనానువాదేతు నిధి రన్యస్టు సవ్యత స్యా ద్వి శేషనివమోయాం ఫునరుకి క్వచి ద్ధితా (వికృ హలం ౧౯౨౦ కా అహో ఆరం వుట) కల్చ్పతరు ౨౭౮౪ వివ _--ఆ కాష్టన్బూదికళ ఫ్రై = అయ అమ్మ మున్నగు ణి ల శబ్దములు యత = వఏరామమునకు బరముగానిల్చి శ్రేస్టతావాచకా = శ్రేష్టర్య మును దెలుపునవి స్కు = అగుచున్నవో తద న్తళళ్ధేధద్ధ = అనై - అము - ఆయ అన్న - అన - అమ - అమ మొదలగు శబ్దములు తుదికిగలళబ్దములకంక. బక ముగ శ్ర్రేష్బత్వగోచరా = శ్రేష్ళృతావాచకములు నైవ = మరకలం బ్రయోజ్య ములు కావు ఉదా --ళోన*అను = కోనను దీవిని సంస్కృవముగా ననుకరించి అన్బూ ళబ్దమును జేస్చంగా కోనమామ్బా అని యేర్పదును - ఇ్య్టివి ప్రాచీన మవోశావ్యనులలో లేవ్ర అర్వాచీకమవోకవు లిట్టివానిని బ్రయోగెంచిరి క లేజ మున రాఘవుని యంభో జేమణ తివ్యమాంబం బోల్పందగునా (పాండు ౧ ఆ ఎ క శ్రీ రంజితకొండనూంబ చిరపుణ్యములన్‌ (పాండు ౧ఆ౫౬ఇు మొ వభ శస్టాదులు సయితము శ్రేష్టకావాచకములె యనుచు నహోఎలవతి యిట్లు హ్రైనెను కామయప్రభు డు-రాముయముం త్రి -రామయ ప్రథానుండు - కోనమాంబ ఇళ్యాద యూ న ప్రృయోగార్హా ళభ్దా క తు-కాముప్రభు డు కోనాంబ ఇతా్య్థదార్థ కా రేణ వ, యోగార్హ్యా (అహో 3౭౮ ఫుట ) ఇది సిళాదు ఈవతుమున నన్న పారు డు నన్నయభట్టు - తిక్కనామాత్యు దు మున్నగునవికూడ లతణవిరుద్ధ ములె యనవలనివచ్చును కావున సన్నయపసంాతిక్కనయ్య మున్నగు నారా మ్బాదిళబ్ద పొనరుక్యమాత్ర, మి సాధువు కాదని యధర్వణాళశయమును గ్రహింప వలయును సీ అనఘులు కేశన మల్లన నీద్ధనామాత్యవరుల (విశాణ ఆ ౧౦హపనీ గీ నన్నపార్యు . ఆది ౧ ఆ జప) "భనాలాలననోనలతాకో్తననునొడాళానలాడాునంాానుకనునామునాలడునులుట మ ముతుకాులులాలలనుననుననడా తానును నానాన యయా ననన ఇళ్య్యాదిసనూసములు సంస్కృత వై కృశళ బై అనునూ, తే మునం జెప్పం వ్‌ బడిన మిక్రసనమూసనుల కుదావారణనులగును (ఆం భా,చం ౧౬౬౩ పుట)

(బాసమా 8౧౯ సూ] కవిజనమండన నా రాయణీయాదర్థిపవాస్థఖ్యలు 1160 మ.ఖాస్రన్తాదపి శచ్దాచ్చ=ప మ చ ఛానాదీళబ్దములు తుదినిగల శబ్దములవై మరల - ముఖ్యశబ్ద = ఉత్తనుప్రథానాదిళబ్దములు వ్రయుజ్యతే = వ్ర రొరాగింహ బడుభున్నవి ఉదా..--ఉత్తమోలత్తముండు - ఈ కారికలోని ప్రయుజ్యతే అనునది యహోబలపండితీయమున "లేదు సందర్భమునుబ్బ్టి నాచేం చేర్చ బడినది = ను.ఖ్యా న్లాదపి ళళ్టాచ్చ మ.ఖస్థశబ్ద ఇతివచనంకు సంప్క్భృ3నీద్ధా్థానువాద॥మ్‌ ముఖ్యా న్లాత్‌ ముఖ్యాదిక్యగ్భ ఎట్టి యాపదవచ్చిన గట్టివడుచు. జ్నిత్త ముండుట యత్యు _త్తమోటత్తమంబు ఇత్యుదానారణమ్‌ (అహో 3౭౮ ఫు) ఇటగుటం జేసీ కవిజరమండన టీ కాకర్హ ప్రయీ_ప్తముచేంన న ముట్యార్థవవాద్యుక్తం కర్షృ (శర్తుమ్‌? = వ్రమయోక్తుగు) చ, ఛ్యాదికం సడా వపార(గ) తి స్పదా ల్రాహ్యో సావథానం విచతశత్రై (వికృ అజు ౧౧౨ కారి) అనుకారిక యాధర్వణము కాదని యెన్ననగును ఈ కారిక యహోబలపండితీయమున లేదన వికృతివి వేకటీ కాకర్త పంం యహోబలవండితీయ పంక్తుఎను వివరించుటకయి యిట్లు ప్రమేవించె ననియు దోంచుచున్నది ఈప్రయీ_ప్తశారిక యర్థవంతమును గాదు న ముఖ్యా స్థత్యాది వూర్వార్థము ముఖ్యాన్తాదవీఠార్థ ద్య్భ్యధర్చణ కారికకు విరద్ధము కావుననె దానిని కనిజనమండనక_ర్త ్రోసీపుచ్చుచు నుత్తరార్థమును బ్రతేపించి యిట్లు చానికిం దాత్పర్యము వ్రానిను.. ముఖ్యార్థపదముకంకటు బరమందుం బ్రభ్వాదివాచక చ్రయోగము యుక్తమైనదిగాదు. ఈరంయోగము పండితులచేత నిమృళముగా గ్రపింందగినది ఉదా --రామయ్యప్రభుండు - రామార్య ప్రభుండదు ఇత్యాదులు సంస్కృృతనీద్ధా ర్థానువాదళ ముఖ్యార్ధ వాచకంబుకంటె బరంబునం టబ్రియోగింప వచ్చును గీ ఎట్టి యాపదవచ్చిన గట్టివడుచుం జిత్త ముండుట యళత్యు త్తమోతత్త మంబు ఇతా్యాదులు రామ ప్ర భుండు ఇతా్యదులు నిర్వివాదంబులు (విళృ టీక ౧౨౬ ౧౨౭ పుటల) నారాయణీయగాణవతవివరణక_ర్త లీకవిజనమండనము లోని యవలత్‌ణనుల నెల్ల న్వీకరించి యీప్రతీప్తకారికను వివరించిరి తేగీ వలదు ముఖ్యార్థ ముసంం ఈ్రుశ్వాదికర్త లిస్టి సావథానముగ ల్‌ పాంవవలమయు ఉదా --రామప్తభువు మొ రామయప్రభువు ఇత్యాదులు తగవ్చ (కట్టు తగవని కవిజననుండనక ర్త వ్రాయ లేదు) (నారా గాణ సమా 3౧౮ శారి అతి పద్య) ఉపమా నేత్యాది __ప్రసక్ర్తానువ్రస్త్కక్తముగ నిట యువనూనపొనరు క్ర “విషయకమగు నధర్వణకారిక వివరించ బడుచున్నది ఉవమానానువాదేతు = ఉప నూనను ననువదించునవుడు అన్యస్యవిధి = మజొకయిపమాన రును టల

1 00 చీరదాదులలోని వర్శవ్యతా్యాసాదికము దష్టముశాదు [౨౭౫ వి కల్ప) గించుట సమత జ సమ్తుతమగును ఉదా జూాచంద్రుని నగు మోముతామరనీరులు (రఘ ౨ ఆ ౯ పవ) మొ (రామచంద్రు నగుమోను తామర (రామాయ) తన చిన్ని రామ=మద్రి, చంద్రుని నను మోము తానుర (ధారతా) విశేవవివమూయామ్‌= గుణవిశేమమును వివథీంచునవుడు పునరుక్తి = డానితోడనే మరలం బోల్చుట క్వచిత్‌ = ఒకానొకచో పాళా = నమ్ధకమగును ఉవా --ప్రనన్నచంద్రుని బోలు నావె ముఖచంద్రబిబము ప్రసన్నత - వర్తులత్యము ననెడి సరూనధర్మములభేవ ముచే *ట బునరు_క్రి లేదు నను నెత్త మ్థులతమన్గు లైన కనుదమ్దుల నిత్యాదే శెవివచనసస్థ పొనరుక్త్య గ్రస్తత్వా తృథం సాంగత్య మితిచేత్‌ ఉపనమానువాదేతు విధి రన్యస్థ సమ్ధత స్యా ద్వి శప వివమైోయాం పునరుక్తి క్వచి ద్ధితా ఇత్య ధర్వణో శక్త్యా తత్సాధుక్వ మవభేయమ్‌ విశేమరివయోయాం గుణవి శేవనివమోయా మిత్యర్థ వ కృతే వై పుష్యలమణగుణ విశేష వివమోయాం వునర్వి శేషణ ప్రయోగ ఇతిన పొనరుక్షమ్‌ తన చిన్ని రామచంద్రుని నగుమోము తామరనీకల్‌ ఇళాక్ర దఠశం (రాఘ ౨ ఆ ౯) కవివచన మనువాద ఆస్థ్రకవీనామ్‌ ఉభయ శ్రాపి న సంస్కృృృతకనీనా మస్వ్తరన ముఖవజ్కజం భవతి చిన్ద్రనన్నిభమ్‌ వ్రనన్నేన్టని భ _స్తస్యా స్తదానీ న్తుఖచస్ట్రమా ఇత్యాది (ఆహో ఆ౪ళం ఫు) ఛవే ద్పిదదళ న్రేషు యథేచ్చం వర్షకల్పనా గ్రాము నూనుష్యు బిరుద ళష్టానానపి సోమత గ్రా నామ్న సమానేషు వికారోవి క్వచి ద్ధిత క్యచిత్‌. సా దుత ఈ దిచ్చ యణ్‌ చాన్యన్తిన్‌ నయజఖణ్మత నన్నయా _న్వరూపత స్సమాక స్సా్థా ద్విశారస్య ఈ కావవి 4౭% విమయము కరచి దన్తిమవర్శసస్థ సమానే స్యా త్పరిగ్రవా క్వచి దేదన్తతాయాం తు స్యాదవ్యయ సమస్థితి క్వచి దాన్థ్రవికారస్తు సమానే స్యా ద్విరోధకృత్‌. (విక హలం ౯ మొ ౧౩ శా అహో ళర౧౨ పు) కల్చ్పతప ౨౭౫ వివ __బీరుదళబ్ధను ప్ర నీద్ధసంస్క్టృతకోళ ములలోం గాన శాదు-- గద్యపద్యముయీ రాజ స్తు తి ర్విరద ముచ్యతే (సాహి ద ౪ఇ పరి ౫౭౦ న్లో వ బయో రభేద అనుచొవ్చున బికుద శోబ్బము నంగీకరింపనగును _బికుదము సంవిఅ పుం సామర్థ్యచిన్నాము. (శ ర బిరుదు (వికృతి - (భూరుండు సనుర్భ డు - భూరచిహ్నాను) బిరద ప్రకృతి (వైళ్ళతదీవి! ) బిరుదు -

(బానమా 35౧౯సూ] బిపదళ ద్రొధ్ధవిమర్శము శై్వం1 వై విం సామర్థరచివ్నాము తలి శౌార్యచివ్నాము విణ ౧ సమద్ధండు - సమగ్ధము ౨ కూరుండు ఊరు చికదుళబ్దము న ములకు ళబ్దరత్నాకరమున భారత మొరూగములు చూప బడెను నీ నవ్వెడు తల లను శ్రొవ్వ్యావచేకుల బిరుదులు వెస్టిన చరణములను (భార క్శ 38ఆ శర) మొ కాని ప్రామాణిక సంస్కృతకోళములలో బికదళ్టుము కన్పట్టలేదు క చిక శబ్దంబు విరోధో త్కరము చుహోరాన్ట్ర భావ దత్ప్రదవిధులన్‌ బికదములనం జనువానిన్‌ ధర బికడావళి యొనర్పం దగు నం దు బుభుల్‌ ౨౫ చ అతులపల శమాగతము లై భుజవిక్రదునంభవంబులై ప్రతికదసా గశంబుఎయి పార్థివగర్ణ శరోరకంబులై వితరణళబ్బపూర్వవృథివీవరచివ్నాముం లై. తనర్భు ను ద్యతవిక వాళి చేత చిపద్యాము వెష్పుట మయొస్పు నెప్పుడున్‌ ౨౬ కళ వినయభుజవి క్రమ క్కము ఘనవి తరణరణ వివోరకరుణాదికళా జననస్థలులగు గుణముల శెరుుపాందలయోం జెర్చవలయిు " చిరదావలళికిన్‌ ౨౭ (శావ్యాలం ౪ ఉ్లూ) ఇస్ర "వద్ద రాజొవివరణ మునుబ్టై బిరదళసబ్బమునకు విరోధమును బుక్టించునది యనంగా నొకవీకని ళూరతా చివ్నామునుగాని ళూరకా ప్రతిపాదకళ్థముగాని మజొళవీకునకు వృదయ భేకళ మగుచు విరోధమును బుట్టించునది యని యడ్ధము విశద నుగుచున్నది కాలా టైరద (సం) = బికుద (మవో రాష్ట్రీప్రాక్సృత = చిక్కదు (తె తద్భవ) అనురీతి నద్దానిచరిత్రము నరయందగునని తోంబెడిని ఇన్లగుటనే యిది బికద ప్ర, సిద్ధ సంస్కృృృతకోళములలో 'లేదయ్యొ ననియు దోంచుచున్నది ఆన్ట్రీనిఘుంటువ్రన విరుద!- దం శగ0ం20 ౪8 2 6౧౧౯౭౦౪4 8 ౨2006997౯0 2462800 9060 గద్య్యపద్య్థమ౦దా రాజు స్తుతి ర్నిరద ముచ్యతే (61 ౫౭౦ నది మద దన్తిన పరిలస్నన్సి వాజిప్త్రజా పళని విరదావళీ మహితకున్దికే వన్షిన (1 (6) అని యున్నది - ఈపతమున విపూర్వక రుద్‌ ఛాకువుకుండి విరుద శబ్ద మేర్చడిన దనుట సరికాదు రుదిర్‌ అశ్రువిమోచనే (నీకా తత్వ ఆదాది 38౯ ఫు) రుద రోదనే (శజఫోో అనుచొవ్చున రుద్‌ ఛాలువుత్‌ డి రూవము చ్రకృశార్థ బోధనతుమముగ నగవడదు అంక వి వూర్వక రు థాతున్రనుండి. విరు అను క్వ్‌బ్నన్త రూవనును సాధించి విరుశద=వికుద అకురీతి సమర్థింవవలనీయున్నది అపుడు 6 - ధ్వనా అదా _ (బ్దస్తో అనీ రు థధాతున్చన కర్థమ'పటంజేని రాజస్తుతిరూపధ్యని నిచ్చునది చికద మనునర్థము సంగతము కాంగలదు ర్విబ్నన్ద విరళ బ్ర మవ్ర, నీద్ధమగు టంజేరి వైని వివరించినరితిని వ్రైరద శబ్దరమూలకత్యము నంగీశరించుటయె యుక్త మని యెన్న నగును

ప్రేం బిపదాదలందలి వర్శవ్య త్యాసాద్యుడాహృతులు [౨౭౫ వి కల్చ] భవేదిత్యాది...-బికుదళ శేషు = పౌరుషగామములం దనంగా (గ్రాను-మను మ్యూదుల పామగ్ధా్యిది స్తావక సంజ్ఞలందు వర్షకల్చ్పనా = అతనములన్య త్యాసము యశేచ్భమ్‌ భవేశ్‌ = వక్తయిచ్చ్భానసారముగ నిల్బనగును అట్టి సంజ్ఞ లయందు వుత్పత్తి సరిపడకుస్నను తుతిలేదని భావము ఈశిద్ధాంతముచేవనే అహోబఎిండు అధర్వణుండు మున్నగునవి నిర్విచి త్సముగ శ్రావ్యూములని యెజు-గనగును శ్రానుమానుష్యుబిక దళ ఫహ్రైనామవి = అట్టి లక్షణాతిక్రమవర్థ్మ కష్టతార్థనకలిత వ్యుత్స త్తివిదూర బిరుద భామాంతరళబ్దములకుకు స - మత = సిద్ధసమాసఘటన కవిసమ్తుతము ఈంమాసములందును వైరిపదపోవము లేదని తాత్పర్యము ఉదా --నునుమునృపతి - మన్మభూపాలుందు. తివమఎమహో రాయా గ్ర్రణి - నీరంగ శాయవసు ధేండ్రుందు - చౌవాశ్హమల్లు డు - జగనొబ్బగండండు జగచేకవీరడయ జగదేవదండనాయకు డు (ఒసవ ౭ఆ ౭౫౮వ) గగ్రామనామ్మ అనునదిమున్నగు వానితోడి సవాచరితనా్య్థాయమున నిచటి చికదళబ్దము సంజ్ఞానామమ్మాత్ర పరమును ననవచ్చున. సమానేషం - సమాసములయందు (్రామనామ్న = గ్రాను నామములకు విశారోపీ = ఆంధ్రవిభ క్ట్యుపవిభ_క్రిరూపవి శారముసయికము క్వచిత్‌ = జశప్పుడు హీర = సవ్యతమగును ఇందల్మి గ్రామళ బ్దిము నను మ్యోదిళ బ్బములకును నువలతణము భామోంతరసంజ్ఞ లనుకృతములం౫ సంస్కృతమున వాడంబడునవు డట్టిగ్రామాదిరామములం డాంధ్ర ఛాహారననవాజములగు విభ క్షువవిభ శ్వ్యాదుల స్వమ్తేళనము నీద్దసమాసము లయందు గల్లీనను గల్లవచ్చునని తాత్పర్యము ఉదా ఎ వాత్రీ థి ౧0 (0౧ మౌాగల్లుప్టురము = మాగంంివ్రరము. అట్టి వృోతిని విస్త3ంచి చూఫవుచున్నాండు ఫ్యచిత్‌ = ఒకానొకచో ఉత = నానము తుకినున్న ఉ కారమునకు ఈశ్‌ +9్‌ 1. చ = ఈశారము = ఇకారమును యణ్‌చ = యణా దేళమును స్యాత్‌ = అగును ఉదా _--విరూరివేదాద్రికతి-రూనూరీవురి 'తెనాల్యగ్రవోరము మొ అన్యస్మిన్‌ = అచ్చికవదాద్యచ్చు పరమగునపుడు నయణ్‌ - మత = యణాదేశము సమ్ధకము శాదు తెనాలి యనువురము అెశాల్యనపును నునరాదు వికారస్య = ఆంధ్ర విశారముయొక్క శ్రుశౌవవీ జ శ్రుతియందును స్థలాంతరములం దాం ఛ్రవిశారము ప్రయు_క్తమైయున్నన _స్వరూవత = ఆంధ్రవిశారముచేరని న్వస్వరూపనుతో . సమాన స్యాత్‌ = సమాసనమగుటయు6 గలదు ఉదా --మాగంటివురము = మాగల్లుఫురము. క్వచిత్‌ = ఒకానొకప్పుడు. ఆంతిమవర్మ స = పదాంతనుం దుందెడి ము వర్ణ కాదికముయొక్క పరి (ట్ర హః = ప్రృయోగమును సమానే = నిద్ధసమాసనంద స్యాత్‌ = సంభవించును ఉదా -_గుజ్ఞమువంళము - జమ్ముల

[బా సమూ 3౧౯నూ చిరడాదిసమూనములందలి యాం శ్ర వికారములు 1103 వంశము మొ క్వచిత్‌ = ఒిప్పుడు వద న్తతొయాంతు = హూస్వ్యమగు ఎ కారము పరమందు: గల్దుట సంభవించుచుండ గ నంస్కృృతమున ఎ అను హస్తము 'లేమింజేసి వ్నీళ్హ న్నను ఎ అని యర్హముబేయు సంవ్రృదాయమనును గలదు వదన్త్నతాచ నాన్నూమ్‌ అని నన్నయ వాడెకు అవ్య్మయసనస్థితి అవ్యయముతో సరూనస్థితియు స్యాత్‌ = అగును అవ్యయమును యథాస్థీతముగా నిల్పినళ్లై దానిని వైతము వీ కారముగా మార్చక నిద్ధసమాస రుందును ఎ కారమె నిల్బంబడునని కాత్సర్యము. వ్రేవన్లెవాడనగరి తెనాల్యగ్రహోరము క్వచిత్‌ =ఒకప్పుడు-సమానే = సిద్ధసరూసకు.న ఆస్థ ్రవికార స్తుంఆంధ్రభామోసహజమగు వికారము విరోధకృత్‌. = కవిసమ్థతివికద్దము స్యాత్‌ = అగును ఉదా --తిర్మలకాయడు వంశభూషు ణుడు అనరాదు తిర్భలరాయవంళభూసణు డు అనవలయును మొ వయో గములు కా విరూరివట్టణపళిన్‌ వేదాద్రిమం శ్రీశ్వరన్‌ (పొండు ౧ ఆ ౧)నీ లగి ఛద్రగుణనీరి విరరి వేదాద్రిశౌరి (పాండు ౧ఆ ౨౮వ) చ మన్మభూ వరుండు దగంగ (నిర్వ ౧ ఆ ౨వ ఎంగీ మనుమనృపతి నిర్వ ౧ఆ ౮వ కా సీ తా భామావతి ప్రోచుతన్‌ దిరుములేంద్ర శ్ర్రీరుహారాయునిన్‌ (వసు ౧ఆ ౧) తిరు మల రాయ అనునవి యాచ్చిశములె యైనను సంస్కృతములుగా ననుక రింత బడి నీగసమూసగతములై నవి మ్‌ తిక్మలమవో రాయతమావల్లభున్‌ (వను ౧ఆ ౩వ) బత్తీసాదిరాగములు (బసవ 39 ఆ ౯౧౬) చ ఆరఘుకాథనృపాలు కూర్మిసో దరు డు నికంగరాయ వసుధావరుం డాత్మ (వసు ౧ఆ ౭౧వ) మాగంటి వట్టణ మహేళమ్‌ నూనూరీవట్టణం గత అధికొండవీడు రివ అగ్ర హీశ్‌ కొండవీడౌ జమ్జుల వంశపావనుండు గజ్ణమువంశపావనుంయ "వళ్ల వాడనగరీ (అహో ౪౮౧3 ఫు) (అహోబలపండితీ యూ దాహృకకవిప్ర యోగములు )

సంప్కృతప దే నేత్యాదిసూ త్ర లత్య ములందువలెనె (౨౭౩ విష ) యీబిరుద శబ్ద సమాసరులందును వైరివదదోషము లేదని వైసందర్భమునుబట్టి పర్యవనీత మగుచున్నది

నన్నా హో ఒదీర్థ్య పమానేవీ క్వచిన్‌ జీవ వ్ర 'మయమోగత

శ౭౬ విష (వికృ ఆజం ౧౯ కారి అహో ౨౯౯ ఫు)

కల్చ్పతరు ౨౭౬ విష _-అదీర్ర నమానేఒపి = పొడుగంణనదికొని నీద్ధసనూస

మనంగా పొట్టిసమాసముందున.. జీవ = జీక్చ్రశ్యయమునకు. (9ది జీష్‌ మున్నగు శేర0

క. సిద్ధసమూ సస్థజీబ_స్హముల హ్రర్యవిధి _ [౨8౬వి కల్ప] వానికి నువలతణము) క్వచిత్‌ = శ్యాచిత్మముగా ప్రయోగత = మహాకవి ప్రయోగానుసారముగ_ వ్రాస్య్వోఒవీ = హ్రన్వమువచ్చుటయు. సవ్యతమగును ద్య్సీసమూసనుందుం జెప్పెడి దేమి యని భావము ఇన్లు సీద్ధసమాస్కాక్తయవిధుల నాంధ్రవై యాశరణు లుపచేశించుట మిక్కిలి యరుదు (దూ ౩౮౬ విమ) ఉదా --క నది. సుతగుర కర్షశల్యవాగవురీకుల్‌ (ఆది ౧ఆ ౬౯వ) -ఈపద స్ట్‌ము కొన్ని కాళష్ర్తమాతృకలలో "లేదనియు తకల ___వదిదినంబుల భీష్తుం జఊచాొవావభారకుండదు (ఆవి ౧ఆ ౪౬౮) అకువూర్వపదస్థమున కిది పున రక్తి యనియం నిది ప్రత్నీశమనియు గొందలు దలంచుచున్నారు అడ సరి కాదు. ఇది ఫునరుక్త మనుఖ్యాంతిచేం గొందలు ఆ ళవర్పమాతృకా లేఖకు దీనిని వ్రాయ మానియుండవచ్చునుగానీ యిది ప్రత్నీకృము కాదు మహోకవు లక మునె భంగ్య్యంతరముగాం బునకుక్రిచేయుట నంప్రదాయమె యున్నది స్వశేళిలే శస్మిత నిర్జితేస్టనో నిజాంశదృక్‌ తర్జిత పద్మసందడ _అకద్ద ్యయీనిర్దితసున్త కాచే న తన్తుఖస్థ ప్రతిమా చరాచళలే సరోరుహూం తస్య దృశ్రైనన్నితం జికా స్మి లే మైవ విథోరపీ శ్రియ కుత వరం భవ్య మహో మహీయనీ తదానన స్యోపమిత్‌" దర్శిద్రతా (శ్రీహక్ష నైపధము ౧ సర్టము ౨౩-౨౮ న్లోకములు ) లే గి ఎంతయును సంతసంబునం గుంతిదేని (ఆది ఇఆ ఇప) అని వేలాళ

నన్నయప్రయోగను కన్చట్టుచున్నదిగాని హ్రన్వేకారాంత కుంతిశబ్బమును జూవట్టు చున్నది కున్తి - స్త్రీ - యుధివ్వి రాదిపాజ్ణ వానాం మూతరి శన్దా చిం) కుని యాధిస్టిరాది మూతరి-స్త్రీ = వాజీప్‌ శబ్దస్తో) వనవాస న్లేళంణున ఛోపదు కుంతి దేని (థా ౨ ఆఅ ౨౮౧) ఇట్లయునను హ్రస్యో దీర్ససమానే వీత్యాదికి మాలముగ నన్నయప్ర యోగము వేతెకటి లేకపోలేదు క త్రిదళాలయమునకు మాద్రి, దేవియుం దానున్‌ (ఆది ౫ఆ ౧౫౪) నీ

నీంధు వారళంకేళి ఖర్జూరకాల్తలిఘన సారచంప బీజపూరచేవ దారు స్ఫుకికర వీర (నన్ని కు ఈ ఆ ర౮౪%ప) ల్లకీ స్త్రీ గౌరాదిక్వాత్‌. జీప్‌ శబ్దస్తో)ో సల్ఫకీ స్త్రీ గౌరాది శభ్రా చిం) క గం గానదితీరమునం గాంచె గౌరీవనమున్‌ (నన్ని కు ఇ౪ఆ ౭౮౪౮ ప) డీరిని బట్టి నన్నిచోడు డు నది సుతగరుకర్ష శ ల్యేత్యాది పద్టభాగము నన్నయ ప్రయుక్త మని తలంచియుండు నని తోంచకమానదు ఆ-వె గౌరివనమునందు గాంజేవి (నన్ని కు ౪ ఆ ౭౮౬) గారిదేవి - నూద్రిదేవి మున్నగుచోటులందు జాస్థపో సృంజ్ఞాచ్భన్షసో గృవాుళవ్‌ (ఇ-3-౬3౩ (నీశా ౧౦౦౧ సూ) అను

[బా సమా ౩ ౧౯ సూ ] సంస్కృతళోళ శారుల దూతిశబ్దకల్చనను సరికాదు 1105 పాణినిసూత్రముచొప్పున హ్రస్వము వచ్చునకుట సరికాదు జీఎంతములగు గారీ మ్మాద్రీళబ్దము లె సంజ్ఞావాచకములు బేవీళబ్దముతోడి సమాకమున సంజ్ఞాత్వము కల్దలేదు జ్యాపోః - ఉత్తరపదే హృన్వ స్మా దితిశేమ = ేవతివుత్త ఇతి - కన్య చి త్సంజ్లేయమ్‌ (బాలమ వా) విపంచిసమంచితేము (జై ౧ఆ) పీ ఛావజ్జులు బరా“ళ్యంచి మధ్యమా శై ౧ఆ ౪వ) సీ తగ వ్రళ యకంరంభళుంభదారభటివటిమ భఛయదఫాలాతభాలసంభవదభంగ దహనమహనీయదివ్య వ్ర తాపవిపర దనవజయహాోరి దొడ్డయ యళ్ళ శౌరి (శీ ౧ ఆ ౨౮వ) స్రద్ధర జంభా రాతీభశో భాచకచకనిభముల్‌ కొంభవీయాట్టహోసా రంభావవ్టంభ రేఖార భటిప.3మముల్‌ యళ శ్రీనభూవిభ్రమంబుల్‌ (గాలీ ౧ ఆ 6౬ ఆరభట్‌ - న్హ (ఆరభ్యలేఒనయా - ఆ+రభ+అటి+ జీప్‌ నాకే = రచనాభేదే. (శబ్బస్తో) సంస్కృృతమునందే యిట్టి హ్రస్వవ, రాగము. కన్చట్టుచున్నది రతిదూతి

పచేషు ఫోకిలాం మధు రాలావనిసర్టమఖ్టు లామ్‌ (మా సం ఈ స ౧౬ శ్రా” జీబ _నృస్యాపి దూతీశ బ్బస్య ఛన్లోభజ్రఛభయా ద్గుస్వ - అపి మాషం మవం కుర్యా చృన్టోభజ్దం త్యజే ద్దిరామ్‌ ౩తి శేచిత్‌ - ఉణాద యో బహళమితి బవాళ గ్రవాణా ధ్ధ్రస్వ ఇతి వల్లభ (మల్లినాథసూరి సంఖ్జీవనీవ్యాఖ్య) కాళిదాసు ఛందస్సు కుదురక స్రాస్వప్ర యోగము చేనె ననుట పరివాసనీమము. ఉణాదుల చావాంళ్యము స్త్రీ ప్రత్య యసపాత్షీకతను ఘటించునా! సంస్కృతకోళ కారులు కాళిదాస వ, యోగప్రామాణ్య మున స్రాస్వా నమాతిశబ్దమును నైత మంగీకరించిరి దూతి త్రీ) స్రీ దూశ్వక్తిచ్‌ వాజీప్‌ రతిదూతివదేవం ఇతి కునూర భబ్బస్తోో దూతీ - శ్రీ * గొరాదిం జీమ్‌ దూతి - స్రీ - దూతిశాయామ్‌ (దూయతే - దూజ్‌ + క్రిచ్‌ ) శజ్దా చిం) షిధ్రారాదిభ్యళ్చు (6౮-౧-౪౧) (ఈ౮ణూ నూ అనుసూత్రము పావీశము. కామించేనీకోళకారాదుల దూతి ళబ్దకల్పనను సరియని తోంచదు శావున నిట్టిమిడల నధర్వణునిమార్ల మె సముచితమని యెన్ననగును ఈవిషయనుంన నవోబలపతి యి్యాక్రి ంపిరీతిని వ్రాసెను దీర్టాణాం హైర్వ స్యాన్నచ జే ర్టీ్‌పదే న మైోవన్సేపి (ఆం చిం) వ్యాఖ్య అశ్రే యం చిన్తా.--హ్రస్వవిధాయకం ఇ్యాస్త్రం (రమా = రమ విళ్వపా = విళ్వప - మొ) భిన్నవిమయక మేవ నతు సమూ సవిషయకమవీ సమానే తాద్భృళప్ర రకూగ స్యాదృష్ట్రత్వాత్‌ న చ (గ్రామణివు త్త ఇళ్యాది _స్తద్విషయ ఇతి వాచ్యమ్‌ ఇ౯ో హ్రస్వో్యో జ్యో గాలవస్య (జీప్రత్యయాం తను కానట్టి గంతేనున కుత్తరపదము. పరనుగుచుండంగా హ్రైాస్వము నిశల్చ

1190 తత్పురుషసమాసా శ్రాయ విధులు [౨౭౬ వి కల్పే ముగా నగును గ్రామణివుడుండు గ్రామణీవుస్తు యదు (నీకా అణగణాసూ ౬ క ఇం సూ) ఇతి కొన్తేణ తత్సిగ్ధే తర్జి-నది సుతగుకుకర్ణశల్యనాగపురీ శుల్‌ ఇతా్యాదా కథం హ్రన్వ బతిచేశ్‌ హ్రస్పో దీర్ధసమానేవి కచి న్దీష వయో గత - ఇత్యధర్వణోశ్తే హ్రస్వ న చాత్ర, ద్వెతీయాతుల్యకా వ్రతిపాదకళాన్త్ర ప్రవృత్తి -య శ్ర సమాసాంపగతవదన్య వప్ప్ట్త నే నాన్వయ _స్త్మృత్రైవ తత్న్రషృత్తే న చ జ్యాపో స్సంజ్ఞాచ్య నో రృవాంళ మితిసూత్ర, (జర్జంతములకు ఆబంతనులకును సంజ్ఞ యందు ఛందనస్నునందును నుత్తరపతము పరనుగుచుండంగా టవా-ళముగా హ్రస్వమగును) మత్రవర్తతే శబ్దస్యా్య సంక్ఞాల్నేన ేవతివుత్రాదివత్‌ హ్రస్వవిమ యత యాద్యప్రకృత్యాం వ్థవవో రాభావాత్‌ అధక్య్యణవచనం చాత్ర వూనమ్‌ వ్రయోగత ఇత్యవేన స్థితి నిఠర్యాతోర్థమిదం వచకమ్‌ = నాపూర్వశబ్ధక ల్పనార్థ మువీ త్యయ మర్థోదో్యోత్యలే వాగనుశాసన స్యాప్య త్ర, రుచి రస్తీ3 క్షాయతే ఆవిపర్వణి చ = నళినరజస్సుగంధియము నానద్రితుంగతకంగసంగ తా నిలశిశికస్థ లాంతరవినిర్మి త నిర్మలహర్మ శ్టారేఖలన్‌ ఇతి పారస్య బవాంవఫు _స్తశేష దర్శనాత్‌ అవో ౨౯౯ ఫు) (ఈయాదిపర్వపదస్రమున నే టిముద్రణమ. లందు యమునానదితుంగ అనుచో యమునాహ్హైదతుంగ అని యున్నది (ఆది ౮ ఆ ౨౩౨ ప)్తిట నది అను హ్రస్వప్ర యోగము సరిశాదని ముద్రణ+ంస్క ర్హలు ప్రద అని వ్రమీష్తను "చేనియుందురని విశ్వసింపనగును (శ నది సువగుకకర్ణ ఆది౧ ఆ ౬గా) సంస్కృృతమునందువ లెనె తెలు గుశందును సమాసా శ్రాయవిధులు గలను (౨౭౨ విష) మయిుకుదావారించిన సామానిక హ్రన్వము మున్నగునవి సమాసాశ్హ్రయ నిధులె యనందగును సంధిప్రకరణమునందలి సమాససంధి కార్భము లెల్ల సమాసా శ్రయవిధులె యన దగును ౯౬ చిషయమునందలి నుక్కు, (రాజు రాజ్ఞ) ౧౦౫ నిమ యనునందలి 9న్‌ - అలి ఆనునవి ౧౦౭ విషయమునందలి యది యవి ళబ్దముల అ శారలోవము (నీచేతిరత్సణను = నీవలనిరత = నీతోడి బాంధవము-నాయందలి కరుణ - రామునిది - రామునివి మొ ) తత్చురుషూశ్హ్రయవిధులె ఆ- ఈ - న - యను సర్వనామంబులు త్రికంబునాః బడు ఈ బాలవ్యాకరణ కర్మ థారయంబు త్రిక స్త్రీసమ ముగంత ధాతుజవిశే వివరణము షణ వూర్వవదంబయి యుండు ౫ ౨£$ విషయను ఆచందను = ఈచిందను = వబ్బందము వాందిమాట = పోండిపాట = 'బెడిదవుటడిగదము మడి సెడుదడనులం

[బా సమా ౪౫ సూ] సూకకృతకర్మథారయ వూర్యరదనియమను _ 1107 ఈరియమముచే బల్లికు డు - చల్లు డు - కావలుండు- రావణుయు - ఇకార్ధదుల సమాసంబు లేదు

సంజీవని ౨౭౭ విష ___ఆ - ఈ - వ అకుమూండు సర్యనామళబ్దములకుం చ్రి కమని సంజ్ఞ ను సూర కల్చించెను కర్మ ఛాకయసమాసమునందలి వూర్వపదము త్రిశములో నొకటిగాని స్త్రీయముగాని మువర్మక ముగాగమాంతములలో నొకటి గాని క్రియాజన్యవి శేషముగాని కావలయుకు తద్మిన్నళబ్దము కర్మథారయమునం బూ ర్వావయవమై యుండరాడని భావము 9్రట్లనుటచేతం బుంలింగసమావికము వూర్వావయవము కారాదని అఆత్ప్సర్థనుు ఈవివయమునే ఈనియమముచే నిత్యాదివాక్యమున సూరయే వివరించెను కావున బల్లిదల్లు డు - శానల రావ ణు డు మున్నగునవి సాధువ్చలు కావని తాత్సర్యము త్రికపూన్వకత్వమునకు -= ఆచందను ఈచదిందను వబ్బందము స్రీసకువూర్వకత్వమునకు = వొండిమాట = పోండిమాట (వాడి = తీశ్సను పోడి = ఒప్పీదము) ముగ _న్తవూర్యకత్వము నకు ఎ=బెకిదము*అడిదనము = బెకిదపుటడిదము (శంధి 3౨ సూత్రమువొవ్చున వువర్షాదేశము సంధి ౨౮ నూత్రముచొవ్చున టు గాగమము వచ్చెను) ల్తచటేది మునర్శకము _బెడిదను+అిడిదములు ఇ బెడిదపుటడిదములు అనునది ముగన్లోదా వహారణము - శావున .సూత్రనునందలి ముగంత శబ్దము మువర్శ శాంతము నక నువలత్‌ణనము ఛాతుజవి శే మణ వూర్వకత్వ్సమునకు ఎా=మడినెడుదడనుంలు సూంవత్న మున ధాతుజవి శేషణములు స్ర్రీసనుములు కావ్ర కావుననే వేటుగ సూ త్రమునం

'బేర్కొన బడెను ఇట్టగుటం జేనియే (౮౮ 11విష ) బా సంధి ౨౫ సూత్ర ముచొప్పున

మడినెడుదడనులు అనుచో నుక్కు రాలేదని యెలుంగునది మడినెకుందడ

ములు అనునది యనిష్టరూవమని సూరి తలంపు ఈ సూత్రనులోని ఆ-ఈ =

ఏ అనువానికి సంధిబేని వారికారిశాకర్స అయే అని వచించెను (ఆ+ఈ =

వవ = అయ్యే అతడు త్రిగసంజ్ఞను గల్పింపలేదు మూగన్త సర్వనానూఒయే

శ్రీసదృగ్ధాతు 'భేవన్నై. సవూర్వపదక కర్మ ఛారయోహ్యాత్ర, దృళ్యలే అని తలిగించెను (వారికా సనూ 3౩శాహవాగు వ్ర శ4౫4౭2పఫుద్వి ము) ఈ స్టితినిబట్టి హరికారికావళియే మూలగ్రంథమునియు సూరి యిట్లు సవరించి తెలి గించె ననియు బా గు ప్రకర్త యొకదుర్భలయుక్తిని జూవెు (బా గు వ్ర ౧౬౨ ఫు ద్వి ము) తత్వనిర్భయమున కిది యొకయ్యుక్సి యగునా త్రిశసంజ్ఞకు సూరి మజటి లెండుచోటులందుమూ త్ర్తమె (బా సమా ౧౪ ౧౫ సూ) యుసయో గించుకొనెకుు ఈమా త్రమునకు నూతనసంజ్ఞావిథానగారన మేల యని వారికారి

1103 కర్మధారయ వూర్వపదనియనుసూత్రవినుర్శ్మము (౨౭౭ వి సంజీ ] శాక్నర్త యువేతీంచుట యర్హ్మముకాదా? ఆచిళ్ను థాత్యుచ్రువాం 'య్య్యూ రియజు వడౌ (ఇ ౪ ౭80) సీ కౌ అజ్నన్త ౨౭౧ సూ) అను పాణీనీమార్లము ననుర రించి (ఇ+ఉ = యు దీని పష్టీద్వివచనము = రర్వూ) యా త్రికనమునకు సంధిని ఘటించుట సుసంభవ మేళదా

ఈసూూ త్ర ద్వయమునకును నన్నయాధర్యణీయమూలము చూపట్టదు ఇది సూరిగార కల్చించినచె ఇం దయిదవసూ త్రము (ర్మథారయంబుత్రిక ) సరిగా నున్నట్లగవడదు పదనులప సమాసము సమృతముకాని ఆ-ఈ-వీ అను స్రైతివది కములకు సమనీంచు నర్ష్శత లేదుగడా సూరిత్రికము విభ_క్త్యంతకుని యొచ్చటను నిరూపింపలేదు (౨౮౦ విష) బా తత్స 6౧ సూత్రముచొప్పున మువర్గ్మకమున శీదేని శార్టము విధించుటయు. ట్రికార్భ్యము ముగాగమమునకును నగుటయు నర్ష్మమై యుండ గాం బ్రకృతసూత్రమున ముగంత ము నుసదేశించుట సరికాదు వాడి - పోండి మున్నగు వెేేషణములతోపాటుక ఛాతుజవిశేషణనులును స్రీసమమనులె యైయుండంగా వాణని వేజటుగ వచించుుయు సరికాదు నమఆతియుం గర్మథధారయమే యననేల! మూ డులోకములు నాలుగువిధనులు మున్నగు ద్విగు వులు సయిత మి ట్లుదావారింవ దగినవెకదా ఇంతియకాక సూరి యీసూత్ర్త్రమున కాచ్చికసమాసములనే యుదావారించుటలో నభిప్తాయ మేమో అెలియకున్నది సరస ఫుటలుక (బా సంధి ౨౮ సూ ) సరసవువచనను (బొ సంధి 3౨ సూ) నున్నగు వానిని గర్మథఛారయములుగ నీవి కుదావారించియుండెనే నుతియు వాయడి-పోడి మున్నగు వి శేషణనులు నూత్రమే స్త్రీసమను లనుటయొట్లు వికృతౌనర్వేళబా

న్రీవత్‌ స్యు స్త్రీసమూ (౧౮౯ నిష) అనుచెప్పున వాడి పోడి అనురితి నిశేషణములేకాక ముడినెడు - ముడియుచున్న మడినీన మున్నగు ధాతుజనిశేషణ ములు ఇది తుదికి చేసీ = చేయక - చేనీనన్‌ మున్నగు లాత్‌ణి కావ్ట్టయ నులు కటకట- అక్కట- హొర - ఆవో మున్నగు ప్రతిపదోక్రైన్ట్య్టయములును స్ర్రీసనుములెకదా ? వానికి స్త్రీసనుత్వము నంగీకరించి స్త్రీలింగ ప్రథమైకవచన లోవనుచేయనిచో నవి పదనులె యనివించుకొనక వాక్ట ప్రయోగార్హ్హ్మములిె కాకపోవును (6౨ 1 విమ ౧౧౯ 1 వివ) కృటగుటం జెనీ కర్క్మథారయనున న్తీసమ మొత్తము వూర్య్యావయవమై యుండనగుననుట సరికాదు ఇంక సామానాధిక రణ్యనునం గర్మథారయ మగుననుటయె యుక్తము కాగలదు విశేషణములె యగు డుమంతనులు పూర్వపదనులు కాళాదన్నచో నటు విశేవవిధి నంగీ* రించుట య్వుక్సను

(బా ననూ ౧౫ సూ] పాధ్ధసాంగ్కృతిక మిశ్రసమాసస్థలములు క్షేం0 నన్నయాధర్వణీయమువ లోపళ్ళ విధక్తాాదే కృ్దేషు స్వా తృమూసకా శ్లేష అనుచొప్పున సమాసకములం దనంగా నాచ్చ్ళిశసరూసములందుమత్ర మె విభక్ర్త్యాదిలోపము వ దింపంబడుటం జేసి సాధల్లసాంస్కృతిక మి శ సమాసముల ఫ్ఫితి కవ కాళము లేకున్నది అట్లంినచో స్యస్వవిభ_ వికారై సంస్కృ ఆాద్ధ్రవదాన్య త్ర అను (౨౭౨ విమ) విధులు నిరిషయములం శావలనీవచ్చునని ఛంకివరాదు మష్టీ భవే గ్ధి్యతీయాతుల్యే త్యాదిచే (౨౭౦ విమ) సార్వ్యత్రికముగా షష్టీతత్చ్పురుషు మంగికరిందంబడుచుండుటచే సాధ్యసాం స్కృృ3క మ్యిశ్రమస్టీసమాసము.లు న్రైతము నన్నయాధర్వణాభ్యనుగ్జాతము లగు చున్నవి ఇద మద వీత దర తృచృగ్షా (౨౮౦ విష ) ఆనుసూత్రమును నుమ్బో త వర్శవే నరళే వైవ సకూనేను ముతో భవేశ్‌ స్వరసాత్‌ విశారాచ్చావీ అను ౮౮ విమ) న్నూత్తములును దారాస్టత ఉద వీరో మోస్తు విభ_శ్త్యేకవచనకే ఫుంవూ (౯౩ ౯లో విష) అనువిధులుకు సామా నాధికరణ్యే షూదన్తానాం టుగాగమోఒచిస్యాత్‌ (౯౧ విష) అనువిధియు మిశ్రాదికర్మ్కథాయ సకూస్టృతి కభ్యనుజ్ఞ నొసంగచున్నవి ద్వినో రమిశ్రతా యాంతు. ప్రాయ వకత్వ మిష్యులే మిశ్రతాయాం బవాత్వం స్యా దన్య శ్రావి క్వచి ద్భవేత్‌ (౨౮౮ విష ) అను నధర్యణ కారిక మిశ్రద్యిగువును గంరో క్షముంగ నంగికరించుచున్నది ఇచ్చ విభ_క్తర్థ న్లిమస్యు చే రలిచ అల్యా గమస్స్యా దం ద్భందోో ర్భవే దిన్‌ బసీచేత రూ 4౧౦౫ విష అనుసూత్రములచే నలుక్‌ తృతీయాదితత్పురుమములును మధ్య్థమపదలోపనమాసమును సాధ్యసాం స్క్బృతికమిశ్రనమాసములందు సంబితము నభస్థనుజ్ఞాతము లగుచున్నవి కాన్టన స్వన్మవిభ_క్రివికానై రిఠార్థది (౨౭౩ విష) సూత్రములు నిస్విషయములు శానేరవు ఇంకను బయిరితి కర్మథారయాభస్థ్రనుజ్ఞా జ్ఞాహసూ త ములు వెకష్కు గలవు (37౮ విమ అభిన్నస్యావీత్యాది చూ) మువర్శ్మ శాంతముల సమానాధి కరణసమాసములు చికీక్షితేము లగునవుడు సమాసావయవవదములను బ్రథనూంత ములుగా విగ్రవాము నిల్పి పామానీకప్రాతిపదికమును సంపాదించి విదప ద త్తద్వా శాస్టనుకూలవిభ_క్రివచనము ఎతోడి రూపములను యఖాసంభననుగా గ్రహించ వలయునని మో స్తు విభ_్ష్వేశవచనకే ఫపుంవూ అను నన్న్మయవచనము జ్ఞాసకనుం చేయుచున్నది అట్టి సమానాధికరణసమాసకు లో సమాసపూర్యుపదవిధ_క్రి సుపో థాకు ప్రాతిపదిక రొఠా అనుడానిరీతిగల లోవళ్చవిభ కాదే రిత్యాది సూత్రము వొవ్చున (౨౬౮ 1 నిష ) లోజింపదనియు డానిచోట ము వర్మకమును దానిచోట

2200 సరనఫవువచనములు మున్నగువానిసదూస ప్రక్రియ (5౭౮వి శల్చ] ఫుం ఫు లును నాచేశము లగుననియు మోస్తు విభ_శ్ష్యేశవచనకే ఫు-ంపూ ఆను ఫుం౦వుల విధానము జ్ఞాకముచేయుచున్నది ఉదా -- సరసశ+సు+వచన+సు అను నలౌకికవిగ వామున సమాససంజ్ఞ కల్లి దానికి శ్రాతిపతికత్వము. కల్లలా లోపవళ్చ విభక్రారదే రిక్యాదిసూ పముచే ను _ వ్రరవదస్థవిభ_శ్లి లోవీంచి పూర్యవద విభ_క్రిచోట మువర్శకము దానిచోట ఫు వగ్తాదేళము రాలా సరనపువచన అను ప్రాతిపదిక మేర్చడును దానినుండి సరసపుఠకచనము = సరనవువచనములు - సర సపువచనము చేన్‌ మున్నగురూపములు సీగ్ధంచును. సరసశిజన్‌ +వచనశజన్‌ మున్నగు నలౌకికవిగ్రవాస్థలములందుం బూర్వపదవిభ_క్రికి మోస్తు విభ_్షేకవచనశే ఫుం పూ అనుజ్ఞాపకను.చొవ్వున లోవము కల్లనేరదు నమతియు ౨౬౦ విషయము చొవ్రాన బవుువచనమున 'కేళత్వమును గబ్ల్దును కాన సరస సుశవచన అన్ముప్రాతి పదిక మేర్చడును కావున దానినుండి నరసపష్రువచనములచేన్‌ ఇత్య్యాదిరూపములు సుసాధము లగును ఇళ్లై శోశార్తపు టొడలులతో (స్తీ ౨ ఆ ౧౨౮౪) మున్నగుస్థలములందును రూపవిస్ధ నరయునది నై క్లూపకనీద్ధములగు చరూండు లోకములు - ఆచోటులందు - ఆఫురుషు డు - ఆపుకుషులచే మున్న గురూపములను సాధించికొనవలెను వైచోట్ల _ఆ+శసుప్‌+చోటి+సుప్‌ అనురీతి నలౌకిశవిగ్యవా మును గల్పించిళొనవలెను గుణవంతురాండ్రు మున్నగుచోటులందు గుణవంతశ జస్‌+ఆలు+జస్‌ అనురీతి నలౌకీక౦ గ్రృవామును గల్పింపనగును ఇట్లు సమానాధి కరణసమాసములు సాధ్యములగును కాని యి్య్రి కర్మ ఛారయనులలో మవాత్పుం లింగములు మహాత్చుంలింగసమనములం మున్నగునని కవిప, ఇొరాగాఖావనుంచే సమాసపూర్వుపదములు కానేరవని శ్రపింవవలయును కర్షాదే కర్తృత్వం వ్రథమాచ నవర్షకళ్చ తద్వత్‌ స్యాత్‌ (ఆం చిం వలం ౧౨శ అనో ౪౦౬ పుట) నన్నయా _భూతాస్టే వ్ర, తినేధాన్టే నళ్చ నిళ్చ భవేత్క్ర ధర్వణీయము.. మాత్‌ కర్తాదికరృకాయాం చ తొక్రియాచవిశే ౭25 విమయము వలమ్‌ (విళ్ళ వాలం ౮౫ కొరి అవోో ౮0౮ ఫు) స్యాత్‌ కర్మథారయాభాసు కర్శృల్వే కారకా శ్రీలే (విక వాలం ౧౭ కారి అవో ౮33 వ్రు) అభిన్న సావి నాచే స్యా ద్భిన్నేనావీ సమన్యయ (విశృ హలం ౨౫ శారి అహో ౪౫3 ఫు)

[బా సమా ౨౬సూ ] క రృృత్యమనంగా కర్తృగత క్రియాసానూనాధికరణ్యము1201 కల్పతరు ౨౭౮ విష ఆాకర్తాదే = క న్ధాదిశారకములకు కర్త ఎగ్వేమ్‌ జ ఆభాసకర్తృత్వమును ప్రథమాచ = యథార్థమగు కర్తృవాచకమునకుం బ్రథమా విభ_క్రియును తద్వత్‌ - నవర్షకళ్చ - స్వాత్‌= భూతాన్ధానాం తున ,క్రియాణాం స్యాత్‌ అనువూర్వసూత్రముచొప్పున యభార్థముగాం శ్రియయొక్క_ కర్తకు విశే పణ మగునపుడు వచ్చు నవర్శకనువలెనే (సామానాధికర ణ్యేపి సమూస సాధు - కేన ఇంతుల నేదుపొతక మదింతట బోవదు సుమ పొంథలో కాంతక - డీనులం ట్రోచు పుణ్యము ఆహో ౪౧౦ ఫు) యియాభానకర్తకువిశేషణముగు ్రీయకు నవర్శకమును నగును రాము డు రావణుని జంవెను అనునవుకు హనన శ్రీయా శ్రీకు డు రాముండుగాన రావణుని జంపీన రాముండు అని యట్టి యర్థమున నర్థవహరించినను గ_ర్హ్భృత్య్వరునకును గ్రియకును సామానాధికరణ్యము సరిగనే యుండును అక్టియెడలం గర్మకారళనుం విశేష్యముగను గ్రియ విశేషణముగను నుండునట్టు రాము డు చంపీన రావణు డు అను రీతిని వైతము ెలుంగున వస్థవవా రించుట ప్రనీద్ధము = వీశావణుని రాముండు చంవెనో యారకావణు డని యావాళ మున కర్థను అట్టియెడల నావాక్యమున విశేషణమగు క్రియకును విశేషస్యమునకును సామాశాధికరణ్యము సరివడమింజేసీ (చంపినరావణుండు---రావణు డు చంపలేదు గదడ్ధా యచటి విశేషణవి శేష్యఫావ మాభాసమూసమే యనియు నచటి సమాసము కర్మథారయాఫాసరూపమే యనియు నట్లయినను సహజసామానాధికరణ్యముగల స్థలములందువలెనే యిచట సైతము క్రియ భూతార్థక నవర్శ్మ కాంతనుగుననియు6 జాత్పరస్యము కావున నిచట కర్తాదే కర్తృత్వ మిళ్యాదిసూత్రములోని కర్తృత్వ మసంగాం గర్తాదికారకములపం గర్తృకత క్రియతో సమానాధికరణాన్వయను మాత్రమె యనంగా వి శేషణవి శేష భావము ఇాబ్బముమాత్ర మె యని యర్థము ఇచట సముతము గర్హ్భృక్వము భూతార్థకప్రత్యయముచే నభిహితమె కావునం గర్తకుం దృతీయ రాక వ్ర థమయే వచ్చునని తాత్పర్యము ఇ్లై ఎసి సాధ్యులకును బుట్రినయిండ్గను బెద్దకాల మనికి తద్ద తగదు (ఆది ఈ ఆ జ౪ణ ప) అనుచోట ఇంటర బుస్టిన సాధ్యులు అను సవాజమగు సామానాధికరణనగ్టిముగల స్థలమందు వలెనే యధికరణమునకు విశేష్యుత్వము క_ర్చృత్వము) గల్తునట్లు సాధ్యులు వుట్టిన యిండ్లకు అనుపామానాధికరణా్యఛాసముగలచోట _ (వీంయింద్తను సాధ్యులు ఫుట్టికో యాయి డ్ల నని యర్థము) కర్మథారయాభానస్థలమునంద్భు నైతము క్రియ న వర్మ కాంత విశేషణ మగుటయు నధిశరణమునకుం గ_ర్హృత్వము (విశేమ్యత్ర గల్లు ట్‌యు6 గస ట్రథమ వచ్చుటయు సంభవించునని యెజుంగునది ఇన్లై కర్తర్ధము

శై202 ఆభాసళర్మ ధారయమునందున న వర్షశ్రాదులు_ [౨౭8౮వి శల్చ] నందునచ్చు న వర్ణ కాంతస్థలములం దే కాక కర్థార్థమునవచ్చు న వర్షకాంత విశే షణస్థలములందును రూపనీద్ధి నెజటుంగునది రాముఃడు పళరములో నన్నము తినెశుు అనుచోం గర్రర్థృమున వళ్యములో నన్నము తినినవాడు అను యథార్థ ముగు సామానాధికరణర్థము గల రూపనును రాముం డన్నము తినిన పళస్థము (వవళ్యములో నన్నము తినెనో యావళ్యమని యశ్ధము) అనియు రాముడు పళ్య్యములోం దినిన యన్నము అనియు గర్మ ఛారయాఖానమావములును వెలనీ నె కర్తార్థమునందు వానీచే నన్నను తిన బడిన పళసష్థ్రము వానిచే బళ్య ములో. దిన బడిన యన్నము అను నాభాసోర్ష థారయరూవములు వెలయుచుండును అవళో బలపండితుండును జాలవజకు దీని కిళ్లై వ్యాఖిక్థచేనెను క ర్థాడికార కార్జానాం కర్త్రర్థ తా స్కాత్‌ కర్తార్ధరాప్యయు కాయా స్పృతీయాయా వ్రథనూచ స్యాత్‌ తద్వ ద్భూకాళ్టే న చర్గ్శకళ్చ స్యాత్‌ కర్తర్ధతాయాం (ఇఎ కక్తార్థతామ్‌ అని తప్పూవడి నది భద్రాదికా స్త్రీగా కాతప్పునకే టీక వ్రానీర్సి చ ద్వయం త్రయాణాం సముచ్చ యదోస్థ్రతకమ్‌ (గర్త ్రస్వేము వ్రథను నవర్ణకము) ఇతక ల్ర తు దర్శయో స్సముచ్చయ దోళతకమ్‌ కర్తర్థత్యం చాత్ర కర్పృగతక్రియా (వాచకక్రియా అని యిట నధికముగాం “బొరపాటు పడినది సామానాధికరణ్యం వివశ్నీశమ్‌, నీచేత నుతింపంబడిన రాజు ఇకా్యాదయ కర్తార్థా ఆపవన్‌ గాధితనూజు చే సగము నేయం బడ్డ మిన్నేటు ఇతాష్థద్య్యాః కనీనాంవాచ కర్మ ణర్థనుబద్ధ స్వా త్పతిథాళు రితి సూత్రేణ వదు ఇతి పతి థాత్యర్థస్య కర్మ ణ్బనుపన్థతా త్యయా కాజూనత ఇళ్యాదా వ్రశృత్యా మాద్యాయాం యథా కర్మణీక్త విధారాత్‌ _క్రప్రత్యయేన శాజాదివద గతార్థ కర్మ ల్వేఒభిహితే క_ర్శృళరణ రకా స్మృతీయేతి తృతీమూ ప్రాతివదిశా న్టేతి సూత్రేణ ప్రథరూచ భవతి తథాశ్రావి పడుథాతురా కర్మ కృేఒభిహితే విభక్తి ద్శయమ్‌ (అహో ఆ౦౬ ఫు) నీచే3ే అనుచోం దృతీయయు- రాజు అనుచోం బ్రథమయు నచ్చెనని థావను కర్త్రర్థమునందలి నీవ నుకించిన రాజు అనురితి యుదాహృాతినిగాని యందువ చ్చెడి క_ర్తృత్య ప్రథమా న వర్ధకముల వివరణముగాని యహోబలకతి చూపకుండుట మిక్కిలి నింతగానున్నది మజతియు నీకండిచ్చిన వ్ర 'యోగముసయితేము. కర్మథారయాభాసోదాహరణను కాదు సహజనగం సామానాధిశరణ్య మె యందు వెలయుచున్నది

చింతామణిలోని ఫూర్వసూ శ్రనుందుం చతిమేధవాచినాం ని ర్ఫ్భూకార్దా నాంగు నః శీయాణాం స్యాత్‌. అని నవర్ష్మక నివర్మ్మ కనములం రెండు శ్రప్పంేడి యుండంగా నొక్క నవర్థ్యకమునకే చెప్పనేలయని యధర్వణుడు నీ వర్మ కస్థలను

(బా సమా ౨౬సూ] నని ఇవి తక్కినథాతుజవికేమణములకు నుపలకణము 1208 లందును నిట్టికారర్టములు గట్టునని వూరించుదున్నా డు భూకార్థ ఇత్యాది భూతాన్టే - వ్రతిషేథాన్చే = భూకార్థమునందును వ్యతి రే కార్ధమునందున , క్రమాత్‌. = వరుసగా నళ్ళ - నిశ్చ = నవర్శకము నివర్మకము నగునుగాన కర్యాది కర్తృతాయాంచ = కర్తాదికారకములకుం గర్త ఎత్వమన గాం గ్నర్త ఖగలే క్రియా "పామానాధికరణ్యముగల్లు నపుడు న్రైశము లౌచ = ఆ నవర్శక నివర్శకములను చ కౌారముచే ఉన్న మున్నగువానిని బొంది క్రియా = (క్రియ విశేషణమ్‌ = విశేషణమగుటయు. సంభవించును కర్థాదికారకములకు గ్రైయ విశేవణమగుట కాబ్బమేశాని యర్థనీద్ధము శామిం జేఎ యట్టిచో వచ్చు నవర్శ్శశ నివర్షకములు వృథ గుకృములు కావలనీవచ్చెనని యెజలుంగునది అధర్వణు డు ఉన్న అను వ_ర్తమానాన్థకము తిండిన అనుదానిరూ పాం శరమె యనుచు క్వచి న్నవళ్దే డే ర్లోవ క్వచి డ్లోళ్చ తథా భవేత్‌ క్వచి త్తదగ్ధే డయుగం క్యచి న్నన్యేచ్చ లోవవాన్‌ (నికృ వాలం ౭-౮ కారి అవో రంయా పుట 3౧౫|£ష) అని మున్ముందు వివరించును. తద్ధర్షార్థక విశేషణములను డోళ్ళ భేకళళాపీ స్యా త్తని ముందు (వికృ క్రియా ౧౦ కారి అహో 6౮౭ ఫు) (3౧౬ విష) వివరింపనున్నాండు కలుగు అనుదాని రూపాంతరమె కలయను విశేషణము శొవున నిట్టి భాతుజవి శేషనుల చోటులందెల్ల 6 బ్ర కృతసూత్రో క్త ప్రమోగవి శేషములు సంభవించును ఆట్లగటంజేనీ వైయధర్వణ కారికలోని నవర్ధక నివర్శ్శశములు తక్కినధాతుజవి శేషణములకెల్ల నుపలయణములని యెటుంగునది ్రీయాజశన్యవిశేష ణే వ్యేవం ప్రయోగ - దానిం బుచ్చుళొనువిధంఎ - సుతుల విద్యాప్ర వీణఠం జూచువేడ్క - ఇళా్య్చదా్ర్రచారస్థవచన మ త్ర మూానమ్‌ో (అహో ౪౦౯ వు) ,క్రియాజన్యవి శేష కేపి అనునది సరికాదు నవర్శ్మక నివర్శ శాంతనుంలు మూ శ్రము శ్రీయాజన్యవి శేషణనులు కావా | ల వ్‌ కర్ణాదే అనుటచేం గర్షాది శారకస్థలములం దేకాః సస్టీస్థలమునందు నిట్టి చ, యోగము గలదు క అెక్కలు విణిగినపులుంలు ఇతి నవర్శశే వషహ్ట్యా ముదాహరణమ్‌ (అవో ౪౦౭ వు) గీ నీముపదభక్తి "లేని యన్నీ చమతికి ఇతి (నివర్ష'కే నష్టా ముదాహరణమ్‌ (అవో కరంజ వు) తేగి నీదు పనభ_క్రి లభియించు. నిర్మలులకు ఇతి (తద్ధర్మ వి శేష లే ష్ట్యా ముదావారణమ్‌ (అహో రఈ౧౦ ఫు) ఇట్లు సామానాధికరణ్య మయ ార్ధమై కాబ్టమాత్ర, మగుటచే నీది శేవలము శర్ణథారయ మనివీంచుళొనదని యధర్వణు డు వచించుచున్నా డు * స్యాత్యర్మ థా

1204 నల్లవాడు మొ 'వీటువిధముగల శర్మ థారయాభాసములు [౨8 ౮వీ కల్ప] రయేత్యాడి _-కర్తృల్వే = క_ర్పృగత్యక్రియా సామానాధికరణ్యరూప కర్శృ త్వము కారకా లే= కర్తాది కారకగత నుగుచుండంగాం గ్కియ కర్త్థాది కారకము లకు విశేషణమగుచుండ గానని యర్థము కర్మథ్రారయాభాస = కర్మథాాయ మా భాన రూపమెనది స్యాత్‌ = అగును ఉదా -- వాం డన్నము తినిన పళ్యము అనుచో తినినషళ్యము అనెడి పఖైరము తినుట యార్థము కామింజేని యచటి విశేవణ విశేష్టుభావ మాభాన రూపమని ఆాత్పర్యము = అహోబంకతి యిక రిక నీసందర్భమున నుదాహరింపక స్థలాంతరమున నుదావారించుఎ సరికాదు. నల్లని వాండు - తచ్శన్షోత్ర పురుషవాచక - నల్లనియది- అదిళబ్ద స్తాదిపక ఇత్యాద్యా కర్మథారయాభాసా -స్యా తృర్మథారయాభాన కర్త ఎల్వే కారకాన్సిత ఇత్యధర్య ణోశ్తే ళన్నులంుమూ దు గలవా డు ఇత్యాదా కర్మథారయాభాన వీవ (ఆహో ౮3 9-౮8 ఫవుట్స నల్లనివాయ నల్లనియది మున్నగు చోటుంందు కర్షృళత్యే కారశ్శాశ్రిలే అనుదానికి సంగతియే లేమింజేసి యిటదీనిని బ్రమాణముగా జూవుట శేవలనమం నసంగత మనకతీరదు కాని య్బి్టివియాభాగకర్మథారయములు కావన రాదు విశేషణనులకు విభ_క్రియోగనును సంఘటించి విధేయతా సంప త్తిని గల్లం చుకే యిచటి తచ్చబ్దనిశేష్యుతకు పలముగాన నిచటి నిశే+విశేన్యభావ మా భాస రూప మనుటకు సందియము లేదు (౨౭౧ విష) కావున స్యా తృర్మథారయాభాస ఇత్యాడికారిక యిట్టివాని కపలవ్‌ణ నునట యుక్తము నీ ఆవె తత్స్యయం వరము నేయుభున్నవాడు వాదు (ఆది ౭ ఆ 3౪) అందలి రెండవ వా డుకబ్బము విశేషష్థనుగుటంజేనీ మొదటిదగు వాడు శబ్దము విశేష్యూభాసమె యన నగునుగడా చ సు వ్రకుడయి తీ యాత్ర, చనువా డు పరాళరుం దన్త్హునీంద్రుం డ య్యతివ (ఆది 3 ఆ 3౬) సీ శక్‌ వినుచున్నవారల కభిమత ళుభకరం బయినదాని (ఇందిట్టి అయిన దాని అనునవి వెక్కు) చ విదితంబగుడాని సభాంతరంబులన్‌ కా వేనాంత వి ద్య్వాయుక్తం బగుదానిం జెప్ప దొడంగెన్‌ దద్భారఠౌఖ్యానమున్‌ (ఆది 8 ఆ ౯౧౦౧౧ పద్య)

అభిన్నస్యావీత్యాది --దీనికీవజ కె. ౨౬౬ 1 విషయమున వాఖ్య చేయం బడెను థాతుజవిశేషణములు విశేష్యములతోం గర్మథారయనుగ సమసీంచు ననియు నట్టినయూసవూర్వాయవములతో న్య స్తములగు పదము లన్వయింపనగు ననియు (నేను జసినినపాశము - వాం డన్ననుం6 దినిన పళ్యనుం మొ) నీకారకకుం జోత్సర్యను = ఈ కారికచే నరగీకరింపంబడిన సనూస నూచ్చిక మే కావలయాననుటకు

[బా సమా ౨౪ సూ] కారకము.లతోం గ్రియ యన్వయించు స్థలములు 1205 సూచనము లేమింజేనియు న్మీక్రింది నన్నయాది ప్ర మయొోూగములం జేనియు పాధ్యసాం స్కల్ఫృతిక వి శ్రరూపకర్మథారయమును సమృతమగుచున్నది ప్రయోగములు -చ దానము వేసిన తితృలంబు ఆది ౧ఆ ౧౫పు చ వాండు దానవికి జేసిన నెను మెతేంగి (ఆది 3 ఆ ౧౮౬) ఆ వె ఎక్టిపాధ్యులకును బుట్టినయిండ్లను బెద్దకాల మునికి కద్దతగదు (ఆది ఈ ఆ ౬౬) క ఎటు గని నా డెల్లపాట నెజిగింపందగున్‌ ఆవి ఈ ఆ ౭8౨) క నా యెజేగినట్ల యన్నియు నీ యిచ్చిన వరము నెజుంగు (ఆవి ౪ ఆ ౮౧)జీ సడతోం గట్టిన యోడవోలి (సఖా ౨ ఆ ౪౦) నీ ఆడ్టను నోర్చెద ననిలోన నేనని యతనితోం బలికిన ప్రతిన 'నెజవ జమదగ్నిసుకు కృపాశ్రయమునం బడగనీన విలువిద్య కలరూవు వెలయంజేమయం అఆ-వె గనుట (విరా ౮ ఆ ౨౦౫౫క చేవ చెడిపోం8 నవ్వుడు విృ్యా ర ఆ ౨)౧) క నిను నీవ పొగడిపొని వల్కిన వల్కుూలు వెక్కు గలవు (విరాణ ఆ ౨౨ డీ సుతులు చేరని చెందని యట్టిచోట (ఉద్యో ౨ఆ ౧౨౦వ) క ర్థాదులకుం శ్రూథాన్యవివమయయందు ధాతుజ విశేష బాలన్యాశరణ ణంబులు క్రర్తతోడంబోలె వానితోడ సమనీంచు ౨౬ వివరణము. రానుండు రథ్నీంచిన భృత్యుండు - రాముండు ౨౭౮ పవి వాలి 'నేనీన బాణము రానముండు గోవు నిచ్చిన విప్రుండు రాను డు వెడలిన ననయు రానుడు వనీంచిన పర్మగృ్భృవాము రానుండు వనీంచిన చోటు సంజీవని ౨౭౮ ప విమ --వాశష్థమునందుం త్రయ వ్రథానను తర్వాత నట్టి ్రీయుతో నన్వయించునది ప్రథానము ఉ త్తీరవదార్థ ప్ర ాన_స్తక్చురుషు ౨౬౮ ఓ విష ) కాంగాం గర్మాదికారకములు క్రియతో నన్వయించును గానం గర్తాదికారక ముల యవేకుచేం గ్రియయే ప్రాధాన్యము గలదగుచున్నది అట్టి క్రియకన్నం గర్తాది శారకములకే ప్రాథాన్య ముండునట్లు వివమీంచుట యనంగాం గర్శాది కారకములతోం శ్రీయ యన్వయించునట్లు ప్ర రొరాగించుట యని యర్థము క్రియ విశేషణముగను గారకము విశేష్యిముగను నుండునట్లు ప్ర యోగించుట యని పరరవనీ తార్థము అట్టిప్ర యోగము లెల్లున సుప్త నీద్ధము - అట్టివివయయం దట్టిధాతుజవి'శేసణములు కర్తతోడంబోలె ననంగాం గర్తతో సహజముగా నర్ధవంతముగా సమనీించినశై వానితో ననంగాం గారళములతో సయితీము సనునీంచు ననియర్థము, ఉదా -- శాము(డు భృత్యుని రతీంచెను ఆనుచో లృత్యుని రతీంచిన శాముండు అని

1208 బా-గు-ప్ర అవవ్యాఖ్య బాంసాంపే భాఫంతి [౨౭౮ వి సంజీ] వ్ర మయోగించుటలో వింత లేదు - ధాక జవిశేమణ మిట్లు కర్తతో నన్వయించి సరకు సించిననై కారకములతో సమసీంచుట యిీసనూత్రమునం జెక్ప బడిన విశేషము కర్మ శారకనుతో సమనీంచునవ్రుడు రానుండు రతీంచిన భృత్యు డు అనురూప 'మేర్పడును ఇట్లు వాచనికమగు నన్వయము వెలనినను రత్సీంచినవా డు భృత్యుండు శామింజేనీ యీనాక్యమందలి విశేషణ విశేమ్యభావము కుదురుపడి యుండ లేదు (విసర్శ ఇట్టగుటచేతనే యధర్యణాచార్యుం డిట్టికమాసమును గర్మ "ధారయా భాసమని నచించెను (౨౭౮ విష) సూరింట్లు నన్నయాధర్వణుల యౌాకశయమును సంమేపనుగా వచించెనేకాని నన్నయాధర్వణులు తలంచిన యీప్రయోూోగముల లోని యనువవత్తులను గ్రహించిన ట్లగవడదు గ్రహించియున్నచో న వర్మ కాదుల స్తావీని సయితము విధించియుండండా? విస్తర ౨౭౮ 1 వివ వౌ గుంవ్ర-వ్యాఖ్యాత క_ర్తృగత కియావాాపాంము కర్తాదలం దారోసీతదుగుచున్న దనుచు నీ క్రిందిరీతిని వ్రానెను కర్తముఖ్యముగా సెజ వేర్చునట్టి.వాస్ట్రపారంబు కక్షాడికారకంబులవై నారోవింప బడినచో ఛాతుజ విశేషణంబులు కర్తకుంబలెం గర్తాది కారళనుంలకును విశేషణంబశునని యర్థము (వాగు వ్ర ౨౮౫ ఫుట ద్వి ము) వాచనికమగు విశేషణ విశేష్యఫావ మా ఖ్రాసరూపనుగాం జెల్దునని నన్నయాధర్వణులు వచించిరేకాని క్రియావ్యాపార మారోసిత మగునని వచింపలేదు. రాముడు రత్నించిన భృతుు డు మున్నగు వాళ్యములం దారోపణను భానీల్ల లేదు రాము జేఛృత్యుని రథ్నీంచినో యా భృత్యుండని యావాక్యనునకుం శ్రామాశికనుహోకని వివతీతార్థమెకాని యందా రోవణ మీమియు "లేదు 9ఇశ్లై రాముం డన్నము తినిన పృళిరము ను వాళర్టృమునకు రాము జేపశైరమున నన్నముతినెళో యాపభైర మని యాంధ్ర న్యవవార్తలు వివథీంచు నర్ధను 'శేటి కొవాస్ట్రఖ్యాత బా -గు-వ్ర-వార్టభ్యావివమయనులను సూరి వాళ ములను నూంతగాం గొని ప్రాథాన్టళబ్దమునే యంతటను వోడుచువచ్చెను ఆతం డీసందర్భమును సరిగొ నవగాహించిన ట్లగపడదు. రాముండు వాలి నేసిన ఖఛాణను = రాను డు వోణముచే నేనీ; చాలి యనునది సహజవాకస్థము ఇఎ 'బాణముచే నను కరణమునకం (క్రాధానర్థము నివవీత నుయ్యొం గాన బాణనుం చ్రథనూంతమై యయేగీిన యను ధారతుజనిశేవణముతో నకసించుటంజేనీ పయి వ్రయోగను గలిగెనని గ్రహీంచునది (వా సా వే 3౫౭ ఫు) ఛాత్వర్థ చ్యాపారాశ్ర్రయ కర్తా” అనుచొవ్వునం గ్నర్హకుం దల్కిగయాబన్య విశేషసణను 'బేవక

[చా సమా ౨౧ సూ] విశేషణ నిశేష్యముల వ్యవథానము సాధువు 1207 నవర్ష్మ కాదే _ప్రద్ధ్యూత్‌ క్యచిత్‌ సా ద్య్యవథానరా నిగ్ధారణాదా మత్రం స్యాత్‌ కది నాత్రాచ కథ్య

నన్నయా (వళ్ళ హలం ౨౩ కారి అవో 6౫౦ ఫు) ౨౭౯ విమ. విశేషణ సమాోఒపి క్వచి దిష్టో భవే న్మమ (విశ అజం ౭౪ కారి అహో 35౫౬పఫు) కల్పతరవు ౨౭౯ నిష --నవర్థకాదే = భూకాగ్థళ నవర్శకము మున్నగు దానికంయెను తద్ధర్షాత్‌ = తద్ధర్థాస్థకవి శేమణముకం మెను క్వచిత్‌ = బకానొళస్పుకు వ్యవథానరౌ = వి శేష్యమునకు శళ్ధాంతరముకో వ్యవథానమునై 31ము, స్యాత్‌ నా కలుగును (చూ విస్తవ 18౯ విషమ) నిగ్ధారణాదా ణు నిస్ధారణాదర్థములందు మాత్రంస్యాత్‌ = మాత్రశస్టకు. నపుంససమగును క్యచిత్‌ = ఒకానొకప్పుడు వి మార్రాచ కథ్యలే = న్త్రీలింగమా శ్రాళబ్దమును బ్రయు_క్తమగును ఉదాఎా ఎ గీ గగనమను రుద్రభూమి నేకతమ తిరుగు నదరు ల్లుమినెకు కొఆవిగయ్యంబు వీడె చెప ౨ అ) అకురీతి చ, యోగము లధర్వణుని రాంటి కే విసమ్థతములమొొ నమా యని యాలోచింపవలనీయున్నది ఇచ్చినయంతమాత్రము వళ్చిన యంతమాత్రలోన్‌ - ఇచ్చుమాత్రలోన్‌ తత్‌ శతణమాన్రనె ముక్తజీవ్ర రై - దీనిమాత్రము ఒక్కమాత్రలోన్‌ ఇతాష్థ్రద రెరా వాగనుకాసనానాం వాద (అహో

౪౫ మాత్రచ్‌ ప్రత్యయమేకాః (౨౯౩ విప) మాత్రమ్‌ నూర్ర్రై అను

వదములును సంస్కృతమునం గలవు మా్రమ్‌-న కార్త యథా జీవమాత్రం

నహింనేత అవథావణే - యథా - పరెరూమాత్రం భుజిశే మాశ్రా= స్రీ - కర్షభూషగే - విత్తే - ద్రవ్యే - మావే - అమరావయవే వాస్త్యళ్య్వాదా పరిచ్ళదే ఇ స్వల్పే (శశ్రా చిం)

మగునవుడు మాత్ర మె సహజవాక్యు మేర్చడును కావున గ_ర్హృభిన్ను డగు వాలి

విశేష్యమగు నపుడు సహాజవాక్య మెస్లేృ్సడును.. సీసీన వాలి అనుచో నేసిన

చాందు వాలి శాండుగడా వనీనవాడు రానముడుగడా అది సవజవాళ్య మెట్లగును 1! మళియు బాణము ప్రథకూంతమై యేనీన యను థాతుజవికేషణ ముతో సనుసించుటం జేసి అనుట కేవలము పొరపాటు బాణము ప్రథమాంత మేల శావలయు+ *రాముండు వాలినీనీన బాణనుందు శక్రిగలదు మున్నగు రీతిని బ్రథమేతరవిభ క్తులు త_త్తద్వాక్యానుకూలనుగా నుండుటలో ప్తాధ

'యేనున్నది 1 కర్ధాదేః కర్తృత్వం ప్ర థనూచేత్యాది చింతామణి సూత్రములోని

వ్రథమాళబ్ద మాతని కిట్టిభ్యాంతిని గల్లించియుండును అచటం గర్హకుం బ్రథను

వచ్చునని 'ఇెప్పంబడెకు గాని కర్షాడిశారకములకం బ్రథ కువచ్చువని చెప్ఫంబడ లేదు

1108 వడాంతర వ్యవథావిత విశేశోభయపదకర్మథారయము [౨౭౯ వి కల్ప) విశేషణ సమాసోఒవీ = విశేషణోభయపదళర్మథారయము సయితము క్వచిత్‌ = క్వాచిత్కముగా - నుదు=నాకు (ఆధర్వణునకనుట ) ఇష్ట భవేత్‌ =సమృత మగును ద్విగుకర్మథధారయా వితా్యాదిశారికలోని రూప కాఖ్యాద్యా అఆకుచోటి యాద్యశ్వుము చేత నే సుస్కృవమున స్నాలఠానులిప్త ఇళా్యాదిస్థలను.లందుం బ్ర సిద్ధ నుయియున్న యిీవిశేషణసమాసము నిద్ధించుచున్నను. స్పష్టవ్రతిప్పత్తికయి. యధ ర్వణుం డిట్లు వ్ర ల్మేకముగ వివరించెనని యెఆుంగునది విశేషణసమాసోవి క్వచి దిష్టో భవే న్మమ ఇత్య్భధర్వణవచకాత్‌. విశేషణకమాసః - మెత్తనివలుదపాదుంగం వినని కనని దుహిమలు-పంస్కృకభాహావిదో విశేషణస్యాపి విశేష్యుత్వ వివమూయాం ప్నాళఠానుల్తివ ఇకాాదా విశేషణం విశేమ్యేణ బవాళ మితిసమాస నిర్వావహళతి వదన్సి సూరిచే తోరుచి రాబ్బబోధనరతుండగు దివ నిత్యాచౌ వ్రరొకాగా దాచార్య సావి సమ్తతవీవాయం సనూస -= (అవో 3౫౬ ఫు) (స్నాత = స్నానముచేసీన వాండు అనులిప్త = చందనము వూకీకొనినవాండు అని రెండుకు విశేషణముల్సే చ్రయోగనుల _-క హృదయరోచనములగు నేక్‌ ప ర్యంబులను భీష్యవర్యము (ఆవి ౧ఆ ౪౪) క ద్రోణాభిపేశ మాదిగంగల య యొనిమిది పర్వములను (ఆది ౧ఆ ౪౮) ఆపె శలా శ్రీదికమ్ములె న నాల్లువర్వ్యముల వినంగంజాలి (ఆది ౧౪ ౫౨ ఉ సుతులు చేరని చెందని యట్టిచోట (ఉద్యో ౨ఆ ౧౨౦) ఉ శడుతియ్యిని కమ్థని పందులు (ఆర ౭ఆ ౧౧) (విస్త) విస్త్ప ౨౭౯ వివ -- ఆయిీిత్యాదిఘవితంబులు ని శేషణోభయవదకర్మ ధార యంబులు ఉదా -ఆయూ 'నేకములు (ప్రౌఢ సమా ౧౭ సూ ఈ యా దేశం బన నేల (స్వా ౧౪ఆ) శొన్నియెడల వి శేషణోభయపదంబులు త్రికక్తియా జన్యవిశేషణ ఘటికంబులు సందర్భ యోగస పదవవహితంబులగు క - ఈ కన్నులు 'కెజివని శకళు వే కీడొనరించె (భోజ ౬అఆ)నీ గ్‌ 'నెజటులుగల మరునీలంపు టురుల నీకల నరలుగొవంజూలి నరులను మగులు గొలుపు నిదలు గెలిచిన తుమైద గటులం దెనడు కురుల నులివీర్చి వికులిడి కొవ్వువెట్టి(భాగ ౧౦ స్కంఉ)ు ఎ-గీ - గగనమను రుద్రభూమి నేకతను తిరుగు నదరులు మినెడు శొటివిదయ్యంబు వీణ (నై ౨౪) చ బలిమిం గుజేవనిం గెలిచి _బాగుగం గొన్న రవిప్రశాళశమై యలరుచునున్న ఫుష్పకమునందు రమింపుముం కోర్కులారలోన్‌ (రాం ఆర శాం ౨ఆ) క చిక్కని చక్కని నున్నని స్రుకటైని తో లూడ్వం బడని ఛుల్లినిగలచే నొళ్కంబడని దండంబులు తక్కక యుపవనయనవేళం డాల్పంగ

[బొ సమా ౨౧ సూ] అయ్యయి కాలము మున్నగువాని సాధనము 4209 ఆకారంబున కామ్రేడితంబునపం దదర్థంబున శయం యాయి యను శబ్దములు విభామ నగు ౨౧ చాలన్యా వత్యునూణవిధిచేక నయిః యను దాని నైకారాదే విపరణమం ళంబు నగు ఆయంుకాలము - ఆయారుశాలము ౨౭౯ 1 విమయము అయసక్టియికాలను - అయాయి కాలను = ఆయై శాలను. - అయ్యె కాలను - ఆయాకాలను - ఆయ కాలము - అయాస్ట్థకాలను - అయ్య క్కాలను సంజీవని ౨౭౯ 1 విష.---వికేషణోభయపద కర్మథారయమును నిరూనింప కున్నను 'నేతత్చూత్రము విశేషణోభయపదకర్మథారయ విషయకమే యనం దగును ఈసూ శ్రీను మొదలు గర్మథారయ సమాస్మాక్రయవిధు ల.పబేశింపంబకు చున్నవి ఆ+అ+ఈ = అయాయి అఆనుదాని సంజే.వరూపములే. ఆ యాయి. ఆయయి అనురూపములని తోంబెడిని ఈ యా దేశంబననేల (స్వా ౧ఆ) మున్నగురీతి వ్రయోగములు గలవు కా ఆ యావేళల నాసరోజనముఖ నా యా లీలలం డేల్చి (పారి ౧౪౪౦ నూ ఠరా్రాాఆ థా యా విషయములు మున్నగు వాడుకలునుగలను సూరి ళ ప్రిఫ్టితశ్టనుసారను గాం ట్రక్రీయ దూపవుచున్నాండు ఆఆ అనుచో న్యామ్రేడిత తదర్ధకము రెడవ ఆ శబ్దము దొనిచోట ఆయి అనియు ఆము అనియుం బక్యాయముగా నాదేళనులు వికల్చ్పముగా నగును వా- క్రియా- ౧౦౩ నూత్తముచొప్పున ఆయి అనుదానికి ఐ అను నా దేశము వైకల్పికముగా నగునని చక్యుమూణవిధిచే నిక్యాది వాక్యమున సూరియే వివరించెకుు ఉదా __ ఆయాకాలకు (త్త్పక్కాలమని యర్థము ) ఆయాయి శాలను - ఆయయిక్షాలము - అయైకాలము అనునవి వ్ర కృతసూ త్ర ముభే నీద్ధించును వీదవ నంతటను బా -ళదూ - ౧౩-౧౮ సూత్రములచేత వే'ర్యేలుగం చ్రిశన్వర పరవాల్లునకు ద్విత్యమును చీచాగ్వమును శాంగా ఆమయమాశాలను . ఆమయమ్య్యాశాలము - ఆమక్క్కాలము - అయ్య కాలము = అయ్య్యాయికాలను - అయ్యయికాలము - అయ్యె కాలను అనురూపములు నీద్ధించును (విస్తు వలయున్‌ (రిజ్ఞా అచ్చా) (ఇిట్టిప్త యోగములు కవిత్రయమువారి గ్రంథముల యందు దోరకినవి కావు (ప్తాఢ సమా, ౧౮స్రూ వ్నిస్త్స ౨౭౯ | విషంత్రిలింగలతణ శేవమునం. గొన్ని కర్మథారయ విషయములు చూసబకినవి (విస్తర 17 జాం విష చూ) క్రొత్తాదులు లుష్ల "శేషంబులు ద ఫ్రబులతోడంబలె దత్సమంబులతోడం గొన్నియెడలం గర్శ్మ డీల్‌

శ210 నన్న చొరూపదిష్ట త్రికసమూన సంధి (౨౮౦వి కల్ప] ప్రయోగములు ఉ శదీ యానునుతిం దగం బడనీ యయకళ్ష్లయిచోటుల నాచరింపరే (అను ౨ ఆ 9౯6) క అయైన్ల కర్శంబులదెస నెయ్యుం బెనలార (ఆను 8 ఆ 90౬ ప) అయారు లోకంబులు (కాశీ 8 ఆ ౧౪౧) కా ఆయా వేళల నాసరోజముఖ నాయాలిలలం చదేల్చి (పారి ౧ఆ ౪౦సూ రాని)

ఇద మద ఏత దత్త చృచ్దా ళృర్టాన్త రాన్వయే బవాం

ళమ్‌ వాస్వం ప్రపద్య దీన్దా ద్విత్వ ముపరస్థితు

నన్న్యయా రసస్ట్ర జనయన్తి (ఆం చిం హలం ౯ాకా అహో ౨౮౦ఏవివ రం౧పు)

ఊవ్యరేఫా న్వినా ద్విత్య మయి_క్తస హలో నుతమ్‌ ధారయంబగు ఉదా ాశొంబులకలు ఛొంబుంకల్‌ జరించె సభకున్‌ (ఉ రా ౬ ఆ) శ్రొన్నారాచములు క ్రొన్నారాచములు మూండు గొని నుదురేయన్‌ (రా ఆక కాం ౧ఆ) నెన్సనము చ అనువమయోగలీల నన్ఫుతాంబుధియం దుదయించు దేవు నె మృననున నావహించి (లఖ్మి 3 ఆ) వెన్నగము వీడు 'పెన్నగములు సంచలించె (రా అర శాం ౨ ఆ) ముంగోపను ఆ-వె మొగముం బొడువలేని ముంగోవ మిశ నెప్పుడు (ఉ రా 8 ఆ) వింజూ మరను ఎంగ రమణ శ్రీజేవి విజామకంబువీర (శేష ౫ ఆ) ఇవి ౨౮౮ విషయ మునం జేకందగిననె (ప్రాఢ సమా ౭నూ) భాతునవిశేషణంబులు త థార్థకావ్యయంబుతోడం గర్మ ధారయంబగు "ఉదా చదువునట్లు (ప్రాఢ సమా ౮సూ) ఇది యనావళ్యకము అట్లు అనునది యన్య్యయము శాదు అదియు విశేషమే (౨౧౧ విష దాని విస్తోము) సమాసఘటితం వీళబ్దం బొక్క చో సూచనార్ధళం బగు ఉదా ఆాఈయున్న పౌష్క్యుపాలికి బోయి (ఈయుశ్న = ఇదిగో నున్న యని యరగ్థను. )(ఖార ఆది ౧౪) ఒకా నొకచో గుణవాచక ధాతుజనవిశేషణంబు లవయవవిశేష్టు వూర్వకంబులై యనయవితో సమనీంచెడి ఉదా --ఒడలు కెల్లని తురనోత్తము వాలంబు (ఒడలు లెల్లని = 'కెల్లని యొడలుగల యని యక్టము ) (భార ఆవి ౨ ఆ) తనువు మాన్‌ పాల వల్చు జాలరిడాన(తనువు మూన్‌ పొల వల్చుజమిన్‌ పాల వలు తన వ్చగల యని యర్థము ్ర (భార ఆది 3౩ ఆ) తన్ముం గజ్జలు - చిలుక మొకరి యిత్యాదులు విశేష్యవూర్వ పద కర్మథారయంబులు ఉదా --తన్ముం గుజ్ఞలు నీవుం దగ విపినంబున కరిగితిరి (ఛార ఆర ౭ఆ)క ' ఖావతి మోదము చిలుక మొకరిం బలిశెన్‌, (శక ౨ఆ) (ప్రా సనూ ౧౬నూ)

[బా సమా ౧౩-౧౪ నూ) సమాసకేతరస్థల త్రికసమాసము కలి 1 బుశారంచ విముచ్యస్యా క్బ్రాణానాం దత్వ సంగతి (వికృ వాలం ఇ-౭కా అహో ఆోం౧ంపఫు) కల్చ్పతరును ౨౮౦ వివ _-హలంతములగు నిద మాదిళబ్దముల కర్మ థారయ

రూవ మిశ్రసమాూసమున కభ్యనుజ్ఞ నొనంగుచుం దడా,శ్రితవిధుల నువదేశించు చుర్నాండు ళక్లాన్తరాన్వ్నయే = తత్సరు తద్భవ దేళ్యములలో దేనితోనై నను సమా నాధికరణ సమాసము నందునళ్పడు ఇకమ్‌ ీ ఖ్రా = కఇదమాని నంస్కృృత శబ్దములకుం బర్యాయములళక ఆ ఈ వీ అను నాచ్చిశళబ్బములు దీక్షా ఇ దీన రూపములగు తమతమ స్రాతిపదికరూసములతో ననంగా ఆ ఈ వ అకురూవములతో సమాసఫూ ర్య్వావ్యయవములై నిల్చి బవాుుళమ్‌ = బవుుళనముగ్యా హ్రస్వం వ్రపవ్య= హూస్వరూపనుంనంది ఉపర్యతరన్య = ఉత్తరపదాది హల్లునకు ద్విత్యమ్‌ = ద్విత్వ మును జనయన్తి=పుట్టించుచున్నవి ళష్టాన్నగాన్వయే అనుచు ళబ్దమా త్రముతో సమనీంచు “వుడని వచించుటచేత సమాస1నం౦చే కాక మి శ్రుసమాసరుందును నిట్టివిధి వర్తిల్లునని క్షూవ్‌క మగుచున్నది ఇదమ్‌ - అదిస్‌ = వతద్‌ అనుమూ టికిని దెట్టున నొక్క ఈ ళబ్దమె పరార్థ్రయముగలదని కెల్ప్చుటకయి వానిమూ టి5 వేర్కొనెరు ఇట్టి మిశ్రపమాసనము నంగీకరించుఎ కీ 'క్రిందిరీతి చుయోగమనులు ప్రమాణములగు చున్నవి క ఈయగ్ని దేవు డసురకు ఆయసుకనన్ను (ఆఏి ౧ఆ 85 పనీ అప్పుకుషుం డిం చుం డయు్య్యుక్షు మైరావతంబు ,* అయ్య్యార్వరు। ఆం-వె! ఆ తుకంగమనగ్ని (ఆది౧ం ఆ ౧౧౯) ఇట్టియెడల ఇతండదుశాఅగ్ని చేశ్రండయం= ఈ యగ్ని దేవ్చండు * అనురీతిని సమానాధికరణ విగ్రహము 'నెర్నునది

బవాంళళ ఫ్రౌర్ధము నధర్యణు డు విచరించుచున్నాండు (విస్తర) ఊప్తరేఫాన్‌ విరా = రేఫఆణశారనులను శషసహాలను విడువంగా అయు_క్తర్య హలః = హలం తర సంయు_క్తము కాని హల్టునకు ద్విత్వమ్‌ జు ద్విత్వము మతమ్‌ = కనిసముతము

విస్త ౨౮౦ వివ -- బహుళగ్ర వాణా దేకాత లేవీ ద్విత్వమ్‌ ఎెప్టి అద్దం బద్ధ - వీది - ఇకా్య్టది. (అహో ళ౪ం౧ం వు) అను కవిశిరోధూషణ వివరణము సరిశాదు ప్రకృతస్యూత్తము త్రికసమాసవిషయకము నూత్ర మె ఆ+ది మున్నగు - వానిలోని ద వర్షము ప్రత్యయను గాన ళళ్లాన్తరాన్వ్నయే అను భట్టావక నచనమునకు విషయము కానేరదు అస్టి మున్నగువానికే శాక అవ్వి-ఇన్వి ఎవ్వి్‌ మున్నగువానికిని ఉయ్యేల = ఊయేఎ ఆయమొన్‌ = అయ్యెన్‌ వలివను = ఎల్సి దము (బా ప్రకీ ఇసూ) మున్నగువానికిని అద్విత్వంచ భవే ద్ధ్విత్యం దీ చ్రాన్వళ్ళ్చి శేషచిర్‌,” (౨౧౫ విష) అనునది గతియనుట య్వుక్తరు -

మర 2 ఇత్రీకసనూస సంధిలోని బు * వర్షవిశేషములు [౨౮౦ వి కల్పే బుశారంచ = బు్కూవర్గ ములను నైతము విడుపంగా ప్రాణానామ=అచ్చుల కనగా సంధికానిచోట్ల నచ్చులకు ముందునిల్బు లఘు యశారమునకును ద్విత్వసంగతి = ద్విత్వము స్యాత్‌ = అగును వూర్వస్థికద్రుతలో పాదుల విషయమున బుూవర్థ్మ ములకు హల్తుల్యత కవిప్ర యోగసమ్థత ముగుచున్నను నీప్విత్వ-షయమున హల్లు లత "లేదనియు బుఇపరశత్వమున లఘు యశారాగదుమె రాదనియు విశదవయలు చుటవ్రై బుకారంచేత్య్యాదిక ముపదేశింపబడెను ఉదా --ఆ+ముఏిరను = అమ్మది తను ఉ, అమ్ముదితన్‌ విభీకహరిణామీ. కలాసవిగాసి శేళభా రమ్మన సున్నదాని (నభా ౨ అ ౨౮౪౭) ఆఅమలాత్మ = అయ్యమలాత్మ వీ4అనీ = ఎమయస్టది ఉ అయ్యమలాత్త్మతోడం బవనాత్మజాం డిట్లను ధర్మవుత్రు నీ] వెయ్యది యుక్త "హీాతుస్టగ నిమ్లెయి బానెన నీదు పన్బుశం గయ్యమునేని భూవతి నికాయములం బరిమాన్చెం దల్లి ని కియ్యన లక్షినూంది చరియింవక యిప్పుడు వాయం బాడియే (ఆశ్ర ౧ఆ ౧౫౯) ॥$ అమ్లానిని వ్రయ్యులు గని యమ్హుదితలు వెటని వీని నాత్మే జు డని నె య్యమ్దున నెస్తులు చూపుదు మిన్తునుజేశ్వరున కినుచు నె తయు లజ్ఞన్‌ (సథా ౧ ఆ ౧౮౬) డీ, ఎజ్జగంబులన్‌' (విరా ౧ఆ ౨౯౫) ము ఎక్కాలము (విరా ౫ణిఆ ౨౪౭) రుల్‌ ప్రత్యాహార వర్గములు ద్విరుక్తము లగునపుడు వానిలోని మొదటివర్శమునకు జ_స్త్వ చర్త్య నులుస్య్వాభావికనుగ్రం గల్లును రులాం జళ్‌ యుశి (౮-౮-౫౩) యులాం స్థానే జ్‌ స్యాత్‌ యశిరతః (సి కౌ ౫౨ సూ) ఖరిచ (౮-౪-౫౫) ఖరి గులాం చర స్యుః (నీశా౧౨౧నూ) క వృద్ధు లొశ లత్స్షయున్నను బుద్ధియె యొవ్వరికిం వారిం బూజింపంగా _ నిద్దరణీకలలో గుణ వృద్ధని ఫూజించితిమి త్రివిక్కము భక్రిన్‌ (నభా ౨ ఆ ౨౭) ఈ+ధరణీకులలో = ఈ+ధ్‌ +ధరణీళులలో = ఈ+ద్‌+ధరణీ శులలో = ఇద్ధరణీళులలో మొ ఇ అర్ధీరాగ్రణి గెలు టుర్సవను నం దయ్యెన్‌ (ఆము ౪ ఆ౬జపవ) 9ట్టి భట్టారకొది వ యోగనులను జూచికొనక బాంసా- వే-వ్యాఖ్యాత నర్షద్వితీ యములకును జతుర్ధములకును సాథారణనుంగా ద్విత్వరాహిత్య మె గ్రైన్యమై గనుపట్టుటంజేని వలనీనయెడల నదియు బవాంళఫలము క్రిందనే యాదరించుట తగును (బా సా,వే 38౯ ఫు) అని వ్రాయుట పొరపాటు

అసంయా_క్త వాల్గునకే ౦౫ట్టు ద్విత్వను వచ్చుననుచు నధర్వణుండు వచించి నను దళ్వాతికవులు సుయు_క్త _వాల్లునకును ద్విత్వమును మోగించిరి లేగ, వజలు నచ్చుత సఖ్యాతి వర్గిరాతు లస్ప్రద్నీప్టి నిట్టలరు నీవిష్న్రభొన

(బా సమా ౧౩౧౪ సూ] త్రికసంధిలోని సయు_కృ ద్విత్వము 128 మెందుం బెట్టని కోటగా నెసంగుచు . (రాఘ ౨ఆ ౧౦౪వ) ఇందు రామాయణార్థమున నీ*+విప్ప్రఖొవను = విప్రత్యేము = శ్ర్రావాణత్వము అని పదచ్భేదము భారఠార్థమున నీవు*+ ఈ+ ప్రభావము = నీశ్చ్ర+ఇిపళ్ళిప్క భావము = నీవిస్ట్రఖావము అని వదచ్చేదము ప్రభావము అన చోటి పకారము ఆేఫ సంయు_క్షమై యున్నను బ్రకృతస్యూత్తము చొప్పున హైస్వద్విత్వేములుం వచ్చినవి రామాయణార్థమున విస్ప్ర ఛబ్దములోని పకారమునకును దాని ప్రాసయతి స్థలరుగు అతులప్ప్రదీప్పి అనుచోటి పకారముంనకును ద్విత్వను అనచిచి అను పాణీనీయ సూత్రముచే లభించును అనచిద (౮-౪-౪8) అచః పరస్య యరో జ్వేవాసోనత్వచి (సి కౌ ౪౮ సూ) లేదా ౧౯౫ 1 విషయను చొప్పున చ్రిశకంధిలో వచ్చిన డ్విత్వములోని యొకవాలునకు లోపము నంగీకరించియైన నిచటి యగ్ధాంతరమును సమరిం చుకొన నగును ఉదా --ఆగప్తనుద = అ+ప్‌+ వ్త్వమద ఇ అపస్ప్రముద = అవ్త్వనుద మొ ఇటు సంయు శ్రాతురనునకు ద్విత్వము కల్లుట ద్వ్యర్థి శాన్ధ్యములందు మాత్రమె యని బా-సా- వే వ్యాఖ్యాత వ్రాయుట సరిశాదు ద్య్యర్థి శావ్య వ్ర 'యోగములందు సంయు_క్తనము తొలిడానికిని ద్విత్వేము త్రిోను మింద నగపడెడి (ఛా సా వే ౨3౯ వు) ద్య్య్యర్థి కాన్యములందే శాక స్థలాం తరములందును విమర్శకు లంగికరించుచున్నారు బఫవపురాణమునందును సోను నారాధ్యుండు వ్ర, యోగించెనని యిట్టు చూపయడెను. ద్విపద అక్ష్మతధూప దీపాదులొనర్చి యక్త్మణంబునం బంచభక్ష్మముల్‌ గుడిచి (స ౧ ఆ 30౮ ప) ఆ+శ్‌ణంబునన్‌ = అక్‌ +వీణంబునన్‌ = అశ్క్య_ణంబునన్‌ ఇందలి క అనుదాని ,ప్రాసస్థానమగు “అతత ళబ్దములోని కకారమునకు అనచిచి అనుపాణిని సూత్రముచే. ద్విత్వముచేని ప్రాసనును సమర్థించుకొన నగును ఇకేు సోమనారాధుం్రడు స్థలాంతరమునందును ట్ర యోగించెను ద్వి అక్ష్మణమా త్ర 'నెయ్యుంబుోొం దనదు వక్ట్మంబుదెటిది యా వరలింగ మ్నూర్తి (ఎస ౬౪ ఆ ౬౭౨) శారదామూూ_ర్రియం బ్రయోగించెను అనుచు నక్ష్యత్తకులనిత (వారిళ్చ్ళంద్ర నలో 3౩ఆ ౨౬) (హరిళ్ళం సక్త్మ్థ్తకుళలనిత, నలో ---ఆ+మత్త కులనీఠ=లఅక్‌ “త్స త్రతులనిత యని యర్థద్యయనుం నెన్నునది+) అతత అమణంబున అని ఆటు కనిప్రయోగిం చెనన్నను తతి కానరాదు ఊప్తరేఫా న్వినేత్యాది చొప్పున ఆళంభుడు - ఈ మండుండు =ప్‌ సాధువు _ ఆ వహయము-ఆ కానుండు- ఈ ఆక్క = ఆ బుషిీ అనురీతి స్థలము లందు హ్రస్యద్విత్వములు శానేరవ్చు కచటి "శేఫకబ్దముచే శథటమును గ్ర హ్‌ంప

నగును,

4 సూరి హన్వడ్విత్వవిధి మూారన్దాంతరను [౨౮౦ పివి సంజీ] ద్విరుక్సంబగు హల్లు వరంబగునవు డాచ్చికంబగు చీర్ధంబునకు హ్రాన్వంబగు ౧౩ తి కంబుమింది యసంయుక్త వాల్లునకు ద్వ్యిత్వంబు చాలవ్యా బవాంళంబుగా నగు ౧౪ వివరణము అక్కనర్జి ఆకనస్థ ఇక్కాలనము - ఈ కాలము ఎల్లో ౨౮౦ 1 విమయము కము = ఏలోకముం అయ్యశ్వము - ఆమళ్యుము వావాంళకముచే నూప్యలేఫంబులకు ద్విత్యంబు గలు గదు ఆరూవమము - ఈశబ్దము = వీపండను ఆసు కృతి = ఆహయము సంజీవని ౨౮౦ 1 వివఎ=౧౩ సూ వాఖ్య --త్రికసమాసస్థలములండదే శాక ముజ్జగదులు ముల్గ్లోకములం మున్నగుస్థలనులందును వా ప్ర కీ ౬ సూత్రము స్థలములగు - డోయేల - ఉయ్యేల = ఆయొన్‌ = అయ్య్మొన్‌ - వలిదదముం = ఎల్లి దను మున్నగు సమానపదములందును నీహ్రస్వద్విత్వములు వచ్చునని విశదపడుట కయి నూన్దాంపరముగ సూరి సూత్రించుచున్నాందు అచ్చి! దీర్ధ్య మునకు హ్రైస్వము కల్లుననినూత్ర, మె శెప్పుటచేత మిశ్రసమాసమునందును ననంగాం సంస్కృ వసమళ బపు వాల్గుపవరమైనను హ్హస్వుముకల్లుట నిర్చాధము - అక్కను - ఇక్కాలముం. అను సూరి యుదాన్ఫాతులును బయివిషయమున కనుకూలముగ నున్నవి ఈవిధి బవాంళ ముగాన ఆకన్యిమున్నగు రూవములును నిల్చును ౧౮ సూ-వ్యాఖ్య అకా సరూ ఈ సూత్రముచొవమ్పానం బ్రోమనంగా- ఆ-ఈ-వ అనళబ్దములు శ్రిశంబుమోా ది యసంయుకృవాల్లున కనంగా సమా నాధికరణ సమాసమందలి త్రి కంబుమింది వాల్లున కనియె యర్థను సకూనాధికరణ సమా నేతరస్థమునం చ్రీశమునకుం బ్రయోగమే యుండదుగదా సమానాధికరణ సమాసమందును విశేష మన్యవసాతనుంగాం బరమగునపుడే పహ్రన్వద్వివ్వములు గల్గునుగాన ఈ చంద్రుని నగు మోను అనుచో ఇచ్చంద్రుని నగు మోను. ” అని శానేరదు ఇట ఈ ళబ్బము మోము అనుదానికి విశేషణము కాని చంద్రుని అనుదాంకి విశేషణము కాదుగాన చంద్రుని అశుడానిలోని చ శారము నస ద్విత్వము రానేరదు - ద్విశ్వ్యమె రానపుడు వూర్వస్థదీర్ధ ముసకు హ్రస్వ త్రస్త్తియే లేదు. ఈ చంద్రుని నగు మోము అనియె నిల్చును (౨౭౯ విష విస్తర అజాదిళబ్దకరకత్వమున సంధిలోనిల్బు యకారమునకె ద్విత్వము కల్లి వూర్వస్థదీర్థమునకు హ్రాన్వను కల్లునని విశదనటుచుటకంః 'ఆయశ్వము.=అయ్య

[బా సమా ౧౩-౧౪ నూ] నూరి నూకనమార్ష విధిబాధితము 1215 శ్యము అని సూర్‌ యుదావారిం చెను ఈవిషయనునళె మూలమగు అజాదిళఖా నయేకు లఘు యశారనై సవ డ్విత్వమ్‌ అయ్యాప్యందు (ఈవో, ళం౧ ఫు) అను కవిశిరోభూవణవం క్రి కపాగ్థమంచేనీ వా- సా- వే. వ్యాఖ్యాత సంధి వళముననైన యడాగము యశారమునశే యిట్లు ద్విత్వరుగునని యసహో బలుండనట విచారస్థము “ (బా సాపే 33౮ఫ్ఫు) అని వ్రాయుట యుక్తము కాదు ఆ * యము డుంఆయ్య్యమండు అనురీతిని నలనఘు యకారనునకు ద్విత్వము రాదని యాయహోబల వం క్రి కర్ధము కాదు సూరిగారి యీసవాజకుగు భామోశాశ్ర్రనముకేమగు చక్రియచే (విస్త ్రశృతమగు త్రి కసంధిరూపములే కాక ముల్లోకములు - ఉయ్యేల (ఊయేల) మున్నగురూపములును సరుర్ధితములగుచున్నవి - కాని - వేన్నీళ్ళు - మూన్నాళ్ళ. నాన్నాళ్ళు (ప్రాఢ సంధి ౧౫నూ) నీళ్ళు ఒశ్రాదృ అ కాళ్ళు ఎ నాళ్ళు ఆ మున్నగు స్థలము లందునుగల్లు హ్రాస్వమును వైయాకరణులు సమ్థతింవకు అట్టిమొడల హ్రైస్తుమును నిర్ణయించు వ్ర యోగము చుక్సభము శాన సూరిగారి యీమార్షము బాధితమగుచున్నది. క రులుడుడు లంత్యములైనన్‌ లులనెనయు తేదంత్య ములకు జ్ఞ బవాంతన్‌ బలంగోళ్లును కొనవ్రేళ్ళుకు గల గూళ్ళుక్‌ లేటచ్ళురాంయం గ్రమమై యునికిన్‌ (అం భూ ౭౭ ప) అనుచొప్పున ళ్లు నిల్యదు (చూ ౨౦౧ విషు ౧౯౯ విమ) అఆద్విత్వంచ భవే ద్ద్విత్వం దీర్ధో హ్రనస్వళ్చ శకేవంచిత్‌ (౨౧౫ విష ) అని యిట్లు కేవచిత్‌ అనుచు వచించిన యధర్వణవచవమె యర్హ్శ ఉమగుచున్న దన దగును ఆడ - ఈడ = వడ అనస్థలములందు. బృశ్ళకనూత్రముల చేత అడ్డ - ఇడ్డ - ఎడ్డ ఆను ననిష్టర్తూవములు గల్లునని భ్రమింపరాదు. ఉత్తర పదాద్యషర మా మూంటియందును లోపీంచినది నీ ఆ వె ఆడ నీడ యేడ శాం గ్రామ్య మయ్య (ఆం భూ ౨౫వ) అశ కెశనవాళ్య దు పరిశీలనమూలకము తరువోజ వనేడ నింద్రాదు "లేడ వారలకు నెవ్వుకు మ్రైప్కుదు నేను నీధననము భూనాథ (ఆర ౨ ఆ ౪౭వ) చ అసమున మూంబె అుంగక మనో గ్రవావృ త్తిం గడంగి చెచ్చెరన్‌ బసులకుం గూయుగాం జరియెం విస్తు ౨౮౦ 1 విష --సమాసపదమున నిట్టిహస్వము కల్లుట స్రాక్భృతమం దునుగలదు సంయోగే (౧ ౨ ౮౦). సంయోగే పరే వూర్వన్య హ్రస్యో భవతి = (పఫుర్వ) న వువో్య (వడ్చా ౨౧ ౨౨ ఫట) (వో జు ఎక్మో రాజ్యమ్‌ = రజ్టం మొ ) ప్రాళ్బోతమున ద్విల్యేశర సంరొరాగము నిల్వ నేరదుగాన జ, ళీ నీసూత్రములోని సం రొరూగళబ్దమునకు ద్విత్వమె యర్థము

1216 అచ్చొటు-అచ్చటు మున్నగువాని పాధనప్త్కక్రియ [౨౮౧ 1 వి సంజీ] బావం కౌరవనేన యేడ మయొం. టిసనుట యేడ (విరా ౫ఆ ౨౩౪) (ఆడ-ఈడ అనువానికిట్టి భారతప్ర యోగములు లభింపలేదు) ఆ-వె స్ట్రాకటముగం గృతుల నాశడ్గ నీడ యనుచుం బల్కుచోట నాడ నీడ యనినవర్ణ్థలోవ మగు (సర్వల ౧౪ 9వ ౮ వుట ) అను తిమ్మకవి వద్య్భము నుడావహారించి వాని సాధు త్వమునకం బయి భారతపదగ్భములు బౌ-గు ప్రవాాఖ్యాతచే నుదావారింప బడెను పయిభారతపద్యములచే వీడ అనుశబ్ధనము సాధువని నిర్జీతమగునుగాని మతియే మియు నిరయింపంబడదు సూ-రాంనిఘంటువ్రనందును ఆడ - ఈడ వడ అను శబ్దములు ఆకడ - ఈకడ - ఏీశకడ అనువాని సంమేవరాపములనియె చూవంబడెను గాని ఆడ మున్నగునవి ఆయెడ మున్నగవాని సంచేవరూసములనుట యుక్త మనీ శోంచుచున్నది ఛాషేయ మమితా తత్ర చేళ్యా చిత్ర స్వథావయుక్‌ తచ్చి త్రతాను మంతవ్యా పూజ్యపొాద సుభాషితే నన్నయా (విశ క్రియా 3౬ కారి = అహో ౫౧౩ ఫు) ౨౮౧ విమ భూూయనీ చేళశ్యళబ్టే్య లోవవర్షాగమ శ్రుతి (విక అజం ౯రీ కా అహో 3౭౨ఫు) కల్పతరువు ౨౮౧ విష _-_ఈకారికలపకు ౮౮ 1 ౨౧౯ విషయములలో వ్యాఖ్య చేయయిడెను, కర్మ ఛారయాది సమాస్మాశ్సయవిధులు కొన్ని సూరిచే న్మీక్రిందిరీతిని జూపంబడెను అట్టివానిళల్లం చ్రైయధర్వణ కారిక లె మూలమని యెఅుంగునది కృత హృవ్వంబగు త్రి కంబుమిోంది చోటుళబ్దంబు నోత్యంబున కత్వహ్రన్వంబులు విభాషనగు ౧౫ అచ్చోటు - అచ్చటు - అచ్చొటు ఇవ్చోటు - ఛాలవ్యా ఇద్చటు - ఇచ్చొాటు ఎచ్చోటు - ఎచ్చటు = వివరణము ఎవ్నొటు వీని ద్విత్వంబునకు వత్యుమూణ విధిచేం ౨రాది 1 విషయము భాటమీకంబుగ లోవంబగు అచటు - అచొటు ఇచటుం ఇచొట్సు ఎచటు - ఎచొటు, ముచ్చోటులు - ముచ్చ టులు * ముచ్చొటులు - అనురూసంబులు చయో గంబులం గానంబడియొడి సంజీవని ౨౮౧ విమ ఎాశృతహ్రస్వంబగు 9 ౨ బొ -సమా-౧౩ ౧౪ సూత్రముల చొప్పున ద్విత్వవ్రాస్వములు గల్టిన స్థలమునందలి చోటు ళబ్టపు చో

[బా సమో ౧౫ సూ] అచ్చొటు- అచ్చటు =. ముచ్చొటుఎ నున్నన్లు 1217 అనుదాని యోూర్యము పోయ యచట ఓక్వము” గాని అ త్యముగాని పరాష్ట్యయ నుగా వికల్చ్ప్వనమున నిల్బునని యర్థము ఉవ్వ్వోమనలా ఖవ్యము వచ్చునపుడు అచ్చొటు - ఇచ్చొటు - ఎచ్చొటు అగును '“అత్వము వచ్చునపుడు “అచ్చటు = ఇచ్చటు - ఎచ్చటు అని యేక్పడున్లు ఆత్వహ్రర్వములు రానీవకమున అచ్చోటు- ఇచ్చోటు = ఎచ్చోటు అను ్రీశసమాస సంధిరూవము లె య థాస్థితముగ నిల్చును వతష్టమాణవిధిచే ననంగాం బ్రకీగ్గ్ణము ౮ సూత్రముచొమూన జడ్డకుం బావో లోవము కల్లంగా అచొటు - ఇచొటు - ఎవొటు = అచటు - ఇచటు - ఎచటు అనురూనము 'లేక్పడును కృత్రూన్వంబగు శత్రికంబుమిాంది చోటు శబ్దంబకుటచేం ద్రిశమునకు హ్రాస్వము కల్లని పత్సీమందలి ఆచోటు - ఈచోబు - వచోటు" అనువాని చోటు ళబ్దము నోత్వమున కత్వహవ్వములు శానేరవు గాన ఆదొటు ఆచటు మున్నగు ననిష్టరూపములు కల్దనేరవు అచ్చోటు - ఇచ్చోటు - ఎచ్చోటు అను నత్వహ్రస్వములుకాని రూపములు అక్కటాదులలోం. 'జేకమిం 'జేని అచోటు - ఇచోటు - ఎచోటు అను ననిష్టరూపములు కటబ్లనేరవు మూండ్కు చోటులు = నుచ్చోటులు = ముచ్చొటులు=నుచ్చటులు = ముచ్చట్లు అనురూప ములు ప్ర యోగదృష్టము లగుచున్నవనుచు సూరివ్రానెనేకాని యట్రిప్త్రయోగ ములను జూపలేదు త్రికముమిందనేశాః మూండుళబ్దముమిాంద నిల్చునవుడు నైతము చోటు శబ్దము నోత్యమున కత్వహ్రస్తాములు గలవని సూరి యాశయము వాన్వతః స్థానార్ధా చ్చోటోః చాన్వ స్యాద్వా త్తినంఖార్థి్థత అను సూరిగారి సంస్కృత సూ త్రాం భ్రవ్యాశరణ స్ఫూత్ర్తమున హ్రర్వము నూత్రమె విధింపంబడెను సూరిగారి యాంధ్రళజ్టాను శాసనమున ముచ్చోటులు - ముచ్చొటులు - ముచ్చ టులు అను నిపాతసూత్రమున ముచ్చటులు అనెడి అత్వ రూమము నైతము చేర్చణుడెను పరిశీలింపంగా సూరిగారు వ్రాసీళొనుచున్న యాంధ్రనిఘంటువును శిషుక్షిలగు బ సీఠారానూచార్యులుగారు స్వీకరించి శబ్దకత్నారళనును రచించిరను నూరిగారి చరి త్ర ము చొప్పున సంగ్రహించిన య్యా, క్రింది, వ్రయోగము శబ్దరత్నా కరమున జేర్చంబజెనని తోంచెడిని ముచ్చట్లు జే-వి-బఐ (మూంయ*చోట్లు మూందువ్రచేళములు తే చరణములు శకేళ్ళు గడిగి ముచ్చట్లు చజచి. వీఠనున సుండి కాళ్ళుం దాం బృథివి మోనీ యక్తి నాపోశనమును శ్రాణావాకులును నొని గృవాస్థండు మౌనియై కుడువవలయు. (ఇచట చఆచుటకు తుడుచుట యర్థము ) నిజ్ఞా- ఆచా- శాం (శర) ఈళశబ్దరళ్నాకరోదావృాతినె బా-గు-ప్ర-వ్యాఖ్యాత స్వీకరించి య్యగాహరించి యుండును (బాగు ప్ర ౨౭౨పు)వై విజ్ఞా'నేళ్వరీయ

1219 అచ్చొటు - మున్నగువానిప్ర యోగములు [౨౮౧ ౫ వి సంజీ] పద్యాములోని ముచ్చట్లు అనునది మూండుచోటులు ఆకుదాని సంకే.పనుని స్పష్టముగాం దోంవకుండుటచే గావలయు నద్దానిని బా- సా- వే-కర్త న్వీకరింద "లేదు. చరణములు శేచ్ళుం గడిగి ముచ్చట్లుదఆది (విజ్ఞా- ఆచా = కాం ) ఈస్థి యగు ముచ్చట్టున్‌ (విజ్ఞా- ఆచా - కాం- ౬౦) ముచ్చాటుంనియు నొకచోం జూపప్పైడి - ము [చ్చాటులు చజవంగవలయు స్ధర్మ గతిన్‌ (విజ్ఞా- ఆచా - కాం = ౭౯) (గాణ సమా ౨రరసూ వివ ౨౭౭ ఫ్ర) చ,త్తాగములు ఎక చొటు చోటనం బొద వదయొ క్కటి యొఖ్కాటి చొటు --క కటకట వేరిన పెన్నె త్తుట జొ_శ్సిలియున్న మోముతోడం గొడు ౩ చ్చటం బడి యున్నాండో య చ్చొటు భూపవెడువారు లేరె చూవెద వానిన్‌ (ద్రోణ ౨ఆ ౨౫౧పుఏ” (సర్వల ౨ ఆ ౬౮-౬౫) మోముతోడం గొడుకే చ క్కటింబడి అని నేంటి నముద్రణముల ప్కాకము బా-గు-వ్ర కర్త యీ ప్రయోగమును జూవుటలో మోనుతోడం గొడు ౩ చ్చటంబడి అని యుదావారించుట నరయంగా నతండు తిమ్మకవి వ్రరెరాగమును న్వీకరించెనని తోంయకమూనదు క సము త్కట కాంచన శాసులు న చ్చటం బొడమెన్‌ జూడ నళ్ళజంబగు భంగిన్‌ (ళ్లు ౧ఆ ౨౩ ప్ర) చ అచటన యుండి లోకనుల నన్నిటి = అట్లుగాన నా కచటు నివాసమయ్యె విను మన్యతలంబులు దానింబోలునే (ఆను ౮ఆ ళ౪3రా మ ఇటకుం దోజొని రమ్ము నావుకు నతం జేలెంచి విచ్చేయు మ చ్చొటి!న్‌ నిన్ను విభుండు రమ్ధరియె నంచుం జెప్ప నాశీర్వచ న్స ఫాఎనాదంబుఎతో సుమిత్ర కొడుకుం భూఫుత్తియుం దాను నొ క్కొటం చేరెక్కి నృపాల ఫాలముల మైొస్కం గేలుదో యొప్పంగన్‌ (భాను అమో ౨౧పు క యూకక చను టధి వతి నరనీ తా నిచటం గానక యా తని (విరా ౪ ఆ ౨౫౯) ఉ_త్తరపదంబగు చోట శబ్దము టాతరమునకు లోవంబు నిధావ నగు ౧౬ బాలవ్యా చోటు శబ్దం బౌపవిళకికంబు గావ్టున దాని యంతి వివరణము మాతరంబు సపమ్య్యా దేళ ముం౫ణన యకశారంబుతోడం ౨౮౧ పై విమయవః వాతీకంబుగ లోవీంచునని యక్హము అచ్చో నున్నాంయడ్‌ - అచఛ్చోట నున్నాండు ఒకచో నుండె _ఓఒకచోట నుందె సంజీవని ౨౮౧ | విష. ఉిత్తరపదంబగు అనుటచేతం ద్రికసమాస నూత్రమందె శాక యొల్లయెడలను సమాసమా త్రముం దుత్తరవదమయినం జూలు

[బా సమా ౧ఇ సూ] వోట ళబ్దటాతరలోపప్ర యోగములు 12109 నను నర్థము లభించుచున్నది ఉదా --ఒకచోన్‌ - ఎల్లచోన్‌ - వచ్చినచో మొ చోట శబ్ద మనటచేత నౌవవిభ_క్రికములకు స్పష్తమియందు వచ్చు (ఆచ్చి 3౮ సూ) అత్వముతోం గూడిన శబ్దమున కను నర్థము లభించుచున్నది ఉదా --ఆచోటన్‌ = ఆచోన్నా మొ టాతరమునకు లోవమనుటచేత నట్టి యత్యమునకును ళబ్దగత టకారమునకును బాత్సీశలోవను కల్టునని విశదమగుచున్నది ఉడా =-అచ్చోటన్‌= ఆచ్చోన్‌ - ఫచ్చోటన్‌ = ఇచ్చోన్‌ = వచ్చీనచోటన్‌ = వచ్చినచోన్‌ - ఆచోటన్‌ ఆచోన్‌ మొ చోట శబ్ద టాతరనునకు లోవమనటచేత అచ్చొటన్‌ అచ్చటన్‌ మున్నగు ళబ్దములలోని టాతురములకు లోపమురాదని విశదనుగు చున్నది వా- అచ్చి - 3౮ నూత్తమునందలి అత్వేము తృతీయా న్పములలో విధింప బడినను డోరు చోటు మేన్వాదులకుం దృతీయయం దత్యము ప్రమోగ దృష్టము శామింజేనీ (౨8౩ విష) స్పప్తమ్య్యాబేళమైన యకారంబని సూరి వివ రించెను భట్టారకునకును నీ టాతరలోపము సమృతమె ప్రయోగములు సీం ఆ-వె అతని యున్నచోవ ప్రీతి నుండుద మిందుండ నేలయనుచుం బౌదలెల్లం దెరలి (ఆది ఇఆ ౧౪౩)చ ౨. ళొ జరణ మెత్తి సభన్‌ సవా చేవ్చం డట్టిచో నుడిగి సభానదుల్‌ వలుకకుండిరి తద్దయు ఛీతచిత్తులై (సఫా ౨ ఆ 380) క దేవతలకైన నొక్కొక్రవో వలయునకాదె ళత్రుసూదనవిధి (విా౧౪ఆ౫౩)ఉ ఠా వెనం బోవునప్హు బలదర్పసమ గ్రులు పాండుఫుత్తు ల చ్నో వనీయింపకున్క్మి6 దనదూచినకార్థు మతండొనర్చె *౨. =, (అప్సి ౧ఆ ౨౧౦) ఛా * ఇ చస్పోనుండన్‌ సమకూరునే మనకునంచునా (ఉ వారి 6 ఆ ౬౫ ప) ద్వివద అఆచ్చోన పోనిడ్భి యవల వ్రైచుడును (బస ౮ ఆ జంక) చొజ్బె నగ్గుడియ కా నెచ్చోనా యడంలగె (బసవ ౧అఆ ఇంళ). ఎచ్చనో యడంగె అనునది ముద్రణసంస్క_ రృ ప్రమాదళృతమగు తప్పుపారను నన్నయా _ నివర్శకః సా దృపహాళ మదనా ద్లుణవాచకాత్‌ , ౨౮౨ విమ (వికృ అజం ౬౯ శారి అహో 3౫౩ ఫు)

కల్పతరువు ౨౮౨ విషు --అదన్తాత్‌ = అకా రాంతమగు గుణవాచకాత్‌ = గుణవాచకమగు ళబ్దముకంచెం. బరముగా ఒవాళమ్‌ = బవాళముగ్యా గర్శ్మ ఛారయ సనూసమునంద్యు నివర్షకః స్యాత్‌ = నివర్శశమగును ఉదా --లెల్లని యళ్వము - లెల్లయశ్వము మొ నివర్ణ్మక పా దృహాళ మదనా ద్దుణవాచ శకాత్‌ = సల్లనికలువ - నల్లకలువ లెల్లనికలున = తెలకలువో లెల్లనితమి - తెల్పతమ్మి బముళ్ళగ్ర వాణాత్‌ చక్కనివాండు ఇత్యేవ, ఉదన్తాదవీ క్వచిత్‌ - సవురనివాండు -

1020 చళచాయ సాధువు బా-సా-పే వ్యాఖ్థ్యభ్యాాంతి (౨౮౨వి కల్ప] ఇతిరూనమ్‌ = తల్రోశార స్యాత్వంచ ఆదన్లా దిత్యు క్షే వెలిదమ్మి - వెలిదామర ఇర్యాదొ న నివర్మక (అహో 39౫8 వు) అనియి ట్రహోబలపతి వవరింభెను దీని ననుసరించి యధునాతన వైయాకరణులు వెక్కురు చక్కళబ్దముకంకెని ప్ర తర్టయము నిత్యమని వ్రాయసాగిరి బవాళ గ్రహణమువలన చక్కనివాం డిత్యా దుల నివర్షలోపంబు లేదు (కవిజనమండన వాఖ్య ౯౬ వుఎ) బపహాళంబని వెప్పుటచేత చక్క - చిక్క - ఇళార్థదిగుణవా చకంబుకంయె నిగాగమంబు నితష్థంబు (థా గు వ్ర ౨౬౯ వుట) బవాళ మనుటంచేసీ యీ నిగాగదుము చిక్క చక్క మున్నగు గుణవాచకములకంళు నిత్యముగా నగుటయిు (బా సా వే ౩8౪౬పఫు) బావాుళకముచేం జక్కనివాం డిత్యాదుల నివర్ణశము నిత్యము (గాణ ౨౭౮౪ ఫుట) బవాంళమనుటచే చక్క ళబ్దమునకు నిత్యము చక్కనిమాట - చక్కనిమొగను * (ఆం భా, అఆ సమా 38 సూ వివ) ఇ ట్లహోబలపతివ్రాంత వ్నిస్తరించినది శాని చక్క శబ్దమునకు ని వర్ణకరాహిత్యము కనిప్ర యోంగములందుం గస్పట్టుచున్నది నీ చక్క చాయం జరింప సనుకూర కుండుట నిడం బింగళను గాలి యొక్కు డిగ్దు (కాళీ ౨ఆ ౧౩౧) వ,

అప్పు డద్కని రథంబు చక్కచాయ నడచె ౨ (శాశీ ౨ఆ ౧౫౯) (నూ రాని చక్కళబ్దమ్యు నిగాగనుమునం దెడు గుణవాచకములకగు సమాసములు కర్మ భారయనులుగాక కర్మ ఛారయాభాసములని స్యా త్కర్మ్మ ధఛారయాభాస క_ర్హృల్వే శారక్షాశ్శిత (లేసి అని యధర్వణుండు వేర్కొనుటను గమనించునది (భాసా వే ౨3౩౬పఫు) అను "వేటికా వ్యాఖ్య భ్ర్రాంతిమూలకము - నల్లనిగుజ్ఞము మున్నగునవి కర్మథారయములె = అవి కర్మథారయభానము లెంతనూత్రము కావు వేటికావ్యాఖ్యాత య్యూక్రింది యహోబలపండితీయ పంక్తలుచూచి సరిగా నర్థముచేనీకొనక ్రమించినట్లు తోంచుచున్నది నల్లనివాడు తచృబ్లో శ్ర పురుషవాచక = నల్లనియది - అదిశబ్ద స్త్రా్టదిపర - ఇలా్ధడాస కర్మథారయా ఛాసాః - స్యాత్‌ కర్మథారయాఖాసః కర్తృల్వే కారక్షాశ్సిలే ఇత్యధర్వణో శ్షే (అవో, ర38 ఫు) నల్ఫనివాండు మున్నగునవి కర్మ థారయా భాసము లనందగును ఇట విశేషణనులకు వికి వివయీంచి తచ్భబ్దము ప్రయోగింవయడెను గాన వాండు శబ్దము సరియగు విశేష్యము కానేరదు కావున నిచటి కర్మథారయ మాభాసరూప మనుట యుక్తము (౨౭౧-౨౭౮ వివ) వై కవిశిరోభూషణపం క్తులలోని కారకా త్రీ ఇత్యు శః అనచోట శారశ్శాశ్సిత అని ప్రామాదికముగాం బదచ్భేదము వేసికొనటయుం గేనలను పొరపాసి

యా సమా ౧౨సూ] నూరిగారినల్లాదిగణనుల విమర్శము [221 గుణవచనంబులగు నల్లాదులకుం గర "ఛారయంబు బాలవ్యాకరణ నందు నిగాగమంబు బవాళంబుగా నగు ౧౨౩ వివరణము నల్లనిగుజ్ఞము ఇ నల్ల గుజ్జము నఖ = కెల్ల = వచ్చ - అిరాతి 1 విషమయనుం ఎల్లి = వాను = తియ - కమ్మ - ఫుల్ల - విన్న - తిన్న - అల్ల - ఇత్యాదులు నల్లాదులు సంజీవని 2౮౨ విష..-అదన్తా ద్దుణవాచకాతత్తని యువదేశిందినను వెద్ద - చిన్న మున్నగు కొన్ని యదంతేగుణవాచకములకుం బరముగ నిగా గవము రామించజేసీ నల్గ్లాదులనుచు సూరి యొక యాకృతిగణమునకు నిగాగమము వచ్చునని నేర్చుగా వివరించెను ఇట్టి సూరి జాగ్రత్తను దెలినికొనక గుప్తార్ధప్ర,శా శికాకర్త మూలంబునందు నదంతగుణవచనంబులనుట యావళ ఫ్టకంబు-అందున తెలి దన్ని వెలిదానుర ఇతా్యాదులందు నిగాగదుంబులేదు. (బా గు ప్ర ౨౬౯ాఫు) అని శ్రాోట సరికాదు చాలవ్యాకరణనున నల్లాదిగణము చవ,శృతనమాసనూ త్ర వివరణనుందును దద్ధితే చ,శరణమునందలి యాజవసూ త్త ఫు వివరణమునందును బఠింపంబడెను అహో బలవతా్థదులు చక్క శబ్దమునకు నిగాగనుము నిత్యమని యుద్ధ్హోషించుచుండంగా సూరి దానిని బ్రకృతస్యూశ్రవుగణమునం జూవపనేలేదు ఇంక ఇతా్ట్టదులు అను దానిచే దానిని సంగ్రహించికొనవలయును. 9ఇళ్సె తద్ధితస్యూత్ర పు నల్భాదిగణమున నుదాహృతములగు చప్ప - ఒయ్య - తిమ్హ - వ్రేశ శబ్దనములును బ్రకృతసూత్ర మునం జూవంబడలేదు ఒక్కగణమునె యిట్లు పరస్పర భిన్నముగాం బరించుట నింత చిక్క - నున్న మున్నగు మటిఖొన్ని ళబ్దిములు 'రెండిటను జూవంబడ లేదు వానినెల్ల నాది ళబ్దనముచే సంపాదించిళొనవచ్చును రెందుచోటులందును నల్తాది గణ మాక్ళతి గణనముగనె సూరిచేం జూవంబడెను. సవురు (సవురన్సి మనోబ్హము అను నవోబలపత్యంగీకృతకబ్బ ముశారాంత మగుటజేతను సూరిపరించిన వెల్గ నకారాంతములె యగుటచేశను నది సూరిచే నువేతీతమేమో? సూరిగారు తస్ధి ౪€ఓ సూత్రమున నధికముగం బరించిన ఓయ్యన ళబ్దను చక్యాఖ్యే యమ యనందగును ఒయ్య - ఒయ్యని అను నిశేషణరూపములుగాని ఒజయ్య్టన అను నిశేన్యరూపముగాని ప్రయోూగదృష్టను కాలేదు. ఒయ్యన్‌= ఓయ్య్టినన్‌ అను క్రియావిశేషణరూసములు మాత్రమె ప్రయోగనులందుం వా గన్నట్టుచున్నవి శబ్దరత్నాకరక్నర్త దీనిని విశష్యుమని పారపాటుగా వ్రానీనను చానికిం బ్రమాణముగాం జొనిన ప్రయోగము -ీయూనికేషణమునియె. నిరూ

1222 వ్రేశని అసాధువు - నివర్మకముకవర్ష కజన్యముకాదు. [౨౮౨వి సంజీ] పించును కావుననే సూ- రా - నిఘంటుకర్తలు ఒయ్యన్‌ - ఒయ్యనన్‌* అకు ్రీయావిశేషణరూనముల'నే యనంగా నవష్టయనుల'నే చూపిరి అక్లై వ్రైళన అను దానిని సంంతము తద్ధిత నూత్రోదావ్భాతులనుండి తొలగించుట య్వు_క్తమని తోంచెడిని వ్రేక అను విశేషణరూపమే లేనపుడు దానికై నిలువవలనీన వరక ములకుం బ్రస్నకియెట్లు 1 వ్రేకము అను విశేషణరూసనును (వ్రేశపులిడు. నై ౧ ఆ కంర) వ్రేశన (ధరిత్రికంగె ట్రేశనయగుదాని ఆక 8౪ ఆొ యను వి శేష్యరూవమును వ్రేంగుధాతుజన్యము లుండుట విరద్ధముకాదు వవ్రే కని బండి వానికిని - వ్రేశని మోపు అని శబ్దరత్మ్నాకరణమునం (శెప్పగొంటు ళబ్దమునొద్ధ) కేతనపద్థథాగముల నుదావారించుట పొరపాటు ఆరెండుచోటులందును చామన ఇాయ అనురీతినె వ్రే శన అను వ్రేగు ధాతుకృదంతరూసను నంగీకరించుటయె యుక్తము ట్రైశనయొక్క+మోఫు = వ్రేశనగలమోఫు = వ్రేశనమోవు చామన యొక్కచాయ = 'ఛామనగలచాయ = చానునచాయ * అనురితి నీళండుచోటు లందును నాభఖభాస బవాు వీ హి నంగీకరింపనగును సూరిగారు సమాన త్ధిత సూత్ర నివరణనులు ెండింటను చానుళ బ్రము నుదావారించిలేకాని నల్లనగు అనునర్థముం గల చాను - చామని (చాయ అను నిశేషణరూపనులను నిర్వహించు వ యోగనులుగాని ప్రానమూణికలాతణికోడావాతులుగాని లేవు శబ్దరత్నాకర సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువ్రలందును నట్టి విశేషణరూపనులు లేవు బానున ఇవాయ-వి (చామినచాయ ౧ కాష్ట్రమవర్మ ము = ఆపబచ్చి (నూ రాని) ఛబ్దరత్నాకరకర్ప యీ నిగాగమవిషయమున భిన్ననూర్సమును ట్రుదర్మించెను తియ్య - దే - విణ - మధురము (శంరు తియ్యన - చే - వి - తియ దనము నూధుర్భము (నిశేషణమగుచో తియ్యనిపలుకులు మొ చూ అలకన) (శరు అలన దే-వి- సూక్ష్మత = విణ - సూత్ష్యము అలకనిలెల్వి హరి ఉ ౭ఆ అలకనిజీబు స్వా ౬ ఆ (విశేషణమైనప్పుడు సమాసమునందు కడబటి అశారమునకు ఇకారము వచ్చెడి) (శంరు ఈళ బర ళ్నాకరోడావృాతులనుబట్టి తియ్య = తియ్యన = తియ్యని అను శ్రమము నుధుర - మాధుర్య - మాధుర్యిన్‌ అనురీతిని స్ఫురింప 'జేయుచున్నది -ఈశబ్దర త్నాకరమార్దము స్వరసము శామిం 'జేనీియే యాధునిక వైయాకరణు 'లెవ్వరును దీని నంగీకరించలేదు. తుదికి సూంరా. నిఘంటుక_ర్తలును నధర్వణుని నిగాగమమార్దమునె యాదరించిరి తియ్యి = తియ = తీయ -విణ (తతీయం) ౧ మధురమైనది (దీనికి కర్ణథారయమందు నిగాగమము వైళల్స!ను) (నూరశాన్సి ఇట్లు కర్ష్మథారయసమాసమున వచ్చు నొక

[బొ సమా ౧౨ సూ] అప్బకవీయస్రానూదికనివరణము 1228 యాగనమె యీ ని అకునదియని సర్యసమ్థతమైయున్నది నివర్శకస్థితికిం బృ ఇరా గములు _క కొని చ్రచ్చెడ్ను లోవల న ల్లని క్రిమియె ఆపి -౨ ఆ ౨౦౦వ) చ అనయము ధర్మసూతి మె త్తనిఫులి (ఉవ్వో ౨ఆ ౧౪)క ఎ. జ్ఞరికన్నులునై యళుది త్యనిరూఢుం డొక డు (శాంతి ౨ఆ ౨౨౪౬) మ అని కోపంబున అ ల్లని నవ్యొప్పంగ (శాంతి ౩ ఆ 3౯౧) క, వ్ర న్ననితలము చందమునం దోర్ట చిన నూయింబోలె (ఆను ౪౮ ఆ ౪౦౯) క చిక్కని చక్కని నున్ననీ చుక్కని దండంబులు (విజ్ఞా ఆచా) నివగ్శశము చేకనివియుం గలవు సీ పరమైన చెలువంబు గర్భ్గగరికయం.6 దియ్యు అెలినీరు గలిగిశ దీర్టికలును (ఉద్యో ౧ఆ ౯౩)క అల్ఫ నవుర్షినం దనవదనము వింతచెన్ను దలకొన గా హరి ఉ౬౪ఆ ౧౦౯ (నూ రాని అల్ల శబ్దమున్లొడ్ద ) క నరు డలుక వొడమి యును సు స్టిరండై. తనయొజ్ఞ నెల "చెలువున + (ఉద్యో ౨ఆ ౧౩౨) ఇట్టి ని వర్షశము ద్రుతమనియు క్కెని - నల్లని మున్నగునవి వర్థిస్తములగు ద్రుతవ్రకృతికములై న విశేసణములనియు సమాసమున దీనికి లోవము గల్దుననియు వట్టిలోపము గల్లినను బరస్థిత పరువనులు సకళములుగా మాజుననియు ద్రుశస్య సర్వత్ర లుక్‌ సమానేషు* అను సూత్రము ద్రుతలోవమునకు మూలకమనియు నప్పశవి మిక్కిలి ప్రామూదికనుగా నీ క్రిందిరీతిని బ్రనంగించెను ద్రుతలోవ సమా సములు మూ. సూ --ద్రుతస్య సర్వత్ర లుక్‌ సమానేష "లే. వనధితనయేళ యయినటువంటి యనుచు బరపడవిశేమణను అతేఎవజదుకొనుదచుం తొలుతటి పదంబు కొననుందు ద్రుతముగుడియ. సకుళనమునందుం జెందులోపములు కృతుల (అప్పక ౫ఆ ౧౪౪ ) పరవదము నిశేమ్యమనుట యుక్తముగాన వరపద విశేష్యుతను చేటపఆఅుళొజుకు అని ద్వితీయచరణపాఠముందుట గ్రంథకృదభివ్రేత మసందగును క కడపలిద్రుతమును నుడియును చబొడవడలినం బంంని బరువు ములు సరళములౌం జెడవువెజి హల్లులెల్లను సడలక ప్రాణంబుల్నె సంధులు గాందున్‌ ౧౬౫ లే-గి జగతిం జవ్చనికూరకుం జవ్పగూర చకుకు జక్కని చాయకు. జక్కజూాయ ెెచ్చువచ్చన్తి టోవికిం బచ్చడోవి గరినుం గమ్ముని ఠావికిం గమదావి ౧౬౬ ఆ-వె- చల్లగాలి తీయి విల్లు నా సరళ న్టీ రాశమరములు తొల్లి టట్ల నిలుచు బంచబాణజనక వచ్చావు నల్లావు ననుచు నచ్చులెల్ల నదుకు నిట్లు ౧౬౭ (ఆప్పక ౫ ఆ శ్రీ గిడుగువారు సవరించిన ముద్రణము) తాని మున్నగునవి వ్య్ధి స్తపదములనుట _కేవలము తప్పూ కెల్ల - నల్ల మున్నగు విశేవణ

క్ష224 కమ్మందేనె = చక్కంబకున్‌ ౧సాధువ్రలు (౨౮౨౫ వి సంజీ] ములపం గర్మథారనునం చాథీశముగ వచ్చునది యీ ని వర్లోకమని యధర్వణు డు వచించుచుండ గా నప్పశవి యిట్లు వచించుట శేవలము పొరపాటు వ్య_స్తతలోని నర్గకము నిల్వ నే నిల్వదు క్కెనివన్త్రము. అనుచానికిః బదచ్చేదము చేనీనచో కెల్ల+వన్త్రము అని నిల్బటమయె యధర్యణాశయను ద్రుతస్య సర్వత్ర లు కృమా నేం అను చింతామణిసూ త్రమున కిప్రవి లష్ష్యములు కావు చూడు ౮౭ ౯ాం విషు ఇట్టి సమాసా, శ్రయవిధి నిద్ధమగు నీ వర్షశము ద్రుతననుట మయొకతప్పు ఆదేశసరళ పరకత్యమందును చ్రుతలోవము గైననుట "ండవతప్పు చ్రుతస్య సర్వశ్ర లుక్‌ సమానేషు అనుచొప్పున నీ ని వర్గ్మకము సమాసమున నిత్యముగా లోపించు ననుట మూ డవతస్పు చక్కజూాయ మున్నగురితిగల కలోపరిస్థ గజడదచా దేళస్థితి నంగీకరించుట నాబ్దవతప్పూ ఇక్రి ప్రమాదస్థితి యప్పళవివంటివాని ఇట్లుతోయినో 'కలియకున్నది ప్రకృతసూత్రోక్త (౨౮౨విష) ని వర్మకము యొక్కయు చా తద్ధిజసూత్రమున విధింపంబడిన నవర్షకము యొక్కయు స్వరమునకు లోవము శ్వాచిత్కముగం గల్గుఎయు నట్టియెడల ద్రుత కార్యములు గబ్దుటయు6 గలదు (నూ రళం౮౨ 1పే విష) గుణవాచకంబులు కొన్నింటి నిగాగముంబునకుం బకుమంబులు వరంబులగునవుడు బవిందువగు ఉదా శమ్థందేనె ఎ కమ్మందేనె ము మరువాలారు శరంబులం డొరంగు శన్ధుందేనె నైవ ౨ఆ ౯౯ ప్ర (ప్రాఢ సమా ౧౩ సూ) ఇట్లు నివ్శకమునకు బిందువు గల్దురూపంబులు భారతమునం గన్నట్టలేదు గుణవాచకంబు శ్రీయావిశేషణం బగుచో నొక్కెడ నవర్ష్యశంబునకు బిందువు గానంబడిమయెడు. ఉదా ఎమ సనీ చక్కంగం బ్రిాయంబు వర్టిలుటనై (శీ ౨ఆ) (ప్రాఢ సనూ ౧౪ సూ) (చక్కన+కన్‌ = చక్కంగన్‌ ) క చనూకుం గుడు మీం డిదె మిరు చకా నొను డని చదు రడి చిన మనసుపాందు చక్కంబడునే (ఉద్యో ౧ఆ 8౧౨) శ వారలంగొని యే చక్కంబెట్టువా డ నేం బాండవులన్‌ (ఉద్యో ౨ ఆ ౨౫౦ ) తెల్లంగన్‌ - నల్గం గన్‌ మున్నగు ప్రయోగములు భారఠాద్శప్రాచీన ప్రబంధములం దెందును గాన రావు అెల్లంగ - లెల్లంగలువ - నల్స్పంగలున - మున్నగురీతిని సయితము ప్రబంధము లందుం జూపట్టలేదు - 'తెల్లగన్‌ మున్నగునవి (ఆెల్ల = అెలువు నల్ల = నలుపు మున్నగు విశేష్యములకు నుజ్యంతమగు నగు థాతురూసము చేరుటచే 'నేర్పడెనని యెలుంగునది సంజీ ౨౮౨ 11 నిషయము...--ధ్వన్యనుకరణకబ్దనులకు విశేషణత్వ వివతుచే నీనిగాగముము వచ్చుట గలదు ధ్యనస్థనుకరణళ బ్బంబులు కొన్నిటి కిందు నిగాగమం

(బా సమా ౧౨నూ) ద్విగువ్రశందలి మకా డు శబ్బ్దరంధి క్ష223 బగు (ఇ్రందున్‌ ౬ కళ్ళ థఛారయస మాననుందని యగ్థను ) ఉదా _.సనగవని నిప్పులు (పారా ౪ ఆ) తళతళని తరశిమెలు సుల ౫ ఆ) నిగనిగని కుందనపు దగదు (౮ ఆ) మొ (వాఢ నమా ౧౨నూ) పయినుదావారించినవె కాక సంధి ప్తకరణమందును న నేకముఎగు కర్మ థారయ సమాస్మాశ్తయవిధులు వివరింపంటడదెను ౭౬ విష ద్విరుక్త టకారవిధి (పట్టుసుకు) ౮౭ 1 విష - ద్రుతలోవవిధి (తది సమాసాశ్త్రయవిధి యన దగును ) ౮౭ 17 విష --నుమూగమవిధి జం విష - టుగాగమవిధి నా3 వివ - రుగాగమవిధి ౯౮ విమ ఎాపుంప్యా దేశ విధి ౯౫ విసు --సంధినివేధవిధి (నుగాగమవిధి ఇరా విషు -ాప్తాకాదిపంధివిధి మున్నగున వెల్లం గర్మథారయ సమాసా శ్రయవిధులె యని యెజుంగునది ది్టిగుసమాసము అద్విత్వంచ భవే ద్ద్వైత్యం దీర్టొ హ్రూన్వళ్చ శేషుదిత్‌ నన్నయాఫ (విశ అజం 38 కారి అవో 38౧౦ ఫు) ౨ విమ భూయనీ చేళ్యళళ్లైషు లోవవన్తాగదుక్ర్రుతి (విక్స అజం ౯౮ కారి అహో 323 ఇృ) కల్చ్పతరవు ౨౮౩ వివ _-ఈకారికలు ౮౮ 1 విషయమున వా్యాఖ్యాతను లయను (౨౧౯ ౨౮౧ ౨౧౫ ౨౧౫ క విమ చూ) వీనిచొద్చున మూ డుళబ్ద మునకు సమానాధికరణకుగు నుత్తరవదము పరమగునపుడు చిందుపూర్వశ డువర్ష కముంనప లోపమున బరిశిష్టముగు మూ అనుదానికి హ్రాస్వమును ను్పరవడాది వాల్లునకు ద్విత్వమును బవాుంళముగ నగునని గ్రపాంవనగును ఉదా --మూ డు +లోకనములు = ముల్లోకములు - మూండు వీడుమాలులు = ముయ్యేడుమూ ఆులు - పకంబున మూండులోకములు - మొ - 9 వ్రియెడల 'నేళబేళాన్న్యయము కవ్మిపుయంక్త మగుచున్నదని యీవటికు వివరింపంబడెను (౨౭౨ విష ౨౬౪] విమ ) బవాుుళమను వా్యాఖ్యచే ఎ మిశ్ర్రతలో హ్రైన్వస్వత్వములు కనిస్రయు_క్తములు మాత్రమె సాధుప్టలని యెన్నవ లెను సమాకాధికరణంబగను నుత్తరపదంబు పరంబగునపుడు బాలవ్యా మూండుళబ్దము దుబ్వర్షంబునకు లోవంబును మింది ౨౮31. వహాల్లునకు ద్విత్యంబు నగు ౧౭ విషయము మూండుశబగయులు = ముజ్జగములు మూందు+లోక ములు ముల్లోకములు కర్‌శ్స

1226 సూరదుజ్వక్ష్మమనియె సూ త్రించెకు [౩౮౩ గవి సంజీ] సంజీవని ౨౮౩ ] విపు __వికేష్యురుగు నున్తరపదము పరరుగుచుండంగా

విశేషణమగు మూ దుక్చోళ్చ డుజ్‌వర్యంబున కనంగా బిందుపూరర్షిక దువర్షమునకు లోపం బగుననియం (వి స్తర!.1%ళు _తృరవవాది వాల్లుశకు ద్విత్వము గల్లుననియు నర్థము అట్టి ద్విరుక్తవాల్లు పరమగునపుడు వూర్వస్థమగు మూ అనుదాని దీన మునకు పో సమా - ౧౩ సూత్రము చొప్పున ప్రాన్యము కట్దునని సూర తలంచిన ప్రక్రియ నరయు నది ఉదా __మూ డు+జగములు మూడ్‌ "₹జగనుంలు = ముజ్బగములు ఇన్సై యంతటను ట్ర క్రీ య 'నెన్నునది సూ3 యిట్లు హ్రస్తము వచ్చుట సార్య త్రి కమని స్యూత్రించికను నన్న యాధర్వణీయపద్ధతి చొప్పానం బండితకవీంద్ర లాకణి? ప్రనిద్ధ్యను సారముగ హ్ర్‌స్వము కట్లునని యెజటుంగునది (చూ ౨౮౦ 1 విష-విస్తర ౨౮౦ 1 వివ)

క విస్త [౨3౮3 1 వివ కొన్నిపాశ్రంబుంలో మూలస్మూ త్ర ంబునందు

డు జ్యద్మకంబు నకు అని పారరు గలను అయ్యాది పకూదిశంఎట నకారాది యైన యుత్తరవదంబు పరంబగసనపుకు వూక్యవ దాంతిమ డ్‌ కారంబునకు నకారంబగ ఉదా..శర్నాళ్ళు (రెండు+నాళ్ళు మూన్నాణ్ళు (మూ డుఖరాళ్ళు

(వా గువ్ర సమాస ౧౭సూ వ్యాఖ్య) ల్తన్లు ప్రా సంధి ౧౫ స్ఫూత్తము స్వీకరింపంబడెరు *ొన్ని బాలవ్యాకరణ వతులలో డు జ్వర్గమునకని పార మగపడెడి. శ్రాని త్రి లిగలతయణ శేవము ముందు వెప్పినరీ ని డశారనమునకని యకటను (వాఢ నంధి ౧౫సూ దీనిని డుజ్‌ వర్గ రుని ప్ర థమెకవచన చ్రత్యయమువలె జిక్తుగా వ్యవహరింప నాథాకములు లేమిని డువర్శమను టయే యుచితము వరో దిద్దియందురు , బాసా వేసమా ౧౭ నూ వ్యాఖ్య 3౮3 ఫు) ఇట్టిగ్దలు వ్యాఖ్యాతలును గ్రంథకృత్‌ వ్రయ్యుక్త పౌళనును డువరంబునకని దిద్దివేనీరి వనోకొన్ని చాల వ్యాశరణ ప్రతులలో

డుబ్వన్మ మను పాఠమున్న దననేల 1 ఎల్లప్రతులలోను డుబ్వర్గ మను పారమె యున్నది. వీరో యిట్లు దిద్దోానట సావాసము ఆంధ్ర సాహిక్యపరిమత్తువారి యొష్టనున్న ట్టాయు నూరిగారి జీవితకశాలములో ముం ్రితముయినట్టి యం ్రథకుముద్ర, ణములోను నాయెద్దనున్న ద్వితీయము ద్రణములోను డుజ్‌ వర్ష మను పాఠ మికలదు ప్రథమైకవచనము డుజ్‌వర్షకము ఏ దుజ్‌ వర్ణము ఖందచిందుసహితముగ లోవించుటనైై వొ-రత్స-౧౯ నూంజిక్తు చిందు వూర్యంబగునను బాలవ్యాకరణ సంప్రదాయానుకూలముగ సూరి డుబజ్వరమని యుపదేశించె ననుటయె సవాజము =

[బా సమా ౧౭ సూ] ఆధునిక వ్యాకర్తల ప్రామౌదీక ప్రసంగములు 227 ఆంధ్ర భామాను శాసనమున సంఖ్యావాచక శబ్దము వూర్వమందున్న కరో థఛారయను ద్విగువనంబడును స్పష్తృుముద్రములు = వభులోకములు (ఆం భా అ సమా 3౫ సూ) అని సూత్రించియు కర్టథధారయమనున మూండు లోని డువర్షమునకు లోసమును ఊకారమునకు హ్రన్వమును మిదివాల్గునకు ద్విత్వమును బవాంళముగా నగును ముజ్ఞగములు (ఆఈుఖభా అ సమా రం సూ) అని నూత్రించుట సుసంగతముగా గన్నట్టదు సర్క్బృాత వా్య్థ్రకరణ నీద్ధాంతనము చొప్పున స్నవ్తుముద్రములు మొన్నగునని కర్మథారయ సమాసనులె యనవలనీ యున్నను నీ డుసనుడ్రనులు మున్నగువానిని నాం ధృవైయాకరణులు ద్విగువు లెయని వ్యవహరింతురు (విస్తర 1౨౬౮ 1 విమ) (౨౬౮ ౪ విష) ద్విగో రమిశ్రతాయాంకు ప్రాయ వకత్వ విష్యులే మిశ్ర తౌయాం బవాత్వం స్యా దన త్రౌవ్‌ క్వచి ద్భృవేత్త (౨౮౮ విమ) నుశధర్వణ కారిక చొప్పున వీడు సము ద్ర నులు - ముల్లోళములు మున్నగు మిశ్హ్రసమానినులు ద్విగువులని కంఠోక్రముగ నంగీకరింప బకిన వనకతీరదు సూరి య.పచేశింపకున్నను నీవిధి బవాళమె యనం తతత వాయ వ్విస్తవ 1£ ౨౮౩ 1 విప రెండు మొదలగు నింఖ్యలు బవాుత్వెబోధకము లగుటం జేసీ ద్విగుసమాసనమున ను _త్తరవద 'మేశవచనాంతమె యగునని కానించట ప్రస_క్రమయ్యె * బా పా వే 353-865 ఫు) అని యిట్లు వేటి కావ్యాళ్యాత య౫ సందర్భమునం గొన్నిసంవ్రడాయ విరుద్ధవిషయనుః అను వ్రానెను ముచ్చిచ్చు మున్నగుచోట్లు సమాహారద్విగువ్రలనియి నక్కా రణనున నచట మూండుచిచ్చుల 'వెం_త్రము అని విగ్రవామనియు6 దలంవక మూ డుచిచ్చులు అని యర్థముచేనీళొన్నవా డగుటచే నీతి దు పయిరీతిని వ్రాయ నలనీనవా డయ్యును సంస్కృత భామావాసన చే నమాహోరద్విగువునందుం ట్రౌచీన మహోకవులు ద్విగు రేకవచనమ్‌ (౨౬౮ 7 వివ) అను పాణినినూత్తము చొవ్పునం శ్ర్రాయికనుగ నేకవచనముగం బ్ర యోగించుచునచ్చిరి ప్రాచీనలాత్సణికు లక్లే యనుశానీంచుచువచ్చిరి మి శ్రద్విగువున సమాహోరవి గ్రహము సందర్భ పడమిం బేనీ యద్దాన బవాువచనము నంగీకరించిరి వమవత్సంఖ్యావాచకములగు మువ్వురు - నలువురు మున్నగువానితుదినున్న పప్రథమాఒహాునిచన రునర్ధకను లోపించుటయు ద్విగు "రేేపవచనమ్‌ ననప్పుంస మి (౨౬౮ ₹వివ) అను దిగు సమాసలతణములు గల్దుటయం నసంభవనగుటంజేరి మువోకవి (ప్ర'యోగదృషస్ట్రము శాకుండుటచేత డ్విగువు మువాదర్థఘటితం బదృప్తంబు ( ప్రౌఢ ముక్రలతణవివేచ నము ౯౫ ఫు) అని త్రిలింగలతణ శేషనమున స్ఫూ త్రింవంబడెను

123 మధర్ధనుపడలోవి ద్విగువునందె హ్ర,స్వద్విళ ్వదినిత్యత [౨౮౪ వి కల్ప] కగును హ్రైాన్వద్విత్వాదు లు డులోవము రాకందుటకు ఒక ఉ ద్దామభుజ ఏరర్టినంపద తోమూ డుజగములు నోవుదురు సాధింవన్‌ (వధా ౧ ఆ ౧౧౫) కేగి అనఘ యేము మువ్వురను మూ డగ్నులట్లు సఖా ౧ఆ తజ చ కదులహీతుండు 'నేనునయి కాచితి మొక్కట మూ దువర్ష ముల్‌ ఆర ౨ఆ ౨౧౭) లేగి మూ డులోకంబులందు నెవ్యాడు (విరా ౨ఆ ౫౬) ద్వివద - మూండువినంబులు ముక్కంటియచట లేండొ "లేమి (బసవ౪ ఆ 98 మజియు - మ - పదుమూండే డులు నీవ్టనుం దిరిగి ర6 బాలీఃపోవచ్చునే (ఉద్యో 3౩ ఆ ౯౩ ప) ఇట్టిచోటులందు వదుముయ్యే దులు అనురీతి రూపము. లు సమ్ధకములు శావనియు నెన్ననగును డులోవస్హూన్న డ్విత్వములు వచ్చుటకు --కా ముల్లోకంబుల మూర్తలన్‌ బటములన్‌ ముద్రించి ఉంహరి ౫ ఆ ౧౩౫) ఉ భీము కొంది ను చ్చిచ్చును నేక్చనట్టులుగ (భీష్య ౨ ఆ ౨౭౭) ఆ-వె పార్షతుండు కిం బర గింప నతడు న్వు త్తునియం జేనె నుతియు ర్రువదసుతు డు (భవ్య ౨ఆ ౫౩ ప)క పశువ్రలం మున్నూ ఆలఘు యశోమహిత (ఆశ్వ ౪ ఆ ౧౮౧ వ) ద్వివద - నల్లవో బసవయ్య ముల్లోశవందస్థ (బవ ౧ ఆ ౬౦౭) (నల్లోవో = షొశాా మప్పూట నివూర్షముణ జరింపంగ (సవ ఇ ఆ ౧౩వ) ఉ దథ్సీణ యిద్బె ముజ్జగము దానగుణ ప్రవణుం డతండు (ళీ ౮౪ఆ ౧౭౫ ఈ డుజ్‌లోప హ్రస్వ ద్విత్వములం కొన్నియెడల నిత్యముగ వచ్చుటయుం గలదు ౧౬ ముయ్యే డ్యాదులందు న్రాస్వ ద్విత్యంబులు నిత్థంబులు ఉదౌాంాా రాము డలుకన్‌ ముయ్యేడుమాజుల్‌ రణ వ్రీతిన్‌ వైరిధ రాత లేశ్వరులం జం వెన్‌ బల్నురన్‌ ఆది ౧ఆ ౭౯) క ము.యా్య్టజుమార్ణణయుల (రాయు కాం) సీ దీని మువ్యడుగగు గణము (ఆవి ౧ఆ ౮౧ ప) (ఫప్రాథ సమా ౧౦ సూ) ముయ్యేడ్వాదులు నుధర్ధమపదలోపసమాసములు - మూఖటిచే గుణితమగు నేడు = మూడుగావీడు = ముయ్యేడు = ఇరువదియొ టి నన్నయా._ ద్విగో రమిశ్రరొయాంతు ప్రాయ వకళ్వవిష్యులే ధధ్యణీయము మిశ్ర కాయాం బవాళ్వం స్యా దన ర్రౌవి క్వ చి ద్భ తరళ విమయము వేత్‌ (విక్స హలం ౧౬౧౭ శారి ఆవో ర3౧ప్పు) శల్చతిరువు ౨౮౪ విషంాద్విగో సమాహో“ద్యిగువునకు ఆమ్మిక్ర ఠాయామ్‌=మిశ్రత 'లేనవుడదనంగా నాచ్చిశసమాసమందు - ప్రాయ = తజుచుగ్యా

[బాసమా ౧౮సూ] అచ్చిశసమా హోరద్వి గువ్ర యోగములు శే 22 వకత్వమ్‌ = వీకవచనము. ఇవ్యులే = నమ్థకకుగుచున్నది. సంస్క సృతమునందలి ద్విగు 3రేోవచనమ్‌ అను సూ త్రముచొప్పున సమాహోరద్విగువున గట్లు నేకనచన మాచ్చిశసమాసముందుం ్రాణకముగం గల్దుననియుం ట్రాయికమనట నాచ్చిశ సమాసమందును గ్యాచిత్కను గా బహుువచము వచ్చుట గలదనియు6 డాత్పరస్థరుః ఉదా --ముచ్చిచ్చు - (మూ డగ్నుల నమావోరము) నల్ల్దడ = నాలుగుదిక్కుల మొత్తము - నల్దడలనియు6 గాచితముగా గలదని యొజుంగునది ఇట్రిది ద్విగుమాత్ర, మే సనూపహోరము కానేరద నుచ్చిచ్చు మున్న గుచోటులందు మూండుళబ్దమునకు సబిందుక డులోవము ల్నుళశేసుమునకు (హస్వము పరవాల్లు నకు ద్విత్పమును (౨౮8-౨౮౩ 1 విమ) కవిప్త్ర యు_క్షస్థ ఎములందు మిశృతలోం గల్పున్సు గల్టునని అెలియునది మిశ్రత"యామ్‌ = మిక్త్రడి్యిగు వ్రుశందు బవాంత్వం స్యాత్‌ = బవువచనమె యగును ఉదా --ముల్లోకములు - మువ్విధములు = నాల్గుదిక్కులు - అన్థత్రావి = సమాహారద్విన సమానేశరమగు సమావోరద్యన్ట్యము నందును క్వచి ద్భవేత్‌ = కొర్షిచిత్కముగ వేకవచన మగును - ఉదా -__తకూ దునీరశై శాంచన మడిగి ఇత్యాదయ _స్థిక్క యజ్యాదికవి వ్రయోగా స్సాఫర (ఆహో 03౨ ఫుటఓ ) వ్రయోోగములు లా అచ్చి” ద్విగువునందు __మ తూలళక లాకారంబులై వారిద ప్రతతుల్‌ సాల్పడి నల్లడన్‌ జెవర గా ఆవి ౨ఆ ౯౨) వట సమాస్మ్నాశ్రయవిధి సిద్ధము గసడదవాదెిశిము (2౮1% ౭౯ వివ) చ్‌ భూరిశిఖావళి ఖాంకవంయు న బ్తడం గడుం బరర్ఫుగాంబె గ కాల్చం దొడంగ(ఆఏి ౮ఆ ౨౫౯) ఉ చిచ్చున నేయి వోనీన విశేషముదో పగ భీము నొంచి ము ద్చిచ్చును నేర్చునట్టులుగం జేనె దిదూర్జితనేన నంత భీష్య ౨ ఆవ౨౭౯)చ ౪ ట్రజం బుగ వెం మాగధుం దునిమె భూస్థలి నయిన్షర వీన ౧ం బడన్‌ (భీవ్య ౨ఆ ౨౦౯) ఆ వె పార్షతుండు కళకి బరగింప నితెడు మి త్తునియ జేనె (భవ్య ౨ ఆ ౫౩ప) చ త్రిగర్తనా. థులు నరుదెరుం దద్రథముతో గదియించి (0ఠర 3౩ ఆ ౨౦౦) చ అనుటయు ఇితి వె డికోని యాన్చలు వేయును నెడ్డు లాజునూ లును రథమనుల్‌ శతం బుస దంతిస్తపళముం గొని కాంతి బొందవె యిణనను మాన డయ్యు (కర్ణ ౨ఆ ౯౧వ (ప్రాస్థ్టలము ) ళ నలుగాలివాన బమల పాలిచెం బళువ్చలు మున్నూ ఆలఘు యశోవహీత (అళ్వ ఈరఆ ౧౮౧వ) 4 నబ్దింం దూలి పాజుగన్‌ (వారి ఉ ౨ఆ ౧౨౮) ఆచ్చికమునబవాంత్వమ. --చ నల్‌ గడలను విస్ఫులింగ ములు గవ్పంగ(ఆడ ౨ఆ ౧౫)క ఉజుముచు మెఆటుముచుం బినుగులు వజలం

1250 "ెల్బన వదనొకండు నున్నగునవియు ద్విగువులె [3౮౪ వి కల్ప] గ నలుగడలం బడ నవారిత వృష్టుల్‌ గుజుకొని (ఆది ౮ ఆ ౨౭౦) శ వెలయింగ నశళ్యమేధం బులు వేయును నొక్కసకర్టిమును నిరగడలం దులనిడి తూవగ (ఆది ౪౮ ఆ ౯౫) మిశ్రద్విగువున బవాంత్యమునకు --కా. వడ తొహీణు లెన్నం బాండవబలం బు ఆజ ౧౪ ౭౦) తరల - వదిదినం బులు భిష్ణు జడాహనభారకుండు (ఆవి ౧ఆ ౬౮) ఉ ౩ అది౬ దొడంగి మూ డుకృతు లాంధ్రశవిత్వ వికారదుండు వి దాస్టదయితు౦ డొనన్చె

• (విరా ౧ఆ ఇప) శా వీపిల్లోకంబుల మూర్తులం బటముల న్గుద్రించి (ఉ హం ౫ ఆ ౧౩౫) తే గి అక్కూమారండు నలుదిక్కులందుం గాంచు (నమువ్విధమ.లు 'మొదలగుచోటుంందుఐ లెనె నాల్లునకు నలునిల్చెన) (నైమ 8ఆ ఈూ) (విస్తర ౨౨౦ మొ ౨౨౮౪.విషయపఫ్టుం గల్చ్బతరువునం పదునొకండు - పండ్రెండు - పదుమూందు - పదునాలుగు - వదునేను - వదునాలు - పదునేడు - పదునెనిమిది పందొమ్మిది - ఇరువది - ముస్పది - నలువది - ఏ బది - అటువది - 'జెబ్బడి - ఎనుబది - తొంబది - మున్నగు మధ్య్యమపదలోవ (౨౬౮ 1” విష) స్థలములంద లి సమాసాశ్రయవిధులు వివరించ బడెను ఆంధ్ర లాతణికుల పద్ధతి చొప్పున వీనినిస్తైతము ద్విగువులనిన ననవచ్చునని తల చి యిచట బ్రసంగిందం బడెను వ్విస్త్య ౨౮౪ వివ -త్రిలింగలత్షణ శేషమునం దీ సందర్భమున గొన్ని విశేషములు సూత్రింవ బడెను __ ఒక్కో ద్విగువు మిశ్రం బేళశవచనాంతంబు నగు- క శివ్చ్ర డును న క్వీకలిందిరిగి నిలిచి యావుకించుచు నుండెన్‌ ఉ వారి ౬ ఆ ౧౬౮4 అ స్తోనిజప భాములు సూవెడి గద్దియ మి ద నెక్కీ ముల్లోకము దాన యేలుగతి (పారి ౧ ఆ) ముమ్సువాూర్హ నునకు జై ౭ఆ) (ప్రాఢ నమా ౨౦ సూ) ప్రామెరా-లు క్కగ చజతదపయ వామ్‌ (౧ 3౩ ర) ఆనసంయుక్తానా నునాదౌ వర్తమూనా నామచ పంేషాంశా దీనాం స్రాయో లక్‌ స్యాత్‌ (వజ్భా ౧౧ వుట )అనుచొప్పునం గల్రెడి కళా రాదుల లోవము ప్రాకృలేము లలోం బై శాచియందు స్రాయో లుక్కాది ఛల్‌వట్‌ ఛమస్టిన్త సూత్రో్రమ్‌ (3 ౨ ౬కి స్రారెకా లుక్కగేతి సూత్ర, మారభ్య ఛల్‌మట్‌ ఛ న్యున్త సూత్రపర్యన్తం యే విధయ సైకృలే తే వైళాచ్యాం సభవనన్తి (వడ్భా ౧౯౦ ఫు) అనుచొప్పునం గల్లనేరదుగాన _ లోకము జగము మున్నగునవి వై శాచి ప్రాళృలేసనుత్వమున నాచ్చిశముల్రై నులోకనులు ముజ్ఞగములు మున్నగువాని కమి శ్ర ద్విగాత్వమును ఘటింస గలవనుచు నాచ్చిశ సమాసమందుమా, త్ర మె హ్ర్యాడ్వి

(చా సమా ౧౮ సూ] కవిశికోభూవణమార్లదు సరికాదు 1231 ద్విగువుశ కేకవచనంబు స్రాయిశంబుగా నగు మీ శ్రంబు చాలవ్యా నకుం గాదు ౧౮ ౪ ఎ ఎ ఎ ం ౨౮6 కవి ముచ్చిచ్చు - నుక్కారు - ముప్పాతిక - ముత్ర్రోవ మున్విధనులు నంజీవని ౨౮౮ ] విన ఆ ఆచ్చికద్విను సమాసకము స్రాయికముగా నేకవచ నాంత మగును మిశ్రద్యిగుర మాసము బవాంవచనాుత మగును ముచ్చిచ్చు = మూ డగ్నుల సమాహాకము - ముక్కారు = మూ డుశావల మొస్తము ముప్పాతిక = మూ దుపాతికల సమావోరము ముక్తో = మూ డుత్రోవల సమాహారము (ముత్ర్రావద్రిమ్ణరి = త్రివథగు ఇవి యావ్భిక ద్యిగువుక కుదావ్భా తులు = మువ్విధములు - ఇది మిక్రదిగ్గిగున్రన కుదావారణము ఈయుదడావారణను లన్నిటియందును సమాసవ్లూర్వువద ముగు మూ డుళబ్దమునకు డుజ్‌ లోవము - లుుప్త "శేనముళకు హ్రూస్వము నుత్తరవదాది వాల్లునకు ద్విత్వముకు వా-6మా ౧౩ ౧౮- ౧౭ నూ శ్ర ములచవొవ్చున నయెస్టినని యెజటుంగునది బవాంవ్రీపి సా డాభాన బవాంవ్రీహి ప్రథమావి ప్రయో గత (విశ వాలం ౧౯ శా అహో ర3ఇ న త్యములు గబ్టునను తలంపునం గావలయు నవోో ఎలపతి యా శ్ర ౦దిరీతిని వ్రాసెను మున్లోళంబులం ముజ్జగంబులు ఇక్యత్త అమిశ్ర సమాసత్య మపి సూవపాదమ్‌ కథ మితిచేత్‌ __వైశాచీ నమల్వేన భవతి తత్‌ - నచ ప్రాయొో లుక్కుగ చజకదవయవా మితి ప్రాకృతనసూత్ర, స్వా త్ర మహినూ-న స్ర్రాయెో లుక్కాాది ఛల్‌ పశ్‌ భరురిన్హ సూత్ర కమితి తన్నిజీధాత్‌ (అహో ౪3౨ ఫు) ఇది నరికాదు లోకము మున్నగు వికారలేశము లేని స్రాన్ఫతసకుముల శాద్చ్భిళత్వ నూంధ్రలా మణి సమ్ముత ముకాదు. జగము సంస్కృృతసమము - జేగము=తద్భము గాన ముస్టేగము అను నడి యాచ్చిశసమాస మనుట నవ్థుత మనందగును వా రార్థళంబు లద్విరుక్పంబులు తజచుగ సంఖాష్రవూన్యశంబు లగు - ఉదా---%కతడవ = ఒకతూరి ఒకలేప = ఓక మాటు - రెండుతడవలు అద్విరుక్తంబు లనుటచే లేవలేపకు తఆచుగ ననుటచే తడవకు ఇత్యాదు లెలుంగునది (ప్రౌఢ సకూ ౨౧ సూ) ప్రాఢ - సమా=౨౨౨ మొ - ౨౪౬వ-గల సూత్ర ములలోని సంఖార్థ్రవాచకముల సమాస ముల నాశ్రంయించిన విథానము లెల్ల విస్తరము ౨౨౨ విషయమున వివరింపంబడెను

12892 ఆభాసబవాంవ్రీవాంలును సొాధువులే (౮౫ వి శల్చ

కారార్థి కావవిభ_క్రోవి ద్వన్తరిధయక్స (ఆం చిం

నన్న్వయా వాలం ౧౬ కారి అహో ౪౮3౧ వుట)

౨౮౫ విమయము ఉత్వ మిత్యం తధే వాత్వం సమానే మతు బర్ధళమ్‌

(విక్స వాలం ౨౧ శారి అహో రఈరర ఫు)

క్వచి దనిను వర్షస్థ _సమౌాస్తాన్తక్వ మిష్యుతే

(విక హలం ౨౨ కారి అహో ర౮ఈళ౬ ఫుట్‌ )

కల్చకరవు ౨౮౫ వివ --ముక్కంటి. (మూండుకన్నులుగల శివుడు వీవెలు గు వేయి కరణములుగల సూర్యుండు) మున్నగు సమానాధికరణ బవాంవ్రీ, హాలును కవ్యడి (౨౫౮ 1 విష చేతుల కనయందు వడిగల యర్ధును డు) మున్నగు శ్వాచిత్మవ్యధికరణ బవాంవ్రీహులును సంక్కృతనందువలెనే యచ్చ్భాంధ్రము నందును గలవు బవాంవ్రీహిఘ.5తవదములు సాధారణముగా స్రీసమములె మ్‌ యుండును ఆనందవు రూఫుని విస్తుని అకుజానివంటి సాథష్టసాంస్కృృతిక బవాు వ్రీవు లుండనేరవు ఆనందపురూపను అనియే యచట గవిప్రయుక్తము (శాంతి ౨ఆ 30) అక్లై మీశ్రబవా వ్రీహియు నుండనేకదు కజకంరుండు ఇత్యిత్రమిశ్ర బవావ్రీహి 3౬ అహో ) అను కవిశిరోధూషణవాశిము సరి శాదు అందలి ఠ కారమును నిర్వహించు ప్రయోగము లేదు కటకంటు = సంబోధ నము. -.కఆికంటా అను రూసనులె యచట సాధువ్రలుగ నంగీకరింం నగును (౬౩ కేవిక చూడు) ఆళ్లాసఒవాం వ్రీవులు త్రివిధపాధర్టసమాసములు నుండవచ్చున ఆభాస

బహా. వ్రీహి నుపదేశించుచున్నాండు -_- చ్రథనూది ప్రయోగత = తత్పురుష నున కేషసస్ట్రీస్థానమున నిల్చు - ప్రథమా ద్వితీయాకార విభక్తుల వ, యోగము మూలమున ౨౭౦ విస ఆభాఎబవావ్రీహి = బహాంవ్రీవ*స్ట భాస ము సార్‌ =అగును బవాంవ్రీ హ్యూస్ధము లభించుననియు. నది బవాంవ్రీ, హీలతయణ లవీతము కామింజేసీ ఇవాంవ్రీవో్టభాస మనిపించుకొనుననియు చాత్సర్యము వష్ట్రీ భవే ద్వితీయా తుల్యా తత్పుకవ సంస్థిరొ నామ్నామ్‌ క్యచి దన విభ_క్త్యస్థే ప్రథమాపీ ప్రదృళ్యలే అనుశారికలచొవ్చున (౨౭౦ విష ) వచ్చు ద్వితీయా. - ప్రథమా విళక్తుల ప్రయోగమున బవాంవ్రీవ్యాగ్ధము భాసీంచు టయుం గలదని _పర్యవసీఠార్థము - ఉదా -- వీతాంబరముయొక్క + వాండు = వీఠాంబరమున్‌ + వాండు ప వీఠాంబరమువాంయ = వీరాంబరము గలవాండు ఇరువదిందచియొక + డు = ఇకువదోరెందు = (ఇట వసి

[గూ సరూ ౬ఒసూ] అవళోబలవండితురి ప్రామాదికవ్యాఖ్య ! చథమాశారమున నిల్చినడి) ఇకవదిరెంకు = ఇరవది యధికముగలగల 0కు మూ డుకన్నులవాండు = (ముక్కంటి. మొ కఇ్టర్టిచోటులందు చాండునున్నగు తచ్చస్దైర్ధకములకు స్వార్ధబోధ మందే తాత్పర్య మనంగా సక్ట వ్రఠయాపసంబంధమె య్యమని యెలుంగునది (దూ ౨౭౧ విష ౨౭౧1వివ) మ నరుండీరూనము వాం డనంగవళమే (ఉదోళ్ల ౮ ఆ ౨౫౪) హర్మ నిమానసంవాతులడాని (ఆక ౧ ఆ 3ళ్ఫూ శ్రినేత్త - వీకామ్బర ఇళ్యాద్యనుపాలేణ మూ డుకన్నులవా డు - వీళాంబరమువాండు _ పట్టువ్పుషముదొర-9 త్యా ద్యా ఆభానబవాం వ్రీ హయ ఫుంనీ స్రీ త్వ్యేతు మూండుకన్నులయది - పస్తుప్క్రుమునది - ఇత్యాద్యా - స్యా దాభాస బవాంప్రీహి ప్రథమాది ప్ర యోళత ఇత్ణధర్యణ - చృథమాక్త కా తచ్చ క్చాన్యళబ్దళ్చ వేడివెలుగు ఇకా్థాడదావపి పస్ట్వర్థవివమాయాం చ్ర థమాంత య్రయోగ ఇష్టవ్‌వ వే డివెలు గసవాదు ఇతార్థిది (అహో రఈ3€) ఇందలి చథ మౌన్ష ళ్చాత్రేత్యా ద్య్యహోబలవాక్యములు స్రామాదికములు వాడు - అది మున్నగు తచ్చళ్టార్థకములు గాని య్య్యీవానివ లె నిల్చిన యన్యశళ బ్రములుగాని వ్రథ మాంతములె యై యుండు ననుట సరికాదు నీతాంబగమువానిన్‌_వీ తాంబరము దానిచేశన్‌ - పట్టువ్వును దొరళొజకన్‌ మున్నగుచోటులందు మూ త్రము బవాంవ్రీవ్యూర్ధ నిస్ధి "లేకపోదుగదా - మతియు వాకాళ్టన్యయ యోగమున ను్తర వదమం 'దేవిభ_క్రి నిల్చిన నేమి? డానిమాలమున బవాంవ్రీవాైస్థ మచట లభించు చున్నదనుట కేవలము నసంగతముకాదా! అచటి శేషన్టీ సమూసాను గ వామున గదా బవాట వ్రీవ్యాస్థసిస్ధ గలుగుచున్నది

కా రా్యాఇలౌర్టది _-చెవవిభ_క్ర్‌కవత్‌ - టి- టి - తి.ఇ9-దుంన్నగ వానివంటి శారా = కారర్టిములు అ_న్తవిధయళ్చ = సమాసాంత చ్రత్య్యయనులును నగు చున్నవి - టి ంట్యాదులు నిభ క్తులం పరమగునపుడు వచ్చుట = సమాసవూర్వ్యవదము లందు నిల్చ్బుట మా శ్రమె కొక నమాసాంత వ్రత్య్యయములును నగుచున్న వనికాత్ప రన్టినము ఉడా --మూందు*కన్నులుగలవా డు = ముక్కంటి (౨౮8 విషయము చొప్పున నిచట వైతము మూందుళబ్ద డుజ్‌వర్గలోపాధి శార్య్థములు గల్టును) మూ డు+కన్ను = ముక్కన్ను + టి = ముక్కంటి మొ

జౌవవిభక్షికసంజ్ఞా లేహి విధక్తా సమానేచ (2౫౨౭2 మొ ౨338వ విషయ ) అను చింతామణిచొప్పున - కంటిచేతన్‌ మున్నగుచోట్ల విభ_క్రిపరళత్వ మందును - కంటిపార - వేపచెట్టు మున్నగుచోట్ల సమాసవ్రూర్యపదనుందును

ఏ, జ లో ఆల.

నాపవిభ క్‌ి యుప దేళీంపయబడెనుగానం బ్రిశృతసూ త్రముచే సమాసో_త్హరవదము

14281 ఆ-ఇ-జ అను మక్వ్టీయసమాసాంతములం [౨౫ వి కల్పి తువిని నిల్చు నౌళవిధ క్షీకవన్యమువంకి సమాపా న్థ్రశర్థయ ముద్రేశివ బటెకరి తలంపనగును _ బౌవవిభ_క్షికవత్‌ అని ప్రాయుకాభిప్తాయమున. 'జెప్పంబడినను నౌవవిభ క్రీముల నంటిని శాన్ట సమాసార్తవిఘుఎయను గలవని యెలుగపనది రాలుగు+వాంం = నలువా+ఉ= నలువ అధగచోయి వగ్శములోపించినది వీదన మక్వ్టేయముగు అత్వమురి ల్పినది వేవెం'స చలివెలుగు మున్నగు వానిలో సమాసాఎత ప్రత్యయను నిల్వ లేదు ఉత మిత్య మితోరది ఎజ=ఉస్యమ్‌ = ఉ అముుశఏయు - ఇష్మమ్‌ = 9 అను నదియు అత్న్వమ్‌ = అ అకునదియు సమూాఎమునంము మతుబ్భకమ్‌ = అస్త స్థర్థక ములుగాం దొకిని నిల్చుకు అకగా అ 9 -ఉఊి అశునవి నుతుబ్ధకముల ౫ సమా సాా్యనున నిల్చు ననియస్థము ఉదా “== కలరు. విల్లు గాంయల వాందు. అలర, విల్లు = అలకువిల్లు+తి+ఉ = అఆలరువిల్తుండు కమ్ధవిల్తుండు - వచ్చవిల్లుడు మొ అలరువిలు కాండు మున్నగుచోటులు నషి వె యన్న ను ననవచ్చును సగర్షిధని మున్నగు సంస్కృ తసమాసములందును నిట్లు మక్యర్థీయములు నిల్బుట గలదు చచౌదంతీతి (చతు స్తీ నీద్ధావస్థయా నిషృన్నం రూపమ్‌ సుకేశీ - హిరణ్య శేశీ తాది భామ్య వచనాశ్‌. ఎానకర థానయా న్మ త్వర్థి ర్‌రా బవాం్రీహిరితి నిపేధో ననిత్యళ్తతి చకుగ్త న్వీతి రూవమవి సాధ్వితి వ్యాకరణపారీణా అతవన కోక వ్రీతిచకోర పారణవటుర్‌ జోరతివతీ లోచనే 9ఇత్యాదీ9 మహాకవి (ము రి) వచనాని సామం జళ్యంలభన్తే (అహో ౪8౭) పయిరీతిని అలరువిల్తు డు మున్నగుచోటుఎ౦దు సమానాధికరణ బహావ్రీహియందు తి అనుసమాసాంత వతగ్థయముమిా ద మతుబర్థకమగు డీ వ్రృత్థ్యయము నిల్చినది = తమ్మి?చూలు = (వద్మము జకనమూంగర్భముగాం గల వాడు తన్మిమాలు దీనివై మత్వర్థీయమగు. ఇక్వము నిల్వంగా తమ్మిమాలి యని యేక్పడును - నాలుగు* వాం = (నాలుగుముఖములు గలవ్వా డు నలువా? అ= నలువ దీరివై మత్వర్థీ మమగు అత్వము నిల్చినది (నాలుగు = నలు - ౨౮౮ విష) క్యచిదిత్యాది = క్వచిత్‌ = ఒకానొకప్పుడు అ _న్తిమనర్షసర్థ = కళబ్దముతుఏ వర్షమునకే సమాసాన్తశ్వమ్‌ = సమాసాన్నమందునిల్పు మత్వర్థీమ ప్రత్యయ తము ఇమ్యుతే = అంగీకృతమగుభున్నది ఉదా __ చౌదంతి అనుళబ్దముతుది తృిశారము సమాస్తాన్తవ్రత్యయనుని కాత్పర్యము చౌదంపీత్యత్ర, దన్తీతి నిద్ధావస్టయా నివున్నం రూవషమ్‌ (అవో ౪౮3౭ ఫృట) త్తన్సైంా రాజ భారి. ళబ్దభవమగు రాయబారి మున్నగునరి దీనికి లతమ్యములనందగును

(బానమా ౬ఇఅసూ] కవిశరోభూషణమలోనీ యవవ్యాఖ్యలు లర్రిత్ర అహో బలపతి యిీనందర్భమున ఛిన్నరీతిని వ్యాఖ్య చేనెను ఆవిళ ఖ్లేన తొవి మొల్స (కావి+9 = తావిగల మొల్ల) ఫువ్వునీళ్ళు ఫువ్వు+డి = పువ్వుగ లణళ్ళు ౩త్యాద్యా మతుప్‌ సనూసా గ్రావ్వ్యీ ఇతి సరస్వతో్యో కృమ్‌ ఉత్వ మిత్వం తళా వాత్వం సమానే మతుబస్థక మితి ఉకారాదే ర్మతు బర్ధకతా సమానేఒస్తీతి ద్వితీయాచచార్య నీద్దాన్హాత్‌ తత్ర మతుబ_న్తేన సవా శర్మ థార యోబోధ్య రవ్వమాననీ ఇత్యాదిక మశారోదావారణమ్‌ (నన్వ+అ+మానిసి = రవ్వమానినిజరవ్వగలమానిన్సీ (అహో రరర పు) నడగుజ్ఞనము. ఇత్యాదా అకారాదే మతుబన్హత్యేనవా నిర్యాహ (నడ+ల = నడ గల) (అహో రఈ౮ళ౭ వుట )సమానవ.ధ్యృ మం నం బూర్వపదాంతిము వర్శమునె ప్రత్ఫయనుగాం గల్చించి యన్నరూవునే సాధించి దానిశిమతుబర్ధమును గల్చించుట యనావళ్యకము ఆచట షష్టీ సమాసముతోనే యట్రియర్థనును సంపా దింపవచ్చును ౨౮౫ న) (౨౭౦ వివ) (౨౧ విష) రన్వయు ్క_- మానినీ = రవ్వగలమాణని = రవ్ననానినీ కసునురనవమే పుచ్వునీరు ఇత్య త్ర షసష్ట్రసమాసో బోధి అని యహోబలపతియే వచించెను (అహో ౪౪౪ వు) సమాస పూర పదాంళలమ సవాజవర మును సనూసాశ్ర యవిధిసిద్ధ ప్రత్యయ ముగ బం౫రీతిని వచించి సమెసమా సోత్తరపదాంతినసహజవర్ష్మ మునసమా సాంత వ్రల్టేయను.గ నీక్రిందిరీతి నసంగతముగ నుడావారించి క్వ చిదంతిమవర్శ న్యే తాది కారికకు లతమ్యుములను గల్పించిటోనెను వేడివెలగు ఉకార స్పమాసాంత - క్య్యచి ద_న్తిమువర్ష్మ స్య సమాసాన్రత్వ మిష్యత ఇత్యధర్వలణ అహో 6౮౬ ఫు) _ ముజ్ఞగంబుల చూలిబొడ్డువా డు ఇతాదయ కవీనాంవాచ ఉకా రాంతపారే త్వెధర్వణ వచనానురొ ధేన ఉశా రవవ (మాలుక్టానుతుది ఉశారిమే) సమాస్తాన్త పట ధ్యేయమ్‌ (అహో క౪ళ౬ వు) రాయభారులు ఇత్య త్రాథర్వణోక్త మిల్వేమ్‌, (అహో రఈ3౬) అని వేజొకచో *, హోబలపతి ఛ్తౌనెను (శాయబారను"శ లజ రాయబారి జొవవిభక్రిక వద్నన్త విధియళ్చ్స అను చింతావణి సూత్రినున కుదాహరించుటలో ఫహోబలవతి అలరవిలుడు ఇతరత్ర తశార ము్కంటీ త్యత్ర, చిస్టవూర్వ॥ ప్రికార నెత్తమ్ల చూ లీత్యాదౌ ఇశార (అహో 66౮౬ ఫ్ర) అనరీఆ నదాహరింగెను = ఇందలి తశారనా॥ విభ_క్రికము శాదు ఆ అనది యావవిభకికమ. ఇళ మజకొన్ని విధిమ.లగు నుచావ్యా తులు ససంగతము.గా6 జూవ ఒడెన చాలవ్యాః ణ స్రోచ్‌ఫఘటతంబ యొశానొకండు ఒవావ్రీహి ఓవ ఇమ పూపశ్చైడు ౬ ౮౫ 1 వివయను మ (టి - వెగంటి. చఓవెలు గు - వేషలుగుం

1286 _సూరిగారి బవావ్రీవా్య్యదాహృతుల నమస్వయనము [౨౮౫ | సంజీ] మోటబరి ఇత్యాదులు వ్యవవోరనిద్ధంబులు అలౌన్యాంబులు

సంజీవని ౨౮౫ 1 వివ ==ముక్కంటి = మూండుకన్నులు గలవాండు =

శివ్టండు. వేగంటి = 'వేయికన్నులు గలవాండు = ఇంద్రుడు (బా సమా ౨౩౦

సూత్ర్త్రనుచొప్పున 0౫ వర్షలోపము) చలి వెలుంసు=చల్ద ని కరణములు గలవాండు =

చంద్రు, డు 'వేనెలు గు = వేంి కిరణములు గలవాందు = సూర్యుడు మోట బరి ద్వ - వి బరువుమోనెడియెద్దు (ళ-రు) ది దర్భయనునుటచే బరిశబ్బము భారి కబ్బభవమె యని శబ్బరక్నాకరాశయము నెన్ననగును-కావ్లన మోఓటయొక్క

(ఎడను గట్టే శ్రోలుచు నీరె్తైడి యంత్రవిశేషన్సు భారముగలది యని వ్యధికరణ

బవావ్రీహి విగ్రవాము సూరి కభిక్రతమా యని యాలోచింపవలనియున్నది

(విసర ) మోటబరిళబ్దను.నకు చుహోశవిప్ర మూూగము కన్నట్టలేదు వూర్యోత్తర

పదంబులురెండును వాచ్చికములె స్త్రీసనునులె మైనను నెల్సయెడల బవాం వ్రీపా

శానేరదు - ప్రరొకాగానుసారము.గ నే గ్రహింపవలయును. అెల్లకంటి మున్నగు రీతిని యభేచ్భముగాం బ్ర వెకాగింపరాదు. వూర్వవదము శ్రీసనుము శాకున్నను మచ్చెళంటి నున్నగునవి చయు_క్రములగుచున్నవి మచ్చెకంటి = ద్వ - విం

(మచ్చెము+శన్ను) ౧ చేవలవంటి కన్నులుగల యాడుది ౨ ఆడుది-మ త్తం

మ చ్చెకంటి మనుందలంతువె మానసంబున (కళా 3ఆ) (- రశ

ఆనం దఫురూఫుని విమం దలంచెదను మోమాత్తున్‌ (శాంతి 9౨ఆ 30) అనందపు

రూపుని అనువది (ఒవావ్రీ సొ నుద్రణ స్టాలిత్యము ఆనం దపురూవము విష్ణుం

దలంచెదను అనుషాఠళను కవిప్రయు కృమనందగును చ, యోగములః న

విస్త ౨ఛ౫ 1 నిపంా- మోటగు బరువు గలది యనుట మోటు=బరువి బరువుళ్‌జ్టను:నరదలి వువర్థకను లుుషమె న్ర్రీననుంచై బవావ్రీహిని బ్ర వేళము నంచె శాన నీరెండును చ్రీసనము లె సమాసాంత కార్య మివర్ధము తుదినిగల్లి మోటబరి యయ్యొ మోటుళబ్దమునందలి టువర్గము సమాసమున టవర్గమయ్యెను లెదా మోటయను వర్చివహారనిద్ధిళ బ్బమనియేని యనందగును (భాసా వే

8౨౭-3౨౮ ఫు) (ఈ కల్చ్పవనునకు వాగు చ ౨౬౮ పుటలోని గ్రంథము

మూలను. ) ఒరువుళములో నిది వువర్ణకముకాదు బరువు అనునది యే స్తీ

మము కొబ్దరర్నాకరమున మో టశప్దమునైతము కలదు మోట - మోటు అను

"శిండిటకిని దుర్శరమయిఃన యనునర్థము శానరాదు ఇవర్ష్మ లోపాదికశమునకు

య్నుక్సి కన్చట్టదు

(ూ సమా ౨౨-౨౩ సూ] బెవవిభ్యక్రవత్‌ అనుచానిసూరివిడువరాదు 1207 క మంటి హరుదేహ మంటంగంటి నుమాథిళు నసురకంటపు హరు ము కంటి గజకంటుం జూడం గంటిం గృకాద్ధండ నైతిం గడుం బుణ్థమునన్‌ (ఆర ౧౪అఆ 336) క ఎలు కని యెలు గక కజకంటా తుమియింపుము (ఆక ౧ఆ $39౨౪౬) తరల విడిచి పుచ్చుము యేను గృన్టుడ వీడు భీముడు వాడుగ వ్వడి ((నభా౧ఆ ౧౯౨) ఒహాువ్రీపొని సమాసాంత శార్యంబులు చూ బాలవ్యా వకైడి ౨౨ అలరి 1[వి ముక్కంటి _- శడలిరాచూలి నలువ - గట్టువిలు తుండు సంజీవని ౨౮౫ 1% విను ముక్కంటి = శివుండు కడలిరామూలి = కడ లిరా = సముద్రము భూలు = జననస్థానమగు గర్భముగా గలది = లక్ష్మీ నలువ = నాలుగు వాతులు నోరులు) గలవాండు = బ్రవ్హా గట్టువిలుతుండు = గట్టు = మేరు పర్మితనము విల్లుగాం గలవాండు = ఈళ్వరు డు చింఠామణిసూత్ర ములోని దౌపవిభ_కికవత్‌ అనుదళమువేతీతమయ్యెను- శాని తెలుంగున వచ్చు సమాసాంత వశస్య్యయములు ప్రాయిశముగా నౌవవిభ_క్రిక వర్ణములవంటివే కాన నట్లు వేతీంచుట సరికాదు - సూరి యట్లుగ నౌవవిభ_క్రికముల వంటినను దళము నువేతీంచుటచేత ముక్కంటి అనుచో అఆచ్చికము 33 చేనా టి వర్ణమునకుముందు నిత్యముగ నిందుసున్నయగును (బా సా వే 3ళ౮ఫ్చ బాగు వ్ర ౨౭౮ఫు ద్వి ము) అని వ్యాఖ్యాత లిద్దలును వ్రానీన నిండుసున్న లభింపనేరదు వా అచ్చి 33 సూత్ర మౌపవిభ_క్రిక టివర్గ మూత్ర, నిషయకముం అహెకానిచో అచటివారు మున్నగుచోటులందును నిండుసున్న వచ్చి ఆచంటి వారూ మున్నగు ననిష్టరూవములు గల్లును కావున బాలవ్యాశరణ పతమున మూండు+కన్ను అనుసమాసములో బిందువూర్వక టివర్శకి మె సమాస్తాన్త మనవల యూును ఇశ్లై - కడలిరాదూలి మున్నగుచోట్లను సమూస్తాన్త కార్యముల ప్రక్రియ నెన్నునది - కడలిరాజో అనుచోటి జు వర్షలోవమున్ము నాలుగు అనుదానిచో నలు అను విళృతియంు మున్నగునవి (బా సమా ౨ం సూ నిశక్నలాదులు అనుదానిచే సాధింపనగును బవాం వీ హ్‌ని న్రీనాచ్యంబగచో నుపమానంబు బలన్యా ని మింది మేనసునకు బోయి యగు ౨౩ శరా 1% వి. అలరుబోండి = ననబోండి = వూబోండి = విరిబోండి

3239 నన బో డీత్యాదిసమూనపదనినర్శనము [౨౮౫ 11 వీ సంజీ] సంజీవని ౨౮౫ 110 వివ ఎ-+ఈవిషయమునకు నస్నృయాధర్యణీయ మున మూలములేద మిజలుగు బోడి ₹మ్మికంటి ఇళా్ట్థదాస్థ ఉవమాన గర్భ ఒవాు వ్రీహయ (అహో 8౬ ఫ్పట ) అను కవిశిరోభూమణవాక్యమును అలరు విలుతుడు జ రుడు మొదలైనవి ఒవా ప్రీహులు - మెటుగు భోడి మచ్చె కంటి మొదలయినవి యుపనూనములు (బాలసర 6౧ వుట ద్విగుకర్మథారయా జ నీ క నజ విత్యాదిసూ త్ర వ్యాఖ్య వావిళ్శచారి ముద్రణను) అనువౌలసరస్వ కీయ వాక్య మును నీసూరి కల్పనమునకు మూలనులు శానోవును మచ్చెకంటీ అనుదాని సాహా చర్యమున మెఅుగు బోడి అనునదియు నువమానగర్భ &వా వ్రీ హియనియె ఫాలసరస్నతులునై తము ఒహావ్రీహి ప్రస్తావమున వ్రాసీనట్టు విశదమగుచున్నది అహోజఒలపతి దానినె విశిదీ రించెన సార్టబిందుకముగు బోడి శబ్బ మష్ర నిద్ధనుగు టంజేఎ బాలసరన్వలయు సహోబలపండితు దును పోడి శబ్దమునె యచట నుళ్లే శించిరనివిళ్వసింవనిగును మెజు గువంటిపో డి = ఒప్ప్రుగలది యన గా మనోజ్ఞ వీ రాలగు స్త్ర యనియర్ధను. పోడి దేంవి- ఒన్డూ ఉత్సాహ చచ్చియుం బో డి దొజు గకున్నయట్రి పాల్చునన్‌ స్త్రి ౨ ఆ ౯౩) స్రానసస్థలను) విణ ఒప్పిదము ఉ “ప్రమెయిన్‌ భవదగ్నిహోత్రముల్‌ పోండిగ వేల్వం గా ఒడియె (ఆది 9 ఆ ౧౧౨) ళ€-ర అనుశ్యరత్నాకరము చొప్పున పోడి శజ్చనునకు విశేష్యత్వమున ఒప్ప అనియు నిశేషణత్వనున ఓవ్చీదమైనద్‌ అనియొ సర్ధములు ప్ర యోగదృష్తములయి యున్నవి ఇందు విశేష్యత్వను న వెజటుగుబోడి ౨ ననబోడి - తీయబోడి - విరిబోడి మున్నగు చోటులందు ఒహువ్రీహియు నిశేషగత్వన్యున నువమానవూర్యపద కర్మథారయ మును (వెలు గువలె నొప్పిదమైనది = త్త పోంఎశ్‌బ్బమునకు సందర్భపడు చున్నవి కటు వ్రనిద్ధమ గు పో డి శ్వనుతోడి సమాసము మూళముననే మెటుంగు. చా డిత్భాడి లు నిద్ధించుచండు ఓంజె.యొ నన్నయాధర్నణు లట్టవాని నిద్ధిై వ్రల్యే ముగ సూత్రింవరైరని యూపింపనగను అలర6బోడి - సిన బోడి - తియం బోడి - ఒర్థి బోడీత్యాది. వూంబింద ఫఘటిలరూవిములు భార కాదిప్రాచీనః వి వ యోగెద్య్భప్రనులు 'శావి.6జనీ వలయు ఇటీ సమా సము లలోని య్వుత్తిరళశ్టము వ” డియనణ సూరిల౬ల౦చెనని తో చుచున్నది మజయు బోడిశఒమె యఎనిద ఉట రో పగుఓట జని యచటన దర్భ డుచున్న మేను శర్టమున కది యాచేళననలయు సుప డశించియండున సూరిగాలి జవితకాలనులొో ముద్రితమైన ఛా లవ్యాకరణ చ్రథచముద్రశమ.సందును దా సేకి సరియగు డ్విలీయ ముడ్రకమున దును దర్వాతి

(బా సమా ౨8౩ సూ] భోంయడిక్పరూ? పో డికళ్పుళూ? భూరిది 1990 కొన్ని మంద్తృణముం౦దను చేనుకు బోడియ'స అఆంరుబోడి ననలోండి = . పూ బోండి - విరదోడి అవిమొ యున్నది ఆలకుబోడి శృమునంకువై తము అలరు అశుకానిత క్యాత ఖుడబిదువు లేకుడుఎ నరయ గా వూబోడి శబ్ద ములో ఫూ అఆకుదానిత ర్యాతి ఖండబిందువు ముద్ర ణస్టాలితలరుని యు నెల్లయెడ లకు బోండి ళృమునకం బూర్యరున ఖండచిందువు లేకుందుఎయే సూరిగారికి సమత మనియు నిశ్చయించవచ్చుకు కావున ఒకకాలవు బాలవాకకరణము ద్రణము నను సరించి మేరశప్పమున కాదేశమగునది బో డి అనునదడిగాని పోండి అనువది కాదను నొకవివాదమును వెడలి యంన్నది వళో యననేల ముద్రణాల యములందలి సంస్క ర్తలే మీనునకు బోండి అశునపుడు కు వర్మముశకుం దరువాతి యస్ధవిందువును దొలంగిచియుందుకు (భాసా వే 3౫౧-౩౧౨ పు ) అకువేవికావాల్లఖాసక వాకల్గము కేవలము సత్యవిమారము చాలవార్థిశరణ 'ప్రాచీశముద్రణములం దెందురు. బో డిళబ్దమునకు బూర్యమున (ముద్ర అస్టాలి త్య్గముగ బడిన పూ బోండిళబ్దదుునం వళ్ళ) ఇంకబిందువ్రులేదు అన్నియెడకలను బో డిశస్టమునకుం బూర్యమున ఖండబచిందు వర్వాచీనులంు ప్రతీ శ్రముచేసిరదే కాని వేటుకాదు. పకమషసకళ పరకత్వమున వచ్చు నుమూ (గా గమకు సుభవించుఎ పోండి బోండి అను "రెండిటికి దుల్గమె "రుడిటిలో నేది వకమైనను నువంకము లకు ద్రుతాగమును (ర౮విషు ౮౮ 1 విష) నరళే పరువే, వైవే తావర్షిధ ర్యణసూత్రముచేవను సమాసంబుఎ నుదడంతంబులగు బా నంధి ౨౫ సూ) అను బాలవ్యాశరణసూత్రముచేశను నీస్ధంచును ఉవంలేవకములకు "లెండిఎచేశను లఫిందదు ఆగట చిికువు వలయునేని యుదంతేతకములకు ౨డిటి యందుకు ద్రుతాగమ ముకలథీశకముగుచున్నదని వాష్టఖన్ల చేసిఫొనకతీకదు. నిర్చి? దుక బోడి ళబ్దమన్లీ లతాస్ఫోగకమ 1 ముండి త్వా సబోధకమగుటంు జేసిసూవె (చక్కని స్త్రీని బోధించు సందగ్భమున) యసగ్దాని నుజ్జగించి సవిందు బోడి శబ్దము నాదేశిచె నని విశ్వసీంపనగును ో డి శబ్దము నాదేశముగా నంగీకరించువత్షనునకు సాధక ములుగాం 'బేశికా వ్యాఖ్యాత మూపిర వాబ్బ్మయనున నెల్లయెడల నిన్సిసమానముల బకారమున కికవంకల నగ్ధచి దువు తోంచుచుండుటయు మున్నగు యుక్తులెల్బ నకించిక్కరము లగుటచే విచారసహములుకావు చిగురు బోండి మితోదరా_త్త అను ద్వ ిక్సివొక్టము వేచి కావ్యాఖ్యాకృ కల్పితమే కాని కవి వప్రయుక్తముశాదు. పోణి- దే-వి విణ- పోడియోొ్క, రూపాంతకను ఎ గీ మేతి రతులకు సుకతాళి మించు బోణి (శశా ౮ ఆ) శంరు ఆను రితిగల

1240 పోండిళబ్దమేయుండ “దాని నా దేశ చెళకుట సియా? (౨౮౫ 111 వి సంజీ] మించు/దోణి నున్నగు రూవముల సాధనమునకు పోండి ళబ్దము నాదేశించు నపుజే దాని రూపాంతరముగు పోణి శబ్దము విషయమునం ట్రశ్ఫోతసూత్ర కార్య నులు సంభవించుననెడి యుక్రియు సికాదు. పోండి యను ప్రల్యేకవరుూూన నీద్ధమగు వదమునకే పోణి యకవదనము రూపాంతరమగునుగాని పోండి యను నాదేశమునళది రూపాంతరము కానేకదు బాల వక్‌ ౧౩ నూత్తమునందలి యడం గ్యాదులలో నిది వలే వ్ర యోగాక్ట ప్రనీద్ధ పోండి శబ్దమేకాని యాదేశ రూవ పోండి ఛబ్బముకాదు శాన నాదేళరూప పోండి శబ్ద డశారనము ణశారను శావేరదు మతీయం? టబ్రనీద్ధ పోండి కబ్ధదమం వెంయుచుండంగా నట్టిదానితో సమాస మును ఘటించుట యు_క్తముగాని యృ్య్థికావము నాదేళశముగ విధించుట కేవలము ననంగత ముగదా రామలక్ష్యణులు అనుదానిని సాధించుటకంం రామ సౌమిత్రులని నిల్చి యందలి మిత్రిళబ్దస్థానమున లత్త్యణకబ్దము నాదేశించుట శేవలము నసంగతము గడా కానన సూరిగారు తలంచినట్లు బోండి శబ్దము నాదేశనుంగా విధించుకే కొంతమేలు" లేదా - చాలసరస్వ త్యహోబలపత్యాదులు చ్రానీనట్లు అలపవంటి. పోండియనంగా నొవ్చిదముగలది యనుచొప్పున నుపమానగర్భ బవాం్రీహి నంగీకరింపవచ్చును - లేదా అలరువలి నొప్పిద మైనది = యనంగా మనోజ్ఞురాలగు స్త్రీ అనురీతి నర్థము చేసికొని య్యా క్రింది త్రిలింగలకణ కేమమాగ్గము నవలంబించుటయేని యుక్తము అలకంబోడీ త్యాదు లువమానవూర్యపద కర్మథారయంబులు ఇట బోండి పరంబగుచో నెల్లెడల నుమ్మగు

ఆపివదంబువే తియ్య బోండి - ననంబోండి - విరింబోండి - ఇగురుంబోండి - చిగురుం బోడి - తలికు బోండి = వువ్వుబోండి - పూవ్రంబోండి. వూయోండి యిళ్యాదులం శ్రాహ్యుంబులు - (అలవ+పోండి) దీనికిబువ్వువ లె మనోజ్జు రా లై. నదని యర్థము

ఇట్ళంతట నెటుంగవలయు ఉదా*ఎామ - చిగురుంబోండి మెజటుంగు చే యదవతి స్రీ లెన్వరే నిందు లే రగదా (ళా ౩ ఆకా ోవదన్‌ తీయంబోండి వరింపంగా వసుధకేతే జూచు నాదిత్యులో (పాంచా 3 ఆ) వేల్పుం బువ్చంబొండ్లూ (య ౧ఆ౪)క యౌవనము కలిగినప్పుడ వూవ్రంబోం డులకుం బతుల భోగంబు లుగా క ళా ౪ఆ మొ) (ప్రౌఢ సహా ౧౯ సూ) ఇట్టిప రకా గములందు బోండి _ళ్‌బ్రిము పరమెనను చుశాగమము రాలా - బా - గంధి - ౧౯ సూత్ర ముచొవ్చునం బూర్ష బిందుస్థితి సుఘటమె శాంగలదు ఖండచిందుస్థితిని నిర్వ హీంచు నాథారము లెవ్వియు లేవు వూర్లబిందు స్థితి!వైతము భారతాది ప్రాచీన వ్ర యోగములు లభింపలేదు న్వైమధ వసుచరి శ్రౌడి శావ్యముల ప్ర, మోంగములు

(బా సరూ ౭౨౪సూ] ద్యంద్యన మూ 35ధు ఎ న. మతిఫొన్ని యుదావారింపబకుదున్నవి మ ఆంపంబోండి నీకాం కాన్య ముంబోల గా వదా యీకశికిక్‌ (వైపు ౮ ఆ ౧౯౫౭ నూ కరానీ్ఫ)ము ఆచి ఏదటాపంబోండి నీకే తగున్‌ (వసు౨ ఆ ౫౩ కా వూన్రంబోండిసు థధాంళు చింబసుషరూ ఫూర్తాభిషేక ౨ (వసు 3 ఆ) ద్య్వంద్య్వసనమాసమం ద్వగ్దర్శి కేషాంచి దిక్ట స్యాత్‌ ఇ్యార్థళజ్లేన కు శ్రచిత్‌ (విక్సృ వాలం- ౧౮ కారం అహో ౪3౫ ఫు) పరుహాణాం గసడదవాః సుర్ఫి పదాద్‌ ద్య న్ద్యే (ఆం చిం సంధి ౧౦ శారి ఆహో ౨౨౨ ఫుట) ఉర్‌" ద్యన్ద్యేర (ఆం చిం అజం ౧౬ కారి అహో నన్నయా 33౮ వ్రుట) తర౬ విమయము ఆనజ స్వా దృతో దే "శఫ శ్మాంకచే రే (వికృ అజం ౮౭ శారి అహో 3౨6 ఫు) ద్వన్ట్యేతు శ్రీ వ దిష్టం స్వాత్‌ భవే ద్రూవం మునా విద (విక్స అజం ౮౫ శారి అహో 3౪1వ) ) అక్య త్రాబవి క్వచి దృవేత్‌. (విక్స హలం ౧౭ శారి అహో ఆ౪౮3౧పఫు) కల్పతకువు ౨౮౬ వివ ---6ంస్కృతమందువలెనె (౨౬౮ 1 వివ ౨౬౮ 15 విష ) యచ్చ లెబ్టునందును చా ర్థమున నితేతరరెోోోగ ద్వంద్యమును-సమా వోరద్వంద్యమును నగును ెల్లోవిగృహమున చ శళ్టార్సకనుగు ను” కబ్దము నిలిచి సమాసమున లోవీంచును - సాధారణముగా ద్వంద్వోమునం బూర్యపద నూచ్చిశ స్రీసమపదను నుుత్తరపద భూచ్చిక నూత్రమును నై యుండును సాధ్యపాంప్కృ తిక ద్వంద్వమును మిశ్రద్యంద్య రును నుండనేరవు ఇత ేతర 'చోూూగద్య్వంద్వమున సమాసఘటిక పదార్థముల సంఖ్యను బట్టి నచనమం నిల్చు ననంగా బవువచనాంతమె యగును -_ సమావహోరద్వంద్వ మేశవచనాంత మే యగును - ఉదా" _-తన్సియుం దండ్రియును (వచ్చిర్సి=తల్లిదండ్రులు (వచ్చిరి కూడును జీరలు ననువాని సమావనో రము = కూడునీక తన కూడు నీరచై కాంచన నుడిగి ఇతా్రదయ_స్తీక్కయ జ్యూది శవిప్త్ర యోగా స్సాధవ (అహో ౪8౨ ఫు) సమావోర నునంగా సమూవాము లింవున సమానోరద్యంద్య మేకవచనాంతమె యగును ద్యంద్యఘటితసదనులు ఛిన్న గాగకములె మ్స్‌ను న్నుత్తరపదలింగ మె సమాసమున కగును - ద్వంద్వఘటితపదముల క్షి

12%2 వచ్చుకాములు-మున్నగుభావద్యంద్య ములు సౌధుశ్రలు (౨౮౬ వి కల్ప] పౌ ర్యానర్యీము సంస్కృృతరుందువలె నచ్చలెస్తునందును గ్రహిువనసను (౨౬౮ భగ విషమ). వీకశేమవృ త్తియ. సంక్కృకమందువలెనె తెటున నూహింవనగును (౨౪ 11 విమ) ఉదా --కల్లియు+రల్లి యు=కల్లు ఎంఇట తల్లిదల్లు లనరాదు సమాహారద్యంద్యమును సయితకుం సాథారణముగ సంస్కృ ్నమాగ్యముననె యెన్ను నది (౨౬౮ 7111 విమ) ద్శడ్ద కః శీహాంచి దితొస్థది ఎ కె్టిర్థళ బే న=భావార్థక కృదంత ే బ్లములకో (వకవచన మవివథీతము - లేదా త్వార్గళ బైళ్చో అశుపొాఠ నంగీశకరింవనగుకు ) ఘ.3తరుగు ద్వంద్వసదూసము, శేమూంచిదిష్ట స్యాత్‌ = కొందజసు సమ్మకమై యుండును త్వ్యవ్రత్యయము ఛా వాస్టకత్టితము గార నిట తొర్థశబ్దము భావార్థ మాత్ర్రపరము. లేడా కవిశళోభూవషణములోని క్యాసళణేస అనుపాఠకమునె యంగికరించినను నవ్యయనుల౫న కత్తులు భావార్థకములె కొన క్రా్యగ్ధళట్లేర అనుదానికి భావార్థకళబ్టముతో నని యర్థము నెన్ననగును (చూ 30౯ వివ) టవర్షక క్రియాన్తే స్యాద్‌ భావాస్టే సాసరూసయో! అని ముందువచింపం బడును ఉదా --ఆఎపాటలం - వ్రాతకోంతలు _ రాశపోకలు - వచ్చురాములు- (ఇశ్రిచోటులందుం బూర్వవడాంత్యకర్గలోపనుం గల్లునని వాఖా్యానించునది) నచ్చుటయు రామియు కెగాములు (బెటయు+కామియు) విని వినములు (విని కియుళావినమియు) మొ ఈ తుది యుదాహృతులందవలెని యు_త్తరవదము నరితి "కీకభా వార్థకముగనె యుండెడి భావాస్థక ద్యంద్యళమాస మి క్రిందిరితిని ద్రిలింగ లషణ శేషనమున సూత్రి, ౦వంబడెను = భావద్వంద్వంబునం దొలివదంబు టవర్ష కంబు నకు లోపంబగు టవర్ష్మళం బిటం గృత్ప్స్రత్యయకరబున కుపలతణంబు ఉదా ఎలా చౌగాములు (టెట+శకామ్సి (వర 3 ఆ ) చెల్లు చెల్లములు (చెల్లుటళభెల్లిమి) (వేం వంచ ౧ ఆ) వచ్చురానులు - (నచ్చుట+రామి) (పాండు ౪ ఆ) వినివినములు (వినికిశవినమి) (సా ౨ ఆ) (వినికి= వినుట్స (ప్రాఢ సమా 3౧ సూ) శవిశిరో భూవణమునం బ్రశృతాధర్వణ కారిక య్యాకి, 0దిరీతి నుదావారింవ బడి యున్నది వచ్చిఠాములు - చేనీిచేయములు = చొచ్చిచొరములు - ఇతార్రడావపి ద్యన్ష్వ సమాస పాధులేవ ద్వన్ధ్వ 'శకేహించి దిష్ట స్యా తార్వర్థళ బ్టేన కుత్రచిత్‌. ఇత ధర్వణవచనాత్‌ వచ్చిరాని కుచంబులు ఇకా్యాదౌ క్య్వార్ధపదస్య భిన్నత్వ'మేన వచ్చీ రానికచంబులు 9ఇతి దీర ప్ర యెకూగస్తు న ప్రామాణిక, (ఆహో ఈ3౫% పుట) వై యహోబలో డాహృతులలో ద్వంద్వఘ వితవదార్థముల కేకక్రియాన్వయముగాని వరస్ఫరపాహిత్యరూవమగు నేశార్థిభావరూపసానుర్ధ స్టముగాని "లేకండుటం చేసి యట్టి

[బా సమా ౭-౨5 సూం] వచ్చిరాములు-మొ సాధుఖ్చలుకావు 1245 యెడల ద్వంద్వసమాసము దుర్భటమై యున్నది వారివారావిత్యాది ద్వన్వ్యేతు పర స్పరసాహిత్య మేవాన్వయః (౨౬౮ ] విష) పరన్పరావేతమీతానాం సముదితానా మే కస్మిన్‌ క్రియాప దేఒన్వ మో య త్రత్రేతరేతర యోగ -పరన్పరసాహచర్యం చార వ్ర ల్యేతవ్య ఇళ్యర్థ యథా ధవళ్చ ఖదిరళ్చ ధవఖదిరావితి-అ త్రవరస్పర సాహిత్య నూచనాయ చ కారద్యయవ్రయోగ (౨౪౬౮ 5 విమ) అను నిట్టి ద్వంద్వ సమాసలతణమ.లు పంం యహోబలవతి యంచ్చిన వచ్చిరాములు- చేసీ చేయములు చొచ్చిచొరములు మనున్నగువానియం దెంతమాత్రమును లేవు వీనియందు నమాసమునకు విషయముకానట్టి వ్య వేమోలవుణసామర్థ ఫ్రమ్‌ చూపట్టుచుండుటం జేసీ వచ్చిరాని కచంబులు ఇత్యాదౌా క్యార్థవదస్య భిన్నత్వమేవ (అహో ౪౩౫ ఫు ) అనురితి నవి వాక్యగతేనులగు భిన్నవదములుగ వచ్చియుకామి అనురీతిని ట్రయోగింపదగినవె యననగును లేదా వానియెడల వచ్చురాములు (వచ్చు టయు రామియు) చేయుచేయనములు (చేయుటయు+ చేయమియు) చొచ్చుచొర ములు (చొచ్చుటయు*చొరమియి ) అనురీతిని నిల్చ్పనగును అర్వాచీకు లగు కవిజనమండనకారాదులెల్ల నీయహోబలపతినూర్లనునె యనుసరించిరి వకథాతునిష్పన్నములె న క్య్యార్ధకవ లీతలేక భావాస్థకములు ద్వంద్వ మగును ఉదా -__చేనీేచేయములు - ఓవుళనునుట భిన్న థాతునీస్పన్నములు ద్వంద్వను కాాచిత్సమనుటప . ఇృచ్చిపుచ్చుకొనటలు - మొ (ఆం భా అఆ సమా ౭౮ సూ) ఇట్టిసమాసములు కాస్త్రవిరుద్ధములగుటచే నగ్రావ్యూములు - గాణవతవివ రణక_ర్త శ్రాంతమునకే టప్రత్యియా ౧తార్థమ.ను జెవ్చుచు నీ క్రిందిరీతిని వివరించెను శోభిల్లు నొక్కడం గతిప యాభీష్టంబగుచు ద్వంద్వ మాక్యార్గముతో (నారా 3౨౮ కారి 30 పద్ట-నమూ) ఉదా-ావచ్చి రాములు( వచ్చుట5 కపోన్ఫట) చేని చేయములు - చొచ్చిచొరములు - ఇచ్చిపుచ్చుకొనుటలు - భఇెల్లి చెల్లములు వినివినములు - మొ ఈ యుదాహరణను లందు వచ్చి వ్రభృుతుల క్యార్థోవ్రత్య యము భావార్థకము (గాణ) అవ్టియములగు కృత్తులు భావార్టకములనుటలో విరోధము 'లేకుస్నను ఇచ్చి మున్నగువానికి వచ్చుట అను ట ప్రత్య యాంతౌర్థము కవిప్త్రరరాగములం దెచ్చటను నవ్ర, నిద్ధనుగుటంజేసీ యిట్లు క్ర్యాంతేను.ను నిల్చి సమన్వయించుమార్చము (గ్రావ్యూము కానేరదు (నిస్తర ప) విస్తర 1.2౮౬ విషటఎాట ఒకడ ననుటచేం వగాములని యుండ దగదు చౌగాము లనురూవను.ండును = వచ్చిరాని కచంబు లిక్యాదుల నచ్చి మొదలగునవి వస్టిస్తములు = వచ్చీరాని కచంబులను దీర్ధరూవము ప్రానూణిళముకాదని

[2 “నమా - నమ్మక తప్పూ నమ్మిన్‌ - నమ్గక సాధువు [౨౮౬ వి కల్ప]

గసడదవాః స్యు రి ళ్యాడికా రిక ౭౯ విషయమున వార్టభా్యాతమయొస్థను ఉదా ఎతేల్ల్‌ దండ్రులు = బొగాములు - కొన్నియెడల ద్యంద్యంబునం బదంబు మీది చతనలకు సదవలుగానంబడనవు ప్రౌఢ సంధి ౬ సూ) (2౯1 వివ) రాశపోకలు - అందచందనులు = మొ ఇట్టియెడలకున్న పరుషములనుగాని వాని చోట రా దగిన గసడదవలనుగాని నిర్వహించు ఉపాసాదిగత వ,యోగములు లభింప "లేదు (27౯ వివ ౭౯] విషమ)

ఉర్‌ ద్వస్దే షర ఇత్యాది ద్య స్టే = ద్వన్ద గ్రసమాసమునందు ఉ =బుళా రమునకు రః = రేఫాదేశము వా = వికల్పముగా నగును ఉదా --నా త్రవీతలు (మాతృ+వీతృ ) ఈసూత్రమునర్థము నధర్వణుండు స్పష్టవజుచుచున్నాడయ

ఆనజ స్యా దిఠ్యాది - ద్వన్దే స్ట్‌ = బుదంతసర్వావయవ _ ద్వంద్వమునందు బు3ః = పూర్వపవాంత్య బుకారమున కా దేశముగా సంక్క్బృత వాస్టకరణములందు యహోబలపతివ్రానెను ఫూర్వక వుల చ, యోూగములుగలవు చ నియమిత దుందుభి ధ్వని వినీవినమిన్‌ బురిలోని నైనిక్షల్‌ (జైమిని ఈ ఆ ౧౧౬వ) దుర్మాహష*ముల్‌ వినీ విననీ భంగిన్‌ (శృం నై ఇఆ 33) నమ్ధానమృక (భారకాంతి ౨ఆ 3౫%౧ వడం ౧౯౦౧) (గాణ ౨౮౫ వుట) అని గాణవతవివరణమున నవిమర్శితముగ వ్రాయంబడెను. చేనిచేయములు సాధువనుటకును ఐగాములు అసాధువనుటకును శమాణమేమో అలెలియకున్నది వచ్చీరాని కుచంబులు అనుచో వచ్చిన్‌ రాని కుచంబులు (వచ్చిన్‌ = వచియుని) అనియు వీనీవినమిన్‌ అనుచోం వినిన్‌ విన మిన్‌ (వినిన్‌ = వినియున్‌ ౮౪ వివ ౮౮ 1విష చూ) అనియు వినీవినని అనుచో వినిన్‌ విను (వినిన్‌ = వినియున్‌) అనియు నమ్థానమృక అనుచో నమ్మిన్‌ నవ్యక _(నమ్మిన్‌ = నమ్బియున్‌) ఆనియాం గవి ప్రయు_కృపాఠ ములనుటలోం ఆఊుతిబంధమేమో తెలియకున్నది ఆవండితలేఖులయు ము ద్రణసంస్కర్తలయు వ్యావహోరిశఖాపా వాసనా ప్ర థ్నీప్తములను బ్రమాణకరించుచు. బండితకవీం ద్ర సమ్థత భాషాలతుణముల నన్ఫ్యథాశరించుట యుక్తమా! 4 నమని మృత్యువు వక జాక్‌ వాసి 'పెద్దయు నమ్ముట యవమృత్యు వగుట సరపతినిమిో నివుకి పనిగొనునది ని త్యన్థును

వావ ర వావ జ్ర సూత్త్యనుతిం దాను నరయంలగవలయున్‌ (కాంతి ౨ఆ 3౫౧) అను వద్యమున నమా అనుచోట మిత్తున్‌ నమ్ధిపనులుగొనునది అని వెళ్ళు ప్రతులు. అనుళుం డిస్పణమున వ్రాయ బడెనుగాని యీపాథము నముట యపమృత్యున ను దానికి నాట విరుదముగాన గ్రావ్యాము కాద. నమిన్‌ నవ్వక పనిగొనునది (నమిన్‌ = నమి థు యూ వావ వాన వాట్ర వాష్ట్ర

యున్‌) అను పాఠమె సుసంగతమె కవి 'ప్రయు_కృమని విశ్యనీంపందగియున్నది,

(బా సమాః ౭-౨౪ సూ] ద్వంద్వ లేఫా దేళమానజ్‌ సమానస్థానీకము 1215 విధింపంబడిన ఆకబజి = ఆనదా దేళస్థానముశ "రేఫ = లేఫాదేళము నెం వేర్మ లే = శౌంకవిమకమందనంగా వైకల్పికత్యమున స్యాత్‌ = అగును ఉదా -- మాతత్రవీతలు మాళావీతలు (మాతృ+వీతృ) సంస్కృత వార్థకరణములం చా వదా దేశము నిత్యమగుటచేత మాత్రవీతలు మున్నగు నానదా దేళము లేని రూపము లసాధువులు కావలనీవచ్చు నను నుద్దేశముతో సట్టివాని సాధుత్వమున కయ నన్నయాధథర్వణు లిట్లు న్తూత్రించిరని యెజుంగునది. (విస్తర 1 ఆేఫాదేక మానజ్‌ సమానస్థానికమని యథధర్యల వివృతికిం దాత్పరర్టము సంస్కృత వా్యాకరణములం డానజా దేళశవిషయమున నీ క్రీందిరీతని వ్రాయ బడెను ఆజ్‌ బో ద్వన్ద్వే (6౩ ౨౫) విద్యా యోని సంబస్థ వాచికాం బుదన్తానాం ద్వ స్టే ఆనజ్‌ స్మా దుత్తర పదే పే హోతాపోతారా హోతృ పోతృ నేష్టోద్దాతారః (యజ్ఞమునందలి బుత్వ్నిజుల) మాళావి3రౌ వుత్రేన్య తరస్య్యామ్‌ (౯౮౦ సూ) (ఇ-3-౨౨) ఇత్యతో మజ్జూకన్హుళ్యా పుత్రే ఇత్య నువృశ్తే -పితావుక్టై. (నీ శౌ అ౨౧నూ) డీని చాలమనోర దూ వ్యాఖ్య బువన్తారామితి బుద_న్త సర్య్యావయవ కానా మిత్యేర్ధ = హోతృపో త్రితి ఆాల్మత్ర హోతృళ బ్బస సోతృళబ్దర్యచ నానజ్‌ పేష్టుళ చేర వ్థథానాత్‌ - ఉ_త్తరపద పరకత్వభావాత్‌ తథాచ నేష్ట్రళబ్దన్యై వానజ్‌ ఉత్తరవదేనతు న ఫూర్వవద మాతీవ్య తే సమర్థస్మూత్ర నేష్ట శబ్ద స్యానజ్‌ దర్శనాత్‌ (స్త్ర 1) అథ యోనిసంబస్థ ముదావారతి మాఠతాసితరానితి వీరృవీతామహా ఇఠళ్యాదౌొతు నానజ్‌. బుదంతిసర్వావయవక అ్వాభానా దితిభాన (నీ కౌ అ౨ం సూ న య క విస్తర 11,౨౮౬ వివ మాతరవితలుి అనియుం బరాస్ట్రయరూసను గలదు మాతరపీతరా వుదీచామ్‌ (౬ 3-3౨) (నీ కౌ ౯౨౯ సూ) చ వరములు గన్న మోదమున వచ్చి కుమారయుగంబు మున్ను మా తర విళత్ళవందనంబును బద6 పడి (ఉ హరి ౮ ఆ ౧౭) వ$శేషవ్యత్తివతమున వీకలం అనియు నానబా చేశవత్వము.నందు మాతావపితలు అనియు రూపములు గలవు విస్తర 11 ౨౮౬ విప. హోతృపోతృ బేష్టోద్దా తార త్షన నీస్థ్ర న్తి హోతాపోతాశేష్టోద్దాతార. ఇతి (ఇల్యేవ) ప్రాప్నోతి (సరర్ధసూత్రచువో ఛామ్యము ౨-౧-౧) దీని శ్రైయటను -- యదా బహూనాం సమాస సదా సర్వాన్దే ఉత్తరవచే పరత వకన్యై వానజ్‌ భవిస్యతి ద్వయో ర్వ్యరాస్తు జ్‌ ఖీ సమానే క్రియమాణే సకం (నాల్బవదానిన్సి వర్టయిక్యా సర్వేషా నూనబా భావ్యమ్‌.”

1246 ద్వంద్వము బుదంతసర్వావయవకము శావలెను [౨3౮౬వి కల్ప] వ్యాఖ్య ) ద్వంద్వఘటితపదనులు రెండును బుదంతము లెమై యుండగా నానెండి టికిని విన్యాసం ఎంధముగాని యోనిసంబంధము గాని వెలయుచుండంగా నట్టి బుద నో త్తీరవద వరళత్వమున బుదన్తవూర్వపదీ భూత శబ్బముడుది బుకారము స్థానమున నానజా దేశము నిత్యముగా నగును అట్టి యాన్దు స్థానమున వైకల్చికముగా ెరీఫా దేశము అెల్పునం గబ్బునని వైయధిర్వణవచనమునకు భావము. ఇట్టి యేర్చాటుచేత గీమా శ్రశితిలను నేవించు పాత్రుండితండు. (కల్పితగీతిచరణము) మున్నగుచోటు లందు: బ్ర యోంగబాధ తొలంగునని నన్నయాథర్వణులు వయిరితిని సంస్కృత వ్యాక రణవిధిని సవరించిరి కట్లు సుఎరింపనిచో మాతావితలు అనియీ నిత్యమగు నానజాచేశరూపము గలి ప యోగబాధ గల్వనని గ హింపవలయును ౧౪ ర. టో

అహోబలపండితుండును జూలవటి కీమార్లముననె వ్రానెను. బుకారాంక ద్వన్దేే వపూర్వవదసంబన్టీ మయో బుకార తస్య ష్టానే ర స్యాత్‌ మాత్ర పితృబుద్ధి వై దేవావు త్ర దలంతు ఇత్యాది (వ్విస్తవ 17) క్యచిద్‌ గృవాణ స్యోభయ త్రాన్వ్నయొ (ఉర్‌ ద్వ న్ద్యే ర క్వచిద్దశారోవ అనుచోటి క్వచి చృబ్దమున కని భావము) మాతా నితృబుద్ధి సీత మదిలో నెంకున్‌ ఇళాసదిరూపాాన్తరం నీధ్యతి అనజ స్యా దృతో దనే శేఫ క్మాంకవే ర్మ శే ఇతివదద్భి రధర్వణాచారైస్ట రనై్యైకమత్యంచ సీధ్టతితి శ్లేయమ్‌ ఆనజ్‌ బుతో డ్వన్నే ఇతిసూత్రే ఉత్తరిపచేన పూర్వపదం నాతీ, సుతే ఇతి మధ్య్థమపద స్యాప్యానజ్‌ కేన హోతాపోకానే హ్రీోద్రాతార ఇతి భాహ్యవ్షైయటాదా స్థితమ్‌ తత్రాపి రేఫపవ్ర రెరాగే హోత్రపోత్ర వేష్ట్రాద్దాత లితి రూపం శ్జేయమ్‌ తయృత్రియవంళ్యు లై జగతి నిత్యానీపర్వ పద్య్యే చతుర్ధపాచే మాం థాతృపడస్య సంయుతాసంయుత ప్రానల్నేన బుకారాంతిత్వమేవ న స లేఫత్యమితిళ్లే యమ్‌ వీఠాపుక్రై విత్య్రావి రేఫ్టే వి త్రిఫు త్తులు ఇత్యవి రూపం సమంజస మేవ (అవో 8౨౮-3౨౫ ఫ్ర)

ఈశవిశిరోభూవణచగ్బ్పయందం గొన్ని విమర్శనీయా-౦ళములు గలన్న ఆనిజ్‌

విస్త్స 1 ౨౮౬ వివ -ాఫవుత్రళబ్ద మేశితకారకమును సాధువగుటచేత

మౌ త్ర విళృబుద్ధి వై చేవావు త్రం దలతు అనుచో ప్రాసము నిర్భాధము వుత్ర్ర,

(త్ర) వు వుతి స్ర్రాయలతే (ప్రత్‌ +ై+క) వుళ్నామ్నో సరళా ద్యస్తా ల్పితరం శ్రాయతేసుత , = పూక్ష్య - హ్రైస్వశ్చ శబ్బస్తో) పుత్ర, (తవు == పునాతి షిర్రాదీనితి (పూశ్యక్ర్ర) పువోహ్రస్వళ్చ (ఉణాది ర అ ౧౬౮) ఇతిక్తః థాలోః వ్రాస్వత్వంచ (శబ్దకల్పద్రుమళోళము )

(భా సమా ౭-౨6 సూ] కవి?ిరోధూషం ప్రారూవశవ్యాఖ్య 1017 నజ్‌ అను నిందలి పం కులనుబ వే యహోబలవతి పనోతాచ+శపో కాచ+ నే ప్రొ ద్య ఉద్దాకాచ అనెడి బవాంపదద్యంద్యవిృవా ము నాశ్సయించె నుట స్పష్టము కా న్ట్రియెకల వోత్సపోతృనేస్టోగాతార అమళమాసరూవమే న్యీంచునుగాని యా ్రీంద వివరింపంబోవు ద్వంద్యద్వయసగర్భ ద్వివద ద్వంద్వవి గ్రహమందు నీస్థింపవలనీన వోతాపోతానేస్టోద్దాతార అను సమాసరూపము స్థింప నేరదు శానం బయం శవిశిరోధగూషణపం క్తులు స్రామాదికములని తోందుచున్నది

పాణినీయులమతమున నానస్జు బవహాుువదద్శ్థింద్యమున "మొకటివవములకు రాపండుటయు మూండవవపదమునకు మాత్రము వచ్చుట చు (వో కృపో తృ నేస్టోడ్దాతార) బమునుదావారించిన కౌముదీ బాలమనోరనమూ చ్రంథములనుబశ్టి విశదమగుచున్నను ద్యందశ్థద్వయ న రృ ద్వివద ద్యంద్య వి గ్ర వూక స్థలమున నమారము లోని మూ డువదములకును నట్టి యానజ్జువచ్చుట సమ్తుతమయియుశ్నది ఆనేవో్రే హోతృపోతృ నేష్టోద్దాతారః ద్యయెోూ గ్ద్య్యయో ర్ష్వ్వన్థ్య్యం కృత్వా వున ఇన్దేఃకు హోతాపోతానేస్టోద్దాతకారం (నీశా చార్టే ద్వస్వ్వ (3౨-౨౨౫) అను జంం సూత్రవు వివరణము ) దీని చాలమనోరమా వారిఖ్య అనేవోశ్చే రితి .. హోతాచ పోతాచ నేష్టాచ ఉర్దారాచ ఇతివిగ్ర హే బహాూూనామసపి ద్వన్షా దునే గ్రవాణ మితిభావ అనబ్బతో ద్వన్హ్వ్య ఇతి నేష్ర్పుళబ్దనై సవ ఉత్తరపదపరక కార్‌. అనజ్‌. నతు హోతృసోతృళబ్ద్బయోరవి ఉ _త్తరపదస్య మధ్యృమవద వ్యువహివల్వేన సోతృపోతృళబ్దయెకా రుత్తరపదపరళత్వాభావాత్‌ ననుతర్షి పోతా పోతానేష్టో ర్రారారః ఇతి కథ మిత్యత ఆవా ద్వయోరితి _-వోతాచ పోతాచేతి ద్య ద్ద న్య వోతృళబ్దసా్యాకడ్‌ తతశ్చ నేషస్టాచ ఉద్దాతాచేతి ద్వ తెరా గన నేష్ప్రుళసబ్దర్య ఆనజ్‌, తతః హో తాపోతారొాచ నేష్టోద్దాకారా చేతి దున ఇద్యయ గర్భో దస్ద్ర తత్ర నేష్టోన్షాతృళ శే ఉత్తరవదే హో కాపో కృళబ్ద్బర్య అనజీత్యర్హ ఆనజి జశార ఇత్‌ జ్నీత్తార దన్హాదేళశః అకార ఉచ్చారణార్థః అన్తర్య ర్తినీం విభక్తి మాశ్టీతు వదఠా న్నస్య లోవః చాలమ నీకౌలం౧స్తూ (విస్త్తా₹) కాట.

విస్త 7 ౨౮౬ వివ ఆాాపయిసందర్భమునుబట్టి బవావదద్వంద్య సమాస మధ్యమున నొక్కొబుదంతపద మున్నను నట్టి బుశారమునకు "లేఫాదేళ మగ ననుచుం గవిసంళయవిచ్భేదనమున నడిదము సూరకవి వ్రాయుట మిక్కిలి పొారపాటను టకు సందియము "లేదు. ఇట్టి యపమార్లమునే గుప్తార్ధప్రకాశికా కర్తయు ననున రంచెను - ఇందలి వ్రమాదముల నిటం జూవుచున్నాను

కేగి ధరబుకారాంత ₹ బ్రంబు ద్వంద్వ మైన రేఫముగుచుం బ్రివ క్తిల్లు దృఢ ముగాను వ త్తి వరవాయవాగ్యధూ నేత్రముఖసు రాభినందితపాదాబ్ద యన్నయట్లు

1243 కవి నం సూరకవి బా ప్ర యపసిన్ఞానములయ (౨౮౬వి కల్ప] (వర్తైనరవహాయ = గరువాహన “వాగ్యధూనేతా (తృ = బ్రహ. వ్రయోసగముం ఆవిపళళ్ళము నన్నయభట్టు ఉ షత్రియకంళ్యు లై ధరణిం గావంగం బుట్టినవారు ల వ్రాన్గాణ తమత్రియవైశ్యుళూ ద్రు లనంగా నుతికెక్క్‌న నాలుగుజాతులన్‌ స్వచా రిత్రము దప్పకుండ గం బరితీతు కాచినయట్లు రామునూం ఛాత్రరఘుజీతీళులు ముదంబునం గాచిరె యేయుగంబుంన్‌ (ఆది ౨ ఆ ౧౭౭) (విసం ౧ తరం-౧౩౨./ ౧౩౩ ప) ఇట్లీతం డీరేఫా దేశమును నిష్యముగా విధించెను ఈపష్షషమునం భైకల్ప తరువులో నుదావారింప బకిన ప్ర మొరూగమం లెల్లం బ్రతిఘటించుచున్నవి వై నన్నయ వ్రయోగన మహోబల పండితు డు వ్రానీనట్లు సంయుకాసంయుత ప్రానకుచే సమర్థిత మగుచు డంగా నట్టి యలత్యునును మూలనుగాంగొని వై నన్నయాది ప్రయోగ ములకును నన్నయాధర్వణ వచననులకును విలతణముగా సూరకవి యిట్లు లమణ సృష్టి చేయుట కేవలము పొరపాటు (చూడు ౧౯౨౦ క్రీ ళ రౌద్రిసంవత్సన చైరఘ్ర్టామోఢరూన సాహిత్యకరిమత్స త్రికలోని నారచించిన ఆంధ్ర చృందస్సు” అను వాము) ఇట్టినూరళవి యపనీద్ధాంతమును రాద్ధాంతీకరించుచు చాలవ్యాశరణగుప్తార్థ చ్రకాశి కాకర్త య్యా క్రిందిరీతి నసంగతముగ చఛ్రానెను త్న్‌ త్రివంళ్ళు లై యను పదస్థమునందలి స్రాసములో త్రి అనునది ద్వితీ కారకమును నిశ్చయముతో గుప్తార్ధ వ్రుశాశికాకర్త య్యాక్రిందిరీతి నందు సంయుకా సంయుతప్రాన మనుట సరిశాదని చర్చించెను ఆ వె క్రింద జడ్డలును బిజుంద బిందువులును నూంది ప్రాసనులకు నుండెనేని స్రన్వ మొకటి నికుదయక్కరం బొక్కటి వానిమొదల నిలుపవచ్చు నెందు (అప్పక 39 ఆ ౨౮౪) అను లతణపద్యము ననుసరించి యత్తియ ఇళార్థదులందు హ్రస్వభ్రూర్వశమైన సంయు కృత శార ప్రానంబునకు మూం ధాతృిఅను నాల్లవపాదవమందు సంయు_క్ష్తము కాని శీవలత కారస్రాసంబు దీర్ధవూర్యకం చై చతి భటంబుగా నెట్టు లుండ జూలును? (బానుప్ర ప్రశీళ్ల ౮ల౭వుద్వి ము ) ఈ గుప్తార్ధపు కాశి కాచర్చ "కేవలము నవిమర్శమూాలకము ప్రాసవూ ర్వాయర 'మొకయెడ గురువై నచోం దక్కినపాదంబులందును గురువే కావలయుననియంు నొక మొడ లఘువైనచోం దక్కినచోట్లను లఘువేశావలయు ననియును సిద్ధాంతము ఈనిద్ధాంతపునివరణ మె చైనివ్రానీన క్రింద జడ్డలు* అను వద్య్ధము క గురులఘు వులలో నెమస్ధది మురవార తొలీిచరణమునకు మొదల నిలుచు ని ధ్ధర నావై నిడు “స్రాసా తరముల ఫూక్వమున నదియ కదింజంప నగున్‌ (అప్పళ- ౩ఆ ౨౮౨వ) దీని మూల మి యనందగు ననంచుని లత్షణము క ఆదిని గురులఘువ్టలలో నేది నిలిచె

[బా సమా ౭-౨౮ సూ] త్షత్రియళబ్దమేకతే శారకమునుగలదు క249 నదియె మొదల నిడి పాదములు తక్పాదింపవలయు నువజా తాాదుల మిక్తములు దక్క నంబుజనాభా (ధందోద ౧ఆ 30) ఇట్లగుటచేత & త్రియవంళ్యు లై అను నన్నయపద్శిము సంయుతాసంయుత స్రానమునకు లశదునుటలో విరోధమేమియు లేదు కాన్సననే యానన్న యవద్య్యమునం (బ్రావభంగను లేకుండు టవై మాంధథాత్రరఘువీతీశులు. ఆను రేఫాదేశపాఠము నంగీకరించి తత్రియ శబ్దము ద్విత గారకమగుటచేం ఆ్రానములందు ద్విక్యావృ త్త్వనావళ్యకళా నీద్ధాంత మును నెలకొల్పశ తీకదనెడి గుప్తార్ధప్రశాశికా వాదమునకుం బ్రప్పక్తి లేకున్నది (వాగు వప వక్త ర౯ల౭పు ద్వి ము) తతం నాళం ళగ్రూణాం రాతి దదా రితి థత్రమ్‌ = శత్రులకు నాళమును గలిగిందువాండు ) తత్‌ +రా+క = తత్ర అను ప్రక్రియ చొవ్చున నేకతకారక తత్రశబ్దమును సాధిందనగును (రా = దానే - గ్రవాణేచ - అదాది. శబ్దస్తో సర్వళబ్దసంబోధినీ శబ్దరత్నాకరాది కోళనులలో తత్రశబ్ద మేకత కారకము గానె చూప బడివది అట్టయనను యత్రళబ్దము ద్విత కారక మని ప్రామాశీకులు తలందుచున్నారు. &త్‌ పు (యణ క్నిప్‌ &త్‌) తత స్ర్రామతె (తత్‌ +*త్రై+కు యత్ర తతా తిల శ్రాయత ఇత్క్యుదగ్య త్‌త్తస్య ళస్టో భువ నేషు రూఢ ఇతికఘు (శబ్దస్తో ఇట్లు శ్‌ త్తశబ్దము ద్విత కారక మె యన్న పన్‌ము నందును హలంతకసంయు_క్తమగు ద్విత్వమునందలి యొకహల్లు లోవీంచు ననెడి (౧౯౯ 1 విష) పద్ధలిచొవ్చున త్యత్రి అశు నేకతకారకరూసను సాధువగుచున్నది మఆియు ద్వంద్వసమాసఘటితముకాని మాంధథాతృళబ్దము సయితము యత్రియి కోబ్బప్రుప్తానమున నీక్రి ండిరీతిని గవి (వ, కరాగదృప్తు మగుచుండుటచేత త్ష త్రీయళబ్ద మే కతకార మగుటయు 6 గవిసముత మే యని నిశ్చిశమగుచున్నది గుప్తార్ట్హప కాశి కానిద్ధాం తమును నున్తూలిత మగుచున్నది క శ్రి యధర్మంబున మూం ఛాతృండు 'రాజ్ట్రంబు నీతిం దగం బాలించెన్‌ (నందిసింగన బలరామ విజయములోని దని లక్షణ చూడామణీయను నామాంతరము గల రంగరాట్‌ ఛందమునం దృతీయాంకమున సంయుకా సంయుతస్రాససందర్భములో నుదానారింప బడినది) గుహ్తార్ధప్రకాశి కాకర్త సమాసపరిచ్చేదమునందలి కృత సూ త్రమునకు వాస్ట్రఖ్ట చేయునప్పటికి త్రి యనంళ్యు లై యనుభార తాదిసర్వవద్థ్థ పుం జకుర్ధదరణమున మాంధాతృ మాంథా త్ర” అక రెండుపాళమంలం నుండవచ్చునను తలంపుతో నుండి యేవేవో యశా స్తీ యవిషయములను (౨౮౧ ౨౮౨ ద్వి ము) వ్రానెను తర్వాత గ్రంథాంతమునం (౮౯౭ ౪ణూ ఫు చ్వి ము) బయిరీతి నడిదము.సూర శనిగారి. యడిదంభే బెడిదంబనుచు నట్టి యపమార్షము ననసరించి వానను, 157

జన్‌ ర వో 1250 బా గుంప్రి వ్యాఖ్యలోని యళ్శాస్త్ర మవ్రసంగములు [౨౮౬ వి కల్ప] న. సమానపరిచ్భ్ళేగనమున నింకను ననేశములగు నకా స్ర్రీమవృసంగములు. చేనెళు ద్వన్వ్వే 2. ర్వాణికే దీర్లా త్పరతోఒవి వికల్చశ అనెడి యొక నిర్హూల నికాథార కారిక నాశ్రయించి దీర్ధ్రంబుతరు వాత వచ్చు బుకారంఎినకు రేహై చేశంబులుగునని వెష్పుటచేత మా్రవితృబుస్ధి నంభోధి పుత్రం గొలుతు ఇ తొాస్ట్రగికవివ, యోగంబుల సాధువుఎయ్యొు. హ్రైస్వంబునకుం దరువాశవచ్చు. బుశారంబునకు నీసూ త్రంబుచే "రేఫా దేళశంబుగలుగదు అందున వీళా పుత్రులు అన్న యానజా దేశయు కృగూపంబే సాధువగునుగాని విత్రవుత్రులు అని లేఫా దేశపంయు_క్షరూవంబు కా స్ర్రీయంబు శాదు కావుననే య 'శ్రీందిపద్య్థంబునం బికృళ బ్దంబు ేఫాజేళాంతము శాలేదు క నానుముల చితృవితామహంనామంబుంఎ (౨౮౧ వట బా గుప్ర ద్వి ను) అని యిశ్లైన్నెన్నో యకాస్త్రీయప్రపంగము.లను నన్నయాధశ్వుణు లకు సమ్హతములు శానివానిని బ్రసంగించెను దీర్టము తర్వాత నున్న చో మూ త్ర వీతామవాులు ___అకునదిసయుతము బు కా రాంతవదవరక ముకాకున్ననుసాధు వేయని కదా యీయన యభిస్త్రాయను సండియ మేల? కాన్ర్రంబునమాంధారృ రఘు సితీశుల అన్నద్వంద్వంబులో రఘుతీతీశళబ్దంబు సరూసచరమావయకంబు (డవటివదంబు) శాన దానికీ బూర్వంబునందున్న మూంధావృశబ్దంబునకు ేఫాదేశంబు రావ త కో చ్భును లని కంరోక్తముగనే చఛ్రాసి ౨౮౨ఫ్పట బాగు వ ద్వి ను ) ఇట్టి విను నిట ననేకములగు నన్నయాధర్వణ స్యూత్ర విరద్ధవిషయములు "వెక్కు గలవ్ఫం విస్తకభీతిని జూపలేవు బా సా- వే- వ్యాఖ్య (౧౯౩౭ శ్రీ ముద్రితమైనది) లో ౧౯౨౦ సంవళ్సరపఫు (క్రీళ) రా చ్రిసంవత్సశ జైషఘ్రైాషాఢమాస పరిషత్ప త్రికలోం బ్రచు రితమగు నా రచించిన ఆంధ్రచ్భందస్సు అనువాససము ననుసంచి యిీసంద ర్భృము వ్రాయ బడుటచే "కాన నిద్ధద్యంద్యమునం దానజా దేళమున కవకాశము తోంజెడి స్థంములందలి బుకారమునకు రేఫను వికల్పముగ నగునని స్యూశ్రార్థము (బాసా వే 3౫3 ఫ్ర) అని యిట్లుగ నధర్వణనిద్ధాం తానుకూలముగ వ్రాయబడి నను వ్యాఖ్యాత కానజ్జు వ బ్బెడిస్టలము సిగ బోధవపడమిం జేసీ కావలయును కొన్ని రీ జజ యక్శాస్త్రయ ప్రసుగములును హ్రాయ బడెను బవాువదద్యంద్యమునను బూర్వ వూరగ్గములగు బుశారములకే "ేఫంబగంను (బాపా వే 33 ఫు) అని వ్రాయ బడెకు, బవాంపదద్యంద్వంబునం బూర్వవూర్వముల బుశారమునకు "శఫా చేళముగాని యానబ్జుగాని రాదసట యీవజకసు. విశదిరంవబడెరు ఈత డు గుప్తార్థవ్రశాశికను విమర్శించుచు న్వ్రీండిరిలిని వ్రానెకు.. తుఆియు

[బా సమా ౭-౨౮ సూ) ఆనజ్‌ - రేఫాదేశ - స్థలవిమర్శనము 1251 ఇంక నీవిమయమునం ఛు యోగవిమర్శము చేయవలనీయున్నది క ౪ నిజమా తా పితృ వకవ్రబలభ యాపవాంం డాస్తీపండు (ఆది ౨౪ ౧౪౬౪౨) క మాకావితృ భా వన నతండు వారిం టోచీన (శాంతి ౩ ఈ99) సం పాణినీయనీద్ధాంతముచొప్పునం బయివ్రళళూగముల నొకరితిని సమ ర్థించుకొననగును లే గీ మూతృవితృహీన యైనను భ్రాతృరహిత భావ మొందిన (ఆరు ౨ ఆ ౨౨౭) ఇంద బజంపర్థతివొప్పున మాఠావితృహీన్‌ అనినచో ఛందోభంగమగునుగాన గీ మూత్రవీతృహీన యైనను భ్రాతృరహిత అని యిట్లు "రీఫాచేశ పారము నంగిశకరించి సయుతకాసంయుత ్రాసమూాలనున సాధుశ్వమును గల్పించుకొన నగును ఈరితినే య్యక్రిందివానిని సమక్థించుకొనవచ్చును లగి మాతృవితృదారవు శ్రక భాాతృళ3 స వ్మాస్తశంబులు (శాంతి ౧ ఆ ౨౧౮) ఇందును మ్మాత్రవితృడారవుత్రక భ్య్రాతృళత అను పాఠము సంగిక రించి వయిరీతిని సమర్థించుకొనవచ్చును. క నృుతు డయ్యెను భ్రాకృళ్చు త్రమిత్ర యిుతముగన్‌ (స్తీ ౨ ఆ ౧౩౭) బుశారాంతమునకు బుదంతము వరదం నను బుత్రళబ్దము వరమైనను ఆనస్టుగాని రేఫాబేళముగాని రావచ్చునుగాన నిట్టి యెడలసంంతము భ్యాత్రవు త్ర అనుకితిని "రేఫాదేళశపాఠము నంగీకరించి సమ ర్థింంనగును పయుడానిలోం గొన్ని బుకంకస ర్య్యావయవ ద్యోంద్వములు కాకున్నను మొదటి ెండిటికిని వేలుగ నొక ద్య్వంద్యమును దక్కినవానికి వేలటుశ మఠొక ద్యందగామును నంగ్నీకరించి యశ ద్య్శంద్యదర్థ్యయ మునకును మరల ద్య్శంద్యమును ఘ.3 చుటలో6ం బంంపాణినీ యపద్ధతివొప్పున విరోధను కల్లనేరదు -ఈకితిని మొదటి మైనందర్భముంబట్టి గడపటివదమునకు ముందున్న బుకారాంతసంబంధమెన బుశారమునకే యీశేఫాచేశ మనియు దీనా శారాంతములుగా నుదావారించిన ప్ర యోగమం.లెల్ల "లేఫా దేశాభావవమురున సంస్కృత వా్యాకృతి సీద్ధరుగు నానజా దేళశముచే న్రైనవనియు నిరూపింపశక్యమగుచుండ ౨ (వాసా వే 3౫౪ ఫు) ఈవ్రాత తాను విమర్శించుచున్న గుప్తార్చ ప కాళిక వాదను ననగావా నముచేనికొని వ్రాసినట్లు తోంచదు గుప్తార్ధప్రశాశికాకర్త యుదాహరించిన మాతృవితృగురులు మున్నగుచోటు-౦దు "రేఫాదేశము సయితము రాదని కదా యాతం డుదాహరించెను ఇట్టిస్టలములకుం దానేమియు సమాధానము చఛ్రాయలేదే దీర్దాకారాంకములుగా నుదాహారించిన ప్రయోగములు అని వ్రానెను.. అట్టిపషయోగను నొక్కటినేని గుప్తాగ్భప్రకాశికాకర్త యుదావా రించనే లేదు

1252. ఆనజ్‌- ేఫా చేళస్థల పరిశీలనము (౨౮౬ వి కల్ప] బుదంత సరావయవద్యంద్యము తర్వాత నెట్టివానితో నెట్టిసమూసమునందినను తతిలేదుగదా ఇంక నీ 'శ్రీందివ్ర 'మయమోగములు సయిరీతిగ సంణతను కుదురువడకున్న వి

కశ నె మక్షుది నట్లుగం దలవగవల వదె పీతృపు శ్రాది బంధువగ్షమునధి పా (శాంతి ౪ఆ ౧౦) నీ విళృచూరృహీశనై. యతినై చ్య్వవృ త్తి నే నెబ్భంగి (శశీ ఆ 3౧౧ ప) వీనిలో మొదటిపదమున విత్తపుత్రాది. అనియు రెండవపద్థమున విత్రమూతృహీశనై. అనియు సవరించినచో భందోధంగము వాటిల్గును శాన నివి యొనస్టు రాం దగిన స్థలములు గావని కవి బవ్లా కవిపార్వభా ములు తలంచి రనకతీరదు లేదా యీరెండదు వ్ర యోగనులు న్మీక్రిందిరీతిని వాణి నీయపద్ధతిని గుదురుపాటు చేయవచ్చువేమో? ధర్మధర్మి ణో రభేద అను చొవ్వున

మాతు పిఠుళ్చ హైన్యం యస్సాస్సా అకు త్రికదబవావ్రీహియందు ద్యన్ష్వ తత్పుకన మో రుత్తరపడే నిత్య సమాసవచనమ్‌ అను(నీ కా తద్ధ తాస్థో_త్తరపద సమాహాలేచ (౨౧౫౧) అను ౭౩౮ నూ శ్రముక్రిందు వా_ర్షికముచొెవ్చున వమాతృవితృళబ్దములకు నిత్యమగు ద్యంద్వసమాససంజ్ఞ్హ (రహో విభాష కపవాద) యిున్నను ను_శ్తరవదపరళ కాాభానమున ఆశజ్జు రానేరదు కాన్సన లేఫాదేశమును శాదు ఇక్లు ఆనజ్‌ బుతో ద్వన్దే అకు సూత్రమునం బుత్రళబ్దపరకత్వ ముపదే శింద బడ లేదముగాన ఫు ్రోబ్దిము ననువృ త్రిచేసి వాక్థ ఖేదమున నన్వయి౨చుటచేత నట్టివిధి లమ్య్యూన.సారముగ వరించునే కొని పార్వ త్రికశముశా నేర దనెవి పాణినీయ పద్ధతిచొప్పున ననిత్యమగుటంజేనీ వితృష్టత్రాదిబంధువగ్ణము ఆశచోట ఆశజ్జు

'రాపన్న రాకపోవచ్చును కాన లేఫా దేశము నట్టిదేయనవచ్చును అనియీరీతిని సమర్థింపనగుననియు నాలోచింపనగును

"లేదా యిట్టిమార్షములం దరుచిచేశ వే కావంయు నీీక్రింపిరీతి నీ యానడా

'చేశవిష చమక పాణినీయ వాాఖ్యాతల మాక్లముంను శ్రీరామగంగాధర తగ్ళ వాగీళ భట్టాచాప్య డును నంగీ రింపలేదు పహోతాచ పోళాచ నేషప్టాద వోతృ పోతృ నేస్టార ఇత్యత్ర నస్యాత్‌ నే (సమానే) సర్వాది దమ్‌ ,ద = పద) ఆవిదమ్‌ సర్వాన్తద ముత్తరడ మితి ఫూ ర్వాచార్యవ్యవస్థితమ అత పోతృళబ్దేన వవహీతే క్యాత్‌ హోతృ పోతృ నేష్టారళ్చ ఉద్దాతాచ తే హోతృ పోతృ వేష్టోద్దాకార ఇత్యత్రతు స్యాబేవ సమస్తా సమస్త రొరా ర్థశొరా ఫునళ్చ ఇతి వూర్యో త్తర వ్యవ స్టాయా అవిరుగ్ధత్వాత్‌ (ముగ్ధ సమాస 33౧సూ వార్థఖ్థ ) ఈపయనున

బుకా రా న్తద్య న్ద్వే వూర్వపదసంబస్థీయో బుశార * అను నవోబల

[బా సమా ౭-౨౪సూ ] శ్రీరామకర్కవాగీశమతమునం బ్ర ొరూగసకుర్థనము 1258 పండిత వ్యాఖ్య చొప్పున బుదంతో త్తరపద పరకత్వమున సమాస పూర్వవదీగూత బుదంతశబ్దనునకే యానజాదేశము వచ్చునని యంగీకరింం నగుటచేశత మాతృ వితృభావనే తా్ధది సమాస స్థలములందు మాతృళబ్దమే వూర్యవదమును భావనా శబ్దమే యు_త్తకపదమును నగుటచేశ నట్టయెడల నానబౌాదేశము రానేరదని సమాస పూర్వ దో త్తరవద వ్యకస్థచొప్పునం జెర్చవలసీ మున్నది మూకావితరా - వీఠాపుల్రా మున్నగు డ్విపదద్వంద్యములందు నూత్ర, మే యానజా దేశము వచ్చు ననియు సట్టిద్వంద్వము సమాసాంకక ప్రవిస్ట్రమగునపు జానజాజేశము ఠానేగ దనియు. నీమతమున సనేర్పడుచున్నది ఈవక్షమునం బైనుదాహరించివ నన్నయ తిక్కన వ యోగములలో నిజమాతాఎతృవత్ను వృబలభ యా వవుండు (ఆవి ౨ఆ ౧౪౬౨) క మూకాపీతృ భా వన నత డు వారిం బ్రోచిన (శాంతి 3 ఆ ౪౮33 వ) అకుచోటులం దానబ్టున కెబ్లు ప్రస క్రియని ళంకింప రాదు ఆప్రయోగములలో నానబ్టు రాలేదనియు నచటి నూకా శబ్దదూకా రాంత స్త్రీలింగమనియు నీకత్సమున నెన్ననగును మాళఠాంన్తీ (మా+అతచ్‌) జనన్యామ్‌ వి శ్యేశ్వరీం విశ్శమూతా మితిదుర్తా స్తవ (శబ్దస్తో మాతా- ఆ. స్రీ జననీ యథా వి శ్వేళ్వరీం విశ్వరూతాం చశ్డిశాం వ్రణమామ్యుహమితి శివరహన్యే దున్తాప్తవదర్శశాత్‌ (సర్వళబ్ధపంబోధిని ) ఇశ్లై యవోబలపండితీ యోదావృతమగు మాతావితృబుద్ధి సీశ మదిళోనెంతున్‌ అన్యువ్ర కెరాగము నందును నాకారాంత స్రీలింగ నూకాళబ్దమె ప్రయుక్త మమయ్మ్యొవని గృహింవనగును ఇళ్లు యందలి మా త్రవిరృబుస్ధి వై చేవావుత్రిం దలంకు ఆకువచోట సఎుతము

మాలృవితృబుస్థి అను పాఠము నంగీకఠరింది సంయు కాసంయుత ప్రాకకున సమక్థించికొననగును

ద్యన్దే సకు స్రీవదిళ్యాడి ద్వ నే సతు = వర్గ ని దేశ విషయమున వరములను

బదములుగ నంగీశరింది ద్యంద్వవమారము చేయునవుడు. స్త్రీనత్‌. - ఇష్టంప్యాక్‌ = ద్వంద్యసమాసాంతవర్షము స్త్రీసమరూపముతో నిల్చుటయు సమ్థతమగును అతయర ను లమహత్తులుగాన మువర్మ కాంతములు కావలనీయున్నను ్త్రీకమరూపముతోం బ్ర యోగింవంబడుఎయె. తటుచని కౌత్సర్యము క్వచిత్‌ = ఒకానొకప్పుడు - మునావీచ రూషమ్‌ = మువర్ణ్మళము తోడిరూసమును గన్నట్టును ఉదా __-చజలు = చశార జశారనులు = బాయును జాయును = చజములు మెం దీర్ధః స్యా ద్వర్శ నిన్దేశ ఇలా్టదికారికల పరిశిష్టము (౨౯ ] విష) చ, యోగములు ఎక్‌ ధర జఇులను నీళండ తరములు నమరజలవములకు నేన శరములు

1254 అతరద్యంద్వ స్త్రీ సమతసాధువు [2౮౬ వి కల్చ] (విజ సంజ్ఞాధి ౭౨వ) క పోలల పుఫుబుళులకు మూ పోలికవడి (శనిజ సంజ్ఞాధి 83వ) క అఆలై చెలకు మణి లఈలు బుకారసహీత మె వలకునా ఉ ఊల్‌ దమలో నొడంబడి ఓ ఘీ లకు వళ్ళగున్‌ నమోూన్న చరితా (కవిజ సంజ్ఞాధి ౬౩ వ) క వలనీనచో లళమ్యుు డళ ములు మటి బ్నుక్రాంప వర్షములు ప్రాసముల్రై (కవిజ సంజ్ఞాధి ౯౦ వ) (ఇట్లు గణపరము లైన యశకముల ద్వంద్వమునందును స్ర్రీళమరూపరుంలు మువర్ణ్శ కశాంతరూప ములును బ్రయోగదృష్టము లగుచున్నవి ఉ భానసనూన విన్‌ భరనభారలగం బులం గూడి (కవిజ వృత్తాధి ౧౦౨వ) చ నజభజూజలు "లేఫము6 గూర్చి సత్కవ్చల్‌ (అవ్పక ఈ ఆ ౨౮౬) పంచచామరము కనద్య శా జరంబుతో జకారమున్‌ రజంబులున్‌ జశన్‌ గశారయాు క్రిం బంచచామరంబగున్‌, (కవిజ వృత్తాధి ౮౨ ప) ఆఐ బౌలకు మున్నగు ద్వంద్య్వకులలోని విసంధుయి ఆ ఆలు మున్నగుచోటులందలి ఫూ ర్వాషరగౌరవములు మున్నగునవి కేవలము వింతప్ర యోగములు

అన్య శ్రావీత్యాది _అన్యశ్రావి = సమాహోర ద్విగుసమానేతరమగు నమా చోరదగ్శంద్య్వసమానసమందును. క్వచిత్‌ = ఒకానొకప్పుడు వీకవచననుం భవేణ్‌ = అగును సమాహారద్యంద్యమున సంక్కృతవద్ధతి ననుసరించి ప్రాణితూర్ధనేనాం గాదుల కేశవచన మెట్లును నగును అదిగాక యితరస్థలములందును సరూవోరద్వం ద్శము న నేకత్యమగును అని త్రావి క్వచి ద్భవే దిత్య నేన కాలు నేయి ఇత్యాదా 'వేకత్వ మితి శ్రేయమ్‌ వస్తృకస్తు ప్రాష్గంగల్వే నై వాత్రైకత్వం నీద్ధమ్‌ (౨౯౯ 7] విష ) సూత్రారమ్భేణతు తన కూడు నీరర్తై కాంచన మడిగి (కాంతి ౩ ఆ ౧౬క) ఇత్యాదయ_స్టిక్కయజ్యాది. కవి వ యోగా స్సాధవః (అవో ౪3౨ ఫుట) సంస్కృత సమూవోరద్య్వంద్వవద్ధతులు ౨౬౮ా 712 విషయమున వివవంవండెను శాని యని సాశల్థముగం 'చెకుంగున నంగీశకరించంబడ లేదు సంస్కృతమున 'ప్రాశ్యంగాదుల సమాహోారద్వంద్వస్థలములం దితలేతర యోగ ద్యంద్వము న్నర్తి లదు కెలటింగున నట్టుకాదు ద్యంద్యం బ ప్రాణివాచక కృదంత శబ్ద ఘ.3తం బేశవచనాంతంబు నగు ఉదా _-కూడు గుడ్డ కూరగాయ (జై ఈ ఆ) దరిదాపు (భోజ ౨ ఆ) "లేవగలు (రామా ౨ఆ) తకాశుందగులు (వారి ఉ నగిఆ)ను శబ్దంబుచే కూరగాయ లిత్యాదులు బవుుఎవచ రాంతంబుఎ౦ంను నగునని యెఆుంగవలయు (ప్రాఢ నమా 30 సూ) ప్రశెకాగములు సీ కూడు గూరలు దొరకొల్సి (భాతి 8 ఆ ౧౭౭) టి = కూర

[బా సమా ౭ సూ] వాలవ్యాశృతిలోని ద్వంద్వసమాసనియమములు _ కరీ గాయలుం గనోయుదు (కన్ని కుసం ౬ ఆ ఇజకప) (ఘూ రాని) నీ ఆంవె కూరగా యలును వంటకట్టియలును గడ్డి (ఉద్యో ౧ఆ ౯౩వ) గీ కూరగాయ కట్టియ విల్చి కొనగవలసి (వారి వూ ౬౪ఆ ౫ప సూ రా ని కూరళబ్దరునొడ్డ) కాలునే చనూడుతతియందుం గదలవలయు (కాశీఖండము. గాణ ౨౮౨ పుట) కాలునేయి ఇద్యాదా వేకత్వమ్‌ (అహో ౪3౨) కాలుళచేయి = కాలునేకులు (బా సంధి ౧౫సూ) నీ అడ వులం గొండలం బడి యాలుబిడ్త వ నైలు గని వైరి థాత్రీశులందు (5ర్వ ౧ ఆ 8౭ వ) ఆ-వె ఆలుబిడ్త లేని యట్టి త్రివ్యరియగు (ఉద్యో ౨ఆ ౯) పయంిని జూపిన ప్రయోగములనుబట్టి ,ప్రాణ్యంగాదులకే సమావోరద్వంద్య మనెకి సంక్కృృతవా్థాశిరణ నియమమును 'దెలుంగున లేదని విదమగుదున్నది గీ అత్త మూమ నాంగ నాలు చుగండనం గొడుకుగోడలనంగం గొజుుుచేు (ఆకు = నాకిటుదు చేసు=కీఆుదు ) నాంగ "రేయి పగలు నాంగ నిట్టి సమాన ములుకు గలుగుం గవులు దెలియవలయ. (కావ్యాలం ౯ డల్లా ౧౪౧వ) ఆంవె తిల్గిదండ్రు, లన్నదమ్థులు 'నాడ్డూర లెంమి నాలుబిడ్త లెద్దుబండ్లు బంటుజే దు లాటపాటలు నుభయప్ర థానమునకు నివి యుడావారణలు (ఆ భూ ౧౧౭వ) ఆచ్చికళబ్దుబుతోడ స్ర్రీసమంబు 'ప్రాముకంబుగా ద్వం చాలవ్యాశరణ ద్యంబగు "లే వివరణము అన్నదమ్ములు = తల్లిదండ్రులు = ఉడోరవలెలు - ఆయి ౨౮౬ వే విషయము మగలు మగ దును +బిడ్డలును పల్పమును+గ్థ్లై మును ఇత్యాదులు సమినీంళవని యీ నియనుంబున నెజుంగునది సంజీవని ౨౮౬ 1 వివ -_-- ఆచ్చ్భికంబుతోడ అను తృతీయాంత వ్రమో గమునం జేసి ద్వంద్వమంన న్నుత్తరపద మాచ్చికమ్యాత్రమయినం జూలుననియు స్త్రీ సమంబు అను ప్రథనూంతప్ర రరాగనుంనం జేసి ద్యంద్వమున మొదటిసదను స్తీ సమమగు నాచ్చ్ళిక మే కావలయుననియు స్పష్టపడుచున్నది ఇట్టి లతణము లుగల యాచ్చిశద్యంద్వపమాసకమును సిద్ధద్వంద్యసమాసము సస్యమం సాధువ్రులనియు6 దద్భిన్నములు పాధువ్రలు కావనియుం దాత్సర్యము -ఈవివయమునె నుగ డునుబిడ్డలును అనురితి ఫుంలింగసమపూర్వవదకస్థలములును పల్లము+క ఫైము అనురితి నఫుంసకసమస్థలము లును ద్వంద్వసమాసయోస్టమ.లుకావని సూరి వివరిం "వెను దీనినిబట్టి మికృచ్యంద్యననూసములును పాథ్యసాంస్కృృతిక ద్యంద్వకులును

12£6 _ ప్రాఢవ్యాకర్తచూవిన గొన్ని ద్వంద్వవిశేషములు [౨౮౬ వి సంళీ) సాధువులు శానేరవని విశదనుగుచున్నది న్ర్రీనచుములయిన తత్సమములు తత్స నుమ లతో గలని యొళ్కొకచో ద్వంద్వములగును ఉదా --కర్త కర్మ క్రియలు మెం (ఆం భా అ సమా ౭౨ సూ) అను ననుకాసన సూత్రోదా హరణములు సాధువ్చలుకానేరవు కర్త కర్మ క్రియలు అనునది వా్యావవోరిక రూవమేశాని కవిపృయు_క్తము కాదు ఇట్టి లమ్మ్యులక్షణములకుం ౌనూణీకకవి ప్రయోగముగాని ప్రామాణిోలాతీణిక సూత్రముగాని యాథారము లేమించేసీ యవి [గ్రాహ్యాములుకావు తల్లిదండ్రులు మున్నగచోట్ల సంధి- ౧౫ సూ - చొప్పున గసడదవాదేశము నరయునది వయి వాలవ్యాశరణనియమనులకు లొంగని కొన్నవిధములగు ద్యంద్యసమాసములు కవిప్రయోగదృష్టములు త్రిలింగ లతణ శేవమునం జూప బడినవి ఒశానొాకచో ద్యంద్యోంబునం బూక్యపదంబు శ్రీబరమంబగు అగుచో నా మువర్గకంబునకు లోవంబగు ఉదా --ఆందచంద ములు (అని ౫ ఆ) (అందము.+చందము ) వెచ్చనచ్చములు (వేం వంచ ౧ ఆ) (ప్రాఢ సమా ౨౯ సూ) (వెచ్చనముసచ్చము = చిల్లర రొక్కమక్చు) సీ ెల్లునెల్నముల కీమీంపవచ్చిన సొమ్ము మగుడ నీలేని కోవటిగలాము చే నేత విశ్వసీంచినవారి వెచ్చసచ్చమ ల 'వేల్చజుచు వైజాళితొండ (పంచ వేం ౧ఆ) (వైజాళితొండ శబ్దదునొద్ద ళ-ర) వైజాతితొండ = ఊంరవెల్ళి - ఊ6రవెల్సి వంటి వేసాలనమూరియని యర్థము ) ( అందచందము = విణ (అందము) అంద మైనది మనోహరము గీ అందచందదుగుచు నొనరు నువ్చ్చైత్ర్యవంబు నే ట్రోత్సవనముగ (దకా,౨ ఆ ౨౨౭) (సూ రా ని) ఓకానొకచో ద్వం ద్వంబు మి శ్ర ౦బును అందలి వూర్వపదంబు శ్రీబసమంబునుగం గానంబడియెడి ఉదా --ళఅవసరమక్కజలు క అవసరమక్కజలం శై దువు కర్ణములందు చేట దోంటలయందున్‌ దనవ్చలైన ,ప్రాంతవెంకల మన్చటన్‌ (రానూ ౨ ఆ) (ప్తాఢ సమా 33 సూ) ఇది యనింద్య గ్రాన్యు ననండగును కావున దీరికిమూ శ్రమె సాధుత్య మెన్నునది కొన్నియెడల మహాద్ద శ్రంద్వంబునం టూర్వవచాంత్య స్వరంబునకు దీర్ధంబును జూపప్టైడు ఉదా ఆారన్నాదమ్హులు (ఉ హరి ౪ఆ) అప్పావెనలెం్యడ్రు (నిర్వ 3 ఆ) తిల్సీదండ్రులు (భల్లా ఈ ఆ) (ప్రౌఢ నమా ౨౮) ఈప్ర యోగములు కన్మిప్త్కయు_క్తములని విళ్వన్గీంచరాకున్నవి క సన్నిధిం బన్నగనోరుయ _ వెన్నిధి-గని పొంగుచున్న వేదలక్రియ న య్యాన్నా దన్గులం గని మూ కేన్నలో నేవరను లిచ్చ యిచ్చెద వానిన్‌ (ఉ వరి ౮ఆ ౧౫వ) అను నీ సోమునివదర్టమున అ య్యన్నందన్మునిగని అని కవి వ్రయు _క్తమనుటలో

[చా సమా ౨౮౪ సూ) ద్వంద్యాంతళబ్దమన్నిటితోను నన్వయించుకు 1257 తతిశానరాదు. నిర్వచనోగ్తర రామాయణపద్యిను. - క విను ము న్నదితియు దితియును ననం గళ్యపుభార్య లిరువు రవ్చం జెలియ లి ట్లనిమిషముల నసుకగణముం గనిరి అని శాళవ త్త మాతృకలలో నున్నది (విస్తర ౭₹౯] విష) ఇక్లై భల్లాణచర్మిత్ర పసద్యమునందును తన్లిదండ్రియు. అని కవిప్రయు_క్త మనుటలో చాధకానరాదు బాలవ్యాశరణ ద్యంద్యంబునంద బుకారంబునకు ర వర్ణంబు విభాష వివరగాము నగు ౨౮ ఇ౮౬ 1% వివ మాత్రవితలు మూాతాసితలు ఇతాక్థ్రిదులు సంజీవని ౨౮౪౬ 711 వివ -- ఉర్‌ ద్యన్దే? ర అను చింతానణి నరిగ నూంరిచే ఛా మూంచరీకరింపంబడినది అధర్యణాహోబలపతి సకున్నయముల జూడ (౨౮౬ విమ) యాసూత్రమందుం గానరాదు శాన్ని వారి సమన్వయముల కను కూలముగ వారిచ్చిన యుడాన్భాతులె స్తూరిచేం జూసంబడినవి అనంగా రవశ్హాదేళ మానబాదేళ సమాన స్థానిక మన్నళ్లై ర వర్షాదేళశముతోను అనబౌ దేళనుతోను నుచావారింవ బడెను వన్నయా _ క్యచిత్సమా న్నేన్తగస్య శబ్ద సార్టదావపి స్థితి (విళ్ళ ౨౮౭ వివ వాలం ౧౭ శారి అహో *ఈ3 ఫు) కల్పతరువు ౨౮౭ విమ --క్యచిత్‌ = ఒకానొళప్తూడు సమానే = (ద్వంద్వ) సరూసాంతనమున ఆ_న్తగస్య = తుదినున్న శబ్దముతో నన్న్వయింప దగినట్టి శబ్దస్టు = శబ్దమునకు అదావవీ = సమాసపూర్యపదమునందును స్థితి = ఉనికి యనంగాం బూర్వపదముతో నైత మన్వంయించుట స్తుకమగునని తాత్పర్యము ఈవిధి ద్వంద్వక ౦ద ను విశేణోభయపద కర్మథారయమందును నుపచరించును. ఉదా జా ల్సేయి వడకు తొవదవమ్మి విందు వుట్టుగ్రుంకు గట్లు = కన్న పెంచినవారు - విన్న కన్నయది మొ కన్నపెంచినవారు ఇకేస్టత్ర అంతగస్యావి తచ్చహ్లైన్టన్థు పూర్వ జ్‌ లే

శ్రా వ్యన్వయ - క్వచి తృమూ నేఒన్తగస్య = ఇతా్యాద్యధర్వుణవచనాత్‌ కన్న 'పెంచినవారు. విన్నళన్నవారు ఇతాాచో ద్వ స్రైసమానః (అవో ఈ38౫ వుట)

కన్న వెంచినవారు. ఇళ్యాదులు విశేషణోభయపద కర్మథారయనులనట లెన్స (౨౭౯ విష) (౨౭౧ వివ ౨౭౧ 1విష) ద్యంద్వంబునం బూర్యపదాంతా్రవ యవంబునకు లోవం బొండెనగు ఉదా -ాపుట్టుగ్తుంకు గట్లు (య ౫ ఆ) తొవ దమ్మి విందు త్‌ 39 ఆ) విన్నకన్నది (వి ఫు ౨ఆ) (ప్రాఢ సమా 3౨

1258 సామానీకవిషయములను బ్నూర్తిగ నిరూసింపళకర్టముకొాదు [౨౮౮ వి కల్చ] నూ) పుట్టు గ్రంకగట్లనంగా పుట్టుగట్టు చశు,పగట్టు = ఉదయాస్తాచలములని యర్థము - భాపేయ నమికాతత్త దేళ్యాచి త్ర న్వభావయుక్‌ తచ్చిత్ర కానుమ్నన్తవా్యా వూజ్యపాద సుభాషిలే (వికృ క్రియా 3౬ కారి అవో ౫౧౩ ఫు) భూయసీ నన్నయా దేళ ఫ్ర బ్లేషు లోపవస్షాగము శ్ర తి (వికృ ఆజం శిరా విషయము ఇర కా అవో 3౭9 ఫు) త_త్తత్చదం పరిగ్రావ్యాం _ యద తృహృదయే హీతమ్‌ (వికృ అజం ౯౩ కారి అహో 32౭౧ఫ్ఫు) కల్పతరువు ౨౮౮ విమ.---ఈ కారిక లీవజుకు వ్యాఖ్యాతములు (౮౮ వివ ౨౮౧ విషయ) సమాసములం దనేకనిధములగు లోవవన్తాగమాచేళాదులు సంభవించు చుండును అన్టవి మవోకనిప్యయోగముల మూలమున దెలిసనొనవలయును కృత్తద్ధిత నమాసానా మభిధానం నియానుకమ్‌ లత్‌ణం త్యనభిజ్ఞానాం తదభి “క్షానసూచకమ్‌ (ముగ్ధ ౧౧౮౩ సూ వివృతి) అని రంక్ళుతవై యాకరణులు: చైతము సనూసవిషమయములు దిబాత్ర, పదర్శన ఇరాగ్య్యరూత్రము లె యని వచించి యున్నారు వృషోదరాదీని యథోవదిష్టమ్‌ (౬జ-3౩-౧౦౯) వృషోదరవ్ర కారాణి శై. రర్టథోచ్చారితాని తక్హైవ సాధూని స్యు = వృషత్‌ +ఉదరమ్‌ = పృషోదరమ్‌ (తలోప) ౨ నీళకౌ సమాసాక్ర ౧౦౩౮ సూ) ఉదా.--నలువది - అటువది = ఇరువది = ఎనుబది -_ చెబ్బది . అలవడు మున్నగుశళ బ్ద్‌పల్ల వమ. లందలి కార్యములును నిట్టివె - అలవు+పడు = అలవడు వెలుపలగపడు = వెలువడు - తలంపుశపోయు = తలపోయం తెల్లవాటు * మొ కవ్వడి - (శవావడి) = ెండుచేతులందును. వడిగలవాండు - నిక్కల (0క్ళము+కల) = నిజరుగుకల మూండు*నాళ్ళు = మూన్నాళ్ళు - నాన్నాళ్ళు (రాలుగు+నాళ్ళు అంత+దాణ = ఆందాశ ఆన్ఫ+తో క = ఆందోశ సగము+పాలు = సగపాలు = పాంచాలు ప్రయోగములు --చ వీం గళ నయనుం డు మేశ్యరుండు గవ్వది జాయ గ నచ్చెం జెచ్చెరన్‌ (ఆర ౧ఆ 30౧) క నాకల నిక్కల యయ్యెడు థోకింపకు మమ (ఆక ౬ ఆ ౪ం౦) సీ తేగి సు థాంళులును వచ్చు మున్నూట యలువదింట (కాంతి ౫ ఆ ౮౪) క ఎనుబదిమొనిమిది వే్చరు దనుజుల శాఢ్య్యుండు ంం (ఉ వారి ౮ ఆ ౪౬) వానాంయయ్‌ = ఎన్నండ క్ట శ్ర చ్చినంద్రైళ్ళి యెన్నండో చ చ్చినయట్లు (ద్రో+ ౨ఆ ౫౧) మొ

[నా సమా ౨౦ సూ] సామానీకవుమూద్చలు వ్రయోస్హైకవేద్యములు 1209 బాలవ్యాకరణ _ నిక్కలాదులు యథావ్రయోగంబుగ గ్రాహ్యం వివరణను బులు *౦

౮ 1 విషయము నిక్కల - కన్న్వడి - ఫువ్విలు కాండదు - బతార్రదులు

సంజీవని ౨౮౮ ] విష --నిక్కల = సక్యమైనకల కవ్వడి = సవ్ధపొచి పఫువ్విలుశాండు = మున్మధుండు. నిక్కము+కల = నిక్కల అశకచో గతనూత్ర, ములవ్రశారము. నిక్కప్పుంగల అని మేర్చడును. 9్పిటం ట్రాతౌదిసంధిచొవ్చున నిక్కల అని కానేరదు నిక్కము+కల = ని+శల అనుచో లు శృ పమునకు బా సంధి 39 న్యూత్రముచొవ్వున నుగాగమముకాంగా నింగల అను ననిచ్హు రూపము సిద్ధించును గావున నిక్నల అనునది మహోకవిప్ర'రొరా గానుసారముగ పాధు వని ప్రకృతసూత్ర మునకు లక్ష్యము కావలనెను కవావడి = కవయందు (చేకులజంటయంద్యు వడి = వాణమువేయుటలోని వేగము గలవాండను ని గ్రవాను వొప్పున వ్యధికరణ బవాంవ్రీహిచే నర్థనీద్ధి గబ్లుచున్నది కాని యట్టియెన కవ వడి అనియే శావలనీయుండును అట్టి ప్రయోగములులేవ్ర ఇంక కవ్వడి అనురూసమే ప్రయు క్రమగుచున్నది గాన నిది ప్రళృతసూత్ర్రమునకు లతయస్ధమగు చున్నది. (౨౮౫ వివ) వమశీయు వ్య్థధికరణ బహువ్రీహి స్వరసము శామింజేనీ (విస్త 1 ౨౬౮ ?[ వివ) యిది వ్ర "మోంగానురోధనున సాధువగు చుం బ్రో నూత్రమునకు లమ్యమగుచున్నది కవళబ్దం 'బాద్యతరశిష్ట్రంబగుటయు ఉత్తర పద వకారంబు ద్విత్యం బొందుటయు తద్ధితపరి చృేదంబులోని పదునొకండవ సూత్రం బుచేనంణన కా ప్రత్యయంబు లోవించుటమయుంగలిగి (బాగు చ సమా ౨౦ నూ వ్యాఖ్య ౨౭౬ ఫుట ద్వి ము) బవాంవ్రీహి నంగికరించుటచే నీద్ధించు చుండంగా. క ప్రత్యయము ఘ+ింవనేల! డానికి లోవము చేయనేల! పువ్వు విలు+కాండు అనుచో నవ్వు వగ్శలోవమును షరపదాదిక్విత్వమును బ్రకృత సూత్రముచొప్చుననే సంభవించెనని యెటుంగునది బా -సంధి- 3ణ సూ త్రము చొపూన "(అన్యంబులకు సహితము = ) నీ స్కూత్తవులత్యములు మూంటిని సాధింపరాదాయని శంకించ జనదు అన్యంబుల కిర్యాదిసూగత్ర ము న్లైతను వ్రృయోగమూలకమె కావ్చన నిది ప్రకృతస్తూత్రవు _వ్రవంచమెమని గ్రపాంప నగును _త్రిలింగలకణ శేషమున నీసూ్రార్థ మె ఫునర్తుక్తముగ నీక్రిందిరీతి నువ 'చేశిందంబడెను ఆచ్చిశసమాసంబులం దజుముగ వర్ష్శలోపాగమా దేశ నిశారంబులు నిష్యవై కల్పికములుగాం చెప్టలు గానంబకిమయెడి ఉదాఎా-అందా క (ఆంత+ దాక) కట్టు ఇందాక = ఎందాక = అచ్చతలెల్చు (అచ్చను+ళలెల్చు)ు అందో

1260 ్రైఢవ్యాకర్తచూపిన సమాసకార్యవిశేషములు [౨౮౮ వి సంజీ] (ఆవుతో) ఆవల (ఆశవలన్సు ఇట్లు ఈవల ఇబ్బంది (ఇరు+వంది) = (ఆడవి పందికిని డోర బందికిని బుట్టినప ౦ది ఇరునెవి (ఇరుగు చెవి ఉ్వారి (విద్దాదరి) = (వాటమై మిక్కిలి పొడవైన గట్టు) ఎడవంక (ఎడమళ+వంక) ఇట్లు వలవంక ఎగు దల (ఎగువశతల) * ఇట్లు - దిగుదల వఎవాలు (వటమువాలు) కన్చుకనీడెము (వ్చారము+వీడెను, ) కవ్యుడి (శేవ+వడి) కుజటుమావు (శఅటుచ+మాఫు గందవొడి (గందము+పొడి) గుండ్రకడుళ్చు (గుండ్రముకడుప్రు గొబ్బండు (గొవ్చ+పండు) చిత్తరుబొమ్మ. (చిత్తరువు+బొన్ము) చిమున్నగ్రోరి (బిమ్మనము తోని) చిఆుచప్పుడు (చిజుక+4 చప్పుడు చెం ద్రశావి (చెఇద్తమంశా కావి కృట్లు చందుర కావి చనుమట (చను * మజక) చవ్చరమంచము (చక్పరము * మంచము) చొక్కస%తులు (వొక్కముగాసగతులు = గుజ్జము పల్లముమింది చక్కనైన తీగమోడిపని)

లెఏదారి (తెగువాడార్సి దట్టకెంపు (దట్టము కంపు దొంతర (దొంతి+తకలు నడురేయం (నడుమురేయి నాన్నాళ్ళు (నాలుగుచనాళ్ళు నాటకసాల (నాట కముసాల) నిక్కల (నిక్సము+కల) నిడుమోము (నిడుదశమోము) నె శ్తపలక (నెత్తము+పలక) వనిపట్టు (పసిమిగౌపట్టు) వెంద అుము (వెనువైైతులుము) వెన్త నను (పెద్ద+తనము) పొంగట్టు (పొన్నుగట్టు) బావ్రురె (చావు+వం) శెబ్బులి (పెద్దపులి) బెల్లముండె గ (బెల్లము+మండె గు బొందళము (బొంతగదళను) బోన పుట్టి (చోనము+ఫుట్టిక) మిండతపనీ (మిండండు+తపనీ) ముంగల (ముందుకలను) ఇట్లు - వెనుకల ముయ్మ్యేడు (మూ డుఖవీడు) కట్లు ముయ్య్యాలు (ఈరెందు శబ్దములు నీవజస సాధింపంబడినవి ప్తాఢ నమా ౧౦ సూ కాన నిటంజేచ్చుట సరికాదని తోంెడిని) మోసల (మొగసాల) వలిపవెన్నెల (నలిషము+ వెన్నెల) వలచెవి (వలన. * చెవి వాలెజు (వా+కెజపి) వాలురమ్ము (వాలు+అన్ము) వేగురుం జుక్క (వేగు+చుక్క) సగపాలు (సగముశపాలుు సాయాలు (సాము+పాలు సుంక సరకు (సుంకము*సకకు) . ఇత్యాదు లూహ్య్థంబులు (ప్రెఠ సనా

8౬ సూ)

ఇది సమాసపరిచ్భేదము = సమాసపరిచ్భేద వింతతో ముగినెను

అస ర్తి అద అస ఆం ధ్ర వ్యాకరణసంపాతా సర్వస్వము హూ తద్దితపరి చ్భే దము [నో త్వాస్థ తనళ్ళ విశృత" స్యాత్‌ (ఆం చిం హలం ౧౦ శారి అహో ౪౦౪ ఫృుట) _ కచి త్స్రత్యయ ఇరాగేచ తథాత్న మభిధీయతే నన్నయా (వికృ సంధి ౨౫ శారి అహో ౧౮౯ ఫు) ౨౮౯ విమ అన్యేచ శేచి దువనూ నో_త్సక పదలోప రూపకాఖార చా లోపళ్చ విభక్త్యాదే కళ్టేమ స్యా త్సమాస శాళ్టేష్య (ఆం చిం హలం ౧౬-౧౪౭ శారి అహో ర3౧-౮౮౭ ఫు) కల్పతరువు ౨౮౯ విష -- తద్ధిత -పుం - వృత్తివికేవే, తస్థికా - ఇత్యధి కారవిపాత ప్రత్యయేషు లేచ డ్వివిధా - ప్రకృత్యర్థ భిన్నాక్టా - స్వార్థిశాళ్ళ తేభ్య చఛ్రయోగేభళ్యో హిత (శఖ్రా చిం) అనుకోళము చొప్పున నాయా యర్థ ములకుం ఛు కృత్యర్థ భిన్నార్థ స్వార్భములకు పీతమైనవన గా నాయా యర్థము లను 'చెల్పునవి తద్ధితములని యర్భృము తస్య థావ_స్త శీల (౫౧-౧౧౯) వ్రకృతి జన్యబో ధే వ్ర కారోభావఐ గో ఠ్భావో గోత్విమ్‌ గోతా (నీకా తద్ధి ౧౭౮౧ సూ) గుణవచన ట్రావాగణాదిభ్య కర్మణిచ (౫-) ౧౨౮) గుణోపసర్టన న! వాచిభ్యో శ్రాహణాదిభ్యశ్చ షష్ట న్తేభ్యో ఖావే కర్మణి చాన స్య ఇఖీత్యర్థః (లను) జడస్య కర్మ భావోవా జాడరమ్‌ మూఢస్య భావ శర్మ వా మౌొఢ్యమ్‌ బ్రావాణ్యమ్‌ (ని కౌ తద్ధి ౧౭౮౮) మున్నగు సూత్రములచేత భావాదర్థములందు సంస్కృత వ్యాశరణమున త్వ వ్రత్యయాదు లనేకనులు విధింప బడినవి అట్టి తద్ధిత వృత్యయాంతము లెల్లం చెనుంగునం దతృమములుగ జడత - 'నూఢ్యము - మూఢక్వము - మూఢత - శ్రావాణ్యము - బ్రాహుణత్వము- బ్రాహృణత మొ యావాదిభ్య కన్‌ (౫4౮౪-౨౯) యాన వవ యావకః మణిక ” (నీళౌ తి ౨౦౯౭ ) మున్నగు స్యూత్రమ లచేత స్వార్థిక కన్‌ ప్రత్యయాదులును

1062 తద్ధితప్రత్యయమనుల దిబ్తాత్రప్రదర్శనము ౨౮౯ోవి కల్ప] జెర్చ బడియున్నవి ఉదా--యావను = యావకము (లక్క) మె 9క్లె స్యార్థిశాది తద్ధిత ప్రశ్యయములును ననేకశములు గలవు అట్టివెల్ల బవాువి_స్పృతము లగుటచే సంస్క త వ్యాకరణమ.లవలననె "ెలినీొననగుకు ఇంక నాచ్చిక తద్ధిత ల్యేయములఃనువి_స్పృవములె యగుటచేత వానిలోజూతికొకటిగ భావార్థక స్వార్థిః వ్రత్యయములను దిక్‌ ప్రదగ్శశమగా భట్టారకుం డుపదేశించు దున్నాండు త్యాన్ధే= సంర్క్భృత భా వార్థక త్వ ప్ర త్యయముయొక్క యర్థృమందు వికృతౌ = లెలుంగన తనళ్ళ స్యాత్‌ = తన్మప్తృత్యయమును నగును చ శబ్బమహిమచే అఇమి మున్నగు ఛత్ర తర్టయనులును భా వార్థమునం గల్లునని యెజుంగునది సమాసవృత్తియందు వలెనె తద్ధితవృ త్తియందును దద్ధికవ్మిగ్య హ వాశ్యమందలి ్రాతివకికమున కవయవము లగు సుబ్విభక్తులు (౨౬౮ విష) సంస్కృత వ్యాకరణములోని సుపోధాకు ప్రాతిపదిక రొకాః. అనుచొప్పున లోపించుర. అట్టి తద్ధికాంత ,ప్రాతివదికముపైని వాకశాళ్ట్వన్వమ 'యోగ్యములగు సుచబ్విభ క్తులు నిల్చును ఈవిషయనులకు లోపళ్ళ విభక్త్యాదే రిత్యాది చింతామణిసూ త్ర ముపలతణ మనందగును. ఇళ్లు కృత్తులవిషయనునను నంగీకరింపనగును ఉ బంటుయొక్క+భావము = బంటు తనమ.=భటత్వేను: ఉ బంటుతనంబు మూటలకుం బాటకు (ఉద్యోగ 3ఆ గణ) బాననీ డు - ద్వ - విణ = (బానసము+ఈ డు) ఉ బాననీని నొకనిన్‌ (భార విరా౧ఆ) (శరు జూదరి జాజిరి విణ - జూదనముఅరి ౧ జూద మాడువాండు మ అరయం దస్పాకయింత నావలన లే దాధర్మపు త్రుండు జూ దరి వెంటన్‌ (భా ఉద్యో 3 ఆ 3౫౩) (శంరు పయి వ్రయోగములలో. బాన సమంగా ఈగాండు = చానసశఈండు = వాననీ డు జూదనుఅరి = జూదగఅరి = జూదరి అని ప్రక్రియ ననయునది శూరుడు ధర్మివాచకను ళూరత్వను ధర్మ వాచకము ళూరత్వ ధర్మముగలవాండు ళూరు డు ళూరుని ధర్మము శూరత్వము త్వప్రత్యయను వలెనే యీ తన ప్రత్యయమునైతను ధథర్మివాచకములవై నె నిల్చును శాన బంటుతననుం ఇ భటత్వముగలవాండు = బంటు అని యర్థము ఇట్లగుటచే నీఫావార్టక ప్రత్యయములు పోండిమి వాండిమి మున్నగు ధర్మవాచక నుల పయి నిలువనేరవు పెద్దతనము = చిన్నతనము మున్నగుచోటుఎ౦దు పెద్ద - శి ఫి భ్‌ గై చిన్న మున్నగు ధర్మివాచకములు నస్త్రీసనువి శేషణములుగాన వానిపయి షష్టీవిభక్రి నిలువ నేరదు కానం దద్ధితవృ్తి విగ్రవారచనన్రై వానికి విభక్తి వివతీంచునపుడు (౧౦౭-౨౭౧ ౨౭౧ 1 వివ ) తచ్భబ్దముతో నవి నమనీంచును గాన నట్టిరూప ముతోవి గ్రవారచనము చేయవలయ. ననియు. దద్ధిత ప్రత్యయము నిల్బునచ్చు డా

వా (బా తద్ధి ౧సూ] తన్న్రత్యయవరకత్యమందుకు షష్టి ద్వితీయవ లెనిల్బును 1268 విభ_క్రితోం దచ్శబ్దము నైతము లోవించి ప్రాతికదికమె నిల్పుననియ నెజుంగ నగును ఉదా ._-వెద్దదానియొక్కగతనము = వెద్దతనము చిన్న దానియొక్క+ తనము = చిన్నతనము ఇళ్లు ఆకొన్న దొనియొక్కశవనము = ఆకొన్నతనము" నున్నగు ,క్రియాజన్యవి శేమణములును దన్నప్రత్యయా౨తము లగునప్పటి వ్యకి యను వర్శింపనగును. లేంగ్‌ దుర్చుద్ధితనము మాని (కర్ణ ౩ ఆ ౮౯) (దుర్చుస్థివాని తేనము ) నూరియిట్లు వివరింపకున్నను గొవ్పతనము మున్నగు నాతని యుదావాక ణముల ప్రక్తియకు 'వేటుమాన్లము లేమ ఇన్లు వీని ప్రక్రియ నెర్ననగునని తెలిసి కొనక ఫ్రైఢవ్యాకర్త తకవర్జకంబు పరంబగునవుడు తచ్భషార్థంబునకు లోవంబు విభాషనగు వెల్లాళొన్నతరాన (భీకంం౨ ఆ) (పాఢ త్ధ ౨ఆసూ) అని ఫునరుక్తముగా సూ శ్రీంచెను తన చ భావార్థమున వచ్చు తస్థిత తక యము కొన్నిచోట్ల క్రియాజన్యవి శేషణముల రూంద విభ్నక్షి నిమి త్త. “మగు తచ్చబ్ధము లేకుండంగనే యియస్థ్రది క“ంబకుచున్నది ఉదా = ఆకొన్న కనము - ఒర్వలే.తనము మొ (నూ రా ని) అనిసూ- రా - నిఘంటువు వై వ్రైఢవ్యాశరణ విషమములను న్వీకరించెను. కది గాణవతవివరణ మునందును న్వీకరింపంబడెను. (గాణ తద్ధి ౨౬౭ వుట) క్వచి తృ్రత్యయ గఇొూగే చేత్యాది కారిక యా (౨౪౧ 1 విష ౨౭౦ విన) వజప వ్యాఖ్యాతము ది-వి వ్రత్యయ పరళత్య్యమునందువ లెనె (రామునిది శక్తి. దానిది కలరూఫు - వారివ--విక్యాసనములు యీ తనప్తత్యయ పకకత్యమునందును షష్టి ద్వితీయా శారమునందును ఉదా __ రామునియొక్క4కనము = రామునిన్‌_తనము = రానునితనము నీయొక్క తనము = నీత తనము యొక్క లోపవించినట్రి దుమంలేత కాచ్చిక రూపములు చళథమైకవచన తుల్యరుల్లై యుంగకును గాన నీ 'వ్రకరణమున నెల్లరూవములు వ్రథమైకవచనములుగనే నిర్జిష్టములపను (వాపా చే 3౬9 వుట) అను వేటికావ్యాఖ్య కేవలము. ఛ్రాంతియూలకము. ఎల్లగొడలను నీ తన 'వత్యయము మస్థ్యంతమునకుం బరముగా భావార్థమున వచ్చును కొన్ని శ్రీ పమళబ్దములకు వచ్చునవుడు మాత్తమె పయి నుడావారించినరీతిని తన 'వ్రత్యయము చేరిన పాతి పదికమున కవయవమగు వష్టీవిఛక్సి లోవింంచినట్లు కనంబడు తక్కినఫు లింగ నమనుల కును నవుంసకలింగ సమములపను పెద్ద మున్నగువానికిని దన 'వ్రత్యేయ వరకత్వమున నట్టి వ్రక్రియ యువచరింపదు క్వచిత్‌ ప్రత్యయ మోగే చేత్యాది కారిక చొవ్చున ద్వితీయాకారముతోనె నిల్బుటయు నచటి ద్రుతము ద్రుతస్య సర్వల్రేతి సూ త్రముచే లభోవించుటయు సంభవించును తత్సమ శబ్దరులకును నీ తనవ్రత్య్యయము వచ్చు

1064 ఖావార్థక తనవర్గ కవి ధానము [౨౮౯ వి సంజీ] టయు నచ్చటి వన్బీయు డ్వితీయాకారముననె నిల్చుటయు ద్రుతలోవనము వద్చు టయు సంభవించును ఉదా*.-మనుమనియొక్క+ఫావను (ధర్మము) మనమనిన్‌ * తనము = మనుమనితనము - విలుకానితనము = రామునితనము - నీత తనము మొ ఉ సుందరకుండు నేనును ననూయతనంబుశ + (దశకు ౫ ఆ 6౮౫) ఇట్లు స్వార్థమున తనము కనంబడుచున్నది. (సూ రా ని తనము ళబ్దనమునొద్ద) ఇట్టి ప్రయోగములు భారతమందు గన్పట్టవు ఉదంత శ్రీసమములకును నదంత గుణవాచకములకును తన వర్మ్శశపరకత్యమున నుమాగదముము చ్రుత కార్యములు నగును (౮౮-౯౭ ] విష ) సొగసుందనము అెల్ల దనము - పరసందనము (ఉనోర 38 ఆ ౨3) పరస అను న్రీసకురూవమును గలమ (దూశ ర) ప్రయోగ నుల --క నెట్ట సభలో నేవ్రక క శ్రైదుర నరాతితనము గాకెతయు వా రెట్టి తులువలో ద్రావడి నట్టుల పజచెడిదె జూదనూడరె యందున్‌ (ఉద్యో ౧ ఆ 38౮6) లే దుర్చ్భుగ్గిశనములు నూని కర్ణ 3ఆ ౮౯) (దుర్చుద్ధి జ దుష్టబుద్ధిగలవాండు ) క అని ఇొలిచియే బృవాన్నల యను నామముతోడం గన శాంత ఫుఠరవ _ర్తన మొనరించుచు లానీక తనమున నివుణుండనై యతని మెద్చిం కున్‌ (విరా ౧ఆ ౮౯) లానీకా స్రీ (౬స+ణ్వుల్‌) నర్తశ్శ్యామ లాసకా ఒనస్థత్తే _(శబ్దస్తో) క వెజ పెట్టిదియో యొన్నండు నెజుంగని నీయట్టివాని ివ్యరొళో యీ విజీకితన్నమీంత యలవడం గజెవీనవా రనుచు శౌరి కలకల నవ్వైన్‌ (ఉద్యో 3 ఆ ౫౭) ౯౭ 1 విమయమున చెడుగుందనము-అల్లందనము- పరస దనము = ఎటుకుందనము అనువాని ఛ, యోగములు గలవు తనవర్ష్మ కంబు 'శ్యార్ధంబునం దగు ౧ త్వార్థంబనంగా బాలవ్యా. భావంబు ప్రశృతిజన్యబోధంబునందుం ఛు కారంబు వివృతి భావంబు రామునితనము మనునునితనము నీత శ౮౯ విమ తనము - గొవ్నతనము = ఫఇొజుకనను = నబ్లందనము - పుల్లందనను సంజీవనీ ౨౮౯ 1 విషమా చృత్య్యయమునిల్చుటక బూర్వ్యపుళబ్దము వశృతి రామునితన మనుచోటి మవ్పోతియగు రామునియొక్కి అనుదాని బోధ మున - రానుత్వా వచ్చిన్నోరామః = రామత్వమను ధర్మముతోంగవాడినవాంయ రాముండు = రామునితనముతోం గనూడినవాండు రాముండు - రామునితేనమను ధర్మము (రామత్వధర్మమ.) వ్రశారమగుచున్నది యని తాత్పర్యము రాముని యొక్క+భావము (ధర్మము అనుఛోటి యొక్క విభక్తి బా సమా ౨౫

ల ర గధ [బా శస్ధింసూ] సూరిగారి తగ్ధి ప్రత్యయ ప్రక్రియ 1265 సూత్రముచేత లోవీంచుననియంు నా సూత్రములోని సమాసశపబ్దము తద్ధితవృ త్తికి నువలతణమునియు లేదా సమానము మున్నగువాని విభ క్షికి = విభక్రార్థదులకు * అని యచట వ్యాఖ్యచేయవలయుననియు సూరియాశయను కావున యొక్క విభ_క్రిలోనీంపంగా రామునితనము అని రూపసిస్థియగునని కాత్చ్సర్యుము ఇశ్లై - మనుమనితనము - నీతతనము - మున్నగుచోటులను సమన్వయించుళొను నది గొప్పతనము మున్నగుచోటుఎందు గొప్పడానియెొక్క+తనము అను విగ్రృవహమెన్ని విఛకార్టదులకు లోప మను వై వాస్థఖ్యచొమ్పానం దచ్చ్శన్చార్థకళ్ళ ము నకు విధ కితోంవాడ లోపముగల్లంగా గొప్పకనము మున్నగురూపముల నీస్ధ గల్టునని గ్రహింవనగును త్రిలింగలతణ కేషకర్త యీరరితిని గ్రహింపక తద్ధత వ్రశష్టాయంబులు వరంబులగపనపుడు పదంబుల డువర్గ్శ కాదులకు లోపంబగు ( వ్ర తస్థి ౧ సూ) అవియు తనవర్శకంబు పరంబగునపుడు తచ్చష్టార్థంబునకు లోపంబు విభామనగు (వ్రాఢ శ్చ ౨సూ) అనియు స్ఫూత్రించెను ఈమార్ష ముచే ఆకొన్నేనము మున్నగు ీయాజన్య విశేషణస్థఎములుమూత్ర మె రే గొప్న పవనము (గొవ్పదానితనము) నల్లందనము (నల్సచానితనము) మున్నగునని వ్రైతము. శీస్థించుకుగాని యందట్లు స్పష్టవజుపలుడలేదు సూ రా నిఘంటు కర్త లీనిషయములను న్వీకరించుటలోం గ్రియాజన్యవి శేషణస్థలములందు నూత మె యీరీతి గబ్లునని వివరించిరి (సూ రాని తన శబ్దము) (౨౮౯ విష) కొఆుతరము = అల్బత్వ్యము నల్లషతనము - మున్నగుచోటులందు వౌ సంధి 3౫ స్తూత్రముచొప్పున నుగాగిమమును ద్రుత కార్యములను నరయునది. ఈకన వ్రత్య్యయము సంస్కృృవ సమశళబ్దములవిరా దనైైతము. నిల్చునని పంణయుడా హృాతులె విశదీకరించుచున్న ని అట్టి కనిష్తమొూూగము లీవటికు ౨౮౯ విషయ మునం బ్రదర్శింప బడెను ఇట విశేమం బుత్సర్ణంబువకు విభామను చాధళంబగు తి స్పష్ట్రము చాల వ్యాకరణ చిన్నాదులకు అ= వర్షకంబగు తె చిన్నజీకము వివరణము కన్నెణికము చిన్న - కన్నె - చుట్టము - దొంగ = ౨౮౯ 1కే విమయము వేద - విండ - లంజె ఇత్యాదులు చిన్నాదులు ఉత్వంబున కత్వంబు ఆికము పరంబగునఫు డగు ౪ తొత్తటిఃము = వెడ్డలేకము - వెజ్ఞతీకము సంజీవని ౨౮౯ 1] విప _-ఇటననంగా నీతద్ధి త్రశరణమున నుత్చ్సర్ణమున కనంగా సామాన్యవిధికి విశేషంబు వై శల్పిశముగా 'బాధకం బగును వి శేషవిధి 1509

1266 తసోపరకత్వమున ఫు-౦ఫులు నుక్కుికా స్త్రీయములుకావు [౨౮౯ వి సంజీ ] పొమాన్ర్థవిధికి నిత్యముగా చాధకము శావలనీయున్నను నిచట వైకల్పిశముగా మాత్రమె జచాధశదుగునని యర్థము జి శాదివృ్యత్యయములు భావార్థమున విశేషవిధులు విధింవ బడునుగాని యవి వైకల్పికముగామాత్ర మె యగుననియు వానివానిచోటులందు సానూన్యవిధుర_క్తమగు తన ప్రత్యయము ప్రరయోూగాను సారముగా నిల్చ్బుచునేయుండుననియు6 దార్సరస్టము 9 సూ వాఖ్య చిన్న-కన్నె మున్నగుళబ్దములకు భావార్థ్రమున ఆకవర్ష్మ కముపాతీకనుగా వచ్చును అికవర్గకము రానివమమునం దవవర్శ్మశము నిబ్బను ఉదా..---దిన్న దానియొక్క +*ఫావము (ధర్మ ము) చిన్నటికమ.-చిన్నతననము కన్నెఆి కము - కన్నెతనను చిన్నాదు లాకృతిగణనునుచు గొన్నిటిని సూరియె విశరించెను చుట్టముయొక్క+ఫావము (ధర్మము) చుక్టీజికము చుట్టదముంతనము ఇక్రిచోటులందలి ము అనుదానికి ఫుం-కు లును బా సంధి 3౫సూ త్ర ముచొవ్వున నితర్జి ను గాగ మము రాంగా చుక్టీఫు దనము మున్నగురీతిని రూపముల సాధింపకలనీయున్నది కాని తనవర్ష్మ కషరశత్వనమున మువర్గ్మకముకు పవు-ంఫు లు వచ్చుటయు వానిపై నుగాగమమువచ్చుటయు లాతణిక నుహోకవి వ, యోగసస్తుతములు కావు అధర్వణ శారికకుం బొరపాటుగా సూరి యర్థము చేసీకొనుటచే నాతం డీవిధిని సూ త ములో నిల్చెనని యీవజకు వ్రాయంబడెకు (౯౭ విష ౮౮ వివ) (వ స్త్ర కావున చుట్టముతనము అనియె యుండనగును - చుట్టపుందనము మున్నగురీతిరూషముల విస్త్ప్తము ౨౮౯ 1 విషఎా తద్ధితవృ _త్తియైనను తవవర్షకంబు పరం బగుచోం దక్కిన వ్ర తరయంబులందుం బలె ట్రథనూవిళ _క్రీ మువర్ణకంబునకు లోపంబు సామాన్యంబుగా రాదు ఈయర్థంబు సంధపరిచ్భేదములోని ముప్పది యేనవసూత్రముచే తన వగ్శకంబు పరంబగునవుడు వుంపు లకు నుగా గమంబు విధించుటంజేని యనుమేయింపబడుచున్నది. (వాగు ప్ర తద్ధి క సూ వ్యాఖ్య ౨౮౯ ఫు ద్వి ము) భావార్థ తన్యప్రత్యయము. నిల్చునప్పటి విగ్రవాములోం బూర్వవదను వ్రథమాంతమగుట యసంభవము చుట్టముయొక్క భావను.=తనము మున్నగుచోటులందలిది ప్రథనూ మువర్శళము కాదు అది ముగాగమము ఇతర తద్ధితములందును నంతటను ్రథమాంతమె నిల్చుననుట పౌర పాటు కుంచముయొక్క+సరిమాణము = ఎడు = కుంచెండు” మున్నగుచోటు లందును బూర్వపదము పస్ట్టంతమె యగున సమాసవృత్తియందే సమాసము నకం ధ్రాతిపదికశత్వము. సంగీకరిందచి తదవయవములగు సుబ్విభ క్తులకెల్ల లోపమం చేయు సంస్కృత వ్యాకరణపద్ధతి నంగ్నీకరింవక సమాస మధ్య్యగత విభ_్షీకి మూత్రము

[వా తద్ధి 9 సూ] ఈ సూత్రమునకు మాలముచూవట్టదు 1267 నంగీకరింవరాదు. ఆిక వ్రత్యయపవ్ర యోగములు జానీ 'బాల్యమగుం జిన్నజ్‌శ మన (ఆం భా ౨౧౧౭) కం కన్నెణికళ్ళు రతియు బోలెం *డునిం పొసంగెన్‌ (మనుచ 3 ఆ ౧౧౭) ద్వి శజపినవాండవో “*న్నెర్క మిడగ = (వండికా వురా ౧౧౫ పొ) గీ పొండన్చలు ఛా_ర్తరాస్త్రలు ఫవుండరీక నేత్ర చుట్టటికంబున నీకు నొక్న రూవ (ఉద్యో 8 ఆ ౧౨౬) నీ కులములో వన్నె తక్కున యయ్యెనే గాధి వట్టికి మేశక చుక్టీతికము (మనుచ ౨౪ ౭9) ము దుర ముం దుర్గము కశాయబారము నుటీన్‌ దొంగర్భమున్‌ గళ ళ ౧౧౧) (వయిజికప్రయోగములు సూ రా ని లోనివి క శడు వేదజింంబుకంళొం గష్టము గలదే (విక్త్క ౨ఆ ళ6€ ర) మిండఆికము = జారత్వము ఎగ్నీ

ఈ వి భుండు పదియాలటువే లాండ్ర పిండు నిండు మిండతీకమున * (పాంచా ౨ఆ ళ ర)ద్వి ఎసగ లంజెజీక మే నీర్శాత్రి న్వేత (బనవ 3 ఆ ౨౧౬) రిక మనియు నర్వాచీనలువాడిరి రికము - చే - అస చ ఆవయణం దల్లి కక్క నెలియండ్ర కు దక్కును గల్లివట్టి చు _ట్రరికము వారి!న్‌ = (వ్రళా చత్యేశముగా లోవమును విధించుళొన్న సూరి ప్రక్రియలోం దద్ధితవృత్తిలోని విభ_క్రి లోపీంచుననెడి సంస్కృత వ్యాశరణపద్ధతి నుపయెకోగించుట యాతని యంచ్దేళ మని విళ్వనీంపరాదు సూరి యీ తద్ధితవృ త్రి విభ_క్రిలోప విషయమును స్మరింప కయె విడిచెనని తోంచెడిని ఇంక-పబా-గు- వ్ర - వ్యాఖ్యపయమున రాముని తనము మనున్నగుచోటులయందు ని మున్నగువాని లోపాఖావ మెట్లు పొసం గును 1 ఇట్టియెడల నట్టిజ్ఞావకములు లేవే చిన్న దానియొక్క +తనము మున్నగు చోటులందు దచ్శష్టార్ధకలోప మెట్లు! అట్లు వృ త్తీశిర్ధకల్పనను చేయక సంప్రదాయ విరుద్ధముగ వాం-సా- వే. వా్రఖట్యాతవలె చిన్నయొక్కతనము = చిన్నజీకము = తద్ధితవృ త్తని విభక్రీలోవము (భా సా వే 3౬౧ ఫు) అని వచింపరాదుగదా అచ్చికవి శేషణములవై6 యొక్క మున్నగు విభక్తులు నిల్చుట యాం భ్రవ్యాశరణ కని 'వృయోగ విరుద్ధముగదా ఇంక నసూరిగాగి నుగ్విథాన జ్ఞాసకనుంచే ముసర్మ్మక లోపాభఖావమును సాధించుకొందు మన్నచో విరోధము లేదు గాని యట్టి నగ్విథాన మును దానికి మూలకుగు పుంపులస్థితియుం దనవర్శకపరకత్యమున నిరాభారముల్రై యగ్రావ్యాము లగుచుండుటచేత (జ౭ విష ౮౮ వష) చుట్టవుం దనము = చుట్టంప్రం దనము మున్నగురూవములు ల్రౌన్యానులు శానేరవు గుహ్తార్థ ప శౌశి కాకార లేని యట్టి ప్రయోగములు చూసకయ వాని నుదావారించుట యుృక్తముకాదు (బాగు వ్ర క్త ౨౮౯ా వుఎ)

1260 బా-గు -ప్ర వ్యాఖ్య పొసగీయుండ లేదు [౨౮౯ వి సంజీ[ 9ఆ శర) ఆీకము- దే అప క కధ్యమునకుం బే దటిక 'మొసలగనని యజు నం దటు దూటుట (భో 3ఆ శర) కళ ఎలు గమి చీ కటి నీ పె ద్దతికంబు దలంవ నేమి తప్పూ కలిగినన్‌ (విరా ణి ఆ

3౫౭ ) అని తిక్కన శకటము ప్ర యోగించెన్సుగాన నదియె ప్రాచీనరూవము ఇట్లు 'వెద్దళబ్బనును చిన్నా దులలో: జేర్చనగును

౪సూ వార్ట్రఖిర్ణి ---జీకము వరంబగుచో ముందటి ఉ కార మకార మగును తొత్తు+టికము = తొ_త్తణికను = తొత్తుందగము = దాస్యము వెడ్డ ఆికము = వంచన = కాసట్ట్టము వెద్దటేకను = వైద్యము వీనిస్థితి కాధారముగం బ్ర యోగములు లభింపలేదు తొ_త్సతికము అనుఐ-నికి ఛబ్దరత్నాకరములోం జూపంబడుటయె. వ్రమాణముగ నూ రా నిఘంటువున వ్రాయబజెను తక్కిన "ండును శబ్దరత్నాశరమునందునై తము మావ బడలేదు అందు వెడ్డుళబ్ధము ధర్మవాచకముగ శబ్ధరత్నాకరమునం బ్రదర్శింప బడియున్నది ఆవవత్షీమున ఆిశదుం నిల్చుకేు సరికాదు ఇంక నీసూ త్త మున శాధారమేమో తెలియకున్నది చాలవ్యాశరణ వేర్యాదుల కిమి వర్ష్మకంబగు సో వివరణము వేరిమి - కడిమి - వేరు - కడు - మ్రుచ్చు - మేలు - ౨౮౯ వేపేవివు కాలిం పోండి- వాండి- వేది - ఇతస్థదులు 'వేర్వా దులు సంజీవని ౨౮౯ 11 విష == వేరు మున్నగు శబ్దములకు భావార్థమున త్తిమి

అను ప్రత్యయము వచ్చునని యర్థము తనవర్శకమున6 టి యోగానుసారముగ నగును అర్థములు ---వేరు = అధికము - వెద్దది కడు=గొవ్చది ద్రుచ్చు = దొంగ 'మేలు = స్రేస్తము. (మేలు = శుభము - శభమైనది యని యి ట్లిది యర్థవిశేమ ములలో ధర్మవాచకము = ధర్మివాచళను నయం యున్నది) చెలి = మిత్రు డు పోండి = ఒన్సిదమెనది (ఒప్పు అను ధర్మవాచిత్య్వమును గలదు ) వాండి = నిశితేము (నైశీత్యమను ధర్మ వాచిత్వమును గలదు) 'వేండి = ఉస్తము ( బొళ్ల్యుము అను ధర్మవాచియాు ) వేరుాల్తని = వేరిమి = 'వేర్మి = ఆధిక్యము - గౌరవము. కడుజల్తమి= కడిమి = పరాక్రమము = బలము ఈలెండుచోటులందును తన ప్రత్యయ "యోగము కానరాదు వేరతనము - కడుతనము అనురితిగల తనప్వత్యయాంక రూపములు లేశ్చ్ర బలళబ్ద వికృతి బలిమి శాన శంకాస్పదముకాదు కడిమి-యు - 'జే-వి ౧ అతిశయము గీ కినినీ యాశటి కడిమి న యనిలసుకుండు (ఉ రా ౫ఆ ౧౦౧) + 8 వర్యాక్రదము అవె నీలుం డంతం గజకుం డేలు

(నా తద్ధి గసూ] మి చ్రశ్య్యయను = దానివ్ర యోగములు 1.69 'వెండ్రుశల శా శానీబంటుం బొదివి కడిమి నొక్క కడిమి "బెజ్‌కివై చెం గ్‌డిమి జేజేలు మి న్నునం జెలంగి కనొనచుం బొగడగ (అచ్చ రాయు) (ఈ మర్థము పశ_స్తముగాం దోచలేదు ) (శర కడు శబ్ద ఛావార్థకరూవమగు కడిమి శబ్దమా ధిక్యమును దెల్బుట సరికాని పర్శాక్ర్రమను నెట్లు తెలువునని ళబ్దరత్నాకరకర్తయెట్లు తలంచెనో తెలియకున్నది సూ - శా - నిఘంటుక్నర్తలు దీరిని మన్నిందళ భట్టార కు డె పరాకృమార్థమ.నం బృ యోగ్చించె ననుకొనుచు ని ట్లుదావారించిరి. కడిమి (క్మ్రిని (_శడు-క - కడుమై) ౧ బలము - పరాక్రమము-కౌర్యము గీ

నాకడిమి వినుము ఉ ఈచ్చజి నొక్క రక్కనుడడ కాండు సురాసురు లెల్ళ నొక్క రై వచ్చిన నీవదూడంగ నవార్యబలోద్ధతిం జేనీ వారలన్‌ చచ్చి వధింతు (ఫార ఆది ఇ ఆ ౧౫-౧౯౫) కానియీ భట్టారక చయో గమున నా కడిమి విను మునంగా నాయాధిక్టరు = నాగొవ్చతనము=విను మను నర్థము సుసంగతమై యున్నది ఈ రెండర్థములకు నిట్టి పాొన్నిధ్య ముండుట చేతనే యర్వాచీకులు పర్శాక్రృదూర్థమునందును బ్ర యోగింపసాగిరని యెన్ననగపను ఛా _ సంధి - ౧౨ స్మూత్తము (7౭ వివ) సమాస సంధి మ్మాత్తే వివమయక మగటచేత కడు*ళ్తమి అనసంధిలో ద్విరుక్త టకారము రానేరదు. చెలి+ళమి = చెలిమి” నున్నగుచోట్ల బా - సంధి - ౧౧ సూత్తముచొమ్రూన (2% విష) నవదాది స్వర సంధి నిత్యముగ వర్షిల్లును కొన్ని ముఖ్యములగు వ, యోగములు

క సత్యము వలనన ములు సూఫవ్రు గౌగరవంబున వేర్తిన్‌ (ఆది ఈర ఆ లి నీ జను లొక్క తఆిం దొల్లి ససమయంబుం దమలోనం జేనీ శ్రూరతయు మ్రుచ్చి మియుఆంకు నైంపక (కాంతి ౨ఆ ౨౫౭౪ రుచ పగకు మేలిమి "లేమి ధ్రూవంబు శవా (ఉద్యో 8 ఆ ౨౧) క ఇిలిమియు సంభాషణమును బలిమి (ఉద్యో ౨ఆ ౮జ)చ ఘన రుగం జెలి నేయును (ఆది ౨ ఆ ౧౨౬) తర్య్వోజ చెలితనంబున గంగ చెల్వ పార్వతికి (వారి ఉ ౭ఆ ౭౫సూ రా ని) క మూండవొసాణు లిమెయిం వోండిమి ెడి పొాజం బవనఫుత్రుని యొదురన్‌ వేండిమి సూంవగ నొకయన్‌ వాండి మగడు 'లేండ యేమునం గల దధిపా (కర్ణ ౩ ఆ 3౫౭) క వేంయడిళొని కృవణులై కను పోండివి ౦౫దియేల రాజపుత్రులు దమమై వాండిమి దవ్చీన నివష్పుల జే డిమి "చెడినట్లు జనులు విని యులుకుదు"రే (ఉద్యో ౩ ఆ ౧౯౭)

12రీ న వర్మ కాంతను ధర్మవాచకమనుట యుక్షము [౨౮౯ వి సంజీ] నవర్మ్యకంబు గుణనచనంబులగు నల్లాదుల కగు ౬ బాలన్యాశరణ నల్లన - అల్లన - నల్ల - లెల్ల - వచ్చ - ఎజ్జి - చామ - వివరణము తియ్య ఎ కము = ఫుఖ్ల - చప్ప = విన్న ఎ తిన్న = అల్ల - ౨౯౯ శ విమ ఒయ్యు - తిమ్ధ - చక్క - వ్రేశ - ఇత్యాదులు నల్లాదులు సంజీవని ౨౮౫౯ 17 విమ ==గుణవాచకములగు నల్లాదులకు భావాస్థంబు నందు న వర్మకమగునని యర్థము సానూన్య విధుషుక్తరుగు తనవర్ణశము సైతము పాథీకముగా వీనికిని వచ్చునని యెఆుంగునది అర్హములు విన్నన=వై వర్గము - అల్లన = ఒయస్టన = మెల్లన - తిన్నన తిమ్హుశ = స్వాస్థ్రము - వ్రేశన = భారము (శర) సమాసకరిచ్భేదమునందును నీ నల్లాదిగణము. వేర్కొనంబడినది కాని యిందు చప్ప - బయ తిను - చక్క - వ్ర 8 శబ్దము లధికముగం జూనంబడినవి చక్క చిక్క నున్న మున్నగునవి వేర్కొనంబడ లేదు ఆక్బతిగణమగుటచే నిట్టి వ్యత్యాసము విరోధింపదు అట్లయినకు నీగణమునుండి ఒయ్యు-- వ్రేశ - చాను శబ్టములు తొలగింవవలనీ యుండునని సమానపరి చృేదమున సవిమర్శముగా నిరూ వితమయ్యొను (౨౮౨ కే విష) చామనచాయి అనుచో చామన ళబ్దనుం శాష్టమల శబ్ధభవ మనందగును బా - సంధి - 3౫ సూత్రము చొప్పున (౯౭ ౯౭ 1 విష ) నదంతగుణవాచకములకు వచ్చు నుగాగమ మిా నల్లాదులలోని శబ్దములకు మాత్రమె వచ్చును నల్గశతనము = నల్లను+తనము = నల్లందనము = నల్లందనము 'వెద్ద = చిన్న మున్నగువానికిరాదు వెద్దతనము - చిన్నతనము మొ గుణవాచకంబు క్రియావి శేషణంబగుచో నొక్కెడ నవర్ష్మకంబునకు బిందువు గానంబడియెడి ఉదా _--మ ససి చక్కంగం బ్రియుండు , (శశీ ౨ఆ) (ప్రాఢ సమా ౧౮ నూ) (చక్కన+కన్‌ = చక్కంగన్‌ ) క మనసు పొందు చకలంబడునే (ఉద్యో ౧ఆ 35౧౩) చక్కంబెట్టువాండ నే బాండ వులన్‌ (ఉదోస్టు ౨ ఆ ౨౫౦) తెల్లగన్‌ - సల్లగన్‌ మున్నగుచోట్స అెల్ల= తెలుపు మున్నగురీతిని విశేష్టములగు ెలాదులపై కన్‌ శబ్దము నిలువంగా గసడదవా దేళముయ్యునని యెజుంగునది నూ- రా - నిఘంటువ్రనందు నల్గాదుల న వర్మకరూవ ములు విశేమ్యములుగం జూపంబవినవి కాని వాన్నిప్త యోగములు చూపంఒడ లేదు కొన్నిటికి ఆం త్ర భాషాక్షవము వ్ర మాణముగాం జూపంబడెను కొన్నిటీకి బ్దరత్నా కరము ట్రాణ్యనిఘంటువును బ్రనమూాణములుగాం జూపంబడెు ఇశనీన వృత్యే యాంతరూపములిల్స విశవణము అనింగా ధర్మివాచకములగాసు నంగీకరింపంఒడినవి

[వా తది జసూ] సూ-రా-ని నవర్శశాంతను ధర్మివాచకమనరాదు 1271 అట్టి వి శేషణత్వమునకుం ట్ర యోగములు బవాళనముగాం జూపంబడికవి కాని యా్ర, యోగము లెల్ల నప్రత్యయాంతనముల విశేష్యతకే యనంగా ధర్మ వాదకత్య మునకె లత్షములనియు సూ- ఠా. నిఘంటుకాదరల ప్రమాదమున నవి విశేష ణరా స్థాపకములుగా నుదాహృతము లయ్యెననియు( జెవ్పుట సాహసముంకాదు న వర్షకము ధర్మ వాచకమనియు నివర్శకము ధర్మివాచకమని యుం ఛ్రినీద్ధమయియున్న సంప్రదాయమును సూ-రా-నిఘంటుకారు. ల్రుంఘించట యుక్తముకాదు నల్లన వి (6నల్లి) కృళ్ణవర్గము సీ న్యున నల్చు కప్పు కం దన గను నొప్పుం గృష్ట్య వగ్ణంబు (ఆం భా ౧౧౦౮) విణ - నల్లనిది గీ శ్రీహరి తడ్విమంబు. థిరు డ్రై యారగించిన జేవామ్మె నస్లానయ్యొను వ్యావీంచి నాటనుండి (దశా ౨ ఆ ౨౨౦) సీ మేరుశ్ళంగముల వై మేఘముల్‌ దిగురీతి నాతి చూచుకములు నల్లనయెగ్టై (ఉ రా ౨ఆ ౧౩౩) (నూ రా ని) 9ఇఫ్లె యంతటను బ్రాయంబడెనుు "50 దుదావ్భాతులందును నబ్లనశఅయె్యెన్‌ = నల్లని దయె్యెను నల్లనివయ్యెను. అని పొరపాటుగా నర్థము చేసీిషొనుటచే నిట్లు వ్రాయ వలనెను అగు థాకునునకు కలదియగు అనుశస్థ మున్నదని వీరు తలంపరైర దేహము. నల్లనయ్య = చేహను నల్లందనముగల దయ్యెను * చూచుకములు నన్లనయె్యెను = చూచుకనులు నల్లందచనముగల వయెస్థ్టను అని యచటి కవి నివమీతార్థముల నెళ్ననగును నూ. రా నిఘంటుక రృలు ఫపూరోోగ్టత్తక సందర్భ ములను జూదికొనక విస్మరించిలేకాని వై యర్థ మగు ధాకువ్చవకు వీలే చూవి యున్నారు అగు = (శ్ర జెంఅ కి ౧౫ కలదియగు - కలిగియుండు క్‌ శంభుం గనిసతి నివ్వెజున్లై ని ల్చెను వడంకచు (నన్నికు సం 2 ఆ ౮౯౪౬) క త పతి వై న్యముదెో 'మొగమమయ్యొం ఒటునసణధ్వని చెలగన్‌ (ద్రోణ ౫అ ౧౧౨౩) మ ఖుసీమిరన్‌ సుకథాశి నింక కొలువై (వార వీఠి ౨౨౪) గీ ఆలుమగండును నొకకర్తు వైనంగాక యిట్హి ధర్మంబు మిన్నక యొట్టు కలుపు (వర ౨ ఆ ఆ౪ం)* (ననూశాని) శబ్దరత్నాకరక ర్త యీ న వర్ష కాంతములు విశేష్యములె యనంగా ధర్మ వాచకములె యనియు నవి ఇ” వ్రత్యయనుతోం గూడి ధర్మి వాచకము లనంగా విశేషణములగుచుండు ననియు ఛారాళముగా వ్రాయుచువచ్చెను నల్లన-వై-వి నలుపఫు కృష్ణవర్లము (విశేమణమనచో ఉ నల్లనివాండు వద్మనయనంబుల వాండు (థాగ ౧౦ స్క-ం పూ) (దూ అఆలకన) అలకన చేవి సూక్ష్మత విణ = సూత్త్యమం అలకనితెల్వి (వారి ఉ ౭ ఆ) ఆలకనిజీబు (స్వా ౬ ఆ) (విశేషణమెైనప్పుడు

1272 _ జఒమ్లు ఒన్సీదమైనది అని సూంరా-ని వ్రాయవలెను (౨౮౯ వి సంజ] శ టా (లో నమానమునందు కడసటి అకారమునకు ఇకారము వచ్చెడి) (శర) లృఫ్లై యంత టను ప్రాయంబడియున్నది చాలవ్యా ఇకవర్శ కం బగ్గలాదులకగు తి శర౮౯ొ 7 విషయము అగ్గలిక ఒమిక - అగలము - ఒము (0 ఆాజ్రీ నే అస్తి సంజీవని ౨౮౯ 7 వివ _-అగ్గలము = ఆధికము అగ్ధలిక న్‌ ఆధికర్థము జఒమ్హు = బస్పిదమెనది బమ్మిక = బప్పు- పాలువు అగ్ధలము+9క=అగ్గలిక = ఆగ్దల మైనదాని భావము (ధర్మము) అనుచో ము మున్నగు భాగము లోవీంచి అగ్గల అను ,ప్రాతివదిశము నిల్వలూ ౨౮౯ 1 విమ) బా - సంధి- ౧౧ నూర్తముచొపష్పున నపదాదిక్యుర నిత్యసంధిచే అగ్గలి॥ అను రూవము నీద్ధించును వ్‌ ఆ సలిక నెదిర్చి యిట్లనిరి (భీష ౨ ఆ 3౨౫) అగ్గలికరుని నవుంస సరురూపమును గలదు. నీ ఛతురంగబలపతి పాంద్రతం గవినీన యగ్గలికమునకు బెగ్గడిలక (వికార ఆ ౬౩) నీ ఆర్చినం బేర్చిన యగ్గలికంబున నాసూతనందశుం డవని సూతు జంపి కేకును ద్రుంచి ఇాతశరంబుల నంగయు నొవ్చించె (కర్ణ ౨ ఆ ౧౯౧) బమ్మిశ-వి- (4 -ఒక్ము) ౧ పొలుఫవు - అందము వ శ్రీశారంబుల జోశయుం దొమ్మినింటి లెక్కల యొమ్థికయు. మోదుగు విరుల సీరులును పోసరించి వానీవడయం ్రులిశమ్కులికలును (పాండు 3 ఆ ౧౭౯ ప్రబంధ ౫౨౩) (సూ శాని్రి అని యిట్లొవ్మిక శబ్దమునకు ఓమ్ము అను ధర్మి వాచకము మూలమని యంగీకరించియు సూ- కా-నిఘంటుకర్తలు ఓమ శబ్దమునకు పొలుమైనది అందమైనది ఆనునస్థ్రము నీయకుండుట యుకృముశాదు జమ్ము విణ హొన్లుు ఘూలము. -వెగ్గ క కుకలో యొముగు తుమెద గటులో శం థి టి జాకీ శీ (నూ రా ని) అనవదర్భ్యమునం దుమైదగఅుల కొమగు ననంగా నొప్పీదదుగు నను నర్థమె సునంగతమై యుండును మగ ఓమ్య్యాదులు యథావ్ర యోగంబు ల్రావ్యూం బులం ౮ వమగంటిమి = మగతనము - వేదతిమి = బజ్జనము - చాలన్యా కోటరము - కోడంట్రము - కోడంట్రికము - కోడ వివరణము ఆీకను - కోమలికము - చెలికారము = అెలువు = రల 7 విన ఎలుపు - వనువు = నలువు - అిళకాదులు శరానివతు వ.ంద6 దనప్రత్యయం బన్నింటి కగు చిన్నతనము - చ్యుచ్చు దనము - నల్లందనము = అగ్ధ్భలంఫుం. దననుం- ఒజ్జ్ఞతేనము

(బా తద్ధి ౮ాసూ] నిపతితభావార్థకళబ్ధను.లు చ యోగములు 1278 సంజీవని .2౮౯ 71 విష.--కుగంటిమి మున్నగు భావార్ధకరూపనులు సుసాధములు కామింజేనీ మచోకని వ రరంాగానుసారముగా వాని వాని రూప నులను (గ్రహింవవలయునని యర్థము అట్టివానిలోం గొన్ని యిట సూరి వ్రద ర్శించుచున్నాండు మగంటిమి = మగతనము = పౌారహుకు=కే "ర్యము (మగట్‌ 4 ఇమి) నా మగ టిమింయు లావు మూన్నుట తగవా గురునకు (ద్రోణ ౨ ఆ 3౫౯) అస్టనుం డే విడిపించు మేదిని గడింది మగంటిమి యుల్ల నీల్లంగా (ఉద్యో ౨ ఆ ౨౬౭) చ, వీ ర్తెజ నని నేయ బూనితిం గడింది మగం మి తోడు సాలచే (ఉద్యో ౨ ఆ ౨౯౮) వేదటేమి - ద్వ - వి- ౧ చారిద్రర్టము (చూ వేదర్శి) ౨ పిఆికతనము లే దందినై లెమ్ము నునసు వేదతీమి విడిది (భీష్త ౧ ఆ ౧౯౨౩) వేదర్శి - ద్వ - వి వేదజీమియొక్క రూపాంతరము (డార్మికర్టమునకు నీ కమం బువ్వులుం బూ త కల లోవలనులేకవేద ర్మికశతమునః బెండ్లి లేక (వంచ నా ఆ) (శంరువా - త్ధి 8 సూ = వేదణీకమ.= 'వేదతనము _ ఒజ్జనను - వి - (4జఒజ్జ జఓజ్జతనము సీ నాపసాని యొజ్జన మొనరింప నుచితక్రముంబునం బుణా్య్యాంగనల్‌ గడం ట్రోలుచొచ్చి శళా౭8ఆ ౮3) (సూ రా ని) ఒజ్జనము = ఉపాధ్య్యాయత్వము బా -తద్ధి- 8 సూత్రమం చొవ్వున ఆక తష్టయము వచ్చుటయుం గలదు ఒజ్జతీకము ఇ ఒజ్జతననుం ఉ చిత్తరు బిత్తరుల్‌ నడ భజించి రనన్‌ జిగి నీలికానె ద ళ్కొల్తేడు పాత్ర కత్తియల కొజ్జబికంబు వహించి (చం రా 3౩ఆ ఇళ) (శూ కాని) కోట రము=కోడలితనము చ . ఇె చ్చెరం జని కోటరంబు దగ జేయుదునో (ఉద్యో 3౩ ఆ ౧౧౨) కోట్రమనియుం గలదు సీ వైవాహీక క్రియావ్యననంబు గొన్నేండ్లు గొన్నేండ్లు కోడండ్ర, కో ట్రములును (వి వు శఆ ౧౮౭ సూ శా ని) కోడంట్రము దే-వి-కోటటిోము క సీ రమణీమణి నీకోడం టట్రము నెటుగరు వాపు యోూూగ రసనిశ్చలతన్‌ (శళా ౭ ఆ ౮౯) కోడం ట్రి కము 'దే-వి- (శోడలిశనము ) క వకవక నగి దళకంరు డు సకి నా తనుజునకు నీవు సతివై కోడం ట్రిక మెపుకు చేనితిని (ఉ రా ౪ఆ ౨౦౬) (శర) కోడటికము = కోడంట్రికము. (కోడలు+అికము) సీ. కోడంట్రమనంలం. గోడటీక మంచన స్నుషాత్వ మలరను (ఆ భా ౨-౧౧౧) కోటటికమనియుః గలదు కోటటి[ము = కోడంట్రికము వి (ఉకోడలు) * చ వలుకుం బడంతియే యువిదవజ్జలం గోటతేశంబునేయు (రానూ ౧ఆ ౨ప శర పా) (సనూకా ని ఈపదస్థమున కోడతీకంబు అనియే కవిప్రయోగించి యుండు

1974 గొంగుం ప్ర నుడిశారము భావ చవ త్టయాంతనునరాదు (౨౮౯ 7] వి సంకజీ ననుటలో బొధయగపడదు ఈవదమందలి టళారస్థితికి బలమెన చమాణము శానరాదు కోమలికము వి - (ఉకోమలి సొందర్భ్భము = చక్కదనము క ఈము క్కీవెవు లిమొగ మూ మేలిమి పొలువుగలదె యే చెలువకునీ కోము లిక మెటుగుటకు నై = (భాస రా ఆర ౧౪ ౧౪౮) సీ మెలుం గారు ముంజియు మేని కోమలికంబు కళా ౪ఆ ౪౪) (నూరాని) రో అశబ్దము సంస్కృతము కోనులము = మృదువైనది. కోమలా - కోమల = మృదువైనది దీని వైక్ళృతము - కోమలి = మృదువై న శరీరముగల త్రీ దీని భావా ర్థము.. ఫోనలికము = మార్దవము అన్నను యుక్తమె ఇట్టి స్థితిలో కోమలి శబ్దంబువైం గ వ్రత్యయంబు "లేదా కోమలళబ్దంబువై ఇళ ప్రత్యయము గలుగం నోమలిక మను రూపనయ్యెను అని (బా సా వే-5జర ఫు) "వేటి శావ్యాఖ్యాత వ్రాయుట సరికాదు సంస్కృ] కోములళబ్దమువై నాచ్చికమగు ఇక ప్రత్యయ మగుటయు. నట నపదాది స్మోరసంధి వర్ధించుటయు. నసంభవములం కోమలి శబ్దంబువైల చవత్యీయం. బనుపత్‌ మిాక్రింది యసుంగతమగు వా -గు-వ్ర,- వ్యాఖ్య చూూలనున సంభవించియుంకును కోనులిళబ్దంబు వైం గ ప్రత్య యంబు- ఆవదాదిన్వరసంధి (చూ సంధి ౧౧నూ)ూ (బాగు "త్ర ౨౦౭ ఫుట ప్రథమ ముద్రణను ౨౯౨ ఫుట్‌ ద్వి నుంద్ర) హలాదిక పశ్యేయవిధానమున నపదాది స్వరసంధి కేవలము నసంగతముకదా_ బెలికారము వి (దెలి*కారను) ఇెలిమి - న్నేవానము. క నెలకొను చుట్టతికంబును జెలికారము (యయా 3 ఆ ౮౯) (సూ రా ని) చా-తర్ధి-౫ సూత్త్రమువొప్పున చెలిమి = చెలి తనము అని నీద్ధంచును ల్త్లు నూరి చెలికాగము అనురూపమును సాధించి యుండంగాం ద్రిలింగలతమణశేషకర్త దీనికి బ ల్యేకముగా సూత్రించుట (౨౮౯ 7 విస్తరము ) వునరుక్తమన దగును చెలికారము - చెలిశబ్దంబువై భావార్సంబునందు కార ప్రత్యయంబు నయగారము (మృదుత్వము) నుడికారమ్ము (మాట చమత్కృతి కొలగారను ఇక్య్యాదులుపై దానివలె గ్రహింపవలె (ళా గు చ 4౯౨ వుట, ద్వి ముద్ర) అను గుప్తార్థప కాశి శా వారిఖ్యి ప్తానూదికము చెలికారము - నయగారము అనునవి భావార్థకరూవములు నుడి శారములోని శార్యప్రత్యయమను సార్థకము (దూ ప్రాఢ తద్ధి ౧౩౦ సూ) "కలుపు నున్నగునవి "కెల్ల మున్నగువాని ఖావార్థకరూపములు ఇవి ఆెల్ల మున్నగువాని స్వార్థికరూప ములుగ న్నైతము పెలయుచున్నవని సూ - రా - నిఘంటువున వ్రాయంబడెను శబ్దరత్నాకరనుందు నన్లై చాలవజకు పవ్రాయంజడెను ఎటుఫవు అనుదాని!ి

[బా తద్ధి రాసూ) కెల్పు- మున్నగునవి ధర్మవాచకములనరాదు 1275 మూత్రము. రెండిటను విశేషణార్థము చూవబడలేదు తెలుల్ల (అెల్బు) వి (4ఉక్సెెం ఛావళ్యను = లెల్ల దనము సీ ెలువును గప్వును వెలయంగ మెటుం "క్కు, తారకంబులం ల్కితనము దొడక (విరా ౧ఆ ౨౮౫) విణ = "కెల్లనికి - ధవళము క అెలుఫులగు చీంలను బూం తలం బువ్వులను నొవ్ని (విరా ౫ ఆ 3౧౫) ఇట్టియమెగడల నంతటను అగు థాతువునకులల కలదియగు- కలిగియుండు (చూ అగు ౧౫ అర్థము సూ కా ని) అను నర్థము తత్తత్క వ్యభివ్రేత మనియు నక్కారణమున లెలుపు మున్నగు ఫువర్ణ్మ కాంతములు అెల్ల మున్నగు ధర్మివాచకముల ధర్మమునె తెలుఫుననియు (లెల్లన నున్నగు న ప్రత్య యాంతములవ లెన్సె గ్రహింపరగును (ఎ౮|౯ 1 నిష) శాని వాని ధర్మివాచక తను స్థావించున ననందగు కొన్ని ప్రయెోరాగములం కోళకారులచే నుచానారింప బడి యున్నవి గీ జ్యోత్స్న నాగం దమిస్త నా నుభయ ఖార్య లుదు పతికి నందు నొకతె తే ల్పోర్తు నలుపు తాను వారిక మెచ్చుగాం దాల్చ్బం బోలుం. దెలుపవు నలుపును నగు మేను నెలత యితడు (నైపు ౮ఆ ౧౮౪సూ రా ని తెలుపు శబ్దము నొద్ద) ఇం దొక లె లెల్పోర్తు నలుపు అనుచో నొకతె కెల్లనిది యొకతె నల్లనిది యని కోశ కారుల యర్థము శాని యచట నొకతె లెలుమైనది - యొకతె నలంవైనది యనురీతి నంతర్భూతమై లోపించియున్న యగు ధాతురూవములచే కెలుప్రగలది = నలుఫవుగలది యను నర్థములు లభించును గాన నచటి లెలుఫవు నలువు శబ్దములు ధర్మవాచకములుగనే కవ్యభివ్రేతములని తోంభెడిని పం౫ పద్యము నుత్తరార్థమున _ తెలుపు - నలువును నగుమేను అని యగు థాతువు తోనె ప్రయుక్తనుగుటచే వివాదమే లేదు గీ కలయ జగమునం గల యట్టి నలుఫులెల్లం దెలుఫులుగం జేసి నీడలు చెలుపు నేయం గా వళముగామి * (మనుచ 3ఆ ౨౭సూ రా ని తెలుపు ళబ్దము నొద్ద) ఇందుం బూశ్వార్థ మున నలుపులు -_ లెలువులు అను మొదటి రెండును ఫావార్టోములె యనుటలొో విప్రతిప్తియే లేదు లంక నీడలు ెలువు నేయంగా అనుచో నీడలను డెల్ల నివిగాం జేయుటకను నర్ధమును బట్టి యచటి ెలుపు శబ్దము ధర్మివాచకనునంా విశేమణమని కోళశారుల యాళశయను కాని యచటను న్రైతము నీడలను దెలు వగునట్లు గా నని యర్థము చేయవచ్చునుగడా శబ్దప్రణాలళినిబట్టి చూచినను నల్లది = నల్లనిది అనునవి విశేషణము లనియు నల్లన - నలువు - నల్లందనము అనునవి విశేమ్యములనియు6 దోంచుచున్నది అగ్గలంప్రుందనము. అనుచో సూరి పత్‌నున లగ్గలముతనము = అగ్గలంపు+తేనము ఇ అగ్గలంపవుళనుతనను ఇ

కక్ట6ీ స్వార్ధిశ క ప్రత్యయను ప్రాతివదికమువై నిల్చును [౨౯౦ వి కల్ప] ఆస్దలంపు దనము అనురీతిని రూపనీద్ధి - బా -సంధి - 3౫% సూత్రము చొప్పున సంభవించును గాని తననర్శ్శశ పరకత్య్యమున నుగాగమమును దానిచే జ్ఞావితమస ఫు = 6పుల విథానమును కని ప్ర రెరాగనిద్ధములు కావని యూవజణకు నిరూపింపం బరెను (౨౮౯ 11 వివ) నాన్నః క వర్ణక స్యాత్‌ స్వా్థే స్వా చుత్వ మపి వే తస్మిన్‌ (ఆం చిం హంం ౧౧ శారి అహో 60౪ పుట) నన్నయా _భవేత్కః స్త్రీ సమూ న్నామ్ను ఉత్వం ళస్తిన్‌ పరే ౨౯౦ విమ భవేత్‌ (వికృ (క్రియా ౨౧ అహో ౫౦౨ ఫుట) అన్యేచ బవావో జేళ్య వర్ష శా అర్థభేదకా క్వచి ద_న్తస్య లోవ స్యాత్‌ కచి ద్వర్షాగమో నుత (విశ అజం ౫౨-౫౩ కారి అహో 3౨3౯ వుట) కల్చతరువు ౩౯౦ విష --నాన్ను = 'ప్రాతిపదికమునకు స్వాస్థే = స్నార్థ మంద్యు కవర్శ్మకః = కస్త్రత్యయము స్యాత్‌ = అగును పూర్వన్యూత్తము నుండి చ శష్దానువృత్తిచే నీది వైకల్చిక మననగును తన్మీన్‌ పెరే=ఆ క ప్రతర్మయము పరమగు భుండంగ్కా ఉత్వమవీ = ముందటి అికారమునకు ఉ కారనుం నయితను స్యాత్‌ = అగును కొన్నియెడల ఇ కారనునకును ఉ త్వనగును ఉదా --వెల దుక = నాతుశ మొ దీనిచేం ఛ్రాలిపడికమున కెల్లం గప్తత్యయము గల్గు ననుకొనరా దనుచు నధర్వణుండు నన్నయాళశయమును వివరించుచున్నాండు స్తీ సమాత్‌ - నామ్నః = స్రీనను నామమునకంకెం బరముగా నసంగా నాచ్చికముగు. స్ర్రీసము ప్రాతిపదికమున శంయెం బరముగా క, భవేత్‌ = కవ్రత్యయము వైళల్పికనుగ నగును తస్మిన్‌ వలే = ఆక వత్య్యయము పరమగుచుండంగాం బూర్వమున్య ఉత్వమ్‌ = ఉత్వము భవేత్‌ = నిత్యముగా నగుటయు6 గలదు. స్త్రీసను ప్రాతిపదికమువైని క - ఉక అను ప్రత్యయములు పాతీకముగా నిల్బునని సర్టువనీఠార్థము బచియస్టనము మున్నగు నపుంసక సమాదులవై నివి నిల్వనేరనని యెణుంగునది తద్ధితములలో స్వార్ధికము లెల్గం శ్రాలీపదిక మువై నిల్చును భావార్థ శాదులు సు బంతములకైై నిల్చుట సం వ చాయము కావుననె నన్నయాధర్వణులు నామ్నః అని స్వార్థిక కవ్రత్యయమును. విధించిరి ఉదా --మంచుక - ఎముక - ఎమ్మ॥ = నిప్పుక - 'మెలిక - ప్పొబ్తిక = చిజుతుక = నాతుక - నెలంతుక = మెలంతు! = మొలుంతుక - వడంతుశ = మడంతుక = పొలంతుక = వెలందుక మొ ఉత్వము వచ్ళెనా నిత్యము

[బా తద్ధి ౯సూ ] మెలుంతుకనున్నగు క ప్రత్యయాంతముల.- ప్రయోగములు 1277 గానే వచ్చును లేదా రానే రాద శాన నెంంతక - మడంతక మున్నగురూసము లనిష్టములని యెజుంగునది అవిళబ్ద నహిముచే కివ్రత్యయను.ను బాతీకమని వార్ట్రఖ్య చేయనగును మంచు - ఎను = నివ్వు - మెలి- పొత్తి - చిలుత - నాతి. నెలంత (మెంంత) మెలుత -వడతి- మడతి - పొలంతి- వెంంది మొ ౨౧౭ 1 విమ- ౨౨౩౧ విష అను వానిలో ఓకర్తు ఒక్నర్తుక = ఎవతంఎవతు మున్నగునవి యూవ బడెను వ, మూగములు ఉ మాలి కరంబు లొక్కమొగి మంచు గవ్పిన మౌాడ్కి. (నిర్వ 3 ఆ ౨౪) ఎలమి దథీదిచే నెముకబలసీ (నరస ౧ఆ ౧౧౬) నీ మొగిని దధీచి యెొమ్మునం బుట్టదయ్యె నే వాసవాయుధమైన వజ్రమదియు (ఆది ఇఆ ౫౯) గీ ఎముకలు చల్లినట్టి చో మెలుంగం డయ్యె (కాళీ ౫ ఆ ౭3) దిర్ధి మణుపడ్డ నిప్పుక మాడ్కి. నున్నాండు (హరిళ్ళం ఉత్త ౧౩౩ 33ళ వం) (సూ కా నిక ౨ కురినెన్‌ గనగనగన మనుచు నిపష్పుకలు గుప్పలంగన్‌ (పాండు ౫ఆ ళ రు) క నిష్పులం బొరలిన యట్లయి. చొవ్వుడ దించుకయు నిద్ర ళద్ధవిచారా (ఉద్యో ౨ఆ ౧౯౪) చ ఒకంయు ని ప్పుకలం బొరల్చినట్లు మదిపాక్కాడు (ఉ హరి ౫ఆ ౨౮౭) పొత్తివై -వి- ౧ మెత్తని సన్నని ప్రా తవన్త్రము = క అత్తటినరనీశమల నా పాత్తులలో శిళువ్ర (ళా ౫ణిఆ) పాద్తిక - వై -వి- మెత్తని సశ్నని చిన్న వనశ్ర్రము క కురువీరుల "గెలిచి తదం బరములలోం జీ త్ర వర్గ థఛాసుకములుగా , బొమ్మ పొత్తిళలకుం దెండీ (విరా ర౮ఆ ౪౭8) (శర) ఆ-వె చిలుక వాని కింత తఆుసంటి వలుకులు (సఫా ౨ఆ ౨౨౮) ఆ-వె చెలంగి "లేవనేడ్చు చిజుకుకదానిం ఈ నా్ట్టిి ఘోరమృగనుం లళనబుద్ధి (అవి ర ఆ ఈజ) క ఇమ్ముగం దద్ధూమా ఘా్రి ణన్మున గర్భములు దాల్చి నాతులు . * (ఆర 3ఆ ౨౧౫) క నను మన్ననం జేనీ యనుచు నాతుక మొక్కెన్‌ (కళాం ఆ ౬౧) (నూ రా ని ఉ ఆవ్ఫరి మించుటో వరుల నాడు మెలంతల గానమాధురిన్‌ వా న ౧ ఆ) క ముని లోకనుం నేరటయు నవ్యెలుత యెలుం గౌనలోన్‌ (ఆకు 8 ఆ ౨౨౧) వంయి యానుకాననిక ప్ర యోగమునుబట్టి యంతటను 4 కారముధ్యముగ _ దిద్దటు యుక్తము మెలుంత - మెలుంతుక ళబ్దకత్నాశకరములోని అఆ కార నధ్యత నిర్హూలము క ఈ నెలత గన్న మన్నథు దైన (విరా ౨ ఆ ౨౮) నీ గంధర్వ్యు లేవ్రరు గలరని వెవ్చె నన్నెలతుక మాటలు నిక్క మొక్కొ (విరాం ౨అఈ ౨౯౫ళ ర) క వెలంది జూదంబు పొనంబు వేంట ॥ *(ఉదోల్ల ౨

క్షే272 కవిశిరో భూవణో దాహృత తద్ధితములు సూరికిమదూలము 9౯0౦ వి కల్ప] ఆ ౪౪) క వే వేలిటఓం జేజే నవ లాలుండగ నీకు నివ్వెలందుక కొఆయే అచ్చ రా సుం) స్వార్థమున ఉక (శర) స్రీ మాత్‌. - స్రీ లింగా వైకృళ”చ్చ ప్రాఆవదికాత్‌ స్వాస్ధే క వర్గకోపి స్యాత్‌ (అవో 6ంర పు) అని యిట్లగ నవోబలపతి వ్యాఖ్యచేయుటలో నాతని యఖిప్రాయమేమో 'కెలియకున్నది స్త్రీలింగాత్తని వ్యాఖ్యచేనెనెకాని యట్టి సుష్కృత స్రీలిగ శబ్ద నుల కప్రత్యయము నుడావాకింప నైన లేదు అన్యేచేతి (౨౧౭ 1 ౨౨౧ విష) అన్యేచ = న్నయాధర్వణులు చ్రల్యే కించి వేర్కొన్నవే కాక బహవ = అనేకములైన దేశ్యవర్శ శా = చేళస్టములగు కృత్తస్థ్‌శ చ్రత్యయములు అర భేవకా = అర్థవిశేమ ములుగలవి ప్రయోగ దృష్టము లగుచున్నవి భావార్టమున నూరి చూవిన ఆక - ఇమి - న - పక- మున్నగు వ్రత్యయములును ముం దుదాహరింప బోవు నూరి సంగ్రహించిన చ్తత్యయ విశేసుములును. ద్రిలొగ లతణశేషమున నుదాహరించంబడిన ప్రత్యయవి శేష ములును నధర్వణో ద్ధిష్టములె యని గ్రహింపనగును క్యచిత్‌ = ఒశానొకష్పుడు 'జేళ్య తద్ధిత ప్రత్యేయము పరనుగుచుండంగా ఆ _నృస్యలోప స్యాత్‌ = ప్రశృతి యొక్క తుదివర్శ్మమునకు లోపము గల్లుకు క్వచిత్‌ = ఒకానొకప్పుడు వన్షాగమో ముత = నర్గవిశేష మాగమ మగుట సమ్హతమగును ఉదా --అంత్య నర్మలోవ మునకు --కోడలం+ఆికము = కోడటికము ఒండు+టి = ఒంటి చెలిమి కాండు = ఇలికళాడు మె వర్థాగముమునకు ఎా==మగశాప్తమి = మగ+ట్‌ వరి = మగటిమి "వేద+ల్‌ +9మి= వేదళిమి ఈసూూత్ర్త మాచేళాదోలకును నుపలత్సణము. లెల్ల+పు= తెలుపు కోడలుశఇకము = కోడం ట్రికము అందము" కాండు = అందగాండు మెం కవిశిరోభూపుణను.న నన్యేచేత్యాది కారికల కీ క్రిందిరీతి నుదాహరింపంబదెను కల్లరి- కాలాన జో లా 'వెరవరి (ఆరి మత్వర్థియము) నుక్కి-ండి - వెరవిండి కట్టి డి - (ఇండి తదభావార్థకము ) ఎక్టడి (ఎరవ్చ*+తడి = ఎద్దడి నీటిదారిద్ర్వము ) (ఇందుం దద్ధిత ప్రత్యయ మెట్టిదో "శలియకున్నది ) చలిమిరి - నలిమిరి (మరి స్వార్ధ ప్రత్యయము) (శబ్దరత్నాకరమున వలిమిరి శబ్బములేదు గాని వలి శబ్దనునకును వైత్యమే యర్థము) కన్నెజికము (ఆికప్రత్యయము భావార్థకము) వలువరము - కనికరము - 'వేగిరము - లేజరను (వీనిలోని వ్రత్యయము.లు ళబ్దరత్నాకరమునం జూపషంబడ లేదు . లేజరము అను శబ్దమె చూపంబడలేదు వలువా = పలున = దుష్టుడు అని ళబ్దరత్నాకరమున నున్నది పలుచూటలాడుంవాండని యర్థము చశేయనగును ఆర 95 వపతష్ట్రయ నులు స్యార్థిములని యహోఖబలపతి యాశయము కానోవును వలువరము వై-

[బా తస్థి ణ నూ] ఇక స్వార్థికము - దానిప్ర యోగములు 1270 వి - ప్రలాపము - పలువరింత అనిళ బ్ధరర్న్నాకరమునం గలదు కనియు = పరిపకగి మగు అను థాతువు కలదు దీవికృదంతము. కనిక ఇ మె్షందనను శానోవును కనికర మనంగా మనసు మెత్తబడుటయేకడా వేగ అను తద్భవముగలదు. వేగ ఇరము = వేగిరము లేజూ+శఅరము = లేజరము = ప్యకాళను - లేజరిల్లు) కోమ లికము (ోవలి+కకము - ఇక ఛావాద్ధకము) దొరతనము ఇత్యాదార్టి బహవో వర్ణా - న్త్రీల్వే - ఒక్కతె - ఒకర్తు-ట్నర్త - ఎన్వతె అవ్వతె- ఇవ్వతె (ఈతువివి వ యోగములందుం గాన రావు) ఇత్యాడ్యా - చెలి కాండు = చెలిమికాందు - గట్టివా తనము = గట్టివాయితవను మిండగీండు ఇతా్య్యాదా లోపాగమకార్యమ్‌ (రండ గ్‌+*ఈండు = మిండనగీంయు ) (ఆహో 3౨౯ ఫు) ఈయహోఎల పండితీయోవా వృాతులనె మూలముగాం గొని నూరి కొన్ని తద్ధిప్తత్యయవి శెమములను సూచింవె నని యెన్ననగును చాలవ్యా అరను ఠరాదులకు స్వార్థంబునం దిశ వర్గ కంబగు ౯ వివరణము అరమరిక - ఆమిక - అరమర = ఆము - అల్లి చిన్లి-గండి = ౨౯౦ 1 విమయమః నడవడి - నాడు - నివ్యాళి - పొత్తి. మాన = మెలి = వాలు - ఇళ్యాదు లరమ కాదులం సంజీవని ౨౯౦ [ విమ _ అరమర ద్వ - వి (ఆక్కరుకలుట) సందేహము "భేదము (ఆరమరము. - కా ముది నమృపన్నది విదర్భ నరేంద్ర తనూజనిన్నుసు శ్రాముండ వంచు నీ యరమరంబునం బో మననీను నీకు (నైవ ౮ఆణ) (శ-రు ఆరమరిక - అజమర - భేకము అరమరికయం లేశ యందజలోన నిరవొంద సుగ్రీవ నిష్టుంర్తై యుండె (కంళ రా ఉ ౯౭పా౨౮పం) (నూ రా ని) ఆజాను అనియుం గోళకార లుదాహరించుచుర్నారు.. అజ మర -చ్వ-వి (ఆఆశమకలుట) ౧ సందేహము క మటియు నొకరూట యెవ్వరు నెలు గని యది దళరథునకు నేకాంతమునం దజకుర లేక దృఢంబుగ నెతుకవడం జెప్ప నింటి నే నొకపండన్‌ (నిర్వ ౯ఆ ౫౭) (శర ఆమం= ఆమి వి (సం - అవామ్‌ ) నుదనుం -గర్వము నీ ఆము కేకంగు సామి ముద్దుల వట్టి = (గనీ! ౧ఆ ౨) ఆమిక = హోమీక వి (30. అవారముహమికా) గర్వము - మదము నీ గర్యంబు మేనులు గన్నట్టు లుందెడు దొరల యామిళ "లెందుం దొలంగిపోయె (విజ వి వీథి ౪౨) (నూ రా ని) అల్లిబిల్లి చే.వి- వఎనయవ ౨౨ జద్దిక గి అరిగి తనకూర్త్మి వెలులతో న్ని బిల్సి యగుచు (వర 9 ఆ౨౭౮) (శర అల్లిచిల్లిక అనురూవమును గోళకారులు చూసలేదు

1060 ఇక ప్ర త్యయాంతముల వ్ర యోగములు (౨౯౦ వి సంజీ] గాని అల్లిక చిల్లిక అను దానిని జూవీరి అల్లిక బిల్లికం దనరు (శృ ళకం ౨ఆ ౨౨౦సూ రాని) గండి=రంద్రైము - సందు గండి శబ్దమునకు శ్ర యోగము దొరకళ శావలయు సూ - రా- నిఘంటుక ర్తలు గండికజ గండి (శూర అని వ్రానీరి నడవడి = నడక - ప్రనర్తనము - నడవడిక శబ్బమున కను బ్రయోగము లభించక కావలయును నడవడిక -వి శర చిని) అని సూ- రా - నిఘంటుకాదులు వ్రానీరి నాకు శబ్దమిా గణములో నిర్చిందువు గానే బాలవార్థకణ వ్రథమ ద్వితీయ మంద్రణములందు వైతము వెలయంుచున్నది శబ్దర క్నాకరకోశమున కాలవాచక మగునపుడు నాండు శబ్దము సబిందుకముగను 'దేశవాచకనుగునపవుడు నిర్చిందుకముగను జూవ బడెను సూ - రా - నిఘంటువ్రున "రెందర్థములందును సబిందుక మనుట యు_క్తమనియు చేళశవాచకముగునవుడు తత్వ నిన్తాయక ప్రయోగములు లేవనికం కాననములలో నర్థబిందువ్రు గన్నట్టుచున్న దనియు వ్రాయంబడెను కావుననె కాండిక అనుకూపము సైతము సచిందుకము గానె చూవణదెను క అన్నాతియు నొడయండు నటు లన్నారని నీవ్చ కోన కరు 'జెంచినచో నర్నా యన్నాడిక య న్నన్నా యాంగుకొనం జూలు నట్టిదె ఇపుకనూ (అచ్చ రా అయో ౧౧౦ కర నాడిక ళబ్దనునొద్ద) నివ్యాళి = నీఠరాజనము శబ్దరత్నాకరమున నివ్వాళళయనియుం జూస బడెనుగాని ద్వి వనజ లోచనలు నివాళిక లొ.గ (రంగ ఠా బాల ిశిపొాకట) (శర అనీ నివాళిక కబ్బమునకు మా శ్రమె ప్రయోగము చూవబడెుు నూ - ఠా - నిఘంటు వున నివ్యాళిక శబ్దమ చూప బడలేదు నివ్వాళి ళబ్దనము సవ్ర యోగముగం జూవ బడినది పొత్తి = పచ్పత్తికజ మెత్తని సన్ననివన్తము క బొమ పొత్తికలపం నక! నా! వక్తి వాతి చెడీ (విరా క ఆ ౮౪౭) స్ర్రీమ మాన ళబ్దము ళబ్దరత్నాకరమున కుడపార్టక ముగం జూపవబడెను ప్ర 'యోగములేదు కాని మానిక ళబ్ద మాచ్చికము మాన శబ్ద రూపాంతరముగాం జూపబడ లేదు. మాని అను నాచ్చిశపు స్రీ సమళబ్దము సంస్కృత మానళబ్ద వైళ్ళతమని వైకృతదీపికలో నున్నది మౌనిక అను సంస్కృత మూనికా ఛబ్బదుం శబ్దర క్నాకరమునం జూవంబడినది మానికా-ఆ- స్రీ అజ్జలి దయ పరిమాణమ్‌ వద్యమ్‌ 3 ౧మానెడు అని సర్వశబ్ద పంబోధినీ కోశమునం గలదు మెలిక-వై-ని- మలి = మెలుసు = వెన” అని యిట్లు శబ్దరత్నాకరమున మెలి = మెలిక అనునవి రెండును జూపంబడినవె కాని ప్రశ గము భూపయిగలేదు వాలు = వాలీక = దీర్ధము. ౮ అకటఓకట యుత్తరుండు గొం డొక శాంభోజుండునుం గడుం వాలుండు వా ౪ వైదువులాడిన నే ల

(బా తస్ధి ౧౦ మొ ౧౨సూ] ఉకం-కాండు- గాడు మొ తస్థితములు క్షై2్ర్ర1 కొటింగి యొద్బీ రఖిమన్యు లత్ష్యణుల ,క్రియన్‌ (స్త్రీ ౨ఆ ౮౪ ప) నీ వాలుగాం వెవ్రాలు (రామా ౧ఆ)ొ”(శ.రు కా ఆవాలుం గనుదోయి యానగు మొగం బాగుబ్బ పాలిండ్ల వెం పావేణీ భరము (ింశపం ౨౪ ౧౮౮) (ళా అప్పక 38 ఆ 3౭26వ) ఉక వర్శకంబు చిలుతాదులకు స్యార్థంబునం దగు ౧౦ బాలవ్యాకరణ చిలుకుక - నాతుక చిజుత - నాతి = నెలత - వివరణము మెలంత - పడంతి - మడంతి - పాలి - వెలంది - ౨౯౦ 1 విషయము నిప్పు - ఎమ్ము ఎ ఇళాస్థదులు చిజటుతాదులు సంజీవని ౨౯౦ 11 విష నిష్పు-ఎన్డు అను రెండిటిలో ఉ కార మున్నను వేటు క ఉత్య్యయవిథాన మేలమని తలంచి సూరి వానికిని ఉకి వత్య్యయమునె యుపచేశించెను అంతటను చాంసంధి-౧౧ సూ త్రము చొప్పున నవదాది స్వరసంధి నిత్యముగా నగును పం వానిలోం బెక్కిటి కీవఆకు విపుల ముగా ౨౯౦ విషయమున ఛి 'రరూగములు భూపంబడెను కాండు ర్లాం డుర్భవే దీండయుర నిల్వా ద్యర్థబోధశా నన్నయా _ నకత్వ వాచకా త్యుంని స్యా దాయ _స్త్వనథా ౨౯౧ ౨విమ మత స్త్రియా మాండి రృవుల్వే స్యాత్‌ ఫుంసి దీక్షా న్ని రుచ్యుతే (విశ అజం ౫౦౫౧ శారి అహో 3౨౯ ఫుట) కల్పకరువు ౨౯౧ వివ _-ఈశకారికలు ౧౯౩ విషయమున వా్థ్రభ్యాత నులు = వశవచనాం తాచ్చిక శబ్దములకం బరముగ న _స్త్యర్థమునందును నగొన్నియెడల స్వార్థమునందును మవాదత్త శ్రమున కాండు అని కఇొన్నిటి!ిని గాడు అని కొన్నిటికిని ఈడు అని కొన్నిటికని వచ్చును ఆండు శేస్టియము చ్ర థమా బవాువచనమునకుం బరనుగా వచ్చును ఆబవాు వచన ప్రత్యయము లోపీింపదు మహరీత్వమున ఆండి ప్రత్యయ నగును అపు డును లుప్రత్యయము లోపింవదు విల్లుకాండు - అందగాండు కొండీండు - వగ లా డు అనునవి వుంలింగ సమరూపములు డువంతరూనములు ఇని వకాదిగణను లోనివి దీర్హా న్ని రచ్య లే ఆనుటచేతం బయివిషయను స్పష్టపడుచున్నది నగ లాండి అను రీతిగల రూపములు మాత్రము శ్రీ సనురూపములు ఆ డి ప్రత్యయవిధి సందర భఖమునకయి కాండు వ్రళృతు లట్లు "వేర్కొనంబడినవి కాని యవి నిజముగా కాం గాంచు న అను ప్రత్యయమనులె యని గ్రహింపనగును మటియు నీతద్ధి

1282 ఒఓకళలె.ఎవతె మొ వలెనె కశ్తె లోనీ త్తే పాధ్యము [౨3౯౧వి కల్ప] శాంత 'ప్రాతిపదికముల ద్వ్సీము చొాస్వకుు కాదని విశదపజుచుటకును బ్రథమైక నచనాంత పరినిస్టితరూవములం 'వేర్కొన బడినవి స్త్రియా మాండి అని యుపచే శించియు నధర్వణుండు కత్త- కాయ - గత్తె - గత్హియ ప్రత్యయముల నువదే శింపకుండుట నరయంగా నవి కాంగా ప్రత్యయనులవై (ఎన్వలె - ఒక్కతె మున్నగువానియందు వలెన్సె తె అను దానిని నిల్పి సాధించుళొనవలయు నని యాతండు తలంచినట్లు విశదనుగుచున్నది ౨౧౭ విషయమునందును ౨౨౧ విషయమునందును జెప్ప బడినరీతిగా చే టకా+త్‌ +ఎ = వేంటకత్తైె. అందగా త్‌4ఎ = ఆందగ త్తే అని పాధించిొనవలయును ౨౯౦ విషయమునం 'జెన్సంబడిన రీతిని ద్ధిత వృతయ పరకత్వమున వన్తాగమాదులు ప్ర 'యోగానుపారముగా - నంకీ కార్యము లగుటం జేనీ శ్యాప్రత్యయ దీస్ధమునకు హ్రన్వమును తకారద్వ యా గమమును గల్లంగా. బీంటకత్తై అను రూపమేస్పడును ఇళ్లు గ్మాపత్యయ డ్స్‌ మునకు హ్రస్వమును త కారద్వయాగమమును గల్లంగా అందగత్తే అను రూక 'మీర్చడును సిదవ ౨౧౦ విషయము చొప్పున ఎ కారనునకు ఇయ అను రూపము గల్లగా (అంతె = అంతియ- ఇంఠె = ఇంతియ) వేంటకత్తియ - అంద గ్తియ అను రూపాంతరములును సిద్ధించును వేటకలత్తే- వేటకత్తియ మున్నగునవి స్త్రీనమరూపములు తత్సమ ప్రశళృతులమింద సయిత మిాప్ర్కృత్యయ ములు గన్పట్టుచున్నట్లు సీ బ్దైరత్నాకరవందును నూ - రా - నిఘంటువునందును వ్రామయణడెను. (౧౯౩విష) కోవకల్సే-మి- ౮్రా- విణ = (కోపము+క క్రై) కోవముగలది ఆ డుది - కోవకాండు - మి - ౮ - విణ- కోవము, కొందు) కోపము గలవాంయ _ (శర) కోవకత్తై మి- విణ. (ఫభోవము+కక్తై కోపముగలది (స్త్రీ నీ సుత్తి యకులంబు నిష్‌త్రముగం జేము. భొడుకుం గాంచిన యట్టి కోవక_ల్తె (క్రీడా ౧౨౯) భోవగాండు మి- విణ = (శోవను+కాండు) కోవముగలవా డు గీ నిను: గలయు భర్త కోవగాం డనంగవేల (ఫారం ౨ఆ ౧౧౫౫) క చ్వైపా యనముని వెడలం ద్రోవించిన కోవగాండు. ధూర్టటి (భీమ ౪ఆ ౧౩) గీ అన్న మితండ్రి కోపగాం డౌనొ కాండొ (శాళీ ౮ ఆ ౯ం) శార్భకాండూ మి - విణ - (శార్టము+కాండు) కార్యము నెజవేర్చుళోనువాడు ఆవె కారర్ధకాండొ యంకకాండొ నృఫవుండు (ఆము ౪౮ఆ ౨౬3) (సూ రాని) (విస్తర) పయి వ్రయోగములలళో ఫోవక శె అనుచో కోపకర్తి అనియు అనుచో గ కారమును నిల్బుటలో యు_క్థి యేమున్నది ఇళ్లు సూ - రా - నిఘంటు

[బా తద్ధి ౧౧-౧౨ సూ] అంకళా డు ళబ్దవరిశీలనము 1233 ఫోవకాండు అనునెడల కోపకుండు అనియు కార్యకాండు అనుచో కర్టకాడు అనియః6 గవి వ్రయ్నుక్త పారనులు శానోవునని సమర్ధింపనగును. ( ఫోవకుండు - సం-విణ- (అ వీకా ఆ) కోవీంచువాండు) (సూ కాని) కాని తిక్కయబజ్వయే తత్సమమువై క ప్రత్యయమును బ్ర యోగించి యున్నాండు నీ న్ని ఆమిషకు గాలకాని శెట్ల ట్ల (ఆను ౫ఆ ౨౫౬) (చూ 3౨౬ 1 వివ ) అంకశాండు అనునది యాచ్చిశకమె యనియు మిశ్రమము కాదనియు దలంచుచు ఛబ్దరత్నాకరక_ర్త యొ్క్కూకవి శ్లేష. నిర్వహణమున్న్తై అంకశాండు శబ్దము వమచ్చగలవా డను మిశ్రస్థలనుగాం ఛి యోగించెనని చ్రానీయాండంగా సూం-రా-నిఘయుకర్తలు చలపాది ఆను నర్ధముగల స్థలముఎందెల్ల నదిమి శ్రవదమే యని వ్రాశీరి అంకళాదు బే-విా- (అంకము, శాండు) చేలముపట్టువాండు = చలపాది గీ ఎలనీ యేట్రాద్దుం గనువొంద నీక మరుయు కలహానున కంకకాం డయి కాలుద్ర్తన్వ (ఆము ౫ ఆ ౮రీ) (అంక శబ్దమునకు వృత్తియందు చలమక్థ మని యెజటు గవనలిక ఇఏి యొకా నొక కవిచే శ్లేషయందు గుజుతుగలవాండను నర్థమున+ ఛి, యోగింవ బడియున్నది. చ హపామకరుం డంకకాండు మధు వెప్పుడు జూతి విరోధి కవిశ 3ఆ ౯౮) (శరు అంకకాడు మి - విణ- (- - అంకకాటి ) బ- అంకకాటు అంక కాండ్రు, ౧ మొనగా డు - ముఖ్యుండు - శూరుడు ద్వి వండిత మల్లి కార్టున్నప్తభువు గరడిశెక్కిన యంకకా డును బోలె నెడ విడింబడ్డ మత్తేగంబుం బోలె (వండితా వాద ౧౭౬ పా) గీ కలవామున కంక కాండంం కాలు ద్రవ్వ (ఆను ౫ఆ ౮౮) ౨ చలపాదిం సూత్శర్యశీలు డు ఆవె కార్యకాండొ యంకకాండొ నృపవుడు (ఆము ళీ ఆ ౨ఇక)మ ప్తాంంబు దా యలు గాడ్చుల్‌ శశి యంకకాండు పిక మయ్య రొక్య్యా గళ గ్రాహి (చిజయళందన విలాసను ౨ ఆ ౧౨౨) చ హీను కరుం డంక కాండు మధు వెప్పుడు జూతివిరోధి (విశ 3ఆ ౯౮) ఇట అంకశాండు అనంగా నెకపతమున కళంకముగలవా డు అనియు ఒకవతమున చలపాది అనియు నర్ధనుం (సూ రా ని) అంక శబ్దము చేలము ను నర్థమున నాచ్చికనుని వ్రానీన ళబ్దరత్నాకరక_ర్త యాళశయనును మార్చి యెల్లయర్థము లందును నది సంస్కృృతమె యని నూ - రా - నిఘంటు కారులు వ్రానీ అంకశాండు” అనునది యొల్ల యర్థములందును మి శ్రాపదమెయని నిరూపించిరి అళస్లై. అంక వున కొందె! శై - బొండెకాం(గ్రాడు అని యొకచో ద్వివిధనర్శములు నంగీకరింపం బడెను ఇట్టి యనియనుము నిరాధారముగ నేల పాటింపవలయునో ।

984 కా-కత్తె.గా-గ లె అనువాని సూరివిధానము [౨౯౧ 1 వి సుజీ] శబ్దము పార్మమను నర్థనున చేళ్యరుని వ్రానీన శబ్దరత్నాకరపు వ్రాతయు నువేడీంపంబడెను పరిశీలింపంగా. అంకము. అను తత్సరురూపమునకు అంక అకు స్రీసమరూపము తద్భవమనింయు నక్క్యారణనుంన అంకకాండు అనునది యెల్ల యర్జ్హములందును శుద్ధమగు నాచ్చిశ శబ్దమె యనియు నందు మిశ్రత లేదనియు నీమార్ల్షమున శబ్దరళ్నాకరోదాహృకములగు అంక _ దేశష్థము” ఆంకించు - 'దేశ్యము మున్నగు స్థలముల్కై నవిరుద్ధము లగుననియుం దోచుచున్నది. ఇంత యేల? సూ - రా - నిఘంటుకారునే అంకిచు అను దేశధాతువు నుడావారించి దాని కనేశములగు నర్థవిశేషములను జూవిరి అళ్లై అంకవన్నియ - అం పాంక ములు - అంకాపాంకములు నున్నగు దేశ్యశబ్దములను నుడావాగించిరి వానిని మిక్తములన లేదు కాంక_త్తియ వర్షకంబులు వుంస్త కి శ్రీశ్వంబుల “మతు బర్థంబునం చాటాదుల కగు ౧౧ శావ్ర త్యయాంతంబునకు మగాది. గణంబునంచేరి డుజ్జగు ఆటకాండు - ఆఎకత్టియ ఆట = అడసము = ఎమై - ఓఉయారము - కటారి - కొల్ల - బెలిమి - బాలవ్యా చేరువ - చొరవ -_ జట్టి = బొజర =. జూదము - తిండి - ౨౯౧ వి. లేర - దొద్ద - నీటు - న్నేస్తము - బేరము - వగ - విలు - వెచ్చము - సొగసు _ ఇత్యాదులాటాదులు కా కత్తియల కశారంబునకు గకారంబు కొండొక చోం గానంబడియెడి ౧౨ అంద గాండు - అందగ త్తియ = కొండెగాడు - కొండె గ్తత్తియ = బేరగాండు = 'బేకగ్నత్తియ - ఇతార్రదులు సంజీవనీ _౨౩౯౧ * విష ==ఆట మొదలగు శబ్దములకుం బరముగ మతుబర్థం బున మవాదర్ధము వాచ మగునపుడు కా చత్యయంబును నుహత్యర్థము వాచ్య మైనవుడు క_త్తియ్మప్రత్యయంబును నగును _తీదస్యా స్య్యస్మిన్నితి మతుప్‌ (౧1.౨౯౮౪) (నీ కౌ ౧౮౫౯౮ నూ) అనుపాణిని సూ త్రీనుచే వచ్చు మకుష్ప్రత్య యను.యొక్క యర్ధం౦ంబున కొంక_త్తియ లగునని ాత్సరర్థము అది దీనికిం గలదు "లేదా - ఆది. దీనియందు గలదు అని మఠుస్ప్రత్యయమున కర్ణములు భూమ నిసా ప్రళంసాసు నిత్య రెకాగే ఒతిళాయనే సంసర్లే ఒన్తీ నివమోయాం భవ న్ని మకుచాదయః (వారి 3౧౮8) అను న్లోకరూస వ్నార్తికము మతుబర్థములను

(బా తస్థి ౧౧-౧౨సూ] కా-కళ్తిలు వాడు - అవీ పర్వ్యామములు 1285 వివరించుచున్నది. తిండికాందు = తిండిగలవాండు అకుచో నెల్లరును దిండి కలవారే యగుటచే నధికముగు తిండిగలవాండని యిచటి మతుప్ప్రత్య్టయము భూమార్థమును బోధించును జూవశాడు నిందార్థరుం గలుగుచున్నది. సొగసు శాండు అనుచోం బ్రశంసార్థము భానీల్లుచున్నది ఓయారకాండు అనుచో నిత్య "యోగము భానీల్లుచున్నది వా- ఆచ్చి- ౨3 న్యూత్తము చొప్పున (౨3౧౦ విమ) ఇయి అనుదానికి ఎ కొారము రాంగా ఆఎక_లె యగును ఎళారము రానవుడు ఆటకత్తియి అనియె యు౨డును కాప్రత్యయము మగాడిగణములోని దగుట చేత బా - అచ్చి- ర నూత్ర్తముచొవ్వున (౧౯౧1 విష) కా-ఈ ఆ అను వత్యయములు తువెనిగల శబ్దములు డుదుంఠంబుల'పను ఆఎ కానిన్‌ మున్నగు రితిని వీనికి నిత్యనుగా నిగాగమంబగును అడవము+కాండు = అడవకాండు - జూదము+కాండు = జూదగాంయడు మున్న గుస్థలములందు నా- సమూ ౨ ౨౫ సూత్తమ.చొవ్చున (౨౭౦ విష) మువర్ష్మకను లోవించును (౨౮౫౯1 విమ) జూదగాండు కొండెగా డు మున్నగు నలంతిస్థ్టలములందు శా చళ్య్యయ కశార మునకుం బ్రకృతరుగు బా - తద్ధి- ౧౨ సూూత్రముచే గ కారమిగును కోళశములలో జూదకాండు - జూదకత్తియ అని కకారముతోనె యుదాహరింపంబదెను 9క్లై ఫొండెకాండు - బేకకాండు అనియే చూపంబడెను సూ - రా - నిఘంటున్రనందలి 'యేతద్విమయకముగు నియమరాహిత్య మివజకు విస్తర ౨౯౧ విషయమునం జూపంబడెను శబ్బరత్నాకరమందును దజుచుగా కా-కత్తియ లే ్రాయంబడినను గొన్నియెగడల అందగాండు - ఇబ్బంది గాండు మున్నగుచోట్ల గ కారమును నిల్చు టలో యు_క్రియేవియు6 గానరాదు ఈవిషయమును నిర్ణయింపంజూలు ్తాసాదిగత స్థలములు లభింపలేదు అయినను నధర్వణు డు కొండు - నాడు అని వచించుట చేతను నేంటి వాడుకలో ఆందగా డు -కొండెగాండు నున్నగుచోట్ల గ కారమి వినకుచుందుటచేతను సూరి యుడాహృతులు సరికాననుట యుక్తముకాదు

వ్రయోగములు --గీ అలరి తొలుకరి వేరిటి యాట కాండు (ఆటవాందు= న్నర్ప్వకండు (రామా ఇఆ శ రు సూ- రా = నిఘంటువున నీపద్య్యమె “అలరి తొలుకరి వేరిటి యాటవాడు అని యుదావారింపంబదెను ఆట యొశ్క+వాండు = ఆటవాండు అను నాభాసబవాంవ్రీపా రూపనుగు షష్టీ సమా సము కలవాండు అను నర్థము నిచ్చును కాన నెల్సయెడల ఆటకాండు = ఆటక లె వేటశా డు - వేటకత్రె మున్నగుచోట్ల ఆఎవాండు - ఆటది - వేటవాండు వేటది మున్నగునవి పర్యాయము లగుననుటకు సందియములేదు ఆంవె [రి

1236 శా - కత్తియల ప్రయోగపరికీలనము [౨౯౧1 ని సంజీ] యాటకాండ యిీరీతి యజవులా అను (వ్రఖా ౧ఆ ౧౦౬) పద్థమున నాటకాండనంగా దొమ్తరివాడయ అడపము = వక్కలాకులతిత్తి - మంగలతి త్తి అడపము* కౌందు = అడపకాడు * రౌంబూలకరండవాహి అడపకలత్తె= తాం బూలకరండవాహిని గీ కస్పురవుం దాని చిలుకు బాగాలొనంగ నడపకళ్తెలు ళెలనాకు మడుఫవులొసంగ (వైజ ౧ఆ ౧౧౩ సూ రా ని) అడప = అడప శాండు (బా తద్ధి ౨౮ సూ ) దీనిళొక్క వ్రరొకూగము శబ్దరళ్నాకరమునం గలదు చ కలికివరాటకా జడప శకప్పురవీడెము (నైపు ౬ఆ ౧౪౧) (చూడు ౨ణాగీ ప విమ ) ఇందలి అడప అనుచో అప్పుడు అని సర్వంక షూ వాఖార్థ పాళను ఆదియె సూ - రా-నిఘంటువుచే నాదరింపబడినది అడవ శబ్దము నుతుబంత మను పత్సమున దీనిమింది క్మాపత్టయను స్వార్థ మనవలెకు ఎమె=విలాసము - ఎమ్మె కత్తై అనునది కోళద్య్వయమునందును జూపబడలేదు ఎమ్లెకాడు = విలాస వంతుడు నీ అకుపమచ్చాయావిహార మంద గం గల్లై జివ్యచీ కటి మ్రింగు నెమె శాని కి నరస ౨౪ ౯౨ సూ రా ని) ఓమయారము = విలాసము దీనివైనిగాని దీనిరూపాంతరములగు ఒయాస్థరము - ఒయారము అనువాని మిదం గాని కొ -కత్తియ వర్ణ్మకము లేకోళమందును జూపంబడలేదు. ఒయారి కాండు - ఒయ్య్యారికాయ = ఒయారిక_ల్తే - జఒయ్య్యారిక_త్తె అనురూవములు ఒయ్యారి అను నర్థముగలవి లక్షీనారాయణీయ కోళమునం జూపంబడియున్నవి చ ఒఫ్కొకతతీం బువు బోండ్లు కటారి కత్తియల్‌ (కళా ౧ఆ 9౧) చ బిరదు కటారి కాండ్రు (కళా ౮ఆ ౧౦౧) గీ బల్లిదండయి చీశటి కొల్ల శాండ నక్తవిక్తమగతి (ఘటికా ౨ఆ ౧౪౦) (సూ రా ని) కొల్లకత్తియ కలదనుటకు సూ-రా -నిఖుంటునున శ ప్లర త్నాళరస్థితియె వమాణముగం జూసు బడెను 5 ఇెలిమిక శ్లెలు నగరే (ఉ హరి ౫ ఆ ౧౬౩)గీ ఇెలిమికత్తియలు గాగ (వాల్మీకచ ౧ఆ ౨)క గతకల్మవంతోడం జెలిమి శాంర్రై యుండెన్‌ (వేం పంచ ౨ఆ జక) (సూరాని) చేరువ (ర్వ (4 చేరు ఇ నేనాధిసతి ద్వి ముప్పదిరెండుకోట్ల చేరువలు నెన్ట నందొకొొక్కనికి వేయి వేయి (రంగ ఈఠా యుద్ధ 386 పా ౨౭ వం) అని నూ - రా - నిఘంటువులో. జూపంబడెను గాని చేరువకాండు = నేనాధిపతి అనుచోటి శాప్రత్యయము స్వార్థికమె యనందగును. చేపవ = సమూహను అను సర్ధమును గలదు గీ కలరు నా!ట్టి చేరువ కాండ్రు, జేవ (రామా 2 ఆ ౨౭ సూ కా ని) చేరునవకత్తి అను ళబ్దను కోళద్వయనునందును జూస్క

[బా తద్ధి ౧౧-౧౨ సూ) శా-కత్తైల ప్ర యోగవరిశీలనము 1287 బడలేదు చొరవక శై కలదనుటకు శబ్బరత్నాకరముశం జూపంబకుకే ప్రచూణముగ నూ - శా - నిఘంటున్టనం జూవపంబడెనుు చొరవకాండు విణ (వొరవా కాండు వృచేశిచువాంయు (చంద్రా ౪ఆ ౬౧) ౨ సాహానీకుండు గి కభలెష్కు చొరవకాండ్రు. (ఆము ౪౮ఆ ఇ౧) (నూ కాని) (వొరవ = ప్రవేశము) వేట్టిక శ్రె దీవికి శృరత్నాకరక్టితిమె యాధారము జన్టికాడు విం

శ్రేత = కొనువాండు గీ అనుచు రసమర్మ సరసో క్తులాడున్ని జ్య కాండ్ర

(వసు ౧ఆ ౧౦౯౩౨వి పడనీ ఆ-వె జ్యికానికేవ సంభంంచె (ఆశు ౫ ఆ ౭౫) జూజన = జజ = “ంచన కపటము జజ్జరళల్సె - జూజకళక తె అనువాని సీతికి శబ్దరత్నాకరస్థితియే యాభారము - జజ్జకకాడ నీ చనుత్రోవం జకము, (ద్వి వారిశ్చం ఉ ౬౭౦ పం) గీ నడును జూజరశాంయ మన్మృథు డువచ్చి (పి శకుం 3 ఆ ౨౧౫) (సాం మూన ౧౨౩) (నూ రా ని) జూజకు - జూదను= ద్యూతము - జూజకాందు = జూజళాయ యనునవి వేలుగం. జూవంబడ లేదు జూదక త్త అనుదానిస్థితిక శస్టరత్నాకరన్థితియె యాధావము జూదకాండు (ఆం భా ౨.౩౦౪) నూ కా నిి జూదరి = (ాదకాండు అనుదానికి భారత చ,మయోగములె ముందు చూవ బకును తిండిశత్త్‌ అనుదానికీ ళబ్బరత్నాళర స్టితియే యాథారము తిండికాండు = తిండిపోతు దురాశానంతుండు క విను కొడుకు గొన్న వేదజ కొని కొట్టిన తిండికాండు (ఉద్యో ౧ఆ ౫౬) ఆ-వె తీఫ్రునోరి యుఆుకు తిండికాండును బోలె (స్తీ ౧ ఆ ౧౯ సూ కాని) తేరకళ్తె అన్యకాలు ఉ వ్రవ్వలం "జేరకళ్తె యగు (ఆము ౫ ఆ ౫౬) లేకశాండు అన్యుడు క ఉక బావహాంబలము కలిగియు వె5విండినై లేరకాని విధమున (భాస్క యుద్ధ ౧౩౯౫ ప) ౨ క్రొత్తవాండ - అపరిచితుడు నీ ఆతడు వేటనత్తై యరిగి్రచో వజ్రి దిగ్భ్రాంతి వించి శేరశాందయు సనువట్లు నేమ (ఆక ౧ఆ ౨౭) దొద్దకాండు గీ + దొద్దకార్ల చేం బడిపోయెం దూర్పుదిక్కు (శ హరి 38ఆ 8౮) (నూ కా ని దొడ్డకశ్తై అనుదానికి ళబ్టరత్నాకరస్థితియె యాథారము నీటుకత్తియ విలాసముశకల యాండుఏ - ఆడుది

లే మొ కలవు దోరకరానీ నీటుశత్తిమ యగుటన్‌ (కవల ౨ఆ ౧౩౯) నీటుక_త్తియ = నీటగు ఖడ్డరు అని రెండవయర్థము నీటుశా(గ్రాడు అందగాండు ద్వి కిలికిమూరుండు నీటుకాండనుటింతె (ద్వి నల౧ ఆ ౬౫౧) గీ నిక్కి నిక్కి నిరీత్సీంచు నీటుగాని నందముల కెల్ల నెల్ల యా

1203 శాక త్తెంగాగ త్త అనుచో క-గ లనియనుకాహిత్యము [౨౯౧1వి సంజీ] నందగాని (చంద్రా ౨ఆ ౧౩౬) (నూ రా ని) సూ- రా- నిఘంటువున అఆందగాండు అనుచో గిశార మంగీకరింకంబజెను చానితోడి యంత్యాను ప్రోోనున నీటుగాండు అనుచో గ కారము సముక్థిత నుగుచున్నదని కోశ కారుల యాశయను ఈయెడల క-గల సందేహమును నిర్వహించు ప్రయోగము 'ప్రాసాదిగత మొక్క'టేని నెచ్చకేనిం జూపణిడలేదు పం సమగ్ధవము శేవలను బలహీనమైనది నే_స్తక త్రై శబ్దస్థితికి కబ్దరత్నాకరస్థితియె యాథారము గీ కటికి చీకటి నజ నేస్తశాడు దాను (కక ౨ఆ ౧౮౯ సూ రా ని) బేరగాండుి అనుచోటి గకారము శ్చరత్నాశరమునలేను ేకశాండు - బేరక_ల్సె అనియె యుదావారింషబదెను. ప్రయోగములు ళబ్దరత్నాకరమునం జూషంబడలేదు వగకాండు - వగళ త్తే అనువానికిని శబ్దరత్నాశరమునం బృరూూగములం చూపం బడలేదు. వగ = సంతాపము - శోకము - విలాసము అనుదానికిం బ్రయోగ నులం గలవు విలుక న్లో - వెద్చకల్సె అనుడానికిని బ్ర'రెకూగమ లం చూపంబడ లేదు క అరిది విలుకాని యుజ్జ్యల శరమొక్కని నొంచు (ఉద్యో ౨ ఆ 39౬) (విలుకాండు = ధనిక) వెచ్చశాండు విటు డు - మిక్కిలి వెచ్చము (వ్యయము) చేయువాండు లేగీ సకల యాతటిహడు మ్రుచ్చులకుం గండు లచ్చినై దోడు "రేబోటి వెచ్చకా డు (శవిజరరంజనము 39 ఆ) సొగసుశ క్తెకం బ్ర యోగను ళబ్టరత్నాకరమునం జూపబడలేదు చ = వన్నెశాండవై కలయ మెలంగు బల్‌ సొగసుకానికి నెర్తులు పెట్టలేము (చంద్రా ౧ఆ శక ) కోళద్యమునందును అందక క్తె- అందగా డు అనుకూసములు చూపంబడెను కత్తి అనుచో గ కారము రాకుండుటకును కాండుి అనుచో వచ్చుటకును యుక్రిగాని కవిప్రయోగముగాని ప్రమాణనుం చూపంబడ లేమ. లే-గి అందముల కై నెల్టయా నందగాని (చంద్రా ౨ఆ ౧౩౬) అందకత్తి అనుదాని!ిం ట్ర మోగము చమూపంబడ లేదు శబ్దరత్నాకరమునందు కొండెకాండు - కొందెక ల్తె అనియు సూ- కా- నిఘంటువున కొండెక లె. కొండెకా(గాండు. అనియుం జూనసంబడెను గ కారస్థితి విషయకునందలి యిట్టి వ్య ఠర్యారమునకుం బ్రమాణ వ్రదర్శనమెందునులేమ. కొండెకత్తై అనుటకుం బ్రయోగము చూపంబడ లేదో నీ కుమతియుం జుక్టీంబు గొండెకాండు ప్రియుండు (ఠామలిం ౧౧ ప సూరా ని)ఆ-వె ఫఇొండెగాండు చానం గొంప దనుకం బోవ వంతుకింతె గాని వగుఫులేదు (వేమన ౨-౫౮ ఆం ఛా ౭౧౩సూ రాని) 'బేకక త్తే - బేరకాయ అనియె శబ్దరత్నాకరమునం జూపంబడెను వ్రరొూూగములు చూపణబడలేదు నాకి

[బా త్ధి ౧౩-౧౪ సూ] కాంకృల్తె వ్రత్వయముల యుదావ్చాకులు 1239 యొక యేలినవాండని ఫూనికాండవై (నన్ని క సం ౪ ఆగ౧రగ౧ూ) ఇందు పూనికశ+వాండు = ఫవూనిశాండు అని యెన్ననగును నకారలోవ మధర్యణవచనము చొప్పున నయెొస్టై ననందగును అభిమానక_ల్తె దానగుట నీవనుచు + (రవ ఆ) అనుచో అభిమానకర్తిదానగుట అని కవిషయు_కృపాఠ మననగును అయ్య గారు - అత్తగారు (౨౧౧ 7 విష) గోపాలిగాడు (౧౪౦ విష) మున్నగు స్థలములందు గారు - ఇగాండు మున్నగునవి వేలు ఇచ్చటి కాందు - గాందు అనునవి వేటు చ ఫులియండు బూచిగాండు అను మంతిగాండు (మను ౪ఈఆ 3౨వ) ఇయ్యవి శునక భేదములు = (భాగువ్ర బా త్థ్ధి ౧౪ నూ వ్యా) అని యిట్లు బూచిగాంయ - అనుకుంతిగాంు అనువానిని బా - తద్ధి- ౧౪౮ సూశ్రమునకు లకుములుగా గుప్తార్ధప్ర కాళి కా వ్యాఖా్య్థ్రత చూపుట పొరపాటు శా - కత్తియలు కొండొక వానికి స్వార్థంబునం జూవప్ప్టెడు ౧౩ బాలవ్యా శెలిశాండు - చెలికత్టియ ఆఊాగ్టడికాండు = మాడి వివరణను క్త తియ ౨౯౧ 11 వివ కావర్థళంబు తిర్థక్కులకుం గానంబడిమొడి ౧౪ ఇబ్బందిగా డు - ఒంటిగాండు - కొముకా డు-వగి కాడు ఇతా్టదులు మృగవిశేష వాచకంబులు సంజీవని ౨౯౧ 1 వివ --కొన్నియెడల నర్ధవి శేషబోధము "లేకండంగనే ప్రాతివదిశార్థమునందె కా -కత్తియి పత్యయములువచ్చును వెలి = న్నేపి తుండు న్నేహితురాలు. చెలుకాండు = న్నేహితుంయు. చెలికత్తియ = న్నేహీకు రాలు హోెస్గడి = అంత ఫ్రరఫవుకౌవలివాండు - అంత ప్రుకవుకావలి యగుస్త్రీ ెహెన్దడికాండు = అంత పఫురఫవుకావలివాండు హెగ్గడికత్తే = అంత వృురవుకావలి యగుస్త్రీ నీ ఇలికత్తె నెలుగ్నత్తి చీరు తొయ్యలిం దమ కులమని కోయిలల్‌ గుంపుగూడ (ఉ రా ౬౪ ఆ ౨౭)క అత్తజి నురివవు నడం జెలి కత్తియగమి గొలువ (మనుచ ౪౬ ఆ 30) లేగీ కట్టికమిటారి మొకరిచెల్మ క్రై గములు (కవల రఆ ౧౩౯) చ అనవుండు నిట్లను న్విదరుం డక్కట ధర్మసుతుండు బాంధవుం దును జెలికాడనున్‌ * ౨. (ఉద్యో ౨ఆ ౨౮౪వ (సూరా ని ఉ, ౨ సఖీ వారముతో రమారమణి వచ్చెను హెగ్గడిక కె లెందజే గోరి భజింం ॥6ళా ౨ఆఅు (శారు 1602

12090 “ఇబ్బంది = ఇబ్బంది గాండు కంర అర్థములు సరికొన్చు [౨౯౧1 వి సంజీ] ౧౪ సూ -తిర్యక్కులలో మగవానిని 'జెలుపుళబ్దములకుం బకముగా శా ప్రత్యయనుం వచ్చును ఉదా -- ఇబ్బంది 'చే- వి (ఇరశపంది ఆడవివంది కిని ఊరబందికిని ఫుట్టినపంది (శర అనివ్రానీయు. ఇబ్బందిగాందు - జే.వి (ఇబ్బంది+కాండు) బెబ్బులికిని చిఅుతవులికిని ప్పుక్టినవులి (శర) అని మూత్రము ఛబ్దరత్నాళశరమున ల్రాయంబడుట వింత ఇబ్బంది శ్లైర్భ మునుబట్టి వృబ్బందిగాండు అనుదానికి సంకరజాతివంది యనినైత మర్థము త్ర్రాోట యుక్తము చిన్నయసూరి (వ్రాతప్రతి) నిఘంటువులో ఇబ్బంది = వెద్దవులికిని జితుతవులికిని బుట్టినపులి అని యున్నదని సూ రా నిఘంటువున వ్రాయంబడెకు దీనినిబట్టి సూరి వాలవ్యాకరణ మునం వైరీతినివ్రాయట యెంతయు సుసంగతమగుచున్నది పంజళబ్దరత్నాకరము లోని యసంగతి నరనీయే సూ రా నిఘంటుకర్తలు ఇబ్బంది శబ్దమునకు సంకర జూతిమృుగము అని యర్థమును ఛ్రానీకని యెన్ననగును ఇబ్బంది - ఇబ్బందిగాండు అనువానికిని గోళద్యాయమునందును. బృ యోగము చూపంబడలేదు. ఒంటి = వ కాకిత్వము.. (శర) ఓంటి+కాండు = వశాకిత్వముగలవాండు = అనహాయశళూర త్వముగలది _ తే-గీ శ్రొవ్వి నడ గొండ మై వడి గునుకు నొక్క, యొంటికాని మహీ నాథు డొదింగి యేయ _(మనుచ ౪ ఆ ౪౭ పు ఒంటికా (గృాండు = ఒంటరికా (గ్ఫాయ నీ క్రమ్మి యొంటరిగాని దొమ్మి నొంచు యళంబు (చంద్రా ౧ ఆ ౨౦9 (సూళాన్సి ఇొమ్ద-దే వి క పందికోజు నీ నీటిలో మునింగిన నేలచేడియం గొమ్ము కొన నుబ్బ నెత్తిన ఘోశి వీన (పారి ౧ఆ ౮౯) కొము+కాండు = కొమ్దుగలది = అడవిపంది ఫొమ్మకాండు జే.వి ౧వరా హాము అగసాలెవాండు నీ నరక హేతు హిరణర్భహరణవృత్తిం జరించు కొమ్లుకాని భజించు కొదవ లెల్ల (వసు ౧ఆ ౬౪౨ప) (సూరాన్సి వరి-చే-వి ౨ సమూవాము పరికాయు.- చే-వి తెగకు ముఖ్యమైన 'యేనుంగు = యూధ వను చ దంతిము ట్టినం బరికాజు మొత్తనుం వడిం పజలెంచిన మాడ్కిి (భవ్య ౧ అ), శ్వచి దమవాతోఒపి డుజి స్యాత్‌ అను చింతామణిసూత్రముచొప్పున (౧౯౧ విషు శావృత్యయాంతములిట్లు డుమంతములగునని యెఆుంగునది అటమటాదులకు మతుబర్ధంబునం దీవర్షకంబు ఫుం స్త శ్రింబునం దగు ౧౫ ఈ ” వ్రశ్యయాంతంబు మగాదిగణంబు అటను

బా తద్ధి ౧౫ సూ). 'ఈ ప్రత్యయాంత ప్ర యోగములు 1291 బాలవ్యా టీయ = కమతదు - అటకుటము - కమ్ణుతము - వివరణము కన్నడము - కొండెను - చాననముం = బూటకము = ౨౯౧ 111 వివ మందడి - మన్నెము - సుంకము - ఉక్కివంబునకు వలోపంబగు - ఉక్కీండు 9 ఫ్ట్‌దులు ఈ ప్ర తనయంబు కొన్నింటికి స్వార్థంబునందగు ౧౬ 'మొక్కలీ డు - కలరీండు నంజీవని ౨౯౧ 1£ విన --అటమటాది శబ్బములవై మతుబర్థంబున మహ దర్థము వాచమగునపుడు ఈ ప్రత్యయం బ%ను ఈ్రత్యయంబు మగాదిగణము లోనిది గాన మా - ఆచ్చి - ౮ సూత్రము చొవ్వున (౧౯౧ పే విష) “ఈ ప్రత్య యాంతంబులు డురుంతంబు లగును ఆటమఎము = అటనుట = మాయ - వంచన కమ్ధుతను = నేద్యము - కృషి కన్నడము = కన్నడభాసు కన్థాట దేశము కొండెము = పాడి వైళున్ధముంు బానరము = వంట వంటసాల బూటకము ఆ మూయ వంచన మందడి = అళ్యళాల మందుర మన్నెము = సవానించి యిచ్చిన భూమి సుంకము = పన్ను ఉక్కివను = కపటము మౌక్ట ఫ్టము మొక్కలను = ముష్కరత్వము భ్రైరర్టము కల్గరి = అసత్యము చెప్పు వాండు అటమటము గలవాండు = అటనుటము+ఈ+ండు = ఆటకుటీ దు ( అటమటకాండు - అటమట కై అనియు నుత్వర్టీయరూపములు కోళములందుం జూపంబడెను ) వంచకుండు - మోసగాడు. ఆ-వె వాదులానితోడ . అటకటీనితోడ నడియరి (లోభి తోడ ను వెలకు న్నెళనవూడ వె5వుగాదు (ఉ హరి 3౩ ఆ ౧౧౨) సీ శితి[ంరునకును నెద్చెలికాండు కా డొళో యటమటీ డైన యా యతభర్హ (కాళీ ౭ ఆ ౬ం) కచ్టుతీండు = కవతీ డు = నేద్యగా దు (కమ్మతగాండు = కమత శాందు - కమతకశాండు అనియు రూపాంతరము లుచావారింపబదెను ) నీ, కల్చ్పకంబుల సంట కవ్థతీండు (మనుచ ౫ ఆ ౪౭) కేగి నమ్మిక వసంతు డనువేరి కమ్థుతీండు (రామా ౧ఆ ౧౬౮) కన్నడీండు = ఉసేతు చేయువాం డను నర్థమునందలి దీనిస్థితికి శబ్ద త్నాకర మె యాారను కన్లాటపందు - కన్నడ దేళవు వాండు సీ కన్నడీ డనంగను గర్హాటకుం డొవ్చు (ఆం భా ౨-౧౦౭) నీ ఆరెలు కన్నడీ లరవలుం దెలుంగులు తనచబిరు దందియం దగిలి కొలున (ద్వా ౧ ఆ ర౨) హొండీ డు = ఫొండెముబెవ్వువాండు సీ కొండీని నాలుక రెండుగాం జీరెడు (నూర ౨ఆ ౯౫) (ఫొండెకాండు - కొండెగాండు - కొండెకల్తై - కొండెగిడు” అనురూసము లుదాహం౦ంంవంబచెను కొండియుండు అని భారతమున వాడ

1202 ఈ ళ్య యార్థద్య య చ్రయోగములు (౨౯౧ 11 వి సంజీ బడెను ఉ క్రూరయడు లోభియున్‌ శరు డు కొండియుండున్‌ జడుండున్‌ గృతఘ్నుం డున్‌ 'జేరున నున్కి. భూపతికిం జెట్టయొనద్చు నరేళ్ళరో_త్తమా (శాంతి 3ఆ రజణ్ర)(సూ రా ని) (శబరత్నాకరమందుగు గొండియుం డనియె యున్నది కొండియమువాండు = కొండియండు అనుట యుక్తమని తోంచెడిని ) బానసీదు = వంటనాండు ఉ. నన్‌ మిీజంగ బాననీ9 నొకనిం బురిం గాననియట్లు (విరా ౧ఆ 8౭2) బూటకీడు = నూయావి ఆ-వె బూఎకీడు పాటిపోయె నండ్రు (బస ౧ఆ) (బూటకు డనియుం గలదు మందడీ-డు = గుజ్లివు వాండు ఎగ మాటిమాటి 6 బంకించి మందడీల కెల్ల నూజఎ యగుచు వ్పర్షిల్ల వేర్త (విరా ౧ఆ ౯౫) "కే ఆతం దనపట్టి యగువాలి నడ గంజేనె నీొమరు డంచు వేల్పు నున్నీండు స నలమి ముట్ట వేఐుంచె ననంగమబ్బు గలు వడిం బర్నె చుక్కల తేపవ్టనందు (అచ్చ రా కిష్కిం) సుంకీడు = పన్ను తీయువాడు (సుఃకరి - సుంకరీంయు అనియు రూవము లందావారింపస బడెను ) (శోంర) ( సుంకీ డు అనుటప- బ్రయో%గము ళబ్దరత్నాకరనునం జూన ఒడ లేదు ( ఉక్కీండు = మూర్థదు ట ఉ క్కీని మశంబు గీకు పికించునె క్రొవ్వినం జేటుదప్పునే (విరా 9 ఆ ౭ప)ఉ ఉ క్క్టీలంః నేర్చు లేక తమకించి పయింబడి (నిర్వ 9 ఆ ౧౧) ఉక్కివుం డనియుం గలదు మొక్కలి యనంగ మూహ్కరుండని యర్థముగాన మొక్కలీడను వదంబునందలి ఈ వ్రత్యయము స్వార్థికమె సీ మంత్రి విద్వేషంబు మాన్య వరాభవంబును బ్ర జొవీడనంబులును గలిగి మొక్కలీ. డగుటయు. (అళ్య ౧ ఆ) (మొక్కలికాం డనియు నుదావా రించంబడెను ) (శర) 4ల్లరి = అసత్యమాడువాండు ఇృట్లగుటచే కల్గరీడు అను ఉానిలోని ఈ పప్రత్యయమనును స్వార్థిక మె యనందగును (దీనికి సాంబనిఘంటువుం వ్ర మాణనుగం జూవంబబదెను) (నూ రాని) అరివర్ష కంబు మతుబర్ధంబున జూాలానుల కగు ౧౭ బాలవ్యాకరణ జాలరి - ఒఆపరి జూల జఒజిక్టు కల్ల = చదువు వివరణము జూదము - టక్కు - తగన్చ - తీకవు = లెంపు - ౨౯౧ 2 విమ "తెరువు = వేదపు = మతకము = వె5నరి - వేంటం నీగ్గు = సుంకము ఇతాదులు సంజీవని ౨౯౧ 1 వివ _ జూలమున్నగు ₹ళ బ్రములకుం బరముగా మతు బర్ధమందు. ఆరి అను ప్రత్యయమగున ది త్రీ సమరూసమగుటచేత్య మహన్మ హాతసష్టమహదర్థంబులు చ యోగానుసారముగ వాచ్యములగుచుండుకు, ఉదాం-ఐ

(భా త్ధి ౧౭ సూ] అరి వ్రశ్థయాంత ప్ర యోంగములు 1203 నీ దొరలు గద్దింపం గల్లరివా_ర్త నిజరుని (శుక ౧ ఆ ౫౫|| తనువుమిన్‌ పొల వల్చు జూలరిదానకు (ఆది 3౩ ఆ ౪౦) క అల్లదె కాటకయని యెకు కల్లరి రాకానీ (అచ్చ శా బాల ౧౧౨పు (సూ కా న్ని తీర్పరి పలుకు (అచ్చ భార ౧ఆ ళీ) (ఆమవాదర్ధమువాచ్యుమ) జాల = చేంయలనుఒట్టువల ఒజిపు = సౌందర్య్థ్యనుః కల్ల = అసత్యము జూదము = దూూ్య్తతము చదువు = విదశ్ణి టక్కు = మూయ తగవు = న్యాయము తీరువు = నార్టియము - చక్కంబాటు "కెంపు = తెగువ - సావాకము అెకవు = దారి - మార్టము. నేకుపు = నేరిమి - సామర్థ్యము మ3కము = మాయ _ వెవు = ఉపాయము చేట = మృగయ ను = లజ్జ సుంకము = పన్ను - అరి - కరము జూలరి = సైవర్తడు క

అంత వేదుక కాటజులు జూలరులు సొచ్చి క్రందు కొనంగన్‌ (శాంతి 3౩ ఆ ౧౯౨) తకలము తనువు మీన్‌ పొల వల్ఫు జాలరిదాన (ఆడక 3౩ ఆ రఈ౦) ఒటి వరి = సుందరుండు - విలాని చ ఒజపరిం గన్న గూడంజకు జార థధారణీన్‌ (జె 8 ఆ ౨౮) కల్లరీ = అసత్యమెనది - ఆసత్యకూడువా డు - దుష్టురాలు - దుష్టుడు నీ తచ్చ;గొండి పోతరకశ్తై కల్లం (చెన్న ౨-౨౪) సీ దొరలు గద్ధింపం గల్లరి వార్త నిజముగా నిర్వహింపనిడేటి నీటు కలై (శక ౧ ఆ ఏఫఫ (ఇంద మవాదర్థ్ధము వాచ్యు మగుచున్నది) క కల్ఫరి తొలువేలువు జేం డల్లనం జెజివట్టి (అద్బ రా ఆక ౬ ప) చదువరి = నిదార్టవంతుంకు తే.గి చదువరులు గాని విఫ్తులు చాల ముస్ధులు (వారి ఉ ౧౦ఆ ౨౪౪) జూదరి = జూజ మాడువాండు మ అరయం దస్పొాశయింత నావలన లే దాధర్మ ఫుక్తుండు జూ దరి వెంటం దమకించి సొౌబలునిచేతం భూమి (ఉదో[ు 3 ఆ 3౫3) సీ బొజుంగలా డి లడారి బొల్లీలల్లాకి జూదరి యెచ్చెకాస్‌ గాతలకొటారు. (చెన్న ౨ ఆ ౨౪) (జూదరికల్తే - జూదక లె - జూదకాండు - జూజక_ల్తె - జూజకాండు అనియు రూపము లుందాహరింపంబడియున్నవి)ి టక్కరి= మాయావి ఉ టక్కరు లుక్కివుల్‌ బలుతుటారులు ప్రావలు (సమిర ౪ ఆ ౨౨). (తక్కరి తక్క రీండు = టక్కరికా డు అనియు నుదావారించ బడియున్నది)ి తగవరి = తీక్చరి = న్యాయాధిపతి క తగవరియగు తా నొంచినం దగు దండను (విజ్ఞా ప్రా ౧౨౨) (తగవులా డు = తగవరి అనియు నుడాహరింపంబడెను) తీరువరి_= తీర్చరి = ధరజ్ఞాండు లే-గీ ఓద్ద బావనయ్యలు తీక్పరుల్‌ బలనిళొలువ (నీలా ౨ఆ ఈ౬) * 3 శారస్ధకర్త నీ రాజ్యుగ్ర నేను రై రాజిల్లం దాను దీర్చరి తనం చెంతయుం బభళతోడ నడపువాండయ్యె (వరి ఉ ౨౪ఆ

100% అతి యనెడి హెంగు-ప్ర బా-సా-వే సరిశాన్రు [2౯౧ 17 వి సంజీ] ౧౭౮ వ ౫ మనోహారమైనది క జగడంపుం గూటి వేలుపు తెగజడదారి గమి శాని తీర్పరిపలుకుం బొగడిత నుబ్బెడు సామీకి (అచ్చ భారం౧ంఆ ౪) (వచట ననహదర్థము వాచమగుచున్నది) (నూ-శానిి తెంపరి = సాహసికండు సావానీకము క చావునకుం 'దెంపరివై వదరువాని తెజు గునం గుమతీ (భాగం ౭ న్యం ౨౭౦) క అెంపరిమూటలు పతికిని నింపగునో (రక్తా ౫ ఆ ౧౫౨) "తెరవరి = బాటసారి (తెర్వర్సి క కను బ్రమనీన అెకువరి తన కన పాయంతభ్రైన మార్ష మసి = (ఉద్యో ౨ ఆ ౨౮౦) ేకవరి = నేర్చరి = చతురండు క అరిది విలుకాని యుజ్జ్బ్యల శళరమొక్కనిం జంపుం దన్ని జనినం జను నీ ర్పరియైనవాని నీతి స్ఫురణము సగ రాజు నతని భూమిం జెటుచున్‌ (ఉదోు ౨ ఆ 388) మతకరి = మూయావి చ నుతకరి చాలు జూలు నిక మాదెకం రాకు మటంచు నల్మ్కతో నతివ బొముల్‌ ముడించె (రస 3అ చ అమ్మ తకరి వేలుపుం దపసి మమ్థు దలంప గనేల యచ్చటన్‌ (పారి ౧ ఆ ౮౪) వె5వరి = ఉపహయళాలి చ వెరవరి గాక వీడు కురు వీషలకం దల సూవువాండె (విరా ఈ ఆ ౯౧) చ బళిరెవులే యళే యరరె వావురె యంభు వచింప వేంటరుల్‌ (దద్రా ౨ఆ శర) నిగ్గరి = లజ్జగలవా డు - అజ్జగలది = నీగ్గరిక తీయ యనియుగలదు న ఎ్టకేలకుం జిట్టకాలకుం జెవియొగ్టిన సీగ్గరికత్తియలు (వసు ఈ౮ఆ) (రూ నిగ్గరి క్త) (స్వార్ధమున కత్తియ) (శరు సుంకరి = సుంకరీంయు = సుంకీడు క అడి గినం బతితో నిట్టరుం దడవాయెకు సుంకరీ డు తమ లెక్కలనై (వాంస ౪ ఆ స్వార్థమున ఈ డు ఆనిళబ్బముచే బొంకరి మొ ఉ 'ేరనివా డు బొంక రియు = (శాంతి 3ఆ రజ౯) ఉ ఆ బొంరి దివ్ఫవాణియం దపో ధనులున్‌ మము ని ట్లలంతురే (కర్ణ 3 ఆ ౫౯ప) (విస్తర శబ్దంబు శకటరేఫపయుక్రంబని వచించెను గె (ఉన్నతవీరము)+అరి ఇట్లుండ దిట్టతేనంబు గలవాండని లాతణి శార్థంబునందు నియ్యది లే నుంబుగాం బ్ర రొకూ గింంంబడుచున్నదనియుః గొందజ లాతణికుల మతంబు (బాగు వ్ర ౨౯౯ ఫు ద్వి ను) గద్దణీళబ్దనము శకటంరేఫయు_క్తంబనుచు రేఫఘటితముగు అరి వ్య యము సదికి వ్యుత్పత్తావాయుట యసంగతము గద్డతి శబ్ద మరి చత్యయాంత నుని యే కోళశమునందును వ్రాయణడలేదు అందు గచ్దెళబ్బము ప్రకృతియనియు 'నెన్వరును దలంపలేదు గద్దరికొబ్బమును 'నెందునులేదు ఈగుప్తైర్ధ ప్ర కాశికలోని యసంగత వాక్యములను జూచి ళబ్దరత్న్నాశరమును జూడశయె యంద ప్రత్యయము

[బా తద్ధి ౧౮సూ]) అ _స్తర్థర్థకమగు క వ్రత్యయాంతపు ప్రయోగములు 1205 ఇవర్ణకం బోయా కాదులకు మతుబక్థంబునం దగు ౧౮ _ కీయారి - అక్కనీ ఒమాకము - అక్కసము - బాలవ్యా వి కడలం = చాగను - బోగము = తమకము - తుటా ఎశ౯౧ వివ రము = బండారనము = బిత్తరము = చిటారము = "బేశోరము - నముచ్చరము - మిటారము విన్నాణము - 'వెక్కనము = ఇరార్ట్రిదులు నంజీరనని ౨౯౧ 7 విమ టీ మారాదిశబ్దంబుల క_స్త్యర్థంబున ఖత యం బగును సంస్కృృశమునందును నిట్టి చతశ్య్థ్యయము గలదు ఉదా __ ధన-ధనిక్‌ గుణ-గుణిన్‌ మొ న్లో ఉర్వ మిత్వం తక్రైవాత్యం సమానే నుతుబగ్థకమ్‌ ౫ (౨౩౮౫ వివ ) అనునవి సమాసాంపకమున నిల్చు ప్ర త్యయములుగాన నవి భిన్నవిమ యకములు 9 వ్రత్యయాంతనములును శ్రీశచుము లెయగును గాన నవి మవా న్మవా త్యమహదర్థములను బ్ర యోగానుసారముగ హోధించును (చూ ఒయ్యారి ) ఒమారము = విలాసను (ఒయ్యారిము - ఓమారము) అక్కనము దే-వి- సంకానము (ర) (ఇది యాశ్రోళళబ్దభవనునుట లెస్స) కడలు = తరంగము నీ తూలెకు పయ్యొద దు ఖాంబునిధిలోనం గడలుచందంబునం గడలుకొనంగ (వారి పూ ౯ఆ) చాగము = త్యాగము బోగము = రొరాగము - తమకము = త్వర - మోవాము తుటారము = దిట్టఏనము బండారము = బొక్కసము బిత్త రము = ళృగారచేష్ట (విలాసము) చిటారము = విలానవిెేశేనవము 'భేహారము ఇ వ్యవహారము - వ్నర్తకను మత్సరము = మాత్సర్యము - చలను మిటారము = నిక్కు విన్నాణను = విజ్ఞానళబ్దభవనుం = నేర్పు వెక్కసము = దుర్సవహత్వము (శర) చవ, యోగములు ---టయారి = ఖయా్యారి = ఓఒయారి = విలానిని విలానీ క ఆయంగన శ్రేంగన్నుల 'యోయారపవ్టుం గలికిమూవు టుకులం బడి (విక్ర ౫ఆ ౧౭౧౧౪౯ మునీంద్ర నూకు నెర్చడున్‌ 'జేతోభవ్రం గన్న యొ య్య్యారిన్‌ కౌరి వరించు వేడుకలు మల్లాడున్‌ (వరావా ౯ఆ ౨౦) నీ కలిమి యొయ్యారి నోముల ఫలంబు (ఉ రా ౧ఆ ౮౦) నీ వేలుపు బూంబోండ్లం గేలినేయ నొయారి ఇలువలు ., (యయా ఈ ఆ ౧౫౯) కా నానలనం దవ్చేమే యొయారీ యరొఃఈ నామి దం దయ లేదళే వెలి ననున్‌ మన్నింపవే కోములీ (సారంగ ౨ ఆ ౨౧౦) ళకటరేఫవంతేముగ నున్నదనియు నతి 'వ్రత్య్యయమనియు వేటి కావ్యాఖ్యాత వ్రాయుట కేవలము తప్పు (బాసా వే 3౭0౦) అసత్యను

1203 అఆ_స్త్యర్థకముగు *ఇ వ్రత్యయాంతపు వ్రయోసములు (౨౯౧ ₹ వి సంజీ] నీ చిన్ని కొన్నెల నెన్నునె న్నాసళ్ళ నొయారి యలంతి కస్తులేక లనువ్రమిజి (అచ్చ రా బా ౮౭) ఇట్లిట నువహన్మహత్య మహదర్థంబుల్లు వాచ్యము లగుచున్నవి అక్కనీ = అక్కసుకాండు = ఆగ్రవాముగలవాండు కడలీ = సము ర్రము నీ కడలిమత్స్యంబవై నీవ్ర కడలి నడుము నైన ౮ఆ ౧౨౦) ఛాగి ఉ చాగులు ఫుణ్యభాగులును కాళ్య్వత రాగులు (భాస కమష్కీం ౫౯౦ప) బోగి = మూగి (బోగము+స్త = బోగి) (బోగుగవి = బోగి = ఛితుకుండు శరం) లే జోగులనము మేను మా కట రాంహడదు గాన రాజు రమ్థనుం డిటకున్‌ (ద్వా ౧౨ఆ ౫౨) ఆ వె రాచబోగి రిక్కరాయండ నీవ్ర మా నగరు జేరు మెల్ల మిగులమేలు (అచ్చ కా, బా ౯౦) (ఇట్టిమెడల బోగి భియకుండు గాడు ) తనుకి = లోభి క వతి ధరిణ్మీపజ మనికికిం దగ నడచునది తకుకి గా కె్చడున్‌ (శాంతి ౨ ఆ ౧౭౯) తుటారి = దిట్టతనముగలవాడు గీ రాచ వుడగు వేలఫవు తుటారి తావనీ వెంట నరుగు మనుచు నీఠరాము నేరీతి: బనుచు వాడ (చం రా ౨ఆ జఫ దిట్టతనముగలది నీ చానల తలమిన్నం కానరు గద గొర వంకలార తుటారి జిశకలార (అచ్చ రా అర ౮౬) ఇట నమహదర్థము వాచ్యుము చ చిలుక తుటారి బోటియును (నీలా ౧ఆ జవ) తుటారి = దుష్టుండు ఉ టక్కరు లుక్కివుల్‌ ఒలు తుటావలు శూరులు (సమార ఈ ఆ ౨౨) (సూ రా ని) బండారి = బొక్కసమున కధికారి ఎంగి తనరు చలముర్షి గండవ్రతాపరుద్ర మనుజవరునకు బుడారియును మవధి కారియును నావ్లుండును నయి (మార్క ౧ ఆ) బ్నిత్తరి = విలానీని - ఆండుది క మరుంజిత్రలిఖతుం గని చి _త్తరి వెజివ (నరసు 3 ఆ) బిత్తరి వాలుం జూపఫులున్‌ (శాజ 3౩ ఆ) చిటారి = విళానీని ద్వి రాజితృశ్తెవాల రను కీయ రోము రాజీంతేల్‌ బిటారములు వాటింప (విక్సునూ పూ ౨ఆ) బేవోరి= వ్నర్తప డు క, సరకవ్యైడు బేవోరులు నరపతి సుంకరుల లెక్క నమ్మికతోడన్‌'

సరశమ్ధిన సొన్దునం దా రిరువదియగుపాలు సుంక మిందగుం బ్రీతిన్‌ (విక్ఞా ప్రా శాం) (బేవారి బెనోరి యనియు రూపములు గలన్ట) ముచ్చరి= చలపాది చ మదమున దేవదానవులు నుచ్చరులై కడుం బిచ్చలించి సం వదలను గోరి పోరునెడ = (భాగ ఇస్కం) మిటారి = నికష్క్తుగలది చే-వి- మదముగల యాండుది ౨ ఆండుది (వ్రమద) విణ ౧ మదనుగలది మీటారి తొత్తు మిటారిమాపు ౨ నిక్కుగలది మిటారిగుబ్బ ౩ ఉన్నతి గలది మిటారి ఒల్‌ సిలుందు విన్నాణి=సన్నాాని ఆ-వె వేదవిదునిచేత విన్నాణిచేతను దవనీచేతం

(బా తస్థి ౧౮సూ] శర న్వైవారను 'జేళ్యరుకుట సరి కాదు 1207 బిన్నవానిచేత శరాయచారిచేక రాయసుంకరులచే: గూలి ఫుచ్చుళొనుట చాలం దస్పూ (విజ్ఞా ప్రా శాం) విన్నాణి = నేర్పరి మ బవాంవర్షంబులు బ్రహ తొల్లి జగ ముర్చాదింప విన్నాణి గాక (ఛాగ ౨స్కం) వెక్కనీ చే-విణ (వెళ్ళకముగ ఇ) దున్సవాంయడు -దుస్స్పవాంరాలు ను నో గోవక నోవీకా నిశరముల్‌ విభ్యాంతిమై చిబ్హు మేల్‌ కనిచూడం జనుబెంచి రర్శకుల కెన్‌ పెశ్కెసీన్‌ రక్కనీన్‌ (వివు ౭ఆొ శక) ఇళా్థాదులనుటచే జవ్వని మున్నగువాని 'నెక్నునది జవ్వునముంశాప్త గా జవ్వని = యువతి చ అనువమ దివ్భుమూూా_ర్హి దరవోన విలాస విభాతి నిడు జ వ్యనిసుకమా5 *, (నన్ని కు సం ౮ఆ ౧౨౩౮)

సూ రా -నిఘంటుకర్తలు న్రైవాకము+ప్త = శ్రైవారి అకుదానిని సంయిత ముదాహారించిరి శ్రైవారి= కయినా వి (శ్రైవాకము+9 (ఇవి ఒయారి

వంటిది ) స్తోత్రపాఠతండు మ కకులాక్షస్తరఘన్మరాబ్ద్లభవులుం వైనా

రలు హరి ఫూ ౧౪ఆ ౪) (సూంరాంనిక నావుడు నిదియా సంజయ శైవా

రమునేనె దివ కౌంలేయుల (ఉదో[ ౨ ఆ ౨౨౭) అనియిట్లు వైవార

మనునది భారతముందును గలదు కాని శబ్దరత్నాకరకర్త న్రైవారము అనునది

సంస్కృత సమమనుచు నీక్రిందిప్తయోగముం జూపెను మ * న్షైవార

దుర్శాషణంబులకుం గాని యతంకు మెచ్చండు *(నైవ 8 ఆ ౮౫4౯)

ఇట్లు వై వారళబ్దము సంస్కృత మైనవు డ_స్త్యర్థశముగు ఉం ప్రత్యయముచే శ్రైవారి

అను తత్సరురూసము సుసాధమగును కశానుననె శబ్దరత్నాకరళర్త చైవారము -

నై వారి అను ఆ₹ెండిటిని సంస్కృ శ సమములుగ నుదాహరించి వైలత్థములనె

చూపెను మటియు లయగ్రాహి రసాలనులవేడ్కం గం వారములు నేయు

చును ధీర నుకురాస్థల్‌ (థాను ౨ ఆ) అను చయోగమును జూనీ కం

వారము = శ్రైవారను అను పదములను నైత మంగికరించి కైవారము అనునది

దేశష్థము తత్సమమనూు నయం యుండుటచే ఉభయము అని వేర్కొనెు ఈనంద

ర్భమున నీతండు త్రొక్కి నమార్ణము యుకృతరముగనే యున్న దనందగును కాని

కంయంవారము - న్హైవారముం. అనునవి దేళస్థములనుట సరి కాదనవలసీ యున్నది,

ఛస్టార్ధ్థపామ్యుము వ్లూర్తిగా నుండుటచేత కయివారముి. అనునది తద్భవరూస మనుట యుక్తము అఆట్లయినను న్రైవారనులి అనునది యచ్చ తెలుంగు కావ ములలో బ్రయ్యుక్తమైయుండుట గి అనుభుం వ్లైవార మొనరించు నీలా ౨ఆ,

ఈ౨ పు చేతను దానిని దద్భవనునుట కందు దత్సననుకన్న భేద మేమియుం దాపట్టమిచేకను నతం డద్దానిని దేళ ర్ట్‌ముగ సంగీకరింవవలనీనవాం డయ్యెనని

1203 తిమ్తుకవిశన్న శ్రీగాథు దు ప్రారూశిపడు (౨౯౧7 వి సంజీ] తోంచుచున్నది ఇక్లుల సంకోచపడవలెకో తెలియకున్నది కయివానము అకు దానిని న్మూత్రము వైకృతముగా నంగికరించి దాని స్టితిచే భాాంతుండై కూచిమంచి తిమ్ణుకవి నైవారమ నియుం దన యచ్చ తెట్టు కావ్యములలోం బి, రెకాగించెననుట యుకృతరముకాదా! భాషించినాండవు బవాందేళ బుధులతో విదాస్రపీతణ వేళలందు (భీము ౧ ఆ) అనుచొప్తున వేమారెడ్డిగారి యాస్థానమున విద్యా పరీవౌధిశారి. పదవి నలంకరించిన కనిసార్వఖభౌముండు భాాంతివడె ననుటకన్న+ దిన్ధుకవికి భా్రాంతినంగికరించుట యుకృతరము కాదా? న్రైవాం దుర్భామణంబు లనుచో ము లోపమును నెత్తవలక - చప్పరనుంచము ఇళాదులయంతుంబో లె నొండె రాహాంటత్తశబ్బమునలె వైవాకళబ్దము సంస్కృ లేతరమ య్యును సంస్కృత ఛ్ర్రమచే నీదసమాసమందు ఘటితమైనదనియు దానంజేని ములోవము కలిగినదనియు నొండె తలంవనలయును (సర్వంకహావ్యాఖ్య ఎగ౨ వు నై ౭ఆ ౮౯ప అని కీర్తి శేషలగు కళాప్రవూర్మ వేంకటరాయళాస్తులవారు వ్రాయుట సరికాదని వైసందర్భమునుబట్టి చెప్ప దగును న్నెత్తవలక మున్నగునవి యాచ్చికసమూసములు వానిపోలిక దీనికెట్లు పొనంగును మతియు నిట వై వారళ బ్లము భాహేంతరనులలో నున్నదని వ్రాయ బడెను అదియొక విశేమనుకాదు హిందూదేశభామ లన్నిటి లోను సంన్క్యృతేళబ్దదులు విస్తరించి యున్నవని యొల్లరకును విధితమెకదా సూ - రా - నిఘంటుకర్తలును సర్యంకపామార్లమునె యనుసరించిరి. శ్రీనాధుంనకు సంస్కృత సమానమున సంస్కృ జేతకపదములం జేర్పు నలవాటు గలదు ఇళ్లు "పీరాళవదమునుగూడం ట్రియోగించినాడు క వనీంంచున్‌ స్రర్రాళ శీడా సం చారిణి నూ కొంబ భర్ధ జనరతణన్షై (భీరు ౧౪ ౧౦౦ ) (నూంరాంన్సి శబ్దరత్నా కరక_ర్హ యిీపద్యమునె ప్రచమూణముగం జూవి హేరాళళబ్బము సంస్కృతమని నిరూపించెను రావాం_త్తళబ్బము కనినితామవానిచే సీద్ధసమాసమునం బ్రయో గింపయడెను కా ఓరాజన్య మహేంద్ర యోమణిగణ ప్రోరానీ వాతాశకన ప్రాాజ్య త్కటిచక్ర యరూముఖకశార్థ ఈూరబావోర్షళా 'ఇొళూరుక్తాచలకల్చ 'యోకనిచితపూ్య్యూభాంగ శావంగదే. రౌరారావాలత్త శిరోమణీ నిరవధి ప్రోద్య త్రతాపారణీ (మనుచ ౪ ఆ ౭౧) ఈముహాకవ్చ లీళబ్దములను సంస్కృత కావ్య ములలో నరనీమొ యిట్లు చయోగించికని నాననమ్ద్మకము రావాుత్త అ-వుంి అళ్వారోవాకః (పర్వశళబ్దరంబోధిన్సి ఇళ్లు యొకచో శ్రీనాథ కవివిళామహ ప్రయ _క్తములగు వణినావత్య - వణినసూనుళబ్దములు ప్రానూదికములని వేంకటరాయ ఇాస్తులవారు లే మించి వ్రానీరి (చిం వి పరి ౮౮ విష) శెవారళబ్ద మాచ్చిక

(బా తద్ధి ౧౮నూ] సర్వంకమోా నసూ-రా-ని వ్యాఖ్యలవాదము సరికాదు 1260 మనుటకు వీరి క్రిందిరీతి యుక్తులను జూవుదురు కయివారము అను రూపాంతర ముందుటచేతను అచ్చ తెరు గు గ్రంథములలో (వ్రైవారళబ్దము) నుండుటచేతను సంస్కృత నిఘంటువులలో (న్రైవారళబ్దము) 'లేకపోవుటచేతను దీని నాచ్చికముగా గ్రపాంచుటమె యుక్తమ- (సూ రా ని న్రైవారము 1 ళబ్దమునొద్ద) కయి వారమను రూపాంతరము గలదందురే కాని యిట్టిరూసము థారతాది ప్రాచీన ప్రామాణిళగ్రంథములలోం జూపంగల్లిరా + ఉన్నను నట్టి వైళ్ళతరూవ మేరి నిర్గ ం౫౦ప గలద.? సామాన్యకవియగు తిమ్మళవ్మిప్ర యోగమునుబట్టి శ్రీనాథమహోకవికి భ్రాంతిని గల్పించుటగాని లతుణస్థాలిత్భనును గల్పించుటగాని యుచితనూ ఇంక సంస్కృృతనిఘంటువులో లేదందులే ఎర్నిశబ్దములు నాచన్చళ్యాదులలో లేనివి సంస్కృతమున నున్నవో పరిశీలింతురుగాక వధి వవ్మోో శృతుః వధతుః = పురుష వవాతు రనడ్యాన్‌ (సీ కా ఉణాది ౭౮ సూ) అజ్జీ మది మన్దిభ్య ఆరన్‌ మదారో వరాహ (ఉణా ౪౧౪ నీ కౌ) కుడి $మ్‌ప్యోర్న లోవ శ్చ కుడి స్టేహ (నీకా ఉణా ౫౮8సూ) భ్రస్టిగమి నమి హని విశ్యకాం వృద్ధిక్నొ ః గాన్హమ్‌ = శకటమ్‌ నాన్తమ్‌ = స్తోత్రమ్‌ వోన్తమ్‌ = మరణమ్స్‌ వెస్ర్రవ్‌ =విప్టషమ్‌ అక్ర మాశాశమ్‌ (ఉణా ౫౭౯ సూ నీ ళా) కృదరాడద యళ్ళ - కృనర = కూనూల -సృదర =సర్ప (నీ కా ఉణాది ౭౧౯సూ) ఈళబ్ధనులు వాచస్పత్యసార శస్తోనమవోనిధిలో లేశ ఇంకను బ్రనీద్ధము ” లగు ఆవళీ - ఆలోకళన - లోకన - నిటల - ధారుణి - పొరావార - కవన = మున్నగు నెన్నెన్నియో యిందు విస్మ ఫతములయ్యెను మజియు నైైవారళ టి మునకు మూలనును వ్యాశరణమునం గన్పట్టుచున్నది కేవృ నేవే కర్వ దర్పే అని కవి కల్పద్రుమువున వాంతథాతువు కస్పట్టుచున్నది శేవ = నేవసే ఛ్యాాదిః ఆత్మ - సక-నేట్‌ - కేవలే (శ్యాసో ) ఉణాదులలో ౪౧౪ మొదలు ర30 వజకుతల నూత్తనులందు ఆరన్‌ ప్రత్యయ ముపచేశించంబడెను అందు తుషారాదయళ్చ (ఉణా ర౧౯) అనుచొవ్వునం దుషారాదులలోనిదిగా చైవార శబ్దము సుపాధ మగుచున్నది క్లో మృజిభ్యాం చిత్‌. కుంజ్ఞూ రో మయూరః మార్చారు (నీ కా ఉణా రం౧౭ సూ) అను నూూత్రము సందర్భము మృజ్‌ థఛాతువ్చనకు నలెనె యీ కేవ థాతువునకు వృద్ధి ఛి యోగాను సృతి నంగీకరింపనగును. శకేవ్‌*ఆర = వైన్‌ +ఆర = గ్షైవార అనురితిని సాధింప నగును ఉణాదమయో బనాలమ్‌ (33౧) వలే వర్తనూనే సంజ్ఞాయాంచ బనాంలం స్యు - శేచిదవిపాతా అవ్య్యూహ్యీ సంజ్దాసు థాతురూపాణి ప్రత్య

1500 సూరి బాకి = చాకలజాతి అనుఎ సరికాదు (౨౯౧ 7% వి సంజీ] యాశ్చ తతః వరే కార్యా ద్విద్యా దనూబద్ధ యేక చ్భాన్త నముణాదిషు* (థామ్యమ్‌్స్‌ (నీ కౌ 3౧౬౯ సూ) అని మహోభాస్యుమునం జూవంబడెను స్తుతి పాఠశనంది నేవావిషమయమని ఛాత్వర్థమునకు సందర్భము నరయునది తవర్షకంబు కులవాచకంబునకు నీ వాచ్యంబగునపు డు మతుబర్థంబునం దగు ౧౯ బాలవ్యాకరణ కొఆవత - చాకిత - కొజువ = చాకీ - బోయ - వానె- వివరణను వ్రే _పాలె ఇత్యాదులు కులవాచకంబులు ౨౯౧ 71 విమయము తవర్ణకంబు పరంబగుచో నొశానొకచో నెశ్యంబు మూషైడు ౨౦ చెంచెత - మాలిక యువతి - విటీ - రబస్వలలు గుచ్చెత - మిండత - ముట్టుతలు నాం బడుదురు ౨౧ స్పష్టను సంజీవని ౨౯౧ 7! వివ ఎాకులవాచకళబ్దంబులకంటె బముగా త వ్ర త్య యంబు స్త్రీత్వము వాచ్య మగునపుడు వచ్చునని యర్థమం _ ఎవ్వత జక్కత అను చోటులందునలెనె ౧౫చటి త వ త్య్యయము ' వ్ర త్యయం బనందగును నన్నయా ధర్య్వణీయపయనున ఆఅ వ్రత్యయంబు శ్రీశ్వవాచకంబనియు త కార మాగమం బనియు గ్రహింసనగును కొజిన = ఒకానొక తక్కువజాతి (5) లొవ = ఒకానొక కొండజాతి (సూ రా ని) ఫొజవేత = కొటవత = కొండజుతి స్త్రీ ఇన్లై యంతటను లతమ్యులత్‌ణసమన్వయము చేసఫొనవలెకంు ఇట సూరిమార్దము సంయని తోంచదు చాకి అనునది చాకలజూతికి వాచకముకాదు చాక యనుటకు రజకు డను నర్థము చ యోగములం గన్పట్టు చున్నది క్ష కృష్ణుండు శిము ఆెగి వడం గొోమ్రైన్‌ గౌరల గుండెలు పగుల గ వీకోద్రేకిన్‌ మదావివేకిన్‌ జూకిన్‌ (భాగ ౧౦ స్కం పూ ౧౨౬౦వ సూళా ని వుం యోగా దాఖాయామ్‌ (రాగంళత యా పుమాఖ్యా ఫుం యోగాత్‌ త్రీ యాం వర్తతే (పుం ఇరాగ మారక లనణయా స్రియాం వర్తల్సే తతో జీమ్‌ స్యాత్‌ గోవస్య స్త్రీ గోవీ త్రష్రశ్యేయ ౫౦౪ సూ) అనరీతిని దత్తజ్ఞాతి పురుషవాచకనుకంళు బరముగ త వశ్యేయము నచ్చు ననుట యుక్తము ఉదా.ాటచాకీయొక్క (చాశల వానియొక్క) స్త్రీ=త = చాకిత ఇన్లై ఫొఆర- బోయ మున్నగునవియును కొటకవాందు - బోయవాడు మున్నగునవి ఫుపసషులకును వాచకములె కాన వానివంంఠ త చ్రత్యయము వచ్చుచున్నదని ృపాంవవలయును కొజనయొక్క = (శొజవవానియొక్క) స్త్రీ = కొజివత బోయయొక్క (బోయవానియొక్క) శ్రీ=

[బా తద్ధి ౧౯ సూ] కులవాచకనుల త వ్రత్యయవు ప్రరెకాగనులు 1301 బోయత మొ 'చాశల - కుమ్మర = మంగల-మున్నగునవి కొన్ని రరాయారాదుల లోనివిగాన నా జూతిగలవాండను నర్భమున నవి వా త్ధి ౧౮ా నూత్తముచొవ్వుగ ఇవ్రృత్యయాంతము లగును చాకలి = రజకుండు (చాకల+ళ) కుమరి = కులా లుండు (కుమ్దురశల్సు మంగలి = తొరకుడు (మయంగలాళ) ఇ వ్ర తయ పరకత్య మున చాశల శబ్బములోని లవర్షమునకు లోవము విభాష నగును దీనికిం యోగము మింద జూవంబడెను చాకలి (చఛాకల=ఎచాక) చాకి లేగి వలయు ూజుఖోదజ్యుఖత్వముల నొకటి తారకంబులు డిథులంను వారములును బోస్యు 'లెజింగించినవి మేలు స్ముష్మతెక శీల మంగలివనికిని ద్రైలమునకు (ఆను ఈ ఆ ౧౨౧) క తుకిం గుమ్మి ఫొకయేందయకు. గుదిళొక పెట్టన్నమాటకున్‌ నరినచ్చెక్‌ శళ౮౨ఆ ౯౯ సూరా న్సినసీ ఇంక నాల్లావంబు లిడనైైతింగా యంచుం గుమ్తురి నెమ్టుదిం గుంపకొనగ (కుక ౨ ఆ ౫౬౩-సూ రాని బాలవాక్ట్రకరణ చ్రథమ ద్వితీయ మూద్ర్తణకు:లందునయింత విరాకులవాచకములలో గుమ్థర శబ్దము కన్పట్టలేదు శాగు వ్ర వాఖ్యలో కుమరి ఇ గొల్ల శబ్దంబులు "రెండు చేష్చం బడినవి అందు కుమ్ణరి అని జూతివాచకము చూపంబకుట సరికామ అక్ష బాల వాస్టకరణనము చొవ్వూనం గులవాచకములకు త ప్రత్యయను వచ్చునని నిశ్చయించు కొని సూ రా నిఘంటుకర్తలును ళబ్దరత్నాకరళర్తయు. కున్గుకత = కుమ్తురది” అని యుదావారించుటయు సరికాదు వారును. కుమ్మర = కుమ్టరజాతి కువరి= కులాలుందు అనిసయి యుదావారించిగ్షి సంయసందర్భమునుబ్మి కున్దురిత = కులాల స్రీ అని వ్రాయుట యుక్టమయియున్నది స్త్రీ ప్రత్యయాంతములోనిది ఇకా రమో అశారమో నిర్ణయించు యతిస్థానగత వ్ర మూగము లభింవలేదు. ఇశ్లై కుమ్దరపాన - కుమకసారె మున్నగుచోటుంందును అ కార ఘితరేపము సూ కా నిఘంటువ్ర్చన (శబ్దరత్నాకరమునందును) నంగీకరింవ బడుఎ సరి కాదనియె ఇచస్పనగును గి థా త్రీ కవ్యరి సారె విధమునం దిరె (ఎదో ౮ అఆ ౧౧౬ సూ రా ని మంగలిత - చాకలిత . కువ్యరితి ఆనువానికిం ఛి యోగములు కోళద్యయము నందును జూపబక లేదు అళబ్దకులును జూపంబడ లేమ చాక్షిత

అనుదానికి సూ రా నిఘంటున్చనం జూవంబీదెను నీ మితి లేని కూలి చాకిత కిచ్చి వైళొను (శుక ౨అర3౩ర భోజఠరా ౪౧౪౫ నూ కా ని ఫొజువత (సూ రా ని వానెత అనుశబ్దములు ళబ్దరత్నాకరమునకు నుదాహరింవబడెనే శాని వానికి బ్రయోగములు చూపంబడలేదు కాని వానె ళబ్దముసయితేనుం

కబ్దరత్నాశరమునం జూవంబదెను వానె వై వి వైళశ్యకలనికేషను

కే8(2 చెంచెత సరికాదనెడి వాఢవ్యా” సరికాదు [౨౯౧ ₹1 వి సంజీ]

• అనందనవనమునం దొక వానె వణిజు నింటనుండి వైళ్యుండు పదా ఖ్ధానయ నార్థము (శాళీ౫్గఆళరు సాలె శబ్బమునై తము ళబ్దరత్నాకర మునం జూవణజడలేదు సాలె = సాలెపలము అనిదూత్రమున్నది బోయ బోయత ౨ బోయెశక = బోయవాని త్రీ బోయ. దేవి కిాతుండు లేగి,

అన గం గొందలు బోయలు విని కడంగి యు.టక 'మొజుకులై (0 తత కిరాతా స్త ద్దృప్ప్వా ) (ఉద్యో ౨అ) (శంరు వోయడు- బే వి బోయవాడు (బోయయొక్క రూపాంతరము బోయత -చే.వి- వ్‌ బోయది = (బోయయొక్క ప్రై ద్వి త్తనువు జుమ్దున బోయత్తను బిట్టు గదినీ (విష్ణబూయా పూ 8 అ బోయెత - బే. వి బోయతయొక్క రూపాం తరము చ అతినవవల్ల వోజ్జ్యల తరాంబరయా తొెలుసంజ గబ్బిబో యెత రతి వేచి వెంట గడియి౦విన (వాన ఈ ఆఅ) (కర) వ్రేక వ్రేండు-దే-ని- గొల్లవా డు - గోవకు డు వేత - దే - వి = గొల్సది - గోపిక ఉ వేతలం గూడి యిట్లు వనవీథుల (ఎవు౭అు (శర) (వ్రేనియమొక్క శ్రీ = వ్రైశ) ఇక్లై గొల్లని స్త్రీ = గొల్లత గొల్లత -వై-వింగోవిక గీ అనగ వేలోక్క గొల్లత యవ్యవిశుము వారి పూ ౫ఆ ళ ర) గొల్లత -వి (గొల్ల 1* తృ గొల్లది - గోపి ఉ గొల్లతలన్‌ విఠాళి తగం గొల్పెడు కృష్ణుండు (మొల్ల శా వీఠి 3 పారి పూ౫ఆ ౨౨౩ సూ రా ని పాలుత = న్‌, పొలుని ద్ర" ట్రౌహణి ఎ మొ ॥ అ, వ్‌, ల! బా తద్ధి ౨౦ సూ--్సి వ్రత్యయమగు త వర్ణకము పరమగునవుడు

ముందటి యచ్చునకు ఎత్వము ఖొన్నియెడలం గన్పట్టుచున్నదని యర్ధము బోయ తకు రూపొంతరము బోయెొత అనునది స వ యోగనుగ మిీందం జూవ బడెను అయ్యది సూరిచేం జూపంబడ లేద వెంచెత= చెంచిత్‌ అను రండురూవములును సూ రా నిఘంటువున న గీకరింప బడెను. శబ్ద్రకత్నాకరమందును ద్రిలింగలతణ "శేమమునందును. భెంచితి అను రూపమునూ త్రమె గ్రావ్యామని వ్రాయ బడెను ఖంఎ అను ెండిటికిని స్వరయతిశెల్గునుగాన నీవిషయ మును యళిస్థానగతప్ర యోగ ములను బట్టి నిర్లయింవళక్యముకాద గీ చెంచు నింటకిం బోయి చెంచెతకం చ్రీయము చెప్పి నిన్మించి * కాళీ ౫ఆ ౭౧సూరాన్సి 9ట్టిప యో గము శీట సంటేవహంన్హాయకిములు శ జూలన్ట ఛబ్దర త్నాకరకర్త త్రిలిగలతణ శమమన నీక్రిండిరీలిని నిర్దయింశన ౪ నతుఒర్థ బునం జెంచునకుం దనర్గ కబువర ఒగచో నిల్యంఒగ ఉ వెంచిత శ ఇెంచితలన్‌ బింఛపత్త చేలాంచి

(భా తస్థి ౨౨-౨౧సూ గుచ్చేశ ముక్నగు నిపాతకముం చ, యోళరులు 1803 తలన్‌ (భాగ ౧౦స్కం వూ ౭౯౩ పు గ్రార్యుజకుం పాఎఎంయందరు జెంచీక యని యికారదీర్ధృంబ విశంబడియొకి (ప్రాశ తస్థి ఈరెుకు ము క్పఎకు మిక్కిలి బలహీనములై యున్నవి బెంచెశలన్‌ బచింఛషత్తచేలాందితలన్‌ అరుపాళము నందును నంత్య్యానుప్రాకమునకు భంగ నులేము ఇంక దాసరివాండ్ర పాఎలనుబ్య్రి ఛాంధిళభాపాళబ్ద నిక్టయముచేయట హోస్యాస్పదమైన విషయరు బోయెస - మాలె - గుచ్చెత మున్నగుచోట్లం ప్రునీస్ధమంః యంగీకరిందంబకు దున్న ఎత అనురూవ మూయకించితృ్నర చమాణమంలచే నమార్చంబడుట యు_క్తదుుకాను నూలెత = నూలనిస్త్రీ క త్రోయశ విప్రుడు మాలెతం గాయజ సుఖకేళిం నగలని (విక్షా ప్రా కాం శిర) ” శ్రా తస్ధి - ౨౧ నూ --గుటబ్బెవళబ్దము యువత్యర్థకముగను (యువతి = యావనవతి ) మిండతళబ్ధము విటీశ హ్టైర్ధకముగను నుస్టుతళబ్బ్దనము రజన్యలార్థక ముగను నీన్నూత్రముచే నివతింపంబడినవి నిజముగ నాలోచించ గుబ్బలుగలది గుబ్బెత యనియు మిండందుగలది మిండతయనియు ముట్టుగలది ముట్టుశయనియు నర్థము విశదమయ్యెడి (బా సా వే 3౭౧ ఫుఎ) కుచములుగల దనంగాం గరినములగు కుదములుగలఏ ఇందలి చుతుబన్ధకము వ్రళంసార్థకమని యెళ్నునది మిండత (జూరిశ్సి అనుచో మిండనియొక్క స్త్రీ అని తగ్ధిత విగృవామునెర్నుట యుక్తము ముట్టుళబ్బమునకు ఛబ్దరత్నాకరనున రజస్సు అనియు గజర్వల యని యు నర్థము వ్రాయ బడెను ముట్టుకబ్బమునకు సహజమైనయర్థము తాశుడు అను;ది గాన రజస్సుయొక్క కా కుడు గలదియని యర్థముచే ముట యుక్తరుని తోంచెడిని ప్రయోగములు -- గుబ్బ - కుచను.. ఉ కుప్పసరుల్‌ వదల్చి వలిగుబ్బల నొ్తిరి (ఆము ౫ఆ ౧౦౪ నూ రోని) గబ్బెశ=గుబ్బలాండి వి (గుబ్బ+ఎగ్సు యువతి ఉ ఆ గుచ్చెత ేవులెల్లం దటిం గొంకు నిరంకుళో లజ్జ వెంపునన్‌ (వభా ఆ ౯ఇణ సూ రాని) మిండత- ద్య = వి - (మిండం డు+తు జారిణి దరి ధనముంతయును మిండర్రలకిచ్చె (హారిశ్చు ౨ భా) శబ్ధరత్నా శరమున ముట్టుత డే- వి. నుట్టుది - రజన్వల అని మూత్రము చూస బదొను వ్రమయోగము చమూపంబడ లేదు వగాదులప బవాుఎవచనాంతంబులకు స్రీనాచ్యంబగు నఫవుడు మత్వర్థంబునం డాండి వర్షకంఏగు ౨౨ వగలాండి వగ - చిన్నె - పలుకు - వన్ని -దొమ్లి - అలీ ఎమ్వె ఇ ఇత్యాదులు వగాదులు

1204 “ఆ డు ఆండీ వ్రత్యయముల వ్ర,యోగములు (౨౯౧ 70 వి సంజీ]

ఛాలవ్యాకరణము నగాదులకు బవాఎవచనాంతంబులకుం బుం_స్త రంబున

విచరణము మతుబన్ధం బాకారంబగు ౨౩ ౨అగ౧ ₹11 వివ ఆ ప్ర, త ఫ్రయాంతంబు నుగాదిగణంబు వగలాండయ 2 చిన్నెలాండు సంజీవని ౨౯౧ 77 [ వివ"--ఈస్యూత్రములకు వూలమగు నధర్వరచనము

౨ణాం విషయమున వివరింపంబడెను ఆప్రత్యయాంతమంలు మగాదిగణములోనివి గాన నవి డుమంతరూపముల నందును వగలాండు - వగలానిన్‌ వగలాండ్రు, - వగలాండ్రన్‌ "మొ ఆ డిప్రత్య్థయాంతములు స్ర్రీమనులు = వగలాండి - వగ లా డులు - వగలాండిని - వగలాడులను మొ వగలాండు - దే -విణ - (వగలు ఆడు వగకాండు = విలాసవంతు డు వగలాండి - చే - విణ - (వగలు+ఆండి) ఉ ఏవగ6 ట్రోనీనన్‌ విడువ దీ వగలాండి బళా శళాం ౩ఆ)ొ (శర)

చిన్నెల +ఆండు = చిన్నెలాందు = విలాని చిన్నెలు+ఆండి = చిన్నెలాండి = విలాస వల వీంకిం గోశద్వ్యయనునందును బ్ర గరూగనులు చభూవంబడ లేదు కులుకులు? ఆడి = కులుకులాండి = శృంగారపు కుదిలికలం గలది = విలాసము గలస్త్రీ స్రీ పలుపలాండు ళబ్దము కోళద్య్వయమునంను జూపబడ లేము గీ సింగార 'మొలుక నుద్దుం జిలుకళడ నిల్చెం నోమటి కులుకులాండి (కక ౧ఆ ౧౪౮) చ అవ్బ్చలుకుల కుల్కులా డి నను భవ్య కవిత్వధురీణం" జేయుతన్‌ (భోజసుకా ౧ ఆ ౪౬జ)ివ * చిలుకలన లె బలుకనేర్చిన కొందలటు కులుకులా డులు

(ఉ రా౫గిఆ ౨౪౮) (సూ రా ని) వన్నెలాండి ద్వ - విణ- (వన్నెలు? అండి ) విలాసవతీ వన్నెలాడు ద్వ-విణ (వన్నెలు+ఆండు) విలాసవంతుండు సీ కలికరో యిీతంజే పలుకుం బాయఫు నగొల్లకన్నెల వలపించు వన్నెలాండు (రుక్మి ౫ ఆ). (శర) దొమ్ములాయడి - దొములాండు. అను శబ్దములు కోళద్యయము నందును జూవంబడనే లేదు ఎమెలాండు శబ్దము శబ్దర త్నాకరమున లేదు ఎమెకాండు శబ్దమును ఎమ్మెలాండి శబ్దమును జూపంబడినవి సూ - రా - నిఘంటువునందును

ఎవ్ఫైలాండు శబ్దము చూపంబడ లేదు ఎమెశాండు = ఆందగాండు - ఎమ్హైలాండి = విలా సీని అను కబ్బ్దములు సప్ర రొరూగముగం జూపంబడినవి నీ అనుపషమచ్భాయా విహార మందలో గం జిమ్ధచీయటిమ్రింగు నెమెకాని క (నరస ౨ఆ ౯౨) నీ ఘుమఘుమార్భటితోడ ఘోషించు నద్ధులైన నీంది పోవ నిచేటి యెమెలాండి (వాస ౧ఆ ౧౮౨ ళక ౧ఆ ౫౧ (సూ రాని) ఆవిళబ్దము చే రజ్జులాండు-

(బా తి ౨౦-౨౨౨ సూ] శర మాయలాందు మిశ్రామునుట నరకాదు 1905 రజ్జులాండి మున్నగువానిని గ్రహించునది (విస్తర) ఉ + వారిభూరినో ర్యాయుధ నైఫుణ క్రియలయందుం బదాఆవపాలుం బోలండీ వాయఫు రజ్జులాండు (ఆర ౬౪ఆ ౬౪౩వ శంరు విస్తర ౨౯౧ ₹]11 వివ __ మూయలాండు - నూయలాండి అనియు శబ్ద

రఠ్నాశరమున నుదావారింపంబడియున్నవి వీనిలోం బ్రకృతిభూత మాయాళబ్దము సంస్కృత మగుటచే దానివై నీతద్ధితములం నిల్చెననుట యుక్తము శాదు సీ,

కే. మూనువంబులు నడళంగ మాయకానిం గాం (అనుక ఆ 3౮5౪ ప) ఇట్టియెడల మాయము+శాంయు. అని తగ్భితవృత్తి విగ్రహము నంగీక రించి మాయాశబ్దవైకృతమగు మాయము అను తద్భవమును (శబ్దరత్నాశరక_ర్త దీనిని చేళ్యమనెకుు గ్రహించి తద్ధితవృ త్రీలో ము విభ_క్షిలోపముయ్యె నన దగును మాయము బదే-వి మూయ క ఏమి యుపాయంబున నే నీమాయపు ఫుర్వు వెస జయించి తొలంగదున్‌ (హరి ఫూ ౭ఆ) విణ - అదృశర్గము వ ల్తతంజె వ్యాండొక్కొ నేత్రో త్సవంచళై జాయం జకుదెంచె నంతటను నూయంబయ్యె (వైమ 39ఆ) (శర) మూయలాండు అనుదానికిం గనిప్ర రరూగంబు లగవడు చుండుటచే వానిగతి యేకుని యాలోచింపవలనసియున్నది మాయలాయడ మి- విణ (చూయలు+-ఆండు మాయాశీలుండు - బూయాని క అనుండు దరవోసరస చుంనం దనవదన జరద్విధుండు డారణ్యము వై కొన మందాందోళన మే ళన మున శిరమనుర మూయలాం డిశ్గనియెన్‌ (పాండు ౫ ఆ) (శర) మ ఇవియెల్లం గలమాయలాండు (వారి ఫూ ౮ఆ ౬౪౩) ఉ ఓం నికాచఠాధనుండ యుగ్ర్ర సముద్ధతి మాయలాండవై , (ాన్కు యుద్ధ ౧౭౧౩ స) అనియుం బ్ర యోగములు గలన్చ కాని కబ్దరత్నాశరళ ర్త నంిరీతిని సంస్కృత సమములపై నాచ్చిశవ్ర త్యయములను నిల్పి మిశ్రవదములనుచు ననింద్య గ్రామ్య్ధిదునియైన వ్రాయ కుండుట సరియై యుండలేదు. ఇట్టి మిశ్రవదనుం లసాధువులనక తీరదు కావున నిట్టి వాని సాధుత్యము 'వెనుకవ్రానీన ౨౧6 11] విషయము చొవ్పూన తచ్శబ్ద వస్య లోవ స్యా _త్తనురీతిని వాండు శబ్బవకారలోవనుంను జేసీ సంపాదించి కని వ్ర యోగ విరోధమును వారించికొనవలయును. (౧౯౩ విష) నూయలాండూ అనురిత్తి చుయోగములు వాలవ్యాశరణ సాధ్యములు గానేరవు (దూ బా శ్రీయా, ౧౧౭ ) వైయాఖథవ్యనచనము చొప్పున సాధువులగుచున్నవి కాని వగలాండు = నగలాండి. అనువాని సామ్య భ్రమచే ఛబ్దరతళ్నాకరమంన చమూయలాడు అను దానితోపాటు మాయలాండి అనుపదనును సాధువుగాం జూఫవుట పొరపాటు,

కే64

1806 శర మాయాలాండి శబ్దము సాధువనరాదు (౨౯౧ 711 వి సంజీ] ముక్కులోనగు వానికిం దదభావదో్టోతకంబయి మతు చాలవ్యాశరణ బర్ధంబునం దిండి వర్శకంబగస ౨౮ వివణము ముక్కండి = ముక్కు లేనివాండని యర్థము ముక్కు ౨౯౧ 712 వివ వాలు-స్యప - ఇత్యాదులు చ రకాగంబుల నెలటుం గునది సంజీవని ౨౯౧ "5% వివ ఎ=తదభావదో్యోతకంబంం మతుబర్థంబున ననంగా ముక్కు. మొదలగువానియొక్క లేమి గలినది యనురీతి మకుబర్ధమును సందర్భపఆుచుకొనవల యును = తదభావవ్త | మిండి చ త్యయార్థ ము వాలు అనునది వాలళ బ్బతద్భరము (శబ్దరత్నాకరమున దీనికి లాంగూలార్థము వ్రాయం బడ లేదుగాని శబ్బరత్నాకరక_ర్త వైకృతదీపికలో నిట్లువ్రానిను వాలు = (క్తి - తోశ - దీర్ధము) వాల _ (వ్రైకృవదీసి) ముక్కండి ద్వ - విణ - (ముక్కు+ ఇండి) ముక్కుపోయినవాండు - వ్శిస్తుడు వాలీండి దళ్శింవి. (వాలంండి) తోశలేనికో తి తోశలేనిది నిగిడి చే-విణ (సిర్గు+9ండి) లజ్జచెడినవాండు - లజ్జచెడినది (శర) వీనికిందం బ్ర యోగములు భూవంబడ లేదు అవోబలపతి ముక్కీండి - వెజపిండి - కట్టియా అనువాని నుదావారించెకు (౨౯౦ వివ) వెర విండి - దే - విణ = (వెకవు+ళ్తండి ఉపాయహీనుంయ "చ గురుని యువేతంజేపి తనకున్‌ సమరోద్ధతి నెల్లి దాని నీ వెరవిండి గానలే డు దనవీరమ కాం గొని విజ్ఞవీం 7ెడున్‌ (ద్రోణ ౨ ఆ ౪౮౬ (కరు కట్టిడి- దే-విణ (కట్టు+9డి) శ్రావండు. కా కానం దెద్వలు గట్టియే గు వ్రజం గట్లిండియె దోచి (పాండు ఆ) (శర) ఉ నైన యాపగా సుకుండు నేలపవ్రాలె ననంగ విన్ననా కట్టిండి వీనులు . ,.(భీవ ౧ఆ ౪౬0) వేజిడి దే-విణ (వేలు, ఇండి) అవివేకి ఉ వేతిండియైన నూనిసికి వెండి వివేకము గల్దనేర్చునే (ఉద్యో ౩ మునులేదు తేగీ మాయద్రైవమ యీనేమి నేయదాన (విరా ౨ఆ ౬౨౩) చ అలనుటం బొందు మాయవిధియా యని దైవను దూణు *(విరాత౨ ఆ ౧౦౪వు)నీ మూయద్రైవంబని మజనీంగువారు (విరా ౨ఆ ౧౪౬) ఇట్టియెడల మాయాళబ్ద 'శేషషస్ట్ర్రంతరూపమునకు నాభాసబవాం వ్రీహిచొప్పున వ_స్తృర్థము లభించును గాన మాయగల ద్రైవమని యర్ధముచేయనగును. లేదా _మాయిదైవము అనురీతిని గవిప్రయు_క మనందగును మాయీ -ఫ్ఫం మాయావిని (న్న _ప్త్రన్యుంతము) (శళ్లాం చిం)

(బా త్ధి ౨౪ సూ] పరిమాణార్థక వ్రత్యయాదులు 1507 ఆ ౧౦౭ప ఉ వే తిండితనయుచేత' (ఉ వాళఆ ౧౪౮ వీజిండి - దే-వి వేజిండియొక్కరూపాంతరము (శ-రు ము దణములలో వీతిండి అనియున్నది శాని వీఆు శబ్దమేని కన్చట్టదు వేలు = భేదము = స్వ పరఖేదదుం - లేదా మంచిచెడుగుల భేదము కెలియనిదని యవయవార్థము నూహింపనగును సరువ్ఫ వై ౨ గౌరవము (శారు వరువిండి శబ్దము శబ్దరత్నాకరనమునం జూపంబడలేదు నీ వరమేష్షి నీకంకెః: బరువిండియే యల యట ఎస్‌ శిర మొవ్పించి నిత్యుయైయున్నవా డు (నన్ని కు సం ౨ఆ ౧౬౦౪) వరువా ఇండి = పరువిండి గెరవములేనివాండు టబ్రవాచేవ్రండు. నీకంటె బరవిండియే = నీపాటి గొప్పతనము లేనివాండా యనిరతి నుదనునితోం జెప్పిన సందర్భము మానార్హ్యా న్నిత్య మేకత్వ ఎండుః స్యా త్పరిమాణకే (విశకృ సంధి ౭ కారి అహో ౧౯౧ ఫుట) క్వచి న్నిత్యం క్వచి ద్యా స్యాత్‌ క్వచి చేనేళ్చ వూర్వ త మానాన్ధా న్వైనీ రత్ర స్యా ద్భవే త్పోఒపి నన్నయా విభామయా (విక *ల అజం అహో 3౩౩౫ ఫ్ఫు) ధర్వణీయమూ _ ప్రసృత్యాదే ర్లివర్గస్థ లోపళ్ళ్చ పరిదృళ్య తే (వికృ శీరలివివషయము సంధి 8 శా అహో వుట) జనీచ్యాత్ర భవే దేనీ రిత్యావా మృుదుభాషణ (విశృ అజం 3౮ కా అహో 3౧౧పఫు) కథితార్థాత్‌ క్వచిల్లు రః క్వదిల్లు క్థానవాచకాత్‌ (విక్ళ అజం ౫౪ కారి అనో 33౫ ఫుట) కల్పతరువు ౨౯౨ నివ __పరిమాణకే = పరిమూణార్థమునందొ, మానా వ్లౌక్‌ = కొలతచేయు నుపాధిని కెలుప్రుళబ్బముకం కొం బరముగ్య నిత్య మేకల్వే ౬, సదా యేకవచనము.మిందనే ఎండుః స్యాత్‌ = ఎండువర్ణక మగును గంపయొక్క. పరిమాణము = గంపెడు అనునన్లై గంపలయొక్క పరినూణను = గంవెడు అనియు గావచ్చుననియు6 దద్ధితవృ త్రీలో విభక్తులు లోనించి ప్రాతివదిశ మె నిల్చు ననియు. తలంవ కుండుటకంణ యిట్లు చెక్పంబడెను నాలుగు గంపల వెనలు అనుచో ఎండు వ్రత్యయము రాదని కాత్పర ఫ్రము పరిమాణార్థంబునం బ్రథ మైకవచనంబు నంద యొ దు వర్షకంబగు (పొఢ తద్ధి ౧ఇ సూ) పుస్తై డు తవిదలకు, అను ాఢవ్యాకరణ సవరణనును దీని నామోదించిన 'వేటికా వా్య్థాఖయు (యాం సా వే 8౭3 ఫు) సుసంగతములుకావు ఎండువ్రత్యయనునకుం ట్రకృతియగునది

180 ప్రనృత్యా చేరళ్యాదికారక యధర్వణ నునరాదు [౨౯౨వ కల్ప] బవాంవచనాంతము శాంగూడ దని మాత్రమె యాళయము విశేమ్యవిభ_క్రివచ నములతో నెట్లును బ్రస్నకిలేదు క్వచిన్నిత్యమ్‌ = అట్టి యొండు వ్రత్యయము ఫొన్నియెడల నిత్యముగాను క్వచి ద్వా స్యాత్‌ = కొన్నియెడల వైకల్పికముగాను నగును క్వచిత్‌ = ఒకప్పుడు - వీనేక్చ వపూర్వత = వసివర్ణకమునకు ముందుగాను నగును వీనీళ్చ్‌ = ఏన్మీప్రత్యయము సముతను నూనాగ్ధాత్‌ = పరిమా?ణార్థకళబ్దము నకుం బరముగ అత్ర = ఈయాంధ్రభామయందు స్యాత్‌ = అగును సోఒవీ = ఆ యేనీప్రతయమునై తను విభామమా భవేక్‌ = వైకల్పికముగనగును వీని వర్ణము విఖాగమందలి పరినమూణమును దైయఫును వ్రనృక్యాదే ం వుడినీలి (అంజలి) వీడికలి మున్నగు వానియొక్క లివర్ష స్య=లివర్ష మంనకు లోవళ్ళ= లోవమును గల్లును (ది నిత్యముగ నె కల్లును చనృక్యా జేరిత్యాదివచన మహో బలపండితీయనునం గానరాలేదు విగృతివివేకమునం గన్పట్టుచున్నది. కవిజన మండన టీకాక_ర్త కహోోబలపండితీయ మె మూలనుగుటచే నాతని గ్రంథమున నిది యుండుట యకించిత్కరము కనిజనమండన టీకాకర్త యహాోటలవండితీయనము లోని కారికలను యఖేష్టముగా మార్చుభుండుట యనేకస్థలములందు చూవట్టు చున్నది అన్యేచ బహవో దేశ వర్షా అర్థ భేద కాః క్వచి దన్తస్య లోవ స్స్యాత్‌ క్వచి ద్యన్హాగమో మతి (౨౯౦ విమ) అని యధర్వ్యణుండు వచించియె యున్నాందు కావున నీకారిక యధర్వణో_క్షమని విశ్వనింపరాదు ఉదా , బారెడు “మూరెడు - గంపెడు వారె దుత్రాడు = వారత్రాడు కోనెడు దూరము = కోనుదూరము బారెందేన్మీత్రాడులు నాలుగేనీ ఫ్ఫుస్తశకములు = ఒకొక్కరికి నాలుగుప్పుస్తకములు విడి!లి+ఎ దు = విడిళెండు = దోనిలి+ఎదు = దోనెందు - గువ్చెండు - వుడినెడు = మొ. ఆమడదూరనము మున్నగుచోటు లందు *ఎండు ప్ర త్యయస్థితి కానరాదు ఇక్టై వుక్క్‌లి = దోయిలి మున్నగు చోటులందు లివర్గలోపమును గానరాదు వీనియం చెండు ఛ్ర త్యయస్థితియు గన్పట్టదు జని చాత్ర భవే దితార్టది కారికయు కథితార్థా దిత్యాదికారకయు ౨౦౪ విషయమున వా్య్థాఖ్యాతములు వథమాబవూువచనముమింద నేనీ వర్ణకను నిల్బుటయు6 గలదు ఉదా ==?ంత లేనీ దొరలు (ఉద్యో 8ఆ జం) కఇృంలేనీ దొరలు అంత - ఇంత మున్నగుళబ్దను లే పరిమాణవాచకనుఃులు వానిమైని లుంలీ నర్గశకములు మరలనిల్చ్బుట గలదు, ఉదా ___అంతనేనీ _ అంతలుశేని _ తను యంతలవారితోడ 'చెలిమిచేయనగును - గోరంత _ నోరంతలు _ కొండంత - ఫొండం తలు = మొం ఇట్టిని తద్దిత ప్రత్యయము లనరాదు కని సుబ్విభక్తులె జని ఇాత్ర

[బా తద్ధి ౨౬ సూ] పరిమూణార్థక ప్ర త్యయాంతోదావ్భాతులు 1306 భవే చేనిరళక్య్థదిపాథమున శర్థమే లేదు శావుననే మృదుభాషణీమం రూసంతు న ప్రసిద్ధమ్‌ అని యహోబలవతి వ్రాయవలనెను (అహో 3౧౧ఫ్వు ప్రయోగ ములు -=౨౦౮ విషయమున నిందలి అంత - ఇంత-లు *- ల అనువానికిం ట్రయో గములు మూవయబడెు “గ్‌ అతండు ఫుడినెడయు నీకన యప్పు డతని దెలచి -(ఈళ్వ ౧ఆ ౮౪) చ పిడికండుకొనుం గొవ్వుగని (ఆము ౧ఆ౮ప) మ కదివెందేసీ ఫొమాళ్ళః గూ తులం దగన్‌ గన్నట్టి యిల్గాం డ్రకున్‌ కళా ౭ ఆ ౧౧౯ కదుపు = సంఘము) ఎ డుప్రత్యయ మౌపవిభ క్రికముగ వస స్తము గాం ట్ర యోగింపంబడును ద్వి జేనెట నొష్కౌాక శివమకూర్తి గలదు ం

మూరెంట నొష్కౌాక మునిపలె గలదు బారంట నొళష్క్ళాక పర్చతం బలర * (వండికా పర్వ 8౮6 పొరటు చ శెరలక క్ర మతింప నడు "ంటనె నిబ్బ నొకింత నూకినన్‌ (పాండు ౧ఆ ౧౧౪) నీ ఇది గాలి కనిన మూకవరావాదనుజేం ద్రునైన జున్రైంటిలో నాగాలు (మనుచ ౪౮ఆ 3౧) 'జేనెంటట చేనెంటన్‌ = జేనెడు జేనిడు దూరముందు (కాళీ ౩ ఆ ౧౦౩)

(సూరా న్ని ద్వి అందంద్న బారంట నంత మూరెంట (బసవ ౪ ఆ ౮౫ర్ర) వీనీకి _ ఆ-వె కృష్ణుండిచ్చు నాలుగేనీచీకలం కూర్మి నింతులకను నాలుగేనీ చేణులు రీవితోడ దోనెంచేనీమాడలు కడు నింపెసంగ గం పెందేనిసొమ్హు (శౌవ్య చింతామణి, అప్న్పకళ 3 ఆ ౨౨౦) క ఆననుయంబునను దినో దాసుండుం గాళీశ్వరుండు దరుణీకి నిన్నూ జేసి వాయంబుల నిచ్చె ము వోసక్వుల సుకులం బడసి రధ్గికప్రీతిన్‌ (ఉద్యో 3 ఆ 3౧౭) అను నీెందువద్యుములు వంతు

అను నర్ధమున కదాహృతులుగ నూ రా నిఘంటువునం జూవంబబడెను ఇందలి దోనెగోనీ - గంపెంచేనీ అనునవి ఎండు+వనీ అనుజంట కుదావ్భాతులె - బంక నాలుగేసీ - నూజేసి అనునవియు విభాగార్థమున కే కాక వరిమాణమునకును నుదావ్యాతులె యనందగును శావుననె యిందలి యతి కప్పని ఎభాగయతి యని. వేరిడెను క తులనీధూషణ సంఖ్యకుం దెలు గునం బరిమాణసంజ్హ దేట వలుచుప ట్టుల వేసి యనువదమునకుం నలరు విఖాగవడి యనలొ నచ్చును హలున్‌

(అవ్చక 89 ఆ ౨౧౮ పు మ తేలవంగూడునె యింత లేని దొర లీదై న్యంబు (ఉద్యో 9 ఆ ౯౫) (దూ ౨౦6౪ వివ వనీలిమికి _-క ఇంతలు పుట్రిన చోటను కంతనునందన యహీనశొంతిపరుండై. కౌంలేయాగ్ర జుండాలము పొంకం బో నొల్గం డనును బుధు లియ్యకొనన్‌ (ఉదోళ%్ప ౧ఆ 3౭౫)

మానార్థంబున 'కేకత్వంబునం చెందు వర్ణకం బగు ౨౫ తూమెండు * ముంలెండు = ఎల్తెడు = వీనెడు.

జీ0 శర లోని సంధికి శష్టార్ధవిమర్గమం [5౯౨ వి సంజీ] బాలవ్యా జేనిడు - మూూరెండు - కుందెండు - గంవెండు ౨౯౨1వివ ఎండు. వర్ణశంబు వరంబగనప్పుడు లివర్థకంబు లోవీంచు ౨౬ కమిఆండు - కొడిదెండు - దోనెండు - విడికెయు - పుడి నెండు - సందెండు సంజీవని ౨౯౨ * విప ఎ=ఎత్తు = ెండువీనెలు కమి!లి = వంపబడిన వ్రేబృగల ప్కడినిలి (శంకు ొడిదిలి = కొణిదిలి = జొట్టనవ్రైలుగాశ తక్కిన నాట్లువ్రేళ్ళును వంపలగా నేర్పడిన చేవ (సూ శాని) దోనీలి = దోంయింలి = వంపంబడిన రెండుచేరల చేరిక = అంజలి _ విడికిలి = ముడువంబడిన వ్రేబ్భుగల అజఅచేయి = ముష్టి. వుడినీలి= కదియంబట్టిన చేరలో సగము = ప్రసృతి (శర) నండిలి = దండ చేయి చ్రుగండము పప్రగండము = మోచేతికి మోందిభాగము = సందిలి (శ ర) అని ళబ్దరత్నాకరమున నందిలి ఆనుడాని కర్థము వ్రాయ బడెను కాని యాయర్ధమునం బరినూణనుం పాసంగదు లోకమున సందెండుగడ్డి మున్నగు ఈ లి చోటులందు బ్యామగ్రైహ్యవరినూణ మను నర్థము ప్రనీద్ధ మె యున్నది వ్యామము= తత మూ క్బావో రన్టరం వ్యామ ఇత్యభిశీయతే వాస్టమ(గ్రావ్యూస్తనీఖి శబగ్గ యువతిభి అని భట్టమురారి వ్ధవవారించెను ఇంచుకవంచి చాంచిన రెండుచేతుల నడిమిప్ర, దేశము సందిలియనియు వా్టమమనియు గ్రహింపనగు వ్యాను = తిర్భక్‌ పార్శ్వతో విస్తృతయో ర్బాహ్యోో ర_న్సరాళ పరిమాణే (శబ్దస్తో శ్రిలిగలక్షణ శేషక్లర్త యిచటచేనీన సవరణము సుఫంగతేము గాదని యీవజకు వ్రాయంబడెను (౨౯౨ వివ) వీనె+ఎండు = వీనెండు ఈసందర్భపు లత్య్యుములం దంతటను బౌ - సంధి- ౧౧ సూత్రముచొవ్చున నపదాది స్వరపరకసంధి (౭౫ విష) నిత్యముగానె వర్ష్తిఖ్లును చశ్యయాచ్‌ పరకత్వమున నెకారనునకును బరరూప సంధి నిత్యముగానె విల్లును ఇళ్లు దోసీలఎడు మున్నగుస్థలములందును లివర్గము లోపింపంగాం బరరూపసంధి నిళ్యముగా వర్సిల్టునని యెజుంగునది నన్నయా మాత్ర జన్ధేతు బంట్యాది స్తత వూర్య త్త అగ్రి విష క్వచిత్‌ (విక్స ఆజం ౫౬ కారి అనో 33౫ వ్రు) కల్చతరవు ౨౯౩ విష --మాత్ర జగర్టేతు = నూత్రచ్‌ వ్రత్యయార్థమం దనంగాః బరిమా ణార్థమందు బంటారది = బంటి నున్నగునవి యగును తత ఫూర్వత్ర =ఆ (బంటిమొ ) ప్రత్యయములకుం బూర్వమున న =న అనునది క్వచిత్‌ = శా సచిత్కముగ _ నిల్చును నిర్ధారణాదౌ స్యూత్ర్తం స్యాత్‌ క్వచి నాత్రాచ

(బా త్ధి ౨౭ సూ] బంటౌొలంయదలు దళ్నూర్థకము లకుట సశికాదు క్షేం11 కథ్యలే (౨౭౯ విమ) ఆకుదానిని స్మరింపక కవిజశముండన టీకాకర్త ౦యాకారిక పాఠమును మాత్రో దఘ్నేతు బంటాల్గది _ప్తకః పూర్వత్ర, న క్వదిత్‌ * (విక అజం ౫౬ కా) ఆనురీతిగ మాక్చ్పుట కేవలము పొరపాటు మొ త్రము" అకునది సంక్కృతవ్రత్య్యయము - సంనస్మల్భృతళబ్దమును వ్రైయున్నది. ఆచ్చిళ్ళవ త్యయముగా దానికి బ్రయోగములేదు (౨౯౩ 1 వివ) మాత్రచ్‌ ప్రత్యయము సయిశము దభ్నూర్థకముగనె సంర్క్బృతవార్థకరణమునం జెప్పబడెను సరిమాణే ద్యయక6డ్‌ దధ్నుఇఖ్‌ మూత్రచ (౫౨-౩౭) తదసు కరర్టినువగ్తతే ఊరూ వ్రచూణ దుస = ఊకద్యోయళమ్‌ _ ఊపదఘ్నమ్‌ - ఊపమా, త్తే కమ్‌ (నీ శా తి పావ్చామికం ౧౮9౮ నూ) వ్రథమళ్చ ద్వితీయశ్చ వ! $చూనే ముతో మమ ఇతిభామేి ఉక్తమ్‌ వ్రదూణ మిహ పరిచ్భేదక మార్రమ్‌ -తత్ర్త మాత్రజ్‌ ప్రస్థమాప్ర మూరుమూ్ర మిల్య్యాది ఇతివ్వైయటః (బాలమునోరము)ు యద్గ్ణుని మాన మితి పామాన్యే నోక్తం తథాపి దధ్నుద్యయసా: వూగ్ధ $మానే స్యాకామ్‌ (ముగ్ధ శ్రీరామతక్కవాన్‌శ వాస్రఖ్ధ లై దఘ్నప్రత్యయ మూర్ధ గ్థమాన నూత్ర్తవాచక మగుటచేత దభ్నూర్థమున బంటి కొలంది ప్రత్యయములను విధించుట యుక్తము శామింజేసీ యధర్వణా చార్యులు దఘ్న ద్యయసముల నువేశీంచి మా త్ర జస్టేతు బంట్య్యాది. అని సూత్రించినవాం డయొ్యును బంట్యాది అనుచోటి యాది శబ్టముచే పొలచి వ్రత్యయనును సంగ్రహింపవలయును, ఉదా _-తొమ్ముబంటిం టొమ్హళొలంది ముక్కుబంటి - ముక్కుళొలంది ముక్కూునబంటి మొ ఆవిళ చ్దేస ముక్కు-ళొలంది = మోంకాలిబుటి - మో:కాలిఇొలంది ఇత్యాది త స్రానాం సం గ్రవోే బోధ్య (ఆమో 33౫ ఫు) బంటి చే- అప నీళ్ళళొలంిని జెలివెకు వత్య యము (మోంకాలిబంటి - మొలబంటి - వుక్కిటిబంటి - ఈంతబంటి మొ) (శూర) ఇందలి మొలబంటి మున్నగుచోటులందలి బంట్మిప్త్రత్యయ మూర్థ్యమూనమును 'జెల్చుచున్నను ఈంతబంటి = ఈ దుటకుం దగినలోతు అనుచో నధోమానమునె 'తెల్చుచున్నదిగదడా చ మురవహార పద్మజాదులకు ముక్కున బంటిగం గోరు లోకభీ

కర (నన్ని కు సం ౧౨ఆ ౯౭౭) గీ ల_స్తకంబున కొలయికి లత ణుండు. వెడంద యమ్థువ * భీవ్య ౨ఆ ౮౫) ఉ జేతికొలందిం గౌయి టను జేర్చన కన్నియ (వెద్దన యుత్పలమాల) 9ట నూర్ధ కమాన మనకాదుగదా, ఇట్లగుటచే బంటి కొలందులు దఘ్నార్థకము లనుటకన్న మా శ్ర జగ్ధశములనుటమొ యా_కృరుగుచున్నది మూత్ర శబ్దనుం ప్రత్యయమగుటయే కాక నిగ్ధారణాదౌమాత్రం స్యాత్‌ క్వచి నాత్రాచ కథ్యతే అను (౨౭౯ విష ) చొవ్వునం బ్ర ల్యేశళబ్ధమును

1312 బంటికొలందులు ప్ర, ల్యేశబదములునునై యున్నవి (3౫౯౩ వి కల్ప] నగుచున్న శ్లై బంటి ఇొలందులును మా త్ర ్‌ బ్లమువ లెను అందు శబ్దమువలెను బ్ర ల్యేశవదత్వమును వైత ముందుచున్న యవస్థలో నున్న ట్లగపడుచున్నది కావుననె యిీరెండును పష్టీసమాసో_త్తర వదనులవలెః గన్పట్టును ఉదా --ళొలందిళబ్దము (వ్ర ల్యేవదముగ నై తము థారాళనుగ నగవడుచున్నది ఇబ్లగుటచేతనే మోంకాలి బంటి మున్నగుచోటులందుం బూర్వపదనుమింద నౌవవిభ_క్రిక చిహ్నములును గన్బట్టును కావుననె యివి తత్సమపదనుల క్రరపదములయుగును జూపట్టుకు ఉదా -__మోంకాలిబంటి = మోకాలిళొలంది - ఎంతబంటి - జొమ్మలబంటి = కటిబుంటిం శ$ిళాలంది మొ ప్రయోగములు అక్‌ బలకశిహారభఖామలకును బొలుపఫుగ మితిలేనిమాడ్కి, మొలబంమై టొ మ్థులబంమై "'మెడబంమై తలనునుకలు నయొగ్డి నరస ధరణివుకిర్తల్‌ (నరస ౫ ఆ ౮౫ ప) సీ నరకాసురప్రాణ నాళో_తృరణశేళి రణశకేళి వలకేలి రరమణుంజూవె అే.% వీక రససార శాసార వివారణంబు

విన్షునకు నొప్పు నకనితో విగృ్యహింప దొరళొనిన వచ్చు దునకు ముద్దులు మునింగి

పొటి వెంపట్భు తనముళంత బంటియనుట (ఉ హరి ఈర ఆ ౧౨౩౪ స) దఘ్నార్ధం బునం దత్సరువదంబుల మిందను బంటి గానంబడియెడి ఉ కటిబంటి నెక్తుర శాలునల్‌ (కామా ౮ ఆ) (స్రాఢ త్ధి ౧౭ సూ) (ఇట బంటి శబ్దము త్‌ద్ధిత వ్రత్య్యయమనుకొనుట పొరపాటు ) ద్వి బలువిడింయాలు 'నేజుల నట్టనడునుం బలి శాలమెల్లం బుక్కిటిబంటి నిలిచి (నవ ౧ఆ ౨౦౩వ) ఊఉ, వె నోటుకు భంగి మాంసములు ముక్క్ట్‌న బంటిగ మ్రింగుచుండు (భోజరా ౧ఆ ౧౧౫ గాణపతవ్య్యాఖ్య ౨౯౮ ఫు) చ మురహర పద్మజాదలకు ముక్కునబంటిగం "గేరు లోక భీ కరు(నన్ని కు ౧౨ఆ ౯౭౭ప) లే-గీ ల్వస్తళంబున కొలంికి లత ణుండు. వెడందయమ్మున నభిమనుర్ణు విల్లు దునియ "నేసి యాకర్చిన (భవ్య త అర్ర) ర్రస్ధ ఖద్దిన్‌ జెండాడు మ్ర్రూంకల్‌ కవు గిటిఫొలందుల్‌ కత్తి నొక్కొక్కు ఘాకన్‌ (మనుచ ౪ ఆ ౮ప) ఉ చేతికొలందిం గౌంగిటను జేర్చిన కన్నియ చిన్ని పొన్ని మేల్‌ మూంతల చన్నుదోయివలె (అల్లపాని వెద్దనార్యు నుత్పలమాల) కోళశారులు కొలంది శబ్బమును ఛ్రుల్టేయనుగనె మూవ లేదు అదియొక ప్ర ల్యేకళబ్దముగనె చూపషంబడెను కొలంది "దే-వి- పరిమితి విణ- శకస్థను. __-ఇప్పుడు రాజకులంబులు కొలందికి మిగిలి నాకు భరియింపం గొలందిగాక యున్నయవి (వారి పూ ౫ణఆ) (శర) ఆంవె నిద్ర పెంపె నిద్ర నిగ్రహం చుటయును గొలంది మూబజు కుడువు గుడువమియును (ఆను ౫ ఆ ౨౬౨౩) క్క తలయలో రివులకు నిమ్ణగు కొలది గడచి వచ్చితిమి * (విరా ఠి ఆ

[బా తద్ధ ౨౭ సూ) మయా ప్రత్యయాన్థ మయ శబ్దముకు గలదు 1818 జ3 ప) చ కొలది యెలుఎగ కస్ట వలుసల్‌ వలుకందగు గాదు నాశ (భార ఆది ౫|ఆ ౨౦౩) (సూరా ని)

సంస్కృృవమయం5్‌ వ్రత్యయాగ్థక మయకబ్దము నైతము ప్రల్యేశసదనుగ నాంధ కవు ఎచేం బ్ర యోగింకయబడ పాగెనని చెప్పనగును నుయడరై తయో ర్భామో యా మభమ్యూచ్చానవరోూ (5-3-౧౪3 ) ప్రళృతిమా-త్రాత్‌ మయ డ్వా స్యాత్‌ వికారావయవ[యో నీ కౌ ౧౫౨౩ సూ) తక్చ్రకృతవచనే మయట్‌ (౫-౪ ౨౧) ప్రాచుర్వేణ వ్య్చుశం వ్రృస్తువమ్‌ తకర్టవచనం వ్రతిపాదనమ్‌ అన్నమయమ్‌ - అవ్రూవమయ _ (నీ కౌ ౨౦౮౯ సూ) ఇత్యాదిసూత్ర ములబే మయన్‌ ప్రత్యయ మువదేశిప బడిరపి ప్రకృత మన్నమయమితి - ప్రచుక మన్న మిత్యగ్థ _ అవూశమయశతి - ప్రచుకోఒపూవ 9తర్ణర్థ (వాలయమ వ్యా) ఉత్సాహ మారినీ జనంబు నేరి ముగధనాథు డగు జయ ల్సేసుచుస్తు నేడ్వ నధికదీన నాదరుంలకు నా మానసంబు సాం ద్ర శరుణపయతం బొందె మోవానం చైన యిట్జి యేక్చు లెదు నంబుజాతు వింటిమే (స్తీ ౨ ఆ ౧౪౧ వ) ఈవద్యమందలి కరుణ శబ్దము రనవరమనుట పొసలమింజేశి కారణ్యపరము. న్త్రీలింగ తత్సము రూపము ననకతీరదు కాంగా కరుణదుయతన్‌ = కరుణానయత్వమును అని యర్థమగుటంజేనీ మయట్‌. ప్రత్యయార్తక మయి శబ్దము ప్రల్యేశవదముగాం ట్రయోగింస బడెనని యంగీకరింపవలసియున్నది. కాన ప్రాచుర్యార్థంబునం 'దెనుంగువదంబులమిాందను మయట్‌ ప్ర త్యయముచూపక్టైడు ఎ=తనమయము ” (ప్రఢ తద్ధి ౧౮ సూ) అని శ్రి లింగలతణ శేషమునందు. సూత్రింగబడుట సరికాదు ైని వివరించినరీతిని మయము = ప్రచురము అనునది ప్రల్యేశతత్సరు పదమని చెప్పుట యుక్తము చయోగములు = వ విచ్చలనిడిని దనదమయంబుగ గగనంబున నిగుడు నచ్చక్రంబుం గనుగొని (వారి 3 ఆ) తమనుయమను పగి చదలు తమమయంబు గాణ (నిర్వ ఇఆ రూ) తేగి చ్రథనభూమి మెవడు ప్రోవులయయమయ్యె మిక్కుటముగ (వారి ఉ ౧౦ ఆ ౫౮) (ప్రౌఢ తద్ధి ౧౮నూ) ద్వి వ్రమథుల లోకనముల్‌ తమమయంబుగను (బవ ౫ఆ ౧౩౭)

బాలవ్యా దఘ్నార్థంబున బంటి కొలందు లగు ౨౭ ౨౩ 1 విమయకు మోకాలిబంటి - మో6కాలిొొలంది - తొమ్మబంటి = ఉొమ్ముకొలంది

సంజీవని ౨౯౩ విష _-వెనుశ నుదావారించిన పాణినిసూ త్రముచొప్పున

(౨౯౩ విష్ణ దభ్మార్థమనంగా పరిమాణము పరిమాణార్థమున బంటి. పొలంది

1814 వికి బా-సా-వే అధర్వణపౌఠమును మాక్చుటసరి కాదు [౨౯౩ ౫ వి సంజీ ] అను ప్రత్యయము లాచ్చిళళబ్దములకం కం బరముగా నగునని యస్థము ఉదా. జొముకొలంది ఎ జొమ్ముబంటి ఎ దఘ్న ప్రత్యయ మూర్థ శ్థిమానమును 'దెల్బను గాన మాత్ర జగ్థమునం దనుట యు_క్తముని యు బంటి కొలందు లూ గమాననుందే కాక యధోమానమందును నాయానూ ది పరిమాణవమా శ్రశుందును నిల్లు ననియు నీవటికుం బైకల్చ్పతరువులో వివరించియె యున్నాను కోసుకొలంది. ఈత బంటి = మొ బంటిగొలందులు ప్రల్యేకపదనులుగాను మాత్రళబ్దరువలె (అందు పవ్రత్యయమువలెన్సె మహోకవులచేం ఛి, మోూగింపంబడు చున్న వనియు నీవజకు సోదాహూరణముగ చ్రాయ బడెను ఉదా _మోశాలిెొలంది - మోకాలి బంటి = టొమ్ములబుటి _ వేలకొలంది - కౌంగిటిగొల ది - ఫొలందికిమిోణజి - మొ 9ట్టివి వర్ణ స్తముగానైతము వ్ర, యోగింపందగిన వగుఎచేకం దత్సమములవమిాంద నిల్చుటయు వింతశాదు ఉదా _-కటిబంటి - ల స్తకంబునళొలంది - మొ కవి జనముండన టీ కాక ర్త యిీసందర్భమునందలి సూరిపొరపాటుంకు మూలముగా నధర్వణ కారి కాపాళమును మార్చి యసంగత వారఖ్య చేయంగా దాని ననుసరించి వేటిశావ్యాభ్యాత యంతకన్నను నసంగతముగ వ్రానెుు మాత్రో దఘ్నేతు బంటాన్టది. అని పారమును మార్చి దళ్నూర్థమున మాత్ర బంటార్టాదిళబ్బము లగును కటినూ త్ర మిచ్చటి ఫృుష్కురములు - ముక్కునబంటి = ముక్కు బంటి - ఆదిశబ్బమువలన ముక్కుకొల ది (విక్సృ టీక ౮౭ పుట) మాత్ర అనునది సంస్కృత ప్రత్యయము దీని నీతండు చెవ్పనేల! నూ త్త అనునది సంస్కృృతళబ్ద మన్నచో నిచటం బ్రత్యయములతోం జోడించి చెప్పవేల ? మతియు సంద ర్భాంతరమున నిరారణాదౌా మూత్రం స్యాత్‌ అని యీవజసం 'జెప్పయిడిన విషయమును (౨౭౫౯ విష ) మరలం బుశరుకృము చేయనేల 1 మాత్రా దఘ్నేతు బంటారది స్తతః వూర్వత్ర న క్వచిత్‌ అను నాధర్వణము నూంతగాం గొని యీసూత్రమును ట్రౌాఢవ్య్యాకర్త రచించె ననుట స్పష్టకు (బాసా వే 3౩2౫ ఫ్ర) 'వేటికావ్యాఖ్యాత యాధర్వణమని మయూపిన శారి యసక్థముగల సూత్రము ,ప్రాఢచా్రకరణమున లేదు ఆకారిక వూర్వార్థ మాధర్వణము కాదు నన్నయా సనూ నేఒవ స్తు సర్వదా (విళ్ళ అజం ౯ కా అి౯్ర్కీ విష అహో ౨3౪౬౫) కల్చతరువు ౨౯౮౪ వివ..__ఈశారిక ౨౨౦ మొ ౨౨౮ విషయమునందు వ్యాఖ్యాతమయొ్యును, దీని బాలవ్యాకరణ వివరణమును ౨౩౮ విషయమున వ్యాఖాసత మయ్యెను సంఖ్యా వాచకములవవై ని చూరణార్థమున అవ ప్రత్య యము నిల్భ్బును ఉదా -.-రెండవజాము మొ

(బా త్ధి ౨౮సూ) తద్ధితములను సాకల్యమ.గం జెప్ప ళక్యము కాదు 1815 నన్నయా అన్యేచ బవావో 'దేళ ఫ్‌ వర్షా అర్థ భేదకా కచి 4౯౫ వివ దన్న ర్థస్య లోవ స్యాత్‌ కరచి ద్య్శిక్షాగమో మత (వికృతి అజం ౫౩౨౫౩ కారి అహో 3౨౯ ఫుటు కల్చ్పతరున్చ ౨౯౫ విష ఎ=ఈకారికలు ౨౧౭ =. ౨౨౧ - ౨౯౦ వీవు యములందు వాష్థభ్రాతనములయ్యెను నన్నయాధర్వణులు వచింపనివి 0౫౦ళను ననేకము లాచ్చిక (దేళ తద్ధిత్మప్తత్యయములుగం బ్ర యోగములందు. వెలయు చున్నవనియు నట్టి వత్టేయములు పరమగునపు డాచ్చిక వ్ర కృతులందు వర్హాగమ వర్షలోవ వన్హాదేళాది విశారనులు పెక్కు విధములు గల్లుననియుం బై కారిశల యఖి ప్రాయము అట్టి ప్రత్యయములె కొన్ని సూరిచే వివరింపంబడెన త్రిలింగలతణ "ఫేషమున నింశను మజికొన్ని చూవ బడెను ఎవరెన్ని చెప్పినను బరివూర్జ్మత గల్ల నేరదు సంస్కృత వై యాకరణులె యది ళక్యముక్రాదని యిట్లు వచించిరి కృత్త ద్ధిత నమాసానా మభిధానం నియావుకమ్‌ లతణం౮ా త్వనళజ్ఞానాం తదభిజ్ఞాన సూచకమ్‌ (ముగ్ధ ౧౧౮౩ సూ వివ) (౨౬౮ ౨1 విమ) కృ ్తద్ధిత నమాస విషయములను 'జెప్పుట నియమార్ధ మాత్రము వ్లూర్తిగం జెవ్చళక్య్యము కాదు అట్ల యిన వ్యాశరణ ప్ర, యెరూజన 'మేనుని ళకింపరాదు అభ్య్యాసకులకుం గృత్తద్థితసమూాస స్వరూవము సూచించుటకు మాత్ర మె లతణ నునంగా వాస్థ్రకరణము ప్రవర్తించు చున్నదని వయియభియుకో క్రికిం దాత్సర్యము. అర్థవి శేషంబుల వర కాంతరంబులును మవాళ్న్చ్రయో గంబుల నెజటుంగునది ౨౮ మంటనూరి - తిండిపోతు = ఆాచ్చీల్యంబున మారి _ చాలవ్యాశరణ్ఞ పోతు వర్ణకంబులు అడవ = తాంబూలకరండ వివరణను: వాహి - మతుబర్థంబునం ద వ్రత్యయంబు 'వెండ్లను.= అగ౫ే ] విమయను ఊఢ _ వెండ్లి ళబ్దంబునకు నుతుబర్థంబునం దము చత్యయంబు ఇత్యాదు లూహ్యంబులు ఇది తద్ధిత పరిచ్భేదము సంజీవని ౨౭౯౫ కే వివ లాత్‌స్ధిత వ త్యయములను బూర్జ్మముగ వివరించుట యళశళ్యమని తలచి సూరియు నీ (క్రిందిరీతి నుపదేశించుచున్నా డు కొన్ని కొన్ని యర్థమ.లందుం గొన్ని కొన్ని యౌాచ్చికతద్ధిత ప్రత్యయము.లు వచ్చుచుండుననియు నట్టిని మవోకవిప్ర రెరాహైక వేద్యములనియు సూరిసూ త్రమ.నకుం దాత్సర్యము అట్టివానిని గొన్నింటిని సూచించుచున్నా డు కాచ్చీల్యంబున మారి పోతు వర్మ

1816 అడవ అనుదానికి నై వధప్ర చరూగమాత్ర, మాభారము [౨౯౫ ] వి గెసంజీ ] కంబులగున తాచ్చీల్య మనంగాం దచ్చీలభావము = అట్టిశీలము గల్లియుండుటయని యర్థనుం మంటమారి- దే-విణ ౧ జ్వలనళీలుడు మ రవిం దీవ్రద్యుతి యం చ్రు, పావకుని నేతా (నిందైన మంటనూ రండ్రు వా రివిధంబుల్‌ వెనువంజు (దినిట్సీ క్రిందిదివియల్‌ లేరాజ నిన్నెన్నుచో (చంద్ర నేతా శబ్దము నొడ్డు 2 కోపకీలుడు లే చుతేయు నమంటమారి గలయ నెక్కించు కొని వచ్చు మల యన గ భు జంగవిషదిగ్ధసవను వైంజలము వొడను (వసు ౪ఆ) (శరు తిండిపోతు = దే - విణ - తిండికాడు = (తిరునట్టిర్వ్యభావముగలవాండు తిండికల్తె (తిండీ డనియు గలదు (శ-ర)ు ఆ-వె తిండిపోత నీకు భండనం బేటికి గడవంజేరి మనసు కాంతదీజ నోవుళొలంది మింగి యూరక నీవింటి కడన యుండు మింక నడిచిపడడక (ద్రోణ ౮ ఆ ౨౩౯ ప) మతుబగ్ధంబునందు అ ప్రత్యయంబు అడవనుం*లఅ = (అడపము = తాంబూలకరండను) అడన = తాంబూలకరండవాపా = వక్కలాకులతిత్రిని బట్టుళోనువాండు అట్రియా డుది యనియు. జెప్పవచ్చును అడపమువా డు = అడవకాడు - అడపక_ల్రె అనునవి యిీాసందర్భమున నిర్మివాద ములు అడప = తాంబూలకరండవాపా - తాంబూలకరండవాపూని అను నుతు బర్భకనుగు అ ప్రత్యయమున కొక వైపషధ వ్ర రొకూాగను గన్నట్టుచున్నది అయకిది వివాద్యగ్తస్తము అయినను సూరినయ్‌మె యు క్తను. (విస్తర % మతుబర్ధంబునందు అమ ప్రత్యయము 'వెండము. - దే-వి.(వెండి అమ.) వివావామైనభార్య (ఊఢ్ధ క అడ్డము చెప్పక కడపటి బిడ్డ డు రాముడు నుతులం శెండము నచటన్‌ గొడ్తంటం ఆడుది చ $లికి వరాటరా జడవ కప్పురవీడెము వెప్టై నవంచనన్‌ నలు నడపంబు వానికి ఫణాధరవల్ల దళాంతరంబునన్‌ బలితప్పుం జేలు మైననున- బన్ని యతం డది సూచి భీతిం ది మ్ధుల మిల వై చిన న్నగిరి మకా గిన రావకమారు లందలున్‌ (వైషు ౬ ఆ ౧౮౧ ప) (ఫణాధరవల్సి = నాగవల్లి) ఇందలి నవరాటరా జడవి అనుచోట వరాటకాజుయొక్కఅడప (= తకాంబూలకరండవాహీని = అడషక త్రై అని శబ్ద రళ్నాకరశారుల యాశయమైయుండును అక్రడు వరాటరాజు+ఆడవి అనుచో తాజ 11 విషయనుచొప్పున నుక్కు రాకుండుట వింతకాదు ఇంతవజకు నూరి కసుకూలమె ఈ టవైపథపద్యము.నకు మూలమగు సంస్కృతనై వధనున నిట్లు న్నది. శో ముఖే నిధాయ ్రముకం నలానూై.. రథో టే పర్తాలి రవేత్యు వృశ్చికిమ్‌ దవార్చితా_న రృఖవాస నిర్మితం భయానవిలై సంభ్రమవోనీకాఖ లై. (శ్రీహర్ష నైవ ౧౬ సర ౧౦౯ శ్లో ఏ ఇందలి దమార్చిలేత్యాడికి దము డనువానిచే

[బా తద్ధి ౨ సూ] సర్వంకమావ్యాఖ్య సూ రాని సరికావు 1817 నీయయిడినట్టియుం బరిమళ ద్రవ్యమంచే నిర్మింపంబడినట్టియు వృళశ్చికమును జూచి అని విశేషణోభయ పదకర్మ థఛార యముగా నర్థము చేనికొనుటచే దముండను వరాటరాజే సూయావృశ్చికకలిత తాంబూలము నిచ్చెననుట మూలానుసారిమయై యుండుననియు నక్కారణమున =లికివరాటరా జప్పడు అను పాఠ మె యంగికార్భమనియు రెండవ పతమువారి (నూ రా ని యాశయనము ఈపథతమున అడప అనుముతుబంత రూపము నిరాథారమై యగ్రాహ్యామగుచున్నది. దమునిచేనీయంబడిన పరిమళ ద్రవ్యముచే నిర్మింప బడిన వృశ్చికిమును అని మూలమున కర్థముచేఫీన చోం/శర వపతీమున) దాంబూల మిచ్చినవాండు దముడు కాడను నర్థము లభింపంగలదు సర్వం కషావ్యాఖ్యాత వరాటరా జడవ అనుపాళఠమును స్మరింపక వరాటరా జపుడు* అను పారమునే యంగికరించి వాాఖ్యచేనెనుు వరాటరాజు = నరాట యువరాజు దను డు (లికి = మనోజ్ఞము ఇచ్చోట పెద్ద రాజునకు ఈ చేష్టలను ఆకో పించుట అనుచితేముగాన్క దానికీట చిన్న యని లమ్యోర్భమును చెష్పుళొనవలయు) (నైపు సర్వంకపు ౫౩౯ ఫుట) సూ రా నిఘుటు కారులు చాలవటికీ సర్వంకమా వ్యాఖ్ధనే యనుసరించిరి కాని పద్యములో అడవి అనుచో అవుడు అని నిల్చుట సత్యవిదూరముని కొంత సంకోచించిరి అడప అని కొన్నిపాళఠములును ఆపుడు అని కొన్నిపొాళనములును గలన్సు దీనికి (ఈనై మధపద్యనునకు) ముందటివచనము చివర అప్పుడు అని అన్ని ప్రతులలోను ఉండుటచే చి ని శరకర్తలు అడప అను పారమును గ్రహించి యుందురు శాని అపుడు అను పాఠమే మూలానుసార నుగానున్నది శో దనూర్చితాంతర్హుఖవాసనిర్మితం సం నైవ ౧౬స ౧౧౦శో ఇట దము౦డు = కలికవరాటరాజా ఆసతును.న వూర్వపువచనమందలి అప్పుడు అను నది తీనీవేయనలయును (సూ రాని ఐడవి ళబ్బమునొద్దు పరిశీలింపంగా దెచిత్యం చాదరించియు ననౌచిత్యంబు పరివారించియు (నైపు ౮ ఆ ౨౦౨ వచ) అను తన నియనునుచొప్పున శశ్రీనాథు డు రా జడపకానితో నోస్యప్రచా రము చేయుట యన్వుచితేమని తలంచి వరాటరా జుగారి యడపక_లె నలుని యడస శానితోం బరివోస్మప్తచారనుం నడ పెననుట యెంతయు నుదితముగను రసపోవకము గను నుండుననుచు నిట అడవి అను పాఠనునె నిల్చి సవరించె ననుట మిక్కిలి యుక్తముగాం గన్నట్టుచున్నది _ పెద్దరాజునకు ఈచేస్టలను ఆరోవీంచుట అను చితేము అని వ్రానీన (చూడు మీదు) సర్వంక పా వ్యాఖ్యాతలు యువరాజునకు మాత్ర మిాచేస్తలు తగునా యనియు నందును నలు నడపకానితో పరాటయున రాజు హోస్యప్రవర్తనము చేయుట తగునా ॥! యనియు వి వేకింపకుండుట చింత్యము,

15 8 వ్రేఢవ్యాకర్త వివరించిన తద్ధిత ప్రత్యయములు [౨౯౫1 వి నంజీ] జెగనడీచిన జడ్డనం దలయూంంచి మెచ్చె జమదగ్ని మదిన్‌ (భాగ ౯ స్కం) (శ-రు ఇత్యాదు లూవ్యాంబులనుటచే చిచ్చజ - చిచ్చుల మున్న గుచోటులందలి మయట్‌ వ్రశ్యయార్థకంబులను అట్సి = ఉట నున్నగు వ్రతష్టయముల నెన్ను నది చిచ్చజు - వై - విణ (చిచ్చు+ూఅటజు అగ్నిదమయము చ నుండు చుండె జి చ్చ పిడుగుల్‌ వడిం దొరంగు చాడ్చ్పున నంబర వీథి నుగ్వమై విరా ౫ఆ ౧౪౩9) (శర) చిచ్చుల - వై - విణ - (చిమ్చు ఉజ్స అగ్నిమయము చ చి చ్చుజు విడు గెట్టు లట్టకరి ళూరుల ౫ త్తము నుగ్గు నేనెదన్‌ (విరా ఆ ౮8) (శర) కఇప్పె మతికొన్ని తద్ధితప్రత్య ములు త్రీలిగలక్షణ "శేషమునం జూపంబడెను (విస్తర 11)

సంజీవని ఇది తద్ధితపరిచ్ళేదము = తద్ధితపరిచ్ళేద మింతటితో ముగినీనది

నా!

విస్తర 11 ౩6౯౫ 1విప---తి మతుబక్థంబునం దరి వర్మంబు పరంగునళ్టడు వూజ సొన్ననముల కడ యచ్చునకు వైకల్పికముగాను నిత్యముగాను. దీర్ధంబగు ఉదా =వూజురి - వూజం - సొన్నారి (ప్రాఢ తద్ధ్రి వూజరి ద్వ-వి- (పూజ+అరి అర్చకుడు నీ ఫూజరి శ్రాహైాణవత్ర యొక్నర్తు సు - గాత్రినాం బరంగెడు కాంత గలదు (కళా ౪ ఆఅ) ఫూజారి ద్వ - వి- పూజరియొక్క రూపాం తరము ఉ ఫూ జూరి వధూటి వచ్చి జలజాతవిలోచనం జూచి యిట్లనున్‌ (విక్ర ఇ ఆ) సొన్నారి ద్వ - వి- (సొన్ననముఅర్సి అగపాలెవాడు మ జత సొన్నారి కెజంగునం దనంె (చంద్రా రఅ (శర) ౫ ఇెడుగు. దుడుకు - నిడు ఫవులకుం బుం_స్తంబున మతుబర్థం బకారంబగు ఉదా -__-చెడుగ డు- దుడుకడు - ఎడువ డు (వ్రాఢ తద్ధి) ఇయ్యవి మగాదిగణములోం జేర్చ దగినవి - చెడుగనిన్‌ - దుడుకనిన్‌ = నిడువనిన్‌ = మొ చెడుగడు .- జే.వి- (ఇడుగు + అడు) ట్రావ డు వు అ చెడుగం డు గ్రశం దద్ధ్యజంబుం 'జెనకున్‌ (వారి వూ ౮ ఆ) దడుకడు- వై - విణ - (దుడుకుఅడు దుష్టుడు క ఉడుగండు మధురిఫ్పుక థనము దుడుకనిం జదివింపం మాకు దుర్గ్శభ ముధిపొ (ఫాగ ౭స్కం (శంరు నిడువడువి * పాము (చంద్రికా వర్ణనము) నీ శశిమౌలి తిరపవుచే జడంజుట్టు నిడుపడు (నావి 39$ఆ ౧౧) (సూ రా ని ఒ వేటున కడవర్శకంబు స్వార్భంబునం దగు ఉదా. 'వేఆడము. (ప్రాఢ తద్ధి) చేజడను - దే-నీ ఫదము క ఆం చప మగలకు నిట్టి వేజడంబులు గలవే (భో ౬ఇఆఅు (శారు ౭ వెల్ల కడి వర్గ్శక(ంబు స్వార్ధంబునం దగు, ఉ వెల్లడి (ప్రాథ తద్ధి) వెల్లడి-వై-వి ౧ బయలు, ౨ వ్రనీద్ధి (శంరు ౮ కెలివి నిరివి వినికిం లేమి - రావులకు

(బా తస్థి ౨౮సూ] ్రైథవ్యాకర్త వివరించిన తక వ్రత్యయములు 180 స్వార్థంబునం దిడి వన్శకంబగు ఉదా... లెలివిడి - విరివిడి - వినికిడి - లేమిడి - రావిడి (ప్రాఢ త్ర) అెలివిడి - వి- (4 లెలియు) ౧ జ్ఞానము గీ తెలివియన గ నెజుక యనం చెలివిడి యనం బరం జ్ఞానంబబు (ఆం భా౧ఆ ౧౦౨ (సూకాని) "కలివిడి పదమునకు లెలివి అను ప్రాతివదికము మూల ననుట యుక్తము లెలియు 'థాతువు జవకవదమని సూ - రా - నిఘంటు కారులు వ్రాయుటసరికాదు. విరివిడి = జే. వి- (విరివిశఇడ్తి విస్త బ్రతి వినికిడి - చే - వి- (రిడికి+ల్తడి వినికి లేమిడి - జే - వి- (లేమి+ఇడి) డారిద్రష్టము. (శక) వెడి. తెలివికి - 55౨డి- వినికిడి అనువానికి శబ్బరత్నాకరముంనం బ్ర యోగములు చూపంబడ లేదు. రావీడి - చే- వి- ఒకంయిక (ఆమ్రేడితరునందమ రారావిళ్ళు ఇా రా కావిళ్ళ భుజాగదంబు.ఎ మణుల్‌ రాలంగ (మను ౪౮ఆొ)ొ (శర) ౯ ఖ్రవవర్శకం బించ్చు బిగి పోవలకు స్యార్టంబునం దగు ఉదా -__ల్తంసితము - బిగితరు - పోరితము (ప్రాఢ త్థి ఇం దింపిక మనుడానికి సూ - రా - నిఘంటున్రనందప నైతము ప్రయోగము చూవం బడలేదు. బిగితము- జే- విణ - (బిగి+ఇశము) దృఢము నీ బిగికంవు ముష్టి: గంపితమయైన యనీథార వినుత క రాసులు విజిచి వితిచి (హరి ఉ 3౩ఆ) పో3 తము - దే- వి- (పోరగంతము) కలహము సీ తనయులిశేగంగి ధనవిభాగ ములన్హై పోరితంబులు లేక పానంగియుందురు (కాశీ 3౩ ఆ) ౨౩ యుద్ధము ఉ . పోరితంబులే కయ్యెడు శార్యసిస్ధి వెడంచైనను నొల్లక యొకు నేయు'ే (ఉద్యో ౧ఆొ)ొ శార) గం ఇదవర్ష్శకంబొవ్చు తరు ెబ్లులకు స్య్వార్ధంబునందును కొను? బెస్తులప మకుబ్థ 9బునందును నగు ఉదా -___ఒవ్పీదము . తప్పిదము - వెన్సిదను - ,క్రొవ్విదను - బెక్టిదము ” గవ్రైఢ తద్ధిి జఒస్పిదము దే-వి- (ఒప్పుశఇదము) ౧ అందము నీ కాళ్ళ యొస్పిద మూయ్‌ కట్ట నుజ్జ్యలము నే మంగ (విరా ౧ఆ ౨౩౮) క్రొవ్విదము దే-వి- (క్రొవ్వు+ఇవము) దుష్కార్యము గి ఛ్రొవ్విదంబులు నేయం బొచ్చు టిచ్చగించి కూతుకయ్య (ఉద్యో ౨ఆ ౯) (శర) తప్పీదము వి- (ఊతవ్చు ది తనయుండు నేనీన తప్పిదం బునకు (ద్వి శసా౧ఆ ౪3 పొరట) (నూకాని) క మంత్రం బున బె ట్టిదముగం బడవైచిన యొ వ్పీదమున (భష ౨ఆ) (శర) వెల్లీదను ద్వ - వి - (వెల్లుశప్తదము వెల్లు - అతిళయము క ఓదవెకు తృ వెల్లీదమున వదనము వటువట్లు వష్టై (విరా౨ఆఆ)ొ శర) ౧౧ స్వార్థంబునం దిరి వర్ణకంబు వాయున కగు ఉదా --వావిరి (ప్రక తస్ధి) వాంీరి ద్వ - వి- (వాంవుఇర్సి వ కపట = వశట (మిక్కిలి యవేశ్సు (శర) ౧౨ అర వర్ష కంబు నాయంశళబ్ధంబునకు ఛావంబునం దగు ఉదా __-నాయః కరము (పాఢ త్ధి ) నాయంశరనుం - ద్వ - వి - (నాయయండుకరము) ఆధి

1820 బ్రాశచ్య్యాకర్త వివరించిక తస్థ్‌ వ్రత్యమము (౨౯౫1 వి సంజీ) పతర్ణిదుం గ్‌ దళవాయి నాయశరఫపు పస్టకున నిలిచి(పొండు ౧ఆ) (శర) కర్యవ్యత్య్యయ వరకత్థిమునం నాయం అను నాచ్చికవృళృతిమయొక్క కశారమంలోనీం చిని నాయణుడు -వై-వి ౧ అధికతి ఎగీ ఎలుక రాయంకుం డొక్క_రుండు వచ్చి వుడమిరావేల్చు రాయని కడు నిల్చి (చంద్రా ౨ఆ) (శంకు ౧౩ కార వ్గ కంబు చెలి నయనులకు భావంబుశందును నుడి పొలతశలకు స్వాస్టంబు నందు నగు ఈ కశావమునకుం గొన్నియెకల గశారంబ'ప ఉదా __-చెలికారమం- నయగారము, నుడికారము = కొలగారము (ప్రౌఢ త్ర చెలికారము వి (వెలి+కారము). ఇెలిమి - న్నేహను క నెలళొను చుట్టటికంబునుు జెలికా రము (యయా 9ఆ ౮౯) నయగారము -వి (నయము్శకారము) మనోజ్జత = ఓర్చు = అందను (గృుదుత్యము శక క చీయమె రమణీ యమణీ మయమై యతిచిత్రభిత్తీిమంజిదుు నయమై నయమెన చిలుకపలుకుల నయగార మునం జెలంగిన యగారమునన్‌ (సారంగ ౧ఆ ౧౩౫ నుడికారము -వి (నుడి+ కారము స్యార్థమున) ౧ వలుకు - మాట మూట మొదలగువాని యందలి చమక్కారను - సరసక ఉ్త నుడికారము సొంవెళ లార భారతం, బెస్టు రచించి తీవు గాశీ 2౭ఆ ౧౯౨ గీ. పలుకు నుడికారమున నాంధ్రఛాహయందు ఈ (భీమ ౧ఆ ౧౫ (నూ రా ని) కొలగారము - చే - వి- థాన్యము కొలత కిచ్చెడు కూలి (శరు ౧౪ చలికి మిరి వర్ణకంబు స్వార్థంబునం దగు ఉదా _-చలిమిరి (ప్రాఢ త్ధి చలిమి ల్రీరి-వి (౬ చలి చలువ - శైత్యము సీ మలయానీలుం డిర3 చలిమిరితోం గ్రాలి నపాడునోజ యొన్నండొ పడనె (నన్ని కు సం ౫ఆ ౬ం౦ పు (నూ శాని *౧౫ టికర్లళం బొండు నంతర్థవర్గ్మంబునకు ఖావంబునం దగ ఉదా బంటి. (ప్రౌఢ త్ధ్రి ఒంటి - విణ (6 - ఒండు) వ్‌కాకి - ఒంటరి చ శౌరవనేనయేడ యొం టిసనుటయేడ ౨ (ిఠా ౫ ఆ ౨౩౪) వి వకాకిత్వము - ఒంటరితనము - అసహాయత్వము క ఒంటి మెయిం దాక నా ము క్కంటికి వళమగునె కృష్ణగాండీవుల (కర్మ ౨ఆ ౮౫) (నూ రా ని ౧౯ ఒకానొాకచో మతుబర్థంబున నవర్ష కంబు చూపశైడి ఉక ఇట్టి దివ్యలేజం బున వా డధమాన్యయమున బుట్టునె చెవుమూ దివ్య లేజంబునవాండు=దివ్య లేదను గలవాండు (ఆది ౬ఆ ) ఇతరంబులు ప్రశూగ దృష్టంబులు (గ్రావ్యాంబులు. (ప్రాఢ త్ధ్రి ఇట్టిచోటులందలి న అనునది యొక తద్ధిత్మప్త త్యయ మకుట సరికాదు ఇది స్పష్టరుగు స్పష్పమిావిభ క్రి వ్రత్యేయనుగం గన్బట్టుచున్నది ఇట్టివి వముధ థ్టముపదలోవీ స్త్త మ్యులు కృమాసములనుట యు_కృము దివ్వ లేజంబుూనన్‌+వాండు = దివ్య లేజంబునం దుంకుచాండు = దివ్య 'శేజముగలవాండు అని వ్రక్రియ నరయునది (౨౭౦ విష)

ఆం ధ్ర వ్యాకరణసంపాతా సర్వస్వము కియాపరి చ్చే దము జో ఆంధ్రళబ్దచింతామణిలో సంస్కృతథాతువ్రలనుండి యేర్చడు ,క్రియాసడ ముల రూపవనివృత్తి నూత్రమె ప్రధానముగా మొదట సాధింపంబడెరు కానక సంస్కృతథాతువ్రలు తత్సమములగచుం బెలు గులోనికి వచ్చురీతి మొట్టమొదట ఉేవ్ళతి వరిణతి సంవృతి 'భీదా ది కార్థదికారిళచే నికూపింపబదెను అట్లు తుకి నుట్టం దత్సమథాతు రూపపొధననునె యుపదేశించి తుదిని అత్త్యాడి తత్పదూ నామివ చేళార్టనాం శయా వదానాంచ”* అని యిట్లుగ నాచ్చిశఛాకతువ్రలనుండి ్రీయాదూవములను నైైత మిా తత్సరు శ్రియాసాధక సూత్రముల మూలముననె సాధించికొనవలెనని భట్టారకుండు వచించెను చింతామణి సం తేపాభిప్రాయముతో రచింపంబడి“దగుటం జేనీయు నాచ్భికథాతురూపపాధన ప్రక్రియ మిక్రిలి విస్తృతముగం జెళ్బవలనీ యుండుటం జేనీయు నద్దాని నువేత్సీంచి భట్టారకుండు వైెరితిని చియా పరిచ్ళేదమును నడివీనవాండయ్యెను ప్ర కృత గ్రంథము విద్యార్థిలోకనున విద్య ల్లోకమునం ఛ్రునీద్ధమైయున్న చాలవ్యాకరణవ్రీ వరస ననుసరించి నడువంబడు చుందుటం జేని యాంధ్రళబ్దచింతానుణి శ్రుమమును వీడి బాలవ్యాకరణ క్రమమున యథావూకవ్వముగ సందర్భపటుప బకుచున్నది చాల వ్యాకరణమునం దత్సరూచ్చిక సాధారణనుగా భూళతాద వైక్టములును నట్టి శ్రియావిభ్రి వ్ర త్య్యయములును నువ దేశింప బడుటంజేనీ వానికి మూలమనం దగు నన్నయాధర్వణ కారిక లిటం బ్రదర్శింపం బడుచున్నవి ఆంధ్ర శబ్బదింతామణిలోని ీయావిళక్రి చ్రత్యేయములు మొదటం దత్సమథాతువులక యుపచేశింప బడినను నత్తా్యది తర్పమానా మివ జేళ్యానా మిత్యాది స్యూత్తముచే సట్టి వ్రత్యయములు తత్సమాచ్చ్భికథాతు పొాధారణనుంలె యనందగును అట్టి నన్నయాథర్వణోపదిష్ట తద్ధర్థాద్యర్థృములును గ్రియావిభ_్ర వ్రత్యయములును నిఓం జబ్రదర్శింపణుడుచున్నవి తద్థర్మ వర్తనూ నాతీ తాగామ్యుర్థ కాః శ్రీయా శ్రేయాః తత్ర ద్వితీయ తుఠర్యా యా లౌప్త సానుబన్ధ కా వేవు (ఆం చిం ఆశీయా 3 కారి అహో రఈ౫గాళఇం పు) 166

1822 థాకున్రలె కాలపుషావ వాచకముయ (౨౯౬ వి శల్ప] వసతి రనుబన్టక స్వా ద్యత్ర లడర్ధో వివడీత స్తత్ర ఆస్తీ రనుబస్థక స్యా [ద్య్యత్ర లృడక్థో వివమీతో ఛాతో (ఆం చిం, శ్రీ" ఈ శారి.అవ్లో ఈ౬ం వుం ఘు రితి ీళూవదానాం సర్వేషాం చొర్తమానశాలే సార్టత్‌ (ఆం చిం వాలం ౧౧ శారీ అహో ౪ం౫ ఫ్ర నన్నయా అత్త్యాది తక్సచూరా మివ జేళ్యానాం శీ యావదా వీ౬విమ నాంచ (ఆం చిం ఛీయా ౧౭ కారి అవో ౫౧౨ వుట) నవ్యతిరేశాదా భావిని చాత్‌ స్యాత్‌ కా భూత ఇగ క్రీచూన్త న్యేత్‌ (ఆం చిం శ్రీయా ౪ఇ శారి అవోే 6౪౭3-౪౭౮౪ ఫు) దుతి వర్శ్మశా క్రచూత్‌ స్తో నాద్యు సాదా ద్యయో శ్చ భూళాన్టే (ఆ "చిం శయా ౧౧ శారి అహో 6౮౨ పుట) పున రాగమః ీయాణాం సరాప్తో మన్మతే తు సడజ్కేత (ఆం చిం ఉీయా ౧౪ కారి అహో రారో వు) కల్పతరుప్ర ౨౯౬ విమ పాకియా. = క్రియలు = ధాతుచ్చలు తద్ధ్య వర్తమా నాతీ కాగామ్యుర్దకా = థాత్వ్థ భూతవా్యాపారము వర్తమానవార్థపా రము భూతవాపారను భావివాసపారమును నర్థముగలవని శ్రేయా = లెిలియం దగ్గియున్నవి వెకుకం గారకపరిచ్భ్ళేదము ౨8౮ విషయనున వివరించిన రీతిం జూతి వ్య క్‌ లగ సంఖా "కారథము టైదునుశ్రాతిపది కారము లె యన్న ట్లిచట సయితము ఆీయాత్వము- శీ య-(వ్యాపారము) వచనము - శాలము - అన్వయము అను టైడిటికిని థాతువ్రలె వాచకములనియు లడాది చశ్యేయములు దో్యోతకము లనియు నెలుంగునవి (విస్త త శ్ర = అట్టివానిలో యా ద్వెతీ మ తుర్యా_ విస్తరము ] _౨౯౬ విష ఆాతద్ధర్మ ళ భ్రార్ధ విషయనునం జుతావమణికిని బాల వ్యాకరణమునకును జాలభేదము గలదు తత్‌ = ఆథాతువ్రయైక్క ధర్మము = వాాపారము”*- అని చింతామణి పతముసందలి యస్థ్రము తద్ధర్మ = తచ్చీలాద్యర్థ ములను చెలుప్పునది యని బాలవ్యాకరణ పతమాన నర్థము (చూ బా కి ౨౨౩

(బా క్రీ ౧ మొ ౫ సూ) బా-ంసా-పే ప్రమాదములు తద్ధ ర్రార్ధవివృతి 1328 వర్తమానార్థక భవిమదర్ధకము లేవిగలవో తౌ = అవి=ఆథాతువులు సానుబంధ శా వేవ = ఈ్చక్రిందం జెప్ప బడు ననుబంధములతోం గూడికొనియే్యే స్త = చ్రయో గింవ బడును తద్ధర్మ మనంగా ఛాత్యర్థమ థాతువ్చలు వ్యాపారమా శ్రార్థమందె ఆ్రీచూవిభక్తులకోం గూడి పదముల్లై వాళ్ళప్రయోగార్హ్హ్మము. లగునని తాత్ప రము ధాతువు స్వాన్థవ్యాపార నూశ్ర బోధకమగునవు జాయాస్థలనులందలి సందర్భములనుబట్టి యాయా చోటులందు వర్తదూన భవిస్యు దాద్యర్థములును దచ్చీల సంభావ నాళీ రాదర్ధర్థములును ఆూవ్యాములగుచుండునని యెఆుంగుసది ఉదా --వా డు "ఆేవ్రు వండున్‌ = ఛావ్యర్థకము వాండిదె వచ్చున్‌ = వరమా నార్థకము. అన నతం డిట్లనున్‌ = ఇట్లనెన్‌ = భూకార్థకను అగ్ని మండున్‌ = తచ్చీలార్థకము. నీకు ళం బగన్‌ = ఆశీకర్థకము వాండు 'చెన్పి యుంయన్‌ = సంభావనార్థకము మొ భూతా ద్యర్థ త్ర య వింతణః కళ్ళి దర్థ స్రద్ధకాఖ్య ఇకా చానర్యై ర్వ్య్యవహ్రీయలే వికృళౌ వర్తమాన భవిస్యుదర్ధయో ,క్రియాయా స్సానుబస్టకత్వమ్‌ భూతాగ్ధే వ! ల్వే వత్వమ్‌ బవాల్వే ఇత్వంచ వ్నర్తలే ఇల్యేతద భావా దస్య తృత్తితయ విలకణత్వమ్‌ తత్రాచానై్యై కాల మవివతీతై శవ ఛాత్వర్థ నూత్రే, వివతమ క్రియతే అతవీవ తద్ధర్మ్మ ఇత్యన్వర్థా సంజ్ఞా తన్య థాతోస్థర్మః వాచ్యార్థ ఆఫ జో,

మాత్రమి.తి ధర్షోత్తము మధ్యమవ దిత్య త్ర తచ్భబ్దపరిత్యాగేన సోర్టో నిర్జిష్త స్ఫూ త్ర శారేణ సవీవ నిచ్చేశో ఒన్వర్థ సంజ్ఞాయాం మానమ్‌, కేవలసంబ్ఞాప కేతు తడ సూ ౫ సూ) కిట్టి ఛేదనును గ్రహింపక వేశ కా వ్యాఖ్యాత పతృద్వ్యయ మిశ్రణ కలుషితనుగా వ్రాయుచు వచ్చెను. తశ్రాచార్వ్యైః కాల మవివత్సీత్వి _వీత్యాడి కనిశరోభూమణ పం కుల (ఆవో 6౫౯ ఫు) నుదావారించి * ఒకానొక ధర్మముగల యొకానొక పదార్థమని భావము థాత్వర్థమాత్రమున. నీలకార మగునన ఫలితము (బా పా వే 3౮౦ వుట) నన్నయలడాదుల విధింపలేద డుజౌది - ప్రత్యయములు ఫురషనచనాదిదోళతకనులె కాని తద్గ్యూదిద్యోతక ములు శావు 9ఇళ్లై యిీసందర్భమున మటీిొన్ని చనమూదములును గలవు బా, గు - ప్ర - వా్రాఖ్యనుండి న్వీకరించుటలోం గల్లినవి కొన్ని ధూత కాలిఃవదార్థిము బేవదత్తుడు (బా పా వే 3౭౯ ) చేనదత్తుని వంటకము ముగినెనుగాని దేవదత్తుడు భ్యంసన్వు నంద లేదుగదా జూతి వ్యక్తీ లింగ సంఖ్యా కారకంబు లేనును శ్రాతివది కార్థము లే గాన ధాతువు వర్తమాన శాలికపదార్థ వ్యాపారబోధక నుగుటయ విరుద్ధము న (ఇస్లెయిచటి ధోరణి (బా సా_వే 3౭౮) ఇందలి కారర్థకారణఫాన మసంగతము థాతువు 'ప్రాతిపదికము కాదుగదా

1824 ఆధర్వణకారిక కవళోబలపతి చేనీన యవవ్యాఖ్య [౨౯౬వి శల్చ] 'ఇరూగా దితిధ్యేయమ్‌. (అహో ౮) ఫు) ఈసందర్భమున నవోోబలసండితుండు వ్రథకు శ్చోత్తను శ్రైవేత్యా (239 విష) ద్యధర్వణ కారికలనుబ్య్రి యధర్వణ మతేమున నుద_న్తములు న్నాన్తనులు నగు తద్ధర్మ క్రియాపదరులకు నూత్రమే త్‌ జ, తద్ధర్మసంజ్ఞ ఇెల్లునని వాాఖ్యచేయుట సరీశాదు న స్యా _తద్ధర్గోతం అను సూత్ర మనం (28 విష ) దలి తద్ధర్మళబ్ద్బమునకు వివతీ.చిన యర్థము నచఎ యధర్వణుండు వివరించెనేశాని యంతటను దద్ధర్మ ఛబ్దమున కదియే యర్థమని యధర్వణాశయము శాదు (౭9 వివ) అక్లై కానిచో ఘటింతురు మున్నగు ,క్రియారూసముల కధర్యణనతమున సిద్ధి యొట్లు! అధర్య్వణుం డట్టివాని రూపనిద్ధిని 'వేలుగ పాధింవలేదే తద్ధర్మప్ర థమే స్యాళాండు డి వర్షాచ నాంతకా అనచొప్పున నాతండు (వికృ

శీయౌా ౯ కారి ౨౯౬ 1విష) డి వర్షకమును దద్ధర్మ ప్రత్యయముగ నె క! రించెను ? కావ్రన ప్రథమైశవచనాన్తరురా ర్నాన్తయో పదర రేవ తద్ధర్మ సంజ్హికత్య ముక్తమ్‌ కేన చేనెకన్‌ - ఘటించెదన్‌* ఇత్యాదౌ న తద్ధర్మ సజ్జా కింతు భావిక్రియా వస్థవనోరపక ఘ.కంకు రితల్యాదా వపి నాన్తర్వా భావా న్న తద్ధర్మసంజ్ఞూ వాగనుశాసన మతే ల్వేఘోం తద్ధర్థార్దకత్వమేవేతి (అవో ౫౯ ఫు) అను కవిశిరోభూమణవం క్తులు సరి కావని గ్రపాంచవలెకు (౮౨౧ ఫు అహో -చూ) అహోబలపతి వివేకంపక కొన్నియెడల నిట్లు నన్నయా థర్వణ కారికలు వేర్చేలు ్రంథములని ట్ర్‌మించు ముండును

తద్ధర్మ శ్రీయలవంటివి విస్తృతమగు న సృతభామయందు సయితము లేవు సంస్కృృతేమునం దాచ్చీల్య సాతత్యాదులందు లట్టునే వాడుదురు వర్తమానే లట్‌ అనుచోటి పరమా నళ బ్బమునకు భూత భానవివి లతణక్వ మర్థరుని వాష్ట్రఖ్ధ చేయుదురు ఇన్లై న్యతిరేకార్థక క్రియలవంటి ప్ర త్యేకవదములును సంస్కృతమున లేవు సంస్కృ తమున వన్యతిరే కారము న ళబ్దముబే సంపాదింపవలనీనదే ఉదా.--(5) చదు వందు = (సం) నవథతి (ఆ) చదువకుము = (సం) నకఠ (త) చదువమి = (సం) అవఠనమ్‌ (తె) చదవంబడనిది (చదువనిది) = (50) అపకితమ్‌ (త) చదువక = (30) అపకిత్వా మొ

నన్నయాధర్వణులం తద్ధర్మ ళబ్దమున కిట్లర్ధము చేనీనను సూరి తద్ధ ర్లోద్యర్థము లందు లాట్టును విధించుటచే లాట్టు రోపములకుం దద్ధ క్థాద్యర్థకములనెడి వస్థవవో రము ప్రనీద్ధరుయ్యెను తద్ధ ర్తార్ధళ్శక్కియ యనంగాం దద్ధ కాద్యర్థబోధక శ్రీయయని చాలనా్థ్రకరణపత్షనున నర్థరు నెన్నవ లెను

"లెలుతగనణగల యీ యసొధారణరూపవిశేషములను సరిగా గ్రహింప యాంథ్ర్ర భామషాభూవణ కావ్యాలంకార చూడానుణి కర్తలు దీ గాగమయు_క్ర

(బా, క్రి ౧ మొ ౨౫ సూ] శేతన వెద్దిరాజుల ప్రామాధికవిధులు 18205 తద్ధర్మ రూపములను వ _ర్తమానార్థకములుగను దు గాగనమయు క్ర తద్ధర్మ రూపములను ఛావ్యర్థకములుగను నువదేశించిరి మటియ్యు జింతామణు[్థ క్త వర్హరూనాగ్దక భావ్యర్థక రూసములు ఉప, ల్యేశనమానపదములు గాక ఛబ్బద్యయభటిశములను తలం ఫునం గావలయు వాని నువే&తీంచిరి క డుకు దరులొరులకు 'నెఏరికి దనరంగా దు దవు దరులు తనకు దను దముల్‌ చకునేకబసాునచనములు మళశుసన్నిభ క్రియల వ_ర్తమానార్థంబుల్‌. క అడిగకు నడిగద రనంగా ఉదచావారణంబుల్‌ (ఆం భూ ౧౮౨-౧౪8 వ) క ఉకుదురు లొరులకుః జెప్పను దనరంగ దువు దురు "లెపరికిం దనప దును దుముల్‌ దనకంగ నివి యేక బవాుఎన చననుులగు భవిష్యదర్థ సంసూచకముల్‌ క పలుకును బలుకుదురనంగా + (అ భూ ౧౪౦ ౧౪౫ వు క అరిెగకు నరెొద రనంగా న _రృమానఫణి తొర్థ మగువ్‌, క చేయుం చేముదు రనంగా భనిమ్యదర్థముం శెర్చున్‌ (శావ్యాలం ౯ ఉల్దాం ౧౫౧-౧౫1 వ) శేకనయుం బెప్టిరాజును వచించిన యీనివయములం ,ప్రామాదిక ములనియు దగాగమ యు_క్రరూపనుంలం ఛావ్యర్థమున్తు దుగాగదు యు_క్షరూవ ములు వర్తమానార్థమును రెండును భూతార్ధనును దాచ్భ్చీల్యాదులను బోధింప వచ్చువనియు నారచించిన చింతామణివిషయ పరిశోధనముశ సవ్విస్టరముగం జూవం బడెను (చిం వి పరి ఇ౨ ౪3-౬6౮ విష) అధర్వణాచార్యుం డొ కొనొకసంద ర్భమున (ఎ) ద గాగమయు క్రరూవములు భావ్య్థుర్థకములని వచించెను అధర్వణ గ్రంథేకు పోయెద నిత్యాదౌ భావిక్రియాసు యస్య స్యా దేత్వ మేవ ప్రయో గత * (అహో ౧౫౩ ఫు) అని కవిశరోధూవణమున నుదాహరింప€ బజెకు ఎది రూపము భవిష్యదర్థకమగుఓ ఎనీ వని యేమి వంచినం బదపకి చేనెడ ననక త నృంచిన యాకషణంబ చేయుచు , (ఆవి 3ఆ ౧౧౦) చ సుకు లార యీబిలము నొయస్థనం బోయి చొరుండు దీఠిం గ వెద ఘనపాంసుజాల ముల భీమశిఖావళి దాశకుండలోన్‌ (ఆవి ౮ ఆ 30) తతోఒవాం పాంళునా ఛిద్ర మవిధాస్యామీ ఫుత్త కా (ఆది ౨౫౬ అధ్యా ౧౬ శ్లో దుగాగయు_క్షరూపములు న్నర్తనూ ర్థశములగుటహినీ నిావంశోమున నర బేనోత్తనులదైన సద్ధర్మ చూర్ణంబు సలుఫుకయ్య ధర్మవిదుండవై ధర్మ కామం బులొం డొంటివి 'ాధింపకుండ నుచిత కాలనిభ_క్తముల్‌ గా జేరి నేంతె ధర్షువ్ర నందుల జిిత్తంబు నిలిపి యిన్ధుల నపరరాత్రంబుంం దెక్పుడుం జింతింతె నిజబుస్థిం 'జేయందగిన ఆంవె రాజకృత్యములు (సభా ౧ఆ ౨౬వ) ఖా కచ్చి దాచరితం వూరై్యై ర్నరదేవ వీఠానుపైూ నర్హనే వృత్తి మముద్రాం ధర్భార్థ

క826 “ఉండు కలుగు అనునవి యనుబంధములు [౨౯౬ వి. కల్ప] సహిళఠాం త్రిషు కచ్చి దశ్థేనవా ధర్మం ధ్షోణార్థ మథాసీవా ఉభౌవా ప్రీతి సారేణ న కామేన ప్రబాధనే కచ్చి దర్థంచ ధర్మంచ శామంచ జయళాం వర విభజ్య కాలే కాలజ్ఞ సదా వరద నేవనే కచ్చి చ్చా పరరాత్రేషు చ్చిన్యయ స్యర్థ్‌ ధర్మవిత్‌ (నభా ౫ అథ్యా)

దుగాగమరూవములు భూ ళార్థబోధకములగుఓ ఆక్‌ భూమిశ వాంసడి భకులు నానుగథాధీశ్వరుండు నమ్మువ్వురంను ద్దామభుజనీర్యసంపద త్తోమూ డు జగంబు నోవుదురు సాధింపన్‌ (భా ౧ఆ ౧౧౫) (హాంసశిభకులా వజకుం జచ్చిరి గాన (౧౧౬౧౧౭) నిట టశ్చదురు - ఓవెడివారు అని యర్ధను. స్తెది భావ్థుర్థ మెంతమాత్రమును గాన్టేరద ) చ ఇది మునికన్యయేని మతి చేీలొహొ యీ లలి తాంగియందు నా హృదయము దద్దయుం దవిలె నిప్పలు కింకను నమృనేరన యొ్య్భుద విజిలేంద్రియుం డనంగ నిమ్మనిం బాయక విందు నంచుడా నిదిశలరూ "విళుంగ సవనీపతి యుత్చుకుం డయ్యెశాత్మలో (ఆది ౪ ఆ 30వ) ఇచట విందు నను నది యొంతనుశ్రమును భవివ్యదర్థము కాదుగదా

వసతి రన బంధశ ఇత్యాది _ ్రీయలు సానుబంధకము లం యే శ్రీయానవి భక్తుల నంది వ్ర యోగించంబడునని యావజకుం జె న్చెనుగాన నట్టి యను బంధములను 'చేర్కొనుచున్నాండు. యత్ర = ఎచట లడర్ధ = వర్తమానార్దము. వివతీతః = వనివథీంపంబడునో తత్ర=ఎఅచట ధాతో =ఛాతువునపు వసతి = వస్‌ థాత్యేర్థకమగు (వస నివానే) ఉండు థాతువు ఆ నుబస్థక =కనుబంధను, స్యాత్‌ =అగ ను యత్ర ఎచట ల్భడర్థ = భవిష్యదర్ధము వివతీళ = వివయీంసంఒడునో, త శ్ర = అచట అస్తి = అన్‌ థాళ్వర్థకమగు (అస్‌ = భువి = విద్యనూ నతాయామ్‌్స్‌ కలుగుధాతును ధథాతో = థాతువ్చనప అను బస్థక = అనుబంధను. స్యాత్‌ = అగును వరమా నార్థమందు ఉండు ఛాతురూసనులును భనిమ్యదర్ధమందు. కలుగు ఛాతురూప ములును నెల్లథధాతువులను జేరునని కాత్సరస్థము వస్‌ థాతున్చనకు నివనీంచుట యర్థము అస్‌ ధాతున్చనకే కలుగు - ఉండు అను రెండర్థములు గలవు అట్లయి నను ఆ యోగములచేతను అన్‌ థఛాతువ్ఫునకు కలుగు ఆనునర్ధ్థము నిచటం జెప్పం దగియుండుటచేతను వనస్‌ఛాతువ్రన కిచటం బి యోగానుసారముగా ఉండు అను నర్థము వెప్పనిలనీయున్నది ఇట్టి యనుబంధములగు ఉండు - కలుగ థాతువ్ఫల మిందనే ఉఈీయావిభ క్య్యాదులు నిల్చును నర్తమానార్థమున వచ్చు చు వరమును ఫావినివచ్చు అత్వమును నను బంధ పరకత్వ్యమున మూలథాతువ్పలకుం ఒరముగ నిల్చును నన్నయ యూచ్చిక క్రియారూవనులను బ్ర త్యేకించి సాధింప లేదుగాన

(బా క్రి ౧మొ ౨౫సూ)] చేకముచున్నదాకు మొ సరూప క్రియంం 8.7 “ఉండు - కలుగు థాతున్టల శ్య్రెరూసముఎ వ్నగ్తనూన భావ్యద్ధములలోం గవి వ్రయ్నుక్తములయి యుండుకో య్య్తిరూపను లె ఛాడువ్రలవైని నిల్చుఎచే నాయా “ాకువ్రల వర్తమానభావిరూసము లగు చుండునని కాత్పర్యము ఆంధ్రళస్దచింతా చుణి నన్నయభట్ట వ్రణీశరుగుటంజేని యాకండు వర్తమానభావ్థగ్థను.లలోం ట్రయోగించీన ఉండు - కలుగు ఛాతుకూవముల చేంకచే న్ఫెథాకువ్రలును వర్త మోనభావ్యర్దకము లగుచుండుకు అల్గగుటంజేని వర్తాగమా విశేష పుస. ష్వస్ధే్యం చాపి వదనేషు అకు చింతామళశివచనరుంచొవ్చున (3౨౨-3౨౮ విష) వర్షలోవ వక్షాగమ వర్షా దేశాదులను గల్పించికొనుచు నాచ్చికథాకువ్రలనుండి కవి వ్రయుక్షరూపములను సాధించుకొనవలయునని యెొఅుంగునది ఉదా --వర్త మొనము (మహత్‌ ) (వ --వండుమున్న వాండు - వండు మన్న చారు (మ) నండు చున్నబా డన్న - వండుచున్నవాకక (ఊఉ) వండుదున్నవాడకు = వండుదున్న వారము (అమహతశత్‌) (వ) వండుదున్నది - వండుదున్నవి తిక్భస్టడ కర్తృ కత్వమున మధ్య మో_్షమపుదునముల నుహద్వివత లేక సంభవింపనేరవుగాన నట్టి [మెడల మహత్కర్హృ కఠాపకరూవములె వర్షిల్లుకు వోత్వమున దొన అను చానితోడిరూపములం మహతీత్వమున నిల్చును ఉదా--నీవ్ర చదువుభున్న దానవు - నేను - చదున్చ్రచున్నదానను = మొ భవిమ్యదర్థము ఎ=జ=(మవాశ్‌ ) (వ్ర) వాడు చేయంగలవాడు - వారు చేయంగలవారు (మ) నీవు బేమంగల వాండవు మీరు చేమలగలవారరు - నేను - చేయగలవాండకు - మేను చేయం గలవారము (అమహత్‌) ప్ర ఆది- చేయగలదు - అవి - చేయంగలను తిక్యగ్దడ క_ర్తృశత్వమున మధ్యిమో_త్తమపురువములు నహద్వివతులేక సంభవింపనేకవ్చ క్రాన నట్టియెడల నువాత్‌ కర్పృకళాపతరూపములె నిల్చును వశత్వమున దాన అను దానితోడిరూవములు మహాతీత్వముస నిల్చును ఉదా నీవు చేమయగల దానవు - నేను+చేయంగలదానను = మొ ఇట్లు సాధించిన శీయారూవములు ౨౬6 విషయమున సాధింపంబడిన ీయాజన్యవి శేసణమూలకరూపను లె యగు చుండుట యొకవిరోధమని తలంవరాదు (౨౯౯ విషమ) అవోబలపండితాదులు ప్రామాదికముగా సాధించిన నన్న యానభిమతములగు నర్యాచీనరూవ ములందును నిట్టి యాకారసాను్యుము వనర్హిల్లుచునేయున్నది (౨౯౯ విష) ఉదా --వండు+ చుచడఉండుగాడుజ్‌ = వండుగచు+ఉన్న+వాశడుజ్‌ = వండుచున్నవాండు = నండు చున్నాండూ ల్తన్లు సమాపకక్రియారూపసాధన ప్రక్రియ నరయునది వండు దున్న శ వాండు = వండుచున్నవాండు = వండుభున్నాడు కృట్లు విధేయవిశేషణరూవ

1823 ఉండిన = ఉన్న ఉన్న వ_ర్తమానార్థకము (౯౬ వి కల్ప] సౌధన ప్రక్రియ నరయునది ఇన్లు యమహత్క_ర్హృకత్వమందును ద్వివిధరూపము లకును నేకాకారము సంభవించును ఉదా --నండుశాదుశఉండు+ది = వండు+ చు+ఉన్నశాది = వండుచున్నది ఇది సమాపక శ యా ప్రక్రియ వండుచున్నశా ఆవి = వండుచున్నడి. ఇది విధేయవిశేషణరూన మ్రృక్రియ. కళ్లు వండుచున్న వాస ల వండుచున్నారు = మొదలగురూసములను సాొధించుకొనునది వర్తమానభవి స్యుదర్ధక నులగు సకమూపక శ్రీయలు ౨౬రో ౨౭౧-౨౭౧ విషయములలో సాధింపం బకిన విధేయవి శేమణకూసములవలెనె యుండుకు అట్టివానినె సమాపక శ్రియలుగం ఛ్రుశ్రీయాంతకమున సాధిం చిొనవలయుననితలం దినవాండగుచు భట్టారకు డు సరూ పకషక్రియావిళ్ళక్తి ప్రత్యయములనుగా వ్యతిే స్టే లృటి లటి డుజ్‌ స్యా దిత్యాది రీతి (౨౯౬ ] విష ) నువదేశీంచినవాండయె్యను (౨౯౯ విమ) (చిం వి పరి ౧౧౩ నిష ) పయిపద్ధతి భట్టాకకసమ్థక మునుటకు విభేయవి శేషణరూ పసాధననిషయమున ధర్షోత్తమనుధ్యమవత్‌. -బవాఎుుం న మధ్యవత్‌ * అని యాఃతం డుపచేశించుట యొకని దగ్శన మనందగును ఉండు ధాతుభూతార్థక నిశేవణముగు ఉండిన అనుదాని రూపాం తరమె ఉన్న అనునది యనుట నిజమె యైనను (చూ 3౧౫|వి ) (ఉండినన్‌ =డీన్నన్‌ ) ఉండిన అనురూవము భూకార్ధకను.గను ఉన్న అనురూవము వర్తమానార్థక ముగను ఛీ యోగములందుట--నన్నయ చ 'రకూగములందుం = గన్నట్టుచున్నది ఉ +4అ వ్వాయుజ సవ్టపాచుల నవార్యబలోన్నతిం బోలుచున్న మా ద్రే యులు, (ఆవి ౮ఆ ౪౭) ఆ.వె నేడు పుణ్యదినము నెమితో రోహిణీ యుక్తుండయి శళాంకుం దున్నవాంకు (ఆది ౭ అఆ ౨౩౨) చ అలఘులు కట్ణ పార్ధలు మహాత్తులు యాదవ కోర వాన్వయం బులు వెలిగించుచున్న న్స ఫూజ్యులు వీరల (ఆఏి ౮ఆ ౨౮౭) ఉ ఆధృత రాష్టు చేసిన యనర్ధృరుణి ప్రశరానుబద్ధ శో భాధృతి నొవ్చుచున్న సభ భూది. (సభా ౨ ఆ గ౧ఇజ౨) చ ఇన్జ గతగర్యమునన్‌ మగ ధేళ్యరుందు ని శృయమతి నున్నవాండు _ (థా ౧ఆ ౧౪౬౧) లేగ అయ్య యేము నీ వీతరుల మధికనిష్ట బ్రహాచారివై నీవ్ర తపంబు నేయు చున్నవాండను (ఆర ఆ 3౨౫) సీ తవనలేజుందైన కవిలుకోసంబున గతజీవలె ఫుణల గతులయందు నీవాకులై' ముల్చితానువాం లున్న వారు (ఆర కప ౮9 నీ ఉన్నవాండ ఉన్నవారు అనురీతినె నన్నయ చ యోగించునుగాని ఉన్నాండు - ఉర్నారుి అనురీతిని నశారలోపను నెన్నందును బ్ర యోగింపండు వీధాతువయినను వర్త మానార్థక చు వర్హాంతమగుచు ఉన్నవాండు ఇ ఉన్నవారు మున్నగురూవముల ఛేరకవలన వర్తమానార్థళ ,క్తియగా 'నేస్చదుచుండును

(భా క్రి ౧మొ ౨౫|సూ] చేరుకున్న - చేరు బోవ భావ్యస్థళము ఎ 11313

భట్టారకు డు సూత్రింపలేమగాని యేథాకువైనకు "అన్‌ అశుదారతోం గూడికవిదవ ఉన్న -ఉన్నవా డు - ఉన్నవారు మున్నగువా3 చేశవలన (పోచ ఛాతువ్చు చేరికవలనను ఛాన్యక్థము వచ్చును 'నే జెక్చ బోవ్రచానిని ముందే గ్రహించి తివి) భావ్యర్థక క్రియగా నేర్పృడురు ఉదా చ రాజహాయ ము న్నతి నొనరింపనున్న యమనందను యత్నమెణింగి (నభా ౧ఆ ౨6౩)సీ మన "చేత జిత్తులైన మనుజేకుల్సెను ఆడే వేచి ప్రాణములను విడువనున్న వారు (ఆక ౧ ఆ ౨౬ణ్రావ్యు స్తవయందును నిట్టి చ మోగదుగలదు తరలనుం తివిరి యాత డు మత్చిఫియంబున 'దేవకారర్ధుదు దీక్సంగా సవినయస్థితి నున్నవాండు

(ఆక ౧౪ 3౭6) తరలను భవత్యృల్భతదాపణంబకు వహ్ని నార్చంగ నున్న య క్కడింది వీకలు వీకలిక్టజు . (నభా ౧ఆ ౧౯౩) ఇట్టి ఉన్ని శబ్దమునకు సరియగురూవమే కల యకు కలుగు ధాకుజన్యరూపము కలవాండు. కలవారు మున్నగునవి అన్నంతమగు నేథాతువ్రుమూందనిల్చినను నది ఫావ్టక్థ శ్రీయలగా బేర్పడును (30౧ విష 3౮౮౪ విష ౨౧౦7111 విష చూడు) ఉదా ఎవ అందులకుం బోవుద మనినం గొడుకు లెల్ల వళ్లె యని మిూపంచిన విధం బ చేయంగలవారమని యొడంబడి (ఆది &ఆ 3౨వచ) లే-గి అనఘ మామాను ళకుని నాశై కడంగి జూద మాడెడి నీతోడం గాదు నాక యీకందొడ్డిన ధనరాళు లెన్వియెనం. బోండిగా నీకు నీయలవాండ నేను (సభా ౨ఆ ౧౭౪) క మనుజులం గావంగలవార మేను గెరవయు క్షిన్‌ (ఆర 3౩ ఆ 3౮౮౪) నన్నయ్య ప్రయోగము లిక్లు యుండును వకారలోస నుండదు కావలలాందు అనురీతి రూపమును నన్నయ ప్రయోగింపండు అట్టివి సోమయాజి ప్రయకగించెను, ఉ ఎవ్వరు సూచినం జగము లిన్నియు "గెల్వగయలాప లావునన్‌ (భీవ్య ౨అఆ ౧౧) క క్రేవులుదో రా దర్గతి ప్రాపింంయలార (ఆను 3౩ ఆ ౭0) ఎక్లా వ్రైగడ కలండు - కలరు అను తచ్చబ్ద వాకారలోవముగల (౧౦ 7 వానిని వ్రైతము భావ్యర్థకరూసములలో6 బ్రయోగించెను క జపనియమస్వా ఛ్యాయ ప్రవంచనులు విడువగలరు శ్రాహణులు జనా ధివ శూద్రులు విఫుల తపః తవీతులు గాంలరు వినవె కలికాలమునన్‌ (ఆర ౪ ఆ ౨౮౯) ఆ-వె *

= సం కరము నేయగలరు కలియుగనున (ఆర ౪౮ఆ ౨౮౮) క 6 ధరణీ సురలు గడంగి వాణిజ్యము గరిసనమును జేయలోలరు కలికాలనునన్‌' (ఆర ౪౮ ఆ ౨౯౩)

నన్నయ తిక్కనల భారత భాగములలో నిట్టి భావ్యర్థకరూవనులు కన్నట్ట "లేదు గాని కలండు - కలరు - కలదు - కలవు మున్నగు ప్రత్యేశరూపము ల_స్త్యర్థక 167 ౪ థి

1390 నన్నయ తచ్చబ్ద వ లోవను చేయ డు వాలోవనుదేయుకు (౨౯౬ వి కల్ప] ములు చూపట్టుచున్నవి చ ఉజడు సురేంద్రునై న బలియుండు హికింబుడు వాని ఘాతికిన్‌ వెజివని వాకలంం గలం (ఆవి ఇఆ్‌ ౧౯౫ క అనిస్టుడగు తనూజాండుగలండే (ఆవి అఆ ౨౭౭) చ బఎయాుతు లిస్టివారలకు భవ్యుల శెదు నసాధస 'మెస్ట్యయు? గలదె చరాచ రాఖిలజగంబుం చక్టల కార సస్ట్వాజూల్‌ (ఆది ౭ఆ ౧౮౪౮) క + శరణాగతు జువగ నొడంబడు దు రతి కీవాముం బరము గలదె మవిం బకికింపన్‌ (ఆవి ౬ ఆ ౨౭౮) సీ. భోగముల్‌ కలవ్రు నీ కనుభవింప (సథా ౨ ఆ ౧౦౨౩) కఇక్టివి భావ్యర్థకములలో ననుబంధమంగా నిల్యవేరవు భావ్యర్థకములలో ననుబంధ ముగా నిల్చునది ,ప్రాప్త్యగ్ధకమ' కలుగుధాతువు సామన్ధాగ్ధకములలో నిట్టి యస్త్యగ్దశ కలుగుధాతు రూవములు నన్నయ్య ప్రయోగములందే కన్నట్టు చున్నవి క అహితులు మద్చావుగద* నివాతికి మార్కొన గం బోర నిలువం గలలే (ఆర ౧ ఆ ౨౫౪) క, కొర్థుకవిద్యం దనరినవాండంః దీనికి మొననెం గా శన్యుం డిట్లు మొనయంగల జే (ఆది ౭ఆ ౧౮౧) మధాష్ట్రత్‌ రము నడుమం బర్జన్యుం డను గ్రహింపని నాం 'జేమినేయుం గడంగి చేయంగలదానిం 'జేయునుగాక కర్షకుండు (ఆవ ౧ఆ ౨౩౫) కలుగు థాతువ్చనకు మైరీతి న _స్తృర్థ శత్వమున సశర్షకత్వమును తా _ప్రశ్థిగ్ధమున సకర్ష్మ కత్వమంను నన్నయ భారతఛాగ మునను గలవు కలడు = కలవాడు లే-గీ ఎలుక గల చేని మతి శొక్తుంజేని (ఆవి ౭ఆ ౧౪౪) ఏగీ ఎటుక గలరె మగువ లెందు (ఆవ ౨ఆ 3౮౪) క ఎటుక గలరె తరణులు ధరణిన్‌ (ఆవ 3౩ఆ ౧౮౧ ప్రక, = * జ్ఞానము గలండేనిన్‌ చాలుండయినం గడువృద్ధు మహిన్‌ (ఆ 9 ఆ ౨౪౮) ఇట్లు నన్నయ తచృబ్ద వా కారలోవము (౨౩౧౦ 71] వివ ) చేయు నేకాని డలోప "రేఫ లోవములను 'జేయండు అన్రిది నన్నయ ప్రయు_క్తమని విశ్వసింపందగిన ప్రయోగ మును లభించలేదు ఆ-వె బలిముఖుండ దయయుం గలవేని నీదు రూఫ్పం జూడవలథు (ఆర 3 ఆ 333) ఇట దయయుం గలచేని అనునది నన్నయ ప్రయా_క్షపాఠము కానోవ్లును ఆంవె చనునె నీకు నిట్టి సావాస క్రియ జేయ నెల్లవారికంకె నెలుక గలవు (ఆక ౩ ఆ 382) ఇందును ఎటుశకగలదు అనునదె నన్నయ ప్రయుక్త పాఠ మనందగును ఇళ్లు అంత యెలుకలేనె (ఆక ౧ఆ ౨౩౧) (లేనె = లేనిడాననె) అనునెగడలను యెలుక లేదె అనియ నన్నయ వ్రయుకృపాఠ మసందగును ఇళ్లు నన్నయ డ కారేఫలోవముగలవానినె కాళ వకార లోసము గలవానిని నైతము వాడండు ఉన్నాను - ఉన్నాము - ఉన్నావు -

(బా కీ ౧మొ ౨౫సూ ] నన్నయభావ్యర్థను.లందందచ్చబ్ద వా లోవమంగీకరిందడు ఉన్నారు-ఉన్నాండు - ఉన్నాన అనురూసములను నన్నయ ప్ర మొరూగిందందు నన్నయ భారతమున న _స్త్యర్థకములగు కలండు - కలరు = అదికలదు = అవికలన్ట అను రూపములు గన్పట్టునేశాని కలను-కలము-కలవన్లి అనురూవములును గ్లానివింపవు నన్నయ యస్త్యర్థక ప్తాష్యర్థక కలుగు ధాతుళూపసములగ కలండు - కలరు ఆను వానిని బ్ర 'యోగించువాండంయనను గలుగు ఛాత్వ్య్వనుబంధముగల భవిష్య ద్రూప ములలో నట్టి కలండు - కలస అనువాని వైత మాతడు చ యోగించంయడయు. గాన ఘటింప గలండు = ఘటింప గలరు అనునవి సయితను నన్నయ సమ్హతములు కానేరవ్రు ఘటింపుచున్నాను - చేయుచున్నాను - ఘటింవలలను - చేయంగలను (అహో ౪౮౦ వ్రు ఘటింవగలండు - చేయగలడు = ఘటింపుచున్నాండు (అహో ర౭౬జ) మున్నగురూసములు చింతామణి సమ్ధతములు కానేరవని యెజుంగనగును అట్టయినను నట్టివి నేం డసాధువు లనరాదు అర్వాచీన మవోకవ్ర లట్రివానిని వైతము ప్ర యోంగించియున్నారు. ,ప్రాచీన్తాంధ్రమహోకవులు ప్రాష్మ్యర్థక కలుగు థాగుకరూపముః లనే భఛావ్యర్థరూపనులలో ననుబంధములుగాం బ్ర యోగిం చీరి ఉప్తొప్త్యర్థకములగు కలడు - కలరు అనునవి కలవాడు - కలవాప అనువాని సం జేవరూసములయినను కలను - కలము = కలన్ఫ అనునవి స్రాపర్థ్య శములైన కలవా డను * కలవారము - కలవాండను అనువాని సంతేవ రూపములు కావనియు సవియు కలడు - కలరు నున్నగునవియు న _స్త్య్రక్థక కలుగు 'థాతువునుండి యేర్పడిన ప్ర,ల్యేకరూపము లె యనియు గ్రపాంవవలయును వసతి రనుబన్ధక స్యా _త్తనుచోటి వసతి అనుదానికి ఉండు థాతువని యర్ధమె కాని ఉన్న అనునది యర్థముకాదు ఆఅఆళె ఆ _స్తిరనుబస్థకః స్యా _త్తను చోటి ఆస్తి అనుదానికి కలుగు థాతువని యర్థమెకాని కల అనునది యర్థము శాదు (విస్తర) కానన ఉన్న -కల అనునవి యర్థమనుచుం దవ్వుగం ఖీ యను జూపిన యహోబలవ్యాఖ్యను బట్టి చింతామణి నవ్యమనెడి నేంటి విమర్శ కుల వాదము సరికాదు సంస్కృతే వ్యాశరణమునందుం ఛీ యార్థములను అయౌావిభ_క్తలను నిర్తూ వీంచుటలో పదివిధముల లకారములు లట్‌ -లిట్‌ - లుట్‌ = ల్భట్‌ - లేట్‌ = విస్తు 11 ౨౯౬ విషంా ఇక్‌ త్తి పౌధాతునిగ్చే శే (వా ౨౨౨౬) పచిః* వచతి (నీ కా ఉత్త కృత్‌ 3౨౮౫ సూ శ్రమునొద్ద ) ఛాతుస్వరూ వే నిర్చేవ్లవ్యే ఇక్‌ = శ్రిపా వక్తవ్యా విత్యర్థ * థాతుస్వరూన మేన వాచగమితి ఫలీతమ్‌ *” (వయివ్వా్తికపు బాలను)

1882 సంస్కృతమందలి లకారములు వాని యర్ధములు [౨౯౬ వి కల్ప] లోట్‌ - లజ్‌ - లిజ్‌-లుజ్‌ = ల్భృజ్‌* వషు పఖ్బమో లకార ళృన్టో మాత్రగోచర క (లఘుకౌముది ౪౦6 సూ) అనునవి యువదేశింంయబడెను వానిలోని లకారముల ఇల్ల తిప్‌-కస్‌-రయి నీప్‌ -థనస్‌ -థ మీప్‌ -వస్‌ - నుస్‌ (వరన్మైపదథాతు వులకు) త. ఆతామ్‌ -రు థాస్‌ - ఆథామ్‌ - ధ్య్వమ్‌ ఇట్‌ - వహి. నుహిజ్‌

(ఆత్మ నేవదములకు ) (3-6-2౮) (నీ కౌ ౨౧౫౮ సూ) అను ్రీయావిభక్తి ప్రత్యయములు ప్రథమ ముధ్యమమోల్నత్తము. పుకుషుముల యేక ద్వి బవావచన ములం దాదేశింపంబడినవి వాని కాదేశాగవమూవి శారర్థములకు విధించుచు నాయా లకారనుల సమాపక ,క్రియారూసములను సాధంచుకొనిరి వానిలోని మొదటి తి అనునది తుది యిద్వర్థమగు బకారముతోం జేర్చగా తిజ్‌ అని క్రియావిభక్రి చ తష్టయముల చ్రత్యాహోర మేర్చడును గాన తిజ్జు లనంగా సమావక శీ యా వ్రత్య్యయములని యెజుంగునది అట్రి లకారముల క్రిందిరీతి నర్థముల వివరించిరి

లట్టు వర్తమానార్థకము ౨౧౫౧ - వర్తమానే లట్‌ - (3-౨-౧౨౩ )*(సీ కా) వర్తమాన మనంగా ఆవజి కారంభింపంబడి ముగియకున్నది పఠతి = చదున్చ చున్నాడు అట్టి యర్థమందే కాక లతెుుంగనందలి తద్ధ ర్థాద్యర్థముల వంటి స్థలము లందును గొన్నిట నీ లప్టై సస్కృతమున నువయోగింప బడుచున్నది ఉదాంటా విహాగా డయ,_న్లే = పమ 'లెగురును అగ్ని ర్ట్యలతి = అగ్నిమండును ఈశో రత్వతి = దేఛండు రథీంచును మొ కావుననే నర్హమానళబ్దమునకు కాలస్యతు నర్తమా నత్యం అతీకా నాగత భిన్న కాలత్వమ్‌ భూతభవిమ్యతోః వ తిద్వస్తీ $ వర్తమాన

శాల ఇతిఖాష్యుమ్‌ (బాలమ) అనివా ఫ్రీఖిక్టి చేయంబడెను ఆరఫ్ధాఒపరి సనూ ప్పి ర్యరృమూనః యథా నహాభారతం పఠతి. సో ఒపి చతుర్విధః = ప్రవృ తోపర తశ్ర్చెవ వృత్తావిరత వవచ నిత్యప్రవృ త్తి స్సామాపోర్టి వర్తనూన శృతుర్విధః

నూంసం న ఖాదతి - ఆదౌప్రవృ_త్సం నూంసభోజనం నివ _ర్హయతీత్యర్థ (మాంస భోజనమును మానుచున్నాండు ) ఇవా కునూరా శీడన్తి - తదానీన్తన శీడనా థావేఒనీ్‌ పూర్వీ డాయా బుఫ్ధొ వర్తమానర్వాత్‌ (ఇట వీల్ల లాడుచుందురు ) పర్వలా_స్తిస్టన్తి - నిత్య వ్రవృ త్తర్వాత్‌ (వర్వతములున్నవి ) = సామిాపో ద్వివిధః - భూతసామిపో్యో యథా కదాఒగతోజఒనీతి ప్రస్నే అధ్వఖేదాదే ర్యర్త మానత్యాత్‌. వపోఒవా మాగచ్చామితి ఆగతోఒపి వదతి - భవిమ్యత్సామిప్యోో యథా - కదా గమిమ్యనీతి ప్రశ్నే వషోఒవాం గచ్చ్బామిాతి గమనాయ కియ మాణోద్యమోని వదతి (ముగ్ధ ౯౭౩ నసనూ దుర్ధాదాసవ్యాఖ్య ) ట్‌. ౯. లుబులు భూళార్థకనులు = భూతమనంగా జరగిపోయినది సంస్కృత వ్యాకరణనున

[బా (క్రి ౧మొ ౨౫సూ | పాణినీ రా క్తవరో యౌనద్య్భతనాదులు వేత్యుములు 1888 భూతకాలమం దవాంతరేదనులు వివతీతము లగుటచేత మూండు లకారనుం లుపచేశింపంబడినవి లుజ్‌ (3-౨-౧౨౧౦) భూతార్థవృ లే నాలో ర్లజ్‌ స్యాత్‌ (౨౨౧౮ నీ శౌ) అనద్యతనే లజ్‌ - (3-౨ ౧౧౧) అనద్యతన భూతార్థవృ శ్తే ర్థతో ర్లజ్‌ స్యాత్‌ (సీ కౌ ౨౨౦౫) పరోతే లిట్‌ - (3-౩-౧౧౫) భూతాన ద్యతన వరోమోర్థవృ త్తే నాతో ర్లిట్‌ స్యాత్‌ (నీ కౌా౨౧౭౧ స్తూ అకీతరాశ్రే ర_న్త్యయా మేన ఆగామిరాత్రే, రాద్యయామేన సహితో దివసః అద్యతన ఇతి లుజ్‌- సూత్రభామ్మే వైయకే స్థితమ్‌ పరోశతత్వంకు వర్షశళతవృ త్తత్వ మిత్యేకే = వర్ష సహ్మస్తవృ త్తత్య మిత్యపంరే ద్య్య్వహనృ త్హత్యం శత్ర్య్రవావృ త్తిత్వం చేత్యన్యే - కుడు కటాద్య్య_న్త రితత్వ మితీతరే ఏలే వమో భాషే స్టికా -తత్రప్రరొరాక్తు రింద్రియా ఒనోచరత్వం పరోతత్వ మిత్యేవ సర్వసమ్థత విత్యలమ్‌ (ఛాలను ౨౧౭౧ సూ వ్యాఖ్య) ఇట్టి భూతకాలములోని యవాంశరభేదములను (నేంటి భూతము - అనద్యతనభూతము - సరోతభూతను) సంస్కృతమవోకవులు పాటింపవి.౦జేనీ ముగ్ధబోధ కారాదు లిట్టిఖేదముల నువేతీంచిరి అభూన్నృ పో విబుధసఖ ఇతిభట్టి స్వహా_స్తద_ట్లే ముని మాసనే ముని శ్చీర_న్తన స్తావ దభిన్యవీవిళ దితినవూఘ ఇత్యాదా అనద్యత నేఒవి టీ (లుజ్‌ సంజ్హ్ర దర్శ నాత్‌ (ఇట్టియెడల లజ్జుండవలయును౫ వీవమ్‌ - అ ద్యావద ద్హృళముఖై రళ కన్ధరో ఒసౌ ఇతి భట్టి - ఇత్యాదా వద్యతనేవి ఘీ (లబ్‌సంజ్ఞ) దర్శనాత్‌ (ఇట్టియెడల లుబ్బుండవలయును) _ వవఖ్బ - వ్యాలేనే కరణావళలీ ముదయన స్స త్తర్శలేజో మయీహ్‌ - ఇకౌస్టచార్థు - ఇతా్యాదా నవరోమేఒని ఠీ (లిట్టునకు సంజ్ఞ) దర్శ నాత్‌ వళా న్యనేన (వోవదేవేన)ు ఉవేతీతాని - తతళ్ళ చిరాతీతే - నికటూ తీలేవా పరోచే అపరోతేవా ఘీ (లజ్‌ టీ (లుజ్‌ ఠ్య (లిట్‌) స్యురితి

వీవ మద్యుతన భవే డీ (లుట్‌) దూరభవ్యే తీ (లృట్‌) ఇతి సంప్రదాయ * (ముగ్ధ ౯౩౩ సూ దురగ్తాదాసవ్యాఖ్య) భవిమ్యుదర్థక మనంగా ముందు జరుగం

బోవుదానిని చెల్చునది లుట్‌ లృట్టులు భావ్యర్థకనములు భూ కార్థమందు

వలెనె భవిమ్యుదర్భమందును నవాంతర భేదములు సంస్క్భృతవ్యాశరణనున వచింపం

బడెను అనద్యతనే లుట్‌- (3-3-౧౫) భవిమ్య త్యనద్యతనే లుట్‌ స్యాత్‌

(సీ కా ౨౧౮౫ సూ) ల్భట్‌ శేషేచ (3-3-౧3౩) భవిమ్యదద్ధా ధ్ధాళోర్న ఖ్‌

స్యాత్‌ (సీ కౌ ౨౧౯౨౩) వీని యవాంతర భేదమునై తము భూలార్ధము

నందువలెనె కవిసమ్మతిలేమింజేని యువేక్షీణీయమె యన దగును, లృబ్బునై తము

ఖావ్యర్థక మగుటయేశాకక్రియయొక్క యనిస్పత్తి గన్యునూనమగుట మున్నగు

1884 తత్సమ శ్రీయలకుం శెవ్చంఓడిన అ త్త్వాదు లాచ్చికములకు నగు [౨౯౬వి కల్ప ] విశేషము లిందుండును లిబ్నీమి_త్తే ల్బజ్‌ క్రియాతివత్తే (3-3-౧9౯) హేతు హేతు మద్భావాది లిజ్నిమిత్తం తత్ర భవివ్యు త్యశ్థే లృజ్‌ స్యాత్‌ క్రియాయా అనివృత్తూ గమ్ముమూనాయామ్‌ (సికౌ ౨౨౨౯ సూ) ఈల్చబ్ఞు నూరిచే శీయా ౧౧౯ సూ త్ర మున నీషద్భేదముగా సంగ్రహింప బడెను. కంక సంస్కృ తములో లీజ్‌ లోట్టులు విభ్యాద్యర్థములం దగును ౨౨౦౮ విధి నిమన్న ణా మన్త్ర అాధీష్ట సంప్రళ్నప్రార్ధనేష లిజ్‌ (3-3-౧౬౧) లోట్‌చ (8-2-౧౬౨) విధా్థది స్వ ్థేషు ఛాతో ర్లోట్‌ స్యాత్‌ (సీ శౌ ౨౧౯౪ సూ) ఆమి లిడ్‌ లోటా (33౧౩౩ (సీ కౌ ౨౧౯౫ సూ ఇట్టి లశారనులలోనివే చింళానుశిక ర్త చేం ిక్చోతనూ, త్త మున లడర్ధ = లృడర్థ అని వష్థవవారింపం బడెను అశ్లై ముందును వ్యతిరేకార్థే ల్బటి లటి దుజ్‌స్యాత్‌ అని వ్యవహా రింపంబడును సూరియు వీనిలోని లవ్‌ - లిట్‌ = ల్బట్టుఎను వ్యవహరించెను (వా క్రి ౨-౩-౮ సూ) సూరి నీనిలోని -లిజ్‌లోట్టులు రెండిటికి నూలుగా లూటును గల్చించెను 9ళ్లై యర్త్షవిశేషములందు లాటు - లజీి అనువానిని త చ ళా థి ర! గల్బించెను

మరితి క్రియాపదానా మిళాది ఎ-వర్తమానశాలే = వ_ర్పమౌూనార్థ నందు సర్వేషాం శీయాపదానామ్‌ = ఎల్లవిధములగు క్రియలకును చురితి స్యాత్‌. = చు అనునది నిల్చును ఇది యనుబంధమునకు బూర్వమున నిల్బును నద్చుచున్న _వచ్చుేచున్‌ = వచ్చుచున్‌ బలికెను (౬౬ 1 వివ) సర్వేషా మృనుటచే చర్పమానార్థశ సమాపకక్రియలందును వ్నర్తమానార్థక విశేషణము లందును ళ త్ర ర్థళమగు లాతణి కాన్య్హయరూవనుసందును చు అనునది నిల్చునని యెొలుంగనగును అందు శత్ర ర్థకను పదమగునుగాన కళాత్వము” 'లేమింజేనీ ద్రుత్వుశృతిక మగును వర్తమానార్థక విశేషణమునైతము నచ్చుచున్నన్‌ అనురీతిని జింతామణినత్‌ నున ద్రుతవ్రకృతికమె యగును

అక్తాదీఠ్యాది..-.-అత్త్యాది= వ్యతిరేశాదొ భావిని చాత్‌ స్యాత్‌. అను చింళామణికారిక మొదల్కొన్న ,క్రియాపరిచ్ళేదశారికలలోం 'జెప్పంబడిన అత్‌ మున్నగు కార్యములు తత్సమానామివ = తత్సమథాతువులకువలెనెె జేళ్యానాం శీయాపదానాంచ = చేళ్యథాతువ్రులకును నగును కావున నింక బీయాపరిచ్ళేద సూత్రను లాచ్చిక ఛాతువులచోటను నుదావారింపంబడును చింతొమణికర్త తన చింళానుణిలో మొదటి నాల్లుసరిచ్ళేదయములందును దత్సనూచ్చికమి శ్రీతముగా

(భా శీ ౧మొ ౨౭భూా) నవ్న యవాంక౦ి క్రియ ఎరకుంతాచు కీ రాన 3వకు క్రిక్‌ వార్థ్రకరణ కారర్భములకు వచించి శీ యాపరి చృేదమునందుమా త్ర ము కేవల తత్సళకు ధాతువులకుంగల్టు వాశరణ కార్యములనుమూ త్ర మువదేశించుు వ్రృథాననుగా నిరూవీంచి యవి యథానంభవముగా జేళ్యు క్రియలను గల్లునని యానూతత్ర మున వచించెను చింతామణి తత్సరురూవసాధనము చథానముగాంజేనీకొని యుకళ 'జీశించుననుట శీయొక్కనిదర్శనమె చాలును (ఆ భా చ ౧౬౭౭-౧౬౭౮ పుటలవిషయము దీనిచే నిర్నస్తము ) ఇస్లు తత్పరుక్రియాకాపసాధన ప్ర థానమగు నిందు నన్నయభాకత భాగ వ్రయుక్త్స తత్సకుక్రియామహాపములునూ త్త మె పాధింపంబడినవి కావుననె రథీ౦చెడి (రాముండు) రతీ౦చెకు (రాముండు) రథ్నీం ఇెడున్‌ = రథీంచుకన్‌ అకు జూతిగల తత్సమురూవములు నన్నయభాగనుసం ్రయుక్షములు కానివి చింతామణిళో సాధింప బడలేదు నన్నయభారతభాగమున నరుదుగ చ యు_క్తములగు రతీంసమి - అవేశ్సీంచుడున్‌ - రథీంచెననున్‌ - రథీం తను - రజశ్సీంపకునుం - రథ్నీంపక మున్న గునవిసయుతనుం చింతామణిలో సాధింపం బడలేదు అట్టివానిని సాధించుటకయి యీ శ్రీంద వివరింపంబడు వునరాగము నూత్ర మువదేశిందంబడెను చింకానుణి నన్నయభారత భాగముల క్కి యోంతరంగిక్ష సంబంధము వెష్కుచోట్లం గలదు (2౧ విమ) ఇవి వీని యేకళర్త బక త్యమునకుః "హీ బలనిదర్శనములం వ్యతిరేకాదావిళార్థది --ావ్యతిరేకాదా జు వస్థతి రే కాద్యర్థక ీయాకూవ ములందును నాదిళ్ట ముచేం దుమర్థభానలతుణాద ప్రములందును ఛావినిచ = భనిష్యు దెర్ధకరాూపములందును. ధాతువు తుదిని ఆత్‌ స్యాత్‌ = ఆఅ వర్ణము నిల్చును ఉదా --చేయ+?అ+ండు = చేయండు చేయు, అల్లు బ్ధాంయు = (వుశనరాగనుః శ్రీయాణా మితిసూత్రముచే అత్వము నకం దర్యాత నశారాగమము చేకంగా) చేయలణలవాండు భావినిచ అనుచోటి చ శబ్దముచే సానుర్ధ్యార్థ మునందును అత్‌ అనునది నిల్చ్బును కలుగు థాత్యన బంధమును నుపలతణత్వమునం గల్లును చేయణల డు - నిలువంగలెంరే (ఆర ౧ ఆ ౨౫కు మొనయంగలంే (ఆది, ౭ ఆ ౧౮౧) చేయంగలడానిని జేయును (ఆర ౧ ఆ ౨౩౫) ఆహోబలపండి తుండు వైస్థలములందుం బైరీతిని పునరాగము సూత్రముచే నకారమును పాధిం వక అన్యేద్రుత చకృతయ ” ఇఠ్యాదిసూత్రముచే సంపాదించుట పొరపాటు పోమింపంయగలండు ఇత్యాది ఛావ్య్ధే వతాదృళస్థ లేమ సర్గ త్ర అకళాత్యా ద్రుత పశృతికశార్యమ్‌ (అవో ౪౭3 వు) విభ_క్త ్ట_న్హముకానిచే వదము కానేరదు జదనులకే కళా ద్రశేప్ర కృతికత్వ వివత్‌ కావునం బ్రక్రి, యామనుధ్య్థమున నకభాత్య

తీ 1836 9.తీ భూకార్థదో్యోతకములు దు తస్థర్థాస్థదో్యోశకనుం (౨౯౬వి కల్ప) జ్‌ జ జ, మూలక ద్రుత వ కృతిశత్వము కల్ల'నేరదు వరమా ద్ర వ్ర కృతికా దితార్థది సూత్ర, ములోని ద్రుతప్ర కృతికళబ్దముం ద్రుతాంతములకుకు నువలవతణముగాన సరళా జీళాది ద్రుత కార్యములు గల్గును వ్యతి రే కార్ధకరూపములనుటచేత వ్యతిరే కార్థక సమాపక శ్రీయలందును వ్యతిరేకార్ధకములగు ననమాపక శ్రీ యలయందును థాతును తుదిని అ శారను నిల్చును అళ్లు యచటి యాదిళబ్దము చేత కర్తార్ధక తుమున్నా ద్యర్థశాదులందును సీయత్వము కల్చును ఉదా ----చేయమి (చేయకుండుట ) చేయ నిది. చేయక మొ చేయంబడెన్‌ - చేయన్‌ మొ తు నున్నాద్యర్ధకాది స్థల మందువూ, త్ర మయ్యుది పదముగును గాన అన్నే ద్రుత వ్ర కృతయ ఇత్యాదిచే ద్రుశవ్రశృతిక మగును చేయంబడెక్‌ మున్నగుచోట్లం బునరాగమ సూత్రముదే నశారాగనును వచ్చును క్యా భూతయో రిఠా్యది...--వా= క్యార్ధమందును భూతరొరాః = భూతా గ్థఠ రూపములందును శీయా_న్తస్య = థాతువుకుదిని ఇత్‌ = క్తవర్షను నిల్చును ఉదా ఎవండుగ = వండి - శ్యాస్థకను తిజ్మ ధర్ధకాస్త్రముచే నిది శళయగు చున్నది వండు+ఇతి+ని = వండి 3ని భూ కార్టసామాన్థమున కిత్వము విధిం చుటచే వండినది - వండినన్‌ మున్నగుస్థలనులందును ఇత్వ నుగును దొతివర్గ కా నితారిది __.దుతివర్గకౌ = దు -తి అనునవి తద్ధర్మ భూ కార్దము లందు ( చౌచోర్లక్‌ తద్ధన్షే- వ్రథమెక నై ద్భవే చ్చ భూళాగ్ధే అను ఫపూర్వసూ్ర, ములనుండి యవి వరుసగా ననువ_ర్షించును ) క్రమాత్‌ =వరుసగా నాగమను లగును తద్ధర్షార్ధమందు దు వర్ణకమును భూతార్థమందు తి వర్శశమును నగునని యస్థము ఆద్యుసర = తద్ధక్షార్థకమ.యొక్క ఆదో = ప్రథదుపురువైకవచనను. పరమగు చుండంగా న = దువర్షశము నలువదు భూతాస్థ జ భూ తార్థమందు ద్వ రొరూశ్చ= 'ప్రథమవురువ్వైకవచన బవాువచనములు రెండును బరదుగుచుండంగా నఎతివర్షకము నిలువదు ఉదా-లాచదువున్‌ = చదువ్చదురు చదువ్చుదువు - చదువుదుడ చదువు ద్రునున్‌ = చదువుధుము చదివెన్‌ - చదివిరి చదివిత్రివి - చదివితిరి చదివిత్రినిన్‌ = చదివితిమి మెం ౫ ఫునరాగ మేత్యాది __. క్రియాణామ్‌ = క్రియలకు ఫునరాగముః = విశేషా గమమును బ్రయోగానుసారముగా నగును సడ్కేతః = శబ్దాగ్థనీద్ధి మన్మ లే= నానుతమందు పర్యాప్త = కవిప్రరకాగప్రనీద్ధి వొప్పూననె నష్తుతమగును చింతామణి శ_ర్త (క్రియాపరిచ్భ్ళేదమునం దాను ఛారతనున నరుదుగం శు యోగించిన కొన్ని తత్సమ క్రియారూపములను సాధింపలేదు అట్టివానిని దీని చొప్పునం ట్రయో

[బా క్రి ౧మొ ౨౫సూ] వునరాగమ సూశ్రవాస్థప్తీ 1397 గానుసారముగవర్శ విశేషాగమా దే కాదులను చేసీ సాధించుకొనవ లెని తాత్పర్యము చదువ్రదును మున్నగుచోటులందలి దు వర్గ్శమువైని దీనిచేం బూర్వమున ఎ త్యము పరమున అ త్యమును నాగముములుగాం జేనీ ఎ+దు4ఖఅ = ఎద అను దానిని సంపాదించి రతీంచెదనున్‌ మున్నగురూపములను సాధించుకొనవలెను ఇళ్లు యి సూత్ర్రముచే రత్షీంతము - రతీంపకుము - రథీంపమి = రతీంచుడున్‌ = రథీపక = రవీంచు. (విశేషము) మున్నగు తత్సమ, క్రియారూసములను నట్టి యాచ్చిక ీయారూపములను సాధించుకొనవ లెను చదివెదనున్‌ - చదివెదను = చదివెదప్టు చదివెదరు - చదున్చన్‌ - చదివెదరు (చిం వి పరి ౧౧౧ విష) ఇట్టి ఎత్వమునె

భావి క్రియాసు యక్య స్యా 'చేత్వమేవ ప్రయోగత (౫3 విషు ౨౯౬ 1వివ) అనుశారికచే నధర్వణు డనువదించెను రథ్నీంచక - (3౧౦ విషమ) రతీీంపమి (9౧౦ వివ) రథీంపకుము (౧౦౯ 30౭8 విమ) రతీంతము (30౬ విష) అను జూతిరూసములును జింతానుణి పతనున నీ బ్రీనరాగమ స్యూత్రముచేతనే సంగ హింపనగును గాని యట్టి రూపముల నధర్యణు డు పాధించియుండుటచేత వానిని విడిచి తక్కిన నన్నయాధర్వణసూత్ర పాధ్య్భములు కాని రూపములనే యీసూ త్ర ముచేత సం గ్రహించికొననగును కలుగు పడు థాత్వ్యనుబంధములు పరమగునపుడు పూర్వస్థి ఛాతువ్చమింది వ్యతిలేకాదా విక్యాది సూత్ర సిద్ధమగు అ _త్త్యము వదాంతము కామింజేశి త్షధ్భకాస్త్రసిద్ధ ద్రుతము కల్ల నేరదు కాన నచట ద్రుతా గదు మి సూత్రముచేత నే సంధనింపవలయును ఉదా ---రతీ.0స బడెన్‌-రత్సీంపం గలడు మొ కలుసు ధాతువుకు తీర శత్రర్ధములందు అ త్త ర్షమును గులోవ మును నీసూత్రముచేతనే కట్టవలెను ఈస్ఫూత్రము సంస్కృ్భృుత సమవర మె యనందగి యున్నను ఆత్త్యాదితత్సమానా మిక్యాది సూత్రముచొవ్పూన దీనిని దేశ్య్య క్రియల విషమయమునందును నుపరౌరాగిం చుట విరుద్ధము కాదు కేవల దేశ క్రియల విషయ మున ననుక్తములగు వర్తాగమూదులు వన్షాగమోవికేష మున్నగు సూ శ్రములచే సంపొదింప దగును ఎడ్యెడు ప్ర త్టయాంపనుంలగు తద్ధ క్థార్ధళ విశేమణముల నధర్వణుండు నచిం వినను (3౧౪ విమ) రత్షీంచు మున్నగురీతిగల ఉ ప్రత్యయాంత విశేమణములను సాధింపలేదు కాన నట్టి*ఉ ప్రత్యయమును బ్ర్ఫోశనూత్రముచేశనే సంగ్రృహింపనగును. ఇళ్ల చేయుడు = చేయట అను రింగల భావార్థ డుప్రతస్టయమును దీరిచేతనే సంపాదింపనగును క కానలం బరిభ్ర్రమిం చెద (ర ౨ఆ ౧౯౫) క మునుజులం గావంగల వారి మేము శౌంవయాు క్తిన్‌ (ఆర ౩ ఆ 3౮౮౪) తేగి పౌర లట్లు నివర్తింపం

168

$13893 వ్రథనపునషు క్రియారూపపాధనము [౨౯౬ 1 వి కల్ప] బడిరి (ఆర ౧ఆ ౯) ఉ థాత్రిం బరిళ్రమించు బలదర్ప పరాక్రమ దత్షుండు

• ఆది ౧౪ ౧౦౮) క రతీంచు వురుషకారాన్వితు లే (ఆది ౧ఆ ౧౩౭) కళ మడరళత్ని ధనుస్థరుం డె య్యొడ నజికుండుగాన వాని పీనుంగాం జే యుడు నాకు జతుర్వర్షము (ఆది ౪ఆ ౧౪) మొ వ్రథమైశవచనలోప _సద్ధకాతీకయో శీయాణాం స్యాత్‌ (ఆ చిం క్రి ౬ కా అహో ౮౭౬) తద్ధర్మ చథమే సాతాం డు డి వళ్లైచ నాన్నకో (విశృ తయా ౯ కారి అహో 6౮౭ ఫు చథమైక నై్ఫ దృవేచ్చ భూళాళ్ధే (ఆం చిం శ్రీయా ౧౦ శారి అహో ఈ౮౨ ఫుట్స డు డ్యాడివన్లే భూతాస్టే చావీత న్యై దృవే త్సడా (విశ్ళ సంజ్ఞా ౨౩ కారి అహో ౧౫౧ ఫు (తద్వ దృ వే తదా అహో 6౮౭ ఫు) నన్నయా వ్యతిలేశా్థే లృటి లటి డుజ్‌ ప్యాత్‌. త్తశే పునడ్దు ౨౯ క విమయమః దీభవతః (ఆం చిం శీయా ౭కా అహో ౮౭౪౬) తిర్భద్ద దేషు శర్తృషం బవాువచనం మైకశకవచన మే వస్యాత్‌ భూతలే తద్ధర్జేచ (ఆంచిం క్రియా ళ శారి అవో ₹ఈ౪౭ిరా ఫు) య ద్యన్యసవాయోగ స్యా ద్రూవ మేవం నవిద్యలే (వళ్ళో క్రియా ౬కారి అహో 6౮౭౮ ఫు న పి అన్థత్ర వువీ స్త్రీవ 'జేశవచనంతు (ఆం చిం శ్రీయా ౮ కారి అహో 6౭౯ ఫ్ఫు వ్‌ వ దుదీ తిర్య గ్ధడ స్త్రీషు తే స్వస్థ మ్వేకతాం గతౌ (వికృ శ్రీయా ౫ శారి అహో ౮౭౭ పుట) వ్రథమెకేత్యాది తద్ధర్థాతీశయోః = తద్ధర్మమందును భూతార్థమం దును క్రియాణామ్‌ = ీయలకు చ్ర థమైకవచనలోవః = చ్రథమపఫురుమైకవచన వత్య్యయమునకు లోపము. స్యాత్‌ = అగును సంస్కృత వ్రథనఫురుమైకవచన తిప్‌ వ్రత్య్యయనునె నిల్చి దానికి లోవమును జేయవ లిన వథమైక న్యైద్భ వేచ్చ భూతాస్థే అనుచొవ్చూన ఎత్వను. భూ తార్థమునందు వచ్చును అన్యే ద్రుశ్త్కకృతయః అనుచొప్పున నీరెండును (తద్ధర్మ -భూత్టక్రి యల్సుద్రుత వ్రళృతి

(బా క్రీ౧మొ ౨౫సూ] వచ్చెన్‌ - మొ అహోబల క్రియ సరి కాదు 1880 కము లగును ఉదా --నచ్చు+ఎ+తిప్‌ = వచ్చుశఎ్కాన్‌ = వచ్చెన్‌ ఇది భూరార్ధ కము వచ్చు+తిప్‌ = వచ్చు+న్‌ = వచ్చున్‌ మొ /

తగ్ధ ర్షేత్యాది -తద్ధర్మ చథమే = తద్ధ కాద్యర్థక వ్రథమఫుకు మైకవచనము నందు నాన్తకౌ - దు- డి - వర్షౌచ = ద్రుతాంతములగు - డు - డి - వర్ణనములు వైకల్పికముగా స్వాకామ్‌ = అగుచున్నవి ఇందు నాన్తకౌ అనునది అన్యే దురవృకృతయు అను నూత, ముచే సిద్ధించు దుత్యవకృతికత్వమున కనువాద మగుచున్నది. వ్రథమవుకమైకవచకములు డుజ్‌. వర్శకాంతముల్తై కళలగుట సహజమగటచేత నిట నట్టుకాదని తెల్చుటక్షై ల ట్లనువదింప బడెను

వ్ర థమైకన్యే త్యాది -ాభూకా్ధే = భూతార్థమందు వ్రథమైకస్య = వ్రథరు ఫురుమైకనచనాంతను.నకుం దుదిని వీత్‌ - భవేత్‌ = హ్రస్వరుగు “ఎ శారము'నిల్చును (సంస్కృతమున హ్రైస్వవక్తము లేమింజేని వత్‌ అని పదచ్భేదము చేయవలనెన్సు శ్వా భూతమయో ,క్రియా_న్తన్యేత్‌ అనుచొవ్వున భూతార్థక ప్రథమువురుమైక వచనమున_ శృత్తసము రాదనియు ఎత్వము నచ్చుననియు నెలుంగనది (మా 3౨0౦ వివ అధర్వణుండు సవరించుచున్నాండు

డుడా్య్యాదీ లారి --భూళార్చే = భూతార్థనుందును (ప్రథమైక న్యే ద్భవే _త్తను నన్నయస్యూత్రమున కనువాదము) డు డ్యాదివన్లేలపిచ = తద్ధర్హాద్యర్థకము లగు డు-డి మున్నగునవి సరమగ స్థలములందును తస్య జు అట్టి క్రియప సదా = నిత్యముగా వత్‌ - భవేత్‌ = ఎశ్వమగును తద్య దృవే _త్తను పాఠము పతమునను నిదె యర్థము డు - జ్యాది అనుచోటి యాదిళబ్దముచేత వున రాగమ శీయాణామ్‌ అను సూత్రముచొప్పున లఖించు వచ్చెదను మున్నగు రూపములందలి ఎర్వమును ననువడింవ బడుచున్నది ఉదా --వచ్చు+ఎ+తిప్‌= వచ్చు*ఎ+డున్‌ = వచ్చెడున్‌ = వచ్చు+ఎ+డిన్‌ = వచ్చెడిన్‌ వచ్చెడువాడు - వచ్చెడివా డు- వళ్నెదనున్‌ = మొ డోస్తు భేదకతావీ సా్థత్తనుచొప్ప్చున థాతుజ నిశేషణరూపములందును డు - డి వర్ణకములగును (దూ 5౧౬ విష)

నచ్చెన్‌ మున్నగువాని ప్రక్రియ నడువ్రనవుడు. క్యా భూతరొకూః ీయా_న్తన్యే త్తను చొప్పున ఇ_త్త్యము చేసీ పంరూపసంధి నహోబలపతి వర్తిల్గం జేనిను డు డాస్ట్రదివన్లే భూకాగ్ధే చాపి తన్న్యై ద్భవే త్సదా ఇతి ఎత్వమ్‌ అచో ఒచి కుత్ర చిల్లోపో బవాంళం స్యాత్‌ వ్రమయోగత ఇతి ఇశారలోవ చనెన్‌ = ఇర్య్యాది (ఈవో ౧౫౧ ఫు ఈవిషయనులు ప్రామాదికములు (చూ 3౨0౦ నివ)

1840 కవిశీరోభూమణసమనగ్షయమను సరీకాదు [౨౯౬ 1వి కల్ప]

అహోబలపతి డు - డ్యాదివర్ధ ఇత్యాది సూత్రమును బయిరితిగం ప్రథమైక వై దవే దిత్యాది చింతానుణి సూూత్రమునకు సవరణముగా సమన్వయింపక _ భావి

టో జ ఉీయూసు యస్య సా దితౌాస్థ దర్ధధర్వణ కారిక 5 తపవాంయిం స్యూత్తముగా సమన య౫0చెను తద్ధర్శ ప్రథమే స్యాళాం డు డివర్లైచ నాన్తకౌ డోస్తు భేదకతాని సారా దితి కెమాంచి దీరితమ్‌ డు 'జార్థదివన్తే భూతాచ్టే చావి తద ద్భవే త్సదా ఇతిచోక్తమ్‌ పోయొడిన్‌ వచ్చెడున్‌ నవు రాజిల్లెడు వోమువా డు ఇతార్థది తద్య ద్భవే దిత్యనస్థ వత్యం భవే దిత్యగ్ధ భావి కియాసు యస సాష్గ దేశం మేవ వరంాగతః ఇతి పూర్శసూత్రాత్‌ (వో ౮౮౭ పఫ్కుట) ఈంరున్నయము సరి శాదు అెనుంగు పదములలోని య కారముమిో ది నరము ఎక్యమా? అత్వమా అను సంచేవామునం దత్వనిర్దయముననై యుపదేశంప బడిన (౫3 నివ) అద్య శీయాన్వీ ళ్యాది నూూత్రమును సవరించుటకయి వచింపంబడిన భావి క్రియా న్నీ తార ద్య్భధర్నణకారిక సందర్భమున దాని యను పదమందె డు డి నర్ణకనులను విధించు నట్టియు (యశారాంతములకే కాక యొల్లధాతువులమున్సు నవి పరమగునవుడు ఎత్వము ను విధించునట్టియు 'సూ శ్రములను సంజ్ఞావరిచ్చేదమ.న నధర్వణు డుపచే ఛీంచెననుట శేవలలవము నసంగతము అవి క్రీ యాపరిచ్చేనమునం బ్రథరువుకుషు ప్రత్యయమును విధించు చింతామణి నూ శ్రనులకు సకరణముగా నుప దేశించుట యెొంకయు. సుసంగతమై యుండును వయిరీతి నుదాహరింపంబడిన వచ్చున్‌ - నచ్చెడున్‌ - వచ్చెడిన్‌ - వ న్‌ మున్నగురూపము లెల్ల అన్యే ద్రుతప్రకృతమ ఇళ్యాది సూ త్ర ముచే చుతవ్ర తికము లయొ్భునని యెన్నునది

వ్యతిరేకార్థ ఇతా్థది --భూత తద్ధర్మ పళమవురుమైకవచన విషయము నుపచేశించి తక్కిన వ్యతిరేశాదు లందలి నువహత్కర్భృక వ్రథకుపురుమైకవచఛన విషమయను నుపదేశించుచున్నా డు వ్యతిరే కాగ్ధే ఇ వతిలే శార్టరుంనందును లృటి = భవిష్యద ర్ధమునందును లటి=వ _ర్హృమానార్ధమునందును మహత్‌ కర్త ఖ్‌ ప్రథనవురుమైక వచనమున దుజ్‌ స్యాత్‌ = దుజ్‌వర్ణళమగును. జిత్తుగాన బిందు వూర్యకదుగును (౧౩౦ వివ) నశ్ర్య'న్థేవునః = మహతీకర్తృకత్వమునం దన్ననో, దుదీ భవత = వ్యతి లేకభావ్యర్థములందు దు వర్ణశమును వ_ర్తమానార్థమున ది వర్మకమును నగును వ్యితిరేకాదౌా భావిని చార్‌ ప్యాత్‌ అను దానిని బట్టే వ్యతిరేకాన్థే లృటి లటే అనువాని లోని లృ్భటి అను దానిని వ్యతిరే శాస్థే అను దానితో బోడించుట య్వాక్తమగుటచేతం బయిరీతిని వాఖ్య చేయం బడెను వ్యతిరేక ఛావ్యర్థములలో వ్యితిలే శాదౌ ఫావిని ఛాత్‌ స్వాత్త ను

[బా క్రి ౧మొ ౨౫సూ] కర్త బహాతయందును నేకవచనప్ర, యోగము శ41 చొప్పున (౨౯౬ విష) అ_త్స్యము వచ్చును భావ్యుర్ధమున వునరాగమ. క్రియా గామితి స్తూత్తముచే నట్టి అ మునకు దర్వాత న కొారముచేసను కావున వండు" అ+(డు = వండండు వందు+శఅళన్‌ “కలుగు = వండంగలుగు+ డు = వండ గలవాండు ఇట అస్తి రనుబన్థక స్యా ద్ర లృడర్థో వివథతీతో ఛాతోరితి స్మూత్రముచే అన్‌ ఛాతురూవము నిలువవలెకుగాన వర్ణాగమో విశేష ఇతా్థాది చింఠామణిన్నూత్ర ముచే. నిట్టిరూపములను సాధించుకొనవలెనుు (౨౯౬ నిస) ఇన్లు వండుగ?చుచాడిండు = వండుముండుండు = వండుచున్నవాడు ఇచట సయితము పైని వ్రాసీన వన్తాగమో విశేష ఇత్యాదిస్తూత్ర ముచేతనే రూప సాధనము చేనిళొనవలెు మహతీక_ర్తృకత్వ్యమున - వ్యతిరేఃమున - వండు+ ఆ+దు=వండదు అనియు లృట్టు వండుఅ+న్‌ కలు%ససశదు=వండంగలదు అనియు లట్టు వాడు+చుఉండు+ది = వండుచున్నది అనియు రూపనుల సాధింవనగును తద్ధర్మ భూ ళార్ధక వ్రథమవురుష బవాుఎవచనర్తూవపముల సాధిచుచుర్నాడు తిర్మగ్దడే మ్విత్యాది _--తిర్యగ్టదేషు క_ర్తృషు=తిర్యక్కులు జడములును గర్హలగు నపుడు భూతే తద్ధన్థేద = భూతతద్ధక్షార్థములలో బవాంవచనంచ = బవాంవచన రూపము నైతము వశవచనమేవ స్యాత్‌ = వకశవచనరూపసమే యగును ఉదా భూత - వములు వచ్చెన్‌ (పతీ వచ్చెన్‌ వృతములు కదలెన్‌ (వృతీము కదలెన్‌) తద్ధర్మ పతులు వచ్చున్‌ (వతీ, వచ్చున్‌) వృథములుకదలున్‌ (వృతీము కడలున్‌ ) యద్యన్యేత్య్యాది --లఅన్య సహయోగ స్వ్యాద్యది = తిర్యగ్దడేతరవాచక నములతోడం దిర్యగ్గడ వాచకములును గర్హ్భృవాచకముల్రై యుందునవుడ్కు నవం రూపమ్‌ = ఇృట్టిరూపము. న విద్యులే=శలుగదు ఉదా --మ్ఫృగములును వే టకాం డుకు జచ్చిరి కాంచిరి తామకయు నెంయు ఘన సుఖవృత్తుల్‌ (అనో, ౪౭౮ వుట్స (నెల = చంద్రు డు - మహత్తు) ఎనేశ క_ర్పృళ్యక్రియకు సమిప కర్త యొక్క లిగవచనంబులు ఉదా --క వవాని బంధుమిత్తులు జీవధనంబులును డన్చీం జెందును గృశునిం గా వాని నెన్నంగాందగు (శాంతి ౧ఆ ౫౨) క్కనుక5 గంధర్వ ప్రభృుతులు ధరణీ వైలాపగాబ్ధి థాత్రీజాదుల్‌ నరవర నీ కేయపళృతి నరయ గం గావించె జగనులందు * (రా అర శాం ౨ఆ 35563౨) తను నేనలు వారును విిశ్రమించిరి (4 హరి క్తఅ న భూతంబులు 'జేవాసురులం వినాశగతులు కారె (రా అర ౨ఆ) మొ (ప్రాఢ వాళ్యవరి ౧౫|సూ) చ ధరణియు ఫోముండున్‌ నభము థా త్ర్‌యు గాడ్పును గాచుచుండెడుక్‌. (ఆర, ౧ ఆ ౨౮౫) లేన్‌ ధరణియును బుతనులుం బరాళరుండు గోస మూవహములు

] తి42 వ్యతిలేక భావివ్వర్తమాన ప్రథమఫురుమ క్రియలు [౨౯౬ కని కల్గ) వత్సములు గౌతముండుం గప్పులుం దోయధియు నింత పుణ్యంబు నేయునే

(ాంతి ౨ఆ ౯౮) ఇట్టివిశేషములు చథమవురువస్థలమందు మాత్రమ్‌ (మా ౨౬5 వి) మధ్యమోల_త్తమపుకుషవిషయ ను ముందువచెప్ప బడును

అన్యత్ర వు వీత్యాది.... అన్యత్ర =-భూతతద్ధ న్థేతర స్థలములందనంగా వ్యతి "క భావివర్తమానములంద. దిర్యగ్‌ జడంబు ఎ గ_ర్తలగునవుడు = వు వీ= వువర్ణక వి వర్ణకములగు ననంగా వ్యతిరేక భావ్యస్థములందు వు వర్షశమును వర్తమానార్థ మనందు వి వర్ణకమును బవువచనమునం దగునని తాత్పర్యము వకవచనంతు = తిర్యగ్థడక ర్హృళత్వమున వ్యతిలేక భావివర్తమూనాన్థములం 'దేకవచనము స్త్రీవత్‌ = మహతీశర్త ఖగత్య మందువలెనె యగును అనగా తశ్రశే పున గ దీభవత అను చొప్పున వ్యతిళేక ఫావ్థర్థములందు దు వర్షకమును వర్తమానార్థమున ది వర్థ్మక మును నగు నని యగ్ధము వ్యతిరేకాదౌా భానిని చాత్‌ స్యాత్‌ అను సూత్రము నందు బోడించుటయే యంతటను నారెండిటి. యేకక కకత్వమునకు సూచక మగుచున్నదని యీవజకె వ్రాయబడెను న్ర్ర్యస్థే పున ద్దు దీభవత స్రీ వచేక వచనంతు అను చింతావణి సూ త్ర ములు సందర్భ భేదముల నుపదివ్టము లగుటచేశ స్పష్టప్రతిపత్తికయి యానెంటి9 జోడించి యధర్వణు డు సూత్రించుచుర్నాండు

దుదీత్యాది...-తిర్యగ్టడ స్తీ షం = తిరకిగ్దడమహాత్యర్థకములు కర్తలగునపుడు లేష్వ ్ధేషు = వ్యతిరేక భావి వగ్తమానార్థములందు దుదీ = దుంది వర్శకములు వకఠాంగలౌ = వీకవచనదో్యోతకనుం లగుచున్నవి ఉదా __ఆ న్తీ వలుకదు - పలుకం గలదు - వలుకుచున్నది ఆవతీ. వలుకదు - జలుకంగలదు = పలుంకుచున్నది తిర్యద్దడ క_ర్తృకత్వమున భూతతద్ధ ర్థార్థము లం దేశవచనరూపమె బవాంత్యమును బోధించును న.హతీక_ర్త్శృకత్వమున నట్లు బోధింపదు ఉదా _-౪ఆవథతీ వలికరు - ఆవకులు పలికెను - ఆస్తీ కలిఆను - ఆస్త్రీలు పలికిరి - ఆయ పలుకును - ఆపములు వలుకును - అన్త్రీ పలుకును - ఆస్త్రీలు వలుకుదురు మొ సమాపక శ్రీయా ప్రత్యయములు సాధారణముగా సర్వనామళబ్దముల సం వేవరూపములె యనంగా వాని తుదివర్మ్మ మ. లె యనందగియున్నని మవాతీవాచక సర్వనామముయొక్క యమవా చేకవచన రూపములగు దు-దీ అనునవి వ్యతిలేక భావివ _క్తమానార్థక సమాపక ్రీయలందు నూ త్ర మె భాసించుచున్నవి (౨౨౫ ౨౨౫ క విష) అదు-అనవ్చ శబ్దములు అదిం అవి శబ్దములకుం బర్యాయ ములుగం ట్రౌచీన కాలపు వ్యవహోరమున వెలయుచుండె డివి అయ్యవి న్థవనోరము.న నశించినను వాని మూలనునం గల్టిన శయారూవ నులు నేంటి!ని చైరీతిని నిల్చి యున్నవని యెఆుంగునది

[బా క్రి ౧మొ ౨౫ సూ] మధ్యమోలల్తమ క్రియారూపపాధకము.. 1313 ఉత్వయుతౌ వనకారా స్యాఠాం మధోర్టుత్త మైక వచనానామ్‌ సల్వేమాం బవాంవచనే రు ఇతి స్యా

నన్నయా దుత్త మస్యతుభవేన్తుః (ఆం చిం కిగాసూ ధర్వణీమము- అహో ౮౦.౪౮౧ ఫు) ౨౯౬ 11! విమయము భూూరా దుతాం పరేసూమిత్‌ (ఆం చిం క్రి ౧౧ శారి అహో ఈ౮౮3ఫు) కల్పతరువు ౨౫౬ 11 విష --ఉరస్వయుతౌ వనగారౌ = ఉ కారమునోం గవూడిన వకార నకారములనంగా వు-ను అనునవి వధోష్టత్తమైో వచరానామ్‌ = మధ్యమళశ్చరుమైక వచనమునకును నుత్తముపుకుమైక వచనమునకును వర్శ్మశశ్శా సార్టకామ్‌ = అగును ఉత్తమపుకుమెక వచనమునకు ను చ్రత్య మమును ముధ్యరుపుకుమైక వచరమునకు వు ప్రత్యయమును నగునని తాల్చర్యరు సర్వే మోమ్‌ బవాువచనే = అన్నిఫురుషముల బవాుశచననులందుకు రు ఇతి= రు అనునది స్యాత్‌ = అఆసను టృత్తమర్యతు = ఉ_త్తమపురుషముయొక్క బవాంవచన నున నన్నన్నో ము =మువర్శశము భవేత్‌ = అగును ఉత్తముపుషవ బహువచన మున ము ప్రత్యయమును ప్రథమోత్తము వుకువముల బవాువచననున ది చశయమును నగునని యర్హము భూతాదితా్యాది _-భూఠాత్‌ పరేషామ్‌ = భూత కాలి! ్రీయశంటెం బరముగనున్న ఉఠామ్‌ చవత్యేయముల తుది ఉ కారమయులకు ఇత్‌ = ఇకార మగును 9క్లేర్చడిన చత్యయములలో వు-కు-నము. అనునవి తిజ్మ ధు కేన పల్టీ త్యాది సూత్రము చొప్పుశం దిబ్మధ్యములు గానం (౮౨ విమ) గళలగుదున్నవి ను వ్రత్య్యయనుు మాత్రము అన్యే ద్రుతప్రళృతయ ఇత్యాది సూత్రము “వొవ్చున ర్రుతప్రళృతి* నుగుచున్నది (5౮౨ వివ) ఉదా _-భూతకాలము _-- వండు + తి + నున్‌ = వండు + ఇతి + ను+ళళ్తశన్‌ ౨ వండితినిన్‌, దుతి వర్ష కానిత్యాదిచే (౨౯౬ విష) తి అనునది వచ్చును క్షార భూతరమొోూ రిత్యాది సూత్రముచే (౨౯౬ విష) థాతువ్ర తేదిని తి వర్ణమునిళ్చెను భూతా దుఠా మిత్యాది సూత్ర్త్రముచేం (౨౯౬ | విష) ్రశ్యేయముల మోంది ఉ కార మిశార మగును ఇళ్లు వండితిమి - వంకితివి- నండితిరి ఆకు రూవముల వ్రక్రియ వడుప్టునది ద్వయోశ్చ భూకాగ్ధ (౨౯౬ విమ) అను చొవ్వ్చున భూత చథమఫురుషనున తీ అనునది రాదుగాన భూత 'వ్రథరువురుష బవాువచననుం వండి; అనియే యేర్చడును భూత వ్రథముపురుమ్నైక వచనరూవ

కరక మ్రథమఫవురుమైశకవచనేతర క్రి రరూదావ్భాతులు [౨౯౬ వి కల్ప] ములు (వంబెన్‌ మొదలగునవి) ౨౯౬ 1 విషయమున సౌధించంబడెకు వ ర్త నమూన శాప, అ వండుచున్నవారు మ్‌- వండుచున్న వాడవు ఇ వండుచున్నవారరు ఉ - వందుచున్నవాండనున్‌ - వండుమున్నవారము వండుగచు+జిండుశము వండుచున్నవారము ఇట్టియెడలం గల్టు చింతొమణక్లిన్లుకృ వక్ష్రాగమాదులు

వగ్హాగమావిశేమవ పురుషే. స్వన్ధేషు చావి వచనేషు (3౨౨-3౨౮ విష) అను చింతామణి సూత్రము చొప్పున సంపాదింపందగును ఛవిమ్యదర్ధకరూపములు వండు+అ+శలంగుశనున్‌ =వండగలవాండనున్‌ = వండణగలవారము వండంగలవాం దవ్రు వండలలవారరు వండ గలవారు (ఇదిప్రధమవురుషు బవావచన క్రియ) ఈర్నూవములందును. జింతౌమణ్యన్నుక్త వన్లాగమామలను వ న్లాగమోవిశేష ఇత్యాది సూత్రము వొవ్వున (8 ౨౨-౩౨౮ వివ ) సంపాదింపం దగినవె తద్ధ ర్యార్థక రూవములు _ఉ - వండు+దు,నున్‌=వండుదునున్‌-వండుదుము మ వండు దువు - వండుదురు ప్ర - బ-వండుమకు రూపాం3కము -వండు+వ్మాదు+అగా నున్‌ = వండెదనున్‌ ఇళ్లు వండెదము = వండెదన్చు - వందెదరు మొ ఇందలి ఎత్యా త్వములు పునరాగ ము ఇళౌర్ధది సూత్రముచే (౨౯౬ విష ) సంపాదింపందగినవి వ్యతి రే కార్థకరూసముల. ఎట త్త - వండు+ అ+నున్‌ = వండనున్‌ - వండను - మ వండవు - వండరు - ప్ర - బ - వండరు వైవానిలో - వర్తమాన భావిర్ధ్ణములం దనుబుధనులుగాం చేకు ఉండు -కలుగు థాతువృలరూపము లాచ్చికము లగటం జేసీ వుకకాగను సూత్ర సాధ్యములుకానవ్రు అచ్చిళ ీయల సాధించునపుడు ీయాపరిచ్చేద సూశ్రాన్నుక్తు విషయములు వన్తాగమోవిశేవం ఇతా్యుది సూత్రముచే సంపాదింపందగును. తత్సరురూవములను సాధించునపుడు శ్రియా పరిచ్ళేద సూ శ్రానుక్త విషయములను వునరాగవు ఇత్యాది సూత్రముచే సంపా దింపనగును (విస్త్తో్రా (చిం వివ ౧౧౧ వివ)

నిస్త్స ౨౯౬ || నివ --సంిు నుదావారించిన సమాపక ీయారూవ

ములు సంంంరీతిని నన్నయాధర్యణీ మ సమ్థతములని విశదపడుచుండ గా నాం, శ్ర ఛాషాచరిత్రక_ర్తగా 50 ధ్ర శబ్దచింళతామణిని బరివానీంచు నభినివేళముతోః జింతా మణీసూత్రగు ల చొవూన _రత్నీంపువుండుకున్‌ - రత్నీంపుపుండున్చ - రథ్నీంచు ఫుండువు - రత్నీంవుచుండువ్రు - రత్సీంచుచున్నను, (వర్తమానోత్తము పురుమైన వచనము ) గతీంచుచున్నము - రతీంచుపున్నము - రశ్నీంప్రుపున్నము - రతీంప కలుగువు - రతీంపళలుగురు మున్నగు ీయారూసములు నీద్ధించుచున్న ననుచు గొన్ని యవకతవక జి యారూవముల పట్టికల నుదావారించికి (ఆం భా

[బా క్రీ ౧మొ 8నూ] వైచెదువు అవో అసాధురూసను క్షే అవోబలపండితుండు - వండెదనున్‌ మున్నగువానిని వయిని ట్రోనీనరీతిని బునరాగమసూత్రముచే సంపాదింపక భట్టారకుని పృచమూగములు గలవు గాన నవి సాధువులని వ్రానెను పోయెదన్‌ - వచ్చెదన్‌ - ఇతార్టది ప్ర యోగాత్‌ దువర్ష్మక స్యాత్యం - తస్మిన్‌ పరే వత్వమ్‌.___వత దేత్వ నుత్వం చాచార్య ప్రబంధేను జేళ్య శ్రీయా క్వేవ ప్రాయళ శ్రూయలే వైచెదును ఇత్యాది రూపమవి తదిష్టమేవ వై చెదవు ఇక్యత్వసహితం రూపం త్వాధర్వణమి శ్వచి ద్వువర్శకే చావి శేచిలత్త స్వా స్తీరౌంజగు ఇత్య్యాధర్వ్యణం వచనమ్‌ తచ్చ్భచ్ట్దేనాత్య ముచ్యతే ఉధయాళ్ధే భవే దత్వ మితి వూర్వసూత్రాత్‌ (అవో ౪౮౫ ఫు) వైభెదువు అను ఉత్వ ఘటిత దకారరూపనుం నైతము నన్నయ సమత మనుట సరికాదు వువర్గక సరకత్వ్య మున దకారముమీంది ఉ త్వమును నిర్వహించు ప్రయోగము నన్నయ ఫారత భాగమందె శాక నుహోకవి ప్రబంధనులం దెచ్చటను లేదు వై'చెదు అనురూవ మును బట్టి వైచెదువు అని యుండునని యవ్లోబలవతి భ్రమించినట్లు కన్పట్టు చున్నది (303 విష్రమటియు వై చెదవు అనుచోటి దకారమువిరా(ది అత్వము కర్దిచి ద్యూవగ్యకే చావీ త్యాధర్వణ సూత్ర, నీద్ధదునుటయు సరికాదు ఈవిషయము ముందు విళదీకరింప బడును (303 విష) ఛాతువునకు ౧ ఇది యధికార నూత్ర్త్రంబు జంక నెయుది యుషక్ర వి.ంపంబడు నయ్యది థాకువున కగునని యెఅుంగునది వర్తవమానంబున లట్టగు ౨ బాలవ్యా. వర్తమాన ,క్రియావృ్తియగు థాకువ్రునకు లడ్య వివృ3 రకం బగు వర్తమానంబునాం శ్రాహ్గై ఒపరిసనమూ ౨౯్లే విష _వ్తంబు అప్పటికి నుగియకుండునది భూళంబున లిట్టగు 3 భూత్క్రియా వృైయగు ఛాకువ్ర్టనప లిడ్వర్ష్యకం - బగు భూతంబు నా విద్యమౌాన ధ్వంస్మప్రతి యోగి ముందుండి యప్పటికి లేకుండునది చ ౧౬౭౨ & ౧౬౭౨౩ మొ ఫుటలు) వోస్ట్యరసావేళమున వ్రానీన విమయను విమర్శశరుకాగ్యములు కావుగడా పట్టికలందు వివరించిన యనేకరూసములకు నన్నయ భారతమున శ్రి యోగములు కానరావు (ఆఅ భా చ ౧౬౭౫ పు అవి వ్రాసీరి మజియ్యేగ్రృంథనుననైన నట్టిరూపములున్న వా? ఉండునా ? నన్నయ ఛారతమున లేవనవేల 1 160

1316 నూరిగారి లడాది లకారనుల విభానను (౨౯౭ వి సంజీ] ఛావిని ల్బట్టగు ౪ బాలవ్యా భావిక్రియా వృదత్తియగు ఛాతువునకు లృడ్యర్ష్మకం వివరణము బగు భావి నా విద్ధనూన ప్రాగభౌని వతియోగి ౨౯౭ వినయము అప్పటి! బుట్ట్రకుండునది తద్గరాదులందు లాట్రనగు ౫ ధా టె తద్ధర్షాది శీయా నృత్తియగు థాతువ్రనకు లాడ్య ర్లకంబగు తచ్చీల - సంభావనా - సంప్రశ్న -సా తత్య - వర్తమాన ఛావ్యాశీరాదు. లాదిపదూ వా్య్టాంబులు ఆశీ కావ సం ప్రార్ధన విధులందు లూట్టగు ౬ ఆశీఠాదలందు థాతువునకు లూడ్వర్థకంబను వ్యతిరేకంబు న లజి యగు ౭ వ్యతిరేక విశిష్ట [క్రియా వృషత్తియగు ధాతువుకు లజీ వర్ణకంబగు జ తో,

సంజీవని ౨౯౭ విషం సూ - వ్యాఖ్య ఆాా్రీ యాపరిచ్చేద సూత్రము లందుం గృదంతపరి చేద స్యూత్ర్త్రములందును వలనీనవుడెల్స థాతువ్రనకు అనుపద మను వృత్త ముగుచుండునని సూరిగారి వివదణమున కభ్ళిప్తాయము అ్రయస్థది గంా చవావా నాస్రయనున నెళ్లెడలను ననువృ త్తిమగును గాన దీనికి గంగాస్రోత మను సంజ్ఞగలదు అధికార - వుం వ్యాకరణమ తే పూర్వసూ త్ర స్థితవదళరి పరసూశ్రే, షూపస్థిత” = అనువృత్తై స శ్రివిధో యథా న్లో సీంహావలోకి తొాఖ్యళ్చ మజ్జూక ఫ్హతి శవచ గజ్లాస్రోత ఇతి ఖ్యాత అధికారా న్ర్రమో

న, అ చుఠాళ్తతి (శద్దా చిం)

౨ సూ-= వాఖ్య -ూవ్రవర్తమాన వాస్ట్రపారమును బోధించుచున్న ధాతు వున కనంగాం ఛు కృతికి బరముగ లట్టు నిల్చునని యస్థము లట్‌ అనునది సంస్కృతవ్యాకరణ ప్ర సిద్ధసంజ్ఞ యని యీవజకు వివరింవంబడెను (౨౯౬ వివ) శాలవచనాదులు ఛాత్వర్థను లె యనియు నట్టి యర్థములకుం బ్రశ్యేయములు దోస తకములనియు6 బయిని గల్చ్బతరువున వివరించ బడెను (౨౯౬ విష) ప్రాథ్ధా ఒపరి సమ్నా_ప్తంబు = ఆవజికే యారంభింప బడి యప్పటికి ముగియకుండున దని యర్థము అప్పటి కనంగా వాక్య ప్రయోగ కాలమున కని యర్థము. ఉదా ఎ=చదువు చున్నాండు = ఆవజణ కెప్పుడో చదువనగారంభించి యింకను జదువుచున్నాండని

[1 క్రి ౧మొ ౭8 సూ) అభావచతుష్టయనికూపసణము 137 యన్థము ఇచటి బాంసా- పే వాన్థఖ్య విమర్శనము ౨9౯౬ విమయవు వ్విస్త్పోమునం ్రదర్శింపంబడెన

3౩ సూ - వా్థఖి =జబరిగిపోయిన వాష్థపారనుంను బోధించు శ్రియం బరముగా లిట్టు నిల్చును విద్ధమాన ధ్వంస వ్ర తిరొరాగి = అప్పటికున్న వస్తు వ్రధ్యంసాభావమునకుం బృతిరెకాగి భూతమని యర్థము అభావమునకు నను యోగి యనియు వస్తు స్ట్‌తింం బతియోగి యనియు వరవహారను చతి యోగి యనంగాం తిద్వంవ్య అభావమునకుః తి యోగి వస్తు స్ధితి అభావనులు నాల్లువిధ ములు ౧ ప్రాభాగవము ౨ ప్రధ్యంసాభావను 3 అనో[నా్రా భావము ౮ అత్యంతాభానము. ఇంక ఫృటము ఫుట్టభలదు అను ప్ర తీతి కాలములో నుండెడి పుట్టనున్న ఘఎముయొక్క. అభావము ప్రాగభావము ఘఎను ధ్వ_స్తరయ్యె నను ప్ర శీతికాలకుం దుండెకి ధ్యస్తరుగు ఘటను.యొక్క యభావనుూ ప్రధ్యంసా ఛావను. ఘటము పటముకాదు - పటరు ఘటముక్రాదు అకు ప్రతీతిలో నుండెడి ఘటనందలి పటత్వాభావమును బఎవండలి ఘటర్వాభావమును ననో[్టన్యా భావములు వంధథా[్థువు త్ర(దు లేయ - శళవిషాణము లేదు - గగనారవిందము లేదు అను ప్రతీతులలోని వంథ్యాపు త్రాద్యఖావ మత్యంతాభావము ఉదా -- వాండు చదువ గలవాండు = చదవనున్నవా డు అను ప్రతీతులలో నప్పటికి వాండు చదుననారంభింపలేదు గాన్చన నప్పుడున్న పరనాభావను ప్రాగభావనుం దానికి బ్రతియోగి భవిష్యుత్సఠన్య క్రియ పరనస్రాగభావ నిష్టానుయోగితా నికూపిత వతియోగితా ఇాలి భావిపథ న్యక్సియ యని నిష్కృష్టార్టము నెన్నునది వాండు చదివెన్‌ అను ప్రతీతిలో నప్పటికం బరన్యక్తియలేను. ఇంకం బఠకన ప్రధ్యంసా భావమే కలదు దానికి బ్రతియోగి యతీతపకన శ్రీయ వృ్నర్తమాన పకన వ్రథ్యంసాభావ నిష్టానురెకాగిళతా నిరూపిత ప్రతి యోగతాకాలి యతీ3 పఠన శ్రీయ యని నిష్క్యృష్టార్థమ. లిట్టునకు సంస్కృత వ్యాకరణనున ననద్యతన పరోత భూత మె యర్థమైశను నది సంస్కృతమవోకవులచే సయిత మువేత్నీతమై యర్వాచీన వ్య్యాకరణకర్తల చే నువేవీతనుగుటచే భూత మాత్రమె యర్ధమను (౨౯౬ విన) సిద్ధాంతము నాశ్త్రయించి సూరి భూతంబున లిట్టగునని సూత్రించిన వాండయ్యెను, ఉదా --వా డు నిన్నచదివె్‌ మొ

౪ సూ - వ్యాఖ్య --భావిక్తియా వృషత్తియగు ధాతువున కనంగా జరుగ నున్న వ్యాపారను.ను దెల్బు ఛాతువునపం బరనుగ లృట్టు నిల్బునని యర్థము ాతువునందు గల యట్టి భావిత్వమునకు లృట్టు దో్యోతకమగునని తాత్సర్యను_

1819 బాంగుంప్ర వ్యాఖ్యాతచేశీన యా వేవములు సరికావు (౨౯౭ వి సంజీ] ప్రాగభావ ప్రతియోగి యనుదాని యస్తు పూర్వసూ త్రవ్యాఖ్యలో విశదీకృత మయ్యెను ఉదా --వాండు అేఫ్రు చదువ గలవాండు = చదువనున్నవా డు

౫ సూ -తద్ధర్మ తచ్చీలాదులు తద్ధర్యాదులని సూరియే వివరించెను తద్ధ్మ్మ మన = ఆవస్తుశ్రయొక్క లేదా ఆకనియొక్క వృత్తి మొదలగునవి కులాలుండు కుండలు వానును తచ్చీలమ.=ఆవ స్తువుయోొక్క_ స్వభావము = జ్యలనజ్యాల లుష్పరం చెగయును (చూ బా క్రి ౨౨ సూ వివృతి ) సంభావ *=డోవాము - వా డచ్చటి శీపాటికిం జేరున్‌ సంప్రళ్నము - నీవు చదువుదువా! పాతత్యము = సర్వదా వ్నర్షిల్లుట పర్వతము చలింపకయుండున్‌ వర్తమానము - నే నిప్పుడు వచ్చెదను భావి - నేను లేళ్ళు వచ్చెదన్‌ ఆశీరాదులు - నీకు మంగళంబనన్‌ మొ లాట్టకు నది సూరిచేం గల్పితమగు లకారను - సంస్కృృతనున నిట్టి యర్థములను దెల్చు లకార మొక్కటి లేమించేనీ దీని కప్ర, నీద్ధ లశెార కల్చ్పనమె యుచితము

౪౬ సూ - వ్యాఖ్య ఆశీస్సు ఇ ఆశీక్వదించుట కావము = శవీంచుం సంప్రార్థనము = ప్రార్థించుట విధి = ఆజ్ఞాపించుట ఇట్టి యస్థ్రములందు ఛాతు వునప లూట్టగును లూట్టునకు లేని యర్ధములు కొన్ని సంస్కృకఫు లిజ్‌ లోట్టు లకుం గలవు లూట్టున కాదేశనులగు ఎడున్‌ - తన్‌ అనునవి సర్వపురుషవచన సాథఖారణనులు మజియు లూట్టున కాదేళమగు ఆది వర్ష్మకము విధ్యర్థక న్యూత్ర్తమె ముదుజ్జులు మధ్యమపురుష నూత్రముననె వచ్చును కావున లూట్టు సైతము లిజ్‌ లోట్టలకంచబం గొంత వైలమణ్యముగలదె యన నగును గాన దీనికిని లూట్టను నప్ర నీద్ధ లకార కల్చన ముచితమె యన నగును ఉనా ఎనీ మంగళంబయొ్యుడున్‌. _వానికి రావసన్వ మగుతన్‌-వాండు నా చెప్పినపని చేయునది - నీవు నను గతీంప్పుము - మిరు పాండు మొ

_ 8 నూ- వ్యాఖ్య ఎజవస్టతి రేక విశిష్ట క్రియావృ త్తి = ఛాత్యర్థవిరుద్ధ క్రియా

వృత్తియగు థాతువునకు లజియగును ఉదా-ఎవాడు వండండు - వీరు చదువరు మొ ఇట్టి లకారము సంస్కృతమున లేదు గాన దీనికిని న వ్ర నద్ధ లశారసంజ్ఞ యాచితమ యనందగుకు ఈ6ందర్భమున బా-గు- ప్ర - వ్యాఖ్యాత లజీ అను జీ_త్త్వకల్పనముచేయుట సరికాదని చేసిన యాకేస మోవజుకే నిరాకృత మయ్యెను (౧౨౭ విమ విస్తవ1- ౧౨౭ వివ చూ) ఇళ్ల సూరి యీినూతన లకారనులను గల్ప్చించుటచే నితనికి సంస్కృతములోని లకారములు తెలియననుట యుం దన్గూలమంన నీతని గ్రంథము మూలము కాదనుటయు మున్నగు నిషయ ములు శేవలను నసంగతములు (బాగు వ్ర, ద్వి-ము ౫౨౮ మొ ఫుటలు) _

(బా శీ ౯-౧౦-౧౧సూ] చబాసాంవే వ్యాఖ్య యవరిశీలనమూంఎకము 1843 మూలను.- తద్ధర్మ వర్తమా నాతీతా గామ్యుర్ధకా క్రియా శ్లేయా అరి నాలుగర్భములనే వివవీంచి ప్రక్రియను నడవెను అయినను సూరి బవాంప్ర యోగ దృష్టిం జేనీ లూట్టు లజీమను మటిరొటిని గ్రొత్తగ నయీకరించి ౨ (భాసా వే 3౮౨ ఫు) అని వ్రాయుట యపరిశీలన మూలకము వ్యతిరేకాదౌ భావిని చాత్‌ స్యాత్‌ వ్యతి లేకాన్టే ల్బటి లటి డు జ్‌ స్యాత్‌ ఆనుశవి యాదిగాణల న్యూత్ర ములచే సూరెారి లజీరూపములను జింతామణి సాధించియే నీ యున్నది _ ప్రార్థనాన్జే ము రేకల్వే ప్రార్థనే ను మ్ము డుజ్‌స్టితి తద్ధర్శ వ్రథమై”త్వ వాచకాద్ధి క్రియా ్రీయాపదాత్‌ అవిళబ్దప్రయోగః స్యా ద్వికేహార్థే నిరితీలే డుము కాల కావురాద్యా మున్నగు శారికలను నధర్వణుండు సూరి చెన్పిన లూస్టునకు మూలముగా వచించియె యున్నాండు ఇంకను విస్తరించి య్రహోబలపండితుండు కని?రోభూనణమున ననేః నిషయముల నుదాహరించియు నున్నాండు లకశారంబునకు డు-్రు-వు-రు = ను ముస్టైగు ౮ా లడాది లకారంబులం దొప్కొక్కటికీ డుజాదు లాచే శంబులగు ఇందు ఇకారంబు చవక్యౌవో రార్థంబు అంద వరుకను లెండేసీ చథమ మధ్యమో_త్తమంబు బాలవ్యాశరణ లనంబడు ౯ వివరణము డుజ్‌ -రు వ్రథనుము వు-రు - మధ్యమము ను ఎ౨గ్రొ విషయము నుం ఉ_త్తనుము వానిలో రు-ము లు బహువచనంబులు - వెజు లేశ వచనంబులం ౧౦ నామ యావ్య దస్మ దర్థంబులంనుం థమ మధ్య మోోట_త్తనముంబు లగు ౧౧ సంజీవని ౨౯౮ విపు _-౮ాసూ - వా్యాఖ్య--ా€౬ట్‌' =లీట్‌ లృట్‌ = లాల్‌ = లూట్‌ - ఒజి* అనెడి యాజిటిలోని లకారనములలో నొట్కొక్కదానికి దుజ్‌ - రు వు-రు ను-ముఖ్‌ీ అనునవి యాబేళశనులగును లడామలలోని లకాలే తరము లిద్వర్శములు సంక్కృతవ్యాకరణ వాసనచేం బ్రక్రి యోూవదేళ సౌలభ్య మునకయః సంస్కృత వ్యాశరణ రీతినె లడాదులం 'వేర్కొనంబడినవి సంస్కృతమున లడాదులకు దిజ్నేభక్తు లా దేశింపంబడినళ్లు యిందు దుఖ్విభ_క్తు లాదేశింవ బడినని సంస్కృత నున బరన్మైపదులకు 'వేజుగను నాత్మ నేవదులకు వేజలుగను గ్రియానిళ_క్ర

1850 సూరి చింళామణీవిధులను సరిగం గ్రహింపలేదు (౨౯౮ వి సంజీ] ప్రత్యయములున్నట్లు తెంంగునలేవ్ర తెలుంగున నాత్మనేవదికి తొనుి థాతు వను బంధముగాం జేకట మాత్రమె కలదు డుబ్జులోని జకార మిద్యర్శ మగుటచే బా - తత్స- ౧౯ నూత్రముచొప్పున డు వర్గకము బిందవూర్యుశ మగును ముఖ్‌ అను దానిలోని ఇశారము చ, లౌస్టహార ఘటసకంం0 యంద్వర్శముగాం 'జృయబడెకు (విస్తర 1 ౫ 1 విమ ౧౨౭ విష) శాన డుఖ్‌ అను చృకొస్థ్రనోరముచే డుజ్‌ రు-వురు-ను ము అన్ముప్రత్యయములు చెప్ప బడును ఇళ్లు వుళ్‌ీ ఆనుదానిచే వురు-నుము ఆకు ప్రత్యయనులు చెప్ప బడును ఇందలి నుప్తత్యయము *ద్రుకౌంతమని సూరి వచింపలేదు శాన నట్టి ను ప్రత్యయమె ద్రుతన్వరూప మనియు దానికి న్వరలోపము గల్లగా న్‌ ఆను వ్యంజళరూపను నందుననియు (చదువ గలను = చదువ గలన్‌ - చదువుదును = చదున్సదున్‌ మొ) సూరి యాశయము ద్రుతప్రళృతికముల ద్రుతమును సూరి కంరో_క్షముగ వచించెను బా. సంజ్ఞా- ౧౧-౧౨-౧౩ న్యూత్తముల చొప్పున వానికి ద్రుత మంతదుందు చేదట ఛాలవ్యాకరణ సంప్రదాయనుం కాదు కావుననె లూట్టు డుబ్జున ఇకు త వర్షంబులు ద్రుతాంతంబు లగు (భా శీ ౨౪ సూ) అని యిట్లు సూరి వచించు చునే యుండును ఇట్టి ప్ర శ్రీయ చింకామణిక విలతణము (౧౨౦ వివ) చింతా మణిలో న్నుత్తేమ ఫురుమైకవచనమున విధింవంబడిన (ఉత్యయుత" వనకారా స్యాకాం మధో త్హమెక వచనానామ్‌ ) ను ప్రత్యయము అన్యేద్రుతప్రకృతయ అనుచొప్పాన ద్రుత్మప్రకృతిక నుగును గానం జింఠామణి ప్రక్రియ చొవ్చూున చేయం గలనున్‌ - చేయుదునున్‌ - చేయనున్‌-చేశితినిన్‌ మున్నగురూపనులు నీద్ధించును కేగి వశు నీయింతియును గాని యెజు గ రన్యులు కేగి అక్కు లెటుం గమింబేని లోశాపవాద. భీతి నెటి గియు నిత్తన్విం బ్రీతి దప్పి యెజుగ నంటిని నిందజణి కప్పు డెలుగం చెప్పె నాకాశవాణి యచ్చెరువుశాగ (ఆది ౪ ఆ ౧౦౮ ప) ఆఅంటినిన్‌ అనుచోటి నకారము ద్రుతమాత్రమె కాని యర్థవి శేష బోధక ను ళ₹బ్దముకాదు (ఆం భా చ ౧౬౦౨ ఫుట) ఎజిగియున్‌ అనుచో చార్థక ను ళబ్ధ ముండుటచేత అఆంటినిన్‌ అనుచోట ను శబ్బస్థితి స్తుప్తస్నక్తము శానేరదు లూట్టుచోట నీప్రత్యయములెల్ల నిలువు లూస్టు ముష్టున ఇెడు త లాదేశింపంబడును (బా క్తి ౨౬ సూ) ౯ సూ- వ్యాఖ్య నూూ్టునందలి వ్రత్య్వయను లాఆీటిలోను వరునగా "జేసి ప్రథమ మధ్యమోత్తను ఫురుషమము లనంబడును మెదటి డుజ్‌ -రు అను ెండును బ్రథను పుడష చృల్యేయనులు తకవాతి వ్రంరు అను ఆెండును

(బా కీ ౧౨మొె ౧౫నూ] నూరి లడ్రూపసాథనవిధులు కిర్‌! మనము పఫురనున వ్రత్య్యయములు తుది రెడును నుంము అఆనునవి యు_త్తమ పురుషు వ్రతస్థ్రయములు ౧౦ సూ = వాఖ్య --అిట్టి ద్వోములు మూండిటిలోను మొనటి. చేక వచనము - రెండవది బహపాొంవచనము కాంగా డుజ్‌ -వు-ను ఆకునవి యేకవదన వ్రత్యయములు ర-రు-ను అనునవి బహాంవచన ప్రత్యయములు ఈవిషయనే నూరి నిఫుణముగా నూ త్రించెను ౧౧సూ- వార్థ్రఖ్థ ఎజ-నాము నునంగా యుష్య దస్మ ద్భిన్నము అస్మదర్థము శర్తగాగల శ్రీయా _త్తమదసవగును యూుప్మదర్భము కర్తగాగల (క్రియ మధ్యకు ఫురసను తక్కిన యేది కర్తయై యున్నను గ్రైయ వ్రథమఫుసషు మగును ఉదా ---నేను వండుచున్నాను - మేము వండుదుర్నాము - నీవ్రకరండుచున్నావు మిరు వంకుచుర్నారు-వాడు వండుచున్నాండు =. వారు నండుచున్నారు రాముండు వండుచున్నాండు - రాములు నండుచున్నారు మొ అమహాదర్థంబునందు దుజ్రులకు దువు లగు నున్నాను బంధంబు మూందదివి యగు ౧౨ ఉదంతంబునకు లట్టు పరంబగునపవు డున్నానుబంధం బగు ౧౩ ఉదంతంబంయిన ధాతువుశకు లట్టు పరంబగునపుడు చాలవ్యా ఉన్న అను శబ్దం ఒన్నుప్తయు_క్తం బగు వివరణము ఉన్న కబ్దంబు పరంబగునపుడు చు వర్మకంబగు ౧౪ ౨౯౯ విమ. ది వీతరంబగు డుక్టు పరంబగునపు డున్నానుబంధంబు నకు దీస్థ్రంబగు ౧౫ వథమను = వాండు వండుచున్నాండు - వాస వండు చున్నారు = అది వండుచున్నది - అవి వండుచున్నవి - మధష్థ్రదుము - నీవు వంకుచున్నావు - మూరు వండు మన్నారు ఉత్తమము = నేను వందుచున్నాను మేను వండుచున్నాము సంజీవని ౨౯౯ విష--౧౨ సూ - వ్యాఖ్య వాడుఖ్‌ ప్రత్యాహారము లోని ప్రత్యయనములయందలి డుజ్‌ -రు అను ప్రథమఫపురుషు ప్రత్యయము ల నువాత్మర్హృక ,క్రియలమైని నిలువవు కౌవున వాని విషయమున స్యూత్రించు చున్నాండు అనుహదర్ధంబునందు = అదుహదర్థము వివతీత మగుచుండంగా ననంగా

1952 సాధారణముగా ఛాతువులెల్ల నుదంతనులె [౨౯న వి సుజీ] నదుహత్క_ర్హ్ఫృళ స్థలములందని యర్థముం డుజ్‌-రు లకు దు-వు లాదేళను లగును ఉన్నానుబంధంబు మీది డుజ్‌-రులకు ది-ని అనునని వరసా నాదేశము లగును ఉదా.-ాలఅది వండంగలదు - అవి వండంలవు - అది వండదు - అవి వండన్టు ఉర్నానుబంధంబు మింద - అది వండుచున్నది - అవి వండుచున్నవి మొ దుస్ఞునంగా సమాపక క్రియావిభ_క్షి ప్రత్యయములు అవి ఫురుషబోధక సర్వనాము ముల సంమేవపరూపములె యనంగా వాని తుది వర్ష్మములె యనందగును ఉదా. వాయ-డు వారు-రు నీవ్ర-వు మిరు-రు నేను-ను మేను-ము అదు-దు అవు-వు అది-ది అది-వి అది - అవి అనువానికిం బరా్య్రాయ ములుగ అదు - అవు అనునవి ఫురాతనకాలమునందుం చెలుంగ దేశమున చైతేము వ్యవహారింపంబడుచుంెడిని _నేంటికిని కర్తాటను.లో నవియె తచ్భన్రార్థ శామహద్రూసములంయి యున్నవి అఆమహాత్క__ర్హృకత్యమునందును మధ్య మోళలత్తనము పుకషప్రతష్టయములు మహత్మ__ర్హృకత్యమునందలివె నిల్బును నవా నృవా తృ్యృమవాదర్ధములు మూ టను నీ నా శబ్దరూపము లొక్కతీరుననే యుండును గాని వానికి భేదము లేదుగదా అనుహత్తులకు నహాద్వినతులేనిచే యువ్య దస్మ దర్థ వరివహారము సంభవింపదుగదా

౧౩ సూ - వ్యాఖ్య --థాతువ్రలెల్ల పాథధారణముగం దెలు గున నుదంత ములె సంస్క్యృృతంబున కంగలాదుల కించుక్కుగు (ఖా శీ ఇతి సూ) అను చొవ్వున అఆంగల-అడక మున్నగు థాతువు లుదంతములు శాకున్నను నవి స్వార్థం చుక్కుతోం గూడి ఉదంతములె యగును ఇళ్లు అప్పాదలకు నజి యగు (బా కృదంత ౧౩ సూ) అను సూత్రమునం 'బేర్కొనంబడిన అప్ప మున్నగు ధాకువులును నంగలాదులలోనివె శాన స్వా ర్థేంచుక్కుతోం గూడి యుదంత ఛాతువులె యగుచున్నవి ఉదా --అంగలించు - ఆడకించు - ఆన్పించు = అప్ప గించు మొ కంక కలుగున -క_స్త్యర్థంబునందు లట్టు పరంబగునపుడు కలయగు (నా క్రి ౧౦౪ నూ) అనచొప్పున నాదేశభూతమగు కల అను నదంతనునకు

ఉన్నా *నుబంధమును వారించుట యీసూత్రములోని ఉదంతంబునకు అనుదళ

మునకం బ్ర రెరూజనము కన్సట్టుచున్నది

౧౪ సూ - వ్యాఖ్య --- ఉన్నళబ్దంబు పరంబగునపుడు ధాతువ్రనకు చు వర్ణకం బగును ఉన్నానుబంధ మనక ఉన్నళబ్దంబు అనుటబేత ఉన్న కలజిన వర్ణశంబులు భవద్భావి శతృ _కీనదర్ధంబులం దగు (బా క్రి రణసూ) అను సూత్రము చొప్పున వచ్చు ఉన్న అనునది పరదుగునపుడును చు వర్షక మగునని

(భాటక్రి ౧౫నూ ] వండుదుర్నా డు మొ మూ డువిధముల సాధింపనగును క్షే358 మయొటుంగునది ఉదా--వండు+లట్‌. = వండు+చుశఉన్నశ+య అ వండు చున్నాండు వండు+(భవచ్చత్ర గ్థక) ఉన్న = వంగు+దు+ఉన్న = నండుచున్న (రాముండు ) మొ

౧౫ నూ = వాన్థిఖ్య ఎా-అమవహత్కర్త త్యమున డు జ్వల కాచేళ నయిన (బా క్రి ౧౨సూ) డివి అనునవి తప్పం దక్కిన డుస్టు పరనుగునపు డున్నానుబంధమునకు డీర్ధము వచ్చును డుక్టులోని డు బ్రల శాదేళము లగుటచేత దింపి అనునవియును డుస్టు లోనివె యనందగి యుండుటం చేన్‌ వానిని బృథక్కరించవలనెనని యెఅుంగునది వాండు వండుచున్నాండు ఎ వండుషలట్‌. = నండు+డుజ్‌ = వండు+ఉన్నశాండు = వండు+చు+ఉన్న+0డు = వండుచున్నాండు చ కృతనూత్ర ముచే ఉన్నా నుబంధమునకు ద్‌ర్ట ముయెొస్టునని యెఅుంగునది. ఇళ్లు తక్కిన వండుచున్నారు - వండుచున్నావు - వండుచున్నారు - వండుచున్నాను - వండుచున్నాము. అను రూపముల ప్క్మక్రియ నెర్నునది అది వండుచున్నది-- నండు+లట్‌" = వండుగడుజీ' = వండుగాఉన్నశాది = వండు+చు+ఉన్నగాది = వండు చున్నది ప్రకృతసూత్రమున ది వీతరంబగు డుస్ట నుటచేశ ది వరక వరకత్వమున ఉన్న అనుడాని తుదిస్త్వరము ద్‌స్స్స ము కాదయెన్థినని గ్రహించవ లెరు (ఈసమాపవ॥ళ ్రీయలతో సూరిగారు నడపిన ప్రక్రియాంతరము వొవ్వున నీద్ధించు ఉండు ధాతు రూవను (బా క్రి ౬) లేకాకారనుం గలవె (నండు+చున్‌ +ఉన్నాను ) కానివానికి భిన్నములు గావనుబుద్ధి నొదవించుచున్నవి (౨౯౬ విన) ఉదా --ఉండులట్‌ = ఉండు*ఉన్న+డుజ్‌ (భా క్రి ౧౩ సూ చొప్పున ఉన్నానుబంధము) ఉన్న శబ్దంబు పరంబగునవు డుండు థాతువునకు లోవంబగు (బా క్రి ౫౬సూ) అను సూత్రము చొవ్వున ఉందు థాతువు లోవించుటంజేని బా- క్రి - ౧౮౪ సూత్రము చొప్పున చువర్శకము శాకపోంగా ఉర్నాడుో (థా క్రి ౧౫ స్యూత్తముచే. ఉన్నా నుబంధనునకు దీర్ధము ) అని నీస్థించును ఇళ్లై ఉన్నారు - ఉన్నావు - ఉన్నారు - ఉన్నాను - ఉన్నాము అను రూవనులును నిస్ధించును (ఈసూరిగారి ప్రక్రియను మజచి కావలయు ననేకస్టలములందు ఉండుచున్ని మున్నగు రూసములను పౌ - గ్గు ఎ చ్ర వాస్ట్రఖ్యాత వ, యోగించెను వర్తమాన శోలంబునందు దాని ధ్యంసను ఉండుచున్నట్లు వస్తూత్ప్తికి ముందుండుచున్న యభావము వాక్య వ్ర యోగ కాలంబునం దుండుదున్నట్లు (వాగు వ్ర వ్రథమముద్ర ౨౧౮ ఫు 30౮ఫుఓ ద్వి ము) 9ట్లు వెక్కుచోట్లం బ్ర యూగిం చెరు) వై తి నేస్పడిన ఉన్నాను-ఉన్నది నున్నగురూపను లెల్ల థాతువ్రల క్ర,

13854 సూరి యహవోబల ప్రామాదికమాగ్షమునె యనుసరించెను [౨౯౫ వి సంజీ] ర్థక చువర్శకాంత శబ్దములతోం గూడి యా యా ధాతువుల వర్తమాన లట్టు రూస ముల కనూరనానతిరిక్తా కారములు గలవగుచున్నవి ఇస్లె ఉండు ధాతు యొక్క భవచ్చ త్రర్థమున వా- క్రి- ౬ సూత్రము చొప్పున వచ్చు ఉన్న వర్మశము సరమగునపుడు వా క్రి - ౫౬ సూశ్రనుచేక ఉండు ధాతువు లోవింపంగా . 'నేర్పడిన ఉన్ని ఆకు ,క్రియాజన్యవిశేషణను వా- సమా -౯ సూత్రము చొప్పున విభ_క్రి వివథయందుం దచ్చృఖ్టాంతమై ఉన్నవాండు - ఉన్న వారు మున్నగురూసనుల నొదవింపంగా బా - క్రి - ౧౧౭ సూత్రము చొవ్చునం అవి = ఉన్నవి) మున్నగు రూపములు గల్దును అట్టివాని మూలమున నైతము వండుచున్‌ఇఉన్నవాండు = వండుచున్‌+ఉర్నాండు = వండుచుళ్నాండు మున్నగు రూపము లేర్చడును సూరి యిట్లుగ చాలసరస్వ త్యహోబలవండితులు పడిన చమాదమార్హ ముననె పోయ పయిరీతిగల ఉన్నాను మున్నగు రూపములను సాధించినవాం డయ్యెను వనసనివానే ఇతి థాత్యర్థోన. బన్ధశ ఉన్న ఇతి అపరత్ర అన భవీతి థాత్వర్థోనుబస్ధక కలంతి భవతి ,క్రియాపదానామ్‌ (అవో ౪౬౧ ఫు) వృర్తమానార్థ వివతయా నసతి రనుబంధ - ఇందుగాగమ - పాదేశః-చురితి యా పదానా మితిచుః = వ్యతి లే కార్థ ఇళ ఫది వతష్ణమాణ సూత్రేణ డుజ్‌ - అనుక నాష్రయేన సానునానికోచ్చారణం జీక్‌ నుతింపుచున్నా డు - పోషింవు చున్నాండు. (అహో, ఈజ3 ఫు) ఫువరాగవు ఛీయాగామ్‌ ఘటింపు చున్నా డు ఇత్యత్ర దీర్భో స్యనేనైవ సీధ్యసీతి (అహో ఈ౯౪ ఫు) ఘదమింవు చున్నావు ఘటింపుచున్నాను - చేశుచుశ్నాను (శహో 6౮౦ ఫు) బాలసరన్వ త్యహోబల పండితులను సూరిని ననసరించి యర్వాచీకులె నీహూవ ములనె సాధింవసాగిరి ఇతరల దూట యటుడంగా నారాయణీయాం శ్రీ కర్త యక్కారికల నాం థ్రీకరించుటలోం గవిజ కాంజననులో నుడాహరింప బడిన వనుచు శాడు ప్రతీ _పశారకల నుచావరించి వాని నాధర్వణములుగా విశ్వసించి యాం్హీకరించెను వానికి గాణపతవివరణకర్త వాఖ్య చేసీ యాధునిక చ మయోగ ములను బెక్కిటిని జూవెను (కారా ఇకియా. 313౫౬ కారి ౨౧-౨౨ సహస్ర ఇది సరికాదు (విస్తర) నన్న యాధర్య్వణ సూ త్ర ముల నిర్వహించుటకు వారి ననన నాననా తనా లా తకతననన విస్తవ ౨౯౯ విమ -ంకవిజరాంజర కారికల __న్లో లఘువూర్వ నకా ర్నాన్త క్యార్ధోవరి భవేచ్చ య భూతార్థ వై్యైకవచనే చ్రథమాయా మితీరిత

(బా క్రి ౧౨మొ ౧౫సూ] నాశాయణీయ గాణపతకర్తల పొరపీటులు. 1855 మ్ష్యేస్వేన్యెత్వంచ రిత్వంచ స్తో భూతలే ప్రథమాద్య్వయో తత్రనాండ్వాదికం భూతలే సర్వేషూ మితికేచన వీని యాంధ్రీకృతి --* కని మొదలైన లఘూ పధ కశనశారాంతముల క్యూన్ధకంబుం మూ దన్‌ జను యశ్యము త థమపృురువ

మున నేకవచనమునందు భూతార్థములోన్‌ ౨౧ 3౫౪౬ క _క్వేత్వంబునకంటె 'నెత్వము. రిశ్వేము భూతమున నగును ెండిటం బ్రథమై కత్వాదుల నన్నిటికిన్‌

సత్యగుణా యొక్క రండ్రు నాండ్యావికమున్‌ ౨౨ (నారా క్రియా) వం౫ణ కారిక లాధర్యణములు కావ అహోబలపండితీయను.న నివి లేవ ప్ర ధరువురు మోర్ధమునం బ్రభమాయామ్‌. అని న్త్రీలింగళబ్దమును బ్రరయోోగించుటచేశ సయితము తత్కొాా రికాశ్నర్త యధర్యణాచాకరుండు కా డని నిశ్చయింపనగును వ్రథమవ్రరుమము విషయమున నన్నయభట్టు నాన్యస్థ అని దుతి నర్మకా విత్యాది శారికలో 6 శ్రి యోగించెను.. కనియెన్‌ = కనెన్‌ - కనిరి మున్నగురూసనులను సాధించుట క్‌ం08 యధర్వణుండు ఇత్‌ స్యాత్‌ భూత ఒవ్తల్వేతు చేశ్యే తూభయతో ఛవేత్‌ య స్యా ద్ద యూ నేకు భూత వీకత్వ వాచకే ఇత వవ పర్మ న స్వా దిత్యాది శారికల నుపదేశించియే యున్నాండు అట్టి శారికలు కవిశిరో భూషణమున నుదాహరింప బడి యున్నవి అట్టి కారిశల నాంధ్రీకరించియుం బున ర్నుక్తములగు కవిజనాంబన వ్రత్నప్తకారిక లాధర్వణములని నారాయణీయాంధ్ర వ్యాశరణకర్హ యొట్ట్లు విశ్వనీంచెనో తెలియకున్నది మతియు నట్టి ప్రతీ_ప్తకారికల వ్రక్రీయయు. కేవలము. నవ్చ్యుత్పన్నకృతముగాం గన్నట్టుచున్నది క్యార్ధకరూప వదమును బృకృతిగా నిల్పి జానిశుండి కనియెన్‌ అనురితి భూళార్థరాపములను సాధించుట కేవలను సంప్రదాయవిరద్ధదము క్షా భూతయో ,క్రియాన్తన్యే

త్తని వ్ర త్యేశముగా భట్టారకుడు సూత్రించి యుండెనుగదా ఇత వీవ పరః సస్వాత్త ని కదా యధర్వణుడు వచించెను ఇ ట్లాకారిక లువేకమణీయనులె మైనను "రెండవ న్లోకము నుత్తరార్థమునకై వీనిని నారాయణీయాంధ్ర, వ్యాకరణ కర్తగారు వీడంజూలంరైరి కాని యందలి నాంజడ్వాదుల నధర్వణుం దడువదేశించె ననుట విళ్వసనీయనుం కాదని భానింపర్సైరి నాండు. నారు నావు - నారు

నాను = నాము అనునవి నాండ్యాదులు నన్నయ వచ్చినవాండను అని వ కారము తోనె ప్ర మొోగించును ఆందు వకారలోపనుగల నాండను - నారము నా డవు = నారరు అ నారు నాండు - నారు అనురితిగలని తిక్తయజ్వ్యచేం బ్ర రొరూగింసం బడినవి అందలి డంర నర్ధముల లోవముగల నాను * నాము నాన అను రూపములు ప్రాచీశ్యప్రామాణిక కవిసమ్ధతములు శావు అట్టిని ధూర్జటి మొడ

1856 నాను నాము-నావు* ప్రాచీనకవి సవ్యతములుకాను (౨౯౯ వి సంజీ] ల్కొటన్న మహాకత్చలచే నంగీశరింప బడినవి ప్రాచీశ కావ్యము లలోని రంగనాథ రానమూయణమునం దట్టి ప్రయోగములు కన్నట్టుచున్నవి కాని యాకాలపు మవోకచ్చలును దర్వాతి ప్రాచీనమహాకచ్చలును నట్టి ప్ర యోగముం నాదరింప లేదు రంగనాథ రామాయణ ప్ర యోగములను బట్టి యాళకాలమున నిని వ్యావహారిక రూపమ్ములైె యుండెడివని (బే డు వీవికిం బరా్యాయములై నుహోకవ్రలచే నాదరింపం బడని చేశాను = వేనేనుు వేకొను = చేనే్ర మున్నగువానివలెనె) తోంచు చున్నది రంగనాథ రామాయణపవు యూనివర్సిటీ ముద్రణపంబృ కర్తలు వానిలోం బెక్కిటిని దిడ్దివేనీరి ఒశచో నట్లు డిద్ద బోంగా. బ్రమావముశ యతి భ్రవ్వమెనది నెన్తుడి నున్నావ్సు నీకది తగునె (వాని ము ౧౭౬ వు) నెమ్షపి నున్నాండ విది నీకుం దగునె (యూని ము ౨౦౧వు) (చూ విస్త్పో 7” ౬౩ 1] విష) యూనివర్సిటీ ముద్రణమందు నైత మింకను గొన్ని సంర్కర్తల ప్రమాదమున మిగిలియున్నవి చిరకాల మము 'రేంద్రుం జెజి బెట్టిరావు రాకంశె విక్రమోన్నతి మించినావు (యూ” ము 3౩౦0౭ ప్ప) ఎక్పుడు సూచినా నీభూము “లెల్ల (యూని ము ౨౬౧ ఫు) వివత నిక్రము సైన్య విభు జేసినావె (యూని ను ౧౫౫ పుట) అర్వాచీన మహాకవులు వీనిని థారాళముగాం బ్ర యోగించిరి

ఇశ్లై నాను = నాను - నామ్వంతములున్ను శిష్టవ్ధవసోరమందున్నందున కవ్చలు వ్రయోగించినార. రంగనాథ రామాయణములో మునుపంగా గడి దుర్గ ముల నుంచినావె అనిన్నీ పీడుపర్హి సోమన బ6వఫురాణములో దిరిగి నావు (వుట ౬6) ధూర్జటి శాళహస్తిమావోత్త్మ్ర్యములో ఒనరించినాను (1% ౨౧౮) కోట శివరామయ సానందోపాఖా్యానములో తలంచినాను (38౭ ఫు) వెళ్ళినాను (౮౪ ఫు) మొల్లరామామయణములో నేర్పాను (౧ఆ ౧౨) తెళాలి “రామయ్య ఘటికాచలమాపహోత్మ్య్యములో ఒనరిందినాను (౨ఆ ౧౫౮) సవరందిన నారాయణ కవలయాశ్వ చరిత్ర - చదువ్చఫొన్నాము (౨ఆ ౭౯) మల్గా రెడ్డి మట్ప్బక్ర్తవ_ర్తి చరిత్రలో చూపించినాను (8 ఆ ౧౨౭) శంకర కవి హరిళ్చంద్రో పాఖా్యానములో మోదినావు (౨ ఆ ౧౪౭) రుద్రకవి నిరంకుశో పాఖ్యానములో ఒక్క నీసవద్యములో నే వట్టినావు - కోరినావు = నడచినావు - పడినావు - కాచినావు (3 ఆ ౨౫ )కుందుర్హి వేంళటాచలకవి మి త్రవిందాపరిణయములో చడివినావు రచి య0చినావు-ఘటియించినావు-చాటించినాన్చ-అలరినావు (శవ్చలచరి త్ర ఆ౪6కి పు) అప్పగవి-దాంచినావు (౨ ఆ 30) ఇచ్చినావు (౮౪ ౪౧౩-౪౧౪-6 ౧౫వ) కూచి మంచి తినని రాజ శేఖకవిలాసములో ఛాలినావు (౨ఆ ౭ )శ్చేస్టయ ఇొందుమతీసరి

(బా క్రి ౧౨మొ ౧౫సూ ) సమాపక్కకి యలువిభేయవి శేషణములు నే కా కారములు కాలములోని ప్రామాణిక కవి ప్రయోగములను జూపుట యావశస్థశము ఉన్నాను - ఉన్నావు - ఉన్నాము - చేయుచుళ్నాను - చేయుచున్నాను = చేయుచున్నావు. అను రీతిగల ప్ర చళూగములు నన్నయ భారత భాగమం దే కాక తిక్కన శ్రీనాథాదుల గ్రంథము. లందును 'లేవ్చ ఆవి ప్రాచీశ ప్రామాశిక కవిప్రయు కములు కొవు వీరిని సూ) విడిచి క నవానిని సాధించు టుచితము ఇంక ౨౯౬-౨౯౯ విషయములలో సాధింపంబకిన సమాపక ,క్రియారూప ములును ౨౬౪-౨౭౧ ౨౩౧ * విషయములలో సాధింప బడిన విధేమ విశేషణ రూపములు 'నేకాకారము లగుట వికద్ధముకాద నిధేయ విశేషణనముల నొళ రితిని సమాపక క్రియల నొకరీతిని సొధించుకొనట సంవదాయమను విధేయ విశేరణములుం న్రైతము సమాపక ,క్రియలవలెనె వాక్య సమా్లిరి జేయునవై యుండును కాన వాని యందలి తచ్చప్ద వ కారలోపము గలిగి స్వరసంధి జరిగిన స్థలమందు సంత మఖండపదవనుందు వలెనె 'ప్రాణశ్మియకని మునోకన్చులు వ్రయో గించిరి 4 కొల్వంబూని యు న్నా రటుగాక మి కడి మనంబున క చ్రియమేని (ఉవ్యో 3 ఆ ౨౮౮) గీ అబల నీమంత్రబలముశ నరుగుదెంచి నాడ నీవాండనైతి మన వ్రియంబు (ఆక ౭ ఆ ౨౬౦) సీ = కల్పించి నాండం గావున నీమనంబునందు (ద్రోణం ౨ ఆ ౧౭౦) లేగ నాప దత నావు (౧౨౭ పుట) ఫుక్పుగిరి తిమ్గున సమిరకురూరవిజయములో లికినాను (3 ఆ ౧౦౪) వ్రాల్చినావు (౮ ఆ ౨౨౫) దిట్టకవి నారాయణ రంగరాయ చరిత్రములో నడచిరాము - పంచినావు (౨ ౪ ౧౭౧) కంకం. పాపరాజు ఉత్తర రామాయణనులో నానించికావు (౮౨ ఫు) వచ్చినావు (౧౮౭ ఫు) వచ్చిశాను (౧౨౦ ఫు) ఇట్లు ౧౬-౧౭-౧౮ శళతాబ్దములలో అనేక కవులు వ్రమయో గించినారు. (బాలక ౨౨౭-౨౨౮ ఫు) నన్నయ తిక్కన నన్నిచోడుండు ఎ్‌ర్రనం జక్కన - నూరన శ్రీనాథుండు మొదలు పఫూర్వాంధ్రకవులు ఇని వవీ వాడలేదు (బాలక ౨౩౦ పు) గాణపత నివరణకర్త చూవినవి చాలవఆి కీ ప్ర రెోూగముల లోనివె చూచికావు (శుక ౧ఆ ౧౭) కనుపట్టపన్నావి తక్కువంయనాను (పార్వ 3౩ ఆ ౭౯౮౮౦) ళా శానీరా * 4 ని న్నా నేనున్‌ (శళాంక 3 ఆ ౬౯) అరునవి చేర్చ బడినవి (గాణ 3౧౪ పు) ఇ టీ రూవముల నర్వాచీన కవులు ప్రయోగించుటచే నివి నేటి వైయాకరణులు సంగ్రహించు టుచితమి శాని యధర్వణుండు వీని నుపదేశించె ననుట సరికాదు ”

12853 స్వరయతి సమానపదతాభంజకముకాదు. [౨౯౯ వి సంజీ) ణగా నిచ్చినాడ విక (శాంతి ౨ ఆ ౮౭) తేంగీ చంది నాడ లోభాదు లొందవు నన్ను నిం (శాంతి ఆ ౫౨) గీ నన్నుం గనలించి బ్రతుక గన్నారు లేరు (ఉ హరి ౪ ఆ, ౬ం ప) భట్టారపండు చదవుమన్న వాండను మున్నగువాని వంటి రూపములను విశేషారూవములుగనె కాక సమా క్‌ యొ రూసములుగను ట్ర యోగించుచు వచ్చెను ఆంధ్రళబ్ద్బదింతానుణి యట్టి రూపములనె సమావక ,క్రియలుగ సాధించుచున్నడి తరువాతం దిక్కు యజ్న మొదల్కౌాన్న మవోకవ్ఫలం చదవుచున్నవాండను చదవుచున్నాండను చదువు చున్నవాడు - చదువుచున్నాయ అకు రీతిగల వకార ఘటిత రూపములు లు వకారక రూపనులును విశేమణములుగను సమూపక ,క్రియలుగను బయో గెంచిరి. కావున వారి కాలము వాడగు నధర్వణుండు తచ్చ్భబ్ద వకార పాతీక లోవనము నుపుదేశించినవాం డయొన్టిను (౨౧౦ 715 విమ) పీదప ధూర్జటి "మొదలొొ-న్న మవోకవుఎ డకార ేఫ లోవ ఫఘ.3త రూపములను నైతముఎా చదువుచున్నాను - చదువుచున్నాము మున్నగు వానిని వ్లైతమ.-__-వ్రయోగించిరి నేటి శాలవు సూరి యిట్టి వానిని (బా క్రి ౫౬ సూ) సంగ్రహించుట యుక్షమె కాని సూరి ప్రాచీన మవో కావ భాషను మాత్రమె సం త్‌ హ్‌ింవ నుద్యమించినవాం డగుటంజేశి యట్టి రూపములను సాధించుట సరికాదనక తీరదు (చమూ ౨ వివ) ఇట్టి రూపములు చింళామణి సాధితము. లనెడి భ్రాంతి చాలగరస్వ త్యవళోబల పండితులు చేన్‌న యపవ్య్యాఖ్యల మూలమున (౨౯౯ విమ ) సూరికి సంభవించుటచే సూరి యిట్టి పొరపాటునకు లోనయెస్టైను వ్రయోగములు నన్నయ - ఆంవె కృష్ణ యన గం బంకజాతీ యుదృవిల్లెం చెరుంగుచున్నది తత్స్వ్యయం నరము నేయుచున్నవాండు వాండు (ఆప ౭ఆ 38౬ ప) నీ విమగోంపభోగా భిలమణ మింళశను నాకు వదలక పెరుంగుచున్నదియుం గాన ౪ (ఆది 3 ఆ ౯౫) నీ ధృవరాష్త్ర నండనుల్‌ ,ఆవె నిద్రలేక తమకు నిలుచు నుపాయంబు లొండు దక్కి వెదకుచున్నవారు (ఆది జ ఆ ౨౮౧) (ఇచటి స్వరయతిచే నిది సనూనవదము కాదని ళంకింరాదు. లే-గి అనఘ నూనూను శకని నాజై కడంగి (థా ౨ఆ ౧౭౪)నీ ప్రజావతు లం దచింత్యాత్మకుండైన యట్టి (ఆళ్వ ౨ఆ ౧౬౨౩) ఇట్టివెల్ల--నావై - వ్రజావకు లందున్‌ _-సమానపదములు కాననం జూలయముగడా) వ అట బశా సురుండును ఆవె ప్రొద్దు నేడు వెద్ద వోయె నిత్యము నిట ెచ్చీ యిచ్చు బలియుం దెచ్చి యీంగ నొల్ల కెలుం లిచ్చుచున్నవాం డమ్ధను జాధముండు

(బా ౧౨ మొ ౧౫ సూ] చేయుచునున్నాండు - మొ వష్ధస్త్రమావములు 1185రీ మెచ్చం డయ్యు నరుచు (ఆది ౬ ఆ ౨౯౩-౨౯౩) ఈన_ర్తమాన రూపములు వసి స్తముగాం బ్ర యోగింహం బడుటయు6 గలదు మథధాతరము తపము మానుగాం జేయుచు నున్నవాం చేల మసలెనో రాక (ఆక౧ ఆ 39౯౨) చేయుచున్నవా డు మున్నగు సమాపక ,క్రియలందు చేయుచు? ఉన్న మున్నగు కితిని నపదాది నిత్యస్తరసంధి యని యెఆుంగునది చేయుచు నున్నవాండు - చేయుచునుండె - చేయుచునున్న మున్నగు చోటుఎందు ళత్రర్థక చువర్ణక పాతీశసంధ్య్ధభావనుని యెన్ననగును ఉన్నవాండు అనునది సమాపక శ్రీయ యన్నను ననవచ్చును సీ ఆ-వె. కందర్ప వాధిత యగుచు నున్నయది ధరాధినాథ (ఆర ౨ ఆ ౨౪) ఇచట న్తైతను అగుచున్‌ అనునది వ్యస్తమె యనియు ఉన్నయది అనునది విభేయ విశేషణమనియు చహింపవలయును న్వుత్త భూరి సత్వులు సర్యలోళ విభుల్‌ విభూతి నమ్భద్ధు లి స్థోరు తేజులు నిన్ను గోరుచు నున్నవా రనరోత్తముల్‌ (ఆర ౨ఆ ౪౯) చ నిన్ను నీ సహో దరులు నికంతరంబుకు ముదంబునం జూడ గం గోరు చున్నవా రరిమదభేది = (ఆక ౪ఆ౮౮వ)నీ ఆంబె మునివరేణ్య శాపమునం జేనీ యిప్పాట నవయు చున్నవాండ సాటః

గోలె (ఆక ౪ఆ ౧౧౫) వ నీవు నధర్మ ప్రవృత్తుండవై కౌరవుల శాసద యాపాదించుచున్నవా డవు (సఫా ౨ఆ రీ గద్వము ) ఇట్టివి సనూపక క్రియ లనుటలో బాధ యేమియు లేదు

తిక్కనాదుల వాడుకల. --క కరముత్సహించుచున్నా. డరయ నతని నచన రచన నంతయు బెలినెక్‌ (ఉద్యో 3౩ ఆ 3౫౯) తే-గీ ఛీదుతనయుండు మాయఫవుం బెళకువలను గగ్జ నొవ్పించుచున్నాండు (ద్రోణ ౫ ఆ ౨౧౨) క లక్కయిలు గాలినది మొద లక్కట మాతల్లి మాకునై నెవ్వగతోం. బెక్కిడు మలం బడుచున్నది (ఉవ్యో 3ఆ ౧౩౬) తేగి ఆ డుం బుట్టువ్రలతోడ నీవును బుట్టినాడ వు (విరా ౨ఆ ౫౦) (వువ్రేనాం డవు = ఫుట్టితివి) క గోవులకు వెశుకయై వెసం బోవుచు నున్నారు (త్రిగర్తలు కర్త) (వికా ౩8ఆ ౧౩౮) * డీ న్నారనుని పలుకుదురు నిజ మారయ. (ఉద్యో ౨౪ ఇప) నీ చేవలలోకంబున నీవికూ జెవ్వత * * లోలాత్మలాం చేయుచున్నాండవు (స్త్రీ ౨ ఆ ౮౧) మ, కౌతూహలం చెలయంగాః బబ్రియకామినీ సహితు డై యేతెచు చున్నాండు , (ఆరణ్య ౫ ఆ 3౮3) చ అనఘుడు మిమ్ముం జూచుటకునై

1360 వలికీనాండు మున్నగునవి నిధేయవిశేషణరూపములును [౨౯౯ వి సంజీ] యిట వచ్చుచుచునున్నవాండు (ఆర ౪ఆ ౧౫౦) (ఎక్షాప్రైెగడ) గీ మజేయు నిన( జూచుచున్నాండు మగువ వాండె. ద్నీప్తభుజుందైన కాళింగదేశ విభుడు (ఆర ౬౪ఆ ౧౫౪) ఉన్న కలన వర్ణముల మింది వకారము లోవీం పంగా నేర్పడిన శబ్దములు వైరీతిగల సమావక క్రియల వంటి యాకారముతోనె యుండి వాళ సనా నొదవించును సంస్కృతము నందును నిట్టియెడల అస్తి భవతీత్యాది క్రియా దాస్ట్రహారము న్రైత మక్కజులేదని చెప్పబడెను. ఆఖ్యా కాస్తివాదయః = లేషాంచ ప్రథానత్వం వాక్య సమాపకఠత్యాత్‌ - అతవీవా ఖారాలే వాశద్ధ సమ్నొ్తి క్త - క్తవతు - కృత్య శ్చే ల్యేశే ఆ కళాని _స్తవార్ట్రదయ = తధాహి రామేణ వనం గతమ్‌ రామో రావణం వాత వాన్‌-సొధుఖి రామఃస్మ ర్తవ్య - వషం భవత్యాది క్రియా ఛా్యానోరో న్నాస్త్రి (ముగ్ధ దుర్తా వ్యాఖ్య 3౧౬ నూ వ్యాఖ్య) పంిరీతిగల వానిని విశేషమణములుగా వాడుటయుం గలదు నీ

శాలుయ చావ నేరి కెద్ది లే-గీ తతి యతండస్హు 'అెగటాప్పు దాని నీవ్ర చేనీనాం డశ్చ్రగా మదిం జిత సొనీపి యుడుకు టొక వెళ్లి (కాంతి ౧ఆ ౨౩౮౨) శేష రూప విహీనులు దార రూఫవు గలిగి తొలుమేనం గొనటులం బలీకినారు (శొనటి = కురూపి) (ఆను ౫ఆ ౯౩) వలి నావి అనునది విశేషణమె ఇది సమాపక క్రియ నంటిడి శాదు (ఎవరు తొలుమేనం గురూవుల (కొనటుల)కు వెక్కి రించిరో వారు రూవహీనులు ) చ జ్యరమున గుల్మవీడ నతి సారమునన్‌ బలు వృుండులన్‌ మహో దరమున వాత విత్త కఫదారణ రోగములన్‌ నిరంతరా తురు లగు వారు నియతం దొల్లి వినోదము గాంగ జీవ్రలం దరమిడి చంపినారు గురుం దల్లడ పెట్టినవారుం బార్వతీ (ఆను ౫ఆ ౧౦౪) (ందు చంవీనారు అనునది సమాపక క్రియా స్థానమున నిల్చినది కాదు జీవులను దొలుమేన నిర్టయ ముగాం జంపినవారును. గురుని దల్లడ వెట్టినవారును రోగనులచే నిరంతరాతురు లగుదురని యర్థమః ) ఈశందర్భమున నిట్టి పృయోగములు పెక్కు సోమయాజిచేం బ్ర యోగింవ బడెను. వై పద్యములలో వలికినారు ఉద్దేశ్యము రూపవిహీనులు విధేయము. అఫ్లే చంవీనారు తల్లడ వెట్టినవారు అనునవి యి ద్దేళశ్టములు ఆతురులగువారు విధేయను అను విషయము పై యానుశాసనిక పర్వరందర్భ కును బట్టి యంగీకరింపకతీరద

లిర్లాట్టుల డుజ్జున ఆను - ను-వర్షంబు లగు ౧౬

లిడాదేశంబగు డుజ్జునకు - ఎను - అనునదియం

(బా క్రి ౧ఇమొ ౧౮సూ] అయమెక్‌=ఆమక్‌ కవివ్రయోగనులు 11802 లాడాదేశంబగు డుజ్జునకు - ను = అనునడియ నాదే శంబులగు బొలవ్యాశరణ భోూతంబునం దిగాగమం బగు ౧౭ వివరణముం భూతార్థవృ _త్తియగు థాతున్సన కిగాగమంబగు 300 విమ లిట్టు వు్ణు పరంబ'పనపుడు తివక్షకం బగు ౧౮ ఇకారంబు మూంది కుంనుంవుం- చీ యూవిభక్తల యను సూ శ్రముచే రుస్టుక కిత్యంబు చ వందెను వండిరి నము వండితివి. వండితిరి ఉ వండితిని వండితిమీ సంజీవని 300 వివష--౧౬జ నూ - వార్రఖ్య -ా=భూతార్థమునందను దద్ధ కాద్యర్థమం లందును బ్రథరుఫవురుమైళ వచనమున డుజ్జు నిలువదు శాన లిట్టున శాదేళమగు డుద్దునకు ఎను అనునదియు లాట్టున కా దేళమగు డుబ్దునకు నీ అఆనునదియు నాబేశనుం లగుననీ సూరి నూ త్రించెను బా. ,క్రి-3 సూత్తముచే లిట్టును ౫ స్తూత్రముచే లాట్టును విధింపంబదెననియు నట్టి లి శొట్టుల వ్రథరకు ఫురుమైశ వచనమున దుద్దు బా-,క్కి-౮ సూత్రమున విధింపంబడెననియు. నట్టి డుజ్జునకే ప్రకృత సూ శ్రముచే ఎను - ను వర్శకము లాదేళను లమయ్యొననియు సనెలుంగునది చాలవ్యాశరణము వతమున ద్రుతము ను స్తురూసము గాన ఎకుఐను వర్షశములలోని ను చ్రుగస్వరూవము. చింతామణి పతనున నిట్టి రూపములు సాధువులు కావు చదివెన్‌ - చదువ్చదున్‌ అని రూపకిద్ధికల్లును నన్నయ భారత భాగమున చదివెకు - చదువును అను ను స్వరూప ఘటిత చ్రయోగ మెచ్చటను లేదు (చిం వి పరి ౧౩౪-౧౩౫-౧౩౬ విష) యవర్శృము వచ్చు థాతువుల భూళార్థ చ్రథమైక వచనములగు ఆయొన్‌ = పోయెన్‌ మున్నగు వాని లోని యె అనునది వ్యవవోరనున నపభ్రష్టమై యి అనునదిగా వినంబడుటయుం గలదు ఇట్టి యెడల అత్వ ముండ రాదని అద్యః ీయాసు భూళార్థదో్యోతిన మాద్యగం నినా సర్శః అను చింతానుణి నచనము విశదవజుచుచునే యున్నది అట్లయినను నట్టివాండుక యాను క్తమాల్యడా కారు నిచే నాదరింవంబడినది చ వసంతుండు దబా దయచేసెంగాకః: యా యలె నిజళ_క్షి నా యనుచు నా పసపం గొదవె్టై నీసునన్‌ (ఆను ౫ఆ ౧౩౩) ఇ యొకరిని జూచి యొకరు వాడసాగిరి కా, అయ్యో నీసుతు గ్రద్ద తన్నుకొని పోయన్‌ (వంచ ౧ ఆ) (వేంళటనాథకవి ) మ అని కాపావధి చెన్ని ముద్గ్దలుండు క్షే]

1862 ఆయలే అనుచోటి శబ్దరత్నాళరసకుస్థనము సరికాదు [300 వి సంజీ] పోయన్‌ బోవనాలోన (చంచ ౪ఆ) శా అమ్ము న్నాలవజాము చొచ్చెం దడ వాయన్‌ వచ్చి వంచ €౪ ఆ) ఇయ్యవి ప్త్రామాదికయులు (బాగు వ్ర 3౧3 ఫు ద్వి ము)కవులిన్లు విశ్ర్రమస్థానమున బుద్ధివూర్వకముగం చా గించుటచే వీనికి పాధుక్వేము నాధునిక వ్రైయాకరణులు ప్రసాదించుట యు_క్తమని తోంబెడిని ఇందు ఆయలె అను నాము క్రృమాల్యదా చ, యోగమును టోన్‌ "వేయం జూలక శబ్దరత్నాశరకర్త యి ్రందిరీతిని మాన్రాంతరమున సమర్థించెను ఆమళలే దే- అవ్య (ఆ+అ+లెక్షు ) అనాదరమును టెలిపిడిని చ ఆ

యలెనిజశక్తినా. అము ౫ఆ) (శక కవులు కోరి చేసిన ప్రయో గము ని ట్లన్య థాకరించుట సరికాదని తలంచి కావలయు సూ - రా - నిఘంటుకర్త లిట్లు వ్రానీరి ఆమలళలె (లే అవు (4 అగు ఆమొన్‌*లే = అయినదిలే ఇది శ్రుమముగా భ్రష్టమై ఆమలే- ఆయలె అని యై యుండును ( ఆ+ఆ+ లెమ్ము అని - శ-ర) ఆరాదరమును దెలుపును చ, ఆ యలెనిజళక్షినా

(ఆము ౫ఆ ౧౩౩) (నూశాని)

౧౭నూ- వ్యాఖ్య జా భూకార్థనృ త్తియగు ధాతున్చన కిగాగముం బగునని భూత పాథారణముగా వచించుటం జేసీ వచ్చితిని మున్నగు సమాపక శ్రీయలండే శాక వచ్చినది - వచ్చినన్‌ మున్నగు భూతార్థళ విశేషణ ేదాద్యర్థకములందు వైతను ఇ గాగమం బగునని యొలుంగునవది ఇక్‌ అని కిత్తుగా నువదేశించుఎ చేత ఛాకతువునకుం దుదిని నిల్చునని హొంపనగును క్యార్థమందు వచ్చు 9 అనునది (బా (క్రి 9౮ సూ) వ్రశ్ణ్యేయ మగుటంజేశీ వేలుకం జెవ్పంబడెను

౧౮ నూ = వ్యాఖ్య --లిట్టున కాదేకమగ వుఖ్ణు అనగా వుంరు ను- ము అను వుణ్‌ ప్రత్యాహారము ఈవ్తత్వయములలో నేది చరమైనకు 'ఛాతువునకు త్పివర్లకము చేరును వుఖ్ణు పరమగునపు డనుటచేతం బ్రథమపవుకుమైళ వచన బవాఎవచనములు పరమగునపుడు తి వర్ష్శకను రానేరదని యెటుంగునది _ వ్ర, వందుపన్తిశఎ ఏ = వండెను అవదాది స్వరనితస్థిసంధి (వా సంధి ౧౧సూ) యయ్యొను నండుశవ+రు = వండిరి బట బా తత్స - ౨౬ సూత్రమగు వ్తకా రంబు మూంది కు-ను-వ్ర్చుఎ_ ీయోవిభ కల యుత్చంబున కిత్యంబగు అను సూత్ర ముచేం అళమవుపష బవాంవచన రువ్తత్య రొకాశార మి కారమయెసను ఇట్టి ౧౫త్వమ్యు రుక్తు పరంబగనవు డన గా రువ్చురును-ము అను గరల్‌ చ్రృళ్యాహార ప్రత్యయములలో నేది పరమైనను వచ్చునని సూరియే వివరించెను - మం-నండుాన్తి+తిసన్ఫు = వండితివి ఇళ్ల తక్కినవాని వ్య కియ నరయునది ఉ త్తమ

(బా శీ ౧౬మొ ౧౮సూ ] వింతవింతభూక కాలరయానముల వ్ర యోగములు ! వురుమైకవచన ను ప్రత్యయము ద్రుతస్వరూవ మగుటచే వాని యుత్యమున కిశ్వము వచ్చిన వండితిని మున్నగు వాని లోని ని అనునదియు ద్రుతస్వత్వ రూపమె యని గ్రహింపనలెను కావున బా - సంధి - ౨౦ సూత్రము చొప్పున “వండితిన్‌ = వండితి అను రూపములును లభించును చింతానుశీ నవకీమున ్రుతము నకార స్వరూప మె యంఠనను వండితినిన్‌ అనునది చింతానుణి సమ్థుతరూపముగానం దత్పత్‌మునందు వండితినిన్‌ - వండితిని - వండితిన్‌ - వండితి* అను రూపనులు నిద్ధించునని యెఅుంగనగును ప్రయోగములు --చ ఉరతర శాం చికి నవసొరభ ((భా౧ఆ ౧౭౩) క నుదో ద్ధతిమైం బరాజితులం జే సీత్తి వారల కిట్లు (నభా ౨ఆ ౧౮౬) ఉ. "ఖారణీతలం 'బెల్లను నొడ్లి యోటువడియైన్‌ (5భా ౨ఆ ౧౯౮౪) క ెల్లము నేనీతిర ట్రిదికితిమి మిీకరుణన్‌ (విరా ౧ఆ ౧౪౨౩) క అతి నిర్మల సఖ్యిను చేనితి బహ్టోదులును (కాంతి ౬ అ ౪౫౪ ) "భావిని వివతీంచు భూతము క మానవవతి నన్నెళ్ళడి దానవు నీవనియెనేని _ద్రైవదికడ స వ్థూనమ్ము వడసీ మెలంగుదు నా నగరుల నృత్యగురువ ననగలవాండన్‌ (విరా ౧ఆ ౯౦) నీ నీద్ధుం డమరుండు మీాయేడ్చు లాలించి దయ చాలు నసువు లొసలగె ఆ-వె నేని సేలకాదె యిది యేల పోయెద రనిన (శాంతి ౩ ఆ 3౩28 గృధ్రజంబుకో పాఖా్యానము లోనిది ) ఫొన్ని వింతభూతములు --క వంశహీనత మున్గుం "జేకక యుండ గం దగం బరి హోరను నేనీ తది యేల యవగుణ మయొన్‌ ( అది యేల యవగుణ మగును అని వాడందగిన స్థలము )(ఆను ౨ఆ ౨౧౪) క 'నెయ్యును నెకినను మాటల తియస్థిం దనము వట్టి వగ మదిన్‌ మజుచీనం జూ నయ్యం జేటయె్యెం గలశ యయొక్డు నొకటి మూదుంగాక యది మేలగునే (శాంతి 8 ఆ ౨౫౬ ) (ఇఓం జావుగాని జేటుగాని కలణశ గాని యొకటి మూడు (సంభవించును నని యర్థము) ఆ-వె ఎచట మెలలౌ నేమి యొట్లుండే నేమి దా నేమి నేనెనేమి యొల్ల సంగ ములును విడిచెం గుదుప్పువలన నియతి గల్పు యతికి మోతు వీథి యాట పట్టు (ఆను ౫ఆ ౪౩) (ఎచట మెలంగుం గాక = వమిచేయుం గాక వమిలోవము సుఖానుభవమున నియతిగల నునికి మోశయము సులభమని యర్థము ) సీ ఎంత కోవీంచిరో యేమని వగచిరో తృమనెట్లు తూలిరో దిక్కు మాలి ర ./ (భాన్కర ఆరో ౧౮౧వ) (దళరథ బాణ వాతు రై పలవించు శ్ర్రావాణకుమూరుని వాక్యములు ఆతని తలిదంద్రు, లింకను వగచుచునే యుందురు గాన నిట వర్తమాన క్రియలు వ్రయోజ్యములు ) వర్తమానమున

కే364 వింతవింత భూతకాలరూవముల ప్రయోగములు [300 వి సం* భూతము*== శొం వీడెవ చ్చెం గుంశీసుక మధ్యముండు = (విరా ౪ ఆ ౯౫) కొన్నియెడలం ద్వరితార్థ సూచకంబయి భావిని భూతంబు చూపైడి ఉదా ఉ కా వచ్చె సుదర్శనాయుధుండు (భాగ ౧౦న్క వ్రాఠ క్రియో ౭ సూ) యతత్తచృథ్రానయ భూతము.--ఈమం శత్రంబునని వెయ్యేని నొక్కు వేల్పు నారాధించి తవ్వేల్పు నీ కోరిన యట్టి ఫుత్తకుల నిచ్చు (ఆది ౫ఆ ౧౮వ) నీ చోణ గాంగేయులం దురిత విదూరులుని న్నెడ్టి గజపిరి నెనిళోడ దానిన చేయుట థర్డవు (ఆది ౮ఆ ౪39) ఆ వె ఇందు లతకు మెన్నంటోనె నాతని వరి య౫౫40ఫు నెమ్మితోడ నిందువదన (ఆది ౭ఆ ౧౭౨)నీ +కదమలాత&ీ యెన్వరి యింటం దడానుండె నయ్యింటి వలనం చెటివారు. చనకుండ (ఆది ౮ ఆ ౧౧౫) లేని వీర లిరువుక మూన్యులు వీరితోడి కయ్యమున కస మరమంత గాలుద్రవ్య వలవ దెచ్చోట 'నెదురుగా మెలంగి రచట మనరథం బల్లనల్సన చనంగ నిమ్ము (విరా ౫ ఆ ౧౦) క ధృతరాళ్ట్రుం డిట మందను సుతులును కౌకునియును సూత సుతు డును దను నే గతి నడపించిరి వారల నుతమె యనుష్టించుం గాక మరలం బడునే (ఉద్యో ౧ఆ 3౧౭) చ నీగుపవ్చు ఎట్లు ని వ్చైె నటుల భక్రిమై నగవు (ము) "వెంవెరలార (విరా౧ఆ ౨౫౨) న్‌ ధీరతయున్‌ వెరవుం జలంబు నె వ్వరి చెసం గాంచి తెష్కుడుగ వారి నుతింప్రము (ర్ణ ౨ఆ ౨౮) ఎగి అచుష్టకుండు. నెట్లు దనకు రుచించెం డానట్లు నేయు (ద్రోణ ౫ఆ 3౭2౯) క మన సంవాదం 'చెళ్యరు. నినిరి నియతి సజ్జనులకు నిభవను కల్గు నుత్పృలనయనా (ఆకు ౫ ఆ 30౮) శ్ర అవాంస డిళకు లే నాంట నేది నడవి రది ఇల్లు గాక వర్ణ్మములకెల్లం (ఉ వారి ౪ఆ ౧౦౩వ)

థాతువుల భూకార్థక విశేషణ రూపములు సయితను నిధేయతా వివ యందుం దచ్చబ్దంబుతోం గూడినవై భూతార్థక సమాపక శ్రీయల స్థానము నధిరో పించును అయ్యని విశేషణ న్యూత్రనులుగను నుండనచ్చును ఆ ఆదిజుదైన ప్రవ యుదయంబున కాస్పద మైనవాండు వే దాది సన్నుస్త వాబియనులందోం టోంసితుం డైనవాంయ్‌ , 4, (నా ౨ఆ ౧౮) లేగ , ౨ ఆడుం బుట్ట వులతోడ నీవును బుట్టినాడ వట్లు (విరా ౨ఆ ౫౦) తేగీ నీశనూజుల నిక్కము నిగ్రహింసం దలంచినాం డమ్మవోత్తుండు ” (ఉద్యో ౨ఆ 3౧౮) సీ, సంబ్రీతి నొసగంగ జన్మించినాండవు (ఉద్యో ౪ఆ ౫౯) చ ఇ్లు

[బా ,క్రి ౧౯మొ ౨ఎంసూ)] ఆం-ఫా-ఆ లోని 'ప్రానూదికరూపములు 10685 హీన్‌ జననము నొందినారరు (ఆర ౪ఆ ౧౮౧)నీ కల్పించి నాండం గావుశ నీమనంబునందు (దోశ? ౨ఆ ౧౭౦) విశేషమణముగాం ఛ్రు యోగించుట జాక్‌ జనవకులు రాజనూయం బొనరించినవారు ళ₹ చు,నొద్దన్‌ సురపూ జ లొందుచుండుదురు (నభా ౧ఆ ౮ూ)సీ "కేగి చాని నీవ్ర చేసీనాండవు*ా మదిం జింతసొనివి యుడుకుట (శాంతి ౧ఆ ౨౮౨౩) కల బ్టినుబంధంబు లృట్టు పరంబగునపు డగు ౧౯ లృట్టు పరంబగునపుడు ధాతునవుకు కలజీ అనునది యను చవయా_క్తంబగు బాలవ్యా జీత్తు పరంబగునవు డు_త్తర్యంబున కత్వంబగు ౨౦ వివరణము జీత్తు పరంబగునపుడు థఛాతువు నుత్వెంబున కత్వంబగు కింగి విమయము కలజీ పడుజులం వరంబు లగునవుడు నుగాగనమం బగు ౨౧ చ్రుత కార్యంబు చ వండంగలందు - వండ గలరు వండ గలదు - వండంగలవు మ వండ గలవ్ర - వండం గలక్కు ఉ వండగోలను - వండంగలము సంజీవని 3౦౧ వివంా-౧౯ణ మొ ౨౧ సూ -ాలృట్టు వరంబ)పనపవుకు భాతువ్రనప కలజి ఆనునది యను ప్రయుక్తనుగును వ _రమానార్థరుంనందు ఉన్న అనునది చేరునక్లై భవిష్యదర్భమున ధాతువు తుదిని ళల అనునది చేరును జీత్తు పరంబగునపుడు ఛాకువు తుదినున్న ఉ కార మకార మగును (నిన) భవిష్య విస్తర 30౧ వివ --ఆంధ్రభాషానుకాసనమున నీ జీత్తులగు ప్రత్యయము లెల్ల అ కాఠరాదులుగ నె యువదేశింపంబడెను అట్లగుటచేత పత్వ వత్యాది విధుల్ను అకారాది వ్రత్యయములును మధ్యమఫురువ మం డు వర్ష్మకములును వరమగు నవ్చడు కే - ఇందుల చేకారమునకును తల చే మున్నగు కొన్ని థాతువుల చేశార మునకును పకారము బవాంళముగా నాదేళమగును” (ఆం ఖా ఆ శ్రీయా 8౬ సూ) అనురీతి నుపబేశింపంబడెను శాని యీ వేనీన మార్చు ననేక స్థలము లందు గ్రంథకర్త మఅచటచే చొరుక = చూడుక - లేమక -((క్రియా 8౭2 సూ) వీలేయక = (కి 7౮ సూ) చాయ నోయక) (శ్రీయా ౮౫) మున్నగు ననిష్టరూసములు దుర్వారము లగుచున్నని అకారాది ప్రలేశ్టియనులు పరమగు నవుడు అగు = వచ్చు - చొచ్చు - చూచు = ఇచ్చు = తెద్చులకుం చ్రునుముగా శా. రా=చొరు- చూడు. ఈ - లే. లేవ * లగును అగుచోం బ్ర్య్యయ

1806 చాలవారకరణనులోని భావిరూపసాధనము [30౧ వి సంజీ] దర్ధము నందలి కలజి యనునదియు6 గర్తార్థము నందలి వడుజి అన నదియ.6 బకంబు లగునపుడు వై సూత్రను చొప్పున వచ్చిన అత్వము.సకుం దర్వాశ ను అనునది యాగమంబనశును ను అనునది చ్రుతస్వరూవము గాన వా-సంధి- ౧౬-౫౭ స్యూత్తనుల చొప్పున కలా నుఖంధ కకారను గ కారమగుటయు డానికి ముందున్న ద్రుతమునకు ఖండపూశ్మ బిందుసంన్లేషములు పరార్టియమున వచ్చుటయు సంభవనిం చును ఉదా--ావండు?అను*కలాండు=(బా క్రి ర౮ా-౧౨ సూ )వండ గల డు- వండంగల దుంవండన్‌గలండు మొ ఇళ్లు తక్కీన ఫురుపవచన రూవముల్మ ప్ర క్రియ నరయునది జిశ+ఇ్వత్‌ =జీత్‌ =జీత్తు జకార మిత్తుగాం గలది బిందపూర్వకంబగు (బా తత్స ౧౯సూ) జీ అనునవి యిద్వర్శముగాం గలది పరమగునపుడు ముందటి డి కారము అ కారమగును (౧౨౭ విష చూ) తిక్యగ్దడ క_ర్తృశత్వ్యమున - వండు+ అ+ను+*కల+దు (బా క్రి ౧౨సూ) = వండ గలదు ఇఫ్లై వడలలవు అనురితి రూవములను సాధింపనగును మవాతీక_ర్తృశత్వమున 'నేకవచననుందు వండ గలదు అనియు బహువచనమునంద వండగలరు (బా ఆగ్భి ౨౬ సూ) అనియును రూశములను సాధించుళొనునది ఈ నుగాగనువిధాన వనావశ్‌ వ్‌ మనియు ముల మొదటి యచ్చు లోపించును (ఆం థా అ క్రి ౭౭సూ) వఠలెంచు నున్నగు వాని లోని అెంచునకును - తే. లేరులగును * (అం భా అ శి ల శీ తియ్య జ 2౮ంసూ) ౭౭ సూూత్తము నందువలె ౭౮ సూత్ర్తమునం ్రత్యేయాది స్వరలోప మిందు విధింప బడలిదు అనువృదత్తి చేయుదు మందురేమో 1! అనువృత్తి చేని నచో వలేరుక ” అను సనిష్టరూప ముప్పతిల్లును అనువృ్తి చేయనిచో వ లేయక అను రూసము సిద్ధంపకతీరదు ఇ యిాసందర్భ మెల్సం జెకినది అకారాది _వ్రశ్యీయములు ము- దు వర్ణకములును పరమగునవుడు - చచ్చు - నొచ్చులకుం గ్రమముగా. చా (చావు = ముద్రణ భ్రష్టము "కా బోలును ) నో నోశ్చ బవాుళ ముగా నాదేశములగును (ఆం ఫా అ శ్రీ ౮౫ సూ) ఇందును త్యేయాది స్వరలోపము విధింషబడ లేదు గాన చాయక - నోయక అను ననిష్టరూపములు గల్లుచున్నవి ప్రత్యయాది స్వరలోపము ెన్చినచో నోన్చక - చావుక అను ననిష్టరూపములు గల్లుచున్నవి చాలవార్టకరణ సూ త్ర ములకు దలవిజుఫవులు పెట్టి స్వీకరించునపుడు జాగ్రత్త యధికముగా నుండవలయును ఈవిషయనును సంబం ధించిన పెక్కు స్థలము లబ దూషితము లయినవి ఇకె౮౬ సూ 'త్రమ నందును థ్‌ జు క జ్యో నాయక = నాయమి నున్నగు ననిష్టరూవనులగు సూరి ్ర్కక్కియ కిట్టి చిక్క 'లెంతనూత్రమును గల్లనేరవు

టౌ క్రి ౧౯మొ ౨౧ నూ] బాంసా-వే వార్రఖ్య _ప్రామాదికప్రకంగము క్షే3గ్ర నుబ్యింతముల మిదం గలం డిత్యాది కలుగు ధాతురూవములం చేవటం జేసి వైరూసములు గలిగకనియు ముందె యుక్తము (బా సా, వే 3=౧ఫు) ముందె యు_కృమనంగా 3౮౬ వుటలోం జెవ్చ బకెనని యాశయము కాని వేవకా కర్త 3౮౬ పుటలో నీరూపకు లనావళ్యకములని ఇప్పలేకు ళ శ్రర్ణ చువర్ణ భార లషణ నుజులకు వర్తమాన భావికాల స్పష్టీశరణళక్రి లవణము ననుసరించి కలదని చెక్చ నవకాశము. లేమింజేసీ లక్షణక_ర్త యిమాన్హము ననుసరంచెనని తోంబెడి (వాపా వే 3౮౬) అని వ్రానెనుు కత్రర్థక చువర్ణ శాంతములతో నుండు ధాతు లదడ్రూవములు చేవనపుడు వర్తమానాన్థ స్పష్టీశరణము సంభవింపదనుట సత్యముకాదు భావలయణాన్థక నుజ శ్రంతముతోం గలుగు థాతు లదడ్రూపములు చేక భావ్యర్థము తోంచునని తలంచుటయు నసుగత మె భావలకశణను - మె త్ర, ౦కు వండ నతిథి వచ్చెను (బా ,క్రి ౪౮౦ సూ వి) అనురీతిగల భావలకణార్థక న.బ్యింతముతోం గలుగు ధాతు లడ్రూపములు చేకననుట కేవలము నసంగతము ఛాఎలవ్‌ణార్థ్రమన నేనూ వివేకింపక వేచికాక్నర్త యట్లు ఛ్రమించెకు

“కలుగు ఛాతుజన్యరూవములు - కలయ - కలరు మున్నగునవి ప్ర తే చవ, యోగార్ష్మనుః లయి వెలయుచున్నను నందు కలను - కలము - కలవు అను రూపములు భవివ్యుదస్థక క్రియలలో నిల్వుట ప్రాచీనమున*కవి సమ్ధవము కాదు

కలుగున క_స్తర్ధ్థంబునందు లట్టు పరంబసునవుడు కల యగు ౧౦౪సూ

చ కలండు కలరు కలదు కలన్చు మ శలవు కలకు ఉ కలను =కలను (బాల శ్రీయా) త్రర్థంబునంగలా దేశంబు విభామనగు ౧౦౫ సూ ఎకి యెకుల లోవంబిట నిత్యంబు కలవాండు - కలుగువాడు. (బా ఛీ ౧౦౪-౧౦౫ స్తూ ఈకలా 'దేళఠము కలుగు ధాడువున క స్త్యర్థకత్వముందును ట్రా ప్య్యర్థకత్వమందును లట్‌ పర కర్వకున నిత్యముగాం గల్లును అ_స్త్థన్ధకముగు నకర్మక కలుగు ధాతురూపములు శలాదేశకలీకములు - (వాండు) కలండు - (వారు) కలకు - (ఆది) కలదు - (అవి శలవు - (నీవు) కలవు - (మూరు) కలరు - (జేక్సు కలను - (మేను) కలము అను నవి ప్రల్యేశప్రయోగార్జ్హములై కూత్ర మే. కన్పట్టుచున్నవి అందు కలను కలము కలవు అనునవి నన్నయభారకభాగమునం జూపట్టలేదు ఇంకం శ్రా ర్ధక కలుగుథాతుజన్య కలా దేశకలికరయాపములు _- కలవా డు - కలవారము - కలా డను - కలారము = కలవాండవు - కలవాకరు - కలాండన్రు = కలారరు - కలడు. కలరు - కలవాండు - కలాండు - కలవారు - కలారు అకునవి ప్రల్యేశవ్రయో గాక్హములగుచును భవిమవ్యదర్థశక్రియానుబంధములగుచును మహాకవ్టల ర్త ంథము

1963 తచ్చబ్ద "శఫ డశారలోవరూసను ల ర్యాచీళరులు (30౧ వి సంజీ] లందు వెలయుచున్నని భవిష్యదగ్గక క్రియలలో కలను - కలము - శలవు అను తచ్శబ్దలేఫ డకార లోపలితరూసములను నన్నయతిక్కనలే కాక ప్రాచీన మహేకవు లెవ్వరును బ్ర యోగింపరు. అట్టి చేయంగలను - చేయలలము చేయం గలవు ఆనియెడు భవిష్యుదద్ధక సమాపక క్రియారూపములను ల్రౌచీన ఫ్రాహాను ఇొసనతత్పరుండ గు సూరి సాధించుట యుక్తముకా దనకతీకదు అట్టి రూపములు చింకానుణిచే సాధింప బకుచున్న ట్లుగ చాలసరస్వత్యపశోబలపండితులు బేనీన చింతా మణిస్తూత్రముల యపవ్యాఖ్యలే సూరిగారి య్య్రిరచనకు మూలమని గ్రహింప నగును (౨౯౬ వివ) ఘకింపలలవు - చేయ గలవు = = ఘట్టింపయగలను = చేయలలను = ఇత్యాది. (ఆహో ళం౮ంఫుట) సోమమయాజినైతను భవిష్యదర్థక క్రీయలను బ్ర యోగించునవుడు నన్నయరీతిని దచ్శబ్దవకారఘటితరూప ములను నతియు లం_ప్తవశారకరూపములను వాడెనేకాని "రేఫ డకారలోపరూప నులను (వేయలలను చేయ గలము చేయణలను) దచ్శబ్దవాకార లోవరూపము లను (చేయ గల డు చేయ గలరు) వాడలేదు ఎళ్లావ్రైగడ వా కారలోపరూవను లను వాకినను రేఫ డశారలోపరూసములను వాడలేదు ఇట్లవి చేయలోలను = చేయలోలము-చేయలయలవు * ఆనుంీతి రూవములు నేండసాధువు లనరాదు అట్టివి సయిత మర్వాచీనకవులచే బ్రయు_క్తములయి యున్నని వ్రయోగములు --నన్నయంావ మిీాసంచిన విధంబ చేయంగల వారను (ఆది ౭ ఆ 3౨ వచ) లే-గీ ఈతం డొడ్డిన ధనరాళు లెన్వియైనం బోడిగా నీకు నీగలవాండ వేను (సభా ౨ఆ ౧౭౪వ క మనుజుల గావంగలవార మేను గెరనయుక్షిన్‌ (ఆక 3౩ ఆ 3౮౮౪) తిక్కన ఎక సూనవపతి నన్నెక్ళుడి దానవు నీ వనియెనేని ద్రైవదికడ స మనంబు వడసీ మెలంగుదు నానగరుల నృత్యగురవ ననగలవాండన్‌ (విరా ౧ఆ ౯౦) వ అయ్య్యుర్వీశ్యరుండు మత్చూర్వ వృత్తం బడిగె ననియు ధర్మపు త్త్ర్తలోడి మెత్రిం దగిలి యతని పాల వనీయింతు ననగలవాండ (విరా ౧ఆ ౭3 వచ) వ అమృహీవతి నీ వెవ్వరివాండవని యడిగెనేని చాండవా, 'గ్రజునప వానసంబు నేయుదు ననంగలవాండ (విరా ౧ఆ ౮౪) వవ్యంనై నను మనన్నార్త లడిగిలేని ట్ర్వైతీవనంబున మము విడిచిపోయి రట యెొటుంగ మనయగలవారు (విరా ౧ఆ ౧౧౫ వచు మ, ఉ న్నతిం బొందంగలవారమై యునికి కృష్ణా నేంయుగా వచ్చెనే (ఉద్యో 38 ఆ ౮౦) చ జనులు వినంగ రాజ్యమున సాము గొనంగలవార మన్న (ఉద్యో కెఆ ౧౪౨) క కయ్యము నేయక తగు సా హోయ్యనుం నేయణగలవాండ

(బా క్రి ౧౯సూ] భవిమక్థ్రదర్హక కి యావ 'రొరాగనులు 1869 నని వలికితి (భవ్య 3ఆ ౨౮౪) మ వీఠళ్రూరళా ఫఘోరచే సలు మానంగలవా డం బతీ. గురువై సంధించె సద్చోధమున్‌ (శాంతి 9 ఆ 3౨9౫) ఉ ఎవ్వరు సూచినం జగము లిన్నియు గెల గలాకు లావునన్‌ (భీవ్య ౨ ఆ ౧౧) క శ్రేవులు దో శా దుర్గతి ప్రాపిషగలారు (ఆను 8 ఆ ౭0) ఆవెనం శరము నేయంగలరు గలియుగమున (ఆక ౪ఆ ౨౮౮) క జవనియకమస్య్వా ఛార్థయ ప్రపంచినులు విడువంగలకు ్రావాణులు జనా ధిప ళూ చ్రులు విపు లతపః తవీతులు గాంగలరు వినవె కలికాలమునన్‌ (ఆర ఈ ఆ ౨౮౫౯) క ధరణీ సురులు గడెంి వాళిజ్యము గరిసనమును జేయ గలరు గలి శాలమునన్‌ (ఆర ౪ ఆ ౨౯౩) మ ధరణీరతణ మాచరింపక నృఫుల్‌ దర్పం బునం బళ్యతో హరుల్రైపాధులం ద్రోచి చేకులు తదియ స్త్రీధన మేత్తముల్‌ హారి యింవంగలవారు (ఆక ఈ ఈ ౨౯౬౯ బృట్టిరూ పములను జూచి భ్రుమించికా వలయు నర్యాచీనకవులు శఫడ కారలోపోలుషికరూపనులను బ్రయోగిందిరి కల డు మున్నగురూపముల మధ్యస్వరము దీస్ధ మగుటయుంగలదు ౧౨ చై ళ్యారిశా బోలునీ యన గాకువన్నం గలావె యన్యులకు నీ యంచత్స్రభావోన్న తల్‌ (ఉ రా ౧౮౨ వుట సకలమహివమలు నీదు పట్టికిని జేపు ఆంగలా వంగ లార్వం గురంగనయన కలాను (సమీర ౨౧౭౧ ౪-౪0 3౩-౩౫౪ ౫౧౭౯) (అం భా అ క్రియా ౧౨స్రూ కలా వళ్ళతిరూపంబులుం గొన్నియెడలం జూపక్రైడి ఉనా పనీ మొక్కింత గలాదొ లేదొ? (మ్ఫ్యూభూ నీతి ౨౨) ఇటువంటి భాందసనుం లెన్ట్నైనం గలావు (దఠా 3 ఆ జక)

వియోగ వేదనం జిక్కలలానె (దశా ౨ ఆ ౮౪) 9వి శ్రాఢవ్రయోగ ములు (గాణ క్రియా 3568౭ సూ వివ) ఇట్టివి ్రైఢవ్ర'యోగము లనుట కంయె నప్రాఢవ్ర యోగము. లనుట లెల్స

ప్రాచీనులు పా వ్యర్థ కలుగు ఛాతు రూపములను కలండు=కలవాండు అనుకితిని ట్ర, ల్యేకముగాను బ్ర యోగించి క మగఃంటిమి గలండనియెడు న మ్థిగం జూచుచునుండు విషనుం మ్రింగిన యేనిన్‌ (ఉద్యో ౧ ఆ 3౧౫) నీ, మహితవిభవ ఖనియగు శిళుపాల తన యుండు దోర్జర్చ ధురుష్టండు ధృష్ట్రకేతుండు సమర లే-.గీ లంపటుండు శిఖండియు లావు తెంపు గలరు నీమొడ ననుర_క్రి గలరు సాల బెంపవు గల రుక్కుముట్టిన తెంపు గలరు కోరి పతులుగం జేయు మవోపా ణులకు (ఉద్యో ౪౮ ఆ ౧౦౯) ఉ పొడియు సత్యముం గలరు పాండు తనూ

బీ వ్‌

జులు 2కే ౨ ఆ ౨౬౦ ) అ_స్త్యర్థమునందలి కలండు =కలరు - కలవు

క్షం70 అ _స్త్యర్థక కలుగుధాశుళూవముల వ్ర యోగములు [30౨3వి సంజీ] మున్నగు వానికి సయితము ప్రత్యేక ప్రయోగము గలదు గాని కలవ్ర కలను - కలను అను వానికి భవిమ్యుదర్ధక సరూపక ,క్రి యలలో ననుబంధరూపరుగు వ్రయోగము లేదు క భూవరు లైను నొక్కట ద్రోవదిశ్తై తొడరి యత నితోంబెనలి కదుం జేవ నెడి పోన్చకప్పుడు నీ వచ్చటం గలవా లేవా నిక్కము వెపుకూ (విరా ౪ ఆ ౨౧౧)ఆ-వె ఎచట నున్నవాండ వేమైతిం శ్రాణానం గలవె యేను నిన్ను6 గాన కునికి (ద్రోణ ౧ఆ ౨౬౨) క వసుదేవసుతుం జా నేనం గలండు దత్సము. నీనేనం జూవునూ నలేశ్వర నాకన్‌ (ఉదో(ు ౨ ఆ 30౮) క దు ర్మతికిహనుం బకము- గలదె ౨ (ఆది ౬ఆ ౨౭౪౮) చ ౨ వాని ఘాతికిన్‌ వెజువని వారునుం గలం (ఆది ౪ ఆ ౧౯౫) (చూ ౨౫౯౬ వివ ౨౧౦ 7[₹ విమ 365 వివ) లాట్టు గళ్లు పరంబకునపుడు దుగాగముం బగు ౨౨ వ, చండును = వండుదురు మ వండుదువు = వండు దురు ఉ వండుదును - వండుదుము లాడర్థంబుల యందోలి నుదాహరణంబులు వక్కా_ణింటెద - తద్ధ ర్మంబు --కులాలుండు కుండలు వానును తచ్చీలంబు - జ్వలనజ్యూలంబు లుస్పరం 'చెగయును సంఖథావన ఇప్పుడు వాండింట నుండును సం ప్కళ్న గ్నేను ఇందు నాశ! పోదునా 1 సాతత్యము -__-పర్యంబునం దీళ్యరుం డుండుు సర్వం బీశ్వరునియం దుండును వరమా నంబు మేన నిప్పుడుం బులకలు వొడ మెడును చాలవ్యా వత్యమాణవిధి చేం శ్రాయికంబుగ వర్పమానంబు 30.౨ విమయను నం దెడుగా దాక్టగముంబు లగు - భావి - జేప్రువచ్చును ఆశీస్సు = కుభం బగును వచ్యగ్థంబుల హొశా నొకచో భూతంబున లాట్టు గానంబడి యెదును లాట్టు ర్జు పరంబగునపు జెదగాగమంబును థన నూ వర్ష్మకింబు పరంబగునవు డెడు డి గాగమంబు లును బవాంళంబుగా నగు ౨౩ చ వండెడును - వండెడిని - వంజెదరు మ వండె దవ -వండెదర ఉ నంజెదను = వంజెదము తిర్భద్దడంబులు వాచ్యుంబు లగునవుడు లిడ్లాట్టుల -జె

[1 (క్రి ౨౨మొ ౨౫సూ ] లాట్టునందలి దిదాగనురూప్మప్త్ర యోగములు 1871

ధను బహువచనంబున శీకవచనంబగు ౨౫

చిలుకలు వలిశేను - చిలుకలు వలుకును - చిలుకలు

వలిశెడును మేఘములు గర్జిల్లెసు- మేఘనులు గర్డి

ల్లును మేఘనులు గర్జిల్లెడును

సంజీవని 30౨ వివ --౨౨సూ- వ్యాఖ్య --డుజ్‌ రువురును ముఖ్‌

అను వానిలో (బా ,క్తి ౮ సూ) డుబ్దునకుం దర్యాతి రు అనునది తుది ఇకార ముతోం గూడి రణ్‌ ప్రత్యాహారమగుచున్నది శాన రుస్ణైన గాం బ్రథకుపురువ్వైళ వచనేతరములగు ఫురుషబోధక ప్రత్యయములని య నుం అవి పరమగునపుడు ఛాతున్సనకు దుగాగవం బగునని యర్థము దుక్కు కిత్తుగాన థాతువు తుదిని 'జేరును వండుగాదుశరు = నండుదురు మొ నండుడుజ్‌ అనుచో బా. క్రీ - ౧౬ సూూత్తము చొప్పున డుజ్జునకు ను అనునది యాదేశము కాంగా వండును అని యేక్పడు ఇది చింకామణి సమ్గతరూపము కాదు చింకాముణీచే వందున్‌” అనియే యేర్చడుకు నన్నయ భారతభాగమున నెచ్చటను వండును అను ను స్వరూ సమును నిర్మహింప జాలు ప్రయోగము లేదు (దూ 300వివ చివి పరి ౧౩౮౪-౧3౩౫ ౧౩౬ వివ ) వందుచాదుగావు = వండుదన్రు ఇళ్లు తక్క్‌న వాని వ్క్క్రియ నరయునది ఉత్తమ ఫురుమైక వచనమున వండుదునున్‌ అనురూపము చింతామణి చొవున 'నేర్చడును (దూ ౨౯౬ ]] విష) బాలవ్యాశరణ “వకమున వండు దును అని మూత్ర మె నీద్ధించును తిర్యస్దడ క_ర్హృకతనున లాట్టునందలి ప్రథమ ఫురువమ బహువచన మేశకవచన రూపముతో నే యుండును గాన (వా న! సూ) చిలుకలు పలికెను మేఘములు గర్జిల్లిను అని యురడును కా క్రియా = ౨3 సూత్రము చొవ్వునం బ్రథమ ఫురుమైక వచనమున ఎడు గడి గాగముంబు లగును గాన చిలుక వలికెకును - చిలుకలు సలిశెడును - మేఘము గర్జిల్లెడును = మేఘునులు గర్జిల్లెడును” మున్నగు రూపములును గల్లును లాడర్థంబులయం దనంగా హా - (క్రి - ౫ సూూత్తమున నుదాహారింసంబడిన తద్ధ ర్థాద్యర్థములం దోలి ననంగా వరుసగా నుదావారించుచున్నానని యర్థము వరసగా ననంగా నట్టి ౫ సూత్రమునం బేర్కొన బడిన తద్ధర్మ తచ్చీల సంభావనా సంప్రళ్న సాతత్య న్నర్త చూన భావ్యాశీరాదు లనెడి వానిని వరుసగా నుడాహరించుచున్నానని యర్థము తద్ధర్మంబు అశకులాలుండు = కమ్థరవాడు కుండలను బానుట కన్లురికి ధర్శ్మము ణు విహితకృత్యము ఇ వృషత్తిగాన నిది తద్ధ ర్లార్ధమున కుదావారణ మని భావము తచ్చీలంబు = దాని స్వథానము జ్వలన జ్వాలంబులు = అగ్నిజ్యూలలు ఉస్పరంబు=

1572 సూరిచెవ్చిన తద్ధ ర్థాద్యర్థముల వ, యోగములు [30౨ వి సంజీ]] ఆశాళనునందు ఎగయిును ప్ర నీద్ధ మూర్ధ స్రద్యలనం హవిర్భుజు _ (భారవి) అగ్నిజ్వాలలు మిీందికి లెచుట స్వభానము సంభావన = ఊవాను ఇప్పుడు వాం డింట నుండును సంవ్రశ్ననము ఇ చష్నీంచుట ఉందునా 1 పోదునా? సాతతస్థముం= సతతత్వము = సదావ_ర్షిల్లుట --సర్వంబు నందీళ్యరుం డుండును సర్వం బీశ్వరునియం దుండును నర్తమానను = మేన నిప్పుడుం బులకలు వొడమెడును = శరీరమునం దిస్పుడు సైతము గగుర్పాటు గలుగుచున్నది బా-,క్రి =ఎత3 సూత్ర్త్రమం చొప్పున ఎడు గాగమము వచ్చిన తద్ధర్తాద్యర్థక ప్రథరు ఫురుమైక వచన రూపము పొడనుశఎకుపను = పొడమెడుసు = అంకరించుచున్నవి వతర్ణమాణవిధిచే ననంగా బా-్టక్రి ౨౩ స్యూత్ర్తముచేం శ్రారాకంబుగ వర్తమానంబునం చెడు గాదాస్ట్రగమంబు లగునని నూ3 వివరించెను కాని ఎకు ెడి గాగమంయబులు వర్త మాననుందె కాక యర్భాంతరను లందును బ్రయాుక్తము లయి యున్నవి క వన వాస పరిశ్థేశం బున కోర్వదు కుంతిచేవి భోజూత్మజ గా వున నాగృవామున నుంజెడు. ననవరతము భక్తితో మదభ్యర్చిశయై (సభా ౨ ఆ ౨౮౧) తరలము = యాదవ నైన్య స న్నహనదుందుభిరావముల్‌ గగనంబు దిక్కులు నిం దు స్పవహాము లరమొుడు థార్త రాష్ట్రల నై న్యవీర భటాళికన్‌ మ మదీయాస్త్రాఘమున్‌ థార్తరా వ్రనిశా యోోూ_త్తమ శాయఖండన వటిస్టం బయ్యొడుం బోరిలోన్‌ (ఆర 3 ఆ ౧౬౬౧౬౭ వ) ఈ తుది పద్భునులు రెండును బలదేవ సాత్యకి ప్రభతులు కౌరవులవై డాడి చేయ యత్నించు సందర్భములోనివి భావ్యిర్థము లాడ్రూవములకు --వాండు జేవు వచ్చును=రాయలండు. ఆశీస్సు - ళుళంబగును = కభంబగులాక వచ్యర్థంబు లనంగా అను - బెప్పు - పలుకు - ఆడు మున్నగు ధాతువులు ఇట్టి థాతువ్టల లాట్టు రూవము లొకానొకచో భూతంబునం ఛు యోగింప బడునని సూరి వివరణ మున శాశళయము ఆశీరాదు లనుచోటి యాడిళబ్బమున కిట్టి స్థలము సూరిచేం జూసపంయడెను క శైలతనయ ఈళా న్తునితో మృదరితి నిట్లనుం గమలేళా (అను ౫ ఆ ౨౮౮౪ ) (ఇట్లనున్‌ = ఇట్లు వలి౭ెకు) (యతిస్థలము ఒకా నొకచో నననేల ? ఇట్టిరీతినే తజుచుగాం ఛి మోగింప౬డును అనెన అను రూసము ,ప్రాచీనమవోకని సమ్థతము శామింజేని అన నతం డిట్లనున్‌” అను రీతినె, ప్రయోగింపంబదుచుండును. వచ్యర్థ స్థలములందే కాక వెక్కు స్థలముల భూత మందును లాట్లు రూపములు టు ఎగు- (ప - నచ్యర్థంబుల లాటునపు నక త ఖీ టు రట థి ల రో నో

(బా క్రి ౨౩నూ] బాంగుంప్త ఆండ్ర” భూతార్థకమనరాదు క్షే3ా8 లేగ సర్వతీనాభి గమనంబు సర్వవేన సమధిగమము సత్యంబుతో సమము గావు ఎజుంగు మెల్ల ధర్మంబులక్ష్మాం శెద్ద యంధ్రు సత్యంబు ధర్మజ్ఞాలెన మునులు (భార ఆది ౪౮ ఆ) ఇట్టివె అండ్రు” అనునవి మజిళొన్ని యుదాహరింవం బడెను పీదవ వై నుదాహరింవంబడిన అండ్రు” ఇత్యాది లాట్బ్రత్యయాంతంబు లకు అనిరి అని భూకకాల నుర్ధను (బా ప్ర 3౧0౮ ఫ్పుట ద్వి ము) అని వ్రాయంబడెను అట్టి సత్యాది ధర్మంబు లుత్కృష్టములని యప్పటి పెద్దలే కాదు తర్వాతి పెద్దలును జెప్పుదునే యుందురు గాన నచటి లొట్టు భూళార్థక మనుట సరికాదు మునులు చెక్పుదురని శకుంతల పలుకుట ఛూత వ్యాపారము గాని వెద్ద లట్లు వెప్పుట భూతవా్థాపారము కానేరదు. ఇట్టి ప్రయోగము లనేక ములు గలవు ఇట్టివే భూతార్థ విషయమున లక్ష్యము లగునవ్రడు నూరి వచ్యర్థంబుం ఫొకానొకచో భూతంబున లాట్టు గానంబడియెడును అని వివరించుట యసంభవము కాడా + ఒకానొకప్పుడు గ్రానంబడియెడి అని ప్ర కాశికా క_ర్తయు వాఖ్య చేనెను ౨౩ నూ. వార్టిఖ్య --సచటను రుక్ఞును వృత్యాహోరము మొదటి రవర్ధ్య ముతోనే ఘటింవ బడెనని గ్రపాంపవలెను కాన -వ్ర - బ- రు ప్రత్యయము మధ్య మోళత్సనము ఫురుమైకవచన బవాంవచన చ, త్యయమనులును బరనుగు నపుడును ఛాకువునకు ఎదగాగమంబు బవాళంబుగా నగునని యొన్నునది ఎదగాగదుము కి్తు గాన ధాతువు తువిని నిల్చును వా - క్తి - ౧౬ స్యూత్రముచే నాదేశింన బడిన వథమఫపురువైకవచనమునందలి ను చ్రత్య్య్వయము వపరమగుశవ్పుడని విశదవడుట కయి ప్రథమ ను వర్ణకంబని సూరి వచించెను లేనిచో ను _త్త మైకవచనదో్యోతక ను ప్రత్యయ పరకత్వమునం దనెడి యపార్థము స్ఫురించునుగదా ప్రథరు ను వర్షక పరకత్వమున ఎడుక్‌ - ఎడిక్‌ అనెడి యాగమమనులు ెండును బవాళ ముగా నగుకు ఈసూ శత్రమునందలి విధులకు బవాంళత్వమును వచించుట లోని ప్రయోజన మంతగాం గన్పట్టకున్నది నన్నయేతర కవుల ప్రయోగములం డివి వైకల్పికముగనే వ్ర యోగింప బడుచున్నవి ఆంధ్రళబ్దచింతామణీ యం దివి వచింపం బడ లేదని కావలయు సూరి వీనిని బవాంళమని సూ త్రించెను భట్టారకుండు తన భారత భాగమునం దత్సమ ఛాతున్చల వైని ఎద గాగమమును మిక్కిలి యర దుగం బ్రరౌరాగిం చెను ఎడు గౌడి గాగమములను దత్సమ ధాతువుల వైని నిల్చి చయోగింపనేలేదు (చిం వి పరి ౫౮విష ౧౦౧ విష) (౨_స్తర ) తిక్కనాదులు లానాకాడాళకుకాడాకా కానన నా కొనుచు నాలో తననన ననన ననన పాకాన నానామతానత్ను. విస్తర 30౨ వివ _-వేటిశకా వా ఫ్రఖొఫ్టిత నా రచించిన చింతామణి విషయ

1874 చేటికావ్యాఖ్యాతవ్రానీన ప్రామాదిశవిషయములు [30౨ వి సంజీ] -చుగాగమయు క్త రూషమములకోపాటుగ ఎద గాగరయుక్ష తత్సమ ధాతు రూవములను. ఎడు డి గాగమయు క్త తత్సమ ధాతురూవనులను థారాళ ముగాం బ్ర రెకాగించియున్నారు. పయివిషమయములను సరిగాం బరిశీలింపక యాం థ్ర భామాభూపు*క_ర్తయుం గావాస్టలంకార చభూడామణికర్తయు దుగాగదముయుక్త రూపములు కేవల భావ్యర్థకములనియు ఎద గాగమయుక్త రూపములును ఎదు గాగమయుక్త రూపములును గేవల వర్తనమాకార్థను లనియు వ్రాబనీరి అట్టి వ్రాత కేవలము సవరిశీలన మకూలకమని యీవలకసు ౨౯౪౬ విషయమున సోదాహరణముగ విశదీ1రింపంబడెనుు (ఈవిషయము నా రచించిన చింతామణి విషయ పరిశోధనమునందు విశదవణజుపంబడెను ఇ౨-౪౬8-౪౬౪ విమ ) వేత సూూత్త మున సూరి ఎడు డి గాగమములు వ ర్తమానార్థశములని వచింపకున్నను బూర్వ సూ త్ర వివృతిలో నట్టి యఖభ్శిప్త్రాయమును జూపెను అవి సరికాదనియు సీ ఎడు డి గాగముములు వర్తమానేశరార్థమ.లందును బయో గించ బడిన వనియు నచట కొంత వినుర్శింపంటడెను ఈవిషయము ముందు వ్రయోగ ప్రదర్శన సందర్భమున నింకను విప్రలముగం జూపండును ౨౫ సూ - వాస్ట్రఖ్య --తిర్యగ్టడ క_ర్తృకత్వనున భూత తద్ధర్థాద్యర్థక వ్రథమవురుషు బవావచన మేకవచన రూపముతోని యుండునని యర్థము అనంగాం దిర్యుగ్ధడ క_ర్తృకత్వను.న బాంకక్రి - ౧౬ స్నూత్తము వొవ్వున నాడిష్ట ముగు ఎను వర్ణకమె భూతార్థక వ్రథమఫురుమైశవచన బవాంవచన రూపములందు నిల్చుననియు నక్లై యా స్తూత్తముననె డుజ్‌వర్ణకమున కా దేశింపంబడిన ను వర్మ పరిశోధనమును జూచియు6 దడ బడి య్యిక్రిందిరితిని వ్రాయుట వింత తత్సమ ఛాతువు లెడు గెడిగాగనుములతోడను దుగాగనునుు తోడను నన్నయ భారత ఖాగమునం జూపట్టుటరుదు (ఖా సా వే 3౯౫ ఫు) ఎడు గెడిగాగదముముల తోడి తత్సమ థాతువు లరుదుగా మాత్రము నన్నయ ఖారత భాగమున గలవా! ఒక్క కేని ముచ్చుననైనం గానరాదే. ఇంక దుగాగమనుతోడి తర్సమ థాతు రూసనులు నన్నయ భారతమునం థారాళముగా వెలయుచుండంగా నరుదనుట శేవలము పొరపాటు ఇంకను ఎదగాగముయు కృ తత్సమ థాతురూపముల నన్నయ మిగ్స్‌లి యరదుగా వాడె ననుట యుక్తము నేవింతె - చింతింతె - రకింలె- వర్తింతురయ్య - పాలింఠె - వీమ్నీంతె - ఉత్సపాంతె (సభా ౧ ఆ ౨౬-౨౮- 3 8=౮౨-ర౯-౫౮ వ) క్లీర్తింతువు - నిండింతువు (థా ౨ఆ ౧౮౮) ఆతి క్రమింతునే (సథా ౨ ఆ ఎఎఐర) అస్వాడింతున్‌ (సఫా ౨ఆ ౨౩౩) యె.

(బా క్రి ౨సూ) వరికెకు బాంగు ప్ర చూపినప్ర క్రియ సరికాదు. 1876 కను తక్థర్థాదర్తిగ్థక చ,థ కువుకువైశవచన బవాంచచననులందు నిలర్బననియం! చ్రహిఎవవలెకు భూత చిలుక పలికెను - చిలుకలు పలికెకు త్మ చిలుక పలుకును = చిలుకలు వకులును కవి తిళ్లక్క_రృకతో్యో వాహృతులు ఇంక జడళర్హ్భృ కత్య్శమునందలి భూక మేఘము గర్జిల్లైరు = మేఘములు గ్డెల్లెరు తస్య న మేఘకం గర్జిల్దును = మేఘములు గర్జిల్లును బా-గు- వ్ర వ్యాఖ్యాత వలిళకు అకుడాని రూపసావన చవ,క్రియలో పలుకుశరు ఇస్లుండ బ్రకృత నూత్రంబున 'నేకవచన డుజ్జురా వలుక+కు అమ్మొ పదునాజువ సూత్ర్తంబున ఎను వర్ష కంబు గలిగి వలుకుశఎను అమయొును అపదాది స్వర నితస్టసంధి యు ఎనుబది మయైదవ సూత్రంబుచే లకారంబు యొక్క ఉ త్వంబున కిత్వంబును గలిగి వలిశెను అయ్యె అని చూపెను (బాగు వ్ర 3౨౦ఫు ద్వి ను) కాని భూతంబునం దిగా గమంబగు (బా శ్రి ౧౭ సూ) అను నూత్రము చొప్పున థాతువు తువిని జేర ఇ గాగమము నేల భూపలేకో అెలియకున్నది *- వలుకు+శలశఎను. అకురీతిని బ్రక్రియ చూసి యపదాది స్వర నిత్య సంధిని 'జేయుట యావ్థికము పలికిరి మున్నగు చోటు లన్నిటకు వచ్చెడి 9 గాగచుంబు వథనువుపమైశ వచనమువ నూశ్రము రాకుండునా ? కొన్ని థఛాతువులకు శ్రుథమఫురుమైక వచనమునందును నీ వ గాౌగమురుం (అనిమెను - పడియెను మొ) వచ్చి నిల్చుచునే యున్నదిగదా (చూ 330 విష) చిలుకలు పలుకును అకుచో వలుకు+లాట్‌ = నలుకుళప= పవలుకుశిడుడ్‌ = వలుకు+ను = వలుకును అని వ్తక్రియ నరయునది

౨.౨-౨ 3-౨౫ నూూత్తముల విధులకు ఛి మరూగములు ఎక 9 భుజవీర్య సంపద తో మూండు జగములు నో వుద్దుకు సాధింపన్‌ (సఫా/౧ ఆ ౧౧౫) ఫందలి దుక్కు యతి స్టానగతము టఫ్పుదురు సమర్థులగుదురు తరలము ఇది కుబేరు వనంబు దీనికి నెవ్వరుం జకుదేర నో డ్రుదురు నీవిట వచ్చి యేల కడ్డుం ట్రచ్బైదముం జేసీ తిం దు (ఆక 3 ఆ 3౩౬౦) దీనిని బట్టి ఉదు కాదు దు అని విదితనుగును క దమయంతి రోయిగా జూ దము నీతో నాడం గడణగెదను ధరణీ రా జము ం (ఆర ౨ఆఆ ౨౨౨) ఎవ లోని ద యతి స్థానగతము ఇందలి ఎవ రూపము భావ్యర్థశము చ ఇదె "త్ర ళయాగ్నివోలె చెంలెల్లను గవ్చలత విస్ఫులింగముల్‌ వదలక చాయు సారధి జవంబునం చానిట వచ్చె నేమి నే యుదు సుతుళార యీబిలనము నొయ్యన పోంం చొరుండు దీని గ వ్చైద ఘనవాంసు జూలముల భీనుశిఖావళి దాశ కుండణగన్‌ (ఆది ౮ ఆ 30౫) ఇందు ఎదగాగను దుగాగము దకారములు ప్రైసగతనములు ఎదగా

1876 చాల ౨౨-౨౩-౨౫ సూ విధులకు బ్ర యోగములు [30౨వీ సంజీ] గమనము నందలి ఎ కార ఘటితశ ద్విత్య వకారము ప్రాణి యతి స్టానగతము శ్చెద ననునది భవిమ్థదర్థకము వీమిచేయుదు ననునది యళ_క్తతను బరికావమును దెల్పు చున్నది క పరనూన్న భత్యు ఛిమూ పరివూర్హ తరంబులైన ప్యాత్రముల య్యే వురు నిత్యంబు నివేదిం త్తురు దల్లికి గరము భక్తి తో వినయమునన్‌ (అది ఇ ఆ ౨౮ళీం ప) నివేవించుదురు అను దానినుండి యేర్పడిన నివేదితుకు అను చాని లోని తు యతి స్థానగతము నివేదింతుకు = నివేదించుచుండెడివారు. (భూత వ్యాపారమె) చ విజిలేంద్రియుం డనలో నిమ్థుని. చాయక విందు నంచు (ఆవి ఈర ఆ 80) (విందన్‌ = వినుచున్నాను) ల్రేగ పాండువుక్రు లకెవ్తాకుం బశపాతి విదురుం డనిచెన్చ్పం దొల్నియు విందు (ఖా ౨ ఆ ౧౨౪) విందున్‌ = వింటిని = భకూళార్థకము క జూదం బునకుం బీయుండవు దతుండ వన విందును నిన్ను6 బీతి నకజ్జులచేక్‌ (భా ౨ ఆ ౧౬౮౪) విందుము = వినుచున్నాము వర్తమానా రము సీ వివిధోవభోగముల్‌ దివిజేకునకు గల యట్టుల కలవు నీశనుభవింప సకలభూపతులు చాయక భక్రియుక్తులై యొలనీ నీవనువునేయుదురు వేర్మి

(సఖా ౨ఆ ౧౦౨) చేయుదురు = చేయుచున్నారు ని పరులగుణంబులు పలునూరుం గర్తిండు పతంబ సలంకుదుపాండవులకు థ్నార్తరాస్ట్రల నంతతంబు నిందింకువు (సభా ౨ఆ ౧౮౮) దురోళోధనుండు విదువని నిక5నీంచు సందర్భములోనిది ఇందలి విదురునిగుణము లాతనిధర్హ్మములుగాం జెప్పంబడెకు గాన నిందలి దుగాగను ఘటితరూవములు తద్ధక్షార్ధ్థకములు కాచ్చీల్యమును బోధించుచున్నవన్నను ననవచ్చును క అన్న సహచేవ నీళ్టను నన్నలతో నరిగె దయన్థి యట యడల కీ వున్నను సుతులిందటు నిం దున్నట్టుల నాకం జిత్త మూటిడి యుండున్‌ (సభా ౨ అఆ ౨౮౮ా అరి గెదు+ అయ్య ఇ అరిెగదనా = పోవుచున్నావా + చిత్తమూడియుండున్‌ = చృశ్యాళాత్మ క సంభావనార్థకము, చ అమలచరిత్ర నిట్లు దమయంతిం బతివ్రతం బల్కు-దే నృపో త్తమ + (ఆర ౨ఆ ౨౧౭) పల్కుదువు,వీ = పల్కుదు+వ = షపల్కుదే = పల్కందగునా? సంప్ర శ్నార్ధకము = వల్కరాదను వ్య్థతి"రేకవర్టంజక వ ఇ్నార్థకము చ కఇతనికిం గ్య్నూర్తులేని ధన మిత్తు రభీస్టములై న శార్ట్వముల్‌ మతి నొనరింతు రిష్టు డని మంతుకు గాక (సఖా ౨ఆ ౧౦వ) హర్తలరేని = ప్రియపడుదునేని ధనమిత్తురు గాక = ఇచ్చుట యుక్తము ఎదక్కు - దక్కును” సందర్భమునుబట్టి శాల్మత్తయ దోస్థుతకములగునని యావజ కుదావారణములు పెక్కు (౨౯౬ విభ) భట్టారక

(బా క్రి ౨౨-౨౩-౨౫4౮ ] ఎకంఏకు ఏకి అకు వ్ర యోకళములవి మర్శము 877 చ్రయుక్రములు చూస బడెను ఎవగాగమ యు _క్రరూనములు తత్ప్సమములు మిక్కి లియరుకుగా భట్టారకునిచేం బయోగింపంబడెకుు క శానలం బర్శిభ్యమించెదం గానరె మూరు ఆర ౨ఆ ౧౦౫ప) క త్ర్రృంబక నాకు ననభీష్ట వ రంబుం బ్రసావించెడేన ఆ ౧ ఆ 33 వ) వచనములలో మటి నాల్గు గనంఏడుదున్నవి రచి౫ంచెద (ఆది ౧ ఆ ౨౦ వచు వివరించెన (ఆవి ౨ఆ ౭3 గద్య ) ధరింంచెన (ఆ 3ఆ ౮౧ గద్య ) జీవించెద (అది ౭ ఆ ౫౧ వచ) ఎకు 7కి గాగముంబుల రూపంబులు తత్సముం బులు నన్నయ ప్రయుుకృములు గానంబడ లేదు తర్వాతికవులు ఛారాళముగా. ఎద గాగము ఘటితతత్సమరూపములను ఎడు గాగము యుక్తరూపములను వ్యవహరించిరి నేవించెదను - కీర్తించెనను విస్తరించెద (నన్ని కు ౧ ఆ ౧౪-౧౫౫౪౮) ఉ పద్యముల గది ములన్‌ రచియించెడం గృతుల్‌ (విరా ౧ఆ-౩౦) క నృవధర్మములన్నియు నీ కవదేశించిద (ాంతి ౨ఆ ౧౬౪) క కొలిచిన రి బ్లెడు లెజంగులెంతయు6 బెల్లము (విరా ౧ఆ ౧౪౨ మ, నిక్చోమత్వమున్‌ రాజకం. బును శోభిళ్లెడు నెన్వండే నొకజగత్‌ వూజ్యాండు = (విరా ౧ఆ ౨౩౧) క చని వెడ వికసిళ్లెడు నా ననపద్మముతోడ (విరా ౨ ఆ ౨౭౦) కస్లా విశేషణములుగను సమాపక్కక్రియలుగను దత్సర్వుక్రియలు. ఎడు డి గాగదముయు _క్షరూపములును నన్న యేతర (ప్రాచీనకవుల ల్‌ ంథములందు6 గన్నట్టుచున్నవి ఎడు గౌడి గాగనుములు వర్తమాన కాలదోగ్టుత కము లేకాక భూతభావ్యన్థకములును గలవు ఈ విషయమునందలి నన్నయ ప్ర యో గము లీవజకం జూప బడేను క మనమొక యేనక మూయం గనయుం డో నరుగుచేరంగా నెయెల్గిడం బో యిన నెటు గకుండుదురె 00 ద్దినములు గడవంగ నెస్టి చెజ గయ్యెడినో (విరా ౧ ఆ ౪౦) ఈదినములం గడచుట శేది యుపా యము కాగలదోయని యగ్ధము చ తడ బడై దివ్యబాణముల తంత్రము మంత్రము దవ్పెడున్‌ గడున్‌ వడంగెడు. జూసదండము మనంబును నాకు వళంబు గాదు వీ డ్వడియెడు చెయ్యు లంగము గడంక దొజంగెడు వేంటిభంగిం గ వ్వడి దనపూన్మి దీర్చుట ధ్యూవంబని బుద్ధి జరించె బుత్రకా (భష 3 ఆ 3౫౧) తనకు జరిగిన తడంచాటుఎను ద్రోణుండు కొడుకుతోం జెప్పీన సందర్భముగాన నిందలి ఎడు గడి గాగను ఘటిశరావములు భూకార్థకము లనందగును ఇంక వర్తమా నార్థక వ్రమ్మ్యన్థములు వాచీ ఈ కొడు కిటు వోకకున్‌ మనము కుంబెడు

1873 త్మ శ్రీయలకాల త్ర యవాచిత్వమునకుం బ్ర యోగములు (30౨ వి సంజీ] నిన్సని యూగడి ల్లెడున్‌ (విరా ౨ఆ ౨౧౩) కసుంటెడున్‌ = సవాదేవు- డకణ్యా వాసమున శే గుటచేం దనమనసు కుందుచుర్నదనియు సంకత్షీంచు ట్రౌవది యుండు టచే నూరడిల్లుచున్నదనియుం గుంతి పల్కినవాళస్థ్టము చ మనుజులు నేయ నెవ్వరు సమ్వుస్తము నీళ్యరు నాజ్ఞం జెల్లెడున్‌ (శాంతి ౧ఆ ౨౭౭) చ మునివగవాహానుం డవై చనుదెన్గును మంత దీతెడున్‌ ఉద్యో ౧ఆ ౧౭౬) తీతెకున్‌ = చక్కండం గలదు (ఉదో్యోంఆం౭౪ఇ)మ అదె కౌరవ్యు లక్షక్తదుగ్తనత నేయంబూని వై6 చాజః జూ చెద రమ్మైం దదుచేతం దీలునె జయ శ్రీశౌంతు దై త్యాంతపన్‌ బొదువన్‌ (ఉద్యో 3౩ ఆ 3౯౪) చూచెదరు = చూచుచున్నారు చ వినాశము పొంచెద "రేమినేయుదున్‌ (ఉదోళ(ో 95 ఆ ౪౮౦3 (పొందెవరు = పొందంలరు - వీమిచేయుదున్‌ = వమిచేయంగలను) నీ ఆఅదయుం డని పం్బదురు కొంద ఆ ప్పార్టుం జేరి గాం గేయునిం ద్రోణువ డయం బొదువ ఆ వె బనువ నెన్లు నేర్చి తని పల్కుుదురు కొంద ఆకండు మోము వాంచి యకగుదుండ (స్త్రీ ౧ఆ ౧౨౧) (యుద్ధానంతరమున యుద్ధభూమి "కీ గిన ధర్మజునిం గురుకాంతలు తిట్టినసందర్భము ) (వల్కుదురు = వల్కిరి ఉ బకపుగవుం డెట్లను నొళ్కారైవమా (కాంతి 3 ఆ ౫ం౨). (ఎట్టగునొక్కొ = వకుయమెనొక్కో) కా తానున్‌ భారర్ధయు వేగం 'జేకడవికిన్‌ దానొక్కందై నం జనున్‌ వానప్రస్థథర్మములు అడనికిం జనుట మున్నగునవి వానప్రస్థాక్త్రమధర్మములు_ ఇట్టిక్రియ లీపందర్భమునం "చెక్కు గలవు దు హరిఫాలంబున బ్బక్టి ధర్మమున శాలై యతక్ధ్రమన్‌ పుత్ర్తకున్‌ సిరిగాంచెన్‌ దగవారు మువ్వురును సుస్టేమోన్నతిన్‌ సంశ్రయింం తుకు భూపాలకు (శాంతి ౨ఆ ౨౧౭) (ఆ మువ్వుకును సకతునుంను రాజు న్మాశ్సయిం

తుద సాతత్యాగ్థకము) నీ * పాండునందను లాంబికేయు నెడ భక్తి వినయంబు లెసగంగ వర్తింతురు , _లే-గి అత డును నాదరంబు గాఢవత్స లత్వంబును గలిగియుండు (ఆశ్ర ౧ ఆ ౮ప) (వర్తింతురు = వరర్తించిరి = వర్తించుచుండెకివారు. ఉండును = ఉండెను = ఉండజెడినాడు) (యుద్ధానంతర మునందలి ధృతరా ప్త పాండవుల వర్తనము) కం వాదున నీ హరి వేధయుం గా దే యురు లింగమూర్తి కడగానక యే డా2గ వెవకెక రట్టిమ వోదేవుడ వ్లూజ్యుం డనంగ నగునే నీకున్‌ (నన్ని కు ౨ ఆ ౧౪౫) (వెదశెదరు = వెదకిర) (ఈశ్వరళరీరము పొడవును బ్రవ్వావిస్ణులు తెలిమ యత్నించి యసమర్ధులైరని ఫురాణగాథ గలదు

బాం్టక్రి - ౨ సూ శ్ర ము ప్రయోగనులు నూలిని సురవతి సభం జూడం జూడ నంగారవృష్టుల్‌ గురినె. గులికథారల్‌ గుంరితంబయ్యె దిక్కుం జర

[బా క్రి ౨౫సూ ) తిక్యగ్దడ బహాుక_ర్తృక్ళక్తియ కేకవచన ప్రయోగములు 1879 మదను ఒలడంగెన్‌ సర్వదిక్పాలకాంత కరణములు భఛయో ద్వేగంబునన్‌ సంచ లించెన్‌ (ఆది ౨ ఆ ౮౨) సీ ధృతరాష్ట్ర విభుని మందిరమున నజుచుచుం బజచె గోమాయువులో. "విద్యుత్‌ సవాస్తనముల్‌ విలనిల్లె (సభా ౨ ఆ 300) క మానె నభోమణి నక్కలు కూనెన్‌ గలయంగ చెరలకుం బలు ఇాయల్‌. నేనె బజమొయిళు లడరి మ్రోనెం దనమయంతం దూర్యము లపధ్య నులై క ఇగ్గజనములు మిన్నకయును మై గడు నుత్తము తురంగములు బౌస్ప జలం బస్దలనము విడుచుచున్నవి దగ్గెడుం గారణను. లేక తడంబడి పడగల్‌ (విరా ఈ ఆ ౮౬౮౭8 ప) ఈవిషమయ నూచ్చిక పరిచ్భేదనున వి_స్తరింపంబడెను (౩౧౦ ]వ॥ విమ) త్రిలింగ లక్షణ శేసుమున మహవహద్చవాంక_రృక (క్రియకు నేక వచనంబు విభాషనగు ఉదా --క తన యెజింగిన యర్థం బొరుః: డనఘా యిది యొట్టు చెక్పుమని యడిగినం జె స్పవి వాడును సత్యము నె ప్పని వాడును ఘోర నరక వంకమునం బడున్‌ (ఆది ౧ఆ ౧౩౭) వతమున క బలవంతుండు వైనెటత్తిన బలహీనుందు ధనము కోలుపడిన యతండు ము చ్చిల వేంగు నతడు శానూ కుల చిత్తుడు నిద్రళేక కుందుదు రధిపా (ఉద్యో ౨ ఆ ౨౧) మొ అని సూత్రోదాహృతులు వ్రాయంబడెకు. కాని తనయొజింగిన యను వద్యమున చె ప్పని నాండును సత్యము నె ప్పని నా డును ఘోరనరక వంకమునం బడున్‌ అని ముద్రణసంస్కర్తలు సవరించిరి కాని యట్లు సవరించుట సరికాదు ఇట్టియెడల వడున్‌ అను క్రియకుం బ్ర ల్యేశాన్వయమును. ఘటించి ఖిన్న వాశ్యములుగా సమ ఫ్థించుకొనుట యుక్తము నన్నయ స్థల'ంతరమునందును నిట్లు చ యోగించెను ఆట సంక్కర్హలు సవరింపను లేదు క కులము గలవాండు శౌర్యము గలవా డును నధికనేన గలవా డును భూ తలమున రాజను నామము విలసీల్గంగం దాల్చు మూండు విధముల వేర్మిన్‌ (ఆది ఇఆ ఈ౭ప) డ్వి ఆరామ విభునకీ యంగనా మణియు నీరామ కారాను నృపతియుం దగును (రంగ రో సుందర యూ ను ౨౮౬ ఫు ఈ పం) ఫురుషభేదను లేనపు శిట్టి ఇిన్నవాకస్ట్ర కల్పనము నంస్కృత మున మ్మిలి ప్రచురముగం గలదు పాఖ్బజన్యం వృాషీకేశో దేవదత్తం ధనజ్ఞయ _ పొజ్జుం దక్తా మహోళద్ధం భీమ కర్తా వృకోదరః (మవోభార భీష్మ భగవగ్గిత ౧అధ్యా)(చూ బాగు ప్ర శారక 3జసూ వ్యా ౨౮౭ ఫు) ఇట్టి ఛిన్న వాశ్య కల్చనమునందు బవాంకర్త ఖోల్వేము ్రీయకు సంభవించ "నేరదు గాన వై ్రిలిగలమణ శేషు స్యూత్తము (గ్రాహ్యము కాదని యెజుంగునది నన్నయా _ భూలే తయో ర్వికల్బ్పత్వ మితి కేచి దృభాషిరే 303 విమ క్విచి ద్వవర్షకేచాసి శేచిత్త స్మాన్తిరిం జగు (విశ్ళ [క్రియా ౮శా అహో రో౮౬-ర౮ళ౫ ఫృటలు)

1830 తద్ధర్థ్య మధ్యమవుడష్ను వు లోవపాతీకత [303 వి కల్ప]

కల్చరరువు 3803 వివ--భూతె = భూళార్థమ.నందు తయో = అరెండిటికిని ననంగా ఉత్వయుతౌ వనకారా విత్యాది సూత్ర క్తములగు నువు అను వాని యుత్యేమున కిశ్యేము నచ్చిన (భూతా దుతాం వరేషూమిత్‌ ) నింవి అను "రెండిటికిని నికల్పత్వమ్‌ = వైకల్పికత్వ మగును ఇతి - అని కేచి దృభాషిరే = కొందజు చెప్పిరి ఉదా-ా-వండితినిన్‌ = వండితిన్‌ వండితివి - వండితి మొ వండితినిన్‌ అను డానినుండి. వండితిన్‌ అను రూవ మేర్చడుట కవిభల్లటి స్యూత్తముచేతనే సంభవించును (౨౧౦ ] విమ) ఈయధర్వణ వచనము నందలి ని వర్ణకలోపకథన మనువాద మా శ్రమ్‌ యని యొన్నునది వండెదనున్‌ - వండు దునున్‌ మున్నగు రూపములనుండి వండెదన్‌ - వండుదున్‌ మున్నగు రూవములు కవి భల్లట న్యూత్రముచే (౨౧౦ 11 వివ) నీద్ధించునక్సై వంకితినిన్‌ అను రూపము నుండి వండితిన్‌” అను రూవము లభించునకుట కేవలము యు_క్తముకదా వి వర్మక లోవళథన సందర్భమున ని వర్ణకమునకుం గల్దుచున్న లోవముకు సయిత మను వదించుట సుసంగతమని యధర్వణు డు తలంది యట్లు సూ ఈ? చెనని యెొటుంగ నగును

కలిచి ద్యువర్మక ఇత్యాది క్వచిత్‌ = ఒళ కొన్నియెడలను వువర్ణ కేచావీ= వువక్షశ విషయనునందును తస్య = ఆ నిశల్పస్థితికి అస్తీకామ్‌ = ఆ '_స్తీశ్యమును (వువర్గశము నిల్బుట - పావీకముగా లోపించుఎ) కేచిత్‌ = కొందటు జగు = ఇెప్పిరి కొన్నియెడల వువర్షస్థితికిని బాత్షీశత్వము కలదని భావము ఉదా వండు దువు = వండుదు చదువుదున్చు = చదువును రత్నీంతువు = గతంతు మొ ఇట్టి వులోవము క్వచిిత్తనంగాం దద్ధర్మ ,క్రియలయందు మూత్ర మె సంభచించునని మహో కవిప్ర'యోగములకు బట్టి వ్యాఖ్య చేయనగును తద్ధర్మ యల యందును వులో పము గల్లుతటిని వునరాగము సూ త్రము చొప్పున వంజెదన్చు రథత్నీంచెదవు మొదలగు చోటులంద నచ్చు ఎ క్యాత్వములలో అత్వము కరా నేరదనియుం బ్రయోగములను బట్టి వ్యాఖ్య చేనకొనవలయును ఉదా __వండునివు = వండుదు వందెదవు = వండెను రత్నీంతువు = రథీంతు రత్నీంచెదన్చు = రథీంచెదు మొ వులోపపాతీకస్థితి తద్ధర్మ ,క్రియలందు నూతత్రమె కల్లు ననుటచేత వండం గలవు - వండవు మున్నగు చోట్ల వువర్మకము నిత్యము.గనె నిల్చునని యెజలుంగు నది. ఇట్లు సమస్వంంచికొనక యహోబలవండిళకు డు వంజేదు మున్నగు రూప ముల స్థితిన్లై వండెదువు మున్నగు రూపములు కూడ సమ్ధతములె యని నిరా "ధారనుగా ననంగాం ్రీ యోగనిరద్ధముగా వ్రాయుటయ్యు క్వచి ద్వువర్గ కే చానీ

[బా (క్రి ౨రీ సూ] కవిశరోభూషణప్రామాదిక వివరణములు 1331 త్యాది వ్రళృళాధర్వణ వచనమునందలి తసస్ట్రో అను దానికి అత్వమునకు అరి యర్ధముచేసీ చేనెదవు అను రూవ నూధర్వణ మనుటయు సమిచీ;కములు కానే రవ చేనెదవు అనుచోటి అత్వము క్వచి ద్వువర్శశకే చావీత్యాది వచనముచే సంపాదించునవుడు ఎక్మమును సంపాదించు నధర్యణ వచనమెద్ది ! ఎక్వము ఫునరా గమసూతత్ర సంపాద్యమై చింతామణిచే నీస్ధించునన్నచో అత్వము మాత్రమేల తత్సంపాద్థము కారాదు జఒక్కరూపనును సాధించుఎలో నసంపూ్రిగా ఎత మును నూ శ్రీ ము సంపాదింసనెంచి అత్వము ను స్మరింవక చింతామణికర్త విడిచె ననుట విశ్వసనీయ నుగునా ? మతియు క్వచి ద్వువర్ధకేచాపి అను న సూత్రనుచే వండెదచ్రి అను నుధ్యమ వువర్ణక పరకస్థలమును నూత్ర, మధవ్వ ణుండు సాధించ్తి వండెనున్‌ - వండెనము - వండెనరు - (దుధమపుకషము) వండజెదరు (ప్ర -ఫు) అనురీతిగల తక్కిన పుువవచనముల రూవనులన్మె సాధింపక యువేవీంచె ననుట మిక్కిలి యకంభావ్యము కాదా?! అట్లు మధ్యను వువర్మకమా శ్ర పరకత్యమునందు మా ీ ము అఆత్త్యము ఈ విధించుటచే నండెదున.న్‌ = వండెదుము - వంజెదరు మున్నగు ప్రయోగ విరుద్ధములగు ననిష్ట రూస పరంపర దుర్య్యారము కాదా? వై సందర్భమును బట్టి యీక్రింది కవిశిరో భూషణ పంక్తులు గ్రాహ్యాములు శావనకతీరదు వైఇెదన్రు ఇత్యాది రూసమపి తదిష్ట్ర మేవ వై చెదవు కఇత్యత్వసహితిం రూపం త్యాధర్యణమ్‌ శ్వచి ద్వువర్గ కే చాపి శేచిత్తస్యా స్తితాం జగుః ఇకా్యాధర్వణం వచనమ్‌ తచ్చ్భచ్దే నాత్వ నుచ్యరే ఉధ యా”ధ్ధే భవేదత్వమితి ఫపూర్వసూత్రాత్‌ ఘ-3010ఇెదువు = ఘటియిం చెదన్చ = ఘ.3 యించెదన్‌ ఇతి తత్సమ రూపాణితు ద్వితీయాచార్యర్య సామాన్య వచనేశ ట్రేయాని. (అహో ర౮ుళ౮౬ ఫు) ఇళ్ల యహోబలపండితుండు ౮౮౫ పుటలో 'శ్రానీన తలంపుదయ్య్థ - నేవింఠె ఇతా్ట్టద్యాచార్య వచకాత్‌ అకు వ్రాతయుం ల్రామాౌదిక మె ఘటిణుం చెదువ్చు అనునది యసళబ్దరుం తలంవ్రదయ్య అనునది నన్నయ సమ్థతమనుట కేవలము పొరపాటు అట్టి దానికి సరియగు నన్నయ సమత రూపము తలంతయ్య అనునది (దౌచోర్లుక్త తద్ధమ్షే బిందుసరస్య తశా రోదో స్వాత్‌ 33౨ వివ) తలంపుదున అను దాని లోని సత్వమునుగాని చుదు అను వాని స్థితిని గాని నిర్వహించు ప్రయోగము భట్టారక భారత భాగమున నుచ్చున శేని లేదు

వ, యోగములః.---భూతమునందలి వి 'లేకండుటకు __క ఆమతభుజ నీవు కాల్చి త్తశిషిక్తుండనై (ఆది ౨ఆ ౨౦౨) (5 ల్చిలినిఎ తాల్చీతి+అభిషిక్తు

1532 _భూతళద్ధర్మ నుధ్యమ వు - వి లోవప్ర యోగములు [303 1వి సంజీ] డవై) క ముంత్రులంగా నొనరించితై శార్యసంప్ర యొ గముపొంకెన్‌ (భా ౧ఆ ౨౭) సీ బుత్విజాండని విచారించి వూజించిలే దై ష్టప్రాయనుం డుం డ ధర్మయుక్తి (భా ౨౪ ౧౧) గీ నీవిపోంబు నాక్తీియు నెజవి తీవ్ర తల్లి దండ్రుల నూడ్కి= హీతంబు నెన్సి లేను నారాక ₹జలాల్ల నేర్చడుగం జె్చ ౨ (ఉద్యో 3 ఆ ౨8౪) వు లేషంటకంాకం జామో దర దూ ఉద్దుగాని లేగవ్ర తలయవుకంకే (ఉద్యో 3 ఆ 3౫౪) లేంగి 'వెక్చవయ్య వాని నెలుంగుదేని మాపడియెడు నీయవస్థ (ఆది ౨ ఆ ౧౪౫ీ (ఎజుంగుదువ్రు = ఎఅుంగుదాద్‌ని నీ ద్ధర్మ మార్ణంబు సలుపుద్దయ్య నేవింతె చింతింతె నిజబుద్ధిం జేయ దగిన ౨ (భాం ఆ ౨ ౬) (చలుళయ 1 వ్రు = చలువుదు*? అయ్య నేవింతువు = నేవింతు+ఎ చింతింతువు = చింతింతు*ఎ ఉ జీవితంబులా యదత్తనునేనీ యిశ్తె (ఇచ్చుశదుశన్చు = ఇళ్తై చ విశము $8ిటి దివ్భుళర వేదివి నాం జను చేరు "లేనిచో టను పొాండురా జునకు జనించిలేనిం బెగి చూశ్రము శౌర్య ము నర్ర్రవీర్థ్యమున్‌ (ద్రోణ 3౩ ఆ ౧౯౫) లిర్గాట్టల వకారంబునకు లోపంబు విభాష నగు ౨౪ వండితి =. వండితివి వండుదు - వండుదువు వంజెదు _

1. బాలవ్యా వండెదవు కి09 1 విమయను 30 సూ వివృతీ.---జీత్తువరంబగునవు డుత్వంబున కత్వం బగునను సూత్ర్తముచే లజి పరంబగునపు డత్వం ఓండ్ర, - వండండు = వండరు - వండదు-వండవు మ నండవు-వండరు ఉ వండను = వండము సంజీవని 303 విష ౨౪ నూ వాఖ్య వలీ డాదేళ వత్యయమనుల లోని వి వర్సకమయొక్కయు లాడాదేళ వృత్య్యయములలోని వు వర్ణకము గమొక్కయు వకారరూవవరంజననునకు లోవము విశల్చనుగా నగును అట్టి వశార వ్యంజనము లోపింపంగా డానిమిందియచ్చుతోం బూర్వస్వరమునకు నపదాదిస్వర నిత్యసంధి కల్టును ఉదా -_వండితి+వ్‌ +ళ = నడితిగౌన్త = వండితి = వండితివి వందుదు*వ్‌ *ఉ = వండుదు+4ీ = వండుదు = వండునువు వండెద * వ్‌ +4ఉ= నండెద4 = నండెదు = వండెదవు అహోబలపతి వండెదవ్ల మున్నగు ననిష్ట్ర రూపములను వెనుకవ్రానీనరీతి నంగీకరించినను (303 నిష మవోకవివ్ర యోగము లం దెట్టిరూవనులు నృుగ్యము లగుటంకేసి సూరి యట్టివాని నువేశీంచెను వండి

(బా క్రి ౨౪ సూ] ఆర్యాద్యర్థ పరక తద్ధర్మ క్రియ్యావ్త చొూగని'శేషములు 1938 తివి - వండుమన్చు అకు "ర0డుస్టలములందును వి-వు వర్శ్మములకు స్వరనహిత ముగా లోవమువిధించిన రూపనిస్పత్తిలోను భేద రుకల్లదు గాని వండెకవు అకుచో వు వర్శమునకు స్వరసహితముగా లోవము కల్లెనేని వందెన అకు ననిన్టరూవరు కల్లవలసివచ్చును కావున బ్రక్రియాతౌల్యమువవ్వై వ కౌరవర్థింజనమునకు బూ ఈ మె యన్నిటను లోవమను విధింపంబదెను నంటెదను = వందెను - వండె దవ్ఫు - వంజెదరు మున్నగువానిని సాధించుటలో నన్నయాథర్వశీయ మునకును చాలవారికరణమునకు మార్ష భేదముందుట చేశ నన్నయాధర్వణీయమున నీరూస ములలోని స్వరసహితవ కారమునకు స్థితి లేదని (పాతీకముగ) చెళ్పుటలో విరోధము లేదయ్యెను (విస్త 1 తద్ధర్మ ప్రథమవురుమైశవచనమగు. చనున్‌ అనుదానికి బకాళ్టయముగ చక్‌” ఆవి నన్నయ ప్రరుకాగించెనుు (౩౧౦ 1% విష) ఆ-వె విస్త్వ 303 1 విమ --త్రిలింలతమణ శమక ర్త ,క్రియాపరిచ్భేదముశం దద్ధర్మ క్కియల ప్ర యోగవిశేషములకు గొన్నిటిని సూత్రించెను 3 సూ తద్ధర్మ భూత్కక్రియ లా ర్యాదర్థిస్థ పరకంబు ఎ౦౫ చా ర్థకంబులగు ఉదా --నీ మూవంళ మున నర చేవోత్తములదైన సస్ధర్మ మార్షంబు సలువుదయస్థ (5ఖా ౧ఆ ౨౪౬) క సన్నా నితులంం వ_ర్రింతురయ్య నీదైవల్డుల్‌ (నథా౧ఆ 399) ౪ సూ-జక్కొ కచోం ద్ధర్మ క్రియ యారాస్ట్రద్మర్థవరళం బయిం వ్యతిరేకవర్థంజక ప్రళ్నార్థకంబను ఉదా ఎ-చ తనయుండు తండ్రి యగ్శజు డు తమ్ము డనం జనునయ్య్య రాజ్యముం నొనునెడ నిర్గ 3ఆ) ఉ సురాంగన లె నిట్టి నీ చేంతకు మెక్తురను (స్వా 3 ఆ) ౫ సూ-ఆ ర్యాద్యర్థ మొకచో నటుశబ్దవ్రూర్యకంబు నగు ఉడా --చెల్లునటయ్య - బెల్లునటమ్మ ఉ దయ నేయక తిన్ననిమేనువెన్నె లన్‌ వేతుకటమ్త యింత కనువేదురు నెల్గునటమ్థ యింంతికిన్‌ (స్వా 3ఆ) మొ ఈ సూత్రమునకు ఖారతప్రయోగములుకు గలవు ఉ అంతం బో శేదిన సూతు లీ యొడలి కింత యపాయ మొవర్తుకమ (విరా 3 ఆ ర౫ీ (ఒశర్తు రమ = ఒశర్ప దగదనిభావము) చ ఇట్టవందగునయ్య యే నిచట నైనది 'యేటిది యింత యేటికీన్‌ (విరా ౨ ఆ ౨౨౪) (అశందగునయ్య = అనరాదు) చ తులువలుగాక యిట్టిదొర దుర్షయనృ త్తికి జొత్తుకయ్య (ఉద్యో 3 ఆ 88౧0) (చొత్తురయ్య = చొరరు) తద్ధర్మ క్రియ లెకాక భూత,క్రియలును వ్యతి "లేకవస్థంజకము లగును వ్యతిరేక శ్రీయలును నా రాక్ట్రద్య్థర్థవరకము లై వ్యతి'లేకవిశిష్ట చీ యావ్యతి రేకము నన గా స్వార్థమును బోధించుకు (దౌ నఖా స్వార్థం ఘట యత) సీ ఛర_స్థంబ జన్తుండు గాంచె ధర్మవిదుండు లేగ గృపుండు

183% చన్‌ చన్నె-ఇొన్‌.కొన్నె మున్నగువానిప్రమరాగములు [3805 1వి సంజీ] విప్రసతికి నూటువే డ జన్‌ వరములు /సథా ౨ ఆ ౨౬3) దీనినిజాచి కాలవయం: బాల్కురికి సోమనా కాధ్యుం డను వయు_క్తమగు కొనున్‌” అనుదానికిం బరార్ష యమనుగ కొన్‌ అకుదానిని వ్యవవారించెను ద్వి అద్దుకొన్‌ వీరెవ్యరయ్యరో యనుచు (బశవ 8 ఆ 86౬) (అద్దుళొన్‌ = అద్దుళొనుస్తు ఇ్యిరూపములను బ్య్రియెె.. చన్‌+ఎ = చన్నె దొరళొన్‌+ఎ = దొరగొన్నె * మున్న గురూవములు బయల్వెడలినవి ప్రయో%ములు _-ఆ వె వివ్రనతికి నూజు వేండం జన్‌ వర ములు (సభా ౨ ఆ ౨౬౩) ద్య అద్దుొన్‌ వీరెవ్వ రయ్యరో యనుచు (బ6వ 3 ఆ 36౬) క, థర్మ క్రియలకు బాధ యగున్‌ శోధిగాం దపన్న్వికిం జన్నే (ఆది ౨ఆ ౧౭౪ చ ఒం డొరులమొగంబు చూచి నగు చుండల జన్నె యుపాయహీసతన్‌ (ఆది ౫ ఆ ౨౧౦) ఆ-వె చిలుతవాని కింత తఅుకంటి పలుకులు సన్నె వృద్ధజనము లున్నచోట (సఫా ౨ఆ ౨౨౮) ఎగీ నాపనువు నేయకుండం జదునెనీకు (ఆది ఇఆ ౨౦౨ ఉట మునీంద్ర నీకం జ న్నే నళి నామయలందు మతి నిల్పణగ నంచుకు (ఆది ౮అఆ ౧౭౯) ఉ అహితమున్‌ భయమున్‌ దొరళొన్నె నాకు నా ఫుక్తు లకన్‌ * ((సభా౨ఆ ౧౩౩ క నన్నెఆింి యెజింగి యిట్లనం జన్నే (కర్ణ 3 ఆ ౮౭) ఉ నన్నెడంబాయ నీకుం జ న్నే యనుం దన్ని చేయం జరునేయను (ద్రో౨ఆ ౨౪౨) ద్వి ముక్కంటి ముక్సైనే మూర్కొన్నె చెపురు (బశవ ఆ రజీ) మూర్కొనెనె అనుదాని పరిణామ నునుట సరికాదని కావలయు మూర్కొనెనె అను భందోభంగపార మీ బడెను మూర్కొనునె యనుడాని వరిణామమె యని యంగీశరించి యచటి తస్ధర్మ ీయ భూకార్థమందు. వాడ బడె ననుట యుక్తము

పయి నుదాహరించిన విశేషరూపములలోం గొన్ని త్రిలిగలకణశేషకర్తచే న్మీక్రిండిరీతిని జూపంబడెను ఒకానొకచోం దద్ధర్షార్థకంబులగు నుండు చను 'చేకు కొనులు ప్రశ్నార్థ వై కారవరకంబు లగునపుడు వాని కడయచ్చులకు లోవంబు వైగె సత్‌ తత్తియప్రభు లవనిం గావం గడ గి మిజన్మములు నిట్ట కావె వినగ (ఆది ౬ ఆ ఇం) (శాండె = అగును ఫుట్టరై శె = ఫుట్టి9 కొన్నియెడల నామములపైని ఎ దాదులునిల్చి వసతి రేకవ్యంజకములగును ఉ * వారి మార్కొనుట కోర్చితి నేనొక శ్రావ్తాణుండనే (దోోం ౫ఆ 3౨) (బ్రాహాణుం గ్‌నే = శ్రాహాణు డను గాను

[బా క్రి 30 సూ వివృతి] వ్యతిరేక క్రియ కాలత్రయబోధకను 1835 విభామనగు అగుచో నుండు డకారంబునకు నకారంబనగు 'చేకుకొను అనంగా నను వ్రయు_క్తమగు కొను థాతువని యర్థము (వైఠఢ శతీియా ౨సూ) 803 1£వివష 30 సనూ వార్థ్రఖ్య మూండు ఫురుమములందును బూన్తనుం ణా గతస్యూత్రములచేతనే నీద్ధించి యుండుటచేత లజిరూవములు సూరిగారి వరస తవ్పించి ముందుగాం జూవుచున్నాను చింకానముణియందును నిట్టివరుసయే యనుస రింపయిదెను లజీ జీత్తుగాన నయ్యృది పరమగునపుడు ధాతువు తుది ఉ కారము నకు ఆ కారనూదేశమగును (బా క ౨౦ సూ) బా- క్తి౮-౧౨ సూత్రముల చొప్పున నాదేశములగు ఫురువవచన వ్రత్యయములను జేక్పంగా వండండు మున్న గురూసములం నీద్ధించు చున్నవి ఉదా --వండు*అఆ+ండు = వండండు-మొ- వ్రథమవురుషమున మహత్మ రృకత్వముంనందు వండండు - వండరు అను రూప ములును నమహత్క ర్హృకత్వమున వండదు - వండచ్రు అను రూవములును వరు సగా నేకవచన బహువచనములం దగుచున్నవని యెజుంగునది లజి 6 గాలవిషయ మువచేశింప బడమిచే నయ్యది కాల్మ్రయ ఛాత్వర్థాది వృతిరేకములను బోధించు నను నభిప్రాయము విశదమగుచున్నది. (విస్తర) ప్రరొకూగములు --నీ ఆ వె ఎకింగి యెఆింగి వారి నేటికి వారింప రిట్టి నో త్రశలవా మేల ఫుకై (ఆవి ౩ ఆ ౫ వ) (వారింపరు = వారింపలేదుు నుళ్తకోకలము అన్యులు ర్వీత "లేశ్వర దీని జేయరు (ఆది ౨ ఆ ౨౦౮) (చేయరు = చేనీనవారుకారు = చేయలేదు) ఉ కచుండునేనియున్‌ రాడు, (ఆవి ౩అ ౧౧౨) (గాయ = రాలేదు) ఉ పార్థండు వైరివాహి+నీ వ్యూహము వ్రచ్చు చోట మఘఫవుండును వానికి మూర్కొనంగ ను త్పావామం నేయందు (ఆవి ౮ ఆ విస్తు 303 ౫1 విస -ఈవిషమయము'నె త్రిలిగలమయణశేషకర్త యిట్లు వివరించెను న్యతిరేక్కక్రియ యర్ధత్రయ బోధకంబగు అర్ధత్రయను =వర్హమాన, భూత భవిష్యుదసగ్ధములు --ఉదా __-వర్తమాననుంనకు --ఉ పొజి డులేచి దిక్కు లకు (భాగ ౮ స్కం) (పాజడు = పాలుమన్నవాండుకాండు ) సలుకదు సటు లతో లలికాంగి (ఆర ౨ఆ) (వలుకదు = వలుకుచున్నది కాదు) భూతము నకు క నలు గాన మివర్తనంబున (ఆర ౨ ఆ) (శానము=కనినవారముశ్రాము ) అెక్నులు రావు పిల్లలప (భాగ ౭ సృ్కం) (రావు = వచ్చినవి కావు) భవిమ్యత్తు నకు --వాసుదేవుడున్‌ రాడను (భాగ ౧౦ స్కం వూ) (గాడు = కాయల వాండు కాండ. నలున కాని నళినదళ నత్త వరియింప్క దస్టై (ఆర ౨ ఆ) (వరి యింపద = నర్థింంచునదిశాద) ఇ కా్థాదులెలుంగునది (ప్రౌఢ శీయా4౮ నూ)

1696 వ్య్యతిరేకసమాహ శ్రీయల యర్థ ములక ట్ర్‌్మోగ ములు [303 7 వి నంజీ ] ౪౬) (చేయడు = చేయంజాలండయ చేయందలపండు క ధరణీధకు చ త్రము నకుం బుకువారావతనూజు బాణముల కని లోనె వ్యరు మూర్కొన నోవర (ఆది ౮ అ ౨౪) (మార్కొననోపర = మార్కొనంజూలర్తైరి ఖాండవడహన సంద రృము) చ శూరుల్రైన దీ నిని మది మెచ రీబఎము నీదెసా చేడీయుం జూడ దింతకున్‌ మును భయహహేతువైననిధముం దగం జెప్పుము నాకు ని_త్తతిన్‌ (వికా, ౪ ఆ ఇ౧) (ఉ_త్తదండు దూరమునం గెరవనై న్యముం జూచి వెజుది పాటు నప్పటి యర్జునవాశ్యములు) _ (కూరులుమెమ్చుట స్వభావము కాదు 'తేజీయుం జూడదు = నీవైవు చూడనైన లేదు) ఉ శావలివారిం ద్లోలి యెకకంబున గోవుల బట్టిగొంటి నం చీ వెడ నూటలేల ? ధరణీశ్యోర ౫0తకు మున్న వీ.కిం బోవవు శత్రు నేర్చడివీ పోయెడు వాండవుకావు నీవు వై న్యావళియైనం జేడ్పడక యాతల ఆ శ్వయుట లేదు “నేనియున్‌ (విరా ౮ ఆ ౧౯౨) (వీటికిం బోవవు = నీవుకి బో లేదు పోయిన వాండవుకావు పోయెడు వాండనుకావు = బోవుచున్నవాండవు కావు) చ సవినయవృ్తిం గొల్వ మిటం జన్మడినంబుల (విరా ౫గ్గఆ ౩౫౧) (ఫొల్వము కొల్వ లేదు) చ ఆన విని నవ్వి యొక్కందు మదశ్త్రబలంబున కోరర్గండు (భీష్మ ౨ఆ 3౨౭) (టర్వండు = ఓర్వజాలడు) క భూనాథుడు బొంకడు విను మేనును ధర్మంబు ద్పను (ద్రోణ గీఆ 8౬3) (బొంక డు = బొంకలేదు తప్పను = తన్బలేదు) గీ ఒరుల యున్నతి నైరింప నోపం డధిక బలుందు గాన వైరంబు విడువ డు కౌరవేంద్ర (స్తీ ౧ఆ ౭౯) (నైరింపందు = నైంచు. స్వభావముగలవాండుకాండు - విడువండు = విడువ లేద) చ ఆారకాసురున్‌ ెలువడు పోలో (నన్ని కు ౪ ఆ 8౮౪) (గెలువండు = గెలువంజూల డు డుమ కాతౌ కావు కాద్యా ఆశీ5స్టేతు సమృతాః (విక అజం ౬౬ కా అహో 3౫౩) నిబస్థనేషు ప్రాచాం చే చృష్ధోన్థ పరిదృశ ఫలే సూత్రస్థితాద్యశ్‌ ఖ్రేన శ్రావ్య సంఖ్యావదుత్తమై వన్నయా _ (ఆహో ౧౭౧ ఫు) (వికృతివివేకమున నిదిలేదు కెంళ విషయము. కర్షిచి ద్ధర్మక్రియామాతత్ర మానరై్యై రత్త ప్రయ జ్యల్నే (విక్స అజం ఇ౬ కారి అహో 3౫%3) తద్ధర్మ వ్రథమైకత్వ వాచకాద్ధి క్రియాపదాత్‌ ఆది శబ్బప్ర మళూగ స్వాద్‌. విశేషాసే నిరిశ్సీలే (వికృ ఈయా ౧౮౧౯ కారి అహో ౮౯౬ ఫు)

(భా క్రి ౨జమొ ౨౮ సూ] నారాయణీ యాంధ్ర వాక ర్తవ్రమాదములు 137 కల్పతరువు 30౪ వివ --డుము కాతౌ = డుదము అనునదియు కాతన్‌ అనునదియు కావుకాదాస్థ! = కావుతేన్‌ మున్నగునవియు ఆశీర సేతు సమ్గుళాః = ఆశీర్యాదార్థకములుగ సమ్థతములగుచున్నవి ఆద్యా అనుటచేశం చేయుతన్‌ శళశా౧ంఆ ౧) (రాఘ ౧ ఆ ౨ మున్నగునవి ఆశూవ్యూములగుచున్నవి డుము అనునది థాతువ్రులవై ని నిల్చు వ్రత్యయను కాతన్‌ కావ్టతన్‌ అను నవి ప్రల్యేశళబ్దములు _ కావుకేన్‌ - శాతన్‌ అనునవి యాశీకర్థక త ప్రత్య యాంతములగు ఆగు థాతురూషము లనందగును. వీనినిబట్టియే కాల క్రృముమునం 'జేయుతన్‌ - మున్నగు త ప్రత్యయాంతరూపనులు వెలసీన వన దగును ఆంధ్ర సాహిత్య పరివన్తుద్రిత 'బాలసరన్వతీయో వేత చింతామణియందును దదనుసారి నారాయణీ యాంధ్ర వ్యాకరణమునందును. ఆశిషి శకావుత కాతా వెడులేత్యాద్యా భవన్తిశాకళ్చ్ళ (చఛాలస ౬౬ ఫుట నారా క్రియా 32౭౬ శారి ర౨ పద్య) అనునది భట్టారకకృతముగాం జూప బడెను వివరణములును ఛ్ర్తాయంబడెను అయ్యిది వప్రయ్నీవ్తమని డుమ కాతా వితళ్యాది పకృతాధర్వణసూత్త మె నిళదీశ రింప జూలును చింతానుణిలోనె కాత శావుతాదులు చెప్పంబడియున్నచో నీయ ధర్వణ కారిక యారంభింపలబడ నేరదుగదా పరివత్తువారు మాతృకాంతరమునం గలదనుచుం జూవినం జూవుదురుగాక నన్నయాధర్వణకారికల సంబంధము నరనీన నారాయణీయకర్త యెట్లు దీనిని నన్నయకృతనుని తలంచినో తెలియకున్నది మశీయు నీతండు డును కాలా విత్యాది వకృతనూ త్రము. లోని డుమి ప్రత్యయనును బరిశీలింపక యీకారికసు డు బు శారా శావురాద్యా అనురీతిని దిద్ధివేసీ 3౭2 డు జు కావుత వ్రళ్ళకులు ఈ3 (నారా క్రియా) అని కెల్లించెను. డుబ్బులను జింఠామణిళ_ర్తయే వచించియుండ గా నధర్వణుండు మరల వాని నేల చెప్పుననియైనం దలంపకుండుట వింతే ఈ డు బ్యులు మధ్యమ ఫురుషమునందలి వని అెలియునది అని గాణపతవివరణమున నవ్రాయండెను (గౌణ 3౨౨౩౫ ఫు) నిబన్ధ నే ష్యిఠ్యాది---ప్రాచాం నిబస్థనేషు ణు 'ప్రాచీననవోకవుల వ్ర బంధనుు లందు అన్య శబ్ద పరిదృళ ర లేచేత్‌- = కళగా మటేదేని ళబ్బ్దము కన బడినచో, సూతత్రస్థితాద్య శబ్దేన = తిబ్మధ్యసూ త్రములోని యాద్యశి బ్బ గ్రవాణము చేత, సంఖారవదుత్తమై = పంత న్తేష్టులచే ల్రైహ్య = కళాళజ్టముగా గ్రహింపం దగినది -ఈశారిళను విళృతివివేక టీకాకర్త చూచికొని త్రపింపలేది. ఈవద్ధతి చొప్పున డుమ - అది అనునని (ఆశీర్వాదార్థసందర్భములోనివి) కళలని యొన్ను

ఆకీరర్థక దును ప్రత్యయము “కాతన్‌* మొ న కారము నుకారరుకాదు[30కని కల్ప ] నది ఇంకేవేనిం గవిప్రయం_క్రములై యున్నచో వానని గళలనుగా భావించునది తక్కిన కావుత కాత - అనునవి అనేద్రుతవ్రకృతయః అనువొవ్పున ద్రుత వ్రశృోతోములనియుం బ్ర 'యోగానుసారముగ గ్రహింవనగును డు డా్టదివశ్లే ఇతా్యాదిసూ త్రృీములోని యాదిళబ్దముచే (౯౬ *₹వివృ డుమ పర

శత్వమున ఛాతువు తుదిని ఎత్వము నిల్చును ఉదా--పొందెకు నుంచు (ఆఏి ౭౪ ౧౮౨) ఉ ఛాంబరీ భిల్లుండు కృష్ణరాయల కళభీస్ట ళుధ ప్రతిపాది గావుతేన్‌ (మనుచ ౧ఆ ౨) డునముం = అని కొన్నియెడలం దాళష్యత్తమాతృ శలలోం గన్నట్టుచున్నది

క్యచిదితార్థది - క్వచిత్‌ =ఒకానొ/ప్పాడు అత్ర = ఈయాశీ ర్వాదార్థమందు భర్మక్రియానూ త్రమ్‌ జ తద్ధర్మ క్రియామాతత్ర, మె ఆర్య, = వపూజ్యులగు కవు లచే వ్రయుజ్యలే జు చ యోగింపయడుచున్నది ఉదా ఎ=చ - వాసుకి మాకుం బ్రసన్నుండయ్యెడున్‌ (ఆవి ౧ఆ ౧౦౪) 9ఇస్లై ౧౦౫౧౦౭ ౧౦౮ వద నులలోస౫౫తము వ్రయు_క్రమయ్యెను ఖా కా జీవామయండు గృళాద్ధం 'జేయు కుభదృష్టిం గృన్షరాయాధిపున్‌ (మనుచ ౧ఆ ౧పు (చేయున్‌ - ఆశీరర్థ 8ము = లద్గర, కయ)

థీ

నూరిగారు ఎడు-త ల చ్రుతీమున క చ్చువరంబగునపవుడు మ కారంబగు (బాకక్రి ౨౮ సూ అని స్తూత్రించిని ఎడున్‌ - తన్‌ - కారన్‌ - కావ్టతన్‌ అనున వెల్ల ద్రుళవ్రకృతికములె యనియు నట్టిద్రుతము స్వవరవంళక మ భనపుకు మకార మగుననియు సూరిగారి యాశయము అధర్వణుడు వీ-ని వచించుటలో డును అనుదానినిమ్మాత్ర మె మ వగ్గఘవితముగం 'వేర్కొని తక్కినవాని నట్లు వేర్కొన కుందుటచే ద. మేశవరనులందు నువర్శస్థితి లేదని తోంచుచున్నది వీనిలో నెద్దాని యందును మళశారస్థిరిని నిర్వహింప జూలు ప్రామాణిక కవిప్ర రెరాగము కానరాదుం శాని ముద్ర ణనములం బే కొక శాళపషత్రమాతృకలందును వీనిలో మకారస్థితి కన్చట్టు చున్నది. డును లోని నుకారమునుబట్టి సామభ్రమచేం దక్కిన కావుతాదు లందును స్వరసంధిలో నుకారస్థితి యర్వాచీనులచేం బ్రవ్నీప్తమగుచువ చ్చెనని తోంచుచున్నది తద్ధర్శ క్రియల శాళీరర్థకత్వము సస్వోసమృతమగుట లేం ఇష్టనీద్ధులం జేయు నెల్లప్పు. డీళ్యరుండు మున్నగుచోటులందువలినె చేనెడున్‌ _ చేనెడిన్‌ మున్నగువానియందును స్వరసంధిలో మకా ఠాఖభానము న్యాయము ఇట్టగుట ఇవేశనేకడా డువి అని మకాగఘటితము నధర్య్వణుంకు విధింపవలనెను కాంబట్టి శావ్రకాదుల ద్రుతమునకును న్వరపరకత్యమున మశారాబేళము రా 'నేరదనుట యుక్తము

జం!

(భా క్రి ౨౬మొ ౨౮నూ ) ఎడమిఆశీరర్థకము ఆం-భాంఅ ఇది నిరాభారము 1839 తద్ధర్శ్మప్రథమేక ల్వేత్యాది ఎవిశేషాస్టే = అన్థవిశేషము. నిరీమీలే = కనం బడుచుండంగా _తద్ధర్మవృ థమైకత్వ వాచకాత్‌ ,క్రియాపదాత్‌. = తద్ధర్మ పృథదు ఫురుమైక వచనరూపముకంళెం బనముగ అది ళబ్ద్బవపురొోూూగ = అది అనుదాని వ్రమయోగము. స్యాత్‌ = అగును ఉదా --చేయున్‌ లిది = చేయునది = తప్పక చేయవలయునను విధివాచ్యు మగుచున్నది తద్ధర్మ అనుటచేత చేనెడునది మున్నగు రూపములును సాధువులె యననగును గాని యట్టి కనివ్ర యోగములు లభింవ లేదు డుమూదులకు ము తత్కర్మనంసిస్థి ను త్తముందైపాందెడు నుంచు నుండిరి (ఆవి ౭ఆ ౧౮౨పు వ నీప లగ్ధయ్యెడుమని (నభా ౨ ఆ ౨౬౪ నచనను)ు వ మిము చంద్రాదిత్యులు రతీంచుచుండెడు మెల్ల కారస్టములయందును భవత్చునర్దర్శన మయ్యుడు మరుగుండు (సఖా ౨ఆ ౨౮౩ వచనమ్యు నీ ఇష్ట సంనీస్థి యయ్యెడు సర్వవిఘ్న చులును శాంతిం బొంచెడుముని (ఆ ౧ ఆ ఇక క పుట్టును కాకుండెకు శ్రాహణకులమునంద యయ్యెడు నాకున్‌ (ఆక ౧ఆ ౨౮౪) చ నభము థ్యాత్తియుం గాడ్పును గాచుచుుండెడున్‌ (ఆవ ౧ఆఅఆ ౨౮౫) (ఇవెల్లు ద్రౌపదీవాక్యములు) నీ ధర్మనందరు(డు ఆ వె ఒనరించు చుండుం గావ్టతమ యఖండితముగ (ఆవి ౮ాఆ ౬3 పు జఒనరించు చుండుం గావు తన్నఖండితముగ అని కవిప్రయు_క్త మనందగు వెనుకవ్రానీనరీతిని కావుకా దుల లోని మకారస్థితి విశ్వసనీ మముకాదు క దీవెశ లగునెడం గాతయు( గావు తయుం బెను గుళవుల కబ్బంబుఎలో శ్రీవెలిగెడు నధిఫుడు మే ల్లావించుంగాత 'మేలుగావువక యనంగన్‌ (ఆం భూ ౧౬౦) (విస్త్ర) (ఇందు యనంగన్‌ అనుట విస్తృ 906 వివ -- ఎడము. తము + ఇవి స్రాచీశరూవములు క దీవన శడదమయుర. గాతయుం గావుతమును దెలుంగులందుం గల వండ్రు నహిన్‌ శ్రీ వెలుగౌడ మధిపుడు మే ల్లావించునుగాత మేలుగావుశ మనలోన్‌ అను శకేత నారుస్టిని లవణము నుద్రణములో మాతిపోం౫నది. అయ్ముడను - కావుతను. అనురూవములు వూర్వశాసన ళాళవ (త్ర గ్రంథములం గనవచ్చుచున్నవి (ఆం భా, అ క్రియా ౨౩౮ ఫు తృతీయము ద్రణను) విమర్శకులు చూచు కొనుట కనవుకడుశట్లు వై ప్రమాణములు గల స్థలముల ననుకాసనక _ర్తగారు ని్టే శంపనైరి ఆళాసనములేనో ! ఆకాళపత్తమాతృక లెచటివో |! ఆ కేతనపద్థము గల మాతృ యెచటినో 1 తెలియదయ్యొు - మజణీయం నధర్వణ కారిశనుబట్టియం భారత్మప్ర మోగములశుబట్టియు. ఎడమ అనుస్థితి సరయైయున్నట్టు తోంచదు ఎడున్‌ అనుదానినిబట్టి ఎడుమ అనునదియె నిజరూపమనియుం దోంచుచున్నది

1800 డుమ = కాత - కావుత ల వ్ర'యోగములు [50౮ వి కల్ప] యచ్చుత వ్పృనళతీరదు కొవుక నన గన్‌ లేదా కావువ మనంగన్‌ అని యుండ వలెను ఈవద్య్ధము థోరణినిబట్టి కాత - కావుత ల తుదిని స్వరనంధిలో మకార స్థితిని శ్రాచీకుండగు కేతనయు నుభ్ధేశీంప లేదనుట స్పష్టము కావున మేలు కావుక నన గన్‌ అనునదియే కవిప్రయు_క్త మనందగును విన్నకోట వెద్దికాజును కాత అను దానితుదిని మకారస్థితి నుద్దేశంపలేదు ఆ-వె ఉు-దురు -లకు- మిద నొగిం గాత యున్న నా శీర్వచనమునకును జెల్లు నదియు శివము చేయుంగాత శిచ్చడు శోభనను చే యుదురుగాత మిీాకం చ్రిదశు లనలగ (శావ్యాలం ౯ డిల్లా ౧౫ వు తద్ధర్మ (క్రియలమిందనేకాక ప్ర త్యేకముగను కొత - కావుతలు వ్రయోగింవ ఒడును నీ నీబుద్ధి ధన్మైకనిష్టు గావ్రు తము సమగ్రదతీణ (కను ౫ ఆ రళఎ). (శావ్చతను అని కవిప్రృయుక్తమునందకను) చ దైవను తోడుపాటునుం గలిెెడు గాక కర్ణ ౧ఆ రణ అనురితిని కాకి శజ్బముసయితము తద్ధర్మ క్రియల వై నిల్చి యాశీకర్థమును బోధించును. డుకు అనునది యట్టిదికాదు అయ్యది ధాతువువై నిల్చు ప్రత్యయము నీ జిహ్వోస్ఫూ ర్తి లేక రసాలివివేక మెడలి (తే-గి ) ఆుండెడును కప్పలు (శాషము) (ఆను 8 ఆ ౧౮౪౩) డుకులోని మకార మిట్లు తాళపత్త్రమాతృక లందును వెలయుచున్నది కొన్నియెడలం గొన్ని తాళవ త్ర మాతృశలో ఉండెడు ము కప్పలు అనియున్నది ఇట్టివానినిబట్టి యూీప్రత్యయము డురు అనిరుూూ డును. అనిరెరా నికంః౦పరాకున్నది

లేగ వార లొక్క'మొగి వింటిగొనయంబు వెక్కు తునియ లమయ్మొడును యనశ్రడు నది యట్ల యయె్య్థు (సొప్సీ ౨ఆ ౧౨౪) తే-గీ కలుగ కుండెడు మెల్లలోకనులననిళశ పించెశక్టిక ర (శాంతి ౧ఆ ౪౧) లేగి

విష్ణు డు ఇష్టదాయి పృసన్ను6 డయ్యెుడుము నాకు (శాంతి ఈ ఆ ౨౨౨) తేగి వైభవము నయ్యొడును నీకు (ఆను ౨ఆ ౨౮౭ చ గోస ము త్కరమును నన్ను నెప్జు గనుం గావుత మంచెద గోవులం దలం తుడు (అను 3 ఆ 8౮) (కనుంగావుతనంచెదో అని కన్మివ్రయుక్త మన దగును) పం చ,'యోగము€లందెల్ల మ కార ఘటితపాఠములె కాళవత్తమాతృశలంధును గలవు నీ ఇచ్చుచుండుం గాత మివ్వసునతి యీతలెజుగు (హరి వూ ౧ ఆ ౧౨౦). ( ఇచ్చుచుండుంగాత నివ్వసుముత్‌ అని కవి ప్ర యా_క్తపాళ మన దగును)

త్‌

తద్దర్శక్కియమిా ది అది శబ్ద్బవ యోగను --క ధర్గువ ఆాత్సర్య ముగా నిర్మలనుతి నెగడునది వినీఠాత్తులరై (ఆది ౭ ఆ 3౫ వ్యాముండు

(వా క్రి ౨౬మొ ౨౮సూ )సూరి చేయునది మొ విధ్యర్థక నమూత్ర్తనులన రాదు 1801 పాండవ్రులతోం బల్మినమాట ఇది విధి యన్న ననవచ్చును సూరి దీలిని విధ్యర్థశ మనెనెశాని వివిధములగు నర్థములు వీవియందు విలసిల్లుననిచెప్ప లేదు అది పార పాటు యయాతివూరునకుం దనవుక్రునకు జేసిన సదుపటదేకములు __క ఎలుక1గల వారిచరితలు గజదుము సజ్జనులగోవ్పీ గదలక ధర్మం చెటుంగుచు నెటింగినదానిని వమజవ కనుష్రీంచునది సమం జసబుస్ధిన్‌ (ఆ ౩ఆ ౨౦౩) క ఇచ్చునది ధనము పాత్రున కచ్చుగ నొరువే డకుండునది యభినముఖులై వచ్చిన యాశార్థుల వృధ పుచ్చక చేయునది సర్యభూతవ్రీతిన్‌ (ఆది ౩ ఆ ౨౦౪) ఇట్టి వీఠందర్భమునం చెక్కు గలవు ప్రార్థనార్థమందు అజర్‌ ద్యారవతి నుండి యును నిట యారసి యుండు నది దానవాంతేక (సభా ౨ ఆ ౮౨) సమ్షతిని చెల్బుట --* ఇమ్మని వరునకు నన్ను6 బ్హి యమ్మున నిద్భునది మికు నతిచింతాభా రమ్మేల (ఆర ౨ఆ 3838౨) హీతను లెల్పుట నీ కావంబు నీకిచ్చి ఆం-వె మందత్రతంత్రవిధు లమర్చి యేముజకుండుగది (ఆవి ౨ఆ ౧౮౧) పెద్దలు వీన్నవానిని వే దుట --లే గి కకం నీ₹ెద్దు నేనె నా కొదుకు దీని మఆచు నది నీకు వేనొంద్లు గజపనేల (6ఛా ౨ ఆ ౨౬) ఇట్టి యర్థవిశేషుము లికను ననేకములుగలవ్ర కాన దీనిని సూరివలె విధ్యర్థక మనుటకంయె నర్ధవిశేష దో్యోతక మని యధర్వణుండు వచించుట యెంతయు సమంజరముగనున్న ది ఈరీతినె ఉండునది అనునది ఉన్నది అనురీతిగం బంిణమించుట 3౧౫ విషయమున. బ్రదర్శింపండదెను (ఆది 8 అఆ ౨౫౬-౬ అ ౨౭౦ కాంతి 3 ఆ ౨౩౫ పద్య కులు చూవంబడెను ) సీ ధనములు నెడిశ బౌంధవుఎ నచ్చినం దదీ యములగు గుణములయందమ మనసు పెట్టక యున్నది యొస్పన్నవగచిన దాపంబువొందుట దక్క నొందు గలుగునే సుఖము అను ౫ ఆ ౨౩౦) వలయ్యాదిళబ్టములతోను నిట్టి యర్థములు ప్రుశాశితముల గును నీవు నావెప్పీనపని చేయునది ఇ నీవు నాచెప్పినవని చేయ వలయును లూట్టు డుక్టున దు - త - వర్షంబులు చుతాంతంబు చాలవ్యాశరణ: లగు ౨౬ వివరణము అళీస్సు - నూకు మేలుగలిగెడును - మికు మేలు 30% శే విమయము గలుగుతను కాపంబు.నీకు రాత్షసర్వంబు గలిగాడును నీకు రాతనత్వంబు గలుగుతను సంస్రార్థనంబు - హరి నను6 గృహం గాంచెడును హరినన్తుం గృహ గాంచు

1392 సూరిగారి యధర్వణ సూత్రోల్గంఘనము సరికాదు (380౮ వి సంజీ]

తను విధియందు లూట్టువకు మాజుగ నది యను

తచ్చబ్ధంబును ముందు నుగాగముయి నగు ౨౭

మెక్రుండు నా నిర్జిష్టళార్యంబు చేయునది వానికి నీవు

బానటమై యుండునది

ఎడు తల చ్రుతంబున కచ్చువరంబగునపుడు మకారం

బగు ౨౮

నీకు మేలు గలీగెడు మనియెకు నీకు మేలు గలుగుత

మనియెను

సంజీవని 30౪ 1 వివ --౨౬ సూ -_-విధ్య్ధర్థమునందలి లూట్టు డుక్టున కుగ్రరనూ శ్రముచే ఆది" శబ్దరు నా చేశింపరున్నాండుగాన నీసూత్ర, మాశీళ్ళాళ సంప్రార్థన నూత్రవిషయకమని (బా ,క్తి జ సూ ఆ శీ ళ్ళావసం ప్రార్ధవవిధులం లూడర్థములు) సూరిగారియాశయము ఆశీళ్ళాప సంప్రార్థనార్థములందు థాతు వుశకు ఎకున్‌ తన్‌ అను "రండుప్రత్యయములుమూత్ర మె వచ్చునని తాత్పరరము సూరి నన్నయాధర్యణీయ విలతణనుగ లూడా దేశము లగు డుజాది ఫురుషబోధక ప్రత్యయము లన్నిటికిని నాదేశముగా ఎడు -త- అది అనువానిని విధించుటచేత నయ్యవి ఫురుషత్రయమునందును బ్రయోగింప నర్మములను నపార్థము సూరి పతీమున దుర్వార మగుచున్నది సూరిగారి యుచావారణ స్వారస్యమునుబట్టి చళనపుకషషరునందు మాత్రమె 'యేశత్య బవాక్వభేదములేః: ఎడు-త లు వమ్బననియు ద్రుతపూర్వకమగు ది ళబ్దను ప్రథమ మధ్యమఫపురుషను లందుమాత్ర మె వచ్చుననియు ఎడు-త లాళీళ్ళొప సంప్రాగ్థనములందు వచ్చు ననియు ద్రుతవూర్వశమగు ఆపి శబ్దము విధ్యగ్థ ముందునా త్రము వచ్చుననియు సూరి తలంచినట్లు తోంచుచున్నది కాని ఎకు -తి లాశీళ్శారములందో మాత్రమె వ్రథమవురువమునందునూతత్ర, మె వచ్చుటయు ద్రుతపూర్వళముగు అది శోబ్బము నిధ్యర్థమం దే కాక ప్రార్థనాద్యర్థవి-శేమములందును మధ్యమపుకవనందుమా శ్ర మె వచ్చుటయు మహోకవిప్రయోగములందుం గన్బట్టుచున్నవి (విస్తర సంప్రాన మందలి ఎడు-త లకు సూరిగారు వారిననం గృమహగాంచెడును - హరిననుం విస్తర 306 విష _- (౧) అతండు కుభ, చతిపాదిగావుతన్‌ (౨ వారు

శుభ వ్రతిపాదులుగావుతన్‌ (3) నీవు కుధప్రతిపాదివిగావుతన్‌, (శ) మిోకలు శుభ ప్రతిపాదులరుగావ్రతన్‌ (౫) నేను ళుభప్రతిపాదినిగావ్రతన్‌ (ఇ) మేము శుభ్తతిపాదులు గావుకన్‌ సంస్కృత భామలోలహాడ సమానప్రత్యయాంతమైన

(వా క్రీ ౨౬మొ ౨౮సూ ] ఆశీకర్థకమధ్యమో_గ్తమములుగలవను. బౌగు ప్ర తవ్వ గృపం గాంచుతను అని యుడావారించిరేకాని యవియును నాశీరర్ధో దావ్భాతులె యన దగియున్నవి వారి నన్ను దయతోం గాంచుంగాక అను నాక్తాళీర్వాదమె యంద6 దోంచుచున్నదిగాని (ప్రార్థనార్థస్ఫూ ర్తి కానరాలేదు యుప్మదగ్ధకళబ్దము కర్తగా "లేనపుడు (ప్ర్యహనార్ధ మెట్లు పొసంగును ॥ సూరిగారి యుత్తరస్యూత్రము విధ్యర్థమ్మాత్రవిషయకము కాదనియు నయ్యది విధి ప్రార్ధనాద్యర్థ విశేమవిషయక మనియు విశదవడునట్లు పూర్వ్యవిషయంబున ననే కోదాహరకణంబులు స్త్రాచీక కానని ములనుండి (30 విష) వ్రదర్శింంబడెను కాన నుగ్చరనూ త్రము విధర్గర్ధమా, త్త విషయకమనుట పొరపాటు వ్రశృతనూత్రమున మికు మేలు గలిగెకును అను నది యాశీ రుదావృాతియు రాశ్షసర్వ్యము గలిగెడుననునది కావమనియు స్పష్టమగు టచే విస్తరించి వివరించ నక్కజలేదు కలిగెదున్‌” నున్నగురూపములు లాట్టు వ్రథమవురుమైక వచనరూనములె యగుటచేతను (బా ,క్రి ౨౩ స్తూ, లాడర్థ ములలో నాశీకర్థ మొకటి యగుటచేతను సూరి ప్రళృతసూత్రమునం దుపదేశించిన ఎడున్‌ అనునది ఫునరుక్తముని ఛంకింపరాదు. నీకు బవాంపుక్తులు కలిగెడున్‌ అనురీతి వాకర్షిములందలి కలిగెడుక్‌ మున్నగునవి లాడ్రూపము-ఎని సమర్థింపరాదు గదా మవాత్‌ కర్తృక ఒపాువచనమున కలుగుదురు మున్నగురీతి నుండవలెను శబ్దంబుల యర్థంబులకు యుష్యదస్మడాది క బ్రౌళ్టంబులతోడి సంబంధంబు గానంబడు చుండు శాంబట్టి సర్వష్రమమంబులయందును నాశీ రాద్యర్థవిషయంబున చదుకౌంత మైన యెడు-త వర్శంబులును విధస్థగ్ణవిషయంబున నది ళబ్దంబును నిరాతంకముగాం ్రువర్తిల్స్లవచ్చును వూర్వళవి వ్ర "'యోగంబు ఎలోం బ్రభమపురువ శీ యలయందుం బలె మధ్యమోలత్తమపుకమ్మక్రియలయందు ఎడు త వర్ణంబులు గానంబడ నందు లేని = కవివ్ర రౌరాగంబులు గనుంగొౌనంజూలని స్వదౌర్చల్యదోషంబును ఇాశస్త్రంబునం చారోవీంచుట యు_క్తంబు గాదు గావున నిబ్బవాుళాంధ్రో _క్రీమయ ప్రపంచంబునం బండితవుంగవులు పరమ శ్ర ద్ధావూర్వకంబుగాం గవిప్రయోగంబుల గచేమింతురు గాః (బాగు వ్ర 3౮౯ఫు మొ 3౯56 ఫు వజకు ద్వి ము) సంస్కృత ఛామలోని భావార్షక ప్రథమపురుమైశవచనసామ్యుమం పట్టుచున్నదిగాన నీపద్ధతి నిఠరాతంకముగను నవ్రతివాతముగను వర్హిల్లవలనీనదేయంట ఈళద్ధతి యుత్తమ పురుషాదులందు వ_ర్థిల్లెడి ప్రయోగములు లేవన్నచో బవాంఛెంధ్రో క్రీమయ వ్రపంచములో వెదకీకోవలెనంట లేనిదానిని వెదకిన ప్ర మరూజశమేమి 1 'చేతనయి నచోం దానట్టి ప్రయోగనములను జూపి నిర్వహించుట యుక్తముకాని లేనివానిని వెదకకొమ్మున్నట యు _కనూ1

180% “బాలవ్యా' సూంకాంసో అశువానివ్రచూవను ౫ (30౮ 1వి సుజీ] గదా ఇస్లు సూరిగ్రంథము సుళంగతమగుచున్నను నీకు బవాుళుస్తులు కలి "గెడున్‌ * అశురీతి వాక్యములం నవ్న యాభథర్వణీ యసన్థుకములు కామింజేనియు న్యక్తి మవోశవిప్ర రౌరాగములు లేమింజేనీయం. నవి సాధువులుకానేరవు అట్టియెడల నీకు బవాంవుక్తులు కళెడును అని ప్ర యోగింపనగునని డుముకాతా నిత్యా ద్యధ ర్వణవచనమువొప్పున గ్రృహింపనగును వ, _ మిమ్ము భూమియు గాడ్పును జం,ద్వాదితుర్లలు న్ఫె కాలము రతమీంచుచుండెడు మెల్ల శారస్థింబులయందును నద్ర, మత్తులరయి వ్న_ర్షిల్లునది భఛవత్పునర్దర్శన మయుడు మరుగుండని కఅసిన (సభా, ౨ ఆ ౨౮౩) తాళవత్తమాశృకశయందును డుమి అనునదియె యున్నది కావున లాగ్రూవేతరనుగు కలెగెడున్‌ అను బాలవ్యాకరణ సమ్ధతరుగు లూశ్చూ పము నన్న యాధర్వణీయ విరుద్ధమగుటం చేసి యసాధువని యొన్ననగును_ ప్రకృత సూత్రోవదిష్టములగు ఎడు-తలలో త వ్రత్యయమంచే సిస్ధించు. కావుత - కాత అను అగు థాతుజన్యరూపములు 30౪ విషయమున విళ్రులముగా నుడా హరిం బజెను తక్కినచోటులందలి త ఊత్య్థయాంతరూవములకు భారతమునం బ్ర యోగములు లభింపలేదు కాన నర్వాచీకుల చ్రయోగము లుదావారింపలుడు చున్నవి శాం. నం దా్రల శ్రీగరసింహకృష్ణవిభు నిత్య శ్రీయుతుం జేయుతన్‌ శళా ౧ఆ౧పవు కా కృష్ణ మేఘము జగత్‌ వ్ర తిం గడుం 'జేయుతన్‌ (రాఘ ౧ఆ ప) ఈపుత - ద్రు,- ఇచ్చుధాతువ్రయొక్క ఆశీరర్థక రూపము ఇచ్చుకన్‌ అనుదానికి రూపాంతరము చ సరస్వతీళ్వరుం డుడారత మాకం జిరాయు వీశ్చతన్‌ (ఉ రాం౧ంఆ౫ఫ (సూ కా ని) ఈవుకన్‌ అను నది సాధువనుటకు మార్తముకన్పట్టదు అందలి చకారము నకారనుగుట మున్నగు నది కార్త విరుద్ధము - ప్ర రొకాగవిరుద్ధము _ చిరాయు విచ్చుతన్‌ అనియె కవి మ్రయుష మన దగును ఇక్లై నే(టిరుద్రణములలోని ప్రోవుకన్‌ మున్నగునవియు నసాధువులె ఈవెకున్‌ - ప్రోవెకున్‌ అనియు నూం రా నిఘంటుకారు లంగీకరిం తురు శాబోలును ?

౨౭ సూ వ్యాఖ్య ఎావిధ్యర్థమున లూడా చేశములగు డుజాదులస్థాన మున ద్రుతవూర్వశనుగు అడి ళబ్దము నిల్చునని యర్థము ఉదా --మెక్రుండు నానిర్టిష్ట కారము చేయునది = మెక్రుడు నేను జెప్పినకార్థము చేయవలయును ఇట్లు చమధ్యమపుకువేతరస్థలములందు. దీనివాడుశ నుహోకవి వ్ర చళూగములందుం గన్పట్టలేదు చేవదత్తా నీవు నానిర్జిష్ట కార్యము చేయునది అనురీతినే ప్రమొోూ గములు మధ్యమపురుషమునం దే వెలయుచున్నవి నీవు వానికి చాసటయై యుండు

[బా క్రి ౨౯ సూ డుమ అశీరర్ధ్థక్మప్రత్యయము ఎడున్‌ కాదు 1805 నది అను సూరియుదావ్చాతి యిట్టిదె ఇది విధ్థర్ధమందేకాక ప్రార్ధనాద్యర్థవి శే మనములందును బ్రయ్యుక్తమగుచున్నది. ఇట్టి యర్థవి శేషములందలి ప్ర యోగములు 30౪ విషయమున ననేకములు ప్రదర్శింపంబడెను. ద్రుతవిఖానము "లేమిం చేసీ అది శక్టూంచ క్రియ కళయని యెఆుంగునది ౨౮ సూ వ్యాఖ్య బో కి ౨౬ సూత్ర్త్రమున విధింప బడిన ఎడుంతలు ద్రుకాంతములుగ నువదేశింపంబడినవి అట్టి ుతేమునకు హాల్లుపరమగునవుడును నవసానమునందును ద్రుత కారస్టిములు గల్దుననియు నచ్చు పరమగునవు డాద్రుతము మకారముగా బరిణమించుననియం6 ిశ్చతనూ 'త్రనమునకుం డాత్చరక్రము ఉదా ఎ నీవ మేలు గలిగడున్‌అనియెను=నీకు మేలు గలడు మనియెను. నీకు మేలు గలుగుతన్‌”అనియెను = నీకు మేలు గలుగుత మనియెను పొంచెడునుంచు” (ఆది ౭ఆ ౧౮౨) మున్నగు నన్నయ తిక్కనల ప్రయోగముల నరనసీయు సూరి డుముశాతా వితార్థది కారికను సరిగ గ్రృహింకమిం జేసి యట్టి మకారస్థితిని సమ ర్థించుటకయి ప్ర, కృతసూత్తము నుపచేశిం చెనని యెన్ననగును పొంచెకుమంచు అనురీతిగల నన్నయాదుల వ్ర యోగములలో పొంచెడున్‌*ఆంచున్‌ అని నూరి పకమందుం బదబ్భేదనునియు పొందెడుము+ఆంచున్‌ అని నన్నయాధర్వణీయ వతమునం బద చ్భేదమనియు నెలుంగునది ఇందలి సూరివష్షము నన్నయాధర్వణీయ విరుద్ధమగు టం చేసీ నిర్దాలమని ఛెప్పనగున. ఈ క్రింపొ మహాకవి, వ, యోగములును సూరిపయమంను విరోధించుచున్నవి లే-గీ వార లొక్క మొగి వింటి గొనయంబు పెష్కుతునియ లయ్యొుడుమ యనవుడు నది యట యయ్య (సావి ౨ఆ ౧౨౩5ను) కేగి ఇష్టదాం0౫ చన్ను డయ్యుడుము నీకు (శాంతి ౪౮ ఆ ౨౨౨) తే-గీ వైళవము సయ్యొడుమ నీకు (ఆను ౨ ఆ ౨౮౭) ఇట్టి ప్రయోగము లధర్యణవచన సమృతిములగుచుండంగా సూరిశ్రై వీనిని సవరించి యన్రథాకరించుట యు క్షముకాదుగదా ఈప్రయోగములన్నిటను చాళవ త్త నూతృకలందు దు కారస్థితి నియతనుగం గన్పట్టుచున్నది వకల్వే ఒథ ఒవాంల్నే ము డుజౌ సం ప్రార్థనార్ద కే ష్పున్స (ఆం చిం క్రియా ౧౦ శారి అహో, నన్నయా ర౮ాం ఫు) ధర్వణీయము. ప్రార్టనార్థే ము శేకల్వే కథ్యతే నధ్యమార్థః 30౫% విషయము నిభామాతో వద_్యేకే న ప్రాణేతు కదావిచ (వి శ ౭ శా అనో ౮౮౪ వుట)

18ఏ6 స్వరపరకత్వముందును ము లోవము తిక్కనాదులువాం6 [80% 1 వి సంజీ] కల్చ్పతపన్చు 30౫ వివ ఈ కారికలపు ౧౦౯ విషయమున వ్యాఖ్య చేయంబడెలు సం ప్రార్థనాన్థకేషం అశు బవాంవచన స్వారస్థముచే ,ప్రాస్థనార్థమం దే కాక యాశీళ్ళార నిధ్యాద్యర్థములందును మధ్యమవురుషమున నేకత్వమున ము వర్షశమును బవాత్వమున డుజ్‌ వర్షశమును నగుననియు జీత్త్యముచే డు వర్గ కుం బిందుపూర్వక మగుననియు6 జింతామణి కారికకు దాత్సరస్థము అందలి మువర్శకము హల్ప్చరళత్వమందును నవసాననునందును వైకల్పిశమనియు స్వరపర కత్వమున నిత్యమనియు నధర్వణు డు సవరించెకు స్వరవరకత్వమునందును ము వర్శకలోపకును దిక్కనాదులు పప్రరొకాగించిరి (౧౦౯1 వివ) ఉదా ఆానీవు నన్ను రత్మీంపురుం - రత్నీంపు మిరు రతీంపుండు - రత్సీంపుండు. రత్నింపు నర్ను = రతీంప్రుము నన్ను మొ ప్రయోగములు --క తకకు డతిభీకుండై యాత్‌ణ మున నరిెగె సురగణాధిప నన్నున్‌ రథ్మీంపును రత్సంపుము రథీంపుకు యనుచు నప్వురందరు కడకున్‌ (ఆవి ౨ఆ ౨౧౭ వ) క ుట్టన విధమెట్లు చెరు పాలు ఫుగ నాకున్‌ (సభా ౧ఆ ౧౩౪ప) ఆ-వె ప్రియను సొతంబును నాత్మం గోరు వారి నడిగి చూడు (ఉద్యో ౧ఆ 800) (క దము త్సాయక ముల నినుం గూల్చెదం జూ యొన్వత నైతి నేు చూచెదు నన్నున్‌ (భవ్య 3 ఆ 9౨%) ఉ ఆడిదెనీదుపందెను (కళా ౬ఆ) (ప్రాఢ సంధి ౧౮సూ) వీనిలో స్యరపరక ము లోపమ్టు చూడు--(౧౦౯-౧౦౯ 1విమ)ను 'మోహాంధుండు భీస్తుండుం "గే శవ నీన్చం గడ గుండు నాకు నెధునై సం్రామ రంగంబునన్‌ (సభా ౨ఆ ౬3) మత్తకోకింము ఈశని బుద్ధి విరా "రీవగింపక ేళొనుం డిది (సభా ౨ఆ ౨౩౬) లూళ్శ ధ్యమ వుపలకు ము డుజ్జు లగు ౨౯ ఆశీస్సు = దీర్దాయు నగుము - దీర్దాయుల రగుండు ఛాలవ్యాశరణ కావంబు - రాతయసు(డ వగుము - రాతీసుల రగుండు 30౫1 1విమ సం ప్రార్ధనంబు - నన్ను ర తీంపుము-నన్ను రశీంపుడు విధి = నా చెన్పీనపని చేయును = నా చెప్పనపని చేయుండు సంజీవని 380౫ 1 విష ఎాలూళ్ఞధ్యమ వు రులకు = లూట్‌ +మధ్య్యవమ+వు- రు లకు హాం క్రియా =౮ సూత్రము చొప్పున నాదేశింపంబడిన లూట్టు నధ్యము పురుష వురు లకు వరుసగా ము డుజ్జు లాడేశోవగు ననగా వు అనుచానికి ముఅనియు రు అనుదాంకి డుజ్‌ అనియు గాదేశను లగుసని లౌత్పర్యము

(బా శీ ౨గాసూ] బాంగు-ప్ర వా-సా-వే టీశల యపవ్య్యాఖ్యలు 1397 ఇట్టి ప్రక్రియ చొప్పున లూకర్థములగు నాశీళ్ళాస సంప్రార్థన విధులయంద్యు మధ్థమపఫ్రురువమున ము డుజ్జు లగునని పరస్థవనీత మగుచున్నది సూరియే వరుసగ నుదావారించుచున్నాండు ఆశీస్సు ఎదీర్టాయువుశకగు,వు = దీర్టూయువుఖ అళబగ+ము = దీర్ధైయునగుము ఇచట బా- కార- 33-36 నూత్ర్త్రముల చొవ్వన దీర్హాయువ్ల వగుము అను రూపము నిద్ధింపవలసి మున్నను వాని విరణనులోని మోీరలు పెద్దలు ఇతారదులు ప్రాయిక చగ్రవాణముచే రతీతంబు లయొక్టో అను చొప్పున వు ప్రత్యయను కరాళపోశ్ర్చటచేత నట్టి రూసము కలుగ లేవు వాలవ్యా కరణ పప్రథను ద్వితీయ ముద్ర్తణములంుదు న్రైతము. దీర్ధ్యయువ వగుము* అకు రూసము లేదు గాన నట్లు సవరింపరాదు. పయి జూపిన ప్రక్రియ చొవ్వుననే దీర్దాయుల రగు డు మున్నగు వాని ముడుజ్జుఎ) రూపములను సాధించుకొన వలయును బా. క్రి- ౨౭ సూూత్తము చొప్పున చ్రుతవూన్వోశమగు తది కబ్ద మును బ్రకృతసూత్రము చెప్పాన ము డు జ్జులును విథ్యాద్యర్థములం దగు నని యెజుంగునది ఉదా -ానీవ్ర నా ఛవెప్పినవని చేయునది = చేయును మిరు నా బెప్పినపని చేయునది = చేయుండు మొ సూ3 వ్రక్తియ చొవ్వున ఎడు తలును ము డుజ్జులకుం బ రా్ట్ర్యియములుగ వచ్చునని ఇెవ్ప్చృవలసియున్నను నట్టి స్టీతికి నువోకని వ్రయోగ (ప్రామాణ్యము గాని నన్నయాధర్వణీయ మూలకత్వము గాని 'లేమింజేనీ యువేశణీయ మనందగును కాన ఆళీళ్నాప సం ప్రార్థనంబులందు ఎడు త-వర్ష్యంబులు ఇరునదియా ఆవి సూత్ర్తంబుచే విధింవబడంగా నీవు దీర్ట్‌యు వయె్యుడున్‌ = నీవ దీర్ధాయువగుతిన్‌ ఇతా్య్యదిక మైన రూపంబులును అగునని అెలిగిటొనునది (బాగు ప్ర 95౨3వు ద్వి ము) ఆళ్ళీళావ సంప్తా ర్థనముల 'నెడు.త వర్ణములును గలుగ నగుననియుం గాన నీవు దీర్ధాయు వయ్య్మెడున్‌ - నీవు దీర్దాయువగుతన్‌ అను మొదలగు రూసనులును నుండునని గ్రపొంచునది. (దా సా వే ౪౦౦ ఫట) అను వ్యాఖ్యలు సరికానని గ్రహొంపనగును, శాతన్‌ అను రూసనములోని త వర్గము లోవించీన కాన్‌ అను రూస మును నా శీక్మాపార్థను. లం దర్వాచీనకవులు ప్ర యోగించుట గలదు అకె కలియు తన్‌ మున్నగు వానిలోని వ్యంజన తకశారలోవము చేని కలియన్‌్‌ మున్నగు వాని నాశీళ్శాపా ర్థములం ద ర్వాచీనులు వ యోగించుటయుం గలదు ఉనా నీవడి ధూళి పాలు గాను నీభెతివిల్లు మంటం గలియ ఇట్టి వాడుకలు వ్యావహాోరి కంధ్రమున థాశాశనముగా నున్నవి నీవెళ్లి బంగాఫగాను ఇత్యాదీనాం

1093 బా గుంవ్ర తు నున్నంత మాళీరర్ధ్థనమనరాదు [80౫ 1 వి సంజీ) శ్రాన్యుల్నేపి ప్రయోగార్హ్హతేతి నరర్వత్యాశయో వర్ణనీయ (అహో ౧౭౭ పుట ) అను కవిశిరోభూపణ పంక్తుల చొప్పున నీఎ౫ిలు బంగారుగాను నీమొగాన పసుపు కుంకము పెట్ట మున్నగురీతి నాళీరర్థమందును నిట్టి వ్యావహారిక వ్ర యో గములు వెక్కు గలవని గ్రహింవనగును కేవల తుమున్నంతంబు చేతను గూడ ఇాపార్థమును చ్రిశటించుట వసుచం తే కాలమునుండి యు జూపక్టైడి ధూళిపాలు గాన్‌ = ధూలిసా లగుంగాక = అగుత = అయ్యెడి అని దీవి యర్థము (టఛాసా వే ౪ం౦ ఫుట) వేటికాకర్త య్యాక్తింది బాంగు - చ వ్యాఖ్యను స్వీకరించు టలోం బ్రమాదపడి. వసుచరి ఈ శాలనునుండి. అం ఛ్రానెనే కాని వసు చరిత్రలో నిట్టి చ యోగము శానరాదు బాంగు- ప్త వ్యాఖా్థ్రత చ్రృనూద నళనునం జూవిన వసుచర్శిత్త పద్యములోని నుబ్యింతమున కిట్టి యగర్భము. కాదు నుతటియు తు మున్నంతమునకు కాపార్టము గల్లుననుటయు నసంగతమె ఇదియు బా-గు- ప్ర వ్యాఖ్యను స్వీకరించుటలోం గల్లిన ప్రమాదమె కేవల తుము న్నంతముచేతను నైతము శాపార్థము తెలుపంబడు చ పనమాన నీవడి ధూళిపాలుగాన్‌ (వి ౨ ఆ) లేకి నీజా రాతి నినుం దన నెలవు శాల నేల సృజిముంచె విధి సృజింం౦చుం గాక యేల శైవాతృకునిం జేని (వసు ౮ ఆ 3౫వ) (ఇది యిట లవమ్యముగం జూపంబడుట పొరపాటు ఇందు తననెలవు గూలన్‌ అను దానికి నెంవువూలుంగాశ; అని యర్థము కాద తననెలవు గూలిపోవునట్లుగా నీరజారాతి నీను నేల సృజింం౫ం చెనని యర్థము ) లేంగీ ముగుదలం దెరవరులను బూని యేతువె నీ ఫూన్కి బుగ్గిగాను (నీలా 8ఆొ)ాక మరండా నీచేతివిల్లు మంటం గలియన్‌ (నీలా 3 ఆ) (ఇట్టి విచట నీలా సుందరీ పరిణయనులోనివె వెక్కు చూపబడినవి) (ఖా గు ప్ర 8౨8-3౨౮ పుటల ద్వి ముద్ర) శకేవలతు మున్నర్థకమున కిట్టి కాపార్థము లభించుననుట సరికాదు కావుననె వైరీతిని తన్‌ వ్రత్యయాంత సంతేవరూపముగాం జూప బడెను లేదా తుము.న్నంతనున కనక సుజ్యం త రూపమునకే యాశీళ్శాపాదర్థర్భదులు కనిప్రయోగాదులందు గలవ న్నను విరోధములేదు (భూ ౨౧౫ 3 విష)

ఇంద(ను) అవ్య (త-ఇందు తృదిగో పుచ్చుక్ము అను భావము దెలు పను గీ బొమమ పత్తిక లడిగితి కొము ౦0౫0ద మనుచు నిచ్చెం దాం దెచ్చిన యంబరములు (ఫార విరా ౫ఆ 380౮) ఆవె ,. శార్జమింద నీష్ర సమగరబెకోరదు , ౩, ౨ ఉ వారి ౧ఆ ౧౫౪) (సూ రాని) ఇంగలి

(బా క్రీ 390సూ] అన్థవిశేషములలో దు వస్షకముపై అత్వ్యము నిల్వదు. 1899 ము ప్రత్యయ తల్లోవముల నరయంగా నివి ఇంది అకు థాకువుయొక్క లూశ్మధ్య్ధ మైళవచన రూపములనుట యు కమని తోంచెడిని నదృళం త్రిషు లిద్లేషు సర్వాసుచ విభ_క్రిష వచనేవచ సర్వేషు మన్నవ్యేతిత దవ్భయ మ్తు ను రీతిగల యవస్రయ లక్షణ మిందుం జూవట్టలేదు నన్నయా ఉభయాన్తే భవే దత్వ మర్ధ'ఖేదే క్వచి న్న త్‌ కి0౬ విమ (విశృ (సై ఇశారి అహో కఆఈ౮ర ఫు) కల్పతరువు 30౬ విష.బాలవ్యాకరణపు వరుస చొవ్వున నన్నయా ఛర్యణ సూ శ్రములు బభూవయణబకుచుండుటచే నీసూ త్ర మిటం జూపవలనెను గాని దీవిని దు తి వగ్గ్శకౌ క్రమాత్‌ స్తో నాద్య స్యాదే ఆకు దాని యొర్దం జూవుట యుక్తము వండునము మున్నగు అ క్వఘటిత రూపము లుభయకర్త్రక ప్త నార్థకములుగా సూరిచే నుద్దేశింపంబకుటచే నాతం డీ ప్రార్టకాస్టకరూప వ్రశరణ మున నిట్టి రూపముల చ,క్రీయను టదర్శించెకు = నర్నయాధర్వణులు మనను వండుదము లనురీతి రూవములకు ద్థర్మ క్రియలను గానె తలంచిరి అన్లగుట చీతనే యీ రూషములందు దు క్క్కునకుం ఖ్రస లీ కల్లను ఉభయా్థే = యుష్మదస్మ దుభయక_ర్త్భృకత్వమున అత్వమ్‌ =దుతి వర్ణా వితాది చింతామణినూ శ్రముచే విధిిషబడిన దువర్మ కదుంయొక్కు ఉ కారము నకు అ కారము భవేత్‌ = అగును క్వచిక్‌ = ఫొన్నియెడల అగ్ధభేదే = అర్థ విశేషనునందు తర్‌ = ఆ అత్వము న = కాదు నన్నయాథర్వణులరుతముశం దద్ధర్మ మునంగా ఛాత్వర్ధదూ త్ర్త్తమె యనగుటచేకను (౨౯౬ విపు సందర్భవళ మున నట్టేయెడల దచ్చీలసంథావనా సం చ,శ్నసాతత్య వర్తమాన భావ్యాశీ రాదజ్థిర్థము లను గల్పించుకొనవలనీ యుండుట చేతను మనము వండుదుము - మనము నండు దము మున్నగువాక్థములలోని యర్థవిశేషములు కల్పించుకొనందగిన వై యుండుకు ఉత్తమపురుషు బవాంవచన క్రియలకు సందర్భవళమున మేకు-మనము అను వాని లో వేచేని కరృవాచకము కావచ్చును ౧ మనకు వండవలనీయున్నదని ెలిసి యున్నచో మన మఫుడే నండుదుము ౨ తరుణీ మన కీశావము గల్లియుండనిచో నీదినముులలో మనము భోగసక్తులమై యుండుదును 9 ట్లుభయక_ర్త ఫ్రీత్వమున దు గాగదు ఘటిశతద్ధర్మ క్రియలును నిలువవచ్చును 8 నునము వండుదరు ఈవాక్థనున యాప్య దస్మచృ్శబ్ది వొచురు లిమవురును గలసీ వచనవ్యాపారరుం జరవీ కొనుట కభ్య్ణనుజ్ఞ మూ త్రమె బోధస్టమగుచున్నది ళీ మనము వీనిని రతీంతము ఈవాకస్టమున రతణ శీ యలో యుపష్యచృస్ధవాచ్యుని సావ్యాము నస్మ చృ్ద

1400 కవిశికోభూసణపాకళనుం _ప్రామాదిశను (30౪వి కల్ప] వాచ్యుండు. ప్రార్ధించుచున్నట్లు బోధ మగుచున్నది ఇట్టిస్టలములనే సూరి యుభ యక_ర్హృళ ప్రాగ్ధనార్ధకములుగాం బేర్కొనెకు పరిశీలింపంగా నిట్టిస్టలములం దెం శ్రార్థన మంతగాం గన్పట్టదు అస్త్మచ్భబ్దవాచ్యుండు యువ చృబ్దవాచ్యుని బ్రేరంచుటమా త్ర మె తఅుచుగాః దోంచుచుండును. ఇట్టి యర్థవి శేషముగల తద్ధర్మ శ్రీయలందలి దువర్శకను.యొక్క ఉ త్వమునకె అ త్వమును బ్రకృతస్తూత్రము విధించుచున్నది ఇట్టివాడుకలకు విలశత్షణములగు పైని జూపినస్థలములవంటి వాని యందలి (మొదటి ౧-౨ వాకర్థములవంటి స్థలములందల్సి దవర్శకోత్యమున కత్వము కల్లను ఈవిషయకుంనె అర్ధభేదేక్యచి న్న త్తత్తను వచనము భెప్పుచున్నది ఇన్లై మనను వండుదము మున్నగు నుభయకర్భృక ,ప్రార్థనష్థలములందెల్ల అ త్యము శల్గుచుండునని యెజుంగునది ఉదా --మనము వండుదము = (వందు+ దు+అశను = వండుదము ఇందలి ము న్రత్యయ ము్పమువురును బపాంవచన సంబంధియని యెలుఎగునది (౨౬౮ 1 వివ) ఇళ్ల వగమానాదులలో నైతము మనళబ్ద్బవాచ్యక_ర్హృకత్యమున మనము వచ్చుచున్నాము - మనము వచ్చితిమి = మనము రాంగలము - మనము వచ్చెదను నునమురాము మున్నగురీతిని ముప్ర త్యయ వస్త్మత్మ ర్హృశత్వమందవలెనె వచ్చును దోగొగనురు వచ్చు తద్ధర్మ శ్రీయ లందుమా? త్ర, మె వెనుక నుడావారించినరీతి నర్థవి శేషములనుబ్య్తి “అత్య - తదభావ ములు (౧-౨౨౩-౮ వాకస్ట్యములు = వండుదుము = ఉండుదుము వండుదము = రమ్నీంతము) వచ్చుచుండును అహోబభపండితుందు దుగాగదుమున కఠత్వము నన్నయ్య ప్రయోగము. లనుబట్టి చింతామణిపక్షమున వ్యతిరేకాదౌొ భావిని చాత్‌ స్యా _త్తనుచొప్పునం జేమవలెనని వ్రానెను తద్ధర్షేతు (మనము) ఘటింతము = రంజిల్లుదము ఇతి విశేష సలుఫుద మీ నిదాఘదివసంబులు నీన్చను వేను (ఆఏ ళీ ౮ఆఅ ౨౩౨ ఇ్పత్తరుణిం బరిగ్రహింతను (ఆవి ౭8 ఆ ౨౧౫) ఇత్యాచాక్య వప్రయోగాత్‌. వ్యతిరేకాదా ఇత్యనేన అత్వమ్‌ అధర్య ణేనతు ఉభయాన్ధే భవే దత్వ మర్ధ్థభేదేక్వచి న్న తర్‌ ఇత్యుక్తమ్‌ గీ భూమినందన సాకేతపురము నందు. మిగుల దీవించు కసకవుమేడలోన చారుతర వృష్పకుయమైన శయ్యా మిదం బవ్వళింతుము మనము సంభ్రమముమిఆఅ ఇత్యాడా వర్థ భేద (విస్త ల లాడ విస్తర 380౯౬ విష ఎ=కవిశిరోభూషణమున పవ్వళింతనుం మనమం అని తప్పుగ మ్ముద్రితను య్యెను వవ్వళింతము నునను సంభ్రమము మిజ-ఇ కాడా వర్థ'భేద అను నహోబలపతి వాక మె అర్హ భేదే కర్ణచిన్న త _త్తనుచొస్పున అ త్వము రాలేదని విశదీశరించుచుండుటచేత వవ్యళింతము అను పాఠము తప్పు

(బొక్రి కం సూ] ఉభయకర్షృక ప్రార్ధనాద్యర్థక వ్ర యోగములు కేశ్ష01 ఇపుడు మున మొనరింకుమె యట్టిపనులు” ఇళ్యాదా వ్యతిరేకార్థో దోళ్టత్య తే క్యు చిత్‌. ఇపుడు మనమొనరింతుమె ఇక్యాదాకు పృళ్నమాత్రం వ్రశీయతే (ఆవో ౪౮6 వు) వ్యతిలేకాదా ఫానిని ఇాత్‌ స్వాత్త ను చింతామణి స్యూత్తముచే థధాతువులతుది నర్వము నిల్బుట మూ శత్రమె విధింపంబడెను గాన నిట దువర్శళోత్వమున కత్వమును వేటుగ విధించుటకొ యు_క్తమని తలంచి యధర్య ణుండు ప్ర ల్యేశముగ సూ్రించెను. మితేయుం జింతానణిపతమున వండుదముి మున్నగు నుభయక_ర్హృక ప్రార్ధనాస్థక్ళక్తి యలయందలి అత్వము పునరాగమ సూశ్రముచేశ (చిం వి వరి ౧౧౧ వివ నంపాదింపనగును (౨౯౬ విపు శాని పుశరాగమనూతత్ర, మగతికగతి స్థలమ॥ుటచేక నధర్వణుండు 'వేజటుగ నువదేశించుట ఫునరుక్తము కానేవదు నమజియుం జింతావణి శీయాసరిచ్చేదను సంన్కృతసమ ఉ్రీయల రూపసాధనమె ప్రధానముగా రచింపంబడిన దగుట చేతను న్య్రి యుభయ కర్త ఫో ప్ర్య్యనాన్థక తత్సర్ముక్రియలు నన్నయఖారతమున మిక్కిలి యరుదగుటచేతను జింళతామణియందు వాని రూపసాథన మ్మక్రియ సువిస్తరముగాం జూవ బడదయొ్య్యను నన్నయతిక్కనాదుల భారతాదులలో నాచ్చికములగు నీయుభయక_ర్తృళ స్తా నార్థకక్రీ యలు వప్రచురవ్రయుక్తములై యుండుటచేత నట్టివాని రూపసాధన వ్యక్రియ సువ్విస్తుముగం బ్ర ల్యేకింది మాప బడుట యత్య్యావశ్యకమగుఎచే నధర్వ ణుడు వేలుళ సూత్రించెనని యెలుంగునది ప్ర 'శొరూగనులు చ జలపవా నాభ రమ్యుగిరిసామువనంబుఎ వే టలాడుచున్‌ జలుపుద మూ నిదాఘదీివనసంబుల నీవును నేను (ఆది ౮ఆ ౨౩౨ నీ జనపేజయునిచేయు సర్పయాగ మునకు విఘ్నమందజిము గావింత్రము అడుగుద మి శ్రుత వుడుగు మనియు దోవంబులని హేతువులు నూపి యుడి గింతము ఆ-వె 'వెజవింత్తము (ఆపి ౨ఆ ౧౩౧) ఇందు గొందటజు నాగకుమూరులు దక్కినవారిని బ్రేరించుట మాత్రమెతోంచును క ఇ _త్తవణీని బరి గ్రహింపము (ఆవి ౭ ఆ ౨౧౫) ఇంను ధర్మజుండు తన నిశ్చయ మును వచించెనుగాని ప్రాక్థింప లేదు పరిగ్రృహించుటలోని వ్రేరణము మాత్ర, మె కలదు ఉ వీండొక మం శ్రేనిద్ధండు ఇతనిం జి చూతమ యంచు ** భూసురులాదిగ వచ్చిచూదిరి (ఆవి ఇ ఆ 30౯) ఇందొకరి నొక రావ్యూనింప నైనలేదు. వీని చూత మనుకొనుచు వచ్చి చూచిరి మౌానసోద్దిష్టవ్రేరణము ఇది విచారింపక గాణపతవివరణక ర్త ఎవ్వళింతిము అను తప్పు పాఠనునె యాదగరిం చుట చించ్టేము (గాణ క్రియా 3౪ శారి 8౪ పదర్థపు వివరణము)

1402 పోదము' దీనికి పొదనుి రూపొంతరమునరాదు [380ట౬ని కల్ప] మాత్రము తోంచుచున్నది. పౌరులెల్ల సీ లోభి దుర్యోధ నుండు రాజుగా నీతని రాజ్టుంబునం చెట్టు లుండంగ నేర్తు మాయాిర్వి నింక ేదిధర్ష్మవు పాండుసుతుల యరిగినచోటిక యరుగుద్రమని (ఆర ౧ఆ ౫వ) ఇందును బౌపలు పాండవులవెట నరుగుటకు భావించిొను టలో మానసోద్టిష్టవ్రేరణమునూూ త్ర మె తోంచుచున్నది ముత్తకోకింయు - వీర భోజ్యముసుమ్ము 'రాజ్యుము వింటె నీవ్రను నేకు దు శ్య్వారవృ త్తి రధంబులెక్కి యవం్యవిక్రము మేర్చడన్‌ భూరి వీకరణం బొన్నర్హము (ఆర ౨ఆ ౨౨౩) నలుండు విరోధియగు ఫుష్కరునితోం జేశీన వ్రసంగమియ్యది. ఇందుం శ్రూస్టనమునకుం బ్రన కి లేదుగడా డీగొనుటలోని వ్రేరణము గలదనిన ననవచ్చుకు క ధథీకమతి విదుదతోడ వి చాఏంంతము (సభా ౨ఆ ౧౨౪) ధృత రామ్ట్రడు దుర్యోధనునితో: బల్మినవాక్యము కావున నిందుర శ్రాగ్గన మున్నదన వచ్చును క వికు నీ వదితిసుతుండను వినతొడుక నేను విజ్ఞవీంగడు మనకున్‌ జనకుండు కళ్యవుం దొక్కడ దనుజుల శోధించి దంపుద్లదు 0౫రవురనున్‌ (ఉద్యో 3 ఆ ౨౯౫) (అత్వ్మఘటిత ద వర్షము యతిస్థానగతము)

ఈందర్భమున బయ ల్వెడలిన వింత యొకటి ౦00ట: ట్రుదర్శింప బడుచున్నది పోవు థాకువునకు దక్కు నుత్తును బరమగ నపుడు వు వర్షలోవము కవి వ,యోగ నిద్ధమైనది క మేదిని నిలుతురె క్రమమున బొదుకుగా ెల్లజకులుం బోవు 'శతెవవ్ఫనన్‌ (దోణ ౨ఆ ౨౭౮)నీ ఆ-వె పొదలలోన డాంగ్‌ పొడ సూవ కిళ్లుల యున్నవాండ విట్టి యాగ్రభావ మేల నీకు వలనె నెటనోదు నీంశెట్లు గాంకు నిన్ను నుగ్రకాననమున (ఆర ౨ఆ ౮౨౩)ఇట్టి వలోపమను భయకర్శృశ స్థలములందును బ్రయు_క్తమయి యున్నది. చ వలవదు వీని యింట గుడువన్‌ మనకున్‌ ధన మిచ్చునేని నీ మ్థులం గొనిపోద మిష్పుడని (ఆర ౨ ఆ 8౪౮) శ అతులతపో వీశ్యబలో న్నతిం బోదము గంధమాదనంబునకు

(ఆక 9 అ ౨౮౮) క మనచేశమునకుం బొదము మనమల్లన అెకవు వట్హ్రి ౨ (విరా శ్గీఆ ౨౨౦) ఇట్టి పోదము అను నుభయక_ర్హృక రూవన మునకు సంచేవ రూపమనెడు భ్రాంతి నొదనించుచున్న పొదము - పదము అను రూపము లర్థవిేష బోధకము లగుచు మధ్యమఫవురుమైక వచనములుగాం దిక్కయజ్య చేం ఉ్రు యోగింపంబడినని క పలువుకకుం బుట్టి నిచ్చలుం గలుం చ్రావుచుం బెకిలగి యెట్లు గజతురు శీలం. బులు నుచితములగు భాషణ ములు నీ విషూట లుడిగి పాధపాద మని$న్‌ (కర్ణ ౨ఆ ౮౮) క క్షనపదం డంచు దిశలు

(బా క్రి 390 సూ] పొదకు - పొదండు అనువాని యర్హవిశేనములు 11408 త్రశతదలలత నిర్వ ఇ ఆ అవి) (పొదను+పొదము = పొద పొదము పొదండు*పాదండు = పొద పొదండు వదూ ౧౧౧ వివ) పోదము = మన మిద్దజము కలని పోవుదము పొదమ.=న్తీవు వెళ్ళుము నీవెంట నేనును వచ్చెదనుః పోద మనునది యుభయక_ర్శృశ ,ప్రార్ధనాద్యర్థ కో్రేమవురపు బవాంవచన రూపము. పొగను = పదము అనునవి ప్రాగ్దనాద్యర్థక మధ్యుమపురువైక వచన రూవములు (వదనూ యుల దోంటం జరింవ కింటికిన్‌ మనుచ 3 ఆ 36) వి పోవుము = పొన్దు అను వానికి రూపాంతరము లనుఎకును వలనువడదు పోవును = పొమ్లు అనుటకు నీవు వెగ్గము అని నూత్ర్తమె యర్థము పొదము = పదము అను వానికి నీవ వెళ్ళుము నేకు నీవెంఎ వచ్చెదను అని యర్థము టివి (వదము - పాదము) యుభయశ_ర్హృక ,ప్రార్ధశాద్యర్థక రూపములు ( పోదము ఆకు దానివల్శి కాకన్నను గేవల ప్రార్థనాద్యర్థశ మధ్యకుపురమైక వచనములె యైనను నేను నీవెంట వచ్చెద నను నస్మదర్ధ్థ సవోవస్థానమును సైతము బోధింపం జూలియున్నవి అక్లు వీని బవాంువచన రూసములగు పొదండు=వదండు * అనునవి సయితము మీరు వెళ్ళుండు మావెంట నేశును వచ్చెదను. అను నర్థమును బోధించుచున్నవి ఇట్లగుటచేత నివి సయితము పోదను = పోవుదము అను వానివంటి యుభయక_ర్తృక ,ప్రార్థనాద్యక్థ కో_త్సమపురుష బవాువచన రూప ములుకాక ప్రార్ధ నాద్యన్ధక నుధస్థమవురు పు బహువచన మాత్ర్తములె యగుచున్నని ఇట్లివి మధ్యముపురుష్ము క్రియ లె యైనను వీనియందున్న అత్వ నహిత దుగ్ధ కార మహి మచే నివి మీరు పదండు మిావెంట నేనును వచ్చెదను” అను నస్మదర్ధ్థ సాహిత్య మును బోధింపం గల్లుచున్నవి ఇంతసూూత్రమున వీని నుభయక_ర్శృక ప్రార్ధనాద్యుర్థక ఇక్రియలని వచింతుకు ఈశరీతిని సోమయాజి పొదము=వదము పొదండు=పొదండు ఎసదండు = పదండు అకు రూపముల నంగీకరింపంగా సోమనా రా థ్యాదులగు నితర కవులు వీని సామ్యుమున పెవకుదండు-వూాశండు-బెస్పూదండు మున్నగు రూపము లను బ్ర యోగింపపాగిరి కాని పొదను - పదనుం అను వాని నంటి యేకవచన రూప విశేసుముల 'నెవ్నరును బ్ర రొరూగింపలేదు. వెదకును- దూడును- చెప్పును ” మున్నగునవి వాని యేకనచన రూసను లనరాదు వెదకుదండు అను బనాం వచన రూవమునకు మిరు వెదకుండు - మాపవెంట నేనును వెదకెదను అను నర్థవిశేష మున్నట్లు వెదకునుం అను నేకశవచన రూపమునకు నీవు వెకుము - నీవెంట నేనును వెదకెదను అను నర్ధవికేవను లేదుగడా ఈనిషయనులను సరిగాం బరిశీలింపక సూరి య్యాక్రిందిరీతిని స్యూత్రించెను. సోవునకు దుబ్శత్తుల్కు

1401 చాల క్రియా ౯౮ సూత్రమునందలి పొరపాటుఎ [30౪ వి కల్ప] ముస్టుం బరంబగునపుడు వుళోవంబుం బొద పడలును విభావ నగు పోదురు - పోవ్రదురు పోండు - పోవండు పొదము - పదము - పొమ్ము (బా శీ ౯ూ సూ) ఇందు నుజ్జు పరమగునపుడు - పొవ పదల నాదేశిచుుంయు పాదము _- పదము అనునవి పొన్లు అను దానికి బర్యాయము లనుటయు సరి కాదనక తీరదు పాన్టు. = నీవు వెగుకు పాదము = నీవు వెబ్ళుము నీవెంట నేనును వచ్చెను అని యర్ధమగుటచేత నివి వేర్వేలు జాతుల రూపములె కాని పకార్థయములు శావు పావంపద -ల లోని యుభయాస్ధ బోఛకనుగు అత్వ సహిత దుగ్ధ కారపు నుహినుచే నీనియం దస్మదస్థ సాహిత్య రూపార్థవి శేషము వెలముచున్నది ఈలతిక్కన చ యోగములందలి రవాన్థమును గనివెట్టి యసాథారణ పాండిత్య వ్రతిభాకాలియగు పాల్కురికి సోమనాకాధ్యు డు పదంకు = పాదండు అను వాని సొన్యుమును మూలము గాం గొనియే కావలంసును. పోదండు - చూకంకుం ఇటుఫ్రదండు మున్నగు వానిని బ్రయోగించెుు తక్వాతి కచ్చఎయను దదనుఫార ముగ వెదపదందు మున్నగు వానిని బ్రయోగించిరి తిక్కన ప్రయోగించిన పౌదండు అను డానికి పోదండు అకునది పూర్వరూపమని సోమనా రాధ్యు డు తలంచియుండును పోదండు వదండు పొదండుల యేకవచన రూపములు పావనం పదము అనునవి వెలనీనట్లు చమూకండు మున్నగు వాని శేకవచన రూపముంం వర్థనహోరనున 'లేమిం జేనీయు. మాకేము - చెజువ్రదము. మున్నగునవి యుభయ కర్శృక ప్రాష్థరాద్యర్థలో_త్తమ పుకుువను బవుుశచవములుగ వ్య్యనహారనుందును (దూతాను చెజటుపుదాము మె) గవిప్తయోగనులందును ఆ్రునీద్ధములయి యుండుఎ౦. 'జేసియం. నట్టి యేకవచన రూపముల కల్పవనునకు సావానీంపం డయ్యెను. ఇట్లగుటచేతనే యుళభయక_ర్తృగక 'ప్రాష్టనాద్యర్థకములందలి యుత్తను ఫురువ బవాుువచన ము ,ప్రత్యయనునకును గేవల 'ప్రాష్టనాద్యర్థక మధ్యమ ఫురుమైకవచన ము ప్రత్యయమునకును 'ఖేదను పాటింపక కవులు ్రమించిరని శబ్దతత్వశా్రజ్ఞులు వచించుటకు సాహనీంవరాదు పయి విమమములను సరిగా గ్రహాంప బరవవురాణ వీరికాక్నర్త య్యాక్తిందిరీతిని వ్రానెను యుప్మదస్త్మ త్సమా బోర సం ప్రార్ధనాద్యర్థకక్తియంాఫు ౧౫౦ చెప్పుదండు ఫు ౧౭౮౪ చెజటువుదండు ఫు ౧౭౯ పోదండుగాక పు ౨౧౫ సూతండు పండిఠారాధ్యచరిత్త ౨వ ప్రశరణమున పడుదండు - ఉండుదండు - త్సీర్తండు - ఇత్యాదులం 'వెక్కులు, ఇని యితరకవుల కృతులలో - చెవ్చూదము - చెటువుదను = పోదము = పొదము-సదముం పదండం = చూతము = పడువము = ఉండుదము - త్నీర్తము అను రూసములతో

[చా క్రి 30 సూ] బసవపురాణ వీరి కాకర్తగారివ్రాంత సరికాదు 1108 వ్యవవ్భాతము లగుచున్నవి ఒక్క పోవు థాతువునకు మాత్ర మో కవి ప్రయో గించిన పోదండు - పొదండు = పొవరు - రూవము లికరకచ్చలును బ్ర యోగించి3 తక్కిన థాతువ్చలవై నాకిట్టి రూపములు శివకవుల కృతులళోనీ తక్క నిశ నెగ్క డను గానరా లేము, ఈరూపములు క్రొ త్తృగానున్నవి ” (బశవవుకాణ వీఠి, ౧౦౨ = ౧౦౩ ఫవుటలు ) *చెప్పుదండు మున్నగునవి *చెప్పుదము మున్నగు వానికి రూపొం తరము లనుట సరికాదు. చెక్పుదందు” మున్నగు వాని లోని డుక్జ మధ్యమ పురుష బవువచన ప్రత్యయము చెప్పుదము మున్నగు వాని లోని ను అను నది యుభయార్థకో_త్తమప్రకును బవాంవచన ప్రత్యయము, మజియు "పోదండుి అనుదానికి 'పొదము = పదము అనునవి వైతము రూపొంతరము. లనుట కేవలము భ్యాంతిమూలకదు. “పోదండు అను దాని లోని డుజ్జు మధర్టమపుకుువ బహు వచన ప్రత్యయము, "పాదము - పదమూ అను వాని లోని ము” అనునది మధ్ధమ ఫురుమ్నైోళవచన వ్రత్యయము పోవు ధాతువు సంబంధదుయిక సోమనారాధ్యుండు వ్ర మోగించిన *పొదరుి అనునది యితరకవులు ప్ర్రయెకాగించిరని వ్రానీరే కాని యిట్టి వ్ర యోగమును జూపరైరి. అట్టి “పాదరుి శబ్ద మృశ్రుతచరము, యుష్మదస్మ త్సరూవోర సం ప్రార్థనాద్యర్థక క్రియలు ' శినళవుల కృతులలోనే తక్క నిశ నెకడను గానరాలేదోనియు ట్రానీకి, ఇదియు. సత్యముశాదు చ, అరయల నుండరోవుం గమలాకరమందు జలంబు 'ద్రావి వే ధరణి తనూగవన్‌ వెదకుడండు పదండు కవీంద్రులాక యం చరిగి,......4(ఖొస్మర, కిష్కిం, జరం ప) క,.. +. పోన్టం జూమిో సలకన్హాంం పోదండనినన్‌ (ఈత్తకవారి ౩ ఆ ౧౩౯) వావిళ్లవారి ము ్రణమున “పోదండ నినన అఆనుచోట *పాద పాదండనినన్‌” అని సవరింసంబడియున్నది, బరనఫవురాణ ప్ర చొరాగములు:--ద్విపద, కల్పవృతుం బీగి ఘన మందమేని యల్పభోగను కాక యవవర్ష మెద్ది చింతానుణుల యీగి చెప్పుదండేరి

చింతింస కాశ్యుత నిద్ధియం చెప్పె (బకవా ౫ ఆ, ౨౧౩ ప ౧౫౦ పుట ) (ఇట్టి ప్రయో గములె 'అందను మున్నగు వాని నలెనె *చెన్పుదండు మున్నగునవియు నుభ యార్థక్లోళ్లము ఫురును బవాంవచన రూ పాంతరములనెడి థ్రును నొదవించుచుండును, జినసమయాులు దీ?6 జెలుప్రుదం డనుచుం గనుంగొని వెక్కువిఘ్ననులు గావింప (బసవ, జ ఆ ౧౫౮ వదు ౧౭౮౪ పుఎ) (నాకులఖించిన రెండు కాళవ్యత్తమాతృళల లోను *చెలుప్రదండు. అనియె యున్నది) చచ్చు న్యా దీనం దవ్చేమి పోదండు గాక, (బసవ ౬ ఆ, ౨౫౦ (ాళప త్తే మాతృకలు "రెంటను *“పోదండు అనియె యున్నది) ఉంప్పుడు బండి పోపండం జూతండు, (ఒసన 8౭ ఆ, ౨౦ 39-౨౫౫ వృట్ఫ

1406 _అత్వవిఛానసామర్థ్యమున “దూ వచ్చునని కల్పింపవలెను (308 వి, కల్ప]

ఉభయ ప్రార్ధనంబున దుగాగమంబున కత్యంబగు, 3౩౦

బాలవ్యా మనము వండుదము, (బాలవా్రకరణమున నిచట

వివరణము చ్రాయంబడిన లజీ రూపముల యుదాహృతి యీ

30౬ స విమయమః వటజికు 303 ] విషయమునం చే్చంబడెను గాన నిట

మురల వ్రాయలేదు ్ర సంజీవని 30%ఇ 1 విష==-ఉభయ ప్రార్దనంబు“= యువ్యదస్మ దుభయాక_ర్హృక ప్రౌర్ధనార్థమున మన శబ్ధము (నీవు వేను అని కాని మూరు మేము అని కొని యర్థము) కర్తగా నుండునపుడు దాని సమాపక ,క్రియలోని దుక్కుో చోట ది వర్థము నిల్చునని తాత్పర్యము ఉదా.=జూామనము వండుదును = మనము వండు జో, నే దను, సూరి లాడక్థములలోః ఛ్రాగ్ధనార్థమును చేర్కొన లేదు లాద్రూవనుల కట్టి యర్థము నుదాహరించను లేదు, చింతామణిక_ర్తవలె సూ3 తద్ధర్మళబ్దమును థాత్వర్ష వరముగా వర్టివహరింపమిం జేనీ తద్ధర్మ శ్రీయకు సందర్భనళ నుంనం ్రార్ధనార్ధమును గల్పించుట కవకాళను లేదు, మఆియు లూడర్థములలో శ్ర్రార్ధనార్థమును జే ర్చెనుం శాని లూట్టు పరమగునపుడు థాతువునకు దుగాగమమును విధింపలేదుం ఇట్టి స్థితిలో ఉభయ ,ప్రార్థనంబున దుగాగచుంబున కత్యంబగుిననుట యొట్లు పాస గునో "కెలియపన్నది వేటికాకర్త * సంప్రార్థనము లాడర్ధములలో నొకటి యని ముందే యుక్తదు.” (భా, సా, వే, ౮౦౦0 వుట) అనుట సత్యవిదూరము ఇంక సంస్కృత వ్యాకరణ వ్యాఖ్యల పద్ధతి ననుసరింది ్రాక్థనమున దుక్కున కత్యమును విధించిన సామర్థ్యముచే అత వీవ దక్‌” అకరీతి నుభయ,ప్రార్ధనార్థమున దుక్కు*ను ఫఘటించిళొనవలయు ను మనము నండు+దుశఅశనుం = మనము నండుదము, బా జ, ఆల జలే శార - 3౬ స్యూత్రము చొప్పున దీియువ్మ దస్మదర్ధములలో నస్మదర్ధము బలీయను గాన ను_త్తమఫపుగ సబనాుత్యేము నందలి ము” నిల్చెను నన్నయా _ వ్యతిలేకే ప్రార్ధనాస్థే కః ప్యాన్గు వు పరళ్చ సః, 308 విమయమా (నికృ క్తి, ౯ కారి అహో, ౮౮౬ పుట)

కల్పతరువు 30౭8 వివః--౧౦౯ విషయమున నిది వా్యాఖ్యాతము ప్రార నాన్ధే- వ్యతిలేకే = ప్రార్ధనార్ధ వ్యతి"రేకనునంద్యు కుః స్యాత్‌ =(ముడుజ్‌- పరకత్వ మును థాతువు తువిని కి అనునది నిల్చును, సః = ఆకు అనునవి ముశ్చ్రపరశ్చో = మువర్ష్శశ పరమే శాక వువర్శక పరమును నగును, ప్రార్థనార్థమున వఃల్వే ఒథ బవాంల్వే నుడుజౌ సంప్రార్థనార్థ కేష్టుస్తః ” అను చింతామణి చొప్పున నెట్లును “ము డుజ్‌* వర్ధ్శశములగును, అట్లయినను ము వుసరళ్చ సః* అను ప్రల్యేక విధాన

[బా క్రి, 8౧-3౨ సూ] అవోోబలవండితుని యపవ్యాఖ్య, క్షత07 నుచే నేకత్యనున ము వర్గకమే కాక వు వగ్గ్శకము నైతము నిల్బును చ శబ్బముచే నందలి "వి వర్ణకము. కవిప్రయోగ ,ప్రామాణ్యమున *ఎ- వో శబ్దములతోం గూడియే యుండునని వాాఖా్యనను చేనిళొనవలయును, “చేయకుము అనురీతిని “చేయకువుి. అని ప్ర యోగించరాదనియు “చేయకువే చేమకువె అనురితి నెత్వ సహితముగ మూత్ర మె వ్ర 'రొరూ%ంప నగునని ముం చాత్పరస్థము, ము డుబ్బుల్నవైని 30౮ విషయము చొప్పున *అ-ఆ ఈ-జి అను స్వరములం స్వార్ధమున నిల్చును, “వ్యతిరేకాదౌా భావిని చాత్‌ స్వాత్‌” అను చింతానుశి స్తూత్తము చొప్పున “కి వర్శవరకత్వమున థాతువు తుపిని అ _నేషము నిల్చును డుజ్జు జిశ్తుగాన బిందు వూర్వక మగును (౧౩౦ వివఎ, ఉదా.ఎాచేయకును - చేయకు వె-చేయకుండు = "చేయకుము - చేయకునూ - చేయకుమూ - చేయకుము. *సం ప్రార్ధనాస్థకేవి. అను బవాుువచన స్వారన్యముచేశ విధ్యాద్యర్థ విశేషములందును నీరూపములు వర్తి స్లిను, విధి - నీ చేయకుము - మిరు చేయకండు. మొ వహాల్చ్పరకత్యమందును నవసాననుందును నీ 'ముూ వగ్శకస్థితియుం బాతీకమె,. ఉదావ--చమవకు రుం దానిని = చదువకము డానిని - చదువకు దానిని దానిని జదువపము - దానిని జదువకు చదువకురిప్పుడు చదువకిష్పూుడు" అనునదియు భారలేశర కవినమ్దుతము. నన్నయాధర్వణ సమృతము గాదు, (చూ ౧౦౯-౧౦౯ 11-౧౧౨ విష) వ్యతిరేక ప్రార్దనార్థ కువర్ధక వరకత్వమున * దుజవకుముి అను రూపము మతాశము అను రూవముగాం బరిణమించుటయు మవోకవి చ, యోగములందం గనృట్టుచున్నదిః చ, అనుపమ సత్య విస్ఫురణ నాడిన సూట నుతాకుమన్న .. (ఉద్యో ౮౪ ౭౦5) ద్విపద నమ్మి 'పోరయొదము సుమవు మజాకు నుమ్టు (బసవ 38 ఆ 60౭8 ప) ఉ బాంధవ మెల్ల ప్రాద్దుం దలంయయందగు నాత్మ మతావ మింక (భాసర యుద్ధం ౧౭౭౦ ప) క, అకురంగ నెప్పుకును మజనకయ్యు ముకుందా, (వారి ఉ భా ణా ఆ, ౨). అమరణ నెక్సుడు మజాపసమయస్థ్థి ముకుందా అని పారాఎతరము,

• యమరంగ 'నెప్పుడును మరకుమయ్యు ముకుందా * (తాళవత్తమాతృక) వ్యతిేక ప్రార్ధనా్టే కః సార్రన్గువు పరస్తుసః ఇతి తేనై వ(అధర్వణేనైవ)కు వర్షకో విహిత, కః ్రాస్ధనార్థవ్యతిరేశే మువర్షక ఫపూర్వః న్యతిరేకమాల్రే, ఫ్రశర్ణ్మక వూర్వ ఇత్యర్థ కం మువుపర ఇత్యత్ర బవావ్రీహి సమాస ము వి వర్ణ్మకరెరా రువలతణ ల్వేన “డుజ్‌-రుి వర్ణకరొరా రృవుువచన యోరపి శ్రవాణమ్‌, ఘటిువకుము - ఘంవ కండు, అలుగకువే ఇత్యాది” (అహో, ర౮౬ ఫు) అని యి ట్లహోబలపతి యీ సందర్భమున నవమార్షమున వాాఖ్యచేనెను, ఈ యపనార్గమె కవిజనమండన

1403 అహోబలపసండిత తదనుయాయుల ప్రమాదములు (308 వి, కల్ప] నారాయణీ యాంధ్యవా్యాశరణముల చవ దూదములకు మూలమయొక్టును 80౮1 విషమయమునం జూవంబడు నూరి గారి తవ్చుదారులకును మాలనుయ్యెను, (వికృః ఉీయొ ౯ కారి వ్యాఖ్య నారా 5౨9 ఫుట శీయా 3౬౮ కారి, 35౮ వ) వువర్ణశమును మువర్ష్మక తుల్య కోటికముగా నవళోబలపతి వ్యాఖ్య చేనెనే కాని ఎ-వలతోం గూడునవుడే “వు వర్షకముం ప్రార్థనాద్యస్ధక సుళబ్బము (చేయకువె శాంగలదు, ము వర్మళము ఏ- విలతోం గూడెనేని య్థశ్రుతచరమగు వింతయైన (చేయు మృే యపశబ్దమగును, ప్రార్ధనాద్యర్థక బవువచన మనుటచేత నే నీద్ధించిన డుజ్‌ వర్ణశను.ను లత్షణాళ_క్రి మూలనున సంపాదించుకేల ? అట్టి దుజ్‌ వర్షక మునకు బరార్థయము౫ా “రీ వర్శశము నువలత్‌ణ మూలమున సంగృహించుటం జేనీ లోకమందంగాని వాజ్ఞ్మయమందుగాని యొన్నండును వినడని చేయకుర=(చేయ కండు * మున్నగు రీఠిగల యశబ్దపకంపర యనతరింపవలనీ వచ్చెను, అహోబలపతి యుదాహరింపకున్నను "ఆలుగకువే' (అవో, ఈ౮౬ ఫు) అను నుదావాతి సాన్యు మున చేయకు ర=(చేయకుండు అలుగకు రె (=ఎఅలుగకు డదుమున్నగునవి యహోబల సత్యభివ్రేతములని యందనున్నను నట్టిరూపములకు సైతనుం ప్రాచీన ప్రామాణిక చ యోగ ,ప్రామాణ్యముగాని ప్రామాణిక లతణగ్ర్రంథ సమ్మతి గాని "లేమించేనీ యట్టి శబ్దములు న్రైతము కేవలము నపళబ్దము లనటకు సంచేహములేదు, ఇట్టి నిర్దాల రూపములను లత్షణాళక్రిచే సంగ్తహించుళేమి 1 ప్రాచీన ప్రామాణిక వ్ర యోగ ముండియు. వ్యాకరణము సాధింపంజాల నవుడుగడా యుపలశతణత్వ కల్పనమునకుం ళన కీ

వ్రయోగములుపక + ౨ పరా కరుం గని యందలు? త్వం చిం రాయసమారణంబు నేయకు మకుచున్‌, (ఆపి ౭ ఆ ౧౫౪) క బవాుకథగజవావాన ఛట సహితులు బలవంతులని విచారిండకు నీ యహితులు.. =. *,(ఆక ౧ఆ ౨౫౮). కరం, = అట్టిది యే వెవ్పకు తద్విధాతి హీనవచనముల్‌ (విరా, ౧ ఆ 3౨౭), 4. ఎన్నండు నిట్టిసావాసము లింక నొనర్పకుమయ్య. 4... సన్నుత దీనిొొండోక విపషూదముంబొందకుమిా మనంబునన్‌ (ఆక ౫ ఆ ౪౩౪) వళజ్ద సహిత వువర్ష్యస్థికికి--కం *. , పా. పావేశము లేదు దీని కడ్డపడకువే (శాంతి, 8 ఆ ౨౯౭)౮-చ-ంం,,. =. విచారహీనవయి కంపషము నొందకువే తలోదరి (ఉ హరి, ౫ ఆ, ౮౭), (శాగితపువ్రాంత ప్రతిలో సయిత మిశ్ష్లేయున్నది). మానిని అంత నుదింపకువే యని పల్కిన నంత నుదింపకువే యనుచున్‌ (ళా, 3 ఆ ౧౯౫), డుజ్‌ వర్గకమునకుపిలాక 2. ఓటడకుం డోడకం డని పలుకుచు దాంళం గర్దుం

[చా క్రి 8౧-3౨ సూ] “బాంసా-వే” లోని ప్రామాదికవ్యాఖ్య, 1409 డనురేంద్రసుకున్‌ (ద్రోణ ౧ ఆఅ, 35౮20) చ డిగకుండు "వావానంబులు గడింది మగంటిమి గోలుపోవ మీ రు గడణ దక్కిపెట్టకుుడు రూపజి నాయుధముల్‌ (ద్రోణ ౫ ఆ 3౮౧) బాలవ్యాకరణ మధ్యమ ము డుబ్జులు ముజ్జు నాంబడు, 3౧. వివరణను, వర్ధితిరేకంబున నుబ్టు పరంబగునపుడు కుజీ 902 1 మయము యగు, ౫౨ నీవు వండకుము మిరు వండకుండు,

సంజీవని 30౭ 1 వివవ;--93౧నూ వ్యాఖ్య 'ద్వు = డుజ్‌* అను రెండును “ముజ్‌ీ అను సంజ్ఞ గలవని యర్థము బా జీ" తిణా న్యూర్రమున విధింపంబడిన “ము - డుజ్‌ అనువానిలోని *ము అనునది *డుజ్‌ీ అనుచానిలోని యిద్వర్శ మగు జశారముతోంగూడి ముజ్‌ అను ప్రత్యాహారముగ నేన్పడుశుగాన నడి “ము = దుజ్‌ అను లెండిటికిని సంజ్ఞయగు చున్నదని తొత్చర్యము.

39 సూ వాస్థఖ్టవా-జబా చీ ఎ౨ణా సూశ్రముచొవ్వుళ ముజ్డు 'పొక్టనా ద్యర్థక మసుట స్పష్టము, వ్య్థతిరే కార్థమున నట్టి ముబ్జు పరమగునపుడు 'కుజీ యాగము మగును బా క్తి ౨౦ సూత్రముచొప్పున జీత్తగు కుజీ పరమగు చుండంగా ధాతువుతుది 'ఊిశార మకార మగును వండు+అ+క4ను = వండ కము, వండు?అ+కుడుజ్‌ = వండకుండదు = వండకుండు, డుజ్జు జీర్తుగాన చిందుపూర్వక నుగుచున్నది పయిరీతిని జీత్త్య - జీత్త్యములు "రెండిటికిని వేర్వేఆ ఫలద్వ్యయము నరయుసది, (విస్తర, 1 ౧౨౩౭ విమ, చ్యూ, వ్యతిరేకమున ననంగా లజీయందు * ..*.-.వండుథాతువ్రనకు లజీ చుధ్యమవుర్నువెకవచనమున ౨౯ చే మువరగ్శ్శకము.ను నది పరముగా నీవిధిచే కుజీయు.. .... వైరూవనుం న్ఫించె (వండకుము), ఇళ్లు వండకుండుి అనురూవము వ్యకియ నరయునది (బా, సాం వే క్రియా 32 సూ వ్యాఖ్య ఈ౪ం౧ ఫుట) ఇది కేవలము పొరపాటు, *వండ కుము-నండకుండు” అనునవి లజి వ్యతిశకరూపను.లు శావు -అవి లూడ్‌. వర్థతిరేక రూవములు హౌ ,క్రి ౨౯ న్యూత్తము లూట్టు వుపలకె నుజ్జిను విధించుచున్నదిం

సంప్రార్భనార్థ కా దీ చ్చోదాతౌ ప్రళ్నలతణౌ భవతః

నక్నయా వీదోతా వ్యతిరేకా, దపీ సంప్రార్థనవరా. క్రియా

ధ్వ్వణీయమః: ణాంస్తః, (అం చిం వూ ౧౫ శారి అహో 306౮ విషయము ౯౫ ఫ్పుటు

అచ్చతుష్కం భవేత్‌ ప్రాణి స్థికం వ్రళ్నాదివాచ

17 కమ్‌ త శ్రా దిచ్చ భవే ద్దీస్స వదోతా వుళయా

1410 అచ్చతుష్కమితార్థద్యధర్వణ సూ త్రచ్యాఖ్య [30౮ వి, కల్పం]

తృశా క్వచి దూచ్చ భవే దర్ధ విశేష ఇతి కేదన,

(విక్కృ అజం, ౭౭-౭౮ కా అహో, 5౫ పుట),

ఆర్యాదికష్టో యుక్తః స్యా దసంబన్ధార్థ బోధనే

(విళ్ళ క్రియా, ౧౫ శారి, అవో, రరాజ ఫు)

కల్పతరువు 30 విమః--౨౧౦ 0 విషయమున నీకారికలు వాఖ్యా తము లయ్యెను సంప్రార్థ నాద్య్థర్థక ఆ్రీయలమింద ఈ-ఉ - అ- ఆ” శబ్దములం స్వార్థబోధకములె యగుచు నిల్చును, ఇవి ఆయ - అమ - అన్న - మున్నగువాని కిని నువలకణములు, ఉదా;ఎాచేయునముగఈ - చేయుమ్రా చేయునుజటీ = "చేయుము, '“ఉ శబ్దవిధానముచే ఈ - అ-ఆ” అనువాని పాతీకత్యము విశదవడు మన్నది. చేయుము,ల = చేయును, చేయుము+ఆ్‌ = చేయనూ ఇవిమాత్రము చేరననెడి యీవిథానముచేం దక్కినస్వరనుం ల్మీక్రియలవై నిల్చుట సమ్ధతము కాదని నికదపడుచున్నది చేయుము+జయ్యి = చేయుముయ్మ్య కలుగుము+అమ్లు = కలుగు నుమ్దు-మొ ఎ-వీ-ఒజ-టం-లు వ్యతిరేక క్రియలపయిని (వ్యతిరేక మధ్యమ ఫురుష్సునిలిచి చ శ్నార్థకములగుచుం ౌస్టనాద్య్మర్థములను చెల్చును ఉదా:ంలా 'ఇెస్పవె = చెప్పవే = చెక్పును, చెర్చవొ = చెన్పవో = చెక్కును, కళ్లు - చెక్చళి = చెప్పరే = చెప్పరొ = బెప్పరో = చెప్పుడు - మొ అచ్చతుష్కమితా్యాది:..-దింతామణి కారికలోం ఛ్రుసంగింవంబడిన (అ, 9 టం

ఎ ఓ)స్వకము _లైదిటిలోను ఉికారమునుగుటించి వేలుగ ను_త్తర కారికలోం జెప్పు చున్నాండు గాన నిందు 'అచ్చతుషోమ్థనుట సుసంగతముగుచున్నది. అచ్చకుష్కు మ్థనంగా *ఆ-ళ్త-ఎ-జీ అనునవి, 'హస్వడీర్ధ, ములగ, నట్టి యచ్చులు-'ఆ - ఆ -9 - ఈ=-ఎ-వ్‌ - జ - టి అనునవి స్పుప్తిబంతపదముల తుదివాల్లులవై నిల్చి ప్రశ్నా ద్యర్థవిశేషములను బోధించును, ఉదావజాచెన్బీతివ - వెప్పితివా - చెప్పుమి - ఇప్పుమిో - వెప్పితివె - చెన్సితివే - చెప్పీతివా - చెప్పితివో - ఇవి పుస్తమె - ఫుస్తకమా - నేరొక “త్రూవాణుండనే - వండి -,వ్‌.డీ (రాముండు), మొ ఇని కవి వ్ర యోగానుసారముగ గ్రపాంవవలెకు,. (౨౧౦ ౨ విషం జశానొకప్పుడు ఉళారనును నర్ధవిశేష బోధకముగును, ఉదా:ాఎట్టూ. మొ * అయ్య - అమ్మ అన్న మున్నగునవి వైతము ము డుబ్జులవై స్వార్థనుంున నిల్చును, ఉదా: చెప్పు మయ్య మొ మణియు నయ్యువి స్పుప్తి బుతపదనుల తుదిని నిల్చి వ్యతిే కార్థ మును బోధించును, ఉదావిాల్తడి ఫ్వుస్తకనుయ్య = వుస్తకముకాదు, నీవ్ర పండితు: డవయ్యు = పండితుండవు కావు, చెస్పితివయ్య = ప్ప లేదు, చెప్పవయ్యా =

(వా. క్రి 33-3౪ సూ) సం ప్రార్థనార్థకాదిత్యాది కారికా పాఠవిమర్శము, 1411 ెన్సును = చెక్పరయన్థ = చెప్పుండు “అచ్చతున్క మిత్య్యాడి కారిశలును “ఆరార్టది శబ్ద” ఇత్యాది కారికయు నెల్ల సుప్‌తిజ్వన్త సాధారణములు గాన నివియు నట్టి యర్థ నిశేసములలో నొక టనందగు ప్రార్ధనార్థమును నైతనము బోధింపనగుటచే నిట నివి సుకంగతనులని యొన్ననగును. సం ప్రార్ధరార్థకా దిత్యాది చింకామణి కారిక శేనల

• ప్రానాద్యర్థ విషయకమె లట్టి దానిని సవరించుటలో నధర్వణుండు చింకానుణీ వేర్కొన్న స్వరములె శాక ముజిఫొన్ని స్వరములు శబ్దరులును శ్రార్ధనాద్యర్థము లనే శాః య'నేకములగు నర్ధవిశేషములను నైతమం బోధించునని నచియించెను సం ఫ్రార్థనార్థ కా దితాాది చింతామణి కారికకు వివిధములగు పా ఛాంతరములు గలవు, అవెల్ల నా రచించిన 'బాలహరన్వతీయ వీఠ5శయందు. విళృులముగ వినుర్శింపండెను, మ న వ్‌ జ విస్తర 3౩0౮ విషవ-=సం,ప్రార్థనార్థ కా దితాసది చింతామణి కారిక పాఠ 'భేదముల విషయమునందలి చర్చ సం మేపనుంగా నిటం జూపంబకుచున్నది. సఇప్ర్యా నాక్థశా దిత్యాది కారిక 'ప్రాక్థనాద్యక్థ బోధక క్రియల చ్రపంచమును నిశదవజుచు టకు భట్టారకునిచే నువచేశింపంబడెను. వకల్వేథ బవాంల్వే ము దడుజా విత్యాది శారికచేః ఆ్రార్థనాద్యర్థక (క్రియా ప్రత్యయముల నువచేశించి యట్టి జ్‌యలమై స్వార్థమాత్రమందు నిల్చు స్వరాది శబ్టములన్యు వ్యతిలేక శ్రీళులవై నిలిచి ప్రా నార్థము బోధించు స్వరాది ళబ్బములను, ని క్కారికతో నువదేశించుచున్నాండు, పాఠ భేదముల నెల్లం ఒ౦ళీలించి యాక్తమని తోంచిన పాళమె వైని మూాలనుగాం జూపంబదెను, సంప్రార్థనార్థకా దీ చ్చో దాతా ప్రళ్నలతణా భవతః వదోలౌ వ్యతిలేకా దపి సంప్రార్థన పరా క్రియాణాంస్తః దీనిని నిర్వహించు రౌళప త్త మాలా పాఠములు సం ప్రార్థనార్థ శా ధథీశ్చో చాతౌ ప్రళ్నలతణ భవతః వ రితి కా దవీ సం ్రాక్టన పరొ ఉ్రీయాణాం, స్త ప్తాష్థనార్థకమైన చ్రత్యయము మొదలను ఈశత్‌ = ఈశారము వచ్చును, రతీంపుమి = పాందిం పుమిా - పొందుమి - ఘటింపుడి = ఘటింపించుడి - దేశ్య క్రియలకు నేయుమిో = జీ వ సెయింపఫుమిీ - ఉదాతౌ = ఉకార ఆశారములు, వశ్నలకణా జు చగ్నార్థ నూూచకముల్కు భవ౩1:ః = అవును, కేవింవుడు = పోషింపుడు - పోమింపునూ = అనుసరింపునూ - అనుభవింవుడా - వదోత్‌" = వార ఓకాఠాలు, వ్యతిరేకాదవీ = వ్యతిరేక ప్రత్యయములమిద, సం ప్రైర్థనపరౌొ = యాచ్చార్ధపరములై న శ్రీయాణాం = (క్రియలకు, _స్తః = అవుకు, రత్నీంపవే = రతీంపవో - హరింపవే - కం కాటాష, శరకవలసమాతృకా పాఠమును బైరీతినే యున్నది.)

కే419 అవహోబలపతిసవరించిన యవపాకఠకము _ [30౮వి కల్ప] " నేవిఇృంఎ+ 32 నేంంప్రడు పోమింపుండుగడ = పోషింపు-డడూ పోషిం ఫుము+ఆ = పోమీళ మా * అను నునాహృతుం గో బృ గ్నార్థ- "నము లేంటేనీ వ్రశ్నలకణౌాధవ =” అను దాని ఉవాతా అను జానితోం చేశ కున్నందుం భట సరికాదు “ఉదాతా అ. డానిని ఈశ్‌ * అను దానితో బోడింల్హి ప్రళ్న లతణౌొభవతః అను దానిని వఏనోతె వ్యతిలేకా దవీక్యా ద్య త్తరార్టములోం 'జేస్చి సమన్వయింమట యుక్తము, ఆపషనున ఈ ళబ్దమువలెనె ఉత్‌ + అ ఆత్‌ అ ఉదాతా” అకు శబ్దములును ట్రాష్టనాక్థక్రియలమింద స్వార్ధ్థమునం "జేరు ననుటయు, వ్యతిరేక క్రియలమి ద వకోత్తు'లం చేరి ప్కృళ్నార్థకనములగుచుం “శ్రాస్థనార్థమును. బోధించు ననుటయు సుళంగతములై యుండును ఉదాన చేయునో = చేయుము = చేయునూ చేయను+వ్‌ = చేయవే = చేయును, చేయ వు*ట = చేయవో = చేయును చేయుము - చేయుమ - చేయుచూ అను స్థలము లందుం టగ్పఫ్థభౌన మెంతమా త్రము "లేదు ఉక్‌ ” అని వచిందుటచే ఈన్‌ + అఆ-ఆక్‌ * అను వాని యోగము నిత్యము శాదని విశదమసుచున్నదిం ఆత్‌ అనుచో “అ+ఆత్‌ * అని అకార ప్రశ్లేనము నికద్ధముకాదు రథీంపురు - రత్నీం ఫుకు - రశ్నీంపును (ఆవి ౨ ఆ, ౨౧౭) అను భట్టారక వ్రమయోగ ముట్టి వ్రశ్లేష -మునకు మూల మగుచున్నది *చేయవువ్‌ = చేయవే మున్నగు చోటులందు వ్యతిరేక క్రియలవై6 బ్రిగ్నార్థక స్వరము "చేరుటచేం ట్రార్ధనాస్థథానము స్పష్టమే కదా, చాలసరస్వతియు నిష సమన్వియింంచి యున్నను “అర్ధ ర్బాంతమునకు సూత్రము 'తెగవలయునని తలంచి వైరీతిని లేఖక పాఠకాదులు సవరించిరో బాల సరస్వ్యతియే యట్లు పారపాటుగా వ్యాఖ్యచేనెనో 'కలియకున్నదిం చాలసరస్వతీయములోని తప్పుపారము సికాదని తలంచి కావలయు నహో బలవండిరుండు ఉదాతా వశ్నృలణౌభవత 'కఅనుచో సం ప్రార్థనార్థకాదీ 'చేదాతె వ్నోలత శౌభవతం? అని సవరించెను వేసీతిచే ? చెప్పితివా 1” మున్నగు చళ్నొర్థక స్థలములు దీవి కువాహృతులగును గాన నిది సుపంగతనువలె న్టూల ద+షికిం దోచును గాని ,పారనారఠ రూపోవడేశ సందర్శమునం బశ్నారక రూపోప ఎ చ్‌ము "శీవలము నప్రచ్నక్తము శాదా? ఫూక్వో శ్రక సూర్రములు “ఈడును (-సం ప్రార్థనార్థ కాదీత్‌. _ చేయుమిీా 11 ఏదాతె వ్ర శ్నలకశొభవతః - చేనీతివే ? వనీరివా! 11 వవోతా వ్యతిరేశా దపి సం ప్రాస్టనవరా ఆకియూణాం _స్తః = “చేయవే = చేయము = చేయవో = చేయను) థ్రౌర్థశార్థక రూసనులను నసాధంమనమై యుంగలా ఇూని అక్‌ ఎ సూర్తబు. వే న! నాఖయుుల చపెెశ్‌

(భా, క్రి 33-36 సూ] కవిశికోభూపణ వాక్య 'మొకకారికగ భ్రమించుట. 11118 క్షే నూతము సంబంధింపుణు కేవల పృళ్న్వ్యాెో రూప సాధకమియి గుుంండు6?* 1 ట్‌ శ్‌ థి చేయుమే” అనురూవము. 'నెర్వరును సమ్థుతింపం జూలముగదొ, మతచియు నిట్టి పారమె చింతామణిలో నున్నచో నధ్వూణు దు ఎచ్చగుష్క-ము "త్యాది కారికలలో “వీదాత్తులను" ట్‌ గ్ధ్థకములుగాం బూరించి ఫునరు_క్తమ.చేనీ యుండండుగ దొ, అఆహోబలపండితీయములోని వై యసంగత పారముల వాఖ్య ౦00ట చూవం బడుచున్నది సం ప్రాగ్ధనార్థ కెదీత్‌ - వాన్గఖ2:--స9, పార నాన ముడుబ్బర్శ కాన్నాత్‌. ియాపదా డీత్‌. సాత్‌ * నను రతీంప్రమిోా =, రండీ నాయం నితోస్టరిధిః - వివాహా మొనర్పు మితాాద్యాచార్థ వచరాత్‌ + ( ఉదాలే" అనుపాఠమును వికిచి కొనుటచే నిట్టి వాాఖ్యకం ఛ్రస్తి కలైరు ) “అచ్చకుమ్కంం భవేత్‌ 'ప్రాశేస్థికం వశ్నాదివాచకమ్‌'ఇత్యాద్యధర్వణ సామాన్నో క్రి మహిన్న్నూ వీడీ నీపొంకి-వరీనీ సాటివారు = పడీ “వరి ఇతి రూపాళి నీద్ధాని” (అహో ౪౯౫ వు) చీదాత" ప్రశ్నలతశెభవతః-వ్యాఖ్యపలాన్‌ దాత వ్రృళ్నాస్థకా భవతః - కాచితివే మమ్తు నివుడు కమలవశావా - ప్రోదితివా మమ్ము నివుకు భువనాధీ?ా ఇతాస్టిది ౨4 వ్యతిలేకేతు సుబన్తా దవీతుక్తే రధస్తాత్‌ - పల్యవిదేటికే వఐధూమళి - ఏమే బాల శిరీసగ్యాత్తి - ఇత్య్యాది* (అహో ఈణాట ఫుట ) వదోత" వ్యతిలేకాదపి సంప్రా ర్థనవరౌ క్రిణాంటస్త -వ్యాఖ్య'---వ్యతిరే కాదసి (క్రియా పదా జేదోతెసం ప్రా నార్థకౌ_స్తః - నన్ను రతీంపవో రాను నళిన నయన ప్రోవవే నన్ను =, 2 ౪౪” (అహో, ౪౯౬ ఫుట ) ఇట్టి కవిశరోభూవణ వ్యాఖ్య వెలసిన పవీదవ - చాలకరస్తు తీయ మాతృశలందును నీపారమి వి_స్తరిల్ల సాణెను లంకను విచిత్రముగా నహో బల వ్యాఖ్యాన పం క్తులతోడి పాళాఎతరను నైతము వెంనెకు, అట్టి పాఠాంతర మసంగతమని యువేత్మీంపక యాంధ్రపాహిత్య పరిషన్లుద్రిత బాలసరస్వతీయ పుస్త కనులో6 బాఠవిశేషముగం జూవంబడెను. సం ప్రాస్థనార్థకను డు బ్వర్హాద్యన్హాత్‌. శ్రీయాపదా డీత్‌ స్యాత్‌ వ్యతిలేకేకు సుబన్తా దే డాతే ప్రళ్నలకణ" భవతు” (వరిషన్తుద్రి త వాలస, 3 వుట) కవిశరోభూమవమణ వ్యాఖ్యాన పం క్తలలోని * వసతి "రేకేతు సుబన్లా దవీత్యు స్తే” అను వాక్యము నై, తము చింకానుణి శారికా భాగ ముగా నీప్రత్నీప్త పాఠళకర్త భ్ర రుంబెను, ఆవాక్యము అచ్చతుష్క_ మితొ్టద్య ధర్వణ కారి కార్టము నహోబలవతి వదర్శించిన వాక్యములలోనిదే కాని చింతా మణి కారికా భాగముకాదు, నుటియుం , బైరీతిని జింతానుణి కారకలో లేని _ వాశ్థములను జుతానుణి శారికా భాగములనుగాం గవిత్వము చెప్పుటచేః బ్ర వీప్ర శారశాకర్త చింతామి లోని నిజమెన ₹73క ౫ ్రైరార్థ గు వదోతౌ వ్య3 రగా

కత]4 ప్రదీప్త పాళవార్థప్తీ [3805 వీ కల్పనే విషమయకనులగు వ్రయోగములు[ంకం, 4. = కనుంగొను మో నీవును బంధు లును సమిావస్థులరైై (భవః ౨ ఆ ౧౨౫) (యతిస్థలగతములు) మ,,,,, ఒదిగినం మవైన్యంబు వచ్చుం జుమీ (శల్య, ౨ ఆ, జంప) ఊఉ ౨,4, *. సన్నుత దీని కొండొక విషాదము బొందకుమోా మనంబునన్‌, (ఆర ౫ ఆ, 6౮356) చం,,,6. హీతముం జుమా (ఆరం జ ఆ జర) క 4... ** మనకొక్కటి నిళ్చయింపుమూ తగు బుద్ధిన్‌ (ఆక ౭ ఆ, ఆర) ఉ౨౩.౨౨౨ంని థ్టాణ నేయుండా హీతిను ధర్మము . .., (ఉదోళ ్చో ౪ఆ ౯౦) కం, ౨, ఏంవోయెదొ పొమ్ము మానమోి వలవని త్రుు ళృట,. ,, .. (శాంతి, ౪ఆ 3౯౮) క నీకట్టిన మైల గట్ట నేర్తనె చెప్పనూ (ఆది, 3 ఆ ౧౩౫) క, .. =. పుట్టునె చెవునూ, (ఆవి ౬ ఆ ౫౯వ) క *. *, =, సురగణాధివ నన్నున్‌ రఉింపుము రత్సంపురు

రతీంవును యనుచు నప్పురందరు కడకున్‌, (ఆది ౨ ఆ ౨౧౭) కం ౨46 పాండవాగ్రజుం డయ్యర్థునుం జూచి వీని విడువును యని నోడిన వాని హీను నయశో వీర్యువ్‌, (ఆని ౭ ఆ క్య౭) క, తన తన మదినున్న ెజింగు తథ్యమ చెపుడా (విరా ౧ఆ ౪౬) క *, = , ర్రైవంబు కతం బున నాకు నొక్క చందం బనువై యున్నయది దీవి నౌంగా దనుండా, (విరా, ౧ఆ౮౬ పు) క, సుందరి మాంిద్దజులో నిందెవ్వరి వలతు ఇెప్పువిూ యనవ్రడుం బూ నేదు ముఖి సూచదిమిలో నం దెవ్వండు పాడిచి యొండిచె నతనిన వలతున్‌ (ఆడి ౮ ముగ నంగీకరింపవలనీ వచ్చెను, (చూ, నా రచించిన చాలసరస్వతీయ వీరిక, ౨౯౯ నిష, ౫౭-౫1౮ పుటలు, వానిళ్లవారి ముద్రణము ) ఇట్టి వ్రతీ_ప్తపాఠనము వెన్న పురి ప్రాచ్యళిఖక పుస్తక భాండాగారములోని *౧౧౧౧౨-౪ నెంబపగల బాల సరస్వతీయ నూలతృశలోను 3-౨౨ నెంబకుగల కవిజరాంజనమను వేరితో ముద్రింపం బడిన అాలసరస్వకీయ టీకా ఛాగనులోను కీ- కే. రావుసాహేబు - కళా ప్రనాక్ష - గిడుగు రామమూర్తి పంతులుగారు. నాళొసంగిన బాలసరస్వతీయ మాతృళలోను వేజొక కాకినాడ మూతృకలోను నున్నది పరిషన్తుడ్తణమున దీనిని బాశాంతరముగం జూఫ్రటలో వదోతా వ్యతిరే కాదవీ సంప్రార్ధనపరౌా క్రియా ఇాంంస్తఖి అను నర్ధర్చ మువేథీంచయబడెనుం ఈయర్దర్చమే వ్యతిరేక ఇ్రీయలు ఆ! నార్థమును బోధించుట కవదేశింకంబడిన (చేయే = చేయుము, మొ యిీసందర్శ ములోని చింతామణి గ్రంథమునకు నుంఖ్యవిషయమని సంస్కర్త వి వేకింపకుండుట శోచనీయము |

(బొ క్రి, 398-936 నూ వ్యతి'లేక క్రియలు 'పొక్టశార్థమిచ్చుట, క15్‌ ఆ, ౧౧౦) వావిళ్ల వారి ముద్రణమున నిది పాఠాంతరముగాను 'ఆందెన్వరి వలతు ెప్పుమూ” అనునది గ్రంథముస్థగాను బ్రదర్శింంబడెను, తిలో_త్తమయు సుందోవ సుందులును సమిషస్థులయి. వాస్త నిన్దేో చొూగ్యులుగా నుండుటచే నిట “ఇందెవ్వరి. అను పాళఠమె యక్ష్శము, పరోతస్థల వ్ర యోజ్యనుగు 4 అంచెవ్వరి” అనునది సంగతముశాదు, ఉత్తరా మున అందెవ్వండు” అనునదే యక్షముం, అందు = ఆయుద్ధ సందర్భ ముందని యర్థము

వ్యతి రేకకియలు ప్రాక్థనాద్యర్థముల నిచ్చుటకిఎారరలము, 96606 వీఠతామహా వీరి కచ్చటః జిత్తళొంతి యొనర్చవే, (సఫా, ౨ ఆ 3౫వ్రుచ వర్థపగత మైన జీవమిది వచ్చు నుపాయమునేయరొహ్కోం (ఆది ౧ ఆ, ౧౫౦), ఆ-వె, నన్నుం జూచి నగరె నళినాతీ నాకేల విప యోగమేల వినవెతొల్లి (ఆక ౨ఆ ౧౩౭) *నగ శె అనుచోట (నవ్వుదురు జకులు “ఎ ళబ్దము వ్యతి రేక వ్యంజక వ్రశ్నార్థ కము, “వినవో అనుచో ఓ జీవలుండా వినుము అని యర్థము, (వినవ్చుశవ = వినవె క *... ** మత్చ్సదముం వైకొనవే (విరా 3 ఆ ౨౨౩), శ విన నలతుం జెప్పవే వివేకనిరూఢా (స్తీ ౧ ఆ, ౫౦) అయా్యదులు ముడుజ్జుల మింద నిల్చుటకును,_--అయా్య్యదుల యోగమున వ్యతి"రేకక్రియలు స్రార్ధనార్థకము లగుటకును:--చ, అమలచరిత్ర యేల చెపుమయ్య వినం గడు వేడ్మ్యయర్యెుదున్కొ (ఆది ౧౪, ౧౨౮) కేన్‌... =ం చెప్పు మయ్య తవతి కవత్యులమెన లెజంగ, (ఆది, ౭8 ఆ. ఇజప) లే గి ఆ జరక్కారం గని వెప్పవయ వాని నెలుగు "దేని మాపడిమయెడు నీయవస్థ (ఆది ౨ ఆ ౧౪౫), చ ౨. పడనె చారి రుహాయతనేత్రం గృష్ట్య నీ ధరణి సురాన్వ రయెరా_త్తముండు ధర్మవిధిం జెర్రడయ్య య0క నె వ్యరికిని జన్నె వీని ననవద్యపరాక్రము న్యాక్రమింపంగా (ఆవి ౭ ఆ ౨0౭). సీంం4,0044, ఆపె, కరుణ గలుగుమమ్లు కమలనేత్ర, (ఆవి ౮ ఆ రవ) ఆ-వె, ...4,చేయకు మయ్య యిట్టి చెయ్యు లనఘ యింక (ఆక 8 ఆ, 3౭9) ఉ వెన్నుడు. న్రీతి.జెస్పిన సవ్విస్తరవాక్‌ వ్రచయంబు త్రోనం బో వన్నకునూర, 44666 (ఉద్యో 3౩ ఆ 86౮9) చ అనువము సత్యవిస్ఫు రణ నాడినమాట మతాకుమన్న (ఉద్యో, ౪ఆ ౭౦వ) క నాచ్చిత్తము వసు దేవుని జూచుటః గోరియును నీవు సుమనోవృత్తిం జూచి యనునుతి యొనర్చుట "వేచినయది న్ను6 బుచ్చవే ద్వారకకున్‌, (యతిస్థలము ) (ఆళ్య, ౩ ఆ, 9 వ) క, వినునుయ్య శమధనా గ్రణ్‌ వనగతులను వేంటలాడవల దెప్పాటన్‌ (వారి. ను ౨ల 34౬) (వినుము+ అయ్య నా వినుముయ్య అ శమధనాగ్రణి = నలకథానకము,

తే 6 సూరి *'అఆదాదో గణములో కి జేర్చరాదు [30౮ 1 వి, సంజీ] విరుము4ఆా అకద ధన్నాగ్తణి = వినుమ య్యూశమధనా గ్రణి ఎ హరిశ్చంద్ర కరా వవ్‌ముం ఈ,,.4==+ఫురషో_త్తమ నీ వీ జన్మంబున సన్తుని రాజికి వెలి గను తపశ్ళ్చరఃణణ మొందవనా (ఆకు, ౪ ఆ 88౫ లృట్టివివెష్క) అచ్చతుష్క_మిళతా్యదికి ౨౧౦ 1 విషయను.న ననేకప్ర యోగములు చూపంబడెను, నీ... వీరు శంతను సుతుండు గురండును విదురుండు గూర్కొని కూర్కొని శవెవులం బోయ మె సవిశేషకార్య (లే-గీ ) వచననులు సంజయా డు. పెక్కువరున లుభయ బల విధంబులు లెలియంగం బలుకంజెట్లు ౨ ౨, (స్తీ ౧౪ఆ ౧౪౨ పోయమె _ పోసితిమి = వలుకందెట్ల్టు = పలిెను, ఆంవె నన్నుం జూచి నగశె . ..,4=(ఆర ౨ఆ ౧౩౭) (నగరె= నవ్వుదురు)ు క 4. నీవచ్చటం గలవా ₹ేవొని కమ వెఫుకూ (విరా ౮ఆ ౨౧౧) అవిళన్రాత్‌ క్వచి దనార్థత్రావీ ఉ వచ్చునో రాడొ వాడనుచు ,. సీ వెలంది యైరానతడ్వివ కుంభకుచకంభ సంభార్య హరిదదీశ్యరుని వలతొ, ఇత్యాదివచనాని సాధూని.. 9046“ (పహో రరాజ పు) మొ సంస్రార్థనంబుల ముజ్జున కదడాదులు విఫావ నను చయు కంబు లగు 33, వండును = వండువమూా . వండుమి = వండుమిా = బాలవ్యాశరణ వండుండ - వండుండా - వండుండి = వండు(డీ అ- వివణము. ఆ-భ-ఈ-ఎ-ఏ- ఒ- ఓ అమ్ష-అయ్య ఇత్యాదు ల 506 1 విషయము దాదలు ఎదాదు లన్ముప్త్కయుక్తంబు లగునవుడు నుజ్జునకు వుజి- రజి యగు, 3౪ వీనవె = వినవే = వీనం + వినరే- వినకువె - విన కువే - నినకురె = వినకురే, సంజీవనీ 30౮ 1 విష==(4౧౦ కల్‌ విమయను చూడు), నంప్రార్థనం బులన్‌ అను బవాువచనమునకు సూరిప్రయోజనమును వివరింపలేదు చింతా మణియందువలెనె యిందును శ్రార్ధనాద్థర్థములందని సూరియాశయను శానో ఫుకు, అదాదులను సూరియే వివరించెను ఇత్యాదు లనటచేత అన్నీ మున్నగు వానిని గ్రృహింపనగును, అదాదులలోని *ఐి శబ్దమును నిర్వహించు వ్రబల వ్రయోగము కానరాదు, నన్నయ “సం ప్రార్థనార్థకా దోత్సని వచించుటచేత “వి శబ్దమిట నన్నయకు సమ్థతనుకాదని-తోంచుచున్నది అదాదులలోని *పొ శబ్ధము

(బా, క్రీ, 83.36 నూ) “బొ-గుంవ్రి వ్యాఖ్యలోని చ్రథీష్తో దొవ్భాతులు క్షేశ17 'మొదలుగ నున్నవి ఎదాదులని” యు త్తకసూత్రముచే విశదమగుచున్నది కాన “అ దోద్యంతగ్షణము ఎదాదులని యెన్ననగును అదాదలెల్లం శ్రార్థనాద్యగ్థక ను డుజ్జులవై స్వాధ్ధమందె నిల్చు ననందగును. అదాదులలోని *ఎవాదులు” చేంన రూపములు నిలువవు వానికి నిత్యముగా ను_త్తరసూ శ్రమను “వుజీ రోజు లను విధించుచున్నది కాన - ముడుజ్జులవై -అ ఆ ఈ శబ్దరములుచేకిన రూవ ములె నిల్ని యుండునని తెలియనగును "అయ్యి - అమి అనువాని నదాదులలోం ఒఠిచెనెశాని సూరి వానితోడిరూసముల నుదాహరింప లేదు, అయారదు లెదామ లలోనివి గాన నవి పరముగునపుకు వుజి రుజులు” వచ్చుననియె సూరియాళశయ మనక తీరదు గాని యు_త్తరసూ త్రములో సయికము వానితోడి రూపములను సూరి యుదాహరింపలేదు బా-గు - ప్ర- వ్యాఖ్యాత అయా్యొదులు పరనుగుశపుడు వుజీ రుజు లు వచ్చినరూసముల స్తక్తకసూ త్రమునందలి మూలములో. బ్రసీవ్తము చేనెు చాలవాస్టకరణ మ్యద్రణములం చెందును వినవమ్ము ఎ వినరహ్హ _ వినవయస్థి = వినరయ్య” అను నుదావ్భాతులు లేవు వీనినిబట్టి యీకండు వినకువమ్మ - వినకు రన్ధు - వినకవయ్య - వినసరయి ' అనురూవములు నైత నుత్తరనూ, శ్రీ మునకు లమ్యములని చెక్పుటకు వెకుదీయండని చెక్పనగును వేటి కావ్యాఖ్యాత * అమ్మ - అఆయస్థ” అనునవి యేగణమునందును చేవవని యీ క్రిందిరీతినివ్రానెను అడాదు లి చాదు లనువిభాగ మచ్చులకు సంబంధించినదే గాని యయ్య - యమ - యస్ప - యన్న "మొదలగు పూజ్యార్థకము లందు6 జేకవనియు దాన నదాములు (అఆ ఆ 9, ఈ) నాలుగనియు నెవాదులు (ఎ వ్‌ ఒ ఓ) నాలుగనియు గ్రహించి వైనాలు గచ్చులు పరమగునవుడె యిీనవిధి నర్దించనుగాని యయ్య మున్నగునవి వరమగు నపుడు గాదనియు గ్రహించుట యుక్రమని తోంచుచున్నది, ఆవతమున “వినవమ్థ = విననయ్య - వినరమ్హ ల నినరయ్యి అనురీతిరూపనులం కుదురవని శంకింప నగుం గానివాని వమాదుల 'యోూగముగల వ్యతిరేక క్రియారూపములనుండి సాధింవ నగును, 444 ౮ (భాసా, వే 6౮03 వు) ఇట్లీకండు * అమ- అయ” ఆనువానిని సూరియుదావారించిన గణములనుండి వ్రళా్యాఖార్థనము చేనెనేశాని యీ 33-36 సూత్రములు రెండిటిని వేల ప్రతాాభ్యానము చేయండయొ నో కెలియకున్నడి. _ వినవమ్త - వినయ” మున్నగునవి వ్యతిరేకక్తియలనుండి సౌధింపనగునపుడు ఎనవె- వినవే - వినరె - వినలే - వినవా” మున్నగు రూప ములునూత్ర మేల వ్యతిరేశ్యక్కియలనుండి సాధింపరాదు 1 నన్నయాధర్వణీయ మార్గ దదిర్లోకదా. సూరి యట్టి యు.క్తమార్గము నువేశ్నీంచి యాయపనమూర్గమున

1413 చాలవ్యాశరణ వవ్‌ము మహ*శవి వ యోళవిమస్థరము [30౮] వి, కంజీ ]] నేల వడవలనికో తెలియరాదు ఈకూ3పకమంను " బిరుుకుయల్ల ళముఫనాగ్కణి ” (హన ౨ ఆ 3౪) మజాపకున్న (ఉకోర్ణు ౮ ఆ ౭౦9) ది, + రుదాకు మమ్ము ** = **/బపవ 8 ఆ ౪౦౭) కం, *4,4మదాకుకుయర్ధి ముకుందా (వారి ఉళా,౯ ఆ ౨౫ వ) చెఛిచుమ్యు (ఆవ ౧౪ ౧౨౩౮ ౭ ఆ ౬) ఇెపుడయ్య (ఆవి ౭ఆ ౨౦౭) కలుగుకుమ్తు (౪వ ౮ అ ౮ పు, చేయకు మమయస్ధి (ఆర ౩ ఆ 3౭౭) మున్నగు వెచక నుదావా3౦చిన (30౭-30౮ విషమ) నన్నయతిక్కనాది మహోకవిప్ర'యోగముల్స్సె విరోధించును. ఇక నహోబల పండితీయము ననుసరించి వినకురె వినురయస్ధ - వినకుకమ మున్నగురూపనుంలును సాధువులె యకుకొని వానిసాధనమునకంం సూ) ౦్ట్టి యవమాగ్గనునం బడవలనె నని తోంచు చున్నది, *ము వు వర్షశయో రుపలతణల్యేన డు బ్ర, వర్మకయో రృవాం వచనయోరకవి గ్రవాణమ్‌ ” (అహో. ఈ౮౬ వు) (808౭ విష) మజియుఎవినకువో అను నేకనచనరూపము సాధువైనపుడు వినకురి అను బవాంవచనరూప మేల సాధువుశాదని తోచునుగాని యట్టి బవువచనరూవముల సాధుక్వమును నిర్వ హించు ప్రామాణిక కవిప్ర రరూగములుగాని ప్రాచీన ప్రామాణిక లాతణికనన్ముతి గాని "లేదు, విననువో అను నేళవచనరూపమునకు మవోకవివ్ర యూగనుం లె కాళ “మువు పరళ్ళ సః * అను నధర్వణా చార్య సమ్తతియు నాథార మగుచున్నది, వ్‌క వచనమందును విననువయ్య - వినకువన్తు అనురీతిగల ప్రయోగములు 'లేమిం జేసీ వువర్ష్మశము ఎ-వీ లతోం గూడిమాత్ర మె సాధు వగుచున్నదని వ్యాఖ్యిచేయం బడెను (30౭ విష ) అయ్య్యాదు "లేకవచనాంతములంంనను డుజ్జు మైనినై తము *“అ-ఆ చున్నగుస్వరములవ లెనె నిలువనగును వ, వారలం జూచి కృష్ణుం డిట్లనియెం చ 444 *+వడని వాం రువాయవనేత్తం గృన్ల నీ ధరణి సురాన్వ యెరూత్తముండు ధర్మవిధిం బైప్టడయ్య యింక నె వ్వరికిని జన్నె వీని నననద్యపకాక్రము నాక్ర మింపంగా (ఆవఏి, 8 ఆ ౨౦౬-౨౦౭ వ)ువ వలవ దుడుగుండుం44.....,(ఆవి, 8 ఆ ౨౦౮,క *, *, ==, అనువై యున్నయది దిని నాం గాదనండా? (విఠరాం౧ ఆఎ ౮౬) సూరివత్షను *వినవె - వినరె - విననునె - వినన - వినవయ్య” మున్నగుచోటుఎందు వినుము+ఎ = వినవె వినకుము+ఎ = వినకువె వినుందు+ ఏ = వినం = వినకుండుశఎ = వినకురె - వినును+అయస్థ = వినవయసష్ట” అనురీతిని బదచ్భేదనుం నరయునది, ఇదియెంతయు నస్వాళావికము = నసత్య్యము ననుటకు సందియము లేదు,

(బా, క్రి క్ర3ం3ళ సూ) కవిజనమండనకర్హ్త చేనీకోన్నయపాళ్టము 1419 చు వేశ్యా దధ్యమాగ్థే స్యాత్‌ ప్రార్దనే ముష్యు మ ని నన్నయా డుజ్‌ స్థితి వతి వాన్తో హ్రస్వ దీర్గ ద్విశ్వ మూ 30౮ 1[వివ దన్తకా క్వచిత్‌ , (వికృతి క్రియా, ౧౬-౧౭ కారి అహో, ఈ౯౬ వుట) కల్పతరువు 30౮ ]]1 వివ.-=చుః= చు అనెకి నిళ్చయాద్యర్థవి కేమబోధకి శబ్దము, దేశ్య/= దేశము, మధ్యచా్ధే = పనే = ప్రాద్ధనాద్యద్ధక మధ్యము ఫురుషమమున, స్యాత్‌ = వ్రయుక్తముగును. _అట్టియెడల మధ్యమపురషమున, ముమ్ముడు జ్‌ స్టి తిః = ఏకత్వమున దు-మ్థు అను వ్ర త్టయములున్సు బవాంత్వమున డుజ్వగ్యకమును నగును, ఉదా:--చుము - చుమ్ధు - చుండు - చుండు - చేనెదను జుమ్లా = చేనెననుజుమో - చేనెదనుజుండీ - చేనెదన్చనుమోా - చేనెదవునుమ్తా - చేనెకరుసు డీ = చేనెదరుసు డీ - (చేయవలదను ్ర్తార్ధనము వ్యకృమగును) నీతి = “ఎంవి అనునవి పరనగునవుడు వా_న్తః - హ్రవ్వదీర్హః స్యాత్‌ = *చు శబ్దము వకా రాంతమై, స్వరూపము ద్‌ర్ధ్స రూపము గలదగును ద్విత్యం స్యాత్‌ = ప్రరరంా గాచిత్యమునుబట్టి హ్రాస్వముగా నుండు నవు డా వశారము ద్విరుక్తమగును, ఉదా:--చువ్వె = చూవె వకారము ఆరేఫమునకు నువలతణను గాన *దూంె అని బవాంనచన రూన 'మెన్నునది, వెళ్ళిదను జూరె - వెళ్ళాదవుసువ్వై - వె శ్ళెదవు సూవె - వెళ్ళదురునూరె గసడదావాః స్యు రిత్యాది సూత్రము చొప్పున (2౭ నిష) చకారము సకశారనుగును క్వచిత్‌ = ఒకానొకప్పుడు ఊదంతతా = చు శబ్దమున కూకా రాంతత్వమును గట్టుకు, ఉదా.--చూ -కూల్చెదం జూ- చేయ దువు సూం మొ ఈయధర్వణ ప్రదర్శిత ప్ర్యక్రియనుబట్టి *చూ” అను దాని దీర్ధము “ము నర్మకలోప మూలకము కాదనియు *చూ అనునది ప్రల్యేకముగాం భైరితిని సాధింపనగుననియు నిట్లు 'వెనుక నుదాహరించిన భారత వ్ర రొళాగమున స్వరసరక “మూ వర్మకలోపము "లేదనియు సకుర్థించుట కవకాళము గోచరించుచున్నది, కాని “మధ్యదూర్థే ఎ ఆ” స్‌ అని యధర్యణుందు వచించుటచేతన్సు ము = మ్ల - డుజ్‌ అను ప్రార్థనార్థక మధ్యమఫపురున ప్రత్యయములను వనిధించుటచేతను నిట స్వర పరక ము లోపనున చూ అను రూపము కల్లలేదసుట గరికాదని తోంచుచున్నదిం కనిజననుండనక_ర్త కవిశిరోభూవమణమును సరిగాం జూచికొనక వతి= పొందు కిన జా, చున్నదిల్‌ అని టీక వ్రానెను,. వతి జ వీశారేవర ఇత్యర్థః = ద్విత్వప మే హాస్వః = శదభావే దీర ఐత్యర్భః,” (అవో, ఈ౯౭ పు) ళబ్దతత్త స్టమునుబట్టి పరిశీలించు

1120 *రా-రీ మున్నగువాని ప్రయోగములు సాధింపలేదు [80౮112 వి కల్ప, నఫుడు చుమ్లు - చూవె మున్నగునవి “చూడు ఛాతు ప్రాద్ధనాద్యర్థశ నుధ్యమ వురుమ రూప వూలకనములని తోంచును, ఉదా---దూకుము = చూ+శను = చుమ్హు = దూడుండు = చూచాడుజ్‌ = చుండు. చబూడవె = నూవె= చూడలరె = వరాం ఈశరూవములందు నూత్తమె చూడు “డు లోవను కన్నట్టును, “దూడుము = చుమ్హుి మున్నగు వాని కర్థమునం దించుకంత ేదస్ఫూ ర్తి కన్పట్టు ఖగేంద్రా (ఆది. ౨ అ ౫౧) కం, * =-బన్నము వడి యెందం దలంవక యున్న తండ చూపె తత్వస్ఞుం డిలన్‌, (ఆవ 9 ఆ ౧౪౭) చ సురల వర్మ్వవృసాదమునం జూరె సువుత్తులం బాందురాజు భా సురముగం గాంచె... * (ఆది, ౫ ఆ ౧౫౦) క, ౨ ౨౩భె సుర లేజూం డువేంద్రసఖుండు సువ్వై మునీంద్రా (ఆక౧ ఆ 3౭3) ఉ భావివురాతనాద్యతన ,,. = వీ; జూవె సహీంప నోపక కృళుండ వివర్డుండ నైతి నెంతయున్‌ (సభా,౨ఆ ౧౧౮) మం, 44+ ఓదిగిసక్‌ దైన్యంబు నచ్చుం జుమా (శల్య ౨ఆ ౬౧) కః =-నాందగు పలుకు వినగదయర హితము పథ్యము6 జుమ్ధా (ఆర ఇణఆ ఇర) క, సం ఖా షాూతరళత నొందమి సూ "రే లెరవు విమోశు సుఖగర్తిస్టక వడయన్‌ (శాంతి ౬ ఆ, 3౧౮) క, పవ్రజ్ఞయ నాకం బశంగం బ్రజ్ఞయ చువ్వే (కాంతి ౮ ఆ, ౬౮) పోయెదను సువ్యమ మజాప మమ్గం, .. ౨ (బవ 3 ఆ ౪౦8) బాల వ్యాశరణ పతనమున చూవె అనుచో “చుమ్ముఎ =ఎచువ్వె-చూవె అనియు 'చూరి అనుచో * చుండు+ఎ అనియుం బదచ్చేద నుసంగతముగం జెప్పవలని * *యుందును, సూరి యీక్రింది వానిని సంగ్రహింప లేదు రయగం మధ్యమైకల్వే క్యచి దర్ధే ప్ర యుజ్యలే దీరి హ్రస్వ తృత్తస్యా చేళలోప్యర్థ విశపుదఃం మధ్యమన్ధే క్రియాస్ధేతు నిత్య మత్వ మిహేష్యులే నన్నయా _ నైశవర్శస్యతు తథా రరయోగస్థ తథా గలేఃం $0౮ 11 వి అన్య గ్రౌావి త దిష్టః స్యా త్సృద్వాక్యన్య తథా గతే: (వికృం తీయ ౨౬-౨2-౨౮ాఎ౨ఎణా కె అహో ౫౦౭ ఫు), కల్చ్పశరవు, 980౮ 111 విమ: మధ్గ్య్యమపురుమైశ వచనమునందు రయం గమ్‌ = అల్వనిశిష్ట కేఫద్వ్యయన్సు, శ్వచిదస్థే అర్థవి శేషమంద్యు నీచత్వము భి

[బా క్రి 33-3౮ సూ] రి కబ్బరొకాగవ్ర రొరూగని శేవములు క421 మెత్రి మున్నగు వర్థవీ కేషములందు, ప్రయ.జ్యతే = ప్రయోగింపంబడును,. దీర్భో హస్వళ్ళ=ఆ రయుగనులో "రెండవది *“అకారవంతము "ఆ కారవంతనును నగును (చూడు, క్తి, ౨౫౫ కా, 30౮ ౪ విష, వత్యయారణ్ధే ఇకార్టడి ) తృత్త = రద్వయ మున వకోవి = ఒక్కటి నైతము అర్థవి శేషదః=అర్థవి శేషము నిచ్చునద్వి స్యాత్‌ = అగును, ఉదా:--రార్యా = రార =రా=రమ్ము బశ్కటి ప్రల్యేశముగాం ఇభ యు_క్తముగునవుడు హృస్వాకారముండదు “రజ రమ్మీ” అని వాడరాదు శీచూళ్తే మధ్యమన్థేతు = అట్టి యేకరా శబ్దము ర శబ్దమును వేతొక మథ్యమ ఫురుమ్మక్రి య తుదియతరము మింద నిల్చినచో, ఇవా = ఈపందర్భమువ, అత్వం, నిత్యమ్‌, ఇమ్ఫులే = ఫూర్వస్థిత క్రియాంత్య వర్శమునక్కు అోత్వము సమ్థతమగు చున్నది .ప్రార్థనార్థమున మధ్యమ ము వర్గకము లోసించునవుడె శీయాంత్యము రా శబ్దవరకమగుచుండం బూర్యస్టిక స్వరమునకు అకారాదేశ మగును, ఉదావి-ా లోపము లేనపుడు ర శబ్దపరకత్వమున _ నుప్రత్యయోశార మమకారము శానేవదు ఉదా:---చ జనననుం దెల్చి యేం బిలువ సత్యము సుముక కుంతి భామణం బని == *, (శాంతి ౧ ఆ 3౯) ఇట్లకుటచేశనే నుధ్యమ పురుష క్రియల మింద *అ కారవంతము గాని ఆికారనంతను గాని *లేఫము నిల్చుట గలవని వ్య_క్తమగుచున్నది, వకవర్శస్యతు = వకాశరకనుగు క్రియర జ్‌ పరకమగునవుడు పూర్వ స్వరమునకు అికారాబేళను, న = కామ, ర యోగస్య తథా గలేః = ర శబ్దరెొకాగ ముట్లు కవిప్త యోగ నీద్ధరుగుటవలన నట్టు వెర్చంబడె నని యర్థము, వ్రయోగస్య తథా గలేఖి అను పాఠము యు_క్రతరము, ఉదాన పోరా- లేరా- లేరా మొ అన్యశ్రావీ = మధ్యమపవురుషు క్రియేతర పదముల మిద నైతము, తదిష్టః స్యాత్‌ = ఆద్వివిధ ర శబ్బప్ర'యోగమును సమ్మతమగును, సద్వాక్యప్థ తథా గతే = కవిప్రయోగను లట్లుందుటవల్ల నని తాత్పర్యము, ఉదా:టానే నా వని చేసీలినిరా - వాండు వెళైనుర్సా వమిర కర్ణ (ద్రోణం ఈ ఆ, ౨౮౮) ప,ళోరూగములు?-.చ జననము దెల్సియే6 బిలున సత్యము సుమ్లుర్త లో అాష్ర యూ కుంతి భామణం బని తనుజత్వ జాతకృప నంబుజ మిత్రుండు వల్కె,.,. == (శాంతి, ౧ ఆ, 3౯) ఉ వీమిన కర్ణ భీము నటు లేటికిం డిట్టి తతండు దోలనీ గ్దే మియు లేక. =... 42. ==(ద్రోణం ఈ ఆ ౨౮౮) కా, అతయ్యంబుగ పాంవరాయని అెలుంగాథీళ కస్తూరికా భితో దానను సేయరా సుకవిరాడ్‌. బృండారక శ్రేణి

1422 వలుము+ = వలర”ి అనుదాని విమర్శము [30౮ 11 వి, కల్వ] మంగీకరిందబడెరు నతియు నందు ఆండుచోటులం దీపసద్య ముదావృాత చయ్యెను, ెండిటను చేయురా" అని యకార ముత్వఘ.తముగాం బడియుండుట సరికాదు, (కవులచరి త్ర, రివైజ్డ్‌ ఎకిమను 36౮-3౫౭-5జా౧ంఎ౫౧౦ ఫు) మ... ** = కస్తూరికా ఘన సారాది సుగంధి వస్తుష్టల వేగం బిచ్చి లాలింపరా, (వు రివై, 3ళ3 వు) ఉ వీలర యీ చలం బుడిగి యేలర చాల రసాల మాలతీ జూలములో ౨. ,(మనచ 8 ఆ ౯౩ ప) ఇందలి ఛళ్రాలంకారము వలు మురా = వలు+ర = ఏలు+అళర = వలర + అకు చోటి “అత్వమునకుం ఛ్రమాణ మగుచున్నది, శబ్ధతత్వమును బరిశీలించినచో వచ్చు ధాతు 'ప్రార్థనాద్యర్థక మధ్యమ పురువైళవచన రూవనుగు రమ్ము అను దాని లోని "ము వర్షము పొమీళనుగా లోపింపంగా మిగిలిన రూపము “రా అని యేర్చ్పడుననియు దానినుండి 'యేర్పడినచే రి అనునది యనియు (చూ, 80౮ 7? వివ. వ్రత్యయార్ధ ఇత్యాది) నట్టి రెండు కబ్దములును (రాంర) వ్యవహారవళమున నగ్ధమునందును బిణామనుం నంది వివిధస్థలను: లందు బ్రయుక్రములగుచు వచ్చెననియుం దోచుచున్నది, 9ట్లు = క్రీ మాటుటచే నధర్యణాచారుుడు ర ళబ్దపరకత్వమున థాతూ కారమునకు “అికారాదేశము చేనెనె కాని పరిశీలింపంగా. వలన్‌+ర = వీలుట నిమి _త్తనుం రమ్ము” అనురితి నత్వస్థలములం బెల్ల నుజ్యంత ధాతు రూపము వెంయుచున్నదని తోంచక మానదు అగ్థశ_క్రి మూజుటచేక నచట రమ్ము అను నర్ధమునకు న్యూ రి చాగుగం చోంచకున్నను సూక్ష్యముగ నరనీనచోం గొంత వ్య్థ_కృముు కాఠపో లేదు, శాల్మక్రమ మున నట్టి “అత్వ మేదో పారపాటనుకొని ఫొందటు పానూన్య ్రంథక_ర్తలును ముద్రణ సంస్క ర్తలును నట్టియెడల వలురి అనురీతి నుకోర భుటిత లశాఠాదులనే నిల్చుచున్నారు, అధర్వణాచార్య వచనమునైన స్మరింపకున్నారు, కవ్చలచర్శిత్త ము నందు 3౪3.3 రర 3౫౭.౪ ౯౧౫౧౦ ఫృటలలో చేయురా అనునది వడియున్నదని వైనివివరించియే యున్నాను, 9 ఖర్ధముందుం బరిణామము గల్టుటచేతనే రా శబ్ద మవ్యయము నపదము (గఅపది మనలాం ఛు త్యేయాదిశకము) నని ఛబ్దరత్నాకరమున నీ క్రిందిరీతిని వ్రాయయడెను, ర .,...4.,దే-ఆపం౧నీచ మిత్రో దేశముల యందు ఉ ద్దేళ థ్‌ వాచకమునకు వీశత్యంబున అంతాగనుంబగునుం, (నీచో చ్చే మునకుష ఉ వంచన రాము బేవింగొని వచ్చిన యట్టులు గాదురోరిన _క్తం చరం,4=444,(రా, యు, కాం) మిత్రో దేశమునకు చలర లూూచలం బుడిగి యేలర (స్వా, 8 అ). అవ్యంప్రళంసార్థక ళబ్దమంన కన్ముప్రయు_క్తనుగును, (చెర

(బా, శ్రీ 33.3౪ సూ.) దాంశది శోబ్టముల యర్థవిశేషనులు 1థ28 బళిర, మొ)” (శంర)ు బౌను,ర - బౌరీ అకుచోటి * బౌను” శోబ్బము వ్రశంసాస్థ కము కాదు, రయోగమున నది ప్రళంసాగ్థ6 మయ్యెను “రా యు - దే-అవ-ర అను దాని యొక్క. రూపాంతరము నీచో ద్దేశమునకు:. కానీరా ఆము, ౬ ఆ (కానీ = కానిన్ధు+కా ) మిత్రో ద్చేళమునకు:---కారా నందకుచూరక - ప్రళంసాస్థక శబ్దములకు అనుప్రయు_క్తరుగుటక:.- చౌరా వలరాచ వేగిరము ఉ హరి, ౫ ఆ (శర) ఇంకను బ్రయోగములః:... మ బళికా నత్కవి వామం..(ళాం ౧ ఆ ౪౪) ౪ వీరా తమ్మండ నన్నుం జూడం జకుడే వెర్నాళ్ళనో యుండి .. . (పాండు 3 ఆ 33) వరాజ వక అవద్ధి (ఏమిరా) మెత్రీలోపాదులతో చేయు సంబోధననుం దుపయుక్తము.** ౨ = (సూ రాని) వక=వీరా- శివధ౧ఆ౧౦౩ (సూ రాని) *క్వచివనే = హీరత్యాన్దే - మ్రీయత్యాస్థేద ఎ శరా శ్రీశామ మమ్ము రతీంవన్‌ - రారా వ్రఖదము "లేల రణ మొశరింవన్‌,. == శార దాసుల రత్మింప రామచంద్ర ౨4... రా యిం బ్రల్గదము "లేల రణ మొన రింపన్‌, 2. **4= * (ఆహో, ౫౦౭ వుట) బాలవ్యాకరణనున నీవిషయ'రుంలు సంుతము సం ల్‌ హింపంబడ లేదు, ప్రాళ్టనాస్టే భవేర్నాన్తా తృచేత్యర్థ విశేషదః అన్యతశ్చాది సభవేత్‌ క్వచి దర్భ విశేషద। ఉత్త నన్నయా _ మాదావపిభవే త్ప్రళ్నాద్యర్థ విశేమదః (వికృ ధర్వణీ యము చి యా, ౧౪-౧౫ శారి అహో, రణట) కిం౮ా 17 విమ ఆర్యాదిళస్టో యుక్తః స్యా దనంబన్థోర్థబోధ నే (వళ్ళ క్రియా ౧౫ కారి, అవో, 'రోణాట) కిలాన్టా దుభ యొోూరోోగో నోభయోపరి వర్షశః (విళృ ఈయూ ౧౬ శారి అహో, ర౯౪) శల్చతరవు 80౮ 1౫ నిషవి--, ప్రార్థనా ర్ధే = ప్రాక్టనార్థమునందు, నాన్హాత్‌ = నుబ్యంతముకం'కొ: బరముగ, శబేతి = “కది అనుళబ్దరుం, భవేత్‌ = అగును, ఆర్ధ విశేషదః = ఆర్థవి శేషబోధకమును నగును, ఉనా?ంాననుం గావంగ బే = కావ్టముం సఃజ ఆ *ళది కబ్దముు క్వచి దర్ధవిశేషదః = జకప్పూ డర్థవిశేషను నిచ్చు నద్రై , ఆన్యతళ్ళావీ = నుబ్యంలతేతరములకంకు. బరముగన్సు భబేత్‌ = అగును, ఉదడా:---ఆవనిచేనక!దా రావలయును, ఆవిచేనీనంగదా ఫలము గల్గును దయా్ధి గడా, లేతగదమ్త (రును 38౪) మొ, సః = _ అకదళబ్దము, వ్రశ్నాద్యర్థ నిశేషదః = ప్రశ్నాద్యర్థవిశేషముల నిచ్చునద్నై - ఉత్తమాడానవి భవేత్‌ ఇ

1424 “ఆంట-కద' శబ్దముల ప్ర యోగవిశేషనములు. [30౮ 17 వి, కల్ప] ఉ_గ్తరుపురుహేది క్రియలకంక బరనుంగాను నిల్చును, ఉదాపానేను కేపీ తినినడా, నీన్షచేనీతినా ? వాండుచేనినుగద్కా నీవేలచేయలేమ! మొ. ఇంకను వివిధములగు నగ్ధవిశేషములం దీ9ి వాడుకయందు గన్నట్టును వాండురాండుగదా, వీరిచే మనగును 1 వీ డువచ్చునుగడా ఇంకనెవరురారు ( కాదు+ఆ = కాదా = శదా అ కది అనురీతి నీకబ్బ్దరు వుషిక్పేత్తి నరయనగును) అర్థబోధనే, అసంబస్థః = జనకాదిసంబంధార్థము కాని, ఆరాస్థ్రదిశ్‌ బ్ఞః = అయస్థ - అన్న మున్నగుళబ్దములు, య్యుక్షఃప్యాత్‌ = అర్థవిశేసుములందు ్రయు_కృములగును, ఉదా:ంాచెక్చన్‌+ కద+అయస్ధ = చెప్పలదయ్య = చెప్పుము, "ఇెచ్చన్‌ +కదాడఎ= చె్పగదె= చెప్పుముం వచ్చితినిగదయ్య - వచ్చితినిగదమ = మొ. ఆరస్థళబ్దభవః అయ్యేతిళబ్దః వళా శాది స్వరసంబస్థరహివః అర్థవి శేమే, వ్రయుజ్యతే = ప్రోవవయ్య - రావయ్య - నను మజకువయ్య = వినవమ్మ - వినరము ఇత్యాది - వీ రన్య్వరయ్య ద్రుపదనుహో రాజులె ఇ కార్టచార్యవదనమ్‌ ” (అహో, ఈగ౭ ఫు) “అసంబన్థో అకుదాని "శీకా లాదిసంబంధకహితమని యవోబలవతి యగ్ధ్రముభబేనెను, అయ +న= అయే” మున్నగునవి కేవలము నప్రనీద్ధములుకాన వానిని నివేధించువ్యాఖ్య యద్ర స్పక్పిము, ఆర్యాదిళ బ్బములతోవాడిన క దేతి శబ్దము నాంత్యక్రియలవై నిల్చి ప్రార్థ నాదస్థిగ్ధశమగునని పర్యవనీ ఠౌర్టము, కది అను ళబ్దరు కాదు+ఆ = శాదా = కదా = శద అని యేక్పడినదేయని యావజకు జెప్పంబడెకు,. రత్మీంపయగద యస = రతీంపన్‌ + కాదు ఆ+అయస్ట = రతీంచుటకాదయ్టై ఇ రతథీంచుటజకగదయ న రతయీంవుము” అని యచటి యర్ధ్థక్రమము నరయనగును (చూ 30౮7 విమ వ్రశ్యయార్థ ఇత్యాది) కిలాన్టాత్‌. =. కిలళస్టార్ధవాచకమగు అంటి శబ్ధము నకుం బరముగ్య ఉభ యో రోగః = కద - అయ్య్యాదులు ఆకు రెండిటి రరూగమం గట్టుకు, ఉదా:-ావచ్చితివంటకద = వచ్చితివంటయ్యు = వచ్చితివంటమ్మ = వచ్చితి వంట, మొ “*వచ్చితివిగదయర్థి అను రీతిరూపములు ఆర్యాదిశబ్ద్బ” ఇతా్యది సూ శ్రముచేతనే ( చెవ్పళభదయన్టి అనుదానిరితినే నీద్ధించునుం ఉభ రెరూపరి = “కిలార్థకము (ఆట) మిందన్సు కద * అనుదానిమిందన్యు వర్ణ్మకః = మధ్యమ “వివర్ణ కనుకాని మధ్యమ “రీివర్ష కశనముకాన్మి న= నిల్వదు ఉదా;=*వచ్చితివంయె వచ్చితివిగదె వచ్చితిరంశు = వచ్చితిరిగ దె అనియె యుండునుగాని *వచ్చితివంటవె - వచ్చితివిగద వె.---వచ్చితికట'రె - వచ్చితిరిగద రె. అనురీతిని రు - వుపృత్యయాంతము లుండనేరవని కాత్సర్యము, మొదటి యు భయళబ్దముచే కద శబ్దమును అయారి దులున్యు జెష్ఫంబడును, రెండవ యభయశబ్ట్దముచే ఈట్క కద” అనునవి వెన్నం

(బొ, క్రీ, 33-3౮ సూ.) కదవె-కదరె.మొ ఆర్వాచీ కవిప్రయు_క్షరుఎ౦ శీశ్త2ర్‌ బడును, ోఆచటికి వచ్చితివంటకద వచ్చితివటయక, వచ్చితివటమ్థ పరస్పరం 'యోనోపి - వచ్చితివినదయన్లి ఇతి ఉధయకచ్దేన కదా కిల్యాకౌ గృహ్యేలేః తమో రువరి వ్రైళ్చిక్‌ వు-రుి వగ్శకౌ వ్రయుజ్యేతే వచ్చుగదవె - కదరె వచ్చునటవె - నచ్చువంటళే ఇతి-కాదృళం రూప మసమంజకమితి నిఠరాచప్పే నోభ "'యోరూసరివర్షక 9తి తత్ర వచ్చుంగదె ఇకార్గద్యేవ రూసం సకుంజంమ్‌ి”ి (అవో, రోణ౭ ఫుట్స అఆధర్వణునినా.టి కిఖ్లు కదవె - కదరొఅ.టవె- అఆ టం అకు రూపములు లేమింజేనీ యాకః డట్లు వచించెకు, కాని తర్వాతికవ్రలప్ర్రి యధర్యణ ని రాకృతరూనములను టి 'రొరాగించిం అధక్యణు: డ ట్రీవానిని నిరనించుట నర యంగా నాతనికాలమునక3 యజ్రివి వ్యవహోరఘున నుండెడివని తోంచుచున్నది. ఉ.౨ .వురంబుం జేక నిం శవ్మిధి. గాంతు జెల్చంగదవే తెవవ్వై ళుభంబు నీకగుక్‌ (మనుచ ౩ ఆ 3౯), కదవె (కదే) = కద, 1 ప్ర్య్యనమునకు నీ .. 44 *ంచిటునవుు నవ్వంగదవె (రనీక, ౫ ఆ ౧౮౪౨) కౌంం46 == లెల్బలగదబే 'యేకత్పుకావృలత్తమున్‌ (దకా, ౧ఆ ౨౨౭)” (సూ, రా, ని ఉ వీయపురాల మైతిగదవే యిపుడు. (విజయ, 3౩ ఆ) (ప్రాక క్రి ౨౯ సూ) కదవయ్య - (య్యా) = కద 1 ప్రాగ్థసమునకు గీ కావగదవయర్టి యస్ధార్థల్పశాఖ (న్తైమ, ౧ఆ ౧౦౭) మః, **ఆ యమరుల్‌ నీశ₹మెేే జయిిసగదవయారి, =. 44 (ఉ రాంఆ బృ (నూ కాని కదవమ (నూ) = కద క సంతానము నకు, గీ కమ్మవిలుకానితూపులం గ్రమృుకాశ ముమ్థరంబయ్యెుం గదవమ మూద్దు గుమ (ఇందు 3ఆ గవ” (సూ రాన్సి కదరె చే, అవ్య, (కదం) సంళాపమును దెలివెడి . గీ ,.... , ఎంత బడలెనొ కదరె యయి్యమైకాండు (రసిక ౪ ఆ, ౧౭౭) (రూ కదలే క, ఈ వ్యాజస్వాంతుండు రుక్షి యుబ్బు గదలే (వక్తి ౨ఆ ౭9” (శర) ( కదార+ఎ” అని ఖేదను చూప్రట యుక్తము) కదరయ్య - (య్యా) = కద, * ప్రార్థనమునకు, గీ....4...*నూ

పద్మగంధిం దో చెచ్చి నన్నుం గూర్పంగదరయ్య మిము వేండుకొ నెదంగాక(సారంగం

౨ ఆఅ, ౧౭౦)* (సూ శా, ని *కదరమ - (మ్భా = కద, £ సంకాపమునకు,

గిం = *=ంఎంత వంత నడలెనొ కదరమ్మ యింతులార(రనీక ౪౮ ఆ కఆఈళులి

(నూ, రా, ని, ఆంటవె- అంటె అనువానికిం బంరీతిని గోళములలోం బ్ర రొరా

గములు చూపంబడలేదు, కవిజనమండనక_ర్త “కదటవే నున్నగునవి యధర్వణ

నిఠాకృతములు కావనియు, * నోభ రొకాపరి వర్మకి అనుటచే చదివితినట కదన”

అనురీతిని 'న్లహోదోల యుభయనుమిోంద *వ్లవర్లకము నిల్వదని యధర్వ్యణాళయ

కటక ప్రార్ధనాద్యస్థక రూపవిశేషములు [30౮17 వి కల్ప] మనియు వ్రానెను. (వక్క క్రియా. ౧౬ కారి టీక, త్రిలింగలమణ కేవమమున 4 'ప్రొద్ధనంబునం దన్సితళ్లయాంత క్రీ యలమిందం గద శదన్చు ఫూర్వకంబు లన్నాదు లనువప్రయు_కృంబు లగు) (ప్రశ శ్రీయా ౯ నూ, తజచుకగం శ్రీయలమిాంది కద - కదవుల కన్నాదులు పర్యాయుబుక ననుప్రయుకృంబులగు ..తఆముగ ననుటచే లేప గదమ్మ (మనుచ 3 ఆ) దయాంబు ంశి0 గదమ్మ (భాగం ౧౦ స్కం వూ) ఇతార్థదు లూవ్యూంబులు (అవంగాం శ్రియలమిాందనేకాక నామముల మోూఃదను కద కదవులు నిల్చును” (ప్రాఢ శ్రీయూ, ౨౯స్ఫూ అని సూ త్రించం బడెను. నాంత క్రియలమింద అభయా్యాడిశబ్బము లతోంహాడిన కదళబ్దము ప్ర నార మిచ్చుటక: క,44,04 = భవ చ్చరణంబులు గనుంగొనం బ్రసాదింపలచే (ఉద్యో 3 ఆ ౪౦ఛ్సా ప్రపాదింపంగదే = ప్రపాదింప్రము క. .. ..పాండ వులం గలనీ మనవయ్య నాదగు పలుకు వినగదయన్ల హితము సథ్థముం జుమ్లా (ఈ ఇఆ ౬9) ప్రార్దనాదైగ క్య్క్తియల విశేషరూసనములుగాం చ్రిలైగలతణ శేసమున నీీక్తిందివి నూ శ్రింవయిడెను, వ! నాదులం దన్న్రతర్ట్యయాంత క్రియల మింది యిమ్థు కిశారంబు విఛామనగు సీ ఓక్చుమై నుప్పిండి యుపవాసనుండ నీ మగనాలి సరిపోల్పందగదు విధవ (ఉప్పిండి = ఉప్పిండిగు (శాశీ ౨ ఆ)... 2 (ప్రాఢ క్రియా ౧౦ స్ఫూ “ఎంత జడుందైనంగాని కానిమ్థు ఇత్యన్నీ న్న్థే కానీళబ్దః “=... కర్యాదిళద్టా అన్యళబ్దేన "౮్రావో్యః "(అహో రో౯౭ వ్ఫు, అని యహోబలపతి వై రీశిళబ్టదములను “అన్యే పస్థగ్థవి నేవే, స్యు ర్స శ్రుతి మనో హకాఖి (30౮ 7 విషు అను నధర్వణ కారికకు లత్య్ధములనుగా నుదావారిం చెను, ఇట్టివి వ్రత్యయార్ధ (30౮ 7 విష) ఇత్య్యాదిలమ్యములనుట యుక్తము ఇమ్ము=ఈ = శానిమ్లు = కానీ” మున్నగునవి ప్ర్తార్థనాద్యగ్ధక మువర్షకలోపముననే (౧౦౯ ౧౦౯ విష) అెమ్ము= లే-పొన్లు=పో-రమ్ము = కా మున్నగువానివలెనే సమర్థింపందగినవి, ఇంక నిట నొక్కవిశేషము గలదు కానిము = కానీ కబ్బమె “శాని అనురూపముతో బ్రరొరాగింపంబడుచున్నది, తే-గి వను నీయింతియును గాని యెజటుగ రన్యు లు , *,**., (ఆదిళీ ఆ ౧౦౭ వు ఒకానొకచో రండు పాండులకు రాపాండని రూపంబు గానంబడియెడి క, నిందుదలంపునం దగ శా పాండను గౌరవములేని... = *.,. (యయా, 3 అ” (ప్రాఢ క్రియా, ౧౧ సూ, చాలన్యాశరణమున నీవివమయములు సైతము సం గ్రహింపయడ లేదు, నన్నయా_ వ్రత్యయాత్ధే విశేచేఒవి క్వచి 'ద్దేళ్యపకం నతమ్‌ కింలాగె” వివ అన్యే ప్యర్థవిశేచే, సుష రన్దే శ్రుతిమనోవారాః, (వికృం యా, ౧౭.౧౮ శా, అనో, రోణా౬)

చాక, 3856 నూ] కమ్ము=ఈ, కానీఎకాని, మొ. 'దేళ్యళబ్దములు 142" కల్పతరువు 80౮ 7 విష.--వ్రత్యయాశ్థే= ము ప్రత్యయార్థము, అవి శేచీఒవి=అభిన్నమే యైనను, దేళ్యవదమ్‌=అట్టియర్థినమం దే దేళ్యవదమ్యు, క్వచిత్‌ = ఒకవ్పుడ్యు మతమ్‌ = సమ్థతమగును ఉదా:--కానిము = కానీ = కాని కాని అను దేళ ఫ్ట్రపదము కౌనిమ్గు = కానీ అను ము వ్రత్యయాంత పదములకు భిన్నము కాకున్నను నట్టిది వ్యాకరణసాధ్యము కామించేని ప్ర ల్యేకసదముగా నంగీక రింపయబడుచున్నది, లే-గి, వను నీంంతియును గాని మయెలుంగ రనుక్ట లు..=,*6 *4 (ఆది, ఈ ఆ ౧౦౭) వినుము నరేంద్ర పాండుషృథినీవతి యగ్రసుతుండు సంధినే యన తుగింగోరు మీరు తదముయయస్ర్రి సగంబును భూమి యీక తక్కిన మటికాని ముంద అటొక కీయ దలంవండు *,4, * *. (ఉద్యో ౨ ఆ ౧౭౦) దండ కము:---విద్యాంసు లెల్లన్‌ హ శారం బెకానీ నకారంబికానీ (అప్పక ౮ ఆ ౨౫౬ వ రమ్థ.=రాజర ” అను ర శబ్దమును నిట్టిదె చ, జననముం దెల్పి యేం చిలువ సత్యము సుమ్లుర కుంతి ఖభావణం బవి , * ,.,(శొంతి ౧౪ 39౯) కాదు+అఆ = కాదా= కదా =కదో అనురీతిగల కదా -ళద ” ళబ్దములును నిట్టివె మ అనుమానింపక తోడంబుట్టులనె కాదా తున్మి ౨ = ( ) శాం, *ంనుయిదా టే వానికిం జిత యా కంలఠైనం గడమేనియుం గడను కాదా యంచు, (పాండు, ౮ ఆ, ౨౭౫), మ, ... కూల వ్రై నెద నా కోర్కిగడా గదారణను వచ్చెం 'చెద్దకాలంబునన్‌ (ఉదో్యోో ౨ఆ ౨౧౮) క కురునేనగడా గెలుచుట కరము భరం బర్జునునకు, =... == =(ఉదోస ౨ ఆ ౧౯౭) డీ, *, (నా దయ్యము నెెత్తికోలు తుదిం దాశుట గాదె భుజంగభంజనా, (ఉద్యో 5 ఆ ౬౭) అర్థ విశేవే, = అర్థవిశేషములయంద్యు అన్తే = క్రియలతుదిని నిల్చి ఆ న్యేవియమజిఖొన్ని శబ్దములున్సు క్రుతిమనోవారాః = మహోకవి శ్రుతిపితములయిః ప్రయు_కృములగు చున్నవి ఉదడా-'పామ్దు = పో అనురీతిగల *పో ₹ళ బ్లము నిళశ్చయార్థకముగాం ట్రయుక్త మగచున్నది. శా ,. *, *,, లా వెజిగియుం జా వేడి నూర్కొందు రం తేపో తవన్ముం గవీధ్య్వజవ్రభ లె యంథీభూతులం జేయవే (ఉద్యో ౧ ఆ 3౨౧) “థాదు?ఆ = కాదా = కి అనురీతిగల *కోో అను క ₹ాకబ్ద్బము కదార్థకముగా వాడంబడుచున్నది. నీ వేండుగ్రా మా కనిందితపర్వపాముగ్రి,. ..... (వసు, 3 ఆ, ఎల్‌ * కాం, 2644. అవు - కదా... **= దే - ద్రుతప్రశృతికము, ఇది యవ ధాగణార్థ కా వ్యయము మి(ద వచ్చినపుడు ఇత్యర్థకము, “అదియును దనకమ్తు నుజేళ్వరుం డపాయంబు నేయున కాం దలంచి (భార, ఆర ౨ అల (శ-ర0 సూరా నిఘంటుకారులును నీవద్ధతినే యనుసరించిరి, కాని యీచోటులందలి * కి

నో 1428. “శర కదార్థక *శాశళబ్దను ద్రుత్యప్రళృతికమనరాదు [30౮7 వి కల్ప] ఛబ్దయు ద్రుతేవ్రశృళతిక మనుఓను నిర్వహించు ప్రయోగము _లెస్టాయుం జూపంబడ "లేదు, కాన నిట్టిచోటులందలి కా” బ్దమునై తము కదార్థక కళాళబ్దమె యనియు నిత్యర్థ మభ్యాహోర్య మనియు నంగీకరించుట యుక్తమనితోంచెడిని ఎంత జడుం దైనంగానీ = కానిమ్ము ఇత్యస్మిన్న ర్థే కానీళబ్దఃి అవధరింపుము ఇత్యస్మిన్న రే. అవ థారు దేవీతి - చేమరొట్కా - చేయునొ్కొౌ - వచ్చులేవాండు - తనవె పో నేక ములు-తనదె కా భక్తి. ఇళ్యాదా ఒహ్కో ఇకాదిళట్టైః అన్యశ బే గ్రావ్యోఃో (అహో, ౯౭ ప) అని యహోబలపతి ప్రకృతసూ శ్రనును వివరించెను ఆ నార్థక మువర్థకసరకత్వమున నుంందటిడీర్ధ మునకు హ్రస్వమును మువర్గకమునకు నూనముడియు నగును, నువర్గకశలోపమున నట్టి ము నిమిత్తక ాూన్వద్విత్వములు ఖు వాజ్టీ మన1 వే కా! మొ, ఇట్టి క్రియల రూపసాధనను చాలవ్యాకరణ ీయాపరిచ్ళ్చేదమున ౬౧ సూత్ర మున సంగ్రహింప బడెను, అవథాకు - అవధరింపునము * అను శబ్దము అనింది - ఆ్రూమ్యును " అని వాలవ్యాకరణపతయమున ర్త హీింసనగును ఇట్లాచ్చిక సమాపక +కీయల రూపనులను నివరించి యసనూాపకక్రియల వివరింప నారంభించుచున్నాండు, భావేట వర్మళోన్త సర్వేషాంచ శీయావదానాం స్యాత్‌, (ఆం చిం క్రియా ౧౬ శారి అవో, రజి౯ ఫు) టవర్ష్మకః క్రియా నే స్యా ద్భావా్ధే సాసమానయోః నన్నయా _ ఫూర్వస్య న వికారోనో స్తషిన్‌ లోవళ్చ కస్యచిత్‌ థర్వణీయము నిభ_క్రిమ్యరత్రం సర్వత్ర నహితం స్యా ట్టవర్గకాత్‌ 30౯ వివయము. ప్రత్శిక్రియ మడ్డాన్తత్వం ప్రతీకంతు న గీయతే శ్వచి దింప్వ న్తతాం కేచి దూచిలే నహి మే రచిః (వీళ్ళ శీ యా ౧౯-౨౩౦ శారి అజం ౯ూ కారం అహో, ర౯౫॥ ఫు 38౫ ల శేచిన్నాన్తాచ్చ గుర్వాదే ర్థ్థ్యయరా త్పట్టి మూచి'రే (వికృం క్రియా, ౨౦ కారి అహో ౪౯౯ ప్రట్ర) వ్యతిరేకాదా భావిని చాత్‌ స్యాత్‌ (ఆం, చిం, క్రి ౬ కా అవో, 6౭83 ఫ్ఫు, కల్పతరు, 380౯ విస: కియాప్రకరణమునందు సమావక్యక్తియల రూప ములను సాధించుటమా త్ర్రమె సంప్రదాయము చేయట నున్నగు భావారశాది

(బాక్సి,34మె 318-౧౨౨నూ ) అనసనూవకముల నిటంటెక్పుట యసంగతము కాదు, రూవంబులు కృదంతములు, అట్టి కృత్చ్రిశ్యయములం కృదంత ప్రకరణమునందె ఇెప్పందగుకు కాని న్నయా. ధర్వణీ యమమ. నం గృదంతపరిచ్చేద మనునది వేటుగ లేదు, మజియు నీ టివర్ష శా ద్ధ్భసమాపక శయాసాథక ప్ర, త్య్యయములు సమా క్రియా వ్రత్యయములవలెనె ప్రతిథాతువ్టనకున్ము సాథారణనముగా వచ్చున వగుటం జేనీయు ననంగాం దత్సమథాతువులవై ని సంుంతము నిల్ఫున వగుటం జేనియు వీఠియస్థమునందు ఛాత్వర్ధవ్యాపారస్ఫూ ర్తి స్పష్టముగా సమాసక క్రియలందువ లె నె భఛానీల్లుచుం డుటంజేసీయు. నీ ప్రత్మయనులు నన్న యాధర్వణీయమందును బాలవ్యాశరణ మందును గ్రియాప్రకరణముననె యుపదేశింంబడెనుు చాలవ్యాకరణమునం గృదంతపరిచ్భేదము వేటుగ నున్నను గృత్తులం కేవల భిన్నవిషయములు, కృదంత శబ్దముల యర్థమునం దిట్లు వా్థపారరూ పార్ధ రు సాధారణముక స్ఫురింపమిం జేశీ యవి వీనికంయె విభిన్నస్వభావము గలవనటలో విప్కలిప్తత్తి లేదు ఉవా. - చేయు? కృజబేంంజహస్తము పనులు చేయుశనదిగాన వా_స్తనము చేయు” అయొస్థును చేయిళబ్దము నకు వాస్తము” అమునర్థము స్ఫురించునుగాని “చేయుటి అనుదానికివ లి వార్థపా 'రార్థము స్ఫురింపదు అన్లు ఎఏడు-ఆ = ఎడ = తడివాని నెండించునది” పడ శబ్బమున కాతప మనునర్థము స్ఫురించునే కాని “ఎండించుటో అను వ్యాపారము స్ఫురింపదు. కావున చేయఛాకువుపై నిల్చిన “శి ప్రత్యయము, “ఎండు ధాతు వువై నిల్చిన *అ ప్రత్యయను మున్నగునవి కృత్తులు *“వ్రాత-ళోంతి మున్నగునవి థ్‌ నైతను “వ్రాయుట = కోయుటో మున్నగువానివలెనె భావార్థక తజ్‌ప్రత్య జో, యాంతములగుచు వ్యాపారార్థస్ఫూ శ్తిగలవె యగుచున్నను నట్టి తజ్‌, చ, త్యయ మెల్ల థాకువులపను టి ప్రతర్టయమువలె నచ్చునది కాదు కావున “తజ్‌ * వ్రత్య యము టఉప్ర తస్టయాదిశకమువన లె. లీయోూవ్రకరణమునం బ్ర నంగింపంబడదయ్యె, (విస్తరషం ీయాష్రశరగలమునందలి యశమావళ శ్రీయ లెల్ల సనూపకక్రియలవ లెనె వాపా రార్థ్రభానము గలవె మయైయుండును, సమాపక కీ య యశంగా - వాశర్థనమా విస్తర 3, 30౯ విప:_-ఇట్టి ఖావార్థక కృదంతనులు మజిషొన్నిగలవుం లగి భవ్యసంభామణనమం నేత (అను ౧౪౧౪౨) క నకులను నులూకమును బో శకనంతన మంది ౨. *, (శాంతి 3ఆ ౨౧9౦) ఊఉ కడ్రుల నాజి నోర్చుటయు, .. 490 అకొచుటమయున్‌, ౨6096990 పాన్టుల క్‌ మాగియును, , 4466660 య్‌త్తియ ధర్మముల్‌ 444446 = (ఆ ౧ ఆ, ౨౪౭) ఇ, ౩ర్మిఖలంబు నర్పితముగాం దగ"

1480 కవిజనమండనక_ర్తశేనీన సవరణము సరికాదు [30౯ వి, కల్చ] వీని "జేయు క్రియ, అసమాపక క్రియ యనంగా వాక్యసమ్మ్నాప్తి చేయ జూలని శ్రియం ఉదా: సమాపకిఫివాండు పారనమును జనువుచున్నాండు అసమావః;జ=వాండు పాఠనును జదువంగా నేకు వింటిని మొ,

భావే ఓనర్శక ఇతా్థాదిాలభావే న ఛావార్థమునందు, అచ్చే = థాతువు తుదిన్తి టవర్షకః = ట ప్రత్యయము, సశ్వేషూంచ ,క్రియావదానామ్‌ = సమస్త ఛాకువులపను, స్యాత్‌ = అగును, భావ మనంగా థాత్వర్థము, ఉదా: రతీంచు+ట = రథీంచుట రతీంవించుట - రథీంచిఫొనుట చదువు+ట = చదు వుట, చదువుధాతువునకు చదువుట” యని యర్థము, అధర్వణుం డీసూ త్ర మును సవరించుచున్నాండు. క్రియ్యాన్తే = థాతువ్రు తుదిన్మి టవర్ష్మక॥ = ట ప్రత్యయమ్ము భావాగర్ధే = ఫావార్థమందు సాసమాస రొరాః = (సళ్ళ అసమాసళ్ళ = సాసమాసా - తరెకూ ) సమాసమందును నసమాసనుం దనంగా వ్య స్తమందున్సు స్యాత్‌ =నిల్బును, ఉదా'---అసనూసః - వచ్చుట - పోవుట - మొ సనూస హొగాములు = (బాట = శామి, (దూ, ౨౮౬ విపు ఆటపాటలు (ఆకుట = ఆట, పాడుట = పాట) నాచేయట (నాయొక్క]చేయుట = నేను జేయుట) ఈ టనరకమును సూరి ్రీయాపరిళ్ళేదనుందును. (3% సూ) కృత్తలందును (2 సూ) 'వేజ్వేజుగాం 'చర్కొంనెను, నన్నయాధర్వణీయమునం గృత్ప్యికరణము వేలుగ లేమింజేని యచ్చ టనే ద్వివిధములును నుపదేశింపంబడెను, సాసమాసయోః...,. * అతండు వచ్చుట = మిచ్తు రథీంచుట - సమానే సాటివచ్చుట ఇత్యాది” (అవో, రణ౯ా, అను కవిశిరోభూమవమణవివరణము సరిగా నుండమిం జేసి కావలయు: గవిజనమండన కర్త _ప్రళృతకారకను మార్చి ఉవర్శకః క్రియానే స్యా ద్భావార్దే స్యాట్ర వర్ణ్మకః:*=44464= లౌ, యాంళిమం చుకారమును ఖావార్థనుందు టకారము నగును, ఉదా ఎరను - చూచు = పోషిందు = ఇలార్టిదులు, కనుట - బూచుట . పోషించుట - ఇత్యాదులు” (వికృ శీయా, ౨౦ కారి, తా), కను - మూచు - పోషించు ఇత్యాదులు కృదంతనామను.లనుట "శేవలను పొరపాటు అట్టి వ్రాత నిర్తాలము, భావార్థక కృదంతములు సమాసఫూర్వావయవముగా నుండునని యిీవజు కుపదేశించియున్నా(డు, (చూ, 2౮౪౬ విషు, శావున దానిచొప్పునం టక్ఫశిసూత్రమునకు చెగాములు, (ఉఊెటయు+కామియ్యు నచ్చురాములు (వచ్చు టయుగ రామియ్యు * మున్నగునవి యుదావ్యాతులు,

వ్రూర్వన్యేళ వ్ట్‌డ్‌ "ఎశీన్షీన్‌ = ఆటవర్థ్మకము పరమయియు6ండంగ్యా వూర్వస్యం నోః = ఫూర్వస్థితమగు '*నువర్ణ్మకమునక్కు వికారః = అనస్వార రూపవికారను,

(బాకి, 3% మొ 32.౧౨౨ సూ ) అంట-మొ నన్న యా'ఫర్వ శరమ్ధవములు కావ్ట న = సాధువు కాదు కనర్ణిచిక్‌ = ఒకారొశవర్యకమునకు (డు - మున్నకవారికి లోవళ్చ = లోవమునై తరుం కబ్ణును,. ఉదా[-అనుట - విశుట. కనుటి (ఇ మయెడల *అంట - వింట = కంటి ఇళాస్థది ళూపరులు నన్నయ యు కములు కామం జేసీ తనకును సమ్థశములు కావని భావము వూ రా్రమరలోప కుంనకు[-ఆకుట = ఆట పాకుట = పాట మందుట = మంట వంకుట = వంట లేవట = తేట, ఊజుట = ఊట ఉుడుట = ఉట మొ (వా కృదడంత ౭ సూ) ఆంవె... ౨466 క ప్పావకర్తు గుతిచి పాడిరతేజంగు లేట వడణగ మాట లాటదా నేల మూ ఆక్కుం డకదముల మహీళకులాశ (శల్య ౨ఆ 333 పు (మాటలు, ఆట = ఆకుట ఉ బంటుకవంబు దమూటంకు *. *4444=అడ్దమాడ రా కుంట మెటుంగవే మును సుయోధను *౨. 4. (పవ్వో ౩ఆ గగ ఉ ముంటముం బోని కాత్త్రవ *. =. యా వంటఎవానిచేసీన , *.4(విరా, 9 ఆ ౨౨౫౯), అధర్వణ సకుకాలికకవులు *అంట - వింట - తింటి మున్నగువానిని ఛి, మోగించి యుండ నన్నయ ప్ర మొోగింపమిం జేసీ యధర్వణుం డద్టికమూపములను నిరసించెకో ? అట్టివానిని బ్ర యోగించిన తిక్కనాదుల కధర్యణుం డించుకవూక్వుం డగుటనో ? కాని తిక్కనాదులు *అంట = వింటి చభృ్ళతులను చామేీముగాం ఛ్రయో గించియున్నారు. * వూర్వర్య నవికారో నో రిత్యనేన * అంట-నింట-కంటి ఇత్యాది వ, యోగన్య ఛావాన్టేన సాధుత్వమ్‌ కింతు అకుటి ఇకాదిరేవ - వలేన * మధు చైటభారాతి మటంది రమ్మని పిల్చి పనింగొంట నీకుం ట్రాభవముగాదెో ఇళ్యాది వచనస్య స్ర్రామావికత్య మేవే త్యవభధేమమ్‌ ” (అవో, ౪౯౯ ఫు నన్నయాథర్వణు లువేడీ,చినను (విస్త్త 11) నీ క్రీందిరీతిని గేతన తిక్కనాదు లాదరించిన *నివర్షాను విస్తర, 1£ 30౯ విమ.-- ఉంట - అంట = వింటి మున్నగురితి వ్రయోగ ములు నన్నయకారతభాగమున నెంతమాత్రమును -ళ్వే అధర్వణునీనాంటి కట్టి రూపనుంలు బమల్వెడలినను నాతండు తనకుకు నట్టిరూపములు సమ్ధతములు కామిం 'జేశి “వూర్యన్య న వికారోనోః *, ,.....” అని వానిని నిరనీంచియుండునుం తర్వాత నట్టికూపములు ధఛారాళముగాం గవులచేః బి యోగింపంబడినవి, నన్నయా ధర్వణు లంగీకరింపని యెన్నెన్నో ప్రచెోంగములు తిక్కనాదులచే నంగికృతిము లయి. ప్ర యెొోగింపబడుటయు నవి సాధువులుగా నంగీశరిందంబడు చుండుట యం6 గొత్తవిషయము కాదు (చూ, విస్తు 1౬3 1 వివ, ఫంతమా శ్రమునం దిక్కు నాదులప్ర 'యోగనులను జూపి ళశరణ్య్యక_ర్త యేదో నొవ్ప్చఛి దము దొరకినట్లు వగ ల్శించి య్తా క్సీందిరీతి నధర్యణుని నినీంచుట యుక్షను కాదు, వదుయినట్టు అధ

1482 తిక్కన కేకనాదులనవ్చండగు నవోబలపతి నీరనింపరాదు (30౯ వి కల్ప] స్వార నికారమును నవు్లండగు నహోబంఎపతి యసాధువనుట సరికాదు (విస్తర 11) క తినటకును దిట యగ మజిం గొనుటిపం గొంట యగుం గనుటకుం గంట యగుక్‌ వినుటకు విట యగుం జా ననటక నంటయగు వలనీనవ్వుడు గృతులన్‌ (ఆం భూ ౧౫౫ పు ప్రయోగములు ఎ=ఉ, పాండున్సపాలు పాలుం వై కొంటయ చాలు నన్న నృవకుంజరుమూటకు నడమాడ రా కుంట యెలుుగవే (ఉద్యో ౩ ఆ ౫౯౭ పు శం పంటకలను పొలికల నిది గంట నిథా నంబు గంటకాదే మనకున్‌ (భవ ౧ఆ ౯౯) ఉ మిద్రల 'చెదుంలన్‌ సుఖము 'సీకొను నంటయుం జెందు దుఖముల్‌ శత్రులమవైద్దు నంటయును (శాంతి ౧ఆ ౨౫౭) (శల్య ౨ ఆ ౧౧౫) (ఆను ౧ఆ ౨౮-౨౨౩ ఆను ౫ఆ ౬) మొ విభ_క్రిమాత్ర మిత్యాది --సర్వ త్ర = అంతటను టవర్శకాత్‌ = ఈ టి వ్రశ్యయమునకుం. బరముగ_ విభ_క్షీమా, శ్రమ్‌ = వ్రథమాదివిభక్తులు నిల్చుట నూతశ్రమే మహికమ్‌ = సాధునైనది స్యాత్‌ = అగును ఉదా -ాచదవుట ఇేశన్‌ - చదువుటకొజపన్‌ = చదుక్టుఎకంకెక్‌ - మొ కఇస్లుచెప్పుటచేత నీక్రిందిరీతి గల టగర్గశలోప విధాన వ్యయ గ్రావాక్షిము శాదనియు చేయుకంచు మున్నగు ర్య్యణా చారుగ్రిలంత వారు 'చెన్సినకారిక ! (బాలక ౫౭ పుట అధర్వణుని అప్ర; మూాదిత్యను ఎస్టిదో ెలినీనదికదా చాలక ౬౧ పుట) అధర్వణు డు శీతనలతణము తప్పని ఎందుకుబెప్పీనాడు ! అంకే ఆతండు తిశ్ళంనకు పూర్వుడు అని కొందటు 'ప్పవచ్చినారు (బాలక ౫౯ ఫుఎ) అని ఆట్లు వ్రాసీ యథర్వణుం డాధునికుం డనటకం గొన్నిహేక్వాభాసములను శరణ్థక_ర్త గారు చూపిరిగాని తుదికి పోనీ తిక్కనకు ఫూర్వుంబే అయినా అధర్వణుని అధర్వణు డు ఎవ్పటివాందో తెలియకపోయినా?! (బాలక ౫౯ ఫు) అని యిట్లు తుకట్టి వాదముకుండి మరలిరిగావున నిటం దద్శిమయనును విస్తర ఖతి నువేశీంచితిని విస్త్య వ! 30౯ విష --శ్రిలింగలతుణ శేషమునందు థావార్థక ప్రత్యయ విశేషములు కొన్ని వివరింప బడెను ఆ వె పొగడిళోలుం బ్రచ్చిళోలు (భా ౨ఆ రణ ఉ, విల్నికోలు (సభా ౨అ ౧౮౧) ౧8 ఛానంబునం దన్యుష్తయు_క్తంబగు కొనునకుం గోలు విభామనగు ఉదా..--ఇచ్చుకోలు = ఇచ్చు కొనుట (పాఠ తియ) క నరు నప్పటి యొలత్తిలోలునకు (విరా ౫ ఆ ఇరు చ ఎ క్కటి దివి భూజకోల్‌ ప్రియమ కా!కిది యత్రి యమే తలంపంగా (ద్రోణ ౨ ఆ ౨౫౭)

(భా క 3%మొ 3౬౧౨౨ సూ] అహోబలపతి భాన్కరాదుల నిరసీంపరాదు రూపములు మాన్చాంతకమున సమక్థ్రింప నగుననియు నెలుుగునది. ఫొటకు- కంప లు వరంబులగునవుడు ఛావాన్థళ టరర్ణ్థకంబునకు లోవంబు విభాషనగు ఉదా -=క డదానిం జూవుోొటజకునె కాచే యీయయ్యం బ్టి తెచ్చుట (శళా, ౩ అ) లే భూమి పాలిచుకాజకునై ప్చైకాడ(వి వు ౧ఆ)శ పతి కలుగుకంచల సౌఖ్యము సడుంకు నొండొకటి కలె (విక్ర ౬ ఆఅ) క వషగిదిని ఛుకుకరాదె యిటు చెకుకంబక్‌ (వారి వూ ౫ ఆ ౨౨౦) మొ పమంబున చూప్రుటకొజుపు - కలుగసుటకంటె -పస్టుటపపొంకొ- చం వొఢ ఉశీయా ౧౪న్నూ ఈ వ్రఢ వ్యాశరణస్కూశర్ర మిర్మాక్రింది కవిశిరకోధూమణమును బ్య్హ యవతరించి యుండును సర్వత్ర టవర్గకాదేవ విధ్యయ _ వీవంస్థిలే సుతుంం గనియెకుకొజకు (భాస్క వాల కాం ౪౧) నీవు ఘ కించుకంటు ఇత్యా దీఠాం భాస్కర తిక్ళయజ్యాది కవివచనానాం కిం మూల మితి వయం న విద్మ (అహో ౫౦౦ ఫుట్స ఈ యహోబలకంక్తులు కేవలము ప్రాచూదికములు పం భాస్కర తిక్కయజ్యూది కనిప యోగము క్షీక్రింది భట్టారక ప్రయోగములె మూలము క కరుణను శరణాగతులగు పురుషుల రతీంచుకంపె బుణ్యము గలదే (ఆవి ౮ఆ ౨౯౧పు తే ఎలుశచేం జచ్చుకంపె నీజ్వలన శిఖలం లౌగి పుణ్యలోళంబుంం గాంతుమేము (ఆది ౮ఆ 30౮వ ఇట్టి భట్టార వ్ర రొరాగముల మూలముగాం గొనియే సోమయాజి యిట్టిరూపముల నీ క్రిందిరీతిని థా రాళముగం బృ రెకాగించెను చ అంబుజశాభుల6 బ్రీతుం 'జేయుకం కొను హితమైన క్యు మొకటి గలడే (ఉదోంో ౩ ఆ ౧౫ ఆ వె పాండవు-కుం దగిన పాలు మేదిని: బంచి యచ్చుకంకె. గారర్టి మెప్టి గలము (ఉద్యో 3 ఆ ౨౭౫) ళం చేరం జనుకంచట నొవ్చు చెప్పం గలబే (బోణ ౧౪ 3౪౬) ఆ.వె సత్యకతణయు సలుఫవుపాఎకె శర్ణ ౩ఆ 8౮౪) సీ ఆవె అధర్మంబునం జుపుకంళె + (శాంతి ౨ఆ ౪౨90౦) కం . ౨4 సం జాత మనోదు ఖఛారసహాుం డగుకంటన్‌ (శాంతి ౩ ఆ ౮౬౪) అట్లయిన నింక విధ_క్రిమాత్ర్తం స్ఫుత్ర, మహితం సొర ట్రవర్ల శా_త్తను నధర్వ్యణ కారిక విరోధింపదా యని ళంకింవరాదు థఛావార్థక టవర్ల కలోవము ప్రామాణిక సమ్థకేము కాదు రత్సీంచుకంళలు. మున్నగుచోటుఎందెల్ల రతీంచుదానికంజబ మున్న గువానిలోని తద్భబ్దము తచ్చ్భబ్దవసస్థ లోప స్సా్ర త్తు నధర్వణసూత్రనుచే లోవించుచున్నదని సమర్థించుకొననగును (౨౧౦ 7111 విషు ప్రాఢవ్యాళర్త దదన యాం నా రాయణీ యాంధ్ర వ్యాశరణక_ర్హ మున్నగువా రిట్లు టకారలో క్షే

143% సూ3గాకె ఆకంతళార్థ్థక డుర్విధి శీల మనావశ్ణ్థశము [30౯ వి కల్ప] వము నిట సూ శ్రించికరు దచ్భబ్దలోవ విధారమునునై త మి క్రింపిరీతిగల ప్రశ గములకంయః యువదేశించుకొనక తీరదయ్యొనుగడా (ఫ్రై క్రి ౨ఎనూ నారా గాణ క్రియా 3౮5౫-30౮౬ స్ఫూ క సుకులం గనియెడుగొఆసను గతివడ వాయమేధ మేను గావింతు దగన్‌ (ఛాన్మర బాల ౪౧వ సీ తేని కంటి తనయుఎ నీ1న్మ్నకంశై నొప్పి యుండుమరు వారు ఆశృ ౨ఆ ౧౩౧) ద్వి ఇజ్ఞగం బంతయు 'నేరినకంపె బకవ ౨ఆ ౧౧) డిగ్గి వుక్తినమొవ లును బోకయుం బొగయ (బవ ౭ ఆ ౯౨౬౯ సీ కేగి. కరండ పుట్టేననో లెరు నెసశమెకంగ (విరా ౧ఆ ౭౮౪) నీ ఈవాల తశ్నుం దా నెటింగిక కోలె నన్ని కు 3౩ ఆ 3౪౫) చింళామణిసూ త్రములోని సర్వేషోంచ క్రియావదానామ్‌ అనుదాని

స్వారస్థ్రముచేం గొన్ని యలంతిధాతుగ్రలతు3ని భావాగ్థమందు డు వ్రత యా దికము నిల్చ్బుట యు6 గలదను నస్ధము వసి కృమగుచున్నది ఖఇ్య్రి భా వార్థక డువ్త త్యయను మజవాకవుఎచేం ఛ్రు మోగిన బకియు నున్నది క మడకత్ని ధనుర్ధరుం ఇ య్యుడ నజితుండు గాన వాని హీనుంగాం చే. యుడు నాకుం జకుర్వగ్తము వడయుట యని వృషకసుతుండు ప్యాంచె మునిన్‌ (ఆ ౭ఆ ౧౪౬ పవ) (చేయుడు = చేయుట - డువర్గ్శకముం భావార్ధకము - ప్రాపగతము - నుళజ్ధముతోం 'జేరనిది ) ఇట్లుగనె - శేవలముగ నన్నిచో దుడుకు బ్రయోగించెను చ వడ్డిం ద్రిదళాలి నోర్చు డొళవావిరి బీకముగా గ గజ్జుచె ప్వూక్తు నది నీవుచేనిన తపోవిభ వంబున నబ్టనర్భుచే బడసీన విద్ధశాక నిజబానాంబంం బని చూళతె

(నన్ని కు ౧౦ఆ ౫౧౬ వ) ఇందలి చె్పుడున్‌* అనుదాని కానంత ర్యాద్యర్థ నిశేసుములు లేచ్చ రజ్జు చెప్పుడున్‌ = రజ్జులు చెవుటయు నొక చావాంఎలమేనా యని యగ్భ్థము కాన నీస్రాగతప్త రొరాగము కేరలభా వార్థశమె యన దగును భావార్థళనులు చాస్ధక ను కథ్టాంతములై కొన్నియెడఎ నానంత రాష్ట్రస్ధ బోధకనుం లను కొన్నియెడం భావార్థళరూవము ను ళబ్దపరకంబం యౌానంత ర్యార్థకం బయెర్టిడి (ప్తాఢ ఉశయా ౧౨సూ)వ దురోర్టధనుండు ధర్మజురాజ సనూయంబు దన కనూయాజకకం బగుటయు తత్స ఫాలక్షీ దన మనోనయ నంబుల కగ్ని జ్వ్యాలయుందో లె మహోాదావాంబు నేయుట యు సంతప్పుండై.

(నభా ౨ఆ ౮౮వృుచ అఆనుటయుం చిన్ననవ్యు నగి యంబుజనాభు దు వల్కు

(ఉద్యో ౩ఆ ౫౨పు ఉ ఆముని యల్లీ చూదుడును నాత్షణమ్మాత్ర్త న

గోత్రథామణీ ర్రమ్థులు వ్రయ్యు (ఆది ఈ ఆ 3) శా ఆదుర్యో

బా శీ 8౫మొ 3౩౬-౧౩౨సూ )] భావార్థక టప్ర్తతస్ట్రయము డుప్రత్యయ మరదు ధనం డుద్భవిలుడున.6 గ వ్యాదానవంఎల్‌ (ఆవి ణి ఆ ౧౦౬ ఉ అంబుజమిత్రు 6 డంబునలవాంతరితుంు డగుడుం దదీయజే. జంబు జగజ్జనంబు లకు శక్యమె కప్పగ (ఆవి ౭ ఆ ౨౨౧) (అగుడున్‌ = అమినమాత్ర, మున నని యర్థరు కాన నిది యానంతర్య మెశాక యర్థనికేవములకు నైతము బోధించును క అచ్చుతుండు పూజికుం డగుడున్‌ చేజమున జగ త్తి యను బూజితరయి తృప్తి బొంద బుణస్థసర్భుద్థిన్‌ (సఫా ౨ఆ ౨౮వ) (పూడితుం డశుడున్‌ = ఫూజితుం డంయినంతమా త్రమువ) సంస్కృృతమునందును చ శబ్ట్దయోగమున భావాస్థ్రకళబ్ద మి ట్రానంతక్యనును బోధించుట గలదు శ్లో నిషోడలుప్త ప్రతిప్తివిస్మితం కునూరవై నరం సవది స్థికం చ తత్‌ వశిష్ట ధేశుళ్న యదృచ్చయా గతా శ్ర్రుతప్రథావా దదృశేఒథ నందినీ (రఘు 3 న్మళిం శ్లో)

దెా్యాచకారా ఎవిలం.నసూచకా (మన్హనాథ వాఖ్య) స్టిశంచ దద్భ శేచ=విమోద విస్మిత్వమె నిల్చి;తోడ నీ నంది) కన బడెరు నని యక్థము ( నాదెబ్బ తగలడమున్ను పడిపోయెను. అని వాడుకలోనై తము గలదు) సూరి పయివిషయములను బాలీ లింవ తనంతరస్థ-బున డు వర్శకంబు ద్రులౌంతంజగు. (భా జీయో ఈ౨స్తూ అని వ్ర ల్యే! చి సూ శత్రించుఎ పొరపాటు (నూ చిం వివ ౧౩౭ వివ గాం విపు ఆనుడున్‌ = నావుడు5్‌ - అశవుడున్‌ అనువానిలోని డు వర్మమునైతేము భావార్థక డు వర్శ్మకమియై ను ఛబ్బకలిశమై యానంతర్య్యమును బోధించుచున్నదని యెటుంగునది క ఈకపం బేం దొడంెద ననవుడును నయ్యథోముఖ విఫ్రుల్‌ (ఆవి ౨ అఆ ౧౮౪౨౩ ప) సోమయా-జ్ళిప యోగనులు 4 వేకనుం బుట్టవు మాలియిుప్పుడిటు _బుంగుడు పాటును బొంద జూచి. (విరా ౨ఆ ౧౯౨: కం వయుచుం బొడుచును వ్రేయచు డాయుచు నుద్వ్భృత్తిం దజును.టయుం బొడి నేనెన్‌ వాయుసుతు డు రథముల నిరు జేయిటి 5థిరథ్య నూత వితథంబులుగాన్‌ విరా ౩ ఆ ౨౧౩) క జఒంచేమియు లేదు విరా టు డాత్మళనూడిం బొగడుడ్తున్‌ దుర్దమదో రృండత (విఠరాణ ఆ 30౮) (యతిస్థానగతములు నాల్టు క తో డ్కొలని రిన్ముని విదురం బనుచు డుడుం జని యత డున్‌ ఉద్యో 3ఆ ఆ౪ంగ౧గృుచ చె ట్రుగం దరగంబులం దునుము - డున్‌ (భవ ౨ఆ 33౧) డీ పా టోవత డిస్సి వే కవియుడున్‌ (ద్రోణ ౨ ఆణాఫ కొట్లు ను ళబ్బముతోయాడియే ఛావార్భక డు ప్రత్యయము తఅుచుగం బ్రయా_క్ర మగుచండును కేవలభావార్థక డు వర్గక ప్ర రొరూగము పయి నుడావా ర్తించినరీతి నరుదుగ నుండును నన్నిచోడ కువూరసంభవముననూ శ్రమను నుద్రణసం

1406 అహో అడాంతములేల్ల గ్రామ్యములనట బౌరపాటు [30౯ వి ₹ల్చ స్క ర్త భావార్థ డు ప్రత్యయము. లను దజుచుగా నిల్బుచువచ్చెను చ వడిం ద్రిద శాలినోర్బ్చు దొకవావిరి వీక5ము నన్ని కు ౧౦ ఆ ౫ం౪ఇు పక్కుటోొో వావిరివీరము అన్నను తతి లేదుగడా నుళబ్ధ రరూగమునం దానంత ర్యాద్యస్థ విశేషములు దోంచుట నిత్యము కాదు చ పటుగతి నా శిని ప్రవరు బావాఃవు దోమగకీడితంబు నే యుటయుకుగాక స్టుంచె ధను వుగ్రకృపాణము వైచి (వ్రోజః ౪౮ఆ 3౮) వ్రశ్శిక్రియమిక్య్యాది _-పృత్మిక్రియమ్‌ = సర్వథధాతు సాధారణముగా ఆడా _న్తత్వమ్‌ = అడప్ర త్య్థయాంతత్వము భావాక్టమున వినంబడుచున్నది (వస్యవహోర మున) గాని ప్రతీతంతు = కవ్మిష్ర యోగములందట్లు ప్రసీద్ధముగా ననంగాం దలు మగా నగీయలే = వచింవఓడ లేదు అలంతిథా తువులుమాత్ర మే కవిప్కృయోగము లందు అడి” ప్రత్యయాంతభావార్థకములు గన్పట్టుచున్నవని తాత్సర్య్యము అడ వ్రత్యయాంతము నపఫుంససకము. ట ప్రత్యయాంతము -డు చళల్యేయాంతమును శ్రీలింగసకుములు = ట ప్రత్యయసనూాశ న్యాయమున నవి తత్సమథాతువ్రుఎం పయిని నైశము నిలుచును ఉదా.---రతీంచడము = పోషించడను = రత్నీంపు = బోధింవు మొ. శేరుట - కేరుడు - కేడనము మొ క్వచిత్‌ = ఒకానొకపూడు ఇంవ్వన్త శామ్‌ = భావార్థకమగు ఇంప ప్ర త్యయాంతనును - కేచిత్‌ = కొండలు ఊచిరే= వచించిరి - మే= నాకు రుచి నహీ = అది రుచింపకున్నది ఉదా --రాణింపు - రత్సీంపు = ఆరగింపు - మొ అడ ప్రత్యయాంతములు సంంతనుం ప్రరొరాగార్హ ములు గావనీయె కవిశిరోధూవణమున వ్రాయ బడెను. ఆందడము - పొందడము - విడువడము - నిలువడము - విజగడము ఇతార్టద యోఒ'డాన్తాః ళ హైః వ్రతీయవ్తే సర్వత్ర తథాపి తత్త గానం నసంభవతి- లేషూం ఆ్రాన్యుర్వా న్న ప్రయోగార్హ్హ తే త్యర్థ (అవో 3౭) అహోబలపతి యిట్లగ ఆడ వ్రత్యయాంత ములనెల్ల నిరాకరించుట సరిశాద అడ త్యయాంతములు కొన్నిటికి గవి ప్రయోగములు గలవు కవిప్రయుక్తముల సాధుత్వము నిర్వివాద మనక తీరదు గదా ఆ-వె అనిన బాహ్లీశాదలగు కురువృద్ధుల నాత్మ జనకుం గృక్షు నాదరింప -కత డు రాజంనుంన నప్పుడు దిగ్గన లేచి పోయె సంచలించిం గొలువు తే.గీ అతని వెనకన క ర్టుండు ననుజ గణము శకునియును వారి పొంధైన జనవతులును బోయిం రవ్వైయి6 జని యొక ప్రోవు గట్టి వేజ యంతంత నుండిరి గోజుడనున (ఉదొోష్టం ఆ 3౭3 3౭6 ప )(కోజుడను. ఇ ప్రాలహాల్యమ.) కోజడను,వి౧ శోథను., కోషమను ౨ శత్రాష్యము 8 ప్రలళహాలవచనము (సూరాన్సి శ్లః

[బా క్రీ 3౨౫ మొ 8౬-౧౨౨ సూ] ఆడ్యవ్రత్యయాంతకవివ్ర యోగములు. 11487 కోళమున కోలు ధాతువు జేరొనంబడ లేదు. ఈ థారతపద్భ్భము కోళద్వయము నందును జూవంబడ లేదు పరిశీలించంగా కోలు = వ్రతిఘటిచు. అను ఛాకువు నంగీకరింపవలయునని తో చుచున్నది కోడాడు ఛాతుపర్యాయ మనుచుం గో6 డు థాతువ్రు గోళద్య్వ్యయమనునందును జూవ బడియున్నది అందలి ేఫమును (లఘువు) నిర్షయించు ప్రామాణిశప్రమోంగము కన్నట్టక కోతాడు ధాతువు నంగీకరిం చుకేు యుక్తముని తోంచెడిని దంష్హైర్థర కోజు కబ్దము సర్వసమృత మెక దా క ఈరడములుం నోజుడ రులు గానబీఎరలు నైన కట్టి డివల్కుల్‌ (శావ్యాలం ౯ ఉల్లా ౨౦) ఉ4ఉ నావుడు నవ్నటాల కనినం బవనాత్మజ యింత యేటికిన్‌ "కేవల 'మయోధవే పకల కల్చిషముల్‌ దలపోయ కి మ్రైయిం జావడ మైన జూచి ౧౦ది చందము గాదని యంటి గాక (ఉద్యో 39 ఆ ౬ం౧ప్త (చావడము = చచ్చుట= నిన్తేకమగుట) నర్టవహోరమున నిది చచ్చుటకం బర్యాయమై థా రాళనుగా వాడ, బడుచున్నది కాని ళబ్దరళ్నాకరమునందును సూ రా నిఘంటుశ్రనందును నీళబ్దమె భూసండ లేమ అన్చధారువ్రకండి కావుట అని యేర్చడినట్లు చచ్చుథాతువు నుండి చానడము అని యేర్చడుటలో విరోధము కన్చట్టదు చ నీద్ధము కాన్ర కెజటింగి (ఆపి ౧ఆ ౧౩౮) ఛావటము = రావటము = పోవటను మున్నగురీతిని సస్వథాతు సాధారణము.గ గోడావ రార్టిది నముండములందును చాష డము- రావడము = పోవడము మున్నగురీతిని సర్వథాతు సాధారణముగా విశాఖ వట్టణాది మండలనులందును నాగరక జధవా్ట్టవవోరికభామలోం బ్ర యోగములు గన్బట్టుచున్నవి కేరడము - వి (ఒ-కేరు) పరివోసము గి శప్పుగల భర్త మ్రోల సోత్స్చ్రాసఫణితి కేవడము లాడు సతి మధ్యధి* (నరస ౨ ఆ ౨౭) ని అద్దే మకుమని నద్దిరా యెటుచూతు నన శేరడ మెవ్యం డలవరించె (ఉ హరి ౫ఆ ౨౮౨). సీ గీ మున్వురను గోర డము నేయ నవ్విధంబు సైంపలేక (వారి వూ౧ఆ ౧౭౭వ (సూ శాని నీ, == వెలుచదనంబులు పృేలడములు శీకడంబులు పాళగింపులు కిళ్చిసు శీ డనంబులు నడకించువగలు లేగ ఇవి యూదయైిన దుర్గుణంబుల ,ఫ్రోవులు వారకాంతలం దడవిన వచ్చుం గీడు (పాండు 38ఆ ౪౮3వ) కేండము వ్రేలడను అను సడ వ్రత్యయాంతకు లే శాన పాళగింపులు (= ఓడలు చాంచుటలు) అను నింవ్వంతనును ప్రయుక్త మయ్యొను (పాళగింపుళ్యమును దాణకి మూల ననందగు పాళగించుి. థాతువను

146 “అన్‌* అననడియ. భావార్థక్యవ్రత్యయమె [36౯ వి |కల్స] ఛబ్దరళ్నొాళకరను.న శేవు నీ తపశీచు+పులు నం,తావడంబలం టోచు (నెల్రైవ డము = వెన్నెలపుబ్టు= చబోరమ) (హా న ఈఆ ౪3) మోర శ్రీష్పడమ్థు లలరం గోలి కరుపదెంచి (పా ర్వతీ ౫ అ) “అని గాణవశవినవరణమునం జూవంబడెను గా నూ రా నిఘంటువున శ్రివ్చటను. అను రూప మంకీకరింపంబడెను తిష దము ”* అనునది మావంఒడ లేను వై పార్వకీపరిణయవద్యము. డి కారమును నిర్వ హింపంజూలదు ఇంవ్వతములు శే 5 ప్రాచీరగ్ర౧థములం దగవడవు * ఆరగింపు = ఆక గింత-వి (ఉఆకగించు భోజరము , గీ, వైసష్ణక సహాస్తమునకు సద్భ క్రి నార గింపు నేఎ౫ంచి కాని భుజింపనొల్లం డు = (రః, 6౮ ఆ, ౧౯౯)” (సూ, రాన్సి అడ్డగంప్రు-వి (డిఅడ్డగించు అుళట్టుట ఎీ అడ్డగింప్రులకు లోనైరి మరత్ర్తులు,... (ఉ రా౧ఆ౪ఆ ౨౮౫) కాటింపు-వి (4తా టించు) , ౨౨ = శీ శాలి భానిభుంి డాకాలి తాటి.వృల కములు చేరనినాంట్‌ కముద హితుండు (పిళకు ౧ఆ 9౯) (మలు = కందు (నూ శా ని కేచిన్నాన్తాచ్చేక ఫృడి..౧౩౫ 111 విషయమునందును విస్తో ౨౫౦ విషయము నందును నీకారిక వివరింపంఎడెను కేచిళ్నాన్నాచ్చ గుర్వా దేష్ట(్థ కురా తృట్టి మూచింే అని యీశా0క రండు సూూత్రములుగా వచింపంబడెను. కేచిత్‌ =గొందజు, నాన్తాచ్చ జవలయ్యాడివరక నుజ్య_న్హముశుండియు భావార్థము దోంచునని తలంతుకు, గుర్యా చేఃంద్వ వాయ్‌ రాత్‌ =గుర్వతర మాదినిగల ద్వ షిరాత్‌ =రెడయరములుగలయట్టి నా న్వాత్‌ జను బ్యంతను.నకుం బరను.గ పట్టేమ్‌ = వట్టలను పంచమివిఛ_కి ప్రత్య యమును నూత్రము, ఊచిరే=నిల్బుదానినింగా వచించిరి, వ్యతిరేశాదా భావిని చాత్‌ స్మ త్తీను సూత్రముచొవ్చున (3౧౩ విపు )నాదిశబ్బమహిమచే భావార్థమున అ_త్ర్తళము” కా క్‌ జ. రాంగా. తిబ్బధ్యం= 0 ఆవే ఉుతవ్రకృవయ।ః అన చొప్పున నయసది ద్రుత శ్ళీశక మగుటచే నది నాంత్య క్రియ యగుచున్నది, చేయు-వలయును=చేయుగ అేన్‌+వలయు జ చేయవలయ.న్‌ = చేయుట వలయునని యర్థము భావార్థకమగు టచే చేయుటి మున్నగువానివలెనే యిడియును ( చేయి అనునడియు) థ్రాతివదిక మనియు సందర్భయోగ్య్య సుబ్విభ_క్రి నందునుగాని చేయవలయున్‌” అనచోటి “జేయన్‌ అనునది వ్రథమాంతమనియుం దలంపరాదు అజ యైనచో వట్టి విభ _కీనిం బ్ర ల్యేకముగా విధింపవలనిన వ్రస్నక్సి యుండదుగదా శాన “సర్వాచే ర్య వొ € న్‌ ల ళే ఉ&రా తట్టీ మాచీకి అను వట్టి విధాయక స్యూత్రసామర్థ ఫ్టీమున నీనాంత క్రియ విట్టతరవిభ_క్రి యోగ యోగ్యము.గాక నిపాలిరూవమైయుందుననియు( శేవలపదళ్య జ్‌, వ్‌ జ 4 నిద్ధికయి దానివైని స్త్రీ త్య్వాంగీకారను.న సువ్రత్యయ మునిల్చి లోపించుననియు

(బా. ,క్రి.3% మొ 3౬.౧౨౨ అక ప్రత్యయాకమువై “వస్టోమా త్రళువిల్పుకు నంకనూ త్రమున దారకిం బ్రశరూఏకక్వసిర్ధరుకు కళాశ్యము కల్ల నేరదనియు గ్రహింవవలయుకు (దూ 6౨1 వివ ౧౯ విష వలయుక్‌ - కూపన్‌ - తళవ్‌ - అగున్‌ - కూడను = కగదు - మున్నగునవి వలయా్శదులు ఈ నాంత శయ ల్ట్రీవా9తో నన్ఫంణంమును ద్య ర్ట తీరకము ఎ గుర్యష కావికములం నగు నీరాంతములమిోా,ద పరి వినక్షికమా ప్రము కవిప్రయోగరు లుడుటచే నది (ప్రి) నిల్చువని యెజటు౨సనవి ఉకాం--చే మక్‌+పట్టి = చేయంఎట్టి = చేయుట బక్షి యని యగ్థము ప్రాచీక విప్ర యోశములనుబట్టి ద్వ్య్య కరక క్రియలకు మాత్రమే య) వచింపంబడెరుగాని త్రష్థ మర కావి ఛాకువ్రల ఫా వాస్థకనాంతముల మిీాదం బ్టి నిల్చుట ముం గాలక్రమమునం ట్రయు కృ మగుచువచ్చెను ఉవా:విడు నం్బస్టి చదువబట్టి - మొ వలయ్యావి యోగమువకుం బ్ర యోగములు;--క లోఖో 'చ్చేదముం గర్శ్మ వాష్టకులత యు:గాక యుండవలయుటనైై సు న్‌ా, 60 (శాంతి జ ఆ ౨౭౮) ఆ-వె అనఘ నీదుబ్యు “'యతిలోకమగటయు బెలినీ కొనగ నాకు వలయునటి ధర్మకోటి నీఠ తకం జెన్స వినవల యుటయు? వెప్పె నంఎజబోదరుండు (శాంతి ౨ఆ ౧౪౬౧) వష్టి ను గతవి బ్వేషుండు ధర్మనందనుండు గల్లంబట్టి యిప్పాట దు ర్షతికి దప్పి (ఆం ౬ ఆ ఇం) తే-గి ఈపు గల్లంగయ్బ్యు గా కిందువదన (కాశీ ౩ ఆ ఆల) (విస్త ౨౫౦ వివు

టవర్గ్మకంబు ఛావంబునం దన 8౫

భావంబనంగా థాత్వర్థంబు వండుట - వండుట.

వికట = కనుట

కజీ వర్ణకంబు వురాస్థ్ర యోగంబున వీభామను భావంబు

నందగ 5౬

వండకమునువు = వండుఎకుమునుప్రు=చే యక మునుఫ్రు=

చేయుటపమునుఫు = ముందు - మున్ను - తొల్లి,

బొలవ్యాశరణ వలయ్యాది క్రియలకుం గర కుగు భావంబునందు వివరణమం నుజియగ* ౧౨౨

30౯ విషయము వలయ్యాది క్రియలకు గర్హృ భూత క్రియావృ త్తి

యగు థాతువ్రుశకు నుజివర్ణకంబగు. వాండు చూడ

వలయు = వారలు చూడంగావలయు = నీవ్రు చూడ

వలయు = మారు చూడవల చు - నేను జూడవలయుం

మేము చూడవలయు - మనము చూడవలయు,

క్షశత౦0 'వేటిశావ్యాఖ్యలోని వ్రమాదనులు [3౯0 1 వి సంజీ/] వలయును - వలదు - కూడును - కూడదు = చెల్లును = ఇెల్లదు = తగును - తగదు = ఇకార్థ్రదులు వలమయ్య్యూ దులు సంజీవని, 30౯ ] వివ; *ఫావ-ఫురి-, =, ,భూూ ఘళణ్గ్‌-సాధ్య్యరూ వే నీద్ధరూవే వా క్రియారూవే థధాతో రళ్టే ౨.” (శబ్దల్లో ఆనుచొమ్రూన స్వత స్సిద్ధఫలకమగునట్టిశ్తాని ఫలమును సాధిం చునట్టి కాని వాష్థపారము భావ మనిపించు కొనును, నీద్ధరూప వ్యాపారమునకు; --వర్ష్మ ము కరినెకుు, సాధ్యరూపవ-- దేవ దత్తుండు వంటశమును వంటదెను, కురినెను = కురియుట సంభవించెకు - వండెకు = వంట యను వార్థ్రపారమును జేనెను ఇట్టి వ్యాపారము స్వరూపముగాంగల ధాత్వ రము ట వ్ర త్యయముచే దోస్టత్యమగునని యర్థ ము, భావళబ్దను ణిజంతంబైన భూధథాతువ్రుకంటె అచ్‌ ప్రత్యయము రాంగా నివృన్నమైనది 4... _కాంబట్టి ప్రేరణార్థక ణిజంతంభై న భావళబ్దంబునకు కానించుట అని యర్థంబ॥ను ** * .4కావించుట చేయుట అనునవి పరా్యాయ వదంబులు *, ౨, ఉదా.-=ావండుట వంటచేయుట నడచుట ఆనంగా నుల్దేర 'దేళసం రొరూగమును చేయుట ఫలంబులు భిన్నంబు లై యుండునుగాని వార్థిపారంబుమూ త్రము సర్యథాకువ్రలకు సామానాార్థంబే యగును +” (బాగు, చ 3౨౭-3౨౮ ఫు, ద్వి ముద్ర) ఈ వ్రాంతయెల్స సాధ్యరూపవ్యాపారనున సందర్భపడునేకాని వర్షము కురినెకు = చీ కటి క్రవ్ళైను” నున్నగు నీద్ధరూప వాస్ట్రపారస్థలములందు సందర్భపడ నేవదు, వేటికావ్యాఖ్యాత బా, గు చః వార్టఖార్థనినవయనుల నెక్కించుటలో పండుటయనం బండంజేయుట్క యనియు- వినటయన వినునట్లానర్చుట యనియు నర్ధము లూహించునది” (బా, సా, వే, 60౫ పుట) అని యిట్లు పండుట - వినుటి అనువానికిం ద్రేరణార్థములను ట్రామాదిక ముగ వ్యాఖ్యానించెను,. ఇట్టి పొరపాటు గుస్తార్భ ప్రకాశికాకర్త చేయలేదు, వపండుటయనంగా ఫలించుట యరగ్ధముగాని వంండజేయుట ” కాదు విుటియనంగా నాల$ంచుట యర్థముగాని వినునట్టుచేయట కాదు 8౬ సూ వ్యాఖ్యః--ముందు - మున్ను = మునువు - తొల్లి - మున్నగు నవి ఫురార్థకములని సూరియె నివరించెను అట్టివానితో నన్వయము కల్టునపుడు భావార్థమునందు థాతువ్రునకు కజీ వర్ణకంబు విభాష నగునని యర్థము *కజి' వర్మ కను బేక్తుగాన థాతువుకుది “ఉత్తోనకు 'అ_త్త్వము'కల్లును (వా, క్రీ ౨౦ స్తూ వండు+4అచక ఇ వండకనునుప్రు = వండుటకు ముందనియర్థము, భావార్థకనుం

[బా (క్రీ. 3% ము 3౪-౧౨౨ సూ) వాసా వే అపవ్యాఖ్య సూరికిసరికాదు, వస్ట్వంతమయియే పురార్థకములతో నన్యయించుట సంభవించును, కాన “*వండక మునువు” అనుదానిలోని *వండళి శబ్దమునకు * వండుటకు” అనియే యనస్థము, 'వేటికా వ్యాఖ్యాత “వంటచే ముటపముందు వంట చేయకుందుటయె యుం జెడింగానం బురార్థకముల తొరూగమున వ్యతిరేకరూనప్రయోగమె తోంచుట సహజము, వండళమునువు * (ఛా, పా వే ఈం౫.౪0౬ ఫుటలు) అని యిట్లు కేవలము పొరపాటుగా వ్రానెను, *వండక ముశువుి అనుదానిలోని *వండకి శబ్దరు భావార్థ శమెకాని వ్యితిరే శార్ధకము కాదు ఈ సూత్రమునందలి. కజీ థావార్థమున విధింపయిడె నే కాని ఛావవ్ధితిరేకశమున విధింపంబడ లేద, పు రార్థకళబ్బముతో నన యించినవిదన వ్యతిరే కార్థ స్ఫూ ర్తి గల్లి గబ్లనగునుగాని వు కా్థకళబ్దము వేఆ నిల్చి యుండంగా ఛాత్వర్థమునకు వ్యతిరే కాస్థస్ఫూ ర్తి యొట్లు కబ్టును? వేటి కా వ్యాఖ్యాత వ్రానీన వై రీతిగలవ్రాత ప్రామాదికము ముజియు నీ ఫు కార్ధక రొరాగ వ్ర రెరా గములందలి కజి ని భావార్థకముగాం ట్ర ల్యేకిచి సూరివిధించుట సరికాదనియు నట్టి ప్ర 'యోంగములు నమాన్రాంతరమున సకుర్ధించుట యనంగా నట్టి చ, యోగముల లోని కజీని వ్యతి లేకత్ర్యార్థక కజీి గానె యంగీకరించి యయ్యధది “ఉండు అను నధ్యావోర్య థాతుజవిశేషణముతో నన్వం0చునట్లు సరున్వంంచికొని సమర్థిం చుట యు క్రమనియుం దో చెడిని ఇట్టి యభ్శిప్తాయము కలవాండగుటచేశనే కావలయు నధర్వణా చార్యుండు వేలుగ దీని నుప దేశింండయొద్ధు, అధర్వణా చార్యుందే కాళ ప్రాచీశులెన్వరును నిట్లు సూరెపద్ధతి నుపదేశింవలేదు నాతలంచిన రీతిని “ఉండు” ఛాతుజనవి కేమణాదికము నథార్థోరము'చే యుటయె (వ్యతి లేక శ్వ్వార్థ నున కిట్టిరీతినె సమానక_ర్శృకత్వము కుదురును, 3౧౧-౩౧౨ విష) కవిసమ్థుతమని య్యా,క్రింది సోమయాజి వ్ర భృకుల వ్రయోగమనులు నిక్షయింహజూలియున్నవి, చ, తునుముదు నెల్లి నైంధవునిం దోయజమిడ్డు డు స్రంకకుండుము న్న నర వరేణర == (ద్రోశ ౨ ఆ ౨౮౧) ఉ పొన్నలు పూళెం బొన్నలొగిం బూవకముందజ: బూవె నోయ లా పొన్నలుం గొండగోంగులును బూవకముం దజుః బూచె బూరువుల్‌ ఉపొన్నలు గొండనోంగులును బూకువులున్‌ మెొగిం బూవకుండంగా మున్నవనంబునం గలయ మోదుగు లొప్పుగం బూచె గానునిన్‌, (నన్ని కు, ౪ ఆ, ౪౪౭ పు, దముహాకవు లీరితిగా “ఉండు ఛాతుజవికేవణాదికమును వీడియుం బ్ర యోగించుటచే గానలయుం దర్వాతి మవశవ్రు లెల్ల నక్లై ప్రరెరా గింపసాగిరి, అట్లు “ఉండు థాతుజవిశేషణాదికము నథ్యాహార్థముగాం దలంచి కనులు దాన ర యోగింపలేవని గ్రహాంపక సూరి యీ భావార్తక *ఃజి వరమును

క్షే442 భావార్థకమగు “ఆన్‌ వ్రత్యను (30గా 1 వి సంజీ,] స్యూశ్రించెనని తోంచుచున్నది. “ఉందు శబ్దమును వీడిన వ్రరొరాగములువ లే.గి, వాకు గానక ముందఆ లేక దోలు కొని రయంబుశం బు9 కరుగుటయ నీతి (విరా ళ౮ఆ ౬౮) ద్వి పుట్ట్ట యట మున్న ఫుక్సై మచ్చింత (బసవ ౧ఆ ౧౯౮

నీ పొడిదద్దు కంథళంబు పొరివుచ్చకయ మున్న తల వ్రకంపంబు పొందకయ మున్న

బొమలు కన్నులమిాందం బొదిని వ్రాలకమున్న పార నే త్రముల కడ్డు చొరకముశన్న

క్రుతిరీటంబుల శ్రి సుకగి పోవకమున్న వళు లాననమునం బర్యకయ మున్న హృద యంబులోం 'జేగ పదను దప్పకమున్న గ్యాత్రంబు శిధిలంబు గాకమున్న గీ పండ్లు 'వేర్వానీ కదలు చూసపకయ మున్న కాకి కడకంటివె6 జూవు రాకమున్న కాలు నేయాడు తశీయంద కదలవలయు, దీగ్ధనేవకు చేహ మస్థిరము గాన (శాళలీ 3 ఆ ౮౪ ప, ఉ కూణటి వేశితోం గుకులు కూడళమున్న కుచప్రరోహముల్‌ పోగల తోడి సామ్యునును బొందకమున్న నితంబ నీకకున్‌ వ్రేశందను బొకింత వ్రభవింపక మున్న చనూనబాణుం డ క్రాంకలం బెప్టెం డా నజవపామెక బాలికతై నిటాళి!న్‌ శళా, ౧ఆ౨౬వ) ఉీ, రనుండు పళ్చిమాం భోనిధిలోనం త్త్‌ంగ శయ నున్న రయంబున వాన్యవావానా (మనుచ, ౨ ఆ ౭౬)

౧౨౩౨ సూ వా్యాఖ్య,--(౨౬8౩|[వివ, చూడు ) బా, శ్రీయాః ఈం నూత్ర, మున నుపదేశింయబడు నుజీ తుమర్థక మగుటం జేసీ యట్టి కాద న్ధ్యార్థక నుబ్యంతము వలయ్యాదులకుం గ_ర్త్హయై యన్వయింపనేరమ కావుకం బ్రకృతసూ త్రముచే నట్లు కర్తమై నిల్బుట కర్ట్హమగం భా వార్థకమం పసాధింపంబడుచున్నది ఈ సూత్ర్తముచే నుపబేశింప బడిన ఫావార్డక నబ్యంత క్రియ కలయ్యాద క్రియలకుం గ్నర్హయగు చుండును, (చూ, ౨౬3౩ 1వివ) నజీ జీక్తుగాన టా శ్రీయా ౨౦ సూ, చొప్పున థాతునుతుది యుకార మళారమగును ఉదా.--చేయు+ అగ ను వలయును = చేయవలయును = చేయటవలయువని యగ్థము చేయుట యావ శ్యశమని పర్యవనీఠార్థము ఈ నబ్యంతముతో జంటగా వలయ్యాదులు ప్రమా గింవంఒడుట తజుచయొ్యను నిది భా వార్థశము వర్థస్తము నగుటంజేనీ వలయ్యాదు లం దర్య్యాత సయితము చ్రయు_క్త మగు చుండును, త ర్యాతనె యవ్యవహితముగ నుండవలనీనం ఛ్రుస_క్రియు లేదు, సందర్భ రొఠాగ్యముగ వాకర్టములోని స్థలాంతర మందును బ్రయుుకృము కావచ్చును. నలయ్యావి క్రియలయందలి యాఖ్యాతముచే నీక_ర్త యయభిహితమగుకు గాన నియ్యది చథమాంత మనందగును, కర్తయగు- భావంబునందు నుజియగు” నని స్యూత్రించుటచే నిది కర్తగనే యుండున్లరు న్లియను మేర్చడు దుండుటం చేసీ దీనివం౫ నితరవిభ క్తులు నిల్వనేకవవ్చు ఈ ను జ్య్రరితము ప్రథ

[భాం శీ 3౫ీమొ 3౬-౧౨౨నూ ) భట్టారపండిట్టియెడల షక్టిని బ్ర యోగించును, మైకవచనముగనె యుండుకు, ఇవి న్ర్రీమముగాన దీనివై “సు ప్రత్యయము నిల్చి లోపించునని నూరివత్‌ మందుకు బఉ్రీయ నెన్నవదును (బా, తత్స ౫౭ సూ, ౧౬౧ శ వివ ఉదా;--నీ నీవనీం చేయవలయును 9టం జేయన్‌ అనుదానికిం గ_ర్హయగు “నీవి అనుచోం బ్రథకు వచ్చెను, (మా, ౨౪౩ 1విష, బా కార 3౨ సూ (స్రాఢ క్రియా ౨౭నూ మూడు చేయుట వలయాను- చేయిట వలదు చదువుట కూడును - చదువుట కూడదు మున్నగురీతిని ఛావార్థక _ర్హృత్వము నరయు నది, ఇట్లు వలయాళ్ళదులకుం గ్రరయగు భావార్థము నందు థాతున్చనకు *నుజి సయం తను ప్రాయికముగా నకును ఉదాపాానీన్ర చేయుట వలయును = నీవు చేయవల యును *చేయు+న జి వలయును” అనుచో బొ, క" ౨౦ సూత్రము చొవ్వున నుజీ పరక ధాతూ కారమునకు చిత్తము రాంగా చేయను+వలయును = చేయవలయు ననియగును బా సంధి ౧౮ నూత్ర్తముచొవ్చున ద్రుతనంధిలో ద్రుతలోపము వచ్చి నని యెఆుం%నది సూరివతేమునందలి సంశ్లేషకూవము చేయన్‌ వలయునని యుం డును, న జ్యంతమునకుం బరముగా వా శి ౧౧౫౧౧౬ సూత్ర ములచొవ్పున బౌతీశముగా - *కాను-కను శోబ్బ్టము లను వ్ర్యయుక్తము కాంగా “చేయలావలయ్యు చేయంగవలయు. అను రూపములు నీద్ధించును. ఈనుజీ జీత్తుగాన బౌ, (క్రి, ౮౪౬ నూూత్ర మువొవ్వున ము_త్తగుచున్నది కాంబట్టి యిది పరమగునపుడు వా ఈ ౯౧ సూత్ర ముచేత చూచదుధాకువునకు *“చూడూఅను నాదేశము గల్లునుగాన = వాడు భూడవలయునుంవారు చూడ గానలయును మున్నగురూవములు నీద్ధించును, నీవు చూడవలయును మేము చూడంగావలయును మున్నగురీతి నియ్యవి మూడుప్రురుష ములందును నొక్కరీతినే యుండుటకు సూరి యిడావారిం చెను, ఇస్లె వాండు మాడ వలదు-వారు మాడవలదు - నీవ్రచూడవలదు - నీవ్రచూడంవాడును - విారుదూడం గూడదు - వాండు దూడ, జెల్లురు. మీముచూడం జెల్లదు “ నీవ్రచూడందగునుంవాండు మూడందగదు = మున్నగురూపముల 'నెజబుంగునదిం ఇలాన్టదులు వలయ్యాదు లను నాదిళబ్ధము చేత అగును - శాదు - వచ్చును - రాదు = చను = పోలు” మున్నగు వానిని సయితము (గ్ర హింపవ లెను, నీవ్రచేయనగును - వారుచదువంగాదు = మిరు శూడవచ్చును - నేనుజూడ రాదు - మొ. “నీ కీవని చేయవలయును అనురీతి మర్దిని భట్టారకుం డిట్టియెడలం చి యోగించుచుండును, వలయ్య్యాదులు సాధారణముగాం దద్ధక్షార్ధక ఉథమవువమైళవచననున నుండును, *వలనెనుి అనురీతిని భూతార్థక వ్రథమైకవచనమును గలదు, అసమాపకముగాం బ్రయు_క్తమగునపుడు *టి వ్తత్య యాంతను.గను *ని ప్రత్యయాంకాది ధాతుజవిశేషణముగను గన్పట్టును, లే

కేశ4శ వలయ్యాదియోగ కవిప్రయోగనములు [30౯ 1వి, సంజీ] శ్రుతము నరునిం బరిజ్ఞానయు తు96 జేరు 44,., === కొన ఛ్రుతవంతుం డగుట నలయు” (ఆను ౫ ఆ ౧౪౮), అనురీతిని వలయు” అనుదానికిం గర్త భావార్ధశ మె యగుట సవాజము ఇట్టే ఛావార్థక టి చ,త్యయమునకుం బకా్యయముగ ను జ్యంతము చ, రొరాగింపండునని ప్రశృతసూ శ్రార్ధము, లే.గి, బలనీ నీవు్తు లెల్ల నొండొరులతోడ నెటొడంఒడియుండుదు రట్టచేయ నలయు * ....= (సథా, ౨ అ, ౧౩౧) వలయు అనునది ముందనిల్చుటకు'-క వెలయ విధిదృష్టనయ మున నలయుం బరాక్రమనుం నేయ వసు ధేళ్వర య గ్ల్గలమగు బుద్ధియుః గడం కయు6 గల ఫురషుల కిదియ చూూవె కర్తవష్థ మిలన్‌ (సభా, ౧ ఆ, ౧౩౧) వాళ ను.న నెచ్చటనేని యుండుట కుడా ---క పిరృసంకల్పము నేయలణ. సుతుల కవళ్య మునువలయు.. ,... (కథా ౧ఆ ౯౮) క, అనఘా నుద్వివనిహతుల కగు నే బదుకన్‌ (ఆది. ౨ ఆ ౧౯౦) ఆ-వె, కాన 0౫0% 'వేండం గాదు నాకు (నభా ౨ ఆ ౨౬9) చం, , * ఇంక వలుకన్‌ వలనెన్‌ ౨. , *, (భా, ౨ఆ ౨౮) ఇంక నాకుం ఒల్కుట నవలనెనని యర్థము నూరి చథనమాంతమ., లను మార్రమె యుదాహారించినను నంతేటకు నన్నయ భావార్థక్ళక్రియకుం గర్హయగుడాని ప్రధ మాంతను నథా్య్యాహార్భమ.6జేసి యద్దాని సన్హష్థంతము వలయ్యాదులతో నన్వ యించురితిగ6 ట్ర, యోగించుచుండును,. అట్లని యట్టిక_ర్హకుం శ్రథమాంతవ్ర మూ గము "లేదనరాదు తిక్కనాదులు ద్వివిధముగను బ్ర యోగించుచువచ్చిరిప్త్రథకువ-_- ఉ,..*4=,. దైవము తోడ్చడన్‌ వలయు, (ఉద్యో ఆ ౭9 కం, 9 నాకు నీ వేమియు6 జె ప్పను వలవదు సంజయ (ద్రోణ ౧ఆ ౯౮). క వినవలయు వాని 'నెల్లను జననాయక మిటి వీవ్ర,.... * (ఆళ్య ౧ఆ ౮వ) వలయు థాతు వీసందర్భమున టివర్ష శాంతనుగ సయితము ద్రయు_క్తమగును ఆ-వె, అనఘ నీదు బుద్ధి యళిలోశ మగుటయుం లెలినికొనంగ నాకు వలయునట్టి ధర్మళోటి నీవ తగంజెవ్ప వినవల యుటయు. జెప్పె నంబుబోదరుండు (శొంతి,. ౨ ఆ, ౧౬౧) క, లోకోచ్చేదముం గర్మ వ్యాకులతయు6 గాక యుండ్‌ వలలయుటగై సు న్లోకాం 9 46069 (నొంతి ౬౪ ఆ, ౨౭౮) వలయును - వలదు - కూడును - కూడదు - ఇల్లును = చెల్లదు = తగును = తగదు, ఇత్య్థదులు వలయ్య్యూదులని సూర్తి యుదావారించెను, ఆకిళబ్బముచే, వలవదు - వచ్చును - చనును = రాదు - కాదు - అగును = పోలును - మున్నగువాని నెన్నునది. నుటికొన్ని వృ యోగములు: క, చనునె యధర్మదూ్యతం బున నిట్టులు పాండు ౮ జపుద్టులం ట్రభులన్‌ వనం గళులం జేయ దుర్వో ధన ధృతరాష్ట్ర లకు నిగతదయ హృదయులకున్‌ (ఆక, ౧ ఆం

(బాం చీ 5౫ మొ 3౬-౧౨౨సూ] వలయ్యాది యోగ కవిప్ర రొరాగములు క్షేశకర్‌ 3వ మ... *ంచహోగ్ర కాననాం తరనుల నుండకుండ నతిదారుణ దుర్మృగసంగముంబునం బొరయశ యుండంగా మనకు బోలు నమందమనః। వ్రీయం బుగాన్‌ (ఆక, ౧ ఆ ౨౪౨) ఆ-వె ఆకం జెవ్వండొప్కొ యమృవోత్తునిం గనుం

నొనలం గెౌలిలించ వినయమొవ్ప నర్ధృరిపాద్యవిధుం నర్చింప భక్టి సం యుక్తి నెపుడు గొలిచియుడ వలయు ఇట్టులొక్క వలయ్యాదిధాతువుతో ననేక నుజ్యం తము లన్వయించుటయు సమృకమె ఉం. ద్రైవను తోడ్బడన్‌ వలయు (ఉద్యో, 9 ఆ ౭3) ఇందు నుజ్యంత్క క్రి యయొక్క కర్త ప్రథమాంతము సంశ్లేష సంధియుంగలదు. (౨౬8 1 వివ, బా క్రి, 33౨ స్ఫూ+చంం,. ఎట్టులై నం జం పవతగు (భీవ్య 38 ఆ 3౧౦) (చంపన తగు = చంప్రటయే త ఫను) నీ అనిన మరుత్తుం డయస్ట్రమర గురుండు నాయాగంబు నడపుట కాత్మ రోనీ రాకున్న సంవదర్తుం థ్రౌక్టించి తెచ్చితి నింక నట్టులు నేయ నెట్లు వచ్చు ..... (ఆశ్వ ౧ఆ, ౯౦)

(అట్టులు సంవర్హ్తుని విడుచుటలు) ('అట్టులు నేయ శెట్లు” అము ముద్రణము తప్పు అనన్నితము నాయొస్టనున్న తాళప / మాతృకలు రెంటను *చేమ 'నెన్లి అనియె యున్నది ) ఫందలి వచ్చుథాతువున శాగమన మర్ధము కామ, వచ్చున్‌ = తగును = వలనువడును” అని యర్థము ల్ల వలయ్యాదులలోని “రాదు అకుడానికిని “వలనుపడదు - తగదూ అనియె యర్థము. లే-గి 'లేటిచూడను కాకున్కి. లెల్ల మధిప (శల్య, ౧ ఆ ఈం) చ, 4.., తప మాచరించి నిగమాధ్యయనం బొన రించి కానరా దనఘు మదీయ దివ్యపరమాళృతి (భీష ౧ఆ ౨౨౦) ఆ-వె అగ్ని శిఖయు6 బోలె నంటను జడాయను జాడరాని యట్టి శుళచరిత్ర, (ఆక, ౨ ఆ. ౯౧) (దూడకానిమాచుట వలనుకడని) శ నరుండును సాత్యకియు. వృకో దరుండును మననేనం గలంచెవరు నైంధవుః జే 609 నీకుః దగునె నరనిం జొరనిచ్చితయేలి వారిం జొరనీ ననఘాం (ద్రోణ ఈ ఆ ౧౪౬౩) (చొరనీన్‌ +చొరనిచ్చుట, తగున్సె క, వెగ డొంది యిట్లు పలుకణళ నగునే పగతురు ప్రమోద మందం *.44444,(విరా, రో ఆ ౬కు లే.4,44, ౨ రనెడు స్పప్తవష్థ్రపననుః లం జనదు తగుల (ఉద్యోం ౨ ఈ ౪౪0), క, 'మీరోదకవృత్తి మనము వారలునుం గలని బృదుళ వలదే నెన్మిన్‌ (ఉద్యో ౧ఆ ౨౬౩9) మునున కీకండగ వచ్చునే.,... ...(ఉదో్యో, ౧ఆ, ౨౬౪)

ఆ-వె. శాన యింక వేడంగాదు నాకం (ఫభాా౨ఆ ౨౬3) నీ, , ౨ ఆంవె శాన గాలము నేమనం గాదు తండ్రె (శాంతి, ౮ ఆ ౨౩) ఆ-వె నమ్మందగని వారి నమ్మక యున్నది తగిశవారి నైనం దద్ధ నమ్మి యుండందగదొ,...,. (శాంతి 3 ఆ ౨౩౯), ము, తలయం గూడునె యింతలేనీ దొర లీ యై న్యంబు (ఉద్యో, 3 ఆ ణప,

క44౦ ఎన్న నేర్చు మున్నగుచ్యోట్ల భావర్థకముకాదు [30౯ వి నంజీ) చ ఆకులిన తారకశాసనుద మయంబుల స్టేను సర్వవేద కా శ్రకుల యశేష పాఠము ముదంబునం బొందను బుద్ధిపోవాం వి క్రమమున దుగ్గమాగ్థజ ఎగౌరవ భారత భారతీ సము ద్రనము దరియంగ నీ దను విధాతృనవైనను నేక బోలునే (ఆది ౧ ఆ ౧౯) వేరంబోలునే = నేస్ట్రట పోలునే = నేచ్చుట వీలుపడునా, ఇందలి ఎన్నన్‌ = పాందన్‌ - ఈందన్‌* ఆకునని తునుక్థకములె కొని భా వార్థక ములుకావు ఎప్నటకును - పొందుటకును - ఈ.దుటపను - వేర్చుట* అని యర్థమగుటం జేశీయు భావార్థక న-జ్యంతము చతుర్థ్యర్థక సస్త్ర్రంతమగుట సమ్మతము శామిం బేనీయు(. తుమి చ్రత్య్యయము కాద్యర్ధ్యార్థకముగుటచే నట్టి నస్ట్యుగ్ధక నుబ్యం తములు తుమర్ధకములనుట యు_క్తమగటంజేసియు నవి భావార్థ నుజ్యంపములు క్రానేర ననందగును. ఇళ్లు య్యాక్రింది వ్రయోగములందలి నుజ్యంతములు భావా ర్థకములు శకావనియు6 దుమర్థకనులనియు గ్రహింపనగును అ-వె.., .. ., వమినేయనేర్తు రించుకులుండ (నభా ౨ఆ 3౧౩) (చేయనేర్తున = చేయుటకు నేర్తురు = చేయుటకు నేర్తురు, నీ... కక్క లికకుంభవళన మహిష్టు నిష్ణు రనఖ ముఖుండగు హకిమోింద మొటింగింయేమి ఆవె నేమనోషు

(నభా, ౨ ఆ 3౮) (చేయనోవున్‌ = చేయుటకు సమర్థమగును) సీ, 4... ఆ-వె ౨. * క ట్లయినంగాని చాంవతనింబొగడ (వభా ౨ఆ ౪౧) ఇట్టి యెడల నొష్కొకప్పుడు తాదర్ధ్య చతుర్థ్యగ్ధక సష్టియే చ, యోగింపండుటయుం గలదు, చం, ., * == పరలోక సౌఖర్ధిముల్‌ గనుటకు నేక రిక్కడి సుఖంబులు 44 (ఆర ఈ ఆ ౧౭౬), 9ళై శ క్తార్ధకాది యోగమందును దాదర్ధ్య చతుర్హ్య ర్థక ససష్ట్రీస్థానముందెం దునుర్ధక నుజి నెన్నందగును గాని భావార్ధశ నుజి నెన్నరాదు, స ్రాహణులకంగా కం ౨ +, పరులకలవియె,, ౨. .. (ఆర ఆ ౧౨౫) దీనిచొప్పుననె నుజ్య _న్హమును దుమర్థక మె యని యొన్ననగును, క మన నేనల నొక్కెత్తునం గొనందలచి కడంగి వచ్చు గురువున్తుని మా ర్కొన దృష్ప ద్యున్నునిం గా వను ళక్యమె నీకు నిచటివారికి నధిపా, ( ద్రోణ ౫ఆ 3౫ వు చ, నిశ్వసం హరు న కెత్తిపోయి కలవాంబున నోర్వంగ నీయలంతియే (నన్ని కుర ఆ, ౪౮9౨) ను. విశ్వగం హరువర్తించు మబో వ్రతోపవాతి నేయం బూన నీప్రావ్రీయే (నన్ని, కు ౮ ఆ ౮33) ఉ చావంగ నేమ నెవ్వ డును జాలండు (భవ్య ౩ ఆ, 3౧౩) ఉ. వింతయె శకాను.ళక్షి యుడినింప:గ శక్యమె యెట్టి వారి!న్‌ (ఆది, ౭ ఆ, ౫౯ సృ నలయ్యాదల కర్థనిశేషములందుం బృథక్‌ ప్రరొణాగమును టి థమఫురుమైళవచనాదీతర స్థలవ్ర యోగములును గలవు, క నరునత్యద్భుత వి శ్రమ

(వా, క్రీ, 392 సూ] నన్నయాధర్వణుల వ్యతిేకక్తా సర్గక విధిః క్షే447 పరిణతి నూడం గనదో౧0% వది వేల్‌ వలయున్‌ొ (ర్మ, ౨ ఆ ౨౮౩(మాడు శరం వలయుళబ్దము) ఆ-వె ఇట్టి వ్నర్హ్తనముల నెక్టడు పొందన్చలకుం దగిలి వ్రీతినేయం దగితిం గాని (ఆక ౫ ఆ 30౯) (శ్రచట చేయన్‌ి ఆకునవె ఖావార్థకము కాదు, తొమర్ధక నుజ్యంతము ఉనా ఛుజవీక్య విక్రముగుణంబులపం దగుచున్ను యి ధను న్లాభము (వఫా- ౧ ఆ ౧౨౮) పన్మళవృ త్తము = కొడుకునల్కు. విరి కూడదు నాక దురాత్తు క. (ఆవి ౬జఆ ౨౩౦) క తగునిది తగదని యెదలో వగవకః, ౨ *4,(ఆది ౧ ఆ ౮ఇ పు క నీకు దురాగ్ర వా మగునే (ఉద్యో 3౩ ఆ 330) (అగువే = తగునా) రీ. భవే త్కః త్త మూ న్నాన్ను ఉవ్వం త్‌న్మన్‌ వే నన్నయా భవేర్‌ కాస్థ చ వ్యతిలేకాశ్టే థాతో_స్త్మతెవ 3౧౦ వినయము మి రృవేత్‌, (వికృ శీయా 23౧ కారి అహో ౫౦౨ పుట కల్పతదవు 8౧౦ వివ __భవేత్క ఇత్యాది పూ ర్యార్థమునకు ౨౯౦ వివ యమున వ్యాఖ్య చేయంబడెకు కవర్షశ వ్రస్తావనమున వ్యతిరేక శ్ర్యార్ధక క్ట వత్య జ్‌ వ్‌ అభా ళ్‌తి యమును సట్టి వ్యతిరేకార్టక ప్రస్తావమున వ్య్యతిరేశభా వార్ధక మి ప్రత్యయముకు నుపదేశిసంబకుచున్నవి వ ర్రితిలేళార్ణే కా సల్టే చ=న్యతిలేక శ్రా గర్ధమువు ఛా; థాతువునక్కు కః కి వ్రత్యయ మగును - చళబ్దరుహిమచే బూ ర్యార్థమునుండి కి అనునది యాష్చష్ట. మగుచున్నది వ్యతిలేకాదా భావిని చార్‌ స్యాత్‌” అశు చొప్పున థాతువుతువిని అ_త్హ్యము ” నిల్చును ఉవా"_చేయు+ఆఅ+క = చేయకం “అకృళత్యాా అని యర్థము త్న్తైన = ఆవ్యతిరే కార్థమునందె, థాతోః = ఛాతువు నక్కు స్వాన్టే = థాత్వర్థ రునంద్య, వి? అ మీ చతీయము భవేత్‌ = అగును, “స్వాస్థే అనునది నాన్నుః శవర్శకః స్యాత్‌ స్వాన్టే అను మూాలభూతచిం తామణి స్యూత్రమునుండి యను వృత్తరుగుచున్నది ఛాతోస్సా ఏల్జే వ్యతిరేశాన్టే 'అనంగా వ్యతి రేకవిశిష్ట ఛాత్వర్ధమునం దనునర్థము లభించుచున్నది వ్యతిరేక విశీష్షభావా ర్థమున థాతువుతుదిని మి" వ్రత్యేయమను నిల్చునని పర్యవనీవముగుచున్నది వ్యతి "శకాదా భావిని చాత్‌ స్యాత్‌ * అను _ చింకామణినూూ 'శ్రముచొవ్వున థాతున్ర తుదిని *మి చతథ్టయమునకుం బూర్వనున "*ఆత్త సము" నిల్చును ఉదా: చేయా+అశుమి = చేయమి = చేయకుండుట - చేయకపోన్చటి అనియర్థము 9ళ్ల - వండమి - చదువమి - తినవి- మొ వ్యతిేకక్రా (గ్ధము ముంను వి_స్తరింంబకును, న్న జో క్‌స్‌ మ, (విమ, 3౧౨) ఆంధ్ర, శబ్దచింతామణి వునరాగమః క్రియాణామ్‌' అనునూ శ్రముచే

శథ43 వ్యతిరే కార్ధళ “మిజీ' ప్రయోగములు (3౧౧ వీ, కల్చం సాధించురూసనుల'నే యధర్యణుం డిట్లు వివరించెను, (చిం. వి, వ ౧౧౧ వివు చ్రయోగములువకు సమరవిముఖత్వమును రణ వనిముఖులం జంవుటయు శరణు వేడిన రతీం సమియును యాదవవంశో తృములం దివి గలవె చెళ్పము జారుక తనయా (౮౧౬౯౪ ౪౮౦) (రతీంవమి = రథీంవకుండుట '“రథ్సంచుటి అను చొనికి వ్యతి లే కార్థముం *మి ప్రానస్థలగతము) క ..... * తనవా కము లంఘి౨పమికిం బ్రస న్నమనస్కు౦డై... *. ..(ఆక ౩ఆ ౧౪౩) నీ త్రేతాగ్ను "లెల్లను చేజరిల్లమి జేరి. *.44,(ఆది.౧ఆ ౧౪౧) క తమియుంసపవలయు నొకం డెుంగమి నేమే నన్నంతం గటకటంబడి..,... = (విరార ఆ ౨౨౫4)(మి ప్రో స్థానగతము). క, ...దై త్యాన్వయ మృతుగ్రవయై యెళంగు నొవ్చమికి మితిగలదే, (వారివం, పూ, భా, ర ఆ, ౧౬౩) (న యతిస్టానగనతము) క, తమింయించువారిం గని చా లమి వెట్టుదు నైననుం దలంప నమూన శమయ కడు మెటయు 4446

• (ఉద్యో ౨ఆ ౮౦) బాలనా వతిలేక భావంబున మిజియగ, 3౭2, శిం౦ కే నిమమము వ్యతిరేక విశిష్ట కీయాభిధాయి. ఛాతువ్రనకు మిజి యగు = వండమి = వండమీ

సంజీవని, 8౧౦ నిమ---వ్యతిలేకభా వార్థ మనంగా వ్యతి రేకముతోలహాడిన ఛాత్వర్థము ఈవిషయమంనె సూరి వివరించుచుర్నాండం, వ్యతి లేకముతోం గూడిన వా్థ్రపారమును దెల్బు ఛాతువునకు వి. జీప్రత్యయ నుగునని యగ్థము మిజీ జ్‌ీత్తు గాన బాం శ్రీయా, తం నూత్తముచొవ్చున ధఛాతూ కొారమున కాజేఫముంగా *అఈ శారమువచ్చును. వనండు+అ+మి = వండమి = వండకుండుట ఇ మ్ల - పందుల, మి = పండని = పండకుండుట కల్పతరువున దీనికి గవిప్ర యోగములు యత్మిప్రాన స్థాననతములు భూవంబడెను

నన్నయా __ క్రాభూతరొగోః ,క్రియాన్త న్యేత్‌, (ఆం చిం, 3౧౧ విమయము క్రియా ఇ కారి అహో ౪౭౮౪ ఫ్ఫ)

శల్చతరున్స, 3౧౧ వివ$;-_౨౯౬ విషయమున నీసూత్రము వ్యాఖ్యాత మయ్యెను, శ్య్వార్ధరుందును భూతార్ధముందును చీయ తుదిని ల్లి వర్గశము నిల్ఫు కని యర్థము, క్యార్థమందనంగా సంపక్కృతమున శ్రా ర్‌ చ్రత్య్ట్రయను వచ్చునస్థదు నందని యర్థము, 33౨౦. సమానక_ర్హృకరొరాః వూర్వకాలే (3-౪-౨౩౧) సమాన క_ర్తృకరుాః ఛాత్వర్ధ రొకాః వూర్వ కాలే విద్యమానాద్ధాతోః కా్యప్యాత్‌ భక్త్యా వగతి, డ్వివచన నుతన్ఫుమ్‌, భుక్త్వా వీత్వావ్రజతి,... ..* (నీ కా, ఉత్తర

చా, శ్రీ 9౮ సూ] శ్రాంతముల యేకళర్హృకతానిర్వావాము క్షశక0 కృదన్హు జకక_ర్త యనేకవ్యాపారములను జేయంనపు డందలి తుది వ్యాపారమునకు బూర్యమందు జరవిన్య క్రియలను జెలువుథాతున్చలతుదిని సంస్కృతమున క్రౌ ఖో వ్రత్యయము వచ్చును - లెల్లున 'షి ప్రత్యయ మగును, భుశ్ర్వా వ్రజతి = భుజించి వెళ్ళుచున్నాండు. “సమానక_ర్హృక రొరూః” అనుచోటి ద్యివచనము లెక్కించునది శాదు భుజించి శ్రాగి వెళ్ళుచుర్నాం డనియు నిట్లు శక్తా ప్రత్యయ మనేకథాతు వులప రావచ్చునుః ఇట్లు పాణినీయమునం జెవ్పంబడియున్నను నిందులకు విరుగ్ధమగు ఛ్రచయూాగ ములు మహోకవ్రల కావ్యములందుం గన్బట్టుచున్నవి, న్లో +, అనుభవతి ళఈ చీశ్థం సొఘృళాచీముఖాభి ర్న సహ సహచరీఖి ర్నన్దనాన్స నువ ఇతి మతి రదయా సీ రృమీణః వ్రేష్య భ్రైమిం విపినభువి సఖిథ స్సార్ధ మాబద్ధఖేలామ్‌” (నైష.౨సర్ట్య ౧౦౯ శ్లో ) ఉద్యానమునం జెలులతోలహాడి క్రీడించు దమయంతిని జూచి ఘృతాచి మున్నగు నప్పరసలతోంహడి నందనవనమునం ్రీడించు శచి కిట్టి యానందము గల్ల లేదను బుద్ధి హంస కుదయించెనని వై న్గోకమున కర్ధము ఇందు “దమయంతిని జూచి వాంసకు బుద్ధి యుదం౫ం చెనను వాక్థమున భిన్నకర్త ఫ్ర త్వమునందును కా క ప్రత్యే యకు వచ్చుట సంభనించి యున్నది, చూచుటకు! గర్త వాంస ఉదంణంచుటకం గర్త బుద్ధి ఇృట్టియడల స్థితర్య=ఉన్నట్టి అను వద మభార్థవృాత మగుచున్నదనియు దమయంతిని జూచి యున్నట్టి హంళకు బుద్ధి యుదయించె నని యన్వయించినచో వ్యాశరణవిరోధము తొలంగుననియుం బండితుం సమర్థించుచున్నారు. అట్టి యన్యయమునర *దదుయంతిని జూచియున్నట్టి అనుచోం జూచుటకును నుండు టకును గర్హ హంస యొక్కకేు యగునుగాన సమాసకర్తకత్వమునకు భంగము లేదని తాత్సర్య్థము. వ్రే శతి శ్రా ప్రత్యయా_న్తస్థ అన్నన్షర్యక్తియయానహ వకకర్హృక్యనియమాత్‌ స్థికన్యేతి పశ్సీణ ఇత్యస్య విశేషణ మథ్య్యాహార్భమ్‌” (జీవానన్ష వా్థఖర్థ), వకక_ర్తృకళాా భఛావాత్‌ శ్రా ప్రత్యయానువపత్తై స్టిన్యే త్య థ్యాహార్యమితి క (వ్రైచుచం త్ర నాష్ట్రయరత్న విరచింతాన్నయ బోధినీ వ్యాఖ్య) లా అత్ర క్రియాణామేక కర్షృత్వ వవక్ర్యాచ్‌ స్యాత్‌ -లేన గురౌ గలే 9ిప్మో భుబ్‌్తే ఇత్యాదొ న స్యాత్‌ -కిన్తు పుత్తం దృష్ట్వా సుఖ భవతి = శచ్చుం దృష్ట్వా దుఃఖం భవతీళ్యాదా స్థితన్యే త్యథ్యావోరా బేకళ్నర్త ఫల్వే వ్వాచ్‌” యుర్ధ, ౧౧౬౪ సూ, దుశ్తాదాసవ్యాఖ్య) ఇట్టి ప్రమైోగములు సంస్కృతమున ననేకములు గలవు, శ్లో, యడ్హృష్ట్వా నాఒపరం దృళ్థంయ దూత్వాన పునర్శవ। యజ్‌ జ్ఞాత్వా నాఒ పరం ల్‌ బే త్యవథార య్యేత్‌. (శ్రీమచ్భంశర భగవక్చాదకృతాత్త్య

1450 ఉండు ధాకుజరూపాథా్యాబోరను _. [3౧౧ వీ, కల్ప] బోధము )౫ న్లో) యద్‌ - కాలా స్టితస్య అపరం దృశ్యం న భవతి అశురీ3 నిందును స్థిస్ట” అశుచాని యథాష్టహార మావళ్య్థకమె అ్తన్లై నోప ఆెజచిఫోని సరుంటెను మున్నగుచోటులయందు సమానక _రృృకక్రియలలోని వూర్యశాలి శత్య్యము వివయౌధీనమనియు గ్రహింపవలయును, * యదగర్టివీ కంసవతనాన_న్హరమేవ యునత్కారో భవతి తథాపి యనదితి కళ్యా కంసః పతతి ఇతాళ్లదా యనత్కా_రన్య వూర్యశాల వివషమయా క్యాచ్‌ స్యాత్‌ * వీవం ముఖం వా్యాదాయ ని ్రాతీక్యాడి” (ముగ్ధ, ౧౧౬౬ సూ, దుర్దా, వ్యాఖ్య)

పయి నుదాహరించిన యంగ్లేశనుతో నే శావలయు నీ క్రిందిరీతి నాం ధ్రమవో కన్చలును ఛు యోగించియున్నారు, క అమరశారిమర్షనుండు చ శ్ర్రాము "ట్ర క్కు న నేయ రావుకంరము దెగి జే వాము ధరణిం బడియె .....(ఆది ౨ఆ ౧౪౯) ఇచట “కంరను దెగియున్న దేహము అనురీతిని “ఉన్ని (స్థితస్య) అను వద నుభ్యా బోరస్థిము. అగుటకు నుండుటకును గ_ర్త కంర మ్‌ యగుటచే సమానకర్తృశత్వము నీద్థంచుచున్నది, నీ ఈవెండ్రుశలు ప్య్థి యీడ్చిన యాచేజు........ రూ. పటి యున్నం గని యుడు కాలుంగాక.. , (ఉద్యో, 3 ఆ ౧౧౭) ఇచట కని = వరాదియున్న నాకు” అని యన్వ్యయమను, “నాపన్‌* అనునది యెట్లు నథార్థహోరరము శానలసీనదె, సమానక_ర్తృకత్వనిద్ధికంం. “ఉన్ని (స్టికస్య) అకునది యథానహో “రర్టము “ఆ-వె,.. .....అత్తతి నాకల కల మెటింగి కీచక వ్రజుంబు 'చ్క కడు వెన వచ్చి రూపజణిన కాయము నున్న లెజుంగుం జూచి చి ట్రడలు మనంబునం గదిరి వో యనువారును.. =.=., పలవించువారునైై (విరా, 3౩ ఆ, ౫ ప) ఇచట కదిరి= కదిరియుండన్‌ అని యన్వ్థయ ముగాన ఉండన్‌ీ అనునది యథ్యాహార్య్థము, సీఎ... భీము గదాహతి భూమిం గూలి యాతనిచేత సరాక్షింగంబులందుశు గలుగు ,క్రొన్నె త్తురు కాంయం ద్వా బడి మతి లెగటారి పడి యున్నవాం దు ఇ్మాసనుం డీకండుం.* = (స్త్రీ. అ, ౫౫ పు ఇచట “ శ్రావంబడి యుండంగా” అని యర్ధ్థముగాన ఉండన్‌* అను వద చధ్యావోర్థునము, ఇశ్లై యంతటను నథ్యా వోరము చేసి యేకక_ర్తృకత్యమును ఘటింపంజేయవలయును, ద్విపద, ఎనయంగ నార్నూలు నేంబదియేండ్లు సనియె నీ విట వచ్చి సంయమివరళ్థి (బసవ, 3 ఆ ౧౧౫౯ సీ వెజిప్పలు వైకొనిం, ** **కామ ములరి... ..44ంచింతలు విబ్బంభించి,.. 9 విముగ్ధతలు బలనీ 444, ఏ-గీ గోవిందునిం దగిలీరి, , .. ..నోవకాంతలు, =. "౪ 446(వారి, వూర్వ ౮ ఆ, ౧౮౮౪ పు ఇటక్రా శక్థళను - లన్నిటిచోటులందును ,'ఉండన్‌ అనునదియె యథా్య్యాహార్థ్యము,

[బాం క్రీ 3౮ సూ] సూరి సమానాశ్రాయములనుచు సవరింబెను, [శకి సమానా శృ యంబులం బూచ్వకాలంబనం దివర్మకం బగు, 3౮ చాలవ్యాశరణ వీళా త్త యంబులగు క్రి యలలోవల నెయ్యది వూర్వ వివరణము కాలికంబగుం డదద్వాచియగు థాతువున కి వర్ణకంబగుః కెంరి క్‌ విషయము ఇదియె కా సర్థంబు నాంఒడు వండి - పండి = విని. కని, సమానళ_ర్హృకంబు లనక సనూనాశ్రయంబు లను ఓం జేసి వైత్రునిచేత మైత్రుండు కొట్టబడి మడినె నిల్యాది సిద్ధంబయ్యె, సంజీవని, 3౧౧ విషమ.--సమానా శ్‌ యంబు లనంగా నేకా శ్ర యంబులనీ సూరియే వివరించెను, ఒకళర్త నాశ్రయించియున్న క్రియలలో: బూర్వశాలమును బోధించు థాతులకు "వ్ల చఉతస్థయము వచ్చువని యర్థము ఉదా:ల-రాముం డన్న మును వండి దాని భుజించి కొంతనేప్రు విశ్రమించి వచ్చిను, అనుచో "అన్నమును వండుట భుజించుట విశృమించుటి అను క్రియలు మూండును వచ్చుటకుం బూర్వ కాలికములె, నాలుగు క్రియలకును శామ.డే కర్త, నాలుగు క్రియలను రామునె ళ్‌బలీ్‌ బ్య యాశ్రయించియున్నవి, ఇదియె శ్రా నక మనంగా నీ ల్త చత్యయమె కా న్‌ మని వర్థనహరింపంబడుచున్న దని తాత్పర్యము, శ్రా ర్ధకమునంగా సంస్కృతమునందలి కాసప త్యయము. యొక్క యర్భము గలదనిఖావను, పాణినీయమున * సమానక_ర్హ్భృ క రరాః వూర్వకాలే అని "జెన్చంబడియున్నను నటువెస్పుట యాంధ్రమ హోకని చ, యోగానుకహూలను కాదనియు సనూనా శ్ర యనుల కని తెలులగపనం జవ్చళొనుట యానిళ్యశమనియు సూరి సమానక_ర్హృకంబు లనక సమానాశ్హ యంబులనుటం జేసి వైత్రునిచేత మెైక్రుండు కొట్టంబడి మడినె నిత్యాది నీద్ధంబయ్యె ' అను వాక్టనుచే విశదసపజిచెను, సూరి యుడావరించిన వాకష్టమున6 గొట్టుటపం గర్త చై శ్రుడు, నుడియుటకుం గర మైక్రుడు,. ఇటీవాశ్యమున కొట్టుట, మడియట” అను రెండు క్రియలును విళిన్నక_ర్తృకను.లగుటం జేసీ నంస్మ్భృతపద్ధతిని శాాద్రత్యయను 'రాజాలదనియు6 దాను జెన్పీనరీతీని * శొట్ట్రంబడుట యను క్రియాఫలనును మడియు ఓయు మైత్రు నొక్కనినే యాశ్రయించి యుండుటచే నవి సనూన్నాశ్రితములగటం జేసీ క్త్వాపత్యయము వచ్చుట కవకాశము క ల్రైెననియ సూరి యాశయను,

• సంస్భృతంబులో నీ వాక్యంబు లెలుంగునందువ లెం గ్యార్థకంబుతో వచింప వలను ళ్‌ త్‌ పడదు, 'వైశ్రేణ హతో వైట్రో ననూరి అని కక్తార్ధక_క్త ప్రతృయాంతంబుతో రచించ ఒడును, ఖావల శ్రైలీనిచేసి వాక్యంబులు ఆ త్పర్యంబుల్లో నేకంచైనను

1452 సూరి సూత్రమునందలి యతివ్యా _వ్యవ్యావ్తులు [3౧1 వి సంజ, రచనంచేశి భిన్నంబు లగును (వా, గుం చ 88౧ పుట ద్వి ము) అని గుప్తా చ్రశాశికా వ్యాఖ్యాత వివరించెను ఈ వివరణను బా, సా, వే వాఖాాత స్వీకరించి యెక్కిం చెను, బాలవ్యాశర్తగాని తద్యా సృఖ్యాతలుగాని వెరుకం గల్ప తరవులో (3౧౨ వివ) జూవంబడినరీతిని సంస్కృత మందును నిట్టిమొడల కాాప్రత్య యముతోడి ప్రయోగము సమ్థతమెయని గ్రహింపరై8, మటియుం తై శ్రునిచేతం గొట్టంబడంగా మెత్రుండు మడినె ననరీతిని సమౌాశ్శాశ్త యంబులం బూర్య కాలంబు నందు ఛావలయణార్థక న జీవచ్చుటయుం ట్రనీద్ధ మె మగుటుజేనీ (వా ,క్రి ఈం సూ) నూరిలషమణ మతివా్యాప్త మగుచున్నది, అఆక్షై మైత్తుని చేతం గొట్టంబడుటచే మెక్రుండు వడిని ననురీ3ని ఛావార్టక ట ప్రశ్యయఘటికస్థలములందు నద్దాని కతివ్యా ప్తి దుర్వార మపచున్నది కావు 'నేకళర్తృళత్వదళమును వీడరాదు, ఈవిషమయమునే దుగ్రాడాసపండితుం డీ క్రీందిరీతిని వక్కాణించెను “అ త్త క్రియా ణా మేకళ_ర్తృకల్వే వఏవశ్ర్య్యాచ్‌ స్యాత్‌ , తేనగురా గతే శిష్యా భుత్తే ఇత్యాదౌా నస్యాత్‌ ౮ (ముద్ధబోధ వ్యాకరణము ౧౧౪౬౬ సూ, వ్యా) ఇంతియకాక సూరి స్యూత్తము “రాహుకంఠము తెగి దేహము ధకణిం బడియో” (ఆవి ౨ఆ ౧౯)

మున్నగప్ర యోూగములం గదవాస్ర ప్తమును నగుచుండుట చేతం ొఢవ్యాశరణకర్త “బకొటకచో భూళార్థ కాసమావక్కక్తియ హేత్యర్థళంబు నగు” ( వ్రాఢ క్రియా, ౧౫నూఎ) అని స్యూత్రించి. రావాంకంఠను టెగింంంం. ల మున్నగు నుదా వృాతులను జూవెను, _బేవాము ధకణిః బకుటకుం గంఠము అెజట ేకువగు చున్నది గాన లెగి” అనుచోట ఇ” ప్రత్యయము "హేర్వర్థమున వచ్చెవని తాత రము, ఇట్టి స్థలములునై తము వెకుుకవ్రానీన (3౧౧ విష) దుంద్ధబోధ వ్యాఖ్యాత ప్రాతచొష్పున కంఠము. తెగియున్న దేవాను ధరణిం బడియో అనురీతిని “ఉన్ని శర్దాథా్య్యావోరను చే సమర్థితమగుచున్న ది, ఇది యట్లుండంగాం ద్రిలింగలమ్‌ణ శేష స్యూత్రమునై త మంతటను గార్య శారి శాలేదు, వెనుక నుదాహరించిన (3౧౧ విష) చ్రమయోగములు కొన్నిటిలో హీత్వర్థకత్వమునై తము కానరాదు, ద్విపద, ఎనయం% నార్న్నూలు 'నే,బవి యేండ్లు సరంయొ నీ విట వచ్చి నంయమివర్య” (బసవ త ఆ ౧౧౫౯) ఇట సంయమివర్యుండు వచ్చుటచేత నార్నూలు నేంబవ యేండ్లు సనలేదుగదా, శృన్లై యచటి తిక్కయబజ్య వ్ర రొంగమునందును హేత్వర్థకత్వము కదురుపడ లేదు, సీ,.......,ఖీము గదావాతి భూమిం గూలి యాతనిజేలో సర్వాం గంబులందుక్కు గలుగు ల్రొన్నెక్తువ శాంష్‌ం చ్రాన బడి మతి కెగటారి వడియున్న వాండు దు క్యారనుం డీరండః .24414(స్తీ ౨ ఆ ౫౧౫వ) కందు *కూలుటు

[బా, క్రి, 3౮ సూ] ఉండు థాతుజరూపాధావోరమున నర్ధవి శేషసం గ్రవాము, 'కెగటాపట్క వండియుండుట” ఆకు క్రీయలకుం గర్త దుళ్ళాపనుండు శ్రాసటపం గర్హ భీముడు పానక్రియాఫలాశ్రయము ర_క్షమగుటచే సమానా శ్రయత్వమును "లేదు, దుశ్శాశనుండు భీముగదావాతిచే. గూలి పడియున్న వా.డని చెప్పంబకుటచ్చే బడియుండుటకు రక్తము ్రాగంబడుట హేకువు కానేరదు. గదావాతి చేయండి యున్నవిమటనే యాతనిక్నక్తము. భీమునిచేం ఛ్రాగబడెను... ఇచటశయితము, భీమునిచే రక్తము త్రాగంబశి యుండలాం చెగటారి పడియున్న వాండు దుళ్ళాఫ నుండు * అనురీతిని *'ఉండంగా అనుడాని యథాష్ట్రవోరముచే సమానక_ర్తృకత్వము సుఘటిత మగుచున్నది శత్రాగుటకును నుండుటకుకు గృర్హ భీము డనియు గూలుట కును చెగటాదటకును బడియుండుటకును గర్హ దుళ్శాశనుండును నగుటచేశ సమాన క_ర్తృకత్వము కుదురువడుచున్నది. ఇ ట్లుండు ధాతురూపాథ్యావోరముచే నమానక_ర్హ్యృక యో; పూర్వకా ల” అను పాణినీయమంవలి కా 1వత్యయలక ణము నిర్చాధ మగుచుస్నదనియు సంస్కృత ఖామారితిని బాగుగ జూచిళొనక సూరి వ్రళ్ళకులు చేసిన సవరణకులు సరికావనియిు గ్రపాంవవలెకు, ఇప్లై క్వార్టకంబు కొన్నియెడల వి శేషార్ధకంబు నగు (గాణ క్రియా, 380౭2 సూ) ఉదా:యాళచటి కిన్దునివలేణ్యుం జేలేవ దొరళొని యెన్ని యో నాళ్ళయ్యె... , *..కళా, ౨ ఆ, 50 (దొరకొని = మొదలుకొనుట = .,4 నుజి యట్టకేగి యెటుంగవు (వగి= వగుట) (కళా, 3 ఆ, ౧౨౯) 4444 = అనుభవింది యెజుంగ (అనుభంవి = అనుభ వించుట) విలిచి ఫపుచ్చవలయు (ఉవో్యోం ౧ఆ 32) (వీలిచి=వీలుచుటకు ౨4.4.” అనుగాణపత వివరణకర్త చూవిన చ యోగములుసంయతను. వంగియెలుంగవు = వ గియుండుట యెజుంగన్రు * అనురీతినె యుండు ధాతుజ రూపాథ్యాహారముచేతనె సమర్థితములు శానోఫును, సంస్కృతమున సనానే ఒనభ్‌ ్రూర్వే కో్యో ల్యప్‌ (2-౧-౩౭) అవ్యయ పూర్వపదే ఒనఖ్‌ సమానే కో్యోల్య వాదేశః స్యాత్‌ = తుక్‌ - వ్రళృత్య (నినీయ (మొ ) అనఖ్‌కీమ్‌ - అకృఠర్యా...2..4 (నీ కౌ 3399 నూ) అనుచొవ్చున వ్వాప్రత్యయస్థానమున ల్యప్పూ వచ్చుటయు: గలదు, కావున నీ ఇి ప్రత్యయ నును ల్యబర్థక” ననియు న్యవహరింపనగును, గ్రహించి = గృహీక్యా - సంగృహించి = సంగృవ్యూ అని యిట్లవ్యయ పూర్వ్యకత్యమున సంస్కృతమునం గల్లు ఖేదము కెలుంగున గల్లదు, “మిక్కిలు, దే, ఆ - క్రి, మిటు = ఆతిశంయంచు” (శర, అనుచెప్పాన “ మిక్కిలు ధాతు శ్రాగ్గర్ధకరూవను “మిక్కిలి” యగును, ₹, తలందలతోం దాటిం

1454 మిక్కీలిళబ్దము వికేవణమును. ఎత్తుకు - ఎత్తకు [3౧౨ వి. కల్ప ] చినం దల మీలున్‌ గాలు గాలు దాటించిన మి కీలు, (ఉ వార, ఇ ఆ క, రు అట్లయినను మిక్కిలి = అధికమైనది” అనురీతిని విశేషణమును గలదు, క గ్రష్కున నొక్కట నడలౌను మిక్కిలి జేతులును వాని మిక్కిలి కన్నుల్‌ (65ఖా, ౨ ఆ, ౫౭ పు, క పాండన్చల విభనవదియా ఖండలు విభవంబుకంపెం గడు మిక్కిలయై. ౨, *,(5థా, ౨ ఆ ౧౦౪). నీ, ., == ధేనువు మిక్కిలి సూనవులకు (అశ్వ ౨ ఆ ౧౬౧, ద్విపద, కరమర్థి మిక్కిలి కన్నిచ్చుట చును (బసవ ౪ ఆ, 30౮) (మిక్కిలి కన్ను = ఈకుని మరూండనకన్ను) ఎత్తుకొని=ఎక్తుక=ఎక్తుకు”అనురీతి నను చయు_క్తమగు కొనుధాతువు శ్రా న! రూపము “ళ-కుి అను నాకారములతో నర్వాచీశళవులచేం బ్రయు_క్త మగుచున్నది, నన్నయాధర్వణీయ సమ్ధతిగాని భారతాది ప్రాచీన మహాకవి వ యోగనమ్హతిగాని యట్టిదానికిం గానరాదు ' ళబ్బరత్నాకరనులోని "చీలింది అనే శబ్దము కిద శ రీఖండములోని చీలించుక యుండు" అ 'నేపద్యము నుదావాఎంచినారు. *, 44441 కాని వ్రాశప్రతులలో “చికిలించుకళొనియుండుి అనియున్నది” (బాలక, ౧౭౯ ఫు), అను_క్తమాల్యడాదులలోని *వట్టుక - పట్టుకి అనురూవములు వెష్కు జాలకనికరణ్యమున నుడాహరింపంబడెను (౧౮౩ మొ ౧=౦ పుటలు శాని- “పట్టు కి - అనియో 1 '(వట్టు) పి అనిరెకూ నిర్ణయింపంజూలు యతిస్టానగత ప్రయోగ మొక కుని చూపండ లేదు, వాడుకలో *వట్టుకు - తీసుకు అనురీతి నన్నయా భవేత్కః న్రీశమా న్నాన్ను ఉత్తం తన్ని వే ల భవే ధర్వణీయము- భచేణ్‌ కనే చ వ్యతిరేకాన్ధే (వికృ, శ్రీయా కింత [మయము ౨౧ కారి అహో ౫౦౨ ఫుట) శ కల్పతరువు, 3౧౨ విన; ఈకారికలకు 3౧౦ విషయమున వ్యాఖ్యచేయం బడెను వ్యతిరేకాన్ధే క్యానేచద = వ్యతిరేక కగ్గర్థమునందును కఃజక ప్రత్యయము, భవేత్‌ =అగును, “వ్యతిరేశాదా భావిని చాత్‌ స్యాత్‌ *“ అను చొప్పున (౨౯౬ వివ ) ధాతువుతుదిని “అత్స్యము నిల్చును, 'వేయుశఅ+క = చేయక = “అకృకార్ణో అని యర్థము, * పునరాగమః ఆీయూణామ్‌” అను నాంధ్రశళబ చీంకానమణి నూత్ర్తమున పాధింపంబడు రూవనులనే యిట్లధర్యణ.(డు విళదీకరించుచు వచ్చెను, (చింవి, ప ౧౧౧ విష) ఇది శక్వూర్ధమునకు వ్యతిరేకమాత్ర మే యగుటంజేనీ య0దును సమాన క_ర్తృక త్వాదినియనునము లావళక్యకములే యని రొజుంగునది, ఉదా-ావాండు శదువక పడను చదివుటక ను జెడుటకను “వా దూ అనన చే కర్త అట్టి యేక్తరృళ

[బాం జీ 8౯ సూ] కబ్యంకములచోటకు నుందుథాత్య ద్యావోరము కేర్‌ క్రియలలోం బూర్వశాలికమగు చదువ్రటను జెల్పు చదువ్చధాతువ్రళకు కి ప్రత్య యము వ్వతిరే కార్టమున వచ్చెను వ్రయోూశకములు పాశ, సకలత్త బత్తి భయంకరు నకు వార్త ద్రథికి నని మొనన్‌ మార్కొననో కక వలియం ఛాజగెయిీ ముకుందుండు భయాతిరేకమునం బది మాఆుల్‌ (నభా, ౨ ఆ ఈ౬జపవ భట్టారక వ్ర మోగము-ప్రాసగతము) నీ వినవమ్త తృణముప్టిం గొని వాండు వీచు దు నందగ్ని యుదం౫0చి యతనివంట లనురు నంతకు నింధనము లవేశ్ష్నీంవక యుదుగక ముడుచు నుండు మతియు (ఆక, ౨ ఆ ౧౯౭) ఆ-వె-చదువఃయిను నాకు సర్వ వెదంబులు సర్వళాన్త్రృములును సంభన్నిల్ల వలయు నని తలంచి వదలక నిష్టతో నుగ్రతపనుం 'జేయుచున్నవాండ (ఆర 3౩ ఆ. ౨౫౮) ఈపదస్టమునంద్కు చదువకపండుటకు నస్మదర్థకమగు నేను (యవ క్రీతుండు) కర్త, సంభవిల్లుటకు సర్వవేదములు కాన్త్రరు లును కర్తలు, ఇట్లు సమానకర్త ఖగ త్వము "లేదు. కావున “ చదువకయున్న నాకు సర్వ వేదములు సంభవిల్ల్నవలయు” అనురీతిని *ఉన్న అను డాని యథాాహార మావళస్థశము, ఇక్సైయంతటను నెలుగునది, (30౯-30౯ వివ) ఇట్టియెడల సూరిగారి సమానాశ్ర్రయత్యముగాని వైఢవ్యాశర్త "హేీత్వగ్థముగాని సమర్థింపం జూలవు గదా, “వారక - ఉజక్క వారని - ఉజ-డు మున్నగురితిని * వారు = ఉటు” 'ఛాతువులకు వ్యతిరే కార్థశత్వమం దె వ్ర రెరూగము నుహోశవిసమ్థతము క, ఆడవికిం బువ్వలు చేరగ వడి నరిగిన కచునిం జంవీ వారక దనుజుల్‌ (ఆది, ౩ ఆ, ౧౧౪) క, కడు ననుర_క్రియు నేర్పును గడశయుం గలవారి నుజుక కడవల నెన్టుల్‌ నొడి వెడు వివేకళూన్యుల కడ నుండెను నంతకంకె: గష్టము గలదే (ఆవ, 3 ఆ ౧౪౯) చ ఉజఆడు సురేంద్రు వైన బలియుండు హిడింబు-దు,.4,.0, (ఆవి, ఇ ఆ, ౧౯౫, ఉండు - ఉలుధాతువ్యతిేక వృథమపురుమైకవచనము క, వారని యలజడి వడియెడు వారల చూ యేడుగడయు వారికి నధిపా (ఉద్యో, ౨ఆ ౭౬ వారని వ్యతిరే కార్ధకవిశేషమణము) ఉఆటు సం శ్రీ- లక సెట్టు... (దీనికి వ్యతిరేకము నంద ప్రయోగము కానంబడుచున్నదిో (శరం “వారు. =..వై-అం క్రీ-డీకుగు, .. (దిలకి వ్యతి లేక శ్వ్యార్ధమందును, వ్యతిలేకార్థక నిశేషణమునందును మూత్రము శ్రైయోగములు కాన బడెడ్స” (శర, చాలవ్యా శజీ వ్యతిరేక శ్యార్థంబునం దగు, 54 కిం౨ 1 వివ వండక - వండక -_ కొట్ర అ తిట్టళ, సంజీవని - 3౧౨ 1 నిసవ--కజ్‌ జీత్తుగాన చా, క్రియా, ౨౦ సూత్రము

చొప్పున ధాడువుతుది *ఉఊి కారనునకు *అి కారాదేశమగును, వండు+ఆ+క = నండక, ఇృన్లై తక్కినరూపముల రూపసాధన ప్రక్రియ సరయునది,

1456 వవన్నయాధర్వణీ యం్తముర్ధాదికూససాధనను [3౧౩ వి, కల్పం] వ్యతిలేశాదో భావిని చాత్‌ స్యాత్‌. (ఆం, చిం వన్నయాధర్వ _ క్రియా ౬ కారి అవో, ౮౭3 పుటం 2౧3 విమ. తుమున్నర్థక న్నాన్తేన మి సమానః క్వచి ద్శవేశ్‌ (వళ్ళ, క్రియాః ౨౨ శారి, అనో ౫౦౨ వు)

కల్పతరవు 3౧౩ వివవ;ఎావైచింతామణి నూ శ్రమునకు ౨౯౬ విషయమున వ్యాఖ్య చేయంబడెకు వ్యతిరే కాద్యర్థక శ్రీయాకూపములందును భవిష్యుదర్థక శ్రీయలందును థాతువుతుదిని “ఆ త్త్యము' నిల్నునని యర్థము, కావున నాదిశబ్ద శ్రాహ్యూములగు తుకుర్ధ భావలతణార్థములందును ధాతువు తుదిని “అత్త క్ర్‌ము నిల్చును, అన్నే చు వ కకయ ఇత్యాదిసూ త్ర ముచే నది దుశవ, కృతిక మగును ఉదా:ంాచదువుశఅ+న్‌ = చదువన్‌ = చదువుట నిమిత్తము, చదువలోన్‌, వాండు శదువ వచ్చెను = వాండు చద వుటొజుకు వచ్చెను (చూ 30౯ వివు, వాండు చదువ నేను వింటిని=వాండు చదువంగా నేను వింటినివాండు చదువలో నేను వింటిని అవోబలపతియు నీరూసముల నిశ్లై సాధించెను * వ్యతిరేకాద్థ న్రేచ అ _స్త్యనుబన్టే | వరే శ్రీయా_న్త్యృవర్ష్మ స్వాకా రా దేశః స్యాత్‌ +, ఘటింపండు ఘటింపింపండు చేం౫ం సక-ఆదిళ్‌ బ్లేన ఘవింపలేందు - ఘటింపరాండు = ఘటింపవచ్చు - ఘటింపనయొద్టై = ఘటింప(గన్‌ - ఇతా్య్థిది వః - (తుమూాద్యగ్థా) నన్ను వర్తిలంజేనెన్‌ = నన్ను ఘటింపంవేసెన్‌ ఇత్యాది ణిజర్థవివరణ వాక్యమ్‌, నా రాయణభట్టు వాబయధు రంధరుందున్‌ , =... ==నిర్య్వహింపలోన్‌ (ఆడి ౧ఆ ౨౫ వ) ఇతార్టదయ స్సక్యన్దా దయశళ్ళ్చ శావ్యోః**.అకళాత్యా ద్ధ్రత ప్రళృతిక కార్యము” (ఆహో, ౪౭3ఫ్ఫు సంస్కృతమునందలి తుమున్‌”* ప్రత్య్యయముయొక్క యసక్థృమునందును, _థావలత ఇార్థమునందును “అన్‌ చ్రత్యయ మగునని కాత్పర్య్థ్యము భావలతణార్థ మిీవటకు వివర్శిపంబడెను, (౨౫౩ విష అన్యక్రియకు లతణభూతంబగు శయ థాన లతణం బనంబడునని సూరియు నిట వివరించును, ఇంక తుమున్నర్థము వివరింపబడు చున్నది *తుమున్‌ ణ్వులౌ శ్రీయాయాం క్రియాన్ధాయామ్‌ (3-3-౧౦), క్రియా ఢ్థాయాం ,క్రియాయా మువపదే భవివ్యదన్దే ధాతో రేతౌ_స్తంచ్వూన్తత్వా దవయ త్వమ్‌, కృష్ణం ద్రహ్టుంయాతి, కృవ్ళం దర్శళో యాతి... (నీ శౌ ఉత్తర కృత్‌ 3౧౭౫), శ్రీయాంతరను ప్ర యోజనముగాంగల శ్రీయ యుపపదనుయి యుండణలగా నని యర్థము “కి యో న్రైళ్యభూత శయావృత్తి ఛాతౌ ఉపవదే ఇత్యర్థగ, ==. ,కృష్ణకర్మక భవిమ్య ద్దర్శనార్థం యాన మిత్యర్థః, అత్ర యారీత్యువ సదమ్‌”(చాలమ-వ్యా), దర్శన్మక్రియ కుస్దేళ న్టీము యూనము 'యాతి అనునది యప

[బా ,క్రి, రం-౧౨౨ సూ) తుమస్థముల వివరణను క్షేశర్‌? పదము, యానము కృళ్ణశర్మకభవిష్థ గ్దర్మరాస్థ్రమని యస్థము, ఇట్టి తుమర్థమందుం 'జెల్లున “అన్‌” వ్రత్యయ మగును, కృష్ణు దర్శింప నేగయచున్నాండు. (దర్శించుశలఅన్‌ = దర్శించన్‌ = దర్శింపన్‌) = కృళ్లుం జూడ సేంపచున్నాండు, “వంగచున్నాండుి. అను నది యువవదము "తిన వాంఛించుచున్నాండు మున్నగు నిచ్చ్భాస్థక థాతువు లువ పదము లగునవుడు “ఇచ్చ భోజన విషయక నుగుకుగాని భోజనప్ర రొరాజనికనుం కాదు, (క్రి యాంతర ప్ర 'యోజనికత్వము "లేదు, అట్లయినను నచట * రుమ్‌” చ త్య యము వచ్చునుగాన నెల్ళెడలను వ_ర్తించునట్టు సూత్రించుచున్నాండు సమానళ_ర్చృ "శీషు తుమున్‌ (3-3-౧౫౮ అ క్రియార్హోవవదార్థ మేతత్‌ * ఇచ్చాస్థే వ్వేక కరృ కీ షూవపదేషం ఛాతో స్తుమున్‌ స్యాత్‌ , ఇచ్ళతి భో్తుమ్‌ = 4.42. నీ కాం 8౧౭౪౬ సూ) “అత్ర ఇచ్చతీ త్యుపపదార్థస్య ఇచ్చాయాః భోజనోద్దేళ్య క్యా భావేవీ తుమున్‌” (ఛాలమం వ్యా “పాణినా్సాదౌ ఇచ్చా'ర్థేషం ధాకుషు ఉప వచేష వీకళర్తృకత్వ్య మభిహితమ్‌ (పా, 3-3-౧౫౮) ప్రైఢమకోరమాదాతు వీకళకరృత్వాభావే (క్రియాధ్ధాయాః (క్రియాః ఆసంభవాశత్‌ సర్వ్యత్రైవ తుమున్‌' వ్రమోగే వకళర్హృకత్వ ము్తమ్‌* (గిరికచంద్రవిద్యారత్నకృత (టిప్పణి) ముగ్ధ వ్యా, ౧౧౬౪ సూ తాదర్దే చతుమ్‌ ధోః* (వృత్తి) (థాతో;) చతుమ్‌ స్యాత్‌ కాదర్థే కృష్ణం ద్రష్లుం యాతి.” (ముగ్ధ, వ్యా ౧౧౬౯ స్తూ) ' యస్య థాతో రర్ధః అన్న థాత్వర్థన్య వ్ర చూజనం భవతి తేషా ధ్ధాతో రావే భవిష్య ల్కౌలే చతుమ్‌ స్యా దిత్యర్థః, అత్ర క్రియ యో "శేకకర్తృ ల్యే సల్యేవ చతుమ్‌ స్యాత్‌ - లేన విప్ర మన్నం భోక్తుం నిమన్హయతే ఇతి నస్యాత్‌ - అన్నభోజనాయ విప్రం న్‌్‌

నిమన్త్రయతే ఇల్యేవ స్యాత్‌ ” (దుక్తా, వ్యా ) తాదస్ధ్యాన్థమునం గయల శేకళకర్త్శృ కత్యమందు. “తుమి ప్రత్యయ మగునని యర్థము ఇట్టియెడల '“తుమి ప్రత్యయ మును దాదర్థ స్థచతుర్ధియుం చావీకముగ రావచ్చును. కృష్ణుండు భుజింప "నేం చున్నాండు=కృష్ణుండు భోజనముకొట కేంగుచున్నాంయ భుజించుటకును "నే.గుటకును గృష్హు డే కర్త సంస్కృతమున నిట్టిరయమ మున్నను బెలుంగున లేదు, “ోళ్ళళ్ణుడు విప్రుని నన్నమును భుజింప నిమం శ్రి, ంచుచున్నాండు” అని యి క్లుకకరృృకళ్వా భావమందును “తుమర్ధశ” మగు అన్‌ చఛ్ర, త్య్యయము "తెలుంగున రావచ్చును, ఇట్టి 'యేకళర్తృకత్వాభావము. తుమున్నంకక్రియలతో న్మీక్రిందిరీతిగల వ్యతిరే కార్థక సంచేవవాక్యము లన్వయించు వట్టులందు( గన్నట్టుచున్నది, ఈవిషయము నధర్వ ణుండు వివరించుచున్నాండు

తుమున్నర్థక నాన్పేనేత్యాది;-- తుమున్నర్థకనా_న్తేన జ తుకుర్ధశనగు 6లన్స్‌* ప్రత్యయము తుదిని గలళబ్దముతో, మిసమూసః = వ్యతిరే కార్థక సం చేపవాకస్థ ఆల 188 న్‌ న

1458 *మిీ సమాస, అసశోబలంనీ యపవ్యాఖ్య (8౧3 వి, కల్ప] మదుకుట, క్వచిత్‌ = కొన్నియెడల భవేత్‌ = అగును 'మి ప్రత్యయను వ్యతి "లీకభావార్థకము (చూ. 3౧౦ విష). సమాసళబ్దమునకు సం మేపార్ధమును గలదూం కాన మినమాన మనంగా న్యతిేకసంకేవము “సమాస, ఫు, (సమ్‌ అస్‌, ఘఖ్‌) సంతేవే - సమరగ్ధనే - సమాహారే - వ్యాకరణో శే ద్వా ర్థదిపదానా. మేకపదతాసం పాదశే * ౨. ల (శోబ్బస్తో, ఉదాసాక . == ధారుణ్మీపుజు కొక నిమిషం బయినం బ్రకృతి నుండగ లావే (ఆది ౮ ఆ ౨౮౯) (ఉందుటకుం బ్రజ కృ, లా వే = లావుగలదా అనుచో, లావుకర్త్ర) ప్రకృతి నుండంగన్‌ ప్రకృతితోనుండు టకు లానే = శ_క్రిగలదా, ఉండదని యర్థము. ఇట్టివి వెక్కుగలవు సీం 0066069 విపు నలుకయు విధికృతంబు ఆ.వె గ్రమ్హజింప లావె...... (ఆది, ౮ఆ ౧౬౧) తరునోజ = .. కర్మవిపాశంబు: గడవంగ లావె (ఆది ఇ ఆ ౨౫౦) కం... విధికృతము కడవనేరయ లావే (ఆది ౮ఆ 30౪), ఉ.., *....వారలన్‌ లావె రణంబులో మన కలంఘ్యబలాధ్య్యుల నింక నోర్వంగా (సభా, ౨ ఆ ౨౭౩) క అవ నీల సామ్రాజో్యు త్పవమునకును 'ఇొరంాగస్థమైన సతి ద్రైవది పొం డవ ధర్మవత్ని నీకం తవమానము నేయ 'నేమియనపాశ్రయయే (సభా, ౨ ఆ ౨౦౩) తర్వాతి కనవ్టలును బ్ర యోగించిరి.. ద్వి 'నెట్రక శరణుల నిలుఃడ లరనీ పట్టి దూడంగ న్మీప్రాక్తీయే చెవును (బసవ, ౮ ఆ ౨౯ర్ఫా (బసవ, ౭ ఆ ౫౦) మం, =. విశ్వసం హరు వర్తించు నవోప్రతోపవాతి నేయం బూన నీప్రావ్లీయే (నన్ని, క, ఈ ఆ, ౪౮389) చ. *.విశ్యంం హకు నజ కెత్తిపోయి కలవాంబున నోర్వణగ నీ యలంతియే (నన్ని, కు, ౮ ఆ ౪39), కంంం 40066 గురుపుత్రుని మూ ర్కొన ధృన్టద్యుమ్నునిం గా వను శక్యమె నీకు నిచటివారికి నధిపా (దోణం గి ఆ 8౫4౫4 వ, ఉ వింతయె శాము శ_క్రి యుడివింంగ శళర్ధమె యొట్టివారి కిన్‌ (ఆప, ౭ ఆ ౫౯), అవోబలపండితుండు. '“తుమున్నర్ధక నా_న్దనేత్యాది సూశ్రమునకు 'వేలువిధముగ వాస్రఖి చేసెను, ” శవిజరమండన గాణపతవివరణా దులు దానినె యనుసరించెను గాణ ,క్రి ఈంరకా ౮౧ ప్ర ఘటింపమించేయమి. * సమానే *నానేరమి” ఇత్యాది, 'తుమున్న ర్థకనా_న్దేన మి సమాస్య క్యచి దృవేత్‌ 'ఇత్యు క్షర్యాత్‌ వానిం జూడంజూలమి ఇత్యాదిసిద్ధమ, వానిం జూపోపమి ఇత్య్యాదిరూస సిద్ధిస్తు క్వచి ద్రూథ్యావి సాధుత్వం దృళ్యతే కవిభామితే ఇత్యు శ్తే శ్లేయా” (అవో, ౫౦౨ పు ఇది సరికాదు, * చూడన్‌ = చూచుటకు చాలమిీ సమ రృము కాకుండుట” అని యిట్లు వయిరీతి గలవాని కర్ధరుగుటం జేసి యేశార్చీ భాన రూపసామర్థ సము 'లేమింజేనియు నతి యే సమాసలతణములును. లేమిం జేసియు

బా, క్రి, ౧౨౨ సూ ) “అ త్త్యమునచ్చుచోటులు - నవలయ్యాదోలు = మొ 1450 నట్టివి సమాసము లనివించుకొనవు _ అవి వర్థిస్తవదములు చూపోవు, ద్వ అ క్రి చూడనహించు క........ భూపాలుడు ధనము గలుగు పురుషుల నీరిం డా. జాపోపక కొనందగదు, (శాంతి ౨ఆ 3౯౪ ఈర) ” అని యిట్లు కోళములం దిది ళజ్ధకల్లవముగాం జూపంబడినడి ఓక్క మి ప్రత్యయనుతో నేకాక వ్యతిే కౌర్ధకము లన్నిటితోను దీనికి. బృయోగములు గలవు (చూ సూ, రాని) కొన్నియెడల మి సమాస మనంగా వ్యతిరేకసం శేవవాక్యము లేకున్నను భిన్నక_ర్హృక స్థలములందుం దుమున్న్రత్యయము వచ్చుట కలదు, ఆ-వె కరులతోడ నాకు వరము వ్రసాదింప బుద్ధియేని లోకవూజితుండు మనునిభుండు ధర్మతనయుండు దాస్యంబు వలనం వాయవలయు వసునులీశ (సఖా, ౨ ఆఅ, ౨౫౯) *వకము ఛసాదింపన్‌” అనుటకు నీవు కర్తం “బుద్ధియేని ణు బుద్ధికట్టు నేని అనుచో బుద్ధిక ర్త,

చదువంజేనిన్‌ మున్నగు న్రేరణార్థక స్థలములందును *“చదువన్‌” మున్నగుశని తుమర్ధ్థకము ల్వేయని యెన్ననగును, ఇవియు భిన్నక_ర్తృకస్థలగత తుమ్‌ వర్గకస్థలములె చ మదరకుడంగించి భూపతి సమా జము నెల్లను నిన్నుం గొల్వంచే యుదు ననిఫూని .. (ఉద్యో, ఆ, ౨౮౦౩) చ ..భీష్ణుని నెసగొల్పి నేనలకు ముఖ్యుండ వీవని యుబ్బం చేసీ ..ఉద్యో, రట, ౨౦౭ వ). వైత్రుండు మెత్రునిం జదువంజేనెను = వైత్రుడు మెత్రునిం జదివించెను * అనుచో *“చదువన్‌ అనుడానికి మైత్రుండు కర్త, చేనెరు= వ్రేరించెను = వ్రేరణముచేనెను " అనుదానికిం శైత్రుండు కర్త, ఇట్టిచోటులు భావ లతణార్థస్థలములు కానేరవు (చూ, ౨౫ 3 విష,

వలయ్యాది యోగము గల భావార్థనందును వ్యతిే కాదొ భావినిచేత్యాది వశకృరనూత్రముచే నాదిళబ్దనహిమం చేసీ “అత్వము” వచ్చును ఇది పద్వాన్షస్థల ముగుటచే అన్యే ద్రుతప్రకృతయ ఇత్యాదిచొస్పున ద్రుతవ్రళృతిక మగును చేయు? ఆ+న్‌ +వలయున్‌ = చేయవలయున్‌ = చేయుట నలయునని యర్థము, ఈవిషయ మే శేచి న్నాన్సాచ్చేత్యాది సూత్ర, నున ననువదింపంబడెను, (చూ, 30౯ వివ) లేగ, ఒలనీ నీవుత్తులెల్ల నొండొరులతోడ నె ట్లొడంబడి యుందుదు రట్ల చేయ వలయు, ..(సభాం ౨ ఆం ౧8౧), క, వెలయ విధిదృవ్టనయనమున వలయు బరా ఛశ్రునుము నేయ వసు ధేళ్యర, 4.42. (భా, ౧ఆ ౧౩౧). ఈవిషయనున విప్పుల వృ యోగప్రదర్శన వూర్వకముగ వెనుక వివరింపంబడెను, (30౯ 1 నివ)

క ర్షార్ధమందును భవిష్యుదర్ధమందును నీ *అ” _త్త్వము కల్టును. వానిలోనిది సదమధ్యగత మగుటంజేని అన్యేద్రుతప్రకృతయః” అనుచొప్పున ద్రుతప్రకృతి శత్వము కల్లను, పునరాగమః క్రియాణా మిఠ్యాడిచే నశారనన్తాగముము. కలునుం

1460 "బాలన్‌ అనునవి విశేషణముకుగలదు (3౧ 1 వి, సంజీ] (౨౯౬ వివ) “సర్వత్ర అకళాళ్యా ద్ద్రూత ప్రశృతికకార్యమ్‌” అను నవహోబలపతి యభ్శిప్తాయము సరికాదు (అహోం ౮28 ఫు ౨౯౬ విష చేయుఅాన్‌పడు = జేయంబడు మొ 'చాలుధాకుజనుగు “అన్‌ ప్రత్యయాంకము విశేషణముగం గన్పట్టుచున్నది క, నాలవదినంబు పతిన్భుతి శాలంబని నుది నెజింగి కడునివ్ట మెయిం9 జూల భరంబుగం బూనెన్‌ బాల శత్రిర్షాత్రోవవాస పరమవ్రతమున్‌ (ఆక౭ఆ ౨౦౦) తే.గి .....9వి వాల నబల దీని శలుగ జశదు (ఆవి ౬ ఆ ౨౨౦) “ఏ చబాలయ బలి అని పాఠాంతరము వావిళ్ళవారి ముద్రణమునం జూవ(ంబడెను నాయొద్దనున్న శాళవ త్త మాతృకలయందును బాలి అని యున్నది ద్వివదం-చాల మే లండ్రు సజ్జన విరోధంబు (వారి ౭ ఆ, ౭౮౪౬ప)ు కశా-చాలన్‌ గెరవమొంవ...(వారి, పూ, ౬ఒఆ ౧౪౦), ఛావలతణయు నా ననస క్రియకు లత౯భూతంబగు శ్రీయ తుమర్థంబందును భావలతణంబునందును నుజి బాలవ్యాశరణ నర్షకంబగుం తుముర్థంబు చైత్రుండు నండను బోయెకుం విపకణము, పాక శ్రీయార్థము పోయె ననియర్ధము*భావలతణము- కిం క విమయను మై త్రుండు వండ నళిఖి వచ్చెను ఇచట వండుట లత్‌ణము, వచ్చుట లమ్యుము, (36౯ ప వివషమున వా క్రి, ౧౨౨౩ సూత్ర, ముదాహరింపబదెనుఎ సంజీవని 3౧౩] విప:.కునుర్ధ మందనలాం దాదస్థ్యార్థమునందును భావలతణార్థమం దనంగా సతిస _ప్రమ్యూద్యర్థము నందును *నజీి వక్ధక మగును, వైత్రుండు వండను బోయెనని తుమర్ధోదావారణను, మైత్రుండు నండుట కొజకుం బోయెనను కాదర్ధ్భ్యృచతుర్థీఘటిత వాశ్యమె వై తుమర్థ ఘటిత వాక్యమునకుం బరా్టయము చైత్రుండు వండ నతిథివచ్చె ననునది భావలయ్‌ ణార్రోదావారణను, *చై త్తే పచతి సతి అలిథి రాజగామిఅనురీతిని _ సంస్కృతమున నుంకు దానికి ఒరిగం జై త్రు డు వండుచుండ నతిథి వచ్చెనని 'లెల్టువాక్యను వ్రయ్యాక్షమగును, (చూ, ౨౫౩ విష) భాననునలగా శ్రీయొయని యర్ధ్థముం వవ్యాపారనుచేతి వ్యాపారాంతరము. లవ్మీత మగునో యనల్గం చెల్చండునో యట్టి వ్యాపారమును డెల్పు థారువుపైని భావలతణార్థక “నజ వర్ణకను నిల్చునని తాత్సర్యము, అతిథి వచ్చుట మై శ్రుడు వండు కాలమం దనియర్థము, నైతునిచే వండంబడుచుండలా నతిథి వచ్చెననునది కర్తార్తనుునందలి యుదాహృాతి, లో ఎ తాజ్టీట వు

(వా కి ౪3 సూ] వివిధభావలతణాగ్ధ కోదావాతులు, 1461 30౯ోకే విషయమున “తుినర్థోదావృాతులు చూపంబడెకు, అంజే ఫావలకణార్థక నుబ్యుదాహరణములును వివులముగం జూవంబడెను, మ, అతులోర్వీ సురముఖ్య మంత్రవాంతనూవోత్మ స్థంబునన్‌ వాసన చ్యుతుంరైై ను.0చరతతకుండురు విషోర్చుల్‌ దూల వాత్యార యో ద్ధతి న ద్ధూతవివర్థి తాయత బృహద్డావాగ్నివో లెన్‌ విచే ప్రి తుండ్రై మేఘ పథంబునం దిరుసుచుండెన్‌ విస్మితుల్‌గా జనల్‌ (ఆవి ౨ ఆ ౨౩౪ ప) సీ ఈతని వృద్ధని యెొటింగి వూజిందితే వసు దేచ్చం డ్తురడంన వసుదుతీశ బు్యజుండని విచారించి వూజించితే దైష్యపాయనుం డ్రుండ ధక్మయు_క్రి నాచామ్యుండని వినయ మునం బూజించిలే కృతమతుల్‌ ద్రోణుండుం గృప్పుడు నుండ ..(సభా, ౨ఆ ౧౧ప) ఇట్టివి యనంతముగాం గలవు, ఇట్టివాని యంచ్భె నూరి యువదేశించిన లతమ్యలమ్‌ణ భావము నుపచరింపంజేనిపొనవలయంకుం నన్న్మయా చురితి క్రియా వదానా న్వేషాం వర్తమూానకా లే కింక విష స్యాత్‌ (ఆ చిం, వాలం, ౧౧ శారి, అహో ౪౦౫ ఫుట)

కల్చతరువు 8౧౪ నిష:--, ఈకారి! కీవజకు ౨౯౬ విషయమున వ్యాఖ్య చేయంబడెను, ఎల్లవిధములగు ,క్రియాపదములకును వర్తమాన కాలార్థమున “మివర్షము చేరును ' సర్నేషా "మనుదాని నహినుచే నర్తనూనార్థకవిధేయ విశే మణాఖిన్న సమాపకక్రియాకూపములందును న_ర్తమానార్థక థాతుజనికేషణము లందును వ _రనానార్దిక లాతణి శావ్య్టయములందును నీ *చువర్మ ము నిల్ఫువని యర్థమ్సు *వసతి రనుబన్థకః సాద్య త్ర, లడర్హో వివథ్నీత స్తత్ర అని యిట్లు 'లట్టు యొక్క యర్థము నివథీత మగుశవుడె “ఉండు. ఛాకుజకాసము లనుబంధముగా నిల్చుననుటచేత వర్తమానార్థక లాతణే కావ్యీయమునంద * ఉండు” ధాతుజకూ పాను బంధము నిలుననేరదు నర్తమానార్థక సమాపక క్రియయందును లడస్థక మ్‌ యగు శతృవ్రత్యయార్థ ఏ శేషలముకందును మాత్రమె “ఉండు థాతుజమావ మను బంధను'గా నిల్చును సంస్కృతమందలి శతృ ప్రత్య యాంతమం విభేయ నిశేనణమె యగుచుం శ్రియతోనె యన్వయించునని సంస్కృత వ్యాకరణపండితుల యాశయనుం (దూ, 9౧౫ 11 విప్పు గుణవంతులగుచున్న కొడుకులు గలవాండు, *44 46666 (ఆది, ౮ ఆఅ, ౨౫ చ అలఘులు కృషపార్ధలు నహాత్తులు యాదవకౌరవాన్న్వ యం బులు 'వెళిగించుచున్న నృవపూజుర్టలు, +. = *= 4 8(ఆది, ౮ అ త౮ర్చి మున్నగు ప్రయోగము లట్టియాశయమును నిరోధించు చున్నవి, కావ్రనం బెలుంగున లడర్థకముగు త్‌ త్ర తము నామాన్న్వయియె యనకతీరదు, అెలుంగునందలి “చువర్డ శాంత లాషయణికావ్యయనువంటి రూపము సంస్కృతమున లేనేలేదు, వచ్చుచున్న

శ్యర3 గౌణ్టక్రియలు ప్రథాన కీ యల కశాలముంబెల్పును [8౧౪ 1 వి సంజీ,] వాండు-లఅనుదానిని జంఠాన ణిపయమున వర్తమానార్థక సమాపకక్తియ "లేదా వర్త మానార్థక విధేయవి'శకేషణము ననవచ్చును. చదువు్రచున్న పాఠము అనుడానిలోని “చదువుచున్ని అనునది వర్తమానార్థక విశేషణము, వాండు చదువుచుం బోవుచు న్నాండు అనుదానిలోని చదువ్చ్రచుక్‌ "అనునది వర్తమానార్థక లాత్షణిశావ్యయనుం (చమూ 3౧౫[వివ) సూరి చువర్శమును లద్దూపసాధనమున వర్తభూనార్థదో్య్ళోతక ముగా విధిం ఉదంతంబునకు లట్టుపరంబగునవు డున్నానుబంధంబగు, ౧౩, ఉన్న శబ్దంబు పరంబగునప్పుడు చువర్మశంబగు, ౧౮ * అని (బాల, ఉీయా ) యపమార్షమున విధించుకొన్న వా.డయె్య్యును, చువర్మకము వర్తమానార్థశమనియం దానికి బరముగా

• ఉండు” ఛాతురూపను నిల్బుననియు6 (బకియంజూపుట యుక్తముగదా చునర్మకంబు ్రుశౌంతంబు శీ యాన్వయంబున చాలవ్యా ఛత్రర్థంబునం దగు, 5౮9, 306 క విమ భూచుచుం బోవుచున్నా(డు, చూచుచుం బోయెను బూచుచుం బోవలలండు

సంజీవని, 8౧౦ 1 విష£...చువర్ణకంబు చ్రుళౌంతంబు అనంగాచున్‌” వ్రశ్యయను శత్రర్థమునం దనంగా వర్తమానార్థమునం ్రియాన్వయను గల్లు చుండంగా థాతువున కగునని యర్థము, చూచుచున్‌”"అనుపదము పోవుచున్నాండు అను క్రియతో నన్వేయించుచున్నది, ఇళ్లు యంతటను నెఆుంగునది, * పోయెను - పోవంగలండు * అను క్రియలు వరుసగా భూళార్థమును భావ్యర్థమును బోధించు చున్నను బోవునస్సటి పరన్యక్రియ వర్తమానకాలిక మగుటలో విరోధము లేదని సూరి యాశయము 'నెన్నునది, (విస్తర) (చూ 3౧౫ 11విషం) బా, క్రి, ౧౪ సూత్ర ముచే విధింపంబడిన చువర్ణ్మకను “ఉన్ని శబ్ద్బవరకత్వమున నచ్చును, ప్రకృత

విస్త 3౧౪ 1 విషుటావజుసూరి యాళశయము సరికాదు చూచుం బోయెను ” మున్నగుచోటులందలి చు” వర్శకము నర్తమానార్థకము కాదు. ప్రథాన శ్రీయ యనంా సమాపక క్రియ భూతార్థళమగు నవుడావాక్యములోని గౌణ, క్రియ యనంగా దానితో నన్వయించు నసమాపక్యక్రియయు భూశార్థకమె యగుననుట వైయాకరణ సంప్రదాయము, ఛాకుసంబ్థ ప్రత్యయాః (3-6-౧) ఛాత్యర్జానాం సంబస్టే యత్ర, కాలే ప్రత్యయా ఉక్తా స్తతో ఒన్యత్రావి స్యుః, తిబ్నన్తవాచ్య శ్రీయాయాః ప్రాథాన్యా _త్తదనురోభేన గుణభూత క్రియావాచిభ్యః వ్రత్యయాః వసన్‌ దదర్శ-భూతే €ట్‌. అతీతవాసకర్త ఖం దర్శన మ్గ్‌ః "(నీ కె ౨౮౨౩౪ సూ) *వనన్‌ దద ర్మేత్యత్ర లడాదేళశః కతృప్రత్యయో భూతకాలే ఇతి నిద్ధం భవతి! (ఛాలము, వ్యాఖ్య),

[బొ క్రీ, రతసూ) అనంత ర్యార్థక “డున్‌* వీధి ప్ర ళ్యాఖ్యేయముం 14608 సూత్రమున విధింపయిడిన “చూ వర్ణశమునకు “ఉన్ని శబ్దపరళత్వ ముండదు-దుతయు నది *చు వర్గకము, ఇది *చుకో నర్ణకము, ఇది క్రియాన్వయి, ఆది శ్రీయతో నన్వ యించదు, చాలవ్యా ఆనంతర్యంబున డు వగ్శ్శశంబు ద్రుతాంకం-బ॥ప ౮౨ 8౧౪ ₹1 వివ జూబిలి తోంలెంచుడుం గువలయంబులు వి“సిళ్లై సంజీవని 3౧౦౮ 1 విమ:---ఆనంతర్యము--అంతర నునంగా నెడము = ఆది "లేనిది 'అనంతరమూుి దాని ఛావార్థకరూపను - ఆనంతర్యము = వెంటనె-కతోడ్తోణ జూదిలి తోం తెంచుడున్‌=చంద్రుం డుదయింపంగానే = ఉదయించినతోడనే కువల యంబులు వనికసీల్లెనుజకలు నలు వికసించెను దీని వ్ర'యోగమునం గార కారణ భావ ముండునని బాగు ప్ర వాఖ్యాత ఛ్రాయంగా, హాం సావేం వాఖ్యలో నది యొక్కింపంబడెను, (బా,గుుపవ్త్ర 338 వు ద్వి ము (బా, సా, వే, ౪౮౧౨ ప్ప సూరి యిచ్చిన యుదాహృతియందుం గార కారణభావము కుదిరినను నది సార్వత్రి కము గాదు, ఉం ఆంబుజమి త్రం డంబుద లవాంతరికుండగుడుం దదీయలేజంబు జగబ్జ్బనంబులకు శకర్థమె శస్పల. =. ..(ఆది 8ఆ ౨౨౧౫) (ఇచట-అగుడున్‌ =అయినంక నూత్రముచే ననియర్థము) కాననిట్టిది యానంతర్యము'నే శాక యర్థవి'శేమనులను బోధించునని యెజటుంగనగును, సూరి యిట్లు స్యూత్రించుట నరికాదనియు నిందలీ ఎ అనునది భావార్థ మనియు *టి శ్య్థ్యయమఃువంటిదె యనియు కటి వ్ర త్యయమునైై తను “వా ర్థమగు “ఉను శబ్బముతోంగూడి యానంతర్యమును బోధించుననియు 80౯ విషయమున వివులముగా విమర్శితమయె్య్యను, భూళతార్ధానాం తు నః క్రియాణాం స్యాత్‌ (ఆం చిం, నన్నయా ౧౨ కా, అహో, ఈంణిపఫ్రు థర్వణీయము కచి న్నవన్సే జే గ్లో క్వచి డ్లోళ్చ త థా భవేత్‌ ౧౫ విమయమః క్వచి త్తదన్లే డ యుగం క్వచి న్నన్యేచ్చ లోవవాన్‌ (వికృ, హలం, ౭ శారి, అమో, రోం౮ా ఫు) కల్పతరువు తా ౩౧౫ విమవ--భూకార్థానాం ఈీయాణామ్‌ = భారా 'ధ్ధక ్రీయలక్కు నః = నవర్ణకము, సాత్‌ = అగును, భూతార్థకముల కని పామాను ముగా బవాంవచనమున నిర్దేశించుటచేత్య భూకార్థకక్తియాజర్య విశేషణము లందును చేదాద్యర్థళ లాతణీ శావ్యయనులందును నీ “నివర్గశము వచ్చును, మ భూత యో క్రియాంత్య నే త్తనుచొవ్చున (౨౯౪ నిష్స నీ నవర్శ్శశమునకుం బూక్వ

464 భూళార్థక “నివర్మశ చాతుర్విధ్యము [3౧౫ వి, కల్పం] నుగ “జిత్వను కలుగును అన్యే ద్రుత వ్ర శృతయ ఇళ్యాది సూత్రముచొప్పున నిది చ్రుశే వ కృతిక మగును, సంక్క్భృతమున ' చేత్‌ = యది” అనుళబ్దములు వాండునప్పుడు గల్లెడియర్థ మందును *'అపి అనునది వాడునప్పటి యస్థమందును, నింళను భూతార్థనుందలి భావలతణార్థమునందును క్తవదగ్ధమందును (భూతార్థకవి శేమణార్థమునందు) నీరీతి గల *ఇవన్‌” అను ప్ర తరియము నిల్బును "చేదగ్ధమునం గార్థగారణఫానము భానీ ల్లును, చేదర్ధవ్భువవోరమునం గ్రియాద్యయనును భావ్య్థశములె మై యుండుట సవాజను అఆక్షీయినను గార్యభూత క్రియావే శ చేం గారణభూతక్రియ వూర్వ శారికమై యుండునుగాన సట్టిది భూతకాలిక్యక్రియగ సైతము ప్ర యోగింపంబడును శఈవిషయమునే సూరి చేదగ్ధ రొకాగంబున లృట్టునకు లిట్టగు, (బాల, (క్రి , ౧౧౯ సూ, భూతార్థకములపై నప్థుర్థము నిల్చ్బునపుడును “నన్‌ = కనన” ప్రత్యయము వచ్చును 'చేదర్ధవంాచం 2. 2.=. ఉత్తమద్విజులు పూజ్యులు వారల "కెగ్గు నేసీనం జెడు నిహనుం బరంబు 4444, (ఆది, ౧ ఆ, ౧౩౯ అప్యస్థ యోగనుంనకు:. చ ఆడిచినం దిట్టిన నృణి మహావరుసుంబులు నల్కి= యల్మతోం బొడిచిన నుత్తము ద్విజులు పూజ్యులు (ఆది, ౧ ఆ, ౧౩౯) భావలతణ:.---క, అనినవిని రోమహర్షణ తనయుండు (ఆది, ౧ఆ. ౭2%, వండిన యన్నము, ఇడి భూళశార్ధకవిశేషణము, ఇట్టివానిని థాతుజవిశేషణములు క్రి యాజన్యవి శేమణములు నని వ్యవహరింతురు, నవర్ణ్మకము శ్రియాజన్యవి శేషణమగునప్పటి బ్యాకరణశార్యవి శేషము లీవజకు వివ రింవంబడెను (౨౭౮-౨౭౯ విష, పయి నుదాహరించిన నాల్లువిధముల రూపము లును భూళార్థకములె మహాకవి ప్రయోగములనుబట్టి నాల్ధువిధములు గా జూసం బడినవి, ల్‌కిచి దితాస్థ్రడి:.--చింఠామణి యం చాచ్చిక శ్రీ యల రూపసాధన వ్శ్రియ యువ జేశింపంబడ లేదు అత్వాది తత్స్పమానా మి వేళ్యాది సూత్రముచొప్పునం దత్సరు శ్రీయారూపపాధన విధులచే యథాసంభవమఃగ నాచ్చికక్షియల రూపములను సాధిరచుకొనుచు యథావసరముగ _ వర్మలోపాగమా'దేశములను గల్చించుకొను చుంకవలయునని “*వన్తాగమో విశేమ! పురుచే, స్వశ్థేషు "చాపి వచనేషం అను గ్రంశాంతసూశ్రము వక్కాణించుచున్నదిం అట్టివర్ష లో పాగమా చే ళాదివిధులు కొన్నిటి నధర్యణుం దువదేశించుచున్నా(డుః_నవశ్ధేంభూ తార్థక విశేషణాదుల . క్ష వర్ణకము పరమగుచుండంగా క్వచిత్‌. ఇ ఓకానొకప్పుడు జే ర్లోవః = పూర్వస్థిత డి వర్శమునకు లోపము సంభవించును, క్వచిత్‌ =బకప్పుడు, దోళ్చంపూర్వస్థిత “డు”

(చా, శీ ౪౮౧ సూ) ఉండినన్‌ - ఉన్నన్‌ = మొ భూళార్థ కనీ వర్శఫోడావ్భాతులు, వర్శమునకును లోవము కల్లును, క్వచిత్‌ =ఒకానొకస్పుడు, తద్ననే = ఆశవన్మ శాంతళసబ్ద నుందు డడూగమ్‌ం=ద్విత్వ డవన్మ ము చూపట్టును, క్యచిక్‌ = ఒకానొకస్పూడు నరం ఇచ్చ=నవర్గయి మిది *ఇి వర్షము లోవవాన్‌ = లోపము కలదగును, ఉదాపాల డిలోవము.--.ఉండినన్‌ = ఉం+సన్‌=ఉన్నన్‌ (నకారవపరకానుసారము నకారముగం బరిణమించెనని యెొలు9గునది) = ఉండినచోన్‌ (చేవర్థకము) ఉండినప్పటికిని (అప్యర్థకము), వాండున్నన్‌ వీంయ వెడలెను (భావలతణార్థకము), ఉన్న వాండు (వర్తమానార్థశ విశేషణము) ఇది భూతార్థకమె శానలనియున్నను వక్ష లోపాది నిశార మందినదిగాన నన్నయాది మహోళవులు దీనిని వర్తమానార్థకముగా వాడిరి, “ఉండినవాండూి అనునది భూతార్థళ విశేషణము, వూర్యయణనున ముగినీనది భూతము ఈశ్షణమున నున్నచో నది వర్తమానకాలిశః మగును, * వరతి రనుబన్ధకః స్యాద్యత్ర లడత్థో వివతీత_స్తత్ర”్‌ (౨౯౬విష ) అనుచొవ్చున నితరథాతువుల వర్త మానార్థశరూపములందు *డండు" ఛాతు వనుబంధముగా నుండునుగాన న్నర్తమానా ర్థశ విశేషణరూప ముత్పన్న మగునఫుడు థాతువు తుదిని, “చురితి క్రియాపదానా” మితా్థది చొప్పున (౨౯౬ విష) చువర్శపూర్వశనుంం యీ ఉన్నిళబ్దము నిల్చి యాయాథాతువుల న్నర్హమానార్థశ విశేవణరూపను. లేర్పడును, ఉదా: చదువు+చు+ఉన్న = చదువుచున్న పాఠము, ఇన్లై నన్నయాది మహోకవులెల్ల వర్త మానార్థశ విశేషణనులందు నియతనుగ “ఉన్ని అను నీరూవనుంనే పవ్రయోగిం చుచు వచ్చుటంజేసి (౨౯౪, విష, ౧౪ వుట) *ఉండినీ అనుదాని రూపాంతర మె యయ్య్యు “ఉన్న అనునది నర్తమౌానార్థళ విశేషణమె యని విశదదుగుచున్నదిం (౨౯౬-౨౯౯ విష ) “ఉన్ని అనుడానికి భూలార్థకత్వమునం బ్ర యోగములు లేవు, డు లోవనమునకున--ఉండు'నె=డ్‌న్నె (ఇందును నకారపరకానుస్వారము నకారముగం బరిణమించెనని యెజుంగునది) క, పరిఫపూర్ణ్శములై కర మొక్చుచున్నె చెజువ్లలు (నభా, ౧ ఆ, ౪3) నీ దుర్దనయోధవరుల కడ నుండకున్నది కరుణ యార్జవను, .. నిల్చువద్కి కత్రుుషడ్వర్ద జయ మందునది, (ఆది, 3 ఆ ౨౦౬) ఉండకున్నది = ఉండ కుందునది) ఉ, 4... మేలుగాం బడనీ యూళ్ళను నున్నది, *. =(ఆది, ౬ ఆ, ౨౭౦) (ఉన్నది=ఉండునదిి ఆ-వె, నమ్హం దగనివారి నమక యున్నది ,..(శారితి, 3ఆ.౨౩౯) (ఉన్నది=ఉండునది), గీ, కాని కెరువున నదుచుచున్నేని గురుని నైన కానీంవ గాం దగుం, (కాంతి 3 ఆ, ౨౭౫ (ఉన్నేనింఉండునేని) నీ. +రహస్యంబుగాక

యున్నేనిం 'జె్బవే యన్న నచ్చేవుండు (ఆను ౪ ఆ, ౪౨౨). డయుగమునకునవడి నన్‌ =పడ్డన్‌=ఫన్థ వోన్‌ (చేదర్థకము) వడినప్పటికిని (ఆప్యర్థశను),. నీఫువడ్డన్‌ వాండు

కేశర6 “నోవర్మ నే పరకత్వమునంగట్లం “డి.దు లోపొది కార్యములు [3౧౫ విం కల్ప] వెడలెను (ఛావలతణార్థకము), పడ్డ వాండు=6గమునేయంబడ్డ మిన్నేజు (నైష) (భూక్యాక విశేషణము) ఇన్తై-ఇడి రన్‌ =ఇడ్డన్‌ ెడినన్‌= చెడ్డన్‌, మొ దీస్టముమిాంద నిట్టిరూపము కల్లనేరదు నన్నేచ్చ లోవవాన్‌ అనుచోటి చ కబ్దపు మహీమనుచే తగినన్‌=శగ్గన్‌ * అనియు నుండువని యెజుంగునది నకారోపరి గలే కారలోపము నకు--వినినన్‌ = విన్నన్‌, విన్నన్‌ = వినినచోన్‌ (చేదర్ధశము) విన్నప్పటికీని (అప్యర్థ కము నీవు విన్నన్‌వాండు పల్కెను, భావలతణార్థకి ము) విన్న వాండు=భూతార్థక విశేషణము, ఇ మ్లై=అను-కను-ఫొను-తిను-చను- మొ. దీర్ధవూర్వక స్థలములలో ఇ లోపనుంరాదు, ఉదా. మానినన్‌-డోనినన్‌-మొ, (విస్తర) ప్ర 'యోూగనులు, చ, ఆడిచినం దిట్టిన్‌ మతి మవోబరుమంబులు నల్మి యల్క_తోం బొడిచిశ నుత్తమ దిిజులు పూజ్యులు వారల శెగ్గునేసీనన్‌ ఇదు నిహాముం బరంబు =... ==(ఆదిం ౧ ఆ, ౧౩౯) అడిచినన్‌ = అడిచినప్పటికీని తిట్టినన్‌ = తిట్టినప్పటికిని పొడిచినన్‌ = పొడిచినప్పటికిని ఇవి 'అప్మగ్ధకములు, ఎగ్గుచేసినన్‌ = కీడుచేసినచోన్‌ కీకుచేసీన యెడల ఇది చేదర్ధరము చ, అవని నిదీర్ణ మైనను హిమాద్రి చలించుఓగల్టినన్‌ మహో రవజలమింకినం దివసనాథుండు,* ** = లేదమేదినన్‌ 44 ==, *. కువలయనాథ నీకు నొకపత్సితభావము గల్లనేర్చునే ( లంక భావలతుణార్థ మునకు. కృ అనిన విని రోమవర్షణ తనయుండుం. *444=4+(ఆది ౧ఆ ౭౬ అనినన్‌ = అనలావిని ఉ..... =.పయోధి ర్నిక్తమై నందిమి కూర్మకర్కటక నక్తం * == *.+కాలకశేయులు బయల్బడి తోంచిరి (ఆ 8 ఆ 3౯) (నన్‌, యతి ప్రానస్థానగతము) క 64 = ఛారతీకనర్ధక నా కీ నర్హ్యండ వగుదనినన్‌ భూనా విస్తర 3౧౫ వివవఎ-సయి. యధర్వణకారికలోని పూ ర్యార్థమును నూరి సం గ్ర హింపమిచేం ద్రిలింగలవ్‌ణ శేషమున సం త్ర హీంపంబదెను, టకా నొళకచోం దద్ధ క్తార్ధకంబులగు “ఉందు - చను = చేరుళొనులు ప్రశ్నార్థ తై శారవర కంబు లగునపఫుడు వానికడ యచ్చులకు లోసంబు విఖాననగు, అగుచో “ఉండు డశారంబునకు నకారంబగు, (ఎండులోని సున్న స్ట్‌ న కారపరకత్యంబున లోవీంచు నని చెప్పనుజు చెను, *వేసంగి = వేసవి ఇతార్చ్రదులలో నరసున్న లోపించుచున్నది గదా, “చేపకొనుి అనగా నను వ్రయుక్తంబగు కొనుధాతువని యర్థము, ఉడావాకం 44... = వురుషార్ధంబునకు హోని ఫుట్టక యున్నే (భార నిరాం౧అఆ) ఉ..==.==మునీం ద్ర నీకుం జన్నే నళిరాయలందు మది నిల్బంగ (భార, ఆపి, ౮ ఆ) ఉ.,+=+అహితేమున్‌ ఛభయమున్‌ వొరకొన్నె నాకు ఫుత్రులకున్‌ (ఛార సభాం ౨ ఆఅ పతమమున ఉండునే, మొ” (ప్రధ కిటూః ౨ స్ఫూ ఓ సఖ

బాంయ్యక్రి, ౪6 సూ.) నన్‌ అనుదానికబదులుగ వని మొ ప్ర రొరాగించుట 1467 యకువల్కు_ చిత్తమున కింపగుడున్‌ (నిర్వ ౧ఆ )* ఉ...9ది యెయెస్టడ 'నెమెంి! బుక్షైనన్ననున్‌ = తండ్రి కిట్లనున్‌ (నిర్వ ౨ఆ ౨౮) (అన్ననున్‌ = అనం గాన్‌ - భావలషమణ) క తనచేతి ఫుష్పనులం జ ల్సిన నంతటం జెదరి యని యళి 'ప్రకరనివే. వన మొప్ప *, ౨,4 (ఆర 3 ఆ ౧౦౯) నన్‌ వో యతిస్థాన గతము ప్రాణియతి) క దయమాలి పోవ నేంటికి ౨... ప్రియ మెం ఛుదుకు ఛ్రుదుకం డయినను మతి పోవరాదె యని చెస్పటయున్‌ (కాంతి 3౩ ఆ 3౭3) బ్రదుకండైనన్‌ = బ్ర దుశనిచోన్‌. (ఇది వతిేక చేదాద్యర్థకము. సంస్కృృతమునం 'జేదర్ధము నప్యర్థము భావలతణార్థనును నిచ్చు నిట్టివ్రత్య యములేదు. భూతార్థక విశేషణరూపములును (3౧౮ ౫ వివ) (క్త - క్షవతు వ,త్య్యయాంతములు) వ _ర్తమానార్థక విశేషణరూసములు (శతృ, శానచ్‌ ప్రత్య యాంతములు) మూత్రము సంస్కృతమున గలవు సంక్కృతమున నిట్టి చేదాద్యర్థక వ్రత్యేయము లేమింజేసీయే యట్టియర్థను సు _ప్రజంపపదను.లవై ని (థాతుజవికేమ ఇములవైని సమాక క్రియలవైని) చేత్‌ = యది, ఆపి” మున్నగుళబ్ధ్దములను జేర్చి "చేదర్భమును నప్థ్థర్థమును సంపాదించిళొందురు,. ఇంక సతిస్నప్తమ్య్యూదులచే ననగా భావలతణార్థక స్వష్షమ్య్యాదులచేం బెనుంగులోని ఛావలతణార్థక వ్రత్యయనుల యర్ధనును సంస్కృతమున సంపాదించుకొందురు మై సం చఛదాయనుచొప్పుననే నన్నయాది మనోకవులంను బెనుంన నీ చేదాద్యర్థక వ్ర త్యయార్థములను వనిన్‌ మున్నగళబ్దములను జేర్చి నిర్వహింపపాగిరి ఇవి సుబంతములపయిని సంంతము నిల్చును, లే-గీ, హితములగు నాదువచనంబు లివుడు నినని వాండవై తేని నప్పుడు వారు వడిరి వీరు వడిరను పల్కులు విందుగాక ళకుని కర్ణదుళ్శాంనుల్‌ సమృతింప (ఉద్యో ౨ ఆ ౧౫౫. (విననివాండవై 'లేనిన్‌ = విన నప్పటికిని వృతి"రేళమునందలి యప్యర్థకను.) చేదాద్యన్ధాతిశయ దోస్టతనమునకయి. యిట్టియెడల *చా'ర్థకమగు నున్‌ శబ్బ్దమునైతనుం చెరుచుండును, క, ఆయిరుశ్చరు నొకతలయై యాయోధన మునకు సడచునట్టిద యేనిన్‌ వేయేల మనము శాబెదు రై యేర్తెజం దాశ హరు నవైనన్లు వళమే (ఉద్యో, ౨ ఆ, ౧౫౧) కః, సారథియు రథియునైై యొక లేరం నృష్ణు లతిఘోం ేజస్సార స్యారతం దోంచిన నైనను. ఢీరత వాట్రించి చూచి ెలి నెదవు బలే (ఉద్యోో౨ ఆ ౧) (తోంచిననైనన్‌ = తోంచినచో నైనను) = కొన్నియెడల సముచ్చితస్థలము౬౦దును ఇార్థకి శ బ్బము నిల్వకుండుటయం6 గలదుం క, వినినం ఒ8ించిన వ్రానీన గొనియాడిన దురితివీడకుం దొలఃగి (కాంతి, 3 ఆ, 8౮వ్యు, (చూ ౪౪3 నివు వన్యాదిళ బ్దమః లత“ 'జేదాద్యర్థ నిర్వహణనుష-ఇందు

1468 “నన్‌” ప్రత్యయమునకు మాటుగా వని-గాండు మొ. నిల్చుట [3౧౫ ని, శల్చ్ప] “నాండు శబ్దరు ధాతుజవి శేషణముమిోదను వీని స్తుప్తిజంతములమిందను నిల్చును, క, గుజుకొని కారార్థకార్యము లెలు/గళ దుళ్చరితుండై యహితుండగు నేనిన్‌ మజవక గురునైనను జను. లెజుంగం కాసించునది నహీళుందు బుద్ధిన్‌ (ఆది, ౬ ఆ. ౧౦౩) (ఆగునేనిన్‌ = అయినన్‌ = అగుచోన్‌) (సారచ్చేత్‌ ) (గురునై ననున్‌ = గురనినైనప్పటికిన్సి ఉం. =. * అట్లు కానినాం జేల గృహస్థవృత్తి 442 = (ఆది ఇ ఆ ౨౭౦) (శానినాందు = కానిచో), నీం,,4,4 నేయు పోవని నాండు నిన్ఫులం చిమ్దవో, యత్నమంపయు. ,. = (ఆది ౧ ఆ, ౧౧౫%్సీ (పోవని నాండు = పోవనిచో) క, కడుం స్ర్రామండవయి నృవతుల వికువనినాం 'డాజిం చాండ 'వేయులు,., ౨449 విడిపింతురు.. .౨. =, (5భాా౧ఆ ౧౯౪) ఊఉ 49,440 పొద్దును బోయెం గ చుండునేనియన్‌ రాండు వనంబులోన మృగరాతస పన్నగ ఖాధ నొందెనో (ఆది, 3 ఆ, ౧౧౨) (శచుండునేనియున్‌ = కచుండన్ననో రాండు) క, తనయెజీంగిన యర్థం బొరుం డనఘా యిది యెట్లు ఇెక్పు మనియడిగినం జె ప్పని నాండును సత్యము జె వ్పనినాండును ఘోరనరకవంకనునం ఒడున్‌ (ఆది ౧ ఆ, ౧౩౭). ఇట్లగుటచే *“మవాదృవాం క_ర్తృకక్తియకు 'జేకవచనంబు విభావనగు, ఉదా'---కం తనయొటింగిన యర్థం బొరు; డన ఘా ౦౫ది యొట్లుం.. * ౨. ( ప్రాఢం శ్రీయా ౬సూూ), అను త్రిలిగలశతణసూ త్రము నిరాధార నుగుటంజేసి యగ్ర్రావ్యూ మని గ్రహింపవలయును, ఉ, ఇంతులగోస్టి నున్న యతః డెంవ వివేకము గల్లెనేని య త్యంత మదాభిభూతు డగు (ఆవి, ౭ ఆ, ౫గ్శా, వచనము, నాకు సంజీవని పని నేయదయ్యెనేని నాచేత నుపదేళంబు గొన్నవారికిం బని నేయుంగాక,46 6066 (ఆది 38 ఆ ౧౩౨), చ ఇతనికి గ్నూర్తురేని ధన మిత్తరుగాక (సభా, ౨ ఆ, ౧౦) లేగి కడంగ్‌ సమబుద్ధి వీనికి గల్లైనే ని గాదు కాపఫలం బట్టుగాక బుద్ధి హీనుండై గర్వితుం డగునేని కావ వావ్యవావాఫలంబు వీం డనుభవించు (ఆర ౧ ఆ, ౧౦౩) (యూ చేదస్థ యోగంబున లృట్టునకు లిట్టగుం బాం ఆ ౧౧౯నసనూూూ, క ధర్మసుత్త థార్తకాష్ట్రి ల ఛార్మికుల్తై వెజిగిరేని దడయక విధిచే నిర్హూలితు లగుదురు, .. 448 (ఈర ౨అఆ, 38౧౮), ఆ-వె నాకు విహితభతణం బచిది యిష్పతీం బూని శాన సీస్‌ బుద్గియేని ౨4444 *, (ఆ 3 ఆ ౨౩౮౪) (బుద్ధియేనిన్‌ = బుద్ధి కల్లి నచోన్‌ ) విఐళ బ్దమి. చోట నిట్టియెడల “వమిళబ్బమును దిక్కున యొకచోం ట్ర్రమో గించెను, ఆ-వె ఎచట మెలగానేమి యొటుంజెనేమి చా నేని నేనెబేమి యెల్గ సంగ ములును విడిచెం గుడుప్పువలన నియతి గల్లు యతికి మోశవీథి యాట పట్టు (ఆకు, ౫ ఆ, ఈ8 ప) (ఎచటమెలగెనేమి = ఎచట మెలంగిననేమి 1 మొ 9ందు “సనిళబ్బమును నిల్సినచో నన్వయము కుదురదు,

(బాం జి ర౧౧౧౧౯ సూ] బాంగుంప్ర లోని పానూదిక వ్యాఖ్య కెడ6ర "జేదర్థంబునందు, వృత్తంబగు భావలతణంబునందు న వర్ణ కంబు చు, కౌంతం బగు రోగం చాలవ్యాశరణ వానలు గురిసినం బంటలు పండును వాండు రమ్మనినం వివరణము బోంంతిని కెంగ వ విమయమః ఇచేదర్ధ యోగంబున లృట్టునకు లిట్టగు, ౧౧౯. ఆ బుషీశ్యురుందు వచ్చెనా ఫలించు6 గార్య్మముల్‌, వాండు జేవు వచ్చెనేని నీవు శార్భుంబు దోర(శొనుము, సంజీవని, 3౧౫ 1 విష;ఎజరం సూం వ్యాఖ్ట--సూరిపయమున ద్రులము “ను స్వరొపను, చేదర్థంబునంద్య = “చక్‌” అనెడి సుస్కృతళ బ్బముయొక్క యస్థ్రమం దును వృత్తంబగు ఫభావలతణంబునందు ౯=భూ రార్ధకమగు భావలవ్‌ ణార్థంబునందును “నను అనెడి ద్రుతౌంత న వర్షక మగునని యగ్ధము, చేదర్భంబుశం దున్నట్టి థావలవ్‌ ణంబునందు ద్రుఠాంతంభైన న వత ఫ్టాయంబు వచ్చుకూ(బా గుప్త, 888 పుట, ద్వి, ము) అని ప్రామాదికముగా గుప్తార్భప్ర కాశి కాకర్త వ్యాఖ్య చేనెను స్వ్తళమ్యుంతము లగు రెండు వ ల్యేకదళములతో సూ శ్రింది "రెండిటికిని వేర్వేణ నరుళగా 'రెండుడా పహారణనులు చూపిన సూరిళ్ళూత్రమున కిట్లుగ వేశార్థవిశేమణ సరూసముగ నన్వ యంచుట గ్రళృదభివ్రే, తము కాదనటకు సందచేహములేదు, మజటియు ెండిటికిని నైక్యము దర్ధటను ఛావలతుణాన్థమునందుం 'జేవర్థ మెట్లు వర్తించును *వాందు రమ్ము నినం వే; బోయితినిఅను చో యద్థర్థ(చేదర్ధ్రమునకు శ్రస్తక్తియే "లేమగ దా,యతియుం 'జేదర్ధనుం వర్తించునవుడు కార్య భూత క్రియ నియతముగా భావ్యర్థకమయి యుం డును, *పోయితిని అను భూళార్థ మెట్లు పొసంగును?! కావున * వానలు గురినినం బంటలు పండును అనునది మూత్ర మె చేదర్ధకమున కుదాహరణమం శానోవును, పోవుటకు రమనుట లక్‌ణ మగుటం జేసీ 'వాండు రమ్మనినన్‌. = = ఇతా్రదికము భావలతణోదావారణమం, (మ, 3౧౩-౩౧౩ వివ వానలు కురిసీఫన్‌, .4, * అను వాళష్టమునకు న్రైతము చేదర్థమును విడిచి వానలు కురినీనన్‌ = వానలు కురి యంగా అని యర్థముచేనీనచో నదియు భావలతణోదావహారణ మె యగును, కాని సూరి “చేదర్ధమునంిదని చక్కాణించుటచే వానలు పరినీనన్‌ =వర్ష ములుకురినీనచోన్‌ = వర్షను.లు కురిసినయెడలన్‌ (వర్షవతనం స్యాద్యది = వర్షపతనం సాాచ్చేశ్‌), అని చేదర్ధక థన నూవళ్య్యశమై యున్నది. భావలతీణార్థమున నట్టి చేదర్ధ్హమునకుం బ్రస్నక "లేదు, వేటికావ్యాఖ్యాతయు నీ బా, గు, వ్ర వ్యాఖ్య సరిశాదనియె వ్రానెను, చాలకవిళశరణకర్త యా బౌ గు, వ్ర వ్యాఖ్య ననుసరించుటచేం గావలయు

1410 “బాలక-ళర” కర్త చేదర్ధక “నన్‌*వాడండునన్నయ యనరాదు [8౧౫|వి సంజీ] “చిన్నయ సూరికి ఇది (విసి చేదర్థకమంలని తోంచి ఉండును, వాండు రమ్మనిన వేం బోయితిని అనే వాక్యమున సంక్కృ్భతమందుగాని ఇృంస్సీషునందుగాని ఆనువది స్తే ఇచేదర్ధకము చ యోజ్యమా 1 (బాలక, ౨౧౮ ఫు) అని వ్రాయుట తటస్థిం చెరు, పాపము వా రనుకొన్నట్లు సూరికిని దోంచలేదే ? సూరి యావాక్టమును చేదర్ధ మున కుదాహరింపలేదే దీనిని భావలక్షణ న వర్ణశమునకుమూా త్రమె సూరి యుడా హరించెను, శరణ్యక_ర్త యింకను సాహసనుగా నన్నయనాడుకలో నీ *నన్‌ = న్‌ ఆ ==, ఇనన్‌” ప్రత్యయమ.నకుం జేదర్ధమే "లేదని వ్రానెకు,.. తెలుంగులో చేదాద్యర్థక ముగా నన్నయాదులు సమాపక్కక్రియామకాసనునకు వీని చేల్చేవారు, నేకు జేితి నేని, (బాలక ౨౧౭ ఫుట్సు చిన్నయసూ3 మొదలయినలాతణికులు ఈరూపములు ఉవేతీంచినారు బాలవ్యాశరణను (క్రియా) సూ, ఈం లో కరినీనన్‌ - రమ్మనినన్‌ - మొ రూపములు చేదర్ధకములని ఉన్నది, గాని కౌవు,., నుదావారింపంబడ లేదని వైైని వివరిచియున్నాను కురిసినన్‌ అనది ేదర్ధక ముగా నుదావాశింపంబడెను, వానలు కురినీనం బంటలు వండును (భాం శీ ళం సూ), “రమ్మునినన్‌ *” అనునడియు నీ క్రిందిరీతిని వాడినచోం 'జేదర్థకము కావచ్చునుళనీవు రమ్మనిన నిటకు నే వచ్చెదను” (నీవ్రరమ్హనినన్‌ = నీవురమ్మున్నచో) “నన్‌ ప్రత్యయము "దేదర్ధకముగా నన్నయచే వాడంబడ లేదను వీరియభి ప్రాయము పరిశీలన రాసహిత్య కృతము, చ,4444=...ఊ _త్తమద్విజులు పూజ్యులు వారల కెన్తు నేసీనం జెకు నివానముం బరంబుం.4... =, (ఆది ౧ఆ ౧౩౯) ఉ... =, భారతియభా రత్య మరాపగౌఘను నిరంపరసంతత పృణరసంపను న్నత్యభివృద్ధి నేయు వినినం గొని యాడిన 'నెల్బవారి!న్‌ (ఆది ౧ఆ, ౭3) లేంగి అమృవోశ్వ్యంబు ధవళ చేవాంబునందు నల్ల గలిగిన నీ విస్హ నాకు దాసీ వగుము మణియందు నల్లలేషయ్యెనేని నీకు నే చాన్‌ నగుదుం బన్నదను సజినుు (ఆది, ౨ ఆ, 3౨ పు సోనమయాజియు బవాంళ ముగం బ్ర మయొోగించెను, ఉ. అక్కట భీముంరైన మనయర్టుందై నను మూదివుత్రు లా జ గా వో లం దొక్కరుండైన నీవగజ నుక్పడంగింపరె యొక్క చేల్మిడిన్‌ (ఉద్యో, ౧ ఆ ౨౮౭) (అయినన్‌ = వినన్‌ = ఉండినన్‌ = ఉండినచోన్‌ ) “అను ౧౮ ఉండు (నూ, రా, నిల, “ఐనన్‌ అనుచో వని శబ్దము నిల్చుదుమునుటకు వలనుషడదు, అట్టి లు యెడ ఉండూ ఆనునర్థము రానేరదు, ఉ.4.44, ఆ తండును నేము నైన విబుధ న! వ్రశరంబును నూకు సడ్డమే (శాంతి ౧ఆ ౧౮) క వినినం ఒరించిన వ్రానీనం గొనియాడిన దురితవీడకుం దొలలి (శాంతి, 3 ఆ, 3౮౨),

[బాం క్రీ, ౪౧ సూ) శరణ్యక_ర్త ననుసరించీ “చ్రాప్తా.పే కర్త మోనపోవుట, 1471 -. సంక్కృతమందలి “చేత్‌ = యది అనువానికిం దెల్లున *వనారాదులు వర్యా యములు ఇవి సమాపక్యక్రియాకులవై నిల్చి చేదస్థకను లగును, అస్లు ప్రరౌరా గెంపరాదని సూరిప్రభృతులు చెప్పలేదు " చిన్నయసూరి మొదలమంన లాఓణిపలు ఈరమాపములు ఉపేథీంచినారు (బాలక, ౨౧ర్ఫో ” అని శరణ్యక_ర్తవ్రాకఈట సాహ సము చేద్థ్థ యోగంబున లృట్టునకు లిట్టను ఆబుమీశ్యరుండు వచ్చెనా ఫలించు గారర్థముల్‌, వాందు అేవు వచ్చెజ్ళ్స నీవు కారస్థంబు దొర(కొనుము(ఛా, క్రియా ౧౧౯ సూం అని యిట్లు సూరి యుద్ధోమిం చుచుండ(గా నాతండు సమాపక క్రియా చ్రమయోగ మువేమీంచెనని వ్రాయుట సరికాదు, ఇంత వారే యిట్లువ్రానీన నింక వెనుదీయనేల? యని వే కావ్యాఖ్యాతయు నిట్లు శరణ్యంగ్రథమును న్వీకరించెను, “నన్నయకాలనున నిట్టిడి (నన్‌ = ఇనన్‌) చేవర్ధకమై ప్రయుక్తమై నట్లగపడదు సమాపక ,క్రియారూపముల 'కేని సదముం గూర్చి చేవద్ధమును సూచిం చుట గాననగును ** ౨. * కౌన నీ నవర్శ్మకరూవసాధన ప్రక్రియ *బే నే . ఇస్పిలే ఆను సవీవవాళ్లవహోరికరూప సంస్వ్యారముకుబట్టి యేర్పడిన దనందగును (బా, సా, వే, ౧౧ వుట) ఈచేదగ్ధము నర్వాచీకులు చోన్‌ - (చోటన్‌) - ఎడన్‌ - ఎడలన్‌ అను రూపములను భూళార్థళవిశేషణమునకుం జేళ్చినరూపములతో. చెల్పుచున్నారు, వాండుచెస్పినన్‌ 'నేనువత్తును = వాండు వెప్పినచో నేను వత్తును, ఇన్లై *బె్పినయెడ _ ఇస్పినయెడలన్‌ అనువానిని సయితము చేర్చి యాధునికరూవనముల నెక్నునది, ఇప్పుడు లథకభాషలో తముభావములు అెలియందేనే వారు "చేదర్ధకముగా “చో _ ఎడి ప్రయోగిస్తున్నారు నన్నయ వీటిని ఏ అర్థదుందువాడెనో తెలియదు కాదు, నన్నయవాడుశలకు నిలకణముగ నెన్నెన్నిసండితకవి సమ్ధవముల్రై యాధు నిశశావ్యములలో వాడంబడలేదు, అంతమాశ్రమున నింత గొప్పవిషయ మును వారికిం బెలియ దననలెనా 1 వీరియా వేపముం జూడ నొకచరిత్ర స్మరణాతిధి యగుచున్నది శ్రీజగన్నాధమున నొకపండికుండు మజ్హీయాకుల ని_స్తరి కుట్టుచుండె నంట, అంత నొకమక్ప్యభుక్కగు సండాన్ర్రాహ్థాణుండు వచ్చి “స్త్యామి వటవ త్త ఛాంం కదా, ఇచట మజ్హియాకుల విస్తరివై భుజింపనగునా అబనెనంట, అంతట నాపండి తుండు *మిరవతారములనే భుజింతురే! స్వామి పరుండు వటపత్ర్త్రమున భుజింప రాదా 1 సీ అని వల్కెనంట ” బెప్పినవోన్‌ - చెస్పినమయెొడన్‌” మున్నగుపండితకవి సమృతహాషములు _ఛెవ్పే- ఇెబిలే - వెన్ఫిలే- వస్తే వ్నొక్త - ఒస్తే వాద్దొస్సే

1472 “వాడొ శి వాడవచ్చును, 'ఆయినచో వాడరాదు [380౧౫ వి, సంజీ ] 'జీకొస్తాను” అనురీతిగల ' భాహాచేవి చాలాకాలము కష్టవడి కనీన” (బాలక ౨౧౭ పుట) రూవములవంటివి కాకపోయెనా? ఈ తే ప్రగ్య యమవుచర్శిత్తము మిక్కిలి వించైవది. నివుచెప్పితవేరి = నీవువెప్పిలేని = నీవ్రచెప్పిలేన్‌ = నీవువెపస్పితే” అని లిస్టు మధక్షవూవుక్కుమెకవచనమందు మా శ్రమిది వై యాకరణనమ్థతమై యుండును, తక్కిన ఫుగుషవచనములలో 'నెందును దీవికి శబ్దఫిద్ధదముగు సాధుత్వరు లేదు. ఏ్సా ఫురుషములందు నెల్లవచనములందును దీనికి బండితవర్థవహాకనుందును బ్రినీస్ధివెలని యున్నది 9కు అప్యర్థకము వ్యవహోరమున ఎంత చెప్పినా వినండు - ఎంతబచెప్పి వనూవినడు మున్నగురీతిని 'వెలనీయున్నదిః

౧౧౯ సూ, వా్థఖ్య-- చేదర్థ చొరూగంబునన్‌ జ చేదర్ధము దోంచునపుడు లృట్టునకు భవిమ్యుదర్థక సమాపక క్రి యచోట భూళార్థకసమూాపక్టక్రియ నిలుచునుః ఉదా:--ఆ బుషీశ్వరుండు నచ్చెనా శార్య్థములు ఫలించును = ఆ బుషీశ్వరుండు ఛానిని వచ్చునేని కారము లాపినప ఫలించునని యర్థము, ఇందు రెందునుభావ్యర్థక నులె యైనను ఫలించునను దానియవేశచే వచ్చుటి ఫపూర్వభావి గావునం 'జేదర్ధ వ్ర'యోగమునం బూర్వ లీ య లిడంతముగా నుండుట విరుద్ధము కాదు సూరి యిట్టి లిడంతత్య్మము నిత్యమని సూ 'త్రించుట సరికాదు, రెండు క్రియలను భావ్యర్థశము వైనం గావచ్చును గీ, కడలి సమబుద్ధి వీనికి గల్లైనేని కాదు కాపఫలం బట్లు గాక బుద్ధి పీనుండ్రై. గర్వితుండగునేని శాపం హవ్యవాహఫలంబు వీ; డనుభవించు (ఆర ౧౪ ౧౦౩) కృట్టిమెడలం 'జేదర్థక ప్రత్యయము నిల్చినను నిలువవచ్చును ఆ బుషీశ్యరుండువచ్చినం 'గారస్టంబులు ఫలించును, వాండు అేశ్రవచ్చినం గారం బునకు నీవు దొరంగొనుము, మొ చ ఇతనికి గూర్తులేని ధన మిత్తురుగాక (సభా, ౨ ఆ, ౧౦). ఇతనికిం గూర్చినం ధనమిత్తురుగాకయనియు6 జెస్పనగును, అప్యర్థము నందును నిట్టి సమాపకక్రియా ప్రయోగములు గలవు, * నీవచనంబున సంజీవని నాకుం బనినేయదయ్యె నేని నాచేశ నుప దేళంబు గొన్నవారికిం బననేయుంగాక (ఆవి, 9 ఆ, ౧౩౨ వచనము), లే-గీ, వనమునంద.6 బండ్రైందు సంవత్సరంబు లుండ 'ేర్చితి మనియు నొరులెటుంగ కుండ నజ్ఞాతచరు యందొక్కదివస మైన నుండంగ నేక మెట్లనిన వినుము (ఆర, ౧ ఆ, ౨౬౫), ఉ ఇంతుల గోష్టి నున్న యకం బెంతని వేకముం గల్లెనేని య త్యంత మడాభిగూతుండగు. =........(ఆది. ౭ ఆ ౫౯) “కొన్ని యెడల! ద్యరిఠార్థసూచకంబయి ఛావిని భూతంబు చూప్టెడి, ఉదా:..-ళావష్చె సుదర్శనాయుధుండు (భాగ, ౧౦ స్కం, ఫూ) మొ” (ప్రాఢ,క్రి ౭ సూ చ్యఇదె. ప్రళయాగ్నివో లె, ...,, వాయుసారధి జవంబునం డా నిటవచ్చె ....

(ఛాాక్రి రోజసూ ) చాలవ్యాకృతిలోని, “ఉన్న-కలంన* వర్గశములసాధనము 14?8 4 (ఆవి ౮ ఆఅ, 30౫%) కొం.44=4=కౌంతారనివాన ఖిన్నమతి నస్మల్సేనవై వీడె నవ చ్చెం గుంతీసుతనముధ్యముండు, (విరా ౮6౮ ఆ, జి, ఉన్న - కలజీ - నవర్శకంబులు భవ ద్శావి శతృక్షవ దగ్భంబులం దగు, రజ బాలవ్యాకరణ ఉన్న వర్షకంబు వర్తమానార్థక ళ్‌ శ్‌ ద్ధంబుకం దగు నీవరణము కలజీ వర్ష్మళంబు భవిష్యదర్థశ కీ త్రర్థంబునం దగు-నవర్శ్మ కిం 1% విషయము కంబు _క్రవదర్థంబునం దగు అవి సక్వాభిధానంబునం దగనని మయెొలుంగునది నుబంత నాచ్ధంబు సత్వంబు నాంబడు, వండుచున్నవాండు = వండణగలవాండు - వండినవాందుం ఠి వి సంజీవని 3౩౧౫ | విమ ద్వన్ద్వా నే క్టూయమాణః సస్య త్ర సంబధ్య తే అనుచొప్పున శతృ” అనునది ద్వంద్య్వఘటి శకపదములు రెండిటి కోడను సం ఏంధించుకు * కాన భవ ద్భావి ళతృి ఆకంగా *భవచ్చ్ళకృ - ఛావిశతృి అని యర్థము '*భనత్‌ ” అనునది భూథాకువ_ర్తరూన శత్తంతరూపను, కావున *భవత్‌” అనుదానిచే వ ర్త మౌానార్ధకత్వము 'వెన్ప-బదును అట్లగటంచేసి *భవచ ఫతృ” అనంగా వ_ర్తమానాగ్థక శతృప్త్రత్యయమని యర్థము “భానిళతృి అనంగా భవిష్యడర్థక శతృ ప్రత్యయమని థి క్‌ అగ యస్థముః కావున వ_ర్హమానార్థక ళతృవ్రృత్యయార్థమున “ఉన్న” వ్రత్యయమును, ళీ త్‌ భ్‌ విషస్టదర్థక శ్‌త్త ల వృత్యయార్థమున కలజీ వృత్యయమనును సంస్కృతమునందలి క్ష వరు వ్రత్య్యయము నర్ధంబున ననంగా భూతార్థమున “నివర్ణకంబును నగునని సూ ల్రౌ ర్థముం ఈవిషయమునె ఉన్నవర్శకంబు” మున్నగువాకస్థముచే సూరి వివరించెను, ఉదాపవండుచున్నవాండు - వండంగలవాండు - వండినవాండు, వర్తమాన శ, త్ర ర్థమున “ఉన్నివ్శకము వచ్చునపుడు, * ఉన్నళబ్దంబు పరంబగునపుడు చువర్గకం త్‌ టో, ళ్‌ త్‌ బగు (బా, క్రి, ౧౪ స్తూ అకుచొవ్చున థాతున్రతువని చివర్ష కము నిల్చును, “ధాతుజని శేషణంబులకు విభక్తి వివతీంచునపుడు తచ్చ్భబ్దం బనువ్రయుక్రంబగుో (దా, సమా, ౯ సూ అకుచొవ్చున *వాండూ అనునది యనుప్ర యు_క్రమగును, కాంగా “వండు, చు ఉన్నపావాండు = వండుచున్న వాండు అకురూసను వర్తమాన జీ, శ క! శత్రర్ధమునందు నిద్ధించును. భావిళ్శత్రర్థమునం ్రుకృతనూత్రముచే కలజీ "త యంబు రాంగా *కలజి” జీత్తుగాన “జీత్తు వరంటగునక్చు దుత్వంబున కత్వంబగి (దాం శ్రీః ౨౦ సూ అనుచొవ్వున ఛారువు తుది 'ఉఊిళారమున కత్వమున్సు 'కలజివడు జులు పరంబగునవుడు నుగాగమంబగుి (ఛా, కీ ౨౧ స్ఫూ అనుచొవ్వున నుగా కేరిర్‌

క్ష్ష?క్ష వథమూసామానాధికరణ్యమందును శొతృవ్రత్యయకు॥ను [8 ౧౫ | వి సజీ |] గమంబును వచ్చును వై నుదాహరించినీతిని బా, సమా ౯ సూరృమువొమ్రూన “వాండు శబ్ద మన్కువృ్యయు క్తమకును,. కాంగా వండు+అ+4చమ్కుకల+వాండు = వండంగలవాండు” అను రూసపను భావి శ్ర గ్ధమున న్యించును భూతా మున బ్రకృతన్నూత్రంబుచే, “న వర్శశమం రాలా భూకంబుకం దిగాగముంబసుి (బా, క్రి ౧౭ స్ఫూ అనునొప్పున ఇ గాగరుం బగును వైరీతినె బా సమా "౯ సూత్రము చొవ్వున వాండు అను తచృబ్ద దున్ముప్తయు కృ మగను, శాన *వండుషావ్తానే వాండు = నండినవా,డూు అను రూపము_కృవదర్భంబునం దనంగా భూశార్థమున నీస్ధిం చును, సత్వ నునంగా ద్రవ్యము ఇవి=ఈ ఛాతుజవిశేమణములు, సత్యాఖిధానంబునం దనలొా ద్రవ్యమును బోధించునపుడె యగుననియు సకరిమునంగా సుబంపవాచ్య మనియు సూరి వివరించెను ఈథాకుజవిశేవములు నామాకాంతములె యగునని శాత్పర్యము, అనలా నీప్రత్యయములు తువిని గలళబ్దములు విశేమణనులె యగుచు విశేష్యభూత సుబంతమునె యాకాం పీంచునని సరర్థివసీత మగుచున్నది క్త క్తవతూ నిష్టా (౧-౧-౨౬) వత నిష్టా సంక్ష్ర_స్తః * (ీశా కృదన్త 30౧౨ సూ), * నిష్టా, (3-౨-౧౦౨) భూతాావృత్తే థ్‌ నిష్టా ప్యాల్‌ * (నిష్టై= క్త = చశ్తవత్సు "(నీ కౌ కృదంత 30౧౩ సూ) అను పాణినిస్తూ త్ర ములచొప్పున 4 కృవతు ప్రత్యయము భూకార్థకమని విశదమగు చున్నది విష్ణు ర్విశ్వం కృషవాన్‌ (= విష్ణువు ప్రవంచమును జేశీనవాండు) అని ౦౫ట్లు _కృనదంక ముదాహారింపంబడెకు (నీ కౌ 'కృదంత, 30౧౩ సూ) వర్తమానే లట్‌, (3-3-౧౨౩) వర్తమాన్నక్కియావృ త్తే క్రాతోర్లట్‌ స్యాత్‌” (నీ కౌ భ్వాది ౨౧౫౧ సూ) గీ లట శృతృ కానచా వ ప్రథమాసమానాధికరణే (3-౨ ౧౨౪). అవ్రథమా "స్తేన సామానాధిశర శే సతీ త్యర్థః *. *.వచన్తం వై త్రం పళ” (వండుచున్న నైక్రుం జూడునము)” (ని కౌ కృదన్త 5౧౦౦ సూ *వ కృమానే లట్‌” ఇతి ఫపూర్వసూత్ర, విహితనై్య్భృవ ఏతా శతృళానచె,..పచ్చన్త మిత్కి పాకానుకూలవారిపా రాశ్ర్రయ మిఠ్ణర్థః తయా చాన మూఖ్యాతమ్‌, సత్వప్రథానాని నామాని ఇతిసిద్ధాన్తాత్‌. * (బాలక వార) అను పాణినిసూత్రములచొవ్చున వ_ర్హమానళతృ ప్రత్యయము నెటుుగునది, ఈ సందర్భమునుబట్టి పచత్‌. - పచన్‌ - మైత్రః = వండుచున్న గదైత్రుడు” అనుట పాణిని సమ్థతము శాదని (వ్ర థమాసామానాధికరణ్య మున్నదిగాన) చెప్పవలని యున్నది, కాని * ల డిత్యనున రనూనే వున ర్లృడ్‌ గ్రహణ మధికవి ధానార్థమ్‌, "లేన చఛ్ర థమాసామానాధికర ణే ఒసి క్వచిత్‌ - సన్‌ (రత్‌, శత్రంతము) శ్రావణ; (= ఉన్న న్రాస్యణుండు) ని కాకడ నృ, 3౧౦౧ సూ, వివరణను) అకు భట్లో

(బా, కి, ౪౬ సూ] ప్రథమాసామానాధికరణ్యళత్య సంస్కృృతక విప్ర 'మోూసములీ జీదీమీకులవారి వృషత్తిచొస్పున నట్టి యనువపద్తి లేదు, ప్రయోగములు-- శ్లో, తథాపి జిషా స్ప భవజ్జిీీ మయా తనోతి కళుభ్రం గుణ సంపదా యళః సమున్నయన్‌_ భూతి మనార్యసంగమా ద్వరం వికోధోవి సమం మహాత్మభిః (థారవిి నో స్మర త్యదో దాశరథి ర్భవన్‌ భవా ననుం శనాన్తా ద్గిని జగ జ్ఞగన్నివాసో వసుచేవనద్మని వసన్‌ దద ర్మావతర_న్త మమ్చురా ద్ధిణ్య గర్భాజ్ద భువం మునిం హరిః (మాఘము, ౧స, ౧) (1 న్లోల-ర - దురోర్టధనః భూతింసనమున్నయన్‌ = ఐశ్వర్వము నభివృద్ధి చేయుచున్న వాండ్రై యళః - తనోతి, 1 శ్లో, భవాన్‌=నీవ్ర దాళరధి:=భవన్‌ =దళం థవుత్రుండవగుచున్న వాండవై 3] క్లో, జగన్ని వాస =కృష్ణు దు, వసుదేవవద్దని=వసుదేవ్రునింట్క వసన్‌ జవనీంచు చున్న వాండై)

ణా హాజీ థా, శ్రీవాణీగిరజా శ్చిరాయ దధతో నవమీ ముఖాబ్దేష యే.. ” అని భట్టా రకుడును బబ యోగించెను * యే = వ్‌ తిమూర్వలు, శీవాణీగిరిజూః = లజ్నీసర ల్‌ త అవ్‌ క. సజ స్వతీపార్వతులను వతోముఖాద్దేషు = వితమున్య ముఖమున్య నన్ధాంగమున, దధతః = ధరించుచున్నవారగుచున్నారో” అని యర్థము నెన్నునది ఛిట్రోజీవండి తులు “ క్వచిత్‌ ” అని ఇెప్పిరేకాని సంస్కృతమున నిట్టివి వెష్కుగలవు, తౌనత్‌ (3-౨-౧౨౭) తౌ శతృళానచా *నత్‌” సంజ్హైస్షః” (నీ కౌ, కృద్నన్త, 3౧౦౬ స్ఫూ, లృట స్వా, (3-3-౧౮) వ్యవస్థిత విభామేయమ్‌ .....వ్రథ మాసామానాధికర ణ్యే ఒవి క్యళిత్‌ - 3రిష్యరీతి కరిస్యున్‌ ” (నీ కౌ కృదన్హ 3౧౦౭ స్తూ దంచ ల్కట్‌ కేషేచి ఇతి భవిష్యదధికారవిషాతే ల్భశ్యేవ వ్రశ్యేయము నెలుంగునది, పయిరీతిని న_ర్తమానార్థక ళతృ- కాన్‌ ప్రత్యయములును భావ్యగర్థక శతృ కానచ్‌ ప్రల్యేయములును అథనూసానూ నాధికరణస్ట్రమునందును వచ్చుట సమ్మత నుగుటచేతనే నోపదేవు డు అవ్రథమా సమానాధికరణే' అను పాణినీయ దళము నువేతీంచెను, కీపనవత్‌ ళరృళానా” (ముగ్ధ క్తాది. ౧దిం౦ స్ఫూ, (శీ వర్త మాన - ప = పంస్నైపద - మ = ఆత్మనేవద - ముగ్ధబోధసంజ్ఞలు) “వర్తమాన శాలేకర్తరి పర న్నైవదిభ్యః శతృంఆత్తనే పదిభ్యః శానః- ఉభయ పదిభోళ్టు ద్వయం స్యాత్‌ - నవం వర్తమానే కర్మణి సర్మశేభ్యశ ఛావే త్వ ర్మ కేభ్యః శానః స్యాత్‌ ఇత్యర్థ ఫో (శయి ముగ్ధబోధ సూత్రపు ద కాదాసవ్యాఖ్య) 'తెనుంగున థాతువ్రులకుం డిజ్విభక్తులు చేరు టలో పరస్వై పదాల్తనేవదోభవద భేదములు లేవు గాన సంతటకు

క476 ఛత్రంతవిషయనున సంక్కృ తాంధ్రములకుళల భేదము. (3౧౪1 వి సంజీ ] “శత్రర్థము ఆకుదానినే వర్తమానార్హముగా నాంధ్రవైయాకరణులం వ్యవహ రింతురు,

శఈళ తృప్రత థ్టయము విషయనున సంక్కృతాంధ్ర, వండితుల కింకను జూల భేద ముగలదుం

“దుష్మ్కూర్యమును జేయుచున్న పుకుషుండు నింద్యుం డగును. అనురీతిని “ద మ్కూర్యం కుర్వన్‌ పురువః నిన్ట్య్వో భవత్‌” అని య ట్లు ద్దేళ్యవోటిలోని దగుచు “కుర్వన్‌” అనునది పురువళబ్ద్బమునకు నికేషణమగుట సంస్కృత సంవ్రదాయము శాదు, *“దుహ్మోర్యుమును 'జేయు చుం బురుషం(డు నింద్య్యండగును" అనురీతి?ి చేయు చున్‌” (ఛా, క్రియా 63 స్ఫూ, అని యిట్లు లాక్షణి శాన్యయముగాం బయో గింప బడుటయు సంస్కృృతసంప్ర దాయముకాదు, *“చేయుచున్‌” ముక్నగువానివంటి లాత్షణి కావ్యయరూపములె సంస్కృతమున లేవు వురుషః దుష్కూర్యం కుర్వన్‌ నిన్టోో భవతి అనురీతిని కుర్వన్‌ * అనునది వురుషళబ్బమునకు వి'ధేయవి శేషణము గాం ట్ర యోగిందయబడుట సంస్కృృృతసం ప్ర దాయము, వురుషుండు దుష్కో-ర్యుము జ్లేయుచున్నవాండు నింద్యుండగును, పురుషుండు దుహ్కార్యకును చేయుచున్న వాండయిం నింద్యుండగును” అనువాళములు సయిసంస్కృత వొళ్యమునకు నరిమై యుండును, ఇట్టి వి ధేయవి శేషణస్థలములందు సాథారణముగ శత్రర్థక చు వర్గక ప్రమయోగమె. 'కెల్లునం బ్రచురమైయున్నది. నీ సిజరహీనండల్బవ్రజం ్రీతిం చంచుచుం బకమండలంబుల ధరణిపతుల నదిమి కస్పంబుల ముదముతోం గొనుచును, ఒలమి నియని భూమివలయపసకుల నుక్కడంగించుదు దిక్కుల దనయాజ్ఞ, వెలిం గించుచును విప్రకులము'నెల్ల బ్రోచుచు శరణన్నం గాచుచు భీతుల, నగ్రజన్తులకు ననుగ్రవామునం ఆ-వె జారుతర మివ్యావోరంబు లిచ్చుచు జేవభోగముల మహో విభూళలిం దనరంజేయు చిట్లు మనుమాగ్టండగు విష్ణు నద్ధనుండు వంళవర్థనుండు, (ఆది ౧౪, ౭) ఇందలి పెంచుచున్‌ - ఫొనుచున్‌ి మున్నగు లాతణి కాన్యయ్యృ శ త్రర్ధక చునర్మృకస్థలములందెల్ల సంస్కృతేమున శ త్రంతరూపములనే విధేయ విశే సణనులనుగా6 బ్ర యోగింపవలనినదే కాని యాభాహయం దీలాతుణి కాన్టయ రూపమే లేనగదా, న్లోః లతాకుప్లాం గుఖున్‌ నుదవదలిఫుక్లుం చవలయన్‌

ఘు ణ్‌ జ

సమాలిస్ట న్నజ్జం ద్రుతతర మనజ్బం ప్రబలయన్‌ మరు న్యస్పం మనం దళిత మరవిస్టం తరళయన్‌ రజోబ్బన్టం విన్సన్‌ కిరతి మకరన్దం దిశిదిశి (సాహిత్యదర్పణ) లకా కుంజములందు ధ్య్వనించుచు దుమ్మైదలం జలింపంజేయు చు నంగను నాలింగించుచు మదనునిం బ్రబలంజేయుచు వికనీంచిన వద్మమును గదల్బుచుం బుప్పాడినందుచు

[చా క్రీ, ౪౬ సూ.) ఉన్నం-నో అను ప్రత్యయములు రెండును నభిన్నములు 1477 మారుతము మెల్ల మెల్లగా మకగందము నంతటను జల్గుచున్నదని యర్థము, “గృజ్జన్‌* మున్నగున వెల్ల కత్రంతవిశేషణము లె

ఇట్టే లాయషణి కావ్యయ శత్రర్థక చువర్ష్మ కాంతస్థలములలోం దద్ధ ర్థార్ధళ విధేమ (తద్ధర్మ క్రియలకు వర్తమానార్థబోధము సయితము వికద్ధము కామిం చేనీ) విశేషణ ములవాడుక యగపడుచున్నది ఆయుస్థదంకుండు. =... + = +ఓక్కురుండ చనువాం 'డెమర ......6.%ఓక్యం డివ్ధవురుషుం గని (ఆది ౧ఆ ౯౮౪ వచ ఇట్టియెడల

• ఉదంకుడు చనుచు నెదుర దివ్యువురుషంం గని *అనురీతిని బ్ర యోగించుకే తలుచు, (ఉదజ్కః గచ్చ్ళన్‌ పురతః దివ్యప్రురుషు మపళ్యత్‌ ), “ఉదంకు డు సంతోషించి చను వాం బెదుర నొక్క జలాశయంబు గని(ఆది ౧ఆ ౧౦౨) ఇట్ట్లచ్చటచ్చటం గన్పట్టును,

ఈసూత్రములోని భూకార్థక నిశేవణరూవనుందలి నివర్ణకమున్ను వర్త నూనార్థక విశేషలరూపను.లోని “ఉన్ని వర్శకరూప నివర్శళమున్కు బా, క్రియా, రో౧ం౫2 సూూత్తములచ్చే సిద్ధించు చేదాద్యర్థక రూవములందలి *నన్‌ి చృతస్యయ మున్తు బా, క్రియా, ౧౩-౧౪-౧౫ నూూత్తములచేతను బా క్రియా గజ సూత్రము చేతను సాధింవంఒడు ఉన్నాడు = ఉన్నాప = ఉన్నవాందు - ఉన్న వారు మున్నగురూవములందలి ఉన్ని అనుదాని నివర్శము.ను నన్నయాధర్య ణీయమునందలి “ భూకానర్ధానాం తు నః క్రియాణాం స్యాత్‌ ' (ఆం చి “ఠరిచి న్న వస్తే దే ర్లోప ......” (వికృ ) (3౧౫ నిష) అను సూ త్రములచే నీద్ధిందు నవర్గ్మ కమునకు భిన్నములు శావు *“ఉండిని అను భూతార్థక విశేషణనుఃసంకలి “డి వర్హము నకు లోవము గల్లంగా నేర్పడు ఉన్ని ఆను విశేషణను వర్తమానార్థగముగా మహో కవిప్ర రొరాగానురోధమున నంగీకరింపవ లెనని యీవజకె వ్రాయండెను.. (3౧౫ విష) అక్సై వసతి రనుబంధకః స్వా దిత్యాది సూత్రము చొప్పున *ఉండు థాతు భిన్నను.లగు థాతువులనుండి న_ర్తమా నార్థక నిశేషణములను సాధించునపుడును నాయాధాతువ్రలకు చు *వర్గపూర్వకముగ నీవర్తనూనార్థకమగు “ఉండు ఛాతుజ విశేషణరూపమైన “ఉన్ని అనునది చేరుననియు నీవజకే (3౧౫ విషు వ్రాయం బడెను, అస్లే యితరథాతువుల వర్తమానార్థక సమాసళక్తియలను సౌధించునల్చుడు “వసతి రనుబస్థకః స్యాదిత్యాది సూత్రముచొవ్వూన నాయాథాతుష్రల కుండు ధాతు రూపములు చువర్మశపూర్వకిములైై చేరుననియు నీవజకె వ్రాయంబదెను. (౨౯౪ విష), సూరి యీసందర్భమున మౌన్హాంతేరమును ద్రొక్కుటచేత నసహాజములగు బాం చీ ఆ౬౫౬౧౩-౧౦౮ ౧౫ సూ త్ర ములలోని విధులచొవ్వునం ఆ శీ య నడుష వలనీనవాండయ్యెను (దూ, బాం క్రియా, ౫౬ సూ, 38౧౫ 111 నివ)

1475 ఉన్నళబ్దమునకు భూతార్థము లేదనవచ్చును [3౧౫ 1 వీ, సంజీ ] ఉన్న - కలజీ - సవక్శ్శకంబుల చయోగములు.;- ఉన్నవా చ అల ఘులు కృవ్ణపార్థులు మహోక్షులం యాదవకెరవాన్యయం బులు వెలింగించుచున్న నృళవూజ్యులు వీరల , . .. (ఆది ౮ఆ,౨౮౭) చ. *= ఇప గతెగర్వము నన్‌ మగ ధేళ్వరందు నిళ్చయమతి నున్నవాడు (సభా, ౧ ఆ, ౧౬౧౦) ఉన్నవాడు అనునది చింతామణిపతమున ఉండిని అనుదానిలోని డి లోపనముంచే నేర్చడి కవి పయోగాన సారముగ రక్తమానకాలవాచక మయ్యెను బాల వ్యాకరణవమషేమునం బిశృతసనూ త్రముచే *ఉన్ని ప్రత్యయము వ _రృరూనార్థమున రాంగా నుండుధాతువు బా క్రి ౬ స్తూత్తముచే లోపిచుటుజేసి యేర్పడిన “ఉండు. ధాతువు యొక్క వర్తమానార్థక విశేషణరూసము ఉన్న అగును, ఆ - వెం సందు ఫుణలదినము నెమ్సితో రోహిణీ యుదక్తుండై ళళాంకుం డున్నవాండు, (ఆవ, ౭ అ, ౨౮౨). తే.గీ అయ్య యేము నీవితరుల మధికనిష్ట బ్రహాచారివై నీవ తవంయబు నేయ చున్నవాండవు =, .. (ఆవ ౨ఆ 3౨౫) (చూ ౨౯౬ విషు ఇట్లు పెక్కుచోట్ల నిది వ్వర్తమానార్థశ మె యని నిస్పంశయముగాం దోంచుచున్నను గొన్నియెడల దీ.కి (ఉన్నయనుదానిక) భూతార్ధకత్వమంను గలదేమో యను సందే హాము పొడముచుండును. సీ, . గుణవంతులగుచున్న కొడుకులు గలవాండు పొంచాలుం జేల యస్పాండుసుకుల _వినయసంపన్నుల విడుచువాండగు, 4446 (ఆది ౮ ఆ, ౨౫ వ) ఇందుం గొడుకులు గుణవంతులగుట 'నేంటికిని నున్నదనందగును గాన నిందు భూతార్థకత్యము గలదని ్రమింపరాదు. తే.గీ, పుఠమువెలి మూం డహో ర్మాత్రములు వసించి యున్న నలుపాలి "శెవ్యరు నోడి రపగ (ఆర,౨౪ ఇళ జను లరుగ నోడునమ యను నకు నైతము నలుండు పురము వెలినున్నవాండె కావున నిచట భూళకార్థము చెప్పక తీరదని వచింపరాదు ఈవ ర్హృమానాద్యర్థము లావేక్షీక ములు-వైవతీకములును కావున అరగ నోడిరోన్నది భూతార్థశమె యైనను నట్లు రగ నోడునపు డుండుట వ_ర్తమా నార్థకనముగ వివషింపంబడుట విరద్ధము కానేరద్యు మవోకవిప్త యోూగములలో = *ఉండిని అనునది భూఠార్థకనముగుట నిస్స్పం చేవహానుయి యుండుట చేతను గొన్ని ప్రయోసగనులందు ఉన్ని అనునది వ_ర్తమానార్థక మేయ గుట నిస్సంచేహమైయుండుటచెతను ైరీతిగలచోటులందలి ఉన్ని అనునదియు6 ఖెరీిని వ క్తనూనార్థశ మే యనుట యుక్తను. కలజి భఛావ్యర్థకమగుటకు: కేగి ఈతం దొడ్డిన ధనరాళు లెవ్వియైనం బోడిగా నీప నీగలవాండ నేరు (సఫా ౨ఆ ౧౩) మం=,.,444 ఆరంగల దీవమ ట్లతంయ మండుంగాక యే నార్భెదన్‌ (ర్ణం3 ఆ 6౯) కృట్టివి ౨౯౬-౩౦౧ నిషయనులలో విష్టలముగా

(భాం చీ ౫గీజం౭ సూ, ఉన్నళబ్దవరకత్వము$ “ఉక ధాకులోవము. 1470 నువావహారించబడెరు ఈ గలవాండుః ఆను ఇ ఈ గలవా డను” ఆకురీశ ని$ వానిని విధేమ విశేషణములనుగా. నెన్ననగుకు "చేయకున్నవాంయ - వండకున్న వాండు. మున్నగునవియు. భావ్యర్దక విశేషణరూపనులె యనందగుకు (మూ ౨౯౬ విషు) భూ తాస్థక నవర్శశిము"--శ తనయెజింగిన యర్థంబు ఇ 5466866 (ఆప ౧ ఆ ౧౩౭ చం,2=,,,దొనము చేన్రతృలంబు (ఆవ ౧ఆ౧య) చ అన్తయము ఫుకు జూనమున యప్ప్వుడ యొొంతయు: జిచ్చువెళ్తి కా ల్పిశయది నీయువేషయ వశ్తీకృశచిక్తుడు ధక్మసూతి... , (ఉపో్యో, ౨ఆ ౧౪ ప) ఉన్నళబ్దంబు పరంబగునవు డుండు ాతువునకు లోవంబగు ౫౬ బాలవ్యాకరణ ప్ర - ఉన్నాండు - ఉన్నారు, ఉన్నది - ఉన్నవి, వివరణము మ - ఉన్నావు- ఉన్నారు ఉ - ఉన్నాను - ఉన్నాను 3౧౫ 102 విమ ఉన్నవాండు. చేదాద్యగ్థనాంతం చై న యుందున కున్నా దేశంబు విభామనగు, ౫౭. ఉన్నను - ఉండినను సంజీవని 3౧౫ (|| విముాణీ౬ సూ వాస్థ్రఖ్య:లాడే న్న బ్దంబు = ₹- బాల, శ్రీయా, ౧౩ సూత్రముచే విధింషబడిన ఉన్న” అనెకి యనుబుధము, 1[- వాం జియా ఈ౬ సూూత్ర్తముచే విధింవండిన “ఉన్ని అనెడి భవచ్చ త్రర్థక (వర్తమానా ర్థక విశేషణ) ప్రత్యయము ఇట్టియస్థములు లభించుటకే నూరి దీనిని *“ఉన్నళబ్దముూ అని వ్యవహరించెకు ఇబఖ్గ టా, శీయా ౧౮ సూత్రముంనందును బయం "ఠెండుస్థలను లందును *చు వర్ష ప్రా ' పికంం ఉన్నళబ్దంబు పరంబగునపుడు *చు వక్ళ్శకంబగు * నని యుపచేశంచెను,. అనై ప్రకృవసూత్రమునందును “ఉర్నా *ను బంధము పరంబగు నవుడును భవచ్చ త్ర ర్థకంబగు “ఉన్ని ప్రత్యయంబు వరంబగునపుడును “ఉండు? ఛాతువు లోవించున నెడియర్థము లభించుచున్నది. ఉదావింాఉండు+లట్‌ = ఉండు, చుఖఉన్నగాను = ఉన్నాను, ఇట బ్రకృతసూ త్రముచే ఉండుథాతువు లోనీం చుటచే దానితుదిని నిల్వవలనీశ చూవర్థ్యమును లోవీంచినది వరత్స్పచూాన న్యాయ మున “ఉన్ని అనెడి యనుబంధముసయితము (బా, శ్రీయా, ౧౩ స్సూ, లోవింక నలసియేయున్నను నేతత్చూత్రవిథాన సామర్థర్భమున నట్టిలోపము కలుగదని సూరి యాళశయమను బా, క్రియా ౧౫ సూత్రముచొవ్చన ది వీశరంబగు 'డుళ్టు పరమగు టచే "ఉన్నాను బంధనుం తుది "అ కాధరమునకు దీస్ధ్స ము రాంగా “ఉన్నాను అను

కశ్తం0ఉన్నాను-ఉన్నాము-ఉర్నావుిసాధువ్రలె అర్యాచీకములు[3౧౫ 1 వి సంజీ] రూవరుం సీ్థించినది ఇక్లై తక్కిన వర్తమానార్థక ఫుళువవచనరూసములను సాధిం చునది, వయిరీతి నె భవచ్భ త్రగ్ధమునందు ఉండు” ఛాతువ్రనకు బాం క్రియా, ఈ సూశ్రముచొవ్చున “ఉన్ని వ్రత్యయమును బా క్రియా, ౧౪ సూత్తముచొప్పున “చివర్ల కశమును బా సమా ౯సూ శ్రముచొప్పునం దచ్భశ్లూను వ, యోగమును గల్ద్లలగా. *' ఉండుశచు,ఉన్న+వాందు = ఉండుచున్నవాండు” అని యేక్చృడవలసీ యుండంగాం బ్ర కృతసూ త్ర ముచే *ఉండుి ధాతువును దానినిగేకవలనీన “చుివర్శ్మ కనును లోవీంపంగా “ఉన్నవా డు అను రూవమేర్చడును, బా, క్రియా, ౧౧౭ సూత్రముచొప్పునం దచ్శబ్దవ కారము పాతమీకనుగా లోపింపంగా *“ఉర్నాండు అను రూపమేర్పకు ఇట్లు సాధిందబకుటంజేనీ యంది యుండు ఛాతుభవచ్చ్ళ త్ర న విశే షణరూసమని యెన్నవలయును పయిరీ3ని బ్రథమవుపమైళనచన డూ వ్రత్యయ మునునిల్పి సాధించిన *ఉర్నాండు అను రూవమును వర్తమానార్థక వ్రథమఫవురు మైళవచనమునుగా నెన్నపలయును,. ఉన్నవాందు = ఉన్నాండు” అను భవచ్చ త్రర్థక విశేషణకూపములనుండి 'బా. కార, 39-3౮ సూత్రములనొవూన ఉన్న వాండను = ఉన్నాండను అను విధేయవికేషణరూపములను సాధింపనంగను, “ఉన్నాం డను అనుడానిలోని *“డివర్శలోపముగల్లిన “ఉన్నాను” మున్నగురూపములు ప్రాచీశ ముపహోకవిసమ్థతములు కామించేనీ నన్నయాధర్వణీయను పాధింవలేదు,

• ఉన్నాను = ఉన్నాము - ఉన్నావు అను రూసములను నన్నయగాకున్నను దిక్కెన యైన ట్ర యోగింప లేదు, అట్లటుచేసీ వానిని ఖ్రాచీ రాంధ్ర భాహాస్వరూపముకు నిరూవింపదలంచిన సూరిసాధించుట యు_క్తముకాదు, వాని నర్వాచీకదమవహోకవులు వ్ర యోగించియుండుటచే నవి య్య్రావ్యాములన రాదు, కావున వానిని ట్రాఢవ్యా కర్త సాధించుటుచితము (చూ ౨౯౯ వివ, విస్తర ౨౯౯ వివ)

సహాజనుగు చింకానుణిమార్షము ననుసరించి లడగ్ధము వివమీతమగునపుడు “ఉండు ధఛాకురూపను లితకథాతునవ్చుల కినుబంధ ములగుననియు *ఉండిని అనుదాని లోని *డి వర్ష్మలోవమున “ఉన్న '*ళబ్ద మేగ్చదెననియు నట్టి వికృతిచే దానిభూకార్థము పోయి నర్హమానార్థమ గ ల్లెననియుం నట్లగుటచేత నే దానికి మరల లడర్ధమున వస త్యనుబంధ ముక్కరంలేదయ్యొ ననియు బ్ర యోగానురోధమునం ట్ర క్రియను చూప కుండుటచే సూరి “ఉన్ని అనునది యేదో శబ్దవి శేషదునునట్లు సమాపక క్రియారూన ములలో ననుబంధముగాను వ_ర్తమానార్థక విశేషణ ప్రత్యయముగాను వచ్చునని యు నది పరనుగునవుడు “ఉండు ధాతు వే లోవించుననియు ని ట్లరవాజముగాం ట్ర్మ్రీయా కల్భనము చేనీకొనవలనీవ చెను, ఎక్కువసంఖ్యగల సూత్రముల నుపచేశింపవలసీ

(బా, క్రీ ౫౧.సూ] పడిన = పడ్డ కొనిన = కొన్న, తగిరజ తగ్గ మొ 14981 వచ్చెను, ఆనె “ఉండినన్‌ అను చేడాద్యర్థకమునకు '“ఉశ్నన్‌* అనునది పాతీకముగ నా దేశనుగునని వేతొకస్యూ త్రము నుపదేశింపనలనెను, ౫౭ సూ, వాఖ్య: చేడాద్యర్థకమగు “నను వృత్య్యయము (భా, ఈ. ౮౧ సూూ ఉండు థాతువుపై నిలువంగా * ఉండుషఖి+నను = ఉండినను” అని 'యేర్చడును. ఛా, (క్రి, ౧౭ సూత్రముచొప్పున “పోగాగమము వచ్చెనని యెజుంగు నది. అట్టి నను అనెకి ప్రత్యయములో బూర్వభాగమగు "ని అనుడానితోం గూడిన ఉందు థాతువ్రునకు ఉన్ని అను నాదేశమును బ్రకృతసూూత్రము విధించు చున్నది, అట్టి యాదేళశము *నుి అను ద్రుతముతోంవాడి “ఉన్న ని అనురూపము వందుచున్నది. ఉండినను = ఉన్నను = ఉన్నయెడల, ఉన్నప్పటికిని, మొ. ప్రయో గములు - 'చేదర్ధ చ దొరకొనునే ఫలంబు తజితోం దగు నర్షము "లేక యున్నం 4646666 ఉ666 62606 6 6606006086 46 (ఉద్యో 3 ఆ, ౮౨పు క కడుం బెక్ట్షకాల *4. *446=4=49=. * ఒడంబడి యిందెంతకాల మున్నను మనక య్యొడు లాభమీవి . ,.. * (ఆది, ౭ ఆ ౨౯) '“ఉన్నన్‌+ఐనన్‌ = ఉన్న నైనన్‌”. అవ్యర్థమ ఆ వె ఎచటనున్ననైన నెల్లవ్వుడును నిన్నుం గన్నులారం. జూడం గాంచు; గాన (ఆర, 8౪ఆ 3౮0 పు వడ్వాదుల న వర్షశంబున కత్వంబును గడవాల్లునకు చాలవ్యా ద్విత్వంబును విభామనగు ౫౧, కి౧౫ 17 వివ పడ్డ = వడిన = వడ్డను - పడినను పదు = 9దు - చెడు. తగు = అను -కను = కొను - తిను - మను -విను = చను = ఇవి పజ్వాదులు- సంజీవని, 3౧౫ 7 విమ£క్యచి _త్తద రే డయుగం క్వచి న్న న్యేచ్చ లోవ వాన్‌ అను నర్ధర్బమునకు వివరణ మిస్యూత్తము = పడ్యాదుల న వర్ణకం బనంగాం బడ్యాదులపవై నిల్చిన భూళార్థకనిశేషణ “ని ప్రత్యయము (బా, (క్రి, రజ స్ఫూ, చేదాద్యర్థక ర్రురౌంత న వ్రత్యయము (బా, ,క్తిళం సూ) నని యర్థము, పడ్వా దులలోని వడు” అనునది, వతనార్థళ ప్రా_ప్త్యర్థక పడు ధాతువును, గర్తార్థమున వచ్చు వడు జర్టినుబంధము నని యెలుంగునది. ఉదాహాల్చాక్త వదర్ధకమగు నివ్రత్యయమును, చాక్రియా ౧౭సూ త్త ముచొప్పున *వ్తిగాగముమును = బకనాద్యర్థక వడుధాతు వువై నిల్వంగా *వదుఖల్తనున = పడిని అని _యేర్చడును, వ్రశృతనసూ త్రముచే నందలి *ని చశ్యయనునకు “అ అను నాదేశమును డకారనుంనకు ద్విత్యమును కాలా *వడ్డి+అ అని నిల్చును బాం సంధి ౧౧ నూశ్రముచొప్పున నిత్యమగు 1586 " ”

14392 '“బాంగు. ప్రీ *తగ్గవా.డు * కలదనుట సరికామ (3౧౫17 వి సంజీ] నపదాదిర్వరసంధి జనగంగా. వడ్డి ఆను భూకార్థళ విశేవణ మేర్పడును వృ సూ్రవిధి వైభాషికము'టంబేసీ *“అశ్వద్విష్యములి రానిపక్షమున *పడిని అరు రూపమే నిల్చును, పతనార్థవః-- బెట్టునుండి పడినవా డు -_ చెట్టునుండి పడ్డ వాండుః చా _ప$థ్థ--ా భయపడిన రానుడు-భయవడ్డ రాముండు-కర్తార్ధళ వడు బ్యనుబంధ: == 'రామునిచేం జంపంబడిన రానణుండు - రామునిచే: జంపంబడ్డ రావణు దు, “వడిన వాండు అనుచో బా, (క్రి, ౧౧౭ సూత్రముచొప్పునం దచృబ్ద వకారము లోవిం త్‌ో క్‌

పగా వడిరాండు అని సిద్ధించును. చ్ర కృతసూ త్ర ముచే నిందు అత్వద్విత్వ ములు” కల్దంగా *వర్రాయి అనురూవము జనించును - "లేదా “వడ్డవాండు అనుదాని లోని *అిత్యము న వర్ణక స్థానీయమగుటం జేశీ దానివై నున్న తచ్చస్ద వకారను బాం శి ౧౧౭నూ త్త ముచొవ్వున లోపించుటచే 'వర్థాండు అను రూసము నీద్ధించు నన్నను ననవచ్చును, ఇన్లై “చెడు మున్నగువానినుండియ “వెడిన వాండు = చెడ్డ వాండదు = బెడ్డాండుి. మున్నగురూపముల నరయునది, -ఊఈరీతినే చేదాద్యర్థక మగు *ననుి ప్రత్యయముగల రూసములందును _వడినను = పడినన్‌ = పడ్డను = పడ్డన్‌ *” = మున్నగునవి నీద్ధించునని మయెఅుంగునది ఇళ్లు నువ న్రాంతములగు *'అను = విసు మున్నగు థాతువులందును “ఆత్వద్విత్వములుి రాగా అఆనినన్‌ = అన్నన్‌: అనీనవాండు= అన్న వాఃడు=అనినాండు=అ ర్నాండుి నున్నగురూసములు సిద్ధించును, వ్రకృశనూ శ్రమునందలి విభామ వ్యవస్థిక విళామ యగుటటచేతను దీనికి మూలనుగు ళ్‌ జీ ని

క్వచి న్న న్యేచ్చ లోపవాన్‌” అను విశృతివివేకకారికలోని క్యచి చృబ్ద మహిమ

ళ్‌ నీ

చేతను దీర్ధ పూర్యకస్థలములం డీ అత్వ-ద్విత్యములు కల్ల నేరవని గ్రృపాంపనగును, ఉ, పాడినన్‌ = మూనినన్‌ - డోనినన్‌ - మొ, మూలమునలేని తగ” ధాతున్చను గవి జనమండనమునుండి సంగ్రహించి (విక హలం ౭ శా, వాష్ట్ర, సూరి పడ్యాదు లలో జేర్చెనుగాని తగ్ధవని - చంపందగ్గవాండు మున్నగు నష్థనవోరములలో నిట్టిరూపము లగపడుచున్న వే కాని మహోకవివ్ర యోంగనులం దిట్టివి కన్చట్ట లేదు, “తగి నన్‌ అను చేదర్ధకనునకు “తగ్గన్‌ అను రూపాంతరను వ్యవహారమునందునై తము వినబడ లేదు. కావున ్రౌచీనాం భ్రభాషా స్వరూపవ్రదర్శన తత్పరండగు సూరి “శగుిథాతువును పణ్య్వా దులలో. జే్చుట సరికాదు, కాన “తగినవాండుఅఆను రూపం బునకు “తగ్దవా(డు అను రూపాంతరనుండునుగాని త్టాండు అనునది యనభిథా అనువ్యాఖ్యలును నిరాథధారముంలె, బా, సంధి, రఈణ సూ శ్ర మునం బేర్కొనంబడిన పడ్యాదులు వేటు. ప్ర కృతసూత్రములోని(వా. క్రి.౫౧ స్ఫూకడ్యాదులు వేటు,కాన

(బా సక్తి ఈ౪-ళ%4సూ ] తద్ధర్తార్థకమగు ఎడు” ప్రత్యయాంశవిశేషణను, 1485 నిందొకచోట నాగణములలోని థాత్వంతరమును గణాదిగా వచించుట యుక్తము, ప్రయోగములు:-సీ.. =... విప్రకులమునెల్లం. బ్రోచుచు శరణన్నం గాచుచు భీతుల.. = = (ఆవి ౧ఆ ౭పు చ అనుజుండు పడ్డ కంటుందుం 06 = భవం ౧ఆ ౨౮౪౬), ఉ 444, పతి లేండనంఒడ్డ కాంత 4,4, = (కర్ణం ౩ ఆ ౨౨౮) నీ వేద వడ్హాండవు చ్రీయ జకంబును బరి వారంబులేదుం..... = గొంతి ౪ ఆం ర౧౨ కా, కింకందా నొకరుండు గెల్బు కడిమిం గీ_ర్జింపంబ్యర్డాండు (హరి, ఉ, భాం ౫ ఆ, ౧౨౭) చ తన మునువడ్డ బన్నములు,..... ==(ఉదోళ, 8 ఆ ౧౦౨), సీ, తనయులం గన్నాండు త న్నెల్సవారుశు వినతింప మన్నాండు దన మనమున (గాంతి ౬ ఆ, ౫క౭) (మన్నాండు = మనినాండు) చం, ,. .+కీన్స్ళు మాను మ న్న వచనవృత్తి నాదగు మనంబున, 46646 (అళ్వ ఈ ఆ,€) కం కొన్ని, ంంం వెం జన్న వెుుకళొనుటయున్‌ మీ యున్నెడ కేనపుడు, 4.424. (విరా ౨ ఆ, ౧౭౮) నీ. = 46+ ద్రువద తనయ, గాననమునం గొని చన్ననాండ శాం దెగినాడు గాదె (క్రీ ౨ ఆ, జ్ర) మం,,,, == వ్‌ గతిం జన్నం జననిచ్చెం గాని ,, * ** (కాంతి, ౧ ఆ రజ, నీ, “4 లే.గి, అన్న రేంద్ర, చంద్రుం డును జన్నవాండ (థొంతి ౧ఆ, ౨౪౨) ద్విపద ఎ త్తికొన్నాం డిశ నిటమింద నెంత (బర ఆ, 3౬క కా ఆదిం గాధి తనూజుచే సగము నేయంబడ్డ మిన్నేలు (కృం, నై, ౨ ఆ, ౪౧), నన్నయా _డోస్తు భేదకతావీ స్వా దితి కేషాంచి దీరణా (విళ్ళం 3౧౬ విషయము క్రియా, ౧౦ కా, అహో, 6౮౭ ఫ్య,

కల్పతరువు, 5౧౪౬ విష:_-నన్న్మయ డు చృత్యయాంత తత్సమ ఛాతు రూపనులు ఛు యోగింపండు,ఆధర్వణు డద్ధాని నువదేశించుచున్నాడు “తద్ధర్మ వ్రథ మే స్యాతాం డు డివర్లౌచ నాన్త కౌ డోస్తు ఖేదకతాఒవి స్యాత్‌. ..,..అను కారికలోని(౨౯౬ నిష్రయు_త్తీరార్థము ప్రకృతసూ త్రమై యున్నది,శాన *డోస్తు అఆనుదానికి 'ఆడుడి వర్షకములలో నొకటగు డున్‌” అను వ్రత్య్యయమున కని యర్థ ము భేదకరాఒపి = విశేషణత్వమునై తము స్యాత్‌ =ఆగును, న్నాన్తములగు డు డి వర్శకములు తద్ధర్తార్థక ప్రథమపుకుషమున వచ్చుకేశాక యందలి *“దున్‌” అనునది ॥ తద్ధర్తార్థక వి శేషమణమగుటయుం గలదని యర్థము, ఇతి = ఇృట్లన్ని శేషూంచిదీక5ళణా = కొందటేపలుకు గలదు, శకేషూంచి త్తనుటచేత నిది రాకుండుటయు ననంగాం దదర చ థనుఫవురుమైకవచనమువంటి (చదవున్‌ మొ యాశారముతో నీ విశేషణము నిల్చుట వైతము గలదను నర్థము లభించుచున్న ది, చింళామణిచొన్నునం బునరాగము

1494 పోయెడిది మొ, “ఎడ ప్రత్యయాంత విశేషణమునుగలదు (3౧౬ వి, కల్ప] సూత్రముచే. ఉ” ప్రత్యయము వచ్చి తద్ధర్తార్థక విశేమణరూస మేన్పడనగును గాన నట్టియెడల నిట్టి దో ప్రత్యయాంతరూసమును బావీశముగ నిల్చునని కాత్చ ర్యము (చూ, ౨౯౬ వివ,చిం విప ౧౧౧ విషు, డు డ్యాదివన్లే భూళకాళ్ధే

చావీర్యాది సూత్రముచొప్పున. (౨౯౬ పే వివ) డునర్గకము పరమగునపుడు “ఎ త్వము కల్లును, అన్యే ద్రుత ప్రకృతయః..... *** అనుచొప్పున నెట్టును నిది ద్రుతవ్రశృతిక మగును, అట్టి ద్రుతమునె “డు డివర్షైచ నా _న్తకెౌ” అను వాక్య ముతో నధర్వణుం డనువదించెనుం రతీ,0చున్‌ + వా(దు=ర తీంచువాడు” అనియు బకృలేసూత్ర, నుచే “డి ప్రత్యయమును ఎిత్వమును రాంగా రథీంచు+ఏఎ డున్‌*వాండు = రథ్నీంచెడువాండు * అనియు రూపద్వయము సిద్ధించును, తద్ధర్మ వ్రథనపురుమైశవచనమున. వచ్చు. “డు - డి వర్శ్మకములలో నొకటగు *“డుి అను చానిని నూత్ర మె యధర్వణుండు డోస్తు అని వక్కాణించుటచే *డి ప్రత్యయ దిగ్యలయను గడుఫోని ౨ అిఉళి = 9(ఊదిం న న! ౨౧౬) కేం 44 6ంప్తందెంత మదీయాశ్త్రము లని యొడు వటుముంత్రములం.,,2. +(ఆది, 8 ఆ ౧౯౩) కంటె. స్పెడువారుం గాక నీకున్‌ దుడవకంం,. (సభా౨ఆ ౧౯౦౮ ఇట్లు నన్నయ ప్ర, మొూగనులలో _వ్రాసస్థలగతము డూ వర్మకమె యని యధర్వణ నచనమునుబట్టి నిర్ణంయంపనగును, డి వర్మశిస్థితిని నిర్వహింపంజూలు వ్ర రొరూగము లభింవలేదుు శాని యీ శ్రీంది సోమయాజి చ్రయోగములచే “డి వర్ణశము సయితము = గ్రావ్యామె యసకతీకదుం కం. ౨. ద్రైవది నట్టులు వణిచెడిదె (ఉద్యో, ౧ ఆ, 8ళర, క నీ యట్టివాండు నిస్సీ పోయెడిదే యిట్లు పోవ పోకత మనుడు,444, *4,(విరా, ౫ ఆ, ౨౦౬) ఇచట డు వ్రత్యేయమును నిల్ని సవరించినచో నస్యా త్తద్ధర్గోతః * (౭3౯౫ ప విషు అనుచొవ్వున “వజిచెడు నదె - పోయెడునదె అని రూసము లేర్చడి ఛందోభంగము కానలనీవచ్చును, శాన నచట డి" వత్యయమె నిల్చినదనియు శహ్దాతత్త చృష్లైతఃో అనుచొస్పున (౧౦౭ వివ, ౧౦౭ 1 వివ, *వఆిచెడిది - పోయెడిదో అను రూసములె కవి చ్రయు_క్రములనియు (నిగ యంపక తవ్పదు ఇట్టివ యోగము లింకను గలవ్ర, క, పనిం నొనందలంచిన నేలెడి దనుమూనము గలిగెనేని నరిగెద నధిపా (నిరా, ౧ ఆ, ౨౭౦) శ, ద్విరదము లొరగెడినియు నె త్తురు,.,44....సూలెడివి, *.,...4పడియెడివి

(సొ కి, ఈఈఈ నూన "వెడిఎడుల అను ప్రత్యయములు - తల్లోపము,. 1485 మంతయు నీకుంగూర్చి... = *2(వసు ౨ ఆ, ౧౩౦) డు డి వ్రత్యయములు రాక కేవలను *ఉి ప్రత్యయముతో నిల్చ్బురూపనుంల వ్రయోగములు:--4 ,.. 924 == ఫ్రం బరిభ్రమించు బలదర్చవర్శాక్రమ 440 ౨ (ఆది ౧ ఆ ౧౦౮ ప) క, శరణనినవారిం గరుణా కరులంం రథీంచు ఫురునకా ర్యాన్వితు లే అ5666 06 (ఆది ౧ ఆ ౧౩౭) చం..... =*గొంతి ముద్ధునే యుకొడుకు మేను "లేత దన తృవర్ష కార్థంబుశం దెడి యెకు నన్నియ లగు,ళోరీ బాలవ్యాకరణ చ హరించెడివాండు - చ,వారించెడదువాండు-ప్రహ ర్త వివరణము యని యర్థము ఛవారించువాండు = వ్ర వార్తయని యర్థము,

సంజీవని, 3౧౬ క విమఃజారళరర సూ, వా్టభ్యవ-లృవర్థ్మ శార్థంబునన్‌. జు సంస్కృత వ్యాకరణమునం ఛ్రునీద్ధమగు “తృచ్‌ి వత్య్యయముయొక్క యర్థ మునంద్క ఎడి యెడు వన్నియలు = ఎడి - ఎడు అను వ్రత్యయమనులు, అగును = ( నన్నియి అనునది వర్గ కళబ్దభవము,) థాతువుతుదిని నిల్చును, ప్రథమ ద్వితీయ నుద్రణను లందు సయిత మెడి యెడు వన్నియలనియె యున్నదిం

చవారించు * ఎడి + వాండు = వ్రవారించెడివాండు, చృహరించు*ఎడు+ వాడు = చహారించెడువాండు ండుడావ్భృతులందులను వా సమా, ౯ న్యూత్రముచొవ్చునం దచ్భ్శబ్దనము “వాండూ అనునది యన్మువ్ర్యయు_క్రమయ్యెను, ఇస్లై వ్రనారించు . ఎకి * ఆది = వ్రవాంంచెకిది. ఇట బా, సంధి, ఈ॥ సూత్రము చొప్పున ననువ్రయు_క్తమగు అది శబ్దదుయొక్క “అ” కారము నిత్యము. గా లోవీం చెను, వ్రహరించు+ఎడు+అది = వ్రవారించెడునది. ఇట బా సంధి= ఈ౫ సూత్రముచొప్పున “అది శబ్దము యొక్క “అ కారనునకు లోపొఖొవము నితష్టదని యెజుంగునది, “ప్రవారించు వాండు అనంగా వ్రవారించుటకుః గ్యర్హయనంగా వ్రవ్నా రించుటయను వ్యాపారము 'చేయువాండని యర్థము, ఇట్టి యభి ప్రైామముశోనె సూరిగారు కర్తర్థక తృచ్‌ చ త్యయాంత సంస్కృతి ళ ప్టమును ॥ వ్ర హర్త అనుడానిని బరా్థయముగాం జూపిరి,

“ణ్వుల్‌ తృచౌ (3-౧-౧౩3౩) ధఛాతో ేతొస్తఃంంం442., కర్త స్థ... క (నీ శౌ, కృదంతు ౨౮౯౫ సూ “ోఆనయో ర్వ ర్తమానకాలా దన్య త్ర, న వ్రయోఃగ

కటిక తద్ధర్థార్థక వికేషణనుల త్రీశాలవాచిత్యము [8౧౪1 వి సంజీ] ఇతి భాన్యమ్‌” (భాలను వ్యాఖ్య ) త్రర్హములకుం దెంంగున నిట్టి నియమ మున్నట్లు కన్చట్టదు, క కడుం 'బెక్టకాల ముండితి మొడంబడి య0దె తకాల మున్నను మన క య్యెడు లాభమేమిం. ౨ 44+ (ఆది 8 ఆ ౨౫౯) కావుననె -యథధర్వణుందు. తద్ధ క్థాద్యర్భముల డు చవ త్యయమును విధించినవా(డయ్యెను - శాన: దద్ధ కాద్యర్థ ములలో వర్తమానార్థమును బరిగణింపంఒడుటచేత వ _ర్తమానార్థకస్థలములం వీ వ్రత్యయములు వచ్చినను రావచ్చును, సంస్కృతమునందు నై తము త్‌ ప్రత్య యము తద్ధక్షాద్యర్థములయందును వచ్చునని చెప్పంబడియున్నది, తచ్శీల తద్ధర్మ తత్సాధు శారిణ్భపి కర్తరి తృన్‌సాత్‌ , ఆధికంకు వ్రవిష్టం నకు తద్ధాని రితి న్యాయాత్‌ * (ముగ్ధ, వా ౯౯౦ సూ, దుగ్రాదానవ్యాఖ్య), అర్హే కృత్య తృచళ్చ (3-3-౧౬౯ (నీ కౌ ౨౮౨౨ సూ యోగే కర్తరి గమ్మే కృళ్యాః- తృచ్‌ = లిజ్‌ చేత్యర్థటో (బాలము వ్యా) వోఢు మర్షో నోఢా = (వహింపందగిన వాండ్సు (సీ కౌ ౨౮౯౫ సూ నివరణము ఇట్లు పాణినీయులును వచించి యున్నారు, ర౫ నూ వా్ట్రఖ్యనాలావానికి లోవంబు బవాంళంబుగా నగు ననంగా నట్టి “ఎడి = ఎడు” అను చ త్యయములకు బవాుళముగా లోపంబు కలుగునని యర్థము, *వప్రహరించెడువాండుే అనుదానిలో “ఎడు లోవీంపంగా “వహరించువాండూు అని యేర్చడును, ఎడి లోవీంచినను నిట్టి రూపమె నిల్చును, తచ్చ్భష్టానుప్ర యోగమం "లేనపుడు ప్రవారించు రానుండు చ్రవారించెడదు రానుందు, వెం తద్ధక్థాద్యర్థ బోధక విశేషణ ప్రయు_క్తవాక్యనునం గాలనిక్హాయక శబ్దనిశేషప్ర'రొరూగము లేనపు డయ్యది కాల్మత్రయ మునందును నైచ్భిశముగ వృర్తించునను విషయము నీ కంది రీతిని బ్రాఢవ్యాశర్త సూత్రించెను, తద్ధ ర్లార్ధక విశేషణం బసవోయతం డ్రికాల వాచి యగు, ఉదా:ఎ-నీ, వారి యనువయించు నీతకృష్ణతంతు రాజితతంత్రమది, (ఆది"౧ ఆ, ౧౧౫౯ వ, (అనువంంచు = అనువయింంచు చున్న = నేయుచున్న) వ నానేర్చువిధంబునః (నేర్చు = నేర్చిన) (భార, ఆది, ౧ ఆ ) నావడువప్రయాసము లూరక పోకయుండ (ళా, ౪ ఆ) (వడు = వదిన) ఆ.వె ువదు వీటిలోన దొస్తుకయ్యను'రేంచె ఒసులం బప్టై విరటు పట్టణమున _మటీయు నెన్ని లేవు మాగ్ర్తాండతనయుండు తొడరి మనకుం జేయు దుండగములు (జైమి ౧ ఆ) (చేయు = చేనీన), నీ, జనమేజయుని చేయు సర్బ్పయాగమునకు (ఆది ౨ఆ ౧౩౧) (చేయు = చేయంగలులో (ప్రాఢ్యక్రియా ౧సూ

[బా క్రీ, ౪2 మా] వ్యతిలేకార్థక *నివర్లకరూవములు, 1487 నన్నయా వతివేధ వాచినాం నిః (ఆు చి వాలం ౧౨కా, 3౧౭ విషయము అహో, ౮౦౫ పుట), కల్చతరువు, 3౩౧౭ విమ;--ప్రతివే.ధవాచిరామ్‌ = వ్యతిరేక తద్ధర్తాన్థక విశేషణవాచక క్రియలకు నిః = ని ప్రత్యయ మిపను, 'వ్యతిరే కాదౌభావిని చాత్‌ స్యాత్‌” అను చొప్పునని చ్రృత్యయ పరకత్వముశ థాతున్చతువిని “అొత్వము నిల్చును, చదువ్చు+అశ4ని+వాండు = చదువనివాంయ ఇస్లై చమవనిది (చదువ్చశ అని+అది మొదలగురూపములు నీద్ధించును చదువనిపాఠము - చదువని చెక్రుడు - మొ ౨౭౮ వివమయనముచొత్పున్య 'అన్నముతినని విస్తరి మున్నగు కర థారయాభాసరూ వములును గ్రహింపనగును, చ,యోగములుాక ధర లుస్థుల చ్రుచ్చులం గూ రృన్లివారలం బగజి వలనివారల ధృతి చా లన్తివారల దుర్దనులం బనువవుగా రాచ కార్య భారము దాల్పన్‌ (సథాంఆ ఆగి (ని ప్రాసగతము, క, దనుజాహిక నీ శావావ మున నెడిరి నహోగ్రదవానమునం బడియును గా లని మిడితనో లె నతివో వనుండు జరాసంధుం డెట్లు బ్రదుకంగ 'నేర్చున్‌ (సభా, ౧ ఆ, ౧౩౩) (ని ప్రాసగకమ్యు, కతన యొఆింగినయర్థం బొరు డనఘా యిందియెట్టు చెప్పు మనియడిగిళం జె వ్బని నాండును సత్యము చె ప్పనినాండును ఘోరనరకవంకమునం బడున్‌ (ఆది, ౧ ఆం ౧౩౭). (ని ప్రాసతమ్యు, సీం ౨444, నేడు పోవనినాండు నివ్ఫలం చిమవో యత్నమంశతయు నని యధిశచింత (ఆవ ౧ ఆ_౧౧౫%్స కట్టి *ని వ్ర త్య యార్థమును వ్యతిలేక సనూపకక్రియతో ఘటించుటయుం గలదు, చం....2,.. శరంబులన్‌ సుఠరా సురులకుం గట్టరాదవుటి, == **,4=(భాన్మ్ల, సుంకర, ౪౩౭ పు (కట్టరాదవుటక=కట్ట కరానిదగుటచేత్ర) చాలవ్యాకరణ వర్ధతిేక తృశర్ణ కార్థంబున నిజీయగు, ₹రి, వివరణము _ వండనివాండు, ఎడి చభృతివర్ణ కాంతంబు లేండును 9౧౭ 1 విమయము ధాతుజవిశేషణంబు లని ప్రాచీనులు వ్యవవారింతురు, సంజీవని, 1౧౭ 1 విషః__తృవర్డ కార్థమం లీవు వినరింకంబడెకు, వాని వ్యతిరేక మర్థ మగునవుడు నివర్షక మగునని యర్థము, వండనివాంయ = పదన వాస్ట్రపారము జరపవనివాండు, (వండుడఅ+నిశ+శవాడు) బా, ఆయా, ౨౦ సూత్రముచొప్పున 'ధాతువుతువిన్టిఅ తము నిల్బును, వకృతనూత్రముచే *ని వర్ణకమువచ్చును, బా, సమాః, ౯ స్ఫూత్తముచొవ్చున తచ్చన్థాను వ్రయోగము గల్గును, విభ_క్రి వివయ్‌ంప నపుడు = వండని రాముందు - వండనియన్నమను = “వె

క408 లడాదులువచ్చు పాణినీయవిధులు (3౧౮ వి, శల] నంకఘ ౨1343 =ఎర కంక = వుడంుయం, వాం, సంధి 6౫ సూశ్రముచొప్పున “అదీ కథ్టా కారలోసము పాతీకముగ నయొ్యునని యెలుఏగునది,. ఎడి ప్రభృతి వర్ణశ్రాంతంబులు:--బాల శ్రీయా రర-క౫ సూ త్రములభే విధింపంబడిన త్రర్థకము లగు 'రథీంచెడి - రతీంచెడు - రతీంచు అశుకితివి మూండుక్కు వాం (క్కి, ఈో౬ నూ త్త, ముచే విధింకంబడిన “రథ్నీంచుదున్న - రతీఎసయగల - రథత్నీంచికి అనురితివి మూందున్కు బా, క్రి, ఈ౭ సూ శ్రమంచే విధింపంబడిన రతీంవని అనురీతి దొళటి యుం గలిది.--వదును థాకుజ)కేణంబులని వర్థినహరింపంబడునను చు సూరి వివరించెను, ఛాతుజవిశేమణను లనంగా ఛాతువుకుండిల్చట్టిన నిశేషణనులని యక్థము, ఇళ్ల వీనిని (గ్రి యాజన్య్థవి శేషణములనియం వాడుదురు, ఇవి నామవదముతో నన్వవించు నవిగాన వీనిని నామాశాంయో ఒక6మాపకములని యము వ్యవవారింతురు వ్‌తక్చ మాన నాస్టయమున “శ్య్యార్థకమం = నస్థతిరేకశ్వ్వూర్థకము క తృంతు-మూనంతర్థంచే చాద్యర్థకనులును ననెడి యాజటును ,గ్రి యమాపదముకోని యన్వయిందచునుగాన వానిని తీ యాకాంమాఒసవమూవకనులని వాడుదురు, లః కర్మణిచ భావే చాకర్మ కేధ్యః (3-౪-౬౯్భాల కో రాః నన్నయా _ సకర్మశేధ్యుః కర్మణి కర్తరిదు స్యు రకర్షశేభ్యో భావే ధర్వణీయము కర్తరిచ (నీ కౌ భ్యాది ౨౧౫౨ సూ) కరర నిమయము. ఆకర్మణ స్పర్శ త్వ మశర్మత్యం స కర్మణ (శ్రియా ౧౧ కారి అమో, రోణంపు)

కల్పతరువు 3౧౮ విషవా-అను క్త మన్య ళష్టానుకాననవ త్తనున్యా య నుం రీతి నధర్వణు:డు వచించిన “త దను క్రన్య శార్యస్య వక్తాధవతి పాశినిః (౧7 విస వికృ సంజ్ఞా, ౬ కారి, అను సూత్తమువొప్పున లడాదులగు సమాపక చీయావ్రత్యయములం సకర్మ్శథాకువులకుం గర్హర్థముందును గర్తార్థమందును నగును, అకర్మ కధ్రాతువ్చలకుం గ త్త ర్థమందును భావార్థమందును నగు నను పాణినుగక్తవిషయ మిచట మూలముగం జూవయడెకు. అకర్మశథాతువులకుం గక్షాగ్ధకత్వము "లేదుం "కెల్లున ఫావార్థక సమాపక్కక్రియలకుం బ్ర యోగమే "లేదు సంస్కృతమున నకర్మక చీ యలప ఛావార్థమున లడాదులు వచ్చును, అవి నచ్చునవుడు ప్రథమపురుమైక వచనమందుమా త్రి మె వానికిం బ్ర'యోగ ముండును అకర్మ కధాతుశ్చలకుమూ త్ర మె ావార్థమున నట్లు వచ్చును, భావో - భాననా = ఉళ్చాదనా - క్రియా చ్యభావనాయా అసళ్యరూపల్యేన ద్యిక్వా ద్యప్రతీతే ర్న ద్వివచనాది, కిం శే

బా, క్రి, ౪౮ సూ] భావాస్థళ సరూప్మక్రియ తన లేదు క430 వచన మేన తస్యొత్సర్షికత్యేన సంఖా్య్యావవే క క్యార్‌. 44 46 = ర్వమా, మగరూ, అన్వైశ్చ భూయతేల *ోనత్యం చ్రన్యం లిస్తరంఖాల్లన్న మ యోళ్లమ్‌ * (బాలక, వ్యాఖ్య నీ కౌ ౨౨౫౨ సూ) (నీచేశను నాబేశను నిశరలచేతను గాయబకును "కెళునం బ్ర యోూగము చూపంబడుటళయిం గత్యంకరములేః *కొంబకునుి అకు నప శబ్దము (వ్యావవోరికము వాడయిడెను. అకర్మ కథాతువులకు “వకు”, జర్జను బంధము బా, క్రియా, ౪౯ నూత్తముచే శావేరదు సకర్మకములకు భావార్థ శళ్వము లేనపుడు వచనము = పాకము = వండుట - వంట మున్నగు థావార్తక్ష రూపములకు పాధుక్యమెట్లని శంకింప రాదు, తిజ్టుల కనంగా సమాపక కీ యలకం జెప్పిన నిషేధము కృత్తులకుః జెట్లనేకదు కానం 'చెబ్టునందును సకర్షకములకుం గర్త ఫర్భార్థములందును నకర్మశములకుః గర్త్ర థ్‌ చూ డ్రమందును భావాస్థ ట్ర త్య యాదికృక్తలం వచ్చుట నిర్భాధము ఇచటి కర్త అత్వ చమూభాసరూపము (దూడుం ౨౬౫ |] విమ) “ోఆకర్మ శా ననే శవ భఖాలే క్యాది (తిబాది) విభ_క్టయః స్యుః, నతు సకర్మశాత్‌ కృత్చ )తరయా స్తు సకర్శకా దకర్కకాచ్చ భావే స్కుః - లేన కాం ది" శం గన్తవ్యమ్‌ సభాంవా న వ్రవేష్టవ్యమ్‌ ఛార్రేణ గ్రంథర్య పాఠః - శిశో కృయ్య న మీతాది ” (ముగ్ధ ౯౨౫ సూ, దుక్రాదాసవ్యాఖ్య), ఇక్తై నచోం గృక్తులను ఛావార్థక టప్ర త్యయాదులు సమాపక్యకియా ప్రకరణనునం 'జెషంబడనేల యని, ఛంకింపరాదు. ట ప్రత్యయాదికృత్తులు తక్కిన కృత్తులవలెరాక పవ్రతిధాకువునకును వచ్చును, మజియు టి ప్ర త్య్థయాద్య న్తములందుం దక్కిన కృడంతములందున లెక్క గాక నియతముగాం త్రీయాడ్ధ మనంగా వా్యపారరూపార్ధరుం స్ఫురించుచునే యుందును. తక్కిన కృదంతములందట్లు వ్యాపారార్థము థాసిబ్లదు, చేయు+ఇ ఆ "చేయి = వాస్తము = ఎండు+అి = ఎండ = సూరాస్థ్రతపము (30౯ వి)

ఎ లః కర్మ ణీత్యాది:---లకారాః = లడాది లకారను లనలా సమాపక క్రియా ప్రత్యేయములు, సర్మకేభ్యః = సకర్మకథాతువ్రలకంటె. బరముగ్యా కర్మణి కర్త రిచ = కర్షార్థమందును గర్హర్థమందును స్యుః = అగును, అకర్మశేధ్యః = ఆకర్మళ థాతువులకంచెం బరముగ్య భావే కర్త౦చ = థా వార్థమందును గ_ర్భ్రగ్థమునందును నగును, రామః రావణం హని = రామేణ రావణోవాన్ధలే. త్వం భవసీ - త్వయా + భూయత్తే సంస్కృతమునందు సైతము భావార్థమున నన్నిటకు బ్రథమపురుమైక వచనమువమా త్ర మె నిల్చునని పైని వివరింపంబడెరు,. లెబ్టున భావార్థక సమాపక ఇీయావ్రమయోగమె. సమ్దతముకాదు. ఉదా[ారాముండు. రావణుని జంఫును, రామునిచే రావణుండు చంపయడుకు = నీ వ్రంటివి- మొ నీచే నుండయబడెను.

క87

1406 అహోబంఎ తదను యా యుల పొకూఏక వ్యాఖ్యలు (3౧౮వి కల్చ] ఆని 'ెల్పున ట్ర యోగింకరాదు ఇక్సై నీచేక రాంబడెకు - నీచేకం గాంబడెరు మున్నగునవి యసాధువులు

అకక్మణ వజాన్లినిి_-అకర్యణః = అకర్మక ధాతున్రనకు సకర్మగ్యమ్‌ = శరా శాంయగల్లుట యు, ఎకర్మణః = సోర్థకథాతు వ్రనకు అకర్మ త్వమ్‌ = కర్తాకాంమో రాహీ త్యమున్కు మహోకనిప్ర రెరాగములందుం గన్పట్టుచున్నది. వివమయెవళమునంగాని: థాతువ్రయొక్క యర్థమందు సూప్పనసబ్ద,ట మున్నగు కారణములచేశంగాని యట్టి వైసరీక్యము గల్జును, ఉదా:--కన్ను మాయకు నాక్‌ (ఆక ౧ ఆ, ౨౭౦ ప) జమతు జయ త్యార్యః = ఆమ్యండు సరో్వోక్కన్న మున వ్తించుగాక, వాండు రిర్పు లను జయించెను, (విస్తర) ఇట *జి ఇాక్వస్థపు మార్పువలన సకర్మక మకర్మక మగుచున్నది 'హిళతా న్న యః సంస్ట్రుణుతే స కింవ్రభుః = హితమంనుండి యెవండు వినండో వాండు వెడ్డ్దపుభువుి (గాణ, 330 ఫు, ఇట శర్మశ్యము వివథ్నీంపంబడ "లేదు, అఆపాదాననుం వివశత్నీత మయెళను రామునకు నకుక్కరించి - రాముని

విస్త్స 3౧౮ విమ;--అహోబలపతి జి ధాతు వగ నృకమనుచు కగచి ద కర్మణ న్స కర్మత్వమ్‌ - జయించె రిపుల,,. ల (అవో, రణగణ ఫుట), అని యిట్లు వ్రాయుట సరికాదు, జి- జయే - భ్యా - పర - సకర్మశ - అనిట్‌ - జయతి - అక్రై షీత్‌ ” (శబస్తో) అనుచొవ్చున “జి థాతువ్ర సకర్షకమె, సజయ త్యరిపాస్థప్యాకీ శృతనామా కిల భీకుభూపతిో (వైషు ౨ సర్ట ) ఇక్యాదులం దగ్ధ భేదమున నది యకర్ష్మకనముగా వాడంబడును,. గాణపత వివరణకగ్త సంస్కృతమున నకర్మకము "లెల్లున సకక్మశమగునని య్య్ధాముచేనెను అవియ సరికాదు, ఉత్కర్హ్మ ప్రాప్త శ్‌ మగునవుకు జి ధాతువు సంక్ష్భృఠాంధ్రములు రెంటను నకర్మకమె శత్రులను జయిఎచెకుి. అను రీతిగల స్థలములం దది సంక్కృకాంధృ్మములు రెంటను సకర్మకమె, సత్కర్థము పాపమును హరించును వాం డుదడారనమున వినారించెను, ఉప సర్షవళేమున నిట వృధాత్వర్థము మూాజుటచే సర డ్డ మశర్శ్మ క మయొక్టను, అహో బలపవతి * క్వచి దర్ధ్థవి శేచే, సకర్మకత్వం చింతింతు రాము నెప్పుడు - క్వచి దర్థవి శేచే. అకర్మకత్యం చింత్మిల్లె చేల యిప్పుడు ” (కో, రోణాగి శ్ర) అని యుదావారించుట సరికాదు. నతు శౌ భవేచ్చ లోపో ణ్యస్థే యూ న్నర్తతే పరే తస్మిన్‌” అను చింతా మణిచొప్పునం దెలులపన చింతించు వ్రేరణాస్థకము, “చింళలిల్లూ అవ్రేరణార్థక నునంగా స్వార్థికము, గాణపత వివరణకర్తయు నీయవోబల వండితమార్చమునె యనుసరిం చెను (గాణ, క్రియా. 3౮౫% కారి ౫౧ వద్య వివరణను), చిత స్మృలౌం చు, ఉధ సకం 6060020 (గబ్ధస్తో,

(బాళ్టక్సి రంనూ ] తిజ్ఞులు, 'టిప్రత్యయాదులు క_ర్తృశర్తార్థములవచ్చుట, 1491 నమస్కరించి (౨౪౫ 1విమవు జే(టం బోం౫రి (భార ఆర ఇ అ) అవ్విభుండు పాల మేలను (విం వు ల్లి ఆ) 9660000666 ౨9 అ 80640 06+ ౨9466 చం అడవికి వే టన్షైయరిగి (పాండు, ౫ అ)” (వాఢ కార ౧౩ సూ, వివ) (విస్త ౨౮౪ 1 వివు ఇట నకర్మకనుగు “వగు థాతువు సకర్మకముగ వాడయంటడెను, అకర్మ కముల పట్టిక ౨౩౬ విషయమున వివరింపంబడెకు, కొన్ని సకర్మళము లకర్మకము లగునని సంస్కృత వైయాకరణలును వచించికి తథాచ - శేయీచన్షః - థాతో రా వం త్తే - శ్థాత్వర్థే నోపసంగ్రవోత్‌ ప్ర నీద్ధే రవివమూతః కర్మిణొఒక రికా క్రియేతి, ఛాత్వ స్టేన సహ కర్మణ ఉపంంగ్రవో దిత్యర్థః క్రమే ణోదావార ఇానివి-నదీ వవాతి - తరతీత్యర్థః అఘయతి వ్యాఘ్రః. భవతి ఘటః - ఆవాతే జనః = తసస్యతి మునిః ” (ముగ్ధ, ౯౩౨సూ దున్రాం వా్యాఖ్థ), లకారాదులు సార్మ కంబుకకుం గర గ ర్మంబులందును చొలవ్యా లాళతికిం గృరయందు నగు €౪౮, - 3౧౮ 1 నిమయకు సకర్మ్మ కంబు నారగ కాకాంటో న్రైసంబు,. అకర్ష్మకం బునాంగ ర్థాకాంయోనుస్థావకంబు సంజీవని, 8౧౮ 1 విష..--లకారాదులు 'లట్టు = లిట్టు - మున్నగు సమాపక

శ్రీయా చత్యయములున్ను నాదిళబ్దముచే - భావార్థకాదులనంగా - ట* ప్రత్య చత్య్యయములును కౌ, ీ* ౧౨౨ సూత్రముచే విధింపంబడిన భావార్థళ నుజీ ప్రత్యీయమును సకర్మకథాతువులకుం గర్హ్రర్థమునందును గక్షార్థమునందునువచ్చును, అకర్మక థాతువ్రలకుం గ ర్ర్రర్థమందున్యూత్ర ము వచ్చును, ఆ$ర్మళ్ళక్రియలకుం గ ర్ధార్థక వ్ర, యోగము "లీదు, కరా కాంటో స్టా మనంగాం గర్భాకాంతను బుట్టించునది, కర్థాకాంయో ఒనుక్టాపక మనంగాం గర్భాకాంతును బుట్టింపనిది, ఆకాంత్‌ యనంగా “లోక, అన్వయ రెరాగ్య్భతనై వదము పదాంతరనును గోడట “ఆకాక్డా, స్త్రీ, (ఆ+కాజ్డైశఅజ్‌)... *... న్యాయమతే వా క్యార్యల్లాన హేతొ, యత్సదం నినా యత్సద స్యానన్వయ_స్తత్పదే తత్స్పదవత్త్య రూవే సంబస్టే. 4. ౨" (గబ్దస్తో,

“ అకాచ్హా-స్త్రీ.. ,. వాక్యార్యజ్ఞాన "హేతొ పదన్య బద్వాన్తర వ్యతిరేక ప్రయుత న్వయాఫావే ఆకాంచ్బా.హితం వాక్యం న ప్రమాణమ్‌, యథా గౌ రశ్వః వురుపో వాన్తీతి న ప్రమాణ మాకాజ్జావిరవోత్‌ , న్య్థాయమతే యత్పదమృలే యత్సదా నర్థయబోథో నభవతి తత్సదే తతశ్చద వ_త్తేతి, ప్రతీతి పర్యవసాన విరవా ఇళ్యాల ద్కారికాః” (శష్టా, చిం) *రాముండు రావణునిం జంవెను అను వాళ్టమునం జంపి

1492 సకర్మ శాకర్యకముల క రృృశర్షార్థక్యక్రియల ప్రయోగములు [30౮] వి, సంజీన ననువదము *రావణునిన్‌” అను కర్మవదము నన్వయబోధమునక౦ంణ యాాళాంధతీంచు చున్న దనంగాం గోరుచున్నది "కాన గర్మము నాశాంచీంచుమున్న చంపెను అను నది సకర్మకరు, *రాముండు వచ్చెను అనునవు డిట్టి యాకాంతు వచ్చెను అను దానికి లేదు గాన నది యకర్మము, ఉదా:--సోర్మకమునకుం గ_ర్శ్రక్థమున లకార నులు నచ్చుటక...--రాముండు పాఠమును జనివెను, రానుండు పాఠమును జదువు చున్నాండు, రామ.6డు పాళమును జదువణగలడు-రాముండు పాళఠళమును జదవును- రానుండు పాళనుంను జదువండు, రాముండా పాళమును జమనుకు, రాముండా పాఠమును జదువకుము = మొ సకర్శకమునకం గర్తార్భమున లకారములు వచ్చు టకు'-రామునిచేం బాకను చదువంబడెనుు = రామునిచేం బాళము చదువణుడు చున్నది, రామునిచేం బారము చదువంబడంగలదు. రామునిచేం చారము చదువం బడును, రామునిచేం బాఠము చదువబడదు ఓటదేవా నాచేం గొలువ(బడునుం ఓదేవా నాచేం గొలువడకును = మెం ఆకర్మకనునకం గ_ర్హ్రర్థమున లశార నులు వచ్చుటకు:_-రాముండువచ్చెను = రాముండు వచ్చుచున్నాండు - రాముండు రాగలండు = రాముడు నచ్చును = రాముడు రాండు - రానూ రమ్గు = రానూ శాకుము-మొ, అసమాపక్కక్తియ లనంగా వాక్యసమాప్లిని జే మంజూలని (క్రియలం ఉదా: బాలుండు పాళమునుజనువ్ర్చట ౦00౫0ఫు గానున్నది” ఈ వాకస్థము చదవుటి అనుదానితో ముగియలేదు, చదువ్చట యొట్లున్నదో తెలుపునట్టి యింఫుగా నున్న దనునది లేనిచో నన్వయనుం కుదురువడ లేదు, వాక్యము ముగియలేదు, కావున *“దచదువుటి అనునది యసమావక శ్రీయ, ఇకశ్లై బాలుండు పాఠనును జివి ని ద్రం చెను. బాలుండు చదవుచున్న పారను పెద్దది,” మున్నగు వాఠకర్టరులలోను

చదివి = చదువుచున్న” మున్నగునవి యసమాపక్కక్తియలు,. ఇట్టి శ్రీయలయందలి “ట - ఇ - చున్ని మున్నగు ప్రత్యయములుసయితేముం సకర్త్మశనులకుం గృర్హ ిర్థము నందును గర్షార్థమునందును వచ్చును, అకర్మ కనులకుం గ _ర్త్రర్థమునందు మాత్రము వచ్చును. ఉదావిఎరాముండు రావణుని జంప్రుట లోకహిత మయొస్టను, రామునిచే. రావణు దు చంకంబడదుట లోకహీత మరయొక్టను - రాముం డడవి శేగయట లోకహీత మయ్యెను = మొ, ఫయివాక్థములలో 'మొదటివాక్టమున *“చంపుటి అనుదాని లోని *టి ప్రత్యయనుః కర్త గక మగుటచేతనే రాముండు అను కర్తృవదనుం కర్త ల తృతీయాంతను శాదయ్యైెను క్తంకం ట్రాలిపదికార్థక ప్రథమాంత నుయ్యెను, థావార్థములందలి క ర్తర్థకత్య మాభాసరూవము (చూ ౨౪౬౫ 11 విషు, (చూడు వాంశారకు 3౨ సూ, ౨౬౩ * వినవు బాం జీయో ౧౨౨

బా, ఆ ఈల సూ] కర్ధార్ధదో్యోత్‌క పజ్యాద్థ్థినుపంధము లు, 1408 సూూత్ర్తముచొప్పున వచ్చు భావార్థక నుజికి నుదావ్భాతులు.--నీవు పాఠమును జదువవలెకు - నీచేం బాళను చదువంబడవలెరు, ఇవి సకర్మ కోదావ్చాతులు - "శానుండు రావలయునుి అనునది యకర్మ కోదావారణము, *రాశడవలయునుిే అనురీతి రూవను లసాధువులు,

సంస్కృతమున థాతువ్రలనుండి యగ్థవిశేషబోధక ప్రత్యయమంల భేరికచేత ననేకములగు థాక్యంతరము 'లేర్చడున. * ననాదర్ధన్తా థాతవః (3.౧౩౨) సరా దయః కమే ర్లిబన్నాః ప్రత్య యాః అన్తే చేషాంకే ధాతుశంజ్ఞాః స్యుః ఛాతుళ్వా ల్లడాదయః* (నీ కౌ ౨౩౦౪సూ) శ్లో నన్‌ కచ్‌ కామ్యచ్‌ - కబ్‌ క్యపో ఒఖథాఒ ఇారక్విబ్‌. ణిజ్‌ యజాతధా య"*సశజయ ఈమజ్‌"ణిజ్‌ చేతి ద్వాదళా? మి సనాదయఃగ్‌ (బాలను, వార్థ , సన్నన్త - జిగీషతి (జమిుంనం గోడుచున్నాండు) ణిజ్నన్త - శారయతి (చేంచుచున్నా(డ్రు, యజ్వన్త = జేగియతే (అత్యంతము నూటి మాటికి గ్నీర్తించుచుర్నాండు) ఆచాకక్విస్‌ = విజయతి (ఆష్టనునినలె నాచరించు చున్నాండు)ు యగన్హ- క్రియతే = (చేయంబడుచున్నది)

ఇళ్లు లెల్లునందును నొష్కాక్కథాతువునుండి వెక్కుథాతుప్రు లేడి లడా దుల నందుచుండును, ఉదా.--చదువుథాతువు--ఆత్మ నేవదార్థమున ఛాతువుశకకు “ఫొను అనునది చేపను, చదువుళొనెను ప్రేరణార్థమున థాకువునసు శంచూు మున్నగునవి చేరును, చదివింటెను కన్తార్ధమున థాతువ్రనకు పడు అనునది చేరును: చదువంబడెను, వ్రేరణాత్మ నేపదార్థకముం = చదివించుకొనెకు, వ్రేరణకక్షార్థకను , చదివింపంబడెను, ప్రేరణాత్మ నే పదక ర్షార్ధకను - చదివించిషొనంబడెరు, మొ, ఇందు శ్రేరణార్థకరూపములు 3౨౪౬ 771 విషయమునందును. నాత్మ 'నేవదార్థకరూపమీంలు 3౨౧ 1 విషయమునందును. నిరూవింపయడును, వ్రశళృతమునం గర్షార్థకరూవముల్లు నిరూవింపంబడుచున్న వి,

నన్నయాల కర్మ ణ్బనుబన్థః స్యా త్పతిధాతుః కర్షృశచ్చ తద్వి 3౧౯ వివ ధయః, (అం, చిం, క్రియాం. ౧౬ కె, అహో, ౫౦౨ పుటం

కల్పతరువు, 3౧౯ విపః---కర్ష్మణి - శర్తార్థకత్వమునందు ఛాతున్చనకు వతి 'ధాతుః = “వడు అనునది అన బన్ధః స్యాత్‌ = అనుబంధముగాం దుదిని నిల్చును, తద్విధయ: కా ఆక ర్థార్ధశత్య్శమందలి వాస్టశరణవిధాననులు, క_ర్తృవచ్చ జ క్తర్త్రన్థ మందువలెనేే యగును. పడ్వనుబంధము పరమగునపుడును వ్యతిరేశాదౌా భావిని. చాత్‌ స్యాత్‌ ” అను సూత్రమునందలి యాదిళబ్దము చేత “అ_త్త్యమును *ఫునరా

శేతరీశ్న అకర్మక్శక్రియలందలి “వడు ఘటనార్థకము [3౧౯ వి, కల్ప] గమః క్రియాణా “వను దానిచొవ్వున నకారాగనుమును నగును (౨౯౪౬-౩౧౩9 నివ), చదువు+అ+న్‌+వడు =చదువంబడు, దీనినుండి కర్త ర్భ్ధరుందువ లెనె- చదువ బడెన్‌ = చదువంబడున్‌ = చదువంబడుచున్నద్వి మొదలగు సమానకక్తియారూప ములను చదువంబడుట = చదువంబడమి = చదువంబడన్‌ ౨ చదువయిడి - చదువ బడక = చదువంబడుచున్‌ - చదువంబడినన్‌ - మున్నగు నసమాపక క్రియారూ పను లను సాధింపనగును, ఇన్లై చదువంబడవలయును మున్నగు వలయ్యాది యోగ భావార్థ న బంతరూపములను గ క్థార్థమున సాధించుకొననగును, అకర్మశ ధాతువు లకుం గర్షార్థకత్వము "లేద, రమణీ నీశతనున నూకు రాంబడె నిటకున్‌ ఇత్యాదా జడుథాతో ర్బటక క్రి యాత్యమేవ్య యఖా మాకు రానయ్యెన్‌-పోనయ్యెన్‌ ఇత్యా డా భ్వాది ధాతూనామ్‌* (అవో, ౫౦౩ ఫు) అని కవిశిరోభూపణనమున నుదా హరింపంబడెను, మూకు రాంబడె ననంగా మూపవచ్చుట సంభవిం ళెనని యర్థము గాన సట్టిప యోగమున వడుధాతువు కర్థార్థకను కాదనియు ఘటనాక్థక దమనియుం బయి కవిసరోభూ పుణపం క్తులకుం దాత్సర్యము, రాంబడె ననుచోటి రాన్‌” అనునది వచ్చు థాతు భావార్థకరూవనునియు. నచటి షడుధాతువు వలయ్యాదులలోనిదనియు ట్ర హింపవలయును (బా, క్రి, ౧౨౨ సూ) సూరి స్వార్థికములని వివరించిన (₹, శ్రీయాః ౧౦౯ సూ చెరంబడు - నిలువంబడు - కూడంబడు మున్నగుచోటు లందలి *వడు ఛాతువుస్తైత మిట్టిదే యనుట యుక్తము చొరంబడెను = చొచ్చుట సంభవించెను = మొ సకర్మకథాతువులందును నిట్టి ఘటనార్థకత్వము కన్చట్టుచున్నది కం4446=అన్ట ని న్హాదంబు జనంబులకు వినంబడ కుండన్‌ (భా ౧ఆ ౨౯౨ప) ఇట్టి వ్రయోగను. లయెడలం బం౫రితిని ఘటనార్థకత్వము నంగీకరింపనలసిన దే(వినన్‌=వినుట పడకు( డన్‌ =సంళనింపకుండ), అ శ్రతృతీయా షస్ట్రీచ విభ_క్రీ సమ్తతే ఆ భే ఇత్యధర్వణ నచనాత్‌ విభ_్టీద్యయమ్‌ మాచే ఫఘటింపబడియెన్‌ మా॥ది ఘటింపంబడియె నిత” (ఆవో, ౫౦౩ ఫ్లు, అను సనహోబలవం కృలచొప్పునం గన్హార్థక వ్ర యమోగస్థలము లందుః గర్తకుం దృతీయ శాకుండుటయు షస్కి వచ్చుటయం సమ్హ్‌త మని ఛ్ర్రమింప రాదు, అనో బలపతి చూవిన కర్షార్ధళోదా వాతి వాక్యద్య్యయమును 'నేకరీతిది కాదు, (౨8౭ వివ, దీని విస్తరమును జూచునద్సి *మాకది ఘటింపంబడియో అనుదాని లోని షడుధాతువు ఘటనార్థకను. , తక్కినవాక్యమ. లోనిది క ర్లార్ధకము వడు ధాతు నసబంధమ. గాం బ్ర యోగింపండ ట క రార్ధక వ్రయోగమంద మాత్ర మె యని యహోబలవలియె వచించెను, అను. ఒంధక ల్వేతు నీచే రావింపంఒడితిమిం ఇళరూవమ్‌” (అవో, ౫౦౩ పు వచ్చుధాతు వఃర్మక మె యైనను ట్రేరణార్థమున

[లా క్రి, ఈ౯ణ సూ] భారతముకలి కర్థాన్థళ ్రీయావ్ర యోళములు క్షం నది ససర్త్మకమ౫॥పను గాన నస్ట్రామెకల నది కర్షాన్థక చ,మోగ మోోళస్టమై పక్వరు 3 థము నొందుచున్నదని కాత్పరస్థ్రము,

క ర్షార్థక వ్ర'యోగము "'కెసంలపనకు సవాజము కాదనియు నకి సంరక్బుతకభామా వాకనచే లభించెనని-సు నట్టివ, యోగము. థారతమున "లేదనియు" గొంద తాధు నికులు వచింతురు, ఆది సరికాదు, భారతమందె కర్రూర్థకవ, యోగములు వెష్కు గలవు కొన్నిచోట్ల నుచితముగా నున్నను చెపష్కచోల్లం గక్షార్థకప్ర మొగము చ్రొన్యుము గాదు, ఉదావ--నన్నయార్వునిచే భారతను ఆెరగంకంబడియె. ఇప శ్రావ్యమగునుగాని నాచే భారతము చదువంబకినది నేను వానిచేం జూడంబడితి5ం 'మొదలగువ్రయొోగములు శ్రావ్యము గావు (ఆం, భా, అ శారు ౮ సూ ౧౮౩ ఫు తృంము) ఉదావృకవాకర్థములందలి శ్రావ్యతకు నశ్ర్రార్థతకుకు వినిగమ॥ మేమియుం గానరాదు, ఈ క్రింది వ్ర, మళూగములను జూచునవు డిట్టి వాశ్యములు సకస్ధివిదూరములని తోంచకమానద, నీ... . *.*ఆంవె డానములకు బవాంవిధ ఈుకువాత టక బ్రహాచర్య్యములను బడయంబడిన ఫుణసి ఫలము 44 ,2=,(ఆవి ౧ ఆఅ, ౭౧), క తనయుండు దల్సిదంద్రులు పరిచినవని నేయంజేని పలుకడలో+ జే ఫొనండేని వాడు తనయుం డనంబకునే వీతృధనమున కస్టం డగునే (ఆవి 9 ఆ, ౧౯౫) క వురుషులచే ధర్మస్థితి బరిగ్రహింకంగంబడిన భార్యలకు, 46426466 (ఆది. గఆ ౮౭) లేగ, భర్తచేత నియోగింపంబడక సతికి నెస్టియును జేయంగాం దగ బెద్దియైన భర్తచేత నిఠొుకాగింపంబడినదానిం చేయకునికి దోమంబని చెవ్పె మనువు (ఆది ౫ ఆ ౮ర్ఫా క వీలువంగబకక సభలకు బలిమిం జఫ, 20446 (ఆది, ఇ అ 38) మ... = గర్వముం దాల్చువాం డశఘూ సత్సభలందు మెచ్చంబడునే వోసాస్పదీగూతుండై (ఆ ౭ఆ ౫౦పు కం ౨ ధారుణి నట్టి యఫూరు స భారచనలు వినణగం జూడం బడ వెవ్వరిచేన్‌, (వభా,౨ ఆ, ౧౩౯) శ, పరమసుఖోపాయంబునం బ్రరసంపద నేషళొనంగంబడునేని...... ౨, = (సఖొ ౨ఆ ౧౪౨) (యతిస్థల), క బలవద్ధ్య్యూ తార్థ ముగా చబిఎయవంబడిరి మగుడనగునె 4490200 (వధా ౨ ఆ ౧౭౨) లే, ప్రాచులట్లు నివ్నర్తింపంబ్రడి (యతిస్థలగతము) (ఆర ౧ ఆ, గ) చ తడయక ఘోరదర్శశ సుదర్శకపావకుచే దహించంగాం. బడి వర మేళ్యరో ర శరపావక దద్ధవుర శ్రయాభమై యెకరి ధరి త్రీమిందం బడియెం చెడి సౌంభకం౦ంబుం 44440, (ఈర ౧ ఆ, ౧౫) (ప్రాసగతము) “శాన్‌ = కన్‌ అనునవి పైరీతిని గర్రాగ్థశములందలి నుక్కునకుం దర్వాతనైత మనువ్రయుక్తములం కన్న ట్రానుు, (భాం యాం ౧౧౫౧౧౬ నూ) క, గురుముఖిమునం బడయళ దు

1406 శ ర్షారశ్మక్కియలందలి ఫొన్నివికేవరులు. [3౧౯1 వి"సాజీ ]. మ్కరతవమంళంజేరి వదయంగా.బకు విద్యల్‌ (ఆన 3 ఆ ౨౫౬ పు, (కా ననునది యతిస్టలగతము) కం, == *ంత్రిళూలా.. శారముల్తై పంకజములు . కానంగం బడున్‌...(౮6౮ ౨ఆ ౨౫౨ పు లేసీ... .వట్టు! వడిమె నలుచేత విడనంగం బడ2నహంప (ఆక ౨ఆ ౧౭) క దుస్తరమగు నీ పదుమూండవయ్‌ండు గడవం బీకుఖ్‌ యరిది వ. ఉవో్యో ౧ ఆగాపు, టే... ౨, పతి 'లేయనంబడ్డ శాంత 62644664 (కర్ణం, ౩ ఆ ౨౨౮౪ పృ, క, వినం జూడం బడునం దె ల్లనుం. 2.0. (శాంత ౬ ఆ ౨౫ ఇన్లు రెకుమూండిటి! నొక్కే పడ్యనుబంధము నిల్పం బకుటయుం గలదు, ఆ-వె దానంజేసీ మారు నేనును బ్రయుర్గం చా వంబు లేక వెడల బకిరిమి.. 94 *.(ప్రంణ్థ ఉను = వప్రయ్యును (మౌస, ౧౪ ౨౦౧), ఇందు వెడలు" ఛాతు వకక్మళముగాన దానికి: గర్భార్ధకత్వ్యము దుగ్టటకుకావున వెకలన్‌+వెడలునట్టుగా పడితిమి = ఇటంబడినారము” అని యర్థము చేనీపొనవల యిిను,.నీ ౨. ౨, = లేగ విడువు మూశునకము దీని విడువంబకుట నాశలోళసౌఖ్యంబు నొనర్చు నీకు (మహో ౧ ఆ ౫౧, ఇట “నీవు దీనియొక్క విదుచుట”=అను క ర్రడ్ధమునకు సరియగు నీచేశ దీనియొక్క విడువంబకుట”. ఆను ₹ర్షార్థరందుం గర్మ మువివతీకమై యట 'కేసషస్థి. వివతీతమయ్యొనని యెఆుంగునది వివషమౌవశమునం గదా కారకములు సంభవించును 'ఆ-వె ..4,...రాబొం బెక్ట చొరలుం. జీక లొలువంబడిరి, 444 4=4==(విరా, ౫ ఆ, ౨౨౨) రాజును బెద్దదొర లను జీళలను నొలిచితిమి * అనునది దీరిక_ర్త్రస్థక వాక్యము, వందు గర్మములు కండును " నభిపాతములై ప్రథమాంతములయ్యొను సంక్కృతమున నిట్లుకాదు, మఖ శ్రకీర్మము కొన్ని థధాతువులందును గౌణకర్మము కొన్ని థాతువులందును దిజ్టుచేః శెప్పంబడును గాణే కర్మణి దుహ్యాదేః వ్రథానే నీ వృ కృష్యవోమ్‌ బుద్ధి భమయో గరౌకా ళ్ళబ్ద కర్మణాంచ “నిజేచ్భయా పవ్రరొూూజ్యశర్మ ణస్థన్వేమూం ణరన్తానాం లాదయో మకొః గా స్టహ్యతే పయఃణ(గోవుపాలను గొల్లనిచేం చిదుకంబడెను,) అజా గ్రామం నీయతే=(గొల్లనిచే మేక గ్రామమును బొందింపంబడెన) 4.40 న్‌శా, భావకర్మ తి బ్‌ వ్రకరణను, ౨౭౬౫ సూత్రముతరువాత ౧౦౯౦-౧౦౯౫ వ్చార్తి బాలవ్యాశరణ వడు జరిన బంధంబు కర్మంబునం దగు రణం వివరణము కొట్ట బకుచున్నాండు - కొట్టంబడుచున్నదిం కొట్టః కింగ్‌ ప విమ బడుట - కొట్టంబడనివాండు, సంజీవని, 3౧౯ క్‌ విషః-__కర్యార్ధమునందు "ఛాతువునకు వడుజి” అనెడి యనుఖంధము వచ్చును బా, యాం ౨౦సూ త్ర ముచొప్పున “జివర్ష్శ మిత్తుగా

గా క, రోలాసూ,] ఆం 8 భాషానుళాననాదుల యవసూర్షవు నిమర్శము, 11497 గల “వడుజో రమగునవుడు ఛాతువుతుది 'ఉఊ శారమున కత్త్యము వచ్చును, బా, శి ౨౧ సూత్ర ముచొవ్వున “వడుజీ పరమగునవుడు ఛాతువుశకు నుగాగమమును దుతశార్యములు నగును, (చూ, ౨౯౬ విష్కు, ఉదా:---కొట్టు+అ*నుశేపడు ఆ కొట్టంబడుచున్నాండు, అనమవాత్కర్త ఫ్రగత్యమునం గొట్టంబడుచున్నది = శర్తార్థ వ్ర, మొళూగమునందును భావార్థ కాదులు వచ్చును - కొట్టంబడుట - కొట్టంబడనివాండుం మొ హవా క్రియా ౪౮ సూత్రమునందలి లకారాదులనెడి యాదిళబ్దముచే భావార్థ కాదులును గ ర్యార్ధమునం ఛు యోోజ్య్థము లెయని సూరివచించియె యున్నాండు, ఖావార్థశాదులలో మొదటిదగు “టి వ్రత్యయమును దుదిదగు “నిజీియును నూరిచే నుదాహరింపణడెనుగాని కర్తార్థమున చా, క్రియా ౧౨౩౨ సూ త్రముచొప్పున వచ్చు *నజియు6 బ్రరొగూజ్యము కానోవును, ఉదా?ాకొట్టంబకవలయును - కొట్టబడనగును = మొ *'ఈసూ 2 ముభే సాధ్యములగు ,క్రియారూవముల'నెల్ల నుజ్యంత ములమిాందం గల్లీ: యాయా వడుధాతురూవనులుగ నిరూవీంప నవకాళ మగపడుచుండుటకు నది భాహాసహజమాగ్తముగం దోంచుచుండుటళు వీనిని 'వేటుగ సాధిం సూ ్రీంచుట యనావళ్యశ మునందగును. లొ (బా, సా, వే ఈో౧౯ో ఫు) అనివ్రానీ వేటికాకర్హ మరల కర్థార్థము న జ్యంతముచే రాదేమోయని సంకో చించెను. కాని యనుశాసవక_ర్ణ తుమున్నంతరూపములనుండి యే యిక క్రార్థకరూప ములు మున్నగు వెక్కువిధములగు క్రియలరూపములను సాధించెను:_ “సకర్మ కముల -తుమున్నంతరూవనుల వై 6 గ న్యర్రమందు “వడు అను వ్రయు_క్తమగును, ౫1,4444 ==నాచే నన్నము తినంబడెనుి అని, *****4==వ, యోగింపరాదు” (ఆం, భా, అ, క్రియా, ౫౧౭ స్సూ, * ఫొన్ని తుమున్నంతరూవనుల పై భా వార్థమందు “వడు? చేను, ౫౬ అవి కనంబడదు నీమాట నాకు వినంబడదు, 4466460” (ఆం ఖా అ, క్రి 2౪ స్సూ ' తుమున్నర్థ కావ్యయములమింది “ఇమ్గ నకు “ఈ వైకల్పిశనుగ నగును, ౧౨౪ చేయనీ = చేమనిమ్మ ' (అం, ఫా, అ ఈయూ ౧౨౪ స్ఫూ, మొ ఈవిషయనుం చాలనింపగ నున్నది, తుమున్నర్థశరూవమువై “వడు” ది యనువ 1 ర మె కలునుగాని క రారకత,

ఆ ఆద థి” టై లడాదుల చప్రశ్య్యయము "లెట్లు నిల్చును, అవి థాతువువై నిల్చునేశాని తుమర్థక పదను పం౫ నిలువనేకవ్చగదా ! అశ్లై తుకుర్ధకమువై6 బడు ళబ్దనుం చేరుటచే భావార్థ మెట్లు లభించును 1 భావ మనంగా ాత్వర్థముగదా ॥ తునర్థశమునుండి యట్టియర్థ మెటా పొసంగును? అశ్లై- *చేయనిమ్లీీ అనుదానినుండి వీరకచన వొవ్వున

కశ్త0ం 'వచియంచూు మున్నగు “కోదాగమరూవసాధనము [8.90 వి, కల్ప

• చేయుటనిమి_త్త మిమ్ధు” అను ననిష్టార్ధము గల్లదా 1 ఇంతియకాక “నాచే నన్నము తినంబడెను * అను కర్తార్థకరయావము నేల వ, యోగింపరాదు ? లఘ్వేశాతయర పూర్వ ,క్రియాన్తిమ స్యానరోోూ భవే దిద్వా (ఆం, చిం క్రియా. ౧౨ కారి అహో, లరూ ఫ్రం నన్నయా న ప్రాద్యవ్యయ సంబస్థ _స్తన్నిచేభే చ మొదూజః, ధర్వణీయము (వశః శీ యా ౧౦ శారి, అహో, ౪౮౮ ఫు) క9౨0 విషయము ఇత్‌ స్యా ద్చూతబవాంల్వేతు జేశ్యే తూభయతో భవేత్‌ యః స్యా ద్దేగ్యక్రియా_న్దేకు భూత వకత్త్యనాచకే ఇతవన పర స్స స్యా ది ద్భవే న్నాన్సశాత్‌ వరః (వృ క్రి ౫ కారి అహో, ౧౧-౪2౫ పుం కల్పతరువు, 3౨౦ విషః-వీనిలో లఘ్వేకాత "ేళ్యాదిశారికలం “ఇంచు ఫాగమ” విధులను శ్రుదర్శించినపిమ్థుటను ఇత్‌ సా దిఠ్య్యావి కారికలు భూత కాలిక 'ప్రథమవురుమైకవచన రూపసాధన సందర్భమునందును నిల్పందగినవయ్యూను నీ గ్రంథము చాలవ్యాకరణ సూత్రముల వరుఫ ననుసరించి సందర్భవలుచుచుండుటం "జేసి యిచట నిల్చ్బంబడినవిం అనయః = అయ్‌ పరిణతి 'లేనట్టియు (యాంఠతములు శానట్టి యన - నగును) లఘు=లఘువగునట్టియు (విస్తర, 1 30,17 వివ, వీ కాయరంవీకాచ్కమగునట్టియు, పూర్వ క్రియా = సమాసో_త్తరపదము కానట్టియ్యుు ఛాతువుమొక్క్క అ న్నిమస్థ = తుడియతమీరమునకుం బరముగా నించుగాగదును నిల్చి యున్నవుడు ఇద్వాజహ్రన్య మగు+ఇ కారను విశల్పనుగా నగును, ఉదామి--వచ్‌ +వ+నించు = వచియించు = మొ ఇదాగవు విథానసానర్ధము చేత నిట నపదాదిస్వరసంధి, (2౫ విపు వ్నర్షిల్ల "నేరదు, ఆంధ్రళబ్దచింతామణి - అందును ్రీయావరిచ్ళేదము. = తత్సమ శ్రీయా రూవముల సాధించుట ముఖ్యముగ నువ చేశింంబడుటం జేనీయు సంర్కృతథారు వులు తత్సమనులుగం టెల్లునం చేరుట కించుగాగమము నిత్యముగాం జకవలయుటం 'జేనియు నిందు * ఇంచుగాగము పరకత్విమున * అని వేలుకం జెక్చ బడనక్కల "లేదయ్యెను, “అనయఖో అనుటబచే *ళయియించు జంయించు మున్నగు ననిష్టరూప ములు జనింవనేరవు *లఘు అన టచేత *యాచించు రథీంచుో మున్నగుచోట్ల

[ీచా, క్రి౫$౦ మా ) *నుతీయించు మొ, నన్న యాధర్వణ సమృరములుకావు, 1408 “ఇదాగముము రానేరదు, 'యాచియించుి మున్నగు ననిష్టరావములు కల్లనేరవు “వకాతురి అనుటచేత “అర్థించు శయనించు మున్నగుచోటులందు అర్థియంంచు శయనియించీ నున్నగు ననిష్టరూపములు సంభవింవనేరవు క, అసమ స్తలఘు ద్య సితమర లనీతములగు తత్సమంబులం జెవ్పెడిచోం బొనంగు నియించుటయున్‌ త్రీ. లసద్భృశ్యు య0చుటయె ఈీ యల నగుం బెజయెడలన్‌, క, వరింంంచుటయు వరించుట తిరముగ నుతియించుటయు నుతించుట బలిమిన్‌ బక భంజించుటయును సం హరించుటయు వరుసతో నుదావారణంబుల్‌, (ఆం. భూ. ౧౫౧-౧౫౨) ఇట్లు కేతన ద్య స్థయర ఛాతువ్రలకుక్కు *ఇడాగమమును వచించినను వరించుట్క నుతించుటో అనువానిని లత్య్థములుగ నొనంగుటచేత నేశాచ్న్శథఛాకువు లే యూుగ్బే శింపంబడెనని విశదమగుచున్నది. *వరించుి అకునది “వృ థాతురగూపము. *నుతించు అనునది *ను * ధాకురూవను కాని చింతామణేనుతమున “నుతి అనునది యుపకృతి సంజ్హగల థాతువగుటచేక నేకాదృము కానేరదు. కేతన నాంటి కిట్టిధాతువులకును “ఇదాగనును రాందొడంగెను, ఇట్టి వాసనచేతనే కొన్ని నన్నయగద్య ములలో “స్తుతియించు అనునది ముద్రణసంస్క_ర్హృ ప్రభృతులచే. ్రవ్నీప్తనుయి. ఆయున్నది, “..==హరిహర హిరణ్యగర్భపద్దో మావాణీవతుల స్తు3యింంచి.., (ఆది ౧ ఆ, ౨ గద్యము), నాగపతులనెల్ల స్తుతియించి (ఆది, ౧ ఆ, ౧౧౮ గద్యము) ధర్మరాజు ధర్మ నిత్యతను స్తుంయించి (5ఫా, ౨ ఆ౨ గద్య), “నుతి = స్తుతి మున్నగునవి యుషకృతిత్వమున ద్వ శ్యతరకములె యైనను *ను- స్తీ మున్నగు ఛాతువ్చ లేశాతరకములె కొన వీవకి సుంతేము *బోదాగమము వచ్చుట చింతార్రుణి సవ్ధ్గతమె యనరాదాయని శంకింపంజనద్గు ఆవత్‌నున *పోషి మొదలగునవి యువ కృతిత్వమున గు ర్వ్యశ్షరకములె యైనను *వుమ్‌ మున్న గుథాతువుల్ములఘ్యక్షరకములె యగుటచే నట్టివానికిని * ఫొదాగముము వచ్చుటచే *పోషియించు మున్నగే నవ శబ్ధములును జింకానుణ్‌సన్దుతములె యనవలసివచ్చునుగదా, కేతన వచించిసిళ్ల నుతియించు నున్నగువానికి భారలేతర గ్రంథములందుం బ్ర యోగములు కన్పట్టు మన్నవి, లయగ్రాహి, కాలధరు నుజ్జ్ఞ్యల కపాలథరు సన్నిళిత శూలధరు నీళ్యరు దయాళు నుతియింతున్‌, (నన్ని, కు ౨ ఆ ౨౩౨) ఇటీ సందర్భమున నయిందు వదస్టములతువి నీప్ర యోగము మకుఎనుగాం బ్రృయు_క్తమంణి యున్నది, ద్వి స్తుతి 0%0సం గను!గొనం బొవ్పడె నేండు (బసవ, ౧ ఆ, ఇం౫ వు, నుతి (యి్రించు, సం, సు క్రి. పొగదుం4.......సీ రతి నైఫప్రుణముచూది నుతియించునిధమున, 4 444(వరావా, ౮ ఆఅ, ౧౪౬౨ వ్ర (నూ రాని,

1500 కవిజననుందన, కర్తృళ్ళతపసాహసము _ [8౨౦ వి) కల్పే

వచ్‌ - ఘట్‌ (వచించు, ఘటించు) మున్నగువానిలోని. వ- ఘ - మున్నగు నవి వష్థంజనవరకములగుటచేత (చూ, విస్త 1, ౩01 వివ), గురువు లనందగి యున్నను సంగ్కృత సంప్రదాయనముచొప్పున నవి లఘువు లనుటయె యుక్తము వచ్‌ - ఘట్‌ - మున్నగు సంస్కృత థాతువ్రలందలి గురుత్వ లఘుశ్యములను సంస్కృత నం వ్రదామయముచొప్పున నిర్ణయించుటమొ యు_క్షముగదాం

లఘ్యేకాతు "రేత్యాదిస్తూత్తమున “శ్రూర్వ క్రియా” అనుటచేక సంక్కరించు మున్నగుచోటులందు సంస్కరింించు నున్నగు ననిష్టరూపనములు సంభవింపనేకన్చం ఈయళభిప్రాయనుతో నే కేతన 'సంహరించుటి అను ప్రత్యుదాహరణము నొసంగెను,

అధర్యణుని సవరణను వి ప్రారర్థువ్యయ సంఏన్ధ = వ్ర, - ఛ్రతి = మెందలగం నవ్యయముల సంబంధను, తన్ని పే. ధే=పూర్వ కి యేతి నన్నయ సూత్రనియదుముచే నగు *ఇడాగమి నిమేధనునందు నప్తయోజకః = వ్రయోజకముశాదు, ఉదా: ఉత్తరింించు = ప్రతినసీఠంచు = సంభరియించు = మొ ఇట్టి ప్రయోగనులు భారతమునం గన్నట్టలేదు, కవిజరమండనకర్త య్యాక్రింది యహోబలపండితీ య గ్రంథమును జూచి * ఉ_త్హరియించు” అను నొక్కకనివృ'యోగ మే కలదని భ్రమించి శావలయును నీ వ్ర శృళాధర్వణ కారికను విడిచికొని * ఉ దిత్యవ్టయ స-బస్థ స్తన్ని చ ధే ప్ర'యోజకళి అనుపాఠను నంగీకరించి యుదానారించెను, *న ప్రాద్యవ్యయ సంబన్థ _స్తన్నివే.ధే ప్రయోజ ఇత్యధర్వణవచనాత్‌ విఘటియించు నిత్యా దీని రూపాణి నిర్చాథాన్సి వలేన 'చదలేటు పాజెకు జూడ యు_త్తకియింది ఇత్యాదీని శ్రీనాథాది కవీనాం వచనాని స్రామాణికా నీత్యవగ_న్దవ్యమ్‌” (అవో, ౪౮౮౮ ఫు) 'ప్రాద్యవ్యయ సమాసమందలి ఇదాగమీమునకం ఛ్రు యోగములువ- వ్రతివనీ యించు (కాలీ ౨ ఆ, ౧౮) గీ, భక్రిసంభరి౫ంతు ఈో పద్మబంధుం = ** (ాళీ ౩ ఆ, ౧౭౯౪ ప, కః, పాఠరావారంబుతోడం బ్రతిఘటియించెన్‌ (శృం, నై, ఆ ఆఈణాపవుం

బాలసరస్వతీ యావోబలపండితీమనులందు లఫఘ్వేకాశలేత్యాది చింతా మణిశారికకు వేలునిధముగ వ్యాఖ్య చేయంబదెను, "అనయః = ఆయ్‌ పరిణతి లేని లఘ్వే శాయర పూర్వ క్రియ్యా_న్తిమస్ట = లఘువైన 'యేకాతురను వూర్వదందుం గల ,క్రియయొక్కతువను, ఇత్‌ =ఇశారన్సు వా = వికల్చ్పమున వచ్చును” (బాలసం శ్రీయా, ౧౨ కారి, టీ

కీ

“లఘు వీ కాయరం వూర్యం యసాాన్తీ మామరా_ల్లస్తా దయన్హ క్రియా నర్టితాత్‌ శ్రీయోపదా దిత్వం వాస్యాత్‌ ” (అవళో, ఈో౮౮ ఫు)

(బా, క్రీ ౫౦ నూ] సూరి ద్యిస్వర థా తువుల “ఖోదాగమువిధి నిర్హాలము, 1601 వయిరీతిగల వార్థఖ్థల వతునుంనం చీయయు _త్తరవదముం కారాదను నియ మము తన్పిపోవునుగాన న _ప్రాద్యవ్యయసంబధ ఇళ్యాద్యధర్వణ శారికకుం బ్రస _క్రియ్డే. లేకపోవును. కావున నాబేనీనవ్యాఖ్యయొ యధర్వణ సమ్థత మనందగును, క, అసమ_స్త లఘు ద్వర్థయర లసీతములగు తత్సకుంబులం జెప్పెడిచోం పొసంగు ని 0౫౦చుటయున్‌ లిన. లసకృళ్క యించుటయె శ్రీయల నగుం బెజయెగడలన్‌ (ఆం, భూ. ౧౫౧ పు అని యిట్లు ప్రాచీకుండగు కేతనయు సమాశఘటిత క్రియలలో “ఇదాగనుము రాదనిమయె వచించెకుు, ఈవతమున నీ 'క్రీంది నన్నయవ్ర, రరూగము విరోధించుచున్నది. నీ, పల్నితోం దన పరిభ్రమియించుటయు నన్హు దలంది శోకించి 444860040(ఈఈ ౨ఆ ౭82 ప ఇట్టివ మొరళూగము నన్నయభారత భాగమంచే శాక విళాలనుగు తిక్కన భారతభాగదుందునై తము మతొక్కటి గన్నట్టమిం జేనీయు నధర్యణాధ స్టనుజ్ఞ ౦చేసీయం6 బయి చింళానముణ్యాంధ్ర భామా భూషణముల వచన నుంలంజేనియు6 బ౩౫ నన్నయసఫీ$మున “వత్నితోం దనదగు ్రమియింఛుటయు”? అని నన్నయ స్త్రయు_క్షృపాఠమై యుండునని విశ్వనింఠనగును. లఘ్వేకాతర పూర్వ న! యేళ్యాది చింతానుణిశారికకు బాలసరన్వతీ యాహోబలవండితీయ వ్యాఖ్యల చొప్పున నర్థమునంగీకరించినచో: బయి నన్నయనీశమయు విరోధి వనేకదు కాని ప్తాచీ నులగు నన్నయాధవ్వణ శేతనల యభ్శిప్తాయమునకు విలషణనుగా నిట్టియర్థము చేయటకం బయి నన్నయ నీసప్ర'రొరాగ మంత బలవత్తరమైనది కాదు, ఆధర్యణుని నాంటికె కల్లిమూర్పుయొక్క వాసనచే నర్వాచీరు లట్టి 'రిభ్రవియించు” అనుపాఠో మును బ్రయీ్తము చేనీయుందు రనందగును, కేతన _ద్వి స్వరథాకువులందును *ఐ యించుటి అనురూప ముండునని చెప్పినను నట్టియునికి తత్సమ క్రియల యందే యని వచించెను, దేళ్యద్విన్వరథాకువుల శట్టిమాపము కన్పట్టదు, సూరి *నగియించు అను రూసనును సాధించెనేకాని యట్టరూపమును నిర్వహింపంజాలు మనవి ప్రయోగము కన్పట్టలేదు, సూ, రా, నిఘంటువునందును నట్టిగూపనుు చూపం బడెనేశాని దానిని నిర్వహించు వ్ర యోగత్వుచూపంబడ లేదు, కంం04442 అస్టుడు నగుసించె నచటి యబలాజనమున్‌” (విరా, ౮ ఆ, కణ్సా అను పద్భమం టిప్పణమున *నగింః౦చె అనెక పాఠాాతరము చూపంబడెను, రాళవ త్త మాతృక లందునైతము “నగుపించె అను పొళమె చూపట్టుచున్నది, సూ, రా నిఘంటువు నందును గనగుపీంచె” అను పాఠమె యాకందర్భమున నుడావారింసంబడెకు! “ఉ. ఎంతకు నేర రంత కెగియించినవా గది యున్న బేకదా” (కక, ౪ ఆ, ౨౮ ప అను నర్వాచీన పామాన్యకవిప్ర మొరూగము సూ, శా, నిఘంటువున టి వైగయిందు!

1502 ఇజ్‌ స్యాదీత్యా ద్యధర్వణసూ శ్ర, వ్యాఖ్య [3౨60 వ శల్చ] శబ్దమునొద్దం జూప బడెను, మ నిరవద్య స్థికభ_క్రితోడననుంగానీ శంభుంగానీ రమే శ్వరుంగానీ గుఆింంచి యెవ్యరంట యీసార_స్తవంబుం జవీం తురు,069%6 (గాళ్‌ ౨ ఆ, ౮ వు, 9ందు *'గుతి యుంచి అని కవిపయు_క్తపార మనందగును,

పయిరీతిని బేళ, ప్రద స్వర ఛాకతునవ్ర్చలందు “ఇయు జాగమమును నిర్వహించు నవోశవి ప్రయోగములు లభింవమింజేనీ సూరి *ోగురునిరహీతంబులయి యయాం తంబులయిన 'యేశస్వర ద్విస్వరంబుల యించు గ్యక్కంబుల కియుడాగమంబు విభాష నగు” అను సూత్రమునకు *నగియించుీ. అను నుదావాతి నొసంగుట సరికాదని ఇచెస్చకతీకకున్నదిం

లఘ్వేకాయ "లేత్యాదికిం ఛై మరూగములు: చ, ...., == వీని నశేనధారు ణీ శ్వర నికరాపరాధు నతిసావానీకున్‌ వధియించి 444444 (థా, ౧ ఆ ౨౦౮ వ సీంంంం: గ్‌ వ్రచుత్తు లయి యున్నవారల నదయు.రై వధింించెం. చి 6669 నోపునె సవపక్నుల వృస్థయాు నాత్మవోనియున్‌, (భా, ౨ ఆ ౯౮) కః తమియింప య౫0తురు జను లతిదు ర్లమగిరి.*...... (ఆర ౪ఆ 30౮పు నీ, కొల నక్క జంబుగ నలుఃగుల మొన ఘట్వి య్రించి యమ్ముల డాని కిల్లు గట్టి (ద్రోణం 9౩ఆ ౧౯౬౮ స), (యతిస్థలము), చీ[శాజీయించుచున్స్‌ (విరా, ౫ ఆ, ౨౦౫ ( కాజ్‌ యుయ ఇంచు, ఇది లక్ష్యము కానేరదుం

ఇత్‌ స్యాదిత్యాది:. వ్రథమైక నై్యై దృవేచ్చ భూతాక్థ అనుదానిని వివ రించుచుం బ్రథమవ్చరువైళకనచననున వచ్చు “పొత్యముసయితము “శిడాగమవూర్వక మగుచు దేళస్టక్రియలం దండునని చె న్పెడింందర్భరుంలోని దీసూ త్రము, భూళార్థ ్రీయలందు నిల్చు నీ *ఇ'దాగమను వేటు, లఘ్యేశాత కతి స్యూత్ర నిద్ధదమగు ళల” దాగనును వేలు, ఇట్టే విభిన్నవిషయకములను సూరి కలువుటచే నిట్లిచట "రెండిటిని బోడింపనలనెను, “భూతబవాం ల్వేతు=భూకార్థక వ్రథమఫురుసు బహుంవచనమునందు మాత్రమె, ఇత్‌ స్యాత్‌ = సంస్కృతథాకతువు తుదిని *శదాగమము' నిల్చును, ఇట్ల నుట'చేతం బ్రథమఫురుమైకవచనమున నియస్టివి నిలువనేరదని విశదపడుచున్నది, ఇం భూతయోః క్రియా_న్తన్యే”త్తను దానివెంటనె"*ప్రథమైకవచనలోవఃొ అని వ్రథమపురుమైశవచనలోపము విధింపంబడుచున్నదిగాన నద్దానినుండి పథకపురువ మునకే యాయధర్వణుని సవరణమని గ్రహించవలయును, కావున “రతీంచితివి - 'శఉీంచిఖిరి . రచ్మించితినిన్‌ = రత్నీంచితిమి” మున్నగు మధ్యమోలత్తమ ఫురుమ్నైళ

[వా కక్రిణిం సూ కృత్‌ స్య్యాదిత్యా ద్యధర్వణకారి కా వ్యాఖ్య, _ 1508 వచన బవాంవచనములలో * ఇ వాగమము * వచ్చుట నిర్చాధముగు చున్నది, ఉదా; గతీంచు+తిప్‌ = రమీంచు+ఎ+న్‌ = రఠ్నీంచెన్‌, వ్ర థమైళవచనలోవ ఇత్యాది సూత్తముచే. తిప్పునకు” లోవమును టబ్రృళాధర్వణనూత్రముచే * ఇదాగను” నిమేధమును, *ప్రథమైక న్య దృవే” దిక్యాదిచే “ఎ౫త్య్యమును వచ్చెనని యెటుంగు నది, రతీంచు+ఇ+రు = రథ్సించిరి భూతాదుకాం వరేషూ మిదితి సూ 'శ్రముచేం దుది *ఉఊొకార మికార నుయ్యొను రతథమీంచుళ3+తి+వ్రు = రథ్నీంచితివి, రత్నీంచి తిరి - రమీంచితినిన్‌ = రతీంచితిమి- మొ దేశ్యేతు = చేళ్య క్రియలయందన్ననో, ఉభయతో భవేత్‌ = వ్రథరువుకమైకవచన బవాువచనములు రెండిటను ' క్యా భూతయో ,క్రియాన్త న్యేదితి సూత్రోక్తముగు *“ఇదాగకుము తక్కిన ఫురుషను లందువలెనె వచ్చును. ఇట్లు భూతకాలిక వ్రథదుపురుమైకవచనమునందును “ఇదా గనుము"వచ్చుట యా_త్తరస్మ్నూత్రముగు * ఇ దృవే న్నాంతకాత్‌ పరః ఆనుచొవ్పున ను వన్తాంత క్రియలకను దదుపలత్షీశములగు “డు వన్షాంత “గుివర్థాంతాదులకును మూత్ర మె యగునని గ్రృహింపవలయును, (కనియెన్‌ _ వడియెన్‌-మొ) ఇట్లరుటచే దక్కిన దేశ్య క్రియల ప్రథమవురువైకవచనమున రానేకదని ్రహింవవలెకు, గ్రాలు చ+ఎన్‌=గెలిచెన్‌- మొ ) భూత వకత్యవాచశే దేళ ఫిక్కీ యా _న్పేరుుభూత కాలిక వ్రథమఫవురుమైకవచనమునందు చేళ్య క్రియలతుపిన్మి అనంగా “ళిదాగదుమువచ్చు 'దేళ్ళ క్రియల భూకార్జప్రథరు ఫవుర్నుమైకవచనమునందని యర్థము, యః స్యాత్‌ = “యోఅనునద్కి వచ్చునుం సఃంఆయవర్షము, ఇతః పకవీవ పాత్‌ =లట్టి “ఇదాగమము నకు బరముంచే నిల్చును, ఇత్‌ = ఆ “ఖిదడాకమన్సు నా న్తకాత్‌ ఎనువర్హాంతథాతువు లకుం బరముగా నూత్రమె భూతకాలిక ప్రథమువురుమైశనచనమునందు వచ్చున్ము “నాాన్తకాత్పరఃి అనునది *'డూవన్తాంతాదులకును నుపలకణమగుచున్నది కాన మబ+ కనిప యోగానుసారముగ్యా డువర్షాంతధాతువ్రలకున్ను గువర్హాంత ధాతువులకును “ను వన్షాంతములకువలెనె నంికార ఫ్రీము లగుననియా, నువర్హాంతాదులు లఘు ద్వర్వ్షషరథాతువులె యట్టి కారనుల నందుననియం6 దద్ధ క్తార్ధ శ్రీయలందును *పొ వర్మ మాదిగాంగల ప్రత్యయము పరమగునవుడును చై కార్యములు గల్లుననీయు నెటుంగు నది, ఉదాహా-శను+వశాయశఎ+న్‌ = కనియెన్‌, పడు+లప్తశయ+ఎ+న్‌ = వడియెన్‌, తగు+ళ్తశయశఎ+న్‌ = తగియెన్‌, ఇళ్లు - వినియెన్‌ = చెడిమెన్‌ - మొ లే-గీ...... వీడుకొనియె నవ్వానవుండు (శాంతి, ఈ ఆ. 3౮౭), క, అనవ్రడు ననిమిషపతి యే యనువున నీళాంతి నీకు నగవడియె నువే జనపూజ్యు చెప్పవే నా కని యడిగిన నిట్టులనియె నతండాళనితో (శాంతి, ఈ ఆ, 3౮౨ పు, కిట్టు శబ్బపల్ల వాదులలోని

1304 అవోబలవిత 'శనెన్‌ మొ, నన్నయసమ్షుతము లనరాదు, [3౨0 వి, కల్పన డ్విస్తర థాతువులకును “ఫోదాగమనము వచ్చునని మయొటుంగపనది లే-గీ,..6===0 దివ్య పదవి యే న్నర్తననునం బొప్పడియె నీకు, (ఆను, ఈ ఆ, 3౫౪) కంంం,66 మూర్భ మునుంగచుం బడియె ధరన్‌ (ఆను ౨ ఆ, ఈ౪ీరా, కం, = ౨ చనియె 49 99909 (ఆను ౫ఆ 360౯) లివి వెక్కుగలవు, ఇక్షు తద్ధర్మ క్రియలందును టీ య నడసవలయుకు, కను+ాఇ+యగిఎడున్‌ = కనియెడున్‌ కనుశన్తశాయశ్లా ఎ+దశన్‌' = కనీయెదన్‌, కనుశాఇశాయశాఎ+డు+వాడు = కనియెడువాండు = మొ

వై చ్యక్రియలో సరసంధి చేయనపుడు య శ్రుతి మారాష్థొ ఇత్యాది సూత్రముచే సంహీతలో యకార మెట్లును నిల్చుచుండంగా నధర్వణాచార్యుండు “యః స్యాగదికాాది స్ఫూత్తముచే య నర్షాగముము నేల ఫునరుక్తకముగ విధింప నలయునని శంకింపరాదు, వంస్థలము లన్నిటను నవడాదిన్యరసంధి (2౫.౭౫ 1 విషు నిత్భముగా వచ్చినచో. కను+9+ఎ+న్‌ = నెన్‌ " మున్నగు ననిష్టరూపముల స్రాస్టీయు, *కనియెన్‌ - పడియెన్‌ - తగియెన్‌ - కనియెడున్‌' - కనియెదన్‌ - కనియడు చాడు” మున్నగు సాధురూపములు సీస్థంపకుండుట ము సంభవించును, ఇట్లగుటచేత “ఆచ్రోఒచి కుత్రచి ల్లోపో బవాంళం స్యా తృ్రమోూగతః ఇతి ఎకారలోవఃశచనెన్‌” ఇతాస్థదో (ఆవో, ౧౫౧ పుట) అనురీతిని చనిన్‌ -వినెన్‌ - కనెన్‌” మున్నగు రూపరుల నహోబలవతి సాధించుట నన్నయాధర్వణ సమ్థుతముకాదని విశదమగు చున్నది, 'చనెన్‌ - వినెన్‌ - కనెన్‌” అనురితిగలరూసములు నన్నయభారతభాగముం నం చెచ్చటను లీవు, తరువాతి కవు ల్టికూపముంలను బ్ర యోగిందిరి, కాని సూరి యట్టిరూమముల నేల సంగ్ర సాందండయ్యెనో 1 ప్రైఢవ్యాకర్తమైన నేల సంగ్ర హింస లేదో ెలియకన్నది,

• కనియె ననవలసిన భూశాద్యర్థ క్రియాఃవదై కవచనంబునందు వర్గలోవము చేని కనెనంటట యని గ్రాన్యుపదనుగా వాగనుశాసనులు వ్ర యోగించినారు, 4.646 ఆదిసర్వమునందు, క వనకిన్యశయంట నేనట వనమున గాంధర్వమున వివాపాం బంట నం దను గనెనంట ముజచితినుట వినగహాడునె యిట్టిభంగి విపరీతో క్తుల్గ్‌” (అప్పక, ౧ ఆ, ౧౨౯-౧౩౦) అని, యవ్పకవి వ్రానెను, *ఈపదస్థము (వనకనక్థిళ యట ౨4.4444 అనుకందము) వీశవీరభ్ళద్యుని శృంగార ళాకుంతలమునందుం గనం బకునుగాని (చూ ఫు ౯౫ శృం, కా ఆదిపర్యమునందం గనంబడదులి అని యప్పకవీయన్ముద్రణ సంస్కర్తలు టిప్పణమున వ్రానీ9, నన్నయభారతనులోని యాదివర్య చతున్ధాశ్వానమందలి శకుంతల వృళత్తాంకము సందర్భమున నిట్లున్నదిం ఫనెట నీవెట సుకుంచెట యే నెన్నండుం దొల్లిచూచి యెజులోను. నిన్నున్‌ |

(బా. క్రి శ0 సూ] నిమెళ్‌ దీంకుంకి “కనెకొ అపదాం౦ పాఫ్రఏవుఎ. 1505 మానిను లసకర్టవచనలు నా నిటు లసత్యభామణం బుచితంబే (ఆవి ఈ ఆ ౧9౦ ప) దీని టిప్ప్బణమున ముద్రణకంప్క ర్తలు *' వనశన్యకమయ ట నేశట వననున గాంధర్వ్యమున వివావాంబట నం దనుం గనెక(ట నుజదితి నంట వినంహకునె యిట్టిభంగి విషకీతో క్తుల్‌, ఈపదరిమూది పర్యమున నున్నదని అప్పకవి వ్రానీ యున్నాండు అమునచో నిచ్చోన యుండంబోలు ” అని వ్రాీరి అహో బలవండితు: డీయవ్పకని వాక్యములను విమర్శిం చుచు నీ క్రిందిరితినివ్రానెను * అప్పకవిశావి “వినెన్‌- కనెక్‌ - చనెక్‌ ఇళ్యాదిళట్రారాం ఛ్రామ్యుల్వేఒపి మళోకవి ప్ర రరాగరూఢత్యా శ్చాధుత్వ మిత్యు క్తమ్‌ - తన్న - చనె నిత్యాది శహ్రానా) కాస్త్రగూఢ ల్వేన అద్యః శ్రీయాన్వితి సూత్ర, ఉక్షత్వాక్‌, *నం దనుః గనిర ట మజచితి నిత్యావివ యో గా దాచార్థు ప్యావ్యేశతాదృళ ప్ర యోనో వీన్టవకో (అహో ౧౭౭ వుట) కవి శిరోభూమణనులోని వంం తుదివాకర్థరునుబ్య్టి ననకనర్థకయంట మున్నగు కందపద్థ్థము భార కాదిపర్యములోనిదని యహోబంఎవండితుండును. నంగీశరించు చున్నాండు కనెన్‌ - వినె5్‌ - చనెన్‌ మున్నగురూపములు నన్నయాథర్వణ సమత ములుకావని యవ్పశవి వచింపంగా దానిని నిరపించుచు నహోబలపండితుం డీ క్రింది రీతిని *అదర్థః క్రియా నీభి క్యాదీ స్ఫూత్ర వా్యాఖ్యానసందర్భరున నట్టిరూవనులకు వాష్ట్రకరణరూఢత్వనును వివరించెను చనిమయొక్‌ - కనియొన్‌ - ఇళాదుుదా హరణమ్‌ - తృత్రక్రియాయాం కశ్ర్యాభూతయోః క్రియాన్తన్యే దితీత్వ్యమ్‌. వన్హాగ మోనిశేష ఇతి యత్వమ్‌, ప్రథమైక న్వు దృవేచ్చ భూతాగ్ధే ఇతి ఎత్వమ్‌ చనెన్‌- నినెన్‌ - కనెన్‌ ఇత్యాది క్రియాప్ర యోగోఒపి వ్రబన్ధేష నర్తతే, తత్ర *వీదన్త తళాచ నామన్నూ మనస్థతరస్యా మియాన్తానా మితినూూత్రం నృష్తన_ర్తతే, నాన్నూ మితి నామమాత్ర నైవ గ్రవాణాత్‌ . కింతు వికృతి వివేకసూత్రేణ తన్ని ర్వాహః యఃస్యా చ్దేళ్య క్రియా_న్తేకు భూత వకత్వవాచక ఇతి యః ఇత్‌ స్యా దూత బవాంల్వేపి దేశ్యే తూభధయతో భవేదితి ఇత్వమ్‌ డుజ్యాదివన్టే భూతాగర్ధ చావీ తనైర్థి దవే త్సదా 9తి ఎత్వమ్‌, చనియన్‌ - కనియెన్‌ = వినియెన్‌ - ఇతా్య్ధదిం ఇయాన్తా ప్సాధవ శృళ్దాః క్వచి దేద్వక్తతావివా ఇతివా ఎత్వమ్‌, అచోఒచి కుత్ర చి ల్లోపో బవాళం సార్థిత్‌ వ్రయోగతః. ఇతి ఎశారలోవః, చనెన్‌ ఇతాాది * (ఆవో, ౧౫౦-౧౫౧ ఫు) కనియెన్‌” మున్నగువానిలోని * ఇయ” అనుభఖాగమం నకు “ఎత్వరుం” చేమలగా. కనెన్‌” అను రూప మేర్చడునని యొకనూర్షము నవో బలపత్మిచూ వెను, ఈమార్షమున * వదన్త్సకాచ నాన్న్నూ “మితాషది చింతామణిసూతత్ర,

• మున నామ్మార్థునియండుటచే నది వ_ర్తిల్సనేరదనియు ఇయాన్తాస్సాథవ కృద్దాః

1506 “అనెన్‌” అనురీతిప్ర యోగములు ఫౌరళమునలేచ్ర [3౨0 వి, శల్ప.] క్వచి చేద న్తకావీచి అను నధర్య్మణవచనముచే * కనీయెన్‌ = కనిన్‌” అను "రెండు రూపములు సాధువులగుననియు నహోబలపతి యాశయము, అనంగా కనుఇపా యశ+ఏ+న్‌ = అను చ్యక్రియలో “ భ్రయాన్తా స్సాధన ఇరా్యాదిచే “ఇయి ఆను భాగమునకు ఎక్వము” ఠాంగా * కను+ఎ+ఎన్‌” అని యేర్చడుననియు *“అచోఒచీ త్యాది స్తూత్తముచే మొదటి *ఎ వర్ణము లోవింపగా *కనెన్‌ * అను రూవ మే ర్పడుననియు నహోోబలపతి యాశయము, కానం భై యహవోబలపతి తుదివాళ్య ములో “ఇకారలోపి అనునది ముద్రణ ప్రమాదమనియు నచట ఎకారలోమో అనియె యుండవలయు ననుతలంపుతో నట్లు దిద్దినది వై నుదడావారింపయిడెననియు శ్రహింపనగును, అట్లు సవరింపనిచో నచటి గ్రంథము సకున్నిత మె కానేరదు. ఇట్టి యచ్చుతవ్వును జూచిఫొననయె గాణపత వివరకర్త చనెన్‌ (చని+ఎన్స్‌” అని (గాణ క్రియా, 3౫౪ శారి ౨౦ పు 'ళికారమునె చూవి ప్రక్రియ నడపవుటకేవ లము భ్య్రాంతిమూలకము, ఖయకసీి ఎకారముం” వచ్చునఫు డింకను *వోకార మెచట నున్నదని తలంబినో అెలియకున్నది

అనెన్‌ - చనెన్‌ = కనెన్‌ మున్నగురీతిగల రూపములు భారతమునం నును నరు దొగం గన్పట్టుచున్నవందురుగాని కనివ్రయు_క్తములని విశ్యోనీంపందగిన యతిస్థాన ఘటి తములు శన్చట్ట లేదు, క, సురపారధి ననులణూనక వారినందన యెందుం బోయి తనెం గడుభీతిన్‌ (ఆర, ౪ ఆ, ౬ణా నన్నయభాగము) ఎందు బోం౫ తనియెన్‌ భీతిని అని కాళవత్తమాతృళలో నున్నది, క, .....=ముదం బుశ వచ్చితి ననె జనకుని మన మౌానందరస పూర్ణమయతం బొందన్‌ (ఆకు ౨ ఆ, ౪౬౨ పు ముదం బున వచ్చితి వనియె జనకు మనము, 44.44 అని తఆాళవత్త్రమాతృకలో నున్నది, చ, నడప చుదాత్మ యగ్నియంణ నావదనంబున నిగ్లమించి యె కుడు వడి పద్మగర్భు కడకుం జనె నమ్మహితుండు మన్మథుం గొడుకుగం బంచి ,**444 * (ఆను, ౪ ఆ, ౪ోంళా,

చ *444+,4 “ఎ క్కుడు వడి పద్మగర్భుకడకుం జన నమ్ధహితుండు మన్మధుం

గొడుకుగం బంచి, 24...” అని తాటాపమాతృకలోనున్న ది ఆర్వాచీన కవి గ్రంథముల నివి థధారాళముగా వెలయుచున్నవి, వెనుక నుదాహరిందిన *క, వన శన్టక యట నేనట వనమున గాంధర్యమున వివావాంబంట నం దను గనెనంట నుఆదితినంట వినంగూకునె యట్టిభంగి విపరీతోక్తులా” (వినవీకం శృం, కా, అ౫ ఫుట్స అనుపద్యము శృంగారళాపంతలమున నిర్వివాదముగా వెలయుచున్నది

తద్ధ కాద్య ర్థ్‌క ీయలందును వ్ర పరకత్వమున వచ్చు ఇ*ీదాగమమునకుం బ్రయోగములునాలచం ఎడవక యర్ధ్య్థ మచ్యుతున కిచ్చితి మిచ్చినదాని కిందోడం

(బా,,క్ర౫ణ్గంసూ) తద్ధక్షార్థశను. లందలి “భోదాగముము వ్ర యోగములు, 1807 బడమని దుర్దనత్వమునం బల్మె.డువారల మ_స్తకంబువై నిడియెద నంబుం దాం జరణ మెత్తే సభన్‌ సవాదే్య్రం డట్టిచో 4... (సభా ౨ ఆ 30౦వ) క కడంగ్‌ మదీయాన్హ్రము లని యొడు వటుమం శ్రముల నిప్పు డీ నృవురివులన్‌ డింది విహో వాంల దర్చం బుడిగించెదం దొలం౧ చూచుచుండుండు మిరల్‌ (ఆది. ౭ ఆ, ౧౯౩ ప), (యత్సిప్రాసస్థలగతము) నీ... భూనాథుం డనియెదు బుస్ధిం బూజింతే 6296 ౨ (సభా, ౨ ఆఅ ౧౧పు, కం,,.. .. తగియెడు వప రోయుచునుండె సుతకు వైదర్భుండున్‌ (ఆర, ౨ ఆ 3౨౭), నీ 4000 ధ్రువ'ఫేనవితతుల్క నగి యొకునదివోలె,......4=,ఆర, 3 ఆ, 3౮పు, ఈ ఇల నగ్ధర్యాత్తమును సం ధ్యలు "ంండును భూతయతదానవ గంధ ర్యుల త్రిమ్ధరియెదు ప్రాద్దులు వెలయంగ నింక వనిచరులు వెజుతురు నడవన్‌ (ఆది, ౭ ఆ 3 (గంధ ర్యులు ప్రవ్భరియెడు పార్టులు అని పాఠాంతరము) వ, 9వ్వేళలయందుం శుమ్తురియెడువారి నెంత బల నంతులనైనను,.*,44,.(అది, ౭ ఆ 3౯ గద్యము), ప్రమ్మరు - త్రివ్యరు అను నవి లఘుకుంతములు కాను ద్విస్వరకములును గావు ఇట్టివానిని వాశబ్దవ్యవస్థా వాచిత్వమున సంగ్రహింపవలయును, క 4 96లీధికం బునం దగియెడు దాన మెద్ద యన్నిటిలోనన్‌ (ఆను, ౨ ఆ, 356౮ వు, క కవదొనలును గాండీనము నవల నిడ్‌ం బనువ్లు ముంద రరదము డిగు మే ను విదవ డిగియెదం.,,464, (శల్య, ౨ఆఅ 333), మొ లఘువూరక్థి నశార్వాన్త క్యార్థోవరి భవేచ్చయ।ః భూశార్థ న్యైళవచనే

చ్రథమాయా మితీరత _శ్ష్యేత్వ న్యేత్వంచ రిత్వంచ స్తో భూతే ప్రథమాద్వయోః

• 484444” మున్నగుకారికలు కనిజనాంజన టీపోదాహృతము లనుచు నాధర్యణ ములుగా గనారాయణీయవ్యాక్నర్త ెల్లించుట యవినుర్శమూలకను, ఆకారికలు శేవలను. ప్రత్నీప్తనుంలు = ఫువరుక్రిదూషితములు = సంప్ర దాయవిరుద్ధములు, క్రా్వార్థకరూవము వై యశారను నిల్చి సమాపకక్తియ యగుట కేవల మసంభనము గదాం

గురువిరపాతంబులంం? యయాంతంబులయిన యేక స్వర

ద్విస్వరంబుల య0ఛచు గ్వక్రంబుల కియుడాగవమంబు

విభామనగు, ౫౦౦

వ్‌క స్వరథాతు ద్యిస్వర ఛాతువ్చల మింది యించు గ్వ

శ్రుంబుల కియుడాగముంబు విభామషు నగు, గురుమంతం

బగు థాతువువకును యాంతంబగు థాతున్చనకును

1508 జాలవ్యాకరణమందలీ “ఇయు జాగమవిధి [530 1 వీ, సంజీ]

మిందియించు గ్వక్ర్త్తంబుల కీయు డాగముంబు రాదు,

భుజ్‌ = ఇయ్‌ - ఇంచు = భుజింంంచు _ వతంబున =

బాలవ్యాకరణ భుజించు గుణ = ఇయ్‌ = ఇంచు = గుణియించు =

వివరణము గుణించు, కంచు గ్య కవథానంబునంజేసి సంస్కృత

కె౨౦ 1 వివమయమః ధాతున్ఫలం వక్ర్రవరకంబులు "లేవని యెఆటుంగునదిం

యాచ్‌ ౨ అర్థ - బత్యాదులు గుకునుంతంబుల..

వ్యయ = ఇదియా౦తను, యాచించు - అర్హించు =

వస్ధయించు, జి- ఇంచు - అనుచో నిత్యంబగుటం చేని

యయుగాగమంబు రాటా యాంతంబగుటంచేసి యి

యజాగమంబు లేదని యెజుంగునదిం కృళాక్ళత

చ్తసంగి నిత్యంబు నాంబడు, నగు = కయ్‌ - ఇంచు =

నగియించు = నగించుు నగు - ఇయ్‌ _- ఎను = నగి

యొను = నగెను, పడు - బయ్‌ = ఎకు = వడియెను =

పవదెను, ఇత్యాదు లెజుంగునది,

సంజీవని, 3౨౩౦ వివ? వళస్వర ద్విస్వరంబులో అనుదానికి “వశస్యరధాతు ద్మిస్వరథాతువుల మింది” అని వివరించుట చేత నుపసర్ణమంచే నధికసంఖ్యాకన్వరవంత ముయినను తతి'లేదనియు ధాతునూత్ర మేకస్వరళమువ్విస్వరకమ్వునైయుండినం జూలు ననియు నర్థము చేయనగునుగాని సూరిావిషమయమనును విఎరించి యుదావారింప లేదుః శాన *త్తంచుగాగద యోగమున థాతువ్చన కధికసంభఖ్య్యాళ స్వరవత్త వము గల్లినను తతిలేదని నూత్ర్తమె సూరి యుచ్దేశించియుండునని తోంచు చున్నది,గురుత్వ లఘుత్వ వివరణము 30 17 విషయమున 'జేయంబడియున్న ది, ఆంధ్రలాశ్ష ణీక మహోకవి సం చదోయముచొన్టున వర్టింజనపరకము గురు కేయెనను సంస్కృత చ్భందస్సం ప్రదాయ నున “తత్‌ - వచ్‌” మున్నగువానిలోని తంవి మున్నగునవి లఘుప్రులె యగు చున్నవి, ఇచట సంస్క్కృతథాతుగత వర్ష గౌరవలాఘవము.లు పరిశీలింపవలయును గావున నంస్కృత సంప్రదాయ మవలంబింప(బదెననీ తోంఛెడిని, సంస్కృ్భృతమందు నూ్రను సర్వవ్యావీ సర్వధారి ఖాతిభాసయ లేఖలమ్‌” మున్నగు స్టలములందు చరణము తుదినున్న లి మున్నగునవి గురుశ్చలు కావాయని ళంకందికొనరాదు అచటిగురుత్వము వ్యంజనవరళత్వను. న గల్ల లేదనియు హాదాంతస్థితి చేం గల్చైననియు సంస్కృత చ్భాందనీషల యా.ళశయమను, యాంతకత్వేము థాతునశ్రనకు సవహజమైనను వా ఫ్రకరణ కార్య జన్య మైనను నియుడాగను 'ప్రతిఒంధక మగునని యొన్నునదిః

హే, కీ ౫ం నూ] కఇయుడాగవిధి మవక్రియ సనున్వయము, 109 వష్థయ్‌ - శళయ్‌ - మున్నగుధాకువులలోని యకారము సవాజిను, జి- జయ్‌ నీ - నయ్‌ - మున్నగువానిలోనిది వ్యాకరణ కారర్థజన్యము, ఇంచుక్కుో స్వార్థిక మెనరు ల్రేర ణార్థకమైనను నియుడాగమనిమిత్తమె కాంగలదుం వక్ర్తృమనంగా “ఎ- ఏవ -ట- టో అను స్వరములలో నొకటియని యరక్థముకాని యిచటం బ్ర యో గానుసారనుగా ఎ* అనునదిమాత్ర మె యుచ్దేశింపంబదెనని యెటుంగునది"

శయుట్టు”ో టిత్తు గాన నించు గ్వశ్రృములకు: బూర్వాగము మగును, అనగా “ వయ్‌+ళ్లంచు = ఇయించ్చు ఇయ్‌+ఎన్‌ = ఇయెన్‌ * అనురితి చేర్చఢునని భావను* వకస్వరద్విస్వరంబుల య0చు గ్వక్రంబుల కనుచోం గ్రమూన్వయము నెన్న రాదనియు నేశస్వరము లకించు గ్వక్రములలో నేది పరమైయున్నను ద్విస్వరములకును నించు గ్వక్రృములలో నేది పరమైయున్నను నియుడాగముం బగుననియే సూరి యుద్దేశిం 'చెనని నగియించు . నగించుు నగియెను - నగనుి అకునాతని యుదావారణనులె నిళదీకరించుచున్నవి, అట్లయినను 'నేకస్వర ద్విస్వర- సంగత థధాతువులకునూ శ్ర, మించుక్కుు వరమగునవుడును ద్విస్వరములగు నలంతియాచ్చిక ాతువులకు మూత్రము వక్రము పరమగునపవుడును నియుడాగనును వచ్చుట ప్రయోగ దృష్ట్రమగుచున్నడి, వకస్వరాచ్చ్భికథాతువులు లేనేళేవు సంస్కృత ఛాతు వుల కించు గ్వ్భృవధానముచే నక్రవరళత్వము సంభవింసనేరదు, ద్విస్వరాచ్చిక ధాతున్చలమిోంది యించుక్కున కియుడాగమ చ్ర యోగము కానంబడదని ముందు విళదీకరింపంబడును, సంక్కృత ధాతువుల కించ గ్య్య్భవ థానంబున వ్యక్తవరళత్వ దు సంభవమని సూరియు ఇంచు గ్య్య్భ్భవ థానంబునం చేసీ త్యాదివాక్యముచే వివరిం చెను, “భుజ్‌” అనునది యేకస్వర సంస్కృతథాతువు కాన ధుడ్‌ *శియ్‌+ప్తంచు = భుజి యించు = భుజించు అను రూపద్యయనుం లభించును, గుణ” అనునది అదంతే” మగు సంస్కృతథారువు కావున నది ద్విస్వరథాతువ్రగా నుదావారింపంబడినదిం ' గుణయతి * మున్నగు సంస్కృతరూసనములలో డాని అదంతత్వము” వ్రనిద్ధమై యున్నది, * గుణగంయ్‌+ళంచు” అనుచో నవదాదిస్యరసంధి (2౫4-౭2౫ £ విషు శల్లంగా గుణియించు-గుణించు” అను రూపద్వయను కల్గును. “అర్థ అనుదానిలో నిది వర్ణ్షచతుర్థ ధకారము శాదనియే తోంచుచున్నది. నర్గ్షచతుర్ధ ధకారము గల “ఆర్ధ శబ్దనుం థాతువ్రకాకున్నను అర్థించు=సగము చేయు” అను నామధాతువు కలదు, వర్టద్వితీయమగు థకారముతోడిది అర్థత్కజ్‌ యాచన” (కవికల్చ్ప ద్రు నుము) అను ధాతువే కలదుం బాలవ్యాశరణ నుద్రణనులలో వర్షద్వితీయ ఘటిత రూసమే కవ్పటుచున్నది. యాచ్‌ - అర్థ” అనుధాకువులు గురుమంతములగుట

1510 “వా.సాంవీ “వడించు" అపళబ్దము సూరి “నగియించు లేదు [330 1వి, సంజీ,] చేత వానికి * ఖయుట్టు” శానేకదని సూరియె యుడావారిం చొిను, ఇన్లై “వ్యయించూ అనునది యాంతనుగటచే ఇయుట్టరాదు, యాచించు - అక్థించు = వ్యయించు, “మొ. జి ధాకునవుశకకు బాం ఛీ" £ర నూూత్తమువొవ్పువ “అయాక్కూి రాంగా “జయ్‌ అని యేర్చడును. అయ్యది యాంతనుగుటచే “ఇయుట్ట రానేరదుగాన “జయించు అని మూత్రమె యేర్సడును. 'ఆయుక్కు, - ఇయుట్టు అను రెండిటిలో *“ ఆయుక్కు పరకాశ్త్రము నిత్యళాశ్హ్రము నగుటచేత నట్టి “అ” యుగాగమమును ముందుగం జేయవలనెను, వపరకానశ్ర్రమగుటచేత నే *“అి యుగాగమునుం ముందుగం జేయందగు ననుచు “పరనికార్థన్తరజ్హావవాదానా ముత్తరో త్తరం బలీయఃి అను చొప్పున వచింపవవలనసీయుండంగా * జిశలంచు అనుచో నిత్యంబగుటండేసీ, , =, = +” అను వాక్టముచే సూరి నిత్యత్యమువజకుం బోనేలయని శంకించుళొని గుప్తార్టపశాశికాకర్త ద్వి ర్చద్ధం సుబన్ధం భవతి” అను న్యాయము నాశ్రయించి దాన్హ్యాతిళయార్థముగా నూరి నిత్యత్వపర్యం శానుభావనము చేనెనని విస్తరించి ఛ్రాగెను (బా, గు, ప్ర, 8ళ౧ఫుట ద్వి, ను) కృళాకృక వ్రనంగి నిత్యంబు నాం బడు ననంగ్కా నియుడాగముముచేనీనను 'జేయకున్నను నయు గాగమము వచ్చుటకు ్రతిబంధము లేదు, ఆయుగాగమమను చేసినచో నియుడాగమును రానేరదు, కాన నయుగాగమము నిత్య మనిపీంచుళొనును, ఒక్క చో సంభవించువిధులు రెండిటిలో జేది చేసినను 'జేయకున్నను రెండవది ప్రస్వ్క్తమగునో యది నిత్యమనిపించుకొనునని యర్థము, సూరి నగియించు _ నగించు * అని యుదాహరించెనేకాని నగియించు అను రితి గల కవిప్ర యోగము కన్నట్టలేదు, ఇంచు కృరకత్వమున నాచ్చికథాతువు ల కీయుడాగనును వచ్చుటకు థ్రానూణిక చ,బల్బప్ర మోూూగముం మృగ్థ్థముః నగించు - వగువించు” అను రూసములున్మూత్ర మె వ్రయోగదృష్టము లగు చున్నవని కల్చతరున్సులో వివరింకంబడదెను, సూరి నగు థాకువునకు * నగియించు నగ్గించు. అను రూపనులను జూసీియు. వడు ధాతువున కట్లు దూపకుండుట కొజంత యనుకొని శావలయను వాసా వే, వార్ట్ర్యాత “వగించు = పడించు అను నియుశాగవ ము గలుగని రూవములకుం గ్రమముగ నవ్వించుట = వడంజేయట యర్థము లనియు నెఆుంగునది (ఛా, పా, వే, ౪౨3 పుట), అని ఉ్రామౌాదికనుగా వ్రాసెను, వడు ాక్యుప్రేరణరూపము బాం క్రి ౮౨౮౩ సూత్రములచొప్పున “ళబుచు- వెలువరించు - వెలవఆుచుో మున్నగురీతి 'నేర్పడుననియు *వడించుం పడియి౦చుో అనురూవములు సాధువులు కావనియు స్మరింపకుండుట శోచసీయమ్ము అచ్ళిక ద్యిస్వరథాతువ్రలకు వ శ్రృవరికళ్వమున *నగ్గియెను = నగెను, పడియెను

(బా, క్రి ౫౨౫3౧౦౯ నూ] అక్మ్మ నేపదాగ్థకను, తదగ్భవివరణ ను, కరక పడెను” అను సూరి యుదాన్ఫాతులు నిర్చాధనులు, సూరి యుదాహరించ లేదు గాని వ్యక్రవరకము లనుటచే నగియెదను - నగియెడిని - నగియెడు వాండు * మున్నగు పాతీశములగు నియుడాగనము ఘటిశభూసవములం బాలవ్యాకరణ పతమునందును సంగ్రహింపంబడుచున్నవని గ్రహింపనగును, “చను = తగు - అఆజటుూ” మున్నగు కొన్ని యాచ్చికథాకువులకు *చనించు - తగించు అటించుి మున్నగు _వ్రేరణరూవ ములు కన్పట్ట లేదు గాన నట్టివానికి కయుట్టు” వచ్చునా ? రాదా? యని చర్చింప వలసీన చస క్రియే లేదు నన్నయా చో రాత్తనే పదేర్థే గృప్ష్పాతా వాగమస్య వేత్త్యం 9౨౧ విషయము స్యాత్‌ ! (ఆం చిం ఛ్ర ౧8 కారి. అహో, ర౮॥౯ా వుం

కల్పతరువు 3౨౧ విప:ః--ఆక్ష్మవే వదేఒగర్ధే = ఆత్మనే పదార్థనముగల, గృప్షోతా = కొను ధాతువు పరనుగుచుండల్భా ఆశమస్య = ఇంచుగాగముము యొక చోఃజ చువర్షమునక్కు వా = వికల్పకుగ్యా ఇత్త సమ్‌ = ఇదాగమము, స్యాత్‌ = అగును, వకత్ఫూశ్రార్థ స్వారస్యముచేత నే యాత్మ నేవదార్థమఃునం జెల్టున “ కొను ధాతువు థాతువుకుదిని నిల్చు ననునర్థము జ్జూవీక మగుచున్నదిం శీ యా ఫలము కర్తను బొందు నగ్భమున నాత్మ నేపదము ప్రయ్నుక్తమగునని భావము, * న్వరి తఖితః కర్తభ్శిప్రాయే ీయూఫలే (౧-౩-౭౨) స్వరి లేతో ఇితళ్చ థాతో కాత్మ'నే వదం స్యాత్‌ కర్తృగామిని శ్రీయాఫలే (సి, కౌ ౨౧౫౮ సూ), దీని బాలమనో రమావ్యాఖ్య:--- కర్తృగామి నీతి- వవంచ హోతా యాజ్య మయా యజతీత్యాదా యాగఫలస్య న్వర్దస్థ యజరూనగామిత్వేన హోతృగామిత్వాఖావాత్‌ నాత్మ జే వదమ్‌, తథా -వేతవేన యజ్హద _త్పభృతః 'జేవదత్తః పదతీశ్ణ త్ర పాకఫలన్య భోజనసల పక్ష ఫగామిళక్వాభావాత్‌ నాత్మనేపదమ్‌ దత్నీణాదిలాభ స్తు నఫలమ్‌, లోకతో వేదతోవా య దుద్ద్చేశేన క్రియాప్రవృషత్తిః తవై్యై వాత్ర క్రియాఫలళచ్టేన వివతీశత్యాత్‌ (౨౩౫౨౩౫ 1 విషయములలోం జెప్పంబడినరీతి నిచటి ఫలళజ్టార్థము నెన్నరాదు క్నర్తృగామి ఫలక ్రీయావృ_ళ్లే థో రిశ్యర్థః, "ఆర్ష వేవదంకు థాత్వర్థఫలస్య క_ర్తృగామిత్వం దోర్టతయతి”, * జేవదత్తుండు పచించుకొ నెన్‌” అనుచో పచనక్రియాఫలమగు భోజరదు క్వర్ప్వయగు దేవదత్తునకె యనునర్థమం లభించుచున్నదిగాన నది యాత్మ "నేప వార్థక మనంబడును, 'ేవదత్తుండు వచించు చున్నాండకుచో నట్టియర్థము రానేకదుగాన నది యాత్మ నేసదార్థథ మనయిడదు, కాని యట్టిదానిని సంస్కషృతమందువ లెః బరనై వదార్థకనునుట ెల్టుకంప్రదాయమం

1512 కొను సరకత్వమందలి “వష్యముం వ్రవృత్తి (9౨౧వి, శల్చ]) శాదు, సంస్కృతమున నాత్మ నేవదార్థ దో్యోశనము చేయు తిజ్‌ ప్రత్య్యయములు “వేటురీతిగను పరన్యైవదార్థ దో్యోతనముచేయు తిజ్‌ ప్రత్యయనులు 'వేటురీతిగను నుండును, తెట్టున నట్టిపద్ధతియే "లేదు, ఆన్ష ేపదాగ్థకత్యమున థాతువ్రు తుదిని “ఫొను” ధాతువ్చు నిల్బుట చ్యూత్రమే లెలుంగుసంవ్రదాయ కు, ఉభయపదులలోం శ్రీయాఫలము క_ర్తృగామియగునవుడే యాక్మనేపద మనెడి పాణినీయుల నియమము సంస్కృతకవ్రలబేః బాటింపంబడ లేదు, *అకరో దచిరేళ సరః తతో ద్విషదారమ్భ ఫలాని భస్మసాదితికఘు - తనోతి క్ర 0 గుణకంపదాయశః (భారవి) ఇతాాదా పల వత్కర్తరి పరన్మైవదన్‌, ఫలం విశ్వోకళారాయ ధత్తే పర్వణి పర్వణీతి కమల వనోద్దాటనం కర్వలే యే (సూర్యస్య రశ్మయఖ ఇక్యాదా అఫలవత్మ_ర్రర్యాత్మ నే వదమో (ముగ్ధం కాంగా సూ దుగ్గా, వాన). కంచుగాగమ “చువర్శకమున కని వెప్పుటచేత స్వాస్టేంచుక్కు చువర్గమునకే కాక వ్రేర ణేంచుక్కుచువర్ల కమునకును “స్త త్య్యముకల్లును = వాండు తన్ను రతమీంచీకొనుచున్నవాంయ - రథ్నించుకొను చున్న వాండు, (ఇది స్వాస్థేంచు గుదావ్చాతి) వాండు రయీ౨వీంచిహొనుచున్న వాండుం రమీంపించుకొనుచున్న వాందు, (ఇది వ్రేరణేంచు గుదావాతి) అత్త్వాది తత్సమూా నామిన దేళొర్టినా మనుచొప్పున నాచ్భికళాకువుల యించుక్కు చువర్ధముంనకును “ఇి_త్త్యము పాథీకముగాం గల్లును, ఉదా.---వండించికొనెక్‌ - వండించుకొనెన్‌ - మొ ఆచ్చిశథాతువ్రలపం బ్రేరణమున నించుక్కేశాక చుగాగమమును వచ్చును కావున నద్దానికిని *వొ_త్తశము వచ్చును - బూన్నుకొనెన్‌ . మాన్చిఫొనెన్‌, - మొ స్యూత్రములోని వా ళబ్దము వ్యవస్థావాచి యగుటచేత నించుగాగను చువర్ణకమునశే కాక యాచ్చికథాతుమా త్రము తుదిని నైత మాత్మ నేవదార్థమున 'ళొని ధాతువు నిల్చుటయు నట్టి థఛాతువునకును ఫోను” పరకత్వమున బవాంళముగా “ఇసి త్త శము కల్దుటయు6 గలదు, ఉదాః-వండుగొ నెన్‌ - వండిఖొనెన్‌ = "ెల్చిళానెన- 7ల్చు కొనెన్‌ - మొ, బవుళమనటచే యాంతధాకతువులయాకు సకా రా దేశ నుగుటటయు నట్టియెడల ఇ్నిత్త్వము నిత్యముగా నగుటయుం గలదు, ఉదా:.--చేశీకొనెన్‌ వ్రానీగొనెన్‌ = మొ ఇంచు గభావేఒవి - నేర్చుకొని - "'నేర్చికొన్మి అందుళొని _- అందికొని,

ఇతా్యదా వి_త్హ్యం భవల్యేవ అత్త్వాది తత్సరూనా మిత్యుశ్తే! అత వవ - నగి యించెన్‌ . లెగింంంచెన్‌ ముగింం౦చెన్‌ , ఇతార్థదిరూపముపి సమంజ6మితి భ్యేయమ్‌”. (అవో క౯౦ ఫ్పట్స, అహోబలపతి యిట్లుగ నాత్మ 'నేపదార్థక ఇఛాతువిషయనుణగు “ల్ల త్త క్రవిధాయక శా,సమునుండి యించు కృరకత్వమునందలి

(దా, క. ౫౨౨౫3౧౦౯ సూ] ఇత్వమురాని యతిస్థానగతములు ప్రాచీకములేవు కల్‌ త్త శ్షమును సాధించుట శేవలను నసంగత మనందగను, మజియు ో*ోనగ్గింణంచు = అెగయించు - ముగించు అనురీతిగల రూపములు కనిత్రయసమ్ముతములు శావని యిీవజినె వివరింపంబడెను (3౨౦-౩౨౦ 1 వివ, చూ) వ్రయోగనులుసాచం 4242 వ ట్టేొొనుటం గోరి తివ్విధము డెప్పర మెంతయు.. *...4,(ద్రోణ ౧ఆ ౧౦౯ప) నీ 44 చిత్తంబు డీనిం బుచ్చి కొని నిన్ను (ఆశ్వ ౪ ఆ ౨౩౭) నీ .. *..4గీ అచ్చటికి వచ్చి కృ్తిః లార్వు రునుమ దీయ ఫుత్తకుం డనుచు నెత్తికొని రనఫఘ (ఆను ౩ ఆ ౧౫౦) (మూం డిటియందును “విత్తము యతిస్థానగతము, ఇత్వము శాని యతిస్థానగత వ్ర రరూాగము లభింపలేదు ఆ-వె .. ... తప్పించు. కొను అెజుంెతింగికొనుట మేలు (ాంతి, ౨ ఆ ౨౮౨), వః, * +కుండలంబులు , .44., మద్యచనంబున వాని నిప్పించుకొన్దుశీ (ఆది ౧ ఆ, ఇ౬ వచనము) (ఇపస్పించుగొమ్లు = ఇ్చునట్టుచేసీ కొమ్ము ఇ పుచ్చుకొము) ఆ-వె అతని నా శ్‌ యించి యవ్నెర విప్పించి కొనిన మేలు పొందు ననియె,.....= (శాంతి ౩ ఆ ౧9౫ వ) (ఇన్పించికొను = ఫుచ్చుళొను = పొందు క అనిన విని యెజిలిళొని ౨,4. (విరాళ ఆ ౯౨ పు (ఎటీయి కొని = అెలినికొన్సి కొన్నియెడల *ళొను ళబ్దప్రరెళూగదు. లేకున్నను నాత్మ నే వదార్థము భానీల్లును **49 **=,సగరుం డనురాజొంం 4 666606 6 98 ౨4640 క దతుమఖకమయకరు. =... *24 4422 ప్ర త్యయము గావించి నుగ్రతపమున వేర్మిన్‌ (ఆర 8 ఆ ఈ౮, ఈణ్ళా, (వ్రత్యషనుకావించెను = ప్రత్యషమము కానించికొనెన్సు, సీ, జను లొక్కతటిం దొల్చి సమయంబు దనములోనం జేనీ =, ==దిర్టను నందణును గూడి కాసించువారుగా,..,44.0,(కొంతి ౨ ఆ ౨౫౭) (యధేనీ = చేనీికొన్సి, అశర్ష్మకభాతువుల శాత్మ నేపద వ్రయోగము. లెల్టున లేదు, (దా క్రి, ౧౨౪ నూ విష్పత్సి. కవిప్రయోగములం దట్టిధాకువుల తుదిని గొను థాత్వను వ'యోగము భూవప్టైనేని యది స్వార్థికమెకాని యాత్మ నేపదార్థళనము కాదని యెజుంగునది ఉదా[వాసండెను = వరుందెను వండుకొనెను = పరుంజెను మొ శీయాఫలంబు కర్తృగామి యగుచోం గొనుధాతు వన్ముప్త యుక్తం బగు ౫౨, బాలవ్యాకరణ బఇృదియె యార్మ వేపదార్థంబని వ్యవనారింతురు, వండు వివరణము. కొనుచున్నాండుం కి౨౧ వే విషమయను ఫొనుధాతున్రు వరంబగునపు డిగాగమంబు బవాంళం బుగా నగు, ౫౩, కేం0

1514 స్వార్థికకొను పరకత్వమున “ఖొత్వము లేదు (3౨౧ 1వి సంజీ ] వండికొనియె - వండుకొనియే బవుళం బకుటచే యాంపంబునకు నిత్యంబు చేనిఫొనియెం పదుజీ కొను లొళాకొకచో స్వార్ధంబునందను ప్రయు _క్తంబు లగు, ౧౦౯, చొచ్చు - చోరంబడు, నిలుచు - నిలువంబడుు కూడు _- కూడంబడు, పండు - వపండుకొను

సంజీవని, 38౨౧ * విము-౫ం౨ నూ యాఫలంబు జా శీళూ వ్రవృ త్తి ఫలమ్యు, కర్తృగామియగుచ్తో = కర్తను జెదునవుడు థాకువుళకు కొను ఛాతు వనుప్రయు_క్తమగునని యర్థము, ఇట్టి స్టితగల థాకున్చనే యాత్మ నేపదాగ్ధకయందు రని సూరివివరణమున కభ్ళిప్రాయము, ఉదావంాో దేవదత్తుడు వండుకొనెకు అనుచో చేవదత్తుని పచన క్రియా ప్రవృషత్తిఫల మగునట్టి వంటకపవుభోజనము కర్త యగు 'దేవదత్తునకే యనునర్ధ్థము లభించుచున్నది. ఇళ్లు సంక్కృతమున నుభయ పది థాతువ్రలకు ఫలవత్‌ కర్తృకత్యమునందే యాత్మ నేపద ప్రత్యయ రొరాగము వల్లునని పాణినీయుల నీద్ధాంతము. “దేవదత్తుండు వండెకి అనునవుడు వైరీతిగల యర్థవి'శేమను లభింవనేరదు,

౫౩ సూః-_-కొనుథాతునవ్రు పరంబగునపుడు = ఆత్మనే వదార్థకత్వమునందలి కొనుధాతువ్సు పరంబగునపుడు ఛాతునునకు బవాాళముగా 'ఇిగాగముం బగును, ఈయాగముము కిత్తుగాన థాతువుకుదిని నిల్చును, ఉదా:.-వండు*ఇ4కొను = నండిఫొను - వండికొనియె - ఇగాగమా భావవయమున:_వండుకొనియె, బవాంళ మగటచేత యకారాంతధాశునవులకు *ఐిగాగమునుం నిత్యముగా వచ్చునని స్టూరి గారు వివరించిరి. చేయుపబపకొను = చేనీఫొను - చేసిఫొనిమె. *చేసుకొనియో అనురీతిగల “విగాగమాభావరూపము సాధువుకాదని తాత్సర్య్యము. *చేశీకొనియో” అనునఫు డు_త్తరసూతత్ర్రముచే (బా క్రి ౫ సూ యాకు నిత్య సకారా దేశము కథెనని యెలుంగునది. ఆత్మ నేపదార్థక కొనుథాతువు పరమగనవు డనుటచేత “వండుకొను - * మున్నగుచోటులం దిగాగమము రానేరదని మయొజుంగు నది, * యువన్షాంతములకు ఇకారా దేశము (ఆదేశముశాదు. ఆగమము) నిత్య మని చిన్నయసూరి చెవ్చెనుగాని పూర్వగ్రంథములందు ఉకారముతోడి రూప ములు గసవచ్చుచున్నవి, (వ్ర, సూ, ౨౭ (ఆం భా, అ, ఈ ౫3 స్తూ, అని * యనుశాసనక_ర్తగారు వ్రానీరికాని *వ్రయోగవిశేమ. ప్రకరణమునందలి ౨౭ స్యూతశ్రములోని ప్ర'రొళూగములలో నొక్కకేని ప్రాచీన ప్రామాణిక కవిప్త్ర యూ

(బా, క్రి 3౫3౩ సూ, “ఆం-భా-ఆీ కలసున్‌* సామాన్య కవివ్ర యోగము, 1515 గము కాదు. నీ బలుతోలు కుళ్ళొయి మై నిన్నగొల్సును జుట్టి జందెంబు వేస్తుకొని విల్లు ౨౨ ౨=౨+(రంగ, ఛం క, ఆసవమును గడువడిగాం బోసుళొని యచ టికి దాం బ్రముదమున వచ్చెన్‌. (కవిజన చకోరచం ద్రోదయము, ౪ ఆ ౫౩, ఇట్టి వ్రయోగములు భూవంబడెను,. ఇందును నీరెండవప్త "మోగమువంటివానిలోం “పోనీళొని అనురీతిని గవిప్రయోగించె నన్నను ననవచ్చును, ఇకారపరకత్వమున ఛాతువు తుదియాకు సకారమువచ్చుటకు మహాకవిప్ర, యోగములు కన్చట్టుచున్నవి నీ వేసవివడగాలి నోసిన లేందీంగ, క్రొక్కారుగని మవ్య మెష్కనట్లు (నన్ని, కునూం ౭ ఈ ౮౯౩ పు (నోయు = నొచ్చు) క నోనినదెందము. పగులంగ నాసతి,* 89 (భాస్క, సుంద, ౨౨౪ పు ఉశారపరకత్వమున యాకు సకారాచేళశనము వచ్చుటకుం. బ్రామాణిక ప్రాచీన మహవోకవిప్ర యోగము లుపలబ్ధము శాలేదుం 1 బవాుళ మనుట యిీసకారాదేళము -ట - సు - పసరమగునపవుడుగూడం బూర శావష్లములం గనవచ్చుచున్నదనుటకులి (ఆం, భా, అ క్రి ౫౩ సూ, వివృత్సి అనియు ననుశాననక ర్త గారువ్రానీరి, కాని యందులకును శ్రామాణిక ఫూర్వశావ్య ప్రమోగమును జూవలేదు, సుందరుం డింపుతోడం గలసుం బలనూదన భోగ ఛాగ్యుంరై. (ద్రౌవదీపరిణయము - అల్ల మరాజు రామకృష్ణకవి ఉ ఛ్రాసుటపం జతుర్భుజవిలాపము వూనిన వేల్పు సత్కృపో ల్లాస మెలర్పం బ్రోచు ళుభలతణు, *

• 2246=(రాజరాజాఖిషేకము అంగర నృనీంహకని ౫౦౦ ఫు) (అం భా ఆ ప్ర యోగవిశేష ప్రకరణము, ౨౭ స్ఫూ అనునవి మొదలగు సామాన్య కవిప్ర రొరూ గములు మాత్రమె భూపంబడినవి, ప్ర యోగసంచయ సంపాదకులగు కళాప్ర ఫూర్ణ్మ గిడుగు వేంకట రామమూ_ర్రిపంతులుగారిట్టి ప్రయోగము లెల్ల నుత్త రాంధ్రకవులవె యని ౦0౫ కీ ండిరీతినివ్రానీరి (చూ, చాలకవిళశరణసము, ౨౦౦ ఫుటమిాంది యాటు పంక్తులు, “యుకా రాంత క్రియలకు ఉ _త్తరాంధ్రములో ఇట్టిరూసములు వర్చడ్డవి గాని ప్రాచీనాం ధ్రకుందు లేవ” (ూలక, ౨౪౦ ఫు) అెలుసును మొ, నవి ఆసాధువులని విడిచి పెట్టరాదు ఇవి ఇంచుమించుగా 3౦00 సంవత్సరములం౫ వాడుకలో నెలొనియున్నవిి (చాలక, ౨౮౪౦ 4 అనివ్రానీరి, ఇట్టివానిని సూరి సంగ్రహింపకుండుట వింతశాదుగడా. ఇట్టివానిని బ్రౌఢ వ్యాక ర్తయేని సంగ్ర

• అన్నువ్త యుక్తమైన కొనుధాతువు క్యార్ధ్థకరూవముసకు -క - కు* అనునవి వై కల్పికముగా నాదేశములగును, ఆగుచో వూర్వమందున్న ఉళారము ఇకారను శాదు, ఉదాహాఎత్తుక = ఎత్తుకు ఎత్తుకొని - ఎత్తికొని తీసుక - తీసుకు తీసు

1516 “రత్సీంచుక-రతీంచుకు మొ ప్రాచీనకవిప్రయు_క్తములుకావు [3 ౨౧ | వి,సంజీ ] కొని - తీసికొని, మొ చండగతినేగి యీడ్చుకు రండిప్పుడు కడలి (మార్క, వ్రాతప్రతి), ఉత్తరస్య కొనో థః కం బుథాః శేచి దూచిలే (హరికా చేసుక చదువుక = మొదలగురూపము లెల్లెడం గలవు చిన్నయసూరి యనుశకాసనము ఇచేయకున్నను ఇవి దుష్టములుకావ్లో (ఆం, భాఆ ,క్రి౫౧౮ా సూ వ్రయోగ సంచయకర్తగారగు (ఛాలకవిళశరణన్థిముం ౨౦౦ వుట మొదటి యాలుకంక్తులు చూచునద్సి. కళాప్రపూర్ణ గిడుగు వేంళట రానుమూర్రివంతులుగారు. కొోఅను చానిని సయితము చేర్చియుశ్నారు * అనుబంధముగా ఉండే ఫొనిీ,.20=. ఉచ్చారణలో బలములేనిదై అందులోని ఆంత్యవర్ల్యమెన “ని లోవీంచడ మేకాక, కవర్ణము పైనున్న అచ్చుకూడా ఆస్పష్టముగానో నివిధముగానో ఉంటుంది, అందుచేత్య పట్టుకొ పోయెను = పట్టుకు పోయెకు - పట్టుకపోయెను, =. =..4,అనే రూపములు నినంబడుకున్నవిి (చాలక ౧౭౮ ఫుట) ఈపందర్భమున వీప నలు వది వ్ర యెరాగములకు వ్రైంగాం జూపికగాని యొక్కనళైన 'ళొ.కు-కి అను వానిలో నొళటిని నిర్ణయింస జూలు యతి ,ప్రాసాదిగతనుం కాదు ఈ ప్రయోగము లలోం గొన్ని ప్రామాణికళవుల ప్ర రరూగము లున్నవి గావున వీనిని సూరి కాకున్నను టౌఢవ్యాళర్త యేని సంగ్ర హింపకుండుటకుం గారణము తోంవకున్నది. ఇట్టి ప్రయో గములు (ప్రాచీన ప్రామాణికకవులవి కాకుండుటచే సూరి యువే&ఓంచిన నువేజీంచుం గాక, * ఈరూపనులు కవిత్రయమువారి గ్రంథములలో మాకు కనబడలేదు, ,* 422=+వీల్ఫలమ్మర్తి పినవీరభ ద్రుని కాలమువజకు ఈసంగ్ర హరూపనులు కవులు తరుచుగా వాడినట్లు కనబడదు, .. =. = -శబ్దర త్నాకరములో చీ!లించు” అ నేళబ్బనము శ్రీంద శాశీఖందనులోని చీకిలించుక యుండు అ 'నేవద్యము ఉదావారించినారుః అచ్చుప్రతులలో ఈపాళ మే కనబడుతున్నది గాని వ్రాోేవ్రతులలో “చీ!లించుకొని యుండు అని ఉన్నదిం4.4... (బాలక, ౧౭౮-౧౭౯ ఫు) అనివ్రానీ శరణ్య కర్తగా ర్మ క్రింది ెక్కు ప్రయోగములను జూవిరి. బా, గు, వ్ర వ్యాఖ్యాదు లందును 'బెక్కుప్ర యోగములు చూవండెను (బా,గు.ప్ర, 3ళ౪ఇఫు ద్వి ము) (నారా, గాణ- క్రి 8౯౧ కారి ౫౭ ప 332 ఫ్ర) క, సొరిది తశారము గనూడుశక సరి నేంఎది యయ్యె వర్షసంఖ్య ధరిత్రిన్‌ (అనంతభందో) ఉత్కళిక అరడ మెక్కుక వూని వురికి వచ్చినవాని (అప్పళ 6 ఆ, 3౧౪) కం, పొల్ల టకౌ రము వెట్టుక సంధిం జెందుం శ్రాణమతోడన్‌ (అప్పక ౫ ఆ, ౯౧ ప క, చండగతి నేంగి యీడ్చుక రం డిప్పుడుం...44. (మూర్మం, ౫ూఫు మం, ౨8 అరయంగా మెడం బెట్టు కొయ్యం దిరుగన్‌ వోరంబులే ఫామినుల్‌. (శకుంత

[బాం (క్రి ౩౫3 సూ]. కంకు అనుచో “చున్‌” నిల్పవచ్చును కలక? ౮ ఫ్లు, ఉం అందుక యుగ్రృతుండమున, = .. ==. = -(తారాశ కాంకం ఆ 3౧) ఉం... పట్టుక వచ్చి మజ్జీకడం గ్రూణముం దీనెళదయ్టు భాస్కరా (భాస్కర వి క్రాంతుని నన్ను6 గావలు డిసంతులు గొట్టుచు మోచు శేగచోన్‌ (ఆము ౬ఆి, ఈఈ) ఉ, మించినవేడ్క రక్కసులు మిాసలు దీటుచు దిక్కుడుంగముల్‌ చించుక పొజ నాపవ్పచు (కాళ మాా౨ఆ ౧౫ఫీ ఉ ఉక్కున వాని "లేద దివి కన్చర 'మెత్తుక పోవ 'నేనీనన్‌ (వైమిని౫ఆ జ౨ప్పునీ * ౨ = క్రింద నంటుక సంత రించుకొనియె (వర ౨ఆ ౧౧౫ పు ఇట్టి వ్ర రొకాగములందెల్ల కి అనుచో “మన్‌అనెడి ళ శ్రర్ధక చువర్ణకము కవి ప్రయు_క్తమైయుండంగా వార్టవహోరికవాసనచే లేఖకాదు లీరూపనును బ్రతే.పించిరా యని యాలోచింపవలసి మున్నది (విస్తర) శాని యనేకస్థలములందు వి_స్తరించియున్న యీాప్ర యోగము కవిస్తయా_క్తమె యనుట విశ్వసనీయమై యున్నది. ప్రామాణిక కవులగ్రంథములలో సం దేవానిన్లా ఛీ "శ శి

యక యతి ప్రాపాదిస్థలగత ప్రయోగములు "లేమింజేసి యక్య్యాచీన గ్రంథములలో “ఫొన్‌ _ఫొం-కు-క - కన్‌” అని వివిధగతుల నీసంగ్రహరూవములు కన్నట్టు చున్నవి, క, ఇచ్చిన మచ్చిశం బుచ్చుక యళచ్చెలి మెచ్చుచు మునీంద్రుం డౌదలం చాల్చెన్‌ (దళా, 6౫% ఫు) చ =... .=.పొమ్లువినం దర్శిరి పుత్తిని వెంటంబెట్టుకన్‌ (పట్టాభి ౨ అ, ఈ౫ పు) ఉ క్రోధము గల్లి చెల్లెలిని గొబ్బునం బుత్రిని వెంటం

విస్తర, 33౧ 1 విషః-_-వారికారికావళిక_ర్హ ప్ర కీక్షపరిచ్భేదాంతమున * సర్వ త్త న ద్రుతః క్యాఫే వ్యతిరేకేతు వాభవేత్‌ ఉ_త్తరస్య కొనో థాలోః కం బుభాః కేచి దూచిరే ఓర్వకనుండె - ఓర్వకుండె. ఊరడక న్లడవిలో వేంటాడె - ఊరడ కడనిలో వేటాదె....40... (బా గు వ్ర, ౫౬8౭ పుట, ద్వి ము, అని చేర్చెను, బాలవ్యాకరణ నుత్తర గ్రంథ మగుటచేత దీనిని సమ్హతించక విడిచెనని, బా, గు, ప్ర, కర్త పదునాబ్లవ యు క్షిమాసి చర్చించెను. (బా, గు, వ్ర, వశీ ౫౩౧ ఫు, ద్వి ను, ఇదియు మిక్కీలి బలహీనమైన యా_క్రియె, ప్రాఢధవ్యాకర్త 'యేని సమ్హతింపని పం౫ రెండునిషయములను _ థారతాది ప్రాచీనమహాకవిసమ్హతి 'శేమిండేసి సూరి యువేతీంపంగా హరికారికావలీకర్త సూర్మిగ్తంథమును సంస్కృతీక రించునపుడు చేర్చెనని యేల చెప్పరాదు! వారికారిశావళిళర్త కొత్తగాం జే్చుట చేతనే వై శారిక్కక్రిందం గనిప్ర యోగములను సంతనుం మూపవలనీనవాడయ్యెనుం

క వ్‌ ళ్‌

అందలి భారతపవ్రయోగము ఊరడక నడవిలో” అనునది ద్రుత ప్రళృతికతా నిర్వాహకము కాంజాలదని యీవటికె విమర్శిత నుయ్యెను (విస్తర ౮౭ 11 వివ,

1513 “బాల-శరీ క రక్షా న్తమువై “ఫొను నిల్చు ననరాదు [3౨౧ 1 వీ, సంజీ] బెట్టుకన్‌ బాధలు .*. = (నే, ౪3 వు) సీ సకలంబు నాక్రమించుక నొక్క రూపమై =. (శ్రీ, వ్ర వేం వి ఇరవు) బాలక ౧౮౩-౧౯౦ ఫు) (వైవప్ర యోగ ములలో 'కన్‌” అనుచో ఫొన్‌అనుదానిని శరణస్థక_ర్తగారునిబ్చి యుడాహారించిన "లెస్సమైయుందు. శరణర్థమున నుదావారింపయిడిన వ్ర రొూగములలో నొకరెండు ప్రాసగతములుగలవ్ర క అశటిటామను హరుం జు ట్టుక చుట్టుక తిరుగు భ్రమ నిటునటును మదిలో .** *.(విడపర్త్హి సోమన బసవ ౧౧౮ ఫు) క, ఒక తెవలె నాడి యాడిం చుకొనుటనే యిరుగుపారుగు చూవరాళో యం ప్పకు జప్పకు గానను జూ. చుక నడువలగవలెం గులీన ళుకసల్లాపల్‌ (నిరంకు ౨ ఆ ౫ పు, ఇట్లుగ ననుప్రయు_క్తృళొను ఛారుపరకళ్వముని “ఇిత్వము కాని ప్రరొురాగము స్ర్రాచీన ప్రామాణిక శ్రంథములలోనికి లభింప లేదు

ఆత్మ నేపడార్థక చరిత్రమును బ్రదర్శించుటలో బాలకవి ళరణస్థ క_ర్తగారు ఛాతువుల క్రాార్ధక రూషములవై ని “కొను” ఛాతువు నిల్చుచువచ్చె ననియు నట్టి

గ్‌! తి ఛీ శీత్రీ ప శ్రా (ర్ధకరూపనుంలు ప్రాచీనకాలమున ళన వ్రశ్యయరూపముననే కాక ఉి వ్రత్య యరూపమనున సయితము వెలయు చుందెవివనియుం దమిళ కన్న డభామల సామ్థనును జూొఫుచు వివరించి యట్టి చరిత్రనుబట్టియె యనుప్రయు క్త ఫొనుఫాతుపరకత్వమున “ఫిత్వము 'బావాంళకనుని వైయాశళరణులు చెప్పూుచున్నారనియు విస్తరించి వ్రానీకి “ఫొను ఛాత్యనుబంధము ాతువువై నిల్చుటచే నాత్మ నేసదార్థబోధము కల్లును గాని క్రార్ధకమువై నిల్చుటచే నెట్టగల్లును! * క్రార్ధకరూపములు అరవములోను కన్న డములోన్తుకొండాడు(ఫొనియాడ్యుల నే తెలుగుభాషలోని క్రియారూపములోను తరచుగా ఉళా రాంతముగానే ఉండడంచేత కొనిఅనుబంధమునకు వూర్వమందున్న అ క

శ్రీయారూవములు. ఉకారాంతనములయినా_ అవి శ్ర్యార్ధకరూపములే , అనిన్నిో (బాలక, ౧౮౨ ఫ్యు, *వట్టుకొని = వేసీళొని మొదలయినరూసములలో అనుబంధ ముగా ఉన్న భఇొనికి వూర్యమందుండే క్రియారూపనుం వాస్తవముగా క్యార్ధక రూపనుం, =, 44.4 పట్టుకొని - వండుకొని = తెచ్చుకొని - మొదలై నరూపములలో వట్టు - వండు - "'అెచ్చు = మొదలైన ఉీయారూపములం క్రై్యైర్థకములం'టే నేటి "'కెల్లువారికి వింతగా తోచకమానదు, కాని సజాతీయమైన కన్నడభామలోను అరవ భాషలోను ఉకారాంతముగా ఉన్న క్ర్య్యూర్ధకరూసములు చూ చినయెడల ప్తానీ నాంధ్రములోకహాడా శ్వ్యార్ధకములు ఉశారాంతముగ్రానే ఉండియండవచ్చునని తోచకనమూనదు, కన్నడభాషలోం........ఇత్తు (ఇచ్చి ఈదు (ఈన్సి కొండు (ని) బందు (వచ్చి), === ఇ కారాంత శార్థకరూసములు, = 44, =.చాలా

(దా, క్రి 4౨౫15 సూ గిడుగువారి యజ్ఞత సావాసమును 1519 తక్కువగా ఉన్నవి ఆగి (అయి) హోగి (పోయి అరవములో వందు (వచ్చి)నెర్డు ములను నెజింగి వ్రానీనది. కాదు, భూ ళార్థదో్యోతకమగు ద(త) శారముం గాని “త్తి శారముగాని చేరళకయే. వట్టు- తెచ్చు' మున్నగునవి భూతార్థకక్త్యా చృత్యయార్థము నెట్తానంగలల్పును ! తమిళ కన్నడములలోని భూళతా్య్థక కాసన్ధమున “ది అనునదియు దాని పరిణామములగు "తు మున్న గునవియు బ్రిత్యయములు తలుచుగాను, వి వత్యయ మరుముగాను వచ్చును, అట్టి *దు వృత్య్యయముమిోంద మజతికొన్ని వ్రతయములు నిల్చి భూళార్థక సమాపక క్రియ 'లేర్పడును అట్టి “ది వ్రత్యయములోని 'ఉఊికార ముచ్చారణార్థము చేరినది "కెల్టున నన్ననో క్వార్ధమున “ఇ ప్రత్యయము మాత్రమె నిల్చును, భూళార్థక సనూవకక్తియలలో “*ళఖ్లి తి అనునవి రెండును నిల్చును కావ్రునం దమిళ కన్నడ ములలోంగాని కెల్లునంగాని ద (తృుకారముతోంనాడకయే. ఉకారమా త్ర ముతో గూడిన (క్రియారూవము కాగగకమగుననుట కేవలము భ్య్రాంతిమూలకము శాల్తువెల్లుదొరగారి శ్రావిడ వాన్థ్రకరణనము 'మొదటిమ్ముద్రణము. రఈణా౭ ఫుట 3౩ వేరాలోని గ్రంథరునకుం బెలుంగుకాత్సర్యము:.- 1 కన్నడభూత కాలము - కన్నడమునం ట్రాయికముగ థాతువ్సనకు శ్ర తి సుఖార్థమై “దో అను “ఉఊకారాంతరూపమునందిన దికారమును జేన్చటవలన సవాజముగ భూతకాల మేర్చడుచున్నది, దకార మేళనమున క్లార్ధకమేర్చడుచున్నది. ఉనానకన్నడ = ఇలిదు (దిగ్సి నుడిదు (వలిక్సి ఈరూవములకుం బురుషబోధక వ్రశ్య్యయములను 'జేర్చుటవలన భూతార్థక సమాపక్కక్తియ. లేక్చడును, ఉదా --కన్న - ఇళిదెరు (దిగితిని) నుడిది (నీవు చెప్పీతివి.. =... వీనియందుకలుగు న్య తార్థసమెల్లీ దశార పరిణానుమును సంబంధించినదిమూ్ర మె కాంగా *దికారము *“తికారమగుటయుం గలదు ఉదా:--లఅఆితను (ఎగిరెన్సు, తమిళమున దీనికి ససియగురూసము *అఆి న్లాన్‌ అనునది, కొన్నియెడల భూతార్థక దకారము థాతువు తుదివాల్లుతోం గలినీ “ద్ద అనియు త్త అనియు మాజును, ఉడానింాళద్దను (ఉండెను). ... దీనికి సరి యగు తమిళరూపము ఇరున్హాన్‌అనునది ఎళభుదు=ఎద్దు(లేచ్సి. దీనికి సరియగు తమిళ రూపము ఎటుస్టు” అనునది. ... * పంయసందర్భమునుబట్టి ద కార రొూూగము లేని “ఉకారాంత క్రియారూపము. క్రారింతమకుట ళబ్ధదరిత్ర సం (వ్రదాయవిరుద్ధమని విశదనుగుచున్నది ఆది యట్లుండ(గాం ఛ్రాచీనశబ్ద చరిత్ర నునుబట్టి * తీసుఖొని _ చేసుకొని మున్నగు నాధునికరూవము లేర్చడెననుట మజియు నసంధవము,

1520 స్వార్థిక “కొను కబ్టక్రయోగము [339౧ 1 వి, సంజీ] ప్రాచీనళబ్దచరి త్రము ననుసరించి యేర్చడినరూపములు ,ప్రాచీనకవి ప్ర చొూగములలో ముచ్చునకేని 'లేకుండంగా నట్టి చరిత్రశాన్త్రగంధమునైన నాఘ్రాణింపని పదునేనవ శళాబ్దపుం గవుల "ఆ ంథనులలో నవతరించిననుట నుతియు నసంభవరుగదా | ఈయను్ముప్ర్యయు క్త కొను థాతువ్రనకు (ముత్తుసరంబగునవుడు) “నో” అను నాచే శమువచ్చునని మున్తుందు సూరిగారు వివరింతురు, (బా, క్రి, జం స్ఫూ,

౧౦౯ సూ, వాఖ్యవి--పడుజ్యనుబంధమును “ఫొను థాత్వను చవ్రయోగ మును స్వార్థమునం దగుట వ్ర యోగదృష్టదుగుచున్నదని కాత్సర్యము, చొచ్చు నిలుచు - నున్నగుధాతువు లకర్మకములగుటచేత వానికిం గరక్షార్థకత్వము దూర్ధృటము గాన *చొరంబడు = నిలబడు మున్నగుస్థలములలోని “వడు అనునది కర్తార్థ కను కాదనియు స్వార్థమందె నిల్చీనదనియు6 చాత్పరస్రము (చూడకు, 3౧౯ వివ అస్గి “పండు = నిద్రించు అను థాతువ్రనయిత ముకర్శకమె కావ్రన నాత్మనే వదా రదు శానేరదు (బా, + ౧౨౮ సూ) మజీయు *వండుకొను = పండు = నింద్రించు” అను థాతువ్టలోని ఫొను” ఛాతువ్రున కర్థవిశేమను "లేమింజేసి యది స్వార్థిశ మె (థాత్వర్థమాతృబోధక మ్స యనుట స్పష్టము పడుజర్టనుబంధము విషయ మివజకు 3౧౫౯ విషయమున వివరింపంబబబెను ముందు యా, జ యాం ౧౨౨ సూత్రము) వలభయ్యాదిసూత్ర్కమునొద్ద నింకను విమర్శించంబడును, *“చొచ్చు+ పము అనుచో చా, (క్రి, రణ సూత్రముచొప్పూనం గరార్థమందు *వడుజీ రాంగ్యా చా, కీ ౨౦-౨౧ సూత్తములచొప్పాున అోత్వము నుగాగమమును రాగా వ్యా

జ, ళీ (4 శీ జం సూశత్రముచొప్పున చా రాళ్షి దేశమును ద్రుత కార్యుములును శాలగా “ చొరు+అ+ను+పడు = చొరంబడు అను రూపమేర్చదును. ఇళ్లై తక్కినరూప ముల ప్రక్రియను ననయునది, పండుకొను అనుచో నాత్మ 'నేవదారకము శామిం 'జేని “ఇ'త్వమురాదని యెజుంగునది, వేఫొను - పెఫొను - మేలుహొను - ఇయ్య ఫొను - ఆశొనుి నున్న గుచోటులందలి కొనుధాతు వాత్మ నే పదార్థకము కాదు స్వార్థికమును గాదు, ఇంక బా, (క్కి ౧౧౮ న్తూత్రముచొప్పున నేక్చడిన శోబ్ద పల్లవ ములోని యు_త్త రొవయవమని [గహింపవలెను, ల్‌ ఆత్తాది తత్సృమానా మీవ 'చేళ్యానాం యావదా నన్నయా _ నాంచ వర్ణాగమో విశేష; పురుషే, వ్వర్థేషు చావి _ థర్వణీయము వచనేవం (ఆం, చిం. యాః ౧౭ శారి, అహో, క.౨౨ి విమయము ౫ర౨౫రా3 ఫు,

(భా, క్రి, నూ.) నన్న యాఫర్వణు లాచ్చిక క్రియల విస్తరించి సాధింపలేదు 1521

భాచీయ మమిఠా త్మర్ర జేళ్యాచి త్ర న్వభావయుక్‌

తచ్చిత్ర తానుముక్తవా్థ పూజ్యపాద సుభాషిలే.

భూయసీ జేళ్య శేష లోవవర్హాగమక్ర్రతి:, (విక,

అజం జళీ శారి. అహో, 32౨)

తృగ్షత్చదం పరిగ్రావ్యాం యద్య త్పహృదయే హి

తమ్‌ (వికృ= ఆజం ౯౩ కారి అవో, 3౭౧ఫు)

కల్పతరువు 2౨౨ విష.---వీనిలో, *“ఆత్తారోదీత్యాదికి ౨౯౬ విషయము నందున్సు “భామేయిమికాాదిక్కి *తచ్చిత్ర తేళ్యాదికిని ౮౮ 1 విష, ౨౮౧ విః ౨౮౮ విషయమునందును “భూయనీళ్ళాదికి ర౮ 2 ౨౧౯-౨౮౧-౨౮౩-౨౮౮ విషయములందుకు "త _త్తత్పిదమి ళాదికి ౮రా ₹ ౨౩౩ ₹ -౨౮౮ విషయము లందును వాఖ్య చేయయిడెను, ఆం ధ్ర కీ బ్రచింళామణి ీయాపరిచ్చేదమున ళబ్ద కొనను డు సంస్కృత సమ్ముక్రియారూపసాధన ప్రక్రియను వ్యతిలేశాదౌ ఛావిని చాత్‌ సాది తది సూత్రములచే వివరించి యట్టి సూత్రములనెల్ల నాచ్చిశ్ళక్తియల విషయమున యథానంభవముగా నువయోగించుకొనవలయునని యుపదేశించి యట్టి - యాచ్చిశ్యక్రియల రూవములం దనంతములగు వన్హాదేళాొది విశారములు గల్టును గాన సట్టి ఇార్యవిశేషలనెల్ల మహాకవి వ యోగానుసారముగాం గల్పించుళొన వలయుననుచు వశ్లాగమో విశేవ ఇతా్యదిసూ త్రము నుప దేశించినవా:డయెొగ్టును వన్హాగమ ఇతాది:.-పురుమేషు=ఉ_త్తమఫురుషూదులందును వచనేషు = వళ

శ్యాదివచనములందును అనేష ఇాపీి = తద్ధ క్థాద్యర్థరు లందును, వగ్గాగమః = (ఇది యాచేళాదులకును నుపలత్త్సణను) వర్షాగము వన్తాదేశాదిశార్థములు, విశేహః = చింతామణిలోం జెప్పంబడిన సామూన్యవిధులకు విశేషవిధులగుచు వది ట్లును ఈవిషయములనే భామషేయ మమిళా తత్రేళ్యా దరధర్యణకారికలు విస్త రించి చెప్పుచున్నవి, శాని యట్టికార్యజాతము నంతగాం బ్ర,ల్యేకించి ద్వితీయా "చార్యుండును నివరింపడ యొక, బాలనవ్యాకరణమున నట్టి కార్యములు కొన్ని వివరింపంబడి నవి, అట్టివిషయములనెల్ల బాలవ్యాకరణాదులనుండి "ట్రై హపింపనగును,

ఇ కారవ్మకృంబు లు_క్తంబులందలివి పరంబులగుచో

బాలవ్యా. యాకు సకారంబగు. ౫౪ 3.59 విమ చేయు - చేసీరి - చేసీ - చేసికొను - చేనెకు = చేసె డిని = ఇతా్య్థాదు లెటుంగునది. క్షం]

1522 లద్యక్రవరక “యా కు “సోవచ్చు (ప్రాసాదివ్ర యోగములు [3౨౨1వ సంజీ,] సంజీవని 3౨౨ ₹ విష-=కల్పతకువులో 3౨౨ విషయమునం జెప్పంబడిన రీతిగా నూ3గారు వివరించిన యొచ్చిక ,క్రియారూవసాధనవిషమయ॥ విధులలో నిది యొకటి... ఉ_క్రంబులందలివి = 'బాలవ్యాకరణమున నీనూత్తమువజుకుం జెప్పయడిన వచే మాగ మాదేళాదుల మొదటనున్న ఇద్వక్రృంబులు = ఇకారమును “ఎ - వీ లును (ఇకారసాహచరస్థమునం దాలవ్యములుకాని ఒ-టిలకు గ్ర హణము లేదని మొన్నునది బరంబులగునపుడు పూర్వస్టికథాతువు తుదినున్న యకారమునకు సకారాదేశంబగును, ఉదా;ఎాచేయు+ళఇగరి = చేనీరి, ఇందలి ఇ ఆనునది బా చీ + ౧౭నూ శ్రృమున విధింపంబడిన * ఇ"గాగనముముం, చేయు? ల = వేసి ఇందలి “బి అనునది బా, క్రి 5౮ సూత్రమున విధింపంబడిన త్తి చవ త్యయము, చేయు? ఇ+కొను = చేనీషొను ఇందలి వి అనునది బా, కీ" స్‌ 3 సూత్రమున విధింసం బకిన అీగాగనముము చేయుఎ+ను = చేనెనుు ఇందలి ఎి అనునది బా, క్రీ” ౧౬ న్యూత్తమున_ విధింపంబడిన డుజ్జున కాదేళశమైనది చేయు+ఎడి+ని = చేనెడిని ఇందలి ఎ అనునది బా, [క్రి ౨౩ సూత్రమున విధింపండిన “ఎడి” గాగమ సంబంధమైనది, ఆదిళబ్దముచే బా ీయాః ౧౭.౨౩=౨౨౪౬-౮ఆ నూూత్రములచే సాధింపంబడిన చేనీనవాండు = చేనీనకా = చేనెకును (తద్ధక్షార్థక) = చేసెదను - చేనె డున్‌ - (ఆశీరర్థక) చేనెడివాండు - చేనెడువాండు మున్నగుచోటులందును సకారా 'జేశంబగునని యొన్నునది. ఉ_క్రంబులందలివి యనుటచేశం ట్ర కృశస్మూత్తమునకుం దర్వాత వా, క్రియా ౭0 స్యూత్రమున విధింపంబడిన ్రే రణేంచుగాగము సంబంధి యగు ఇ్లి కారము పరమగునపుడు సకారాదేళము రానేకదు ఉదా.-ాచేయు+ ఇంచు = చేయించు - వ్రౌకొంచు - మొ స్తన్లై - అరయుషాన్లిక = అరంంక (యాం కృ, ౧౨ సూ అలయుగన్తెక = అలంక చేయుశల్త = (బౌ కృ, ౨౨స్ఫూ చేంం, మున్నగుచోటులందును వకారాచేశము యాకుం గలుగదని యెజుంగనగును వప్రయోగములు:--క.....చే స్లీతి వారలకిట్లు నికృతి నయుట లగ్గే(సభా, ౨ ఆ ౧౮౬పు క ఊ రిరుండయి దానిచుట్టు విడినెన్‌ (ఆర ౧ అ, ౧౫౧) క చే స్రమరికొంచుం బొడువ గ డాస్టీనం దద్భుజముతోడ, =. ..24(ఆది ౬ ఆం ౨౦౬పు క చేనై నఘము తతృలముం చేనేశం గుడివెంగాని శతికువునెడన్‌ నా 'చేసీన శ్రార్యములే దేం జేనితి మాజొండుగీడు నెండదు నన్నున్‌ (శాంతి, 3 ఆం ౨౫౧౧, శా చేన్లేశం బృథివీళు లందికొనంగా శ్రీ ఫపుణ్యతోయంబులం చేనైన్‌ మజ్టనం. (నిర్వ ౧ ఆ ౨౬) సీ వేస్తవి వడగాలి నోస్తినలేం దీం శొశ్వాంరుం గని మవ్య మెక్కునట్లు (వన్ని, కు ౭ ఆ ౮౯౭ పు, (నోయు+ళన = నోనీన

(భా, క్రి, ౫౫ సూ) చున్‌ - చున్న - చున్నాండు = మొ రూపములు, 0528 క, నోసిన డెందము పగులంగ నానతి ౨46640 90(భెస్క్రం సుంద ౨౨౩౮) (హై ప్ర, యోూగములెల్ల యతి ప్రానగతములు నన్న్మయా ళత్తర్ణే తూతశ్సా నోస్తప్య స్వాచ్చ పూర్ణచిన్టురపి 3౨9 విషయము (ఆం. చిం సంధి, 3 శారి, అవో, ౧౯౫౧౯౬ ఫ్రం కల్పతరువు 3౨3 విష£._దీనికీవజకు ౨౧౦ 2౬ విషయమున వా్యాఖ్యచేయం బడెను, చువర్షకంబు పరంబగునపు డన్వాాదుల కుత్వలోపం బే బాలవ్యా ని నుస్థానంబున బిందువేని విభాష నగుం౫౫ కి౨3 1 విషయము అన్నుశ్నాండు - అఆంచున్నాండు = అనుచున్నాండు = అన్ఫును = అంచును = అఆనుచును అకు - కను = కొను = తిను = మను - విను, ఇవి యన్యాదులు, సంజీవని, 3౨3 క విపః-దీని కీవఆికె ౨౧౦ 00 విషయమున వ్యాఖ్య చేయంబడెను, సూ 'త్తములో *చువర్గ్శకము” అనుటచేవత బా, ఈ ౧౪ సూత్ర మున విధింపంబడిన చివర్శకమును, బా ,క్రి ౮3 సూత్రమున విధింపండిన “చున్‌” వర్ణశమును శ్రపాంపబడుచున్నవి, కావుననె సూరి "అంచును = అంచు న్నాండుల అను ద్వివిధములగు నుదాహృతుల నిచ్చెను చింతాదుణిపత్‌మున నిట్టి దై్యైవిధ్యము లేదు, చురితి క్రియాపదానాం సర్వేసూం వర్తమాన కాలే స్యాత్‌ ” (౨౯౬-౩౧౪ విషు అని యందు విధింపంబదెను ఆ.వె అంచుం వ్రత గలి లించుకొనియె (సభా, ౨౪, ౨౯౧పు కా ప్రూచద్భూషణ, 4, 46.==వై యంచుల్‌,. .4444న్రీహరీ యంచున్‌.......=..పా మృంచుం చోటెం4:4. (మను, ౨ ఆ, ఇ౮ా పృ, మున్నగు వ్రమోూగములు ౨౧౦ ౨ విషయమునం జూసం బడెను, చాలవ్యాకరణమందలి యిీసందర్శములోని “౫౬ ఉన్నళబ్ధంబు పరంబగు నపుడు, 464646 * గర్హి చేదాద్యర్థనాంపంబయిన యుండునకు, ** ౨449 అను సూత్రము లీవజకు 8౧౫ 1 ! విషయమున నుదాహరింపంబడినవి, అచటనె వీనికి వ్యాఖ్యచేయంబదెరు, టవర్ష్మకః శీయా_న్తే సా ద్భావాస్టే సౌసమాస నన్నయాధర్వ రొకాః పూర్వస్య న వికారో నో _స్టన్నిన్‌ లోవళ్చ 3౨5 విమయము. కస్యచిత్‌ * (విక్క (క్రియాం ౧౯-౨౦ కారి, అవోం రణాణా ఫు)

1824 ఆండ్ర మొ, చోట్ల *డా” కుం భ్రాసస్థితి కన్సట్టదు [3౨ వీ, కల్పం]

నా త్పరస్య భవే ద్దస్థ్య డాదేశో వారు వర్ష కే(వికృ,

శ్రీయా 36 శారి అహో. ౫౦౮౫౧౧ ఫు)

అన్యేషాంచ చ,యోగమహితానామ్‌, (ఆం చిం,

౧౩ కాం నంధి, అహో, ౨౩౭).

కల్పతరువు, 3౨౮ వివఃి_-వయి కారికలలో టవర్షకఃం. ౨ .కస్థ చిత్‌ ” అను కారిక కీవజ క 30౯ విషయమున వ్యాఖ్య చేయంబడెరు అన్యేషాంచేత్యా దికి ౨౧౦౫ విషయమున వాసఖి్థి చేయంబడెనుం, విశృతివి వేకక _ర మార్చిన “ఉవర్షకః (క్రియా_నే స్యాత్తను పాఠము సరికాదనియు 30౯ విషయమునంటె విమర్శింప బడెళు, వూర్వస్యు న వికారో నో, * అనుచొచ్పున అంట-వింట - తింట - వ్రళ్ళతులు నన్నయాధర్వణసమృతములు శాకున్నను దిక్కన శ్రీనాథాది మవ కవులచే నంగీకృతనులంణ9 భారాళము ౯6 ట్ర యోగింపంబడి యుండుటచేక సూరి యట్టివాని నిట సంగ్రృహించుచున్నాండు (బా శ ౫౮౫౧౯ స్తూ తస్మిన్‌ లోవళ్చ కస్య చిత్తనుటచేత ఉండుట = ఉంట్క మండుట = మంట పండుట = వంట* మొదలగునవి సర్యసమ్గుశములగుటచే వానినిసంికము సూరిగా రిచట నుపదేశించుచున్నారు. (దా + “లోకా స్తూ నాత్‌ పరన్యే త్యాది;--రువర కే = రువర్శ్శక పరకత్యమున్క నాత్‌ పరస్థ్థి -

దసస్థ = అను - కను - విను మున్నగు థాతువ్రలలోని నశారమునకంఠె" బరమైన దశారమునకు డాదేశః = డకారాదేకము వా = వికల్పముగా నగును, అనుదురు నున్నగు “నూవన్హాంత ఛాతురూపములలోని నకార దకారములకు నడుమ నున్నటి శారనుం “నాత్సర న్యేతి విధానసామర్థ్య్భకుంనంగాని అన్యేహెంచ ప్రయోగమహి కానామో అనుచొమ్చునలాని (౨౧౦ ౫ విష వకల్చ్పముగాలోవీంచును, అందలి నశారము నిండుసున్న వైకల్పిశముగ నగును, ఉ అం ద్ర, ఆండ్రు, డాదేళాభావ వతనున నెల్లెడలను అన్యేషాంచే *తాది సూత్రముచేతనే (౨౧౦ ౫2 విషు పాథయీకోల్లోవము కల్లుచుండును, తే.గీ అమర లోకళనివాసుల యండ్రు విబుధు లా కురు ఇెత్రవాసుల ౨ ౨ (ఆర ౨ ఆ ౨౫౯), లేనీ ఎటుంగు మెల్ల ధర్మములకు నెందుంబెద్ద యండ్రు, సత్యంబు ధర్మజ్ఞులైన మునులు, (ఆది, ౪ ఆ ౯౬ పు చం, నీ కరుణయ వేచి మండ్రు (ఆది, ౨ ఆ, ర౭), ఉల్లోవము కల్దలా మిగిలిన నకారము నెజసున్న యగుటకును డానిమింది దకారము డకారమగుట కును క్రానగత నన్నయప్ర రరూాగము లభించ లేదుగాని భామాస్వభావమునుబట్టి యట్టి లుప్తోశారళ నకారనుం నెజసున్న యగునని యొన్ననగును, ప్రాసగతములు

(నా, క్రి, ౫౮౫౨ నూ ] నన్నయఉందురో మొ, దీ లోసమువాడండు. 1525 కామింజేనీ వ్రైచోట్ల 'డాదేశము నన్నయ ప్రయు_క్షమని నిర్ణయింపంఠరాదు గాని “నాత్సరస్య్థ భవే ద్దష్య డాదేశో వా రివర్గకేి ఆను నధర్వణవచనమునుబట్టి 'జా'చేశమును నన్నయ ప్రయ్యూగించెనని యథధర్వణుందు విశ్వనించె ననుటలో సందే వాములేదు. రువర్శక పరకత్వమందే కాక తిజ్‌ ప్రత్యయ మెద్ది పరమైనను “దు - తి వర్శకములకు ముందున్న నీవర్గకము చోట విశల్చ్పముగా నెజసున్నను భట్టారకుండు ప్ర యోగించెనని య్యాక్రింది ప్ర యోూగములచే విశదమగుచున్నది. మజియు నట్టి యెడల నున్నబిందువువిరాంది “తి వర్ణకము నితల్హముగా టి వర్ధ మగుననియు విశద మగుచున్నది. ఉ.. .. ...ట్రోవ్యలై యొదిరి చత్తురొ మందరొ మానబేళ్య రా (ఆది, ౮ఆ ౪జి పు, చ,ం.....=ఉ త్పలదళనేత్త విందుమ, 'యవత్యము మేలని (ఆది ౫ ఆ ౯౦),క.444, * మూ మవోగుణకులు ని త్యము నిందు నారద,., *92440(ఆది.. 8 ఆ ౫౬౧. మధ్యాతమరము,.. = ౨. అతత లేబోధికుండు నా విందును, (ఆర ౨ ఆ 3౨0) ఆంవె.... *.ఆరెటిం జే కొందుకయ్య యొట్టి కమళతులైన (ఆది. 3 ఆ, ౧౯౩), క, మంటి వారు దేహ మంటం గంటి నుమాధథీకు నసుకకంటకు హరు ము కంటి: గజకంటుం జూడం గంటిం గా ష్ధుండ వైతిం గడుం బుణర్టమునన్‌ (ఆర, ౧ ఆ, 3836)

తిక్కయజ్వ పయి నన్నయాధర్వణ సమతరూపముల తుల్భనా్యాయనున రువర్ల కేతరవర్షక పరకత్వముందును *దూ వర్మక *దికారమునకు డా దేశమును విశల్బ మంగా బ్ర 'యోగించెను. అక్లై ఉండు 'థాతువ్చనందును * దూోవర్ష్మశ పరకత్వమునం బాత&క “డూోవగ్గ లోవమును (టవర్ష క పరకత్వమునందువలెనె చూ 30౫౯ వివ, నట్టియెడల నిల్చు నెఅసున్నమింది “దోవర్షక దకారమునకుం బాత్వీక డాదేశమును సోమయాజి ప్ర యె+గించెను, మతియు నన్నయ ప్ర యోగించినరీతి నే యిీసందర్భ ములోని నువన్షాంత థాతులందలి నెజసున్న మింది “తినర్శక తకారమునకు *టిత్వ మును దిక్కనాదులును నిత్యమంగానే ప యెరాగించిర,

భట్టారకుం డెచ్చటను * ఉండు” థాతు *దుినర్లమును “*దు- తో వరక పరకత్వనున లోదీంపంజేసి యెంతమాత్ర మును బ్ర రెకాగింప లేదు, * ఉందుదును _ ఉండితిని” అనురితినే ప్ర ళొరంూగించుచువచ్చెను,. ఆశ్లై రువర్గ కేతర వరకత్వమున “దూవర్ల కమునకు డత్వమును న్నైతము నన్నయ ప్రరయెకాగింపలేదు, ఆ “కొందును మున్నగువానికిం బరా్యాయనుగ *“ఆకొండును అనురీతి ప్రరొణూగము నన్నయ భారతభాగమున మచ్చునికేని లేదు,

వ్రమయోగనులు:--ఉ ఎండకు వాన కోర్చి తనయిల్లు ప్రవాసపుంబోటు నాక

యాం కొండు నలంగితి న్నిదురకుం దతి దన్పెం4*, ., అనక 24404 =,(విరొ, ౧

1526 విండునుీ మొ డత్వము తిక్కన్నప్రాసములలోం గలదు (3౨౮ వి, కల్ప] ఆ ౧౩౫ (ఆశలి+ఫోందున్‌ = ఆం కొండున్‌ గిడుగువారు సంస్కరించిన యప్పకవీయ ము ద్రణమున నీపద్యము థ=ధ ద=ధి మున్నగువానివంటి వర్జ్మప్రాస సందగ్భమున ఆం కొంటి నలంగితినోో అను పారముతో నుదాహరిం చుట యవిమర్శనమూలకము తాళన త్త మాతృకలలో నిట ఆ కొందు అని ప్రాభంగముతో లేఖక ప్రమూదమునం బడియున్నది క గాండీవధన్ను నాహవ పాండిత్యము దలం5 నతని భండనమున మా ర్కొండ్రునని యొకండు గడంగుట గొండం గని తగరు దాశం గోరుట గాదే (ఉద్యో ౧ఆ ౨౩౭) క దండను శాహాయంబును ముండితయుం గమండలున్రను మోత మొసం వె ట్లండేని లింగ మంలకు న ఖండక్షాన ప్రదత్వకలనము గలదే (ఫాంతి ౬౪ఆ ౧౭శా తే-గి విండు నారాయణ వరాయణుండు పాత కములు గెలిచి వెలుంగు బకళాదు తన్ను నా శ్ర యించినవారికి నతులమెన వెలుంగు నొస గంగం జాలుట వేధచేంత (ఆను ౪ ఆ, 8౭5౪వ) ( వేధచేత అనుచో వేదచరిత అని తాళవ త్తమాతృళలు) క కృతా ఫ్థండనయి వెంప్రలేజముం గండును (స్నొ్సి ౧ఆ ౫భ్ఫా నీ .. .ఆ.వె. +. = స్వదేశవర్తులమై చూచి కొండ మెల్లపనియు రండు వేగ (మాస ౧ ఆ ౧౭౩) చ అనుటయుం గ్ర్రీడి యిట్టులను నాద్రుపదాత్మజు జన్మ మాపగా తన యనథార్థ మం డ్రడియుం దప్ప దతండును వాని నేయంోో ను నతని నేయుచందమున నూల్కొంని యశ్యుల నేయుచుందు చాండనితర వధ కాయుండగు నాయనం దాం ఒడనేయు నుగ్రతన్‌ (భీష్య 3౩ఆ 3౧౧పు (నేను వయుచుందున్‌ = వయు చుండు దును ) ఇచట - వీను = అర్ట్బనుండు వాండు = శిఖండి ఆయన = భీష్ణు డు వావిళ్ళ వారి నుద్రణమున వయుచుందు అనియె యున్నది ఇట వయుచుండువాండన్‌ అనుపాథభము సంగీకరించినచో భీష్ణు డితర వధ్యకాయం. డనవలసీవచ్చును వీయు చుండున్‌* అను పాఠము ఆాళవ త్త మాతృకాగతమగుటచే నది ఛావ్యూమని బాల కనిళరణ్య కర్తగారి యాళశయము (బాలః ౭2౫ ఫ్ర టిప్పణము ఆవకము నందును ఉందును” అను రూపమునుండియేకదా ఉండుశుి (నేశు అనుదాని డత్వనును సాధించికొనవలయిను నీ *, * ఉందురు విదుర యుయుక్సు సంజయులు (ఆశు ౧ఆ 3 వు (ఉండు రన్నను శ్రతిలేదు (విస్తర) ను.న్నగురూవముల నంగీకరించినవిమట నేకడా యందలి సున్నమింది దివర్ష మునకు డత్వము గల్లునని చెస్పవలయును. అండును - విందును ముష్నగుచోటులలో నా త్పరస్య భవే ద్దస్య 'డాదేశోవా రివర్శకే” అనుడాని నూననా్య్రాయముననే

(వా, కి “టాం ౬౨ నూ) “ఉందురు లేనపుడు “ఉండురు ఎట్లు! 1527 కదా సున్నమింది దాకు డాోవచ్చె ననవలయును “ఉందురు మున్నగు పరాయ రూపముల స్టీతియుం బయి్ర క్రియకు మూల మనందగును సోమయాజి *ఉంకురు = ఉండురు అను ద్వివిధరూపములను చవాడినపవ్ర రరూగములు కల్పతరువునం జూవం బడెను రంగనాథరామాయణమున నట్టివి 'ప్రాసస్థలమునం గలవు ద్విపద ఉందుే యందున్సై యుగ్రభావమున సందేహ మేటికి సౌమి_త్ధ్రి యిటకు (రంగనా కిష్కిం ౨౫రో వు యూ ము) అంద్దు వైగంధర్యు లచ్చరల్‌ సురలు నుంద్తు కాచోటుల నోడళ వెదకి (రంగనా కిష్కిం ౨౫౯ ఫు యూ ము) ప్రానేశరములగు పెక్కు చోటులందు రంగనాథరానమూయ-*మున ఉందురు ఆకునది మూవట్టుచున్నది ఇట్టిస్థితిలో బాలకవి శరణ్యకర్హగా రీ క్రిందిరీతి వ్రాయుట (ఎవరుచూతుకని మిక్కిలి సావాసము వీటిలో వివ మేమి టంకు-నన్నయకాలము మొదలుళోని మూడు నాలుగువందల సంవత్సరములవరకు ఉందును _- ఉందునుం = ఉందును - ఉందురు అనేరూవములు కష్ట లెవరూ వాడ లేదు (చాలక 2౫ వృట)ం ప్రాచీనగ్యంథముల ముద్ర్తణములలో ఉందునుిఆనురూప మెచ్చటనై నం బడియుండి నచో నది సరికాదనియు నచట నేకు ఉండును అనురీతినే సరియగుపాళమని యెన్నం దగుననియు న్మీక్రిందిరీతిని నొక్కి వక్కాణించినారు అచ్చువు స్తకములలో తవ్చీ చారి ఎక్కడనయినా కొత్సరూవము కనబడితే తాటాపవు స్తకాలలో ఆపాళము అట్లా ఉండదనే మాకు నమకము మేము లెస్సగా పరిశీలించి మరీ చెక్పుతున్నాము * దీని టిప్పణను. _- అచ్చుఖారతము భీష్మ 1 38౧౧ లో వయుచుందు వ్ర ప్రతిలో వయుదుండు శాంతి * ౧౮౧ లో *ఉందు వ్రాతవ్రతిలో ఉండు" ఇళ్లు తక్కినచోట్ల * (బాలక ౭౫ పుట)

బాలకవి శరణ్య్థక_ర్త గారు స్థలాంతరమున ఉకు ఛాతుసర్ర నంగికరించి యి ందిరీతిని వ్రాసిరి వన్నయతిక్కనలు అక్కడక్కడ ఉన్నే* అనేనూపము వాడి నావ వరిరూపము 9ఇపి? ప్రశ్నొద్ధకమైన వీకారము తీసివేస్తే *ఉన్నుి నిలు చును ఇవి ఉనునుి యొక్క వికారము తద్ధ కార! నే వ్ర థముఫురు మైళకవచనము, ధాతువు ఉను శావలెుు విను - తిను వంటిది ఉనుదును = ఉనుదుము ఉను దువు - ఉనుదురు ఉనును - ఉనుదురు - తద్ధర్మ ఉనితిని - ఉనితిమి, ఉనితివి - ఉని తిర్కి ఉనెను (1) ఉనికి () భూత ఉనుచు - వ్రేరణ - ఉనికి (శృదంో (బాలక, ౭౮- ౭౫ ఫ్ఫు ఇట్లు *ఉను థాతువునే అంగికరించునవుడు * ఉనుదురు = ఉందురు ఆను రూపములు నా త్పరస్య భవేద్దస్య డాదేశో వారు వగ్శకే” అను ప్ర శృళాధర్వణ శారికచొవ్వున పాథీశదముగు “ఉందురు అమురూవ మధర్వణవమ్ల్హత మే యనకతీకచే | “ఉందురు ,ప్రాచీనరూపము కాదని వీరెట్లు చెవ్చనగును 1

1523 “ఉంటిని అకురీతివి తిక్కనయు6 బ్ర యోగింపలేదు (3.5 వి, కల్ప ] సీ. తమ్థులందలు సుఖ ముందుకే నీదు సఖులు సుఖులె (ఆశ్ర ౨ఆ ౪౭) ఇట *సుఖకుండురే అని కాని సుఖముందురేి అని కాని పశింవనగును నన్నయ యిట్టి “ఉండు థాతు డు లోవము నెచ్చటను శ్ర యోగింపండు,. ఉండు ఛాతుభావార్థక రూపమును ఉంటి అను *డు లోసముతోం ్రాసస్థలమున సోమ యాజి ప్రరెరాగించెనేశాని నన్నయ యెొచ్చటను బ్రయొోగింపలేదు (30 విషమ మూ క వహరియును గీరీటియును.. + చలుపుచుంకుదు రంద యఖ్యరువురు నశాత్తులు,. ౨ (నభా ౨ ఆ ౧౧౨ వు తే.గీ చి దళశులకు వాధ నేయచుండుదురు వారు ౨ , ౨ (ఆర౪ళ ఆ ౫౫ నన్నయచెె (ప్రాన యతిగతము) క నాయొద్ద నుండుదేనిమ దీయ రధాశ్యుములకు = (ఆర ౨ ఆ ౧౩౧పు ఇళ్లు ఉంటిని” మున్నగురూపములను నన్నయ, (వ, యోగింపండుః ఉండితినిన్‌ అనురీతినే చ, మయోగించును క మిీరిందుల కందలుం జను బేరం గ నేనంద యుండితినిసభం జూడన్‌ ౨. (భా ౨ఆ ౧౩౯) కళ కడుం 'బెద్దకాలముండితి మొడంబడి. ౨ (ఆది ౭ఆ ౨౫౯) తిక్కనాదు లిట్టియెడల ఉంటిని - ఉండితిని అనురీతిని ద్వివిధముగాను బృ రొకాగింతురని నేంటి 'వెక్కు సండికుల యాశియము నీ.. = = తేగీ ఆడ కుండితి భీష్ణుండు నస్తగురుండు 6 9 (ఆశ్ర ౧ఆ ౨౧) లేగి. . శోక వనధిం చేలుచు నుంటి వివ్యనటం గంటి =. (ఆశ్హ ౧ఆ 3౧ కాళవత్త మాతృశ) లేలుచుకుండితివ్యునట(వావిళ్ల వారిప్రతి నీ నీవరయంగ సుఖావ్నావ్లిం గొజు త లేకుంటినిం జనవ్చకు ..

(ఆక్క ౧ఆ ౨౫ కాటాక వ్రతి లేపండితి వావిళ్ళవారి ముద్రణము ఉంటిని అనుదాని టి వర్ణము (ప్రాసస్టానగనత మయియున్న వ యోగము తిక్కనభారతథాగ మందును గన్నట్ట లేదు నువశ్తాంత ఛాతువ్టలందుమూ ఈ్రమె యట్టివానిని సోమయాజి ప్రాసస్థలములందుం ఛయోగించెనుు, కం వింకే,. కంకే 4, ౨, అంటం గట్ట దగునే(ఆను ౧౪ ౨౮) 4 ఈ వనంటలవానిచేనీన యవార్థవరా శ్రమ 'మొండుచోటులం గంటిమె వింటిమే (విరా 95 ఆ ౨౨౯)క మంటల = = ఆ కొంటిం గంకే , ౨ , (ఉ వారి 3 ఆ ౧౩౨) ఉండుధారు డు లోపము చేయని రూపమును దిక్క్వయజ్వు 'ప్రానమునం ఛు యోగించెను, క, ఒండొరులకు రతకులై యుండుదు రట్టుండ .. *.(థాంతి ౩ ఆ, ౨౦౦) క, అని మునిపతి * = ఆతని వినితిమి యిశ నొకటి వినగ వేడుక యనుచున్‌, (నిర్వ, ౭ ఆ ౯౭పు ఉ ఉండితిరే సహింపం గని యున్న విధంబున నుండ కిప్పుడీ కొండుకవాని నమ్ధి. . = (నన్ని ౧౦ఆ ౫౩౮) గీ. *, .. అతనిం జంని

(బొకక. గం సూ] తిదు-టం పరకత్వముందలి విధానములు 1520 శా కే నమోధ్యకం జనితినేని (ఛాస్కం యుద్ధ ౧తూ ప్ర ద్విపద వండినం దిన 'నెట్టివాన్తైన శికున్చు లుండంగం దార నై్లైకోండురే లుట్లు (బసవ ౪ ఆ ఆకార డీర్ధవూర్వక నువగ్గాంత థాతున్రలకును చను మున్నగు థాతువ్రలకును *నుి స్టాన మున బిందువుగాని దుంతి వర్షకములకు డు.టి' అను నాజేశములుగాని రా'నేరవ్ఫః చనితిని _- ఆనితిని - వూనితిని = మానితిని చనుదును - చనుదుము - ఫూనుదును = ఫపూనుదుము మొ తి.దు- టలు వరంబులగునపు డన్వాదుల ను స్థానం చొలవ్భాకరణ బున సున్నయు నుండు డు లోవంబును విభాష నగు వివవణము సనా 9౨6 1 విమయము అందురు = ఆంట ఉందురు - ఉంట వతంబున ఆను దురు = అనుట ఉండుదురు - ఉండుట = ఇత్యాది సంజీవని 3౨౮ 1 విషష అను - కను - కొను - తిను - మను - విని ఇవి యన్వాదులని సూరి బా క్రియా ౫౫ స్తూ 'శ్రవు వివరణమున వ్రానీయున్నాండు, బాషక్రి ౧౮ సూత్ర్తముచే విధిం బడిన తి వర్ణశమును, భా, టి ౨వ సూత్ర మున విధింవంబడిన దు వర్శకమును ఖా ఆశీ" ! సూత్తమున విధింవంబడిన టివర్షకమును బరం బగునఫుడు అను మొదలగు ఛాతువులతుది “నుివర్శ ముచోటం బూర్ష్మబిందువు నిల్చును ఆనశ్సై *ఉండూ ధాతు డూ వర్షము లోవీంచును వైవాని లోని దువగ్గకమె చా కీ 890 నూత్రముచొప్పున ది వర్ణకముగం బరిణ మించును గాన నయ్యిది పరమగునపుడును 2 కొర ఫ్టోములు గల్లునని యెలుంగునది, అన్వాదిగణము పరితగణ మగుటంజేనీ చను-ఫూను మున్నగు థాతువులందుం బయికార్యములు జకుకునా యని సందేహింప నక్క లేదు, కల్చ్పతరున్సన నుదావా రించిన ప్ర యోూూగములచొవ్వున 'నేశత్సూ తత్ర్తయీా ౧-౬౨ స్సూ సాధిత రూసములన్నియుం గ్ర్రాచీనములే యని గ్రహించవవలయును అను+దుషరు. అఆనుచోం బ్రక్ఫతనూ శ్రముచే దునర్శక వరకత్యమునం బూన్హానుస్వారము నిల్వంగా అందురు అనురూపము నీద్ధించు చున్నది ఇళ్ల అను,టి అనుచో భావార్థక _టివర్గక వరకత్వమున ధాతువుతుది నువర్మకనము చోట నెజసున్ననిల్వంగా అంటి అనురూపము లభించుచున్నది. 9శ్లు 'దుంటి వర్గకములం పరమగునపుడు *ఉందు ఛారతువునకు *డు వర్శలోవను కల్లంగా ఉందురు ఉంట అను రూవము లేర్చ్పడును ఇన్లై తక్కిన *ఆందును - అందును _ ఉందును నా! మున్నగురూపములను సాధించుకొననగును ఈసూ త్త

1580 "వీటికావ్యాఖ్య వివరణము సరికాదు (3౨౮ 1 వి సంజీ] ముచే వచ్చు నెజసున్న వైభాషికము గాన నయ్యది రానిపత్‌మున “అనుదురు = అనుట - ఉండుదురు - ఉండుట మున్నగురూసనులు నిల్చును, తోవర్షకనుం పర మగునపుడు కార్యవి'శేమము నుత్తరస్యూత్ర మున విధింపవలసీయుండుటం జేసి ౫ట నుదావారించ లేదు ఇట చిందువుమోంది తదలకు నిత్య వైకల్పిశంబు బాలవ్యా లయింటడ లగు ౫౯, కత కస విమయము అంటివి = అనితివి అండురు - అందురు ఉంఎటివి = ఉండితివి ఉండురు = ఉందురు

సంజీవని 3.90 | విమ -_ల్తఎ = వూర్వసూత్ర, ముచేత సిద్ధించిన బిందువు మింది = పూర్మచిందువ్టునకుం బరముగా నిల్చిన త - దలకు = తకార దకారములకు, నిత్య వైకల్పికంబులయి = వరుసగా నొకట నిత్యముగను నొకట వై కల్పికముగను, “టట - డిలగున్‌ = టకార డకారయుి. లగును నెజసున్నమింది తకా రమునకు టికారము నిత్యముగా నగుననియు నట్టి నెజసున్నమిాంది దకారమునకు వైశల్సిశముగా డకారమగుననియుం దాత్సర్య్యము డకారాదేళశము పాథీకము గాన డత్యాభావవమమందలి యథాస్థిత దకారమునకుం బూర్వసూత్రమున నుడా వాకు లీయంబడెను ప్రకృతసూత్ర్రములోని. ఇటీ ఆను శబ్దపు స్యారస్థ్రమంచేం బూర్వస్మూత్రముచే విధింపంబడిన నెఆసున్నమిందమా శ్ర మె ట్టి ట-డ ల యాదేశము కల్గు నను నర్థము 'నెన్నునది కావున వంతేము అందము” మున్నగు చోటులం దిట్టి 'ట-డి ల యాదేశనుం కల్లనేరదని గ్రపొంవవలెకు,.. బిందువు సోపన నీమార్పు జరుగుట సవహాజకునుట సరళా దేశాది ద్ర్వుశశార్య్ర వ్రక్రియంబట్టి విశదంబి (భా సా పే ౮83 ఫట ఈ వేటి ఛ్రాంత సరిశాదు ఇచటి ట-డిల యా'దేశము సరళా చేశమువంటిది కాదు, పరమమగు (విందువ్రూర్యక) తకాకము చోట (బిందువూర్వశ) సరుమ టకారమే నిల్చ్బుచున్నది అక్షై సరళముగు దకారము చోట సరళమే యగు డకారమను నిల్చ్బుచున్నది, మతీయు వంపకముం - అందము మున్నగుచోట్ల సున్నసోకన నిట్టి యాదేశము రానేకదు గాన నిది కేవఖము సవా జముకానేరదు, ఉదాః-అను+తి+వి = అనుచోం బూక ససూత్రముచొోప్పూన ను వర్షముచోట 'నెజసున్న నిల్వంగా “ఆంతివి అను రూప మేర్చడును అందలి నున్న మింది తకారరూపవాలంశ మునకు టకారా దేశము రాగా అంత్‌ స్తశవి=అంగా ట్‌ +ం్పశవిఎఅంటివి”ి అను రూపమేర్పడెను, సూ శ్రములోని త ద ల కనంగా *“తకార దకారము లనెడి వాలంళనులకు ట-డి లగు ననంగా టశారండకారము * లనెడి

[భా క్రి ఇ౨ సూ] *దివక్షక పరకత్వమందలి యుత్వలోపము, 1581 వాలంకళము లా దేశము లగునని తాత్పర్యము తదలు-టడలు" అను స్థలముల లోని “అకార ముచ్చారణార్థ్రకమని యెఅుంగనగును. వూర్మ్యసూ త్రముచొవ్వున నెజసున్న వచ్చుట వైభామిక మగుటంజేసి సున్న రానిపషమునం బ్రకృతసూత్రము నకుం బ్రస్వక్రియే యుండదగాన అనితివి అనురూపమే యథాస్థితముగా నిల్చి పోవునని భావము పాత్సీకముగు నెఆసున్న వచ్చినవిమ్షట “టి కారాదేళము నిత్యము గాన “ఆంటిని అను రూపముమ్మాశర్రము నీద్ధించును డకారాదేళశము వైభా మషిళముగాన అందురు అండురుి అకు రూపద్వయము లభించును 'నెజిసున్నయే రానివతేమున "రెంటను యథాస్థితముగా అనితిని - ఆనుదురు అను రూపములి నిల్చిపోవును రువర్షకంబు పరంబగునపుడు సున్నమింది తంద-డ = బాలవ్యా ల యుత్వంబునకు లోవంబు విభాషనగు ౬౨ 396 11% విమ పోషింత్రు = పోషిందురు కొంద్రు, = కొందురు = కొండ్రు = కొండురు,

సంజీవని 3౨౮ ౨11 విష.----ప్రశమ మధ్యము ఫురషు ఒవువచన *రి చ్రల్య యంబు పరంబగునపుడు పూక్వఫ్థితములన తు.దు-డుూీ అనువానిమింది ఉి శారము వైైకల్పికనుగా లోవీంచునని సూ శ్రార్థము, త-ద-డల యుత్య మనంగా తకార దకార డకారములమింద నున్న ఉ కారం బని యర్థము, ఈ బాలవ్యాశరణసూూత్రము అన్యేషూంచ వ, యోగ మహిళానామ్‌ అను చింతా వణిన్యూత్త్రమునకు వివరణను ౨౧౦ ౨5 విషయమున చ్రాయంబడెను,. వ్రయోగ ములును జూవంబడెను, నీ, ౨. లేంగి ఫొండ్రు భూవతి లేకున్న మండ్రె జననము లధిప (శాంతి. ౨ ఆ ౨౫౫4) ఇందు పొందద్రు, - మందద్రు అని వరించినను తతిలేదు ఆ-వె తగిలి జరయు రుజయు (ధ్రైనవశంబున నయ్యెనేని వాని ననుభవింత్రు గాః. (ఆది 8ఆ ౧౯౩) గీ ఉందు రందురు కందురు కొందు రనంగ మందు ెంతురు తగ భుజియింతు రనంగం దగు ీయలమిాంది "రేఫలు చావలిచెస. యక్కరముతోడ శ్నిష్టమై యలరు నభవ (౧౩౦) ఉందురు గ్‌ మము రత్నీంది తని యేల మాటి మూటి కభినుతింపంగ దకవాటాధినాథ తల్లిదండ్రులు రథీంప దల వ కుండ్రై (విస్తు వ్రజల భీమేళ బవావిధోవ

విస్తర 3౨6 1 విషు.--ళ్తందు తలంపకుంర్రి అని ముద్రణ ప్రమాడ మున సర్వలతణసార సంగ్రవానునం బడియున్నది దానినిజాచిమే శాంబోలును నధునాతన లాశ్షుణికులెల్స ఉండ్రి” అని శ్రీనాథుడు ప్రరొోగించెనని వ్రాయ

1599 ఆధునిశవ్యాక్నగ్తల యవిమ్శ్శికవ్యాఖ్యలు [8౨౫ వి నంజీ ] బ్రవనుల (౧౩౧) (భీమఖిండము) అందురు _$ీ వట మండ్రు గొందలు వట మేని యూడలు (౧౩౨) (శవికర్ణరసాయనము) అనుభవిండురు.. ఆ-వె తగిలి అం. అనుభవింత్రు ౧౩౩) (ఆదిపర్మము) లేగీ బలముగలవాని+ బలువురు బలవిహీను లొక్కమై కూడి నిర్జింప నుత్సహింత్రు మధువు గొన నుత్స పించిన మనుజుంబట్టి కుట్టి నిర్టించు మధుకరకులము నట్లు (౧౩౮౪) (అరణ్య పర్వము” (సర్వల ౧ఆ, ౨౯ పుట) బా ప్రీ ౧౭-౧౮ సూత్రములు విభక్తి వ్రత్యయ పరకత్వమునందలి స్వరలోపమును విధించునవి కామింజేసి (౨౧౦౫) సూరి యిట నీసూత్రము నుపదేశించిన వాండయ్యెను. ముజ్జు పరంబగు నఫుడు ఖో శబ్దంబు కొనునకు బవాం చాలవ్యాశరణ భంబుగా నగు ఇం వివృతి బవాుుళం బనుటచేత దీనికి నొశానొకచో నతిచావం 3౫ విమయము బని యెఆతుంగునది

సాగిరి తిమ్మకవి యాసదస్థ్రనును ఉందుర్ము= ఉంకురు అనుదాని కుదాహరించు చున్నానని ఛ్వాశీనవ్రాంతను నైతనము పొటిపరై రి సాథధారణనుగాం బూర్వ పూర్వ లుడాహరి౨చిన ప్రయోగములను స్వీకరిం చుచు దలవిలువులుపెట్టి లమేణ గ్రంథములను వ్రాయుట యలవాటగుటచే నిట్టి చృమాదములు ప్రబలుచున్నవి “ఉండ్రియనుటకుం తల్లి దండ్రు లు రతీంపందలంయకుండ్రి భీము (ఆం భా, అ ౧౦౦ నూ నివృతి ౨౬౫ ఫు,తృ ము వెజయచ్చులయెడం టబ ్మోగ. విధ మెజు(గందగున్‌ * (అన్యేషూంచ చ, యోగమహితానామ్‌) అశుటచే (ఇశారము నకును లోపము గల్టును మమ్ము రతీంఠు వని యేల మాటిమాటి కభినుతింవంగ దతవాటాధినాథ _ తల్లిదండ్రుల రతమీంపం దలంపకుంర్రి అను నీ భీమఖండ చ్ర'యోగము నిద్దష్ట్రము * (నారా, గాణ 8౯౮ శారి ౬౫ వదస్ర క్రియా 3౮౭ వుట ఈగాణపత వివరణక్నర్త తల్ని దండ్రులి అనిదిద్ది యవ థారణార్థక శబ్దమును జొనివీ యచటి గ్ర ంథకృద్వివతీ.తార్ధము నడంగింపం యత్నించెను ఈశ్వరండా నీవు రెముంచుచున్నావని మాటినూటికి న్లాఘిపనేల ? తల్సిదండ్రులు బిడ్డల రత్నీంప కుందురా ఈశుండు తం ద్రినలె రతీ,0చునని ఫావము * ఆకునది శ్రంథకృ ద్వివతీ. 'శార్థను, నీవు రతీంతు వని తలంచి తల్లీ దండ్రు లె రత్సీంపకుండిరి అను నపార్థము నీరంయు బలవఆజిచెను బాగు చ వ్యాఖ్యలో ప్రథమ ద్వితీయ ముద్రణములు “రెంటను ఉండ్రి” అనియె వడియున్నది, కాని వై వారివలె నీతండు బయల, పడ లేదు

[బౌ క్రీ ఓం-ఇం సూ] బాంగు ప్రి లోని యతిచారళ్టాస్థము సరికాదు 1588 ముద్దు పరంబగునపుడు డీర్ధ ంబునకు హ్రూస్వంబును మువర్ష కంబునకు మూముడియు నగు, ౬౧ కొమ్ము - కొనును కొండు - కొనుండు సంజీవని 3౨౫ విప ___3౨౨ విషమయమునం జూవంబడిన ఛాచేయ నుమితా తల్రే, త్యా ద్యధర్వణ కారికలను వివరించుచు సూరి చాలవ్యాకరణమున ననేకము లగు నాచ్చిక్థక్రియారూపవిశేమములను వివరించెళు అట్టివానిలో నిది యొక విషయను ము-డుజ్‌ అనెడి ప్రార్థనాద్యర్థక మధ్యమవురుష వ్రత్యయముల చత్యౌవోరమె ముజ్‌* అనునది యని చెప్పిన జాలును అట్లయినను సూరి యట్టి విషయమునె బా క్రి 9౧ సూత్రమున మధ్యకు ము దుబ్బులు ముబ్బరాంబడు ” అని స్పష్టార్థముగా వచించెను అట్టి ముజ్టు సరంబగనశ్చడు కొను ధథాతువ్టునకు కోఅను నాదేళంబు బవాుళంబుగా నగునని సూశ్రాక్థము బవాుళ మనుటచేత కోఆను నాజేశమున కతిచారంబును గలదని సూరియె వివరించెను అతిచార మనంగా నతివ్యావ్లియని యర్థము. (విస్తర) అలమవ్యే లవీణ ప్రవృత్తి రతి వ్యా!” అని యతివ్యా ్రీశబ్బమున కర్ణము అనంగా ముజ్జు పరమగునవుడే కాక తదితరములగు వ్యతి రేకార్ధ కాది చవ్రత్యయములు షరమగునవుడును కో అను నా 'జేఠళము శ్య్వాచిత్కముగాం. గబ్టునని యభిప్రాయము ఉదా --కొను+ను = కొనుము ఇటం బ్రకృతసూత్రముచొప్పున కోశము అని యేర్చడంగా మూవర్శ్మ కశమునకు మాముడియు కో అఆనుదానికి వ్రాన్వమును నుత్తరనూ శ్రముచొప్పునం గల్లంగా కొను అను పాతీకరూపము సీద్ధించును కశ్లై పొను+డుజీ =కొనుండు అనుచోట సంణతము కో+డుజ్‌ *అని వ్రకృోతసూ త్రముచొమ్పాన నేర్చడంగా నుత్తర సూత్రముచొవ్చున కో అనుదానికి హ్రస్వము కల్లంగా కొ+డుజ్‌అని యేర్చడునుం జ్‌త్తు చిందుపూర్వంబను నను (బా శిత్స ౧౯ సూ చొవ్చున బిందువు కాంగా “కొండు అనురూవము సిస్థించును బా, సంధి ౨౨ సూత్రముచొప్పున నుడితొలి 'హ్రాన్వముమిందిది గాన కొండి అను సార్థచిందుకరూవము కల్లనేదు. ఇళ్ల యాత్మ నేపదార్థ కస్థలములందున్తు ళబ్దపల్ల వస్థలములందును చదివిషొనుము = కహ నన నప పయ యు. ప... సు 2 విస్తర 3౨౫ విష..-జౌతిళ్నాన్త ప్రనిద్ధమగు కుజాదిగ్రవా సంచకము నకం గల్డు శీర్ఫ్రుగమన మర్థమని బాగు ప్ర వ్యాఖ్యలో (బాగు వ్ర 9౫3 ఫు ద్వి ము) విస్తరింపంబడెను కాని యజ్రియర్థ మిచటం బొనగియుండ లేదు, అతిచారః వుం - అతిశయేన చారః - అతిక్రమ్య వా 'చారః = అతికంజతగనునే ఖ జచౌె్చతిళ్శాన్త్ర వ్రనీథ్ధే నుబ్తలాది గ్రవహావఖ్బకసర్థ్ర॥ 440 (శబ్దస్తో,

చదివిళొమ్ణు = చదివికొనండు = చదివిగొండు, వైళొనము = న౨ైళొము - ౩౫ నుండు = న్రైబొండు* మున్నగురూపములు నేర్చడును $౯ో* అనునాదేశమున కతిచారము గల్లునవుడు = చివికోయగలండు - (చదివిొనగలండు. చదివికోండు (చదివిశొనండు - చడినీకోన్‌ (చదివిళొనన్‌్‌ మున్నగురూపములు మహాకవి చృయోగానసాకముగ ,గ్రావార్టిములగును. కవిత్రయము వారిభారతమునం దెచ్చ టను నీ కో” అకునాదేళవు రూపములు చూవట్టలేదు మ, తుది రాజ్యంబు సగంబు నొనడవియందుం 'బేరువంచించియున్‌. (ఉద్యో 35 ఆ జ౭ి” అను పదసమున ముద్రితవు _స్తకములలో తుదిరాజ్యమ్థు సగమ్గు గొవృడవియందున్‌” అనుపాళ మె శన్పట్టుచున్నది, పొమ్లు - రము మున్నగువాని సామ్యుమునను కళ్రా శీ ాస్రీ ట లంశారోత్సుకత్వమునను నిట్టి పాఠమేర్పడెనని విళ్వనీంపనగును కో అను నాబేశమును ముజ్ఞుపరనుగునవుడునై తము భారతకవులు ప్ర యోగించిరని విశ్వ సీంపందగిన ప్రాసాదిస్థలగత వయోగ మొక్కశేని లభిం లేదు నన్నయాధర్య ణీయమున నట్టి విధానమును లేదు, భారలేతరకవ్చుల శావ్యములలో మాత్రమె యట్టివ్ర యోగములు చూపట్టుదున్నవి, నారాయణీయాంధ్ర వ్యాశరణమునం గవిజనాంజనము లోనిదనుచు నీ క్రింది కారిశ యాం ధ్రీకరింపండినది “3౯౨౦గృప్లోతా వికృత" యత్ర _ప్రతిమేధవికేమణే లు బ్నశారస్థ ౯ో ర్టీర్ట స్తభ్రో కం వూర్వ సూరిభిః = క కొన్నుక్రియ వ్యతి లేక విశే షణముగు నెడం దొంటిబుధులు సాధ్గి మణి చాం ఫును బొనరించి కొకారం బునకున్స్‌ దుడిలివీకి లోవముం బొనరిం తుర్‌. (నారా క్రియా, ౫౮ ప, బాలవ్యాకరణ ప్రనీద్ధమగు ముత్త్తునం దెల్ల నీశార్ట మర్వాచీన కవుల్మగ్రంథములలో: గన్పట్టుచున్నది, భారతమునం బెచ్చ టను లేదు, ఇట్టిస్టితిలో నధర్వణునివంటివాండు ముజ్‌ పరకత్యమందైైన విధింపక వ్యతిరేశ విశేషణస్థలమందునూ త్రము విధించునని విశ్వసింపందగి యుండలేదు గాన నీశారిక పవ్రత్నీప్తమనుటలో సందియము లేదు కొనుధాతువునకును ౫౩చే నాత్మ నే పదార్టమున నైన *ళొనుి అనుడానికిని 'శోఅనునడి బవాంళముగా నాదేళ మగునని సూశ్రార్థము” (బాసా, వే ౮3౪ వుట) ఇట్టనుటచేత్య ఫొన్లు - ఇచేగొన్లు = ౨షొండు = వేహొండు = మున్నగుచోట రాదను నపార్షనము గల్లదా 1 అజ న! ళా థి 0 సూరి కొను నకు అని ఇెపస్పియుండంగా నిట్టివ్యాఖ్య యర్హ్శమగునా? కాని యీయతిచారను మాత్ర, మన్మువ్ర్యయు క్తమ]ప కొనునకేగాని సవాజమగు ఫొను ఛాతువునకుం గాదని - గ్రహీంచునది” (వా, సా, వే ౪౩౮ ఫ్ఫు ఇది సరికాదని విశదమగునట్టు గాణపళనివరణనున న్మీక్రిందిరీతి నున్నది ఇది వ్యస్తమంగను ట్రమో

(భా, కి ౬ంం౬ం సూ] 'ఫో అనునాదేశళ్చం బ్రయోగనులు 1585 గించంబడినది *కానుంం జీరికిం నోక లోభము నవాంకారంబు (హారవీలా ఈ ఆ 39౨) “జవ్యనం బిచ్చి ముదిమి కోం జాల మనుచు (విక్షు ౬ ఆ ౧౭౭ ప (గాణ శ్రీయా 3౯౨ కారి ౫౮ ప వివరణము) ఉ కొండని వేడుతోం బనీ డికొండ ధనాష్టలకెల్లం బంచి యి కుండుట (నవైమ ౧ఆ ౫౧ సూరా ని "కొను శబ్బ్దమునొద్ద, ౫౦౫ప్ర తేగీ , దునసు ద్రుచ్చిలి సొచ్చిన మ్తికాండు. వీడు గొని చేసాచి వెలది యఫవుడు (ఉ హరి ౫$ఆ ౧౪౯ ప) దీనినిబ ట్రీమువర్మక లోపమునం గలిగిన. అదిగొ - అదిగో మున్నగు కళావూర్ణ్జోదయాది ప్రయోగ ములును (౨౧౫ * విమ చూ కో ఆదేశమునకుం బ్రమాణములె యగు చున్నవి (౧౦౯ విమ చూ్యూ కొంకను ్రమయోూగములు --దిళ్షివద కర్మంబు త్రాగ చోం గట్టుక్లోం దగునె (బసవ ౧ఆ 3%. ద్వి అదిగొ మృనుచుం జ నందందు నెగయు సదమలోదక కణజూల నుంతయును (బసవ, ౪ ఆ, ౨౮౪౦). ద్వి ఒప్పుకో రాజ్యంబు తప్పేమి యనుండు (బసవుణి ఆ ౮౦ పు ద్వి అదిగో మవోరాజ యంతట బోక (బసవ 8 ఆ ౧ర్ఫాద్వి నీవ కో వివములు బేన్లున కిచ్చి ఇవానకున్నను దత్ప్రసాదంబు మర చేకొండు (బరవ ౭ ఆ ౫౯౭) గీ వాని నూర్చునం బేర్కోని మూనవతియు (శృం నైమ ౧ ఆ ఇవ) మ, 64426 నిమేషవ్యా_ప్తిం హైకోని దృక్‌ సరనీజమ్జులు *, == *,(శృం నైమ ౫ఆ ౧౮౨) వీను ఖ్రార్థింపం వైకోక యిట్రివాని కళా, ౮ ఆ కనా, . కొ 4, + సలవై నెక్కించుకో జూవ్నావీ (విజయ వమయొోధి లోంతు ఫీ నెంళొల్సెనో (పాండు 9 ఆ ౧౪౪్భ,. * ౨ కిట్టివి "సెక్కువ్ర యోగములు గాణవపతవివరణమునం జూపంబడినని

కొనుథాతువునకు వ్యతిరేక ప్రేగ్ధనాస్థక ను డుజ్జులం పరమగునపుడిట్టి ౯ో + అనునాదేళము కల్గనేవదు ఉదా.--హొనకురు - కొనకండు - చేళొసకును = శేహొనకుండు - చదివిళొనకునుం - చదివిళొనకుండు = మొ “కోకుము” మున్నగు నవి సాధువులు కానేరవని యెఆుంగునది అట్టి ప్రయోగములును "లేశ

౬౧ సూ వా్యాభ్యివాలము దుబ్బులు వరంబులగునవుడు వూర్వసూత్రోక్ష మగు “ళో అనుదాని దీర్ధమునకు హ్రార్మమును “మువర్షకదునకు మాముడియు నగునని యర్థము ఉదా.--కొను4ను - కోసము = కొమ్మ. కోగడుజ్‌ = కొర డుజ్‌ = కొండు, “ళో అనునాబేళము రానిప[యమున్వ 'ఫొనును = కొనుండు అగును బాల, సమూ ౧3 నూత్రముచొప్పున ద్విరు _కృచుకార సరకత్యుమున 'ప్రస్వము నీద్ధించునుగాని డుజ్జ పరంబగునపుడు హ్రస్వము వచ్చుట కీసూత్ర,

31586 ఉహ్ఫతి = పరిణతి = సంవృతి క్రియలు [9౨౯౬ వి కల్ప) నూవళ్యక మగుట'చే నువర్ధ్యక పరకత్యమునందలి హ్రస్వవిధాన మనువాదమని యెటుంగునది ము డుజ్జుి లలో డుజ్‌* పరళత్వమునందున్యూత్ర మె హ్రస్వము వచ్చు ననునది "మొదలగు నపార్థములు కల్లకుండుటన్రై యజ్టియనువాదనును నావళ్యశమె యనందగును కొనుథాతువును సంబంధించు రూవసాధనప్క క్రియయంం దద్విషయక మహో కవిప 'యోగనులును బూర్వసూ, త్ర వాఖ్యలో విస్తరింపంబడెను. ఇృంకం ట్ర శత సూత్రము రమ్ము - రంకు పొమ్ము = పొందడు, "లెమ్లు - "లండు, కము = కండు "లెమ్ము = లెండు మున్నగు వెక్కుస్థలములకు సాధకమైయున్నది అట్టి యుప “రాగ మాయావిమయముల సందర్భమున చ్రుగర్శిందయకును ఉపకృతి పరిణతి సంవృతి భేవా త్రీవిధా శీ్‌యూ వుషు అ్వాది ఉపకృతి రథ భూ జ్యూదిః పరిణతి రనాస్థ తు ర్దో వసా్య్థదిః సారి దుపకృతిః శృదన్తా సా పరిణతి రయ వరన్వితైవ భవేత్‌ సంవృత రవా శాశారా చేయం త్రి విధాసుచ క్రియా న్వేవమ్‌ (ఆం-చిం ,క్రిం౧ం-౨ సూ) (అహో, ఈ౫౭.ఈ)హా ఫు) నన్నయా సా త్సంవృలే రుపకృలే రవ్యభేదః క్వచి నృతః ధర్వణీయము సయథా కాస్త మున్నేయ స్పా ళబ్బ[జ్ఞాన దతీరైః 35౬విమ (వళ్ళ (క్రి ౧కా అహో ౮౬) యథాప్ర నిస్ధి ఛాతూనాం ప్ర "యోగ స్సమతో ఛవేత్‌ వవోప పదథాజ స్యు స్పాధవో భ్యాదయః యాః (వో క్రి ౨శా అహో ౮౬౮ భవతి ఉీయాపదానాం ్రీవిఖానా మించు గాగమో శేళ్చ (అం చిం క్రి, ౫ కారి అవో ఈ౬౨) శేచిత్తు ణిచ మిచృన్తిధాతో లే వాశ్తుతకాగమాత్‌ (విశృ కి ౧౪ శా అహో రణ3 ఫు) అనష్తా చ్చాధాతో న్టాతుత్వ వివతయ్రైవ భవ తీంచుక్‌ (ఆం చిం క్తి ౭కా అహో ౪౭౭ పు పుగాదిశ విశేషస్వ సంగ్రవోవి క్వచి న్మ తః (వికృ ఈ 9 కా అనో రోజూ ఫు) కల్పతరువు 3౨౬ నిమ---ఉపకృతి = పరిణతి - సంవృతి-భేదాత్‌ = ఉపకృతి= ఉవళ్ళతియుు పరిణతి=పరిణలియా, సంవృతి = సంవృతియా ననెడిి, భేదాత్‌ = భేదము

(వాక్స్‌ ౬౪౩మొ '₹0వ౧౨౧సూ ] *“అవళోకృదంత మె యుహృాతిధాతువనరాదు. వలన్య క్రియా = సంస్కృత సమధాతువు త్రివిధా = మూండువిధనులు గలడి యగుచున్నది వువమణ్యాదిః = పున - ణు - మొదలుగాగల ధాకువు, ఉప శృతిః = ఉవకృతియను సంజ్ఞ! గలది అథ = నిమ్తట, భూ = జ్యూదిః? ఆ భూ -జి "మొదలుగాగల ధాతువు పవరిణతిః = వరిణతి సంజ్ఞ్ఞగలది, రజ్జి వస్యాదిః = రళ్లో = వన్‌ మొదలుగాయలది (దూ, విస్త 10 ౨౯౪) అనా్యాతు = తక్కిన సంవృతి యను సంజ్ఞ గలది యగును ఉపకృతిః = పుష్‌ చళ్ళృతిధాతువు, కృదనా = కృత్‌ వత్య యాంతమువంటి యాకారను గలది స్యాత్‌ ఇ అగును, సా పరిణతిః=ఆ పరిణతి - సంజ్ఞగల *' భూ” ప్రభృతిధాతువు ఆయ వ రన్విరైవ భవేశ్‌' = 'ఆయ్‌ - ఆవ్‌ = ఆర్‌” ఆనువానిలో నొకదాని పరిణామముతో. గూడినదె యగును, సంవృతిః = సంవృతి సంజ్ఞగలధాతువు అవాతాకారా = ఆకారమందు నూర్చు లేనిదగుచు ననంగా సంస్కృత థాతు పాఠనమున నుపచేశింపంబడిన యాకారము గలదే యగుచుం దత్సమథాతువుగా ేర్పడునని యర్థము, త్రివిధాసు ఆ మూండువిధములగు ఛాతు వులందున్యు వీవమ్‌ = ఈవిధముగు వ్యవస్థ జ్లేయమ్‌ ౨ తెలియందగినదిం వాలసరన్యు - త్యవోబలపండితులును దదనుయాయి కవిజనమండన నారాయణీయకారాదులున్సు గృత్ప ఏత్యయా_న్తములగు రూపములె ((ప్రాతివదికము లె యంపకృతి ధాతువులుగ నేగృడునని వాఖ్య చేనీరి,. 9ది సరికాదు, ,ప్రాతిపదికములు థాకువులెట్లగును? వ్యొతివదికములవై.. సుష్పులు నిల్చునేకాని తిజ్టులు నిలువనేరవుగదా,. కావున సుబంశవ యూ సందర్భమున సంక్క్పృ ళా జంత ప్యాతివదిశము'లె తక్సకు ప్వొతినదిక ములుగ వ్చేకుననియు వాలంవ ,ప్రాతిపడికములు .వ్రథమైకవచనాన్తాది సద్సళో . రూసమునం. దలత్సశుశ్వే విమకషమున నేన్పదుననియు నుపదేశించినన్లై (౧౬౯ విషయ) యిీవట్టున సయితేము సంవృతులు సంస్కృతథాతు పారోపీష్టథాతువులె తత్సమఛథాతువులుగ 'నేర్పదుననియు నువకృతులు కృదం3 ,ప్రాతిపదికములవంటి యా కాగన+తోం దత్సమధాతువులుగ 'నేర్పదుననియుం జింళామణిక_ర్త యువబే శించె సనుట విశ్వరనీయమై యుండునుగచా, ఉషళృత్శిక్రియా కృష్చ్రత్యయాన్తా స్యాత్‌. = . సంవృత క్రియా 4444==ఉవదేళశాలే యత్‌ స్వరూపం లేనైవ తిస్టతీత్యర్థః ' (అవో, రణ ఫు వవంచ సంక్ఞాత్రయ మన్వన్థకమ్‌ అటెన జ సమివే - లగే ఫర్యగ్ధఃి కృలిః = కృత్‌ వ్రశ్యేభవిథానం యస్యాః సొంఉషృతిః అయాదు కృత్వేన పరిణమత అతి పరిణలిః 4424... సక్యుక్‌ వృతిః= వరణం న్నైయ తేన స్వకావస్య ప్రాప్తి ర్యప్యాః నేతి 0. * (అవో ఈక ఫుట్స ఇట్టి వివ రణము సరిక్హార్తనియం గృదంత ,ప్రాతిపదికమువంటి యాకారముతో నుహృతిఛాకు

1503 “వువణ్యాది రవమృతిః అనుటలోని ప్యారన్వము [3౨౪ వి, శల్చ] 'వేర్చడుననియు6 జెన్పుటమయె యుక్తము పరిశీలింపలా నట్టియర్దను వాచ్యమగు నట్లు స్యాదుషృతిః కృదన్తాభా పరిణతి రయవరన్విర్రైవ భవేత్‌ ” అనునది (కృద నాథా = కృదంత ప్రాతివదికశమువంటిది = కృద న్య ఆభ ర్త ంథకృత్చ యుక్ష పాఠమేమోయని యాలోచింపనగను అందు పా" అనునది నిరర్ధకముగను గన్పట్టుచున్నది కృత్చ్రత్యయములు ధాతువ్రునకుం బరమగునపుడు సంభవించు చూర్చులలో న్మీక్రిందిది వ్ర థానమై యున్నది * ఫుగ_న్త లఘూపధన్యచ (౭-3-౮౬) వుగ కస్య లఘూపధస్య చార్రస్య ఇకః గుణః స్యాత్‌ _ సార్వథాతు కార్థధాతుకళొరాః * (నీ కౌ భ్యాది ౨౧౮౯స్తూ అను సూత్తముచొవ్వున ధాతువ్టుయొక్క యాన ఛాభూతములఐ౫% యున్న లఘువులగు ఇ-ఉ -బు అను నచ్చులకు గుణా చేళ మగుట కృశ్చ్య్రత్యయ పరకత్యమందు సంభవించును అజేజ్‌ గుణః (౧-౧-౨) అత్‌ - ఏజ్‌ చగుణ సంబఃస్యాత్‌” (నీ శా సంజ్ఞా ౧౭ స్తూ 'ఉరణ్‌ రవరః (౧౧౧౫౧) బు9తి శత్రింళత స్పంళ్హే త్యుక్షమ్‌ తక్‌: స్టానేమోఒణ్‌ సరవరస్పన్నేవ వ్రవర్తతే, తశ్రాన్తరతమ్య్యూత్‌ కృళ్ళర్థి 83 త్ర (యివర్గవిషయనున) అర్‌, తవల్కార ఇత్వ త్ర (ఇవర్జ్యవిషమయమును ఆల్‌ *, 4. (సీ కౌ అక్‌ సంధి, ౭0౦ సూ అను స్నూత్రములచొవ్వున అ శారమునకు వీ కారము ఉి శారము నకు టిశారము బు కారమునకు ఆర్‌ి అననదియు గుణములని గ్రహీింపనగును. ఉదాహి--వుమ్‌ఘఖ్‌. = ఫుమ్‌అ = పోహ్‌్మ్‌అ=పోవ ద్యిమ్‌ ఘడ్‌ = ద్యిమ్‌+ అ= 'ద్వేమ్‌+అ ఇ ద్వేష ధృష్‌ *ఘణఖ్‌ = ధృమ్‌+అ = ధర్న +అ = ధర్మ - మొ ఇట్టి కృదంతములవంటి యాశారమె 'లెల్లున నుపకృతిధాతు వనివీంచుళొనును గాన వీనివై భవతి ీచూపదానాం శ్రివిధానా మించు గాగమః * అను చింతానుణి స్యూత్రముచొప్పున స్వా స్థేంచుక్కు నిల్వంగా పోషించు - బ్వేషించు - ధర్షించు అను రూపము లేర్పడును (విస్తవ1) కృత్చ శీత్యయను వరమగునపుడు ఇ-శఈ్కు విస్త్స్త 1 3౨౬ వివంాఘఫఖు _న్త పోపాది కృదంత ళ బ్రములు పోవమణాది శబ్దములవలె సు చ నీద్ధములు గాకున్నను వార్రకరణనిద్ధములగునట్టి శృదంతరూప ములవంటి వానిని నుసకృతిధాతువులుగ నెన్నినగునని విశదవఅుచుటకై సు ప్రనీద్ధ కృదింతళబ్దములు వరశ్శతము లున్నను ఫవ్యమి ఛాతు కృద_న్హ పోషళబ్ట్ద సదృళరూప ముపకృతి కానోశ్చనని గ్రంథకర్త వచించెను అళ్లై నుతి శబ్దమె శ్రావ్యామనియు *నవించు అనునది ఆూవ్యాము కాదనియు విశదసజుచుటన్తై ను ధాతు వువషకృతి యని యుపచేశించెను,

[భా ,క్రిఇకి మొ 8౭0వ ౧౨౧సూం] ఉవకృళ్యాదిరూపసాధన వక్రియ 1580 ఉ-డఊో బు-బూ అను నచ్చులు తుదినిగల ఛాతువులతుదిని ఆయ్‌ - ఆవ్‌ = ఆర్‌ అను పరిణామము గల్టును, అట్టి పరిణామము నందు నట్టిధాతువులె పరిణతిసంజ్బ గలవని యెఅుంగునది. సార్వథాతు శార్థథాతుక యో: (౭-3-౮౪) అనయోః పరయో రిగ్నన్త స్యాబ్వస్య గుణః స్యాత్‌ ,” (నీ శౌ భ్యాది ౨-౪౮ సూ అను సూూత్తముచొప్పున ధాతువ్ర్చతుపినున్న ఇ-ఈ ఉం-ఊ్కబు-ఘూ అనుల్షరము లపం గృత్‌ వృత్యయపరకత్వమున గుణా దేశ మగును, అనంగా నట్టి ఇ --ఈ లకు చిఅనియు ఉ-డఊీ లకు టిలఅనియు బు-బూి లకు "ఆరో అనియు నాచే శములగును, అట్టి వ- ఓ- అర్‌” అనువాని కజూదికృత్‌. ప్రత్యయము పరమగు నవు డీీక్రిందిరీతగల స్వరసంధి కల్లును వఏచోఒయవాయానః (ఇ-౧-౭రా వచః శ్రమాత్‌ ఆయ్‌ -ఆవ్‌ -ఆయ్‌ - ఆవ్‌ వతే స్యురచిలొ (సి కౌ అచ్‌ సన్థి ౬౧ న్యూ ద-ంట-ఐ- హౌ లకు నచ్చువరమగుచుండంగా ఆయ్‌ - ఆవ్‌ - ఆయ్‌ - ఆవ్‌ * అనునని యాదేళములగునని యర్థము, దీనిచొప్పున థాతువుతుది నున్న ఇ - ఈ లకాదేళముగవచ్చిన వి కారమునకు ఆయ్‌ అను నాకార 'మేర్చడున్యు ధాతువుతుదినున్న ఉ-ఊ లకాచేళముగా వచ్చిన టి కారమునకు అవ్‌” అను నాకారము గలుకు థాతువుతుదుదినున్న బు =బూల శాదేళముగా అర్‌ అనునదియే నిల్చును 9ట్టి వ్రక్రియచొవ్చూన నేర్చడిన 'అయ్‌ - అన్‌ - ఆర్‌ అను వరిణామములుగల సంస్కృతథాతునులె పరిణతినంజ్హ్ఞగలవని యెజుంగునది ఇవి కృద్తన్తనులు కావు కృత్చ్రత్యయ రొరూగ సందర్శనమునందుం గల్గు పరిణానముములతోం గూడు సంస్కృతథాతునూత్రములె, వీనివైని స్వార్ధికనుగు నించుగాగమము నిల్చును, ఉవాం--(జయఎఫు-జి- భావే అచ శబ్ద్బస్తో, జి జయ్‌+ళ్తంచు = జయుంచు॥ ( అనుభవ - ఫు - అను+భూచ+అప్‌ ళబ్దస్తో అనుభూ = అనుభవ్‌ + ఖించు = అనుభవించు. (తరి (ర్స స్త్రీ త్యూ+ఇ+(వాజీమ్‌ - శబ్దస్తో త్య - తర్‌ + ఇంచు =తరించుు మొ ణుస్తుతౌ = ణు = నుఖఅిన (ల్యుట్‌) = నో+ అన = నవ్‌ ఆన = నవని” అనుచొప్పున ను ఛాతువునుండి ను=ఐనో = నవ్‌ వంచు = నవించు * అను పరిణతిధాతురూపను కల్లనేరదు, ఫు శ్యాది రపళ్ళతిః అను చింకౌమణిస్తూత్తము'చే నయ్యడి _క్రి వ్రత్యయాంతనుగు కృదంత ,ప్రాతిపది కనమువంటి యాకారనుతోనె తత్సరుధాతువగుచు “ఇంచు గాగమనుః నెనయునని యొన్ననగును, స్ర్రియాం్నక్షిన్‌. (3-3-౯౮) స్త్రీలిడ్లే భావాద్టిన్‌ స్యాత్‌ = ఘఃఇవోఒవవాదః, 4446666 కృతిఃంం 44 “(నీ కౌ 3౨౭౨ సూ ఈ _$ీన్‌ వత్య యము పరమగునపుడు లఘున్హులు నుపథాభూతములు నగు *ల=(ట-బిీ అను

1510 ఫొన్నియుశకృకులే కంచృతులు ఫొన్నిటం ? ణకు ఎనగు ఏ [$1౨9౯౬ వి (ల్ప] అకవానికీని గుణము రాగు వకడితిద (౧౧౫) గిల్‌ కిక్‌ - శర్నెమలత్తే

ఏసు టి క్వల రృద్ధీ న్నస్త (ఫీ కౌ, ఫ్యాది ౨౨౧౫” యూ డి" వవ ఎ నుల = కృతి - భూ. మువ్నగ చోటు 0దు గుణాచేళను కావని "+ “౩౧% బది అట్లగు

న!

టనే *నుతించూ మున్నోగు న “కృతిధాతిరూపబులు స్థ మచున్నవి,

స్యా త్సంవృతే రితా ఫది శాసంవృలేః న సంవృతి థధాతున్రు నకును ఉవక్చలేః= ఉవకృతిథధాకున్చునకున్ను అభేపోవి = భేదము లేకుండుట ము, స్యాత్‌ = కొన్నియెకల సంధవించును సః = ఆయ ేదమ్యి సౌకబ్దృళ్లూన దత్నీళైః = సుళబ్దతాజ్ఞానమందు దాతీణ్య మనంగా సమర్థత గల వారిచేత, య థాళాస్త్రమ్‌=రంస్కృ వ్యాకరణ థా స్తా నసుసారముగ్యా ఉన్నేయః = ెలినిపొనందగినవి ఉదాగా- నినాదము - నినవనముీ మున్నగు _ ద్వివిధ కృదంతరమాపములును టినిద్ధ ములయియున్నవి, అట్టియెడల నినదించు అనునది యుపకృతియ్యు సంవృతియుంగా నోపవుకు, నద్‌ * (ఇద అవ్య శ్తే ఛస్దే అను ఛాతువ్రయొక్క కృదంతరూపను నినది అని యేక్చడును - చానివంటి యాకారముగల నినదీ అను నుపకృతిథాతువువై. నించుగాగముము. వరంగా నపడాది స్వరసంధి నిత్యముగాన (౭౫% విష) నినవించు” అను నువకృతిథాతు 'వేర్చడును, నద్‌” అనుధాతువ్రనందు మార్చేమియు లేమింజేనీ యది సంవృతి యనిపవించుకొనునుగాన నినద్‌ +ఇంచు = నినదించూ” అను సంవృతి ధాతురూప 'మేర్చడును, ఇట్లుపకృతి సంవృతి ధాతువుల కళేదనముం నరయునది ఈ నూ త్ర, నుపలతయణమగుటం'జేనీ యుపిళృతి పరిణతులకును గొన్నియెడల 'భేదములేశ పర్మాక్ర మే జన్మనిచ క (శబ్దస్తో అకుచొప్పున వ్రళవి శబ్దము కృద_న్హను గలదు, దానివంటి యాశారముగల ప్రభవి అను నుషకృతిథాతువ్రనుండి వ్రభవ+వంచు= వ్ర భవించు * అను నుహృతిథాకు వేర్పడనగును చవభూ' అనుధాతువు చే భో = ప్రభవ అను వరిణామమందునుగాన అవ్‌ సరిణతిగల వ్రభవ్‌* అను పరిణతిధాతువువై నించుగాగముముచేరంగా చ్రభవ్‌ +90చు = వళభవించుి అను పరిణతి తర్చమథాతు వేర్చడును ఇట్లు కొన్నియెడల నువక్ళతి పరిణతిథాతున్చల కును నభేదము సంభవించుచుంగునని యెజటుంగునది, పయివిషయముల వహోోబల వండితుం డీ ీ+దిరీతిని చ్రానెను, నినాదాదా్రా నిరావాంతా ళ్ళబ్దా నామలిన్సానుశాసనో శ్రా ఆఫ్లావాప్ల

వవూనోవగ్రవా వ్రమాద వప్రమదాద్యా, నిశ్వాణాద్యా _నికలణా

(పీ ౬౩-౭౦-౧౨౧౩ ]ఉవకృతా్థాదోలా ప్రమూగాసా*కుగ ఇ్రావా? ళం దయళ్చాత్ర, విచ్రేయా క స్మాత్సృండ్యూ క ర్నల ౩వ ఛేనః ర్ధిచిన్మ ౯8 న. థాళాన్త్ర మున్నేయ స్పాళబ్దళ్టాన దతీత్రు (అహో 5జణ ఫు ప్రకవ్‌- ఇకా్యదౌ పరిణ త్యువక్మ్నో రఖేపో విజ్టేయ” (ఆహో ఈోజజ వుట ఆగ్ర హోదిషు సంవృత స తోక రభిన్నరూవం జేమువు. (అమో, ఈ౬౭ ,) యథా వ్రనీస్ధీతిజయథా, వ నీద్ధి = కనిప్త యోగ వ్రనీద్ధి బతి క్రమింపకుండు నట్లుగ్య ధారూనామ్‌ = ఉషకృత్యాడి త్రివిధ థాతువ్రల యొక్కయు, వ్రయోగః = వ్ర యోగము, సమ్థతః = సమ్ధకేమైనద్కి భవేత్‌ = అగును, అనంఖ్యరులగు కృదం తములం సంస్కృతభామలో వెలయుచున్నవనుచు నట్టి కృదంత సదృశములెల్గ నించుగాగమము చేర్చి ప్ర యోగింపనగుననికాని యశ్లై పరీణతి సంువృతు లనుచు నాయా ఛాతున్రలను య థేచృముగం బి, యోగింవనగునని కొని తలంపరాదే," నహ కవు లేయేథాతువుల నేయేయాకారమంలతోం బ్ర, రొరాగింతురో యట్టిమాపములతో మాత్రమె వ్ర మొోూగింపవలయునని ాత్సర్యము. *ని ఛాతువ్రను బరిణతిగం శ్ర యోగింపరాదనియు నుషకృతిగా మూత్ర మె ప్ర యొోగింవలయుననియు. నీన అకు వ్రాయంబడదెను, ఇశ్సు రమ్‌ ( క్రీ "డాయామ్స్‌ థాకునవ్రయొక్కు క వ్ర త్య యాంత కృదంతమగు “రామ'ళబ్ధమువంటి రూపముపంః నించుగాగమమును నిల్చి “రామించు అని యుహృతిగాం ఛి యోగిందరాదు, “ఇంక నన్దానిని “రమించు అనెడి సంవృతిరూసముతోనె కవిప్ర యోగానుసారముగం బ్ర, యోగించనగును, శీజ్‌ (శయన్సే అను ఛాతువ్చన కువషకృతిగాను బరిణతిగాను ట్ర మోగములు వెలయుచుండుటచే ద్వివిధ్యప్త మోూగనుులును సాధువులని తలంచవవలయును, శీ = “భే = ఛశయ్‌+ల్తంచు = శయించు, (ఇది సరిణతిథధాతురూసము,) శీ+అన (ల్యుట్లొ ఇ "శీ+అన = శయ్‌+అన=*శయనాబ్తంచు = శయనించ్కు (ఇది యుషళ్ళతి ధాతురూసము,) దీనిని నామధాతువ్రగా సూరివ్రాయుట (వా, క్రి ఇ స్ఫూ సరికాదు *ళయ నమ్‌ - న - శయార్టియామ్‌ - నిద్రాయామ్‌-శీవో భావే ల్యుటింంం400ట (శబ్ద చిం. అనుచొప్పున శయనళబ్దము కృద_ నను గాన తత్పదృళథాతుపు “ఉహృతి యనందగును, నామథధారతువు కానేరదు, (3౨౪౬ 11 వివ కవిశరోభూవణనుం నం దువకృత్యాదులు మిక్కిలి విఫ్రులనుంగా నుదాహరింపంబడెను, నంస్తుతిం = వ్రసుతిం, (హ్రఖ్‌ స్తుతౌ అనునుతిం - సమ్మతిం - (మన అనబోధనే) సంతోవి, _ సంతోనిల్లుచున్నాండు ఇతి ప్రాకృత సమం రూపమ్‌-పోన్స ఇతి సాదేశాత్‌ , సంతనీంచు ఇతి సంస్కృతభవమ్‌, (తువతుమ్త్రా, రోమిం (రవ రోప్రేం44449, =” అని యీరీ శిగా ననేవములగు నువకృతిధాతువులు చూపంబదెను,. (అవోం జరం రట! ప

కేకల కవిశిరోభూవణో దావారణ విమర్మము [3౨౬ వి, కల్చ] ఇటు చూశ్చటలో స్తు3ం - రోషిం” మున్నగురితిని ఛాతున్చలతుదిని బ్తరో అను చానిం చేర్చియే యహోబలవండితుం డుడావారించెన అస్లై సంవృతిధాతువుల నన్ని టిని శృం అనుదానిని జేర్చియే యుదాహరించిను పరిణతిధాతులపు మాత్ర, ముట్లు చేర్చక శయ్‌ మున్నగురీతి నుదాహరించిను దీనినిబట్టి ఇంచు అనుదానిలోని వూర్వభాగమునూ '్రన్యు సం మేపాభ్మిప్రాయమునం 'జేర్చెననియుం బరిణతులందు సంస్కృతే ప్రకృతులకంకచం గొంతవైలతణ్య (అయ్‌ అవ్‌, ఆర్‌, పరిణా నము ముండుటచే వానికి ఇం అని చేర్చపన్నను భేదము ెలియునని వానికిః 'జేర్చ లేదనియు దోంచుచున్నది ఉపకృతి సంవృతుల కట్లు చేర్పనిచో నవి సంస్కృత వశళృతులె ( ప్రాతివడిక ధాతు యను ఫ్య్రంతి కల్లునని తలంచియుండును, శయ్‌- (తీ. - తయ) పరాజయంవ్‌ (జి. జయే) సంశ్ర్రయ్‌ి (శ-శ్రయే) * అనురీతిని ననేకము లగు పరిణతిధాతువ్రలు దచూవంబడెను (అహో, ౬6) అర్థిం - (అర్థ యాజ్లా యామ్‌్స్‌ ఖచిం (ఖచ బన్ధనే) అనురీతిని 'చెక్కునంవృతిథాతువ్రలు చూపం బడెను, (అవోః ఈ౬జ౭ వ్రు ఇట్లుదావారించుటలోం గొన్ని పొరపాటు లున్నట్టు కస్పట్టుచున్నది. వచిం (వచ సంధాప్సే వ్రణమిల్లుచున్‌ (ణము వ్ర వ్వాత్వే శబ్దే అనువ్నర్తిం = వ్నర్హిం (వృత్‌ వర్హన్సే చుమ్చిం (చుబి చుమృన్సే అనురీతిగలవి కొన్ని యుపకృతిధాతువుల పట్టికలో నుదాహృతములయ్యొను, వచ = చ్ర ఇమ = అను వర్త - చుమృ” మున్నగు కృదంతళబ్బములు కేవలము నప్ర సిద్ధములు, కోశము లందు లేవు ఇట్టివానిని సంవృతిథాతువట్టికలోం చేర్చుట యు క్తమని తోంచెడిని ఆగ్రహోాదిషు సంనృ త్యుపకృతో్యో రభిన్నం రూవమొ” (అనో ౪౬౭ వ్రు అను రీతిని బయివానివిషయము నందును నువళ్ళతుల పట్టికలో శ్రాయనైనలేదు, * వ్రజ్వ లిం సంవృతిరూసంవా ” (ఆహో ఈ౬రీ ఫ్య, అనురీతి సుపకృతుల పట్టిశలోం గొన్ని టియొడ్డనూ, త్త మే వాయంబడెను, మటియు చజ్వలి అను కృదంతళబ్ద్బ మ ప్రనీద్ధ మగుటచే దీనిని గేవలసంవృతిగానే యుదాహరించుట యు _క్త్స మనందగును వవోపప దేత్యాది:. భ్యాదయః యాః = 'భూ-కృ- సృ మున్నగు కొన్ని థధాతున్చలుు ఉపవద థాజవవ = ఉనవద సనూసగతనుంలంయః యున్నఫుడు మాత్ర మృ సాధవః = కెలుంగునం దత్సమములె చ యోగార్హ్హములగును,. ఇట నుటచేత భనించు = కరించు - సరించి మున్నగురీతి నియ్యవి రథీంచ్చు పోషించు మున్నగువానివ లెం గేవలరూపనుతోం వ్ర యోగార్హ్యములు కానేరనని ఖాననము, ఇంక నట్టి కతిపయథధాతువ్రల్కు గతిసమాసగతములగుదువే కెలుంగునం బ్రియో గార్హ్హుము అగునని యెజుంగునది, వ్రక్శతనూత్రములోని *ఉపవది ళద్దము గతి

(ాం,కి, ఇ8 మొ, 80వ ౧౨౧ సూ.) *“భూంక్యమొ గతిననూసనుందె వాడుక, సంజ్ఞాకళ బ్బపరమని యెజుంగునది, (విస్తర కః ఉపవదశబ్బమునకు వాస్థకరణ ప్ర స్‌్ధ మగు “తల్రోవవదం సృమిస్థమ్‌ (3-౧-౯౨) (నీ కౌ తక్పు, ౭౮౧ సూ, అను స్యూత్తమునం జెప్పణుడిన యగ్టమేశాశ వైరీతి నర్థముచేయుటకును టమాణము గలదు * ఉపపదమ్‌ = న = వదన సమావవదే = సమిపోచ్చారిలే వదే - వ్యావర్త శీ యథానామోత్తరే శర్మవర్తాది - లేనే సమభివ్యాహృత స్వార్థ పోమక వదే యథా-ప్రవోరాదా ఫైకి = ఉపోచ్చారిరం పదమ్‌ (శస్దాం చిం) నంస్కృృత వాస్ట్రకరణమున గతిసంజ్ఞయు. దాని సమాసము విషయమును న్మీక్రి ందిరీతిని సూ తి! ౦వయబడెను

• ఉపనన్షాః క్రియామోాగే (౧౮౪౮౨౯9) గతిక్చ (౧-౪-౪౬౦) ప్రారయః శ్రీయాయోణే ఉగ్గ సంజ్ఞా గతి సంజ్ఞాళ్చ స్యుః - వ్ర - వరా-అప -సమ్‌ = ఆశు అవ -నిస్‌ = నిర్‌ - దస్‌ -దూర్‌ _వి-ఆజ్‌ -ని-అధి- అవీ - ఆతి-సు - ఉత్‌ అభి - ప్రతి - పరి- ఉప - వలే ప్రాదయణొ (సి శౌ సంక్హాా ౨౨-౨౩ స్తూ

జి క్‌ ల న తన

(విస్తర 1షు. “పగతిప్రైదయః (౨-౨-౧౮) వలే సనుగ్ధేన నిత్యం సమన్య స్తే,

విస్తర 1 3౨౪ వివి.” తత్రోనపదం స్పక్పమిళ్థ్రమ్‌ (3-౧-౯౨) సక్తన్యు న్తే వదే “కర్మణి.-(సూ. ౨౯౧౩) ఇర్యాదౌ వాచ్యల్వేన స్థితం కుమ్మ్ఫూది తద్వాచకం పద ముపవద సంజ్హం స్యాత్‌ - తన్మింశ్చ సల్యేవ వక్యమూణః వ్రత్యయః ప్యాత్‌ ఎ (నీ శౌ తర్పు, ౭౮౧ సూ *డఉవవద- న, 4. వ్యాకరణే వ్రశ్యయాకి విధాయక సూశ్రే స్నష్వమ్య న్తపదేన న్టిశ్యమావే వడే (చ యథా - కర్మణ్యణ్‌ ఇర్యాచా కర్మణీతి స్కృమ్య న్తం వదమ్‌ అణ్‌ చశత్యయవిధానే ఉవపవదమ్‌” (శస్టస్తోం, (కుంభం కరోతీళ్యాది స్థలములందు కుంభాడివదమం లుమవద సంజ్ఞగలవి) గతిపంజ్ఞాకములును నుపకదములు కావచ్చును. “వస్తువ హు (వ్యాభ్రుళబ్ద్య లే ఆదో ఘ్య్రా ళబ్దే నోవవద సమాస “ఆతశ్చోరసన్లే. *ఇతి స్వష్వమి నిర్దేళాత్‌ - వేస్తు ఆఘ శ స్దేన గతిసమాస ఇత” ౧దాలకు, వ్యా ఉపవదమతకిజ్జితి సూ శ్ర (7౮౨ నూూం వ్యాఖ్య) మతెయు స్వక్యమిని న్టేళస్టలమంలందెల్ల ని యుపవదము స్థితి సంధవిం

ళ్‌ క్క పదు, “ధః కర్మణి త్ర న్‌, భువోభావే, ఇత్యాదా న _శ్తమ్యు స్త మగ్గని'ద్దేకక మేన, వ్యాఖ్యానాదితి భామ్య న్రైయటాదిషు స్పష్టమ్‌” (భాలను, తత్రోపవద మిఠ్యాది సూత్ర (౭౮౧ సూ వ్యాఖ్య), ఇట్లనుటచేతనే యునసదళ్‌స్టమంనకు: బైరీతిని

నే

శ వ్రార్ధచింఠాదుణ్యు క్షరీతి నర్థము చేయం'ెను, గ్‌

విస్తర, 12 3౨6 విమమిోఉననస్ణ బలా థ్ధాళూనా మనేకా్గర్వమ్‌, తద్తుక్త మభియుశ్తైడ.. ఉపర్లేణ థాత్వర్థో బలా దన్యః ప్రతీయలే వ్రవోరావోక సం

శరకక్ష. * గతినమూసమంలె *“భూంక్ళి మున్నగువానికి వాడుక - [33౯౬-వి, కల్ప.) * (నీ కా తకు, ౭౮౧ స్తూ (విస్తర ).:444.=“గతిళ్ళ (౨౩ స్తూ, ఇత నువగ్తరూసనే. - ఊర్య్యాది చ్వి డాచళ్చ్ళం, (౧౪.౬౧) వీలే శ్రీయాయో”గే గతి సంజ్ఞాః స్యుః - ఊరీకృత్య (ఊరికరించు = అంగీకరించు) కుక్లీకృత్య (శుక్లీళ రించు = ెల్లనిదిగాయే యు) పటపటాళ్ళత్య (వటపటాకరించు = పటపటయను శబ్ద ముచేయు), ==,4=,=,ఊరీ = ఉరరీ = ఆవిన్‌ - ఆదరానాదరమయోః సదసతీ (౧-౪ ఇ9) సత్కృత్య (సత్కరించు) ఆసత్క్బృత్య. ,..=..=.భూవణేలమ్‌ (౧-౮-౬౪) ఆలం కృత్య (అలంకరించు), =, =... ఫురోఒవ్టయమ్‌ (౧-౪-౬౭) పురస్కృత్య (శ్రరస్క రించు), *,444,తిరో కనక్ట్‌ (౧-౪-౭౧) తిరోభూయ. విభాహాళృణి, (౧-౪-౭౨) తిరస్కృృత్య (తిరన్కరించ్చు. సామౌత్స్రభృతీనిచ (౧-౪-౭౪) ళృణి బా గతి సంజ్ఞాని స్యుః, - చ్వంగ్థ ఇతి వాచ్యమ్‌ (వా, ౧౧౪౨) సామోత్కృత్య సామా త్క్బృత్వా”, (నీ కౌ తత్పు, 2౬౧ మొ, ౭౭౫ వ స్ఫూ, ' సాశాత్‌. - ప్రాదుస్‌ - నవస, మొ. , ప్రాగర్భవించు = నమస్కరించు - మొ, _

పయిరీతిని గతిసంజ్ఞుగలవానితో సమనించియున్నవుడే భూ, కృ, సృ మున్నగు ఛాకువులకుం 'దెట్లునం దత్సకురూప వ్రరోూగను గల్లును, వీనికి వర్థస్తముగం యోగము లేదు, భవించు = కరించు - సరించు మున్నగునవి _యసాధువులం, హోర వివోర వరివోరవత్‌, ఇతి- .ళ్చి త్తూపసర్టంబన్థ _మనవేన్యైవ థా ళూనా,మే కార్ధత్వ ముక్షమ్‌ = “ీయావాదిత్య మాఖ్యాతుం వ్ర నద్ధాాః వద లః 1 యోగతో ఒకువ వాన అవేశాగ్థా హీ ధాతవ ఇతి. ఆతవవ పొచాొ కుర్విక్యాద్దౌ వ్యాకరణ భామేరై కరోలే ర్న నార్థకత్వం ప్ర వఖ్చితమ్‌” (అవళో, ౪౬౮ ఫు

విస్త 17 336౬ నివవ--కుగతి ప్రాదయళి అను సూ త్త మున రెకాగ విభాగముచేనీ యర్ధమును గ్రహింపవలయును, “కుప్రాదయః = గతి; అని -రెండు న్యూత్ర్తములనుగా విభజింపనలయును, " కృుప్రాదయః - ఇత్కి గతిః ఇతిచ యోగో విభజ్య లే, . కప్రాదయః సుబ్బన్తేన సమస్య న్హే గలిస్తు సమ్థేన సనుస్యతే, ఆతి బ్నన్తళ్చ సమాస ఇతి వ్యాఖ్యేయమితి . యావత్‌ ...., గతికార కోపపదానాం కృదన్వై స్సహ సుబుక్స త్తేః ప్రాక్‌ సమాసో వ_క్తవ్యః,.....ంగతినమాన ముదా హరతి - వ్యాఘ్సీతి - వ్యాజిఘ్రతీతి వా్యఘ్రః - వ్యాజ్‌ వూర్వాత్‌ భ్రూథాతోః “ఆతశ్చోపనగ్షే ఇతికః, జ్య* +. =. అదోఘ్రాాళ బ్లేన గతిసమాసః ఆఘ్ర$కచ్దేన వేః గతి సమాసఃలి (సీ కౌ, బాలమ, వ్యా ఉపపద నతిచ్చేతి సూత్ర, (8౮౨ స్తూ వ్యాఖస్థ్ర,

(బా క్రి౬39 మొ 2౪0వ నూ) ఇంచుగాగమమను నిల్చుస్టలములం, ]ర్‌కిర్‌ చింకామణ్‌స్తూత్ర ములోని * ఛభ్వ్యాద మః” అనుడానికి భ్యా దర్దదాదీ జువో ల్యాది ర్టివాది స్పారది రేవచ తుదాదిశళ్చ రుథాదిశళ్చ తన ్రారది చుశాదయః” అను చానిలో6ం చెన్పయడిన భ్యాదిగణమని యర్ధముచే యరాదు, “భూ - సృ అనునవి భ్యాదులలోనివి, కి అనునది తన్వాదులలోనిది (భూసత్తాయామ్‌ - సృగతా డుకృ్కణ్‌ కరణే,

భవతి అఈఊయొాపదానా మికౌర్టిది.-= ల్రివిథానామ్‌ = ఉపకృళార్రదులగు మూండువిధము.లై న ీయోపదానామ్‌ = ధాతున్చలకును్కు కల్తంచుగాగమః = “ఇంచుక్‌* అనెడి యాగమము భవతి = అగును. గేళ్ళ ఆ ణిజర్ధమునకును ననంగాం చ్రే రణార్ధమునను ధాతువ్రనప *ఇంచుక్‌” అనెకిడి యగు పోమ- భవన్‌ - వస్‌ ఎ మున్నగు. త్రివిథములగు థాకువులవైని “ళ్తంచుక్‌ * అనువది యాగమముగ నిల్చును, ఇది స్వాగ్థమందే వచ్చునుగాన. నిడి చేరటవలన నర్జవిశేష 'మేమియంం గల్దదు, ఇట్టి స్వాస్టైంచుక్కు, చేరినవిమ్తుటనే వానిపయిని “తిజ్టులు నిల్చును ఇంకం ద్రేరణార్థమున నెల్ల థాకువులకును ననంగా నించుగాగమాంతములగు నుపకృతా్యది ధాతువులకును నించుగంతములగు నంగలాదిథారకువులకును నించుగంతములగు నామధాతువ్రలకును వండు మున్నగు నాచ్ళికఛాకువులకును “ఇంచుక్‌ అనునది వేజు నిల్చును, ఇది యర్థవంతముగాన దీనిని బ్రత్యయమనియు వ్యవహరింపవచ్చునుం క్తిత్తగుచు వర్ణ వృద్ధిరూపనునం 'జేకటచే దీని నాగమమని వ్యవవరించుటలో విరోధము లేదు, కిత్తుగాన నంత్యానయవమంగ్‌ నిల్చును, ఉదా?---పోమ+ళ్తంచు = పోషించు - అనుశాభవ్‌ +ల్తంచు = అనుభవించు వస్‌+ళ్తందు = వనీంచు ఇట్టి థాతువులవ్లై లడాదుల శాదేశములగు. తిజ్జులు నిల్చి సకూపకక్రియలును టాడి వ్రృత్యయములు నిల్చి యసమాపకక్రియలును '్పేడును, వయిరీతిగల యించుగా గమాంత థారువులకును *వండు మున్నగు నా ద్భికథాతువులకును దుదిని వ్ర ఇశాసమున త్తించు అనునది నిల్చినవీదప దానిమై6 దిజ్జులును 'టోది వ్ర త్యయనుం లును నిల్చ్బుటచేం ట్రేరణాన్ధకములగు సమాప శకాసమాపష్కకయ "లేర్పడును, వాక సమ్నూవ్లీని చేయు క్రియలు సమాకములు వాక్యసమా_్తిని జేయ-జూలనివి యసమా పక ి యలు, ఉదావంా-పోసించెన్‌ = అనుభవించెన్‌ - వనీంచెన్‌ పోషించుచున్న వాండు - అనుభవించుచున్న వాండు - వనీంచుదున్నవాండు - మొ ణిజంపములకు:. పోషింపవించెన్‌ - అనుభవింపించెిన్‌ - వనీంపించెన్‌ - చదివించెన్‌ - వండించెన్‌ = “మొ, వీనిరూపపాధన వ్యక్రియ ముందు విశదీకరింవంబడును ॥

సంస్కృతవాళ్షకరణమునం బేరణారమందు “ణిచ్‌” అను _వతర్ణయము విధింప బడజెకు తు € లీ వ అనుప్షోనికిం “ట్రే రణార్థమునకని కా

శ94

1516 చ్రేగణము అంత ర్భానీక వ్రేరణము నానుధాతువ్ర (3౨3౯౬ వి, కల్ప) “త్రక్ప్రరొతాజనో హేకుక్సు. (౧-౪౨ కర్తః ప్రరరూజకో "హేకుళంజ్ఞ! - క_ర్శృసంజ్ఞళ్చ స్యాత్‌ ” * హేతుకుతిచ (3-౧ ౨౬) ప్రయోజకవ్యాపారే వ్రేష శాదా వాచ్యే ఛాతోః 'ణిచ్‌) స్యాత్‌ - భవన్తం ప్రేరయతి = భావయతి. ... == ట్‌ (నీ కౌ ణ్‌చ్‌ వృ, ౨౫౭౫౨౫౭౬ స్సూ “తర కర్తుః ప్రయోజకః ప్రవ _ర్హయంళా = తల్పే95కః .... భవ_న్తమితి:.-చేవదత్తో యజాక్థి భవతి - 3ం వ్రేర యతి యాజకః ఇక్య్యాద్య స్టే భూథాత్వర్ధస్య భవనకర్ధి ముఖ్యశర్లా యజ్యూ - తస్య యజ్వభవనే వృవ్త్త య౫తా యాజకాదిః ప్రయోజకః ౨... (ఛభాలకు వ్యా) “రాముండు వనవాసకుంను జేనెని అనుటళో రాముడు కర్త, “కైక రాము నిచే వనవాసమును జేయించెన్‌ అనునపవుడు రాముని వనవాసము చేయుటను ట్రేరించినది శక కావున వనవాసకరణమునందు రాముండు ముఖ్యక_ర్తం వ,యోజ్య క_ర్పయనిన ననవచ్చును. ైక ప్ర ఇెరాజకక_గ

కేచిత్తు ణీచ మిఠా్యది:-_- కేచిత్తు = ఫొందలు, అష్ట కాగమాత్‌ = ఇంచుగా చుమును 'జేక్చనట్టియే, ఛాకోః = థఛాకువ్సుకుండి ణిచమ్‌ = ణిజ్ధముకు, ఇచ్చ వన్త్‌ = తలంచుదున్నారు, ఉదాపాానురియు = కురింంంచు, మెటియు = మెటయం 'జేయు్కు ఆంగు = ఆంగునట్లు చేయు - మొ కం. శితకర పరంపరలు గురి నె నుగ్తృబంధుకగతులన్‌ (విరా ౫ ఆ ౧౪౮౮) ఆపె. 4.4 కలయం బెరసి నవుడు కలితనంబు 1 మెటియుదురు,* *4=., (విరా, ఈ ఆ ౨౨3) మెటియు = మెజటియించు క దవ్వ్వల విజిగినం బౌరులు నవ్వుదురకమె మేలంమేలు నను నాలుకు *46 4 ౨4(ఆగు = అంచు) (విరా ఈ ఆ, ౭౧) గీ, కుసునమువాణుని బాణముల్‌ గూడ నైదు. కరంి నేరిమి వాటించి కరువు గట్టి (కరంగి = కరంగించి) (విరా, ౨ ఆ ౨౭) కరంగు తలంగు మెఆయ్యాదు లంత ర్భావిత వ్రేరణంబులుూ” (ప్రౌఢ క్రి 36 సూ

అన్యుస్తా చ్చాథాతో రిళ్యాదివి--అఛాతోః=ఛాకువు శానట్టి అన్యస్తాత్‌ 4 చ = క్రిరరళబ్దమ.కంకెన్కు ఛాతుత్వ వివతీయైవ = ధాతువునుగా వివతీంచుట చేతనే ఇంచుక్‌ = కందచుగాగమను, భవతి = అగుచున్నది, ఈయించుక్కునయిత నర్ధ వికేమబోధకము కాదు. స్వార్ధమందే యనంగా నామార్ధమునుబట్టి యర్హ్హ ముగా వివతీంచిన యర్ధమంచే యగును, ఇదియు "కి త్తే గాన ాతువుగా విన త్మీంపంబకిన ₹ బ్దమునకషం దోదినే నిల్చును, ఇది యిట్లు స్యార్థిక మనంగా నవ్రేరణ థాకువే యగునుగాన డీనివైని వ్రేరణేంచుక్కు నిలువవచ్చును, ఉదా:.-కరుణాశ్ల ఇందు = కరుణించు (2౫.2౫% 1 విషయములచొవ్వ్చున నిత్యమగు నవదాది స్వర

[బాం శ్రీ ౬3 మొ ౭0వసూం] కరణించుీ మొ, ఉహృాతులు కానేకన్చు 1547 సంధియయ్మొను ఇశ్రై యంతటను "ట్రే హీింవనగునుు, పల్లవగాల్తంచు = వల్లవించు = మొ అంగలాద్యాచ్చిక ళబ్ధములపయిని సం౫త మిరీతిని “వం దుక్కు చేర్చి థాతు వుగా నెన్ననగును, ఉదా;ంాలఅంగలించు. లవ్చగించు, మొ కరణ-ఫుం-= (కృశఉన్స కరుణాఖ్యే రసభేచే,.... ...డీనే - అనాధే- దుఃస్థితే = కరుణావతిచ. త్రీ, దయాయామ్‌ - న్హీ- టాప్‌. (శబ్దస్తో, కందు దయార్థక కరుణాళబ్దము వై. నే ఛాతుత్వ వివత చేని యించుగాగమము చేర్చుటచే “కరుణించి అను నామధాతు 'వేర్చడెననుట యుక్తము, వైనుదావారించిన వుల్లిత్ప త్తి వొప్పానం గరుణాళబ్ధనుం కృదంతమె యగుటచే దీ5ి నుషృతిగా నేల యంగీశరింపరాదని శంకింపంజనదుం థాత్వర్థస్ఫురణ విదూరనులగు కృదంతములనుబట్టి యుపకృతిత్య ముంగిక రించుట సంప్రదాయనుకాదు. “కరుణించి. ఆనుధాతున్రవందుం గృథాత్వర్దథానము "లేదు గదాం భట్టారపని నామధాతూపచదేళ మే. పయిరితిగల సం వ్రదాయమునకు స్ఫోర కమగు చున్నది

పల్ల వళబ్దమువి-- వల్లవః - ఫు - న - కినలరే. *.. =, 4=పలక్టిలే - సంపదా దిత్యాత్‌ క్విప్‌, (వాార్తి వలొంలూయతే ఇతి లవః- లూణఖ్‌, బూదోరప్‌ (3-3. ౫౭) వల్‌ చాసౌ లవశ్చేతి పల్లవః * *. ౨”. (శద్దాం చిం. అనుచొవ్చున నియ్యుది. సమాస మగుటంజేనీ యువకృత్యాది, త్రివిధథాతువ్రలలోం. జేరదన నగును, కావున “వల్లవి అను నామమువైై “అన్యస్థా చ్చాథాతో రిత్యాది ప్రకృత నూ త్త ముచే ఛాళుత్వ వివత్సంచేనీ ౦000చుగాగమము చేరంగా “వల్గవ+ఇంచు = వల్గవించి అను నావధాతు వేర్చడునుు (విస్త ₹) అన్థస్తా దథాతోళ్చ విస్తు? 33౬ విష ఇంచు.) ౩, క్రి ౧ ఇంపు _.... స ఈ" కభిలషించు.. *” (శ రు అనుచొప్పున ఇంచు థాతువే వంచు” గాగమమం సకు మూలమా। యని యాలోచింపవలనీయున్నది తృ్తంచు (లై అవ (క, ఇచు ఇసు త కక్కు, వూర్వశాసనములు కొన్నిటిలో... ==.= “ఎంచు నకు బదులుగా “ఇచ్చు కనంబడుచున్నది. 'అందిచ్చు (1) * అనుచోటలణహాడ ఈమావమే కనయిడు చున్నదిం, * **, మొదట నిడి *ఇచ్చుి అనురూవముగానుండి వీదవ *లంచుీ గా మూ ఆతియుండునని యూహ పొడముచున్నది. *4 0 ఏ” (నూ, రా, ని, “ఇచ్చు పూర్వరూన మనుటకుం దణిన బలమగు నిదర్శనములు చూపలేదు, * ఇంచు” నుండి “చ్చు జనించుట సవాజము, (వై, పా, 3౬6 విసు పరిశీలింప నిట్టిపాన్యుము ఘుణాతయరనార్టయముగం గల్పుచున్నదనియు. నిది వాస్తవముకాదనియుం దోంటె డిని, “ఇచ్చు” నకు మూలము *చశఈి అనునది, “ఇంచు నకు మూలము "ఇన్‌ = మాధుర్యము. అనునది

19. ఆస్తమ మొ ఉపకృతులు కాపను నవోబలముతము [3౨౪ వి, కల్ప] థాతున్వ వివకమైవ ఇంచుగాగమోభవతి - తత్ర - అస్తమ్‌- అవామ్‌ = అంపర్‌. = ఇళ్యాద్యవ్యయారాం సుఖ - కరుణా - వర్ష - మత్సర - వల్లవాదీరాం సుబంత తత్సమానాంచ ఉదాహరణత్వమ్‌,, అస్తమించె నిళ్యాదిరూవమ్‌, ఉకవడి = ఇను మడి - ముమ్లడి - తురగలి - చెంగలి - తొలుకరి - తల్లడ ఇతా్యది దేశ తద్భవ శబ్బరూపా ణరత్రో దాహరణ మితి చ్రేయమ్‌ ” (అహో, ౪౭౭-౮౭౮ ఫు) అని కవిశిరోభూపషణనమున నుదడాహరింపంబడెను వై నుదాహరించినరీతిని కరుణా- పల్లవ” అనువానిని ఉరవడీి తాదాాద్భిక శబ్దరులను నామథాతువ్రు లనుటలో వివాదము లేదు తక్కినవాని విషయము నినుర్శిశ మగుచున్నది ఆ_స్తమ్‌ - అవ్య - (అస+తమి) నాశే - అదర్శనేచ” * ఆవామ్‌ - అవ - (అవాఅను) అవాజ్కా శాస్థ్రం... ౨4ల. అఆర్షర్‌ - అవు - అన్‌+కుడాగమళ్చ, మధ్యే,.... 4 (శబ్దన్తో అమేస్తు” (నీ కౌ ఉశాది ౭3౮సూ) అమ గతాపవం - అప్తా దరన్‌ స్యాత్‌ - తస్య తుడాగమశ్చ” (బాలను వర్ష: న్య్థాత్యా వది వాని కమి కామిభ్యః సి (నీ కౌ ఉణాది, 3ళ౨ఎసూ) వ్యా వరణే,.... నభః స వ్రత్యయ కక్యుర్ధః - వర్షమితిః-ప్రత్యయావయవత్యాత్‌ మత్వమ్‌* (ఛాలము), (అహోబలపతి వర్షిం అశు నుషకతి నుదావారించి యిట నాముథాతు వనుట వింత్స, మాద్యతి పరకృచ్ళే - మదీ వాన్దే- క్యూ ధూనూదిభ్యః కిదితి సరః” (శట్చా, చిం) అనుచొవ్చున 'అస్తమ్‌ - అహమ్‌ - అ_న్తర్‌- - వర్ష - మత్సరి అనుళబ్దములు ఉణా” దస్థంతములు గాన నవి కృదంతములు కామించేసీ యుపకృతిథాతువులు శానేకవు పరిణతి సంవృతులసుటకుః బ్రస_క్టియే లేదుగదా, అ_స్తమ్‌ - అహమ్‌ అనువానిని సాధించు ఉణాది సూత్రములు "లేపన్నను సంజ్ఞాసు ధథాతురూ పాణి వత్యే యాళ్ళ తతః పరే శారా ద్విదా్ర దనూబస్థ మేత చ్భాన్ర ముణాదిషు * (సీ కె ట_త్తరకృత్‌ , 3౧౬౯ సూత్రమునొద్ద), అను భాహీా_కిచొవ్చున శబ్బస్తోమ మహో నిధికోళశమున నట్టివి కల్పింంయడుటలో ననుపపత్తి లేదు * తానిచేమాని (ఉణాది) స్య్ఫూశ్రాణి కాకటాయనముని వ్రణీతాని నతు పాణినా ప్రణీతాని, .....4.ఉణాది వ్రత్యేయాన్నాః శష్దాః పాణినిమతే అన్చ్యత్పన్నా వవ. ..ఉణాదయో వ్యాను త్పన్నాని ప్రాతిపదికా నీతి భామ్చే ఉకమ్‌” (బాలమ నీ కౌ ఉణాది ౧స్స్ఫూ, పయిరీతి నుణాది ప్రత్యయాంతనులు అన్యస్త్థా చ్చాధాతో రిత్యాది ప్రకృత

(బా, క్రి, ౬8 మొ. 80 సూ] పయి యహోబలనుతను సరికాదు, 1519 సూూత్ర్త్రమంనకు విషమయములని యహోబలవండితు డు తలంచి యుండును ఇంక “సుఖి శబ్దము. సుఖమ్‌ - నం. ..శోభనాని పరిఫుష్టాని ఖా నీంద్రియాణి యేన తత్‌ 2 (శన్దా చిం) అనుచొవ్వున సమాసముగుటచే నయ్యది యుపకృళ్యాది "భేద్యత్రయమునం 'చేకదని యహోబలపతి యుచ్దేశించియుండును ఇళ్లై “దుఃఖ ఛబ్దమునై తము దఃఖమ్‌ - న =... దష్టాని ఖా నీంద్రియా ణ్యస్మిన్‌ క (కట్టాం చిం) అనుచొప్పున సమాసమె యనందగునుగాన వదియంం బ్రకృతనూ త్రమున కుదావృాతి కానోవును, అన్హైన నహోబలపందితుండే సంవృతిథధాతూదావారణ పట్టిశలో దుఃఖం లు దు ఖు తత్కృతా, ఏ9 అలి 6 *ంసుఖిం ఉక సుఖి తత్కృృలె" క్ట (అహో, 6౬౭ ఫ్ఫు అని యుడాహరించుటమొట్లు పానంగనని శంకింపరాదు, “సుఖ = దుఃఖి అనుథాకువులును గలవ్రగాన సుఖించు - దు ఖించుి అనువానిని సంవృతులని చెప్పుటలోను విరోధమం లేదు. మళియు న్మీక్రిందిరీతిగల ప్రక్రియ వొవ్వున 'సుఖందఖి శబ్దములు కృదంతములును గల వనందగును గానం దత్సదృశ సుఖయతీతి (సుఖమ్‌ సుఖదుఃఖ తత్క్రియాయామ్‌ చురాదిః - వచారు చ్‌” దుఃఖమ్‌ = సం *4==యడ్యాా -దు ఖయతీతి ద,ఖమ్‌ = సుఖదుఃఖ తత్క్యియా యామ్‌ - చురాదిః - పచాద్యచ్‌” (శడ్టా, చిం. నన్ది ర్రపి పచాదిభోర్ట లుణీ నస్థచః (3-౧-౧౩౦) నన్హ్యాదే ధ్య్యః - గ్రవ్యోదే ర్లినిః- పచాదేరచ్‌ - స్యాత్‌ 6666609066 ట్‌ కొ, కృద_న్హ ౨౮గ ౬ స్తూ వంజరీతి నహోబలవండితుం డుద్దేశంచి యుడావారించిశను భట్టారకుండు పాణినిసాథిందిన కృదంత సదృశరూవములె యుపకృతులని వచింప లేదుగదా, ధాతువువైని తిజ్‌” భిన్నవ్రత్యయము నిల్చుటచే నేర్చడిన నామమెల్లం గృదన్తమె యనందగి యుండునుగాన నట్టి యుణాద్ధంత ప్రాతిపదిక సదృళరూపములును నుప కృతు లెయని భట్టావకవృాదయమై యుండునని తోంచుచుర్నది పొణినిమునియొక్క ఉణాద రుకూ బవాంళమ్‌ (3-3-౧) (నీ, శె 3౧౬౯ సూ అను సూత్రమునకు విస్తరమె కాకటాయనమునిచే నుణాదులం వివులముగాం: బ్రదగ్శింపంబడినంత న్యూత్ర్తమున నట్టి యుణాద్యంత సదృళశనుం లుపకృతులు శానేకవనుట యుక్తము గాదని తోంచెడిని కావున “ఇంచుక్కుో చేరిన ధఛాతువునందు మూల థాత్వర్థ భాననుం 'లేకుండు వానిని నామధాతువ్రలున నంగీకరింపనగుననుటయె యు_క్రమని యెలుంగ నగును, సంస్కృతమునందును నామధాతువులు గలవు, సువ ఆత్మనః కష్టచ్‌ (3. లే జ్‌ ళీ 1 జ ౧-౮) ఇషి కర్మణః వీషితృ సంబన్థినః సుబన్తా దిచ్భాయా మస్గే కచ్‌ ప్ర త్య ్యయో

1550 సంస్కృతీసనాద్యంతథాతుల కించుక్కు-చేరదు. 3౨౬ వీ, కల్ప. వాప్యాత్‌. - థాత్వవయత్వా త్సు సక్‌ * కరృచిచ(౭-౮-3 3) అన్య ఈత్‌ స్యాత్‌ - ఆత్మనః పుత్త మిచ్శతి వుక్తీయతి.... . , “(సి కౌ నామ. ౨౬౫౭-౨౬౫౮ జ కీల. ణ్‌ అన తి కం తొ నూ వుర్రీయశీతి..._క్యచి = వత్త శయ అ ఇతిస్థిలే - ఈల్వే వుత్రీయ ఇతి ఛాతోః లడాచె రిత్యర్థగి (బాలము అనచొవ్చున ఫు త్రీ యౌ” మున్నగు థాతు వులనుండి వుత్తీయించు. మొదలగు తత్సమథఛాతువులను గ్రహించు సం చవ్రదా యము అలెలుంగున లేదు ఇశ్లై. బీగీషించు = కారయించు మున్న గురీతిగల నన్‌ ణిజంతాది ఛాతువ్ఫలపను చెలుంగునం శ్ర యోగము "లేదు. రకయతి” మున్నగు ణీిజంతముల యర్థముంను రత్మ్నీంవించు చున్నాండు ఎ రత్సీంపంజేయుచున్నాండు” మున్నగురీతిని ణిజర్థకను.లగు నించు గాగమాదుల చే సంపాదించుకొనటయీ తెలం సంప దాయము అట్టం౫ణనను వుగాగమముళోం గూడిన సంస్కల్భృత ణిజంతథధాతుష్ర చ్ర యోగ మరదుగం గలదని యధర్వణుం డీ 'క్రీందిరీతిని నూ త్రించెను, పుగాదికేత్యాదిన.వుగాదిక నిశేషస్య = పుగాగమాదికముతోం గూడిన రూవవిశేషముయొక్క సంగ హోఒపి = నంగ్రవహము సయితము, క్యచి నృతః = శ్వాచిత్మముగా సమ్మతమగును, ఉదా”--స్థావించు - స్థాధాత్యువ్రేరణరూవము, యధాప్రనీద్ధీతి సూత్రనుచొప్పునం గేవల స్థా-క్షూ = మున్నగువానికి వ్రమోగము "లేదు, ప్రస్థావీంచు = చక్కంగా ఫ్ట్థావననముచేయు” (శ. ర) సంస్కృతథాకు వులలోం జుఠరాదులకు స్వార్థమందును ధాతువమూ త్ర మునకును ట్రేర ణమందును ణిచ్చు వచ్చును, అట్టి ణిచ్చువపరమగునవ్రుడు వృగాగము మాకారాంతథాకునుల కగును, అట్టి పుగాగమనుతోడి థాతువు 'లెల్లునం దత్సమథాతువుగా నిల్చువని వ్రైయధర్వణ వచనమునకుం దాత్సర్భము, అర్షి హ్తీన్లీరీ క్నాయీ కూయాాతాం వు గౌ (2-3-3౪) వషాం ఫక్‌ స్యాత్‌ శౌ (నీ కౌ, చురాది, ౨౫౭౦ సూ అర్తి _ ప్‌ =వ్లీ-ర- క్నాయీ = కయి = ఆశ్‌ - వాం ద్య్వన్ష్వాత్‌ మష్టీలో (బాలన్సు (నూ ౨౫౭౦), “ఆర్బయతి . హ్రావయతి. - న్లేవయతి. - ేసయతి - యలోషః - క్నోపయతి - కైవయతి = స్థాపయతి (సి కౌ, ణిచ్‌, చ, ౨౧౮౭ స్యూత్రమునొద్దు, అర్భయతి బుథాతో పదావారణమ్‌ం (బుగతౌొం... 006 శ్రైసయతీతి “హ్రీలజ్ఞాయామ్‌ి ఇత్యస్యరూవమ్‌, న్లేషయతీతి - న్లీ వికరణే ఇత్య సస్థరూపమ్‌, "లేషయతీతి = రీతయే ఇత్యస్కోదావారణమ్‌ - క్నూయిాళ బే - త్య స క్నోపయ తీత్యుదాహరిష్యన్‌. ....... క్టైపయతీతి _ క్యైయిా విధూననే. .. ౨49 ఆద న్తసోర్టి దాహరతి - స్థాపయతీతి, .....=. (ఛాలము, పయివానిలోం ఈ జగ, గొన్నిటికి యథాప్రనిస్ధీర్యా ద్భధర్వణ కారికచొమ్టునం టి యోగటప్రని్ధి "లేనందునం

(బా, క్రీ, ౬౩ సూ] “స్థాపించి మొ, పుగాగమాంతధాతువ్ర యోగము, 1551 డెల్లునం. బ్రవేళము లేదు, “అర్చించు - స్థావించు = ప్రస్థావించు - విజ్ఞావించు - ఆజ్ఞాపించు మున్నగువానికి మొత్తము వ్ర యోగప్రనీ్ధి మూపట్టుచున్నది, కచిద్దేతుము త్పుకా ఛాతో ర్ల 9ివాణమ్‌ వస్టాపించె రాజన్యులన్‌, అస్ధ వేదయో రాపు గ్వక్షవ్య్థఃః అం కరో క్యాచస్ట్రేవా అక్థాపయతీతి పొణినీయమ్‌, అగ్ధాపిం - ఉళ్జావిం - అధార్థ్రవింం. (అవో, రజ౮ ఫం “అగ్ధాపయతి అకునది నామథాశున్ర, అవోబలపతి “అన్ధావీంో అని సంవృతిధాతువుగా నుదావారించెనే కాని “అన్ధాపించెను మున్నగువానికిం చెల్లునం బ్రయోగము. కన్పట్టదు, కాన నీసందర్భమున అగ్భ వేదయో రాపు గ్వక్తవ్యః (సీ కౌ నామధా, ౨౬౭౭ సూత్రమునొద్ద ౧౭౯౫ వ్నార్తిళు అనుదాని నుడావహారించుట యనావళ్యకము, సంక్కృతంబున కంగలాదుల కించు కగు, ౪౩, సంస్కృత ధాతువుల కంగలాదుల కించుగాగమం బస, భాలవ్యా పచించు - వచించు - త్యజించు = భజించు = అంగ 39౬ 1వివ లీంచు *అంగల = అడక - ఆకగ = ఆన్చల = ఉంక = ఉగ్గడ - ఓర - కార - గాల - జూడ - తిం = తులక = పంక - పరిక - పలవ - అన్న - ఒన్చ - ఆల = ఇత్యాదు లంగలాదులు, సంజీవని, 5౨౬ ] నిమవి-- ఈరంద్భమున సూరి నన్నయాధక్యణీయ మార్తము నుజ్జగించి మాగ్రాంతరనునం ఛి కి యను నడళ్ళచున్నాండు సంస్కృ కథాతువు నకును “అంగలాదా్యచ్చిక ఛాతువులకును *“ఇంచుిగాగమ మగునని సూ శ్రార్థము, ఇంచుక్కు, కిక్తుగాన నట్టి థాతున్చల కంతానయవముగా నిల్బును పచ్‌ -పాశేు మున్నగువాని కించుక్కుచేరంగా. వచ్‌శల్తంచు = పచించు”' మున్నగు తత్పరకు ఛాతువు "లేర్చడునని నూరియాశయము, (విస్తర) ఈతనిమకమున నుపకృ తార్టది విస్తర 3౨౬ 1 విష--- ఈ య0చుగాగమ యు_క్తంబయిన “ధరించు ఇళ్యాది ఛాతున్రలుదు నించుగాగము సంబంధి యికారంబుగాని యట్టి యికార యుక్త వాల్గుగాని యతిగా నుండవచ్చును ౨. * = కాన నప్పకవి వచనం బొవ్నం దగినది కాదు. ** ౨ (భా గుం చ 3౫౬ పుట ద్వి ము), అని యిట్లు గుప్తార్ధ వ్రకాశికాక్నర్త విిస్తరించివ్రానెను “ధరించి మున్నగుచోటులం దించు గాగ మేశారంబునకు స్వరయతి నిల్చుట భారళాది ప్రాచీళకవి సమ్థతము శామింజేనీ యస్పకవి యొప్పలేదు అట్టి యాతనివద్ధతిని నిరనీంచుట యుక్తనుకాదుగదా, మతియు నీసందర్భమున నప్పశవీయములోని “ఆభిన్నయతి - అ భేదయతి అనువానికిం

1552 చింతామణిమూగ్గమును నూప్పటచే సూరికిలల్లిన చిక్కులు [3౨౪1 వి సంజీ,] "ఖీదములు లేవ్ర, నూరి యుదాహరించిన నాల్లు తత్సమఛాతువ్రలును జీంళామణి మతములో సంవృతిథాతువు లగుచున్నవి, పరిణతి ధాతువులను సంగ్రృహించుట కయి బా, క్రి, ౬ఇరీ సూత్రమును నువకృతిథాతువ్రలను సం గ్రహించుటకు బాం ్రీ* ౬౬ మున్నగు సూత్రములను నుపదేశీించిన వాండయ్యెను, అట్టే ఇ౬ మున్నగు సూ 'శ్రములచేత నుతించు - స్తుతించు = శయనించు - ఆలావీంచు - ఆహోరించు = సంతావించు = ఆపాడిందు - చ్రసాదించు = సంపాదించు = ఉత్పాదిల్లు = నివా రించు - సంభావించు = అనుకరాగిబ్లు = విచారించు = సందూానించు = బూయించు = సారించు _ ఛ్య్యానించు ఎ ఆచ్చాదించు = జ్మీంచు - ఆఘ్రాణించు = మొదలగు పర శృవములగు నుపకృతిధాతువ్రలు సూరిపత్‌మున సం గ్ర హింపంబడవయ్యై. అట్ల గుటంచేనీయే. నిక్టి నామంబుల కయుగాగనుంబు గలుగదుూ” (ఛా క్రి, ౬౫ స్తూ అని స్యూల్రించి నుతించు- స్తుతించు ఈజ్ఞావకంబుచేతనే నామంబులకు థాతుత్వ వివయయం దించు గాగమం బగునని యెలుగునది. కయనించు - వయనించులొ అని వివరించుళొను నవస్థ సూరికి సంభవించెను, వీవో యలంతిధాతునులు క్షాపకనీద్ధ ములనుట యు_క్తముగాని వరళ్శతములగు థాతువ్రల నట్లు సంగ్రహించుట యుక్షమా? మతీయు నిట్లు ప్రాతిపదికములనెల్ల నిట్లు సంగ్రహించుకొనునవు డింక 'జ్వేషించు మున్నగువానిశ్హై బా. (క్కి ౬౬ సూత్రము నుపదేశించుట నిద్ధపాధనమె యగుచున్నదికాదా +? మళియు నీకండిట్టు నామథాతువులను సృజించుట కారభిం చుటంచేసి కరుణాది కృదంతములనుండి కరుణించు మున్నగు ధాకువ్రలను వల్ల వాది సమాసములనుండి వల్లవించుి మున్నగు థాతువులను కృ _త్తద్ధిత సమాసాళ్ళి (౧-౨-౪౬) (సీ కా ౧౭౯ స్తూ అనుచొప్పున నానుత్వము ననంగాం శ్రాతివది కత్వమును సంపాదించి సంగ్రహించుకొను నవస్టయు దుర్వార ముగుచున్నది, ఇంతియ శాక అంగలా” దులో గాలిమున్నగు వానితోపాటుగ వయనిమున్నగు వానిని 'జేర్చుళోనుటచే పయనించు” మున్నగు ధాతువులు నిస్ధించుచుండంగా నట్టి వానిని నైతము జ్ఞూపకనీద్ధములనుచు సంగ్రహించుఖొనుచిక్కు నేల వదెనో తెలియకున్నది, గలభేదమును దెలిసిశానంజాలకయు.. కాకుస్వరయతి యనందగు 44 44444 అను ననంతుని పద్భములోని యుదావాతుఎను సరిగ నర్దముచేసికొనంజాలకయు. నష్ప కవి యట్టివదర్భము న భేదయతి ఆశటువావారించెనో గ్రపాంపటాలకయు నీగుప్తార్థ చ్రశాశిశాక్నర్త యప్పశవిని నిరసించుట-- బధిర శ్రవణంబుశొద్దం బట్టిన శంఖ జానంబును స్మ రింపంజేయుచున్నదిలి (బా, గు, వ్ర, 3౫8 ఫు అని నిరసీంచుట యొంతయు శోచనీయము, అప్రస_క్షమగుటచే నిట నద్దానిని విస్తరించి చూవ లేదు,

జ్యా శ్రీ ౬కి సూ,] అంగలాదిథధాతువుల విమర్శనము, కెరర్‌క్‌

శబ్దరత్నాకశాది కోశములలో అంగలించు” అనుధాతు వుడాహారింప6 బడలేదు అంగలార్చు” మున్నగువానినిబట్టి *“అంగలించు = దుఃఖంచుి అను ధాతువు గ్రావ్యూము కానోపునని సూరి యుగ్దేశించియుందును. శబ్ధరత్నాక కాది కోళశములలో ఆంగవించుి అనుథాతు వుదాహృతమైయున్నది. “ఆంగ వించు - జే- అ - క్రి ఉత్సహించు =. *444స- క్రీ - ఆతిక్తమించు నీ ఈమణ జిత పద్దు నితని న్మేకృమమున, విమతపద్మ ము లంగవింపంజూలు, (నైం గి ఆ ౧౪౫ పు, (అంగలించు అని కొన్ని వ్రశులయందున్నది ఆపాఠను యతికి నిరుద్ధము *4= = ) (శర) ఈశబ్దరత్నాకరపు ధోరణినిబట్టియు అంగలిం చుిఅనుథాతువుదావా రింపబడకుండుటంబస్ర్రియు అంగలాదు * లనుటకు బదులుగా అంగచాదు లనం దగునని శబ్బరత్నాకరక_ర్హ తలంచినట్లు తోంెడిని. సీ మొనలావులించి వాసన సల్లం బనీంగొన్ని "లేంచేంటినము లేంగులింపకుండ (నన్ని, కు 3 ఆ 3౫౧) ఈపదగ్థి భాగము సూ, రా, నిఘంటువున 'ఆవ్రలించు శబ్దనునొద్ద నుడాహరింపంబటడె నే శాని “వీంగులించు థాతువె యందుం జూపంబడలేదు, వంగులించుి అనునది యపబ్ద మని తోంఛెడిని ఇది సంస్క్టర్హృ ప్రయీ_ప్తమని తోంచెడిని వలపలించు. అనునది 'యేకోశమునను లేదు లేంత” ఆను విశేషము తేటుల కసంగతము, కాన బే దేం టిగము లంగవింపకుండ” అని కవ్మిపయు_కృపార మని తోంచుచున్నది అంగవించు = ఉత్సహించు = వచ్చు గాల-తిలక నున్నగువానిని ఛాతుసన్రలనుటకంపె. గాలను- తిలకము” మున్నగు నామములనుండియె. గాలించు-తిలకించి మున్నగు ఛాతువుల సంగ్రహించుళొనుట యు కృమనితోందుచున్నది. “అడకించు' అనుదానికి అడకము అను నామము కన్పట్టుచున్నది అడకము - దే -విణ- లోపల నడంగినది అంత ర్భూతము ద్వి నానామలేం చ్ర బృందము మాయ లెల్ల పహారివమూాయలోవల నడకముల్‌2244244.. (విష్ణువు ౧ఆ) (శంర) ఆరగ = ఆకగించు = ఆహో రించు =తిను. ఆరగించు = భుజించు శ్రాగు - ఆహాకళొ (వైంద్రీ ఆవ్చల= ఆన్ర లించు = జృంభించు సూ కా, నిఘంటువున “ఆవలించు అను ధాతువునైత ముదా వారింపంబడెకుగాని ఉత్యాత్వ ” నిక్తాయక యతిస్థానగత ప్రయోగము లభింప లేదు ఆంధ్రభాషార్ష వ$కోళ మె 'ఆవలించు అను అికార ఘటితరూపమున శాథారను, బృంభించునప్పటి ఛబ్బముయొక్క యనుకరణమెి. ఆవులి శబ్దమని తోంచెడిని, అట్టి “ఆవులింతి లో అ కార్శశ్రుతి యనుభవ విరుద్ధమనియుం దోందుచున్నది, ఉంక = ఉంకించు = యత్నించు వూను, ఉగ్గడ = ఉగ్గడించు = ఉద్ధాటించు ఉగ్గడించుజ శచ్చించు, త్త్యతిందు ఎ ఉద్దాటనమ్‌” (తై, దీ ఓళర = ఓకరించు ఇ తొలణగంచేయు,

క్షేర్‌ర్‌క్స “గాలను = గాలించో అనునవి తత్సమములు [3౨౪ ] వి, సంజీ] విడుచు, ఓసకిల్లు - ఓసరు = ఒదులు = అపసరః* (వై, దీ, కార = శారించు

కారించు సం-స - క్రి. బాధించు - వీడించు”. (నూ రా, ని, ఇట్లగుటచే నిడి యాచ్చికథాతువుగా నంగలాదులలో నుడాహరింపంబకుట ప్రమాదమని తోంచెడిని కారణ ఎస, ౨. = ంక్చల్‌ హింసాయామ్‌ - స్వా్టేణిచ్‌ = ఫావే ల్యుట్‌ - వధే =... కూఖ్‌ హింసాయామ్‌ - ణిచ్‌ - యుచ్‌ - టాప్‌ _ శారణా - యాతనాయామ్‌ - స్త్రీల (శబ్బస్తో,. కారకా - స్త్రీం....,.యాతే నాయామ్‌” (శబ్దస్తో ఆనుచొప్వున శారించు * అనునది సంస్కృత సమధాతు వనం దగును, కాతీయ =తీ చ వేదనా - శారికా” (వై, దీ, అనుచొప్పున కారికా శబ్దభవమగు కాజియళిబ్బము గన్నట్టుచున్నది. కాని. కాతించు = వీడించూ అనుభాతువ్ర కోళములలోం జూవయబడలేవ గాల.-టసంస్కృతమందలి గల భతుణే -ప్రావే' గల మౌరణే” (భ్యాది. చురాది ళబ్బస్తో అనుచొమ్రూన గల ధాతువు దీనికి మూలముకానోవును, దీనినుండి పుట్టిన కృదంతరూసములు కం ఛార్థక గల శబ్దము మున్నగునవి శస్టసోము మవోనిధి ప్రభృతి ప్రసిద్ధ సంస్కృృతకోళములలోం గన్నట్టుచున్నవి అన్నాదికము కంరమునుండి జూాఆునుగాన నట్టి శబ్దముల సమర్థమం లగుచున్నవి ఉఊాలతోంగనాడిన బియ్యమును నీటిలోంచోసి జాలను జార్చి బియ్యము తీయుటకు గాలించుట” అకు వపదదుం వాడుకలో. ఛి సిద్ధమం౫ యున్నది, ఇట్టి యక్థమునుండి యే గాలించుట=వెదకుట ” అను నర్థము గౌణముగా నేర్చృడియుండ నగును, ఈయగ్ధ్థరునకుం గవిప్ర యోంగములు గన్పట్టుచున్నవి, దీని ననుసరించియే గాలశబ్దము. బడిశిమును (మత్సస్టబంధనము) గాణార్థమునందుం ఛి నిద్ధదుమొెనని తోంెడిని, ఈయర్థమునకును గవిప్ర యోగములు చూపట్ట-చున్నవి, దీని ననుస రించి నూతిలోని చేందను దీయు నుషకరణము'అశునర్థమును దీనికి వాడుకలోం బ్ర నీద మయ్యొనని తోంభెడిని, ఇట్టి యర్ధవికృతులు 'వెక్కులున్నను నాశారమం దించుకేని మార్పు మూపట్టమింజేన్‌ గాలము అనుళబ్దనమునుగాని గాలించి అనుధాతువ్రుకు గాని వైకృతమనుట కవకాళములేకున్నది, లంక వానిని దత్సమములనియే చెప్పక తీరకున్నది. ఈ యభిప్రాయమునకు వాస్తావలంబముగా _ కేళవమ్మిశ్రుని నానాన్ధా రవ సంటేవమను కోళములోనిదనెడి నూ, రా, నిఘంటువునందలి య్య ్రీంది ప్రాత గన్పట్టుచున్నది. గాలము-సం-ని-ఆ- ఫుం- ౧ గళనము, ౨ నుదనము ఉమెత్త,న, ౧ ఉమ్లైత్తశాయ, ౨ బడిళము - గాలము, (శే-న్సిొ ఇట్లుదాహరించియు. సూ, రా, నిఘంటుకారులు -*గాలము - గాలించూు అనుళబ్దముల నాచ్భ్చికము లసుగా నుదాహరించుట వింతగానున్నది, శబ్దరత్నాకరమున నివి 'దేశ్యము

(బా (క్ర, ౬కి సూం) “గాలీంచు దీని యాచ్చ్ళికళావిమర్శము, 15రీరీ లుగా నుడాహరింపంబడుటయె యీ సూ, రా, నిఘంటువు ఛ్రాతప మూలమయ్యె నని తోందుచువ్నది, గాలము = గాలాము ళబ్దమునుమూత్రము వై కృతమునుగా6 జూవీ *గాలించు శబ్దము నట్టుచూవక నూ, రా నిఘంటుకారు లాచ్చికముగా జూవుట నరయలగా వారును దీనిని చేళస్థమని తలంచిరనియె విళశ్వసింపనగునుః నూ రాం నిఘంటుకారులు తద్భన, క్రియలను “*డస్దడించు - స - క్రి, (సం, ఉదధ్హాట్‌ = = *4)” అనురీతిని వైక్సృతములను జూపుచువచ్చుటచేం బైరీతిని బ్రాయవలనెను, “ ఉద్దాటించు-కం-స- క్రి. = *.”అనురీతినే తత్పదుములను జూఫవుచుందురు, గాలము దేవి 'చేయలను బట్టుటకు ఉక్కళమితో వంకరగాం జేసిన సాధనమ్సు బడిళము, ** *66”. (శర, గాలము = గాలాను, వి, (నం, గాలమ్‌, క, తుగ్ధాళు, ౧ చేవ లను బట్టుటకు ఉక్కుళమితో వంకరగాం జేసిన సాధనము, బడిళము, *..4=౨ నూతి లోని చేద మున్నగునవి తీయుట కువయెొగించు సాధనము (వాడుక” సూ, రా, ని, గాలించు- చే-స - (క్తి ౧ బియ్యము లోనగువానిని నీళ్లలో పోని అాళ్లో లేక శోధించు ౨ వెదకు, . ౨. (శ ర) సూ. రా, నిఘంటువునం టైళబ్ద రత్నాకర విషయములె న్వీకరింపంబడినవి, ఇంక వీని నాచ్ళికములనుటకుం గొన్ని శారణములు గన్నట్టుచున్నవి. గాలకాండు - జే- వి - (గాలనముశకాండ్సు. చేపలను బట్టువాడయ - న్పైవర్తుండు సీం, .00గీం 4౯044440... ఆమినము గాలకాని శెట్లట్లంంంం40 (ఆను, ౫ ఆ, ౨౫ఇో (శారు దీనినెల్ల న్వీకరించి సూ రాం నిఘంటుకారులు *గాలగాండు”అని మూ త్ర మువూార్చి యుడావారించిరి ఈ లిక్కన వ్ర యోగమునుఒట్టి కో "ర త్యయాంత గాల శబ్ద మౌాచ్చిక మనవలనీయున్న దిః (౨౯౧ విమ చూ) “*గాలాము - చే - వి గాలముయొక్క రూపాంతరము, నీ, వాలాపనోరు వెన్‌ గాలాము నేనె నే, జేజే హిరణార్యత్‌. శికుకనుం నకు, 4. (పొందడు, ౨ ఆ, ౧౩౭) (శిశుక = మత్స్యవిశేషు, (శర) ఈవిషయములి నూ, రా, నిఘం టువ్రునందును నుదాహారింపంబడెను, * వతము = వతాము, లాతము = లారొము, బొండ్లము = బొం-డామ్యు, గోలము = గోతాములో (బా, వ్ర! ౧౫ నూ, చూ అనువానివలెనె యియ్యదియు నాచ్ళికము శానోవు ననవలనీయున్నది, వై పాండు రంగ మావోత్మష పదస్టనున దీర్ధమధ్యగాలాము శబ్ద మంగీశరింపవలనీన ప్రసక్షి యగవడదు, తగణమువలెనే భగణను.నైతము నీసగణమెకదా, ఇంక సోమయాజి ప యోగములోని “గాలకాండు. అనుచోట కా వ్రత్యయము తత్సమనులపై నైతము నిల్చునన్న పతనముచొప్పున నద్దాని కాచ్చికత్వము నంగీక రింపక తీరదన రాదు గదా, సూ రా నిఘంటుకారు లుదావారించిన కువలయాళ్వచరి త్ర పదము

1556 తిలకించో అనునదియు6 దత్సమధాతువె [3౨౬ 1 వి, సంజీ ] సైతము సరియగు ప్రమాణము కానేరదు, క, చాలం గుజుగంటి మడుంపల గాలా ఫు న్వేట లాడలా దొరకిన బ ల్మీలు... = (కవల, ౨ ఆ ౧౦౮) ఇందును గాలంపు న్వేటళాడంగా అని కవ్మిపషయుక్తపాథ మనందగును గదాం సయిసందర్భము నుబట్టి గాలీ అనుధాతు వాచ్చికములగు నంగలాదులలో. బకింవంబడుట సరికాదని తోందయుచున్నది జూడి-- జూడించు - చే-న- కి ౧ కంపమొందంబేయు. ౨ గుడ్డలు నీళ్ళలో వేనీ అటు నిటు పారింది యెత్తు” (శర తిలకా- తిలకించు చే-అ - శీ" ౧ వకాశించు..... =..౨సం- ఆ - చూచు 444 42 ఈయ ర్థము ఆదికవుల వ్రయోగములందు కానంబబడదులి (కంర)ుసూ రాం నిఘంటువునందును నిది యాచ్చికముగ నె చదూపంబడెను, తిలక-ఫు - (తిలక్యన్‌. తిల ఇవాస్టే వాగన్‌ వాం, , స్వనామఖ్యాతే నాసాచా థాళ్యే చస్టనాది విశే వకే-పఫు-న వథానే ఎ తి రఘుకలతిలక,.. 4, ౨ (శ్చాస్తో) అను నస ములుగల తిలకళబ్బమూ యిది యని యాలోచింపవలనీయున్నది, తిలకముచే ముఖము వ్ర, కౌశించును, బొట్టును నిదానించి చూచి వెట్టుళొందుము, వెనుకకుం దిరిగియున్న వారు తిలకముగల ముఖభాగము త్రీవ్వుటయె చూచుటలో సంభవించు ను, తులక;-. తులకించు-దే-అ - (క్రి. ప్రకాశించు. ౨ ౨. (శ ర) వంక పంకించుం. 44...వై = అ “కి - చలించు (శ రు, వంించు = కంపీంచు = కన్చుః” (వై దీ) (వర్ణవ్యత్యయ వికృతి పరిక: పరికించు = పరితించు - పరీయో (వై, దీ) వలన వలవించు = వై -అ - శీ - పలవరించు .... (శ రు ప్రలాపించుి అనుదాని వికృతరూప మనందగి యుంకుటచే నిడియుం దద్భవ థాతువె యనందగును, అప్ప, ఒవ్పఃంా అప్బించు - ఒప్పించి అను నవియు “అర్చించు అనుడాని చైకృతరూపనులె యనందగునుగాని అప్పించు* అను ధాతువు శోశములం దుజావారింపంబడ లేదు, ఒప్పించు ఒవ్పగించు (అఆక్పించు = ఇచ్చు).444 442592 ** + పవ్చీంచిన నిట్టు నట్టు నొఅవలుగా. *. 4. ==(వికాం ౪ఆ 8౯)” (సూ రాని ఆలహా- ఆలిందు = ఆలథీంచు (విను) = ఆలథమ్‌” (వైందీ) ఇతాస్ట్రదలనుటచేత ఉరవడి - ఇనుమడి = ముమ్మడి (తురగలి ఇెంగలి _- తొలుకరి - తల్బడ ఇత్యాది (అహో, ఈ౭౮ ఫ్ర) మున్నగునవియు నంగలాదుల లోనివే యని యెలుంగునది వ్రయోగములు:కం గర్వించి పలికి తగు నీ గర్వము భుజవీర్థమును ట్ర శాశయబుగనీ పర్వతవివరము అెర్చి వి గపరింంపుము చూత మనిన గోత్ర భిదుం డున్‌ (ఆది ఇ ఆ ౨౯౫) విగుర్వించు ఎ చేంస. ఆ (విజలుచు * విజుచు =

[బా క్రి ఇక సూ) ఇంచుగంతముల కొన్ని విశేషప్ర యోగములు, 1557 విగుర్వించు చక్కగావిలుచు కం గర్వించి పలికితివి....4 (శంరు ఇట్లు దీనిని దేశ్యమునుట స్రైమాదికము గు ర్వుద్య మే గర్వ మదే” (కవికల్పద్రుముము), అనుచొవ్చున గుర్‌ర్షో అను సంస్కృత ధాతువు గలదుగాన విగుర్వించుి. అనునది సంవృతిధాతువే యనందగును క, తనకుం దోడ్పడి యని నొ చ్చినవానింగాంచి కడంగి చేష్టింక యున్నం*.,244= (శాంతి ౨ ఆ, ౪౨౨ పు క నాదేహంబునం బుట్టిన యాఏసుతున్‌ విడువ నెట్టులగు నాత్మ జులం గాదనక విఘూతించు దయా దూరులు గలరెయిట్టు లననీకగునే (ఆక ౧ఆ ౫౩)క * ౨. ౨౨ ఘాతింవంగ 4442444 (హరి వూ ౧ ఆ. ౮౧) కా, ఆదాఢోరగవై 6మయెన శతవత్రామం ట్రవీమీంచి,.. 4 (ఉ, హరి ౬ ఆ ౧తాల్సి డ్వి అట్టిద కాక యహంకరించి నను (బసవ ౪ ఆ ౫౬౧) క కొనియాడి కథింతు నీదు కోరిక యలరన్‌ (హరిం ఊఉ భా, ౫ ఆ, ౧౧౦). అధ్యుతీంచున్‌ (కాశీ, ౧ ఆ ౧౮౪ వ, ఆవోరించు, (ాళ ౨ఆ ౮౦) (నై, ౧ఆ, ౧౨౩) అహంకరించు (కైమి ౨ఆ, ౮3) నీ,. అత్య యంబున బ్రహ్థాండ మాస్వదించు (కాశీ. ౫ఆ ౮౧) (౬ఆ 3౯ కం, క్రతు వరులు నన్న తేగ సం స్తుతించి ఫలనుందం గంధడ్రు 4. (అశ్వ, 3౩ఆ, ౪౦ వు, గి, అమరపతిం దొట్టి వేల్పుల నవమతించె (ఆవ ర ఆ, 6ం౧పు చ 4440446 ధర్మసు స్థిక మళినైతి న న్ననుమతింవు గుణాకర పోయి వచ్చెదన్‌ (ఆర ఆ ౧౪౪)

కాంంం4 == ర్మాత్తియా నచ్చోో న్వ్‌ శయించు (శాంతి, ౨ఆ, ౨౩౩) నీ 6066 ఆ-వె బ్రహాచర్యముసకుం బబమాయు వుపవాస ములకు6 బి _త్పశుద్ధి ఫలజలంబు

లావారించి (ఆవోరించి = తిని యునికి శాధిరాజ్థము పత్ర భతితకు దివంబు ఫలను లధిప (ఆను, ౧ ఆ ౧౮౩) ద్వి, శ్రీరమ్యుముగ నలంకారింసం బంచి (బసవ ౨ ఆ, ౨౭). ఇ;ా, చండావాతములం దట, ద్రు మము లుచ్చాటించి.*44,4,44= డిం డీరాంతర వీచులం 'బెనుప నుడ్డీనించె.. =, (వారి వూ ౬ ఆ, ౧౧౬) కం,

4244 కౌరాాది గుణో జ్ఞ్వలులు విశేషించి మదీ యులు మాళొళ (హరి, ఉం ఛా, ౧౦ అఆ, ౨౩88) కం, భూతే శ్వరు వినుతించి సమ్నా్లిం చిరి,.*

*444400(వారిఫూ ఖా ౬ ఆ ౭౦), అంగలాదులకువ-అఆంగలళ బ్బనవిషమున నీవజి

కుదావారింపంబడెను, ఆరగించు - ఓనరించు = ఉిగ్గడించు = వంకించు - పరికించు =

వలవించు - అప్పించు - ఒప్పించు - ఆఅలించూ” అనునవి వైక్ళతథాతువ్రులనియు

“జారించు - గాలించు - తిలకించు” అనునవి తత్సన.థాతువు లె యనియు నీవజకె నిన

రింపంబడెను చ వినయను డగ్గజన్‌ సయింప ఆంతయు (వారి ఫూ ౧ఆ, ౧౭౦పు, (సహించుఎావికృతులు = సయించు=సయించు = వ్లైంచ్సు ద్వి అనఖారు వేద వేదాం

1558 “అవధారీి అనుటకన్న “అవదారి లెస్స 138౨౬ 1 వీ సంజీ ] తావగమ్యు అవధారు విన్నవం బా త తసులళ (బసవ ౨ ఆ, ౫౧ (ఆవధ రించు=--వికృతి..-అవథారు, దీనినిఅవడారూు అని యంగికరించు టుచితము “థా” అను మహోస్రాణము స్ర్రానఘట్రితముగం బ్ర యోగములందో. గవ్చట్ట లేదు, కాని లాయ ణికులెల్ల దీవిని వర్షచతుర్ధమ. తోనె యుదాహరింతురు, అవధారు చేవి ఇతిరూపమ్‌. అవధరింప్రుము ఇతి తదర్థః (అహో ఈ౬౯ ఫ్ర '“అవధారు - వై-గ్రా-ని, వినుము (దీనిని వర్ణ తృతీమయయుక్తముగాం జెక్బ్పవచ్చునుగాని వ,'మయోగములయందంతట నిశ్లేయున్నది). (శ రృ, (అట్టి వ, మోగములను జూపలేద్రు, అవధారు అవస్థ (సం అవథారయ క అవధారు అవధరింపుము = వినునుం, 6, **646 సీ అవధారు దేవ మధ్యాహ్న సంధ్యావేళంం,..... (నైమంరా ఆ ౯౧౩ ఆ ౧౨౩౦. ఉంరా ఈ ఆ ౨౮౨.౨ ౨444” (సూ రా న్సి కం, ,*ంకదినీ ననున్‌ గడిమిన్‌ మానువ దిక్కు గలిగినన్‌ రాని మైలుగింపు మూ మొనం గలవారిన్‌ (ర్మ, 3 ఆ ౨౧౨ వ) (ఎలుంగు = కంఠధ్వని - విలుచు) సీ, ఇనుం డున్న చెర నుండి యెలుంగించం దొడణాం బములుం,.., ౨ (ఆర ఇ ఆ ౧౯౪) మొ ఆడకము = దే -విణ - అంతర్భ్యూకము - లోపల నణంగినది ది నానామ'రేంద్ర బృందము మూయలెల్ల వారి మాయలోపల నడకములొ” (విష్ణు, పు ౧ అ (శ ర, కః, ముసురుకొను జర భరంబున నసు రుసుర్తైయున్న మమ్ము నడకించితి, . ౨ ౨౨4(మనుచ ౮ ఆ ౮౪ వ *“ఉంకు. దే.అ-. శీ" ఎగురు, గీ, నీర ముంచిన సొరకాయ యెగనీనట్లు ,. ౨. ఉంకు చెండు విధంబునం,, *4.., చాంటి నిజ్హే, (ఉ. వారి, ౪౮ ఆ, ౨౮వ దీనినిఒట్టి 4ఉంకి అనుటకంచె *ఉంకుి అనుట య్వుక్తమని తోంభెడి, ఇ- ఉ- బుల కించుక్కు వరంబ'నపు డయు గన్చ గ బాలవ్యా రుక్కులగు, ౬౮ కి౨౬ి110విన బి-జంయంంచు నీ - నయించు చ - ద్రవించు లూ - లనించు ధృ - ధరించు త్య - తరించు, సంజీవని, 3౨౬ 11 నిష.---ఆయుక్‌ *అవుక్‌ +అరుక్‌ = అయు గశన్చ గరు క్కులు ఇ-ఉ-బులకనంగా 9-ఉఊ- బు” అనునవి తుదినిగల థాతున్ఫ్చల కించుక్కుు పరంబగునపుడు వరుసగా అఆయుక్కు - అవుక్కు - అరక్క్టో అనునవి యాగమంబు లగునని యస్థము, ఆయుగాదులు కిత్తులుగాన థాతువున కంతొగమ ము లగును, *ఇ- ఉ- బూ అనునవి తపర కరణము లేకుండ నిన్దేశింపబడినని గాన వాని దీస్పములు తుదినిగల ఛాతువ్రలకును నంతౌగముము లగునను నర్థము

[భా క్రి అః సూస్తే సూరివత్సమున “నవించు మొ దుర్యారములు, 1553 లభించును గావున నించుక్కు. పరంబగునపుడు *ల్ల = ఈ లు తుదనిగల ఛాతువులకు “అయ్‌” అనునదియు, *“ఉ- ఊో లం తుదినిగల ఛథాకున్రులకు “అవ అనునదియు బృ = బూ లు తుదినిగల ధాతునులకు *అర్‌ అకునదియు నంకాగమములగు నని సూశ్రారము “అయవర న్వితైవ భవే”త్తను చింతామణి యువదేశించిన “ఆయ వర్‌” పరిణతి వ్ర క్రియయే యిందు స్ఫూత్రింపండెనని యెటుంగువది.ఉపకృతుల కృత్‌ వ్రత్యయ పరకత్వమునందు ధాతువు తుది స్వరమునకు వచ్చు గుణమును దర్వాత నగు “ఆయ్‌ మున్నగు సంధి కార్యములును నిట్లు నిర్వహింపంబడెను, ఇంక లఘూ పధంబులకగు గుణాదేశ మెట్టును బౌ, (క్తి, ౬౬ స్తూత్తమున నుపదేశించుచునే యున్నాండు, ఇట్లు మూన్చాంతరమును వ్రొక్కుటచే గల్గిన లోపములను 3౨౪౬] విషయమునం గొన్నిటిని జూపియే యున్నాను ఇంకను 'యథ్యాప్త సిద్ధి ధాతూనాం వ్రయోగః సమృతో ఛవేసత్తను రీతిని సూరి వచింపమింకేని ప్రకృత సూత్రము చొప్పున *నుి మున్నగు ఛాతువులనుండి *ోనవించుి మున్నగు ధాతువులు సాధు వులె యను నపనీద్ధాంతము దుర్వార మె యగుచున్నది, మతియు, వా, శి ఆః స్తూత్ర్తము అ “నికి నామంబుల కయుగాగమంబు గలుగదు = మున్నగు నూ త్ర ముల నుపదేశించుకొను ప్మక్తియా గౌరవమును గల్డుచున్నది, ఉదావిలాజి ఇది “వై శారాంత ధాతువు - దీనికి *'అఆయ్‌ి ఆను నాగమము రాంగా *జిశఅయ్‌439ంచు అని యగును, ౭౫% విషయము చొప్పున నిత్యమగు నపదాది స్వరనంధి కల్దంగా “జయ్‌+ ఇంచు = జరుంంచుి అను తత్సమ థాకురూప మేస్పడును, ఇళ్లు - *నీశవంచు = నీ అయ్‌+ఇ9ంచు = నయించుి అను ధాకురూస మే్చడును చదు - చ్రవించు, లూ - లవించు ధృ - ధరించు, త్యూ - తరించు - మొ అనుభవించు = సంభ వించు మున్నగు చోటులందుకు నిట్టి రీతినే రూపసిస్ధి నెర్నునవి, నిర్హి నామంబుల శయు గాగముంబు గలుగదు, ౬౫, బాలవ్యా. నిర్జికి *“నామధాకువుల కయుగాగమంబు గలుగదు, 3౨౬ 11% విమ. నిర్జించు - నుతించు = స్తుతించు, ఈ జ్ఞాపకంబుచేతనే నామంబులకు ధాతుత్వ వివతుయం దించు గాగముం బగునని యెజుంగునది, శయనించు - వయనించు సంజీవని 8౨౬ 112 విమః--నిర్జి యనంగా “నిర్‌ * ఆరునది వ్రూర్వ్యమందులల జి థాతువ్హు నామంబనంగాం శ్రాతివదికము, “నామము లనంగా థాతువ్రలనుండి గలి గిన నామవాచకములు” (వా. సా, వే, ఈో3౮ ఫు) అను నిర్వచనము సరిశాదు. ఇది యింగ్శీషం సంవర్కమున వచ్చిన శబ్దము. నామవాచళమనంగాం బేరిని చెల్చునది,

1560 “ఎదురుచు = చిగుకుచు క్లాహానీద్ధములు (3౨౬ 15 వి, సంజ) "వేరును బెల్బునవి మూత్రమేశాక విశేషణ సర్వనా మావర్టియములెల్ల నామములే ప్రాతివదికము లేకదా. నిర్‌ పూర్వక జి ధాకువును *నుతి - స్తుతి మున్నగు నామ "ధాతువులను “ఇ వశ్లాంత ధాతువు లెయైనను వాని కించుగాగముము పరమగునపుడు “అయుక్‌ * అనునది రాదని సూత్రము ఉదా:-లానిస్టించు = నుతించు - స్తుతించు = మొ. “నిర్ధయించు - నుతయించుి మున్నగు ననిష్టరూపములు గల్లనేకవని ఆాత్స ర్యము, కా, శ్రీమూన్యా భయ మష్రదూదమున నిర్జించున్‌ దృఢస్వాంతు డై (శాంతి, ౫ఆ, ౧౧౪) ఉ 4... * సమరంబుళోన ని ర్థింతునకాశః యంచు విక నీల్లె.0004 = (ఆర ఇ ఆ ౫౦).

బా క్రి ౬౩ సూ శ్రముచొవ్వున సంస్కృత ధాతువులకును నంగ లాదా్రచ్ళిక ధాకతువులకును మాత్రమే యించుగాగమము విధింపంబడుటం జేనీ నుతి = స్తుతి మున్నగు సంస్కృతనామునుల కించుగాగమ ప్రా వ్రీయే "లేపన్నను నట్టివానికి ధాతువ్రలకు విధింపవలనిర యయుగాగమ. నిచేధము వచింపణుడుటం'జేసీ నానముములకును థాతుక్వ వివక్ష చేయనగు నను న్థ్ధ మా స్యూత్రముచే జ్ఞావకవిషయ మగుచున్నది కావున నామంబులకును థాతుత్వ వివతు "చేసి ధాకువులపవచ్చు కారర్భములను ఘంకింపనగునని ఈజ్ఞాపకంబు చేతనే, ,,. -. ౯6 ల ఇతా్య్థదివాక్యముచే సూరి వివరించినవాండయొ్యును దీరిచే. నుతి - స్తుతి అను 'ళఇి వశ్తాంతనామను లే కాక 'వెష్కనానునులు థాకువ్రలగుచున్నవని విశద పఆుముట కుదాహరణాంతరము లియ్యంబడు చున్నవి శీ - ధాతు ల్యుడంత రూప మగు శయని శబ్దమునుండి “శయనించు అను నాను ధాతు వేర్చడుచున్నది, సూరి “వయనించు అనుదానిని నామథాతువుగా నుదావారించుట సరికాదని తోంచెడిని, “అడకమను = తిలకమూ మున్నగు నాచ్చిక శబ్బములనువలెనె వ్రయాణశబ్దధవమగు “వయనము అకుదానిని సయిశము అంగలాదుల్‌ లో జేర్చి సాధించుకొనుట యుక్తము అనన్భుగతిక స్థలములందు మా త్ర మె సామనులకు థాతుత్వ వివతచే థాకుత్వమును జ్ఞావకనీద్ధముగా నంగీకరించుఎ యు_క్తముగదా, కాన నిట సంస్కృృతనామములకువ లెనె యాచ్చిశనామములకు థాతుక్వ వివత చేసికొని కొన్ని యగతికములగు. “ఎదురుచు = ఎమరుచు - చిగురుచు = చిగురుచూ” మున్నగు రీతిని *చుగాగమమూ' (బా, క్రి,౭39 సూ చేర్చిన ఛాతువులను పాధించుకొనుట యావళ్యకము (బాల వ్రకీ ౨౦ సూ, చూడు)

సంస్కృృృతంబునకు లఘూపధంబున కించుక్కు, వరంబగు నవుడు గుణంబగు, ౬౬

(ధా క, ఇఇ సూ), ఉదృతి = సంకావించ్చు సూరి నాుధాతువనరాదు, 150] ఆంవ-ట.- ఈ మూండును గుణంబులం నాంబడుం 32 177 విమ బుస్థానికంబగు గుణంబు రనవరంబం౫ యుండు ఛాలవ్యా సంక్కృత ఛాతూవధలకు ఇ-ఉ- బు. అనువానికి సొరికిని ఏ - ఓ - అర్‌ = అనునవి యంచుక్కు వరం బగునవు డగునని యెజుంగునది. ఛిద్‌ = ఇేదించు, భిద్‌ - 'భేదించు. ఘుష్‌ = ఘోషించు, ఫుమ్‌ పోషించు వృమ్‌ = వర్షించు వాష్‌ - హర్షించు. సంజీవని, 3౨9౬ [7 విమ:ంల్తంచుక్కు పరమగునపుడు లభూవధంబగ సంస్కృత ధాతువు నువధయగు స్వరంబునకు గుణా చేళశం బగునని సూశ్రాగ్ధము, బా, శ్రీయా, ౧ సూత్రమగు, 'ధాతువ్రనకు అనునది యనువృ త్తికౌంగా దానికి ఛాతూ వధలకని యగక్థముచేయుచు సూరియే “దంత ఛాతూవధలకుి ఇత్యాది వాళద మున వివరించెక్కు సొరిది ననగా వరుసగానని యర్థము, శాన '“కికారమునకు *వి శారము *ఉి కారమునకు *ఓటి కారము *బు కారమునకు 'అరొ అనునదియు నాచేశంబులగునని యెలుంగపనది, గుణా దేశన్వరూననము కల్పతరువ్రన 3౨౬ విమ యమున _విళదీశరిందబడెను, ఆవిషయమునే సూరియు “ఆ - ఏ - ఓి ఇత్యాదివాక్య్థమున వివరించెను, ఉపధ యకంగా * అలో ఒన్తాక్లి త్చూర్య ఉవధా” (౧-౧-౬ప్స, “అన్న్యాదలః పూర్యోో వర్ష ఉపథానంజ్ఞః స్యాత్‌” (నీ కౌ, అజం, ౨౮౯ సూ అకుచొప్పునం దుదివర్ణమునకు ముందటి యతుర మువధ యనం బడును, ఉదాపి ఛిద్‌ మున్నగు సంస్కృతధాతువ్టలు లఘూపధంబులు, తుది వర్ణమగు ద కారమునకు ముందజనున్న ఛకారముమింది “వికారము “(ఛిద్‌ ధాతు వులోని యువధాతరము సంస్కృృృతమునం బొల్లు వాల్లు వరమయింయున్నను బూర్వ స్వరము గురువు శానేరదనియు నది లఘువే యనియం నీవజకు (వి _స్తర[ 3౩0౦ 17 వివ) విశదీకరింపుబడెరు, కావున నట్టి “ఛి వర్ణమంమిాంది *శోకారమునకు *విఆను గుణాదేశము రాంగా "ఖే అగును ఛిద్‌+ఇ0చు = శేదించు, ఇన్లై * భిద్‌+ళంచుజ 'భేకంచు, ఘుష్‌ +ఇంచు = ఘోషించు, ఫుమ్‌+ఇంచు = పోషించు, వృష్‌+9ంచు = వర్ష్‌ *9్తంచు = వర్షించు వ్మాష్‌+9ంచు = వర్షించు. అనువాని వ్ర కీ య ననయు నది, '*వీడ్‌ - భూమ్‌” మున్నగునవి లఘూవదంబులు కామింజేని గుణాజేశంబు రాదు, వీడిందు - భూషించు = మె, ఉపసర్ణములతోం గూడినను నిట్టిరూవమ లు గల్దును, ఆమోవించు = సమ్రాడించు - మొ, సంతావీంచు మున్నగు నుషకృతు లకు వెకుకంజెప్పిన (ధా, ఛి అశ స్తూ ళ్షూవక ఇాన్త్రవద్ధతియె గతియని నూరి వవత్‌మున నెజటుంగునదిం 196

1502 సంకోచించు = 'వెనుదీయు, సంకుచించు = ముణుఃగు [8౨ ₹ వి, నంజీ ]] సృళికి గుణంబు విభావ నగు ౬రి, స్పర్శించు = స్పృశించు లిఖ భుజ రుచ కృళంబులకు గుణంబులేదు, ౪ూ, బాలవ్యాకరణ లిఖందు - భుబించు - రచించు - కృళించు. కుచ ధాతు వివరణము వ్రునకు గుణంబు లేదని యొకండు వక్కాాణించె నది క ౨౬ విమయము ఆావ్యూంబు గాదు, సృజికి నిర్మితిని గుణంబులేదు, ౬౯ాం చళుక్షఖుండు చ్రబిలను సృజించె అతండు విషయం బుల విసర్టించె, సంజీవని, 3౨౬ 7 విష:-లఘూవధంబులకు గుణం 'బెల్లయెడలను గవ్పట్ట కండుటచేం గల్టు కొన్ని విశేషములను సూరి మూండుసూత్ర ములతో వివరించెను “స్పృన్‌ +ఇంచు అనుచో గుణంబు వైకల్పికంబు - నృ ఎకించు - న్పర్శించు. లిఖ భుజ - రుచ - కృళ ధాతువ్రలకు గుణము రాదు, లిఖ్‌,90చు = లిఖుచు భుక్‌ష ఇంచు = భుజించు రుచ్‌+ఇంచు = రుచించు, కన్‌ పం్పంచు = కృళించు, బా, చీ" ౬౬ సూత్రముచొప్పున వీనికి గుణంబు వచ్చిన * లేఖుచు - భోజించు . రోచించు. శర్శించు” అను నపళబ్దనులు గల్దునుగాన నట్టివాని నీస్తూత్ర్తముచే సూరి నివారిం "చెరు, సృజ్‌ థాతువునకు నిర్మించు అనునది యర్థరుగునవుడదు. గుణంబు లేదు, సృజ్‌ శళ్తంచు=సృజించు ఇ సృష్టిచేయు. క, వవిధి సృజింకు లోకము ! లే వాండు,., (ఇాంతి, ౬ఆ రర౨ పు '*వి అనుదానితోం గూడునపుడు దానికి విడుచుట యను నర్ధనుం కల్లును, వి+సృడ్‌. +ప్తంచు=వివర్‌ జ్‌ +ప్తంచు=వికర్టించు=విడుచు, నసం+కుచ్‌ + ఇంచు=సంకో-చ్‌ + ఇంచు=సంహోచించు=వెనుదీయు. గుణాభావముతోడి రూవమువు భ్‌ 'బ్ధరత్నాకరమున నుదావారింపంబడెను, ఈధాతువ్రనకు బా, చీ + ౧౨౧సనసూ త్తు చొవునం బ్రల్యేక ప్రయోగము లేను, * సంకుచించు-సం-ఆం శీ, - సంకోచనునందు, ఎ-గీ. సుందరత్యనుంనకుం బోటిచ్చి తా సంక దించె ననంగం గడుం గృశించె నదుము (విక ౧ అ” (శారు సంకోచించు-సం-అ_ ఛీ - సంకోచముకొందు ౫ (ఈ రు సూంవివరించలేదుగానిి సంవూర్వక కచ థాతున్సనకణగాడ *న్స్సుణి గిపోన్రో అను నర్ధమున గుణంబు రాదనియు *వెనుది ము అను సద్ధమున గుణంబు వచ్చుననియుం జెప్పుట యు_క్షమని తోంచెడిని, చాలవ్యా సర్శ్థంబునకుం చ్రేరణంబునం దించు కగు ౭80. కిఎక 7% విమ పవచింవించు - వచింపించు _ ఆవ్ఫలింపించు = వండించు + పండించు,

[వా క్రి, ౭0 సూ] తత్రతృతీయా. ..” కర్షార్థవివయమనరాదు, "అవళో?, 1563 సంజీవని 3౨౬ ₹1 నిమ;---సర్వంబునకున్‌ = సర్వవిధములగు థాతువులకును ధ్రేరణార్థ-బునం దించు గాగమం బగునని యర్థము, సర్మవిధములనుటచేత స్వార్థం చు గాగమముతోం గూడిన సంస్కృత థాతువ్రలకును, స్వా్ధేంచు గాగమముతోం గూడిన యంగలామలకును జదువు-వండు నున్నగ నాచ్చిశథాతువు ఎకును ట్రేరణార్థ మున నించుగాశమం బగనని తాత్పర్యము, ఛాత్వర్థి భూత వా్థపారము నొఃరు జకుపవునట్లు వేజొకరు స్రేరించుట వ్రే రణార్థ మనంబడును, వచ్‌శప్తంచు = వచించుం స్వాస్థేంచు గాగమ యుంక్షరూపమను, రాముందు సత్యమును వచించెను, నైక రాముని సత్యమును వచింపించెను, రాముండు సత్యము వచించునట్ట్లు శైక వ్ర్రే రించె నని యర్థము, వచించున్తంచు అనుచో 'బాల, ్రీ ౮౭ సూత్రముచొష్పునం వ్రేరణేంచు కృరకత్వమున స్వాస్టేంచుక్‌ చకారమునకు *' పికారాదేళము రాంగా *వచింపు+వ్తంచు = వదచింవించు” అనురూసము నీద్ధించును, ఇశ్లై - పచింవించు = రతీంపించు - మొ, *ఆవులి అను ఛాతువుశకు వా క్రి ౬౪౩ సూ త్రముచొప్పున నంగలాది స్వా స్థేంచుక్కు రాంగా ఆవులించూ అని యేక్చ్పడును, డానివైని ట్రే 'ేంచుక్కు నిల్చునవుడు ప్వాస్థేంచు కృకారమునకు *పికారా బేశము రాంగా ' ఆన లింవించు” అను రూస మేర్చడును, అశ్రు. ఆరగింవించు మున్నగు రూపములను సాధించుకోనునది. వండు - వండు మున్నగు నాచ్చికథాతువ్రలవై ని ట్రే రణార్థ మున “ళంచుక్కి నిలువంగా, వండించు - పండించు - మొదలగురూవములు గల్లును, అ వ్రేరణార్థంబునందలి కర్త కర్మంబగును, రాముండు పాఠమును జదివెను- గురువు రాముని బాథమును జనివించెను. భరతు;డు రాజ్యము నేలెను, రాముండు భరతునిచే రాజ్యము 'నేలించెను మున్న గుచోటులందుం గల్లు శారళవిభక్తుల నిష యము ౨౩౬-౨౩౭ విషమయసులందు వి్నిస్తరింంబడెకుగాన నిట వ్రాయలేదు, ళత్ర త్త తృతీయా షష్టీచ విభ_్రీ సమ్హతే ఉభే అను నధర్వణకారిక వ్రే రణార్థవిషయ శమె యనియం6 గర్భార్థవిషయకముగాం గవిశిరోభూషణాదులలో వ్రాయ బడుట సరికాదనియు 3౧౯ నిషయనునందును - విస్తర ప ౨౩8 విమయమునందును వి దీకరించంబడెను, సంస్కృత వ్యాకరణ్గమునం బ్రేరణార్థమున ణిచ్‌ వత్యయము విధింపంబడెను (చూ, 3౩౬ వివ) కానం ల్రే రణార్థమును ణిజర్ధమనియు వ్యవహా రింతురు, వ్యేరణార్థక ఛాతువ్ర యోగ విశేషములు సవిస్తరముగ ౨౩౬ విషయ మున ట్రదర్శింవంబడెను,. అంతంత చ్రేరణార్థక థాతుప్ర యోగములునైత మద టనె చూవంబడెనుు. ఇంచుగాగమము చేరకున్నను వ్ర రణార్థమును నైతను "లెలువు థాతు నంతర్షత వ్రేరణార్థక చునయిడును, క44444444ఛత శర పరం

శల04.. సూరి “క్రియాయోగనునిీ అని నిల్పుట లేసన్స (3౨౪ 712 వ, సంజీే పరలు గురినె న్యుగబంధుర గతులన్‌ (విరా ౫ఆ ౧౪౫, (కురినెక్‌ * కురియిం వె.అయుదురుం 4444, =, (విరా, ఈ ఆ, ౨౨౩) (మెజయుదురు = మెజుంంంతురుు, స.జ్యంతమువై ని *“చేయూీ ధాకువు నిల్ఫి 'వ్రేరణార్థమును బోధించును. చ మద నడలించి భూపతిసమాజము నెల్లను నిన్నుం గొలంజే యుదునని వూని, 2... (ఉద్యో 3 ఆ ౨౮౦ పు, మొ అగతికంబు లగుఖ్యాదులకిందు యోగంబులేదు, ఇత్యాదులకు గతివికహితంబులగు థాతువుల కీ భామం ఛు యోగంబు "లేదు, చ,- వరా - అవ = సమ్‌ - అను = అవ =నిస్‌ -నిర్‌ =దుస్‌ =దుర్‌ -వి- ఆజ్‌ -ని- బాలవ్యా అధి - అవీ - అతి. సు- ఉత్‌ -అభి- ప్రతి -వరి - 3౨౬ 7 విమ. ఉప - యోరీ ప్రభృతులును సాచూత్‌ వ్రభృతులును గతిసంజ్ఞాకంబులం, ప్రాదు లిరవదిరెండు నుపసర్దంబులు నాయడు, వ్రభవించు - ఆవిర్భవించు = ప్రసరించు = సంస్కరించు - భన్మీకరించు - సామౌత్కరించు = అతి "ేకించు = ఆలోకించు = వ్రవంచించు - వ్రలవించు - ఇత్యాదు లార్య వ్ర యోగంబుల నెటుంగునదిం సంజీవని, 3౨౬ ౪11 విషవి-అగతికంబులగు = గతిసంజ్హ్ఞగల ,ప్రాదులతోం గూడని భూ, సృ, కృ, మొదలగు థాతువుల శాంధ్రభామయందు బ్రయోగము జో వ్య ె, లేదు. ఈ సూ '్రములోని భ్యాదులు సంస్కృత వ్యాకరణ ప్రనిద్ధములగు వ్యాదులు కావు ఖ్వా ద్యదా దీతాది దళవిధ గణ థాతువులలోనివి పెక్కుథాతు వులు ,ప్రాదుల కూడిక లేనిచోం బెల్లునం ట్ర యోగార్హ్హనులు కానని కాత్సరష్టనుం, ఉప్తాదులును ఊరి చళ్ళతులును పామోత చృళ్ళృతులును గతిసంక్లూాకంబులు” ఆను సూరివాక్యము సరికాదు, ప్రాదులును ఊరీ సామోత్‌ * ప్రభృతులును శ్రీయా యోగ ముసనననంగా ర్రియతోడి సమాసమున గతిసంజ్ఞ గలవగునని చెప్పుట యుక్తము, ఊరీ వ్రభ్ళతులును సామెత్‌ వ్రళ్ళతులును వాని సమాసవిధులును 3౨౪౬ కల్ప తేరువున వ్విస్తరింపంబడెను, (విస్తర “*వభవించు = వ్రసరించు = సంస్కరించు * లలత వనన విస్తర 1 3౨౬ *₹11 వివజాసూరి ప్రాదు లీరువది రెండిటిని జూపి యవియు *ఊఠి పవభృతులును సామో తృ్రధ్భృతులును గతిసంజ్ఞాకంబులని వచించి కొన్ని

(వొ, క్రీ ౧౨౧ సూ] బా, గు ప్రి కర్తకు సూరివాక్యనము బోధపడ లేదు!56ఏీ “ఆతిలేకంచు = ఆలోకించు = సంస్కరించు వ్రపంచించు = ప్రలవించుి. అనునవి “ప్ర-యమ్‌ - అతి - ఆ అను ప్రాదులతో సమనీంచిన భూ-సృ -కి మున్నగు ఛాతున్టల కుదావృాతులు, ఆవిర్భవించు = సామౌత్కరించు” అనునవి *ఊరి- సావొత్స్రభృతులతో సమనించిన *భూ కృ” అను థాతున్టల కుదాహృతులు, అవిళ్శబ్ద మూ రీవ్రభృతులలోనిది, _ప్రాదుల కువసర్దసంబ్హ ప్రసక్రానుప్రసకృముగం 'జెప్పంబడినదెకాని ౧౫ట దాని కావళ్‌ ష్టోత "లేదు, చవ+భూ = వ్రభవ్‌శాప్తంచు = చభవించు = (పుట్టు (భూ సత్తాయామ్స్‌, ( ఊరీ = ఉరరీ అవ్య అజ్జీకృతా” శసా, చిం, ఊరీకరించు = అంగీకరించు, కత సక స పస ఇ మ ను పాదులతొన్సు “ఉరి - సామా” తృ్రభృతులతోను సమసించిన ధాతువ్చల నుదా వారించి యుండంగా గుప్తార్దప్ర, శాళికాకర్త ప్రాదులకు గతిసంజ్ఞను సూరి విదింస "లేదనియు నుపనర్ణసంద్దను మాత్ర, మె నిధించననియు నర్థము చేసికొని యి క్రింది రితిని ్రౌనూదికముగా వ్రానెను, “మూలవాక్యంబునందు నూరీ వ్ర భృతులకును పామ త్రభృతులకును గతినంజ్హ యున్నట్లును ప్రాదులకు నుపసర్దసంజ్హ మాత్రమె యున్నట్టును విభబింపబడినరీతిని దోంచుచున్నది, ఇచ్చట యువస్టళబ్దంబు గతి సంజ్హకుంగూడ నువలతణంబు లేదా యావాక ఫ్రంబునకు నీరితిగా నన్నం౫ంచిహొన యేదో యసమార్షనున నట్టియర్థము సంపొదించుటకుం గొంత గ్రంథనును వ్రాసెను, ఇటం శ్రాదుల కనావళ శ్రీకచుగు నుససర్దసంజ్ఞ నువదేశించి యక్య్యావళ ల్రీీమగు గతి సంబ్హ సుపదేశింపకుండుటకు సూరి యున్నతుండు కాండుగదా 1? గతివిరహితంబులగు వన్‌ + ల! తత ఛాతువుల కీభామం బ్ర యోగంబు లేదూ” అని వ్రానీనవెంటనె వ, -వరౌ,,4464 మున్నగు నిరునదిరెండు ప్రాదులను సూరి యేల వ్రానెనని గుప్పార్భప,కాళి కొకర్త తలంచెనో ? ఆళబ్దముల 8చట నన్వయ సంబంధ మేగుని తలంచెనో |! వీదవ నుదావ్భాతుల నిచ్చుటలో ప్రభవించు - వ్రసరించు = సంస్కరించు * మొదలగు ప్రాదులతోం గూడిన భూంసృ మున్నగువాని నేల చూవెనని తలంచెనో 1 తెలియ కున్నది, ఇట ననావళ ష్టముగు నువనర్హసంజ్హ వానికిం గలదని ఇెప్పుటక్తై ప్ర్తాదుల నుదావారించెనని ప్రకెళికాళ_ర్త చెప్ప సావాసీంచునేమో 1 అట్లంంన +ఊర0 చ్రళ్ళతులకవను సామో త్న్రభ్ళతులపను గతినంజ్హ నుపదేశించినవిదవ నుపసర్జనంజ్హ ను వచించు సందర్భనుంన వానిని నూరి వేర్కొని యుండండా ॥ ఇంతకును సూరి ళ్‌ క్రితి + తతి అనియైన వ్రాయలేదే! ఆళబ్రముల కచట దేనితో సంబుధనుం గలదని గుప్తార్రప్రశా శికాశారుండు వాంంతి నంచెనో తెలియకున్నది, - చే

మే566ీ గుపార్థవ్రకాశికలోని యపవ్యాఖ్య [3౨౪ 7౫ వి, సంజీ ] ఆవిర్భవించు = వ్రభవించు = వుట్టు ప్రసృ = చ ఫసర్‌ +వ్తించు = వ్రనరించు = వ్య్యావీంచు (సృ = గతే, సమ్‌+కృ = సమ్‌+కర్‌ =రమ్‌. +స్‌ +కర్‌ సవ్తించు = సంస్క రించు = చక్కంజేయు. (శృణఖ్‌ = కరణే భస్త్మన్‌+కృ = భస్మ +చ్వి+కర్‌ +ళ్తంచు = భన్మీకరించు = భస్త్మముగాంజేయు. సామోత్‌ +కర్‌+ంంచు = సామోత్కరించు = వత్యమమగు, ఆతి+రిచ్‌+ఘళ్‌ = అఆతిలేకశలంచు = అఆతిలేకించు = అలిళ యించు. (రిచ = సంపర్కే - విదోంగేచ “ఆతికేక - ఫు (అత్మిరిచ్‌+ఘణ్‌) అతిశయే = ఛేదే - ప్రాధాన్యే - ఆధికేచ” (శబ్దస్తో అనుచొవ్చున 'అతికే కంచు అనునది “రిచ్‌” థాతుఫంబంధి యనుట యుక్తము సూరి “లేళ్ళు థాతు సంబంధి గా నుదాహరించుట సరికాదని తోంచెడిని “లేకృ శజ్యాయామ్‌” ఆను ఛాతువ్రనకు సంబంధి యన్నచో బసిద్దమగు “అతిశయించు అనెకి యర్గము సంగ తము శానేరదు. 'ేకం వున (శః+అశ్‌) గ₹జ్యాాయామ్‌ = నీచ. 'భేశేచ - (శేక+అ) సస్టేహే - స్తీ - టాప్‌” (శబ్బల్లో) అని శకధాతుజి శబ్దార్థములు వెలయుచున్నవి, ఆ+లోకడాఖంచు = ఆలోకించు = చూచు. (లోళ్ళ = దర్శనే, ఆ+లోచళ+9ంచు = ఆలోచించు = ఆలోచనముచేయు (లోచ దీప్త (లోచ దర్శనే ప్రేవచి+వ్తించు = ప్రవంచించు = విస్తరించు, (వచి న్య _క్రీర లే, ప్రలపళవించు = వ్రలవించు ఇ జల్పించు = వలవించు (లప = కథనే, “ఇత్యాదు లార్థ ప్రయోగం బుల నెజుంగునది” అనుటచేత గతిసంజ్ఞగల ,ప్రాదులతో సమనీంచిన థాతున్చల వ యోగము నార్య వ్ర "'యోగంబుల ననంగా మవోకవి చ యోగముల ననుసరించి ెలిసిఫొనవలయునని ఆాత్సర్యము, ఈనూ త్రముచేతనే “యథాప్ర, సిద్ధి ధాతూ నాం ప్రయోగ స్సవ్యతో భవేత్‌” అను (3౨౬ విషు నధర్వణ కారి కార్థమును సంగ్రహించుటప బా, గు, ప్ర, కర్త యత్నించెను, శాని యీసూ త్రము గతి సంబ్ఞగల ప్రాదులత్‌ లనాడి వ్ర, యోగింపంబడు ధాతువులను ్రసంగించునదగుటచే నిందలి సూరివాక్య మట్టిధాతువ్రల విషయమునే వచింపలల్లునుగాని సంస్కృత ఛాతువు లెల్టం చెల్లున యఖేచృముగా ఛా, ఇక ౯8-౬౯ సూత్రములచొప్పునం శ్ర యోగింపరాదనియ మహాకవి ప్రమయోగానుసారముగా మా శ్రమె సంస్కృత థాతువులను దెల్లున వష్టవహరింపవలయుననియు నుపదేశించుచున్న “యథాప్ర నిద్ధి ఛాళూనాం ప్రయోగ సృమతో భవే” త్తనెడి యధర్వణ కారికయర్థమును సంగ్ర, హింవంజూలదు, (వి సర) 1£

న్నిస్తరం 11 3౨౬ 11 విమవి-- ఈ సూత్రస్థమెన యగతిశళబ్దమున కేక శేష ముగాని "లేక యావ్ఫత్రిగాని చేయవలయును, ఇప్పుడు గతిసంజ్ఞూవిరపితములయిన వ్యాదులకు నిందు బ్ర యోగను లేదన్న యొకయర్థ మేశాక యగతికంబు లనంగా

(లా, క్రి౧౨౧ సూగ *“వా-గు = ప్రిలోని యవవ్యాఖ్య $15607 నళశరణంబులం=కవి వయోగ శరణములంశాని భ్యాదులకు నీభామయందు6 బ్ర'యో గంబు లేదన్న యన్రాంతరమును నగును. కవివ యోగము లుంటెనేని గతిసంజ్ఞా శబ్దరహితంబులై నను పాధువని ద్వితీయాస్థ 'రాత్సర్యము, కనుకనే జయించు - ఈతీంచు - ఛ్రమించు - స్మరించు = వారించు - బోధించు - రథ్నీందు = ఇతార్ధి దులు రతీతంబులయెసలొ (వాగు, ప్ర, రంగీ ఫు ద్వి, ము), ఈవాక్టముల నరయలగా “ోఆగతికంబులగు భ్యాదులకనెడి చకురనూ త్ర ము(వా ,క్రి౧౨౧ స్తూ సంస్కృత థాతువు లెల్బ గతిసంజ్ఞగల 'ప్రాదులతోం గూడినవుదే లెలునం బ్రమెోూ గార్ట్హములగుననియు నిందలి భ్వాదులనునది సంస్పృత ధథాతువ్చులన్నిటిని చెలువు ననియు గుప్తైస్ధప్రశాశికాకర్త యపార్ధమంచేసికొనెనని స్పష్టపడుచున్నది, ఇది కేవ లము భా9ింతి మూలకము, సంస్కృత ధాతువు లెల్ల పాధారణముగాం దెల్లున నించు క్కుతోంహాడి ప్ర మొోగార్ష్మము లగుననియు వేనో కొన్నిమాత్రమె భూ -సృ - కృ = మున్నగునవి గతిసంజ్ఞగల 'పాదులతోం గాడినంగాని చ్రయోగాక్ట్హ్మములు గానేరవనియు నట్టి పాదులతోంగూడినను గూడకున్నను గొన్ని (అద్‌, భతశే, తనువి విసృళౌం కము = కానా ముధ = బుభువమోయామ్‌, పా = పానే. చా = దానే, థా = ధారణే - మొ) తెబ్టునం బ్రయోగాక్ట్మములె కావనియు (అనుబంధము) నట్టి విశేషములు మవోకవిప్రయోగ 'వేద్యములనియు నీయనకు బోధపడలేదు, బా, సా, వే. వా్యాభ్యాతకును నీ చా, గు, వ్ర వ్యాఖ్యాతృ భ్రాంతి కొంత యాచవేశించిన దయ్యెను. “*ప్రాదు లికవదిరెండు నువసర్టములును నాంబడు ననుటంచేనీ వానికి గత్యువస్థోసంజ్ఞ లం రెందును గలవని య్‌గ్ధ ను శగ్రపొంవ వలెను, నాంబడునను పదమునకు ముందటిసముచ్చయ ను వగ్గము స్థిరము పరముగ లోవీంచెనుగాన నద్దాని నూంతగం గొని... (బా, పా, వే రర పు మొదలగు ససంగత ప్రసంగము లట్టి ఛ్యాంతిచేశనే చేయవలసిన వాండర్వొలను,

అనుబంధ, విస్తర 11 8౨౬ 71] విమింా గమ్‌ ఛాతువ్రునకుం బ్ర తే వ్ర యోగమున నించుగాగమురుూూగము ఛారతాది గ్రంథములలోం జూపహ్టు లేదు, కాని సోమనా రాథ్య్యాదులు వ్ర యోగించిరి,. ద్వివద, గమియంంపరానట్టి గమకంబు వాడు గమింంచువారికిం గడనూవువాండు (బసవ ౪౬ఇ ఆ, రోంరావు, కం, 1460కీ తేనగంయు గమించి మడా నన జన్మస్థానం. = =-=(భాస్కం చాలశాం, 3౭ వు ఉంంంంం == త్రెవథంబుల నిట్లు గమించెం గానం=ం666046. 66609 త్రి వథగావ్వాయయొ. =... .4..4(భాస్క, భౌల కాం, ఈ౫ీలొ, సూ రా, నిఘంటు రన నీళబ్బము బభూపంబదెను,

1508 *రంజిల్లించు - రంజించించుి మొ ఆసాధురూసనులు [3౨౭ వి, కల్పం] రజ్జుతి ఘట్యాదీనాం చిన్హో శృస్యావి లా వుఖా భవతః (ఆం, చిం, క్రి" ౧8 శా, ఆహో, రణం ఫు) నన్నయా తత్రోభయమో ర్భవే బేళో లకార ఇతి చన (వికృం భర్వణీయము. క్రి, ౧౩ కా, అవో, రణ౨ ఫ్య 9౨8 విషయము నతుణొ భవేచ్చ లోపో ణ్యస్థేయో వర్తతే పరే తస్మిన్‌ (ఆం చిం (క్రి, ౧౪ శా అహో, రోజుకి ఫు, తద్శతాం కాచి ద్రైళ్ళం సా చృబ్దళ క్రీ ర్హ్‌ళా దృశీ (వికృ ఛి ౧౧ కా, అహో రణం ఫ్య కల్పతరువు, 3౨౭ విషవ__రజ్టతీతా్యాదివి..రప్హుతి ఘట్యాడీనామ్‌ = *ోర ే ఘట్‌ ” మున్నగు ధాతువులయొక్క, చిక్టోః - చస్వాపి = బిందువూర్వక చవర్గముంన కనలా “లంచు” అనుదానిలోని 0చ్‌ ఆను భాగమునకు, లౌ = ఉభా = రెండు లశారనము లాదేళశనులుగ్య భవతః = అగును, కావున నించుగాగమ పరిశిష్టభాగ ముతో లద్విత్యము కూడలా “బల్‌ +ల్‌ 4 ఉ=ఇల్లు” అని యేర్చడును, * రళ్ద్‌ + ఇంచు = రంజిల్లు = అను రాగిల్లు, ఘట్‌ +9ంచు = ఫఘటిల్లు = కలంగు = సంభ వించు” అను రీతిని రూవము లేర్చ్పడును 'రంజించు = రంజిల్లంచేయు, ఘటించు = ఘటిల్లంజేయు ” ఇవి ణిజంతములు ముందు సాధింపయడును, (“రన్‌ జ రాణగేంంం00 ఆసక్తౌ - ఆశ, భార్టదిం 240 =6రజితి, =**44+4+ఘటచేషస్టాయామ్‌ - భ్యాది - ఆత్మ = అకం..2,, ఘటలే” శ్చస్తో, తశ్రేత్యాదిః--త శ్ర - ఉభయోః = ఆరెండు లకారములలో, వీకో లకారః= ఓక లకారమునూత్ర మె భవేత్‌ = అగునవంగా నిల్బుటయుం గలదని కేచన = కొందలు 'ెప్పుదురు, ఇది వైశల్చికమని భావను, “ఉదాపారంబిల్లు = రంజిలు, కంవీల్లు = కంవీలు = మొ నతు ణా విత్యాదిః._నరుగౌ = వ్రే రణార్థశేంచుక్కు పరమగునవుడు స్యార్టేంచు గ్యాగమునకు లకారద్యయా దేశము రాదు, మతీయుం శ్రేరణేంచు గాగ మునకును లకారద్వయాదేళము రాదు, అర్థే యః వర్తతే = వ్రేరణార్థమందు వర్షిల్లునట్టి యే యించుష్కగలదో, తన్మీన్‌ పెేఅది పరమగుచుండంగ్యా భవేచ్చ లోసఃజస్వా స్టేంచ క్కునకు లోవనమునై తము కల్దును, గోరంజిల్సించు - రంజించించు - రంజింపించుో మున్నగు ననిష్టరూవములు కల్ల నేరవని కాత్ప్చర్య్గముం, ఉదావి---రాజు జనులను రంబజించుచున్నాండు = రాజు జనులను రంజిల్లంజేయుచున్నాండు అ రాజు జనుల ననురాగవడునట్టు చేయు చున్నాండని యర్థము, ఇట్టియెడల్క్య రాజు నద్భుత

(బాకి ౭₹౧-౭౨సూ] కర్మకలర్హ లల్వే వివయయందు. “ఇంచు నకు “ల్లు, 1509 న్నర్తనముచే జనులె స్వయముగా ననురాగవడుచున్నారను నర్థమున, ననంగాం గర్మమునందుం గర్త ఎర్వో, వివత గల్టునపుడు (దీనినె సంస్కృత మవ్రైయాశరణులు కర్మళ_ర్త యని వ్యవహరింతురు కొన్నియెడల థాతుస్వాన్థేంచు గాగమమునకు “ఇల్లు అనునడి యా దేశమగునని ఫలితార్థము, ఇశ్లై రాము గు శివధనువును 'భేడిం చెను (భేకల్లంజేనెరు), దీని కర్మక_ర్హ్భృత్వమున - శివధనువు స్థియముగ 'భేవల్లెనులో అనినిల్బును, (“చాలస్వభావ సులభేన కుతూహా లేన కృష్ణం ధను ర్భృగవతో వృషభ ధ్వజక్య తశ్రానుషజ్డ్‌క ముమజ్దళ మిాదృశండు సంవృత్త మ శ్ర న మయా గణి త్తస్త్య మాసీఫో అనర్భృరాఘవమను ౪ అం) ఇట్టియెడల ధాతువు స్వయముగా సర కమె యయిఃనను సకర్మకముగ నేర్చడుచుండును, ఈవిషమయనును సంబంధించిన సంస్కృత వాస్ట్రశరణవిషయము లిట నుడావారింపంబడుచున్నవి

“కర్మవత్కరక్మణా తుల్య క్రియః (3-౧-౩౭) కర్మస్థయా ,క్రీయయా తుల్య శ్రియః కర్తా కర్మవత్‌ స్యాత్‌... *. .కర్తు రభిహితర్వాత్‌ వ్రథమా - వచ్శలే శ్నీదనః భిద్యతే కాన్టమ్‌ = (కజ్ఞభేపిల్లుచున్నది , ౨. (నీ కా కర్మక_ర్హ్భృం ౨౭౬౪౬ సూ”

“ఢవత్‌ ఢఘోఒళ్చే. .. == క్రియనూణంతు యత్‌ శర్మ స్వయ మేవ వనిద్ధ్యతి సుకరెః నై్యై సతః కర్తుః కర్మక ర్తేతి తద్విదుః * (ముద్ధ జ౨౭ సూ, దీని దుళ్తాదాసవ్యాఖ్య: = శర్మ స్థ భావధాతూనా మేన కర్మ ణకర్త ఫ్రత్వేవివమయోం యథా = పచ్యతే కీదనః సర్షియ మేవ, భిద్యలే శాస్తం స్వయమేవేత్యాది, ఆతి 'జేళిక నునిక్య మితినార్థయార్‌ కర్త ఇస భావథాతూనాం న సా్యాదితి బోధ్యమ్‌, తే ఖాద్యలే ఓదనః స్వయ మేవ-గ మ్యులే గ్రామః స్వయ మేవ-ఇత్యాది న స్యాత్‌ + తథాచ కర్మస్థ వచతే క్భావః కర్మస్థాళ్చ ఛిజదాదయ।ః బుధస్తు భావః కర్తృస్థః క_ర్హృస్థా శ్చ గమాదయ ఇతి పాష! పచతే రాన _పజ్జులాదీరాం విక్లిత్తి _ప్లజ్జులాదిమ్వేవ భవతి నతు పాఠక_ర్తరి, ఏవం ఛినత్త్యాచే ర్భావః 'భేదాదిః శాస్టాదిస్వేవ నతు భేదాది కర్తరి, బుభే ర్భావో క్షనం శిమ్యేమ్యేవ నతు గన్గాదౌః వవం గనూదీనాం భావః పాదచలనాది ర్ల్షమునాది కర్త ఖమ్వైవ నడు శామాదా విత్యర్థఃం దీనినిబట్టి సంస్కృత మున సకర్మక ఛాతువులందే కర్మక_ర్తృత్వము గల్దునని లేలుచున్నది, “రన్‌ జ్‌ -ఘట్‌? మున్నగు నకర్మకముల యించుగ్భాగమునకే లకార ద్య్వయా చేళను నన్నయచే విధింపంబడెనుగాన వాని వ్రేరణార్థశత్వమందలి కర్మ మునుబట్టి వానియందుం గర్ష్మ క_ర్తృత్వమ్లును జింళామణిక_ర్త వివమీంచెనని తలంపవలెను,

ప౫జరీతినె తెల్టునందును సకర్మ ాకర్మకములకుం గర్మస్థభావథాతువులగు ళభిద్‌ * మున్న (వానికే లశారద్యయా దేళశను కల్గును కర్త ఫస్టభౌవములగు బుధా

శే

1570 వర్తించు = వరిల్గు అనురీతి వ్ర, యోగములుగలవు [9౨82 వి కల్ప] దులప కావేకదు రాజు జనులను రంజించుదున్నాం డశంగా రాజు జిరులను రంజిల్ళం చేకుచున్నాండు. రంజధాతుభావనుగు రంజనము జసులయం దే యుండుకుగాన రంజథాతును కర్మ స్టభావ మనంబడును కావున జపీలు స్వయముగ రంజిబ్లు చున్నారు” అని యగును 9ఇక్లై రాముండు కళకు భేవించుదుర్నాం డకంణాం గజ్హ్రిను భేకిల్లం చేయుచున్నాం డనంగా విలుచుచుర్నాండని యర్థము ఇట భఖిదో అనుడాని థావమగు భేదమనంగా విఅుగుట కర్మమగు కజ్దయందే యుండుకుగాని రామునం దుండనేరదుగాన భిద్‌* ఛాతువు కర్మస్థథావ మనిపించుకొనును శాంవుననే దాని య౫0చ్‌ గ్భాగమునకు లకారద్య్శ్యయా దేశము గబ్బును కజ్ఞ స్వయముగా "భేవల్లుచున్నడి యను రూవము గల్లును గంగ సముద్రమును సంగమించుచున్నది. ఇట సంపూ ర్వ గమిధాతుభావ మనంగా సంగమము క_రృభూతమగు గంగయం దుండును గాని సముద్రమం దుండునదికాదు గాన సది కర్త ఎఫ్‌ భావఛాతు వనందగును గాం బట్టి దానియందు లకారద్యయా దేశము గల్ల దనలగూ సముద్రము స్వయముగా సంగమిల్లుచున్నది అను ననిష్టయమూపము కట్లనేరదు ఇట్టి వాడుకల పోలికలు సంస్కృ కాంధ్రముల యత్యంత ప్రాచీన నిరూఢసంబంధమును విశ్వసింపంజే కుచున్నవిం

తద్వఠా మితా్యాది -ానశద్య రామ్‌ = అస్టే త్రించు - ఇల్లు * అనునవి గల ఛాతువ్రలకు క్వచిత్‌ =ఒశానొకప్పుడ్రు ఐకసం స్యాత్‌ = అభిన్నార్థ బోధకత్వమును గల్దును అనలా నించుగాగమ ఫఘటితరూవము వ్రేగణార్థము నియస్థక ఇల్లు” ఆను చానితోం గూడునవ్పటి యర్థమునే యనంగా స్వార్థమునే బోధించుట యుం మహాకవి చ, యమోగములంద గన్నట్టుచున్నదని కాత్పరస్థ్రము ఇట్టి నియమభంగము నన్నయ ఛారతభాగమున యలిప్రాసఘటితములగు మార్చరానిస్టలములందు6 గన్బట్ట లేదు

• ఇంచు = ఇల్గు అకు ెొండిటితోడను నొక్కధథాకువే పరార్టయముగాం గూడు టయు (వర్షిల్లు - వర్షచు ఆెడుకూకములలో ఇల్లు అనుడానితోం గవూడినది యకర్మశమ.గుచు స్నార్థమునే బోధించుటయు. "ఇంచు అనుదానితోం గూూడినది స్వాస్టమును చ్రేవణార్థమును వేర్వేలుగా నిచ్చుటయుం గలదు, మజీయుం గొన్ని ధాతున్ర్చలకు స్వార్థమునందు ఇల్లు అనునది నిల్చటయు చానికి వ్రేరణార్థబోధళ మగు ఇంచు చేరకయే యుండుటయుం గలదు మూర్శిల్లు (ద్రోణ, ౨ఆ ౨౭౮) ఇట్టి వెల్ల మహాకవి ప్ర యోగములనుబట్టి ెలినిహొననగును, ఇల్గు అనుదానితోం గూడిన దెన్నందును సకర్మకము కానేరదు

ప్ర'యోగములు.--(౧) ప్వార్థమున “ఇట్లు ప్రేరణార్థ్యమున ఇంచు వచ్చు స్టలములు;---క, నల్లెయని రాజనందను లెల్లరు సమకట్టి రథములెక్కి దిళల్‌ భే

[వా క్రీ ౭౧-౭౨ సూ] వ్వర్తించు = వర్షిల్ల అధర్వణ తిక్కననమ్థతము ]571 దిల్లగ గర్జిన్ని నిశా తోల్లసిత కృపాణ శార్షుకోద్యగకరులై (ఆది ౬ఆ ౬౫వ క తనసుతులు పాండుసుతులని మనమున ేఏంవ కతిఫనుంజప భావం బున నొక్కరూపకా చే కోొనియుంబెన్‌ , (ఆది గ ఆ ౧౬౨పు మ ఇది యొట్లున్‌ సమకూర బెవ్వరికి ము న్నీవిల్లు మోవెట్ట౧బో లదు మోపెట్టియి నంతరితనున నాలత్ధుంబు 'భేఏంపంగా నది హ్మోదులనైన నిం దలవి గాదంచున్‌ విచారించి ని ర్మదుల్రై ఫొందఆఅు ళాజు లేంగిరి నిజక్షై మార్షముల్‌ దూచుచున్‌, (ఆది 2 ఆ, ౧౭శా వైవానిలో భేశిల్ల అనుచోటి లకారద్వయా చేశము. (స్వార్ధపరము) ప్రాగతము. భేదించు అనులు _పస్వాన్టేంచుహ్రూపము వ్రైరణార్థకము ప్రాసగతము శాకున్నను నర్ధరందర్భమునుబట్టి మూర్చరానిదై యున్నది. ఇట్టి చింతామణి నియ మమును భంజించు ప్ర రొరూగములు నన్నయభారత ాగమున యతిప్రాసస్థల ఘటిత ముల్రై కవ్మిప్తయు_క్తములని విశ్వసీంపందగినవి కన్పట్టలేదు అట్టినియమమును సన రించిన యధర్వణ కారికి కుదావృాతులు _నీ నిమధా ద్రియం దనిమిషపతి ప్రచ్భృన్న సంచరణనున వర్తించుటయును, (విరా౧ఆ౫ళు ఉ. * ఫవ్లు తెంచెద సౌముస్ట నొక్కరు మదీయ మనోగతి వారిం గూడి వ _ర్రించు తెజంగు వై కొనుట "కెల్లను కౌరవజాతి కెంతయాన్‌ (ఉద్యో ౧ఆ ౨౫౬) ఉ అంచిత, ** 4 ఎ కించి. ౨ ౨ స్రచయ ౨ వ ర్తించుచు ., =, * (ఆను, ౨ ఆ ఈ౫౬ పు లే-గీ , ,.... మందడీల కేల నూజట యగుచు వరర్తిల్ల నేర్తు (విరాః ౧ఆ గీ క, = ౨, ఇట్లు గొలిచి వ ర్షిల్లెడు లెజంగుళెంతయుం. దెల్లము నేనీతిం ఛ్రిదికితిమి మికరుణన్‌ (విరా ౧ఆ ౧౪౨౩ పు ఇటు సోనయాజి కలు ఇంచు అనువాని కర్థ'భేవము లేకుండం బ్ర యోగించియు నన్న యోపదిష్ట్ర పద్ధతిని శ్రేరణార్థకముగా న్రైతము. వర్తించు అనుదానిని బ్రయోగించెను, నీ పదపడి విప్రులు పథముదవ్చి - ౨. అథ్వరాదిక సృ్తియల్‌ పపవరింపక,. , (శాంతి ౨ఆ ౮౯పు ($0దు- వ్రవర్షింపక = వ్రవర్తిలంజేయికి అని యర్థ ముచేయక తీరదుగద్యా నన్నయం యీథాతువును ఇలు తోం గూడినవుడు స్వార్థ కనుంగాను *ఇంచుితోం గూడినపుడు వ్రేరణార్థకముగాను దనచేసీన నియమము చొప్పుననే ప్రయోగించెనుు తరువోజ , * వరునన తమతిము వర్ణధర్మముల వరిలదురు గడవక దండనీతి ౨. *,(ఆద ఇ ఆ ౧౦౨) నీ కడం యత్యు త్తమ తుత్త్రియచరితంబునందు వర్తిలుదునంటి (వి ౨ 94 (నభాా౧ ఆ, ౧౮౧) వై రెండుస్థలములందును వర్తించుదు అని కాని వర్త్హింపుదు అని శాని దిద్దనగుననరాదు. నన్నయ యొచ్చటను దౌ చోర్లక్‌ తద్ధక్త బిన్దుషరన్య తకారో

1572 వ్నర్తించు = వర్ష్తిల్లూ సన్నయసమ్థతముకాదు [3౨౭ వి కల్ప] దోః స్వాత్‌ ” అనెడి తన నియమములను మిజులేదు అనంగా చువర్ణంబుతోడ దుగ్ధ కారమునకు త కారము చేయని ప్రయోగమును (బా క్రి ౧౦౮స్ఫూ జేసి యుండ లేదు. ఇంక వర్తించు అనుదానిని బ్రేరణార్థముననే నన్నయ ప్ర'యోగిం చుచువచ్చెను పాండవవళాజయ దవానంబు దవరూశకటాతు వీశ్షణ వచనం బులం బ్రవ ర్థించుచున్నదాని , . (వభఖా ఇ ఆ ౨౨౦ గద్య (వ్రవ _రించుచున్న దానిన్‌ = వ్రవ్పిల్హ ంజేయుచున్నదానిన) శకుని వ్రైతవం బెటింగియుం బాపద్తూ్యూతంబుం బ్రవర్తించి యధర్మ వ్రవృత్తుండ వైతిని (సభా,౨ఆ ౨౨3 గద ఇశై వ్రకాళిల్లు అను స్వార్టేంచుక్కు చోటం ట్రేరణార్థకమగు వంచు క్కునునిల్పి ఇల్లు ఆఅనుడానికి లోవమును స్థలాంతేరములముందు నన్నయ ప్రయో గించెకు ఆపక్షాదువలన ని న్నెజింగినదాననై ని న్నిట రావించు నుపాయంబు దలంచి యొనల్లి దమయంతీ ద్వితీయ స్వాయంవరంబగునని బుతుపక్లునందుం బృ కాళింప సుదేచ్రండను గ్రాహ్హాణుం బుత్తెంచితి”' (ఆర ౨ ఆ ౨౧౩ గద్య) (ప్రకాశింపన్‌ = చిల్ల 6జేయన్‌) బుతుపర్డుండు బావాాసుం జూచి నాకు దమయంతీ ద్యితీయ స్వయంవరంబు జూడ నొక్కనాంటన విదర్శకుం బోవలయు నీయళ్యనై ఫుణ్ధంబు€ ట్రుశౌశింపు మనిన *, * 4౨. ”(ఆర ౨ ఆ, ౧౬౮) (వ్రశాశింపుము = ప్రశాళిల్లం "జేయును ) చ అతులతపంబునకొ వరణుం దన్హునిచే ఒవాంపుణ్య కర్మసు స్థితం శు భవింపంాం. బడిన దివ్యమునీంద్రుండు (ఆది ౪ ఆ ౧౫౭౨) (వ్రభవింపంాం బడెన = ప్రభవిల్లంచేయంబడిన) లేగ, పౌరులట్లు నివర్తింపంబడి .. * (ధర్మ సుతుచేత్సుం, 244 (ఆర, ౧ ఆ జా (నివ్నర్తింపబడి = నివర్టిల్లంజేయంబడి) వా

సీ రోదనీకుహరంబు రుచిరాంళుతతింజేసి యర్కుండు. వెలి;గించునట్టు, లమృత సందోవా నిముంద చం ద్ర కంజేసి శీ కాంళుం "డానందించునట్లు నకల జనులకుం దన దైన సదమలద్యుతిం జేనీ తనరంగం చేజంబు దనపుదాన చేయుచునున్న సల్సే వ్ర్టుండు ఫవుండరీశాయండు గృన్లుడు , *౨4. *, సభా ౨ఆ ఇప (ఆనందించు సంతోనిల్లంజేయు.. ఇృట్టిధాతువు నంత ర్భావిత చ్రేరణార్థకమనుట సుకరమని (దూ 3౨౬ నివ) తోంచునుగాని సంస్కృత సమథాతువ్రలందు. కేచిత్తు ణిచ మిచృ_న్తీో క్యాద్యాచ్ళిక థాతున్మూత్ర విషయకమగు నంతర్భావిత ్రేగణార్థనము నంగీకరిం చుట యు_క్తముకాదని వయిరీతిని వ్రాయంబడెను,

తిక్కన పయిరీతిని నన్నయపద్ధతి నుల్ల 6(ఘించుట చేతను నధర్య్వణుండును “ఇల్లు = ఇంచు అనువాని క భేదమును సూూత్రించుటచేతను గావలయు 'లేఖక పాఠక ముద్రణ సంస్కర్హృ ప్రభృతులు నియమమువీడి యథేష్టముగా నంతటను దుదికీ

(బా క్రి ౭౧-౭౨ సూ] కంచు. ఇల్టి అనువాని నీయమము 15 కీ నన్నయభథారత భాగమందును ఇలు - ఇంచు అనువానిని బర్యాయనులుగా నిల్చు చున్నారు మ, నాకద్విసన్మ స్తక వశేతుల్‌ ఘోరరణంబునం బడియె భూభాగంబు కంపింపంగాం (ఆవి, ౨ ఆ ౨౪ వావిళ్ళ వారిము ద్ర) ఇచట కంపి న్లంగా అని నన్నయ పవ్రయెూగించియుండును ఆయనమతమున కంవీంచు = కంపీల్లంజేయు. అనియె వ 'యోగింపవలయును కంవిల్లు అనునర్థమున కంపించు అని ప్ర యోగించుట నధర్వణ తిక్కనాదు లంగీకరించిరిగాని నన్నయ సమ్మతింప లేద, క ముంచినం జప్పుడు విని కం వించుశరీకములు * (నన్నికు ౯ ఆ 9౨౮ చం ౨. వీం డనికిం గడంగినప్పుడు సురాసుకముఖ్యులు తల్పడింతు రీ ఘను నతిశాయు డండ్రు (భాస యు ౧౦౨౦ పు ఇట ఫాస్కరుండు “తల్ల డిల్గుదురు అనునర్థమున తల్లడింతుకు అని వ్ర యోగించెను. నీ ధర్మతనూజుందు ధష్మ్‌వు దవ్పీన ధరణీశలంబెల్ల దల్లడిల్లు (సఫా ౨ ఆ ౨౨౪) 9ట్లని నన్నయ పద్ధతి ననుసరించిన ప్రయోగములు తిక్కనాదుల గ్రంథములలో శకపోలేదుు ఉ ౨. అందు బో నొల్ల ననంగరా దచటి కూరళ పోవంగకాదు నేక్చు సం ధిల్లణ దీని. చాపికొను దీమళ మెట్టిది యొక్కొద్రైవమూా (విరా ౨ఆ ౯౧) నీ. బాణ మవ్వీరవరుండు.. వ్లైకొని బ్రహ్జాస్రకలిత మంత్రాభియుక్తంబుగా నొనరించి "కార్యకమున సంధించి జగములు జయపెట్టః జెచ్చెరం దివిచి యేయటయును దీ చ్ర భంగి ౨ ౨౨౨ (ఆర ౭ఆ౧౫౧ పు (సంధించు =సంధిల్దంజేయు కం

ఈ పురుషులు గూడిన సృష్టికి వెరవగునది సంఘటిలదు వేర్పడి'లేనిన్‌ (శాంత్కి ౫ఆ ౪౧౧ క, ౨ * ఈ యితిహాసను (శ్రుతమైనం బ కథితవైనను నెజయ సంఘంటించును లక్ష్‌ (శాంతి ౫ ఆ ౧౬ పు (సంఘదించుకొ = సంఘటిల్నం "జేయున్సు, లే-గీ ఆఖిలనీద్ధులు నజ చేత నావహిల్గు (ఛాంతి ౩ ఆ ౪౧ లేగ... 44 4 ప్రతినుం గావించిషొని యందు బరము నావ హ్లించి ఫూజూవి శేమంబు ల్తెల్సం జేని (ద్రోణ ౫ ఆ, ఈ౧౪౬) (ఆవహించు = ఆవహిల్సంజేయు, (శరం ౧ఆ ౧౭౮ కర్ణ 3ఆ ౮౫౩ ఆను ౨ ఆ, ౬౯ా ఈయర్థమునందు “ఆవాపించూు అనియు నన్ని చోడకవి వ్రయోగించెను శా ౨, ఆవేల్చు నం దడదావాహించిన మూంద నెవ్వరికి జాయ౯ ముట్టంగా వచ్చునే(నన్ని కు ౯ఆ ౨౫౩సూ రాని) కం,

== 4 తేనరాగంబునం ద్రిజగము ననురాగిలైనా జగంబు ననుశాగముతో నను లాగిళ్లినొ కా మతి యన జగములతోన చంద్రు డనురాగిలెన్‌ (నన్ని, కు, ౮ ఆం ౧౦౧౯) సూ, రా, నిఫఘంటువున అనురాగించు = అనురాగము మూపు

అనుదాసికీ భీష్యం ౧ ఆ ౧౭౦ వచన ముదావారించబడెను, “ఇలు అనుదానితో,

కేవి74 శోభిల్లు కన్సట్టును ళోభించు" కన్పట్టలేదు [3౨౭2 ₹ వి సంజీ] గూడిన కొన్నిరూపనులకుం బ్రేరణార్థ శేంచుగంతరూనవములు గానరావు కం ౩4 40 లెట్లముగ , "మూ ర్భిల్లె నరుండు బంధుల్నై 6 చేష్టలు దక్కన్‌ [ద్రోణ ౨ఆ ౨౭౪) ఉ కెల్లనిళోడు వెట్టుొని. *౨. శో. భిల్దుదు నుండ శంఖుయ విభీషణశంభినినాద మొన్పలోన్‌ (విరా 35 ఆ ౧౪౫౯) కా, విల్లుం కేతువు .... శో భిల్లన్‌ వైచిన శక్రియుందునిమి .... *(భీవ్య 3 ఆ 3౯౧) (శల్య ౧ ఆ ౧౨౬, ౧8౩) శోభించు = శోభిల్లంజేయు. అనురీతిని క్ట ట్రౌచీన వ హాశావ్యను. లందు ట్రయోగనము లభింపలేదమ శోభించు.సం-అఆ - ఆ" తగౌశించు = (శోభిల్లు? (శ ర్స శబ్దరత్నాకరకర్త యిట్లుదాహరించెనే కాని ప్రయోగములను జూవలేదు మళశీయు వారివవోరికస్థితి ననుసరించి శోభించుి అనుదానికి శోభిల్లు” అను రూపాంతరమును జూపవెను *ళోభించు = శోళభిల్లంకేయు అను నర్థకుఃను దడవనై న లేదు, రంజూదుల యుంచుక్చ కారంబునకు సబిందుకంబున కవే రణంబున ద్విరు కృ లకారం బగు ౭౧ రంజిల్లు = ఖాసీల్లు = వర్ధిల్లు = విలనిల్లు - రాజిల్లు = ఈ బాలవ్యా యా బేళ ఇొరాగంబున భిదాదు లకర్మకంబు లగు = క౨౭ విషయము 'భేదిట్లు - కంవిలు = సంధిల్లు ప్రంచుక్కు పరంబగునవుడు రంజూదుల ౧౫౦చుక్కునకు లోవంబగు, 8౨, లాచేళంబున శకవవాదంబు రంజించు - 'భేవఏించు = నంధించుం సంజీవని, 3౨8 1 వివ;ః-_-సవిందుకంబునకు = చిందువుతోం'హాడిన రంజూ దుల యించుకృ కారంబునకుజరంజ మున్నగు కొన్ని థాతులన్చలకు బా శీయా ఇక న్యూత్తముచే నగు నించుక్కుయొక్క చ కారరూవ హాల్లునక్కు అ వ్రేరణంబునక్‌ = వ్రేరణార్థము లేనపుడు డ్విర్తుక్త లశారం బాచేశం బగును ఉడా,--రంక్‌ శార్తంచు= రంజ్‌ +ల్వల్‌ ల్‌ *ఉీ = రంజిల్లు ఇశ్లు ఖానీల్గు మున్నగువాని వ్యక్రీయకను నైత మర యుసది. అవ్తేరణంబున ననుటచే శ్రేరణార్థ కేంచుగ్భాగమునకు ద్విర్తుక్త లాదేశము గల్పదుః ఇంకం ణేవల స్వాస్టేంచు గ్య్భాగమునకు మూ త్ర మె ద్విరుక్త లకా రా దేశము గల్లును, ఈ యాదేశయోగంబున భిదాదు లకర్మ కంబు లగ ఆను వాక్థముచే భిదాదులు సకర్ష్మకంబులయుర్థ నీ లకారాదేశమ.తో6 గూడునపు డవియం సకర్మకం బులె.యగు సను నర్థము లభించుచున్నది అట్టి భిదాదలలో *కంవి థాతువ్ర నుదా

(బా క్రి, ౭౧-౭౨ సూ ) కంపీట్లు రంజూదికాదు, సంధిల్లు నామథాతువుశాదు 1575 వారించుట సరికాదని తోంచుచున్నది కన- చలనే భ్యాది ....ఆకర్మక . 4, కమలే. , ..” (శృస్తో) ఈద్వకుక్త లశారమునంజేని సకర్కకములును నకర్మక ములగు ననుటంజేఫీ య న్లీకర్మకములు గాదగు వానికే యా యాగమం బగుశని మం నట్లయుస్థైను = వర్షించు - ఉదయించు - అ_స్తరుంచు మొకలగు 'నకర్మకములకుం గాదనియు చ్రసాంపవలయును” (వా పా వే ౪౮3 ల్చ) ఈవాక్య్యము పరస్పర విరుద్ధార్థముంలు గల్లి యున్నది మజియు నీయాగమ మనుట పొస గి యుండ లేదు ఈ ద్విరుక్త లకారవిధి యాగము రూపము గాద ఆబచేశరూవము ఆఅ ట్ల కర్మశంబులు గాందగువానికే* యకుటచేశ సళర్శకము లయియుండి యా చేళ మూగ మున నకర్మకములు గాందగు వానికే యీ యాదేశమగునను నర్థము లభించుచున్నది కాంగా అట్లయం్యను అనుటచేత *నకక్మకములకే రాందగియున్నప్పటికిని అశు నర్థము లభించుచున్నది అట్టిమెక వర్షించు” మున్నగు నకర్మ శములకు రాపం డుటలో వింతయేమున్నది ! అందు అట్లయ్యునుి అను హేకువాశ్య మెట్లు పొనంగును 1 పరిశీలింపంగా నకర్మకముల కీద్యిరుక్స లకారా దేశము రాదనిచెక్పుట గ్రంథ శృదాశయను. కాదని చెవ్ప్చశతీకదు భాస్‌ = వృధ్‌ - లస్‌ = రావ్‌ - కమ్స్‌”” అనునవి య॥ర్మక ఛాతువులేకదా అట్టగుటచేత లకారద్యయాదేళశ ఘటిత రూపము లెల్ల నళర్మకము లే కాని సకర్మశములం కా నేరవనుటనూ త్ర ము నిర్వివాదము ఆకర్మకము లకర్మళములుగానే నిల్చును సకర్మశములునై త మియాదేళ రమొరూగ మున నకర్మశములగునని నూరి వివరణమునకు: దాత్పరర్ధవు సంపూర్వ్యక *థా ఛాతువ్రకుండి. సమ్‌+ధా+90చు = సమ+ధా + ల +ల్‌ల్‌ * ఉ = సంధిల్లు అని పాధించుకొనందగి యుండంగా కొందటు నంధి అను నానుధాతువు నిటం జూఫవ్రట యుక్తముకాద్దు సంధిల్లు - సంధిశ్టము నామవాచకము = దీనికీ థాకుత్వవివత్‌ యందు నటువదియైదవ సూత్ర ంబుచే నించుక్కుకాంగా సంధించి అరయొ్యు .... ౫(బాగు.వ్ర ద్వి దము 3౬౨ సూ సంధిల్లు---౬ః సూ త్రజ్ఞావకముం బట్టి సంధియను నామవాచకమునకు స్వార్ధము ధాత్రుక్యవివష యందించుక్కు రాంగా నంధిం చనురూవ మేర్పడి యిీవిధిచే నిత్యముగ ద్విరు _కలకారాదేకశమగుట సంధిబ్లుననురూవమంగ ల్ల” (ఛాాపా వే ళళ3 ఫు) బా క్రి, ౬౪౩ న్మూత్రము చొవ్పున సంస్కృత థాతువునుండి తత్సకుధాతువును సాధించుటకు వీలులేనియప్పుడు గద్వా బా క్రి, ౬౫ సూత్రవు వివరణముచొప్పున క్షూపకనీద్ధముగ సాధించుకొన నలసియుండును, సూరి 'సంధిలి మున్నగు లువ్మైక లశారళరూపము నుదానా

1576 “9ల్లూోలోని పాతక లకారలోవమును సూరి వెప్పలేదు [398 1 వి సంజీ] రింపకుండుట వింత. బా వ్ర ౮ సూత్రమంచొప్పున నాకృతిగణముగు నక్కటాదుల పట్టికలోనై నం జేర్చి యుడాహరింప(డరయ్యె తత్రాాభ గొరూర్భవే దేళో లకార ఇతి శేచని (3౨౭8 విషు అని యధర్వణుందు వచించెను కం... అది సంఘ టిలదు వేర్పడిరేనిన్‌ (శాంతి ౫ ఆ ౬౧) ఆ-వె అనఘ విసనుమైనయట్టి శార్యంబు పా టిలినజూచి పెద్దవలచియైన (ఆను ౨ఆ ౨౩౧ ప్ర్రోగతము). మొ 8౨ సూ వ్యాఖ్య --ోఇంచుక్కు”. పరంబగునవుడనలాం జ్రేరణేంచుగాగ

మము పరంబగునపుడు రంజూదుల యించుక్కునకనలా రంజూదుల స్వా ర్టేంచుక్కు నకు లోపంబగునని యర్ధరు._ వ్రేరణేంచు కృరకత్వమున రంజూదుల స్వాస్టేంచు గ్భాగమునకు ద్విరుక్త లకారాచేళము వూర్వసూత్రముచేత (బా శీ 2౭౧సూ) నీద్ధించుచుండంగా దాని కశవవాదముగాం బృకృతనసూ, 'శ్రముచేత లోపము విధింపం బడినదని గ్రృహింపవలెను, ఈవిషమయమునే సూరి *లాచేళంబున కపవవాదంబుి అను వాకర్థమంచే వివరించెను దీని కుదావారించుటలో నూరి వూర్వమా త్ర ములోని యుచావాతులలో (బా ఉీ ౭౧ స్సూ మూయిటినిమా 'త్తమె గ్రహీంచి వాని మ్‌ాంది స్వా స్థేంచుక్కునకుమూత్ర, మె లోవమును రంజించు - భేదించు - సంధించు - అని చూఫ్రటనరయంగా * ఛానిలుంవర్ధిల్లు = విలసిల్లు = రాజీల్లు శంవిల్టు” అను కొటి వడినవానియం దీవిధి వర్షిల్ల నేరదని తలంచిశళ్లై యగపడుచున్నది వానియం దీవిధిని వర్ధిల్లంజేసినచో భాసించు (భాసీల్ల జేయు ) వర్థించు. (వర్ధిల్సందేయు) విలసిల్లు (విలసింపంజేయు. రాజించు (రాజిల్లంబేయు) కంపించు (కంవిల్లంజే కు అనురూపము. లుప్పతిల్ల వలనియుండును, అట్టి వ్యేవణాగ్ధకరూ వములు ప్రాచీన మహో కానస్టములందుం జూపట్టలేదు కావున నీ ౭౧-౭౨ నూ శ్రేములు మహాకవి వ్మయోగానుసారముగ వర్తిల్దుచుండునని (గ్రహింపవలయును నన్న యేతరుల శావస్థములలో కంపించి మున్నగునవి శంవిల్లు మున్నగువానికిం బరాస్ట్రయము లుగా సైతము వ్ర యోగింప బడియున్నవి, కం * .4..=,ముంచినం జప్వుడునిని, =.

• ౨ కం వించు శరీరములం (నన్ని కు ౯ ఆ 33౮), మొ ఈవిషయమునె తద్యతామళ్య్యా ద్యధర్వణ కారిక విళదీశరించుచున్నది (3౨౭ వివ అట్టి యుదా హృతులును నందు వి_స్ట3ంచి చూపంబడెను,

వర్థాగమో విశేష పురుచీ వ్వ ్థేష చావీ వచనేషు

(ఆం చిం క్రి ౧౭ కారి అహో ౫౮౨ ఫ్ఫుం

వచనే పురుమేచాై లోపవర్షాగమూదయః (మో

మళఃపాఠా )(వికృ క్ర 3౫ కా అవో, ౫౧౩ ఫ్ఫు

(బాం శ్రీ, 28 సూ] సూరిపాధించిన వ్రేరణార్థకాది విశేషరూవములు 11577 భాచేయ మమితా తత్త జేళ్యా చిత్త స్వభావయుక్‌ నన్నయా _ తచ్చిత్ర కానుమున్తచార్ల పూజ్యపాద సుభాషిలే, ధర్వణీయము _ (వికృ శ్రీయా 3౬ కారి, అహో ౫౧౩ ప్ప) కలరా విమయము త్త త్పదం పరిగ్రావ్యూం యదస్ల తృహృదయే హ్‌ తమ్‌ భూయనీ దేళ్యళ్చేషం లోవవశ్తాగమ శ్రుతిః (వికృ, అజం ౯౩.౯౪ కా అవో 3౭౧-౩౭౨ పు) శల్పతరువ్రు 3౨౮ విమ:___వయివానిలో మొపటి ందు శారికలు తన్పం దక్కినవానికెల్ల 3౨3౨ విషయమున వాష్థ్రఖస్థి చేయయడెకు వన్హాగము ఇత్యాది __.చింకానుణిక_ర్త (్రీయాపరిచ్భేవమునం దత్సకు క్రియల వ్యక్రియను మూత్రము వ్యతిరేశాదా భానిని చాక్‌ స్యాత్‌ మున్నగు నూత్ర ములతో నుపబేశించి యాచ్చిక్యకియల రూససాధనమును *అత్త్యాది తత్స్పరూ నామివ దేళ్యానాొమిత్యా దరిర్ధర్చముచేం దత్పమ శీ యా కా ర్యాతి దేశమున నుప దేశించెను ఆతి విస్తృతనుగు నాచ్చికక్తియా రూవసాధన మట్టి తత్సము క్రియా 'కార్యాతి దేశమున సాధ్యము కాదని తలంచి వగ్హాగము ” ఇత్యా ద్థ్థర్ధర్నమును స్యూత్తించుచున్నాండు. పురుచేదం = ఉత్తమ మధ్యమ ప్రథమవురుషములందుక్కు వచనేషం = వకవచన బవాంవచనములందును అ స్థేషచాపి = (తద్ధక్థాద్యర్థదుం లందును) వ్రేరణాద్యర్థ విశేషములందును విశేషః - వర్ణాగముః = చు - ఫు- మొద లగు వర్షవిశేషాగనుములును నగునని యర్థము ఇందలి యాగదుళబ్దము వర్ణలోప వర్షాదేశాదులకును నువలత్షణము, ఈనవిమయమను నే *“వచనే పురే. చేత్యాద్య ధర్వణ కారిక సవరించుచున్నది వచనే = వశత్యాదివచనమందున్సు ఫువపవే, = వళ మాది ఫురషమునందును అగ్టే = వ్రేరణాత్మ నే పదాద్యర్థ విశేషదుందున్ము లోవ వనశ్హాగమాదయః = వన్దాగమ వర్గలోప వర్షా చేళాదులు గల్లుకు అట్టే వక్షలోపా గమాదేకాదు లనంతము లగటచే వివరింప శకర్థముగాదనియు నవకవి వ్రయోగ ములనుబట్టి అెలిసికొనవలనీనదేయనియు *“థాచేయ మమితే తాడి శారికలచే విళ దీకరించెను అట్టి కారిశల కీవజకు 3౨.3 విషమయనున వ్యాఖ్య చేయంబడెను. అధ ర్యణుం డిట్లు సంమేవీంచిన వన్హాగమాదుల నీ క్రిందిరీతిని బాలవా్యాకరణమున నూరి హకొంతవజకు వివరించుచున్నాండు చుగాగవుం బాచ్చికంబున కసంయు క్తన ల డ శాంతం బునకు౦ 'బ్రేరణంబున బవాుళంబుగా నగు, 83 వూను - ఫూనుచు = వూనించ్యు లేలు - లేలుచు = 198

1576 పొటిల్లు - మున్నగువానీకిం బ్రేరణ *“చుక్కోకానేరదు (3౨౮ 1 సంజీ ]

లేలించు,- మగుడు _- మగుడుచు - మగ్గిడించు

చాలవ్యా కుదురు = కుదురుచు = కుదిరించు విను = వినుచు

క౨౮ క విమయను నత్తరమాణంబు ఫుగాగముంబు - వినిపించు బాహాం

ళకంబుటేం గొన్నింటికిం జూగాగమంబు "లేదు అను -

అనిపించు. తిను - తినివించు శను - కనివించు

దీని యత్వంబునకు - దీస్ధ ౦బు నగు - కానివించు

సంజీవని 9౨౮౪] విష..-హలంతరసం రొరాగను తుదినిలేనట్టియు *న- లం డ -రి అనువానిలో నే చేనిం దుకిని గల్జునట్టియు నచ్చతేలుంగు థాతువ్రనకుం చ్రేర శార్థమునందు చుక్‌” అను నాగముదము బవాంళముగా నగునని యర్థము అయసది వ్రేరణేంచుక్కును బవాంళముగా బాధించి నిల్చును, ఆచ్చిశమనుటం చేనీ సంస్కృత ఛాతువులకుం బ్రేరణనున నించుక్కేగాని చుగాగమము గాదు (ఛా,సా వే రళణి పు అనుట సరికాదు సంస్టృకథాతున్రులెల్లం నించు గాగమాంతనము లయి యుండియే ప్రేరణ పృత్యయము నందు దుండునుగాన నవి యసుయు_క్షనలడ 'రాంతములు కానేరవుగావున వానికి చుక్క నంభవింపనేరదు కాని సంస్కృత సదు ములగు థాకతువ్చలలో. గొన్నిటితుదిని ఇల్లు అను స్కిర్థికము నిల్చ్బుటగలదుగాన ఆచ్చిళంబునకు అనుదళము సార్థకనుగుచున్నది లేనిచో పాటిల్లు మున్నగు ధాతు వులకుం భ్రేగణ చుక్క చ్రసక్తమం శకావలనీవచ్చును ఈనూత్రమందలి చుక్కుు కిత్తుగాన థాతువున కంతాగమముగ నిల్చును బహుళమనుటచే చుక్కు రానిపతు మున టా శీ తిం సూత్రము చొప్పునం ట్రేరణమున ఇంచు గాగముమే యగును ఉదా.--నాంతములకు -___వూనుషాచు = ఫూనుచు - వూనించు లాంతములకుఎ- లేలుషచు = లేలుచు - లేలించు డాంతములకు __-మగుడు+ చుఎయగుడుచు - మగి డించు వా శీ ౫ సూత్రము వొవ్చున గు అనుదానిమిా:ది ఉ కార మిశారమగు నని సూరియాశయము రాంతములకు;___కుదురు,చు = కుదురుచు - కుదిరించు లం దును కుదిరించు అనుచో రీ అనుదానిమో:ది ఉికారమునకు 'బా శ్ర ౮౫ స్యూత్రముచొప్పున *ఇ త్వము కలిగెనని సూరితాత్పర్యము, నన్నయాధర్వణీయమం దేళ్య ీయారూవసాథనము సువి_స్తరముగాం జేయకున్నను చౌ "రే రువధాత్త నక్చ లుగ్యా స్యా త్తు స్యూత్రజ్ఞాపక నుంచేతం ద్రేరణార్థ మునవచ్చెడి యీ చుగాగముము చింకామణి కర్త భివ్రేతమే యని యెలుంగునది. (చూ ౨౧౦ ౫ విపు, వాం అ ౭౭ సూశ్రముచొప్పునం భైనుడావారించిన రూపములలో నుత్వలోవము కల్లలాా ఫపూన్చు = లేల్చు - నుగుడ్చు - కుదుర్చ అను రూపములు కల్గును అందు

(బా క్రీ ౭8 సూ చాంపాం పే వినుచుి అసాధువనుట సరికాదు. 1573 “ఫూన్చు* అనుదానికి వూంచుి అనురూపాంతరమును గల్లును, (౨౧౦ 21 విష మూడు (౨౧౦ విమ చూ) వా, వ్రకీ ౧౭ సూత్రము ప్రత్యయాగమాది పరకత్యమునం బృవ్నర్తించునది కామింజేని చానిచే నుత్వలోపను కల్లు ననరాదు, (3౨౪ 11 వివ, ౨౧౦ విమ ౨౧౦ ౨౫! నివ, చూచునదిి నాంతమగు విను ఛాతువునకు *చుక్కుి చేరంగా వినుచు అను రూసమేర్చడును చుక్కురానివతం బున నించుక్కు. నిల్చునవుడు బా ,క్రి ౭౮ నూత్రముచొప్పున *పుగాగమను రాలా వినిపించు అను రూపమేర్చడునని వత్యుమాణంబు పుగాగముంబుి అను వాక్థముచే సూరిగారే వివరించిరి, అను _తిను - కను మున్నగువానికి చుక్కుో వచ్చుట కవి సంప్ర డాయసిద్ధము కామిం దేని యట్టివానికి చుక్క రాదనుచు సూరి

బాహాుళకంబుచే , .. , * అనువాక్టముంతో విళదీకరింబెను (విస్తర) చావా భకమనంగా బవాళత్వను = బౌవాంళ్యము. బా ,క్రి ౭౮ సూత్రముచే “వుక్కు ఆాంగా వేర్ప్చడెడి కనిపించు అనుదానిలోని కికారముమింది అ కారదునకు ద్‌ర్ధ 0 బును గల్టునని నూరియే వివరించి కానిపించు అనియు నుదాహరించెను *కాంచు అనునదియుం గనుధాతు ప్రేరణరూపమే యని తోంచుచున్నది. కను (దీనికి. కానన్‌ - కానక - కానమి - కానని- శానండు - మున్నగు విశేషరూపములుకూడ సిద్ధించును ) స ,క్రి౧భూచు. సీ కానరీ కానలలోన లోకో త్తరు, నని మ్రూని మ్రీూనికి నరిగి యరిగి (ఆర, ౨ఆ అరవ) * అను సూరా నిఘుం టువ్రచొపవ్పునం గనుథాతు “కి కారముమిాంది అికారమునకు దీర్టము వెక్కుచోటు లందుం గన్నట్టుచున్నది, కావున కను+ఖచు = కానుశచు = కాంచు అనురీతిని బ్రేరణ

రూపము నంగికరించుట (భా క్ర. ౭౭) యు_క్తమనితోంచెడిని ళబ్దరత్నాశరమున

విస్తర 3౩౮ వ విమయము -_పయిరీతిని సూరి వినుచు - వినివించూో అను

రూపముల నుదాహరించి అను - తిను - కను అకువానికి చుక్క శాదని మాత్రమె వచీంచియుండంగాం 'బేవిశావ్యాఖ్యాత యా శ్రీందిరీతిని వ్రాయుట యెంతయు వింకగా నున్నది బహాంళనునుటంజేసీ యను -కను - తిను = విను మొద లగు నాచ్చిక ధాతువు లసంయు_క్త గాంతంబులయుక్థ్రను బ్రేరణమున ౭౦ చే నించు గాగమమునే గాని చుగాగముము నీవిధిచే నందంజూలవనియు ౨. అభి ప్రాయము (భాాపా వే రర౫ వృట నూ శ్రములోని నూరివివరణనునైన సరిగాం జూచి కొనక వ్యాఖ్య పయిరీతిన్మి వ్రాయుట (విను-ధా - చేర్చుట్స యెంతయు శోచనీయము, చ గొనొని ౨... దివ్టువాణిదా వినిచె ధరాధినాథునకు ౨. *౨44, (ఆది ఈ ఆం ౧౦౫) అని భట్టారపండె వినుచుి అనురూసముం బ్ర యోగించెను

1580 _ శాన్చు = కాంచు అనునవియుం శ్రేరణరూవషములె [3౨౮1 వీ సంజీ]] *కానివించు = కనిపించు మున్నగునవి వ్రేరణార్థకములని "తెలియునట్లు వ్ర అని గుజితించినట్లు కాంచి. అఆనుదానియొద్ద వ్రే అని వ్రాయబడ లేదు. కాంచు-చే స క్రి ౧ చూచు కనిపించు - దే..... వవ్రే -కనంజేయు (5 రు కనిప్రయోగములందు కాంచు. అనునది మూభూి అనునర్ధ్థము కలదిగం గన్నట్టుచున్నదిగాని యట్టియెడలం బ్రేరణక_ర్తను 'వేలుగ నిల్చుటలేవ అట్టయినను నట్టిచోటుంందు. కనుశచు = కానుచు = శాన్చు = కాంచు” అను ప్రక్రియచొప్పునం బ్రేరణరూప మగపడుచున్నది. కావున రాము(డు6 గృవ్షుని. గాంచెని అనుచో రాముండు తక్నుం గృష్లుడదు గాంచు నట్లుచేనెను * అనురీతిని వేలువిధమగు ప్రేరణను నెన్ననగును ఉ . దివంబునక్‌ 'వెలయంగ పాధువాదములు విన్నె (సభా౨ఆ 3౧) ఉ మవోమధురధ్వని వించ వానికిన్‌ (ఆక ౧ఆ ౨౮౭ వ) అని యిట్టి వేలు విధమగు ప్రే రణమునైతము భట్టారక సమ్ధతమయిః యున్నది సాధు సాధు అను జేవతాదుల పల్కులు తమ్ము సభ్యులను వినిపిం చెనని యర్థము "దేవదత్తుండు రామునక్కు గృష్టునిం జూ పెను అను వ్రేరణనునం బ్ర రొకూజకక_ర్త ప్ర రౌకాజ్యుకర్తను వ్రేరించుట ఖాని న్లునుు రాముండు కృష్ణుని గాంచెను అను నీవ్రేరణమునం గర్హయగుం రాముండే కర్శమగు కృష్ణునిం (తన్నుంజూచునటు) బ్రేరించుట భాసీలుదున్నడి అట్లగుటం చేసీయే సామాన్య వ్రేరణార్థకరూపములగు కనివించు = కానివించి మున్నగునవి నోచ రించు = ప్రత్యతుమగు అను నర్థము గలవిగా నర్వాచీన కావ్యములలో. గన్నట్టూ చున్నవి, రామునకుం గృష్లుండు గనివించెను = కానివించెను,. వేటువిధమగు నీవే, రణమునందలి కాంచు అనురూసము చూచు అనునర్ధము గలదిగ వాడుక ఇెశ్కాను రామునిచే మిథిల కనణఒడెను = చూడంబడెనుి అను కక్షార్థకవాక్యనున

రామునకు మిథిల కనబడెను = గోచరించెను = వ్ర త్యత్షదుయ్యెను అను నర్థ జరి ₹శామము గల్ల లేదాం

వయిరీతిని కాంచు అనెడిదానిలోం బ్రేరణార్థమగు చుక్కా. వెలయు

చుండుటచేతనె యట్టి చకారము నుత్పరకత్వమున (ముత్తు సూచేరినీన సంజ్ఞ బాం ీ* ౮౪ స్తూ పిశారను.గం బరిణమించుచున్నది లే.గి, నీవుధర్మజుపాలికి నెమ్మి నరుగు మతండు 'వేరోలగంబున్న యవసరమునం గాన్ను మతనికీ , ౨. ౨66 (ఉద్యో ౧ ఆ ౨౭౦ప)ు (శాన్చుము = ఆయనకు “నిన్ను జూఫుము) కట్ల గుటచేతనే కాంచు - వాంచు - వూంచు మున్నగు డీర్ధవూర్వక పూర్ణబిందు వులు ప్రత్యేక విథానమున విరుద్ధములు శాననియు గ్రహీంపనగును

(బో క్రీ. ౭8 సూ.) '“అదురుచు అదురుథాతు వ్రేరణనునరాదు, 1591

చువర్ణము కొన్ని థాతువ్రలం దావయవికముగాం గన్పట్టుచున్నది ఉదా:టఒఅదురుచు = చలించు = ఇవి ఆదురు వ్రేరణరూపరునరానే (307 విషయముననిది చౌరే రిత్యాదికి వివరణమకుచుం చ్రే రణార్థకమని వ్రాయం బడెను) (చూ 39౬ 1% వి; అదురు ధాతువు కోళములందు భూపం బడినదిగాని యది అదరు = చలించి అనుథాతువ్రయొక్క స్వరళ_క్రి (70761 షంగమిం%7). జన్యమగు వ్యావహోరికరూపమె కాని కవిసమ్థశేము శాదు అది ఉకారమధ్యమని నిర్వహించు ప్ర కరూగములు "లేవ్చ అద్రుచు - అద్రు వన్‌” అనురూపములనుబట్టి అదురుచు థాతున్రు నంగీకరింపక తీరదు అమరు ఛాతువ్రు గలదనుచు డాని జఉశార మధ్థతను నిర్వహించుటకు ళబ్దర త్నాకరమున న్మీక్తింది ప్రయోగ మిూాయంబడెను. క ఆదురుదురే పగసదాయకుం జెకురుదురే ఛెర్య మెడలి జీవితవాంఛకి మునురుదురే మూలల నరి శేదురుదుే కాక భూరు "లెచ్చోనయినన్‌ (చంద్రభానుచరిత్రమం) ఇందలి ప్రక్రచుభంగము నోర్వని సమ తయేకదా యు కార మధ్యతను నిర్వహింపవలయును, రెండవచరణమున థ్ర్రమించి శబ్దరత్నాకరకర్త చెదరునురే అనుపారము చూసపెనేకాని చెదురు థాతువే లేదు చెదరు అను ధాతువుమవూ త్ర మె శబ్దరలస్నెకరమునం జూపంబడినది, ఇట్టి యసం గతిని గనివెట్టి సూ రా నిఘంటుకర్తలు చెదురు థాతువునునైతము చూవి దాని నిర్వాహమునకును ైచంద్ర భాను చర్మిత్రవద్యమునే యించుకే?ి సంకోచింపక యుదాహారించినవారైరి. ఇట్టి ప్రమాణములు వ్యాకరణ నియమపరిశీలన విషయ మున గ్రహింపదగినవి కావుగదా

పయింరీతిని అదురుచి అనునది యొక వ్ర ల్యేకథాతువనియు అదురు థాతు "పేరణరూవము కాదనియు నీ కింది ప యోగములలోని దాని యవేరణారమె అఆ టో ఆ లో థి బోధించుచున్నది మ, ధరణీచకృము దిర్జిరం దిరె, మార్తాండుండు కుంరీ భన త్మిరణుం డయ్యె దిశావితొనము వడంతెన్‌ మి న్నదిర్చెన్‌,....=4(ద్రోణ, ౫ ఆ, 3౭2) ఆంవె కురినెం బువ్చవృష్టి నురదుందుఖి ధ్వనుల పలల నకలభువన వలయ మృద్రువ (అది ౫ ఆ, ౧౨౮౪ పుం

లఅ్యద్రువన్‌ * మున్నగురీతినున్న చ 'యోగములలోని వత్తము (బౌ, శ్రీ* ౮౮ సూ ప్రామాదికమనియు. అద్రువన్‌” అనియే యుండనంగుననియుం దలంచి కావలయును సూరి (అందలి వత్వమును నిర్వహించు ప్రాసావిగత వ్రయోగము కౌన

త్‌ త్‌

శాదు అదురుచు ఛాతువులోని చు అనునది ఎద్రుచు - విద్రుచు- పద్రుచు అనువానియందువలెనె వ్రేరణార్థక (బాం క్రి ౭3 స్ఫూ చుక్యే” యనుచు

1502 _ అద్రుచు - ఎఏద్రుచు అవ్రే విద్రుచు ష్మద్రుచు వ్రే [3౨౮1 సంజీ] చ్తుక్సరక రువర్ష్యంబునకు ముందటి దువర్గంబు నుత్వంబునకు లోవంబు విఖామనగుం అగుచోం దత్చూర్యంబు గురువ్చు గాదు అదురుచు=్మద్రుచు ఎదురుచు = ఎద్రుచు, పదురుచు = ప్మద్రుచు. (బా ప్రకీ ౨౦ స్తూ అని (నూరి సూత్రించినవాండ యొ్య్చును తదను రోధంబున నేనును 30 * విషయమున" దత్సూ శ్రమున కన్హై వ్యాఖ్యానము చేనితిని కాని అృద్రుచు _ అదుర్చు” అనువాని కనివ్ర'యోగనుం లలోం శ్రేరణార్థభానము తోవకున్నది శబ్బరత్నాకరకర్తయు సూ కా నిఘంటు కారులును ఆద్రువన్‌” అనుచోటి వత్యము” కవిసమ్థత మె యనుతలంపున అదు రుచు ధాతువులోని చు వర్గము వ్రే రణార్థశము కాదనియు నావయవిక మే యనియు అదురుచు అనునది అదురు థాతువు రూపాంపరమె యనియు నట్లగుటచే అద్రు వన్‌ అనుచోటి వత్వేను” నిర్చాధమనియు నభ్మిప్త్రాయపడిరి అదురుచు- దే - అ - క్రి - అదురయొక్క రూపాంతరను, (రూ, అదుర్బ్చు ౨౨*(శరు అదురుదు (ర్చు=అద్రుచు (ఉఅదురు) ఆ - (క్రి - చలించు.వడంకు” (నూ, శా ని) పయినివ్రానీనరీతిని వీరి యదురు ధాతువు కవిప్రయు_కృము కాదుగడా మతీయు చు వర్శ మర్థ విశేమకూన్యమై యావయవికమె యగును డింక వా్యానహోరికము నిరాథారము ననందగు అదురు ధాతువు సంగికరింప నేల! కవి ప్రయోగానురోధమున అదురుచు అను థాతువ్రనుమూత్ర మె యంగీకరించుట యుక్తముకాదా 1? ప్రసంగ వశమున నిట ఎ చుచు - ప చుచు - వి చ్రు చూ అనునవి విమర్శింపంబడుచున్నని సంస్కషృృతనామములకు ఛాతుత్వ వివతమయందు ఇంచు. గాగమముచేరునళ్లు యా చ్చికనామనుంలకు థాతుత్వ వివివవయయందు చు గాగముముచేరునని (బా ఛీ ౬౫ స్ఫూ, (చూ 3౨౬ 11[విష) వ్యాఖ్య చేసీికొననగునుగాన ఎదురు=వికోధి అను నామమునకు స్వార్ధమున చుక్కు చేరగా ఎద్రుచు అను ధాతు వేర్పడును క వదపడి దృుస్తరమగు నీ పదుమూండవయేండు కడవంబడుట యరిదిత మైదురెలుగ మిైై యాపద లొదవిన నైరించి రిట్టి యునికియుం గలదే (ఉద్యో ౧ ఆ ౯) ఈరీతినె ఎదురు అనునామనును అంగలాదులలోం 'జేర్చినచో (బా క్రి ౬8 నూ) ఎదిరించి అనురూపను సిద్ధించును ఎదురు = ఎదురుచు = ఎపరించు అను నవి యవ్రే, రణార్థక పరాష్ట్రయరూవము లె యగుచున్నవి శాన ఎద్రుచు = ఎపసిరించు) అనువానిలోనిది యాగమ చకారనుగుటంజేని ఎదురువన్‌ - ఎవరింపన్‌ అనియె రూపములు కల్లును, ఎద్రువన్‌” అనురూపము శల్దనేవదు విదురు = నిదులు = శాలు + అనుధాతువుశకుం వ్రే రణరూవము విదురుచు అగుచున్నది అశ్హై పదురు= త్వరపడు అనుదాని వ్రేరణరూనము వద్రుచి అగును, కాన వానినుండియు

(బా శ్రి ౭8 సూ] బాలకవి శరణ్యక ర్తగారి యపరికీలనవు వ్రాతలు 15685 విద్రుపన్‌ - వడ్రువన్‌ అనురూషములె నుజర్టంతములు కబ్దునుగాని విద్రువన్‌ ఎ పృద్రువన్‌” అను సనిష్టయూపములు కల్లనేరవు కం. ఎదురుకలేరైరి కరుకు లేం ద్రుండు వారన్‌ (కర్ణ ౨ఆ ౧౪౮౪) చ దిశలద్రునం జెంంగ ౩4 ౨ (విరా 3ఆ అర్య అదుర్చు - అద్రుచు - అద్రువన్‌ - అవ్నక్లై ఎదుర్చు - ఎద్రుచు = వాద్రువన్‌ అన వచ్చునో అనరాదో ఎవరు సావానీంచిచెన్పలులరు 1” (ఛాలకః ౭౯ వు ఈళరణ్థ కర్తగారి సంచేవహామును బైరితిగల నన్నయ తిక్కన ప్రయోగములే తీర్చినవి గదాం

ఎదురు అనేది సన్నయకాలమందు క్రియ ఎరితిని ఎదిరితివి అనేరూప నులు అప్పుడు వాడుకలో ఉంటేవి ఎవ్వుడుదూతినదో తెలియదుగాని ఎదు ర్చున్ను డానినుండివచ్చిన ఎదిర్చితిని - ఎఏిర్చితివి - ఎదుర్చును మెొదలం౫జన రూపము లున్ను కొన్ని గ్రంథములందున్నవి 4 ౨ ” (బాలక 2౭౫.౭౪ ఫు) అని యిట్లు శరణ్యక_ర్తగారు సరిగాం జూచికొనకయె సాహాశించి వ్రానీరి నన్నయయే "రెండిటిని బ్రయోగించెను.. క, ఎఅుకని యజఅుంగక నిన్నున్‌ మజికువ నెదిరితిని , ౨ 6 (ఆర ౧ఆ 3౨౬పు చ అనిలజవంబునం బఆదు నమ దనాగ మెదిర్చి క్రమ్ణ ఆం చినపరికాడపోలె. .. , (ఆది ౮ ఆ ౨౦౬) తిక్కనాదులు నిన్లు వస్థవ హరించిర, ఆ-వె అనఘ నీకెదిర్చి యని నేయువాండనై (భీష ౧ ఆ ౧౫౪౬), కం 44 ౨ ఎదురుళలేరైరి కురుకులేంద్రుండు వారున్‌ (శర్మ ౨ఆ ౧౬౮౪ పు చ. * వా నికి నెదురంగ ళక్యరుగునే (ఆర ౫ఆ 3౬లు, నీ, గర్వంబు మెజయ శిఖండి యశ్వస్థామ. నెదిరంన నాతండు మద మెలర్చ (భీష్మ ౧ఆ ౨౫౯) చ ఇరువురు నీలనీ5ద నిఖేకణ లించిన వేడ్మతోం బర న్పర మెదిరించి ..* (నవైమ3ఆ కసూ కా ని పజఆచుకుండి పజివక వచ్చునా ? శబ్దరళ్నాకర నులో పజివుి శబ్దమునకు పజవంజేయు అని వ్యుత్ప త్తిచెప్పిన నీతారానూ చార్యులవారి మతమున పజిచునుండి పవక రావచ్చునని లేలినది గాని కవిప్రయో గములు కనంబడవు ౨. క దుదుర్భరంబునన్‌ బఆపకుమయస్ధ, (ఆర ౫ఆ ఏ) అకల్మషంలం బజఆిపంగం బాడియే (ఉద్యో ౧ ) ఈవ్రయోగాలు తాము భూచి నిఘంటున్టలో గనబరచి యుండిన్ని నీతా రామచార్యులవారు సజినంజేయు అని ఎట్టు పవ్రాయగలిగినారో "తెలియదు. (చాంక ౧౬౭ వ్రు ఈవ్రాత యవరి శీలనమూలకము, పజిచుక్‌బ్బము. వరూగెత్తు = పాటు" అనునర్ధమున నవ్రేరణార్జక ముగాన నందలి యావయవిక “చి కారదునకు వత్వము వచ్చుటలో వివ్రతిపత్తియే "లేద, అందులకు బ్రరొకాగనుం లేదనుట సావాసము ఉట = * ,.*వారణ

2584 బాలకవి శరణ్యక_రృగారభా9ంతి 18౨౮ 1వీ నసంజీ] చ్రాతము లుజ్జగించి పఆివ్రంగం దొడంగిరి =. * (వారివం ఫూర్వభా 3 ఆ ౧౨౬ పు ఈ 'వజచు అను నకర్మకక్రియయొక్క_ వ్రేైరణరూపమగు *వజువు అను ధాతు వునకు *వజవంజేయు” అని యర్థము వ్రాయుటలో శబ్దరత్నాకరక_గ్తచేసీన యవరాధ 'మేమియు లేదు చాలకవి శరణుక_ర్త యిట నింశగ భ్యాంతిపడి వైరీతినివ్రానెను వజుచూ ధాతురూపొంతరమగు. వజచుి ధాతువు పడుథాకువ్రేరణరూసమగు నపఫు డందలి *చు వర్ణము వ్రేరణార్థకముగాన నావయవికము శానేరదు. శావున నగ్దాని నుదాహరించుటలో పజిపకుమయ్య - వఅపంగంబాడియే * అను పత్వఘటిత రూపముల నుదాహరించెను ఆదియే యుక్తము పజఆఫవు ధాత్వర్థమగు “వినం జేయు ళబ్దములోని పఆెచు వ్రేరణార్థకము కాదు, స్వార్ధికము కావున నట్టియావ యవిక చశారమునకు వత్యము కాస్ర్రవమ్తుతను ఒక్కరూవమె ఘుణాథయరనార్టయ మున చ్రే్రణా వ్రేరణార్థకమగుటచే శ రణర్థిక_ర్త నిట్లు వంచించినదని యెజుంగునది,

పరుగెత్తు అకునర్థముగల వఆముి శబ్దమునందునలెనె ఆదురుచు-అద్రుచు - మోఛచు - గెలుచు నిలుచు - వీలుచు మున్నగు ధాతువులందెల్ల నావయవిక చశారను గలదు గాన ముత్పరకత్వమున దానికి (బా ,క్రి ర౮ స్సూ వత్వను గల్గుచుండును. వెరుకన్రాసినరీతిని ఎదురు అను నామమునుండి ఎదురుచు అను నామథాతు వేర్పడినన్లై (బా (క్రి ఇ౫ి స్తూ) చిగురు = చిగురుచు చెమరు - చెము రుచు ఇగురు - బగురుచు తలిరు - తలిరిచు మున్నగు నామధాతువు లేర్చడును గాన వాని స్వార్థికరూపనులలోని యాగముచకారము ముత్పరకత్వమున విత్వఘ టితమై చిగుర్పన్‌ = 'చెమ్సన్‌ - నమున్నగురీతిని వెలయుచుండును మజీయు నట్టి నామము లంగలాదులలోని వగుటంచజేని (బా ,క్తి ౬కి సూ) చిగిరించు - చిగి రింసన్‌ _- మున్నగురూపనులువై తనుం వెలయుచుందును

వశృతనసూ, శ్రములోని బవాుళళ్‌ బ్ది మహిమచేం గొన్ని యాచ్చిశథాతువులకు స్వార్థమందును చీిగాగమమువచ్చుట కన్పట్టుచున్నది ఉదా --తనరుశచు = తనరుచు = తేనర్చు, తనరు - ఆ - క్రి ౧ ఆతిశయించుం., ౨ ౨౨ కీ 4 64 60 పహాలాయుధుండు ననుదెంచిన నె మనము 'ఇెలివాంచె మూంవులు తనంె మొగం బంరె నీదు తనయున కధిపా, (శల్య ౨ ఆ ౨౨౮) చ కనుగొని కోవ వేగమునం గన్నుల నిప్పులు కాల నంగముల్‌ దనరలో పాంద్రఘక్మ సలిలంబులు శమం. ంం (విరా ౨ఆ ౧౩౩;* (శూ రా న్సి తనకచు (ర్పు=తనరు ఆ- చి" (తనరుచు = స్వార్ధము) ౧ పొంగు - అతిశయించు - అధికనుగు చ బొము లల్కన్‌ ముఢివడ్డ రౌాద్రరస ముస్పాంగన్‌ దనర్పన్‌ భుజా గ్రైముం,* 44446

(బా. క్రి, ౭3 సూ] వ్రేరణార్థక “చుక్క వ్ర యోగములు 15395 (ఉద్యో ౨ఆ ౧౮) మానిని - వీచి తనర్చి తలిర్చిన శ్రోవుల ** (ఆది, ౪ ఆ ౨౦) స్వార్థికముయ్యు నిది యాగముచకార మె యగుటచేత ముత్పరకత్య్యమున ప త్వమె కల్లుచుండును వత్యమురానేరదు (బా క్రి ౮౮ సూ

వ్రయోగములు. ఉ గొనకొని వీంయు నీకును శకుంతలకుం బ్రియనంద నుండు , కకుంతల సత్యము పల్కెె , అని దివ్యవాణి చా వినిచె ధరాధినాథు నకు, =. (ఆది ౪ఆ ౧౦౫) క అవనీభర మూ తనిం బూన్చి** (సభాం ౧౪ఆ ౧౫౯) సీ, = = చ్యారకావురిం గాల్పె (సధా ౨ఆ ఇ, చ ఇతనికిం గూర్తలేని ధనమిత్తు రభీష్టములై న శారరముల్‌ మతి నొనరింకు రిష్టుండని మందుకు గాక, 4 ౨ (నభా ౨ఆ ౧౦పు తరల*౨౨,౨, * చె చ్చెర వితామవూ వీరి కిచ్చటం జిత్తళాంతి యొనర్పవే (సభా ౨ఆ 3౫%) (ఒనరు క్రే జనరుచు = జనర్చు ఊఉ. _ . ధర్మనందనుండు క్రవుజిచ౯ యదువీర కోముల్‌ (ఆర 3 ఆ ౧౭౦) చం, = దివంబునన్‌ వెలయగ పాధువాదములు విన్నె * * ** (నథఖా ౨ ఆ 3౧) ( సాధు సాధు అనెడి దేవతాదుల వాక్యములు విన్నెన్‌= తమ్ము వినునట్లు చేనెను ( వినబడెను = శశ్రుతిగనోచరమయ్యెను * అని కాత్చరస్థము) మః, 442,=,ఈవచ్చును న్మద వీరావళికిం భుజూవిభవ విన్యాసంబు కానించి మా న్పెద గర్వంబు మరల్చిదం బసుల నాచేం జిక్కు|రా జెమ్మియిన్‌ (విరా, ౮ ఆ ౨౬౩) మ, ఆ దరకున వారినేను ముచితంబుగ నారసీ వెండి కాన్బుమిా (ఉద్యో ౧ఆ 3౪౫4) ఉ ్రోవది బంధురంబయిన ,క్రొన్తుడి గ్రమ్థున వీడ్చి (విడ్చి) వెండ్రుకల్‌ దా వంభేతం బూని (ఉదో్యోం 8ఆ ౧౧౪) లేగి.. ..అన్న "కేంద్ర. నతండ శాన్చించు మనల రయమునం బోవ వలయు ౨... (శల్య ౨ ఆ 3౮) ఉ. * * అవక్రచరిత్రుండు చానవేళ్యరుం జెచ్చెరం గానపించె 44 (నిర్వ ౪ ఆ ౨౫ ఉ వెంచితి ధర్మమార్షమునం బ్రీతి యొనర్చుచు ఛాపణీ వప్రజ౯ణ మంచి శ వేకయాగనుల మానుగ దశ్నీణ లిచ్చి విఫ్రుల౯ల నించితి సజ్జన స్తుతుల నిర్మలమైన యశంబు దిక్కులా సంచితవుణ్య సర్యుగుణసంపద నెవ్వరు నీసమానులే (ఆది ౨ఆ ౨౦౩) (యను - మనుచు = మంచు) (బా, క్రి ౭౭ నూ చూ) నీ మొగి విచ్చు పనిండిగేదంగి. చేప గమి మించు విశదచ్భదన్ముల విద్రిచి విద్కిచి (పాండు ఈ ఆ) బిట్టుదూలి సల్టీష్కులం గూల గా త్రము విదిర్చి ఛాాయు,కాంం (శ ర్థుంఎచ ఎద్రిచిన శాలపాశమున నీగతి నీమదిం శోధ వల్ల్‌శం బృద్రిచినవారు మన్నిశిత బాణపరంపర వైన మిణ్ణురుల్‌ విద్రుపంగం దతృ లంబుల చవిం జరికార్లులుగా శరీకవ్పుం జిదువలు చేరుం దత్సశుల చేకులం గాక

199 లో

క536 వ్రేరణార్థక చుక్‌ = పుక్కు "ల వివరణము (3౨౮ 11 వి సంజీ ] కలంబు వాతులన్‌ (ఉ వారి, ౪ ఆ ౧౦౯) ఎద్రుచులోని చుష్కస్యాన్థికము వి ద్రుచులోనిది వ్రేరణార్థళ ము బాలవ్యా అట్లు ఫుగాగముంబును మౌాన్వాదుల కను 25, 3.౨౮ 12 వివ మాను - నూనువు - మానుచు, నును - మనువు - మనుచు 'బావాుళకంబున దీని కించుక్కు లేదు సంజీవని 3౨౮ 1 వివఎాలట్లు * = వ్రేరణంబున బవాుుళంబుగా మాన్నాదులకు వు గాగమంబును నగునని యర్థము మాన్వాదుల కనుట చేత ఆచి న్ఫెశంబులకు = ఆసంయు క్తన లడ రాంతములకు ఆను వానిని బూర్వసూ త్ర ము నుండి గ్రహింప నక్కల 'లేదయె్య్టైను. వుగాగమంబునుి అనుచోటి ను కబ్దముచే చు గాగనుము పూర్వసూ, త్ర ముచొవ్వున నెట్టును గ జ్లునను నర్థము లభించుచున్నది మాను - మానుఫవు = మానుచు ౭8 సూత్రముచొపష్పున మానించు అనియు నగును (దూ, బా (క్రి ౭౮స్తూ మనుధాకున్చునకు *మనుపు - మనుచు అని నూూ్రమె యగును మనించు అనురూసపము నిద్ధింప నేరదనుచు బాహుళకంబున దీని కీంచుక్కులేదు అని సూరి వివరించెను మేల్కను = మేల్క_ను పజ మేలుకనుఫుం సేల్కొను - మేల్కొలుపు = మేలుకొలుపు వీనికి వు గాగమంబు నిత్యమగుట బాహాంళనునుటచేతనే యని యెలుంగునది ళబ్దరత్నాకరమున మానించు” అను థాతువు చూపయడలేదు కాని మానుచు” థాతువున కర్థము వ్రాయునపుదు- వూనంజేయు = నూనించుి అని ఛ్రాయంబడెను, క, వినను నివ్ప్చటిదు ఖను మౌానింపంగ మనకు నొండు మందెయ్యుది *. ,, (కర్ణ, 8 ఆ ౧౮౦) మ అని మేవస్థితి మాన్నె బిత్తరవు చూ పన్వేదఠావృత్తి మా 'న్పె నవన్వేద సమృద్ధి బోధకళ మాన్నె[౯. మోహానిభ్య్రాంతి . * (మనుచ ౨ఆ 3939) క అని తనుం గౌన్టీకముని మే ల్యనుపంగా లేచి. *. *, (భాస్కం, బాల, 33౮వ) చు క్పువర్ణంబులం పరంబులగునపు డిత్వంబున కుత్వం బగు ౭౫ అట్లు చు క్పుగాగముంబు లడంగాంిది మాయ్యాదుల కగు నగుచో వాని కడ్యవ్రాలు లోవించు ౭౬ అడంగు - అడంచు - అడలించు మాయు - మాష్ర - మాయించు అడంగు = కరంగు - కలంగు = నలంగు = ఇత్యాదు లడంగ్యాదులం మాయు - ఉడుగు - కడగు = కుడుచు = బిగియు = ఐఇలార్భదలు మాయ్యా

[బా క్రి. ౬౭౬ సూ) అడంగ్వాది. నూయ్యాది, అగు ప్రభృతి 1587 దులు ఆంగ ప్ర భృతు లుభయగణంబులు 'బావాం బాలవ్యాకరణ _ళకంబునంబేని కొన్నిం కించు క్పు క్పుగాగమంబులు వివరణము మూండున్సు గొన్నింటి కందు యథాసంభవవముగా కెఆ౨౮ 11% వివ “రెండును గొన్నింటి కొక్కటియు నగునని యెలుంగు నది. ఆంగు - ఆంచు- ఆంపు - ఆంగించు, రేంగు - "కేం = ఆేంవు - రేగించు పాయు. పొచు- పాపు విజుగు - విజుచ్యు చూచు - చూపు నేరుచు-నేరుళు మేయు - మేఫ్టు లేచు - లేపు కలియు - కలువు తడియం - తడుపు ెలియు - తెలుపు ఇత్యాదు 'లెజటుంగునది సంజీవని, 5.3౮ 1% వివవి=-౭౫ సూ _--చు క్నవర్థ్యంబు లనంగా బా, బి 23-826 స్ఫూత్రములచే విధింంబకిన చు - ఫు” అకు వ్రేరణార్టక వ్రత్యయనములు పరములగునవు డిత్యంబున కనల్గా నవస్టవహిత పూర్వస్థితమగు తికారమునక్ను ఉఊ” త్వ మాదేళ నగునని యర్థము అవ్యవహిత వూర్వస్థితమను వ్యాఖ్య చే చిగియు - బిగుచు మున్నగుచోటులందు. బుగుదు” మున్నగు ననిష్టరూవములు కల్లనేరవు, ౭౬ సూ వ్యాఖ్యహాలట్టు = త్రేరణంబున వచ్చు చుక్‌ - ప్రాగముంబుల లోని *చుక్కుి అడంగ్యాదులకును *వుక్కు మాయ్యాదులకును బహుళముగా నగును అట్లగుచో నారెండుగణములకును దుదివర్శ్మము లోనించును, అడం గ్యాదులు న ల డ రాంకనులు శానక్కజ లేకుండుటయు "రెండిటికిని నంవస్టివర్మ్మ లోపము కల్లుటయు నేతత్‌ సూశ్రారంభమంనందలి విశేషము అడంగు మున్నగువా నికి “చుక్కను దదభఖావవతమున కంచుక్కునుి (బా,క్రి, ౭0 సూ మాయు మున్నగువానికి వుక్కునుి దదభావవతుమున శంచుక్కునుి వచ్చుటయు చు క్పు క్కులుం వచ్చునవు డంత్యవర్శ ములు లోపించుటయు వరునగా నుదాహరించవబబడెను, సూ్రమున నడంగ్వాది మాయ్యాదుల యంత్యవర్శ ములకు లోవము ెప్పవలనెనుగాన సూరి తుదివ్రాలు” ఆని ప్రయోగింభెను తుదివ్రా లనలా తుది యశరమ.లు” అని యర్థము (బా, ఆచ్భ్చి ౨౧ సూ ౨౦౮-౨౦౮ * విషం వేటికావ్యాఖ్యాత యీావీషయమనును స్మ రింపక ట్రా అనుదాని నేళవచనస్థలము లందు బ్ర యోగించుట పొరపాటు. అడంగుశచులా-చుక్కుపరనముగా గువర్ష్మము తుది వ్రాలు లోవింప నడంచని రూవమనగును * *,**.==- మాయు+ఫవు = మావు అని కడ వ్రాలు లోవింపంగా నీరూవమేర్చడెనూ (బా, సా, పే 6ళ౭ ఫు

1589 బాంపా-పేవ్యాఖ్య శ్రాలు-వకన వ్రాలునప ' తవ్చులం (3౨౮ 1 వీ, సంజీ ] ఇంకను వింతగా కడ వ్రాలునకు ” యఛాసా వే, రఠర౭ ఫ్ఫు (డవ్రాలకు అనవల యును) అనియుం బ్ర'యోగించెను బవాంత్వమునందు నగాగమ మగుట యశ్రుత చరము బవాంత్వృమునం ్రాగాోకముగా లట్టు నిల్బ్చుచుండునుగాన సూరి కువర్గ కంబు వరంబగునవు డుకార బుకారంబులకు నగాగమంబగు* (బా తత్స ౨౮ సూ అని స్ఫూత్రించెనేశాని యేకవచనమున నని వక్కాణింపండమ్యొు. లుప్రత్య యముమింద న కౌ” అను చొప్పున క్కుప్రత్యయమను పరమగుట యొట్లు ఘటిల్లునని “వేటికావ్యాఖ్యాత తలంచెనో తెలియకున్నది,

సూరి బిగియు థాతున్చను మాయ్యాదులలోం ఒరించుట మాదికము* బిగియుధథాకు శ్రేరణరూవము చిగుచు అగునుగాన నది యడం గ్యాదులలోని దన వలయును బిగువు అను బిగియథధాతు కృదంతరూనమును స్మరించి యిట్లు ఛ్రమించెనా యని యాలోచింవవలనీయున్నది. వేటికాకర్త చిగియుచాచు=బిగువు (దాసా పే ఈళజపఫపు ఊశయచూ 2౫ నూ వ్యాఖ్య) అని వ్రాయుట మిక్కిలి వింతగా నున్నది చిగుచు - దే. క్రే- బిగియందేయు. బిగుఫవు- జే -వి- బికము” బిగుతు - చే - విణ - వదులుకానిదో (శర

అంగ ప్రభృతు లుభయగణంబులను సూరివాక్యముచే ఆంగి మున్నగు వానికి చుక్కును = వుక్కునుి బవాుళనుంగా నగుననియు నట్టి చు క్పుక్కులు వర చుగునపు డాంగ్యప్రభృతులపను నంత్యవర్గ లోపము గల్టుననియు విళశదమగుచున్నది,

'చావాళకంబునం జేసీతార్థది సూరివాక్యముచే నీస్తూత్తమున బవాంళ శబ్దము నుప దేశింపకున్నను ౭3 సూత్రమునుండి వరుసగా బవాళళబ్ద మనువృత్త మగుచున్నదని విశదమసచున్నది అక్కారణమున శఉంచుక్‌ - చుక్‌ -ఫుా గమనులు మూండును యథాసంభముగాం బ్ర యోగానుపారమున థాతువుల కగు చుండునని 'టే హింపవలయును, అనంగాం గొన్నిటి !$0చు క్పు క్పుగాగమములు మూండును గొన్నింటి కందలివి రెండును గొన్నిటి కొళ్టటియు నగునని వావాంళ కంబునం 'జేసీత్యాది నాక్యముచే సూరియే వివరించెను, "ఆంగు = ఆంచు - ఆఫు = ఆంగించు.. రేంగు - లేంచు - రేలు - "రేయగించుి అనునవి కొన్నింటికి మూండును అనుట కుదావారణము, ఆంగసి అనునది యంతర్భావిత వ్రేరణార్థకమగుటచే చానికిని. ఆలించు అనునర్ధముగలదు, పాయు - పాచు - పాఫు”. అనునవి ఫొన్నింటియందు యథాసంభవముగా రెండును "అనుట కుదావారణము, విఆుగుం నిలుచు" అనునది కొన్నింటి కొక్కటియు” అనుట కుదావారణము, భూచు =

(బా క్రీ బ|౭౬సూ] సూంరాంని వ్రేరణేంచుక్కువై స్వాస్టేంచుక్కు సరిశోదు భూఫు మున్నగునవి యాలుధాతువులు నయితనుః కొన్నింటి ఫొక్కటియం * అను దానికే యుదాహరణమని సూరియాశయ మనందగును కాని “చూవీంచూ మున్నగు రితిని వానిలోం గొన్నింటికి స్వార్టేంచుగాగము. ఘటిశరూపములును ట్రై న్ధ్ధమై యున్నవి. చూచు = నేరుచు - లేచు అనుధాతువులవై ని స్వాస్టేంచుక్కు నిల్చి నను చూవించు - నేరిపించు = లేవించూ (బా క్తి ౮౭ సూ అనురూపములు సీద్ధింపవచ్చును. కాని శబ్దరత్నాకరమున నిట్టిరూపములు చూపంబడ లేదు. అదొళ వమాణమనియుం. జెప్పజాలను "రేతించు. ఆకునదియం శర త్మొాకరమునం జూవండలేదు, సూ రాం నిఘంటువున తెలిపించు అనునది స్వా స్థేంచుగంత ముగం జూపంబడినది. లెలివించు - స - క్రి, (అఆెలువువంచు - స్వార్థము) ౧ లెలియంబజుచు = ఎజింగించు -వ, అది తను కుచూరులం బిలిచి అెలివించిన వార లిట్లనింి (కళా ౬ ఆ ౧౫౧) ౨ మేలుకొలువు = లేపు ఉ ఫొందలపాటునన్‌ మనము గుందినం గంటికి నిద్రరాక నే నం దెలివించి యస్తు పయనంబ౫౫ దై, త్య విభుండు వోవ* ౨ * (నిర్వ జ ఆ ౮౦) 3 అలెలియ-బలుచు - ప్రకటించు - ద్విపద లీలమైం "జెలివించు 'లేజవ్యునముల నోలి వినోదించుచున్న యంగనల (రంగ రా ఉ ౮౭ పొ ౨౬పు ౪ తెలుపుాళ్తంచు = (వ్రేరణమున) "లెలుపునట్టు చేయు - ఎఆుకపజివించు. (వ్యవ) వానిచే ఆశని కావా_ర్హ లెలిపించితిని* (సూ రాని *చూవించు-స వీ (యాఫుా9ంచు - స్వార్థమున) భూషప్రు = కనం బజుచు, (బ్రై, వా, (వస్థవు వాండు మచ్చుననై కొన్ని శాగితములు చూవించి నాయి” (సూ కా ని కృట్లాచ్భిశ వ్రేరణరూవపములప్రై స్వార్థేంచుగాగమము వచ్చుట శాన్త్రవిరుద్దను నిర్జూలము, పయి కవివ్రయోగములలోని అెలివించు” అనురీతి చోటులందు అెలుపువట్లు చేనెనో అనురీతినిం బ్రేరణవై వ్రేరబేంచుక్కునే కాశ్ర్రసమృతముగ సందర్భరణుచుకొననగును (నేనం దెలిపించి=నేననుగూర్చి కెలుపు

అవాష్ట్రీ నట్లుచేనీ- మొ),

చ యోగములుాతరల తరుణి ద్రౌవది యిట్లు పాండవ భార్త రాష్ట్రాల దైన భీ కర పరస్పర కోపవేగము గ్రన్నం బాచి *. . *. (నభాా౨ఆ ౨౬౮ (పాయు - పాదు, లేగీ ...4 . విపు కడుపు వ్రచ్చుచు వెలువడి క్రాంచె విఫ్రు (ఆరం ౨ ఆ 5౨3) (గ్రాం = శ్తాగంజేయు ఏాగీ * ** **=ఎట్టివారి వైనం ఈ్రాచుం దతణంబ గర్వంబు . = (ఆర 3ఆ ౨౬౦) ఆ-వె. ., ఎగచి యెగచి యందు నగయకుండగ నొక్క వాంస (ఆర ౨ఆ, ౧౩౨ (ఎగచు - ఎగుచు అను రూపద్యయను కోళములంగలదు, వానిలోని స్వరమును

1590 కలంచు = శలంచు = కలుచు = కల్చు [3౨౮17 వి సంజీ] నిర్ణయించు ప్రయోగము లభింపలేదు ఎగయుథాతున్చునుబ్య్తి *ఎగచూుి సమూల మనందగు చ, *_ ని న్నొడయిడ నిష్టుడైకళజపి ౨ (సభా ౨౩ అఆ ౯) గజచుకజప్టు క *౨ స త్కారంబులం దనిపీ వారి (ఆవ ౨౪౧౩౯) (తనియు తనుప్రు ఉ . భీష మహాభ్ర మెట్లడం గించెనొళో శిఖండి యను కృల్రీిమవాయువు (భష ౧౪౫౨) గీ ఆదిప్ర నిద్ధము విను తృష్ణ యడంచి కర్మ వృత్తి విడిచి (ాంతి ౧ఆ ౧౪౦) చ కౌరవనేన రూఫు మూ ఫుట యవలీల నాకు ననుం బొల్లుగం జేయుట నీకుం బాడియే (భీష ౨ ఆ ౧౬౧). క నంచనయును మాయయు మూ య౫౦చి పరాగ్రాంతి (ఆర ౪ ఆ ౮౬) మ మందర మంబుధిం గలంచు దర్పం బొవ్చ (భీవ 3ఆ ౧౫ క, దన్దుల వితిగినం బౌరులు నన్వుదురకె మేలు మేలు నను నాలకు ౨ 6. (విరా రఆ ౭౧) కా ౨. కలంచునే సతుల మాయల్‌ ధీకచిత్తంబులన్‌ (మనుచ ౨ఆ ఇ౮) నీ, యతినైన గుండె జల్లనం గలంవ (ఆము ౧అఆ్కి ౫౯) అని యిట్లు కలంచుి ఛాతువు మదనవికారముచే మోభింపంజేయు” ఆశునర్థ మునునైతను గల్లీయున్నది శాని చ నీవు తన్నుంగ ల్చిన నొరుం దాను గల్చి చను చేడియ గల్లినం జూపు అెచ్చెదన్‌ (నన్ని, కు ౪ ఆ 3౯౯ పు) మున్నగుచోటులందు కలంచు ధాతురూవము గాదనియుం గలుచు ధాతురూప మనియుం గావుననె యట ముత్చరకత్వమున వతేశ్థిము గల్లుననియు నందలి చకార బూగమాది సంబంధికాశః యావయవిశమె యగుచున్నదనియు ట్ర హింసన లెను చ కలుచుట దోసమే మగలం గల్వక యాండుకు తొల్లి యాండురళా గలుతునె (నన్ని కు ౮ఆ ౧౫౧) కలుచు(ల్చు)ు స-,క్రి - మోహించు - వలచు లి (సూరశరాని్ని నన్నయా _ క్యచి ద్చిందు ర్నినా దృష్టాః క్యచిత్తేషున నూ మకౌ, 3౨౮ 1% విమ (విక్సృ అజం గొ౦ శారి అహో, 9౬౯ పు కల్చతరు 3౨౮ 1 విన - శత్ర గ్రే తూత శ్చా నోస్తస్య సా్ట్రచ్చ వూర్ణ్మ

చిన్టుకపి” (౨౧౦ శ్‌ విషు అను చింతామణిళూత్రము సందర్భమున లు _ప్తస్వరక నకారవిధి ప్రస్తావమున నువచేశింపంబడిన సూత్ర మియ్యది క్వచిత్‌ = వ్రేరణార్థక స్థలములలోం గొన్నియెడల బిన్దుః = లువ్లస్వర నశారస్థానమున బిందువును స్వర లోపాభఖావపతమున ని నౌ = నివర్గ్మ - వ్యంజన నకారములును దృష్టాః = కనం బదుచున్నవిం క్వచిత్‌. = కొన్నిరూపములలో, లేష = వానిలో నినిల చోట సనంగా నివర్శ నకారములచోట న నూ నులౌజనువర్ణ నకారములు సమ్ధతములగు

(బా క్రి ౭౭సూ] అహో '*ననీమతా అనుపాఠను సరికాదు క్షే591 చున్నవి అనంగా భూతార్థకరూవములలో “*నివగ్గమును దద్ధర్థాద్యర్థక వ ర్త మానార్థక ప్ర ఛృతులలో నూీవర్ష్యమును నిల్బుననియు స్వురలోపపకమున నంతటను బొల్లు నశారమును బిందువును బరాసాయనుగా నిల్బుననియు నక్టము ఉదాఫిలాల పూంఖెన్‌ - వూన్చెన్‌ - వూనివెన్‌ = వూంచున్‌ - వూన్నున్‌ - ఫపూనుచున్‌ = ఫూంచుచున్నవాండు - వూన్చుచున్నవాండు - పూనుచుచున్నవాండు - వూన్నం గలండు = వూన్నంయ = మొ అవోబలపండితుందును జాలవటి కిళ్లు యగ్ధముచేని కొన్నను నిందలి యు _త్తేరార్థమునకు వ్య్యాఖష్టచేయమి నరయఃగా నాతనికి దాని సందర్భము సరిగం గుదురుపడ లేదని తోంచును కాన్రవనే దానిపాఠమం కొంత సవ రింపవలసివచ్చెను. క్వచి ద్చిన్హు ర్నినొ దృష్టా-క్వచిత్తే చననీమకా .. ..బిన్టుః పూర్ణ బిన్టుః = ఫూరిచెన్‌ - ఫూన్చెన్‌ = ఫూంఛచెన్‌ ఇతిరూవ్మత్రయమ్‌ వూంచె నితి రూపం త్వ ప్రామూణికమేవ దీన్దాచ్చే న్‌్‌ వ్‌ీవస ఇత్యు_శ్షేః దీక్షా త్పరస్యాను స్వార స్యోభయ విధత్వాజ్జీకార విరోథాత్‌ -అతరీవ ముద్దశాజు రామభ ద్రకవినాం క వూంచెన్మంచెన్మన్నెన టంచుం బ్రయోగింపంెల్లు నదురశ్రేణిల మంచి మనోరథనికరము వూంచె రమాధిపుండు భ_క్తపోమకుం డనలోన్‌, ఇతిలతణ ముక్తా క, కాంచన మాలాలంకృక చంచ _త్తనులీల మెజయ జవనాశ్య్వనులం బూంచీన రథమున మణిమయ పంచాననశేతు వెళ్తై బంధురభంగిన్‌ - (కవిజన సంజీవని, వ్రథమతరంగముం ర౫-రజ పం (వావిళ్ళచారి ముద్రణనునం చై లవణ పదార్థది వరణము వ్లూంశెం బూనిచెం బూన్చెన టంచు . * అని యున్నది) ఇతి తిక్కయజ్వవచన ముదావాతమ్‌, మనివెన్‌ - మంబెన్‌ - మన్నెన్‌-ఇతి రూప శత్ర్రయమ్‌ (అహో 8౬౯-౩౭౦) ఇంచుక్‌ = చుక్‌ = పుగాగము పరకత్వమున నాచ్చిశథఛాతువ్రలందుం గలుగు

వన్హాగమ వర్శలోప వన్తా దేశాది విశారములలో నీయొక్కటిమూత్రమె వైరీతిని ట్రసశ్ర్తాన్యుప్రన్నక్తముగ నధర్వణునిచే నుపదేశింపంబడెను,. ఇంకను నిట్టివి యనేక ములు గలవు అట్టివానినెల్ల వన్లాగమో విశేష... ౨” వచనే పరువే, చాగర్థే + 24. భఫాపేయ మమిరా తత్ర == 2లో ఇతార్టద్భధర్యణ వచనముల చొప్పున (3౨౮ వివ మహోకవి ప్రయోగానుసారముగ గ్రహింపవలెను, అట్టి వానిలోం గొన్నిటిని సూరి య్యా క్రిందిరీతిని వివరించుచున్నాందు,

ఇందుక్‌ = చుక్‌ = పుగాగమంబులు పరంబులగునపు

'జాగమాచేశలోవంబులు వెక్కుదెజంగులం గానం

బడియెడి 88,

1502 స్వస్థ చుక్సరకత్వమునను నాగమాదేశాదులగును [33౮ ₹ వి సంజీ] అగు = కావించు నచ్చు - రావించు = రప్పించు విన్నపము - విన్నవించు మోంకాలు = మోంశరించు "జీక _ శేకరించు పలవ - వలవరించు - పలనించు ఆల - ఆలకించు - ఆలించు చా - చ క్కలించు నొచ్చు - నొంచు - నొవ్పించు. డీండు = ఉనుచు = బాలవ్యాకరణ ఉందు డిగు- డించు - డిగించు వెరుగు - వెనుచు = వివరణము పెంచు తునుగు - త్రుంచు మునుంగు - ముంచు - ఏ౨రా ₹ వివ మునుచు మొగుడు = మొగుడుదు - మొగుచు = మోడుచు = మొగిడించు చొచ్చు - చొనువు = చొప్పించు. చినుంగు - చించు = చింపు ల్రెగు అ శ్రెంచు - ల్రైంపు తిరుగు = త్రిప్పు చచ్చు = చంపు నిలుచు = నిలువరించు - నిలుపు కొను - కొలుపు పోవు - ఫవుచ్చు - పనుచు = పంచు - పనువు = పంశ్పు - అనుచు = అందు - అనువు = అంఫు అను చ్రయుక్తం బగు పోవునకుం బుచ్చుమూ త్ర బగు మోసపోవు = మోసఫుచ్చు ఇళతారదు "లెజటుంగునదిం సంజీవని 39౨౮ 7 విమ ---(౨౧౦ ౯1 వి, దీని లఘు వార్థ్రఖస్థకలదు) అగు ఇంచు = కావించు = అగునట్లుచేయు. వచ్చుగాప్తంచు = రావించు = వచ్చునట్లు చేయు ఇవి ఆగు - వచ్చు థాతువులకు బా (క్రి ౭౦ సూ ఈ ముచొప్పునం బ్రేరణేంచు క్చరకత్వమునం గలుగు వికారములు విన్నపము - ఇది అంగలాదుల లోనిది శాన ప్వార్టేంచు కృరకత్వము.న పాకి వకారాదేశము విన్నపము ఇంచు = విన్నవించు = విన్నపముచేయు విన్నవించు - ఆలించు = పలవించు మున్నగు నుదాహృాతులనుబట్టి వ్రేరణేంచు శృరళత్వమం బే కాక స్వాస్టేంచు శృరకత్వ మందును నాచ్చిక థధాతువులకుం గొన్నియెడల నాగమాదేశలోపాది వికారములు గల్దునను సూరియాశయము విశదనుసుచున్నది, మోంకాలు - మోశరించు, ఇందు శేకరించుి అనుదానియందువ లెనె “రేఫముగలదని సూరి యుదాహరించెను శాని శబ్దరత్నాకరక_ర్త య్యా క్రింది యు_త్తరవారినంళ ప్ర మదూగమునుబట్టి య00దు శకటము సంగికరించి యుదావారించెనుు మోకఠించు- దే-అ- క్రి -మోంకాళ్లు జీల శాన ముందటి కొఆగు” మోశతేల్లంబడు, ద్వ -అ - క్రి (మోకతిల్లన్‌ * పడు మోశటిల్లుం కేగి. .. తత్త ల్రించి పొండ్రుడు ధర మోశత్తిల్స 6

[బా కి ౭2 సూ] మోశారించు మొ రూవములు 1508 బడంగ (ఉ వరి 3 ఆ ఇీి* మోంకారించు- దే. అ. శీ - మోశతించు యొక్కరూపాంతరముూ (శ రు డీనినిబ శ్రీయు "“మోశతించుి అనుదానిలోని కశకటము విశోుననీయను శాకున్నది లందలి *ఐంచుి. గాగమమును స్వార్థిశమె యగపచున్నది.. శేక్కుళ్తంచు = కేకరించు కేకరించు . ఉభ- చే-అ- క్రిం శేకలు వేయు సం-సం క్రి-కటాక్షీంచు'.. కేక ఉభ- దే- వి- 'వెద్ద కూత-సం- ఆ - స్త్రీ నెమలిహంత (శ ర) ఇట్లు ళబ్దరత్నాకరకర్త 'జేళ్యమగు “శేకి భబ్దమునె వీనికి మూలముగ నంగీకరించెరు. కేకరించు.నం-అ- శి" కడగన్ను వెపు. అకుచొవ్చున కేకరించు. తత్సమధాతున్టగ నంగీకరించునవు డయ్యుది. కరము -సం-వి-ఆ-న+ అను శబ్దముంనుండి యేర్చ్పడెననియు నడ్దానికి వెద్దరూ తకూయు ” అననర్థము లేదనియు నెలుంగునది పలవ+న్తంచు = వలనించు = పలవరించు = చ లవించు ఆలశ4ఖంచు = ఆలకించు = ఆలించు = వినుం ద్రశశాశంంచు = చ్రశశాలించు = భేదించు=వ్రక్కలుచేయు ఈమూండును నంగ లాది గణములోని వగుటనే వీని కంచు గాగనము స్వార్థమం దయొ్యునని రమెటుంగు నది. ఆల - పలవన అనవానిని సూరిగారు ఆంగలాదులలోం బకించియు నున్నారు (7 క్రి ఇ9 సూ ఆలకించి అనునది ఆలతీంచు అనుదాని వైక్సృవకమునియు. వలవించు అనునడి వ్రలాపించు. అనుడాని వికృతియనియు నెన్నునది నొచ్చు+ళందు = కొంచు = నొవ్పీంచు నొన్పించు అనుచో పత్వమూ బా క్రి ౮౭ స్యూత్తముచేం గిను ఇందలి నొంచు అను రూవము చుగా గమాంత మనందగును ఇందంత్యలోపమే కాక చింద్యాగచునును నయ్యెను ఇట్టి ఛాతువ్రలకెల్ల బా శ్రీ ₹౬ సన్ఫూత్తముచే చు ప్ప గాగదునులు వచ్చుననియ, అవి వచ్చునవు జాన్యూత్ర మునం జెప్పంబడిన యంత్యలోపము కొన్నిటి కగుననియుం గొన్నిటి కంత్థలోవమె కాక వ్రకృవన్నూత్రముచొప్పున నాగమా దేళలో పాదులు వెక్కవిధములు గల్గుననియు నెజుంగునకి అట్టి యాగనూ దేళలోపములను యథానంభవముగా బుద్ధి మంతులు సులభనుగా నూహింవనగుననియు గ్రహ్‌ంవ వలెను ఉందు+చు = (ఆంత్య్భళోపము) ఉంచు, బిందువునకు నువన్తాదేశము = ఉనుచు డిగు+4ళ్తంచు ఐడిగించు (బా కి ౭0 న్సూ డిగుశచు = అంత్యలోప చిద్యాగమములు - డించు. పెరగు్శాచు = అంత్యలోవను = రువర్ణమునకు నువ్ణైూదేశమున - వెనుచు అనియు చింద్వా దేశమున = వెంచు అనియు రూవనిద్ధి గలను ఈధాతువు సబిందకముగ శబ్దరత్న్నాశరమున నక్కింది చ్రమొో

1504 తునుగు - శ్రుంచి మున్నగు ప్రేరణరూవములం [3౨6 7 సంజీ ] గముచొప్పున నుదాహరింపబడెను వెరు. దే-ఆ-క్రి౧ వర్ధిల్లు క అనఘ మదాలస కడువున జనింణంచియు రొకాగినూత చనుగుడిచి వెరిం గిన తనయం లికర... (మూర్కం 3 ఆ) ౨ ఎదుగు గీ వింధ్య నునుర్శాడ్రి మాద్రిి వి విధతార కములు మొలవూసలుగం చెరుంగ మదిం దలంచె(పాందు ౫ ఆొ . ౨. ల (శ రు తునుగు+చు = ,త్రుంచు. అంతరవర్శలోపము నువర్గ్మముచో బింద్యా దేశమును తు అనుదానికి "ఆేఫహాగమమును రాంగా త్రుంచు అయ్యొను బాలవ్యాకరణ వ్రథను ద్వితీయ ముద్రణములలోనిందు ఖండబిందువు లేదు తర్వాతి ముద్రణములలో నందు బిందువు వీవమయ్యెొను ఇందుకు మూలము శబ్దరత్నా కరాదులె యని తోంచెడిని తునుంగు- దే-అ- క్రి ఖండికముగు క స్రుక్కి తునింగిన కాళ్ళును. అెక్కిలు (అచ్చ అర కాం శర నూశా నిఘంటువ్రనందును నీ తిమ్దుకవిప యోగ మె బిందుక్టిక శాధారముగ నెక్కింవయడెరు తిముకవి ప్ర'రౌరాగముకు బ్రమాణీకరింది యిట్లు సవరించుట సరి శాదరి తోంెడిని బాగుద్ర వా్థఖార్థత బిందువును నిల్బ లేదు "వే 3కావ్యాఖాసత సచిందుక ముగ నుదావహరించెను నూ రా నిఘంటువున తునుచు అకురూవము సయిక ముదాహృత నుయ్యొను తునుచు -స - క్రి (ఒం తుగుంగు. శ్రుంచు- ముక్కలుచేయ సీ అనుకువెన్నెలం దాల్చి తునిచి నేవెలుచేసీ వెన్నెలపాలను జున్నానర్చి (యయా ౨ఆ ౮౪పు మునుగుషచు = మునుచు - ముంచు "'మొగుడు4చు = మొంగుడుచు - మొగుచు - మోడుదు మొగుడదు+ప్తంచు = మొగిడించు చొచ్చు+పు = చొనువు చొచ్చు+ఇంచు = చొప్పించు బె తీ ౮౭ సూ చొప్పున చకారద్యయనునకు వకార ద్వయము ఇయ్యుది మామయ్యాది యగుటచేం చ్రేరణమున వు గౌగమము వచ్చెను చినుంగాచు = చించు. చినుంగ్య ఫు = చింపు ఇయస్ధది ఆంగి వ్రళ్ళతులలోని దగుటచే. చుక్కును వుక్కుని? వచ్చి యంత్యలోపంబుకు నూవర్షకస్థానమున చింద్యా దేశమును రాంగా రూవ ద్వయనుం గఖైను ల్రైగుచచు = త్రైెంచు - శ్రైంవు వైరీతినె ఆంగి వ్ర్కళృతు లలోం జేళ్చి యంత్యలోప బింద్యాగమముల నరయునది తిరుగుశఫు = త్రిపూ చచ్చు+వు = చంపు మాయ్యాదులలోం జేర్చి లోపాదికారర్టముల నూహించునది నిలుచు+వు = నిలుపు నిలుచున్తంచు = నిలువరించు - దీనిని ఆంగ వ్రళృతు లలోంకేర్చి చుక్‌ ఫుక్కు లనుజేర్చి లోపాదికము నూహించునది ఫొను+ఫు = కొలువు మాయ్యాదుల లోనిదిగాన ఫుగాగము నంత్థలోవము రాంగా లువర్ష సూగమనయొెను క, అలిగి దళాన్థాధీకుండు కొలివెను భగదత్తుమిాందం స్తా

(బా క్రీ ౭౭ సూ] *వనుచూో మొ పోవుథాతు వ్రేరణరూపములు 1595 గజము ౨ (భీవ 3ఆ ౧౫౧) మ, *, అ గ్గలికం దార్కొని తీవ్ర చాణకతి యాకాళశంబునం జీశటుల్‌ నొలుపన్‌ నిల్పివెనంగి.. == ౨ (హరి ఊఉ ఫా 3౩ అ ౧౧౦) ఇచట కొలుపు = వురిళోలుపు - కొలువు = ఫుట్టించు” అను రితి నర్ధ్థరుఃల నెన్నునది కొను = వెలకుందీయు * అనునర్థము గలదాని వ్రేరణ మున కొనివీంచు ఆనురూవము చ నిద్ధమయి యున్నది, శబ్బపల్ల వాది స్థము లందు - వురికొలుప్రు మున్నగురీతిని ఫువర్గశము మాత్ర మె యగును, పోన్చా చయ = ఫుచ్చు = పనుచు - పంచు - అనుచు - అుచు పోన్రాఫు = పనుఫు = పంపు = అనువు - అంపు లోపాగమాచేళము లూహ్యములు, అను ప్రయుక్తం బగునవు డొక్కు వుచ్చు అనురూసము మాత్రమె యగునని సూరిగారే వివరించి యుదా వా3ంచిరి మోసపోవుాచు = మోసఫపుచ్చు

పోవుథాతు చ్రేరణరూవములుగా నూరిచే నుడావారింవయబడిన యీరూవ ముల విషయమున నభిప్రాయ ఖేనములు గలవు పోవుచు = పుచ్చు అనుచోటి లోపాచేశాగమాది వికారములు కొంత సుకంభవము లనందగును గాని అనుచు. పనుచు మున్నగునవి పోవుథాతు వ్రేకణరూపము లనుట విశ్వసనీయనుగ నుండ "లేదు అర్థము సరివడినను రూవము పోవు థాతువును సంబంధించి యుండలేదు కావుననే శ్వర త్నాకరకర్త ఫుద్చు అనుదానికి మాత్రమె పోంజేయు అను నర్థ మును జూవెన. తకలము చెచ్ళెర౯ల ధరణీళుల౯ విడిచి పుచ్చును (సభా ౧ఆ ౧౯౩) వుచ్చు-దే-అ- క్తి - ఫువ్పివట్టు వే పోంజేయు . 4 *ం. (₹ రు పరసుచు ఆకునది వ్రేరణరూసరుని యాతండు తలంపలేదు ఇది యొక ప్రత్యేక సకర్మక క్రియ యని యాతండు తలంచెను క్రయ్యది. వంచుం-వనువు _ వంపు అనువానికి మూలరూవము కానోవును ఈతనిపతీమున _ వనుపన్‌” మున్నగుచోటులందు. పనువన్‌ మున్నుగు ననిష్టరూపములు సంభవింపవలనీ వచ్చునుగాన వని అనునామమపంని స్వార్థిక చూప్రత్యయము చేరుటచే వనుచు (తనరు, తనర్చు 3౨౮ 1 విషయము) అనుధాతు వేర్పదెననియు నక్కారణనున వనుచూ ప్రభృతులనుండి పనుపన్‌ మున్నగు పత్వ ఘటితరూపములం స్తుసంభవనుం లగుచున్నవనియు ల్రపాంపనగును అది యంతర్భావిత వ్రేరణార్థకమగుచు ఆజ్ఞా వీంచు-పోవంజేయు”" అను నర్ధముల నిచ్చు ననందగును

ఇంక అంచు-అనువు = అంప అనువానికి మొదటి రూప మనందగు అనుచు అనునది అరుగు ధాతు వ్రేరలరూవమని శబ్బర త్నాకరకర్త తలంచినట్టున్నది ఆనుచు- బే= వేం అకుగంజేయు ఫుచ్చు * 44 , (ఇది వెరంపధాతువు వంటిది” (శర)

296. (అనుచు మొ పనుచు ధాతురూపాంతరములు [32౨౮ 7 వి సంజీ] దీనిని బట్టి వెరంగుఛాతువునుండి. వెరుచు అను వ్రేరణరూవ మేర్చడినశ్లై అరుగు” థాతువునుండి అనుచు అను వేరణరూప మేర్ప్చడెననుట యు_క్తమని శబ్దకళ్న్నాకర కర్త తలంచెనని యూహింపనగును కాని యీపశ్రీమున దీనికి ఆజ్ఞావించి అను నర్థము సహజము కాదని తలంచి కావలయును సూ రా నిఘంటుకారు లీమూగ్గము నువేత్సీంచిరి. ఇంకం ట్రేరణార్థకమగు వశచు అనుడాని యాద్య్ధతషరము లోవీ3 పంగా (౨౧౦ 7% ₹1% విమ) “అనుచు అను రూవమేర్పజెనని వీకు తలంచినట్టు తోంయచున్నది అనుచు ఇ అంధు అనువు - అన్ను - అంఫు - స - ,క్రి = (౧/వనుభు) ౧ పోవ్చనట్లుచేయు - ఫుచ్చు క, అనవిని సరస్థవతికి. జెన్చిన నాయమ వనువ నంబ "బెంపుగ వృద్ధాం గనలం దోడుగ నప్పుడ పనిచి యనిచితిని జనంబు వ్రస్తుతినేయన్‌ (ఉద్యో ౮ ఆ ౨౭౬) (ఆయమ పనుపన్‌ = ఆపత్యెవతి యాజ్ఞాపింపంగా - వృద్ధాం గనలను దోడుగం బోంచేనీ యాయంబను పోవంజేసితి నని యర్థము (నూరాన్సి వ్రయోగములుంఎనీ విదుకుంయు మొగము వాయ నిడి తల వాంచి త న్నెలటుంగక దు ఖతుండైయంండె . = (ఖా ౨౪ఆ ౧౯౮) చ మతి నొనరింతు రిస్టుం డని నంతుకుగాక . (సఫా ౨ఆ ౧౦) (మ$ఫ = మంచు) క, బలహీను లెనవారలు బలవంతుల నొడుచు సఫుడు బవాంమాయల ం (నభా ౨ ఆ ౧౭౦ చ ౨. ,సౌబలుండు ని న్నొడిచె దురోదరంబున (సభా౨౪ఆ ౨౧౮) ఆ-వె జంజనాభు పగతు జంభకుం డనువాని భూరి బలుని వుత్తుం బోరలోన నొడిచి... (వథా ౧ ఆ ౨౪౭) (ఓకు థాకు వ్రేగణము - బడుచు = ఓడించు) ఆ-వె కరము భ_క్రిమ్రైొక్కీ కరములు మొగిచి యి ట్టనియె (ఆర ౧౪ ౨౯౨) (మొగుడు వ్రే మొగుచు) క జేవతలకు నపకారము6 గావించిన (ఆర ౧ఆ 38) (అగు, వ్రే కావించు)ు క ౨ నా నావిషయాథీశ్యరులను రావించెం దత్న వ్రయంవర వాస్ట్రదిమునన్‌ (ఆక ౨ ఆ, ౨ర్భ)ా (వచ్చు - వ్ర. రావించు క శాంచన మాలాలంకృత చంచత్తను లీల మెటయు జవనాళ్యములం బూంచి రథంబునం + (విరార ఆ రసి (శ్రూను వ్రే వూనుచు ఫూన్చ్ను వూంచ్రు క, కని యనుమకుండై యందజు ననుపం మన్ననలు వడనీ యరిగెం బ్రీతిన్‌ (ఉద్యో ౧ఆ ఇం) చం .. జండు విల్లు ౧౫ కొనియెడు సందునన్‌ నినిచె- గ్రూరళరంబు లురంబునందొు,, ౨ 9, (విరా ౫ ఆ, ౧౭౪) (నిండుశచు=నినుచు = నించు, క, ** * మైడింబుం డనిం గర్హని నోర్చుం బనుత నుతని నతనికిన్‌ (ద్రోణ ౫ ఆ ౧౯౮) (పనుచు = ఆజ్ఞాపించు = పనుభుదను = పనుతేము) సీం, *4, 3 జనముల సుగతికి నునుకు

(బా, క్రి, ౭౮ సూ) వుచ్చ) మొ వ్రేరణరూసముల యుదాహృతి 15907 రధివ (ఆను ౨ ఆ 333) (ఉండు = ఉనుదుదురు - ఉనుడురు = ఉంతురు, లగి ౪ నేన నరండు నొంవలా నిట్టు లొవ్చరికింపం దగునె (భీష్మ ౨ ఆ ౨౮౦) ఉ. == నొందచినం ెంపు సొంప్రునం గనుంగవ యొస్వున * ౨ ౨ విల్‌ ద్రుంచి తుకంగవకృముల మేను నొ వ్చించికం జేరతోడ .. .. = 9 (ద్రోణ ౨ఆ ౭౮) చ కా ను దొల గి యున్నవాం డతని నొంపక *4 946 * (నిరు ఇఆ ౧౩౦) ఆవె చంప మదిం దలంచు కెంపు సూచిలె ..

శం (భష 3ఆ ౨౮౮) చ = మే దినికి డిగిపుగాం గొని (వారి పూ 3ఆ ౮౦0)చ, * నేం ఒనిచెన వజృము౩ జముని పాలికి నన్నరనాథు వేగమే. యనుచుట కింత యొల్లిగదమె యాతనికి౯ మనయాజ్ఞ యారయన్‌. (ఆశ్వ ౧౪ఆ ౮౧) ఉ ఈరనిం బంచితి నైన్యయు_క్తముగం చార్థివ యిట్లని పల్కి, తత్తటిన్‌ (థాంతి ౨ ఆ 63౨) ఆ-వె భూరిభుజుడు దానె పోయెనోనీ వెట యేని పుచ్చితో నిజేచ్ళ నతని (ఆ 9ఆ 3౭౨ అనుచు దే- ప్రే - ౧ అదగంజేయు -ఫుచ్చు- ఆ-వె.,. . విజయలవ్తీం జేొని రమ్హని యధిఫుం డనిచి పుచ్చ నతండు వోఎ౫ (నిర్వ ౯అఆ-౧౦౧ప)ు ౨ ఆజ్ఞాపించు చం, ౨౨. వేం బనిచెద వ్మజ్రముం జముని పాలికి నన్నరపాలు వేగమే యను చుట (ఆశ్వ ౧ఆ౮౧) (శర వుచ్చు అనునర్థమునకు నిర్వచ నోత్తర రామాయణపద్య్యము నువావారించుఎ సరికాదని తోంచెడి అందు అనిచి= ఆజ్ఞాపించి పుచ్చన్‌ = పోవంజేయంగా అని యర్థముచేయుట యుక్తమని తోంచు చున్నది ఆశ్లై యాజ్ఞాపి) చనెడి యర్ధమున కళ్యు మేధ పర్వపద్భ్ధ్యము నుదావారించు టయు సరికాదని తోంచెడి అందో వజ్రమును ప్రస్టావించెద నని యర్థము చేయు టయె సుసంగతమై యుండును

అన్వాదుల కించుక్కు పరంఎగుశవుకు వు గాగదుం బాలవ్యా బగు మానునకు విభామ నగు ౭౮ 3౨౮ ₹క్‌విమ అనివించు అను - కను. తిను - విను మానివీంచు = మానించు

సంజీవని 3౨౮ ₹1 విష.---౪ను మున్నగు ధాతువులకుం చ్రేర ణేంచుక్కు వరనుగునవుడు ఫుిగాగమము వచ్చును థాతువుతుదిని వు అనునది నిల్బునని యర్థము మాను థాతువునకు వుిగాగమనుం వైకల్పికముగా నగును, మాను ఛాతు వన్వాదులలోనిది కాదు దానికి వుిగాగరుము వైభాషిక మకుటచే నిది య ప్రా _వ్రవిభామ యని యెటుంగునది ఉదా.ఎఅనుల్తంచు = అనుశైవు

1593 హా-సాం పే వాఖ్యలోని యచ్చుతప్పూ [8౨౮ ₹1 వి సంజీ] ఇంచు = అనిపించు అను - తిను - కనులకు చూ గాగమము రాదని బాం ఛి ౭3 నూ శ్ర పువివరణమున సూరిమె వచించెను వినునకు వినుచు = వించు అను రూపాంతరములు గలవనియు నం దుదాహూరించెను వకృతసూత్రముచే వినుశా కంచు = వినుశవు+శవ్తంచు = వినిపించు. అను రూపాంతరమును గల్గును సూరి బా క్ర ఎ౫సూ శ్రీచునందును అన్నాదులను” 'బేర్కొనెను ఆనూత్రవు వివ రణమునందు ఫొను - మను అనునవి మఆటి ెండుధాతువు లన్వాదులుగం ఒరింవ బడినవి ఈసూ శ్రములోని అన్వాదులలో వానిని సూరి యుజ్జగించెను శాన వానికి వుగాగముమే కాళ వంచుష్కను రాదనియె నూరి తలంచినట్లు తోంచుచున్నది భా క్రి ౭౮ సూత్రవు వివృతిలో మనూ ధాతువున కించుక్కు "లేదనియు ననుచు - మనుఫు అని మాత్రమె యుండుననియు సూరి కంరోక్త ముగబనే వచించెను, శజ్టారత్నాకరమున మనించు - మనిపించు = కొనించు _ కొనిపించుి అను రూసములు చూపంబడలేదు సూ రా నిఘంటు వివృటికి నకా రాది శబ్దములవజికు మా 24 మెప్ర కటితముయి యున్నది అందు కొనిపించి అను నది చూవంబదెను కాని దానికొక వ్యావహోరిక వాక ప్ర యోగమున్మూశ్ర ము మాపంబడెను ఫొనివించు -స - (క్తి - (4(/హొను) కొనంజేయు (విలువకు పుచ్చుళొనం జేయు ఉదా-ానుగనిచే ఆమె జరీచీక ఫొనిపించినది” (సూ శా న్ని, ఇంక దీనివ్రేరణను కొలుపు (ధా, క్రి ౭౭సూూ అని మాత్రమె కవిసమతము, విను*+పు+ ఇంచు = వినివించు బా కీ ౭3.22 సూత్రములచొపవ్పున వినుచు = వించు అను రూపములును గల్ల్టును కను+ఫుల్తంచు = కనిపించు - కానివించు (దూ బా క్రి ౭8స్ఫూ (విస్తర) తినువ్పుప+ళ్తంచు = తినిపించు = మూను+ఖ

విస్త 3౨౮ *1 విషం కనివీంచు = వినివించను రూపములు ప్రే రణార్థ కములుగా వ్యవవోరమున చేడు విననయ్యెడి - యభథార్హ్శముగా నాయాగణం బులం జేర్మి యాయావాని కాయారూపంబుల సంపాదించునది వీని నంతర్భావిత వ్రేరణార్థకములుగం ట్ర యోగములంబట్టి గ్రహింపందగును * (బా పా, వే ఈ1౧ ఫవుట్సు కనిపించు - వినివించుి అనువానికి వ్యవహోరమున గోచరించు - వినంబడు అనునర్ధములు ప్రనీద్ధములగుటచే నీపేటి కావాక్య మనర్థకమంః యున్నది. కాన నివి యవ్రేరణార్హశములుగా వ్యవహోరమున విననయ్యైడినని 'వేటికావ్యాఖ్యాత ఛ్రానీ యుండుననియు నచ్చుతేస్పున వ్ర రణార్థకములుగ” అని పడి యుండుననియం6 దొంచెడిని, ఈపతీమున నివి యంత ర్భావిత వ్తేరణార్థకము లని వచించుట కేవలను వయ్నుక్తను.. కరంగు = కరలించు” అనరీతి నించుక్కుచేరకయే వ్రేరణార్థరు నిచ్చువాని నంత ర్భావిత "వ్రేరణార్థకము లనుట సంవ్రచాయను,

[బా క్రి ౭౯ సూ] కోపగ+బ్తంచు = కోపగించు అనుట 'లెన్స 15009 ఫు*+9ంచు = నూనిపించు = మానించు = మూనుచు = మూన్చు - మానువు = మాన్చు జ క ఖ్‌ అజ్‌ (మూ బా క్రి ౭౪ సూ చనుధాతువునకు చనంచేయు అని బూత్రమె వ్రేర ార్థకరూవము క అప్పుడు నగువించె సచటి యబలాజనమున్‌ (వికా ర ఆ 3౯) ఇంచు కృరకత్యమున నగు ధాతువుకు ఫు గాగదుము వచ్చునని కల్చించిళొన నగును (చూ 3౨౦ వివ) అడ్థాదుల కించుక్తు వరంబనునవుడు గుగాగమం బగు నప్పాదులకు విభాషనగు ౭౯ బాలవ్యా అడ్డము అ అడ్డగించు అడ్డము కీర ఎ చి ము అ 9౨౮ ₹1 విన. వంతము - పెట్ట - బోర - మశ్షీము - మేళము-ఇత్య్యాదు ల్హైదులు అప్ప - అప్పగించు - అప్పించు అప్ప - ఒన్ప - పల్లము - కోవము - ఇవి యషహ్పాదులు సంజీవని 33౮ 71 విమ ఆాాఅడ్తాదులు " నప్పాదులును భా శి ౪౬3 నూశత్రములోని అంగలాదులలోనివని గ్రపాంచనగును అప్ప - జక్చ ఆనునవి యంగలాదులలో సూరిచేం జూవ బడియు నున్నవి ఆసూత్రముబే వీని! స్వాస మున ఇంచుక్కి రాగాం టి కృత సూ్తము ౭2౭ నూ త్ర ఫు వివరణముగా “గగాగమము * వచ్చునని యెజుంగునది అడ్డము మున్నగువాని విభ క్రిజేరని ్రాతివదికములె. ఇంచుక్కుి నకుం బ్రశ్ఫ్‌శులని యెతుంగునది. ఈవివమయమును అడక - గాల - తిలక అనువాని నంగలాదులలో. ఒఠించిన సూరివివరణమె విశ దీకరించుచున్నది ఆశ్లై యందును అడ్హాదులని సూరివచించుటయం6 దద్విషయమును స్పష్టపలుచుచున్నది. శానవ్రవం ద్య్రచృబ్దముల స్యస్వరూపజ్టానము నక. సూరి అడ్డము - చిత్తము - పంతము - ముట్టను - మేళము - పల్లము - కోవము అని వచించినను అడ్డ - చిత్త - వంత - ముట్ట - మేళ - వల్ల - ఫోవి అనునవే యీ స్వా స్టేంచుక్స తస్టయమునకుం బ్ర కృతులని చ్రహింపవలయును ఉదా..-లడ్డ+ శ వీ గు+ఇంచు అడ్డగించు = “అడ్డు అను నాచ్చికథాతువును అడ్డగించి అను నర్థము గలది వెలయుచున్నది వెల్ల - బోరి అనువానికి రంజాదులకువలెనె (బా క్రి ౭౧౭౨) వెల్లగిల్లు = వెల్లగీలు - బోరగిల్లు అ బోరగిలు” అను సా్రిర్టేంచు గ్రూవములును. వెల్ల గించు-బోరగించు * అనెడితదీయ వ్రేరణరూసములును సాధిం చుకొనవలయును కోవనును బొందునది = కోవగ అనియు, చిత్తమును బొందు నది = *చిత్తగ అనియు మేళమును బొందునది మేళగి అనియు సంస్కృృతళబ్దము లను గ్రహించి వానివైని అన్మప్థా చ్చాఒథాతో రిక్యాది సూ త్రముచొప్పున

1600 ఆశ్హాదుల వ్రేరణరూపముల యుదాసృతి [3౨౮ ₹గ వి, సంజీ] (దూ 3౨౬ విష 3౨౬ 1] వివ) థాతుత్య వివతచే ఇంచుక్కుిను జేర్చి చిత్త గించు - మేళగించు - కోపగించు * అను రూపములను సంపాదించికొనుట యు క్షము, అందు మేళగించి అనుదాని తద్భృవరూపము మేళవించు అనుడానిని సంగ్ర హించుకొనవలయును కాని సూరి యువదేశించిన్న్లు “ళోప -చి్త్చ - మేళ అను సంస్కృతళబ్దములవై నించుక్కు నిల్చునవు డాచ్ళిక మాత్రవిషమయ మనందగు కను గాగదముము చేయట యు_కృముకాదు అట్లగుటంజేనీ యగ్హాదులలోని చిత్త = మేళ శ్చముఖును నప్పాదులలోని కోవళ్చమును శి రౌల్లశ్యేయములని యెన్న నగున అఆప్పాదులలోని అప్ప - ఒవ్ప అనునవి తద్భవథాతువులని యంగలాది వా్థాఖ్యాసందర్భమున వ్రాయంబడెను ఆందలి సల్ల శ్య్వమునై తము వైకృకమె వల్లము - గుల్దనము లోనగువాని మింది గంత - పలాాణమ్‌ (వైకృతదీవీకు వలాాణశళ్వము శ్యసోము మవాోనిధిలోం జూవంబబడ లేదు శడూర్థచింతామణి హీన మున పయ్యా౯ాణమ్‌ అని యుదాహరింపంబదెను పఃష్యయనమి అనునది యీ "5ండు ప్రామాణిక కోళములందును గలదు కావున వైక్సవదీపికలో పల్యా ణమ్‌ అని ప్రకృతిని జూవుట సరికాదని తోంచెడిని ప్రరొరూగములు -- ఓర గించు = గిల్లు "రెండును స్వాగ్టేంచు గంతరూవములె ( ఓరసించు-స - (క్రి (౧/టర) తప్పుకొను. ౨౨. టఓరనీల్లు (లు ఓరిల్దు అ క్రి (( టర సం, అవస ప్రా ఉఓసర)ు అవసరిల్లు = తొలలు (నూ రా ని, ఇట్లు ఓీరనీంచు - ఓననీల్లు అవియు రూషములు గలన్ఫ తేగీ చేది పాంచాలకేకయు లాదిగాంయ గల్లు భూపాలకోటి మొగ్గరము లై. గల గం దిరుగుడువడ నోరం గిలంగం బెల్ల గిల్లం దల్దడవడ రణ క్రీడ సల్పె (భీవ ౧ఆ ౨౬౮పు ద్విపద బోరన నెగయుచు బొంగుచుం ఇమ్ము లోరగించుచు మలయుచు వంగికళొనుచు (జనవ ౫ ఆ ౪౮౦ కంకి వెల్చగించు - దే -వ్రే వెల్లగిలంజేయు - ఉన్తూ లించు (కరు క అని కలు ద్రావుట యొవ్వరి క్తిని గాదని పలికి పంతగించుచు *46 = (యయా 3ఆ శర చ తతముంన ముక్కులం జెవ్లులం గన్నుల నొల్కైడు రక్ష మంగ మా ప్లతముగంజేయలణా నతండు బోరగిలం బడియె౯ ధరా 44 + (శల్యు ౧ ఆ ౨౮౫0) బోరగించు -దే- వే - బోరగిల్లంజేయు * (శరు కాం *=-పభా రౌాయాత వాతావాతా లోల _తృంక్రుల మేళగింపం గదవే లోలాథీ దేళాషికిన్‌ (మనుచు 3ఆ ౫౭) మేళవించు - వై... లే గి వీరళ్ళంగారములు మేళవించినట్టి 'వెలువమున * 44 = (జె ౫ఆళరు ఉ వానిరి కవ్యనీరు మృగనాభిరసంబున మేళవించి” (నై 3ఆ ళ రు గీ, =.

(బాంటక్రి ౮౦సూ ] “ఆడు-.ఓడు కూడు'అనువాని డకారమునకు "రేఫాదేళము, 1601 ఆరయంగ యాద్ధంబు గాదందుం బుట్టు కీడు మేలేమియును జి త్తగ్గింపకుండు(అళ్య, ౧౮ఆ ౧౧౪౬) ఉ& వినను జిత్తగింవు ద్రుపదాత్మజ నాసభ నట్లుచేనీనన్‌ (ఉచో్యో 8ఆ ౭౫పు కోవగించు - కోపగిల్దు అను రెండును స్వాన్టేంచుగంతములుగనె నూ రాం నిఘంటునున నుదాహరింపయబడెను ఆం-వె ఫకొడుకుపాటుచూచి కోపించి శాళలింగ పతి (భీవ ౨ ఆ ఇప్‌ కోపగించు. అనుదానికిం శ్రాచీన కవిప్ర యోశము లభించలేదు ఆడోడు కూడుల డకారంబునకుం జుక్కువరంబగు చాలవ్యా. నపుడు ఆేఫంబగు ౮౦. క౨౮ా 71 ₹ వివ ఆడు = ఆరుచు - ఆకించు ఓకు = ఓపచు = ఓడించు కూడు = కూరుచు = కూడించుం

సంజీవని 33౮ 7711 విమి--ఆడు = తడుఫవు = స్నానదమూడు నూట లాడు = ఆటలాడు ఓడు = అసజయపడు కూడు = పొందు వ్రేరణార్ణకముగు చుక్కు. (బా క్రి ౭౩ సూ పరంబగునవుడు ఆడు - ఓడు - కూడు అను ఛాతుష్టల డశారమునకు ేఫాదేశ్‌ మగును, ఆడుళచు = ఆరుచు = స్నానమా డించు = తడువు - ఆటలాడించు - మాటలాడించు, ఓడు+*చు = ఓరుచు = ఓడించు = పరాజయమందించు, కూడుగచు = కూరుచు = కూడునట్లుచేయ ఈ విషయము కొంత పరిశీలింపవలశీయున్నది,

ఆడుథాతు వ్రేరణరూవములలో డళారము నిల్చినది ఆడించు” అనునది మాత్రమె గలదు ఆడుచు మున్నగురూసములు లేశ అఆక్బు = ఆడించు అనరూవములు గలవుగాన ఆడుధాతు డశారంబునకు ఆలేఫాబేళను చేయట య్చుక్తమె. క నేర్చరి వెష్కవిధంబుల నార్పల బొమ్మలు గడంగి యాడెడు చందం బేృ్చడం గాన్ప్బుము = (శాంతి ౧ఆ ౨౮౩) చ వనదినుది నుండ నీసుకుండు మంత్రులు పౌబలు జూద మార్చి =(ఉద్యో 8 ఆ ౨౮౦), అనురీతిని “ఆటలాడు అనునర్ధమునందు వ్రేరణ నేఫా దేశము నిర్మివాద మనందగును, అశ్లై - సీ ఇంగేలు కేలితోం గీలించి నెయ్యంపు మాటలం దగు మజునూట లార్త (విరా౨ ఆ 3౧౦) (ఆర్హను = మాటలాడింతును ఆశకుచొవ్చున మాటలా డించు ” అనునర్థమునందును ట్రే రణెేఫాబేశ మంగీకరింపం దగినదే యనందగునుం శాని. అజుచు = ఆజుచు = అర్బు = బొబ్బరించు అను వేలొకథాతువు గలదు అవును. ఆడు” ఛథాతుప్రేరణరూవముగు ఆర్బు అకునది వెద్దకేకలం వేయుట యనునర్థమున ఛి ఇెధాగింవంబడదు గానం దద్య్శిషయము శంశాస్పదను కాదు,

1602 సూంరాంని లోని యశాస్త్రీ యోదాహృతులు [3౨౮ 711 వి సంజీ] క విటిచి వధియించి యార్చన్‌ వజలలో భీముండు భువనవలయం బద్రువన్‌ (నభా ౧ ఆ ౨౧౨) ఆక్బు=బొబ్బరించు వ్రేరణార్దకము కాదు, మ జలకం బార్చెల శాంగి యోస్త పారి ౨ఆ ౧౧) సీ నీవోర సలిలంబు నించి కాంచన కలళముల మనుజ్జ్ఞన మార్చం జనవు లేదు (వకావా ౭ఆ ర౮ంనూ రాని) “ఆర్బన్‌ అనురితిని స్నానమాడించు అను నర్ధ్థమునం ఫ్రాచీకకవి ప్రయోగములు లభింపలేదు. కాని నీటితోం దడుపు అనునర్ధమున భట్టారక ప్ర యోగములే భూపట్టుభున్నవి సీ, = ఆ-వె ఎలుక గల దమువోక్షుః డెటుక యన్‌ జలముల నార్చుం గ్రోధమును మహోనలంబు (ఆర ౧ ఆ ౨౨౨) తరల *వీను గృష్లుండ వీయ భీముండు వాండు గం వ్వడి భవత్కృతదారణం బను వహ్ని నార్చం గనున్నయ క్కడిది వీకలు. =. =(నభా ౧ ఆఅ ౧౯౩) ఈసందర్భమున నొశవిషయ మాలోచింప దగియున్నది. అటు = చల్లగాలిచే దానియంకట నది చల్లాజు అనునగ్ధముగల ఆఅు థాతు వ్రేరణరూపను. ఆడు ధాతు ప్రేరణ రూపమునకు సన్నిహితముగాం దోంచును నీ + ఆ-వె ఇంద్రియముల నెల్ల నివురంగండేయుచు. నడరు శోళవహ్ని యౌాజునేక దింద్రవదవి నేరె నేఠయు (భవ్య ౧ఆ ౧౯౩) ఇట్టియెడల ఆప్ప = నీటితోందడుపు అనునగ్ధమునకు మూల మగు నాడు థాతువు చెల్బనేరదు గాన భేదమును గ్రృహింపనగును

ఓడుధాతు క్రేరణరూపనులగు ఓీకించు=టరుచు=టన్చు అకువాని యర్థ మును ఓర్చు =స - (క్రి సహించదు అనుథాతువు నిర్వహింపంజూలి యున్నది శావున ఓడు థాడు డకారమునకు ేఫా దేశము చేయనేలయని శంకింవలనీ యున్నది ఆ-వె పరశురాముం డొండె హరందొండె నరుండొండె గాక యొరులు గలరె కష్ణ నోర్యు బలిమి ఫీముండదొండె బలచేవుండొండె గాం కొరులు నరులు శలుర న్లోర్వ్యణలనె (ఆది, 8అ ౨౦౩) క **4.. నను మార్కొనంగం బురు షుల నుర్విం గానం గిరికి నొక్కని శే నోర్వ నతండు శరము లెక్కుడెలు ౨గున్‌ (ఉద్యో ౪ ఆ ౧౪౯) (ఇటం గిరీటిని నొళ్కని నే నోర్వవని కవిప్రయుక్త మన్నను వతిలేద) ఇట్టియెడలం గల వత్వనుచే నివి యవ్రేరణరూపములనుట యు_క్షమ్ము ఇట్టి ప్ర ఇోూగములను సూ ళా నిఘంటుకాపలు ఓర్చు (గుచు) ఓడించు _ స- క్రిం (/ టడు ఓడంజేయు. జయుంచు. అనుదానికి లతుస్టములనుగా నుదా హరించుట యు క్తముకాదు వర్వమ.తోనె యుదాహరించుట మజియు వింత(దూ ఎగచు సూ కా ని) ఇట్టియెడల జయింపం జూలననుదానివలెనెనహీంప జూల ననునర్హము ను సుంంగతమె యననగును నీ సురసమూపహాంబుతో సుకరాజు న్లోడించి ఖాండనం

(బా ,క్రి ౮౧ సూ] కూడుధాతువు చాకు లేఫాచేళవిధి వప్రల్యాఖ్యేయను 1603 'బెక్కటి శాల్పియున్న వీరున కఖలాస్థికృతదసుంధరం గల శాజులినోరి పరాక్రమ మున ౨ (ఆర ౧ఆ 3౭7౮) ఇట్టిమెడల రాజులనోక్చె సహించె ననుట ఈ ంథశృదభి వ్రే తము కాదు సుకంగతమును గాదు ఓడించె సనున్ధమె సందగ్భృశుద్ధి గల్టియుండును క, ఆరంభరహితుం బొందునె యూరయ సంపదలు హీనుం డయుస్థిను బురుషుం డారంభశీలుండయి యక్క తారంభుల నోర్బు నెంత యధికుల నైనన్‌ (సభా ౧ఆ ౧౨౩) ఇట్టియెడల టర్ము=సహీంచు. ఆశాంది యర్థవంత మె కాదు ఇంక ఓడించు = హీనులంజేయు. అని యగ్థము చెప్పక తీరదు కావున నిట్టిప యో గములను సంగ్రహించుటకయి. ఓడు థాతు డశారమునకుం వ్రేరణార్థక చుక్సర కత్వమున రేఫాజేళ మ.పచేశించుట యత్యావశ్యకమః, ఇట్టిచోటులందు ముత్చర కత్వమున నత్వము రాదు పత్వమె కల్టును ఇందులకు బాధకపవ్ర యోగములు లేవు శత్రురాజుల నోరపంగలండను రీతినే ప్రయోగింకందగును క, ను మా రసమెల్తి కీద్పలిచి యింతలునేనీనదాన నీమదిం గూరిన నొవ్వు సొంఫునను గోపము వెంపునగాదె యారయన్‌ (ఉద్యో 3ఆ ౭6) క వారని సంశ్లేశంబులం గూరు నరుడు డానిం జేయం గొనకొండ్రై బుధుల్‌ (శాంతి ౬ ఆ ౨౮౪౨ప) అను సోమ యాజి (ప్రైసస్థగిత వ్ర ళరాగములచొవ్వునం ్రేరణమంటేకాక యన్నియర్థము లందును కూడు థాతువువకుం బరా్యాయనుగ కూరు ధాతువు వెలయుచున్న దనుఓలో సందియము లేదు కానన ఆడోడు కూడుల (ఛా క్రి, ౮౦ నూ) అను వ్రకృతసూత్రమున కూడు. థాతువును బ్ర లౌస్టళ్యానము చేయుట యుక్తము ఆడోడు కూడుల” అనెడి సీద్ధద్వంద్వమున నాచ్చికపర రూవసంధిని దొల గించుటయుం గ_ర్హవ్యమె ఇవి శ్రోననులు శామించేనీ యాచ్చికద్యంద్వమనుట పొసంగదు చాలవ్యా వెడునపం జు క్పుగాగమంబులును డాక లఘుళేఫంబు 3విర 12వివివ నగు ౮ాగ చెజటుచు - చెలుఫు సంజీవనివఎ-3 ౨౮ 15 విమంఎాబా జీ 23 నూత్రముచోవ్వున "'జాంత మగు వెదుథాతువ్రునకు చుక్కు*న్యు ౭౪ స్యూత్రముచొప్పున వుక్కు ను రాంగా పకుధాతు డ శారవ్యంజనమునకు శకటంలేఫా దేశం బగునని యగ్హనుం, ఉదా, వడ్‌ాఉసంచు = చెట్‌ +డఉాచు = వెైలుదు. వెడ్‌+డఉ+్ళ = వెల్‌ +డ+ఫు = ఇలుఫ్ల)ు ెండిటికిని చెడంజేయు అని యర్థము ఇట్లనుటచేశ బెడించు” అను "ప్రేరణేంచు గాగమాంతరూసము దీనికి లేదని విశదమగుచున్నది

160% వడుధాతు వ్రేరణకూప విమ్య్మము [3౨3౮ ౫వి సంజీ] శబ్దరళస్నైకరమున బెటిచు - వెజవు - వెటుచు = ఇెలుపు* అను నాల్టు రూపములు చూవంబడెనుం “ఉశారమధ్యము ఫొందఅ వతమనియు “అ కొర మధ్యము కొందజ మతమనియు చ్రాయంబదెను నూ రా నిఘంటునందు. చెజటచు అనుహూవమునూత్రము చూపండలేదు. కాని చెవు - చెటుచు - ఇెలుపు అనువాని వివరించుటలో నయిదువచోటుఎందుం. వెజచు శబ్దము వాడంబడెను ఉకారముధ్యతనుగాని “అ కారమధ్య్థతను గాని చు వర్ణమునుగాని వుివర్శమును గాని నిర్ణయించు వ్ర యోగ 'మేకోళశమునందును జూవంబడ లేదు. శకటమును నిర్శ యించు వ్ర యోగము దూపబడెను సీ * ఎబ్ర్‌ంగి వానితేపము వెట్తువ బనిచె ౨. 2 ** (ఆది ౫ ఆ ౧౮౫%) చిన్చె అనియుం గలదు ద్విపద యశ్ఞే ళందేనిం చీయాదడు దషయు యజ్ఞ మే3క0 జెర్చె (ంకితా వాద ౨౦౫ పా సూరానిి చెడుళమూలకమగుటం చేసియు. ఈికారమధ సీతను నిర్వహింపంజూలు చ "యోగము. లేమింజేనీయ సూరిగారిమువముచొవ్వున డి కారమధ్యముసూత్ర మె యంగికరించుట లెస్స, వడునకుం జుకష్క్లును "డా కలఘులేసంబు నగు ౮౨ బాలవ్యాశరణ పసజుచుం వివరణము ఛబ్దసల్లనంబగు పడున కించుక్క విఖామనగు నగుచో కితరాచఏ వివ 'డాకు లఘురేసం బగు ౮౩ వెలువడు = వెలువరించు = వెలువలుచు_ చొవ్చడు = చొవ్చరించు - చొవ్చలుచు, సంజీవని 3౨౮ ౨వ విషి_వా (క్రి ౭38 సూత్రమ.చొప్వున వడు ధాతు వునకుం బ్రేరణంబున. చుక్కుిరాంగా దాని డకారన్యంజనమునకు శకటరేఫా చేశ మగునని యర్థమం ఉదాంఎావడ్‌+ఉచచు = పట్‌ +*ఉ+చు = వలుచు = పోందం "జేయు పకనార్థకమగు వడూ ధాతువునకే వనుంగపను నగోతిలో6ం బతీవెను * అను అనురీతి వృ'యోగము కన్నట్టదు వనుంగును నగోతిలోం బడంజేనెను అనియె వాడంబడుట గలదు. కాని బాణమును ఒడునట్లు చేనె ననుచో ఛాణమును బటి "వెను అను రీతి వ్ర యోగములు కన్పట్టును *వజివు పయిని దుప్పటి వజవెను అను రితిని బతనార్థమందు వజచు అను ప్రీరణరూవము కొన్నియెడలం గన్పట్టుచున్నది ఇకపై తడంబడు అనుడాని వ్రేరణము నందును తడంఒఆచి అను అకార మధ్య రూపము కవిప్రయుక్తమై యున్నది ఈ సంగితకళలం జెలంగు కు రంగాత చడం

(బౌ, క్రీ ౮౨౮౩ సూ] వచు - నలుచు అకువానీ నిమర్శము 1605 గులం గరంగుట తప్పో భంగింది యితరకాంతం దొ జఅంగట తప్పో తడంబటిచి ఫురుషులకున్‌ కళా 8ఆ ౨౨౪ శ ర వజచు - తొజఆంగు శస్టమంలయొద్ద) ఈ యస్ధ మున వజఫు అనురూపమంను గన్పట్టు చున్నది ళరళతంబు వజవెను అనురీతి వరక గములు గలవు ప్రకృతసూ త్రముచొమ్భన పొంద ” అను నర్థముగల పడు ధాతు వునకుంచ్రే రణార్థమున “వలుచుఅను ఉ కొర మధ్య్ధథధాతు వేర్పడుచున్నది పజుచు= పాందించు - బాధలనొందించు క నెట్టన నభలో వేశ్చర కళ్టైదుర నరాతితనము గా ఆంతయు వా "ెట్టకులువలో చావడి నట్టుల వజివడిదె జూద చమూడరె యెందున్‌ (ఉద్యో ౧ ఆ 3౮౮) ళబ్ధరత్నాకరక_ర్త యిట్టివ్యవస్థను జేయలేదు వ్రే రణార్థకములగు వజము = పజుచు అనునవి పరాస్ట్రయచులని తల చి యీక్రింది రితిని వ్రాసెను వే రణాన్థకమైన సజచు ఒకన్యాయమునుబట్టి ఉకారమధ్యముగా నుండవలనీ యున్నను ఛ్తాతవ్ర తులయం దంతట తఆచుగా అకారనధ్యముగా నుండుటవల్సను ఒక ప్రామాణికకవి ప్ర మొోూూగమున (పింగళిసూరన కళాపూర్జోదయ మున తడంబజచి యతియందు శానబడుటవల్సను ఇట్ట కారమధ్య ముగానును ట్రాయంబడియెను (శ ర ఎవజమి ళబ్దము) వలుపంగిఆని ఉి శారమధ్య ముగా వావిళ్శవారి ముద్ర్త్రణమున నున్నదాని నీతండు సవరించి వజిపంగ అని యిట్లుదావారించెను పజచు - యు -_ జే “మ్రైచ్రే ౨౨౨౩ పాటు పడంజేయు. అకల్మమలం బజిపంగం బాడియే (ధార ఉద్యో ౧అ) (శర ఛబ్ధరల్నాకరకర్త దీనితోపాటుగ నిచ్చిన యితరోదావృాతులు పతనార్థక పడు ధాతు రూపము లనందగును వజచు = యు = దే + =ంప్రే ౧వపడంజేయు చం, 9 ౨౨ ంక్‌డు దుర్భవంబునన్‌ పజసకుముయ్య్య ౨ ౨౨ (భార ఆరణ్య ౫ ఆ) ౨ దువ్చటి లోనగువాని పజచు ౨,” (శ రు వయినుదావారించిన యారణస పర్య పద్యమున దుష్టనీచజన్మ మునం బడం ద్రోయకునుయ్య యని యర్థముగాన నదియుం బతనార్ధక మె యనందగును ఆవె,. * == క్రీవ్యాడ జన్తుండ వగుము మింద ననియె ననిన నేను చ ఎబుగక తప్పునేనీతి సహీంవగదే కఢుదుర్భవంబు నన్‌ ఒజపకుముయ్యి నావుడుం గృవన్‌ * =, (ఆర ౫ ఆ ౧౩౩-౧౩౮ వు, కట్లు శబ్దరత్నాకరకర్త వజదు - పజుచు పజివు - పటువు” అను వ్రేరణరూపములను వ్యవస్థారహితముగం గలగాయఫులగముగ నుదావారించెు వజచుం యు జం ప్రే -పఆవంజేయు.. *, ** 9 ప్రయోగించు, దివ్యశరంబులు ద్రోణుతేరి వ్వైం ఒజపు కిటి (భార చో ౧౪ (శరు వమబుచుంటదే ఎ వ్రే ౧ వడం

1606 శంర కోశమున వసువరించు శబ్ధమేలేదు [323౮ ౫ వి, సంజీ]

జేయు వ వదంబులు విజిచియు - పార్శళ్ళింబు లగలం జెజిచియు గజంబులం బతి

చియు గ్యాత్రంబుల నుజిచియు (భాగ ౬ స్కం) ౨ దుష్పటిలోనగువానిం బజిచు

ఆం 46 ౨ ( ర) వలుపు దే-వ్రే- ౧ వడంజేయు = పాటుపడందేయు. * (శర)

౮౩ సూ వ్యాఖ్యం--శబ్దపల్పవంబగ వడునకు=మా శ్రీ ౧౧౮ సూత్రము వొప్పున శబ్బవల్లముగ నేర్చడి శబ్బ్దమునం దుత్తరావయవ మైయున్న వడుధాతువునకు6 బ్రేరణంబున బా క్రి ౭3 సూత్రముచొప్పున. చు గాగమంబును ఇం ”చుగాగ మంబును నగును అందు చుక్క వచ్చువపుడు ఫూర్వసూత్రము (బా, ,క్రి రో౨ సూ చొప్పున డ కారవ్యంజనమునకు ళకటరేఫాదేళం బగును వెలి+వడుశచు = వెలువలుచు ఇంక నించుక్కు వచ్చునవు డట్టి పడు ఛాతువ్యుంజన డకారంబునకు లఘురేఫా దేశం బగును ఉదా ---వెలువడ్‌ *ఊఉ+వ్తంచు = వెలువర్‌ *డ+బ్రంచు = వెలువరించు = వెలుపలికి; బడునటుచేయు. వెలుంగు+వడు అను నీరెండుధథాతు వులును గలిసి వెల్లడియను విలక్షణార్ధనును బోధించును (బాపా వే ఈ౫3్ళ్ఫ అను వేటికవివరణము సరికాదు వెలువడుశబ్ద్బమునకు వెల్లడి యనునర్థము సరికాదు

వెలువడు -ద్య - ఆ - కీ = (వెలా+వడు ౧ బయలుపడు నూతిలో వెలువడం గోమలిం దిగిచె (భార ఆది 3 ఆ) ౨ బయలుచేటు - వెలువడియె న శేషరాజ్య విభవచ్చ్యుతుండై (భార ఆర ౨౮ఆ) = (ఈ ర) చొవ్చడు -ద్య- అ. ఛి (చొప్పూవడు కలుగు ఊఉ పే రక్కునం బోరినన్‌ సుగతి యెొంటె జయంబును నొండెం జొవ్చడున్‌ (భార శల్య ౧అఆఅ”* (శ రు చొవ్చడ్‌+ఉ+ ఇంచు = చొవ్చర్‌ *ఉ+ఫ్తంచు = చొవ్చరించు = కలంగం జేయు చ, యోగములు నీయట్లు శ్రూపలై. నృవతులం జెజుంబెట్టి పసువరించుచుం. బళుపతి

నుమేశు వరద బూజించినవావను గలరె (సఖా ౧ఆ ౧౮౯) క తనయం బసువటీచి తద్వపం గొని వేల్చినం జూచి (ఆర 3౩ ఆ ౨౧౫) (వసువ రించు = పసువటుచు = యజ్ఞవళుత్వమును బొందించు = యజ్ఞపళువుగాం జేయు, సీ ౨౨ రేగి ధారుణీ సురముఖ్యు లధ్యరములందుం బసువరింపరె వళునుల బరమ ఫవుణ్య గతులు గలుగవె (ఆక ౫ ఆ, “టి వైస్థ్టలములందెల్ల పళువరించు - పకువజిచూ అని ళవర్గమె భారతమున ము ద్రింతేమైయున్నది ళబ్దరత్నాకరమున సివర్శముతోంగాని శ వర్శముతోలాని యిీళబజ్దమె చూపంబడలేదు, ఇది భయ పడు మున్నగువానివంటిది గాదు ఇయ్యది శబ్దపల్ల వము సాధారణముగా శబ్బపల్ల వానయనను లాచ్భిశళబ్దములె యైయుండుట సంవ్రదాయను, మణీయు నందలి

(భా క్రి ౮3౩ నూ] సూంకాంని నిలువరముణల్తంచు=నిలువరించు తప్పు 1607 చాదేశము = రేఫాచేశము = నర్థవి శేషము మున్నగునవి మిశ్రస్థలములందు సంభ వించునవి కాన్ట అందలి వాదేేముగ సడ ద వా బేళము శామ శబ్దవల్ల వము లందుం గట్టు నాబేశ నిశేషమము వసున్రశవడు+బంచు = పసువరించు = పసు నఅుచు” అని యాచ్చికళబ్దరూపముగ సంగీీకరించుటయె యుక్తమనితోంెడిని ఉ పాలితదుర్నయుండు. శిశుపాలుండు బాలుండు వీనినేల భూ పాలక నీవ బట్టుపజువన్‌ (సభా ౨ఆ ౨౨) (వట్టువడు వ్రే పట్టువిచు)ు మత్తకోకిల ఈ వికర్ణుడు బాలుండయ్యును. నేర్చరించి యథావిధిన్‌ 'చేశమంత్రియపోలె ధర్మువు" దెల్చె నీతనిబుద్థి మూ "రేవగింపక చేఫొనుం డిది యెల్ల యందును ధర్మస ద్సావ మొక్కని శేర్చరింవ గ వ్శాశైనను బోలునే (6భా ౨ ఆ ౨౩౪౬) (వర్చడు శ్రే వర్పరించు క, * అదియె ల్లను నేర్చరించి * (విరా ౧ ఆ జల మ, * _దర్చంబు సొం వేర్చరిం చుటకుం జొచ్చిన రక్ష ౧ ఆ ౮౪౬) తేగి ఎట్టులంపేని వినుమది యేర్పరింకు (ఆకు ౫ఆ ౫౭) ఆవె వద్ధు కొడుకువలుకు విని హ్రూరండై. పాప బుద్ధింజేనీ మిము భూతలంబు వెలువ రించి శాజ్యవిభవంబు గొని (ఆక ౧ ఆ ౨౦౮) (వెలిా+వడు[ఇంచు= వలువరించు) ఉ పాఎండవనైైన్యముల్‌ నెకరి పాతెకుం గద్దంచేశ నొచ్చియు ద్దండత నీదుశౌర్య మును దర్బము 'నే్చడ నిల్వరింపుమిా (ద్రోణ ౫ ఆ ౨౦౨) (నిలుచు+పడు = నిల్వడు, నిలువు+వడు = నిల్వడు నిల్వడు = నిలువడు - వ్రే- నిలువరించు = నిల్వరించు = పాటిపోకండ నియచుశట్లు చేయు. కోళములందిది వేలు రీతిని వివరింవంబడజెను నిలువరము- దే- విణ - స్థిరమైనది * నిల్వరించు- చే . అ- ఆీ' చలించకనిలుచు, ఆ-వె వీందె వచ్చుచున్న వాండు పార్థండు మన మేమి నేయువార మినవు దక్కు నోరులు నిలువరింవ నోవకువాకలె మోటలేక తాం 'యోర్వవలదె (భార విశా౫గిఅ) అం వ్రే చలింపకనిలు పు ౨ * ౨ నిలువు 4668 48 (శ ర్య ఇది యిట్లు అకర్మక్యకియ యనియు నంతర్భావిత వ్రేరణా ర్థకమనియు6 జెస్పుట సరికాదు, ఒరులు నిలువరింప నో వెడువా రె=ల్తతరులు నేనలను చాతిపోకుండ నిలుపుటకు కక్తులా యని యర్థము అంతియకాని అర్జనుతో నెడిర్చి నిల్చుట కోవెడువా "రెవరని యగ్ధముకామ సూ రా నిఘంటుకారులు దీని నంత ర్భావిత వే రళాద్థక మనక సకర్మక ,క్రియగానె యంగ్నీకరించిరి అశర్మక శ్రీయ కేదో చంద్రాగద చరిత్రమనెడి యర్యాచీన గ్ర+థమునుండి ప్ర యోగమును జూవీరి శాని యిది *నిలువడు అను శోబ్దపల్లవవు వ్రేరణరూపమని వ్రాయలేదు నిలువ (ల్వ రించు స, క్కి (4 నిలువరము) ౧నిరోధిచు- ఆవు. * ౨. (నూ రకా

1603 వ్రీరణార్థక వ్రత్యయద్య్వయస్థితి నియమము [3౨3౯ 1 వి సంజీ] న్సి ( నిలువరము శబ్దమునకు: ఖ్రాచీన కవిప్రయోగములు సూ రా నిఘంటు వునం జూపంబడ లేదు నిల్వరించు- దే ఆ -,క్రి అం - వ్రే నిలువరించుయొక్క ఈకూపాంతరము చలింవక నిలుచుటకు ఎక్‌ 99 పాం డనఠుకాధులు నిల్వ రించుటపం జాలక ఆ చ్చవడిన (భవ్య ౨ ఆ ౨౪౧) (శర) ఇందును భాండనవయోధులు తమనేనలను నిలగరించుటకుం జాలక ఆిచ్చవడిరని సక ర్మశదముగానె యర్థము నెన్ననగును భగదత్తుండు మదత్తగజముం బజిపి యతని నా శుగముల బొదివిన (భవ్య ౨ ఆఅ ౨౩౮ 4 క కవినీ బలము జంవణలం వాం డవయో+ధులు నిల్వరించుటకుం జూలక 46 (భీష ౨ ఆ ౨౪౧) అనియున్న యాసందర్శమ న బలముల నిల్చునట్టుచేయం జాలక యని యర్థముచేయుటయె సుసంగతమై యుండునుగదా, నన్నయా _ భిజన్తాదవీ శేచిత్తు ణిచ మాహా రనీశ్యోరాః (వికృ 3౨౯ విమ క్రియా ౧౩ కా అహో రజ3 ఫు) కల్చతరవు 3౨3౯ విమ ఎాకేచిళ్తు ఇ కొందటు అనీశ్యోరాః జు స్తతం త్రు లగు మహాకవులు ణిజన్తాదపి = ప్రేరణార్థ థాతువుళంయెం బరముగానై తను ణిచమ్‌ = మటొక వ్రేరణార్థక ప్రత్యయమును ఆహా: = ప్ర యోగింతురు అనీశ్వరా = స్వతన్తాః* అనుదాని ప్వారస్థ్రముచే నట్టిప్క యోగము. లరుదని వస్థక్తమగుచున్నది ణిదన్తా _త్తనుటచేశం శ్రేరణేంచుక్కువయిని వ్రేరణేంచుక్కు నిల్వరాదనియు స్యా స్ధేంచుష్కుమిరాందం థ్రేరణేంచుక్కు.. నిలువవచ్చుననియు మజి యు చ్రేరణార్థకనులగు చు ప్పగాగమముల మిదం ట్రేరణేంచుక్కు నరుదుగ నిల్బనగుననియు వార్థఖ్యానము చేయనగును ఉదా;లారయీంచు+పంచు = రటీం పించు (బా ,క్రి ౮౭ సూత్రముచే స్వాన్థేంచు కృశారమునకు విత్వం బయ్యెనని యొఅుంగునద్తి చచ్చు - వే - చంవు - మరల 'మ్రేరణార్థము = చంపీంచు = శాజు భటులచే మృగములను జంపించెను ఈశ్వరుండు రాజుచే జనులను రథ్మీంవీంచును మొ వివాహ మొనర్చు మొప్పంగ నిత్యా ద్యాచాక్యో క్రిషు సకర్మ కేషు ఒనర్పిం పుము ఇత్యాదిరూపం క్వచి క్సాధు ప్రయోగస్తున ప్రాయః ప్ర బన్దేష దృళ్యతే (అమో 6౯3 ఫు అని యిట్లహో బలపతి దీనికి ట్రయోోగ మరుదని వచించెను ఆట్లమునను నధర్వణాంగీకృతిచే దీనిప్ర'యోగము సాధువే యనందగును, వ్రేరణంబునం దించుక్కుమింద నించుక్కు లేదు ౮౮౪, చాలవ్యా 9 టనటంచేసి వ్రేరణార్థంబయిన య౦పరాగమంబు 3౨౯ శ విష మిీదం ద్రేరణా స్టేంచు గాగమం బగునని యమెజటుంగు

(బా కింళనూ) వ్రేరణార్థకములవై మరలం చ్రేరణార్థకను నిల్చువిధి 1639 నదీ నొచ్చు -నొంచు = నొంపించు చచ్చు = చంపు = చంపించు సంజీవని 3౨౯] విషమ వ్రేరణంబునం దించుక్కుమింద నించుక్కు లేద నుటంచేని యించు గ్భిన్నములగు వ్రేరణార్థక చుశాగమ ఫుగాగముములమిా౭ద ఛ్రేరణార్థ కేంచుగాగముము. నిల్వవచ్చుననియుం బ్రేరణేతర స్వాన్టేంచుగంతము మిాందం ద్రేరణార్థ 'కేంచుగాగముము. నిల్వవచ్చువనియు నర్థము లభించుచున్నది చదువు - వ్రే - చదివించు. దీని 'వ్రే చదివింపించుి అను రితిరూపసము లుండ'చేరవని తాత్పర్యము వరించు అనునది స్వాస్టేంచుగంతము గాన దానివై6 ట్రేర బేంచుక్కు నిలిచి సకింపించీ మున్నగురితిని దత్స్పమథాతురూపములు సాధువ్చ్రలే యగునని యెఅుంగునది. చచ్చు- వ్రే - చంవు - "వే - చంవించు అనురీతిని చ్రేరణార్థక చు క్పుక్కులమింద న్రైతముం పునవేేరణవివతయం దించుగాగమము నిల్వవచ్చు సనియు నెఅుంగునది ఇత్వంబుగాని యెొత్వంబుగాని కహూడుచో ననాదస్ధం చాలవ్యాశరణ బం%న యుత్యంబున క్‌త్వం బగు ౮౫ వివరణము నిగుడు - నిగిడి = నిగిడె నుగుడు = మగిడి = మగిరె కికిం విమయను డ్వడుగు - ఉడిగి - ఉదిగె మునుంగు - మునింి మునింగె సంజీవని, 380 వివ _-థాతునువైని ఖ - ఏ అనునవిగాని యవి యాది యందుంగల వ్రత్యయాదికముంగాని నిల్చునవుడట్రి ఛాతువ్రయొక్క ఛర్చూదిగతమగు ఉఊ కారము తవ్పం దక్కిన ఉ కారములు 9 కారములగు నని యస్థ్రము, ఉదాన నిగుడు ధాతువువై ని కా కి స్టేకారము నిల్వుంగా నిగుడు+వ అనుచో నిగిడీ అని 'యేర్చడును ఇందుం బదాదీశరమగు గకారముమింది *టీ కార మికార ముయె్యెనని యెఅుంగునది ఇళ్లు నిగుడు అను థాతుగ్రవైని భూతార్థక వ్రథమైకవచనము ఎను అనునది (వా, క్రి ౧౬ స్ఫూ నిల్యంగా నిగుడుశఎను = నిగిడెని అనుచో ఎకారముమకూూలమున గకారముమోిాంది ఉకార మికారమయ్యొును 9స్ల తక్కిన వానియందును త్రి | య నెన్ననగును నిగుడు+9ంచు = నిగిడించు అని యిట్లిం చుక్క నిల్చునపుడు నైత మనాదిస్థితో కార మిశార మయ్యెను ఇట్టిస్థితికి చా, క్రి, 83 స్యూత్తము నున్నగుసూ శ్రముల నివరణోదావారణములలోని = మగిడించు = కుదిరించు - వినివించు = కనిపీంచు మున్నగున వెల్ల లమ్టములె యని యెటుంగునది ఇళ్లై పురిటిల్థ్య (వురుడు ) చదివెదను - చదినితిని- మొదలగునవిన్తై తము దీనికే లత్మ్యు ఓ

1610 ఇంచుగాదుల చశాగమునకుం బత్యవిధి (3౩3౦వి కల్ప] ములగుచున్నవని యెఆుంగునది అనాదర్థంభయిన యాత్వంబున కనుటంటేసి కుడి రించు -కుడివించు. నున్నగుచోట్ల శశ్షూదినున్న కశారముమింది *ఉ కారమున కీశారము రానేరదు, అశ్లై కుదిలెను - కుడిచి మున్నగుచోటులందును కికారము మింది ఉఊిశారమున కీకారము రానేరదు

ఈస్యూత్రము సార్వత్రిక మనుటకుం బ్రామాణిక ప్రాచీన వైయాకర ణాంగీ 'కారముగాని యి్య్రి యిత్యమును నిర్వహించు యతిస్థలఘటిత ప్రాచీన ప్రామాణిక శవిపరఇరూగముగాని లభింపలేదు ఇంతియకాక దీనికి విరుద్ధమగు ప్రాచీన మహే కవి ప్రయుక్త యతిస్థానఘటిత ప్ర రొరూగమంనై. తము కన్పట్టుచున్నది. సీ ఆలోన గదవూన్చి యభ్రమాకంగంబు కుంభవీఠంబు ప్తర్తుల్చి యసుర (వారి, పూర్వ ఈ ఆ ౧౫౪) శబ్దరత్నాశకరమున ఫురుటియాలు - ఫుకుటిల్లు - వురుడించు. అనురీతిని ట్రికృతసూత్ర విరద్ధరూసములు ఇొన్ని యు దాహృతములై యున్నవి, కాళవత్త వమాతృశలందును నిట్టిరూషములు కన్పట్టుచున్నవి పంయసందర్భమునుబట్టి యిది బహుళనునుట యుక్తము

నన్నయా _ అనుబస్ట ప్రాఫనయో రా వ్యతిరేశాదికేచ చోః మః 33౧ విమయను సార్టత్‌ (ఆం, చిం క్రి కా అవో ౪౬3 వు)

కల్పతరువు 33౧ విష.-అనుబన్థ ప్రాస్ధన యోః =లిస్షీ రను బన్ధకః సార్హిది త్యాదిచే విధింపంబడిన (చూ ౨౩౯౬ వివ కలుగు థాతుకూపనుగు ననుబంధ మును గర్మ అర్జనుబంధః పార్ట దితార్థదిన్టిచే విధింపంబడిన (దూ 3౧౫౯ వివ పడు ధాత్యనుబంధమును ఛ్తార్థనాద్యర్థక వ్రత్య్యయములును (30౫ వివ బరమగు చుండంగాను తౌ = "వ్రేరణార్థకమగు ఇంచుక్కుి (చూ 3౨౬ విప) వరమగు చుండంగానుు వ శ్రతిలేశాదికేచఎవ్యతిే కాదా భావిని చార్‌ స్యా దితి సూూత్తముచే విధింపంబడిన (చూ ౨౯౬ వివ) (3083 30౭2-3౧౦-3౧౨-౩౧౩-౩౧౭ వల యాది విష భూడు) అత్త మున్నగునవి పరమగుచుండంగాను, చోః = ఇంచు గాదుల చకారమునకు షః - స్యాత్‌ =పశారా దేశ మగును ణి చ్చనంగాం గ్రేరణార్థ కము, అది పరనుగునవుడు థాత్య్వవయవ చకారమునకున్యు ఇంచుక్కు, - చుక్కు అనువాని చకారమునకును పాకారాదేశము నిత్యముగా నగును ద్విత్వచకారము నకు ద్విత్వ వకార మగును తక్కిన యనుబంధప్రార్థన పరకత్వమందును వ్యతిరేకాది పరకత్తమందును “ల్తంచుక్కు, = చుక్క అనువాని చశ"రమునకునూ త్రమె పకారా చేఠమగును ఛాత్య్వవయవ చకారరునకు పికారాదేళము రాదు, అంతేకాక ఛాత్వవయవ చకారనునకు వకారాదేశ మగును, 'వ్రేరణార్థకస్థలములు చ్రస్తు

(బా. క్రి ౮౬ మొ ౮౯ సూ) కవిశిరోభూషణనుందలి వ్రమాదనులు 1611 తము లగుటంజేనీ యవి పరమగుచుండంగా వచ్చు పత్వము ముందుగ నుదాహరింపం బడుచున్నది. ఉదా..--ధథాతునహజ చకారనునకు __ఉదా.---7౫లంచు-గలుచ్‌ + ఉ+వ్తంచు = గెలుప్‌*ఉ+ఖ్తంచు = గెలువించు బా శీ ౮౫ సూశ్రముచొప్పున ఇ త్వము రాంగా గెలిపించు అనుకూపము సిద్ధించుచున్నది ఇళ్లు - వలచు (ప్రే) వలవించు పిలుచు = (వ్ర = వీలిపించు ద్వి క్త చశారమునకు బవాంళముగ ద్విరుక్త పకార మగును మెచ్చు (వ్రే ) మెప్పించు - మెచ్చించు ఇచ్చు - (వ్ర) - ఇప్పించు అెచ్చు = (వే = లెప్పించు చొచ్చు - (వ్ర్రే - చొప్పించు = చొనుఫు "ెపౌచ్చునకుం బత్వము వ్ర యోగదృన్టము ళాలేను హెచ్చు (వ్రే)-హెచ్చించు చచ్చుథాతు వ్రేరణరూపము = చంపు (బా శ 2) వచ్చు- (శ్రే) = రావించు- రప్పించు (బా, క్రి ౭౭ నొచ్చు = (ప్రే = నొంచు - నొప్పించు = మొ ఇంచుక్‌ చకారమునకు ___రత్నీంచు - (ప్రే) = రత్నీంపించు. పోషించు - (ప్రే - పోషింవించు వనీంచు - వ్రే = వసింపించు - మొ. చుక్‌ చఛకారమునకు _- మనుదు = (వ్ర్రే - మనివించు. ఆణంచు - (వ్రే ) = అణంపించు. విలుచు - (వ్రే) - విణివించు. ఉంచు - (వ్ర) = ఉంపీంచు దంచు - (వ్రు = దంపించు. (దనుగు ఛాకువు మొ అనుబంథధాదులు పరమగునపుడు చ కారమునకుం బకారా దేళముం గల్గుట కుడా హరణములు.==రతీంపగలవాండు - రతీంపంబడియెన్‌ = రతీంపుకుం = రజ్నీం వుండు = రతీంపండు - రథ్మీంవమి - రత్నీంవక - రతీపని = రశ్నీంపవలయున్‌ = మొ ఆనుబంధి అముటచే ఉండు ఛార్వనుబంధ పరకతర్థరుందును “విత్య్వము గల్గుననుచుం గవిశిరోభూషణకర్త వ _ర్తమానార్థ నివమీయా వసతి రనుబంధకః = లంచుగాగమ;ం పాచేళశఃంచురితి క్రియాపదానామితి చుః - వ్యతిరేశా్ధే లృటి లటీత్యాది సూల్రేణ డుజ్‌ అన్నుక్తన్యాయేన సానునాసీళోచ్బారణం జీత్‌ -నుతింపుచున్నా(డు - పోమింవు చున్నాండుూ”. (అహో ౪౬3 ఫుట) అని యిట్లు వివరించెను ఇది సరిశాదుం భఛారళతాది ప్రాచీన వ్రబంధములందు6గాని తుదికి తీ నాథకవి వీతామహ గ్రంథము లందుంగాని యట్టి పత్వము వచ్చిన ప్ర'రొరూగములు లేచ్ర, మతియు. నుతించు+చు+ ఉన్నవాడు అనుచో వ _ర్తమానాన్థక చువర్ణక వ్యవథానమున ాతువ్రయొక్క యి౦ంచుక్కున కనుబస్థవరకత్యము లేమింజేసి చింతామణిసూత్ర ముచొస్పూన నై తనుం పత్వము రానేరదు, శావున నహోబలపతి చింతామణిస్తూత్రముల కుదాహరణ చయుగా నుతింప్రుచున్నాండు = పోషింపుచున్నాండు * అను వత్వనునసు జూపుట సరి శాదు, అన్లై చింళామణిచొవ్చునం దచ్శబ్దన కారలోవను గల్గీనరూపనములు సిద్ధింప

615 శృత్రర్థక చువర్గక పరకత్వమందలి “'ిత్వము [33౧ వి, కల్ప] ేరవుగాన నుతించుచున్నవాందు అని చింతాముణివకమున నుడాహరింపవలెకు గాని నుతింవ్రచున్నాండు. అని యుడావారింవరాదు ఇంతియశాక సామనాసి కోచ్చారణ ౦జీత్‌ అకు ప్రాళ్ఫృక వ్యాకరణళూ త్రము చొప్పున జీత్తగు డుజ్జులోని డూ అనుదానిమింది *ఉ కారము సానునానీకము కావలయునుగాని *డు వర్షకనుం నకుం బూర్వస్వరము సానునానికము కావేరదు (దూ ౧౨౩౭ విషు కాన నట్టి పోత వ్యాకరణసూ, శ్రముచే డుజ్జు బిందు పూర్వక మగనను కవిశిరోభూమణ వార్ట్రఖ్యయు సరికాదు, ఇంక ౧౨౭ వినముచొవ్వున జిత్తు చిందువూర్వక మగునని గ్రహింవవలయును, పయిరీతిని నన్నయాధర్వణీయమునకును ఛ్రౌచీన మవోశవిప్ర మోూగముల కును నుతింప్రుచున్నవాండు - నుతింపుచున్నాండు” మున్నగుచోటులందలి పత్యము సమ్థతము కాకున్నను మధ కాలపు మవోకప్రుల వ్ర రొకూగములం దట్టి పత్వము కన్నట్టుచుండుటం జేనీ యట్టిరూపములు నేం డసాధువు లనరాదు కావుననే త్రిలింగ లతణ శేమకర్త య్య క్రిందిరీతిని సూ త్రించి కవివ్రయోగముల నుదానారించెను వశారంబు కొన్నియెడల ళత్రర్దక చువర్ణ్శకంబునందుం గానంబడెకి ఉదా _- చ మోవిమోవిం జే రుపుచును ... శళా౭అు ఉ. ౨౫ ర్జిం ఫుచు, . (వైో౨అొ మొ (ప్తాఢ క ౧౭స్రూచ కపటవు నిద్ర వోవుతతిం గౌయిట నానుచు మోవి మోవిం చే రువుచును గొన్నిరాత్రులు వరుం దనియించె లలౌంగి , .౨. (కళా ౭ ఆ ౧౪౬౨) 4. కంవీత దిగ్విభాగముగం గానిలి వచ్చిన నన్నొకింత వీ క్షింపండు నైన్యముల్‌ సరకునేయండు సింవాకికోరవృ త్తి గ ర్టింపుచునున్నవాండు మది మృత్యుభయంబు =౨౨ (శైమి ౨౪ఆ ఈర౬ ప్ర కట్లు వింగళ సూర నార్యుండును బిల్బలనజ్హీ విన వీరభ్శద్రుండును వర్తమానాస్థళ చువర్ణక పరకత్వమునందును ఇంచుక్‌ - చు గాగమముల చకారమునకు వ” కారా బేశమును ్రౌసస్థల ఖచితముగా6 ఇబ మోోగించియుండుటం జేసి. చేకచుశ చుాేఉన్నాండు = చేరుప్ట్రచున్నాండు గర్జించుచంచు+ఉన్నాండడు = గర్జింపు చున్నాడు. అను వ_ర్తమానార్థళ రూవములం సుసాధములగుచున్న విగదా, ప్రాచీనమహోకవిప్ర రొరాగములు లేమింజేనీ సూరి యీపత్వేమును సంగ్ర హింపండయ్యు. తనుకాలమున నియ్యది సాధువేయను నిశ్చయ మవోోబల పర్యాదుల మనసున నాటిళొనియండుటచేం గవిశిరోభూవమణమునం జింతా మణికీని నట్టిరూవములు సమ్హతములని ఉపమాదికముగా నవోబలపతిచే వ్యాఖ్యచేయ బడెను వెక్కుథారత ముద్రణములలో నీ చువర్ణక వరక

[బా క్రీ ౮౬మొ ౮౯ సూ] నేంటిముద్రణ సంస్కర్తల వ్రామాదిశసంగ్కేరణము చకారమంనకు పత్వము గల రూవములు ప్రశ్నీవ్షము చేయంబడినవి కాని ఫార తఆాదులలోని యిష్టిపత్వ మెంతమాత్రమును గవివ్రయుకృము గాదనుటకు సంచే హమనులేదు క చంచుల ౨ అనురా గించుచు *, 4, (నిర్వ ౬ ఆ ర౭వు క పాంచాలురుం బాండన్చలు ను దంచిత గర్వమున ననికిం దతేమి యొడలు మం డించుచునుండగ ౨, (ద్రోణ ౫ ఆ 3% ఉ ఇంచుక యేనియున్‌ *, * దుః ఖించుచునుండం జూచితి సకిల్చిమచిత్తున కింత వెద్దయే (అశ్వ ఈ ఆ ౭9) ఇట్లు తిక్కనకాలమునకు సయిత మిట్టి పత్యేము కవిమ్థతముం శాలేదు, భాస్కరుండు సయిత మిా పత్వమును ట్ర యోగింపలేదు క నీచేనీన ..

=. ౨. వీచుచునున్నది ఫున్నమ వీచులచేం బొంగు జలధి విధమున నీచా(థాస్కం కష్మిం రఈ౮౧) ఉ వంచన నీత నేల కొని వచ్చితి *, *, భ _ర్త్హించుచుం గాలం దాంచి నిరసీంపంగం బంచె నభాంతరంబునన్‌ (భాస్కర యుద్ధ ౧౬౬ పవ) కిట్టు వై మవోశన్ఫలు ప్రాసస్థానములందు. బళ్యాభానమునె వ యోగించిరి పాల్కురికి సోమనా రాధ్యండును నిశ్లై _ప్రైసస్థానములంద వర్తమానార్థక చువర్షక పరకమగు

ఖంచుక్‌ * చకారమునకు: బత్వాభావమునె వ్ర యోగించెకు ద్వి అంచు వెండియు బ్రస్తుతించుచు శంభు (బవ ౨ ఆ ౪౬36) ది శఈుభకార్యమాచ రించుచు నొక్కనా డు (బసవ ౭ ఆ ౭2భ్బో ఇట్టి సోమనారాధురని యభి ప్రాయ మును జూచిఫొనక యర్వాచీన కవిప్ర యోగనిద్ధ వత్తి వాసకావాసీతులయి బసవ పురాణముద్రణ సంస్కర్త గారు యతి ప్రానేతరస్థలములం టెన్నెన్నిరొగూ చోటుంం దీ పత్వమును బ్ర మేపించినారు ద్వి అని యెల్ల వారును నంకింప్రుచుండ (బరవ ౧ఆ

౬౧౧ పు ద్వి శివున కర్పింపుదు శివశివ యనుచు నవథానవంతుందై యారగింప్లు చును (బసవ ౭ఆ ౬౮౮ పు ద్వి నిక్కుచు నీల్లుచు నక్కిలింపుచును జొ క్క్కుచుం సోలుచుం జక్కిలింపుచును (బసవ ౭ ఆ ౬౯ం) ద్వి మురియుచు గుని

యుచు మ.ఆకటింపుచును (బసవ ౭ ఆ ౬ఒణఖ) ద్వి కర మనురక్రిమెం గౌయిలింపు చును నరు దొందం బొత్తుల నారగింప్రుచును (బరవ ౭2 ఆ ౬౯జూ) ఇట్కొక్కు పుటలోం బెక్కుచోటుల నీపత్వము నే నిల్చుట నరయంగా వీరియ్యది యహోబలపతి వలెనె నిత్యదునియు భావించిరా యని తోంచుచున్నది వా్ట్రవవోరికళబ్ద వ్ర రెరూగ కతూవాలియగు (౬౩ ౨ వివ చూడు రంగనాథుండు 'ప్రాచీకుండయు్యు నీపత్వ మును బ్ర రొకూగించెను ద్వి వెడలి కాననముల వేంటలు సల్పి పఫుడమియంతయుం బ3౦పుచుం జూల బడలి (రంగ వాల ౧౫౩౫ప యూ ము వెక్కురు ముద్రణ సంస్కర్త లీ వత్వమును ననేక ప్రాచీనగ్రంథములలో6 బ్రతప్తము చేయు చున్నారు,

1614 మెవ్చీంచు పీత్వము ప్రాచీన ప్రాసాదిగతము దోరక లేదు (23౧1వి సంజీ] వ్రే రణేంచు. క్పరకత్వనునందలి పత్వమునకుం బ్రయోగములు:.-సహజ చకారమునకునానీ, మొగిజరా సంధుచే నిగృహీతు లయియిున్న, పృథినీపతుల విడిపించి చెజులు (సభా ౧ ఆ ౨౧౫), (యతిస్థానగతము), క కోవమున గంగ మడువునం చోవీంచె సుమొరాధనుండు దురితకరుండ్రై (ఆది, ౫ ఆ ౧౭౧) (ప్రాస గతమూ తరలం వగవనేటికి నింకనైనను వారలం బిలిపించి ,. . = (వఖా,౨ ఆ 3౧౩) హహ. వెడతలవట్టి త్రోపించె వరుణుం డు (అను. ౫ ఆ 3౩6) ద్వి బిజ్జలునకు వినిపింపంగ నతండు (బన, ౬ ఆ, ౫౮౩) ద్విరుక్త చకారనము నకుః--లే-గీ, వుట్ట గ్రొప్పించి యారెంటి పాలుఫుం గాన కుడిగి వచ్చితి (ఆర, 3 ఆ, ౧౭౯) క, లెప్పించి తొడుగు మిావని మొప్పించిన., ** = (విరా, ౪ ఆ, 3౯) (ప్రాసగతను), ద్వి రప్పించి కన్నులు ఫువ్చించె నంత (పుచ్చు = పెటుకు - శరం సీ, 42 ===వ్రేల్ఫిడిం జాణూరు విిచి లోకముల మెచ్చించిన యాజగ జైట్రి యితండె (ఉద్యో, 3 ఆ ౧౭౫) సీ. ౨4*. శివునితోం బెనంగి మెచ్చించె నతని (కర్ణ, ౧ ఆ, ౨౧౧) నీ*****+సంగరంబు 'ల్మే గి, చేసి య౫0 ్రాదిసుకుల మెచ్చించి వారిం కలథియై చని (స్త్రీ ౧ ఆ, ౧౦౫). మెప్పించునకు” నిట్లు యత్మిప్రాసగత ప్రయో గము లంభింప లెదు, ముజ్జీత్తులు ముత్తునాంబడు, ౮౬+ వ్రేర'ణేంచుక్కు పరంబరం బగునపుడు పకారంబు బాలవ్యాశరణ చకారంబున కగు, ౮౭, వివరగాము వచించు - వచింపించు, వచించు = వచింవించు, వీలుచుం 3కి౧ 1 విమయము వీలివీంచు, వలచు - వలపించు, వత్వంబు హాచ్చు నకుం గలుగదు, మెచ్చునకు విభాషనగు, హెచ్చించు, మెప్చించు- మెచ్చించు, సంజీవని, 33౧ 1 విమ;ఎాచింళాముణిలో6 జెవ్చంబడిన యనుబం థాదుల నెల్ల సం గ్రహించుటన్తై వాని నన్నిటిని సూరి జీత్తులనుగా నుపదేశించి యట్టి జీత్తులకు “ముత్తు” అను సంజ్ఞ నుపదేశించుచున్నాండు. బా, చి “౯ స్యూత్రముచే విధిం బడిన _ప్రార్థనాద్యర్థక ము డుబ్దులను జీత్తులనుగా విధింపమింజేసి వానికిని ము_త్తను సంజ్ఞగలదని నేజ వచించెను ముజ్జనంగా ము - డూఊజ్టులు ము- డుజ్‌” అనువాని చ్రశ్య్యావోరమె ము.జ్‌* అని వ్యవహరింపంబడెను, (బా (క్రీ 3౧ సూ, చూచు సద్సి, జీత్తు అనంగా జీ ఆనునది యద్వర్థను గాం గలది, పత్వమునకు నిమి _త్తము లయిన యనుబంఛథాదుల'కెల్ల “జి అనుదాని నిత్తుగా6 జేర్చి సూరి వాలవ్యాశరణ

[బౌ, క్రి, ౮౬ మొ ౮౮ సూ) చాలవ్యాళృతిలోని *“ముక్తు' అనుసంజ్ఞ, 615 ీయాపరిచ్ళేదమునందు “*లజీ (2 స్ఫూ కలజి (౧౯ సూ) కుజీ (3౨ స్తూ వుజీ దజీ (3౪ సూ) కజి (3౬-3౯ సూ, మిజి (3౭ సూ) నుజీ (౮౦-౧౨౨ సూ) నిజి (౮౭ సూ” అని వానిని విధించెను, ఇయ్యవి (జీ+ఇత్‌) జీక్తులు, చా, తత్స, ౨౨ సూత్రము మున్నగువానియందు విధించలణుడిన డుజాదులు (జ్‌ +ఇత్‌) జీక్తలు వీనికి ఇిన్నములని యెజుంగునది. ,ప్రాగ్ధనాద్యర్థక ము - డుజ్జులును జీళ్తు లును ముత్తు లనుచు సంగ్ర హోర్థము సూరి ముస్తుందు వ్యవహరించుచుండును, *ముం డు (జ్‌) జీత్‌” అనువాని వ క్య్థాహారమువంటి దే యీ *ముత్‌” అను సంజ్ఞ్వృయం నని నూరిహృదయను నూహింపనశను, కాని జీత్‌” ఆనుడానిలోని శ్‌ో అను నది ఇత్‌” అనుళబ్దముయొక్క_ యవయవమేకాని యది “ఇద్యర్శము” కామింజేనీ చానిని బళాష్గహారమనుట పొనంగ'నేరదు, (వ్విష్తర 1, ౫ | వివ

ఇందు * జీ” అనునది య౫ద్వర్శ ముగా నిల్చ్బరాదనునది మొదలగు టె గు, చ* వ్యాఖ్యాత యా మేవము సరి కాదని యావజికె వికర్శితమయ్యెను (౧౨౭, విస్తర, 1, ౧౨౩౭ విష,

౮౭ సూ, వ్యాఖ్య:---డ్రేర బేంచుక్కు పరంబగునపుడు ముందున్న చకార మునకు “వికారాదేళశ నగును, ఆముందున్న చకారను 'థాతువ్రనకు సహాజిమైనను “ఇంచుక్‌ - చుక్‌ * అను నాగమముల సంబంధియైనను దానికి *వికా రా చేళ మగునని యొన్నవలయును, వ్రేరణేంచుక్కుు వరమగునపు డనుటచేత స్వాస్టేంచుక్కు పర మగునఫు డిట్టి వకారాచేశము రానేరదు *వచ్‌+ఇంచు అనుచో *వచించు అనియె యగపనుగాని వవీంచూు అని శానేరదని యెఅుంగునదిం ఆగమాన్య చకారముల పత్వమును నూరి యుదావారించుచున్నాండు ఇంచుక్‌ చకారమునకు;ాా పచించు = పచించ్‌ +4ఉ+ళ్తంచు = పచింప్‌+ఉీ+ఇంచు = వచింపించు, ఇన్లై -వచించు = వచింవీంచు, సవాజచకారమునకు:..ఎవీలుచు+ఇ9ంచు = సీలివించు వలచుశల్తంచు = వలవీంచుం ఊకాచ్చునకుం బత్వంబు గలుగదు, "హాచ్చు- "హాచ్చించు. హెప్పీంచు అని కానేరదు. మెచ్చునకు విభాసునగు:ామెచ్చించు - మెవ్పించు. ఇట్లుడానా రిందెనె కాని మెన్పించుి అనువత్యేమునకు భారతమున యతిిప్రాసగత వ్ర మొరూగము లభింపలేదు, *మెస్పించు అని పనీద్ధమగు వాడుక గలదు,

ఆగమాన్య చశారంబుల కద్విరుక్తంబులకు మాూత్తు బాలవ్యా వరంబగునపుడు వవ లగు ౮౮, 33౧ 15 విమ ఆగమంబు - పచింపండు - వచింపుకుం అడయండు అడంవుముం అన్యము = వీలువండు - విలువును,

1616 వర్వపాతథీకత - వత్యనిత్యత [39౧ ౫ వి, సంజీ,] సంజీవని, 33౧ 11 వివవిఆగమ = అంచుగాగమము - చుగాగముమునుం అన = ధాతు సవాజనీద్ధ మగునది ముత్తు పరంబగునపుడు (భా, కి ౮౪ స్ఫూ ద్విరుక్తము శాన్వి ఇంచుక్‌ - చుక్‌” అనువాని చకారమునకు వికారా దేశము నిత్యముగా నగును ముణ్తుపరంబగునపుడు ద్విరుక్తము కాని ధాకుసహజ చకారము నకు వకారా దేశము నిత్యముగా నగును ఉదా:--ళ్తంచుక్కునకువి_- వహ్‌ +ల్తంచు (బా, క్రి ఇ3 సూ = పచించు+లజీ = పదింప్‌ఉ+అ+డుజ్‌. = వచింపండు (భా, ఆ ౨౦ సూ, పచించు+రు (భాం ఛీ" ౨౯ సూ పచింప్‌+డీ+ము = వచిం ఫుము చుక్కునకు:--అడంగు = వ్రే - అడంయ (బా, కీ" ?౬ స్ఫూ, అడంచు= లజీ = అడంప్‌+*ఉ+లఅ+డు = అడయండు (ా, ఆీ' ౨౦ స్తూ, అడంచు+ము = అడంపుము, ఆగమేతర చకారనమునకు"ఎ=వీలుచు+లజి = వీలంస్‌_ఉ+అచశడుజ్‌ = పిలువందు, వీలుచు+ము = వీలువ్‌ *ఉ+నుం = వీలువుము. ఇట్టి పకారాచేళ నిత్య్ణత భారళాది ప్రౌచీనకవుల గ్రుంథములంటె కన్చట్టుచున్నది, కావుననె త్రిలింగ లవణ శేషక్నర్హ కవిత్ర యేతర ప్రయోగంబులం గొన్నియెడల నన్‌ వ్రత్యయా దులు పరంబులగపనపుడు పకారం బించు కృకారంబునకేనిం గానంబడదు, ఉదా. క... ఎవ్యారినిం బో రించని మణమొక్కటియుం. దరింపణ వళమే (కళా అ) కం, ౨ ఊ హీంచ నొక నాబ్బుగడియల సంచారము వలయు... 4.444 (ళా, 3 అ), అపి ళబ్టార్ధముచే-చ. ....,.. అంగన భీతులకెల్ల భీతిం దీ రృ్పుము వెనంబొమ్హు నము మనుచుం గదలెన్‌ (కళా, ౬ అ), మొ” (వ్రాఢ క్రి ౧౬ సూ). ద్వి కార్చిచ్చునై నను గరువలినైన నాకృను మార్చను నాతండే నేర్చు (రంగ, ౧౯౧ ఫు యూ ము) దిర్ధి పట్టును. *. . తీర్చను జూలి కొలువ (రంగ, ౧౦ ఫుుయూము ద్వి వట్టి నా కనుభవింపక పోవదనియు (రంగం ౧౨౪౬ ఫు, యూః ము నన్నయాధర్యణీయ సత్‌మున ' అనుబస్థ ప్రార్జనరుకూ” రిత్యాడి స్యూత్తముచే (38౧ విష నాగమ చ కారము నకు “విత్యాచేళముమా త్ర మె నిత్య ముగ విధింపంబదెనుు ఆగమేతర చశారమునకు ముక్పరకత్వమునందలి నిత్య వకారాదేశము 3౨౮ విషయమునందలి “వనశ్తాగమో విశేమః,.......*భూయ నీ దేళ్య శ బ్దేషు..... * మున్నగు సూత్రములచొవ్వున సంపాదించికొనవలనీనదే. వ్రయోగములు:..ఆగమ చకారమునకు:.కవ దివిజాధివ నీకజీగిం. ప్రవలనె నీయాజ్ఞ నాకుం బజడయణగోవలనెన్‌ (ఆది, ౨ఆ ౧౧౮). క ధనవృద్ధుల మ్రుచ్చులం గూ ర్ప్పనివారలం బగజవలనివారల ధృతిచా లనివారల, =. =...=(సభా, ౧ ఆ ౪౧) (కూడు - వ్రే,- కూర్చు. కూరకు - వే - కూర్చు, క, వంపం దగుం దగదని

(నా, ,క్రి- ౮౬ మొ, ౮౮ సూ.) వత్వ ఎవత్వముల వ్ర 'యోగనుంలు 1617 శం. కింపక నీ కిష్టమయిన కృత్య్ణముల నియో గింపుము నన్ను...= (సభా, ౧ ఆ, ౨౮౦ పు ఆంవె పెంపుమెజసి నిర్వహింపవలయు (సభా ౧ అ ౨౮౭) ఊఉ... ౨. భూ పాలక నీకు పట్టుపతుపన్‌,.044. (సభ ౨ ఈ ౨౨ గి పావకౌరవులకు సహింపంగ నేల, (ఆరం ౧ ఆ, ౨౧౯) సీ 44444 పొప్తంగ నోపక యేవుటడవి (ఆర ౧ ఆ ౨౯౪ పు (పాయు - వ్రే - పాచు అన్యచకార మునకు?--ఉ. వ్రానవనందన౦దు గుడువం గుడువం బటు నూరు కావాతిం జేసీ ఎం 40040 (ఆది, ౫ ఆ ౨౩౮ వూ కం, 44, ఆ చేయపరాక్రముండు దీనిం 'జేఫొని కావన్‌ నవఫా ౨ ఆఅ, 3౭) ఆ-వె వానిబుద్ధి నెగడవలవదు. 44*46= (నభా, ౨ఆ, ౧౫౦) ఉ , .4...*విషాదచేదనం గావల లేక. 4 *(ఉదో్యోం 38ఆ ౧౧౪) చ, వలవదు వీనియింటం గుడువన్‌ ==44=4=4(ఆర, ౨ ఆ, 366) సీం 4444 3 క్తౌవుముం కృప చేవదేవ మమ్ము (ఆకు, ౫ఆ 3౮౯) చం వరుణుండు సద్మగర్భుం గొలువం జనియెన్‌ (నిర్వ, ౫ ఆ, ౯౨), ద్విపద, సర్వజ్ఞ నెట్టన శరణుల శాక కోర్వణయ నెమ్లెయి నోపుదే యనిన (బసవ ౭ ఆం ౭౫౯) ఈ పూవని కావని తరువులు లే వమ్ముని యానశ్ర్రామనున 44462 4=(భౌస్కం కమష్క్యిం. ౭౨౬ ప డ్యిరుక్త చకారమునకుం బవలు రామికిన-5కం 24444 పుద్తుడు బల ద ర్బోడ్ధ తుండై. మెచ్చం డను బద్ధంబులె కాని వినండు పలికిన పలుకుల్‌ (ఆర ౧ఆ 3౮౮) కఫౌం4ం46644ంరాబో మె చ్చం గేళిగతి యుల్లసీల్లం జని యశ్వస్థామ. 4.424 =6 (భీష్టు ౨ అ 30%) లేంగి, తోచిపుచ్చంగం దగునయ్యి నీచవృత్తి (ఉద్యో ౪ ఆ 30౨) ఆగమచకారమునకు ద్యత్వ మసంభవము సహజచకారను ద్విరుక్తమై యున్నఫు డిట్లు విత్వమురాదని సూరి వచించెనుగాని * నొచ్చుొనకు వత్వ మూ, క్రింది తిక్కనప్ర యోగముసం గన్నట్టుచున్నది, గీ నొవ్యం బలుకుదు సభలోనం జివ్వు కొల్ల

శీను గురుపతిం జూచి సహించి పోదు, (ఉద్యో, ౮ ఆ, ౨౩౮, సూరి దీనిని వేలు మార్గమున సంగ్రహించెను,. చావు నోవులు చచ్చు నొచ్చుల కగు (భా, (క్రి, ౯౮ సూ. ఊయేలాదులం దొలియచ్చుమిోంది హాల్లునకు ద్విర్వచనం బొండె నగు” (వా టవ్ర£, ౬ సూ “ోద్వి్నక్తంబగు వాల్లు పరంబగునవు జాచ్చికంబగు దీర ౦బు నకు హ్రనస్వం బగు (బా, సమా, ౧౩ సూ అను నూత్రములచొోప్పున * నొచ్చు” ఛాతున్చనకు నోవు* అను నాదేశమును నట్టి వకారమునకు ద్విర్మమును ద్విత్వ పరకదీర్ధమునకు హ్రస్వముకు రాలా, “ నొచ్చునుజీ = నోవు+అి+న్‌ = నోవ్వుగా అ+న్‌ = నొవ్వు+ఆ+న్‌ = నొవ్వన్‌” అను రూసము బాలవ్యాశరణముచొప్పున సుసాధథ మగుచున్నది, ఇంక వచ్చునకు “రా చొచ్చునకు *చొరు (బౌ, (క్కి ౯౧

203

1610 ద్యిర్హుక్త “చికారపత్వము (83౧ 1 వి, సంజీ, సూ) ఇచ్చునకు "ఈ (భా, (క్రి, ౯౨ సూ) కెచ్చునకు తే - లేరు (బా, క్రి, ౯కి సూ ) చచ్చునకు 'చాను (బా క్రి, ౯౪౮ సూ) అను నాదేశములు వచ్చును గాన వానిచోటం బ్రకృతస్తూత్తముచొప్పున వకారాదేశము వచ్చుటకుం బ్రస _క్రియే. కలుగదు, ఇచ్చు - ఇవ్వక మున్నగునవి యసాధువులనియె సూరి యాశయము, రంగనాథరామాయణనమున ద్వి, ల్రైవ్విరాలుచు నెడ ల్రైవ్వని తలలు

చ్రన్వని "వేరులై కొమరొప్పం** ౨ (రంగం యూద్ధు ఆఇ౦౯ా ఫు, ౧౦కం క్రి యూ, ము) అని పయు_క్తమయ్యెను, ఈగ్రంథమున నిట్టి యపాధువులు వెక్కుగలవు, 'ల్రైచ్చు థాతు వే కోళమందును లేదు, ఇచ్చు - “ఇవ్వక అనియు నిందుం గలదు (రంగ,కోల, ౮ వు, ౯ పం వావిళ్ళ ను) (చూ, ౪౬3 11 వివ) చ్చు - గుచ్చ - పుచ్చు - ఫ్రుచ్చక = హెచ్చు - హాచ్చశ- మెచ్చు - మెచ్చక - పుచ్చు - (వంపు పుచ్చశ - మున్నగరీతిని ద్విరుక్ష చకారస్థలములం దెల్ల 6 బత్యాఖావమె సాధువని నూరియాశయను, ఈవిషయమను నిర్వహించుటకు కాం:.,=*4,రాజూ మె

చ్చం శేళీగతి యుల్లనీల్ల 6 జని యళ్వన్థామ ”* (భీష్మ ౨ఆ 3060) అను వయో

గళ జ్యో

గముమాత్రము యతిస్థాననతము ప్ర మాణమై యున్నది ట్టి సూరిమార్షము నరయకళయో యరసియు సమ్థతింపక రొరా పంం నుదావారించిన తిక్కన గారి నొవ్వం బలుకుదు సభలోనం జిన్వగొల్ల కొ అను నుదో్యోగపర్య పద్యమును మాలముగాం గొనియో ళోళశారు లిర్యురును “గుచ్చు మున్నగుధాతువుల వత్వఘటితరూప విశకాండనులం దగ శువ్వ నేసినన్‌, (భాగం ఈ సృంధ)ం (గుచ్చు శబ్బమునొద్ద), సీ, ..సొమ్హ, కొలంది యొన్వరికి వాక్టువ్వ రాదు (వక్రం గ్శ్‌ఆ వాస్త్రుచ్చుళబ్దను), సూ, రా, నిఘంటువ్రన్న గ్రుచ్చు” శబ్బమునొద్ద:._శా, = ,==కృతవర్తుండు. =... =.

౧౪౬౫ వ) అనురీతిని 'చెప్కస్థలములు వ కారా దేశఘటితము లుదాహరింపంబడెను, వీనిలో నొక్క కేనియుం గవి వ్రయు_క్తమని విశ్వసీంపందగిన యతిప్రాసస్థల ఖదితము శాదు. వావిళ్ళవారి ముద్రణమున నిట “ట్రువ్వి అనుచో 'గబ్బి అను పాఠాం తరము వెలయుచున్నది, ఉదో్యోగపర్వములోని చం ఫుడమిజనంబులెల్ల నిను6 ్రువ్వలం దిట్టగ వించు” (ఉద్యో, ౨ఆ ౧౦ ) అనుచోట వావిళ్శ్ళవారి ము చ్రణమున

• వ్రువ్వలోగ అనియున్నది, కాని యట “బ్రుయస్టగి అని కవి ప్రయా_క్తము కావచ్చు ననందగును, *బ్రుయుసు - దే- ఆ- ఛీ - నశించు, ఆ-వె దానండేనీ మిరు 'నేకును బ్రయ్యం బా పంబులేక వెడల బడితిమి” (మాస ౧ఆ ౨౦౧) (శర)

బా, క్రీ రజ మొ ౮౮ నూ, “విడుచిథాతును విడుఛాతువ్రేరణరూపను 1610 చ,.,,,+==-పాండురాజ నం దనతతిం చ్రువ్వం దిట్టరె,....=.= (శల్య, ౨ ఆ కిరుఫి (వావిళ్ళవారి ము ద్రణము, ఇచట “పాండురాజ నం దనశతి టబ్రగం డిట్టరె (లేదా బ్రుయ్యండిట్టరె * అని కవిప్రయుక్త మన నోవును, * బ్రుంగు - దేం అ- క్రి, పూండు, అవె అళ్వ సుభటతతుల యంగఖండంబులు రుధిక కర్ణ ము మున బ్రుంగి యున్న 4 ** *-(థార చో ౧ ఆ) 4,44=4= (శర), “తిన్యన్‌” అనునది ద్యిరుక్ష చకారస్థలము కాదు, “తిగుచు = తివుచుి. (బా, అచ్చి, ౨౭ సూ) అను ధాతువు ను బ్యంతరూపము "తివువన్‌ ' అనియు గా నోఫును, ఇట నుచ్చారణస్యభావ సులభముగా నోస్ట్యు వశారద్వ్యయ మధ్యగతమగు “ఉి కారము పాథీకముగా లోపించుటచేత “తివ్వన్‌ అనియు నొళవ కారము లోవింపంగా “తివన్‌ అనియు రూపము లేర్పడును, ఈవిషయమునె ప్రైఢవ్యాళకర్త యిట్లు వచించెను,

• తిగుచు థాతువు నన్నంతరూపమంలు తివ్వం దిన ననియు ఉదా:--క, ఎవ్వరికిని మోవెట్టను. దివ్వను ఛక్య్థంబు గాని దృఢ కార్షుకమున్‌ .4* (అది, ౭ ఆ, ౨౬ ప, కొప్పు వట్టితివం బోవ (కళా, 39 అలో (ఫ్రాఢ, క్రియా, ౨౦ స్ఫూ మత్త ంంల2. = పాశసం బద్ధుంజేసి జముండు తివ్వంగ (స్తీంఆ ౪౧) మం:420440 వాసుక్క్యుంగ వ్యము శ్రాడై గిరి సుట్టంబావె వడిం దివం బంచె దేవాసురౌ ధఘునుం (నన్ని, కు ౨ ఆ ౧౭౨

తిక్కననం౫త ను తన విశాలభారతభాగమున నొక్కటనైననీ*వ-విలయా దేళము నువేతీంపలేదు ఉ, సంవద దక్కి-యుండల నళ క్తులనం జను మున్లుం బిల్చి ఫూ జింపణ నంతబేలె,.... మ న్నింగండ *,...రిత్తంగా రింపక మూను నూ తని, == (ఉద్యో ౧ఆ 3౧౪), కొ, వెంవేదన్‌.,4...4+విచా. రింపన్‌, 4 సా ధింపన్‌,..*ళ0.. కింపం ఒట్టాళొం.,.. (ఉద్యో, ఆ, ౧౦౩) తేంగీ, నేర్చు వాటించి కార్థంబు తీర్పవలయు (ఉదో్యో,౧ఆ ౫౮౪) నీ, *. కౌంగిలింపల భీమం డును నీవుం బకమహార్ష మునం,*444, పరికంభణం బొనర్పంగ నరుడు 446464 (ఉద్యో, 3 ఆ, 3౫3) (ఒనరు, ప్రే ఓనర్చు = ఒనరంజేయు) నీంంం002 గీ (40406 విశ్ర మింపుం డంతకు నటి రండు సొంపు సూప (శల్య ౨ఆ, ఇర) (శాంతి, ౧ఆ,౧౬-౪ ఆ, 3౭80-౨1 ఆఅ, ౨౯లా ఈవిషయమునం గొన్ని వివాదస్థలమం లును గలవు, *విడుచు థాతువు విడు = వీడు ఛాతువుల 'ప్రేరణార్థముంన ఫారత ములో వాడంబడినది, ఊఉ ద్రోవది బ.ధురంబయిన త్రొన్దుడి గ్రన్హున విడ్చి వెండ్రు, కల్‌ దావలచేతం బూని... (ఉద్యో, 3౩ ఆ, ౧౧౪) క, తదీయానూన బంధ వీడిర లైన శ్రుతుల విడిచి తెచ్చి యజునకు నిచ్చెన్‌ (కాంతి ఇఆరోరజ) ఇట్టి విడుచు

1620 విజుచుంవిఆుపన్‌-నీడుచు-విడుపన్‌- మొ, సాధువులు [38౧ 1 వి, సంజీ] ాతువ్ర ముత్పరకత్వమున విడుపన్‌ - విడుపళకి అనురీతినె పత్వఘవవమం౫యే యుండును అక్యాచీనులు “విడుచు = త్యజించు” అనురీతిని విగుధావ్వర్థమునం దే వష్థవహరించిరి, (విడుచు = తన్ను విడునట్లు చేయు = త్యజించు), శబ్బరళ్నా కరకర్త విడుచు - చే- ప్రే, విడునట్లు చేయు - విమోచనముచేయు * అని వ్రానెను విమోచననుచేయుటకును విడంజేయుటకును గొంత భేగదముగలదు *“రాముండయూో ధను విడిచెను అనుచోట వీడంజేయుి అశునర్థము లేదో, ఛబ్దరత్నాకిరక_ర్త “విడి శబ్దమున కర్థను(వ్రాయు సందర్భమున * విడి... .విణ - విడువందగినదో ఆని విడుచుధాలువు నిట్లు “త్యజించు - వీకి అను సర్ధమునందె వాడెనుగాని విడు థాతువ్రేరణమున వాడలేదు, కావుననే విదువన్‌ అనువత్తే ఘటితరూసము విరద్ధనము శాదయె్య్థను, ఇట్టి యర్ధవ్యత్యాసము గల్దుటచేవనే విడుపన్‌ అనునది న్థవపహారవాసనచే ఛ్రుతకటువుగా వినంబడును,

నిలుగు థాతు ప్రేరణరూపను విఆుచు అగును ముత్చరకత్వమున "విలు పన్‌ - విలుసక” అశురీతిని *“పిత్వఘటితరూపములు సాధువ్చలగును. కాని “ఇచ్చు” 'థాకువునకు *ఇవ్వకి అనియుం గురియుధాతునవ్టునకు కురవకీ అనియు వ్యనహార వాసనచే క్రుతిహితముగా వినలడుచున్నళ్లై *విజుగు = విజవకి అను వత్వఘటిత రూవము నర్టవహారవాసనచేత శ్రుతిపితముగా వినంబడును, ఇృన్లై ఆ-వె,..... రాజుల బెద్దదొరలు జీవ లొలువంిడిరిం4=44 (విరా ౫ ఆ, ౨౨౨) అని ముద్ర ణములం వెలయుచున్నవి. ఒలుచు- చే - వ్రే = ఒలియంజేయం - తోలూడ్చు. =. 499060 (కరు అనుచొవ్వున *జలుచ్యు థాతున్చ వ్రేరణార్థకము, రోం 6666606 వవనజుం డదయుండైై వీంవు లొాలియ నందజి నీడ్చున్‌ (ఆది, ౫ ఆ ౧౪౪౬)” అను రీతిని 'ఒలియు' ధాతువు భారత ప్రనీద్ధము. శావున దీని చ్రేరణరూపము ముత్వర కత్వమున “ఒలుపంబడిరి అనియే యుండనగును, *“ఒలువంబడిరి అను ము బ్రణము సరికాదని తోంచెడిని, ఎనయు ధాకువ్రేరణము *ఎగచుి అనునది, 3౨౮ 1 విష యమున నుదావారింపంబడెను, ఆయ్యది ముత్పరకత్వమున *ఎగపన్‌” అని పత్వఘటి తముగానె యుండునని తోంచుచున్నది, నూ, రా, నిఘంటుకారులు ఎగచు = ఎగుచూు అనువాని సాంకర్యమునువార్చి విమర్శించి *ఎగయుయొక్క_ వ్రేరణమగు “ఎగమయినకు *ఎగవన్‌ అనురూపము నిస్థించుటయుం బింత్టము, మూ, ఎగుచు అని వానీరి. ఎగుచు శబ్దమును వివరించు సందర్భమునం చెక్కుచోట్ల *ఎగువన్‌” అను వత్వఘటిరూపమును వు ద్రించిరి. అందొక్కకేని కవిప్రయ్యుక్తమని విళ్వ సింపందగిన యతిప్రానఖిచిత ప్రయోగముశాదు ఇందు వకారాదేశము వచ్చు

[బా, క్రీ, ౮౯ సూ] “'తలయకీ మొ, రీతిని వత్య మెట్టును రాదు, 1621 ననుట కాథారమేమో 1? అెలియకున్నది, తాలిమి మున్నగు జన్యళబ్దములనుబట్టి “నపిాంచు = ఓర్చు” అను నర్థముగల *జ్రాల్ర్రో ధాతు వంగి శార్యననియు నద్దాని 'వేరణరూపము ళాలుచూీ ధాతువనియి దానికి ధరించు = వపాంచు అను న్‌ ములు (సహింపంజే యం = ఓర్వంజేయు) ప్ర నిద్ధముగుట విరుద్ధము కాదనియు గ్రహింప వలయును, కావుననే చం.....,ఈ వియ _త్తీలమను కంబమొక్కటియ ములు ముత్పరకత్యమున సంగతములగుచున్నవని యెఆటుంగనగునుం

పంిరీతినె చునర్జక విధానసందర్శమునం (బా, క్రి. ౭3 సూ గొన్ని ధాతు వుల విషయ మిాగ్రంథమున విమర్శితమయ్యెను, *“అదరుచు ఛాతువులోని “చివర్ష కము ధాతువ్రునకు సహజనునియు ఎద్రుచు మున్నగువాని చువర్షక మాగము చకారమనియు వ్రాయంబడెనుగాన ముత్సరకత్వమున అద్రువన్‌ -ఎనురువన్‌. -విద్రువన్‌ మున్నగురూపములు సంగతము లగుచున్నవి, ఇళ్లు యచట ననేశధాతువ్చలలోని యాగమాన్య చశారముంలు నిరూవింపయిడినవి దానినిబట్టి వానివాని వక్త వత్వ ములు గ్రహింపనగును,

బాలవ్యాశరూ _ఖండవిందువుమింది నీద్ధచ కారమునకు ముత్ర్తుపరంబగు విరణము నపుడు పకారంబు (ప్రాంంళంబుగా నగును, రాణా 399౧ 31 విమ తలంపక - శ్రేయ - తోయక = వంచునకు వైభామికంబు- వంపక - వంచక = నోంచునకుం గలుగదు, నోంచకం

సంజీవని, 33౧ 10 విమః-=ఖండబిందువూర్వకమగు ఛాతుసవాజ చకార మునకు ముత్తుపరమగునవుడు పకారాదేళంబు తఆుగా నగును, మా, సంజ్ఞా ౧౬ స్యూత్ర్తముచొప్పున (౫౦, 1 విమ ౧౩ వివ) స్థికపరకబిందువు ెల్లున నిల్వనేరదు గానం బూర్వసూ త్రము చొప్పున ఖండచిందు వూర్వకనీద్ధ చకారనునకు '*విశారా

ళ్‌

'ేళము. గట్లనేరదు, కావున బాం గు, పవ్రశర్త “అర్ధానుస్వారముమిాంది నీద్ధ చకారము ౮౮ సూత్రాంశమున వకారను రాక యిీన్యూత్రనమునం బకారంబే వచ్చునని ఫూర్వవిధికి నపవాదము అని శ్రాయుట యనిమర్శమూలకను, వై సందర్భమునుబట్టి నుత్పరళత్వమున _ “తలంచక - శ్రేంయక = తోంచక = వంచక = నోంచక-న్టైయక” అనురీతిని 'పర్వవత్వములు లేనిరూవము లె నిల్వవలసీయుండలణా నీసూత్రముచేత “పాయక వకారాచేశము విధింపంబడెనుం ఉప్ర్రంకమనుటచేత నెచ్చటనేని రాకున్న రాళపోవచ్చునుగాని సాధారణముగా “విత్వము కల్లుచునే యుండునను నర్థము లభించుచున్నది అట్టి 'ప్రాయికగ్రహణనుచేతనే వ్‌ంయనకు

16292 “తలంచు ఇందరసున్న లేదనెడి బాల, శరి తప్పు, [38౨ వి, కల్ప] మైశల్పిశమనియు నోంచునకుం గల్లనేరదనియు సూరి వివరించినవాండయె్య]ను, అట్టి నివరణమును నిర్వహింపంజూలు వ్ర యోగములు నాపభారతాది 'ప్రాచీనవ్రబంధము లలో లభింసలేదు ఉదాసాతలంచ్‌*అ+క = తలంప్‌ాఅ+క = తలంవక, ఇశ్లై తక్కినవాని వ్రక్సియ నరయునది, త్రేంపక (ఉద్దారింకు, తోయం వీయక = (వీడింపక = వాధవెట్టక) వంచక, నోంచక (నోము నోనుక, ప్రయోగములు:.--చ =... ఇట్టు లేం ప్ర నగునె యైన నీదంజన ప్తం వెదం ₹ళొని చేయువాండ..4.. ,4.(విరా ౨ ఆ ౨౬8 పు కా, ఆతన్నంగి యనంగ రూంకరణవ జ్ఞానము క్త చూలౌస్త ని ర్టాశేం బోర్యక తన్ములంచు దటినీ గర్మ్యైశ సంజూత కం జ్ఞూతవ్రాతము మాటుఃజెంద నవి యేంచన్‌ సాగా మున్తున్నుగా జ్ఞాతి శ్చ దన లేన కి మనెడి వాచారూడఢి సత్యముగా, (వసు 3౩ ఆ ౧౦౧) క కవలన్‌ సమయించుట తలం ప్త వృథాస్ఫురణంబుగాదె పరబలేదీ (కర్ణ, ౨ ఆ, 9౯3) చ , 4. బం ధుర తరవారివావాములు తోయజ బాంధవుం గప్పు చాడ్చు దో పరయముమైం గడంగి యవి వైజొని యవ్విభుతోం "ెనంగలాం (శల్య ౧ బలభానీత భూరిభుజూ నిహోరుండై (సొ్హి ౧ఆ, ౧౭4 (దూ, ఈర? వివ), “నోంచు . తోంలెంచు శబ్దములలో ఖండబిందువు లేదని శరణ్యశ_ర్తగార సాహస ముగా బ్రసంగించిరి (బాలక ఈ, ౧౬౮-౧౬౯ పుటలు), ఇం దర సున్నయే లేనిచో తోవన్‌” మున్నగు ననిష్టరూపను.లు వకారా దేళఘటితములు దుర్వారము లగును గదా, ఊఉ... * == డాంచినసొమ్ము చేరె నిచటన్‌ మదింగోరని సత్యభ్రామకున్‌ నో;చినవారి సొమ్ములవి నోంచనివారికి వచ్చునే ధరన్‌ (ఉ, హరి ౧ ఆ, ౧౪, జాచోన్లక్‌ తద్ధ్తే (ఆం చిం, క్రియా, ౧౦ కాం కిక వివయము భిస్టుపరస్యత కారో దో స్పాాత్‌ (ఆం, చిం, (క్రియాః ౧౧ శారి, అహో, ఈ౮3 ఫుటు), వరమగుచుండంలా్యాా చోః = ముందున్న “చువర్ణ నుంనకు = ఇంచు కృ్పక్కుల చువర్మ్మ మునకును ధాతుసవాజ చువర్ష మునకున్కు లక్‌ = లోపము కల్లును, అట్టియెడ నిల్చియుండెడ్కి చిన్దుపరస్య దోః = ఖండపూన్హాన్యతర చిందువునకుం బరముగానున్న _చూవర్థ్మక (ముందుబిందువ్రు "లేకున్నను చులోపను గల్గిన జాలును "గెలుకును)

(వి ౯ాం.౧౦౮సూ ]* కౌెలుచుదురు=గెలుకురు *బిందువరక ముకాకున్నను 1623 దశారవ్యంజనమునక్కు తశారః స్యాత్‌ = తేకారా దేశము నిత్యముగా నగును, ఉదాపి--రతించు+దు,నున్‌ = రతీం+ద్‌ *ఉ+నున్‌ = రథీంచార్‌ ఉీ+నున్‌ = రశ్నీంకునున్‌ అణంచు+దు+నున్‌ = అణ(గాద్‌ఉ+నున్‌ = అణంచన్‌ +ఉ+రున్‌ = అణంతునున్‌, లుచుగదునున్‌ = గలం+ద్‌ +ఉ+నున్‌ = లు+త్‌ “డీ+నున్‌ = "గెలుతునున్‌, నన్నయాధర్వణపయమున నీ తాదేళము నిత్యదుయం వర్తిల్లును, ఆంధ్ర, శబ్బచింతానుణి తత్సముకక్రి యామౌాత్ర, సాధన వ్రవణమగుటం జేనీయు: దత్సమ ఇకీయలకుది నించుక్కుు నియతముగా నుండందగుటంజేనీయు “దిందుపరనక్థ్రా అను దళము నిల్చ్ప/బడెను ఆకఆయనకయ నట్టి చిందుశబ్ద్బమునకు ఖుడవబిందు పరముగా సయిత్‌ మర్ధముచేయుట చింళామళి క ర్రళివ్రేశము కాదనియె చెప్పనగును గాన్ని € అత్త్యావి తత్సమానా మివ బేళాానాం ఆీయాపదానాంచ” అను చింతామ ణస్టతి "దేశము నాశ్త్రయించి యథానంభవముగా బిందు వుండందగుననుచు వార్థ్యఖ్ధ చేయం బడెనని యెఅుంగునది, అట్లని దోవర్షశ దకారన్వున కేల్లయెడలను “తి కా రాబేళము వచ్చునని తలంపరాదు వూర్వస్థిత చుివర్శలోపము గల్లునప్పూడు పరిశిష్టమం౫ యున్న “దుివర్షక దకారమునకునూత్ర మె తకారాదేశము నిత్యముగా నగునని యొజుంగునది, ఉదాపాాగెలుచు+దు+నున్‌ = గెలుతునున్‌ ఇట్టి వ్యాఖ్యచే “చంపుదుది మున్నగుచోటులందు. *చంవుతురు మున్నగు ననిష్టరూపదులం గల్ల 'నేవవని యెన్నునది. ఉదాసానీ = 46, *1ఆంవె ,4....4నీ కేమి కీడొనర్చి "ట్టిపాటి సాహనీపలొ వారిం జంవుదు నొంపుదు భంగవలుతు నిడుమువటుకుం 'జెలుతు (విరా, ౨ ఆ, ౧౬

వ్ర, యోగములుమలస్తం చుక్కుమిోాంది దకారమునకువాా కంంం660 26600 నివేదిం త్రురు దల్లికిం గరము భ_|తో వినయమునన్‌ (ఆది. ౬ ఆ, ౨౪౦), మత్తకోకిల, ........-ప్రతిపతనీవల నేమ ని ర్థింతు మెవ్వరు నూకు మిదయం జేసి మార్కొనునంత య త్యంపవీరులు లేరు భూనిదిత వ్రతావ బలోన్నతినొ (ఆర, 3 ఆ, 3౫3), చుక్కుమిాంది దశారమునకును ధాతు నవాజ చువర్ణముమిది దశారనుునకునువ_--చ, ఇృతనికిం గూర్తులేని ధన మిత్తు రభీస్టములైన శార్యముల్‌ మతి నొనరింతు రిష్టుండని మంతురుగాన........ (సభా, ౨ ఆ, ౧౦పు, కం, తృవ్లం వాతురు సుమకుల్‌, (ఆర, ౧ ఆ, ౨౫, (పాయు, వ్రేః పాచు+దుర = పాతురు, అక్కర... =పదుం దడ 6 బోలెడు సుకుల నూవ్వరం బడయంగ వలతొ =, వనలతొ ,..,+,వలతోొ,, 444 4=26,వలతో,,*.,(ఆర ౨ ఆ, 3౫౧), థాతువు తుదిని ద్విరుక్స చకారమున్నచో దానికి లోన కలిగి దువర్మ

162టీఅత్వమువచ్చినను దుద్ధకారమునకు “తీ కారాజేళశమగు, [332౨ ౫ వి, సంజీ] దశారనునకు ద్విరుక్త తశారాదేశ మగును, క.......4.అనద్చిళు నీ కొడుకని యితని నెంతయు. నెడ మడుగుగం జూపం దెల్తే యిందటు నగలాన్‌ (ఆది, ఈ అః ౧౦౧) (అెచ్చు+దు+వ్రు+ఎ = లెత్తువె = తెళ్తె బా, క్రి 30 సూత్రము చొప్పున అోత్వము చేనీనను నీ తకారాదేశము జరపనగును, 6.44 =. = =ఇతేనిం జని చూతమ యంచు. .... =-భూాచిరి, 4,444 *=వృకోదరు నెల్ల వారలున్‌ (ఆది, ౪ ఆ 308౯) తిక్కయజ్వయు నీతీకననే ప్రయోగించి యున్నాండు, ఉ ఎత్తునం గొందుం గౌరవుల నెల్లను మార్కొని అేని గోవులం దెత్తు మువారార్తమాత్రమున 4 ౨ (విరాళ ఆ ౯) ఉ, అంతలునేనీ పోవిడిచి యక్కట సంజయు చేతం జెన్సి వు స్తెతురెయిట్టియూరట , *..... (ఉదోర్టు 3 ఆ, ౧౦౧), కం444=

• ముఖి వ్రాతంబు ముఖములు బెడం బాతురు దుర్తార్ట కర్ణవరులై వివ్ఫుల్‌, (ఆర ౪ ఆ ౨౯౭) (వెడంబాయి. వ్ర. వెడందాచు, కొంం4200000ల్తె త్తుం క₹ాంలేయుల కిళ్టహీవలయముం దున్దాంత చంచద్భుజూ 000.6 (భవ ౨ ఆ ౧౫౩). కః పోయ॥ మనము వత్త మెల్లి ప్రాద్దున ననికిన్‌ (భవ్య, ౨ ఆం ౨౫౨). క, మన మంతకు వేజొకది క్కన నడతము.**,..==ద్రోణ, ౫ ఆ, ౨౦౦), క, తెత్తముగాశ నరేంద్ర ను రుత్త కలితమైన దానరూపను,.. *.4+(అశ్వ, 3 అఆ ౧౩౮) ఆగమ చశారంబునకు నెజసున్నమింది దానికి దొక్కు పరంబగునపుడు పకారంబు విఖభావనగు, ఇజం ఆకర్షింప్రుదురు = దంవుదురు - చింపుదురు పత్యంబు బాలవ్యాకరణ _ రానివతుంబున వయర్థమాణ ఆా దేళశంబు-అకర్షింతురు- వివరణను _ దంతురు - చింతురుం 99౨ 1 విమ చువర్ణంబుతోడ దుస్దకారంబు తశారంబగు, ౧౧౮, నిలుతురు - వీలుతురు = అడంతురు = కడతురకు - చింతువ - వెంతురు - పచింతురు - వచింతుర చేతురు = కోతురిత్యాదు లసాధువులని యెజుంగునదిం సంజీవని, 33౨ * వివవాళంచుక్‌ = చుక్కుల చకార నూగమ చశారను, పూన్లానుస్వార వూర్వశమగు నాగము చకారంబునకు దుగాగముము (భా, క్రి, ౨౨ సూ పరంబగునవుడు వైకల్పికముగా *వికారాదేళం బగును, పత్షంబున వత నమూాణ తాబేళశ మగునని నసూరిగారే వివరింతురు, ఉదా: ఆకర్షించుడాదు,ురు = ఆకర్గింపుదురు, దంచు+దు+రు = దంఫుదురు, చించుశదుగారు = చింపుదురు. ఆక

[బా ,క్రి, ౯౦-౧౦౮ సూ.] చుద్‌ అనుదానికి *వుదో” అనునది పాతకము, 1625 ర్మించు- బా, ,క్రి, ౬3 సూ త్రముచొష్పున వచ్చిన ఇంచుక్కుం దంగు = వ్రే ఎ

దంచు - చినుంగ = వ్రే - చించు - ఖా - క్రి 8౬-౭౭ సూ - చొప్పున వచ్చిన వ్రేర శార్థక చుక్కు, పత్యాభావవయమున వత్య్ణమూణం బనంగా బా, క్రి, ౧౦౮ సూత్ర, మునం జెప్పయబడదిన తాదేశంబు రాంగా = ఆకర్షింశిచుదు+రు = ఆకర్షి ంతురు, చింశి చుదు*రు = చింతురు, దం+చుద్యురు = దంతురు, ౧౦౮౪ నూత్ర్తమున *చుదూ అను దానికి తు అనునది యాచేశమగును, ఈ ళాదేళశవిధియందు “దూవర్శమునకు ముందు ఖండముగాని వూర్శ్మముగాని యుండ నక్కఆలేను, ఉన్నను వాధకను కాదు, చిందువులేమి కుదా---గెలుతురు - విలుతురు - మొ నన్నయాధర్య శీయమునం డీ తాదేళము నితర్టముగ వ రిలును, పాబేళవిధిలో నెజసున్నమిాంది దాని కనుటచేత తలంవుదురు - అణంపుదురు * మున్నగురూసములం సమ్గతము కాననియం తలంఫుదురు - అణంపుదురు” అనికాని త్తలంతురు - అణంతుకు” అని శాని పాధువులనియు నెజసున్న లేనవుడు తలంకురు - అణంతుప” అనియే యుండవ లెననియు సూరియాశయము నెన్ననగును “ఆకర్టింపుదురు అను సూరి గారి యుదావ్భాతి నరయంగా క.. ఆకర్షింపుదున పెద్ద లతిహర్షము ననన్‌, (భాగ ౮ స్కంధ ౨౧ పు” అను భాగవతవద్య్ధమును మూలముగా నెన్ని రా యని యాలోచింపనగును, ఈసూరిపర్ధతి నన్నయాధర్వణ సమ్ధతము శాదు, శావ్సననె ఆకర్షింప్రదురు 'వెద్ద లతివార్ష మునన్‌ ఇత్యాదా ఆకర్షి ంతురు మహో త్తు లతివార్ష మునన్‌ ఇతార్థదిపాళ వీవ సాధుః (అహో, 6౮3 ఫు, అని యిట్లహో బలపతి సావాసముగా భాగవతవద్య్యమును దిద్దపమ॥ న్రైను, కాని పదుశాల్లవ శతాబ్ద మున కిట్టివ,మోూగము సమ్మతి శెక్కెననుట యు_క్తము, క తుద బవాువచనము నకు నిం ఫుదురును నిండురును నయెస్టం బుడమియెడల నిం చుదురుకు గలుగుం బ్రయోగా స్పదములు దేశీయసరణిః జనుం దెలియంగన్‌ (౧౬౦ పద్య) నీ శ్రీవిశ్వ" భూపతి చేయించుం గ్ర తువ్చలు, నేవింపుదుప తదా శ్రితులు సురలం బండంగ నింద్రుండు వరగించు వానలు, వోలికుల్‌ పరంగింతు రర్థచయనుం నెసంగించు ధర శ్రీల వేపారుం దద్వ్భృ్తి వరభటు లెటింగించుదురు జయంబు వెలయించు కీర్తి యవ్నిిధి నెలంణంపుదు రర్థు 'లెళ్లెడం ఛు లౌపాతిశయము 2246 = (౧౪౬౧ కావాస్ట్రలం జా ల్లా ఇట్లు వప్రథమపురువ బవుంవచనవుందు మాత్రమె వుదురు

అనుదానిని బదునాబ్లవ శఠా్టాదివాండగు విన్నకోట పెద్దన యుదాహరించెను, సూరిస్మూత్ర మన్ననో “ఆకర్షింపుదును - ఆకర్షింప్రదుము మున్నగురూపముల నెల్స సంగహించు ది

హ్‌ర్రిపా షు

1026 భారత *వూజింపుదుము అనుపోళశము చ్రతీ_ప్తము [33౨ ] చి, సంజీ,] వంయ॥సందర్భమునుబట్టి నన్నయభారతభాగమునందలి. *పుదురి. పాఠము ముద్రణసంస్క_ర్హృకృత ప్రవ్నీప్తమని గ్రహింపవలెను, “అక్కర, వమేమ మున్ను వూజింప్రదుము ర్ఫుద్రు నిం దని వేడ్క (ఆర, ౨ ఆ ౨౫౬) (వానిళ్ళవారిము చ్ర అము శశ్రీవిక్రమదేశవర్మ మహారాజావారి ముద్రణమందును నిశ్లైయున్న ది) వమేమ మున్ను పూజిం త్తుము రుద్రు నిం దంచు వేడ్ల” అని నాయొద్ద నున్న తాళపత్త్రమాతృశలు "రెండిటియందును నున్నది, ఆంధ్రవిళశ్వ కళాపరిషత్చు స్తక భాంజాగార కాళవ త్త మాతృకలు మూండియందును *వూజింతుము అను పాఠ మె వెలయుచున్నది. తాళపత్త మాతృకలలోని నన్నయగారి యక్కరను నప్పు వీయ లక్షణమునకు సరివెట్టుటటలో ముద్రణసంస్క ర్తలు నేయ సాధువుగా సమత నుగుచున్న యీ “వుదురూి పాఠళమును నన్నయభారతభాగమునం బ్రవీప్పమంచేసి రశుటలో నందియము లేదు. నన్నయ గారికాలములో *చుదురుి రూసములూ లేన్చ, ఫుదురు రూనములూ లేశ్ర సాధ్యమైనంత శ్రద్ధతో మేము వెదకగా వెదకగా అరణరవర్యము రెండవ యాశ్యాసనులో ౨౫౫1 పద్య్భమందు నమేమమున్ను ఫూజింవుదుము రు ద్రునిం దని వేడ్ని అని మథ్యాక్కర చథమచరణములో *వూజింవుదుము' అన్న వుదురు రూపము ఒక్కటిమూ త్రమే మూకంట: బడ్డది. మధ్యాక్కర నన్నయ వఏలత్షణము చొప్పున వ్రాసీనాండో ఇదివరకు ఎవరికి లెస్సగా తెలియదు కొన్ని మథార్థక్కరలు లేఖకులు కొన్ని పరిష్కర్తలు తారుమారుచేసినారని మేము నిశ్చయముగా చెప్ప గలము, మావద్ధనున్న ఒకద్రాత పుస్తకములో (50) ఈవద్యము ప్రథమ చరణము *నీ మేము మున్ను వూజింతుము రుద్దు నిందనుచు వేడి అనిన్ని మజీఒకదానిలో (73%) *వమేము మున్ను ఫూజింతుము రుద్రుని నిందును వేడ్ను అనిన్ని ఉన్నది మజీకొన్నిటిలోకూడా “ఫూజింతుము అనేపాఠమే ఉన్నది, తిక్కన శాలములోనైనా ఫుదురు రూవములు కావ్థభామలోనికి వచ్చినవో లేదో ఇంకా మేము నీద్ధాంతము చేయలేను బవాంశా కాలేదు, మల్ల, య మనషి వరాహా వురాణను వ్రానీననాటికి మా శ్రీము శోథ భాషలో ఉన్నవి అవి ఈ గ్రంథమందు అనేకవద్యములలో కనబడ్డవి, గాని యతిస్థానమందు దువర్షముగలవి మూ+డున్యూశత్రము. ఇక్కడ ఉదావారిస్తుర్నానము, నీ. = గీ, రూప చునునైైన తనువు లార్యులు నచింపు దురు వరుస మూండటంచు నందుల సధర్మ బ్రా అచిళి ౪ (౧౦ తి ౭౯౬ పం సీం ౨6 98 స్థ తొడవ్చలు ధరింణంపుదురు

(భా, క్రి ౯ం-౧౦౮ స్తూ *పుదు రూపను ర్యాచీ కము, 1627 దివిజుల, (౧౦ ఆ ౧౧౫) తెనాలి రామలింగకవికూడా వీ.3ని వాడినాడు, (చూ, పాండురంగ మాహాత్మ ఫ్టముః నుఖింపుదురు ౨ ఆ, ౧౮౬ వనీయింపుదురు, ౨ ఆ, ౨౨౦౮ ప నుతింంపుదురు, ౫ ఆ ౨౨౭౯ ప జనర్చుదురు, ౫ ఆ ౨౯౨వ, ఇంకా మరికొందరు ఈరూసపను చ, యోగించినారు, * (బాలకవిళశరణ్యము, 83-826 ఫు, ఇట్లు కీర్తి శేషులగు కళాప్రవూర్మ గిడుగు 'వేంకటరామమూ_ర్హి పంతులవారు వ్రాని యున్నాప కాని వీరి వుదురు రూపను తిక్కన భారతభాగములో వేయలేవను టకేల నంకోచించిరో తెలియకున్నది తిక్కనయేకాదు, ఎక్టైవ్రైగడనైత మా రూపములను ఫారతమున వ్యవహారింప లేదు కవి త్రయమువారే శాదు. నాచన సోమనాథుండు. శ్రీనాథుండు = కవివితామవాంండు మున్నగువారునై తనుం చుదురు రూపము వేశాక “వ్రదుర” రూపమునుసయితము వష్థవహరింపలేదు, బోలకవి శరణ్యక_ర్తగారు. చుదుకుి రూపము నిషయమున 'నెవలెవరో కుప్పనకవిగారు మున్నగు నేంటివారి ప్ర'యోగములుచూవి వదిపుటలు వ్రానీలేశాని యతిప్రాసాది స్థల ఖచితమగు నొక్కవ్ర చోోంగమునయిినం జూపంజూలరైరి. (చూ, 'వాలక, ౬౫ మొ ౭2౫ ఫుటలు) నీ వుత్రులం గోల్పోయి భూరిళోకంబున వనటం బొందుచు విప్తవరులు చాల వఏరాజు రాజ్యమం 'జేని వనీంచుదు కా రాజు దలపోయ నవని మింద (భాగవి ౧౦ స్తాంధ ఉ. భా, ౧౨౩ పు, అనుదానిని జూవీ దానిని దిద్దు టకెవరో యొంతో ప్రయాసవడిరని వ్రాసీరి శాని యచట వసీంపుదు రారాజు అని కాని వసీంచెద రా కాజు అని కాని కవిప్రయుక్త మనుటలో తతి యే మున్నది, ఆకరింపుదురు అను భాగవతప్ర మోూగమును సూరి యంగీశరింవ లేదా! విన్నకోట పెద్దిరాజు సమ్మతించెనేశాని యాతనికిముందు వెల ప్రామాణిక కవీం్ధద్రు లెన్వరును నీ చుదురుి రూపమును ప్రయోగించికనుటకం గవి చృయుక్త ముని నిశ్వసింపందగిన ప్రామాణిక ప్ర యోగము లేదు,

౧౦౮నూ, వాస్థ్రఖ్యవాచువర్ణంబుతోడ దుస్ద కారంబు త కారంబగు ననంగా “చుదూ అనుదానిలోని చుద్‌” అను భాగమునకు *త కారవ్థంజన మా దేళమగునని యర్థము, ఉదా:ంానిలుచుద్‌ +ఉ+రు = నిలుత్‌ +*ఉ+రు =నిలుతురు వీలుచుద్‌ + ఉరు = వీలుత్‌ ఉరు = వీలుతురు, అడంచుద్‌ోశీ,రు = అడంత్‌ +ఉ+రు ఆ అడంతుప = వచించుద్‌ఉ+రు = పచింత్‌ *డ+రు = పచింతుర ఇళ్లు తక్కినవాని వ్యక్రియనునైత నురయునది, * చేయుదురు - కోయుదుర” మున్నగురూసము లందు ఛాకువు యువశ్తాంత మగుటచే *చుదుి అనునదే లేమింజేనీ కా దేళమునకుం ట్రగ_్రీ లేదు, శావున ' చేయుదురు - కోయుదురు” అనియే యుండనలయుననియు,

1008 'బేతువీ మొ, ప్రాచీన కవిప్త్రయుక్షములుకావు [33౨ 1 వి, సంజీ]] “చేక్సురు = కోతురు అనునవి వార్టవహోరికశరూపములు నపాధువ్రలు ననియు సూరి వివ రణమునకు6 దాత్పరర్థము ప్రయోగములుహాడీ ఈయవనీశ్వోరం.. ౨. .. చేయుదె (సభా ౨౪ ౧౫౧ చ .. వాయుసారధి జవంబున డానిట వచ్చె నేమినే యుదు సుకులార యిీబభిలము నొయస్ధన పోయి. చొరుండు దీనిం గ _వ్పెద ఘనపాంళశు జూలముల,., 44+(ఆది ౮ఆ 500), కం. రద్భృ త్యులకును సత్కార మర్థితోంవేయుదె ౨446 (నధా౧ఆ 3౯) కం 4000 స త్కృృతినేయుదె కృత మెటిలాడు పతియె ౨... ౨ (సభా, ౧ ఆఅ రోజు, సూరి యాంధ్ర ళబ్బచింతామణిని గవిత్రయమంవారిని ట్రాయిశముగాం ట్రమాణీక రించికొనుచు ఛ్రాయాచుండునుగానం బంంరీతిని యూవర్షంబుకోడ దుస్ద శారంబు నకు తికారాదేశంబు వచ్చుటను నికనిందినవాండయ్యైను. కాని యిట్టిరూప ములు ప్రాచీన వ్రబంధములందు లేకున్నను మధ్యకవుల గ్రంథములం దరుదుగాను నర్యాచీనకవుల బ్రుంథములందుః దఆెచుగాను బ్రయుక్షృములయి యున్నవి చాల కని ళరణ్యక_ర్తగారిది సందుచేనీకొని గొవ్చగా విజృంభించి రమారమి యేంబవిఫుటల యుపనాస్థనము నీళబ్దముల విషయమున వ్రానీరి, ఊరకే యెన్నో చూవిరిగాని చొచీ నాంధ్రలతుణ ప్రామాణ్యమును జూపలేర్తైరి పాఠరావారమువలి నత్యంత విశాలమైన భారతమున 'లేఖకముద్రాపకాది ప్రమాదమునం బడిన రెందు మూండు చ్రయోగములను మాత్రమె చూప౮ల్లీరి ఆస్థలములందు6 దాళపష్త మూతృకలలో “జికువు - కోతుకుి వంటి తాదేళ చయోగములు లేవ్రం క. వివనిధి కుతీ న సంఖ్యను నిహెదగణ ముండి ఛారుణీ 'వ్రజపం గడున్‌ విషదునుం నేతుకు వార్వి ని మిషదున భథయీంచి చను మమి శ్రవిఘాతీ (ఆది ౨ ఆ, ౫౪ఇ)ల అనితంజూవూరి సర స్వతీ నిలయమందలి 27 నెంబకు పుస్తకమున నున్నదని ఛశరణ్యక_ర్తగారు వ్రానీరి, కాని వానిళ్ళవారి ము చృమున _విషమముమును జేయుదాన్సి ని మిమమునం.** ౨౨4 (ఆది ౨ఆఆ ౫జపు అనిమయె యాన్నది నాయొద్దనున్న తాళవ త్త మాతృ కలు ెండిటిలోను . విమనుంబునేయునారి ని మిమమున” అనియున్నది, “కుడి చినచోటికిం గూర్చు వెవుకుల (సఫా౨ ఆ ౧ర పడిచినచోటికిం గొజంత నేతు* అను పాఠాంతరముగలదని వావిళ్ళవారి ము చ్రణమునం గలదని శరణ్యకర్హ్త గారు వ్రాసీరి, సత్య మేకాని నాయొద్దనున్న తాళప త్తమాతృకలో కుడిచినచోటికి కుటుచ తలంతు” అనియున్నదిం

ఇంకం దిక్కనఖారత భాగమునందలి చ, మోగములు:.(౧0) గుప్తార్థ చ్రశాశిఃలో నుదావృాతములు తిక్కన నిరాట, ౨ ఆ ౨౮౧ పదము మూడో

(బా, క్రి, జం-౧౦౮ సూ] “చేతురు వంటివానిని దిక్కన వ్ర యోగించెనా! 1629 పాదము మనా. కులతం బొందెడు నన్హు మంటపను సంమోభింపంగాం వేకు, అని ఉన్నదని శ్రీతిరుపతి వేంకళేశ్యోరులుకూడా తిక్కన దీప్రృ రాగ మున్న దన్నారు” (బాలక ౮౮ ఫు) అట్లున్నదని చెప్పినవారు గొవ్పవారే కాని పద్యము నరనీనచో నట చేడున్‌” అనునది సందర్శించి యుండ లేదు. భీముడు ట్రౌవదితోం బలికిన వాకస్ట మిది మ బలియుం డా సొబగుండు థఛావభవదర్చ భ్యాంకు డైవచ్చిని శృలసర్య్యాం గత నున్న నన్నరనీ నీచందంబు గాకున్న నా కులతం బొందెడునస్హు ముండవము సంతోభింపంగా "లేతుం గ ట్టలుకం బెబ్బులి గోల వ్రేనీనటు లుగ్రాకార మేపారంగాన్‌, క, ఎఆిలి వీణుసనిన వెనం చ్రై కజుకదు *౨. . * (విరా ౨ ఆ ౨౮౧-౩౨౨ ప వావిళ్ళ, లేతున్‌ అనుచో *“వతున్‌' అను పారాంతరను మాపషంబదెను, (వతున్‌ = విజృంభించెదరం లేవా పెచ్చుపెకలెదను) ఈపాఠనులే సరియనం దగును, ్రౌవది కామిచ్చే నీంహబలుం డాకులతం బొందునపుడు భీముని వ్యాపార మును దేనినేని జెప్పృోయే మండవము సంమోభింపంచేతును - వాండు వీలుకనలూా నుజుకుదును * అనుట సందర్భింప నేరదుగ దాం

(౨) కర్ణపర్యము, ౧ ఆ ౨౯౬ లో “దయనేతువుగాకి అని ఆ 1ందను ద్రణ ములో నున్నది. గాని పుట అడుగున దయనేనెదవ్చి అని పాఠాంతరమున్నదిలి (చాలక ౮౮ ఫు) ఇదియొకనచనము - తౌాళపత్త మాతృకలోనిట దయనేనెదవు గాఠక అనిమె యున్నదిం

(3) ఉ నీతి దొజంగి కార్యముల నెట్టన యాగ్రహవృ తత్తిం జేసినం బ్రీ తిగ నీద్ధిం బొందినను భీతియుం గుత్సయు బుట్టు భూజనుల్‌ వేంతురు చేటునేంతలు ఫలిం పక తక్కిన మున్న వచ్చు న త్యాతుకళాస్పదంబులగు నాపద లిద్ధవివేశవై భవా (గవి ౧ఆ 3౫ వానిళ్ళము) నీతినివిడిచి నిద్రాపరవళులం జంపంబో రాదని యళ్వస్థామకుం గృపాచార్యుండు బోధచేయు సందర్భములోని దీసదసము, నీతి దప్బి యెన్వండేని కార్యము చేసినచో నది ఫలించినను లోకనింద గల్లును, జనులును వీడింతురు, కంక నట్టిచేటు కార్యము ఫలింపశే పోయినచో 'మొదటనే యాసదలు గల్లును” అని దీని కాత్సర వ్టముః ఈపద్యృమున *వేంతురుి అనుచో *చేతుచం" అను నపపాఠముం కనంబడినట్టును (అక్కా-రణమునన్సే నద్దానియర్ధము బోధవడనటును నీ ,క్రిందిరితిని శరణ్యక_ర్తగారు వ్రానీరి 4.4... చేతురె చేటునేతలు ఫలింపక ౨౨44 69==అని తాటాకుఫవుస్తకములో నున్నది, అచ్చులో చేడురుకు బదులుగా వేతురు అనియున్నది. అర్ధమేమో 1” (బాలక, ౮౮ ఫు)

)'౧ ఆ ౧౯౬ పం,,, *ంతిక్తూన నిర్వచనో త్తర రామాయణనుు. అలతి యలతి కతునియల గా వాళగూర్చివట్టు లమరం 'జేతున్‌, అని ఒక కాటాకల

1680 *బీకుదుి వంటీవి యర్యాచీన కవీప్రయుక్తములు [383 1 వి సంజీగ పుస్తకములో ఉన్నది, మరిఒక తాబాకువున్తకములో అలతితునియల గా వాళ సంధించిన విధంబు నమరగ వలయున్‌ . అని ఉన్నది” (ఛాలక, ౮॥ా వ్రు పయి సందర్భమునుబట్టి తిశ్కనయు చేతుడో అనురీతిని “తా దేశవ్ర చళూగము చేయ "లేదనియె గ్రహింపనగును, పయిరీతిని యువర్హాంత థాతువ్టల తాదేళ వ్రమయో గము ప్రాచీన ప్రబంధములలో లేదని శరణ్యక_ర్తగారి మనస్సామీ బోధించుట చేతనే ఈరూపనుగా కొత్తగా భాషలో దూరిన ్రామ్యుము కాదనిన్ని ష్తానీ నులు తరుచుగా వాడిఉండకపొయింనా అయిదువందల సంవత్సరములయిః నిస్సందే వానుగా కవులు వాడుచున్నారనిన్ని రుజువ్రచేయగలము” (ఛాలక, ౮౮ ఫుట్స, అని వ్రానీరి అర్వాచీన కవివ్ర మూగములు 'వెక్కుచూపిరి (బాలక, ౧౦౧ మొ, ౧౧౧ ఫుటలు), * ఉ. కొండలు వీండి నేతుమెం..... ...(అచ్చం, రా, ౭౨వ 49 4204600చేంం *= *= కన్నియ నెన్నండు ప్రోడం జేతునో (కవికర్ణ, ౩ ఆ, ఏలి, ఏ6 600 0206466002 46 ౨౨ంనీ, నుతులం నేకు నెళ్చడు నతులిత, ... .,. .(కృవ్ల శాయవిజయను ౧ ఆ ౧౦)౨ ** ***== క ధరలో వినర యహింసా పర మో ధర్మ యనియంచుం శ్రాణివధను నే తుర యకట యజ్ఞవిధియని యరయల నది యజ్ఞవిధియె యగుం జింతింపన్‌ (దశా, 35౫1) * 6266260626 60కీ6 66666666 తత్సం హరణముం 'జేతువు ళక్రిన్‌.4.222..,(వరౌ, ౬ ఆ, ౧౨౮ వృం4ం,00046 4266 464 =”బట్లైగుటదేం ట్రాచీన్రాంథికాంధ్ర ఛాషా స్వరూప నిరూపణమె ప్రాయః కనుగాం జేయుచున్న సూరి యిట్టిరూనములను సం గ్రహింపకున్నను ట్రాఢ వ్యాక రణశ ర్హయేని వీనిని సంగ్రహింపకుండుట యుక్తముకాదు,

దేళశ్య క్రియల రూపసాధనమునె నన్నయ యువేశ్నీంచెను,. అధర్యణుండు నైతను మిక్కిలి యల్బముగా వివరించి *భాపేయ మమికా తత్ర దేళ్యా చిత్త స్వభానయుక్‌ తేచ్చిత్ర తాను మున్తవ్వ్యా వూజ్ధపాద సుభాషిలే...... అనుకితిని సంమేవీంచెను (3౨౮ వివ) అట్టేస్థితలో సూరిగారు ప్రాచీన లౌంథిశాంధ్రభాసులోని వరళ్ళ్శతములగు ,క్రియలరూపములను ట్ర యోగసమ్షత ముగా సంగ్రహించి చూవిరి, తర్వాత వెలనీన యాంధ్ర వా్యకరణము లెల్ల ఛాలవ్యా శరణ విషమయనులనె సంగ్రపించికాని యలంతిమార్చులుచేయుచు. వేర్వేజు గ్రంథములను వ్రానీగొనిరి, ఇట్లగుటచేత సూరిమెడల నాంధ్ర, పండితలోకము ళృత జ్ఞమై యుండనగునుగాని నిరసింపరాదు, ఇంతయేల నాగమాన్య చశారములకుం గల్లు పిత్త నత్వములను నిరూవీంచు సందర్భమునం ్రూచీనలాతుణికు లెంత లేల్చి 'వేనీరో తుదికిం బెద్దిరాజును నవ్యుండగు కూచిమంచి తినుకనియు నెట్లు స్రాచీనాశయ

[బా క్రీ గం సూ. పెద్దిరాజు - తిమ్షళవి యంగీకరించిన తప్పురూపనులు, 1681 ముల గ్రహింపలేక యొట్లు ప్రమాదపడిరో సూరి యెంతసరిగా నిరూపించెనో యురయుండు క్క ఉట పరవదములె ,క్రియలగు చుట లొక్కెడ యుటలు ఫుటలు చుట్టంబులం చో చుట త్రోయుట యనం జుటలున్‌ బుటలును నగు సంస్కృతంబు పొందినచోటన్‌ (ఆం. భూ ౧౪౮ ప క ఫుటచేత నైన నొరుం బం ఫుట్క చుటచే నైన నొరులం బుక్తెచుట్క చే యుట యుటచే నగునని యా పటుముతియగ నూత్నదండి ప్రకటము నేనెన్‌ (ఆం భూ, ౧౪౯ ప) ఇట్టి శీశతనవదర్భముల ఆకాత్సర్య మును సరిగ గ్రృహింపక విన్నకోట వెద్దిరా జ్మీక్రిందిరీతిని బ్రామూదికముగ వచిం "చెను, క, కోవీంవుట కోవీంచుట శావించుట పసుల నొవ్చం గావింపుట నానే పారు నిట్టిపలంకులం లోఫవుగ బవాంళనులు జగతిలో నెలు గందగున్‌ (శావ్యాలం, ౯ ఉల్లా, ౧౬౬ ప, క, కావింపుట శావించుట భఖావింపుట మణజియు దీని భావిం చుటనం. గా వెలయుం గృతులం దుహిన శావసుతా ప్రాణనాథ వ్రమధసనాఖా అకావింపుట సులభమే శావించుటకు:.-ఉ, మంచిగ .,., పు _త్తించినం*, 0000 భ. తందుచు,,. =, యూ. రించుచు ,4..= -(శ్రీనాథునిహరవి ఉ. చంచలనేత్ర.........వీ మీంచణగం “దోంచు "లేనగవు ** ** = (ఆముకక్ష్రుః కాం * దువా లళించకా బచ్చన వ్రాత లూడివడు,. 4464. చంచద్వాహ ములు,4.2= **(శాకమాని, బవాుళాళ్య) ఉ. * 6 == వంచన బేసీ, 3446666 ధూళిగా వించలా పిండివిండిగను, ,....=4!రీటరత్నముల్‌ దంచండె ఘోర నీర మునలంబులు,, **444(నిజయవిలాసము) మత్తహోకిల, వంచసాయకం 4444 కూడి వ _క్తించరాదని, *** ==. **(రుక్తాంగద)” (సర్వలత్‌ ౧ ఆ, ౨౦౫ మొ, ౨౧౨ పు విన్నకోట వెద్దిరాజువాడిన - కోనింపుట - శాపింపుటి ఆనునవియుం దిముకని వాడిన “శావింపుట - భావింపుటి అనునవియుం గేవలనుం నపళబ్బములు, భావార్థ టవర్ష్మశ పరకత్వమున నించు క్పుక్కుల చశారమునకు “విత్వము కవిసమ్హత నునుట సరికాదు, అగు = వచ్చు = చొచ్చు - చూచులకు ముత్తు వరం బాలవ్యాకరణ బగునపుడు, కా- రా - చొరు- బయభూకు లగు, ౯౧ వివరణను అగు -శాయ = కను, వచ్చు - రాండు - రము 933 విషయము చొచ్చు - చొరండు * చొరును, చూచు-దూడండు- చూడుము, సంజీవని, 333 విష:---ముబ్జీత్తులు పరంబగునపుడు “ఆగు” ప్రభృతులకు వరు సగా "కా వ్రళ్ళతు లాచేశములగునని యర్థము, *“ యథాళంంఖ్య మనుచేశః సమా

1692 “శమీ మొ, కాద్యా'దేళముల ప్రక్రియోదావ్భాతి [3393 వి, నంజీ ) నామ్‌ (౧-౩ ౧౦) (నీ కౌ ౧౨౮ స్ఫూవి అను సూత్రము నుపదేశించిన కారణ మున ద్వంద్వగత వడాగ్థముల సాహిత్యము నువేశ్షీంచి క్రమాన్వయమును గ్రహింప వలయును కావున ముక్తుపరంబగునవుడు *అగి ధాతువునకు 'కాదేశమును, వచ్చుధాతువునకు *రాచేశమున్తు చొచ్చు థాకువునకు చొరుి అనునాదేశ మును “చూచు థాతువునకు “చూడు అను నాదేళమును నిత్యముగా నగునను నర్థము లభించుచున్నది, బా చీ" శరూసూ త్త ముచొప్పున వచ్చు - చొచ్చు ధాతువులు ద్విరుక్ష నవాజ చకారఘటితము లగుటంకేసి వాని చకారమునకు వత్వేము రానేరదు, మతియు వచ్చునకు రాదేళశము కవిసమతమై యున్నది, చూచుధాతునునకు వత్వను కవి వయోగ సమృతముకాదు, డత్యము సమము శానం బయి రీతినికారా” = బేఠాదులు విధింపంబడెను, ఇన్లై ముం దింకను గొన్ని ముత్పరక విశేమవిధు లంపదేశింపంబడును కచ్చునప ఈ (౯౨ సూ) అలెచ్చు సకు 'లే.లేరిలు, (౩ సూ) చచ్చు - నొచ్చులకు “చావు -నోవులుి (౯౪ స్ఫూ విధింపంబడును, వ్రకృతనూత్రమంన కుదావ్భాతులుషా-అగుశలజీ (బా, శ? స్తూ = ఆగు+డుజ్‌ = కోశండు = కాండు, లజి జీత్తు గాన దాని యాదేశములగు దడుబాదులం రుత్తు లగుచున్నవి. డుబ్జు జీత్తుగాన బిందువూర్వక మగుచున్నది, నే ముమిాందిది గానం బూర్మ ములేదు, అగు+లూట్‌ = (బొ శీ ఇసూ) అగు ము= (యాం ీ' ౨౯ నూ, చొవ్వునము దుజ్జు లగును) కా+శము = (వా ఆ ౮౬ సూ ముజ్జు ము త్తగుచున్నది ) కశమ్థు=(బా, క్రి, ఇం సూ) కమ్ము, అగు డుజ్‌ = కా4+ండదు = కండు = కండు (బాం కి" ఇం సూత్రముచొప్పున లూత్హ ధ్యమ డుబజ్జు పరమగునవుడు “కా” అనడానికి హ్రన్వము కాంగా నుడి తొలి చాశ్వము మీాందిదగుటచే చా, సంధి ౨౨సూ, చొవ్చున ఖండము నిల్వక పూర్ణము నిళ్చెన)) ఇస్రై వచ్చునకు రాచేళాదుల వ్యక్రియ నరయునది, రాండు = రండు, చొచ్చులజీ = చొరు+డుజ్‌ = చొరుశఅ+ండు=(బా, ఊఉ ౨౦ సూ) చవొరండు, చొచ్చు+ము = చొరుము, చొచ్చుడుజ్‌ (లూళ్మధ్య్టమడుబజ్‌) చొరుండు, ఇన్లై భూచుధాతునకు చూడు మున్నగు నాదేళాదుల వ్రక్తియ నరయునది., చూడండు- చూడుము = చూడుండు, ఈ *చూడును - చూడగుండు అను లూణ్మధ్యమ శబ్ద ముల రూప్వాంతరనులె (30౮ 1 విమ, చూచునది యగు చుమ్తు- చూమిా - భూ-మూవె - చువ్వె-చుందు. చుడీ - చూరె” అనుననియును గవి వ్ర యుక్తము లగుచున్నవి, ఇళ్లు “రము” అనుదానిమూాలమున '*రా-ర - రార

శారా అను రూపను (30౮ 11 విన, చూచునది) లుప్పతిల్లుచున్నవని యెజుం

[చా, (క్రి ౯౧ సూ] శ్రీళృవ్లభారత *“చొటి - చొరితిని తప్పులు 1689 గునది. పయిరితినె కాదేళాదులు ముత్సంజ్ఞగల ప్రత్యయము లెల్లం బరముగు నపుడు సంభవించుచుండునని యెజుంగనగును, ఉదాహాలకన్‌ - శాన్‌ - రాన్‌ = చొరన్‌ = చూడన్‌ = (నుజ్బంతములు "కక - కామి = కాని - రాక = రామి - రాని = చొరక - చొరమి - చొరని - చూడక .చూడమి - చూడని - "నెం, ప్ర రొరూగములుపా వ, *4,,=+సంగరము చేంతకు సారథి గమ్ము రమ్ము నీ వనుటుచితంబె,.*4409, (విఠకా, ఈ ఆ. 3౫). క కలనికి రాడు నదీసుతు పలుకలకుం గనలి. 444. (ద్రోణ ౧ ఆ ౨౦) (రాండు = రాలేదు) చం,...... నీవనికి బోంన నద్దె స రాను. (ద్రోణం ౧ఆ ౨౨ ఉ వాండది మయూఖముల్‌ గలుగువాండు 46 64404 46కచుండు నేనియున్‌ రాండు వనంబులోనం, *4-4=(ఆవి, 8 ఆ, ౧౧౨) (ప్ర్తాసగతము), కఃం24== శుకచం చు విలూశముగాక యొక్క చూతఫలంబు

= (సఫా ౧ఆ ౧౦౪౩), క 44, ఘనతరతనుదీవ్లు లొవ్పంగా వచ్చి వడిన్‌ (నభా, ౧ ఆ, ౨౧౭) (యతిస్థానగతము), క, ౨౨ కావున రావల వ దింకం గార్యార్థినివై (ఆర ౨ ఆ ౨౦౧) కే శానినాం డిట్టిశాంతి యే శాంత లందు (సభా, ౨ ఆ ౧౬౦) లే.గి...,., ౨. చులుక నద్వారమునం బ్రోలు చొరయగ నగునె (సభా, ౧ ఆ, ౧౮౨) క,,, * = నీకుం దగునె నరునిం బొర నిచ్చితయేని వారిం జొరనీ ననఘా (ద్రోణ ౪౮ ఆ, ౧౬౩) క, అక్కాదుకు న్ది నాభుం డక్కజముగ 'నెత్తికొనుండు నందలు- జూడన్‌ (సఫా ౨ ఆ ౫౭) చు... .. సాత్వతిం దన మేనయతత్తను ముదంబుకం జూడల6 గోరి... (నభా, ౨ ఆ ౧౧ఏ కా, చూడం బోదు గజాపనీత కటఖర్టూ భూర్ణఖర్జూర లీ లా డోలా... ..(ఉ, హరి, ౨ ఆ ౮౯ ప్రానగతము కో ఓరీ దానవధూ ర్త నీదు వచనోదో్యోగంబు లెశ్లేశా రా రారా యింకిట నేమి నేనెదవురా (ఉ వారి, ౬ ఆ, ౨౧౦) ఉ వ్‌మిర కర్ణ భీము నటు లేటికిం దిట్టితి (ద్రోణ్స ఈ ఆ ౨౮), శ్రీ శ్రీపాద కృష్ణమూలర్తిళాస్తులవారు తదు కొత్తభారతములో...4 44 చొరి - చొరినన్‌ - చొరిన - చొత్రితిని (బండిజాసుండీ) మొదలం౫న వింత విచ్చిత్తః రూపములం కల్పించి తమ భారతములో వాడినారు - చూడండినా 4 666600 960666 60 6 ంంట్‌ * “= పోటరు లెల్లరుం జబొజలోం బోలినచోటిది గాని విల్వంగా నేటికి బోటరిం జొతితి నే నిది ధర్షవుకాదె దూడలోన్‌ (శ్రీశ్ళవ్ణథార. ౭ ఆ, ౭౨వ) నీ వారుడను నోరి యీగిరి గవ్వూరము తెచ్చి చొరి రమ్ము నాహరి చొచ్చియందు (౯ ఆ ౨8౨) 420662 6204622 44260 పట్లు వెష్కుస్థలములు భూపంబడెను” (ఛాలక, ౮౧ వ్రు, నేంటి మవోకవులం - కవిసార్గభౌములు - కా ర్రశాస్తల నిట చయోగించుట వింత,

క634 ఈయ - ఇయ్య అనువాని విమరక్శము (836 వి సంజీ] ఇచ్చునకు సర్వంబున కీయగు ౯౨9 బాలవ్యా ఇచ్చు - ఈదు - ఇను ఈయ యను నాదేశంబు 9396 విషయము నొకానొకచో: గానంబడియడి బలిమి నీయని భూమి వలయపతుల సంజీవని 33 విప, _-సర్వంబునకు = ఇచ్చునకు = ఇచ్చుధాతువున కంత టికిని ఈ యగు = ఈయను నాదేశంబు నిత్యముగా ముత్తు పరంబగునపు డగునని యర్థను ఇచ్చు+లజి = ఈశ4డుజ్‌ = ఈ డు ఇచ్చుశము (ముజ్జు లోనిది)ి=-ఈ+ ము న ఇమ్ము వా క్రి ౬౧ స్తూ ఇచ్చుసడుజ్‌ (ముజ్జులోనిది) = ఈ+ండు = ఇండు (బా క్రి ౬౧ సూ సంధి ౨౨ సూ చొప్పున ఖండచిందు ఫూర్వళత్వము లేదు సీ బలిమి నీయని భూమివలయపకుల (ఆది ౧ఆ౪ఆ ౭ప) అను భట్టాశవ్ర మోూగనము చొప్పున ఇచ్చు థాతువునకు జీత్సరకత్వన్యున ఈయ అను నాదేశమును జూపట్టుచున్నది ఇచ్చునిజీ= (ఛౌ క్రి ఈ౭ సూ) ఈయని ఈని అనునది యెట్లును నీద్ధించునని యెఅుంగునది ఊయేలాదు లాకృతిగణం బగుట చేత నందు (ఛా వ్రకీ ౬ స్ఫూ ఈయ అనుడానినిజేర్చి య అనుడానికి ద్విత్వము చేసి బా ఆచ్ళి ౧3 సూశ్రముచొప్వున ఈ ఆనుదానిక వాస్వముచేయ గా ఇయ అను రూసను నీద్ధించును కావున - ఇయ్యుడు = ఈయడు = ఈ డు అ్రయ్యిని = ఈయని = ఈని అయస్థక = ఈయక = ఈక లృయసమి = ఈయమి ఈమి ముజ్జు పరమగునఫు డిట్టి యాచేశము భూపట్టలేదు కాన ఈయము జయస్థము ఈయ డు = ఇయ్యండు అను 'ప్రాక్థనాద్యర్థక లూడ్రూపములు సాధు వులు కానేరవు ఇమ్ము - కండు అని నూ త్రమె ొర్టనాద్యశ లూడగ్ద్రూపములు గలుగునని యెల్టుంగునది జీత్సరకత్వమున ఈయ అను నాదేశను గల్లోననుఓం జేశయ్డ ఈయము = ఇయస్ధిము ఈయండు = ఇయస్థండు అనునవి వ్యతిరే కార్థ క లజీరూపములన్న చో సమ్మతములె యగును జీత్తు పరమగునపు డనుటచే ఈయ కము - ఇయ్యకును - ఈయకుండు = ఇయ్యకుందు. అను వర్దతిరేక ప్రార్థనా ద్యర్థ రూపములు (వా చి 3౨ సూ) గల్లవచ్చును భట్టారక చృయు_క్తమగు -ఈయని అనుదానినిబట్టి యిట్లు సువిస్తకముగ వార్థఖ్థచేయంబడెకుగాని యట్టి ప్రయోగాంతరములు ప్రాచీన మహాకవుల గ్రంథములందు లభింపలేదు కావుననే కదా సూరి ఒకానొకచో అని వచించినవాం డయ్యెను ఇశ్సే ముత్తుషంబగు నవు డంతటను ఈ అనునది సర్వాాదేళ మగుట యూహార్రము ఈయ అను నాచేశము ముత్తుసంజ్ఞ గలిగిన యొల్లస్థలములం బ్రస్నకృముగామి నొశాకొకచో నని

(వా శీ ౯౨సూ] ఇవ్వక ఆఅనుదాని విమర్శము 1635 వ్యాకర్హ వివరించుట గలిగెనని చ్రపాంచునది (ఛా సా వే ర౬జంపు) అంత టను సర్వాదేళ మగుట యూవ్యామన'నేల ! అనువదమందే ఎల్లస్టలములం బ్రస _క్షముగామి. అని వ్రాయనేల॥ ఇ్రయస్థ = ఈయ ఇయస్ట గలడు - ఇయ్య్థిండు = ఇయ్యక ఎ కయన్‌ మొడ వ్‌ను గునిచ్చి యంకుళం చియ్యక కయ్య మాడం దగునే నను నీగతి నే చం బాడియే (శశివిందుచరి త్రము) క కయ్యం నివ్పింపంగల యయ్య లకేశాక మిస మందజకేలా ? (విచా శ ౧౨ (నూరశా ని ఈయ = ఈ (హ్రైర్టనాద్యర్థ మందు మూత్ర మే ఈయ అను నాదేశమురాదు) ఉదా, ఈయంగలండు - ఈయండు - ఈయని - ఈయక్క-. ఈయన్‌ - మొ నీ బలిమి నీయని భూమి వలయవతుల (భార ఆది ౧ఆ ౨ క ఈయక (కుక ౫శిఆ ౨3౨ మ ఈయంగ * (ఇందు 3 ఆ ౧౪9) (సూ రాన్సి ఇచ్చుస ,క్రి శ గీ చెలువ్రనకు నియ్యంగోరు న చ్చిగురు బోండి (దకా ౩ఆ ౧౭) గి నిన్నుండాచు నహల్యుకు నెనరు లేదె హృదయ మియ్యదు పతి భీతి నింతెకక (దళా ౭ఆ ౧౧౦౮) (సూకాని పట్టి యిర్వాచీన కవిప్త్ర యోగములు వెక్కు వెలయుచున్నవి కాని ఈయ - ఇయ్య అనువానికిం బరుం నన్నయ ప్ర'మొోూగముతప్పం (ఛ్రాచీన మహాకవి వ్ర యోగాంతరను లభింపలేదు.. ఇృన్లై ఈవుకన్‌ అకునది ఇచ్చు థాతువు నాశీరర్థక లూడ్డూప ముగల. బేర్కొనంబడుచున్నది. ఈవ్రత ద్రు ఇచ్చుథాతువుయొక్క ఆశీరర్థళ రూపము ఇచ్చుతన్‌ అనుడానికి రూపాంతరము చ సరచ్వతీళ్యరుం డు దారత మాకం జిరాయువీవుకన్‌ (ఉ రాంఆ స్ప (సూ కా ని ఇందు ఇచ్చుతన్‌ అనియె కవిప్వయుక్షమేమో+ $! -ఈవుతన్‌ అనుచోటి వుకారమును నిర్వహించు (ప్రాసాడిఘటిత ప్రాచీన మహాకవి చ యోగము లఫింపలేదు ఈవి = త్యాగము. అను కృదంశరూపను కన్పట్టుచున్నది గాణవత నివరణకర్త ఇచ్చునకు = ఇయస్టి = ఈయ - ఇవ్వ అనియు రూపం బులు గానంబడియెడి (గాణ కీయా 33౭ సూ వ్యాఖ్య) అని శ్రానీ యా కీ 0ది ప్రఇకాగనములను జూవెను జేవర వివరంబు తేరువరి తలవరి యెవ్వరు నివ్వరు నవ్వరనంగ (అప్పు ౨ ఆ ౧౯౬ రేఫాతర నీీమాలు దాన మివ్వరు అని వివరణను.లో నుండుటచేం గావలయు గాణవత నివరణశర్త దీని నిచ్చు ఛాకురూవ ముగా విళ్వసించెను కాని కొన్నివ్రతులలో నొవ్వరు అనియున్నది ఆ వ్రతు లలో దానము అనునదిలేదు శాన నిది యప్పళవి సమ్మతించె ననటకు బలనుగు

656 కోళకారుల కానీ శబ్బమువ్యయను _ (336 వీ సంజీ] నుదావాతి శాదు ప్తవ్వం డవ్వల నీకనేమి అవ్వవలుక (రంగశరా ౨) ఇది ప్రమా ణికళచి చ ఊరాగముకాదు డి వనరాళి త్రోోవయివ్వక శొశ్వుటయును రంగ, రా చాల ౮ పొరట) -ఈవదస్ధపాదము వావిళ్ళవారి ముద్ర ణమునం గలదు యూనివ ర్సిటీ ముద్రణమున నిది చూపంబడలేను రంగనాథరామాయణ కవి ప్ర 'రొకగిం చిన వ్యావహారిక శబ్బములలో నిది యొకటి యని యూావజికు వ్రాయ బడెను (నూ విస్తృద 1! ౪౩ 11£ వివ మజియు ఇవ్వక - ఇవ్వని = ఇవ్వరు మున్నగు వశార ఘటిత ప్రయోగములు మతియే ప్రామాణికళవి గ్రశథములందును లభింప లేదు ఈ అనునాదేశమునకుం బ్ర యోగములు గి ఇన్గు నీ పశోమ'ధేనవు నెమ్షళో డ (ఆది ౭ ఆ ౧౦౧) (ప్రాసగతమ్ము క కరుణించి యిండు నాకుం బురోహితునిగా గ (ఆది ౧౪ ళ౪తానీ కూంతులం గన్న ఫలము దగిన వరులకు సద్ధర్మ చరితుల కీ "గాన్సకాదె (ఆది ౭2 ఆ ౮౭ ప "తే.గీ ఈతండొడ్డిన ధనరాసు -లె్వియైరం " బో డిగా నీకు నీ గలవాండ నేను (థా ౨ ఆ, ౧౭౪) క, అని పలుకుచున్న నృపనం వనునకు మజుమాట యీక నశ్రామరస నిఖా నన (ఆది ౭6 ౭౭ వు ఆ-వె ఎజి గి యెలీ గిదీని నె ట్రీగ నగు ఈనినా దు కాప మిచ్చు ఆర ౨ ఆ 330 ఉ తండ్రి పా" లీరని తెంపునేని పయి నెత్తిన నెలత్తిరిగాక ద్రోవామే (ఉద్యో ౧౪ 3౮౪౧) ఈను --ఈవ్ర మున్నగుచోట్ల బా తత్స ౨౬ సూత్రము చొప్పున రావలనీన ఇ త్వము చా. భళ్స ౨౭ సూత్రముచే వారింపంబడును. కాన “ఈని = ఈవి అని ఇ నేరవు శం దేవా ఈవే భక్త పరతంత్ర యేర్పడం గరణన్‌ (శాంతి ౪ ఆ, శింం)ి ను నను(౧గానీ శంభుంగానీ రమే శ్వరుంగానీ గుతియించి యొవ్వరంట (శాశీ౨ ఆ ౮ పు కానిమ్ధు అను దానిలోని ప్రార్థనాద్యర్థక మధ్యమ్మ పురుమైకవచన ప్రత్ట్టయమగు ము అనునది బా సంధి ౮౭ సూత్రముచొప్పున లోసించునపుడు మువర్గక నిమి_త్తకములై వచ్చిన మాము దెియు6 బూర్వస్వర ప్రాన్వతయుం (భా క్రి ఇ౧సూ భూ) బోగా ఈ అను నది నల్చుటచే కానీ బ్బ మేర్చడును (చూ ప్రాఢ సంధి ౨౩స్సూ శాన్‌+ ఇచ్చు+ము = కాన్‌*ఈ+నము = కానిన్గు వీనిమూలనున కొని అనునది జనించె ననియు నందలి దీర్ధము _హ్రస్వమగుటకు విథానన్వు లేమిం జేసి యది (శాన్సి యవ్యా మనంబడుచున్నదనియు దానిమూలరూపమగు కానీళబ్దమంను నవ్మ్హయమె యనందగు ననియు6 గోళక_ర్తలు వ్రాయాచున్నారు. కానీ అవ్య (1 అగు = శాన్‌+ఈ ఇది ప్రార్థనాద్యర్థక క్రి యయైనను క్రమను.గా అవయనుగా మాటీనది ) ౧ కానిన్గు

[హాటక్రి, ౯౩౯౪ సూ] ెచ్చునకు లే. తేరి లగును శిగ్ర? (ఆఅంగికారమును బచెలుపును * * ౨. ౨కాని వికల్పమును అెలుప్టను,.* 4 (సూ కా ని విశల్చ్పము అంగీకారము మున్నగు నర్థములను దెల్పుటచేత సం తము వీనిని గోశశారు లవయనులని తలంచిరి బాలవ్యా _ తే లేరలు తెచ్చున కగు, ౯౩ 9334 వివ కచ్చు = 'శేండు = లేరండు - లెమ్ము _ లేపనము సంజ్తీవని 38౫ వివ తెచ్చుధాతున్చనకు ముత్తుపరమగునపుడు “లే. తేరు అనునవి నిత్యముగా నాదేశము లగును ఉదా అెచ్చు+లజీ = తెచ్చుాడుజ్‌ = లేరుశండు = లేరండు (భా ,క్రి ౨౦ సూ చొప్పున ఉ త్త్యమునకు “అిత్త్యము) "తెచ్చుశలజ్‌ = లెచ్చు+డుజ్‌ = లేశండు = కడు = లిచ్చుూలూట్‌ = లెచ్చు+ము = లేము = లెను (బా, క్రి ౬౧ సూత్ర్తముచొప్పున 'హాస్వద్విత్వములు) తెచ్చు, లూట్‌. = తెచ్చును = లేరశము డీ లేరుము. లెమ్లు అనుచోంబా సంధి, ౪౮౭ సూత్రముచొప్పునము లోవము గల్టుపత్నమున “లే అను రూపాంతర మేర్ప్చడును, ఇన్లైు లెచ్చు+లూట్‌ తెచ్చుగాడుక్థే జు లేశందు = కెందు (బాల 1కి ఇం సూ శ్రముచొవ్చునహ్రూస్వము రాంగా నుడి తొలి వస్వముమిో ద నిరసున్న నిల్వదు (నా సంధి ౨౨ స్సూ లెచ్చులూట్‌ = లేరూడుజ్‌' = లేషండు = తేరుండు ఇన్సె తేన - లేంరన్‌ - లేయలండు = కేరంగ్గలడు లేబడెన్‌ =, లేరయబడెన్‌ ఎ లే వలయున్‌ - తేంవలయున్‌ అేరక = లేక - తేరమి = లేమి లేరనివాంయ లేని వాడు - మొ వ్ర యోగనులుం-క కావున మృతసంజీవని; ర్రేవలయున్‌ కప్ర్రవలన ధృతి వడనీ,, = , (ఆది ౨ఆ సేం) రేగి. ంగంగం చేరం గడలా వీరుండు భగిరథుండు (ఆర 8 ఆ ౭౪) ఉ సారథం జూఛి నీవు రభసంబునం _ బూన్పుము ఘోటకంబులం "దేరం దదీయ వర్మ ము లతిస్ఫుఓ బంధము గాయం బెట్టు 44 ౨ 6 (విరా 9 ఆ ౧౪ర) కః * = జపవిధి నాభెన్చీిన సుఖను తేదు నరకనుం దెచ్చున్‌ (కాంతి, ౮ ఆ ౧౩౧) క లేరక యుండలం జేన్‌ చేరంగాం బొలియు విధి యధీనంబులు గా కారయ విత్తంయబులు 4,4, (శాంతి ౪౮ అ, ౩23) చావు నోవులు చచ్చు నొచ్చుల కగు ౯రి చచ్చు - ఇావల్ళడు = ఇాన్చము నొచ్చు - నోవండు చాలవ్యా నోవ్రము, వతమ్థమాణంబు ద్విత్వంబు అ నొవ్వందు, 33౬ విమ జీత్తు పరంబగునపుడు వాని వువర్ణంబు విభామను లోవీంచు

1633 బా - చావు - నో - నోవ శబ్బములం [98% వి సంజీ ] చాక. ఛావక 'ఛాకును - చావకను నోక నోవక నోకుము - నోవకునుం

సంజీవని 3 3౬ విష[--౯ళసూ వాస్థ్రఖ్య.---ముత్తు పరంబగునపుడు చచ్చు ధాతువ్రనకు చావుి అనియు నొచ్చుథాతువునకు నోచ్చి అనియు నాదేశములగు నని యర్థము బా, క్తి ౮౮ సూత్తముచొప్పున వీని ద్విర్తుక్త చకారమునకు వత్వమ. రాదు ఇంక చచ్చన్‌ - నొచ్చన్‌” నున్నగు ననిష్టరూపము లుప్పతిల్ల వలసి యుండంగాం బయిరీతిని మవోకవి వ, యోగసమృతరూపములు నిద్ధించునట్లు సూరిచే స్తూత్రింప బదెను ఇన్లై గతస్యూత్రములందును విశేషవిధు లుపదేశంపం బడెనని యెటుంగునది. ఉదా --చచ్చు+లజి = 'దావ్చాడుజ్‌. = చావుశకశండు = (లజే జీత్తుగాన “ఉఊిత్వమునకు అత్వము వచ్చెను) చావండు చచ్చులూట్‌ = చచ్చు+ము = చావును. ఇక్లై నొచ్చు థఛాతురూపములగు నోవండు - నోవుము అను రూపముల పాధింపనగును వతథ్యమాణంబు ద్విత్వం బనంగా వాం 0 శీ ౬ సూత్రముచొమ్పాన నోవు అనునది ఊయేలా దులలో బరింవ బడుటం జేసి హ్రస్వ ద్విత్వములు కెల్లంగా నోవండు = నొవ్వండు నోవక = నొవ్వక మున్నగురూస ములు నీద్ధించునని తాత్సరగ్థము "ఉడా --చం, ,4=44* మేనమజంది పౌద్రుం జూ వవికుతె వంతవెంపున నవారణ నీయెదురన్‌,... (ఆళ్ళ 3 ఆఅ ౧౭౭) క నేవకులరైన దానికి నోవకుండీ మిరు లఘుమనోవృత్తులరై (ఉదో్టు ౧ ఆ ౨౦౮ పు లే-గీ, నొన్వం బలుకుదు సభలోనం. జిన్వు కొల్ల కేను గురుకతి జూచి సహించి పోదు (ఉద్యో ౪ ఆ ౨౩ర)ా నొచ్చు అనునర్ధముగల నోయు ధాతువును గలదు క ఆయాసవడుట కను గొని నోయుదు ననుం థాని యిటీ సనుట తగ వగునే(శాంతి 3 ఆ 380) సీ క్రొవ్విన తొవకంయెం గోమలంబగు మోముంరే రెండ ముట్టిన నోయుం దద్ద (నన్ని కు ౬౪ ఆ ౬30)

మ వ్యాయాచచ్చు = నొచ్చుల శాదేశనములగు చావు = నోన్టల వువర్ణము జీత్పరకత్యమున వైకల్పిశముగ లోవీంచునని యర్థము. జీత్తు పరమగు సవు డనుటచేత వువర్శలోవను ముజ్జు పరమగునపుడు కలుగదని కౌాత్సర్యము, ఉదాపాలాచాక = చావక, నోఠ = నోవక ముబ్దు పరమైయున్నను వ్యతిరేక ప్రార నమున వచ్చు కుజ నడుమ నిల్చునపుడు కుజి జీత్తుగాన వీవర్లలోపమం కల్లునని విశదసటుచుచు సూరి చాకునుం - చావకునుీ నోకును = నోనకుము అని యుదావారించెనుు ఉదా _క నాలుగుదిశలం దావ జ్వాలావలి గవినె మ్రంది చానోప మహీ పాలక *,4. , (ఆర ౨౪ ౧౨౭) క, చాకుండ నున్న యొక

[వా క్రి, ౯౬ సూ) బౌ సూత్రము, “వారికా కర్త కర్థముకాలేదు 1089 పరి నా కాతనితోడ భండనము లేదయ్యెన్‌ (విరా 8 ఆ ౧౧౫౯) ప్రద్ధర ంళ చా కుండం వోకండం గౌరవురలకు వళ మె బిట్టుల్కి మూర్చిల్లకుండన్‌, (ఉదోో ౧ఆ 35339) క . ఉదా్పరణమునం జూ నేష్పవాని చనియెడు మానిత నతి 0400, (స్తీ ౧ఆ ౧౧౧) క నో నేనీ నూతు హయ సు కౌనముం జంపు టయు 4224222 (ఖీష ౨ ఆ ౧౯౦) ఉ ఆ యబలాలలామ భవదాస్యము వేడుకతోడం జూచి వు స్పాయుధుచేత నోం బడియె *. *.-(దళశకు ౧౦ ఆ ౪౨ వసూ రా ని (నోగుడియెన్‌ = నొప్పి ననుభవించ) ఈప్ర, చరూగమంత యుక్తముగా నగవపడదు నోన్‌ = నొచ్చువట్లుగా పడియెక్‌ = బౌధవదెకని కాని నొచ్చుటపడియెనని కాని యెస్టైటో సమర్ధిచుళొనవలెను అగున కను కనులకు ముజ్జీత్తులు పరంబులగునపుడు శా నా కానలు విఫెావనగు ౯౬ బాలవ్యా అపడాదర్థి స్యూత్రముచే గాకు వశారంబు వతు 338 వివ మాణం బౌత్వంబు కమ్దు = అగుము = అన్సము = జాము కండు _- అగుండు * అఆవుండు = బొండు నాండు - అనండు * కానండు - కనండు సంజీవని 33౭ విమ;-యథా సంఖా్యాన్యయము చొవ్చున నీనూ త్రము మూండు వాక్యములుగాం జేనీొననగును ౧.-=అగు థాతువ్చునకు ముబ్బు పరం బగునవుడు కాదేళము విభాసనగును ఛా, (క్రి, ౯౧ స్మూత్తముచే ముత్పరకత్య మున “కా దేశము నిత్య నుగుచుగడంగా ముత్తులోనిదగు ముప్పా పరమగునవు డవి విఖావ నగునన్మి నిత్యప్రా _ఫీకి వై భామిళత్వము దీనిచే విధింవంబదెనని యెలటుంగునది ౨హి=లను. ధాకువ్చుకకు జీత్తువరంబగునపుడు *ని అనునాబేళను విభాష నగ ననునది రెండవవాకష్థము కయ్యుది యస్రాఖ్టవిఫాషు 3.--కను ఛాతువ్రకకు జీత్తు వరంబగునపుడు * కాని అను నాదేళను నిభాష నగు ననునది మూండవవాకర్యము, ఇదియు నప్రాప్తవిభామమయె. మైసందర్భమునుబట్టి "అగు ' ధాతువునకు జీడ్తు పర మగునవుడు బా క్రి, ౯౧ స్ఫూత్తముచొప్పునం కాదేళశము నిత్యమనియు, *అను? ధాతువునకున్తు కను ఛాతువ్రనకును ముజ్జు పరంబగునపుడు నా - కాని అను నా దేశములు గల్ల నేరవనియు విళశదదుగుచున్నది, ఈసూత్ర్రమును సరిగా గ్రహింపం జాలక హరికారి కావళీశర్త దీనిని గిర్వాణించుటలో నీక్రిందిరీతిని బ్రమాదవదెకు “ము త్యనో రను కన్నోళ్చ శా - నా = కానా భవన్తి వా (వారి శ్రీయా ౪౯ కార్సి ప్రకృత బాలవ్యాకరణ సూత్రములోని ము్దీత్తులు సరంబగునపుడు అనునది

కింక్త౦0 హరికారికపతమునం గల్లు ననిష్టరూసములం [392 వి సంజీ] సూరి వ్యర్థముగా విభజించి వచించెననియు, ముజ్జీత్తులకు ముత్సంజ్ఞ గలదు గాన ముజ్జీక్తు లనుచో ముత్తు అని చెప్పుట యు_క్షమనియం6 దలంచి హరికారికావళీకర్త యిట్లుగ నపార్థము చేనీకొనెను ఇట్టి ప్రామాదిక ఛ్రామాంశరీ కరణముచేత *అగుి 'ఛాతువునకు జీత్తు పరమగునపుడు నైతము కాదేళము వైళల్పికదుంగానే యగు నినియు అను - కనిలకు నా- కాని అనునవి ముజ్దు పరమగువవుడున్తై తము వైశల్పికనుగా నాదేశము లగుననియు నపార్థము లువ్పతిల్లుచున్నవి ఇట్టగుటచేక వచ్చో ళ్చూచో రగో శ్చొచ్చో ర ళ్చూడుః కా చ్చొరు రతి” (వారి, క్రిథూ 3౮ శ్రా అను కారికలోని అగోః - కా - ముతి అనువొప్పున ఆగునకు ముత్పర శత్వమున కా”దేళనము నిత్యమనియుం బ్రకృతసూత్రముచొవ్రూన అగునకు ముత్పర శత్వమున కా దేశము వికల్పమనియు నున్మ త్త వచనములవ లె బరస్పర విరున్ధూస్థక విధానము లువ్పతిల్లుచున్నవి అశ్లై హరికారికాపతమున అఆగన్‌ - అవన్‌ అగండు - అవ డు అను ననిష్టరూపములును నమ్ము - నండు కానన, కానందు” అను లూల్మి ధమ వురుషమునందలి యనిషస్టరూపములును దుర్వారములగు చున్నవి ప్రశృతసూూత్రమునకు సూరిగారు వివతీంచిన మూండువాక్యముల విధుల కును నుదావారణంబులు ఎ-అగుఎలూట్‌ = శకౌ(ము ౬ కము (చూ, బా శీ ౯౧ సూ శాదేశా భావపమయ్‌నున్న అగుము అనునది నిల్చ్బును బా, అచ్చి ౨౭ సూత్ర్తముచొప్పున (అపదాదసంబయి యళంయుక్త్రంబంణన గ కారంబునకు వకశారంబు నిభామనగు అగును అనుదానిలోని గశారమునకు వకారాదేళశము శాంగా అవ్చుము అను పొథీశరూసపమును నేర్పడును బా, శీ" ౧౦౩ సూత్రము చొప్పున (ఆచ్చికంబులం దంయః యనవులకు వక్రృతమంబులు బవాళంబుగా నగు అవుము అనుదానిలోని అన్చీ అను భాగమునకు జొ” అనునది యాచేశము శాంగా బౌము అను రూప 'మేర్చడుచున్నది ఈవిషయములనే సూర అపదాద్య స్యూత్రముచే,. 4, * అను వాక్యమున వివరించెను, 'అగు+శలూట్‌ = కా+ (డదు = కండు (బా క్రి జంసూ చూ) అని యిట్లు లూణ్మథ్య్యమ పురుష బహు నచనరూపము ప్రశృతస్యూత్రమున వై భామికమగుచున్నది ఇది వా, (క్తి, ఇం సూ త్ర ముచే నిత్యమయి యుండంగాం బ్రకృతసూ శ్ర ముచే వైకల్పిశత్యము నొందు చున్నది కావున కండు అనుదానికి అగుండుి అనియు రూపాంకర ముండవచ్చు నని విశదనుగుచున్నది. అగుండు అనుదానికిం (వా ఆచ్భి ౨౭సూ బా, క్రి, ౧౦౩ స్ఫూ_బైరితినె *“అవుండు - భౌండూు అను రూపాంతరములును గల్లుచున్నవిం

(బా క్రి ౯౬ సూ] “*భిగు - ఆకు-కను ల ముక్టీ త్పరశరూపములు 1641

• అనులజీ = నా+డుజ్‌ = నాంయ”* అనురీతిని జీత్చరకత్యమున “అను ధాతువు నుండి పాథ్షీశరూసములు వ్రశృతసూ, త్రముచే లభించును, నాదేళాభావపకము న అను+లజి = అనుకుజ్‌ = అనండు అను రీతిగల రూవములును నిల్చును కిన్షై నాన్‌ = అనన్‌ చాంబకున్‌ = అనంబడున్‌ నాగలందు = అనగలండు నారు అనరు, మొదలగు జీత్సరళరూపము లెల్ల సిద్ధించును. కను+లజీ = కానేదుజ్‌ ఏ్రానండు * అనురీతిని జీత్సరక కనుథాతు పాథీకరూపము లేర్పడును కానాదేకా భావవతమున కను4లజి = కను+శడుజ్‌ = కసిదు అనురితిగల రూపములు సం తము నిల్బును అను - కనులకు జీత్చరకత్యమున నూత్తమె నా- కానా 'దేళ ములు వై భాషికములుగా విధింపంబడుటం జేసి ముజ్జు పరమగునళ్రుడు నమ్ము - నండు = కానము. గొనంయి మున్నగు ననిష్టరూవములు గల్లనేరవు ప్రయోగములు కేగి... నీవిస్థ నాకు దానీ వగుము నుతియందు నల్ల లేదయ్యె నేని (ఆప ౨ఆ 3౨) ఉదిత ల్రోధుండ వగుమ యొక్కించుక

(ఆక ౧ఆ ౨౨౦) సీ ఆ వె ఆక్మరూపధరుల రగుండని పరిదేవ నయు నేనె, ౨ (ఆర ౨ ఆ ౫౮) క జ్ఞానమున మాన యజ్ఞము నా నయ థాగ్థంబు లివియు ౨౨=౨(ఆక 3 ఆ ౨౨౨) (నాన్‌ (అనన్‌) +అఆయ థార్థ ంబులు వసంతతి ఈబాలు నెత్తుకొని యింటికిం జన్న నన్నున్‌ నాబంధు లందజు మనంబున నేమినారె (ఆది ౫ ఆ ౨౫౯) (నారె ౬ అనం అనారె అనునది యహోబ్దము ముద్రణ సంస్క రృ _భ్యాంతికృత ప్రతీ వ్రము) పద్మక కొడుకుపల్కు విని కూడదు నాక దొరార్డుండ్రై (ఆది ౬ ఆ ౨క౦) (నాక=అనకు చ ౨ ఉత్తరం డని నొకరుండు నాకుము బృవాన్నల సారధి గాన గల్చు (విశా ౫ ఆ ౨౩౫%) నాకుము = అన కము. సుజీ జీక్తుగాన *నాదేశము వచ్చెనని యెజుంగునది కం, ౨ ౨69ది గూ డదునార (ఉద్యో 3౩ ఆ ౧౯౦) (నార = అనర = అననే లేద) క ౨ ధర్మజుం డెమెంయివాం డొళ్కొ నారె యీ యున్నజనుల్‌ "(దో ర ఆ, ౧౩౦) (నార = అనరు కా ఓటనారాయణ 4 టీనావేభవ బంధ ముల్‌ చెలుపబవే (ఉ హరి ౨ ఆ ౧౨౯) (నావే= అనవే ద్వి

మామాట బొంకు నా రాదు గాక యే న్లాంటం బొల్లగునే (బసవ ౮ ఆ ఇజంఛా చ ధర్మసూతి మె త్తని వులి యొల్ల వారలు నధర్మము నీపయిం 'బెట్టునంతపన్‌ వినండును గానండున్‌ బిదప నీకు నాకు మరల్పవచ్చునే (ఉదోోం ౨ ఆఅ, ౧౪) కా దేవా విన్నప మస్మదీయ మిది యక్థిం బుక్త్రులం గ్రానం దో డ్తో వారిన్‌ (హరి ఉ భా ౫ఆ ౫౭వ

206

1612 'ేచిన= నేంచిను వేచి = నేంచి ప్రయోగములు [33౮ వి సంజీ,] వేరుచునకు లి (గ్లాట్టులు ముక్తుం బరం బగునవుడు రు చాలవ్యా చులకు లోసంబు బవాంళంబుగా నగు ౯౭. 33ర వివ _ నేచెను - నేరిచెను నేచును - నేరుచును నేరయ- 'నేవవండుం

సంజీవని 336 వివ ---నేరుచు ధాతువునకు లి (డ్లాట్టులు వరంబు లగునపు డందలి దివర్ణము బనాంళముంగా లోపించుననియు నద్దానికి ముడ్తు పరం బగునపుడు దాని తుది చు వగ్గంబునకు లోపంబు బవాంళముగా నగుననియు నర్థము చివర్ష లోపాభావపతమున "గెలుచు మున్నగువానికివలెనె ముత్పరకత్యమునందు దీని తుది నీగ్ధచ కారమునకు విత్వము కల్లును బవాంళ గ్రవాణముచే నేచుళొను మున్నగు రూపములు గల్లునని సూరి యాళయము శాంబోలును కాని యట్టియెడల రీవర్గలోపను ఫారతాది పౌచీనగ్రంథములలోం గానరాదుుక నీచేంచా శరా ద్య్ధంతము 'నేచుకొనంగలరు (రావా ౧౨ఆ ౭౭వసూ రాని ఇన్లై య౫0దలి లిట్టు భూతార్థక (_కృవదర్థక) న ప్రత్యయమునకు నువపలకణ మనం దగును క కాచికొనివచ్చి తగ నా నేచినయ ట్లచట నచట నిలిపితి మునినా థా చేటును భంగంబును నై చ్చిళ్తేము శోకమునకు నగ్ధంబమయ్యొన్‌ (మౌస ౧ ఆ ౨౧౫) దీనినిజొచి కానలయుం ేతన క్యాన్ధళ రూపదుందును. రు నర్గలోపమును బ్రయోగించెను ఉ నేచియు నేరకకండియును *౨.. త్రోచు 4, (దళకు 98 ఆ ౧౪౦) (ప్రాసగతము) నేరుచుఖలిట్‌ = నేచూూడుజ్‌ = నేచు+ ఎను = నేచెను (బా క్రి ౧ఇస్ఫూ రు లోపాభావపషయమున నేరిచెన అనియె నిల్చును బా ,క్రి ౮౫ సూూత్రముచొవ్వున రువర్ణముమింది. ఉ కారము ఇ కారమయొ్య్తును,. నేరుచు+లాట్‌- = నేచు+డుజ్‌" = 'నేచు?ను = నేచును (భా శీ + ౧౬ సూ) ముత్ప్సరకత్వమున = నేరుచుగలజి = నేరుఖడుజ్‌ = నేరంండు (భా. శీ ౨౦ సూ చొప్పున రువర్ణోకార మకార మయ్యొను చువర్ణ్శలోపాభానపత మున నేరువడు అగును నేరుచు+లజీ = నేరు్టాడుజ్‌ = నేకువయ బా క్ర ౮౮ సూత్ర్తముచే చు వర్ష చకారము వకార మయ్యొను బా క్తి ౨౦ సూత్రము చొప్పున వకారము మింది ఉ కారము అికారముయ్యెను ఇక్లై - నేరన్‌ = నేరు వన్‌ (నుజి) నేరక = నేరువక్క నేరమి = నేరునమి = మిుదలగురూపములను సాధించు ఫొనునది ప్రరోూగములు -=నీ నిలిపెందా నిది పతి నేమి యేరైవ వైపరీత్యం వైనవనరందగునె (సఫా ౨ఆ ౨౨౪) చం. .. ఫారత భారతీ సమం త్రము దళకియంగ నీందను విథారృనన్సైనను నేరంబోలునే (ఆది ౧ఆ ౧౯) ఉ నేరక

[టో క్రి, ౯౮ సూ] పామి అనుదానికి *'వదము పరార్టయముకాదు 1648 చేర నొక్కనిన నీలుగం చేయు *. (శాంతి ౧ఆ ౯౩ ప్రాసగతము) క ద్య్యూత శ్రీడకం గొండొక నేతున్‌,. (విరా౧ం ఆ ౧౯౪) (నేరచుూూదు,ను = నేచు+దు+ను = నేతున్‌, బా, [క్రి ౧౦౮ సూత్రముచొప్పున చుదు అనుదానికి తుివచ్చున్సు చువర్శలోపాభావపవ్‌మున - 'నేరుతును _- 'నేరుతురు = నేర్తురు 'మొదలగురూవములు గబ్టును క, నేరిమిమాటలన తీర నేర్తరె చెళ్లనూ (ఉద్యో ౧ ఆ 360) ఇ్లై లిట్టునందు రువర్షలోపాభావపకమున నేరిచెన్‌ - నేర్చెన్‌ మున్నగురూవనులు నిల్చుసు ఉ. ఈ పట్టున నేను మారయగం బంచుట శెట్టులు నేర్చెం శ్రమ్మజన్‌ (ఉద్యో ౧ఆ ౩3౮౭)

బాలవ్యాకరణ పోన్చనకు దు బృత్తులు ముజ్దుం బరంబులగునవుడు

విపరణము- _ వులోపంబుం బొద పదలును విఫామ నగు ౯౮

38౯ విమ పోదురు. పోన్చదురు పోండు - పోవండు పోన్టను

పాదము - వదము = పొమ్ముం సంజీవని 33౯ విప -దుక్కు (బా ,క్రి ౨౨ సూ) గాని ముత్తుగాని పరంబగుచోం బోవుథాతునుకుది వుివరగ్శము లోవించును ముస్దు పరంబగునపుడు వైవిధిచొన్చున వులోవమును పొద అని శాని పది అని కాని యాచేళశనును బరార్ట్రయంబుగ నగును దుక్కువరం బగునవుడు".-పోదురు = పోవుదురు, ప్రథమ ఫురుమైకవచనమున దుక్కేరాదుగాన వులోవము లేదు ఉదా --వాండు పోవును, ముత్చరకత్వమున ---పోండు = పోవండు పోవ్లూలబీ = పో+ండు = పోండు - వులోపొభఖావపతమున వా చీ ౨౦ సూత్ర ముచొవ్చున అఆ వ్యనుం రాంగా “పోవండు అని యేర్చడును ముజ్జు వపరమగునపుడు..--పోవుశలూట్‌. = పోవచ్చు + ము = పోవుము వులోవమము గల్లునవుడు బా క్తి ఆం సూ, 'త్రముచొప్పున మువ ర్గకమునకు హస్వక్విత్యనులు రాంగ్కా పొన్దు* అనురూపము నీద్ధించును పొద వదలాదేశ మగునపుడు పొదము - వదనము _ అనురూవము లేర్పడునుం ఇశ్లై లూతజ్హధ్యమ డుజ్జు పరమగునపుడున్తు పోవుండు - పాండు - పదండుం పొదండు * అను రూపములు నీద్ధించును ఇట పొదము = పదము అనుచానిని పోనము - పొని అనువానికిం

బర్యాయములనుగా నుడాహరించుట సరికాదని 390ఇ విషయమున విళదీశరింపం బడెను. పోన్చము - పాము” అనువానికి నీవు పోవలె నని మాత్రమే యర్థము, పొదము - పదము” అనువానికి నీవ్రపొన్తు-నీవెంట, నేనును వత్తును అని యర్థము ఉభయక_ర్హృక ్రార్ధనాదర్ధళ౪ రూపమగు పోవ్రదముి (బా, క్రి3ం సూ

క్షే6క్తత పోయితివి = పోతివి అర్వాచీన కవిసమ్థుతమం [33౯ వి సంజీ] అనురూవమందును. వులోవను చావట్టుచున్నదిం దనుజుల శోధించి చంపుధరు యిరువురమున్‌ (ఉద్యో 3౩ ఆ ౨౯౫) ఇట్టివి యుభయ శర్తృక 'ప్రార్ధనాద్యర్థకము లనంబడును ఇట్టి క్రియకుం గ్గ యుభయార్థకమగు “మనము శబ్దము, కిది బవాంవచనాంతను, పాదము - పదము అనువాని యందును అ త్వము చూవట్టుచున్నను నవిగాని పొదండు - పదరిపి అనునవిగాని

పోవుదము' అనెడి యుభక_ర్తృక ప్రొడ్థనాద్యర్థళో తరు పురుష బవహాంవచన రూప మునకుం బరార్ట్రయములు శానేరవు వదను పొదము అనునవి మథమ ఫురు మైళవచనములు వదండు = పొదండు. అనునవి మధ్యనముపురగుష బవానచనాంత ములు ఇవి యుభయక_ర్హృకములు కావు యుష్యష్క రకములు, అందలి అ త్వమునుహినుచే నస్మదర్థ సాహిత్యము వ్య్యక్త మగుటమాత్ర,మె విశేషము ఓదండు - పొదండు అనువాని సామ్యుమున పోవ్చదండు - పోదండు - చూతండు * మున్నగురూపములను సోమనారాధ్య వ భృతులు వ, యోగించిరి పాొదడు ౨ పద డు = పోనవుదండు = పోదండు అనువానికి పాదము - పదము అను నేక వచనరూపము. లున్నటుంఎ చూతండు - వెదకుదండు మున్నగువాని కేకవచన రూవమం లెచ్చట 'నెన్వరును బ్ర యోగించి యుండలేదు (చూ 30౬ విష)

వ్ర యోగములు.--క మేదిని నిలుతురె క్రమమునం బోదరుగా "కెల్ల జనులు6 బోవు తేరువునన్‌ (ద్రోణ ౨ ఆ ౨౯౮) నసీం, 4,ఆ-వె , 4004, ఉగ్రభావ మేల నీకు వలనె నెటువోదునింెట్లు (ఆర ౨౨ఆ ౮౨పు చ ,, మనకన్‌ ధన మిచ్చునేవి ని మలం గొని పోద మిప్పుడని,., * (ఆరణ్య ౨ ఆ 366 వు క అతుల తపోవీర్య బలో న్నతిం బోదము గంధమాదనంబునకు . 44968 (ఆర 3 ఆ, ౨౮౮) చ జలరుహనాభ రమ్యగిరిసాను వనయుల వేట క, పోవలయు. నడ్డవడియెడు.. దీవస మెదంగలిగెనేని విరా 3 ఆ ౧౩౪) కం. . నీ వినూట లుడిగి పొదపొ దమనిఃన్‌ (కర్ణం౨ ఆ ౮౮) క, పదపదండంచు దికలం శ్ర క్రదలలో నిర్వ ఇ ఆఅ, లవ దుక్కు- షరమగునప్పటివ లెనె తివర్గకము పరమగునప్పుడును *పోన్చ థాతువు

తుది వువర్థ్యమునకుం బాతీకలోపవము నర్వాచీనకవులు చ్రయోగించిరి మ అన వాభ్రవ్వుండు నిట్లు తవ్ప దన నావో కూటి మాత్రంబునన్‌ మనమే యమ్హుడు పోతి మో యితనికిం కోపంబు గాదంచుం*.* *“(వరావా, ౧౦ ఆ 38వ) తివర్మశము పరమగునఫుడు 'పోయి యివర్శము వైకల్పిశముగా లోవీంచును, ఉదాహాపోతివ =

[బా (క్రి జ౯-౧౦౦ సూ] ఆం-భా-అి బనవవుకాణోదాన్ఫాతి పొరపాటు 1615 పోయితివి, పోతిరి - పోంయితిి!ి పోతిని - పోంుతిని 'పోతిమి = పోంణతిమి బుద్ధి పుట్టదో నే నెటు పోతి ననియె (బనవ 3 ఆ ౧౮౪౮) క సీఠారామ సుతా విడి పోతేసుకునూర - (లంకా) చ కటకట మోసపోతిగచె కన్నులు మూయు మటన్న, (సాననం) (ఆం భా ఆఅ. క్రియా ౭౫ సూ) బకవవురాణమునందళ్‌ తృతీయాశ్యాసమున ౧౪౮ పదర్భిమునం చ్రైప్రరొరాగము కానరాదు ఉదాహృత పదుభాగమున ఛందోభంగము అందలి పోతి అనుచో పోయిళి అని సవరిం చినచో భఛందోభంగము వారించును ప్రాచీన మహాప్రబంధములం డిట్టి రూవములు మాపట్టలేదు. కొంద తాధునిక కవులుపోతివి - సోతిరి యితా్థదిరూపంబులు వర్షహీనంబులుగా తను కబ్బంబులం బ్రయొోగించెదరు. అయ్యుది యతిపావాసంబు, చ, + అక్కడి కేలపోమితి మహో గుణభూషణుం గోలుపోయిలిన్‌ (వోణ ౨ఆ ౨౮౦) చ పలుకునె యిట్లు గొంతి విని బమ్దైర పోయితి మిం , ౨. (ఉద్యో ఈ ఆ ౨౨ (వాగు ప్ర క్రియా ౯౯ సూ వ్యా 3౮6-3౮౫ పుద్వి, ను) అగు పోవుల కడ ఛ్రాల & ద్వక్రంబులు పరంబు లగు నవ్చుడు యకారంబగు ౯౯ బాలవ్యాకరణ వతుర్టమాణం బ్వెత్వంబు అంంం౬అఐ అఆయిరి = వివరణను వఐరి పోం౫ః - పోయిరి _- పోయెను = పోయెడు కళ విషయము అగునకు వక్రంబు గూడుచో దీర్ధంబగు ౧౦౦, వత్యుమాణంబు ద్విత్వంబు ఆయెను - అయ్యెను, ఆయెడు - అయ్యెడు సంజీవని, 86౦ విమ--౯౯ నూ వ్యాఖ్య --అగు థాతువ్రుయొక్కయు నందలి గకారమునకు వకా రా దేళశముగల్లిన (భా ఆచ్భి ౨౭ సూ అవన్లీ థాతువు యొక్కయు పోవు థాతుశ్రయొక్కయు తువియథరమునకు (గళశార వకారము లకు 9 కారాది ప్రత్యయముగాని ఎ కారాది ప్రత్యయముగాని వరనుగునపుడు నిత్యముగా యకా రాదేశ మగును ఉదా.-ా-అగుగౌళ్త = అయ్‌ఉ+ఖ్ల = అయి దీనికి బాల క్రియా ౧౦౩ సూత్రముచొప్పున వి" ఆదేశము వైకల్ప్సిముగం రాలా వి అను నగు ధాతున్త్యాంత రూప మేర్చడును ఆగు*ఇ+(బా క్రి ౧౭స్ఫూ రజ (దా, తత్స ౨౬ సూత్రముచొప్పున రివర్శకోత్వమున కిత్వము) అయ్‌+ఉ+9+ రి=ఐ అయిరి బా, క్రి ౧౦౩ స్మూత్తముచొవ్పున అయి అనుభాగమున వై కారా 'దేశమురాంగా ఐరి అనురూపమేర్చడును పోవన్చ+ఖ = పోయ్‌+ఉ+9 = పోయి, పోవ్చళధరి = పోయిరి. పోవ్స+ఎను ఇ పోయొును, పోవుఎడును = పోయెడునుః

1646 అగు - పోవు ల కడ్యవ్రాలకు యకారాదేశము [3౮౧వి, కల్ప] ౧౦౦ సూ వ్యాఖ్య --అగుథాతువువై ఎ కారనుం నిల్చునవుడు 'అగుి ధాత్యశారమునకు దీర్ధం బగును అగు-ఎను = అఆయ్‌+ఉచ+ఎను = ఆయ్‌+ాడ, ఎను = ఆమెను బా ప్రక, ఒ సూత్తమువొవ్వున యకారమునకు ద్యిత్య్వము రాంగా ఆయ్‌ *య్‌+ఉ+ఎకు” అని యేర్చడును ఈనిమయమనునే వత్ణుమూణంబు .

• " అను వాక్యముతో సూరి వివరించెను బా, సమా ౧౩ సూత్రము చొప్పున ఆ అనునది హ్రన్వము కాంగా అయొర్టనుి అనురూపము నీద్ధించును ఇక్రై - అగు+ఎడును = ఆయొడును=అయ్యొడును ఆమయొనను - అయెొ్యుదను - మున్నగు రూపములను సాధించుకొనునది వ 'యోగములు.ఎకీ 4 ౨ *ంఎలుంగ నాక ర్సి త్వం బయినది నలుగురు కార్డకు లయు మోశణ మెట్లు నిర్మ లజ్ఞాననిథీ (ఆది ౮ఆ ౨౯౮౪) చ ఆయ నయ్‌ను డౌ సవితృవట్లు విఖండిత పథయతిద్యయుం డంిన ఖగేంద్రునట్లు (సథా౧ఆ ౧౪౬౧) చ భయంకరం బంిః యదువృషి భోజ కుకురాంధక వాహినియుం గలంగెని ర్టయతర (భా ౨ఆ 39) క ఈయున్న పౌవమ్యపాలికిం బోయి కడుం "బెద్దదవ్వు పోయిన యట్లు (ఆది, ౧ఆ ౧౧౭) ఆ-వె కలందె యిది నినంగం గడు నఫూర్వం బయ్యె

• (సభా, ౨ ఆ, ౨౦౮ చ అనంతుండు మాకు బ్రసన్నుండయ్యె డున్‌ (ఆది ౧ఆ ౧౦౫-౧౦౬-౧౦౭) క అయొస్థుడ 'ఖేచరులకు వెజుం గయొ్యుడు చందమున నట్టి యవసరమున బల్‌ కయ్యము గురునిబలముతో నయొ్య్యు యుధి స్థిర బలోచ్చయంబున కధిపా (ద్రోణ 3 ఆ౨౩౭)క చని యక్కుమారుం జేమ య్యెనొ యి_ల్తెటంగెటింి మనకు నె యదించుట (విఠకాణిఆ ౨3౬) ఉ అక్కడి శేల పోంయితి మహా గుణభూవమణుం గోలుపోయితిన్‌ (దోణ౨ ఆ ౨రంచ, ఎంత చిన్నపో యితి మదినెంత వంత గల దీయదు వీకలు నేల చాల థీ రతం దరలించి చిత్తముల 'రాజెద రన్న ము5రి యిట్లనున్‌ (ఉ హరి ౪ ౪౮ ౮ పు ఉ ఆయవనీ సురాసుక్రచయంబు , * జీవముల్‌ పోయిరి ఫొంద టోడి చెడిపోయిరి (నన్ని,కు ౨ ఆ ౨౦౧) నన్నయా _క్వచి ద న్యస్య నాన్యస్య లోపో దీర్ధళ్చ కుత్రచిత్‌ కెళణ విమ (విక్స అజం ౯౦ కారి అవో 3౬౪౫ ఫ్ర కల్చతరువు 8౮౧ విమ _-ఈశారికకు ౨౧౦ *₹1 విషయమున వాస్ట్రఖిస్ట చవయంబడెనుు, మొగసాల = మోనల మొగము = మోము ** ఛా 'నేనెన్‌ = ఛావ నేనెన్‌, నోవ నాడెన్‌=ఎనో నాడెన, నచాక ఎ మజవక్కు నేర్తుకు ఇత్యత్ర "శీఫలో వే నేతురు ఇతి చయోగోవి కనిసమ్హతః ” (అవో 3౬౭

[బా, (క్రి, ౧౦౧ సూ] మజవకుము = మణాకము - తిక్కన, కే67 ఫు), అను నహోబల వ్యాఖ్యచొప్పున చావు నోవుల వువర్ణలోపమును. నేరుచు ధాతురు చు వర్షలోపము మున్నగునవి క్వచి దన్తర్ప న్యేళ్యాది వ్రళృశసూ త్రము నకు లఖ్యము లనవచ్చును. తక్కిన చచ్చు - నొచ్చులకు చావు - నోచ్చలగుట మున్న గునవెల్ల “వర్లాగమో విశేష!... ....ధాపేయ మమితా... .....భూయనీ 'దేళ్యశ్టేమ 24. ..మున్నగు. 3౨౮ విషయవు సూత్ర్రములకు లత్ష్యుములని శ్రపాంవవలెను, అక్ష “విలుచు మొదలగు వాని” కీత్యాది సూరిసూ త్రము నకు (౧౦౧ నూ్తూ క్వచిద స్త న్యేత్యాాది ప్రశృత కారిక మూలమని గ్రహింపవలయును, ప్రరాకాగములుపిలాలే-గి, పంచి పనిగొని కడిమిమైం బగఆ గెలుము (విరా, ౪ ఆ, కక, లేగ, నీకు నే దానీ నగుదు వన్నిదము సటి గలు పాఠ్యాను, (ఆది, ౨ ఆ, 39), చ ఆనుసము సతస్థవిస్ఫురణ నాడినమాట నుతాకు మన్న నీ యనుజుల నల్వురం గడవు మర్దుకుం జేంతకు సమ్మతించితిన్‌ (ఉద్యో, ౮ ఆ, ౭0), ఇట్టి తిక్కయడజ్వగారి ప్రయోగము ననేక లనుసరించిరి ద్విపద, నమి పోయె దము సుమ్మము మతాప మమ (బస, 3 ఆ, ౪౮౦౭), క, అమరంత నెప్పుడు మజాకు మయ్య ముకుందా (హరి. ఉ, భా, ఆఆ ౨, ఉ, బాంధవ మెల్ల ప్రానం దలవందగు నాత్మ మతాకు మింక (భాన్క, యుద్ధ, ౧౭౭౦ వు, క, వీలువుండు తడ యశ కర్ణుని బలవిక్రమళాలి యతండు (ద్రోణ, ౧౪, ౨౦) క అలయశ తలం చితిం గాకిటు. నిలుమి నీరణమునేంత నిజయగునేనిన్‌ (ఉద్యో, ౪ ఆ, 3౧౨) చ, నిలునిలు మెందుం బోగలన్స నీవిటు (ద్రోణ, 3 ఆ, ౫౨పు ఉ బుద్ధులు వెప్పు జెల్ల నటు పోవిడు మెమ్లైంునైన .. .. ..(విరా ౨ ఆ, ౭౬) లేంగీ వేల్పురా య౫0దుముఖ: జూచి వెజక చెప్పు, (కాళీ ఈ ఆ, ౨౨౭౮) లేగ, వెజస మని తన్తుఖంబున నెలుకుజేని, (శా$, ౫ ఆ, ౭౧) వెజపండుండు, (శాళీ, ౫ ఆ, 8౧౦) ద్విపద, తొల తొల డనుచును దోవ కడ్డంబు నిలిచి వాచజవళక నిలు నిలుం డనుచు (బసవ, ౫ ఆ, ౫౨౨౦) నీ, కట్టంగం దొడం బూయం బెట్టం గొజుంతలేక, ,.

• = *=(నిర్వు, ౧ ఆ, 3౮ ప) (తొడన్‌ = తొడంగు ధాతు నుబ్యంత హూవము,) వీలంచు మొదలగువానికి నుత్తు పరంబగునవుడు కడ వ్రాయు బహాుళంబుగ లోవీంచు, ౧౦౧. చాలవ్యా, వీలండు = పీలువండు, వీలుము - వీలువుకు, లేచునకు ఏం [వివ మంజ్జు పరంబగునపుడు చు లోవంబగు, "లెను - 'లెండు, వీలుచు - నిలుచు - తలంగు = ఇత్యాదులు, సంజీవని, 8౮౧ 1 విమ:--వీలుచు మొదలగు ఛాతున్రలకు ముజ్జీత్తులు పరంబులగునపుడు వాని తుదియత్షరము బహాుళముగా లోవించును, విలుచు,

1618 “ఆం = భూ” శేతన = లేవన్నెత్తన్‌ = లేన్తెత్తన్‌ [85౧ 1వి, సంజీ] లబీ = విలు+డుజ్‌ = వీలండుు లజీ జీశ్తుగాన నది. వరమగుచుండంగా చువర్షము లోవించును, మిగిలిన “వీలు అనుదాని తుది *'ఊి కారము (బా కీ" ౨౦ సూ) *అి కార మయొక్థనని యెజుంగునది. దాని తుదివర్ధము లోవీంవని వత్తు మందు (విలుచు+లజీ = వీలువ్‌ +ఉ+డుజ్‌ = పీలువంయ,). “అత్య - వత్మములు కాలా *విలువండు ” అనుకూవము నీద్ధించును ఇళ్లై. విలలంచు+శలూట్‌ = వీలం+ ము = పీలును, థాకువు తుది *చుి వన్మము లోవింపని పశతీమున బా - క్రి = ౮౮ సూూత్తము చొవ్వున *చు వర్మ చకారము వకారముకాంగా *పిలువుము ఆను రూన మేర్చడును, ఇళ్లై “నిలుచు ఛాతువునుండి నిలందు = నిలువందు, నిలుము = నిలువుము, మొదలగు రూవములును *“తలంగి ఛాతువునుండి తలండు = తలంగండు, తలము = తలంగును మొదలగు రూవములును నీద్ధించును. *లేదు ఛాతువునక ముజ్జు పరంబగునపుడు చు లోవంబగుం "లెను - లెండు” అని సూరి వివరించు టచే నద్దానికి జీత్తు పరంబగునపు డంత్యవర్గలోపము రాదని తాత్పర్యము, ఉదా లేచువలజీ = లేచుఖడుజ్‌ = లేవండు, దీనికి “లేండి అనుపరాష్టియ రూపము గలుగదని యెటుంగునది, బనాంళగ్రహణ మహిమచే నిట్టి యగ్ధవిశే మము లభించునని సూరియాళయము కానోవును, తిమ్మకవి యీసూరి వ్రాశకు విలమ్‌ణముగా వివరించెను, “ఆ-వె, లేవ నెక్తుటయును జావక యుండుట వెజన కందుటయును మఆివకుంట నొవ్వనేయు టనెకు నుడువులం గల నకా రమ్ము లోవమొందు రాజమకుట. "లే నెట్టను. తనతో నల్లిన వాణి పాదములమి: దన్‌ వ్రాల లే న్నెత్త నొ య్యశం బాళ్ళాత్య నిజాష్థ్ర తన్గుఖములం దన్యోన్య మొక్కంఫ్థు చుం బన ముబ్బంగం జకుర్తుఖత్యము ఫలీంపం బొక్క పద్డాననుం

దు,.444444(కవులవష్టము, సర్మ్వల, ౧ ఆ, ౧౭౨౩-౧౭౩0 జీత్తు పరంబగునపుడు "లేచు ధాతు తుదివర్గము లోవీంచునన్న చో *లేండు = లేరు” నున్నగు లజీ రూపము లుప్పతిల్లవలనీ యుండును, ఇట్టి రూపములు స్ర్రాచీనదువో కావ్యములందుం గన్నట్ట లేదు, (చూ, విస్తర, 10, ౭౧ 1 విష) (ఈ3ెమ్హళవి యుదావాతిని గాణపక వివరణకర్త న్వీకరించెను, గాణ, 36౫% వుట, సూరి యుడాహరించిన “లెన్ము - 'లెండు అనువాని ప్రక్రియ న్మీక్రిందిరీతి నరయునది, *లేచు+లూట్‌ = లేశము” అనుచో బా - క్రి - ౬౧ నూత్రము చొప్పున దీస్ట నునకు హ్రస్వమును “ము” వర్గ్మశనమునకు నూముడియుం గల్లంగా. “లెమ్ల. అనురూపము సిద్ధించును. ఇళ్ల

• నేదుశలూట్‌ = లేశడుజ్‌” అనుసవ్రుడును ₹”ా = శీ - ౪౧ నూూత్రముచేతనే దీర్ధమునకు హ్రూన్వము రాంగా “లెండు” అనురూసము లభించును. నుడి తొలి

[బా క్ర, ౧౦౧ సూ,] *తలండూి తలంయ ఛాతుజన్యము కానేరదు, 1640 ్రాన్వము మిాందిదిగాన (బా, సంధి, ౨౨ సూ లెడు అను ఖండచిందు ఘటిత మగు ననిష్టరూపము గలుగ నేరదు, ఈయంత్యవర్గ లోవమును సూరకవియం నక్కింది రీతిని వచించెను, క నిలువుము విలువుము కొలువుము లువుము. విడువు మనంగాం దగిన బవాళబ్ద్బం బులకుం దృతీయవర్గము తొలంగిన దోవంబు లేదు తుహినాంళుధరా, (కవిసం, వ్రథమతరం, ౧౧౪ వ ౨౧ లతణము )

“కవిసంశయ విచ్చేచాది త్రంథళర్తల యభిప్రాయమునం 'జేశీ యీపిలుచు వళ్చృతిగణంబులో నన్ని థాతువులును చువక్షాంతము లే గ్రహింపందగినట్లు ధ్వనించు సని కొంద ఆందురు, కాని బాలవ్యాకరణప్కస్తోంబులు కొన్నిటిలోం *“దలంగిను కొన్నిటిలోరీదలంచదును ము ద్రింపంబడియె, =... +సుధీముణులం శోధింతురు గాక” (వాగు, వ్రః జీయౌాః ౧౦౧ సూ, వాఖ్య) అని గుషప్తాస ప కాళికలో వ్రాయం బడెకు, దీనిని బేటీ కా వ్యాఖ్యాత స్వీకరించెకు. (వా, సా, వే క్రియా, ౧౦౧ సూ, వ్యా ఉభయులును బా-సంధి- ౧౩ సూత్రము నుదాహృతులలోని “మిరు తలండు అనుచో. బంిరీతి నే ఛ్రానీరి 'వేటికాక ర్త బా-గు - వ, - వ్యాఖ్య నెక్కించుటకన్న విశేషమేమియుం బరిశీలింప లేదు గాని యింకను దృఢముగా * కలం డనునది సూరిమతమున తలంయ - తలంగు ఛాతువుల మధ్యమపుషపబహువచన రూపములలో నేదియన్నను బాధ లేమ” అనివ్రానెను, (బా, సా,చే సంధి,౧౩ సూ, వ్యా గుప్తార్థప కాశికాకర్త “కొన్నిటిలోం “దలంచునుి ము చి ంవంబడియెనని ఛ్రానేనేశాని బాలవ్యాకరణ నుద్రణములలో నా చూదినంతవజి శే వృస్తకమం దును సూరి యుదాహరిందిన వీలుచు ప్రభృతులలో “తలందు అనునది'లేద, “తలంగసి అనునదే యున్నది, ఒక్కగుప్తార్ధ పృశాశికా వ్యాఖ్యాతమాత్రము కొన్ని ఫుస్తకనులలో నిట్లు కొన్నిపు.స్తకములలో నట్లు గలదని వ్రానితినిగదా యని తలంచి కావలయును నీస్తూత్తవు వివరణమున సూరి చూవిన పిలుచు ప్రభృతులలో “తలంచు అనుదాని నిల్పి *తలంగి అనుదాని9 దొలంగించెను. (బా, గు ప్ర, 3౮౬ ఫుఎ తుదికి నూరి జీవిత కాలమున ము ద్రిలేమగు వ్రథమమను ద్రగామునందును దానికిం "గేవలము సరియగు ద్వితీయముద్రణమునందును “తలంగు' అనునదే యున్నది గాని “తలంచు అనునదిలేదు, “తలండు అని ప్రయోగించిన య్యాక్రింది మహాకవి వ్ర, యోగములందెల్ల “తొలంగుండూ అనునర్థ మె సందర్భపదును గాని *“తలంపుండు” అనునర్థము సందర్భపడదు, వేయేల తలంచు ధాతు *చుి లోవమునకుం బ్ర యోగ 'మొక్క_యేని "లేదని దృఢముగా జెవ్పనగును, స్వవాదానుకూల్ట్రముననై గుప్తార్ధ

ళల "శ లి తిక్యర్థ్థ తలండు తలండనిన కతివయకవుల గద్యంబుల యందలి వపయోగం

1650 “ఠతలము-తలండు అను తలంగు ధాతురూవ వ్రయోగములు [3 ౧ వి, సంజీ.] బులుమా త ముర్ధసందర్భమునుబట్టి తలంగనకపు సాధకంబగనుగాని తలంచునకుం సాధకంబుగాం గనంబకుచుండ లేదులి (బాగు, మ౨౭౪ఇ ఫుట పవ్ర,యము, 3రూ ఫు ద్వి, ము ద్రఎఅిని వ్రానీన ఛ్తాత సత్యము కాదు, పద్యములందె యట్టి వ్ర రుకాగ ములుగలవ్రు “తలంగు(వ్రుు=తలుంగు, ఆ - క్రి- (దీనికిం ట్రార్ధనాద్యర్థమందు “తలల (వుము, తలము, తలంగ(వుండు, తలండూుి అనురూపములును ఈయర్థము ననే యామ్రేడితమున “శలతల్క తలతలము, తలకలండు, తలండు-తలడు అనురూస నులును నీద్ధించును) తొలంగు - అహరిల్లు, *.=4. చం 4, 444ంమవ్వపుం దీలగె లాగి వు వ్వ లొరులు నోయ నింకం దలవుండని యొచ్చుగ జంకె నేయు చున్‌, (నిర్వం ౮ అ, 3ళీ,) క, లలిత కమునీయ మహిమల నెల నాగయు సఖులు గలినీ యేతేరంగ ముం గల నడిది కంచుకులునుం దలకల మనం బతి.మయుం జతుకతరముగ నడభెన్‌. (నిర్వ, ౮ ఆ, ఇరు) (యతి ప్రానస్థానగతము - తిక్కన వృయోగముంం) క్క, వలరాజు దండు వెడలంగ బలములు నియమించు నైన్యపతు లెను రక5౯ా తలకలండను నెలుంగసల ,క్రియం గలకల నెలుంగచ్చె నెల్స కడ రాచిలుకల్‌, (పి, శకం, ౨ ఆ, ౧౩౧) (తలకలండు = ముందజుకు నడున్ఫుండు అనిభావము ) క, తలతలమను వ్శజృంబులం దలతలమను నీదు రదనతతి, (సారం, ౨ ఆ, ౨౨౨) (రదనములు వ్యజములకు దలతలం డకుచున్నవి) చ, తలకల మంచివాండవుగదా గురువు త్రుండ వంచు నిన్ను నోం బలుకక యున్న....42.2,(భోజరా, ౮ ఆ, ౨౨౯౬) ఈ వల్లన 'బాలకులని మన మల్లవరులు వెనంగి వేండు మడిని9 వీల్‌ బల్లిదులు తలండు తలండని చెల్లా చెదరైరి పాతి చిక్కిన మల్లుల్‌, (భాగ, ౧౦ స్కం, వూ, భా, ౧౩౬౭ఎ” (నూ, రా, ని) ఇందుదావారిందిన చ'యోగపరంపరలో నొక్కటనైన “రలంచుో ధాతువు సందర్భవడ నేరదుగదా, 86౧ విషయప్రం గల్చ్పతరుక్ర్టలో నుదాహరింవంబడిన తలంగు - తలవు - తొలంగు = తొడుగు మున్నగు చువర్షాంతే తర స్టలములందును నంతవర్శ లోపము చ, యోగప్ర, నీద్ధమై యుండుటను జూచిఫొనక గుప్వార్గవ కాశి కావ్యాఖ్యాత త్రొక్కిన యీమార్లము కేవలము నపరిశీలన మూలక మనుటలో సందేహము లేదు,

లాంతిచో సహితము, కాచేళాదులు కానంబడియెడి,

చాలన్యా ౧౦౨, కళ వినవు కానవుతను = కాతను, అగుట - కావట, అగుడును - శావుడును, కానను = కావునను, అనుడును = అన వుడును - నావుడును, ఇణ్యాదులెటుంగునది,

[చా శ్రీ, ౧౦౨ సూ] ముత్తుకానిని పరమైనను “కా దేళాదులువచ్చుట, 1651 సంజీవని, 3౪౨ విమ--లాంతిచో సహితమనంగా ముత్తుపరనముందు. "లేక

న్నను దదితక ప్రత్యయాదులు పషరముల్రైయున్నపుడును వా) ద్రేశాదు లసలా బాం క్రి ౯౧ స్యూత్తము "మొదలుకొని వెప్పంబడిన కాదేశాదులు కా - రా - చొరు - దూడు-= ఈ. లే - లేరు. చాన్చ-చా- నోనవు- నో = నా- కాన - మొదలగు నాదేశములు మున్నగునవి మహకవిప్ర 'యోగములందుం జూపట్టు చున్నవిగాన నట్టివాని నట్టి మహో కవి ప్రరుకాగానుసౌరముగా గ్రహింపవ లెనని కాత్పరర్థ్యము, ఉదా శావుతను:-- అగుథాతువ్రవకు జీత్తు వవమగునవుడు నిత్యముగాను ముబ్బుపరమగునపుడు వై కల్చిక ముగాను * కో దేశము విధింపంబడెకు, (భా, క్రి, ౯౧-౯౬ సూ), అట్టి “క్రో బేశమును డానితోపాటు “వ అనునదియు నట్టి ముత్తునకు భిన్నమైన యాశీ రాద్యగర్దక ద్రుతాం తతి ప్రత్యయము (భా, క్రి, ౨౬ సూ) పరమగునపుడును వచ్చెనని యెఆుంగునది, అందు "వి అనునది రాక కేవల “కా దేశమునూత్రము. వచ్చినచో 'శాతన్‌” అను రూపమేక్చడును. అళ్లై ముజ్జుపరమగు నవ్పటివ లెనె భావార్థక ట ప్ర తర్థియము (బా, చీ" 3 సూ) (ముక్తుకానిది పరమగునవుడును వైకల్చకశము గాం కా దేశమును "శ్రీ అనునదియు వచ్చుటచేత 'ఆగుట = కావుటీ అను రూపము లేర్చడును. ఆరీతిగనే

(వాాశక్రి 6౨ స్ఫూ యానంత ర్యార్ధక “ది ప్ర తస్టయము పరమగునపుడును 6శ్చా చేశమును *వి అనునదియ వైకల్పికముగా వచ్చుటచేత *అగుడును - కావు

డును అను రూవములేర్చడును, ఇట్లు సూరి యుదావారించెనేకాని కావుడున్‌

అనుదానికిం థ్రౌచీన కవి వ్ర యోగము లభింపలేదు, పంిరీతినే “అగు థాతునవ్చనకు

భావలతణార్థక ద్రు తాంత 'ని ప్రత్యయము (ముళ్తు కానివి పరమగునఫుడును “కా”

'జేళముకు “వ్ర అనునదియు వచ్చుటంజేసి “కాన్రనను అను రూప మేర్పడుచున్నద్ది

అందు *వుి అనునది పాఉశమై రానవుడు 'శానన్‌ అను రూపమేర్పడుచున్నది,

ఈరీతి నేక్చడిన *శాననుీ అనునది భారతమున బ్రయు_క్తముకాలేదు, “కాన్‌ +అి

అనురితి నేర్చడిన కళయగు “కాని శబ్దముమాత్రమె తిక్కయబ్వచేం బ్ర రెకాగింసం

బడెను, (విస్తర 1 ౭౮ వళ్ళి, మ, ధృత రాస్ట్రందును బుర్హులు న్వనము గుంతీ

నందనుల్‌ నీంవాముల్‌ మతి నూహింప నసీంహమైన వనమున్‌ మర్చింతు "రందున్‌

వనా వృత వృ త్తంబులుగాని నీంవాములకున్‌ వేగంబ చేటొందుం గా న తగం

బొందుట కార్భమో యుభయమున్‌ సంతుష్టిమై నున్కికిన్‌ (ఉద్యో, ౧ ఆ, మ్మా

అర్యాచీనళవులు వై రీతి నేక్చడిన ద్రుత ప్రకృతిక * కానన్‌” భబ్బము'నే గ్ర రొుూగింతురు,

పయిరీతి నున్న భారతవతసమర్థనము నరయక సూ, రా, నిఘంటుకారు లీ జీ ందిరీతిని

ఛ్రానీకి “శాన, అన్య, ద్రు, కౌవున (1/ అగు, ఇది * కావునన్‌ ” అనుదానిలోని

162 నుత్తుశానిది పరమైనను 'కోడేళాదులువచ్చుట [36౨ వి, సంజీ)] “వ్రలోవీంపంగా మిగిలినరూపము, కాని భారతమునందలి యొక నిస్ధారక ప్రకా గములో కళగాం గాన్పించుచున్నది) కాంబట్టి, కనుక, మ, ..4444.=అటుగానన్‌ మౌని గాం డారయన్‌ (చంద్రా 3 ఆ, ౧౧౫ ప కం. రసభావా ద్యుప నిబద్ధరసములు గానన్‌ (నరస, ౫ ఆ, ౨౩౦ వ), మం4.44444కౌ న తగంబొందుట కార్య వ్య్యయుభయమున్‌ సంతుష్టిమె నున్మి=కిన్‌ (ఉద్యో. ౧ ఆ, 3%ర్పాలొ (నూ శా, ని, అనుధాతున్సన కాసంత రా్ట్టర్థక ఛదురౌంత “దు ప్రత్యయను (బా, (క్రి, ఈ౨ సూ) (జీత్తుకానిది)ి పరంబగునవుడును *నా దేశము *వు అనునదియు రాంగా “నావుడున్‌” అను రూపమేర్చడుచున్నది. సూత్రములోని *కాదేళాదులుి అను నాదిశబ్ద్బ గ్రవాణముచేం చైరూవములలో “వు అనునది వచ్చెనని యెజుంగునదిం అక్లై “అనూ ధాతువ్చన కానంత ర్యార్థక డుప్తత్య్యయము సరమగునవుడును శ్ర అను నది *నా దేఠససాతముగను నాచేశ” విరహీతముగను వచ్చునని యెన్నునది, కాననె “అనుడున్‌ అనుదానికి నావ్టడున్‌ - అనవుడున్‌ అనునవి ప కార్టయములుగ నేర్పడు చన్నవని అెలియనగును, అందు *అనవుడున్‌” అనునపుడు *“ఆనుధాతు నువర్శమున శత్వమును సూ త్ర గతాది శబ్దనుహిను చేత నే కథైనని యెటుంగునది, ఇత్యాదు లనుటచే కావించు - కావించు మున్నగుచోటులందును రా, కాం వృళ్ళృత్యా జేళాదులు వచ్చెనని గ్రహించునది. ప్రయోగముంలు:--క, దేవతల క్మప్కియం బులు గావించి మనుష్యు లధమగతు లగుదు రిలన్‌ గావున వారి కభీష్టము గానింపుము నన్నుం బ్రీతిం గావునము తరుణీ (ఆర, ౨ ఆ, ౫౦ ప), క, వనవాస పరి న్లేళం. బున కోవదు కుంతి చేవి భోజూత్మజ గా వున నాగృహమున నుండెడు

౨24680 90(సథౌా, ౨ ఆ, ౨౮౧ పు, “కాని అనుదానికిం బృ రొూూగములు మిదం జూవంబడెను, (ర్తంకను, ఆది, ౫ ఆ. ౮౧ సభా, ౨ అ ౧౮౫ సభా, ౨ ఆ, ౨౬కి "మొ చ అనుటయు6 గంకుం డిట్లనియె నక్కడ వచ్చి సుకర్మ యోడెంగా వున నిట వీరికిన్‌ జయ మన్చన్‌ వె వేటికి నీకు నుత్తరుం డని నొకరుండు నాకుము బృవాన్నల సారధి గాన గెల్బు న య్యనిమిషకోటినైన నతం డద్భుత విక్రను జృంభణంబునన్‌ (విరా, ౫ ఆ, ౨౩౫, క, జీవుడు మత్సమవేతుండు గావు ెటుళవలయు (శాంతి, ౪ అ, 3౮౫%), చ, చెడు నిహముం బరంబు నిది సిద్ధము గావుకెజీంగి,.44424=,(ఆది, ౧ ఆ, ౧౩౯), (ఆవి ౮ ఆ ౨౮౭) ఉ. నావుడు నమ్మ గేచణ మనంబున రోయుచు. నేకు లంజియం.. గావుడు వానితోడి తమకం బది లంజియగాదు. (నిర్వ, ౬ ఆ. ౭౨) ఇందలి 'కాన్సడు అనుచోట *కావుటి అన్నను తతిలేడుగాన నిది *డు ప్రత్యయ నిశన్తాయకను కాంజాలదు, క నీవం

(ఛా, ీ* ౧౦౩ స్తూ) *ఐంటో లకును *అయి.అచ్చి అనునవియగుట గలడు, 1688 దును నాకడ నిం దీవర దళనేత్ర నీవతిని రోయంగ భూ జేవోగ్తరులం బండ నావుడు నిట్లనియె భీమునందన నెన్‌ (ఆక, ౨ ఆ, ౧౨౦), క అనవ్చడు నట్టుల చేయుదు | నని వెకుంగట యుడిగి వింధ్య గుతి వినయరుుతో (ఆక 3 ఆ, ఎలా, క, అనన్చడు రాముండు విని మహోక్రోఢదుంవన్‌ (ఆకు 3 అ, ౧౪౭, దైకడ ములు వెల్ల వేగియుటినికి ఇావిడ్డం గ్‌నిన చండంబయ్యె బడ, ౭8 ఆ, ౩౧౦) (ాబిడ్ల జ కడువ్రలోం జచ్చివచిడ్డ), క అతేముకీ చాసకవు వాతి యబ్లటు కడిర్వాన్‌ (కురుచ, ఈ ఆ ర్స్‌ (చామావు = చానవ్చవపం డెగందిన వరుగ శాలవ్యా వాయికళన్ట ర్య్యకృతమా, (609 చిం అజం ౧౩ కౌ 3ళ3 విమ అహో 33౧ ఫ్రం

కల్చతకవు. 3౪3 విమ-అరుణి = “ఆం అరునడియుు. అవ్చ = “ఆశ్ర, అనునదెయు వా = వైకల్పికముగాా వకృతస్తూ = “ఐ= కోలు ఆగుచున్నన్ని “ఆమి అనునది *వి గాను *అరిఅరునది “దాోగారు బరిణతి నందు నని తాత్సర వచ “ఐపోలు విశ్లిప్రైావయవములగు సంధ్రృమ్నులుం (౧౪ చిదన్యు (ఈం అపు అబి అవు= అక = చొ. కాన్టన వీని యుచ్చారణదునబ్టయే. అదాసిణాదము వవాదిరుని తోంయచున్నడి.. ళబ్దారకుండు స్థాన్యాడేళ నిర్దకదుం చేయకలు యువ కేశింయటం జేసీ * ఆలి అముడానికి *వి ఆనునదియ్యు, *వో అనుభానికి “అయి ఆను వకియు, “అవి అకుకానికి “జో అనునదియుం “జో అకుదాసికి “అవ అనునదియు చాదేశముం అగునకు నర్థము లధింముమన్నడి.. అందు *ఈయి = ఆవు అకువానఖ వం _ హో అమనవి వరునళా దాజళమూగుట తలు దనియు నిపరీకస్థితి యరుకనియు ల్రకొాాపవలయును. “అయి - అవ్ట్‌ మున్నగు కబ్దదములకే కాక సమాసవదముల్తోని యై ఖండములకున్చు బంందీసిగ నా మేళమంలగులు కవి వ్ర మోూగషన్తుకకుని గ్‌హ్‌ంవ వగుముడడాదము అగు ధాతు కాగనకరూవము “అంతో ఆనువమి అగు ధాతు గ కారము వకాకము కాలా (దా ఆన్చి. ౨౭ స్తూ “అవ ఆముధాకునే 'కర్పడున్ను అట్టి వానికి బ్రకృకసూత్ర మువేకస వ థ్‌ శపావదేక్‌ ము వాలా ౧. దె అనురూవరుం "లేర్చుడును ఘనుయయు వక్చ్పౌను = ఘమలరైై వవ్ప్చెను అగు = అన్బ = చొ అగుట ౨ అవ్ఫట = దొెకము అంున = విను అదర = విది అంిళవి = ఐర్‌మీ. అంజధీరి = వఐపికి అయికిని = విపెని అయిపమి = వపమి, అల్పపున్న = దొధున్నం ఆధ = భె ఉఆవుమన్‌ = జొెభన్‌. అవ్బడున్‌ = సెడున్‌ క సైకందములందుహు=రంిివానదుం= వారము సమయ = న్నైంయు. సయుకరము అ న్రైభము, అయిదు = వము కయి దువ్ఫు = 2దువు కముక = చ్రైళం దమువాణు * పైవాలు, కర్పకు = రాడు,

కేరీకక “అయి=వి. అవుట” వీనినమూప్పల ప్రయోగములు [8౪38 వి, కల్పశ చన్చతి = చౌతి, చవ్చకము = చౌెకము, గన్చనెన అ గౌనెన, తవులు = తౌలం, నన్ఫు= నౌ, నవ్చరు = సౌపం కనను = కౌను జన్చకు = చౌకుం దవ్వు = దవు = దౌ మెం, వివరీతస్థితికి---౨ = కయి, శ్రైక = కయిక, ద్రైననముంు = (ద్రైఅము = మట్రైయ మ్సు దయ్యము, యౌవనము = (వౌెవనము = జవువనము) జవ్వనము, మొ, చ, యోగములుపక. =... ఎఆుంగ నా కర్థిత్వం బయినది నలుగురు శార్థకు

లయు మోతణ మెట్లు నిక్మలజ్ఞాన నిధీ, (ఆది, ౮ ఆ ౨౯౮) టీ**.4*=..అకేమ రా జావళిలోన నత్యధికులైన సపత్నుల వేర్మిం జూచి యేం జూవె సహింప నోపళ కృళుండ వివర్థుండ నైతి నెతయున్‌, (నభా, ౨ ఆ, ౧౧౪౦) ఊంంం464446 ను గె రధిరంబులో మునుంగ నానిన యేనిక పిండు పత్సముల్‌, (దోణ, ౧ ఆ, ౨౭3 ) కంం...సంకప్తకు లె. మై రొళొ యాతని వరాక్రమాతికయమునన్‌, (ద్రోణ, ౧ ఆ, 805౯) కం... లే న్నిద్రించుం బ్రభాతం చైనన్‌ మేల్కని. ..... *౨౨=444(అను, ౧ ఆ, 9౨౨)కం వ్రీయభ క్తుండవు,......ళక్తుంు డయివర్తింతా నిభుకడ ౨2,4442, (ఆను, ౧ఆ, 3౮౭0) ఆవు = జొవ-క, కవదొనలును గాండీ వము నవల నిడం బనుఫ ముంద రరదము డిగు మే ను విదవ డిగిమెద శుభకర

మవునివ్విధ మట్లు నేయు మశుడు నతండున్‌, (శల్య, ౨ ఆ, 888, క్క, అనవుడు నందలు నౌంగా కని సంతస మంద నధివుం డభిేకించెన్‌, (ఉద్యో, ఈ ఆ, ౧౪౧) మ, ఎనయన్‌ లోకగురువ్రళ _న్తిగల నీ ఆల్లాల వైశాంత వ _రృనలం బర్వుచు నుర్శి నూననతులన్‌ ధన్ఫస్థితి న్మించి యొ ప్పిన నన్నర్హ మె యిట్లనందనుల యాళభీలా_ర్తి పాల్చ్సేత పా వన మౌనీళ్యర యింతకంచె నయశోవాదంబులే దెన్నంగన్‌, (రాఘ, ౧ ఆ, కణ (నీ+ఇల్లాలనువి) (భార కార్థము) లాలనశ4+వఏ్‌ కొంత (రామాయణార్థ్భ) చ, =. ==.అట్టి క కన కయి నీకు నేటికి మనోవ్యథ.4......(కాంతి ౧ ఆ, 8౯) క, వైశానీ వూనినపని చె కౌ నై కందినట్టి,..,*,.4,(అచ్చ, రా, ఆమో అర) మ, దయ నా యాడిననూటం వైకొనవు, ,..44.2.(ఉదో్యో, ౪ ఆ, ఈ౭) ఉ. వపూంత మెటుంగులుం బనరువూవ చెడంగులు చూఫవునట్టివా వ్రైతలుం,...4, (శవిపిఠా - ఉత్పలమాలిక) (కవిత = కయిత = నైత) ఉ, కయ్యను. *.,**44నా

దయ్యము నెత్తి కోలు... (ఉదో్యో, 3 అ, ఇ౭) వైవమ్‌ = (ర్రైయమ్‌ = దయ్యము) నీ, ఎలజివ్యునంబున విలసనమును, (ఆది, 8 ఆ, ౨౭) (యావనము = చౌవనమను (దౌొవువంటిది = జవ్యినము) ఉ, నావుడు,...,.* చౌ చౌొన్చల నిల్చి, (3, ౨౪.౫౧) మం,,,4.+4, దవులం వాటిన బట్టి తెద్బిర్తి........(4ఉ. హర్శి ౧ ఆ, ఇ3.) సీ అన్నువ కౌందీంగ యందంబు మది నిల్చు, (ఆవ, 3 ఆ, 3౮.)

(బా, కి, ౧౦౩-౧౦౫ సూ,] “అయి=వి, అవుజొె” అకువాని మార్పులు, 1655 ఆచ్చ్భిశంబులం దయిం యనవ్ఫలక వక్తతమంబులు బవాు ఛాలవ్యా, భంబుగా నగు, ౧౦౩, 9౪8 1 విమ, అయిదు = విద, అయింరేని = విరేని, అవుడు = జోడు, గవునెన = గౌనెన సంజీవని, 8౮3 ] విమః-"అయి అనుళబ్దమునకుం గాని యజట్రి ళబ్దభాగ మునకుం గాని *వి అనునదియు *అవుి అనుళబ్ధమునకుం గాని యట్టి ళబ్దభాగ మునకుం గాని “హొ అనునదియు బవాళముగా నాదేళము లగునని తాత్పర్యము బవాంళ గ్ర హణనుచే “వచె లకుం గ్యాచిత్మముగా. “అయి-అన్చి అనునవి వర సగా నగుగని గ్రహింపవలయును, “ఆచ్చికంబులందూి అనుటచేశ సంస్కృతసమ ములం దిట్టి వార్పు కలుగ నేరదని తాత్పర్యము. ఉదాని---దయిత (ప్రియురాలు), వదైత్యుండు (రామసుండు) భవుకము (మంగళము) కవ్చలు (శవీం చ్రులు) న్రైకయి ఛఆెక) *'మొ సూరి యుదడాహృతుల కర్థములు, ఐదు = వంచసంఖ్య, విశరేని = బచ్చెనపని చేసిన వెండ్లి కండలు, ఆవుడు = వెదవిక్రిందిచోటు, గవునెన = వీణె "మొదలగువాని మూంది యెజు 'ప్రా్ఫ్ఫోతమునందును నిట్టి మాద్చు గలదు, “దై త్యాడిస్వుఖ, (౧ పరి, 8౬ సూ) దైత్యః = డఇచ్చో” (ప్త్పోతప్రం “పౌరాది వ్వడ, (౧ పరి, ౮౨ నూ) పారః = పఉరోఫగో ( ప్రశృోతప్రం) బవాంళగ్రవాణముచేం గొన్నియెడల నియ్యది న_రిల్లక పోవచ్చును, *“తగుం తవ దూటలు అనుచో “తౌమాటలు” అనురీతి ప్రయోగములు చూపట్టలేదు, “ఆయి యవులను దరంద్వమునండలి యశారాగమము సాధువుకాదని తోంచెడిని, కలుగున కస్ట శ్రిర్ణంబునందు లట్టు పరంబగునపుడు కల యగు, ౧౦౮౪ బాలవ్యాకరణ ప్ర, కలండు - కలరు - కలదు = కలన్ఫ్టు, మ, కలన్చం వివరణము, శలరు, ఊఉ, కలను - కలము 3'కళ విషయము శ్రీ ర్థంబునం గలాచేశంబు విఫామ నగు, ౧౦౫, ఎడి యొడులకు లోపం బిట నిత్యంబు, కలవాండు = కలుగువాండు, సంజీవని, 36౪ వివ:...కలుగు థాతువ్రునకుం ట్రౌవ్యుర్థనము సంణఃతము గలదు గాన నట్టియర్థమున “కలి అను నాదేశము రాదనియు *ఆ _స్త్యర్థృమునందు” మాత్రమె కలాదేశంబు లట్టు పరంబగునపుడు వచ్చుననియు సూరి యాశయము నెజుంగునది

1656 ప్రాప్త్యర్థక “కలుగు నకును (ల్రాజేశముగలదు [36౮ వి, నంజీ,] లిట్టు మున్నగువానియందు. “కలిగెను = కలుగును” మున్నగురూపములె య_స్త్య ర్థమునందు సయితము కల్గునుగాని కలా దేశంబు రాదు, కలుగుళలట్‌ = కలళలట్‌ = కల4డుజ్‌ = కలండు. బాం శి + ౧౩ సూ త్ర మున *ఉదంతంబునకు అని చెప్పటం జేసీ *కలి అను నదంతంబునకు “ఉన్నానుబంధనూను చా, క్రిం ౧౦౮ స్నూత్తము చొప్పున “చివర్ష కంబును రానేరవుగాన *కశలచున్నాండు మున్నగు ననిష్టరూపములు కల్దనేరవుం సీ.......4.ఆ-వె, ఇది వడిం గలదు మనసుకంళె గాడ్పుకంయె. (ఆది, ౧ ఆ, ౧౧౫. ఇట 'కలాదేశము వచ్చుటచేం ఉన్నానుబంధనము, “చీవర్షకము, “దివర్షశమును శావయొస్థును, కలదు=" లిగియున్న దని యర్థము, ఇదియుం నిష్ట స్ట్‌ఫ్థక్‌ లడ్రూపమె యనందగును, ప్రాప్తి ప్ర భృత్యర్థములందును సూరి విధింపకున్నను “కలా దేశము భూపట్టుచున్నది, క, మగంటిమిం గలం డనియెడు న మిగం జూచుచు నుండు విమము మ్రి ంగినయేనిన్‌ (ఉదో్యో, ౧ ఆ, 3౧౫), (మగంటిమిని గలవాండని యర్థము. నీ42.4.2.ఆ-వె కరుణం గలుగుమమ్మ కమలనత్ర (ఆది ౮ ఆ, కృ, ఇట్లు కలుగుధాతువునకుం శ్రా ప్వ్యర్థమును నన్నయయె ప్ర యోగించెను. లట్‌ పర శత్వమున 'కలాదేళము' నిత్య నుగుటంజేసీ (ధనలాభము కలుగుచున్నది మున్నగు నెడల 'కలుగుచున్‌ ఉన్నదో అనురితిని రూపసాధనమును జేనళొనవలయును. ప్రావ్యర్థో ప్ర యోగములు, 4 40+ ==జ్ఞానము.. గలండేనిన్‌ వాలుండైనం గడువృద్ధు మహీన్‌ (ఆర 3 అ, ౨౪౮) సీ, ...2244.ఆ-వె, తల్లి పనిచె నని యధ కవు నేయంగ నగునె యెజుక గలరె నుగువలెందు (ఆవి, ౨ ఆ, 36) కం అమితం బగు మూతపము మ హిను యెజలుగక యిట్లు చేనె నిది దీని సహీం పఫుము దయ మరై్ర్యైన్వ నిరో ధనము వాఫుము యెజటుకగలరె తపణులు ధరణిన్‌ (ఆర, 3 ఆ, ౧౮౧) ఉం పాడియు సత్యముం గలరు పాండు తనూజులు, =. = +(భీవ్యః ౨ ఆ ౨౬౦0 సీంం=44+4,మహిత విధవ ఖని యగు శీళుపాలతనయుండు దోర్టర్చ భుకు్యుండు ధృష్టకేతుండు సమర లే-గి, లంపటుండు శిఖండియు లావుతెంపు గలరు నీయెడ ననుర_క్షి గలరు సాలం బెంప్రుగల పక్కుముట్టిన కెంప్రుగలరు కోరి పకులుగం చేయు మమోహీణులకు (ఉద్యో, ౪ ఆ, ౧౦౯) సీ..4.4=. *వల్మీక మాత్రే పర్వతము నెత్తి కొని లావు గలండు వీ.డన నేడు దివనంబు, లునికి (సభాం ౨ ఆ, 6౧), (చూ, ౨౧౦ 7111 వివ, (శలవాండు = కలండు ౨ తచ్భబ్ద వా లోపను), పయిప్ర'యోగములనుబట్టి య_స్త్యర్థ మూసత్రమందె కలా దేశ మగునను సూరిసూత్రము. సరికాదు కలాబేశ విషయమున నీవజకు ౨౯౬ నిషయను నందును ౨౧౦ 711 విషయనుంనందును 30౧ విషయమునందును బ్ర యోగ నులు వివులముగాం జూవంబడియున్ననిం

[వా, క్రీ, ౧౦౪-౧౦౫ స్తూ ]_'కలను- కలము మొ. నన్నయ వాడండు, 26057 పౌ _వ్యర్థక సకర్మశ కలుగు ఛాతురూవములగు “కలవాండ్‌ను = కలవారము- కలవాండవు - శలవారరు = కలవాండు = కలవారు = కలండు (= కలవాండు) కలరు (= కలవారు” అనురూవములం నన్నయ సమ్తుతములు, ఆ _స్త్వర్థక కలుగుఖాతు రూవపములగు “కలండు = కలరు = ఆదికలదు = అవికలవు (అమువాత్క_ర్తృక” అను రూపములంరు నన్నయ వ్రయు_క్తరులు గలవు, శాని *కలను - కలను - కలవు (నీవ్ర” ఆశుకూపములు నన్నయభారతఖి+గమునం గన్పట్టలేమ. అట్టివి తిక్క నాదుల గ్రంథములలో: గన్నట్టుచున్నవి, అసి *శలను - కలము - కలవు అను వానికిం వ్ర ప్ట్యర్థకత్యము "లేమ. “కలందు కలరు” మున్నగువాని సామ్యుపు భ్‌ మచే ముద్రణసంస్కర్త లట్టి వానికిని శ్రాఫ్ష్యర్థకత్వమును బలుచోటులందో6 య్రనీ_ప్తను గావించి యున్నారు, క నేరఫు గలననుచు నవాం కారంబున మిడినీ వడితి, (వారి ఫూ, భా, ౫ ఆ, ౨౪౭) కందు "కల ననుచు అనుచో *కల దనుచు అనియే కవి ప్రయ్నుక్తపాఠ మనందగును. ప్రాచీనకవులు “కశలవాండను మున్నగు ,ప్రాప్యర్థక “కలుగు'ధాతుజన్య సకర్మక రూవములలోం దచ్శబ్దవకార లోప వాకార లోవము లను బ్ర యోగింతునే కాని డకార "లేఫ లోవనులు గల “కలను - కలము - కలవు అనురూవములను బ్ర రొకాగింతురనుట విశ్వని:వ (దగినది కాదు, అట్టివి చ యోగించి రను నమ్మకమును గలిగించు ప్రబల ప, యోగము లు చూపట్టలేదు, కావుననే ఆ-పె, ఒలిముఖుండ దెయయు. గలవేని, (ఆక, 3 ఆ. 983) అనుచో *దయయుం గల 'జేనోఅనియే నన్నయ ప్రయుక్త నునందగునని వెనుక వ్రాయంబడెను, (౨౯౬ విష), ఇృన్లై *ఎల్లవారికంచె నెలుక గలవు (ఆర 8 ఆ, 3888) అనచోటను నైతము “*ఎలుకగలదు అనునదె కని చ్రయు_క్త మనందగునని వ్రాయంబడెను, (౨౯౬ విమ), ఇన్లై “వీకము గలవేని (ఆక, ౧ ఆ. 30౯) అనుచో న్రైతము 'బీరము గలదేని” అని కనిప్రయు_క్స మనందగును ఆ-వె, కరుణ గలవు నును గారవంబున సుఖా న్ని తులంజేనీ తనఘ, (దోణ, ౫ ఆ, ౨౭౦౧) కరణగలవేని, (భాంతి, 8 ఆ, 300) ఆ-వె, భక్రి నలవు, (శాంతి ౮ ఆ, ౨౬౪౪) భ_క్రి వెంప్రగలవు (ఆను ౫ ఆ, రజ౭ం) మున్నగు స్థఎములందెల్లం బయిరీ9నె 4లదూ అనునదియె కనిపృ్యయా_కృమనియువుి వర్ష్మశ పాథనులు వీ _ప్తములనియు గ్రృహీంపవ లెను, ఇంక “కలాండూి మున్నగు వానీ వంటివను సామ్యువు కే రుచేం బ్రయ్యుక్తము లయ్యొనా యని యాలోచింహ దగిన *ళలాను - కలాము కలావు - కలాదూ మున్నగురూవనులును శ్రూచీన్నప్రామా ణికముహాకవి సవ్ధతములు గావని యీవటికె విళదీశరింవబడెను, (30౧ విష), అ_స్త్యర్థ కాకర్మక కలుగు ధాతురూవములు “*ళలండు-కలర-కలదు = కలవు - కలను- 208

1658 త్త కల్టుధాతునకు “ఎడ్యెడులు "లేవనరాదు [3౪౪, వి, సంజీ.] కలను = కలవ్ర, (నీవు) కలరు అనునవి ప్రల్యేశముగాం బ్ర,రెరాగింపయబడును, అందును *కలను = కలము = (నీవ్ఫు = కలవు = అనువానికి నన్నయ వ్ర, ఇరూగములు బూపట్ట లేదు, తశ్కినవాని వ్రయోగములు, 30౧ విషయమునం జూడందగును, ౧౦౫ సూ, వ్యాఖ్యవాా త్ర ర్ధంబునన్‌ =తృవ్‌ వశ్యయాన్థమందు, సంస్కృ తమున్య “తృచ్‌” ప్రత్యయము కర్తర్ధ్థకము, “శలవాయి అనునది వర్హమానార్థక విశేషణ మన్నను ననవచ్చును, పూర్వసూత్రమునుండి య్త క్థిగ్సమునందని యను వృత్తి కల్లును గాన న్నస్త శ్టిర్ధగ్‌ కల్లు థాతువుకకు లట్టు పరమగునవుడు నిత్యముగాం గలాదేశ మగుననియం గీత్రగ్ధమునందు. వికల్పముగం గలాబేశ మగుననియు సూరి కాత్చర్య్యము, ఉదా:.-శలవా డు - కలుగువాడు హాం శ్రీ 'రోళీ స్యూత్తము చొప్పున “తృీవర్డ శార్థంబున వచ్చెడి “ఎడి - ఎకు అనునవి బా, కి ఈ సూత్రములోని బవాంళగ్రహణనుచే *కలుగి ఛాతుస్థలమున నిత్యముగా లోవీం చునని ఎడి యెడులకు లోవం చిట నిత్యంబు * అను సూరి వివరణమునకుం దాత్చ రసము, నిద్ధద్వంద్వము గాన “ఎజ్యెడుల కని వచించుట యుక్తము, క6=,46+ 644 వీ రృడ జగములు గ్రమృజం గలి గడు నప్పుడు సూపెదపు వికృతి రహితుండవై (ఆర, ౪ ఆ, ౨౩౭), అను రిశిగల చ యోగము విరోధించుచున్నది, “ఎడి యెడు లకు లోవం చిట నిత్యంబు” అనుచోటి 'ఇటి ళ బ్రంబునకు కళలో అనుదానివట్టుననే యని యర్థము చేయుద మన్న సూరి *కలెగెకువాండు.కలిగెడివా డూ” అని యుదా హరిందక కలుగువాండి అని నూత్ర్తమె యుదావహరించెను, క,.....కడచెకం గరను నియతి నింకం గలుగుకాలము వలా (ఆశ్ర, ౧ఆ ౧౭౨). సీ, గుణవంతు లగుచున్న కొడుకులు గలవాడు (ఆ౩ ౮ ఆ, ౨౫). సీ, 44.4 44వ్రైవసుపద గలవారలం బాండవవపలనేమి (ఎద, ౮ ఆ, ౨౧). క, బలహీశను లయినవారలు బలవంతుల నొడుచునపవుడు బహుమాయల న చ్చలమునం చేయుట యొందును గలయదియ జయంబ శాబె కర్తవ్య మిలన్‌ (సఫా, ౨ ఆ, ౧౭౦ ప, ఉ. వాండి మయూఖముల్‌ గలుగువాం డపరాంబుధిం చ్ర్తంశె (ఆది, 3 ఆ, ౧౧౨) ఆ? సక కలుగుథాతువును నిట్టి త్ర న్ధకరూపములతోం మోగదృష్టరుగుచున్న ది, చం4..2.,4భూప్రజం గాకు న న్విని శ్సిత దృఢబుస్థి గల్లును (శాంతి, ౨ ఆః ౨౫౩0, క తిరమైన నడవడిం గల పరిణత చిత్తుండు (కాంతి, ౫ ఆ ౧౮౯). అ_స్త్మ్మర్థంబునకు లజీ-మి-క-ని= వడి - వర్గ చాలవ్యాశరణ శంబులం పరంబులగునవుడు లే యగు, ౧౦౬ వివరణము వ = లేడు - లేరు - లేదు. లేవు మం శేవు- $౪% విమయము. లేరు. ట, లేను. లేము. లేమి- లేశ - లేని- "లేవడి,

(బా, క్రి, ౧౦౬ సూ] స్ర్రాక్ష్యర్థకవ్యతిలేకరూసములు, 'లేను- లేవు " 1659

సంజీవని, 3౩6౫ వివ: అస్త శ్రీర్ధంబునకున్‌ =ఆస్త గర్సకముగు కలుగు ధాతువు నకు (వూర్వతర సూత్ర, మునుండి 'కలుగునకు అని యనువృ త్తి యగును, లబ్‌ (ప్రభృతి న్యతిరేవారక ప్రత్యయములు వరమగునవుడు "లేఆకునది సర్వాాచేశం బగుననీ యర్థము, ఆ_స్త్యగ్థంబున కనుటచేతం శ్ర్రావ్త్యర్థకంబగు కలుగుధాతువునకు * లే అను నాదేశము రాదని సూరి యాశయము, ఉ దా:--కలంగు+లజీ= లే+శడుబ్‌= లేండు.(బాం ఇక ౭ సూత్రముచే లజి విధింపంబడెన్సు, ఇళ్లు రు చళ్యయాదులు పరమగునవు డును బ్రక్రియ నెలుంగునది, వా, కి 38 స్యూత్రముచే మిజియు 3౯ సూత్తము చేత కజియు ౮౭ స్ఫూత్తనముభేత నిజియ్క్య బా, కం ౨౨ సూశ్రముచేత వడి స్ట్రృత్యయమును విధింపంబడుకుగాన నాయాప్రత్యయములు పరమగునవుడు కలుగు ఛాతునునకు లే అము సకార్థదేశము శలుగువని ెలినికొని వ్శక్తియ నడపునది, సూరి యస్త థర్థకమునకు మాత్ర మె యని వచించెనుగాని ప్ర్తా_వ్యర్థ వ్యతిేకనుం నందును సామన్ధ్యార్థ వ్యతి'రేకమునందును నీయాబేశను కవి వ్రయు_క్తమగుచున్నది, ప్ర యోగములు:.-అ స్థ్యర్థ వ్యతిరేకము. :..-టీ, ....2440సంపద గల్టియు దానికిం దగన్‌ సంతతి లేవిండేసి యది సరము "హేయమ కా తలంచి..4,.,.(నభధా, ౧ ఆ ౧౪౧) క, మాయందు లేని గుణములు మూ యనురాగమునంజేనీ మిగిలి వెళలింగెన్‌ (ఆక ౧ ఆశ్రా ప్రా.ప్త్యక్థ వస్థతి'రేకము:.-క ధృతరాస్ట్రండును బుక్తులు *.,,4, వతి ల్యేర్తై 30క నేటిమాటలు నునకున్‌ (భవ్య, 3 ఆ, ౨౨౭), (లేరు = లేనివార్సు, వః... .....తొలంగి పోవ లావు 'లేనైరి..4.4..44(ఆశ్ర, తి ఆ, ౧౫౨). సామనస్ధ్యార్థ వ్యతిరేశము.;.-ఆ-వె, మన బలంబుశందు మంచి మగల్‌ సాల గలిగి యాఒలంబు గెలువలేమి ద్రైవళ్ళతము గాదె,...4.(భీవ్ల, ౨ ఆ 329). శీ, నిలువరింపంగ లేక తలకయటయును ( ద్రోణ ౫ ఆ, 3౨౮), సకర్మక కలుగు థఛాతురూసములగు *కలను-కలము = కలవి అకువానిని నన్నయ తిక్కనలు వ యోగింపనక్లు వాని వ్యతిరేకరూవములగు *ఎఅుకలేనె - నిలువులేవి అనురీతి వానిని బ్ర 'యోగింప రనియు నవి ముద్ర్తణములందున్న చోం బ్రయీ_ప్తము లనియు నెన్న నగును, ఆ-వె, అంతయెలుక లేనె (ఆర, ౧ ఆ, ౨౩౧), (లేని=లేనిడాననా 9 ఇట “అంత యెటుక లేదె” ఆని కనిప్త్రయు.క్త పాఠ నునందగును, లేంగి, , .+నీవ్రను నున్నువోలె నిలువరింపంగం దగ్గియెడు నిలుపు లేవ.*(ద్రోణ ౫ ఆ, 3౨౬)" “్రటనీకును, 4464. ***.=.నిలువులేవ” అనియె కన్మిప్త్కయుంక్త పాఠ మనందగును, అ_స్తర్థ వ్యతిలేకమున “లేను - లేము - లేవ్రు - లేర” మున్నగునవి ప్రాచీకు లచే ధారాళనముగాం బ్ర యోగింపయబడును, క, భూవరులెల్ల నొక్కట ద్రోవ

1660. *వలంవల్ల సంవర ణే ఆనదానినుండి ఫుట్టినది 'వలచూ [86౪ వి, సంజీ,] దిశై తొడరి యతనితోం బెనంగి కడుం జేన నెడి పోవునవ్వుడు నీ వచ్చటం గలవా "లేవా నిక్కమ చెప్టమూ (విరా ౪౮ ఆ, ౨౧౧. లేవడికి నుదాహృడతులువ చం,4,..లే వడి యగు నీచకాంతయెడ వారక యాపలం సాంగు నిట్లు వె క్కడ లను,*4444=+(శొంతి 3 ఆ, ౧౬౭), బా, గు, ప్ర, వ్యాఖ్యలో *లేవడి అను డానికి భారలేతర ప్రరొరూగములు చూసంబడి యున్నవి, ఉ, లేవడియైన భుక్తి గొని "లేవడిగం బడ దాశలింతయునొ (పాండు, ౮ ఆ, మొ, (బాగు, చః, 3౯౮ ఫు ద మ్సు,

వ్థతిరేకంబునందు వలచున కొల్ల విభాష నగు, ౧౧౭,

బాలన్యాకరణూ ప్ర, = ఓల్లండు - బల్లరు, ఒల్లదు = ఒల్లన్చు - మ,

వివరణము ఒల్లవు - ఒల్లరు, ఉ, ఒల్లను = ఒల్లము, ఒల్లమి -

కిళ౬ విమయముః ఒల్లక ఖల్లని, పతషంబున వలవం డిత్యాది. ఒబ్లమి

కొల్గంబాటని వ యోగంబులు గానంబడియొడి

సంజీవని 36౬ విప:--వద్టతినే కొర్థము వాచ్యుముగునపుడు “వలదు థాతు వునకు వై కల్పికముగా “జల్ల” అను సర్వాచేశ మగునని యస్థ్రము, “వలచు, యు, దే, అ. (క్రి, వాసనగొట్టు, .*.44,.,గమగమ వలచు చొక్కఫు జవాజి (స్వా౨ అ), వై, స - క్రి, కోరు - డాని వినంగ వలకు, (భార, ఆవ, 3౩ అ), ౨ కామించులో (ఈ ర) *వలచు = కోరు - నల్ల” (వ్రై ద్ర, *వల - వల్ల - సంవరణే = సంచర జేచది (నీ కౌ, తత్యబోధినీ సహీత, 3౫3 ఫు) అను థాతువ్చనుండి వలచు ధాతువు జనించినదని వైకృత దీవికాకారుని యాళయము,.. "కోరు - కామించు అను నర్ధములుగల వలచు థాతువ్రుశకు వ్యతి రే కార్థము వాచ్యమగునపుడు ఒల్ల” అను నాదేళశను వైకల్పికముగ నగునని యెలుంగునది, ఉదాసాంనలచు = లజీ = ఒల్లడుజ్‌ = బల్ల/డు,. ఇన్లై తక్కినవాని వ్రక్రియ నరయుసది ఓల్లాదేశము రాని వవథీమున వలచు+లజీ (బాం శీ ౭ స్తూ వలచు+డుజ్‌ = వలవండు, భాం జి ౮౮ స్యూత్రముచొన్సున వలచుథాతు సిద్ధ చకారనునకు వకారాదేళశను వచ్చెను, ముజటియు బాం ఆ ౨౦ సూూత్రముచొన్దున “వలచు అనుదానిలోని *ఉశార మశార నుయ్యెను, బా, శీ" 3 2-9౯-౮౭ సూత్రములచే విధింవంబడిన *మిజీ - కజీ = నిజి అను వ్యతిే కార్థక ఛ్రృత్యేయములు విధింపంబడెరని స్మరించునదిః ఓల్ల;డు = వలవండు ౨ కోరండు - కామింసడు _- మున్నగురితిని సూరి యుదాహారించినవాని యర్ధ్థముల నెన్నునది, జఒల్లమి = వలవమి = కోర కండుట = కామింవకుండుట, ఇందు “జల్లమి అనుదానికిం బరా్య్యాయముగా

(బా, శ్రీ ౧౦౭ సూసి “బాంగుంప్ర ఒల్లభొటుకర్షార్థకమున రాదు, 1661 “ఒల్లయాటు అనియు ట్ర్‌ 'రరూగములు శన్పట్టుచున్నవని నూరి వివరణమునకుం డాత్సర్యము. “బల్ల వాటు, ద్వ నీ (ఒల్లవి+పాటు) అవే కలేమి ఒల్సమి - విణ = అవేశ్సింపంబడనిది, గీ, ప్రాణనులు నర్ధములు నొల్లం బాటు నేని (భీ, ౧ ఆలి (శా రు, టల్లయాటు - వి, (ఈ, ఒల్లామ్రైం (జల్లమి+పాటు అని శ, ర జల్లమి = అవేవీంసమి - ఉవేశు - నిరసనము. ....4విణ - అనవేషీతము - ఉవేతీతము. నీ, యాగాది దుర్గభంమైన చేరత్వంబు నీ కొల్ప-బా టయ్యె నే:డు సూడ, (న్తైప, ఈఈ, ౭౮వ (సూ - రా-న్సి, పఃకోకము లచొవ్వనం ఒల్లంబాటు ళబ్దలోని వూ క్యావయ నము '“టల్లమి" ళబ్దమని తేలుచున్నది. కాని 0౫90దలి పూర్వావయవమం ద్రులాంత మగు “ఒల్బన్‌ అను భావార్థ నిపాత మనుట యు_క్తమఠ యందలి చ్రుత కార్యము లనుబట్టి తోంచుచున్నది (౯౦ 1 విష, విస్తర) ప్ర యెకాగములు:--ఆ-పె, ఎల్ల వారు నెజు(గ నొల్లని ధర్షువ్రు వేల నీకుం జెప్ప నేలవలనె (సభా, ౨ ఆ ౨౨౮ సీ, 24+ఆ-వి, పూజ్యాలైనవావం బూజివ నొల్లక భీష్తు పకువుంజేనీ జేల వయితి (భా, ౧ఆ ౧౧), చ, వలవదు వీనిణ౦టం గుడువన్‌ మనకున్‌ (ఆర, ౨ ఆ, కెరర్రు, క కావ్రన రానలన దింశం గార్యార్థినివై (ఆక, ౨ ఆ, ౨౦౧) ఉ,,,, నిను నుగ్మలి నేయల నొల్ల నా పయిం గ్రొవ్విసలార నీవు..=444.+(భీష్ణ, 3 ఆ, 8౨౨), ఆ-వె .. ,....జము డు వట్టిొన్న వాని నైనం గావ వలతుకు వలచిన

నొల్ల కున్న నెట్టులాళొ యెఆుంగ, (ద్రోణ, ౨ ఆ ౨౯౦) డీ, ఒల్లరు రాజు చేవ్చ లుసు నొడ్డులు రాచిన చందనంబు మే నెల్ల (నిరా ౨ ఆ, ౨౨౦), ఉ,. ఒహ్కొక 'వేళం బద్మముఖు లొల్లమి నేయుదురు ** 4,4,(మను, 3 ఆ, ఏ) మ, 4. వే్యండును నుల్లంబున నొల్ల6బా టొలనె నెట్లుం బూని యిమ్హేసంంన్‌ (వారి, ఉ, భాం ౫ ఆ, ౧౮౨, సూ, రా, ని, “*జల్లమి కొల్లందాటని వ్రరంూగంబులు గానంబడి యొడి” అనెడి సూరివాక్యముకు విమర్శించురీశగ గుప్తార్ధప్ర, కాశి కాక_ర్త యి్యక్రింది రతిని 'వ్రానెను, “ఇట నొల్బమియొక్క_ యర్థముకంకె విశేషంబు గలదు, ఒల్లమి = ఆవేశ లేమి, ఒల్లంబాటు = అవేశీంప(బడనిది, అని కర్థార్థము” (బాగు, ప్రః 3౯౯ ఫు, ద్వి, ము,) గుప్తార్ధవ కాశికా కర్త పాటు ళబ్దమునుబట్టి భ్రమించి శావల యును '“ఒల్ల దాటు" అనునది కర్హార్ధశమని వ్రానెను, దీని కునాహరించిన పద్యము; 'లే.గి ఎవ్వరికి గాత ధరణియు నెల్ల సుఖము! గోరెనము వార లందలు వీరె వచ్చి

ప్రొములు నర్థములు నొల్లంవాటు ేనీ కయ్యుమునం జావ నజుముట గంటిగాదె (భీవ్ష్య౧ఆ ౧౮౨ ప) ఇందుం వ్రాణములను నర్థములను *నొల్ల బాటు = ఒల్లమి" చేనీ యున్నారను రీతిని గర్రర్థము వెలయుచుండంగాం గ ర్యార్థమని గుప్తార్ధ వ్ర కాశికా

16408 వలవదు=(రూ) వలదు, అకర్మకముం _ [36౪అవి సంజీ. కర్త యొట్లు ఛ్రమించెనో 'కెలియకున్నది, *పూయు అ వూచ్చు కాయి = కాచు, వైచు = వేయు అకు రీతిని గెౌన్ని చాంతధాకువులు యాంతములుగా సయం తము వ్ర యోగింపంబడుట గలదు, అక్లై వలచు భాతు యాంశరూవమము “వలయు” అని యేర్చడెనా + యని యాలో చింపవలసీ మున్నది, కాని వీనికి గొంత 'ఖీవనము గన్పట్టుచున్నది, *వలచు = కోరు = కామించి, అనుచొప్పున వలచు సర్గ కను, “నలయు = ఇష్టమని, అనురీతిని “వలయు అననది యకర్మ కము, మజణీయు వలయు ధాతుసవ్ర న్య్యూన్కక్రి యుభూత తద్ద్శ్య వ్యతిరే కార్థములలోం గొన్ని ఫవురషవచనములలో మాత్రమె ప్ర యోగను కన్పట్టుచున్నది. వలచు థాకువు వూర్మ క్రియ, ఎల్ల ఫురుమవచనను.లందును బ్రృయు_కృమగును, కాని వలయు ధాతు వ్యతిలే కొర్ధక రూవమగు *వలదుీ అనువదియు వలచు థాతు వ్యతిరే కార్ధక రూప మగు *వలవదుూ అనువదడియు( అ యోగములందుం బర్వ్యాయములుగం జూవట్టు చున్నవి, చ, వలవదు వనీనియింటఓ౯ గుడువన్‌ మునకున్‌ .. ,. ..(ఆర, ౨ ఆ, 3౪ళు, క, కావున రా వలవ దింకం గార్యాక్థినివై (ఆఈ౨ ఆ, ౨౦౧), చ, వల దని యొంతనెస్పినను వావిరివై కడు వేగపాటుమైం. బలుములు నెళ్లెడం దొడరం బాతెదు 4,4... (విరా ౨ ఆ, ౨౬౦) లేంగీ ....,..4నీవ నుత్సాహివి గాంగ నలదు, (ఉదోు 3 ఆ ర౮౧). వై ప్రమోూగములలో *వలవదమి” అనునది వలచు ధాతురూపమె యయ్య్యు నవివథీత కర్మకమై యకర్మకముగ *వలదూి అను వల యాది క్రియకుం బరార్టయ మన'దగిన రీతిని (బా, శ్రీ ౧౨౨) బ్రయుక్ష మయ్యెను, ళబ్ధరత్నాకరనమున వలయం శబ్దము క్రింద “ఇవి వలయునా! వలవదు” అని యిట్లుడాహరింపంబడెను “వ్యతిరే కార్థక చువర్శకంబు వరంబగుచో వలయు అని రూపాంతరములు గలవు (గాణ, 3౫౦ నూం శీనూ) ఇట్లు “వలదు రూవను గాణపతవివరణమున పాధింవబదెను, భూ గమి శ్రీయయో రశన్తే! ఘటకాఖ్యా నిరుచ్యులే ఉభయశ్రావీ భవతి రన్యాతు వ్యతిశేకిణీ అన్యా ధ్‌ స్‌ో ఇ్చా వ్యర్థ ఘటశా స్స్యా దనేశార్థతావిచద క్వచి వన్నయా దర్థవి కశేషస్య వివమోవి న దుష్యుతి క్వచి దర్ధ విశే ధర్వణీయముం. వేచ రూభ్యా విశ్రాన్తి రుచ్యుతే కరచి ద్రూభ్యావీ ఏర శి వమయమః- సాధుత్యం దృశ్యతే కవిఫాషిలే (అవే, ౫౦౨), అన్వయస్య్యాపి గచ్యుత్వం రూఢళ చ్లేషు కుత్రచిత్‌

(వా, క్రి, ౧౦౯ మొ, ౧౨౨ సూి అర్థవిశేషఘటక క్రియలు, 1068

క్వచి దర్ధవిశేషేతు వున రస్థ సమాగమః పున

ర్ని గారణాదగ్థన్తాత్‌ క్యచిదిష్టో న వర్ష శాత్‌. (విక,

శీయాం ౨౩ మొ ౨౬), (అహో, ౫౦ 3.౫౦౫ ఫుటలు),

కల్చ్పతపవ్ర, 3౮8 వనివ:ః---అ నే = కొన్ని క్రియలతువిన్తి భూంగమి =

ఆీయ మో: = “అగు - పోన్చి అను ధాతువులయొక్క = ఆఖార్ధి = శథనము = స్ట ఘటకా = అర్థవి కేవ ఘటకమని నిరుచ్యతే = చెక్పంబకు చున్నది. అంద భవతిః = ఆగుధాకువు, ఉభయశ్రావి భవతి = స్వార్థమందును వ్యతిరే కాస్టమందును నగును అన్యాతు = ఇతరమగు గమిథాకు వనంగా *పోవి ఛాకువు, వ్యితిరేకిణీ = వ్యతి "లేశార్థములందు నూత్రమె ప్రయోగము గలకగుచున్నది, ఉదావి--స్యార్థవ ఆగు;---చేయనగును - (చేయ వీలువడుస్సు చెప్పనళును - చేయ గన్‌ - వెన్పంగన్‌- చేయంగాన్‌ = లెల్సగాన్‌ - మానుగన్‌ = నిజముగన్‌ _- మొ. వసతి లేకః-- చూడ నయితిని - 'చెప్పనైరి. లేవయ్యెను వన్మనేరనమెస్టిదను - లేవగున్‌ = వ్యతిరేశ;- పోవువి--=నునయోవకపోవం రాదు - ఇెవ్చకపోయితివి = చమవకపోను - మొ “ఘటింపుదున్నా/డగున్‌ - చేయంగలాండగున్‌ = నీచ్చ భుటింవుచుర్నాండ వగుదువు - నేను ఘటింప్రుచున్నాండ నగుదున్‌ - వ _క్తమానార్థ భవిష్యదగ్థ యో! భవతే ప్తద్ధ కార్టళత్వ మేవ. =. 44. (అవో. ౫౦౪), ఘటించుచున్నాండు - ఘటింవలలాం.డు మున్నగునవి విధేయ విశేషణములగుటుజేనీ యవి "అని ఛాతు సమాపళ రూవములతో నన్వయించుటలో విరోధము 'లేమగాని యట్టి కవిప్ర యోగములు గన్పట్టలేదు. వ్యతిలేక క్రియలమింద'నె యట్టి భూతార్థక రూపములును దద్ధక్తా ద్యర్ధ్థక రూపములును మ్యూత్రము మాపట్టుచున్నవి, తద్ధర్మ రూపములందును ఎవ గాగమి ఘటితంబులె వ్రచురనుగం గన్పమ్లైకి - త్ధ్మ వ్రథమైక వచనములుకు గానంబడియెడి, చ. ..,....,వృష్టిలే దవు మజి యర్హృవుల్‌ దలు. 4.4.0 (ఆది, ౪ ఆ, ౨౯), (లేదవున్‌ = లేనిదగును), నీ,.4,444 .=వీముకారణంబున, =. *4+44మాసంపు నేయనైరి, ఆ-వె. మయొటింగి యెజీగ్‌ వారె నేటిక వారింప 8ట్టి గోత్రకలహ మేల పుస్టై.,,.,,..(ఆది 98 ఆ, ౫%, *వారింనరు = వారంపరైరి అనురీతి నగు ధార్వేనుప్ర, రొరూగము లే వ్యతి రేక్టక్తియల ప్ర యొోూంగమును స్తు తమె, నీ, మొగి దధీది యెొమ్మునం బుట్టదయ్యెునే వాసవాయుధమైక వజ్రము... ..లేంగి .. ...- విఫ్రులంవలనం బుట్ట వైర సక్‌ వ్‌త్తియప్రభుల ౨4446402 (ఆది ౬ ఆ, ఇ౦ పు, చం, *,ఇప్పలు కీంకను నమ్థనేరన య్యెద *4= == (అది, ఈ ఆ, 380), నీవచనంబున సంజీవని నాకుం బనినేయ దయ్యెనేని

1664 అక్థవి శేషఘటక క్రియల విశేవనులు [308 వి, కల్ప ఇగాచేత నుపబేశంబుం గొన్నవారికిం బనిచేయుంగాక = 44. (ఆది, 8 ఆ, ౧౩౨, వచనము ) నీ *, = = నాపలుకుల కెవ్వరుం బ్రతివచనం బేల పలుకరైరి (సఫా, ౨ ఆ, ౨౪౯ నీ, ,ఆ-వె * వగలిది రేయిది యని యొజుంగనైతి మన ములోను (ఆక, ౧ ఆ, ౧రూ చ , +. , తడ్విరహితమగు కామ్యుక మొప్ప దయ్యెడిన్‌ (ఆక ౨ ఆ, ౨౯౦) క, = కారణ మిది యగునని యేర్చ్పజువ నేరనయ్యెడ నెట్లున్‌ (విరా ౫ ఆ, 30౪) ఆంవె.. . రాజరాజు వీనుంగుం గన్నారం గానం బడయ మైతిమే5 కృష్ణ (ఉద్యో 3 ఆ ౧౧౭) తే.గి, కాన నీం జాలనయె్యద వీని నేను (ఆక, ౭ ఆ $3౬ళ) చ నిను నొక యతమాశ్రుండుగ నే మది నమ్ముంగ నేరనయ్యొదన్‌ (ఈఈ ౭ ఆ ౪౬౦) చ, , =బెప్పంగ నిప్పుడు 'వేరనయొ్యైదన్‌ (ద్రోణ, ౧ఆ 3౬౯), ఉ నమగ ేరనయ్యెద వినం గడు నక్కజ మట్టులేల . (ద్రోణ, ౨ ఆ, ౮౬) లేగ, అం 'దెవ్వండేనియు మోకు నెగ్టు లాచరింపనివాండు లేండయ్యెనయ్య (స్త్రీ ౧ ఆ, ౧౭౦) లేసి ,,.., కొంద తఇెటుగం జాల రయ్యెదరు సూడు ,. (స్తీ ౨ అ. ౨౩) సీ, న! బుద్ధి ైళొనదయ్యెడు నీద్ధముఖ్యి (శాంతి. ౧ ఆ ౬) నీ, వెంపు సుతు వెలంంపదయెి (శాంతి, ౧ఆ ౧౬). చ *.,ఆ పహావమున కొల్ల సయ్యొద (ఆళ్ళ ౪ ఆ 2. చ... శానన యుద దళకంధరుం డిచట నెచ్చట లేండు (నిర్వ, ఇ ఆ, ౧౩౦)సీ.... తేగీ . ...అది విన్నవింంగ వైతినివ్వు డు(వారి ఉ భాం ఆ ౧౫౯)

అనాస శ్చేతి:.--ఆన్య్యాశ్చావిఎవటిఖొన్ని ధాతువులు సైతము, అర్థఘటకా?= అర్థవి' శేష ఘటకములగుట గలదు అనేశార్థకావిచ = ఒక్కొకటి యనేకార్థములు గల దగుటయుం గలదు, ఉదావాచేయవలయును = చేయరాదు = చేయవలదు - చేయంహాడదు, ఈరీతిగ వలయ్యాదులు నుజ్బ్యితములమింద నిల్చునపు "డా నుజ్యం తము భావార్థక నుగును, ఇన్లై చేయందగును - రతీంవందగును - మొ సముద్రము జాంటంగలండు - దాంటలేండు = దాట శక్తుండు - దాంటటంయజూలండు - దాంటటవచ్చును - దాంఓంజాలును - మున్నగురితిని గొన్నియెడల సామన్థ్ధ్యాద్యర్థ విశేషములు బోధ ములగును, సంఫూర్మము కావబ్చెను ఆచేను పండంబాతెకు - పంగవచ్చెనుం ఎండంబాతెను - చేయంబోయెను - వ్రాయంచోయొను, ఇట్టు కొన్నిచోట్ల నారంభ, సిద్ధ ప్రాయతాద్యగ్థములు బోధస్థము లగును ఒనరంచేయు ను-చదువంజే నెను, వ్రాయ జేనెను, మున్నగుచోటులందు బ్రేరణార్థము వాచ్యనుగును. చదువంజూబెను- చ్రాయజూచెను 'మొదలగుస్థలములందు యత్నాద్యగ్థములు బోధర్ధములగును,

(బా, క్రి, ౧౦౯ మొ ౧౨౨౩ నూ] హొన్నిజంటళబ్దముల వివరణము, 1665 చేయవలయును మున్నగు చోటులందలి నుజీ భావార్థకమని యీవజకు వివరింపం బడెను, (30౯-3౦౯ ] విషు చెప్పకపోతివి = చెప్పవైతివి చెప్పకపోండు = చెప్పును, రాకపోందు = వచ్చును. లేకపోదు = ఉండును, చేయకపోయెన్‌ = చేయం డయొ్భును ఇట్టీ జంటశబ్దములు వివిధము లర్థవి కేక ఘటకమం లగనని యెటుంగ నది లెగు ఛాకువ్రే రణ రూసరునందగు తెంచుధాతువు కొన్ని థాతుష్టలపయింని నిల్చి యర్థవిశేష మట ము'సకు ఈ జంటశబ్దములం డాగమా దేళలోపాదికమును గవివ్ర మొళూగానుఫారముగ నెన్ననగును అెద్చునకు వలెనె యీతెంచు థాతువు నకును ముత్పరకత్వమున తే - లేరు లగును ఉదా:ాకాయబదెంచు . నెగయు దెచు అగుదెందు - చొ శెంమ (వొచ్చు+ కెంచు) వీతెచు (వీమ+లెంచు నడ "కెంచు (నడచు+ తెంచు) వు ల్తైచు (ఫుచ్చు+తెంచు తోంఅెంచు (శోంచు+తెందు తోంలేక్‌-తోంలేరన్‌ మొ ఇట్టిమెడల నున్న అెంచు అనునది స్వార్థఘటక మె యనం దగును, వఠెంచు (వఏంగు+లెంచు. ఏ కసుదెంచు - చనుదెంచు. అకుగుదెంచు - అరదెంచు - మున్నగుచోటులం దీశత్యర్థము లాగమనాళ్థకము లగుచున్నవి ఏతే రన్‌ = రాంగా, వఏలేన్‌ = రాంగాం- మొ కద - కదవు - కదన్న - కదవన్న - శచే - మున్నగునవి నుజ్భంతాదులవై నిల్చునవుడు ప్రాష్థనాడ్యర్థములు బోధ్యము లగును, ఉవా.--రతీంపం గదన్న - రత్మింపం గదవమ్ల - రతీ,ంవం గదవయ్య - రథవీంప గదే - రమీంవవునవా - రత్షింపన్చనద - మొ (దూ, 30౮1 7 విష స్యా దనేకా్యాశాఒవిచ.-.- కొని కాశయో రన్వయే బహనో రూప (అక్థఫ నిశేషా దృళ్య_న్తే పోయంగాశ - పోనిత్తునే - నీ విచ్చినంగాక కల్లునే వచ్చిన వచ్చుగాక - పోయిశం బోవ్రంగాక * _ (అవో., ౫౦౪ ఫట వాండు వచ్చెనుగాని ప్రయోజనము లేదు, దానినిగాని డీరినిగాని నాకము. నీవ్ర వచ్చినం గాని క్షారర్ధ్వము నెఆవేజదు - మొ క్యచిత్‌. 96 9 వివమో,---క్వచిత్‌. = ఒకప్పుడు అర్థవిశేషన్య ఇ అగ్థవి'కే సుముయొక్క, వివవాపీ = వివథయు న దుష్యతి = దోషముంకాదు, ఉదాం- అతండుపోక య0దికాదు అకండు రాశ యిది కూడదు, అతడు వినన చదువ డిత డు ఇత్యాదా పోకున్నన్‌ - ౮ కున్నన్‌ ఇతా్థద్యర్థస్య వివయౌ క్రియలేలొ (అహో, ౫౦౪ శృట్స పోక - కాకి మున్నగు చోటులందు ఉన్నన్‌” మొదలగు రీతి నథార్టహారముచేనీకొని సమసయించిశౌనవలయును నీవు రాకుండు నున్న =నీవు రాక మున్న (30౯ 1 నిషయ ఇట్లు ఉన్నన్‌* ఉండు మున్నగువాని యర్థమునకు విత గల్గునని కాత్చర్భను, 209

1606 రూ ్యాద్యర్థవి శేషముల వివరణను [86౭ వి కల్ప]

క్వచి దర్భ విశేష ఇతాస్థదిన.-క్యచిత్‌. = ఓ కానొకచోట ఆర్థవి కేమేతు=అర్థ నిశేషమునందు, రూ భాష జ వనీద్ధిచేత, విశ్రాన్నికచ్యతే కా అక్థవిశ్రాంతి గల్లునుం ఉదడా.--చదలు కానువు (గాల్సి గాలి మేకరి (పాను) నీటివుట్టువు (అగ్రి ఇంచు విలు కాందు=తియ్య విలుకాండు=(మన్మథు-డు = మొ సంక్షృతమునం బంకజూది శబ్బములు యోగరూఢము లమునళశ యిట్టివి కవిసమ్థతేము లగునని తాత్పర్యము వ్యుత్ప_త్త్యర్థ మర్ష్హ్మమయి యున్నది యాగి కార్థము, అవయవార్థ స్ఫూర్తి గలవి యాగికము, ఉీదా'-_--గ ర్త = చేయువాండు, పాచకుండు = వండువాండు కేవల వ్రనీద్ధిచేం జెల్లున్ధము రూఢి, ఉదా:-నోవు (గచ్చతీతి గాల యాగికార్థము కుదురుపడియుండు. వెక్కిటిలో నొకట రూఢ మశునది యోగరూడఢి ఉదా; పంకజను (పంక = బుకదయంద్యూ జ = ఫుట్టునది)

క్వచి ద్రూభ్యా వీతాది = క్వచిత్‌ - కొన్నియెడల కవిగాషిలే = కవి వ్ర యోగమునందు రూఢ్యాపి = శీవల కవి వ్రయోగ వ్ర సీద్ధిచేత సాధుక్వము, దృశ్య లేఎశనంబడుచున్నది ప్రకృతిప్రశ్యయ విభాగము కుదురువడని స్థలములందు. గవిప్ర యోగ వ్రనిన్ధి గల్లునవు దట్టి కవిప్కయెరాగ ప్ర సీద్ధి చేత నే సాధువ్యము ననయు నది, ఉదా;:---అవథారు = అవధరింప్రము రూఢళబ్దములు క్య్వాచిత్కములనిమూూ కారికకుం దాత్పరస్థ్యము కాదు, చూపోవమి ఇత్యాది రూపనీిస్ధి స్తు క్వచిద్రూథ్యాపి సాధుత్యం దృళ్యతే కవిభాషిలే” ఇత్యుక్తే న్టేమా” (ఆహో, ౫౦౨ ఫ్ర) ఇడి సరి

తా

యగు నుదాహృాతిగం గన్నట్టదు, చూవు్శటపఫు = చూపోవు = చూడసహపీందు * అను శబ్దపల్ల వ నమునయవార్థలిత మగుచున్నది. చూపోవు- ద్వ- ఆ - శీ" (మూవుటఫు) చూడసహించు , , , న్యతిరేకమునందే దీనికిం బృయోగములు శానంబడుచున్నవి ” (శర,

అన్వయప్య్యావీతివ; కు త్రచిత్‌ = కొన్నియెడల్క, రూఢళక్టైవ = వ్రనీద్ధార్థక

"శీ +

శబ్దముల [ప్రయోగమున్క అన్వ్నయస్య గమ్యుత్వవపి=అన్వయ ము గమ్టుదుగుటయు6 గలదు, ఉదా'--చ నలదని యొంత చెప్పినను వావిరివై ,,..., (విరా ౨ ఆం ౨౪౬౦) నీవు తృత్పజపడి వైపాటు చేయవలదని అను నన్వయము గమ్మ్మముగు చున్నది, కొన్నియెడలం గర్శృ కర్మ శు లధ్యావోర్థ్థంబు లగు, ఉదాంా ** **+నన్ను(జూొచి నగరె (జనులు కర్త అథ్యాహార్యముో మొ (ప్రాఢ వాక్య, ౧౪ స్తూ ,క్రియాన్యయ వాక్యంబులు కొన్ని వం గార్టర్థ దోర్టతకంబు లగును *4 ౨46 ఉదాొంావాండు వచ్చునేని (లేకు వాండువచ్చిన వీండు వచ్చును, వాడు వచ్చునేని (లే; వాండువచ్చిన వీంయళాంకు వీనికి వ్యంగార్థర్థములువ వాండు

[బా క్రి ౧౦౯ నూ] సూరి వివరించిన యాధర్వణవి శేనములు, 1667 రాంచేని వీయగరాండు - వాండు శాంటేని వీ డువచ్చును,** **4*4 (పాఠ వాళ ౯ాసనూ)ూ అరనింగాని నుతింపము, అతనికింగాక కష్టమా మాకు, =.....కలౌస్ట దా వన్వయర్య గమ్యుత్యమ్‌ అతని నుతింతుముగాని యశుక్థల నుతింపము, = ల (అహో సగియిి ఫ్ఫు

క్యచిదర్ధ విశేషేతు ఫునరర్ధ సమాగమ ఇతి క్వచిత్‌. = ఒకానొకప్పుడు అర్థవిశేషేతు = అర్థవి శేషముందు వునరర్ధ సమాగమః = నురల నట్టియర్థము యొక్క వ్రయోగము కలుగుచున్నది అట్టి ప్రయోగమునృ క్వచిత్‌ = ఒకప్పూదు నిగ్ధారణా దష్థన్నాత్‌ = వళ బ్టైద్యంకముకంళెం బరముగాను, క్వచిత్‌. = మఏకానొకప్పుడు, నవర్శ్శశాత్‌ = సవర కాంత శబ్దముకంచెం బరముగాను ఇష్టః = సమ్ధతమగును, ఉక్తార్ధ ఫుకరుక్రి గల్దునని యర్థము ఉదా. చేయనేచేనెన్‌ , ,..రానేవచ్చెన్‌, పోనేపోన, చేనెశా చేయును (లేదా చేయనేచేయండు వచ్చెనా వచ్చున్‌ (లేదా రానేరాండు) నవర్జకముకంకె'___. చేక్షినం జేయున్‌,. = =, అయినంగానిమ్లు, వచ్చిన రానిమ్ము - వచ్చిన రానీ - ఇతా్ణది రూపాణ్యవి సాధూని క్వచి దర్ధ విశేషేతు వునరర్ధ సమాగమ శ్వచి న్ని గ్థారణాద్యన్తా త్క్యచి _ దిష్ట్రో న వర్మ కార్‌ = 9తస్థధర్వణ వచరాల్‌ -ఫువరర్ధ్థ సమాగమః - పున న్ఞాత్వర్హ సంగతి రిత్యర్థః” (అఆవో, ౫౦౫ పుట్‌ వైవిషమయములలోం గొన్నిటిక్సి మతికొన్ని విశేషములను సూరి వివరించెను, సూరి విడిచినవానిని త్రిలిగలతణ (ఛాలవ్యాకరణ శేషు మనందగు) "ళేమకర్త కొన్నిటిని వివరించెను

పకుజీ ఇొను లొకానొకచో స్వార్థంబునం దనువ్రయు బాలవ్యా _క్తంబు లగు ౧౦౫ 36౭ £ వివ -వొచ్చు - చొరండు నిలుచు నిలువంబడు కూడు = కూడ బడు వండు = వండుకొనుం

సంజీవని 36౮౭ 1 నిన__(వి 3౨౧.చూ) ఖా + రజా న్మూశ్రము చేత “వడు బ్టనుబంధము క మ్యార్ధమునందు ఛాతువున కగుననియు ఛా, జి గా సూత్రముచే నాత్మ నే వదార్థమున ఛాతువునకు **ొనుి అనునది యనుప్రయుక్త మగుననియుం జెన్పంబడెనుు కాని యవి కొన్నియెడల ఛాతువ్టను సి సష్టమునందె చేరచుందుట కనిప్త యోగ దృష్టమగుటచే నట్టివిషయము వ్రకృతసూత్రముచే సంగృహింపంబడెను చొరంబడు అనుదానికి "చొచ్చు అనియే యర్థముగాని నిశేషార్ధ మేవియులేదని సూరిగార. చొచ్చు = చొరంబడు” మున్నగురీతి నుడా వారించిరి _ చొచ్చుశవడుజ్‌ = చొరంబకు, *పడుజి” జీత్తుగాన ముత్తగుటం జేసి

608 ప్రౌాఢవ్యాకర్త వివరించిన యాధర్వణవి శేషములు [367 1 సంజీ, యది సరమఇచుండంగా బా, (క్రి ౯౧ సూర్తముచొవ్వున చొచ్చు” థాతువ్చనకు వొరు అనునది సర్వాదేశ నుయ్యెననియు బా కి ౨౦ సూశ్రముచొప్పున ఉ”_త్ధ్య్రమునకు అ"త్త్య్యమనును బా క్రి, ౨౧ సూత్రనుచొప్పున నుగాగమమును దుత శార్యనులును గలుగలా *“చొరంబడు' అను రూపము నీద్ధిం చెననియు నెలుం గునది. నిలుచుశవడుజీ అనుచో బా, క్రి ౮౮ స్యూత్తముచొప్పున నిలుచు ధాతు నిద్ధ చ శారమునకు వకారాదేశమును బా శ్రీ ౨౦-౨౧ నూూత్ర్తములచే ఉత్త నుగాగమములును ్ర్రుత కార్థములును గలుగంగా *నిలువంబడూి అను రూపము సీద్ధించును. ఇళ్ల యంకటను రూపసాధన ప్రక్రియ నరయంనది, పండుగా ఫొను = వందుకొను, ఇట నాత్మనే పదార్థరుం లేమింజేసి బా చీ గ3 సూత్ర ములోని బవాుళ గ్రవాణముచే తీగాగముము రాదని యెజుుంగునవి వ్ర యోగ ములుః=జగీ, రథంబు మిదం గూదృండయుడియె: జే యూందికోనుచు (భీష్య ౧ ఆ, ౧౮౮) (కూర్చుండయిడియె = కూరుచుంచె. క, ,. =. ఇ ప్పట్టణముస మెలంగి చూడంబడ చే యనఘా (హారి వూ ౮ఆ ౨౦౪) (దచూడంణడదే = చూడ వనలద్రా ఈత కఇ_క్రెజంగున సభలోవలం దత్తణనునం సూడంబడిన దర్చిత సామం తోత్తములలోనం 4444. (ఊఉ రా, ౫ అ, ఆ.వె జామ పండుళొనెడి జూణ యేది (విజ, +, (బా గుం వ్ర 600 ఫు, ద్వి ము (జామూఆ జూనుషందు), కొన్నివిషయము లీక్రిండిరితిని బ్రౌఢవ్యాక_్త సం గ్రహించెను, అన్నంవ శయ చేయు యోగంబునం ధ్రేరణార్థళం బగుం చత్తూశవ్యాకరణ ఉదా ---వొత్కుచుఃం బొక్కంజేయుదు, (కళా ౭ విపకణసు అ ఉ కేళవ్చం డవ్విర్నాట్తనునవ్చం గృప్తసమాఖ్య 3౪౭ 1% విషయము నహింపందేనెినో, (శళా, ౮ అ) మొ (వెళ్ళం చేయు = చొక్కించు.. ఇట్లంతట నెజటుంగనది) (వధ టక ౧౮ సంజీవని, 36౭ 11 వివ.==అన్నంత చీ య యనంగా “నుజ్యింత కీ యం చొక్కంచేయు ఇ చొక్కునట్లు చేయు = వొక్కించు, భారతవ్ర యోగములు.-- మద ముడంగించి భూపతి సమావము నెల్లను నిన్నుం గొల్వంజే యుదు నని పూని (ఉదో్య్టు 8 ఆ, ౨౮౦) చ భీ ష్షుని నెసకొల్పి నేనలకు ముఖ్యుండ వీవని యుబ్బం జేసి (ఉద్యో ర ఆ ౨౦౭, క నానానర్ర కన్రచయబడబానలముం గవియం శేసి యత్యుగ్రత నే నేనాళ్ళన యప్పాండవ నేనాసాగరము నివురంజేయుదు

(చా. కి౧ంం౦ంసూ] చాల ఫ్రాశ వ్యాశ _ర్తలుచేసీన యాధర్వణవివృతి 1660 నధిపా (ఉద్యో, ౮ ఆ ౪౧౪), మ 42+, నీమనో గ్రంధి యడంగంజేయ నెస కంబునం బూనినవారు (ఆర, ౪౮ ఆ, ౧౪౬౦) ఉఊ,. భూమివు చిత్త మాతుకతం బొం దంగంజేయుటకంయె .. 4.4 (ఆవ ౭ఆ ౧౮) క వినుత ప్రజ్ఞాబౌణం బున మోహన బాణశక్రి పోంజేసీనంం04402(భీవ్య ౨ ఆ 38౪) కం కాననమున కేగంజేసీ (ద్రోణ ఆ ఈ౮ూ వ్యాపారోన్తుఖ వ్యంబున నన్నంత కి యలకుం బాటు ూఢక్యాకరణ ధాతు వనుప్వయు_క్షం బగు ౧౯ వివరణము ఉదాం-ానీ పంం6 బరామరిక చొవ్పడమి6 'బాళను 39౪8 115 విష తప్పి పండంబాఆిన పాల మెండంబాతె (స్వా అ) మొ (పాఢ కీ ౧౯ సూ) సంజీనని 3౮8 10 వివ.-వా్యాపారోన్తుఖక్యంబునన్‌ = ఒళపనియొక్క యారభించుటయందు, ఎండంబాతెన్‌ ఆ ఎండ నారంభించెను పండయగోొటీన = వండుట కారంఖిచిన ఆ-వె దువ్సరంళప)ు కేండు తుది నేరంటాతె , 9.4... (విఠరా3ఆ ౧౩౧) అ్తశ్లై న.బ్యంతమునకు “ఉండు - పోవు - కలుగు మున్నగునవి యసు వ్రయు_క్తములకునవుడును నర్థవి శేషరులు గల్టును, ఆంవె చక్రధరండు పాతి చ మర నున్నాండు మి వ్మింక (ఉ హరి, ౪౮ఆ ౬౨) (భావ్యర్థను), ద్వి, ఎత్తి కొన్నాం డింక నిటమింద నెం య్‌ త్తి నున్నాండొ (బసవ ౫ ఆ, 3౪౬3), (నూ ౨౯౬ విష) కెొంచుధాతు వగ్వాదుల కను ప్రయుక్తంబకు నగుచో నుత్వంబుపయిని దాని తకారంబు దకారం బగు, ౧౧౦ అగుదెంచు - నెగయుదెంచు - పోనవుదెంచు, అగు = నెగయు - పోవు - చొచ్చు - పుచ్చు - తోంచు - నడచు = పజచు = మొలచు = వీచు = ఇత్యాదులు, అభాస్ట్రగతి నరుగ్వాదుల కయ్యిది యనుప్ర యుక్షం బాలవ్యాకరణ బక్క నగుచో గువర్శంబు విభామను లోవించుం వివణము, ౧౧౧, కళ8 వే? వివ అరుదెంచు = అరగుదెంచు, వతేంచు = ఏగుదెంచు = చనుదెంచు, "

1670 సూరివివరించిన యాధర్వణవి శేషకు:ంలు (3౮8 17 వి సంజీ] అఆయ్యడి పరంబగునపుడు చువర్శంబు లోవీంచు ౧౧౨ చొచ్చు - చొశ్తెంచు పుచ్చు - ఫుత్తైచు తోంచు - తోంలెంచుం అద్దానికి ముత్తువరం బగునవుడు తే.కేపలగు ౧౧౩, అగుదేండు - అగుదేరండు అగుబెన్లు - అగుచే రము

సంజీవని 35౮౭ 1 విమవటీఆగు మెదలం౫న థారున్రలతుదిని తెొచు” ధాతు వనుప్త్యయు_క్టముగును, ఉకారముమింది లెంచుధాతు తకారము దకార మగును, ఉదా:ంాలఅగు+లెచు = అగుదెంచు = అయిపోను = గతించు =* శానచ్చు = గతించుటసు సమివించు. ఇట్టిందును నించుక యక్థవి శేషము వెలయు చుండుటచే నీ "తెంచి ధాతు వనువ్రయు_క మనుటకంకె నర్థవి కేస ఘటకదును టయె యుక్తము, మధ్య్యాతీరము - వీనేడు లగుదెంచె నద్దనుం జేలి యింత శేకెంచు 4444, (ఆరళ ఆ 3) (ఆజ చేంద్లు కావచ్చెను)ు చ, తడ వగు

దెంచె జిక బ్రదడీణ వృషత్తిగం దేరు వోవని మ్థు 4, *,(విరాళ ఆ ౧౭౧)

(తకవయిసోయినడ్సి ఉ అంత సకోరు వోఫ్లు: డుదయం బగుదెందె (నిర్వ, ౬ ఆ

౮౭) (సూ, రా, ని (ఉదిరుండైవచ్చెను ఊఉ ,... *.,, సారబలుండు సూది

మునికావదినంబులు వోవుదెంచె నం భోరుహూ మిత్తుం డస్తగిరిం బొందెడు నంచు

*9 ౨4 ౨ (ఆది ౨ఆ ౧౯౯) (పోవుదెంచె = సన్తూప్ల్‌ కావచ్చెను నెిగయు

దెంచు = (నెనయు+లెంచు, స్వార్ధకుంన) జలాదులన౦కి వైకి లేచు = లేలు ఆ-పె,

బంఫనంబు 'లెల్లం చాయుడు భీముండు. నీరిలోననుండి నెగయుదెంచె ”(భార, ఆది,

౫ ఆ, ౧౯8 .వ సూ, రాన్సి (నగయుదెం దెజలేచివచ్చెను) (శబ్దరత్నాకరకర్తయు

సూ, రా, నినిఘంటు కారులు నిశ్లు కెంచు స్వార్థి శమె యనుచు నంతటను వ్రానీరి )

చొచ్చు*ఇలెంచు = చొత్తెంచు, బా శీ ౧౧౨ సూ చొవ్చున “చుివర్శలోవమం రాంగా, చొచ్‌+లెంచుి అగును, తదలు చకారనముతో సంధించునవుడు ెల్లు నందు *చ కారిద్యయ మేర్చడును ఇయస్ట్రది నుహోకవి ప్ర తొరూగసమ్తతము, ఆ-వె ఇత్త మెల్లభంగి న్నిత్తన్వి నని తగ నాడి , (ఫిచ్చుదము) (నిర్వ, ౩ ఆ౧౧౭) (ప్రాస గతము), (విస్తర) తేంగి,..శిఖండియు వీటికే గు దెంచి నిజరుందిరంబు సొ త్తెంచి విస్తర, 3౮౭2 1% వివవ_బా, గు, చ వాాఖ్యాత యిట్టిరూసము బాం

సంధి, 3౯ స్మూరత్రముచే సాధించుళొనవ లెనని ఛ్రానెను,. బా, సంధి, పరి, 3౯

సూత్రము చేతనే “వాత్తెంచు = ఫు క్రెంచు ఇళ్య్యాదులంద6 డకారద్విత్వంబువో లె

[ఛా, క్రి ౧౧౦ మొ, ౧౧౨ సూ] తోందుధాతువు సాన్టబిందుకను, 1671 తన్ని దండ్రులకు (మ్రైక్కి.44.4 ౨.(ఉవోర్ట ఈ ఆ 9౮౯) (చొ క్తెంచి= చొచ్చి కొనివచ్చి 9న్లై ఫుల్తెచీ అనురూవమును సాధించుకొనునడి ఫుత్తెచు = పంవివేయు (ఆక ౨ ఆ ౪౫4 ఆర ౧ఆ నగి నడు+లెంచు = నడతేుచు = నచ్చు. ఉ దంతిభఘుఓల్‌ మహోగ్ర సముదగ్రతతో నడరేరం.. .. *.(ర్ణ, ౧ ఆ, ౭౫%్బ నడలేరన్‌ = రాంగా చా, క్రి ౧౧౩ సూూత్రముచొవ్పున ముత్ప్సగళత్వ మున తెంచునకు లే-లేరు లగును హౌ క్రి ౧౧౨ సూత్రముచొప్పున నడుచు థాతు *చివగ్గలోవము గలైనని యెఆటుం%పనది తోంచు+తెచు =తోంతెచు = కనవచ్చు - వచ్చు. మొ బాకి ౧౧౨ సూత్ర్తముచొవ్పున “తోచు చువర్ణము లోవీంచును, నీ నీలజీమూాతంబు లీల నామేపించి నల్ల వై తోంళలెంచు నల్గ గృహము (ఆది ౬ ఆ, ౨౧౧) (తోంతెంచు = కనవచ్చు) క కేతన కవిరయదంచై తోం శరం... . వచ్చు వీవనిగంకే (కర్ణ 3౩ ఆ. ౧౭౮౪ పు ఈపదస్థమునుబ్మ్రి శావలయు సూ, రా నిఘంటుకారులు తోళెచు ఆని దీ5ిని నిర్చిందుశముగా నుదావారించీరి, సోమయాజి స్థలాంతరనములందు ఖం డాఖుడ 'ప్రాశమును టయ గించినవాం డగుటంజేనీ తోంచు నిర్చిందుక దున ట కిదియొక చ్రమాణము కానేరదు, (దచూ,విస్తర ౮౮7 విషు మతియు ఉ హ్రూరనిచేష్టిత విభ్రమంబు దోం పళ్నురు మాడుం బ్రైఢబలభానీత భూరిభుజూ విహారుండై 9 (నొప్పి ౧ఆ ౧౭౫ పు మున్నగు తిక్కయజ్వ వ్ర యోగములందలి పత్వముస౫ిత (నైంచు- నైంవన్‌ ) మందలి ఖండబింద స్థితిని (నూ, బాం శీ ౮౯ సూ నిర్ణంణంచుదున్నది (చూ, 38౧ 10 విషు వఆచు+తెంచు = వజుతొచుు బా, (క్తి ౧౧౨ సూత్రము చొవ్వున “పజిమ” ధాతు చుివర్ణలోపము పఆలెంచు.. సటుగిడివచ్చు, నాద్యవర కేషంచైై. “చు” ద్విస్వంబునకు లోపంబగునుగాన ప్రకృత చువర్ణలోవ విధాయకసూత్రంబు గ్రియాపరిచ్ళేదమునందు ననవసరమని యందు₹ేని యట్లశ వలదు నడతెంచు (వడుచు+తెచు).. . ౨. ఇత్యాదులందు , == సూత్ర రంభం బవళ్యక_ర్తన్యంబు, ఈసూూత్రంబు లేనిచో వొత్తొచువోలె,... ,, న_ల్తెంచుి. ఇత్య్యా ద్యవిష్టరూసంబులు . = =..గావలనీవచ్చును”ి (ఘా, కి ౧౧౨ సూ, వ్యాఖక్టి ఇట్లు వ్రానినేకాని చొళ్తె.చు వోలె *నళ్తెందు కాకుం డుటకు వినిగముకమును జూవలేదు కావున బె, సంధి, ౨౯ సూ త్రిము సకూస స్థలమాత్ర, విషయకమని ము నట్లగుటచేతనే యాద్యత్సర కేవ సంధివద్ధతిని విడిచి పొని నూరి యిట్లు చుీవర్ణలోపనును వేజటుగ విధించిఖొ నిననియు వచించుట యుక్తమన దగును,

1672 లెంచు అను చ్రయోగమున “ఆగమనునా ర్థమ గల్లు [98౮8 1 వి, సంజీ ) కంల, బక మొగలి చూడ్కికి ననోచరమై వజలెంచి కంభసంభవు చిటు తొడ వడిం బట్టికొనియె శిష్యులు బెవరన్‌ (ఆ3, ౫ ఆ ౨౫౬) మొలచుశలెంచు = 'మొలతెంచు = మొలచి మెకిం జూడనగు, వీచు+లెచు = వీచుచువచ్చు వడుగా 'తెంచు = పదుదెంచు = పడివచ్చు క, చల్లని దతీ=మారుత మల్లన వీతెచెంద గిలియాలలనా ధ మల్ల కుసుమూంగకాగ స ముల్లసన సుగంధి యగుచు ముని వరమిందన్‌ (ఆది ౮ఆ ర౮౦) శీ వివృత కేళింబరుం డంం సౌంభకంబు వలనం బడుదెంచు వసుదేవ. ..(ఆం౧ఆ ౧౯౧)

౧౧౧ సూ:.--అభ్యాగతి = వచ్చుట పోవ అకు నర్ధము.గల “ఆరుగు మున్నగుథాకువులకు “*తెొచుి ఛాతు వన్యువృయు క్త మగునపుడు వూర్వస్థిక “గీవర్షము. వైకల్పిశముగ లోపించుటయు. నాజట యాగమనార్థక మగుట యు స-భవించునని ఆాత్పరస్థము ఉదా.--అికగు+తెంచు = అరుగుదచెంచు = అరు దెంచు = వచ్చు (అరుగు = పోవ్రు గువగృమునకు బా&ీకలోపమున్కు ఉఊికా రమునిాంది తొచు తకారనమునకు ఆరెండువత్సములందును దీకారమును (బా, కీ" ౧౧౦ సూ గల్లైనని యెఅు-గునది వనగస+ాతెందు = వీగుదెందు = ఏలెంచు = వచ్చు వైకల్చిక గు వర్గలోవము.. వకెంచుి అనుచో ను కారముమాందిది కామిం జేసి కెంచుధాతు తకారము దకారము గా లేదు వగుి సూరిమకమున నిర్చిందు కము చనుశలెంచు = చనుదెంచు = వచ్చు. అర్యాచీనులు వీని నాగమనార్థ ముందె శాక “పోవు అను గమనార్థమునందును బ్రయోగించి యున్నారు ద్వివిధ ప్రయోగములు నిటం జూపబడుచున్నవివ-వం. . వ్ర భానతీర్థబునం బండ్రైండు దినంబులు వంచాగ్ని మధ్య్థంబునం బవనాంబు భత్షుకుండైై ధర్మజుండు దవంబునేనీన, ఆంవె దానినెతింగి రామ డామోదరకులు నృష్ని వరులకోడం బ్రీతి నరుగుదెంచి కనిరి,. , .. పౌండుసుకుల =. ... =. (ఆర 3౩ ఆ ౧ోజ్లు క, సమయం బరు 'జెంచె దొంటి చందము గలడే (విరా ర ఆ ౧౯౩) క చంచలలోచన యెం దరు జెచెకాననుం గానలేక.. ౨ (నీక జ ఆ కళ, శైమి, ౪ ఆ ౧౨౨) (సూ కాం న) ద్వి, అనుచు సహోదర యను నాగనూంబ యును దాను నచ్చోట నుండం గాదనుచు నరుదెంచె మజీ పుశిహోరి యిటికిని (బఫవ, ౧ ఆ, ౫౦౩ ౫ింళు వీసదెంచు = నీతెచు, చ అమితబలుండు హైవాయుందుం 4... ౨౨ జమదగ్ని మవోమ.నీంద్రు నా శ్రమమున కేంగుదెంచెం.... .. (ఆర ౩ ఆ ౧౪౫4 సీం 4. మగుడింపంగా దష్టదుతింజేని విదురుం బుత్తేంచెం గాకున్న నేలేరం డితండు (ఆరణ్య ౧ఆ ౧), వగుదెంచు..... ౨ వెడలు = పోన్చంం..440=

(బా కి, ౧౧౦-౧౧౨ సూ) అనువ్రయు క్ర లెంచుధాతురూసములు 1678 చం. * భీమనేనుం డా ల్ర్‌హమునం జూచి కన్ను లెదురన్‌ వృషశేతుని పాటు గాంచి యీ యహితుల నెల్ల డించి సవనాక్వముతోం బురి కే॥ఏదెంచి య మహి పతిం గాంచి యీకని క్రమం బపు జేమని విన్నవించెదన్‌ (3. ఛా ౨ ఆ ౭9” (నూ రా ని చనుదెంచు _-క శా నేరరుగావున్ననిట చకు. జేకళ నిలువుం డ యింవియు చేవ పథంబుల్‌ (ఆ ౫ఆ ౬ూ) శ మిరిందుల కందటుం జకు చేయ నే నంద యుండితిని సభ చూకన్‌ (ఛా ౨ ఆ ౧౩౯) తరువోజ *, --. నిన్ను నడి. దోడుకొని పోవ వచ్చితి నివుడ చనుబెమ్టు కౌరవేశ్వరు కడ కనిన ., (“భా ౨ఆ ౨౦౭) తరల- ఇ కుబేపవనంబు దీనికి నెవ్యకం జకరుదేకంనో డు దుకు నీవిట వచ్చి. (అరణ్య 3 ఆ 3౬౦9) చనుదెంచు .. ౨ ౨ పోవు 49 = చ పర్వకుండు దాం దివ్రమట యొబ్లు మింట" జనుచేకంగ (నైమ 39ఆ రవు (నూ రా ని, అరగుదెంచు మున్నగవాని కిట్టి గమనార్థకత్వము భారత వ యోగములం దుం జూవట్టదు,

౧౧౨నసూ వా్యాఖ్య"---అయ్యది పరం బ౫పనవుడు *“చుివర్గంబు లోపించు"- అయ్యది = ఆ'*తెంచు ఛాతుష్రు పరంబగునపుడు వూర్యస్థిత థాక్యంతగత చు, వగ్శంబు లోవించును ఉవా:--తోందు+తెదు = తోంకెంచు = ఉదయించు = కనంబడు -_ చోచ్చు+ తెంచు = 'వొచ్‌ + లెంచు = చొ ల్రెంచు, పుచ్చు+లెచు = వుచ్‌ +లెంచు = ఫుక్తెంచు ఇనక్లై నడ తెంచు (నడచు? తెంచు వజలెంచు (వఆచు+ కంచు) వెం,

౧౧౩ నూ వానఖ్య ---అద్దానికి ముత్తు పరంబగునపుడు. లే - లేరులగును ఉదా:---పు ల్తేంచు+న జీ = ఫుత్తేన్‌ = ఫుత్తేంన్‌ తెంచి ధాతుక్రనపం ట్రకృత సూత్రముచేత లే అకు నాదేశము కాంగా పు శ్తేన్‌ అనుకూవము నీస్థించును, అప్లై ప్రకృక సూత్రముచేశ తేరి అను నాదేశముకాంగా *వుల్తేరి అకు రూన మేర్పదును. నుజీ జీక్తుగాన తేరి అనుడాని తుఏ ' ఉకారమునకు “అికారా 'దేళము కాంగా వుల్తేన్‌ అనురూవము సిద్ధించును, సూరి యిుడావ్భాతుల చ్యక్రియవ---అిగు+ తెంచు+లజీ = అగుదెచు+డుజ్‌ = (ఛాల శీ ౧౧౦ సూ, చొప్పున నుకారముమి,ది తకారము దశార మయ్యెను వ్రకృశ సూత్రముచే తెంచి ఛాతున్చనప లే అను నాజేళము రాలా భా, తత్స ౧౯ సూత్రము చొప్పున డూవర్షకనుం చిందవూవ్వకము కాంగా “అగు దేండు అనురూవము నీస్ధం చును, ముజ్జులోని డుణ్జు పరమయినచో వేలువిధమగు రూపము నీర్ధించును, ఆగుదెచు+లూట్‌. = అగుదెంచుడుజ్‌ = (భాం ఛి ౬ సూత్రముచే లూట్టును-

2110

1674 లజీకీ లిడంతాగు ధాత్వనువ్ర యోగము [368 7? వి, సంజీ] బా, (క్రి, ౨౯ స్మూత్రముచే దుజ్జును నయ్యొన్సు ప్రకృతసూ శ్రముచే లే అను నది యాబేళముకాంగా. ఆగుదే+డుజ్‌” అని యగును బా, క్తి ౬౧ సూత్ర ముచే హ్రస్వము కబ్దలా “ఆగుదె+శడుజ్‌” అని యేర్చడును బా తత్స ౧౯ సూత్ర ముచొప్పున జిత్తు చిందుపూర్వకిము కాంగా బా సంధి ౨౨ సూత్రము చొవ్వున ఖండము నిషిద్ధమగుటచే “అగుదెండు అనురూవనుం నిర్ధించును. ఆగు ెంచు+లజీ=అగు దెం దుశడుజ్‌ =అగు దేండు (ప్రకృవసూత్రముచే లేరు అను నా ీశనుం రాంగా బా, చ ౨౦ సూత్రముచొవ్వున ఉ త్యమునకు అత్వకు క లైను) అగుచెంచులూట్‌ = ఆగుదెంచుము = అగుదే+శము = అగుదెమ్థు. (భాం కి ౬౧ సూత్రముచే కే అను డిర్ధ్స మునకు హ్రస్వనమును మువర్గకమునకు మాముడియు వచ్చెను అగుదెంచు+లూట్‌ = అగుగెంచు+ ము = అగుదేరము (ప్రకృత సూత్రముచే “తెంచి థాతువ్రనకు లేర అనువది యాదేశమయ్యెను) ప్రయో గములు;=-క, వీరలు ,*,, చను చేరక నిలువ్చండ యివియు చేవవథంబుల్‌. (ఆది, ౫ ఆ జంప) క మూ రిందల కందజుం జను చేరయగ..,.. (సభా ౨ఆ, ౧8౯) (ప్రాగతములు) సీ, * విదురం బు శ్తెంచెం గాకున్న నేలేరం డితండు (ఆర, ౧ ఆ ౫౫4) తకలము ఇది కుబేషవనంబు దీనికి నెవ్యరుం జనుదేర నో డుదురు.. ,.. (ఆర 9 ఆ 3౬0), తరువోద, చనుబెమ్ము శర వేళ్యరు కడ కనినంం4...(వథఖౌ౨ఆ ౨౦౭౨ చ ౨ .శ్ర చ్చజుము నివర్భవాహానుండవై. చనుదెన్లును మంతం దీజెడున్‌ (ఉవ్యో ౧౪ ౧౭౬) క ఒక మార్షంబున రా మయుం డొక కన్నెయుం చాను నచట నొయ్యన చనుదే నకు టిలభాంతో చాత్త ప్రశృతియగట ,. =. = (నిర్వ ఆ 3ప్మం భూతంబున లజికి లిడంతంబగు నగుధాతు వను ప్రయు _క్తంబగుం, ౧౧౪, చాలవ్యా వాండు రాడయ్యెను = వారు రారయిరి అది రాద 3ళ82 ”” విమ యొ్యును - అవి రావయ్యెను, నీవు రావయంతివి = మిరు రారంణళిరి నేను రానయితిని - మేము రా మయితిమి సంజీవని, 3ళ8 7 వివః--భూతార్థ కందలి వ్థ్శితిరేశార్ట్రము వాచముగు నపుడు లజ్యంత ,క్రియవైని లిడంతమ౫ “అగి థాతురూస మన్కువ్వయుక్తం బగను, లజ్యంత క్రియ యే ఫురుషమున నే వచనమునం బ్రయు_క్తమగునో లిడంక మైన యగుధాతువును నావురుసమున నానచనమునందె నిల్భును లబ్యంత

(బా జీ ౧౧౫౧౧౬ నూ] నుజ్యంతాగు ఛాతురూపానుప్ర, యోగము, 1675 ్రీయకసం గర మహా త్తాయెనా లిడం తాగు థఛాకురూవమును మహత్కేర్త మె యగును, అది యమహత్క__ర్తృకమాయెనా నిదియు నమహత్క__ర్హృక మె యగును, ఈవిమయమనులను విశదీకరించు సూరి యుదాహృతులు:--=ఉదానలావాండు రాం డయొర్టును - వారు రారయిరి అది రాదమ్మొను - అవి ర్లావయ్యును, నీవు రావ యితివి = వార. శారయిళిరి 'నేను రానయితిని - మేము రామయితిమి ఆ స్త్రీ శాదమొొను = ఆ స్త్రీలు రానైరి -వచ్చు*+లజి (బా, క్రి౭సూ,) = వచ్చు*+డుజ్‌ (వా, క్తి౮నూ) (భా కి ౯౧ సూత్రముచొప్పున రాదేశము) = రాడు, అగు+లిట్‌ (వా, క్రి3 సూ) అగు+డజ్‌ (దా క్రి౮సూ) అగు+ఎను (ఛా కి ౧౬సూ) అఆయు*ఎకు (బా, క్కి ౯౯ సూ) ఆయు+ఎకు (వాం (క్రి ౧౦౦ ఆయొను=అమయ్యొను (బా వ! ౬ సూబా సమూ, ౧౩నూం ద్విత్వ హ్రాన్వములు) ఇళ్లె శక్కినవాని రూపసాధన ప్రక్తియ నరయునది సూరి వ్రశృతన్యూత్తంబుశ భూతంబుశన = లజీటో అని వచింపెనే కాని తద్ధక్షాద్యర్థము. లందును లజీకి లాడంకశంబసం నగుధాతు వనుప్రయు_క్షం బగుటయుం గలదు, ఉదా----వృష్టి లేదగును = నేను రానయ్యెదను - దీని నేను నమ్ధనేరనయ్యెొదను, వాండు రాండయెొక్టి ననంగా వాడు రానివాండయెొన ననియ్యు నను శానయెగ్టైడ ననంగా నేను రానివా డనయ్మొదననియు నర్థముల నెన్నునది. డ్యాది ప్రత్యయములు పురుషబోధక ససోనామళబ్దరంబ ధులె యను శబ్దతత్వఛర్శిత్తము నిటం బరిశీ లించునది, ప్ర యోగములు 36౭ విషయవుం గల్పతరువుక భూగమి క్రియ యో ర ళ్యాది కారి శావ్యాఖ్యలో విరివిగాం జూపంబడెకు, అట్లగుటచే నిట మరలం బున రుక్తముగం జూపలేదుం నుబ్బంతంఒ గు నగు ఛాతువు శ్రీయావి శేషణంబుల కన్నుప్త్ర యుక్తం బగు నుజీకి విభాష నగు ౧౧౫, కాను అనునది నుబ్యంకంబగు నగు ఛాతువ్చు రూపంబు, బాలవ్యా చానికి హస్వంబు విభాషవగుం, ౧౧౬ తిళలి ₹స నివు 'లెస్సగామ = "లెల్సగను, నాస్ట్రాయ్యముగాను - న్యాయ్య ముగను, ఇట సరళంబు నిత్యంబు చూడం:గాను = మూడయను = చూడను, ఇట స్వత్వంబు లేదు సంజీవని, 8౪8 ₹ వివ; కానీ అనునది యగు ఛాకతు నుబ్యంతరూప మని సూరియే వివరించెను “అగునుజీ అనునవుడు కా = క్తి - గం సూత్రము చొప్పున నగు ఛాతునకు "కా దేశము కాంగా *కానుి అనురూవ మేర్చడునని

1676 'కాన్‌-శన్‌ కొబ్టముల యనువ్ర యోగ నిమరక్శ్మము [8౮8 ₹] వి, సంజీ] యెటుంగునది అట్టి శాను శబ్దము నిక్యముగా6 శ్రియావిశేషణముల కను వ్రయుక్త వమగుననియు నుజ్యంత శ్రీయారూపములకు విభాషగా ననువ్రయు క్త మగుననియు ౧౧౫ సూత్తమునకుం దాత్పరక్రము దానికి అను ౧౧౬ సూత్తము లోని తచ్శబ్దనునకు “నట్టి యను ప్రయుక్త కొను శబ్దముని కని యర్థము అట్టి యనువ్రయుక్తమగు కానుి శబ్దమునకు వికల్పముగా హాస్యం బకునని ౧౧౬ సూత్ర్త్రమునకుం దాత్పర్యము, ఇట్లు దానికీ అను దాని స్వారన్వముచేత కాన్‌ +పట్టి = కాంబట్టో మున్నగుస్థలములందలి. కాని శబ్దమునకు బాత్నిక 'వ్రాన్వను. రానేరదని యెజుంగనగు. ళంబట్టి మున్నగు ననిష్టరూవములు కల్ల 'నేరవని తాత్పర్యము... ఉదా.--- లెస్స! కాను = లెప్సగాను = లెల్సగను న్యాయ్య ముకౌాను = న్యాయ్యముగాను = నారయముగను * అనునవి క్రియావి శేమణముల “కాను శ స్టానువ్ర రరూగోదావారణములు లెర్స్బగాం బఠించెు న్యాయ్యమ. గాం బలికెను మున్నగు వాశ్ట్యములలో లెక్సగా - నార్టయ్య్థముగా అనుపదములు తత్తత్కి0ి యానిస్టు విశేషమును దెం పుక వగుటంజేసి క్రియావిశేమణనము. లనం బడుచున్నవి ,క్రియానిన్హవి శేషవాచకము. ,క్రియావిశేనణ మనిపించుకొనును, నాస్ట్రయ్యనుంగాం బలిశె ననునపుడు వలుకటలోని నారయ్యుతను దెలుప్ర్టచుండుట చేత “న్యాయ్యము” అనునది క్రియావి శేషణ మగుచున్నది ఈ క్రింద వివరిపంబడు రితి నిట్టియమెడల కానుళబ్ద మనువ్రయు_క్త మనుట సరికా దనవచ్చును గాని కొన్ని యొడల నిరర్ధకముగా కాను - కను శబ్దము లనుప్రయుక్ర్తనుగుట లేకపోలేదు క, పీలువంగం బడక సభలకు, (ఆవి ౬౪ ఆ 3౪) కః , ఫారుణి నట్టి యవూర్వ స భా రచనలు వినగం జూడం బడ పెవ్వరిచేన్‌ (ధా ౨ఆ ౧3౩౯) (దూ 3౧౯ విమ) కః,44, =, దు మృర తవమునంజేనీ పడయంగాంబడు విద్యల్‌* (ఆర, 3 ఆ ౨౫౬) (యతిస్థానగతము )

కాను శబ్దము ,క్రియాని శేషణస్థలముల నముప్రయు_క్తనుగునని చెప్పెనే కాని యిట్టి “కాను శబ్దమునకు వాశస్ట్యమున నన్వయము సుస్రంగతమంగం గన్పట్టు చుండుటంజేనీ యింది యనుప్రయుక్తమన నక్కజిలేదని యొన్ననగును విశేషణ నును క్రియలకు విశేషణము లగునపు డయ్యవి విశేష్యతా వివతుచేం బ్రథమాం తములగుచు నగు థాతుజ రూపనుగు “కాను శబ్దముతో నన్వయించుననియు నట్టి కాను శబ్దము (క్రియతో నన్వయించుశనియు శ్రహింపనగును. (దూ, ప్రాఢ, శబ్ద ౮-౧౨ సూ) ఇది తేభఘువగ మెజయుచున్నదింతళు కగునట్లు మెజయు చున్నది, ఇట నీ “కాను ళబ్దమందలి *నుజి" భావలతణార్థకమని యెన్ననగును, ఇ ట్లివి వ్రథ

[బా క్రీ,౧౧౫౧౧౬సూ ] క్రీ యావిశేషణము ప్రథమాంతను కోవచ్చుకు 1677 మాంతను లగుటచేతనే యీవిశేషణనుల మీాపీ కొను - కను శబ్దముల కికా రము బా - సంధి-౧౩ సూత్రము చొవ్వున నిత్యముగా గ” కారమగుచున్నదిి ఈవిషయమునె నూరి "పట సరళంబు నిత్యంబు అను వాకష్థముచే వివరించెను నూరి వయమున గ-స-డ- ద- వాదేళరు బవాళ మగుటంచేకీ బవాళస్థలంబుగా నిత్యమై వచ్చునని యెన్నవలెకు ఇట స్వత్వంబులేమ:_ చూడనుగన్‌* మున్నగు రూపములు లేవని భావము తౌ - నల్ల - ల్సె మున్నగువానికి విశేష ఇత్వమె శాక విశేష్యక్వమును గలదు, లెన్స-చే -వి- శేరుకు. ంంపిణ = మేమ యుక్తము * ౨.” (శర నల్ల =నల, వి, 4,౧ నలుపు గీ, అమమనో శ్యంబు ధవళ చేహంఎనందు నల్ల గలిగిన... =, (ఆది ౨ఆ 38౨) నాష్ట్రయము విశేస్టుము నార్టయ్యను విశేషణము, న్యాయ్యమ్‌, త్రి న్యాయల్టే, = 4 శ 0 నాషయా దనవేతమ్‌ - ధర్మవథ్యర్థ న్యాయా దనివేత ఇతియత్‌ 4444 ల (కష్టం చిం) నా్యాయముగానున్నది యని యేక యశారముతోం బలుకుట యవిచారిత రనుణీయము. ఇచ్చట నేకయకారముతో నున్న న్యాయళబ్దము విశేషమే కాని 'క్రీయావిశేషణము గానేకదు... ౨. భాగు చ క్రియా, ౧౧౬ సూ వ్యాఖ్య రోం౬ణ ఫు ద్వి ము) *న్యాయమూు అను విశేషము కొను ళబ్దనుతో నన్వయించుటలో నవిచాకిత రమణీయత యేమి కలదో అెలియకున్నది. ఒళ్ళచో ద్వితీయాంతవి ధే య విశేషణంబుశకుం బ్రథకుయు నగు ఉదా:ంాటి ఎవ్వనిం

్రూకటధర్మతత్వవిదు బ్రాహాణముఖ్యుం బురోహికుండుగాం జేగొనువారము = 20(ఆవి ౩ ఆ, ౧౫౬) (ప్రౌఢ కార, ౨౪ సూ) లృట ద్వితీయాంత విశేష్య మునకు విశేషణ మయ్య '“వురోహితుండు * అనునది విధేయ విశేషణ మగుచుం శీయతో నన్వయించునపుడు వ్రథమూంత మగుచున్నది కాదా? (ప్రాఢ శబ్ద ౮-౧౨ సూ). సంస్కృృతభామలోం శ్రియావిశేమణములు. ద్వితీయాంతములై యుండు నను సంప్ర్కదాయము గలదు, తత్వ్రత్యవ పూర్వ మిీాప లోము కూలమ్‌, (భ-౪-౨౮ ) ద్వితీయాన్తా దస్తా ద్వర్తతే ఇత్యన్మి న్నర్ధే శక్‌ స్యాత్‌ , క్రియావి'శేసు ణలత్వా ద్వితీయా - ప్రతీపం వర్తతే = ప్రాతీనికః (ప్రతిహలం యథా తథా వర్తతే ప్రాతీపి!ః = ప్రతికూంముగ = ప్రతికూలమగునట్టుగ వ_ర్థించుచున్నాండు) లం ల (ని కౌ ౧౫౭౮ సూ, తద్ధిత) వ్రతీపం వర్తతే ఇత్యాది నత్య నమూణ విగ్ర హేషు వర్తతే రకర్మకళ్వా త్మథం ద్వితేయే త్యత ఆవా = శ్‌యా విశేషణక్వాదితి ఇచంద కారక నిరూవణే నిరూవితమ్‌ “ క్రియావిశేషణానాం చ్రథమౌానన్హత్వ మేవి ఇతితు శచ్దేన్దు శేఖర (బాలమనోరమావ్యాఖ్య,), “లెన్న

1078 “కాన్‌_కన్‌” శద్దానుప్ర యోగ నిశేమములు [3౪2 771 వి, సంజీ ] గాను జదివె ఇత్యాది వాక్యములందు,. * *సంర్కృతభామలోమా త్రము, *. *. *ఆకర్మక థారు క్రి యావిశేషణంబులు సయికము ద్వితీయాంతము లె యగు నని భామాపరిపాటీ విశేషము, వీవిభ_క్రియు నిరూవింప ళక్యముకానిచో సామాన్య ముగాం శ్రూతిపది కార్థమందు వథమావిభ_క్రియే నాస్రయస్థంబు గాన లెస్స” అను వపథమావిధ_క్రోంకెం బరమైన శాను శబ్ద కళారంబునకు సుధి- - ౧౩ స్తూత్తం బున నిత్యనుంగా సకళ గకారంభబై వైరూషము నిద్ధించె” (బాగు వ్ర, రంజ౬ పుసీ ము )శయిరీతిని గ్రియానె శేషం స్థలములందు కానుళబ్ద మనుప్క్రయుక్త మనుట సరియని తోంవకున్నదిం కాని నుజీకి విఖామనగు అను సూరివాకర్టమును దానికి ్రాస్వంబు విభామనగు అను ౧౧౬ సూత్రమును ఛి మోగసమ్థకేము లంయియున్నవి

“చూడంగాను =మాడంగను=మాడనుి అని సూరి యుదాహరించెను, ఇట్లు తుమున్నా దశిర్థక నుజీకే కాక బా +" ౧౨౨ సూత్ర్తమున విధింపంబడిన వల యాది ీయాసరకత్వమున వచ్చు నుజీకిని ళాను - కను శబ్దము లనుప్రయాక్త నులగుచున్నవి, ఇంతియకాక క ర్యార్ధమందును (బా క్రియా ౨౧ సూ (దూ, 3౧౯ విమ) భావ్యర్థదుందును విధింపంబడిన నుక్కునకుం బరముగా సంఇతము “కాను - కను శబ్దములనుప్రయు_క్తములగుట కవి ప్ర యోగదృష్ట మగుచున్నది, ప్రయోగములు: క్ట

ీయావిశేవణములకు ఫలకం. = అతని పుట్టిన విధ మెట్టు వెప్పూ పాలు పుగ నాపన్‌ (సా ౧ఆ ౧౩౮౪ చ, 444,-,మౌూ నుగ నెడ నిశ్చంణంచె .. 448 (ఆది, 8 ఆ ౬౯ (ప్రాాగతముు చ క్షనకగిరిం బ్రదమీణను గ్రా న్‌! భఛాన్సర తారశాగణం బనవరతంబుం ద్రిమ్హురుం ౪. (ఆర, ౪ ఆ 3౮) (యతిస్థానగతము ఉ కావున నీకు నప్రియముం గౌరవరాజునకుం బ్రియంబునుం గా విధి మెచ్చ చాహుబలగర్య మఖక్వముగాంగ లత్మికిం 'జేవయుం గ్నీర్తి కున్నత విబ్బంభణముం గలుగన్‌ ముకుంద గాం డీవ్రలం డాంకి ల్చెదం గడింది మగంటిమి యాల్లనీల్లయన్‌ (కర్ణం ౨ ఆ ౧౦౫్భ కొందు వివిధములగు శానుశబ్ద్ల ప్రయోగ ములు గలవ్ట, “విధిమెచ్చన్‌ - విబ్బృంఛణమం కెలుగన్‌* అను చోటులందలి నుబ్యం తములు శాను ళబ్టానుప్ర యోగను "లేకుండం శ్ర మొోగింపంఒడినవి, “ఉల్సనీన్లం గన్‌* అనుచోటి నుబ్యింతము కాను ళట్టాను ప్ర యోగ॥లితమై ప్ర యోగింపంబ డెను, ఇట దీర్ధ్స మునకు హైస్వమును గలిెగను ఈ ద్వివిధ వ్రయోగములును సతిప్త్రచు రములైై యంతేటను వెలయుచుండును, కాన వీని కంతగాం బ్రయోగములం జూస _వక్కజలేదు, *ళలావాంబల గర్వ మఖర్వము గా” అనుచో అఖర్వమ. గో అను

(భా క్రి ౧౧౫౧౧౬ సూ.] “కాన్‌-కన్‌ శబ్దానువ్రయోూగ వినుర్శ్మము. 1629 విభేయ విశేషణము "కాను కళ్చానిర్థతమగుచుం బ్రయు క్త్షముయ్యొను. ఇంక * నీకు నృవ్రీయ (నీకు శలు్య[నకు మును గౌరవరాజునకుం బ్రియంబుకు " కాన్‌” ముకుంద - గాండీవ్రలం డాంి "గెల్చెదను” అను వాకళ్టమున అవ్రియంబుగాన్వు వ్రీయుబు గాను” అనునవి క్రియావిశేషణనులు, 'గెల్బెదన్‌” అను క్రియకు విశేదణములం చార్జక ను శృమచే నొక్కచోం బ్రయి_కృరముయినను కాన్‌” అను శ్దరుం రెడు ్రీయావికేషణములతోను నన్వయించుచున్నది కొన్నియెడలం గ్రియానిశేషణ ములు కాను - కన్‌” అనునవి లేకుండంగనుం బృయం_కృములగును క్రియా విభేయ విశేషణంబుల మంది యగు థాకువ్పున కన్నంతరుంనకు లోవంబు విభాష నగు, ఉదా-క్రి యావిశేవణమంలకు ---వెల్లు దొరంగం నెక్తురనై (భార భీష్మ ౧౪ఆ) క సౌందర్థ్థి విలాసాదుల యంనునె తగలువడి య93ర మరయని మగవా రుం దలుచు గలరం, ,,.,44,ళ్ఫా క అెల్లము నాశెజీగింపుడు ౨4 4 (విక్షు, ౨ ఆ) విభేయ విశేషణములకు కన లవణంబు కర్చు ముడుగును (ఉం హారి, ౪ ఆ) తగువస్తువు లప్పన మంపువారు (కళా ౮ అఆ, వరునిప్రేము నడుకు అెవవాటు గొట్టై కళా, ౭ అ, చ, 4, భన జ్ఞనకుం బరీమీతుం భుజ గజాల్డు: డసవా్య విపోగ్ర ధభూమకే తన హరింజేసీ చేనె నతిదాంతుం గృశాంత నికేతనాతిథిన్‌, (ఆక, ౧ ఆఅ) పక్షమున - వెల్లుగం దొరల = కప్పముగ నడు గుము - కృతాంతనికేశ నాతిధిన, మె మత్రులుగా నొనరించికె (నభా, ౧ ఆ) 'మొ, (ఇది కాను శ్ళితి కుడాహరణము” (ఫ్రాఢ ఉీయా ౨౨ సూ, భవ జనకుని గృకాంత నికేతనాధిగం జేనె నను మొదలగసచోటులందు “కృతాంత నిశేతరా తిథి శబ్దము “జనకున్‌” అనుదానికి విశేషణమగుచు వాకర్ణముంలో విధేయకోటి నధి రోహించుచున్నది గాన నది విధేయ విశేషణమని వ్రైఢధవ్యాశ్నర్త యాశయము, శాని యట్టి విధేయ విశేషణను క్రియతో నన్వయించుచున్నది గాన “ఎట్లుచేనెరు! కృళాంత నిశేతనాతిథి యగునట్లు 'చేనెను 1” అనురీతిని జేయుటలోని విశేషమును వైత మయ్యది తెల్చుచున్నది గావ్రన నది క్రియావి'కేషణములలో నంతర్భూత మె యని తలంచి కావలయును సూరి వేఆుగ వచింకలేదు, *నీ జనకుని గృతాంత నిశేశనా తిథిని జేనెను * అనురీతిని ద్వికర్మశముగా నిటం గొంద అశ్వయింతుగు అట్లయినను “కాను ళశ్టాన్వ్యయనుం లేకుండంగా నైతము విధేయ విశేషణరులును శ్రీయా విశేషణములును గ్రియతో నన్యయించుట లేకపోలేము, టం, 4... పాపకారులకం బౌయు నవళర్థిము నర్ధధర్మ ముల్‌ (సభా ౨ ఆ ౧8౬) అవళ్ణ ముగాం భాయునని కానుక బ్ద చ యోగమున నుండును, *ఆవళ్‌ ఫ్ట్‌ముగా అనునది

1690 “కాన్‌.కన్‌” శోళ్దానువ్ర చొూగ విశేషములు (3౮8 7 వి, సంజీ,] ్రీయావికేషణము. ఉ. నీవు పాండవులం నె్పటియట్ల. =. ....ఏలుచున్కి. .. “4౨౨4౨4(సధా, ౨ ఆ, ౧౩౪) (ఎక్బటియట్లుగు, ఇట్టివి వెక్కు పైని జూషంబడినవి, చ, కనకగిరిం ్రదతీలముగా శరి భాస్కర తారకాగణం బనవరతంబు చి మరు (ఆక, ౪ ఆ, 3౮, ఇందు *వ్రదతథీణముగా . అనవరతంబు చి,మ్ణరును అని యిట్లు “కానూ శబ్ద సహితముగాను “కాను ళబ్దహితముగాను గ్రియావిశేమణములు చవ,యోగిందలబడెరు.. విధేమ విశేషణనులు:--మ....... =. మేఘవథంబునం దిరుగుచుండెన్‌ విస్మితుల్‌ గా జనల్‌ (ఆది, ౨ ఆ, ౨౩౮౪) విస్మితు లనునడి విధేయ విశేషణము, నీ, అనిచర్మ శాశలం బరయం%గం జూవిడువారును. *.. *., = -లతయ్థము "లేయువారు. ... .....దతతం ్రిగటించువారను. =... గదా కుళలత్వ మెట్‌, గించువారును గా నిట్లు,........ఆ-వె, .....,.,పొండవ ధృతరాక్ట్రసుకులు. .. తమతమువిద్యలు మెజరీరి......44. (ఆది, ౬ ఆ, ౧౨ పు, మెజనీరి = మెట యించిర్సి, ఇందుం జూవెడువారు మున్నగునవెల్ల విభేయ విశేషములె యగుచు “కాను” శబ్దముతో సన్వయించుచున్నవి. ట.......0.వ్రతౌ. ధీనతం బెండ యన్న మును "భేనవుమూ త్రము హాలు పొనముం గా నియతిన్‌ వసీంది బవాుు శామ్యు. ఫలంబుల,......4(ఆను, 3 ఆ, ౧౬ పు, కొన్ని కక్రియావిశేషణ ప్రయోగ ములు;..ము, సుతువాందైం,,...44,వే గ లెగం చాకు, .4......(ఉదోో, త్రి ఆ ౨౫) లచట బీగ ౬ వేగగా = వేగముగా అని యగక్థము, ఇట్లు “వేగి అను నది క్రియావికేషణ మగుటచేతనే యిచట గసడద వా చేళను రాదయ్యెను, (మూ, ౭౮ 1 విమ, తుదిప్రుట), క, కీచకుని య0ట.....2... వే చని యిచటికిం నొనిక వూ చూతను..4444=.(విరా, ౨ ఆం ౮౫ ప, ఇచటి “చేళబ్దమునకు “వే+కన్‌ = వేగన్‌” అని క్రియావిశేషణపరముగనె యర్థము నెన్నవలెకు, ఇట్లగు టనే యిచటను గసడద వా బేళము రాలేమ. చం విళృతవు చావ్ర చంవ మది వేడుక పుట్టి....2...(విరా ౨ఆ, 3౫3 పు, (వికృతపుచావు = వికృతపుచావు గన్‌) ఇచటి (క్ర యావి శేవమణము కాను శబ్ద నిరహితముగం శ్రుయా_క్షమయ్యెను, ఉ, వారలు ఫూనినట్లు వనవాసము సల్పిరి వీరు వేచి త వమైరయంగా బయల్పడని యట్లుగ నుంజెడు వత్పరంబునుం జేరువ చేరువల్‌ గడటెం........(విరా, ౩ ఆ, ౧౦), *ఫూనినట్ల = వూనినట్టుగ నొ శాను శబ్దవిరహితమగు ్రీయావిశేషణ ప్రయోగము, “బయల్‌వడనియట్లుగ” కాను ళబ్దరహిత ,క్రియావిశేషణ ప్రయో గము, *చేకువ చేరవల్‌ గడచి” 'చేరన చేరువలుగాం గడచిపోయింనది, ఇది కాను భబ్బలోవకిలిత క్రియానవి'శేమణ ప్రరొరాగము, ఇట్టివె మజిొన్ని:.=క౦, 4440460

(వా, కీ ౧౧౫౧౧౬ సూ.] '*కాన్‌-కన్‌” ళబ్ద చ యోగ విశేషములు, 11691 మనం బునం బొంగి యనుజ సహికము చని, **,4 14 *=(నిర్వ, ౨ ఆ, ౮౧) ద్విపద, ఆలలనకు నతం డ్టాంగ 'మెకంగి (బపవ, ౪౬ ఆ, ౭39),

ఫొన్ని ధ్య్వన్థ్థనుశరణాది శబ్దస్థలములందు అనుి ఛాకు విరహీతముగాం ్రియోగించుట యము నట్టియెకల నట్టి యనుకరణశబ్దములు ,క్రియావి శేషణములుగా “పాతీక శాను శబ్ద 'వృయోగసహితముగాం బ్ర యోగింబకుటయుం గలదు వడ వడ జనుదగ్ని సూతి వడ, కెన్‌, (మా, ౪ ఆ) నీ, వేశవిం గణకణవేంగు చట్రాతివై (నిర్వ, 3 ఆ. ౬౩) ఇట్టమయెొడల “వడవడగా" జరుదగ్ని నూతి వడంతె ననియు “కణ కణగా” వేం చట్రాతివై నవియు వీరిని గ్రియావి'శేషణములుగా నెన్ననగునని యి్యక్రింది వ యోగము విశదీకరించుచున్న ది, మ,,,44.4వారియుం భుగల్‌ భుగులుగాం గ్ర క్కెాన్‌ వెస న్నెత్తుకల్‌, (ఉ, వా9, ఈ ఆ, ౨౩౧) “నీ, అడు గుదము నీషుఃగా నని నేయుటొళగ్కటి దక్కంగం =.44444+(భీవ్వ, ౧ ఆ ౧౫80) కం..444 నీమానవమునం గృక గలిమికిం గాన్‌, (స్తీ ౧ ఆ. ౮౭)” అకురీ3 చ్రమోగములుకు గలన్చ, కాను శబ్దరునకుం బరముగా *కలి మున్నగువాని య థాషర్ట్రహారనును గవివయోగ దృష్ట నుగుచున్నది, (మా, 80౯ 1విష) క, నీచె్పెడు పెద్దలు దో శాచాక్యుడయు మొదలు గా(గ నని కొల్లని వా మై చన్న (ఉవ్యో. ౨ ఈ ౨౫౦ వ) (ద్రోణాచారుగుండు మొకలు గాయన్‌ = మొదలుగాణగలవారు) మత్త కోకిలము, అంబుధీశుండు లోనుగా సుక లస్త్మ డాకృతు లుర్వి...=44...(ఆక, ౮ ఆ, ౨౪౫) (అంబుధీశుండు లోనుగాన్‌ = వరుణుండు లోనగు )

“జళానొకచో నన్నంతమగ నగు థాతువు దీరంబునకు ఛావ్యర్థంబున నున్న పరంబగునపుడు హ్రర్వమును గానంబడిమయొడి, ఉదా[-క, తరుణీ యేరికిం జెల్టనె యకయథగ నేమంతవాక మనుకొన నివినోం చిరువీ కు గనున్నది తొం గర మద్భుతమైన సవతి కయ్యము చేతన్‌, (నున్నది అ= కానున్నది యని యస్థము విరవీయ కర్త) (ళా, ౧ ఆ), ఉం..4....నీక నాథుండు గనున్న మహానువుు నా నృపాలు నా కెప్పుకు చూడంగాం గలుగు, (నాథుండు గనున్న=నాథు:డు కా నున్న యని యర్ధరుం,) (కళా, ౫ ఆ) మొ సూరి యన్నుప్తయుక్తరుగు “కాను శబ్ద దీస్ధముస కే హ్రర్యము వచ్చునని సూత్రింపంగా డానికి సామాన్య విధిగ నెన్ని త్రిలింగలతణ కేమక_ర్హ యకుప్ర యుక్తము కాని స్థలమందును హ్రవ్యము. గల్గుట గలదని యొక విశేషమును నూత్రించెను, అట్లు సూూత్రించుటలోం దనకు లభించిన కళావూర్లోదయ ప్ర యోోగద్యయమునందె వ ర్షిల్లునట్టుగ ననుగదుమును గల్పిం చెను గాని మిగళ్ళన్థూ నన యట్లు ప్ర యో%ంచుటకు మూలనూ యనందగు స్థలాంతరము

1682 “శాన్‌ శబ్ద హ్రర్వ వ్ర యోగస్థలములం [8౮౭ 1710 17112 వి, నంజీ,] లందోను గ్యాచిత్మముగా నట్టి హ్రస్వము గవి బ్రవోది గ్రంథములందుం జూపట్టు చున్నది, క, తనయింటర గలుగు నన్నము మును దేవతలకు నివేద్భముగం జేసీ చ్రణా మ నియమ సహిత సకుర్చ్పణ మున గృతకృత్యుండు గవల 6 బుకుషుం డనభూ, (ఆను, రోఆా, ౨౬ పు) (శవలయును = కావలయును), ని, అనువషమ ముక్ష్యంగ నాధీకుడు గంగోరు నతంజేల కుజకుల సకుల కొజంగు, (నన్ని, కు, ౬ ఆ, ౭౨౨) (కంగోరు = కాంగోరు), ద్విపద, నీకు. దాం బ్రథాని గందగు ధరణీళ యనిన (బవ ౨ ఆ ౧౦౮) కౌను బ్రథాని **ందగునుి అని కాని *“వథానిన నుండం దగును అని శాని యర్ధరు చేయక తీకదు, గీ. నాఫకంధ్రంబు స్వష్త కంఠ స్వరములు మూండు నత్యంత గంభీరములు గవలయు, (కాళీ, ౮ ఆ, ౨౬ ప) బాలవ్యా- ఉన్నకలన వర్షశంబుల మింది తచ్చ్భబ్ధ వకారంబునకు కిళ౭ 71% విమ లోపంబు నవిభావ నగు, ౧౧౭, సంజీవని, 36౭ 171% వివ;-..--ఈళూత్రమున కీవజిస ౨౧౦ 1 విషయ మున వాస్ట్రఖ్యచేయంబడెను, ౨౧౦ 77111 విషయము నైశత (ఇంబె వయోగములు చభూపంబడినవిి మీవీషయమనమునం జూడనగును చేయుచున్నవా.డు = చేయు చున్నాండు. చేయలలవాండు = చేయ/గలాండు, చేనీనవా.డు = చేసీరాండు మున్నగునవి జంటపదము"లె యగుటచే నీసందగ్భరున వివరింపంబడెను, బాలవ్యా. వలయ్యాది ్రీయలకం గ్రర్హయగు భావంబునందు శళతి 77100 వివ, నజే యగు, ౧౨౨, సంజీరని, 8౪8 17102 వివ: .-ఈఘూత్ర్త మున కీవజకు 30౯1 విషయమున వ్యాఖ్యచేయయుడెకు, 380౯ విషయము సయితము చూడ నగును, ఇరియు జంట పదనుంలె యగుటచే నిటం బ్రదర్శింపబడెకు, చశీయాః ప్ర నద్ధా బవావ శళ్ళోబ్ద పల్గవ సంజ్హీ కా; శబ్ద ళా పరిప్రావ్ష న్స శ్రాక్టోపా గృహ్యుతే. (విశృ శ్రీయా ౨౯-3౩౨ కాం అహో, ౫౦౮ విమ) చవథమాయా దిళ్ళతీ యాయ్‌ా స్పంబన్థ స్తత్ర నమ్మతః నన్నయాం తెరా ర్విధి ర్యథా యోగం తత్సనూ (ధ్ర కురా ఫరక్వణీయము, దపీ శీయాయా ఉవచారః స్యా తృ్రథమావద కిళం విమయముః సంగతౌ అకర్మకత్వం ప్రాయ స్సార్భి త్సరత్రో భయ సమ్మతిః క్వచి ద్విభ_క్షి వైచిత్య్ర్యం దృళ్యతే కవి భాషిలే | క్వచి న్నైవ వికారః స్వా ద్రూఢళ్వా

(బా, క్రి, ౧౧౮ సూ.] ఛబ్దపల్ల వథాతుస్వమావ వీవరణము, 1693 చృబ్ద వల్ల వే శని చృబ్టవి శేషాః స్యుః యా మోగే చ్రులౌన్వికా:. (వికృ, క్రి, 30-3౧-౩౨౩3 శా, అహో, ౫౦౮- ౫౦౯౫౧౦ వ్ర)

కల్చ్పశరవు, 3౪౮ వివ:---ళబ్దపల్ల వ సంబ్జి కాః=ళబ్దవల్లవము లను సంజ్ఞగల్క బహవః - క్రియాః = ఆనేకములంన జంట శబ్దములగు క్రియలు వ్రనీద్ధాః ఇకనవి

వ యోగములందుం ్రినీద్ధములంి యువ్నవి, వబ్లవ మనంగాం జిగురు ఆరెండు

దళము. లేకీగవించి వల్లవముగా నంకురించినట్లు రెండుకబ్దములు కలికి యొక ళబ్ద

ముగ నేర్పడటచే నట్టిది శబ్దపల్లవ మనిపీంచుకొనును, వల్లవమువంటి శబ్బమని తాత్సర్యము, ఇట్టి వ్యుత్స త్తినిబట్టియు బాలవ్యాకకణ ,ప్రాఢవ్యాశరణాదులను బట్టియి ళబ్దవల్లవ వూ ర్వావయవము నామమే కా నక్కజు లేదనియు ఛాతువైనను గావచ్చుననియు. నుుత్తరావయనను మాత్రము థాతుపె యై యుండవలయు ననియు6 దోంచుచున్నది, ఛబ్దపల్లవసందర్శోపదిష్టములగు నీఘధర్వణ శారికలను బట్టేయు వీనికి వ్రాయంబడ్షిన కవిశిరోభవూనణ వివరణోదావాకణములను బట్టియు ఛబ్దవల్లవ థాతు ఫూ క్యావయవము సుబుతమె మై యుండవలయునవియు నయ్యది వథమాంతముగం గాని ద్వితీయాంతముగాం గాని యుండుట సమృతమనియం నిశద ముగుచున్నది, అస్లై యహోబలవండితు:దు. శబ్బవల్లవములుగా నుదావారించిన పెక్కు. థాకువులలో నొక్కమైనను థాకు వూర్య్యావయవము కొనరాదు, ఎల్ల యుదాన్ఫాతులును సుబంత వూర్వావయవములు గానె యున్నవి, అట్లఎినను వికృతి వివేక టీ కాకర్త యహోబలపవతి నే యనుసరించి కవిశిరోభూమాములోని సుబంత ఫూ క్యావయవ థాతువ్చలను మాత్రమె శబ్దవల్లవములనుగా నుదావో రించియు శబ్దళల్లవవివరణమున “ధాత్వాదుల కన్నుప్త్పయుక్షంబృులై విలతణార్థాభి ఛాయకంబులగు నవేకథాతువ్రులు ళబ్దవల్లవము లనిపించుకొనును”ో (వికృ, ౩౦ శారి. టీ (౧౬౯ ఫు) అని వ్రానెను, ఈవ్వతింత్రిణీ నీతారామకని పెట్టిన భిక్షమె బాలవ్యాకరణ కర్తృ వ భృతులను తకువాతివారి కె గతి యయ్యెను, వాలవ్యాశరణాదులందె. కాక నన్నయాథర్వణీయ నివరణదుగు నారాయణీ యాంధ్రవ్యాశరణ గగాణవతవివరణములం మను నట్టి విశృతి వివేక టీకా వాక మె విస్తరింపయబడెను, “*ఛ్రాత్యాదులకు ధాతువు లను వ్రయు :_కంబులంణ విలతుణా క్‌భి భఛాయకంబులగు నీయవి శ బ్ధవల్లవంబులు నాకు” (భా, క్రి౧౧౮) అని స్యూత్రించి సూరి కనిశిరోభూషణోదాహరణములను జూలవజికు విడిచి “మూరు మండు, 1444444444 ఈ6కొను” మున్నగు మాగ్దాంతరానుకూలో వోవారణముల

16394 వికృతి వివేకముమూలమున విస్తరించిన యవనూర్గము [36౮ వి, కల్ప.] నొసంగెను ఆది శబ్దముచే నవర్టయమును నిల్వవగును. “కొనిపోవు అని సూరి యుదాహరించెను, అట్టి సూరి మార్గమునె తక్వాతివారెల్స ననుసింపసాగిరి నన్న యాథర్వణీయాం ధ్రీశరణ నారాయణీయ గాణపతవివవలము సంయిత మిీమార్లము ననె పోవ్చట వింత, 'గీ, సంగతి మెయి వైళ్ళశ మొ తత్సమమొ యైన ప్రథమనకు ద్వితీ యస నిట సంబంధ మొదవుి (నారా, క్రీ ఈం౫ కారి, 8౨ పు అని మూలముం డంగా దాని వివరణ మ్మూకి ౦డిరితిని వ్రాయుట సరియా ? “ధాతువులు థాత్యా దుల కనుప్రయు_క్తంబులయి విలత్షణార్థాభి ఛాయకంబులగు నయ్యవి శబ్దపల్లంబులం నాంబడు, పల్లవళబ్దమున కిట లవణచే నం క్యార్థకత్వము, కబ్దవల్లవము లనంగాం చీయానామపదములకుం జివర రాంగా నేర్చడినవి యని వ్ర్యుత్ప_త్తర్మర్థము ” ఈకుది వాశ్యనున కర్థమేమో ! యది పూర్వవాక్యముతో నెట్లు సందర్భవడునో తెలియ కున్నది, “గీ, శబ్బపల్లవ (క్రియ లౌపచారికార్థ మగుట నవయవార్థ్య విహీవమై యెసంగు 46996444 (నొరాః శ్రీయా, ౮0౪ కారి, ౭3 ప) శబ్దపల్లవ్య క్తి య లనయవార్థ విహీనము లగునంట, మించ నుదాహారించిక “*క్రియాయా ఉవపచారః స్యాత్‌ * అను నధర్వణ సూత్రమును దాని కవిశిరోభూషణ వివరణమును వీరి ట్ట యర్థము నిచ్చినవో అెలియకున్నది? “జొపచారి శార్థంబు = లాత్సణీ కార్ధము, వ్యుత్చ_త్త్యర్థరహితమైయుండి సమృస్తముగ నొళ వి౬ తణార్థమును దెలుపుచుండునని భావము” (గాణ, రోంజ కారి, 88 పదస్థపు వివరణము), ఇట్లు నూరి యర్థమును స్వీకరించుట కేల యత్నించికో తెలియకున్నది, “క్రియాయా ఉపచారః స్యాత్‌ వ్ర థమాపదసంగతా” అని యధర్యణుండు శబ్దంల్లవ ధాతుష్రయొక్క ఫూర్వావ యవము వ్రథమాంత మగునపుడు సూత్ర మె యు_త్తరావయవమగు క్రియ యర్థము కర్తయం దౌవచారిక మగునని చెప్పుచుండంగా సెల్లవిధములగు శబ్దపల్లవ శయ లును నవయవాక్థ్ర విహీనను.లశునని వచించుటకు వీరెట్లు గడంగిరో లెలి యకున్నది, ఈసందర్శమున వీరికెల్ల మార్షదర్శకుండగు వికృతి వివేక టీకాకర్త కీక్రింది కవిశిరో భూషణపం_క్రి సరిగా నర్థము కాలేదని తోంచుచున్నది, “ఆధేయనిష్టు క్రియాయా ఆఛార ఆరోవణ ముపచార ఇత్యుచ్యతే” (అహో, ౫౦౮ ఫు ) “ఆభేయ క్రియకు నాఖథార క్రియయం దారోవ మువచారమశనుట” (వక్క టీక, 3౧ కా, ౧౬౯ వు) “తా - క్రియకు నుపచారము ప్రథమావిభ _కితోం గూడుకొనినదగు చుండంగాం దలుముగో నకర్మకత్వ మగునుళ” (విక, 3౧ కా, రాత్సర్యనుం, ౧౭౦ పుట) 39౨౮ విషయమున వచింపండినట్లుగ నాంధ్రథాష యనంతమును జి శ్ర స్వథానములతోం గూడినదియు నయియున్నది, “భామేయ మమికా తత్త చేళ్యా

(బా, క్రి. ౧౧౮ నూ] వికృతి వివేకానుసారి నూరిళబ్దకల్లవలతమణము, 1685 చిత్ర స్వభావయ క్‌ తచ్చిత్ర కానుము_న్తవ్యా పూద్యాపాద సుభాషిలే ....., భూయనీ చేళ్యశ బ్లేషు లోపవర్తాగమ శ్రుతిపో (33౮ వివ) అను చొద్చునం చెల్లున నిశేషార్ధము గల్లునపుడును నొ్కాకచో నర్థరిశేష మంతగా లేనవుడును గొన్నిళబ్దముల మేళనము ప్రనిద్ధమె వివిధములగు లోపాచేళాదులతో నవేకస్థలనము లంమం జూపట్టుచున్నది. అట్లు మేళగించిన కబ్దముల గువిని ( మొ బేమున్సుకబ్ధ పల్లవ మనుట (.ప్రామాశీకుల యాశనముకాదు. (3౪౮౭-368౭ 1 మొ 3౮6౭ ₹] విష శబ్దకల్ల వపంజ్ఞ సంస్కృ లౌది వ్యాశరణములం దెందను గన్పట్టము, భట్టారకుండును వాడ లేదు ఈపంజ్హ నధర్వణాచార్యుం. మొదట వచించెనని తోంచు మున్నది, పయి ఫందర్భ మునుబట్టి - చదువ్రచుందు - చదువంగల్లు . చదువంబడు - చదువుొను = న! (0౧ మొదలగు ఛాతుక్టలుకు బా, ఆకీ' ౧౦౯ సూత్రముమొవలు ౧౧౭ సూత్రము వజ వివరింవ బకిన వివిధములగు శబ్దముల జంటలుగాకుండు ఛాకువ్చలును నింకను వీవిఫములగు శట్టముల జంటలును ఛబ్దపల్సవము లనంబడుట సంవ్రదాయను కాదు (మూ, 36౭2 3౮౪౭ 1 మొ, 3౪8 70 జంటళబ్దములలోం బూర్యాా వయవను సు.0తముగాను నుత్తరావయవము ఛాతున్రగాను నుండు రూపములునూ త్ర మె ళబ్దవల్ల వములని యథర్యణుిచే నుప దేశింపంబడినట్టు కన్సట్టుచున్నది. ధాతువ్రులు నవ్టయములును బూర్యారయవములుగా నున్నవి శబ్ధవల్ల వము లనుట యధశ్వణరమ్థవమని యాతని వై నివరణనువలన తోంచనేరదు, శాల్టక్రృమనుక నర్వాచీనులు నధర్వణోపదిస్ట వివరణనమునకు భిన్నములగువానిని వైత మనంగా ఛాత్వాదులు వూర్వావయనుగాను థాతుమాత్ర ముత్తరావయము గాను నుండున వెల్ల శబ్దవల్లవము'లె యని వ్యవహరింపపాగిరి, అందును నొకరీతి లేదు, ఒక్కొక్క రొప్కాకటా రీతిని వష్థవహళంచియున్నారు, త్రుకిక్స బాలవ్యాకరణ ప్రౌఢ నవ్యాశరణములనై. నను నైకముత్యము కానరామం బె, ఇక ౧౦౯ మొదలు ౧౧౭ వజకణగల సూ త్ర ములందు నిలువంబడు = వండుకొను =. అశఫచెంచు * ఆరు చెంచు = (రాండయ్యెను) రాండగు - లెస్స్పయగు (లెల్సగ)ు వండుచుండు = వండం గట్టు మున్నగు వివిధములగు జంటళ బ్టములతోడి ఛాతున్చలు చ్ర సుగింవంబడె నేశాని యవి కబ్బపల్లవములని వచింపంబడ లేదు, అధర్యణుండు తలంపని యొక నూతన లతణము విశృతివివేశానుసార. సూరిచే నుద్దేశిపయడినట్లు విళశదముగుచున్నది, అట్టే జంటళబ్దముల థాతున్చలలో6 బూక్యో త్తరానయవశబ్ద్బముల యర్థమునకన్నం దన్ని త్ర ణ శబ్బపల్ల వ ాత్వర్థమందు వైలత్‌లణ్య ముండవలయిునని సూరియుం దదను యాయులును దలంచినట్లు బా, క్రి, ౧౧౮ స్మూత్త్రము మున్నగూవానినలన బృళ్ట

1686 శబ్దపల్ల వవిషయమున సూర్యాదుల్న మతవైవిధ్యము (3౮౮ వి, కల్ప,] పడుచున్నది. కాని ముందు వివరింపంబోవు రీతిని వారిచ్చిన యుడావృాశులం దట్టి యర్ధ వైలథ్‌ణ్యము నియత కుగాం జూవట్టకున్నది, (36౮ 1 విష, ప్రాఢ వ్యాక రణక_ర్త యట్టి జంటళబ్టముల థాతువులకు గొన్నిటివి శబ్దపల్లవములనియుం గొన్ని టిని ద్వస్థవయవ ,క్రీయలనియు నీక్రి ందిరీతిని వ్యవవారిం చెను “ళబ్టపల్ల వ ఆ లును ద్య్థనవయవ ,క్రియలును సమ్తాక్తంబులంః పునర్ణృహీతంబులగు చోం దత్చూర్వావయవంబులకు లోపంబు నిభాషనగు, ఉవా;యాఆ లకాంగిం దో డ్కొని చనుదెమ్దు లేననువు 'హడనిపశముంనందు (భోజ, 3 అ), ఇలకం దివికిం జననిమృ నిచ్చి యేనని వెసకార్చు. ,..=.,.(ఫాన్క, ఆ* శాం, ౨ అఆ), పశ్సమున = చనుదే - చన నిచ్చి - మొల (ప్రాఢ శ్రీయాం ౨౫ స్తూ అందు “చనుదెన్తు అను నది శబ్ధవల్ల వ్యక్తియయనియు “*చననిచ్చు” ఆనునది ద్వశ్థివయవ ,క్రియయనియం: నుదాహరింపంబడెను, *చనుదెమ్గు అనునది శొబ్దవల్ల న (క్రియయనుట సూరికి సమ్మ తముశాదు (చూ, వా, క్రి ౧౧౧ సూ) సూరిళబ్దపల్బవముల నుడావారించుటలో “చనుదెంచుి మున్నగు వూర్వపాధిత రూపములలో నొక్కటినీని చూపలేదు, “దచనుదెంచు నున్నగురూవములను ౧౦౯ మొదలం ౧౧౭ వజకలల సూత్ర ములతో వేజుగ నిరూపించి తద్భిన్నములగు శబ్దపల్ల వములను వేఅుగ నుపదేశిం పెను (యాం కీ" ౧౧౮,

శబ్దళ _క్ష్యేతి:. శబ్బక శా = శబ్దమునకుంగల యర్థబోధకళా శ_క్రిచేత్క పరి ప్రావ్తః = సంభవించినట్టి అర్థః = అర్దమై సర్వత్ర = అంతటను గృవ్యాలేపా =

ఆకు €€,

గ్రకొంప బడును, “ళబ్దళ_ కి మహిమ్నూ రర బర్థః ప్రా్త క్యాశ్రమాత్రే, కాదృళ వీవార్థః ప్రామాణిశై రృహ్య తలే, వివతీ, కౌర్ధ వ్రృతిపాద నావ్‌చుం పదం నవ్ర యోూబజ్య మిత్యగ్థిఃల” (ఆహో, ౫౧౦ ఫు) శబ్దము నుచ్చగించినతోడ నె యొకానొక యర్థ మును స్ఫురింపంజేయు నీళ్యరేచ్చ శబ్బళ_క్రి యనంబడును, “ళ క్రి గ్రవా - పుం, శివే, శార్తికేయే - కబ్దక క్రిక్హానే = అస్తాత్చదా దయ మర్ధో బోద్ధవ్య ఇతీశళ్థరేచ్భా ఛక్థింతి తార్కిళాః, తద్‌ జ్ఞానంతు వ్యాకరణాదిభర్థః = అత వవ ళక్తి గ్రవాం వ్యాకరణోపమాన కోమా_ప్తవాశ్యా ద్య్యవహోారతశ్చ వాళస్థన్య శేషా ది నృలేర్వదన్తి సాన్నిధ్యత న్ని ల్పద్ధపదస్య వృద్ధా ఇతి ప్రాఖ్బ” (శన్రా, చిం), (వ్యవవోరతళ్ళ్చి అనంగా లోకవ్యవహారమునుండియా6 గవిప్రబంధ వర్ధవహోరము నుండియు. ళబ్దళ క్రి (గ్రాహ్యా మగునని తాత్పర్యము), పమురీతిని శబ్దకల్ల వముల యర్థము కని న్యవహారశ్ఞే యముని యెొఅుంగునది, అర్ధము మహోశవిప్ర రొరూగనముల మూలమునం దెలినీకొన్నక్లై వాని సంధియందలి వర్గలోప వర్షాదేశ ప్రభృతులు నైతము ప్ర యోగవేద్యము లని యెొన్నునది,

(భా, క్రి ౧౧౮ నూ] ఆధర్వణ శబ్దపల్లవలతణ వివరణము, కేర97

_ చథమామా ఇత్యాది? వ్రథభమాయా। = చథమావిభ_క్రీయొక్కయు, ద్వితీయాయాః = ద్వితీయావిభ_క్రియొక్కయు, సంబస్థః= అన్వయము, త శ్ర = ఆకొబ్ట వల్లవము లజంట మందు సమ్మతః = సమతమగును త రొరా!=ఆజంట శబ్లములయొక్క

ణా శ వశీ ౧ విధిః=విధానము, తత్సనూర్‌ =తత్పరుళ బ్టముశకం కె: బరమగునట్లు గాంగాని, వై కృతా దవి = ఆచ్చికళబ్టమునకం క: బరమగునట్లుగాన్ని యథా యోగమ్‌=య థా, రొళాగ ముగా థాతువ్రు నిల్చుట సక్టుతరుగును, వ్రథరూపన సంగలె=ళబ్ధపల్బ వపు జంట లోని వూక్యపదము చథమాంతరుగునవుడు శ్రీయా మాః=ఉ_త్తరళబ్ద్బనమగు శీ యొక్కయర్థము, ఉవపచారఃస్యాత్‌ =ఆథాళ భూతక ర్తయం చౌవచారికముగా వ్నర్ణి ల్లును కట్టు చవథమాంతము ఫూక్యపదరుగునవుకు, ప్రాయః=శకలుదుగ్య ఆకర్ష్మకత్వం 4 లనీ స్యాత్‌ = ఆకబ్దరల్లవ క్రియ కశర్మకత్వము. సంధవించును, * ప్రాయణి అకుటచే నరుదుగ సకర్మశత్వరును గల్లవచ్చును, పరత్ర, = అందలి వూర్వ్యవదము ద్వితీయా౨త మణగునవుడ ఉభయశళమతిః=పకర క త్యాకర్త కత్వ్యములు "రుడిటికిని సమతి గలుగు, ఆశీ ఎత = =శ్రీ ౧ నశించు, వెందలు = వెళచెడు = తీణిచు = నశించు. వాండు రూపజెకుి అనుచో రూస మూభేయము, “వాడి అను తత్పద్యా మాధావము, ఈ వాకష్టము నందు నశించినది యాధేయభూతమగు రూవమె యయినను నట్టి నశిచుట యాథార భూత తత్పదాగ్ధకుం (వానియందు దువచరిక మగుచున్నదని గ్రహించవలయును ఇశ్లై యంతట నెజటుంగునది. “రచూపటు అనుడానిలోని పూ రాళ్టవయవము తత్ప మను, వెంపటుి అనుదానిలోని వూర్వావయవ నాచ్చికము. రూవజు "పెంంజు మున్నగు చథమాపద సంగతిగల ఛబ్దవల్ల నము లకర్ష్మకము లగుచున్నవి, ఉప్రాయశళ్శబ్దము చేం గార్థచీక్కముగా నకర్మ్మ కత్యమును గలదు, “అలఘుభుజూ నకు వివావానుగుదే యనినన్‌ (ఆది, 8 ఆ, ౧౬౩), ఇట వివావామగూ అనునది సకర్ష్మళ మగు శబ్దపల్లవథాకువు ఇం దగునట్టిది యనంగా జకుగునట్టిది వివాహము అట్టి “అగుటి అనునది కర్తయగు యయాతి నౌనవచా3కముగా నాశ్రయించుదున్నది శబ్దపల్లవ పూ రార్టవయవము ద్వితీయాంతమగుట కుడావారణమ. :--చిందులాను = నాట్థమాడు = న్నర్తించు. “చింయులన్‌ = చించులు+ఆడు = చిందులాడు అను ఛబ్దవల్లవముసందలి వూరాళవ్రయవము. *చిందులన్‌ = చిందులు అనునది ప్రథ మాంతమెయైనను నది ద్వితీయాన్థశము, ఇప యకర్మ కతో్యదావారణము, ఇంక ద్వితీమాంతము వూర్వావయవ మగుశక్పటి సకర్మకత్యో ? హరణరు:--ఆమె భే కి ళ్‌ క్‌

వానినిం జెట్టరక్టైను. అనుచో “వెట్టి యంగా నడ్డిమింది భాగము, లేడా

1638 ఆధర్వణ శబ్దపట్లవలతణ వివరణను “ఆ ౮రోవి కల్ప] వాస్తము ఇట *“భబెట్టన్‌ = శెట్టి అనునది వ్రథమాుతమైనను ద్వితీ యార్ధకము, సకర్ష్మ కథాతువు

వయిరీతినె యూకారికల కవనోబలవండితుం డ్‌ థముచేనెకు, “అళర్మశత్వం ప్రాయః సా దిత్యస్య వూర్వశ్రాన్వయః, పర్మత్త = ద్వితీయా సంబన్థస్థల కృత్యర్థః, అశ్రాభేయ నిష్టక్రియాయా అథాలే ఆరోవ ఉవచా ఇకుషచ్య లే, వెంవెక్కు చున్నాందు. .,......దెనబెడి - దిక్కువెడి - పదనెక్కి = లావజి - వెంపటి - బల మజీ.,000.. సొంపారి = వెంపౌరి,... == = = వలాదిరూపాణి వృుభమాసం పస భుజూ నకు వివావా మగుచే యనినన్‌ ఇత్యాదివచన మాచార్యృస్థ, .. = =చిందులు దా - నాట్టమాడి = ల్రొక్కులాడి, *.. ... ==విజయం చేసీనతండు 26630600 వీళాదృళాని రూపాణి ద్వితీ యాసంబన్ధ అకక్యకత్శ ఉదావాకణమ్‌, అతని నూర్కొని - వీడ్కొని = చేకొని.. + === 4 బెస్టీపట్టి. ........9,క్యౌాదీని బవారా న్యుదావారణాని సకర్మకల్వే” (అవోో, ౫౦౮-౫౦౯ ఫు

వ్ర యోగములు: తే.గీ, వథ్య్థమగు వల్కు ద్రీయులందు బలిమినైనం | బలుకవలయు మోమోడక. ..,.....6ఛా, ౨ ఆ టఉణ౨ి, క, సుందరిం బాంచా లేంద్ర ను తం దొడొ్క్కానీ రమ్ము... ....44(వఫా, అటి, ౨౧౧), చం4:069*66, నిన్నునుం బుడమిని దమ్ముం గోల్పడిరి పొలి భవత్పత్నులై న పాండవుల్‌, (నభా, ౨ ఆ, ౨౧౪). క, సావాసమున మద్చావు గ దడావాతి దురోక్ట్రధనాదులగు రిఫ్రుల జగ బ్లోఛంవాలం జంవుదు నత్యు శ్రాబౌవమున హరిహా రాదు లడ్డంచై నన్‌ (నభౌ౨ ఆ, ౨౩౨౯ల, క పోయెడ నీశ్రరు విజయము చేయును యందులకుం జెలిమి నేయుము నాతోన్‌ (ఆక, 38 ఆ ౯౯), క, నాశారణమున బుత్విజాం 'జేకాంతను నరకగతికి వేగాకు వానిం దోఫొని పోయెద నని భభ లోకంబున శరిగెం ద్రిదళ లోకస్తుతు.డై (ఆక, ౩ ఆ, ౨౨౦). మొ,

క్వచి ద్విభ_క్రీక సది:..క్వచిత్‌ = కబ్దపల్ల వ ీచులలోం గొన్నియెడల, విభ_కి వైచిత్ర్యమ్‌ = వివిధ విభక్తులు నిల్చెడి టైచ్చిత్రి, స ప్రరూ్యూదులచోటం ్రుళమనిల్చు వైచిత్రి మొదలగునది, కవిభామి తే = కవి ప్ర యోగములంద్భు దృశ్య లే= కనబడుచున్నది, ఉదా:.-ోనిన్ను దానిం బెండ్లి చేనెదన్‌, నీకు చానికిం "బెండ్లి చేనెకన్‌, ఇద్దజకం బెండ్లి యగున్‌ ఇకాదా విభక్షి వైచిత్త్యం ప్రానూణ్‌క చరెకాగతో వగ _న్తశ్యమ్‌ో (ఆహో ౫౧౦-౫౧౧ ఫు క వైపకు నావద

(భా.క్రింం౮సూ.] శబ్దనల్లముల గ పడ ద వాదేళశాఖావము ద్రుశాగముము,1099

క్యచి నై వేత్యాది:-క్వచిత్‌. = ఒకప్పుడు, రూఢత్యాత్‌ = కవిప్రయోగ వనీద్ధమగుటచేత, శబ్దపల్ల వే = శబ్దకల్లవ్యక్రియయంద్యు వికారః నైవ సార్టిత్‌్‌ గస డద చా చేళాది విశారముకు గలుగదుు ఉదాఫా చేహొని ఇత్యాదౌా న శా శారాది వర్మవికారః క్యచినై న నికారః సాని ద్రూశత్వా చృబ్దపల్లవ ఇతి తనైన్లి వో శ్షేగ్‌ (అవళో, ౫౦౯ ఫ్య) శోబ్బపల్లవ ఫూ ర్యావయనము వ్రథమాంతము ద్వితీ యాతక ఛచథమాంతము, కర్గిదిక్వ కక వై చిత్ర్యమ్థను చొవ్వన స_వ్షమాన్షిద్థర్థక వ్రథమాంతము కానోవును గాన గసడ ద వాఃస్యుః ప్రథమామా తొ” దిత్యాది వొప్పున నిత్యముగా రావలసిన గస్తడద వాచేశ వికారమున్తైతము రాకుం డుట గలదని కాత్సర్యరు, క,,44-...=వానిం" దోజొనీపోయెద నని శుభ లోకంబున కర706 ద్రిదళ లోకస్తుకుంతై. (ఆక, 8 ఆ, ౨౨౩౦), (ప్రాసగతేము, (చూ 7౮17 వివ, ఉ. ప్తోట ధర్మ తత్వవిదము బ్రాహృణముఖ్యుం బురోహితుం డుగాం 'కే[ైనువారము, 44,44, 44(ఆపి, 8 ఆ య్య డంం*, ==, *, పొండస్పల్‌ (ఉద్యో, ౮ ఆ ఇరా, కం. వ్రైపడు నాపద న్వైందిన భూపాలా... *44444(భాస్క, ఆర, ౨ ఆ శ, ర, గీ, .ైకొనుము దీరి నని యిచ్చె నాకవనిత *48434440(న్లైమ 3 ఆ, ౧౨౦), (2౮1% విషు,

శేదీ చృబ్ద విశేషా ఇత్యాదివ- కేచిత్‌ ఐ కొన్ని శబ్ధవి శేసాః = విశేషళబ్ద ముల, క్రియాయోగే = ,క్రీ యతోం గూడునవుడు, ద్రుతాన్వికాః = ద్రుతా గమ యుక్షనులు సుష్టః = అగుచున్నవి ఉదా:.--* వెలవెలం బోయి - విన్నః

ల వ మ] ల బోము = ఓడ బడి: - తడంబశి, ఇతార్థదికం చ్‌ భయం శ్రాహ్యామ్‌ ఎ కేది చృబ్ద కా జస, ళు 4 ఫ్ర విశమాః స్యుః ఉశీయూయోగే రుకౌన్విళా ఇతుద కేః ఒల్గంబాటు ఇవస్థత్ర ఒల్బ నితి వ్యతి లే కాస్థళో చేశస్థళబ్ద ఇతిబోధ్యః ” (అహో, ౫౧౦ ఫు) (చూ, ౯౦ 1 విష, ౨౮౨ 1 విష వయోగములువ--చ, తడంబడె దివన్చ బాణముల తంత్రము టో టో మంత్రము దవ్పెడున్‌ ఎ222 220 (భీవ్య ౩ ఆఅ, 3౫౧౧, క, చెంగట సుద్రాతలం గూ డం, గించిన్నాతృమును దడంబడక సము త్తుంగస్ఫైకముల, =, 44.44వరౌవా 6౮ఆ ౯౩ సూరా, ని, ఆ-వె జగతి నాండుందనము మగతనమును దడం బజుచుళొనుండి యెంకు నెటుణంబడదు (కళా, ౫ఆ, ౯౨), మం, వెవ్వెలం భాతె దీషకళి కా వ్రారంబు ఇాతోదనీ (మనుచ, 3 ఆ, ౫౬) క జకంగు నెడంగ సరు గర్జిలు. నొలంగి యొస గి వెల్లల్రాలు (నొగి నీశకణ్‌న్‌. విసువక యొన గం 'నేర్చునె యసవృశగతి నంబువాహ మౌాబళనకసా (కావ్యాలంకార సంగ్రవాము, 212

1600 సూరిగారిళబ్దవల్ల వల$యణము వివరణను [3౮౮ 1 వి, సంజీ,] ౨ ఆ, శ రు), క్తంకను ననేకవిధములగు వర్ణలోప వన్షా దేశాది కార్యములు శబ్ధపల్సవములందుం గల్గును, “భూయనీ చేళ ఫ్‌ శేష లోపవర్షాగదు శ్రుతొంళ్యా ద్యధర్వణశారిక లె యందులకు మూలమని యెటుంగునది, (3౨౮ విషు, ఉదా[ా తలంపు+పోయు = తలపోయు - ఆణలి+ఫొను = ఆశొను, అలవు+వడు = అల వడు, ఆకట+పోన్ర = ఆపోన్ట, విజయము+చేయు = విజయంచేయు _ చొవ్చు+4 పదు - చొన్చడు - మొ, ఛాత్యాదులకు థఛాతువు లకు వయుక్తంబు లయి విల తణాన్థాభిధాయకంబు లగు నీయవి శబ్దళల్లవంబులు నాంబడు, ౧౧౮ + కూరుచుండు = నిలుచుండు = వరుండు _ పన్నుండు = చాలన్యాశరణ ఆఫహొను = ఈహొను - ఈయళఫొను - ఇయ్యకొను - వివణము. రక్కొను = శ్రెళ్కొను = మేఫొను - మరుకొను = కళలా ₹ విషయము వేలుకొను - మేలుకను - మేలుకాంచు _ అలవడు = వరుపడు - చొప్బడు - వెలువడు - తలపోయు - వాసపోయు = ఆపోవు - ఫొంపోన్ర - కొనిపోవ్ర = విజయంచేయు = కయంవ్రాలు = తూపాడుచు ఇతా్థ దులుళ బ్రవల్లవంబులు, సంజీవని, 36౮ విమ: ధా క్యాదులకు = ధాతువులు మున్నగువానిక్కి ధాతువు లన్ముప్తయు_క్తంబు లయి యనుటచే ఛబ్ధపల్లవముల యు_త్తరావయవనముం మా త్ర ము ధాతువై యుండవలయుశనియుం బూర్య్యావయవము ఛాతువ్రుగాని థాతుభిన్నమగు శ ఫ్రైంతరముగాని శావచ్చునని యు విశదమగుచున్న ది, లంక నిట్టి శబ్దముల జంట విలమణాన్థాభి ఛాయకము నగు ననంగా నవయవభూత శబ్దద్వయపఫు 'మేళనమువలన వానియర్థృమునకు భిన్నమగ నొక విలషమణమగు నర్థము చానిచే వాచస్థ్ర మగునని యగ్ధము, శబ్దపల్లవ ాతువ్రలలోని పూ కాళ్ట్‌్యయవము థాతువ్రు శావచ్చుననుటను స్టావించు ప్రాచీన ప్రామాణిక వచన చవృమొాణము. కానరాదు, ఖ్రంళ నవయవ భూతళ్ద ద్వయాష్థముకన్న భిన్నమగు విలమణార్థ్రము కలంగవలె ననుటయు నిరాథధారమె, ఈ 30కు నిమయములును వికృతి వివేక టీ కా వాక్యము రూ.తగాంగొని నూరి కల్చీంవంగా నర్యాచీకు లెల్లం దన్గాగ్రానుయాయు. లగుచు వచ్చిరి. అట్లనుసరించుటలో నైత 'మొకవద్ధతి "లేదు, ఎవరికి దోంచినరీతిని వారు వాయుచువచ్చిరి, కూరుదు+ఉండు = కూర్చుండు, కాళ్ళు మున్నగువానిని

[ బా, ,క్రీ, ౧౧౫ సూల) *బా.గు.ప్రో మొవలగువానిలోని యవవార్థ్రఖ్యలు, 1691 గూరుచుచు (కూడం దీనీొనుచు) నుండుట యని యర్థ మనందగును కూరుచుండు టలో నధ।$కాయమును గనాడందీనిఫొనట సంభవించు ననునది యనుభవనీద్ధము, ఇట్టి యర్ధ మవయన ళ₹ ప్రౌళ్ళ మేళనరూపమె యనందగునుగాని తద్విలతమ్షణమగు వేలొః యర్ధ మనుట సరికాదు, కూరుచు అనునది “కూడు ఛాతువ్రయొక్క కాని “ళూరు? థాతున్రయొక్క కాని వ్రేరణరూవము, కూడు+చు = కూరుచు, (బా, (క్రి ౮౦ స్ఫూ, “కూకుడు - చ్చే ఆ - క్రి - మ్రియపడ్డు వ్రే - కూకంలొట్టు (రూ - కూర్చు) ౪696000 (శ్యరు వాగుం వ" వ్యాఖ్యాత వయిరీతిని కూరుచుండు అను చానిలోని వూ ర్యావయము వ్రేరణా్థ్థ్రకముగు “కూరుచుి అనుధాతువని తలంచినచో ఛబ్దక్షల్ల వరూపముం దర్థవై లక్షణ్యను వాగగం జూపంఒడదని తలంచి కావలయు “ప్రియవడు” అను నర్ధముగల యక ర్మకథాతువు దానిలోని ఫూ ర్యానయవ మనియు ' కూరుచుండు - జే - అ- క్రి, (కూరిచిశఉండు. ఆశీనుండగు “నడచుచు! గూరు చండుచునూ (కాళీ, ౫ ఆఅ)ం:.4..4+ (శ, ర్య అను శబ్దరత్నాకరమును న్వీకరించి శావలయును నందలి వూ ర్వావయను “కూరిచి అను శ్యార్థ కావ్య్యయమనియు న్మీక్రందిరితిని వ్రానెను, *“కూరుచుండు. (కూరిదిశఉండుు, కేవల కూరుచు ధాతువు నకు: బ్రియవడుట యర్ధను, ఈయాంతక మేళనానంతరమందు కూకుచుండు = ఆనీనుండగుట యని యర్థము విలక్షణమయ్యె, నడచుచు గూరుచుందు చును, (కాశీ, గీ అ” టా గుం చ, ఈం౯ఫు ద్వి, ము, “ఛాత్య్వాదులకు = క్రియలు 'మొద లైనవానికి (ఆవిళబ్దముచే నామవాచకనములు శగృపాంపంబకున్సుు థాతువ్చలు = క్రియలు, జతవటుపంబడినచో ళ₹ బ్రద్వయ మేళనంబునకుం బూర్వదుందున్న యర్థమం కంక నిత రార్థము బోధించుచున్న వై యయ్యవి వ్యాకరణ పరిధామం జేసీ కబ్దవల్ల వంబులనంబడులి (బాగు వ్ర ఈ౦౯ ఫు, ద్వి, ము) అని కాను నిర్వచించిన కబ్దవల్లవ లత్సణమునందలి యిత రార్థమును బోధించుటకు బం౫జరీతిని బాగుగం ఛ్రుదర్శిం చెను, ఈప్రకాశికా వ్యాఖ్యాత శబ్దవల్లవ వూ ర్వావయవను ధాతువు గాని నామనుకాని కావనలయుననెకి తన నిరూసణమును నిడిచికొని ళబ్దరత్నా కరానురోధమునం గావలయాను క్ష్వార్ధక సంధినినైతనుం ెచ్చిపెట్టుకొని 'కూరిచి అనునది పూ ర్యావయనమనుచుం జూపెను, హాం సాం "వే, వాఖాష్ట్రత య్యాప్ర కా శికా వ్యాఖ్యావిషయమునెల్లం బూర్షముగాం దనగ్రంథనమున నెక్కించియుండు టచే దానిని గ్రంథవి_స్తరఖీతి నిట వేలుగంజూపలేదు, (బా, సా, వేళూ౮ూం పు, అనుకాసనకర్త “కూరిది శబ్దమును సం గ్రహించు గొనుటకుం గావలయు ఛాళ్వా దుల కనుచ్లోటి యౌాదిళబ్ద మవ్యయనులకును బోధకనుగునని యిట్లు వ్రాసెను,

1692 ఛట్దవల్ల వమంన నర్థవై లమ్‌ణ్య ముండనక్కజ లేదు [3౮౮ 1 వి, సంజీ] “ధాతునామాన్యయనుల తుదంజేి కొన్ని థధాకువు లన్ధాంతరములను జెల్పును, అనియే ళబ్ధవల్లవము లనంబకును, ఉదా:-ఎహొంపోవు - వర్పడు - ఆపోన్టు - తల పోలు = వెలువడు = కూర్చుండు -నిలుచుండు,...4444ీ (ఆం, భా, అం శ్రీయా, ౪౮౭ సూ, ౨౮౪౭ ఫు తృ, ము, *పొనిపోవ్రి అను నూరియుడావృాతియు నీమార్లమె సూరికిని సమ్హతమని నూదించుచువన్నది, నారాయణీయ గాణకతే విన రణకర్త యెల గ్రంథముల విషయములను సంగ్రహించు భోర్కితో చెందట నహో బల పండితీ మోందావృాతులనెల్లంజూవి తువిని సూ3 వళృతుల యుదాహృతులను వైళఠము చూష్రటలో *“ళూరుచుండు అఇదానిని నైత ముదావారించి డాని విభా గమును శబ్దరత్నాకరాదుల రీతినె “హారిచి+ ఉండు” అనియె చూవెరు, రెడన యుదాహరణమ'ప “నిలుచుండి అనుచోట, బా, గు, ప్ర, వ్యాఖాస్థ్రత “కళూరుచుండుగ్‌. అనస్థలమునం ద్రొక్కిన యవమార్షమును వీకి వేజొళ యవమార్షముశ శబ్దపల్సవముశవందలి యవయవార్థ వైలతుణల్లమును జూ జం గడంగెను, హనిలుచుండు (నిలిది+ఉండు = నిలబకియుండు కేనల నిలుచు థాతువ్రనకు (౧) నిలంబక్యు (౨) వశిష్టిరమణు, (3) ఉండు, (౮) శేషించు (4)అడ్డ పడు అనిన, యనే కార్థములు గలవ్చ, క్రియాంతరము. మేళగించినవిమ్తుట “నిలు యమంకుి శబ్దమునకు నిలంబకుట యొక్కటియే యస్ధమయి శక్క్కుంగల యగ్ధనులు స్ఫురింపవని లెలియునడి,. నిలుచు శష్టార్ధమైన నిల బడుట “నిలుచుండు అన్న ధారు మిశ్రితముసకును నస్ధ్థమై నిల్చినను త్క్కన “వతిష్టితమగు ఇళా్యదర్థిర్థము లీళబ్దంబునకు శజ్ఞపల్సవ త్వావస్థయందు. స్పురింపకుండుఓయె విలకణార్థాభి ఖాయ కత్యమని అె| యందగినకి, ఇళ్ళే తక్కివధాకి నవులకును సౌకర్రంబున విలతుణార్థ బోధకత్య మూహింపవలయునుల (భా, గువ్ర, రం౧౦ ఫు, ద్వి, ము ఈసమర్భ నము కేవల వమసంగతమగుచు ' విలతణార్థాభిధాయకత్వ”మున్నది శీవలను హాళిక్కియని సకర్థించుచున్న దనందగును,. *ఎలుచు = నిలుచుండుి అనునవి "రండును తుల్యార్థకములనుటలో సందియము లేదు, మళణియు "నిలుచు అనుదానికి6 గల యితకార్థములెల్స “నిలుచుండు” అశుదానికి లేకంకుట “నిలుచు = నిలబడు, నిలుచుండు = నిలబడు” అనువాని విలకణాన్థకత్వమును స్టాపించుననుట "శీవలముం నసుగళములైయున్నవి శబ్దవల్పవము) యసృము వాని యవయవ భూపశబ్ధను లలో నొకదానిదె యైయుండిక నుండును, లేదా రెండిటి మేళనమునం గల్లందగు నుచితమగు నర్ధమేని కానోఫును. ఇది యర్థవైలతుణ్య మనిపించుకొనదుః అయ్య్ధది ళబ్ధమేళనమునం గల్లు నుచితమంయిన పరిణానుమె యనందగును"

[వా క్రి ౧౧౮ సూసి సూరిగారి శబ్దపల్లవోదావ్భాతుల నివరణము, 1698 ఇట్టియెడల ' కూపచు+ఉండు = హూకుచుండు; నిలుచు+డఉండు = నిలుచుండు" అనుకితిని శేదను: సంగీకరించుటయె యుక్తము, థాతుద్యయ మేళనమున నట్టి యర్థ ముప్పతిల్లె ననుటయె సమంజకము “నిలిచి+ఉండు = నిలుచుంకుూో. అశురీతిని ఇ్ఫీదించునవు డట్టి వ్య_స్తపదములనుండి యే" యచటి వివతీతార్థము సిద్ధించును గాన వానినొక పదముగా నెన్ని శోబ్దవల్లవత్వదు సంగీకరింపవలనిన ప్రనక్రియే లేదో “ఆశలి+ఫొను = ఆశొను” మున్నగుచోటులందలి లోపాదేళాదికము * ఆవుశ్లి తోశ = ఆందోశ” మున్నగు స్థలములందువలెనె వానివాని వృష్తియందుం గలం దగినదే కాన నందులవైై ళబ్దకల్ల వత్యము నంగికరింపవలసనీన ప్రవ క్తిలేదు, “ఆందోటి మున్నగునవియు కబ్బపల్నవము లె యన్నచో నింక థాతువుల విషయమునమాత్రను శబ్బపల్బపత్వమును నిరూపించుట సరికాదుగ దా, “*భామేయ మమీతా తత్ర జేళ్యా చిత్ర స్వథభావయుక్‌ *44460046 భూయనీ దేళ్యళ భ్రేషు లోపవర్టాగము శ్రుతిః (చూ, 8౨౮ వివ, ఆని యధర్వణుండు వచించియే యున్నాండు,

సూరిగారి తక్సిన యుదాహృతుల నివరణము;---వరుండు - వన్నుండు;= “వరుండు, చే, అ, (క్రి (గడి+ఉండు....2 (శ రు, “ోమన్నులడు - చే - అ= ఈ శయనించు - పకండు” (శ, ర, వడు+ఉండు” అనునజే ెండిటికిని భేద మనుట యుక్తము, శ్యార్థ కే కార సంధి నంగీకరించుట సరికాదు, పేటి కావ్యాఖ్యాత “వన్ను+ఉండు = పన్నుండు” అని ేదము చూవెను,. కాని వన్నుి శబ్దము శయశార్థక శబ్దపల్లవములోని ఫపూర్వావయనమనుట సుకంగతముగా లేదు, “వన్నుః చే. అక్ర, ౧ యుద్ధమునకు నిద్ధవడు. ... 22242౨ కలుగుం...2,4060 ప్రే ౧ సీద్ధవలుచు. =... 24683 కలుగంచేయు. 44490 %స కి వర్పలుచు,. 44.4046 ఇ చేయు. వి, కప్పము, విణ ఒప్పు, * (ఈ రృ, ఆంకొనువాా “ఆంథొను, చే, అ, (క్రి. (ఆకలి+ళొను ఆణిలియెందు” (శర, ఈకొను = ఈయ ఫొను = ఇయ్యకొను, వీనికి "అంగీకరించూ అన నర్థము నిచ్చెనేకాని ళబ్దరత్నాకర కర్త పదచ్భేదము చూపలేదు, “ఈయళొను = (ఈయ = అవేత+కొను) "అంగీక రించుటొ (చా గుం చః ౪౧౦ఫు, ద్వి ను), అని వ్రశౌశికా వ్యాఖ్యాత ట్రానెకు, ' ఇచ్చుకొను = ఈకొను, అంగీకరించు. ఇట నిచ్చున కీ యనునది యా'ే శము, ఈయ యాదేశమైన నీయళొను,,.....22* (భాసా, వే రం౧ం భ్య), అని 'వేటికావా ఫ్రఖొ్టీలే చాను ఈరెండును సరిశావు, “ఇయ్య = అవు (తు, ఇయు), అంగీకారమును దెలువును, మధ్యా, ఒనర నాసుకునకు థారనగు మన్న నొడంబడి యియ్య యనియె (ఫారం ఆది, ౪౮ ఆ, ౧౪౧), క, చక్కనగు మనిన

16004 సూరిగారి శబ్దపల్లనో దావృాతుల వినవరణనుం [3౮౮ ] వి, సంజీ ] రక సు డక్కజముగం బెరెంగి యియస్ణు యగు నిప్పుడు నీ యుక్కును బీకముం జూచెద (భార, అది, ఇ ఆ, ౨౦౩. ” (సూంరాంన్సి రక్కొ_నువోరక్కొను - జే. అక్కకి, ౧ వర్ధిల్లు, ..ఉ. చక్కెరవింటిరాజు నగచాఫువితో (శవ) నెదిరించి పడ్డ నాం డెక్కడ నుండి తీవ్ర మధుం డెక్కడ నుండె. . ....వవుడాతం డదృప్టరేఖచే రహ్కౌని శ్రువ్యజం ఛిడికీ 56 జనవ ర్లయిరారు గా శళీ(విజ 3 ఆ) ..,4===రెష్క్టాను యొక్క రూపాంతరము), 'రెక్కొను, చే, అ, క్రి, (రేప+ళఖొన్సు ౧ వర్ధిల్లు, =. 46660 (శ ర ఈవిషయములనె ప్రశాశికా = వేటిశా వ్యాఖ్యాతలు న్వీకరిం చిరి, ల్రైెబ్కాన: “ల్రెక్కాను. దే స, [క్రి ౧ చెలుముం.......9 చంవ్యు ఊఉ, అక్కట తం చి "లేని మము నమైైంి6 చెచిన తాత నిమైయిం 'ధ్రెళ్కొనం గా దతందు సముదీశ్షభూజా...,044.=(భీష్య 3 ఆం... ర దీరినిబట్టి “ల్రె ంచు+ఫొను అనుకితి నిట ఇేదము నంగికరింపనగునని విశదనుగుచున్న ది, 'మేఫొను = మం౫ళొను, కళబ్దరత్నాకరమున *ముంిఫొను = మెొళొను = మె౫ఃఫొను = మేఫొను అను నాల్దును దుల్యముగా “నమృతించు మున్నగు నర్ధ్థములు గలవిగం జూపంబదినవి. “మెకొను, చే, అ, క్రి, సవ్యతించు, ఇయ్యకొను, (మొదటి రూపను నుయికొనులో (శ ర, “*త్తందొక్కరుండైన కేళవు హితో_క్రికి చేఫొనం డయ్యె (ఉద్యో, ౪ ఆ (శ, ర మేళొను) *మయి =మై- మెబు- మి ళబ్ద ములకుం దుల్యముగా “పార్శళము” అకు నర్ధముగలదుం “రుయి+ఫొను అను దానికిం బార్మ్గ్వ్యమును గొనట యనంగా సమ్మతిని గొనుట యను సర్ధము సంధవిం చెనని తోంచెడిని “*మేహొను (మే = ళరీరము+ఫొను = సమతించు, = (బౌ గు, ప్ర, ౮౧౦ ఫ్ఫు, అనునది యంత సరియని తోంచసున్నది, మేలుకొను = 'మేలుకను జ మేలంకాంచు[;== ఈ మూాండిటికిని ఛబ్దకత్నాకరమున “ని ద్రం దెలియుః అనునర్థము తుల్మముగ నే చూసంబడెను “మేలుకొను - చే, అ, క” నిద్రం దెలియ 9 699666 (కంర), జూ గ్రదవస్థలో నుండుట మేలు = శుభ నుని యాళబ్ద్బముల జంట శర్థనము నరయునది, *మేలుకను, చే, ఆ, కీ? **= = =క4, అనిలసుతుం డంత టన మే ల్కని నీలుడు, ఆద, ౫ ఆలో (శ, రు, అలవడు: “అలవడు, అ, శీ (అలవు+పడ్సు ౧ అభ్య స్తమగు - అబ్బు, చ, నృవనయ విద్యకం దగిన నేర్పల వడ్డది, కొంతఫొంత, (విరా, ౧ ఆ, ౧౯౭), కీ శక్థమగు - సాధ్యమగు 49194064 (సూ, రా,న్సి, *అలవు చేవి౧ పరిక్ర్‌దుము, 44,*4444౨3 బలము 69699660 (క రం “అభ్యాకముచే వళవకు = శ_క్తికలోంబడు అమరితి నీళబ్బ పల్లవ మున కర్ధమునెన్నునది, వరుపడు:.-దీని పూర్వావయవ మనందగు “వరు ఛబ్ర

[బాం క్రి ౧౧౮ సూ] 'వరువడు అనుదాని విమర్శముః 1695 మునకు “ఎక్టులను గట్టి దున్నుటకు నీర్ధపతిచిన నాంలి - నొవ్చీ” అను నర్ధములం కోళములందుం జూప బడినవి, ఇవి వరువడు - వర్చడు అను కబ్దములకుం గల 'వేలుకడు - స్పష్టపడు - మున్నగు నర్మములతో 'నెంతమాత్రము సందగ్భపడవు, క,.2-4మపహోభారత బం ధ నిరూపీఠార్థ మేర్చడం దెరుంగన రచియింపు మధిక ధీయు_క్సి మెయిన్‌. (ఆఏ, ౧ ఆ. ౧౪౬) గీ ఊరు మూల మే్ప్పడలగ నయ్య్యు విద వలువ దొలంలె.....,.,,(ఆఏి, ౮ ఆ, ౧౨౨) ఇట్లగుటచేత నీకబ్దవల్ల వము లోని వూరా్యావయవము “ఏయు శబ్దముని యు లఘు౭ేపఫను వ రూదపతిత మనియు6 దోంచుచున్నది. “వలు -స క్రి, ౧ (క్రింవినుండి గింజలు మున్నగు చిన్నవస్తువు లను ఒళటొకటిగా ఎర్తు, గీ, తారు నలువుకుం జని తృణఛాన్య మల్చ మేజిపొని వత్తు రాశలి దీజకండు, (భార, ఆళ్వ ఈ ఆ, ౨౨౦)..4442643 (శావలనీన వానిన్సి ఎన్ను - ఎంచు - గణించు. 4.464440 (నూ, రా, ని అలఘు రేఫము హలంకర సంయుక్త మగునపుడు లఘులేఫ మగుట సమత మెకడా, (౧౮ విషు ౫౮ 20 వివ, శాని నూ, రా, నిఘంటు కారులు “వలువడు = వ్చ్పడు” అని యుదా హరింపక “వకవ (ర్చ) డు, ఆ, క్రి ౧ వేలుపడు = వేటుగాం గనంబడు, గి, వీరు వడి నాల్లు పొంజుల్రై యెక్సుదెర్సు డుర్య, దురంబనుచున్న వానరులం జూది (రామా, ౮ ఆ, ౯౦4444, (సూ, రా ని, అని లఘులేఫఘముతో నుచావారిం చుట వింతగ నున్నది శబ్దరళ్నాశరనుందును నిక్షుయున్నది, గుప్తార్ధ వ్రకాశికా వ్యాఖాక్థితయుం "బేటికావాాఖాసతయు “వీళ్చుశపడు” అని విఖాగము చూపిరి, కాని “వర్చు” శబ్దము సయితము “వజు” శబ్దరంబంధి యనియె సూ, రా, నిఘంటు శకారులం ట్రానీకి, “వీక్చు స = శి (4/ వజ్ర) (కావలనీనదాని5) వలు - ఎక్ను 46060009, విధజించుం*444645ీ నిర్మించు = వీళ్చలుచు, ===, =.% (వ్యూహ ముగ్యా వన్ను,*4....4.. (సూ, రా, ని పయిసందర్భృము నరయంగా “వీలు పడు అని ళకటముకోడి రూపము నంగీకరించుటకాని వైన దావారించిన “వలు - స = క్రి, (క్రిందినుండి గింజలు మున్నగు చిన్నవ స్తువులను ఒటొంటిగా ఎత్తు... అను థాకువులోనిది లఘు రేఫమేయనియు6 దిక్కున రేఫద్య్వయ మెత్రి చేసీనవాంజే శానం బంయి యశ్య మేధ సర్వవ, యోగను ౌధకము శానేరదనియుం జెప్వుటకాన్ని యావళ్ళ్యక మనకతీరదు, చొప్పదు:--చొవ్పడు - ద్వ, ల - క్రి, (వొవ్వు+శవడ్యుం ౧ సరిపడు, ౨ కలుగు, టంం.,.*వే రుక్కునం బోరినన్‌ సుగతి యొండె జయం బుశు నొండె; బొవ్చడున్‌, (భా, శల్ట, ౧ ఆఅ)” (శ-రు “చొవ్పడు - అ- క్రి, (చొవ్చుశపడ్సు 464462682౨ (నిద మొ) వచ్చు. క, అప్పటినుండియు, 4. 4.

1698 * సూరిగారి శబ్బకల్లవోడాహృతుల నివవణనుం [35౮ 1 వి, సంజీ. చొప్పడ దించుకయు నిద్ర ళద్ధవిచా రా, (ఉదోళ్ట, ౨ ఆ ౧౯్బాలో (సూం-రా, ని “వొప్పు. దే, వి ౧ జాడ, ౨ మార్షము, 9 విధము) (శారు, వెలువడు £ “వెలు వడు, ద్య, అ- కి, (వెలిశకడు ౧ బయలువకు, చం,,,4?..=నూతిళో వెలు వడం గోమలిం దిగిచె, (ఆవి, ౩౨ ఆ ౧౪౦ఈ౮)* (శర) కలపో ళు;.-తలపోయు= తలంచు, అ- శీ" (కల వు+పోయు) (శంకర), ౧ యుక్రాయుక్త విచా=ణచేయు.., అలంక, నాతోం దలపోయక రో సాతుకతం ఛ్రుతిన వట్టితి, .* .4(ద్రోణం ఇ ఆ, 30౨) వాసపోయు:.-“వాసపోయు, చే, అ - శీ వాసాలు పజిప్ట, నీ వాస పోనెకుచోట వాసనగలవాస మేనె వాసము నొక్కంం డింతె నుహీవ, (రాజవావాన విజయను, 3 ఆ)” (శంరు “వాసము ఉభ = దే-వి"- ఇంటికిమోాంద పజిపెడు పనై, 44400” (కంర, గుప్తార్ధప కాశి కొాక్నర్త ప్రధరు ద్వితీయ ముద్రణ ములు రెంటను *వాపోయూు అని మాలోదావారణమందును వాపోవు (వాయి పోవు) వడ్చు.**...... అని వాషఖాస్ట సందర్శ్భనుందును శ్రామావికముగా ఛ్రానెను, (వృ, ము, ౨౯౩-౨౯౫ పుటలు, దిర్టి ము, రోంణ-ళోంం పుటలు, దీని నుండి యొ చ్రాము నలవాటుగల వేజి కా వార్టిఖ్యాత “వాయి?శపోవు ఇ వాపోవు ఇట యివర్గలోపము = వక్చు” (దా సా, వే, రం౧-౪౮౨ ఫు) అని ఛ్రానిను, మూలమును జూవునపుకు “వాసపోయూి అని వ్రాసెను, బాలన్యాకర?? పఫ్లుక్తశములందెల్ల (ప్రథకు ద్వితీయ ముద్రణములందు సయితము) “వాసపోయు” అనియె యున్నది. దీవికి భారతకునం బ్ర యోగములేమ,. ఆపోన్చా “ఆపోవు, ఆ - క్రి. (ఆదట+పోవ్రు అని శంరు తృ్తవొంద, క ్రీనతి కడు 'నెయ్యుంబున నాపోవక పార్ధనొద్ద నార్యాత్తి ప్రియా లాపములం దగిలి యుంధెన్‌, (ఆపి. ౮ ఆ, ౧౭౨) (ఉద్యో, ౨ € 3౨) (నూ, కాని, కొం పోవు = కొనిపోవువాగతొనిపోవు = కొంపోను, సం కీ, గొని+పోచన్చు అఆవనా రించు - తీసికొనిపోవు, క. నాచిన్ని ముద్దుకూంతురు నాచక్కని తల్సి వీధి నడ యాడంగ న న్నీచు కొనిపోయె, ...... 444 44(రాజ శేఖరచరి త్ర, ౨ ఆఅ, 3౧౮ క, చంపినం జంపు నన్నటు గొంపోకపండినను జూలు,4.4. **, కొంపోరయిన... (విభా 8 ఆ ౧౪౩)” (నూ, రా, ని) ఈశబ్దపల్లవ మునకు ఛారత్మవ్క యోగము లభింపలేమ, వీని నుదాహరించుటచేత నూరి సూ శ్రములోని *థాక్యాదులకి అకుచోటి యాదిళబ్దముచేత కబ్బరల్లవ పూర్వానయవము క్య్యార్ధకాదికమును గావచ్చునని సూరి తలందినట్లు విశదరుగుచున్నది విజయంచేయు:___“విదవయయం చేయు, మి, ఆ - క్రి. (విజయము+చేయు. వచ్చు, వ, దివ్యృబోధమవానీయుండైన

(బా, క్రి, ౧౧౮ సూ) “ప్రాఢవా్యి శబ్టపట్సవక్రియలు=ద్య్య్యవయవ క్రియలు, 1697 యమ్మృవోత్తుండు విజయంచేయుటయు, (భార. ఆక, ౨ ఆ) ,444,+ (విజయము చేయు యొక్క రూ, చూం-విజయము చేయు” (శర) “ోవిజయముచేయు, మిః ఆ- కి వచ్చు, ఉగ్ర నేనుని విజయము చేయు నునుడు, (హరి, ఉ. ౫ ఆ) మ, విజయం 'చేయుండు నావుడున్‌ మునులు పృథ్వీరాథ, === -(నిస్వ ౭ ఆ, ౧౩౫వ) (ూం "రా-నీీ కంం వ్రాలు:.--ోకయంవా (వ్రా) లు=శ్రైవాలు, వంగు - ఒఆగు,,..4, చం. ఇం 44 లబ్టక్సీం. డికి గయి వ్రాలు తత్సలిల నిక్మలథధార***, (ఆము, ౪ ఆ, ౨౧) (సూ, రా, ని, “వైవా (వ్రా)లు, వ్రైవాలు అ - క్రి, వంగు - ఒటిసు, , 46. = గి ప్రాయ మింతకు మిగులం గైవ్రాలకుండ, (శాక ౧ ఆ, 80 .24,2,4టీ (సూ, రా, ని, తూపాడుచు:._“తూపాకుచు (దృు అ- శీ స- కి, (త్రూ ౧ తూ తూ యనుచు) ఉమియు, వ అచ్చటి భూరజంబు వచ్చి విడిచి వైచి తూ పొడి చిరి, (వారి, ఫూ, ౫ ఆ, ౧౮౯) 4444442 (నూ, రా, న్ని, ఇత్యాదులు శబ్ద పల్సవంబు లను నాదిళబ్దరుంచేత *అందుశప్తచ్చు = అందిచ్చు" (౭౨ 1 విమ, చూ,) “పళుగావదుసా్తంచు = వశువరించు, వెలువరించు = చొవ్పరించు (చూ, 3౨౮ విష, బౌ, (క్రి, ౮౩ స్ఫూ, మున్నగువాని నెర్నునది

త్రిలింగల కణశేమమున నీకబ్బపల్ల వముల విషయమునం జూవంబడిన వివ ముల నిటం జూప్రుచున్నాను. “ళబ్దపల్గ వ్యక్తియలు ఫొన్ని ద్విరుక్తంబులగుచో నుత్తరవదంబు వూ న్యావయవంబుశకు లోవంబు విఖామనగు, ఉీదా:--నీ, 4... రయమ్థునం దునిమి తూంటాడి యాడి, (భార, విరా,౫ అ), నీ,......4+విందులం చక్థిం చిల్వలో నడయాడి యాడి (హారి. వూ ౫అ)ు పోరాడి యాడి ఇర్నాదవె నేని (హరి, వూ, ౭ అ).....*...వాదడిచి యడిచి (కాకీ ౫ అం సీంంంంం046 గుజుతులు మదిం బాదుళొలివి కొలిపి (ళా, ఈ ఆ)... రుది తలపోనీ పోసి (వరః ౨ అ), వథమున తూంటాకి తూంటాడి - ముగ (ప్రాఢ యూ ౨౮౪ స్ఫూ,

6 శబ్దపల్ల వ్యక్రియలును ద్య్రవయన క్రియలను సమా_ప్తంబులంం ఫుశర్టృ హీకంబు లగుచోం దతూూర్యావయ వంబులకు లోవంబు విఖాష నగు, ఉదా చం*...-.44ఆలతాంగిం దో డ్కొని చనుదెన్ను తే ననువు గూడనివత్తమురందు (భో, ౩ ఆ), ఇలకుం &వికిం జననిద్చు నిచ్చి యేశని వెసరార్చు (భాస్క్క, ఆక, కాం, ౨ ఆ) పక్షమున - చనుదేన్‌ - చననిచ్చి - మొ” (ప్రాఢ శీయా ౨ స్తూ

బాల వ్యాకరణ చేదర్ధయోగంబున లృట్టునకు లిట్టగు, ౧౧౯, వివరణము. ఆ బుషీశ్యరుడు వచ్చెనా ఫలించుం గార్ట్థ్రముల్‌, ం కళగా వమన. వాండు జేవుకచ్చెనేని నీవు కార్యంబు దొరళొనుము, లే

1603 అక్షాన్గాభి షాతక్రియాలింగవచనములు, [36౫౯ వి, సంజీ,] సంజీవని, 8రణా వివి ఈసూ త్త మునకు 3౧౫ 1 విషయమున వ్యాఖ్య వబేయ/ుదెను, ఆళ్ళార్థం బభిహితంబగుచోం దంగ సంఖార్థ్రభిధాయి భాలన్యాకరణ వచనంబు ధాతు విశేషణంబుల కగు, ౧౨౦, వివరణము రాముండు రావణుం బరినూర్చి సీతీయుం జాను వ్‌ంిం విమ సౌమిశ్రి, సహితంబుగం బువ్పకారూఢుండంయః సాకే తంబున శకేలెంచెం సంజీవని, 8౫%0 వివ:.._సంస్కృతనునందలి _యౌత్మ శబ్దవరార్థయము అెలుం గున "తో శబ్దము, తాళబ్దవప్రథకూది రూపములు - తాను = తాను తారు, తన్నున్‌ - తమ్మున్‌ = మొదలగునవి ఆభిహికంబగుచో ననంగా నాఖాస్థ్రతము చేతం 'జెవ్చయిడినపుడని యర్థము. (చూ, శార, ౨౩౮ వివ), ఆళ్ళార్ట మాఖ్యాతముచేం ఇెప్పం బడినపుడూ, క్రియయు విశేషణములును దానికి సరియగు లింగవచనరుంలనె యందు నని యర్థము, అనంగా నాత్మళబ్దవాచ్య కర్తతోపాటుగ నితరపదార్థము లును గర్తలై యాఖాష్థ్రతముచేం 'జెప్పంబడినను దదత్తత్క_ర్తలచేం చియకుం గల్ల వలనీన (బా, కార ౧౯ సూ బవాంత్వాదికనము చ్రీయకుం. గట్లక యాత్మ పదార్థ కర్త్రనుకూల లింగవచనములు మాత్రమె యకం గల్లునని ఆాత్పగుమం, ఉదా: “*రాముండు తానును నీతయు సాకేశమున కేలెంచె” అను వాక్యమున నేఠెంచె నను క్రియమింది లిట్టుచే నాళ్త్యాక రాముండను క_ర్హయు నీతయకు క_ర్తయం( వెప్పంబడుచున్నను నీతయను కర్తచే సముచ్చిత మగుట చేం గల్లవలనీన (మా, ౨౫౯ విష బవాత్యము ,క్రియకుం గల్లక కాను శజ్దాక్మమగు *రాముండు అను కర్త యొక్క యేకవచనమును మవా_త్త్యరూపలింగమును మాత్ర మె “వ తెంచెన్‌” అను చీ యయందుం గ బ్లైెనని యెటుంగనగును, తాను శ ఫ్రా మె యభిహితము కొన పుడు “రాముండు నీతయు నేలెంచిర అను బవాుంత్వమె క్రియమయందు వర్తిల్గునని యొన్నునది,. ఇశ్లు నీత తానును జెలులును నుద్యానమున విహరించుచున్నది. మున్నగు స్థలములందు నభిపా కాళ్తార్థ క_ర్తృలింగ వచనములు మాత్రము శ్రీ యందు నిల్చుట నరయునది, సూరి యుచావారించిన వాకస్థమున నట్టి * రాముడు అను మవాత్త్యమును 'నేళవచననును నిశేమణమగు పుష్పక రూఢ్డుు డనుదాని యందును నిల్చెను, పయిసందర్భమునుబట్టి “అభిహితము = వెప్పబడుట = వాళ మునం బ్రయుక్తమగుటొ (బా, సా, వే. ౪౮ళీ పుట), “వాక్య్యమున నాళ్తార్ధక ముగు తాను బ్దము ప్ర రొంూగింపంబడియున్న వుడు కర్త ఛబవాత్య మకురి యున్నను

(వా, + ౧౨౦ సూ). గాణపతవివరణ సూత్రము సరికాదు, 1690 నాశ_ర్హలకుం జెందిన విశేమణములును చ్రియలును దాను శబ్దమునే వ్రధానముగా నాశ్రాంయంచిన లింగవచనముల నందునని నూ శ్రాభ్ళిప్తాయము” (ా,సా, వే క౮8 ఫు, అను వీటికావివరణము సరి శాదని విశదదుగుచున్నది, ఉ వా;--గ్ళాముండును లక్ష్యణుందును హనుమంతుడు తాను సేవించుచుండంగా సాశేతమునకు నీఠతతో నేలెరిల్‌ అనువాక్యమునం డాను ళోబ్దవ్రయోగమున్నను దదనుకూల లింగవచన ములం సమాపక క్రియకు సంభవింప నేరవుగదా,

“ఫాన్నియెడల సవోర్థంబున యుష్మ దస్మ డాళ్తౌర్థంబు లభిహితంబులగుచో థాతువ్చనకును విశేషణంబునకును దల్లింగవచన్థంబులు విభామవగు” (నారా, గొణం చియా, 3౭౬ స్ఫూ, అని యిట్లు గాణపత వివవణక_ర్త పౌఢవ్యాశరణములోని ్రీయాపరిచ్భేదదుందలి ౨౬ సూత్రమును న్వీకరించి డానితో పాటుగం బ్రశృతబాల వ్యాకరణ విధికిని వె భాషికత్య్వమును నూ త్రంచెను, “జ కానొకచో సహోర్థంబున యుష్య దస్మ దస్ధంబు లభిహితంబులగువవుడు యలు తక్క _ర్హృకంబులు విభాష నగు ఉదా;== వి 'వ్రకలుండ వెల్వనుము. వేగము నీన్చను నీ నిషాదియున్‌ (థార ఆవి ౨ ఆ క, మన కాపుండు 6696 600 665 990 906 66066 66066660 అ కతనిం బొందిన బ్రదుకు దీనం దమ్ములు సుకులున్‌ (భా, ఉద్యో, ౨అు, నేను నానేనయు డాడివెన్లైద విశ్ళంఖవన్‌ (హరి, ఉ. 3 ఆ, జారీ, (44000 02066666066 =+పతమున - మోహోంధుందు భీష్టుండు 7 కవ నీన్చం గడంసండు (భార, సభా, ౨ అం. (ప్రాఢ, (క్రియా, ౨౬ సూ), అనురీతిని యూువ్య దస్మ దర్ధంబు లభిహితంబు లగునఫు డిట్టివిధికి వై భాషీకశత్యమున్నను నాళ్షైస్థ మభిహితంబగునవు డీవిధికి భారత మువ వై భాషికత్వను కాన దు, గాణవతవివరణకర్త యట్లా కొర్ణాభి హీ తక్వపత్ష మునకు వై భాషికత్యమును సూత్రించెవేకాని యట్టి కవి వ్రయోగములను జూవ "లేదు, * సీతయుం దాను బువ్చకారూఢులై సాకేశతంబున కే కెంచిరి” అని సూరి వాళస్టమునకె తలవిలుఫు వెట్టి యుదాహరించెను, సూరిసూ త్ర మునకుం ట్ర యోగ ములు:--=సీ, =. == ంధర్మతన యుం డనుజులు6 దానును జనుచెంచెంం,,6.0 (ఈది ౮ఆ, ఇ) కం తద కాధినాథ సదృకుండు చ్రిద ళాలయమునకు మాద్రి ేవియుం డానున్‌ ముద మొనర నరిగె నేటికి బదియేడగు నాండు దురిత బంధ చ్యుతుండ్రై (ఆవ, ౫ ఆ. ౧౫౮౦ క, అంబుజలోచన. .....,=,విహరించుచుండె సఖులుం డానున్‌ (ఆది, రీ ౪, ఈక, క, ఖలుండ్రై ధృతరా వ్ర డయుఫు త్తు చానును గూడి చమ్థుం.,*,లామౌ నిలయంబున నునిబె,.....44(ఆది, ఇ ఆ. ౧౮౧). చం:౭.444పాత్వత కుజరుః దేంగి భ్యక్థి నా తని ననిచెన్‌-యుధెస్టి

00 ఆళ్షాన్థాఖీ హితస్థలక్రియావ్ర యోగములు, " [3౫%0 వి, సంజీ,] రండు దమ్టులు దానును బాదచారియె (సఫా, ౨ ఆ ౮5౪ పు, టం**46%040 సభం భార్థిన ముఖ్యుండు ధర్మజుందు. .....నవళోదరవీరులు డానుం జూచి ల క్షీ ధరమఃూ_ర్రి యెంతయును మెచ్చె మనంబునం దవ్వభూతికిన్‌ (సఫా ౨ ఆ, ౧౬౨) క, నృపవరే6 డనుజాలుం డానును. (ద్రుకద తనూజమయు. ్రియంబుతకో నరగెన్‌ హూ న్రీప్రరంబునకు, ...444+(సఫొా, ౨ఆ, ౨౭౫ క, .. .-కువలయ రాజ్య

శ్రీ మనచేం గొని కౌరవుం జేమని తలంచు నొకొబుస్థి నిష్టులుం డానున్‌ (ఆర, ౧ అ, ౨౩ళ్ఫ. క భీమ ప్రస్థావిత యయి. కోమలి దమయంతి వుత్తకులుం చానును ల కీ మహిమ వెలుంగుచుండంగం డామరస దళొతీ. వచ్చెం దన పతికడకున్‌ (ఆర, ౨ ఆ, ౨౨ల్భా కీ ం+ 94+. తమ్ముండును' దాను నతిముదంబున నుండున్‌ 44244444 (ఆక ౨ ఆ, 36గ), కంం696%044 ధర్మపత్నులుం డానున్‌ గడురంకస పడ కరిగెన్‌ దడయక సగరుంకు మగుడి తరప్రుమునకన్‌ (ఆక, 3 ఆ ౫౨). క, అను జులు దొనును మునిళె సవనమున నవ్వేది యెక్కి సమధికవీర్యం బున నొప్చె,. *44(ఆర, 3 ఆ, ౧౨౩), తరల - ఉపిశతేవొండు స్రీడ లాడుచు నుంకు నింతులుం దాను స మదముకోడం గుటేరుడు,..,...40,..(565. 3 ఆ, 3౬౦). ఇట్లు నన్నయ యంతటను నిళ్యముగానె ప్రయోగించెను, తిక్కనయు నిన్లైఫా టీ44 4 ధర్మజుడు. ****.=+సన్నుుతి కెక్కెడు: దానుం దన్ములున్‌ (ఉదోస్టు ౧ ఆ, ౨౨౦), క, సుర ధనుండు ప్రి రొకంాక్తులం దగువా రును దానును వారిబోదరుం గొని యారెన్‌ (ఉద్యో, ౩ ఆ, ౨౮౬). లే.గి, అనినం డానును మంత్రులు నవ్విభుండు

సులభం గొనియాడె నాండెల్లం...44=4కొంత, ౬ ఈ ౨౨౦) మం**449%96 పదాతుల్‌ సాత్యకి సృారదో స్సుృురణన్‌ మ్రగ్గుట శెట్లు చాను ననుజుల్‌ శోకం ఇనో యక్కటా (వ్ర్తోణ, ఈ ఆ, ౨౨) (ఇందు “శోకించిక్కోగి అని పారార. ఇట్లు తిక్కన $విశలోం గొన్నియెడలం బాశాంతరములు గలన్ఫం చ్రవీ_ప్తములేమో? యుప్మదస్త్మ దగ్ధము లభిహితంబు లగునప్పటి వై భాషికతకు:..-విరాటుండు ధర్మ నంద సుంజూది, చ, ధరణియుం బట్టణంబు వహాయదంతి రథంబులు గోవులున్‌ భటో తృ రము నసమాత్యవర్షమును గారల చాజ్య మితండ యేలు ని రృరముస నేు బుత్రు లును బుధులు దమ్ములు, ఇాల్చియుండెదన్‌ ....2444-(విరా, ౫ ఆ 36౮), క, వీరును నాదళమును ద్రువ దానీకవిరాటనై నర్ధ యాదవబల సం కానముల తోడం బెకంలెదం. బూనుండు మీరెల్లం బాండువుత్రుల "గెలువన్‌ (భీష్మ 3 ఆ ౧౮౧) కం4*=4వజ్ర్రము నీవును బిడి కిటి కాకున నొజుగు దేరు కినిసితినేనిన్‌ (ర్తాంల్కి ! ఆ 35౯౮ా, బవాంత్వమునకు!ంలనుః విను,జీనాదు విజ్జి నీవు నిఖిలో

(బా,క్రీ,౧౨౧సూ, మొ.౧౨౪నూ.] ఈసూత్రములీవజ కె వ్యాఖ్యాతములు, 1701 ర్వీనాధులున్‌ =24426 (వోణం ౨ అ, ౨౭౭8), చం=,,,,ననుం జూడుండు. నీన్చను వాసు బేవ్రండున్‌ కర్ణ, ౩ ఆ, ౫౦), అగతికంబులగు భ్వాదుల కిందుం బ్ర ఇరాగంబు లేదు, చాలవ్యా. ౧౨౧ కగిం వమ భూ, సృ-కృ- లేకృ - లోళ్ళ -లోచ -పచి-లప ఇత్యాదులకు గతివిరహితంబులగు థాతువుల కీ ఖామం ఛు యోగంబు లేదు, 4406060066 5%6 6660696606 600666 సంజీవని, 9౫౧ విమః-ఈస్తూత్రమున కీవజకు 3౨౬ 71% విషయమున వ్యాఖ్థ చేయంబడెను, వలయ్యాది (క్రియలకుం గ_ర్హృభూత ,క్రియావృ్తి బాలవ్యా యను థాతున్చనకు నుజీ వర్షం బగు, ౧౨౨, 3౫౨ విషయము, వాండు చూడవలయు, వారలు చూడగా వలయు సంజీవని, 3౫౨ విష:--ఈసూత్రమున కీవజకు 86౯ 1, ౨౬81, విమ యములందు వార్థ్రఖ్ధ చేయయుడెను, గతి బుద్ధి చ త్యవపానార్థ శబ్దశర్మ కాకర్మకంబుల కప్రేర ణంబునం గర యగునది వ్రేరణంబునం గర్మిం బగు, ౧౨౩4 పొందు మొదలయినవి గత్యర్థశంబులు, శెలియు బాలవ్యాశరణ _ మొదలయినని బుద్ధ్యర్థకంబులు, తిను మొదలయినవి వివరణమఃూం ప్రత్యవసా నార్థకంబులు, విమ చెస్సు చదును మొద తిగికి విష లయినవి కబ్దకర్మంబులుం 444 26666666 666 65066666 అనభిహితళ_ర్త కొకానొకచో షష్టి బవాళంబుగా నగు, ౧౨౮ శానుండు మిధిలం గనియె, రామునకు మిథిల గనం బడికమొం 000604 606662 966636 900606 600080 62060 సంజీవని. 8౫%3 విపవ-వీనిలో ౧౨౩ సూత్రమున కీవనటుకు ౨౩౬ 1 విష యమున వా్యాఖ్యచేయంబడెను, ౧౨౦౪ సూత్ర్తమునకు ౨౩౭ జ్‌ విమయముస వ్యాఖ్య శేయంబడెను, ఈ 'రెండుస్తూత్తములకు (౧౨౩-౧౨౪) వెరుక వ్యాఖ్య చేయు నవుకు థాతువులకు స్వరూప వ్రేర ణాత్మ నే పద కర్రార్థములందు:గల్లు సూరి వివరిం

1702 స్వరూపవ్రేరణాద్యర్థవి శేషు రూపోదడాహృతులు, [9౫3 వి, సంజీ ] చిన రూఇవిశివమములకు వాశ్థఖ్యానము చేయంబడ లేదు, అయక్థిది యిట సవిస్తర ముగం జూపంబకుచున్న దిః--సకర్మక ధాతువులకుం గొను పడ్వనుబంధమ.లు చేక వచ్చును గాన నేదియు: చేరని స్వరూవము ౧+కొను చేరినది ౧+వడు చేంనది ౧+ కొను వదులు రెండు చేరినది ౧=౮౪ రూసము లగును, ఇశ్లై యట్టిస్వరూపము వై, బ్రేరణ్మ్యప్రత్యయము నిల్బువది ౧+దానివైని ఫొను చేరినది ౧+పడు. చేరినది ౧+ "రెండును చేరినపి ౧ = ౪ రూసములగును, ఇట్లు స్యురూప భేదములు ౪ ఫ్రే రణ రూస భేదములు ౪౮ కలిపి యొనిమిదివిధముల ధాతువులు సకర్మకముల 'కేర్చడుననియు బాం క్రి ౨ సనూత్రముచొప్పున నాత్మ 'నేవదార్థమున “ఫొను. థాతు వను ప్రయుక్త మయినవీదవనే దానివైని గర్తార్ధమున బాం క్రి, ఈలా సూ, చొప్పున “వడు జ్టనుబంధము చేవనే కాని వివరీతముగా ననంగా "వదు జ్యనుబంధము చేరిన వై నాక్మనే పదార్థమున 'ళొనిధాడు వను 'మ్రయు_క్తము శానేరదనియు నట్టి యర్థ నిశేషములచే వేర్వేజ న్ప్చడిన ఛాతువ్రలనుండి లడాది సమాపక శ్రీయారూపను లును భావార్థ కాద్యసమాపక ఇకీయారూపనులును జనించుననియు సూ3గారి *ోసక ర్మకంబులకు స్వరూప *...44 అను వినవరణమునకు దాత్పర్యము, అట్టి యొని మిది జాతులను వేర్వేఆ జాతిళొాక్కటిచొప్పున నుదొవారించుచున్నాండు, 1 కర్తర్థ కము:=--మ్మైత్రుండు వంటకమును వండేను, *వండెనుి అనుచోటి యాఖా్యాతమగు లిట్టుచేం గ్నర్హ యభిహితమగుచున్నది శాననీ కీయ కర్తర్థకముని తాత్పర్యము, వ అత్మ శేపద క త్త ర్థకము:---మెత్రు,డు వంటకమును వండుకొనిమయెను, ఇందాత్త సే పదార్థమున “*ళొను ధాతు వన్ముష్ప్కయు_క్త మయ్యెను, 8, క రాస్ధకము :-_-మెక్రుని చేశ వంటకము వండంబడియెను, అందాం గర్షాగ్ధమున “వడు జ్యనుబంధను చేరెకు, “వండంబడియెనుి అనుచోటి యా ఖ్యాతముచేం గర బగ వంటక మభిహిత మయొ్యునుగాన నంటకళబ్దమువై ద్వితీయ నిలువక ప్రథరు నిల్చెను, మెక్రు డనభి పాతకర్త యగుటంజేశీ మెత్రళబ్బమువై6 దృతీయ నిల్చెను, 1 ఆక్ష్మ నేపద కక్షార్థ కము;---మెత్రునిచేత వంటకము వండుకొనంబడియెను, ఆత్ష్మ నేపదక ర్రార్ధక మగుట చేత *ఫొను = పడూబులు శెండును జేరినవి, 5, వ్రేరణక ర్తర్థకము:---నై త్రుండు మైత్రునిచేత వంటకమును వండించెను, ల్తందుం బ్రేరణక్నర్త యనంగాం బయో జకకర్త మైత్రుండు, అవ్రేరణకర్తయగు మైక్రుని వంటకమును జేయునట్లు వ్రేరం చినవాండు. అట్టి వ్రేరలకర్హృశ్వము. *వండించెనిఅనుచోటి యాఖ్యాతమగు లట్టుచే నభిపాత మగుటచేత దద్వాచకమువై6 దృతీయ నిలువ దయ్యెన్ము లంక "శ్రాతిఫది కార్ధప్రథమయొ నిలొచెను, ఇంక నిందలి యవ్రేరణకర్త మైత్రు!డు "

(బౌ క్రి ౧౨౩౧౨౪ సూ.) పునః శ్రేరణమందలి రూవవిశేషములు, 1708 ఆఖ్యాశముచేక నభిపాతము శాలేదుగాన నట్టి యనభిహీశ కర్తృ వాచ కము తృతీయాంతనుయొును, ఈ వాళర్షిమునందలి వంకుధాతును చా. శ ౧౨3 జ. ! సూ త్రముచొవ్వున నత్తి బుద్ధి ప్రత్యవపారార్ధ ఛబ్దకర్మ శాకర్మకరములళో నెస్టరు: గామింజేనీ యవ్రేరణకర్త కనంగాం బ్ర యోజ్యకర్తకుం గర్మత్యము నంభవింప దయ్యొను, 0, వ్ర రణాత్మ నీవద క ర్త స్థరము:--వై శ్రుండు మైకశ్రు,నిచేత వంటళ మును వండించుకొనియెను, అయిదవ యుదాహృతిళో లేని యాత వేవదార్టకత్య మిందు విశేషమంగాన నిందు *ళొనుి ధాతు వకుప్రయుక్తం బయ్యి 7, వ్రేరణ ఠి నా! శ రార్థకము:--వై త్రునిచే మెత్రునిచేత వంటకము వందింకంబడి యెను, ఇందు వడ నే జ ల వండించుఅను పై రణార్థకముపై ని గ ర్థాన్ధకత్వమున పడు బ్య్యనబంధము నిల్చెను, “వండింపంబడియెను అనుచోటి యాఖ్యాతముచేత వంట! మను కర్మ మఖిహిత కి = మగుటంజేఫీ యభిహిత కర్మ వాచకమువై ద్వితీయ నిల్వక ,ప్రాతిపదికొర్థ ప్రథదు ద్వివిధక_ర్హృత్వములు నాఖ్యాతముచే ననభిహితములె యణగటంచేలీ యట్టి యనభి హితళర్తృ వాచకములు "రెండును దృతీయాంతములయొొను, 8, వ్రేరణాత్మ నేపద ఆలీ =జ్ర

కర్శార్థకము:--నై ర్రునిచేత మై శత్రు విచేశ వంటకము వండించుకొనంబకియెకు, లం 'జేడవ యుదావ్చాతిలో లేని యాత్మనే పదార్థరు విశే మగుటంజేసి *గొను ధాతు వను ప్రయుక్త మగుటమొ దానికన్న విశేషకుని యెలుఏగునది,

౧౨౪ సూ వ్యాఖ్యలోని “అకర్మ కంబుకి కి ణార్టదిన.. అశర్మకంబు $కం గ క్రార్ధకత్యమును నాత్మ నేవదార్ధకత్వమును (ఆర్మ నేపదముసందుం తీయాఫలను శ_ర్తృగామి కావలసియుండును, ఛాత్వర్థ ఫళ్మాశ్రయమగు కర్మమే లేనిది యకర్మ కముగద్యా నసంభవములగుటంజేసి *ఫొను = వపడులు” సంభవింవవు, శొవుక నకర్శ్మ కత్త్య్యమున ఛాతుస్వరూవము మా / మె ప్రయోగింపంబడును, శూ, శీ ౧౨౩ సూత్తముచోప్పున నకర్మక థాతువుపైని చ్రేరణార్థక వ్రత్య మము నిల్చునవు డ వేరణకర్త కర్వంబగును గాన నది సశకరకముగును, అక్కారణమున నాత్త నేపదాక ల్‌ జ కా. ఎజి తశ్చ థి కత్వమును గక్షార్ధ్థకత్వమును నద్దానికి సుసంభవములనుటం జేనీ యట్టిధాతువువై ని “ఫొను నిల్చ్బుటయు *వడు నిల్బుటయు *ళొను వడుీలు నిల్చుటయు సంభవించురుం శాంబక్టి కేవల వ్రేరణరూపమును '"ళొను పదుల మూలమునం గల్గు రూవత్రయమును గలిసి నాలుగువిధములగు ాతురూపము - లీప్రే రణార్థమున సంభవించును, అట్ల గుటంజేనీ యకర్శ్మకముల కవ్రేరణమునందలి యొక్కక్రేవిధమగు రూపమును బ్రేర ణమునందలి రూపచతుస్టయమును గలివీ యైదువిధములగు రూపము "లేర్పడునుం

170% పునః వ్రేరణమునందలి రూపవిశేమదులు, (343 వి, సంజీ,) ఈవిమయమునే సూరి *ోఆక ర్మ *ంబున కవ్రేరణంబునంో దిణారది చాళర్థిముచే వివరిం "చెను, అట్టి రూ“వంచకమును వరుసగా “*మెైశ్రుండు మనియెను” మున్నగు వాక్య ములతో నుదాహరించెకు, వీనియందలి కారక విశేషములను టైనుడావారించిన సకర్శళోదావృతులందువ లెనె గ్రహింపవలయును,

'నెందియుం బ్రేనణంబునం దితార్థదిః. వెండియుం బ్రేరణంబునం డించు గాగమంబు గలిగినచో = వ్రేరణార్థకములగు చుక్కుతోంగాని ఫుక్కుతోంగాని కూడిన థాతువువై మరల చచ్రేరణాస్తము వివతీతమగుచో ఖా, ఛి ౮౪ సూత్రముచొప్పున “ఇంచుూోక్కు నిలువవచ్చునుగాన నట్టియెడల సకర్ష్మక ధాతు వునకు స్వరూపమున నాట్ల్టువిధములును బ్ర థమవై, రణనున నాబ్దువిధములుకు బునః వ్రే రణా స్టేంచున్యోగమున మతి నాల్లువిధములును గలిపి పండ్రైండు విధములగు ఛాతురూపభేదము. లేర్పడును, అకర్మక ఛాతువునకు స్మరూపమున నొక్కవిధ మును ్రుథమవ్రేరణమున నాల్లువిథధములును బునః 'వ్రేరణమున మతి నాల్లువిధము లును గలిపీ తొమ్మిదివిధములగు రూప భేదము 'లేర్చడును, అట్టి తొమ్మివినిధను లిటం జూవబడుచున్నవి:..తడి ముధాతు వకర్శకము, (౧) కర్త గ్థకము, వస్త్రము తడినెకు (ఇది స్వరూపము), ఇంకం ట్రథమవ్రే, రణము:---(౨) 'వ్రేరణ కర్త ర్థోము _ రానుండు వస్త్రమును దడివెను,. (3) వ్రేరణాత్మ నేవదకర్తర్థకము = రాముండు వస్త్రమును దజివిళొనెను. (౮) శ్రే రణకర్షాన్థకము = రామునిచే వస్త్రము తడుపం బడెను, (౧ వ్రేరణార్మ వేవిదక ర్హార్ధకము - రామునిచే వన్ర్రము తడిపికొనంబడెను. అంకం బునః వ్రేరణమునవి--(౬) ఫునః ప్రేరణకర్తర్థకము - రాముంందు రజకునిచే వస్త్రమును దడిసించెను, (8) పున వ్రేరణాత్మ 'నేపదక ర్రుర్థోము - రాముడు రజకునిచే వన్హమును దడిపించికొనెను, (ర్రా వునః వ్రేరణక క్రార్ధకము - రామునిచే రజకు)చే వన్త్రము తడివింకంబడెను, (౯) ఫునః వ్రేరణాత్మ నేపదకర్షార్థకము = రామునిచే రజపనిచే వస్త్రము తడిపించి "నింబడెను, సకర్మళ థాతువ్చనకును నిళ్లై పండె, ౦డు రూవపభేవములను ల పాంవనగును,

ఇది క్రియాపరిచ్ళేదను = ఇంతటితోం గ్రీయాపరిచ్ళేకము. ము*నెనని యర్థనుం,

అస ౨ అసం *ప ఆంధ్ర వ్యాకరణసంహితా సర్వస్వము నో కృదంతపరి చ్శే దము ావాయణలివనగట్టీ ట్రీక్తమనాలాలాలాలా

ఆంధ్రశబ్ద చింళామణియందుం గృదంత పరిచ్భ్చేద మనునది వేటు స్యూత్రింపో డలేదు, చాలవ్వ్యాశరణముసం గృదంతపరిచ్చేదము వేలుగ వివరింపంబడినది" ఏట్లయినను సహాపకక్తి యా ప్రృతగ్ధియములవలెనె ప్రతిథాతువువై ని నిల్చునట్రియు నాత్యగ్యభానమును మాపనట్టియు భావార్ధశాదులగు టి చృత్యయాదులు నన్నయా ఫర్యణియమునందును బాలవ్యాకరణమంనంద్నును గ్రియాపరిచ్ళేదముననె యుపజే '0పంబడెను, అఆయ్యవి కృత్రతయను లె యనందగునుగాని తక్కిన కృత్స్రత్యయ పులకన్న నవి విభిన్న విషయకములు, (చూ, 30౯-30౯ 1 విమ), అట్టి విభిన్న ;మయకములగు కృత్తులలో నొక్క_శేని చింతామణిలో నువచేశింకంబడ లేదు య్ట్టివి మనోకవి వ యోగములవలనం బెలినీకొనందగినవె యని తలంచి దిక్రడర్శ మును దత్సమళ ది నిరూవణపవ్రఛానమును నగు చింతామణియందు భట్టారకండు 'చింపక శిష్టపరంపరా సం వ్రదాయమువలన గ్రహింపవలయం ననుచు * చ వాహినీ కీళ్యాగో (దూ, ౫౯ వివ అనియు *ో మ్ర్కోత భవ సంస్కృతభవ సంస్కృృతవశ్‌ స్రాకృతభవ విశృతి భవాః వ్యతిరిక్షా భూయాంసో వ్యతిరిక్తా స్పంప్రదాయతో $ీదార్టలో (దూ, ౧౮౮ విషు ఆవియు నుపదేశించెను, అధర్వణాచారురండును ట్టి యాచ్చిశభామో వ్యుత్పకత్తుల విషయముకు వివరింక “అజన్యజన్య భే దేన ఖ్రాః స్యు ర్వికృతౌ మతాః జన్యాంకగ్లత శజ్దానాం భూయనీ స్యా ద్విచిత్రతా” మౌః ౧౮౮ విష, అని మా్రేము వివరించెను, ఆచ్చిశళబ్బములు వ్యుత్సన్నము ంను నవుత్సన్నములును నని రెండువిధములనియు నవ్చుత్పన్నముల విషయను వక్టేయనునియు వుశ్లిల్చ్పన్న ములును ననంతములం౫ా నుండుననియు వచించి వానిని లే గొన్నిటినైన వి_స్తరింపక యీ ,క్రిందిరీతి నువ చేశించెను,

నన్నశయా అన్యేచ బవావో జేఖ్యా వర్ణా ఆర్ధ భేద కాః క చి ధర్వణీయము ద _వృర్థిస్థ లోవః పా త్క్యచి ద్య క్షాగ మో మతళేః, 3%. విమయము.. (విళ్ళ, అజం, ౫౨౨౫౩ కారి, అహో, 3౨౯ ఫు, లకర

1706 'కెలుయనం గృత్తులు శిష్టవ్రయోగవేద్యములు, [300 వి, సంజీ] కల్చతరువు, 3౫౫ విమః.-ఈశారికకు ౨౧౭ 1 విషయమున ౨౨౧-౨౯౦- ఎ౯ా౫ వివయములందునుు వాఫ్థఖిక్ణి చేయంబడెకు, అనంతములగు *అ = ఇం(ఎండ = చేయి = జలుక) మున్నగు చశష్టయములు థాతువులపయిని నిల్చునవుడు వర్శలోవ వర్హాదేశ వశ్షాగమాదిరూపమగు మిక్కిలి విస్తృతమైన వైచిత్రి వెెలయుచుండుటచే నదియు. శిష్టజనవద్థవహో రైక వేద్య మే యని వచించి విరమించెను, స్థలాంతరములందును చేశ ఫ్రిళబ్దములందలి వశ్షాగమాది వైచిత్రి ముహోకవిప్రయోగవేవ్యమే యని వచించెను, క్‌ఛే వి భామేయ మమిఠాతత్ర దేళ్యా చిత్రస్వభావయుక్‌ తచ్చిత్ర తానుమున్తవ్యా వూజ్యుపాద సుభాషితే నన్నా (వికృం యాః 3౪ కారి, అవో, ౫౧౩ పుట), థర్వణీయమః. తత్తత్చదం పరి గ్రాహ్యం యద్శ్ధ త్సహృాదయే 3% విమయము, హీతమ్‌, (వికృ, అజం, ౯౩ కారి, అహో, 3౭2౧ ఫు) ఆ కీ యథాళాన్త్రం థల యథ్శాశ్రా త్తానుకష్టా నమ్‌ యథా్తనీస్థి సరత్ర శట్టానాం కల్పనా మకా (వికృః శ్రీయా, ౧౨ శా, అహో, రణం పు కల్పతరువు, 3౫౫ విమవంవీ9లో. భాషేయ మిత్యాదికారకకు *౮ాతా విప, ౨౮౧ వి, ౨౮౮ వివ” అకు విమయములందు వార్థిఖ్ధిచే మంబడెను, త త్తశ్చదవిత్యా ద్యర్ధర్బమునకు “౮౮ 1 - ౨౮౮ అనువిషయములందు వ్యాఖ్య చేయంబజెను, యథాశాన్త్రమిత్యాది:..యథాకాన్త్రమ్‌ = వ్యాకరణ కాన్త్రవద్ధతుల నతి శ్రమించకుండునట్లుగన్ను యథాశక్తి = సంకేతితార్థ బోధన న్‌మ శబ్ద క్రి నతిక్ర మింపకండునట్లుగన్ను యథా శ్లో త్రానురంజ;మ్‌ = మవోకవిపండితకుచి నతిక్రమింప కుండునట్టుగను యథా వ్ర నీర్ధిజఆం క్ర దుహా కావ స్టనన్లన పోవరూకి నతిక్రృమింసకుండు నట్లుగను, ళక్టానాం కల్పనా = ఆద్భిశబ్ద కల్పన మనంగాం బగ్ఫతి చత్య్యయాది కల్పనముచేయుట, మఠౌ = సమ్థతమెనది, అనంతములగ కృదంతము లంతటను ఖైరీతిని మహ+కవిపవ్ర'యోగానుసారముగ దెలియవలెనని డార్చ్పరకము. అధర్వణా చార్యుం డిట్లు వచించుట యొకళొజంతయని తలంపరాద్కు కృత శ్యయములను బాణీని వచించినను ననేకము లుండిపోంగా శొకటాయనుం డుణాదులకుచుం బెక్కి. టిని వివరించెను, అట్లయినను బ్లూ_్టి కామించేశి శ్రీభట్టోజీ దీ&ీతు లిట్లు వివరించిరి, “ఉ7ణథావరోూ బవాంళమ్‌, (3-3-౧) వలే వర్హమానే సంజ్ఞాయాంచ బవాుళం స్యుః,

(బా, కృ, ౧ సూ] సంక్కృృ చాస్థకర్తలును గృత్తులనంతమునియె వచించిరి,. 1707 శేచిదవిహితా అఘఫాళహాధ:, “ోసంజ్ఞాసు ఛాతురూపాణి ప్రలేష్థయాళ్చ తతః పరే కార్యా డ్విదాల్న దనూబస్థ సేత చ్చాస్త్ర ముణాదిషు (భాష్యమ్స్‌లో * కృవాపాజి ! ళీ జ

మిస్వదిసాధ్యశూభ్య ఉణ్‌” ఇత్యాదిసూశ్రాణికు కాకటాయన ప్రణీగని, అనై[వ బహుళ చ్తవాణస్య వువక్చా ఇత్యర్థటో (బాలము (నీ కౌ, 8౧౬౯ స్ఫూ, “కృతో యేయత్ర విహితా స్తత్ర నూనం భవన్తి తే కృస్థోః క భావ ఇత్యు_క్తే రన్థ్థత్రాపి వ్ర యోగతః, తథా దవజకృ త్షస్థిత సమాసానా మభిధానం నియా మశమ్‌ లషణం త్వనభిజ్ఞా రాం తదభిజ్ఞాననూచక మ్‌” (ముగ్ధ, వ్యా, ౧౧౮౩ సూ, వివరణము) *యేకృతః _ య త్ర = యేష్వస్టేషు, విహిఠా _న్హే తత్ర = లేవ నూనమ్‌ = నిశ్చితం భవి, వ్రయోగతః = మవోకవివ మొూూగానుసారేణ, అన్య శ్రావ్‌ స్యుః - తత్త హేతు మాహా - క్పద్ధోః క భావ కఇృతివచనాత్‌ , ఉవావారణం తత్రైవ ద్రష్టవ్యమ్‌, నకేవల మహ మేవం బ్రవీమి, ప్రాష్యో వ్యేవ మావా ఇత్ధత ఆహ, కృ ్తస్థిత సమాసానామితిల (ముగ్ధ, ౧౧౮౩ సూ, దుర్థాదా సవ్యాఖ్య). “కృ ద్ధోః క భావే - వథ్యమాణః త్యః (వ్రత్యయ) కృత్సంజ్ఞః స్యాత్‌ = సచ ధోః (ధాతోఏ వరః స్యాత్‌ -సచ కే, (కారక్రే భావేచ సాష్టత్‌ * (మొగ్ధ, ౯౬౫ స్ఫూ “నచ (కృత్‌ ప్రత్యయ) థాతువిశేూ ద్విహితోఒవి వ్ర మయోగానుపారా దన్య(త్రాపి స్యాత్‌ ,.....ఏవ మర్థ విశేషే, విహితోఒవి కృత్‌ చ మోగానుసారా దన్ధాంత లేఒపి స్యాత్‌ *....*అతవవ కృ ద్ధోః క భావ ఇత్యు_క్రే రన్య శ్రావి ప్రమో గత ఇతి స్వయం వత్మ్యతిల (ముగ్ధ ౯౬౫ నూ, దుర్గాదానవ్యాఖ్య) అని యిట్లు క _త్త్‌స్థ్‌ే సమాస ములను జెర్వట దిక్స్రదర్శవమాత్ర మె యని యెలుంగనగును, ".. నూరినైతము కృదంతపరిచ్ళ్చేదము నుపదేశించెనే కాని యలంతిగ నువదేశించి తుపికి “ఇతా్ట్భిదలు మవోజశవ్య్థవవోరంబుల నెలుంగునదిల ఆనియె వచింపవలనీన వాండయ్యెను, వెళకనుకుంతము 'జేళ్యను త్రిలింగ చేశవ్యవహోర సీద్లమని యే వచించెను, (౬గి-౬గి వ వివ, నూరి యొక యిరువదిళెండు సూత్రములతోం గృళ్తు లను డక్‌ చృదర్శనముగా వివరించెను వీదకం బాధ వ్యాక_ర్తయు మటి కొన్నిటిని జూవెను, అవెల్ల నటం బ్రదర్శింపం బడు చున్నవి. అర్థవిశేవములనుబట్టి యొక్కాక థాతువువై న నేశకృత్తులు నిలువవచ్చును, ఉదా:--కూయు, వాంక్ళృ, ౫ సూత్రము చొప్పున తేజ్‌ వర్ధకముపాకూంత, బాం కృ ౨౨ సూ, చొవ్వున కూయుోల్త ఇ కూయి, ఇన్లై కానుక - కానిక = కానుపు, (దూ, బా, క 3౩ స్ఫూ, మొ

కృత్తుల కర్థంబులు యథావ్యవవోరంబుగ శ్రావ్యూం

బులు, రం

1703 ఇంచుగాదులందుం గృత్సంబ్లయతీవ్యోవ్తమా 1 [31 1వి, సంజీ,]

థాతువునకు విహిశంబగు డుఖ్భిన్న చవ్రత్యేయంబు

చాలవ్యాశరణ కృత్తు గాంబడు, కృడ్తులకు వతస్టమాణంబులకు భావన

వివరణము* కర్తృ కర్థాదర్థిర్థంబులు మహాజన వ్యవహా రాను

ఆ ₹థి

30% . వివ. సారనుగా నెజుంగునది, ఆంకజబంధనము, మొలక =

నవోద్భిదను, వలిక = పాలకుండు, కోరిక =

వాంఛయు = వాంఛితంబును, మూంక = సంఘనుం, సంజీవని, 3౫౫ క విమవి._-సంప్కృతవ్యాకరణమున “ళ్ళ దతిబ్‌. (3-౧-౯౩) సన్నిహితే థాత్యధికారే తిజ్‌భిన్నః ప్రత్యయః కృత్‌ సండ్హః స్యాత్‌ (సీ, కౌ, 38౭౮౪ స్ఫూ, “నన్నిహిలే ఛాళ్వధికారే ఇతి - లేన ణిజూది నికాసపి (ఛాలమనో రమావ్యాఖ్య) అని యిట్లు కృత్సంజ్ఞాన్వరూపము నిరూపింసంబ డెకు, దీనినె చాల నటి కుగరించి సూరి ోథాతువునకు విహివంబకు డుఖ్‌ భిన్నప్ర తర్టయంబు కృత్తు నాణడు” అని వివరించెను, ఈ వాక్యమునుబ్థి “థాతువుశకు అనెకి బా, క్రి, ౧ సూత్రము ీయాపరిచ్ళేదమునం దె కాక యికృదంత సరిచ్చేదమునందును నధికారసూ త్రముగా సూరిచే నుభ్రేశింపంబడెనని నిశదముగుచున్నదె. “*లకారంబ్ప నకు డు - జ్ర-వు-రు-ను-ముక్షగూ” (బా, క్రి ౮ సూ అనుసూ త్ర మున నుపచేశిపబడిను “డుజ్‌ -రు-వు-రు=ను- ముఖ” అను ప్రత్యయము చ్రళౌక్టివోర మిందలి డ్సుల్ష[్‌ * అనుదానిచే ను స్లేశింపంబడినదిః పాణినిముని * తిజ్‌ భిన్న ప్రత్యయము కృత్తనంగా నీత డు డుఇఖ్‌ ” భిన్న ప్రత్యయము కృల్దని వచిం చెను, కాని పాణినీయములోని ణిచ్చు మున్నగునని థాశ్వధి కారములోనివి శాకుండుటం జేసి వానికి వాణినీయమున “కృోత్సంబ్ల యతివా్రావ్తము కాద యొ్యును. బాలవ్యాకరణమునందన్ననో ణిచ్చు మున్నగునవెల్ల 'థాత్వధి కారము లోనివే యగుటంజేనీ వానికెల్ల " కృత్సంజ్ఞ గలదని ఇచెప్పవలనివచ్చుచున్నది, అట్లు ెన్పిశచో నట్టివానికి: శ్రాతిపదికత్వము గల్లి తదంతముల వై సుప్పులు నిల్వ

౪ క నీ కృదంతపవరిచ్చేద ప వలనీవచ్చును, ఇంక నీ కృదం పరిచ్ళే ములోని ఛాత్వథధి కారస్థనుంలగు వ్రత్య యములునూత్ర, మె కృత్తు లందనున్న - భావార్టకాదులగు “టొ వ్రత్యయాదులకు ప త్సంజ్ద 'లేకపోవలనీవచ్చును. అట్టు 'లేవిచోం దదంతములు ప్రాతిపదికములు శామింబేస్‌ వాన్నిప్తై సుష్పులు నిల్వశపోవలనీవచ్చును, ఇట్టిచిక్కును వారించుకొను టకే సూరిగారు *వంచుగాదులను శ్రశ్యయముళని వచింప లేదందురు,

(బా, కృ, ౧ సూ.) లోకవ్యవహోరస్టకృత్తులెల్ల సాధువులు శావు, 100

మింద వివరించినళ్లై కృత్తులయర్థములు ముహాజనవ్యవహోా రానుపారంబుగ నెటుగనగునని నూరి వివరించెను *యథా వస్టవవోరంబుగ = మహాజన వ్యవహా 'రానుపారముగా” అను సూరివాకర్థిములకు వాసా, వే, వాఖ్య య్యా క్రిండిరీతి వివరణను ట్రౌనెను, నా లౌఖోభామవ వాస్ట్రకృతియగుట నిందలి వ్యవహార శబ్దము శవివ్యవవోరబోధక మనుట కర్ట్మముగాన ఈొశోవుం బ్ర యోోగముల నను సరించి కృత్ప్రత్యయము లేయే యర్థముల న్వైనవియు. జెలియనగునని భావము కేశెడింగాని వానికెల్లను బ్రయోగములు వాబ్మయమునందుం జూవ రానివగుటను, చుహోజన వ్యవహారానుసారముగా వీనిని గవీళులు వ యోగించుట యనాదినీద్ధ మగుటను గృత్తుల యర్థములు వమవోజన వ్యవవహోరానుసారముగా నెలుంగపనదని వివరించెనని తోంచెడో (బా,సా, వే రణ౪ణ ఫు, ఇది సరికాదు కృత్తులే కాళ యేవా్యాకరణవిషమయమైశను శిష్టజన వ్యవవోరమునుండి నువకవ్చ లాదరించినదే యగును, ముహోజన వ్య్థవవోర మెల్ల నెందును. సాధువు కాదు, అందుండి మహో కవు లేర్చినదియు దానిని మహాకవ్చ్టలు సవరించి యాదరించినదియు మా త్తమె సాధువు శకానోవును, కావున సూరివాక్యరులలోని మహాజనన్థవహార మనలా మవోకవివ్యవహార మె యని తలంపనగును, ఖావకర్తృ కర్తాదర్థిర్థంబు లకుచోటి యాడిళబ్బము చేం గర్మక_ర్హృకరణాదిశారకములు మున్నగునవి నైతనుం లహాంప బడుచున్నవి. ఖొవనమనంగా థాత్వర్థము, శృద్యిమయనున నిద్ధావస్థాపన్నమ.:-- “భావః వు,=...=సాధ్యరూవే నిద్ధరూవే వాక్రియారూ వే ధాతో హం. తంల (శబ్దస్తో, 2] త్త శీ యాసానూన్యం భావవదార్థః అ తిబ్వాచ్యం లిజ్చసంఖ్యా స్వయాఒ కొళాగసం సాధ్యావస్టావన్నమ్‌, _ కృద్య్వాచ్యంతు లిబ్బసంఖాసన్వయ యోగ్యం నీద్ధావస్థాపన్నమ్‌, “'కృదభిహితో భావో ద్ర వ్యవత్‌ చ శాళలే' ఇతి ఫాప్యూదితో (సి. కౌ 38౧౮౮౪ నూ, చాలమనోరమావ్యాఖ్య) “ద్రవ్యం నం, ==. == వాస్టకరణో క్షే లిజ్షసంఖ్యాన్వయిని పదా్థే.4,4420 (శబ్బస్తో, తిబ్బుచే వాచ్యమగుభావనుం కర్త ఖసాధ్యమయి యుండునుగాన దానికి లింగసంఖార్థన్వయ 'రొరూగ్యుత యుండదు, కృత్న్రత్యయవాచ్యమగు భావము చ్రన్యమువలెని లింగ సంఖాస్టన్వయ యోగ ఫ్రైనుగుచు నిద్ధావస్థ నందియుండు (క్రి యాసామాన్యము, కర్తృ కర్మ కార కాదుల కర్ధమీానఆకు కార కవరిచ్చేదమునం జూవ.బదెనుం భావార్థక కత్తుల యుదావ్భాతులుఏ ఆ.క = బంధనము, కోరిక = వాంఛ, ఆడిక = నింద కర్త ర్థకోదావ్భృాతులుపా మొలక జ నవోద్భిదను, మూ = సంఘము, వలి? = పాలపండ్కు. ఓడిక = ప్రోతస్సుం కర్తార్థగోదావ్భృలి: కోరిక జ వాంఛితము

1710 సూరి యుదావారించిన భావాళ్థాదులవివరణము, [3౫1 1 వి, సంజీ,] “ఆశ = మొలకి అను రెండును “ళవర్షకం బలుగ్యాదుల కగు” అనెడి బా. కృ 3 స్యూత్రముచేతనే సాధ్యము లగుచున్నవి, ఆట్లజునను “*ఆ.క” అనునది (ఆంగు+ కృ *“ఆంగుి ధాతువువై భావార్థక కది వృతస్థ్యయము నిల్చుటభే సిద్ధించును, “మొలకి అనునది “మొలచు థాతువుపైని గర్హర్థక “కి ప్రత్యయను నిల్చ్బుట చేత నీస్ధించును, “ఆశి అనుదానికి *“ఆంగటి అనుభావ (ఛాత్వర్థ క్రియ) మ్ధము కానని చటి కప్రత్యయమను భాఐార్థకము, “మొలక అనుదానికి * మొలచునది" అని యర్థము శాన నిచటి *కి వ్రత్యయము కర్త ర్థశముం 'మొలక్‌= (నవోద్భిదము) మొలచునది = మొలచుట యను వాళ్లిపారమునకుం గర్హ, ఇన్లై యంతటను గృత్తుల యర్థములను గ్రహింపవలయును. *ళోరి థాతువువై బా, కృ, ౧౨౩సూ శ్రముచొప్పున *ఇకి వ్రశ్యయము నిల్చినది, “వానికి విద్యయందుం గోరిక కలదు” అనుచో “కోరిక కబ్బము ఫావ్యాకముగు “ఇక” ప్ర తర్టయముతోం హాడినదనందగును. “వానికి చేవ్చండు కోరికల నిచ్చెన అనుచోటి కోరికళబ్టము కర్తార్థకమను “లక * వ్రత్యయాంత మనం దగును, “కోరికలను = కోరంబడినవానిని” అని యర్థరుగుటచే నిట '9క” ప్రత్య యము కరార్థశమని యెజుంగనది, ఇళ్లు యెక్క ఛాతువువె నొక్టసె ప్రత్యయము నిల్చినపుడును సందర్భ వశ మున నట్టికృత్తున కర్థములు భి్నముగానుండుటను సంణత మురయునది, సూరిగా రడావారించినవాని యర్థములు:---ఆంగు శక (చాళ్ళ 3 “నస్యూ అంక = అగుట = భావార్థశము = మొలచు+క (బభాకృం3 సూ, = మొలక = మొలచునది -క 'ర్రక్టకము, వలు+క (బా, కృ, ౧౩సూ) = ఏలిన = వలువాండు - కర్త రకము, కోరు+9క (భా, కృ, ౧౨ స్తూ, = కోరిక = కోరుట = వాంఛ - భావార్థకము, కోరంబకినది = వాంఛితము - కర్థార్థకము, మూాంగసగ+క (బాళ్ళ, 38 నూ = మూగ = మూంగునది - కర్తర్థకముం. ఆకు (బాంకృం ౧౨ సూ, = ఆడిక ఇ ఆకుట = నిందలాడుట = నింద - భావార్థకనముం, ఓకుగాలక (వా, కృ, ౧౨ సూ) = ఘీడిక = ఓీడునది = పాలునది = వ్రవహించునది = ప్రచా వాను = ప్రోతస్సు ఎ క ర్రర్థకము, కొన్నిటికిం ట్ర 'మోంగములుఫి “ఆక, వి (౧/ఆంగు) నిరోధము, .44=.+గీ ఆంక లేక యెవ్యాని జలాశయమున ముండు 'వేసవియందును మనుజళోటి యవబ్బథ స్నాన పానంబు లాచరించు (భార, ఆను ౨౮, 85౮౬ సూ, రా, ని” (ఎవ్వాని జలాశయమున = ఎవండు త్రవ్వించిన చెలువున అవబ్బృథశబ్దము = యజ్ఞాంగభూతస్నా నార్థశ మెయైన నిట స్నాన మా శ్రార్థమున సోమయాజిచేం బ్రయు_క్షముయ్యెన్సు, “మొలక వై -వి-౧ అంకురము - ౨ అంకురితవీజము, వా చతురహాలికుండు సల్లు వరువంపు మొలకల

(బాకృ, ౨ సూ] శృదోర్పోగమునంగల్లు ఛాత్వంతవర్థ లోపము, 0. “చైలువునం 42, 4444,(భార, విరా, ౫ ఆ, జం గద్యము, శ రుల స. వి. ౧ సమూవహము...+6*, మూణశల విరియంచి వీక నాచాకార్థడీ యోధుల నెల్ళను నొక్క చెంకు | వెలిచి..,...4.(భౌరం ద్రోణ, ౨ఆ ర)లి “ఆకిక, వి, (ఉ/ఆడు), 12.42౨ నింద - అపవాదము, సీ కవలయంబు దిశంబుః గూల్చు నాడిక,...24.24(వసు, ౧ ఆ, ౧౦౭ పు” (సూ, కాని) టడిక = వి, టకు న ఓడిశలయు. పువ్వుం చేని లుకలంగ నొచ్నెన్‌, (హర ఫూ, ౭ ఆ, ౧౧౭ (సూ రాని ఇటం గృత్కుగ తపవేములు పరంబులగునపుడు కగు ఛాలవ్యాశరణ చయ వలకు లోవంబగు, ౨ విచ్శతి శృత్సంబంధులగు శాదలు పరంబులగునపుడు థాతువు 3% ఓ విషయము నంపయులగు క గ చయ వలప లోవంబగు, మ్‌ంది లతస్థంబులం జూడంబవయం సంజీవని, 3౫౬ వివవ--ఇటన్‌ = ఈ కృదంకపరిచ్ళేదమునందలి, శృర్‌ = కృత్న్రత్యయములయొక్క, “క్ట గ. తీ - పవ =వ.- కములు = పరంబులగుకపుడు కృత్స్రత్యయకుల మొదటనున్న - 'క -గ -త-ప-వీ అను హాల్లులలో నేది పరమైనను, *ఇమి (దా, కృ, ౪ సూ), ప్ర, త్థ్యయము సరమైనను, ఛాతుస్టతువనున్న, క.గ.చ-య-ప-వలకున్‌ = *“ఠర-గ.-చ-య-వి అనువాని లో నే హాల్లునమైనను దానిమింది స్వరముతోంహడ, లోపంబగు = లోపము కల్లును, క్రీ యాపరిచ్చ్ళే వాదినున్న *'ఛాతువ్రనకి అనునది క్రి యావరిచ్ళేచాంతము వజుకేకాక కృదంప ప9ిచ్చేదాంతమువజకును నధిశార స్యూత్తరుగుటచే నిందును ననువృ త్తోమగుకు గావుననే సూర యీసూ శ్రవు వివవణమునం ధాడుర్చ నంతంబు లగు క. గ-చ-య- వలకు లోపుబగునని వివరించెకు, *మీాంది లత్యం బులం జూడంబడున్‌” అనంగా, '“కవర్ణకం బలుగ్వాదుల కగుీ(బా కృంళస్ఫూ, అనునది మొదలగు సూత్ర్రముల లషమ్యములలో నిట్టి శాదులలోవము చూడ నగునుగాన నిందు వేలుగ నుదాహరింపంబడ లేదని తాత్పరస్థముం వెకుకటి సూత్ర మున నుడావారింపంబడిన “ఆ. మున్నగు లతర్ధములందును నిట్టిలోవము సంభ వించియే యున్నది, *“ఆంగు+క” ఆనుచో *గు' వర్శలోవము రాంగా “అణ అని యయయ్యును, “మొలచు?క” అనుచో *చుివర్గలోపము రాంగా “మొలక” అని యేక్పడెను, *'మూంగు+కి ఆనుచో “గువర్షలోషము శట్లఃగా “మూత అని యేర్చ కెను, ఇళ్లు యంతటను శదుల లోవను. నరయుసది, “ఇటన్‌ అను సూత్రస్థ

1710 ఆలు గ్వాదుల కవగ్డ కవిధానోదాహృతులు, [3౫42 వి, గంజీ] దళముచే వ్యతిరేకాద్యర్థములందు వచ్చు "కజీి" అను కృత్రత్యయ కశారపరకత్య మున కాదులకు లోవము రాదు. ఉదావాకలుగు+కజీ = కలుగక, మొ, కవర్మ్య ళం బలుగ్వాదుల కను, 9, అలుగు - అలుక, ఆంగు - ఆశ, ఎటుల = ఎటుకం ఇట విందులోవంబు, ఇట్లు గొన్నింట శ్రహించునది, కడంగు - కడతం శలంగు - కలశ కొంగు - కాశం 'బొలవ్యాకరణ తునుంగు - తునుక, నడచు - నడక, నలంగు = వివరణము. నలశం, పోను- పోక, మడంగు - మడక, మలంగు = కింగేలి విషయము మలక, మునుంగు = మునుశ, మూగ - మూయ మొలచు - మొలక, వచ్చునకు రా- రాక, వంగు= వంక, నీంగయ -వీశ కక -క - వులు పరంబులగు నపుడు కనునకు దీస్ధ్స ౦బగు = శానుక, కినియు = ముదియుల కుత్వ్యంబు నగుంకినియు-కినుక, ముదియు = ముదుక, ఇత్యాదు లలుగ్యాదులు, సంజీవని, 3౫%౭ విష;-ోఅలుగు” మొదలగు థాతువులకు భావాద్థిర్థము లందు "కి ప్రత్యయ మనగునని యర్థమం, సూరి యుదావారించిన "అలుగు వప్రళృతులలో “నడచు - పోవు - మొలచు - వచ్చు - కను - కినియు - ముదియు” అఆనునవి తప్పం దక్కిన ఛాతువు లెల్ల “గసివర్హ్హైంతము లె = వానికి *కి చ్రృత్య్యయము పరమగునపుడు, థాతువు తుకినున్న '“గివగ్శము బా,కృ, ౨ సూత్ర ముచొప్పున లోవీందంగా “అలుగుశక = అలు+$ = అలుక” అనురీతిని రూవము ల్ఫేడునుం ళ్‌ వత్యయ శశారము పరుషమగుటచే నది వరముగునవుడు బా, సంజ్ఞా, ౧౬ స్నూత్తముచొవ్పున (౫౦౫౧ 1 వివ ఛాళువునందలి బిందువు నిలుచుట కర్షత శలదుగాన సాధారణముగా నట్టిబింయవు లోవింపదు, ఉదావా-నంగు - వంక ఆంగు = ఆశ, కడం - కడశ. కలంగు -కలణం, శాంగు - కాశం నలం. నలశం మడంగు - మడంశ, మలంగు - మలశ మూగ - మూక, మొ “ఎఆుంస - ఎలుక - ఇట చిదలోవంబు ఇట్లు గొన్నింట బ్రహించునది” ఆను సూరిగారి వివరణముచొప్పున *ఎజుకి మున్నగువానియందు ఖండము నిలువక లోవించుటయు6 గలదని యెజుంగనగును, ఉదా;ఎాతునుంగు = తునుక, మునంగు - మునక - మొ. వాలవ్యాశరణ ప్రథమ ద్వితీ మము ద్రణములందును దర్యాతి వెక్కుముద్రణములంది ను “మలంగు = చులక అని యుదావారింపంబడి

(బొక్క, 3 నూ, మలం నిర్చిందకము కాదు. 1718 యున్నది, కానీ "వేటి కావ్యాభ్యాత “మలం = మలణశి అని సవీదుకముగ నుదాహరించెను, కొన్ని బాలవ్యాకరణ ఫుస్తకములందును నట్టి సబిందుకరూపము చూపట్టుచున్నది. చా, గు, ప్ర, ప్యాఖలోం బ్రథరు ద్వితీయరుద్రణములు "ర3టకు *మలశ = మలక - ఇట్లు అస్థబింముసహివము కు బచిిమురహీకముకు నయిన "రెండుళబ్ధములును *మలంగి వలన నై నరూవములి” (బా, గు చ, 8౧౦ఫు) అని వ్రాయబడియున్నది. కాని *మూ'సపకు - తుకళి ఆను నర్ధములుగల నిర్చించు కమలకళ బ్దము “మలంగుి ఛాకుజకని నిశ్వసింపందగి యుండ లేదు, 'బాలవ్యాశరణ వ్రథదు ద్వితీయము ద్రణములలో నిర్చిందకముగాం బకుట పొమూదికమని తోంచు చున్నది. “మలశ - చే-వి.౧ చికష్కం......*3 చుట్టు - పాప తరిశ్రాటి మలంకల (శాళీ, ౫ ఆ, శ, రుల అను రీతిగల వ, మోగముల చే నిది సబిందుశ మనియే విశ్వసీంపందగియున్నది. “*మొలచు+క = మొలక, నడచు+ క = నడక అను చోటులందు "కి చ తయ పరకత్వమున "*చువర్ష మునకున్కు గోకినియం+క = కినుక, ముదియుక = ముదుకి ఆను చోటులందు కి వ్రత్యయ పరళత్యమంన *యూు'వర్ల మునకును, ఛా, కృ, ౨ సూత్తముచేత లోవము సంభవించెనని యెటుం గునది, అంతియశాక *కినియం+క = కినిశక = కీను+శక = కినుక, ముదియు+క = ముధిశ్లక = నుందుషక = ముదుకొ అనురీతిని థఛాతువులోని - *ని = ది అనువాని మీూఈది *ఇి కారమునకు *ఉి కొరాదేళమును నయ్యెనని కిని యం నువియుల కుత్వం బు నగు” అని స్తూరిగారే వివరించిరి, *వచ్చు.క = రా+క = రాకి అనుచో వచ్చు ఛాతువునకు రాదేశము కప్రత్యయ పరకత్వమునందుసణంతమం గల్లు నని (దూ, హా, కి, ౯౧ సూ, *ోవచ్చునకు రా” అనుచు సూరియే వివరించెను, “ోకనుశక ఆ శాను+క = కానుక” అనుచో కి వ్ర త్యయ పరళత్వమున “కను ధాతు *కి శకారనుమిా:ది సరము దీర ముగుననుచు నూరి “లక = క = వులు వరంబులగు నపుడు కనునకు డీర్ధ బగు” అను వాక్యము చే విశదవఆీచెను, క ప్రత్యయ కర కత్వమం దేశాక - “కం (వా కృ, ౧౨ స్తూ వు ఛాకృ౧౧సూ అనునవి పరనుగునవుడును. నిట్టి దీర్ధము కల్లునని సూరివివరణమునకుం దాత్ప రష్టముః ఉచావంల-కను+ల్తక = కానుఖఖక = కాని కనుశపు అ కానుపు = 'శానుఫు, అర్థములు:---అలుక = కోపము = ఆలుగుట, (భావార్థకము), ఆశ ఇ నిరోధము (భావార్థకము), ఎటుక = పరిచయము = ఎటుంగుట (భావార్థమ్య, “జ్ఞానము - సోదె - గులుకు - బోతిళ్ళాన్తమును అర్థమగునపుడు కరణార్థమందు (సాథనార్థవ్యదు) శవర్ణక మనవ లెను, దీనిచేతను యుక్రాయు_క్రములం మొదలై నవి

1714 కృత్తులశెల్లం బ్ర యోగములు కోళనులం గనందగును,. [3%8 వి, సంజీ,] "తెలియంబకునని వ్యుత్పత్తి చెన్పందగును, యుశ్రాయు_క్త వివేశమునకు జ్ఞానము సాధనముగదా, పరోతమైనసంగతి తెలియుట సోదె సాధనము (శరణము), వస్తునిర్ణయంబుశకు గులుకు సాధనము, " ఆగతానాగతములు కెలియటప బో్టతిఇ్నొాస్త్రము సాధనము, సాధనములైన క్ఞానాదులను అెలువుచున్నందున 'నెజుకళబ్ధమం కరళకా్థకముం” యా, గు, వ్ర, ౪3౨ వు, ద్వి ము, కడయ = ఫూనిశ = కడలసట, (భావార్థకము). కలశ = సంమోభము - కాలుస్యును - కలం గుట (భావార్థకము, కాశ = రౌవను - కాంగుట (భావాక్థకము), తునుక = ఖండనుం - ముక్క - (తునింగినది - కర్త, ర్థశమం), నడక = గమనము - నడచుట (భావార్థకడుు, నలణశ = నలంకువ = నలంగట (భా వార్థకన్సు, పోక = గనునము = పోవుట (భావార్ధకము) మడక = మడుంగువన్త్రము (బాగుగ నుడులనది = కర్తర్థకము). నులశ = మెలీక (భావార్థకము), మునుక ఇ మునుంగుట (ఖావార్థ కను మూణశ = సంఘము (మూాంగనది - క త్త ద్ధకము), మొలక = అంకురము = నవోద్భిదము (మొలచునది = కర్తర్థకము), "రాక = ఆగమనము - వచ్చుట (భావా ర్ధకము,) వంక = వంకర (వంగునది = కర్తర్థకమం), నీక = విజ్ణవీయట - ఓడుట (భావార్థళముు, కానుక = కానిక = (ఉపాయనము - దాతలచే శ్ర ద్ధోం జూడం బడునది, లేదా గొప్పాం జూడంబడునదిి, (లేవా - గౌరవముగం బొందండునదిం కర్షార్థకన్సు,. కినుక = కోపము - కీినియుట (ఛావార్థకము), ముదుక = వృద్ధుఃడు ముదిసీనవాండు = ముదిసినది (శ త్తశ్టీము)

కృత్చ్రతస్టయ ములకు మిక్కిలి యధికముగా నూరి యుడావాతుల నిచ్చుట చేత వానిశెల్లం ట్ర యోగములు భూవివ నతివిస్తరమగుననియు నొష్కాక రూవ మున క నేకార్థము లుండుటచే వానికెల్ల నుదావ్చాశుల నిద్చినచో నింళను నతి విస్తృళియగుననియు. నట్టి ప్రయోగనులు శబ్దరత్నాకర సూర్య రాయాంధ్ర నిఘంటువులందు విఫవులముగా నుదాహారింపంబడి యుండుటచే వానినే మరల నెక్కింపనేల యనియు నీపంబ్భేగనమునం బ్ర యోగ్మప్రదర్శనము సం మేపింపంబడియెం శీవలము చూపదగినవని తోంచినవి నూ శ్రీ మె చూవంబడును, ప్రయోగములు: ట.......4+ఉద్భటుం డై నెగనెన్‌ సమూారసుతు నల్కకుం శ్రాశిడినట్లు వీశతో (భారం, విరా ౨ ఆ, 3౫౦), క, ఎఆటుక గలవారి చరితలు గఅచుదు...... (భార ఆది, 3, ఆ. ౨౦౩), గీ, రాజునకు గీడువుక్లైడు రాజు మడంగు | ననుచు నెలుక చెన్పెడు జ్యోతిషాధములను . = 4=(విజ్ఞా ప్రా ౧౩౭ సూ, రా, ని) నీ, ... ..పాంచాలతనూజపంచకముం గోలు (లేగ) పోకంచేసియు 7గెల్చు గెల్చుగ

[బౌ కృ, ౪ సూ) 'కాలిమి తాళుభాతుజమనుట సరికాదు, 1716 మదీయ బుద్ధి ₹ కొనదయ్యెడు, *...44.4.(శాంతి, ౧ ఆ, అ), ఊఉ. వను సుమాలి (నిర్వ, 3 ఆ, ౫౦), ఆ-వె, ఎచటనుండి రాక యెొవ్వరి సు3 'వేమి (నిర్వ 3౩ ఆ, గానరా | క పగిది వీచినం గొలువు వైళొని యిం వెద నాదరిందుదున్‌ (నిర్వ, ౮ ఆ, ౨), (రాకయొక్క పగిది = రాక పగిది, బృత్య్యాదు లడంగ్యాదులనుటచే నీయం డంగ్యాదు లాకృతిగణము, ఇదియె యననేల 1 ఈ కృత్తుల సూ త్రము లెల్ల నాకృతి గణవిషయకములె,

అమినర్మ కంబు క లుగ్వాదుల కను, ఈ

కెనరా విషయము నేరుచు * నేరిమి, వేలుచు - వేలిమి బకియు - బడిమిం ఈ్రుదుకు = ట్రైదిమి, ఒడ్డు అ ఒడ్డిమి* శాలు. శాలిమిః సంజీవని 3౫౮ వివ'-__కలుగు మొదలగు ఛాతువ్చలకు భావోదర్థిర్ధము ళీ తే వ క జ్‌

లందు *ఇమిీ ప్రత్యయమగు నని యర్థము, సూరి యుడాహారించిన కలుగు ప్రభృ తులలో “ఒద్దు *ఠాలీ ఛాతుశ్చలు తప్పం దక్కిన యన్నిటికని బా, కృ, ౨ సూత్రముచొప్పున నంతసవర్శ లోపము కలుగగా చా, సంధి ౧౧ సూత్తము చొప్పున నవదాది స్యరనంధి నిత్యముగా వర్థిల్ల “ోకలుగుళాప్తవి = కలుంశిబ్తివి = కలిమి” మున్నగురూపను లేర్చడును, " 'ళలుగుి అకుదాని తువ “గుివర్ష మును 'స్టరుచు = కూరుచు = నేరుచు - వ్రేలుచు అనువానితువి “చుివర్శమును, *బడియుీ అనుదానితుడి *'యూువర్శమున్సు * ట్రదుపి ఆశకుదానితుడి “కివర్థ్యమును. *తమి" వ్రత్యీయపరకత్వమున బాాకృ,౨ నూ త్ర ముచే లోవీంచెనని యెొలుంగునదిం బాలవ్యాకరణ ప్రథమ ద్వితీయముద్రణములందు. సైతము "తాలు _ తాలిమి అనియె యున్నది. *“టర్చు - సహించు అను నర్ధముగల “తాలు. ఆశునది లఘ లశారయు క్త థాకువే యని సూరి తలంచియుండును, కోళములందు “*తాళు _ స క్రిం సహించు ణి టీర్చు 4.4 =... 4అ గ శీ (= ళాళు త = తాళ్ళ, ఆగు = నిదానించియుండు, 44,4666 (నూ రొ నిం లని ఆట ధాతువు చ్రావిడమూర్థన్య ళ కారయు_క్షముగా నుదాహృతమైయున్నది, లళ లకు యతి పొసమెతి, లావ్‌ణిక సమతమగుటచేతం గవిప, యోగము లనుబట్లి యిట సందేవా కాసత జజ ఆ టె నిర్ణయము చేయుటకు శక్యము శాకున్నది, “తాళ” ఛాతుఖ్రనకు భారతనుందుం

1716 “వ్రేల్చు” శాదు, వేల్చు, *£లిమి కలియు ఛాతుజము కాదో, [3౫౮ వీ, సంజీ,] బ్ర యోగము లభింపలేదు, సూ రా నిఘంటుకారులు తాలిమిళబ్దము *“ఠాలుచు ాకువ్చనుండి యేర్పడినదనుచు నిట్లు వ్రాసీరి, “తాలిమి - (ల్మి) వి, (౪/తాలుచు ౨ త, శాళమైై, ౧ తమ = ఒప్పు”, (నూ, రా, ని, కౌలుచు ఛాతువు తుది *చి వర్ష ము *వమి వత్య్యయ పరకణ్వమున నాం క తి నూత్ర్తముచొప్పున లోపించి “*అపదాది నిత్యసంధిో కల్లంగా “తాలిమి అను రూప మేర్ప్చడనగును. కాలుచు - 'ాతువును తాలిమిశబ్దమును భారత్మప్రయు_క్షములై యున్నవి, ఈ సందర్భమును బట్టి “తాళ అని థాతువుగా నున్నఫు డలఘు లకారముతో నుండును, ఈ ళకా రము కృదంత త్వావస్థయందు లఘు లకారమలం “తాలిమి అగు” (వాగు, ప్ర ౪3 ఫు, ద్వి, ము) అనెడి గుప్తార్దప్కశాశికా కల్సనను సరికా దనదగును, కలుగు+ల్తమి జ కలిమి - కలుగుట - థా వార్థకము, “కలిమి = భావార్థక మైనచోం గలియుట యర్థము, “ఇట్టి మహిమళలిమికిం గత మెయ్యది (భా, ఆర గుప్తగ్ధప్ర కాళిక ఛౌంత వ్రమాదపతిత మనందగును, “కలియు” అను థాతువు నుండియు6 బ్రకృతిస్నూత్తనముచే “కలిమి ఆకు రూపమును సాధింపనగునుగాని యట్టిది సూరిచే నుదావారింపంబడ లేదు, కలిమిళశబ్బమునకు *ఠలియు ఛాత్వర్థమున ట్ర యోగనును జూవట్టను, కలుగుశళ్తిమి = కలివి = సంపద అధికర ణార్థకను, దీనియందు (సంపదయంద్యు సుఖాదికము గలుగునని వ్యుత్పత్తి నరయునది, ఓీరిమి = సహనము (భావార్జకము, కూరిమి = ద్రేనును - న్నేవాము, (శరణార్థశము - దీనిచేతం బ్రీతిని గ్యూర్తుకని వ్యుత్పత్తి నెన్నునది), 'నేరిమి = చతుకత = నేర్చుట (భావార్థకము), వేలిమి = సోమను = వేల్చుట (భావార్థకను), బాలవ్యాశరణ వ్రథను డ్వితీయనుద్రణములందును దర్వాతి ము ద్రణనులన్నిటియందును “వ్రేలచు = వ్రేలిమి అనియేయున్నది. *“బా-గు-ప్ర, బా-ంసా- పే వార్టఖాస్థతేలును “వ్రేలుచు - వ్రేలిమి" అనియె నిల్పిరి కాని “వోమనుచేయు” అను నర్థముగలడి *“జేలుచు ధాతు వెశాని “వ్రేలుచు” ధాతువుకాదు, *వేలుచు = "జే, స- క్ర, వోమాగ్నియందు వేయి మొదలగువాని సమర్చించు, (రూ - వేల్చు) క 66686666 తా (శంరుం “వ్రేలుచు ణు "దే న! వ్రేః వ్రేలంచేయు, (రూ ణు వ్రేల్చు... 400002. కదుగులి (కరు, “వ్రేలిమి” అనెడు వకారరేఫ సంయు క్రరూపమే కోశములందులేదు, బడిమి = (దృష్టి దోమాదిపరిహో రార్థము) దిగందయడు చుట (భావార్థకిము). “బడిమి - దే. వి-౧ బడియుట, ౨ చత్ర్రాకార్థ్రమణము, “ద్వి - ఫురిచుట్టు ఒడిమి గాం చ్రి ని, (పారంగధరచర్శిత్రము = డ్వివద, భా, ౭ కంబు

(బా, కృ)8 సూ బడిమి = దిగందుడుచు, “ఓడ్డిమిల్‌ 'సూ, రా. నిల్‌ విడిఇెను, 1717 కవి 3 భూతఒలిల్‌ (శంరు, *బడియు, బే. స జ్ర (దృష్టిదోమ పరివో రార్థము) దిగందీయు, నై, ౩9 ఆతో(శరు చన్రాకార భ్రమణ మను నర్థమునుబట్టియె “బడియు ధాతువునకు *“దిగందుడుచుటి అకు నర్దముగ ఖైనని తోంభెడిని, ఉవ్వు - శాల్చినమిరపకాయలు - పసుపవ్రుమెకుకులు - ములకాకులు (గ్రములగి అందురు) దృష్టిదోపము తగిలినవానిచుట్టను ద్రిని వీధిలో పాజువేయుదురు లేడా యా వస్తువ్చలను ప్రాయ్యిలో వేసీ కాల్తురు, “ోదిగందుడుచు. దే, సంక్తి, (దిగన్‌+తుకుచు (దృష్టి దోషము మొదలై నవానికి ఉప్పు మిరపకాయ లోనగువాన్సి చుట్టివేయు. శరం ఛ్రదిమీ = జీవనము = బ్రదుకుట (బావార్థకము). ఒడ్డిమి = పందెములో నొడ్డిన ధనాదికము, (కర్తార్థకము. పందెమునం దొడ్డబడినది). “ఒడ్లిమిం చేని బడ్డు - పందెము, వి ఆశకుని యాడి యుధిష్టిరుం డొడ్డిన యొుక్షిమి యొల్లగెలు చుచు వచ్చె (బార, ఉదోస్టు, ౧ ఆ, ౨౨౩ గద్యము" (శ ర, ఇట్లు సూరియం ఛబ్దరత్నాకరిక _రృయు వచించి యుండం7ా దీనిని సూ, రా, నిఘంటుకారు లుజ్జగించు టకుం గారణము. అెలియకున్నది. తాలిమి = టర్మి = సవానను, (కాలు ధాతు జన దునుపత్షమున భావార్థకము, కౌలుచు ధాతుజర్యమనుపతమున నధికర శార్ధకము, దీనియందు ధైర్యమం తాల్తుకని వ్యుత్చత్తి నరయందగును) వ్రయోగములు[ులకు కలిమియ చుట్టలం జేర్చుం గలిమియ చెలులను ఘటించు...26..=(భారం కాంతి, ౧ ఆ, గగ, ఉ, ప్రాయము కల్మి నొక్కటన భవ్యుధృతిన్‌ మహనీయ శీలతన్‌ 4268 4ంవృద్ధుండవు గావెం.....(ద్రోణ, ౧ ఆ, ఇక ప్ర,గీ, కాల్మి ఫవుంలోట యడంకువ తగవు మెలవు (విరా ౨ఆ, 3వ కం *0%4 _త్తమరూవము గోరువారు తాల్యరు దానిన్‌ (ఉద్యోం ౨ ఆ ఈం ప తేంగి, బ్రహలోకంబు కాశికి బడినీివాటు (కాశీ ౭ ఆ శర, ఉం, 46 = + ఖీష్ణుండను స్తాగరము౦ గడవంగ నీందంగా | వేరిమి యెట్లాళో కలుగనేర్చె శిఖండికి నేమి నేయుదున్‌ (భవ్య, ౧ ఆ, ౫౮), _ తజ్‌ వర్ణకంబు చేయ్యాదుల క చేయు - చేత, ఆలయ = అలంత, కూయు - కూంరం బాలవ్యాకరణ కోయు - కోర, గీయు - గీత, వేయు. నేర వివణము. ఫూయు-ఫూంత, పోయు -పోంత మూయ = కిగ౯ా విమయము, మూత, మేయు = మే(త, మ్రాయు - మోత రోయు- రోత, లాయు * లాంతం వ్రాయు. వాత వ్ర్రేయు వా ద్రేళ

1718 “త్రజ్‌ *వర్యకము. *టి వ్రత్యయమువంటిది కాదు, [3౫౯ వి, సంజీ,]

సంజీవని, ౩౨౫౯ విష:--- చేయు ప్రభృతి థాతువులకప భా వాద్యర్థ రు.లందు

జ్య 1 క ళ్‌ శ్‌

తజ్‌ వ్రత్యయన.గు నని యర్థము, ,ప్రాయికముగా “యు వగ్లాంత థాకళువ్రల ! వప్రళశ్యేయమునచ్చు ననందగును, డాయు - దాయు - కలయు.- కలియు - కాయు పాయు = మాయు - మున్నగు థాతువులం ద్మప్రతర్టయము చూపవట్టమింజేసి సు వర్షాంతములకని స్యూత్రించుటకు నలనువడదయ్యొ. త్తు జీక్తుగాన బౌ తత్ప, ౧౯ సూత్రముచొప్వున బిందువూర్వకం బగు. *అలంత - అలంతి నుష్నగు రితిని ట్రాన్వముమింద ఖండవూర్మములు "రెండును నిల్చ్బును, తజ్‌వర్ణక పరకత్వ్యమున చా, కృ, ౨ నూత్రముచొవ్వున థాకువు తుది నన్నీయు వర్ణము లోవించును, ఉదావాాచేయుశేతజ్‌ = చే్శతజ్‌ = చేంత, ఇశ్లైు యంతటను బక్ర్‌య నరయునది 'పెక్కుచోట్ల నీప్రత్యయము. టప్రత్యయమనువలెనె (బా, క్రి 3% సూ,) ఖావార్థమందు వచ్చుటయు వ్యాపారార్థము మాయని రీతి నర్థము నిచ్చుటయు భావార్థకాదులలోం జేరి క్నర్తకుం శిథమాంతత్యమును ఘటించు ట్‌యు? జూవట్టుచున్నను ళ్‌ చేత ౯ కృతర్ణము నే వనీం వ్రేత నే దెబ్బ గింత జు "ఖు మూంత = మాయు పనిముట్టు = మూకునులో న%సనది, మేంత = గడ్డి మొదలగు పశువుల యాహారము,” మున్నగు స్థలముభయందు భావార్థభిన్నము లగు నర్థ విశేషములు దీనికి వెలయుచుండుటబేతరు సర్వ క్రియా సాధారణము శా కుండుటచేతను నిది భావార్థక టి వ్ర త్యయ మునంటివి కాదనియుం లీయా ప్ర ద్ద రణమున నుసదేశింపందగినది కాదనియు నెజుంగునది,

చేత = చేయట (భావా), చేత =పని = కృత్యము, (క క్షాస్థకము-చే యం ఒదునది), అలంత = అలంత = ఆలయుట, (భావ్యా, హంత = కూయుట-(భావా)- "లేఖ = గీటు (కర్తా + గీయండునది,. నేత = వేయుట (భావ్యా, ఫపూంత = చంద నాదిచర్చ = (కర్తా - వూయంబడునద్సి, పోంత = పోయుట - (భావ్యా, మూంత = (కర్రర్ధకము = బిందెలు నున్నగువానిని మూయునద)ి మేత = మేయుట (థావాా, మేంత = పళ్వా చాాహారము (కర్మా, మేయంబడునది, మ్రైోంత = ధ్వని (కర్తా మ్రైయంజడునడ్రి,. రోంత = జోగుప్పు రోయుట (భావ్యా, రోంతలు = లిట్టులు = (కర్తా రోయ(ఒదునవ్సి, లాయ = ఉద్రేకించుట (భావా, వ్రాత = వ్రాయట (థావ్రా, వ్రాత = 'లేఖనను (క్త వ్రాయణబడదునద్సి, వ్రేత న వ్రేయట (భావా చ్చే ఐ దెబ్బ (కర్తా చ్రేయంబడునది). గ ద్రేంత ఆ వ్రాయు

(బాళ్ళ, ఇసూ, “గీంతీ అకునది “వ్రేతో వంటపికాదా | వాసంవ్ర,. 1719 టయు. కార్య కారణా భేవోవచారంబు చేత వ్రేయటనలన (కలిగివు'బె క్బయు నర్ధ ములు, క ఆనూర్య భాను: డీ క్రియ వ్రే నీశ యక్పరిఘ దనుజరిభుః డధిశ బలో ల్లాసమునం బుచ్చుకొని పొడి। చేని నసుకు లార్య నకని శిర మొక వ్రేంతన్‌ (నిర్వ) ళీ ఆ) (దెబ్బచేశ) భావార్థక చత్య్యయమెనను నీయ్యమందు (గార్యము. కారణ ముతో నభిన్నమన్న బుస్థిచేశ నిటు వ్రయోగింవబడియమో (బాగు, చ 3౧౨ పు, ఈరీతిగ “గింత (గీ మంబడునక్క. అనిన క ర్తార్ధమందు (దజ్వసకము గీటు అర్థము (బా, గు, చ 3౧౨ వ్యు, అశుచో వేల వ్రాయండయ్యెనో | గీయుట చేతనే కడా 'గీంత=గీటుి వక్పడును, చ, యోగములువంఎాడ, శావ్రన మేలుకీయదె జనజ్జనళోటికి రాజునాజ్ఞమె “బోన్రటి యాపనిం దగినవూజలం దృల్దువింజే.ర్క,,,., (శాంతి, ౨ అ, ౨౬౦) *లాయు,,,.ళ, లయ శాల గ్ర వకంకచింబకుం శ్రీయళో లాయుళా యదీమోళగ్య,........చకంబు, ,.444444(వారి, ఉ. ౭ఆ *”శ రు, నూ ల కువ వర్షశం బడంగ్యాదుల కగు, ౬ చౌాలవ్యాశరణ అడంగు - అడ కువ ఎలుగు - ఎటుసవా కలంగయ వివణము కలంకును నలంగు = నలయవ వక వనయను కఒ౦ నిమయము పొలయు =. పాలకువ, మటిదు - మఆపవ, మెలంగు. మెలపవ, -లోంగు - లోయవ, వేపు -జేపన, సంజీవని, 3౬౦ వివ;ః._ఆడంణఏ వళ్ళశిధాతుక్రలపు భావాడ్య్థర్ధరుంలందు, “కవి అకు చ్రత్యయమనునని యక్థడుం, అడంగ్యాడులశెల్ల. “కవి ఛ్రత్యయ పకకత్వ్యరుంున ఛా, కృ ౨ సూత్రముచొవ్వవ ధాకువ్టల తుడిగున్న “గు - యం. చి అనువర్శములు లోవీంపంగా “అడంయవ = పొలకున = మటిపవి మున్నగు రూవములేర్చదును.. *ఎటజుంసి. ధాతు[కండుమూ త్త్రకు. క వ్రశ్యయవరకర్వ మందువలెనె (ఎలుఐగు+క = ఏటుశు కవ వ్రల్వేయ పరకర్యమండను. బీండు సహిత “సివర్థ్య ము లోవీంచును. ఎజుంగుశకువ = వటువువు ఇది నిర్చిందుకనంం తక్కీన *“అఆడంగు = కలంగి మున్నగు ధాకున్సలండలి వీర్ధబింకవు లోజీంళక నిల్చురుం ఉకావ-కడంకున = అడంకును కలంకువ = కలకడ. వెవంయపన- వెనయన - చెయ, చే మున్నగు నిర్చిందుకములు కన వ్ర త్యయయోగకుందడడు నిర్చిందుకముంలగనే యుండును, ఉదావింావేగుగకవ = వేకువ వెం అడ(కువ = నమత = అోడంగియుండుటు . అణకువ = రూపాంతకనన (ావ్యాం ఎఆఅుకువ = లెలివి,. (కరణా. దీనిచేశం. చెలితణడురు,. (ఏజుకం జాద్యా. కట కువ = సంతోేభను = కలశ = కల, (భావా నలం నలం (ఫొవ్యాం

1700 “చాంగసంప్ర+ 'లోశువిళబ్దము విశేషణనునరాదు,. [3౬౧ వి, సంజీ.] నలంకువ = ఆవద వారిధి - (దీనిచే నలంత ( శ్ర ము కలుగును - కరణ) "వెనంకువ = 'వెనంగుట = వెనంగులాట - (భావా, వెనకు = యుద్ధము (అధికరణార్థశము, దీనియందుం 'బెనంగులాడుదురు), పొలకువ = జూడ = పోబడి, (భావా, *పాలకవం దీనియందు సంచరింతురన్న వ్యుత్పత్తిని . మార్గము, ఇత్య్యాద్యగ్యములందు నధిశర ార్ధకము” (వా, గు, వ్ర, ఈక౬ ఫు, ద్వి, ము), మజకువ = అజ్ఞానము, (కరణా, దీనిచే మజవు గల్టున్సు, క, ఎలుకని యెజులక మిమ్థున్‌ మజికువ మార్కొన్న తస్పు మటివ్రండు, =4444484(ఆర, ౧ ఆ, 3౨౬), (శ, ర), మెలంకువ = వర్తనము = జాగరూకతతోడి వర్తనము (థావ్యా, “మెలంగు - దే- అ - క్రి, ౧ వర్తించు ౭10060౨ బొగరూకతతోవర్తించు.*4.44440 (శ, రు మెలయవ = మేలు కొనుట (ఆధికరణా - దీనియందు మెలంగుదురు, లోంయకవ = లొంగుట = లోట (థావ్యా, “*లోంకువ - దే - విణ - అధీనము” (శ, ర), అనెడి ళబ్దరత్నాకరమును బట్టి కావలయును కా, గు, త వాాఖాస్థ్రత కలోయకవ = అడంగునదిం ఇతాప్థది ని శేషణార్ధమునం గ ర్త ర్థమందుం ఛ్రుత్యయము, విశేష్టంబగుచో భావార్థకము”, (బాగు, ప్ర, ఈ8౬ ఫు, ద్వి, ము, అని ఛ్రానెను, కాని “లోవ అనుదానిఃి “లోలపవాండు - లోంగునది అను విశేషావరార్థము ప్ర నీద్ధముకాదు. వేంయవ = ప్రాతశాలను, (అధికర, *ఈశాలనుందు పేగును = దెల్లవాఅునులో అని వ్యుత్చ ఎత్తేఫ్టర్ట్‌ ను నరయుసద్సి,

చ, యోగములుపిక్‌, 44264444 6=వి చ్చలవిడి భోగింపక వే డ్కలు సలువంగవలయు భటుం డడంకువతోడన్‌, (విరా, ౧ ఆ, ౧౪౦) క, కాన యవ ళము "పెనకువ గాని యుపాయమనున, =..4=4=,(ఉదోర్ణు ౩ ఆ, ౧౯), “పాల కవ - చే-వి- జాడ - పోబకి: నీ పొలకవ గనుంగొన్నం బోవు దయస్థంబుల విసరముల్‌ భీతిచే విస్తంల్లి, (వాంస 3౩ అలో (శ, రు,

టవర్షకం వాజ్వాదుల కగు నగుచో నంత లోసనం బగు, 2, ఆడు * ఆట, ఊర - ఊట ఊజడు - ఊఆ బాలవ్యాకరణ ట్‌, వీళరు - వశట, ఓడు - ఓట, తినరు - తివుట వివరణము, లేరు - లేట, తిమురు - తిమట, పండు - పంట, నడా గ లకీ 3జం౧ విషయము, పొడు = పాట, మండు = మంట, వండు - వంట, వేసలు = వేసట, అన్ముపయు_క్తంబయిన యాట శబ్దంబు ప్రాయిశంబుగాం. గ్మీబసమంబగు, కోలా టముం = పోరాటము, మండ్రాటను, ఇత్యాదులు,

[బా కృ, ౭ నూ] క్రియా, “టిప్రత్యయకంఘె భిన్నముగు “టీవర్షశము, 1172] సంజీవని, 3౬౧ విష, ఆకు = మొదలగు ధాకువ్రులకు “టివర్శకంబు ఫావా దగిర్థములం దగును, అట్లగునపుడు ధాతువు తుడియతరము (న్వరసహిత వ్యంజ నము) లోవించును, గవండు+ట = వంటో మున్నగు చోటులందు !*డివర్షము లోవీంచిన *టి వృత్యయము నైతము చిందుపూర్వకనుగుట కర్ష్మమగునదేకాన (వా, సంజ్ఞా, ౧౬ సూ) నచటివిందువు లోపింపదు. చా, కృ, ౨సూ శ్తను చొవ్చున “*కంగంచ-ంయంవోఆనునవి మాత్రమె లోవించును. వ్రకృోతనూత్రవు ట చ్రశేశ్టియము. పరమగునఫు డన్ననో థాతువు తుఏ నేయశురమున్నను నడి లోవీంచునని యెలు౨గునది చా, ఈ 3౫ స్తూత్ర్తవు టవ్రత్యయరు పరమగునపవు డిట్టి లోపము కలుగదు ఉదా = ఆడు+ట = ఆడుట, అకృతిగ ణముగాన చెదుట = ఇెట్ట మొ, (నభా, ౨ ఆ, 3౧౩), ఆట = ఆడుట = క్రీడ, (భావా, ఊట = ఊరిన ద్రవము, (క ర్ర- ఊర నది, ఊోజట = డోజిడిల్టుట విరామము, (భావ్రా, ఊట = సహాయుండు = ఊటిడించునది, విర్రాంతి నిచ్చువది, (కర్త = ఊజట గల్గించువాండుు, గీ మాటి నూటికి బరికించి మందడీల కా నూజట యగుచు న_ర్ధిల్ల నేర్తు (విరా, ౧ఆ, జం వశట = అవేత, (భావా) ఓట = పరాజయము = టకుట, (భావా), (ఒటను అను నప్పంసకలింగనమురూపమును గలదు, “ఓటమి = ఓటు అఆనురూసములును గలన్హ, తివ్రట = శాంత = తిన్టరుట, (భావా, తేట = లేటీన ద్రవవదార్థము, (కర్త = మిాందికిం చేటునద్సి, త్రిమవ్దట = పర్యటనము = శ్రిమరుట, (భావ్ఫా, సంట = పండుట, (భావ్ఫా, పాట = గానము, (కర్తా, పాడంబడినద్రి, మంట=జ్వూల, (కర్ర - మండునద్సి, నంట = వండుట, (భావ్యా, వేసట = విసుగు శ్రమము, (భావ్యా), ఆడుథాతు కృదంతరూపనుగు “ఆటి ళబ్దము స్రీసమమే యయినను నది నుటొకళబ్దనున కన్యుప్త్రయు_క్షముగునవుడు నపుంసకలింగసము మగు ననంగా “మూ ప్రత్యయముతోం గూడి యుందును, కోలాటము=వాన్లీంక మనెడి క్రీడ (భావ్యా, “కోలాట(ము), వి, (కోల+ఆట, త, కోలాట్టం హాల్లీనకము, స్త్రీ చేతికోలలతో శాళమువేయుచు పాడుచు చుట్టును తిరిగి ఆడెడు ఒకవిధమగు ఆట, *4,464=+వ మోహానారగు లపారళ్ళంగారంబులు 'నెజవుచు కోలాట లాడ (లక్షీవిలాసముంఎ” (నూ, రా, ని, పోరాటము = యుద్ధము = (భావ్ఫా, _(సూరిప్రాయికమనుటచే కోలాట - పోరాట మున్నగు రూవములును గలవని యిఆుంగునది, “పో రాట, 'చే-వి (పోరాడుట). ౧ కలహము ౨ యుద్ధము, కే, గి, అవినీతుడైన యా 216

1722... “ఛా, సా, వే” వ్రాతయపరిశీలనమూలకము, _ [3౬౧ వి, సంజీ] సుఘో-ధనునోడి పోరాట దక్కి (ఉవో్యో, 3 అ),4444.=.(రూః పోరాటము) _ యుద్ధమునకు క, నీరాట వనాటులకం బోరాటం బెట్టు గలిగెం బురుపోత్తముచే! నారాట మెట్టు మూనెకు ....40.4,(ఫొగం ౮ స్యరంం, (శారు క్యా నీటి పో రాటం దోటరుపాటు జూవుట కరణాటంబు బాచాటమై (భాగ, ౪ స్కం, ౫౭). (నీటి పోఠకాట న్నోటమిఅని పాఠాంతరమ్స్పు. నీ, అడరి పోఠాటకు నదనై నచో. ........(భీవ్య, ౧ ఆ, ౧౫౮%) మ... .-..=నీచిత్తంబు పోరాటపం జబొరచే నివ్చ(కికిం దొలంగి (శల్య, ౨ ఆ, ఈళ) ఇట్లు “పోరాటము - పోరాట అను ద్వివిధరూవములును గన్పట్టుచున్నవి. ద్వి. అనుర_క్షీం గొని యాట కదినీవె సాకీ (బసవ 3 ఆ, 9౮8) కం*,.0--,మిమ్ముం నగొనియా టకు నాశడు మనసు చేడ్వడం జింతిల్గున్‌, (శాంతి, ౧ ఆ, ౧౭), చ,......=,మా ధనుగొని యాటలం దమ కృతంబులకు౯ మెలుంిడ్డ యట్లుగాన్‌, (ఆకు ౮ ఆ. ౧౭౪) ఇట్లు “శొనియాటి అనిమాత్ర్త్ర మె చూపట్టుచున్నది, శౌ .......+రివులం జె డాట సూచింవంగా, (ఉ, హరి, ౬ ఆ, ౬౭), క్తట్టనుటచేత “కోలాట - పోరాటం ముం డ్రాట అనురితిని మువర్గ్శక విరహితమై యాటళబ్దము వ్య స్తమందువలె నుండ దని యెఆుంగునదిలో (బా.సా-వే.100 ఫుట్స అను వేటికా వ్యాఖ్య యపిశీలన మూలక మనందగును, “దీన వరి స్తమున నిది(ట) నిత్యముగ న్ర్రీసముంబె యగు ననుట 'లెల్లము” (ఛా-సా-పే-౫౦0 పుట) అను వాకర్థిమును సరికాదు, 'ఓటము (కొలువు) కూటమ.*మున్నగు రూపములు చూవ్టుచున్నవి. ' ఓటటము = ఓట, వి,444.4 (నూ, రా, ని *కూటము...4,.4 4.54, == =9,౨ంముశీదామక ములు గట్టుండు వెఘూటమున సొంపారన్‌, (భార ఉవో, 3 ఆ ౧౧ (థావార్థ, మండ్రాటము = సంతాపము, (భావా “మండ్రాడుట = మండ్రాటను, దే, వి, సంఠలె"వము, కా, వంద్రేండులు నీగతిం జనం జంభచ్వేషి ముఖార్థ్రమరుల్‌ మండ్రాటం చివయేల చెప్పుదను శామధ్యంసికిన్‌, ..,.....(ఉ, హరి, ౨అ), ఇతా్యాదులనుట దే నీ యాడ్వాదు లాకృతిగణనము, సూరి యిట్లు కొన్నిసూత్ర, ముల యొద్ద వ్రాయకున్నను నీకృత్స్రత్యయముల గణము లెల్ల నాకృతిగణములె, టు వర్ష్మకంబు పడ్యాాదుల కగు, నగుచో నవి యాదస్ధ బాలవ్యాకరణ త్వర శేమంబులంం౫ం దీర ౦బు నొందు, ౮ విరణము పడు - పొటు, చెడు - చేటు, అడుచు = ఆటు, 3౬౨ విషయవః కజుచు - కాటు, పాడుచు - పోటు, వయిచు - వాటు, వీయు = ఏీటు, ఓడు - ఓటు, చ్రేయు -వ్రేటు,

[బా, కృ, ౮ సూ, “ఖా, పా, పే వ్రాతకేవలము పొరపాటుగనున్నది, 172

సంజీవని, 3౪౬౨ విముాపడు చ భృతిథాతువ్రలకు భావాద్యన్థములందు “టుిప్రత్టయం బగు, ఆది వరమగునవుడు థాకువు తొలియచ్చు మూ దివగ్శంబు "లెల్ల లోపించును, ఆతొలియచ్చు హన్వంబ॥ నేని యది దీస్టంబగును, పదుశటు= వాటు = పాటు, కఆదుటు = కంటు = కా+టు = కాటు, (బాలవ్యాకరణ ప్రథమ ద్వితీయ ముద్ర్రణములందును *కశజుచు'అని *“ఉఊశారమధ్యముగా నె పడి యున్నది అయ్యిది పొాకపాటు, “అెండిటికి మించిన వర్థ్మములం గలవాని విషయ ముననే యాద్యశరశేమంబగు సకు విధానము పార్థశంబగునని యెఅుంగునదిం 50కువర్షములు గలవానికి ౨, చే అంతిమవర్శలోవము నీద్ధముగాన నవ్యాని విషయమున దస విధానమే యావళ్య్ధక మగును” (వా-సా - వే, ౫౦౦ వుట) ఈ'వేటికాసం కులు శీవలము నజాగ్రత్తగా చ్రాయయంబడినవి, ఈసూత్రము వివరణ మున సూరి యుదావారించిన ద్వ క్టీతరఛాతువులు డు వశ్హాంతములును, *“వీయు వ్రేయా'అనునవియునై. యున్నవి, వీని తుదినున్న *డుివర్గముగాని *'యువర్షము గాని బా, కృ, ౨ నూూత్రముచే లోవింవవేరదు.. ఈ ెరండనన్యూత్రనుం కృత్‌ -ళ-గ-త - ప- వేములు పరమగునపుకుమూత్రమే కగ చయ వలకు మాత్ర మే లోవమును విధించుచున్నది. క-గ-త-ప- వేములలోనిది *“టీవ రకము కాదు, డుివర్థముక గ చయ వలలోనిదియును గాది, ఈ ౨ సూత్ర మంతిమవర్ష్శ లోవ విధాయకము గాదు, ఎంతచూచికొనకుండ నీవ్యాఖ్య వ్రాయం బడొనో తెలియకున్నది, పాటు = వడుట (భావా, పాటు = ఆవద, (అధికర - దీనియందుం బడుదు రనంగా ఛ్రామవడుదు రని వ్యుత్చ_త్మ్మర్థము) చేటు = చెడుట (థావా), వేటు = అవదా (అధికర - దీనియందు: జెడుదుర్సు, ఆటు = అడుపఫు, వాతి, (భావ్య్రా, శాటు = కఆచుట, (భావా, “*కఆచు = ఆభ్యనీందూ” అను థాతువున కీ టు ప్రత్యయము రాదు, అట్టి థాతువునకు “క ఆెప్రఅనునవి కృదంత రూపమగును, పోటు = పొడుచుట, (భావ్రా వాటు = వైచుటు (భావా, వీటు = వీయుట, బాణ వమ్రయోగము,. (భొవా), (వయు = బాణాదులను బ్రమోగించ్యు, ఓటు = ఓడుట, (భావ్సాంవ్రేటు - వ్రేయట- వహతి - (వ్రేయ= నజిపు - కొట్టు, వేయు = వైచు, “వేటు. దే-ని- వ్రేటుయొక్క రూపాంత రము, (అదురుజేటు = కూతవేటు మొ” (శ, ర). ఈ శబ్దకత్నాకరమునుబట్టి శావలయు గుహ్తార్థప్కకాళి కాకర్త యిట్లు వ్రానెను, “వ్రే, ము--డీనికి రూపాంతరము వేటు. కొట్టు - నజకు - అర్థము వేయువలన వేటు అను రూపం బయినదని చెవ్పం గూడదు అవుడు విమేవం బర్ధమగుం గాని కొట్టుట యర్థము శాక పోవలనిఎ చ్చును

క్ష724 కలయూు ఛాతువు సూరిగారికి స్ఫురింపలేదా! [8౬3 వి, స౦జీ,] (బౌంగు, ప్ర ఈ3౮ ఫ్లు, 9ది సరికాదు, ళ బ్దరత్నాకర క_ర్తయిచ్చిన: లత కైములు “అదురువేటు - కూ:త వేటు.” అనునవి నజికుట యగ్ధముగల స్థలములు కావ్టుగదా, “వేటు” శబ్దమునకు నజకుట యర్థమని నిర్ణయించు ప్రయోగమును గుప్తార్టప శా శి కాళర్త చూపలేదు, ళబ్దరత్నాశరమున వ్రేటు ళబ్దరూపాంతరము. “వేటు'అని వ్రాయంబడుటయు డానికి “అదురువేటు - కూంత వేటుఅని లత్ముము లీయంబడు టయు6 బొసంగియుండ లేదు, పరిశీలింంగా వేయుథాతుజమే "వేటు ళబ్దమని

వ్ర మయోగములుపాచ, కినుకకు. జూల కెంతయును గీద్పడి నా పడుపాటు బదుచుండునట్టి నీచులు (ఆను, ౫ ఆ, ౧౦౭), ఉ, వటుల మైొగ్గువారిం గని యించుక కొంకక యర్మువెంబ్రునన్‌ బోటుల వాతం బోవు భటఫుంగవుల౯ మది మెచ్చుచుకా వడి[ వ్రేటులం త్రీ డసల్చి పవృథివింబడు వీరులం చ్వొకీగొంచు ని చ్చోటులనైన నగ్గలికం బొత్తురు నెత్తురు వబజ్జునేయుచున్‌, (విరా, 3ఆ, ౧౬౮౪) ఉ, ఎల్లధనంబు

బాలవ్యాకరణ పవర్థ్మ కంబు తిరియా్యాదుల కగు, ౯ వివరణము, తిరియం - తిరిసము, కలియున కత్వంబు నగు, కల 9ఇకి విషయము, పము, పొలయు - పొలవము, మురియు = మురి

సంజీవని, 8౬8 విషపా-తిరియు. మున్నగుథాతువులకు భావాద్యర్థము లందు పవర్మకంబగునని యర్థము, అ స్లేర్పడిన తిరిపాదిళబ్దము లెల్ల నపుంసకలింగ సమములె యగును, తిరియుగాన = తిరి+ప = తిరిపను, బా, కృ, ౨ సూ త్ర ము చొవ్చున “పివర్మక పరత్వమున థాతువుతుది 'యువర్ణము లోపించెనని యెఅుంగు నది, తిరిపాది కృదంతములకు వా, ఆచ్చి, ౨ సూత్రనునం స్లీబబయత్వమునం జేసీ రూపములు నీద్ధించును, కలియుథాతువునందలి “లివర్ణముమిా:ది “లి కారమునకు “వివర్గక వరకత్వమున '“అికారాదేళమగు ననుచు సూరిగారే “కలియు నకత్వంబు నగు అని వివరించిరి, దీనినిబట్టి కలియుథాతువ్రునకు: బరా్యాయమగు “*కలయుో” ఛాతువు సూరిగారికి స్మృతి గోచరము కాలేదా యని యాలోచింపవలనీ యున్నదిం “కలయు” 'థాతువునకు “పివర్షకమగునపుడు *అత్వవిథానమును. విశేపవిధిగం శేర్కొన నక్కటి లేదు, శబ్దరళ్నాకరక_ర్త *కలపు' అను వ్రేరణార్థక ఛాతీశ్చనుండి

[వాంకృ, జ సూ] “తిరిము = భితకండు అను విశేవణార్థము సరికాదు, 725 యిది యుత్పన్న మైనదని తలంచినట్లు తోంచును, * కలవము - దే-వి- ౧ కలపుటోొ (శ, ర, “కలవము - వి (కలవు త, కలన్స్ర)ు కలప్పుట, నీ, సచ్చందనముకం కె! జందనంబునం గలపంబుం 'జేసీన కవ్వురంబుకంళు (వీ శకం ఆ-గరలు), (లపంబు చేయు = కలఫ్ఫు 4222 (నూ, రా, న్ఫి, అని యిట్లు స్పష్టముగా *కలఫపు "'థాతువునుండిమయె. యేక్పడినట్లు సూ, రా, నిఘంటున్రున వ్రాయంబడెను, ఈపతమున “కలపుశవళము”. అనుచో థాతువ్రడుది *వివన్మము లోవించుటకు విథానము లేేపోన్చను, చాకృ,౨ సూత్రమున “క -గ-చ-య-వ” లకు మాత్రమె కదా లోవము విధింపంబడెను. ' కలయుధాతువ్రను దిరియ్యాదిగణ ములో భావించి నందున *కలపము అను రూపంబు సులభంవై నను కలియు ధాశువ్రవలనంగూడ నట్టి ఈరూవంబు నిద్ధించుటనైై యత్వంబు విధింపంజడిమెలి (వా, గు, చ రక౮ాఫ్ఫు, అని గుప్తార్ధవ్రకాశికలో వ్రాయంబడెను, కాని యీ *వివర్ష్మక మెల్ల థాతువ్రుల పయిని నిలువవలనీన ప్రసక్తి లేదుగదా, తిరిషము = ఖభితము, (భావా), ళ్‌రిప = తిరికండు = భియీంచువాండు (1 ర్త తిరియువాండు = తిరిసముచేయువాండు - తిరిపరి - తిరివకాండు వరా్థయరూవ ములు, *తిరిపమం - దే - వి - భితము......-.,విణ = ఛికుకుుడు, నీ, కడందిరి పంబవై. శాంతయు నీవును 'దేశంబులందెల్లం దిరిగి తిరిగి (శవిక, ౫ ఆ, ౧౭), (వృత్తి యందు నువర్ణలోవను, వ.గీ, తిరిపబోగి దగునె దేవ్రడనంలం (వీర ౧ ఆ, ౧౩౫0ల (శ ర, గుప్తార్ధపుకాశికా వ్యాఖ్యాతయు సూ, రా, ని, కారలును నీ ళబ్దరత్నాకర నిషయనుంలనె న్వీకరించిరి. పరిశీలింపంగా. “తిరివనుో. అను ము నర్జ కాంతరూపమునకు భితుకుం డను నర్థము సరికాదని తోంచుచున్నది, ఉదా హృతకవిప్రయోగను లచట “తిరిపము” అను రూవమును నిర్ధయింపంజూలి యుండ "లేదు, “కడం దిరిపంబవై శాంతయు నీవును” అను కవికర్ణరపాయన ప్ర యోగమున “కడం డిరిపండవై కాంతయు నీవునుఅని కనివ్రయు_క్తపాళమై యుండు ననందగునుః సూ, రా నిఘంటువున “తిరిపను.=భియుకుంయ” అనుదానికి మటొక శ్రీనాథుని చాటు వద్ధ ముదాహరింపంబడెను, “క నీరి గలుగు రాచళొమరుండు. తరుణులం బదివేల మందిం దగుం 'బెండ్లాడక దిరిపనున కద్ద తాండ్రా పరమేశా గంగ విడుము పార్వతిచాలున్‌, (శ్రీనాథుని చాటువు, చాటుపద్యవ ణినుంజరి, ౧ ఖాలి (సూ, శా, ని, తిరివము ళబ్దనునొద్ద), ఇందు భిక్ష మున కిద్దలు భార్య 'లేలాయని యర్థము 'ీయనగును, లేదా తిరిపనికి నిద్ద ఆాండ్రా” అని కవిప్రయు_క్రపాఠ మనందగునుః కలవము = యతశిర్చనము = లేవనద్రవ్యవి కీసనుంజపరిమళ ద్రవ్యములను కేర్చి కల

లవర్షకము.'ఇంచువైనెశాక కల చును న్నగు ; ఖండము వైనినిల్బును. [8౬*వి సం, వీినచందనము, (అధికరణార్థక వరిమళద్రవ్యములు దీనియందు: గలిశును లేడా కలయును) (పరిమళ ద్రవ్యముతోం గలవంబడినది యని యాస్ధముచేసినచోం గర్షార్థ కము, సీ కలవంబు లభినవగంధంబులుగ గార్చి తనువున నలదుదు ననువ్ఫు గాం (విరా ౧ ఆ, ౧౦౫. పాొలవమము = వాస్రవనము - (పొలయు = వా్థావించు) (భావా మురివము=నడకయందలి కులుకు, (భావా, గోమురివెముీ అను వర్యాయ రూవనును గలదు, సొలపము = పారవళ శ్రము, (భావా) శబ్దకళ్నాకరమున “సొలయు = మూర్భపోవు” “సాలఫు = పారవశ్‌ శిము” అను శబ్దములు గలవుగాని “సొలపము” అను శబ్దము లేదుః వలిషము = సన్నముగా నుండు వస్త్రము, (1 ర్త నలియునది. వలియు = సన్నగిల్లు, నీ, నునుందీ,.గం జీరికిం గొనని నీ మొదీంగె మురి వంబు డెందంబు మరులుళొలపె (ఆను, ౧ ఆ, శ రు. ఉ భీళిలి యుంజె సీస మరి 'పెంబును మోహము దేలు చూపవు (భాగ, ౧౧స్కం), శారు, తవర్శకం బావ్రలించు లోనగువారి కగు, ౧౦ బాలవ్యాకరణ _ ఆన్చలించు - ఆన్చలింత, ఇగిలించు - ఇగిలింత, ఓకి వివరణము లించు = ఓకిలింతం కుళ్ళగించు = కుళ్ళగింత, కసి కమర విషయము, లీంచు - కునీలింత, కొక్కరించు = కొక్కరింత, హొవ్ప రంచు = కొవ్చరింత. గిలిగించు - గిలిగింత, ఇత్యాదు "లెటుంగునదిం సంజీవని, 3౬౮ విపవ=ఆన్చలించు మున్నగుధాతువులకు భావాక్థంబున కత్రి చ్రశ్యేయంబగును, బా, శ్‌యాః ౪౬౪౩ సూ త్రీ ముచొప్పున అవులి మున్నగు వానిపయిని స్వార్ధ్థమున “ ఫంచూగాగమము. నిలువంగా * ఆన్చలించు” మున్నగు నాచ్చిక'ఫాతువు "లేర్చడును, 'ప్రశృతస్తూత్తముచే భావార్థమున వానివై “తో వ్రశ్యేయము. నిలునలూ “ఆవులింత” మున్నగు కృడంతరయాపము లేర్చడును. “ఆవ్చలించుతి అనుచోట బా, కృ. ౨ సూత్తముచొప్పున “తొవర్షక పరకత్య మున ధాకువుతుదినున్న “చూోవర్థము. లోపించును, ఉదా ఆవులించుత = అవులించత = ఆవలింత, జృంభమున " ఆవ” అనుళబ్దము నినంబడును, కాన “ఆవ్రలించుూ” అనునది యనకరణధాతు వనందగును, ఈ త వత్యేయము భావార్థ మందుం గతిచిన్ధాతువ్రలకుం బరముగామ్మాత్రము నిలుచును, దీనికి ముందువై తము బిందువు గన్నట్టుచున్నది. (ఆవ్చలింత, అప్పగింత, ఒప్పగింత, మొ కాని యట్టి బిందవు థాత్వవయములోనిది, పాథారణముగా నిది *ఇంచుి గంతథాకువుల మీదనే నిలుచును, *ఈందు = ఈత కిలంచు. కలత, మడంయు.వడంత” అనురితి

(బాకృ,౧ంసూ])].. “మడంతి నిర్చింయకఃమనెకి 'శరో సరికాదు 1727 గల యించు గంతములు గాని యలంతిధాశుష్టలరయి నీవృత్గయమను విల్చుటగలదు, 'ఛాతువ్రకుదినుండు *చుీవగ్లాదికము లోపించినను నీ "తి వృతష్టయము వరకును నవుడును బా, సంళ్షా. ౧౬ నూత్తముచొవ్వన బిందువు నిలుచుటకు 'మయోంస్యత గలదుగానం బూర్శుక్టిత థధాత్యవయవ కూవబిందువ్రు లోవంపనేనదు, ఉదాన ఆన్రలించు+త = ఆన్ఫలిం+త = ఆవలిచం ఇళ్లై తక్కినవాని రూవముల వ్ర క్రియను నైత మూహించుకొనువది, ఆవ్చలింత = బృంభము, (ఆవలిత పరార్లియసవను) (ఖావ్ఫా, ఆ వె. అవ్చలింత కును హోరంబు నిష్ట్రవ నంబు గుక్తన గ్తృవములం గాగ (విరా, ౧ ఆ, ౧౩౭), ఇగిలిగ = పంస్తు కనంబకున్గు నోటి నించుశ కెటదుఎ. (భావ్రా ఓలింత = వీత్తవ్యాఫి మొకలగువానివలన “ఓక్‌ అనెకి ధ్యనితోం గడువులోనిది నోటికి వచ్చుట (ఛావా), (్రటకరింతి, అనియుంగలదము). కుళ్ళగింత = ఫలాదు లెక్కువ కాలము నిలన్సంచి చెడంనొప్టుట, (భావా. ఈ బ్రము కోక దర్థియము నందును 'జేరలేద,. చుళ్ళగింత” అన్తుగది దీని పర్యాయము, కనీలిత= అతృ్తిచే ఖేదవకుట, (భావ్యా, హొక్కరింత ౨ కొక్ళరించుట _- పరిహాధము చేయుట - బెవరించుట - కోతులు వెక్కిరించుట. (భావా), “ద్య, కొనభెవుల్‌ ఆీక్కించి కొక్కరించుచును, (రంగనాథ కా, సుంద, ౨౭౮౪ పొంకట ౫వం, నూ, రా, ని (వానరవర్శనము), “ద్వి, మోశాణ్భు దొకలును ముడివర్చుకొనుచుం గనూశటి గిలుపుచు: గొక్కరించుచును (వండితా, నర్వ, 82౧ పొ (నట వర్శనము, కొవ్చరింత = విజ్బంభణము - అలిళ యము (భావ్యా, కొవ్చించు..4.*వం, 46466

కొవ్చరించియు. =... అదలించియుం గదలించింయు (ఉ. వారి, ౪ ఆ ౨౫౪) (నూ, కాం ని, గిలిగింత = చక్కిలిగింత = (భావా) అనన్ధిశర స్పర్శముచేశం గలిగెడు చంక మొదలై న యంగముల సంఫోచము (చక్కిలించంకిలి = చంక) “చక్కిలిగింత = ద్య - వి - (చక్కిలి+గిలిగింత (శ రు గీ,0040కీ. సరనీజవీ | యేను

జెక్సిలి గిలిగింక లికుటం దలంతె (నైవ, ౮ ఆ ౮౪౬) (గిలిగిలింత పరాయ

వదనము), ఇదియు నాళ్ళతిగణ మె, ఈందు = ఈ:త = ఈందుట (భావ్యా, నీ, శచికీంత

గజప్రుచుం జదలేట సుకరాజు (మను, ౨ ఆ ౧౧). కలల - కలత = మోభమం,

(భావ్యా, మడంగ = మడంత = వస్త్రవు మడత (కర్త, బాగుగా మడంగు (వంగు

రది, ఇయ్యది ₹ బ్ట్బరత్నాశరమున నిర్చిందుకముగం జూవంబడుట చింత్యము,

“మడంగు = వంగు, మడుంగు = వంగు = పరిళుద్ధ” అనునవి కబ్దరత్నాళరమందు

6చిందుకనులుగానే చూసహబడినవిం *

ఫవువర్మశంబు మాయా్యదుల కగు, ౧౧, మూయ = మొఫవు, మేయు = మేఫవ్టు, అడుచు.

1728 “మెచ్చు మున్నగువానికీ ద్విరుక్త “వ్వ” నిల్బును-మెక్సు [3౬౫ వి, సంజీ.]

బాలవ్యాకరణ కను = కానుపు, కాచు - కావు. చూచు - మూపు

వివరణము, తలంచు - తలపు, తోంచు - తోంవు శ్రేంయంల్రేవు,

3జ౫ వివయము.. తోచు - త్రోవు, పూంచు - పూఃవు,. వెనుచు -

'వెనువు, పొలుచు - పాలుపు, ప్రోచు - ప్రాం

మెచ్చు - మెవుు మోచు - మోవు, వలచు -

వలఫు, వాచు = వాపు. ఇత్యాదులు మాయ్యాదులు, సంజీవని, 3౬౫ విమ;--మాయు మున్నగుథాతువులకు ఛావాద్యుగ్థం బుల *వవ్రత్యయం బగును, “మాయు+ప్రఅని యుండంగా, బా, కృ, ౨ సూత్రము చొప్పున *'యువర్శము లోవించుటచేత “మాపు ఆకు రూప మేక్చడుకు లృన్లై “అడుచు మున్నగు ధాతువులకు “వి పవత్యయము పరము కాంగా, “అడుచు, పు మున్నగు రూప మేర్చడును, బా, కృ, ౨ సూత్రముచొప్పున *“చివర్షము లోవీం పంగా “*అడుపు మున్నగు రూపములు సిస్ధించునుం సూరి యుదాహరించినవానిలో “కనుథాతువు తవ్పం దక్కినవెబ్ల 'యు - చు అనువానిలో నొకటి తుదిని గలవే శాన వాని యు చులకు “*ోవువర్ణశ పరకత్యమునం ఖైర్రీతిని లోపంబు గల్పుటచేం గృదంతరూపము 'లేర్చడును, వా, కృ, 3 సూత్రము వివవణమున 'వ్రాయంబడిన రీతిని *వువర్ణక పరశత్వమున *కనుధాతువు కవర్శమునకు దీర్చము కలుగలగా “క్రానుపు”అను రూవ మేర్చడును, “ప్తంచు - వంచు, తలంచు - తోయం శ్రేంచు- పూంచు "అను వానిలోని తుి *చుివళ్లము ఫువర్గక పరకత్వమున లోపించినను బా, సంజ్ఞా ౧౬సూ శ్రముచొప్పున నీ ఫువర్షకమునకుం బూర్వమున వ్రతము బిందువు నిలువనగును గాన వానిబిందువు నిర్చాధముగా నిల్బును, ఉదావాా ఇంఫు = వంపు, తలంవు - తోంు శ్రేవు = పూంవు, ఇత్యాదు లనుటచేశ మూయ్యా దికమును నాకృతిగణ మె, మెచ్చుథాతువునకు *వుివర్థకపరకత్వమునం దుదినున్న చశారద్యయము లోపించుటచేత నచటి *వువర్షకమునకు ద్విత్యము సంభవించెనని మావు = మాయుట = ముజికి = మైల (భావా, మావు = రాత్రి, (అధి కర - దీనియందు మూలిన్య మనంగా జీంకటి క్రమ్తును, లేదా దీనియందుం జామున. వ్రవంచనము మానీపోవు ననలా నగపడదు, “విళ్య్తం చాయమ మస్త మృన్గిహీ తమః వైవలమ్‌ో (అనర్భ్యృ రాఘవము), “రాత్రి లై సృతవ్రపంచనము సుషు_స్త్రీవళంబున నీశాలమందు నశించును, అనంగా దైనందిన వ్రళయము దీని యందు జరుగునుల

[బా, కృ, ౧౧ సూ, 'రత్నీంపో మొ, ఇంప్వంతనులు 'కేచిశ్సమ్తుతములు, 1729 (బా, గు, ప, రరం ఫు), “మనసో మిలనం నిద్రా అనుచొవ్వున నిద్రావళంబున ఘటపటాదులకుం బ్రళయము బొత్తిగా న సంభవము గాన రాత్రియంను దెస్పతేవవంచము నళిందు ననట సరికాదు, మేపు అ మేత (భావా, మేపు = పళ్యాద్యాహారను (కర్థా - మేయంబడునది). అడువు = జెబ్బ+, (అణువు రూపాంత రము) (థావ్ఫా, కృంవు = ఇష్టకు = రుచించుట, (భావా), వంవు = వీడ (భావ్యా, వవు = విబృంభణము - అభివృద్ధి, (ఫావా), కానువు=౧, ప్రసవము, ౨, వీ్షణము, (భావ్యా, కావు = ౧, శాయలుకాచుట, ౨.,రతీంచుట. (భావా, శావు=నతథ్సీందు వాండు, (శక్త - శకాచువాండు, చూపవు = వీమణను, (భావా. తలంపు = తలం చుట (భావా, తలంపు = ఇచ్చ, (కర్షార్ధ. తలంవంబడునవ)ి తోంపు = తలంపు నీ తోందు తోంపులనెల్లం దోడ్డోడ డుల్చి నిరాలంబనుందై న యతం డొకండు (అళ్వ, ౧ఆ, ౨౦౨). త్రేంపు = ఉద్తారము = ల్రేనువు (భావా త్రోవు = త్రోయుట, (భావ్ఫా, వూ ఫు = బండి కెళ్లను పూన్చిన పూంవు, వూనిక, (భావా), 'వెనుఫు = పెంచుట, (భావా. పెరుంగు - ప్రేరణ - వెశుచు, పొలుపు = ఒప్పు = పాలుచుట (భావా), ప్రోలు = ప్రోచుట - పోమణను (భావ్యా. మెప్పుుమెద్చుట= న్లాఘ (థావ్రా మోవు = గడ్డిలోనగువాని పెద్దకట్టః (క్షార్థ మోయంబడునది), వలవు = వానన - కోరిక (కక్షార్థం వలవణకునద్సి, వావు = ఉబ్బు = ఉబ్బ్భరించుట, (భావా, బాలవ్యాకరణ ప్రథమ ద్యితీయము ద్రళిములందునైైత మీది నిర్చిందుకముం గానే చూంబడినది, ఇట్టి నిర్బింయకరూపముగాని దీవికి మూలమగు *వాచు థాతువుగాని శబ్దరత్నాశరమున నుడాహరింపంబడ లేదు, “మోము వాచినది? అను రీతి నిది థారాళముగ వ్యవహరింపబడు చున్నది, *వాంచు. వై, అక్కి, వంశరు, టీ....44=+వీము న్తైతముక వాంచినవారి యట్ల గరువంబునం గన్హొనుచుంటి మవ్విభున్‌ (వి. ఫవు౬ఓ ఆ)౨డోందుో” (శర) అనునదినూ త్ర, ముడావారింహం బడియున్నది,

_ “రతీంపు = రతుణము” మున్నగురీతిని భావార్థకములుం దత్సచూదిరూప ములు న్వైతను ఫువర్ణ కాంతములు (ఇంస్యంతనులు) గలవని కేచిన్మతముగా న ధర్వణుందు వచించెను, “క్వచి దించ్వ న్తకాం కేది దూచిలే నహి మే రుచి (30౯-30౯ ] వివ, చూడకుండు, ఉదాః?లారథతీంపు, బోధింపు,. పోమింవు ఆరగింపు మేళగింపు, మెం,

ఇ యోగములుపాాక్‌, =, 4 మిము ధృతరాస్ట్రండు వెం ఫునం బూజిం వెం గావునం 1 జనదింకను, 4 444+(వథా, ౨ ఆ, ౨౭౭), ఈ, ఇన్ముల ధర్మ జుతో 217

17800 “అంజూ మొదలగు ఛాతులకు “లక” వర్ణకమగును, [8౬౪ వి, సంజీ.] జూ దన్గూడంగం గాన్స నాకు ధరణీశ్వోర య జ్ఞమ్థుం**,.4..-(5థా, ౨ ఆ, ౧౩౮ సీంంం00000. ఆమె... వ్రాహణులకుం బ్రియము పాయక 'చేయంగం | గాన్స చూవె పు్యకర్మఫలము (ఆది, ౬ ఆ. ౨౮౬) క, అనఘ యనుళోమ మునం దోం ఫును బ్రతిలోదుమున లయము పొందుటయును, =, 464664 66466 (ఆను, ౪ ఆ, ౧౮౪) నీ తోందు తోంపులనెల్లం దోడ్లో నడం౦చిం.44 24466004 (ఆళ్వ, ౧ ఆ, ౨౦౨ చం,.,4,,4*నీ. నిలువును చార్టు చాలుటయము. నేండు గదాం =, 24. =(ద్రోణ ౨ అ, 3సగ్లగ్సీ, క, తిరముగ జవేల్చులచేదు । షృరతప మున ..,...2.(ఆర, ౧ ఆ, 3౮౬), (వేలుచు హహోమముచేయు. వేల్వంబడుదురు గాన వేల్చ్పులు, సీ, 4. 2.2 ళకటంబు త్రోవును జరణనివాతి (నభా, ౨ఆ ౪౧) ఇక వర్ణకం బంజ్యాదుల కగు, ౧౨ అంజు - అంజిక, అమరు - అమిక, ఆరయు = ఆక బాలవ్యాకరణ య0౫క, అలయు = అలంక, ఆకు = ఆడికు ఓడు - విపరణము. సీడికం ఓీవ్లు = ఓవీకం కను - కానిక, కూడు - కూడిక 3 ఒ౬ విమయము. కోరు = కోరిక, పొందు = ఫొండిక, పోలు - పోలిక, తూను తూంగునకగు - తూనిక, ఇత్యాదు లం జ్యూదులు, సంజీవని, 3౬౬ విమ[-అంబజు ర భృతి భాతులకు భావాద్యుర్ధములందు కి వ్ర తర్ణయ మగును, అపదాది స్వగనిత్యపంధి కలుగగా *“ఆంజు+ళ్తక = అంబిక మున్నగురూవము లేర్చడును, హా, కృ 3 సూ, త ఫు వివరణముచొప్పున *లఇకి వత్యయ పరకత్వమున "కను ధాతువునకు *కానుి ఆచేళను కాంగా “కనుల్తక= శాను+వక=కానికొఅను రూప మేర్చడును, ఇశ్లై ప్రకృతసూ, 'శ్రములోని వివరణను చొవ్పున “ఇకో ప్రత్యయపరకత్యమున “తూంగు” ఛాతువునకు “తూనుోఅను నాదేశము రాంగా తూంగు+ఇకఎతూను4ఇక అ తూనికొఅను రూప మేర్పడును, అంబిశ = భయము, (ధావ్రా, అమరిక = ఒన్పీదము, (భావా) ఆరంయిక = అఆరయుట, (భావ్యా, అలంయిక = ఆలయుట = శ్రమము, (భావా), ఆడిళ = నింద, (థావ్రా ఓకిక = వ్రవావాము (1 త్త " చవపాంచునది ఓపిక =ళకి = ఓీళ్చటం (భావా కానిక = కానుక = ఉపాయనము. (1క్తా, దాతలచే గౌరవముగాం జూడం బకునది. లేవా - గౌరవము పాొందంబడునక), కూడిక = కూడుట, (భావా ోరిక = వాంఛితము, (కర్తా = కోరంబకునద్రి,. పొందిక = చేక (భావా, పోలిక = పోలుట, (ఖావ్యా, తూనిక = తూంచుట, (భావా - చే, (లేదా అధి

కరం దీనియందు సరిగా తూంగను ఇళార్టదు లనుట నీ యంజ్యాదిః నూకృతి గణము" అప్పాదులకు నజి యగు, ౧౩ బాలవ్యాకరణ _అవ్బ్చ - అప్పన, ఉిజ్జ = ఉజ్జ, ఒప్ప = ఒప్పన, గట్ట- వివరణకు. గట్టనం గడ - గడన దట్ట = దట్టన దీవ = దీనన కిలతి విమయము- పాట = పాటను, మన్న = మన్నన వీచు = వీవనం సంజీవని, 3౬౭ విషః...-అప్ప = మున్నగు ఛాతువులపూణని భా వాద్యర్థము లందు *నజీ'అను ప్రత్యయము నిల్చును, "జి" అనునది యిద్వక్శము, కావున “నజ వరమగునపుడు బా, క్రియా, ౨౦ సూత్రము వొవూనం బూర్వస్థితమగు ధాతుష్ర తుదిని ఉ కార మున్నచో నది "అ కారమగును, మఆజియు బౌ, (క్రి, ౮౬ సూత్రము చొమ్బున *నజో ప్రత్యయము *ముత్‌ 'సుజ్ఞగలది గావుక నయ్యది పరమగుచుండగాం బాం క్రి, రూ సూత్ర్రముచొప్పున “వీచు” మున్నగుధాతువుల తుదినున్న సిద్ధ *“చీశారము నకారమగును, ఉదావింానీచుచానజి = వీవ్ర+నజీ = వీవశన = వీవన = విసనకజ్ఞు = వర్థజనము, “అప్పి మున్నగుథాతువుల తుది నుకారముగాని చకార ముగాని 'లేమించేనీ వానియందుం చై కార్యములకు: బ్రస్నక్రి లేదు, *అప్పి మున్నగు థాతుశ్చలు బా, (క్రియాః ఒకి సూత్ర్రమునం బేర్కొనంబడిన “అంగిలాదులలోని వగుటంకేసి వానికి స్వార్థమున “ఇంచు” గాగమమును బా, (క్రి, ౭౯ సూ, చొవ్భూన “శసిగాగమమును వచ్చును, కాన సూరి సూత్ర రచనమును బట్టియు నుదావాడు లనుబట్టియు నట్టి “ఇంచు గాగమ పాటీ గుగాగమములు నజీ చ తర్టాయపరకత్వ మున రావని కాని వచ్చి లోవించునని కాని వ్యాఖ్య చేశళొనవలయిను, “అప్ప” మున్నగునవియు ధాతువులళె యగుటచేత వాన్నివెని *నజీి విధానము నిర్భాధము, ౯ త్‌ “అప్పన - జప్పన - ఉిళ్టేన = గట్టన - గడన - మన్ననిలను ళబ్దములు “అర్బ్పణా”ది ల్యుడంత సంస్కృత శ బ్బభవములగుట చేత వీనిలోని ని అనునది యాచ్చికళ్ళత్స్రత్యయమున ట సరికాదని తోంచుచున్నది దట్టన = దీవన - పాటన- వీవనాది ళబ్దసామ్యుమున సూరిభ్రమించి యిట్టివ్రళృతి ప్రత్యయవిభాగముచేసె ననందగునుం లం అప్పగింత వొ ఖప్పనను 4 *9 464 (నూ, రానీ ఇట్టి సూ, రా, నీఘంటూ దా హృతినిబట్టి యిది సంస్కృతభవమనుట స్పష్టమంశ “అప్పేనజీ ఇ అప్పన ఆ అర్పణము, (ఫావ్రాొలని నూరి యాశళయము, ఉద్చననగడి జ్టైవము, వి, (సం,

782 “నజ నర్జకజ_త్త ఫలముల నరయునడి, [3౬౭ వి, సంజీ,] ఉజ్న నమ్‌), త్యజించుట, విడుచుటో (నూ, రాన్సి, అను $ోళ ముచొప్పున “ స్పననులో శబ్దరు.. సంస్కృతశభవన మనందగును. ళబ్దరత్నాకరమందును, సూ, రా, నిఘంటువునందును “ఉప్పరోఅనెకి “మువర్షక విరహీతరూపనుం చూసం బడలేదు. “ోఉదేన ఉన్పనము = విదువు = ఉజ్బ్బ్రనమ్‌” (వై-ద్సీ అని వైకృత దీవీకలో “ఉచ్చని అనునది వైతము “ఉజృని శబ్దభవముగాం జూవంబడినది, “డష్టేఖనబీ = ఉజ్జన = విడుచుట (భావ్రా” అవి సూరి యాశయము, ఒవ్పనవ “ఒచ్చన = బప్పనముం” (సూ, రా, ని, “ఓప్పనము అ అవ్బనము, వి, అర్పణము (సూ, కా, న్ఫి, ఇట్లు సూ, కా, నిఘంటున్టన చఛ్రామంబడెనెశాని 'ఒళ్చని శబ్దము “అర్పణ” శబ్దభవమని వ్రాయంబడ లేదు, శబ్దరత్నాశరమున '“ఒప్పనము అనునది మాత్ర మె చూహబడెనుగాని “ఒప్పనిఅను న్త్రీసరరూపము చూపంబడ లేమ, కాని “ఉృళ్చన = ఓప్పనము = ఒప్పగించుట = ఆక్బణమ్‌” (వై -డ్రీఅని వైకృతదీవికయందు “ఒప్పనిఆనునది యర్పణ ళబ్దభవరునియు శ్రీసమమావము నై తముగలవనియు చ్రాయంబడెను, “టప్పి+నజీ = జ్బూన = అర్చ్బనము, (భావ్రాోఅని సూరి యాళ యము, గట్టనవ-గగట్టన-వి, (సం, ఘట్టన్సా గట్టిచుటళొ (శూ, శా, ని) “ోగట్టన, వై, వి, గట్టించుట, (గులకపోనీ గట్టనవేనీనాండు” (శ, రు. రెండు కోశములం దును “గట్టనము”అను నఫుంనకలింగ సమరూవమం నూవంబడ లేమ, కగట్టళనబీ = గట్టన = గట్టించుట, (భావ్రా*అని సూరి యాశయను), గడనసాోగడన] = వి (౪ గడించు!, నం ఘటన్సా, సంపాదనను, అఆక్టనము” (సూ, రా, న్సితగడని, వి, (౪ గడించు, సం, గణన్సా ౧, ఎన్నిక - లెక్టో (నూ, కా, ని, “గడనముఅను రూపము కోళశద్యయమునందును లేదు, “గడ+నజీ = గడన = ఆస్టనము, ఎన్నిక (భావ్యాఅని సూరి యాశయను, మన్ననవిలాోమన్నన, వై.వి, ౧ సమానము” (శ ర) “మన్నన = సన్ఫానము = మూాశనమ్‌” (వై, దీ), *మన్ననములఅని యే కోళ మందును లేదు, “మన్న +నజి = మన్నన = సమొనము, (భావృాోఅని నూరి యాశయము, ఇంతవటజకుం జూవంబడిన “అవ్పని మున్నగు ఈ బ్రిములెల్ల సూరి వడిన ఉపానూదికాళయముచొవ్వున నాచ్చిక కృదంతేములుగం జూపంబడినను నివి సంస్కృత శబ్దభ్ధనములనుటయె యుక్తము, ఇంక నిర్చాధములగు నజీ చవ త్య యాంతములు చూపంబడుచున్నవి, దట్టన;-టోదట్టన, వి, (౪-దట్టించు. అద లుఫు = అదలించుటం (సూ, రాం ని, దట్టళనబీ = దట్టన, (ఛొవ్యా. దీవనమి కదీవన = దీవెన వి, (౪ దీవించు ఆశీర్వాదము” (సూ, రా, ని), దీవశనజీ = దీవను. (భావా, పాటవపిపాట+నజ్‌ = పటన = ఆడేరణము -(థాన్సా

(బా, కృ, ౧౪ సూ] “రాబడి మొ, సహజసరళాదివ్రృత్యయము. 17083 వీననక--వీచు+నజి = వీవ్రశైనజీ = వీవ*న = వీవన = కౌళవృంతము = విసనకజ్ఞం (కర్తం గాలిని వీచునది), వయోగములుపాాక విని యతవిం దనవై నిడు కొని యేంగి నియమికిం దగని ఘోరా ర్టి యొన ర్చినవాండ మీకు దండుర్ధండ నని తనుం దెలువ్రచును వారి క్రర్చవనేనెన్‌, (రాఘ, ౧ ఆ. ౨౮, ఆ, వె మనుజ భమ. డిదియ తనకు నవ్పన మంగా నొరులవలని చాధ వొరయపండ దీని6 గాచుచుండు, 44+ 96609669 (ఆపి, ౬ ఆ. ౨౬౯). ఈవదసమున “అప్పన”ొ మనంగా “వన్ను = కరను”, కాంబట్టి కర్థాద్ధక మనందగును, రాజూన కర్పింవ బడున దని వుష్లత్పత్యర్థ మెన్నవలయును, శీ, సంధ్యాభివందనశ్రి ద్ధ యుజ్జవనేయు గీతవాక్య వినోదకేలిదశులు (కాళ, ఈ ఆ, ౮౧) (సూ, కా, ని, నీ, ఒజి గ్సి వెటీకి నీ కొప్పన మిదె యంచు సత్తికి గ్తి ఇయ్యెతి మెక: గళా, 5 ఆ, ౧౧౯ ళం, రు, క అనుజులు దానును ముని శా సనమున నవ్వేది యొక్కి, సమధిక వీళ్టం బున నొచ్ప్చె ఛావాణుల దీ! వన లెనగలో ధర్మసుకుండు వాసవలీలన్‌, (ఆ, 8 ఆ, ౧౨౩) సీ, ధ్యజము వాహనము దీవనయు నాదిగం చెక్కురూవులై గపడుం డారూఢిం గొల్వ 46ళాా౮ఆ) శారు, - బడి యేల్య్వాదుల కగు, ౧౮, చాలవ్యాశరణ వివృతి వలుబడి - కట్టుఎడి - కనుబడి - కొనుబకి - గిట్టుబడి = 3ఐరా విషయము, బెల్లుబడి - చేరుబడి = తగులంబకి = తీజుబకి - పెట్టు బడి = పోబడి - యమ్రైక్కుబడి = వచ్చుబడి = సాగుబడి, సంజీవని, 3౬౮ నిషఃంావీలం వ్ర భృతిథాతువులకు భావాద్యగ్ధములందు “బడి చ త్టయం బగును, పోచ్చథాకు వు వర్షము బడిప్ర తస్ట్రయపరకత్యమున నిత్య ముగా లోపించును ఉచాపాపోవు * బడి = పోబకడి, సూరి లెలువకున్నను వీల్వాములు వైత మూకృతిగణమె. ఇంతయేల ? కృత్స్రకరణమునందలి గణము లెల్ల నాకృతిగణములె యనందగును, కావున “రాబడి - దే. వి - నద్చుబడి, ఆయనము” (శ ర) మొదలగు చోటులందును “ఎడి ప్రత్యయ మగునని యెజుంగునది. వలుబడి. = వీలుట, (వలు = పరిపాలించు (ఏల్చడి, రూ. (భావా, కట్టుబడివి-గకట్టుబడి, వి, (౪ కట్ట) నేవచేయుటకయిం. భృత్యులు మున్నగు వారికి థాక్యశముగా నిచ్చు మాన్యదుం. 4424426 భూమిమిోందం జెల్సింపందగిన యొకవిధమైన పన్ను, (శోత్రియము), ఇది వాడుకలోని యర్థముల (సూ, రా, ని, శట్టుచబడి జు కట్టులడి, (కట్టు = ఇచ్చు = వెల్లించు), (కర్తా శట్టంబడున ఠనంగా?

1/31 “బడి ప్రత్యయమునకు భారతప్ర యోగను చూపట్ట లేదు, [3౬ వి, సంజీ) జెల్లి పంబడునది), “కనుబడి, 'దే.వి, ఉత్చ త్త (శ, రు కనుబడి, (భావా, (కను = పొందు) “కనుబడి, వి (౪ కను, ౧ రాబడి, నీ ఒకచాయం గరణకుల్‌ సకల 'జేశంబుల కనుబడి కవిలెలు వినికి నేయ (భోజసుకా, ౧ ఆ, ౧౦౪)పో(నూ, శా, ని= (కర్తా, రాజులచేం గనంబడున దనంగాం బొందంబడునఏ)ి. కొనుబడి = కొనుట (శొను=వెలకుందీయ్యు, (భావా). “గిట్టుబడి, వి, (ట్టు +బద్సి, అమృకమునందలి లాభము, (కంర (నూ, రాని, నూ, రా నిఘంటువున శబ్దరత్నాకరము నందలి దనుచు నిట్టియర్థమం (వ్రాయంబడెనుగాని యింది థాత్వర్థిమునకు సరిపడ లేదు, “గట్టు, అ, క్రి చాలు, ఉదాఫాకూలి గిట్టినచో ఈవనిచేయాను, గిట్టనిచో మానుకోనుము, ౨ అనుకూలమగు = ఇష్టకుగు - సరిపడు, ఉదా: ఆనీచ్ళు నాకుం గెట్టలేదు, 44,22... (సూ, రా ని, కావున “అనుకూల్యిమూఅని యర్థము చేయనగును, (భావార్థకము. చెల్లుబడి = అధికారముబెల్లుట - అధికారము సాగుట, (భెల్లు = అధికారముసాగు = మూటచెల్లు, మాటచెల్లుబడి యగుట. (థావా) చేరుబడి = చేపను = సమిాపరు, (చేరు = సమిాపించు, థాత్వర్థమ్సు= (గర్త్యర్థవముం సవిాపించున దని వులిత్సల్తే కర్ధము,) “తగులుబడి=వి, (౪ తగులు) వ్యయము - వెచ్చము, (శ, ర ట్రై, తగులుపాటుూ” (సూ, రా, ని, (భావా)ః తీటుబడి = తీలటుపాటు - అవకాశము, (శ్రీలు, అ, ్రీ అవకాశము గలుగు = వీలువడు) (భావ్యాా, పెట్టుబడిలో పెట్టుబడి = చేనికేని వెచ్చమునక్తై 'మొదటం బెట్టిన ధనము” (శ, ర (పెట్టు = ఇచ్చు), పవెట్టుళబడి = వెట్టుబడి, (కక్తార్థకము, వీదేని వ్యాపారమున ముందుగా, బెట్టంబకుసద్ధి, పోబడి = పోచ్చట (భావ్యా, పోవుథాతు వు లోపము, మ్రొక్కుబడి = 'మ్రైొక్కుకొనుట = దేవతా ప్రార్థన (అధికరణార్థకము, దీనియందు ధనాదికముతో మైొక్కుదురు), “వచ్చుబడి. బే. వి. ధనాగమనము = ఆయతి (శర (కర్త, ఇతరులనుండి వచ్చునది రాబడి, రూ) “సాగుబడి దే, వి, మైరువెట్టుట, కృషి. ...4.44. (క రృ, సాగు బడ్తి = సాగుబడి, (సాగు, దే, అ, ,క్రి..442...యత్నించు , ర), (అధికర - దీని యందు యత్నింతురు), ఈవ్రత్యయమునకు భారత్మప్ర మొోూగము లభింవ లేదు భాలవ్యాశరణ వివృతి గడ్డ చేర్వాదుల కగు, ౧౫ కిజగి వివయము చేరుగడ - తిరుగడ - తీలుగడ - లేలుగడ - శ్రేగడం మనుగడ = విడుగడ = వీడుగడ,

సంజీవని, 3౬౯ా విషహాచేరు వ్రళ్ళతిథాతువులకు ఇా వాద్యర్థంబులందు

(గడీ ప్రత్యయం లను, తిరుగు, మున్నగుధాతువ్రలకు 'గడిప్రతర్థయ పరకత్వ

(బా, కృ, ౧౫ సూ.) కనడ _ బ్హక్షిల్‌ వతస్థయములు, 1905 మున దుదినున్న గీ మున్నగువానికి బా, కృ, ౨ నూత్రరుచే లోవము కల్లుకు, ఉదాసహాతిరును+గడ్‌ = తిరుగడ,

చేక+గడ = చేరుగడ = సవిావము, (క శ్తష్థ - సమికించునది -చేక ఇ సమిావించ్యు, చేకుగడ = శరణము = దిక్కు, (కర్తా ఆర్జులచే: బొందంబకును, చేద=పూందు, తిదశకడ:ోతిపగడం, ద్గి, విం (తిపళుగడ) మజ పెట్టిననొట్టములో (శర) (శశ్త - మజిచేశం దిససువపకు, తీఅుళడ:-- తీలుళడ దేవి ౧, ముగియిక,...4240= ౨ తీఆికి (గొ, రు, (భావా. తీఆు - వశింము = ముగియు, అవకాశనుగు ) లేలుగడం_ోలేబుగడ చే. వి, ౧, ముగియిక, ౨. అెలివిడో (శా రు, (భావా, లేటు = ముగియు - లేటకడు), ల్రేగడ:_ ఈళబ్ద కోక ద్యయమునందును జూపంబక లేదు. శ్రేగడ = శ్రేనువు - ఉన్సారము, (భావా, త్రేలయు = ఉద్దారించు) (ఇందు “దిలోవను చిందుళోపకు నయెరిను) చునుగడ:- “దనుగడ దే. ని, జీవనము, ౨ జీవనోపాయముూ (శ, రు (భాచా, మనుట జీవించు-జీవించుట) (శరణ్యా దీనిచేత జీవిండురు), విడుగడ=సీకుగడ: _-“విడుగడం బే, వి, విడువు - విడుదల... (శ, రు (వీడుగడ శబ్దరత్నాశరమునం జూవండ లేదు (భావార్థ

వ్ర యోగములు:.=క, వారలక యేల'మాధవ _ కౌరవులకు మజీయు నీ జగంబుల శెల్లం జేకగడ నీవ, = .(ఉదోల 3 ఆ, ౨౦౮) * తీజబుగడం., నేడు సంగ్రా నమునకుం దీఆు*డి యగులాకని. (భీవ్య, ౨ ఆం” (శ, ర) క పనులయెడ మేలు గాంచిన మనుగడ యగ్గలమనుచేనీ మన్నింఫురు, (భార ఆశ్ర, ౧ ఈ ఛం ర, జకకానుముతంబున నా బలారికిన్‌ విడుగడ చేని” (నిర్వ, ౭ ఆ, క, ర),

చాలవ్యాకరణము4- ఖ్రకీ కో ర్వాదులకగు, ౧౬ 920 విమయము. కోరికి - ఫూనికి - పోలికి - మనికి - వినికి- చూడకు భూచున కగు = దూడికి

సంజీవని, 820 విమవకోరు మున్నగుథాకువులకు భావాద్యర్థంబులందు క్ష వప్రత్గయంబగను, ఇకి వ్ర తర్టయపరకత్వమున “దూచుథాతువునకు చూడు అను నాదేశమగపనని సూరిగాలే వివరించిరి. ఈశృదంతగణనుం లాకృతిగణములు గాన “టివికి = కానిక మున్నగువానిని నెన్నునది. నీ, ఉశ్సంగతలమున నుగ్రిపో రగం బున్నట్లు నీవ్ర మూయొద్ద నునికి (సభా, ౨ ఆ. ౧౮౮) చం.4464+మవో ఫురుషులకన్న శాన్కి యనపోహము (నన్ని, కు, ౬ ఆ. ౮౨౧) (గాన్కి=ఐచూవు), కోరు+9కి = కోరికి = ఇచ్చ (భావా, కోరు = ఇచ్చించు) కర్టోిక్రి దే విం

1706 చచ్చు! మొ. చ్చు'లోవించుటచే సాద్యతరడీర్థమయ్య. [3౭౧ వి, సంజే,] ఇచ్చ, చం... .0...9 లేటు కో ర్కికిం గతమేమి పాండవుల కాల్చి” (భారం చాల. ౧ఆ శ రుఫూనికి = వూరిక, వూసు + ఇకి = వూరికి (థావా్రా పోలిక: పోలు9కి ౨ పోలీకి = పోలిక = సార్యురు, పోలు = సరిపోలు, (భావా “క, వెళ టొంపి లోవలను బృం గివభేరువు నెగ్తు పోలి$ిని శలుర్గండ 'మ్లైనం దన భుజబలనుఃనం గల గని యట్లుగ నిలివె శౌరస్థ్రగర్వము మెజయన్‌” భల, ౧ ఆ. శ, రు, మనుళళ్తకి = మనికి = జీవించుట (థావా, మను = జీరంచు) మనికి = వాసస్థానము, (అధికరణా - దీశియందు మశుదురని వ్యుత్పత్తి, విను లికి = వినికి = విుట (భావా) చూదు*?పకి = చూకు,నకి = చూకికి = చూఫు (భావా “చూడికి - వై - వి, చూవు - వీషమణముూ (శ, రు చూచుధాకువు ళ్‌స్తూచ్ర వైళున్యే” (శొబ్బస్తోము) అను సంస్కృత ఛాతువ్రనుండి యేక్చ్పజెనని శబ్ద రత్నాకరాళయము, గోచూచు = కను = సూచ్‌” (వైర, ఈయూ డ్య్కూల తెజం గడ పొందు బెలిపెడు౯ల గంటిరె.........(వికా, ౨ ఆ, ౨౦౦), వుకర్ణ కంబు మర్య్వాదుల కగు, ౧౭, బాలవ్యాకరణ వివృతి నును - మునుష్పు, ళొచు = కాన్ట, కొలుచుంొలువు, 97౧ విషయము చచ్చు - చావు, తడయు = తడవు, నిలంచు = నిలువు, నొచ్చు - నోవు, పూచు - పూవు వ్రన్చు- పువ్వు సంజీవని, 32౧ విమ;_మను మొదలగు ధాతువులకు భా వాద్యర్థములందు “వి వ్రశ్యయంబగును, శాచు - కొలుచు మున్నగుధాకువుల తుది *చువర్థ్యము వువ్రత్యయ పరకత్వమున బా. కృ, ౨ సూత్రముచొవ్వున లోవీంచుకు, ఉదా: కాచు+వు = కావు కొలుచువు = కొలువు నిలుచు+వు = నిలువు వూచు+న్చ= వూవు మొ ఇన్లై “తడయు+వు = తడవ్లి అనుచో బా,కృ, ౨సూ త్రము చేతనే 'యుివర్గమును లోసించెను, *చచ్చు+వు = చావు, నొచ్చు+వు = నోవ్ల అను స్టలములందు 'చ్చు అనెడి ద్విత్వఘటిత చువర్శము లోవించుటచే: బూర్వాా తర గౌరవమునకు భంగము లేకుండం బూర్యాచ్చునకు ద్‌ ముక ల్లైను, “పు ద్చు+వు= వ్రున్వోఅనుచో. ద్విత్యఘటిత “చువక్షము లోవించుటచే డ్విశ్వభఘటిత వుప్తత్య యము నిల్చెనుం కృదంతగణ ము లాకృతినణరుంలు గాన “ుట్టుని మున్నగువాని "నెన్నునది, క = 2 == = య త్రియకులంబునందిం కీటటంబు ట్టువు శాపండెడు... (ఆక ౧, ౨౮౦౪) (ఫుట్టు థాం _ మనుగవు = మనువు = జీవనద్సు మగనివరించుట, (భావా. మకు (ధ్రా= జీవించు). ఏంగీ,,..4...దుఖ మునకొ సుఖమునళొ నరులమనువు చెప్పను

(టాం కృత్‌ * గిరాసూషి '"అి వర్షకంబు గీ జ్యాదులకగును, 1787 (మాక్కం, ౫ ఆ, శ, రు కాచుూావు = కావు, కానుకి వి, ౧.౨444466609 (ట) 4444 =+వీల్లలకు రశ్షూర్ధము పెట్టు తిలకము (సూ, రా, ని) (కర్తర్థకము, దృష్టి దోహాడికమునుండి కాదునది. కాచు = (ధ్యా రమించు ) కొలుచు+వు = కొలువు = నేవ - ఫెలుచుట (భావా, చచ్చుస్ర = చాను = మరణను (థావ్యా, తడయుశ్యు = తడన్ఫు = జాగు (భావ్రా, తడయు = ఆలస్యముచేయు కస్ట 4646666 శ్రౌఫ్ర మనన్‌ రాదె యింకం దడవేమిటికిన్‌, (ఫారం ఉదోస్ట, ఈ ఆ, ౧౯౫, నిలుచు+వు = నిలున్ర = నిలుచుట, (థావా) సీశావివేకమున నానం డింవం గనిన యంగన యొట్లు నిలువున ఆూలకుండు, (విరా ౨౪ 3౩3౫) నొచ్చు+వు ఐనోవు = నొవ్వు=నొప్పి = వేవన = బాధ, క కౌరవపొండవులం దె వ్యారలకుం జూవు నోవు వచ్చిన. 4442 4=(ఉవోర్థ, 9 ఆ, శ, ర, క చాన్చను నోవును మన యూ ఛావళి!౯ గెలుళు నుబ్బు, 44 *=44+(భీవ్యః ౨ ఆఅ, ౧౯౬౯), వూదు+వ్రు = పూవు = వువ్వి = వుష్పకు, (కర్తా, వృమాదులచేం బూయయండును,) వ్రచ్చుశవు= ప్రుశ్వు = పురుగు = కీటకము, (కరణార్థకము, దీనిచేతం బ్రు,చ్చును = దీనిచే బువ్చి పట్టును కళ్ళి తొడకవు, మొ, ఆ, వె తొడక వలయునట్టి తోడరువు గావించి కొనిరి, =. ==, *-(శల్య, ౧ ఆ, 3ర6ణ తొడరు (థా = యత్నించు,

ఆవన్షకంబు గీత్వాదుల కగు, ౧౮ బాలవ్యాకరణ నివృతి గీజ - ఊండ - ఎండ = కాయ = చదియ = తునియం 38౨ విషయము పరియ ౨ పాయ - వీకుచ - మూట = ముడియ = వవర - వ్ర యన్థ్ర సంజీవని, 32౨ విప: బాల వార్టకరణ వ్రథమ ద్వితీ యముద్రణము లందు సయితము గీత్యాదులకనిమె పాఠము వెలయుదున్నది, శకట మన్య హాల్లుతో సంయం_క్తముగువపుడు లపుేఫను కావలయును, (మూ, ౫ూ 11 విషు (వైంపాం ర౨౧-౪౨౨ విషు కాని 'గీలుఅను నాచ్చికళబ్బమును సంస్కృతముగా ననుక రించునపుడు యణాచేశరూప సంసృతసంధిలో వాలంపర సంయు_క్షదయ్యెను గాన శటకము నిల్బుటయె యు_క్షమని సూరి తలంచియుండును, ఇళ్లు యుత్తర నూూత్రములందును “మాత్యాదులనియు, ఆత్య్వాదులనియు” సూరి వ్రయో గించెను, సా గీలు ప్రభృతిధాతువులకు భావాద్యగ్థములందు “త వ్రత్యయమగునుః గిలుుఅ = గీజు = గీత = రేఖ (థానా, గీటు = గోళ్ళు మున్నగు వానితో గీయు.,) ఊదు+అ = ఉంద = ఉబ్బుటు, (భావా ఉందు (థా) = ఉబ్బు, 218

788 గలు ప్రిళ్ళతుల “అ” వర్షకోడావాతులు, [383, వి, సంజీ.] చెకబుపు, ఎండు,అ ౨ ఎండ = ఆకవము, (నక్త = ఎండించఛచునది, ఎండు = నిర్భ్ర్వవమగు, అంతర్భావిత వ్రేరణార్థము - ఎండించు). ఆ-వె. వచ్చి ెండకన్ను వానకన్నును నెటుం గని ఫురంధు లెల్ల, *. = అక్కురు వృగ్థం దాడ్‌ (ఆశ్ర ౧,ఆ ౧౪౩ వు, కాయ+అ = కాయ = ళలాటువు, (శాయు, థా) (కర్తాంచెట్టుచేం గాయంబడినది “కళా, శాయం బొచ్చి రసాఒలముల్‌.,.... *+(ద్యాత్రింశికు 2 ఆ. ౧౨). చదియు+అ = చదియ = నలంగుడు, (భావా, (చదియు - (థా = నలంగు ) నీ, పదఘట్టకంబులం జఏీసీ తాలు నుఅుము గాయం. 04 *42,(ఆది, ౬ ఆ ౧౬౦), తునియు+9 = తునియ = ముక్క = ఖండము, (గ త్త, - కునినీనద్సి, “తునియు = తునుంగు, ఆ. క్రి, ౧, భిర్నమగు - ెగు - ఖండితమగు = విజుగు” (సూ, రా, ని, తే.గీ దివిజయపతి నీకురిచ్చిన తీ వ్రశ్నక్రి చేతం గవ్వడి పడునని భూకువేని వాసుచేన్చనిచే నది వ్రయ్య లయు్య్యం దుని యలయుర్టను బొడి యయు్యం దొరంగు ధరణి (ఉద్యో, ౨ ఆ, ౨౭౨) పరియు4అ = పరియ = బీంటం ట్రద్ద' (భావా), “ోపరియు -అ- క్రి,...4444= 9 మూందిభాగము సారహీనమై చెక్టలువానీ రాలు, *466066 ద్వి, మురిశీనశ కులు ముద్దరంబులును బిసీన పరిఘలు6 బట్టిసంబులును (భాస్క - యుద్ధ” (శః, రు, పాయల = పాయ = "చీలిక - నదిలోనుండి చీలిపాజినది (కర్త - జకవస్తువ్చనుండి చీలి దానిని బాయున దనంగా విడుచునద్సి, విడుచు+9 = పవీకుచ = అన్నములోనగు వానిముద్ద (కర్షాం వీడువంబడినది, విడుచు = విందు - అజచేతితో నదుము) మిటు4,అ = మీట = వీరము మున్నగువానిలోని కీల, (ఈ శ్ర - మీటునది = చిమ్ణునద్సి, ముడియు, అ = ముడియ = మూట, (కర్తా - ముడువంబడినది). (ముడియు - ముడిపడు, శబ్దరత్నాకరమున ముడుచుధాకువు చూపుబడినది, *ముడును = చేస క ముడి వేయూులఅని వ్రాయంబడెను), వదరు+ఆ = వదర = వదరుంబోరు = వ్రేలరి, (కర్త = వదరువాండు, వదరు (థా) = ప్రేలంం చ్రయు్య్యు+అ = ప్రయ్య= న్లో హ్‌ = ఖందను, (ర్త - వ్ర య్యష్టవది. వ్రయ్యు (ధ్యా = బ్రద్జలగు, 'వృయ్యులయ్యును.” (ఉదో్యో, ౨ ఆ, ౨౭౨ పు) అక వర్ష్మశంబు మాత్వాదుల కగు, ౧౯,

బాలవ్యాకరణ మాలు - మాఆకము, అమ్ము ఎ అవ్మకము, అంఫు =

వివరణము, అంపకము, పంచు - పంఫు - వంవకము, నండు

క29 విమయిము, డకారంబు టకారంబగు - వంటకను, తోను -

త్రోనుకము, అద్దు అ అద్దక ముం

(బా. కృత్‌, ౧౯ సూ]. 'అకి వర్గశంబు మాత్యాదులకగును, 1789

సంజీవని, 988 విష: వైసూత్రవు వివరణమున వ్రాయంఖకినరీతినె “మాత్యాదూోలనుచోటి శకటస్థితి సాధువగుచున్నది. మాటు మున్నగుధాతు వులకు ఛావాద్ధుర్థములందు "అక వత్య్యయమగును, "వంచు - వంపు = సంవకనుి అనుటచే. అకి చ త్య్యయపరకత్యమున “వంచుిధాతు చకారము సపకార మగునని సూరియాశయమును వర్ష్మింవనగును, “వండు+అకము = వంటు+అకము "= వంట

న

కము”అని యిట్లుగ *అకిప్రత్యయపరకత్యమున వంకుథాతు డశారము టకార మగునని సూరియె విశదముగ వివరించెను, “*త్రోము - త్రోమకము”అని బాల వార్రకరణ ప్రథమ ద్వితీయము ద్రఇములందును. ేఫసంయు క్ష తకారమే పడి యున్నది, శబ్దరత్నాకరమున "తోము - తోమకమూుఅను లేఫసరరొకాగ రహిత శబ్ధములుమూ త్ర మె యుదాహరింపండినవి, ఇది చూచి శావలయు బా,గు ప్ర వ్యాఖాిత “మాలంబునం ల్రావది ముద్రణవ్ర, మాదమూలకంబు” బాగు వ్ర ౪౫ ఫుట్సఆని వ్రానెను, సూ, రా, నిఘంటువ్రన “తోము = తోము, న ర! అట స క్రి. ముటికిపోవునట్లు రుద్ద+అనుచు రేఫసంయు_క తశారఘటితరూవము నైతము చూవంబడెను కాని యందులకుం ఛమాణముగాః జూవంబడీన యి క్రిందివ్ర యోగ దట్టిశేఫసం రొరాగమును నిర్ణయింహం జాలియుండ లేదు, ' నీ, చం ర బింబము శాంతి సవించి యాలేను మోమును నునువుగాందోమి రొక్కొ | (భోజరా, 8 ఆ, ౨౨౪ వ) (ది, ని, పా, తోమి రొప్కాముద్రి) ” (సూ శా, ని, “తోనుఅనుదాని తకారను విక్రమస్థానగతమై కన్పట్టుచున్నది, “ఉ, తోయను (సూ, రా, ని, 'తోము' ఛాతువ్రకొద్ధ, ఈఆకివ్రత్యయాంతము లెల్ల నపుంసక లింగ సమములగును గాన నివి *ముూ వ్రత్మయాంతములగుచు ఛ్రయు_క్షము లగును, ఉదా:..-- బూజకము - అమ్థకము, "మె,

మాబు*+అక = మాటుకను = వమూలుపవు జ వినినమయనుుం (థఛావాా ఆంఫవుట = వ్రేమణము (భావ్యా, (పోవ్రథాతు వ్రేరణరూపను “అంప, పంచు+ ఆక = సంపు?ఆక = పంపక్‌ము = విభజించుట (భావా. పంచు (ధా) = నిభజించు) పోవుథాతు వ్రేరణరూపమగు. *వంపుథాతువు ఫైని 'అకి వ్రత్యయమను నిల్చి నపుడును. *వంపళకము అని యేర్పడును, అట్టియడల '*వంపకము అనంగ్రా 'వంపుటిఅని యర్థము, కావుననె సూరి వంచు = వంపు అను ెండుధాతుస్రల నుండియు. *పంభకము" అనునది యేర్పడుసని వ్రానిను, పంచుధాతువులోని *చుి

కేధఉ0 ఆజ్యాదులకు *డూ వర్మకంబగును, _ [3౭౮, వి, సంజీ,] అనునది ఆకి వ్రశ్యయపరళత్వమున కప్ప అనునదిగా మాలజునని యెజుంగునది, వండు+అక = వంట+ఆక = వంటకము = అన్నము - నండినవదార్దము, (క ర్రా-వండం బడునది,) శ్రోము!అక = త్రోమకను = తోముట = నూలిన్యమం పోవునట్లు రుద్దుట, (భావా - ళబ్దరత్నాకరమున రేఫనంరొకాగ మంగీకరింపంబడ లేదు), కగ్రోన్సుకనుం - బే- వి, తోముట, వ, 'పిడుక గొజువంపుం దోమకంబునం బుట పుటవై (ఆము, ౪ ఆ” (శ ర), అద్దు+అక = అద్దకము = వశ్ర్రమునకు వేయు రంగు (కర్తా = వస్త్రమందు “అద్దంుడినది-అద్ధు = (ధ్యా రంగు నంటించు = రంగు వేయు) ప్రయోగముల! ఫక్‌, 42040400 కోరినవంటశకములు నా నేరిమిం దగ నెజసి కొలుతు సిళ్చ్ళలభ కిన్‌ (విరా, ౧ ఆ ౨౧౯) (ఉవ్వ్యోం 9 ఆ, ౨౩౦, చోణం ౨౨ అ, శ౦ట౬)ః డువర్మకం వాజ్వాదుల కణ నగు నవుడు వశారంబు చయల కగు, ౨౦

• ఎక్కు - ఎప్కడు. ర్రన్ము - క్రున్గుడు, చోపు - వివరణను తోవుడు, దంచు - దంపుడు - దాంచు = దాంపుడుం 92౪ విషయము. దిగు - దిగుడు, దోంచు - దోంపుకడు, పెంచు = పెంపుడు = వేపుకు, "అ ఇ ్రోకుడు, మూయ -*- మాపవుడు, రాచు - రావుడుం ఇతా్ర్రదులు, సంజీవని, 8౭26 విమ;ఎాఆలు మొదలగుధాతువులకు భా వాద్యర్థములందు ద్యుప్తత్యయ మగును, అట్లది యగునపుడు థాతువు తుదినున్న *చ-యయిలకు “పిళారాచేళమగును, ఉదావాాలో)చుశడు = తోవు+డు = తోపుడు, తోచు ఛాతువర్యాయము తోయు థాతువు కలదు, దానివ్తై *ఢువ్రత్యయమం నిల్చినను 'యికాధరునకు 'విశార మాదేళశము కాంగా. 'తో్రవుకు అనియే రూప మేర్ప దును, కఇనశ్లై దంచు - దాంచు = దోంచు = పెంచు - కాచుధాతువుల చశార మునకును మూయుధాతు యకారమునరును *డుి వశ్యయపరకత్వనున ీవికారా 'జేళము.రా£గా “దంపుడు - దాంవుడు * దోంపుకు = వెంపుడు = రాఫుడు = మాఫుడులను రూపము లేర్పడును,

(బా, కృత్‌. ౨౦ సూ ఆడాదుల 'డి వర్గ్శళోదాహృతులు. 1

“వెంచు - వెభుడు - వ్రేవుకుి అని సూరి యు వాహరించుటచే ళ్‌ప్రే (పడు'అమనది చు * పెంచూిధాతు జనస్థమె మని గుప్తా వశాశికలో నీ క్రింది ర్తితిని ద్రాయంబడెను, “*వెంచు - వెంపుడు = వ్రేవుడు = వెంచుధాతున్టకశే డువర్షకంబు పరంబగపనవుకు * వ్రేయ” ఆదేశంచై ప్రకృశనూ త్రమ్ముననే చకా రంబునకుం బకారంబగు, కర్త్రర్థక ప్రత్యయము - పెంచువాండు = వర్టిల్లం జేయు

ఆథి ఆ థం వాండు - అధికండని ఫలి కారము” (వాగు, వ రరజ పుట), వ్రేంవుకు ళబ్ద మునకు మూలమనందగు ధాతువు 'లేపండుటచే నిట్లు వ్రామవలనెను,. వెంచు ధాతువు పెళంగు ధాతు ప్రేరణార్థకము, వ్రేంపుడుకబ్టమున కధికండ రి కోళములో నర్థము వ్రాయంబడెరు,. ఆత్యాదులను చోటి శకటస్థితిని బాం కృ, ౧౮ న్యూత్రవు వాష్ట్రఖ్వ యందువలెనె సమగించుకొనవ లెక, థు

ఆజుాడు = ఆబుడు = ఆలుట = నిస్ట్రవదుగుట, (భావా, 'ఆటుడు శబ్దము, కోళములలోం జూవ.బడ లేమ) అమ్ముడు = అమ్ముడు = అమ్ముట న అమ్థకము, (భావా అల్లు+డు = అల్లుకు = అల్లుళొనుట = లఅన్లీక (భావా) ఇది నిర్బిందకమగుటచే “*అల్లు+వాండు = అల్లు డూ” ఆనుదానికంయె భిన్నమెనది, “అల్లుకు, వి, (4అల్లు) ౧ అల్లిక (శారు ౨ ఉపఘ్నము = పాప (చిని = చిన్నయసూరి నిఘంటువ్ర౫” (నూ, కా, ని ఈ వ్రాతనుబట్టి సూరి యిచటి “అల్లుడుళబ్ధమునకుం ప్రాకుఅను నగ్ధమునే యుభ్ధేశించి ముండు ననందగును, కాన నట్టియర్థమున నీ "డు వ్రత్య్భయ మధికరణాస్థళ మనందగును, లతాదికము దీనియం దల్లుకొనునని వ్యుత్సత్త్యర్థము నెన్ననగును,. ఎక్కుశడు = ఎప్కుడు = ఎక్కుట “ఉ ఎక్కడివారొకో గరుండు డెక్కుడుగాం గలవారు, (ఉ.వారి, ౪ ఆ, 32వ (శ ర క్ర్రుమ్ముశౌడు = “త్రుమ్ముడు దే, వి, (కొమ్ముల) పొడువు” (శ రు, (భావా చోవు+డు = *చోవుడు, వై, వి, శలంత గీ, కలయంజోవుడు వెట్టింపం గరియుం గిరియు *8696+= * మెందలగు మెశములు కలశ దొలంణకం 'బేవనరి, 4490090666 66 (ఊ'రా ౨ ఆఅ (శ, రు (థావార్థకము), శ్రాక్కులడు = “తొక్కుడు, బే, వి, ౧ ఆపద, (ఈరు (భావా, తోముాడు ' తోపుడు, జే, వి ౧ తోపు, 4646646 62 *4 గం రు నా! (భౌావ్యా, దంచు+డు = దంబ్చుడు, చే వి దంచుట = దంపి (శరు (భావ్యా, దాంచు+డు ఆ అద్రాంబ్టుడు, చే, వి దొంచుట = గోవనము” (శర) (భావా, దిగు+డు = “ద్రిగ్తుదు,. చే, వి, ఆనతము = పల్లమైనదిం:24444244 (రు (1ర్త్యం దిగి

(ఈ, రు (భావా, వెంచు+డు = ో*వెంవుకు, బే, విణ - పెంపండినది. (వెం పుడు చిలుక” (శర) (కర్తా = వెపబడినద్రి.. వెంచు+డు = ళ్‌ప్రే (వుడొ, చే, విణ - అధికండు, క, సన్నఫువారల నధిపతి మన్నించినం చే 6పుడైన మంత్రికి బ్రదు శే । మున్నది ! మునుమున్న యతంకు సన్నకు3 న్నచటు వాని చనకున్నం జెడున్‌ (వంచ, నారా౧అఆో (శరు (శర్రస్థకము = జకులనుబెంచువాండని క్‌ వ్యుత్చ_త్త్యర్థము నెన్నునది) ప్రాతుశడు = “ోప్రాకుడు. దే, వి, ౧ ప్రాతుట్స ౨ పాంచి” (శ. రు (భావ్రా మాయు+ = “వమావుడు, దే, వి, మెల - కుజుచ, మాఫుడు వుట్టంబు, (భార, విరా, ౧ ఆ (శ,ర, (భావా, రాచు+డు= “*రాఫుడు. బే, వి, రాచుటి (శ, రు. (భావం బాలవ్యాకరణ కు ఉవర్ష్మశం బడు క్వాదుల కగు, ౨౫,

సంజీవని, 3౭౫ వీమవిజఅడుకు నున్నగుధాతువులకు భా వాద్యర్థంబు లందు “ఉ' ప్రత్యయం బగును, అడుకుఉ = అడుకు = దొంతి. (కర్తా - దొంతిగ నిల్పంబడినది), అడుకులు) వడ్లు శానంబోనీ వేచి కొట్టినవి, ఈ మర్రమందు నిత్య బవుువచనాంతము, కం, ఆడుకులు దిన్న టగునేంం, 699 = 66 =6(('ద్రోణం రే ఆ (బా, గు, వ్ర, రళజ-కళర౭ పుట అని గుప్తార్ధప్కశాశికలో వ్రామంబడెక్సు, దీనినే వేటికావ్యాఖ్యాత “అటుపలను వ్యావహారికపదనుు నర్ధ్థమున నీథధాకురూవము ని క్యబహాుునచనాంతముగ, జూవక్సైడో (బా, సా, వే ౫౦౫ వుట, అనివ్రానెను, కాని చిపిీటముల'నెడి యాయర్ధ్థము ఛాత్యర్థమును సంబంధించి యుండ లేదు కావున నీయర్టము సూరిదే నుభ్రే[ంపంబడి యుండ దసనగును, “అడుకు - దేంస- క్రి, దొంతిగనికు, వి, ౧ దొంతి, ౨, బ, వద్లునానంబోని వే చి కొట్టిరరి, చిపిటములు, క, అడుకులుదిన్న ట్లగునే...(భార ద్రోణ, ౮ అ (శ, రు, “అడు -స, క్రి, (- అడుకు - త - అడుక్కు). దొంతిగానిడు, వి, (శ- అడకు దొంతి. (శం రుల “ఆడుకులు = అటుకులు, వి, బ, చినీటనుంలు, పవృథుకములు, (నానంబోనీ వేంచి (నూ రా, ని, అంటుడ = అంటు = అంటుఎ = స్పగ్శరుం, (థఫావ్రా, అంటు = (చూమిడి అంటు, (కర్త అ మ తొక చెట్టళొమ నంటిొన్నది. మైల = ఆశెచను- (అపాడానా రకము = అంటుఓవల్ల6 గల్లీనద్సి, ఒప్పు+ఉ = ఒప్పు=ఒప్పిదము, (థావ్యా, ఒలుగు*ఉ = పటుగు = ఓజగుట (ఫావ్యా, “మూలములో నుకార

(బా, కృత్‌, ౨౨ సూ, "వడ" మున్నగు కృత్చ్రత్యయములు, 1740 మధ్యము పామాదిశము” (బాగు వ, 66౭ ఫు) అని వా, గు, ప్ర, వ్యాఖ్య యందు చ్రాయంబడెను, ఖాసా, పే వ్యాఖ్యయు నద్బానినె వ్రానెను శర, సూ, రా, నిఘంటున్రలు రెడిటియందును *జజ౫' అను *అి కారమధ్య( మె మాప బడెను, కాని యొక్కవ్రయోగమెనను అకారముకు నిల్చు యతిస్థానవ్ర యో గము దూపంబడలేమ ఒప గుడి = ఒపంగ = ఈర=బవాురూనము (కర్ధాస్ట = ఒసలయిడునద్సి, ఆకృతిగణను. చదువ్చు+డి = చదువ, అడలు+డఉీ = అడలు = దొుఃఖను, అని శడు నడలుకం బలికిన (సభా, ౨ ఆ, ౧౨౩౮). పలుకుశపీ=నలుకు = మాట (కథా, ౨ అ, ౧౯౧) ఒద్దు+డి = బడ్డు = పందెరు సీ,424444నలు శం గారవేందుం డొెపళ్కోక డున వొడ్తి,*444=44+(నఫాం ౨ ఆ, ౧౯౬౯) ణ్‌ ఎ వే క మం న కే సీ కర్త టి. కట్టలు న లీ ౯ (సభా ౨ అ, 3౧౩) ఎటుంగు+ఉ=ఎటుకు = సోచెచెప్పువాంయ (కర్తంకి రాతుండు అను నర్థము దీని గౌణ మని తలంచుట యుక్తము “ఎలుకుదే-వి. ౧, కింాతుండు 448 44=4(ఎటుకు అనంగా వ్యితిరేకలకణచే ఎలు-గనివాండు మూధు-డు ఆని వ్యుత్చత్త్యర్థ ముం (శ రు ఫుట్టు+డి = ఫుట్టు= జన్మము, ఉీ,,,,,నా పుట్టు గృకార్థతం బొరనె,44.44=4+(విరా, ౧ ఆ, ౨౭), హెచ్చు+ఉ=జెహహచ్చు ఆధిక్యము, ఉఊ........ హెచ్చగుం గుందగుక్‌. = 4.4 =+(ఉదోస్టు, 8 ఆ, ౮౫ ఉబ్బు+డి=డిబ్బు క, చావును నోవును మన యో ఛావళి!న్‌. గెలువు నుబ్బు నావలికిని, =444==(భీష్య, ౨ ఆ, ౧౯౫్బ, చెప్పు+4ీ = చెప్పు= చెక్పినమాట నా ఇప్పు నేయు (నన్ని, క, ౭ ఆ, ౮౭౧). కుడుచు+ఉ = కూడు = అన్నము, మొ, వడివ్యభృతు లి సైలుంగునది, ౨౨ వడి:-కొలువడి = "గెలునడి - నడవడి, వ్యతిరేకం చాలవ్యాశరణ బున = లేవడి. వి;[ాతనివి = లెలివి = విరి, వివృతి అస్రతగవు = నగవు = ఉటివు, ఇచే = 3౭౬ విమయము వాయి, కలివింాకనుకలి = వినుకలి ఇళార్టదులు మహాజన వస్యవహోారంబుల నెజటుంగునది, ఇది కృదంత పరిచ్ళేదము, సంజీవని, 98౬ విష;:---వడి ప్రభృతి చత్య్యయము లనంగా = వడి.వి= అవు - ఇ .- కలిమొదలగు ప్రత్యయములు, ఇట్లు = ఈ్ళక్రింద వివరించినరీతి నెజుంగునది,. అనంగా “వడి" ప్రత్యయము కొలుచు ప్రళృతులకును, “వి చ్ర త్య యము తనియు ప్రళృతిథాతులకుకు “అవి వ్రత్యయము. "తగు మున్నగు

కశ “వడి = వి - అవు అనుకృత్తులయుడాహృతుల్తు [32౬, వి, సంజ థారతువ్రలకును, “వ త్యయము, చేయు మొదలిప ఛాతువులకును “కలొవర్లశము కనుప్రభృతిథాతువ్రలకును భా వాదశిర్థంబులం దగనని తాత్పర్యము, “ఇ త్యా దులు మవోజవకవ్గువహాలంబుల నెలుంగపనదిో అనుటచేత మీాందంజెప్పీన కృత్ప్ర త్య్యయములు దిక్స్రదరగ్శవముగా మా త్రము చెర్చంబడినవనియు మహాకవి చ్రయోగ ములనుబట్టి ళక్కిన కృత్స్రయ వ్రహపచము నెటుంగవ లెననియుం దొత్చనస్థముః ఉందును *వడి = మిఅను వత్య్యయములు పరమగునపుడు మా, కృ, ౨ సూత్రము చొమ్చన శాదులకు లోపము కల్లునని యమొఅుంగునది. ఉదావ_ఫొలుచు+శవడి=కొలు నడి = హొలువడిం గెలు చు+వడింగెలుఖవడి = ౫ెలువది, నడచువషువడి = నడశావడిఐ= నడవడి, తనియు+ని = తని+వి = తనివి అెలియు+వి = అెలి+వి = తెలివి, విరియు+4వి = విరివి = విరివి, మొ,

కొలుచు+వడి = కొలువడి, *ళొలువడి, దే, వి, (ఛొలుచు+ళవడి) హొలతం (భావ్యా, గెలుచువడి, “గెలువడి, వి, (గెలుచుఖవడి = త - శెలివ్చు జయము - గెలువు, గీ, జయము. శిల్చు గెలువడి గెలువము గెలు పనందగు.....4 (ఆం, భా, ౨ ఆ, ౨౨౩)” (నూ, రా, న్ఫి, (భావా) శబ్దరత్నాకరమున నీకోబ్బము భూపయడ లేదు, సడచు,కడి “నడవడి, చే. వి, (౧/నడ) గమనము - నడకలో (నూ, కా, ని, (భావా, క, నడవడి యను మున్నీటిం గడవం 'చెట్టంగ నోడక రణిం దగి, 44, =4+4=(ఉదో్యో, ౨ ఆ, 3౯) చా, శీ ౧౦౬ నూశ్రముచొప్పున నది ప్రత్యయవరకత్వమున (వతిలేకంబున) “లే అశునది య _స్త్యర్థక కలుగుధాతు వున కాడేశంబగును గాన లేశవది, “లేవడి, చే వి, లేమి, (ఈర, (వ్యతిలేకభావార్థకను),. విరియు+వి. “విరివి, చే, వి, వి _స్ఫ్రతిం 6064662468 4 4 (ఈ రృ, (భావా *'విరియు, చే, అ క్రీ - “వికనీంచు. 42.2444 5 చెదర... ౬ ఉప్పాంగుూో (శరు అను నర్థములచే విస్తృతి యకు నర్థము కల్లుట యు_క్తమె యనందగును, తనియు+వి, కోతనివి, దే, వి, ఆపోః - తృప్తో (శ, రు (భావ్యా, తెలియు+,వి = అెలివి = వివేకము - క్లైనము - (కరణా = దీనిచే నివేళముచే సర్వమును చెలియున్సు తగు+కవు, “తగవ్చ, చే, వి, ౧తగుట, క, శదునమ్లి యునికియును నె | క్కుడు సమ్టమియును సుశీల కళలత కా దె య్యెడ నైనను బుద్ధి సొనిపి తడవి గనుంగొనయగ వలయుం దగవ్చు తగమియున్‌, (శాంతి, ౨ ఆ, ౧౮౭)...444,0, ఈ వెం డ్లస్పుడు వెండ్లికూంతునకుం దల్లి దండ్రు, లిచ్బెడు బవాంచూనము.” (క, రృ, బవుఎమాన మర్ధమైనపుడు కర్ర ర్ధకము, తగియుండున దని వుత్చ _క్త[థముం తగవ్చు = అభి రెరాగమునంగలి తీక్చు, (ఆధికర = దీనియందు

(భా, కృత్‌, ౨౨ సూ] ప్రాఢధవ్యాకరణమందలి కృత్చ్రత్యయములు, _ 1745 తగువట్లు తీర్షానము జరగును,). మొ, నగు+అవు = నగవు = నన్ఫుట - వోసము (భావ్యా, ఉటు+అవు “ఉజివు = వై.వి, ౧, చొదిత్యముూ (శ, రు, (భావా) గ్‌ యు-వై-అ-క్రి, ౧, శ్రేస్టమగు, ౨, తేగుం +, 46646 (కో, ర, చేయుషాప్త= చేయి (కర్తం పనులను 'జేయునద్వి, వ్రాయు+ల్త = వ్రాయి = అతరము, (కర్తా - చఛ్రాయంబకునది) కను + లి = కనుకలి = చూవు, విను + కలీ =వినుకలి = వినికి (భావా, కనుకలి, వి, (కను+కలి చూవు - దృష్టి చ వినుళలిచేతనే విరహ వేదన నామది యింత వర్ధిలెన్‌ గనుకలి నట్లు చిత్రఫలకంబునం గాంచిన యింతి 400 42000(ప్రథాం 3 ఆ, ౨౫ (సూ, రా, ని, విను+కలి. “వినుకలి, చవి- వినికి, ఆకర్లనము, చ దీరి విన్నయన్వినుకలి (హరి, ఊఉ 3 అ”, (శ రు, ఇళార్థిదులు మవోదనవర్థవహారంబుల 'నెజుంగనది యన్న చొప్పున మతి కొన్ని కృత్స్ర్యయములను ద్రిలిగలకణ శేషకర్త వివరించెను, అవి యిదటం టబ్రదర్శింపంబడుచున్నవి. “౧, డయుగు దయుష్ధా నొచ్చు పుచ్చుల కివర్ణ కంబగు, ఆగుచో వానిశడ వాల్లులు పకారంబులగు, ఉదా:---డవ్పీ-దవ్పి - నొవ్పీ ఫుప్పం డయు్థ్ణ +ఇ=డప్పూ,ఇ=డప్పిం కడ్షన్చి చే, వి, దప్పీయొక్క రూ పాంతరము, (శ్రమము నకు, వ నీళ్ట కడుదూరంబు వచ్చి డన్పీతి, ఇంక మకలుట 'లెన్స, అనివలి!న నవ్పతి వ్రత యి ట్లనియె, శే.గీ నాకు గప్పి యెక్కడిది. .4222444444444(భార ఆర, ౭8 ఆ, ౨9౯ ౨౪౦) (శ, రు, “ఆ-వె.,..2=4, డప్పిం దీర్చిళొని కడంగు మనిన (భా- రాం యుద్ధ - ౨౫౧ - హరివూ ౨ ఆ, కరు” (నూ, రా, ని, డస్పి కబ్దము నొద్ద (ఖావాస్థము), దయుగ్థఖ ప, “దప్పి = డచ్చీ - దవ్బ్చీళ, విం (ఉ/దయు్యు) గాని = శ్రమ, క, పొండవబల మల్పంభచై యుండం గృస్తుండు ధనంజ యుండును దవ్చిం బెడువడంగ,...4444 (శల్య, ౧, ఆ, కె0౯్ర) 4464626= ౨ నీరువట్టు = దవ్చి - విపాసం ఉఊం,.4.=+సలిలంబు దప్పి వోం దాగిన వారికీంఎ4446440648 నైవ. ౨ ఆ౮౧ొ(నూరకాని (భావార్థకము, నొచ్చు+9 = నొప్పుగవ్ల = నొవ్పీ, (ఛావ్రా*, క, అప్పాండవ మధ్య్ధమునకు 49686696 నొవ్చీ పరివారించి దయ గనుంగొను మనినన్‌ (శ్రై, ౭౪. ౧౧౭” (శర నొన్చిళబ్ద) ఫుచ్చుగప్త = పవున్వు+వ = ఫుప్పి = వుచ్చుట (భావ్ఫా, “౨ సూారాచున కీడి వర్ణకం బగు ఉదా;ల-రాయిడి - రావు” గ్రంథకర్త వచింపసన్నను నీ త్రీలింగలతణ శేషము బాలవా్య్థాకరణమునకు “సేన చ్రంథమె యనందగును గాన ఆ రాచు+9డి అనుచో బాాళ్ళృ ౨సూ త్ర, ముచొవ్వున *రాచు అనుదాని తుది “చివర్థము లోవీంచెనని యెన్నవగును, బా శృం ౨ సూ త్ర మున *ఇ9డివర్ణ్యకవరకత్వమున లోవము చెప్పం లి

]746 పాఢవ్యాకరణము చాలవ్యాకృతికి శమగ్రథనుం, [32% వి, సంజీ,] బడకున్నను *ఇమివర్శక పరకత్యముంన లోవము వెప్పంబడుటంజేసియు *ల్తడీ = మి అను ఆెండును *ఇివర్తాదులె యగుటంజేనీియు నట్టి వర్షలోవ మూ సూ త్త నుబే ళావచ్చునని త్రిలిగలక్షణ కేషకర్త తలంచియుండుకు, ప్రాఢళృ ౮ సూత్రము నొద్ద కాంచుపురము = శకాంవురముో మున్న గుస్థలదముంలందు బా,కృ. ౨నూత్ర మును శ్రిలింగలతణ కేషకర్త యుపమొోగించుకొనుటయె.. ప్రైవిషయమునకు నిదర్శనము. ఇశ్లై ప్రౌఢ, కృ, ౬-౭ స్యూత్తముల యుదావ్భాతులందును బా, కృ, ౨ సూత్ర ముపయొోగించుకొనంబడెను, “రాచున కిడి వర్శకంబు నగు” అనుచోటి చార్థక ను శబ్బముచేత బా, కృ, ౧౧ సూత్రముచొప్పున “వివర్శకమం నైతేము శావచ్చునను తలంపున * రాఫు అను రూపొంతరమును నుడావారింపయుడెను, పౌఢవ్యాశర్త యుడావారింం మజబెనేమోకాని భా, కృ, ౨౦ సూత్రము ౌ,ఢ వ్యాకర్తయుం శెళ్చ-లేదుగాని “రావీడి అనురూపమును గలదు, ఇట 'ల్తడి వ్రత్యయపరకత్వమున *“రాచుధాతు చకాకము పశార మగునని సూత్రించుకొన వలనీయుండును. రాచు = రాయిడి = ఒత్తిడి రాచు = రావిడి * రావు-రాఫపు కుజ ఒరయిక (ఖావార్థకములు, *3 సూ. ఈ ర్చుబ్బు కందు దువ్యు వడ్డించుల కేన వర్గకం బగు; అగుచో “ఈద్చ-ఉబ్బులి చకార బకారములు వశారంబు లగు, వడ్డించు నించు లుళ్ళం బగు, ఉదా:---ఈర్పెన - ఉప్పెన - కందెన - దువ్వెన - వడైనొ ఎన వర్ణ శపరకత్వమున *“ఈర్చులోని చకారముం పళారమగును, ఉబ్బులోని బకార ద్వయమును *విశారద్యయ మగును, “వడ్డించు” ఛాతువుళలోని ఇంచు అను భాగము లోవీంచును, ఉిడాన-ఈర్చుశఎన = ఈక్పు+ఎన = ఈర్చెన = ఈళ్ల నీర్చెడి దువ్వెన, (కర్రద్ధ - ఈకల సీర్చునద్రి “ఈరు = దే- వి - వేనుస్రుడ్దు, లీకు... కశరుచు చే, స శ్రి (ఈశ్చెనతో ఈళ్ళను ఈడ్పు - (రూ (అధికర = దీనియందు సమ్ముద్రాదుల జల ముబ్బున్సు, కందు+ఎన = కందెన = బండి యిరుసునకుం బూనెడి మనీ, (కరణార్థ - దీనిచేత బండి యిరుసు కందును = నల్లం బకునుఎ, దువ్వు+ఎన = దువ్వెన = కంకతిక = క! వ్రసాథని, (కర్తర్ణళము - తల చిక్కును దువ్యునది వడ్డించుశఎన = వజ్జైన = భోజ్యువదాస్థ రులను భోజక పొత్రమందు. వెట్టట (భావ్రా “ళీ, ఫురవక్షకంబు కాంచయు దాంచు డాయాళ్షినుల కగు, ఉదావాాకాంపురను - దాంవురనుు - దావుకము, మొ” కాంచు+ ఫురముంు ఐ= కాంయేవ్లురను = కాంపుగరము = కొంపు ఇ సంపారము, (క ర్త ర్ధశము ఇ

(బా, కృత్‌, ౨౨ సూ] గాణపత వివృతిలోంజూవిన కృత్తులు, 1747 శాయంజేయునది,. సంసారము జనులను కాంగంజేయుట వ్రనీద్ధము) కరంగు వ్రేరణ రూపమగు “క్రాంచు = కాంచి ధాతువు సబిందుకను-కాంపురము శబ్దము సబిందు కము, కాన ీకాచు = రతీంచుూ ధాతువు కాంవు - కాంపురము మున్నగు వానికి మూలము కానేరదు, కా్ర్యకము, వి, (౧/కొపవు) ౧, నివాసము, , 4 4499 ౨ సంసారము, ౨. (నూ, రా, ని కాంవుి - వి - కాపురము - నివాసముఃం4.*444.2ఎ (సూ, రాని, ఈ సూ, రా, నిఘంటు వ్రాతల నర యంగా ప“ శ్ర్యాఫు ” అను వి శేస్యమునుండి స్వార్థిక పుర ప్రత్యయాంతమగు “ శాంవురము ” అనునది యేర్పడెనని తేలుచున్నది, ఈపతమున నిది తద్ధి తాంత మగును గాని కృదంతము కానేరదు, ప్రౌఢవ్యాకర్హ పయిరీతిని 'కాంచు థాతువు నుండి “కాపుగము. అను కృదంత మేర్పడెనని సూత్రించెను “కొంచ దే, వ్ర, 'కాయగంచేయు” అనుకితిని మాత్రమె సబిందుక “కాంచి ధాతువు కోళద్వయమునం దును జూపంబడియున్నది, దాంచు+పునము =,దాంఫురము = దా.చుటు (భావ్యా, చాయుఫురము = దొవునము = పొందుట కనువయినది (క ర్ర, - సమిావించునది, పొందుటకు వీలుగ నున్నదని యస్థముం), “౫ సూ, ఎక్కు దిగులకుం చ్రేరణార్థం బున మతివర్షకం బు, అగుచో 'ఎగుి ఎక్కున కాదేశం బగు, ఉదా:--ఎగుమతి = చిగుమతి. ఇట్ల ఎగువల, “ఎగుమతి, దే, వి ఓడకు సరకు లెక్కించుటో (శ, రు “* దిగుమతి. చే, వి, (ఓడలోనున్న సరకును లేవునందు దించుట” (శర (భావార్థకములు), “పట్ల అ ఇన్ఫో అఆనుటచేశ ఎక్కు థాతువునుండి *ఎగువి అను కృదంతమును గల్లును, ఎక్కు .వ = ఎగువ = మింది భాగము, “౬ సూ, వువర్ష్మకం బులియ్యాదుల కగు, ఉదా:.--టఉలివు మొ ఉలియు+వు = ఉలివు = మ్రోత, (భావా) “ఉలిను, దే-అ.క్రి,ఎ4,4.3 మ్రోయు శర, “౭ సూ, కాచు. వీచులకు వలి వర్శకంబగు ఉవా[ంా-శావలి = వీనలి” కాచు+వలి = “కావలి, దే, వి, రతుణము, 44444 (శ, రు, వీచువలి = “*నీవలి, దే, వి గాలి. వాయువు 22242“ (శ ర (కర్తర్థకముం = వీచునది యని వ్యుత్ప_త్త్యర్థము), గాణపత సూత్ర వివరణక_ర్త మతికొన్ని కృత్తులను జేర్చెను, “ఒదుగు ప్రభృతుల లి యగు, (౮౧౦ సూ), ఒదిగిలీ - పొక్కిలి = చెక్కిలి. మొ” *“ళ౧౫ి సూ, వ వగ్శకంబు తెగ్యాదుల కగు, ఉదా[ి-- తెగువ -ఎకగువో” *ోర౨౦. సూ అరుగ్యాదులకు దల యగు, ఉదా[--అరగునల, మొ” “౪౨9౧. సూ, వచ్చు పోవు నిలుచులకు కడ యగుం ఉదాపాలారాకడ * పోకడ = నిలుకడ” “ళెలినిది = అెలియువిడి = తిరుగు+కలి ఇ తిదగలి. మొల |

1748. కృత్తులను పాకల్యముగ వచింప శక్యముకాదు, [38౭4 వి, సంజీ,)

ఇంకను ననంతములు కృతృ్రత్యయములు గలవ్చు * కొను 'థాతుకృందం తము, ళోలు అనునది - పొగడికొను = పాగడికోలు = పొగడికొనుట, ఆ-వె. అన్యకీర్తవంబు ననసనిందయు దన్ను6 బరంగం బొగడికోలు చవృచ్చిోోలు. నావగా తనూడ యార్యవృత్తములు గా _వనిరి వీని నాద్యులైన నునులు (సభా, ౨ ఆ, రణ) (ప్రచ్చిళొను - ప్రచ్చిశళోలు=అతిశయించికొనుట్స, విల్చిళొను - విల్చి హోలు = వెలకుంగొనుట, టే,.444442===,ఓక న్కనిచ్చి సీం హమ్హుల విల్చికళోలు ఆదెం..02+(సఫా, ౨ ఆ, ౧౮౧), ఉక్కుశఇవము = ఉిక్కివము. నీ, గాండీవ మాదిగాగల యాయుధానళు. లుక్కివంబున నప్పు డొడిచికొనంగ మటజుచిన వాండు,.,444444440(ఆర ౧ ఆ, *ఫ| ప్ర *లలుగు = అలుగుల - అలుగులము = ౧ నలంగుడు, ౨, బాధ” (శ, రు, చ, అలుగుల మంది యందుల మృగావళియున్‌ వివాగంబులున్‌ భయా కుల గతిం బొంది (ఆ, ౧ ఆ, 30౧), కుడుచు - కూడు అన్నము, పన్ను -వసి, విడుచు - విడుగడ - విడుగర = విడుదల - విడుపు మొ, కృ _త్తస్ధిలములను సాకల్యముగ వివరించు బవ్వరికిని శకము కాదు, ఈ భాగనులు అెల్టున మిక్కిలి యలంతిగనున్నవి. సంస్కృతమున కాకటాయనుం డుణాదుల విస్తరించి యుపదేశించినరీతిగం బెల్లున వీనికి వేలు గ్రంథముగ వి_స్తరిం ముట యతాస్థవళ కరము,

ఇది కృదంతపరిళ్ళేదము, ఇది = ఇంతతో నుగిపినది,

ఆం ధ్ర వ్యాకరణసంహితా సర్వస్వము అన జక అధ ప్ర క్రీ నే కపరి చ్శే దము ఎలవాలాలాలనప్త్తట్టే ఫ్రీక్రరనాలానాలాాా పదాద్యంబులు బు ౪ వర్శంబులు రల తుల్యం బులు, ౧ చాలవ్యాశరణ అతండు బుషి - ఇట సంధిలేదు ఆబుషి - ఇట వికణము యడాగముములేదు, వచ్చిబుషి - వచ్చెన్‌ బుషి. 328 విమయము వళ్ళిను బుషి. - 9ట ద్రుతమునకు లోన సంశ్లేవ స్వత్వములు, సంజీవని, 3౭8 విప ప్రశీర్మక = "ప్రక్‌న్ల-న. (ప్ర+క్రాాభావీక్త్రం చామ'లే - భిన్న జాతీయానాం మిక్ర్‌ణే చం 4, స్వా స్టేకన్‌, 4444226242 (శబ్దస్తో) అను కోళము వొప్పున వాలవ్యాళకరణములోని వివిధవ్రశరణములను సంబంధించిన మిశ్రవిషయము లీ పరిచ్ళేదమున వివరింపంబడునని గ్రహింపవల యును, పదాది నున్నట్టి- బు - % వర్షములు ర ల లవంటివగు ననంగా బుకారము "రేఫమువంటిడియు. ఇకారము లకారమువంటిదియు నగునని యర్థము. రలలు పరమగునపు డెట్టి సంధికారా్యాదులు సంభవించునో యట్టి శార్థములె బు- బవర్మ్మ పరకత్యమందును సంభవించునని గ్రహింవవల3సును, ఈవిమయము '*బుకారం చవి ము చ్యేత్యథర్వణ కారిక చే ధ్యనితంయగుచున్నది. (చూడు ౨౮౦ విష), “ఆతండు * బుషి అనుచో స్వరపరకత్వమున నిత్యముగా రావలసిన పరయావసంధి సంభవింపక శఫరూప హల్చరశళత్య మందువలెనె నిల్చెను, “అతడు బుషి-ళట సంధి లేదు” అను సూరి వివరణను.న !$దియె తాత్పర్యము, (చూ, ౬౫ 11 వివ), *ఆ బుషి - ఇట యడాగమములేదూ అను సూరి వివరణనముచే బా, సంధి ౩ సూత్రము చొప్పున (౪౭-౪౬౭ క వివ) రావలసిన యకారాగమము బు ఇ వర్షవకకత్వమున శాదని భావము, "“ఆ+బుషి=ఆ+యృమి=ఆయ్యృషి అనురీతి ననిష్టరూపములు కల్లనేరవని తాత్పర్యము, “వ చ్బెక్‌+బుషి = వచ్చె బుషి - వచ్చెళా బుషి - వచ్చెను బుషి” అనుచో శేఫ లకారరోసము హాల్చరకత్వమందునలెనె వా, సంధి, ౧౮

1950 “నళ్లేరు = నళ్లిర” మున్నగువాని హ్రన్వవిధి, [398౮ వి, సంజీ,] సూత్రము చొప్పున [౮౧-౮౧ 1-౮౧ 1 విషు ద్రుతలోవమును ద్రుతమునకు న్స స్వరూపముకు చ్రుతమునకు న శారవ్య్థంజన రూపస్థితియు6 గల్టునని సూరియె వివరించెను, (మాం, ౮౧ 1! విష) సంసృతభామయందును బువ్శు పరళత్వమున సంధిలేకుండుట గలద, “బుత్యకః - (ఇ-౧-౧౨ర్ఫా. బుతి పరేఒకః ప్రాగ్యత్‌ = శుహబుషిః = బిహ్హారిః 24 ==, =+సమౌానేఒప్ట్టయం ప్రశృతిభావః_ స్పప్త బుషీణామ్‌-స్తవ్తర్షీ శామ్‌. (ఛాలమనోరమా వ్యాఖ్య “బ్రప్లో బుషి రితిస్థితే ఆకారస్య్థ ్రన్నః - ప్రళృతిభావళ్చ, తతళ్ళ * అద్దుణ ” ఇతి రపరః ఆశారోన భవతిల) (సి, కె ౯౨ సూ వ్ర యోగమనులు:..రకుథ్యాశ్‌ రము, ఇలం బ్రనిద్ధండు బుకువర్డు-డ వెడు మహీశళుం డియ్వోకు కులజుందు,4.....4.(ఆర ౨ఆ ౧౩౯ పు క, ఆ బుషి కుమారు కట్టిన చీరలు,44442.2224+(ఆ5, 9 ఆ, ౧౨౪ ప) చ ద్విజవరులం గుమారుల సతివ్మియదర్శనులై నవార్కి బు గ్య్రజూష పదక్రృమంబులు శ్రీయకా గుణియించుచు,., *,,..(ఆది, ౨ ఆ, ౧౯౬) కః గోరథమును బువష భము వై వోరను బుషిగిరియుం పైత్య కాద్రియు. ...2. (భా, ౧ ఆ, ౧౭౫), మత్తకోకిలము, స్నాతపండును బుళ్విజుండును సద్దురుండును నిష్టుండున్‌ 44464 (సభా, ౨ ఆ, ర, ఊఉ, 4,2. వవిఫి నీయవాండ బుణమెయ్య్మదియేనియ 'వేండుం డిచ్చెదన్‌ (విరా, 3 ఆ ౨౩౩, చ *...... నన్ను6 బెం చిన గరువంపుం దండ్రు,లకుం జిత్త మెలర్ప బుఃంబు దీర్చెదన్‌ (ద్రోణ, ౨ ఆ౫ం, ప) 442% జొన్నలు గొన్న బుః౯౦బు నీగుదున్‌ (నన్ని, కు, ౧౧ ఆ, ౬౦౮), మ, కరయుగ్యం బున బుళ్యమూకమును. =, *=(భాస్క్ర, రా, కీమ్మిం, ౮౨3, ప, *వచ్చెనృషి” అను సూరిపత్‌ ఫు సంన్లేమ ప్రరెకాగ మగవడదు, ఆచ్చిశవదంబులం దుత్తనుంబులగురు-లు -డుల ముందథణి 'యేత్వంబునకు ్రాస్వంబు విభామ నగు, ౨, బాలవ్యాశరణ నల్లేరు - నళల్లైర్కు పళ్చేరు - వళ్లెరు పెన్నేరు - వివృలి పన్నెర్సు నూనేరు- మానెరు ఆడేలు - ఆడెల్కు కి శిరా విమయము, కుంబేలు - కుంబెలు తోండేలు-తోండెలు, నాంగేలు- నాలాలు నేనేడు, నేరెడు వూశేడు *, మారెడు, పూేేడు - వూరెడు తంగేడు =. తంగెడు, సంజీవని, 38౮ విషః== ఉ_త్తముబులగు = మూండతవరములకుం (అయరము= అచ్చు, మూ, ౧౫ విష) దక్కువకాని యషరములుగల సమానపదముల తుది

(చా. వ్రకీ ౨ సూ] నళ్లెరి మున్నగువాని యుదడావ్భతులు, 1751 నున్న - రు. లం - డు అనువానిలో 'ేనికయినము బూర్గమందున్న వి కార మునకు వైకల్పికముగా చా,స్వం బగును ఇట్టివిధి చూచ్చికపదములంచు న్క్హ్తూమే సంభవించును. (౧౫౧ - ౧౫౧ 1 విషు చూదుకది.. ఉకావాోనల్లేవి ళబ్దరు మూండయరములు గల యాచ్చిశళబ్బము అందలి తుపి “రీ అనునది ఉ _త్తమమగు పదాంత్థ రి వర్గము, అడ్డానికిం బూర్వుమందున్న +వి అనుదానికి హాస్యము కాలా నళ్లెరు అను రూప మేర్చడుచున్నది. ఇక్లై యంతటను నరయునది సమాన పద మనుటచే మిన్ను+వీఆు = మిన్నేలు” అనచో మిన్నెటు అని కానేరదు. నన్లేరు-దే వి ఒకదినసు తీంగ = వజ్రవల్లి”ి (శ, ర) పళ్లేప = వళ్లెరు దేవి పలంకమి (శ-ర)ు పెన్నేరు= వెన్నెరు- చే, వి ఆశ్వగంధ (ఈ ర) మానేరు = మానెు- బే వి. ఎప్కుడుం దీగ - జబ్యోతిషతి” (శర), “ఆజేలు = ఆడెలు - చే- వి-వజీవిశేషము -ళరారి (శ-ర) క బకమై యుంజెద వని కౌ శికు నతండు ళవించె విని-వశిస్టునకుం గె శికండును నాడే లగు మని ప్రకట శ్రోధమున నిచ్చెం బ్రతిళాపంబున్‌ (మార్కం -౨ఆ ౮) (నూ శా) “కుందేలు = కుందెలు -వి-బొా (దూ - కుం చేటికొమ్య) శళము - చెన్సలవిల్లి (ఊఉ .. = వంటయుల్‌ కుందెలు సొద్చెం, =-(ఆది, ౬ ఆ ౧౮౪లో(సూ కాని తోంేలు= తోడెలు- దే-వి- బొ, (ఆడవి కుక్క ఈ ....4.అధివునై పట్టిరి బె బ్బులి మహిష మెలుంగుం గిటి తో డెలు మొదలగువానిం గొన్నిటిని వేటటకరుల్‌ (మనుచ, ౪ ఆ ౫౦) క ఇవి తోంజేలుల భంగిన్‌ గవియు... (శాంతి 3 ఆ, ర౨క” (సూ. కా-నిి నాంగేలుజ నాగెలు = నాగలి -వింబా-లేగీ అనకుంల డింది ముఖవర్శ మభిలషించి కూడె నాగౌలు నంపంగి కోమలాంగి నాస యనమింటె .. =..(చంద్రాః ఈరీఆ ౧౧౫) 44 ౨4 ౧ (నూ -రా -ని) సూ -రకా = నీఘంటకొారులు చీరిని వైకృళశముగా నంగిశరింవలేదు - నాగలి = నాగేలు = నాలణౌలు = దున్నెడు సాధనము - లాజ్షలమ్‌ (వై,ద్సీ వేలేదు = నేరెకు = విం టెం జంబూవృతమను, టే అన్నే రెడు న్రూనిమాలమునం** . =,(మౌార్మ ౪ ఆ, ౧౪౪)... నేరె పేటి యసల్‌చెచ్చి. =. (మనుచ, ౨ ఆ, 3జ)”(సూ రా ని్సి మారేడు = మారెడు -వై -వి- బిల్వము రగడ - మూ'రేటికం బలు మాెరేటికం జనం6666 (య, ళఆ)” (శ, రు *మాలేడు = మారెడు ఒకానొక భెట్టు = వమాలూకటో (వై-ది. వూళేడు = వూలెడు = వటీవికేషమము (ఈర), “శగ్రంగేడు ఇ ఛంగెదు = దేవి గోశ్రేణి” (శర వం, ఒంటిపాటునం గంటికం

17592 డో లేతారద్యధర్వణ కారిక వివరణము [37౯ వి, సంజీ ] బ్రీయాండై. శంగేటి జుంటి చందంబునం గొంటుందనం బెలుంగక కుజంగట నున్న యవ్యహీసురవరకుమూరు ** =... (మనుచ ౨ఆ ఇజం వచనము చ... ,, ఉ _త్తరగతిలాభవై భవము తంగెటిజున్ను గం జేయు నోన్టలు (ఆను 3 అ ౪౪౬) సీ ఇెలంకుల నున్న తంగెటి జున్ను గృవామేధి * (మనుచ ౧ఆ ౬౬ పః నల్లేరు ప్రభృతులాకృళిగణము. వన్నయా డోలాభూపో_త్సరీయాణి వినైత్వం నా_స్తీ మధ్య మే కి ?ైగ విమయము (వికృ = సంజ్ఞా ౨౩ కారి - అహో ౧౫౩ ఫు)

కల్పతరువు 38౯ వివ _---ఈకారికకు ౫౩ విషయమున వాస్థ్రఖర్థి చేయం బడెను * డోలార్థకమగు “ఉయ్యెలి శబ్దమును భూహార్థకమగు తాయతూ శబ్ద మున్సు ను త్తరీయార్థశనుగు “వయె్యెది శబ్బకుంను దక్కం దక్కిన యే సమానపద నధ్యమునందున్నుపో శారయు శక్త యకారను లేదు” అని ప్రశృత కారిక కర్థము € వ్రెమన్థిది = యళశారము మూాంద అత్వ మెచట నిల్చునొ? ఎత్య మెచట నిల్చునొ[ అను విషయములను వివరించు వ్రసంగమున వచింపంబడెకు సయిని ఛ్రానీన యర మునుబట్టి ఉయ్యొల - పమయ్మొద - తాయెతు ” అనువాని నడుము *ఎి త్వము గల దని యర్థము లభించుచున్నను వీనిలోని ఉయ్యెల - పయ్యుద” అనువాని నడునుం బాతీకముగా *అి కారము నైత ముండిన నుండవచ్చు నను నర్ధమునకు బాధ కలంగ 'నేరదు.

ముద్దరాజురామ నాప్పకవి కవ్యాదుల కధర్యణ కారిశలు పాకల్థముగా లభిం పలేదు గాని మటికొన్ని కారికలతోపాటుగ నీ ప్రళృకకారకయు. లభించుట చేవం గావలయు వారీక్రిందిరీతి నీ విమయమునం బ్రపంగించిరి కే సీ కాయెతును నుయెషస్టలయు6 బయెస్టదయును దక్క గలుగ చెర్యంబు మధ్య యకారనులకు 4 (కవిజనసంజీవ ౧ తరం ౧౧౭ వ) తే.గి ధరణి నుయ్యెల పయ్యెద ఆాయెకులను గల య కారంబులకు వక్ర్తృములు నిజంబు ముద్దరాజు రామన వాని మూ;టిని బద మధ్యయాలని చెవ్పె నిమాట మిధ్య, ౧౮౪. కే.గి ఊచు నెల కా కగుటచేత నుయ్యెలయె్యె బయిని నెక కున్కి వక్రో క్రిం బయ్యె దయ్యం తల్లి కాపుననై కట్టం దగిన సషలు తేలం బల్క6(గ6 డామయొతు ఖ్రైళ్యమునను, ౧౮౫ (అవ్చక ౨ ఆ) పయి సందర్భము నుబట్టి కూడంగా డో లేళారద్యధర్వణ కారిక ముద్దరాజు రామనకు మా త్రమె లభింపంగా నాతం డయ్యది యాధర్వణ మని చెప్ప యావిషయము.ను చాను వచిందినట్టగ నాంధ్శికరించెననియం సవ్విషయమును రామనయె వచించె నను తలంపున సవ్పకవి కూచిమంచి తిమ్మకవి మున్నగువారీ ఈ ందిరీతి నద్ధానిని విమర్శించి రనియుం దో ౧చుచభున్నది,

(చా, వ్రఓ 8 సూ] అప్పశవిచేసీన విమర్శము సరికాదు, 1708 వలాళబ్ధము హేలాశబ్దభవ మనియు నందలోవికారము కాకు స్వరమగుటచే ప్రాాస్వము కాంగా “ఎలిళబ్ద మేర్చజె ననియు, ' ఊచుశఎలండోమొల = ఉయ్యల” అనురీతిని రూపనిద్ధి కళై ననియు, నక్కారణమున * ఉయ్యెలి బ్బ మఖిండళబ్దము కామించేసి యందలి " ఎత్వము ” సమానపద మధ$్థగతముగా ముగ్ధరాజు రామున పల్కుట సరికా దనియు నక్పకవి వినుర్శమున కభఖిప్రాయ మెర్నునది. అశ్లై ఎద+4 సంఠ=వం౫ యెద=సయొ్యుద=ఎక వై ననంగా రొమ్ముపై నుండునడి”అనురీతి వక్రృసమాస మున ననంగా నుత్తరపధము వూవ్యపదముగా నిల్చిన సమాసమున “పయ్యెద శబ్ద 'మేర్చడుటం జేసి యందలి యకారముమి్ణీంది ఏ త్వము సమానపదమధ్య్యగతదనుని రానునకవి వచించుట సరికాదని “వయ్యిద్ష శబ్బవిషయనం జేసిన యప్పకవి విమర్శ మున కభిప్త్రాయము. ఇక్లై తాం యనంణాలకల్లి యనియుం దల్నికట్టిన *ఎత్తు=వతూ బంధము తాయి + ఎక్తు= కాయెత్తు” అని యేర్చడుననియు నందలి “త్తు” అను దానిలోని ద్విత్వము 'జేలగా కాయెతుి శబ్ద మేర్ప్చడుననియు నక్కారణమున తాయెకు ” శబ్దగత యశారముమింది “ఎ త్యము సమానపదగతమని కవిజనసం జీవనీక్వర్త వచించుట సరికాదనియు నప్పళవి విమ్శూుమునకుః చాత్స్చర్యము, పయి మూండు స్థలములయందును నప్పకవి చేనీన శబ్దముల విటుఫు సరియే యని తోంచుచున్నను దావన్నాక్రముచేత నవి సమానపదనులు కొనని 'ప్పట యుక్తము కాదు, అప్పకవి చెప్పిన “ఎలి ళబ్దముకాని *ఎకు శబ్దము కాని పృథక్‌ ప్ర యోగార్హ్మములగు నర్ధవచ్భబ్దములు కావు, అయ్యవి యే కోళము నందును జూవండ లేదు, *వయ్యొది అనుచోటి వక్రృసమాసము లెల్లుశం శేవలముం న నీద్ధము మజియు నచట య కారద్విత్వరూపసిస్ధి సాధువుశకాదు ఇట్టివి వ్య్త ము లన్నచోం గృ శృద్ధతాంకాదులును సమానవదములు కా వన వలసీ వచ్చు గదాం కృ త్రస్థిత వ్రృత్యయములును నొకప్పు డర్భవ చృబ్దము లెదా. మజీయు € ఉమయ్యల=ంపఉయాన్చల న పయస$్థద” మున్నగు ఆకారి మధ్యశబ్దములు మహోకని చ్రృయు క్తములయి వెలయు చుండుటం జేనీ పంం వద చ్భేదము సరిశాదనియు వాని సమానవదర్వర్థు సమ్థతింపందగిన దే యనియుం జెప్పనగునుం ఇట్లగుటచేత నే యప్పకవి విమర్శము నంతను బరిశీలించినవాంజేయయు ద సూరి ఊయేల-వయ్యొద-తాయెకులం ద్రిక్క నామంబులందు యాకుం దాలవ్యవక్ర యోగయు లేదు” (ఛౌప్రకీ 8 స్తూ మున్నగు సూ శ్రములు నాల్లిటి నువదే శించెను, అప్రశిద్ధముగు “ఎల ఛబ్ధముతోం గూడియుందు శియ్యెల శబ్దమును విడిచి ద్రనీద్ధముగు వలో ళబ్దముతోం గూడియున్న ' ఊయేల” శబ్దమును జేర్చి వైరీతిని 220

1754 అప్పకవి వినుర్శముకు సూరి యంవేవీంచెను (88౯ వి నంజీ] నూ త్రించెను *వల,....*వై, వి......౨ బి శృంగారపు. చాట-వలలుపాడుచు *44444 (శ ర అని యిట్లు హేలాశబ్దభవముగా నంగీకరించినను వీలీ శబ్దమునకు “పాటలుఅగ్థరుగుటచేత డోలార్థకమగు “ఊ యేలిళబ్టమునం దద్దానికి సంగతి యనం భవ మనీ సూరి తలంది యుండును పయిరితి నర్ధమువ్రానియు శబ్దరత్నాకరకర్త “ఊయేల ద్వ-వి (ఊంయ+వల) ఉయ్యాలో (శర) అని యప్పకవీ మపద్ధతి ననుస రించి వ్రాయుట శబ్ధరత్నాకరళోళ బవాంకర్హృకళా యా థాస్థల్లముకు వెల్ల డించుచు న్నది, *వు హేలాళ బ్రమునకు తద్భవను వీల అది కులుచళాకు చేయలా చార్య ముగాం బలికిన *ఎలి అయనది ఊంచెడి ఎంఎ” కనుక “ఉయ్యెలో (వదాదిగతమగు “వీ కారము కాకు వగు శేమి? దానికి హృన్య మెట్లు. (అవ్చక, ౨ ఆ ౧౮౬) అను నప్పకవీయపు అెలివిడినిబ్చి యిీస్థలమునందలి - * హేలా = వల= ఎల” శబ్దము విలాసార్థక మని యీపతనుంవారు చెప్పవలనీయుండునుగదా, ఉఊ:ంచునట్టిపాటలు * అనునఫవుడు డోలార్థము సంభవింపనేరదుగడా, శావుననె సూ. శా, నిఘం టుశారులు ఊయీేల”ొ అను ళబ్బమునొద్ద 'ఉయాలి మున్నగు వెక్కురూపొంతర ములను జూపియు *ఉయలొ్‌ మొదలగు కళ్హాటళబ్దపామ శ్రమును, ఊోచల్‌ - ఉంచల్‌” మున్నగు తమిళళబ్దనముల పొల్కిని జూపియు *ఊోంచు+వీలో అను శఫేదమును స్వమతముగా వచింపంజాలక పో.చుషవల” అని ప్రాచీనుల వ్యుత్పత్తి” (నూ రా, ని అని వ్రానీరి,

పయిరీతినున్న ఛబ్బరత్నాకరము నాధారముగాంగొని బాగు చః కర్త యిక్రిందిరీతిని వ్రాయుట సరికాదనకతీరదు. _శబ్దరత్నాకరమందు ఊయేలి శబ్బమునొడ్డ ఉఊంచు*వలి అని యవయవార్థము భూపంబడినది.. ఇట్టి వ్వాస్తవార్థంబును బరిశీలిపక సూరిగారు తేగి శారయెతును నుయెక్టలయు బయె్యదయును. దక్కం గలుగ బెత్వంబు మధ్య యకారమునకు” అనిన కవి లోక (జనలి సంజీవని ననుసరించి యేశపదంబులన్న భ్రుగుమూలంబున నీ సూత్రము రచించె (సూరిగారు రచించ్సె నని యెలుంగునది. (బా గు, ప్ర, వ్రకీః 3 నూ వ్యాఖ్య 64౨ పుట ది ము)

ఇట్లగుటచేతనే శకావలయుం గూచిమంచి తిన్గుకవి పయినుచావారించిన యవ్ప కనీయా తేవము నువేథ్సీంచి యాళబ్దములు * అకారి మధ్యముగా సయితము చుహోకవి ప్రయోగదృష్టము లగుచుండుటు జేసీ ముద్దరాజు వామన చెప్పినది సరికా దని మాన్దాంతరమున విమర్శించెను. తే-గి తాయుకుకు నుయ్యొలయుం బయొ్చుద యను నెడలం గలుగ దత్యంబు మధ్య యశారమునకు ననుచు మును ముద్దరాజూ

(భా్ర ఓీ3 సూ] తివ్యకవివిమర్శము ప్రస కము, క రామన వచించెం గాని యత్వంబుం గృతులందుం గలదు ర్వ (సర్వల, ౧ ఆ ౧౯౦ ప, 3౬ పుట ” అని విమర్శించి ఉయ్యెల ఉయ్యల సపయెస్టద = పయ్యదేో అను ద్వివిధరూవములకును బ్ర మోూగములను జూవెను, కతాయతు" ఆక 'అి శార మధ్యస్థితికి బ్రయోగములు "లేవు ఉయ్యాల - పయస్థద* అను తశార ' మధి స్థితి "లేదని ముద్దరాజు రామన పదస్ధ్రమందుంగాని దానికి మూలమగు నధర్యణుని డోలే” త్యాదిశారియందుంగాని చెప్పంబదడియుండ లేదు. ఈ మూండిటియందుం దప్ప మతెచ్చటను మధ్య యశారముపయం. ఎత్వము లేదనిమాత్ర, మె యా'రెండు వచనములందును వచింపయబడదెకు అంతమాత్ర్రమున మధ్య యకారనువైని అత్వ ము లేదను నర్థము రానేకదు, కాన్సన నీ తివ్థుకవి విమర్శమునకుం బ్రస క్రియే లేదుః వ్ర "రరాగము ల: ఎకారమధ ఫ్రతకు-చ-నలుండు విమోహరస్టాలం "బెనంగి గకాగతశారియైన యు యెొస్థలయును బోలె నూజుడక మయొంతయుం లొట్ట వినిళ్చి తాత్యండై (ఆర౨ ఆ ౭౯ నీ. = ప య్యొదలోని గుబ్బ పాలింద్లు మెజయ (యయా సర్వలంం ఆ ౧౯౩ పు) ఎగీ ఇమ్దుగా మేల్పనిండి కాయెకులు మొల్ల విరినరుల్‌ దట్టముగం జుట్టి జేనిసట్టు (నిం ఆ ళ3) అత్వమధ్యతకు..-నీ చొందలం జకలేటి లేందరంగలు బాలుం డగుచందనూమ నుయా్టాల లూయ(హరి, ఫూ ౬ ఆ 3రళఈరు క .ఉ య$్ధలనూంవుచుం బెుుపం దొడలా నా వరళికువ్చన్‌ కళా, ౪ ఆ, ౧౯౩) నీ. యాన వేగమునం బయ్యుద కొంగు సడలిన,4.4=4=(పో, ౮ ఆ, శర) తాయి శబ్ద మే ప్రాచీకకావ్యములందుం జూపట్టదు, ఊయేల - పయ్యెద - తాయెతులం ద్రిశ్క నామంబు లందు యాకుం చాలవస్ష వక్త రొరూగంబు లేదు 3, స్పష్టము, ఊ యేల-యూయాలల చాపుల నొండొంటికి గుతుచ యొండె నగు, ఈ బాలవ్యాకరణ ఉయేల - ఊయెల - డోజుల, ఉయాల- ఊయల. వివరణము ఊయాల - వథత్యమాణంబు యద్విత్వంబు-ఉ య్యేల ఎ పరల] విమ ఉమ్మొల - ఉయ్యాల ఎ ఉయ్యల, పయ్యెద ఇ పయ్యద స్స్‌ ఊయేలాదులం దొలియచ్చు మింది హట్లునకు ద్విర్వ చనం బొండె నగు, ౬ ఉయ్యేల = ఊయేల ఊయేల.- ఊయెల - ఊయాల

కేగ6 ఊయేల మున్నగువానీ వివరణము, [38౯ 1వి సంజీ] ఊయల-ఆయె = వలిదము - ఓఉయ - ఒయా రము - కోవు (ధనురగ్య ము) - జాజర - తీనియ - తీయను = లేప (సవము) తేమ - తోయలి - దీవియ - నూవ్రు - నోవి - నోవు = వూవు = వేయ = మోక (అంకు రము మోటిక - మోవు - వీయము ఇళ్యాదు లూ యేలాదులు, సంజీవని, 5౭౯ * వివ£- 3౩ నూ వ్యావా--ఈసూత్ర్రము విషయమున నప్పకవ్వి కూచిరుంచి తిన్షుకవి చేనీన యావేపములు 3౭౯ విమయమునం గల్పతరు వులో విమర్శితము లయ్యొను, త్రిక = తక్కన్‌, గోత్రిక్క!ి = తక్క అవ్య - ద్ర (4 త్రిష్క) వినార్ధకము ” (సూ, రా, ని వదైతోః కంరతాలో (నీ శౌ ౧౦సూ వికృతి అకచొవ్చున వికారము కాలవర్థ మనందగును ఎవీజటలువ శృనములు” (బా, సంజ్ఞా, ౨ సూ, వివరణము) అనుచొష్పున ఎ-వీ- లకు వక్తసంజ్ఞ గలదు, శావునం దాలవ్థివక్తము లనంగా *“ఎ-విలు, ఊయేలశబ్దను * ఉమయె్యల” మున్నగువానికి మూలమగుఓంచేనీ యయ్యదియె యందు ట్రే హీంపయబడెను, అచ్భాంధ్రభాపాగత పాలిపదికములలో ఉఊయేల = పయ్యెద = శాయతు అను నీమూాంటియంద మాత్ర మె శబ్దనమధ్యగత యకారమువైని *ఎ-వలు నిల్చ్బుట గలదనియు మటి యేప్రాతిపదికమునందును మధజ్టయకారమువై ని *' ఎ-విలు నిల్చుట "లేదనియు సూశ్రార్థము “స్పష్టము అనంగా నీసూూత్ర్తము నన్ధము స్పష్టము గాన దీనికి వేజుగ వివరణమును దాను వ్రాయ లేదని యర్థము, ఊయేల-వయ్యది అనువాని రూపాంతర ములను వివరింపందలంచి సూరి వీనిలోని “ఎత్వముూ మొదటి రూపమని విశదపఆచుటకై వై యధర్య్వణసూత్రము నిట్లు ముందుగా వివరించెను, ఈ సూ వ్యాఖ్థ-ాబండొంటికి = ఒకొక్కటికి కులుచ = హా;స్వము, ఒందె౯ = విశల్పముగా, *ఊయేల. ఊోయాల”+ అను "రెండుళబ్బములందును నొఫ్కొలక్క. దీర్టమున కొఫొక్కపారి వ్రాన్వమగునని యర్థము, “ఉయెల - ఉయల ” అనురీతిని రెండు దీర్ధములకును నొక్కపారి హాస్వము కానేరదని తాత్సరస్థము. ఉదా:..ఉయేల, (మొదటి దీర్ధ్స మునకు ,హ్రస్వమువచ్చెను), ఊయెల (ద్వితీయావరదీర్ధము కులుచ యయ్యెును)ు ఉఊయేల (ఒకదానికిని టహ్రాస్వము కాలేదు, ఇృన్లై * ఊయాల * ళబ్దమునకును రూప త్రయము నుదావా రించుచున్నాండు:ఉయాల ఊయల = డఊోయాల ' వకమ్యుమాణంబు యద్వి

[బా వ్రకీ 3-6-౬ సూ) ఊయేలాదుల కవి వ్రృయోగములు, 1757 త్వంబు* అనంగా బా వ్ర ౬ నూ త్రముచొవ్పున ఉఊయేల - ఊయెల, ఉమయాల

డఊోయల ” అకు నాల్లుకబ్బములందును. ద్వితీయాషయరములోని * య *శారమునకు ద్యిత్వము గల్లంగా బా సమా ౧౩ సూత్రముచొష్పూన ద్విత్వపూర్వడీర్థృ మంనకు వాస్వముకల్లటచేత వరుసగా ఉయ్యేల - ఉయ్యుల - ఉయ్యాల - ఉయ్యలి అను నాల్లుకూపములును నీద్ధించును బా, వ్రకీ ౬ సూూత్రముచేం గట్లు ద్విత్యము పాతీక నుగుటంచేసి ద్యిర్యాభావవతమున ఉఊయేల - ఊయెల = ఊయాల = ఉఊోయలిఅను నాల్దురూపములును యథాస్థిశముగ నిల్చును ద్విత్వప్రన క్రియేలేని “ఉయేల = ఉయాలి అను ఆెండును యథాస్థికముగనె నిల్చును, ఈరెండు శబ్దం బులును బా ప్ర కీజనూ త్రమునందలి ఊ మయేలాదిగణమునం బకింపంబడ లేదు గాన వీనిలోని ద్వితీయవాల్లునకు ద్విత్వవ్రస_క్షి లేదయె్య్యైను ఇ ట్లివి పదివిధముల రూవము లేర్పడును ఈ పదిరూపములును గోళద్వయనునందును జూప బడినవి, వీనిలో నాఆిబీకిమూ శ్రమె సూ. రా, నిఘరిటువ్రనందుం ట్ర యోగములు చూపం బడెను, ఉయేల-ఉమయ్యుల - ఊోయేల.ఊయల-డోయాలి అను నైడిటికిని ట్ర యో గములు చూపంబడ లేమ, తక్కిన యొదిటికిజూవీన ప్రయో%ములలో నొకటి భారత వ యోగను, మతొకటి వారివంళ వియోగము ఉమ్రా నీ, నిలు టన్దములు గంటల యుయాలలు వాంసతూలిక పాన్చులు దోమలెకలు, (పోడళ, కుమూరచరిత్రము, 3 ఆ శర) ఇందు గంటల యుయేలలు - గంటల యుయెరు లలు - గంటల యుయ్యలలు” అను వానిలో నేది కని ప్రయా క్షమన్నను తతి కానరాదు, ఉయ్యలం---గి, అనుపమంబగు పనీండి యుయ్యూలం గుమూరు నునిచి (పద్మ, ౧౦ ఆ ౫౯) కం, = *ఉ య్యుల నూపుదుం బెనువం దొడలగె నా వరశిళువున్‌, (శా జ ఆ ౧౯౩) (నూ, రా ని ఈరెండు వ యోగములందును

• ఉయ్యల * అనుచోట * ఊమయల”"లని కవిప్రయాు_క్తరున్నను ననవచ్చునుం ఉయ్యల చ 4, =. గరా గతకారియెన యు య్యెలయంనుబో లె నూట డక యెంకయు. బొట్టు * ౨4 (భార ఆర ౨ఆ ౭౮), ఇందును *డోయమెలయును బోలె”అని కవిప్రయు_క్షనన్నను బాధలేమ, ఉయానల:--- నీ, జొందలం జదలేటీ "లేంయరంగలు బాలం డగు చందమూను నుయాష్థల లూంవ (హారి, వూ, ౬ఆ 36),

ఇందును *డఊోయాం - ఉమాలొోఅను వానిలో నేది కని ప్రయు_క్షమన్నను నన

వచ్చును, ఇ్లై దీని యితక వ్ర రెరాగములును బరివృత్తికహూములె మైయున్నవిం

ఉఊయెల;ఎా= గీ, మంచి నేయుటకుం బందు నవరంజి యూయెలలును (అచ్చ.

రా, ఆరణ్య, ౫౯ ప) ఇందును * ఊయలి అన్ని కవిప్రయా_క్రమున్నను శృతి లేదు,

1758 “అయె న అయ్యన అనుదాని వివరణను, [88౯1 వీ సంజీ ] సగీసూం వ్యా'..-*వయ్యొది అనుదాననికి “వయ్యది అనియు రూపాంతరమం కవి వ్రయోగ దృష్టమగుచున్నదని ఆాత్చర్యము, లౌలవ్య యశారముమికాంది ఎర్వము”చోట అత్వ” ముచ్చారణ సౌలభ్యావేకచే సుపంళభవ మగుచుండు ననుటకుం బూర్వసూత్ర, ములోని డాయాలాోది శబ్బ్దములును ట్రశ్చోతన్యూత్రము లోని వయ్యద 'ళబ్దమును నిదర్శనములగుచున్న వి. పయ్యద నీ యానవేగమునం బయ్యదళొంగు సడలినం,. * 44. (పోడళ కునూరచరి శ్ర ము, ౮ఆ శ రృ పయ్యెొదమలా సీ 4440 4040 జిలుగు ప యొ్య్చదలోన గుబ్బపాలింద్లు మెటయం (యయా సర్యల, ౧౪ ౧౯౩)

౬ సూ వ్యాఖ్య'---జోయేల మొదలగు నాచ్చికళబ్దంబుల ద్వితీయామయర మందలి హల్లునకు ద్విర్వచన మశంగా ద్విత్యము వైకల్పికముగా (ఒండె౯ విశల్పార్థ కము) నగును, తొలియచ్చుమిోంది హల్లున కనుటచేశం బదాదివర్ష మైనను (ఊయేల = ఉయ్యల) హవాల్లైనను (గోవు = కొప్పు) నీవిధి వ _ర్తిల్లు నని విశదమగు చున్నది. “ఊయేల - ఊమొల - ఊయాల = ఊయలి అనువాని యుదావాతు లును వానివ్రరయెోూగములును నీవజకుం ట్రదర్శికములయ్యొను. (38౯ నివ రాసూ, వ్యాఖ్య అమయొ"టాళ్తది “ఆగు = అవు* థాతువ్రయొక్క భూ కార్థక చథమ ఫురుమైకవచనము, *అవు+డుజ్‌ * అనుచో, బా. ఊీయాః ౧౬ నూ, చొవ్వున లిట్టు డుబజ్జున ఆను వర్ణకము రాంగా * అవ్లఎకు * అని యగును, బా, క్రియా, ౯౯ సూూత్తముచొప్పున నవు థాకువు తుక వర్ణమునకు యకారా "దేశము శాంగా అయు+ఎను అయొను” అని యగును. భా. ఆీ,యా. ౧౦౦ సూ, చొవ్వున * అయెను * అనుచోటి అి కారమునకు దీర్ధ్యము కలుగంగా * ఆమెను” అగును, ప్రశృతనూత్రముచేత నందలి ' యె” అనునది పాతీకముగా ద్విరుక్త మగుటయు నట్టియెడల బా, సమా, ౧౩ సూ శ్రముచేత ద్విత్వ్యవరక దీర్టము చ్రాస్యమగుటయు.. సంభవింపంగా అయొ్య్యును” అనురూన మేర్చడును ద్యిత్యా భావపతమున య థాస్థితముగ “ఆమెను ” అనురూపమే నిల్చియుఏడుకుం వశత సూత్రపు గణనున * ఆయెను” అని వరింపక ఆయెగఅని పరించుటచేత వా, క్రియా ౨౩ సూత్ర్త్రముచొన్నున వచ్చు ఎదంఎకున్‌.ఎడిన్‌” అనునవి పరమనగు నపు జేర్చడెడి * ఆయెదను - అయెడును - ఆయెొడిని అను రూపములందును, ఛా ,క్సిః రాలీ సూత్రముచొమ్పాన వళ్చెడి *ఎడు - ఎడి” అశునవి పకమగునపు

డేర్చడెడి ఆయెడుంఆయెడి” అను త్రర్థక విశేషణములందును గల * ఆమె” అను పూర్వభాగ ముక్త మగుటంజేనీ యట్టి యెడలను దొలియచ్చుమి-(ది హల్లగు యో

(బా వ్రశీ ౬ సూ) ఆమె = అమయొరు - మున్నగువాని కవిప్ర్రయోగకులు. 1759 అనుడానికి నైకల్పిళ ద్యిశ్వమును బా సరూ ౧౩ సూరశృముచొమూర దిగను నకు ముందటి దీర్టమునకు చా,సమును కాగా, ఆెమదను - ఎమొర్గదను ఆయెదము - అయొళదము ” మున్నగు రూవనులును “ఆయడున్‌ = అమొక్లడున్‌ ఆయొడిన్‌ = అయొడిన్‌ " మున్న గురూపములును ఆమొడువాండు = అయె;దు వాండు. ఆయమొడివాండు - అయ్యెడివాండు * మున్నగు రూపములును సిం చును, (చూడు, 360 విషు శ అయ్యొొుడ వేదరులకు వెం గయుడు చందమున ట్టి యవసరమున బల్‌ కయ్యము గురుని బలముతో నెయ్యి యుధిష్టురు బలోచ్చయంబున కధిపా (ద్రోణ 3ఆ ౨౩౭) చ ంఅనంతుండు నూకుం బ్రవన్నుం డయ్యెడున్‌ (ఆది ౧ ఆ ౧౦౫. ౧౦౬- ౧౦౭) మొ “నీలి దము” = (చులుకందనము) అనుచోం దొలియచ్చుమూంది హాల్లగు లకారమునకు చామీక ద్విత్య్వము కలుగగా ఛా, సమా ౧౩ సూ త్రముచేత ద్విత్వ్శపరకదీన్థ ము నకు ప్రూన్వము శల్లుటచేత వీలిదను = (వీన్గిదము) = ఎల్సీదము ” అను రూవద్య యమ సిస్ధంచును ఇశ్లై తక్కిన యన్ని యు దావ్భాతులందున్లు బ్రక్రియ నరయునది, క, బాలుండని నన్ని రివుతో నేలిదమునం గలసి యునికి యది కారర్భమె.., =. (ఆది, ౪ఆ ౧౧౬ వ) గీ ఎల్లిదంబుగం దలంచుచు నిట్టులనియెొ (విరా ౫ ఆ, 3౧౭,సూ కా నీ సూ రా, నిఘంటువ్రనం బెక్కు ప్రయోగములు భూవంబడెను గానిల ద్వి్వము ప్రాసఘటితముగా నొక్కటనై న లభింవదమొు ఓయి శబ్ద మే కోళశమునందును గానరాదు కాని ' ఓయన = ఒయ్యన = జయ అనుళబ్దములుమూాత్రము శర సూ శా నిఘంటువులు రెంటటకు జూపంబడినవి, టయన = ఒయ్యన - అవి - ద్రు, తిన్నగా - బుజూవుగా - క ఈ యగ్నిదేవుం డసు రకు నోయనం జెప్పుఎయు విని మవోగ్రాకృతితో .. ..(ఆది౧ఆ ౧౩౩) ఒమయ్యు=మెస్లంగా గీ జయస్థం దలయంసి దిక్కున నొదిగి యుండె (హరి, ఉ౨౮ఆ ౧౩౪) జయన్ధిన = మెల్లగా క , బలంచే రడ నిల్లు వంపనోవ యుడిగిరి నృకసుతులు గొండ తొయ్యున ల్జన్‌, (ఆది ౭ ఆ ౧౭౫ టయాకము=బయార్జి రము=విలాసను, క, ఆయంగన శ్రేలన్నుల మూయారఫుం గలికి చూపవు టురులం బడినన్‌, (విక్ర ౫ ఆ, ౧౭౦) (నూ, రాని) నీ హోరముల్‌ మెఆటయ నొయ్యా రంబులుగ (గ్పచ్చిం. .=-(విరా౧ఆ ౧౦౭) కోపు = కొష్పూ = ధనుర్యము, జాజర = జజ్జర = మోరము=వందన తీనియ = తిన్నియ = “దేవకంళరుగు, లేవ = లెవ్ప= ప్లవనము క, ఆపర్సముద్రమన్నం చై పోయకు నస్మదన్వ్నయము వెంపెసలోన్‌ జేస యయి కడనం్యన్టైన నీ పుణ్యచరిత్ర, కీర్తన! యము తల్లీ (ఆక ౭ ఆ ౨౭౩)

1760 వివిధములగు వర్గలోపముల విధులు, మొ, [9౮౮ వి, సంజీ,] ఊఉ కోపము సంహరింభు యదుకుంజర పొండవకోటి ెల్లనుం చేసవు గావె (భీవ్య ౨ స్‌ దీవియ = దివియ = దీవనుం, నూశ్రు = నువ్వు = తిలసస్థము క నూవుం బువ్వును సంవెగ వూవు గెలిచి... (శశిబిందచరి త్రము, శర) నోవి = నొవ్వి = నొన్చి= 'బేదన, ఉ ్రైవ్వెడు గంటులం గురవు దేరెడు నెత్తురు రాకనున్న నే నొవ్వియు నేనిశారము మనోగతిం జెందశమున్న.. =. (భాస్కరం రా, యుద్ధ, ౨౧౪౫ వ, (ఖీవ ౨ ఆ, ౧౯౯) పూవు = వువ్లు = పుష్పము వేయ = వెయ్య = పళువత్సము జే, వి ౧ మొలక .. ' (శర. మోవు = మొవ్వు = కాటిచెట్టులోనగువా నియందు. ఫుక్లైడు ముడుత వీడని లేత ఆకు మొలక.” (శక, వీయము = నియ్యము = “వై వాహికసంబంధము” (శ, ర, ఊయేలాదిక మాకృతిగణము ఆ కారంబు శ్రీ ౦ది అకాగంబునకుం దుది నులుల శ్రీంిది నలలకు లోపంబు బవాంళంబుగ నగు, ౭, అక్కటాదుల జడ్డకు లోపంబు విభాష నగు ౮ జడ్డక్కరంబుతోం బదాదిస్వరంబుహాడుచో జడ్డకు బాలవ్యాకరణ హోదులయు నీలుగులోనగువాని తొలి వహల్గునకు వివరణము లోవంబు బవాుుళంబుగ నగు, ౧౦. 3౮0 విషయమా ఆరాటాదులం బ్ర థమేతర డీర్ధ్స ంబునకు హ్రస్వంబు విెభామనగు ౧౧, ఆకరాటము = ఆరటము అఆరాటము - కకళ్కూూలజీతి శీభాహళి = ఇొమాపండు = కొమారిత - గంబూ రము - పెండారము - బంగారము - ఓయారము - వీటకాటము - సంతోసముః సంజీవని, 3౮0 విష.---వీనిలో ౭-౮-౯ సూత్రములకు ౨౧౦ 77 విషయ మున వాఖ్య చేయంబదెను, ౧౦ సూత్రమునకు ౨౧౦ 711 విషయమున వ్యాఖ్య ౧౧ నూ, వార్థఖ్ధ --ఆరకాటము. మొదలగు నాచ్చిక శబ్దముల చథమే తర దీర్ధంబున శకనంగాం దొలియచ్చు త్చం దక్కిన యచ్చుల దీస్థ్రము.నకు వైకల్చిక

[బా వ్రకీ 8మొ ౧౧సూ)” ఆకాటామలందలి చ్రాస్వము, 1761 ముగా హ్రాస్వం బగునని యర్థము టఉీడా:--ఆరాటము = ఆరటము=వరితొపముం సంతానము, లేగీ ఎగ్దతంబునం చాను గారగ్గిం గాలె నప యనాథయ దీనికి నంత రంగ మలదురక తల్లడిల్లక యారటమున నుడుక కలమటం బడక యెట్లుందుం జెవ్టమ. (అక్ర, ౨ఆ ౧౬౩) క *. ఆరాటమెట్టు మానెను ఘోరాటవి లోన భభ ర్రనుంజరమునకపన్‌. (భాగ, ౮ సర్క్క, ౧౯) ఆకటి అని రూపాంతరమును గలదు ప్రథమేతరదీర్టము లొక శబ్బమున 'నేకాధికము లున్నచో నన్నిటికినిగాని పరా్యాయముగాంగాని హ్రస్వము వచ్చును కేళాకూలి=కేళకులి = కీళాకుళి = కేళ కూళి ళబ్దరత్నాకరమున కేళాపళి” అను రూపము చూనవబడలేదుు నూ రాం నిఘంటువున నదియు జూవంబడెను. బా. ప్రకీ ౧౨ సూత్రముచొప్పున వీని తొలి దీర్ధమునకును హ్రూన్వము కాంగా. ళకుళి - కెళాకులి - ఆళాకూళి” అను రూప ములు ప్ర యోగదృష్టము లగుచున్నవని శబ్దరత్నాకరమునను సూ, రా నిఘంటు వునను జూపండెను, సూరి వీనిలోని ెళాకూళిళబ్దమును మూ త్రృమె యుగ్తర సూత్రమునం జూవెను ఇవెల్ల భేలాకూలమ్‌ * ఆను సంస్కృత శబ్దమునుంది జనిం చినవని € బ్దరత్నాకరనమునందును వైకృళదీపికశయందును ట్రాయణుడెను, సూ, రాం నిఘంటువున నివి సంస్కృతభవములుగం జూవంబడలేదు. ఇంక 'దేళర్థములుగం జూపంుడినని, ఈ శబ్బములకు క్రీడా సరస్సు అని యర్థము ఖేల సం, వి, ఆ, స్రీ శ్రీడ-ఆట' అనియు కూలము, సం వి అ న ,4., 8 తటాకము - చెఆువ్ల అనియు సూ, రా, నిఘంటువున నుడావారింపంబడి యున్నవి, వీనిని వైకృతనము లనుటకుమాత్ర, మిళోళళర్త లంగీకరింపరైరి. సీ, కుక్కు 'కేక్యరు. కేళ కూళి నుద్భవమైన మణికర్ణిక నొనర్చి మజ్దనంబు (భీమ, 3 ఆ ౧౮౯ సూ, కా, ని, లే.సి, శావితమ్మి కళాకూళి దండ నొప్పు గొప్ప పన్నీటికాల్వకు నుప్పరిగకు నతుల జలస్మూత్ర మిడినట్ట్‌ యద్భుతంబుం గాంచి రాజన్య మూర్థన్యకన్యం బొగడె (రాజ వాహానవిజయమను, 3 ఆ ౮౧ సూ, రా, ని క, అకవ్తంపు టనంటి మూణశ నడి చాయన్‌ మించు పన్నీటి కే భాకూళిం దిలకించి,.....(ఉ, రా ౮ ఆ, ౧౬౬ సూ, రా న్ఫి విస్తరభీతిని వీనియన్నింటి ప్రరొకూూగములను గోళములనుండి యొదత్తి ఇూపలేదు, కక్కూటితి = కక్కుటితి = లోభము, శబ్దరత్నాకరనున కక్క ఆతొ అను దీర్ధఘటితరూపమే చూపంబడలేదు, “క, వల డిటువలెం గక్కూజితి

పలుకులు పలుకంగ *.(పారం, ౨ ఆ, ౧౦౯౮) ద్వి కడువు కక్కూంర్రికిం గర్మ శాం డంబు 440444464(ప్రభులిం ౧-౫-పొరట ౨౧ వం )ఏ444440040 (నూ రా, నిం క, పొందొందని వలుకులు వలు కం దగునే తొూడి యళట కక్కుతీతి మెంణన్‌,

221

క7692 ఆరాటాదులందలి హ్రాస్వోదాహృతులు [3౮౦ వి సంజీ] (వారి. ౩ ఆ ౨౩౭). చ కిలుకులం బెట్టి వీః నడకించి తొలం7ద మన్న నట్టి క కక్కుఆితియ కాని వైప మనుకూలను గాదు (వై భాం ౬ ఆ ౨౩౮౪), ళొమారుండు = కొమరుండు=ళొడుకు కొమారిత = కొనురిత, గీ, * అతను నారాచమైన రాచళొమరితం బాంచాలిం జూచునవుడు (పాంచా ౨ఆ 3౧), గంబూరము = గంబూముజకర్ప్చూగము (గంబున = గంబుకా - గ-బూక అఆనిశుం రూపొంతరములు గలవు, నీ మొత్తమె మారు తాయ్యళ్మమె. గంబూక మెగనయం.2444440(వసు ౧ఆం౧౪౧(సూ రాని ఉ.., ౨. = లెలిగంబుర వెన్నెలలోని తేట యొ య్యారఫపుం దెంకి.,...... ...కులకౌంతే 2002064044 (శుక౧ఆ ౯౪ సూ కరా ని పెండారము = పెండరము = అందె *- (గండ వెండారము) నీ, కదుమించు 'డాకాలి గండవెండారయు , ౨... (యః ౪ ఆ) నీ. పొనంగ నౌాదలల హొన్నొమిడికంబులు వూని డాశాల గండ షెండర మకుర్చి (అచ్చ, రా, యుధ్ధ) (శ, రు (గండ పెండెకము - గండ వెందడేకము - గండ వెండెము = గండ'పెండియము - రూపాంతరములు గలవు) సీ చికుదైన గండవెంబేకంబునకు నీవె తగుదని తాన పాదమునం వొడి” (అల్లపొని పెద్దన చాటువు, బంగారము అ బంగరను, (రూ - బంగారు - బంగరు = బంగరువ్ఫం, బేహోరనము = బేవారము = (వర్చినహోర శజ్బభనము ) వాణిజ్యము, ఉ_చ్చరస్యూత్రముచేః బదాది దీర మునకు వా/స్వము రాగా - బెహోరనము, (రూ, బేరము, ఏగీ అధిప కృషి. నేయుటయును 'బేవోర మూడు టయును గోరశతు గావించుటయును మొదలు గాం ట్రదెెడు "ఆరున్చలు గానీ గావె (భారా, కాంతి, ౨ఆ శారు క వెళ్ళం ఉశటిమై తా రొక్ట బెనోరయు నాకుచుండలం. ౨. (విజ్ఞా ప్రా శాంళం రు వీటకాటను = వీటతటము - తాఆునూటు, నీ, శేతనంబుల వీఎకాటంబుచేసి (కర్ణం ౧ఆళకరు ఉత్తరసూత్రముచేం బదాదిద్స్సీము చా,న్వము కాంగా = విటరౌటము = విటతటను, (రూ, వీటతాటనము - విటతాటనము) నీ, మండిత ధ్యజదండనుండలంబులు గొట్టి విటకాటనంబుగ విఆిచి విజశిచి (భారం విరా, ౫ అ) సీ, తరువు లెల్లెడ విటతాటంబులై కూలె (భాగ, 8 స్తం ” (శర) (“మామిడులం విటతటముగా శాచినినను వాడుక యి ,ప్రాంతమునం గలదు, సంతోసము = సంతొనము, ఆరాటాదు లాకృతిగణము ఓయారాదులం దోొలి డర్ట్‌ ౦బునకు వ్రాన్వుంబు

టొాలవ్యాకరణ విఖామనగు, ౧౨.

వివరణము కీయారము = ఒయారము, ఓఉయారము - కేభాకూలళి.

కిం౧విమ కోలె = గూడారను = గోరవంకపమీ - బోహారు.

(బా, వ్రకీ ౧౩౨ సూ] ఓయారాదుల తొలిదిర్ధపుహ్ర స్వము, 765

నీలుగు - పేంగడ = జేవోరము - (దీర్ధృమథ్యంబు)

మాఖలు - మూలుగు - మోజు - వీటకాటమను - నీడి

యము = ఇళ్య్యాదులు,

సంజీవని, 3౮౧ విష;_-టయారము మున్నగు నాచ్చికళబ్దముల శబ్టాది దీర్టమునకు టైకల్పికముగా ా,న్వం బగును వేండ కష్దాదిదర్భము ా,స్వము 'కాంగాం బదాదిహ్రస్వముమింద ఖండచిందు వుండ 'నేరదు గాన నది ఫపూర్ణముగాం బరిణమించును వేండ = వెాలీడ = పెండ = పళువుల మలము, ఓయారము = ఒమయారము = విలాసము -(రూ ఒమయా్యరము, బా, వ్ర

౬ సనూత్తముచే యాకు ద్విత్వమును బా, సమా, ౧౩ సూత్రముచే “టి అను దానికి హ్రూస్వమును వచ్చున్సు, నీ హోరముల్‌ మెటయ నొయ్యారంబులుగ చచ్చి యందంద వింతగా నలవరించు (విర్శాంణఆ ౧౦౭ ఒయా్య్యరంబులుగ = మనోజ్ఞముగు క ఆయంగన శ్రేగన్నుల యోయారవుం గలికి చూవు టురులం బడినన్‌.. = *--(విక్ర ౫ఆ ౧౭౧, సూ, కా, న్సి శేళాకూలి = ఆెళాకూలి = శ్రీడాసరస్సు దీని రూపాంతరములు ప్రయోగనులును బూర్వ్యసూత్రమునం జూపంబడెను కోలె = కొలి ఫఇొలె = ఫోలె. అవ్య, ద్రు, మొదలుకొని, కాం, ౨. ఆ రామమేణికిం జన్న నాంటం గొలె నిద్రాసౌఖ్యముల్‌ మానినాం జేమో యంచు... (వసు ౪ ఆ ౭౬) నీ జననుత దానివత్సంబు నిన్నటం గోలె నుడుగక యజచుచు (ఆది ౮, ఆ ౧౧౮) గూడారము ఆ గుడారముం (రూ = గూడారు - గుడాదు ఆ పట కుటీరము బట్టతో నేర్చతిదినయిల్లు ముం, == =దంస్ట్రాంకు రా ుమునన్‌ థారుణి యొంటి కంబము గుడారంచ్రై తగన్‌ ,.. = ==+(చంద్రా, ౧ ఆ. 8₹ఇ)ు ద్విపద గూడారనులు దెరల్‌ గొల్గెన ల్వన్ని వేలముల్‌ దప్ప నిడినె నుత్పుకత (వండితా. పర్వ 3౫౦. పొ, నన్ని కు, ౧౧-౬౦౦. సూ, రా, నిి గోరవంకపటథీ, = గొరువంకనటీ, = కారిక = గోర = గోరంకువు శబ్దభవము, (రూ - గోరంక = గోర గోర్వంక = గోరవంక = గొరవంకం సూ, రా, న్ఫి, అప్పకవి దీనిని శశటయం_క్షమకుట చింత్భమని తిమ్మకవి నిరనీంచెకు, క, గొరవంళక యాససూటల మరనంకం దలంఫు గలిగె, =. =.(విక్రం ౭ ఆ, రోజా యయా, ౨ ఆ, ౨౮) ము, శరసంథానను. *,=..4= గొరువంకల్‌ మొఆివెట్టి నట్లు గుణమ.ల్‌ ఘోషింపం, 144, (మను ఈ ఆ) బోవోస = బొబోరు ఆ నమస్కారము, (రూ - జొవోరువు = బోవోరువు) గీ ధనపతి భ్రాతృకుల దేవ తకు బొవోరు. నత మృడాదిక సునున్ననకు ననస్సు (ఆము, ౬ ఆ, ౯౫

1764 ఓీయారాదుల ప్రథమదీర్ధ హ్రూస్వోదావృాతులు, [3౮౧ వి సంజీ] సూ, రా, ని సీ బోవోరు మదగజ ద్రోవోగ్త హావవా లౌవాచ్చ్ళి డావా వోళ్సావానీకు (ఉ రా,౧ఆ, 3౨౨. సూ, రాని) నీలుగు = నిలుగు = ఒడలు విలుదుకొను--చచ్చు, క అనిల సుకుం డంతర మే ల్కని నీల్లుకు నతని వ బ్రైఘన కాయము. బొం దిన లతికాజూాలము లె ల్లను రెన్సె నృుణాలబాలలతి కలు పోలెన్‌, (ఆది ౫ ఆ, ౧౭౨). క బలచేవు మేను సోకిన వెలిమిడిచే వేకి సజుచి విటకతౌాటముగా నిలుగుటతో ములుగుటతో నలనమటతో నావులింత లంతంతపంగాన్‌,. (ఉహరి ఇఆొ ౭2) పేడ = వెం = గోమయము, (రూ - వెండు” (శ రృ 'బేవోరనుు = బెహారము=వాణిజ్యము. *“బేహూరముి అను దాని మొదటి దీస్టమునకు _హృస్వము రారాదని చూపుట కీ రరూయారాదిగణను లోనిది ద్‌ర్ట నుధ్య్ధంబు * అని సూరి వివరించెను బేవారము మున్నగు దూపాంత రములును బ్ర యోూగములును బూర్వస్తూలత్రపు వ్యాఖ్యలో జూపండెను, మాటు = మఠు = తడన మటలు దేవి వృత్తియమందు. మటుగు - మలజుస = నూరు ళబ్బ్దను.ల కాదేశరాపను (మలటువడు - మలునాందు - మలుమాట, మొ), మ గదతోడళా గదచుట్టి రాందిగుచుచు౯ గండొవ్చ 6ఘించిమూ లలు దెస శైకొనుచుకా గడంగి వలుమాటుకా దాశుచున్‌, (శల్య ౨ఆ ళ రృ” కం = పొండుతనయుల బల మే _డ్రెజ తఅులక వెగంగుట పలు మలు నాడెద వకట! యేమి మాయయొ తల(న్‌. (భీస్త 3 ఆ శర మూలుగు = ములుగు = * నొన్చివలని బాధచే నొకవిధముగా ధినించు,. *,4==(క ర) నిలుగు శష్టోదావారణ సందర్భమున నిలుగుటతో ములుగుటతో *అము వయో గము మిందం జూపబదెను మోజకు ౬ మొటజకు = మూస్థ్రండు = (మూర్థళబ్ద భళనను - రూ - మోజపండు = మొబజకుండుు, ఉ ౨. *....,పవెన్‌ మోజకు భంగి మాంళములు ముక్కునబంటిగ మింగుచుండో (భోో౧ఆాశార) వీట శాటము = విటలౌటనుు = తాజునూలటు, దీని రూపాంతరములును త్రాగ ములును బూర్వస్మూత్రమునం జాపండెను, వీడియను = విడియను = శాంబూలము, (రూ. విదెను- వీడ్యము - విడియం వీటికాళబ్దభవమ్సు, ఓయా 'రాదిశనమును నాకృతిగణమె, వతాదులకు మువర్షకంబు పరంబగునపుడు దీర్ధ 0బు బాలవ్యాకరణ విభామనగు, ౧౫. వివరణమః వంతము = వంతాము, వీతము - కళ్ళముం = గాలము = శీర విషయము, గుడ్డము = గోణము = గోతము = జూజను-జుంబము =

(బా, ప్ర£ ౧౫ సూ] వంతము శబ్దము నిక్బుంకము కాదు, 1765 జోతము - తణగము బొండ్లము = మండము -లా తము - వీణను - ఇకా్ధదులు,

సంజీవని, 3౮౨ విష;--న్‌కము మున్నగు శబ్దరు లోని మువర్శకమునకు ముందటి. అ కారము వైకల్చ్పికముూా దీర్ధంబగను, ఉదా. వంతము = వీంతాము = తలుము = యన్తమ్‌” (వై ద్రీ యసన్హళబ్ధభవ మనుట విశ్విసనీయమై యుండుటచే నిందు ఖండబిందుస్థితి యంగీకరింపందగును అట్టయనను సూరి దీనిని నిర్చిందుకముగా నుడాహరించెను వైకృతదీప కా శబ్దరత్నాకరము లేక కరృకనులె యైనను శ బ్రరత్న్మాకరమున నిది నిర్చిందకముగాం బ్ర మాదమునం బడి మున్న (వతము - ఉభ-వై, వి *, ఆకఘట్టము శర) దీనివిబట్టియం సూరి దీనిని నిర్చింయకముగా నుదాహరించుటనుబట్టియుం దర్యాతి వైయాకరణు లెల్స దీనిని నిర్చిందుకముగానె యుచావారించిరి నూ రా, నిఘంటు కర్తలు దీనిని యంత్రళబ్ద భవమని యుదావారించియు నిగ్సిందుకముగా వ్రాయుట వింతగా నున్నది. వశముజ వఠాము-వి (సం యన్రమ్‌్‌ =. = (సూ రా ని, ళబ్దతత్యాన్రజ్ఞుం మరుచుం గొందలు దీనిని సంబంధించినళబ్బములు తమిళకన్న డాదులలో వెలయు చుండుటం జేసి యిది సంస్కృతభవము శాదనియి దేశసమనియు: జెప్పవత్తురు అట్టి యఖిప్రా యము కేవలము నవికుర్శకృతము తమిళ కన్న డాదులలోమాత్రము సంష్క్యృతభవ ములు లేవా? విస్తర *7, జం 1 విషమయనుశం దమిశాదులును సుస్కృత ధవవూరి3 నులె యను విషయము స్మ్ప్తరూణముగా నిరూవింపంబడినది గావున నిట మరలం జూప లేదు, పరిశీలింంంగా, నూ లా, నిఘంటుకారులు వకము” శబ్దమునకు దమి భులు చెప్పెడి దీవి వ్యుత్స్తిని విని భ్రమించి స్వవచన వ్యాఘాతేముగా దీనిని నిర్చిందువుగా నుడావారించిరా యని యాలో దింపవలసి యున్నది. తమి - వజ్ఞమ్‌ = (వట్టమ్‌ ) మల - వత్తమ్‌ క, వశం, తెలుగు - వీతను = వరౌము, తమిళ కన్నడ ములలో *వలు = ఆరోహీంచు అను థాతువు గలదు వటి+త్‌ +అఆమ్‌ = వజ్ఞమ్‌= (వట్ర్రమ్‌) = మనుజులు దీవినెక్కి నీరు తోడుదురు” అని తమిళులు దీనికి వ్యుత్పత్తి 'ెప్పుదురు,. కట్లు స్వసంబంధి చ్రానిగభామలలో దీనియందు సున్నగాని దానికి మూలనుగు ననునానీశముగాని 'లేమింజేనీ తెల్లునందును డీవిలో చిందు వ్రండ నేరదని యొకయు_క్రి కన్చట్టుచున్నది. ఇది వ్యుత్సత్త్యాభానము కావచ్చును. యన్హళబ్దము లోని సంయు_క్షరేఫము మూలమున 'వజ్ఞమ్‌=(వ [ల మ్స్‌” అను తద్భవనుం తమిళము నను వెలనీయుండవచ్చును, (౧) మతేయు సంబంధి ద్రావిడసదములలోని యను బానీములేశాక ద్విత్వము సైతము 'ెల్టులోని బిందువునకు నూటుగ నుండుట

1766 అనునానీక తమిలువ్విత్వము.ల సామ్యము, [3౮౨వి సంజీ) వ్రచుకమైయున్నది (౨) వంతియ కాక త్రావిడభాహూభేదములలో నొకట సచిందుక ముగ నున్నను వేతెకట ననునానీఠ మేని లేకంటయు. బ్రచురముంి యున్నది (వై, పా 39)[.౩౫౬ నివ)

౧ కెల్టు తమిళము, | ౨ తెలుంగు తమిళము ఈ మె శట్టి అలుంగు అలకు (బాణాగ్ర్తము) ఊందు డూళ్తు కడింది కడిదు కలంగు కలక్కు కుజుగలి కులుగు కోట కళ్లె చూండు యభూడు కాకు శాక తోక తో చె తోట తోట్టమ్‌ | పాంచి పాచి గీత కల్లు (కీట) ఫుకుంగు వులుగు పోక పాక్కు (ఫూగ - సం) వమజఆంగు మటుకు (సంకౌావించు వ్రాత వరైత్తల్‌ మూూందు మీదు

మునుంగు ముయి(క్ర[్రిగు మోందు మోదు

• కళ్ళము = కళ్లాము = ఛాన్యమునూర్చెడుచోటు (ఖలళబ్దనవము) క మిను

కళ్ళను అౌరలు చి క్కినగింజఎయం. 4 .. (వరావా ౪౮ ఆ ౧౪౮ ప

(సూ రాని గాలము = గాలాము = చేయలను బట్టుసాధనము = బడి

శనము, 6 ,. ,**,*+విను మోను లోలకతన్‌ గ్రక్కున నామిషంబు చవి గాలము

చ్రింగిన వాడ్చు సూవె..... (ఉద్యో ౨ఆ ౫౨), నీ, వాలారు గోరు మే దొ లొము నేనె నే బేజే హిరణ్య్యాసు శికుకమునకు (పాండు, ౨ ఆ ౧౩౭) గుద్డముం గుర్తాము గుడ్డముజదే వి చేను... "(శరు, బండిశెద్దులను జూ.చునవుడు బండి నె_త్తివన్టైడి యుసకరణనుని వర్షవహోారను.నం గలదు, గోణను = గోణాము= కౌవీనను (రూ, గోవణము - కౌనీన కబ్దభవము), సీ బంగారు వ్రాత చెజంగుల గోణాము, గళమున రుద్రాయ కంళమాల (శాళ, ౧ఆ. 350 (సూరా, ని)

“గోతము = గోళొను = అల్బ్పగోణీవిశేనను = ఒకవిధమైన చిన్నగోనె," నీ...

“అనీమి గోతము సంచి యన నల్పగోణీ విశేషముల్‌ గొజలు., *..(ఆం భా౨ ఆ,

౨౬౬లో (సూ, రా, ని, జాజనుం (జాజాము) చే, వి పాలికలయందుం బోసిన

నవథాన్యముల నారు, (చూ = జాజూాముో (కరు "గి, శర్వరీ చంద్రవరిణయ సము చితాంకు రార్చణ క్రియలందు వియద్విభాగ పాలికలం దోంచు శ్రొత్త జాజాల ములక లనలం దారళ లొండొండ నంకురించె (విక, ౪౮ ఆం” శరునూ శాం నిఘంటువున నిట్లు *“జూజము అను నేకశనవచనరూవములు చూపంబడ లేదు, ' జూజూలు

[బా ప్రకీ ౧౩ సూ] “దత డంణ డం=ది మార్పులు. 1767 వింబ- శుభకర్మనులందు అంకురోత్ప ల్తివై. పాలికలయందు. పోనీ5 నవధాన్య ములు... .”* (నూ, రాన్సి అని చూవంబడెకుు. జుంజను = జొంజొము = జుంజుటుశట్ట వి ౧దీపావళి పండుగునాంటి రాత్రి బాలురు కాల్చి త్రిప్పెడు తెస్ల విడువలి లోనగువాని నిడుపాటి సన్నకట్ట ౨ కాష్టదీపి* (సూ కా ని) “బోతము = బోణాము = నకస్కారము (రూ జోత్సు*నూ రాని తణ గము = తేణగాము = ఎను మిూందనంది నీళ్ళుతెచ్చెడి తోలువంచి - పక్కాాలి (రూ తడగము ౨. 4, (నూ రా ని బొండ్లము = బొండ్లాము = (రూ బొండలము, కెంకాయమింది బొనీక్స నీ ఎళనీటి బొండలంబులువో లె మెదడెల్స జుజ్జీ వై చిన డొల్లు ఫుక్లై గములు . .. (ఆము ౬ అ) చ అకణంపవుబొండ్తముల నారిశడంబులు (ఆము ౧ ఆఅ” (శారు మండము = మండాను = చేపలను బొడుచు చిల్లకోల” (శ.రు లాకము = లారౌను = సర్నార్థసులు చేశ బక్టైకు దండము, నీ, కకపాల కే దాకటకముద్రికపాణిం గుటుచలాతాముతోం గూర్చి పట్టివి (ప్వా ౧ ఆ)” (శర) వీణము = వీణాము = సన్నవన్ర్రను - వలిపము - అంశుశము క పన్నీట జలక మూడెను నున్నని వీణాను గన్లైను విరులు దుతి మిక్‌ సన్నముగ నలందెం గస్తురిం జన్నుల ముకాల బన్నసరములు దాల్చెన్‌ (జ్లై 3 ఆ) కంర) ఇత్యాదు లనంగావళతా దు లాకృతిగణ మని యగ్ధము నన్నయా క్యచి తో దః క్వచి డో ణో దృష్టో దస్తు క్వచి ధర్వణీయము చ్చ్రుతః (విక్స అజం ౯౧ కారి అహో 3౬౯ ఫు) 3౮3 వినయము కేచిత్తు వైళృతా ళృస్టా డాదిల్వేనైవ సాధవః (వికృ, అజం ౬౩ శారి అనో, 3౫౨ ఫు)

కల్పతరువు 3౮3 విమ"---క్యచిశ్‌. = ఒకానొకప్పుడు దఃదకారనమ్సు తః = తశార మగును, ఉదా.--ఉదుకు = ఉతుకు బ్రదుకు = బ్రతుక్కు విదుకు = వితుక్కు "మొ క్వచిత్‌. = ఓకప్పుడు డః = డకారము ణః = ణకారముగ్య దృష్టః = యమూడం బడును, ఉదావాావడయ = వణంకు అడంగు=అణంగు,ు నాంచెము=నాణరుం పోండిమి=పోణిమిం మొ క్వచిత్‌ =క్యాచిత్క ముగ్యా దస్తుశ్రువః=ద డలకుం బరస్పరము నూర్చు గల్టును, ఉదా[-ఎదంఎడ, కదుళొను = కడుకొన్సు దిగు = డిగ్కు దర్కు= దక్కు, దగ్గలు = డగ్గఅు, దంచనము = డంచనము, దిన్తురి జు డిమ్తురి దాంగు ఇ -డాంగ, దొవ్చ = డొప్ప దొంగ = డొంగ్య దంపు = డంఫవ్యు దెందనుం = డెందము మొ ేచిక్తు వైళ్ళళా ళృష్టాణకొన్ని విశ్ళతిళబ్దము లన్ననో, 'డాదిల్యేనై వ=క కార నూదియందుం గలిగియ్యే సాధవి = సాధువు లగుచున్నవి, ణ కారనుం ళ్దాది నెట్లును

1768 అహోబలవిషయములం సరికావు [3౮౨ వి, కల్ప] నుండదు కావున గొన్ని డకారాదిశబ్బములకు దకార మాదిగాలల పఠ్యాయరూ వము లుండనేరవని యిశకారికకుం దాత్సరరము ఉదా --డెబ్బది, డాలు=శాంతి, జేగ డయున్గ మొ, కొన్నిట “డి శారను ణకారముగా మాజి దనుచు నహోబ లపతి డస్తు (డుస్తు” ఎట్లును తప్పే) క్వచి"త్తను పాఠము నంగీకరించెను,. కాని కరచి డో ణః అప చోటి క్యచి చృష్టముచేశనే యిట్టి యస్థరుం లభించును గాన నది ఫునరు క్ష మగును దడల మార్పును వచించుచున్న “దస్త అను నా సవరించినపాశ మె గ్ర+థళ్ళదఖి ప్రేత మనందగును అవోబలపతి డాదిల్వేనైవ * అనునూత్రమునకు వివరణము హ్రైయనే "లేదు ఇంక డాసి-డాపల నిత్యాది (అహో 3౫౨ ఫు? అని శండుదాహృతులను మూత్ర, మిచ్చెను ఇ ట్లుదాహరించుటలో నాతని భావ మేమో "శెలియకన్నది, లెండిటికిని దిశారాదులగు వరార్ట్రయరూవనులు ప్ర నీద్ధముల యున్నవి. దొయు = డాయు., . == స, (క్రి, చేరు-సమివపీందు. గీ .. తా నడు గడుగునకును దడంబడి వడుచుం బార్వతిం దాయ వచ్చి *., = (వరావాం ౪ ఆ ౧౭), ఉ తక్కుల యాలవాలనులు దడాయుదురే తరుణీజనంబులున్‌, (విక్ర, 3 ఆ, ౨౯) (నూ కాని దాపల దే, వి డావలం, ౨. (శర)

• దావల = డాపల, వి, చొ ఎడమవైపు 4... (సూరా న్సి *క్వచి త్తోద ఇళా్థాదిని నహోబపతి యిట్లు వివరించెను వెదశెన్‌ - కదికెన్‌ - చదికిలంబడియెన్‌- ఓదికెన్‌ - ఉది కెన్‌ - ఇతాాదొ వెతకె నిళ్యాదీని తకాలేణావి రూపాణి పోండిమిం ఉరవడి - నాంబెము ఇత్వ త్ర పోణిమి - ఇళార్ణది రూపాణి ణశారేణావీ నీద్ధాని, పడంతుకి = పడంకు - పడుక - కడిమిద్రూను - కడం - వేందుకొనెన్‌ - వువ్వుంచోండి ఇత్యాదొ డశారవీవ, న ఇకార 9తి శ్రేయమ్‌” (అవో 3౪ఇ౯-8౭0 ఫు) దతల పర్యాయస్థితిలో దశారఘటిశరూపములు ప్రాచీనములనుటకు సందియము లేదు, అహోబలవతి యుదాహరించినవానిలో కదుకు” శబ్ద మేకోశమునను లేదు, కతుకు శబ్బము సూ, రా, నిఘంటువున నుదాహరింపంబడినది గాని దాని కకారాది త్యనును నిర్వహించు ప్రాసగత ప్రశరాగము మూపంబడ లేదు, ఇంక గతుకు = గదుకు = ఎంగిలితిను * అనునని కోశద్యయమునందును నుదావారింపంబడెను, క, =. బంధుల గురుల౯ా వెదకి వధియించు సౌఖ్యం బదియేటికి , (ఉదోర్టు ౧ ఆ 33౨) చం, అతండు మహోప్రసాదమని యత్తాలి వాకిలి చొచ్చి యచ్చటన్‌ వెతక ఎం 44 (ఊఉ, రా, ఈఆ శంరు, చం.....పొండవవీరుండు రాజు మేన బె ట్టిదనుగు బాణ మొక్కటి వడింగొని తూజులో నేయం చేరివై6 చదికిలంబడ్డ మూర్శ. =.(భీషః ౨ ఆ, ౧౧౦) చతికిలంబడు” అను తకార ఘటితత్యమునకుం ్రాసప్త్ర యోగము

(బా, వ్రకీ ౧౩ సూ] కవిశరోభూపణపాళములు సరి కావు కే760 లభింపలేదు చ. శ్రాట ము న్నుదికిన కాటి వ్రేల నది నొక్కటం గ్రుంకిడి వత్త "5ందజే వదలక .. ,..,ఆము, ౧ఆ ళక) ఏగీ ఇద్ధ రాదోస్థ్రం శ్రేపుల నెంమిః జేర్చి నితికిఫొనుం డని పనిచె సమ్తుతము మిగుల (హరి, వూ,౧ఆ) ఇట్లు కవిప్ర 'యోగసీద్ధము చ! ప్ర సీద్ధము విశేషించి యథధర్వణాచారోోవవిష్టము నగు నీ 'ద తి లమారక్చును సూరి యువేఫీంచుట చింపముం

డణల మార్చు సర్వసమ్థత మె నాణెము శబ్దమునందలి ఖండమును నిర్వహించు ప్ర నూణములేమిం జేసి సూ శా, నిఘంటుకార లుదాహరిం సలేమ శబ్దరత్నాకరమున నిది సాన్థబిందుకమని వ్రాసీ9, సూరియు దీనిని సబిందుక ముగానె యుదాహరించెు చ యజనము దొనకర్మ మును , ,**సంగరంబునన్స్‌ విజిత విభీతిమై నురనణించుటయున్‌ నృపథర్మముల్‌... * (శాంతి, ౨ ఆ, ౨౨౮) ఉ చాండిమయూఖముల్‌,... =. పోండిగవేల్వంగాయిడియె 4. (ఆవి ౩ ఆ, ౧౧౨) క, వేండికొని కృషణుల్లై కను పోండిమి యదియేల! .,...(ఉవ్యో 39 ఆ ౧౯౭) పోణి దేవ, విణ, పోండియొగ్క రూపొంకము ఎంగీ మేటి రతులకు సురళాణి మించు-బోణి శళాం ౪ ఆ శర) పోణిమి-చే-వి, పోండియొక రూపాంతరము సౌందర్య్యమునకు సీ, దికవాణి యగువాణి పృథు వేణిం గల పోణిమిని జూణతనమున మించనాడి (కాజ ౧ ఆ) ఖప్వునకు డీ ప్రాణముతోడనుండి బవాు భంగులం బుణర్టము లాచరించ్చియుం బోశీమిగాంగ మోయమును బొందుట దుర్గ భము 44. *+(దక్తాం ౫ అ) విధనుంనకుంాక ప్రాణేశ్వరండు గడు ని ్రాగితనున్నాం డిజేమి తన కన్నులకున్‌ రాణింపనరొ యింకనికి మగ పోణి మియే లేదో యనుచుః బొక్కుచు మదిలోన్‌, (శుక, ౧అఆ) + (శారు భయిరితి నున్నం పోండి- పోణి - పోండిమి - పోశిమి శబ్దరుల సంబంధము నరనీనవుడు కవిశికోభూవణమునం బైని వ్రాయంబడిశరీతిని “ువ్వుబోయడి శబ్దమునందలి డకారము ణకారముగ మాటజిదని కెప్పుట సరికాదని గ్రహివనగును, మతేయు '*క్వచి దో ణో దృష్టి అనుటచేశనే డకారముచోట ణకార్తా దేశము వచ్చుట క్యాచిత్మ్కనునియు డాకు ణా రాకుండుట "వెక్కుచోట్లం గలద నియు నర్థము లభించుదచుుండంగా నట్టి యర్థమునె వచించెడి డస్తు క్వచి చ్భ్రుతహో (డశారమె కొన్నిచోట్ల నిల్చును ) ఆను ఫునకుక్షి నధర్వణు: డువదేశించి యుండం డనుట నిశ్చయము కావున దస్తు క్వచిచ్భుుతు” అనియె యచట నధర్వణో క పారరనియు. డుస్తు-డస్త అను కవిశికోభూమణపాఠము లేఖన ముద్రణాది చఛ్ర మాదకృర్తనునియు జెర్వుటకు సండియము లేదూ, “వువ్వుబోణి అను ణఅత్వఘటిత

770 “ద=డి *డ=ణి అనుమార్చులు, [3౮8 వి, కల్ప] రూపనుం లేదన్న శ్లే యవోబలపతి *కణణ - వణంకుి అను ణకారఘటితరాపములు "లేవని వ్రాయుటయు సరికాదు, ద్యిపద, వణిహారులను బిల్వం బంచి యాక్షణమె

కణంకతోం గల్య్యాణకటకంబునందు (వండితా, దీమౌ, ౮౧ పొ, నీలా ౧-౪౯, సూ రా, ని, *'పణంు - దే = వి, పడయమయొక్క రూపొంతరము (శారు, ఇంకదడ లకుం బ్రియోగములు:-ఎ ఎడ యు. ..వై-వి, హృదయను , చ, ఎడ(బొడి వోని వేడుకల యే_డ్తెఆసంపున నంతకంత "3 క్కుడగు ముదంబువేర్మి. .... (నిర్వ ౮ ఆః, ౭38 ప శర, కదుళొను- ఆ క్రి .... అతిశయించు. (సీత) చ, కదుకొని వేడి చవాన్సములం గమ వం౦0బం086 బర్వి ఛీ9ిమె నదరుచు *..= ౨, ఫెస్క్టు యుద్ధ, ౨౩౮౪ ప)” (సూ, రా, ని క... కడుకొని మాయ (ిడుమలం

బడిన నరులు గలరె యొకులు పరమమునీంద్రా (ఆర ౨ఆ ౪ీప)ు ఉ డగ్గఆ మేదినీ పరినృఢ వ్రవదడండు (నై,౮ఆ ౧౦౮) క, దగ్గజు చనుదెంచి రాంయం తమ్ముని కర మున్‌, (భాస్క్‌ ఆర౨ఆ 3౭౮) ఉ డశ్కెను రాజ్య మంచు నకటా యిటు తమ్ముని భాగ మిక... (ఉద్యో, ౨ ఆ ౫౨) * చెందము = డెంందము హృదయము = మనస్సు, ఉం. ....+విపు మాత్రుంగా 'చెందమునం దలంచితివా దెప్పర మవ్పని.,,94, (దశా, ౨ఆ ౨౯ (నూ, రా, ని *డందు = దంచు, (1/=డంగు స ఈ (ఛాన్యాదులు రోశటితో) నలగంగొట్టు .,. సీ వీండి వీంచంబుగాం బృథివీధరంబులు డంతునే కాలదండమున నభవ గాలీ ౭ఆ, ౭౯)” (సూ, రా, ని డొంగ = దొంగ, వి (౮ డొంగు చోరుండు = తస్కరుండు, గీ, డొంగవలె వచ్చి యిచ్చట డొంగి నావ చేమయా .... (వైజ 6౪ ఆ, 386)” (నూ, శౌ, ని డొవ్ప, దే, వి, దొప్పయొక్క రూపాంతరము, ఎంగి, డొవ్చచెవులును గొగ్షింండులును గలిగి (వైషు, ౭8 ఆ. ౯౩) దంచన, బే వి, వెద్దవీరంగి. ద్విపద దంచనగుండ్లచేం దాంకించి కడిమి ముంచిన, ... (రంగనా యుద్ధ” (శంర) నీ డొంచనంబులుం దద్దడంబులు నెత్తించి (ఉ వారి. ౨ఆ అ౨ ఈ దంచనళబ్దము (శ, ర-సూ, రా, ని రెంకుకోశములందును సం గ్రహింపంబడలేను క పవనజుం డొక్కండె వెజటపొం డష్టలును సాత్యకీయు వారియు డ్రాంతురె యుగ్రా వావ మునం ్రాణము, , *=(ద్రోణ ౮ ఆ ౨౦౮ాచం, 44, 9 ఫుచ్చికొం టయును మదర్ధముం గొనుట 'డాంపక వెవ్పితి నిక్క మింంయున్‌ (ఆను, ౫ ఆ, ఇప, “డాలు... శా జాంగెం బల్వల పంకనీమ బకజూల త్రప్త పారీకముల్‌ (పారి

అ, ౨౦).* (నూ, రాని *ోచం..,.,ళు ద్ధృనతర రాజ్యసంపదలం దాంచక సర్వము

నీకు నిచ్చితిన్‌. (వారిళ్ళ, 3 అలి. (శర “డిందు, దే క్ర, దిగంకేయు. ఎంగీ,

[బాప్రకీ ౧౩ ౧౪ ౨౧ సూ] అడంగ్యాదుల 'డాకు ణశారా దెళము, (0! 'కెసనవ నాగ్ర్రవబుద్ధయు దింపవైతి (భాస్కం యుద్ధ ) * (శంరు కం: బి ట్టిద ముగం చెనంిరి చలంబు డింపక శడిమిన్‌, (విఠరా౨ ఆ 3౪౮) త్రి మం ఇ డిమ్తరి అను వింత్మప్త యోగములు గలవ్ట ౪ త్రిమ్తి విణ (త్రిమ్తరు) మిక్కి లి తిరుగు వాడు, .. ఉ అెల్లనుగాంగ గంధవవా త్రిమరి వొట యెొటుంగ3ంరే జనల్‌ (ఇందు, ఈ ఆ ౫౭*(సూ రాని) క వనితల పురషులయెడం బు ట్టిన యది 'వెన్సీవిరి నేంత డిమ్సరికనమె ట్టి నిళృష్టుండైనను,.,.. (కాంతి. ఇఆ ౨౦౮) నూ, కాం నిఘంటువున డిమ్మరి = దిమ్హరి, విణ” అని శ్రాయంబడెనేశాని దిమ్హరి శబ్బనుం మభూవయిడ లేదు అడం గ్యాదుల డాకు ణశారంబు విభాషనగు ౧8 అడంగు = అణంగు అడం - కడంగ = చిల్లాడము = తడగము - నాంబెము = పోండి = మిడుంగు = వడయ మిడదుగుటు - ఇత్యాదుల దంగ్యాదులు దక్కులోనగువాని చాకు డశారంబు విభోన నగు బాలవ్యాకరణ ౧౪ వివపరణమః దక్కు - డక్కు దక్కు - దగ్గలు = డాంగు = దాలి= ఏరళ విమ... దిగు - డిగ్దియ- దూయు .- దెందము - దెప్పరను = 'దెప్పు = దొంగ -దొవ్చ = ఇతార్థదులు, జూదాదుల దాకు జకారంబు విభావ నగు, ౨౧. జూదను = జూజను, అవదు. జవాది = జూదిం జూదు = విరవాదిం సంజీవనీ, 8౮6౮ వివ;=-౧౩ నూ, వాసఖ్యవ= అడం గ్వాదులలోని డ్‌శా రనుంనకు వైకల్పిశనుగా ఇకా రాబేళ మగును, అడంగు = అణంగు = నన్రుమగు = తన్దు = ఉపళమిల్లు కడంగు జ కణంగు జ యత్నించు, చిల్లాడము = చిల్లాణము = వక్రళన్త్రము = నౌరు క భిల్గుం దొళంయ, 4440404446, వెై0బడు పులి, 444 "చేడిదవుం జిల్లాణము కొలంది గ్రుచ్చి చీరెం గేలెన్‌, (చంద్రా ౨ అ ౮౯) (సూ రా ని, తడగము = తణగము=ఎద్దుమిందనుంచి నీళ్ళు తెచ్చెడి తోలుసంచి, వక్కాలి, ద్విపద ఒడలి చీర నెజుంగ కుదరంబు పెద్ద తడగంబు గతిం దోయం (ద్వి వారికం, ఉ, ౧౯౫౬ పం) ' (శూ రాని, (రూ తడగాను) నాదెనుం (ఇది సభిందుకనుగ శరం నిఘంటువునం జూవంబడెను ) నాణెము = ౧. స్రేస్థమైనదిం చం శుద్ధ దీనారము, (ముద్రింప బడిన రాగి వెండి బంగారముల బిల్ల అని, ఈ ర్స

గే772 దక్కుప్రభృతుల దాపపాతీక డకారాదేళము [3౮౪ కవి, సంజీ] (నూ కాని. మిడుంగు దేవి మిణుంగు = మిడుంగులుం బురగు మింట మిడుంగుల్‌ దట్టంబుగాం బర్వ భాగ ౧౦, స్కం, ఉ. (డీనికిం బ్ర యోగాంతరము శానంబడదు (శ ర వడంకు = వణయ = కంవీంచు = కంపము క గణపాదని హతిచేశతను వణంకి గిరుల్‌ తరులతోడ వసుకం బడియొన్‌, (వీక, ఈ ఆఎొ (శర) “మిడుంగలు టేంవి మిజుంగటు ౧ అగ్నికణము.:.. == ౨ మిణుంగుటు? బురుగులొ (శ, రు,

౧౪ నూ, వాస్ట్రభ్య:--దక్కు మొదలగు బ్షముల డద శారమునకు వైళల్పికముగ డకారాదేళంబగును, ఉదాహాదక్కు = డక్కు, = లభించు = వశమగు, * దగ్గలు = డన్దలు = సమివించు, గీ, దగ్గణె ముప్తూర్తవేళ యో దశరఖేంద్ర (రామా, ౪ ఆ ౧౧౪)” (నూ, రా, న్సి డగ్దజు = దగ్గజు * === (శమిాపస్థలము) ఉ డ్రగ్గఆ మేదినీ పరివృడ్డ ప్రవరుండు =. =, (నై, ౮ఆ ౧౦ళ్సా* (నూ, రాని దాం = డాంగు = మబుంగుపడు, తిరోహితనుగు *దాకలి = చాకలి, దే - వి, (దాయి+కలుకాంచి పాగంగొశ్లైకు ఇనును బంగారు లోనగు వానికి ఊంతగా ఆంద నుంచెడు ఇరువ ముద్ర లోనగునది = నిఘాతిక, *డాశటి మిదం బెట్టి బెడిదంబున సంవెటవేయి (రత్నపవరీత్స” (శ రు (రూ - దాగలి) చా గు, ప్రవా్యాఖ్యాశర్తయు బా - సా- వే వ్యాఖభ్యాతయా దీనిని సఖండముగా నుదావారించిరి. దాంగు - దాశలి - దిగు, ,444ల (బౌ-గు - వ్ర ద్వియుం ఈ౬౫ి బుట్ట, (బా-సా-వే ౫౧౬ పుట బాలవ్యాకరణ ప్రథమ ద్వితీయ ముద్రణనములందును దర్వాతం గొన్ని ము.ద్రణములందును దాశల అని యిది నిర్చిందువుగావే చూవంబడెకు,. దాకలి = డాకలి - డాకల్గి - చాగలి - వి. బె, (దాయిశకలుక, శరు (దాశలి అని, చిని (నూ రాన్సి ఈసూం రాం నిఘంటు వివరణమునుబట్టి (చి, ని = చిన్నయసూరి నిఘంటువు వ్రాతది) చిస్ట్ర్యయసూరి తన నిఘంటువున దీనిని నవిందుకముగా వ్రానీయుం దర్యాతం దన ళా యభిహప్రాయమును మార్చుకొని 'బాలవాస్ట్రకరలమున నిట్లు నిర్బిందకము గా =దీని నుడాహరింబెనని గ్ర హింవశగును, గుప్తార్ధ ప్ర కాశికావ్యాఖ్యాత చిన్నయ సూరి నిఘంటువును జూచి కావలయు నాతండు నూద్చుళొన్నవిషయమును వివే కింక దీరిని సబిందుకముగా నుడావరించెనా యి యాలో చింపవలనీయున్నది, గుప్తార్ధ ప్ర కాశిఃకుం దర్వాతి బాలవ్యాకరణ ము చ ములలో నిది సవించుకముగానె యుచావారింపండుచున్నది. బా గు, ప్ర, వ్యాఖ్యను స్వీకరించి వ్రాయాట భాంసా-= వే, వ్యాఖ్యాత కలవాపె కదా, దిగు జ డిగు = అవరోహిందు,

(చా పశీ ౧౪ ౨౧ సూ] '*దండి *ద=జీ అనుమూర్చులు 1773 (రూ - దిగ్గు = డిగ్దు, చ డిగనకడు వాహానంబులు కడిందిమగంటిమి కోలుపోవ 40 6 (ద్రోణ 3 ఆ 3౮౧) దిగ్టిగ్సీయ = డిగ్సి మడిగియ, వి (దిగ్గు ).

“(సం దీక్టిశా, ప్రా దిఘీ ఆ) సడబాని. ఉ దిగ్టిమ నంచతూండుగొని తీరవ నేక్ష్యు వంక మిీందుగా ౨4. ౨ ===. (ఆము ౫ఆ ౧౨౨) గీ, చేవ నిర్మిత మైనట్టి దిగ్దియం గని _ దిగి యగణివవిభవముల్‌ లేజరిలగ (సారంగ ౧ ఆ, ౧౧౨)” (నూ, రా, ని, (మూలమున గణమును ఒరించునవుడు డిస్టియ * అని పడుట ముద్రణ చమాదకృతేము). “దూయు = డూయు ఇ దుయుష్ధ = దుయ్యు = స, ఈ ౧ (కజినుండి కత్తిలాగు = వై కితీయు 96 99 9 8 (చింత మొదలగు వెట్ల ఆకులను గువ్పిటిపట్టులతో ఒక్కసారిగా కోయు, కా దూయంబొచ్చి నురుండు "లేంజిగురు గుత్తుల, * (నిరం ౨ఆ ౧౦౩౨”*(సూ కా, ని చెందము = జొదము = వృాదయము, _ దెప్పరము = డెప్పరము వి - ఆవద ఆధిక్యము = దుష్టవచనము - అధికను. ఉ దిగ్సన వచ్చె శంకరుండు 'దెప్పకమైన వడిం 'జెనుప్చ్ప మన్‌, (హర ౧ఆఈ,౨౧) చ పరము పతివ్రతేన్‌ ః = బె ప్పరనములు వల్కంగాం దగునె.. (సభా౨ఆ లట (నూరా ని చ,,ంబె ట్టి దుడగు కౌర వేం్యద్రునకు జెవ్చర చుమొ్యుడు భంగ్‌ిం 'బే్చెదన్‌ (జోల ౨_ఆ ౧౧) చెను జెప్పు = నిందించు = మర్ష్గోస్హాటనము చేయు దొంగ = డొంగ = చోరుండు, దొప్ప = డొప్ప = దొన్నె, పత్త్రచమకము.

౨౧ సూ వ్యాఖ్య--జూదము మొదలగు శబ్దముల దకారమునకు జకా రా దేశ మగును, ఈవిషయను నధర్వణుండు వచింపలేమం సూరిగా రువజే శించినది. జూదము = జూజనుం = ద్య్యూత ఛబ్ధభవను లేనీ డొమ్మరుల వీడొ పల్లి కూటమై నుంయంల సుతొ చెస్తల సాలొ జూజుంపుగట్టా రచ్చకొట్టంబొ తన మందిరంబు నీకు (బవుు ౫ ఆ ౨౦ల౪€ు*(సూం, రాని, క జూదవు నీకి యాస జడం గాదని విదురుండు నెప్పంగాం. 4226 (ఉద్యో, ౧ ఆఅ 3౧౪౬) * అవును = ఆఅవుజు = బుకద పంకము జలయంత్రదీర్శిక, నీటికాలువు వలిమించు ల్రొమ్టంచు టౌదు లీది యీంది (మనుచ, 3౩ ఆ ౨౮)” (నూ, రా, ని, జేవాది = చేవాబీ = (డేవ్వాది = జవ్వాజి. రూ) జవాది శబ్దభవము "స్లో జవాదినీలం సున్నిస్ధ మిష త్పీతం సుగస్థిదమ్‌, (రా, ని, చందనాది వర్గవ్చు 2౨) కః అగురు నీతా థ్రబవాదీ మృుగమవ చందన హిమాంబు మిళితంబై,, *= (నీక, ౧ ఆ, ౭39) 6 6200069600 (సూ రాని, జవాదిళబ్దమునొద్ద జౌదిజ చౌబీ= వి, (సం జూతిః పా = క = బాది) జూబి = జూతిలత = జూతిఫ్టపష్పము 4440466006 6,

1774 బాలవ్యాశరణములోని బ్రంథాతనుంగళము, [3౮౫% వి, సంజీ] ఉ. జాదలం సూదులంచు- దెలిచల్వలు శిల్వ లటంచు6 గ్తవున్‌ వేదులు , 46, (అవాలార్థ ౨ఆ ౮౫4 పాదీ= జొది, వి, జూతిలత - జూతిఫున్సము 4246644 క, జూజుల పొట్లము విప్పిన మొూజం గవిత్వంబు వెలయకుండిన సభలన్‌ బూజిం తురె......(రుక్తా, వీరి ౨౬)” జూదు = జూజు - ర_క్షవర్ధను ఎఆుపురంగు వెరకాదిధాతువు పొడిమగతా చందు ఫొడి” సంటిన జూత్కి రేబోతి తానోడ జూజుటాకు (ఘటికా, ౨ ఆ ౬౪౬ (నూ, రా, ని, జూడో ఛబ్దమునొద్ద) విరవాది = విరవాజి = నిరజౌబి = నవమాలిక, * విరవాజి దగ్శి-వి, విరజాంజియొక్క రూపాం తరము, రగడ మీతిలేనితేనె నామెతండెనె విరవాది యితర లకికల మరగి యేగు నది వరవాది, (స్వా 38 ఆగ (శర) బా. ప్రకీ- లోని, ౧౬ సూత్రమునపక ౨౧౦ 11 విషయమునందును ౧౭-౧౮ ౧౯-౨౦నసూ శ్రీములపు ౨౧౦ శ! విషయమునందున్తు ౨౨ సూత్రము నకు ౧౦౮౪ 1 నిషయమునందును, ౨3 సూత్రంబునకు 80 1 వివమయమునందును ౨ = ౨౫ సూత్రంబులకు ౫ీఛా 751 విషయమునందును మూలోదాసహృృతియు వ్యాఖాస్ట్రనము 'జేయంబడెను, ఇది ప్రకీర్ణకపరిచ్ళేదము శ్లో శ్రీస్తనాఖ్చిత కస్తూరీ వజ్కసంకలితోరనే వబ్కజామెయ నాథాయ వేంకటేశాయ నుజ్బళమ్‌, వ్యాఖన---దీనిచే నూరి బ్రంథాంత మంగభొచరణమును జేయుచు న్నాఃదు, అర్ధము, స్పష్ట్రముః ఇంతతోం ఈ కీర పరిచ్ళేదము నుగినెనని యర్థము, టే! | చాలప్రకర్షకం౨౫ సూత్రంబున “తక్కుంగల విశేషంబుల నార్యవస్థ్రవహళ రంబులం చెలియుట శ్రేయంబుూ అని సూరిగా రువదేశించిరి కావునం బ్రౌఢ వ్యాశరణనులోని వాక్య పరిచ్ళేదవు విశేషవిషయములను మటిళొన్ని వింత వాళ్య ముల విశేవనులను నిట విశదవజుచుచున్న వాండను, ఇాశస్థం సా దో్యోగ్య్థ తా కాంయె ఒసత్తియుుక్షః వదోచ్చయః (సాహి- ద ౨పరి౧ శా) యోగ ఫ్ర వదాగర్థానాం పరస్పరసంబన్టే హాభాఫావః సాహీత్యదర్స్పణము పదోచ్చయన్య వళదభావేవి వాక్యత్వే వహ్నినా కిలాగి వివయము నీఖ్బతీత్యపి వాక్యం స్యాత్‌ +, ఆశాంమి ప్రతీతి పరస్భవసాన విరవః-స చ శ్రోతు ర్థిజ్ఞాసాస్వరూప,

[ బా, ప్రశీర్ణశేవ ] వాక్యలకణముం సాహిశ్యదర్చణనులోనిది 1776 నిరాశాంయన్య వాళ్యల్వే గౌ రళ్వః వురుషో వానన్తీ త్యాదీనామువీ వాకస్థిత్యం స్యాత్‌ , ఆస్తి ర్చుద్ధ్య విచ్ళేదః బుద్ధి విచ్శేదేపి వాక్యల్వే ఇచానీ ముచ్చరి తస్య చేవడ_త్తళబ్దస్య దినాన్తరోచ్చరితేన గచ్చతీతి పదేన సం గతిః స్యాత్‌,

కల్చతరువ్ర 3౮౫ వివ;.-దర్చణవంక్తులె ప్రాఢవ్యాకరణమున నీ క్రింది రీతిని సం గ్రపింపయబడెక, *ం నూ, వాకర్టము నా కకూగ్ధకా కాంయోసళూతం బగు నర్థము గల యౌాస్తి యుక్షమగు పద సముదాయంబు యోగ్యత యనం గాః బదార్థములకుం బరస్పర సంబంధంబునందు బాధ గలుగకుండుట ఆకశాంతు యవనంగా నిలువుదల లేక వయంబంం6 బోయెడి పదాస్థములమిాంది యాదరము అది విను వారికం చెలిని ఫొనవలయు ననెకి యవేమోరూవ మయిశది ఆస్పత్తి యనంగాం బదముం లచేరిక, 6 6ల (ప్రాఢ వాళ్ళ ౧ సూ) వాశ్యగత వదములకు మొరూగ్యత లేనిచో

• అగ్ని చేం దడుపుచున్నా దు” అనురీతి గలవానికిని వాక ఫ్టర్వేము కల్లవలనీ వచ్చును,

ఆశాంతు లేనిచో గోవ్చ - అశ్వము - పురుషందు - గజము” అనుకీతి పదరము

దాయము వాశష్థ మనివించుళొనవలనీవచ్చును ఆ స్తిలేనిచో నిప్పుడు పల్కిన చేవ దత్తు డనుళబ్దను దిరాంతకమునం బల్కిన “వెళ్లుచుక్నాండు” అకు ళబ్బముతో నన్వ య౫0పవలనీ వచ్చును,

వాచశమనియు లవమకమునియు వస్థంజళమనియు6 బకనులు మూండువిధ ములంం వానియర్థములు వరనంగా వాచ్యము - లక్ష్యము = వ్యంగ్థ్థను నని మూందువిధములు, వానకాది త్రితయముశందు వరుసగా అభిధ - లక్షణ = వ్యంజళో అని మూండు శక్తులు గలవు, వాచకళబ్దమునుండి యభిథాకక్తిచేం దోంచు నర్థము వా్యాన్థ మనంబడును, అక్లై = లతకళబ్దమునుండి దానియందలి లతణా శక్రిచేం గల్లు నర్థము లమ్యోర్థ మనయలడుు, ఈరీతినె నర్థింజశళబ్దమునుండి దాని యందలి వ్యంజనాక క్రి చేం దోంచు నర్ధము వ్యంగ్యార్థ మనివించుకొనుసు వ్యాకరణ కోళవర్థవహో రాదులచేతకు బ్రకరణాదుల చేతను వాచ్యాార్ధరు బోధ మగుకుం ఉదా?--రాముండు నీతను బెంబ్లాడెను, మొ ఈ వాచ్యాన్థమును ముఖ్యార్థమ నియుం జెప్పవగుకు, ఇట్టి వాచ్యార్థము చెన్చినచో బాధ కల్దునపుడు దానిని సంబం ధించిన యవాధితముగు నర్థము లమ్యూర్ధ మనివించుకొనును, (గజ్హాయాం ఘోమి=

“గంగయందు గొల్లపల్లి గలదు” అను వాళస్టమున వా చ్యార్థముచొవ్పున గంగా

ప్ర వాపొనులో గొల్లపల్లె యుండుట యసంభన మనెడి యనుపవత్తి గల్లి ముఖ్యా

1776 వాచకలతుక వర్టంజకాదుల వివరణము (3౮౫ వి, కల ] ర్థము బాధిక మగుచున్నది అట్టిమెడ గంగ యం దనుశబ్దమునకు గం గాతీరమందనచు నచాధి కార్థమును 'జెరవలయును అట్టిమెడ గంగయం దను దాని వాచ్యాార్థము గంగావ్రచాహము. అట్టి యర్థము గంగయం దను శబ్దము నందలి యభిధాళక్రిచే వాచ్యు నుగుచున్నది, కావున నాకబ్బము వాచకము ఇంక నచట గంగయం దనుళబ్ద మునకు జెన్సిన గంగాతీరదుం దను నర్థము లమ్మ్యార్ధము ఆ ఛబ్దరుంనందలి లక్షణా శ్షిచే నట్టి యర్థము లభించుచున్నది గాన నా శబ్ధ మాయగ్ధమునకు లమశము, ఇట్టి లమ్యూగ్థము న వేడీంచురితిగా నేల వ్ర యోగింపవలెనని శంకింప రాదు, ఇట్టి యగ్థము చెప్పునవు డా గొల్లపల్లె గంగ కతష్టంతసమిాపస్థ్రమై యున్నదనియు నక్కా రణమున నది శీతత్య పావనత్వములతో నలరుచున్నదనియు నర్ధములం న్యంగ్య ములగుచున్నవి వ్యంగ్యార్థమం నిచ్చు శబ్దములు వస్థంజకములు, అట్టి వంజకళ బి ములందలి వర్థింజరాళ కిచే దోంచు నర్థము వర్థంగ్యార్థ మనివించుకొనును,

శాఘవ పాండవీయాది ద్వ్యర్థి కావ్యములంకలి. "రెండర్థములుకు శ్లేమార్ధ ములె, అంవొళటియు వ్యంగర్భనము శానేకదు ెరుడర్థములుకు నుద్దిష్టము లె యగు టచేశ స్ఫురణ విషయ నున నవి సమానబలము గల్లీ యుండునుం వ్యం గ్యార్థ మట్టికి శాదు, ప్రశరణాదివళనున నొకయర్థము వాచ్య మైనపిదసం దోంచువది వర్టింగార రుం ఒళ రాజును వర్శించునవుడు రాజవరమ॥ సర్ట్‌ 'మేకాక యందు విష్ణ్యాదిపర మగు నర్థాంతరమును నున్నయెడల నందు రాజ పరార్థము ప్రకరణవళమున ముందుగాందోంచును గాన నది వాచ్యార్థము, తర్వాత స్ఫురించు విష్ణ్వాది పర మగు నర్థము వరం గాార్థనమం,

వ, యోగః బట్టేయెడం గ్‌ ద్రువయు వినతయు. . = = ఉదాస్థనవనంబునుం బోలె బవా విద్రుదలతాలంకృతంలై నదాని, నాటక వ్ర యోగంబునుంబోలె ఘన రస పొత్రశోభితరంగ రమ్యంచైనదాని దివంబునుంబో లె నహినుకరభరితం టై న చాని,,**చహోదధిం గనిరి, (ఆది ౨ ఆ ౨౭ గద్యము, ఇందు మహోదధి యుదార్థినవనమువలెను నాటక ప్ర మొోగంబువలెను దివమువలెను నున్నదని యుపమించుటలో సమానధర్మములగు విశేవణములు మవోదధి పరముగాను నుదార్థనవనాది పరముగాను నర్ధద్య్వయము గలవగుచున్నవి, అట్టి బ్దక్లేషముతో నొప్పు నర్ధద్యయమును వాచా్థ్థాగ్ధములె యనందగును, స్ఫురణవిషయమనున ద్వివిధ ములగు నర్ధములును సమానబలము గలవె యగుటచే నందొకయరగ్థరు వాచ్యను 'ేజొకటి వ్యంగ్యము ననుటకు వలనుపడదు, సముద్రవరమగు నర్థము నో కృత మును నుదార్టనవనాది పరార్థము లవ్రకృతములు నగుటచేత నిందుం బ్రో తాప్ర

(బా, ప్రశీర్ల శేద ] సమిపకర్తయొక్క లింగవచననులు క్రియకగును, 777 కృత శ్లేసు మనంగా నుభయశ్లేష మందురు ఉవమాగ్లేషాలంకారముల కేకవాచశాను ప్రవేశ సంకరమని కొందణ యాశయము, శ్లేహేపమల కంగాంగిఖావసంకరమని మఆిఫొంద ఉాలంకారికుల యాశయము, ఇళ్లై వర్థంగర్థమునకును న్లేషమునకును నంతటను భేదము నరయునదిం కల్పతరువు 3౮౬ వివి___ విమయబోధకము వాక్యము *, ఉన్టేళ్య విధే యఖభిన్నంబు విషయంబు * (వప్రాఢ వాక్య ౫ ౬ సూ) అని నూత్రించి త్రిలింగ లమణ కేషకర్త య్యక్రిందిరీతిని వివరించెను, విషయ ముద్దేళర్గవి ధేయ నులతోం గూడినది, అనంగా విషయమునం దుద్దేశ్యము విధేయము నని రెండు గలవని యర్థము, ఉద్దేశించి చెప్పందగినది యుజ్లేళ్య్ళము మిందం చెలియండగినది విథే యము ఉద్దేశ్యము వక్సృశ్రోతల కుభయులకును దెలియును విధేయను న_ళ్తకు మాత్ర ము అెలియునుో (ఫ్రాఢ వాక్ట ౬, సూ వివరణము) ఉదా.--*పర్వ తము వహ్నిమంతము" అనుచోం బర్వత ముళ్లేళ్యము వహ్నిమంతము అనునది విధేయము, పర్వతము వ_క్రృశోతల కిద్దజసును టెలినినది, అందు వహ్నిగలదనుట నక్ష చెప్పువజకును శ్రొతకుం దెలియదు, మవోత్తు;డగు రాముండు దుర్త్షాగ్గుండగు రావణుని వధించెను అనుచో “దువోత్తుండగు రాముండు". అనునది యాుశ్హేళ్యము దొష్టుండగు రావణుని వధించెను * అను భాగము నిభేయాంళము, నీవు రానేలో అనుచో - నీవ్టరాన్‌ = నీఛ్ర వచ్చుట = ఉన్ధేళశ్యము, వీల నిధేయనుం ఇళ్ల వాక మును ఆెండుభాగములుగ విఖాగించుకొనవ లెను, అనేక కర్తృకక్రియకు సమివ కర్షయొక్క లింగవచనంబు లగు, ఉదా:---ళ, వీవాని బంధుమ్మిత్రులు జీనధనంబులును డవ్చిం జెందును గృళునిం గా వాని నెన్నంగాం దగు ౨౨4 49646 (భెరం, కొంతి ౧ ఆ ౫౩వ) కసుర గంధర్వ ప్రభృతులు ధరణీ నై లాపగాచ్ధి థా త్రీజొదుల్‌. నరవర నీశేయపకృతి నరయలోం గావించె (భాస్క = రా, ఆరంకా, ౨అ) తనునేనలు వారను సీ మించిరి, (ఉ హరి, ర ఆఅ) వ భూతంబులు దేవాసురులు వినాశగతులు కార (భాస్కు - రా, ఆర-శాం ౨ అ) మొల (పౌఢ-వాక్య ౧౫ సూ, వివృత తిక్క యజ్వ స్థలాంతరమునందును నిట్టి ప్రయోగమును జేనెను, లే. ధరణియును బుతములుం బరాశరుండు గోన మూవానులుం వత్సములు గెౌతముండుం గఫులుం దోయధియు నింత వుణ్యంబు నేయునే జ నంబు భాగ్యంబు నభివర్ణ నముస శక్యా (కాంతి, ౨, అ, ౯రా షు ఇందు గర్హృబవాత్వ మున్నను గర్తలలో మవాద్వాచకను లున్నను సమిీాసక ర్హృవాచకనుగు ' శోయధి అను దానికి ఓ

11778 వివీధములగం వాక్యలమణవిశేషములు, (3౮౮ వీ, కల్ప] సరిగసె శ్ర యయొక్క_ లింగవచనములు వ్ర యు_క్టములయినవని యొజుంగునది, క_ర్తృవాచకములెల్లం బ్రథముపురువనునం దున్నపఫుడే యీాసూత్ర్యము వర్తిల్లును, అస్త ద్యుష్య దన్యతరము కర్తలలో నున్నపుడు బా, కార, 3౬ సూత్రము చొప్పున నట్టి యువ దస్మ త్మర్పృకత్వమున కనుకూలనముగనె శ్రీయ ప్రయుక్తము కావల యును. విశేషమములం 3౫౦ విషయమున వివరింపంబడెను ఫునర్తుక్త మగునని యిట మరల వివరింపంబడ లేదు,

కల్పతరువు, 3౮౭ విషః-=ప్రకృతులు సదత్వము నంది వాశస్టమునం బ్రయు _క్తములు కావలయును, ఆపదం న ప్రయుజ్జీత” *న కేపలా ప్రకృతిః ప్రయో _కవ్యా నాప్‌ వ్రత్యయః” అను నభియుక్తోక్తుల చొప్పున వాశస్యమందు పదములు నూత్ర,మె ప్ర యోగార్హ్హ్మము లగును, కావుననే కదా వాకర్టం స్యా దోర్టగస్టరా శాం యోనత్తి యుక్తః పసదోచ్చయః” అను వాకర్థలతణము వెలయుచున్నదిం

చాశ్థమునందలి పదను లన్వయ మొోగ్యరుగు వరుసతో నుండుటయె సహ జము కాని ఛందోనురోధమునం బద్భములందు వాకస్టి గత పదములు ప్ర కృ ళార్థ వగా భంగము కాకుండ న్యత్య _స్తముగా నుండుటయు దుష్టము కాదు, ఈవిషమయ మునే ౨౬౫ విషయమున వర్చవధానం చ పాధు స్యా దిత్యాదివచనము నక్కా ణించుచున్నది, అన్లై యేపద్యమున కాపదమునందె యన్వయ పరిసమ్నా_ప్తి యగు భుండుట యనుకూలమెకాని ఛందోనురోధమున ననేక పద్యములం దేకాన్వయ ముండుటయు దష్టము కాదని ౨౬౫ విషయనునందె శ్వచిత్‌ కులక సంబస్థో వ్యత్ర, నాహిత కృ దృవేత్‌ * అను చొవ్చున నధర్వణుం డుపదేశించి యున్నాండు, ఇవ్విషయనులీ వాక్య పరిచ్ళేదనునం దె యుండం దగినవయుర్టిను గారక పరిచ్ళేద మందలి వ్రనక్రిచే ౨౬౫ విషయమున వివరింపంబడినవి, కాన ౨౬౫ = ౨౬౫ 1 విష యమునెల్ల నిచట ముందుగాం బరిశీలింంవవలయును, ఈ ౨౬౫ విమయనునందె వాస్థక్టనునం దావళ్‌ స్టకములగు పదములు కొన్ని గమ్మ్ణుమానములగుచు న వ యృుక్తములు కావచ్చుననియు సట్టివి యభ్య్యాహృతను లగుటయుం బ్ర రొరూాగ దృష్ట మగుచున్నదనియు విశదీకరింపంబడెను,

కల్చతరు, 5౮౮ వివ£ఓ.-ఆచారదండి కావాస్ట్రదర్శమునందూం గవితారితి!6 ట్రౌాణనము. లనందగు కావ్యగుణనుల నుపదేశించుట మూలముగాం గొని వాక స్వరూపమును నిరూవీంచి యున్నాడు, * శ్లేమః ప్రపాదః సమళా మాధుర్యం సుకుమూరలా అర్థవ్య క్రి రుదారత్వ మోజః శని సమాధయఃం”ో (కావ్యా, ౧ పరి, ౪౧) అని ప్రాణదళళకమును నివరించెను, ౧, న్లేమము = వాకస్ట

శీ

బా, పక్ష శేషు) శా వ్యాదర్శో క్రృవాక్యలయణ రూపగుణదళకముం 1770 గత వదబంధము శేథిల్యము లేనిదంత యుండవలయును ౨ చ్ర సొదము=రుచేుం ధనము చుర చుర నంటుళొను నట్లు సంకేతిక సువ్ర, సీస్ధ వద ఘటితమై వాళము సుల భార్థ బోధకమై యుండవలయును, 'గౌడీరితిలో నిట్టి నియమము లేదు, (చూ ౧|వివష ౧౫ వివ 3, సమత = పదబంధమందును న్థవిషమయము నందును బ్రక్రమ భంగాది వైషమ్యు ముండ రాదు ౪ మాధురర్థిము = వాక్యా ర్థము రస్మ్ప్త్పచుకమై యుండవల రును, మధుకం రసవ చ్వాచి వస్తుశ్ణవీ ర సస్టితిః యేన మాది కవయః మధునేవ మధువుతాః” (కావ్యా ౧పరి ౫౧) ౫, సుకమూరత=వదబంధ ముచ్చారణ సౌకమారస్థము గలపిగ నుండవలయు కుం రౌద్రాది రర సందర్భములం డిట్టి నియమ ముండరాదని గౌడుల యాళశయము, ౬. లర్థన్య క్షి = వివతీ రౌర్ధబోధన తమముగ చాక్యగతపదదుం లన్యూకానతిరి_క్ష ముగ నుండవలయును, ౭. ఉదారత = వివ&ీళార్థ వ్ర, కాళనమున; ట్రాఢిము యుండవలయును, ౮ ఓజము = డీ సమాసములు - గాఢబంధము - రౌడ్రాది రస సందర్భమున నుండవల:యును, ఇట్టి రచన గద్యమంచె యుండనగును గాని వద్థములం దుండరాదనియు రా చ్రాదులం దర్థదీ వీ యుండుట యుక్త మనియు వైదర్భుల యాళయము, గద్యవద్యములు "రెంటు నర్థదీ_పియు గాఢబన్థ దీర్ధసమాసములును నుండవలెనని గౌడుల యాశయము ఉదా:----అర్థద్సీప్పి - మృదుబంధమునిలా. క తడంబడ 'నేసియు. వైచియు బొడిచియు వివిధాన్త్ర శసన్ర్రముల నుద్ధకులై శడుకొని యుద్ధము జేనీరి గడిమీ మెం౫౯ విబుధవరులు గరుడునితోడన్‌, (ఆది.౨ఆ అ౫శీ కా, కర్ణుందుకా విజయుండు నొండొరులం జూుల్క౦ం దాంకి చాపబులా కర్తాంతంబులు గా వడిం దిగిచి యు చత్రోకుతై యేసీ కా వూర్ష్ణం బమయ్యెం దదీయబాణ తతినంభోభ్ళ త్పథంబెల్ల నా _న్తష్యంబయ్యె ధరిత్రియెల్ల నవినె౯ దిక్స క్ర మెల్ల న్వడిన్‌, (ఆది, ౭ ఆం ౧౯౮, మొ

౯ కౌంతిసఅసంభ వాతిళయోలక్సీ్‌ కాకుండ సంభావ్యము లగు

నతిశయోక్తు లుండవలయును, ఈవిషయమును నాచారస్థదండి యిూక్రింది రితిని వివరించెను, కాన్తం సర్వజగత్కా_న్తం లౌకికా స్ఞౌనతిక్ర మాత్‌. ఆ666 68 4262 2=.==అనయో రనవద్య్యాజ్హి _స్తనమోూ ర్టృమృమాణరొగూః అవకాశో నప శ్యాష్త _స్తవబావాం లళా _న్తరే ఇతి నంభాన్య్థ 'మేవైతత్‌ విశేషాఖ్యాన సంస్కృృతమ్‌ శ్వాన్తంభవతి సర్వస్య లోకయా్రానీవ_ర్ధినన 460625464660 ఆల్బం నిర్మి తమాశాళ మనాలోచైైవ చేధసా 9ద మేవంవిధం భావి భ వత్యాః

1780 శాంతి సమాధిగుణముల వివరణము, [3౮౯ వి కల్ప] _స్తన జృక్భుణమ్‌ ఇద మకు $ రిత్యుక్త మేత ద్లౌదోవలాలితమ్‌ ” (శావ్యా దర్శము ౧పరి౮౫ ౮౭-౮౮ ఇాగ౧ంజ౨-న్లో ) అసంభవముకాని యతిశ రరా_క్రియే సర్వాలంకారమూల మని యాలంకారికల యాశయము, కసార్టి పస్టతిశయ స్యో్టి రిత్యన్వస్థ విచారణాత్‌ ప్రయే ణామిా అలద్కారా ఛిన్నా నాతిళ "యో క్రీ (శావ్యాదర్శ వాాఖ్ధ ౨౨౦ శారి వాఫ్టి) లోకశీమానువ ర్తి యగు నతిశ యో _క్యృలంకారమును దండ్యాచారుుం డీ ్టక్రిందిరీతిని బ్రళంనిం చెను, వివక్షా యా విశేషస్య లోకసీమూనువర్డినీ అసా వలిశయోట్టిిస్యా ద లబ్కౌరోత్తనూ యఖా 4.444 ,అలబ్కాౌ- ర్నాన్తరాణా మ వ్యేశ మావాః పరాయమ్‌ వాగీళ మహితా నుక్షి మిమా మతిశయావ్వూాయామ్‌, (శావా్యాద ౨ పరి అతిళరయెరాజ్తి చక్రము, ౨౧౪-౨౨౦ న ౧౦ సమాధివ--వ్యంగ్య వ్ర యోజనికములగు గౌణో కులు విలనీల్ల వలయును ఉదా.--చ, అతిరుచి రాగతుండయిన యాతనికిన్‌ వృాదయ ప్రమో ద మా తతముగ నవ్శునంబున లతాలలనల్‌ మృదులానిలావవ ర్జిత కుసుచూ తతావళులు నేకలువెట్టిన యట్టి నైరి సం వత దళినీనినాదద్భృుదుభామల దీవన లొప్ప నిచ్చుచున్‌, (ఆది. ౪౮ ఆ, ౧౭) (శకుంతలా పరిగృవాము సంభవిందనున్న సందర్భమునందలి దుష్యుంత తసోవన వ్రవేశమును వర్శించు నీపద్ధరత్నమున కిదియె సాట్సి. ఇందలి లతలయందలి లలనాధర్మ వర్ణనము గౌణవృ త్తి నాాశ్తయించి యున్నది, ఆ ర్వాచీనపద్ధతి..-సీ గగన కల్లోలినీ కల్లోలమాలికా హల్లీసకములతో నవఘలళించి చరమ సంథాాకాల సంఫుల్ల మల్లి కా_స్తబక పం క్టలతోడ సరసమాడి శరదాగమారంభ సంపూర్మ పూర్ణినూ , విమల చం ద్రికలతో వియ్యమంది. బిసరు హోసన వథూపృథుపరుకాధర భారహారవల్లరులతో ననంగి వెనంగి లే-గి వెలయు నెవ్యాని యభిరామ విమలక్షీర్తి *.4.444+(నైష-అవతా, 38 పు కల్చతరు, 3౮౫౫ నివ:---కావ్యపగ్ధతికి ముఖ్య ప్రాణకుగు నర్ధవ్య క్షీ గుణ మళార్థవళక్య్యము గానం బునప క్తులంును వస్థర్థపదములు నవుష్టార్ధములును గాన్య మునం బెంతమా త్రమును నుండరాదు, అట్టయినను ఛందో యతి ప్రాపానురోధ మున నట్టివి సహృదయచేత స్సుఖావవామగు రీతిని నిల్బందగునని యధర్వణుం డీ కీ ందిరితిని వివరించుచున్నాండు, నన్నయా అపుస్టార్ధోవీ సాధుః సా ద్యది చేత స్సుఖావవాః భర్వణీయము (వికృం +అజం, ౯౮౪ కా, అహో. ౨౭9౨ ఫృుటుఎ) $0౯ విమయము. ఉక్తన్య్థ్య ఫునరుక్షిః స్యా త్క్యచి ద్య వదగ్శనే,

శ (బా, వ్రకర్ణశేమ] కొన్నియెడలం బునరుక్రి సాధువగునుం 178] (వళ అనో, ౪౯౮ పుట) వ్రనిద్ధా స్యా ద్విశే మస్య ఫునరుక్సి ర్న దోవళ్ళత్‌ , (వికృ, (క్రియాః 86 శా, అహో, ౫౧౧ ఫుట)

కల్పతరువు 3౮౯ విష:---అవుష్టార్ధోఒపి బు అర్ధపోమణము లేని శబ్దముల వ యోగము న్రైతము. చేతస్సుఖాసహోయది = పండితకవీంద్రుల వృాదయను నకు సుఖావహముగం దోంచునవుడు సాధుః ప్యాత్‌ = ప్రయోగార్ష్మమె యగను ఇచటం అవుషార్థ మనునద్కి వర్ధిగ్ధ ఫునరు క్తులకు నువలత్‌ణము,

ఉ కారదరాత్రు, లుజ్జ్వల లస_క్టరతారక హోరవం క్తులం జారుతరంబులయ్యై విశనన్నవవైరవ గంధబంధురో దారనమిర సౌరళముం దాల్చి సుధాంళువి కీర్యమాణ క ర్ఫ్చూరపరాగ పాందురుచి వూరములం బరిపూరితయులై (ఆర ఈ ఆ ౧౪౨) ఇందుం దారకల విశేమణములలో '"ఉజ్జ్పలి అనునది 'చాలియుండును గాన “లస్నట్దరి అను విశేమణళట్టము భట్టారకపైతమై ఫునరుక్షముగం బ్ర'రెరా గింపబడెను, అశ్లై గంధబందురోదార సమిర మనునవుడు * ఉదార ” శబ్దము సత్కవిచేతో హితనుగుచుం బునర్నుక్తముగం ప్ర రొకాగింపంబడెను, ఉక్తా దృఢీశర ఇార్ధకమగు పునరుక్తి దోషమే కాదని నచించుచున్నాందు

ఉ_క్షన్యేత్యాది:.--క్వచిత్‌ = ఒకానొకప్పూదు ఉ_క్తస్య = చెప్పంబడినదానిక్కి దార్థర్థవ, దర్శనే = పుష్టిని జూవుటవిషయమున్క వువర్నుక్తిః స్యాత్‌ = ఫునరుక్తి సమృతమెయగును._ (చూడు, 8౯3, విష), వెనుక నుడాహరించిన *ళకారడ రాత్రులు, =... = అనుపదర్భమునందల్కి *నవి శబ్దము దీని కుదాహరణ మన నోవును ' వికసన్నవనై రవగంధ” అనునవుడు వికనీంచుచున్న క్రైరవముల గంధము నూపనమని వేజి చెప్పనక్కజ లేదు. అట్లంంనను చాని నవ్యతను దృఢీశరించుటన్తై “నవి శబ్దమును బ్ర'యోగించుట యుక్షమె యని తాత్పర్యము, ఈ శారి యాధథ ర్వ ణమని యహోబలపతి యన లేదు,

వ్ర నీద్ధావిత్యాది:.-విశేషస్య = క్రియచేత ను_క్షమె యైన యర్థవిశేసుము యొక, ఫునురుక్రిః = ఫునః కథవము, చ నిద్ధౌ వండిశకవీ వ్యవవోర చ్రశిద్ధమగు చుండంగ్యా నదోపకృత్‌. = దుష్టముకాదు, అనశోబల వండితుండీకారిక కిట్లు వివర ణము వ్రానెను, విశేషస్య క్రి యోప్తాత్స విశేషన్వేత్యర్థః, తరువు వూవ్రలు ఫూచెన్‌ - శాయలుగాభబెన్‌ - వంద్లు పండెన్‌ - పల్కులు పల్కెన్‌ = దూటులు దూథెన్‌ - నోములు నోవెన్‌ - ఇత్యాది ప్ర సిద్ధదేశ శ్రివద నిర్వాహార్థోయం విధిరితి జ్ఞావయితుం ప్ర న్‌ద్ధా విత్యుక్షమ్‌, చాగనుకాసవేనా పజ్షీళృత వవాయం పశః,

1792... శ్లేష్షాదులలో సఖిండాఖండ పదమేళనముసాధుమె (3౯0 వి, కల్ప? జగాద మధురాం వాచం విశదాశరకాలినీమ్‌ వాచ మూచే సుభాధారా యెవ్పె నవూడు =...” (రాఘవ, ౧ ఆ౯ ప ఇఠ్యానార్లకారే ణావుష్టార్స వదానాం క్వచిత్‌ ప్ర కొకాగ స్పాధుః * (అహో, 382౨, వుట) ఊఉ క్షస్య ఫవునరు క్తి రిత్య్యాది కవళోబలపతి భట్టాకక సూత్రార్ధ పునరు_క్రి నీక్రిందిరీతి నుదాహరించెను “వర్యాప్తో మన్నలేకు సంకేతః (వ్యాఖ్య)--పర్య్యా వః పూర్ణః సుప్రనీద్ధ ఇతి యావత్‌ మన్మలేతు సంకేతః పర్య్యాప్తో భవతి. యత్సంకేతితం శిష్ట ప్ర రౌరాగా రూఢంచ పదం త త్ప్రయోజ్య మిత్య త్రాస్తాకః మభినివేళః.. ఇత్యనేనై వోకో వ్యద్థః ఇహతు ప్రవ్యాహార్యం సంశేతిత స్యుప్తనీద్ధ మేవ పదిమితి, (మా ౧.12 విష). పునురుచ్యతే దార్హ్యార్థమ్‌ ఉఉ్నక్తస్య పున ర్పుక్సి స్పా్భా త్క్య్యచి నైన. వ్ర దర్శనే ఇతి. (అఆవో ౮౯౪ ఫు) ఇంకను ననేకస్థలములందుం బునరుక్తులు ప్రనీ ద్ధముత్రై యున్నవి (మాకు, 8౮౪౭ విష చంద్రుని నగుమోము తామరనీకల్‌, (రాఘవ, ౨ఆ ౯ప) నెత్తమ్ముల తమ్ములైన కనుదమ్థులు మున్నగు నర్థపునరు క్తు లును గవి వ్ర యోగ దృష్టము లగుచున్నవి, (చూడు, ౨౭౮ వివ,

ద్యగ్థర్థి పద్థ్థములందు సఖంజాఖండవద మేళనము సాధువనియు నక్షై వగా ద్యర్థకస్వర మేళనమును గల్లుట గలదనియు నధర్యణుండు వివరించుచున్నాండు,

నన్నయా _ శ్లేపే సఖజ్జ నిర్చిన్ట్యో న్షేళనం కుత్రచి న్మతమ్‌ ధర్వణీయము ప్రశ్నార్థకస్య "చాన్యస్య స్వరరూః శ్లీన్సకా

కల్పతరువు, 39౯ాం, విషవన్లేషే. = శ్లీష్టార్ధరంఘటన సందర్భమున్య సఖిణ్ణ నిర్చిస్ట్యోః = సార్థబిందు నిర్చిందుక శబ్దద్వయ సంమేళనము, కు త్ర చిత్‌ = కొన్నియె డల, మతహమ్‌=సన్థుతమగును, లది సఖండాఖ-డస్రాసాదులకును నువలత్షణ మగును, ఉదాపిలారు. ఒవ్పెనంగు. రూఢాపూర్వసత్తీ ర్తికోన్‌, (రాఘ. 3 ఆ, ౧౫ ప( ఒవెన్‌ +సగురు+ఊఢ+అవూక్వప త్రీ కితోన్‌ (భార) ఒప్పూాఖఎసంగు+రూఢ 4 ఆవూర్వసత్కీర్తితోన్‌ (రామా )

చళ్నార్థోస్య జ వ్ర శ్నాదస్ఞర్ధకమైనట్జి శాశ్యాది స్వరము, అన్యస్య జు తద్భిన్న స్వరము ననెడ్కి స్వరరుూః = స్వరములకు న్లిష్టతా = మేళనము మతా = బూన నిరూఢిన్‌, (రాఘవ ౨ ఆ,_౯౬) మౌనిత్వ కత = సన్నాస్టినీత్యశ్ళతమగ్క,

నాం ప్రశక్ష శేష) శ్లేసాదులలోని విభిశ్నా ర్థకస్వర మేళనము 1708 ఇష్టనిర్ధితన్‌ = సుభద్రను వరించుటచే = 'దేదీష్టమాననిరూఢిన్‌ = పోయెన్‌, (భార) మౌనిత్వ=నిరు_త్హరత్వముచేజమూ కత్వముచ్చే కృలేష్టసిద్ధితన్‌అనాదాడి తస్పించుళొను టచేత్య తిరంచై=బ్రదికినవాండవై, పోయెడే - (రామా) (వరళురాముయు శాముని గాార్చి పలికిన వాశర్థిను) ఈ సూ త్త ములు రెండును నాధర్య్వణము లని యవో బలపండితుండు వచింపలేదు.. ్లేషే సఖిజ్ద నిర్చిన్ష్వో క్షేళనం కుత్రచి నృతమ్‌ ప్రశ్నార్థకస్య చాన్యస్యు స్వరయో శ్నీష్టతా మళేతిఃఅనఘ శ్రీధరణీకుదొవ్న్చె సంగు రూఢాఫూర్వ సత్కీర్తితోన్‌, వేడుకగా వరించితి ఖ్యాతిగా చేవర న్నార్టియము- ఇత్యాది రూపాణి నిర్చాథాని ౨ (అవో ౨౧౮౪ ఫ్రం అట్లయినను నిది యవిరుద్ధ నమగుటచే నిటం జేర్ప్చంబడెను, ప్ర వీవ్లకారికలు వెక్కు కవిజరాంజనా దులలో నుదొహృశము లయియున్నవి. అట్టివెబ్లం బరస్బర విరుద్ధతాది దుష్టము లగుటచే వాని నువేత్సీంచి యిందుం జేర్చ లేదు నారాయణీయాంధ్ర, వ్యాకరణమున నాంధ్తీశరించంబడెను అహోబలపండితుండు కంఠో_కృముగా నాధర్వణను లని వచిం చిన కారికలునూత్ర, మె నికృతి నివేకగతనుంలని విశ్వసించి వానిని న్యూత్రమె సంగ హించితిని,

నన్నయా అన్యేషాం చ ద్వికకా స్యు రృహాు లోపాగనూ కిగ౦ పే నిషయను మతాః (వికృ-అజం ౮౧ కారి అహో 3౬౧ ప్ప) కల్పతరువు, 3౯౦ విమః--ఈకారికకీరణప ౭౮ విషయమందును ౧౦౨ విషయమందును వార్థఖి చేయంబడేను, స్వయ మర్థకములను గొన్నిటి నహవోబల వతి వివరించెను తారుడారె = తమరు దను౭రె - తమకుందామె = తనకు దనక లనకుం దాన = తమకుం దమళశి = తదు తనుక _- వారు చారె- వారికి వారికి. వారివాలె ఇత్యాది, తనంతం దాను = తనుంతం డాము = ఇతార్థదావంత శబ్దరస్థ పరిమూణవాచినః ప్ర ఇకాగలో (అహో 3౬౧ ప్రట్స, ఇట్టివానిని నైతము అన్యే మాంచే” త్యాద్య ధర్వణ కారిక చేతనే సంగ్రహింపనగును, అన్యేసాం చేక్యాది.--అ న్యేసాం చ= కాంతి క బ్దాదులశె (౧౦౨ నిన) శాక నుతిషొన్ని జాతులయొక్కటయు,. డ్విరుత్తై = ద్వీరుక్రియందు బవాు లోపా గమౌాః = అనేకవిధములైన లోపాగమాదేళాదినికారములు వెష్క్ట, మకఠాః స్యుః జా సమ్ధతము లగుచున్నవిం ఉదావాంజాతనకుందానె, వనిత తనంత చా వలచి వచ్చిన (మనుచ, ౨ ఆ) మొ. వ్రయోగపిఎాచ మానిని కం దనుందాన కాచికో లొదవినదానం కేసీ (ఉదోర్టు ౧ ఆ, 3ళ౮) ఉత్సావా. =... =.ఇర్వురం దమక మేది తమక తనుక తనినీ రావావంబునన్‌, (ఆర, ౭ ఆ, 8౬) క సమరక్రీడన లీలం

న! అవ ధారణార్థశములు సహీతాదీపసదములు, [3౯0౦ 1₹వి కల్ప] దమకులగమశ తనినీ మరలి నగ శకు యావా సములకు నరిగి (భష ౨ ఆ, 35౨), ఉం. .. తద్దణాధిపులం గాంచుచు మిందికి వాదం బ్రాణముల్‌. పోయిరి (నన్ని-కు ౨ ఆ ౨౦౧) (పోయిరి = కోల్పోయిరి), (విస్తర) వవానర్టియ సమానార్థ మేత్వ మత్వంచ దృశ ఫలే వైపుల్యవాచక ల్వేన వేరు శజ్టో విధీయతే. (వికృ - అజం, ౭౮, అహో, 3౫౯ ఫు వికృంఅజం ౭౦ నన్నయా కా, అహో, 3౫౮ ఫు) ధర్వణీయము సంిళాది వదానాం సా త్క్రిియా భేదక తా యది కిలం1విమయము సుస స్పన్తత్వ మిష్టం స్వాత్‌ స్వా _త్సృతీయానన్త కావీ చ క్వచి ల్లమ్‌క కబ్దస్య వ్ర యోగళశ్చ హితా నహః, (విశ్శ, అజం, ౭జ౯-౮౦ శారి. అహో తగ) కల్పతరువు, 3౯౦ 1 విష.---వవావ్య యేత్యాది శారికకు ౨౧౦ విషయ మున వాఖ్య చేయ(ఒడెను, *ఎ-వీ-అి అను సవ్యయ శబ్దము లవథారణార్థకము విస్తరము, 3౯౦ 1 విషః---౧౦౭ సద్రుతం బంత శబ్దంబు తన తమ వూర్వ కంబు న్వయమర్థకం బగు ఉదా;ల-తనయంత.తనంత-తమయంత-తనుంత చ, వనిత తనంతం దా వలచి వచ్చిన చుల్కన గాదె యేరికిన్‌ (మనుచ, ౨ ఆ) మొ ౧౦౮. షస్ట్టంత త చేత దుు పృ దస్మ దాత్మ శబ్రపూర్వకంబులను వ్రథమాంత తదాది ళబ్దం బు లవధారణార్థ కాంతంబులు తజచుగ స్వయ మర్థకంబు లగు ఉదా;జావానికి వాండె = వీనికి వీండె - నీకు నీవె-నాకు నేనె తనకుం దానె- వారికి వారె. మొ తజచుగ ననుటచ్చే తనుదాన తారుదాలె ఇతార్థదులు గ్రాహ్యుంబులు, తనుందాన తొరగిన, (మనుచ, ౨ ఆఆ) తనుదా నావూర్ష్మప్ర భల వెలయు, (ర ౧ఆ) మొ ౧౦౯. కొన్నియెడల పష్ట్యంత తదాదిళబ్ద ఫూర్వకంబులు గాకయు నవి స్వయముర్థ కంబులగు (అవి=త చేత ద్యుష్య దస్మ దాత్మళబ్దములు) ఉదా;--వాండే వచ్చెను= వాండు తనంత వచ్చెననుటల (ప్రాఢ = శబ్ద ఇచట వాండై వచ్చె ననువిధమునం న్నతిన్‌, (హరి, ఉ. భార ఆ, 3౩వ, (ది యతిస్థానఘటితనుం ) “మస్ట్యంత త చేత ద్యుష్త దస్మ దాత్మ ళబ్దవూర్వకం బంతట శబ్దంబు పృథ గర్ధకం బగు, ఉదాన వానియంతట వాం డున్నాండులో (వ్రైఢ శబ్ద, ౧౧౦ సూ)

[బా ప్రకీశ శేష] అవధారణార్థకములు నైహితాదిశబ్దిములు 1705 లని యస్ధము ఉదాసాలఇప్పుడె వచ్చెను, ఇష్పుడేవచ్చెను. ఇప్పుడ వచ్చను, మొ, వేరు కబ్బ ='వేరుళబ్దము, వైపుల్యవాచక ల్వేన = విప్పలమైని అను నర్థము గలదిగ, విధియలే = వెర్పంబకుచున్నది ఉదావాావేరు+ఉకము = వేకరము, వేరన్న = వేరు - వేరుకాస్త్రి మొ క వే రనియెడు శబ్దం బే పారం చెనుంపలకు మొదల నధికతం చెలుపు౯ల బేరాశలి వేశామని వేకాముదపాకు లనంగం బేరం వనలోన్‌ం (ఆం భూ ౧౨౬ ప) సయికాదిపదానామ్‌ = నంణతము (సహిత శ బ్రీభవము) వైతము” అను పదములకు ,కక్రియాభేవకతా యది = క్రియా విశేషణత్వమున, సుస్‌ - అస్‌-అ_న్తత్వమ్‌ = ప్రథమాంతక్వము - ద్వితీ యాంతత్వమును (సు-టౌ జస్‌, అమ్‌ - చౌ -శస్‌, ఇష్టం స్యాత్‌ = సమృతమగును తృతీయా_న్తకావిచ = తృతీ యా_న్ఞత్వము సైతము స్వాత్‌ =నముతమగును. ఉదా.._-అది న్రైతదు = అదియు, దానిని నైతము దానితో న్రైతము మొ నేటి వాడుకలో దానికి వైతము మున్నగురీతి నెల్ల విభక్తులును వాడంబడుచున్నవి సజుతొది వదములు సముచ్చ యౌర్థకను లై యధేక్టముగా వాడంబడు చున్నవి క్వచిత్‌ = ఒశానొకచో, లత్షక శబ్దస్య = లమ్యూర్థమంను దెల్పు శబ్దముయొక్క ప్ర యోగళ్చ = వ్రయోగను నైతము పాఠావహః = సమృతమగుచున్నది (3౮౫ విమ చూ) ఉదా'-అదే పదివేలు = అదే చాలు నని యర్థము దళసవహాస్త్రరూప వాచ్యార్థము ప్రస్నక్షము కాదు, చ, యోగములు ఎ అఆవథారణార్థకములుహికా = పోయిన సే పోని త్తు గాన నిన్నతండు జాలిం బెన్టైడుం జూడుమిా (ఉద్యో ౩ ఆ 6౫%) కా, ఇం తే పోతమ్ముం గవీధ్యజ ప్రభలె యంధీభూతులం జేయవే (ఉద్యో, ౧ ఆ 3౨౧) కం. = పర్వం బ కడు న్గేలనంగ కాంతిపర్వము వెలయున్‌, (ఆది ౧ ఆ, ౫౮) మ 4,4,శా న తగం బొందుట కారు మా యుభయనున్‌ సంతుష్టి మై నున్మి=కీన్‌ (ఉదోస్టు ౧ ఆ 3౫౮) కా వీణ వ చ్చెం గుంతీసుతమధ్య్ధముండు (విరా, ఈ ఆ, అనీ సయికాదుల."-* తమ్రలు భూమిజాత సంితమ్దుగ నుండెడు శాముంగొల్చెదన్‌,” నన్ను సయితమ్ము విడిచె నన్నరపమౌాళి” తమ్ములతో సయి తమ్ముగ * * నైత శబ్ద సృహిత ళక్టాన్నిస్పన్నః లేన సయితమ్దుగ నితి వ్ర రెకూగోపి సాధుః ” (అహో. 3౫౯) లతకళబ్దమువంా చాయం పదివేలు వచ్చె నో జలజనయన ఇత్థదౌా లవకత్వమ్‌ ” (అమో, 3౫౯) వై వానిలోంగవి శికోభూమణమున సహితి శబ్దము గలదు సహిత శబ్దమునకు సంస్కృతమున నిట్టి యర్భము "లేదు, అధర్వణు: 'డాచ్చికళబ్దముల వివరించు సందర్భమున నీకారకనుపదేశించెను, సూరియు నీ కవి శిరోభూషణస్టీతిని జూచియే శావలయుం దఅుచుగా సహితళబ్దమును వాండెను, లశ

1786 సాదృశ శ్టీవా దియు త్మ ర్లార్ధకనుంనగును (3౯౦ 177 వి కల్చ] *“ లాంతిచో సహితము * (భాల - సంధి ౫౦ సూ, శ్రీయా ౧౨౩౩ సూ) ఇట్లు నేంటి వారు వీవి నెల్ల నిభ క్తులచోటను వాండుదురు ప్రాచీనకావ్యిములలో వీనికి బ్ర యెళా గములు లభింప లేదు వ తి నకృుచూం.. క్యచి త్భాదృళ్య శబ్దర్య తదుత్కనే వ్యవస్థితిః కి౯౦ 111 విష (విళ్ళ అజం ౮౩ కారి అహో 3౬3 వుట) శల్చతరువు, 3౯౦ 11 విమ:_క్వచిక్‌ = ఒకానొకప్పుడు, సాదృళ్యశబ్ధస్య= ఉవనమూానవాచళములగు వంటి = అట్టి మున్నగువానికి తదుత్కై = ఉపమానము యొక్క యుత్క క్రాతిళయార్యమంకు, వర్థవస్థితిః = ఉనికి గలదు ఉదా:-భర్మజుని వంటివాం డసత్య మూడెకు, ఇచటి వంటిళబ్దము ధర్మజుని సత్య వాచితోత్కర్ష నును 'చెల్పును, నీయట్టి ఫుణా్యాత్మకుల్‌ గలే, (భాగ క, విమల తపోవిభవంబునం గమలజానట్టిండు (ఆది ౨ఆ ౨౨౦ప) వ్రశృత్యుక్షిప్రశారేణ రచరా రసకంజనీ అనా ద్యస్య్యావి ళబ్బ్దస్య కల్పనా క్వచి దిష్టుతే (విక్ళ అజం, ౧౧౪ - ౯౫ కా అమో, 3౭౧-8౫౩ వ్యు) నన్నయా లోకో_కీనాం భవే దోన్లగో యది పార్ట చ్భ్రుతిక ధ్వరణీయము స్టోనమ్‌, (వికృ అజం ౮౨ కారి, అహో, 3౬౨ పు) 3౯౦ 17వివ భవే డత్రావి శబ్దరస్థ క్వచి దోస్టుగేన సాధుళా భవేత్‌ క్వచి దయోగేన క్వచిత్తు వచన్మక్ర్రు లేః తత్త త్పదం పరిగ్రావ్యామ్‌ యద్య త్సహృదయే 3౭౧ పు) కల్పతరువు 3౯౦ 1 వివమూయా- వ్ర కృత్యు ్రి ఛ్ర శారేణ = సంస్కృత శావ్యములలోని ళబ్బములందలి రీతులచొవ్వున రచనా = ఈ ప్లరచనము, రసరజ్జునీ = రసవంతముగానుండును ఉదావి-వాగ్దేవి = మాటల తొగకంట్కి ఇన్లై = జగడం ఫుటోరెంపు జడదాదినాడెంపుం చాటల శెద నుబ్బు బన్లీదుండ = కలపహోశనుని స్తుతుల కుబ్బువాండు = విష్ణువు మొ అనాద్యస్య్యావి కబ్దస్య కల్పనా = సంస్కృత మునః బ్రనిద్ధి లేనిరీతిని శబ్దఘటన 'చేయుటయు, క్వచి దివ్య తే = ఒకప్పుడు సమతను గును ఉదా;ా-తుంటవిల్తుండు, చెజకు విలుకాండు తీయ విల్తుండు మొ ఇట్టి కొబ్ద రచనము సంస్కృలానుకారి కాదు, అంధ్రకవు లిట్లుగ నాచ్చిశళబ్దరచనము చేయు టయేకాక తత్సరు ళబ్దరచనమును జేయుటయుం గలమ, శా, ఆ హో వుట్టింవచె

(బా, చ శీర్ష "శే ] లోకో క్తలయుః జుల్కనిశబ్బములయు సాధుత 1797 యితు ధన్వునకు నయ్యహ్లైతీ నీషీంచినన్‌, (విననీర శకుం ౨ ఆ ౧౮౮) ఇట్టి శబ్ద ములు సంస్కృత కోళములలో లేవ్చ సంస్కృత కావస్థములందును నిట్టిశబ్బ రచ నలులేవు - వతొక విశేషము --ఖండళబ్దపరార్టయనుగు తుంటి శబ్బమున కియ్‌ ఛళ్హార్థమం నైతము గలదని ₹ బ్లరత్నాశకర నూ ఈ నిఘంటువులలో హ్రాయం బడెను, వీరు తుంటరస మనుటకుః జెఆకురస మను నర్ధ్థమును నంగ్మికరింతురు కాం బోలును?

లోళోకీనామ్‌ = లోకవస్థవహోరమున నున్న కొన్నివాకర్టములకున్కు యది స్యాత్‌ - శ్రుతి రష్ఞానమ్‌ =పండితకవీంద్ర క్రుతిపితమగునేని యోగః = చయో గము భవేత్‌ = అగును ఉదా. * అమ్మక బెల్ల - అమ్థచెల్స - నీవెళ్లీ బంగా రయ్యెక౯..... ఇత్యాద్యా లోకో క్టయః ” (అహో, 3౬౨ వు) నీవెళ్లీ బంగాప గానీ మున్నగులోళో క్తులలో కాను అనుదానికి అగుంాకి అను నర్థము వచ్చుట కవశాళను లేకున్నను కవి సవ్యత లోజోక్రిగాన సాధువే యనందగును,

అత్ర = ఈ యాంధ్రభామయందు శబ్దసాస్థపి =సు శబ్దమునకు నై తము, క్వచిత్‌ = ఒకప్పుడు మొూగేన పాధుతా = శబ్దాంతరముతోడి సమానమంచే పాధు త్యము భవేత్‌ = సవ్యతనుగును ఉదా; నును గాళ్ళు - మాంగాబ్ళు ఇత్యా దీరాం ళళ్టాంతర యోగే శృంగానే సాధుతా' (అహో 3౭౧ ఫు) క్వచిత్‌ = బక ప్పుడు అయెోోగేన = వరి స్తతయందున్సు సాధుతా = సాధుత్వము. భవతి = సమత మగును వ్రే ళ్ళే చిదిమియుం గాళ్ళు నటికియం నితళ్యాదీనా మయోగే రౌద్రాచౌా సాధుతాలొ (అవో 38౭౧ పుట) క్వచిత్తు = ఒకప్పుడు వచనక్రు, లేః = శ్రుతి హితమగు బవాుత్వాది వచన విశేష 'వ్రయోగమున సాధుక్వము సమ్థకమను, ఉదావా వం ఢ్ధికలించుచుండె - ఇత్యాదీనాం బవావచన శ్రృవణేన బీధళ్సాదౌ పాధుకాలో (ఆవోః, 382౧ వు) ఆలంకారికలు సంస్క్యృకేమున “కటి గల్లాగో దులనువలెనె 'లెల్టునందును గొన్ని చుల్లని పదములను కాళ్లు * మున్నగు వాని నాలంకారిక గ్రాన్యుమనెడి యనిత్యదోహషుమునకు లష్య్టములనుగాం నొందజు దలంచుటం బేని యట్రివాగికి వైత మాయా రసములందలి వ్రయోగాచి తినింబట్టి వానికి (గ్రామ్యత "లేదని యధర్యణుండు వచించెనని తోచుచున్నది, లే.గీ రణము వర్శించుచో వీరరసమునందు యుద్ధవంచకమునం దిక్కనొజ్జ్ఞ సారె గాళ్ళ టంచు రచించుట గాంచి కవులు ఇెప్పిళొనిరి మింగాళ్ళని చెలగి కృతుల” (అవక, ౧ఆ౧౧౯ప) సీ, మదిరాీ చెన్స్చలు తొ మిది "లెక్క. లనళాదు ముద్దియమ కనులు దమ్ము లనకాదు కళుకవాణి బుగ్గలు ముకురంబు లనరాదు బెలిసంద్లు మృల్లె

1708 వింతవింతలగు ప్రయోగవిశేవములు [5౯౧ మొ 3౯రవి, కల్ప ]_ మొగ్గ లనరాదు గజయాన చనులు బంగరుకండ లనరాదు సతిబొడ్డు నుడిని మెచ్చ దనరాదు సకశీజూానన ముడ్డి నైకతం బనరాదు వారి నుధ్యకా ల్ళిగు ళ్ళవణయ రాదు, లేగ ఛ్రమక వీనికి వీనులు కన్ను దో చెక్కులును బలువరుసలు నిష్కం జన్ను గవయుం బొక్కిలి వీజుదు చొక్కంప్రటడుగు లనుచు మునువాడి రవియ చేఖా నలగవలయు, (అవ్పక, ౧ ఆ, ౧౧౮) శాని యివయ నిత్యదోషమమగట చేత: బయం నియమములు లేకున్నను గొన్ని ద్రయా_క్త మగుమున్నవి కం, మిక్కిలి చేతులును వాని మిక్కీలి కన్నుల్‌, (సభా, ౨ ఆ, ౫౭ ప్ర) మొ తళ్తత్పద మృనుకారిక ౮౮ 1 విషయమున వాఖా్థతను. కల్పతరువు 3౯౧ విష.---కొన్ని వింత్మప్ర యోంగములు:---3౮8 విషయ మునం బెక్కువిధమ.లగు వి ఇమార్థ ఘటకప్ర యోగములు చూపణుడినవి, అందలి యర్ధ వి శేవను లరయునది, కల్పతరువు, 5౯౨ విష 3౩౧౩ విషయమున తుము న్నర్థక నా_న్తేన మిసమాసః క్వచి దృవేత్‌ ” అనుచొవ్వున వింతలగు వెష్కు సం వేవవాళ్థిములు వ్రదగ్శింపంబడెను, ఫునర్నుక్రి భీతి నట్టివాని నిట మరలం జూల లేదు, శల్చతరువు, 3౯౩ నివ... అర్థదార్థ్య్భ్యముననై యవథారణార్థ కావ్యయ వ్రునరు_క్రి క, కరునేనగదా గెలుచుట కరిము భరం బర్జు నునకు గాండీ రమంనం 'బెరిటిన యమ్హుల మంటల దరికొని తెగ గాల్బునట్టి దయ యగు.జువా (ఉద్యో, ౨ ఆం ౧౯౭) ద్వి, పరమ తత్యామృతం బయ చన్నులబాలు గురువద 'థాష్ట్రన విస్ఫురణయ వెన్న (బసవ ౧ఆ ౧౯౯) ర- ఒక యశ్సరము చే. అవ, ౧నీచ మి త్రోచ్చేశములయందు ఉధ్ధేళ శ్రిపాచకమునకు వశత్వంబున అంతాగమంబగును. =.” (శర ) ఇది రమ్ము = రా=ర *” అనురీతి గల పదమే యనందగును, దీని వాడుకలలోని వింలుచ ౨౩ త్యరముగ, =. తప్పు సు మ్థురయని. =. =.(ద్రోణ ౫ ఆ, 8౨6) చ,,.తం డ్రి యముని చందమై అెగితిళే శినివీరండ యంచు నేయుడున్‌ 46 4 (కర్ణం 3౩ ఆ ౧౮౮) (ఆెగితివిరావ్‌ = తెగితినే,. ఇట్టి వ్ర, యోగములను బట్టి యిది యు జ్రైళ వ్రసాచకమున కంతాగను మను ఛబ్దర త్నాకరను సరికాదుగదా, కృట్లిది యుష్య ద శాన్విత మయియె. నిల్చును, కల్పతరువు 3౯౪ విషః.అగు ధాతు నుబ్యంతరూపములగు * కాన్‌ = కీన్‌” అనువాని వాడుకలను గూర్చి 3౮2 71 విషయమునం గొన్ని విశేషములు చూడంబడెన్వు కఇయ్యది వెక్కుచోట్ల కొక్కటియె వ యోగింపంబడుటయు6 గలదు, న్నుత్తకోకిల, *.... ఉర్వి పా దంబు లగ్ని ముఖంబు నూర్యుసుథాకరల్‌ నయనంబు

[బా వ్రత శేష] అగుధాత్యర్థవిశేషములు శత్రర్థకములవింతలు 1709 లీ యంబకంబు శీకంబుగా నిటు లద్భుతాకృతి నుండెడన్‌, (ఆరణ్య ౮ ఆ ౨౯౮), క, వ నిది యంతయు నెజలు('సదుం గాన వృథా శోకవహ్నిం గాలమికీని నీ మానస ముం గృపగలిమికిం గా కొడినితి చేవగుహ్యూగతి ము: బెలిపితిన్‌, (స్త్రీ ౧ ఆ ౮౭ వు ఇట్టి స్ధితి మజిొన్ని ళబ్టయులకుకు గలదు, మ **, **భూ రితరారాతి బలంబులం బొదివి మూళ్చెల్లన్‌ వి ఖేవిల్లం గం వీతచేస్టల్‌ దురటిల్ల వివ్వాఎ దళ భీకిల్లం జేనెన్‌ వెసన్‌ (వరి వూం ౪ ఆ ౧౨౫). చ, అనఘ మశుష్యులంమ వసు ఛావరుందున్‌ జతు రాశ్ర్రమంబులం దును గృహామేధి ధర్మమును దుర్జన ద్రైవత బ్రైత్యకోటియం దనుపమ సక్యే వైభవ సమ్య్కుండు నింద్రుంయు వోలె, ,.444. (హరి ఉత్త ౧౦ఆ 3౫౦)

కల్పతరువు 3౯౫ విమః_అగు ధాతు క్య్యార్ధకనుగు “ఆయి” శబ్దము. కలిగి మున్నగువర్ధముల నిచ్చును, చ..... భూకుటియుం దళనోవ్యవీగనం బుశు నయిం యున్నవాండ నిల పుత్రుండు 42 * (ఆక ౬ ఆ ౨౦౯) (ఆయి =కలిగి క. .. ఎ జ్ఞనికన్నులు నై, .. ఒకంకువునైం.... (శాంతి ౨ఆ ౨౨౪౬) మ అస్ట నుండు గాండీశంబు మోపెట్టం గృ స్షుని సారథ్యము నై జగత్తితయ సంమోభం బు గాకుండు నే (ఉద్యో ౧ ఆ ౨౬౬) ఉ .. *.అతందును నేను నైన విబుధ ్రశరంబును మాకు నడ్డమే, (శాంతి ౧ఆ ౧౨) (ఇందలి - ఐనన్‌ ఆకుడానికి 'సకేధవించినచో నని యస్థము)

కల్పతరువు 3౯౬ విష.--ళత్రర్థక చువర్షకస్థలములందుం దద్ధ ర్లాస్ధగ విధే యవి'శేషణను.లను వాండుటయుం గలను, (చూ 3౧౫ 11 వివ, టినా. అయ్యుదంకుండు. . ...ఒక్కురుండ చనువాం డెదుక .. . ఒక్క దివర్థపురుషంం౦ గని *..4(ఆది. ౧ ఆ ౮౮ వ) ఇట్టియెడల ఉదంకండు చనుచు నెమర దివ్య ఫురషం గని” అనురీతిని వాడుట సామాన్య పద్ధతి సంస్కృృతపద్ధతి ననుసరించి భట్టారపం డట్టి వి శేమవద్ధతిగల వాళ్యవిన్యాసము నారంభించె ననందగును. ఉదబ్య్మ_॥ గచ్చన్‌ పురతః డివ్యవురుమ మవళ్యత్‌ ” అనుచోటి “గచ్ళన్‌ అనుడానికం చెలుం గున *చనుచున్‌ అనియు *చనువాండుి. ఆనియు నర్థములు విలనీల్లునుగదా, తిక్కయజ్వయుం బయి నన్నయ సుతి నవదుగ వాడెను వ అతంకు (శాంతి, 3 ఆ, 33౮ )..లే గీ, అపగుచుండునాం డొకచో దవానలంబు గశ్రైదిరి కాననం 'బెల్లముట్టి మండ సంప్రమోదిత చిర్తుండై చక్కం బొచ్చి ..(శాంతి 3 ఆ, 360)

కల్పతరువు, 3౯౭ నివషివ్య_స్తరూపళనున నారోవితవ స్తువాచకము తోనే సమస్తరూహాని'శేషణను లన్వయించును, ఉి, వీరరపాంబువూరమును విశ్రుత

1790 'కెల్లునమణి ప్రవాళరీతినమ్దుతము కాదు. [8౯౮వి కల్ప] బావాంమహోగ్రసత్వేముం. జారు గదాధ్యజూచల విశాలము నంబక జూల వీదికా స్ఫారము నైన భీష్ణుః డను సాగరముం గడవంగ నీందయంగా. నేరిుు యొట్లాో కలుగ నేర్చి శిఖంకికి నేమి నేయుదున్‌ (భీవ్మ్య, ౧ ఆ. ౫౮). దీని కనుసృతిగా నన్నె చోదుం డీ క్రిందిరీతిని వర్శించెను మ, అలిధమిల్ల మృణాలహా_స్తం గమనీయావ_ర్హనాభి౯ా మహో కృలగంధిం గలహంస యాన విల సద్బంధూకరక్షాలేవ్ట ను త్పలనేత్రం గమలా స్య నంగజ రసాంభం వూరం ద క్చార్వతిః- జలజూవానము6 జొచ్చి యాడక మనో జాళానలం బాలునే, (నన్ని కు జ౪ఆ ౮౩౪ వ) పార్వలతీజలజూవాన మనెడు ముద్రణ మవిమర్శనకృతము సోమయాజి వద్ధస్తకూసకమునందలి యారోవితవ స్తు వావకమునకు వి శేమణములుగ సమస్త రూపకములను ఘటింపంగా. నన్ని చోడకవి ప్రశృత వస్తువాచకమునకు సముస్తరూవకములు విశేషణములగునట్టు ఘ-క0చెను ఈవతీమున అళులవంటి ధమ్మిల్లముగలది మున్నగురితి నుపమాశపూర్యపవ బవాం ద్రవాల నెపస్ననది, ఈవథీమున నళొస్ట్రదులను బద్లాకరసంబంధులుగ నువచరింపం 'జేనిఫొనవలనీయుండును. తక్కన రచనమున నిట్టిచిక్కు లేదు. నన్నయాధరక్వణీయము అనిద్ద్యతాయాం భాషాణాం ్లేషో మూగళ్చ

కిల విమయము సమ్మతేః (వికృ అజం ౯౬ కా, అహో, 3౭౫ ఫ్ఫ్రుం

కల్పతరువు 3౯౮ విప__అనిన్ట్రతాయామ్‌ = మహాకవి వ్ర, యోగసమ్మ

తీచే నింద్యముకానవుడు, భాషాణామ్‌ = నివిధభామల వదములకు శ్లేమః = వాళ మం దన్వయమును, 'రొకూగళ్చ = సమాసమును, సమ్మశః = సమ్థకమగును,

, విస్తు, ౧౧౨ ££ విమయమునందు పంస్కృకవదములు నిరనుకృతికముగాం 'దెల్లు వాశర్టమునం బ్ర యోగించుట భారత సమృతముకాదని విళదీకరింపంబడెనుం క్య్యాచిత్కము గా ఛారలేతరములందు వినానుశరణం శీచి దాద్యశబ్దం వ్రయు జ్ఞలే” అను నధర్వణో_క్రివొప్పూన నిరనుకృతికముగ ఈద్ధసంగ్క్షృత విభక్త్యంత ముల వ్ర యోగము కన్పట్టుచున్నది, వృథా శవీంతురే (యనుచ ₹౪ీ ఆ) క్‌ంం*090 ఆనం దకాననమునందు సర్వదా నిద్ధించున్‌ (నాకీ ౭౩ ఆ) మహాకవి వ్రయు_క్షము లగుటచే ననింద్యాములగు నిట్టి యలంతిస్థలములందుం దప్ప మతెచ్చటను నుణి ప్ర వాళరీతిగల వాక్యములు చయోజ్యములు కావని యెఆఅుంగునది. నులయాళ థాపలో నుణి వ వాళరితి సమృతమై యుండుటచే నట్టిరీతిగల వాకస్టనులు ెల్టున ట్ర యోజ్యములు కావని దృఢీకరించుటకయి యీ యధర్వణకారిక వేలుగ నుప ేశింపంబబడెను, యోగళ్ళ సమ _స్తల్వేన వచానాం సంబన్ధః మింట గంటి గలకంఠి శళాంక మిత్యాది, ' (అనో, 320౫ ఫ్ర) 9చట శళాంకమ్‌ో అనునది సంస్కృత

(బౌ, ప్రశీక్షశేవ ] అహోబలుని వ్రాతసరిశాదు మణివ్రవాళరీతి 1791 ద్వితీయైక వచనాంతపదము తెళుం వాకస్థమున నన్వితదముగుచున్నదని యవళోబల పతి యుదాహరించెకు కాని యిజ్రిది మవోకవి గ్రంథములం దెచ్చటకు గన్నట్ట లేదు గాన నిది నింద్యమే యసటచవేత నిది యిచటి యఫక్వణకారికకు లవ్‌ మనందగదు దయజ య మంగళసంగతరూ పా ” మున్నగు నాచన సోమనాథాది వ్రయు _క్తములగు జయౌాపి కద్ధ సంక్కృతవిళ _కస్టంతపదముల వ యోగముమాత్ర మె. కవి చవ్రయు కమగుటచే ననింద్యమై సమత మగునని యెన్నునది ఈఏిమయము వికానుకరణ మిత్య్యదికి బునరుక్షమే (చూ ౧౧౨ విషు యన దగి యున్నను మలయాళ వాద్మియ వ్రనిద్ధమగు మణిప్రవా+రీతి య. ధేచృముగా ఛి యోజ్యము కాదని దృఢీకరించుట కయి. ఉక్షస్య ఫ్రునరుక్తిః స్యా త్కచి దెర్టఫవుదర్శనే * (దూ 3౮౯ విష) అను చొప్పున నిది మరల నుప దేశింపంబదెనని యెఆుంగునదిం కల్పతరువు 3౯౯ విప “ఆా=కొన్ని. వింతలగు వాళవి శేషము లీక్తిందం జూవయిడుచున్నవిః-కం వీ శఛాము గణథధామ యని యని భూమిాశ్వరుం డసు వియోగముం ట్రౌవీంచెన్‌ (ఆక ౬ ఆ 30%) (అని వలి! యని పలికి యని యర్థముశాదు అని పలి$ పలికి యని యక్థము) గీ అనఘు లింకకు వత్తురు వినుత బలులు (ఆరణ్య ౪ ఆ ౧)న్రా (ఇంపకున్‌ = ఇప్పుడే క. వినుతమగు లోకే చన మున నన్ను విరించుం డండ్రు (ాంతి అఆ ఈ3౮ా ఉ, చా మోదరు జప్పెం బూజ్యుండని (సభా౨ఆ ౧౮)క.. సౌమిత్రిం గనుం గొని జకకత నయ సుమా యని పలుమజు నప్పగించి , (భాన్క రాాఆర ౨ఆ ౪౫ ప్ర (జనకతనయను జ్యాగ్తత్తతోం గాచి యుండుమూ యని యప్పగింఇె నని యర్థము) క, మూ యనుగతి మాకు నభిప్రాయను, =...(ఆక ౧ఆ ౮ప) (మూరు మాతో వచ్చుట మాప సమ్మతమె ఆ వె.. ...ళతని నియోగంబు నునకుం జేయ కునికీ మానుమంబె (ఆర ౧ ఆ. ౫౫) మత్తో ఇంతయుం గవీనాథ నీకిది యేమి పెద్ద... 4666 (ఆర 3 ఆ, 3౫3) (ఇృదెల్ల నీగొక గొప్పళార్యమా | చుల్మంగాం జేయు దువని యర్థము). ఆ వె, ఇంకనైన నన్ను నేల యాలింపన్చు (ఆర ౨ ఆ, ౮౮) (ననుం గుతిచి నేం బెట్టుచున్న మెజి నేల యాలింప వని యర్థము కా, ఈ పాండి శస్టిము నీకుం దక్క నుతి యెందేం గంటిమే, (మను ౨ ఆ) (నీయందుందస్ప మతి మొంటేం గంటిమేయని నిల్చ్బ లేదు, వ... 4... కొండుక యయ్యును డదపోమహిను నెవ్వరికంకం 'బెద్దమైనవాని నుపయాజు నుపానీంచి యిట్లనియె (ఆవి, ౪ ఆ ౮), (ఎవ్వరికంయెకా = అందజకం కొను = ఎల్ల వారికంశెను) నీఎ పిక్క క్కనింటం దానొక్కయేండు, (ఆది౮ అ ౧౧౫) (ఒ్కొక్కని య౫ంట నొష్కొాక్క యేంధుి

1703 వింతవింతలగు వాళ్యవికేపుములు, [3౯౯ వి కల్ప] అనలేదు) కః వృద్ధలొక లక్‌ యున్నను బుద్ధియె యొవ్వరికి వారిం బూజింపంగా నిద్ధరణీకులలో గుణ వృద్ధని పూజింతిమి త్రివ్మిక్రము భక్రిన్‌, (సభా, ౨ ఆ ౨౭) ఆ వె కరణతోడ నాకు వరము ప్రసాదింప బుస్థియేని లోకవూజితుండు మన్ను నిభుండు ధర్మతనయుండు దాస్యంబు వలనం 'బాయవలయు వసుముతీక (సభా ౨ఆ ౨౫౯) నీ, *, ఆ వె నాకం బుత్తివై పికాకికిం బత్నివ్నై మిధునచరితం దగిలి మిరు లోక జననకులకు బ్రీజశ క్తులైె యుండంగ వరము గరుణ వొనగ వలయు దేవ (నన్ని కు ౧ఆ ౭౦)నీ నీకంకె హరి బుగ్ధి లేకయే నిజనే్త్తళమ లంబు ఫూన్చి చక్రంబు వడనె బర మేస్టి నీకంచం బరవిడియే శిర మొప్పించి నిత్యుం కై యున్నవాండు (వరవు = గౌరవము పరవిండి = గౌరవములేనివాండు) మఘ వుండు నీకంటె మరులై యొ క్రతుతతి నర్చించి జేవేంద్రుం డ్రై వెలి? నిఖఎ దేవా వళి నీశంయె నవివేకు లయి యొ సేవించి భోగాతు లైరి ,.....(నన్ని కు ౨ ఆ ౧౪౬౪ప) నీ ఒక విఫ్యుం డలిగి పయెోనిధి జలము లవేయముల్‌ గాంగ శోవింపం డెట్లు (ఆర, ౫ ఆ ౧౯) (శవింపందెట్లు = ళవీంపలేదా), క వరదములగు కల్చ్పలళాం కరనులొ విమమాన్త్ర నిశితకోరకవిశిఖభో తృరము లనం గరజములు సుం దరి కగు నరుణోత్పలాగృదళముల పోలెన్‌, (నన్ని, కు, ౩ ఆ, 30౨) క, జననీజనకు లును సుహృ జ్ఞనులును చెగునపుడు గావంజనమి బెలియదే ధనముల వార్తల క్తంత్తైనై మనుజేళ్యర వగపు వాని మగిడించునొకో, (శాంతి 3 ఆ ౨౩౯) వ అయ్యిద్ధలుః జేకనరిగి = పవ్రణామంబు లాచరించి కృష్ణుండు ప్రాంజలియై యతని కిట్లనియె (వారి ఉ, భా, ౧ఆ 3౮) (ఆయిగ్టజలో నొకండగు కృష్ణు డిట్లనియె నని యర్థము ) వింత వింతైన యవ థారణార్థక వ్ర యోగములు శాకవులం మహాకవి ప్ర యోగములనుండి గ్రహింపవలయును క, వదలక నీకోర్కి తీర్చ వల యున యొట్లున్‌, (ఆర ఇఆ, ౨౫౬) క, ఉడుగక యే మహితముం బలి డు వారము నీవు హితవు క్రియ గొనలాం బ ల్కెడు వాండవు మాకంటెను గడు హితుండవు నీవ కావె కారవ్యులకున్‌, (ఆది ౮ఆ ౪౦) ఉ. ఈవును జూచి శట్టి సభ నేని వినంఒడ చే యుగయునన్‌ *... వక్రియం బడనె నయ మహోత్త్ముండు దాన నేమి సం భావిక భాగ్యుం డయ్యెనుం బ్రభాకర శేజుడు ధర్మజుం డిలన్‌, (సభా, ౨ ఆ ౯౫) నవమి అనుదానియందు నిల్చిన కాకువుచేతను సంళాత భాగ్య వత్తాతిశయవాచక మగు 'అయొన్‌ +నున్‌ అనుచోటి *ను ఛబ్దముచేతను నర్థవి'శేష స్పూూ్తి గలుగుచున్నది, ఊఉ ధర్మత త్యమ్థులు పొండవేయులును దానును గాని యెజుంగ రళ్సై (నభా, ౨ అ 3౯

(నా, ప్రక శేష]. యటత్తచృట్టేన్వయవాక్యవిశేషములు, 1708 కల్చతడవు ౪౦0 విష.._యతదత్త చృష్టాన్నయస్థలములలో యచృబ్ద ఘటిత వాక్యమునందలి శ్రీయ భావ్యర్థకముం యుండందగి యున్నను వట్టి శ్రీయ తచ్చబ్ద ఘటితవాక్య క్రీయకు భూప మెయగపను గాన దానిని భూ తార్థశముగాం ట్ర యోగిం చుటయుం గలదు, భావ్యర్థమును దద్ధ ర్థాదులలోని చే శాన నట్టియెడలం దద్ధ క్తాద్య ర్ధశ క్రియను నిల్చుటయు సహజమె ఉదా ఈమంత్రంబున నీ వెయ్యేని నొక్క వేల్పు నారాధించి తవ్వేల్చు నీ కోరినయట్టి పుత్త్రకుల నిచ్చు (ఆవి ౫ఆ ౧౮ గద్య ఇట నీ చేవేల్చునేని యారాధింతువేని యావేల్పు నీకోరిన ఇ త్ర్రుల నిచ్చు ననుట సహజము. వ విదురుండు ధృతరాస్ట్రన కిట్టంయె సీ. ,.. దోణగాంగో యులు దురితవిదూరులు ని న్నెద్ధి గజివికి నెమ్ధితోడ దానిన చేయుట ధర్షువు = (ఆది, ౮ ఆ, ర౨వ ర3) ఆ పె ఇందు లత్యు మెవ్వం జేసె నాతని వరి ౦000ల నెమతోడ నిందువదన, (అది ౭ ఆ ౧౭౨౩) నీ......కమలాతీ, యెొవ్యరి య౦ట్‌9 చానుండె నయి్య్యంటివలనం బెజినారు చనకుండ,,. =. (ఆవి౮ ఆ ౧౧౫, చ,.,**నీ గురవుః బొల్తి తగం గొని యాడుమెట్లు ని వ్పె నటు) భ_క్రీమె నగవు 'వెంపెసలారంగ ౨.44 (విరా, ౧ ఆ, ౨౫౨) క, మన సంవాదం 'బెవ్యరు వినిరి నియతి నజ్బనులకు విభవనుం కల్లు. = (ఆనుణ ఆ 350రాచ ,,.. ఎవ్వరి చెనం గాంచి తెష్కుడుగ వారి నుతింపుము, .(శర్ణ ౨ ఆ, ౨౮ సీం పానీ అచ్చ్యుతుండు నెట్లు దనకు రుచించె” దా నట్ట్లునేయు (ద్రోణ ౫ ఆ 3౭2౯)గీ ., ఆ వాండిళకు లేనాంట నేది నడసీరదె ఇెల్గుంగాక (ఉ హరి ౪౮ ఆ ౧౦౩) గి, వాండు చేనీన ధర్మంబు వానిం గాంచు, (శాకీ ౨ ఆ, ౧౦౭) (ఎవండు చేసీన ధర్మము వానిని గాంచునని యర్థము ) తద్ధర్మము నిల్చుటరుదు.=లే-గీ, ఇప్పురంబు జయింపంగ నెన్యారేని వత్తు రుద్ధతులయి ళ్‌ త్రువదలు చారు ,. --నిర్ధద్థ్మలై విహీను లవుశట్లుగాం౭.244=(వభా, ౧ ఆ ౨౫౭ య _త్తచృహ్రైన్వ్యయంబు సంస్క్యృృతమందువలెం ట్ర చురముగాకున్నను బెలంంగునను బ్రయు_క్తదుగు చున్నదిం క వయది హృద్య మఫూర్వం "బేయది యొద్ధాని వినిన నెజుక సమగ్రం గచ్రైయుండు నఘనిబిక్షణ యేయది. యక్కథయ వినలోనిష్టము _మాకున్‌, (ఆది ౧ ఆ, 380 ప) తిక్కయబ్యుయు. నీరీతిని వాడియున్నాండు, ఊం **.ఖాండవం బే లెలివొంది కాల్చితి మహేంద్రుండు నివ్వైజ- గంది యుం డంగా నాలెలి వాత్మ నూల్కొలివి,...(ర్ణ్మ 3 ఆ, ౨౯౨) ఖాండవమును గాల్చిన అెలివి నాత్మ నూల్కొలిప” అని వాడుట లెలుంగు సామాన్యపద్ధతి అక్ష నన్నయ పదస్థినుందును “ వృాద్భ్యము నవ్లూర్యము నఘనిబర్షణము నగు కథయ

కే704 యృత్తచృబ్టాన్వ్యయవాళ్యవికేషనులు, (ళంంవి కల్ప] వినణ నిష్ట మని వాడుట సాధారణపద్ధతి ఉదాహఒ--సీ, కమనీయ ధర్షార్థకామమో తములకు నత్యంత సాధనంమైనదాని 'వేడ్నతోం దవిలి తన్‌ వినుచున్న వారల కళి మత ళుభకరం చైనదాని రాజుల కఖ లభూరాజ్యాఛివృద్ధి నిఠ్యాభ్యుదయ ప్రదం బయినదాని వాజ్మనఃకాయ ప్రవ గ్థితా నేక జన్హాఘనిబక్ష్హణంబయిన దాని, ఆ, వె సత్య వాక్రబంధళత సవాస్రన్లోక సంఖ్య మైనదాని సర్వలోక ఫూజ్యు మైనదాని బుధదమత వ్యాసమ పోముని ప్రణీత మెనదాని, (ఆది ౩ ఆ జా) చ, వినుత పర్మాక్రముల్‌ ధృత వివేకలు సత్మ సమన్వితుల్‌ యశో ధనులు కృతజ్ఞు లుత్త ములు ధర్మపరుల్‌ శరణాగతానుకం వను లనంగాం ట్ర నీద్ధలగు భఛారతవీకల సద్దు ణానుకీ _ర్తనముల నొప్వుదాని విదితంబగుదాని సభాంతరంబులన్‌, (ఆవి, ౩ ఆ, ౧౦) శా, ఆయుషుం బితిహోసవ స్తుషముదాయం ఛై హిశామువ్మిక శ్రేయః స్రాట్టి నిమిత్త ముత్తమ సభానేవ్యంబు లో కాగమ నార్థయై కాంత గృహంబు నాణబరంి నానా వేదవేదాంతవి దార్టయుక్తం బగుదానిం జెర్చం దొడంగెం దద్భార కాఖ్యాన గ ద్యము ఇది శ్రీవత్స సగోత్ర పవిత్ర శ్రీను ద్వేంశటాంచాముఖలింగేశ్వరళా న్తీ జ్యేష్టపుత్త శ్రీమచ్చిన్తామణ్యు పాఖ్య మద్దర్శనీపారంగత నారాయణాఖ్య పండితకవీం చ్ర, ళమనిచయానంద గురు వ్రకాండ పాదపద్మమధుకర వివిధ్వప్తబంధ కాన్త గ్రంథ విమర్శన వీరనీంహమంజరీ ప్రబంధ వైయాకరణ పారిజాత సుమ సమర్చితాం ధ్ర వాగ్దెవత కౌత్స సమాఖ్య్టఖండ కావ్యపతిత్వబంధు "రాం ధ్ర పారస్తుత పరి పద్చహాఃాకృత వ్యాకరణో పాథ్యా యాంధ్ర విశక్షి క ఫావరిమ దృవాాకృత కళాప్తవూర్ష్మ బిరద . 4 భూషిత వడ్ష్యల చినసళారామస్వామి?ా స్త్రి విరచి తాం ధ్ర వ్యాకరణసంహిళా సరక్షిన్వమునందుం గారకసమాసతద్థిత క్రీయాళ్ళత్స్రకీర్షక వరిచ్ళేదముల ద్వితీయఖాగము, శ్రీరన్త

గురుదేవతా నమస్కారము న్లో, వేదాన్తాదై్యైతనిద్ధాన్త ేశికం జనకం భజే కాన్యనాటశసాహిత్య విద్యాచార్యం వివశ్చితమ్‌, నో గీర్వా ణాస్థ్రచ్భృన్టో వాస్థకర ణాలంక్రియేడ్య కాస్త్రాణామ్‌ ఆచార్యం నారాయణ వ శ్రీతవర థ్టిం నమామి సద్భ క్యా శ్లో, స్కన్థత్రయాత్మకచ్యాతి క్నాస్త్రాధార్యం భజే సద్మా చిన వేజ్కటనీద్ధా _న్తి మర్కనిష్టనీరామనమ్‌, శ్లో, దీవిశాన్త న్యాయగురుం వీసపాటికలోద్భవమ్‌, తర్కకాన్త్ర ప్రవక్తారం వన్దే శ్రీవేజ్క కేళ్వరమ్‌ న్లో, ముక్తావళి శ్రీవిశిష్టా తనిద్ధాన్త దేశికమ్‌ వన్దే నడాధూర్యనన్తా శ్వారు విద్యా నహోదధిమ్‌, గక

ముఖ్యములగు తప్పొప్పుల పట్టిక పుట వం క్రి కవ్వు ఒచ్వు ళల? త౦ ధాతువువలె నీండీిన థాతువులె యీంబడిన ఇలి5ె ద్వితీయము ద్వితీయయు ౯౮ కం లన వర్ణకము వలన వర్షకము ౧౦౦౮ విగ్‌ ఎమిసేయ "లేమి సేయ ౧౦౪౦ ౧ణ వష్రి మష్టి ౧౦౬౮ ౧ మామేభము యామేనము ౧౦౭౧ ము బహువచనమునకు బహువచనములకు శరా త్తీ సమువిశేషణ స్త్రేసమ విశేషణ దిర౦కి౨ లొ "మొ అందమగు జజీనుంగులు "మెం రింశిగ రి నూరికవి నూరకవి గింశతి౯ ణం సము జ్ఞలుండు సము జ్ఞ్వ్వలుండు ౧౦౮౦౪ ణన ఆని భేదము అని భేదము రింరగ మి శేశవార్టున కృతి () శీశవాప్టన కృతి (5) దింగళ రణ వార లి్టి వార రిట్టి లిగింిషి లి నమానకము సమాస సమానకము సమాస దిం౨౦ ౨౦ ప్రాయః నూవవ్రతి ఊన్న త్తగేళ్లు ప్రాయః నూవస్యలేశః సూమ్య లేశ ॥ రి౧కెమి వలీ (నన్నె (నన్ని ఇంక క న నమాే యే వఠతఉపదళా! సనమాపే యే సన్తి త ఊవదళాః రీంళళ ౧౪8 భటింక ఘటిక దరిక లి రి ఆనక్షు అనస్టా కీ ఆనస్టు ఆన ద్దు క! శ్ర మాతృచ్వన మాతృవమ్వన దిరిగి ర భారయానీత్యాది'సె ఛారయా వీత్యాదినె ౧౧౫౮ ళల సాధువు కాదుం పొధువుకాదు (చూ ౨౪౬ దిగికం వివ ౧౦౧౨ ఫట) రిరిఓకె న! ఠి నమాకినూ నమా ఎని నూ రిగిటకి రిం౧ర౨ ళ్‌ జనునకారీ జనువనారీ చింలాగి ల న్లోశార్త శోశార్త

ల్‌ పట వం రవ్వ ఒవ్వు ౨౧౯౬ ౬ మస్ట్యృం షష్ట లి౧గారా ఇలికీ ములు ఇది రుది!ి ములు తుదిళీ ౧౨౦౨ ౧ కర్మ 'ధారయమునందున శర్మ ఛారయమునందు లిలిం3 విం అమ్మ్‌_ణంబునక్‌ అక్ష ణంబునకా ౧౨౨౯ న్‌! నీరు బెరుం నిరుజేరుం గా అలిలె బోందవె బొందవే ౧౨౪౨ ౧౨ క్వత్తులు కృత్తులు ౧౨రగి ౧ స్థానీకము స్థానికము ౧౬౯౭ క్రి స్పష్టము కా స్పష్టము కౌన ణి ౧౬ ద్వన్దార్థ ద్వన్ద్వార్థ ౧౨౭౬3 కిల లోవిం౦ చినట్లు లోవిం చినట్లు క్‌ కనంబడు శనంబడును మ. చి శబ్దములు శబ్దముల ది౨౭౫ రి ధర్మ ధరి అిశరారొ రి నీయనురా నీియమరా ఉకె౦ంరా రి యధర్వణ యాధర్వణ కెరి తద్ది త తద్ధిక ౧3౧౦ ౧ జంధికి నండిలి ౧3౧౨ రిం శీర్తుల్‌ కీర్తల్‌ ౧3౧౬ కర ౬ అ ౧౪౧ పి ఒఅ ౧౪౧ పే (శంరు చికి జల రగ రనబంధథక రనుబస్థక కి నే జెల్లధాశువులను జెల్ల ధాశువులకును ౧8౩8 ణం రథతీంపక రథ్నీంపక ౧9 రళ ౨౦ విశేషం విశే ౧౩౫౧ జో శ్రీయు త్తమరువు శ్రీయ యుదత్తమపురుమ దికేగలి ళా ఆదిని అవి లిక౬౦ ౧౦ శ్వళ్యా వ్రవ్యాదయః కృళ్యా _న్తప్యాదయః ౧౩౬5 ఖ్‌ ఈమంత్రంబునని ఈమంత్రంబున సీ రికిలిం రి దీ చాగమ దీ గాగమ దికిఠలీర త్రి వ్రాబసరి ప్రాకి చిళం౦ ౯ క్వచి న్నతత్తను శ్వచిన్న రళ్త*ను చిర౨ి తి మ బళిరా మ లళీరా దిరోయన రి ఆర్వాపీకవి ఆళ్వావీనకప నిరశన ణ కి కించన సిమి ౧౨౨.

పుటం వంక ర్వ ఓబ్వు ౧కకిం ౧ దెర౧త2ి క షంది.క8 రికకళణ తి సూరికి సరికాదు నూరినిధీ చరికాదు ౧కనరో ౧... బత్తుపాాఎర్తున ఎత్తుకు ఎక్తుకు ౧ఈ౫ికి గ థాత్వద్యాహారము ఛాత్వథ్యావోరము రికజం చి కెలక వూల్రన్ల్‌ దశకి కలై శాన తగిన శాన తగకి ౧కరాక ౮ (నిర్షియింజక నిక్షయింపక గ౧కి ం ప్రాచీనము ళేఫ ప్రాదీనములు బేవు ౧గే౧ికి శకి వృత్తి వినతి తిేేగిరా ళా నిల్చి నిల్ని గేం య వనరాదు వనవలెకు చగేలా ఎలక క్ట కుశ్వ్వేవ క _క్ఫష్వేవ అనరాని ళో కల్లుచుండును కల్లంచుండునుం చగేరాఖి గ ఆగు వ్రర గతి అగ్మక్తళ్ళ స్‌తి అనేన న! ఆనునది అనునది దికి౦౫ే ౧క మున తడంబట ది మున) కడంబజచి ణజం౦ంరొ రిం సందర్భనన సందర్భమున అం జలక్‌ యని జాలక” అని అికుంలా గ! ౪౬ మొ లక "మొ తకు తని చ కలంచుీ తో, చు చ౬క్‌ 3 ణి చొత్‌ చొకిలిని” చొరచొటితినీ ౮ కుఫ రో జిల ప్రార్థనాద్యశ చ్రాక్థ నాద్యర్థళ = ౨శేంం తధా కం చయ-జంవలకుకొ కంగా చ-య-వలపకో చలిని షు + సాద్యతుర నాద్యతర ౧౭3౮ ణి చిిక్చ్‌రుల చ్రళ్ళ్‌శుల అి౭ళణ లి అజాదుల అత్వాదుల న. ౨కె వట్టిని పి లిలేదకు ణి తమిలు శమీ లిమా గ! కీల4 వి, వ3రాతి వీ దళి౭గ ఎని పుడషోవాన్తీ పుకుమో నా ్తీ లేరా ణి సైహిళాది నైశాది ఉలీగాకి ఐక బొల్లి బొల్లి ప ము శా ఆజ ళ్త లః హంగ న జ! త్తం ( శీ౦ళ 9 గి న స. మ టో గ

ఉం గ! 7ఆంవ!1లి” టల! 0ం౬4€10115 1 వ 0ంకి155 (9 ౨1080017 &) మం08910098 2064 నం103068 వం 28 ణా సా చ జరముతుి 246 క2ర్రం168 వెడం 6 పండే నొ 40420074 ౮602, (గం 1) ఇం 040 0 పలాల బశారొంలాంజు (సం వశీ ₹200226020072606044 నోహార్లాం?డ అ (4 20/)| ౧లంల కంటం చథింిత సాన్‌ న్‌ 0౦ కలల రారురుడన 6కి | నిడ్రూ2542%ఉ 4698 న2ంటా? 2 4 8950 ౧౫ 608 15/0 2627 24 00706 వ్‌ ఆగని ౫ 4 వం ఉల ౮206842400 7004002 ఎగ(ఆ 4 మయా 6601 ం 8680) ౮౫*బాం స్తే వం 30 ౨ 5802 నో 3 కటి (0) వ0160006 2౬ ణు ఎం 22 44 07౫1౧ శం వెలింలం? 20 ౨ విం030మ308 2౨4 1111065 తండి 668 ర 74 లిఆం = అలీ! ౮ వెకఏ02- వంచ కం లెంైడ బా ల 0000 కవిం 02 లిం *4 ౨ 80 (యఎగడూణజరి4 4నం క 6 శకంనేండం 202 ణలంా4 రోజడణ్నె 1 టో (౧ 08-0 ణంల 7౭622 6 6౪ - త09-72= రగ 29 నొటిలో ర0్ల2 లగ తాతే 06 224 14 ౦8 వేల 16720 తరణ 8 ఆ 4 వేపి గంటా మం వ జరం 8458ల ౯0168602 మడి 2 01761817 నీం 09 మ నం (మత 14) వం!68802 ౧2క10| 06 ౨ ంం౦05 (శర ల ఇట్లా వల తీ బం 10074 పెంంళంా 6 వెలుగ 0% + * ౧౫ 1500) 4422 807 ౮౮౧౧౮౬ 02-ఫూ మంలె ౮ |] 20 7 4టింట.2 000040 27/10 ౮0ఇజంం 4 208 మవ సాం!60ంం0 | పాగ మజ మెం ఆ4 ప 6 20-0) తమలి * 76% % (6 0-12-0) 20 తె గ6 42 0 7008 ల డరలన4 4౯66 లం తల్‌ 46241 27620600 ఆర గంగింలంలా ఉ.4762 న స్ప 04 45/ ౫204 4౫ వన్‌ ౮ ౮ ౮౦౭66 (1 ౨-4-0) ౧౩280 వట పైలా 2 ఈ ఉం ౧ మ్ల 00 త ర4య870 ల 460028 64 207 1 00) 6 మం జజమక్రైతంణ 4 ౮ 2/ఎ| *ంఆాప్తే సంక వ్‌ంం139811 ఓ4 మా మం 77 060420 0 వణ 6 వగిట/ 0%9క్ర28% మూ ౧780) స్స్‌ ము ౮ ౫7 ౮౦౩2ల పైయంం?. (07 2 60౮౪ ౧ 700228 6౯4 ౭ శం + , 6%6466” శ111%18084ే 082 440% ౧ ఆ8 662 బెంంరింంల-సా న 002822- వం తిరి (20౭06 4624 06 లంగా! ₹8మ025 జర రు 6 4టాషాలరేలు ప్రవే న నలా *ఇ4 64౨ య 1%0 (౧8 20 0-0 (0) 18005 " 11 [208067 గంతా లొజడేట్‌ ల 2610 8 ౬౩ ౬0 *4 2% 2 క 80 ౨౯ 424074 00166042 225 224 (క) ౮212 08068 నా 6104 విలాస 10౯ 10 1 నంజు | గిం 22 శ 2007400 6 6460066 00,46 ౫ 208 1 00 వెట0ంరం8 2కి జజ వెలంజం0ం 24 6 కొంం్రం6 2 2208 ౮016826 32 209జజమి ఈం 20-00 0/46 / కే 44 ప్రై ఎ ప న జంట 32 4 న 298 ఎగింలాం 6/46 తంణిై (6007: 6ంళ 6162021 వకగంంంల 8 మండా 6 ఎం0గ00౫ 64 4 నొంం 4గ=ాప్రా వాం శ8ష| వేసయేోణ8 ౧8180) ౩ 5 ౫9 (614 (01గ4౫12టల న్‌10 (౨) 18400 గాయ (౮41411 వంంలూ ెంిక్ర) గం త9 244 206 ఉ ౨ 3600 + (పూ ఈ0 రపి 12 పరం? ఇతజటజనం! వెం శ ఎశల2లడ 664 230౪ ట్లో 222 శాప 1943-30 4రు& ష్‌ శ మి వర 1466 వంక 2 ౧ వారు?85క8 ఉత్ధా౭గ- లె మలా న ్ట్‌/ -| ఇ 14 9? 67 40 ౫ 4 18౫ న. రలుడేలా ౨ లంద తమ జ య?ట8 టా 06 ౮210101380 (1358-00 శం ఈ [24 / 422 401బిడ080/ 00024 పే! వంతి శ బంంాం ల 42 లా ల 42204 ఫా ౮ 42] విజణ 36644 లి 25 త ౧ మ్‌ నంయం86ఓష212 న2యిణి | 08 ౨ రటల్‌ 266 106 మల 05 11 600 0 00%000108 ఉ 01 05 1 0820631027 తీవడికంజ 01967914 తీరిశికూణ మ?619 * (క 2-00) ఇ్యడషా-ం 6౧8 3-0-0) సం తిర (౭84008 6 2004ట్ళ 500 90008 స వో బీ సో వేల్‌ వం286 1278 నిజాం (14 15 0-0) (0 రత నెం శం వటం ఆ ంం2 2882 0౪ -సా | వెన 2 ]40004/00002224 లింయ్టుంటాజంప్సే 7 వెం మె ఉట వొంపంలణ వంటా ౮% వజ98మ28ళ2మ్వి టా! 2మతెం (1౩ 2-0-0 మ7లాటట్లా ౮0ంట్లం 0రడూట (౭ వై-0-%