Telugu Andhra Vaagmayaarambha Dasha (V I) Pragnnaya Yugamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఆంధ్ర వాబ్బయారంభథ దశ ఎయపాతికూ- ప్రళమ నంపుటము సప్రాబ్నన్నయి. యుగము స్‌ో గ0థో తర్త? దివారర్హ "వేంకటావధాని ఎం ఏ (ఆనర్పు పిహెచ్‌ డి ఆం ర్లో పన్యానకుండు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము 1060 నర సస్వామ్యములు గ్ర్‌ంథక ర్శవి, మూల్యము ః రు, జ-50,

వ్రళమ ముద్రణము-ఆగమ్హ 000 09 ఉండక “క్క స్ర (గ్రా సంంం0ఏంలోో స్ట నం గు (/ మి టం ప్రాప్తిస్టానము. గ్రంథకర్త 8/4 £ ౧ జర్కత్‌వుర హై దరాబాదు తనన. షా అమురౌవతి ణన, శలక్‌లోడ్‌్యా ప్టాదరావాడ్యు

తొలిపలుకు అంధ వాబ్బయమున [(వాజ్నన్నయ యుగమున కజ్ఞాత యుగమను "పేరున్నది అందలి వాబ్బయ భాషావి శేషములనుగూర్చి యెక్కువగా బెలియ కుండుటయే చాని శాపేరు వచ్చుటకు గారణము ఇటీవల (క; కోరాడ రామ కృన్ణయ్యగారు. శ్ర, గంటి జబోగిసోమయాజిగారు. * అభినవ వాగనుశానని (శ) మల్లాది సూర్యనారాయణ శాస్టుగారు. (శీ నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు కీ శ చా చిలుకూరి నాలాయణళరావుగారు కళా[పపూర్ష శీ వస్బ్రల చిన ఎశారామస్వామి శాస్త్రిగారు మున్నగు భాషా తత్స్వజ్ఞులు (పాజ్న్వన్నయయుగము నందలి శాసనములను బరిశీలించి యందలి విశేవములను వెల్లడించి యున్నారుం వారి రచన లాధారముగా తేసికొని వేనును ఆ శాసనము అన్నిటిని ఐ8ిశీలించి యాం[ధ భాషారంభదళనుగూర్చి యీ రచన చేయ బూనితిని వేను (గహించిన వన్తువు (వథానముగా వాళ్బ్మయ నంఐంధియే మొనను వ్యానము సమగ్రముగా నుండునను నుదేళముతో భాషావిషయమునుగూర్చికూడ యళభాళ క్తిగా వివరింప యత్నించిలిని ఈ యత్నమున 8, కోరాడ శామ కృష్ణయ్యగాోరు 'వేంక శేళ్వర (ప్రాచగ్ధ నంస్థవ్హార్‌ వ్యత్రికలోం (బచురించిన వివు వ్యానములు నాకు మార్గ దర్శకములై చాలవట కువకరించినవి వానిని వాగుగాం జదివి నా వరిశీలనమున దో చిన [(కొత్తవిషయములను ఉదాహరణములను శేర్చి యా (ప్రకరణమును రచించితిని వారు వరోతుముగా నొవరించిన యపారమైన యీ సాయమునకు గృతజ్ఞ కావందనము లర్చించుచున్నాను అము[దితము లైన కొన్ని శాసనములను నేను 'వేండినంతనే యొనంగి నాకు జేయూతనొనంగిన యన్మర్షురు వర్యులు ్‌ గంటి జబోగిసోమయాజిగారికి నా వృాదయ పూర్వక నమస్కారము లర్బించు చున్నాను విప్పర్ల శాసనములు మూ డున్నవీ ఒకటి జయం౦వావల్లభుని యనిమిదవ విజయ శాజఖ్య నంవత్సరమున వేయ బడినది ర0డవదియు నాతని శాలమునా టిదే మూడవది (ల ల (76 డై 2900, 31 ర్ల శేఖర్‌ ) లో (బకటింవ బడినది భేదము తెలీయుటనై మొదటిచానిని వివ్చర్ల కానన మనియు, లెండన చానినీ విన్సర్తిశానన మనియు, మూ డనచానిని విత్చత్తిళానన మనియు! వేర్కొంటిని

న! నేవీ వ్యానము రచింప దొర కొన్న చాదడి నర్వవిషయములందును ముఖ్యముగా భాషా తత్స్యమునకు వంవబంధించిన వానీయందును నాకు దెలియని రవాన్యములు మాతవాంళములు పెక్కెలీ౦గించి మార్ష్గదర్శకు లైన ఆచార్య తీ ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనంగారికి నా వ్యృాదయపూర్వక కృతజ్ఞతా నమస్కారము లర్చించుచున్నాను ఈ (గ్రంథము మిక్కిలి పెద్దదగుటచేతను దీని ముదణ మధిక వ్యయ పాధ్యమగుటచేతను వెంటనే దీనిని ముదింప లేకపోయితిని ముదణార్థమైసాయము చేయవే డుచు నాంధ్రవభుత్వమువారికి దరఖాస్తు పెట్టుకొన గా వారు దయతో చాలుగు వేలరూవ్యములు మంజూరుచెసిరి ఈ సాయమే లేనిచో నే నేతన్మురణము తల పెట్టుటకు గూడ నవళాళము లేకపో యెడిది ఈ సందర్శమున నాక "గోడ్చడిన మంత్రిన రేణ్యులకును పభుత్వ విద్యాశాఖాధికారులకును (శ్రి శర్శుగారికిని నా వృాదరయపూర్వక వందనము లర్బించుచున్నాను వీహెచ్‌ డి వట్టము వడయుటశై వే నుస్మానియా విశ్వవిజ్యాలయమునకు నమర్చించిన వ్యాసమునందలి (థమ భాగమే ఈ (గంథము 957వనంవత్సరమున చా శా పట్ట మొనంగ బడినది దీని లిఖత్మవతులను (వాయునవ్పుడు వాకు దోడ్బడిన శి గూడ వేంకటమ[ఐవ్మాణ్యము క్‌ & గారికిని తిరుపతయ్య 31 & గారికిని కాళా శివరామకృష్ణ శాస్త్రి 8 & గారికిని నా అశీర్వ్చచనములు ఆలిళధ్ధాఖిమానములలో నీ (గ్రంథమును సుందరముగ ముది" "యిచ్చిన అమరావతీ వెన్సువారికి నా కృతజ్ఞ కావందనములు ఈ వ్యాసమును ర్‌చించుటలో నాప6 దోడ్పడిన (గంథములు

1. కోరాడ శామకృష్ణయ్యగారివి కి కండరం పర్యంట్యం ౨(ంప్‌ క0లటిు & 9 5 * 0 )01ణ! తీ భాషా చరిత వ్యానములు ననన శీ - రెండవఖాగ మాదికవి నన్నయ ఛారతమును గుటించి అది ద్వితీయ నంవుటముగా. మ్యుదింపం విడినది... -

ప్న 8. దమీణదేశాంధ వాబ్బయము = దేశి 4 ఆంధ థారత కవిళా విమర్శనము, 5. సౌరన్వత వ్యాసములు ఆ! నిడుదవోలు వెంకట శావు గారివి; 6 ఆలుంగు కివులచరిత ౪701. 1, ?, ఉదాహరణ వాక్మయచరి[త్ర, రి ఆంధవచన వాబ్బయచరి[త. 9. ఆం[ధులచరి|త = సంస్కృతి - ఆచార్య ఈ ఖ౦డవల్లి లక్ష్మీరంజనము, బాలేందు శేఖరంగార్డు. 10. ఆంధభాషావిశానము - ఆచార్య శ్ర) గంటి జోగి సోమయాజిగారు. 11. ఆంధ్రభాషా చరితము - క. శ. చిలుకూరి నాళణాయణళావుగార్హు 19, ఆంధవ్యాకరణ సంహితా సర్వస్వము - కళాప్రపూర్ణ శ్రీ వ్యజ్ఞృల చిన సీళారామ స్వామి శాస్త్రిగారు 18. చింతామణి విషయ పరిళోధనము* 14. భండార్కరు పరిశోధన సంస్థవారి భారతములలోని ఉపోర్హాతములు ; తు నుక్తన్మరు బెల్వల్కరుగార్లు. 15. ౧090252676 6౯952 0€016 21641282 పీరర02్ర్ర. ౨౬ 0216౪611. 16, వైజంంము 01213892 05 ౪ల2| = 9౯ స ₹అుక202 మ2మిఎ0212స, 17, రాజరాజ న 'రేరదుండు య తీ వీ. వి కృష్ణ ళావుగారు. 18. ధ్వన్యాలోకము* 19. ఆంధ ధ్వవ్యాలోకము జ్‌ ళీ వచాల తిరు వేంగళా చార్యులుగారు. 20. నన్నయగారి (పనన్నకఖా కలితార్థయుక్రి - కవిన్యమాట్‌. (క్రీ, విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు ఓ1. ఆంధధ్రకవి తరంగిణి ₹7019. క 11. 204 111 లై భారతోపన్యానములు = ఆంధ్రసారస్వత పరిషత్తు, 28. [తిలింగ రజతోత్సవ సంచిక ల4. శాతవాహన సంచిక 25. మంంలైడంయి 08 లం తవిరషం రేగుల = ౯, కీన్‌ మజరు220. లం (పొకృత (వశాశిక |!

వా 27. [0282 0£ లం తవరేవీణ 03005041 షిలటుయ్‌ కంయంటా = మెట్టమేములుంతే గా,

28. శాజళాజన కేంద్ర వట్టాలి మేక నంచికం

లి ఆంధ భా మానుశాసనము ణు తీ మల్లాది నూర్యనాళాయణ శాస్త్రిగారు.

80. శాననవద్యమంజరి - కీ. శే. జయంతి రామయ్య వంతులుగారు.! మిగిలిన లహు[గ్రంథముల వేరు లా యా స్థలములయందే వేర్కొంటిని

ఎ=-దివాక్‌ ర్త 'వెంకటావరధాని. అఅిమ కై .సాథిం

అ౦కితముః; (శమనం యోజితమైన యూరచన ము (దారూవ 'మొందింప య త్నములం 'జేసెడి పట్ల నప్రతిమ మౌ ళం శం చార్యమ్ము మీజంగ వి త్తము చేకూంచిన న్హరోం గనిన యాం (ధ్ము (వ్రభుత్వమ్ము చ్జీ రిమికిం 'జేనెద దీని నంకితము నం (వీళాంతరంగుండ నె. అయాధారపినస్తెస్టా కలలా.

విషయ సూచిక

1. _ ప్రాళ్ళాళుక్య యుగమునందలి ఆంధధభాష 164 £, _పూర్వచాళుక్య యుగమునందలి

ఆంధ వాజ్బయ స్వరూపము 4 65-190 ఓఓ చాళుక్య యుగమునందలి జాష అల. 121-808 శ. నన్నయకు బూర్వము ఛందన్ను అం. 809-050 క, మార్లడేశీ కవిత్వములు 950-801 6. నన్నయ అదికవిత్వము = భారత రచనకు

బూర్వరంగము 49. లిర?-416 7. ముఖ్య విషయముల అనుకమణిక

అరవ

థీ వొచ్చాళుర్యు యుగమునందలి ఆంధభాష : ఆంధ్ర శద్ది మిష్పుడు జాతి భాషా దేళములు మూండింటికిని నంజ్జగా వోడంబడుచున్నది. ఆంధ్రభాష, ఆంధ్రదేశము, ఆంధ్రజాతి యనునవి మనము తటుచగా వినుచున్న మాటలే, ఈ మూడింటిలో నాంధ్రజాతి ప్రశంస యతి ప్రాచీనకొాలమునుండియు( గనవచ్చుచున్నది. బుగ్వేదమునప సంబంధించిన మైతశేయ బ్రాహ్యాణమున విశ్వామిత్రుడు తన యాజ్ఞ నుల్లఘించిన కుమారుల నేంబదిమందిని దత్పంతతివా రార్యభూముల సరిహద్దులలో నివసించునట్లు శపించెననియు, వారే అంధ్రులు, పుండ్రులు, శబరులు, పుళిందులు, మూతి బులు అను నామములతో నార్యసీమల కావల (ఉదంత్యాః నివసించిరి నియ6 జెప్ప(బడి యున్నది! దీనిని బట్టి యా బ్రాహ్మణము రచింప(దిడుటకు( బూక్వమే యాంధ్రు లను నొక జాతివా రుండినట్లు తెల్లమగుచున్నది. సంస్కృ త కున నాదికావ్యమగు రామాయణమున కీష్కింధాకాండలో సుగ్రీవుండు సీఠా న్వేషణమునకైై దక్షిణదిక్కున కేగు వానరులు” చూడవలసినవానిలో నాంధ్ర

1. తా ననువ్యాజహారాంతాన్వః పజా భవి స్టేతి. త ఏశంధాః పుండాః శబరా* వుళందాః మూతివా ఇత్యుదం త్యా ఐవావో భవన్తి, ఇందలి వాక్యముల కర్థము వెప్పుటలో విద్వాంసులు భిన్నమార్షముల నను సరించుచున్నారు. వానిని. విశుగుంు 22ర్టై “సా టాకయిరం. కుల” 1010620664 రంల కయి. కం ఆనం *ంట 5021 వాం ల 10%ల5 య5 008 061 రేయంలయరేం3ణున శ[ంగం006 206 షు. 0€ రం 9004 రేప్రణరేండే 01:టి 0€ మం, 016 20016 శం? గేం 056 క25 540 23 గం గీండేసీం 002 52021, వలల టర వేలంరస2. రేంంలరీ22 5 05 *₹ఏళ3మ4,. అని తర్జుమా, చేసెను. సాయన అంఛాన్‌్‌ అను పదమును “"చండాలాది రూపాన్‌ నీచ జాతి విశషాన్‌” అని వ్యాఖ్యానించెను. పై అనువాదము. దీని కనుగుణముగనే యున్నదిం త పె కలలు గారు “౪08 ంక్టురంైై 21 పపం [మం అరే (0౯016
2. ౧పీఆం 266 ల16 60016 కం శీ[ర[[, పతంతి, 5203010, 4126418 294 వీ!31028 ఇ10 170 1 ]12గ్రుం 60001 వీలం[4 ఈం ఫ్రేంంరేంణ. గిశం9: 06€ల6

స! (ప్రాజ్వన్నయ యుము పుండ్ర చోళ పాండ్య కేరళదేశములను ఒర్కొని యుండెను 3 మహాభారతమున మయ సభలో ధర్మరాజును బరివేస్టంచియుండిన రాజులతో నంగ వం పుండ్రక పాండ్యోడ్ర రాజులతోపా టాంధధ్రులుకూడ నుండిరనియు ౨ రాజబూ యమునకు ముందు సహదేవు డు దఇణ దిగ్‌జైర్రయాత్ర కరిగిన ఎందళ్ళ మున నాంధ్రులనుగూడ జయించెననియు. జెప్ప బడి యున్నది ౩ మౌర్య చంద్రగుప్తుని యాస్టానమునప గ్రీస్‌ రాయకారిగా వచ్చిన మెగ స్తనీ సప్పు డాంధ్రులు దిలవిషయమున మౌర్యులతి రువాత నెన్న దగి యుండిరవియు( గళింగులకం బట వారే దిలవత్తరుల్వై యుండిరవియు. వారికి. బెశళ్కు గ్రామము లుమ ట్రాకొర గోపురావృతమునై న ముప్పది నగరములు నుండెననియు వారి రాజునకు 00000 పదాతులతోడను 2000 రొతులతోడను 000 ఏను గుల తోడను గూడిన పైన్య ముండెననియు జల్పియున్నాడు *ఆశోపని షాహ బాజ్‌గబా మాన్నేర గిర్నార్‌ కాసనములలో నాంధ్రుల ప్రశంస కలదు వా రాతని సామ్రాజ్భములోనే యుండి యాతవి ధర్మటోధ ననుసరించిరని నాం కష08. 206 6 శేదంయిలతేమిద 0 * ఇగ అని యా వాక్యములి ననువదించెను అన్వీక్య దండకారణ్యం నవర్వత నదీగువాం నదీం గో దానరీంచైవ సర్వమే వాను పళ్యత త శ్రైవాంధాంళ్ళ పుంజాంళ్ళ చోళాన్‌ పాంజ్యాంళ్ళ శీ5ళాన్‌ అయోముఖక్స గన్తవ్య పర్వతో ధాతుమండిత శీవ్ళీంధొ జీల అధ్యా ౨ తళాంగవంగా సహ వుండ శేణ పాండ్యో[డరావౌ నవా చాంధధశేణ తొల నఠా జీ జి. ర్‌ పాండ్యాంళ్ళృ (ద్రవిచాంశ్చన నహిళాం శ్చే(డ్రశేరశై ఆంధధ్రాం న్తలవనాం్నశ్నెవ కళింగా నోస్ట్ర కర్టికాన్‌ నధా ఎవిలి 4 సం 00౫0 షం తీరరషికు 25 206 0090; ంం ఇసీయ ఫింండుం ఇంంుల0ం * రడ 204 50 $10000 606 0 ఇ 3 204 సమ లై ళు టం 66౯96 69 కీసీ?లైం 0౮ వరం 138

(పాక్యాశుక్యు యుగిమునం పలి ఆంధ్రభాపి. తే

1. వ ధర్మలిపి కొసనమువలన( దెలియుచున్నదిఓ అశోక డొక్క కళింగ మును దప్ప మథి యే ప్రాంతముముగాని జయించిన ట్లారారములు కొనరామిచే నాతని తండ్రిమైన విందశాప6 దాంధ్రులను జయించియుండుననియు,. వారు తిరివాతి నామమాత్రముశ మౌర్యుల సార్వభౌమత్వము నంగీకరించినను వాస్త పమునప స్వతంద్రులుగానే యుండింనియ. నూహ చేయవచ్చును. అశోకుని యనంతర మాంధధులొక గొప్ప సామ్రాజ్యమును స్థాపింవి కుంగకాణ్వ వంశము లంతరించినవమ్మట మశధనుగూడ నాగక్రమించుకొని యచ్చటనుండియే పరిపా లనము సొగించి యుండిరని పెరిత్రిజ్ఞులు చశుదమువుచున్నారు 2 బౌద్ధ జాతకము లలో =0౦కకు లనువారి ప్రళశంన కలదు. (అంధక ఎల్లుజాతకముు3 'సెరివణీజ జాతకమునక తేల్‌నదీతీరమున నంధకపుర మను నొక ప్పర ముండినట్లు ఇప్పంబచనది. మటికొన్ని వొతకము లంధపలకు భిక్షుక గణమును డేర్కొను చున్నవి, ఈ యంధకులను వా రాంధ్రులే మై యుండవచ్చునని శ్రీ మారేమండ రామారావుగా రూహించుమున్నారు *వై దేహునక కౌరావర స్త్రీయందు. బుట్టి మృగయా జీవనులై యుండు వా రాంధ్రులని మనుస్మృతిలో (1 36) వివరింప

1. అళోకుని ధర్యలిపి శాసనములోని భాగము పవమేవ ఇహరాజ విషయేషు యవన కమోోజేషు నాథ కేనాభపంకక్రిషు ఛోఒపితిని క్యేషు అస్థ్ర ఫులిస్ణేము - సర్వత దేవానాం ట్రియస్య ధర్మానుళిష్ట మకువర్హన్తే *'హిదలాజా విశవఎ యోన 36వోజిషు నాథకీనాథ పంతిషు భోజపీ తి క్యేషుం అధ పొలటబేషు షవలా దేవానా౦ పియమషా ధంమానుషధి అనువతంతి ” 50 200 [లాం 18 ళం 11065 60000086, 200232 రం 2౪2025 2060 శ20020002, 1౦ [020 1212 104 110 12012100, తీరే మయ క2[ంరే3కాలు 211 జం ర1200 [00016 0000059 66 07202008) 35 10066య101 11 పేషయు।. వయేయ 00 గంప వ2ర్టం 47. 0. 5య172352090000 334 & స శరర నేం తం 20825 _2 సాతవావాన నంచిక వుట 78, 9. క మట!!! కంట - కి౯0 - వెటడేరయయేుంలం 106413 24 23, 4 0ర120 మీడర్పం2ర 1958, వరం 71. 5 కసం 0225 ౪ 2286 10 204 138. 6, సానం, పుట 14

థీ (పొబ్నన్నయ యుగము దిడి యున్నది వాయు మత్స్య ది్‌హ్మాండ విష్ణు భాగవత పృ్వరాణము లాంధ్రు లైన శాతవాహనులు సుమారు నాలుగున్నర ళతాద్దుల వాలము రాజ్యము పాలించిరవి తెబ్బచున్నవి. శ్రీకృష్ణుడు చాణూరుండను నాంధ్ర మళల్లివి సంహ రించినట్లు భాగవత హరివంశములు చెప్పుచున్నవి. మగధరాజగు దిలియను వావి కంగ వంగ కళింగ సింహ పుండ్రాంధ్రు లను నార్గడు పుత్త్ర లుదయించి రినియు వారు తమతమ పేర్ణతో( బ్రత్మేక విషయములను నిర్మించుకొని రనియు భాగవకీమున మజియొక గాధ గలదు.ే స్లీనీయను గ్రీకు చరిత్ర కొరుండు (క్రీ. శ. 1 ఆంధిజాతిని చేర్కొని తదృలసంపదను వర్జించెను. శాతవాహనుల తరువాత నాంధదేశ భాగము నేలిన యిక్వెకులు, బృహతృ లాయనులు, అనందగో త్రులు, శాలంకాయనులు, విష్ణుకుండినులు మున్నగు వా రందజు నాంధ్రులే. శః విధముగా( జరిత్ర యుగమునకు( బూర్వము నుండియు నాంధ్రజాతి బలవత్రిరమై ప్రసిద్ధి కెక్కియుం డెనని నిన్సందేహముగా( జప్పవచ్చునుం

ఆంధ్రజాతి ప్రశింస ప్రాచిన కాలమునుండియు( కవవచ్చుచున్నష్షు క్రీస్త్రశకమునకు( బూర్విమెచ్చటను శాసనములందు దేశపరముగా వ్యవహారము క్షానవచ్చుటళదు శాతవాహనరాజు లాంధ్రులయ్యు( దాము పాలించిన దేశ మాంధ్రదేశమని యే శాసనములందును బేర్జాని యుండలేదు. [క్రీ.శ 151వ సం వత్సరమున రుద్రదాము(డు వేయించిన జూనాగడ్‌ శిలాశాసశములో ౩ “దక్షిణాపథ పతేః శాతకర్ణే[” అను పదములు గోచరించుచున్నవి. ఇందా శాతకర్ణి దకీజా పథ పతిగా ( చేర్కొనంబడినాండే కొని యాంధ్రదేశ ప్రభువని పేర్కొనంబడి యుండలేదు. పల్లనవయువరాకై న శివస్కంంధవర్మ ధాన్యకటకమును దన తండ్రి వ్రతివిధిగా( దాలించుచుండిన యధికారి కొజ్టాపత్రముగా( జెక్కించిన మైదవోలు తామ్రిశాసనములో (క్రీ. ఈ. 22 “అంధాపథియోగామో విరిపరమ్‌ అను మాటలు కలవు. ఇం దాంధ్రదేశ మాంధ్రపథమని పేర్కొనంబడినది. ప్రస్తుత వ స తపన నాన

అంగవం౦ంగ కళింగాం థా సింవావుం 20 సంజ్హి కాః

జజ్హే రే ద్‌ తపన! అలేః శేతే మహీతమీతశః

చ [కుస్న్వనామ్నా విషయాన్‌మడిమాన్‌ (పావ్యగాం స్మ త్వ

2 టై [ 7019043. బాగు తీ తంల వ్‌ క

(పాక్సాశ య గమునందలి ఆం(ధభామ బ్‌ గుంటూరు మండలమునందలి విప్పర్ల యే యా*విరిపర", ఆంధ్రపదము. దేశపర ముగా వాడంబడినందుకు మొదటి శాసనాధార మీ మైదవోలు శాసనమే, టిబెట్టు చేశీయు(డై న తారానాథుండను (గ్రంధకర్త తెలుంగు. దేశమును త్రిలింగదేశ మనియు, కళింగపుకము రొజధానిగాంగల కళింగదేశ మాంధ్రదేశమందలి యొక ధాశమనియు( దెల్చియుండినట్లును,3 బురాణకొలమునకు ముందే టాలెమీ ౩ గారి కీ త్రిలింగ నామము పరిచిత మైయుండినట్లును కాళ్ట్వైల్‌ గారు తమ ద్రావిడ భాషావ్యాకరణముస వొసియుండుటచే నంతకుముందే త్రిలింగపదము. దేశపర ముగా వాడ(బడినట్లు తెల్లమగుచున్నది. సుచంద్రుని కుమారు.ండైన ఆంధ్ర విషు వనువాండు శ్రీశైల భీమకాశేశ మహేంద్రగిరి సంయుతమైన గొప్ప ప్రాకార లు రూ మును గటి యందు మూడు ద్వారములు నిర్మించెననియు, నా మూండుద్వార బ్‌ ములందును గణములతో( గూడ త్రిలోచనుడు త్రిలింగరూపియై నివసించె ననియు, నాంధ్ర విష్ణువు నిశుంభుండను రాక్షసునితో యుద్ధముచేసి యాతని సంహరించి బుషులతో(గూడ గోదావరీ తటమున నుండెననియు, నప్పటి నుండియు నాక్షేత్రము త్రిలింగ నామ విశవుతమయ్యెననియు బ్రహ్మాండ పురాణ

శ గషంంషరు* రం గ10ందక 2లటీం9 26269 ౯66664 60 ఇం. 401764 11 1000గ24012 0050091 శయ088 006 204 2066 అళలమ్‌ంగ 1064111 కెం6ేర[ం4ఆ! ఏ2ం36* ఆ గ్రాలయ్‌. 2008 కంల ఇరల కీటం?6 తెళరేరయురు 6132000623564 26456 పే276 0000 0£6083166720]16 20660) ౯ల్లుండ666%” 4ట10266 లం గౌయట్యట 00000 గౌరీం 356 రటంయలీల. వ21108ఓ2 2 2 201000 0% గొల|0ర్రై తే 0311880062 ఏ 1ట 6౩౦1621 క16 2మ6 06 గౌంం్ర్ర2 3 02004 పెంం[లుూ కమం 262 ౧౧౧౦ 2200౧10౯ ౯00201) 60 లేం 4166 ౦806 ఫ3039 6147616. 9-2? 28.

2 గ 8000002 |౦6ే 2ం గ౧188[00 10121! ౦£ ళం 11086011 కథం - 189, 10 లు 1౯0 గం ౧0య3 26 8214 €0 06 $62౯రేంతే 104 లల ౧౦౪ 294 912౯౯06 ఇమ4లో” 106412 28 శేటంగరం4 99 వళ0160007-సికంంగ8616 2286 225

0౧181009 ఇ₹గ మింయే 28 60 ఇసీలం భం ౧౨౦121 ₹725 51002064 ₹10094 $235 (4160 మెటంం0య 70). 2౫ షర 40-20) “లింం11లుూ 110 0% [6 గౌ2క232022, లం యాం.010 0500 00౪%6గ జతే ౨18 1 గౌరటంంైంగ, 2 లల 5280106 2రైలైలే్కడం8. కికంరులు 92006 09 16 5)9 06౯ 24గ05 ₹/28 నార2సిగ80ం0 ఇమేం్‌ ౪ 2 14యుర6 €0 £ల0646 1240 ౯౦0 రం 90610128 08 గౌర10రఓ2 0౯ 21110022 భం భ566 10825 06 నిశ2టంరేలా2 296 ఈ 1౧ తీరి 1 బగ 0022 లంం76 రంలిలయ 1 ళం వింణు2 ఆ|౦4 రర02 0౯ €ం ఆ 0ఇయ. 204 6092-8010 కదల 1%201664 09? యం గ. 1614 క226 231 = 32

ర (పాఖ్నన్నయ యుగము మున జెప్పందిడినది. 1 మగధ దేశాధిపతియైన బిలిరాజు రమారు లాప్వరిలో నౌకండైన యాంధ్రుండును దత్సోదరులును దమతమ పేర్లతో నాజువిషయముల నేర్చజీదిన వృర్తాంత మిదివజకు( జెప్పంబడినది దీనినిబట్టి భాగవత రచనావాల మునపముందే యాం ద్రవిషయ మొకలి యుందెనని తెలియచున్నది. ఈ యాం (్రిళింగదేశములకు నామమునందు వలెనే వ్యా త్తి విస్త్రటలందును నేమైన భేద ముండెనేమో చెప్పంజాలము, క్రీ.శ, 810వ నంవత్పరమున మల్ల దేననందివర్మ వేయించిన దానశాసనములో నాంధ్రమండల ముదాహరింపందిడినది.2 క్రీశ 558 వ సంవత్సరమున. జెక్కంబడిన జవానుపూర్‌ కాసనమున “ప్రతిరంధ్ర మాంధ్ర పతినా" అనియు, క్రీశ. 685 లో నీశానవర్మవేయించిన హవా“ శాసనమునక “జిక్వాంధ్ర పతి"మ్మనియు నాంధ్రదేళ సూచకములైన పదములు వాడ(దిడినవి. క్రీ శఈ.([వ శతాన్ధిలో నుండిన వరాహమిహిరుని బృహత్సం హితయందువు,* క్రీ ళ.7వ శతాబ్షిలో భారత దేశమున సంచరించిన చైనా యాత్రికండగు హ్యూన్‌త్పాంగు వ్రాతలందునుక ఆంధ్రదేశ ప్రశంస కలడు. క్రీశ 107 నాంట్‌ దైన యళఃకర్ష దేవుని ఖైరాతాము శాసనమున(థల "అంధ్రాధీశ* పద మాంధ్రదేశమునకు రాజను నర్దము నొనంగుచున్నది తరు వాత నాంధ్రదేశమనుమాట 'పెష్కళశాసనములందును, (గంథములందునుగూడగ నాం పా్రిళారం తు మహశ్కృశ్వా (్రీణి చ్యారాణి చాకరోథ్‌ (త్రిలోశనో మహేశన్స (తిహూలం చ కళే వవాన్‌ (తిలింగరూవీ న్యవసథ్‌ (శిద్వారేషము గకైర్వ ఫ్టఈః అంధధవిన్టు స్సురయుతో డను వేళ నికుంభునా యుధ్వా క్రయోదళశయుగాన్‌ వాళ్యా ళం రాశసోత్తమం అవన త్త బుషిలి ర్యుతో గోదావరీతశ్సే తక్కాల (వృతి 'కశం (త్రిలింగ మితి వ్మిశుతమ్‌, అర్యడులి వర్నీళ వ్రథ వలి క [4 0ర/ లై [ర్యా ఆ ఆంధ మంఢలే చ్వాదళ సవాన (గామ నంపారిత నప్తార్థ లత విచయాధి వశేః * స కకగ్లా శీ కొలికి విదర్శ వశ్చాంధ్ర వేడిశా శ్న్చోర్చ తండకా, శృొవొతృ్సంపాా తొర్భులాగం వాబ్‌న్ట్‌ శ్యామ, ల్‌. లెడి 00051 06 లం ఇాజలగా ౧002౯6 ₹01 ఇ 2277

(పాళ్ళాళక్య యుగమునందలి ఆం(ధ్రభామ 77 వాడంబికడి యున్నది. ఈరీతిగా నాంధ్రపదము మొదట జాతిసరముగాను దరు వాత దేశపరముగాను బ్రిదారమున కెక్కినట్లు కన(దడుచున్నది ఆంధ్రవదమును భాషాపరముగా వాడిన వారిలో మనమ దెలిసినంతవటికు నన్నయభన్రే ప్రథము(డని చెప్పవచ్చును. రాజరాజు నందమపూడి శాసనమున నాతడు నారాయణభట్టును వర్ణించుచు “యనృంనస్కృృత కర్ణాట ప్రాకృత పైశాచి కొంధ్ర భాషాసు కవిరాజశేఖర ఇతి ప్రథిత స్పుకవిత్వ విభవేని'అని వ్రాసి యుం వెను. ధారతావతారికలో నతడు రాజరాజు తన్ను భారతమును దెను(గున రచి యింపు మని కోరినట్లుగా 6 డెర్చి యుండెను. 3 అందే. సారమకు లిక్యాది వద్య మున గూడ నన్నయభట్టు “తెనుంగునన్‌ మహాభారత సంహితా రచన బంధురు. డయ్యె జగర్ధితంబు గన్‌” అని తెనుంగు శబ్దమును వాడియుండెనుం దీనిని బట్టి నన్నయకాలమున నాంధ్ర తెనుంగు పదముల రెండును సమానార్థకములుగా వాడ. ఐబడుచుండెనని లెలియుచున్నది. నన్నిచోడు(డు కుమార సంభవములో( జాళుక్య రాజు మొదలుగ( బలువురు దేశికవిత పుట్టించి యాంధ్ర విషయంబునం దెనుంగు విలిపిరిని చెప్పియుండెను. తిక్కన సోమయాజి హరిహరనాధుండు తనకు6 గలలో[ గనందిడి భారతమును “*తెను6గు భాష వినిర్మింప( దివురుటరయ భవ్య పురుషార్థ తరు పక్వఫలము గాదె” యని చెప్పినట్లు (వ్రాసి యవతారికాంత మున “ భారతామృతము కర్ణ పుటంబుల నారణగ్రోలి యాంధ్రావళి మోదము౦ వొరయునట్లుగలొ డాను దానిని వ్రాసి యుండినట్లు తెల్చియున్నాండు. వీనిని బట్టి కూడ నాంధ్రభాష కాంధ్రము, తెనుంగు అను రెండు పేర్లను నప్పుడు ప్రచార ములో నుండినట్లు తెలియుచున్నది. కేతన ఆంధ్రభాషా భూషణమునకు3 పాల్కు రికి సోమనాథభుండు బసవ పురాణవటనను3 దెశుంగును తెలుంగను పేరుతో గూడ వ్యవహరించి యుండిరి. మన మిష్పు డాంధ్రము తిను6గు తెలు6గు శబ్దములను మూంఢడింటిని భాషాపరముగా వాడుచున్నాము. నన్నయభ ట్ఞాంధ్ర తెనుగుశబ్ధిములు రెండింటిని గూడ వాడి యుండుటచే నాతవికి. బూర్వమే యాభాష కాపేరులుండె నని యూసింప వచ్చును. ల అంధ ఛాషాభూవణము కీ వద్య. 8. శెలుంగుమాట లనంగ వలదు వేదముల $కొలందియగా( జూడగుండిల బెట్టు లనిన,

8 (పాచ్నన్నయ యుగము ఆంధ్రులు తెలు(గుదేశము నెప్పు డాక్రమించిరో నిశ్చితిముగా( జెప్పంవా లము కౌని కొంతయూహ చేయుట కవకొళమున్నది రామాయణమునందలి కధను దిట్టి విశ్వామిత్రుండు తన కుమారులను ళవించునప్పుడు పుష్కరక్షేత్రమున దస మొనరించుచుండినట్లు తెలియుదున్నది. ఈ పుష్కరకేత్రము రాజపుత్ర స్టానము నందలి అజ్మీరు ప్రాంతమున నుండి యుండునం రాస్పనుగారి యభిప్రాయము దాని కిస్పుడు పొభారా యవిపేరు. శాపానంతర మాందర్రులు రూర్పు దక్షిణములకు వ్యాపించిరి వారిలోంగొందణు కరూళ దేశమును బ్రవేశించిరి. ఆంధ్ర మళల్లు( డని హరివంశమునం జెప్ప(దిడిన చాణూరుండీ కరూళదేశమువాండే. ఆంధ్రులు కొంత కాలము వింధ్యపర్వత ప్రాంతములందుండిన పుంగ్రప్పళిందళశబరాదు లగి ననార్యజాతులతో6గలసి నివసించిరి ఆయుధ జీవనులై న వారు తరువాత వింధ్య దక్షీణ దేశమునకు వ్యావించి చివకకు కృష్ణా గోదావరీనదుల మధ్య ప్రదేశమ స స్టిరనివాన మేర్చలుచుకొని రాజ్యము స్టాపించిరి. సుగ్రీవుడు దక్షిణ దిక్కునశేగిన వానరులతో వారు వెదకవలనిన వ్రడే శములను బ్రిజలను సూచించుచు మొదట దండకారణ్యమును గోదావరీ నదిని చేర్కొని పిమ్మట నాంధ్రులను పుంద్రులను చోళులను పాండ్యులను శేరళులను బేర్కొనెను. ఆతండు చెప్పిన పేళ్లలో నొక క్రమ ముశ్నదని భావించినచో రామా యణ కాలమున కొంధ్రులు గోదావరికి దక్షిణమున నివసించుచుండిరని. చెప్ప వచ్చును. క్రీపూ 4వ శతాబ్దిలో మౌర్య సామ్రాజ్యమును స్థాపించిన చంద్ర గుప్తుని కొలముశకుంజెందిన మెగస్త సి సప్పటికే ఆంధ్ర రాజ్యము మిక్కిలి బల వత్తరమై యుండెనని చెప్పుటచే నారాజ్యమస్పటి కధమమొక శతాబ్దికి ముందే స్టాపింప(దిడియుండునని చెప్పుట కవకాళము కలుగుచున్నది. ఆంధ్ర విష్ణువు నకుంభుండను రాక్షసునిజంపి యొక రాజ్యమును స్టాపించెనవియు, నందలి లీషే శ్వర కాశేశ్వర శ్ర్రీశై లములను కేత్రములలోని శివలింగములను బన్ట్‌ యాదేశ మునపః ద్రిలింగనామ మేర్ప్చదె ననియు, డెస్పు బ్రహ్మాండ పురాణస్థమైన "ధి యిదినఅకు( జెప్ప(బడీనది. ఈ రాజ్యస్థాపసనము బహుశః కీ పూ,5,8 శతాబు లలో జరిగి యుండునని తలంపవచ్చును 1 ౦ మం 000960 201056 1086 త ంార ౧౫౮ రల? రం య10:011 లః $ ౪7.0 1 ౫04౧౩] ౫౧|| ౩ 9 న!

(పాక్చాళుక్య యుగమునందలి ఆం(ధభాష రి బొత్తరాహులును బ్రాకృత ధాష మాటాకువారు నగు నాంధధ్రరిట్లు దక్ష ణము నందలి కృష్ణా గోదావరీ మ్య ప్రదేశము నాగ్రమించి యంతకుంబూర్వము నుండియు నట నివసించుచుండిన దేశీయులతో౬ గలసి, వారి భాష నవలందించి, దానికి? వారికిని, ఆ దేళమునకునుగూడ6 దమయాంధధ్రనాను మొసంగి యుండిరి. జాతి సంస్కృతి ప్రాభవములలో( దమ కుండిన యాధిక్యమును బన్టే వా రట్లు చేయుట కవరాశము కలిగినది ఆంధ్రులు వచ్చుటకు ముం దచ్చట నివసించు చుండిన యా దేశీయులు నాగులు, తెలాంగులు మున్నగు ద్రావిడణాలులకు( జెందిన వార్హై యుందురని తలంపవడ్చును. వారు మాటాడుచుందెకి భాషరాడ ద్రావిడ పటుందిమునే చెంది, తెలాంగులను జాతినామమును బట్టి తెలుంగనుపేర వ్యవ హరింప(బడుడుండ వచ్చును * అతి ప్రాచీన కాలము నుండియు నాంధ్రులు న. సముద్రయానము చేయుడు నౌకా జీవనము గడప్పకుండి రనుటకు సూచనలు కలవు కళింగ తీరమున దంతఫుకమును, కృష్ణాముఖ ద్వారమున వజ్రాల దిన్నెయు నప్పుడు గొప్ప శచేవుసలములుగా నుండినటు బౌద జాతక కథల | లం ఛి వలన దెలియుచున్నది ఆ రోజులలో నాంధ్రులు సువక్ష భూమి యనంబడు బర్మా దేశమునకు(గూడ వ్యాపారార్డమై యరుగుచుండిరి అట్లు వలసపోయిన. జను లలో6గొందటు బర్మాలో స్థిరనివాస మేర్చీలుడుకొనికనియు, నివ్వుడచట తల్దైం గులవి పిలువంబడువారు వారి సంతతివారే మై యుందురనియు. జెస్పవమ్చును, బౌన్హ గాథలలో నాంధ్రదేశము నాగభూమి యని రూడ వర్షింప6 బిడినది. అప్పుడు గంగా ముఖ ద్వారమునకును సంహకమునరును మధ్యగల ప్రదేశము నాగులకు నివాసమై యుండెను. నాగులు బౌద్ద మతము నవలంబించి బుద్ధుని లతలు క 16 8 ౦46 రర రం తంంసయం ఇట 2 వెంసర0 506 €100 ౦5్‌ళ6 ఫ[0ణ ఇం పళం్య ము్రైణ(ితీ 800 కం ంం0టార/. రంగాంలి ంఢే27207 2గరే రసం 22రేం 36 గల గంగుల క10608 ౪౯1 16 0? క! 1ష301402ట, 2రే0ల166 లలన 13080136, 26 116 32%6 ౧౦౦ కుక లల 91000 (0 616 ర౦2%6గా, కైంం06 టీ 1208038ఓ6 590సం2 0 లలు 01 2ంం0406 0౯01ల 07676890 12 లం 1204 204 5800110581) 18 206 ౩౧64 య1[6 26 01212 ల2] 1002011026 ఇయ6ి. 01398 - గలసి 2 ములుంం. 06 ౨6 ర14164120 మతే ౯271644202 20 9062108 2 0౯2714 30 12008186 ఇంఎర్రళ ఇసం% 4001 2805 16 9206 0౯6011 6౧06 224 ఇసియ్‌ మయం క276 క్రిం 50222666 [001 ౦06 6000262 13060266 0 5000 పెటటి క మె115 70.1 2౧||: ఫ్‌ 18-79,

10 (పాబ్నన్నయ యుగము భక్తీ విశ్వాసములతో( గొల్బు చుండిరి. వీరి పూర్వులు కూడ నాం ధ్రరాజ్య స్థాపన సమయమున కృష్ణా గోదావరీ నదుల మధ్య వివసించి యుందురంయు, నాంధ్ర విషువు జయించిన విశుంభుః డీ నాగుల నాయరు(రై యుండునథియు *నాంధ్రుల చరిత్ర = సంస్కృతి" లో: జెప్పంఎడి యున్నది (పు. 102). ఆంధ్రు లాక్రమించుటప( బూర్వము కృష్టా గోదావరీ నదుల మధ్య ప్రదే శమున కే 'పేరుండినను ఆంధ్రుల పాలనము క్రిందికి వచ్చిన పిమ్మట నది యాంధ్ర దేశ మయ్యెను, ఆ డేశము నందలి తెలుంగుభాషప( దదనుగుఐముగా నాంధ్ర ఛాష యను నామ మేర్చడెను, ఆంధ్రులును దెలుంగు దేశమున మొదబి నుండియ్యు నివసించు చుండిన తెలు6గు వారుము గలసి యార్రులైై రవియు,. నాంధ్ర భాష మాత్ర మట్లు రెండు భాషల కలయికచే నేర్పడిన భాష కాదనియు వెలుగే యాంధ్రులా ప్రాంతము నాక్రమించుకొన్నపిమ్మట నాంద్రమని పిలుపంబడె ననియు ఫ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు శ్రీ వేంకటేశ్వర ప్రాచ్య సంస్తా వత్రికలో గ్రాస్‌ యున్నారు.3 ఈవిధముగా ఠీ శ, మున క్రైదాటు శతాబ్దులపందూవ్వుమే తెలుంగు భాష వాడుకలో నుండెననుట కవకౌశము కలుగుచున్నది, కాని దీవి కూహ తప్ప నిశ్చితములై న వేజాదాకములు కొనవచ్చుట లేదు. తెణంగు భాష ద్రావిడ జన్యమా లేక సంస్కృత (ప్రాకృత జన్వమా యను విషయమున నభిప్రాయ భేదము లున్నవి, తమిళము, తెలు(గు, మలయాళము, కన్నడము మున్నగు దక్షిణ దేశ భాషలు ద్రావిడ భాషా కటుంబమునకుం జెందిన వివియు, నివి కొన్ని శళాబ్దులప బూర్వ మేకాకారముళనే యుం% క్రమ క్రమ ముగా నొండింటి నుండి విడివడి ప్రత్వేక పరిణామము నొంద నారంభించిన వవియు నొక సక్షము వారి వాదము, ఈ పక్షమునకు బిషప్‌ కాళ్ట్వైల్‌గారు మార్గ దర్శకలు డా. చిలుకూరి నారాయణరావు మున్నగు రెండవ పక్షమునకు. జెందిన భాషావ్వేలు తెలుంగు సంస్కృత ప్రాకృత జన్యమనియు( చెలుంగునందలి పదము లన్నిటికివి బాగుగా( దిరిశలించినచో నంస్కృతముననో ప్రాకృతముననో మూల రూపములు గోచరించు ననియు నొక వాదమును బ్రతిపాదించి యున్నారు. మన భాషకు వ్యాకరణములు న్రానిన పూర్వ పండితులు దేశ్యమును గూడ నొక భాషా భేదముగా సూచించుచునే తెలుంగునప సంస్కృత ప్రాకృతములే ప్రకృతులవి

(ప్రాక్సాళుక్య యుగమ.నందలీ ఆంధఫభావ క [1 యభిప్రాయపడి యుండిరి ఆరగ శద్ద చింతామణి “ఆద్య వ్రకృతిః ప్రకృతిళ్చాద్యే ఏషా తయోర్భవే ద్వికృతిః ” అని వెస్పుట యిందుకు నిదర్శనము. ఈ రెందు వాదములలో (ద్రావిడ వాదమునశే చేశదమున బహుళాదర ప్రవారములు కలవు రాని తెలు! గితర ద్రావిడ భాషల నుండ యెప్పుదు విడివడి ప్రత్వేక పరిణామ వికాస ముల నొంద మొదలిడెనో నిశ్చతముగా: జెప్పుట కొధారములు లేవు. తమిళమున క్రీస్తుళకావంధ కాలముననే వాజ్కయము బయలుదేరి యుండుటచేతను, మూలద్రావిడ భాషాస్వరూపము తక్కిన భాషలలో(గంపె నండెక్కువగా( గన(దిడుచుండినట్లు తమపం దోంయబటడేతను కార్టర్‌ గారు ద్రావిడ భాషలలో నదియ (ప్రానీనలమమై యుండునని యధప్రాయపదియుండిరి. కీ, శే కొమత్తాజు లక్మణరావు పంతులుగా రా యధిప్రాంపదుతో. నేకీభవిం సక గ్రియర్సను మొదలగువారి ననుసరించి తెలుంగు మొదిలగు నితరి డడ్రావిడ భాషలలోనే ప్రాచీన భాషా సంప్రదాయము లెక్కువగా నిల్చియున్నవనియు(, దెలుంగులో నిల్చియున్న కొన్ని పదము లరవ కన్నడ భాషా రూపసములకంపె( బ్రాచీనతరములని స్పష్టముగా నిరూపింపవచ్చుననియు. దెల్చి యొక వ్యానమున నట్లు నిరూవీిందుటకు యత్నించియున్నారు.! కాని వారు చూపిన పదముల 1 నంయుక్తాగకరమ. లుగల కజ్ఞములు వెందటివిగానుంద” దరువాత వాని నుండి వికృతిశబ్రములు వుట్టునప్పి దుజ్చారణ సౌకళర్యార్థమై నంయుక్తాతరవ. లు విడండియంబదుచుండు సంవచాయమ న కనుగుణముగా మరమ్‌ విరల్‌ తిరుప్పు కురుడన్‌ , కురుంగు కై మె.దర్రైక ఈమిళరూవములు వికిపోయిన నంయుక్తాతర ములు కలిగియుండ6 దెలుగున (మాను, (వేలు- (తిప్ప గుడ్డి [కుంగు, శ్రాగుమొద వైనవాని రూవములు సంయుక్తాకరయు క్రమువై యుండుటయు, పొద్దు (పోలు (యోగు, (కొవ్వు మొదలగు శస్వమలలోని సంయుక్తాకరములే విడిపోయి మొదట పొరుదు, వురోలు, మురగు కుగువు. అను రూవములుగను దరువాత బిళారయుక్త రూవములుగను మాజియుండుటయ", తమిళ కన్న డములలో సాధు శీఫముళతో6 గూడియుండిన వరకు తేరు ఎరుపు మొదలగునవి తెలుంగున ళకట "కశేఫయు క్రమువై యుండుటయు, రెప్ప, లేయి, రోలు మొదలగు ేఫాది ళబ్ద ములు తమిళమున నుచ్చారణ సాలభ్యానుగుణముగా ఇర్చై, ఇరవు = ఇరా, ఉరల్‌ అనున ట్లజూదులుగాం గానిపించుచుండుటయు, మగండు, నల్ల మున్నగు శబ్దములు తమిళమున మూలార్థమున నుండక యర్థపరివర్హనము నొందు టయు?

2 (ప్రాళ్నన్నయ యుగము పరిణామ న్వరూపమును విమర్శించి యౌ నిరూపణము లోప భూయిష్టమై యున్న దనియు, నొకే కుటుంబమునకు( జెందిన భాషలలో నొక్కొాక్కం దాని యందు గొన్ని ధాతవుల యొక్క కాని, పదములయొక్కం కౌని, క్రియారూపముల యొక్క కానిమూల రూపములు కాలశళల బుచ్చాంణ భేదము వలన గలుగు పరిణామము లకు లోనుగాక నిళ్చియుండుట తటస్టింప వచ్చుననియు, నట్టివి తెలు(గు తమి శము మొదలగు పరిణత భాషలలోనే కాక సంస్కార రహితములైన కోదు, కయి. మొదలగు ననాగరిక భాషలలో( గూడ గనంబడ పచ్చుననియు, నంత మాశత్రముచే సజాతీయ భాషా రూపముల నన్నిటిని బోల్చి చూడకుండ నా ఫొషల పురాతనత్వమును నిరయింప వీలుకొదనియు శీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు అవ వము, తెలు(గుంవాని ప్రాచీశత అను వ్యాసమున స్పష్టపజిచియున్నారు ] అందుచే పీ (ద్రావిడ భాషలలో అందును తెలు(గు తమిళములలో నేది ప్రాచీనతర మో, యేది యెష్పుడన్య ద్రావిడభాషలనుండి విడివడీయుండెనో చెప్పుట శక్యముకాదు. కాని యితర (ద్రావిడ భొషల నుండి విడివడి ప్రత్యేక పరిణామమును బొందిన కత వనన వపను దమిళముకంశుం. దెలులే ప్రాచీనతర మనుటకు కీ శే. లక్మణరావుగారు చూపిన హేతువులు,

• అం్యభవ్నళికో = వృష నంచత్సరాది నంబికొ 1 భాసా వార్విత వ్యానములు అర్‌ పుట 160, వచాదిని సంయుక్తామరములు కలిగి యుండుట (ధ్రావిడ భఛావలకు సహాజ అకణము. కాదనియు. లెలుంగుళాషవ మూల (ద్రావికము నుండి (వశ్యేక ఛాషగా6 బరిణమించిన పిమ్మట నెప్పుడో కొంత కాలమునకు ద్వితీయా రము ేఫగాం గలిగిన మూల ఖథాషా పదముల యుచ్చారణమునం గొంత మార్చు వచ్చుటశే నందలి కేఫము తొలి వర్షముమీందికి దూకివచ్చి చానితో: గలయుటకే( (వర్షఫ్లుతిచే) అచాదిని రేఫ సంయుక్త వర్షములు కలుగుట తట స్థించినదనియు, సజాశీయములగు భాష అన్నిటిలో నా శబ్దములు సంయుక్త వర్ష రహితములై. కనంబడు చుండంగా నొక్క తెలుంగుననే యట్టుండుటను ట్టి యది యా భామకు విలతణ మనియే తలంప వలయును గాని (పాచీనతా చివ్నాముగా (గ్రహించుట యుక్తము కాదనియు నా భాషను వ్యవవారించు చారి కది వరిపాటిలోనిది కాకపోవుట చేశవనే యావదములందలి ేఫము కాల[కమమున జాఆవిడువ/బడుట సంభవిం చినదనియు(వేలు పొద్దు మాను మొద) పెక్కు భామలలో టిశారముతో6ంగూడిన రూపము కనంబడినవు డదియే చానిప్రాచీన రూవముగా (గ్రహించుట న్యాయముగాని, యొక భానలో. గొన్ని రూవములలో?

(పాశ్చాళుక్య యుశమునందలి ఆంధ భామ 10 శెలుంగు పదము లెప్పట్‌నుండి శాసనములలోంగాని (గ్రంథములలో, గాని కానంబడుచున్నవో కను(గొనుటకు యత్నింసవచ్చును

రేనాటి చోళరాజులును తూద్చు చాళుక్య రాజులును దెలు;గు భాషలో వ్రాయించిన శాసనములు క్రీ, శ. 7వ శతాని నుండియు. (8 1 27 సంపుట ములో రేనాటి చోళుల శాసనములు | వ శతాబ్ది నుండియు. గలవని తెల్పంబడి గనంబడు “ర డ, ళ*ల న్యానము న నీటికారమిటీవల వెలసిన దనుట నమంజసము కాదనియు. తెలుంగు పదములలోని శకట 'రేఫములను నిర్ణయించుటకు నిప్క్బృష్టములైన సాధవము లు శేవవియుం బిక్కు. పదములకు సాధుశకట రేఫద్వయయుక్త _భ్రైరూప్య ముండుటయే యిందుకు నిదర్భనమనియు. నీతర (దావిడళాషా వదములతో6 బోల్చి చూచికాని యట్టిపదములంధలి "శేఫముల తత్త్వము నిక్షయింపరాద౨యు లక్ష్మీ నారాయణీ యాంధ్రిపద పారిజాతములందు వరకు 'రేఫయుక్తముగా6 గూడ జూపంబడినదనియు నరవమున తేజు అనుళకట "శేఫయుక్త మైన రూపముకూడ నున్నదనియు తేట యను పదిమునందలి టళ+5మే 'యయదిళ కట 'రేఫయు క్తమని 'తెల్పుచున్న దనియు, ఎరుపు శబ్దరూవమున తమిళకన్న డములందు సాధులేఫమే కనంబడు చున్నదనింయు నాభావలలో నుచ్చారణ ఖీవము పూర్తిగా రూపుమానిపో లవదని తిద్భాషావే్యలు చెప్పుచున్నారలియు వచాచిం రేవమువచ్చుట (దావిడ భాషలకు నైజము కాదనియు 'రెన్న కేయి మొదలయిన వానిలోని యాద్య'రేఫము. ద్వితీయాదరము. "ేఫగా6 గలిగిన శబ్దములలోని "శేఫవర్షల్లుతిచే నేర్పడినదేయనియ. ఎక, అక్కు అనుపదములు (తమి) ఇరంకు (శొఎజగు (మల) ఇరజ్లు అనుదాతువునుండి * యేర్ప్చడియుండుననియు, న్‌! యనుచానికిం (బాచీన తమిళము నలువను నగ్ధముకూడం గలదనియు (శ్రీ, శామ కృష్ణయ్యగారు కీ శే, లద్మణరావుగారు. చూపిన పేతువులను నిరసించి యుంకిరి ఇట్లని తెలుంగుకం (దాచీనతర రూవములు లేనే లేవని ఛావింపశాదు “నాలుక - నాల్కోయను రూపమిట్టిదే తమిళ మలయాళము లందు నా, నొక్కు అను లకారములేని రూపములే కశానవచ్చుచుర్నను కన్నడ తుళు భాషలలోనాల ౫, నాలాయి యను రూవములందు లకారము గోచరించుచునే యున్నది అందుచే లకారము మూలళబ్ధములో నుండి యుండునని యూహించుట కవకాళము లేక పోలేదు “వ్యాకరణ రూవముల విషయమున నొక్కపోదుమ్‌ అను తద్ధర్శా ర్ధక రూవమే కాక భూత కాలిక (శ్రియా రూపములు తుమున్నం౦ంత రూవ ములు మొదలగు మజథి కొన్నిటి విషయమునం గూడి దెలుంగున ఇలిచియున్న రూపములు తమిళ కన్నడజాదు అందలి వాని కంబ పాచీనతను సనూరిందుచు నున్నవి

| ఖీ (ప్రొాళషషయ యు ము యున్నది గానంబడుచున్నవి. ఆంతపి(బూర్వము తెలుంగు భాషలో వ్రాయ దిడిన శాసనములు బేనిమాట విజమే, కొని తెలుంగుభాస యంతకముం దస లేమియులేకండ నాశాసనముల కాలముననే హరాత్తుగా దూపొందెననుట యు క్తి యుకముగా నుండదు. ఆ శాసనముల కొలమున కవ్యవపహిత పూర్వ్వముగనే కొక యాంధ్ర శాతవాహనులు తెలు(గుదేశము నాక్రమించకొనుటకు ముందు కూడ నచ్చటి దేశీయురైన జనులు వాడుకొనుచుండెడి భాష యొక టుండితీర వలయును అప్పటి (శాళవాహనుల) శాననములు ప్రధాశముగా( బ్రొక్కత భాషా లిఖితములేమై యుంవినను అం దచ్చటచ్చట( గానవచ్చు గ్రామనామాదు లా భాష తెలు(గ్రై యుండవచ్చుననుట కవకొళ మొనంగుచున్న వి ఆ విషయమును న్‌ళ్న యముగా విర్ణయించుట కాధారములు మాత్రములేవు కావి యాకొలమునందెలుంసు దేశమున వాడుకలో నుండిన భాష ప్రాకృతముకం టె భివ్నమని వెప్పుటవ భం తుని నాట్యశాప్రమునందలి కొన్నిల్లోకములు నిదర్శనము లగుచున్నవి. సంస్కృత నాటకములందలి భాొషాప్రయోగము పొత్రల యంతరము నసుసరించి వైవిధ్యము దాల్చియుండును అం దుత్తమ మధ్యమ పాత్రలప సంస్కృతి మే దాడంబడినను శ్తీబాలపేవకొదులగు నీచ పొత్రలప( ్రాకృత భేదములు వాడ(బడుచుండుకు. ఆ విషయమును ూర్చిచెప్పుచు భరతుందు “బర్భఎ కిరాతాంధ్ర ద్రవిడ పళ్ళతి జాతులందు నాట్య ప్రయోగమున( గావ్యమును దేళభాషా నమాశ్రయము కావింప రాదనియు, నాటకమున శుద్ధములైన సర్వజాతుల విషయమున శౌరసేని నుపయో గింపవలయననియు''వ్రాసియున్నాండు.3 నాట్యశాస్త్ర రచనాకాలమును గూర్చియు (గ్రంథ క_ర్షృత్వమును గూర్చియు భిన్నమురైన యభిప్రాయము లున్నవి మహి మహోపాధ్యాయ హరప్రసొదశాన్రిగా రది క్రీపూ. 2వ శతాన్టితో వ్రాయంబగె ననియు, & 2 24ల గారది క్రీ, శ. మూండవ శతాన్టికి ముందు రచింప బడెనని విశ్వసనీయమముగా( జెస్పరాదనియు,3 థ్రీ మల్లాది సూర్యనారాయణ వాట్య(వయోగే కర్తవ్యం కావ్యం (పాఠ్యం) భాషాసమా[శ్రయమ్‌ బాతి మ్వేశాను నర్వాసు కుద్ధాసు చ ద్యిజోత్త మాః శేరనేనీం నమాిత్య భాషా కార్యా తు నాటకే వాట్ట. ₹7=శీరొాంక? 2 (005! 05 06 మ22ట6 5ంయంర్లా 00 వెం! [90839 37 3 50ీసింం 0012 కరం 1)

(పాక్సాళుక్య యుశమునంఎపలి ఆంధ్రభామ 1క్‌ శాస్త్రిగా రది క్రీపూ. 80 ప్రాంంమున రచింవిందిడి యుందుననియుప మనో మోహన్‌ ఘోషగారు దాని ఎచనాకాలము సీటూ 100 టను క్రీశ. 200 కును నదముమనై్తై యుందుననియు(& జెప్పయున్నారు. శ్రీ కాణే వండిరుండు కొంచె... మించుమించా. మనోమోహన్‌ ఘోపుగారి కొాలనియముతో నేకీభవించి యున్నాంయు ఈ విధముగా ఎల కాం రిచనాకొలము నిర్వివాదముగా . నిర్ణయించుటకు వీఎలేడు కౌని యది క్రీస్తు ళకా రంభమువకే రచితమై యుందునకుట మార్రము సవ్యదూంము కానేరదు చవ తుండు చెప్పిన పై శ్లోకములను ఒస్టే యోవాలమున కౌంద్ర ద్రవిడ జాయులవలెనే తద్భాషలుకూడ వెత్లై యుంచెననియు వానికి దిదులొకస్పుదు శౌరేని వాడందగి యుండెనని చెప్పంబడి యుందుటచే *వి శెర సేనికం టె విన్నములనియు, దెలియు చున్నది. ఇంతకం ఇ ప్పటి యాంగ్రభాషను గూర్చికాని యంతకింబూర్వమది యుండెనా లేదా యను విషయమును గూర్చికాని దుమియు(జెస్పంజాలము. కొంచె మించుమించుగా నళోటని కాలమువనే యాంధ్రదేశమునందలి భట్టి ప్రోలులో వేయంబడిన పది ప్రాకృత శాసనములు లభ్యము లగుచున్నవి. ఆం దాఅవ దానియందు సింహాగోష్టీ ప్రముఖందైైన రాజాభుబిరకుండు పేర్కొన బడియున్నాండు. ఇందులోంగాని మిగిలిన తొమ్మిదింటిలోంగాని యెచ్చటను దెలులగుభాషా చిహ్నములు గోచరించటలేదు, శ్రీ నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు తమ తెలు(గు కవిజీవితము లను

[్రంథమునండలి ఆంగ్లోపోద్దాతమలో ఆంగ్రాట్ర ధనుగూర్చి చెప్పుచు నది తెలుంగు (గ్రంఠమనియు, నందు పాళప్రాక్కత మిగత మైన తెలుంగు భాషాపదములు కన

1. సంస్కృత వాయ చర్య ౪01 11

2 01002800 1465, 0116112 అణ?ంం10 ౪01. 20-914

3 తీి1యేం68% క 40 806 28500 ౪101 $07621 లంజ షం కక, రం 63066 పీం20ంళ6 ౩ యిం $ం [క కంగు లం 6౫01 1186 0౯ 556 లెంంయ వి2రిం 40. 216 230076 6130155102 కంళంలా మీడ 1 [70502016 136 ళం బైవిజల! స2ల్దా2కమ3 15 ౧౦౯౦1668 128 ల16 068 01838 0£[016 01౯36020 013, క్నైర్టం 42

& వమగతిఖుకమవునవానమ్‌ రాజపొముఖా మ ఇ (మ వుతే ఖుబవీరళో రాజా మివాగోరియా పాముల*ే తషామ్‌ అమ్నమ్‌ మజూనమ్‌ సాలిగవముగో చ పాపొణవపముగోచశ క [ ౪0 11 1366 3327.

16 'ప్రాజ్బన్నయ యుశము వచ్చుచున్నవనియు వ్రాసియున్నారు కి ఆంధ్రాట్టకథి యిప్పుడు అభ్యమగుట లేదు. క్రీ. శ్‌ వ శతాల్షిలో నుండిన బుద్ధఘోషుండు తాను వినయ విటకము వకు వ్రాసిన సమస్తపసాదిక యకు వ్యాఖ్యలో నంతిక( బూర్వమున్న వ్యాఖ్యా నములకు గొన్నిటిని చేర్కొని యుండెను, వానిలో మహా అట్టకధ, మహా పచ్చరి అట్టకథ, తురున్టి అట్టకధ, అనునవి ముఖ్యములైనవి మిగిలిన వానిలో అంధక అట్టకధ సంఖేప అట్టకథ, చుల్లపచ్చర్‌ అనునవి కలవని సారల్దదీపెని విమత వినోదిని, వజిరబుద్ధి అను టీకలనలన( డెరియుచున్నది ఈ అట్టకధల నళోకుని కుమారుడైన మహేంద్రుండు సంహళమునకం గొనిపోయి సింహళ ద్వీప భాషలోనికి దర్భమా చేసియుండెనని ప్రతీతి. అందుచే నవి రహ 8 వ శతాద్డికి బూర్వమున్వై యుండవలయును. ఆంగ్రాట్టకధ ఆం్మధదేశము వ్రాయంబనినరో లేర యవయోగింపంబిడినదో మై యుండునని దానిపేరే చెప్పక చెప్పుచున్నది అందలి భాష దేదో నిశ్చితముగా( జెప్పంజాలదు. పా! వాజ్మయ చరిత్రలో వీ. సి. లా గాడ అంధకొట్టకథ బహుళః దక్కసునందలి యొకి దేశ భాషలో వ్రాయంబడియుండునని తెల్చియున్నారు 2 044066 గారు తాము వినయపిటకమునక న్రాసిన పీతికలో బౌద్ధ (గ్రంథముల నెల్లరును వారివారి స్వభాషలలోనే నేద్చుకొనవలెన ౨ బుస్టుండు శానించినస్లు తెల్పు చుల్ల వగ్గములోని యొక వాక్యమును సూవించియున్నారు ౩ ఇట్లు నిజముూ దిద్దుండు శాసించెనో లేదో తెలియదు కాని యా (గ్రంథములు దేశమునందలి వివిధ ప్రాంతములలో నువయు క్తములై నప్పు డాయా దేశభాషల ద్వారముననే పఠంపం దిడుచుండె నని ధృఢముగా. జెప్పవదును. దీనినిబట్టి ఆం ధ్రాట్టకధ యాంధ్ర భాషలోనే వ్రాయందిడి యుండెనేమోయని తలంచుట కవకాశ మున్నది బుద్ధ

కడపల తీంరకలయేల కండే 60 99 22664 32్య్రషంంష 00164. 1476 రంల ౪2 605 000౯6 314 0,ఎగా 3 0 18 4 6 1 ౧01692 ఇంగ స శ2086286 ₹/19 [002 మండే 74 కీయం!6 (6౯౧౫6 క్యం 7

2 లింలయంర్‌ 16 (లం. తతర) ఆక ఇల 22 501016 82070 య21004 05 66 06036 ౪01 22 376 ళం! షగిట్రై0వక్రం 9108729 సళంరే4యం౧ (౧ 7౪101710 స

(పాక్సాకుక్య యుగమునందలి అం(ధభాష. ౯4 మోషుండు థేరవాదమునకు. జెందినవా( డగుటయు, నీ వాదమును దత్పంబంధి [గగ్రంథములును థేరవాదమునకు మూలస్థానములలో నొకమైన దక్షిణభారతము నుండియే సింహళమునప వ్యాపించియుండెనని తెలియవచ్చుటయు, బుద్ధ 'ఘోషు6 డాంధ్రాట్టక్టథయందలి యభిప్రాయములను దజుచుగా నుదాహరించి యుండుటయు., బ్లై తలంపునకు బిలము చేకూర్చుచున్నవి. కాని డా.వి, రాఘ వన్‌ గారు ఫైన్‌ కొనో, హార్నెల్‌ మున్నగువారు పాళీ పైశాచీ భాషలనుగూర్చి చెప్పిన వాక్యములను బురస్కరించుకొని1 ఆంధ్రాట్ట కథ ద్రావిడ పా9ంతమున వాడంబడుచుండిన యార్యభాషలో వ్రాయంబడి యుండుసనియు, దాని నొక విధముగాల బైశాచీ పాఠ యని చెప్పవచ్చుననియు నిశ్చయించి యున్నారు. ఆంధ్యాట్టకథ యిప్పుడు లభ్యము కాకపోవుటచే థీ వైంకటరావుగారు చెప్పిన ట్లది తెలుంగు గ్రంథమే యని కాని యందలి భాష యిట్టిదనికాని చెప్పు టకు వీలులేకుండ నున్నది. కాని పేరు సూచించునట్లుగా నా అట్టకథ కాంధ్ర భాషతో నెట్టిసంబింధమైన నుండుచో నా భాషక్రీ, పూ. 8వ శశాద్దిలో నేడో యొక రూపమున జన వ్యవహారములో నుండిన ట్లూహించుటలో దోష ముండదు,

ఈ విధముగా భరత నాట్యశాస్త్రమును బిట్టికాని ఆంధ్యాట్టకథను బట్టికొని యాంధ్రభాష క్రీస్తుపూర్వ ముండెనని యూహించుటకే వీలుకలుగుచున్నది గాని ఖండితముగాం జెప్పుట కవనకాశము లభించుట లేదు. కొని [్రీస్తుశకారంభమైన యచిరకాలముననే కూర్చంబడిస గాథాస్నప్తశతిలోను, శాతవాహనులును వారి తరువాత నాంధ్రదేశమును బరిపాలించిన రాజులును వేయించిన శాసనములలోను అవి ఆంధ్రభాషా లిఖితములు కొకపోయినను అచ్చటచ్చట. గొన్ని తెలుంగు

క. ంక0ఇ 10006 ంలగి!ల: 003లే6షం%. ల2ల 22192021 ౩02660౪ 2% తీరాషగి ₹లరు2ం011౯ 48 520100. ఫ్ర 2 సం9 = గీర20 లైం0016 294 రేయీ లేష6 ల1య6 [109 = తీగముక 20 06 6 0273644120 0౯ లం డీసి 968వ 5006= షేంంఢే 2ఇరే గ26 2211 ఇష 200. 22 తీరాలి 612166 5004 07 6 10021 వింం9ై16 0% షీల 82006 90ట10%.. ్రంంణు! 08 శత. 100605 204 యల ౪01. [౫ విష్యైడి 163 - 160).

2 76 మ తే ళా లం ర౯002016 0020103109 టష6 లేర 11000296 0 లం తంంమాడేలేం రండీ 07 వెండేయ్య షం? ఇ2 22 గరా23.. 7000202115 500పయ 12 2 16122 కలం ఇమేయ్‌ ఇం ము ౯ 00ష7టులుం 4|| వై2ం! = 2211. 1014

వె

18 ప్రాణ్నన్నయ యుగము పదములు గోచరించుి యంతకు4 బూర్విమునుండియు( దెలుంగుభాష యాంధ్ర దేశమున ద్రిబారమున నుందెనని తలంచుట కొధార మగుచున్నది-

శాశవాహన రాజుల కొలమున€ బకత భాష సర్వితోముఖమైన యవి వృద్ది గాంచి యుండెను. అందును హాలునికొాల మాధాషకు న్వర్ణయుగమని చెప్పవచ్చును. అతని యాస్టానమున నుండిన గుణాఢ్య పండితుడు పైశాదీ పా9ికృతమున బృహత్కథ యను పెద్ద కథాకొవ్యమును నిర్మించియుండెను, హాలుడు స్వయముగా మహాకవియై తాను రచించినవియు, దన కొలువున కరు చెంచిన పలువురు ప్రాకృత మహాకవులు రచించినవియు నగు గాథాసరంపరల శృంగార రననిధానములును బౌర్రిథగంథీరథావ సేవధులు న్రైన యేడువందల గాథలనేరి గాథానప్తశతి యను ముక్తక గ్రంథమును గూర్పెను. ఈ హాలుండు శ్రీ శ, 18 నుండి 24 వఅపం దిరిపాలించి యుండెనని చరిత్రజ్ఞులు చెప్పు చున్నారు. దీనినిబట్టి గాథాన్నప్తళతియు క్రీ. ఈ. ప్రథమ ళశాల్దిలో సంకలిత నుమ్యెనని నిర్ణ యింసందిడుచున్నది.

శాతవాహనరాజులు జాతిచే నాంధ్రు లయ్యును, బ్రస్తుత మాంద్ర దేశమని పిలువందిడుచున్న ప్రదేశమును బరిపాలించినవా రయ్యును, దమ శాసనములందు6 (బ్రాకృత భాషనే వాడియుండిరి. వారాంధ్ర భాషను బోషించినట్లు చెప్పుటకు నిదర్శ నము లేవియు గానరొవు. కాని హాలసంకలిత మైన గాథానప్తళతిలో నెడనెడం గొన్ని శెలుంగుపదములు కానవచ్చు చుండుటచే6 దెలుంగుభాష క్రీ. పూ. ప్రథమ శకాద్ది నాటికే సుస్థిరమైన రూపము నొంది ప్రచారము గాంచెనవి చెప్పుటకు వీలగుచున్నది.

గొఠథా నప్పృశతి యందలి ప్రాకృతము మహారొష్ట్రి యని విద్వాంసుల యఖి ప్రాయము, ఈ మహాోరాష్ట్రి ప్రాక్సృళమున స్వల్బ్పముగనే మైనం దెలుంగు పద ములు చొచ్చుటప రెండు విధములైన యవకొశము లున్నవి. శాతవాహన రాజుల శౌలమున రాజభాష ప్రాకృత మగుటచే( ద్రిజలు కూడ నాభాష నేర్చి వ్యవహరించు చుండ వచ్చును. అప్పుడు తెలుంగు దేశమున దద్దేశభాష కూడ మాటాడ. బడు చుండినచో నందలి పదములు కొన్ని ప్రాకృతమునం ్రవేశించుట కవకొళ మున్నది. రెండు భాషలు వ్యవహారమున నున్నచోట్ల నా భాషలం దన్యోన్య చ ట్ర మాశేమండ శానూళావుగారు సోకచాహన వరక

(పొక్ళాళుక్య యుగమునందలి ఆంధభామ కేం ప్రభావ సంక్రమణము కౌనిపించుట సహజము. ప్రస్తుతము దిళ్శారి జిల్లా యందలి తెలు6ంగువారు మాటాడు భాషలో(గొన్ని కన్నడ వదములును, గంజాముణిల్లా వారి తెలు(గులో. గొన్ని యుత్కళ పదములును నెల్లూరుజిల్లా యందరి లెలుంగులో6 గొన్ని తమిళ పదములును, హైదరాబాదు రాష్ట్రము నందలి లెలుంగులో( గొన్ని హిందూస్థానీ పదములును జొచ్చి యుండుట యిందుకు నిదర్శనము. ఇంక భాషలోని కెక్కిన పదము లన్య దేశ్యము లైసను (గ్రమముగా౭గవిత్వమునక(గూడ నెప్కననుటలో నచ్చెరువు లేదు. సప్తశతి యందలి గాథ లేకళర్తృకములు కొవనియు, నందు వివిధ ప్రదేశము లందలి స్త్రీ పురుషులు రచించిన గాథ లనేక ములు కూర్చంబిడిన వనియు నెల్ల రంగికరించిన విషయమే. ఆ రచయితలలో. 'డెలు(గు దేశమున నివసించుచు( డెలు(గు భాషతో సుపరిచయము గలవారు కూడ గొంద అుండ వచ్చును. అట్టివారు రిచించిన గాథలలో నెడనెడ. బ్రాక్సాత పదముల నడుమ దెలుంగు పదములు కూడ దొర్లి యుండినచో వింతపడవలసిన యక్కటలేదు. హాలుని ముఖ్యపట్టణము ప్రతిష్టానపుర మను నామాంతరము గల పైరన్‌

నగరము. అది యిష్పుడు మహారాష్ట్ర దేశమున నున్నది. బృహత్కఠథా నిర్మాతమైన గుణాఢ్య పండితుడు కూడ నీ నగరము నందే నివసించి యుండెను. అతండు శర్వవర్మతో. గలిగిన వాదమున “షడ్మి ర్మావై స్త్వయా దేవః శఓత శ్నే తృతో మయా, సంస్కృతం ప్రాకృతం తద్వద్దేశ భాషాచ సర్వదా, భాషాత్రయ మిదం ళ్యక్తం యన్మనుష్యేషు సంభవే * తృని శపథము కొవించినట్లు కథా సరి త్సాగర కథనము వలన. దెలియుచున్నది. శర్వవర్మ కుమార వరప్రసాదముచే రాజు నాలు మానములలో సంస్కృత భాషానిష్టాతుని( గావింప( జాలుటచే గుణా

ఢ్యుండు మున్ను గైకొన్న ప్రతిన కనుగుణముగా సంస్కృతమును (రొకృత

మును దేశభాషను విసర్జించి యుండనలెను, ఇచ్చట బ్రాక్సృత దేశభ్రాష లనంగా

నేమో నుంత పరిశీలింప వలసి యున్నది.

గుణాఢ్యుని బృహత్కథ యిస్పు డుపలభ్యమాన మగుట లేదు.

ప్రైశాచీభాషతో (పైశాబ్యా భాషయ్రా నప్తలక్ష గ్రంథసరిమితమైన దావిని గుణాఢ్యుం డేడు సంవత్సరములలో రచించి యుండెనని కథా పరిత్సాగరము

20 (పాళ్నన్నయ యుగము నుడువుచున్నది 1 ఈ పైళాచి సామాన్యముగా నొక ప్రాకృత భేదముగా! దిరిగణీంప( దిడుచున్నది. వరరుచి ప్రకృత ప్రకాశము నందలి దశమ ప్రకఠ ణమున నేతల్లక్షణములను వివరించి యున్నాండు. పాొకృతిమునుగూడ విడిచి వేపెద వన్న 'గుణొఢ్యుండు ప్రాకృత భేదములలో నొకమైన పైశాచిని గ్రహించి యండినచో( ట్రితిజ్ఞా భంగము. కొవించిన వాండు కొండాః లేక యాతండు వాడిన పైశాచీ భాష మనుష్య వ్యవహారము నందలి పైశాచీ భాషకంపె భిన్న మైనదా ? లేక ప్రాక్సాళమనుటచే నాతండు దండిచే దరువాత బ్రికృష్ణమైన పా్రకృతమని ప్రళంసింసల బడిన మసోరాష్ట్రీ ప్రాక్సృతము నొక్కదానినే యుడ్దేశించి యుండెనా ? అను విషయములను నిర్ణయింస వలయును, ప్రకృత వ్యాకరణములలోని శెల్ల మిక్కిలి పార్తిచీనమైనది వరరుచి పారికృత ప్రకాశిక, అందు మహారాష్ట్రి. శౌరసేవి, మాగధి, వైశాచి యను నాలుగు ప్రాకృత భేదములకు వ్యాకరణము చెప్పం బకినది వీనిలో మహా రాష్ట్రి ప్రధాన ప్రాకృతముగా( బరిగణింపందిడుచుండె ననుటకు వరరుచి యందు దానికిచ్చిన ప్రాధావ్యమే తార్కాణము. అం దాతండు మహారాష్ట్రికి4 దొమ్మిది ప్రకరణములను మిగిలిన మూడింటి కొక్కొటక్కం ప్రకరణమును విని యోగించి యండెను, మిగిలిన వావినిగూర్చి చెప్పునప్పు డాతండు వానియందలి విశేషములను, మహారాష్ట్రితో వావికిగల భేదములను మౌత్రమే తెల్పుచుండును, తక్కిన యంశములలో నవి మహారాష్ట్ర్రీ పాంకృతముతో సమానములని యాతని యలిప్రాయము.! హేమచంద్రుండు కూడ నాపద్ధతినే యవలందిం చెను గాని (యాత(రు మహారాష్ట్రి యవి పేర్కొవక యాభాషను, విరుప పదముగా బ్రొాకృతమని మాత్రము తెల్చుచుండును. అతండు వరరుచి "పేర్కొన్న నాలుగు ప్రాకృశములప "చూ?కా వైశాచి, ఆపభ్రంశము అను కొథొనరిత్భాగలముం 2 సభ2ంం0! రేంంలి కం కణ ౨100 ౧10065 00%03 ఇంగ 60 లేం వీశ2మీముసేలడ. 204 లలు 2 యం6ల ఇయే+ం 1656ల -16 వింయే2ర6ట4 09197 ంల్‌ లుల 1160 యే!60 టెడీ లుల తఉకలలుంఆ గ్‌ంణ లం ఏసునేర! 26 కాల ముడే 2 0లేలా 96003 ॥ీలా 206 0 కం 600%6ీఅంతే ఏయు? 10 లుం పజల కలుుయమరేణ కంచ లేల 206 మింధం4 సీ0సీల తేండ 10౯ ఇులులంగి అం తర బైకసేజనేల &విడే 5062 05 లేం ఉవేంల 091 2 లం వ2పేర6 (0[మ- శేరి! కండ పేతం లె226 72).

(పాక్చాళుక్య యిగమునందిలి ఆంధ భాబి 21 మటిరెండు భేదములను జేర్చియుండెను తరువాత దబ్రాక్సృతమునకు వ్యాకరణము వాసిన త్రివిక్రమ. చంద్ర, లక్ష్మీధరాదులు కూడ నీ షట్పా9కృత భేదములను గూర్చియ ఈమ గ్రంథములలో వివరించి యుండిరి. దండి రావ్యాద్శాిమున ““'మహారాష్ట్రాశ్రయాం భొషాం ప్రకృష్టం ప్రాకృతం విదుఃొ అనీ చెప్పి యుండెను. (140 ఆతం డట్లు చెప్పుట కందు( గన వచ్చిన విస్తృతమైన వాజ్మయ మే కారణమై యుండును. సూక్తి రత్నముల కది సాగర మనియు సేతు బంరాది కావ్యము లందే రచింపంబడె ననియు నాతండు చెప్పి యున్నాంయ. హాలని సప్తశతి యందలి భాష మహారాష్ట్రియే యని విద్వాంసుల యవిప్రాయము, కనోజి రాజ్హైన యళోవర్మ యాస్టానమున నుండిన వాళ్చతి రాజు రచించిన గౌడవధ కావ్యముకూడ మహారాష్ట్ర్రీ పార్రకృత రచిత మైనట్టిదే. సప్పశతియును బృహత్కధయును గొంచె మించుమించుగా సమానకాలమున వెల సిశ గ్రంథములు. సప్తశతి యా కొలమునందలి పలువురు కపులచే వ్రాయంబడిన పద్యముల కూట్ప. అందలి భాషయే (మహారాష్ట్రియే యస్పుడు బహుళముగా [గ్రంథరచన కుపయుక్త్రమగు చుండెనని చెప్పవచ్చును. దానికే. యష్పుడు ప్రాక్సతమను "పేరు రూఢముగా వాడంబడుచుండి యుండును, అందుచే గుణా ఢ్యుండు ప్రాకృతమును వర్ణింతునని చెస్పినస్పుడు దీనినే యుచ్దేశ?ంచి యుండెనని యూహింపనగును. మహారాష్ట్ర డేళమున వ్యవహరింప6దిడిన ప్రాకృతమునకే మహారాష్ట్ర యను పేరు వచ్చెంని యా నామమ చెప్పక చెప్పుచున్నది. [క్రీ ౯. మూండు నాలుగు శతాబ్దులపంబూర్వ మా దేశమునవప మహారాష్ట్ర మను పే రేర్చకి యుండలేదవియు, సందుచే సంతకబూర్వము మహారాష్ట్రియను. పేర నొక ప్రాకృత ముండుట యసంభవమనియు, సప్తశతి మహారాష్ట్రీ ప్రాకృత రచిత మను వారిఘాట యాశారరహిత మనియు, వరరుచి తన వ్యాకరణమున మొదవి తొమ్మిది యధ్యాయనులలో వివరించినడి వ్రధాన ప్రాకృత మే కావి మహారాష్ట్రి కాదనియు, నందుచేతనే హేమచంద్రుడు తన్‌ వ్యాకరణమున్తమవతతాష్టిన్సిర్లను పేప ప్తేర్కొానక వట్టి ప్రాకృతమనియే పేర్కొని నషణి నమమ త్త పర గంటి సతారామయ్యగారు తెల్పియున్నారు.3 ఆ శ్రసానం ర్థిమాణథ్థారమైన్‌. క. (ం3ణ! 0046 వలస 1196007 2౧ ఉం. టేరిఖం “టం లాం

లీ (ప్రాజ్బన్నయ యుషము యొక ప్రధాన ప్రాకృత ముండెననియు వదియ ప్రాకృతమని విలువంబడు దుండె నవియు మాగకీ శౌరసేవీ పైశాచు లప్రధానములైన యితిర భేచములనియు వారి యభిప్రాయము. దీనినిబట్టి గుణార్యుండు మహారాష్ట్ర ప్రాకృతమును గాకి యా ప్రధాన ్రొకృళమునే విసర్ణింతునని చెప్పినట్లు తలంనవలసి యుండును.* ఐనచో గుణాఢ్యుండు వాడిన పైశాచీ భాష న్వరూవ మెస్టెది ? నేపాల మాహాత్మ్యమను కథను బట్టి గుణార్యుండు _పైతాను వగరమునుంది నేపాల దేశమునక బోయి యచ్చట దప మొనరించెనని తెలియుచున్నది. సర్‌ జార్జి గ్రియర్చను గారు లింగ్విష్టిక్‌ పర్వే ప్రథమ సంపుటమున (ప్పట 108114) “నేంటి వొందూస్టానమున. కృత్తరమున నూటాడ(దిడు కొవ్నిభాషలు పిశాచ భాషలనియు, వావివి దరద దేశమున మాటాడు చున్నారనియు, వానికి దార్జిక భాష లవి "పేరుపెట్టం బకినదనియు” న్రాసియున్నారు. దర్జిస్థాన మనంబవిన యా ప్రదేశము గెల్లితు, కాశ్ళీరము, కొపిస్తాను, కాఫీరిస్తాను, చిగ్రాలు అను ళా అనీ అాక్‌ భ్రాగములతో( గూడియుండె వవియు, నందలి భాషలు ప్రొచీన కాలమున వంజొబు నం దంతటను వ్యాపించి నేపాలుదేశము వజకు నుండివట్లు ఆలియు చున్నదనియు, నాదేశ భాగములం దగుండిన జనులనే పూర్వులు పిశాచములని చెప్పుచుండిరనియు వారే వ్యొసియున్నారు. షడ్యాషా చంద్రికలో పాండ్య కేకయ వాహ్లీక నహ్య నేపాల కుంతల సురేష్ట లోజ గాంధారాదులగు దేశములు పిశాచ దేశములని పేర్కొనం బడియున్నవి, అందుచే గుణాఢ్యుండు నేపాల తనన కపంనసన కస వక. తను. న ॥ 116 1261016 00%1డేం308 3పం0]4 ఠం లక గలం ఇట 2 మం! క్థ2ంరేకలీంంతే. 1మ్యుంఎర్టిం ఇయే. 25 ౧1106 వంగల ఏంత కషం౯ ₹ఎ626005 ఓ౩|1లలే ఫ252యే! కిక2ర్టై2రేస 2డీ కంళయియి... 1014 286 4 ఫి మహాళాస్టీ) పాగికృతమునో మతఆియే (ప్రధాన పొగికృతమునో పాంకృత మనిచెవ్చి మి%లిన (ప్రాకృత భేవములను దద్శ్భిన్నముగాం పర్కొను నాచారము తరువాతః గూడ గానవచ్చుచున్నది నన్నయ నాళాయణభట్టును గూర్చి నంవమ పూడి శాసనములో "యసృ్ఫంన్కృత ళళ్ణాట పా్పర్ళుత వ్రైశాచికాంధ్ర భాషాసు అని చెప్పుచు. బాిక్ళత వైశాచీ భామలను, (క్రినాధుండు తన్నుగూర్చి “సంస్కృత పోళ్తిక్ళత క్షార స్తేన ముఖ్యభామా పరిజ్ఞాన పాటవంబు” అనిచెప్పుకొనుచు: వాక్ఫత ఇార వేని శామలను పృెథక్కరించి "పేర్కొనుట యిందుకు నిదర్శనములు శి పాందడం కెకయ వాహీక సవా నేపాల కులంతఠలాః ల్‌ ర్ట స్త్‌ (1) ను థేష్ట ఫోజ గాంధా 1 పైావకన్నో జనాస్త థా ఏతే పిశాచ దేశాన్బ్యు& -ామడ్భాపా చంద్రిక (ఆపు లొపా మూ, 729)

(పొళ్చాళుక యుగమునందలి ఆంధ్ర భావ స దేళమునకేగి సంస్కృత ప్రాకృత దేశభాషా భిన్నమైన యచ్చటి పిశాచ భాషలో బృహళత్కుథిను రచించి యుండును. ఆతని శిమ్యల వలన శాతవాహన రా జా (గ్రంథమును విని దాని నామోడింపక యది పిశాచ భొషయనియు నీరస భాష యివియు. నింసించుటకు3 విద్యామదమేకాక యిదియు నొక హేతువై యుం డును బృహత్కాథప మూండు నంస్కృృతానువాదము లున్నవి. అందొకటి బుద్ధస్వామి రచించిన బృహత్కథా శ్లోక సంగ్రహము, ఇది నేపాల దేశమున సంపాదింపం బడినది మిగిలిన రెంచును కాశ్మీర ప్రధువైన అనంతుని యాస్టాన మున బండితులైని మేమేంద్ర సోమదేవు లను వారిచే రచింపల బడినవి, (క్రీ, ఈ. 10.0101 ఈ మూండు గ్రంథిములును నేపాల కౌళ్ళీర దేశములకు వందిద్ధ ముర్తై యుండుట టాడం వైకథళ కనుగుణముగానే యున్నది, సోమదేవుండు తాను గుణార్యని గంథమును యఖథామూలముగా సనువదించి నట్లు చెప్పె యున్నా6డు. మనుష్యుండైన యాతండు దానివిజదివి యర్భముచేసికొని యనువదిం ఇను ఇ₹వునఃి నందలి భాష పిశాచములనవి పిలువ(బడు వారిచే మాటాడందిడు భఛాషమే కాని మనుష్య ధిన్నులైన పిశాచములచే వ్యవహరింపంబడు చుండిన ధాష కాదని తెలియు చున్నది. సోమదేవుండు “యన్మనుష్యేషు నంభవేత్త"ని వ్రాయుట నిళ్కడ యఠాక్షరముూూ గ్రహింపరాదు. వరరుచి పైకాచివిగూడం బ్రాక్సత భేదముగా( చేర్కొని యుండెను. దానిని వాడు వా నెవ్వన్వైనను అది [ప్రాకృత మనుటలో మాత్రము సందేహము లేదు అంమచే గుడాస్వాం డా భాషలో బృహళత్కాథను వ్రాని న్వవచన వ్యాఘాత మొనర్చి యుండె నను నాశ్షేపణము మిగిరియే యున్నది. దానివి దొలంగించుట కె థ్రీ అండవల్లి లక్ష్మీరంజనముగారి చెప్పిన యీ క్రింది యలఖిప్రాయ మెంతయు సమంజనముగా( దోంయచున్నది. *ఏకదేశ వికృత మవన్యవ” త్తను న్యాయమున

1. పిశాచ భామాం తాం (శ్రుత్వా, ఆతెచ దృష్ట్వా శథాకృతి. విద్యామదేన సావూయం స రాజైన మభామత (వమాణం న్వలతాతి పైెశాచం నీంనం వచః ళేణిత్తే నాసరన్యాసో ధిక్‌ పిశాచకథా మిమాం (లొ వలిత్సాణి రము లీ లి యథామూలం శశఖ్రై వతన్న మనాగ వ్యత్మికమః కౌచిత్వాన్వయరజు చయభాకళ క్షి విధీయ మే (్రలానరిత్భాగరోమ్యు)

24 (పొజ్నన్నయ యుగము న్వల్చభేద మున్నంత మాత్రమున వది (పై శచి ప్రాకృతము కాకపోదు. గుణా ఢ్యుండు దానియం దుద్గుంథ రచన చేయుటచే దానికొక గౌరవము కలిగి ప్రొకృ తముల స్టానమున కెళత్తంబడి యుండును. కొందటు పాళ్చాత్య విద్వాంను లూహించీవట్లు ప్రాక్సతసద బాహుళ్య నంకీర్ణమైన దేళభాషయే పైళాచిరై. యుండవచ్చును, వరరుచి దానియందలి ప్రాకృత భాగమునకే వ్యాకరణము చేవెను గాని యావశ్ర్రైశాచికివి అనుశాననము. చేని యుండండు. దీనినే ద్రావిశీ ప్రాక్సృతమనికూడ( బీల్చియందురు. మూలద్రావిడ ప్రాక్సృతభాషల సమ్మి శ ణమే పైళాచి కావచ్చును. గుణొర్యుండు సంస్కృతమును, ప్రాక్సృతమును టు! ప్రొకృతమును) దేళభాషను (శుద్ధ దేశభాషలు) వదలుటకు కృత ప్రతిజ్ఞాండాయెను, ప్రాకృత దేశభాషా వంకీర్ణమైన భాషను (ప్రైశాచియని వ్యవహరింసంబడిన దానిన్సి విసర్జించుట యాతవి ప్రతినలోని విషయము కాదని భావింపవలెను. లేవిచో నాతండొక యపూర్వ భాషను సృష్టించియో నేర్చియో కొవ్యము నవ్రాసినా( డనవలసి యుండును, అది యంత విశ్వసనీయముకాదు.” ఇంక గుణాఢ్యుడు. విసర్జించిన దేశభాష యేదో పరిశీలింప వలయును దేశభాష యను పదము ప్రాచీనకాలము నుండియు వాడందిడుచున్నది. మహా థారతముక, పాణినీయము, నాట్యశాస్త్రము?, కామసూత్రములు3 మున్నగు పెక్కు. గ్రంథములం దా పదము వాడంబడియున్నది, బుద్ధమహా వీరులు తమ మత పీద్ధాంతములను దేశభాషలోనే బోధించినట్లు ప్రతీతి. కవలయమాలాకథ అను ప్రాకృతకావ్యములో. ఐదునెనిమిది. దేశభాషలు పేర్కానంబకి యున్నవి. హర్షచరిత్ర ప్రభమోచ్భ్వాసమున బాణుండు దేశభాషాకవిని బేర్కొని కుళలా చేళ శాషాను జల్బన్తోన్యోన్య మీళ్వరా?. ళ్‌ల్టాన 4రి- 200 2 * ఆత ఊర్ధ్వం (వ్రవజ్యామి చేశ భామా వికల్బనఘమ్‌ ” *' అథవా ఛందతః కార్యా లేళభాషావ యోక్షృఖిః ణి వ శి నాత్య౦తం నంన్కృ తేనైవ నాత్య౦తం దేశభాషయా కళాంగోష్టిషు కథయన్‌ లోశే వామతో భ చేశ. కొమస్యూతం శ _ శీ శీ వ్యాననర్మగహము (ప్రాకృత (గళథళకర్త లూ (వజాసేవాను వంచాగ్నుల అరినాళాయణ శాస్త్రంలుగారు

(ప్రాళ్చాలుక్యు యుగముశందలి ఆంధ్రభామష లిన్‌ యున్నాండు. పై [గ్రంథములలో వాడంబడిన దేశభాషలన్నియు. నేకభాషా విశేషమే యనుటకు వీలులేదు. అవి యాయా (గ్రంథకర్తల కాలములలో నాయాదేశములందు (గ్రంథస్థ వాజ్ఞయమునప భిన్నముగా. (బ్రజావ్యవహారమున నుండిన భాషలని చెప్పవచ్చును. మహారాష్ట్రీ ప్రాకృతమో లేక ప్రధాన ప్రాక్సళతమో (గ్రంధరచనోపయోగిగా నుండినప్పుడు, “అనియమాద్ధ్రామ్యం యషత్త్వప భ్రంశః” అని చింతామణిలోం జెప్పంబడినట్లు నియమరాహిత్యముచే నపభ్రంశమని చెప్పందగిన తదపభంశరూపసము జనవ్యవహారమున నుండి యుండును. దానినే గుణాఢ్యుండు దేశభాష యని చెప్పినట్లు తలంపవచ్చును. కాని యపభ్రంశముల కాలము క్రీ. ఈ, 5వ శతాద్టినుండి యని పండితులు చెప్పుట యటుండ బ్రాకృ్సత భాషావికారమైన యప(ర్రంశమును దేశభాషగాం దిరిగణించుట యొట్లను సందేహ ముదయింపవచ్చును. జనవ్యవహారమున నుండుటచేతనే దానిని గుణాఢ్యుండు దేశభాషగా. బరిగణించె ననుటకంజె దీనికి వేలుసమాధానములేదు. అందుచే గుణాఢ్యుడు దేళభాషగాభావించిన దపభ్రంశము కంటె భిన్నమైనదేదో మై యుండవలయును. అది సంస్కృత ప్రాకృత మనా మ్‌ కిన్నమై దేశమునందలి జనులచే వాడంబడుచుండిన భాష కావలయును. గుణాఢ్య శర్వవర్మల వివాద వృత్తాంతము పైరాన్‌ నగరమిన జరిగియుండెను. అది యిప్పటి మహారాష్ట్ర దేశమున నుండుటచే నాతండు సూచించిన దేశభాష మహా రాష్ట్ర భాష యంద మన్న. దరువాత. గొన్ని శతాబ్దుల వజకును ఆభాష యుత్ప న్నము కౌలేదని తెలియుచున్నది. ఐనచో గుణాఢ్యుడు విడువ నూహించిన దేశభాష యేది? శాతవాహన సామాజ్యములో నాంధ్రంతెలుంగు జనుల ప్రాభవము తావన్మాత్రము కాదు. వారే యా సామ్రాాజ్యమునకు మూలస్తంభములై యుండిరి. ప్రైరాన్‌ ప్రాంతమున దెలుంగు నెలకొన్నను నెలకొనక పోయినను “విపణ్‌ వ్యవహారము నండైన విరివిగా వ్యాపించియుండును. అప్పట్‌ కందు. గావ్యరచ నానుహలమైన పదసంపదయు విస్తృతియు లేకుండినను అది ప్రచురమెన దేశ నా. అవాలి క్‌ నన ప అన క చనం అలు తీర రకముయయక2 ఇం ఆంండే 2 20 0 100౯ 01 25065 106! 3960114 0౯౧౫ ఫ03స2 యం 9006 1016 ఇల ౪260౪48 [0౧ 08 50223001 గీర220మ20092 200137 520స08 18 816 రేయి 90016 వరత. ఇసీలం. కంల వెషసలల పీఢీ అ600006 2 1960200 1202202006, 51011207 మ లేం. సి13ర్ర2రేస. 204 ౬౩6 గిశ1209%61 2068. గేలం 530214 స270 రంది గిశ్య్రంత 226 కి!సయిరీల తీర20110200528 కంం (0 సీర 00116౯ వరం 82.

విది (ప్రొజ్నన్నయ యుగము భ్రాషగా మంతె ననుటకు మాత్రము సందేహింపల బినిలేదు. గుణాడ్యుండు యదేశయుండో మనకు చెలియదు. ఆతం డాంధ్రుందే మైనచోల డెలుంగు దే భాషేయకనికి సుపరి విత మే మై యుండును. ఆంధ్రుండు కాకపోయినను ఆఅతనికా కాలమున. దాపితో( బరిచయముండె ననుటలో ననంభావ్యత కౌనిపింపదు. అందుచే నా౭ండు తఈన ప్రతనలో విడువ నూహిందిన దేశభాష శతెబంగే మై యుండునని తిలంప వచ్చును, సంస్కృత పా్రొకృతములలో దొలి దేది తరువాతి దేది యేను విషయ ముస నథిప్రాయ భేదము లున్నవిం ప్రొకృతమే పాణిన్యాదులచే సంస్కరింప( బడి సంస్కృత మమ్యునని కొందఖును, సంస్కృతము ఎన వ్యవహారిముస( గొంత విశారమును బొంది పొొకృత మమ్యెనవి కొందజును దలంచుచున్నారు. ఈ ర డభిప్రాయములలో రెండవ దానికే యధికమైన ప్రాచుర్యము కలదు. దీవినిబస్టి సంస్కృతము. ప్రకృతి; ప్రొకృతము. వికృతి. ప్రాకృత పదము లన్నియుం గొంచె మించుమించుగా సంస్కృత భాషాజన్యము లై వట్టివే, ప్రాకృత భాషలో వ్రాయంబడు వాక్యములను దచ్చాయమైన సంస్కృృతమును బరికించి వచో వీవిషయము తట తెల్లమగును, ప్రొక్ళత ్రరాళాద్రి వ్యాకరణ [గ్రంథము లలో సంస్కృత పదములనుండి ప్రాకృత పదము లేర్చడు నప్పు డెబ్టి వికృళు లను బొందినవో తెల్చంబడి యున్నది, ఈ మార్చులప లోబడక పూర్తిగా భిన్నములైన వర్ణముల కలయికతో. గూడి సంస్కృతముతో చేవిధమైన రూప సాద్భుళ్యము లేవి పదములు పాంకృతములో గావిపించినచో వానివి దేశి నామ ములుకనో అన్య దేళ్యములుగనో. థావింపవలపి యుండును. గాఠాసప్లశతి యందరి ప్రకృత పదముల నన్నిటిని బరికింపంగా సంస్కృత పదములలో యత్కి౦ విదూపసొదృళ్యమును లేవి భిన్న పదములు నుషారొక వంద కాని పి౦చినవి. వానితో దెటగు పదము లేవైన నున్న వేమో పరిశీలింస పలయును. ప్రాకృత వ్యాకర్త లలో4 అిసిద్ధండైన వొండును వరరుచికిం దరువాతి వాండయ వైన హేమచంద్రుండు దేశనామమాల యను పేరం వ్రాక్సృత భాషలలో గానవచ్చు దేశి పదముల కొక నిఘంటువు కూర్చియుండెను. లక్షణమున( బ్రికృతి ప్రత్యయ విభాగముచే విస్పన్నములు కానివియ, నట్లు నిస్బృన్నములు

'పాక్సాళుక్యో యుగమునందలీ ఆంధ్రభామ. ణా కాందగియు సంన్క్బృతాభిధాన కోశములందు. (బసిద్దములు కానివియు, ననాది కాలము నుంది ప్రొకృత భాషలలో వాడంబడుచున్నవియు నగు పదముల నాత4 డందు దేశీశబ్దములుగా( బరిగణీంచి యుండెను, పా9కృత వ్యాకంణ ర్‌ర్తలు శబ్దములను దత్ప్సమ తదృవ 'దేళ్యములని మూడు తెగలుగా విభజించిరి. పైని పేర్కొనబడిన దేశీళబ్దము లిందలి మూండవతెగకు జెందును. ఇవి వివిధ దేళవ్యవహార ప్రసిద్దములై నవి కావచ్చును. గాథాసప శతిలోని యిట్టిదేశ్య

థ్‌ (హ్‌ ఛం శా న. లబ ములలో నాంధ్ర దేశ్యములు కూడ గొన్నియుండుట కవకాళము లేకపోలేదు, తెలుంగు ద్రావిడ జన్యమైనదని పలువురు భాషాత త్ర్వజులు నియించి మ్‌ అవల ద స! యున్నాడు, ద్రావిడజన్యములైన భాష రింకను గొన్నిగలవు. ఏకజన్యత్వముగల భాషలలో బహుళబ్దములందు సాదృళ్యమో సాన్నిహిత్యమో యుండుట సహజము. అందుచే. డెలుంగుళబ్దమువంటి శబ్దమేదైనం గానవచ్చినచో నది అఇలుంగు శబ్దమా లేక తత్స్పోదర భాషాళబ్దమా లేక వానికన్నిటికిని మూలమైన మూల ద్రావిడ శద్దమా యను విషయమును నిర్ణయింపవలెను, తమిళాదిభాషలు రెండు మూండింటితో నమానరూపము దాల్చియుండు శబ్ధము లేవైన స్పప్త్పశతిలో నుండుచో నవి యందు మూలద్రావిడము నుండి మైనను దబ్రివేశంప వచ్చును, తజ్జన్య భాషలనుండి మైవను ట్రవేశంప వచ్చును. సంస్కృతముతో నెటి క్ట 1 మ [6 [ ట్‌ సందింధమును లేనిదియు నితర (ద్రావిడ భాషాళబ్ద సాదృశ్యము లేక యొక్క తెలుంగులోమాత్ర మున్నదియు వగు శబ్దమేదైన సప్పళతిలో గానవచ్చినచో నది. తెలుంగు శబ్దమే యనియు( దెలు(గునుండియే యందు బ్రవేశించిన దనియు నిశ్చయము చేయవచ్చును. ప్రాకృత భాషయందలి కొన్నిళబ్దములు వేలుంగు పదములతో సమా*

నార్థకములు కాకపోయినను సమానరూపములైై యుండవచ్చును, అట్టిరూప

1. లకగే = కద్ది శాస్త్ర సిద్ధ పేూమచం[దనామ్ని యేన నిద్ధాః = (వ్రకృతి (వశ్యయ విభాగేన న నిష్పన్నాః తేజ నిజన్ధాః యేచ సత్యా మపి, (పకృతి (వత్యయ విభాగేన సిద్ధా నంస్కృృతాఖి ధానకోశేషము న వనిక్ధాః శే౬ఒ వ్య్యశ నిబద్ధాః తస్మా దనాది (వవృత్త పాళ్ళత భాషా విశేమ ఏ వాయం దేశీ ళజ్టే నోచంత ఇతి నాతి వ్యాస్తిః

2. బచేళవిశేవాః = మవోశాష్ట్ర్ర వివత్శాకిరాదయః, తెము (వనిఛ్రాః.

(దః నాము మల)

28 (పాబ్న్బన్నయ యుగము సాద్భశ్యముచే మాత్రము వానిని డెలుంగు పదములుగా భావించుట యుక్తము కాదు. అర్జరూప సాదృళ్యములు రెండును గోచరించి నప్పుడే యా మాటలకు దిరస్సర సందింధ మంగీకరింప వచ్చును. ఎట్టి సంబింధమును లేని భాషలలో పైత మొకప్పుడు కాకతాశీయముగా రూపసొదృళ్య మమరిన రూపము లుండుటమ యిందుకు. గారణము, ఉదాహరణమున కాందధ్ర భాషలో. గల మేలు, రేకు అను శబ్దములను దీసికొందము. ఆంగ్ల భాషలో( గూడ నిట్టి యచ్చారణము గల సి!216 216, అను శబ్దము లున్నవి. కొని యీ రెంటికిని నర్జమున నెట్టి సంబంధ మును లేదు. అందుచే వీనిలో నొక దానిని బట్టి యింకొకటి యేర్చడినదని కావి యొక భాషలోని పద మింకొక భాషలో. టబ్రవేశించినదని కాని చెప్పుట కవ, కౌళము లేదు. ఒకప్పుడు ప్రాపు, ౯00 అను శబ్దము లందువలె నర్థరూప సాద్భ శ్యము కనందిడినను ఆ భాషల కెస్టే సంబంధమును లేనప్పు డది యదృచ్చా పతిత మనియే భావింప వలెను. ఒక భాషలోని పదము లింకొక భాషలో (బ్రవేశించు వప్పు డర్జ మందు. గూడ సుంత భేదము చూపట్ట వచ్చును, కాని యట్టీది చాల వరుదు. సప్తృళతి లోని కొన్ని ప్రాకృత శబ్దము అర్జమున భిన్నములయు" రూప మున దెలు(గు ళద్దిముల వోలె; గానవచ్చుటచే( గొందలణు వానిని దెలుంగు శద్ద ములుగా భొవించి యుదాహరించి యుండిరి పసువఇజణో రోసారుణ పడి మాసం కన్తగోరి మహ అస్టమ” ౧ = 1, ఇందు మహ అన్తమను మాటకు ముఖ చంద్ర మనునద ఛాయి. అఆందమను మాట తెలుంగులో సున్నది కౌని దాని కందు! జంద్రుః డను నర్జము లేదు అందుచే నిచ్చటి అన్షమ్‌ అను పదమునకును చెలుంగు నందలి యందమునకును సంబంధమున్న దనుట పొసంగదు. చంద్ర కామునప( బ్రొకృతమున చన్హో అను రూపము కన(బడుచుండంగా నిచ్చట “అశిమను దానిని చం ద్రార్ధకముగా రపాంచుట మెట్లను ప్రళ్న రావచ్చును. కాని ముఖచం ద్రమను సంన్క్టృుత నమాసమునుంగి ప్రాకృత వ్యాకరణ సూత్రముల ననుసరించి ముహ అన్హ శబ్దమును విష్పన్నము కావింస వచ్చును.కే ఇది యిట్లుండ శబ రత్నాకర మున అంద మను శబ్దము పైకృతముగాం బరిగణింప. బడినది. గా శబము దావికిం బ్రకృతిమై యుండవచ్చును. సప్త శతిలో అంద శబ్దము హిందర్యారమ ననే వాడం బడినను దానిని సంస్కృృతములోని అంత। బ్రమునష, (ద్రాకృతరూపమ (చ్రేరోవా ప్రా (వ్ర సంయుక్త వర్ణ విధ ౪, కఫ

(పొక్సాళుక్య యుగమునందలి ఆంఫభావ 29 గానే భావింపవలయును గాని తెలుగు నందరి అందిమే అందు6 జొచ్చినదని భావించుటకు వీలులేదు. “అసమత్త్మ మణ్జ్ఞణావిఅ వచ్చ ఘరం ేసరో ఉహల్లన్సో ౧ 1. ఇందలి వచ్చ అను పదమునకు వ్రజ యనునది ఛాయ. వెళ్ళుము . అని యర్హము. తెలు(గున వచ్చు ధాతు వున్నది కొని దాని యర్హము వచ్చుట కాని వెనట కాదు. అది ప్రాక్సుతమునం జొచ్చినచో దానికి లో ణ్మృధ్యమ పురుషైక వచనమున వచ్చ అను రూపము రావచ్చును. కాని యర్హము భిన్నముగా నుండు టచే నా రెండు శబ్దములకును సంబంధ మున్న దనుటకు వీలు లేదు. అది గాక ద్చోవ్రజ నృత్యోః * (ప్రా, ప్ర ధాత్వా దేశము 1%) అను సూత్రముచే వ్రజ శద్దిము నుండి వచ్చ శబ్దమును సాధింస వచ్చును. ఈ విధముగ నితర శబ్దముల విషయమున( గూడ రూప సాదృళ్య ముండియు నర్జ సామ్యము లేవిచోకె నవి తెలుంగు శబ్దము లనుట యుచితము కానేరదు. తెలుంగు శబ్దములలీ రూప సామ్యమును అర్హ సామ్యమును గల్లి స్నష్టళతిలో( గానంబడు శబ్దముల నింక6 బరికింతము. అత్తా = ఇది గాథాన్నప్పళతిలోం. బలుసా ర్లుపయోగింపంబడినది. దీవికి శ్వగ్రూః = అనిఛాయ. ౧_8; ౫-69, 87 ౬42 570 2519 60; "ఈం ఈ శబ్దము సంస్కృతమున(గూడ నున్నది. *4& గంణీలా 22 ం64ల 313500 మంటీల1కా-!127 (ఆం కంలులలః 3566” అని దానికి 4 ఇచ్చిన యర్థ ములు, శబ్దరత్నాకరకారుండు. దీనిని గొన్ని యక్ధములందు సంస్కృతమును గొన్ని యర్థములందు దేశ్యమునై న యుభయళబ్దముగా. బరిగణించెను, దేళ్య మైనప్పుడు దానికి మగనితల్లి భార్యతల్లి యను నర్థములను, సంస్కృత మైనప్పుడు అక్కా, తల్లియను నర్ధ్థములను నొనంగి (సంస్కృతమున నీయర్జములు కొన్ని పుస్తకములయందు వ్రాయంబడియున్న) వని సూచించెను, ఈళబ్దము తమిళమున అత్తి యనురూపముతోను, కన్నడ తుభుభాషలందు అ త్రెఅకు రూపముతోడను, 1... తరవ == తీరదే (శక్యతే చుక్క == చిక్కిన (కుమ్క == చ్యుతువోలిఆ == వెళ్ళక; నీప్పిర == చీవురు (వలాల) త్యుఖ్బ కవ =నీవై (తవకృళ్చే ఉఅ == ఓయి, పుట్టి = ముడ్డి (పృస్థం), వల్ణఘిఆ == వెన్న (వర్షఘ్యృత) మఇలేణ = మైల (మలి నేన), దేఉల == దేవళము (చేవకుల), ణం ఊనన్‌ (ఏనం), చటుఅం = శట్టి (చటుకం); చిరడింపి == చేవాలైనా (నిద్ధిరన్తుం

30 (పాల్నన్నయ యుగము గానంబడుచున్నది.3 హేమచంద్రు(డు దీనిని దేశనామముగ€ దిరిగణ్‌ంచి మారా, పితృష్వసా, శ్వవరభార్యా, సఖీ అను నాలుగర్జము లొసంగెను.3 తత్సంపాదపలు 810531 లో వీది తత్సమము కాని ద్రావిడ జన్యము కాని కావచ్చునని సూచించిరి, (పుట (0) పై విషయములను బట్టి యా శబ్దము బ్రావిడభాషల నుండియే సంస్కృత ప్రాకృతములు కరెండింటము టబ్రివే?ంచినట్లు తెలియు చున్నది. ఛాయాకారు. దత్తా శబ్దమునుగాక "శ్వశ్రూళబ్లమును వాడియుండుటచే నది సంస్కృతమున నంతదిహుళ ప్రయోగముగల శబ్దిముకాదని తెలియుచున్నది. ద్రావిడభాషలందు.గల రూపములన్నింటిలో( డెలు(గువందలి అత్తయను రూపము తోడచే ప్రాకృత రూపమున కెక్కువ సాన్నిహిత్యము కనంబడుదుండుటచే నది తెలుంగునుండిడేు. ప్రాక్సృతమున( బ్రవేశించెనని యూహింపనగుచున్నది.

పాడి (౧.౪ గా. న “ణవ నూఆ వపీఆ పే ఊసమత్త పాడివ్వ కింసు వసిో “నవహాత వీత పీయూష మత్త మహిషీ వళ్సేవ కిం స్వపిషి అని దీనికి ఛాయ, వీంబ ప్రతి బిందిముల కిచ్చట నెట్టి సామ్యమును లేదు. ఈ శద్దిము తెలుగున సొర బిందుకము, దీనికి శబ్ద రత్నాకర కారుండిచ్చిన యర్థము తీరము. న్యవహారమున గీవి కించుక వి _స్తృత తరమైన యక్ధ మున్నది. పాండి యనంగా నొక్క తీరమే కాక తత్పంబంధులగు. పెరుగు, చల్ల, వెన్న, వపవులు మున్నగువవియు సూచితములగును. తొలిచూలి యావు లేక గేదె యను నర్ధమున పడ్డ యను మాటకూడం దెలుంగున నున్నది. ఈ రెండు ళద్ద ములును దేళ్యములే. హేను చంద్రుని దేశనామమాలలో పాడి శబ్దము లేదు కొని పక్టీ శబ్దిమున్నది. (౪-1) దానికి ప్రథమ ప్రసూతాయవి యరక్షము, పడ శబ్దము సరిగా నీ యర్ధముననే తెలుంగునం గనంబడు చున్నది. 'సంపాదకుటె 800లో. ప్త పడ్డనుండి వచ్చియుండునని సూచించిరి. పడ పాకి శబ్దములకు రెండీంటికివి అర్హరూపముల రెంటను సన్నిహిత సందింధమన్నది. ఈ రెండు శబ్దములును నితర ద్రావిడ భాషలలో లేవు. అందుచే పాడిశబము తెలుగు నుండియే ప్రాకృతమున( ద్రివేశించెనవి చెప్పవచ్చును. కాని తెయంగు నందలి యా శబ్బమునకును దగ్రాకృళము వందలి శద్లిమునపను నర్దమునం గొంత

లీ _రేశిశాముమాల ౧-ల్‌1,

(ఫౌక్సాళుక్య యుగమునంతలి ఆం(ధ్రఖావ క. కేదము కానవచ్చుటచే నీవిషయ మించుక సందేహాన్పడ మగుచున్నది. ప్రాకృత మున దానికి గేదె దూడ (మహిషీ వత్సా యని యర్హము,

పొట్ట: (౧-88: ౨712 తిండీ గా స్క్రు ఈ శబ్దమున కుదర శబ్దము ఛాయగా నీయఃబడీనది. సరిగా. దెలుం/గునం. గూడ పొట్ట యనగా నుదరమే. తమిళమున పొచ్చై యను శబ్దమును, కన్నడ తుళు భాషలందు పొప్టై యను శబ్దమును, కురుఖు భాషయందడు పట్ట శబ్దమును నుదరార్ట్రమున నున్నవి. పొచ్చై బొజ్జ శబ్దములు రూపమున నన్నిహిత తరములుగా( గన దిడుచున్నవి. తెలుంగు కన్నడములందును బొజ్జ శబ్ద ముదరార్థమున నున్నది. పొట్ట శబ్దము సంస్కృతమున లేక పోవుట చేతను, ఇలుంగు లుకు కన్నడము లం దుండుట చేతను అది ద్రావిడమేయని చేస్ప వచ్చును, ఆ శబ్దము తమిళమున పొర్చై యనియే కొని ద్వీత్వటకారాంతముగా( గాన రాకుండుటచే నది యందుండి ప్రాక్సృతమున. జొచ్చి యుండలేదని తోంచు చున్నది. సప్త శతి వెలసిన ప్రదేశమునకును తెలు(గు కన్నడ దేశములకును గల సామీప్య మును బిట్టి యది యా రెండింటిలో నొక దానినుండి, అందును దెలుంగునుండి, ప్రాక్సతమున( ట్రివేశించి యుండె ననుట యసంగతముగా నుండదు,

పిలు ఆ (౨-2 గాం స “తడ .సంఠి అణీడేక్షన్న పీలుఆ రక్టలేక్కం దిజ్ణమణా” “తటనంస్థిత సీడై కాన్న శావక రక్షణైక దృత్తమనాఃొ ఇచ్చట పఫీలుఆ శబ్దమునక దావితో నెట్టి సందింధమును లేని శావక ళబ్దిము ఛాయగా నొసంగంబిడివది. దానికి. దిక్షిపిల్లయని యగక్ధము, తెలుంగున పిల్లళబ్ద మా యర్హమున నున్నది. సంస్కృతమున పీలుకా, వీలు, పిల్ల శబ్దము లున్నవి. కావి వాని కీ యర్ధములేదు. శబ్దరత్నాకరమున పిల్ల శబ్దము వై కృతముగా. బరిగణింపంబడినది. ఏ శబ్దిమున కిది వికృతియో తెలియదు. తమిళ మలదూ శములందు పిశై,.పిళ్ళళబ్దములును కన్నడ తుళు భాషలందు పిళ్లై పిల్లళద్దము లును శాబక మను నర్ధమున నున్నవి. (01. 0020365. పుట 199) హేమ చంద్రుండు దేశి నామ మాలలో పిల్హశబమును లఘుప&ీరూప మను నర్ధమున బేర్కొని యుండెను, (౪.44) తత్సంపాదకు లది తెలుంగు పిల్ల శద్దిము నుండి వచ్చినదని యూపొంచిరి. అందుచే పీలుఆ శబ్దము ద్రావిడభాషా

న

థా (పాళ్నన్నయ యుగము పెద్దిమమిడావ౬ వెలుంగు పిల్లమండియే ప్రాక్సళమున నించుక మార్చుతో. బ్రవే కిది చచ వవియు( జెవ్చనగును. కవడే : “అనో విర్దూరిఆ సజ్ఞవత్త కరణ్‌ం వహ చన్లో (8.100 నావు) “ెఆప్పప్సిహ్హరిత శంథిపాత్ర సాద్భశ్యం వహతి చంద్రః”. కరణికి వాడ పాదృళ్యము. తెలు(గున నీళద్ది మీ యరమును సూచించుచున్నది. శబ్ద వత్చాకవమువ విది దేశ్యముగా( దిరిగణింప(దిడినది, ఇచ్టీ శబ్ద మీ యక్టమున పంప్కృతములో లేదు. ఇతర ద్రావిడభాషలలో(గూడ నీ శబ్దము కానరాలేదు, కావున విది తెలు(గునుండియే ప్రాక్సళమున కేగినదవి భావింపవచ్చును. ఫలహీ (ఎంటి ౪-58 గా స్క “*ఫలహీ వాహణ పుజ్హాహ మంగళం” “కౌర్చాసీషేత్ర కక్షణ పుణ్యాహ మంగళమ ఫలహీ శబ్దమును కార్పాపీసదము ఛాయగా నొనంగంబిడినది. ఫలహీ అనగా పత్తి. ఈ శబ్దము దేశ నామమాలలో దేశశబ్దముగా( బేర్కొనదిడినది, (౪-82 తమిళమున పప త్రి శబ్దమును, తెలు(గున ప్రత్తి, పత్తిళద్దములును, తుకకన్నడములలో ప్తి శబ్దమును నున్నవి. వీనికిని ఫలహీశబ్దమునకును రూపమున( జాల ప్యశ్యాస మున్నది. అందుజే పజ్తిళద్దిమే ప్రాకృతమున నా రూపమును బొండెనని శెప్పుటప నందేహింపవలసి వచ్చుచున్నది. బోజ్జీ (౫-1 గా. స దీవికి ఛాయ సూకరీ, దేశి నామమాలలో బుందీ (౬-88) యనుమాట పంది యను నర్భమన నున్నది. తమిళమున పన్టి, తెలుంగు కన్నడముల పండి, తుళులో ప్షి, మలయాళమున పన్ని యను రూప ములు కనంబరుచున్నవి. (0 0౦914 పుట 140) పందిశబ్దమే యించుక మాద్పుతో బుందీ బోణ్డీ యను రూపములను బొంది ప్రాకృతమున. దబ్రివేశించె నని తోంచుచున్నది, మోకి :.*పా అఆ పగణాణం ముద్దే రహన బలామోడి చుమ్చి అవ్వాణం” (౫-65 గా. వ) “పాదపతనానాం ముగ్దే రభస దిలాశ్కార్మ్కచుమ్బితవ్యానామ్‌” మోడి శద్దీమును దేళ్యమని సూచించి శద్దరత్నాకర కారుడు దానికి గణికాదులు 'మొగ్గవాలి కాలికి వమీసమునందుండు వ స్తువు నెత్తుట; బింకము అను అరము లొనంగి యున్నా(డు. తమిళమున మగిడి (2 ఉల! 06 136162] గంగలు రీగాంి ౧౫౦ అయేలా) అను శద్దిమను, మలయాళమున మోడి యను ళద్ది మును, తెలు(గున మో? (మోడి) ళద్గిములును, కన్నడమున మోడ్‌ శబ్గిమును

(పాశ్సాశుక్య యుగమునందలి ఆం(ధభామ కన గానవచ్చుచున్నవి. ఈ శబ్దమునక! శ్రాక్సాళమున( గల బలాళ్కాళ మను నర్హమునపను డమిళ కన్నడము లందున్న అక్హములకును సంబంధ మేమియు లేదు. తెలు(గున వింఠమను నర్థము బలాళ్కార మను నర్జమున కించుక నమీవ మున నున్నది. అందుచే నిది ఆలు(గునుండియే ప్రాక్సతమున( టబైవేశించి యుండెనని చెప్ప వీలగుచున్నది.

కుడ: కుడదోహిణీ (౭-87 గా,నఎదీనికి కుటదోహినీ అని ఛాయ. కుటో ఘటః అని వ్యా్యానము. దేశనామ మాలలో శుఢ్యళబ్దము లఘుభాండ మను నర్హమున నున్నది. (౨08) 610బ52ఎ% లో కుండయం అనునది సరిమైన టపముగా( గానవచ్చుచున్న దగవియు నది తెలు/గునందలి కుండనుండివచ్చి యుండుననియు వ్రాయంబడియున్నది. తమిళ మలయాళములందు కుటమ్‌ అను రూపమును తెలు(గున కండ యను రూపమును తుళుకన్నడములందు కొడ కడ్య పదములును కుండయను నర్ట్వమున నున్నవి. (0౯ 0%%1/6 పుట 80) సంనస్కృృతమున(గూడ కుండ శబ్ద మున్నది, దీనికి డిర86 “4 00% - 502004 ఇలయకలీస 2. ప్రేం; 2 రీంళు!; 2 0604 ం10 11 కం 8904 09 క00617128 204 కైంజంగాలక్రై ఇల? &ీ 01632 బల! గ 001 3 ఇంప ౧00 కించ! 052 మంగ11%08 అను నర్మముల నొనంగియున్నా(డు. ఈ యర్భములుకూడ దీనికి (6 డెలు(గున( గానవచ్చుటచే శ. ర, కారుండు దీనిని వైకృతమని సూచించెను. కొని నిజమునకిది దద్రావిడభాషల నుండియే నంన్కృ్యత ప్రాకృతములలోనికి ( జొచ్చినట్లు కానవచ్చుచున్నది. కుడ శబ్దిము తెలుంగునందలి కుండ, కడవ శబ్దిములకు( గూడ దగ్గణగానే యున్నను కన్నడమునందలి కొడ శబ్దిమున కంతకం'టెంగూడ సన్నిహిత తరముగా గోచరించుచున్నది.

కలుఖ్చీ ఊణ (౫-28 గా, స్య. దీనికి ఛాయా రూపము దగ్ధ్వా ఇది. కులుజ్చీ. ధాతువునుంగి యేర్చడిన కారక రూపము.కే దగ్జ్వాకును దీనికివి గించిత్తైన రూపసాదృశ్యము లేదు. ఇది తెలు(గునందలి కాల్చురాతువునకు సన్నిహితముగా నున్నది. కాలు [యొక్క (ఫ్రేరణారకరూపము. కొలుచు లేక కాల్చు. తెలు(గునందలి మొదటి పద్యశాసనమైన అద్దంకి శాసనములో “కొల్లల్బు' ధాతువు ప్రయోగింపందిడినది,% దీనికి [గొచు? (త్వవ్విపాడుచేయ)

1. కా ఊణః (ప్రాకృ. ప్రకా. ౪-1 వి వేంగి నాణ్ణిం గొల్గిల్చియ - అర్ధంకి శాన, శ్రి

34 (ఫాబ్నన్నయ యుగము అనునర్థ మున్నది. సై కులుజ్బీ ధాతువు కాల్చునపకం టెను దీనికి మటింత సన్నిహిత తరముగా గోచరించుచున్నది.

బోల:ం హేమచంద్రు(డు దేశినామ మాలలో వోల ధాళువు వెళ్లుట యను నర్హమును నూచించునని చేప్పినా(డు. (వోలయి == గచ్చతి వదలకు భేదము లేడు కొవున నా ధాతువు బోల కూడం గావచ్చును, దాని రూసములు గాథా సప్త శతిలో సుమా రిరువది లోట్లం గానిపించును.! అన్ని చోట్ల దానికి వ్యతిక్రమ్‌ ధాతు రూపములు కాయలో నీయ దిడినవి, తెలు/గు నందలి వళ్లు ధాతువే ప్రాకృతమున వోల, జోల రూపములను దాల్చిన దం చెప్పుట కించుక యప కాశ మున్నది.

ఇవిగాక నుర నుర, మడహ ((మట్టము) అవ్వో (అబ్బో) ఓల (ఆక్ష్రు కణఅడోరో (కనకదోరో. దారము = తోరము అను శబ్దములు కూడ ద్రావిడ భాషల నుండియే ప్రాకృతమున కేగి నట్లనుమానింప దగి యున్నవి, కొందజు2 కాఇ, పడఏహి, తీరై, పుట్టి అన్నూన్తమ్‌ అను శబ్దములు కూడ దెలుంగునుండి ప్రాక్సతమున శేగినవని సూచించినారు, కాని, కాక, పతిత, తీరయతి. సృృష్ష మున్నగు సంస్కృత రూపముల నుండియే యవి వచ్చుట రవకాశ ముండుటచే వానిని డెలు6గు శచ్దిము లనుకొనుటకు వీలులేదు. అఆమాంత మను దేళ్య శద్దిము తెలుంగునం గలదు. దావి కకస్మాత్తుగా నని యర్ణము. గాథానస్తళతిలో నొ శబ్ద మన్నది కాని యా యక్టమున వాడంబడి యుండలేదు.

తెలు(గు శబ్దము లని యనుకొనుట కవరాళమున్న పైళద్దిములలో. గొన్ని ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర భాష యందు గూడ, గనంబడుచున్నవి. కౌవున నవి మహా రాష్ట్రము నుండియే గాథా సప్తళతిలోవి కెక్కినవని యవ్వరైన వాదింప వచ్చును. ఆ గ్రంథ మిష్పుడు మహారోష్ట్ర దేశమైన ప్రాంతమున సంకలిత మగుటయు నా యూహకం గొంత బిల మొవంగును. కాని 'ప్ర స్తుత మహారాష్ట్రభాష దాపొం దిన కొలమునువదిట్టి పరిశీలించినచో నా వాదము వీంగిపోవును. ఈ మహారాష్ట్రి ధాష మహారాష్ట్రి ప్రాకృతమునుండి యేక్సేడిన యవథ్రంశము మాతృకగా

జె. (శ్రి కురుగంటి సీశారామయ్యగారు శం052! 0£ లియసిు క30057 294 146వ, 1-8,

_పాక్సాతుక్య్థ యుగమునందలి ఆంధ భాష 35 క్రీ శ 8, 8 శతాబ్దులలో. స్పిరరూపము. నొంద నారింథించినది. అంతకుం బూర్వము దానికి. ,బత్మేకరూపముకాని నామముకొని లేనే లేవు. అందుచే నిందుండి యవి ప్రాకృతమున( జొచ్చియుండె ననుట కిసుమంతయు నాధా రము లేదు. అదిగాక - మహారాష్ట్ర వ్యుతృత్తి కోళములో. నా శబ్దములలోం గొన్నిటికి ద్రావిడ జన్యత్వము నూచింపంబిడి యున్నది.

పోట్‌ = 2116 580౯01. హోశబ్ద ద్రావిడమూల ఆహే. పిలూం; పిల్లూం; ౫ గీ 70౪%8 006 05 గం 9192110౯ పీయిట, కజిరే, 0౯ ౯60016. ప్రొకృత భాషేం తహా ద్రావిడీ భాషేంతూన ఆలా అసొవా మహణూనచ దేశీ మహణూనతో నిస్తే శిలా ఆహే. త. పిల్లే 'తె. పిల్ల. కన్నం పిల్లే” ఓల : శలయరేగం. 01368086 ఈే211లై903, 60 ఫం ఇంట ఇది జలచరార్హమైన ఉద్ర (సంస్క ఖత శద్దమునుండి వచ్చినదని మహారాష్ట్రకోశమున సూచింపంబదినది. ఈ శబ్దము తెలుంగున నొక విధముగా జలార్హముతో సంబంధించి యున్నట్లు కానవచ్చును. ఓలలాడు అనునది శబ్దపల్ల న ధాతువు. ఆనందా్ధి నోలలాడు = వంటి ప్రయోగములు తెలుంగు గ్రంథము లన్నింబ గోచరించును. ఓల యనునది నీరాడునప్పుడు వాడు క్రీడాసగము. (“ఓలోలంచు" వసుచరిత్రము.) పొడి శద్దముకూడ మహా రాష్ట్రమున నున్నది. పొనీ = గ [00216 ౫1౯05 2 6౦౪, ఇం002 క2గ210, పాడా =. 211116 ౨|[ ౧1[00€ఏ ౧౦౪౧ 906౯052 00%210,. ప్రొాకృతమున సీ శబ్దము దీనికి. గేవల విరుద్ధముగా మహిషీవత్స మను నర్ధమున వాడంబడినది.

మహారాష్ట్ర భాషా తత్త్వజ్ఞులు కూడ పోట్‌, పిల్లూం మున్నగు శబ్ద ములు ద్రావిడ జన్యములని చెప్పుటచే నవి ద్రావిడము నుండి తెలు(గునకును, నందుండి ప్రాళృతమునపను జొచ్చిశవనియు, మరల నందుండి యప భ్రంశము నందును, ఆ భాషనుండి మళోరాష్ట్రము నందును, బ్రివేశించిన వనియు నూహించుట కవకాశము కలుగుచున్నది.

క్రీశ, ప్రథమ శతాబ్దిలో సంరలిత మైన గాథాన ప్పళతిలో సీరీతిగా 'దెలు(గు శబ్దములేయని చెప్ప దగిన శబ్దములు కొన్ని కానవచ్చుటచే నొాకొల మున దెలుంగు భాష సుస్థిర రూపముకొంది జన ప్రచారమున నుండె్ససని తలంప వచ్చును. ఒక భాష బహుళ ప్రచారమున నుండిననే కొని యందలి శబ్దములు కొన్ని యన్య భాషా ప్రవిష్ణములగుట కనకాశము లేక పోవుట యీ విషయము

36 (ప్రాబ్నన్నయ' యుగము నకు బలము చేకూర్చు చున్నది. అప్పదినుండియు( దెలు(గు జన వ్యవహార మున నుండెనని చెప్పుటకు శాసనస్థములైన యాధారములు కూడ( గొన్ని కలవు. అందు. బ్రథమోదాహార్య మైనది యమరావతీ స్తూపము నందలి యొక రాతి పలక మీంద( గానవచ్చు “నాగబు అనుమాట, అది యందు వాక్యగత మై కాక ప్రత్యేకముగా నున్నది. ఇది యసలు తెలుంగుమాట యగునా కొదా యను విషయమున నందేహ ముదయింప వచ్చును. నాగ శబ్దము సంస్కృత శబ్దమే యెనను దాని చివరః గల బు అను నక్షరమది తెలుంగు మాటయేయని స్పష్ష మగాం దెల్బచున్నది. విష్ణుకుండిన నంశమనకుః జెందిన మూండవ మాధవ వర్మ పొలమూరు శాసనము నందలి “పొలబూరు" అను రూపమును, దరువాత( దూర్చు చాళుక్యుల శాసనములలో. గనవచ్చు వక్రబు, సిద్ధాయబు, మఠబు, పట్టనబు, బృస్తబు, శక్రమబు మున్నగు బు వర్ణాంత రూపములును ఈవిషయ మునకు దృష్టాంతము లగుచున్నవి. ఈ బు వర్షమే క్రమముగా మ్చు, 0బు మ్ము, ము అను రూపాంతరములను బొంది తెలుగున నమహద్వావక ప్రథమైక వచన ప్రత్యయముగా దిరిగణింప(బిడినది. దీనికి. గ్రాచీన రూపము పృవర్షమనియు, నది యొక్క తెలుంగునకేకొక యితర ద్రావిడ* భాష లన్నిటికిని సమానమవియు *ప్పు, మ్చుబు,మ్చుపు, వి అను రూప ములతో సది యందు. గనందిడుచుండు నవియు, మాప్ప, మేప్ప, కొనుప్ప మున్నగు దానియందువలె. దెలుంగు మూలరాతువులపై( జేర్చంబడు నా ప్రాలీన పువర్షమే సంస్కృత పదములతుదిని గూడం చేర్చంబడుచు. వచ్చిన దనియు, నందలి పకొరము బకారమగుటయు, ముందాను నాసిక్య మేర్చ డుటయు. వింత కాదనియు శ్రీ గంటి జోగిసోమయాజిగా రాంధ్రభాషావికాస మున (పుట 894) జెప్పియున్నాడ. , అరవమున ఇరుమ్చు, ఎలుమ్బు, పొమ్బ్చు, వేన్చు. మున్నగు మృ్చు వర్ణాంత పదములు సెక్కు కొనవచ్చు చున్నవి. అవి తెలుగున ఇనుము, నమ్ము, పాము, వేము మున్నగు రూపములు దాల్చినవి. కన్నడమున పావు, హావు మున్నగు వు వర్ణాంత రూపము లున్నవి, పైళబ్దిము అందలి ము వర్షము పరైకదేశమేకాని ప్ర మెక వచన ప్రత్యయముకాదనియు, నైనను బై రూపముల సొమ్యము చేతనే అకౌరాంత పంన్కృృత వపుంసకలింగ పదములు తెలుంగున( దత్సమీకరిం విడినప్పడు ఇ, మ్భు వర్ణాంతముల్లైన , పదములుగా నేర్శడె ననియ

(పొళ్చాళుక్య యుగమునందఠి ఆంధ్రభామ షో శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగాడ తెర్పియున్నాట. ' పొమ్బు, వేమ్చు అను ప్రాచీన రూసములు తెలుంగున భిష్టములై పోయిసవి, “సంస్కృృతపదము లెప్పటి రప్పుషు ప్రకృొళులనుండి యర్చడవలసినవి. ఉన్నత కొవ్యాది ప్రయోజనము కలవి. ప్రకృతి ప్రత్యయ విభాగము దే వ్యుతృన్నములు. కాంబట్టి ప్రత్యయములైన బు ౦బు, ము వర్షము లన్నియు గవులు రూపములను చేసికొనుటలో గణయతిప్రాసాను కూల్యముల కొటకు వాడుచునే యుండిరి” కనన్నయ తరువాత బువర్జాంత రూపములు వాడుకనుండి తొలంగినవి,. కాశ ంబుుమ్మ్ముుము వర్జాంతములైన రూపములు మూడును విరివిగా( గానపచ్చుచునే యున్నవి. ప్రాచీన గ్రంథములలో విధక్తి ము వర్ణముతో మాత్రమేపు, పు, బు, భు లకు యతి వేయంబడు చుండెను. అప్పకవి దానిని ము విభక్తిక యతియని పేర్కొనెను. పు, బు, వక్షములే తరువాత మువర్షముగా మాజెననియు నవి యభిన్నము లనియు6 దలంచుట చేతనే పూర్వ కవులుపుప్త బుభు ల కొక్క విభక్తి ముకారముతో మాత్రమే యతివేసి యుండిరి తటవాతి కవులు వావి కొక్క విభక్తి ము వర్ణముతోనే కాక మువర్షసామాన్య ముతో గూడ యతివేయుటచే నప్పకవి దానిని బృథక్కంరించి ముకార యతి యని పేర్కొనెను. అందుచే “నాగబు” అందలి బువర్ణము తెలుంగు బువర్ణము యొక్క పూర్వ రూప మనియు నాపదము ఆెలుంగు పదమే యనియు నిర్టయింప వచ్చును.

_ కొల్లి నాగజాతి యనుపేర నొక దేశీయమైన జాతి యుండె ననియు, మొదట శత పథ ద్రాహ్మాణము నందును దరువాత భారతము నందును అది పేర్కొనం బడియుండె నవియు, ననార్యులైన యా జాతివారు నగ్నులై పల్లపు భూముల యందును లోయల యందును నివసించి యుండుటచే వారికాపేరు వచ్చి యుండునని (నగ్న శద్దము నుండి కొంద యుత్ప్తి చెప్పుచున్నారనియు, నది విజమగుచో నాగళబ్ద మసలు దేశీయమయ్యు. దరువాత సంస్కృృతీకరింపం బవియుండుననియు. శ్రీ కోరాడ రొమకృష్ణయ్యగారు. సూచించి యన్నారు.2

క. శలేత్ర్రిం పేర్రైటంగ్టం 12 ఈ 19౯ 10080 &. అ. లంజల! 06 హన క గ వషరం 3.

ల ఆం(ధభాషావికానము, పుట €95.

త శం సంర 2 లేం 5610141401 ౧226 4 6

38 (పాజ్న్బన్నయ యుగము ఈ సంస్కృతీకరణ మెస్పుడుజరిగెనో చెప్పంజాలముకొని యది క్రీస్తుశకమునకు( బూర్వమే యను£ విస్సందేహము. సంస్కృతమున నాగళబ్దిము పుంలింగము. ఏ విభక్తిలోః గాని దాని కందు నాగబు అను రూప ముండదు. సంస్కృతమున. బుంలింగములై నను డిలు(గున నమహద్వాచకములుగా( బరిగణింపంబడు వృవెది శబ్దములకు నపుంనక లింగ శబ్దములప వలెనేము వర్షము చేద్చ పరిపొటి నను సరించి నాగళబ్దిమునకు( దచ్పూర్వ రూపమైన బువక్ష్యము చేర్చంబడి యుండునని తోచుచున్నది, ఈ విషయముకూడ నాగబు తెలుగు సదమేయని నిశ్చయించు టప. దోడ్పడుచున్నది. శాతవాహనుల తరువాత నాంధ్ర సామ్రాజ్యము చిన్నచిన్న భాగములుగా. జీలి వేలు వేలు వంశముల వారి యేల్చడిలోవికి వచ్చినది. అట్టివారిలో ఇచ్వెప లౌకరు, శాతవాహనులవలె వీరును దమ కాననములను దబ్రాకృతములోనే వేయించిరి, అవి నందిగామ తాలూకాలోని జగ్గయ్య పేట యందును గుంటూరు మండలము నందలి నాగార్జునకొండ యందును అభించినవి. వారు సుమా రర శతాస్టికం' చె నెక్కువకాలము పాలించి యుండలేదు, (కీ. ఈ. 226275) వారి తరువాత బృహతృలాయన వంశ జాతులరైన రాజులు కృష్ణానదికి దక్షీణ భాగమును దాలించియుండిరి వీరు వేయించిన శాసనములలో జయవర్మ యను వాని కొండమూకి (కొండముకి)ి తామ్రశాసన మొక్కే లభించుచున్నది, ఇందలి భాషకూడం బ్రాకృత మే. వీరి తరువాత వైంగేయకులని వ్యవహరింప( బడుచుండిన శాలంకాయనులు రే. శ, 835 నుంకి యొకటిన్నఅ శరాబ్టులకు( బై6గా6 వాలింది యుండిరి. వీరి రాజధాని ఏలూరునకు సమీపము నందున్న పెదవేగి. కొండమూడి శాసనమున బేర్కొనంబడిన పదూరహారము (పడ్రాహారము) వీరి పాలన లోనిదే. పీరి శాసనములలో( గొన్ని సంస్కృత మునను గొన్ని ప్రాకృళతమునను వ్రాయంబకి యున్నవి. కందర న్బృపతి పలోదృవులైన యానంద గోత్రరాజు లస్పటి గుంటూప మండలమునకు జెందిన ప్రదేశమును కీ ౪ (వ శతాని యారంఛము నుండి. పరిపాలించినట్లు తలియవన్నది. వీరి రాజధాని కపోత కందరప్పరము,. ఇది ఇస్పటి నర్ఫారావుపేట తాలూకాలోవి చేజెళ్ల గ్రామ మునకు సరిపోవుచున్నది. ఇచ్చట కపోచేశ్వర దేవాలయము కలదు. వీరి శాససములలో నొకటి పూర్షిగా సంస్కృతము నందును. రెండు సంస్కృత

ప్రాళ్ళాశుక్య యుగమునందలీ ఆంధ భాష ఏం

"ప్రాక్సృళము లందును గగ్రాయంబడి యున్నవి. వీరి తరువాత విష్ణుపండినులను వారు శాలంకాయనుల యధికారమును దుద ముట్టీంచి క్రీ, శం 65వ శశాల్ది యారంధిము నుండీ 7వ శరాన్టిలోం గొంత భాగము వజణకును చాలించి యుండిరి... వీరి జన్మస్ట్థానము గుంటూరు మండలము నందలి వినుకొండ. వీరి శాసనములు. సంస్కృత భాషలో నున్నవి. పీరి తరువాత నాంధి) దేశము టార్చు చాజుప్యల పాలన లోనికి వచ్చెను.

పైని పేర్కొనందిడిన రాజు అందణును ఆంధ్యలే, వీరు కొక పల్లవులు దాడ. నాంధి డేశమునందలి. కొంత థాగమును బాలించి యుండిరి. శాత వాహనుల తరువాత దడణొపథమున గొప్ప సామ్రాజ్యమును స్థావించినవారు పరే. పలుపు చరి త్రజ్ఞులు పల్లవులు తొలుందొల్త నాంధులే యనియు. బల్లవుల నాండే తరువాత పల్నాడుగా మాజెననియు దలంచుచున్నారు.3 వీరి రాజధాని కాంచీిపురము. కృష్ణానదికి దషిణమున నుండిన తెలుంగు దేశము క్రీశ 8వ శతాస్టినుండి. వీరి యధిసముస నుండినట్లు తెరియుచున్నవి, మొదటి. పల్లవ రాజుల శొసనములు ప్రాకృతము నందును డరువాతి వారివి సంస్కృతము నందును గానంబదు చున్నవి,

ఈ విధముగా క్రీస్తు పూర్వమునుండి క్రీశ 7వ శతాద్దిలో6 గొంత భాగమువజపను (అనంగా దూర్చు చాళుక్యు లాంధిడేశము నాక్రమించు కొను వజకపను ఆంధ్ర దేశమును. బొలించిన రాజుల కాసనము లేవియు నాంధి భాషలో వ్రాయబడి యుండలేదు,.2 అవి కొన్ని ప్రాక్సృళము నందును గొన్ని సంస్కృతము నందును గొన్ని సంస్కృత ప్రాళ్ళతము లందును గానంబడు చున్నవి. వాని వీనియందు. చర్కొానః బడిన కొన్ని గ్రామ నామములును, కొన్ని ధ్వనులును, ఆక్షరములును, సదములును, (్రిళ్యయములును దెలుంగు భాష పరిణామ స్వరూవములను గూర్చి కొన్ని విశేషములను వెల్లడ్‌ంచుచు నా భాష

శ. విన్సెంటు న్మిత్తు వ జా కృష్ణస్వామయ్యంగారు;. జాః నేలటూరి వేంకట రమణయ్యగారు. (ఆం చ. సం. పుట పేతం

&£ 'కేనాటి చోళుల శాకనములు. తెలుగులో వాయంబడినవి మె 1. ఎలెద![ వ సంవుపేమున (పుట 29) మ్ముదింవంబడినవి. వానినిబట్టి యా భాజులు (క్రీ శ, 6వ శతాబ్ది యారంభమునుండియు. రేనాడు పాలిం చినట్లు ఇలీయుచున్నది.

40 (పాజ్నన్నేయ యొగిము

క్రీస్తు శకమునరు. బూర్వము నుండియు జన వ్యవహారిమున నుండె ననుటప

దృష్టాంతములుగా నున్నవి. ఆ విశేషముల నిప్పుడు పరిశీలింతము.

(గామ నామములు ?_--

1. శాతవాహనరఠాజుల కాలము

ఖడవలి (కొడవలి) చందసళి కొడవలి శాసనము కై పే ఎ! పు 3కరా319

వేపురకే (వేపూరు) థశ్రీపులో మావి మ్యారదోనిశాససము ప

కెవురురే వెళర్యడు, వళిథేరేసేప 50035 0₹ తీయ2ళ4601 26 29923702 [602 0. 19

మందర ౨0 110, 22

హిరలూరే ౨0 గం. 43

పడూర 00 [10.50

ఓ, ఇవ్వాకుల కాలము,

ణదతూరే

మహాకాష్‌దురూరే సం పుట 110

హలమ్బుర 41. ౭ ౬. 196, 37 పుట 335.

లె. పల్లవుల కాలము. "

విరిపర యువరాజ శివస్యందవర్మ మైదవోలు

హ్‌

శాసనము 1, 1౪! పుట 84-69.

దాలూరే చారుదేవి బ్రిటిషు మ్యూజియం తామళాసం పై సే పుట 149,

బస్షలూర రెండవ పమార విషుని చందలూరు

మ!

తామశాస ౨. 1 ౪18 పు 9984286.

ఓమ్‌ గోడు (ఒన్‌ గోడు రెండవ విజయస్కందవర్మ ఒష్‌గోడు డాన శాసనము. . 1.) వు 249.

ఉరువపల్లి యే, విష్ణుగోపువి ఉరవపల్లి తామ్రశాసనము,

(పాక్చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధ్రభాపు తే క్‌ ణ్లుకూర 1.8. 701.౪ వుట! (కీ *. క్క క్‌ (ఈ) రుపూర కోజ్జమురువుదు నిప్పి (నడిపి నెడుంుగ రాయ తాామపట్టిక భారితి 111 గ్ర శ. 4489, పుట 6909=718 ఓమ్‌ గోడు కొడికిమ్‌ (కోడంక్ర) నజౌబడు కడాకుదురు రెండవ సింహవవ్మ ఒమష్‌గోతు శాసనము. పెణుకపళ్టు (ీ, శత, 6 శతా 04611060 ఇరు కుబ్జూరు (కస్టూరు 1 యం 701 ౧00) పికిఠే సింహవర్మ పికిరదాన శాసనము క 1. 10 పు 159-168. మాజ్లడూ (దూ్రూర్షామే సింహవర్మ మంగదూరు. దానళకాస, ళ్‌ టీ [4 701. 7 పుట 154, విళవచి సింహవన్మ విశవట్టి దానళాస. ర! స! వై ఓ ఎ పుట 2900 శ్రీ ళు, 440, టబగుబమిలు పగుహూరు పల్లవ విష్ణుగోపవర్మ చూరదాన శాసనము. న! క్ష్‌ పబ్జూరు కై 1 20 వుట 187 (క్రీ. శ్‌ గ్ర. నాగో౯ామి 4 ఆనుద గోతికుల కాలము. రంగూర మప్టేపాడు తామ్ర శాసనము (దామోదరవర్మ). లాన్లికొస్త ఆత్తివర్మ గోరంట్ల తామ్రశాస. అస్తుక్కూర 1 ఉ 0 వుట 102

తి (పొబ్నన్నయ యుగము ళు. బృవెతృలాయనుల కాలము, కజూడూర జయవర్మ కొండదముడి తామళాసం పాంటార కొణముడి క 71 పు, 815-019 ల! 6. శాలంకాయనుల కాలము. ఏహర విజయదేవవర్మ ఏలూరు. తానుశాస క్‌ క్‌ 10 ల, 58590, ప్రాలూర, శాలంకాయన నందివర్మ పెద వేగిశాససము, క్రీశ 40, అబుతొటె ధాంతి 1924 పుట 120, ముణూర న! చెజ్చొారువ గ్రామే కమ్మ్భురాజ్చారువే విదేనూర పల్లికా విజయనందివర్మ కొల్లేరుడాన, పరవక (గ్రామ పీతి * పుట 175 (ళా టి. కురువాడ వందిపర్మ కశ్తేరు దానశాస. ). &. 5. ౪01. ౪ కిశ్యం 01 (క్రీ ₹ క స్‌శీహ కానుకొల్లు ప్రాకృతశాస, భారతి 1930ఏద్రైల్‌ం కొంపెు ప్కందవర్మ కానట్లు రామళాసనము. చి ్తపురి (చిన్నపుర) విజయస్కందవర్మ కన్తేరు తాక్రశానం ఎరుమూరి క 1 ఎరర 4247 (16 గ క్త గా వీమ్టువుండిన 'రాజుల కాలము, పులిమ్బూలటు (పొలమూద) మాధవవర్మ పొలమూరు కామశాస. మయిస్త వాటికి చణూరు భారతి ఇ పుట 4608-90. ళం కుడావాడ మాధవవర్మ ఈపూరు (క) లామ్రళాసం విలెమృలి కై 1 21 304487.

(పాక్చాళుక్య యుగమునందలీ ఆఅంధభావ శ్వ ముఠొకకి మాధవవర్మ ఈపూరు 11 తామ్రళాస, కళిర కై ప 20 808809, పురిణ్‌నమ ఇం ద్రభట్లారకవర్మ రామతీర్థం తామశాస "పెరువాటర్‌ వ. 8287-89, పబ్లకివిషయే బ్లెందుళహూర వాసక | రావిరేవ విక్రమేస్హ్ర వర్మ చిక్కుళ్ళ తామ కాస, రేగొనమ్‌ 2.217 పుట 108100. నేత్రపోటి విషయ 5. కళింగరాజుల కాలము. రాకలువ శక్తివర్మ రాజోలు తామళాస సకునక అనంత శక్రివర్మ సకమనక దాన శాసనము. స. ౨. షి. 1045ల 6. ౫౦, 24 తొడ్టావర అనంతవర్మ సిరిపుర తామశాస. క 1. 20007. గ్రీ శం 52800529. తెల్లవల్లి విషయ కిడైప్ప అనంతవర్మ శృంగవంపు కోట దాన శాస. ఆచంట ఉప క ౪11 పు 18 (క్రీ ఈ 0, తరి. పాగుజార విషయ తాణ్జీవోడ పృథ్వీ మహారాజు తాద్జిదాడ దాన కాస, కోజ్జమంచి ౨1 ఎం00 పు, 8 (క్రీశ? కోహేరూరె చండ్రవర్మ కోమర్తి తామ కాస, పుట 142 కై [7 బృహత్‌ ప్రోష్టమి అమావర్మ బృహత్బ్చోంష్ట దాన శాస, ౨ 241 పు 400 సారపల్లి 'ప్రధంజన వర్మ చికాకోల్‌ తామ్ర శాన, కతి 11 4800, చేయవాటి ఉమావర్మ ధవళపేట దాన కాస, రేగ శకే మ 5 20 లి, 14341.

శశి (పాబ్నన్నెయ యుగిమ చీజార పులో (పులక) శరిధవర దాన కాస, 1౬ ఓ 21 పుట 104108. చూయిపాక తానుపాక సృ్‌్వ్‌ మూలుని గోదావరి లమ శాస. న ఇ కజ్తీ (కత్చలి డిలు మి క 1000 పు 201, తీ వ! మాగమూరు ఇర్చులి కొణవేజుపూర్‌ శెండవ ప్పఠికేశి కొప్పరపు తామళాస ళల విర్చటు (పథాం 0 క £ నల! 9, 208 (&. 1. 62). శః గ్రామములలో బెక్కు. డోరు, పర (పజ్జు) కొస్ట (కొండ, చెవవు, కోడు, పదురు, రేవు, పాక, పల్లి, వాడ, (వాట = వాటక) పుర పట్టి, ముడి (మూడి = పూడి లొటె, మంచి అనువానిలో నేదో యొక పద న! ముతో మగియుచున్నవి. వీనిలో పల్లి, పుఠ, వాడ మున్నగువానికి సంస్కృత మూలములను గనుంగొనవచ్చును. మిగిలినవాని కట్లు కనుంగొనుట సాధ్యము కాకపోవుటచే నవి దేశ్యపదములే యని భావింపవలయును. మజియు నవి యితర ద్రావిడ భాషాసొమాన్యము లగుటయు, సంస్కృత ప్రాకృత గ్రామ నామముల చివర నట్టి వెర్యుడను గానరాకపోవుటయు వాని, దేశ్యత్వమును దృథసరుచుచున్నవి., ఈపదములు ప్రాచీనకాలముననే కాక యిప్పటికిని దెలుంగు 'డేశమునందలి కొన్ని [గగ్రామనామముల తుదలం గానవచ్చుచున్నవి. వీనిలో గొన్నిటికి సోదర దడ్రావిడ భాషలలో( గల సమాన పదములను గనుంగొనుట కషముకాదు, ళు పులోమావి మ్యాకదోని శాసనములో గామే వేస్పరకే అని కలదు. ఇందలి పేపుకక శబ్దమునందలి క స్వార్థమున వచ్చిన ప్రత్యయము. ఇడి ఆదొనితాయూకొ లోని వీరాపురముకాని, హడగళ్ళి తాలూకాలోని వేపార్లకొని కావచ్చునని కొంద జటూహిందిరి, కొని యిందలి తుదిపదము పృక, పటు (పక్షం పార్ట ఆను న్‌్‌ వ! ళం ళం వావిలి నొకటి యనుకొనుటకంచ ఊరు అనుకొనుట యుచితముగొ

(పొ క్బాకుక్య యుళమునం వరి ఇంైభామ శక్‌ నుండును. అప్పు డది వేప. ఊఈరు= వేపూరు. అనుదానితలోని ఎరారము (హస్వమైనపిదప నేర్పడిన దూపమని భావించవచ్చును. వేపచెట్టు విస్తారముగా నుండుటచే దాని కాపేరు నచ్చియుంపును. పైంగా దాని సమీపముననే చేవిన హాళు అను గ్రామ మున్నదనియు( గన్నడమున నది తెలుంగునందలి వేపూరు, వవపాడు అనువానితో సమానార్థక మైనదనియు శ్రీ గంటి సోమయాశిగారు చెప్పుచున్నారు.2 ప్రాచీనకాలమున నిట్లు చెట్లు, చెజువు, కొండ, కోడు, ఏరు మున్నగు ప్రకృతియందు స్టిరములై న దృశ్యముల గుర్తులతోడనే గ్రామ నామము లేర్చడుట సర్వసాధారణముగా( గానవచ్చుచునే యున్నది. కేగొన్ట,. రేగొండ అను (గగ్రామముకూడ వేపూరువలెనే చెట్లనుబట్టి యేర్పడిన పేరుగా. దోంచు చున్నది. అది రేగుడెట్లు విస్తారముగాంగల కొండ ప్రక్కనో మీందనో వెలసిన (గ్రామమై యుండవచ్చును.

డః రను పదముతో ముగియు (గ్రామముల పే ర్లింకను చెక్కు గలవు. శః పదము పురశబ్దమునకు( టబ్రాకృతరూప మని చెప్పుట కవకాశ మున్నది. కాని హేమ చంద్రుండు దేశి నామనూలలో దీనిని దేశనామముగా [గ్రహించి “ఊరో గ్రామో” గ్రామమని యర్హము చెప్పియున్నా(డు. తెలు6గున నిది "పెక్కు తత్సమ శబ్దములపలె మువర్ణాంతముగా. గానరాక యుదంతమై శ్తీ సమ ముగా నుండుటయు. దీని దేశ్యత్వమునకే దృష్టాంతముగా నున్నది.

సల్లవ శివన్కందవర్మ మైదవోలు ప్రాకృత శాసనమున (క్రీ. ఈ. 284) విరిపషరయను గగ్రామనామము కానవచ్చుచున్నది. ఈ ప్రాకృత రూపమునకు మూలమైన తెలుంగు సదము విర్చజ్ఞు. ఇదియే తరువాత విప్పజ్డు, విస్పర్ల అను రూపములు దాల్చినవి. ఇది గుంటూరు జిల్లాయందలి నంసారావృ పేట శాలూరాలోని గ్రామము. క్రీ. శం7వ శతాబ్టియందలి జయసింహ వల్లధు? శాసనములో. గూడ నీ పదమునకు సంబంధించిన విత్పలర్హి యను రూపము కొనవచ్చుచున్నది. ఇది విత్సళ్ణుయొక్క విశేషణ రూసము. ఇందలి పజ్జు శబ్దమునకును సంస్కృత ప్రాకృతములకును నెట్టి సంబంధమును లేదనియు విది ద్రావిడ పదమే యనియు౯ జెప్పుటకు ద్రావిడ భాషలయందు మాత్రమే

క ఆంధభామషావికానము. పుట 51 క 2. 11. &. 0. 2286 71. ల ఆంధ్రభాషా విశానము, £ ;1,

శీర (పాజ్నన్నయ యుగము కాననగు శరటలేఫ మిం దుండుట సొక్ష్యముగా నున్నది. ఈళద్దిము ద్విత్వ శకట రేఫమురోనో. విడిశకట శేఫముతోనో చాళుక్య యుగమునందును (డ్రార్చాసక్య యుగముశందును గల పెష్క శాసనములలో( గానవచ్చుచున్నది. ఉదా : పెణుకపట్లు (ద్వితీయన్కందపర్మ ఒంగోడు దానశానసము) ల్లగుదస్థు న! (విష్తగోపవర్మ చూరద్రానళాసనము) తొడ్డాపర. ((తొంటపల్డు. ఆనంతవర్శి ద్‌ ( సిరిపుర తా మళాసనము) నిడుమృట్హు, పాన్ఫుజ్జు, కలుచువుమృజ్ఞు మున్నగునఏ చాళుక్యళశాసనము లందలి రూపములు, తమిళ మలయాళములందు(గూడ పబ్డుళబ్ద మున్నది. దాని కందు గానము, దేశ్హైకదేశము, ఆశ్రయము అను నర్థములు కలపు, తెలుంగు కన్న డము లందలి పట్టు ధాతువు పట్టుధాతువునుండి యేర్చడినది. పట్టు అనురూప మందు విశ్రేష్యముగా(గూడ వాడందిదుచుండును. అప్పుడు దానికి స్థలము, చోటు అని యకము, కకటలేఫమును ద్విరుక్రమైనస్పుడు ద్విత్వ టకౌరముగా ! అనీ యా నుచ్చరించు నలవాటు పెక్కుచోట్ల( గానంబడుచున్నది తమి, చిబు_చిటు తెలు, చిట్‌ చు బ కులు _ కుటు కుటి చ ణి అబు _ ఆటు ఏటి చ నూజు _ నూటి నూటి టీ దీరివిబిట్టి పజ్టు పట్టు శబ్దములు సమానములేయనియు వానికి స్థలమని యర మవియు( దేలుచున్నది. ఈపజ్టే కొన్ని గ్రామముల చివర పట్టి వట్టి యను రూపములతో. గానవచ్చుచున్నది. ఉదా : విళవట్టి (సింహవర్మ విళవట్టి దాన శాసనము, తొతె యను పదమునప దమిళ కన్నడములలో రేవను నర మున్నది. ఖ కిన్నడమున దానికి వదియను నర్ధముకూడం గలదు. తెలుంగున నీటిగుంట యను నక్షమగల దొరువను పదము దీనికి సంబంధించినదే యె యుండ మూ వచ్చును. ఏధను పదముతో ముగియు గ్రామనామములు తెలుంగున ననేకము లున్నవి. దావితో నమౌనార్థకమైన తొజెయను పదముతో ముగియు గ్రామ నామములుకూడ నుండుటలో వింతలేదు. శాలంకాయన పెదవందివర్మ పెద వేంగి శాసనమనందలి అజుశొటె యిట్టిదే. గోష్ట మను నర్షమున౬ దమిళములో ఇ ఖ

(పాక్చాళక యుగముాం కలి ఆం ఫావ శ లౌబుకబ్దమును, ౩ెలుంగున తొల్డు పట్టను శబ్దమును, కన్నడమున తుజు అను శబ్దమును గలవు. ప్రై గ్రామముశందలి రొజె వీనికి. బూర్వరూపమైన న్హై యుండవచ్చును. తెలుంగున మంచము, పీట, బల్ల మున్నగువాని కాలికి కోడను పదము వాడంబడుచుండును, (మంచప్పంగోడు) దీనికి. దమిళమునం గొండకొన (పర్వ తాగ్రము) అను నర్ధ మున్నది. ఒంగోడులోని కోదుళబ్ద మీ యర్హమస వాడం చిడినదే. ఒన్‌ _. కోడు అనంగా నొక్క శిఖరముగలది. రోడు శబ్దమునకు నడీతీర మను నర్థము తమిళమునను, ఊరిదరి నీటిపల్ల మను నర్హము. తెలుంగు నను, గానవచ్చుచుండుటచేం బ్లై గ్రాము నాడుముగం దది యీ య్మ్హక్తముననైై న వొడ(దికి యుండవచ్చును. ఒంగోడు శాసళమున కడాళుదు రను నొక (గ్రామము పేర్కొసంబకి యున్నది. ఇందలి కుదురు కుదురను ధాతువునుండి యేర్పడిన విశేష్యదూాపము, ఈ ధాతువు తమిళమున కుదిర్‌ అను రూపముతో. గానవచ్చుచున్నది. దీరికి స్టిరపడు, నిలకడయగు నని యర్థము. చివరనున్నగ్రామమని దీని యర్హము కావచ్చును. నడకుదురు, సడికుదురు మున్నగు (గ్రామనామములుకూడ విశ్లే యాది మర్యాంతస్పితులను బట్టి కలిగినట్టివే కావచ్చును. పృథ్వీమూలుని గోదావరీ, తామశాననమున చూయిపాక, తానుపాక యను పదము లున్నవి. ఇట్లు పాఠయను పదముతో ముగియు గ్రామ నామములు తెలు(గుదేశమున ననేకములు గలవు. (సందలపాక తెలు(గున పాక యన(గా శాల యని యర్థము. తమిళమున పాక్క మను పద మున్నది. దానికి సముద్ర, పార్శ్వస్థమైన గ్రామమని యర్హము. ఇదియే కొన్ని గ్రామ నామముల చివర పాఠక యను రూపమున గానవచ్చుచున్నది. తమిళమున పాటి కద్దమునకు సట్టణము, పల్లి యను నర్హము లున్నవి. కన్నడమున నది పాడియను రూపముతోడను దెలు(గున పాడు అను రూపముతో డను జూపట్టుచున్నవి. (దోనపాడు; పెంటపాడు) విక్ర మేరద్రవర్మ చిక్కుళ్ల దానశాసనమునందరి నేత్రపాటి విషయే యను దావియందలి వేత్రపాటి యను దూపను నేశత్రపాడు శబ్దము యొక్క విశేషణరూసమై యుండును. ఇచ్చట

త్రి (పొబ్న్బన్నయ యుగము సమాసిమునం డొపవిథక్తిక రూపము కసం ఐకుట దాని పెయంగుందసమును ఫృథ సటుచుచున్నది.

శేవుళబ్దము తమి కాంధ్ర కన్నడములు మూంషంట దిగు స్టాము (124 98 91200 అనునర్హమున( గనవచ్చుచున్నది. దీనితో ముగియు గ్రామ నామములు కొన్ని తెలు/గున విస్పటికి. గూడ నున్నవి. (తాశళ్లరేవ్రు, విక్ర మంద్రవరక్మ చిష్కళ్ల్ళ దావశాసశముసందలి రావిరేవు గగ్రామనామము రాడ్‌ విట్టిదే.

ఇస్లే మజికొన్ని గ్రామనామముల చివర6 గాననగు మంచి (కొజ్జమంచి) కలువ (రాకలువ) బమ్‌జు (పల్డుం టగుబస్ట్ర) పూడి, మూడి (కొబ్దముక్రి మున్నగు శబ్దములు కూడ6 దెలు(గు శద్దిములే. వీనికి సంస్కృత ప్రాకృత ములతో నెట్టి సందింధమును లేకపోవుట యటుండ ద్రావిడ భాషలన్నిటిలోంగూడ సద్భుశరూపములు కొాన(బడుచున్నవి. అందుచే నివి తెలుగు దేళ్యము లనుటప సందేహములేదు.

ఇప్పుడు తెలుగు భాషలో వాడుకలో నున్న విశ్రేషణములు కూడ నారూప ములతోనే పై శాననములలో గోచరించు చున్నవి, కురువాడ (నందివర్మ కన్సేరు దానశాసనము) చిన్నప్పరి (విజయ స్కందవర్మ కన్స్హేరు తామ్ర శాసనము క్రీ. శ, 4) చె్చెడవు (శాలంకాయన నందివర్మ పెదవేగి శాసనము) సెరువాటక (ఇంద్ర భట్టారక వర్మ రామతీర్థం తామ్ర కాననము) తెల్లవల్లి ((అఆనంతవర్మ శృంగవరపు కోట దాన శాసనము) మున్నగు పదము లిందుకు నిదర్శనములు. ఇందలి చిన్న* కురు (కులు) చెన్ను, పెరు (పేరు తెల్ల అను విశేషణము లిస్పటికి నా రూప ములతోనే కానంబడుచున్నవి. కొన్ని (గ్రామ నామముల మొదట రావి, కొండంరా (రాకలువ) మూగ, తాజ్ణి (శాక్‌ కే (కేగొన్హు పొరలు (ప్రాలూరు) అను శద్దిము లున్నవి. ఇవి విశేష్యములే యైనను ఇచ్చట విశేషణముల పని నొనరించు చున్నవి. తెలు/గుననే కొక యితర భాషల యందు. గూడ చెక్కు పదములు తామున్న స్థితిని బిటి విశేష్య విశేషణ భావము పొందుచుండుట కొసవచ్చుచునే యున్నది. _వె నుదాహరించిన రావి, తౌడి, ప్రాలు (బియ్యము) మున్నగు శబ్దము లా యా గ్రామముల గుణాకౌర స్టితులను వర్షించునవిగా నున్నవి. ఇవి తెలుంగు నగములే యనుటకు నందేహము లేదు,

పాళశ్చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధ భాష థో శెండవ పురిశేశి కొవ్చరపు తామ్ర శాసనమున ఇద్చలి యను (గ్రామము పేర్కొనంబడినది. ఇందలి ఇరు పులి అను రెండు పదములును దెలు(గు పద ముఠే, రెండు పులు లచ్చట సంహరింప బడుటచేతనో నంచరించుట చేతనోయా (గ్రామమున కొ పేరు కలిగి యుండవచ్చును, కొన్ని గ్రామ నామముల మొదట సామాస్య విశేషణముల వలెనే సంఖ్యా విశేషణములు కూడ6 గానం బడుచున్నవి. ఒంగోడు (సింహవర్మ ఒంగోడు దాన శాసనముంవిజయ స్కందవర్మ ఒంగోడు దాన శాసనము) ఈ శబ్దమును ఒన్‌ కోడు = (ఒక శిఖరము కలది అని విడణదీయ వచ్చుననియు, ఒన్‌లోని పదాంత నకారము శకట రేఫమును సహాయ ధ్వనిగా గ్రహించుటచే ఒన్హు అను రూప ముగు, దానినుండి ఒణ్జు, ఒండు అను రూపములును ఏర్పడెననియూ- శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు చెప్పి యున్నారు. ఇట్లే పల్లవ విష్ణు గోపవర్మ చూర దాన శాసనము నందలి ముయూర్‌ కూటువ (మూమెల కూడువ) అను పదము నందు మూడు శబ్దము కానవచ్చుచున్నది. సమాసము నందు మూడు శబ్దము నందలి డుజ్వర్హము లోపించినది. మూ _ ఊర్‌ +కూటువ అనగా మూండు గ్రామములు కలియుచో టని యర్ధము చెప్పవచ్చును. ఈ సమాసము నందలి శబ్దము లన్నియు దెలు/గు పదములే. శివస్కందవర్మ హిరహడగల్లి తామ్రశాననమున కొలిక పద మున్నది. ఈ శానన మంతయు. బాళీ భాషలో వ్రాయబడినది. శానన పరిశోధకులు కొలిక పదముశకు బానిసలు (3276) అని యర్థము చెప్పి యున్నారు. అగుచో కూలి శబ్బమునకును దీనికిని సంబంధ ముండవచ్చును. పల్లవ విష్ణు గోపవర్మ చూర దాన శాసనములో మేట్టి కాస : ముదిటి తటాక ॥ అను పదము లున్నవి ఇందలి మేట్లి తాప యగు పదమునకు దచ్చా సనావిష్కర్షృలై న శ్రీ సి, యస్‌. కృష్ణమాచార్లగారు ౫ 1. ౮౦7 పుట 187 లో 5660064 వ11౯=080 60 $[00 110౪8803 అని యర్డ్‌ ము కొవచ్చునని యూహించి యున్నారు. మేల్లి యనగా మేడి. తాప యనగా మెట్టు, అందుచే. బై యర్థము సరిమైనదే యని తోంచయచున్నది. పై రెండు ళబ్దములును దెలు6గు దేళ్య శబ్దములే, న. క. శౌయేంళైం పి20్ర02రం 10 టం 19 21. వై2ర్ధాం 8, శ

వం (ప్రాజ్నన్నయ యుగము ముదిటి తటాక మన(గా౬ బ్రాత చెజువని యము ద్రాయః బిడినదీ. ముదిర్‌, ముదురు, ముదు అను రూవములు ప్రాంత (0164) అను నర్థమున దమిళాంధ్ర కన్నడ భాషలం దున్నవి. ముదిమి యనగా. దెలుంగున వార్థక్యము. ముదివగ్గు అను రూపములో ముది యను మాట ముసలి. వయసు మీలీన అను నర్థిమున( గాన వచ్చుచున్నది. కౌవున( బ్లై ముదిటి తటాకము నందలి ముదిటి శబ్దము కూడ దీనికి సంబంధించినది గానే తో[చుచున్నది. వీరపురుషదళత్తువి కొలమునకు( జెందిన నాగార్జున కొండ శాననములలో మహాతలవరి, మహాతలవర అను బిరుదనామములు కనంబడుచున్నవి. (6, ౫౩, పె2, సగేర) శబ్దరత్నాకరమున తలవరిశద్దిము వైకృతమని తెల్చ( బడినది. అగుచో దీని ప్రకృతి యేదో తెలియటలేదు, దీనికి. దలారి యనునది రూపాంతరము. రాత్రులయందు దొంగతనము పోక కౌవలికాచు దొరతనపుబంటు అవి యర్థము, సరిగా నీయర్ధముననే యించుక రూపభేదములతో నీశబ్దము తమిళ మలయాళ కన్నడములందు( గూడ( గానవచ్చుచున్నది. తమి. తల్దై యారి. కన్న, తలారి మల, తలయా[. ఇట్లిది యా ద్రావిడభాషలన్నిటిలో. గాన వచ్చుటచే వైకృతము కాదవియు. ద్రావిడ జస్యమే యనియు. జెప్పవచ్చును. సంస్కృత మహచ్చద్దిరూనమైన మహాళబ్దము పూర్విపదముగా దానిని సమాసము నందు( గూరద్చుట వ్యాకరణ నమ్మతము కాదు. కొని యాకాలమున నా సమాస మట్లు వాడళదిడుచుండిన కతమున శాసన రచయితలు దాని నవ్లే యపయోగించి యుందురు, ఇళ్లే మహాతగవర యను సమాస మింకొకటి కొండముడి (జయ వర్మ శాసనమున( గన(బడు చున్నది. ఆ శాసనమును రాజాజ్జదే6 జెక్కించిన బాసహాన వర్మకు “మహాతగవర _ మహాదండనాయక” బిరుదము లున్నవిం తగవను శబ్దమునకు మతుబిర్ణ్వమున అరియను తద్ధిత ప్రత్యయము చేర్చ! చిడ(గాల దగవరి యను రూప మేర్చడును. దీనికి న్యాయాధిపతి యని యక్షము, “శాసనమున నిది ధర్మాధికారి యను సర్థమున వాడ(బడినట్లు తోంచును. ఇవ్వికు శాసనములందలి మహాతలవర శబ్దమువలెనే మహాతగవర సదము కూడ+ దెలుంగు పదములే ను కేం ఆంధ్రుల చరిత = సంస్కృతి పుట 156

(పాక్సాళుక్య యుగమునందలి ఆం(ధ్రఖామ. వ్‌] వ్యట్తల పేర్ల వ్‌

పైని పేర్కొనబడిన గ్రామనామములవలెనే కొందబు వ్యక్తుల నామ ముళలును, ఆనామముల చివరం జేర్చబడిన కొన్ని శబ్దిములును దెలుగు ప్రాక్సా కుక్య యుగముననే వ్యాప్తిలో నుండె ననుటకు( దార్యాణము లగుచున్నవి. దాన ప్రతిగ్రహీతి లైన బ్రాహ్మణులపేర్లు పెక్కు సంస్కృత నామములే యైనను గొన్ని కేవల తెలుంగు శబ్దములవోలె౯. గాననగుచున్నవి. గోలళర్మ (విజయ స్కందవర్మ ఒంగోడు శాసనము) కొట్టికర్మ ((అత్తివర్మ గోరంట్ల శాసనము దొడ్డిస్వామి (విష్ణుగోపుని నెడుంగ రాయదాన శాసనము) అనునామము లందలి పూర్వభాగములు తెలుంగు శద్దిములే. ఆనంద గోత్రజ దామోదరవర్మ మశ్హే పాడు శాసనమున అగ్గిజ్జ, వేణిజ్ఞ, భావజ్ఞ, నందజ్జ అను బ్రాహ్మణుల పేర్లు పేర్కానంచిడినవి. ఇందు6 దుదిని గానవచ్చు జ్జ వర్ణము అజ్జ యను ప్రాకృత శదబ్దిముయొక్క_ లుప్త శేషమువోలె( దోంచుచున్నది. ఈ అజ్జళబ్దమే తరవాత అయ్యగా మాజి యుండును. తెలుగువారిలో బురుషులపేర్లు పెక్కు అయ్య శబ్దముతో ముగియుచుండుట సర్వ సామాన్యమే. యువరాజ శివస్కందవర్మ మైదవోలు తామ్రశాసనములో( బేర్కొనంబడిన పువకొటుజ, గొనమదిజ యను పేళ్లు కూడ నిట్టివే యని భావింపవచ్చును.

కొన్నినామముల చివర అయ్య శబ్దము వలెనే అన్న శబ్దము కూడ గానవచ్చుచున్నది. ఇక్వెకుల కాలమునకు. జెందిన నాగార్జున కొండ శాసనములలో ఖందచలికి రెమ్మణక (4,1) అంద సాగరమ్నక (0) అందవిశాఖన్హుక (02) బుధిమ్నక (న) హఫఘ్టుమ్న (సు వాగమ్న (సృ వీరమ్న(సు (5 అఖ౦ందసాగరమ్నక (౧.1. 2౮౦ లిం 6) మున్నగు శద్దము లున్నవి. ఇందలి అణక యను రూపమును గూర్చి సెన్‌కొనోగారు “ఇది ద్రావిడమైన = బహుశః కన్నడ భాషకు సంబంధించిన = ప్రాతిపదికతో( గూడిన మాండలికమునకు( జెందిన దని స్పష్టమగుచున్నది 4 ద్రావిడభాష __ బహుళ కన్నడము మాతృభాషగా,

ళం (పాజబ్నన్నయ యుగము గల జనులచే మాటాడందిడు నొకరికమైన ప్రాకృళము- ఇందు గోచరించుచున్న” దని వ్రాసియున్నారు.కే ఈ శాసనములు తెలు(గు దేశము నడిమి భాగములో నుండిన నాగారున కొండలో వేయించంబడినవి, అందుచే నిందలి శద్దములకు( జ గన్నడముతో( గంటె. దెలుంగుతో నెక్కువ సంపర్కముండుట సహజము. మజీయు దై శబ్దములు పెక్కీంటిలో మూర్తన్య ఇకొరముకంటె దంత్యన మ్‌ చి ఖు కారమే యధికముగాః గానవచ్చుచున్నది. వీరమ్న, నాగమ్న శబ్దములు వీరన్న, నాగన్న అనువానికి( బూర్వు రూపములవనఠె నున్నవి, అరవమున అబ్బన్‌ అవియు కన్నడమున అజ్జయనియు నీశబ్ధము ద్విత్వణ కొరయు క్రముగా గానవచ్చుచున్నది. ద్విత్వనకొరముతో. గూకిన అన్న శద్ది మొక్క. తెలుంగు లోనేయన్నది. కావున బ్రైళద్దిములను చెలుంగుళద్దిములుగానే భావింపవచ్చును, అణక యందలి కవర్ణము స్వార్థముస వాడందిడిన క ప్రత్యయము. మూండవ మాధవవర్మ వేయించిన ఈపూరు తామ్రకాసనమున కౌడ్డప్తి యాతని (ప్రియ పుప్రణడైన మంచ్యణ్ఞ భట్టారకుండు. ఇందలి మంచ్యజ పదమే తెలంగున ల నూ! న! టి వ!

మంచన్న, మంచన అను రూపములతో. గావవచ్చుచున్నది,

ఈ విధముగా బైని పేర్కొానందిడిన (గ్రామ నామములును వ్యక్తుల పేళ్లను, విరదములును, విశేషణ సంఖ్యావాచకాదులును బ్రొవ్చాజుక్య యుగము నందుల. డెలుంగు బహుళప్రచారమున నుండె ననుటపం దార్కాణములుగా నున్నవి. అట్లవి జనవ్యవహారమున నుండనిచో శాననములందు. బ్రయోగింపం బడుట నంభవింపదు,

అక్షరములు : ధ్వనులు :

క్రీ స్తుశకొరంభమునందలి తొలి శతాన్దులలోనే దద్రావిడభాషలు ప్రచార మునే నుండెననుట కా కొలపు శాననములంద్‌ వ్రాయంబడిన కొన్ని యక్షరము లను. ధ్వనిరూపములును గూడ దోడుపడుచున్నవి. అందొకటి శకట రేఫము.

ననా. భల ఏ0 ఓం ” ఆల 2 0౧౫౫18౦4 క 5251 బండీ స గిం౦016. ఇసంక6 షీంగం ₹01206 ఇం. ల1ళ16413%2 శైం05201 న్‌ంంటల కం, కడ 00 6 2 లం6 5॥ణ%010₹,

(పాక్స్చాళుక్య యుగమునంచలీ ఆంధభాష ప! ఇది సంస్కృత ప్రాకృతములందు లేని యక్షవము, ఇది నథాచడు, బగుబక్జు అలుతొడె, కొల వేబుపూర్‌, విర్భజు పథాత్‌ అను పదములందు. గానవచ్చు చున్నది. నాగరలిపిలో గాని వేంగీచాభుక్యలిపలోం గాని వ్రాయబడిన సంస్కృత ప్రాకృత శాసనములలో నీ యక్షవములుగల గగ్రామముల సల్లు (వ్రాయవలసివచ్చినప్పు డది యా లిప్పలలో లేనికతమున దానిక్తై (ప్రత్యేకముగా6 డెలు6గు కన్నడలిపి వాడంబడుచుండెను. ఆ ధ్వని యప్పుకడు బహుళ ప్రచార మున లేపండినచో శాసన లేఖకు లాయక్కరమును బ్రత్యేకముగా౯. దెలుపు టకై యంత శ్రమపడియుండరు.

ప్రార్చాళషుక్య యుగము నందలి సంస్కృత (ప్రాకృత శాసనములలో( గానందిడు మటొక వింతయక్షరము ట్ల, డా! కొళ్ట్వైల్‌ దాని నాంగ్గము నందలి ౯21 అను నక్షరిముల కూడికచే నేర్చడు ధ్వనిగా గుర్తించెను. ఈ యక్షరము విక్ర మేంద్ర వర్మ చిష్కళ్ల తామ్ర శాసనము నందలి శ్లెందులూరు గ్రామము నందును, పల్లవ విష్ణుగోపవర్మ చూర దాన శాసనము నందరి జ్లగుబకు [గ్రామ నామమం దును, మేటి తాప పదము నందును గాన నగుచున్నది. తూర్పు చాళుక్యుల శాస నములలో. గూడ నీ యక్షరముతో6 గూడిన పదము లున్నవి. కొంచె మించు మించుగా నన్నయభట్టు కాలము నుండి యూ యక్షరము తెలుగున వాడుక నుండి తొలంగినది. ఇది తరువాత నందు డ,ద,ళ,లంర, అ అను వానిలో నొక యత్సకము రూపము నొందినట్లు కనబడుచున్నది. పూర్వపు ట్లెందులూరు గ్రామ మిష్పుడు దెందులూరు, రేక దెందులూరు అని పిలువంబడు చుండుటయు, మేట్టి తాప మేడితాస యగుటయు, ఇంద్రపర్మ రామతీర్థ శాసనము నందలి పబ్దికి ప్రక్కగా మాజుటయు విందుకు విదళ్శనములు. తెలు(గున వలెనే యి యక్క రము కన్నడమున. గూడ. గొంత కౌలముండి క్రమముగా నదృశ్థమై పోయినది. కన్నడ వైయాకరణులు దీనికి రళమని పేరు పెట్టిరి సాధారణముగా నందు ళకా రము దీని స్థానము నాక్రమించు చుండును? తమిళ మలయాళము లందుమాత్ర మది యిష్పటికిని నిర్నియే యున్నది, వ్యవహారమున మాత్ర మిది యందును మాటి వీబువేలు ధ్వనులతో నుచ్చరింపంబడుచున్నది. ఈ యక్షరముతో( గూడిన చూర దాన శాసనము నందలి భాష సంస్కృత మే య్యయ్యును అది తెలుంగు కన్నడ లిపిలో వ్రాయం బడినది. దీవికా లిపి యం దప్పటికే తమిళము నందలి ట్త అను నక్షరము కంటె భిన్నమైన లు అను క్రొత్త గుక్తేర్పడ్‌ యుండెను. ఇదియును

వశ (ప్రొద్నన్నయ యుగము శకట రేఫమును సంస్కృత వర్ణ సమామ్నాయమున లేనివి కొంబట్టి వానితో, గూడిన బేళ్య పదములను వ్రాయవలసి వచ్చినప్పుడు తరువాతి కాలమున. డెలు/గు కన్నడ లిపి యందలి గుర్తులే వాడః బడుచుండెను. పై యక్షరిములును దద్ధ్వను లును సంస్కృత ప్రాకృతములకు. గ్రొత్త లగుటయు, నా యక్షరములతోం భొడిన పదములు కొన్ని సంప్క్కృత ప్రాకృత శాననములలో గోచరించుటయు వానితో గూడిన ద్రావిడ భాష లప్పుడు వాడుకలో నుండెనని విశదముగా రుజువు చేయుచున్నవి. నన్నయ భారతమున( గానరాక యంతక. బూర్వపు( జాళుష్యల శాసనము లందును బ్రాక్సాళుక్య యుగము నందలి సంస్కృత [ప్రాకృత శాసనము లందును గనంబడు మజిమొక వింతధ్వవి న్డ్‌ ఇందలి పదాంత నకొరము దంత్య నకారము కం భిన్నమైనది. తమిళమున విది రన్నకొరముగా( బరిగణింప(బడి యిప్పటికిని అవన్‌, ఇవన్‌, మగన్‌ మున్నగు శబ్దములందు గోచరించు చున్నది, ఇందలి ధ్వనుల సమ్మేళనము కేవల ద్రావిడ భాషలకు సంబంధించినదే. ఉత్తర హిందూస్టాన భాషలలో(గాని ఆర్య వర్గమునకు( జెందిన భాషలలో(గాని యిందలి ధ్వనులు కౌనిపింపవు. ఇందలి నకారమును ఆంగ్లమున శీ[౪/6012౯ 1231 అందురు, అత్తివర్మ గోరంట్ల శాసనము నందలి (క్రీ. శ. 850) తాన్షికొన్హ యను గ్రామ నామ మునం దీ ధ్వవి పమ్మేశనముతో( గూడిన యక్షరము మొట్ట మొదట. గానవచ్చు చున్నది, గుంటూరున కిరువది మైళ్ల దూరమున గృష్టానది తూర్పు తీరమున. గల తాడికొండయే యీ గ్రామమని గుర్తింప బడినది. ఈ యక్షరము విక్ర “మేంద్రవర్మ చిక్కళ్ల తామ్ర శాసనము నందలి కేగొన్టమ్‌ గ్రామ నామ మందును, తృతీయ మాధవవర్మ పొలమూరు శాసనము నందలి తున్దూరు గ్రామనామ మం దును గూడ నున్నది. ఈ రెండు గ్రామములును దరువాత( గ్రమముగా రేగొండ, కొండూరు అను రూపములను దాల్నినట్లు తెలియుచున్నది. దీనినిబట్టి పూర్వకాలము నందలి శకట రేఫముతోంగూడిన పదాంత నకారము కాలక్రమమున ణ్హ్‌గా మాజిన దవి భావింప వచ్చును. పృథ్వీ మహం-జ అఆడివాడ చాన శాసనమున కాజ ప్పి (శ్రీరామలేజ్జు రాజః అని యున్నది. అతని పేరు శ్రీరామ లేన్ట రాజః తయి యుండవచ్చును. అందుచే న్ల్‌ కొన్ని చోట్ల న్ల్‌గాంగూడమాజీన ట్లు తోచుచున్నది. పదాంత నకారమును (వల్లినమ్‌). శకట రేఫమును సమీప సానముల నుండి యుతృ్సన్నములగు (417001౯ వా 0010028106 [0 16 30005 06 గం 6000,

(పాశ్చాళుక్య యుగిముకందలి ఆంధభాష వ్‌ప్‌ 25 (16 2[76012౯ 200%, 606 2౯౦౬ రం ౪90 2% 10 ఇసేయే. లం 66081 2౯6 ల12006) నక్షరము లగుటచే( బదాంత నకొరము నూది పల్కునప్పు డది సమీప ప్థానోత్సిన్నమగు శకట శేఫమను సహాయ ధ్వనిగా (గ్రహించి న్హ్‌ అను ధ్వని నో ర సచ్ముళనమునక(దా వొసంగును. ఇళ్లే కట రేఫము నాసిక్యమును బొందవలసి నప్పుడు పదాంత నకారము నూతగా గ్రహించి పై ధ్వని సమ్మేళమును బుట్టించును. కౌని యీ ధ్వని నుచ్చరించుటలో. గొంత క్లేశ ముండుటచే నది వివిధ భాషలలో వివిధ రూపముల నందినది.. ఈ క్రింది యుదాహరణములను బరికించినచో నీ విషయము తేటతెల్ల మగును. తమి తలు మల తుళ ళును కొణ పన్ను రుని ! యె యి పరి పని పన్ని పన్ది |! న! ఖె మూను మూణు మూన్ను మూవి స! ళా ఒను ఒణు ఒన్ను ఒని స! వ! న! దీనివి బిటి న్డ్‌ తెలుంగున జ్జిగాను, మలయాళమున ద్విత్వ న కారముగాను, తుళు భాషలో న్ల్‌గాను మాజినదని నృష్టమగుచున్నది. తెలుంగు కన్నడము లం దొక్కొక్కప్పు డనునాసికము లోపించుటయు డకొరము పరుషత్వము నొంది ద్విత్వోమగుటయు. గాన. బడుచున్నది. గుట్ట యను రూప మి ్లేర్పడిన దే. ఇప్పటి తాడికొండయే తాన్హికొన్షగా గుర్తింప దిడుటచే.శాన్లికొన్ల యందలి పూర్వ భాగము తాండిగా మాజినదని చెప్పవచ్చును. తాస్టి శబ్దము తాండిగా మాజబుటకు ముందు కొన్నాప్ల లాజ్జీగా వాడంబడి యుండును. తరువాత దీర్ణము మీంది ణ కౌరోచ్చార ము సన్నగిల్లి పోవుటచే నది యఅసున్నతోం. గూడ తాండి యను రూపమున ట్రాయంబడుట సంభవించి యుండును. ఇ'స్లే మూన్దు మూడ మూండుగా మాటి యుండును. కుస్ణు కొబ్దమైనది కాని యిందలి ఇకారము హ్రన్వము మీంది దగుటచే విర్చి పోయినది. ఇప్లే ఒను ఒణు (ఒండు) అను రూపముతోనే నిల్చి యున్నది, ణా 4! వ! పదాంత నకారముతో6 గూడిన శకటరేఫము పూర్వశాసనములలో డ, అం ఓ, అనువాని చిహ్నాములకం టె భీన్నమెన డ్రై వంటి చిహ్నాముతో మ్‌ (గ్రాయంబడుట గోచరించుచున్నది. దీవిని గొందజు శకటలేఫముగాను గొందలు లట కారముగాను జదివియుండిరి. డగా. ప్లీటుగాడు తాని కొసను తాని కొనగా శ ఈ రం ట్ర

వగ (పాళ్నన్నయ యొగము బిఠించిరి. మటీకొందజు దానినే తాని కొస్ట (12281 [ం౧య2) అని చదివి యుండిరి, కొని నిజమువకది శకటరేఫముకాని, ఖ కారమువాని, థ కారముకాని కొడు. తెలుంగు దేశమున వాపూర్వ శాసనముల కాలమునకే న్చ్‌ అనుధ్వని జ్ర అను (౧! ౨) ప్రత్యేక ధ్వనిగా నుచ్చరింపం బడుచుండుటచే దాక్షిణాత్య వేంగీ లిపి యందును, వేంగీ చొభుక్య లివియందును. అందలి కకటరేఫమును యై అను నట్లొక వింత గుప్తతో నప్పటి శాసనలేఖకులు సూచించియుందురు. తరువాత “తాజ్జ్ర్‌ కొజ్జ" తా(డికొండగా మాజియుండును. న్డ్‌అను తమిళధ్వనియు ణ్చ్‌్రి అను తెలుంగు. ధ్వనియుః గాలక్రమమున జ్రగానే మాద్పుచెందుటచే మధ్య కాలమున నవి యుచ్చరింపంబడీన ధ్వమలలోని భేదమంతగా గుర్తింప ఐడుటలేదు, వాను, మగను, ఉలి అమనవి తేలుంగున వాణజ్బు, మగల, మ! న! ఈం లట బ్‌ ఉజ్జ్రి అను నట్లుగానే వ్రాయంబిడి తరువాత వాడ్దు, మగద్డు, ఉణ్ణీ అనురూప ళ్‌ ళా ణి న! యణ ములను బొందియుండినట్లు చెప్ప వచ్చును. ళ్‌ పా౦చీన భొషయందలి పదాంత నకారము శకట రేఫమును సహాయధ్వనిగా

(గ్రహించి కాలక్రమమున లుగా మాటీన దనుటకు టెక్కు నిదర్శనములను జూపవచ్చును.

తమి ఆలు

అవన్‌ అవను = అవణు = వొణు =వాండు

4 న! వ! మగన్‌ మగస్టై = మగబ్జు = మగండు మూసు. మూన్గు , మూణు * మూండు స! న! న! తిన్‌, తివి తీని = తిణి = తిండి. ఉం య న!

పు బు వర్షమల పరిణామ రూపమైన మువర్షము (నాగము, వృక్షము, మఠము) వ్యాకరణ కర్తలచే( దరువాత నమహద్వాచక ప్రభమైక వచన ప్రత్యయముగా. బరిగణింసంబడినన్లే లై లోని డు కాలక్రమమున మహద్వాచక [ప్రథమైక, వచన ప్రత్యయముగా( బరిగణింప( బడినది. నిజము పరికింప ద్రావిడ నామములు వ్రళమైక వచనమున నే ప్రత్యయమునుగావి గ్రహింపనే గ్రహింపవు. సంస్కృత ప్రాకృతమలలో కేని పై వింతధ్వనులు ప్రొక్సాజీక్య కాసనములలో గోచరించుటచే నాకాలమునః దెలు(గును దత్చోదక ద్రావిడ భాషలు మటికొన్నియు జసులచే మాటాడం బడుచుండె ననుట కవకాశము కలుగుచువ్నది.

(పాక్సాళుక్య యుగమునందలీ ఆం(ధభాష వ్‌ తాలవ్యీకరణము ;? శాలంకాయన సందివర్మ పెదవంగి శాననములో( క్రీ. శ, 47%) చెజ్చారువ (గ్రామం కమ్చురాజ్బారువే అను రెండు గ్రామనామములు కనపచ్చుచున్నవి. ఈ ర0డు [గ్రామముల చివరను చెరువను పద మున్నది. తెలుంగున నది ఉకారాంత మనను కాసనమున నకారాంతయుగా వాడంబడినది. ఇంకొక విశేషమేమనంగా చెరువు దేశ్యపదమైనను సంస్కృతమున నకారాంత శబ్దమునవవలె దానికి న్నప్తమీ విభ_్ష్యేక వచన ప్రత్యయము చేర్చంబడినది. కమ్చురాజ్చారు వనునది (్రామనామ మగుటచే శాసనక్నర్త దానిని నంన్క్బృత నామముగానే గ్రహించి సప్తమీ విభక్రి ప్రత్యయము చేర్చి యుండును. కానీ ఉరారాంతమైన. చెరువు శబ్దము నత డకారాంత మేల చేసెనో తెరియరాదు. చెజ్బారువ గ్రామే అను నప్పుడు సమానమునంగూడ చెరువు శబ్ద మకారాంతము గానే వాడం బడినది. తలు(గున( బెష్కు గ్రామ నామముల చివర జెటువను పదము కాన బడు చున్నది. కొన్ని యెడల నది బహు వచనాంతమై చెయువులు, చెర్ల అను రూప ముల. దాల్చుటయు. గలదు. (మాచెర్ల. ఇట్లు చెలువు పదము (గ్రామ నామముల తుడ( జేర్చంబడుట యొక్క తెలుంగుననే రాక కన్నడభాషలో(గూడ( జూపట్టు చున్నది. (పులిగెటి, అరికెటె. చెటు వను పదము,కన్నడమున కెతె యను రూప ముతో నుండును, రెండింటి యందును శకట శేఫమే.. చెటు వను నరమున నది యం దిప్పుడు కూడ వాడ బడుచునే యున్నది. ఇందలి యాది కకారము తెలు6 గున తాలవ్మీకరణముచే చరారముగా మాజీనది. ఈ మార్చునపం గారణము క తరువాతవచ్చు తాలవ్యమైన అచ్చు (ఎ) తాలప్యములు కాని అ, ఉ అను నచ్చులు వచ్చుచో నట్టుక చ గా మాజక యథాస్థితముగా నుంచిపోవును, తమి తెలు కాల్‌ కాలు కౌల్‌ గాలి కడై కడ కోట్టీ కత్తి కుట్టి గొయ్యి షప్‌ళమ్‌ కొలను

క్‌ (పాజ్న్బన్నయ యుగము తాలవ్యమైన యచ్చు వచ్చినప్పుడు కెయి చెయి (గేలు, కయి అను హపములు కూడ నున్నవిం) శమ చెమ్‌ (శెంచామర మున్నగు రూపములందు 'కెమ్‌ కూడ€౬ గొనవచ్చునుం కీలు చిజు, చిట్టి కీలు చీలు (గీలు కన్న, కెశె తెలు, చెలి కివి చెవి జ్చైరువు నందలి మొదటి పదమగు చెష్‌లోవ చకారము కూడ నిట్లు శాలవ్యీ కరణముచే వేర్చడినదే, దీనికీ! బ్రాచీన రూవము కమ్‌. కెం పనగా నెల్లవి లేక ప్రకొశించు అవి యర్థము, అది తెలుంగు కన్నడములు రెండింట న! వాడుకలో నున్నది. తెలు(గు దేశ్యముల మొదట నుండు చకొరములు పె కిట్లు శాలప్యీ కరణముచే నేర్చడినవే. ఏలయన వానికి సద్భళ్యములైన కన్నడ పద ములు కకారాదులుగానే కన(బడుచున్నవి. పదాది నున్న యీ కకారము తెలుంగు తమిళములలో( గంటె గన్నడమువనే పెక్కుచోట్ల మాజకుండ నిళ్చియున్నట్లు ణ్‌ యనం చూపట్టుచున్నది. మూల గ్రావిడమున నా పదములు కకారాదులుగానే యుండి యుండును, శాలవ్యీకరణము ననుసరించి కకారము చకొరముగా మాజుటకు దెలు( గితర (ద్రావిడ భాషలనుండి విడివడిన పిమ్మట! జాల సంవత్సరములు పడ్డ యుండును. పై పెదవేంగి శాసనము (క్రీ.శ, 41/5) లోవి దగుటచే నంతకుః బెక్కు శతాబ్దులకు ముందే తెలుంగు మూల ద్రావిడము నుండీ విడివడి ప్రత్యేక భాషగా వాడ( బడుచుండె నని చెప్ప వీ లగుచున్నది. అనుస్వారము : ప్రొక్సొాళుక్య యుగమునందలి శాసనములలో ననుస్వారము వ్రాయ బగ్షిన పర్ధతికూడ నాకాలమున గ్రావిడభాషలు పఠన లేఖన వ్యవహారమునం దుండెనను టకు విదర్శనముగా నున్నది. సంస్కృతమున నోష్ట్యాను నాసికయైన మ్‌ పదాంతమందుఃగాని పద మధ్యమందు€ గాని యున్నపుడును, దంత్యాను నాసిక

(పాక్సాళుక్య యుగ మునందలీ ఆం(ధఖామ ర్‌ం మైన న్‌ పదమధ్యమందు వచ్చినప్పుడు కొన్ని సందర్భములందును అనుస్వారిము వాడందిడుచుండును,3ె ఈ యనుస్వారిము సాధారణముగా దట్బార్వాక్షరముపై నుంచంబడు చిన్న చుక్కచే సూచింప బడుచుండును. శషనహలు తప్ప మిగిలిన హల్లులు పర మగునప్పు డది మరల నా వర్గిమునకు జెందిన యను నాసికముగా మాలు చుండును.2 దంత్యోస్ట్యములైన యను నానికములు తప్ప మిగిలినవి (జ, ఇ, అ హల్లులు పరమైనస్పు డనుస్వారములుగా మాజక యఫ్లే విల్చిపోవుచుండును,

*“ద్రావిడభాషలలో మొదట ననుస్వారము లేకుండెను. మొదటి నాలుగు వర్గాక్షరములును నట్టియెడ( దమళమ యనునాసికాత్తరములతో( గలపి వ్రాయ బడుచుండెను. ఈ పద్ధతి తమిళమున నిస్పటికి వనుసరింపం బడుచున్నది. ఆజ్వీరహితమైన పొ ల్లక్షరమును సూచింపవలసినప్పు డీ భాషలో నా యక్షర ముప్రై నొక చుక్క పెట్టుచుందురు. ఇట్టి చుక్క లేని యక్షర మద్విశిష్టముగా నుచ్చరింప( బడుచుండును. ఈ విషయమును దమిళవ్యాకరణకర్త మైన తొల్కాస్పియరు చెప్పియుండుటచే క్రీస్తుశరారంభమునకే యీపద్ధతి యందుండె నని తెలియుచున్నది. బ్రాహ్మీ లిపిలో నట్టి చుక్క పొల్లునకుం గాక యనుస్వార మునకో యనునాసికమునకో చిహ్నముగా( బరిగణింపం బడుటీడే నప్పటికే యా విషయమున నుత్తర భాషలు దాఓణాత్య భాషలకంటె భిన్నమైన పద్ధతి నవలంబించుచుండె నని భావింప వచ్చును. కాల క్రమమున. దెలుంగు కన్నడ మలపై సంస్కృత ప్రభావ మధికమగాం జూపట్టుటచే నా భొషలందలి పరి స్థితులు కొన్ని సంస్కృతాను గుణముగా మాటుట సంభవించెను. తమిళము దక్షీణమునం గడు దవ్వుగా నుండుటచే సంస్కృత ప్రభావ మందు మిక్కిలి తష్కువగా( గానంబడు చుండును.” ఈ సంస్కృత (ప్రభావముచే. బ్రాకృత శాసనము లందలి తెలుంగు (గ్రామ నామములతో. గొన్నింట సనునాసికమునకు బదు అనుస్వారమే (వ్రాయంబడి యున్నది. ఉదా: విరిపరం ((మైదవోలు శాసనము) పొంటూరం (కొండముడి కాస కాని ద్రావిడ పద్ధతి ననుసరించి యనుస్వారములను గాక యనునాసికములనే యథాతథముగా నుంచిన చోట్లును

1 మో౭ను స్వారః - నశ్చాదాప న్తస్యర్వులి. పాణిని.- లి అనుస్వారస్య యయి పిరసవర్షఃం 3 06521 5. ౪. ౦. 1. ౫౫1-2. స్వం 35.

(0 (పాజ్నున్నయ యుగమృ గొన్ని గలవు. చెప్పలూర గ్రామే (చెందలూడ శాక్రు శాసనమ) విలేమ్మలి (మాధపపర్మ ఈపూరు తామ్రశాసనము). చిష్కళ్ళ దానశాసనముల్‌ కళ్ళ్చిణనం పాలయతిోో యనుచోట ఏనమ్‌లోని పదాంత మకార మనుస్వారముగా వ్రాయ బిడక యమనానికవహితముగా ““కళ్చిదేనమ్చాలయతి” యని వ్రాయంబిడినది, ఇచ్చట ద్రావిడ లేఖన పర్దతియొక్క_ ప్రభావము గోచరించుచున్నది. ద్రావిడ భాషలప బ్రక్యేరములైన బ్ల, అ, జ్ఞై అను నక్షరిముల వలెనే యనుస్వాక ములకు ఐదు లనునాసికములను వ్రాయు పస్థతిరూడ. టబ్రొక్నాళుక్యు యుగమున ర్రొవిడభాషలు వ్యవహారమున నుండె ననుటప దృృష్టాంత మగుచున్నది. బహువచన ప్రత్యయము :

విక్రమేంద్రవర్మ చిక్కుళ్లు దాన శాననములో (క్రీ ఈ. 6వ ₹ళాద్టి) తెలుంగు నందలి యిప్పటి బహువచన ప్రత్యయమును దెల్చునొక వింత పదము కావవచ్చుచున్నది. ఆ శాసన మంతయు సంస్కృత భాషలోనే రచింపంబడినను దానిచినర సంస్కృృతమునందలి నసుదాదులలో నేప్రత్యయముతో. గాని రూడి యుండని “విజయరాజ్య సంవత్సరంబుక్‌"? అను పద మొకటి చూపద్దుచున్నది. సంస్కృతమున సంవత్సర పదమునకు( బ్రథమా బహువచనమున సంవత్సరాః అను రూసమేర్చడును. అందుచే వైపదము సంస్కృృతపదము కా దనుటి స్పష్టము. అమరావతీ స్తూపమునందలి యొక రాతిపలకవై6 బ్రత్యకముగా( గాని పంచిన “నాగబు' అను దానియందలి బువర్జ మే కాలక్రమమున మ్చు, ౦బు, మ్మ ము అను దూపములను దాల్చి ఇలుంగునందలి అమహద్వాచక ప్రథమైవవచన ప్రత్యయముగా( దిరిగణింప( బడెనవి యిదివలకు జస్ప(బడినది. సంవత్స రంబులోని బిందు పూర్వక బువర్ష మా బువక్షము యొక్క పరిణామదాపమే, దాని తరువాత వేర్చందిడిన క్‌ అనునది బహువచనమును దెల్పుచున్నది. ఇదియే ఉరువాత6 డెలుంగునందరి లు అను బహువచన ప్రత్యయముగా మాటి నది. దీనికిని సంస్కృతనామముల చివరం జేర్చంబడు ప్రత్యయములపను నెప్టి సంబంధమును లేదు. అసలు సంస్కృతమున విధక్తి ప్రత్యయములతో సంబంధములేని ప్రత్యేకా బహువచన ప్రత్యయ మేదియు లేనేలేదు. అందలి సు జౌ జస్‌ మున్నగు ప్రత్యయములు విభక్తిని వచనమును గలపీయే సూచించు చుండును. గ్రావిడ భాషలలో నట్లు కాక విధ్నక్త్‌ ప్రత్యయముల కంటె భిన్నమగు

(పాశ్వాళుగ యుగమునం దలి ఆం(ధభామ 61 నొక బహాువిచిన, ప్రత్యయము గోచరించును. దీ తదువాళనే కావలసిన విభక్తి ప్రత్యయము చేర్చందిడు చుండును, ద్రావిడ భాషా సంపర్క ప్రభావము చేతనే సంస్కృత ప్రాకృత జన్యములై న యాథునికోదీచ్య చేశభాషలలో వివక్తి విశిష్ట మైన ప్రత్యేక బహువచన ప్రత్యయము పరిణతమైన దని చస్పవచ్చును, పీనిలో6 గొన్నింట లోగ్‌ అనునది బహువచన ప్రత్యయమడుగా వాడంబడు చుండుటచే6 వెలుంగు మున్నగు ద్రావిడభాషలకు. గూడ సంన్కృత ప్రాకృత జన్యత్వము చెప్పం జూచు కొందలు భాషావేత్తలు దానికి మూల రూపమైన సంస్కృతము నందలి లోక శద్దిము నుండియే లు ప్రత్యయ మేర్చడినదర వాదింతురు. కొని యుత్తర దేశ భాషలన్నియుం గొంచె మించు మించుగా క్రీ.శ. 10వ ళతాద్ది (ప్రాంతముననే వర్ధిల్లిన వగుటచేతను, గ్రాచీన ప్రాకృతము_లం డెచ్చట్రను లోక శబ్దము ప్రత్యేక బహువచన ప్రత్యయముగా వాడంబడి యుండక పోవుటచేతను 'డెలుంగు నందలిలు వర్ణము గోని తత్పూవర్వరూపమైన ళ రారముగాని దానినుండి యేర్చడె నం చెప్పుట యుక్తి సహముగా నుండదు. పై చిక్కుళ్ళ శాసనము సంస్కృతముననే వ్రాయంబడినను దల్లే ఖళుండు తెలుంగువాండగుటచే నతిపరిచయ వశమున సంవత్సరాః అనుటకు బదులు తాను దలుచుగా వాడుచున్న సంవత్స రంబుక్‌ అను పదమును జేక్కి యుండును.

ఈమిళ కన్నడము లందుకళ్‌ అను ప్రత్యయము బహువచన సూచకముగా వాడం బడుచున్నది. తమిళమునకు బ్రథమ వ్యాకర్తమైన తొల్కాప్పియరు కళ్‌ అనునది నపుంసక లింగ (ఆస్హినై) నామములపం చేర్చ/బడు ప్రత్యేక బహు వచన ప్రత్యయమని చెప్పి యుండెను. తరువాత నది యొక్క నపుంసక నామ ములకేకాక యితర నామములకు( గూడ వాడంబడుట సంభవించినది. తెలు(గున నీ కళ్‌ ప్రత్యయమే యనుచితముగా విభజింపం బడుటచే నందలి యుత్తర భాగ మైన ళ కార మొక్క పే బహువచన (ప్రత్యయముగా నేర్చడినట్లు తోచుచున్నది. ద్రావిడ కుటుందిమునకు( జెందిన మఠీి కొన్ని భాషలలో కళ్‌ ప్రత్యయముయొక్క పూర్వ భాగమైన క యొక్క'పే బహువచన ప్రత్యయముగా నున్నట్లు కనంబడు చున్నది. తెలుంగున రేను (రేగు గోను (గోగు కొలను (కొలకు) మ్రాను (మాకు ఇత్యాదిగా నేక వచసమున రెండు రూపములు గల పదములను బాగుగా బరిశీరించినచో నందలి కాంత గాంత రూపములు ప్రాచీన" బహు వచన ప్రత్య యమైన “కళ్‌ అనుచిత విభాగము నొంటుటచే నేర్చడినవని తెలియ వచ్చును,

ఠి (పాజ్నన్నయ యుగము ఈ యనుచితి విభాగము చేతినే కళ్‌ లోని యేరదేశమైన ఫ్‌ బహు వచన ప్రత్యయముగా దిరిగణీంప బడుటయు, కకొరము మూల శబ్దము యొక్క చివరి యక్షరిదుగా నేర్చడుటయు సంభవించినది. ఎలిక, చిలుక, ఈశ మున్నగు పడ ములక సోదర ద్రావిడ భాషలలో గల రూపములను జూచినచో నీ విషయము మజలీంత స్పష్ట మగును.

తమిళము తెలుంగు కన్నడము

ఈ (మలయాళము ఈంగ ఆలా

ఎలి (మల) (ఏలిక ఎలుక ఇలి, ఎలి (తుళు)

కిల్లి చిలుక గిళి _

పళష్‌ కొలను, కొలపు కొళమ్‌, కుళ (తుజ)

మర్‌ మ్రూను, మకు _ మర, మ్రానూ (గోండి) యానై ఏనుంగు అనె

పై వానిలో నొక్క తెలుగున దక్క మిగిలిన ద్రావిడ భాషలలో. దిద

ముల చివర క గలు లేకపోవుట కనుచిత విభాగమే కారణము.

, కొన్ని చోట్ల నూనిక యొక్క స్థానము మాలుటచే/ గొన్ని యక్షరములు లోపించుట జరుగుచుండును. మొగము మోము; సగముంసాము; కన్యకంకన్నెః స్వర్షకారి-సొన్నారి. పై యుదాహరణము లందలి కగలవలెనే కళ్‌ లోని కళా రము కూడ లోపించుట కవకౌశము కలదు. నేంటి తమిళ వ్యవహారమునం గల సండితాక్‌ (పండితర్‌ కళ్‌) పిరామణాళ్‌ (ట్రొహ్మణర్‌ గళ్‌) అను పదములలో! గూడ కగలకులోపము కావిపించుచున్నది. ఇట్లూనిక స్థానము మాలుట చేతనే కగలు లోపించినచో నేక వచనముల చివర నవి చూపటవు, అనుచిత విభాగము జరిగి నప్పుడే యవి మూల శబ్దముల యేక వచన రూపములం దంతి మాక్షరమ లుగాం గానం బగుచుండును.

ఈ కళ్‌ ప్రత్యయమే కాలక్రమమున క్‌,ళఇు,ల్‌,లు అను రూపములను జెందినది. క్రీ. శ. 7వ శతాబ్ది యందలి ఆహదనకర శాసనములో కొన్దుకళ్‌, పెర్ష! క్‌సుకలు, సొముళ్‌, వసిండి ముద్లు, అను వావియందు కళ్‌, కలు, లు, క్‌ అనువ వన్నియు బహువచన ప్రత్యయములుగా, గానవచ్చుచున్నవి. తరువాత (గ్రమముగా వావి స్థానమున లు వర్ణమే విళ్ళి పోయినది,

(పాశక్చాశుక్య యుగమునందలి ఆంధధభాష 63

చిక్కుళ్ళ తామ్ర శాసనము నందరి సంవత్సరంబుక్‌ అను పదముసు బట్టి యానాంటికే క్రీ. శ. (6వ శళశాన్ద్రి ₹ అనునది ప్రాచీన బహువచన ప్రత్యయ మైన కళ్‌ నుండి విడివడి ప్రత్యేక బహువచన ప్రత్యయముగా వ్యపహరింప6 దిడుచుండె ననియు, సంవత్సరంబు మున్నగు తత్సమ పదముల చివరల గూడ నది వాడ బడుచుండె ననియు( డెలియుచున్నది. ఇట్లది వాడంబడుటకు6 దస్పక కొన్ని శతాబ్దుల కౌలము పట్టి యుండును, దీవిని బజ్టి కూడ టీస్తు శకారంభ కాలమునకే తెలుంగు సోదర భాషల నుండి వేజై జనులచే మాటాడం బడు చుండె ననుట కవకాశము కలుగుచున్నది.

సమౌసములు :

ప్రాక్సాళుక్యు యుగమునందలి గ్రామనామములలో[ బెక్కు రెండు పదముల కలయికచే నేర్పడిన సమాసములు, అందలి పూర్వపదము సాధారణ ముగా నుత్తర పదమునకు విశేషణముగా( గానంబడుచుండును. ఉదా : చిన్నం పుర; చెన్‌ = చెరువు; ఒన్‌ = గోడు; తెల్ల = వల్లి; రే= గొన్షమ్‌ (రేగుచెట్లుగల కొండ ప్రాలు. ఊర (ప్రాలు=బియ్యము గల గ్రామము వేప =. ఊరుః తాని = కొన (శాడిచెట్లగల కొండ "పేరు. వాటక; ఇరు = పులి (ఇర్చుల్సి మొదలైనవి. పల్లవ విష్ణుగోపవర్మ చూరదాన శాసనములో (ముయరుర్‌ కుటువ) ముయూర్‌కూడువ అను మూండు పదములతో గూడిన సమాసము కానంబడు చున్నది. మూండు, ఊర్‌ , కూటువ ఆనున విందలి పదములు. సంస్కృతములో వలె ద్రావిడభాషలలో రెండింటికం టె నెకష్కువ పదములతో( గూడిన దీర్చ సమా సము లుండుట యరుదు. కాని పైెచూరదాన శాసనము నాంటికే (క్రీశ. 7వ శతాబ్దియారంభము ) పదత్రయఘటిత మైన నమాసముకానం బడుటయు, క్రీ, క, శీవ శతాబ్ది నుండియు (వేపూరుు రెండుపదములతో నేర్చడిన సమాసములు వాడ( దిడియుండుటయు నంతకు: జాలకాలము పూర్వమే తెలు/గు వ్యవహారముననుండి కరమ వికాసము నొందుచుండె నని తెలియుచున్నది.

మూర్ధన్య ళకారము బహువచన (ప్రత్యయము నందే కాక మజికొన్ని (గ్రామనామము లందును, అవి యేర్చడుటకు మూలములైన ధాతువు లందును గూడ గానందిడుచున్నది. ఏళూరను న దందొకటి. (విజయనందివర్మ ఏళూరు తామ్ర శాసనము) ఇందలి మొదటి పదము పరిపాలించు అను కబ్దిము గల ఏలు

64 ప్రాబ్నన్ట్నుయ యుగము అను కెలుంగు నందలి ధాతువుతో సంబంధించి యున్నట్లు కానంబడుచున్నది, దీనికి. బూక్వ ధూపము ఆక్‌. ఈ దూపము తమిళ కన్నడములం దిస్తే చూపట్టు చున్నది. తమిళమునందలి ఆ అనువ్వని తెలు(గున ఏ గామాలుననుటకు€ చెక్కు విగదర్శనము లున్నవి.

తమి తెలుంగు

అట్‌ ఏలు

అస్‌ ఏను

పై ఏలూరు తామశాసనమునా(టికే యిట్టి మార్పుజరిగియుండుట తెలు(

గంతకు జాలకాలముపూర్వ మే మూల ద్రావిడమునుండి విడివడియుందెనను టకు |

దార్కాణముగానున్నది.

శ, ణకారములు:

పా9ిచేనళాసనములందలి €, ణకారములు తరువాత( (గ్రమముగా లనకార ములుగా మాజుముండుననుట కనేక నిదర్శనములున్నవి. పాొక్సాళుక్య శాసన ములు పెక్కింటిలో నీ యక్షరములు నిరివిగ్యా గానవచ్చుచున్నది. తరువాతి తూర్చుచొకుక్య కశాసననమలలో6 గూడ గొన్ని పదములలో ళణకారములున్నవి, నన్నయ నాటి కవి లశకారములుగా మార్చు చెందినవి,

ఈ విధముగా( బ్రాక్సాకుక్య యుగము నందలి కొసనములలో( గానవచ్చు పెష్క గగ్రామనామములు 'క్రీ. శ. ప్రథమ శశాద్ది నాటికే. తేలుంగితర ద్రావిడ భాషలనుండి విడివడి దేశమున వ్యవహరింప( దిడుచుండెనని యూహించుటకు( దోడ్పరదుచున్నవి. గాభాస _ప్తళతి యందలి తెలుంగు పదము లీ విషయమునకు చిలమొసంగుచున్నవి. ఇట్లు క్రీ. శ, ఆరంభము నా(టికే తెలుంగు జనన్యవహార మున నుండెనని చెప్పుటకు వీలుకలుగుచున్నను లభ్యమైన పదములు పెక్కు (గ్రామనామములగుటయు. ద్రాకృత ల్లోకములనడుము. వాడంబిడిన విడిపదము లగుటయు నప్పుడు. తెలుంగున వాబ్మ్యయపమేమైన నుండెనో లేదో ఉన్నచో వెట్లుండెనో చెప్పుట కనకాశము లేపన్నది. ఇంతకం పెం టబ్రాక్బాకుక్సయుగము నందలి తెలు(గునుగూర్చి దుమియు జెన్చ(/జాలము,

శామమైిధాదన్లూల

శ పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధ వాజ్మయ స్వరూపము

ప్రార్చాళుక్య యుగమునండలి సంస్కృత ప్రాకృత శాననములలోం గనందిడిన తెలుంగుపదములు పెక్కు గ్రామనామముదే, ఆవియును, గాథాస్నప్ప శతియందలి తెలుంగు పదములును, సంస్కృత ప్రాకృ్సతవాక్యముల నడుమ సున్న వేకాని తెలుంగు వాళ్యములలో వాడ/బడినవి కావు. వానివలన నప్పుడు తెలుంగు జనవ్యవహారమున నుంగెనని చెప్పనగునేకాని యందు పాక్యనిర్మాణ 'మెట్లుంచెనో, పదముల గూర్చుపన్థతి యెట్లుండెనో, వ్యాకరణ నియమము లేవి యనుసరింప(బడెనో చెప్పుట కవకాళము లేకన్నది. తూర్చుచాళుక్య రాజులు కొన్ని శాసనములను చెలుంగుభాషలోనే 'వ్రాయించిన కతమున వానినుండి యప్పటి. తెలుగుభాష పరిస్థితి నంతకు(_బూర్వ్యముకం టె స్పష్టతరముగా నెలుంగుటకు వీ లేర్నడుచున్నది. అందుచే, బూర్వచాళుక్య పరిపాలనారంభ మౌంధ్రభాషావి౯ానము నందలి యొక విస్పష్టమైన పరిణామదశను సూచించు చున్నదని చెప్పవచ్చును.

ఈ కాలమున నాంధ్రదేశమునందలి విస్తారమైన భాగము పూర్వచాళుక్య రాజుల పరిపాలనముననే యుండినను గృష్టానదికి దక్షిణమునందలి కొంత ప్రదేశమును మాండలికులైన యితరరాజులు కూడ బాలించియుండిరి,. వారిలో రేనాటి చోళులు, బాబవంశీయులు, వైదుంబులు ముఖ్యు లైనవారు. వీరు తెలుంగు వారగుటచే దమశాననములను గొన్నింటిని దెలుంగుభాషలోనే వ్రాయించి యుండిరి. ఈ కాలమునందలి వతెలుంగుభాష పరిస్టితి నెలటుంగుటకు ఈ కాస నములు కూడ6 గొంత వఅకం దోడ్పడం జాలును. అందుడే వీరినిగూర్చి యిచ్చట€ గొంత తెలిసికొనవలసి యున్నది.

క్రీశ 7వ శతాన్దీ యారంభమున భారతదేశమును దర్శింప వచ్చిన హా్యూన్‌త్సాంగు దక్షిణదేశయాత్ర చేయచు. నాంధ్రదేశమునందలి బౌద్ధమేత్ర ములను సందర్శించిన పిమ్మట ధాన్యకటకమునకు వ్ర్‌బుతి దిశనున్న చుళియ

66 (పాొజ్నన్నయ యుగము (య81-9)) దేశమున కరిగెనం తెలియుచున్నది. ఇక్కడ చోళవంశీయల కొంద తాకాలమున( బరిపాలించుచుండిన కతమున( నాతంా చోళళబ్దమనే కొంచెము. వికృఠతముగ “*చుళియ్‌ి యని పేర్కొని యుందెను. శ చోళులకును దాక్షిణాత్య చోళలకును ఎన్టిసంబంధమును లేదు, "వీ రాంధ్రదేశీయబ గనే కన్చట్టుచున్నారు. వీరి ఆదిమ నివాసమైన చోళవాడి తెలంగాణనులోని వల్ల గొండ మహబూబు నగర ప్రాంతముగా నుండెను.”3 వీరు మొదట న్వతంగ్రుణ గదే యుండినను దరువాత బాదామి చాళుక్యులకు సామంతులై * రేనాడు ఏక్ష వేల దేశమును * బాలించి యుండిరి. హ్యూన్‌త్సాంగు చుళియ దేశము భయం కరములగు నడవుల తోడను, సారహీనములై న భూముల తోడను, క్రూరులైన మోటు మానిసుల తోడను, దారి దోంపుడుకాండ్ర తోడను గూడియుండె నని వర్ణ చెను. బ్రిటివువారి పరిపాలనటు రాకముం దిప్పటి కడప మండలము స్దితి కొంచె మించుమించుగా నస్లే యుండుటచే నాతండు వర్ణించిన యా చుళియ దేశమిది.పే మై యుండునవి భావింప వచ్చును. ఈ చోళ రాజులు లాము పాలించిన చేశమ రేనాటి యేడువేల దేశమని తమ శాసనములలో( బేర్కొని యుండుటచే. వీడి రేనాటి చోవలను పేరు కలిగినది. నీరు కరికాల చోడుని సంతతి వారనియ, సూర్య వంశీయు లనియు, కాళ్యప గోత్ర లనియు నా కాననముల వలననే శెలియ చున్నది,3 ఇవి కడప మండల మందలి ప్రొద్దుటూరు, జమ్ములమడుగు తాలూ కాలలో( గానంబిడినవి. ఈ శాసనములలో ధనజయుండు, చోళ మహారాజు, పుణ్య కుమారుండు (పోర్ముఖ రాముని పమారుండు)" విక్రమాదిత్య చోళ మహా రాజు, పృథివీ వల్లభ విజయాదిత్య చోళ మహారాజు, సత్యాదిత్యుండు అను రాజు పేర్గ పేర్కా నంబడియున్నవి. హా్య్యూన్‌త్సాంగు భారత దేశమును జూడ వచ్చి నది [క్రీ.శ 7వ శతాబ్ది పూర్వార్థ మగుటిచే నీ రాజులు క్రీశ 7, 8 శతాబ్దము లలో వాలించియుండి రని తలంప వచ్చును. కాని ఎపిగ్రాఫికా ఇండిరా 27వ సంపుటములో (పుట 221) శ్రీ వీలకంఠశాత్తి వేంకటరామయ్య గార్హు ఎరికల్మత & ఆంధ్రదేశ కథా నంగవాము _ వుట 043 (౨. వీ). త శ్రీవారి దుద్ధకా రావర భుజ్జాని భానుర (వని (పద్యోత దినకరకుఠి నన్టన కాళ్యవృ గోత్ర కరికాళాన్వయ (శ్రీనుళ్‌ చోళ మవాళాజులు కేనాణ్డు చలు వేల వేల” లికిరాజు శాననము, క, శ. ₹ ౫౫౦, 94

పూర్వ ఛాళుక్ట యుగమునందలి ఆం ధవాజ్మయ న్వరూవము 67 రాజు ధనంజయుని కలమళ్ళ శాసనము క్రీ. ళ. కవ శతాబ్ది తుదిభాగములోని దని నిర్ణయించి యుండుటచే [5వ శతాన్టి నుండియు వీరి పాలనము సాగుచుండె నని ఇెప్పవలసి యున్నది. ఇదియే సత్యమైనచోం దొలుందొల్ల. దెలుంగు భాషలో శాననము వ్రాయించిన కీర్తిపూర్వ చాళుక్యులకు. గాక రేనాటి చోళుఆకే దక్టును. పూర్వ చాజుప్యలు సార్వభౌము లగుటచేతను రేనాటి చోళులు మూండలికుర్లై చిన్న రాజ్యమును మాత్రము పాలించినవా రగుటచేతను ఆంధ్ర విషయమున చెలుంగు నిల్చిన గౌరవము చాళుక్యులకే యాపాదింప( బడుచున్నది. నన్ని చోడుండు చోడవంశీయు. డయ్యును చోళరాజులకు. దక్కవలసిన గౌరవమును వాళక్యుల కౌపాదించుటలో విశేషోద్దేశ ముండవలెను. ఈ తెలుంగు చోళు లాత నికి మిక్కిలి ప్రాచీను లగుటచే. వారి యునికియు. సేనయు. నాత్తనికిల దెలిసి యుండక పోవలెను. లేదా వారు తెలు(గును సొహిత్య ప్రయోజనములకు€ గాక విత్య వ్యవహార సందింధములకును శాసనాది ప్రయోజనములకును మాత్రమే వాడి యుండుటచే నన్నిచోడు(డు దానినంత గణనీయముగ6 దలంచియుండక పోవలెను. తెనుంగు నిలుపుట అనగా వాజ్మయ క్షేత్రమునందు దానికి స్థానము కల్పించుట అని యర్షము చేసినచో ఆ విధి నిర్వహించినవారు చాళకుక్యులే యనుటలో నస త్యము లేదు. అందుచే. గాలక్రమమును బట్టి వీరి శాననములు రేనాటి చోళుల శాసనముల కం టె. దరువాతి వైనను దెలు(గు భాషను వెలు(గునక( దెచ్చిన గౌర వము వీరికే చెందుట యసమంజసము కాదు.

బాణరాజులు దిలిచక్రవరరి కుమారు(2ైన బాణాసురుని వంశమునకప€ జెందినవా రని తెలియుచున్నది. వీరు కై వమతావలంబులు. ఆసిత కేతనులు. వృషభలాంఛనులు. నందీశ్వర భక్తులు. వీరికి మొదట మైసూరు రాజ్యమునందలి కోలారుమండలములోని ఆవణ్యనగరమును, దరువాత ను త్తరార్కాడు మండల ములోని తిరువళ్లమును, రాజధానులుగా నుండెను. ఈ తిరువళ్ళ మునకు బాణపుర మను నామాంతరము గలదు. * ఈ మహాబాణుల రాజ్య మాంధ్రపథమునకు€ (వడుగావళిక్రి బడనుట నున్నదని కొన్నిశాననములు తెల్చుచున్నవి. ఆంధ్రమం డలములోని 12000 గగ్రామములు వీరి రాజ్యములో( జేరియుండెను. వీరు స్వతం తులు కాక పల్లవరాజులకును, గాంగపల్లనరాజులకును, తలోందిడిన మాండలిక లై ప్ర్యాతిగన్న వారుగ గన్పట్టుచున్నా, విద్యానాథపండిళు(డు బాణవంశమును

రి (పాజ్నగచ్నుయ యుగము గూర్చీ ప్రితాపరుద్రీయమునందు( ట్రిశోంసిందియున్నా(డు.”31 ఈ దాణరాజుల శాసనములు పెక్కు కడప, అనంతప్పరము జిల్లాలలో. గానవచ్చినవి,. వానిలో మహాబలి బాణరాజు కాలమున ( గ్రీ. శ. 8వ శకార్షి చివరి భాగమున ) వాయ దిడిన శాసనమొకటి ( ౫/0. 543 ) శోర్మడి యుస్తమును ట్రశంసించుచున్నది. మహాబలి బాణరాజు వై దుంబ రాజగు గండత్రినేత్రువితోంగలసి నలంబరాజుతో 'ఘోరయుద్ధము గావించెను. మహాదిలి బాణరాజు విజయాదిత్య పరచూడామణి స్రధుమేరుని కాలమునందలి మజియొక శాసనము (00. 542 0£ 1906) బాబ రాజు వడుగావళిలో ( ఆంధ్రపథములో ) 12000 గ్రామములను, మన్నెలో 210 (గ్రామములను వబిరిపాలించుచుండె నని తెల్చుచున్నది. కడపటి చోళులళాసనముల వలన బాణడేశము పడమట పుంగనూరు వజకును డూర్పున కాళహస్తి వజకును వ్యాపించినట్లు తెలియుచున్నది. క్రీ. క. [0వ శతాల్టీ పూర్వార్థమున రాజ్య మేలిన మొదటి పరాంతకు( డను తంజాపు5 చోళరా జిరువురు బాణరాజులను సంహరిం3 వారిదేశమును గాంగు(కైన రెండవ పృథివీపతికి బహుమానముగా నిచ్చివట్లు 1000180! సంవత్సరములకు. జెందిన సాంవత్సరిక నివేదికలో వ్రాయందిడ్‌ యున్నది ఈ కొరణముచేతనే కా(టోలు బాణవంశమునకు( జెందిన యొక కుటుం దిమువా రాంధ్రదేశమునందలి యుత్తరభాగమునక వచ్చినట్లు కాన్చించుచున్నది. గుంటూరు మండలమునకు. జెందిన కొణిడెన (గ్రామములో బాణవంశజూ((దైన శూరబలిరాజు యొక్క పందైండవ శతాబ్టీలోని శాసన మొకటి లభ్యమగుచున్నది. దీవినిబట్టి దాణరాజులు క్రీ. శ. $వ శతాన్టి మధ్యభాగమునుండి క్రీ శ. 12వ శశార్డి వజప విప్పటి యుత్తరార్జైటు జిల్లాను ఆంధ్రదేశమునందలి యు _త్తరభాగమున। గొంత ప్రదేశమును బాలించిన వ్రూహింపవచ్చును. వైదుంబ మహారాజుల శాసనములు కడప కోలారు మండలములలోను చిత్తూరు జీల్లాలోని. పెద్ద 'తిస్ప సముద్రము, మదనపల్లి. చిప్పిలి, ముడి వేదు, తఈపాకులోల్లపల్లి, రామానాయనికోట మున్నగు గ్రామములలోను దొరకినవి. వీరు రాష్ట్రకూటులకును, నలంబునకును, చోడులపను, లోందిడి ఆంధ్రకర్ణాటక దేశము లందలి కొంత ప్రదేశమును బాలించి యుండిరి. వీరిలో గండ (శ్రి నే[త్రుండను రాజుపేరు మదనపల్లి ,2 'పెదతిస్ప సము ర్రముి శాసనములలోం బేర్జాన(దిడియన్నడి. ఇతండు మహాబలి బాణరాజుతో( 2 50, 6౯ ౪01. 00. 2, 206 కి మిస్‌ మ 701 17 104 107.

పార్వ చాళుక్య యుగమునంచలి ఆంధ వెవ్మియ స్పృాపము 6౮9 గలసి సుప్రయోగా నడీశీరమునందిలి భోర్యడి (థూరమత్సి యొస్ద నలంబాధిరా జగు దాడిగతోడను. రాచమల్లుని తోడను, ఘోరసమర మొనరించియుండెను. ఈ ఛోర్మిడి యుక్తము క్రీ. శం కీవ శతాని తుదిపాదమున (క్రీ. ఈ. 800 ప్రాంతము) జరిగిన ట్లైాహింప బడినది. పైని పేర్కానంబిడిన శాసనములలో( దెక్కీయుద్ధమున నిహతుల్లైన వీరుల పరార్రమమును బ్రశంసించు నివే. గండత్రిన్మేరుందే. పైదుంబరాజులలో. గడపచి స్వతంత్రరాజుగా. గానవచ్చు చున్నాందు. అళవి యనంతరము చోళరాకైన మొదటి పరాంతకందు. వారి నోదించి సామంటులుగా నొనరించెను. క్రీ, ఈ. 800, 804 సంవత్సరములకు నమమ వ్రాయంబడిన కీలూరు కశాసనములలో రాష్ట్రకూట రాజైన మూడవ ర్ఫిష్ణునమి లోంబడిన చందయ తిరువయ్య యను వ్వైదుంబరాజు పేర్కొనంబడి యున్నాంయ. ఉప్పరపల్లికి సమీపమున నున్న యొక శాసనములో భువన త్రినేత్ర (శ్రీమత్‌ వయఘుంబ మహారాజు శా. శ. 801 (గ్రీ, ఈ. 873) వ నంవత్సరమున దిట్టాభిషిక్తు(ద్రైనట్లు తెలుపంబడియున్నది. అందుచేనీ వైదుంబరాజులు క్రీశ శప శతాబ్ది నకిమిభాగము నుండి 10వ శతాబ్ది యుత్తరభాగము వఅకును సుమా రొక శతాబ్దికి 4 బవ్లైగా రాజ్యము పాలించిరని చెనృవచ్చును.

• పూర్వచాళుక్య యుగమునందు లభించు నాంధ్రవాబ్బయ మంతయు. బ్రిధానముగా శాసనాత్మకమైనదే, శాసనములు సాధారణముగా నే దేవునికో, దేవాలయమునరో, గ్రాహ్మాణునికో, మతాచార్యునికో యొసంగ(బడు దానములను నూచించుటకో, రణనిహతులై న మహావీరుల పరాక్రమమును బ్రళంసించుటకో ప్రాయింపంబడు. చుండును, వీనిలో బిక్కు దేవాలయ కుడ్యములందో స్తంభ ములండో కానవచ్చును. ఇవి సొమాన్యముగా. బ్రజలందజమను బ్రత్యేకముగా దానవిషయముకో సంబంధముగల _ గ్రామమునందలి జనులకును ఉడ్దేశింప( బడి. యుందును. వా రా శాసనము లందరి విషయములను జూచి దాక యుర్దేశములు.. సంపూర్ణమగా౮ి గొనసాగుటపం దోడ్పడవలయు నని తత్ర్రతిష్టాపకుల యాశయము. వీవిలో నొక్కొాక్కప్పుడు దాతృప్రతిగ్రహీతల వంఠములయు గుణగణములయు. దబ్రశస్తులును, దత్తములైన (గగ్రామముల సీమాదులును వివరింపంబడి యుండును.

పూర్వ చాకక్యరాజులలో( గొందలటు దేశభాషలయందలి యభిమానముచే( డమ శాసనములను డెలు॥గు భాషలో (వ్రాయించినను బలువురు పూర్వ సంప్ర

౯/( (పాజబ్బన్నయ యుగము దాయము ననుసరించి వానివి సంస్కృత భాషలో. గూడ వ్రాయించి యుండిం, ఈ సంస్కృత శాసనములలో దాతృప్రతిగ్రహీతల వంశగుణాది వర్ణనమంతయ సంస్క్యృతముననే యుండును గాని గ్రామ క్షేత్ర సీమాదులను వివరించు భాగము మాత్రము తెలుంగుననే వ్రాయందిడును. దత్తములైన గ్రామ క్షేత్రముల సంగతి సంస్కృతము రాని సామాన్య జనులకు గూడ4 డెలియ వలయు నను నుద్దేళమే యా భాగమిట్లు తెల6గున వ్రాయందిడుటకు( గారణము. ప్రాక్సాచుక్య యుగమ్ష నందలి సంస్కృత ప్రాకృత శాసనములలో వలె గాక యీ భాగములందు గ్రామ ముల తోపొటు వానికి సంబంధించిన వివరణ మంతయు. దెలు;గుననే యం డును. ఉదా: అస్యావధయః, పూర్వతః కౌతనడిపియ చెటువు పడుమటి కట్ట ఆగ్నేయతః (మోంతు కజ్తియుం బాలూరియు రణస్తిపూండియు ముయ్యలికట్టున వెలంగ గుబ్బ పడుమటికట్ట, దక్షిణతః పెంజెజువు కట్టడిగ్గు త్రోవ, నైరి (బు) త్యతః పాలూరియుం గోరుకోటియు రణస్తిపూండియు ముయ్యలి కుట్టు చింళ గుంట. పశ్చిమతః కోటుకోట్‌ పొదజణు, వాయవ్యతః బుల్ల సీమైవ సీమా. 0! రతః కజిపజ్తీయు నేట్టియ సీమైవ సీమా, ఐశానతః ఏజ్టియు మోన్తు కత్తీయ రణస్థిపూండియు ముమ్యలి కుట్టు (విమలాదిత్యువి రణస్థి పూండి తామ్ర శాస నము. దీవిని బట్టి “* డక్షీణత। సెంచెటువు కట్ట డ్‌గ్లు తోవ” మున్నగునవి కేవల తెలుంగు వాక్యములవి తెలియుచున్నది. కొన్ని వాక్యములలో “పాలూరి యుం గోరుకోటియు” మున్నగుచోట్లం వెలుంగు వ్యాకరణమునకు సంబంధిం చిన సరిళాదేశము కూడం గాన పచ్చుచున్నది. అందచే నీ సంస్కృత శాసనములు సైత మప్పటి తెలుగుభాష స్వరూపము నెజటుంగుట కించుక తోడ్పడు ననుటలో సందేహము లేదు.

ఈ కౌలప్ప( దెలు6(గు శాసనములను (0 గద్యమయ శాననములు, (2) పద్యమయళాసనములు, (శ) పద్యథద్యమయశాననములు అని మూండువిభాగ ములు చేయవచ్చును. గుణగ విజయాదిత్యుని కాలమునకు: జెందిన కందుకూరి శాసనమున సీసపద్య మొక్కటే యున్నది. క్రీ, శ, 1000 ప్రాంతమునకు4 జెందిన విరిచూల కామాసార9 గూడూరి శాసనముశ మూ, డుశ్చల మాలలును రెండు చంపక మాలలును గలవు. ఇంతవఅణకు లభించిన శాసనములలో నీ రెండే కేవల పద్యమయ శాసనములుగా( గవవచ్చు చున్నవి. దక్షిణ హిందూదేశ శాసనములు పదవ నంపుటములోని £వ పుటలో( గల ధర్మవరము నందలి శాసన మొకటి

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధవోజ్మయ స్వరూపము ౮ పద్యమయ మని యూహింవం బడుచున్నది. అశ్లే ఆఅవ సంపుటము నందలి 385 వ సంఖ్య గల జయసింహ వల్లభుని విష్పర్ని శాసనము కూడ( బద్య మయ ముగానే కనంబడు చున్నది. కాని యిందలి పద్యము లేవో నిర్ణయించుటకు వీలు లేపన్నది. యుద్ధమళ్లుని బెజవాడ శాసనమున నైైదు పూర్తి మధ్యాక్కర లున్నవి. ఆజవ మధ్యాక్కంర లోని మొదటి పంక్తి యందు నాలుగు గణములపై నొక యక్షరమును మాత్రము చెక్కి యే హేతువు చేతనో శాసన లేఖకుడు విడిచి పెట్టి యుండెను. నాల్గవ మధ్యాక్కర తరువాత గల “దీనిం జేంటో” లిత్యాదిగా6 గల యేడు పంక్తుల భాగము పద్య బంధముగా గాక గద్యము వలెనే కన్పట్టు చున్నది. అందుచే నీ శాసనమును బద్య గద్యమయ శాసనములలోనే చేర్చవలసి యున్నది. క్రీ. శ. 818 నాటి పండరంగుని అద్దంకి శాసనము కూడ్ర గద్య పద్య మయ మైనదే. ఇందొక తరువోజ పద్యమును దరువాత( బండరంగ€ డాదిత్య భట్టారకుని కెనుబొదిపుట్ల ఆచ్మపట్టు నేల దానము చేసిన విషయమును దెలుపు చిన్న గద్యమును గోన వచ్చుచున్నవి. చాళుక్య భీమ మహారాజు ధర్మనరము శాస నములో మొదట గొంత గద్యమును విమ్మట నొక సీస పద్యమును నున్నవి. జయసింహ వల్లభువి విస్పర్ల శాసనము (641) కపో తీశ్వర స్వామి ఆలయము లోని చేజెక్ల శాసనము, లక్ష్మీపురళాసనము (680) మూండవ విజయాదిత్యుని ధర్మ వరము శాసనము (800) మున్నగు తూర్పు చాళుక్యుల శాసనములును బైని పేర్కానం బడిన రేనాటి చోులయు. బొణవైదుంబ రాజులయు శాసనములును పచనములో నున్నవి. క్రీ, శ. 710 నాంటిదరి కొందలును 840 నాంటిదని కొంద టుషు దలంచుచున్న ఆహదనకర శాసనమున మొదట గొంత సంస్కృృతమును దరువాత( గొంత తెలు(గును గాన వచ్చుచున్నవి. ఇవిగాక యింతవజకును బ్రచురింపం బడని శాసనము లింకసు అనేకము లున్నవి. ఇవి యన్నియు గద్య మయములే యని తెలియు చున్నది. సంస్కృత భాషలో నాడికావ్యమైన రామాయణ మాద్యంతము ళ్లోక రూపముగనే రచింపంబడినది. మహాభారతమున నచ్చటచ్చట మూండు. నాలు గధ్యాయములు వచనములో వ్రాయంబడినవి యున్నను! అదికూడ ల్లోకమయము గానే పరిగణింపంబడుచున్నది. పురాణము అన్నియు శ్లోక, రూపము లై సట్టివే. కాళిదాసాదుల రఘువంశాది కావ్యములలో నెచ్చటను వచనములేదు. బాణుండు

(ర్‌ 'పాబ్నన్నయ యుగము వ్రాపిన కాదంబరి హర్షచరిత్రము లందును, దండిరచిత దశకుమార చరితము నందును, అచ్చటచ్చట6 గొన్ని శ్లోకము లున్నను అవి గద్యరావ్యములుగానే పరిగణింపదిడు చున్నవి. సంస్కృతమునందలి నాటకములు గద్యపద్యమయ ములే యైనను ద్రిత్యేకళాలగా నేర్చడి యున్నవి దండి కావ్యాదర్శమున( జంపూ శబ్దము కావందిడుచున్నది.& సోహిత్య దర్పణకారుండు *“ గద్యపద్యమయం కొవ్యం చంపూరిత్యభిధీయతే” అని చంపూకావ్యమును నిర్వచించెను. (కారిక క%). దీనివిబట్టి గద్యపద్యోభయాత్మకములై న నాటకములును, బై కాదంబర్యా దులును జంపూ కావ్యముతే కావలయును, కొని యీళబ్దము నలచంపువు, రామా యజచంప్పువు, మున్నగు కొవ్యములకే కాని పైవానికి రూరముగా వాడలబడు చుండుటలేదు. క్రీ, శ 10వ తాద్దిలోవి క్రివిక్రమభట్టు 'నలచంపువునకు (013 తీ. ఏ ముందు సంస్కృతమున విజమైన చంపూకొవ్యము లేదనియే చెప్ప వచ్చును, అకవము, మలయాళము, కన్నడము, తెలుంగు మున్నగు భాషలన్నియు (ద్రావిడకుటుంబమునకే చెందినను వావితో[ దెలు(గు కన్నడములప6 బురాతన కొలమునుండియ వాల పన్నిహితమైవ సంబంధము గోచరించుచున్నది. వ్యాకరిణలిపి చృందస్పంప్రదాయములలో6 గల సమాసత్వమును, మతసాంఘిక పరిస్టితులం దేక్సడిన పరస్పర సందింధముమ, రాజకీయముగా౬ దెలుంగు కన్నడ దేశములు కొంతకాల మొకే యేల్పడియం దుండుటయు. బై రెండు భాషలకును సాన్నిహిత్య మావహిల్లుటకు హేతువు ల్రైనవి. ఈ రెండు భాషలును మూల ద్రొవిడమునుండి యెప్పుడు విడివడెనో నిశ్చయముగా. కెస్పుటకు. దగిన యాధారములు లేవు. కాని తెనుంగునందు(. గంప. గన్నడముననే కావ్యరచన ముందుగా సాగియుండె నను మాటమాత్రము తథ్యము. ఆకారణముచే. దెలుంగు వాడ పెక్కు సాహితీ సంప్రదాయములను గన్నడకవులనుండి (గ్రహించి వానిని డెలుంగు భాష కనుగుణమగు తీరున వెంపొందంజేసి యుండిరి. అట్టి వావిలో నీ చంపూకాప్య రచనపద్ధతి యొకటి. కన్నడమున పంప, పొన్న, రన్న మున్నగు కవులు రచించిన కావ్యము లన్నియు. జంపూజాతికి. జెందినవే. ఆ పస్ధ

పూర్వ చాళుక్య యుగముకందలీ ఆంధవాజ్బయ స్వరూపము ౯5. తిని జూచి నన్నయయు, నన్న యనుజూచి తరువాతి మహాకవులును డెలుంగున గావ్యములను రచించినప్పు డా చంపూ మార్గమునే యవలంవించియుండిరి,

సంపూ (చంపూ శబ్దమునప: గన్నడ తులు థాషలరో “కలయిక, మనోహరము” అను నరము లున్నవి. దీనికి చంబూ అని జూాపాంతరము. క్రైమిని భారతమున (1 ఆశ్వా. ప, 107) జంబూ అని ప్రాసస్థానమున వాడంబడి యున్నది. గద్యపద్యముల కలయికతో6 గూడిన కావ్యమునకే సంస్కృతమున జంపూ. కావ్య మను సే దంగుటచేతను, క్రీ శం 7వ శతాబ్దిలో నుండిన దండి మహాకవికి. బూర్వ మట్టి చంపూ కావ్యములు సంస్కృతమున లేకుండుట చేతను ఈ పద్ధతి ద్రావిడభాషాసాహిత్యమసనే విసర్షమైనదనియు, స్టందుండియ సంస్కృతమున జొచ్చియుండుననియు నూహింపస వీలగుచున్నది, దండి మహా కవి దాకిణాళ్యుండగుటచేం గన్నడమునందలి చంపూ పద్ధతిని గాంచియే కావ్యా దర్శమున దావినిగూర్చి చెప్పెయుండవచ్చును. లేవిచో నాతందు సంస్కృతమున బ్రసిస్టములైన లక్ష్యములు లేకుండనే దానికి లక్షణము నిస్దేశించెసని చెప్పవలసి వచ్చును. తదువాత సలచంపుపు, యశ_స్థిలక చంపువు, రామాయణ చంపువు ఆ భాషయందు. జంపూ కావ్యజాతికి( జక్కూని యాదర్శములైనవి.

కన్నడముసం బంప మహాకవికి. బూర్వము గూడ. గొందలు మహా కవు లుత్సమమైన కావ్యములు రచించియుండి రని కవిరాజ మార్గమువలన+ దెలియుచున్నది. వీఐలో౬ గొన్నిటిలో నీచంపూ మార్గమే యనుసరింపంబడీ యుందును. వానిని జూచియే తలుంగు శొసన కావ్యకర్తిలు శాసనములందు గద్యపద్యీ మిశ్రత మైన రచన సాగించి యుందురు. తరువాత నన్నయథట్టారమండు భారతము నాం ద్రీకరింపంబూని కన్నడ మహాకవులు చూపిన యాదర్శమును, మిత్రుడైన నారాయణధట్టు నుపదేశమును [డ్రేరేపంగా. జంపూ పద్ధతినే యనుస రించెను. అండుచే నీ చంపూపన్థతి నన్నయ క్రొత్తగా. దెచ్చిపెస్టినది కాదనియు దానికి వీజములు గ్రీ. శ, $ీవ శతాన్టిలో వ్రాయంబిడిన తెనుంగు శాసనములందును, దచ్చూర్వ కన్నడ వాజయమందును గోచరించు చున్నవవియు. జెస్పవచ్చును.

ఆలుంగున వ్రాయంబడిన పద్యసహితములైన ళాసవములలో మొదటి దర్చంకి శాసనము. ఇది క్రీ, శ. 846 నుండి 802 వఅకును బరిపాలించిన దూర్చు చాళుక్య మహారాజుగు గుణగ విజయాదిత్యుని ప్రథమ రాజ్యసవంత్సరము వాంటిదిం

శ! (పాబ్నన్నయి యుగము ఇందా రాజు సేనాపతియగు పండరంగని పరాక్రమమును, ఆత(డాదిత్య భస్దావపరి కొనరించిన ధూదాసమును వర్షింపదిడినవి. ఈ సండరంం౦ంగ6ందు గుణగ విజయా దిచ్యండు పట్టాఖిషి క్తరడైన సంవత్సరమునందే వైన్యాధిపత్యముని నియమింప బడి, సామంత పేనలతోంటోయి, నాయరాజుల (కొట్టములు) కోటలు పంచెండు పటుకొవి, త్రిధువనాంకుళ. బిరుద ధారులైన చాకుక్యరాజుల వేంగీరాజ్యదును ఇెంపొందించి వారిఛ్వజమును ట్రతిష్టించెనవియు., గస్టెపు దుర్గమును వాడుచేసి, కందుకూరును మెచ్చి బెజవాడయంత పట్టణముగా నొనరించెననియు డీనివలన: చెలియుచున్నది.

ఈ శాసనమున నాజ్జప్రిపేరుగాని కర్తృలేఖమల 'పేల్లుగాని తెలుపంబడి యుండలేదు, ఇంది( బ్రిస్తుతింపంబడిన పండరంగు(డే విజయాదిత్యుని కాలమున సాఠతలూరు, ఊపటూరు, మచిలీపట్టణము, పోణంగి మున్నగు ప్రదేశముల వేయింపంబడిన శాసనముల కాజ్ఞప్తిగా' నుంచినట్లు తెలియుచున్నది. ఇతండు శాసనమున “అసిరారా సముచ్చిన్న విద్వదృ్భృందోప వందితః” అనియు, ఊరు టూరు పోణంగి శానశములందు “విజయాదిత్య భూపాల పాద పద్మ శలీముఖః” అవియు, మచిలీపట్టణపు శాసనమున “విక్రమాగక్రొాంత శాత్రవః, ద్వితీయ ఇవ వీభత్చుః, ప్రతాపవాన్‌” అనియు వర్షింపంబడీ యున్నాడు. సాతలూరి శాజ నము నందలి విశేషణమున. గొంత పొరపాటున్నట్లు తోయచున్నది. విద్వ దృృందోప వందిత। అని కాక విద్విడ్భృందోప వందితః అని యుండుట లెస్ప. లేనిచో. గల్తివాదరిచే ఛేదింపంబడిన విద్వాంసుల సమూహముచే వందితుండైన వాండని యర్థము చెప్పవలసి వచ్చును. ఈ యర్ధ ముచితము. కాదుగదా. కావున నీవిశేషణమును బట్టి యాతండు మహాపరాగక్రమళాలి యనియే తెలయవచ్చును కౌని కవియో పండిశు(డో యని యూహించుట కవరాశము చేదు. ఈతండే క యీతవి పౌల్రుంయను ప్రపొటత్రుండును గూడ జాభుక్య రాజుల శాసనఫఘుల కాడ్డప్తులుగా నుండుటచే వీరికిది కులక్రమాగతముగా లభించిన యధికారమని తోంచయచున్నది. ఇతని పొత్రుందైన కడియరాజు చాజక్య భీమునికిని, బ్రపొ్రు వైన దుర్గరాజు రెండవ ఆమ్మరాజునకును నాజ్ఞప్తులుగా నుండిసట్లు కాననములు తెలుపుచున్నవి.3 అందుచే గుణగవిజయాదిత్యుని యితర శాసనములకు వలెనే ఓ మలియంపూడి చానశాననము ₹.1.[౯వుట49.

ఆష్ఞప్హి రస్య ధర్మస్య క డయ ళాజః (ప్రతాపవాన్‌

పి**మపళో 2 భవద్యస్య వండరంగః పరంతపః. క. 1. ౪. ౨, 102.

పూర్వ చాళుక్య యుగమునంవలీ అంధధవాజ్మయ స్వరూపము 75 యీ యద్దంకి శాసనమునకును వాండురంగండే యాజ్ఞప్తిగా నుందెనని యనుమా నించుట కవకాళమున్నది. ఆజ్ఞప్తి పే రిందేల పేర్కొన(బడలేదో తెలియదు. బహుశః ఇం దాతనిదే పరాక్రమమును, ఆత( డొనరించినదే దానమును వర్షితము లగుటచే నాజ్జప్తిపేరు వేలుగా. డెలుపంబడి యుండలేదు కాంచోలును, ఈ శాసన కావ్యకర్తకూడ పండరంగండే యై యుండునని శ్రీ నిడదవోలు వెంకటరావుగా రనుమానించుచున్నారు. 3 మంత్రులు, దండనాధులు, సంధి విగ్రహులు కవుళై శాసస రిచయితలుగా నుండుటలో వై సలీత్య మేమియును లేని మాట సత్యమే. అతడే శాననకర్తయై యుందుటచే నాత్మ ల్లాఘాడోషమును బరిహరించుటక్రై దానిని బ్రథమ పురుషలో రచించి 'యుందునన్ని యనుకొను టయు నుచితమ, కాని యిట్లు చెప్పుట హహ తప్ప వే జాధార మేమియు లేదు. పైంగా నసిధారా సముచ్చిన్న విద్వద్భృందోప వందితః అను విశేషణమునప యథాళథముగాం జూచినచో నర్జ్వము పొనంగుటలే దనియు, నది విద్విడృందోప వన్దితః అని యుండు టుచిత మనియు, నందుడే నీ విశేషణమునుబట్టి యాతడు కవియు. బండితుందు నని యూహించుట కవకొశము లేదనియు నిదివజకు సూచించియుంటిని,. అందుచే సీశాసనకదర్త యెవ్వరో నిశ్చయముగా. జెప్పుటకు( దగిన యాధార మేమియు లేదు. సండరంగండే శాసనకర్త యని రుజువైనచో వింతపొందవలసీిన యక్కఆఅయు లేదు, ఆలు౯గు నందరి లెండవ పద్యమయ శాసనము కందుకూరు శిలాశాసనము,

ఇది కందుకూరులో లభించుటచే దీని కీ పేరు కలిగినది. ఇదియును గుణగ విజయాదిత్యుని కొలము నాంటిదే. ఇందొక సీస పద్యము కలదు. సీస పాదముతే కౌని గీత పాదములు సరిగా తెలియుటలేదు. ఈ సీస పాదము లైనను మువ్వురు పరిశోధకులు మూండు రకములుగా పరించిరి.2 ఇం దన్నియు విశేషణములే కలవు. ఇవి పై అద్దంకి కాసనములోని పండరంగని గుణగణములనే వర్డి ౦ంచు

1. “కావున పండరంగండే ఈ శానన రచయిత యని యూహించుట యసమం

జనము కాదు*" తెలుగు కవుల చరిత = పుట 95,

2. సీల!ం6 [0001064003 ౪701 11 944. ఆంధ పకిహోధన మండలి వంచమ వార్ష కోత్సవాధ్యమీవన్యాసము అ కొమత్హైజు, వెల్లూకి మండల య్మాశ, (మల్లంవల్ళి సోమశేశర శర్శగారు).

లోగ (పొజ్నన్నయ యుగిము చున్నట్లు తోంచుగున్నది, అతంయ బోయకొట్టములం చొడిచిన సంగతిదాడ విందు నూచింప బిడినది. ఇందు “గొణకే నల్లాతని, గొణక నల్లతని, గొణికె లాతో అని గుజగ విజయాదిత్యుని పేరు కూడం గానిపంచుచున్నది. “గుణరె ల్హాతవి” అనునది గుజళాంకీటుండను దానికి. గన్నడ భాషలోం దబ్రియుక్ష్ర మనవి శేలుంగు కవుల చరిత్రలో వ్రాయండి యున్నది.! తెలిసినంత వణ కిందలి విశే షణములు (శ్రీ వికవద్యుండు, చిత్త జాతసముండు, శివపద వరరాజ్య'సేవిరుందు. అఖిలుండు సంస్కృత సమాన ఘటితముర్తై ఇతి సముఠగమైన టార్చు కలిగి యున్నవి. ఇందలి రచన సీనపద్యమని తొలుత గనిపెస్టినవారు (శ్రీ కొమతైైజు లక్ష్మణరావు పందులుగారు. ఈ శానన కావ్యకర్త దొవ్వరో తెరియడు. చాళుక్య ధీమమహారాజు ధర్మవరము శాననమున నొక సీసపద్యమును దానికీ ముందువెనుకల నల్పములై న పచన భాగములును గలవు, ఈ భీమమవహా రాజు గుణగ విజయాదిత్యుని తమ్ము(డైన విక్రమాదిత్యుని పమారుండయ. ఇతడ ర్రీ ఈ. 802 లో. బట్రాధషిక్త( డయ్యెను, ధర్మవర శాసన మీతని మైదవ విజయ రాజ్యసంవత్సరమున వేయింప( బడినది, ఇందలి సీస పద్యమున పండరంగండు తనప్రధువైన గుజగ విజయాదిత్యునిచే. బంపంబడ్‌' సాధించిన విజయములు వర్షింప(వికినవి. ఆత(డు భుఎ గర్వమున విజృంభించిన బోయల నోడించి యడవి పాల్చేసెను. రాష్ట్రళాట భూపతియగు ఇమ్మడి కృష్ణరాజు (కన్నరాభూపతి) వెన్ను చూపి పాజున ట్లొనరించెను. పూర్వము చేది మండల మనం బంగి ప్రస్తుతము మర్య పరగణాలలో నున్న డాహళ లేక దాహళ యను పురమునకు రాన్టైన సంక లుని గర్భ ముడిపెు. చోళరాజును చేకొని రక్షించెను. ఈ చోళరాజు దాక్షి ణాట్యండు కౌక్‌ ప్రస్తుత కడప మండలమం దుండిస రేనాటి యేడువేల దేశము నేలిన చోళరాడై యుండును. కిరణప్పరిము, దాహల, నిరతము, తజెనా(6డు, ఆచలపురము మున్నగు వాని నచలితుందై యాస్రమించెను,. ఇందు మొదటి పాదము నందలి కొంత భాగము లోపించినది. రెండవ పాదము (లోహాననం చెక్కి రాహను నొడిచిన) నందలి రాహను( డెవ్వరో తెలియుట లేదు. ఈ సీస పద్యము సమాస రహితమై యలంతి యలంతీ మాటలతోం దబ్రిసాదడ గుణమున కిరవ్నై యున్నది. దీని కర్త యెవ్వరో తెలియదు. ఈ సీసము తరువాత నయ్యప

పూర్వ చాళుక్య యుగమునం దలి ఆంవాజ్యయ న్వరూపము 77 రాజు తమ్ముడైన దెజయరాజు ధర్యపురమున కీశాన్యమున నొక గుడి నిల్నెనని ఇప్ప బిడినది. వీ రిరువురును పండరంగనికి సంబంధించిన వారుగా( గన్పట్లు చున్నారు. కాని శాననమున( గొంత థాగము శిథిలమై పోవుటచే నా సంబంధ మెట్టిదో చెప్పుటకు వీలు లేకున్నది.3 యుద్ధమల్లాని ఐజవాద శానన మచ్చటి మళ్లేశ్వరస్వామి యాలయమందు భద్ర పలుపంబడి యున్న యొక స్తంభము యొక్క దొదుటి ప్రక్కను, ఎడము ప్రక్కను, కుడి ప్రక్కం గొంత వజకును జెక్కంబడి యుస్నది. దాని కడుగున మహా మండలిక బంగయ నాయకుని గురువును, గుముడూరు నివాసియు నగు సీశ్వర భట్ట సోమయాజి క్రీ. ఈ. 1087 లో శ్రీ మక్లేశ్వరస్వామి కఖ్రండ దీపము వెలింగించుటై 55 గోవుల నిచ్చిన ట్లొక తెలుంగు శాసనమును, వెనుకల బ్రథమ పళోత్తుంగ చోళుని 11 వ విజయరాజ్య సంవత్సరమున రాజేంద్ర చోళ తెంకచై నాట్టు మూవేంద చేటా నను నామాంతరము గల అరైనూరు ద్రైయన్‌ వేకాన్‌ కావేరీ వల్లవన్‌ అను నతండు శ్రీ మళ్లేశ్వరము రైయ _ మహాచేవర యాలయ, ములో నఖండ దీప మాచంద్రార్క్శముగా నుంచుటక్రై దొడ్డయ్య యను వానవిపర ముగా 850 గొట్జెల నిచ్చిన స్లంకొళళాననమును గలవు. తుది రెండు శాసనములును నన్నయ కాలమునకు( దరువాతి వగుటచే వానితో మన కిప్పుడు పనిలేదు. మిగి లిన దంతయు నొకే శాననము కాదనియు, నందు మొదటి ముప్పది యాజు పంక్తులు నొక శాసనమును, గుడ్డి ప్రక్క నీశ్వరభట్ట సోమయాజి శాననమునకు( బైని గల పది పంక్తులు నింకొక శాననమును వనట్లు కనంబడు చున్నదనియు శాసన పరిళోధకు లభిప్రాయ పడియున్నారు. ఆ శాసనము లందలి విషయము కూడ నీ యభిప్రాయమును బలపలుచు చున్నది. ఇందు మొదటి శాననమున నాలుగు మధ్యాక్కరలును దరువాత ఫల

శ్రుకికో గూడిన కొంత వచన భాగమును గలవు. రెండవ దానిలో నొక పూర్తి మధ్యాక్కరయు. బిమ్మట నింకొక మధ్యాక్కూర మొదటిపాదమున విశ్రాంతి స్థానము వజికును గల భాగమును గానం బడుచున్నవి. మొదటి మధ్యాక్కరలో రాజసల్క భూవల్లభుందైన యుద్ధమళల్లుని ప్రశంస యున్నది. తరువాత నాతండు బెజవాడ యందలి కుమారస్వామికి భక్తు (డ్హై గుడియు నొక మఠమును గట్టించె

ళు (పాజ్నన్నయ యుగము ననియు, నందు శైవ లిపుకులు తప్ప వితరులు విడిసినచో వారణాసి యందు హత్య చేసిన పాపము పొందుదు రనియు, నొక వేళ శ్రే వేతరు లందు. విడిసిన యెడల స్థానాపతులును రాజును వారిని వెడల గొట్టవలె ననియు, నట్లు వారు వెడల గొట్టినచో నశ్వమక యాగ మొనరించిన ఫలమును, నుపేక్ష యొనరించి నచో లింగమును. బగులంగొట్టినంత పాపమును గలుగుననియు వర్షింపంబడినది. నాల్గవ మధ్యాక్కరలో( గుమారస్వామి చేంటోంలునుండి యొకప్పుడు బెజవాడ జాతరకు పచ్చి యన్య స్థలము .మెచ్చక యచ్చోపే చేకొని యందు. బ్రత్యశ్రము కాంగా గవి యుస్టమల్లు. డతని కొక దేవాలయమును మరమును గట్టించెనని శెండన పద్యము నందలి విషయమే మజికొన్ని వివరములతో. దెల్పం బిడినది, తరువాత 28వ సంక్షిలో( గల ోదీనిం జేంబ్రో” లిత్యాదిగా శ9వ పంక్తి వజ కును గల భాగమే పద్యమునకును జేందినట్లు కానరాక పోవుటచే వచనమే యని భావింప బడుచున్నది. ఇందు మామూలుగా శాసనాంతము లందు( జెప్పంబడు ఫలశ్రుతి కానవచ్చుచున్నది, రెండవ శాసనములో బెజవాడప బెడంగుగాను రక్ష గాను తమ తాత మల్ల పరాజు కట్టించిన గుకికి కలళ మెత్తించినట్లు యుద్ధ మల్లాండు ముఖ మండపము కట్టించెనని శెల్చ (బడినది. తరువాతి యసంపూర్ణ పద్య పాద మీ ధర్మమును బాలించువారికి. బుణ్యమును జెజుచు వారికి. బాపమును గలుగునను భావమును సూచించుటక్షై వ్రాయంబిడిన పద్యము లోనిదిగాం దోంయ చున్నది.

పై రెండు శాసనములును విరువురు యుస్ధమల్లులచే వేయింపంబడి నట్టివి. అందు మొదటివాండు తాత, రెండవవాడు మనునుఃడు. తాత కట్టించిన గుడికి మనుమండు ముఖమండపమును గట్టించెను. చాళుక్యవంశమున క్రీ, ఈ, 844 మొదలు 800 వణకును బరిపాలించిన గుణగవిజయాదిత్యునికి యుద్ధమల్లు( గను తమ్ము6 డొక( డుండెను. ఆతని కొడుకు తాడరాజు. అతనికి యుద్ధమల్లా6 డను పుత్రుండుండెను. ఇతండు క్రీ, ఈ, 827 నుండి యాజేడు సంవత్సరములు వేంగీరాజ్యనును బాలించెను. వీ రిరువురే పవైశాసనములను వేయించిన తాతయు మనుమండు న్రైన యుద్దమల్లులని కాసనపరిళోధకులు చెప్పుచున్నారు. ఇందు 'మొదటివాండు స్వతంత్రముగా రాజ్యమేలకపోయినను అన్నయగు గుణగవిజ యాదిత్యునితోం గలని ప్రజాపాలనము చేసినట్లు శక్తివర్మ ప్రభుదిళ్దుశాసనము

పూర్వ చాళుక్య యుగముశంవలి ఆం[ధవాజ్మ్యయ స్వరూపము "౮09 వలనం దెలియు చున్నది. దీనినిబట్టి మొదవి శాననము క్రీ. శ. 885 ప్రాంతము నను తెండవది క్రీ. శ, 030 ప్రాంతమునను వ్రాయింప(బడి యుండునని నిశ్చ యింప వద్చును, ఇందలి యక్షరముల స్వరూపముకూడ నివి యాకాలమునకు6 జెందినవే యని రూఢి పజుచుచున్నవి. చేంబ్రోలునం దుండిన కుమారస్వామియే జాతరకు వెజవాడవచ్చి యా

చోటు సౌందర్యమున కలరి, యొండుచోటు మెచ్చక యచ్చటనే (ప్రత్యక్ష మయ్యె నరి శాసనములో నున్నది. ఈ చేంట్రోలు గుంటూరునకు( దొమ్మిది మైళ్ల దూర మున బాపట్ల తాలూకాలో( గలదు, అచ్చట. బూర్వమొక షణ్ముభాలయ ముండె ననియు దానినిబట్టి దానికి షణ్ముఖపుర మను నామాంతరముకూడ్త( గలిగె నవియు: గొన్ని శాసనములవలన( దెలియుచున్నది, ఇప్పు డా దేవాలయము లేనిమాట సత్యమేయైనను క్రీ. ఈ, 1210 ప్రాంతమున( గాకలీయ గణపతి దేవువి రాజ్యకాలములో నక్కడ నాగుడి యున్న ట్లొక శాసనము తెలుపుచున్నది. బెజవాడ శాసనము చెప్పుచున్న ట్లంతకు. బూర్వమే కుమారస్వామి జాతరక్రై బెజవాడ కేగి యచ్చటనే స్థావర మేర్చటుచుకొని యుండ యుద్ధమల్లుం డాతని కందు దేవాలయము విర్మించెనని తెలియుచుండంగా( జేంట్రోలులో గణపతి దేవుని కాలమున గుడి యుండుట యెట్లు పొసంగునని సందియ ముదయింప వచ్చును, దీనికి యుసమల్లుని బెజవాడ శాననములో3 కీ, శే, జయంతి రామయ్యపంతులు గారు రెండు సమాధానములు చెప్పియున్నారు. “చే/బ్రోలులోని విగ్రహమును యుద్ధదుల్లుండు బెజవాడలో6 ద్రితిష్టించెననియు, దాశిని మజీకొంత రాలమునకు( జే/ట్రోలు నివాసులు తిరిగి తమ గ్రామమనపం గొనిపోయిరనియుం. జెప్ప వచ్చును, లేదా యుద్ధమల్లుండు ప్రతిష్టించినది నూతన వగ్రహమనియు, దాని యందు జనులకు భక్తి హెచ్చుటక్రై సుప్రసిద్ధమైన చేంద్రోలు దేవుని సత్త్వమే యీ నూతన విగ్రహమందు. బ్రివేశించెనని చెస్పుటయే శాననో న్దేళమనియుం జెప్ప వచ్చును.” ఇందు రెండవ నమాధానమే యెక్కువయు _క్రియుక్తముగా౬ దోంచు చున్నది. “ఏదైన నాకయర్బా విగ్రహమున జనులకు భక్తి విశ్వాసములు

1. అం సా, ప. పవనం. లి

5, తె కచ. పుట 61; జయంతి రామయ్యవంతులుగారి బెజవాడ శాసం

తి పుట లల, లికి

800 (పాజ్నన్నయ యుగము రూఠిములై నప్పు డా విగ్రహముల( బోలిని విగ్రహములు ఆపేరనే యితం (గగ్రామములందు( దైకిష్టింపందిడుట యిపృటికిని గానంబదుచున్నది.”

థ్రీ నేలటూరి. దెంంటరమణయ్యగారు చేంజ్రోలు నందలి మహాసన దేవాలయ మాకొలమున జాతరకు మిక్కిలి ప్రనిద్ధి వడసియుండె ననియు, నా జాతర సంవత్సరమున కొకసారి జరుగుచుండె నవియు నప్పుడు ధక్తులు చారులు దారులుగాం గూడి చేంబోలునుండి కుమారస్వామి విగ్రహము నూరకేగింపుతో బెజవాడ వజకు గొనిపోయి మణల దానిని. జేగబోలునప. గొవివచ్చుచుండి రనియు వ్రాసి యున్నారు! ఈ యాత్రా సమయమున గుమారస్వామియుత్సవ విగ్రహము బెజవాడలో. గొంతకాల ముంపంబడుటయు న ట్లది యుండుటకే యక్కండ యుద్ధమళ్లునిచే దేవాలయము నిర్మింపందిడుటయు సంభవించి యుండ వచ్చును. దీనివిబట్టి యా విగ్రహము జాతరకు. బూర్వము కొంతకాలము చేంలోలు నందుశు దరువాత। గొంతకాలము చెజవాడ యందును బూజింప బడుచుండె నవి చెప్పుట యనమంజసముగా నుండదు. ఉత్సవ విగ్రహమును గాక మూల విగ్రహమునే జాతర సమయాన చెజవాడపం గొనిపోవుచుండి రనుట సంప్రదాయమునకు విరుద్ధముగా నుండును. ఏలయన నూరేగింపునకై మూలవిగ్రహము నెవ్వరును గుడినుండి 'పెకరింపరు.

యుర్ధమల్లండు కట్టించిన కుమారస్వామి యాలయమిస్పుడు చెజవాడలో. గానరాదు, ఆనకట్టప(వై ని నదీ తీరమువంగల ప్రాచీన దేవాలయమే పూర్వము కొరి శేయాలయముగా నుండెనని కొంద అందురు, అం దిప్పు డావిగ్రహము లేదు, శాసన్నస్తంభ మాదేవాలయమున( గాక మతళ్లేశ్వరస్వామి యాలయమం దున్నది. అందుచే గొంద బీదియే మున్ను క్నార్తికేయాలయముగా నుండె నవియుః దరు వాత నందు యుద్ధమళల్లునిచే శివలింగము ప్రతిష్టితమగుటచే నా యాలయమునకు మల్లేశ్వరాలయమను 'పేవ వచ్చినదనియు. జెప్పుచున్నారు. యుస్త్రమల్లుండు మళ్లేశ్వరుని (బ్రతిష్టించుట సత్యమే కావచ్చును గాని కుమారస్వామి యాలయమే మల్లేశ్వరాలయముగా మాజె ననుటక దగిన సాధనములు లేవు. మజీయ యుద్ధమళ్లుండు తాను గట్టించిన కార్తికేయాలయమునే మళ్లేశ్వరాలయముగా

పూర్వ ఛాళుక్య యుగమునందలి ఆం(ధవాజ్మయ నవ్వరూవము 20 | మార్చెననుట కంటె నీశ్వరునకు వేలుగా నాలయమును నిర్మించెననుటయే యుచి తముగా నుండును.

పూర్వ మర్షునుం డచ్చటనే యీశ్వరునితో మల్లయుద్ధ మొనరించి

యాతని-వలనం బాకుపతాస్త్రము వడపెననియు, యుద్ధ సమయమున విగ్రహా కారుడైన శివునచ్చటం బూజించెననియు, మల్లయుస్ధకాలమున( బ్రతిష్టించుటడే మళ్లేశ్వరుండను పేరు కలిగెననియు. జెప్పు శాసనమొకటి మళ్లేశ్వరాలయము నందున్నది.ే కాని యీ వ్యుత్పత్తి యంత విశ్వనసీయముగాలేదు. బెజవాడకు సమీపమున వింద్రకీల పర్వతము పేరం బరంగు కొండ వైం గల యొక కానన _స్తంభమున శివార్డునులకు జరిగిన మల్లయుద్ధము సంస్కృత శ్లోకములలో వర్షింపందిడి యున్నది. ఆ యుద్ధక్రమమును దెలుపు విగ్రహములు కూడ నక్కడ జెక్కందిడియున్నవి. ఆ శానన_స్తంభముమీ(ది లిపి యుద్ధమళల్లాని శాసన మందలి లిపిని బోలి యుండుటచే నారాలము నాఃటిదే య9 చెప్పవచ్చును. అర్జును(డు శివుని మెప్పించి పాశుపతాస్త్రము సంపాదించిన చో టదే యను ప్రతీతి యిస్పటినలెనే సుమారు వేయి యేండ్లకు. బూర్వము కూడ నుండెనని యీ శాసనము వలన దెలియుచున్నది.

ఈ రెండు శాసనము లందును గల వృత్తములు మధ్యాక్కరలే. ఈమధ్యా క్కర దేశీయ వృత్తము. మొదటి మధ్యాక్కరలో యుద్ధమల్లుని వర్తించు విశేష ణము లన్నియు సంస్కృత నమాన ఘబితముల్లై యున్నవి, తక్కిన వానిలో దత్పమ పదము లెడనెడ లేకపోలేదు కాని యలంతి యలంతి తెనుంగు పదముల సంఖ్యయే హెచ్చు. కర్త చెప్పం దలచిన భావ మందు స్పష్టముగా వ్యక్త మగు చున్నది. పూర్వము మధ్యాక్కర నెట్లు పరించెడివారో మనకుల దెలియదు. ఈ కొలపు వారి కది నడకను దిట్టి వచన ప్రాయముగాం గావిపించును. ఈ శాసనము లందలి మధ్యాక్కరలు తెలుంగు భాష యందు మొదటివే యయ్యు( ద్రిసన్నమైన గమనముతో గూడి యింపుగా నున్నవి. ఇందలి రచన విషయ ప్రధానముగనే

కేం ఆకాధ్య మల్లయుద్ధేన ఫల్గునేన కృళాఖిధః మళ్లేశ్వుర ఇతి ఖ్యాఈ నన్నిధళత్తే మహేశ్వరః (శ్రీమర్విజయ వాటాఖ్య పురే కృష్ణా విభూమణే వల్ల కేతుని ఇాసనముం

92 (పాబ్నన్నయ యుగము యున్నది కావి రసాలంకార ప్రధానముగా గాన వచ్చుట లేదు. ఇందలి భాషా చృందో విశేషములు ముందు ప్రకరణమున వివరింప( బడును,

ఈ శాసనము ల౦ దాజ్జప్తి కర్తృ లేఖకుల పేర్లు తెలుపంబడి యుండలేదు కాని దీవి రచయిత వీరశైవ పండిత త్రయములో దొలివాండగు (శ్రీపతి పండి తుండని కీ.శే, విడుదవోలు సుందరము పంతులుగారు కవికావ్య ప్రళంసొ చంద్రి కలో వ్రాసిన వ్రా(తను బట్టి ! భారతిలో పండిత త్రయ మను వ్యాసమున శీ విడుద వోలు వేంకటరావుగారు నిరూపించి యున్నారు. థ్రీపతి పండితు(డు బెజవాడ వాస్తృవ్యుఃండవియు, నతండు శైన మఠ ప్రాశస్త్యమును నిరూపించుటకు మళ్లేశ్వ రాలయముననే కొంగున విష్పులు ముడిచి మహిమ ్రదర్శించె సవియు౬ దెలియ వచ్చుటయు, నీ కాసనమున శ్రైవ భిపకుల (గొరగల్ర ప్రళంన యుండుటయు, థ్రీపతి పండితుండు కవియని పాల్కురికి సోమనాధాదులు ప్రశంసించుటయు, శైవ కవులు మతవ్యాపనమునకు మధ్యాక్కర వంటి దేశీయ చృందములనే మెప్కువగా నుపయోగించుటయు వారు చూపిన కొరణములు.

మల్లి కార్డన పండితుండు శీవతత్త్వ సొరముల్‌" ; ఒక్కం(ండ దైవము శివు(డని నిక్కము సేయుటకు ముడిచె విస్పులు చీరన్‌ న్రుక్కక శ్రీపతి పండితు( డక్కంజముగ విజయవాడ నల జమ్మి శవా: దెలుంగున మధ్యాక్కరలను బెలిపెను దొలి 5ా నిల (క్రీపతి పండిత కవి లలిత గతి న్వియ నగర రామయ లింగా. అక్కారల! ఐవ్ప 'జా6 దెలుః గక్కారముల యుద్ధ మల్లుండవి చెక్కించెన్‌ నిక్క మళ డొక్క శివకవి రక్కొన నుతియింతు విజయ రామయ లీంగాం ల. భారతి 8,9 వుట 98-99,

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధవాజ్ఞ్మయ న్వరూవము 83 యని శ్రీపతి పండితు౦డు విజయవాడలో జమ్మికడ నిప్పులు వస్త్రమున ముడిచి శివు(డొక్కండే దేవుండని నిరూపించి నట్లు తెల్చియున్నా(డు. పాల్కురికి సోమ నాధుండు బసవపురాణమున శ్రీపతి పండిళుండు శివ భక్తునకు( గోటి బ్రాహ్మణు లైన నెన యన్న నాలుకను గోసివై తు నని యనంతపాలుని నభలో. బల్కిపొ త్తి పవృడమున( జండ్ర విస్పృులు ముకిచెనని వ్రాసి యున్నాండు. * ఈ యనంత పాలు6డు (క్రీ, శ, 12వ శతాని యారంభమునం (1204 4&. 5) గొండపల్లి, బెజవాడ ప్రాంతములను బళశ్చిమ చాళుష్యల దండనాధు(2ై పాలించినట్టి వాండు. అందుచే నిదియు( బండితు(డు బెజవాడ వాస్త వ్యు. డనుటప సాక్ష్య మొసంగుచున్నది. థ్రీవతి పండితుని వంశము వాందైన కాశీనాధుని వీరారాధ్యుండు ధర్మ గుప్తాభ్యు దయ మను కావ్యమున “ ఆగురుండు విజయ్దవాటిని భోగేశ్వర మందిరమున * విత్యాదిగా. గల పద్యమున( దైకథనే వివరించి యున్నాండు. బెజవాడ మళ్లేశ్వర స్వామి యాలయమునః గల చాళుక్య మహామండలేశ్వర పల్ల కేతుని శాసనములో భక్షోత్సముడ్రైన _ శ్రీ పండితారాధ్యునిచే శివభక్తుండే 'దేవర్షల కంఠం గూడ నధికుండని శమీకోమలకాఖతో. జీనాంబరమున నగ్ని ముడువం బడంగా( జూచి మళల్లేశ్వరుండు ప్రీతిమై బ్రత్యక్ష మయ్యెనని తెలుపంబడినది. పె వానివలన శ్రీపతి పండితుండు బెజవాడ వాస్తృవ్యుండనియు క్రీ, శ. 1వ శతాబ్దికి. బూర్వము నిన సించె ననియు దెలియుచున్నది. పాల్కురికి సోమనాధుండు బనవప్పరాణముననే కాక పండితారాధ్య చరిత్రములో గూడ నొక్కచో శ్రీపతి పండితుండు “పైపొత్తి పచ్చడమున వనిస్పు లడరంగ ముడ్తిచొ నని వ్రాసియుండెను. కాశీనాధుని వీరా రాధ్యుండు ధర్మగుప్తాభ్యుదయమున వలెనే భద్రాయళ్ళ్చరిత్రమున వైతము శ్రీపతి పండితుండు “మల్లి కార్డును నాగ్నేయ భాగంబున నున్న శమీశాఖ సమీపంబునకు 1... భక్తుండు శ్రీపతి పం౦డితు( డీకుంభక్తున కిల కోటి (శావ్మాణులైన వెనయన్న నాలుక నే6 గోనీవైతు - ననుచు ననంత పాలుని నథాస్థలిని నెక్కానంగాం జం(డ నిప్పులు గా దె = చక్కన పొత్తీ వచ్చడమున ముడిచె ఆ ౪111 వలి తి.ై0, వినవా తతః (క్రీ, పండితారాధ్య నామ్నా భళ్లోత్తమేన చ శివభక్త ఏవ నూనం చేవర్షి భ్యో 2 ధిక ఇతి శీనాంబరే ఒ గిం సంస్థావ్య శమీ కోమల శాఖయా విస్ధే మళల్లేశ్వరః (ప్రీతః (వళ్యత న్నమ జూాయత నిశ క. ౧ 1910, 36 0౯ 1909.

84 (పాళ్నన్నయ యుగము నరిగి, యదేవు నభినందనంబును బ్రమథగణ స్తోత్రంబును గావించి, వీతిహోక్రు నాకర్షింపుడు( దనమీ(ది పట్టు పచ్చడంబున( గన” నని తెల్చియుం డెను.1 శ్రీపతి పండీతుఃడు చూపిన యా మాహాత్మ్యము. తెలుంగు దేశము నుండి క్రమముగా గన్నడ దేశమువకు గూడ వ్యాపించినది. శంకరా రాధ్యులను నొక కన్నడ కవి దిసవేశ విజయమునను, గుచ్చి మల్ల నార్యుండు తన భావ చింతా రత్నమునను (క్రీళ. 101%) థ్రీవతి పండికుండు ప్రదర్శించిన ప్రై మాహాత్మ్యమును ద్రిళం సించి యున్నారు. అందుచే నా పండికుండు బెజవాడలో నిపసించుటయు. బై మాహాత్మ్యమును ద్రిదర్శించి యుండుటయు సత్య విషయములే. యని తేలుచున్నది. క్రీ.శ. 11001170 నడుమ " నివసించిన మల్లికార్జున పండితారాధ్యుండు

శ్రీపతి పండితుని మహిమను జేర్కొనుటయు, శాసన పరిశోధకులు క్రీ.శ 11వ శతాబ్ది నాంటిదని తెలుపుచున్న మళ్లేశ్వరాలయము నందలి పల్ల కేతుని శాసనము నిందాళవి మహిమ వర్జితమగుటయు, నాతండు క్రీ. శ. 11వ శతాబ్దికి. బూర్వు! డని వ్యక్తము చేయుచున్నవి. పాల్కుంరికి సోమనాధుండు (శ్రీపతి పండిళుండు కొంగున నిప్పులు మూటంగట్టిన దనంతపాలుని నభాస్థలమునం దని ఐసవ పురాణములో వ్రాసియుండెను. ఈ అనంతపాలుండు కత్రిభువనమల్ల విక్రమా దిత్యునకు దండనాయకణడుగా నుండి క్రీ, శ, 12 వ శతాబ్ది ప్రథమ పాదమున చెజవాడలో( గొన్ని శాననములు వేయించి యుండుటచే శ్రీపతి పండితుడు కూడ నప్పటివాండే యని నిర్ణయింప వలసి వచ్చును. కాని సోమనాధుం డనంత పాలుని గులించి తెలిసి వ్రాయలేదవియు, నాతండు బినవ పురాణమునం జెప్పిన దంతయు విజమైన చరిత్రగా( బరిగణింపరాదనియు, నందుకు విదర్శనములు 'వెష్క గలవనవియు విమర్శకులు నుడువుచున్నారు. ఆ యనంతపాొలుని శాసనములలో వెచ్చటను (శ్రీపతి పండితుని ప్రళంస కానరాకుండుటచే నాతఈ డతని కాలముననే వివసించె ననుట సందేహాన్సడ మగుచున్నది. సోమనాధుడు వినికిడినిదిట్టి యిట్లు వ్రాసి యండుననియు విజమునకు( బిండితు( డనంతపాలువి

1. వండిశా, పురాతన (వకర, కుమారపాల ఘూర్జరకథ,. భాగ. 1 పుట, శ్ష06,

ల తకం చరిత్ర, పుట 12,

9, తెకచపుట?8 రి, నా. వఠి, రా, చరిత, ఉపోం పుట 89,

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధధవాజ్మయ స్వరూవము ఠి5 కొాలమునకు ముందే నివసించి యుండుననియు నిర్ణయింప వచ్చును, కాని పాల్కురికి సోమనాధుని కథనము నిరాకరించుటప బలవ _త్తరమైన హేతువు లింకను గానవచ్చుటలేదు. శ్రీ చిలుకూరి నారాయణరావుగారు వండితారాధ్య చరిత్ర యుపోద్దాతములో (పుట 28) శ్రీపతి పండితుండు పండితారాధ్యున కించుక ముందుగా జీవించియుండెనని నిరూపించి యున్నారు. కాంగా శ్రీపతి పండితుండు క్రీ. శ. 10 వ శతాన్టిలో నివసించెనని యూపాంప వచ్చును. ఈ కౌల నిర్ణయము పండితుండే యుస్తమల్లుని బెజవాడ శాసనమునపం గ ర్త యను కొనుట కముకూలముగానే యున్నది.

'శ్రీవతి పండిత కృతమగు శ్రీకర భాష్యము నాంగ్లేయ భాషలో6 బెద్డ యుపోద్దాతముతో గూడ బ్రకటించిన శ్రీ సీ. హయవదనరావుగారు పండి తుండు క్రీ, శ. 1400 సంవత్సరము ప్రాంతమున నివసించి యుండునని నిర్ణ యించి యున్నారు. శ్రీకర భాష్యమున మధ్వాచార్య _ప్రతిపాదితమైన ద్వైత మఠము అండింపంబడిన దనియు, మధ్వాచార్యులు క్రీ.శ. 18వ శతాన్టివా6 డగుటచే. బండితుడు వారి తరువాత నివసించి యండుననియు వారి వాదము. కాని వాడు తమ వాదమును విలంబెట్టుకొనుటకై మూలములో లేవి కొన్ని పదము లను దాము ప్రకటించిన గ్రంథములో. జేర్చినట్లు తెలియవచ్చినదనియు, నానంద తీర్దండు ద్వైతమత పునః ప్రతిష్టాపకుండే కాని దానికి మూలస్టాపపండు కాక పోవుటచే నా గ్రంథమున మధ్వపదడ ముండుటయు ైళమత ఖండనముతో. గూడిన భాగము లుండుటయు నిజమేమైనను బండితుండా మధ్వాచార్యునికిం దరు వాతి వాండవి నిర్ణయించుట కవకౌశము లేదనియు శ్రీ నారాయణరావుగారు పండి తారాధ్య చరిత్రోపోద్దాతములో (పుట 81) వారి వాదమును నిరసించి యున్నారు. ప్రై6గా వారు శ్రీపతి పండితుని కాల విర్ణయమునకు. దోడ్బ్పడు తెలుంగు (గ్రంథ ములు వేనిని జూడక పోవుటచేతను, మందే యేదో నిర్ణయమునప వచ్చి దానిని విలంబెట్టు కొనుటకై ప్రయత్నించినట్లు కన(బడుచుండుటచేతను వారి వాదము విశ్వసింప వలసిన పనిలేదు.

శ్రీపతి పండితుడు బ్రహ్మసూత్రములకు శీవదీపిక యను వ్యాభ్యానమును దెలుభగులో రచించినట్లు ప్రతీతి కలదు.1 పాల్కురికి సోమనాధుండు దిసవ

1 కీ శీ. ని నుందరం వంతులుణారు శివకవులలో * “శ్రీపతి పండిత కవి శివ దీపిక విరచించి వ్లైవడీణూ గురుండై చేవక్టై ముక్తి పేరిటి ( శాపట్టని విజయనగర రామయ లీంగా!"*ఆని (టానియుండిర్కి'

86 (పావ్నన్నయ యుగము పురాణములో నంగమేశ్వరుండు బసవని మూండవ కన్నడిగిన సందర్భమున “థ్రీషతి పండితుల్‌ శివు(డ। మీ కవులు, నా పండితయ్య గారను(గు( బండితు" లని చెప్పినట్లు గ్రాస్‌ యున్నాండు. పండితారాధ్యుడు పండితుండే కాక కవికూడ నగుటకు శవ తత్త్వసారమే సాత్యుము. అట్టివాడు కేవల పండితుండుగాను, థ్రీపతి పండితుండు. కవిగాను చెప్పంబడి యుండుటచేం గవితా విషయమున వారిరువురిలో శ్రీపతి పండితుండే మిన్నయని సోమనాధుండు భావించినట్లు తలంప వచ్చును. కొని యాతండు రచించిన కావ్యము లేమియు లభ్యమ లగుటలేదు. అతడు బెజవాడ వాస్తవ్యుండగుటయు, మళ్లేశ్వరాలయ సమీపము ననే యాతండు మహిమ ప్రదర్శించినట్లు తెలియ వచ్చుటయు, యుద్ధమళ్లుని శాసన మాదేవాలయముననే యుండుటయు, నందలి పద్యములు శివకవులకు( బ్రీతి పాత్రమగు డేశీేయచృందమునకు సందింధించిన వగుటయు, శ్రీపతి పండితుండు పండితారాధ్యునికి. బూర్వుండనియు( గవియనియు విశ్చయముగా, దెలియవచ్చుటయు(. బై శాననకర్త యాతండే మై యుండునని యూహించుట కవకాశము నొసంగుచున్నవి. ఇంతకంకె నీ విషయమును నిర్ధరించుట కాధార ములు లేవు, ఇదియే సత్యమగుచో శ్రీపతి పండితుండు నన్నయక: బూర్వ ముండిన ప్రళన్త కవులలో నొక్క/డని చెప్పవచ్చును. విరియాల కొమసాని గూడూరు శాసనమున మూడు చంపకమాలలును రెం డుత్చల మాలలును ఉన్నవి. విరియాల యెజ్జభూపతి భార్యయైన కామసావి తన కుమారుండగు సూరభూపతి సాయమున చేతరాజునకు శత్రువుల వలన! గలిగిన యాపద తొలగించి యాతని. గాకతీయ రాజ్యమున సుప్రతిష్టితుని గావించెనని యందు వర్షింవ6 బడినది, ఈ బేతరాజు కాకతీయ వంశపు రాజు లలో మొదటివాండు. క్రీ, ఈ, 1028 ప్రాంతమున నుండినవాండు. ఈతడు రాజ్యము స్థాపించిన యౌరంభ కాలములో శ్యతువులవలన నలజడి కలుగగా కొమసాని యాతవికి. దోడ్పడి ప్రైశాసనము వేయించి యుండవచ్చును. అందుచే నీశాననము క్రీ, శ. 11 వ శతాని మొకట్‌ పాదములోనిదని నిస్సంళ యముగా జెస్పవచ్చును. ఇందు సూత్రధారి (శాసనలేఖకున్సి పేరున్నది కావి యాజ్ఞ ప్తియొక్కయు. గర్హయొక్కయు నామములు పేర్కొనంబడి యుండ లేదు, ఇందలి మొదటి మూండు పద్యములలో దుర్ణయాన్వయమునకు(. జెందిన విరియాల వంశపు రాజుల క్రమమును నాల్లవ పద్యమున కొమసాని చేతభూపతికి(

ఫూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆం(ధ్రవాబ్మయ న్వకగాసము 87 జేసిన పాయమును వర్డింప(బడినది. అయిదవ పద్యములో సూరభూపతి చూపిన విక్రమము ప్రళఠంన కానవచ్చుచున్నది. ఈ విధముగా నీ కాసనమునందలి సారాంశము తెలియుచున్నను ఇందలి పద్యములతోని కొన్ని వాక్యములయు బదములయు( ద్రిత్యేకమైన యర్థము బోధపడుటలేము. ఈ పద్యములు తత్సమ దేశ్యసద మిశ్రితమైన రచనతో గూడి నన్నయ భారతమునందలి పద్యము లను బోలియున్నవి. “పాండవ మధ్యమ ఖీముండో యనంగాొ మున్నగుచోట్ల నాలంకొరిక మైన రచన గోచరించుచున్నది. ఇంతకు బూర్వమున్న శాసనము లలో చేశీయచృండముశకుల. జెందిన సద్యములే కొవి యక్షర గణములతో6 గూడిన వృత్తములు కానవచ్చుటలేదు. అందుచే నీ కాసన కాలమునాటి కే కవులు శంస్క్యృత వృత్తముల నెరపు తెచ్చుకొని వానిలో యతిష్రాసలు కూర్చి కవిత వాగించుచుండిరని చెప్పవచ్చును. ఇందలి పద్యములందళి యరక్తము క్లిష్టముగా నన్నను ధారమాత్రము ప్రసన్నమై కానవచ్చుచున్నది, ఇవిగాక మిగిలిన చాళుక్య రాజుల శాసనములును, రేనోటి చోళులును బాణ ప్రపంబ రాజులును వ్రాయించిన శాసనములును, మజికొన్ని యితర శాననము లున గద్య మయములుగానే కావవచ్చుచున్నవి. కొని యక్క డక్కడ నా శాస నమల నడుమ వృత్తగంధి వాక్యములు కొన్ని యున్నవి, పుణ్యకుమారుని మాలె పాది శాసనమున రగడయు, వెంకయ చోడుని దొంగలసొని శాసనమున మహో క్యంళయుం గానిపించు చున్నవని కొందటు పరిశోధకులు వ్రాసియున్నారు.ే ఈ శెండుటిలో గణము లొకమాదిరిగా సరిపుచ్చుటకు వీలున్నమ యతిప్రాసలను సరి పెట్టు కష్టము. ఇందలి గణములు మాశ్రాగణము లగుట చేతను మామూలుగా మనమ (వ్రాయు వచనమునం గూడ యతి ప్రాసలతో( బని లేనిచో మాశ్రాగణ విర్దేశము. వనుపరించి యేదో యొక పద్య మున్నదని నిరూపించుట కవకాళ ముండట చేతను అవి తత్కర్తలు పద్యము వ్రాయ వలెనను నుద్దేశముతో వ్రాసి నట్టివేయవి చెప్పుటకు వీలులేకున్నది. వృత్త గంధి వాక్యముల విషయమును వీని విషవమును నన్నయక. బూర్వము ఛందస్పను భాగమున విపులముగా జర్చియంబడును. ఓ (శ) దేవరవల్లి వేంకటకృష్ణా రెడ్డిగారు పరిశోధన పిక

88 (ప్రాళ్నన్నయ యుగము

పంస్కృృత శాసవములలో దత్తకేత్రముల సీమావధుల వివరమును జెప్పు భాగములు తప్ప వాజ్మయమవి చెప్ప దగిన దేదియును లేదు. (ప్రాక్నాళుక్య యుగము నందలి కాసనములలోని గ్రామ నామముల వలెనే చాళుక్య యుగములో గనవచ్చు గ్రామముల నామములు కూడ పాడు, పజు, వాడ. చెటువు, కొలను, ఊరు, కోడు, చేడు, పూణ్జీ, మున్నగు పదములతోనే యంత మొందు చున్నవి. (ఉప్పులటూరు, ట్జజ్తపాలు, అంగలూరు, వేల్పూరు = మూండవ విజయాదిత్యుని కాలమునాఃటి శాసనములు 1. ౪01. ౪ పుట 128బాకి చెబువు, పెద్దకోడు, కోరు కొలను, కాకణ్జీవాడ, కారజ్చేడు, శ్రీ పూణ్ణీ్‌) ఇవి గాక గ్రామముల. చివర మజి కొన్ని వదములు కూడం గానవచ్చుచున్నవి. వటి (రెబ్టువటి, రామాట్సి గుజ్డ (పరువుల గుణ్ది, జువ్విగుద్ద, ఐరివియ గుట్ట) గుమ్మి (తాఖ్లు గుమ్మి ప్రోలు (గొట్టి బోలు) చేను (వేల్పు జేను) నది (వ్యాఘ్ర నది, వన్నేరు నది, తటాకమ (నిడుగడ్డ తటాకము) మున్నగున వందు ముఖ్యము ల్లైనవి. ఈ సీమలను జెష్టు చోట్లనే కొన్ని యెడల సమాపక క్రియా రహితములయ్యు సంపూర్ణార్థము గూ వాక్యములు గలవు. దక్షిణత। 'పెంజెరువు కట్టి డిగ్గు త్రోవ. (రణస్టిపూణ్డ్‌ శాన) వఐశాన్యత॥ ఇయ్యూరియుం బిల్లెను. పెద్ద పూండియుం బొలగరుసున మజ్జిలడి తాటి యొద్ద చింతయ సీమా (వనందమపూడి శాసగ ఊరి లూర్చుననుండి 5డు మటికిం బాలీన పెద్దవీధి దకీణమున గృహమేత్రమున మూడ్లు నలుపది (వండ కామ్రశాస్ర ఆగ్నేయకతః చందూరి మాన్యమున పడపలిద మాన్యమునయు నడుమం బాలీన ఏలు (తిమ్మాపురశాస ఇట్టి వాక్యములలో ఉండు, అగు, అను ధాతువుల రూపములు సందర్భమును బట్టి ఆధ్యాహారము. చేసికోవలయును. నన్న యకు౯ బూర్వ మందలి శాసనములలో విట్టి కూర్చుగల వాక్యములే అధికమగా? గానవచ్చు చుండును,

క్రీ, కం కవ శతాన్టి తుది భాగము నుండియు. బూర్జముగాల మలబుంగు భాషలో వ్రాయ! బడిన శాసనములు కనవచ్చు చున్నవి. విషయమున బిల్టీ చూచిన వీవికిని సంస్కృత భాషా శాసనములకును భేద మంతగా6 గా?రాదు. అవియు వివియు దాన విషయమును షాూచించు నట్టినే. వీనిలో మొదు వవి చేయింపం దికిన కాలము నందలి రాజును, అతని విజయరాజ్య సంవత్సరమలును బేర్కొనంబడి యుండును. (రేనాటి చోళుల శాసనములు). కొన్ని శాసనమ ల౦ దీ విజయరాజ్య సంవత్సరముల ప్రశంస చివరం గవవచ్చు చుండును. పధ్య

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆం(ధవాబ్బయ స్వరూపము ర్‌ం ప్రధానమైన దాన విషయము వర్డి౦ంప( బడును. అందు దత్తములగు క్షేత్ర గ్రామా దులును, దాత ప్రతి గ్రహీతల పేర్లును, వివరింప బిడును. తరువాత నా క్షేత్ర (గ్రామాదులకు నీమలు చెప్ప బడును. పిమ్మట నా దానము రక్షించిన వారికి బుణ్యమును వ్రచ్చిన వారికి. బాపమును గలుగునను ఫలక్రుతి కొననగును. ఈ ఫలక్రుతి సాధారణముగా నన్ని శాననము లందు నొకేమాదిరిగా నుండును, కొచిన వారి కశ్వమేరము నాచరించిన ఫల మబ్బుననియు, “వక్రము' చేసిన వారికి వార ణాసిలో బ్రాహ్మణులను గపిల గోవులను జంపిన పాతక మబ్బు ననియు నందు జెప్ప బడుచుండును. ఈ ఫలక్రుతియైన పిమ్మట నా జ్ఞప్తి కర్తృ లేఖకుల పేర్లు చూపట్టును. ఇవి లేని శాసనములు కూడ గొన్ని గలవు. తెలు(గున( గల కొన్ని శాసనములలో వీరుల పరాక్రమాదులు వర్ణింప! దిడి యున్నవి. బాణ వైదుంబ రాజుల కాలమున వేయంబిడిన పెక్కు శాసనము లిట్టివే. వీనిలో నెవ్వండో యొక వీరుడు మతొక వీరునితోం టోరి స్వర్గ లోక మున కేగెనని చెప్పం బడును. ఇందు వీర రనముతోపాటు కరుణరనము కూడ స్ఫురించు చున్నది. [క్రీ శ. 850 ప్రాంతమున వేయంబడిన వైదుంది రాజుల కాలమునాటి శాసన మొకటి యిచట బేర్కొన దగియున్నది. ఇందు దోచయ్య, ప్రభు చెల్వున్ణు అను వారి పరాక్రమమును, ప్రధుచెల్వున్టు నొలంబీ సేనను దాంకి వీరస్వర్ల మొందిన తెఅంగును పర్షింపందిడి యున్నవి. ప్రభు చెల్వువి మరణ వృత్తాంతము కరుణరస పూరితమై యున్నది. “వైదుమృ మహారాజుల ముట్ల మలె దోచయ్య మానిసి యెమ్మకొల మెటెసి ప్రభూ చెల్వున్లు మా (మ) హారాజులయు వొత్తొంవియు సోరెమటి కయ్యంబున మెటెసి ప్రభూ చెల్వున్లు నొజొంబి నాగుతా న్కి పొడిచి (వీరలో కొ....వోయి” “56౧7208 వింయే2)2 05 ముట్లమలె ౯ వైదుంది మహారాజ గండత్రి నేత్ర తేంలరక్రైయనంతీ షయం కగై057యా(ఎ మ్మెకాల్ర 296 ప్రభు చెల్వున్లు 510006 0511 లం ఫ2006 0550000226 028%6 అీంగాంలు గం వైశస2౯32 204 స/01! 1901. 0౯ (ీఆ6 ప్రభు చెల్వున్తు ల 204 22రల్రే ఢం 11011231 3007294 ఇం టం ఇంక14 05 8ల06 (410)”

90 (పొళ్నన్నయ యుగము అవి పై శాననమున కొంగ్లానువాదము. విహత వీరుల సమర క్రమమును, మః ణఇమును వర్జీంచు విట్జీ శాసనములు పెక్కున్నవి. అవి మిక్కిలి చిన్నవగుట? రస ప్రధానములు కాక కేవల విషయ ప్రరానముల్లై యున్నవి.

క్రీశ 7, తి శతాబ్దులలోని తెలుంగు శాసనములలో( బ్రార్భత భాషా సంసర్ష ప్రభావములు గోచరించు చున్నవి. ఇవి రేనాటి చోళుల శాసనములలో! గంచం దూర్చు చాకుక్యుల శాసనములలోనే హెచ్చు. వీనిలో సంస్కృృక సమాసముల సంఖ్య తక్కువగను దేశ్య పదముల సంఖ్య హెచ్చుగను గోచ రించును. కావి నడుము వడుమః బ్రాకృత శద్దిములు కొన్ని ప్రయోగింపదిడి యుండుటచేతను, దేళశ్య పదము లింకను నన్నయ భారతమున స్థిరపడి మనప సుపరిచితమురె న రూపములను బొందియుండకపోవుటచేతను ఆ శాసనముల కొంతవలకు దుర్చోధములుగా గోచరించును. పూజ్ణమ, బారణాసి(విస్పర్షిశాన ) దొగ, ప్రతమ, బోళ, (లక్ష్మీపురు. సర్వబాద పరియారువు, సవ్వలోకశ్రయ మహా సత్ధ౯ వక్‌ (అహదనకర్శ దుజయరాజుల, దుకరాజులు, పన్నస (ఎక్ట గుడిపాడు శాన ఆణతి (రామేశ్వర స్తంభ శాస్ర వణం (చిలంకూరు) అణ పోటలు (పొట్ల, మాల్సె మున్నగు పదములా శాసనములలో( గల ప్రాకృత భాషా సంసరమునకు( దార్కాణములు, రేవణకాలు, తుణ్ణీకాళ్లు, నివబుకౌను, రట్టపట్టః తారుమున్ది, పొకొతుబ్లూన, ఇచ్చు వాన్లు, పులొంబున, మట్ళు, ఇల్ల కొను, లడ్లు పట్టు, పజొను, రెబ్టు నడల, పసిణ్ణీ ముడ్లు మున్నగు పదముద తెలంగుపదములే మైనను బరిచితములైన రూపములతో నుండక పోవుటచే మన కన్యదేశ్యముల వలెనే స్రొత్తగా. గానవచ్చు చున్నవి. ఆహదనకర శాననములో విట్టి పదముల సంఖ్య హెచ్చుగా నున్నది. ల, నలను ళణలుగా వ్రాయటయు (కళరేవి, బణిపేసిన, శేదుు మన మిష్పుడు సర్వసాధారణముగ వాడుచుండు లు అను బహువచన ్రత్యయమే శు, కొ, కళ్‌, గళ్‌, కొళు, కొల్‌, మున్నగు భిన్నరూపములతో( గానవచ్చుటయు మనకా భాష కొం వింతగా౬ దోంయటకు( గారణ మగుచున్నది

పై శాననము నందలి భాషకును గుణగవిజయాదిత్యుని కాలము నుంకీ వ్రాయంచిడిన కాసనములలోని భాషకును గొంత వ్యత్యాసము గోచరించుచున్నది. కాలము గడచినకొలంది ప్రాకృతభాషా సంసర్గ ప్రభావములు తగ్గి సంస్కృృళ భాషాప్రభావ మధికమగుట కానవచ్చును. ఈ శాసనములో దీర సంసంుక

(పాళ్చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధధ్రభాష ౮] సమాసములును, తత్సమ పదములును విరివిగా నుపయోగింప(బడి యున్నవి, వీనిలో గూడ దేళ్యపదములు లేకపోలేదు. కాని తత్సమ పదముల సంఖ్య యధిక మగుటచేతను, ఉపయుక్తములైన కొలది దేళ్యపదములు గ్రమ ముగా మనకు బరిచితముళైన రూపములను టొంద( జొచ్చుటచేతను బైవానిని గంటె పీవి నర్దము. చేసికొనుట సులభతరముగా గోచరించును. చాళుక్యభీముని కొజవి శాసనము నందలి శైలి (000 &. 9. )సరిగా నన్నయ భారతమునందలి శైలిని బోలియున్నది. ఉదా॥ “కుసుమాయుధు పెద్దకొడుకనేక రిపున్సపతి మణీమకుట మకరికా రేఫణ మళ్ళణీత. .గలరలా వర్తకంబు రాజ్యంబు సేయుచు నిష్టవిషయ కౌమభోగంబుల ననుభవించుచు, సుఖంబుండి యొక నాళ్డు కొరవి నల్లజెజీయు. కొడుకు పెద్దన రావించి, *వీవునా ప్రాణ సమానుళ్లైవెన చెలివి.నీ చేసిన యుపకారంబునకు బ్రత్యుపకారంబు సేయవలయుం గాన నీ కేమి అయు దానివ....జ్కికొమ్మన్వగి”. దీవివిబట్టి యీ శాసనము కాలమునాంటికే తెలుగున సలక్షణమైన సరళ వచన]్రైలి యేర్చడి యుండెనని తెలియు చున్నది. అక్కడక్కడ నిందును గొన్ని యర్థముకాని పదము లున్నను మొత్తముమీద తత్పమసదములే యధికమగుటచే నివి యంతకు. బూర్వ ముండిన శాసనములకం' టె నెక్కువ సుటోధములుగా నున్నవి. కొఅవి శాసన మందలి సంభాషణశై లి చిన్నచిన్న వాక్యములతోంగూడి మనోహరమై యల రారు చున్నది.

ఈ కాసనములలో వచ్చటచ్చట భూత తద్ధర్మములందలి క్రియలు కానవచ్చును కాని సమాపకక్రియలు లేని వాక్యముల సంఖ్యయే హెచ్చు. విరి పటితి కమ్మరి వినియన న్రావె (రామేళ్వర స్తంభ) మరుతున్లు ప్రసాదచేసిరి (చిలంకూరిి. కోసియ పాఅకిచ్చిరి (వెలుదుర్తి శా కాచేలు పాట ఎఅమ వ్రాసిరి. కొట్టలి కున్నడా అను వాన్హు కొసై (వెలుదుర్తి దన్తియ మన్గు తోళన్‌ పొడిచి పడియెన్‌ (బుడ్డిగడ్డి పల్లి దీవికి వక్రంబు వచ్చినవారు సంచ మహా పాఠకుఅగు (ఉరుటూరుు అలువది వే లేండ్లు నరకయోని నుండుదురు. (ఏడువాడలపాలెము శాసకేవి రక్షిజ్చీ కుడ్డిపి వాన్హు అస్వ మేదంబున పల్లము కొబ్బున్‌' (విశ్సత్తి)ి మున్నగునవి సమాపక క్రియలతో( గూడిన వాక్యములకు నిదర్శనములు, వైదుందిరాజుల కాలమునందలి వీర పరాక్రమ స్మారకములైన శాసనములు పెక్కు ఏగ్లె, పడియె, మున్నగు భూతకాల క్రీయలతో ముగియు

92 (పాబ్న్బన్నయ యుగము చున్నవి. వీవి చివర ద్రుత స్వరములకు లోపము చేయణబడుటచే నివి పద్య మయములేమో యను భ్రాంతి కలిగించు చున్నవి. సాధారణముగా వాక్యముల లోవి యక్షము భూతకాల క్రియాజన్య విశేషములతోడనే వ్యక్తము చేయంబడు చుండును ఉదా॥ ఎరిగల్‌ దుగరాజుల్‌ యిచ్చిన పన్నస, (ఇందుకూరి అగ్గిశమ్మాళా రి కిచ్చిన దతి (ఎలుదుర్తి) స్వస్తిశ్రీ బెజయిత్త భటరళ నిల్చిన దత్తి (కపిలేశ్వర 740). కొన్నిచోట్ల దచ్చద్దానుగత క్రీయాజన్య విశేషణమురే క్రీయలుగా వాడణబడు చుండును. ఇట్టి కూర్చును ఆంగ్లమున 2003110841 ౧0[9[౪0110% అందురు, ఉదా. దీవికి వక్రమ్భు వచ్చు వాన్హు.... ....బారనాన్‌ వేవురు పాణ జమ్బిన వాన్షు (రామేశ్వర స్తంభ) దేవస్వంబు లజ్బంబు గొణ్న వాస్టు వారణాసి ప్ఞచ్చిన పొసంబు గొణ్నవాన్షు (పెద్ద ముడియమ్స్‌. అహదనకర శాసనమున “దీనికి వక్రంబు లేదు” అను వాళ్యమున వ్యతి రేకార్థక క్రియ వాడ! బడినది. కొన్ని శావనములలో రెండు వాక్యములను సందింధ బోధక సర్వనామ ములతో నొకే వాక్యముగా౭ గలిపి వ్రాయ పద్ధతి కనవచ్చునుం ఉదా: ఇచ్చిన వన్నస పెన్సాణ ఇశెజేనిక్‌న్‌, తేని బ చ్చినవాన్హు పజ్బ మహాపాతకున్ష కున్‌ (పొల్ల దుర్తి మాలెపాడు) ఏ దానమును జెడ( గొట్టిన వాడు పంచ మహాపాత కుండ గునో అట్టి దానము నొసంగెనని యిచ్చట భావము. దేని వ్లచ్చువాన్లు పజఖ్బ మహా పాతక స. ......క్తురికున్‌, తేని, రక్షిజ్చీ కుడ్డిపి వాను అస్వ మేదమ్బన పల్లిమ్చు కౌబ్బున్‌ (విత్సత్తి శాస. అన్ని శాసనములపను దానమును సూచిం చుటయో వీరుల పరాశ్రమమును స్తుతించుటయో తప్ప వేలు ప్రయోజనము లేమీచే వీనియందు వాజ్మయ మనీ చెప్పందగిన లక్షణము లేవియు6 గానరావు ఇవి కేవలము విషయ (ప్రధానములు. కొఅవి కాపనము వంటి వొండు రేండిందు కసవాద భూతము లై నవి కలవు, పైని పేర్కొనం బడిన శాసనమురే కొక నన్నయప+€ బూర్వ్వోమ కొందయి కవులు కావ్యములు కూడ రచించిరనియు. నందు కందలి పద్యముణ కొన్ని [ప్రబంధ రత్నావళలో .నుదాహరింపందికి కనవచ్చుటయే దృష్టాంత మనియు. శ్రీ నిడుదవోలు వేంకటరావుగారు తెలుంగు కవుల చరిత్రలోం దెల్సి యున్నారు. అట్టి కవులలో జినేంద్ర పురాణ కర్ష మైన పద్మకవి యొకండు, ప్రదింధ రత్నావళి యందలి 81వ పుటలో వీ కావ్యము నందలి పద్య మొకటి యునాహరింపల బడియున్నది. ఏ తత్కం_ర్త కన్నడమున విక్రమార్దున విజయము,

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆం(ధ్రవాబ్బ్యయ న్వరూవము 0) ఆది పురాణము అను మహాకావ్యములు రచించి యా భాషలో గవి చక్రవర్ధిగాం దిరిగణీంప( బడుచున్న పంపకవియే యవి తెలియుచున్నది. అతడు భారత మును వేములవాడ చాచక్య రాజ్టైన అరికేనరికి. కృతి యిచ్చి యుండెను, ఆతని నివాసము తెలు6గు దేశము నందలి వేంగి సజ్జు అని పరిశోధకులు నిర్ణ యించి యున్నారు. అందుచే నీత6డు తెలుంగు భాషలో. గవిత్వము చెప్పెనన వింతపడ నవనరము లేదు. అదియును గాక యానాంటి తెనుంగువారు పలువురు తెను(గు కన్నడముల రెంటను బాండిత్యము గలవారై యా రెండు భాషలందును గూడ గవిత్వము చెప్పియుండి రనుటకు దృష్టాంతము లున్నవి. మంగుళూరు నందలి మిషను కళాశాలలో విద్వాంసులై న తిమ్మస్పయ్యగారు నాడోజ పంప యను విమర్శ గ్రంథమున (పుట 78.78) వంవ కవియే భద్మకవి యని నిరూపించి యున్నారు, క్రైన సంప్రడాయమునపు( జెందిన యాజవ తీర్థంకరుని పద్మ ప్రభ యను నామమే పద్మప్ప, పద్దప్ప, పమ్మస్ప. సంస యను విధముగా దిరిణామము చెందిన దనియు, సంస్కృత జై ననామ మగు పద్మశళద్దిమే కన్నడ మున పమ్మగాను, దెను(గున పెమ్మగాను మాజినదనియు శ్రీ వేంకటరావుగారు చెప్పుచున్నారు.కె ఆంధ్రదేశము నందలి వైశ్యు లందును బ్రాహ్మణు లందును పమ్మి యను గృహనామ మిపష్పటికిని గానవచ్చు చున్నది. అందుచే( బంప మహాకవియే తెలుగున జినేంద్ర పురాణమును రచింగె నవి యనుకొనవలయును. ఇతండు క్రీ, *, 0 వ శతాబ్ది పూర్వార్థమున నాంధ్ర దేశము నందలి వేంగీపురము నుండి చాళుక్యరాజై న యరికేసరి కొలువున శేగి9 యాతవి యాదృతికి( బాత్రుండ్రై కన్నడమున విక్రమార్దున విజయమును రచిం చెను. దీనిని బిట్టి జినేంద్ర పురాణము తెనుఃగున నన్నయకు. బూర్వమే పుట్టిన కావ్యమని చెప్ప వలయును. ఇతర జైన కావ్యముల వలెనే యిదియ నశించి పోవుటచే నిందలి కవితా మూధుర్యమును (గ్రోలు నదృష్ట మాంద్రుల కబ్చినది కదు,

1. తె.కంచా పుట రకం
2. “ల్యరంంు 2% తగరం? తెమడ 0 ఇలబటూడ ౧1246664 (0 ౦124121014 ౨16 ఉయింబట! ప శ ఊఉ ప కె వ ౪01 1 కె 3,

04 (పాజ్నన్నయ యుగము జినేంద్ర పురాణము కైన సమయా చార్యులలో మహా ప్రసిద్ధుడైన జినేంద్ర ముని చరిత్రము. ఇతండు సంప మహాకవికే కాక కన్నడ రిత్నత్రయ ములో నొకండైన పొన్న మహాకవికి 6 గూడ గురువై విలసిల్లెను. పంపకవి ఆది పురాణము నందును బొన్న శాంతి పురాణము నందును గద్యలలో నీ విష యమును వ్య క్తముచేసి యున్నారు.! పూజ్యపాద చరిత్రమున జినేంద్రముని ప్రస్తుతుండై యున్నాడు. ఇతండు కానూరు గచ్చమునకు సంబంధంచిన కైనా చార్యుండు, అర్హదృలి, అర్హనంది. రామనంది, చందినంది, యీతని గురు ల్‌ యా వా జ శ్‌ పరంపర, ్రదింధ రత్నావళిలో నుదాహరింపందిడిన పద్యమొకటియు సస పద్యము. ఇందు మందర పర్వతము వర్షితమై యున్నది. పద్యమునందలి సీసభాగ మంతయు. సంస్కృత పమాస భూయిష్ట్మమై శ్లేషాలంకారముతోం గూడి (యన్నది. ఒకటే సమాసము మేరు మందరములు రెండింటికి నన్వయించునట్లు ద్విర్తుక్తము చేయంబిడి యున్నది. పద్యము ప్రౌఢమై సుందరమైన గమన ముతో నొప్పారుచున్నది.

శ ఇదు చేవేం్యద మునీంద వంద్య పరమ జినేం్యద ముఖచంద వాకృం [దిశా (వనర (ప్రసారోదీర్హసూక్తి కల్లోల మాలాకీర కవితా గుణార్షన (ప్రణీత మప్పాది పుఠరాణదోళ్‌ ,.,ఆదిపురాణం ఇదు జినేం్యద చరణ సరసీరుహూ శిలీముఖాయనూన (శ్రీ) మదుభయకవి చ(కవర్తి నివ్నర్తిశము౦,.. ,.,పొన్నపార్య'కా59తము _,,శాంతిపు రాం

£. పారి నిలయంబును వారి నిలయంబును విషధశరాఢ్యంబును విషధశాఢ్య మవ్సరోమయమును నప్స్పరోమయమును వన విలానమును పావన విలాస మున్నత కరి ళ్ళంగ మున్నతకరిళ్ళంగ మిందు శాంతనవ మిందు కాంత మురుకల నకులంబు నురుకలనకులంబు న౦ంకుకాంత ద్యోతి,,..., కాంత మొనర నవళత సావాన్ర యోజనోన్న తమును ఐదివేల యోజన లమరు వలము నలిగి కనకాళది కిన్నూట' గలిగి తనరి (వ్రథితమై 'యొవ్చు మందర వర్వతంబు,

పూర్వ చాళుక్య యుగ మునంధలి అంధధవాబజ్మయ న్వరూపము 95 ప్రబంధ రత్నావళి పీరికలో (పుట 27) శ్రీ వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు వైన కర్ణాట భాషలలో డైనకృతు లనేకము లున్నవనియు నందు జినేంద్ర పురా ణాదిపురాణము లను రెండు కైన ప్రబంధము లుదాహరింపంబిడినను వాని నుండి పద్యము లెక్కువగా( దేర్కొనంబడవమ్యె ననియు నున్నపద్యములై నను బ్రాచీనతర రచనలుగా దోంపవయ్యెననియు వ్రాసియుండిరి, ఉదాహృత పద్యము శ్రేషబిహుళమై యుండుటయు(,. దెలుంగున క్రీ.శ. 18వ శళాన్టివణరును జిత్రశ్షేషమయ కవిత్వ మతివిరళముగనే కానవచ్చుటయు వా రట్లూహించుటకు( గారణములు. కాని క్రీ, శ. 12వ శతాబ్దిలో నుండిన నన్నిచోడుండు కుమార సంభవమున నట్టి కవిత్వము నచ్చటచ్చట ్రాసియుందెను, క్రీ. ౪ 0వ శతాద్చి వాండును గన్నడ లాక్షణివండు నైన నృపతుంగుండు కవిరాజ మార్గమున నట్టి రచనలు పేర్కొని యుండెను. పంప కవియే కన్నడమున వ్రాసిన విక్రమార్దన విజయములో నెడ నెడం జిత్రకవిత్వము కానవచ్చుచునే యున్నది. అందుచే+ బ్లైపద్యము శ్లేషమయమై యున్నంత మాత్రమున నది ప్రాచీన రచన కాదేమో యని నందేహింప నవసరము లేదు. కాని పంప, పద్మ ళబ్దిముల కభేదము కల్పించి, జినేంద్రపురాణము నందలిదిగా లభ్యమగుచున్న యేకమాత్ర పద్యము నాధారముగా( గొని, యా పురాణము నన్నయకు ముందుండె నని భావించుట కొంత దూరానేయముగా. గానవచ్చుచున్నది. ఈ విషయము నింతకంకె దృఠథతరముగా విశ్చయించుట కాధారాంతరములు లభ్యములగుట లేదు. క్రీ +. 1400 ప్రాంతమున నుండిన మడికి సింగన తనకు బూర్వులైన కవుల [గ్రంథముల నుండి యుస్భృతములై న 'పెష్కపద్యములతో(గూడిన సకల సీతిసమ్మత మను నొక సంకలన [గ్రంథమును గూర్చియుండెను. అత౦డు [గ్రంథాన తారికలో( దా నే యే గ్రంథములనుండి యేయే కవుల (గ్రంథములనుండి పద్యముల 'సేకరించెనో తెల్పియుండెను.! ఇందు(గొన్ని గ్రంథములయు.బురాణపురుములయు.

1. ఆంధ్రభాషా కోవిదులైన సుకవీం(ద విరచితంవైన ము(ద్రామాత్య పంచ తంత బథధ్ధి భూపాల చాణక్య ధౌమ్య విదుర్త_ ధృతరాష్ట్ర బలభద్ర _శామందక గజాంకుశ నీతిసార నీతిభఖూమవణ "కే మేం భోజరాజ విథభూవణ పురు షార్ధసార భారత శామాయణాదొ మహాకావ్యంబులు, పుఠాణేతివోసంబులుు, కందనా మాత్యుని నీతిళారావళి లోకోక్తి చాటు[ప2౦ధములయందుం గల నీతివిశేషంబు లూహించి త శ్తత్సారాంళంబుల యై వీధంబుల వర్గ సంగళంబు గావించి నకలనీఖి సమ్ముతంబను "వీర నొక్కు (వవింధము రచింపుదుం

96 (పాళజ్నన్నయ యుగము చేరు కలగలుపుగా. కెన్ప(దిడినవి. “ఆంధ భాషా కోవిదులైన సుకవీంద్ర విరచితంబై. నొ అనుమాటకు( దరువాతి శబ్దములతో వెట్టి సంబంధమో శెలియబటలేదు. ఏలయన జాణక్య ధొమ్య విదుర ధృతరాష్ట్రాదు లాంధ) భాషా కోవిదులును గారు, సుకవీంద్ర విరచిత గ్రంథ విశ్రేషములును గారు. అండుడే నా విశేషములు ముద్రామాత్య పంచ ఈంత్రములకు ెండింటికే సంబంధించినవవి చెస్పుకోవలయును. తరువాత( జెస్పందిడిన పేర్లలో. గొన్ని కర్తల 'పేర్లును గొన్ని కావ్యముల 'పేర్లనుగా గానవచ్చుటచే “ఆది మహాకావ్యము”లను మాట కన్వయము కుదురుట లేదు, అప్పుడు కవుల పేర్ల్గతరువాత “వారిచే రచింపడిన" అనుమాటల నధ్యాహార్యము చేసికోవలెను, లేదా కవుల పేర్షతోడనే కావ్య ములను బేర్కొను నాచారమును బిట్టి యా పేర్లను దత్కృత కావ్యములగా భావింపసలయును. అప్పుడైన రధొమ్య విదురాడులు కవులు కాకపోవుటచే వా సేర్ల కెల్లన్వయము చెప్పవలెనో కుదురుటలేదు, ఇట్లీ వచనము క్లిష్టాన్వయముగా గోచరించుచున్నను అందు. బేర్కొనంబడిన కొందటు కవులును కొన్ని కొవ్య ములును మన కిప్పుడు లభించుచుండుటచే మిగిలిన పేర్లనుగూడ యథార్థములుగా భావించి సరిశీలింప విని వచ్చుచున్నది.

గజాంకుళ కే మేంద్ర భోజరాజులు కవుల్లై కావ్యములు వ్రాసిన ట్లితరా ధారముల వలన(గూడం దెలియచున్నది. వీ రందలును, మడికి సింగనచే దేర్కొన(దిడి యుండుటచే క్రీ, శ. 1400 కు. బూర్వమే యుండిన వారన విశ్చితము. గజాంపపండు క్రీ.శ. 100 సంవత్సరము ప్రాంతమువా(డఏ కన్నడకవి చరిత్రము చెప్పుచున్నది. క్రీ, ళ. 1049 లోవి వాడంగు. శ్రీధరా చార్య డాతవి౯ ద్రిళంపించి యుండుట యందు కొధారము, ఇతండే కాక నయ 'సేనుండు (111) దుర్గపింహుండు (1145) మున్నగువారు కూడ దమ గ్రంక ములలో గజణాంకుకువి ద్రిస్తుతించి యండిరి, ఇంతమంది కవుల ప్రశంసలకు! బ్యాక్రు(డై యుండుటచే నాతండు కన్నడమున నుత్తమశ్రేణికిం జెందిన కవిగా( గావవచ్చు చున్నా6డు. కాని యితడు కన్నడములోం గాని తెలుంగులో గాఏ టగ్రాసిన, (గ్రంథము లేవియ+ గానవచ్చుట లేదు, గజాంకుకు( డనునది బిరుద నామమే కాని సహజనామము కాదవియు, నాతనిపేరు నారాయణుండవియ, వతండు రాష్ట్రకూట రాజును, క్రీ. ఈ. 889 ముండి 805 వణకును మాల్యభేటను రాజధానిగా బొాలించిన వాండును, అమోఘవర్దని కుచూరుండును, అకాల వర్ష

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధ వాబ్బయ న్వరూవము 07 దేవుండను నామాంతరము గలవాండునగు మూండవ కృష్ణచక్రవరికి మంత్రిమై ప్రసిద్ధికెక్కె ననియు, శ్రీ నిడుదవోలు వేంకటరావుగారు శాన నాధారముతో విరూపించి యున్నారు, దానిని దిట్ట యాతండు మహిష విషయమునందలి కాంచనముదువో లను గ్రామమున నివసించె ననియు గొండిన్యనగో శత్రుః డనియు రామపార్యసుతు డనియు, రాజవిద్యాపారగు. డనియు6 దెలియు చున్నది. మకికిసింగన పేర్కొన్న గజాంకుకుం డీ నారాయణుడే యగుచో సీతండు నన్నయకు( బూర్వుదై యాంధ్రమున+ గవిత్వము చెప్పె నని నిశ్చ యింప వచ్చును. భోజమహారాజు క్రీ, శ, 1018 నుండి 1060) వణకు ధారాపురము రాజ ధానిగా మాళవదేశము నేలి స్వయముగా మహాకవిమై యనేక మహాకవులను బోషించి ప్రసిద్ధి నొందినట్టీ వాండు, ఇతడు సంస్కృతమున రామాయణ చంపువు, సరిస్వతీ కంఠాభరణము, శృంగార ప్రకాశము మున్నగు ప్రశస్త (గ్రంథములను రచించి యుండెను, బరైెన విరచితమైన నీతిసారనుక్తావళి పీరికలో శ్రీ మానవల్లి రామకృష్ణకవిగారు భోజరాజ విభూషణ మను నీతి భూషణము. పేరు నుదాహరించి “భోజరా జాంధ) ద్రవిడ కర్ణాటముల గవిత్వము(౬ జెప్పంజాలె ననుట మనక హృదయానందముగా నున్నదాొని వ్రాసి యున్నారు. దీనినిబట్టి భోజరాజు నీతిభూషణ మను నీతి గ్రంథము రచించె ననియు దానికి భోజరాజ విభూషణ మని నామాంతర ముండె ననియు€౬ దెలియు చున్నది. సింగన నీతిభూషణ భోజరాజ విభూషణములను వేయి వేలుగా నుదాహరించి యుండుటచే నవి వేలు వేలు గ్రంథములని తోంచుచున్నది. నకల సీతి సమ్మతమున నీతి భూషణములోని పద్యములే కాని భోజరాజ విభూషణము లోని పద్యము లుదాహరింపందిడ లేదు. పద్యము లుదాహరింప€ బడకుండ నాతండు (గ్రంథమును మాత్రము పీఠికలో నేల పేర్కొని యుండెనో తెలియదు. లేదా సకలవీతి సమ్మతము పూర్తి (గ్రంథ మంతయు లభింపమిచే లభ్యముగావి ంథభాగమున నందలి పద్యము లేవైన నుదాహరింపందిడి యుండు నని

1. నారాయణాఖిధానేన నారాయణ ఇ వాపరః

విఖ్యాతో భువి విద్యావాన్‌ యో గజాంకుళసం జ్ఞయా

(వధానః కృష్ణ రాజన్య మంశ్రీ నవ్‌ నంధివిగ్రహీ

ళోలోర్గిన్తంభ శాననము- 10. 1. ౪01, 1౪ పుట క్‌7,

7

098 (ప్రాబ్నన్నయ యుగము భావింపవలయును. నీతి భూషణమునకే భోజరాజ విళభూషణము నామాంతర మని శ్రీ కవిగారు చెప్పుట కొధారము లేవియును లేవు. ప్రసిద్ధలైన పూర్వకవు లెవ్వరును గవి స్తుతిలో భోజుని నుతియించి యుండ లేదు. నడిమింట్‌ వేంకటపతి యభిషిక్తరాఘవము నందును, మొల్ల రామాయణము నందును, పైడిపాటి వేంకట నృసింహకవి లక్ష్మీనృసింహ విలాసము నందును భోజుని బూర్వ కవిగా న్మరించినారు. కావి యాత( డాంధ్రకవిగనే వారిచే నుతింప(దిడె ననుట కాధారములు లేవు. అదిగాక శ్రీ రామకృష్ణకవిగారు సకల నీతి సమ్మత పీఠికలో నీతి భూషణము నాంధ్ర భోజుండను కవి రచించిన ల్లొక లక్షణ ([గ్రంథమున( గలదనియు, నాత( డెవ్వడో గుర్తించుటకు వీలు కాకున్న దనియు, బాలటోధ లక్షణమున నందలి పెక్కు పద్యము లుదాహరింపం బడిన పనియు గ్రాసి యున్నాడు. దీనిని బట్టి చూడ నీతి భూషణమును రచించినవా(డు సుప్రసిద్ధుడైన భోజమహారాజు గాక యాంధ్రభోజ బిరుదాంకితు(డై న యింకొక కవి యెవ్వ(డో యని స్పష్టమగుచున్నది. ఇక్కడ నిట్లు వ్రాసి శ్రీ కవిగారు బర్జెన వీతిసార ముక్తావ పీరికలో భోజరాజే నీతి భూషణ కర్త యని వ్రాయ టకు. గారణ మేమో తెలియదు. మొత్తము మీ/ద బలవత్త రమైన యాధారము లభించు వణకు భోజమహారా జొంధ్రమున( గవియై యుండీనట్లు చెప్ప జాలము, మడికి సింగన సకలనీతి సమ్మతపు. బీశికలో ముద్రామాత్య మను (గ్రంథ మును కేమేంద్రుండను కవినిగూడం దేర్పాని యున్నాండు. తెలుంగు కవ్నలెవ్వరును ఈ క్షే మేంద్రువి. దమ (గ్రంథములందు ప్రశంసించి యుండలేదు. సంస్కృక మున క్షేమేంద్రుండను ప్రసిద్ధకవి యొకండు కలండు, ఇతండు క్రీ. ఈ.1020.1080 సంవత్సరముల నడును౯ గాళ్ళీర దేశప్ప రాజైన యనంతవర్మ యాస్థ్టానమునం దుండెను. అతడు సంస్కృతమున సుమా రటువది కావ్యములను వ్రాసె సని ప్రతీతి, ముద్రామాత్యము కే మేంద్ర కృతమనియు నది భోజరాజున కంకితము చేయ బడెననియు శ్రీ రామకృష్ణ కవిగారు బర్జైన నీతిసార ముక్తావ€ పీఠికలో దెల్చియన్నారు. సింగన ముద్రామాత్య నామమును క్షేమేంద్ర నామమును వేణు వేలు చోట్ల చేర్కొని షేమేంద్ర నామము తరువాత భోజరాబ విభూషణమును జేర్చి యున్నాడు. దీనిని బట్టి క్షేమేంద్రునికిని ముద్రామాత్యమునకును నెట్టి సందింధమును లేగనియు, నితరములై న. యాధారము లేవైన లభించుచో క్షేమేం

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధ్ర వాబ్బయ న్వరూవము 9ం (ద్రుండు భోజరాజ విభూషణమునే రచించెనని చెప్పుట యుచితముగా నుండు ననియు. దోంచుచున్నది. సింగన నకలనీతి సమ్మతమున ముద్రామాత్యము నందలి పద్యముల నుదాహరించి యున్నాడు. కాని యెచ్చటను దానిని రచించిన వానిపేరు పేర్కొని యుండలేదు. ఈ శేమేంద్రుండు భోజరాజునకు సమకాలికు( డగుట సత్యమే కాని కాశ్మీర దేశీయందై న యాతనికిని మాలవాధీకుండై న భోజ మహారాజునకను గావ్య కర్ష్భృ కృతిపతిత్వ సందింధ మేర్చడుటకు( దగిన యవ కాళము లేళచును గానవచ్చుట లేదు. మటియు నీత6 డాం(ధ్ర కవి యని చెప్పుట కును నాధారములు మృగ్యము. కాని సింగన 'గ్రంథ పీరికలో క్షేమేంద్రునిం బేర్కొావి యుండుటచే. నా పేరు గల తెలుంగుకవి యొకం డున్నా6ండని చెప్ప వచ్చును.

(శ్రీ రామకృష్ణకవి గారు సకలనీతి సమ్మతమునందలి పీరికలో “ముద్రా మాత్యము క్షే మేంద్రుండను బిరదము వపొంచిన లక్కాంభట్టను కవి రచించినట్లు తోంచుచున్నది. క్షేమేంద్రకవి క్రీ. ఈ 1050 ప్రాంతమున నుండెను గావున దద్చిరుద వహనముచే నితండు తత్పూర్వు. డగుటకు సాధ్యుండు కాండుం ఇతడు శూద్రకరాజ చరిత్రమును, శతపకి సంవాదమును రచించినట్లు లక్షణ (గ్రంథోదాహృత పద్యముల వలన దెలియచున్నది. బాలబోధమనియు( గవి సంజీవని యనియు సందిగ్ధనామములు గల యొక ఛందో(గ్రంథమున ముద్రామాత్య సీతిభూషణ పురుషార్థసారములనుండి పద్యము లుదాహృతము లమ్మె .... ముర్రామాత్యము కేవలము నీతిగ్రంథము కొక ముద్రారాక్షసము వలె నొకరాజూ (ప్రాభవమును సంపాదించు మంత్రిఃభామణి నీతి ధారంధర్యమును వర్షించు కొవ్యమో యను సందియము కలిగించుచున్నది. ఇందు రాజరాజ వంశజులగు చోళభూపతుల జయించిన చాభుక్య రాజులయో లేక చాళుక్యుల జయించిన కొకతీయలమయో పరాక్రమము (్రళంసింపబడిన ట్లుదాహృత పద్యముల వలన నూహింపందగియున్న” దవి వ్రాసియన్నారు. ఈ వాక్యములను బిట్టి కాశ్మీర దేశీయ(డైన కేమేంద్రుండును లక్కాభట్టను నామాంతరముగల యా క్షేమేంద్రుం డును భిన్నులవి తెలియుచున్నది. (శ్రీ కవిగారు బరెన నీతిసారముక్తావిలో కేమేంద్రుండు ముద్రామాత్యమును రచించి భోజరాజున కంకితము చేపెనని ద్రాస్‌ యిచ్చట విట్లు వ్రాయుటకు హేతువేమో తెలియదు. కేమేంద్ర బిరుద ధారిమైన లక్కొంభట్టు సంస్కృత కవిమైన క్షేమేం ద్రుని బిట్టియే యా బిరుదమును

100 (పాజ్న్బన్నయ యుగము వహించిన వాండగుటచే నాతనికంచ నర్వాచీనుండనుట నిశ్చయము. మజియ శ్రీ కవిగా రూహించినట్లు ముద్రామాత్యమున జోళవంశీయుల జయించిన చాబప్యలో చాళుక్యుల జయించిన కొకతీయులో వర్షింప(బిడిరని తలంచితి మేని ఆ కాలము క్రీ, శ. 11వ శళాబ్టి తరువాతిదే యగుటచే. దత్క ర్త నన్నయ్యపః బూర్వము నివసించినవాండు కా/జాలండు. తంజావూరు సరస్వతీ పుస్తక భాండాగారమున కవి వాగ్బంధ మను నొక ఛందో (గ్రంథ మున్నది. దీనికే కవి సొర్వభామచ్చందన్సని యింకొక పేరు కల దనియు నిది తిక్కన సోమయాజీ కృత మనియు. జెప్ప బడుచున్నది. అందు వృద్ధి యతికీ క్షేమేంద్ర కృతమైన శతపక్షి సంవాదమునుండి యొక పాద ముదా హృతమై యున్నది.! ఈ కవి వాగృంధము తిక్కన రచించిన దనుట కాధార ములు లేవు, పవై(/గా నిందు 2? యతులు పేర్కొన(దిడి యుండుటచే నేతత్కర్హ యనంతామాత్యునవికి ( దడవాతి వాడని చెప్పుట కవకాళ మున్నది. భీమన పది చెప్పె ననం తామాత్యుడు చేసె వెనుక యతు లిరువదినా ల్గా మీ(ద( గొందటు కవి (గ్రామణు లిరువదియు నేడు గావించి రొగిన్‌ ॥ అని అప్పకవీయ తృతీయా శ్వానములో( జెప్పంబిడిన పద్య మిందుకు. దార్కా ణము. శతపకి సంవాద మను (గ్రంథ మివ్వు డెచ్చటను లభ్యమగుట లేదు. అరి యున్నను దత్కర్తయైన కేమేంద్ర వీరుదధారి నన్నయకు. దరువాతి వాడని తెలియచుండుటచే నిచ్చట నాతని ప్రసక్తి తేనక్కల లేదు, గ్రదింధ' రశ్నావళిలో సర్వదేవ కవి విరచితమగు నాది పురాణము నుండి రెంఢు పద్యములను, వీఠాట పర్వమునుండి యొక నీన సద్యమును ఉదాహరింపః బడియున్నవి., వై ప్రబంధ రత్నావళకి బెదపాటి జగ్గన ప్రదింధ రత్నాకరమును, ఆంధ్ర స్తాహ్హిత్య పరిషత్కార్యాలయమున( గల యుదాహరణ పద్యములను పేడ గల (గ్రంథమును మూలములు, సర్వదేవృని పద్యములు పరిషత్కార్యాలయము గోసి ఆను వినాతర రూపి యాద్యంత నకల లో నై నంస్తుగుత నురౌఘవంద్య"” ఆంధ్ర. కవిత, క వుట 154.

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధ్ర వాజ్బయ స్వరూపము 101 వందలి (గ్రంథములో నున్నవి. ఆ గ్రంథమున క్రీ, శ. 1580 కి పూర్వ మందున్న కవుల పద్యములే పేర్కొనంబడి యుండుటచే సర్వదేవుండు కూడ నంతకుం బూర్వుండే యనుటకు సందేహము లేదు. కృష్ణదేవరాయల కాలము వాండగు నెడపాటి మెజ్జన్న తన మల్హణ చరిత్రమున స్తుతించిన పూర్వ కవిన త్తములలో సర్వదేవుని. గూడ జేర్చి యుండెను, ఇదికూడ సర్వదేవుండు క్రీశ. 10వ శతాబ్దికి బూర్వ ముండెనని మాత్రమే వ్యక్తము చేయుచున్నది. 'పెనుమ ర్తి వెంక టార్యుండు రచించిన లక్షణ సారమను"* ఛందో గ్రంథము నందు గూడ నర్వ దేవుని యాదిపురాణము నందలిదిగా నొక పద్య ముదాహరింపంబడి యున్నది.3 ఈ విషయము సర్వదేవు డొది పురాణమును రచించెననియే వ్యక్షృము చేయు చున్నది కొని యాతని ప్రాచీనతను విశ్చయించుట కేవివముగను దోడ్పడం జాల కున్నది, అస్పకవి వికల్బయతి కుదాహరణముగా ఒకనా. డిందుధరుం డిత్యా దిగాంగల పద్యము నాది పురాణము నందలి, దానినిగా నుదాహరించెను, కాని ఆ పద్యము నాచన సోముని యుత్తర హరి వంశమున గాన(దిడు చుండుటచే నాతండు పొరపాటు వ్రాపెనేమో యని తోంచుచున్నది. ఆ పద్య మెందలి ద్రైనను అత( డాదిప్పరాణ మను కావ్యమునుమాత్ర మెజింగి యుండెనని తెలియుచున్నది. ఇది. యత్క ర్హృక మో యాతండు పేర్కొని యుండలేదు. రేచనకు గుడవైన వాదీంద్ర చూడామణ్‌ యొక ఛందో గ్రంథమునే కాక యాది పురాణమును గూడ నాంధ్రమున రచించి యుండెనని శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరావు గారు తెల్చి యున్నారు. అప్పకవి యెటీంగిన యాది పురాణ మిదియో సర్వదేవునిదో శెలి యదు,

1. వినుతి నొనర్హు నంధ్రనుకవి [వభు నన్నయభట్టు శిక్షణలో జ్వను శివదేవు భాస్కరుని జక్కన నాచనసో నున వుని భవదూరు వేము నల పోతన పిల్లలము రీ (దుని శరళాంకు వీఠరకవి ధూర్చటి కేతన గెరిన్‌ గ్య
2. .ఇాలి వనాలి( గాలి, జలజాత వరఠాగము నీద్మినీ కూల లళాంత సౌరభము (గోలి, మధూలిత వ్ర యేలము నేలిి వాఃకణము దోలి, మదేభ మచా రా దేలి, వనాంతశాళముల. (ద్రిమ్మరు గాలి వమోద శాలిం 8 ఆం. కతు! పుటర్‌,

102 (పొబ్బన్నయ యుగము

కన్నడ రత్నత్రయము లోని పొన్నకవికి సర్వదేవు. డను పేరుండె నవియు నత౭దే యాది పురాణమును గూడ రచించి యుండెనంియు, నుదయిని పత్రికలో ఛ్రీ డా. నేలటూరి వేంకట రమణయ్యగా రొక వ్యాసమునం దెల్చి యున్నారు.! ఈ పొన్నకవియు. బంప మహాకవివలె దెలు(గువాందే. అతండు శాంతిపురాణములో( దాను వేంగిదేశములోవి కమ్మనాటికి( జెందిన పుంగనూరు గ్రామ వావినని చెప్పుకొనియున్నా(డు. 3 ద్వాదశాళశ్వాసాంతమున నాత(డు వాసిన

“సకలజ్ఞం కవి చక్రవర్తి జినచంద్రేంద్రంగ సద్భక్తి పూ

ర్వక దిందిమ్మన భక్తృనుం త దనుజాతం పొన్ననుం "పేట్వుదం

దుకర ప్రార్థి పళాంతినాథ కథయం (వేజ్వుదం) వేసప్పినం సర్వదే

వ కవీంద్రం బరదంబుధర్‌ పొగల్వి నంతన్నం మహోత్సాహదిం” అను పద్యమవలన నతనికి సర్వదేవుం. డను ేరున్నట్లు స్పష్టవడు చున్నది. ఇత6డు క్రీ. శ. 10వ శతాల్చిలో రాష్ట్రకూట రాజ్యమును బాలించిన మూండవ కృష్ణ చక్రవర్తిని దన కవితాపాటవముచే మెప్పించి యుభయ కవి చక్రవర్తియను బిరుదమును బడసియుండెను. అందుచే నతండు పంపగజాంకుళా దులకు సమకొలికుండును నన్నయకుంబూర్వు(డును నగుచున్నాండు. ఈత,డు ప్రథానముగా(గన్నడ మహాకవియే యైనను ఆంధ్రుండగుటచే. బంపకవివరె! దెనుంగుతో(గూడ గావ్యమును రచించి యుండుటలో నచ్చెరువు లేదు,

ఫొన్నకవియు. ఐంపవివలె జైన మతావలంబియే. పంపకవి కన్నడ భాషలో నాది పురాణమును రచించి యుండెను, దావికి క్రీ.శ. 8వ శతార్డీ యుత్తర భాగమున నుండిన జినపేనుండను కవి రచించిన సంస్కృృతాదిపురా ణము- మూఅమ్ముస్లెందు వైన తీర్థంకరులలో నాద్యుండైన పురుదేవుని చరిత్రను వర్డి౦పంబడి యన్నపొళ్యంవ రచితమైన కన్నడ (గ్రంథమునో లేక జినసేనువి కంస్క్టృత [గ్రంథమునో*చ్చూవి పొన్నకవి తెనుంగున నాది పురాణమును రచించి యుండును. లభ్యమ్ను లృగ్గీఘ్‌న్నీ అంధ్రాది పురాణమనందలి మూండు పద్యములలో నీ క్రింది కంద పద్యమ్ముపంనీకవి యాది పురాణమువందలి యొక పద్యములోని $దములను భావమును గడీ వన్నిహితముగా ననావగించు చున్నది. ' నా నం: 1. మె, [వుట ణకు లా

ఓ, శాంతి 1, అక్వా, క1, 44, క5్‌ పద్యం

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధ్ర వాబ్యయ న్వరూపము 103 క. కాళి హరినీల మణి కిర

డా? పొదథైపె యె రాహుగెత్త గిదిద్ద

టాళి గెగ కల్లి నాడయు

మాళోచం బెరసు తడెదు నడెవం దినపం = ఆది పుం

హరినీల మణి విరాజిత

సుపచిర గోపురము దగిలి చూచి తమి స్రా

కరు(డు విధుంతుద మండల

పరిళశంకం జేసి పురముపై( జన నోడున్‌ ॥ ప్రబంధ రత్నావ?,

దీనినిబట్టి పొన్నకవి పంపని యాది పురాణమునే యనుసరించె నేమో యన సందేహము కలుగుచున్నది.

లభించిన పద్యములలో రెండు పురవర్ణ నమునకును ఒకటి వాయువర్షన మునకును సంబంధించి యున్నవి ఇవి శద్దాలంకొర భూయిష్టములై ప్రొఢమైన రచన గలిగి తరువాత వెలసిన ప్రబంధము లందలి పద్యములను బోలియున్నవి, పద్యములందలి నడక కంటుపోక ధారాశుద్ధి శోభితమై యొప్పారుచున్నది. కీ, శే. ప్రభాకర శాస్త్రిగారు “ఉన్న పద్యములం జూడగా( బ్రాచీనతర రచనముగా. దోపకున్న” దని వ్రాసియున్నారు. కేనల రచనాపద్దతిని బట్టి కవి ప్రాదీనతనో ఆర్వాచీనతనో నిర్ణయించుట చాల కష్టము, పురాణ యుగమున€ (బ్రబంధ రచనా శ్రమముకూడ సాగెననుటకు నన్నిచోడుని కుమారసంభవము ప్రబలసాక్ష్యముగా నున్నది. మజియు( బంసపొన్నాదులు ప్రధానముగా( గన్నడ కవులగుటచేతను వారు రచించిన తెలుంగు కావ్యములలో( బ్రబంధ పరిపొటి కొనవచ్చుటలో వింత లేదు. అంతమాత్రమున వారిప్రాచీనతను శంకింపవలసిన పని లేదు.

సర్వదేవుండు భారతము నందలి విరాటపర్వమును గూడ దెనింగించి యుండె ననుటకు. ్రిబంధరత్నావళిలో నుదాహరింపందిడిన యా సీనపద్య 'మొక్కటి దక్క వేలు సాక్ష్యములు లేవు. ఆ పద్యము పురసరోవరములను వర్షించు చున్నది. ఇండలి శ్రైలి సులభ జాతీయపదములతో€ గూడి తిక్కన సోమయాజి శైలిని దలంపించు చున్నది. పొన్నకవియే యీ సర్వదేవుండై నచో నా కాలమునకే తెలు(గున సీసము సుందరగతి శోభితమై యొప్పారు చుండెనని

104 (ాల్నన్నయ యుగము చెప్పవచ్చును. ఈ పద్యమున యతులును (్రాసయతులును గూడ వేయందిడి యున్నవి. అందుచే నన్నయ సీసపద్య నియమము లిందు. బాటింప( బడలేదని తెలియుచున్నది, ఈ విషయము సర్వదేవుని ప్రాచీనతను సంశయాస్పద మొనరించు. చున్నది. తెణంగున( గల ఛందో[గ్రంథములలో( గవిజనాశ్రయము మొదటిదిగా

గనవచ్చుచున్నది. దీని కర్తృత్వమును గూర్చి భిన్నములైన యభిప్రాయము లున్నవి. దీవిని వేములవాడ భీమకవి రచించెనని ప్రతీతి. ఆంధ) సాహిత్య పరిషత్తువారు ముద్రించిన ప్రతిలో గ్రంథాంతమున “ఇది వాదీంద్ర చూడామణీ చరణ సరసీరుహ మధుకరాయమాన కవిజనాశ్రయ శ్రావకాభరణాంక విరచి తంబైన కవిజనాశ్రయ చృందంబునందు దోషాధికారొమని గత్యమున్నది. దీనిని బట్టి దానిని రచించిన కవి బిరుదములును, గురువుపేరును దెలియచున్నవే కౌనీ యాతని'పేరు తెలియవచ్చుట లేదు. గద్యకు బై నున్న కందపద్యములో “మల్లి యరేచన సుకవి జనాశ్రయుం డీ ఛందంబు. జెప్పె”ననియు, (గ్రంథార్వభము నందలి - మూండవ పద్యమున “కవి జనాశ్రయుండు మల్లియరేచన సుకవి కవిజనాశ్రయ మను ఛందము దెనుంగు బాస నరుదుగ జెప్ప నవియు నుండుటచే మల్లియ కుమారుండైన రేచన కవిజనాశ్రయమునకు( గ్నర్త యని తేలుచున్నది. అతనికి, గల (స్తు కవిజనాశ్రయ బిరుదమును బట్టి (గ్రంథము నకు( గవిజనాశ్రయ మను పేరు కలిగియుండవచ్చును. గ్రంథమునం దెడనెడ “మల్లియ రేచా"యను సంబోధన ముండుటచే నాత( డాత్మసంబోధనము కొవించు కొని కొన్నికొన్ని పద్యములు రచించెనని యూహింపవచ్చును. కావి వేములవాడ భీమకవియే యీ గ్రంథమునురచించి ద్రవ్యలోభముచే లేచన పేద పెట్టి యండునవి పలువురు పండితు లకిప్రాయ పడుచున్నారు. ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తువారికి దొరకిన పడి ప్రతులలో నొకదాన మాత్రముండిన యేడు పద్యములు ముడ్రిళ ప్రతియం దవతారికగా ముద్రింపంబడినవి, అందులో

శ్రీ కరముగ రేచనపై

లోకంబున సుకవివరులు లోలత( బౌగడన్‌

టబ్రాకటముగ నీ ఛందము

లోక౦ బౌ నన(గ(దెలుంగులో నొనరింతున్‌ 4 (2

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధ వాజ్బయ స్వరూపము 105

వేమనవాడను వెలసిన

భీమేశ్వరు కరుణగల్లు థీమ నుకవి నే

కోమటి రేచన మీందను

నీ మహి కవులెన్న ఛంద మెలమి రచింతున్‌॥ (8)

రేచన సంతోషిల్లంగ

భూచక్రములోన భీమ పురహరు కృవచే

ఏ ఛందము సుకవులు (బది

కే చందము తెరువు దానినే రచియింళున్‌॥ (ఏ

నిను నీవె పొగడు వైఖరి

నొనరించెద( దెనుంగు బాన నొన్ప6గ ఛందం మున్నగు పద్యములందు. వేములవాడ భీమకవియే యీ ఛందో (గ్రంథమును రేచన పేర రచించెనని చెప్పంబడుటయే వార ట్రఖిప్రాయపడుటకు( గారణము. ఆ ప్రతిలోనే కల మటీరెండు పద్యము లా యవతారికలో( గాక పీరికిలో మతౌక చోట ముద్రింప బడినవి. ఇందలి మొదటి పద్యమున

“పరంగిన విమల యళోభా

సురనిరతుండు భీమనాగ్రసుతు( డఖిల కళా

పరిణతు( డయ్యె. నవి భీమనాగ్ర సుతుండు పేర్కొనంబడి యున్నాండు. ఈ పద్యము లన్నిప్రతుల లోను లేక యొక్క ప్రతిలో మాత్రమే కానవచ్చుట చేతను, మొదటి యేడింటిలో భీమ నుకవి యనియు( దరువాతి రెండిటిలో ఖీమనాగ్రసుతుడనియు, కెప్పంబడి యండుటచేతను ఈ పద్యముల నెవ్వరో లేఖకులు న్రాసి యా ప్రతిలో జేర్చి యుందురను సందేహ ముదయించుచున్నది. మటియు నా యేడు పద్యములలో మొదట్‌ దించుక మార్పుతో ననంతు59 ఛందమునంగూడం గనందిడు చున్నది. ఇదియు నా పద్యములు కవిజనాశ్రయ కర్తకాక మ తెన్వరో వ్రాసి యందు వేర్చి రనుటకు( దార్కాణముగా మున్నది. వేములవాడ భీమకవిని స్తుతించిన (శ్రీనాథాదులెవ్వరు కాని యాతడు ఛందో(గ్రంథక ర్త యని కాని కవిజనాశ్రయ కర్త యని కొని చెప్పి యుండలేదు. అస్పకవి కవిజనాశ్రయములోని సద్యము

106 (పొబ్నన్నయ యుగమృ లను, భీమకవి పేరును గొన్నిచోట్ల నుదాహరించెను గావి యాతండు వేముల వాడ భీమకవి యవి యెచ్చటను స్పష్టముగా( జెప్పియుండలేదు. కవిజనాశ్రయ శాళ ప్రతులపై లీమన చృందస్సని యుండ వచ్చును. దానిని భీమనయో భీమ నాగ్రసుతు(డో వ్రాసి యుండ వచ్చును. కొని వేములవాడ భీమకవియే దాని కర్త యనుట బ్రిక్షిప్తములని చెప్పదగిన యవతారికలోని యేడుపద్య ములలో నొకదాన( గల “వేమన వాడను వెలసిని యను భాగము తక్క మజే యాధారమును లేదు, అందుడే దానిని వేములవాడ భీమకవి రచింప లేదనియే భావింప వచ్చును. అయినచో( గవిజనాశ్రయ కర్త యెవ్వరు? శ్రీ చిలుకూరి వీరభగ్ర

రావుగారు వర్థమాన పురాధీశుండును భీమన సోదరుండునై వ గోకర్దండు వొదీంగ్ర చూడామణి యను క్రైన సమయాచార్యుని శిష్యుండనియు నాతండు కవిజనాశ్రయ మను ఛందో (గ్రంథమును రచించి కళ్యాణ పురాధిపతి యైన చాళుక్య జగరేక మళ్లువి సేనాపతి యగు రేచ భూపాలున కంకితము చే పెనవియు. గాకతీయాంగ్ర రాజయుగ చరిత్రలో వ్రాసియున్నారు, కావి కవిజనాశ్రయమున రేచన సేనాధిపతి యని సూచించు. విశేష మొక్కటియుం గానరాదు. చాళుక్య జగదేక మళ్లనికి రేచన యను సేనాని యుండె ననుటకును నాధారములు మృగ్యము. * కస్తూరి రంగకవి గోకర్టుని ఛందన్సనియు, భీమన ఛందన్సనియు "వేలు వేలుగా వ్రాసీ వేబు వేలుగా. బద్యముల నుదాహరించి యున్నాండు.” అస్పకళవి కూడ గోకర్ణ చృందమును గవిజనాశ్రయంబునని వేలు వేలుగా నుదాహరించి యున్నాంరు. గోకర్టుండే రెండు వేలు వేటు భందో[గ్రంథములను రచించెననుట యు _క్రియు క్తమ కాదు. అందుచే గోకర్డుండు కనిజనాగ్రయ కర్త యనుట కవకాశము లే కున్నకి “ వేములవాడ భీమకవి గాక మజొక భీమన దీనిని రచించి యుగ వచ్చు”! ననియు, నస్పకవ్యాదు లీ భీమ కవుల నిర్వురి నొక్కరుగా భ్రమించి యుండ వచ్చుననియు నాంధ్రకవి తరంగిణీ కర్తల యూహ. కవిజనాశ్రయమ నప భీమన _ఛందస్పను ప్రతీతి యుండుట తక్క నీయూహ కింకొక యాధారము లేదు. లు

£ ఆం కంత 8పుట 124

& 00.7 పు [04

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధ వాబ్బయ స్వరూపము 107 క్రీ, శే. వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచి కలో. నన్నయపః బూర్వము ఛందస్పను వ్యాసమునం. గవిజనాశ్రయము రేచన కృతమే యనియు, నది క్రీ.శ. 11వ శతాల్దీకి. దరువాతిది కాకండు ననియు నిరూపించి యున్నారు, అజవ భాషలో యాప్పిరుంగలమ్‌ కారిశై యను చాల ప్రసిద్ధమైన ఛందో[గ్రంథ మొకటి యున్నది. ఇది క్రీ, క. 11వ శతా బ్లీకి. జెందినది. కారికా రూపమున నున్న దీనికి! దరువాత నొక వృత్తి కూడ రచింప బడినది. ఆ మూల (గ్రంథమున. (పుట 400) దత్కంర్త కు. బూర్వు లైన ద్రవిడాంధ్ర కర్ణాట చృందో (గ్రంథకర్తలు పేర్కొనంబడి యున్నారు. “వీని నంతయు చరణాశ్రయమను జయదేవమును, మి శ్రాకృతియను(మిధ్యాకృతియను) పింగళమును, మా సింగళము, రణమా మంజూపొ చంద్రకోటి చృందస్సును, గుణహోంకి యనెడి కర్ణాటక చృందమును, 'రేచి (కౌ యారు శెయ్‌ద వడుగ చృందమును, ఆయినవానిలోను మా పృ్వరాణము మొదలైన అఆజవ (గ్రంథముల లోను ప్రవేశము గలవారి నడిగి తెలుసుకొనునది, దీని నంతయు వివరించి చెప్పిన యెడల విస్తార మగును” అను నర్థము గల భాగ మిందుప దృష్టాంతము. రేచియారు శెయ్‌ద వడుగ చృంద మనంగా రేచియ రచించిన తెలుంగు ఛందో (గ్రంథ మని యర్థము, ఈ (గ్రంథము కవిజనాశ్రయమే యని వేలుగా. జెప్ప నవ సరము లేదుగదా 1. రేచియ (రేచన్స యాప్పిరుంగలమ్‌ కర్తకు. బూర్వు( డగుటదే క్రీ. ఈ. 11వ శతాబ్ది లోనివాండు. -అనంగా నన్నయకు వమకాలికుండో

1. రారా, నప, సంవికః వుట 90, (చావిడ భాషలో యాప్చిరంగలమ్‌ ఆను ఛందో (గ్రంథము పదునొకండవ ళ తాప్టిదికలదు. అందు సంస్కృత కర్ణాటాంధ చృందన్సు (వస్తావమున్నది"*వాంచి యార్‌ శెయిద వడఘు చందవుంగఅని యందున్నది. అనగా వాంచియ రచించిన 'శెలు(గు ఛందమును జూచి తానా (గ్రంథమును రచిం చినట్లు (గ్రంథకర్త చివ్చుకొను టలోం గలదు, ,,(ప్రాలీన లిపి రితిని బరిశీలించినవారు వాంచియార్‌ అను వదము 'కేచియార్‌'గా నుండందగు ననిరి. కొన్ని సంస్కృత ళబ్టములు కూడ నిం దిళ్లు వికృ తిని బొరని యున్నవి. "రేచియార్‌ అవి యగునేని యా (గంథము. (కేచియ "కేచన రచించిన కవి జన్యాశయ మగును. ఆ (ద్రవిడ (గ్రంథకర్త క్రైనుండు. ఈ “రేచియయును 2నుండే, ఇది యొక పొందిక యగును, ఇట్లగునేని కోవి జనాశయము 11వ శ తార్టికి తర్వాలిది కాక పోవును

108 (ప్రాక్నన్నయ యుగము యించుక తరువాతి వాడో యని చెప్పవచ్చును. ఈతని ప్రాచీనతను నిర్ణయించు టప మటికొన్ని యాధారములు కూడ. గన వచ్చుచున్నవి.

కన్నడ" భాషలో. గవిరాజ కులహంన బిరుదాంకితు( డగు నాగవర్మ ఛందోఒంబుధీ యను సుప్రసిద్ధ చృందో(గ్రంథమును రచించియున్నాండు. ఇతండు క్రీ శ. 10వ శరొద్టి తుది పాదమున నున్నవాండు. ఛందోఒంబుధి ఆలు ప్రక రణములుగా విభజింస( బడినది. కవిజనాశ్రయము నందలి అయిదధికారముల కును వీనికిని బేష్కు విషయముల సాదృశ్యము కాన బడుట చేతను, నాగవర్మ నుతించిన “జయదేవాద్యర ఛంద” మును (షష్టాధికారము మొదట) రేచన గూడ గ్రంథాంతమున( ట్రిస్తుతించి యండుటచేతను,అతడు నాగవర్మ ఛందోఒంబురి ననుసరించివట్లు వ్యక్ష్తృమగు చున్నది. మభజియు. గవిజనాశ్రయము నందలి దోషాధికొారము మొదట నున్న “ శ్రీ శ్రితవక్షు” డిత్యాదిగా. గల _ కంద పద్య మొకటి నర్నిచోడుని కుమారసంభవ సప్తమాళ్వాసాదిని స్వల్పములై న మార్చు లతో ననుసరింప( బడియున్నది. నన్నిచోడుండు క్రీ. ఈ. 12వ శతాబ్ది పూర్వార్థ మున నున్నవాండవి విమర్శకులు తలంచుచున్నారు. దీనిని బట్టి రేచన నాగవర్మ నన్నెచోడులకు నడిమి కాలమున నున్నట్లు నిశ్చయము చేయవచ్చును.

కవిజనాశ్రయ గద్యలో రేచన వాదీంద్ర చూడామణ్‌ చరణ సరసీరుహ మధుకరాయమాను( డని చెప్పంబడి యుంకుటచే నతండు వాదీంద్ర చూడామణి శిష్యుం డని తెలియుచున్నది. ఈ వాదీంద్ర చూడామణిని గుమారసంభవ కృతిపతిమైన జంగమ మల్లికార్టునుండు వాదమున నోడించి న ట్రందళలి నవమా శ్వాసాంత పద్యములం దొక దాన నున్న “పర వాదీంద్ర ఘనా ఘనానిలుగొ డన విశేషణము ధ్వనింపండేయుచున్నదని శ్రీ నిడుదవోలు వేంకటరావుగారు చెప్పు చున్నారు,! ఇదియు గవిజనాశ్రయకర్త క్రీశ. 11వ శతాబ్దిలో నివసించి యుండె నను విషయమునే వ్యక్తికరించు చున్నది,

కేచన రచించిన యీ ఛందోగ్రంథము వలన నన్నయపః బూర్వమ తెలుళగున( బద్యరచన బాగుగా సాగుచుండెనని చెప్పుట కవకాశము కలుగు చున్నది. సాధారణముగా లక్ష్యములు విస్తారములుగా ' నున్నప్పుడే లక్షణ

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధ వాజ్మయ స్వరూపము 1009 గంంధములు బయలుదేజును. అట్టి లక్ష్యములు లేపండనే లాక్షణికులు “కుమ్మర వాండు కండలను వలె” లక్షణములను వ్రాసి వానిని లోకు లనునరింప వఠె నం యాజ్జాపింపంజాలరు. వా రట్లు చేసినను వాని ననుసరించువారు పలువు రుండరు. అందుదే క్రీ. శ. 11 వ శశాబ్దిలోనే కవిజనాశ్రయమునంటి యుత్తమ చృందో[గ్రంథ మవతరించె ననంగా నంతకు. బూర్వ మందలి లక్షణములకు అక్ష్యములుగా. దగిన కావ్యములు కొన్ని యుందెనం నిన్సందేహముగా౯ జెప్పవచ్చును. ఆ కావ్యము లేమైన వను ప్రశ్నకు సమాధానము చెప్ప6/జాలము. మతవై షమ్యముచేతనో, దేశ భాషలందు పండితుల కంతకు( బూర్వ మధిక మైన యాదరము లేమిచేతనో యా గ్రంథములు నష్టములై పోయి యుండును,

కవిజనాశ్రయము క్రీ, శ. 11వ శతాద్టిలోని దగుట నిజమైనచో నందు! బేర్కొనంబడిన జయదేవుండును, వాదీంద్ర చూడామణియు నన్నయకు బూర్వము నివసించిన కవులని చెస్పవలసివచ్చును. కవిజనాశ్రయమున( గల

జయదేవాది చృందో

నయమున సంక్షేపరూపునం జెలువుగ మ

ల్లియ రేచన సుకవి జనా

శ్రయుం డీ ఛందంబు చెప్పె జనులకు. దెలియన్‌ ॥ అను పద్యమునుబట్టి తత్కంర్త జయదేవ చృందము నొజ్జదింతగా. గ్రైకొనె నని తెలియుచున్నది, కర్ణాట చృందోఒంబుధి కర్తయైన నాగవర్మకూడ నీ జయ దేవుని నుతించి యుండుటచే నతండు నాగవర్మకు గూడ (క్రీ.శ 10వ శళాద్ది తుది పాదము బూర్వడని చెప్పవలయును, కస్తూరి రంగకవి యానంద రంగ రా టృందమున,

రహీగ లళలకు డళలకు( బాన యకతులొ

నరుప నవి యఖేద ప్రాస విరతులగును

గళల విలసిల్లు సీ నిండు వెలయనంగ

(జాడనేసె రాముండు సప్త తాళములన) నను పద్యము జయదేవ ఛృందములోనిదిగాను నుదాహరింపం బడుటచే నా గ్రంథము తెలు(గు గ్రంథమేయని తెలియుచున్నది. సంస్కృతమున జయదేవ నామధారులై న కవులు మువ్వురు నలువు రున్నారు. వారికిని ఛందో(గ్రంథకర్త

110 (పొజ్నన్నయ యుగము యెన జయదేవువికిని నేమైన సంబంధ మున్నదో లేడో తెలియదు. చింతలపూడి మలయ రాధామాధవమున రాధామాధవ కర్త మైన జయదేవు నొకని సన్నుతించి యన్నాండు. ఆ జయదేవు(డే యీ ఛందో(గంథ కర్వయై యుండునని ఆం ధ్రకవి తరంగిణీ కర్తగా రూహించుచున్నారు.! కాని య ట్టూహించుట కాధారము లేవియును లేవు, కవిజనాశ్రయ చృందోంబుధులలో జయదేవుండు ప్రస్తుతింపం బడుటచే నాతడు నన్నయకు. బూర్వు(డే మై యుండునంి తలంపవచ్చును. ఇంతకంటె నాతని గూర్చి యేమియు( దెలియదు. అప్పకవి యీతనిని దేర్కొంని యుండలేదు. శేచన గురువైన వాదీంద్ర చూడామణి తనపేరనే యొక లక్షణ (గ్రంథ మును రచించినట్లు తెలియుచున్నది. అప్పక వీయారంభమున౬ జెప్ప6బడిన యాంధ్ర లక్షణ[గ్రంథములలో వాదీంద్ర చూడామణి కలదు. కాని యాత(డందలి సద్యముల నెచ్చటను ఉదాహరించి యుండలేదు. సంస్కృత భాషలో కవి కర్చటిక యను చిత్రకొవ్యమును రచించిన వాదీంద్ర చూడామణి యొకండు కలండు,2 కొని యాతనికిని రేచన గురువునకును గల సంబంధ మెట్టిదో తెలియదు. శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరాపుగారు వాదీంద్ర చూడామణి ఛందో (గ్రంథమునే కాక ఆదిపురాణమును గూడ నాంధ్రమున రచించెనని వ్రాసి యున్నారు. కాని యా (గ్రంథ మిస్పుడు లభ్య మగుటలేదు. అందుజే నీ వాదీంద్ర చూడానుణీ నన్నయకు(. బూర్వముండిన యొక పంకిత కవి యనియే కాని యాతని. గూర్చి యంశకం'టె నేమియు( జెప్పుటకు వీలు లేకున్నది. నన్నయసప సహాధ్యాయు(డును, నందంపూడి అగ్రహార దొన పరిగ్ర హీతయు నగు నారాయణభట్టు నన్నయ కాంధ్ర భారత రచనమునః దోడ్పడి యుండెనరి “పాయక పాకళానవకి” అను పద్యము వలన దెలియుచున్నది. నందంపూడి శాసనములో నన్నయ యాతండు సంస్కృృత కర్ణాట ప్రాకృత పైళాచి కాంధ్రాది భాషలలోం గవిత. జెప్పంజాలి కవి రాజశేఖర, కవీభ వ(జ్రాం కళ బిరుదములను వహించి సరస్వతీ కర్ణావతంసు( డనియు, అష్టాదశావధారణ క. అంక. త. పవుట$ీ ల. నం వాచం 8, ఆం క, త, పుటక్‌, విణ.

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధ వాజ్బ్యయ న్వరూవము శ చక్రవర్హియనియు( బ్రసిద్ధి వడ సెనని వర్షించి యున్నా+డు. ఈత డాంధ్రమున వ్రాసిన (గ్రంథమేదియు లభ్యమగుటలేదు. శ్రీ నిడుదవోలు వేంకటరావు గారు తెలుంగు కవుల చరిత్రలో పాయక పాకళాసని కిత్యాది పద్యము భారత కాళపత్ర ప్రతులు పెక్కింటిలో లే దవియు నప్పకవి నిత్య సమాస విశ్రాంతులలో నారాయణ శబ్దమున కుదాహరణముగా (8.170) నా పద్యము నిచ్చియుండుటడే నది యాతవి నాటి తాళపత్ర ప్రతులలో నుండి యుండవతె ననియు, నవి యిస్పుడు లభ్యములు కౌవు కాన నందలి సత్యము నిరూపింప( జాలమనియు నొక్క యీ పద్యమునందప్ప నన్నయ భారతము నం దింకెక్కుడను నిత్య సమాస విశ్రాంతి కుదాహర్శణములు లేవనియు, నప్పకవికి. బూర్వుండును భారతము నుండియే మూండు వంతులకుం వై/గా నుదాహ్మరణము లిచ్చి యున్నవాండు నగు ముద్దరాజు రామన్న _ కవిసంజీవవిలో. బ్వైపద్యము నుదాహరింప లేదనియు. దెల్చి యవతారికలో( వై పద్యమును నన్నయ ్రాసెనో లేదో యని యనుమానించుచున్నారు. నిజమున కౌ పద్య మచ్చట లేకపోయినను సందర్భము నకు( గాని అరమునక. గాని యెటి భంగమును బాట్సిల్లదు. మజీయు

మును నారాయణ దీరుండు

తనకు సహాయుండుగ సంస్కృతము వాగనుకా

సనుండు రచియించె దానిం

దెవింగింప(గ నీకు. దోడు నే నిపుడగుదున్‌ ॥ అవి అప్పకవి నన్నయకు భారత రచనముననే కాక ఆంధ్రళబ్ద చింతా మణి రచనమునంగూడ నారాయణభట్టు సాయ మొనరించెనని వ్రాసి యుండిన పద్యము నన్నయయే యాంధ్రశ్‌ద్ది చింతామణి రచించెనని స్టిరపలుచుటక్తై యాతడు సృష్టించినదేమో యను ననుమానమును గలిగించు చుండుటచే. భార తము నందలి పద్యముకూడ నట్టిదే యేమో యను నూహజనింపం జేయుచున్నది. ఈ విషయము నారాయణభట్టు భారత రచనమున నన్నయకు సాయ మొనరించె నను నంశమునకే బాధకముగా నున్నది కాని నారాయణభ ట్టాకొాలమున నుండె నను నంళమునకు బాధళము కొంజాలదు. ఏలయన దాని కీ పద్యముకాక నందం పూడి శాసనము ప్రదిలతరమైన సాక్ష్యము.

నందంపూడి శాసనము వేయింపందిడిన కొలము క్రీ, శ. 1058. నారాయణ భట్టు కూ(తురు కుపమ యను నామె ద్రాకెరామ లీమేశ్వరునకు అఖండ దీపము

1102 (పాబ్నన్నయ యుగము నకె లోహపు దివియ నొనంగి [క్రీ శ. 1055లో వ్రాయించిన శాసనములో! ““క్రైలోక్య మల్లడేవర. ప్రధాని నారాయణ భట్టు కూంతురు కపమ”ొ యని యున్నది. కీ. శే. కొమల్దాజు వేంకట లక్ష్మణరావు పంతులుగారు క్రీశ. 1044 మొదలు 1058 వలకు కళ్యాణ కటకము నేలిన ప్రథమ సో మేశ్వరునకు త్రై లోక్య మల్ల, ఆహవ మల్ల యను బిరుదు లుండుటచే నాతనికే నారాయణ భట్టు నుంత్రి యనియు, వందమపూడి దాన పరిగ్రహీతమైన నారాయణ భట్టు కూడ నా కొలమునందే యుండుటచే నా యిరువురు నారాయణ భట్టులు నొక్కరే యనియు. న్రాపియున్నారు.2. (శ్రీ నేలటూరి వేంకట రమణయ్యగారు కూడ నా యూహతో వేకీభవించుచు “ప్రధాని నారాయణ్యథట్టు విజ ప్రభువగు త్రైలోక్య మల్ల సోమేశ్వర చక్రవర్తి యొక్క స్టానాపతిమై యతని కరిగాపైన రాజరాజ నరేంద్రుని యాస్టానమునకు వచ్చెననియు, నన్నయ భట్టారకునికి భారత రచనయందు! దోడ్పడెననియు దానికి. (బ్రతిఫలముగ రాజరాజ నరేంద్రండతవికి నందమపూడి గ్రామము నగ్రహారముచేసి ఇచ్చెననియు” భారతిలో వ్రాసియున్నారు. నందమపూడి శాననములో నారాయణధట్టు కవియు(, బండితుండు వనియే కొని యొక రాజునకు. బ్రధానిగా నుండెననుటకు సూచనమైన లేకపోవుటచేతను, ద్రైలోక్యమళ్లాండు. వేంగిదేశమును జయించెననుటకును రాజరా జాతని తరిగాప్పగా నుండెననుటకును (బ్రబల తరములైన యాధారములు లేకపోవుటచేతను, నన్నయప సహాధ్యాయు(డై భారత రచనలో నాతనికి( దోడ్సడిన నారాయణభట్టును ర్రైలోక్య మళల్లదేవరకుల బ్రధావిగా నుండిన నారాయణభట్టును ఖిన్నుర్తైయుందురనియు యాదృచ్చికముగా( గాలసామ్యమ్ల కుదురుటచే నా భ్రాంతి కవకాశము కలుగుచున్నద్రనియ చాంధ్రకవి తరంగిణీ కర్తగారు వ్రాసియున్నారు.3 కాని నందమపూడి శాసనమున నారాయణభట్టు తండి) శంకనామాత్కు(డవియు(., దాతయగు కంచెనను అరిగణములు యమునిగా భావించు చుండిరవియు, (యం మన్యంతే యమ మరిగణాః) ప్రాయఃబడి యుండుటచే వారెక్కడనో మంత్రులై యుండిరనియే తోంచుచున్నది* అట్టియెడ నారాయణభట్టుకూడ మంత్రిత్వము నెజప్‌ యుండుటలో నచ్చెరు

క. 5.1. 4. 00. 1010.

మీ రా. శా, న. వట్టా. పుట 114115,

8. ఆంంకత. పుట 100,

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆంధవాజ్బ్యయ స్వరూవము 6 వేమియును లేదు నందమపూడి శాసనములో నా స్తూచన లేనంత మాత్రమున నా విషయమును శంకింపందినిలేదు. అందుచే మంత్రి నారాయణభట్టును, గవి పండిత నారాయణభట్టును నొక్కరేయని చెప్పవచ్చును.

నారాయణభట్టు గృహనామము వానస, గోత్రము హారీత గోత్రము, మడికి సింగన పద్మప్పరాణకృతిపతిమైన కందనమంత్రి యింటిపేరుకూడ వానసవారే. ఆతవి గోత్రము కౌళ్యప గోత్రము. హైదరాబాదు ప్రభుత్వమువారు ప్రచురించిన నాగాయి శాసనములో దాతలయిన గోవిందరాజాదులు కూడ వానసవారే. వారు వసిష్టసగో(త్రులుగా. గన్పట్టుచున్నారు. ీవినిబట్టి వానస వారిలో మూడు భిన్న గోత్రములవా రుండినట్లు గోచరించుచున్నది. నారాయణ భట్టు కర్డాటి భాషలో నొక భారతమును వ్రాసెననియు దానికిని నన్నయ భారతమునకును జాలచోట్ల సామ్యము లున్నవనియు( జెప్పుదురు కాని యా భారతము లభ్యమగుట లేదు. కర్ణాట కవిచరిత్ర ప్రథమ భాగమున (పుట 74 “ఇవను కన్నడదల్లి ఆవ (గ్రంథ వన్ను బిరదిద్ధాన యో ఈశళియ” దని వ్రాయ బడి యున్నది. ఈతడు తెలు(గునం గూడ నేవైన (గ్రంథములను నవ్రాసెనో లేదో తెలియదు. రెట్టండను కవి కన్నడమున ెట్టముతమును రచించెను. ఆత(డు తన [గ్రంథమున నారాయణభట్ట విరచిత శాస్త్ర మాధారమని చెప్పినట్లు ఆయ్యల భాస్కరకవి రెట్టమత శాస్త్రము నందలి “ఉదిత కీర్త్యాఖ్యచే నానరు నారాయణభట్ట మతంబును” అను పక్య్‌పాదమువలన( దెలియుచున్నది.! ఈ నారాయణ భట్టునకును నన్నయ మి(త్రుండ్తైన నారాయణ భట్టునకును గల సందింధ మెట్టిదియో నిర్ణయించుట కవకాశము లేదు.

పైవి పేర్కొనంబడినవారు కాక యాంధిమున నన్నయకు. బూర్వ మింకను గొందజు పండిత కవులుండిన ట్లాధారములు కానవచ్చుచున్నవి. క్రీ శం కవ శతాబ్ది యుత్తరార్థ్మమున బరిపాలించిన గుణగ విజయాదిత్యుని కాలమునందలి సొతలూరి శాసనమందు సంస్కృృత భాషలో నొక చంపకమాలా నాలా

1. అంక త క పుట 109, థి

114 (పాబ్నన్నయ యుగము వృత్తమున్నది.* ఈ వృత్తమునకు సంస్కృత భాషలో నంత ప్రాచుర్వము లేదు. (క్రీ శ. 8, $ శతాబ్దులలో నుండిన రాజశేఖరాది నంస్కృృత కవులు దీవిని వాడినను అంతకు. బూర్వు లెవ్వరును ఆ భాషలో దీవిని వాడి యుండ లేదు కన్న డాంధ్రిములందు దీనికి ప్రచార మెక్కువ. అందుచే దాక్షీణొత్య వాజ్మయము. నుండియే యిది సంస్కృతమున కెక్కియుండునని తలంప వచ్చును. పై శాననములందలి చంసపకమాలలో( బ్రొాన నియమము కౌనవచ్చు చున్నది. మొదటి శెండుపాదములలో యతినియమము కూడ. బాటింస! బడినది. సంస్కృతమున గణనియమమే కావి ప్రాసనియమము లేదు. అందు యతిస్టానమున బదము విజిగినం జాలును. పాదాద్యక్షరమో తన్మిత్రాకరమో యతి స్టానమున( బునరావృత్తము కావలసిన యక్కఅ లేదు కన్నడమున( బ్రాస వియమ మున్నడి కాని యతి నియమము లేదు, అందుచే. వై శాసన కావ్యకర్త తెలుంగు క వత్వముతో బరిచ యము కలవాండనియు నందు చేతనే సంస్కృత భాషలో నా నియమము లేక పోయినను బ్రాసనియమము నా చంపకమాలలో. బొటించినా. డనియు? దోంచయ చున్నది ఆ శాసనమున కొజ్ఞప్ని పండరంగండు. కర్త యెవ్వరో తెలియదు. పంగ రంగండే శాసనక ర్త కూడ నై యుండునని శ్రీ వేంకటరావుగారి యూహ. అది నిజమో కాదో నిశ్చయముగా. జెస్పంజొలము కాని యా శాసనకవి తెలుంగు కవి కూడనై యుండుననుటలో సందేహము లేద్ధ

క్రీ. శ. 878.1000 మధ్య నుండిన రెంగవ యుద్ధమల్లుని కుమాదడండైన బొదప మహారాజు వేయించిన ఆరుంబాక తామ్ర శాసన మంతయు సంస్కృతము లోనే యున్నది. కొని యందు యతిప్రానలతో గూడి సరిగాల దెలు/గుపద్యమే ల్లి భారతి 1 వుట90110

ఆరి నృవవాజీ వారణ వచాతీి మవో[ విరానము మారుతః

వర కరిళ్తార నుస్థిత నిఛా(నవినాళిత భాను నన్నిభః

గురుతర దీన భాగవత మానవ మానిత కల్ప పాదపః

చరకరిగల్ల భూమిప భుజాని రిహోజి భువి (వభానశే

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆం ధవాజబ్మయ న్వరూవము కేన్‌ యన దగిన కందవద్యము కూడ నున్నది 1 కందము నంస్కృృతమునకు సహజ మెనది కాదు. కొవునం దెలుంగు పద్యమే నంస్కృృతమున వ్రాయ దిడిన దవియ దానివి రచించిన యాతండు తెనుంగు కవిత్వముకూడ. జెప్పనేర్చిన వాండనియు. 'దెలియు చున్నది. దాని కర్త అయ్యనభట్టు. పై శాసన కాలమును బిట్టి చూడ సీతండు నన్నయప. బూర్వమే యున్న వాం డగుచున్నాండు. కాని యాతడు రవించిన తెలుంగు (గ్రంథము లేవియుః గానవచ్చుట లేదు, రాజరాజు కోరుమిల్లి దానశాసనమున కొజ్టిప్తీ కటకేళుండు. కర్త భీమనభట్టు కమారుండ్రైన బేతనభట్టు. ఇది క్రీ శ. 1022లో రాజరాజ నరేంద్రుండు పట్టాభి షిక్తుండై నప్పుడు చంద్ర గ్రహణ కొలమున( జీదమార్యుండను_ బ్రాహ్మణునికి ( గోరుమిల్లి గ్రామ మగ్రహారముగా నొసంగిన విషయమును దైల్బు చున్నది. ఇందు 24 పాదములు *ల రగడ యొకటి యున్నది. ఈ పాదము లన్నింటను అంత్యాను ప్రాస మున్నది. నాలుగు పాదములలో (2, 8, 4, 16) దప్ప మిగి లిన వాని యం దాది ప్రాసము పాటింప€ బడినది. 1, 4 978 11, 20. 2122 పాదము లం దాద్యక్షర పునరావృత్తి రూపమైన తెలుంగు యతి కనంబిడుచున్నది. 18వ పాదమున బ్రాన యతియు 18వ పాదమున నఖండ యతియు గోచరించు చున్నవి. ఈ రగడకు విజయభద్ర రగడ యని పేరు, ఇం దొక్కాక్క పాద మున న్తైదు మాత్రలతో గూడిన నాలుగేసి గణము లుండును. రగడలు కర్ణా టాంధ్ర భాష లందు. గలవు, సంస్కృత భాషలో క్రీశ. 940 ప్రాంతమున సోమదేవ సూరి రచించిన యశస్తిలక చంపుపున నొక రగడ యున్నది. కొని మజెవ్వరును దాని నందు వ్రాసి యుండలేదు. బేతనభట్లు (వ్రాసిన పై రగడలో తెలుంగు రగడ లక్షణములు చాల గానవచ్చుటచే నాతడు తెలుంగున( గూడ గవిమై యుండెనని చెప్ప వచ్చును. ఇతండు రణస్థిపూండి శాసనక ర్తయైన లీనమునభట్టు కుమారుండనియు, నన్నయభట్టు జనకుండనియు నా౦ంధ్రకవి తరంగిణీ యందు సూచింప బడినది. నన్నయభట్టు భారతమున౬ దాను రాజరాజు పల తతత

1. కం ధవళ గుణో ధవళ యళో

ధవళిత రిబ్బండలో 2 వదీమి తారాతిః

భవభక్షో భవకరుణో

దృవ భవ భోగాన్వితో విళాతిసుకీ ర్తిః॥ ఆంధ్రం ఉగాధి, నం 1 1021,

116 (పొళ్నన్నయ యుగము బ్రాహ్మణుండని చెప్పుకొని యుండుటచే. నాతని తండ్రీ తాతలు కూడ రాజరాజు పూద్వల కడ సంధి విగ్రహులై యుందురవి యూహింస వచ్చును. శాసనము నందలి యక్షరములను నరిగా౬ బరిశీలింపక పోవుటచే మొట్టమొదట నా శానన మును ్రికటించిన స్లీ టు దొరగారు చేతసభట్టని చదివి యుండిరి అందుచే వారి ననుసరించి యితరులు కూడ గొందతాతవి బేతనభట్టవియే పేర్కొని యుండిరి, మటి కొంద అతనిని చెట్టనభ ట్టని చెప్పుచున్నారు. కాని “బే' యను నక్షరము స్పష్టముగా గోచరించుటచే. నతని పేరు జేతన భట్టనియే విశ్చయింపం బడినది. ఈతడు తెలుంగున వ్రాసిన కొవ్యములు కౌని పద్యములు కొని లభించుట లేదు.

పైవి పేర్కొన విడిన కపులందలును మంచి వ్యుతృన్నులు. వారు దేశ మార్గ పద్దతులు రెండింటం గవిత జెప్పనేర్చిన వారు. వారివలెం బండితులుగాక సామాన్య జనులప మాత్రము శ్రీతి కలిగించు పాండిత్య నిరపేకములైన పాటలు, పదములు, ఏలలు, జోలలు, మున్నగు గేయముల రచంచిన వారుకూడ నన్నయక ముందుండి రనుటక౯ గొన్ని యాధారములు కానవచ్చు చున్నవి, అసలు సంతోష విషాదాది భావములు ముమ్మరముగా౬ గలుగు నప్పుడు మాన వుల నోట లయాన్వితమైన భాషయే వెలువడు నని విమర్శకులు చెప్పుదురు. వ్యాధుండు క్రొంచ మిథుశమునం దొక దానిని వధింప(గా జూచి శోకో ద్రిక్తుండైన వాల్మీకి నోట నయత్న పూర్వకముగా ఛందోనుయమైన వాక్కు వెలువడుట యంద జెటింగి వట్టిదే, అప్లే నన్నయకు. బూర్వముండిన యాంధ్రులు కూడ సంతోషమో విషాదమో యతిశయముగా( గల్గినస్పుడు దానిని బాట రూపము ననో పదము రూపముననో వెలువరించి యుందు రనుటలో విప్రతిపత్తి యుండదు, పాల్కురికి సోమనాధుండు పండితారాధ్య చరిత్రలో పండ్‌తుండు వెలనాటి చోడుని బౌద్ధగురువుతో వాదించుటక్షై యా రాజు సభకేగు నందర్భ మునం ద దనుయాయులగు శిష్యులు

“పదములు తుమ్మెద పదముల్‌ ప్రభాత

పదములు శంకర పదముల్‌ నివాళి

సదములు వాలేశు పదములు గొబ్బి

పదములు వెన్నెల పదములు సంజ

వర్ణన మఠ గుణ వర్ణన పదములు

పొడుచు నాడుచు”

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి అఆంధధ్రవాబ్మయ స్వరూపము 1?

నరిగి రని వ్రాసియున్నాండు అప్లే శివరాత్రి జాగరణ సమయ మందలి వేడ్కల వర్తించుచు

“ప్రమథ పురాతిన పటు చరిత్రములు

గమమొంద బహు నాటకము లాడువారు

ఆదట గంధర్వ యక్ష విద్యాధ

రాదుల్లై పాడెడు నాడెడు వారు

వెండియు భవు బహువిధ చరిత్రముల

ఖండితగతి నాటకంబు లాడుచును” అవి కొన్ని నాటక ప్రదర్శనములను వర్షించి యున్నాండు, బహుశః ఇవి దేశిమార్గమునకుం జెందిన యక్షగానముల వంటివే యయి యుండునని తోంచు చున్నది. మజియు నాతండు బసవ పురాణమును బ్రాచీన శివభక్తుల చరిత్రమును బురాతన గీతములను బట్టి రచించితినని చెప్పుకోని యున్నాడు. ఆతని నాంటికి బహుళ ప్రచారము నందుండిన యౌ గీతములు, పదములు, యక్షగానములు మున్నగునవి యాతని కాలముననే పుట్టినవి గాక తత్పొార్వము నుండియు. (అనంగా నన్నయప. బూర్వము నుండియు గొడ జన వ్యవహారిమున నుండి నట్టివే యని యూపహింస వచ్చును.

పంకితారాధ్య చరిత్ర కృత్యవతారికలో సోమనాధుండు ద్విపదనుగూర్చి చెప్పుచు “అనియత గడైః, ప్రాసోవాాయతిర్వా"యవి సంస్థ్రృతోక్తులను మూండింట్‌ నుదాహరిందినాండు. ఇది యతీప్రాసలను గూర్చియు మాత్రా గణములను గూర్చియు జెప్పునస్టి వగుటచేం దప్పక తెలుంగుభాషకు సంబంధించిన ఛభంద స్పూత్రములే మై యుండు నవియు, గణములు నియతముగా నుండ నక్కట లే దనియు, బ్రాసముగాని యతిగాని యుండిన( జాలుననియు వానివలన స్పష్ట మగుచున్నదనియు, కీ.శే, వేటూరి ప్రభాకరళాన్త్రిగారు తెల్చియున్నారు.! మజియు నా నూత్రములుగల ఛందో[గ్రంథము నన్నయకు సమకాలమో, పూర్వమో మై యుండునని కూడ వా రఖిప్రోయ పడి యున్నారు. దీనినిబట్టి వియతములు కాని గణములతో6గూడి, యతియో ప్రాసమయో కలిగియుండిన ద్విపదలును దత్స దృశములైన యితర రచనలును అప్పుడుండెడివని తలంచుట కవకాశము కలుగుచున్నది, తెలుగున ము విధక్తిక యతియవియు ముకార యతి యనియు నన ప

1 ఠరారా న సనం పుట క0

118 (పాళ్నన్నయ యుగము రెండు యతి భేదము లున్నవి అందు మొదటిదావిని బట్టి ప్రథమావిభక్తి ముకార మునపను పుపు బుభు లపను యతి వెల్లును నన్నయ యీ యతిని వాడియుండెను. తరువాత విభక్తి ప్రత్యయము కావి పదమధ్య ముకారమునకు( గూడ పృపు బుభులతో యతివేయు పరిపాటి వచ్చినది దీనికే ముకార యతి యని "పేరు. నన్నయ భారతమున నీ యతి కుదాహరణములు లేవు దీనినిబట్టి ప్రాచీన కాలమున నీ రెండింటిలో నొక్క ము విభక్తిక యతి మాత్రమే

• యుండెనని తెలియుచున్నది. ఇప్పటి వారి కిది యచ్నెరువుగా. దోంపవచ్చును కొని యసలు ము విభక్తిక యతి యెస్లేర్పడెనో పరిశీలించినవో నీ యాళ్చర్య మునకు(౬ గారణ ముండదు. ప్రఠమావిభదక్తి ము వర్షమున కిప్పుడు ౦బు, మ్ము అను వానినలెనే ప్రాచీనకాలమున బు అను రూపాంతరము కూడ నుండెననుటప శాసనములును ఇతర ద్రావిడభాషలందలి శబ్దములును సొత్యు మిచ్చుచున్నవి శాసనములందలి మరదు, వినబు, వక్రబు, నాగబు మున్నగు రూపము లిందుకు€ దార్కా-ణము. దీనినిదిట్టి విభక్తి మువర్జమనంగా బువర్షమే యని తెలియ వచ్చుటచే. దానికి ప్పు పు, బు, భులతో యతి చెల్లటలో వింతయేమియు నుండదు. “మీందం జెప్పంబిడిన ము విభిక్తిక యతి (వనమునపు వనబు అన్న రూపమున్న కాలమున నేర్పడిన దగును. వనబు అను రూపము ఫోయిన తరువాత ఛందో[గ్రంథకర్తలు దావికి ము విభక్తిక యతి యవి పేరిడిరి. నన్నియ నాటికి వనబు అనురూపము పోయినది. భారతమున( గానరాదు. ఈ సాధనము యతిప్రానలు, పద్య రచనము నన్నయకు. బూర్వమే కలవని స్పష్ట పజుచు చున్నది ” నన్నెచోడుడు. పమార సంభవ కావ్యమున దేవతా గురు సంస్కృత కవుల స్తోత్రము కావించిన పిమ్మట మును మార్గ కవిత లోకం బున వెలయంగ దేశికవిత( బుట్టీంచి తెనుం గును విలిపి రంధఫి విషయం దిన జనం జాళుక్య రాజు మొదలు ౪6 బలువుర్‌ ఆను పద్యమును వ్రాసి యుండెను “తెనుంగు విలిపి రంధి విషయమున జన సత్యాశ్రయుని. దొట్టి వాకుక్య నృపుల్‌” అను పారము (ఫ్రీ కవిగారి ముద్రించిన

పూర్వ చాళుక్య యుగమునందలి ఆం(ధవాబ్బయ న్వరూవము 110 మార సంఛివ ప్రతిలో గినవడ్చు చున్నది. పమార సంభవమునకు( దంజా వూరు సరస్వతీ గ్రంథాలయమున నున్న తాళపత్ర ప్రతి తప్ప మజియొక ప్రతి లభ్యము కాకపోవుట చేతను, అందు. జాళుక్యరాజు మొదలుగ( బలువుర్‌ అనుపారమే యుండుట చేతను, మస మిదియే యథార్థమైనదని (గ్రహింప నలయును. ఇందు4 జెప్పంబడిన మార్గదేశీ కవిత్వము లేవి యను విషయమును గూర్చియు, నా చాఫుక్య రాజెవ్వరిను విషయమును గూర్చియు వేలు ప్రకరణ మున వివరింప బడును. సంస్కృత కవులను స్మరించిన సిమ్మట నన్నెచోడు. డీ సద్యమున( డెలు(గు కవులను బ్రత్యేకముగా. గాక సొమాన్యముగా న్మరించి నట్లు కొనవద్చుచున్నది. మార్షకవిత లోకమున వెలసి యుండ(గా6 జాళుక్య రాజాదు లనేపలు దేశికవిత్వమును బుస్టించి యాంధ్రదేశమనం దెనుంగును నిల్చిరవి పై పద్యమునందలి భావము. దీనిని బస్టి చాళుక్యరాజుల కాలమున దెలు(గు దేశములో దేశికవిత 'సపెంపొందింప( బడె నని తెలియు చున్నది. ఆ కవిత్వమునకు( భైని పేర్కొనందిడిన శాసనములలోని పద్యములు తక్క వేటు నిదర్శనములు కానవచ్చుటలేదు. కాని నన్నయకు( బూర్వము దేశికవిత దేశమున సాగె ననుటకు మాత్ర మీ పద్యము నిశ్చితమైన నిదర్శనమై యలరారు చున్నది నన్నె చోడుండు సంస్కృత కవులలో. గొందటిని వలెనే తెలుంగు కవులలో( గూడం గొందటీని (బత్యేక నామములతో౬ బేర్కొని యుండినచో నా విషయము మజీంత న్పష్టముగా వెళ్లడి మైయుండును. కాని తనకు ముందున్న దేశకవులలో సుప్రసిద్ధ కావ్య రచనచే చేర్కొనందగినవా రెవ్వరును గానరాకపోవుట చేతను. మార్గకవులలో6 గొందఖు డైన మతమును మటీ కొందణు వైదిక మతమును నవలంబీంచిన వా రగుటచేతను, ఆ రెండు మత ములును గూడ శ్రైవు(డై న తనకు విరుద్దములై న వగుటచేతను, ఆతడు వారిలో నెవ్వరిని గాని ప్రత్యేకముగా( జేర్కొవి యుండ లేదని తోంచుచున్నది.

ఈ విధముగా నన్నయకు( బూర్వమున్న కవిత్వమిస్టైదని వస్తు రసాలం వార వివేచన చేసి విమర్శించుటకు. దగిన యాధారము లేవియు లభింపక పోయినను అప్పు డాంధ్రమున నేదో కొంత కవిత్వ ముండె ననుటకు మాత్రము విదర్శనములు గోచరించు చున్నవి. ఈ కవిత్వమును శొసన కవిత, పదగేయ రూపమైన దేశికవిత, మార్గపద్ధతికి, జెందిన కావ్యకవిత యని మూడు తెజంగుఠుగా విభజింప వచ్చును. ఇందు శొనన కవిత యారంభమున చేశీయ

120 (పాబ్నన్నయ యుగము మార్గమునకును దరువాత (అవంగా పదవ శళాచ్టినుండి) మార్గపద్ధతికిని (విరి యాలకొమసాని గూడూరు శాసనము) జెందినదిగా గానవచ్చుచున్నది. పదగేయ కవితకు సోమనాధుండు సేర్దొన్న గితములును, బదములును, ఉదాహరణములు కౌవ్యక విత్వమునకు పద్మాదులగు జ్రైనకవులు రచించిన కావ్యములు తార్కాణము ఇవియు క్రీ, ఈ, 10వ శతాబ్ది యత్తర భాగమున రచింప బడినవే, దీనిని బస్టి 'దెలుంగునం గవిత మొదట జాళుక్య రాజుల (ప్రేరణ ్రోత్సాహములచే దే? రూపముగా నారంభమైనదనియు6 దరువాత( గన్నడకవుల ప్రభావముచే మార్గ కవితకూడం గొంత వెలువడి నన్నయ భారతమున సమగ్రరూప సౌప్టవము నొందెననియు6 దెలియు చున్నది. ఈ రెండు రకముల కవితయు నారంభము నుండి నేంటివణకు దేశకొలమతాది పరిస్థితుల ననుసరించి యొకప్పుడొక దానికిని మజొకప్పు డొకదానికిని దోహదము చేకూరుచుండ నధికముగనో యల్సముగనో పాగుచునే యున్నది. అందు నన్నయకు. బూర్వ మందలిది యుండియు నుపలబ్ధము కాక పోవుటచే. బ్రకటయు గూఢయునైన సరస్వతీనది వోలె మన పాలి కసత్రాయమేయై పొడంగట్టు చున్నది, అయధడయూలా

తి చాళుక్య యుగమునందలి భాష :

ప్రాక్సాుక్య యుగమున6 దెలుంగులో వ్రాయంబడిన శాననములు లేనప్పరికిని అప్పటి సంస్కృత ప్రాకృత శాససనములందు[ గనవచ్చిన గ్రామ నామములనుబట్టియు, మళతికొన్ని యిత రాధారములనుబట్టియు నప్పుడు తెలుంగు భాష యితర ద్రావడభాషలనుండ్‌ విడివడి వ్యవహారమున నుండి యుండవలెనని తెలిసికొరిటిమి. పూర్వ చాకుప్యలుశు రేనాటిచోళులును రాజ్యాధికారము వహించివ కౌలమున గొన్ని శాసనములను డెలుంగు భాషలోనే వ్రాయించి యుండీరి, ఇతర శాసనములు సంస్కృత భాషలో వ్రాయంబడినను గ్రామ సీమాదులను డెల్చు సందర్భమునందు మాత్రము పెక్కింటిలో. దెలుగు థాషయే వాడంబడియున్నది. క్రీ.శ 0, 7, 8 శతాబ్దలలోని తెలుంగు శాసనములు పచనమునందే యున్నస్పటికిని అందలి పదములు కొన్ని యతి ప్రాచీన రూపములతో. గూడి. దురవగాహములుగా. గానిపించుచున్నవి. అయ్యు నవి యితర దక్షీణ దేశభాషలందలి పదములతో సన్నిహిత సంబంధము కలిగి తెలులగుభాషా పరిణామ ప్రకారమును సూచించుచునే యున్నవి. ఈ శాసన ములలో సంస్కృత ప్రభావముకం పె( ద్రాకృతభాషాప్రభావము హెచ్చుగా గానం దిడుచుండును. ఉదా అసివైరువు లికితమ్‌(చోళమహారాజు ఉరుటూరు శాసనము, పొట్లదుర్తి మాలెపాడు శాసనము, అణపొతులు (ఆక్ఞ్రప్త్ర పుణ్య కుమారుని మాలెపాడుశాస. దుగరాజు, దుగిరాజు (యువరాజు చోళమహారాజు ఇందుకూరు శాన. దమ్మువు, దమ్మువులు (ధర్మము అద్దంకి శాసనము. బెజయరాజు [విజయ ((యాదిత్య్ర రాజు] ధర్మవరళశాస, బెజయిత్త భటురకు(విజయాదిత్య భట్టారక) కపిలేశ్వర పుర శాసనము, క్రీ శ. 7410, సర్వబాద పరియారువు (సర్వబాధాపరిహార సవ్వలోకశ్రయ మహాసత్హ౯ా వళ్‌. అహదనకర శాసనము, మున్నగున విందుకు. దార్యాణములు, “ఊరిస్వాముళ్‌, మహానభియుళ్‌, పెడ నడుపుక్‌, పెద్దణా్ళ్‌, పసుక్షేవుల కొణుకళ్‌ = మొదలగు పదములు తెలుగున

122 (పాచ్చున్నయ యుగము నన్నయ భాషలో మనకు. బిరిచితములగు రూపములతో నింకను స్థిరివడక ప్రాక్సృళతము మూలముగా నీ భాషలోనికి వచ్చు మార్గములో నున్న ట్లగపడు చున్నవి. కావుననే యీ రూపములు కులభముగా నర్హమగుట లేదు. ఇవి భాష యొక్క ప్రాచీన స్థితిని 'డెలుపుచున్నవి. ఈ కాలమున తెలుంగు పలుకుదిళ్లు ప్రాచీన ద్రావిడ సంప్రదాయములనుండి ప్రాకృత భాషా సంసర్ష సహాయముశే నూతన పరిణామమును బొందుచున్న నంధిస్థితిలో నున్నవని చెవ్చవలసి యున్నది "ఓ తరువాతి శాసనములలో వలె వీనియందు. దత్సమేకృతములై తెలుంగు భాషలో( గలసిపోయిన పదములు కావి, దీర్హ సమాసములు కెౌని యంతగా. గనందిడవు. కాలక్రమమున దిలు(గుభాషలో6 బ్రొక్బత ప్రభావము సన్నగిల్లటయు సంస్కృత ప్రభావ మధిక మగుటయు సంభవించెను. అందుచే శాసనములందలి బీరుదాదులు దీర్చ సమాసములుగా వ్రాయంబడుట గోచరించును యుస్ధమల్లువి బెజవాడ శాసనములో నా రాజునకు( గల వీరుదాదులు మొద పద్యమున దీ సమాసములతో వివరింప బడినవి. ఇస్లే చోళరాజులును వెదుందిరాజులును, దాజరాజులును తేయించిన శాసనములలో( గూడ బిర దాదులు దీర్చ సమాన రూపములుగానే కన్పట్టుచున్నవి 2 చాళభుక్యభీముని కొజవి శాసనములోక దీర్టసమాసము లంకగా లేశ పోయినను అందలి భాష తత్పమ పదబిహుళమై సరిగా నన్నయ భారతమునందలి వచన శైలిని బో గ్రీయున్నది, గుంటూరు జిల్లా బాపట్ల తాలూకొ చే/బ్రోలులోని నాగేశ్వరస్వామి ఆలయమున | అంధ్ర) భారత కవిళా విమర్శనము పుట 80, 81 ల చోడ మవోరాజు నూర్య [గ్రహణ కాల శాసనము _ న్వస్తివారి దద్ధ౯ రావ భుజాని భాసుర వ్రచడ్ఞ (ప్రద్యోతిరదినకర కులనన్టన కాన్యప గో(త కరికాలాన్వయ మవోశాజు ఎవదుంబ కాజుల శాసనము * న్వన్తి్నక్రి| స్వస్య నేక నమర సంఘట్ట నోవ లబ్ధ ఇ చుభి కి నమా లింగితవక్షతల కండ (తిలేత వైెదుంబ మవోరాజుల లాణరాజుల శాననము . న్వస్తిక్కి వల్లభ మవోరాజాధి రాజ వరమేళ్వర భట్టరళ వ్‌ కే 1. స 6౮౧.

8 _శెలంగానా శాననములు, 12 పుట. 169,

చాళుక్య యుగమునందలి భామ 123 లభించిన (శ్రీ మదాహవమల్లదేవుని శాసనము నందలి యారంఛ బిరుదాపళి నన్నయ _భారతాద్యంతములందు రాజరాజును నంబటోధించిన పద్యములను న్మరింప( జేయుచున్నది. ఈ శాసనము రాజరాజు పటాభిషేకమున కించుక పూర్వము (క్రీ. శ. 1006) వ్రాయం బడినది.

“న్వప్రిశ్రీ సకిళ భువన వల్లభ శ్రీ మదాహవమల్ల దేవ శ్రీ పాద పద్మా రాధక, పరమణ్ఞళ సాధక, సకళ జగదుత్తంస, విప్ర వంశాళంకార,. సత్తిగ నంకకాజ, సాహిత్య విద్యానిధి, వినయ రత్నాంబుధి, శంకర కింకర, కొంకణ భయంకర, సమదారాతి మత్త మాతంగ మస్తక స్థళ విదారణ దారుణ ఖర నఖర పంజర, సామన్త వజ పంజర, నిజ భుజ పరాక్రమ నిర్ణిత ప్రతిమల్ల, దుగ్గకాత్రియ మల్ల, పర బళ జలనిధీ కబళన బడ వాన లోదంగ దావానలొ,

విరియాల కామసాని గూడూరు శాసనము నందును, బద్మ నర్వదేవుల రచనలుగా( బిబంధ రత్నావళిలో నుదాహృతములైన పద్యము లండును గలశైలికిని నన్నయ శ్రైలికిని భేదమే లేదు. ఈ విధముగా ్రాక్బాళుక్య యుగమున గేవల గ్రామనామ రూపమునం గవవచ్చిన తెలుంగుభాష చాకుక్య యుగారంభమున( _ బ్రాకృత భాషా సంపర్కమును బొంది. తరువాత( (గ్రమక్రమముగా( దత్సమ పదజాలమును గూర్చుకొని, (క్రీ శ. 1[వ శతాబ్దినా(టికి నన్నయ భారతభాషతో సద్యశమైన భాషగా. దిరిణమించినదనియు, నన్నయ యందలి లోప వైకల్యములను సవరించి దానిని లాక్షణికమును థ్‌తి మనోహరమునైన యుత్తమ భాషగా సంస్కరించె ననియు జెప్పవచ్చును

శ్రీశ 6వ శతాబ్ది నుండియు. గానంబడుచున్న కేవల తెలుంగు శాసనములలోవలెనే సంన్కృత శాననములలో సీమాదులను జెప్పు నందర్భమున నుండు. తెలుంగు. భాగములలోంగూడ దేశ్యపదములు ప్రయోగింపందిడియే యున్నవి, వీవిలో నారంభ కాలము నందలివి నన్నయ భావితమునంధు స్థిరపడి మనకు. బరిచితముల్లైన రూసములకంటె భిన్నములైన రూపములతో నుండుటచేతను, వివిధ కాలములందు వివిధ ప్రదేశములలో వివిధరూపములతో6 గానవచ్చుచుండుటచేతను అర్థగ్రహణ విషయమున గొంత శ్లేళము కలిగించుచు వింతగా గోచరించుచున్నవి, ఇట్టి వింతరూసములు [క్రీ శ, 0వ శతాబ్ది నడుమ వ్రాయంచిడిన పద్వశాసనములలో. గూడ గొవ్నికానివిందు చున్నను వానిసంఖ్య

శం (పొబ్నన్నయ యుగము యస్పటికిం. దగ్గిన దనియే చెప్పవచ్చును. అందుచేతనే యప్పటి శాసనముల నరముచేసికొనుట కొంచెము సుకరముగా( గానిపించును. మధ్యకాలమునందలి యా. శాసనములలో( దత్సమదేశ్యపదము. లించుమించు సమాన సంఖ్యాక ములుగా నుండును. తరువాత దేశ్యపదములకం అ€ దత్సనము పదముల సంఖ్య పెరుగుట సంభవించినది. ఆ యున్న దేశ్యపదములలో వైత మస్పుడుకూడ నరక్షేశము కలిగించునవి కొన్ని లేకపోలేదు. విరియాల కామసాని గూడూరు అగా లా శాసనమునందలి తుదిసద్యము తత్సమసద బిహుళమయ్యు నర్జము కాకపోవుట కదియే కొరణము, వింళఠపదములు : నివబుకొను ఎబ్జగుడి పాడు శాసనము, (క్రీ. శ. కవ శతాబ్ది చివర) మ! ంి పన్నస, ఇరువది యాదినాల్కు. మలుతుళ్లు. చీపన తిప్పలూరి శాసనము పూల్లవట్టమృున చోళమహారాజు రామేశ్వర స్తంభ శాసనము. కొటుకున చిలంకూరు శాసనము. (8వ శతాద్టీ ఆరంభము ) రటగుషు. ॥ | క ఎణుంబొది విప్పర్ల శాసనము, క్రీ, శ 641. ఇజకొను. ! గాణంబు. వేడ్డుము లక్మీపుర శాసనము. క్రీ, ఈ. 685705 బోళం ముడు. ళ్‌ కడువండ్లు. ళం ద్తి కపిలేశ్వరపుర శాసనము. క్రీ. శ. 740. షోయ చందలూరు తామశాసవము క్రీ, శ. 6/0. శెతె రేయూరు శాననము క్రీ. శ. 600. ఆరియుడగు ఆహడనకర శాసనము, గబ్బబు,

చాళుక్య యుగమునందలి భామ శై25 ర్రీశ 9వ శతాన్ది తరువాతి కాసనములందలి యుదాహరిణములు '

గొఅల్బు అద్దంకి శాసనము

బాణం

టిస్పి యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాసనము, మణ్ణీ 'మొజ్క (ముంక) చిన్తం (మళ్జీ= కలం 0ఏణల్తే 2ం 0858 (౫20194 ల06 భే261 పలల వంగిన చింత మొక్క.]

కొడమదువు (& 310106 0€2 (౫ ఇ0ల1 2 600 5111 0౯2 ౨14106 0% 16 వీ! 1 5164 మళశ్లప సీరు 'పె్లైడ్‌ కాలువ ముఖమని యర్థము. “*ఆడుసు( దుంపురు చెక్కు టద్దంబులను బర్వ మళ్లక నుడవలు మార్చిమార్చి” కళా పూరోదయము,

ళల ఉం న!

చతుర్థాశ్వాసము.

గోగుజేవు = గోగుచెట్లు పండింపంబిడు క్షేత్రము, (శ 1106 0౯1104 12 ఇంట్‌. గయల! గోగు క11206 26 ౧416716640)

కడము కోపు= 602021 6౯౫౫0౯ 2 ఏరే02 ౯66

కలవెలగుల (కల్వెలగుల పెద్దచ్నిన్త వె 8 92ల1డే. ౯6౦ 2ర్యేం1032 1658006 [00088 క ల్లు= జౌయి,

వెలుగు = లోపల పశువులు లోనగునవి చొరక తోంట మొదలగువాని చుటు ముండచెట్టుపెటి యెదిగించిన ఆవరణము (శద్దిర క్నాకరముఎ

ట్‌ త య ఎ ౧ మద్గలు == మదిచెటు. చిలటుశోడి మదలు, దె దా ది

గొరగ వల్లము == శ్రైవనన్న్యాసులకు( జెందిన పల్లపుభూమి,

క్‌ ట్జుమ్బొడ లు == శి?ంకయ21! అఫడంములడ 05 000ఢ 9126ేం0ల0ఏరు2 అ2%6. కట్టు అను పదము కృత్రిమమైన (కట్టంబడిన, 606021) అను

ట్‌ మ్‌ బి అధ అరు ళ్‌,

నర్ధమున నిస్పుడును వ్యవహారమున6 గనవచ్చు చున్నది. కట్టుపండ్లు == 27080121 8660.

బడియ బొల యజ్ఞ ఫేదరి యాకు చిస్తం

బొల (పొల పీం186ే25

అజ్జా == 97 కుం 66 0% 08య2,

'పేదరి యాక చ్విన్త== 000౯ 14566 (౯2006,

'పై పదములు రెండవ కాబన్గి వీరిపుర తామ శాననమునందలివి,

126 'పపాళ్నన్నయ యుగము ఇతడు. రెండవ యుద్ధమల్లుని (క్రీ శం 000) కొడుకు. బాడప్పని సోదరుడు. ” గుడ్దేటియు కజితి వేములగోను రెండవ అమ్మరాజు వేమలూరుపాడు శామ్ర శాసనము. క్రీ, శ, 815 పరువులు ౪162126586 శం, పటు (పట్టు =స్టలము) రెండవ అమ్మరాజు మచిలీపటణ శాసనము, టి ళు ట్‌ క్రీ శం 04570. పుశయిల్ల దాష్ట్మ = మోసములేని తాల్మి; వెంకయ చోళుని దొంగల సాని కనుమ శాననము గద్యవంబు : విరియాల కామసాని శాసనము క్రీ, శ. 1000. రూప చైవిధ్యము గల పదములు '

1. ఏదిది చోళమహారాజు ఉరుటూరు శాననము, క్రీ, శ, "వ శతాబ్లి ఆరంభము, ఏభది వెలుదుర్తి శాసనము, ఏమృదియె తిస్పలూరి శాసనము ఏంభాది వెలుదుర్తి శాసనము, (క్రీ, ౪. 8వ శతాబ్ది) అతి న! £ి తేని ఉరుటూరు శాసనము. తీనికి సాలెపాడు శాసనము. దేనికి గం 4081004. దినికి గం 4011004,
2. అచ్చినవాన్షు ఉరుటూరు: అగస్త్యేశ్వర దేవాలయ శాసనము, చిలంకూరు; దిమ్మగుడి శాస. డచ్చిన, డచిన 'పెట్లూరి శాసనము. వచ్చిన ఉరుటూరు శాసనము. అట్లిసినవారి బూడిదగడపల్సి శాసనము, ఇ గా

చాళుక్య యుగమునందలి భామ 127

1. తక్కకాపువొల పుణ్యకుమారుని తిస్పలూరి కాస. వైదుంది వ్దోలు మురుసుపల్లి శివాలయము 846. గొట్టిప్రోలు మొదటి. అమ్మరాజు మచిలీపట్టణ తాషమశాసం క్రీశ. 01885 త్‌ తాంబుల్‌ విజయాదిత్యచోళుని చామలూరు శాస తబుణ్జు (తమ్మండు కపిలేశ్వరపుర కాస క్రీశం 740.
2. మఠున్తుల్లు ఎలజ్జగుడిపొడు కాన, క్రీ, శ. [వ శతాద్ది, మరుతుళ్ణు చిలంకూరు శాస, [కీ శ, 8వ శళాన్లి. మాలు త్రు సత్యాదిత్యుని మాలెపాడు శాస, మబూతూ క్రి విప్పర్ల శాననము. ? వశతాచ్చి. మలుతుడ్లు విక్రమాదిత్య బలికుల బాణరాజుల శాస, వీకిరాజు కాస, 5.1 1 ౫6901. వ్రిళుడ్లు రేమయ్య శాస రరర మలటుతు మోపూరు భైరవ దేవాలయ కాన 615, మటుతుంట్లు ॥| దిమ్మగుడి కాస, నెం. 864 ఊరు (దిహువచన రూపములు) ఊడ్లందు జయసింహ వల్లభుని విష్పర్హశాస. పొన్హూజ్లు సత్యాదిత్యుని మాలెపాడు శాస. శి ఏడు ఏలు వేల నేల బికిరాజు శాసం $11100 504. ఏజు వేలు నేల చోడమహారాజు సూర్య గ్రహణ కాలశాస. [00 500, కొపినేపల్లి శాన 5.81) సెం తీ ఏకువేజ చెన్నరాయనిపల్లి కుత్తరమున నున్న శాస. 020 608,
3. శూర్చు. ఛూణువ్వు నూడ్ల షం 4081004

128 (ప్రొజ్నన్నయ యుగము తుటుగు నుడ్త | సెం 408 & 1004. తులుమ్ము నూడ్ల తూపుకాన సెం. 81401805. 10. పాలుండు== బ్రాహ్మణుడు. పాణువారికి ౦ 3338-2022 పాజవ్ల గం 287-100 పొటళ 0 384-1004. పాణ రామేశ్వర _స్తంభ శాసనము. పొల్ల చిలంకూరు శాసనము. పజొను లక్ష్మీపుర శాసనము. 11. పొడుచు ధాళువు కారక రూపము. పొడుచి బూడిదగడ్డపల్లి శాస పొడిచి వైదున్చు రాజుల శాస, పొతిచ్చి చిన్నతిప్ప సముద్ర శాస. గం 6215 ₹2 ౫ కురుదిలకోట శాన ౫౦ 623 12. కపిల గోవు, గవిలల చోళమహారాజు సూర్యగ్రహణ కాల శాస, క్‌విళ విష్ణువర్థనుని సాలెపాడు కాస, గవిలళ 0, 401-29004 కవిలకాను ౦ 40%-1004. 18. పన్నన ఎజ్జగుడిపాడు శాసనము. పన్నాస ఉరుటూరు శాన. సన్నవీస. వెలుదుర్తి శాస, పన్నళా. కేం పెండ్తంబు (= భార్య) 5 1 2 098 పెండ్రాంబులు మం 408-27904 ర్‌, రెడ్డి, రటొడ్లు_రట్టొడ్డు గం 342-200,

చాళుక్య యుగమునందలి భాను 129

రట్ట గుళ్ల రామేశ్వర _స్తంభశాన, చిలంకూరు కాస.

రట్ట గుడ్కు 0. 400-12904.

రట్టడ్సు 0 400వ-2900.

రాడ్డు 0. 408కి=20044

ఇళ్లే రూపవై విధ్యమును బొందిన దేశ్యళబ్దము లింకను బెక్కు గలవు.

ఈ దేళ్య శద్దిముల వలెనే కొన్ని తత్సమ శబ్దములు సైతము వివిధ రూప ములతో వ్రాయణదిడి యున్నవి. కొన్నిటిలో వర్షక్రమము చాల దుష్టముగా నున్నది. దీని కప్పు డా శబ్దములు రూప వైవిధ్యమును బొంది యుండుపే కాక శాసన లేఖకుల యజ్ఞత కూడ గొంతవణకు( గారణమై యుండవచ్చును. రూప వై విధ్యముతోడను వర్షర్రమ దోషముతోడను గూడిన శద్దిములు కొన్ని యీ క్రింద నొనంగ దిడుచున్నవి.

1. సాక్షీ ఎల్జగుడిపాడు శాస, క్రీ. శ. క వ శళా్టి చివర. సక్షీ చిలంకూరు ఆగ_స్ట్యేశ్వ రాలయ శాస. నెం, 401, శాక్షీ ఎజ్జగుడిపాడు శాస, చక (చాకీ ఉ_త్తమాదిత్య చోళమహోారాజు వెలుద్దుర్తి కాస,

2. భటార కాకు బుడమనారాయలపాడు కాస, భటరికి దిసినికొండ శాస, వెంకయ చోడుని దొంగలసాని

క్‌నుమ శాస భటారల లకు నెం 405. భటారళకున్‌ దిమ్మగుడి శాస. 110 804, భటరళప మైలవర శాస. [0 806. కపిలేశ్వరపుళ శాస.

& బారనాసి (= వారణాసి రామేళశ్వం స్వంభ కాసు బారణా " నల్లి చెజువుపల్లి, శాస, బారణాపి బుడమ నారాయలపాడు శాన. బారాణసి జయసింహవల్లభుని విష్పర్ష శాస. బారనాపి బికిరాజు శాస. (| వారణాసి చిలంకూరు కాస, రి

130 (ప్రాబ్నిన్నయ యుగము 4, ఫ్రీ పబ్బళాతంబు వెంకయ చోడుని దొంగలసొని కనుమ శాస. ్రీ పవ్వకతంబు పెట్టూరి శాస, 5 నగ్రబు కపిలేశ్వరపుర శాస. క్రీ శ 740. వక్రంది విస్ణువర్థనుని సాలెపాడు శాసం వక్రబు చిలరకూరి అగస్త్యేశ్వర దేవాలయము. 110 405, 0. బ్రాహ్మణులను రాష్ట్రకూట విత్యవరువి శాస. మాలెపాడు శాస ఇలపకుల్డు శాస, బ్రాహ్మనులను కుసుమాయుధుని శాప, శూజ్యకా(గ్రహన నిమిత్య (త్తం బున రేమయ్య శాస నెం. 588. ప్రితివి రాజ్యంబు ముది వేడుచెఆణుపు దగ్గజనున్న శాస, కొల విస్తారకుండు ద్రుగ్గాదేవి లక్ష్మీపుర కాసనము. చన్ద్రాయి త్తకాలంబు విస్తువర్ధన మహారాజు బుడమనారాయలపాది శాస, ప్రతిష్టితః పాత్తీ౯శ్వరః ఇంద్రకీలపర్వత చాళుక్వ శాస నృపాణాం క్కొాలేక్కాలే ॥9 జయలక్ష్మీ సమాలింగిత వక్షతల వైదుమృ రాజుల శాన. క్రీం శ 850. వధిసిన వాన్టు నల్లచెలువుపల్లి శాన, “క్రీ, శ. 8వ శతాద్దిం పుత్రవద్య, స్త్రీ వద్య, గో వద్య, సత్యాదిత్యుని మాలెపాడు శాస ఆశ్మాన్మతంబున. ధర్మవర శాన, (నెల్లూరు శాస) పైని పేర్కొనందిడిన పదములలో(. గొన్నిటి యర్హము వీ విధముగా నూహి౦ప వచ్చును. పన్నస * కిటెల్‌ గారి కన్నడ నిఘంటువులో పణ్నెయ, పణ్య అను పదములు కానవచ్చుచున్నవి. అందు వణ్నెయ యను పదమునకు పెద్ద పొలము, సేరి అను నర్జము లొసంగ6 బడియున్నవి. పణ్య పదమునకు కిసంవార్‌ గ్లాసరీ యను నిఘంటువులో (మంగుళూరు. 1801, 18085) “పూర్వము రాజుల యధీనములో నుండి తిరిగి వారెప్పు డడిగిన నన్ను డిచ్చివేయు పద్ధతిమీద కౌలు కిచ్చు భూమి" యను నర్థము వ్రాయంబిడినది. అరవమున వ్యవసాయ మను నర్జమున పడ్ల్నై అను పదము కనంబడుచున్నది. వణ్య, పణ్నెయ, పడ్న్నై, పన్నాస శబ్దము లన్నియు సమానార్థకములే యని తోంచుచున్నది. సత్యాశ్రయ మహారాజు పుత్త(

చాళుక్య యుగమునందలి భామ క్ర డును గీర్తివర్మ పొత్తుండు నై న ఆదిత్యివర్మ (వాయించిన యొకశాసనములో ! రేవళశమ౯, అగ్నిశమ౯ అను నిరువురు బ్రాహ్మణుల కౌదిత్యవర్మ ముళ్గికల్లు* పాల్షిజె యను (గ్రామములను “ఉజ్బుమన్న పన్నాస” అను వృత్తిగా నిచ్చె నని తెల్పంబడి యుండుటచేం బై కిసంవార్‌ గ్లానరీలో పణ్య ద్దిమున కీ. బడిన యర్హము సరియైనదిగానే కనంబడుచున్నది. సంస్కృతము నందలి పంచాశత్‌ శద్దిము నుండి ప్రాక్సృళమున నేర్పదిన పడ్డాసా యను శద్దిము తెనుంగున వనస యను ప్రాకృత భవముగా€ గనంబడుచున్నది. దానికిని ఈ పన్నాసకును సం బంధ మున్నట్లు లేదు. దత్తి- ఈ ద్దిము పెక్కు శాసనములలో( గనందిడుచున్నది.2 దానమని దీని కర్ణము. దత్తము (= ఈయ బడినది అను రూపము నుండి "ముది యేర్చడి యుండును, ఇదియే కొన్ని శాసనములలో ద్తిడి యను రూపాంతరముతో6 గానవచ్చుచున్నది. ఈ రూపము చాల విరళముగా మాత్రము కనందిడు చుండుటచే దీవి సాధుత్వము వందిగ్ధముగా నున్నది. దత్తి శబ్దము నన్నయ తరు వాతి శాననములలో( గూడ (బ్రయోగింపం దిడియున్నది. (గణపతిదేవ మహా రాజు విధించిన దత్తి; దేవదత్తి == దేవ భోగము దీనికి బహువచనము దత్తులు, (ఆ. పా, ప, స, సంపుటము 5 పుట 861 ఇట్లు సప్త సంతానంబులు దేవ బ్రాహ్మణ దత్తులు, మలుతు ; మాజుటతు:; ఈ శబ్దమునకు॥ గల రూపవై విధ్యము పైని చూపంబడినది. ఇది మత్తరు ఆను కన్నడ శబ్దము యొక్య అసాధు రూపమనియు నొకా నొక భూమి కొల మానమును సూచించుననియు రాజరాజ వరేంద్ర సంచికలో శ్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మగారు వ్రాసీ యున్నారు. మటుతురు లేక మటలున్తురు అనుసది దీవి యేక వచన రూపమై యుండవచ్చును. దబహువచనమున మలుతుడ్డు, మలుతుల్లు, మలున్తుల్లు, మటు లాభాలా 1 సికయ2ం ౧1060090 0౧? 81106 0౯ ₹జణ అ 5లాల) మంంట[మయ06400 సం 9౮ 2 న్వస్తి .్జ లెజఇత్త భటరళ నిల్చిన దత్తి (కవిలేశ్వరపుర శాసనము. టక్‌ ళు 740). ఉలిలీశ్వర భటరళాకు ఇచ్చిన దత్తి (విష్ణువర్ధన నువోశాజు బుడను నాళాయలపాడు శాస్రం ఫి. గయేం6 హొంయర0009ః పి, 13 పట 207,

$32 (పప్రాళ్నన్నయ యుగము తుథు అను హూపములు కానవచ్చుచున్నవి. మజుతురు అను దానికి బహు వచనమున మూర్ధన్య ళకారము పరము కాంగా దావి సాహచర్యమున నందలి రేఫము శకట రేఫముగా మాటీయుండును. శకట రేఫళకొర సమ్మేళవము పూర్వముడ్డు (411ఇ) అనునట్లుగా నుచ్చరింప( బడుచుండెను, కొంత కాలమునకు లేఫము పోయి. మలుకుడ్లు అను రూపమేర్చడి యుం డును (06 ఊరు, ఊడ్డుు. కొన్ని శాననములలో నీ కది మేకవచన బహువచ వనములందు మటుతు, మబలుతులు, అను రూపములతో. గనంబడుచున్నది విత్స్తి శాననమున ముస్పది నులూతూ అనియు, మోపూరు భైరవ స్వామి 'దేవాలయమున “నూలు మటుతూ అనియు. బ్రయోగములు చూపట్టుచున్నవి. కాకతి గణపతి దేవుని పాకాలశాసనములో1 నుల్తులను బహువచన రూపము ప్రయోగింసం బడినది. దీనిని దిట్టి నుజుతు, మళ్తు అనున వేకవచన రూపము లనియు మటుశులు, మట్లులు అనునవి బహువచన రూపము లనియు స్పష్టమగు చున్నది. మలుతురు అను రూపమే కాలక్రమమున నంత రు వర్ణము లోపించు టచే మజుతు అను రూపమును జెందిన ట్లూపాంప వచ్చును.

పూర్వము భూ పరిమాణమును మటుతుల లెక్కతో. గొల్బెడివారు. “కొక తీయుల కాలమునను అటు పిమ్మటను నీరు నేలను (పల్లపు నేలను మజ్లుల లెక్కను, వెలి చేనును (మెట్ల నేలను పుట్ట లెక్కను గొల్బెడి వారూ. పై పాకాల శాననమున నొక మలు తొక నినర్తనమునకు సమానమని సూచింప బడినది. సంస్కృత ల్లోకమున,

తై (క్కి జగచాళ ముమ్మడి రచా దస్యాం వురి (పోన్నతం

సౌధం పంచ నీవర్తనానిచనచా శ్సిష్టాని నస్య (శ్రీయా అని చెన్నంబడిన విషయమే తరువాత “ఈ శాసనమునం జెప్పిన కషి చగ్రవతిణలుప ముమ్మడయంగారు. ఇచ్చిన విత్తి ఆయిదు మట్లు” లని వివరింప బడినది. ఈ నివర్హనము పరిమాణము విషయమున గూడ భిన్నాభిప్రాయము లున్నవి. కాకతీయ సామంతుండైన సారంగధరువి సారంగపుర శాసనమున బది హస్తముల దండముతో మున్నది దండములైన

ఓ రాజరాజ నశేంద్ర పట్టాఖిమేక నంచిక పుట 66

ఇాళుక్య యుగమునంకలి భామ శ నొక నివర్తన మగునని తెల్చంబడినది.* కౌని శుక్రనీతి సారమున నాలుగు లేక మయెదు కరము లొక దండ మనియు€, ద్రిజాపతి మనువు లుభయుల మతమున విరువది యమైదు దండము లొక నివర్తన మనియు. జెప్ప బడియున్నది.కె పొల గరుసు_ కీ. శే. జయంతి రామయ్య పంతులు గా రీ పదమునకు బొలిమేర యవి యర్థముచెప్పి యిందలి పొలి శబ్దము పొరపాటున పొల యని అకౌరాంత ముగా లిఖింపంబడిన దనియు, నది బలిశద్దిభవ మనియు( దెల్పియున్నారు. (వందమపూండి శాస ) ఇప్పుడు పొలిమేర శద్దిము జస వ్యవహారమున నున్నది. శబ్దరత్నాకరమునం గూడ బొలిమేర యందలి లకార మిదంతముగానే కనవచ్చు చున్నది. దాని కందు గ్రామద్వయ మధ్య సీమ, ఎల్ల ఆను నర్థము లొసంగ ఐడి యున్నవి. ముద్రితమైన కాశీ ఇండమున (8.110) నొక సీస మందలి గీత పద్యములో€ బొలిమేర సీమ యను పద మున్నది, కౌని యిది యతి స్టానము ననో ప్రాసన స్టానముననో లేని కారణమున థ్రీనాథుండు పొలిమేర యని 'వ్రాపెనో పొలమేర యని వ్రాసెనో నిశ్చయముగా. జివ్వ జాలము. ఆతండు పొలమేర యనియే ్రాసినను అర్వాచీన లేఖకలో అచ్చు వేయించుటకు ముందు పరిష్కరించిన పండితులో వ్యవహారము నందలి రూవేమును బట్టి యందలి లకారమును లికారముగా చిద్దియుందు రన్నచో నచ్చెరువు పొందడ నక్కఅలేదుం నన్నయభట్టు నందమపూండి శాసనములో సీమలను వివరించిన సందర్భమున వ్రాసిన యెనిమిది వాక్యములలోను పొల గరుసని లకారముతో6 గూడిన రూపమే గోచరించుచున్నది. ఈ యెనిమిది చోట్లను శాసన లేఖకు.డ్రైన గండాచార్యుండు 'పమత్తుండై లివక్షమును లవర్షముగా మాళ్చి వ్రాసి యుండు ననుకొనుట యుక్తి యుక్తముగా నుండదు ఒక్కచోట నైవనచో నెవ్వరైనల బొరపడుట 8వకాళ మున్నది. కాని యిన్ని చోట్ల నొకే విధముగా. బొరపాటు పడి యుండిరనుట సంభావ్యము కాదు. నన్నయ తరువాత వవ్రాయం బకిస పెక్కు శాసనములలో నా శబ్దిము లకౌర యుక్త రూపముతోనే కనవచ్చుచున్నది. “ నే నెరిగి నంత మట్టుకు ప్రాచీనుల వ్రాంతలలో ఎక్కండా పొలిమేర కొనరా” దవి కీ. శే. గిడుగు నా 1 దళవాస్తేన దండేన (తింళ ద్దండా నినర్తనమ్‌.

లై చతుః కళాత్మకో దండో లఘుః పంచక రాత్మకః అధ్యా] వ్‌ 19,

పంచ వింశతిఖి ర్ణండై రుభయో ను నివర్తనమ్‌ అధ్యా పే న్లో 800. శా, శా, న పట్టాభిమేక సంచిక పుట 64

134 (పావ్నన్నయ యుగము రామమూర్తి పంతులుగారు రాజరాజ నరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచిక (పుట12) లో దెల్పియున్నారు. కొన్ని ప్రాచీన కన్నడ శాసనములలో( గూడ పొల శబ్దము లకౌర యుదక్తముగానే వ్రాయబడి యున్నది.3. కిపెల్‌ కన్నడ నిఘంటువులో పొల శబ్దము కన(దిడుచున్నది. అందు దానికి దిక్కని యర్థ మొసంగల బిడి నది. అందుచే. బొలిశబ్దిము కాక పొలళబ్దమే సరియైనదని నిర్ణయింప వచ్చును, గరును శబ్దమునకు మేర మర్యాద అను నరములు ళ్ది రత్నాకరములో నీయ! బడినవి (శ్రీనాధుండు ఫీమ ఖండమున (ఆ ౫-ప 88) *ప్టక్ర భ్రోగంబుగా6(గ నేలేటు గరు” సని గరుసు శబ్దమును సీమ యను నర్ధమున వాడియున్నాండు. థ్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖరళర్మగారు రా.రా,న,పం సంచికలో (పుట తిక్కన సోమయాజి ద్రోణ పర్వమునందలి పంచమాశ్వాసములోని యీ క్రీంది పద్యము నుదాహరించి యాత. డిందు గరుసు శబ్దమును 'మోమోటమి యను నర్దమున వాడి యుండెనవి తెల్పి యున్నారు. కం. గురునకు నాకును బాండవు

లరయ+€గ౯ గూరిమికి( బొత్ర మగుదుర యైనన్‌

దురమున€ జుట్టటీకంబను

గరు సిడికొనుపేల గలుగు. గారవనాదా: కొని యిచ్చట గరుసు శబ్దమునకు మేర, మర్యాద యను నర్హమే చెప్పు కొనుట కాటంక మేమియు. గానందిడదు. శద్ది రత్నాకరమున నాశద్దిమునకు6 గల యా యరమున కి పద్యమే యుదాహరణముగా. జూపంబడివది, అందుచే పొలగరుసు శబ్దమునకు పొలము సీమ, పొలము సరిహద్దు ఆను నర్జము చెప్పుటయే సమంజసముగా నుండును. మజీయొక శాసనములో (1.1. 7017 పుట 18% చేంి గరుసను శద్ది మీ యర్థముననే వాడ(బడి యున్నది. కటుళ * దీనికి; దీరమున లేక ఒడ్డున అని యర్హము. (గంగ కజుత గవిలం జంపిన పాపానం బోదురు) దీనికి సమానార్థకముగా సరవమున కజై యను శబ్దము కానవచ్చుచున్నది. ఇది కులోత్తుంగ చోడుండు, వీరచోడుండు మున్నగు వారి కాలమునుండి (క్రీ. క. 12 వ శళాద్టి) తెలుంగు శాసనములలో౯ గానవచ్చు చున్న దనియు. వైదికమతము పునరుద్ధరింపల బడిన నాంటి నుండియు

1. పొలపీమె ౫2 1. ౫9 వుట 80.

వాలుక్య యుగణగమునందలి భామ శసవ ఛంగకును వారకాసికిని ప్రాముఖ్యము కల్లినదని యూపాంప వచ్చుననియు శ్రీ ఫోమశేఖవశర్మగారు. వ్రాసియున్నారు. కాని కజుత అనునది క్రీ.శ. 1వ కశాబ్టిలో గూడ గానవచ్చుచున్నది "(రెండవ అమ్మరాజు వేమలూరుపాడు కామ్రశాననము. క్రీ, క, 813. గుల్జేటియ కటితి వేములగోనుు జయసింహ వల్లభుని విష్పలర్తి శాసనమున (క్రీ. శ, ? న శతాద్టీ “వచ్చినవారు భారనా” ఆని వాకణాసి శబ్దము కూడ రూపాంతరముతో!. గానంబడుచున్నది. క్రీశ. 11వ శతాబ్దిలో కలుతకు గట్టున అను న్థ్యము రూఢమై యందెను, (ఏంటి క ్తీపుట్టం 21 "70 ౪7 పుట 70) అంతక ముందున్న రెండవ అమ్మరాజు కాసనములో( గూడ నది యా యర్హముననే వాడ బడినది. కాల నంమమున కటుతలోని శకట రేఫము సాధు రేఫ మైనట్లు త్యోచుచున్నది. క్రీశ. 12 వ శతాల్లికి. దరువాతి శాసనములలో నది కట్త కర్త అను రూపాంతరములను జెందినది 2 రట్టగుడి = రట్ట గుళ్ల :. ఈ శచబ్దిములు క్రీ.శ. 7 న శతాబ్టి నుండియు. గాన వచ్చుచున్నవి. ఆఅరవళ మహేంద్ర రట్టగుడి 0. 0011600108 10, 798 0£ 1917 పల్లవ రట్టగుడి ౨4. పం, 400 0€ 1904. చల్కిం రట్టగుడి ఫం. తొల్బకొమి రట్టగుళ్లు _ విక్రమాదిత్య చోళ మహారాజుల చిలంకూరుళాస, చోళియ రట్టగుక్లు 00. 00 అతిశయ రట్టగుట్లు క్రీశుకివ శతాద్ది, మౌల్చిడుగు రట్టగుక్లు 10. 601 010. 384 05 1904, పై యదాహరణములను బిట్టి రట్టగుడి శబ్ద మేకవచన రూపమనియు రట్టగుడ్లు లేక రిట్టగుళ్లు ఆనునది దిహునచన రూపమనియు.౬ దెలియచున్నది. రట్ట

1. రాజరాజ వట్టాళి పేక నంచిక పుట 66. “వారణానీ న్షచ్చువారు. గంగ కజుతం ఇయ్యవి (శ్ర శ 11వ శతాన్దినుండి కానవచ్చు వదములుం వారణాసి యనునది [కీ శఈ.? వ ళశాల్టి నాంటి తెలుంగు శాసనములలో6 గానరాదు” ఓ రాజరాజు న కేంద నందచిక, వుట 64

136 (పాబ్నన్నయ యుగము (రట్టు) అనువ దొక తెగయొక్క పేర్నై యుండుననియు, దానివిబట్టియే రిట్ట పాడి, ఇరట్ట మండలము, రట్ట రాజ్యము అను పదము లేర్చడినవనియు, నొకా నొక రాజు రట్టుల పక్షమున నొకరి మీందికి యుద్ధమునకు వేళ్లిన ట్లాక శాప్‌న మున (30 00 ౫0 562 0€ 1935) జెప్పందిడిన దవియు, నా తెగను షూచించుటక్సై రట్ట పదము వివిధ రూనములతో( బేళ్ల చివరల గానవచ్చు చున్నదనియు శ్రీ సోమశేఖరశర్మగారు వ్రాసి యున్నారు,3 నిపరధుండు, అతవి తండ్రీ దెపెరధుండు (0. 01. మెం 734 08 ₹916) ప్రో్దలంయ రట్టోటి (00. 675 0£[1927) ముప్పిరటి (౫10 673 0£€ 1917) అనునవి వా రొసంగిన యుదాహరణములు. రట్టులను బిట్టేయే రాట్ట మను పేరు వచ్చెననియు (కమ్మక రాట్టము) నదియే సంస్కృతమున రాస్ట్రముగా మాజెననియు వారి యఖి ప్రాయము. కుట్టు అను శబ్దమును గూర్చి రాజరాజనరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచికలో వా రిట్లు వ్రాసియున్నారు (పుట 68) “కుట్టు” అనునది కూడ నొక తెగయొక్కం పేరని నా అభిప్రాయము. కుట్టు అను నొక తెగ యుండెననియు, శాత వాహన వంశము రాజకీయముగా పతనము నొందిన తరువాత ఆంధ్ర సామ్రాజృములో చాలభాగము కుట్టు తెగవారి వశమయ్యెననియు, వారు మహారథులవలెనే శాతకర్ణులను విరుదములను తమ నామముల చివర నుంచు కొనుచు వచ్చిరనియు డు(టైయిల్‌ దొరగారు వ్రాయుచున్నారు.! ఉదాః విష్ణు కడ కుటు శతకర్ణి. రట్ట పదము వలెనే కుట్టు పదము క్రీ శ. 8, శశతాబ్దుల లోనే కొక యిటీీవలి కాలమున కూడ సేళ్ల చివర నుండుచు వచ్చెననుట కీ క్రింది నిదర్శనములను చూపవచ్చును. పిరగుట్టి (వం 001. 10 7500 1027) ఆయ్యకుట్టి (9 001 సం. 733 051917) కొలము గడచినకొలంది రట్టపదము. రట్టి అయినళ్లే కుట్టు పదము కుట్టీ అయినది. కుటుపదము క్రమ క్రమముగా కుట్టు, కుట్టి, కుడిగా మాజినని యూహింప ఎచ్చును. ఈ రట్ట కట్టు తెగల అన్యోన్య సంబంధమే రట్ట గుడ యిను సద మేర్చడుటకు కారణ భూతమై యుండును. ఇంకను పరిశళోధనము వలన తేలవలసిన విషయ మిది. ఈ రట్టపడు, రట్టగుడి అను పదమే సంస్కృతమున రాష్ట్రకూట సద మయ్యెను. ఇయ్యది పూర్వ చాళుక్య శాసనములందు( గాననగును. 1 రాజరాజన రేం పట్టాభి మేక సంచిక. పుట 68. 2 తీందం20 005” 0౯16 0020. పేరం 48

చాళుక్య యుగమునందలి భాష 137 “గుద్రహార విషయ నివాసినో రాష్ట్రకూట ప్రముఖాన్‌ కుటుంబిన స్సర్వాన్స్నమా హూయ.”పూర్వ చాళుక్యశాసనములందలి రాష్ట్రకూటపదముకం కె రట్టకుడు అను పదమే పుఠరాతనమైనదిగా. గానవచ్చుచున్నది. ఏలయన విషయ నివాసినో రాష్ట్ర కూట (ప్రముథాన్‌ అవి పూర్వ చాళుక్యులు దేశియులను నంజబోధించుట రెండవ విజయాదిత్యుని కాలము నుండియో (క్రీ, ఈ. 7088439) లేక నాల్లవ విష్ణువర్థనుని కాలము నుండియో (క్రీ శ "64-700) ప్రారంభమైన ట్లూహింపవచ్చును అకంగా రమారమి 8వ శతాబ్ది మధ్య కాలము నుండి యారంభమయ్యెను,

ఈ పై ప్రమూణముల వలన రాష్ట్రకూట పదముకంటె రట్టకుడు పదమే పురాతన మైనదని నా అభిప్రాయము రట్టులే రరులు రధులు అయిరి, వీరిని బట్టియే రట్ట రాజ్యమునకు మహారాష్ట్ర మను పేరు కలిగెను. (మహారరుల దేశము ఈ రట్ట లేక రరు అను పదమే రాథోడు పద మయ్యెనని కొంది మతము. రాథోడు అనునది రాఖిపుత్ర స్థాన మందలి రాజ వంశములలో నొక దానికి పేరు. రట్టకుడు, రట్టగుడి అను జాతి పదము నామములచివర కడప, అనంతపురము మండలము లందలి ప్రాచీన శాసనములలో కనవచ్చుచున్నది, ఉదా = మాజ్సిడుగు రట్టగుడి. మాల్పిడుగు అనునది యొకా నొకని నామము. పిడుగు అంతమున! గల పేళ్ళు పల్లవుల కొలమున. బెక్కు కానవచ్చుచున్నవి. ఉదా: కడుంబిడుగు (611 ౪01 1 పట 608) "పెరుంనీడుగు (పుట 150) విడె ల్విడుగు. శ్రీ కంర చోళుని పూర్వుల పేళ్ళలో అగ్రణి పేడుగు అను పేరు కాన వచ్చుచున్నది రట్టకుడ్‌ అనునది రాష్ట్రకూట రూపముతో. బూర్వ చాళుక్యుల శాసనములలో క్రీ.శ, 8న శతాద్దిము నుండి విశేషముగా కనందిడుచున్నది. ఈ రాష్ట్రకూటులు, కుటుంబు లని శాసనముల ననుసరించి తెలియుచున్నది కటుంబు లన్గంగా వ్యవసాయదారులని అర్థము. తమిళమున కుడి అను శబ్దము నుండీ కుటుంబి అను పదము పుట్టెనని శద్ది శాస్త్రజ్ఞులు చెప్పుకురు.” ' కాలక్రమమున రట్టగుడితోన గు లోపించుబయు నది వివిధరూపముల నందుటయు సంభవించెనుం ఉదా: రట్టోడి. ెంయ106 ము కరా పుటి 606. 9, 11, ౪01.7 పుట 100, రట్టాడ్డు, రట్టొడ్డు, 20. 6011. 36 36406 1900. రడోడి. రార్లొడి, రాదొడ్తు. /ల10౯6 10. ప 22

౧ టి ల రట్టయ ౦10౯6129 933 $28ఓ0 1201.

138 (ప్రాళ్నన్నయ యుగము రట్టడ్గు [10. 403 మ 0[ 1900. రార్డు 216, 408 & 0[1904 ముందూరు రొస్టు. రిడ్డి గయేం6 105 మీ 24 2286 230, క ఏక్‌ వ28్ర6 724 క 22 9296 716, రెర్షి యం! 10 067 పజల 109, 0౮8 ౨206 994 రట్ట కుట్టు శబ్దిముల సంయోగముచే రట్టగుడి, రిట్టకుడు అను పదము ళు లేర్పడుట కవకాశ ముండుట విజమేయైవను (శ్రీ శర్మగారిన్న ట్లీ విషయ మీంకను బరిశోధనము మీ/ద౯ దేలవలసి యున్నది, రాట్ట బ్దిము రాష్ట్ర శద్దిము కంషె( బురాతన ననుట సందేహాస్పదము. మనుస్మృతిలో రాష్ట్ర (7.100 - 10.61) మహారాష్ట్ర (74 శబ్దములు కన(బడుచున్నవి రాష్ట్రక, రాష్ట్రకూట శబ్దముల నుండీ రట్టకుడను శద్ది ముత్చ్సన్న మగుట క్రమబద్ధముగా నుండును, థీ జయంతి రామయ్య పంతులుగారు రట్టగుడి రట్టడి మున్నగు వావికి రాష్ట్రకూట శద్దిమే మూలముగా( దోంచుచున్నదనియు, రాష్ట్రమునకు బ్రధానుండు లేర ముఖ్యుడు అని దాని కర మనియు ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్చత్రికలో సూచించి యున్నారు. వేవాస్టు = వేయువాండు, కోటము (కొట్టము) == దుర్గ పురము. శు లబ లి ప్రతిరవలు, విస్ణువర్థనమహారాజు బుడమనారాయలపాడు శాసనము. (దీనికి ప్రతి రవలు వచ్చువారు) ఇది యాటంక మను నర్థమున వాడంబడినట్ట్లు తోచుచున్నది వక్రము అనునదియు విదియు సమానారకములే యని చెప్పవచ్చును.

వెమ్చొడుచు = వెంబడించు. వడ్డవారము = శుక్రవారము. కుడ్డిపివాస్టు = కుడుప్తవాండు; అనుభవింప( వేయువాండు. వడ్డచి = వడ్రంగి (వర్ధకి). లబ్బుంబు గొను == అపహరించు. క్రొచ్చు = శిలాదుల పై( జెక్కు; తరువాతః ద్రవ్వు అను నర్థము కూడ దీనికి6 గలిగినదిం దొబి (రెండవ అమ్మరాజు మచిలీపట్టణ తామ్ర శాసనము. 0, 6.౪01. 24 పుట 274) రాతిగుట్ట. ల

1 ₹01. 24 వుట 168

ఛాళుక్య యుగమునంధలి భాష" [వం బూరువు పడువ == బూరుగుచెట్ల గుంపు (014642 0£[821టా006402 €6ట పై శాసనముననే తప్పరాల పడువ అనుచోట పడువ శద్దిమునకు థీ భావరాజు వేంకట కృష్ణారావుగారు ౩ 22౫17 8౪2002 అను నర్థము నూహించి యున్నారు. ట్దస్సి (ఇయ్యొట్టు లస్పి యుస్థమళల్లుని బెజవాడ శాస) ఇది అయ్యు ధాతువు యొక్కం క్త్యార్టక రూపము. ఈ యొట్టు కీణీంపంజేసి యని యిచ్చట నిది నక ర్మకముగా వాడంబడినది. గొరగలు == శ్రైవ మళావలందికులగు భిపుపలు. (యిన మళ్లుని బెజవాడ శాన నము గొరగల్లా కొరులిందు , రెండవ తాళుని సిరిపుర శాసనము. క్రీశ 8040 ప్రాంతము. గొరగ పల్లము). ఇది నన్నెచోడుని కుమార సంభవమున శకట రేఫముతో ముద్రింపః బడి నది “గొజగ6 గలుచుంగా కాతవి( గోరి తపము సేసెదట గౌరి సీ వెంత చేట్ల పురులొ” నప్త, 88. (శ్రీనాధుం కాశీ ఖండమువల గూడ గొరగ శబ్దము ప్రయో గింప బడియున్నది. అచ్చట వది సాధు రేఫముతోనే కనందిడుచున్నది.! తాన పతులు == స్థానికులు, ధర్మకర్తలు. (స్టానాపతి యను శబ్దము మధ్యవర్ధి యను నర్ధమున శబ్ద రత్నాకరములో నున్నది. దావికిని దీనికిని సంబంధము లేనట్లు తోంచుచున్నది). మొగ మాడువు (యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాస.) మొగ నుండు మాడువు (మేడ). వేరలు=గొప్పధర్మము. ఆ.సా ప పం8 సం.1/, పుట 2608, కాలు,కొళ్లు' ఇది పూ జ్యార్ధమునవాడ(బడుచుండినట్లు కనబడుచున్నది, పూజ్యులను గూర్చి చెప్పునప్పుడు పాద, చరణ శబ్దములను జీవర వాడు నాచార మిప్పుడుకూడ నున్నది. ఉదా (శ్రీ శంకర భగవత్పాదులు, గురుచరణులు. కొలుళద్ధిమును బాద చరణ శద్దిములును సమానార్థికములే. అందుచే సంప్కృతమున[ బాడ చరణ శద్దిములను వాడుచోట€ దెలుంగున కౌలు, కొళ్లు శబ్దములు వాడంబిడు చుండెవని చెప్పనగును. పంస్కృృతమున(౬ బాద చరణ శబ్దములు పూజ్యార్థమున సాధారణ ముగా ఐిహు వచనాంతములుగానే ప్రయోగింపంబడును. తెలుగున కొలను వేక వచన రూపము కూడ గానవచ్చుచున్నది. మన మిప్పుడు పూజ్యార్థమున వాడు లాలా ఓ. గొరగరై మైలారుం గొనియాడు వొకవేళ వొసటివై బండారు వసువు చాల్చి, శాశీ ౭ అశ్వా

140 (పాబ్నన్నయ యుగము చుండు *గారు' అనునదియు విదియ సమానార్థకములే. కల్‌, కక్‌ అను దిహు వచన ప్రత్యయమే యిట్లు రూపాంతరమును జెందినదనియైనం జెస్పవచ్చును. కలాకజ్డుగుమ్‌, పడువారమ్ను : భూమిపై( జెల్లింపవలసిన పన్నుల పేర్ల (జయసింహ వల్లభుని విష్పర్ల్‌ శాసనము) కలా యనః(గా సంస్కృతమున. ఐదు నాజవ భాగ మను నర్జ మున్నది. దీనిని బిబ్ది కలాకణ్ణుగు మన(గా రాజునకు జెల్లింప వలసిన పదునాజవ భాగ మను నర్థము స్ఫురించుచున్నది.

బోయ, బోళు, బోళ; ఇది సంస్కృతము నందలి భోజక శబ్దము నుండి యేర్చడి యుండును. గ్రామము నందలి భూ భాగమును ఇండించుచు దాని ననుళ వించు వా4డవి దీని యర్ధము, 5 1.1 ౫ నెం 607 లో చాంగెయ బోయుణ్ణను రూపము కూడ గాన వచ్చుచున్నది. దీనికి బహువచనమున దోళ్‌, బోళు అము రూపములు వాడ(బిడినవి, (అలపాక టో, వెళ్లెక్కి టోక్‌, మారటబటోళ్‌, ఇంద్ర వర్మ కొండనగూరు శాసనము

ముళుద, (మునుదు గ్రామాధికారి. (గ్రామమున నుండి రాజు శాసనముల నిర్వహించు నధికారి, దీనికి బిహు వచనమున ముట్టు, ముడ్లు అను రూపములు కవ బడుచున్నవి (విప్పర్ల శాస న్లూవిండి రాజుల ముట్కు, లక్మీపుర శాస, మగి దొగరజుల ముక్లు)

రేనాడు: కన్నడమున ఎర అనంగా 42గ 90తీ, 610 ప[0ఇ/2 0010౪౯ అను నర్థము లున్నవి. ఎర యనువదీ వర్ష ప్లతిచే కేయైనది. రేనా డవంగా నల్ల రేగడి భూమి గల ప్రదేశమని యర్థము చెప్పవచ్చును.

"పెక్కు శాసనములలో లళ, నణ, నశ, తద అను నక్షరము లొకదాని కొకటి తారుమాబుగా వ్రాయంబడి యున్నవి. దీని కస్పటి జనుల యుచ్చారణ మందలి భేదము కొని, ప్రాకృత భాషా సంపర్క ప్రభావము కావి, కొన్ని చోట్ల శానన లేఖకుల యజ్ఞత కొవి కొరణమై యుండవచ్చును. కొన్నియెడల మూల రూసములండగలి వర్ణములు కాల క్రమమున మార్చుచెందుట చేతను, మాజిన రూపములు మాత్రమే మనకు. బిరిచితములై యుండుటచేతను ఆంతకు( బూర్వమున్న రూపము లిస్పుడు వింతగా గోచరింప వచ్చును. పెక్కు చోట్ల వర్గ యుక్కులును వర్గ ప్రథమ తృతీయాక్షరములును నొండొంటితో6

చాళుక్య యుగమునందలి భాష 141] దారుమా అగుట కూడ గనవచ్చుచున్నది. ఈ వ్యత్యానమునకు. జాలచోట్ల శాసన లేఖకుల యజ్ఞతయే హేతువని తలంపవచ్చును. లళ ఏళన్‌ ధనంజయుని కలమళ్ళ కాసనము క్రీశ 5700

చోళమహోారాజు ఇందుకూరు శాస.

శం ఉరుటూరు కాస.

ఏళుచుణ్జీ గం 808. ఏలుచు పుణ్యకమారుని తిప్పలూరు కాస. క్రీశ 1వ శరాబ్టి యందలి శాలంకాయన విజయదేవవర్మ ఏలూరు ప్రాకృత శాసనములో ఏళూరు అనురూపము కానవచ్చు చున్నది. ఏలు ఊరు అను వాని కలయికచే నీ రూప మేర్పడినది. ఏలు ధాతువున కితర ద్రావిడభాషలలో ఆక్‌ అను ళకార యుక్తమైన రూపము కొన(బిడుచున్నది ఇదియే ఏళుగా మాటి తరువాత ఏలు అను రూపమును బొందినది, వేబ్చగుడ్లు ; ( జయసింహ వల్లభుని వివ్పర్తి కాస, ) యజనార్ధకమైన వేళ్‌ ధాతువు నందలి + కారమే యీ ప్రయోగమునం గానందిడుచున్నది. ఇది [క్రమముగా నేల్‌గా మాలుటచే మన మిష్పుడు వేల్చు అని వ్రాయు చున్నాము. కళరేని అహదనకర శాసనము; లక్మీపుర కాస, కళవన్థు కోమనూరు 68, 1.1 ౫ వెం. 610. కయ్యంబుళోన బిసినికొండ శాస. 3 11౫ 60200. నళ్చాద్యది యొకటి వెంకయ చోళుని దొంగలసాని కనుమ శాస. గణపతి స్పళ్చి ౦ 4084 కొపినేపల్లి దగ్గజ. వీనియందలి శ కొరమునకు. బ్రాక్సృత భాషా సంపర్కముకాని శాననలేఖకుల పొరపాటుకావి కారణమై యుండును, నణ పణికేసిరి వ్‌ మ్‌ కింది 470 దణిపేసిన విప్పర్ల శాస,

142 (పాబ్నన్నయ యుగము తమిళ కన్నడములందు పణ్‌, వ్‌! అమనువానికి చేయు అను నర్ధమున్నది ఇందలి మూర్జన్య ఇకారమే. పై పణి శద్దిమునందు. గానవచ్చుచున్నది. ఎణుంబొది విప్పర్ల శాస. ,

ఎణుబొజ్డు (జ) 'పెద్దముడియం శివాలయము 5, 1 ] ౫619,

నూటయెణ్మ విత్యవర్షువి మాలెపాడు శాస,

ఈమిళ కన్నడములలో ఎట్టు, ఎజ్హు అనురూపములును తుళులో ఎణ్మ అను రూపములును గలవు. ఎణ్‌ అనునది మటియు. టబ్రాచీన రూపమై యుండును,

పథ్జెల్డు గొణీ అద్దంకి శాస, బీకిరాజు శాస. $.1 1 ౫ 6/1.

గోణ్నవాను 'పెద్దముడియం శివాలయ శాన, 9 1 1 ౫ 611.

టోగొణ్న వాన్దు 0ం

(గ్రహణార్థకమైన కొళ్‌ ధాతువు దీనికి మూలరూపము, తమిళ కన్నడము లందు కొళ్‌ధాతువున్నది. తుకులోనది కొన్‌ అను రూసముతోను, తెలు(గులో కొను అను రూపముతోను గనంబడు చున్నది.

పజణ్బీన అద్దంకి శాసనము,

తెలుంగున విప్పుడు పనుచు, పంచు అనునవి పోవు ధాతువునకు6 ట్రేరణార్థక రూవములుగా వాడ(దిడు చున్నవి. పై మూర్థన్య ఇ కొరము ప్రమాద పతితమ కావచ్చును. లేదా కరణార్దకమైన పణ్‌ ధాతువునుండియే పై రూప మేర్చడి యుండవచ్చును.

కానన్‌ బూని కొటవి శాసనము.

శమిళ కన్నడములందు పూణ్‌ (10 ౪16ీలం42%6, 60 ౦008ల[) ధాతు వున్నది ఆది తెలుంగున పూను అని దంత్య నకారముతోనే చూపట్టుచున్నది. చేకొవి ఎనుబొది వుణ్ణ అనుదంత్య వకారయుక్త రూపములు కూడ జాళుక్యుల శాసనములలో( గానవచ్చుటచే నస్పుడీ మార్చు క్రమముగా జరుగుచుండెనవి యూపహ్‌ింస వచ్చును.

ఆణతి రామేశ్వర స్తంభ శాసనము.

వివియణ కిం.

వణమ్‌ చిలంకూరు కాసనమ్ము,

చాళుక్య యుగమునందలి భాష కేశం

సంఘట్టణోపలబ్ధ గాలివాండ్రపల్లె 51 [ ౫6 685.

మణీసి కొఆణవి కాస.

సంఘట్టణ కం

వీనియందు( బ్రాకృత భాషా సంపర్క వ్రభానము గోచరించుచున్నది.

కొన్నిచోట్ల మూర్జన్య ణకారమునకు బదులు దంత్య నకారము తప్పుగా వ్రాయ

బడి యున్నది. దీనికి శాసన లేఖకుల పొరపాపే కారణము.

రహన్నస్తితి ; చోళమహారాజు సూర్యగ్రహణకొల శాన. 9,11౫ 5005.

టాహ్మనులప ; కుసుమాయుధుని కాన. ఉగాది సంచిక. భావ సంవత్సరము, ప్రట 207,

వై శ్రవను కపిలేశ్వరపుర శాసనము. క్రీశ 740.

శస

కొన్ని శాసనములలో శనలు తారుమాటుగా వ్రాయంబడియున్నవి. అనలు

ప్రాచీన ద్రావిడ భాషలో శ సషలను నూష్మము లన్నశ్లే లేదు, తమిళమున

నీ ధ్వనులప బదులు చకారమే వాడందిడు చుండును, ఆంధ్ర శబ్ద చింతామణిలో

హల్వర్షమున సనకారము "పేర్కొనండి యుండుట చేతను, ఉబుసు, పసిండి, పస,

ఎకసక్కెము మున్నగు మూల పదము లందును, చేసెను, చేసిరి మున్నగు

క్రీదూ రూపము లందును అది కానం బడుచుండుట చేతను, దెలుగునః బ్రాచీన

కాలము నుండియు సకొర ముండెననియే యూపొంపనగును. అందు6 దాలవ్యము

లైన శచ వర్ణములకును గొన్ని చోట్ల షకొరమునకును బదులుగా దంత్య సకౌ

రమే వాడంబడు చుండును. ఈ క్రింది పదములలో శవర్షమునకు బదులు సకా

రము వ్రాయందిడి యున్నది.

సక్తీత్రయ సంపన్నుల్లు ధర్మవర శాసనమువ.1 [1౫ 1,2

ఫైల1096 10. వట్టల 968

ఇసాన శివులు వెంకయ చోడుని దొంగలసాని కనుమ శాన,

పాసన విదిగల్లు 5 1.1 నర క98

వేగి దేసము కొఆవి శాస,

కలస నిర్వహణమృు

కభా విస్తారదుడు

44 (ప్రాబ్నన్నయ యుగము కొస్యపగోత్ర కరికాలాన్వయ చోడ మహారాజు సూర్య[గ్రహణకొల శాస సూద్రపండు గురిందగుంట శాస. అన్వ మేదంబున అద్దంకి శాస, సవ్వక౯ా లోకొస్రయ విష్ణువర్ధనుని సాలెపాడు శాన క్రీశ 7, త్‌ శతాబ్దు లందలి కొన్ని శాసనములలో దంత్య సకారమునకు బదులు శవరము వాడ. బడినది. వశునేరా లక్ష్మీపుర శాసనము, యళ్యే యశ్య తళ్య తళ్య 10. “పెడశిన రెండు వట్టి కం, శాక్ష్‌ ఎజ్జి గుడిపాడు శాస మశ్ళణీత కొజవి శాస, శూజ్యక౯ (గ్రహన నిమిత్యంబున బికిరాజు శాస, చకారమునకు బదులు సవక్షము వాడుట పూర్వపు కశాసనములలో 6 బెష్కు చోట్ల. గనవచ్చును. దీనినే తరువాత వ్యాకరణ కర్తలు గన డ ద వాదేశ సూత్ర మునం జేర్చి యుండిరి ఈ విధముగా వచ్చు సకొరమునకు' బదులు కూడ నొండు శెండు చోట్ల శవరము వాడ. బడినది. వే చెలువుణ_పేసిలువులు_వే శెళలువుళు, మంగి దొగరాజు లక్ష్మీపుర శాస ఈ గనడ దవాదేశము ప్రథమాంతములగు కళల పైవి, సమాన మధ్యము నను గనవచ్చుచున్నది తమిళమునల బద మధ్యము నందలి ' కటత"లు గడద లుగా నుచ్చరింపం బడుచుండును. అచ్చుల నడుమ నుండుటచే వావి నాద స్వభా వము వీని మీందికి/గూడం బ్రాకుట వలన మొదట నీ పద్దతి యేర్చడి క్రమముగా. ద్రిచురమైనది అడియే తెలుంగునం గూడ తల్లి దండ్రులు, కూరగాయలు మున్నగు సమాసముల నడుమ జూపట్టుచున్నది. ఇంక సవల సంగతీఎ“చకారమును సకార మును బ్రాచీనత మిళమునను నేండును సాధారణముగా పరస్పరము మాలుచుండును. ప్రాచీన భాషలో శవర్ణ సకారములే లేవు. కావుననే తమిళమున చకారమే యొక ప్పుడు పరుషముగాను, సామాన్యముగా తశ్చాన మగు నూష్మముగను గూడ బలుక(/బడుచుండును. (శ్రమ యక్కట లేకయే న్రాంతలోని చకార ముచ్చారణ మున శకార మగు చుండును (సంధి పుట. 128). చవర్షము శాలవ్య స్పర్శము.

చాళుక్య యుగమునందరి భామ కేశీన్‌ శవక్ష్యము తాలవ్యమగు నూష్మము. శషలు ఊష్మము లగుట+ బరస్పరము మాటు నమట అనుభవ సిస్టము చవర్షము సవర్షముగా మాటీ శ స లకు గల భేదమును నిరూపించున ట్లుచ్చరింప6 బడక పోవుటచేతను, సరారము మాత్రమే తెనుంగున నున్నట్లు లాక్షణికు లంగీకరించుట చేతను చ స లే మాలుపడినట్లు ప్రామాణిక మైనది. వాగ్వ్యవహారములో శవక్షము వినంబిడును పయి మార్చు అనవధాన ముచే స్టా కరణముల మాజుపాటు వలన. గలిగిన దనుట స్పష్టము ఇట్లు పదా దిని గూడ గళిగిన మార్చు పమాన మధ్యమున నిల్చి వై యాకరణులచే నంగీక రింప బడి సూత్ర గగ్రథిత మైనది. =. ఇంక6( బద మధ్యమున నున్న పకొరము బకారముగా మాణి వకొరమయి యుండవచ్చును. ఇట్లు పకారము వకారమగుట మిక్సిలి ప్రాచీన కాలముననే జరిగి యుండుటచేత నద్దాని క్రమము నిరూపించు టకు ప్రామాణిక భాషలో నుదాహరణములు లథింపవు. “(ఆంధ్రభాషా వికాసము. పుట 884). దీవి సామ్యముచేం గాంటోలు బికిరాజు శాసనములో ($ 1 1 ౫౯94)

• ప్రచండ ' యను సంస్కృత పదములో గూడ చకారము సకారముగా వ్రాయ బడినది.

వత్సరము అను పదమునందలి త్పంచ్చ, చృ అను రూపములతో. గనం దిడుచున్నది.

వచ్చరమ్బుళ్‌ విజయాదిత్య చోళుని చామలూరు కాస,

విజయరాజ్య నంవచ్చరంబు విష్ణువర్థనుని సాలెపాడు శాసనము, త ద. కొన్ని శాసనములలో దేని యనుటకు బదులుగా తేనియను రూపము కాన6 దిడుచున్నది. ద్రావిడ భాషలలో( బ్రథను పురుష సర్వనామ రూపములు అ, ఇ, ఊఉ, ఎ అను వానికి లింగ చిహ్నాములను జేర్చుటచే నేర్పడినవి. అవన్‌, ఇవన్‌, ఎవన్‌ అను పుంలింగ (మహశ్‌్‌) రూపములును, అదు, ఇదు ఎదు అను నమహ దద్రూపములును నిక్తేర్పడివవే ఈ రూపము లితర భాషలలో నిళ్లే విల్చి పోంగా తెలుగున వేలు రూపములను బొందినవి, అవన్‌, ఇవన్‌ అను రూప ములు తెలుగున బ్రాచీన శాసనములలో( గూడ. గానరావు, ఆ నాంటికే యివి స్వర పరివ_ర్ధనముచే వాన్‌, వీన్‌ అను రూపములను బొంది వాన్లు, వీన్టు అను శద్దిములుగా నేర్చడినవి. ఇవియే తరువాత వాబ్దు, వీల్లు (వాండు, వీండు అను రూపములను బొందినవి. ఒక్క వ్రళ్నార్థక పర్వనామ విషయమున మాత్రము

శం

146 (ప్రాజ్బన్నయ యుగము ఈ పరిణామము కొంత యాలస్యముగా జరిగినట్లు కన( బిడుచున్నది. ఏలయశ ఎవణు, ఎవని అను రూపములు తెలు(గులో నిప్పటికిని వాడ బడుదునే యన్న్‌వి. వేండు, వేనివి (ఎవనిన్సి అను రూపములకు వాడుక చాల తక్కువ ఇప్లే అమహ దద్రూపములైన అదు, ఇదు, ఎదు అనునవి మొదట అది, ఇది ఎది అను రూపములను బొంది వాని, వీని అను మహ దద్రూపముల సామ్యమే అది-వి == దాని; ఇది-_ని == దీవి; ఎది_ని== దేని అను రూపములను దాల్చినవి రేనాటి చోళుల శాసనములలో (క్రీ.శ, ?, 8 శశాబ్దులు) తేని, దేని అను రూప ములు రెండును గానవచ్చుచున్నవి. ఇవి ఎతు (దు-ని అను దాని నుండి పరి మించినట్టివి. ఇందు దేని కంటె తేని ప్రాచీన తరమైన రూపము. ఈ ప్రయో గము అతు, ఎతు అను వానిలోని హల్లు తెలుంగులోం గూడ సరళముగాం గాక పరుషముగానే యుచ్చరింప బడుచుండిన కౌలమును సూచించుచున్నది తేని శృచ్చు మహాపాతకగు చిలంకూరు కాస, కేని అచ్చిన వాన్లు చోళ మహారాజు ఇందుకూరు శాస దేనికి వక్రమ్బు వచినవాన్షు ఉదుటూరు కాస, తేని అ చ్చినవాస్టు పొట్లదుర్తి మాలెపాడు శాస. క్రీ. ళం మళఠికొన్ని పదములలో( గూడ దకారమునకు బదులు తకారము వ్రాయందిడి యున్నది. చోళ మహారాజుల తేవుళ్‌ నల్ల చెలువుపల్లి శాస, ఇస్త్ర్రలోకం బేగె చిన్న తిస్ప్సనముద్ర శాన, 5 1 1 ౫ [21 బు,రి "పెక్కు శాసననములలో బు అను నచ్చురిగా వ్రాయబడినది. బహుళః అ రోజులలో దాని కట్టి యుచ్చారణ ముండి యుండవచ్చును, నన్నయ కాలమున! గూడ విటి యుచ్చారణ ముండుట చేతనే కాంటోలు నాతండుబు, రి అను వానికి యతిమైత్రి పాటించి యుండెను. బుత్విజుండని విచారించి పూజించితే __ సభా ౨. 11. గ్రిహంబు రేమయ్య శాననము. అశ్వత్థ వ్రికేన కుసుమాయుధుని శాస, స్వస్తి(్రీ ప్రితివి నిత్సత్మి కాస,

చాళుకర యుశమునందలి భావ. కే47 నైరిత్యతః రణస్థిపూడి శాస క్రిత్య (కృత్య) లం వ్రిథివి బొణరాజుల శానవము, ప్రితివి రాజ్యంబు ముదివేడు శాస, 511 ౫628. గుణాలం క్రిత చాంఖీ. ధర్మవర శాసనము. ఉద్ధితముగ విరియాల కామసాని గూడూరు శాస, అభి్రిద్ధి నిళ్యవద్దని మాలెపాడు శాన, తాలవ్యీక రణము: తాలవ్యములై న ఇ, ఎ అను నచ్చులు పరమైనప్పుడు -పదాది యందలి కగలు చకారముగా మాలుట యిదివజఅకు సూచింవ( బడినది. ప్రాక్సాళుక్య యుగము నందలి పెదవేగి శాననములో6 గల చెన్నెలువు, కమ్చురాన్నెరువు అను వాని యండలి చెన్‌, చేలువు పదములును న్కృందవర్మ కంతేరు ళాసనము నందలి చిన్న (చిన్న పురము) యను పదమును తాలవ్యీకరణము వలన నేర్చడి నవే. ఇవి కెమ్‌ (ఎల్జన్రి కెరె (చెబువు) కీలు (చిజు, చిన్న అను మూల పదముల నుండి యేర్చడినవి. కెష్‌, కిరు, కెరు మున్నగు కంర్య యుక్ర్తములైన రూపము లిప్పటికివి కన్నడాది భాషలలో నిల్చియున్నవి. తెలు(గునం గూడ కెంపు, కెందమ్మి మున్నగు పదములలో కకారము కాన(బడుచునే యున్నది. తమిళమున కంర్యము నిల్చిన రూసములును, తాలవ్యీకరణము జరిగిన పదము లును గూడ నున్నవనుట కీ క్రింది పదము లుదాహరింప వచ్చును, చెటు (చెజబువు) చిలు (చిన్న చెమ్‌బొన్‌ (ఎటని లోహ పాత, ఇది కమ్‌ వాన సీం చ్పుతదీ యు ( ణం | కి (చిలుక) కెద్మై (స్నేహము _ చెలిమి) కళిర్‌ (చలి కెడు, శెట్టి (చెడు, చెట్టి. కకారముతో( గూడిన రూపములు తెలుంగునం జాల తక్కువగను కన్నడమున జాల ఎక్కువగను గాన దిడును. తాలవ్యాచ్చు పరమైనప్పుడే యీ తాలవ్యీకరణము జరుగుచుండును, ఇత రాచ్చులు పరమగు నపుడు మూల పదము నందలి కకారమే నిల్చి పోవును కాల్‌ ___కాలు; కోట్టి__కోడి; కాల్‌ __గాలి; కళ్‌ కల్లు; కణ్‌__కన్నుం మొగ

148 (పాబ్బన్నయ యుగము వెన విందు కుదాహరణములు. తాలవ్యీకరిణము తమిళ పదము లందు గూడ గనందిడుటడే సీ పరిణామ క్రమము చాల ప్రాచీన కాలము నుండియు జరుగు చుండె నని చెప్పవచ్చును. చాళుక్య యుగము నందలి శాననములలో( గూడ పులగి చెటువ, వేసెలు వులు మున్నగు పదములలో చెజువు పదము కన బడుచున్నది. చేసిన, చేసిరి అనురూపములు చేయ్ము ధాతువునుండీ యేర్చడీనవి. ఈ ధాతువు కన్నడమున కెయ్‌, గెయ్‌ అని కంర్యాదిగా. గానవచ్చుచున్నది. తెలుంగున వైతము కొన్ని శాసనములలో పణికేసిరి (1 1 1 ౫౯47) కేసినపణి (5 1 1 3054) ద్రాహ్మమలకు భరన (మ్‌) బు గెసిరి (ుసునమూయుధుని శాస,) పృథివి రాజ్యం గెయె (య్యె) (వైదుంది మహారాజ గండత్రిణేత్రుని శాన, 2 [| )౮౦౪ పుట 102) మున్నగు కంర్యయుక్త పదములు చూపట్టుచున్నవి. కేలు, కెంపు, కయి మున్నగు కకారాదులగు పదములిప్పటికివి వాడంబడుచున్నవి. అయినను దెలుంగున( బెక్కు పదములలో( దాలవ్యీకరణము జరిగిన దనియే చెప్పవలయును,.

చేకొను (ైకొళ్‌)

చెడు చెలుఇజ్బు అనునవి కెడు ధాతువునుండి యేర్చడినవి.

చేను (బుడమనారాయలపాడు శాస) కన్న. కెయ్‌, తమిళము చెయ్‌ (పొలము.

చెవి (కొలవి శాస్ర కన్న. కెశె; తమి. గెశె (స్నేహితుండు). విష్ణువర్ధన మహారాజు బుడమ నారాయలపాడు శాసనములో రెండు చోట్ల జరిగించు అనుటకు బదులు చరిగిన్బ్నువారు అనురూపము వాడ/బడియున్నది. తమిళమున చరుక్కు. అనుధాళువు చకొరాదిగానే యున్నది, జయనింహ వల్లభుని విప్పర్ల శాసనమున జయసింఘ వల్లభ మహీ రాజు లాపన్‌ అను రూపము కనంబడుచున్నది. ఇందు ప్రాక్సళ ప్రభావము కనవచ్చుచున్నది, _ నంన్కృతమున వాక్‌ హరి=వాగరి అనుచోట హకారము. ఘకారముగా మాజుచున్నది. సింహ శబ్దమునకో వికృతిరూపము సింగము. _ సింహము సింయము - సింగము. అనునది. పరిణామ గ్రమమై యుండును,

ఛాళుక్య్థ యుగమువందలి భామ 140 వికర్షము. ఉచ్చారణ సౌలభ్యమునకై సంయుక్తాక్షరముల నడుమ నొక యచ్చు చేర్చుట పెచ్కు వికృతి శబ్దములలో( జూపట్టుచున్నది. చంద్రుండుంచందురుండు; ద్వారము = దువారము; హర్షము ౨, అరుసము ఇట్టిమార్చును స్వరభ్తి, వికర్షము, లేక విప్రకర్షము అవి చెప్పుదురు. ఇంద్ర శబ్దము కొన్నిచోట్ల ఇందర అని యుచ్చరింప( బడుటచే నీ మార్చు వేదకాలమున( గూడ నుండినట్లు తెలియు చున్నది. ఫ్వరభక్తిచే నిట్టిమార్చులను బొందిన రూపములు చాళుక్య యుగము నందలి శాసనములలో నచ్చటచ్చటం గానవచ్చుచున్న వి. వరుష __- నిత్యదర్షుని మాలెపాడు కాస,

ప్రవద్ధమాన (బాణరాజుల శాసనము) పట్టభద్దుండయి (51 366 చైదుమ్బరాజుల కాసనము. క్రీ, ళ, 840) వజ్జిరాజు, మున్నగు చోట్ల వర్షనమీ కరణముచేం గలిగిన మార్పు కానవచ్చుచున్నది,

వర్షయుక్కులకు బదులు వర్గప్రథమ తృతీయాక్షరములను వొడుట పెష్క శాసనములలో గోచరించుచున్నది. ఇది జనుల యుచ్చారణ భేదము చేతను, కానన లేఖకుల యజ్ఞత చేతను గలిగి యుండవచ్చును. ఇందు€ బెక్కు తత్సమ పదములే.

(త్రిలోచన వ్రముకొకిల = వంకయచోడుని దొంగలసాని కనుము శాస

సంగట్టణోప లబ్ధ 5 1 | 269 చెన్నరాయని పల్లిశాస,

స్తితి పాలపళ్డు శాసనము, యుద్ధమల్లుని బెజవాడ కాస,

స్తానబు 51.1 99 59%

ప్రతమ రాజ్య౦బున = లక్ష్మీపుర కాస,

వ్రితివివల్లధ నిత్యవర్డని మాలెపాడు శాన,

ఆదిత్య బటరనికి అద్దంకి శాస,

అస్వమేదందున ఖం

కొన్నిచోట్ల. బ్రభమ తృతీయాక్షరములకు బదులు వర్గయుప్కలు వాడ దిడి యున్నవి.

ఇష్టవిషయ కొటవి శాసనము,

శిలాస్థమృంబు కొటవి శాన

కే50 (పాజ్నన్నయ యుగము

ఉభయ సన్మథబు = అగ్గస్పరాజు పొదిలి శాస. 008 క్రీ. ఈం

దామోధ రేశ్వరము 5110 41.

వెజ్ది వడ్డ క్‌ 1 1. 8120

గబ్ధశాల రెండవ అమ్మరాజు మచిలీ పట్టణ శాన.

గుబ రణస్టిపూండి శాస.

కుమ్మబ్కుణ్ధి = చోడమహారాజు సూర్య గ్రహణకాల కాస, 0 583,

ఆగు నేణ్జి.

తొంభనూట నల్వొది ఏడువాడల పాలెప్ప కాస క్రీ.శ. 1418.

చాజక్య యుగమున. గొన్ని యచ్చుల యుచ్చారణమున( గల వ్రైలక్ష ణ్యము సీ క్రింది పదములనుబల్టి (గ్రహింప వచ్చును. ఏడువాడల పాలెపు శాసన ములో నల్వొది యనుమాటయు, అగ్గప్పరాజు పొదిలి శాసనముస ఇరువోది నాలుగు అనుమాటయు( గానవచ్చు చున్నవి. నలు,పది, ఇరు ఓపది; అను పదములందలి వకార మాదేశముగా రాగా నలువది, ఇరువది యను రూపము లేర్చడును, దంత్యోష్ట్యృమైన వకాశముయొక్క సాహచర్యముచే విందలి అకార 'మొకొరముగా మాటీనది. అందుచేతనే నలువొది, ఇరువొది యను రూపము లేర్చడినవి.

ఎజ్‌, ఉమ్‌, పది అను పదముల కలయికచే నేర్చడిన సమాస మెనుంబది కావలసి యుండంగా ఎనుంబొది యనురూపముతో౬ గనవచ్చుచున్నది. (జయ పింహవల్లభుని విష్పర్ణశాస ఉమ్‌ అను సముచ్చయార్జక ప్రత్యయమునందలి ఓషస్ట్యమైన ఉకొరముయొక్క సంపర్క ప్రభావముచే పదిలోవి అకారము ఒకార ముగా మాటీనది. ఇప్లే పుణ్యకుమార చోళమహారాజు రామేశ్వర స్తంభ శాసన మున విరిపటితిపులొమ్చున అనురూపమునందు ఒత్వవిశిష్టమైన లకారము కన బడుచున్నది. ఈ పదమిష్పుడు పొలమని వాడంబడుచున్నది. ఈ సదమువక్కు మేక, గరుషు మున్నగు నుత్తర పదములు పరమైనప్పుడు మువర్షమునకు లోపము కలుగుచున్నది. పొల మేర, పొలగరుసు అనుపదము లిజ్లేర్పడినవే, కొన్నిచోట్ల అకొరము ఎకారముగా నుచ్చరింపల. బడుచుండెనేమో యను ననుమానమును గలిగించు కొన్ని ప్రయోగములు కనందిడుచున్నవి. 'పెడశిన రెండు వట్టి పదేన్దుంబు (మంగిదొగరాజు లక్ష్మీపు శాస్ర

ఛాళుక్య యుగమునందలి భామ కేర్‌] సడయు ధాతువుయొక్క భూతకాల క్రియాజన్య విశేషణము పడసిన, ఇందలి అకార మెకారముగా మాజుటచే. పెడసిన అను రూప మేర్చడినది. ఇది లేఖవని ప్రమాదమైనను గావచ్చును కాని ఏడువాడలపాలెపు శాననమున కౌపాడువారు అనుటకు కాపెడువా రను రూపము కనవచ్చుచున్నది. (దీని గా పెడవారు తాంమ్మిణవరు) అందుచే నాకాలమునం గొందటి యుచ్చారణములో అకార మెకారముగా మాటిన మాండలిక భేదము లుండెనేమో యని తోం చున్నది. దీర్ణములు (హన్వములు నైన అకారములు కారుమాటుగా వ్రాయ చిడుచుండుట పెక్కుచోట్లం గానవచ్చుచున్నది. ఆకౌారమునకు బదులు అకొాంము. వనిద ధర్మువు = వాని దథర్మువు. జచ్చువరు = అచ్చువారుం వరి కొడుకు = వారి కొడుకు (కపిలేశ్వంప్తుర శాన 40 & 0) ఆదిత్యవరిమ్చునాబ్ఞు అ ఆదిత్యవారమ్చునాల్టు. వెంళయ చోళ మహారాజు = వెంకయ చోళ మహారాజు, నత్యదితున్లు = సత్యాదిత్యున్హు. ఆకారమునకు బదులు ఆకారము, భటారిళాకు = భటారిళకు. వెంకయాచోష్ట ఇ వెంకయతోష్ట. పడుమాథి కోట =. పడుమటి కోట. తాలు తోంటలాయు ౨ తాబు తోంటలయు. నల్వురాయు తోం నల్వురయు తోట, మహారాజులాకున్‌ = మహారాజులకున్‌ విప్పర్లశాన, వల్చాద్యది = నల్బది. ధర్మాపురమ్మున = ధర్మవరమ్మున, వేవురాను = వేవురను. అగస్త్యేశ్వరాలయ శాసనము. చిలంకూరు. ఇతరాచ్చుల వ్యత్యస్త ప్రయోగము. డెని అచ్చువాన్షు = దేని టచ్చువాష్టు

వ! (పాబ్నన్నయ యుగము

ఎణ్జు అగునేటి = ఏల్డు అగువేటి

విని = వీవి అద్దంకి కాస, ట్ర కొరముం

సంస్కృృతా ద్యార్య భాష లందు! గాసరాక ద్రావిడ భాషలకు మాత్రము విలక్షణమెన ట్ల యను వింత యక్కరము ప్రాక్సాకుక్య యుగమునందలి కొన్ని శాననములలో( గానవచ్చుచున్న దనియు, దాని యునికి యప్పటికే ద్రావిడ భాషలు దేశమున బరనలేఖన వ్యవహారమునం దుండె నని రుజువు చేయుచున్న దనియు విదివలకు. జెస్పందిడినది ఈ యక్షరము నన్నయకు, బూర్వమునందలి చాళుక్య చోళరాజుల శాసనములలో6 గూడ: బలుచోట్లం గాన వచ్చుచున్నది. నన్నయ తరువాత వ్రాయంబిడిన కొన్ని సంస్కృత భాషా శాసనములలోవి దేశీయశబ్దములలో వైత మీయేక్కరము పొడగట్టుచునే యున్నది. క్రీ. ౪. 1127 లోని విక్రమ చోచుని చేబ్రోలుశాననములో నాగరలిపి మధ్య చోడ శద్దమునందలి రెండవయక్షరము ఎ అను రూసముతోనే వ్రాయ! బడి యున్నది. మజియు దానవిషయమును దెలుపు వాక్యము లందలి భాష తెలు గ్రైనను అవి నాగరలిపిలోనే వ్రాయంచిడినవి (గాగ ఇనాం ఇఇ గగఇణ గ అ ఇళ్ళ) ఇందు గోటు య లనుపదమున ల కారము కనందిడుచున్నది. ఇచ్లే క్రీ శ. 12వ -శతాట్టి యారంభమునందలి రాజరాజ చోడగంగు టేకిశాసనమున విజయవాడలోని తెలిక కులమునందలి భిన్నశాఖలను దెలుపు సందర్భమున నీ వర్ణము వ్రాయంబడి యున్నది.ే రాజరాజనరేంద్రుని తండ్రియైన విమలాదిత్యువి రణస్థిపూండి శాస నమున (1011) పాజ్లువటినామ గగ్రామేణ ప+బమటి కట్ట, కట్‌ పల్తీ, టుల్లి సీమైవ సీమా, తాంకట్ని పొలము మున్నగుపదములలో( గూడ నీ యక్షర మున్నది. కాని నన్నయ భారతమున. గావి తరువాతి (గ్రంథము అందు. గాని యా యక్షరము కానవచ్చుట లేదు. నన్నయ యాంధ్ర భాషకు గలిగించిన సంస్కారములలో నీ యక్షరమును బరిహరించుట యొకటని చెప్పవచ్చును. అట్లాతండు దానిని బరిహరించినను అతని తరువాత( గూడ నది కొంతకాలము “1. విియవాటాయాః యే వాస్తవ్యకుటుంటిన యే చ వేలమనూఅలు నం

యూజ్తిలు కుముడాలట్లిలు మణనూఅలు అడ్డనూటిలు ఇత్యాదికుల సహ్మన భేద (వనిధ్ధాః 'శేలికకుల లభ్ధిజన్సానః

చాళుక్ట యుగమునందలి భామ శేధ్‌్ర విరళముగా( (బ్రయోగింప( బడుచు( [గ్రమముగా నదృశ్యమై పోయిన దనుటప క్రీశ. 12వ ళళాన్టి యందలి పై కశాసనములలో నది కానవచ్చుటయే తార్కాణము, నన్నయ భారతమందును, బహుశః అతని కొలపు శిష్టుల థాషా వాజ్యయములందును బ్రమాణముగా గ్రహింపందిడని హేతువున నది యాంధ్ర వర్ష సమామ్నాయమున జేర్చ(బడి యుండలేదు. ఇది తరువాతి భాషలో డ,ళ, రా అ, య అను నక్షరములుగా మాబినట్లు తెలియుచున్నది.

తమిళ మలయాళ భాషలలో నిప్పటికి నీ యక్షరము వ్యవహార మందున్నది కొని యందు గూడ స్థిరమైన యుచ్చారణములేక్ష వేలు వేలు ప్రదేశములందు వేయు వేలు ధ్వనులతో నుచ్చరింప. బడుచున్నది. కన్నడమున విది (క్రీ, ఈ. [8వ శతాబ్ది వజకును వ్యవహారముననుండి తరువాత€ డెలుంగున వలెనే హపాంతరమును బొంది యదృళ్య మై పోయినది, కన్నడ వైయాకరణులు దానిని శకటలేఫము వలెనే ప్రత్యేక వర్ణముగా( బాటించిరి. కాని యప్పటికే యది రూపాంతరమును బొంద నారంభించుటచే. గాంటోలు కేశరాజు శబ్దమణి దర్చణమున. దన నాంటి కొ యక్షరములతో( గూడిన పదములన్నియు సేకరించి యొక పట్టిక నిచ్చి యున్నాడు. ఆది తరువాత నా భాషలో ళకారముగా మార్చునొందినది.

నన్నయపం బూర్వము వ్రాయబడిన కావ్యము లేవియు లభ్యములు కాక పోవుటచే నందీ ఓ కారము వాడ(బడెనో శేదో చెప్పుట కవక్రాశములేదు. కాని యప్పటి తెలు(గు శాసనములలోను, సంస్కృత శాసనములలో (గ్రామ నామము లను సరిహద్దులను దెలుపు సందర్భము లందును బలు చోట్ల గానవచ్చు చుండు టచే నది యస్పుడు జన వ్యవహారమున నుండెనని చెప్పుటకు మాత్రము సండే హింపం బవిలేదు. ఈ యక్షరముతో( గూడిన శాసనములందలి పదములు కొన్ని యిచ్చట నొనంగ దిడుచున్నవి.

చోట మహారాజులు ఉరుటూరు శాస; ఇందుకూరు కాస

రామేశ్వర స్తంభ శాస, చిలంకూరు కాస

ఇందలి టబ కారము తెలు(గున చోడ, చోళ అవి డళ కారముల రూపమునొందినది, తమిళ కన్నడములలో వీ పదము టబ కౌరముతోనే యున్నది.

ఇన్సుడ్తోలి అణపొతులు __ సత్యాదిత్యుని మాలెపాడు శాస, “ఇందలి పుటోలు శబ్దము పు వర్షమనందలి ఉకారము లోసించుటచే ప్టోలు, హ్లోలు

154 (పాక్నన్నయ యుగము అనుదూపములను బొందినది. తెలుంగు నందలి క్రావకి కీ ట్ల కార శకట రేఫములే మూలహూపము లని చెప్పవచ్చును. కాళ్హ్వైల్‌ పండితు(డు తమిళము నందలి కీక్‌న మిబుంగు శబ్దములు తెలుంగున క్రింద [మింగు అని మాజుటచేనీ ధ్వని ది తెలు(గులో(. గూడ నుండవలయు ననియు, నది తమిళములో కీజ్‌ అయి నట్లుగా. గాల క్రమమున దేల్చి పలుకం బడుటచే నీ భాషలో జాబిపోయి యుండుననియు(” డెల్బి యున్నాడు. ప్రాచీన తమిళము నందు వలెనే ప్రాచీన తెలుంగునందు. గూడ నీ వక్షముతోః గూడిన పదము లనేకము లుండినట్లు శాసనములు దృష్టాంతముగా నున్నవి. కాల్వెల్‌ గారు చెప్పిన ట్రిది తెలుంగునం నా! యం న! గేవలము జాటీపోయినది కాక తొలుత రేఫముగా మాటి తరువాత( బదాద్యక్షరము నందలి అచ్చు లోపించుటచే దానితో సంయోగమును బొంది క్రావడిగా మాటిన దని చెప్పవచ్చును కీక్‌న = కీర్‌ = క్రింద మ! న! వికుంగు = మిటుంగు ౨ మీరుంగు ౨ మింగు, ఇసిది శావడిగా మాజిన శదిములు తెలు(గున వింకను బెష్కం గలవు. న! మ! పొటుదు = ప్రొదుం న! మబుకు = (క్రుంగు. ముజంగు = (మోగు. ద్రావిడ భాషలలో. బదాదియందు సంయుక్తాక్షరము నుచ్చరించు సంప్ర దాయము లేమిచే/ గొంతకాలమునకూ మొదటి సంయన్హాక్షరము నందలి క్రావడి విడువ! దీడినది. ఈ విధముగనే మింగు, కింద, పొద్దు మొదల్లైన రూపము లేర్చడినవి. దీనినిబట్టి ట కారము డళ శకట రేఫములుగా మాఖుటయేకాక కొన్ని చోట్ల లోపించుటహడ జరుగు చుండెనవి చెప్పవచ్చును. అచ్చిన వాన్లు ఏ ఇందుకూరి శాసనము. బచ్చు ధాతువు నన్న యకం బూర్వ మండలి శాసనములలో వివిధ రూప ములతో+ గనవచ్చుచున్నది. లచ్చు వాన్హు -- చిమ్మగుడి శాననము. అమవరు కళరేని __ మంగి దొగరాజు లక్ష్మీపుర శాన, క్రీశ తి, ఫ్ల్‌చ్చిన పాపంబు గొణ్నవాన్లు ఇ పెద్ద ముడీయం శాస, వికీరాజు ళాస,

చాళుక్య యుగమునందలి ఖావమ కేక్‌ క్‌

డచ్చిన వానికి__నెల్లూరు శాననములు ౪0). 11. పుట 60

ఒట్టు టీ యుద్ధ మళ్లిని బెజవాడ కాస,

లింగం బజీసిన లేం

అజిపుట వాపంబు (వాబ్రు గాన క్రీశ 800.

ఈ రూసము లన్నిటిలో అలిసిన, ఆల్ల్‌పుట అనునవి మిక్కిలి ప్రొచీన ముల వలె. గానంబడుచున్నవి,. తమిళ కన్నడము లందు అంశ అను ధాతు వున్నది. తమిళమున దాని9ి సకర్మకముగను అకర్మకముగను గూడ వాడెదరు. ₹రు10ళ”5 220 1 02131 10108129 లో దీనికి 60 9! 81 కమ ౯09 లం రేషణు8ైం. 2001106 66రాం. కలం! 9%, అంం01016, ౧$ంం అను నర్థము లొసంగ బడ్‌శది కన్నడమున కేశిరా జీ దారువువకు * వినాశే * అను నర్థము చెప్పెను. కి'టెల్‌ నిఘంటువు నందీ యక్టమునందే ఆథ్సిను అను ధాతువు కూడం గనంబీడుచున్నది. బహుశః ఇది అటి ధాతువు యొక్క (ప్రేరణార్థకమై యుండును. అజిధాతువునప యువర్ణము చేరగా. దెలుంగున అజీయు అను ధాతు వేర్చడి దానినుండి ఆజీసిన అను చేదర్భీక రూపము కలిగియుండును. లేదా కన్న డము నందలి అటిషు ధాతువే తెలు(గునం గూడ నుండెననియు, దానినుండి అథి సిన అను చేదర్శిక మర్చడె సనియు. జెప్పవచ్చును అబిసిన, ఆటిసి అనునవి వర్ష వ్యత్యయముచే ల్లస్సిన, అ స్పి అను రూపములను బొందును. వీనిని బట్ట తరువాత ఒయ్యు అను ధాతు వేర్ప్చడుటయు, అ కొరము తెలుంగున డకార ముగా మాటును గావున నిది డయ్యు అను రూపమును బొందుటయు జరిగి యుండును. తెలుగున నిప్పుడు డయ్యు అకర్మకమే కాని సకర్శ్మకముకాదు. దీనికి గృశించు, బలహీనమగు అను నర్జములు శబ్ద రత్నాకరములో నొసంగ బడినవి.

ఆలు(గున ధాతువులకు( (్రరణార్థమున ఇందు, దు, పు అశు ప్రత్యయ ములు చేర్చందిడు చుండును. వీనిలో చుప్ప వర్ణములు ప్రాచీన తరములు. తరువాత గమముగా ఇంచు అను ప్రత్యయము కూడ( జేర్చంబడుచు వచ్చెను. ఇది ఈ ధాతువు నుండి మేక్చడి సట్టిది. ప్రాచీన కాసనము లలోం గొన్ని చోట్ల నిది ఇచ్చు అనురూపముతో. గూడ శనంబడు చున్నది, (సరి బుచ్చువారు (311 ౪ 1011. క్రీ ఈ 100) ) ఆచి ధాతువుశకు ఇచ్చు

శేకగ (పాజ్న్బన్నయ యుగము అను ప్రత్యయము చేరగా అబిచ్చు అను రూపమును, పు అను ప్రత్యయము చేరంగా అటిపు అనుహూపమును ఏర్పడును. అకిపు అను దానికి భావార్డక రూపము అబిపుట, అబిచ్చు అనునది వర్ణ వ్యత్యయముచే బచ్చు, డచ్చు అను రూపములను బొందును. డచ్చు అనునది డయ్యు యొక్క _ప్రేరణార్థక టాపమనవి మైనం జెప్ప వచ్చును. ఈ విధముగా అటి సిన, అటి పుట, ల స్పి, డచ్చిన అన్ను రూపము లన్నియు అటీ ధాతువు నుండియే యేర్చడి నట్లు కన(బడుచున్నది. యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాసనము కాలమును బట్టి అతి పాిచీనమైనది కాక పోయినను అటి ధాతువు యొక్క ప్రాచీన రూపముతో, గూడియుండుటచే. దాని స్వరూపమును విర్ణయించుటకుం జాలం దోడ్పడు చున్నది. తెలుంగున నశించు అను వర్థమున అబు అను ధాతువెకటున్నది. ఇది సాధారణముగా దిలము, ఉక్కు, (కచ్చు మున్నగు వి శేష్యముల మ్‌ంద క్త్వార్థక రూపముతో గనవచ్చుచుండును. (బలమటి, ఉక్కలి, క్రచ్చతి) ఇది తమిళ కిన్నడము లందలి అజ్‌ ధాతువున కర్థమునందును ఆకృతియందును గూడ మిక్కిలి సన్నిహితముగా నున్నది. అబి యందలి అ కారమిందు శకటరేఫ ముగా మాజీసది. వింత యక్షరమైన ట కారమును బదాదిని దిలుకుట న్షేళకరమగుటడే( గాంటోలు బచ్చు ధాతువు కొలగక్రమమున ప్లచ్చు అనురూపమును టొందిన దనియు, నిందలి శకటరేఫమే సాధురేఫముగా6 గూడం గనంబడుచున్న దనియ (వచ్చిన = జయసింహ వల్లభుని విష్పర్లశాసనము థ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్య గారు తెలిపియున్నారు. (౦౪౧౫[5. ౪.0 1౯ ౫-1 - 39 దీనిని బి వ్రచ్చు ధాతువుకూడ ఆ టిధాతువు నుండి యేర్చడినదే యని తెల్లమగుచున్నది.3 తతత

1. మై ధాతువులకే కాక తెలుంగునందలి మటికొన్ని యితర ధాశతువులకు( గూడ అటి ధాతువే మూలమై యుండునని యూహించుచు ఆచార్య టు! ఖండవల్లి లత్మీరంజనం గారిట్టు తెలిపి యున్నారుః “తెలుంగు నందలి అడంగు ధాతువుకూడ ఆలి నుండిగు వర్షము చేర్చుటచే 'చేర్చడి యుండును అడం దీని (వేరణార్థక రూవము, అడంగుట (స్వార్థము) అడంయట అకపుట (గవేరణార్థకము) అనునవి వైవాని నుండి యేర్పడిన

చాళుక్య యుగమునందలి భామ కేవ్‌ 7

అటి యగు థాతువు వంటిదే క్షొచ్చు అను మజియొక ధాతువు కాన వచ్చుచున్నది.

కొచ్చిన వాన్హు ఎ 'పెద్దముడియం శివాలయ శాననము.

కొచ్చిన వకు = బికిరాజు శాననము.

కొచె = తుపాకులపల్లి శాసనము

ళ్‌ ళ్‌ తమిళ మళయాళ కన్నడము లందు కుటి యను ధాతు వున్నది. శేశరాజు దీనికి ఖననే అని యర్థము వ్రాసియున్నాండు. కుటి = కుటిట్టు _ కు టిచ్చుా కొటిచ్చు.ా కచ్చు = అను పరిణామము జరిగి కుటి నుండి క్‌చ్చు అనుధాతు వేర్చడినది. ఇందలి అ కారము కాలక్రమమున ముందు. శకటనేఫము భావార్థక రూపములు, అంకి మీ;ద యు చేరఃగా నేర్పడు ఆటి యు అను నకర్మ్శక రూవము నేండు వాడుకలో లేదు, శాననములం దైనను అటి ఏన వంటి రూపముల నుండి యూవ్యాముగానే యున్నది పీటియనునది అడి యను రూవమునం దెలుంగులో. (బవేశించినట్లు కనంబడును. *“ఆడియాన కొలువు" అను నప్పుడు నించిన యాళ, వ్యర్శమైన యాశ ఆను నర్థము భాసించుచున్నది అనలు అటి కాశువు యొక్క (ప్రాథమిక రూవము టి మ్మాతమఘుగా నుండెననియు నావర్ష మును దిదాది నుచ్చరించుట కష్టమగుటచేే శాజు = అరసు రక్తము-ఇరత్తం అను వానియందువలె. దత్చూర్వు మొక అకారమును తమిళులు చేర్చుకొని యు౦దురనియు. దలంపవచ్చును. అప్పుడు తెలుంగునందలి జాయు డయ్యు అను రూపములు వ్యర్షవ్యత్యయముచే నేర్పడినవి కాక మూల రూవమునుండి నూటి గా వేర్చడిన యత్యంత సన్నిహిత రూపములుగా భానించును జాయు, డయ్యు అనువానిలో నేది మొదలింటి రూవమను విషయమున భేచాభి(ప్రాయము లుండ వచ్చును పైని సూచింపం బడినట్టు అ లేక చా అనునడే మూల (దావిడ రూప మైనచో చానిమీంద యువన్హాగమముతే ఉజాయు అనునది ముందుగా నేర్పడి ఆదిడీర్ధము. (వహాస్వమగుటచే రెండవ వగ్హము ద్విత్వము నొంది డయ్యు అను రూవమేర్ప్చడుట (క్రమ వరిణామమునకు. దగియుండును, మొట్ట మొదటనే ద్విత్వ యువశ్ర్హాంత ఛాతువేర్చడి యందలి యొక యువగ్షము లోపింసంగా. దత్పరివోరముగ డశారమునందలి అకారోము దిర్ధమ య్యెనని (00219ల2580౯ శం06వీయిణ్యి). చెవ్పుట సాధ్య మైనను అంత యుక్తి యుక్తముగాం దోంపదు ఇట్టి డా ధాతుమూల రూవము మీద గువగ్ణ మాగనుముకాంగా “నిలీనమగుినను నర్ధముగఅ డాగు, (దాగుః చాచు) అను ధాతువు కూడ 'నేర్పడినట్లు తోచును, శాగుట యందు నళించునట్లగుట అదృళ్యమగుట అను ఖాన మిమిడి యున్నది,

158 (పపాజ్నన్నయ యొగము గను దరువాత క్రావడిగను మాజుటచే క్లొచ్చు, గ్రొచ్చు అనమురూపములు కలిగి నవి. శ్వాసములు నాదములుగా మాబజుచుండుటకు కడదు = గడచు, కడప. గడప; చెముడు = జెముడు; బ్రతుకు = బ్రదుకు; కార్‌ - గాలి, మున్నగు తార్కాణము. లనేకము లున్నవి. ఈ పస్థతిని బట్టి (క్రొచ్చు) కొచ్చు అను రూసపమి. గ్రొచ్చు అని గకారాదిగా మాజుటలో వింతలేదు. దీనికి. ద్రవ్వి గొయ్యి తీసి య౦ యర్థము తిక్కన (గొచ్చి పాతెదన్‌ అవియు పోతన (లొచ్చి కోరాడి తవ్విరి కుతలమెల్ల (భాగం ౯ స్కంథు అనియు ద్రియోగించి

(వయ్యు, [వచ్చు ధాతువులు మూలధాతువైన ఆా (అ జి) నుండి యేర్చడి నవి కావచ్చును. వ్యస్తముగ అను పలుకుట కష్టమగుటచేం దమిళులు “అను నహపాయముగా (గహించినశ్లే తెలుగు వారంశస్థ వర్ణమై లఘూచ్చారణముగఠి వ కారమును నహాయముగ టగహింవి యుందురు అవ్పడిది వ[0 = (వ -(వయ్య అనునట్లుగా మాజియుండును నంయు క్తవర్షమును ముఖ్యముగ 'కేఫసంయుక్త వర్షమును ఉచ్చరింపం గల్లుట ఆలుగు 'థాష్మపత్యేకత దీనినుండి (వక్క వక్క (వక్కలగు మొదలగు రూపములు పుమైైను. గీలుట అను నర్థమ.గల అక్కు అను ఛాతువుకూడ నీ కుదుట్‌ినుండియే పుట్టియుండవచ్చును ఇడి సాధు రేఫాగి కూడ నయి యుండనగును, అప్పుడు రక్కు- ధాతువు నుండి రక్కెన రక్కసి, రాకానీ అను రూపములు కలుగవచ్చును ఆ పదములను రాక్షస శబ్ద భవము లఅనియే చెప్ప నక్కజ లేదు,

“తా (డ్రా అను అటీ ఛాతు పూర్వ రూవము నుండి డాయు డయ్యు వలెనే (వయ్యు (వాయు అనురూపములు కూడ నుండెనా యని శంకింప వచ్చును కాని ఈయర్థమున (వాయు ఛాతువునకు వాడుక కనిపించుట లేదు డిని వంటిదే య'ఏ శాయు ఛాతువొకటున్నది*. ఇది దేళ్యము, ఆకర్మ్శకము అని శద్ది రత్నాకరము చెప్పుచున్నది. ఇప్పటి వ్యవవారమున నిది సకర్శాకముగా గూడం గన్నించుచున్నది. (ఉదా = చేతిని నేలకు శాయుము) లేఖనార్థమున (ఛాయుథధాళువు వచారమైయుండుటచే నర్థస౦ దేహమును నివర్తించుటవతై మొదటి (వాయు ఛాతువులోని వకారము లోపింవంగా మిగిలిన ఠాయు అను రూవము వాడుకలోనికి వచ్చియుండును, అటి ధాతువుకు మూలార్థ మైన నశించుటయను భావము తజ్జర్యములైన యితర ఛాతువులలో. బల్బంబడుచు6 దత్సంబంధ మైన యితశార్థము నిచ్చుచుండుటలో వింతలేదు. రాసి అంపాన బెట్టు వంటి (వయోగములలో నూక్మముగ ఖండించి నశింవర చేయుట అనుఖావము తోచు చునే యున్నది”

చాళుక్య యుగమునందరి ఛాషు 1509 యున్నారు. ఈ ధాతువు నుండియే గొయ్యి అను నామవాచక రూస మేర్చడినది సంయుక్రాశ్షరములను బదాది నుచ్చరించు సంప్రదాయము ద్రావిడ భాషలకు విరుద్ధమగుటచే (గ్రొయ్యియందలి క్రావడి జాటీ గొయ్యి, గోయి యను రూపము లేర్చడినవి ఈ విధముగా. గొన్ని తెలు(గు పదముల (వేబ, ప్రాత, (మోగు ప్రోలు, క్రోవి, క్రిష్ప్రు మొదట సంయుక్తాక్షరములలో ద్వితీయాంగముగా6 గనంబడు రకారము పదాదినున్న రెండక్షరములలోని స్వరముల వ్యత్యయముచే నేర్చడినదే కాని సహజము కాదనియు, _ నిది మూలపదము నందలి అకౌారము పొందిన పరిణామ రూప మనియు (గ్రహింవవచ్చును వేంగి నాజ్జీం గొజల్బియ __ అద్దంకి శాసనము. ఇందలి కొఅల్చి యను క్న్వార్థక రూపము కూడ కుటి ఛాళువొ నుండియే యేర్చడి యుండవచ్చును. అప్పుడు వేంగినాటివి ద్రవ్వి నాశనము చేసి యని "పె వాక్యమున కరము కుదురును కొటల్వు అనునది పె కొచు, ((గొచు తు లకు6 ష్స్‌ ఠొవమై యుండును, వర్ణ సమీకం ఇమే స అగును. తరువాత వర్షప్ణతి వలన క్షొచ్చు, క్రొచ్చు అనియు నాదత్వముచే (గొచ్చు అనియు రూపము లేర్ప్చడుట సహజమే. కన్నడమున కుల్లి = కలంత (౧0959108 ైల1ల6౮ ) అను పదమున్నది. తమిళమున కుటె, కన్నడమున కొతె (0 000096 గ06౧4 ౯0400) తుళులో పరె అను పదము లున్నవి. వీనికిని గొఆల్బు ధాతువునకును సంబంధ ముండ వచ్చును. దీవిఏండి క్రుళ్లు ధాతువు వచ్చిన దనియు గొజల్బి యనంగా క్రుళ్ళః దేసీ, జీర్ణమైన దానివిగాల జేసి, శక్తిలేని దావివిగాల జేసి (స్వాధీన సణుచుకొవి) అని యర్థము చెప్పవచ్చుననియు శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు ద్రావిడ అ కారమను వ్యాసనున సూచించి యున్నారు.! ₹ ౮౦౪౦! 0£€5 *-0 10900౧66 ౫౬] విష్యం 37 కొజలు అను ఛధాతువునకు ఉండు, (పశాశించు అను నర్థములు కలవు (ఈ-5. 2౨02) కొఅకొఅలాడు అనంగా6 గోవగి౦ంచు అను నర్థమును కొలకంచు, కొజకచ్చు అనంగా6. గొలవి అను నర్థమును గన బడుచున్నవి కొజులు అనగా బూర్వము మండు ఆను అర్థముం డె ననియు గొఅల్బు దాని (వేరణార్థక రూవ మనియు నూహించినచో చానికి దహించుట యను నర్థము చెప్ప వచ్చును. (క్రమ ముగా దహించుట యను నర్థము మాజీ భారత కాలమునకు చానికి వెలుంగుట, (వశాశించుట అను నర్థము లేర్చడి యుండును

160 (ప్రౌజ్బన్నయ యుగము ఎటువేల ఏలుచున్ది_-పత్యాదిత్యుని మాలెపాడు కాస పదియే బగునేణు._-చాకుక్య భీముని యింద్రకీల పర్వత శాస, శ నా! ఆం.సొ,ప.ప. 1] 1 పుట 227-281. ఏట అను పదమునందలి ట కరము తరువాత డకారముగా మాజీనది. (శెబంగు = ఏడు. తమిళ తుళు కన్నడములందు. ఏబు అను రూపమే నిల్చి యున్నది. (0౯ 606 క్రిం తాలి తోంటళాయు = తాడీ తోంటటలయు రాటీ కర్మణః పుత్రాయ = తాడి శర్మణ;. ఈలట్లు నల్వురాయుతోల (నెల్లూరు జిల్లా కాస). ళ్‌ ళం ణా అలరామ విభుతోట = చాళుక్య లీమువి ధర్మవర శాప రొజుంచి తోటీ కయ్యంబున = వైదుంది గండ త్రినేశ్రుని శాస, 2 [| ౦ 2 19002. తోజ అనునది తెలుగుననున్న సహార్దకమైన తోడ అను తృతీయా విభక్తి ప్రత్యయమునప( బూర్వ రూపము వలె. గాన వచ్చుచున్నది. తమిళ భాషలో( దృతీయార్థమున ఒడు అను ప్రత్యయమున్నది. ఇది తోల్ల, తోడ అనువానికి రూపాంతరమై యుండవచ్చును తమిళ కన్నడములందు తొడు అను ధాతు వున్నది. త. తొడు [0 000%, 60 00౧006 1060 ౧01964 ఇ1ల, 60 ఇ|6 పేం14 0% శీ01 80 2౧ 2౯60౪ కన్న తుడు = 800011; తొడు = 8[004[0% $0 ఇటగ 1 3106 తెలు. తొడు. 8040, 10 లైళ0% 23 ౧౦౧116 0౯ 9106 తొడ, పూసి, కట, తిక్కన, న! తొడుగు == €06ష? ౫0) 2౧077 స్సర్శార్థకమైన యీ తొడు ధాతువు నుండియే సహార్జకమైన తోడ ప్రత్యయ మేర్చడి యుండును. నొల్లంబి తోట్లి కయ్యంబున అను వాక్యము తోడకుఃగలి నృర్మార్థమును మజింత నష్టము చేయుచున్నది. ఇరువురు వ్యక్తులు గాని

చాళుక్య యుగమునందలి భామ కేర్ర1 ఇరుపక్షములు గాని కలిసినప్పుడే _ నశించి కప్పుడే _ కయ్యము సంభవించును. సంస్కృతము నందలి యుధ్‌ ఆను ధాతు వీ యర్హముననే యేర్చడినదని శబ్దిశాస్త్రజ్ఞులు చెప్పుచున్నారు యు== (0012, 60 68100 60 తేం2ంయ, 60 $0028206 (మిశ్రణా మిశ్ర ణే ధా(0 $26410 (216 [014 0% 60 ఇ 10 0601 అను రెండు ధాతువుల కలయికచే యుధ్‌ అను ధాతు వేర్చడినదని వారిమతము స్పర్శార్థమైన తోడు అను విశేష్యము చివర ఇ చేర్ప్చంగానే అది విశేషణమగు చున్నది. (మజ్జి తోడి తాటి యొద్ద _ నందంపూండి శాస. చ్చిన్గ తోడి పుట్టయ సీమా. మండతామ్ర కాన, కొఅప్పట్ట తోడి గుంటయ సీమా _ మండతామ్ర శాస) ప్రాథమికమైన స్పర్శార్థము క్రమ క్రమముగా విస్మృతమై పోవుటచే (తోడు _. అన్‌ తోడన్‌ అనునది విభక్తి ప్రత్యయముగా మాటి నది, కొన్నిచోట్ల తోడ అను దానియందలి రెండవ యక్షరము లోసించుటయు తో అను నక్షర మొక్కటే తృతీయార్థమును సూచించుటయు( గవందిడు చున్నది, ఇట్టున్నప్పుడు దీని మూల రూపమును గను(గొనుట మజీయు. గష్ట సాధ్యముగా నుండును. తో అను దావికీవి తోడు అను దానికిని రూసమున6 జాల న్య త్యానము గోచరించుటయే యందుకు గారణము.

అహదనకర శాననమున కొన్తుకళ్‌ కొణ్దుకళ్‌, కొన్టుకళ్‌ అను రూప ములు కన( బడుచున్నవి. ఇవే తరువాత కొడుకులను రూపమును బొందినవి. తమిళమున కుల్లకన్‌ అను పదమునకు యువకుడు, అందగాండు అను నర్థము లున్నవి..కన్నడమున కొడ యనంగా యౌవనము; కారుణ్యము అను నర్థము లున్నవి. ఇవి కుటఖ యను మూల ధాశువునుండి యేర్చడినవి. తెలుంగు నందలి కొదమ, కోడలు, కోడె మొదలైన నన్నియు దీనినుండియే యేర్చడియుండును. కొల్టుకళు అను దాని యందలి కళు బహువచన ప్రత్యయము, ఇందలి క అను నక్షర మనుచిత విభాగముచే మూల శద్దిముతో( జేరంగా కొడుకను నేకవచన రూప మేర్పడు చున్నడి. తెలుంగు నందలి చిలుక, ఎలుక, ఏనుగు, పీనుగు, దూప. శేగు మొదలగు కగ వర్జాంత శబ్దము లిట్లనుచిత విభాగముచే వేర్పడి వటివే.

బి

వేంకయ చోడువి దొంగలసాని కనుమ శాసనమున చోష్ట మహారాజు, పుసియిల్ల దాష్ట్మ అను రూపములు కన బడుచున్నవి. ఇందలిష్ట అనునది అకా

శ్‌

162 (పాజ్నన్నయ యుగము రమునకు విదులు [వ్రాయ బీడినదే. చోష్ట__చోజ-__-చోడ__చోళ అనునవి సమాన రూపములే. తాల్మ శద్దిము తేలుంగున కాల్మియైనదవి యనుకొన వచ్చును పుసియిల్ల దాష్ట్మ యను దానికి మోసము లేవి, తక్కువ కొని, తాల్మి కలవాండని యర్థము చెప్పవచ్చును. తెలు(/గున సహించు, నిదానించు అను నర్థములు గల తాళు ధాతు వున్నది, ఇది తమిళ కన్నడము లందు? గల కాటో అను ధాతువు నుండి యేర్చడి యుండును. ఈ తాడో ధాతువునకు [0 &!1 107, €0 5600 0 4) అను నర్థము లున్నవి, దీవి నుండి తాజ్య్మైం తాబ్మి శద్దములును అందుండి తాల్మి అను శబ్దమును నేర్చడి యుండును. తాప యొక్క కృదంత రూపమే తాల్మి, కన్నడమున తాశమె, కాపుమె, తాళ్ళె అను శద్దములను కి'పెల్‌ నిఘంటువున సహనార్థ మొసంగందిడి యున్నది. ఇవి కూడ తాటో ధాతువు నుండి యేర్చడినవే. ఇందలి అకొరము కన్నడము; శళకారముగను, తెలుంగున ల. ళ కారములుగను మాటినదని చెప్పవచ్చును. మేత్తాంబా విజయాదిత్య నందనః (మేడాంబ) రెండవ చాజుక్య భీముని మచిలీపట్టణ శాసనము కె. 1.722134 నొలటందీ వైదుంబ గండ త్రినేశుని శాన. నొళంబి పజకి విషయే (ప్రక్క) మొదటి విష్ణవర్థనుని తిమ్మాపుర శాస, ౨ 1. 162 317 దబీనాండు (దటినాడు చాజుక్య భీముని ధర్మవర శాస. పెద్ద గా టిడిపబ్టు రెండవ అమ్మరాజు మచిలీపట్టణ శాస. కోడగాటి పటజ్తియు రెండవ అన్మరాజు మచిలీపట్టణము శాస, కోటి స్తీయు రణస్థిపూడి శాస 2 1 ₹[9 847. పాజణువ టి నామ గ్రామేణం 0ం తాంక ట పొలము రెం టు ల్ల సీమైన సీమా వం. క్రీ శ 740 ప్రాంతమునందలి. కపిలేశ్వరపుర శాసనమున శక వైశ్రవనుకొడుకు ట్స్బోలయ యనురూపమున్నది. ప్టోలయ, ప్రోలయ యనుటకు బదులుగా నిందు చ్పోలయ యని పొరపాటున వ్రాయ దిడినట్లు తోంచుచున్నది. అకొరము క్రావడికిం బూర్వ్యరూప మగుట యిదివఖణకే నివరింన(బడినద్గి,

చాళుక్య యుగమునం5లి ఛామ 163 పై యుదాహరణములను బె అ కారము తెలు(గున నొకవ్వుడు డకొరముగను, ఒకప్పుడు ళకారముగను, ఒకప్పుడు శకట రేఫముగను, ఒకప్పుడు రేఫము లేక క్రావడిగాను మాలుచున్నట్లు తెలియచున్నది. ఇది కొన్ని పదములలో ణకొరముగా మాలుటయు€౬ గలదని కాళ్ట్వైల్‌ పండితు( డీ యదాహరణముల నిచ్చియున్నా(డు,

ముజుగు (౯ ముణుగు, మునుగు (ములుగు

కుజ (100 కన్న.కణి ((గొచ్చుధాతు విందుండియే యేర్చడి యుండవచ్చును, (గొయ్యి పడునట్టుచేయు, ్రవ్వు అను నర్థము కూడ దీనికి సంబింధించినదే

ఈ [కింది యుదాహరణములను బట్టి చూడ టకౌరము కొన్నిచోట్ర ద, య స, అను నక్షరములుగా. గూడ మాటుచున్నట్లు తెలియుచున్నది. అవిజ్‌ = అవియు, ఉమిల్‌ = ఉమియు, కటల్‌ == కదలు; ఆఎిందు = అద్దు, ఒటు = ఒదవు, కట = కొదమ; తుటుల్‌ == దోయిలి;ః పటుప్పు = పసువు, శబ్ద్బమణి దర్చణకారుండై న కేశిరా జీ క్రిందిశబ్దముల నుదాహరించి కొన్ని

సంస్కృత శద్దిములు తదృవ రూపమున గన్నడమున జేరినపు డందలి ట 6ఠ తళ అను కొన్ని యక్యరములు అకారముగా నుచ్చరింప బడుట కనంబడు చున్నదని చెప్పి యున్నాండు.

సం కన్న తెలు.

ఘటికా గబ్‌గె గడియ

"ఘోట్‌కా గొల్లిగె గోడిగ

ధాటి దౌటీ దొడి

కుక్కుటః కోటి కోడి

మరికా మట్లిగె మడిగ (తెలంగాణము)

వ్రతిహార పల్ల్‌హారి పణివోరి

కూర కల్ల కూళ

164 (పాద్నిన్నయ యుగము తాళ తాల్హి తొడీ ఏ?దం' ఏజిదం ఏలిదము,. సంస్కృత శబ్దము లందలి కొన్ని యక్కరములను దేశీయు లుచ్చరింప లేనప్పుడు వానికి బదులుగా( దమకు బరిచితములై న ధ్వనులను ట్ర వేశపెట్టటలో నచ్చెరువు లేదు. త మొదలైన మహాప్రాణముల నుచ్చరింస వలసి వచ్చినప్పుడు వారట్లు చేసి యుండవచ్చును, కొవి ట,త, ళ మున్నగు వానిని వారు మార్చ వలసిన యక్క-అలేదు. ఏలయన నా ధ్వనులు వారి భాషలకు సహజములై నట్టివే. ఈ బకారము భిన్న ప్రాంతము లందు భిన్నరూసములుగా మాలుచుం డుట చేతను, భిన్న భాషల వ్యవహరించు జనులకు సంపర్కము గల్షినప్పు డవి యొండొంటిలో6 (బ్రవేశించుట (పరస్పర సంక్రమణము వెందుట)ి సహజ మగుటచేతను, ఈ వింత యక్కరముతో. గూడిన దేశీయపదములే సంస్కృత మునఃజేరి యుండవచ్చునని శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగా రూహించుచున్నారు ౩ రోమకాది స్లేచ్చ భాషలనుండి పికనేమ దీనారాది శబ్దములు సంస్కృత మున సంక్రమించి యుండెనవి ప్రావీనులే యంగీకరించి యున్నారు. అట్టివానికి వ్యుశ్చత్తులను గల్పించునస్పుడు సంస్కృత పండితులు శబ్ద సామ్యమునుదిళ్టీ వానికి సంస్కృత జన్యత్వమునే నిరూపించి యా క్రమము ననుసరించియే యర్జ నిర్ణయము కావించియున్నారు. అట్టివావి సంస్కృత వ్యుత్చత్తులను విర్విమర్శ ముగా నంగీకరింపరాదని కుమౌరిలభట్టు తంత్రవ్నార్తికమున హెచ్చరించి యున్నా(డు.. కేశిరా జిచ్చిన కన్నడ శబ్దిములలోని అ కారమును బిరిశీలించి చూడ(గా వది యందు న్వతస్పిద్ధముగా నున్నదే యనియు సంస్కృతము నందలి యక్షరము నుచ్చరింపలేక దానికి బదులుగా దేశీయులు తెచ్చిపెట్టనది కొదనియు€ దోంచుచున్నది. అందుచే ద్రావిడ శబ్దములే రూపాంతరమును బొంది సంస్కృతమున. ట్రివేశించెనని చెప్పవచ్చును. దీనికి దరువాత ద్రావిడ భాషలలో నా శద్దిములకు సజాతీయములైన కబ్దములు కానవచ్చుచుండుటయే దృష్టాంతము. నవ 1 ఇడి ళబ్దిర శ్యాకరమున దేళ్య వీశేష్యముగా! బేర్కొనల బడినది. ఎల్లి దము అనునది దీనికి రూపాంతరము 2. (00092! 0560 5, 7. భగలుణ! [00౯ ౫౨1 వుట 4, కక్‌

చాళుక్య యుగమునందలి భామ 165 తమి కన్న తె తు, మళ సం కోటి కోటీ కోడి కోళి (మళ) పక్కుటః శి (తద) పదిరై రుదురె కుదిర ఘోటికా గోటి గె గుల్దము కూటై కూట రూళ ఠూర తాని శాటీ తాడి ఠా మాడం మాడ మాడుగు మాడం (మళ) మడ

శకట రేఫము:=

ప్రాకాళుక్య యుగము నందలి అత్తివర్మ గోరంట్ల శాసనము నందును, శాలంకాయన హస్తిపర్మ పెదవేంగి కాననము నందును తాన్ది కొస్ట, అలుతొరె అను పదములలో మొదటిసారి శకట రేఫము కనవచ్చుచున్నది. దీనిని బట్టి క్రీ, శ. నాల్లవ శతాద్ది నాటికే ఆంధ్ర కర్నాటక లిపిలో కకటరేఫము ప్రవేశించిన దవి చెప్పవచ్చును. పల్లవ శివస్కందవర్మ మైదవోలు ,+కొసనమున విరిపర అని పారు రేఫములతో వ్రాయంబిడిన శబ్దమే రెండవ పులకేశి కొప్పరపు తామ్ర శాస నము నందును (విర్బలు పథాత్‌ 601) జయసింహ నల్లభుని విప్పర్ల శాసనము నందును (విత్సల్త్‌ ఆత్తరంబున్స శకట రేఫముతో వ్రాయంబడి యున్నది. ఇం దుద్దేశంపంబిడిస గ్రామములు రెండును సమానదురై నవే. దీనిని బట్టి ప్రాచీన ప్రాకృత శాసనముల కొలము నాంటికి ద్రావిడ భాషలకు సహజమైన యీ ధ్వని యింకను ఆంధ్ర కర్నాటక లిపిలో. బ్రవేశింప లేదనియు, శాసనములు సంస్కృ తములో వ్రాయందిడుట మొదలై నస్పటి నుండియు (సుమారు క్రీ, క. 4వ కతాల్ది నుండియు) నాగరాక్షరముల నడుమ దానికి స్థాన మొసంగంబడు చుండెననియు వ్యక్తమగు చున్నది. చాళుక్య యుగము నందలి పెక్కు శాసనములలో వీ యక్క రము కాన( బడుచున్నది. పెన్‌ పాజ, సత్యాదిత్యుని పొట్లదుర్తి మాలెపాడు శాసనము. ప్రస్తుతము. తెలుంగు. భాషలో గ్రాహ్మణుండను నర్ధమున , పాటుండను పదము వాడంబడు చున్నది నన్నయకు. బూర్వ మందలి కాసనములలో ప్రథమా

166 (పొళ్నన్నయ యుగము విభక్తి డుప్రతృయముతో( గూడిన యీ రూప మెచ్చటను గానరాదు. అది యందు పాటయని స్రీ సమముగానే ప్రయోగింప( బడియున్నది. జయసింహ వల్లభున విష్పర్తి శాసనమున గ్రి 1.1 ౪01౪1 = నెం. 585 పాణను అను ద్వితీయా విభక్తి రూపము కనంబడుచున్నది. చోళ మహారాజు ఉరుటూరు శాస నమున తిరువుళ పాఅప ఇచ్చిన యవి షష్టీవిభక్తి రూపము చూపట్టు చున్నది 1 పొబువి, పాజునికి మొదల్లైన తరువాతి విభక్త్యంత రూపము లందు€ బయో గింపంబడి యుండలేదు. పాజకు బహు వచనమున6 గూడ నదే రూప ముండె ననుట కీ క్రింది ప్రయోగములు దృష్టాంతము లగుచున్నవి, వేవురు పొఅను బుడమనారాయలపాడు శాస వేవురు పజాను మంగిదొగరాజు లక్ష్మీపుర శాస. పేవురు పాజ రామేశ్వర స్తంభ శాస వేవురు పజ గొడ్డులోళ్ళపల్లి శాస, వెం. 487 తమిళమున పాటు ధాతువునకు దర్శించు (10 90ల ఆను ర్ట మున్నది దానివి బట్టి పాణ అను దానికి ద్రష్ట (865) అను వర్థ మేర్ప్చడుచున్నది. ప్రాచీన బ్రాహ్మణులు క్రాంతద్యర్ములై స రష్టలుగా నుండెడీవారు కొవున నాపదము వారిని సూచించునదిగా స్థిరపడి యుండవచ్చును, పాజ శబ్దము బ్రాహ్మణ శబ్ద భవమని తలంచినచో సాధు రేఫము వికృతిలో శకట రేఫముగా మాజెనని చెప్పవలయును ఇశె టేవికిన్‌, సత్యాదిత్యుని పొట్లదుర్ని మాలెపాడు శాస. ఈ కాసనమున విది ్రతిగ్రహితమైన (ద్రాహ్మణుని పేరుగా. గాన వచ్చుచున్నది. ఇది ఈశ్వరునికి అను దాని వికారమై యుండును. కాని యష్పు డిందు శకట రేఫ ముండుట తవకాశము లేదు, శకట రేఫముతో( గూడిన పై రూపముసకు ఇశెరాజునకు అను నర్జము వచ్చుచున్నది. జే అనగా రాజు, తరు వాతి భాషలో. బా శబ్దమునకు వలెనే దీనికిని బ్రథమావిభక్తి డు ప్రత్యయము చేర్చంబడుటచే టేండు అను రూప మేర్చడినది. చాళుక్య యుగము

1. కొట్టంబున పాకు = ఎజ్జగుడిపాడు శేళవస్వామి దేవాలయపు టుత్తర

(ప్రాశోరమున. క్రీశంరివ కాలి చివర కైల్‌ ౪701 ౧౧౪1-2366 221

చాళుక్య యుగమునందఠథి భామ 167 నందలి శాసనములలో నిది డు ప్రత్యయ విరసొతముగానే కనంబడు చున్నది. (ప్రాలటే. గారిక్సి కన్నడమున రాజను నర్హమున ఇచెయ యను శద్ద మున్నది. అజై = జొయి; ఉరల్‌-రోలు, ఎణక = జెక్క అను వానివలెనే వర్డ్‌ ప్తతిచే ఇజెయ = టే యను రూపమును జెందియుండును,

పాలజేగారికి అను ప్రయోగమును బట్టి యా కాలమున వీ శబ్దమునకు మొదట డు ప్రత్యయము లేపండెననియు( గ్రమముగా దానికది చేర్చంబడు చుండెననియు నూహింపవచ్చును జో గొణ్న వాన్లు = పెద్దముడియం. శివాలయం శాస, $11౫20 612, తో అసంగా ధనము. ఇందలి శకటరేఫమిది దేశ్యమని సూచించుచున్నది. కాని సాధారణముగా నిది సంస్కృతము నందలి రై ళద్ది భవమని చెప్పుదురు. అగుచో నిందలి శకటరేఫము లేఖక ప్రమాదమని కొవి అవ్యాజముగా నందు. జొచ్చినదని కావి చెప్పవలయును.

వత్స ట్తీ . జయసింహ వల్లభువి విష్పర్హిశాన

అటి ఉం ఛి

కలుచువుం బల్‌తి.రెండవ అమ్మరాజు కలుచంబిజ్ఞుకాస, ప ల్‌ ౪71 1770

దేనంబటితి

ఆలపటీతి

కటపట్టి అ రణస్టీ పూడి కాస

పోతుంబల్తి = కలిదిండి శాన, మున్నగు పదములలో పటితి యనురూపము కనంబడుచున్నది. ఇది పబ్జు యొక్క బౌప విధక్తిక రూపము. ఇది పలు, పట్టూ (00 1014), పట్టు (0 ణఓ0) అను ధాతువునుండి యేర్చడినది, తెలుంగున పట్టు అను నామవాచకమునకు సలమని యరము. పల్లు అనుదాని యరముకూడ నదియే ళు నా! ఈ ఖు వేశెలువులు = మంగి దొగరాజు లజ్మీపుర శాసనము, వే చెలువులు అనునది గసడ ద వాదేశముదే వే పెలువులు అగును.

1. శబ్దరత్నాకరమున రో శసష్ధ్టముసాధుచేఫముతో (గ్రహింప బడినది ఇధి (వై వి )వైళ్ళశ విశేవ్య మైన రోయి శబ్దమునకు రూపాంతరము,

168 (పొజ్నన్నయ యుగము దంత్యమైన సకార మిచ్చట తాలవ్య శవర్ణముగా వాయంబఐబడుట ప్రమాద జని తము. కన్నడము నందలి కెజె యను పదమే త్రాలవ్యీ కరణముచే చెటువగా మాలీనది తాలవ్యాచ్చు పరమెనప్పు డిట్లు తాలవ్యీకరణము జరుగుట "సెక్కు మ్‌ ళా చోట్లిం గన దిడుచున్నది. మటునులు ౨ ఎఆ గుడిపొడు శాసనము. టా. జ దీవికి[గల రూప వై విధ్య మిదివజకు సూచింప బడినది. ఇది మొదట సాధు రేఫాంతముగానే యుండి బహువచన ళ కార సాహచర్యముచే శకట రేఫాంతముగా మాజి యుండును. ఆచాబ్లు 511 ౫6 47, 34 ఆజ్లి పట్టు'పను, పాన్దూళ్లు మొదలైన విందు కుదాహరణములు, ఈ శకట రేఫ ళకార సంయోగ ఉ నా మష్పుడు డు ఆనున ట్లుచ్చరింప(బడుచు6 టగ్రమముగా డ్భు గా మాశీయుండును, కా ళ్‌ విక్రమాదిత్య దిలికుల బొణరాజుల శాసన మందును, బీకీరాజు శాసన మందును మబలుతుడ్లు అను రూపము కనంబడు చున్నది. ఇబ్లకొను. జయసింహ వల్ల భుని విప్పర్ల శాసనము. ళం న! లగి ఇటులు +అ == ఇటుల = ఇట్ల ఆనునది యిచ్చట ఇబ్లి అను రూపముతో వ్రాయందిడినది. అందుచే బహువచన ళకొార సాహచర్య ప్రభావముకే మూర్జన్య టకారము శకట రేఫముగా మాలినట్లు తోంచుచున్నది. కొటంబుల్‌ వదెణు, (అద్దంకి కొసనము) దీని యరిహాణంబు పణేణు న! క్‌ న! యి (ల! పుట్లు (వికిరాజు శాస, 5 11 094) ఇందలి పజ్హైణ్డు అను పదము ((పన్‌-పక్‌. తి డ్జ ఇ పది = రెండు అను పదముల కలయికచే నేర్చడినది. రెండులోని ర కారము సాధు శేఫమే కాని పన్‌ అను దానిలోని పదాంత నకారము దీవిని శకట రేఫ ముగా మార్చుటయే కాక డ యను సహాయ ధ్వనిని గూడం దేకూర్చినది. వ్లచ్చిన, చేట్టోల నుండి : తరువాతి భాషలో + వీని యందలి శకటరేఫను స్థానమును క్రౌవడి యాక్రమించినది. ((వ్రచ్చిన, "చేబోలు, వ్రచ్చు ధాతువు నకు ఆలీ చ్చు అఆనునదియ, ప్రోలు శబ్దమునకు పుతోలు అమనదియ' (బ్రాచీన రూపములు. అందుచే నా రూసములందలి ట కారమే మొదట శకట రేఫముగను దరువాత కక్రొవడిగాను మాజియుండునని యూహింపవచ్చును శాలంకాయన నందివర్మ _ పెదవేగి శాసనములో (శ్రీ ళు 4) సర్వపరివోర్రై అృ్బరిహ_ర్తవ్యాని అను వాక్యము కనవచ్చుచున్నది. (సర్వపరి

ఇాళుక్య యుగమునందలి భామ 169 హారైః పరిహదర్తవ్యానిి పఖ లకు వెనుకనున్న విసర్గ కుపధ్మానీయమని సేప. ఇది దేశీయ పదములలో నుండదు, కాని శాసన లేఖకునికి శకటరేఫము పరిచితమై యుండుటచే. నాతండిచ్చట వింత ధ్వనియైన ఉపధ్మానీయమునా యక్క-రముతో సూచించి యుండును. సంస్కృతమున శకట రేఫమునకు? బ్రవేళము కల్లుట కింతకంజె వేలు కారణము కనంబడదు

మెజెనింవైదుంబరాజుల శాసనము క్రీ, శ. 850. తిమిళ కన్నడములందు ప్రకాశించు అను అర్హమున మెజె అను ధాతు వున్నది. అదియే తెలుగున మెజెయు అయి తరువాత మెజయు అగు రూసమును చొందినది. పేరలు (ఆ సాాపుప, ౪11 సం, 4 పుట 20%) పేరు +అజు అను పదముల కలయికచే నిది యేర్చడినది, సె్ట ధర్మమని యర్హము కన్నడమన అఖు అను పదమునకు ధర్మము, దానము అని యర్థము. తూల్పు : ఇది ప్రవేశించు అను నర్ధము గల తూయు ధాతువు నుండి యేర్చడి వది. సూర్యుండు కితిజమును (101202) దివేశించు స్టలమసి యర్ధము. ఉత్తరమ్భున నేలకు గుజువ (వెంకయచోడుని దొంగలసానికనుమ కాననము) ఉత్తరపు 'టెల్లకు గుజుతని యర్హము. తమిళ కన్నడము లందు కులీ, కులితు (222కు 2980 20 జర). అను పదములున్నవి, వీనివలెనే తెలు(గున గుజటువ గులుతు అనుపదము లేర్చడినవి. ఆలుపుట్టు : ఆటుశద్దము తమిళ మలయాళములలో( గూడనున్నది. ఆయి + పది యను శబ్బములుకూడి అలువది యను సమాసమైనది. గనడదవా దేళశమడచే ప, వ యైనది, సమానమున ఆలులోని దీర్దము ్రన్వమైనది. ఇళ్లే ఏడు పది = డెబ్బది యను రూపదును టొందినది. ఏడునందలి ఏకారము హ్రస్వమైనది, నిమ్మట నర్షస్తతివలన ఎడు= డె అను రూపమేర్చడినది, ఎనుబొన్ల

లే ఎనుబొన్‌ రు. అ అనువాని కలయికచే వీ రూసమేర్చడినది. ఎనుబొన్‌, ఎనుబొది అనునవి యెనిమిది యొక్క పూర్వరూపములు, ఎణ్‌, ఎడు అవి తమిళ కన్నడము లందున్న రూపములు మజియు( బ్రావీనమి రైనవి. ఎమబొన్‌ అమదానికి బహువచన చిహ్నమైన రు జేరినది. ఇది పాధురేపమే మైనను

170 (పాజ్నన్నయ యుగము పన్‌ (పొన్‌) లోవి పదాంత నకార పాహచర్యముచే. శకటరేఫదుగా మాణుటయే కాక డయను సహాయ ధృనిని గూడం జేర్చుకొన్నది. కొలు (బూడిదగడ్డపల్లి. అపిమాన గంగుకేసరాజు శాసనము 3 1 [ 263) తమిళ కన్నడమం లందు కొళక్‌ అను ధాతు వున్నది. దాని నుండియే తెలు(గున కొను, ధాతు వేర్పడినది. పెద్ద ముడియం. శివాలయమునంగల _ శాసనములో మూర్జన్య ణకారముతో( గూడిన కొణ్న అనురూపమున్నది. కొణు దు రు, మూర్జన్య ణకొౌర సాహచర్యముచే దంత్య దకారము మూర్థన్య డకొరముగా మాలినది. కొణ్డు+ రు పిమ్మట బహువచన చిహ్నమైన సాధు రేఫము శకట రేఫమైసిది. లేదా యిచ్చట శకటరేఫమే బహువచన చిహ్ననుని చెప్పవచ్చును దీనికీ ముం దుత్వలోపము కలిగిపది.

తెలుగున సాధు శకట రేఫములు రెండును బహువచన ప్రత్యయము లుగా గన వచ్చుచున్నవి. ఉదా. అల్లురు, పగతురు, వారు, అందబజు, ఇందయలు, విలుకాలు, చెయువుఖు మొదలై నవి. ఎటికల్‌ ముతురాజు ధనంజయుని కల మళ్ళ శాసనములో (1 ] 701. 2౮1 ఫె3్టైం 221) ధనంజయులఅు అను రూపము కనంబడుచున్నది. శాసనములలో రాజుల పేర్లు పూజ్యార్థమున బహు వచనాంతములుగా వాడంబడు చుండును.

ముత్తురాజుల్ల కుణ్జీకొళ్ళు _ ఎజ్జ గుడిపాడు శాస.

చోళ మహారాజు ల్లేళన్‌ _ ఇందుకూరు శాస,

పుణ్యకమార పృథివీ వల్లభ చోళ మహారాజులకు ___ రామేశ్వర స్తంభ

శాసనము.

అప్లే ధనంజయుయ అనునది కూడ బూజ్యార్థమున దిహు వచనాంతముగా( బ్రయోగింపం బడినది తలంప వచ్చును. డు ప్రత్యయ హీనముగా నేక వచన రూపములను వాడు పరిపాటి రేనాటి చోళుల శాసనముల లోను చాళుక్యుల శాసనముల లోను గనంబడు చున్నది.

పాతకు అగు. ఉరుటూరు శాస,

పజ్ఞరబ్లుం నెల్లూరు. జిల్లా శాన, పుట $08. ధర్మవర శాసనము 'వై యాకరణులు వుద్దాదుల డుజ్జునకు లోపంబు విభాష నగునని చెప్పి నృద్దాది గణమును షెర్కావియున్నారు. ఆలోచించి చూడగా విట్టి పట్టుల డుద్ది వచ్చి

ఇాళుక్య యుగమునందలి ఖా శే? లోపించిన దనుట కన్న డుజ్వీరహితి రూపమే ప్రాచీన కాల సిస్టమని తలంచుట సమంజసముగా నుండును. తెలు(గున కుదంతత సహజమని తోంచిన కాలములో జనులు సంస్కృత శబ్దములను దత్సమీకరించుటకు ఉకారము మాత్రము గేర్చెడి వారు. (వృన్ధ 1. ఉ = వృద్ధుః జ్ఞానమ్‌ (( ఉ = జ్ఞానము.) కాలాంతరమున మహద్వివక్ష చేయం దలంచి డుజ్జు కూడ జేర్చి యుందుప. అందుచే ధనంజయు అనునది యేకవచన రూప మనియు ధనంజయుజు! అనునది బహు వవనాంత రూప మనియు భావింప వచ్చును. ధనంజయులు అనంగా ధనంజయు.డు గారవి చోళ మహారాజు ఉరుటూరు కొసనమున చోళ మహారాజుల అనియు తుగరాజుల్ల యనియు ల్ల అను సక్షరమతో ముగియు దూపములొె కనవచ్చు చున్నవి. ఇందు టు=*లు అను రెండు బహువచన చిహ్నములును సంయుక్త ముర్లై యన్నవి. రాజులుంగారు అను నట్లిచ్చట బహు వచనముపై నింకొక దిహునచనము వాడంబిడి నట్లు తోండుచున్నది. చోళ మహారాజు ఇందుకూరు శాసనమున రాజు ల్లేళన్‌ అవి ద్విత్వ ల కారిముతో. గూడిన రూపము వాడ దిడినది. ఇచ్చట గూడ బహువచన చిహ్నము ద్విగుణముగా. వాడ6 విడినదనియే చెబ్బ వచ్చును. లేదా ఊనిక కొణకు_ ద్విత్వము_ వచ్చినదని యూహింప వచ్చును. పొట్లదులర్తి మాలెపాడు శాసనమున రాజుల్లొళన అను రూపము కలదు. చోళ మహారాజు నధీనత యందున్న యని యర్ధ్హము. రాజుల + ఒళన అవి వైదావికిం బదవిభాగము. అన్‌ + ఇష్టసఖి యను చోటవలె విచ్చటం గూడ నూనిక కొణకు ద్విత్వము వచ్చినట్లు కనదడు చున్నది. దీవి చెటుబ్బువారు _ పెట్లూరి కాసనము వెల్లూరు జిల్లా శాసనములు సం, 2. పుట 608-007, తెలు(గున చెడు ధాతు వున్నది. తమిళ కన్నడము అందలి కెడు దీనికి( బార్వ రూపము, ఇది తాలవ్యీకరణముచే చెడు అను రూవమును బొందినది, ఓ (వావిడ భాషలందు అవ్‌, ఆర్‌ అనుశవి వకవచక బహువచన (ప్రత్యయ ములు, అందుచే ధనంజయ శబ్దము బవు వచనమున ధనంజయర్‌ ఆయి, ఉశారము 'చేర్చుటచే ధనంజయురు = ధనంజయులు అను దూపమును బొండి యుండునుం

కే72 (పొబ్నన్నయ యుగము దీవికి చు చేర్చిటచే. ద్రైరణొర్హక రూపము కలిగినది, అప్పుడు చెడు లోని డ కోరము శకట రేఫముగా మాటినది.3 కెడు అను దానికి. బూర్వ రూపము కీట్‌ (శలేంజ కీలుంటై 926 ఢేలాషథంత్త) అను ధాతువు కావచ్చును. ఇందలి అకారమే స్వార్దమున డ కారముగాను (్రేరణార్థముస శకట రేఫము గాను మాజెకని యూహింప వచ్చును. చెటుబ్బు అను' దానిలోని యానునాసిక్య మెట్లు వచ్చెనో చెప్పం జాలము. 2 ఈ యానునాపిక్యము యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాససములోని వెల్వజించు అను దూషము నందు€ గూడ( గవవచ్చు చున్నది, వెలి, పడు__ వెల్పడు-వెల్వడు (గన డద వా దేశము. (పేరణార్థమునచు చేరంగా డ శకట శేఫముగా మాలి వెల్వలుచు అను రూప మేర్పడును. వెల్వటించు అను నాను నాసిక్యముతో౬ గూడిన రూప మిప్పుడు కూడ వాడ బడుచునే యున్నది. కాని దావికి వాడుక కొంచెము తప్కవ, చెబుంచు అను రూపము తరువాతి భాషలో గనంబడనే కనంబడదు. అందుచే. [బరణార్థమునం గొన్ని ధాతువులలోం ్రాచీన కాలమున వచ్చిన ఆనునాసిక్యము తరువాత (గ్రమముగా€ దొల౭గి పోయినదలి భొవింప వచ్చును. ఎటుగుం

తమిళ కన్నడము లందు అటీ ఆను ధాతువునకు ఎటు(గుట అని యర్థము అందు. ఇదాది నున్న అకారము శెలు(గున ఎకారముగా మాటీనది. తమిళము నందలి అకార్‌ మిట్లు తెలుంగున ఎ కారముగా మాలుచుండు ననుటప+ జాల దృష్టాంతము లున్నవి, నన.

1 చెడునకుం జుక్పుగాగమంబులు డా కలఘు శేఫంబు నగును కాక

వ్యాకరణము, క్రియా (ప, 81

£ (వేరణార్థమున ధాతువులకుం జేర్చం బడు చు ఇచ్చు యొక్క అవళ్ణ రూపమని చెవ్పంబడు చున్నది, ఇచ్చు ధాతువునే కాక ఉంచు ధాతువును గూడ (దేకణార్థమున సహాయ ఛాతువుగా స్వీకరించి యుందురనీ భావించినచో కీట్‌ + ఉంచు, కీలుంచు అయి తాలవ్యీకరణముచే చెటుజ్బు అను రూపమును లొంచెననీ చెప్ప వచ్చును కాని (పేరణాక్థమున ఉంచు చేర్చు విధానము మజెచ్చటకు గాన వచ్చుట లేదు అందుచే (దావిడ కావమలం చానునాసిక్యము. నిక్లీతుకముగా వచ్చుచుం బోవుచుందుట కఠఅదు గావున నిగి యట్టిదే యనీ చెవవలయుకు

ఛాళుక్య యుగమునందలి భామ 173 తమిళము. 'ఆలులగుం అథీ ఎలు(గు అజీవు ఎలుక ఆడు ఏట ఆమై ఎన్జ్ర ఆజ్‌ ఏలు యాన్‌, ఆన్‌ ఏను యార్‌, ఆర్‌ ఏరు యాబ్జు, ఆభ ఏదు, ఏడు, యానై ఏనుంగు శమిళ భాషలో య అను ధ్వని నిల్చియున్న చోట్లం బూర్వ ద్రావిడ భాషలోని రూపములం దుండిన ధ్వని కేవల = ఎ కారము కాదనియు, నది అ, ఎ (2లఅను ధ్వనుల సమ్మేళనమై యుండునవియు, నందు ఆయ లలో నేది మొదట నున్నను శెల6గున మాత్రము ఎ అనునచ్చుతోంగూడిన రూపములే కనవచ్చుచున్నవనియు, సీ మార్చు క్రీస్తు శకొారంభము నందలి శాసనముల కాలము నుండియు. గన వచ్చు చున్నదనియు, శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్య గారు తెల్సి యున్నారు, (0౫౧౫ 5. 7. 0౯ 1:౯ 20|| వట్టల 74, 75) తెలుంగునల గూడ వ్యావ హారిక ప్రయోగములలో (చూవాను, మద్టాకు) అ, ఎ ల కలయికతో గూడిన ధ్వనివినందిడుచునే యున్నది కొందలు చూశాను, చూశేను అను రీతిగా( గూడ మచ్చరించుట కలదు. మజియు€* బదాది యకార మొకప్పుడు శిష్ట ప్రయోగము వండే యుండెననుటకు చింతామణి యందలి ““అద్యః క్రియాసు భూతార్జద్యోతిన మాద్యగం వినా నర్వః” అను సూత్రము విదర్శనమగుచున్నది అందుచేం దమి శమున యకారాదులుగా నున్న పదములు తెలుంగున. గూడ మొదట నజ్లు యుండి క్రమముగా ఎకారాదులుగా మాఖెననవి యూహింప వచ్చును, శెండు జేవులు (వెంకయ చోళుని దొంగలసొని కనుమ శాస రేవనణూా నీటి లోనికి దిగు చోటు. లేక సముద్ర తీరమున నెగుమతి దిగుమతులకు వీలు గల చోటు, క్రీ.శ. కన కతాన్దీకి జెందిన విక్రమేంద్రవర్మ చిక్కుళ్ళ తామ శాసన ములో రాని ధేనను సద మున్నది. ఆండగ్లు రేవను పదము సాధు శేఫాదిగానే

[74 (పాజ్నన్న య యుగము వ్రాయబడినది, రేఫాదులగు దూావములు.. ద్రావిడ భాషలకు సహజములు కాక పోవుటచే విది ప్రాథమిక రూపము కొక పరిణామము పొందిన రూపమని భావింప వచ్చును. తమిళమున ఇజంగు == 10 రేడంలిత్తీ 10 క్ర శంఇ9,. అను ధాతు వున్నది. దీనిని బటి సులభముగా దిగుట కనువైన స్థల మను నర్థమున ఇఅపను నామవాచక మేర్చ్పడినది. దానినుండి తెలుంగులో ఎజవు-వర్ష ప్లతిచే ఖేవృుంఅను సదము లేర్చడినవి. ఎఅగు ధాతువు తెలుగున గూడ నున్నది దానికి దిగు నమస్కరించు అను నర్ధములు శద్ది రత్నాకరములో నొసంగ బడినవి. దీవి నుండియే ఎటక ___ జెక్క అను పదము లేర్చడినవి. ఇజంగు, ఎఅగు అను ధాతువులకు తమిళమున విస్పుడు కూడ నిల్చియున్న ఇజి అను ధాతువు పూర్వ రూపమైయుండును. ఈ ఇటీ అనుధాతువునుండియే ఇటి గుంఇడిగు-ఇదిగుందిగు అను తెలుంగు ధాతు వేర్పడి యుండునవి తలంప వచ్చును. ఇటి ధాతువునందలి టకారమే ఇఅంగు, ఎఅగు అను ధాతువు లందు శకట శీఫముగా మౌటీినది చిక్కుళ్ళ తామ్ర శాసనమున నది సాధు రేఫముగా వ్రాయః బడుటకు శకట రేఫ చిహ్న మప్పటి కింకను ఆంధ్ర కర్ణాటక లిపిలో బూ ర్తిగా4 బ్రవేశింపక పోవు టయే కారణమై యుండును. క్రీ, శ. 10వ శతాబ్ది యందలి దొంగలసాని కనుము శాసనమున నది శకట రేఫముతో( గానందిడుట మొదటి నుండియు నది శకట రేఫాది గానే యుండెననుటకు నిదర్శనము. (గోగుజేవు __.. సిరిపుర తామ్ర శాస నము ) తరువాతి భాషలో నది సాధు రేఫాదిగా మార్చు చెందినది. శద్ది రత్నా కరమున నది సాధు రేఫముతోనే (గ్రహింప బడినది.

న్హాయు ధాతుపు కొన్ని శాసనములలో శకట రేఫముతో. గనవచ్చు చున్నది. (ఉత్త మాదిత్య చోళ మహారాజు వెలుదుర్తి శాసనము = ఎజమ వ్లసిర్సి ఇది ప్రమాద జనితమై యుండును. తమిళ కన్నడములలో నిది సాధు రేఫము తోనే యున్నది. తమి. వరై; కన్న, బరె, నుం

ఖు అను దానికి. బూర్వ రూసమైన యీ ధ్వని ప్రాక్సాళుక్యు యుగము నందలి కశాననములలో వలెనే చావక్య యుగమునందలి శాసనములలో€౬ గూడ గానవచ్చుచునే యన్నది, ఇది తెలుంగు దేశమునందభి యాంథఠర భాగములలో!

చాళుక్య యుగముశందలి భావ 175 గంహె దీర ప్రదేశము లందు ముందుగా ణ్ల్ణుగా మాలీనట్లు తలంస వచ్చును. ఏలయన జాళుక్యుల శాసనములలో( గంటె లేనాటి చోళుల శాసనిములలో నీ రూపము బహుళముగా€ జూపట్టుచున్నది.

పుణ్య కుమారున్హు__గణ్య మాౌనున్హు__మద ముదితును

అవిన వాన్హు..._తిస్పలూరి శాసనము.

పజ్బు మహాపాతక సంయుక్షున్హుగు = ఇందుకూరి శాస, వెలుదుర్మి కాన, "సేలపాడులో శవ విగ్రహము చెక్కంబడిన రాతివై( గల విష్ణువర్థన మహారాజు శాసనమున క్రీ.శ. 742. (నెం 11% ముప్పది మూన్షకు నేజ్బను రూప మున్నది. మూన్దు అనునడే మూణ్ఞ్లు.మూ/డు అను రూపములు పొందినది. సత్యాదిత్యుని మాలెపాడుశాసనమున ఏలుచుని అను రూప మున్నది. ఇది తరువాత ఏలుడుట్లి ఏలుచుండి అనునట్లుగా మాలీనదిం ఇట్లితర శద్దిములలో. గూడ నచ్చ టచ్చట ణు అనుటకు న్దు అనునది పూర్వ రూపేముగా( గాన వచ్చుచున్నను =. సాధారణ ము? నది [ప్రథమా విభ క్ర్యేక వచన రూపముల నుండు కు అను దానికి బదు లుగా మాత్రమే కానవచ్చుచున్నది. ఇతర పదము లందలి భ్‌లా ము అను రూపముతోనే వ్రాయబడి యున్నది. వేణికొని,

టె

అమస్వారము :

తెలుంగులో నిప్పు డనుస్వార మర్థాను స్వారపూర్ణాను స్వారములను రెండు రూపములతో( గనవచ్చు చున్నది, ఇందలి యర్ధానుస్వార మొక తెలుంగులో( దన్ప మజియే యితర ద్రావిడ భాష లందును లేదు. పూర్ణానుస్వారము కన్నడ మున గూడ నున్నది, తమిళమున ననుస్వారమునప దిదులు వర్ష పంచ మొక్ష రమే వ్రాయందిడును. వర్ణపంచ మాక్షరము వ్రాయు నాచారము తెలుంగు నందును బ్రాచీన శాసనములలో( గనంబడు చున్నది. మమకారము వ్యంజనముల ముందు అనుస్వారముగా మాజుటను బాణీని సూచించెను. (మోబఒనుస్వారల వర్గ సంచ మాక్షరములలో మకారము ముందుగను దక్కిన యను నాసికములు (గ్రమముగను అనుస్వార రూపము నంది యుండును. ఈ విధముగా ద్రావిడ భాషలలో నెల్ల నొక్క తెలుంగు నందే యర్ధానుస్వార పూర్ణాను ప్వారములు రెండును గోచరించు చున్నవి. ఆంధ్రమున మొదటి వ్యాకరణమైన ఆంధ్ర కబ్ద చీంచామణీ కాలము నుండియు నెల లక్షణ (గ్రంథములందు6 బూర్జొర్ట బిందువుల విచాధము చేయంబిడి యున్నది. ప్రాంత వ్రాతల యందెచ్చటను అర్ల బిందువు

176 ప్రాల్న్వష్టయ యుశము కానవచ్చుటి లేదు. శిలా తామ్ర శాసనము అందలి వ్రాంతలలోనే కార సుమారు మూడు శతాబ్దుల కంటె నెక్కువ పాతవి కాంజాలని తాళపత్ర ప్రతులలో! గూడ నది కానవచ్చుట లేదు. తమిళమున నజ్విరహితమైన పొల్లక్షరమును సూచించుటకు దానిపై నొక్క చుక్క పెట్టు నాచారము కలదు. ఈ విషయమును లొల్కాప్పియర తన (గ్రంథమున జెప్పి యుండుటచే నీ యాజార మా భాషలో క్రీస్తు శకారంభమ నుండియు వచ్చుచుండెనని తలంప వచ్చును. సంస్కృతమున నిట్టి చుక్క పొల్లును గాక అనుస్వారమును సూచించు చుండును. సంస్కృత ప్రభావమున నాంధ్ర కర్ణాటక లిపిలో నీ పద్ధతియే వాడుక లోనికి వచ్చెను. తమిళ మాంద్ర కర్షాట భాషలవలె నంతగా సంస్కృత ప్రభావితము కాక పోవుటచే నందు మౌత్రము ప్రాచీన సంప్రదాయమే నిల్చి పోయినది. ఆంధ్ర కర్ణాటక లిపిలో సీ చుక్కను వ్రాయ పద్దతిలో నొక వైలక్షణ్యము గోచరించును. సంస్కృృళ మున ననుస్వార సూచకమైన చుక్క తత్చూర్వాక్షరము నెత్తి పై( బెట్టం ఐడు చుండును, ఆంధ్ర కర్ణాటక లిపిల్లో. గొన్ని చోట్ల నది యట్లు పూర్వాక్షరముపై గాక పరాక్షరముపై( గానవచ్చు చుండును. వర్గ్ణాను నాసికొక్షరమునకు బదులుగా ననుస్వారము వ్రాయంబడు చున్నదవి యెతింగిన వారగుటచే నప్పటి లేఖకులు తశ్చూచకమైన చుక్కను సరిగా నది యుండు చోటనే అనంగాం బరాక్షరము పైనే యుందుచుండిరి. (ఉదా : ఒజ్లోడు, కొడిజ్క. అను వానిని ఒ గోడు, కొడ కి ఆని వ్రాయట సంస్కృత పరతి. కాని అమనాసికొక్షర మాంధ్ర కర్ణాట లిపిలో గ, క కౌరములపై( గానవచ్చు చుండుటచే. లేఖపణ చుక్కను వావివై నే పెట్టుచుండిరి. అస్పుడవి ఒగోడు, కొడికీ అను వట్లుగాం గానంబడును. అందుచేతనే కొందటు కానన పారకుల వానివి ఒగోండు, కొడికిమ్‌ ఆవి తప్పుగా దిరించి యుండీర్సి ప్రాకృాళుక్య యుగమునందలి కొన్ని శాసనములలో వలెనే చాపక్య యుగమువందలి శాసవములలో( గూడ గొన్నిచోట్ల నీ పద్ధతివి బరికింపవచ్చును. ఆహదనకర శాననమున వక్రంబు అనుటకు దిగులు వక్రబుమ్‌ అని రెండుచోల్లం గనవచ్చు చున్నది. అద్దంకి శాసనములో పట్టబు గట్టిన ప్రథమబు నేబ్దు బలగర్వ బొోప్పగ అవి చుక్కలు పరాక్షరములపైనే వవ్రాయంబడి యున్నవి, యుద్దమళల్లువి బెజవాడ శాసనమున 1 వ పంక్తి మొదట బిందువు కానవచ్చుటకు మూలమున జుక్కం

చాళుక్య యుగమునందలి భామ క్షా బుపై6 బెట్టందిడుటయే కారణము. గ్ర.మ 41బు న. సర్వలోకాశ్రయ మంగి యువరాజు నూతలపజ్జు శాసనమునను, రెండవ విష్ణువర్ధనుని రేయూరు శాసన మునకు విడుబమ్‌లు, పసిరిపమ్‌లు, వేగిమిటోయన్య అను" రూపములు కన వచ్చుచున్నవి నిజమున కివి నిడుమ్‌బలు, పసిణీమ్‌పలు, వేమ్‌గిటోయన్య అను భావముతో లేఖకు(డు వ్రాసియుండును. పమ్‌లు, బమ్‌ఆు అనువాని కెట్టి యర్థ మును లేదు. పజ్డు, పజు అనునవి పప్రాచీనకాలము నుండియు గ్రామనామముల చివర గానవచ్చు చున్నవి. తరువాత ప, బ అనునవి వెనుకనున్న మకార ములో లీసమగుటచేతనో, లోపించుటచేతనో నీడుమటల్డు పసిడిమల్లు మొదలై న రూపము లేర్చడినవి. ఇట్టి గ్రామముల యౌప విభక్తిక రూపములే యిష్పటికిని గొందల్‌ గృహనామములుగా గోచరించుచున్నవి, దిగుమర్తి, పసున్నుర్తి మొ 1

ఈ విధముగా ననుస్వారమును వ్రాయు పద్ధతి ద్రావిడ భాషలప నహజ మైనది కాక సంస్కృతము నుండి తెర్చుకో( బడిన దగుటచే నారంభ కాలమున దానిని వ్రాయుటలో€ గొంత యవ్యస్థిత స్థితి గోచరించు చున్నది. తరువాత సంస్కృత ప్రభావ బలమున నది పూర్వాక్షరముపైనే వ్రాయ బడుచుండెను. క్రమముగా నాచుక్కపైనుండి ప్రక్కకు మాఠి బిందు రూపమును దాల్చినది. అదియే మన మిప్పుడు వ్రాయుచున్న పూర్ణానుప్వారము.

చాళుక్య యుగము నందలి శాసనములలో ననుస్వారమును వ్రాయు పద్ధతి రెండు విధములుగా6 గన( బడు చున్నది. అందొకటి పూర్వాక్షరము వై 6 జుక్కం రూపమున వ్రాయంబడు సంస్కృత పద్ధతి. 'రెండవది పరాక్షరమునకు నంబంధిం చిన యనునాసికాక్షరముగా వ్రాయందిడు ద్రావిడ పద్ధతి. ఒకే శాసన మందే యీ రెండు పద్ధతులును గానంబడు చుండుటచే నప్పటి కింకను దీవిని వ్రాయ పద్ధతి స్థిరత్వమును గాంచలేదవి చెప్పవచ్చును. సంస్కృతమున దంత్యోష్ట్యము లైన యను నాసికములు లెండును కొన్నిచోట్ల అనుస్వారములుగా మాలు చుండుకు. (మోనుస్వారః నళ్చ్ళాపదా స్తస్య రులి). మిగిలిన జ, ఇ, ణ అను నను నాసికొక్షరములు మూడును వితర పర్షాక్షరములణు పరమైనప్పు డస్లే యుండి పోవును. ప్రాచీన కొలమున ద్రావిడ భాషలలో ననుస్వార ధ్వవి సర్వత్ర పరాక్ష్‌ రమునకు సింబింధించిన యను నాసికొకరము తోడనే సూచింపం దిడుచుండెను. తమిళమున విస్పటికిని ఆ పద్ధతియే యనుసరింప€ దిడుచున్నది.

శె2ై

70 (పాబ్న్వన్నయ యుగము వాళుక్య యగమున నసుస్వారము బిందువుశను వర్షాను నాసికాక్షరము గను గూడ ద్రాయంబడు చుండెననుట కీ కింది రూపనులు తార్కాణములు,. ధనంజయుని కలమళ్ళ శాసనము. క్రీ. శ. 575. ధనంజయులు; రేనాబ్డు, చిరుమ్బూరిః పంపుచే పజ్బు మహాపాతక చోళ మహారాజు ఉరుటూరు శాననము. క్రీ, శ. 020. రాచమానంబున, వక్రంబు; పఖ్బ మహాపాతవ. చోళ మహారాజు ఇందుకూరు శాస, పజ్బ మహాపాతక; సంయ్యుక్తు నగు. పుణ్య కుమారుని తిప్పలూరు శాసనము. ఉత్త 'మోత్త్రముళ్లయిన, కొణ్ణ కొత్తిణయ; సోమవారంబు; పునరు పుష్యంబు, ఏమృదియె, రామేశ్వర స్తంభ శాసనము. సంవళ్సరమ్చుళ్‌; నాభ్జు; వసన్తి పోటి; వసన్మీశ్వరంబున; వట్టమ్నున; పృలొంబున, రు; రిహితంది;: రాచమానంబున, వక్రందు; జమ్బిన. రెండవ విక్రమాదిత్య చోళ మహారాజు వల్ల చెలువుపల్లి కాననము, ఇన్దెద్దివాడి; కజ్గకూన్హు, ఉడ్జేల; గోజ్జపుల్యః మంఖి. ఉత్తమాదిత్య చోశ మహారాజు వెలుదుర్తి కాన, 6 700. రాజ్యంచేయ, వెన్టరంబు: వ్రంబు పృథివీ వల్లభ విజయాదిత్య చోళుని చామలూరు శాస ఇరువదిరెబ్టు; నచ్చరంబుల్‌; పాంబుట్తిగ్గి; తాంబదుల్‌, రాచమానమ్భున;ః స్వదత్తా ంపరదత్తాంవా? వసుంధరాంచిన్త; కౌజ్జీల్య: విష్ణాయాం జాయతే. బూడిద గర్జపల్లి శాసనము, మహేన్హ్రన్‌; మంగు. పొట్లదుర్హి మాలెపాడు శాన. పజ్బు మహాపాతక న్దగున్‌. సత్యాదిత్యుని మాలెపోడు శాసనము,

చాళుక్య యుగమునందలి భామ 170 కాశ్యప గోత్రుణ్డు, రేశాణు, చిబుమ్బూరి, పుబ్యమ్చు, లోకమ్బు; ఉద్దు, శేనాటి చోళుల కాలమునకు. జెందిన యీ కానవములలో తాలవ్యమూర్దన్యాక్ష రముల వెనుకనున్న యశుస్వార మెల్లయడల నయనాసికాక్షరము గానే వ్రాయ బడినది కంర్యాక్షరములపు వెనుకంగూడ చది యనునాసికముగానే వ్రాయంబడి యున్నది కాని మంఖి యను రూపమున ననుస్వారిమ కానవచ్చు చుండుటచే నా పద్ధతి సార్వత్రికముగా లేదని చెప్పవలసి వచ్చుచున్నది. దంత్యోష్ట్రములైన హల్లులకు వెనుక ననుస్వారము రెండు తెజంగులుగాను వ్రాయంబడు చుండినట్లు పై యుదాహరణములవలన వ్యక్తమగుమన్నది వెలుదుర్హిశాసనమున6. బ్రథమా విభక్తీ మువర్ణమునకు బదు అనుస్వారము వ్రాయంబడివది (రాజ్యర్షి చేయి. ఇచ్చట ననుస్వారము తాలవ్యాను నాసికముగా మార్చుచెందలేదు. సత్యాదిత్యుని మాలెపాడు శాసనమున సరిగా నిట్టి సందర్భముననే మువర్షక మనుస్వారముగను, చకార పరకమగుటచే నది తరువాత( డాలవ్యానునాసికముగను మార్చుచేయం దికిసది (పాఠక జ్చోసినవాన్సి, వెలుద్దుర్జి శాసనమున “విష్ణాయాం జాయతే శ్రీమిః” అశుచోటం బదాంత మకార మనుస్వారముగా మాథినది కాని జకారము పరమైనను దాలవ్యానునాసికముగా మార్చ౭దిడి యుండలేదు. పెన్సాట, ఇన్సుట్లోలి అనుచోట్లః బూర్వ శబ్దములు మకౌరాంతనులు కాక నకారాంత ములను భావము శాసన లేఖకుని కుండుటచే[ గా(డోలు( దికారము సరమైనను దంత్యాను నాపికమ్లీ నిల్చిపోయినది.

ఈ శాసనములలో నంతస్టములైన యవలకు వెనుకనున్న యనుస్వారము చిందు రూపముననే వ్రాయబడి యున్నది

సంయ్యుక్తుణ్డు; సంవత్సరమ్ముళ్‌, దదత్తంవాం

చాపుక్య రాజులయు బాణ వై దుంబులయు శాసనములలోంగూడ ననుస్వార లేఖన విషయమున స్థిరత్వము కనిపించుట లేదు. అది వైవి పేర్కొనం బడిన ద్వివిధ రూపములతోడను వ్రాయంబడి యున్నది.

దహిజ్శీన__ధర్మవరము శాసనమ,

180 (పాబ్నన్నయ యుగము వెల్వరించిన__- యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాస నమయించిన__. ధర్మవర శాసనము. నెల్లూరు జిల్లా శాస. పు 8608 కారంచేడు. రెండవ అమ్మరాజు వేమలూర్చాడు శాస, అణ్మణసబ్లూరు__ బారం మజణ్జీమొజ్కచిన్హ__ రెండవ తావని సిరిపుర తామ శాన వింఠముడిపె.__ చాళుక్య భీముని ధర్మవర శాసనము. త్రిభువనాంకుశబాణ__ అద్దంకి శాసనము గుజ్ణి-- రెండవ అమ్మరాజు తాడికొండ శాస, చూంటూరీ.__ 99 మచిలీపట్టణ శాన మంటపంబును.___ ధర్మవరి శాసనము, కోమృలు--- మొదటి జయసింహుని పెదవే(గి తామ్ర కాస శమ్చరి గుట్ట... రెండవ అమ్మరాజు కలుచుందిజ్హు శాస పట్టంబు._ అద్దంకి శాన అమరలోక మ్చేల్లె._. నాగవూటి కాల్వ శాస, 5 18 ౫౬ (21 పెద్దచిన్త__ రెండవ తాజుని సిరిపుర తామ్ర శాస, ఇన్దు బృస్టంబు.__ యుద్ధమళల్లాని బెజవాడ శాస మేళ్తామ్చా విజయాదిత్యనన్లనో__ రెండవ చాళుక్య భీముని

మచిలీసట్టణ తామ్ర శాననము ఇన్హనీచెలువు__ రెండవ అమ్మరాజు మచిలీపట్టణ తామ శాస చింతూర్చోయస్య-- రెండవ విష్తువర్థనుని రేయూరు శాస, వోంకాల పూణ్ణీ.__ ౧౦. స్పిన్హెల, ఉల్దం గాంతురు. ఏడువాడల పొలెపు శాన అనుస్వారము దేశీయ పదములలో ననునాసికాక్షర రూపమునను దత్పమ పదము లలో విందు రూవనమునను వ్రాయంబిడుచుండె నని చెప్పుటకు( గూడ నవకాశము లేదు. పై యదాహరణములను దిట్టీ చూడ రెండు రకములైన పదము లందును

'0డు విధములైన పద్ధతులును గానవచ్చుట తెల్లమగును. ఒక్క డ కారమునకు

వెనుకనున్న యనుస్వారము మాత్రము అను నోసికాక్షర ధూపముననే గోచ

భాఖుక్య యుగమునందలీ భామ శం రించుచున్నది. పండరంగని ధర్మవర శాసనమున (నెట్లారుజిల్లా శాస, పుట లం) పన్నిన అనియు, అద్దంకి శాసనమున బణ్బీన అనియు చకారమునకు6 బూర్వము దంత్యమూర్థన్యాను నాసికములతో6 గూడిన రూపములు కానంబడు చున్నవి. ఈ పదము నిస్పుడు మనము పంచిన అని పూర్ణానుస్వారము తోడనే వ్రాయు చున్నాము పెన్సాట యందలి పెనుళబ్దము నందువలెనే పన్ఫు ధాతువునకు మూల రూపమైన పణ్‌ ధాతువు నందలి ణ కారమును అనుస్వార ధ్వని కొక సహజాను నాసికొక్షరమై యుండుటయే యిందుకు€ గారణమై యుండును. నన్నయపం బూర్వ మీ విధముగా ననుస్వారము వర్ష స౦ంచమాక్షర దూవపమునను బిందు రూపముననుగూడ వాయంబడుచుండంగా నాతని శచరువాత (6 (గ్రమముగా బిందువు వాడుక యధికమై వర్గ సంచనూక్షర ప్రయోగము తగ్గి పోయినది. కూంతు సరియె పోల్చం గాంత లెందు = సోమలడేవి శాస, క్రీ. ఈ. 1005 ముందటం గడు ఘనతరమఃుగ మండప మెత్తించె = వనపతి దీరాసి శాసనము క్రీ, శ. 1075. స! బిన్ధు మిత్ర జనతామణి గొంక్క నరేంద్రు మంత్రి ప్రోళ్స్చారిత కొమ్మాసాని అమరాపతి కాన క్రీ. శ. 1108. పరిమహీశులు భక్తులై బంప్పం బనులు "సీయుచుండ మండలిక భీమన శాస, 1124. ఆచం ద్రాక్కకముగా నడనం గలవారుంగోకర్రదేవుని శిలాశాన. క్రీ ఈ, 1127, న! పేమ్మి౯తోడం గరము ధిర్యవు గాంగ నఖండ దీప మఖిల మండనముగ. క్‌ శైవ 3 0450 డీవికిం జతుస్పీమములునుం, తోజ్జ 5 1.2 ౪71 1018 క్రీ శం 1085. 'దేవరకుం బెట్టిన, సరింస్పంగలవారు, బోయంగ్గల వభ్దు క్రీశ 10805117 48, సంద్ది విగ్రహిదజనాయక; రెజు; రెంటికి, పోయంగల వాండు టా ణి ౧ ళ్‌ క్రీ శం 10085 51% ౪768.

శేష్ట2 ('ప్రాబ్న్వన్నయ యుగము క్రమముగా బూర్హవిందువు తరువాత ద్విత్వాక్షరము వ్రాయు నాచారము ప్రదిల మయ్యెను.” నేయు మవ మర్ధానుస్వార ముందుచోట్లను, దేల్చి పల్క వలసిన చోట్లను గూడ౯ బూర్డవిందువే వ్రాయందిడును గాని యస్టియెడ దరువాతి హల్లు ద్విత్వ యుక్తముగా వ్రాయంబడదు. అనుస్వారమును నర్గానునాసికముతో వ్రాయు పద్ధతికూడ నన్నయ తరువాత లేకపోతే దనుక వై యృదాహరణములే సాక్ష్యము. చాళుక్య యుగము నందలి శాసనములలో ననుస్వారమును బిందువుగా వ్రాసి తరువాతి హల్లును ద్విత్వ యుక్తముగా వ్రాయ సంప్రదాయము మూండు నాలుగుదోట్లం గనందిడు చున్నది మహాపాతక సంయ్యుక్తున్హుగు ఇ పోళ మహారాజు ఇందుకూరు శాస చెడంగ్గరాజు = ఏడువాడలపాలెపు శాసనము. వేంగ్గి మళ్హాలమ్‌ = త్రిక లింగ్లాటవి - మొదటది అమ్మరొజు మచిలీపట్టణ _తా్యమళాసనము.

అను నాసికాక్షరముతో నంయుక్తమై యున్నప్పటి ఊనికను ( 566) నిల్బుటకే బహుశః బిందువు తరువాతి హల్లును ద్విత్వయుక్తముగా వ్రాయ వాచార మేర్చడి యుండును. వర్గ పంచమాక్షరమునకు _వర్గాడరత్వమును నాసిక్యమును గూడ సమాన ధర్మము లనియు నందు. నాసిక్య మనుస్వార రూపమును దొందంగా వర్గాత్షర ధర్మము తరువాతి హల్లురూపమును బొంది దావితోంగూడి ద్విత్వముగా వ్రాయబడుచున్న దనియు ఆంధ్రభాషా వికాసము 808వ పుటలో( దెల్బంబడి యున్నది.

పద్య శాసనములలో( (బ్రథమావిక్తి ము ప్రత్యయము బిందుపూం్వక బు వక్షముగా వ్రాయబడిన కొన్నిచోట్ల యఖాస్థితముగా గురు లఘు నిశ్రేళము చేసి చూచినచో గణభంగము చేకూరుచున్నది. అద్దంకి శాసనము. బిలగర్వంబొప్పగ = కొట్టంబుల్‌ వడ్ణెణ్లు చాఖుక్యభీమువి ధర్మవరిశాసనము. క భూలోకం బెటుంగం యుద్ధమల్లువి బెజవాడ శాసనము. నెగి దీచ్చె౯ మరంబు, ఫలందుపేషీంచిన;ు మరంబునుం గా తిణకేయునకు; కరమంబువ దానిక కలశ. న

చాళుక్య యుగమునందలి భామ 153 ఇటీచోట నా పూరానుస్వారిమును దేళ్చి యది లేనే పలుక వలయును, లబ లి స! న! పూర్వపు ద్రాఃతలలో నజసున్న ద్రాయునాచారము లేదని యిదివణకు( జెన్స( ఐడీనడి. దాని స్థానముశం గొన్నిచోట్లం బూర్ష బిందువును నర్షాను నాసికాక్షర మును వ్రాయంబడి యున్నవి అన్టి యెడల. గూడ నాపూర్ణవిందువునో నర్గాను నాసి కౌక్షరమునో తేల్చి పలుక వలయును. లేవిచో శణభంగము కలుగును. కొన్నిచోట్ల ద్రుత ప్రకృశికములపు బదులుగావచ్చు నర్జ బిందువు శాననములలో వదలివేయ( బడినది. శాసనవం పూరబిందువు వాయ విర్ణానునాసికము విడిచి పెట6 ర! బడినచోటు వ్రాయంబడినచోట్లు _బడినచోట్లు ళల భం శి అద్దంకి శాస, వ్రభుం బండరం గుం బిలగర్వం బణ్బీన, బొప్పగబైై వేంగినాజ్జింగొజల్సియ లేచి చాజుక్యి భీమువి ఎల్లనెలుంగ ధర్మవర శాననము వెన్నాజిలోం జూపె, దటెనాండు లోక మెటుంగ, పన్చిశంబబ్హరంగ యుద్గమలుని బచెజవాడంగొమరు 7? మల్లుణనవద్య శ్ర విడీసిన ౨ ౯” డె [ు బెజవాడ శాసనము. టోల్తగల నలియంబై వారల 18 ఇక్తుడె ? చేటోల ఆఅ ఖై అ జ్వర దీవిందేంటబ్రోలు 20 ఢాముళ్లెత్తిజ్చె రి బెడంగును 88 సుతుణ్గొళ్లు 21 పాపంబుగ్రాగ దానుంగట్టించెం గ్రమం మళల్లడ్ణె త్తిజ్చౌ ల$ బున 40, 41 మలుజెతించె 18 దలాల్‌ ధర్మునొడంబడి జయసింహ వల్లభుని నాక్తుబిణ్‌ విస్పర్ల శాసనము. 'సేసీవ పండరంగని ధర్మవర కాత్తిల కేయులు శాసనము. బోలె చందంపూండి శాస, “పెద్దపూణ్లీ

కేతు (పాజ్న్బన్నయ యుగము కామసానిగూడూరు వెన్నండనుసంభ చనినబొరంటి శాసనము, వుండయ్యెనతి ఉద్దితముగ్ద ప్రసిద్ధండై జంపి వెన్నండు వెన్నండవోలె వల్లభువిన్నవాని ఘనుండగు భఖీముండో పరగంగజే త్ర ఘస్మరుండై బట్టి భూషణుండెట్టి నాయక్రుజంపి నరేంద్రుండుత్తమ బంధుజన "సేవ్యుండు సూరండ వ్వేలుపు బెజవాడ యుద్ధమల్లుని శాసనమున మొదటి. పద్యము చివర ఏడవ పంక్తిలో అత్థిక అనుసదము తరువాత ద్రుతము వ్రాయ/దిడినది దానిని గూడ లేనళ్లే పరిగణింప వలయును. లేనిచో గణభంగ మగును. అర్థస్ఫూర్తికై యదియట్లు (వ్రాయంబిడియుండును, 88వ పంక్తి చివర గాను అను పదమున్నది దానితరువాత నచ్చట సముచ్చయార్దముండవ లసిన యక్యఅ కనబడదు. అయినను 89వ వందక్రీ “న్నమ తాత (గాను న్ల్షమ శాత) యని యారంభించు. చున్నది గాను (ద్రుత ప్రకృతికమూ కాంబట్టి తరువాతి “తి *ది గా మాజవచ్చును. అచ్చట నఅసున్నగాని నిండుసున్నగాని దద్రుతముగాని యుండవలసిన యావ శ్యకము లేకపోయినమ వకార మెందుకు వ్రాయందిడీనదో తెలియదు 40వ పంక్తిలో నృపులకున్స అనుచోట ద్రతము బిందువుగా మాక ్రకృతిభావ ముతో (న్వత్వ రూపముతో) వ్రాయంబడినది. నందంపూండి శాననములో సరిహద్దులను జెప్పు సందర్భమున “"ఇయ్యూరియుం'” అని పెక్కుచోట్ల సముచ్చ యార్ధకము. చివర బిందువు కనవచ్చుచున్నది. 87 వ పంక్తిలో మాత్రమ ఇయ్యూరియు. బిల్లైమ పెద్దపూణి యవి నిర్చిందుకమైన రూప మున్నది ఇది లేఖక ప్రమాదజనిత మై యుండును. రెండవ అమ్మరాజు మచిలీపట్టిణ తామ్ర శాసనమున (క్రీ.శ. 10) 68 వ పంక్తిలో జూంటూరియుం ముయ్య ల్కు-ట్టున అనియు, 461వ పంక్తిలో కోడగాడిటీపజ్తియుం (వలివేరియంము) య్యల్కుట్లున అనియు నముచ్చ

ఇఛాళుక్య యుగమునందలీ భామ ప్రి యార్ధకముల చివరం బరుష సరశేతరముల్లై న యక్షరములు (మ, వ) పరమై నప్పుడు కూడ బిందువులు కనవచ్చు చున్నవి. దీనినిబట్టి అప్పుడు (క్రీ శ. 1వ శతాని) నముచ్చయార్థకము ఉష్‌, ఉం అను రూపములతో వాడంబడుచుండె నని తెలియుచున్నది. కీ.శ. 618 లో జయఫింహవన్లభుండు వేయించిన విస్పర్ల శాసనములో ఎన్వరయ్యును అను నర్థమున ఎవ్వరయ్యుము అను రూప మున్నది. యుద్ధమల్లుని వెజవాడ శిలా శాసనమున [16 = 18 పంక్తులలో పోోలగల తాన్‌పతులును రాజుపట్టంబు గట్టిన పతియు నలియంబయ్వారల అవియు, 88వ పంక్తిలో చెడంగును గకయుంగాను అవియు, 40వ పంక్తిలో తానుం గట్టించె అవియు నముచ్చయార్థకము దద్రుతాంతముగానే కనంబడు చున్నది. క్రీ, శ. 1000 ప్రాంతము నందలి కామసాని గూడూరు శాసనమున మొగడుపల్లియు పండ్రడునేలు అనియు, జోతి పాడునుం మేలుగ అనియు సముచ్చయార్థకముల తో+ గూడిన రెండు రూపములు వ్రాయబడినవి ఇందు మొదటిదాని చివ మకారముకాని ద్రుతముకాని కానవచ్చుట లేదు ఆదియందు ఉ అను రూపముతో నున్నది. దీని తరువాత వచ్చిన ప సరళత్వము పొంద లేదు. స్టిరము పరమైనను రెండనడాని చివరి బిందువు కన వచ్చుచుండుటచే నముచ్చయమస్పుడు కూడ ఇం అను దూపముతో నుండెనని తోంచుచున్నది. క్రీ + 10వ శతాద్ది పూర్వార్థము నందలి బెజవాడ కాసనమున సముచ్చ యము ద్రుతాంతముగా నుండుటయు, నొక శతాబ్ది తరువాత వేయింపంబడిన గూడూరు కాసనమున వది ఉం అనురూపముతో నుండుటయు. జూడ నది యింకను బూర్తిగా ద్రుతాంతముగా సూజీయుండ లేదనియు రెండు రూపము లుమ గూడ క్రీ శ. 11వ శతాద్ది యారంభ కాలమువణకు వాడుకలో నుండె వనవియ జెప్పవచ్చుము. రెండవ అమ్మరాజు మచిలీ పట్టణ తామ్ర శాసనమున నొకే పంక్తిలో (57) ఆలపల్తీయం జూంటూరి యుం ముయ్య ల్కుట్టున అను రూపములుండుటచే ఉం లోని బిందువు (మ్‌) తరువాత( గూడ దిరుష ములప సరళము లాదేశములగు చుండెనేమోయను సందేహము కలుగుచున్నది. లేదా ఉమ్‌, ఉన్‌ అను రూపములు ౦౦డును ఒకే వొక్యమునందు వాడందిడెనవి చెప్పవలయును. (ఆలపత్తియుం +. చూంటూరి = ఆలస్తీయుం జూంటూరి.

186 (వొబ్నన్నయ యుగము

నందంపూండి శాసనములో నీ సముచ్చయము తరువాత( బెక్కుచొట్ల పకారము దికొరిముగా మాజీనది. (పెద్ద పూణ్జీయుం బొలగరుసున, _ వెరపుల యుం బొలగరుమున) నకార మకొరిములు పరములై నప్పు డా సముచ్చయమ చివర ద్రుతముకాని బిందువుకాని కానవచ్చుట లేదు. అనగా విచ్చట స్పిరముణ సరములగుటచే ఉన్‌లోని ద్రుతములోపించిన దన్న మాట, ఇయ్యూరిచ్లు నెరపుల యుంచొలగరుసున ఇయ్యూరియు నెరపులయు ముందరమున యుం జొలగరుస్తున ఇయ్యూరియుముందరమునయు ముడకులితియుం బొలగరుసున ఇయ్యూరియు మడకులితియుం బిల్లమ పెద్ద పూణ్ణీయం బొలగరుసున

దీని బన్టే నన్నయభట్టు తన బూర్వము జం, ఉమ్‌, ఉన్‌ అను రూపములతో నున్న యీ సముచ్చయమును భాషలో దద్రుతాంతముగా స్టిరపటిచె నని భావింపవచ్చును. ఏడువాడల పాలెపుశాసనమున _ (రాజర్తాజనశేంద్ర స, సం, పుట 187) మానమ్య౦ న అను రూపమున్నది. ప్రథమా విభక్తిమ వర్షమును బూర్వము బు, ౦బు, మ్చు, మ్ము, ము అను రూపములతో (వ్రాయ చుండిరి, అందు మ్ము తరువాత మరల బిందువు వ్రాయవలసపిన యక్కలఅలేదు అందుడే నిది ప్రమాడ పతితమై యుండును. లేదా లేఖకుండు “ంబు' అందలి బు వర్షమును ముగా వ్రాసి అనుస్వారమును బరాక్షరముపై జుక్కగా వ్రాయ నాచారమును బట్దే దావిపై( జుక్కం పెట్టంగా6 బాఠపలు మ్మం అని చదివి యుండవచ్చును. య, వ, శ, వర్ణముల వెనుక ననుస్వారము బిందురూసము ననే వ్రాయంబడి యున్నది. సంవత్సరంబు = చాళుక్యఖభీమువి ధర్మవర శాస. అంశే = నర్వలోకాశ్రయుని చందలూరు శాసనము. ఆంళ - రెండవ విష్ణవర్థనువి రేయూరు శాస. సంయ్యుక్తును = చోళమహారాజు ఇందుకూరు శాన

కర్ణాటలాక్షణికు(డ్రైన కేశిరాజు(్రీ.శ. 1230) శబ్దము లందలి బిందువులు కొన్ని నిత్యములనియు. గొన్ని వై కల్చికము లవియు6 జెప్పెను. విత్యములైన వీందువు. తెప్పుదును బూర్జానుస్వారములుగానే వ్రాయంబడు. చుండును,

చాళుక్య యుిుగమునందలీ భామ 87 ఉదా. తోంటం, చేంపె, కనుంబె, కుంపె, తుందిలు, వికల్పము లైనచోట నవి పూర్ణబిందువులుగా వాయంబడుబయో లోవించుటదమూ జరుగుచుండును. 1 ఉదా కదపు = కదంప్ప, జినుగు =*జినుంగు. అంలేకానియం దర్జానుస్వారము యొక్క ప్రయోగ మెచ్చటను గానరాదు.. ప్రావీన కర్ణాట శాసనములలో ననుస్వారములను బూక్షబిందువులుగా వఛ్రాయటయు వర్ష పంచమాక్షరిములుగా వ్రాాయుటయు( గూడ గాన(దిడుచుండును సురచాపం బోలె విద్యుల్లత గళతెజవోల్‌ మంజువోల్‌ రేజనేసం సత్వన్‌ నంది సేస ప్రవరమునివరన్‌ దేవలో కక్కె సన్హా౯ా. కీ శ. 8వ శతాబ్ది శ్రావణ బి చాళుక్యియుగమునందలి శాసనములలో సాధురెఫ సంళ్లిష్టమువై న యక్షం ములను వ్రాయపస్థతికూడ మ్రావధ్యమును దాల్బియున్నది. మనమిప్పుడు వ్రాయు సట్లు సంయుక్తాత్షరిములో6 బూర్వాంగమును రికారిముగా వ్రాసి దావిక్రింద మజాక హల్లు చిహ్నమును వ్రాయుట యొక పన్హతి, ఉత్తరొంగమైన హల్లును ద్విత్వ హపమున ల్‌ చానిప్రక్క వలపలిగిలుక ుంచుట రెండవ పద్ధతి, కాల కొమమున హాల్లనము ద్విత్వము కిల్చించుట పౌూని అద్విరుక్రమెన హల్లు గో ళం వ్‌ అనీ మ్మ గ్‌ ప్రక్కనే వలపలిగిలుక వ్రాయు పద్ధతి యేర్చడినది. ఈ రెండు పద్ధితులును శాసనములలో( గనంబడుచున్నవి. కొని యందు రెండవ పస్థతికే ప్రాచుర్య మెక్కువగా నున్నది. ఇప్పటికిని దాటాకుల (వ్రాంతలందును వృద్ధుల (వాత లందును ఈ పద్దతి కనంబడుచునే యుండును త కొచ్చియపాజ రేవశమ్మాకారికీ ౯ = చోళమహారాజు ఇందుకూరి శాసనము ఆతిశయ రట్టకూట నర్కుపు = ఎలుదుర్తి శాస, పాలశమ్మా౯రికి ంం శెలవు నిజవిందుగళ్‌ శల ౩లవు వికల్బార్థ బిందుగళ్‌ --.ళబ్టమణిదర్పణ మున సంజ్ఞా (వకరణముం ౨8వ నూత వికల్ఫార్థబిందుగళ అనంగా వికల్బ మైన యర్థవిందువు గలవని చెప్పవచ్చునుగాని దాని కందుండీకలో వికి ల్చిదిం సబిందుక మవిందుక మాగికవ్పు అని యశ్థము సృష్టము చేయంబడినదిం

188 పపొవ్నన్నయ యుగము చిర్చలియ పటుకౌను = తిప్పలూరు శాస, తక్క౯ టోల పాజదాయ కం కటి శమ్మ౯రు = 92

ల తిర్చలూర పనాస 99 కొల్లు కొత్తికా య ంఐ ప్రవనర్ధణా మాన _ రామేశ్వర సంభ శాస, ఆచన్ద్రార్క్మంబు = చిలంకూరికాన, పూన్వ౯ము న కం ప్రవ తత్తి౯ల్లన్‌ * చామటలారి కాస, తూప్పు౯న ౨ సక్యాదిత్యుని మాలెపాడు శాస, సమత్తు౯ ణ్జవి = ధర్మవర కాస. కాత్తిల కేయుఖుబోలె అ 24 క 'పెప్ప దుగంబు = అదంకి కాస

న! ళా న కఖుకు ర్పెజవాడ ౨ 90

వ! క్రీ త్తి౯'(0) యుద్ధమట్లం బెజవాడ శాస. నెగిదీర్నె మరంబు వేవుగ్గజానిలల = చోడమహారాజు సూర్యగ్రహణకొల శాన. $ [1 ౪ 55. ఎవ్య్వో౯క పున్నమ వర్షంబు = సంగమేశ్వర దేవాలయ కాస, పూర్వకాతః = రెండవ అమ్మరాజు కలుచుంబటు కాన,

4! సకవక్షమ్మ _ ఉప్పరపల్లి సమీపమునందలి శాస. 9.1 [౫ 680 శూజ్యకాగ్రహన రేమయ్యళాస, క. 1.1. ౫ 580. ఆచంద్రాక౯స్తా ఇ సమసక౯కాణ, కణాకాటక ఉ& ౨ 1500. $117౪7 6008. ఆరని, ఆజ, అయ;, ఆయ. గ్‌ అ

ఛాళుక్య యుగమునందలి భావ 180 సంస్కృతములో6 బూజ్యార్థమున నామముల చివర వాడ+బడు నార్య శబ్దము

కొన్ని ప్రాకృత శాసనములలో అజ్ఞ అను రూపమును టొండినదనీ యిదివజకు(

జెస్పందిడినది (దామోదర వర్మ మశ్హేపాడు శాసనము ఈ అజ్జ అనునది

తరువాత అయ్య, అయ అను రూసములతో( గనంబడుచున్నది.

దినకరయ్య = ఆహదనకర శాస,

అయ్య పయ్య-_--ధర్మవర శాస,

రేమయ్య-_5 1 1 2239)

నల్లజెరెయ కొడుకు___కొజవి ళాస,

ఈ అయ్య అనుదానికీ€ బూజ్యార్థమున మరల అర్‌ అర్‌ అనుర్దూపములు

చేర్చదిడెననుట కీ కింది పదములు దృష్టాంతములు.

రేమయ్యరు 9 1 1 ౫993

పొల్టియారు.-నల్ల చెలువుపల్లి శాస.

దిజ్ఞయారు.___ అగస్త్యేశ్వర దేవాలయము నెం (00 8"

అయ్య అను శబ్దము లేనిచోటంగూడ. బూజ్యార్థమున ఆర్‌ అను ప్రత్యయము

వాడందిగినది.

పాలశమ్మాళరికి___వెలుదుర్తి శాసం

లేవళమ్మా౯రికి___ఇందులూరి శాన,

ఇరశమ్మారికి___దిమ్మగుడి శాస,

కౌలు, కొట్లు అనునవి పూ జ్యార్ధమున వాడంబడు చుండెనని యిదివజకు!

వెస్ప(దిడినది (రేవణకొలు, పుద్దణకాలు.___పొట్లదు _ర్రి మాలెపాడు కాననము).

పాలజేగారికి అనుచోట నిష్పటివలె గారను ఫదముగూడ. బూజ్యార్ధమున

వాడందిడి యున్నది.

పంస్కృృత భట్ట శద్దిమునకు భట్టార, ధట్టారక అనురూపొంతరములు కనవచ్చు

చున్నవి ఈ ఆర (భట్ట + ఆర్య అనునది. ఆర్య శబ్దము నుండి

కలిగినదే. కావచ్చును. చాళుక్య యుగము నందలి పెక్కు

శాసనములలో భటారళకున్‌ (దిమ్మగుడి శాన అను దానికి వివిధ

హూపములు వాడంబడియున్నవి. ఆ ఆరకు మరల: బూజ్యార్థమున బహు నచన

(వత్యయమైన కు కూడ జేర్చంబడుదబ కలదు,

190 (పాజబ్నన్నయ యుగము ప్రై ఆరదే తెలుంగునం బూజ్యార్థమున వాడంబడి యుందును లేదాయది వారు శబ్దము నందలి న లోపింపంగా మిగిలిన రూపము కావచ్చును, బహువచన ప్రత్యయము,

తమిళ కన్నడములందిప్పకిని కళ్‌ అనునదే బహువచన ప్రత్యయము నిల్చి యున్నది తెలుంగున విది మొదట శ, ళు అను రూపములుగా మాజీ క్రీ. శం కవ శతాబ్ది నాందికి లు అను రూపముగా స్టిరపడి, యప్పటి నుండి యజ్లే వాడందిడుచన్నది. ఇది బహుశః కట్‌, కబ్‌. (10 80 ౧౯ ౧155 6ల094) ఆను మూలధాతువు సుండి యేర్చడి యుండును. మొదటవిది జడవాచక నామ వాచక మొలకు( జివర మాత్రమే వాడంబడి తరువాత( (గ్రమముగా నన్ని నామవాచక ముల చివరను వాడందిడుచు వచ్చెను, క్రీ ళ, 5వ శతాబ్ది యందలి చిక్కుళ తామ్ర శౌాసనమునందలి విజయ రాజ్య సంవత్పరంబుళ్‌ ఆను పదములో మొట్ట మొదట! దెలుంగు బహువచన ప్రత్యయము కనవచ్చుచున్నది. క శ్‌ ప్రత్యయమే అనుచిత విభాగముచే మొదట క్‌ బ అను ప్రత్యయములుగాను బిమ్మట లు అను దానిగాను మూజెనని యిది వజకు( జెప్పంబడీనది. సంవత్పరిమువంటి తత్సమ పదము తరువాత6 గూడ నిది ₹ అను రూపముతో. గానవచ్చుటీచే నప్పటికే యీ యనుచిత విభాగము జరిగి యుండునని యూషహింస వచ్చును.

పంస్కృృతమున ఏక, ద్వి, దఐిహు వచనములను మూండు వచవము లున్నవి. ద్రావిడ భాషలలో ద్వి వచనము తస్ప మిగిలిన వచనములు రెండే యున్నవి. నామ్‌” *మనము అను ద్వి వచన రూపములందు. దరువాత నేర్పడినవిగాల దోంచు చున్నది, అవిమైన వొక్క యుత్తమ పురుషమండే కలవు. సపృర్ణష సర్వనామములలో మొదట మ్‌ అనునదే బహువచనమును సూచించుచుండెను. నాన్‌ _ నామ్‌; సీన్‌ = నీమ్‌, కాన్‌ * తామ్‌. ఇది బహుశః ఉమ్‌ అనెడు పూర్వసముచ్చయ రూపముయొక్క యవశిష్ట చిహ్నమై యుండవచ్చు నని డా. కాళ్ట్వెల్‌గా రభిప్రాయపడి యుండిరి. అదే నిజమై యుండినచో నేను.[- (ఉమ్‌ == నేనుషప్‌ అనునది నేనును అను సముచ్చ యార్ధమునే యొసంగునుగాని బిహువచనమును సూచించుట యెట్లు సంభ వించును?ః అందుచే ఆచార్య శ ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనముగారు తెల్పినట్లు నాన్‌, యాన్‌, నేన్‌, ఏన్‌, ఇఅవన్‌ ఇత్యాది నకారాంత శద్దిములందలి నకార

చాళుక్య యుగమునందలి భామ 10] మేకవచన బోధకమై యుండంగా బహువచన నిస్దేశము చేయుటకు వర్దాంతరి మెన మకారము చేకొనంబడి యుండు శవియుః ననునాసికములలో సులభ శరోవ్చారణము “ల నకొర మకారములతలో నొకటి యేకవచన టోధకమూను మవొళటి బహువచన బోధకముగాను గుదురుకొని యుండు ననియు, ఒహు వచన మందలి మకొరచ తరువాత నై కతా నూచకిమైన సముచ్చయార్థకమున! గూడ వాడంబడి యుండు ననియు దలంచుట యుక్తముగా నుండును. అవన్‌ = అవర్‌, నీన్‌ = వీర్‌, తాన్‌ = తాల్‌ అను రూపములనుబిట్టి తరువాత ద్రొవిడభాషలలో ర్‌ అనునది దిహువచన సూచక ప్రత్యయముగా (గ్రహింప దిడినట్లు తెలియుదున్నడి. ఇది రెండు అను నర్ధముగల ఇర్‌ అను సంఖ్యా వాచకము యొక్క యవ శేషము కావచ్చును. ఉత్త మప్పరుష సర్వనామము లలోమాత్ర మీ ర్‌ కవిపింపదు నాన్‌ . నామ్‌, అమహద్వాచర ప్రథమపురుష సర్వనామ బహువచన రూపమున మ్‌ క బదులు వ్‌ అనునది కానవచ్చు చున్నది, “అవి. ర్‌ అనునది కళ్‌ కంటె గూడం బూర్వతర రూపముగా గోదరించుచున్నది. అదంత దీర్హ పూర్వలోపధములకు బహువచనమున వచ్చు ప్రత్యయమిదే బహువచన లకారమునకు రేఫమగునని వైయాకరబులు చెప్పు పన్హతి చరిత్ర విరుద్ధమైనది. మలినుర్రై ఇయ్యొట్టు అస్పి అను చోటరు ఆనువది బహువచన ప్రత్యయముగా వాడందిడినది, (యుస్ధమళ్లాని బెజవాడ శాన్సు కొన్నిచోట్ల '*శకటరేఫముదాడ బహువచన ్రత్యయముగా గానందిడు చన్నది. అందలు ఇందటు, కొందలు, విత్యవర్షుని మాలెపాడు శాననమున (5 12 పుట 0) ఇందొటును అను రూపమున్నది.

చాళుక్య యుశమునందలి శాసనములలోని కొన్ని బహువచనాంతములును, మాజ్యార్థకరూపములు నీక్రింద నొసంగం బడుచున్నవి,

ముళ్తురాజుల్ల న ఎల్జగుడిపాడు శాస,

పళ్జీకాళ్లుళ న 99

చోళమహారాజుజ్ల ఎ ఉరుటూరు శాస చోళమహారాజులాకు ఎ రామేశ్వర స్తంభ శాస

రాజుల్లేళన్‌ _-- ఇందుకూరు కౌసం

సంవత్పరంబుళక్‌ యేనగు _- రామేశ్వర_స్తంభ కాస, ధేవళమ్మాకారికి ౯ న వెలుదుర్థి శాస,

192 (ఫాజ్నన్నయ యుగము మంఖిపొలీయారు __ వలచెలువుపలి శాస న! ళా ను శర్మారికిచ్చిన దతి _-- చామలూరు కాస రాజుల్లొ శన న పొట్లదుర్తి మాలెపాడు శాస. కుగిపినవారు న వెలుదుర్తి శాసం బాదెయ్య రటొడు ఎ గుడు నెం 4081004 బి ౧ లి గుడు ఎత్తి జ్బీరి క్‌ 1 [ 2608. ళ్‌ వాట సోడుళతోడ _ బదిసినకొండ శాస మహారాజులాపన్‌ లా విప్పర్ల శాసనము. రాజుల్లి దేీవుక్‌ ౮ విత్పత్తి కాస ప్రితివి పఠుల్ల వ. 'వేవురు పజాను _- మంగిదొగరాజు లక్ష్మీపురం శాన పదేనుంది ఆడు బవానాలాన ఠకి టి వ! 'వేగవిళాళు య ఃం కడువండ్లు ఎ గ కొన్దుక క్‌ ఎఎ అహదన కర శాసం సణీకొళు న 99 “పెరళ్‌ అననానాణనాని. తళ యమ! కొరిని కొళ్‌ లు | గొరవ క్మెచ్చి ఇ విష్ణు వర్ధనమహారాజు బుడమనారాయలపాడు శాస వేయగున్లవు ఎ ంం 'వెయిగవిలాకు ఎ 9 వేవుకన్న్యళను ా ంం భోగంబుల ఎ కొజవి శాన రాజులలరేని న ల ఇం చెబువులు ఇం 'వేకవిలళాను _-- అగస్త్యేశ్వర దేవాలయము నెం (08 భటారళకున్‌ _ా దిమ్మగుడి కాసు ఇరశమ్యాజరికీన్‌ బాగా ఇం

చాళుక్య యుగమునందలి భామ 103 పనులాచమిన న ఒంగోలుదగ్గణ నిడుమానూజు శాస, దేవొనొజ్జలు ఎ... గురింద గుంట శాస

జేయిగావిలల ఎ... ఏడువాడల పాళలెపు శాస.

వేయి గుళ్లను న ఃం

అజువది వేలేండ్లు న ఏ3

మహారాజులయు --.. వైదుంబి రాజీల శాస సంవత్సర౦బు ళిరువాది మూండు ___ విక్రమాదిత్య బలికుల బాణరాజుల

శాసనము

వేవుర బ్రాహ్మణులను న మైలవరము కాస.

వేగవిలలను న అ

కొట్టంబుల్‌ న అద్దంకి శాస,

నృపులకున్ణ మం యుద్ధమళల్లుని బెజవాడ కాసు నందనుల్‌ సనిన _- కొమసాని గూడూరు శాన,

శార్షరేవ _- నందంపూడి కాన

ఒక్క అహదనకర కాసనమున( దప్ప నింకెక్కుడను జాకుక్య యుగము పందలి శాసనములలో కళ్‌, కొళ్‌. కొళు అను బహువచన ప్రత్యయములు కొనవచ్చుటలేదు. కొండుకళ్‌ మున్నగు అహదనకర శాసనము నందలి ప్రయో గములలో6 గర్హ కొండుక + అను నభిప్రాయముతో న్రానెనో, కొండు కక్‌ అను నభిప్రాయముతో (వ్రానెనో తెలియదు. కాని క్రీశ 710 లోని కపిలేశ్వరపుర శాసనమున శకవై శ్రవను కొడుకు అను నేకవవన రూపము వాడంబడి యున్నది. దీనిని బట్టి కొండుకళ్‌ అను ఎదిహువనచనరూపములోని క అనునది ప్రకృతిలోని భాగముగాను, € అను ఎది ప్రత్యయముగాను (గ్రహింపంబిడివట్లు తోంచుచున్నది. ఇష్లే విత్స్తి శాస నమన (332 851 0 180%) అడుగు అను నేకవచన రూపము వాడ. దిడినది. అడి (గక్‌ అను దావినుండి అనుచిత విభాగముచే నేర్పడిన రూపమే యిది, ఇదియును జాశుక్య యుగారంభము నా(టికే కళ్‌, గళ్‌ అనువావిలోవి కగలు మూలపదములందు( జేరి క్‌ అనునదే బహువచన ్రత్యయముగా వేర్చడెనని సూచించు చున్నది. కాని పణికొళు, ముద్దకజ్చీకొకు (అహదన కర శాస్ర అను పదములందగలి కొళు, కళు అనుదాని రూపాంతరమే యగుటచే కె

[04 (పాబ్నన్నయ యుగము నప్పటి కింకను కళ్‌, కళు అను ప్రాచీన ద్రత్యయములపం గూడ విర ప్రయోగము. కలదని చెప్పనగును. రేవణకౌలు, కుణ్జ్‌ కాళ్లు మొదలగు పదములందలి కాలు, కౌళ్లు అనునవి సంస్కృతము నందలి పాదళబ్దము నంటివేయని యిదివజకు( జెస్పంబడినది. ఇవి కళ్‌ అను పూర్వబహువచన ప్రత్య యము యొక్క రూపాంతరములే అవని బెప్పినను అసమలజసముగా నుండదు క్రీ ళ, 7,8 కతాబ్దు లందలి మిగిలిన కాసశములలో శ్‌, కు అనునవే బహువచన ప్రత్యయములుగా( గనవచ్చు చున్నవి. కొజవి శాసనమున చెజువులు, రాజాల్లం శే9ి అను రూపములలో ల్‌,లు అనునవి బహువచన (ప్రత్యయములుగా నున్నవి క్రమముగా నివియే భాషలో బహువచన ప్రత్యయములుగా స్థిరపడి పోయినవి జయసింహ వల్ల భుని విస్పర్తి శాసనమున (5 11 171 ర8ిళ్స్‌ గుడ్లు అను రూపమును ఏడువాడలపాలెపు శాసనమున వేయిగుళ్లను అశు రూసమును గానవచ్చు చున్నవి. గుడి + లు = గుడులు. ఉకార లోపముచే గుర్లు అను రూప మేర్చడినది. డకారము లఘు ళకారంబుగా మాటి నప్పుడు గుల్ల అను రూపము కలుగును. చాళుక్య యుగము నందలి శాసనములలో డ్లుళ్ళు వర్జాంతము లైన రూపములు రెండును గానవచ్చు చున్నవి కానిడ్లు వర్జాంతములై న వాని సంఖ్యయే హెచ్చు. నన్నయ డ్లు వర్ణాంత రూపములనే సాధించెననియు. నేటి ముద్రిత భారత ప్రతులలో(గల బ్లు వర్ణాంత రూపములు నన్నయ యంగీకరించి నట్లు నిరూపించుట కష్టమనియు, చింకామణిలోని డలటాముదితాంతస్య చవాలుక్‌ అను సూత్రమున శశ్రాడులు, (శ్రాక్లు అను రూపములే సాధింప బడినవనియు( జింతామణి విషయ పరిశోధనమున నిరూపింపందిడినది. (విష 89, 84 పుట) 84 శ్‌ నన్నయ తరువాతి కాలపు శాసనములలో6 గూడ డు వర్ణాంత రూపములు కానవచ్చుచున్నవి. పెక్కు గుడ్లు నిల్పి క్రీశ. 1146(5.1 ౪701 1 74%). వంజుడ్డు, ఎంగిడ్లెత్సి, పీడ్లు తెచ్చు (1084.511 ౪701 1. 101%). కాహడ్డు క్రీ.శ. 1140 (5 ఓ1 ౪01. 1౪ నెం. 879).1 తా

1. వన్నయ కావ్యకర్తగాం గ మండ శ్మామ శాసనమువ మూర అనుటకు మూడ్డు అను రూవ మున్నది గృవా కే(శ్రమున మూర్ణు నలువది,

చాళుక్య యుగమునం వలి భాను 105 తరువాత గగ్రమముగా ళ్లు వర్ణాంత రూపములకే ట్రాచుర్యు మధికమైనది. కాలు లు; కాల్లువ రాను. ఈ విధముగా కాళ్ళు అనువదే బహువచన హూపమైనను మరల దావిపై బహువచన రూప మొక్కచో. వేర్చంబిడినది.

కొణి కొళ్లు ౪ ఇచ్చిన పన్నన = ఎలగుడిపాడు శాస,

వేస్‌క్తు ₹ను ఇలపకులు శాననము $ 11 ౫ 35

లి ఈ

ఇట్లు బహువచన ప్రత్యయముపై మజియొక బహువచన ప్రత్యయము చేరుట సంస్కృతమున పైతము వేదకాలము నుండియు గలదని ప్రయోగ ములకు బట్టి కాఫ్త్రజ్ఞులు నిర్ణయించి యున్నారు. దేవాస్‌ అను బహువచన రూపమునకు మరల అస్‌ అను బహువచన ప్రత్యయము చేరగా దేవాసః అను రూప మేర్చ్పడిన దంట:

పై జ్యార్ధిమున బహువచన ప్రత్యయము చేరుట ప్రాచీనకొలమునుండియు( కఇనవచ్చు చున్నది. రెండు మూండు శాసనములలో రొజు శదబ్దమునకు( బూజ్యార్హమున ల్లు, జ్లు అనునవి వాడ(బిడినవి. ఎలీకల్ముత్తు రాజుల్ల కుండికొళ్లు న ఎజ్జగుడిపాడు శాస,

(క్రీశ 6 చివర, చోళమహారాజుల్ల చోళమహారాజు ఉరుటూరు ళొస. తుగరాజుజ్ల ఇప్ప్‌న| (కీ, *శ?వ శశాల్ది చివర). చోళమహారాజు ల్లేళన్‌ ఎ. చోళ్ళమహారాజు ఇందుకూరు కాస. రాజు ల్లాళన _-- పొట్లదుర్తి మాలెపాడు శాన, ఇల్టీదోట్ల అు, లు అనునవి బహువచన ప్రతృయము లనియు వానిపై మరల ల అను బహువచన ప్రత్యయము చేరగా ళ్లు, ల్లు అను నంతరూపము లేర్చోడిన వనియు( జెప్పవచ్చును. రట్టొడి, రట్టగుడి శబ్దములకు రట్టొడ్లు = రల్టొబ్లః రటగుడు = రటగుళ్ల అను నవి బహువచనరూపములు. రట్టొడ్డు అను దానిలోని డకారము ళకారముగా మాజంగా రట్టొళ్లు ఆను రూవమేర్చడివది. దీనినుండి యొక్కచో. రట్టోశ యను నేకవచన రూవము కల్సింప(దిడినది. (రల్లోశ యిచ్చినది. ఒంగోలు దగ్గజనున్న

నిడుమానూరు శాస్ర

196 (పాల్నన్నయ యుగము ఊరునపు ఊల్లు, ఊడ్లు అను బహువచన రూపములు కన(బడుచున్నవి, ఊడ్తందు (జయసింహవల్లభుని విప్పర్తిశాసు. 5 [1 7701. ౪71 శక్‌ ) పాన్దూల్లూ (సత్యాదిత్యుని మాలెపాడు శాసనముఎ) బహువచన ప్రత్యయము పరమైనపుడు కొన్నిచోట్ల పూర్వాచ్చునకు దీర్హమ వాయంబిగినది. వేగవిళాళు _-.. లక్ష్మీపుర కాననము. వెయిగవిలాళు ఎ విష్ణువర్ధన మహారాజు బుడమ నారాయలపాడు శాస దిహుశః ఇది లేఖక ప్రమాదము కౌవచ్చును. పాజశద్దిము. వేలు బహువచన ప్రత్యయము లేకుండనే బహువచనమున వాడ(బిడినది. 'వేవురు పతొను - లక్ష్మీపుర శాసనము. వేవరు పాఅజమ్బిన --- రామేశ్వర స్తంభశాస ద్విగుసమాసము 'పెక్కుచోట్ల నేకవచనాంతముగానే కనంబడుచున్నది. పదేన్తుంబు లా లక్మీపుర శాసనము, మున్నూటునేల ఎ రామేశ్వర స్తంభ కాస ప్రథమప్పరుష బహువచనమున వారు అను సర్వనామ రూపము కనంబిడు చున్నది. వాణ్ణు అనుదానికిది బహువచనము. ఇది గ్రీ. శ. 7 వ శళార్ది నుండియు కాసనములలో( గానవచ్చుచున్నది. దీవి కౌచి కుడిపిన వారు ___ వెలుద్పుర్తి శాస. వట్టంబున వారికి -- రామేశ్వర స్తంభ శాన వే శబ్దమునకు వేయి యనునది రూపాంతరము. దీనికి శాసనములలో వే అనునది బహువచన రూపముగా వాడంబడినదిః ఇది వేయికే దిహువచన రూపమైనచో జొయి, రేయి అనువాని యందు వలె బహువచన ప్రత్యయము పరమైనప్పు డంత్యాతరము లోసించినదని చెన్పవలెను. లింగము : సంస్కృతమున లింగమర్థముతో సంబంధించి యుండక శబ్దముపై నే యాధారపడి యుండును. పదాంతములం జేర్చంబడు విభక్తి ప్రత్యయముల జూడ(గనే యర్థము తెలియకపోయినను ఇందు లింగమును గను(గొన వచ్చును.

లాళుక్య యుగమునందలీ భామ 107 ద్రొవిడభాషా పదములలో€ దొలుందొల్త్‌ నీ లింగభేదము లేనక్లే కనబడును, అర్ధమును బట్టియే యందు లింగభేదమును నిర్ణయించుకొనవలెను పదముల రూపమునుబిట్టి యిది తెలిసికొనుట కష్టము. తల్లి, తండ్రి, అన్న, అక్క, చిలుక, ఏనుగు, చెట్టు మొదలగువానిలో లింగభేదమును దెలుపుగుర్తు లేమీయును లేవు. తుద, కోట యను ననాగరిక భాషలయందు నేటికిని లింగ భేదము లేకుండనే ఆదమ్‌ (అది, ఆమె, వాండు) ఇదమ్‌ (ఇది, ఈమె, వీడు అను పదములు వాడ( బడుచున్నవని డా. కొళ్ప్వైల్‌ గారు చెప్పి యున్నారు. (పుట. 222) శబ్దమణిదర్చణమున కేశరాజు కన్నడ మందు లింగ మర్ధము నాశ్రయించినదే కాని శబ్దము నాశ్రయించినది కాదని చెప్పి యన్నాడు. అందు( బురుషవాచక శబ్దములే పుంలింగములు.. స్త్రీవావక ములే స్త్రీలఅంగములు మిగిలినవి నపుంసక లింగములు, (ోపురుషరె పుంలింగం వ్తీయరె తాం స్త్రీ లింగ ముళదువెల్లం నప్పాగిరె సల్గుం కన్నడదోక్‌” శంమంద, 0! సూత్రఎ. సంస్కృతమున జననీ, జనకః, భ్రాతా, సోదరీ, శకః, గజః, వృక్షః, మిత్రషమ్‌ మొదలగు రూపములను జూచినంతనే యవి మే లింగమునకు. జెందినవో చెప్పవచ్చును. ఈ సంస్కృత ప్రభావముచేతనే కొ(టోలు( దరువాత ద్రావిడ భాషలలో గూడ లింగభేదమును సూచించుటకు( బ్రియత్నములు చేయ౯బడ( జొచ్చెను. మొదట ఆడు, మగ ఆనువానిని బదముల ముందు చేర్చుటచే నీ భేదము సూచింపంబిడు చుండెను, ఉదా *= ఆడుపిల్ల; మగ పిల్ల, ఆడుగుజ్ఞము మగగుజ్జము తరువాత సంస్కృత సామ్యముచే ఆడు, మగ యను నర్ధములను సూచించు పదములు శద్దిముల తరువాతనే చేర్చంబడుచు( (గమముగా లింగమును సూచించు ప్రత్యయములుగా€ స్టిరపడినవి. మగన్‌ =

మగవిడ్డ, మగళ్‌ = ఆడువిక్ణ, రామన్‌ (తమీ) రాముడు (తెలు), ఇల్గాక్‌ (తమి) ఇల్లాలు (తెలు, ఈ లింగ భేదము మొట్ట మొదట! బ్రథమ పురుష సర్వనామ ములలో సూచింప! బడినది. అ, ఇ, ఉ అనువానికి వరుసగా అన్‌, అక్‌,తు అనువావిని జేర్చుటచే నందు పుం స్తీ నప్పంసక లింగ భేదమును సూచించు రూపము లేర్చ్పడినవి, అవన్‌, ఆ-+.అక్‌ = అవళ్‌; అతు అదు అను పదములిక్లే రూపొందినవి. అన్‌ అనునది ఆణ్‌ అను పూర్వరూపము నుండి యేర్చడి యుండును. దీవి నుండియే తెలుగున డు అనునది పరిణమించి తరువాత ( బుంలింగ నామముల ప్రథమా విభ క్ర్యేక వచనముగా స్టిరపడినది. కొని తమిళ కన్నడములలో వలె నందు శ్రీ లింగ చిహ్నాముగా ఆక్‌ అను ప్రత్యయమును

198 (ప్రాజ్బన్నయ యుగిము జేర్చు సంప్రదాయ మధికముగా( గానవచ్చుట లేదు. అందుది (దు అఫువ మహచ్చిహ్నమే యేకవభనము నందును, అర్‌ అను పుంలింగ చిహ్నష్నే బహువచనమందును స్తీలింగమును సూచించుచుండుమ. అది అను మాట యేకవచనమున దిర్యగ్గడములనే కాక స్త్రీని గూడ సూచించును అప్లే అవర్‌ంవారు అనునది ప్పరుషులనే కాక స్త్రీలనుగూడ సూచించును, క్రియా రూపములను వాడు విషయమున సైత మీ పద్ధతియే యనుసరింప( ఐడుచున్న దనుట కీ క్రింది యదాహరణములు దృష్టాంతములు. వారు (పురుషులు వెళ్లిరి వారు (శ్రీల) వెళ్లిరి | బహువచనము, వాండు వెళ్లినాండు ఏక. ఆమె వెళ్లినది 99 ఆది (అమహత్‌) వెళ్లినది. 99 అవి (అమహత్‌) వెళ్లినవి. బహుం దీరివిబట్టి బహువచనమున స్త్రీలింగ పుంలింగ రూపములకును ఏకవచనమున త్రీలింగ నప్తంసక రూసములకును సమానత్వ మున్నట్లు స్పష్టమగుచున్నది. తమిళ కన్నడములలో విట్లుగాక శ్తీలింగములపల గూడ, ద్రిత్వేక బాప ముళలున్నవి 1 అవన్‌ వన్దాన్‌ (పుం) అవళ్‌ వన్దాళ్‌ (త్రీ) ఆచువస్షదు (నపుం.). ఈపరిస్థితిన బరిశీలించి చూడ నీ భాషల చరిత్రీలో అడి (అదు) అను సర్వనామమే శ్రీ నపుంసకలింగములు రెండిటికిని సమానముగా వాడ/బడు చుండెననియ ఆ అనునది స్త్రీలింగ ప్రత్యయముగా నేర్పడకముందును అన్‌ అనునది పుంలింగ ప్రత్యయముగా నేర్పడిన పిమ్మటను దెలుంగితర ద్రావిడ భాషలనుండి విడివడి యుండెననియు( దెల్లమగుచున్నది. త ఓ నామముల తుది నెట్లున్నను [గ్రియావిభక్తి రూవముల తుదిని అరవము నము గన్నడమువనను మలయాళమునను మవాతీవాచకమును నికూ పించుటకు ళ₹ ఆను (ప్రత్యయము వాడంబడుచునే యున్నది, అం ఖొం బి భది జీలీకీ

ఛాటుక్య యుగమునంఏవలి భావ [00

ద్రావిడ భాషలకు సంస్కృత భాషతో సన్నిహిత సందింధ మేర్చడిన పిమ్మటనే అన్‌ అనునది యందు€ బ్రిథమావిభ ్ష్యేక వచనమున( బుంలింగ ప్రత్యయముగాల జేర్చంబడుట సంభవించి యుండును. ఏలయన నది సాధారణముగా రామకా, కుమారన్‌, వరదన్‌ మొదలైన తత్పమపదముల చివరనే కాననగుచున్నది. ఇది కాలక్రమమున వివిధ భాషలలో వివిధ రూపములను బొందినది. రామన్‌ (తమి రామన్‌ (కన్న. రాముడ్డు, రాముడు (తె) అవన్డు (తుళు). ఈ విధముగా( దమిళమున అన్‌ అనునదియు( దెలుంగున దానినిబట్టియే యేర్పడిన జ డు అనుశవియు( ద్రిథమావిభ_క్తిలో. బుంలింగమును సూచించు ప్రత్యయములుగా బరిగణింపల బడుచున్నవి. తెలుగున ది అనునది స్త్రీ వప్పంసక లింగ చిహ్నముగా వాడంబడుచున్నది. తమిళమున శ్రీ లింగమునకు ఆక్‌ అను ప్రత్యేక చిహ్నామున్నది. ఈ భేదము తొలుంద్పొల్త( బ్రథమపురుష పర్వనామమునం దేర్చిడి క్రమముగా గ్రియారూవములకు( గూడ బ్రాకినది. కాని తెలు(గున నిస్పటికింగూడ చేసెను (భూత, ప్రథ, ఏకవచనరూపము) చేయను, చేసెడును, చేపెడివి (తద్ధ. షి. ఏకవచన రూసములు) వంటి రూపములు లింగత్రయ సాధారణములుగా వాడంబడు చుండుట చూడ సీ భాషలలో లింగభేదము మొదటినుండియు లేక కొలగక్రమముస నేర్చడెనని యూాహింపవచ్చును

తత్సమ పదములలో( గూడ గొన్నిటి చిపర లింగ భేదమును సూచించు చిహ్నములు కానరావు. రాజు దుగరాజు;ః పణ్జరంగు, పాతప; సాక్షి; ఉజ్జయిని; శర్మ; వారణాసి; స్టితిః భూపతి; పూజ్ణ౯మి; సముద్ధరశ్రై (సముస్ధరణక్రై)

ప్రాక్నాళుక్య యుగమునందలి శాసనములలో సమాపక క్రియలతో6 గూడిన వాక్యములు తక్కువ. ఉన్నచోటనవి పుంలింగ పద కర్త ్ర్రకములుగానే యుండుటచే నప్పుడు క్రియలలో లింగభేద మెంతవజకు( బాటింప( బడెనో చెప్పుట కష్టము.

200 (పాజ్న్బన్నయ యుగము తత్పమములలో చ్జం భా వర్ణాంతములు పుంలింగపదము లనియు, ము బు, ౦బు వర్ణాంతములు నప్పుంసకలింగ పదములనియు (గహింపవచ్చును. ధనంజయుటు (కలమళ్ళ శాస ) రాచమానంబు (ఉరుటూరు శాస్ర వక్రమృ (ఉరుటూరు శాస్ర సంయుక్తున్లు (ఇందుహరు శాస్ర దానంబు ఫలంబు సంవత్సరంబుక్‌ (వెలుదుర్తి శాన) మహేన్హ్రన్‌ ((బూడిదగడ్డవర్లి శాన) సముద్రంబు (విప్పి శాస్ర ప్రాణసమానుళై వైన, (కొఅజవి కలళవిడ్తట్లు ((యుద్ధమట్లుని బెజవాడ శా దేశ్య పదములలో లింగసూచక చిహ్నములు లేని వాని సంఖ్యయే హెచ్చు వానిన్నే స్త్రీ సమము లందురు. ఈ క్రింది పద ములను బిరిశీలించినచో నా విషయము వ్య _క్త్రమగును,

చిలుమూరు (కలమళ్ళ శాస్ర పాట (ఉరుటూరు శాస్ర పన్నస ((ఎజ్జిగుడ్‌ పాడు, మాట్బిడుగు (రా మేశ్వర_స్తంభ శాస్ర మలున్తుల్లు, (ఎజ్జ గుడీ పాడు. అమ్మ, చ్పిస్త (చామలూరు పటు, చీకు, కొణ్ణి (శిప్పలూరు కాస్స, దన్తియమ్మ మంగు (బూడిదగడ్డపల్లి కాస.

కొడురు ౮ సక్యాదిత్యువి మాలెపాడు కాన.

ఖేవు, డొంక ఎ... వెంకయచోడుని దొంగలసాని కనుమ శాస.

పుట్టి, చేను, తోట ___ విస్పర్ల కావ,

పణీ, గొరవ --. విష్ణువర్ధన మహారాజు బుడమనారాయలపాొడు శాన చెలి, ఒజ్జ _- కొటవి కాన.

పదువ, బాణ న అద్దంకి శాస.

ఒట్టు, చేట్టోలు, చోటు, బెడంగు ___ యుద్ధమల్లువి బెజవాడ శాస.

నెలా (వైదుంబరాజుల శాన) మగన్హు (బూడిదగడ్డపల్లి కాస.) తబుస్త కపిలశ్వరపుర శాన మగను (చిన్నతిషసము[దము శాస.) ముసుగు పద రీ బుంస్ట్వ య్‌! వ న్‌ అస్త దమం “వవచ్చ

చున్నవి. (ఇ+ జేనికిన్‌ __ ఇశె జేండు ప్రథమావిభ క్త) కొండయ్య (బుడను

నారాయలపాడు శాన) చ్బోలయ, బాదయ, శేవణ, పుద్దణ,_ వివియణ

మున్నగు పదములలోని అయ్య, అయ, ఆణ అను పదములు పుం స్త్వ సూచక

ములుగా నున్నవి.

ఛాపుక్య యుగమునందలి భామ 201 కొన్ని పదములలో( బురుషనామముల చివర6గూడ అమ అను పదము కన వచ్చుచున్నది. (కన్నమ = ఏడువాడల పాలెపు శాస, ఎణమ . వెలుదుర్తి కాన; యలమ్మయు _ నిత్య వర్షుని మాలెపాడు శాస ) గోపాలకృష్ణమ్మ మున్నగు పదీములలో విస్పటికి. గూడ నిట్టి రూపము గోచరించు చున్నది. కొట్టంబు (గోష్టము) పరియారము (పరిహారము) వట్టంబు (రామేళ్వర న్వంభ శాన వింకము (ఛా. ఖీ, ధర్మవర శాసనము) కయ్యంబు మున్నగు పసదములలో6 జివర( గల ౦0బు, ము అనునవి వాని యమహద్వాచకత్వమును డెల్చుచున్నవి. చెటు వను పదములోవి వు వర్షము కూడ విట్టిదే కావచ్చును. కొసినేసల్లి శాసనములో 'పెండ్లంబు అనుమాట యున్నది. పెంక్షికి ఆము అను తద్ధిత ప్రత్యయము చేర్చు టచే విది యేర్చడినది. ఇది మహతీ వాచకమే కాని అమహద్వాచకము-కాదు. దీని కొచి కుడిపినవారు, వక్ర పల్కినవారు అను చోట వారు అనుసదము స్త్రీ పురుష సామాన్యముగా నున్నది, కౌని యిది వాన్షు, వాళు అనుదానికి బహు వచనముగా వాడంబడి నట్టిదే. వావికి, దేనికి అనునవి స్పష్టముగా మహత్త్వమును అమహత్త్వమును సూచించుచున్నవి.

విభక్తులు = విభక్త్యంగములు:

శెబ(గున విష్పుడు డుుము,వులు అనునవి ప్రథమావిభక్తి ప్రత్యయములుగా భావింప( బడుచున్నవి. అందు డు అనునది ప్రథమైక వచనమున( గొన్ని మహ ద్వాచకములక( జేర్చంబడు చుండును. తొలు౯దొల్ల ద్రావిడ భాషాపదము లందు లింగ భేదమును సూచించు చిహ్నములు లేకపోయినను దరువాత అన్‌, ఆక్‌ (ఆక్‌ త అనునవి పుంస్తీ నపుంసక లింగ సూచకములుగా( బదముల చివర జేర్చ(బడు చుండెను. ఇందు స్త్రీత్వమును సూచించు అక్‌ ప్రత్యయ మేలొకో తెలు6 గున వధికముగా (గ్రహింపందిడి యుండలేదు. ఇల్లాలు, కోడలు, చెలియలు, మజ+ దలు మున్నగు న్వల్ప సంభ్యాకములై న పదము లందు మాత్రమే యది కవంబడు చున్నది. అళ్‌, తు అను ప్రత్యయములు రెండు నుండగా. డెలు(గువారు తు ప్రత్యయ వికారమైన ది అనుదానిని అమహన్మహతీ వాచకముల కధికముగా వాడ6€ జొచ్చిరి. (చిన్నది, తు అను మూల ప్రత్యయము కూడ నించుక భేదముతో చాొకిత, మాలెత, ముట్టుత మున్నగు వానియందు: గన(దిడుచున్నదని చెప్ప వచ్చును. వీవిలో మతుబర్ధమును మహత్యర్థమును గూడ విమిడియున్నవి. ఏీ చార్జమన త, ది వర్షకములే మహత్యర్థ బోధకములుగా వాడంబిడినమ ఆదరార్థ్‌

202 (పాద్నిన్నయ యుగిము మున ఆశ్‌ ప్రత్యయముకూడ స్వల్ప సంవ్యాకముర్షై న ఇల్లాలు మున్నగు పదము లందు( గనంబడు చున్నది. కావి యిట్టి పదము లర్వాచీన కాలమున నేర్చడ్త నట్లుగా. దోంచుచున్నది లొ పుంస్త్వ సూచకమైన అన్‌ ప్రత్యయము తొలుత విస్దేశసూచక సర్వనామ (ప్రకృతులప( జేర్చ(దిడి తరువాత: బుంలింగము నందలి తత్పమ పదములప గూడ వాడ(బడ6 జొచ్చెను. అవన్‌, రామన్‌, కమారన్‌, దేవన్‌ మొదలైన రూపము లిళ్లేర్చడినవే. పీవి యందలి పదాంత నకారము పరుషమైన శకట రేఫ మును దన తరువాత సహాయ ధ్వవిగాః జేర్చుకొని ను (బ్‌ 861) అను రూప వ్‌ (ప్‌ 2 *ల్‌ మున వ్రాయంబిడు చుండెననియు, నదియే విమ్మట ఖు అను రూపముగా మాతె ననియు నిదివటకు( జెప్ప(బడివది. క్రీ శ. 848 నాంది అద్దంకి శాసనములో పంమ మాహేశ్వరుణ్డు అనియు, నా కాలమునకే చెందిన కందుకూరు శాసనములో నింవద్యుల్తు, చిత్తజాతసముఖుు అవియు బ్లు తోం గూడిన అ అనీ యె న! రూపముల కానవచ్చుచున్నవి. కందుకూరు శాసన మందలి సీసపద్య ద్వితీయ పాదమున (లిల్నులు నన్ఫతరిపు బిలుబు నాహవరావ, రజణమోద్యసి ఘాసను ఇగణీత ఖిలుణు, నన్ఫతరిపు బలుల్లు న! న! 02 న! అను పదములలో మూర్థన్యణకారము కూడ నున్నచో గణభంగము కలుగు మన్నది. '“లిలుండు నన్నతరిపు * దిలుండు నాహవరాన" అని చదివినప్పుడే యచ్చట గణములు పరిపోవుమ, దీనినిబట్టి గణానుసారముగ నునానికిమును చొలంగించిన రూసముకూడ క్రీ. ళ. 8వ శతాన్షి మధ్య కాలమునకే యేర్చదెనవి తెలియుచున్నది. ఈ మూర్చిన్య ణకొరమునకు( దరువాత ననుస్వారము వ్రాయ విడుచుండెను. దావినుచ్చరింప వలసివప్పుడు పరమైన హాల్లును ద్విరుక్తముగను ఉచ్చరింప వలసిన యక్కఆ లేనస్పు డద్విరుక్తముగను వ్రాపెడివారు. ముద్రణ సొకర్యములేర్పడు కాలమువణకును అట్టి యనుస్వారముతో. గూడిన వ్రా!తలే వాడుకలో నుండెననుటకు( దాళపత్ర గ్రంథములే తార్కాణము. అనుస్వారము తరువాత ద్విరుక్తమైన హల్లండుచో నాయనుస్వారము నుచ్చరింపమలె ననియు, నది యద్విరుక్తముగా వ్రాయంబడుచో ననుస్వారము నుచ్చరింప రాదనియ(

ఛాళుక్య్‌ యుగమునందలి భామ 203 బారపలు గుర్తించు చుండిరి. ముద్రణ విధానము పచురమై” అరువాత మ్‌ నుచ్చరింప సక్కజలేవి యనుస్వారమునప బదులు అఅసున్నను నెలకొల్చు నాచార మేర్చిడినది ఈ యర్జానుస్వారిముతో( గూడిన డువర్జ మే క్రమముగా( బ్రిథమా విధ_శ్ర్యేకపచిన ప్రత్యయముగా? బరిణామము గౌందినది. చాళుక్య యుగముసందలి శాసనిములలో నారంఛమున (678 శతాద్దులలో) న్లు తోంగూడిన హపములును, మధ్యకాలమున (8 $ శతాబ్దలలో) ల ఖుతోం గూడిన హూపములును, అంత్య కొలమున (10, 1 , శతాబ్దులలో) ళల ణ్ద ౦దు, ండులతో. గూడిన రూపములును గసివచ్చు చున్నవి వచివవాన్తు __ ఉరుటూరు శాస సంయ్యుక్తున్లు గు ఎ... చోళమహారాజు ఇందుకూరు శాస, అచ్చినవాను ఎ పొటదు రి మాలెపాడు కొన, రా! ఉం అాతొ పుణ్యపమారున్దు ఎ. బలుదుర్సి శాస. లు అజ గణ్యమానును,మడముదితును__- తిప్పలూరి శాస ్య్‌ మ! వ! వధిసినవాన్షు _- వల్లచెలువుపల్లి శాస క్రీ శ "20, రషీజ్చీ కుడిపిసవాస్లు ఎ... విత్స్పల్తి శాస చెల్వున్హు న వైదుంబరాజుల శాస, రీ శ 8050, పరమ మహేశ్వరుణు -- "అద్దంకి శాన. క్రీ ఈ. 840, న! ళల శ్రీ విరవద్భుల్లు లా చీత్తజాత సముణ్ణు ా రాజ పేవతుణ్ణు నా కందుకూరి కాస, దావమాన్యుణ్ణు జా | దయానిలయుణణు ఆ|| పంకిలాణు = వలభుణు --- చా. భీ. ధర్మవరళాస. క్రీ ఈ. యె ళా ఉక [0వ శతాబ్ది చివ మళ్లు జనవద్య కీత్తి౯ (మబ్దండసవద్య) బెజవాడ యుద్ధమల్లువి శాస, నే అవని ఉం ౨ ౯ ర్రీ ళు 10వ శళాల్లి యారంభము. ప్రస్తృత రాజాశ్రయుబణ్లు = ఇం శ్రిభువనాభరణుణు...-స మతుద్దు = =ం న! యె భూవల భణతి౯ా. తిం ౧౨ ౧౪

౨04 (పాబ్నన్నయ యుగము

భక్తు (3) --న్ఫపధాముత్జె (డెలి జౌ బెజవాడ యుద్ధమళల్లుని శాస క్రీ.శ 10 వ శతాద్ది యారంభము

థ్రీయద్ధమల్ల జై (రె) త్తి జౌ ం:

నమిత తేజుల్లు ళం

వెన్నం డను సంభవుండయ్యె ౪2

వతి ప్రసిద్ధుండై కామసొవి గూడూరు

వెన్నండు, వెన్నుండువోలె శాసనము. క్రీ. శ. 1000.

ఘనుండగు, భీముండో

బూడిదగడ్డపల్లి శాసనములో (శ్రీమ హేస్ట్రన్‌ అనురూపమున్నది. ఇందు వ్రాచీన

ప్రతృ్యయమైన అన్‌ అనునదియే. కానవచ్చుచున్నది. చామియన్‌ (208 0

1022. త్రిభువనాదిత్యన్‌ (271 0 1022) అను రూపము లిట్టివే. విత్తి

శాసనమున (17 83 0£ 100%) దేని అచ్చు వాస్టు పజ్బ మహాపాతక సంయ్యు

క్తురగున్‌ అనువాక్యమున్నది. సంయ్యుక్తురు -[- అగున్‌ అను చోట రు ప్రథమా

విభక్ష్యేక వచన ప్రత్యయముగా( గనవచ్చు చున్నది అగున్‌ అను క్రియా

పదమును బట్టి యిది యేకవచన (ప్రత్యయమే యని విక్ణయింప వచ్చును ఇ్టె

రూపము మట్‌ యెక్కడను గాన రాలేదు.

ఈ శాసనములలో( గొన్ని పదములు ప్రథమా విభ క్షేక వచన ప్రత్యయ ములు లేకుండనే వాడంబడినవి అందు గొన్ని తత్సమములు కూడ నున్నవి పభ్ధరంగు, మహాపాతరు. పాజ, జే మొదల్లైవ కొన్ని దేశ్య శబ్దములలో6 గూడ (బ్రధమా విభక్త్యేక వచన ప్రత్యయము కానవచ్చుట లేదు. పాలజే గారికి.

"పెన్నా ఇశెబేనికిన్‌.

ప్రస్తుతము తెలుగులో నమహద్వాచకముల చివర€ ద్రిథనూ విధక్త్యేక వచనమున ము, వు అను ప్రత్యయములు కన(బడు చున్నవి. ఇందు ము అను దానికి మ్ము, మ్చు, బు, పు అనునవి పూర్వ రూపములని యిదివజకు( జెప్ప! బడినది. (పామ్బు-పామ్బుంపాము; నాగదింనాగంబు.నాగమ్ముంనాగము) మొదట సీ ప్రత్యయము లమహత్తురై న దేశీయ పదములకే వాడంబడు చుండినను (గ్రమ

చాళుక్య యుగమునందలి భామ 205 ముగా( దత్సమీకరింప౯ బడినపు డదంతములైన కొన్ని సంస్కృత పదములకు గూడ దేర్చంబడు చుండెను. కొన్ని శబ్దిములు సంస్కృతమున. బుం లింగము ల్డైనను 'దెలు౯గున నమహద్వాచకములుగా( బరిగణింపం బడును, ఆబ్టివాని చివర గూడ నీ పై వ్రత్యయములు చేర్చందిడు చుండును. ఇ ట్రమహత్తులైన అదంత పదములకు మ్చు అను దానివి బ్రథమైకవచనమున( బ్రిత్యయముగా6 జేర్చుట చిక్కుళ్లు తామ శాసనము నాంటినుండియు( గనవచ్చు చున్నది. (విజయ రాజ్య సంవత్సరమ్బుళ్‌). శే నాటి చోళుల శాననములలో మ్చు, 0బు లతో గూడిన పదములు పెక్కు గోచరించు చుండుటచే క్రీ, శ (వ శతాట్టి నాంటికే యిట్టి రూపములు భాషలో స్థిరపడెనని తెలియుచున్నది. కొట్టందున ఎ ఎజ్జగుడిపాడు శాస, వక౦మృు వచినవాన్హు ఆ... ఉరుటూరు కాన దానంబు పలంబు, మహా పాతకంబు ---- వెబుద్పుర్సి కాన, పోమవారంబు * ఎ తిస్పలూరు శాన. పుణరు పుష్యంబు ా 0 వట్టమ్చున లా రామేశ్వర_స్తంభ శాస, సలొంబున విం విజయరాజ్య సంవత్పరమ్చుళ్‌ __ క తరంబున వడువారంబు __... విప్పర్ల శావనము. హ్లూవిండీశ్వరంబున క. శ. కవ శతాబ్దినుండి $వ శతాబ్ది వకు గల శాసనములలో( గొన్నిచోట్ర ననునాసికములేవి కేవల బువరముతో. గూడిన దూపడులు కూడ గనందిడు దున్నవి, కావి మ్చు తోంగోడిన రూపముల సంఖ్యయే. చాల హెచ్చు. నివబుకాను న ఎల్లగుడిపాడు, పిద్ధాయబు, పట్టనబు = అహదనకర శాస. కల్పట్టనబు _- (9.010 2061014 క్రీ శ 8 వ ళకొద్ది, క్రీ శ. వ శత్తాల్లి తరువాత మ్చు అను రూసము సమీకరణముచే మ్ము అను రూసముగా మాటినది. మటికొంత కాలమునకు మ్ము లోని ద్విత్వము, పోయి వట్టి ము అను గూపముకూడ నేర్సడినది. అప్ఫటినుండియు బు, మ్ముః

206 (పాళ్నన్నయ యుగము ము అను మూండింటితోంగూడిన రూపములును గానవచ్చుచుండును. తెలుంగున మొదటి పద్య శాసనమైన అద్దంకి శాసనములో పట్టంబు గట్టిన వప్రధమంబునేబ్లు బలగర్వంబొప్పగ బైలేచి సేన కొట్టంబుల్వ వైపా గొణీ వేంగి నాన్టేం అనురూపములు ప్రయోగింషందిడినవి. ఇందు బలగర్వం దొప్పగ, కొట్టంబుల్‌ అనువాని? ౦బు అను రూపముతో గూడినవావింగనే పరి్శ ణించినచో గణ భంగము. కలుగును. అందుచే వీనివి బలగర్వ బొప్పగ, కొట్టబుల్‌ ఆవికొని బలగర్వ మొప్పగ---కొట్టముల్‌ అని కావి చదువ వలయును. దీనివిబిట్టీ క్రీ. ఈ. 8వ శతాబ్టి నడిమి భాగమునకే. పూర్వరూప మైన బు అనుదాని ముందుచేరిన అనుస్వారమును లోపింప6 జేయుటో ₹క శేళ్చిపలుకుటో జరుగుచుండెనని చెప్పవచ్చును. కొంచెము తరువాతి కాలము నక! జెందిన చాళుక్య భీముని ధర్మవరిశాసనములో స్పష్టముగా న్ము,ము అను వానితో( గూడిన రూపములు కనంబడుచున్నవి. ఉదా. ఛర్మపురమ్మున3 ___. బింకముడిచె? __ కిరణపురముకి ___ అఆదలపువము ఈళాసనమునందే లోహాసనంబెక్కి.. నిరుతంబు అను ౦బు తో౬ గూడిన రూపమును, చేకొని కాచె భూ, లోక్తంబెబుంగ అని గణమునక్తై యనుస్వార మును దేల్చి పలుకవలసిన రూపమును గూడ గానవచ్చుటచే ౦బు,మ్య్ముఃదు అను మూడును గూడ నప్పుడు ప్రత్వ్య్వయములు గా వాడ(బడు చుండెనని తెలియు చున్నది. క్రీ. +. 125 ప్రాంతమనందలి కపిలేశ్వరపుర శాసనములో తబున్హు అను రూపమున్నది. విజయాదిత్య చోథువి చామలూరి కాసనమున తాంబుల్‌ అను బహువచన రూపము కానంబడుచున్నది. క్రీ. ఈ. 848 లోని ధర్మవం శాసన మున తమ్ముద్జు బెజయరాజు అనుచోట ద్విత్వ మవర్షముతో6 గూడినరూపమ వ్రయోగింవం బడినది. దీనినిబట్టి బు అనునది మొదట మ్చు, ౦బు గా మౌజీ క్రీ శ. 850 నాటికి మ్ము గా మాఖెనని తెలియుచున్నది. ఈవిధముగా మఠబు చుఠమ్మ్భు, మఠమ్ము, మఠము భను ధూసముల సరిణామ మేర్చడుటయు, గుణ

దొళుక్యు యుగమునంవరి భామ 207

రామవాచకముల నేక్చలుచుటక్ర్షై మొదట ధాతువులకు. జివరవు,! దరువాతి వదంతములును అమహత్తులు నైన సంన్కృత నప్పంనక లింళముల చివరకు వేర్చందిడు చుండిన బు, ౦ బు అను రూపమయులే ము అను రూస.షుగా మాటు బయు, నది తెలుగున నమహత్ర్రథమైక వచన పత్యయమనుగా బరిగణింస( దిడుటము నంభవించినది.

నంనృతమున అకారాంత నప్పంసక లింగ శబ్దములు ప్రథమైక వచిన ములో జ్ఞానమ్‌, ధనమ్‌, పలమ్‌ అనునట్లుగా మకారముతో ముగియుచుండును. వానికి ఉ చేర్చంగా జ్ఞానము, ధనము, ఫలము అనురూసము లేర్చడి యుండునవి సులభముగా( జెన్నవచ్చును. కొని మ్చు వర్ణాంతములగు దేళ్య పదములసామ్య ముచేం బ్లై తత్సమ పదములు కూడ మొదట ఫలమ్బు, క్లానమ్బ, ధనము అని మ్చు వర్ణాంతములుగానే వాడ(/బడుట సంభవించినది. క్రీ.శ. 8వ శతాబ్ది మధ్య కొలము వఅకు ఫలము, జ్ఞానము, ధనము వంటి ము వర్ణాంతరూపములు వాడుక లోనికి వచ్చియుండ లేదు. అంతకు( బూర్వము నందలి శాసనములలో నవి చాల చోట్ల మ్చు వర్ణాంతములుగను, గొన్ని చోట్ల బు వర్ణాంతములుగను గోచరించు చున్నవి. చాళుక్య యుగమునందలి శాసనములలోని అమహద్వాచకములు పెక్కు

శ్రీ సమములుగానే (ప్రథమైకవచన ప్రత్యయ రహితముగానే) కానవచ్చుచున్న వి, మి, మృు అను వానితో ముగియు కద్దిము లిదివటకు. జూప(బిడినవి. వెలు ద్నుర్డి శాసనము నందును, సత్యాదిత్యుని మాలెపాడు శాసనము నందును ప్రిధివీ రాజ్యం చేయ, పాతకజ్చోసిన వానికి అను రూపములున్నవి. పాతకం ఆను పదములోని అనుస్వారమే చకారము పరమగుటడచేం దాలవ్యాను నాసికముగా వ్రాయబడినది. క్రీ. *. 1018లోని యేడు వాడల పాలెపు శాసనపులో “జ్యేష్ట మాపమ్మంన కృష్ణ సక్షం నవమీ ఆదిత్య వారం” అని అనుస్వారముతో. గూడిన రూపములు కొనవచ్చు చున్నవి. దీవిని బట్టి యిస్పటినలెనే యస్పుడు కూడ గొన్ని చోట్ల ద్రిథమైక వచన ప్రత్యయమైన ము వర్షము ననుస్వారముగా( దియ్మచుండిరేమో యను సందేహను కలుగుచున్నది. నన

శ ఇరు=ంమ్చు, లేంమ్ము, శాయ్‌-లు=శాప్లు

206 (పాళ్నన్నయ యుగము వణం పరియారము చిలంకూరి శాసనము. పటం కటిబిడీ - మదివేడు శాస. టి ర! జయసింహ వల్లభుని విప్పర్ల శాసనమున మ్హావిండి సముద్రరక్షై అను రూపమన్నది. క్రై అను చతుక్జీ విభక్తి ప్రత్యయము. తీసివై చినచో సముద్రర అను విభక్త్య్యంగము మిగులును. ఇది యెట్టు లేర్చడెనో చెప్ప౦జాలము. వెలుదుర్తి శాసనమున వక్రపల్కినవారు అనియు, చిలంకూరి శాసనడున ప్రసాద చేసిరి అనియు మువర్షరహితములైన రూపములు కనవచ్చు చున్నవి. పడ్వాదులు పరములగునపుడు ము వర్ణమునకు లోపముకాని పూర్ణ విందువుకావి వచ్చు రూపములు తరువాతి భాషలో( బ్రయోగింప. బడినవి. అప్లే యిచ్చటం గూడ పల్కు, చేయు అను క్రియలు పరముకా(గా వక్రము, ప్రసాదము అను వానిలోని ము వర్ణము లోసపించినట్లుగా. గనంబడు చున్నది. సంన్కృతమునందలి ఉకొరాంత శబ్దములు తత్పమీకరింప6 బడునపుడు వాని చివర వు అను ప్రత్యయము చేరుచుండును. (విష్ణువు, వధువు, మధువు) కొన్ని శబ్దములు తెలుంగునకు సంస్కృృతమునుండి ప్రత్యక్షముగా రాక అందుండి మొదట( బ్రాకృతమునకను, ట్రాక్సాతము నుండి 'తెలుంగునపను వచ్చి యున్నవి. పరియారో (ఫరిహారః) దమ్మో (ధర్మః) మొదలైన శబ్దములు పరియారువు, దమ్మువు ఆనివు వర్ణాంతములుగా( బ్రయోగింప( బిడి నవి. నిజమునప పరిహార ధర్మశబ్దములు సంన్క్యృత మున( బుంలింగములై నను దెలుఃగున నమహత్తు లగుటచే పరిహారము ధర్మము అనురూసములను టౌంది యుండవలసినది, కౌని యవి సంస్కృతమునుండి ప్రత్యక్షముగా 'దెలు(గున! బ్రవేశింపక ప్రాకృతము ద్వారా ప్రవేశించుబచే సంస్కృతమునందలి ఉకారాంత శద్దిములవలె6 బ్రిళమైక వచనాంతమున వు అను ప్రత్యయముతో వాడ(దిడి యున్నవి. వీని సామ్యముననే కొంటోలు సాసనవు (03౨ 110 100౯1908) అచ్చర్వు ((బూడిదగడ్డపల్లి శాసనము అనురూవములు కూడ వు పర్ణాంతములు గానే ప్రయోగింపం బడినవి. ఆశ్చర్య శద్దిము ప్రాక్సృతమున అచ్చేరం అనురూప మును బొందును. అందుండి అచ్చెరువు అనురూప మేర్చడినది. నెం, 884/1004 లో దమ్మువు అను శబ్దము షష్టీ విభకక్తిలో దమ్ముకాకు అని వాడంబిడినది. ఇక్కడ వు అను ప్రత్యయము లోపించినది. నన్నయ ధర్మువు అర్హువు అను రూపములను వాడియున్నాండు.

భాళుకర యుగమునందలి భాష 209 చెలువు, మడువు మొదలైన దేళ్య శబ్దముల చివరల గూడ వు వర్ణము కాన వచ్చుచున్నది,

ఈవిధముగా దేశ్య తత్స్పమళబ్దములు పెక్కు ప్రథమైక వచనమున వు వర్ణాంతములుగా( గానవచ్చుటచే వైయాకరణులు వును గూడ దబ్రిథమా విభ_క్ర్యేకవచన ప్రత్యయముగా బరిగణీంచి యుండిరి.

గో, ఆ అకువాని నిప్పుడు మనము గోవు, ఆవు అని వాడుచున్నాము. వీనికి గోవులు ఆపులు = ఆలు అనునవి బహువచన రూపములు, గోళ కోటి అనురూవము కొనవచ్చుటచే( జాళుక్య యుగమున గో ళద్దిము వు వర్ణరహిత ముగానే వాడంబడుచుందె నని తెలియుచున్నది. ఇప్పుడు గోవులు అనురూపమే కొని గోలు అనురూపము కానరాదు.

తెలుగున వ్రైయాకరణులు లు అనుదానిని గూడ బ్రిథమా విభక్తి ప్రత్యయముగా( బరిగణించి యున్నారు. నిజమునకది బహువచన సూచక వ్రత్యయమే కాని ప్రథమావిభక్తి ప్రత్యయము కాజాలదు పరిశీలించి చూడగా ద్రావిడ భాషసలలో( బ్రథమావిభ_శ్ష్యేక వచనమున( (బ్రత్యేక ప్రత్యయ ములతో6 గూడిన వేటురూపములు లేకుంచెననియు, మూలపదములే ప్రథమా విధ_శ్ర్యేకవచన రూపములుగా వాడంబడు చుండెనవియు దరువాత సంస్కృత వ్యాకరణానుకరణముచే డు, ము, వు అనునవి తెలుంగున! బ్రథమా విభ_క్ర్యేక వచన ప్రత్యయములుగా( బరిగణింపంబడె ననియు. దోంయమన్నది.

ప్రథమా విభక్తి వలెనే మిగిలిన విభక్తులుకూడ నంస్క్భృత సామ్యముచే దెలుగున వన్నయకుం బూర్వమే స్టిరపడిపోయినవి. తరువాతి భాషలో గన€ దిడు కూర్చి, గుఠించి, కొజకు, కంటె, యొక్క మున్నగు విభక్తి ప్రత్య యములు నన్నయకు. బూర్వమందలి శాననములలో6( గానరాకున్నను మిగిలిన ప్రత్యయములన్నియు నందు. జూపట్టుచునే యున్నవి.* అందు తోడ, వలన, లోపల, అందు, ఉండి మున్నగునవి మొదట. ద్రిక్యేక పదములే యైనను గాలశ్రీమమునల దమ ప్రత్యేకతను గోల్పోయి. కేవల విభక్తి ప్రత్యయములుగా న్టిరపడి పోయినవి? తెలుంగితర. ద్రావీడ భాషలనుండీ 'విడినడిన పిమ్మటను, తెలుగున కాననములు (వ్రాయందిరిన కాలమునకు. (క్రీ క. 6వ కళాల్టి)

కథ

210. (పాక్నన్నయ యుగము గొన్ని శతాద్దులు పూర్వమునను ఈ పరిణామ మంతయు జరిగియుండును తమిళమున తొల్పాస్పియరు కాలమునకేేఅన(గా క్రీస్తు శకొరంభము నా(టికే సంస్కృతము నుండి సప్పివిభక్తులును గ్రహింపల బడినట్టు తెలియుచున్నది

తెలుగున గొన్నిపదము లితరపదములు పర మగునప్పుడును, విభక్తి ప్రత్యయములు చేరునప్పుడును గొంత మార్చు చెందుట గోచరించుచున్నది కాలు 4 (వేలు == కౌల్వివేలు; కన్ను + రెప్ప == కంటిరెప్ప; నేయి 4 వెల నేతివెల; కంటియందు, కాలితో, నేతిక్రై, ఊరినుండి మొదలై నవిందుకు దృష్టాంఠ ములు. ఇందామా ర్పాదేశాగమాత్మకములైన ఇ.టి,తి వర్షములవలన సూచింప బడుచున్నది. ఇట్టి మార్పు చెందుపదము లౌపవిభక్తికము లనియు, ఆదేశాగ మాత్మకములుగా వచ్చు నా ప్రత్యయము లౌసవిభక్తిక స్రత్యయము లనియ బిలువ6 బడుచున్నవి. ఈ ప్రిత్యయములు పూర్వపర పదములకు! గల సందింధమును దెల్చుచున్నవి.

కొన్ని పదములు విభక్తిప్రత్యయములు కాని, యితర పదములు కాని పరములగు నప్పు డెట్టిమార్చును జెందక యశ్లు యుండిపోవును, ఉదా _తండ్రి పేరు; అన్నమాట; తల్లివలన; గోడకు మొద, ఇట్టి పదను లనొసవిధక్తిక ములని పిలువందిడుచున్నవీ. ఇవి పరములైన పదములకును బ్రత్యయముల కును ముందు తనుకు;గల స్థితిచేతనే వావితోడి సందింధమును నూచించు చుండును. ఈ సంబంధము కొన్నిచోట్ల విశేషణత్వమును, గొన్ని చోట్ల “యొక్క* అను భావమును (లింపడు!0[) వ్యక్తముచేయు చుండును. వెండి చెంబు, చెట్టుకొమ్ము యను వావికి వెండితో( జేయంబడిన చెంబనియు౯ శెట్టి యొక్క కొమ్మ యనియు నర్థము. ఆరంభకాలములో( వై సంబంధము పూర్వ పదముల స్టితిచేతనే సూచింప(దిడుచుండినను గాలక్రమమున దావిని సూచించు టకు6 బ్రత్యేక పద్ధతి యవలంబింప(బడ( జొచ్చెను. దానివి బట్టియే కొన్ని శబ్దముల చివర ఇ, టి, తి అను ప్రత్యయము లాదేశాగమాత్మకములుగా వచ్చు చుండును. వీనితో( గూడిన రూపములే విభక్త్యంగములుగను సమాస పూర్వ పదములుగను ఏర్పడినవి. తెలుంగు నందలి విభక్త్యంత రూపము లఅన్నియి నొక విధముగా నమాసముభే యని యిదినణకు6 జెప్సంబడినది,

చాళుక్య యుగమునందలి ఛామ 211 తెలు/గు నందలి యౌప విభక్తికముల పూర్వరూపములను బరిశీ లించినచో వానిచివర ఇ, టి, తి వర్షములు కలుగుట యె సప్లేర్పడెనో తెలియ వచ్చును. కొన్ని పదముల తుదనున్న శకట రేఫము ద్విరుక్తమై ట్ర వర్ష ముగా మాజీ సమీకరణముచే ట్ట - అను రూపమును, ఇ చేరుటచే ట్టి రూపమును బొంది యొక ట కారము లోపించుటచే టి అను దూపమును దాల్చు చున్నది. తెలు(గు నందలి ఏలు శబ్దమునకు( దమిళ మున ఆజ్‌ అనునది సమానరూపము. అతిప్రాచీన కాలమున( చెలుంగునం గూడ నది యా రూపముతోడనే వాడంబడి యుండవచ్చును. ద్రావిడభాష యందలి ఆ తెలు.గున ఏ గా మార్పు చెందుట కదాహరణము లిదివణ కొసంగందిడినవి. (ఆళ్‌....ఏలూరు తమిళమున ఆట్‌ శబ్దమునకు కరై- అను పదము పరముకా౭గా నవి రెండును గలిసి ఆను 1+కరై, ఆట్టక్కరై అను సమాసముగా నేర్చడుచున్నవి. అశ్లే తెలుంగు నందలి ఏలు, ఏల్జు-ఏట్టు అను రూపమును బొంది విశేషణత్వము కలిగించు ఇవర్షము చేరంగా ఏటి అయి, సమీకరణముచే ఏట్టి గను, ఒక టకారము లోపించుటచే వీటి గను మోటు చున్నది. సమాస పూర్వపదముగా. గాని, ద్వితీయాది విభక్త్యృంగముగా. గావి వాడ(బడునప్పు డదియే దావిరూపము. (ఏటికట్ట _ వటియందు). తమిళమున కాడు శద్దిము నందలి డకొరము పరుషత్వమును ద్విత్వమును బొంది కౌట్టు అగుచున్నది. తెలుంగున నందలి డకారము పరుషత్వమునొంది ఇవర్ణము చేరగా టి యగుచున్నది. (కాటి. ఇచ్చట ద్విత్వము కలుగలేదు. ఈ విధముగా( దెలుంగున అడాంతముల్లైన కొన్ని పదములందు అడలు పరుషమైన చకారముగా మాజుటయు, దావి కికొరము చేరగా విభక్త్యంగ రూపము లేర్చడుటయు సంభవించినది. (ఉదా :=ఏలు = ఏటి; నూలు _ సూటి; వీడు = వీటి; నాండు = నా(టి) ఈ పదముల సామ్యముచే ఇల్లు, పల్లు మొదలైన అన్య వర్ణాంతములై న పదములకుం గూడ టి వర్షము చేరిన రూపములు కానంబడు చున్నవి. (ఇంటి, పంటి, వింటి, నోటి కొన్ని శద్దిముల విభక్త్యంగ రూపము లొక్క ఇవర్షము చేరుట చేతనే యేర్పడు చున్నవి. మ్రాను! ఇ== మావి; కొలు.[.ఇ==కొలి; ఊరుఇ== ఊరి; అవన్‌ 1. ఇ == అవని = వావి; ఇవన్‌ 1. ఇ== ఇవని _ వీని; అవర్‌-[.ఇ==అనరి = వారి. అదు, ఇదు అనువానిలో6 జివర నకారము లేకపోయినను వానికి దావి, దీవి అను విభ్యక్త్యంగ రూపము లేర్సడుట 'పైవానితోడి సామ్యముచేతనే యవి చెన

212 (పాబ్న్బన్నయ యుగము వలయును. తమిళమున గొన్ని శబ్దములకు విభక్తిప్రత్యయాదులు చేర్చుటప ముందు అట్టు అనునది చేర్చంబడు చుండును.

మరమ్‌ = మరట్టు; మరష్రై (ద్వితీ) మరట్టాల్‌ (తృత్ర). ఒకొకప్పు డీ అట్టుతో ఇన్‌ అనునది కూడ( గలియుచుండును. ((మరట్టినాల్‌) తెలుంగునం గొన్నిపదములకు విశేషణత్వమును గావి "యొక్క భావమును గాని కలిగించుటకు జేర్చంబడు ఇవర్డమీ ఇన్‌ నుండి యేర్చడినది కావచ్చును

నేంటి తెలు(గున డు, డి వర్ణము లంతమందుంగల పదములు ప్రాచీవ కాలమున టకారంతములే మై యుండవలె ననియు కాట్‌ (కాడు) రాట్‌ (రాడు వానిపై ఇవర్షము చేరంగా కొటి రాటి మొదలైన ద్వితీయాద్యంగము. లేర్చడ్‌ యుండుననియు నాంధ్రభాషావికాసమున( జెప్పంబడియున్నది. (పుట 417 తెలుంగున కన్ను. మిన్ను. మన్ను మొదలగు ద్విత్వ నకారముతోం గూడిన రూపములు తమిళమున కణ్‌, మజ్‌, విణ్‌ అవి ఇకొరాంతములుగా( గనవచ్చు చున్నవి. ఈ ఇకొరమున కందు. బరుషములు పరమైనప్పుడు టకార మాదేళ మగుచున్నది.

మణ్‌ పడమ్‌ == మట్కుడమ్‌ ((మట్టికండ). ఇ్లే పదాంతళకారము కూడ బరుష సరకమైనస్పుడు టకొారముగా మాజు చుండును.

ముక కుబై = ముల్కు-జై (ముంటిముక్క). ఈ సంప్రదాయము ననునరించియే తెలు/గున కన్ను, మిన్ను, మన్ను మొదలైన వానికి సమాసనందును, విభక్తి ప్రతృ్యయములు చేరుటకు ముందుము (ట్‌ +ఇ) టి వర్షముతోం గూడిన రూపము లేర్పడి యుండును.

తొల్కా-ప్పియమున మరమ్‌, కుళమ్‌, మొదలైన మకారాంత శబ్దిమరి కచ్చు పరమైనప్పుడు అత్తు అనునాగమము కలుగునని చెప్పంబడినది (ఆం. భా. వి.పుట 418),

మరమ్‌ .. ఇల్‌ == మరత్తిల్స్‌

ఇడమ్‌ 1 ఇల్‌ == ఇడ తిల్‌

. కాల్‌

చాళుక్య యుగమునందలీ భావ 213 _ఈ అత్త అనునడే. తెలుంగు శబ్దముల ప్రాచీన రూపములలో నుండి నేంట్‌ తినర్షముగా( బరిణమించెనని చెప్పవచ్చును. కుజ్జు, పట్టు మొదలగు శబ్బములతో ముగియు గ్రామనామములు విభక్తి ప్రత్యయములకు ముందును సమానములందు6 బూర్వాంగములుగా నుండునప్పుడును ఈ తి చేరుటచేతనే కుర్తి, పరి అనునంట్లగా మాట్‌ తరువాత ననుచిత విభాగముచే బ్రఠమైక వచనరూవ ములుగౌ( బరిగణింప( బడుచున్నవి. ఉదా* వనపర్తి; గంగలకరి,

తత్సమములలో. గొన్ని శబ్దముల కేకవచనమున డు, ము, వు అను ప్రత్యయములు._ చేర్చంబడు చుండును. ఈ (ప్రత్యయము బేవియం జేంవి శద్దిములు కూడం గొన్నికలపు._ దేశ్యములందలి స్రీ పమ శద్దిమల తేడువాత వలెనే వీనితరువాత( గూడ విభ_క్రి ప్రత్యయములు గాని యితరపదములుగావి చేరునప్పుడెస్ట మార్చులును గలుగవు. వానిప్రక్కనే యీ పదములును, బిత్యయములును అవ్యవధికముగా( జేర్చంబడు చుండును, ఉదా: హరిజాడ, పీతమేను,. రాతచేత; అగ్నియందు. రాముడు మొద్నలైన డు మంత శద్దిములమ రెండు విధములైన విభక్ష్యంగ రూపములు కాన(దబడుచున్నవి. రాముని, రామునిని, రాముచేత, రామునిచేత, రామువలన, రామునివలన, రామునందు, రామునియందు.

ప్రథమా విభ ప్రత్యయమైన డు లోపించి వై కల్పికముగా విగాగమము వహం దావిచ్చుటచే నీవిభ్నక్ష్యంగ రూపముచేర్పడినవని వ్యాకధణ కర్తలు చెప్పు దురు ప్రాచీనకాలమున రాము, రామన్‌ అనునవే ్రథమైకవచన రూసములగుట చేతను, డు వర్షము కాలక్రమమున జేరినదగుటచేతను, అట్లిచెప్పుట చరిశ్రాను గుణమైన పద్ధతి కానేరదు. రామన్‌ అనుదాని కిఠారము చేరుటచే రామని యనుదూప మేర్పడును. దేవని, చోళవి, గరుడని మొదలగు నకారమధ్యములై న దూసములే ట్రాచీనము రైనవి. కాలడక్రదుమునం బ్రథమైక వచన రూపము తుదనుండు డు లోని 'అంత్యోకారము యొక్క ఆకక్షణముచే నడిమి అకార ముకారముగా మాజినది. ఈ విధముగా దేవుని, చోళుని, రామని మొదరైన విభక్ష్యంగ రూపము లేర్పడినవి. ఇప్పుడు వ్యవహారమున డు మంతములకు రాముడి, దేవుడి ఇత్యాదిగా డి అంతమందుంగల విభక్ష్యంగ రూపములు వినంబడుచున్నవి. రాముండు అను [1పథమెకవచన రూపమున కికారము

214 (ప్రాళ్నన్నయ యుగము చేరంగా రాముడి అను రూపమేర్చడినదని చెప్పవలయును. కాని డు మంతమైన ప్రిథమైకవచన రూపము ఇకారము చేరుటచే ద్వితీయాది విభ_క్త్యంగముగా నేర్చడినదవి చెప్పుట యిష్టము కొమిచే వ్యాకరణ కర్త యిచ్చట డు లోపించి డి ఆగమముగా వచ్చినదని చెప్పవచ్చును. విజమునకు డు మీంద ఇరాంమ చేరి డి అంతమందుంగల రూపము లేర్చడినవని చెప్పుటయే సహజమైన పద్ధతి

అకారాంత నపుంసకలింగ రూసములును, పుంలింగములయ్యు నమహత్తు లైన శబ్దములును, ఉకొరాంత శబ్దిములును దత్సమీకరింప6 బడునపుడు వావి చివరము, వు వర్షములు చేర్చ-బడుచుండును (వనము, సంవత్పిరము, ధేనువు విష్ణువు, మధువు) ఈ ్రథఠమైకవచన రూసములకే విభక్తి ప్రత్యయములు చేర్చగబడు చుండును గావున నివియే యా శబ్దముల విభ_క్త్యంగ రూపములని చెప్పవచ్చును. వనము వలన; విష్ణువుచేత; వధువును; మధువు కొఒప

దేశ్య శబ్దములందలి డుమంతములు మగాదు అనియు బల్లిదాదు లనియ శెండు విధములు మగ, మనుమ మున్నగువావి చివర అకారమే యున్నది మగనిచేత, మనుమని వలన అను రూపములనుబట్టి యిచట మగని, మనుమని అను నివర్జాంతములే విభ్నక్త్యంగము లని తెలియుచున్నది వీని వెనుకనున్ని అకార ముకారముగా మాటియుండలేదు. ప్రాచీనమైన మగన్‌ అను నకారాంత రూపమునకు ఇకారము చేరంగా మగని యను విభక్త్యంగ రూపమేర్చడిన దని తెలియుచున్నది. బల్లి దాదులు డుమంతముళైన తిత్సమములతో సామ్య చును బొందుటచే వానికి బల్లిధు, బల్లిదువి ఆను తెంటువిధములై న విభ_క్త్యంగ రూపములును నేర్చడినవి. బల్లిదుచేత, బల్లిదునిచేత.

బహువచన ప్రత్యయమునక సంబంధ టబోధకమైన అ చేర్చుటచేల అను రూప మర్చడుచున్నది. ఇదియే బహువనచనమున నెల్ల శబ్దమలప ద్వితీయాది విభక్త్యంగముల చివరః గానవచ్చుచున్నది. వారు, వీరు అను ప్రథమ పురుషసర్వనామముల చివరనున్న బహువచన రు ప్రత్యయమునక సంబంధార్థమున ఇనర్జము చేరుటచే వారి, వీరి అను విభక్త్యంగరూపము లేర్చడినవి. అల్లురు మల్లరు మొదలైన శద్రిములపు బహువచనములో

2

సంబంధార్థమున ఇరారమువకు బదులు అకారమే చేరుచున్నది. మల్లరవలన, అబ్బరచేత, ఇది ల వర్షసాన్యుముచే నేర్పడియుండును.

ఛొళుక్య యుగమునందలీ ఛామ వక తమిళమున యాన్‌, నీన్‌, తాన్‌అను సర్వనామములకు విభక్తి ప్రత్యయములు చేరునప్పు డందలి దీర్ధము హ్రస్వ మగుచున్నది. అందుచే నందు ఎన్‌, విన్‌, తన్‌ అను విభక్ష్య్యంగ రూపము లేర్పడుచున్నవి. తెలుంగునం గూడ నివియే ద్వితీయా విభ_క్త్యంగములుగా వాడ+దిడు చున్నవి. చివర ఉకొరము చేరంగా వన్ను, నిన్ను, తన్ను అను ద్వితీయా విభ_క్త్యంత రూపము లేర్పడ్‌నవి. తరువాత వివినజా, ను; నిన్‌, ను; తన్‌, ను అని విభజింప( బడుటయు, మ ద్వితీయావిభక్తి ప్రత్యయముగా. బరిగణింపంబడుటయు సంభవించినది. మిగిలిన విభక్తులలో నీ, నా అనునవియే విభ_క్త్యంగములుగా వ్యవహరింప( బిడుచున్నవి. తన్‌ అను దావికి విభక్తి ప్రత్యయములు చేరువప్పుడు వంబంధో ర్టమున అకారము చేరుటచే తన అను రూప మేర్పడు చున్నది. నావలన, సీచేత, తనయందు. చదాళుక్యయుగమునందలి కాసనములలో౬ గొన్నిచోట్ల సమానాధికరణ (140086౪0) విశేషణాది సంబంధములు పదముల స్టితి మాత్రముచేతనే (అనంగా నెట్టి యాగమా దేశములు చేకండనే సూచింపంబడుచున్నవి. కొన్ని చోట్ల ఇ, అంటి, తి, పు అను ప్రత్యయములు చేరి యా సంబంధములను వ్యక్తము చేయుచున్నవి. కాళ్యపగో శ్రున్హు సత్యదితున్దు ఎ. మాలెపాడు శాస. కొచ్చియ పాట రేవళశమ్మా౯రికి ఇందుకూరి కాన. విటీపటితి కమ్మరి వినియణ ఎ. రామేశ్వర స్తంభ శాస తెంకణాదిత్యుణ్డు కొదురురి ధీముణు వెంకయా చోష్టమహారాజు ఎ... వెంకయచోడుని దొంగల సాని కనుమ శాస. ఉత్తరంబు కట్ట ఎ... చఛామలూరు శాస. ప్లై యదోహరణములలో నెట్టి ప్రత్యయమును వేరియండలేదు. మొదటి మూఈడింటిలో సమానాధికరణ సంబంధమే యున్నది. ఇట్టియెడ విశేషణత్వ పూచక వికొర ముండనక్కఅలేదు. అగు ధాతుసంబంధము చాలును. అది యిచ్చటి లోపించినది. కాళ్యపగో శ్రున్హు సత్యదితున్తు అనగా కాళ్యపగోత్రుం డగు సత్యాదిత్యు. డవి యర్థము.

216 (పొబ్నన్నయ యుగము హా చిలుమ్బూర్తి రెవణకాలు న కలమళ్ష శాస, కఠకూచపోలజియార్తి తాంబుల్‌ __ చామలూరి శాస. ఇన్నుటోర్తి అనపోతులు _-- పొట్లదుర్తి మాలెపాడు శాస పల్లెయార్తి కొడుకు __ నలజానంపాడు శాస 21 350 2. 20 నిడున్తున్తి కయ్యంబున లా మైలవరము శాస. టేన్లి బింకముడిచె -- చా. థీ ధర్మవర శాససము బుచోట్లి గొరగలు . యుద్ధమల్లాని బెజవాడ శాస వాన్తివైరి ఎ కామసాని గూడూరు కాస. వాని లోకమ్బు ఎ మాలెపాడు శాస, దీని యరివాణంబు ఎ బికిరాజు శాస.85 1 1 ౫94 వారి పెణంబు = కొసినేపరి శాస. నెం 506 న్‌ా ల్లి చూంటూరి యమ్మ పోట్యవ్వగుడి _- రెండవ అమ్మరాజు మచిలీ పటణ ప! శాసనము. ఆత, ముతురాజుల కుణీకాళు = ఎజగురిపాడు శాస అవాలి లా బు న! తక్కళ౯ాపుజటోల పారదాయ _- తిప్పలూరు శాస. చోజమహారాజుల అమ్మ 1 __- చామలూరు శాస. విక్రమాదిళ్యుల కొడుకు _- మాలెపాడు శాసం క అశ్వ మేధమ్నున ఫలమృ్బగు __= నల జానం పొడుశాన వట్టంబునవారికి _ రామేశ్వర స్తంభ శాన. లా

1. అశ్వమేధము. ఫలమన్నను షష్థ్యర్థము వచ్చుచునే యున్నది దీని శే తరువాత విశేషణత్వరోస్థతకముగా పుంప్వాది వికారము కలిగినది, అశ్వ మేధపు ఫలము, అళ్వమేధంబు ఫల మనునపుడు సంబంధము నునృస్ట్రము కాలేదను భావముచే గాంబోల్లు నంబంధ నూచకమైర అకారము వచ్చినది అప్పుడు నంధిచే అశ్వమేధంద ఫలము అను అనిష్టరూప మేర్పడుచుండుటళే ప్రకృతి భావమును దొలంగించుటకు న్‌ చేరినది.

చాళుక్య యుగమునందలి భామ వగ మౌవిండిరాజుల ముట్టు -- విప్పర్ల కాసు ళా లి దొగరాజు లముడ్డు విట్టజుల పతమ రాజ్యంబున లా లక్ష్మీపుర శాస. చెజ ఇత్తభటరళ విల్పినదత్తి - కపిలేశ్వరపుర శాస తి, వితిపలితి కమ్మరి రా మేశ్వర_స్తంభ శాన విత్పల్తి ఉత్తరంబున. ఎ విప్పర్ల శాస దేనమ్బటితి ముదుట్ల పొండయార్‌ టి టిం తాటి యొద్ద _- నందంపూండి కాస కొళ్తిప్పేటి తూప్పుక సీమ = అమ్మరాజునమ్మూరుదాన శాస. రేనాణి ఏకువేపు _- చెన్నరాయనిపల్లి కాస. లు ళం ఏవగునేజ్జీి ఉత్తరాయన -- చా లీ, - ధర్మవర శాస. పళ్చీమతః రేట్‌ పడుషుటిదరి ఎ రెండవ అమ్మరాజు మచిలీ పటణ ళొస. ల్‌ పాంక్చాళుక్య యుగమునందలి శాసనములలో( గూడ వ్నేత్రిపాటి విషయే ఆవి టి ప్రత్యయము కనంబడుచున్నది. ఇది సంస్కృతసమాసమున నుండుటచే ననుచిత విభాగమువలన వేత్రపాటి అనునడే ప్రథఠమైక వచనాంతముగా! బాటింప(బడెననవి తోంచుచున్నది. పుం క"టెపు దురంబు ఎ అదంకి కాస, టి ళి లి మీరియంపు బోళశజప - _ా లట్మీపుర శాస మ్చువర్ణాంతములు విశేషణత్వము నొందినపు డందలి బువర్ణము పరుషత్వము నౌంది పువర్షముగా మాటు.ు. ఉత్తరబు కట్ట అమవోట విద్ధి మార్పురాలేదు.

216 (పాజ్నన్నయ యుగము విభక్తి ప్రత్యయములు చాకుక్య యుగమునందలి శానవములలో( గనవచ్చు. ప్రథమైక వచన రూపము లిదినజమల జూపంబడినవి. ఇతర విభక్తి ప్రత్యయములతో ముగియ రూపములీ [క్రింద నొసంగ(బడుచున్నవి. జడవాచకముల ద్వితీయకు దలుచుగా. ద్రిఠమా విభక్తియే వాడంబడు చుండును. రేనాణు ఏళన్‌ __- కలమళ శాస. న! లా దానంబు ఫలంబు పజ్బుమహా పాతకంబు పడు _ వెలుదుర్తి శాస పుత్రవద్య ఫ్రీవద్య+ గోవద్య, పజ్బు మహాపాతక జ్చోసిన వానిలోకమ్చు _- మాలెపాడు శాస గుడ్లు ప్రాకారంబు మంటపంబును ధరక్మవర శాసనము, నవుయించిన వెల్లూరు జిల్లా శాన. 0086 పటంబు గటిన ఎ, అదంకి కాస వ! న! పా! = దొంగల సొని కనుమ శాస. నేలయెల్ల సర్వ పరిహారువుఇచ్చె ర0ం న! బణీచేసిన ఎ విప్పర్ల శాస భి పడువారంబమి ఇచ్చిరి నా లిం వప్రత్యుపకారంబు చేయవలయును == కొలివి శాస, శిలాస్తంభంబు ప్రతిష్టించి న లిం కొటము ల్వజ్రైణ్లు గొవి | అదంకి శాసం న! ణం న! వ! దుర్గంబు కడు బయల్సేసి న 06 ఒట్టు జృస్పి, లింగ మటి సిన, ఫల ముపేఓంచిన, చోటు మెచ్చక న యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాన. వేయుడేవ గ్రాహ్మణువ, వేకవిల కాను అచ్చువన్లు పోను. ళు అగ ప్ట్యేశ్వర దేవాలయము, చిలంకూరు. విదరగి వెటనివారు బరనసియు చెలువు కవిలయు నటిసినవారి పాపంబు --- వానపల్సి దగరనున్న బుదిరెడిపల్సి లోవి శాసనము. నెం. 811. ళ్‌ ళా క

చాళుక్య యుగమునందలి భావ 219 (విదర + అక్షి పెట్టనివారుజు 10:6 ౪ఇకం శం 206 5800 616 9! 0 6౯ 0/40పడ ) పై రెండు శాసనములలో [్రాహ్మణుళు అనునది అచువస్షు అనుదానికిని, కవిలయు అనునది అటీనిన అనుదానికిని కర్మలుగా వాడంబడినవి. ఇవి రెండును జడవాచకములు కావు. ప్రథమా విభక్తిలో నున్నవి. మొదటి శాసనమున బ్రాహ్మణుకు అనుపదమునక వెనువెంటనే వేకవిల శమ అను ద్వితీయాంతమైన పదము కనంబడుచుండుటచే నది ప్రమాద పతితము కావచ్చును. లేక కవిలయు అనునది భారితము నందలి ' అచ్ముద నాగ మెదిర్చి'" వంది ప్రయోగము కావచ్చును. ద్వితీయా విభక్తి "వి; జేవి ఒచ్చినవాన్హు._- చోళమహారాజు ఇందుకూరు కాస, పొట్లదుర్తి మాలెపొడు శాస దీని కొచికుడిపినవారు _ా వెలుదుర్తి శాస, దేవిసల్పిన వానిక్‌ ఎ మాలెపాడు శాన. వేంగినాణిం గొజర్చియ _- అనంకి శాన. ప! లు వీవి రక్షీజ్చీన వారికి ఎ 0ం చోడని చేకొవి కాచె -- వాం ఖీ, ధర్మవర శాస తీవిన్హారు నిల్చిన వారు 34 ఎ యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాస. దేఠభూవిభుని గాకతివల్ల భు = కామసావి గూడూరు కాస. మ"; వేవురుపాలజమ్బిన వాన్టు న రామేశ్వర స్తంభ శానం బారనాసివేవుర వధిసినవాస్టు -- వల్ల చెలువు పల్లి శాస. లింగంబునష్టిసి ఎ వపంకయచోడుని దొంగల - సావి కనుమ శాన, వేవురు పజాను ఎ మంగి దొగ రాజు లథ్మీపుర శాసనం కన్న్యళను _ విష్ణువర్థన మహారాజు బుడమ నారాయలపాడు శాస. వేవురాను, వే కవిల కాను _- అగస్త్యేశ్వర దేవాలయ శాస, వెం. 400. ప్రభుం విజ్బరంగుందిణ్చిన ఎ అద్దంకి శాస.

220 (ఫాబ్నన్నయ యుగము భోగంబుల ననుభవించుచు = కొలవి కాస. వేయిగుళ్లను _ ఏడువాడల పాలెపు శాస గవిలలాను బ్రాహ్మణులను ఆబిసిన _ బాణరాజుల శాస శ వేవుర బ్రాహ్మణులను, వేగవిలలను, వేగుర్లుళను.. ఇలపకుల్డు శాస, లా జ కేత్రంబునుం.నాకు ఇచ్చిరి _ నలజానంపాడు శాస తృతీయా విభక్తి "తోడ, తో*: దన్తియమ్మ మంగు తోలన్‌ పొడిచి --- బూడిదగడ్డపల్లి శాస విషువరనుతో నడ్తి _- కొఅవి శాస, ఇ ఇ 0౮ అగగ్రహారంబుల తోడి పాడి బేసి. __ ఏడువాడల పాలెపు కాస మజ్లితోడి లాటియెద్ద _ సిరిపుర తామ్ర శాస. అ 0 ఉదయించె గీర్తితోను __ కామసానిగూడూరు కాస సోదుళతోడ __ కురుబలకోట శాన 5.] 1. ౫626 నాటంవితోటి కయ్యంబున -- వైదుంబ మహా రాజు గండ తినేక్రుని శాస. పామంత పదువతో -- అద్దంకి శాస, ఈర్లు నల్వురాయు తోట ళం నలరామ విభుతోల చా. ఖీ. ధర్మవర శాస. రమనతో చెజవాడకెల్ల ఎయుదమల్లుని బెజవాడ శాస. ళీ ఛి ౮౯౫ వారి చేత పట్టం కట్టబడి __ 9 1.2 ౫౮62౦. ముదివేడు కొసం వై దుమ్బుల చేతం బట్టం కట్టదిడి న ౧0.6460 0 'పై రెండు ప్రయోగము లందును చేత (న్‌) అను ప్రత్యయము కనంబడుచున్నది నిల్చివావిచే _- గూడూరు శాస, అగ్గప్ప రాజు పొదిలి కాసనమున చేతంగొని అవియున్నది. అశ్షే కామసాని గూడూరు శాననమున చేత(బబ్టీ యమ ప్రయోగమున్నది. ఈ రెండుచోట్ల చే ప్రత్యయము కాదు*

చాళుక్య యుగమునందలి భావ. 22నే (ఆవ్‌). న = తృాలీయార్థమున : రాచమానంబున ఎ. రామేశ్వర స్తంభ శాస. ఆత్మన్మత౦బున ఎక్‌ [౫౬ పుట 2? ధర్మవర కాస. దిలపరాక్రమంబునం దచ్చియ ఎ కొజవి శౌన. ఉదంతజడంబు తృతీయకు నవర్షకంబగునని బాలవ్యాకరణము చెప్పుచున్నది. సుఖముతో ఉండి యను నర్హమున సుఖంబుండి యను ప్రయోగము కనవచ్చు చున్నది (కొజవి కాస సుఖంబు మనుమను ప్రయోగము కూడనిట్టిదే (కొఅవి, ఇట్టీవానిని సమర్థించుట కే చిన్నయసూరి ఒకానొకచో నొకవిభ క్తికి మలీయొక విభక్తియు నగునని సూత్రించెను. (బాల కారక. £1) చతుక్టీ విభక్తి 'ైై": వ్గూవిండి సముద్రరకై --- విప్పర్ల కాస, కి కు" సెన్నార ఇళ రేనికిన్‌ -- పొట్రదుర్తి మాలెపాడు శాన, కాళ్యపగో త్రినికి ఇచ్చిన, సల్చినవానికి పుణ్యంబు __ మాలెపాడు కాస, పాలకు కుణ్జికాప్ల ఇచ్చిన ఆ ఎజ్జగుడిపాడు. శాస. శిరవులపాఅకు ఇచ్చిన _-- ఉరుటూరు కొస దేవికి వక్రమ్భు వచినవాస్టు ఆ లం గేవశమ్మా౯ారికిన్‌ - ఇందుకూరు కాస పూలవట్టంబున వారికి ల. రామేశ్వరస్తంభ శాస, చేదిళర్మ కిచ్చిరి ౮. వెలుదుర్తి శాస. కేశ్వరునకుం _త్రి౯కేయుల్లుటోలె ఎ ధర్మవర శాస.

భటారళకున్‌ ఎ దిమ్మగుడి కాస. తీజెన్విశ్వంబునాకున్‌ ఎ నెం. 2020 చెబువుకు - పాలపబ్డు పో మేశ్వరాలయ

శాస. నెం. ౧6, బటరవికి ఇచ్చిన జా ఆర్డంకి శాస

222 (సౌజ్న్బన్నయ యుగము నృప్పలకున్‌ లలా యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాస జాత్రకు జా 00 వానికిని దానుదయించె _-- కొమసాని గూడూరు శాస చాజక్యభీమునకు శౌచకంద ర్పునకు ఎ కొజవి శాస. పంచమీవిభక్తి --- వలన : గద్యంబులవలన శాశ్వతమ్బు ఎ గుణగవిజయాదిత్యుని ధర్మ వరశొాస ఉణ్జీ వి జననుత చేబ్రోలనుణ్డి బెజవాడ జాత్రకువచ్చి --- యుద్ధమల్లుని బెజవాడ కాస ళీ షష్టీవిభ్తి --- అ : విక్రమాదిత్యుల కొడుకుల్‌ ఎ మాలెపాడు ళాస. తన పూర్వవృత్తికి ఎ నెం. 188. క్రీం శ "వ శతాబ్ట్‌ నడుమ, కెన్లూవిండి రాజుల ముట్ళు న విష్పర్ణ శాసనము, లోన్‌ * వెన్నాజిలోం జూచె ఎ చా. లీ, ధర్మవగ శాస కయ్యంబు కోన _- బసినికొండ కాస. భూమిలోన. పా

1. “నంబంధార్థ బోధకమై ఆ వర్ష మేకవచన బహువచనములు లెంటను గానించుచున్నది. (తక, తమ) అకాకాంత శబ్దముల మీ6ద నిది “జిగా కళందిడు చున్నరి, ఉకారాంతముల మీ(ద *ఇి బహుళము గురుని యాజ్ఞ; గురునాొజ్ఞ గురు ఖీ అక అన్నప్పుడు (వకృతి భావమును దొల గించుటనై నుగాగమము వచ్చియుండును. షష్టీషత్యయమైన కువర్ణ మును అగు, అకు, ధాతువుయొక్క యవశిష్ట రూవముగా (గ్రహించినతో నధి విభక్తి (వత్యయ స్థానమునుండి తొలంగ వచ్చును. శేమ షష్టీయంరలి యొక్క కు కారకత్వము లేదు, చానికి. గావ్యములందు (ప్రయోగమును విరళ విరళముం కావున షష్టి (వశ్యయములు ఇ, అ అనుట ఉచితతరముగా నుండును. కి కు, యొక్క, లో, లోవల ఆనునవన్నియు బౌపచారికములు” అ ో ఖం ల. రం గారు

చాళుక్య యుగమునందలి భాష ఓణం లోపల.

డొజ్కలోపలినేల -- వెకయ చోళుని దొంగలసావి

కనుమ శాస.

వీరలోకంబునకేగె అనుటకు వీరలోకమ్చేగె అను వ్రయోగము కనవచ్చు చున్నది. ఇన్హ్ర లోక మేగె (చిన్న తిస్పసముద్రము. $ ] 1౫ నెం. 874) అను ప్రయోగము కూడ విట్టిదే. ఏగుధాతువు అకర్మకమైనను నకర్మకమను భ్రమను గొల్చి యుండుటచే వీరలోకము నేగె అను రూస మేర్చడి జడ౦ంబు ద్వీతీయకు( బ్రథమ బహుళముగా నగును గావున వీరలోకమేగె అను రూపమును బొందియుండును.

పప్తమీ విభక్తి అన్‌, న :

చీకన తిన్నలూరి శాస,

కయ్యంబున జచ్చిన = మైలవరము శాననము. నెం. 800, వప వ్లీశ్వరంబున =. రామేశ్వర స్తంభ కాస, దమ్మపురంబున దమ్మువులు _- న అద్దంకి కాన,

పురమునీశానంబున గుడివిల్పె =. చా.ఖీ = ధర్మవర శాన

పో9లగల తానపతులు = _యుద్ధమల్లుని బెజవాడ కాస,

లిజవాడం గొమరుస్వామికి = వెం,

పడుమటన్‌' గొణ్జయు గరుసుగాను _ దొంగల్పసావి కనుమ శాస,

స్వర్గంబున నుబ్దం గాంతురు = _ఏడువాడలపాలెపు కాస.

అను;

ద ఆకొరవిదేశమునందు ్రతిష్టచేసి ౨. గూడూరు కాన చిత్తడి పెమ్చునన్తుఅష్టమియు నాదిత్యవారమునన్లు తృతీయాస_ప్తమ్యర్థము లందు. బెక్కుచోట్ల న్‌, ని ప్రత్యయము కానవచ్చుచున్నది. చిన్నయసూరి జడంబు తృతీయాస్నస్తములకు ద్వితీయ బహుళంబుగా వగునవి చెప్పియుండెను. (బాల, కారక. 2వ ఆర్థికన్‌ = (అర్థితో) = యుద్రమల్లువి బెజవాడ శాన్‌,

ఖ థి భి లా

224 (ప్రాబ్నన్నయ యుగము బారనాసి వేవుర వధిసిన వాస్టు (బారనాసియందు) నన్లచెలువుపన్లి శాస, ఆనుపమ దుజ్జ౯యాన్వయ సుధాన్ధిననేకులు (సుధాబ్ధియందు) గూడూరు కాన భావిళ కీత్తిక నాతనికి 10 ఉదయించె నున్నతి౯ (ఉన్నతితో) లిం లోకంబునందు అనుటకు మాళెపాడు కాసనమున “చేసిన వానిలోకంబునుణు ళల వాన్టు” అని ద్వితీయావిథక్తి *ను" వాడంబడీవది. భీమసలుకియ న్దనేక వస్తువాహనంబు ల్పడయుచు (కొఅవి శాసనము) ఇచ్చట అందన(గావలన సనియర్తము. లేదా యిచ్చట నందు స్థల వాచకముగాల వాడ( ఐడినదని చెప్పవచ్చును. అప్పుడు భీమసలుకి యను సానముసం దను ఇర మేర్చడును. ను (ద్వితీయ) క్‌ (చళతుర్ధి లు (బహువచన ప్రత్యయములవ వెనుకల గొన్ని చోట్ల హ్రస్వమైన అకొరము దీర్చము చేయ+దిడినది. 'వేప్పరాను, వేకవిలకాను. అశ స్త్యేశ్వరదేవాలయ శాసనము నెం. 40), తీజెన్విశ్వంబు నామన్‌ = నెం, 267. పసులాచమ్బిన = తుపాకులోల్లపల్లి శాస, వేగవిశాకు = మంగిదొగరాజు లక్షీ2పుర కాన భటారళాకమ = బుడమనారాయలపాడు శాస. సంబంధార్థమున వచ్చు అకారము పెక్కుచోట్ల విసంధి నడ్డుటక్షై వచ్చిన న్‌ తోంగూకి న అనురూపముతో( గానవచ్చుచున్నది. అశ్వమేధన్నున్న ఫలన్న్బు అన్వయంబున వారు, పుళలొంబున చెబువు, కొట్టంబున పాజ మొద సర్వనామములు : దేవునకుంగావి దేవాలయమునకు€ గాని విద్వాంసునకు( గాని గురువుసకు(గావి యొసంగఃదిడు దానమును నూచించుటకో, యుద్ధమువ్న బలపరా క్రమములకో! టోరి విహతుండైన మహావీరువి శౌర్యమునకు స్మారకముగనో సాధారణము” శాసనములు వేయింపంబడుచుండును.. దాత, ్రతిగ్రహీత, దానము అను మూండు విషయములే యంధుం బ్రాధన్యము వహించియుండును, జను లందజీ

బాళుక్య యుగమునందలి భామ 225 కిని సామాన్యముగను దత్తమైన గ్రామమున నివసించువారికి. బ్రత్యేకముగను దానవిషయమును బకటించుటయే యీ శాసనముల ముఖ్యప్రయోజనము* అం దాజ్ఞా భాగము సాధారణముగా సంస్కృృతభాషలో నుండుటచే నుత్తమ మధ్యిమ పురుషప్రయోగ మందే యుండిపోవుట సంభవించెను.క అందుచే మధ్యమోతత్తమ పురుష లందలి తెలు(గు సర్వనామముల నా శాసనములలో (6 గాంచుబ కవకొశము లేదు, ప్రథమ పురుష సర్వనామములు మాత్ర మచ్చటచ్చట గోచరించుచుండును. క్రియలలో(౬ గూడ నిక్లే మధ్యమోతత్తమ పురుష రూవ ముల కీ శాసనములలో నంతగా నావళ్యక ముండదు, అసలు పూర్వపు కొననము లలో నమాపక క్రియలతో( గూడిన వాక్యములే చాల తక్కువగా నున్నవి. ఉన్నచోట ద్రిథమ పురుషకు సంబంధించిన రూఫములే కన(బడుచున్నవి. విరిపజితి కమ్మరి వినియణ వ్రాపె రామేశ్వర స్తంభ శాస, న్ని వక్రమ్భు వచిన వాన్లు పజ్బ మహాపాతకు అగు (ను) ఉరుటూరు కాసు ఈర ప్రపాద చేసిరి విక్రమాదిత్య చోళ మహారాజు చిలంకూరు శాసనం పసిఖీమితి కొచొచె నల్ల చెలువుపల్లి శాన, టె లొ శా కచేణుపాఅ ఎఅమన్హాసిరి = సనమ కొణడ్లాళువాను కొత ఎలుదుర్తి కాననిమిం యె |! ల అరివరజమున్త్లు ఆన్వాస్తు పడియెన్‌ బూడిదిగడపలై కాస, న! /! 6 గి కళ్డుకు ర్పెజవాడ గావిజ్భా మెచ్చి అద్దంకి శాస, సొన్సె, చూపె, ఉడిచె, కొచె, చొచ్చె చా. భీ, ధర్మవర కొన, గుడియు విరుపమ మతి నృపధాము ఛ్లైత్తిజ్బౌ నెగిదీచ్చె౯ మరంబు యుద్ధమల్లుని బెజవాడ కాస, ఎల్హభూపతి జగద్విదితుం డుదయించె కీర్తితోన్‌ కామసాని గూడూరు కాస, న.

1. సర్వలోక్మాశయ శ, విష్ణువర్ధన మవోరాజాధిరాజ రాజపరమేళ్వరః శాస్ట్రకూట (ప్రముఖా నిళ్థ మాజ్ఞాపసయతి ,...,.2= తస్మై మదృశ్రాయ వజ్జీయ (వెగ్గడ ఇతి (పసిధ్రాలిధానాయ, భవర్యిమయే -- రణస్థి పూడ్ణి చామగా9మో2(గ వోరీకృత్య మత్సంవర్ధిశ్వా నిమిశ్తే మయా దత్త ఇతి వీదితమస్తువః అణా రణస్థిపూండి భాపం క్‌

226 (ప్రాబ్న్బన్నయ యగము మిగిలిన వాక్యములలో వక్తవ్యాంశము ఎజిగల్‌ తుగరొజుల్ల ఇచ్చిన పన్నాస ఉరుటూరు శాస, బెజయితత్త భటరళ విల్పినర్ట్‌దత్తి కపిలేశ్వరపుర శాప, అనునట్లుగా భూతకాల [క్రియాజన్య విశేషణము చేతనో, పక్రమ్భు వచ్చు వాను పుత్రవద్య చేసినవాని లోకమ్భు నున్హువాన్షు మాలెపాడు శాసనము.

ఆకునట్టుగా అధికరణాత్మక యోజనము గల (300031500%21 6౦౧9౯౫౮10౧) వాక్య ముల తోడనో తెలుప దిడుచుండును,

చాజక్య యుగమునందలి శాసనములలో నెల్ల నొక్క చాళుక్య భీమువి కొఅవి శాసనమున మాత్రము మధ్యమోత్తమ పురుషములకు సంబంధించిన కొన్ని సర్వనామ రూపములు కనవచ్చుచ్చున్నవి. * అందు కుసుమాయుధు పెన కొడుకు రాజ్యము చేయుచు నిష్ట విషయ కామ థోగంబుల ననుభవించుచు సుఖం బుండి యొకనాండు కొఅవి నల్ల జెబటియ కొడుకు పెద్దనను రావించి “* సీవునా ప్రాణ సమానుజ్ఞ వెన చెలివి, నీ చేసిన యుపకారంబునకు ప్రత్వుపకారంబు సేయ వలయుంగాన నీకేమి... _ నాకెల్లం గల దేమి మెకునవెణ్డీ కొణు మయ్యను ఇత్యాదిగా౬ జెస్పినట్లు కలదు. ఇచట! బ్రత్యశ్ష వాక్యప్రయోగము చేయంబడుటవే మధ్యమోతత్తమ పురుష సర్వనామముల కవకాశము కలిగినది. నీ వనునది మధ్యమ పురుష ప్రథమా విభక్ష్యేక వచన రూసము,. నీ, నీకు ఆనువానిలో దావి విభక్త్యంగ రూవమైన నీ కానవచ్చుచున్నది. నా అనునది (తృతీయా విభక్తి నుండి) ఉత్తమ పురుషైక వచన విభక్త్యంగ రూపము, ఈ కాలము నందలి శాసనములలో నెక్క డను ఉత్తమ పురుష ప్రథమావిభక్త్యేక వచన రూపము కానరాదు. చిన్నయసూరి నా, నీ అను వానినే యుత్తమ మధ్యమ పురుష సర్వనామముల ్రాతిపదికము లుగా గ్రహించెను,

తమిళమున( (్రాచీన భాషలో (తొల్కాస్పియమున) నేకవచనమున యాన్‌ అనునదియు, దిహువచనమున యామ్‌, నామ్‌ అనునవియు. ్రామా ణీకములై న రూపములు, అర్వాచీన భాషలో నాన్‌ అను నేకవచన రూపము కూడ వాడంబిడుచున్నది. ఆష్లే కన్నడమునః ్రాచీన కాలమున అన్‌ (ఏకు ఆమ్‌ (బహు) అనియు, నర్యాచీన కౌళమున నాను (ఏక) అవు, నావు (దిహు)

చాళుక్య యుగమునందలి భాస 227 అనియు నేకవచన బహువచనములందు. బ్రామాణిక 'రూపములు గోచరించు మున్నవి. మలయాళమున ఇొన్‌ (ఏక్స ఎజ్లక్‌, నమ్మళ్‌ (బిహు) అనునవి యేక వవనదిహువచనములందలి రూపములు. ఈ మూడు భాషలలో గూడ ఎన్‌ అను వది యేకవచనమున ద్వితీయాది విభక్ర్యంగరూవముగా వాడణదిడుచున్నది దీనిని బిట్టి విభ్నక్త్యంగ రూపమున మొదటి దీర్హము హ్రస్వమైనదనియుం దుది (న్‌) నకారము నిల్చియన్నదనియు నృ్పష్టమగు చున్నది. తెలుగున నకారము లోపించుటయు మొదటి దీర్షమళ్లే యుండిపోవుటయు జరిగినది. ఈ విధముగ నేకవచనమున నా యను విభక్త్యంగ రూపమేర్చడిసది. ఇన్లే మధ్యమ పురుష విషయమున గూడ దమిళ కన్నడములలోం దుది నకారము నిల్చి తొలి దీర్చము హస్వమగుటచే విభక్త్యంగ రూవమేర్చడంగా( (నీన్‌-విన్స్‌ దెలుంగున్ల. దొలి దీర్టేమళ్లు నిల్చి నకారము లోపించుటచే. విభక్త్యంగ రూప మేర్చడినది. (నీ) ప్రాచీన ద్రావిడ భాషకు మాండలికములైన గోండు, కు భాషలలో. గూడ మధ్య మోత్తమ సురుషముల ద్వితీయా ద్యేకవచన విభక్ష్యంగ రూపములలో ఏ, నా అను రూసములే కాననచ్చు చున్నవి, మజియు( దెలు(గున వలెనే వాని యందుంగూడం బ్రథమ పురుషైక వచనమున న్త్రీ లింగమును సూచించు ప్రత్యేక రూప మేదియును లేదు. నప్పంసక లింగ్రైక వచన రూపమే శ్ర్రీవి సూచించుటకు. గూడం వాడ(దిడు చుండును. తెలుంగున అది అనునది స్త్రీ తిర్యగ్దడాదుల నన్నిటిని సూచించును. తమిళ కన్నడములలో నట్లుకొక ఆ అను నిర్దేశ సర్వనానుమునకు అక్‌ అను ప్రత్యయము చేరుటచే అవ్‌ అము స్త్రీవాచకరూప మేర్చడునని యిదివణకు. జెప్పందిడినది. సై శెండు విషయములలో దెలు(గునకును గోండుకు భాషలకును సామ్యము కాన విడుచున్నది అవియును డెలుగు వలెనే పూర్వ ద్రావిడభాషలో స్త్రీని సూచించుటకు ఆక్‌ అను ప్రత్యయము ప్రత్యేకముగా వాడందిడు నాచార మేర్చడక పూర్వమే యితర ద్రావిడ భాషలనుండి విడివడి యుండవలయును.! లా 1 “తెలుంగున ఆ మె, అవిడ (ఆ--లిడ్డ, అవిడ ఆవిడ్శ యనునవి పూజ్యార్థక (ఈ వాచకములుగ వాడ+బడుచున్నవి, అ + అమ్మ అనునది మొదట ఆయమగా మాజి తరువాత ఆమెగా( బరివర్తనము చెందియుండవ లెను. (స్రీవాచక ళబ్దములైన అమ్మం అక్క, అప్ప బిడ్డ వంటివి నిర్దేశక సర్వ వామమువైండేరి రూపాంతరమంది (స్త్రీవాచక నర్వనామము లగుట కన్ఫించును. మై(త్రియందును నీచథ్ర్రిని 'జెప్పునప్పుడును ఆది యను అనువా

228 (పాజ్న్బన్నయయుగము చాపక్య యుగమునందలి శాసనములలో వాన్లు, వారు అను ప్రథమైక వచన బహువచన రూపములు కాన/బడుచున్నవి. ఆ అను వఏిర్దేశ సర్వనామ మునకు అన్‌, అర్‌ అను ్రత్యయములు చేరుటచే నీ రూపము లేర్చడినవి అఅరు.అ (వ)రుంవారు. అ+.అఆన్‌ = ఆ (వన్‌, తెలుంగునకు సహజమైన అఆజంతత్వమును బొందునప్పు డిందలి పదాంత నకారము దంతమూల జన్యమైన (21700120) శకటరేఫమును నహాయధ్వనిగా గహించుటచే అవన్‌ అు అను రూసమేర్చడి తరువాత వర్ణవ్యత్యయ, లోపదీర్చతలచే వాన్హు అనునట్లుగా మాటినది. పదాంతనకారముతో( గలియునప్పుడు దంతమూలజన్యమైన పై శకట రేఫము టకార ధ్వవితోంగూడ నుచ్చరింపందిడుటచే జ్లి(28[ 7) అను క్రొత్త ధ్వని యేర్చడెను, దీవిని సూచించుటకై యప్పుడు తెలుంగు కన్నడ లిపిలో శకట రేఫమునకును కారమునకును భిన్నమైన యొక క్రొత్త యక్షరము (9) వ్రాయంచిడుచుండెను. కాలక్రమమున నిందలి దడంతమూలజములైన ధ్వనులు మూర్చన్యములుగా మాలుటయు, నప్పుడు ణకారముయొక్క_ సాహచర్యముడే ట్ర (౯) డగా మాలుటయు. సంభవించుటచే వాణ్ణు అను రూపమేర్చడినది దీని సామ్యముచే. గొన్ని దేశ్యశబ్దముల తరువాతను, బుంలింగమునప జెందిన కొన్ని తత్సమముల తరువాతను జేర్చంబడిన అన్‌ అను ప్రత్యయము న్హు (2౯౪) గాను బిమ్మట బ్బ గొను దిరిణామమును జెందినది. క్రీ. శం8వ శతాన్టీ యందలి పద్య శాననములలో ఖ్బు తో గూడిన రూపములు కానవచ్చు చుండుటచే నీ పరిణామ మంతకుఃబూర్వ మే జరిగియుండును. పుణ్యకుమారున్దు గణ్యమానున్దు మదముదితున్లు శిప్పలూరి శాస. కాశ్యపగో శ్రున్దు, సత్యదితున్దు మాలెపాడు శాస. దర్ధక (వ్రథమపురుమైక వచనమే వాడంఖడుచున్నది. దీనిని విట్టియే అళ్‌ ప్రత్యయ మర్వాలీనమనియు, అది యనునదో లేక యట్టది మజేదియో ప్రథమపురుమైక వచనమున నర్వ(దావిడ భాషాసామాన్య మైన (స్క్రీవాచక ముగా వాడందిడుచు౦డి యుండవలెననియు నూహింవందగియున్నరి " అని కొందలు భాషావేత్త లూహించుచున్నారు. దీనినిబట్టి తెలుంగున స్తీ వాచక [వథమపురువైకవచన డగూవము లేనేలే దను విషయ మింకను విచారింవవలని యున్న ది,

చాళుక్య యుగమునందలి భామ వీరి పాజజమిన వాన్దు రా మేశ్వర_స్తంభ కసం పుదలి ఏలువాస్టు బూడిదగడ్డపల్లె శాస, మగస్ట చిన్నతిస్ప సముద్ర శాస 5 11.౫ తబున్లు కపిలేశ్వరిపుర కాస, చెల్వుస్టు వైదుంబరాజుల కాన, 0. 0 ణు వర్ణాంతరూపములు న్‌ సరమ మహేశ్వరుల్లు అద్దంకి శాన, శ్రీ నివవద్యుణ్ణు చ్చిత్తశాత సముణ్జు కందుకూరు శాస, అచలితుడ్డు వల్లభుణ్బు చా. లీ, ధర్మవరము శాస నృపధా ముజ్జైత్తిజ్చౌ యుద్ధమల్లువి బెజవాడ శాస, ే దీవినిబట్టి తెలుగున. బ్రథమైకవచన రూపమైన డు వర్ణ మీకాలమున( దిరిణామ దశయం దుండెననియు, అణ్‌ నుండియేర్పడిన ఆన్‌ అను ప్రత్యయమే కాలక్రమమున న్హు గాను, క్రీ శ. తొమ్మిదవ శతాబ్ది తరువాత ణ్పుగాను, వీమ్మట డు, ౦డు గాను మాటి అళ్లే భాషలో స్థిరపడినదనియు. దెలియుచున్నది. శేవి టచ్చిన వాన్ట పజ్బు మహాపాతక సంయుక్తున్హుగు. ఇందుకూరి శాస. న్‌ క్తురగున్‌ (విత్సల్తి శాస్ర కొట్టలి పణర్దాకు వాన్టు క్‌ మై (వెలుదుర్హి కాన, అన్నాను పొడిచి పకియెన్‌ ఎ బూడిద గడ్డపల్లి కాస. రక్షిజ్చీ కుడిపిన వాస్ణు అశ్వ మేధమ్భున వల్లమ్చు కాఖ్బున్‌, మగన్దు ఇంద్రలోకం బేగె. __. చిన్న తిప్పసముద్ర కొస చన్జదిత్యును పసులకు పొడిచి వీరలోకంబు సనియె _- మదనపల్లి పడమట శిాలయము *క$1 [1౫ అను రూపములన్నియు నేకవచనమునందున్న వనుటకు( దత్కర్హృకము లైవ క్రియారూపములన్నియు నేకవచనమునందు వాడంబడుటయే తార్కాణమ్ము ఆ కాలమున బూజ్యార్ధమెట్లు చూపందిడెనో సూచించు ప్రయోగము లనేకము లిదివజ కొసంగందిడినవి.

230 (పొబ్నన్నయ యుగము ఆ అను, నిర్దేశ సర్వనామమునకు అర్‌ తనునది చేర్చగా అ (వ) ర్‌= వాడ అను రూసమేర్చరెనని చెప్పంబడినది. ఇందు బహువచనమును సూచించు (ర) రకారము రెండను నర్ధముగల ఇర్‌ యొక్క అవశిష్టరూపమై యుండవచ్చును కళ్‌ అనుదాని ననుచిత విభాగముచేయగా నేర్చడిన క్‌ ళు అను బహువచనరూపముళ తరువాత నేర్పడినవి. వీనికంటెర్‌ అనునదే పూర్వరూపము. అంతకం'బను బూర్వతరమైన బహువచన _ ్రతయ్యమున మ్‌ కానవచ్చు చుండెను అది సముచ్చయార్థకమైన ఉమ్‌ నుండి యేర్చడి యుండునని కాళ్ట్వైల్‌ మున్నగు వారి యూహ. నాన్‌ = నామ్‌; నీన్‌ = సీమ్‌; తాన్‌ _-తామ్‌ అను సర్వనామముల ప్రాచీన రూపముల బహువచన రూపములలో మ్‌ చూపట్టు చుండుట యిందుప దార్కాణము. నీర్‌, తార్‌ అను మధ్యమ పురుష ఆత్మార్థక సర్వనామముల బహృు వచన రూపములందు! గనందిడు ర కౌరిము సీమ్‌, తామ్‌ అను వానిలోవ నకొరము కం నర్వాచీన రూపము. నీమ్‌ అనునది పూజ్యార్హమున. నేక వళ నము నందే స్టిరపడంగా బహువచనమును సూచించిటకు సీర్‌ అను గ్రొళ్త రూస మేర్చడి యండును.! ప్రథమపురుష దిహువచన రూపము నందు(స్తీంప్పుం ) అవర్‌ అను రకారాంతరూపమేకావి మకారాంత రూపము కానవచ్చుటలేదు డీవివి బట్టి అవరను ప్రథమ ప్పరుష బహువచన రూపము కంట తామ్‌, నీమ్‌, నామ్‌ అను నాత్మార్జక మధ్యమోత్తమ పురుష బహువచన రూపములు పూర్వతరము లని యూహింప వచ్చును. ప్రథమ పుఠరుషైక వచన రూపమైన అవనచ్‌ అనునదియే తమిళమున ద్వితీయాది విభక్ష్యంగ రూపముగా నున్నది. ఆందు దానిక్షే విభక్తి ప్రత్యయ ములు చేర్చంబడు చుండును. (అవనాల్‌, ఆతనోడు, అవనుక్కు మొద) లాలా 1, ఉపపత్తులు కల్పింవ లేనప్పుడు పూజ్యార్థ మని చెప్పిచేయుట వరిపాటి యైన దనియు+ (అజాసామాన్యమునం /న| పూజ్యార్థ భావన లేదనియే చెప్ప వచ్చుననియు, భార్య భర్త నుష్లేశించి పల్కు నవ్వుడును అగగవర్థ్శృములి వారి నుళ్టేశంచి యవర వర్షముల వారు పల్కు నప్పుడును నీవని ఫ్రయో గించుటయే. పెక్కు (ప్రాంతముల గానవచ్చుట యిందుకు! దార్కాణ మనియు, నీమ్‌ నీర్‌ అను ఆ౭0డు బవువచన రూవములును వాడుకలో నుండంగా, వానిలో నొకటి కాలాంతరమున బూజ్యార్ధకముగ* మౌాజె ననియు ఆచార్య (శ్రీ) లమ్మీరంజనముగారు తలంచుచున్నారు

ళాళుక్య యుగమునందలీ భాష 231 శైలుంగున నట్లుకొక ప్రధమైక వచన రూపమునకు ఇ అను సంబంధార్థమును జేర్చుటచే విభ్నక్ష్యంగ రూపము కలుగుచున్నది. (వాని౨ి = వానిచేత, వానికై ). ఇట్లు ఇ చేరుట తెలు(గునష మాత్షమే ప్రత్యేకమైన సంప్రదాయముగా. గాన వచ్చుచున్నది. ఇతర ద్రావిడ భాషల నుండి విడివడిన పిమ్మట నీ పద్ధతి యందు స్వతంత్రిముగా నేర్ప్చడి యుండును. ఇస్లే అవర్‌ అను దావికి ఇ చేర్చగా వారి అను బహువచన విభక్ష్యంగ రూప మేర్చడినది,

తెలుగున స్త్రీ తిర్యగ్దడములను సూచించు సర్వనామైకవచన రూపము అది అనునది అదు అను ప్రాచీన రూపమునుండి యేర్చడినది, చివరి ఉకార మికారముగా మాఖుటకం టె విం దెక్కువ భేద మేదియు( గావిపింపదు. కాని డాని ద్వితీయాది విభక్త్యంగ రూసములలో మాత్రము వావి యను పొలింగ రూపముయొక్క సొమ్యముచే నెక్కువ మార్చు కలిగినట్లు కనందడుచున్నదిం అది అను దానిలో జివర నకారము లేనప్పటికివి దావి విభక్త్యంగ రూపము లలో వది కనంబడుటకు పుంలింగ రూవసామ్యము తప్ప వేలు కొరణము గోచ రించుట లేదు. అది, ఇది, ఎది అనువావికి దాని, డీ౨, దేని అనునవి విభ_క్త్యంగ దూపములు. ఈ రూపములు చాళుక్య యుగమునందలి కాననములలో( బెక్కు చోట్ల గానిపించుచున్నవి కాని ప్రధమైక వచన రూపములు మాత్ర మెచ్చటను ల్రిత్యేకముగా. గానవచ్చుట లేదు ఈ క్రింది ప్రయోగమున నడి భూతకాల శ్రీదూజన్య విశేషణముతో6 గూడి వాడంబడి యున్నది,

వస న్హిపోట్‌ చోళమహాదేవుకు పూల్లవట్టమ్బున వారికి విరిపటితి. పులొంబున. రెండుతోటకు స (8) హితంబ రాచమానంబున మున్నూటునేల మాట్స్‌డుగు రట్టగుప్ల ఆణతిగాను వస ్తీశ్వరంబు నా కిచ్చినది, (ఠరామేశ్వర్నస్తంభ శాననము) ఇచ్చినది = మున్నూటునేల అనున విచ్చట అధికరణ (30906022) సంబంధములో నున్నవి. స్వార్హముననే యున్నను ఇచట ఇచ్చినది (ఈంబడినద్రి అను కర్మణ్యర్థమును సూచించుచున్నది. “దేవశచే నీంబడినది మున్నూలునేల” యని యర్థము.

శేనాటి చోళుల శాసనములు కొన్నింటిలో దేవి యనుటసు బదులు శేవి యమ రూపము కొనవచ్చుచున్నది. తమిళమున సదు అనునది దకారాంతము

232 (పాజ్నన్నయ యుగము గానే యుచ్చరింప!బడినను అతు అవియే వ్రాయణబడుచుండును అందు దావి విభ ఫంగరూపము అత్తు అగుటయు దాని పూర్వరూపము తకారాంతముగనే యుండె నను విషయమును వ్యక్తము చేయుచున్నది తెలుగున విభక్త్యంగ రూపమునకు ఇ అనునది చేరు నాచార ముండుటచే నది = అది, ఉతియని యేర్చడి యుండవలసినది. కాని “వాని” యను పృంలింగ విధ_క్త్యంగరూపము సామ్యముచే నది నకారమును గూడ జేర్చుకొని, వర్షవ్యత్యయముచే దాని యను రూపమును బొందివది (అదు, ని = దావి ఇళ్లే ఎది, ఎతి యనువావికి దేని. తేని యనునవీ విభక్త్యంగ రూవములుగా నేర్ప్చడియుండును. అది, ఇరి ఎదె యనునవి తెలు6గున నిష్పు డేసందర్భమునను బరుషాంతములుగా నుళ్ళ రింపందిడవు. కౌని వానికి. గూడ( దమిశమునవలె( బరుషాంతత్వ మొకస్పు డుండెననుటకు రేనాటి చోళుల కాసనములలో( గనవచ్చు తేనియను రూపము శార్యాణముగా నున్నది.

శేవి అచ్చిన వాన్దు పజ్బమహాపాతక సంయు క్తున్హుగు ఇందుకూరు శాసనము శేవి బచ్చు మహాపాతక గు విక్రమాదిత్యుని చిలంకూరు కాసు తేని (నికి స్ట గోణ్గిపుల్వ వల్లచెజువుపల్లి కాస,

తేని చ్చిన వాన్టు పజ్బమహా పాతకున్షకున్‌ పొట్లదుర్తి మాలపాడు శాస ఈ పైవానిలో తేని యనునది పందింధార్టక నర్వనామముగా (౧0136౪6 $20206) వాడంబడి యున్నది. ఇట్లు యత్‌, తత్‌ అను సర్వనామములను సందింధార్థక ములుగా వాడు సంప్రదాయము సంస్కృతములో నున్నది. ఆ ప్రభావమే య శాసనములలో౬. గూడ( గనవచ్చుచున్నది. తెలుంగుననే కాక ద్రావిడ భాష లన్నిటనుగూడ నిజ్ది వాక్యయోజనము సంస్కృతము నుండి వచ్చినదే తెలుగున నహజముగా వవ్రాయునస్పు డిట్టి వాక్యమును “ఇచ్చిన పన్నస, తేనివి లచ్చువాన్లు” అనునట్లు కాఠ “ఇచ్చిన యీ పన్నసను అచ్చు వొన్దు పజ్బు మహా పాత కన్హ్లగు” నని వ్రాయంబడు చుండును. పృంలింగమున నేకవచన 2హు వచనములందు ఎవ్వరు, ఎవ్వరు అనునవి సంబంధార్థమున వాడ(బడియున్నవి ఎవట్జేని రక్షిఖ్బు వానిద ధర్మవు "గురిందగుంట శాస,

వేళ్లీనాటి కెన్వరు రాజులైరి వారుం బూవ్వ౯ స్టితిం దప్పక పాలించువారు = కీ9 శం 1006 ఆహవమల్లదేవుని శానవము, (5.1 1.1. నెం ఏ

ళఛొ టక్య యుగమునందలీ భామ 233 ఏ అను ప్రళ్నార్హక సర్వనామమునకు వాణ్డు, వారు అనునవి చేరగా నీరూవము లేర్చడినవి. ఏ యందలి దీర్చము హ్రిస్వముకా(గా వకారము ద్విరుక్త మగుట సంభవించినది.

చాకుక్యయుగము నందలి శాసనములలోని సర్వనామ రూపముల కీ క్రింద( ద్రియోగములు చూప(బడుచున్నవి, వాను వాణు అనువాని కిదివటకే

వ! యె పెప్యా ప్రమోగములు చూప బడినవి. దీవి రికీంచిన వానికి నలజానంపాడు శాస. ౫౨ 1 ౫౧౬౪1 పుట 200. దేవి సల్పిన వానికి మాలెపొడు శాస, వాని జీవితంబు దణ్బువు కొలవి శాస. ఉదయించి వానికిన్‌, వానిచే. కామసాని గూడూరు కాస. వారు; రీవి కొచి కుడిపినవారు, వకక్ర పల్కినవారు ఎలుదుర్తి శాస, కళొకణుగ మిచ్చి కుడుచువారు, విష్పర్ల శాసనం ళా టు! ప్రతిరవలు వచ్చువారు, దీని గాచినవారు, ఇచ్చినవారు, నడచినవారు,చరిగిన్బువారు విష్ణవరన మహారాజు బుడమ నారాయలపాడు శాస

కౌపెడువారు ఏడువాడల పాలెపు శాన. ఏన్య్వోలక పున్నమం బెట్టవారు. 5.1. 1. ౫ వెం, 008. వారిచేత పట్టం కట్టబడి కరుబలకోట శాన. పూల్ల వట్టమ్బున వారికి రామేశ్వర స్తంభ శాస యుద్ధమళ్లుని బెజవాడ శాసనమున వారు అను దావిపై మరల బహువచనలు వర్షము చేరిన రూపము కనంబడు చున్నది, నలియం బయ్యారల వెల్వటించిన (ద్వితీ = బహు). ఎవణ్జు గురిందగుంట శానం ఎవ్వరు రాజులైరి ఆహవ మృల్లదేవువి కాస, 5,1 1 నెం, 2,

234 చాళుక్య యుగమునందలీ భాష ఆది : వస న్తీశ్వరంబున కిచ్చినది రామేశ్వర స్తంభ శాస. వానిద ధర్మువు గురింద గుంట కాస, భటరళరు రట్టొడి యిచ్చినది మైలవరము శాన,

చాఖుక్య యగమునందలి శాసనములలో ఇది, ఆవి, ఇవి, ఎవి అము రూపము లెచ్చటను వాడ(బడి యుండలేదు కొజవి శాసనమున “* మజీయు యొవ్వియేవి నాతని చేయంబడి” యనచోట్ట ఏవి యను దానికి రూపాంతరమైన ఎవ్వి యను రూపము కన/(దిడు చున్నది. దావి, దీని, తేని, దావికి, దీనికి అను వావి మదాహరణము లిదివఅ కొసం%4 బడినవి. దేవికి వశ్రమ్భు వచినవాన్హు ఉరుటూరు శాసనము,

రామేన్వరస్తంధ శాసనము రేని అచ్చినవాన్షు ఇందుకూరు, చిలంకూరు, పొద్రిద్నుర్తి మాలెపొడు శాననములు.

డేని పల్పినవావికి మాలెపాడు శాస దానికి కలక బిడ్డట్టు యుద్ధమళల్లుని చెబవాడ శాస. దీనిం జేద్రోలు యేలెడు రిం ఇది యనుదావికి ఇవి యశునది బహువచన రూషము. “*ఇది" కి = దీని యను విభిక్త్యంగ రూప మేర్చడిన ప్లే ఇవికి వీని అను రూవమేర్చడినది. ఈ రూప మద్దంకి శాసనమున( " గనందిడుచున్నది. దమ్మప్పరంబున దమ్మువులు, విని (వీవి) రక్షిఖ్చినవారికి అశ్వ మేధంబున ఫలంబు ఆగు. ఆక్మార్థక నర్వనామమున కేకవచనమున తాను బహువచనమున తాము తారు అశునవి రూపములుగా నున్నవి. వీవికి వరుసగా తన, తమ అనునవి విఠ్నక్త్యంగ రూపములు,

ఛోకుక్య యుగమునందళలీ భామ 235 తానుం గటించెం గ్రమంబున యువమలుని బెజవాడ శాసం ప! ళ్లు ళ్‌ దీవినారు నిల్చినవారు 00 ఛి తనధర్కవొడంబిడి కాచు నృపులకు రెం పాపంబు దమకు లిం రాజ్యమ్చు (మ్చు) నస్తన పూర్వవృత్తికి వక్రమ్భు వచ్చిన కాడువెటి దత్తియాచ నన్ను నెం. 188. క్రీ ఈ 600, న! అటి ! విన్నవాని దాదరగంగ వేతబిట్టి దింధుజన 'సేవ్యుండు దానుదయించె కామసాని గూడూరు కాస. శమయన్న రాజ్య(శ్రీ కెల్ల కొటజవి కాన. నానయ ఈశుణ కొజవి శాస, క “చా దొ (శ్రా ను శ అ==తౌాన 1. ఆ==లౌనయ, ఆకవి కొట్టించి, ఆతని చేయంబడీ = కొటజవి శాసనం అత(డు (ప్రధమావిళక్తి బాపము) ఆతని (విభ్త్యంగ రూపము) గుణగ విజయాదిత్యుని ధర్మవర శాననముశ“ వచ్చిన వారు దంబుసల్పిన(విళ్చిన) వారు" ఆను రూపమున్నది. ఇచ్చట తంబు అనునది తొానుయొక్క బహువచన హాప మనియు, తాము అను నది దానికి, దరువాత నేర్చడిన రూప మవియు థ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు తెల్చుచున్నారు £ ఉత్తమ మధ్యమ పురుష సర్వనామ రూపములు . వాకు బణి సేసిన విష్పర్ష శాస, నీవు వా ప్రాణసమానుజ్హైవైన చెరివి కొజవి శాస వీ చేసిన యుపకారంబునప, నాకెల్ల లిం. పంభ్యా వాచకములు : చాళుక్యయుగమునందలి శాసనములలో( బెష్కు నంథ్యావాచక రూపములు కానవచ్చుచున్నవి. ఇవి యితర దాక్షిణాత్య భాషలందలి సంఖ్యా వాచకములతో లతా క కమ (20000 906001 (0 $0 2 1264 [080 0[ 84. 5. * 0 10:6 06౧1 2111= 1 లట టిడి

2ఏ6 (ప్రాళ్నన్నయ యుగము సన్నిహిత సంబంధమును సూచించుచు వావి చరిత్ర పరిణామమున నన్వేషించు వారికెన్నియో విధముల. దోడ్పడుచున్నవి.

ఒల్లు = ఒకొటి, ఒక్కటి = యుద్ధమల్లాని బెజవొడ శాసనమున “త్రినయన సుతు ణొణు సోంట మెచ్చక” అనుచోట నుండు అను రూపము కనవచ్చుచున్నది అది యిచ్చట నన్యమైన యను నర్ధమున వాడంబడినను సహజమైన దావి యర్జ మొక్కటి యవియే. ప్రై కొననమండే “గొరగల్లా కొరులిందు విడిసి” అనువెడ ఒరుడు అను పదమునకు బహువచనమైన ఒరులను రూపము కనపచ్చుచున్నది ఈ రెండు హూపములును ఒర్‌ అను మూల ధాతువు నుండి యేర్చడినవి, తమి శమున ఒరు అను విశేషణ రూపము సాధురేఫముతోనే వ్రాయందిడుచున్నను ఒద్దు, బ్ర (తమి, ఒద్జు(తెల్ర ఒన్టి(తుశుమున్నగు రూపములు మూలరూపము సందలిరేఫము వల్లినమ్‌ రేఫమనియే సూచించుచున్నవి, ఈ రేఫము నాసిక్యమును బొందినప్పుడు ఒబ్బు అను రూపమును, వాన్లు వాణ్లు అయినప్తే దానినుండి ఒబభ్జు అను రూపమును గలుగుచున్నవి. ఒంటి యనునది ఒకు నుంకి యేర్చడిన యౌపవిభక్తిక రూపము, ఒర్‌ ధాతువునకు అగు ధాతువు యొక్క పా9ిచీనావశేషమైన క చేరంగా ఒర్కు అను రూపమును బిమ్మట సమీకరణ ముచే ఒక్క అను రూసమును ఏర్పడుచున్నవి ఒక్క, ఒక ఆను రూపము లేర్చడిన పిమ్మటనే ఒండు అర్జాంతరములందు వాడంబడల జొచ్చెను. ఒక ఆను పా9తిపదికకు డు ప్రత్యయము చేరగా ఒకడు అను రూప మేర్చడుచున్నది ఇది మహద్రూపముగాను అమహద్రూపముగాను గూడ వాడంబడును, దీవికి మహద్వాచక మైనప్పుడు ఒకవిన్‌, ఒకవిచేత అను రూపములును, అమహద్బా చక మైనప్పుడు ఒకటిన్‌, ఒకటిచేత, ఒకటికి మొదల్లైన రూపములును గలుగుచున్నవి. అమహద్వాచక మైన ఒకడు అను రూపమునుండి ఒకటి యను నౌపవిభక్తిక విభ్నక్త్యంగ రూపమేర్చడంగా ననుచిత విభాగముచే నదియే విశేష్యముగా( గూడ గ్రహింపందిడినది. ఒకడు అను రూపమునందు డు ప్రత్యయ మెట్లు వచ్చెనో చెప్పుట కొంచెము "కష్టము. అది అర్వాచీన రూపమగుటచే ఒండు యొక్క సామ్యమున డు అను ప్రత్యయమును జేర్చుకొని యుండు నవియు, లేదా ఒక + ఒన్లు = ఒకొన్హు = ఒకొల్లు అనునట్లుగా వేర్చడిన పడ సమ్మేశనజన్యమైన (01609100) రూపమై యుండుననియు థ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు. చెప్పుచున్నారు.!. ఒక్క, ఒక్కండు,. ఒక్కంటి అను

ఓ 5 ౪7 ౦ |04011 ౫112 పుట9

చాళుక్య యుగమునందలి భామ 237 ద్విర్తక్తకకారముతో6 గూడిన రూపములలో సమీకరణ పరిణామము కాన వచ్చుటచే నవి ఒక, ఒకడు, ఒరటి అను రూపములకం టె. (గ్రాచీన తరములని చెప్పవచ్చును. ఒకనాడు కొజవి శాస వళ్చాద్యది యొకట్‌ యగునేజ్జీ వెంళయచోడుని దొంగలసావికనుము కాస, ఒక్కటి కి” భీమేశ్వరస్వామి దేవాలయమునకు॥ దూర్నుననున్న శాస, $110౫0 నెం. 17, ఒణు సోటు ల గోరగల్లాకొరులిందు. విడిసి | యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాస రెండు అను సంఖ్యావాచకము తమిళమున ఇరండు కన్నడమున ఎరడు మలయాళమున రెల్టు అను రూసములతో+ గానవచ్చుచున్నది ఇరల్డు =ఎరబ్డుంరె అల్లు (అకారలోపముచ్చే. ెబ్లు అను రూపములు క్రమముగా నేర్చడెనని చెప్ప న! న! వచ్చును. తెలు(గులోనేకాక యితర ద్రావిడభాషలలో. గూడ ఇరు అను వానితో నారంభించు. పమాసపదములు పెక్కు కొవిపించు. చుండుటడే వీ హపములు ఇర్‌ అను మూలధాతువునుండి కలిగెనవి తోంచచున్నది. (తమి, ఇరుబదు _ తెలు. ఇరువది = కన్న. ఇప్పట్టు) ఇరణ్డులోని డువర్షము ఒల్ణుం ఆ మూడ్డు _ ఒబ్జు, మూజ్జు అనువాని సామ్యమునే గలిగి యుండును. ఇర్‌ జ్‌ ధాతువులోని తొలి యచ్చు పహ్రస్వేకారముగానే కనంబదుచున్నను ఈరేడు (=14) ఈరారు మున్నగు రూపములలో నది దీర్హముగానే గోచరించు చున్నది. ఇరవది యాది నాల్కుమటలు న్తుల్లు ఎటగుడిపాడు కాస, అతిథి ఈ రెబ్టుతోలను రామేశ్వర_స్తంభ శాస ఇరువాది రెండు వచ్చరమ్సుళ్‌ చామలూరు శాస,

236 (పాబ్నన్నయ యుగము 'రెణు రేవులు వెంకయచోడు? యణ దొంగలపసానికనుదు శాస ఇరువున్ది ఆళ్ళ పట్టుకుటితి విస్పర్వి శాసనము. శెండువటి, రెండువట్టి మంగిదొగరాజు ల&ీ్మపుర శాస ఇరుబాదిమూండు ప్రవ త్తి౯ల్ల విక్రమాదిత్య బలికుల బాణజరాజుల శాన, ఇరువోదినాలుగు ఆగ్గపరాజుపొదిలి శాస. నూటయిరువది మతుడ్తు బికిరాజు శాస. $ 1.123909 ళా భీ సి పడ్డెణ్డు వుట్లు 00 రెల్లు గద్యలు చోడ మహారాజు సూర్య (గ్రహణకొల శాస 9 1కే ౫ 595 రెబ్జేరులనడిమి నందంపూ!డి శాస. ఇరుభది ఎల్జు అగు దిమ్మగుడి కాస, (' గా రెణ్డు వాడల అహదనకర శాస, పసజెణు అదంకి శాస. జ టి పం్రెడు వేలు కామసాని గూడూరు శాస, వెలుదుర్తి శాసనమున _ ఇమ్మడి అనురూసము కనవచ్చుచున్నది ఇర్‌ + మడి (సమీకరణముచ్చే ఇమ్మడి అనునట్లు మాజీయుండును, మకార మునకు ముం దిర్‌లోని ేఫము పెక్కుచోట్ల నకారముగా మాటుచున్నది ఇనుమడి, ఇనుమాలు, ఇనుమిక్కిలి మొద, మూండను సంఖ్యావాచకము పూర్వపు శాసనములలో నీ క్రింది రూపములతో! గవవచ్చు చున్నది. మూన్గువుటు ఆల్ల పటు క్షేత్రంబు నలజానం పాడు శాస. న! క క మున్నూలు నేల రామేశ్వర స్తంభ కాస మూటికి జయసింహ వల్తభుని విస్పర్ల కొస గ్‌! ఉం ముప్పది విత్చ్తి కాస ఇరుబాదిమూండు ప్రవ లలి విక్రమాదిత్య బరికుల బాణరాజుల శాన,

ఛాళుక్య యుగమునందలి భాష 2309 మూనూయు దాణరాజుల శాన, భారతి *-[ పుట 99. మూబ్దుద్రమ్మములు గురిందగుంట శాస మూడముస్పయిని కామసాని గూడూరు శాన, వీనిలో మూన్హు అనునది ప్రాచీనరూపముగా( గాననగును, ఒన్లు అశుదావి వలెనే యిది మూన్హు మూణ్డు మూణ్ణు మూండు అను రీతివి బరిణామము చెంది యుండును. దీనికి వల్లినమ్‌ రేఫముతో గూడిన మూట్‌ అనునది మూలధాతువు. కన్నడమున మూరు అను సాధురేఫముతో. గూడిన రూపమున్నను _్రాచీన శాసనము లందలి మూన్హు అను రూపమును బట్టి అందలి రేఫము శకట 'రేఫమే యవి చెప్పవచ్చు ఏ, మూల్వ్‌లోని శేఫము పర హల్లుతో సమీకరణము చెందునస్పు డందలి దీర్జోకారము హ్రన్వ మగుట సంభవించు చున్నది, మాట్‌ పది ==ముప్పది. మూల్‌ + నూలు == మున్నూలు, వాళ్ల పరమైనప్పుడు మూన్నాళ్లు, మూనాళ్లు అను రూపములు కశంబడు చున్నవి ఇచ్చట డీర్జోకారము హ్రన్వము కాలేదు. పై బాణ రాజుల శాననములోని మానూ అను రూపమున గూడ వది దీర్దాచ్చముగానే ప్రయోగింప దిడినది. ప్రాక్సాళుక్య యుగము నందలి శాసనములలో ముయ్యూర్‌ కూటువ అను పదము వాడందిడి యుండుటచే నప్పటికే దీర్జోకారము హ్రస్వమైనట్లు తోచుచున్నది. రాకుక్య యుగము నందలి శాసనములు పెక్కింటిలో ముయ్యల్కుట్టు (రెండవ అమ్మరాజు మచిలీపట్టణ తామ శాస ) ఆను వదియు దాని రూపాంతరములును గనవచ్చుచున్నవి

నాలుగు అనునది కన్నడమున నాల్కు, తమిళ మలయాళము లందు వామ్కు, నాన్లు అను రూపములతో. గనందిడు చున్నది. తెలుగున గూడ ఎజ్జి గడిపాడు శాసనములో (క్రీ. ళ. $) ఇరవది యాడి నాల్కు అను కువర్షముతో( గూడిన రూపము ప్రయోగింపం బడినది. ఆకు, ఆగు (80 0600200) అను ధాతువు యొక్క అవశేషమైన కు అప్పటికే ప్రత్యయముగా వాడంబిరు చుందెనవి తెలియు చున్నది. తమిళ మలయాళములలో కుప్రత్యయ విహీనమైన నాల్‌ అనునదేే

240 (పాన్నిన్నయ యుగము విశేషణ విశేష్య రూసముగా వాడదిడు చున్నది. కొన్ని చోట్ల నందరి దీరా ఖు కారము హ్రస్వ మగుట యందును గాన వచ్చుచున్నను దీర్హయుక్త రూపములే హెచ్చు. తమి. నాల్బదు; 40 నాన్నూలు, కన్న. నాల్వట్టు; నాల్నూలు. మల, నాల్వదు. తెలుగున విట్టి సమాసములలో హ్రస్వొకారముతో గూడ్‌న రూపములే గోచరించు చున్నవి. నలువది, నన్నూలు. ఇరువది యాది నాల్కు మయున్తుల్లు ఎజ్జగుడిపాడు కాస, నళ్చా ద్యది యొకొటి యగునేణ్ణీ దొంగలసాని కనుము కాస, నాలుగు వుట్టు బుగమనారాయలపాడు శాస, ఇరువోదినాలుగు అగ్గపరాజు పొదిలి శాన, క్రీ. శ. 008, నాలుగు స్తానంబులవారును చోళమహారాజు హూర్యగ్రహణకాల శాప నాల్కు-ను పుట్టు పన్దుంబు బోదనపొడు శాస. క్రీ, శ. 7. ఐదు, అయిదు అను రూపములు ప్రాచీన , శాసనములలో నెచ్చటను గన వచ్చుటలేదు. ఏను, ఏన్‌ అను రూపములే యందు వాడణబడి యున్నవి కొన్నిచోట్ల నను నాసికము కూడ లోపించుటచే ఏ అను రూపమొక్కపే చూపట్టుచున్నది. నన్నయ భారత భాగములో. గూడ ఆయిదు, ఐదు అను రూపములు ప్రయోగింప6 బడియుండలేదు.! కాని యవియే కాలక్రమమున విశేషణ విశేష్య రూసములుగా. బ్రచారములోనికి వచ్చినవి. కొన్ని నమాన రూపములలో మాత్రమిస్ప డేను అను రూపము వినంబడుచున్నది. అయిదు అను సంఖభ్యావాచకమున కితర ద్రావిడ భాషలలో( గం రూసములను బిట్టి చూచినచో (తమి. ఐన్హు ల44 అన్హు (వ్యవహార) ఐవర్‌ ళ్‌ న! బి

1. ఏడు నూట డెబ్బరిరసైదు ట్లోకంబులు ఆది, ౧-క్‌కీ వనూట యిరువరి యమైరు శ్లోకంబులు ఆది. ౧-58 మున్నగు శెండు మూండు చోట్ల వైరు ళద్దిము ము(్షిత [వతులలో నున్నది కాని (వాంత్యవతులలో పను ఆను పదమే యిచ్చటః గనంబడుచున్నదిం

భాళుక్యు యుగమునందలి భామ 241 (6౫0); కన్న. ఐదు (664౪) ఆయ్‌దు; ఐవట్టు (ఆ౪2%8) 50, లుకు, ఐవ (౧౫); తెలుం ఏ(బది, ఏవురు దీని మూలరూపమగు ఐన్‌ (౧9) లోవి మొదటి యచ్చు ద్వ్యచ్చంయోగాత్మక మైన (402082) దనియు, నది. ఏను, ఐన్టు (ఆ౫6) అన్టు రూవములుగాను, ఎయ్‌దు, అయ్‌దు అను రూపములుగాను బరిణమించెననియు( జెప్పనగును. ఉత్తమ పుడషనర్వనామైకవచన రూపమునను మటి కొన్ని యితర రూపము లందును ద్వ్యచ్చంయోగాత్మక మైన యాద్యచ్చు రెండు విధములైన రూసము లకు( దావిచ్చుట యిదివణకు సూచింప(బిడినది. తమి. యాన్‌__ఆన్‌ (నాన్‌ శైలు. ఏను__నేను, యార్‌__-ఆర్‌ ఎవరు.ఏరు. యాణ్డు...-ఆబు ఏన్లు ఏడు, యాన్హై మల, ఆన కన్న. తుజ ఆనె ఏనుగు. ఐన్‌దులోని టి అనువది నపుంనకలింగ రూపము లేర్పడునప్పుడు చేదు ప్రత్యయమవియు. వది ఒణ్ణు, రెడ్దు అను సంథ్యావాచకములలో€ గనందిడు డు ప్రత్యయముతో సమానమైనదనియు కాళ్ట్వైల్‌ గారూహించి యుండిరి. కాని ఒబణ్జులోని డు దంత మూలజములైన (1170110) పదాంత నకొర కట రేఫముల సమ్మేళనముచే. (ఒన్హు--బల్డా-ఒణ్బ్డు అను వట్లుగ్భా గల్లి లో వడే కాని తు ప్రత్యయము చేరుటచే. గలిగినది కౌదు. ఐన్‌ అనునది అజంత హపమును బొందునప్పుడు త్‌ అను దానిని సహాయధ్వనిగా గ్రహించి యుండును. లేదా అది కాల్ప్వెల్‌ గారనిన ట్రమహదర్థకచిహ్నమైన ప్రత్యయ మైనను గావచ్చును. అనునాసికలోపముచే బిమ్మట ఎయ్‌దు అయ్‌దు అను రూపము లేర్పడియుండును, ఏబది తిరువుల పాఅన ఉరుటూరు శాస, సంవత్సరమ్బుళ్‌ యేనగు నాణ్డా రామేశ్వరస్తంభ శాస, ఏభాది మలున్తుట్లు నేల చామలూరు శాస, ఏను మాటుత్రు మాలెపొడు కాసం ఏమవుట్లు విష్ప ర్తి శాస, శ్‌థ్‌

242 (పాబ్బన్నయ య.గము

పదేన్తుంబు లక్మీపుర శాస,

ఏనుంద్రమ్మలు, ఏనూటుండ్రమ్మలు కొఅవి శాస,

(రెండవ దానిలో నానునాసిక లోపము)

ఏనూోటు బాణ రాజుల శాస, భార. *-11 పుట 702.

ఏనువుట్లు ఇలపకుల్లు కాసం

ఏనగునేబ్ధే చా. ఫీ, = ధర్మవర శాస

తిస్పలూరు శాసనములో ఏమ్బదియె ఆను రూప మున్నది.

ఏన్‌ (పది, పరమైన ఓస్ట్య పకార ప్రభావముచే దంత్యానునాసికము మకార ముగా మాఖినది.

ఆటు అను రూపము పెక్కు ద్రావిడ భాషలలో సమానముగానే యున్నది శుకులో మాత్ర మాజి యను రూప మున్నది. ఒన్టు, మూన్హు అను వావిలో పలె నిందు శకటలేఫమునకు ముం దను నాసిక మేర్చడి యుండలేదు. సమాసము లం దాలు లోని దీర్చము హస్వ మగుచున్నది. తమి. అరుబదు, కన్న. అరువట్టు రుజు. అజిప తెలు, అటువది. ఏడువాడలపాలెపు శాసనములో అటువరీ వేలేండ్లను ప్రయోగ మున్నది. కొన్నిచోట్ల దీర్హము నిల్చిన సమాసములును గన్నట్టు చున్నవి. కన్న, ఆరునూరు. తుళు ఆజిశూడు, తెలు, ఆర్నూలు ఆణను సంభ్యావాచకమునకు అయు అనునది మూలధాతువు. విడివడు (00 0:2! గ) అను నర్జము గల ఆలు ఆను ద్రావిడ ధాళువే యిది యని కాళ్హ్వైల్‌ గార ప్రాయపడుచున్నారు. ఏలయన దీని నుండి పంథ్యావాచకములను మొదటి చేతిని విడిచి రెండవ చేతి (వ్రేళ్ళతో లెక్కింప వలసి వచ్చుచున్నది. ప్రాచీన శాసనములలో ఏడు, ఏలు, ఏడు, ఏకు అను రూపములలో! గానంబడుచున్నది. పదియేడగు నేజ్ద ఇంద్రకీల పర్వతముమీ+ది శాస, క్రీ. శ. 008. రేనాజ్జేబ్లు వేలునేల సూర్యగ్రహణ కాల శాస, క్‌ 1.1 నది 595

ఏలు వేలు నేజంగా కొసినేపల్లి శాస, రేనొజ్జి యేవవేళు చెన్నరాయనిపల్లి శాస. రేనాణ్డు ఏలువేల బికిరాజు శాన. $11009

భాళుక్య యుగమునందలి భామ 243 తమిళమునందు( గూడ ఏలు అను రూపమే గోచరించుచున్నది. ఆజులోని ఆకారమువలెనే ఏటు లోని ఏకొారము సమానములలో (హస్వ మగుచున్నది. తమి. ఎటు బదు కన్న, ఎప్పడు తుళు, ఎక్స, కన్న. ఏచహ్నారు. తుళు. ఏబ్నాడు అసు వానిలో దీర్హమే నిల్నియున్నది. ఏబు లో టి కారము డకార ముగా నూజిన పిమ్మట వర్ణవ్యత్యయముచే ఏడు పది, ఏడు బది; డెబ్బది యను రూపమేర్చడ్‌నది. అచ్చు హ్రన్వమై పోవుటచే బరహల్లు ద్విరుక్త త్వము నొందినది. ఏలు లో టీ కారము ళ, అ అను నక్షరములుగా మాటిన చూపములు కూడ! బై నొనంగంబిడిన ప్రయోగములలో6 గనవచ్చుచున్నవి. ఎనిమిదికి సంబంధించిన శాసనములలోని రూపము లీ క్రింద నొసంగంబడు చున్నవి. ఎణుంబొది అన్నేల్డీ విష్పర్శ శాస ఎణుంటొది పుట్టు వెం నూట ఎణ్మ బాణరాజుల శాస నూట ఎనుబొద్దిషడ్డ 'పెద్దముడియం శివాలయ శాసం 5 1.1% ఎనుదొది వుడ్ల అద్దంకి శాన, తెలు(గున విప్పు డెనిమిది యను రూపము కనవచ్చుచున్నది, తమిళ మలయాళములలో ఎట్టు అవియు, కన్నడమున ఎణ్జు అవియు, తుకులో ఎణ్మ అనియు. దీనిరూసములు, వబీవికిం బ్రాచీనరూసమైన ఎజ్‌ అనునది (తమి ఎబ్బదు (80) ఎణ్జూరు. (800) శుక, ఎబజ్బ అను సమాసములలో( గన6 దిడుచున్నది. ణకారము కన్నడమున మకారముగను (ఎమృట్టు) తెలు(గున నకారముగను మాజీనది. (ఎనుబది). పూర్వశాసనములలో న ణ కారములతో( గూడిన రూపములు రెండును చూపట్టుచున్నవి. ఎణుంబొది (విస్పర్ల) ఎనుబొది (అద్దంకి). ఎణుంబొది అనురూపము ఎనిమిది (8) కంటె ఎనుబదికే (80) సన్నిహిత తరముగా( గన్పట్టుచున్నది. కాని శాసనమున నెనుదిది యనునర్థ్వము పందర్భమునకు విరుద్ధముగా మండును. ఏలయన నది జయసింహవల్లభువి మెణుంబొదవ నిజయరాజ్యసంవత్సరమున వేయ బిడినది. జయసింహ వళ్ల

244 (పాబ్నన్నయ యుగము భుండు క్రీ, శ, (41 మండి సుమారు ముప్పదిచయేండ్లు మాత్రమే పాలించి యుండెను. అందుచే ఎనుబదవ యేట నది వేయింప6 బడెననుట యసందర్భ ముగా నుండును. ఇందలి (బొది-పొది-పది) బొది పదియొక్క వికార మను టలో సందేహము లేదు, ఎణ్‌ +. ఉమ్‌ +-బొది అవి పై శబ్దిములను విడ దీసివచో ఎనిమిదియును బదియు = మొత్తము పదునెనిమిది యను నర్థము వచ్చును. అప్పుడు కాసనము నందలి సందర్భమునకు6 గూడ వై రద్ధ్యముండదు కాని పదికిని ఇరువదికిని గల రూపములన్నియు బిదితోనే యారంభించు చున్నవి కొని యా రెండవ సంఖ్యతో నారంభించుట లేదు. (పదునొకటిి పదుమూండు, పదునెనిమిది, పందొమ్మిది అందుచే. బై రూవ మెనిమిదినే సూచించుచున్నదని యనుకొనుబట యుక్తముగా నుండును, అప్పుడిది ప్రస్తుతము వాడుకలో నున్న ఎనిమిదికి. బూర్వరూపమై యుండు నని యూహింపవలెను. తమిళ కన్నడములందు ఇజ్లై, ఎడె అను శబ్దములకు జంట యను న్డ్‌ మున్నది. తెనుంగున ఎన యనగా జోడు. దీనిని బట్టి ఎణుంబొది యనగా రెండు తక్కువ పది లేక పదికి వెనుక రెండవది యను నర్జము చెన్న వచ్చును. (ఆం. భా, వి. పుట 458), కాని యస్పుడు ఉహ్‌ అను దానికి సార్థక్య మేమియు నుండదు. అందుచే నీ శబ్దము యొక్క వ్యుత్పత్తి యిదమిత్ధ మని నిర్ణయించుటకు వీలు లేకున్నది. పది వణకు. గల సంఖ్యా వాచకములలో( దొమ్మిది యనునదొక్కి కే సమ్నస్తపదముగా నున్నది. ఇది పది శబ్దము నుండియే వ్యుత్పన్నము చేయంబిడినది. తొమ్మిది యనగా! బదికి వెనుకనున్నది లేక ఒకటి తక్కువ పది యని యరము చెప్పబడుచున్నది. తమిళమునందలి తొమృత్తు, ఒన్బుదు అను శబ్దములు అడ నిళ్లేర్పడినవే ఈ తొమ్మిదియొక్క సామ్యముచేతనే ఎనిమిది యను శబ్దముకూడ నేర్పడిన దని చెస్పవలయును. తుకులో ఎణ్మ అను రూపమున్నది. ఎణ్‌ [మ అని విడందీసి పదిలోని పకారమే యిచ్చట నానునాసిక్యమును బొంది మకొర మైనదని తలంపనగును. ఇతర ద్రావిడభాషలలో నెనిమిదిని బదితో సంబంధము గలదానినిగా వ్యుత్సన్నముచేయు నాచారములేదు. మటియుం బది శబ్దమీ తొమ్మిది, ఎనిమిది యను రెండురూపములలో మాత్రమే మిది గా మాలు చున్నది. పెఅచోట్ల నది పదిగానే కానిపించుచున్నది.

కీ శ. 49 నాంటీ అద్దంకిశాసనములో ఎనుబొది యను రూప మున్నది. ఇచ్చట ఇఅకౌారము దంత్యనకారముగా మాఖీినది. ఇట్టి మార్చితర

వాళుక్య యుగమునందలి భామ 2115 శద్దిములలో (గూడ గనవచ్చుచున్నది. తమి. పణ్‌ =€0ళీం, పని (తెల) తమి మణ్‌ తెలు, మన్ను. ఎణ్‌ ఉష్‌ బొది లోని ఉమ్‌ కూడ నిచ్చట లోపించినది. ఈ శాసనమునం గూడ సీ శబ్దమున కెనిమిది యని యర్హము చెప్పనలయునో, యెనుఐది యని యర్హము చెప్పవలయునో నిశ్చయముగా దెలియకున్నది. నూట యెనుబొళ్లి అను పెద్దముడియం శాసనములోని దూపమున( గూడ. నెనుబొది యీ రూవమే నిల్చియన్నది. ఎజ్‌ (ఉమ్‌ పొది లోని ఉమ్‌ "ప్రభావముచే పది పొదిగా మాజీయుండును.

తొమ్మిది యను నంభ్యావాచకము తమిళమున తొమృత్తు, ఒముదు అను రూసములతోను, గన్నడ తుళు భాషలలో ఒమృత్తు, ఒన్న అను రూపముల తోను గనవచ్చు చున్నది. తమిళమున ఒర్మృ (0౧౫౫౩) అను రూపము హడ నున్నది. ఇవన్నియు సమస్తపదములే ఒర్మలోని పూర్వార్థ మేకార్టక మైన ఒరు అవియు, నొకటి తక్కువ పది యను నర్ధమునం బై సమాన మేర్చడె ననియు. జెస్పంబడుచున్నది. తొన్నూరు, తొల్లాయిరమ్‌ అను సమాసములలో( బూర్వపదములుగా తొన్‌, తొల్‌ అనునవియే వాడంబిడినవి కాని ఒన్‌ అనునది వాడందిడియుండలేదు తెలు(గున వైతము తొల్‌లేక తొన్‌ అనునదియే సమాన పూర్వపదముగా స్వీకరింపంబడినది. తమిళకన్నడములలో తొన్‌లోవి తకారము లోపించుటచే ఒన్‌, ఒహ్‌ పదు== ఒమ్బదు అను రూపమేర్చడినది. ఒమ్‌లోని మేకొర్థమును బురస్కటరించుకొని దానికి. దరువాత నొకటి తష్కన పదియని యర్థము చెప్పుట పరిపాటి యైనది.

ఏడువాడలపాలెపు శాసనములో “*తొంభనూటానల్వొధి యగు నేణ్జి” యనుచోట తొంబనూట అను ప్రయోగమున్నది. తొంది నూట నల్వొది యనంగా( దొమ్మిది వందల నలువది (శక $940-+78== క్రీ ఈ. 101% యని యర్థము, ఇందలి బ యనునది పదియొక్క అవళిష్ణ రూపము. దీనిని దిట్టి మా కాలమున తొంబది యన(గా( దొమ్మిది యను నర్ధముకూడ నుండెననియు, (ల్‌ ఎనిమిది = ఎణుందొద్రి నొకే పదమునకు రెండర్హములుండుటచేం గలుగు భ్రాంతిని దొలంగించుటక్స్షై తరువాత నవార్థమున( దొమ్మిది యను పదమును నవత్యర్థమున( దొంబది యను పదమును స్థిరపడి యుండుననియు, థ్రీనాథుండు కొశీఖంగమున

246 1పాళ్నన్నయ యుగము తొంబినూలును దొంబది తొమ్మిదియును జలజముల6 బూజసేపెను శార్డపాణీ యని తొంబి పదమును దొమ్మిది యను సర్థమన వాడి యుండుటడే క్రీ. శ 15వ శతాన్టీ నజకును గూడ నది యా యర్ధమున విరళముగనైన వాడంబడు చుండవచ్చునవియు నూహించుట కవకాశమున్నది కాని చాళుక్యశాసనము లలో౬ దొమ్మిది యను నర్ధమునల దొంబది యని వ్యస్త ప్రయోగ మెచ్చటను గానవచ్చుట లేదు. అది సమాసపూర్వాంగమున మాత్రమే తొంబ యను రూప ముతో( గానవచ్చుచున్నది. మజియు వది తొమ్మిదికిని తొంబడికిని భేదము చేయలేవి ప్రాథమిక కాలము కొదు. అందుచే నీ విషయమును నిశ్చయముగా. జెప్పుటకు. వీలులేకున్నది. తొంది నుండియే సమీకరణముచే తొన్ముయకు విశేషణరూపమేర్చడినది. తొంబదికి "తొన్నూరు" అను పదము తెలు(గున( ద్రివేశించి యుండలేదు, పది యను సంభ్యావాచకము ద్రావీడభాషలలో పత్తు * పదు అను రూపములతో( గానవచ్చుచున్నది, అదు, ఐదు, ఎదు అనునవి తెలు(గున నిదంతములుగా మాటినళ్లే పదు అనునది వది యనురూపమును బొందివది గా9ంథిక ప్రయోగములలో నుదంతములతో(. గూడిన రూపములు కూడ! గానంబడు చున్నవి. పదునాలుగు, పదునేను, పదునాటు మొదలైనవి. లేదా యివి పది+ఉన్‌ నాలుగు, పది--ఉన్‌ (ఏను, పది ఉన్‌ (ఆలు అనునట్లుగా బదిశ బ్రమునకు సముచ్చయార్జక మైన ఉమ్‌ నుండి యేర్చడిశ ఉన్‌ ఆశునది చేరుటచే. గలిగినదని యైన జెప్పవచ్చును. కొన్నిచోట్ల పర పదాద్యక్షరముమీ(ది యూనికచే నీ ఉన్‌ లోపించుటయు. రెండుపదములనడుము హకొరము చేరుటయు సంభవించుచున్నది. పదిహేను, పదహారు, పదిహేడు మొదలైన రూపము లి ప్లేర్చడినవే. పదులోని ఉకారము లోపింపంగా వె ఉకారలోపమును _బూరించుటక్తై హకారము కలుగు చున్నదనియ, పధ్నాలుగు, పదహైదు, పదహారు, పదిహేడు, పద్ధెనిమిది, పంధొమ్మిది మొదలైన రూసములీ రీతిగా వేర్చడినవే యనియు నాంధ్రభాషావికొసమున జెస్పందిడినది. (ఆం. థా, వి, పుట 458.) పదులోని ఉకారము వ్యవహార మున గొన్నిచోట్ల ఇకారముగను గొన్నిచోట్ల అకారముగను మాలుచున్నది. (పదిహేను, పదమూండు, పదహారు, పదిహేడు పత్తు లేక పది యనునది

ఛాళుక్యో యుగమునందలి భామ ౨47 సమాసాంగముగా నున్నప్పుడు పెక్కు మాద్చులు చెందుచున్నది. సమాసము నందలి పూర్వపదముగా నున్నప్పుడు పత్తు, పన్‌గా మార్చు చెందుచుండును, (పన్‌--దుబు, పడ్డెణ్లు, పన్‌ దొమ్మిది; పన్నిరు సమా సోత్తర వదముగా నున్నప్పుడు పది వది, బది, దొది అను రూపములను బొందుచుండును. (వలువది; ఏబది, ఎణుందొది, ఎనుబొది) కొన్నిచోట్ల పదిలోని పకారము భకారముగా మార్పు చెందుచున్నది. ఇట్టి రూపములు లేఖకప్రమాద జనిత ములైన(గావచ్చును. లేక మాండలికవ్యవహారసిద్దములైన నై యుండ వచ్చును. ఉచ్చారణమ.న6 బదిలోని పకారముపై( గలుగుచుండిన యూవికచే వది యట్లొత్తక్షరముగా .మాజియుండును. ఈ యూనికవలననే పదిలోని చకారము లోపించుటయు, ఏభది, ఏభఇ, ఏల, ముప్పది, ముష్ఫఇ, ముప్పై: డెబ్యది, డెబ్బఇం డెబ్బై వంటి రూపములేర్చడుటయు గూడ పంభవించి యుండును, కొని యిట్టి రూవములు చాళుక్య యుగమునందలి కాసనములలో గోచరించుటలేదు. ఏదిది తిరువులపాఅకు ఉరుటూరు శాస, ఏమృదియె చామణ కాలధ తిప్పలూరు శాన ఇరువాదిరెండు వచ్చరంబుళ్‌ చామలూరు శాసనము. దీర్హము లేఖక ఏభాది మలునస్తుల్లు నేల 1! ప్రమాదము కావచ్చును వళ్చాద్యదియొకటి దొంగలసావి కనుమ శాస. ముప్పది విత్సత్తి శాస. వదేన్తుంబు లక్మీపుర శాస. పడియేడగునేణ్ఞి ఇంద్రకీల పర్వత శాసనము

008 క్రీ, శం శోంభమాటనల్వొది యగునేణ్ధీ ఏడువాడలపాలెపు శాస, ఆటువది వే లేండ్లు లిం ఎణుంటొదిలో( బదికి మాలుగా పొది, బొది యను రూపములు కానంబడు చున్నవి. గసడదవాదేశముచే నందలి ప వకొరముగా మాజంగా నల్వొది యమ రూప మేర్చడి యుండును. ఇరుబాది మూండు విక్రమాదిత్యబలికల బాణరాజుల శాసం

248 (ప్రాబ్న్బన్నయ యుగము పనుబు పెట్లూరు శాస 0 ళం ఇరువోదినాలుగు అగ్గపరాజు పొదిలి కాస, నూటయిరువది మజుతుడ్లు బికిరాజు శాస. 5 £ ₹ ౫ [00 ప్డే ణ్లుపుట్లు క పం(డ్రైెడువేలు కానుసాని గూడూరు కాస, మూడముప్పయిని వెం, నూటానల్వొది, ఇరువోదినాలుగు, ఇరుబాది మూండు అను ప్రయోగమణ మాండలిక వ్యవహారసిద్ధముర్లై యుండును.

ద్రావిడ భాషలన్నిటియందు శతమునళు నూజను పదము కన(దిడు చున్నది. ప్రాచీనకాలపు కాసనములలో వైత మీ పదమే యున్నది. మనమిస్పుడు వాడు వంద యను పద మెచ్చటను గ్యానరాదు. నూజుయొక్క విశేషణరూపము నూట, విభ క్త్యంగరూసము నూటి. నూజులోని శకటరేఫము ద్విరుక్తమ చేయణబడుటచే నూజ్జు అను రూపమేర్చ్పడును. అది చిఆు, చిజ్దు, చిటు అను వావివలె నూట్టు అని యుచ్చరింప6 బడుచుండును. సందింధార్థమైన అకారమును జేర్చంగా నది నూల్డు అనియు, ఇకారము చేర్చగా నూట్టి అనియు మాళీ తరువాత నూట, నూటి అను రూపములను బొందినది. శకటరేఫము ద్విరుక్ష మగుటచే నేర్పడిన యీ ట_.ఇ==టి అనుదానినే వ్యాకరణకర్త లౌపవిభ్యక్తీక ప్రత్యయముగా వ్యవహరించుచుందురు. పఏనూలుండ్రమ్మలు _- కొటవి శాస. తోంభనూట నల్వొదియగునేణ్జి ఏడువాడల పాలెప్పు శాస. నమూనూటు ఏనూటు | బాణరాజుల శాసనము భారతి ౪=11-792వ పుటి, నూట యిరువది మటుతుడ్లు బికిరాజు శాసనం 5.1. 1. 26009 నూట (ట్ర యెనుబొన్ల ఇడ్డ "ెదముడియం శివాలయ శాస

! గో 60 ౧ నూలుమాబుతు మోపూరు ఛై రవాలయ శాస ఇచ్చట నూలు అనునదియే విశ్రేణముగా వాడంబడినది.

చాళుక్య యుగమునందలి భామ 2409 సహ(న్రమునకు ద్రావిడ రూపమైన వే అను పదమొక్క తెలుంగులోనే కన(బడుచున్నది. ఇతరి (ద్రావిడ భాషలలో సహస్రమునుండి యేర్చడిన (కమి. మల.) ఆయిరమ్‌ (కన్న) సవిర, సావిర (తుజ సార అను రూప ములు వాడంబడు చున్నవి. వే అనుదావికి విహువచన రూపము వేలు (క) విశేషణరూపమును ్రథమైకవచనరూసమును సమానములే. వేగవిలలను (ఇలపకుట్దు శాస.) వేచెలువుకు (లక్ష్మీపుర కాస) వేవాన్లూల్లు (మాలెపాడు శాస. వే శద్దిము వేయు వేయి అనురూపములతో6 గూడ గొన్ని శాన సములలో వాడంబిడినది. వేయు గుళ్లువు బుడమ నారాయల పాడు శాస, వేయు చెలువు ౨౦. వేయి గవిలాళు వేం వేయి గావిలల ఏడు వాడల పాలెపు శాస. వేయి గుళ్టును. సిద్ధీవేయు రేనాణ్డు ఏట్తి వేల ఏలుచున్లి .. మాలెపాడు కాస, వేయలోవి ఉకారము సముచ్చయార్థక మైన ఉమ్‌ (ఉన్‌) అనుదాని యవశ్రేషము కావచ్చును. వేయిలోనియి ( వే, ఇం వేయి. శ్రవణ సౌస్థవమునత్తై యేర్చడినదేయై యుండును, ఇప్పుడు వేయి అను రూపమే విశేషణ విశేషస్య ములుగా వాడందిడు చున్నది. కార్ప్వెల్‌ గారు అధికముగా నుండుట, ఉష్పముగా మండుట అను నర్జము గల వే ధాతువు నుండియే యీ పదము వచ్చియుండెనని భావించియుండిరి. వురు (గురు. శెలు(గున సంఖ్యా వాచకవిశేషణములకు మంది, గురు అను ప్రత్యయ ములను జేర్చంగా నిప్పుడు మహన్మహతీవిశేషణము లేర్పడుచున్నవి. బాళుక్య శాసనము లందలి రూపములలో పురు అను ప్రత్యయమే కాని గురుంమంది అనునవి కానందిడుట లేదు. వేవురు రామేశ్వర స్తంభ శాసం వేవుర నల్ల చెబువు పల్లి కాసు చేవురు కపిలేశ్వర పుర శాపం

2వ (ప్రొళ్నిన్నయ యుగము ఇన్నల్వురు ఏడువాడలపాలెపు శాస ఇన్నల్వురు సా& బాణరాజుల శాస, డ్డు ఆను ప్రత్యయముతో+ గూడిన ప్రయోగ మొకటి తుపాపలపల్లి శావవ ములో నున్నది. పదున్డు $11౫౧౫ నెం. 827. పదు +ఉన్‌ == పదున్‌ లు జ పదుణ్డు.[-టు = పదుణ్ణు ఇందలి శకట ఛేఫము తరువాత సాధురేఫమైనది. క మా టెనమద్దుపను నిత్యవర్షుని మాలెపాడు శాన, ఇది నూపెనమణ్ఞకు అను దావి వికారము. !

నన్నయ భారతమున. గూడ వకొరయుక్త రూపములే కానంబడు చున్నవి (ఇరువుర ఆది = 17146, మువ్వురు ఆది 110 = [8 71, నలువురన్‌, సభా 1 = 108) కన్నడమున కేశరాజు వర్‌, బర్‌, 0బర్‌' అను ప్రత్యయములే సంథ్యావాచకములకప( బజివర6 జేరునని చెప్పి యుండెను. (శద్దిమణ్‌. నామ వ్ర)కరణ 08 సూత్ర) అంతకంటె బూర్వము నందలి కన్నడ శాసనములలో “ఓరక్వన్‌, ఒర్వన్‌, సొసిర్వర్‌, ఏల్న్నూర్వర్‌” అను ప్రయోగముళు కలవని తెలియచున్నది. (ఆం. భా. వికా. 4? పుట) దీవివిదిట్టీ వకారయు క్త రూపమే ప్రాచీనమైనదని తలంపవచ్చును. ఈ వురు క్రమముగా గురుగా మాజ్‌ గ్రంథములలోవి కెక్కినది.

సంథ్యావాచకములప అగు అను తద్ధర్మ క్రియాజన్యవిశేషణమును జేర్చంగాల. దెలుంగునల బూరణార్థకము లేర్పడుచుండెను.. నన్నయ రెండగు పర్వము, ఎనిమిది యగు పర్వము అని అగుతో€ గూడిన రూపములను వాడీ యుండెను. అగు = అవుగా మాటినచోట్లు కూడ గొన్ని కలవ. ముద్రిత ప్రతులలో. గొన్నిచోట్ల అవతో( గూడిన రూపములు గూడ గనందిడు చున్నవి. కొని వానిని నన్నయ యే వాడెనో లేదో తెలియదు, (ఆయంబు నందు నాలవభాగమొండె మూండవభాగమొండె సభా £= 40, సూర్యరా యాంధ్ర విఘంటువృ కొలక్రమమున అగు, అవు అనునపి అవ, ఓ అను రూపములను బొందినవి, ఓ తో6గూడిన రూప మిష్పుడు వాడుకలో( దలుచుగా( గానవచ్చును. విరంకుళోపాథ్యానమున ([1. 102) మూండో జా మమ్యె

ళాకుక్య యుగమునందలి భామ వివ అని ఓతో. గూడిన రూప మున్నది. చాళుక్య యుశమునంచలి కాసనములలో అగు తోఃగూడిన రూపములే వాడంబడినవి, సంవత్సరమ్చుక్‌ యేనగునాబ్లు రామేశ్వర_స్తంభ శాస నల్వొది యగునేణ్జీ ఏడు వాడల పాలెపు శాస, మేవగు నేణ్జీ చా, ఖీ, ధర్మవర శాస విశేషణములు" ప్రాచీన ద్రావిడ భాషలో విశ్రేష్యవిశేషణములకు రూపమునం దెట్టి రేదమును ఉండినట్లు కనంబడదు. పదముల కూర్చునందలి పొర్వా పర్యమును విబ్దియే యొకటి విశేషణముగను రెండవది విశేష్యముగను భావింపందిడు చుండెను. ఒకే పదము ముందు వాడందిడినదో విశేషణత్వమును దరువాత వాడ(దిడినచో వి శేష్యత్వమును బడయుట కవకాశమున్నది. మేకపిల్ల (మేక మొక్క పిల్ల) పిల్ల మేక (పిల్లమైన మేక) బట్ట రంగు (దిట్టయొక్క- రంగు) రంగు దిట్ట (రంగుగల బట్ట) ఇందు బూర్వపదము పరపదమును గూర్చి కొంత చెప్పుచున్నది. దీనినే ఆంగ్లమున గుణసూచకము ( 21069) అని శెస్పుడురు. అన్ని భాషలలోను గూడ విశేష్య విశేషణముల నొండొంటితో మార్చవచ్చుననియు, వ్యాకరణ దృష్టితో జూచినచో వావికి నిశ్చితమైన భేద సేడియు లేదనియు, వానిని రెండింటిని గూడ విశ్రేష్యములుగనే వర్గీకరింప వచ్చువనియు. వెస్ట్రీస్‌గారు [2060366 అను (గ్రంథమున జెస్పియున్నారు.? కాలక్రమమున( బూర్వసదముయొక్క. గుణ సూచకత్వమును లేక విశ్రేషణత్వమును స్పష్టతరము కౌవించుటశైై దానికి అ, ఇ అను ప్రత్మయ ములను జేర్చునలవాకేర్పడెను. కొలు ,ఓగోడ ఇ కొలిగోరు; పాలు 1 వాడుక్‌ = పాలవాడుక. ఇట్టి మార్చుతో( గూడిన పదములు చాకక్యయుగమునందలి శాసనములలో( గూడ! గానవచ్చుచున్నవి, బహువచనాంతములై న పదము లు 1 52019676 204 2ర్వేంం7ట 2౯6 10060020్ట్ట62016 18 211 12084206 254 [ణు 2 క్రై0ు002002 0106 0£₹ల౫ భలం టి 10 రేం! యక కంటా తేజా పీంయాంల కయి. కసం మి)? ఫంలు [6 బం009ై06ీ. 602్రంగేల్‌. 12 1 3100816 ౧౩జాల్టంద్తా క208్ర038్రై- ౪0164౧౮ కష్టం కైక

252 (ప్రాబ్నన్నయ యుగము లను విశ్రషణములుగా( జేయుటక్తై ఆ చేర్చబడిన ప్రయోగములు సె క్కిది నఅప౯ జూప(బడీనవి. చిజుమూరి (5 ఘఉష్ర రేవణకాలు కలమళ్ష శాస, కూచపోజీయారి తాంబుల్‌ చోళమహారాజుల అమ్మ చామలూరు శాస. ఇన్నుట్లోలి అణపోతులు పొట్లద్నుర్తి మాలెపాడు శాస. మ్లావిండిరాజుల ముట్టు విష్పర్ల శాస వారి (రు + ఇ) కొడుక కపిలేశ్వరపుర శాస. 740 శ్రీ 4 అటువది వే లేండ్లు ఏడువాడలపాలెపు శాస. ఎఏనులొది వుడ అడు అఆదంకి శాస, ఛి ళం |

గోరస్టల పపేరయ

విశేషణత్వమును గలిగించుటక్తై యేకవచనము లందలి పదములకు గూడ అ చేర్చబడిన వ్రయోగములు తమిళ (గ్రంధములలో6 గాన(దిడు చున్నవి. మళ్తై య య (=) సుస్దె శ్‌ య (0£ 5051008) కోరా గొల సంర 2 కం 79) మజ్జీతోడి శాటియొద్ద నందంపూ!డి శాస. డొంకలోపలి నేల దొంగలసొని కనుమ శాన. నొలంవితోల్లీ కయ్యంబున వైదుందిరాజు గండ తత్రిన్నేతుని శాస పై'ప్రయోగములలో తోడ లోపల అఆనువావికి ఇప్రళ్యయము చేర్చ(బిడినది ఇవి ఇప్పుడు విభక్తి ప్రత్యయములుగా భావింప( బడుచున్నను ఒకప్పుడు లోపలు + ఆన్‌ == లోపలన్‌, తోడు 1 అన్‌ == తోడన్‌ అను న్వతంత్రపదములు గానే యుండెను. అందుచే వీని చివరనున్న నకారము లోపించినదవియ విశేషణత్వము కోలిగించుటవ్లై ఇవ్రత్యయము చేరినదనియు. జెస్పవచ్చును

అడాంతములైన కొన్ని పదముల కజంతపదములు పరములగు నపుడు వాని చివర(గల అడలు ద్వీత్వమును బరుషత్వమును బొందుచుండును చిటు + ఎలుక; విజ్హు 1 ఎలుక, చిట్ట) + ఎలుక; చిస్టైలుక; నడు + ఇల్లి నడ్డు.__వట్టు + ఇల్లు = నట్టిల్లు, హలాదులగు పదములు పరములగునపు డవి యే మౌద్బను జెందకుండ నళశ్లే యుండిపోవును. కడు _|. దవ్వు == కడుదవ్వ

శాళుక్య యుగమునందలి భామ 2ళ్‌ నరు (రేయి. నడురేయి. (నడిరేయి... చిలు +నగవు =చిలునగవు (ఛిర్నగవు). ఏడు మొదలైన కబ్దములందు డకారము పరుషత్వమును బొందుటయే కొక దావిపై ఇకొరము చేరుటయు( గనవచ్చుచున్నది. ఎణుంటొది అన్నేణ్ణీ అమ్మ౯ పూజ్ణ్ఞమ విప్పర్ల కొస అగునేణ్డీ వైశాఖ పుణ్నమి అగ్గప్పరాజు పొదిలి శాన. పదేనగునేజ్జీ ధనుమా౯నమున భీమేశ్వర స్వామీ ఆలయమునందలి శాసనము, 38 [1౫ విప్పర్ల శాసనమున “పడుమాఅికోటొ అను ప్రయోగమున్నది. ఇచ్చట అకారము టకారముగా మాజలేదు కాని ఇ ప్రత్యయము చేర్చందిడినది, ఏడువాడలపాలెపు శాసనమున సమాసమున( గాకపోయినను *వడుమటం గొణ్ల యను ప్రయోగమున పడుమఅ శబ్ధమునందలి అ __- టగా మాజుట కానవచ్చు చన్నది. నూజు శబ్దము విశేషణమైనన్నుడు నూట యను రూపమును బొందుచున్నది “నూ పన్మణక” నిళ్యవరుని మాలెపాడు శాన, అ ఖు పట్టు ధాతువు కొన్ని స్థలనామముల చివర పల్షు అను విశేష్య రూసమును బొందుచున్నది. ఈ పట్టు పట్టుగా మాలిన చోట్లును గొన్ని గలవు. (చెంగల్పట్టు = పూతలపట్టు అట్టు మాటనిచోట్ల పల్దు విశేషణత్వమును బొందునప్పడు ద్విత్వమును గోల్పోయి తి అను ప్రత్యయముతో వాడందిడి యన్నది. తి యందలి ఇకార సొహచర్యమున నప్పుడు అు లోని ఉ కూడ ఇకారముగా మార్చు చెందును. విరిపజితి కమ్మరి వినియణ నవ్రావె రామేశ్వర_స్తంభ శాస దేవందఅితి ముదుట్ల కొండయ జు లోవి ఉకొారము లోపించుటయు. గలదు. విక్సత్తి ఉత్తరంబునంవిత్స ల్తీ గాణంబు విప్పర్ల కాసు ఈ వై ప్రయోగములో( బదాంతమైన శకటరేఫము టకారముగా మాటి యండలేదు,

254 (పాబ్న్బన్నయ యుగము

కొన్ని ధాతువులలో హ్రన్వములుగా నుండు తొలి యచ్చులు విశేష రూపములలో దీర్చత్వము నొందుచున్నవి. "పెరు = పేరు 1ఉరము == పేరురము; ఇరు. ఈరు 4 ఏడు = ఈరేరు కటు = కౌటు ఓ మబ్బు == కాలునుబ్బు. జయసింహవల్లభు3 విస్పర్తి శాసనమున పెరువేల్చుగు డ్లను ప్రయోగమున పెరు హస్వేకారముతోనే కనబడుచున్నది. పెర్‌ ధాతువు చాళుక్య యుగమునందలి కాసనములలో( గొన్నిచోట్ల పెన్‌ లను రూపముతో( గనంబడుచున్నది. (ఇవ్లే ఇరు అన దానిలోని రును గామాటి ఇను అను రూపమును బొందుట యిదివఅవ సూచింపంబడినది). "పెన్‌పాఅ ఇశెరేవికిన్‌ పొట్లదుర్తి మాలెపాడు కాస, 'పెన్‌పాట రేవశమ్మా౯ణ పుత్రన్య (చామలూడు శాస్ర కొణవి శాసనమున *పసుమాయుధు పెద్దొడు కనుచోట 'పెన్టయను వశ్రేషణమ ప్రయోగింపంబిడును, (వీరి పెద్దకొడుకు = మైలవరము కాస. ఇదియ "పెర్‌ ధాతువు నుండి యేర్చడినదే. పెర్‌ (దు (సెల 16 01) సమీకరణ ముచే పెద్దు ఆయి. అకారము చేరుటచే పెద్ద అను రూసమును బొంగి యుండును. ఇట్లే తెర్‌, నల్‌, వె, చెడు మొదలైన గుణవాచక ములకు( గూడ _అకారము చేరుచున్నది. తెల్ల, నల్ల, వెళ్ల, చెర్డ ఆకొరమునకు ముం దా పదములందలి తుదిహల్లు ద్విర్నుక్తత్వమును బొందినది అదంళములైన యీ విశేషణముల కొక్కాక్యప్పుడు ని అను ప్రత్యయమ చేరి వాం విశేషణత్వమును స్పష్టము కౌవించుచుండును. తెల్లని, నల్లి మొదః నిప్రత్యయముతో ముగియు సీ రూపములకు మరల అగు ధాతు భూత తద్ధ్శ్మ కాల క్రియాజన్యవిశ్రేణములైన అయిన, అగు అనునవి చేరుటయుః గలదు తెల్లని + అయిన==౬ తెల్లనయిన; తెల్లనగు; నల్లని 4 అయిన = నల్లనయిన నల్లనగు.

*“అయిని యను ధాతుజవిశేషణము ని ప్రళ్యయాంతములకే కాక మటికొన్ని యితర విశేషణములకు( గూడ బరమై వానికిని దరువాత వచ్చు విశ్రే్య్యములపను గల నందింధము చక్క౭గా వ్యక్తము చేయుచున్నది,

చాళుక్య యుగమునందలి భామ వ2వ్‌్‌ ఉత్తమా_త్తమున్హయిన వాన్షు శిష్పలూరి శాస నీవు నాప్రాణసమానుళ్లువై న చెలివి కొణవి శాస. అయిన అనుదానిలోని ఇకారము తోపించుటచే/ గలుగు అయ్న అనురూపము కోడ రెండు మూండు చోట్లం గనవచ్చుచున్నది. అగ్న తనయుణ్జ్ణయ్న చాలుక్యభీమునకు నంప్రాప్పంది య్నర నమర్హక౯కఛ్రీ. కొజవి శాసనము. నకలశాస్తాా త్తల పారగులయ్న పండరంగని ధర్మవర శాననము. ఐ యొక్క రూపాంతరమైన ఆయి లోని యికారము లోపించిన హపములు యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాసనములో రెండు చోట్ల జూపట్టుచున్న పే. నలియం (దియివారల) బయ్యారల. ఇన్హువ్రత్యక్ష (దియబియున్న్ర బయ్యున్న, అగు, అను ధాతువుల తద్ధర్మార్థక విశేషణములు కూడ గొన్ని నామవాచకములక€ బరమై వానిని విశేషణములుగా నొనరించు చున్నవి, బొదిరాజు అను వాన్లు దాదిరాజనువాన్షు నలజానంపాడు శాన, అరివరజము న ను వాన్లు బూడీదగడ్డపల్లి శాస, ఎబుంబొది అను నేజ్జి ఎణుంబొది అన్నేబ్ది విప్పర్ల శాన పదియేడు ఆగుఏణ్ధ పదియేడగునేజ్ద ఇంద్రకీల పర్వత శాన, క్రీశ 009. సంవత్సరముళ్‌ యేనగునాల్లు రామేశ్వర_స్తంభ శాస. నళ్చాద్యది యొకటి యగునేణ్ఞ్‌ దొంగలసావి కనుమ శాస. ఇళర ధాతువుల భూతతద్ధర్మకాల క్రియాజన్య విశేషణములు ప్రల్యేకవిశేష ణములుగా వాడందిడిన చోట్ల నేకములున్నవి. ఇద్చిన పన్నన ఎజ్జగుడిపాడు శాస. అచ్చిన వాన్హు ఇందుకూరి శాస. కౌచి పడిసినవారు వెలుదుర్డి శాస. చమ్చిన వాన్దు రామేళ్వర_స్తంభ కాస. దీవిగాపెడవారు (గాపాడు) ఏడువాడలపాలెపు శాన,

256 (పాశ్నన్నయ యుగము ఒడంబిడి కాచునృపులకు యుస్ధమళ్లుని బెజవాడ శాస, దీనిం జేట్రోలు యేలెడు రతిరబేలు ]ెం, దీవిద్దారు విల్సినవారు 00, దీని చెలుఖ్బవారు 'పెట్టూరి శాస, అగ్గపరాజు పొదిలి శాసనములో (క్రీ. శ. 860.) న్నన్తతి నడపేవారు అను రూపమున్నది. నడపెడు ఆను తద్ధర్మకాలగ్రియావిశేషణమునుండి నడపే వారు (డి లోపము --- ఎకారమునకు దీర్చత్వము) ఆను రూపమ క్రీ. శ. 10వ శతాల్లి యుత్తరార్థమునకే యేర్చడినట్లు దీవినిబట్టి తెలియుచున్నది మ్చు వర్ణాంతములై న కొన్ని నామవాచకములు విశేషణములుగా మాటి నప్పుడు మ్చు లోని బకారము పరుషత్వము నొందుచున్నది. మిరియమ్భు _ మిరియమ్బు బోళజకు లక్ష్మీపుర కాస, కట్టైమ్భ కటైపు దుర్గమ్బు అద్దంకి కాస, దీనినే తరువాత వైయాకరణులు కర్మధారయంబులందు ము వర్ణ్షకమునకు పుంపులగునని నూత్రించి యున్నారు. అలఘవిన్హ ఉ త్తరందుకట్టు (*చామలూప శాస్ర అనుచోట బు వర్షము సరుషత్వము చెందక యథఖాస్థితముగా వాడ! బడి యున్నది. ప్రఠమావిభ_క్ట్యేకవచనమున( బుంలింగతత్పమ పదముల చివరవచ్చు న్జ, బ్లు, డు అను ప్రత్యయములు లోహిచుటచే నా శద్దిములు వి శేషణత్వ చును బొందుచున్నవి. ఇట్టిచోట్ల( బ్రాతిపదిక రూపములపై సంబంధార్హమున ఉ చేరిన దనియైనం జెప్పవచ్చును. వై శవను కొడుకు త్పోలయ కపిలేశ్వర పుర కొస. కసుమాయుధు పెద్ద కొడుకు కొణవి కాస. వల్లభు కొల్వున చా. భీ, ధర్మవర శాసనము తరతమ భావము: సంస్కృతమున విశేషణముల తరతమ భావములను సూచించుటకు వాని తరువాత శరష్‌, తమప్‌ ప్రత్యయములు, కొన్నిచోట్ల ఈ యస్‌, ఇస్టన్‌

ళాళుక్య యుగమునందలి భామ 2ల్‌7 ప్రత్యయములు చేర్చబడు చుండును, (అల్ప, అల్బతర, అల్బీయాన్‌, అల్బ తను, అల్పిష్ట్ర) ద్రావిడ భాషలలో సీ తరతమ భావమును సూచించుట కిట్టి వ్రత్యేక పద్ధతి యేదియును గానరాదు. తెలుంగున తరప్‌ ప్రత్యయార్థమన న్యూనతా సూచక మైన శద్దిమునకు కంటె వర్షకమును, తమప్‌ ప్రత్యయార్థమున సముదాయ వాచకమునకు లో, లోపల, అందు అనువానిలో నొకటియు€జేర్పంబడు చుండును. అంతేకాని విశేషణముల రూపములో నెట్టి మార్చును గలుగదు. ఉదా, జొానపదులకం'ప నాగరులు వివేకులు, గోవులలో. గపిల బిహుకీర గోవులలోసల, గోవులందు అనియు జెస్పవచ్చును. పై పంచమీ షష్టులకు నిర్ధారణ పంచమి, విర్ధారణషష్టి అను నామములను సంస్కృత కారక విధానము ననువరించి చిన్నయసూరి విధించి యున్నాండుం

తమిళశమున అవట్రిల్‌ ఇదు నల్లదు = వానిలో నిదిమంచిది. ఇదట్కు అది 'పెరిసు = దీనికది పెద్దది అనియు, గన్నడమున సక్కెరగిన్హ నవి ఇల్ల చక్కెరకం'ు రుచి లేదు; అదక్కిన్తలూ దేవమాన హన్నెరడు అష్ట హెచ్చు == దావికంచె దేవమానము పండ్రెండు రెట్లు హెచ్చు; పురుషరోళ్‌ (పుదష రల్లి) క్షత్రియం శూరం అనియు దెలుంగున వలెనే విభక్తి ప్రత్యయముల మాలముననే తరతమ భావము తెలుపందిడు చున్నదిం

చాళుక్య యుగమునందలి శాసనములలో కంటె, లో, లోపల, అందు అను ప్రత్యయము లెచ్చటను దరతను భావసూచకములుగా వాడ(బడి యుండ లేదు... ఈ భావమును సూచించుట కితర పద్ధతియు నం దెచ్చటను గానరాదు. పనుమాయుధు. పెద్దకొడు కనేక రిపు నృపతి మణి మకుట మకరికారేఫణ మళ్ళణిత గల రలావ త్తజంబు రాజ్యంబు "పీయుచు _--కొఅవి కాసం వీవు నా ప్రాణసమానుణ్ఞవెన చెలివి _--కొణవి కాస, దోచయ్యమానిసి యెమ్మకొల మెఖెసి ద్రభూ చెల్వున్లు మహారాజులయు వొలంబియు సౌరెమటి కయ్యంబున మెజెసి నాగు తాన్కిం పొడిచి వీరలోకౌ.... వోయె వై దుంబమహారాజు శాసనము, మన్నగుచోట్లనలె సందర్భమును బట్టియు6 దిదముల యర్ణ గాంభీర్యమును చిట్టియ నుదాత్తతా (శ్రేష్టకాదులు వ్యక్తము చేయ/(దిడి యున్నవి.

క్షైగా

258 (పాక్నన్నయ యుగము ర్రీయలు:

పూర్వపు శాననములలో వమాపక క్రియలతో6 గూడిన వాక్యముల సంఖ్య తక్కువ యని చెప్పియుంటిని. ఉన్న సమాపక [క్రియలు భూత తద్ధర్య ములలో మాత్రమే వాడంబడ్‌ యున్నవి. వానిక్తైనను ఒక్క ద్రఠమ పురుషమునందేకాని యితరపురుషములందలి రూపములు కానరావు. శాననమ లందు౯ జెప్పందిడు విషయము యొక్క స్వభావమే దీనికి. గారణము, వర్త మాన భవిషృత్కాలములను సూచించు ప్రత్యేక క్రియారూసము లం దెక్కడమ గానవచ్చుట లేదు... వర్తమాన భవిష్య దర్ధములనే కాక ఆశీరాద్యర్థములను గూడ6 దద్ధర్మ రూపములే సూచించు చున్నవి.

భూతకాలమునం గొన్ని శాసనములలో చేసెన్‌, పదెన్‌, ఏగె, కానె. మున్నగు, ఎన్‌, ఎ అను ప్రత్యయములతో ముగియుచు. బురుష నర్వనామ చిహ్నా రహితమైన రూపములు కొన్ని కాన(దిడుదున్నవి. ఇట్టి రూపము లొక్క- తెలు(గులోం దప్ప నిశతర ద్రావిడ భాషలలో జూపట్టుట లేదు ఈ రూపములు ప్రథమ్మ పురుషమున నేక వచనమునం దన్ని లింగములకును అమహద్వాచకములకు బహువచనమునందును వాడ(బడుచుండును. ఇ ప్రత్యయ ముతో ముగియు క్ర్వార్ధక రూపములకు౯ (బ్రథమపురుష సర్వనామరూపమైన అన్‌ అనునది చేరుటచే నీ రూపము తెలుంగున స్వతంత్రముగా నేర్చడిశ దని తోంయ చున్నది. కని+అన్‌; కవింయ్‌- అన్‌ == కవియెన్‌, కనెన్‌ కనె, చేసి 1. అన్‌; చేసియ్‌-అన్‌, చేపెన్‌, చేసె. ప్రస్తుతము వాడుకలో! గానందిడుచున్న చేశాడు (చేశ్యాడు, కొట్టాడు (కొట్ట్యాడు మున్నగు రూపములు ప్రాచీన కాలముననే (గ్రంథస్థములైన చేపెన్‌, కొస్టైన్‌, కవియెన్‌ మున్నగు వానితో సంబంధించి యున్నట్లు తోంచు చున్నది. పూర్వపు శాసన ములలోని భూతకాల సమాపక _ క్రియారూసము లీ క్రింద నొసంగంబడు చున్నవి. ఇచ్చె నలజానంపాడు శాన; దొంగలసావి కనుమ శొన

కుసుమాయుధుని శాస

వో్రోనే రామేశ్వర్నస్తంభ శాస. చేసిరి చిలంకూరు. అగ స్ట్యేశ్వర దేవాలయ శాస,

భాళుక్య యుగమునందలి భామ 259 పెట్ట్లూరి శాసనము. కొటొచె నల్లచెలువుపల్లి కాస. ఇచ్చిరి, వ్లాసిరి, కొట్టె వెలుదుర్తి శాన, విప్పర్ల శాస, బుడమ నారాయల పాడు శాన.

పడియెన్‌ బూడిదగడ్డపల్లై శాస.

వడియె ముదివేడు శాన,

వఐరి ఆహవ మల్ల దేవుని చేంట్రోలు శాస.

ఇచ్చిరి మౌచెర్ల కాస, భారతి _ వ్యయ శ్రావణ, పు, 180.

తాగిరి మాలెపాడు శాన.

శెసిరి కుసుమాయుధుని శాస

వడీపిరి, నెజపిరి ఏడువాడలపాలెపు కాస.

కొవిజ్బౌ అద్దంకి శాస,

శొన్నె, చూపె, ఉడిచె, కాచె, చొచ్చె చా. ఖీ. ధర్మవర శాసనము.

ఎత్తిశ్చౌ, తీర్చె, కట్టిజ్చా యుద్ధమళ్లుని బెజవాడశాస,

అయ్యె, ఉదయించె, జనియించెం

వినుతించె పడపె గూడూరు కాప.

వృత్తిజ్చీరి = పెట్టిజ్బా కొసినేపల్లి శాస. 5 11 ౫౬ 584

కట్టీజ్భా క08. గీ.

ఏగె. ఏన్లె చిన్నతిస్పనముద్రము, నాగవూటిక్రాల్వ, కురుబలకోట, గంగి రెడ్డిపల్లి మధ్ధెమ్మ దేవాలయ, చెన్నరాయనిపర్లి శాసనములు.

చవిమె మదనపల్లి శివాలయ శాస.

క్ట్‌చె తుపాకులపల్లి శాస.

చేసె బూడిదగర్గపల్లి శాస.

ఏంగె, వ్రావె రామానాయువికోట శాస,

విల్చె చిలంకూరు అగప్త్యేశ్వరాలయము; 400. గీ-

ఇచ్చెను గోపాలపురమునందలి ఐింగారమ్మ రాయిపై€ గలశాస,

260 (పాజ్న్వన్నయ యుగము ఇచ్చిరి దిమ్మగుడి పేలపాడు శాస తీజెన్‌ క! 1 2౬ నెం 207, ఏడువాడలపాలెపు శాసనమున నడిపిరేని, నెఅపిరేని అను రూపములున్నవి ఇవి నడిపిరి, నెజపిరి అను భూతకాల ప్రభమపురుష బహువచన రూపములప ఏని అను ప్రత్యయము చేర్చ6గా నేర్పడినవి, ఇవి -చేదర్హమును భవిష్యదర్థ మును గూడ సూచించుచున్నవి. ఆహవమళల్ల దేవుని బాపట్లతాలూకా చేబోణ నాగేశ్వరాలయము నందలి శాసనములో వేంగినాణ్ణీ కెవ్వరు రాజులైరి వారం బూవ్వ౯స్టితిం దప్పక పాలించువారు అను వాక్యమున భూతకాల క్రియ భవిష్య దర్ధమున వాడంబడినది. వేగినాటి కెవ్వరు రాజులగుదురో వారని యిక్కడ నర్థము. కుసుమాయుధుని శాసనమున ేసిరి అను రూపమున్నది. ఇడి శెయ్‌-కె అను ద్రావిడ ధాతువునుండి యేర్పడిన రూపము. ఇదే తరువాక తాలవ్యీకరణమునొంది చేయు అను రూపమును బొందినది. 5.11౫ నెం, 4? లో పణీకేసిరి; నెం. ₹4ీ లో శకేసినపణీ అను రూపములు ప్రయోగింప బడినవి. దీనినిబట్టి పప్రాక్సాషక్యయుగము నందువలెనే చాచుక్య యుగమున గూడ దాలవ్యీకరణము జరుగుచునే యుండెనని తెలియుచున్నది.

చేసిన, వ్రచ్చిన, చంపిన, మున్నగు [క్రియాజన్య విశేషణములక, దచ్చద్ది రూపములగు వాన్లు, వారు, అది అనువాని ననుప్రయుక్త మొన రించుటచే నొక విధమైన భూతకాల క్రియా రూపము లేర్పడుచుండును. ఇ క్రీయారూపములు నన్నయ భారతమున ననేకములున్నవి. అను ప్రయు క్రమైన తచ్చ్భబ్దమునందలి వకారము లోపించుటచే( గలుగు చేనినాండు, వ్రచ్చినాండు చంపినాండు మున్నగు రూపీము లిస్పుడు భూతకొలమున దిహంళముగా వాడ( బడుచున్నవి. _ చాళుక్య యుగమునందలి శాసనములలో(. దచ్చద్దాన ప్రయోగముతో. గూడిన రూపములు పెక్కున్నవి కాని యవి యన్నియః గ్రియారూపములుగా వాడంబిడినవని చెప్పుటకు వీలులేదు. అవి కొన్ని విశేషణ మాత్రములు, వాక్యార్థము పూర్తియగుటకు. వాని కగు ధాతురూవ ములు చేర్చందిడుచుండును. అగు ధాతురూప విరహితముగం గూడ వాక్య మర్ధము నీయంగల్గును గావి సంస్కృతము నందువలె బూర్జ క్రియారూసమును సిద్ధింపంజేయుటత్తై వన్నయ కొవ్నిచోట్ల నగు ధాతువు ననుప్రయుక్తము చేసి యుండెను,

చాళుక్య యుగమునందలి భామ 261

దీనికి వక్రమ్భు వచ్చువాన్డు బారనాసి

వేవురు పాణ జమ్బినవాన్హు (ఆగునుు రామేశ్వర స్తంభ శాన,

దేవికి వక్రంబు వచ్చిన పాజను వేయు కవిలలాను వ్రచ్చినవారు (అగుదురు

ఈ ్రీంది వాక్యమున( దచృబ్దాను ప్రయోగముతో( గూడిన రూపమే [క్రియా

రూనముగా వాడ దిడినది.

వారి పెద కొడుకు నిడుమని కయ్యంబున జచ్చిన వాను. మైలవరము శాసనము

క్వార్జకమునకు అన్‌ అను సర్వనామము చేరునపుడు మధ్య నంధి నాపుట్నతై

మ్‌ ఆగమముగా వచ్చును. పడి.1.. అన్‌; పడి + య్‌ (అన్‌ == పడియెన్‌.

చిన్నయసూరి యిట్టి రూపములను “గురు విరహితంబులయి యయాంతంబులైన

దేకన్వర ద్వి స్వరంబుల యించు గ్వ(క్రంబుల కియుడాగమంబువిభాషనగు” నను

సూత్రముచే సాధించెను. ఇట్టి యియుడాగమము గల రూపములు చాళుక్య

యుగము నందలి శాసనములలో( బలుచోట్ల. గానిపించుచున్నవి.

పడీయెన్‌ (బసినికొండ శాస్స చనియె (మదనపల్లి శివిలయము నందలి శాస )

పడియె (గంగి రెడ్డిపల్లి మథెమ్మ దేవాలయము నందలి శాన పల్కిపడియె (మక్జీ

నాయనిపల్లి శివాలయము నందలి కాన.) జనియించె (కామసాని గూడూరు శాస.)

చాశుక్య యుగము నందలి శాసనములలో౯ బెక్కు (పేరణార్థక సమాప కాస

మాసక క్రియా రూపములు భూత కాలముననే వాడఃబడి యున్నవి.

ఎత్తిబ్బీరి పెట్టిచ్చె కొసినేపల్సి 511 ౫608,

కట్టిజ్సీ చెటిచిన నెం, 408 8.

పెట్టిజ్చీ గంగి రెడ్డిపల్లి మధైెమ్మ దేవాలయము.

అలిపినవారీ బూడిద గర్జపల్లి కాస,

అచ్చినవాన్హు గాలివాం డ్రపల్లై కాస

ఓడీచిన గొడ్డలోళ్ళపల్లె శాస,

చంపిన చిలంకూరు అగ స్త్యేశ్వరాలయ శాస.

విల్చె నెం 4100 8.

మనిగిజ్చీ గోవింద పురమునందలి బంగారమ్మ రాయిప్రైంగల శాస,

పడిపిన వెలుదుర్తి శాస

262 (పాష్బన్నయ యుగము

టిచ్చిన పొట్లదుర్తి మాలెపాడు శాస.

పన్చ్‌న ధర్మవర శాసనము.

అట్లీ షిన వాళ్లు వెంకయ చోడుని దొంగలసాని కనువ

శాస.

ఇందలి షకారము సకార స్టానీయముగా( దోంచును.

అటు ధాతువునకు (్రేరణమున అల్తిచిన అటీపిన అను రూపములు కౌవళలవ

యుండగా నిచ్చట ప్వార్థమున యువర్జాంత ధాతువులకువలె నకారము వచ్చుం

విశేషము, లేదా యిచ్చట ఇసు అను ప్రత్యయము చేరినదని చెప్పవలయష

పుచ్చిన విస్పర్ల శాసనము.

కుడిపిన విప్పరి శాస.

చంపిన లక్మీపుర శాస.

నిల్చిన కపిలేశ్వరపుర శాస,

చరిగిన్నువారు బుడమ నారాయలపాడు, ఇది తద్ధర్మ

మున నున్నది.

రావించి, నిల్చి, కొట్టించిన, చొచ్చి కొఅవి శాస,

నడిపిరేవి ఏడువాడలపాలెప్ప కాస,

డచ్చిన 'పెట్టూరి శాన,

కట్టిజ్చీం పన్నిన, నిల్పి, కావిజ్బొ అద్దంకి శాసం

చొన్పె, ఐడిచిన, చూపె, ఉడిచె,

పన్న్చినన్‌ చా. భీ ధర్మవర శాసనము.

ఎ్తిజ్బీ, తీర్చె; టీస్సి, వెల్వరించిన;

నిల్చిన; అజిపృట, కట్టిజ్బౌ యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాస. సాధారణముగా ధాతువువకు ఈ ధాతు రూపములై న ఇసు, ఇంచు అవ

వానిని జేర్చుటచే( (్రేరణార్థక రూపము లేర్చ్పడుచుండును. కొన్నిచోట్ల ఇ లోవిండ

టచే నొక్క చు అశునదే ఆప్రేరణార్థమును నూచించును. అది యకర్యీ

క్రియలను నకర్మకములుగా నొనరించును. కొన్ని ద్రావిడ ధాతువులకు స్వా

మున చు చేరంగా నేర్పడు రూవములు తెలుంగున మరల రెండవ తరపు రొజే

వులుగా( బరిగణింపం దిడుచుండును.

చాళుక్య యుగమునందలి భామ 263 వర్‌ అను ద్రావిడ ధాతువునకు స్వార్థమున చు చేరంగా వర్‌,చు, సమీ శరిణముచే వచ్చు అనురూప మేర్చడినది. ఇదియే తెలుంగున ధాతువుగా( బరి గణీంప( బడుచున్నది. వర్‌ (1 ఇంచు; వర _ ఇంచు ౫ రావించు (వర్ష వ్యత్య యము) అనునది దాని (ప్రేరణార్జక రూపము. ఇచ్చట వర్ష వ్యత్యయ సూత్రము నొశ్రయింప నక్క లేకుండ వేటు విధముగా. గూడ దీనిని సాధింప వచ్చును. తెలుగున వర్‌ ధాతు మధ్యమ పురుష రూసము రా. రమ్ము అనునవి దీనికి రూపాంతరిము. కన్నడమున నిది బా అను రూపమున గాన్సించును. వర్‌ ధాతువును గన్నడమువారు వకార ప్రధానముగా ([గ్రహింప(గా( దెలు(గువారు రివర్ష ప్రధానముగా గ్రహించినట్లు తోంచను. అప్పు డాగమనార్థక మైన రా ధాతు వువ కించు చేరు సందర్భమున! (బ్రకృతి భావమును దొలఃగించుటకై "బ్‌ వచ్చి రావించు అను రూప మేర్చడినది. దీరాకారము హస్వామగుటయు. వకొరము పరుషత్వము పొందుటయు సంధవించుటచే( దరువాత నిది రాపించు_రప్పించు అను రూపమును గూడ. బొందినది. ఏరు (10 ౯156) ఏరు (. ఇంచు. (ప్రేరణార్థక రూపము ముండర ద్విత్వము కలుగు టచే ఏల్దించు, ఏట్రించు, = ఎతత్తించు ఆను రూస మేర్చడినది అ అంతమందు. గరి శబ్దిములు విశేషణత్వము పొందు నస్పుడును, మజి కొన్ని యితర సమ యము లందును వాని తుది అ కారమునకు ద్విత్వము వచ్చుట కన్పించును. చియు + ఎలుక = చిట్టెలుక; దీనినుండి పునర్విభజనముచే చిట్టి రూపము సిద్ధించి నది. ఆ్లే ఏరు (ప్రేరణార్థమున ఎత్తించు కౌంగా దానినుండి తిరిగి ఎత్తు అను ధాతు వాహరింప(బడి యుండును 1 కట్టు, పెట్టు చ (జ) రుగు, కొట్టు, మున్నగు ధాతువులకు ఇంచు చేరు టచే కట్టించు, పెట్టించు, జరిగించు. కొట్టించు అను (ప్రేరణార్థక రూసము లేర్చడినవి. తలా 1 వరునుండి ఏట్టు = పట్టు) - పట్టు-ఎత్తు అను (వేరణ రూప మేర్చడినదనియు జాని కించు చేర్చుటచే మరల నింకొక (వరణ రూవము కలుగుచున్న దనియు (శ్రీ కోరాడ ఠామకృష్ణయ్యగారు 5.౪7 0. వట్రికలో (వోని యున్నారు, ఎత్తి ఇఖ్బు=ఎత్తించుం

264 (పొబ్న్బన్నయ యుగము వెలి_వెల్‌, పడు == వెలిపడు, వెల్చడు, వెల్వడు అను ధాతువున కించు చేర్చంగా వెల్చడు +. ఇంచు == వెల్వరించు అను (ప్రేరణార్థక రూప మేర్చడినది. వెలి వగ

• ఇంచు = వెలుపలికి వచ్చునట్లు చేయ, అని వర్‌ ధాతువు నుండి కూడ దీనివి విష్పన్నము చేయవచ్చును. అప్పుడిది వర్‌ ధాతువు తెలుగున స్వతంత్రముగా (అనగా చు అనునది చేర్చంబడకుండనే) వాడ(బడె ననుట కుదాహరణము కాగలదు.! ఇంచు కాక వట్టిచు వర్ణ 'మేర్ప్చడంగా6 గలుగు వెల్వజుచు అను రూపము కూడ వాడుకలో నున్నది. మునుఃగు ధాతువున కించు చేరగా ముని;గించు అను రూప మేర్చడినది, మునుచు ౫ ముంచు అను రూపము కూడ. బ్రేరణార్థమున బహుళ వ్యవహార ములో నున్నది. ఇష్లే ఉడుగు ధాతువునకు చు చేర్చంగా ఉడుచు అను రూప మేర్చడు చున్నది. మునుంగు, ఉడుగు అను వానికి చు చేరునప్పుడు తుదిగు వర్ణము లోపించుచున్నది. ఓడు ధాతువున కిప్పు డించు చేర్చంగా వచ్చిన ఓడించు అను రూపమే (పేరణార్థమునం దలుచుగా వాడంబడు చున్నది, దీనికి ఒడుచు, ఓర్చు అను రూపములు కూడ (గ్రంథములలో. గానవచ్చుచున్నవి. ఈ 0డును ఓడు ధాతువు నకు చు చేర్చగా నేర్చడిన రూపములు. * ఆడోడు కూడుల డకారంబునకు జుష్కు పరంబగునప్పుడు రేఫంబగు” నవి- బాల వ్యాకరణము. చెప్పుచున్నది. ఓడుచు, ఓరుచు, ఓర్చు. పెట్లూరు శాసనమున చెలుష్బువా రను రూప మున్నది. చెటుక్బా అనునది చెడుధాతువు యొక్క (ప్రేరణార్థక రూపము. ఇచ్చట చెడు నందలి డకారము శకటరేఫముగా మాలినది. కన్నడమున నీ ధాతువు కెడు అఖి డవర్ష సహీత రూపముతోనే కనవచ్చు చున్నది. దాని ప్రాచీన రూపమున శకట రేఫమే యుండినట్లు తెలియుచున్నది. చెడు నుండి తెలుంగున నేర్పడిన చెటుపు అను కృదంత రూపము నందలి ళకటరేఫ మీ విషయమును గ్రువ పలుచు చున్నది. చెటుఇ్బు అనునప్పుడు (పేరణార్థక వప్రత్యయమైన ఇంచు లా జే ఇది ఆచార్య శీ ఖండవల్లి లక్మీరంజనము గారి యఖభి[ప్రాయము*

ఛాళుక్య యుగమునందలి భామ 265 లోవి ఇకారము లోపించినది తరువాత ననునాసీకము కూడ లోపము నొందుటచే చెలుచు అను రూపము నిల్చిపోయినది. పణ్‌ అను ద్రావిడ ధాతువు నుండి పణ్‌ ఇచు = పణీచు = నన్చు పజ్బు అను (పేరణార్థకరూపము లేర్చడినవి. తెలుగున నీ ధాతువు వ్యవ హోరిము నుండి తొలఃగినది. కావి పని వంటి నామవాచక రూపములలో నిది కన(బడుచునే యున్నది. సంచులోని చువర్ష మొక్కొక్కప్పుడు పు వర్ణిముగా మాజుట కలదు. (పంపు). పణ్‌ ధాతు (ప్రేరణార్థక రూపమైన దీని కూరక పోవునట్లుచేయు అను నర్జముకం టె బనిచేయునట్లు నియోగించు అను నర్జము చెప్పుట యుక్తముగా నుండును. అప్పుడు పణ్‌ ధాతువు నర్ధమౌాకూడ నం దిమిడి యుండుట సంభవించును. పుచ్చు అనునది కూడ దెలు(గున వింపునకు. దిర్యాయముగా వాడంబడు చున్నది. ఇది పోవు ధాతువు యొక్క ప్రేరణార్థకము. తమిళ మలయాళ కన్నడములందు పుగు = (౧౮141౧, ౧ కిం అను నర్ధముగల ధాతు వున్నది. తుళులో పొగు అను ధాతు వున్నది. అదియే తెలుగున పోవు అయినది. పుగు + చు = పుగ్చు (ఉకారలోసము) పిమ్మట సమీకరణముచే పుచ్చు అను రూపనును బొంది యుండును పంపు అన(గా. బోవునట్లు చేయు అను నర్థము వాడుకలో. బ్రవేశించుటచే ఆది హడ పోవు ధాతువు యొక్క (ప్రేరణార్థకమే అని చెప్పందిడు చున్నది. విల్‌ ఆను ద్రావిడ ధాతువునకు స్వార్ధమున చు ప్రత్యయము చేర/గా6 దెలఃగున విల్చు అను ధాతు వేద్చడినది. (ఆ వర్‌ చు=వచ్చు (ఢ్రేర చత ఏ ఆచార్య (శ్రి ఖండవల్లి లవ్మీరంజనముగారు. పనుచు == వెళ్ల నట్లు చేయు అను దానిని చను== పోవు అను ధాతువు నుండి నివృన్నము చేయవచ్చునని యభిపాయవడుచున్నారు. చనునకు చు చేర్చగా చనుచు,ు చంచు అను రూవ మేర్పడును ఈ రూవముశన ఆెండు చశారములవ్యవహితముగా వచ్చుటచే నొక చకారమున కువకార మాదేశముగా వచ్చె నని చెప్పవచ్చును చూచు ఓఇంచు= చూపించు అయినట్లు చంచు లోని రెండవ చశారము వకారముగా మాటకుండుట కప్పుడు చంపు అను నిట్టిరూప మేర్చడుచుండుళే హేతువు. ప౦చు ధాతువు విభాగము చేయు (617160 అను నర్థమునం గూడ వచ్చుచుండుటఓచే సం దేవా నివృత్తికై పంపు. అను రూస మేర్పడి యుండును.

266 (పాజ్నన్నయ యుగము జేంచుక్కన కవశేష రూపమైన చు కంటె నిది భిన్నముగా. దోంచు చున్నది పా9చీన ద్రావిడ ధాతువుల కర్థవై శద్యమునక్రై సహాయముగా౬ జేర్చ(బడు ఉతు = తు ఆనునదే చుగా మాజియుండును, ద్రావిడ ధాతువుల కల్తీ చువర్షము చేరగా నేర్పడిన తెలుంగు ధాతువులు చాలః గలవు, తర్‌, తెగి చ్‌ = తెచ్చు; విర్‌ (చు == విర్చుంవిచ్చు; మెర్‌ చు == మెరు పామెచ్చు చాచు = చచ్చు. ఇచ్చట దీర్చము హహ్రస్వమై చువర్షమ ద్విత్వము నొందినది. విశితముగా. బరిశీలించినచో నీ చువర్షము కూడ గొన్ని చోట్ల ్రేరణార్థ్హమును. సూచించుచున్నక్లు కనిపించును. పూవు విచ్చినచో నది. తన _ రేకలను దెజచును.. ఒక రెవ్వరైవ వింకొకరివి మెచ్చుచో వారివి మెజయ€ జేయుదురు. వచ్చు, చొచ్చు, నిల్చు మున్నగువావిలో మాత్రమట్టి (పేరణార్థము కనంబిడదు. వీనికి (బ్రేరణార్థమక ఇంచు అను దానికి బదులు పువర్ణము చేరుచుండును. విల్చు = నిల్చు; చూచు. చూపు, చచ్చు = చంపు; చొచ్చు = చొన్ను; వీనిలో మరల: (బ్రేరణార్థమన ఇంచుక్కు... చేరుచుండును. చూపు. ఇంచు == చూపించు; చంపు ఇంచు == చంపించు;. చొన్ను _|- ఇంచు = చొన్పించు, చొప్పించు దీనివిదిట్టి _చూడ( వైపువర్ణము క్వద్రూవషముల _ నేర్చజుచుటప దేర్చందిడు పువర్షమేయనియు, దానిపై ఈ ధాతు రూవమైన ఇండ చేరగా చూపించు (చూపు (ఇచ్చు నోయ్‌, నొచ్చు. నొప్పి + ఇంచు= నొప్పించు (నొప్పి + ఇచ్చు అనురూపము లేర్పడినవనియు. గొందలు భాషా త్నత్త్వజ్టులభిప్రాయ పడుచున్నారు. కావి చు వర్ష్తేతరములైన యు, నుడు ద అను వర్ధములతో ముగియు ధాతువుల విషయమున నీ విరి యన్వయింపంజాలదు వీవిలోల గ్వద్రూపములపై నించుగాగమము వచ్చినట్లు కన్చింసదు. ఆందుకే! గ్వద్రూపముపై వించుగాగమము వచ్చుట సార్వత్రికము కాదు. చు వర్ణాంళ ధాతువుల కించుగాగమము కలుగునప్పుడు పృ వర్ణ మువచ్చుట కన్చిందను ఈ ధాతువుల క్వద్రూపమునందును పు వర్షము నిలుచుచున్నది. కావున వీనిలో క్వద్రూపమునవచ్చు. పువర్ణమును ట్రేరణార్థమునవచ్చు పు వర్జాదేశమును సమాన ములయి క్వద్రూపము మీ4దనే ఇంచుక్కు వచ్చినట్టుతోంచును. (ప్రేరణార్థమవ వచ్చు పు వర్ణాదేశమునకు హేతుప్పు నిట్లారయవచ్చును. చూచు + ఇంచు= చూచించు అని కావలని యుండంా నేక వర్ణపునరానృత్తిని వారించుటకై సకారమువచ్చి యుండునని భావింపవచ్చును. చూపించు. ఇట్లీేచ్చట నహేకతుక

ఛాళుక్య యుగమునందలి భాష 267 మగా వచ్చిన పవర్దాదేశము చు వర్తేతర ధాతువులపై గూడ సామ్యభ్రాంతి (216 202108) ) వలన వచ్చుచున్నది. ఇట్టి రూపములు పెష్కు తెలంగాణమున వ్యవహారములో నున్నవి. వ్రాయుంరాపించు* కాయుకాపించు;. కొన్నిచోట్ల ప వర్డ్‌ మాగమముగా వచ్చుచున్నది, తినుఎతినిపించు ఇదియును సామ్య భ్రాంతిచేతనే. 1

మాలెపాడు శాసనమున_ దేని సల్పినవారికి అనుదూపము ప్రయోగింపః బడినది. ఇది జరిగించినవారికి అను నర్థమున వాడంబడి యున్నది సల్‌ (చల్‌) = కదలు, జరుగు అను ధాతువునకు పు వర్షిము చేరగా నీప్రేరణార్థక దూప మేర్పడినది. సల్బు అనుదానికి శబ్ద రత్నాకరమున చేయు కడపు అను రెండర్హము లీయంబడినవి. ఇది తలుచుగా చేయ అను నర్జముననే యిష్పుడు వాడ(బడు చున్నది.

కుడుచు, నడచు అనువానికి. (బ్రేరణార్థమున పు వర్ణము చేరుచున్నది. అది చేరునప్పుడు నిలుచు మున్నగు వానియందు వలెనే వీని చివరనున్న చు వర్ణము లోపించుచున్నది. చిన్నయ నూరి చుక్చుగాగమంబుల డంగ్వాది మాయ్వాదుల కగును. అ%చో వావికడ వ్రాలు లోపించునని సూత్రించి యుండెను, (గడుపు, నడపు ్రె

యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాసనమున తీర్చె మఠంబు అను ప్రయోగ మున్నది. తీర్‌ 4 ఇను, తీర్‌ +చు తీర్చు అని యిది సుందరముగా నుండు అను తీర్‌ ధాతువునుండి యేర్చడినది. తీర్‌ ధాతువు రమ్యార్థమున దెలుంగులో( గన్నడుటలేదు. కన్నుతీరు, తీరుబొమ్మలు మొదలగుచోట్ల నది విశేష్య విశేషణ రూపములతో. గానవచ్చుచున్నది.

ఈ శాసనములలో అటీసిన, అస్పి; ల్లచ్చువారు, డచ్చినః అచ్చిన; (వచ్చిన అనురూపములు పెక్కు పలుచోట్ల గానవచ్చుచున్నవి. ఇవి అటీ == న.

2, ఈయభిపాయమును ఆచార్య శ్ర, ఖండవల్లి అడ్మీరంజనముగారు తెల్చి యున్నారు, (పేకణార్థమున ఇచ్చు సపోాయ ధాతువయ్యెననుటకు౯

'చెలంగాణము నందలి వ్యవవోరమునం గానవచ్చు శేపిచ్చు. లినిపిచ్చు

(ఠినిపించు) అను రూపముల నుదావారణముఅంగా6 జూపవచ్చునుః

268 (పాళ్నన్నయ యుగము పాడగు అను ధాతువునుండి యేర్చ్పడినవి.! వీని విష్పత్తిక్రమ మిదివజప నిరూపింపంబడినది. అతి+.చ్చు; ట్లచ్చు; డచ్చు అనునవి (పేరణార్థక రూపములు. అబపుట యను యుద్ధమళ్లుని బెజవాడ శాసనము నందలి భావార్డక రూపమును బన్టి అటిప్ప అను పువర్ణాంత మైన (పేరణార్థక రూపము కూడ నప్పుడుండెనని తెలియుచున్నది.

ఈ శాసనములలో _ ఇ చేర్చంగావచ్చు క్త్వార్ధక రూపములును, ఇన చేర్చంగావచ్చు. భూతకాల క్రియాజన్య విశేషణములును విశ్రేషములుగా నున్నవి. క్వ్వార్హక రూపములు క్రీయాజన్య విశేషణములు.

నలజానంపాొడు శాస, అీచ్చిన, రక్షిజ్చీన ఎల్జగుడిపాడు శాస ఇచ్చిన ఉరుటూరు శాస, ఇచిన ఇందుకూరు శాన, వచిన ఇచ్చిన బచ్చిన వెలుదుర్తి శాస. కుడిపిన వక్రపల్కిన తిన్నలూరి శాస. ఆయిన రామేశ్వర స్తంభ శాస, చంపిన నల్లచెలువుపల్లి శాస, వధిసిన 3

1. అటి ధాతువునకు యు చేర్చంగా అటియు అను రూప మేర్చడును, దీని నుండి ఆలినిన - టిన్సీ అను రూపములేర్పడి యుండవచ్చును నన్నయ భారతమున *అవియుి అను ధాతువు చాడంబడినది (ఈ యండంలివి యించిన యవినీతవు ) అఆియు = అవియుగా మాళెనాయని సం దేహింప( దగియున్నదిం £. కన్నడమున ఇంచు, ఇను అనురూపమునం గూడ గానంబడును ఇచ్చట ఆ [వ్రత్యయము చేరినట్లున్నది వధించిన అనునదే వధిసిన అను రూపమున (వియోగింప6 బడినదిం

ళాకుక్య యుగమునందలి భామ 269 ఇచ్చి చామలూరు శాస. ఫొడుచి బూడిదగడ్గపల్లి శాస. పొట్లద్దుర్తి మాలెపాడు. ఎచ్చిన మాలెపాడు చేసిన, సల్పిన కలసి ధర్మవర శాస, నమయించిన అని పన్నిన, అయ్న దొంగలసొని కనుమ శాస, కట్టిన, అప్టి(స్ఫిన విస్పర్ల శాన. చేసిన విల్చి విష్పరి శాస, వచ్చిన, వచ్చిన రక్షీజ్బీ విత్సత్తి శాస, కుగ్ణిపిస లక్ష్మీపుర శాస. "పెడశిన చంపిన కపిలేళశ్వరపుర శాస నిల్చిన మెచ్చి బుడమనారాయలపాడు కాన, కాచిన ఇచ్చిన, నడచిన కట్టి, ఎత్తి, పూని కొణవి శాసనము. ఉడ్జే, రావించి, అయ్న గెల్చి, ఐ, చేకొని, చేసిన నిల్చి, ప్రతిషించి ఇచ్చిన కేదందడ వొచ్చి కొట్టించిన మడిసిన ఇచ్చి ఏడువాడలపాలెపు శాస అయ్న, అయ్యి అజీ సిన మెటెసి; తాన్కి (శాంక్రి వై దుంబరాజుల శాస, పొడిచి, పోయి వైదుందరాజ గండ తినే తుని కాస. వరించిన, ఏలిన నిత్యవర్షని మాలెపాడు శాస, అటీసిన మైలవరపు శాస, చచ్చిన పెట్లూరి కాస, డచ్చిన

270 (పాజ్న్బన్నయ యుగము అగ్గపరాజు పొదిలి శాస. వ్రాసిన నిల్చి, వేల్దీకొని రేమయ్య శాన, $11393 వచ్చిన క్ష బికిరాజు శాస. నెం. 584 _ విల్పిను ఇచ్చిన వచ్చిన, వాసిన, స! న! కొచ్చిన. చోళమహోారాజు సూర్య (గహణకౌల శాన, వ్రచ్చిన శీ08ీ శీ చెజిచిన 'పెద్దముడియం శివాలయ శాస, కొణ్న, ఇడ్డ కొజ్బచిన, పొడుచ్చి ముత్తుకూరు చెన్న కేశవ స్వామి కాసం మైసూరు ఖైరవస్వామి శాస తప్పిన, నిల్చిన ఇచ్చిన గొడలోళపలి కాస. వొడిచిన త! వ ముది వేడు శాస. కట్టందిడిన పొడిచి, పెటిజ్చీ గంగిరెడిపల్లి మదెమ్మ దేవా న! 9 గొ ళల లయ శాస. గాలివాండ్లపల్లి శాస, అచ్చిన ఏపచుణి, అలి చెన్నరాయవిపల్సి శాస, ! ళం ఈతలగొన్కి టగిచి, ఏలి ముదివేడు శాస. పోయి, కడిచి రామానాయని కోట ళాస, కటి చిఅంకూరు అగస్త్యేశ్వర శాన, వ! అటి 400 8, వగచి పెన్నేరు నదిలోని కాస. వల్కి- మదినాయనిపలీ శివాలయ గో ర శాసనము

ళాళుక్య యుగమునందలి భామ 2271 వెలిగల్లు శాన, నెం 814 వధించిన, లేచి, కట్టిజ్చీ, కొణీ; అద్దంకి శాస, కట్టిన గొటల్చి, విల్చి, చేసి, మెచ్చి ఎక్కి చేకొని చా. భీ ధర్మవర శాస. అయ్న (ఐన) ఎడఅిన ఉన్న వి, విడీసి, కొని యుద్ధమళల్లుని బెజవాడ శాసనము అలిసిన, ఇర్గ అస్పీ= వచ్చి, చేకొని గిచ్చి, ఒడందిడి వ, చేకొని, పట్టి, కని కామసాని గూడూరు కాన. చనిన ఇ. ఇన అను ప్రత్యయములు పరములగునప్పడు అగు, పోవు ధాతువుల కడ వ్రాలకు యకార మగును. అయి, అయిన; పోయి, పోయిన. అయి అనునది కొన్నిచోట్ల ఐ గా మాంబను, అయిన అను దానిలోని ఇకారము లోపింపంగా నేర్పడు అయ్న అను రూపము కొన్ని శాసనములలో వాడి(/దిడి నద. పడు, ఇడు, చెడు, కను, కొను, మొదలగు ధాతువుల భూతకాల (క్రియా విన్య విశేషణ రూపములగు పడిన, ఇడిన, చెడిన, కవిన, కొనిన ఆను వానికి వర్గ, ఇద్ద, చెడ్డ, కన్న, కొన్న అను రూపములు కననచ్చు చున్నవి సూరి “పడ్వాదుల నవర్షంబున కత్వంబును గడహల్లునకు ద్విత్వంబు నగు” నను హ్‌త్రముచే నీ రూపములను సాధించెను. ఉండు ధాతువునకు భూతకాల క్రీయాజన్య విశేషణమైన ఉండిన అనునది ఉన్న అను రూప్పమును బొందు చన్నది. తద్ధర్శ కాలము లు ధాతువునకు (ఉమ్‌) ఉన్‌ అను ప్రత్యయము చేర్చగాల దద్ధర్మకాల ప్రిథమపురుషైకవచన రూప మేర్చడును. హలవసానంబులు పరంబు లగు నప్పుడు చివర నున్న _(ద్రతమునకు _వైకల్పికముగా లోపము కలగు చుండును. తద్ధర్మకాల _ క్రియాజన్య విశేషణ _ రూపమునకును రాతరూపషమునకును భేదమే లేదు. ఎడు, ఎడి అను ప్రత్యయములను

272 (ప్రాల్నన్నయ యుగము జేర్చంగా నేర్పడు రూపములు కూడ దరువాతః దద్ధర్మకాల క్రియాజన్య విశేషణ ములుగా వాడంబడు చున్నవి. క్రియా రూపములు క్రీయాజన్య విశేషణములు అగు. ఉరుటూప, ఇందుకూరు,. వెలుద్పుర్తి రామేశ్వర సంభ శాసనములు వచ్చు బాత బూడీద గడపలి శాస. ఏకు, అశ్వాన్తు 29 గ అ నలజానంపాడు శాస. అన్వాన్టు అపన్‌ పొట్లదుర్తి మాలెపాడు కాస, మాలెపాడు ఉణు వాను 2 అ ఉండు దొంగలసాని కనుమ శాన, అగు, కల విస్పర్త శాస, అన్నేజ్డి, వ అగున్‌, కాబ్బున్‌ విష్పర్తి శాస. ఎయిగు, పడు కలరు _ లక్ష్మీపుర కాస. అచు వరు దబుడమ నారాయలపాడు శాస. చరిగిన్నువాడ వలయున్‌ కొణవి శాన. కొన్తురు ఏడువాడల పాలెపు కాస. కా'పెగవారు ఉండుదురు అగున్‌ బాణరాజుల శాస, వచ్చు వాన్దు విక్రమాదిత్య బలికల బాణరాజుల కాన, ఏళు వారి అగ్గప్పరాజు పొదిలి శాస. న రకీఖ్యు భురింద గుంట కాస, నడ పేవారు రెండవ జయసింహాని 'పెణుకపట్డు కాస, పోవు పంధాః కలరి అహదనకర శాస. అగు బికిరాజు శాస 5 1.1. ౫ 684 వచ్చు వాళ్లు చోడ మహారాజు సూర్యగ్రహణ కాల శాన. వైడు వాన్హు ఖీ మేశ్వరాలయ శాస, ఆగు నేలు క్‌ణు్ర బూడిద గడపలి కాన, ౧ ఉ గొ అపిమన గంగు కేశరాజు చిలంకూరు అ స్తేశ్వరాలయ శాస పొను అనో |!

చాళుక్య యుగమునందలి భాష. 273 అగు అద్దంకి శాస,

చా. లీ. ధర్మవర శాస. అగు నేజ్జి

ఏలు, అను, కొద యుస్ధమళల్లని బెజవాడ శాస. ఉల్లు వారు ఏలెడు

కామసొని గూడూరు శాన. ఏలెడు (ఏరెడు

మాచర్ల శాస. భార, వ్యయ, శ్రావణ 180 చిన్తిజ్బ తద్ధర్మమున( ద్రిథమ పురుష బహు వచనములో ధాతువునకు దు, రు అను ప్రత్యయములు చేరును. కాంచుదురు, ఉండుదురు, కొనుదురు. చు వర్ణము తోడి దుగ్గకారము తకొరముగా మాటిన రూపము ఏడువాడల పాలెపు శాసనమున నున్నది. కాన్తురు. తిదుటలు పరంబులగు నపు డన్వాదులను స్థానంబున బూర్జ విందు వగును. కొనుదురు = కొందురు. బిందువు మీది ద కారము వై కల్చిక ముగా డ కొర మగును, కొండురు, ఉత్వ లోపము రాగా కొండ్రు అను రూప మేర్చడును. శాసనములలో నిచ్చటి రేఫము శకట రేఫముగా వ్రాయ బడినది. దిహువచన రు ప్రత్యయము శకట రేఫమైన( గావచ్చును. కొన్‌ _ అు. ఇచ్చట వ కొరమునత దంఠ మూలజమైన (21760120) రేఫము సహాయ ధ్వనిగా రాంగా కొన్ట్‌ (టు అను రూపము వచ్చును. న్‌ తెలుగునం బెకష్కు చోట్ల జ్‌గా మాబుట కలదు దానివి బట్టి కొణు అను రూప 'మేర్చడినదని చెప్పవచ్చును,

ళం చిన్నయసూరి కలుగున క_స్ట్యర్థమున కలయగునని సూత్రించెను. దీనినిబట్టి కలండు, కలరు, అనునవి వర్తమాన కాల రూపములే యగుచున్నవి. కాని ప్రయో గమును బట్టీ చూడంగా నివి తద్ధర్మమును గూడ సూచించుచున్నవి. (ఈ రెన్టుట్టి అచునరు గళరేని బారనాని వేగవికాకు లక్ష్మీపుర శాసనము) ధాతువున కెడు అను ప్రత్యయము చేర్చగా నేర్పడు తద్ధర్మ క్రీయా జన్య విశేషణము యుద్ధమళల్లావి బెజవాడ శాసన మందును, కొమసాని గూడూరు శాసన మందును దప్పల జాపుక్య యగమునందలి కావనములలో మజెచ్చటను గానవచ్చుట లేదు. కాని ఎడులోని డు లోసింప ఎకారమునకు దీర్చత్వము కలి గిన రూపము లొండు రెండు చూపట్టుచున్నవి. (నడ'సే వారు, ఏలేవారు) అను ధాతు తద్ధర్మ విశేషణమైన అనులోని ఉకొరము కొన్ని చోట్ల లోపించు న!

274 (పొజ్నన్నయ యుగము చున్నది. (అన్నాన = నలజానలిపాడు = బూడిద గడ్డపల్లి). కలుగు ధాతువనప కల యను రూపము తద్ధర్మ క్రియాజన్య విశేషణముగా వాడంబడివది (కల వారు సూరి గ్రర్థంబునం గలా దేళంబు విభాషనగుననియు నెడి యెడుల కిట లోపంబు విత్యంబనియు( జెప్పి యుండెను. (క్రియా 106 పుణ్య కుమాదని 'వెలుదుర్తి శాసనమున( జివర “వక్ర పల్కినవారు పజ్బ మహాపాతకంబు పడు అని యున్నది. కర్త బహు వచనమున నున్నను ఇట పడు అను క్రియారూప మేక వచన మందే యున్నది. పల్కిన అను భూతకాల క్రీియాజన్య విశేషణము భవిష్య దర్హమున వాడం బడినది.

తచ్చబ్దాను ప్రయోగముతో6 గూడిన తద్ధర్మ విశేషణములు పెక్కు కవన( దిడుచున్నవి. “ వేంగి నాజీ శెవ్వరు రాజాలైరి వారుం బూవ్వళ స్థితిం దప్పక పాలించువారు” అను ఆహవ మల్ల దేవుని బాపట్ల తాలూకా చేట్రోలు శాసనమున (1000) పాలించు వారనువడి పాలింటత్రు గాక లేక పాలింపవలయును అను నర్ధమున వాడ(బిడి యున్నది. భవిష్యద్వర్హ మాన కాలములు :

ఈ కాసనములందు భవిష్య ద్వర్తమాన కాల క్రియ లెచ్చటను గాన వచ్చుబ లేదు. కామసా౨ గూడూరు శాసనము నందలి మూడవ పద్యమున “* మొగుడుపల్లి యు పంగ్రడు నేలు విప్పుడే” అని యున్నది. ఇష్పుడేయను నిదానీ మర్జకమైన శబ్దముచే ఏలునను క్రియ తద్ధర్మమునం దున్నను వర్తమానార్థమును సూచించుచున్నది. తిప్పలూరు శొననమున ఏళుచు, చామలూరు శాసనమున ఏకుచు, మాలెపాడు శాసనమున ఏలుచున్లి, కొజవి శాసనమున చేయుచు, అను భవించుచు. పడయుచు, వైదుంబ గండత్రినేత్రుని శాసనమున ఏలుచున్‌, చెన్న రాయని పల్లి శాసనమున ఏలుచుణ్జి, దొంగలసాని కనుమ శాసనమున వార్టిలుచు నుండు అను రూపములు కనవచ్చుచున్నవి. పై ప్రమోగములన్నియు ధాతువు నకు చు చేర్చంగా నేర్పడు శత్రర్ధక రూపములతో. గూడియున్నవి. కొజవి శాసనమున చేయుచున్నయను వర్తమానకాల క్రియాజన్య విశేషణము ప్రయో గింప€ బడియున్నది.

“రట్టగుళ్లు అన్వయంబున వారెన్వర్తై యమ్‌ రక్షింపనుంనొ (మాచెర్ల శాస. భారతి. వ్యయ. థావణ, పు 189) అను (ప్రయోగమున రక్షీంచు ధాతువు

భాళుక్య యుగమునందలి భామ 25 ట్రమర్థ రూపమైన రక్షీంపన్‌ అను దానికి ఉన్న అను క్రియాజన్య విశేషణము చేద్చటిచే భవిష్యదర్ధము సూచింపంబడు చున్నది. “రట్టగుళ్లు వంశమునందలి వారెవరై న రక్షింపంజోవుచో*” నని యీ వాక్యముయొక్క యర్థము. వై నుదా వారింప(దిడిన ఆహవ మల్ల దేవుని శాసనమున “రాజులై ర అనుచోట( గల ఐరి అను భూతకాల క్రియ భవిష్యదర్థమునందే వాడంబడినది. “ఎవ్వరు రాజులగు దురో"” వారని యర్థము,

కొన్నిచోట్ల దద్దర్మ రూపమే భవిష్యదర్ధమును సూచించుచున్నది. దీరికి నక్రమ్చృువచ్చువాన్హు పుత్రవద్య . చేసినవావి లోకమ్బు నునువాను” మాలె

అవక వయ 3

పొడు శాసనము. ఉండ(గలరవి యర్థము. 4 ద్రేన్సిక్రి వక్రమృు వచినవాన్ధు వ్‌ మహాపాతకు అగు” ఉరుటూరుశాన, కా(గలండని యర్హము, విధ్యర్థకము* కొటవి శౌాసనమున సుఖంబు మనుము అను ప్రయోగ మున్నది. ఇందలి మనుము మనుధాతువు యొక్క విధ్యర్థక రూపమువలె. గానవచ్చుచున్నది ఇంకెక్కుడను నిట్టి రూపములు కాన రాలేదు.

కొన్నిచోట్రం దుమున్నర్థక రూపమునకు( దద్ధర్మము నందలి వలయు ధాతురూపమును జేర్చుటచే విధ్యర్థకము సూచింపంబడినది. “నీ చేసిన యుస కొరంబునకు( (బ్రత్యుపకొరంబు చేయవలయు” కొటవి శాస వై నుదాహృత మైన ఆహవమల్ల దేవుని శాసనములో “*వారుం బూవ్వళాస్థితిం దప్పక పాలించు వాడొ అను వాక్యమున తప్పక అను పదముచే విధ్యర్థము వ్యక్తము చేయ దిడినది.

కొన్నిచోట్ల నిబ్ది పదొంతరము లేమియు లేకుండనే తచ్చద్దాను ప్రయోగ మతో గూడిన తద్ధర్మ విశేషణములు విధ్యర్థమును సూచించు చున్నవి. “దీనివి కాపులు కాచువారు” పెట్లూరు శాస. కావవలయు నని యర్థము. ఆశీరాద్యర్థకములు న

ఆశీళ్ళాపాదులను గాని యిచ్చ్ళను గావి శెలియంజేయుటకపు సాధారణముగా ధాతువున కెడు తలు చేర్చంబడు చుండును. కొన్ని యెడల దద్ధర్మ క్రియా

276 [పాబ్నన్నయ యుగము రూపమునప€ గాక యనునది చేర్చందిడుచుండును. కొన్నియెడలం గేవం తద్ధర్మ క్రియయే యీ యర్ధములను సూచించుటయు. గలదు. చిన్నయసూరి తద్ధర్మాదులందు లాట్టగు నవి చెప్పి తచ్చీల సంభావనా సంప్రళ్న సాఠత్య వర్తమాన భావ్యాశీరాదు లాది పద గ్రాహ్యము లని సూచించెను. చాపక్య యుగమునందలి శాననములలో ఎడు, త, కాక లతో గూడిన రూపము లెక్కడను గానరాలేదు. తద్ధర్మ క్రియలో తచ్చద్దాను ప్రయోగముతో గూడిన తద్ధర్మ విశేషణములో యా యర్థములను సూచించుచున్నవి. దీని రచీజ్బీన వావికి అడుగడు గళ్వమేధమ్బు నా ఫలం బగు. (నలజానంపాడు శాస అగు(గాక యని యర్థము, 'దేవస్వంబు లజ్బుంబు గొణ్నవాను వారణాసి వచ్చిన పాపంబు గొణ్నవాను నో ణి ర (పెద్దముడియం శివాలయము శాస ) అగునుగాక అనున దధ్యాహార్యము. అలువది వే లేండ్లు నరక యోని నుండుదురు, ((ఏడువాడలపాలెప్ప శాస) ఉందురుగాక యని భావము. చేదర్హకములు £ చేసిన, వచ్చిన మున్నగు రూపములకు చో, ఎడల అను వానిని జేర్చిన రూపము లిస్పుడు చేదర్ధమును సూచించు చున్నవి. చేనినన్‌, చేసిరేవి అమ నవి కేవల (గ్రాంధిక రూపములు. చజేసికే, చేస్లే, వచ్చితే, వస్తే అనునవి కేవ వ్యవహార రూపములు, భూతకాలమున మధ్యమపురుషైక వచనమున ధాతువునక తివి చేరును, చేసితివి, వచ్చితివి. వీనికి ఏని లేక ఏన్‌ చేర్చినచో చేసితేవి చేసితేన్‌ అను రూపము లేర్పడును. ఇవే చేస్తే, వస్తే అను రూపముణుగా వ్యవహరింపం దిడుచున్నవి. ప్రథమ పురుషమున ధాతువునకు తి అన స్రత్యయము చేరకపోయినను మధ్యమ పురుష రూవముల సామ్యమున నా పురషమునం గూడ నీ రూసములే వాడంబడుచున్నవి; వాండు వస్తే; నీవు చేస్తే, మొదలైనవి, చాకుక్యయుగము నందలి శాసనములలో జేదర్ధమును సూచించుటిప( గొన్నివోట్ల భూత తద్ధర్మ క్రియలకు ఏని అను ప్రత్యయము. చేర్చండి యున్నది, ౩ లా +. ఒక్కొక్కావ్పుడేని అనునది (క్రియకుంగాకో కర్తకు జేర్చంబడు చుండును

చాళుక్య యుగమునండలి భామ 277 అచువరు గళరేని లక్ష్మీపుర శాననము, కటను గొవను రక్షింపను వలయునేవి కొటవి శాన, డీవీ నెడపక నడిపిరేని, దీని నెటపిరేని _ ఏడువాడలపాలెపు కాన, వచ్చినవారు గళరేని అహదనకర కాస, ధాతువునకు ఇనన్‌ చేర్చగా వచ్చురూపములు కూడ గొన్నిచోట్లల జేదర్హమును సూచించు చున్నవి పణ్చీన సామంత పదువతో అద్దంకి కాన, వెల్వరించిన సశ్వమేధంబు ఫలంబు, ఉపేక్షించి నా లింగంబతిసిన పాపంబు యుద్ధమల్లువి బెజవాడ శాన, శేయకన్న నే చా, ఖీ, ధర్మవరొశాన, దీవికి వక్రంబు వచ్చిన పాలును వేయు విప్పర్తి శాన, చెజిచినను చురియ వెజకినను కొఅవి కానం వ్యతి రేకార్థకములు ? ఆహదన కర శాసనమున లేదు అను రూసమున్నది. ఇల్‌ అను ధాతువునకు (౧ $లఅవి యర్థము, తెలుంగుననే కాక ద్రావిడ భాషలవ్నింట అ అనునది వ్యతి రేకార్థక చిహ్నముగా బిరిగణింపల బడుచున్నది. ఇల్‌ (ఆ (దుః ఇల్‌ + అదు; వర్షవ్యత్యయముచే లేదు అను రూపమేర్చడీనది. ఇల్‌ అనుధాతువు నర్జములోనే వ్యతి రేకార్థ మున్నదవి కొందలి ఆలిప్రాయము. కామసాని గూడూరు శాననమున కోటి సేయడే అను వాక్యమున్నది. చేయదు అనునది చేయుధాతుపునుండి యేర్చడిన వ్యతిరేకార్డక క్రియారూసము, దీవికి ఏ అను ప్రశ్నార్ధ్హకము. చేరుటచే విది వ్యతి రేకార్థముమగాక సొమాన్యార్థమునే (ప్వార్ధమునేే యొసంగు చున్నది కోటిపేయదే యవ(గా॥ దప్పక కోటిసేయు నని భావము.

యుద్ధమల్లుని బెజవాడ కాసనమున గొరగల్గాక అనుచో కొక అనునదియు, ఏడువాడల పాలెపు శాసనమున ఎడపక నడిపిరేని అనుచో ఎడపక అనునదియు వ్యతిశేక రూపములే. ఇవి ధాతువునకు ఆక చేర్చ(గా వచ్చిన వ్యతి రేకక్త్వార్థక ములు. అగు 1 అక వర్ణవ్యత్యయముచే కొక, ఎడప్ప 1. అక == ఎడపక,

"278 (పాబ్న్బన్నయ యుగమ్సృ కర్మార్థకము:

కర్మణ్‌ ప్రయోగము. తెలుంగునకుంగాని యితర ద్రావిడ భాషలకు గాని సహజమైనది కాదు ఇది సంస్కతాను కరణముననే యీ భాషలలో బ9వేశించి యుండును. తెలు(గున అన్నంతమైన తుమర్హరూపమునకు (దిడు ధాతువును జేర్చినచో( గర్మార్థక ధాతు వేర్పడును. ఇట్టికర్మణ్యర్థక ప్రయోగముణ చాళుక్య యుగమునందలి శాసనములలో మూడు నాలుగు కంటె "హెచ్చులేవు ఎవ్వియేవి నాతని చేయంబడి కొలవి శాస. వై దుమ్చుళచేత పట్టం కట్టదిడి మదివేడు5 1 | ౫8610, వారిచేత పట్టం కట్టదిడ్‌ 5 1 120 620, నన్నయ భారతమున కర్మణి ప్రయోగములు కానవచ్చుచునే యుండును కా తరువాతి కవుల [గ్రంథములలో నవి చాల నరుదుగ. గానవచ్చును. ఆంగ్లేయ భాషాభ్యాన ప్రభావముచే నిప్పటివారి రచనలందును మాటలందును గర్మణీ ప్రయోగములు తలుచుగనే గోచరించు చుండును. తుమున్నర్థకములు*

ధాతువునకు అన్‌ చేర్చంగా6 దుమున్నర్థక రూపమేర్చడును. ఏలు, అన్‌ = ఏలన్‌, ఈ అఆన్‌లోవి (ద్రుతము తలుచుగా లోపము చెందుచుండును ఇప్పటి వ్యవహారమున నీ తుమున్నర్థకములకు బదులు భావార్థములకు క చేర్చగా. వచ్చురూసములు వాఢంబడు చుండును. చేయటకు, * చేయడానికి మున్నగు రూపములు మనమిప్పుడు తటుచుగా వినుచుందుము. అగు ధాతు తుమున్నర్థక రూపమైన కాన్‌, కన్‌ (గాన్‌, గన్‌) అనునది మాత్రము విశేష ముగా వాడుకలో నున్నది, దీవిని వాడునప్పుడు చివరనున్న ద్రుతమును లోపింప జేయుటయే తలుదు. చాళుక్య యుగమునందలి శాసనములలో నీకు మున్నర్థకముల చివర ద్రుతము లోపించిన రూపములును, న్‌, ను అను ర్రుక చిహ్నములతో. గూడిన రూపములును గానవచ్చుచున్నవి. ఏళన్‌" కలమళ్ళ , ఉరుటూరు, ఇందుకూరు, చిలంకూరు

1. శాన్‌, గాన్‌ అనువాని సానంత ర్యార్థ నూచకములుగాం గూడ వాడు చుందురు వెళ్లగాన్‌ == వెళ్ళిన యనంతరము.

చాళుక్య యుగమునందలి భామ ౨70 కొను ఎజ్జగుడిపాడు, తిస్పలూరు, రామేశ్వర _స్తంభ కానన ములు, దొంగలసాని కనుమ. యుద్ధమళల్లుని బెజవాడ శాసనములు. లేయ వెలుదుర్తి, బాణరాజుల శాస, గంగి రెడ్డిపల్లి మదెమ్మ గుడి కాస, మ! ప్రవల్తి౯ల్లన్‌ చామలూరుం విక్రమాదిత్య బలికుల బాణరాజుల శాన, అచ్చెర్వుగను బూడిదగడపలి శాన, అఆ తి విల్వను రెండవ చోళమహారాజు చిలంకూరు శాస, కొపెన్‌, కట్టను, కావను, రక్షింపను కొలవి శాన ఓడంగ చెన్నరాయనిపల్లి శాసనము, వెలయంగ, నలియన్‌ యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాన, అనంగా, పరగగ కామసాని గూడూరు కాస, ఒప్పగ, వెలయంగ, అనంగా, పరగగ, ఓడట్ల మున్నగు రూపములలో. దుమున్నరకములపె అగు ధాతు తుమున్నరక రూపములైనగన్‌,గా (కన్‌, న! మ్‌ థి ష్‌ కా అనునవి కాన(దిడుచున్నవి. ఈ శాసనములందలి క్రియలలో.౬ గొన్ని తత్సమములు కూడ నున్నవి రకీంచిన (నలజానంపాడు రకీంచి (విష్పర్త్రి రకంపను (కొజవి) రకీంచున్‌ (గురిందగుంటు) వధిసీనవాను (నల్ల చెటువుపల్లి ) వధించిన (వై దుంబ రాజుల శాస్ర న! ళా న! మ్‌ఖా ర్‌కీంచిన (అద్దంకి వధించిన (వెలిగల్లు) నెం. 814, గ్‌ ను! ప్రవత్తి౯ల్లన్‌ (చామలూరు (విక్రమాదిత్య బలిపల బాణరాజుల శాన) అనుళవించుచు, ప్రతిష్టించి, (కొలవి). ఉపేక్షించిన (యద్ధమల్లిని బెజవాడ శాన ఉదయించె, జనియించె, వినుతించె కామసాని గూడూరు శాన, ళశ్సమ పదపూర్వములై న దేళ్య క్రీయా రూపములు కొన్ని చూపట్టుచున్నవి. వక్రపల్కిన _(వెలుద్దుక్తి ్రసాదచేసిరి (చిలంకూరు) ఈ రెండింట మవర్ణము లోపించినది. గయచేపిరి పెట్లూరి శాన,

2860 (పాజ్నన్నయ యుగము ఈ కిందివి శబ్ద పల్లవ ధాతువులు,

చేకొని (కొణవి, చా. భీ. ధర్మవర గూడూరు శాసనములు).

నుణుకాడినను (కొలణవి).

తలగొనవి (చెన్నరాయనిపల్లి).

కృ త్తద్ధిత ప్రత్యయములు :

దాావిడ భాషలలో మొదట ధాతురూపములే విశ్రేష్యములుగా. గూడ వాడ దడుచుండెను. అట్టివిస్పటికి. గూడ( గొన్నికలవు చాళుక్య శాసనములలో నట్టివి రండు మూడు చూపట్టుచున్నవి.

చీకు ((నిస్సారమగు._పాడ్రై పోవు) ఇదీ తిప్పలూరి శాసనమున కొండ కాత్తికయ చీకున అను నెడం గృష్ట పక్షమున అను నర్హమునందు నామ వాచకముగా వాడ(బిడీనది,

కట్టు = బంధించు__పృధ్వీవల్లభ విజయాదిత్య చోళువి చామలూరు శాసనము ఉత్తరబు కట్టు __ (విశేష్యము) ఇదే కొన్నిచోట్ల గట్టు, కట్ట అనియు వాడ( దిడుచున్నది. రెండవ అమ్మరాజు మచిలీ పట్టణ తామ శాసనము (కట్టల చేటువున్స కొన్నిధాతువుల తుది సరళము పరుషత్వము నొంది హస్వాచ్చు దీర్చమగుటచే నామవాచక రూసమేర్చడు చున్నది.

పొడు___పోటు._వైదుంది గండత్రినేత్రుని శాస.

నిల్‌__నేల__చామళూరు శాస,

నడు-__నాణ్లు (దేశము) గండ డత్రినేత్రుని శాస. తోణ్డు--తోజ్జ___తోంట..రామేశ్వర స్తంభ శాస, (తోండు ౪0౯604 లయ71(6 (తమిళ) ౯ 002265 [386 ₹30)

ధాతువులకు పు, వు, దు, ఇ మొదలగు ప్రత్యయములు చేర్చంగా నామవాచక రూసము శేర్చటడు కొన్నియెడల+ జూపట్టుచున్నది.

తూలు (ప్రవేశించు తూట్చు-__ళూడ్పు మాలెపాడు కాన

వేళ, వేల్చు (యజించు) వేల్పు (విష్పర్తి శాస్ర పెర్‌, పెన్‌ (పెనుచు పెంపు. కొలు ___. కొలెవు, కొలుచు (సేవించు కొల్పు.

లాళుక్య యుగమునందలి భామ 2౨81

వల్లభు కొల్పున చా, లీ ధర్మవర శాసనము.

కొ..కాచు కొమ్వు (రక్షణ) కాపు == (రజీంచువాండు కొలణవి శాస.

పోచు --- ప్రోపు కొనినేపల్లి 5,1,1 ౫408 4

ప్రాకు ప్రాపు వేం

కాలు __- తాల్మి = వెంకయచోడునిదొంగలసాని కనుమ శాసనము నందలి

దాష్మ్రయను. పదమిదియే యని శ్రీ వెంకట రామయ్యగారు. సూచించి

యన్నారు. (శ్రిలింగ రజతోత్సవ సంపుటము).

పడ్‌ (శ్రాగు పడుపు,

కె (స్నేహముగా నుండు) తాలవ్యీకరణము చెల్వు = అందము!

శేజు _- చేజువున = అమ్మరాజు 1 మచలీపట్టణ తామ్ర శాస

పఠి= లక్ష్యముచేయు.___గులువు (గుర్తు దొంగలసొని కనుము శాన.

మేల్‌ __.. మేన్‌...మీన్‌-_-మీస్సు (ఎత్తు)

సణ్‌ __ పని,

కృత్చ్రత్యయములు పరములగు నప్పుడు కొన్ని తెలు(గు ధాతువుల తుదివర్డ

ములకు లోపము కలుగుచున్నది.

తద్ధిత రూపములు"

ఈ కాసనములలో6 గొన్ని తద్ధిత రూపములు కూడ6 గనవచ్చుచున్నవి.

వడీయ బొలయజ్ఞ "పేదరి యామి జిన్హ._. రెండవతాళుని సిరిపురపు శాసనము.

ఇచ్చట పేదరి + ఆకు అనగా (౦౯162004) విరళపత్రమైన అనునర్ధము

శెస్పంబడినది. పేద అను పదమునకు అరి ప్రత్యయమృ చేరగా. పేదరి

అను రూపమేర్పడును. ఇప్పు డరి ప్రత్యయము పెక్కు. చోట్ల

మతుబర్థమున వాడంబడు చున్నది. కాని యది యిచ్చట స్వార్థము

వనే వాడ+దిడినట్లు తోంచుచున్నది. "పీదరి = పేద. తక్కున ఆపలతో+

గూడిన చింతచెట్టు అవి యర్థము.

తతత వడా

1. శెలువు, చెలున.. చెలువుండు అనువదములందు సౌందర్యమను నర్థమే

ప్రధానము, అందమైనవాండు అను భావమునుండి చెలువుండు అనగా (వ్రియుండు మ్మితుండు అను ఛావముకూడ వచ్చియుండును చెలి, నెచ్చెలి = (ప్రియ మిిత్రుండు, చెలిమి == న్నేవాము.

రి2 (పాల్నన్నయ యుగము చెల్వుడు - చెల్వు కలవాఃడను నర్ధమున అనంగా మకుచిర్థమున డు ప్రత్యయమ చేరినట్లు కవిపించుచున్నది. చెల్వు+డు == చెల్వుడు. కాని వైదుంబరాజురి శాసనమున నీ పదము ప్రభుచెల్వున్లు అను సంజ్ఞానామవాచకము (2౯00ల గంటు) గా వాడ(దిడినది.

కురుదిలకోటకు దక్షిణమున నెం. 800రు, గల శాసనములో గండసజ్క వీస్ట అను రూవమున్నది. ఇదియును సంజ్ఞావాచక మే. “స్వస్తిశ్రీ గండ సజ్కలీన్షు” సంకల (సంకలియ శబ్దమునకు మతుబర్ధముస ఈ ప్రత్యయము చేర్చగా నీ రూపమేర్చడినదని చెవృవచ్చును. శబ్దరత్నాకరిమున సంకెల అను రూపమేకాని సంకలఠలె అను రూపములేదు.

ళతూము + ఎణ్జు; మాన + ఏల్లు న మానెబ్డు బాణరాజుల శాసం ఇచ్చట మానార్ధమున ఎలు (ఎండు) ప్రత్యయము చేరినది. పెండ్లి కద్దిమునప మతుబర్ధమునం దము ప్రత్యయము చేర్చంగా పెండ్డము రూపమేర్చడును. కొసినే పల్లి 5 1. | 2 008. శాసనమున వారి 'పెజ్హింబు అను రూపమున్నది ఇది 'ెంద్లముయొక్క పూర్వ రూపము. -

సముచ్చయార్దకము:

ఇప్పుడు ఉను అనునది సముచ్చయార్దక ్రత్యయముగా వాడందిడుచున్నది. దీవికి. బూర్వ రూసము ఉమ్‌, ఉము. ఇది ఉ, యు ఆను రూపములతో6గూడ( గనవచ్చుచున్నది.

ఉము, ఉమ్‌

ఆగ్నేయళః ఆలపర్తియం జూంటూరియుం ముయ్యల్కుట్టున బూరువు పడువ, రెండవ అమ్మరాజు మచిలీపట్టణ శాసనము పూవ్వ౯తః ఇయ్యూరియుమ్‌ విల్లైమ పెద్దపూణ్ణియమ్‌

టొలగరుసున పల్లమున కొణ్జీయ గుంట (వందింపూండి శాస్ర) రట్టగుళ్ల అన్వయంబున వారెవ్వరైయుము రక్షింపనున్న ((మాౌచెర్లశాన) వేగవిశాకు వేడ్డుము వేశెలటువుళు లక్మీపుర శాన, రేనాజ్జేలు వేణమ్‌ ఏళుచుమ్‌. గండత్రినేత్రుని శాన,

లాళుక్య యుగమునందలి భావు 283

యు

ఇనరయ విల్చిన గుడియు కషిలేశ్వరపుర శాన, 740,

శ్రీపలువది ఆచాల్లు కేసిన పణియు 5 11 ౧54.

డుగ్గాదేవి నేలయు ఉలువుటురి బోళ రెండుట్టియు లక్ష్మీపుర శాసనము,

అంగరయ్యయు, మాదవయ్యయు,

చాముణ్జేయు, దుగ్గయ్యయు బొణరాజుల శాన,

మహారాజులయు నొలంబవియు

పొరెమటి కయ్యంబున వై దుమృరాజుల శాసనము,

ఉన్‌, ఉ. ఉను,

ధమ్ము౯వులు ననంబును నేగట్టను

గావను రక్షీంపను వలయునేని కొలటవి శాస,

మానెబ్లు నెయును, గొల్లణ్ణును,

శాముణ్జీయును, ఎజ్జవుమ్మయును,

చిరయనయును, ఇన్హాలును ఇచ్చిన దది బాణరాజుల శాసనము,

వావియు దేగుళంబులను బుడమ నారాయలపాడు

ఈ సముచ్చయార్హము కొన్నిచోట్ల _ దావిచేంగలపందిడు నన్నిపదముల

చివరను, గొన్నిచోట్ల నొకేపదము చివరను గనంబిడుచున్నది.

కొమరుస్వామికి భక్తుణ్జె గుడియు నిరుసమమతి నృపధాము ఛ్లైత్తిశ్చా మరంబు (యుద్ధమల్లుని బెజవాడ

ప్రోలగల శానపతులున్ను రాజు పట్టంబుగట్టినపతియు

వలియం దియ్వారల వెల్వలించిన.

శ్‌నీ మల్లథైత్తించ్చె గుడియు మఠంబునుం గా త్రిక కేయునకు, ఇందు మఠంబు

మన్‌ అనుచోట సముచ్చయముపై మరల సముచ్చయము వాడ(బడీనది.

అన్యయములు ?

ఎల్లి-..ఇది సర్వపర్యాయము. దద్రతాంతము.

డొంకలోపలినేల యెల వెంకయచోళుని

నర్వపరిహారువు ఇచ్చె వొంగలసాని శాస,

లిద్గసహాయుణ్లె నేలయెల్లంగావంబూని కొటవి శొన,

రమవతో బెజవాడ కెల్ల బెడంగును యుద్ధమల్లుని

రక్షయుంగాను [కజపడ కాస,

264 (పొబ్నన్నయ య.గము ఆంత. జెవియంత యేనియు తోగొణ్న వాస్ట 'పె్టముడియం శివాలయ శాన వేల్పు పాల అజెవి యంత మీను

లి పుళూరు మీన్దు మిని మహిమిన్ష ఏని (చేదర్దకమ్ము.

థి

గళరేవి లక్ష్మీపుర కాస. నడిపిరేని ___ నెజపిదేని__ ఏడువాడల పాలెపు శాస, రట్టొళ్లు నెవ్వందేని రకీఖ్బు గురిందగుంట శాస. ఉమ్‌ (ఉని నముచ్చయము (దీనికదాహరణము లొసంగంబడినవి) ఇయు,

ళల శుడుచువారు యిజ్ల కాను ఏవెళుగువారు, విప్పర్ల శాస. ఇది తరువాత ఇట్లు ఇటులు అను రూపములతో. గనవచ్చుచున్నది. అటు.

య! దావిక కలశ బిడ్డట్లు యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాస. ఆ (ఏవార్థకము). దానికి (. ఆ = దావిక గుడ్జేటియు కఠితి వేములగోను = రెండవ అమ్మరాజు వేమలూర్చాడు శాన పళ్చిమతః ఏటియ కట్లితి చటలలు లిం తార్ల రేవసీనూ, ముయ్యలి కుట్ర సీమా; గొల్లజేవ సీమా; యేజబువగడ్డయసీమా; చింతయ సీమా నందంపూడి శాస. ఇప్పుడు కామసావి గూడూరు శాస ఫోలె (వలె ఈశ్వరునకుం గాత్మి౯ కేయుల్లు బోలె ధర్మవర శాస వెన్నుండునోలె వానికిన్‌ గూడూరు కాస. ఓ (ఉశ్చేేకి వాచకము) ధీముళడో యనంగా కామసావి గూడూరు శాస,

భాళుక్య యుగమునందలి భాష 285 వై దింగర్వం బొప్పగ వై లేచిసేన అద్దంకి శాన. కడు = కస్లైపు దుర్గంబు కడుబయల్సేసి పెం, చూవె (చూడవె వజ్దరంగ చూవె (చూరు పణ్ణిరంగు కొన్నిచోబ్లి నామ వాచకములే అవ్యయములుగా వాడ+ బిడినవి. సుఖంబుండి (సుఖముతో) సుఖముగా నుండి యని యర్హము కొలని శాస, పణం పరియారము మరుతుణ్ణు . ప్రసాద చేపిరి

శేండవ చోళ మహారాజు చిలంకూరు కాస, సర్వబాద సరియారువు ఊరుదయ చేసీ ఇచి అహదనకర శాస, సర్వబాధా పరిహారముగా నని యర్హము. వెగి వెగి దీచ్చె౯ణ మరంబు యుద్ధమళల్లుని బెజవాడ శానం ఓగి, మొగి అనువాని వలెనే యిదియు నవ్యయము వోలె. గానవచ్చు చున్నది. థ్రీ జయంతి రామయ్యపంతులుగారు దీవికి “నెగయః దీర్చె. నెగయ == ఎడయః శీర్చు= ఏర్పలుచు, కట్టించెనని భావము” అని వ్రాసి యున్నారు.

యుద్ధ, బెజ శాన, పుట 80.

వమన్నర్థకము, క్ర్వార్ధకము, చే దర్ధకము మున్నగు ననంపూర్ణ క్రియలు కూడ వవ్యయములే, అట్ట్‌వాని కుదాహరణము లొనంగ6 బడినవి, వీవినే లాక్షణి కావ్య యము లందురు, సంధి, ఇావుక్య యుగమునందలి వచన కాసనములలో సంధి చేయంబిడిన చోట్లునుం విసంధిగా వ్రాయంబడిన చోట్లును, యడాగమము వచ్చిన చోట్లును గూడ6 గావి పంచుచున్నవి. వీనిలో విసంధిగా వ్రాయందిడిన చోళ్లే చాల హెచ్చు. పంధి పాటింప(దిడిన చోట్ల వైతము నిశ్చతమైన వియను మేమియుః గాన వచ్చుట లేదు, పద్య శాసనములందు సంధి పాటింసః బరుటయే సార్వత్రికముగా( గన వచ్చుదున్నది.

286 (ప్రాక్నన్నయ యుగము పూర్వ పదము హలంతమై పరపద మచ్చుతో నారంభించు నప్పుగా

హల్లును అచ్చును గలిపి వ్రాయట యిప్పుడు పరిపాటి, పద్య కావ్యములందృ

మాత్ర మొక పాదము చివర హలంతమైన పద ముండుచో6 దరువాతి పాదము

మొదట నజాదిల్హైన పదము వచ్చినను ఆ రెండింటిని విడివిడిగా వ్రాయు పద్ధతి

కొన్ని చోట్లి( గానవచ్చుచున్నది. చిన్నయసూరి వాక్యావసానంబున సంధిలేమి

దోషముకా దనియు నట్లు సంధి విరహము కొవ్యము లందు. బాదాంత మండే

చూపట్టునవియు వ్రాసీ యున్నాడు. చాళుక్య యుగము నందలి శాసనములలో(

బదాంత స్టితమైన హల్లును బర పదాదిగమైన అచ్చుతో, గలపకుండ విడివిడిగా

వ్రాసిన చోట్లు కొన్ని కవ(దిడు చున్నవి

ఏళన్‌ ఎరిగల్‌, రాజుల్‌ ఇచ్చిన ఇందుకూరి శాస.

సంవత్పరంబుళ్‌ ఎణుందొది విష్పర్ల శాస

సంవత్సరంబుక్‌ ఇరుభది దిమ్మగుడి శాస,

ఊరి స్వాముక్‌ ఇచ్చిన స్టితి అహదనకర శాస.

మున్‌ ఇచ్చిరి దిమ్మగుడి శాస.

సడుమాటి కోటన్‌ ఎనుంబొది విప్పర్ల శాస

ఇట్టి చోట్ల నచ్చును హల్లుతో6 గలసి (వ్రాయక పోవుటయే కాక యడాగమము

చేసిన చోట్లు కూడ. గొన్ని చూపట్టు చున్నవి.

సంవత్సరంబుళ్‌ యేనగు రామేళ్వర స్తంభ శాస

(్రీమక్‌ యిన్మడి ఏగ్రువాడల పాలెపు కాస

విసంధిగా వ్రాయం బడిన చోట్లు,

రేనాబ్డు ఏళన్‌ కలమళ్ళ శాసం

కాను ఇచ్చిన ఎబ్బ గుడిపాడు శాస,

కాబ్ళళ ఇచ్చిన, ఏళ ఎరిగల్‌ ఉరుటూరి శాస.

రాజుల్ల ఇచ్చిన రాచ మానంబున ఏదిది,

పాఅకు ఇచ్చిన, పాతకు అగు ఉరుటూరి కాస

కుమారుస్టు అతిశయ వెలుదుర్తి శాస,

రట్టగున ఆనతిగాను రామేశ్వర స్తంభ శాస

చిరుమ్చురు ఏళన్‌ చిలంకూరు శాస.

రట్టగుళ్లు అతిశయ ౧0

భాకుక్య యుగమునందలి భామ ౮87 శేనాణ్ణు ఏళ నల్ల చెలువుపల్లి శాన, వరిహారువు ఇచ్చె వెంకయచోళుని దొంగలసాని కనుమ శాస. అడుగు అడుగు విప్పరర్తి కాసం

ఉన్జేలు ఉజ్జయిని, నల్ల చెటుపుపల్లి శాన,

రాజు అచ్చర్వుగను అరివరజమున్లు అన్వాన్హు బూడిద గడ్డపల్లి శాస. పుద్దణకాలు ఇచ్చిన పొట్లదుర్తి మాలెపాడు శాన, శేవాజ్జీ ఏకు వేచు ఏళుచుణ్ణి చెన్న రాయనిపల్లె

ఓడ్ణ ఎగిచి, చెన్న రాయశిపల్లి ఉత్తరము 5 1 | 2౫రీ(9ం రాజుల అన్హు, నాకు ఇచ్చిరి నలజానంపాడు కాసా | వదేన్తుంబు ఆడ్లుపట్టు, నేలయు ఉరువు టురిబటోళ లక్ష్మీపుర శాన,

పెన్నార ఇకె జేనికిన్‌ పొట్లదుర్తి మాలెపాడు కాసం మహారాజుల్లాళన ఇన్సుల్తోలి అనపోతులు పొట్లదుర్తి మాలెపాడు శాన, చిరుంబూరి ఉత్తరదిళ మాలెపాడు కాస.

ఎమంబొది అన్నేణ్ఞి విప్పర్ల శాస,

సమర్దుండని అత్మన్మతంబున ధర్మవర శాస,

కొళ్ళప గోత్రునికి ఇచ్చిన మాలెపాడు శాన.

రీవికి ఇమ్మలూరి కాపులు నెల్లూరు జిల్లాశాన. దేవికి ఆపితంబు, మాచెర్లశాసు అదిత్యభటారనికి ఇచ్చిన అద్దంకి శాస, దిలిషంద్ర బాణరాజుల్ల కొండుపల్లి గ్రామశాస. ఇడభది ఎల్లా అగు దిమ్మగుడి శాస, శివాప్పరాజు ఇచ్చినదతి బుడమ నారాయలపొడు శాస, యడాగమము వచ్చినచోట్లు పేరరియాకు జిన సిరిపుర తామ్రశాస. ఒకొటియగు నేజీ వెంళయచోజుని దొంగలసాని కనుమ శాస అల్ల పట్టు కటితియీ (ఊ) డ్లందు విస్పర్తి శాస సలిందుణ్లీ యొక నాళ్టు; తమయన్న; నేలయెల్లం గావంబూని; భీమసలుకి యన్దనేక; నాయకుడై యా కాపులయ్న; నీ చేసిన యుపకారందునకు;

కొజవి శాసం

2893 (పాబ్న్బన్నయ యుగము అధిపతి యాయ్నవలు ఏడువాడల పాలెపు శాస. మళాయాధిసతి యయ్ని;ః తోడిపాడి

యిచ్చి, దయచేసి యిచ్చిన ఏడువాడల పాలెపు కాశం

దివియ యొక్కొటికి విషువర్షనువి భీమేశ్వరాలయ శాస

అణ ఖ

ఇరువది యాజగు 00

ఏటియ కటితి వేమలూర్చాడు శాస.

మజట్టీతోడితాటి యొద్ద నందంపూండి శాన.

నూటమెన్మ బాణరాజుల శాన

రట్టో? యిచ్చినది ఒంగోలుదగ్గణ నిడుమానూరు శాస, మానిసియెమ్మెకాల వైదుంబరాజుల శాస

సంధిపాటింప€ బడినచోట్లు:

రాజుల్లేళన్‌ ఇందుకూరి కాస,

ఉ తమో తము శయిన; రేనాణేలుచు. తిస్పలూరి కాస,

అతి అతి ణ ౧

ప్‌నగు రామేశ్వర స్తంభ శాన చోళమవాోరాజు లేళన్‌ చిలంకూరు కాస,

ప్రాణసమానుణవెన కొఆజవిశాస.

0 గలరేవియు; సుఖంబుణి యొకనాండు; భ్రీవిరవద్యుణ నేక; ఖడ సహాయుగె యె ణె మ! పై

భీమసలుకి యన్షనేక కొజవి శాసనము.

అటువది వే లేండ్లు ఏడువాడల పాలెపు శాస, రేనాజ్టేలుచున్‌ వైదుంబరాజుల శాస

పాపంబగు పెట్లూరి శాస.

సంయుక్త న్టగున్‌ బాణరాజుల కాస సంవత్ప్సరంబు శిరువది మూండు విక్రమాదిత్య బలిపల బాణరాజుల శౌన తూమెన్షు; మానెన్లుః నూ బన్మజ్జకు బాణరాజుల శాస. రేనాజ్టేల్లు వేలనేల క్‌ 1౫ 005, గొణ్నవాన్లు నిచ్చినవాను "పెద ముడియం

ఈ ళం ౧

ఇస్హలో కంచేగె చిన్నతిస్ప సముద్రము భదుణయి ఉప్పరపల్లి

౧౦ ళా

శాళుక్య యుగమునందలి భావ 280 ప్రాఠకుణ్ణగు మదనపల్లి పోతురాజుగుడి క్స్‌ క్‌ ఈ 287. గగ్రామమిచెను గోవిరదపురం దింగారమ్మరాయి కు 21 2 400, వై యదాహరణములను బి్టి చూడ ఉత్తునవం బెక్కుచోట్ల నంధియగు చున్నట్లును, ఆత్తునకు వైకల్పికముగా నగుచున్నట్లును, ఇత్తునకు నంధిలేన టను దెలియచున్నది. సంధిలేనిచోట్లం గొన్నియెడల యడాగమము చేయ చిడినది. ఉత్తునవు అచ్చు పరమగునపుడు సంధిలేకుండుటయే కాక యడాగమము క్లినచోట్లు కూడ( గొన్ని కానందిడుచున్నవి. ఇవి లేలక ప్రమాద జవితము లైన గావచ్చును. లేదా చింళామణిలో( జెప్ప(దిడినట్లు యకారాదుల్లై న పదము రప్పుడు వాడుకలో నుండిమైన నుండవచ్చును. హాలంత సదముల _ తరువాత( విది యకారము చూపట్టుట కూడ నీ విషయమునే స్థిరసణుచుచున్నది. వాపయిల్లకాను విప్పర్ల శాన... విషయంబు యేళువారి విక్రమాదిత్య బలికుల బాణరాజుల కాన, శేల్రోలు యేలెడు యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాన. షస్టీవిభదక్తి ప్రత్యయములైన కి కు అనునవి ద్రుతాంతములుగా( ద్రియో గింపం బడినవి. వీని కచ్చు పరమైనప్పుడు సంధిమైన రూపములును, ద్రుతము లోపీంప(గా వినంధి పాటింపంబిడిన రూసములును గనవచ్చుచున్నవి. కాని రుఠకముతోం బరాచ్చు నంశ్లేషము నొందిన రూపములెచ్చటను గానవచ్చుట లేదు. వెన్సాల ఇశెరేవికిన్‌ పొట్లద్నుర్తి మాలెపాడు శాస, ఏలివతేవికిన్‌ గండత్రినేత్రువి కాస, వహారాజులాకున్‌ నిప్పర్ణ శాస, కటారళకున్‌ దిమ్మగుడి శాస. శీజెన్విశ్వంబు నాకున్‌ కపి క్‌ ర ల07 పాజప ఇచ్చిన ఉరుటూరు శాస," క

క్‌ 4 (పాక్నిన్నయ యుగము వస వ్రీశ్వరమ్నువ కిచ్చినది రామేశ్వర _స్తంభశాస. నాకెల్ల; నీకేమివలయు; (శ్రీ కెల్ల నానయ కొజవి శాస, టి చేది శర్మకిచ్చిరి. వెలుద్దుర్తి శాస. గొజవలకిచ్చిన 51] ౬ 504. శమ్మా౯రి కిచ్చిన దతి చామలూరు శాసన, ఆదిత్య దిటరవికి ఇచ్చిన అద్దంకి శాస, నాప ఇచ్చిరి నలజానంపాడు శాస, కళ్యపగోత్రినికి ఇచ్చిన మాలెపొడు శాస.

చోళమహారాజు ఇందుకూరు శాసనమందును ఉ త మాదిత్య చోళమహారాజు వెలుద్నుర్తి శాసనమందును ఉత్తున కచ్చు పరమగునప్పుడు పరాచ్చులోపించివ (ప్రయోగములు కన(బడుచున్నవి. ఇవి లేఖక ప్రమాడ జనితములో యప్పు డ్డి సంధి వాడుకలో నుండెడిదో చెన్ప( జాలము. సంయుక్తున్హు ఖ్‌ అగు == సంయుక్తున్దుగు ఇందుకూరు శాన. పజ్చా మహాపాతకుస్ణ శ అగు ఇ వజ్బు మహా పాతకుస్టుగు న వెలుదుర్తి శాన ఇందు, అందు అనున విప్పుడు సప్తమీ విభక్తి ప్రత్యయములుగను ద్రుశాం ములుగను దిరిగణింప( బడుచున్నవి. ఈ శాసనముల కాలమున నవి యుదంతమ లైన ప్రథమా విభక్తి రూపములుగా( గనంబిడు చున్నవి. మ్‌ ఇటీ గొరగల్లా కొరులిందు విడిసి= యుద్ధమళల్లుని బెజవాడ శాన, ఇన్టు వ్రత్యక్ష దియన్న 0,

నముచ్చయమునకు (ఉన్‌) అచ్చు పర మైనప్పుడు (ద్రుతము లోపించు

మ్‌

టయు యడాగమము వచ్చుటయు. గవంబడు చున్నది, గల రేనియు యీ స్ధితి. కొఆజవి శాస. మజియు యెవ్వియేన, రేం.

నన్నయ భారతము నందును దరువాతి (గ్రంథము లందుమ ద్రుత ప్రకృతి కములప! దిరమైన పరుషములు సరళములణుగా మాలుట కనవచ్చుచున్నది. అన్న

ఛాకుక్య యుగమునందలి భావ 291 2 ద్రుతమునకు బిందు సంశ్లేషములు విభాష నగున్ను ఈ శాసనములలో గొన్ని శోట్ల సరశాదేశము కనవచ్చుట లేదు. కొన్నిచోట్ల నరళాదేశము చేయంబడినను విందువు లోపించుచున్నది.

శేవళమ్మాకా రికిన్‌ తేని చోళ మహారాజు ఇందుకూరి శాస.

7 రేనికిన్‌ తేని = పొట్లదుర్హి మాలెపాడు శాన,

మహారాజు లాకున్‌ ప్రవర్ధ౯ణమాన విస్పర్ణ శాన,

మా. .డియారికి చేని నల్ల చెజువుపల్లి శాస,

ఏఐచు నల్లవాధి రాజుల చామలూరు కాసు

వంగుతోటన్‌ పొడుచి బూడిదగడ్డవల్లి శాసం

ప్రాపును ప్రోపు 5 1.1. 608

మాటుడ్రు గాను తాగిరి మాలెపాడు కాన.

వాకు దిణి సేసిన విప్పర్ల కాస.

వీ చేసిన యుపకారంబునకు ద్రిత్యుపకారంబు కొజవి కాస,

వారిచేత పట్టం కట్టబడి ముది వేడు శాస,

శీయ్యందిన జచ్చిన మైలవర శాస,

పాఠ జమ్బిన వాన్లు రామేశ్వర స్తంభ శాన, రీవి గాచినవారు బుడమ నారాయలపాొడు శాన, సరళా దేశమైన పిమ్మట దద్రుతము బిందువుగా మౌటీన రూపములు. వడుమటం గొల దొంగలసాని కనుమ శాన. వరియుంగాన; నేలమెల్లం గాప్టందూని; ) కొజవి శాస. పున్నమం బెట్టువారు క్‌. 1. 595 ఉణ్ణంగాంతురు ఏీడువాడల పాలెపు కాస,

సంఖ్యా వాచకమైన ఏను నన్నయ భారతమున. గళ గానే వాఢందిడినట్లు

శోంయ చున్నది. ఏలయన ఏను తీర్ధములు ఆది. (8.148) ఏను ప్రకారంబులు

29% (పాల్నన్నయ యుగము (ఆది ? 274 ) మున్నగు చోట్ల దాని తరువాత సరళాదేశము చేయండి యుండలేదు. లక్ష్మీపుర శాసనమున పదేనుమ్చు అను రూప మున్నది. ఇందేను లోవిఉ లోసించుదియు బిమ్మట( దిరమైన త కౌరము ద కారముగా మాలటటయు. గావ వచ్చుచున్నది. దీనిని బట్టి యుత్వ లోపము కలుగు నప్పు డది ద్రుత ప్రకృతికషే యవి భావింపవచ్చును.! ఏను కళమైనను ఏను (పది == ఏంబిది; ఏను + తుము = ఏ(దుము అను రూపములను బ్రాంతాది సూత్రముచే సాధింప వచ్చును. ఇలవ కజ్జు శాసనమునను పిప్పర్తి శాసనమునను ఏనువుట్లు అని ఏను తరువాత గన డదవా దేశము చేయ బడినది. అందుచే నప్పుడది కళగా నుండెనవి భావించుటయే యుక్తముగా దోంచుచున్నది. గసడదవా దేశము బహుళమవి చిన్నయసూరి సూచించెను ఇప్పగీ యా దేశము చాల నరుదై పోయినది, ఒక్క అగు ధాతు తుమున్నర్ధక్‌ రూపమైన కాన్‌, కన్‌ అను వానిలోవి క కొారమునకు మాత్రము గాదేశము నిత్యముగా! గనవచ్చు చున్నది. చాళుక్య కాలపు శాసనములలో. గొన్ని చోట్ల సీ కకారమ నకు గాదేశము కవంబిడుట లేదు, మిగిలిన చోట్ల గసడదవా దేశము నియళ ముగా గలుగుచున్న ప్లే భావింప వచ్చును. వినబుకాను (ఎజ్జ గుడిపాడు వారుయిజ్లకాను (విప్పర్ల) చిర్చ్పలియపటు కాము కి ళం 0౧ (తిప్పలూరు శాస్ర బృహన్నతి హోరక్షాను (తిస్పలూరు కాస.) ఆజతిగ్తాను (ఇట గా దేశమైనది) రామేశ్వర స్తంభ శాపం అచ్చర్వుగను 0 బూడీదగడపలి శానం చ్‌ డ్జపల్లి స్వస్తిశ్రీ స్తో మహారాజు ల్లాళన పొట్లదుర్తి మాలెపాడు శాప, వేగ్రళవు, వేసైలువుళ, వేన్నాన్దూల్లు (1 మాలెపాడు కాస పట్టంబు గట్టిన దొంగలసాని కనుమ శాన. చా

1. నాలుగేన్‌ మూ డికుజ్టుల నీండె వీనికి ఛారం ఆది ౫-౨18 లో (గదింశాం విన వరి వుట 191 పాఠము) సాల్వులైనను అనియేళాక నాలుగ్రైదను నర్థముకూడ్‌6 'జెప్పవచ్చును అవ్పడికి కూడ ఏన్‌ ]దుత వ్రళ్ళతిక మనుట కుధావారణ మగును

ళాకుక్య యుగమునందలి ఖాన విం3 వాపదిణి సేసిన విష్పర్ణ కాన. అల పటు పేను లిం లో న!

ఇరువుట్టి వివ్పర్తి కాస,

ట్‌ తీ అచువరు గ్లళరేని లక్ష్మీపుర కాస, వేగవిళలు 0 వాలగు వుట్టు అల్ల పట్టుస్తేను బుడమ నారాయల పాడు శాస, వెయిగవిలాళు, రాజ్యంబు స్రేయచు కొజవి శాస వ్రత్యుపకారంబు పేయ వలయున్‌ విం వెయి వెటువుకు వేయిగావిలల ఏడువాడల పాలెప్ప శాస. ఇరుగణు గాడ్త పట్లుపేను 'మెలవర శాస,

2 లి బ న్‌్‌ రయ సేసిరి 'పెట్లూరి శాన, మాస్హు వుట్టు నలజానంపాడు కొన వలు వుట్లు వికీరాజు కౌసం అ రిళ్బంబు గొణ్నవాను "పెదముడియం శివాలయ కొస,

| చి

ప్రీకీవిరాజ్యమ్భు సేయ ముదివేడు చెలువు దగ్గర శాస వేగబ్రాహ్మణ గురు భక్తులు సక్తిత్రయ _ ధర్మవర శాస,

ఇప్పుడు పై పయి అను నవ్యయములు (ద్రతాంతములుగా వాడ(దిడు వన్నవి. రామానాయనికోట (5 1. ౫. 640) _ శాసనములో వాణరాజుపై శోయి వొడిచి అను ప్రయోగము కనంబడుచున్నది. దీవిని దిట్టి యప్పుడు "పై" కమైన యవ్యయముగానే పరిగణింప బడుచుండెనేమో యను నందేహ మొదవు చున్నది.

ఇప్పుడుగంత మైన ధాతువును యథాస్థితముగా వాడినచో( దద్ధర్మ వీశేషణమగు చున్నది. దీనికచ్చు పరమగునప్పుడు నుగాగమ మగునని వ్యాకర ఇములు చెప్పుచున్నవి. పూర్వము. ధాతువునకు ఉమ చర్చంగా వీ తద్ధర్మ విశేషణ మేర్పడుచుండెనని తెలియుచున్నది. (అగుమ్‌, పోగుమ్‌, చేయుమ్‌) ఈ ఉమ్‌ కాలక్రమమున ఉన్‌గా మాజీవది. హల్లు పరమైవప్పు డిందలి ద్రుతము లోపంచును. అచ్చు పరమగునప్పుడు దానితో సంశ్లేషము నొందును, ఈ కొసన

204 (పాబ్న్బన్నయ యుగము ముల కాలము నా(టికే యిట్టి రూపములు కనవచ్చుటచే ఉమ్‌లోని మకార మస టికే ద్రుతముగా మాజెనని తెలియుచున్నది. అగు +నాబ్ణు రామేశ్వర స్తంభ శాస, వచ్చు + వాన్లు వం ; మాలెపాడు కాస, నళ్చాద్యది యొకొటి యగునేజ్జీ దొంగలపాని కనుమ శాస ఎణుంబొది అన్నేణ్‌. బ సంవత్సరంబుళ్‌ పదియేడగు నే ఇంద్రకీల పర్వత శాస, మనూటానల్వొది యగునేణ్జీ ఏడువాడల పాలెపు కాస అగపరాజు సవత్స (౮౯౦౨) యగు న!

నేణ్ణీ | పొదిలి శాస.

కొన్నిచోట్ల అనుధాతు తద్ధర్మ [క్రియాజన్య విశేషణమునందలి ప్రత్యయ ముతో ధాతువు నందలి ఉకారము కూడ లోపించుచున్నది. ఆన్వాన్హు (బూడిద గడ్డపల్లి ) బాదిరాజన్వాన్షు (నలజానంపాడు శాస్ర) శత్రర్ధక చువర్ణము ద్రుతాంతము. దీనికచ్చు పరమైనప్పుడు ద్రుతము లోపింలి సంధి యగుటయు, ద్రుతమచ్చుతో సంశ్తేషము నొందుటయు. గూడ గానవచ్చు చున్నది. పీలుచుణీ మాలెపాడు శాస, చెన్నరాయనిపల్లి శాస.

|! న! రాజ్యంబు చేయుచు నిష్ట విషయ భోగంబులు కొఅవి శాన. ఆచంద్రార్క- తారకంబిను వాదిక లచు నుత ద్‌ | దొంగలసాని కనుమ శాన, ఆపదాద్యచ్చు పరమగునపుడు సంధియైన రూపమే కనంబడు చున్నది : మాన-1-ఎబ్జు = మానెజ్డు విత్యవర్షుని మాలెపాడు శాన, వధి (- ఇంచు =వధించు గండ డత్రినేశ్రుని కాస,

పద్య శాసనముళందలి వచన భాగములలో( గూడ వినంధి పాటిం బిడిన వ్రయోగములే హెచ్చుగానున్నవి. యడాగమాదులు కూడం బై వచనే శాసనములందునలెనే కనవచ్చు' చున్నవి.

భాళుక్య యుగమునందలి ఖామ 2ర్పి5 అద్దంకిశాస ; వరను మహేశ్వరుణ్ణు ఆదిత్య బటరనికి ఇచ్చిన భూమి ఎనుబొది వుట్ల ఆడ్లు వట్టునేల న వారికి అస్వ మేదంబున ఫలంబు అగు చొ. లీ, ధర్మనర శాసనము : విజయరాజ్య సంవత్సరంబు యేనగునేణ్జీ ఉత్తరాయన, నల్లాతజ్ఞ య్న అయ్యప రాబో, బెజయరాజు ఈ పురము. బెజవాడ శాసనము" (యున్ధమల్లనిద్రి చేంటోలు యేలెడు. ఒబ్జుసోటీ (గపడదవాదేశము). యిప్తితిపేకొణి 100 తీవిస్దారు నిల్చినవారు. .. దస్పి యజి పుట. పద్య శాసనములందలి పద్య భాగములలో గనడదవాడేశము వియ ఈశముగా( జేయంబడినది. అద్దంకి శాస? పట్టంబుగట్టిన, పట్టంబు గట్టి బ్బ కొట్టం బిల్వథ్జై ల్లు గొణీ; దుర్షంబు గడు బయల్సేసి; బెజవాడ గావిజ్చా క కందుకూరు శాస- ్రీవిరవద్యుణ్తు సిత్త జాతనముణ్ణు కా, ఫీ. ధర్మవర శాసనము. అడవి సౌొన్సె; అచలపురము పొచ్చెం యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాస. రొజాశ్రయుబ్లు ద్రిభువనాభరణుబ్డు, పట్టంబుగట్టిన పతి, పాసంబు దమప; ఒజ్డుసోటు; అనఘుట్టు సేకొవి; ఇన్లు! వ్రత్యక్ష్‌ బియన్ననిచ్చ; స్థితి పేకొణి; వేరడు దానుం గూడూరు శాసః రాజనందనుల్‌ సనిన; సేవ్యుండు దానుదయించెః ప్రతిస్థసేని; కోటి పేయడదే. భవ శు పద సంన్కృకక వరుషమునకు గ నడ రవాదేళ మైనది &ఇం దవ్పుడు కళగా నుండెననుటకుం గూడ నిది యొక నిదర్శనము.

206 (పాల్నన్నయ యుగము ఉకౌర్‌ సంధి: బలగర్వం బొప్పగ (అద్దంకి). "సేవితు బఖిలుణనృతరిపు బలుత్తాహవ (కందుకూరు

న! ప! ప! లోహాననందై క్కి; వెన్నాజిలో; నంకిలాణను, బింకముడిచె, బెడెన;

ణా లె షై భూలోకంబెలుంగ. చా. ఖీ. ధర్మవరశాన. మల్లుణనవద్య; వల్లభుండల్తిక* భక్తుణ్జెం నృపధాముణైెత్తిజ్బా, ఒరుళిందు లం న. ననా! = న్య నా మలినురె; ఫలం బుపేక్షించినా, లింగదిటీసిన;ు సుతుజణొెణు; మలణె త్తించ్చె మ్‌ ర! ర! కందిని కలశ బిడ్డ; మాడునమరంగ; ధర్మువొడంబడి. (యున్ధం బెజవాడ శాస) వెన్నండను సంభపుండయ్యె; ప్రసిద్ధండై; ఘనుండగు; జగద్విది తుం డుదయించె ఫీముండో; భూషణుండ్రెట్టి, నరేంధద్రుండుత్తమ, అతండ్తవి; ఆరుడ్షగు, కాలుండ్రై = కొమసాని గూడూరు శాస. ఇతర సంధులు; గొరగల్లాక ఒరులు == గొారగల్గాకొరులు (అకార సంధ్సి. కొని + ఉల్లు వారు = కొవియుణ్జువారు (యడాగమము). లా ణి పతి 1ఊ == పతియు, తివిరి. ఇన్నెలవ == తివిరి యిన్నెలవ (యడాగమము) బెజవాడకు - ఏల్ల == బెజవాడకెల్ల. న! ళం

దానికీ + ఆ == దానిక, ఇడ్డ 1 అట్లు గం ఇడ్డట్లు. భీముండో + అనంగా = లీముండో యనంగా (గూడూరు శాస్ర దేశము + అలదు = దేశము నందుం అస్ట ఎట్టి == అటి యెబ్జం కామమనుసొని _. ఒక్క == కొమమసాని యొక్క. చంపి + ఆ కొరవి = చంపి యా కొరవి. అ త్తునకు సంధి మైనది. ఇత్తునకు సంధి లేదు. క్త్వార్ధకమైన యి త్తనప సంధి లేదు. ఉత్తునకు సంధియైనగి; దేశము నందు అను వ్రయోగమును బిల్టీ

ళాళుక్య యుగమునందలి భామ 297 గూడూరు. కాననమునా౮టికి (క్రీ. శ. 1000) అందు విభక్తిప్రత్యయముగా మాటినదని తెలియు చున్నది. దేశమునకిది సరి మైవప్పుడు నుగాగమమైనది. దు9ఠ ప్రకృతిక సంధి; ఓప్పగ వైలేచి; ప్రభుం బణ్జరింగుం బజ్బ్‌న, వేంగి నాణ్జేం గొజల్బియ (అర్జంకి శాస్ర అజిలోం జూపె, చోజనింజేకొవి, (చా ఖీ. ధర్మవర శాస ్సె పరగంగ; _ బెజవాడం గొమరు స్వామికి, వెలయంగ, విడిసిన్త టోల్ల గల మఠంబునుం గాత్తి౯కేయునకు, రక్షయుంగాను తానుం గట్టించెం గ్రమంబున; ఆమరంగ; (యుస్ట, బెజవాడ కాన ్సి వావికీిం ఘనుండగు, ఉదయించె గీత్తి౯తో, అనంగా , పసుధాధిపుం చేకొవి, ఉద్ధితముగ జంపి; నాయకు జంపి (గూడూరు శాస్ర గ్రుళ వ్రకృతికము మీ(ది పరుషములకు సరళము లగును ఆదేశ సరళమునకు మందున్న ద్రుతమునకు బిందు వగును ఈ బిందు వున్న చోట్ల నెల్ల నిండు సున్న గవే వ్రాయం బడినది. కొన్ని చోట్ల నర్ధ బిందువు విడిచి వేయం బడినది. కొన్ని శోట్ల విండు నున్నగనే వ్రాయం బడినది. వర్గ యుక్కు పం మై నప్పుడు గూడూరు శ్‌ ళ గ్‌ా శాసనమువన ద్రుతమునకు. బూర్హ విందువైన ప్రయోగ మున్నది. (వావికిం ఫవుండు) అరుదగు + అట్టి= అరుదగు నట్టి (గూడూరు) ఉడంత తద్దర్మ విశేషణమున కచ్చు పరమై నప్పుడు నుగాగమ మైనదని వ్యాకరణము చెప్పు క్‌ మొ చున్నది. నిజమునకు ఆగువట్టి అను నప్పుడు (ఉమ్‌) ఉన్‌ లోవి ద్రుతము, లి ఫరమైన యచ్చుతో నంశ్తేషమొందిన దని చెస్పవలయును, స్‌ ళా వృపు +. అంగన = నృపు నంగన (గూడూరు శాన.) షష్టీ సమాసమున నుత్తున కచ్చు పరమై నప్పుడు నుగాగమ మైనది, వేలుపు +కొండ (గూడూరు కాన) కూ మ్‌వా ఉదంత స్త్రీ నమమునకుః బరుషము పరమౌటచే నుగాగమ మైనది. పిమ్మట నరళా రేశము. బిందువు విడువ బడినది, వేలుపు గొండ, ఆప “ఇ చింత (రెండవ తాజని సిరిపుర తామ్ర శాసనము) ఆప జింత_, పొలయజ్ఞ పేదరి యాకు బింత

298 (పాజ్నన్నయ య గము

అద్దంకి శాసనమున ప్రథమంబు నేలను ప్రయోగ మున్నది. ఇది కర్మ ధారయ సమాసము, నన్నయ తరువాత. గర్మధారయము నందు ము వర్ణము నష బుంపులగుటయు నుత్తున కచ్చు పరమగు నప్పుడు టుగాగమమగుటయ గనంబడు చున్నది. ఇచ్చటనుగాగమ మైనది.

పై శాసనము నందే క్టెము + దుర్గము అనుచోట పుగాశమము చేయ! బడినది. ఇస్లే లక్ష్మీపుర శాసనము నందు (8675) మిరియంపు బోళ అనుచోట 0ప గాగమము కన్పట్టు చున్నది. వైయాకరణులు ము వర్ణ మునకు పుంపు లగునవి చెప్పుదురు కొని యీ పుంపులు ము వర్ణము యొక్క పూర్వ రూపములే. ఉత్తమా దిత్య చోళ మహారాజు వెలుదుర్తి శాసనమున (700 ౨ 0.) ఉత్తరంబు కట్ట అను ప్రయోగమున ము వర్షమునకు( బూర్వ రూపమైన బు వర్షము కనంబడుచున్నది వొని + ఆది == వావిది (గురింద గుంట శాస్ర ఇచ్చట అది శబ్దము యొక్క అత్తునకు వృత్తిని లోపమైనది.

ఉరుపు టు రిచోళ( లక్ష్మీపుర శాస. ) ఉరుపు ఓ ఊరి, ఇచ్చటి నుత్తన కచ్చు పరము కౌంగా టుగ్నా గమమైనది. యుద్ధమల్లవి బెజవాడ శాసనమున ఈ - నెలవు = ఇన్నెలవు; ఈ 1 ఒట్టు జ్‌ ఈ యొట్టు; ఇయ్యొట్టు అను రూపము లున్నవి. దీనికే త్రిక సంధి యని పేర ఈ నంధి వచన కాసనములలో( గూడ. జూపట్టు చున్నది. ఏ 1. వాద్ధు; ఎవ్వడు (గురింద గుంట శాస ) ఈ --నల్వురు; ఇన్నల్వురు:ః (బాణరాజుల కాన) మూండు + నూరు = మున్నూరు (రామేశ్వర స్తంభ శాస) ఇచ్చట మూడు శబ్దము నందలి డుజ్జునకు లోపంబును, మీది హల్లునప ద్విశ్వ మును, బిమ్మట దీర్డో కారమునకు ప్రన్వమును గలిగినవి. బాణరాజుల శావన మున మూనూటను ప్రయోగము కూడ. గలదు. అశ్వ మేధమ్బ్భున ఫలమ్బు (వితృత్తి శాస) (నలజానం పాడు) (అద్దంకి ఇక్టీ రూపములు నన్నయ భారతము నందును దరువాతి భాషలోను గూడం గనవచ్చు చున్నవి. ఇచ్చటి న కారము సప్తమీ విభక్తి ప్రత్యయము కాదు. సందింధార్థమన వచ్చిన అకొరమునకు ముందు ప్రకృతి భావమును నివారించుటశై నకారను చేరంగా నా రెండును గలసి *ని మైనవి. ఆశ్వమేధమ్చున అనున దిక్కడ గుః సూచకముగా. (2104670). వాడంబడినది, అశ్వమేధమ్బ్భున ఫల నున(గొ

చాళుక్య యుగమునందలి భాష 2909 వశ్వమేధ యాగము చేయఃగా€ గలుగు ఫలమని యర్థము.

పై చర్చనుబట్టి వచన శాసనములలో సంధివిషయమున స్థిరమైన నియ మములేవియు. గానరాకపోయినను బద్యములందునూత్రము తరువాత నేర్పడిన సంధి విధానమంతయు( జాభక్యయుగము నాటికే క్రమముగా వేర్పడుచుండె నని చెస్పుటప వీలగుచున్నది. వాక్యములు :

“పెక్కు వాక్యములలో సమాపక క్రియలు లేనేలేవు అట్టివోట్ల భూత తద్ధర్మ క్రియాజన్య విశేషణములతో( గూడిన విశేష్యములతోడన్నో తచ్చృద్దాను ష్రియోగముతోంగూడిన భూతతర్దర్మ క్రియా విశేషణములతోడనో యర్హము వ్యక్తము చేయంబడుచుండును. కొన్నియెడల( గ్రియాజన్య విశేషణములు లేకుండ! గూడ సందర్భమునుబట్టియే యర్థము సూచితమగుచున్నది. భూళకాల [్రియాజన్య విశేషణముతో€ గూడిన విశేస్యము. పడ్డీకాష్త నీవబుకొను ఇచ్చిన పన్నస. నవప్రియ ముత్తురాజులు సాషీకాను ) ఎల్జగుడ్‌పాడు శాన, ఇచ్చిన పన్నప కొట్టంబున పాఅకు కుణ్జీకొళ్లు ళ ఇచ్చిన పన్నస. ఎట్‌గల్‌ తుగరాజుఖ్ల ఇచ్చిన పన్నన ఉరుటూరు శౌస. ఎఆతీగల్‌ దుగరాజుల్‌ ఇచ్చిన పన్నస కొచ్చియపాఅ రేవ శమ్మా౯రికిన్‌ ఇందుకూరు కొన. వెజఇత్తబటరళ నిల్పినదత్త్తి కసపిలేశ్వరపుర శాస, ఇశరయ నిల్చిన గుడియు లిం తద్ధర్మ క్రియాజన్య విశేషణముతో( గూడిన విశేష్యము : పళకుపోవు పన్ధాః_రెండవ జయసింహావి 'పెణుకపల్టు దాన శాస. & 9 707 దక్షిణతః సెంజెణువు కట్టడిగ్గు నాలిత్రోవ = రణస్థిపూండి కాస, తచ్చద్ధాను ప్రయోగముతో( గూడిన భూతతద్ధర్మ క్రియాజన్య విశేషణములు,, వసన్నిపోటి చోళమహా దేవుళు... . రాచమానంబున మున్నూణు నేల మాట్చిడుగు రట్టగున్ల అనతిగాను వనస్హీశ్వరంబు నాకిచ్చినది.

300 (ప్రాజ్నన్నయ యుగము దేనికి వక్రమ్చువచ్చు వాస్తు బారిణాసి వేవురు ) పాఅజమ్మినవాన్లు రామేశ్వర _స్తంభ శాన ప! వాలీ దీనికి వక్రంబువచ్చు వాన్హు పుత్రావద్యం త్తీవద్యః గోవద్య పజఖ్బమహాపాతక జ్చోసీన వాని లోకంబు నుణ్జు వాస్ట మాఠెపొడు శాస వేంగినాజ్జీ కెవ్వరు రాజులైరి వారుం బూవ్వ౯ స్టితిందస్పక పాలించు వారు- ఆహవమల్ల దేవుని బాపట్ల తొలూకొ చేబ్రోలు నాగేశ్వరాలయ మందలి శాసనము (క శం 1000) ఉోగొణ్నవాన్లు నిచ్చినవాస్హు చెడువాస్టు “పెదముడియం శివాలయ కౌస యి యు ఈ ౧ ఇరుగణ్డు గార్ల పట్టుపేను భటరళకు ] రట్బాళి యిచ్చినది మైలవర శాసనము పీవియందు. గృర్హను గుణముగా. నగుధాతు రూసమును జేర్చినచో. నర్థము విస్పష్తమగును. ఇని వాక్యముల కూర్చు నధికరణాత్మకమైన కూర్చు బ బి క్‌ (920% ౬0221 60మ:00010%) అని చెప్పుదురు. ఈ క్రీంది వాక్యమున తచ్చృళ్టాను ప్రయోగముతో గూడిన భూతకాల క్రియా జన్య విశేషణ మే సంపూర్ణ భూతకాలార్థమును సూచించు చున్నది పీరి పెదకొగుకు విడమని కయ్యంబున జచ్చిన వాస్హు మెలవర శాసనము చి న హ్‌ క్రియాజన్య _ విశేషణ రహితముగా నర్థము వ్యక్తము చేయబడిన ప్రయోగములు వెల్వజించిన నశ్వమేధంబు ఫలంబు 'పీక్షీంచినా లింగం బట్‌సిన పాపంబు తమమ. (యుద్ధమళ్లుని బెజవాడ కాన ) ఇచ్చట నగు అధ్యాహార్యము పూర్వతః మద్దూరి పొలగరుసున యిసుకట్టలు చేలువున దూది. శెండవ అమ్మరాజు మచిలీపట్టణ శాస సశ్చిమతః రేట్‌ పడుమటిదరి. విం ఆగ్నేయత॥ సరువులగుణ్ఞ. దకీణతః చొకిచెటువుం. మొదటి చాపక్యభీముని బెజవాడ కాన్రు శాస (808010) ఇట్టి పలములలో కలదు, ఉన్నది మొదలగు క్రియారూపసముల నధ్యాహార్యము చేసికోవచ్చును. తూబ్బునకట (శ్ర) లివి పుటరాట వెలుంగ గుంజ చింత్తలు ౧ 1 110 క్రై న! న! న! అఖాలీ

భాళుక్య యుగమునందలి భామ 3౦01 నీవు నా ప్రాణ సమానుజవెన చెలివి కొఅవిశాస ఇది ప్రథమాంతమైన యుష్మ దర్జ మగుటచే (ఏకవచనము) వు ఆగమముగా వచ్చినది ఇది (వు) ఇకారము మీ(ద వి గా మాలినదిం కొన్నిచోట్లం భై వాక్యముల తరువాత తేని లేక దేవీ అను దానితో నారంభించు నట్టియ, అగునను సమాపక క్రియతో గూడినట్టియ సంబంధ బోధక వాక్యములు వాడ(దిడియున్నవి ఒక్కొక్కపవ్ను డీ సంబంధ బోధక వాక్యము లలో గూడ సమాపక క్రియలకు బదులు తచృద్దాను ప్రయోగముతో. గూడిన క్రీయాజన్య విశేషణములే కవిపించుచున్నవి. రాచమానంబున ఏబది తిరువుల పాఅకు ఇచ్చిన పన్నాసదేనికి వక్రమృు వచినవాన్హు సజ్బామహాపాతప్త అగు, ఉరుటూరు శాస

ఎరిగల్‌ దుగరాజుల్‌ ఇచ్చిన పన్నన కొచ్చియ పాజరేన శమ్మాళరికిన్‌ తేని టచ్చినవాన్టు సజ్బామహాపాతక సంయుక్తున్దుగు రేవణకాలు పుడ్డ్ణణకాలు ఇచ్చిన పన్నన పెన్నా ఇశెరేనికిన్‌ తేని టచ్చినవాస్టు సష్బన్లుహా పాతకున్హకున్‌, వసన్తిపోత్‌ చోళమహాదేవుళు వన న్తీశ్వరంబునా కిచ్చినడి దేనికి వక్రమృు వచ్చువాన్లు బారణాసి వేవురు పాఅ జమ్బినవాన్టుః ప్రధానవాక్యమునందును సంబంధ టోధక వాక్యమునందును గూడ సమాపక క్రియలు వాడంబడిన చోట్లును గలవు. కోసియపాణ చేదిశర్మకిచ్చిరి ...దేవికి వగ్రమ్భృువచ్చు వాసు సజ్బమహాపాత పస్టగు. ఉత్తమచోళుని వెలుదుర్తి శాన 'వ్రధానవాక్యాము సమాపక [్రీియతో( గూడియుండ సంబంధ సూచక వాక్యము క్రీదారహితమై యుండుట కీ క్రింది ప్రయోగము విదర్శశము, ఏనుమాలు క్రుగాను కాగిరి దేవిసల్పిన వానికి వేగళవు వేవెటువుళు. వేవాన్దూల్లు విళ్చినమ్‌ పుణ్యమృు మాలెపాడు శాస

ఈ సందింధ బోధక వాక్యములు సంస్కృత శావనములలో( జీవర6 గవ(దిడు “స్వదత్తాం పరదత్తాం వా యోహరేత వనుంధరాం షష్టివర్ష సహ ప్రాణి విష్ణాయాం జాయతేక్రీిమిః?” అను ల్లోకమునకు బదులుగా వ్రాయఃదిడి వట్లు తోంచచున్నది. ఈ రెండింటి ద్రయోజనోద్దేశములును సమావములే,

302 1పాక్నన్నయ యుగము పృథివీవల్లభ _ విజయాదిత్యచోళువి చామలూరు శాననమున తెలుగులో శాసనమంతయు వ్రాయంబిడిన పిమ్మట తేని, దేని అను వావితో నారం భించు వాక్యము లేపండుటయు. దానికిబదులు స్వదత్తామిత్యాది ల్లోకముండు టయు. విందుకు( దార్కాణము. ఈ సంబంధ బోధక వాక్య సంఘటనమ్‌ సంస్కృతమున విరివిగా. గానిపించును. అట్టి వాక్యములందందు సందింధ బోధకములగు యతత్ర్తచృబ్దిములు కనబడు చుండును. తెలుంగున(గాని యితర (దావిడ భాషలలోంగాని యిట్టివాక్యములను వ్రాయట సహజమైన షద్ధతికాదు సంస్కృృతానుకరణము వలననే యిట్దివాక్యము లీ భాషలలో (ివేశించినవి. ఇన్టికూర్చు తెలుంగునకు చెజము కాకపోవుటచేతనే తరువాఠ తేనికి, దేనికి అను పందింధ జబోధకములతో. గూడిన యుపవాక్యములప దిదులు దీనికి అను నిర్దేశ సర్వనామవాచకముతో గూడిన వేలు వాక్యములు వ్రాయట సంభవించినది.

దాయనంబు నాకు ఇచ్చె, దీని రక్షిజ్చీన వావికి అడుగడు గశ్వ మేధమృ నా ఫలమ్బగు. దీవి జ చ్చినవావికి (శ్రీపవ్వ౯తంబు అచ్చిన పావందిగు (నలజానంపాడు శాస. ౫ | ౪01 27 వక్రం 20 )

దీని కాచి కుడిపినవారు భూమిదానంబు ఫలంబు _ వక్రపల్కినవారు పఖ్బ మహాపాతకంబుపడు, (ఎరికల్‌ ముతురాజు పుణ్యకుమారుని వెలుద్దుర్తి శాస్ర ఇచ్చట పడుదురు లేక పడువారు అని యుండవలెను. లేదా వారునకు ఐదులు వాన్దు వాణ్ణు అనియైన నుండవలెను. పడు పొందు అను నర్ధమున విచ్చట వాడంబడినది, దీనికి వక్రమ్బు వచ్చువాసు పజ్బ మహాపాతక ణ్చోసిన వావిలో కమ్బ్భు నున్దువాన్హు మాలెపాడు శాస, నన్నయ భారతమున నిట్టి పందింధ బోధక వాక్యములచ్చటచ్చట( గాననగును గావి తరువాతి కవుల [గ్రంథములలో వానికి బ్రాచుర్యము క్రమముగా! దగ్గి పోయినది.

సాధారణముగా వాక్యములందు( బదములు కర్త కర్మ క్రియ

అనువరుసలో( గానవచ్చుచుండును. విశేషణములు విశ్రేష్యములకు వెనుకను అవ్యయములు క్రియలకు వెనుకను వాడ(దిడుచుండును. కావి వీని కపవాద ములు కూడ నచ్చటచ్చటం జూపట్టుచున్నవి. పద్యములందు. బదముల వరన గణానుసారముగా వ్యవస్థితమై యుండును,

చాళుక్య యుగమునందలి భాష 303 ఓక్క్కాక్యప్పుడు - విశేషణములు విశ్రేష్యముల తరువాత వ్రాయంబడు చుండును

కొమలి పొల రేవశమ్మ౯ కళ్యపగో త్రినికి ఇచ్చిన ___ మాళెపాొడు శాస, శ్రీమహేన్ద్రన్‌ మానరవి కాపీదోటి ముత్తురాజూ అచ్చవ్వుకాగను అరివరజమున్తు అన్వాన్లు బూడిదగడపల్సి కాస,

(! (| గో శాపక్యభీమునకు శౌచకందర్చునకు వేగిశ్వరునకు __ కొజవి శాస కొన్నిచోట్ల కర్మ క్రీయ తరువాత వాడంబిడినది శేవణకాలు పుదణకాలు ఇచ్చిన పన్నన

త్త న్వు పెన్నా ఇశెరేనికిన్‌ 1 పొట్లదుర్ని మాలెపాడు కాన దన్ను వయణజ్‌ చేని నిల్చె విదమయ్య విప్రకవచమ్బు 0 18] రండి ౨ చి కల్యాణ దశనుల ఇచ్చిరి *అరహన్త భటారళరు ఆరు పుట్ల సుకేత్రంబు సాధారణముగా దచృబ్దాను ప్రయోగముతో( గూడిన క్రియాజన్య విశే షణములకు( గర్మలై న పదములు వాని తరువాతనే వాడబడు చుండును కొన్ని శోట్ల నవి వానికి ముందున్న ప్రయోగములు కూడ లేక పోలేదు. స్వస్తిశ్రీ దుగిరాజు మగన్హు కొండివిల్లు రచ్చ యిజ్దికి ఇచ్చినది పన్దుబు అల్లపట్టు పేను 'పెట్లూరి శాస (తరువాత నున్నది టబ గా ఇరుగణ గాడ్త పట్లుసేను భటరళకు రటొడి యిచ్చినది = మైలవర శాస. న! య! బ్‌ లబ గ్‌ ని (ముందున్నది ళం జ ము: ని అసంపూర్ణ వాక్యములలో( దు మున్నర్థకములు గాని క్ష్వార్ధకములు గా చేదర్ధకములుగాని కనంబడు చున్నవి. స్వస్తి (శ్రీ చోళ మహారాజు ల్లేళన్‌ ఇచ్చిన పన్నస = ఇందుకూరు శాస, సత్యదితున్తు సిద్దివేయు రేనాణు ఏటువేలు ఏలుచున్ది ఏనుమాలు[త్రు గాను అ 9 శ న! ఎయాలాలాలోి కౌగిరీ, జ్‌ * _ దీనికి వక్రమ్చు వచ్చిన పాఅను వేయు కవిలలా _వ్రచ్చినవారు-విష్పర్తి కాస, నవియం బయ్వారల వెల్వజించిన నశ్వమేరంబు ఫలమ్బు “పీక్షించినా లింగం ిటిసివ షాసంబు దమకు యుద్ధ, బెజవాడ కాస,

304 (పాబ్నన్నయ యుగము ఏనితోం గూడిన సమాపక క్రియలు కూడ, జేదర్ధకముల వలెనే యసంహూక్ణ వాక్యములలో వాడ(దిడి యున్నవి. ఈ రెబ్దుట్టి శిచువరు గళరేని లక్ష్మీపుర కాస, దీని నెడపక నడిపిరేని ఏడువాడల పాలెప్పు కాన, ఏకాశ్రయము లగు క్రియలు 'పెష్కున్నప్పుడు చివరి దావికి నమాఫక్ష శ్రీయా దూవములును మిగిలిన వావికి క్వార్ధకే కారమును గానఃబడు చున్నవి పామంతపదువతో బోయ కొట్టంబు ల్వథ్జైణ్లు గొణి, వేంగి నాణ్జీం గొలల్చియ, |! ఉతిభువనాంకుళ బాణ నిల్చి, క టైపు దుర్గంబు కడు దబియల్స్పేసి, కట్టుకు ర్చెజివాడ గావించెా మెచ్చి అన్టంకి శాస. పద్యములలో. గర్హ్భృ కర్మ క్రియల క్రమము గణానుసారముగా మాఖు చుండును గుడియు నిరుపమమతి నృపధాము జ్లైత్తించ్చె = యుద్ధ బెజవాడ కాన మొదట€ గర్మయు( దరువాత( గర్హ్పయు( గ్రియయు. (బ్రయోగింప( బడినవి కవిమల్లడ్జెత్తించె గుడియు మరందు (కర్త, క్రియ, కర్మ శ్రీయుద్ధమళల్లుజైత్తించె నమిత తేజుళ్డు (విశేష్యము తరువాత విశేషణము) 'పెక్కుచోట్ల గర్త్హ్భృపద ప్రథమకు షష్టి వాడ దిడినది= ఎరిగళ్‌ తుగరాజుజ్ల ఇచ్చిన పన్నాస___ ఉరుటూరు కాస ఏిరికల్‌ ముత్తురాజుల్ల కుణ్ణీకాళ్లు నివబుకాను ఇచ్చినపన్న సం ఎల్ల గుడిపాడు శాన, బెజయిత్త బటరళ నిల్చిన దత్తి = కపిలేశ్వరపుర శాప, ప్రితివి పతుల్ల ఇచ్చిన పన్నశా విత్పత్తి శాస. భూదాన శాననములలో సరిహద్దులు వివరించి వ్రాసిన వాక్యములందు ఏ వార్థక మైన అకారము ప్రయోగింపం బడియున్నది. దక్షీణత। ఇయ్యూరియు నెరపులయుం బొలగరుసున తార్తజేవ సీమా (జేవు య ఆ == వేవ) యేజువ గడ్డయ సీమా (గడ్డ +అ) తాటియొడ్డ చింతయ సీమా (చింత 1ఆ్మ్‌ నందంపూడి శాన, శాసన రచనలో నిట్టి సంప్రదాయ మున్న దనుటకు! దరువాతి శాసనములు కూడ గొన్ని సాక్ష్య మిచ్చుచున్నవి. “పిరాపుర ముందున్న మల్లి దేవుని శాసనములో (11 17 9 82) నందంపూడీ

భాళుక్య యుగమునందలి భామ 305 శాననములో నన్నయ నవ్రాసినళ్లే ఎనిమిది దిక్కుల సరిహద్దులు తెల్పు వాక్యము లలో కొనను వరునగా ఎజ్జ గుంటయ సీమా, కాలియ సీమా, గుజ్జియ సీనూ, గుంటల సీమా, వంకయసీమా అని ఏవార్థ కాకార నహితముగానే శద్దిము ఇన్నవి1. అదే సీమ యని చెప్పుట కీ యే వార్థకము నుపయోగించు చుండిరని చెస్పవచ్చును. సంస్కృత భాష వాడంబడి నప్పు డిట్టి చోట్ల సీమైవ సీమా అని ఏవ శద్దిమును వాడుట కూడ విందుకు నిదర్శకముగా నున్నది విశేష్య విశేష ఇములకు నడుమ అగు, అయిన మున్నగు భవత్యర్షకములు లేని ప్రయోగ ములు పెక్కు కన(దిడు చున్నవి.

వ్వస్తి శ్రీ ఎరికల్లా ముతురాజు పుణ్య కుమారున్దు, గణ్య మానున్దు, మాటున వీడుగు, మద ముదితు న్లుత్తమో_త్తమున్హయిన వాను" తిస్పలూరు శాస

చోజు మహారాజుల కేవుక్‌ మంి పొబ్లియారు నల్ల చెలువుపల్లి శాన, విక్రమాదిత్యుల కొడుకుళ్‌, కాళ్యప గో్రున్లు, సత్యదితున్హు = మాలెపాడు శాసం కొమరిపాఅ రేవశమ్మ౯ కశ్యప గో త్రివికి విం

శమ అన్న గాణగయ్య చేసిన కొటవి కాసం యద్ధమల్లుని బెజవాడ శాసన మందలి మొదటి సద్యములోని విశేషణములు. ఠమ తాత మల్ల పరాజు యుద్ధం బెజవాడ శానం అయిన (ఆయ్న) అను భవత్యర్థకముతో. గూడిన విశేషణ విశేస్యముల కుదా హరణములు. థ్రీ విక్రమాదిత్య నృపాగ్ర తనయుజ్జయ్న చాళుక్య భీమనకు = కొజవి కాన, రనమద్దాన్వయ కుల తిలకుణయ్న కుసుమాయుధుళ్లు లిం వ్వన్తి (శ్రీ మళయాళాధి పతి యయ్ని చోడయ రాజులు ఏడునాడల పాలెపు శాపం విశేష్యము షష్టీ విభక్తి యందుండ(గా. బూర్వ ప్రయుక్త మైన విశేషణము ప్రళఠమాంతముగా౬ నుండుట కొన్ని యెడలం జూపట్టు చున్నదిం పెన్పాల ఇశె గేనికిన్‌ పొట్లదుర్తిం కొచ్చియపాట రేవశమ్మాళారికిన్‌ ఇందుకూరు కొసం కక్కళా పుత్తోల పారదాయ కిజేవురు కట్టిశమ్మకాకు = తిస్పలూరు కొస నా

1. కాజ, రాజ నరేం, వట్టాం నం, పుట 1214 20

306 (పాష్నన్నయ యుగము కోపియపాఅ చేదిశమ్మ౯ాకు ఉత్త, చో, వెలుదుర్తి శాన. కొమరిపౌణ రేవళశమ్మ౯ కళగప గోత్రినికి మాలెపాడు కాన, అను ప్రయోగమున విశేషణమునకే షష్టీవిభక్తి ప్రత్యయము చేర్చంబడినది విశేష్యము ప్రథమాంతమై యున్నది. చిన్నయసూరి సంప్రదొనంబునకు( జతుర్థీయగునవి చెప్పి చతుర్ధికి మాటలుగా షష్టియే తలుచుగా( బ్రయోగంబులం గానంబడియెడి నరి సూచించెను. ఈ శాన నములందు( గూడ సంప్రదానమునప షష్టియే కానవచ్చుచున్నది తిరువుల పొజకు ఇచ్చిన పన్నాస ___ ఉరుటూరు కాస. ఇప్టివి పెక్కు ప్రయోగములున్నవి. కొణవి శాసనమున6 బ్రత్యక్ష వాక్య చ్రమయోగమున్నది. (01264 కరంంయేి. కుసుమాయుధు పెద్ద కొడుదు పెద్దన రావించి ీసీవు నాప్రాణ సమానుక్ధి వైన చెలివి మొద, సమాసములు*

కొన్ని శాసనములలో రాజులబిరుదానళులు దీర్చ సంస్కృత సమాన ఘటితముల్లై యున్నవి. (బికిరాజు శాస. 5 12౫ 594, చోడమహారాజి సూర్యగ్రహణకాల శాన, నెం. 585. ఫీమేశ్వరాలయ శాస. పుల్లగణ్డి వారివళి శాస, యుద్ధమళల్లాని దెటవాడ శాస్ర అక్కడక్కడ రెండు మూడు పరము లతో€ గూడిన తెలుంగు సమానములుకూడ నున్నవి. మాలున్ష పిడుకు (గు శిస్పలూరు. 2షలు6ేంనేం!! (0 పీంల!6 పీ ౧89 మాలురా పిడుగు బూడిద గడ్డపల్లి శాస, వేవానూ లు మాలెపాడుం

9 (౧

ముయ్యలికుట్టు రెండవ అమ్మరాజుూ చేమలూర్చాడు శొన కలవెలగుల (5 ల్వెలగుల పెద్దచిన్త (8 ఇం2గడీ. 6ంఠి పల్తింటుల్వి టం 50086 $00002 ) గొరగపల్లము; కట్టుమ్చోడలు “శెండవ్‌ తాజని సిరెపుర శమ శాన పొలయణ పేదరీియాకు జిన,

ళు అథి

భాళుకస్థి యుగమునందలి భావ 307 వాణగైై దుచోట్ల ళుద్ధ సంస్కృృతముతోం. దెలుంగు పదములు కలిసిన వైరి వమానములు కన(బడుచున్నవి గ్రిపవణసింగంబు (తిభువన సింహము) చెదయ్యేటి యొడ్డున పాంటూరు. అరివర జమున్దు బూడద గడ్డపల్లైం పాసన బిదిగల్లు కొసినేపల్లి 5 £ 1 ౫౨ 608, అపిమన గొరవలు బీకిరాజు శాన నెం. 084. అభిమాన గొరవలు. అతిశయరట్ట గుళ్లు విక్ర చో. చిలంకూరు కాన. గ్రకోణ మడుపు షెం062 శ" విపంగట్టి తటాకః రెండవ జయసింహూంని పెణుకవల్డు భన, స్థాపిత శిలాగుజి సీమ అమ్మరాజు నమ్మూరుదాన కానం వజీప్రవాళ చిహ్నములు" కొన్ని శాననములలో సుబాద్యంతములై న సంస్కృత పదములు కూడ వాడ(దిడియున్నవి. కాసనమునం గొంత భాగము తెలు:గున వ్రాయందిడిన వమ్మట నొండు రెండు సంస్కృత శ్లోకము లుండుటయో, శాసనమంతయు వంష్కృతమున 1వ్రాయంబరిన పిమ్మట సీమావధులను జెస్పునప్పుడు తెలుంగు శరములను వాడుటయో యచ్చటచ్చట6 గానంబడును, ఇందు వైపరీత్యమేది మను లేదు. కాని తెలుంగు వాక్యములలోనే సుభాద్యంతముల్లై న సంస్కృత మరములను డు జాది విళక్త్యంతములైన తెలులగు వదములను గలపి వ్రాయుటె మిత్త పద్ధతి, ఇట్టి శైలికే మణి.వ్రపాళశ్రైలి యని పేరు" ఈ శైలి దేశమున వొకప్పు డుండెననమి యూపాంచుట కవకాళము లున్నవి. పొల్టరికి సోమనాధుడు వృషాధిప శతకమున మణి (వ్రవాళ శ లిలో.వొకవద్యమును వ్రాయుట యిందుకు౬ దార్కాణము] + చాకుక్య యుగమునందలి తొలీ శతాబ్దులలోన శాననములలో వష్టిశై లి యక్కడక్కడం గనందిడుచుండుట యది యా రోజులలో నుండె శేమో యమ, నందేహమును దిలవటుచు చున్నది. పళ్చిమతోఒవధిః ఓం గోడు పడ్డి శగదేబుపళకు పోవువస్థాః = రెండవ జయపింహువి పెణుక పజ్డు కాస. శార్ళొాణాళ కొడుకు పల్లవాచార్యన్య లికితం-నలజానంపాడు. అపివైరువు లిఖితమ్‌. ఇందుకూరు కొసం

308 (పాళ్నన్నయ యుగము ఉత్తరబు కోట్టు కౌణ్ణీల్య గోత్రస్య 'పెన్నాట రేవశర్మాణ పుత్రన్య అగ్గి శర్మారి కిచ్చిన దతి చామలూరు కాస. (క్రీ విష్టవర్ధన మహారాజుల ్రవద్ధకమావ విజయరాజ్య సంవత్సరంబుళ్‌ సదియేడగునేజ్ఞ విక్రమాదిత్య, తనయ శ్రీ విష్ణ వద్ధ౯న 1పసాదాచట్టపా ఖ్యేన యిన్త్రకీల (ప్రతిష్టితః పాద్తీలశ్వరః = ఇంద్రకీం పర్వత చాళుక్య కాన. 000,

కొన్ని శాసనములం దెల్లలు తెలుంగున6 జేప్పందడినను దిక్కుల పేర్ల సంనస్కృృతముననే వ్రాయణబడియున్నవి. పూర్వస్యాందిశి త్రికోణ మడువు సీమా పొచ్టేరి వెటువున కోటలువు, దకీణతః మగ్గాబ్ద = ఉత్తరతః మున్నట్టున గ్జీ గట దూర్చునకట్టు. (శ్ర) లిర్ది పుట్టరాట వెలుంగ గుంజ చింత్తణ సెం062 18 (1004౨).

ఈ వీద్ధతి కూడ నప్పుడు సంస్కృత సుబాద్యంతములను దెలు.గు ఫదములను గలిపి మణి ప్రవాళశ్హైల్‌ వాడు పద్ధతి కొంత యుండినట్లు వ్యక్తము చేయ చున్నది.

ఈ విధముగా( జొళుక్య యుగమునందలి శాసనములలోని భాషను లక శీలించి చూడంగా మొదట స్టిరత్వము లేక యా యా ప్రాంతములందలి. వాడుక లోని వై విధ్యమును బట్టి భిన్న రూపములతో నుండిన శబ్దిములే గ్రమమగా 11వ శరాన్లీ నాంటికి స్టిరరూపములను బొంద నారంభించిన వనియు. నిపష్పలీ తెలుంగును బట్టి చూచినచో. జాలవింతగా. గనంబడుచు దురవగాహములుగా దోంచు పదములు పెక్కు నన్నయనా(టికిం బూర్వ (గ్రంథముల ద్వారా మనహః బరిచితములగు రూపములను బొందినవవియు, మొదట. (బ్రొక్కత పడ బహ! మైన భాష క్రమముగా నంన్కృృత పదములను జేర్చుకొని నన్నయ భారతమ నందలి భాషకు సన్నిహితమైన స్టితిని బిడసినదనియు౯ దెలియ వచ్చుచున్నది కొఅవి శాసనమునందలి వచన శ్రైలియు, కామసావి గూడూరు కాననమునందలి పద్య శ్రి లియు నన్నయ భారతము నందలి గద్య సద్యముల శై లితోం దులతూగ చున్న వనుటలో నతిశయోక్తి లేదు. తన నాఃటి కీ విధముగా( బరిణత రూవ మగుచున్న భాషను బరిశీలించి యందింకను వీల్చియున్న కొన్ని వికృతులన వై కల్యములను దొలంగించుటచే దావికి మహాకావ్యోచితమును సమ(గ్రసుందరమ వైన రూపమును" డీర్చి దిద్ది నన్నయ _ భారతాంద్రీకరణోద్యమమునవః బూనుకొనెను,

వవానకనాలల

4. "నన్నయకు. బూర్వము ళందన్సు

మనకిప్పుడు లభ్యములైనను గాకపోయినను జాళుక్య యుగమున దేశి మార్గమునకు౬ జెందినవియు, మార్గ పద్ధతికి. జెందినవియు వగు కొన్ని రళన లుండెనవి యూహించి యుంటిమి. అందు క్రీ ౪. 10వ శతాబ్దికి! బార్వము లభించిన దంతయు దేశిరచవయే. ఇందుకు అద్దంకి, కందుకూరు, లెజవాడ అనుచోట్ల వేయబడిన శాననములే తార్కాణము. ఇందు వ్రాయ విడినవవన్నియు( బద్యములే మైనను ఆ కాలమున బాల్యురికి సోమనాథుడు పేర్కొవియుండిన పద వాబ్క్మయముకూడః గొంత యుండెనవి భావింప వచ్చును. క్రీ, శ, 10వ శతాన్దీకి విమ్మటి రచితములైనట్లు కొందజు చెప్పు కైనకవుల కావ్యములును, విరియాల కామసాని గూడూరుశాననమను నూర్ష వర్దతినే యవలంబించినట్లు తెలియుచున్నది. అంతకు. బూర్వమునుండియు వచ్చుచున్న పదవాజ్మయ మస్పుడుకూడ సొగుచునే యుండెనని తలంప వచ్చును. దీనివిదిట్టి చాళుక్య యుగమున క్రీ శ, 10వ శతాద్దికి బూర్వము శేవంి దేశ కవిత్వమును దరువాత దేశిమార్గకవిత్వములు రెండును వ్రాయ విడుచుండెనవి తెలియుచున్నది. అఆ కవిత్వములందలి ఛందోవిషయముల ఏంక( బరిశీలింతము

పద్యములు వృత్తములు, జాతులు అవి రెండు విధములు, వృత్తము లిక్షర గణములతోల గూడివవి;ి సంస్కృృతమునుండి (గ్రపొంపం బిడివబ్టివి, కొదల పాంవ్కృతికములనియు దేశ్యములవియు రెండు రకములు. పంవ్కృత జూతులు మాతశ్రాసంభ్యా వియమముగల నాలుగు పాదములతో6 గొడియండును. డేశ్యజాతులు మాత్రాగణ బద్ధములైన పాదములతో గొడియండును.. పంవ్కృత వృత్తముల ననుసరించి తరువాత వీవికి6 కొర సంభ్యా నియమ మేర్చడినము మొదట నట్టి నియమ మేమియు లేవక లోంచుచువ్నది. దేళ్య జాతులు, జాతులు, ఉస జాతులు అవి మరల కెండువిధములు. జాతులలో వృత్తము లందునలి యతి ప్రాన వియమములు రెండును గాన నగును. ఉపజాతులలో యతి యొక్కకే యుండును. ఒకప్పు

310 పాక్నన్నయ యుగము డిందు యతికీ బదులు ప్రాసయతి విల్పవచ్చును. అన(గా నిందు! ద్ర మున్నచో6 బాద ద్వితీయాక్షరముగా. గాక యతి భేదముగా మాత్రము కానవచ్చును. జాతులలో( (బ్రధమ పాదము మొదట గురులఘువులలో వే యుండునో మిగిలిన మూడు పొదముల యారంభముల. గూడ నదే యంగ వలయును, గురులఘువులు సమముగా నున్నచో గణములు మాఠీవను దోషములేదు. ఒకపాదము మొదట స గణ మున్నచో రెండవ పాదముమొదట నల ముండవచ్చును. ఉపబాతులలో నాల్గుపాదములందు( ద్రిథమాశరమబణ యథాసంభవముగా మార్చు చెందవచ్చును ఈ విషయమునే యప్పకవి యిట్ల చెప్పియున్నాండు. . జాతులు కందాదిక ముప న జాతులు గీతాదికములు నసరసిజనయనా। గురులఘువులతో నెయ్యది మురసంహర ప్రథమ పాదముఖమున విలిచెన్‌ ధర నుపజొతులు దక్క(గఈ దిరంగ విలుచు వదియె నాల్గు పదముల మొదలన్‌,. ధరణిన్‌ జాతుల కాదివర్ష మొకండే తప్పంగ రా దెల్లడన్‌ హరిః తద్జాతిగణంబు లెననరియి ట్టైనం గా వచ్చు మం దరధారీ యుపజాతులం బ్రైథమవరంబున్‌ యథేచృంబుగా సౌరిదిం జేన్పంగవచ్చు€ ్రానములు విల్బున్‌ వళ్ళ క్రై యొక్కచోన్‌ ఛందో విషయమున ద్రావిడ భాషలలో సంస్కృతమున లేని యె! విశేషమున్నది. సంస్కృతమున శ్లోకము వ్రాయవభినన్న గణములొక్కలీ కుదిరిన. జాలును. యతియున్నది కాని యది విశ్రాంతి రూపమైనరి అనంగా నందు యతి స్థానమున బధము విఆిగినం జాలును పాదాద్యక్షరముకాని తన్మిత్రమగు వింకొకయశరముకాని పునరా వృత్తము కావలె నను నియమ మందులేదు. ద్రావిడభాషలలో వృత్తములందును జాట్‌ లందును బ్రాసనియమమున్నది. అనగా నాలుగుపాదములందలి ద్విరీయాక ములును నమానిముల్తై యుండవలెను కెలు(గున నుపజాతులుగా. దిగ జింపందిడు పీన గితములందు మాత మీ పాసనియమము బేదు వీనిలో

నన్నయకు బూర్వము ఛందన్సు 311 యకికి బిదులుగా( బ్రాసయతి వాడవచ్చును కన్నడమున గీతికెయందు6 గూడ బ్రాననియమ మున్నది కాని యందు వృత్త ములలో! గాని జాతులలోం గావి యతినియమ నిర్బంధములేదు అరవమున యతి కొన్నిట వియత మైనను గొన్నింట నైచ్చికముగా మాత్రమే పాటింపంబడును. మొత్తము మీద నీ ప్రావళ్షను నవి సంస్కృత ప్రాకృత సంప్రదాయ సిద్ధములు కొవవియు. దేశీయ సంప్రదాయ _ సిద్ధములై కొన్ని దేశ భాషలలో వియతముగను. గొన్నిటిలో నైచ్చికముగను ఏక దేశముగను బాటింసం విడిన వవియు. జెప్పవచ్చును. తెలుంగు పద్యరచనమున సంస్కృత ములో గాని కన్నడములోం గాని లేని వడివియమ మొకటి విశేషముగా( గానవచ్చుచున్నది కన్నడ కవులు సంస్కృత వృత్తములలో నుండు "విచ్ళేడ రూపయతిని గూడం బరిహరించి యుండ(గాం దెలుంగు వారు దేశీయ సంవ దాయ సిద్ధమైన ప్రాసము తోపాటు పాదాద్యక్షరమో తన్మిశ్రాకరమో యతి స్థానమున! బునరావృత్తము కావలె ననువడి నియమమును గూడ (బైవేశ పెట్టి వారు. కన్నడాం(ధ్రములప సమ్తానమురైన యక్కరలల్లోం గూడ గన్నడ కవు లీ యతిని బాటించి యుండలేదు దీనినిబిస్టీ యా రెండు దేశభాషలందు వ్రైతము చిరకాలమునుండి దేశీయ కవితారచన కొన్నివిషయములలో భిన్న మార్గమ్సుల ననుసరించుచుండెనని తెలియుచున్నది ఇట్టి భేదము లెడనెడ గోచ రించినను బ్రొవళ్లను నవి ద్రావిడ భాషలకు. బ్రత్యేకములైన వని చెప్పవచ్చును ఈ భాషలందలి కవులు సంస్కృతమునందలి వృత్తముల నెరవు తీపికొన్నపుడు వానియందు దమ ఛందమునకు సహజమైన యతి ప్రానలను గల్పించుకొవియే యన్నారు. సింహాసన ద్వాత్రింశికలో కొటవి గోపరాజొక పాంచాలిక భోజునికి( జెప్పిన కథలో వీ విశేషమును గూర్చి ప్రస్తావించియున్నాండు. అతని పురోహితువి కుమారుండు పితృనిందితుండ్రై దేశాంతరమున కేగి విద్యలు వేర్చివచ్చి రాజుతో సంస్కృృతాదిభాషలు వేర్చి

కవిత యెటీ(గి యెల్ల కడలం దిరిగి

తెలిసినాండ వీిచట6 గల లక్షణముకంటె

మాతనంబు లేదు భూతలేంద్ర. ౪18?

పం పాక్నన్నయ యుగము వ॥ అబ్ద్‌ విధం వియ్యును నంధ్రమండలంబునం గోణదేశంబునం. చెలుంగు కశవితప( బ్రాలు వళ్ల నను నియమంబులు చూచినాండ. అవి యెమ్యెడం దజుచు కాకుంట నపూర్వం బవధరింపుము, ౪౮ం 00 పుణ్యన్త్రీకి గుణంబు మంగళ గుణంది న్సొమ్ములై యొప్పు/గా( చిణ్యన్త్రీకి సువర్జ మౌక్తిక సురూప వ్యక్తి భూషాకృతుల్‌ గణ్యం బౌ గతి సంస్కృృతంబునకు వాగ్భావంబు శబ్దంబు లా వణ్యాకారములౌ(, దెలుంగునకు. ద్రాల్వక్లం గడున్‌ వన్నియల్‌ 101 పలుదెజంగు లైన పలుకులు గలిగియు€ బొ9ిలు వళ్లు లేని బేలుకవీత వన్నెలెల్లం గూర్చి వ్రాయచోః గాటుక వన్నె లేని ప్రతిమవ్రాఃత( బోలు తఈస్పక వచ్లను బ్రాలును ముప్పిరి గొన దగిన శద్దిములు మెటు€ గెక్కం జెప్పిన కవితాచాతురి యొప్పము వెట్టిన వసిండి యొఅపున మెజయున్‌.” 102 అని చెస్పియుండెను. ప్రావళ్లవలన( దెలుంగు కవితకొక వన్నె చేకూరిన దనుటలో సందేహములేదు. నంన్కృతమున జాతులలో మాత్రల సంభఖ్యతోడనే పాదము లేర్చ్పరును ఆనఃగా( బొదమున కిన్ని మాత్ర లుండవలెననీ లక్షణము చెప్ప(బడును తెలుంగు జాతులలో మాత్రా గణములతో( బాదము లేర్పడును, అన(గా బాదమున కిన్ని యింద్రగణములు, ఇన్నీ సూర్యగణములు అని లక్షణము చెప్పంబడును ఇంద్ర చంద్ర సూర్యగణములు మాత్రా ఘటితములే మైనను వీవియందలి గణము లన్నియు సమాన మాత్రా సంఖ్య గలిగి యుండవు, సూర్యగణములైన గలవ గణములు రెంటను మాత్రము మాత్రలు సమానమే. ఉదాహరణమున కొక శేటగీతి పాదము తీసికొందము. ఇందు ప్రతి పాదమునందు( [గ్రమముగా నొక సూర్యగణము, రెం డింద్ర గణములు, రెండు సూర్యగణములు నుండవలయును మాత్రల నంఖ్యనుబట్టి చూచినచో విందు వదునేడు కాని పదునెనిమిది కొని పందొమ్మిది కొని మాత్ర లుండవచ్చును. ఇళ్లే సీస పద్యమునం బాదమునకు

నన్నయకు! బూర్వము ఛందన్సు 313 ముప్పది మొదలు ముష్పదియాలు మాత్రలవటకు నుండుట క8ివకాళమున్నది ఇం దిన్ని మాత్ర లుండవలెనని విశ్చితముగా సంఖ్య చెప్పుటకు వీలులేదు. ఒక పే అట్లు చెప్పినచో బహువిధములుగా నుండు సీనములలో నొక్క విధము వకు మాత్రము లక్షణము చెప్పిన ట్ల్రగును ఇందు కింద్ర గణములన్నియు వమాన మాత్రాకములు గాకుండుటయే కారణము ఈ విధముగా సంస్కృత జాళులును దెలుంగు జాతులును మాత్రా ఘటితములే మైనను వావి లక్షణము చెన్సుటలలో మాత్రము కొంత భేదము గోచరించును నంస్కృత జాతిపాదములు మూక్రా నంభ్యా విదిద్ధనులు, దేళ్య జాతీపాదములు మాత్రా గణ నిదిద్ధములు మొట్టమొదట దేశభాషలలోని ఛందోరచనలకు లక్షణము విబంధించిన వారు సంన్కృృత భాషాపండితులే. వారి దృష్టిలో సంస్కృత ప్రాకృతములే ప్రశానము లగుటచేతను, అందలి ఛందోరీతులే వారికీ సుపరిచితము లగుటచేతను వారు వృత్తాదులను గూర్చి ముందు చెప్పి మాత్రా నీదిద్ధములై న పద్యములను సూర్చి తరువాత( జెప్పినారు మాగ్రా సంఖ్యను నిర్దేశంచుట సంస్కృత వద్ధతిం మాగ్రా గణములను విగ్దేశించుట దేశీయపద్ధతి, మాత్రా నంభ్యా దిద్ధములగు కొన్నిటిని మాత్రా గణవిబద్ధములుగా( గూడ. జెస్పుట కవకాశమున్నది, ఉదా వారణమున కుత్చాహమును దీసికొందము. ఇందు పాదమునకేడు సూర్య గణములపై నొక గురువుండవలెను దీనినే మాత్రా సంఖ్యగా మార్చి త్రిమా గ్రాకములైవ యేడు గణములును వై నొక గురువును గూడిన ఉత్పాహపాడ మేరృడునని చెప్పవచ్చును. ఇట్లు చెప్పుటవలన నొక చి క్కేర్చడు చున్నది. మార్యగణములైన గల న గణములు రెండును దద్రిమాతశ్రాక గణములేకాని మాడు మాత్రల గణములన్నియు సూర్యగణములు కావు మూండు మాత్రం గణమన్నప్పుడు గల, నగణములతోపాటు లగమును గూడ వాడవచ్చును. కొని యరి లక్షణమునకు విరుద్ధము, పై(గా వట్లు చెస్పుటవలన దేశీయగణముల వేశీయత రూపు మాయుటయు, సంస్కృత లక్షణమునకు సంకుచితత్వ మేర్చ థుబియు వంభవించును సీస పాదమునకు దేశీయ పద్ధతిని ఆటింద్ర గణములు శెండు సూర్యగణములు నుండవలెనవి చెప్పుదురు, ఇంద్ర గతీములలో€ గొన్ని (ళం వల చతుర్మా త్రాకములును, గొన్ని పంచమా(శ్రాకములునునైై యుండుటచే కై లక్షణమునుబట్టి యొక్కస్పుడన్నియు6 జతుర్మాన్రా గణములే రావచ్చును. ఒకప్పుడన్నియు. బంచమాత్రా గణములే మై యుండనచ్చును, ఒకస్పుడవియు

3[4 (పాళ్నన్నయ యుగము వివియు(గలసి రావచ్చును. వీనిన్నే మాత్రా సంఖ్యతో. జెప్పినచో నాలు చప ర్మాకా గణములో పంచమాత్రా గణములో అని చెప్పవలెను అప్పుడు. లక్షణము సంకుచితమై పోవుటయు నొకష్ను డవ్యాప్త దోషమునప గుతియగుటయు సంభవించును ఇళ్లే రిగడల విషయమ కూడ నుదాహరింపవచ్చును. “నాలుగు మాత్రలు నాటిన గణములు వాలు"గవ అస్బకవి చెప్ప(గా ననంతుండు “అని గగ, వల, భ సలను నాల్లిటి/గృతిొ అవి వళ్చేశించినాండు (అనం. ధం ఆశ్వా. 8. 57) స్టూలముగా. జూచినచో సీ రెండులక్షణములు నొకటే యనీపించును. కాని మాక్మముగాః బిరికింప గొంతభేదము లేకపోలేదు. నాలుగు మాత్రలగణములని చెప్పినప్పుడు గగ భః స, నల ములతో జ గణమును గూడ వాడవచ్చు నను నర్జము కల్లును ఇట్లు దేశీయములై న పద్యములకు లాక్షణికులు మాశ్రాసంఖ్యా నియమముతోనో అక్షరగణ నియమముతోనో సాధ్యమైనంత వలకు లక్షణము వి్తేంచి కొన్నిటిని దాళబద్ధములని చెప్పి, యింకను గుదురవి వానిని విడిచి వేసినారు అందుచే నాప్రకొరముగా( జూచినచో( గొన్నిటికి లక్షణము సరిపోదు. దేశీయ పద్ధతిని జూచినచో సరిపోవచ్చును అందుచే దేశీయములైన తమిళ కన్నడ చృందోరీతులనుగూడ దృష్టియం దిడుకొవి యట్టివావికి లక్షణము. విగ్తేశిన వలయును. £ గురులము. స్వరూపముననే కాక గణప్రస్తార పర్గీకరణాది విషయమ లదుంగూడ దక్షిణ దేశభాషలలోని ఛందోరీతికిని సంస్కృత చృందోరీతికిఏ గొంత యంతరీము కానవచ్చును ఇటీవలి కొలమున * దేశీయ భాషాచ్ళందో లక్షణముల_ నేర్చత్‌చిన పండితులు వానిని సంస్కృత చృందోరీతుల కన చలా హే “నంన్మ్భత (పాకృతచ్చందో రచనలలోని యకరగణవృత్త మాశా వృళ్తాదుల లకణమును బరిశీలించి దేశీయజాతులకు మా(్రాగణ ప9స్తారము మూఅముగా లకణ మేర్చటిచిన మన లాతుణికుల వర్ధకి! దేశీయ రచనలన్నియు లొంగకపోవుట తమిళచ్చ్భందఃఫక్కి. డినినిలోలి యున్నను ఇంతకం'బ విపులమైనదిగా కనంలడుచుండుట ఈ మొదలగు వానికి శారణ మేమియని విచ్వారించినచో నందలి గురు లఘు సంశేత ములలోవే కొంత భేదమేర్చడి యున్నట్టు గోచరింపక పోదు రోం-ళ్యా దేశి. వుట 107.

నన్నీయకు€ బూర్వము ఛందన్సు $15 గుణముగా సంస్కరించి యుండుటచే నవి కొన్ని విషయములలో నసమగ్రము ఇగుట సంభవించినది మజియు( బ్రాకృత చృందస్సునందలి మా శ్రాఘటితము లైన జాతులలో( బెక్కు దేశీయములే మై యుండునని తోచుచున్నది. వావికి లక్షణము నేర్చలుచునప్పుడు లాక్షణిటలు దేశీయ మాశ్రాగణపర్థతివి వావి కన్వయింప( జాలక కేవల మా శ్రానంథ్యా పద్ధతినే యవలంబించి యాలక్ష ఇమునకు నంకుచితత్వము నాషాదించిరి. ఇట్లు సంస్కృత ప్రాకృత లాక్షణి పలచే మాతశ్రాచ్చందములుగా (గ్రహింప(బడిన దేశీయ సం ప్రదాయసిస్టములగు గేయ రచనలలో శీర్షకమనున దొకటి. ఇది తమిళమునందలి నేర్‌, నిర్తై లను నక్షరముల ్రస్తారయమువలన నేర్చడిన యీరి శ్రైచ్చీర్లను గణములతో( గూడియుండు దాక్షిణాత్య రచనా విశేషమైన సీసమునకు! బూర్వరూపము భరతుండు శీర్షకమను పేర నొప్పు నొకగేయ విశేషమును నాట్య శాస్త్రమున దేర్కొని దానికి మాత్రల సంఖ్యతోను, అక్షరముల సంఖ్యతోను లక్షణమును కెస్పియుండుటచే నది దేశీయరచనమే యనియు నతని నాంటికి. గూడ( ద్రిచార మొందియుండెననియు! దెలియుచున్నది శీర్షితమను తాళభేదముతో గ్గూడి యుండుటచే దాని కాతండు. శేర్షకమను పేరు 'పెళ్టియండం దరువాత నది తెలుగున సీనమైనదని తోంచుచున్నది భరతుండు చెప్పిన శీర్షక లక్షణము కొంచె మించుమించుగా( దెలు;గునందలి యొక విధమైన సీనపద్యము లక్షణ ముతో సరిపోవుచున్నది. అందొక్కొక్కు పాదమునకు నాలుగేసి గణములతో గూడిన రెండేసి దళము లుండుననియు, నాగణములు నాలుగు మాత్రలతో! గ్లూథియండునఏియు(* బాదమునకు. ముస్పది మాత్రలును, ఇరువదియొకటికి వి ఇరువది యాతించికివి నడుమ సంఖ్యగల యక్షరములును ఉండునవియు నాతడు చెప్పియున్నా6డు. ఇంద్రగణములలో భ, నలములు చతుర్మాశ్రాకము లై నవే. కాని పీపమునకు6 జివధనుండు రెండు సూర్వగణములును ద్రిమాశ్రాకములు తతతతతతనతతతతతతతలలలడా ఒక చృతుర్శా[కాగణో ఖేయః పూర్వచ్చందో వికల్పకః అర్ధాష్టమ గణాః పాధాః శీర్ష్సకన్య భవంతి హి (శింశన్నాతా క వీశ్టేయా యృగ్యా జావరైైః దై శీర్షకే హ్యేకవింశ శ్యా నడ్వింళతి పర స్తథా ఆవరాణాం భవేల్చిండః పాదే హ్యేకదత్రనిర్టిళః థరతనాట్య 898 అభ్యా. 250-252.

316 (ఫొళ్నిన్నయ యుగము మాత్రమే. అందుచే, శీర్షకపీస లక్షణములకుః గొంత భేదము కనవచ్చు చున్నది. కౌవి కన్నడమునందలి ్రహ్మగణములలో నాలుగు మాత్రలతోః గూడిన స గగ గణములున్నవి, ఇళ్లే తమిళమున రెండు నేర్లతో( గూడిన గణములలో( గూడ నాలుగు మాత్రలు గల గగమున్నది. వీవిలో నే రెండైన సీనమునకు( జివర నుండు వనుకొన్నచో లక్షణము సరిపోవును సీసపాద మున వింద్రగణములన్నియు జతుర్మాత్రాకములే గ్రహింపంబడుచో ముప్పది మాత్రలే యుండును ఇతరములైన యింద్రగణములను గ్రహించినచో నవి ముస్పదియాలింట్‌ వఅకు( బెరుంగును. ఇళ్లే యక్షరముల విషయమున వైతము కొంత వ్యత్యాసము కనంబిడుచున్నది. తెలుఃగు సీసమున విరువది రెండక్షరముల కంచెం దక్యువయుండుట కవకొశముబేదు. భరతు( డిరువదియొక్కటి. మొడ లిరువదియాలు నకు శీర్షకిమున నక్షరము లుండవచ్చునని చెప్పెను కాని యీ శీర్షకము దేశీయ గేయ విశ్రేషమగుటచే. నిందు పాట కనుగుణముగా నొండు రెం డక్షరములను శగ్గించుటకో హెచ్చించుటకో యవకాశమున్న కతమున వీ భేద మేర్చడి యుండవచ్చును దీవిని బిట్టి ప్రాచీనదేశీయ గేయ రచన అనేకములు సంస్కృత ప్రాకృత లాక్షణికులచే మాత్రాచ్చ్భందములుగా( బరిగణింపదిడినట్లును, వారు వావికి. దద్భాషాచ్భృందోరీతుల కనుగుణముగా లక్షణము వెప్పినట్లును దెలియచున్నది.

ఇ'ఫ్లే దేశభాషా కవులు సంస్కృతచ్చందముల నుండి (గ్రహించిన సంప్రదాయములును బెక్కుగలపు మన భాషలలో. గననగు వృ త్తములన్నియు సంస్కృతచృందమునుండి (గ్రహింపంబిడినవే. మటియు!. దొలుత దేశీయ పద్యములందు(గావి పాటలందు6గావి పాదనియను మున్నట్లు తోంపదు. విషయ విస్థృతినిబట్టి పాదసంఖ్యయు( బెరుంగుచుండెను. “తెలు(గు కవిత యేకపదమై ద్వివదమై, త్రి పదమై, చతుష్పదమై పరిణతి చెందినట్లు కానవచ్చుచున్నది ఏక పదములగు పాటలును, ద్విపదములగు ప్రబంధములును, త్రి పదాది సంయుక్తముర్లై సంపూర్ణ గాన యోగ్యములగు యక్షగానములును, సలక్షణ చళుష్పాద వృళ్తకవిశా నమన్వితములగు భారతాది (గ్రంథములును, వాజ్మయ వీధిని ప్రథమ ద్వితీయ తృతీయ చతుర్జ ఘట్టము"లని శ్రీ విడుదవోలు వేంకట రొవుగా రుదాహరణ వాజ్మయ చరిత్రమున (వుట శ్రి తెల్పిన విషయ మిందుకు నిదర్శనము. సంస్కృతమున వృ త్తములన్నియు. జతుష్పాదములే యగుటచే

నన్నయకు€ బూర్వము ఛందన్సు పే? వావిని జూచి దేశభాషా కవులు గూడ దేశీయ పద్యములను నాల్గు పాదములు గల వావినిగా వ్రాయంజొచ్చిరి, మధ్యాక్కర, తరువోజ మొదలగు పద్యములు చతుష్పాదములుగా స్టిరపడుట కీ సంన్న్భృత ప్రభావమే కారణము, కొందయి. పండిత కవులు దేశీయచృందములతో నుపరిచయము కలవా రగుదిచే సంస్కృత భాషలోనే కవిత్వము చెప్పినను అందు దేశీయచ్భంద ములను దేశీయ నంప్రదాయములను (బ్రవేశ పెట్టియండిరి క్రీ. శ, 9వ శశాన్ది వా(ర్లైన సోమదేన సూరి యళ న్లీిలకచంపువునం గొన్ని 'రగడలు కలవు అందు! గల వికచ కర్ణోత్సలన్పర్థి తరశేక్షణాః కే? కాళక్వణ త్కనక మయకంకణాః

ఇత్యాదియగు రగడ _ తెలుంగు నందలి ద్విరదగతి రగడకు సరిపోవు చున్నది. కేవల సాంన్కృ తికు( డగు యళశప్తిలక చంపూవ్యాభ్యాత దేశీయ చృందో విశేషమైన యీ రగడ వైలక్షణ్యమును గమవింపలేక పోయెను. అందది పాదభేద విరపాతమై వచన ప్రాయముగా వ్రాయ బడియుండుటచే వాఠ(డు దానివి గద్యముగానే భావించియుండును. సంస్కృతమున రగడకుః ద్రిచారములేదు ఇది దాక్షీణాత్య సంస్కృత కవులచే మాత్రము వాడంబిడి. యండుటచే దక్షిణదేశీయ వాజ్కయమునకే నహజమైనదని భావింపవచ్చును. క్రీ. శం 1022వ సంవత్సరమున రాజరాజు పట్టాభిషేకా నంతరము. బేతనభట్టు వ్రాపిన కోరుమిల్లి శాసనములో సంస్కృత శ్లోకములును గొంత గద్యభాగ మును వైన పిమ్మట నొక రగడ కొనవచ్చుచున్నది. ఇందు౯. గల 28 పాద ములలో మొదటి ఇరువది నాలుగు పాదములందును నంత్యానుప్రాస మున్నది, మొదటి నాలుగు తుది నాలుగు పాదములలో నాదిప్రాస వీయమము పాటింప6 విడలేదు. మిగిలినవానిలో నా నియమము గోచరించుచున్నది. 18వ పాదమున ఠత్ర యను పదమున కర్ణమేమియు లేకపోవుట యటుండ యతి కూడ€ దప్పి పోవుచున్నది, మతియు 15న పాదము సకల అను పదముచే నారంభించుటచే( గొన పూర్వాక్షరము లఘువుగా నున్నది. 18వ పొదము మొదట తత యవి యున్నచో, బ్రాస చెడుటయే కాక ప్రాస పూర్వాక్షరము గురువగుట కూడ వంభవించుచున్నది. ఇల్లీ రగడలో నాద్యంఠములందలి రెండు పాదముల జంట లలో వాది ప్రానవియహమను సాటింసందిడక పోయినను (్రాన పూర్వాశర

318 (పాబ్నన్నయ యుగము నియమోల్లంఘన _ మెచ్చటను లేదు... అందుచే తత్ర మనుచోట ప్రకటయని - కవి వ్రాసియుండునేమో యని. నే నూహించుచున్నాను, పై కారణములు తన్న నిట్లూహించుటకు మజే యాధారములును లేవు, వై యూహ సరియైనది కానిచో 15, 16 పాదములతో. గూడిన జంటలో(గూడ నాది ప్రాసవియమము పాటింప(బడలేదని చెప్పవలయును, 7? $,8, 10 12 1410, 16 118 2, 2 2, 24,28 పాదములలో. సవర్డాక్షర పునరావృత్తి రూపమైన యతి కానవచ్చుటలేదు. 10, 12, 14. 15, 16,17 20, 24, 28 పాదములలో సంస్కృత కవులు పాటించు విచ్చేద_ రూపమైన యతికూడ లేదు. (8 వ పాదమున నుంభిత యనుచోట జృంభిత యవి యుండుట లెస్స, అప్పుడు యతికూడ సరివడును) 1 (పోమ__అమి) 18 (విత్య__సత్య్ర 25 (ధారా _హార్రీ పాదములలో బ్రాసయతియు 18, 28 పాదమురిం దఖండయతియు నున్నవి. ఇవి యాదృచ్ళికములై నను గావచ్చును. 1, 8, 1! పాదములందలి యతి విచ్చేదరూసమున లేక కేవల సవర్జాక్షర పునరావృత్తి రూపమున నున్నది. ఈ రగడకు విజయభ్యద రగడ యని పేరు. పాదమున క్రై దేశి మాత్రలతో నాలుగు గణము లున్నవి. ఇళ్లీ రగడలో( దెలు/గు రగడ లక్షణము "కొంత లోపించినను దీనిని రచించిన కవికి దెనుగు రగడతో. జాల పరచయ మున్నదని మాత్రము నిస్సందేహ ముగా౭ జెన్పవచ్చును, ఇది నన్నయకు బూర్వము రగడలు కొన్ని వ్రాయ దిడుచుండె ననుటప( దార్యాణ మగుచున్నది. రగడ లాలా తన్మై నమస్త జనా విశేషగుణాయ - శ వైనుతర్చొత మహీ చేవ దేవ గణాయ" కీ ష్మప్రాన్యయాల్టి శశిభృ(త్పతి ఛృంచాయ ॥ విద్వజ్ఞనాధికృత వ్మిళుతానంచాయ శ్రీ జన్మ (వభృ్ళతి గిత వేధాంత తత్త్యాయ $్‌ నన్మనోవనతి వా న్రవ్యాళ్ళ వశ్ర్వాయ శ్రి లంభితగురుత్వ వరిలాలిత *చరి[శాయ ? నుంభితమళలి స్థ్‌గిత జీవ భృగు పు(శాయ 0

నన్నయకు. బూర్వము ఛందన్సు 3109 క్రీ. శ. 10 వ శతాబ్ది చివర గన్నడమున ఛందోఒంబుధియను ఛందో గ్రంథమును రచించిన నాగవర్మ “అవటి పొజగె పుట్టువ మాలావృత్త రండక రఘట మాశతశ్రార్య టత్రిపది చతుష్పది షట్పది అష్టపది శంఖా (నంఖ్యాా వృత్త, తాళవృత్తా”దులు జాతు లనియు అక్కరా చౌపది, గీతిక, ఏశె, తక్సాహ, షట్పది మొదలగునవి దేశీయ జాతులనియుం. జెప్పియుండెను, రేశీయజాతులనంగా బ్రహ్మ విష్ణు రుద్రరూప మాత్రాగణ బద్ధమురైన పద్యము లని యాతవి యథధిప్రాయమై యుండును. లేనిచో మాశ్రాఘటితములేమైన రగడాది జాతులకును వీనికిని భేదమే లేకయుండును. నన్నయకు? బ్బర్వు( క్లైవ నాగవర్మ పేర్కొనిన యా జాతిభేదములన్నియు. గన్నడమున వలెనే కెల(గునం గూడ నుండెననియే భావింప వచ్చును. కన్నడమున రగడలు సిద్ధనిజనాధకృ్ళత నేవిత మనీషాయ ర్ట శుద్ధమతి దూషిత సమసస్తజన దోషాయ 10 సంతకారాధిత నిజస్వామి పాదాయ 1 చింతిత మనస్థ సుఖచాభూత పాదాయ 19 వనోమధూమ పీనర్గతామిత కలంశాయ కలి ధీమ్మతృగిత రుచిరన్వవనామాంళాయ క్షీ వకల మునిగణ నుతావన్తం నూ్యాయ కల్‌ త(తసంగీత భారచాఇజ గో|శాయ 16 వవ్లతంతుకృత యూవన్తంథ ళోళాయ [7 ఎివ్తాశ్వరూవ సద్భృశాత్మ తనులాభాయ 18 నిత్యజనతోచిత నునత్యగుణ యళ్నాయ క్షం నత్యభిలషిత శార్య సంవ త్రిసక్తాయ ల పరమ వురుషార్థ సంపాదన వటిఘ్రాయ ల వరమేశ్వర స్మరణపాలన వరిఘ్రాయ £ వకలార్థశాళన్త్ర పరినిష్టిత వినోదాయ లి నుకుమారశతాధిక నరోజనిభ పాచాయ లి

320 (పాల్నన్నయ యుగము కవిరాజమార్గమునకు( బూర్వమే (క్రీ. ఈ. 840) వాడ బిడియుండె ననుటకవి యందు( బేర్కొన బడియుండుపే తార్కాణము. నాగవర్మ లలిత మందాని లోత్సవములను మూండు విధములైన రగడలను వెప్పియుండెను. అతవికి బూర్వ/డైన పంపకవి లలిత మందానిల రగడలను వాడియుండెను. లలిత మందానిలోత్సవములు మూండును గ్రమముగా( దెలుంగు నందలి మధురగతి ద్విరదగతి, తురగ వల్లనగతి రిగడలకు సరిపోవును, నన్నయకాని నన్ని చోడుండుకాని రగడను వాడియుండలేదు. ఉపలబ్ధిములైన యాంధ్రచృందో (గ్రంథములలో మొదటిదైన కవిజనాశ్రయమున రగడలు "పేర్కొన బడలేదు, క్రీ ఈ. 14వ శశాబ్దియందలి పెద్దన కావ్యాలంకారచూ డామణిలో6 జతుర్జోల్లా సమున ముక్తకాదులగు చాటు ప్రదింధములను గూర్చి చెప్పుచు రగడ గూడ. బేర్కొనెను. అతడు నరియౌొ పది రేపలచే( బరవడీ నుళ్చాహవృ త్తృఫదయుగళముచే నిరవుగ వడిప్రాసంబుల నరుదుగ రచియింప రగడ యగు దగు వృతిన్‌ ౪40 అవి రగడకు లక్షణము చెప్పియుందెను, ఈ లక్షణము సమగ్రమైనది కాడు, ఇందుక్సాహ ద్వితయముతో( గూడిన రగడ _యొక్కంకే. చెప్పం బడినది, అనంతుడు రగడలను గూర్చి సమగ్రముగా ( జెప్పుచు6 దొమ్మిది విధములగు రగడ భేదములను వివరించెను. అప్పకవి రగడలను వై తాశీయములలో( జేర్చి యవి యనేక విధములుగా నుండునని సూచించి, యందు వవ విధ రగడలకు మాత్రమే లక్షణము చెప్పెను. శిష్ణకవులు వాడని కారణమున గౌ( బోలు రగడలను గవి జనాశ్రయము పేర్కొని యుండలేదు. 'పెన్నన యొక్క యుత్సాహద్వితయ రూప రగడనే సూచించెను. అనంతుండు. అప్పకవి వానిని ఛాళాగ్రహేణా (గవోకీళ్ళతః కోరు ల్‌ మిల్లినామ [గామ మిందూవ రాగేణ చ! దత్తోమయా చం[కశారం హితిస్టేత ళో తస్యావధివ్యక్తి రేషోచ్య తేఒద్యం జి

వన్నయకు( బూర్వము ఛందన్సు 321 సమగ్రముగా వివరించిరి. దీనినిబస్టి కాలము గడచిన కొలంది వానికి. (గ్రమ ముగొా( ద్రిచారిమధిక మగుచుండె నని తెలియుచున్నది. నాగవర్మ “గణనియమ విపర్యాసముండినను సమములైన మాత్రలు గలిగి శాళబద్ధమై యుండునది రఘటా బంధమగు!1 నని రగడ లక్షణమును విర్టేంచెను. దీనిని బట్టి యొక్కొక్క- పాదమున మూడో నాలుగో యైదో మాశ్రలు గల గణము లుండవలె నని తెలియుచున్నది. గణ సంఖ్యా నియమ మాతండు కౌవించినట్లు లేదు. అనంతుండు ఆద్యంత ప్రాసంబులు హృద్యంబుగ రెంట రెంట విడి పొదములు ద్య ద్యతులం గూర్చం దగు నన వద్యంబగు రగడలందు వారిజనాభా ర 02 అని చెప్పిన లక్షణములో గణ సంఖ్య గాని యందలి మాత్రల సంఖ్యగాని కొవరాదు. రెండేసి పాదముల కాద్యంత ప్రాసములును, బ్రతి పాదమునందు తుతియు నుండవలె నని మాత్రము చెప్పందిడినది. కొని తరువాతి లక్ష్యలక్షణ మఠిను బట్టిచూడ నొక్క హరిణగతిలో( దప్ప మిగిలిన యెనిమిది విధము లైన రగడలందు సమాన మాత్రలు గల నాలుగో యెనిమిదో పదునాటో గణము లుండవలె నని తేలుచున్నది. ఒక్క హరిణ గతిలో మాత్ర మేడేసి మాత్రలు గల రెండు గణములే యుండును. ఈ పాదమును. రెస్టించినచో వృషభ గతి రగడ వచ్చును. హయప్రచార రగడలో6 బాదమునకు మూడు మాత్రల గణములు నాలుగుండును. దీనిని రెట్టింపుచేసిన తురగవల్గన రగడ పొదమగును. అనంగా నిందు పాదమున కెనిమిది గణము లుండును విజయ మంగళ రగడలో( బాదమునకు మూడేసి మాత్రలు గల పదునాబు గణము బజండును, నాలుగు పంచ మాతశ్రాగణములు కూడిన నొక ద్విరదగతి రగడ పాద లా

1. గణ నియమ విపళ్యాన దొ ఇణెనడె దొశ్చెసెయె మ్యూ(తైె నమనాగి గుణా (గ్రణియ మళతదిందె తాళద గణవెగొడం బమ్లై దదువె రఘటాబంధం ఛందోంబలుధి $ాా292 2;

322 (పాబ్న్బన్నయ యుగము మగును. దీనిని రెట్టింపుచేసిన జయభద్ర రగడ పాదమగును ఇస్లే నాలుగు నాలుగు మాత్రల గణములు గల మధురగతి రగడ పాదమును 'రెస్టెంచినచో హరిగతి రగడపాద మేర్చడును, దీనిని బట్టి ఎనిమిది విధములైన రగడలలో నాలుగు గణములు గల పాదము కనిష్ట ప్రమాణమనియు, దానిని రెట్టింపుచేసి నచో నితర రగడ భేదముల పాదము లేర్చడుననియు( దెలియచున్నది. నాగవర్మ్శ కర్తాట విషయజాతులని పేర్కొనిన అక్కర, డత్రిపది చౌపది, ఛందోవతంస, ఏళ, గీతికె ఉత్సాహ, షట్పది మున్నగువానిలో( గొన్ని తెలుంగులో(గూడ నున్నవే నామలక్షణములందు( గొంతభేదమున్నను అక్త్హరణ కన్న డాంధ్రిములకు సమానములే ఇళ్లే ఉత్సాహ విషయమున కన్నడాంధగ్ర లక్షణములకు భేదము లేదు. షట్పదుణు తెలుగున $స్ణకవితలోని కెక్కలేదు కాని పాటలు మున్నగువానిలో. గానవచ్చుచునే యుండును. నాగవర్మ ఛందోఒంబుధిలో నొక్క శరషట్పదిని మాత్రమే చెప్పెను. కాని తరువాఠి వా రాటు విధములైన షట్పదులను జెప్పియుండిరి. శరషట్బదికి నాగవర్శ చెప్పిన లక్షణములు తెలు(గున స్త్రీలు పాడు తలుపు దగ్గలి పాటలో. గవ దిడుచున్నవి. ( విష్ణగణములు 1! రుద్రగణము కూడివచో శరషట్పది యందలి మూండు పాదములతో గూడిన సగమగునవి నాగవర్మ చెప్పినలక్షణము అప్ప కవి తెను;గున షట్బదిపాదమున మూండు ప్రాసములతో( గూడిన ఆ జ్‌౦గ్ర గణములు 1 చంద్రగణము నుండునని చెప్పెను * కన్న డాంధ్రము లందలి చివరి రుద్ర చంద్రగణములనుగూడ విష్ట్వింద్ర గణములుగా జెప్పినచో వింక( బై నొక్కగురువు మిగులును, అప్పుడు పొదమునప 7 విష్ణ్టగణముణ లేక ఇంద్రగణములును బై నొక్క గురువును వచ్చునని చెప్పినచో రెండింటను లక్షణము సరిపోవును, ఇప్లే కుసుమ షట్పదిలోం గూడ నేడు పంచమాశ్రా గణములపై నొక గురు వుండును. ఈ పై రెండు షట్పదులందలి చివరి గురువును సంపూర్ణగణముగా. జేనినచో నొక్కొాక్క పాదమున నెనిమిదేపి గణము లేర్చడును. పాడుటకనువుగా నుండుటక్రై పాదాంతములనొండు రె డక్షరములు చేర్చుటయో తొలంగించుటయో పెళ్కుచోట్లం గాననగును ఈ

1. పప్రానముల్‌ ముమ్మారు వానవు లార్గురు పె నుధా దీధితితో నిర్యతీ,

నన్నయకు( బూర్వము ఛందస్సు ఏ23 మెవిమిదిగణముల షట్పది పాదమును రెండుగా విభజించినచో నాలుగేసి గణములు గల రెండు రగడ పాదము లగును.

భోగషట్బదికి మొదటి రెండు పాదములలో నాలుగేసి సూర్యగణములును మూడవ పాదమున నాజు సూర్య గణములపై నొక్క గురువును గానవచ్చును, ఇందలి మొదటి రెండు పాదములు ప్రత్యేకముగా హయ ప్రచార రగడ పాద మలతోను, గలసి తురగ వల్లన రగడ పాదముల తోడను సరిపోవు చున్నవి, మాండవ పాదమున కొక్క లఘువును ఇంకొక సూర్య గణమును గలపినచో వదియు( బై రెండు పాదములకును సమాన మగును, అప్పు డందుండి యొక్క లఘువును దొలంగించినచో నేడు సూర్య గణములపై నొక్క గురువుతో గూడిన యుత్సాహ పాద మగును. మన యిండ్లలో నృద్ధాంగనలు పాడుచుండు పలసిపాటయు, సువ్విపాబయు నీభోగ షట్పదులే.! పాడుట కనువుగా నించుక మార్చు చేసినచో, సీ కింది మంగళ హారతియు భోగ షట్పది జాతికే చెందును.

రామ, చం=, ద్రాయ, జనకం రాజ, జామ, నోహ, రాయ

మామ, కాం, లీష్ణ, దాయ, మహిత, మంగ, ళం. ఇందు రెండు పాదము లందును కెండవ గణము లం దొక లఘువును జేర్చు కొనవలయును, మొదటి పాదము నందలి తుది లఘువును దొలగించి రెండవ పాదమున వింకొక సూర్యగణమును గలపినచో నుత్సాహ లక్షణము సరిపోవును.

మూడు నాలుగు మాత్రలతో( గూడిన రెండు గణములు చేరిన భామినీ షట్పది యందలి యొక పాద మగును. ఇట్లు రెండు పొదములు చెప్పి మా(డన పాదమున సప్త మాత్రా గణములు మూండును వై నొక్క గురువును జేర్చిన నాషట్బడిలో నర్ధభాగ మగును. మూడవ పాదమున దుది గణమును బూర్తి చేసినచో నిది హరిణగతి రగడకు సరిపోవును. న

క. తులసీ ఇంట్ట నుంచు వార్ని

తులస్కి పూజ్య చేయ్యు వార్ని

తులస్కి యందు, భక్తి, యుంచి మెలగు, వారి, నీం

మవ్విి సువ్వి, రామ్మ చంద

సువ్వి సువ్వి, కీర్తి, సాం[ద

సువ్వి, సీ , తమ్మ, దూకు శుభము లిజ మ్మా

క! పాబ్నన్నయ యుగము గుమ్మడేడే, గోపిదేవీ, గుమ్మడేడే, కన్నతల్లీ గుమ్మడిని పొడ, సూప గదవే, అమ్మగో పె, మ్మా అను పాట యీ భామినీషట్బదికి దగ్గజగానున్నది ఈ విధముగా శిష్టకవి రిలిక (గ్రంథములలోని కెక్కకపోయినను జనవ్యవహారమున బహుళముగా వినవచ్చు పాటలు పెక్కు షట్పదీ భేదములుగానో రగడభేదములుగానో కానవచ్చుచున్నవి ఇవి యన్నియు నతి ప్రాచీన కాలమునుండి దేశమున వాడుకలో నున్నట్టివే పాల్కురికి సోమనాథుండు భక్తులు బసవపురాణము నేలలుపెట్టి పొడి నట్లు చెప్పియున్నా(డు. రెండేసి పాదములకో మూడేసి పాదములకో యొక సారి యే దేవువిపేరో రాగక్రమమున నుచ్చరించుచుం జదువుట యేలలుపెద్టీ చదుపుట యవి తోంచుచున్నది, ఇట్టివి యక్షగానములలో( గొన్ని కానవచ్చు చున్నవి, కొన్ని ప్రత్యేక రచనలుకూడ నున్నవి. కందుకూరి రుద్రకవి రచించిన సుగ్రీవ విజయమున నీ యేల యున్నది. భానువ్తంళ్లా మూనబుట్టి దానవాక్షామీనిగొట్టి పూనిమఖమునిర్వహ్హిరపావా = ఓ రామచంద్ర మౌనివరులు సమ్మత్తింప్రాగాన్‌. రాతినొతిజేసి హూర్తా రాతిచేతి విల్లు విరిచి భూత లేరదూ లెల్లమైచ్చాగా = ఓ రామచంద్ర సీతనూ వివాహ మ్లాడ్రావా. ఇందు పాడుట కనువుగా( గొన్ని యచ్చులు దీర్టీకరింపంబడినవి. అందుచే గొన్నిచోట్ల రెండు గురువుల గణములేర్ప్చడుట సంభవించినది. కన్నడము నందలి బ్రహ్మగణములలోను దమిళమునందలి రెండునేర్లతో నేర్చడిన యీరీ చృీర్లలోను గగముకూడ నుండుటచే దీవిని దక్షిణ దేశీయ సం ప్రదాయమును బిల్టీ సమర్థింపవచ్చును. లేదా పై పాదములను

నన్నయకు( బూర్వము ఛందన్సు నే భానువంశ ముననుబుట్టి దావవ్లక్తామినినిగొట్టి పూని, మఖము, నిర్వహింప, వా, ఓరామచంద్ర వౌవి, వరులు, సమ్మ, తింపంగొ రాతి, నాతి, జేసి, పురా రాతి, చేతి, విల్లు, విటిచి, ఖాత, లేంద్రు, లెల్ల, మెచ్చ, గా, ఓ రామదంద్ర సీ, నూవి, వాహ, మాడ, వా. అమరీతిగా వ్రాసి మూడు నాలుగు పాదముల యంతముల దప్ప మీగిలిన చోట్ల నన్నియు( ద్రిమాశ్రాగణములని చెప్పవచ్చును. అప్పుడు వకొ, పురాః అనుచోట్ల లగములు వచ్చుచున్నవి. ఇవి సూర్య గణములు కౌవు కొని శమిళమునందలి యీరశీచ్ళీర్లలో నున్నవి. (నేర్‌, నేర్స్‌ ఇట్లు మాగ్రా సంథ్యా ఘటితములైన గణములతో( జెప్పుట దేశీయపద్ధతి కొదు.

పై ఏలలో మూడు నాల్లా పాదముల చివర/గల గురువులను తృతీయ పాదాంతము నందలి సంటబోధనను విడిచినచో నాపాదములు వేజు వేజలుగా నాలుగు సూర్యిగణములతో గూడిన హయప్రచారరగడ పాదము లకును, రెండేసి కలసినచో తురగ వల్లన గతి రగడ పాదమునకును సరిపోవు చున్నవి. ఇళ్లే కొనరాని యడవిలోన వానలేవి మడుగునిండె వానలేని మడుగుమీదనూ, ఏగంటిలింగా. మానరాని అగ్ని పొడమెరా. ఆపలేని యడవిలోన తోకలేని మృగముపు శై శోకలేని మృగము కడుపునా, ఏగంటిలింగా ఈకరలేవి పక్షిపు ప్టైరా అను ఏగంటి వారి యేలకూడం దురగవల్లన రగడకే సన్నిహితముగా( గనవచ్చుచున్నది. సారంగధర యక్షగానములోని యీ క్రిందిపాట

326 (పాబ్న్బన్నయ యుగమ్స కూడ నేలయే కాని దీనికివి బై దానికిని గొంచెము. భేదము కన(బడుచున్నది. ఇందు ప్రథమ చతుర్ధ పాదాంతములందు సంబోధన లగపడుచున్నవి. అవికూడ( బాదములలోనే యిముడుచున్నవి. ఆ సందోధ నలకు ముందున్న రెండు గురువులకును ఒక్కౌక్క_ లఘువునుబేర్చి వానినిగూడ సూర్యగణములుగా౬ జేసికొనవలయును,. పావురంబు ఎగుర వేయుడీ _ ఓ బాలు లార (రా) పావురంబు ఎగురవేసీ పిలిచికే మళ్లివచ్చు (ను ఓడు గెల్బు రెండు చూడవలెను గాక యిపుడు మీరు పావురంబు ఎగురవేయుడీ _ ఓ బాలులార. యతిప్రానల నియమములను విడిచిచూచినచో సీ పాదములును తురగ వల్లన రగడ పాదములే యగును. కిటెల్‌ సంపాదించిన ఛందో౬౦బుధిలో అష్టపది, ఏకతాళ, త్రి,టి యనునవి కూడ రగడ భేదములుగా (గ్రహింపంబడినవి చతుర్మాత్రాకములైవ రెండేసి గణములతో నేడు పాదములును, నాలుగు గణములతో వెనిమిగవ పాదమును, జెప్పి యెనిమిది పాదములందును బ్రాసనియమమును బాటించినచో నది యష్టపది యగును, ఇందలి రెండేసి పాదములను గలిపినచో నొక మధుర గతి రగడ పాదమగును. అందుచే నష్టపదికూడ నేకతాళముతో నొప్పు రగడ భేదమే. ॥ క్రిపటప “మగనె నీ నిం తశియపవ్వెయిపె, నెంతొ పేయ్‌, శంకరా యనున దుదాహరణముగా నొసంగబడినది. ఇందు సప్త మాశ్రాగణముణ మూడును, దించ మాత్రాగణ మొకటియు( గలదు. నాల్గవ గణమునుగూడ స్తమాతశ్రాకముగా నొనరించినచో విది వృషభగతి రగడ పాదమగును. పాట పొకర్యమునకై యిందుందుదిని రెండు మాత్రలు లోపింపల జేయ(దిడినవి. క. నాలుగేసి మాష(తల గణములతోం గూడిన మధురగతి రగడ ఏక శాళముతో( గూడి యుండును

నన్నయకు6 బూర్వము ఛందన్సు+ ఏ27 అల్లానే రేళ్లుగూడ నాలుగేసి మాత్రల నాలుగు గణములతోగూడి మధురగతి రగడకు సంబంధించినవిగా( గనవచ్చుచున్నవి. ఇందు.గొన్ని పొదముల చివర! బాడుట కనువుగా నొక్కాక్కగురువు లోపించుచున్నది. పల్లవి. నెయ్యము, లల్లో, నేరే, ల్లో వాయ్యన, మారెడి, పువ్వి, శ్లో చరణము : పలుచని, చెమటలు, బాహూ, మూలలు చెలమల, లోనా, జెలువము, లే .. .... తళతళ, మనుము, త్యంపుజె, అంగూ దులిపెవి నీబ్తూ తుంపి బో. భ్‌ ళా అప్పకవి యేరగడ లేయే మూద్పలుచేసిన నే యే కాళములప సరిపోవునో తెల్పి యా తాళములతోంగూడిన అర్ధచంద్రికలు మున్నగునవి రగడ భేదములే యనియు, వానిని యక్షగానములలో వాడవచ్చు ననియు జెప్పి యున్నాండు. 1 చతు ఓ తుద రెండులఘువులు తొలంగించిచదివిన (తిపుటకు వృషభగతి వదయుగము లలిగడపలనొక్క అఘువుమానినజం'పె మనుద్విరదగతి నమవదము గురుతురూపక్షమునకు౯ దురగనల్ల నా వ్వాయమేకళాళి యా మధురగతికి వారికినిర్వది నాలుగట తాళమున మా(తలోలి వీశ్రాంతి సచద్నాలు గింట తలియనర్థంబు నర్ధచం్మదికలువీన యక్షగాన (ప్రబంధంబు లతుక వచ్చు రగడ భేదంబులివి యం[డు రసం గవీందు లవిత నిజసేవకస్తోమ యస్థిధామ రంగాజమ్మ రచించిన మన్నారు దచానవిలానమున. (దివుటకాళమున కొరకో యుచావారణము కనవచ్చుచున్నదది. చందనాచల కంద రోదర మందమారుత బృందసోదర నింద్యకోవిద నంద్యనస[దస తుంది లోదిత కందళోజ్జ్వల ఇ౦దేడు మాతలతోడను మూడు రెబ్బలతోడను (8,2,8) గూడిన నాలుగేసి గణములున్నవి. ఇవి వృమభగతి రగడ పాదములు

328 (పొళ్నన్నయ యుగము మళ్లికాద్దున దేవుని సేవించుటకై (శ్రీశైలము. చేరిన భక్తులు రాత్రి జాగరణఘుచేయు సందర్భమున జదువుదుండిన (గ్రంధములను బాల్కు! సోమనాథుండు పేర్కొనియున్నాండు. అందు శతకము, దీపకళిక, మహా నాటకము, ఉదాహరణము, ముకక్తకావళులు, గత సూక్తములు, అష్టకమ.ణ ముఖ్యములైనవి ! ఇవిగాక వారలువత్తు మూలు చరితంబును ఏలలు ప్టో చదువుచుండి రట । అందు(గొందణటు పురాతన చారుగీతములు పకటించి పాడు కొనుచుండిరి ఈ రిచనలన్నియు సోమనాధునికి, బూర్వమునందే కొక నన్నయకు బూర్వమున(గూడ నుండె నని చెప్పవచ్చును. వీనిలో( గొన్నింటి లక్షణములు తరువాతి లక్షణ (గ్రంథములలో(గావిపించును గావి యివి శిష్టకవిశా నార్గముముందు నిలువలేశ వెనుకంబడిపోయినవి. ఆంధ్రమునం బండితారాధ్యువి శివత త్ర్వసారమే శతక వాజ్యయమునమ శ్రీకారము చుట్టిన దని చెప్పుదురు తరువాత సీ జాతికి. జెందిన వాజ్బయము విరివిగా౬ బెరి(గినది. మహా నాటక స్వరూప మెట్టిడో తెలియదు. కౌని శివరాత్రి జాగరణ సందర్భమున బ్రదర్శింప బడిన వేడుకలు వర్షించునస్పుడు సోమనాథుడు నాటకములను బేర్కొవి యుండెను. ఈ నాటకములు బహుశః యక్షగాన జాతికి జెందియుండును జక్కులపాటలను తెను(గు పదమునకు యక్షగాన మనునది సంస్కృతము కవిజనాశ్రయమున6 గాని కావ్యాలంకారచూడామణీలో(గాని యీ యక్ష గానముల ప్రళంసయే లేదు. అంత మాత్రముచే, నంతకు ముం దట్టీవి లేకండె నవి మన మూహించుట తగదు. మార్గకవితా పద్ధతిపై గల _మక్కువచే. శిష్ణు లెవ్వరును దేశిరచనల _ నాదరింప లేదు అందుచే లాక్షణికులు వానికి లక్షణము వివరించి యుండలేదు. చిత్రకవి పెద్దన యాశు మధుర చిత్ర విస్తరములను కవితా భేదములను బేర్కొని యక్షగానమున వచ్చు పదములు, దరువులు, ఏలలు మొదలై నవి దేశి రచన లందలి మధుర కవితా శాఖకు జెందునని చెప్పినాండు. ఇళ్లే క్రీ.శ. 1600 ప్రాంతము వాండైవ వార్తాకవి రాఘవయ్య యను లాక్షణికుడు లక్షణ దీపిక యను [గ్రంథమున నావీ లా కే, ళతకంబు శివతత్త్వసారంబుదీవు కళిక మవ నాటకము నుచాహరణ

ములు రుదమహిమయు ముక్తశావళులు గీతసూక్తములు భృంగీస్త వంబులుపు

రాతనముని ముఖ్యర చితాష్ట్రకములు అరుదొందల జదువుచు నంకించువారు

నన్నయకు బూర్వము ఛందన్సు ౩29 వధర చిత్ర విస్తారములను నాలుగు తెణ(గుల కవిత్వములను చేర్కొలని నాట కాలంకొరంబులు, కళికోత్కళికలు విభక్ష్యధి దేవతోదాహరిణములు, సప్త తాళ సబనలు నట్టొట్లు, గీత ప్రబంధములు, చతుర్భద్రికాస్ట భద్రికలు, బిరుదావళి, నామావళి, భోగావళి, రంగ ఘోష, జయ ఘోష, చతురుత్తర సంఘటనలు, యక్ష గానంబున వెలయు పదంబులు, దరువులు, లీలలు, ధవళములు, మంగళ హోరతులు, శోభనంబులు ఉయ్యాల జోలలు, జప్కల శేళు పదంబులు, చంద మామ సుద్దులు, అష్టకంబిలు, ఏక పద ద్విపద త్రిపద చతుస్పద షట్పదాొష్ట వదులు, వివి యాదిగా నన్నియు లయ ప్రమాణంబుల నొప్పి మృదు మధుర వచవ రచనల బ్రసిద్ధంటై నవి మధుర కవిత్వంబులని వివరించెను. క్రీ ళ్శ 2వ శతాల్టీ యందలి పాస్టాయల్‌ అను తమిళ లక్షణ (గ్రంథమునం గూడ గవిత్వ మిశ్లే చతుర్విధముగా విభజింప బడినది. పై లాక్షణీపలు నాటకములను యక్ష గానములను వేజు వేటుగా( చేర్కొవి యుండుటచే నవి ప్రత్యేకములైన రచన కేమో యవిపించును. కౌని తంజొవూరు నాయక రాజుల కాలమున రచింప విడిన యక్ష గానములలో. గొన్నిటికి యక్షగానము లనియు (సుగ్రీవ విజయము) కొన్నిటికి నాటకము అనియు (మన్నారు దాన విలాన నాటకము కొన్నిటికి( ల్రిదింధము అనియు (పల్లకీసేవా ప్రబంధము) నామములు కనవచ్చు చుండుటచే నామభేదములున్నను అవియన్నియు నొకతరగతికి. జెందినవే యని కావింపవచ్చును. వీ౨ లక్షణమున( గూడ+ గించిద్భేదముండిన నుండవచ్చును గాని యవి యన్నియు బ్రదర్శనోచితములై న రచనలే యనుటలో సందేహము లేదు. వీవిలో ఏలలు, జోలలు, సువ్వాపులు, ఆరళతులు, ధవళములు, వెన్నెల పదములు, నివాళి పదములు, గొబ్బిపదములు, తుమ్మెదపదములు, అల్లొనేరేళ్ల, శిభంగులు, ద్విపదలు, త్రిపదులు, చౌపదులు, షట్పదులు, అష్టపదులు, మంజరులు, జక్కుల రేకులు మున్నగు దేశిరచన లెన్నియోకలవు. ఇవన్నియు( బ్రొనీన కాలమునుండియు వ్యవహారమున నుండినవే కొని హరాత్తుగా నొక్కం మాటు. వెలసినటివి కావు. నన్నయ యవతారికలో రాజరాజ నరేంద్రువి కొలువున మృదుమధుర చిత్రవిస్తరనవరసభావ భాసుర వచనరచనా విశారదు కైన మహాకవు లుండినట్లు వర్షించి యన్నాండు. శ్రీనాథుండు. వ్రైషధమున (11 మృదుమధుర చిత్రఏ_స్తరక వితావిలాప వాగీశ్వరులగు కవీశ్వరులను

330 (పాన్నన్నయ యుగము బేర్కొవియుండెను.!. పైని పేర్కొనం బడిన దేశి రచనలలో ఏలబ సువ్వాళులు, షట్పదాష్టపదులు, మున్నగునవి రగడ నించుక మార్చుచేయంగా వచ్చినరూపములే. మిగిలినవి పాల్కురికి సోమనాథుండు పేర్కొన్న అవియళ గత్రైః ప్రాసో వా యతిర్వా అను ఛంద స్పూత్రములప సంబంధించి, యతి ప్రాసలలో నొక దానితో. గూడి, యవియతములైన మాత్రా గణమంే నిదింధింప( బడిన దేశి రచనలుగా( దోచు చున్నవి. గొబ్బిళ్లీ పాటలో పాదమున కెనిమిదేసి మాత్రలు గల రెండేసి గణ ములు కనిపించు చున్నవి. సరిపాదముల చివర గొబ్బిళ్లో యని యుండుచోట మాత్ర మా గణమున రెండు మాత్రలు తప్కవగు చున్నవి. పల్లవి : కొలని దోపరికి __ గొబ్బిళ్లో __ యదు కులము సామికిని __ గొబ్బిల్లో చరణము : కొండ గొడుగుగా __ అవుల గాచిన కొండొక శిశువుకు __ గొబ్బిల్లో, దుండగంప్ప ద్ర న త్యులకెల్లను దల గుండు గండనికి __ గొన్బిక్నో, వెన్నెల పాటలో( గూడ జీవరి పాదమున దక్క మిగిలిన యన్నిటను నాలుగేసి గణములే యున్నవి. కాని యీ గణములన్నియు సమాన మాశ్రాక ములైనవి కావు నాలుగు మాత్రల గణములు ఐదు మాత్రల గణములు కఠిన వచ్చు చుండును కాకీ కాకీ గంతుల కాకీ కొకిని తీసుక గంగలో ముంచీతే గంగా నాకూ పాలూ ఇచ్చే పాలూ తీప్కెళ్లీ అమ్మాకి స్తే (తీసుకు)

1, నన్నయ [శీనాంథు లిరువురును అశుకవిత్వమునకు బదులు మృదు కవిత్వము నొక కవితాభేదముగాం బేర్కొనియున్నారు అవ్పకవినాంటికి మధురవిస్తర కవిత్వముల స్థానమును బంధగర్భ కవిత్వము లా[కమించినవి ఆతని మతమున_ కివిత్వమాశు, ఇంధ్క చిత, గర్భకవిత్వము లని చాలుగు విధములు,

నన్నేయకు6 బూర్వము ఛందన్సు వం అమ్మా నాకూ డబ్బూ ఇచ్చే పిల్లా పేరూ మళ్లే మొగ్గా నా పేరు జమీరేదార్‌ గంగలొ, ముంచితె అని తుది యత్షరములను (హస్వములుగా. బలికినచో వవియు నాలుగు మాత్రల గణములే యగును. నాంఆ సేరూ జామీం దారూ అని చదివినచో తుది పాదమున( గూడ నాలుగు చతుర్మాత్రా గణము లేర్చడును. పాల్కురికి సోమనాథుండు దీపకళిక యను కొవ్యభేదమును బేర్కొలని యండెను. ఈ పేరుగల ప్రత్యేక రచన లెచ్చటను సినవచ్చుటలేదు. "కాని యదాహరణములందు. కళికలు, ఉత్కళికలు అను దేశిరచనలు కానవచ్చు చన్నవి. చిత్రకవి పెనయు వార్తాకవి రాఘవయ్యయుగూడ వీనివి మధుర కవితక్రింద6 జేర్చీయుండిరి, ఈ రెండు రగడ భేదములే, బన వోదాహరణ శ్రీపరాంత కోదాహరణము లందలి కళికలన్నియు రగడలే, కళికలో "నగ మఠ్కళక, అందుచే దీని నర్ధ కళిక యనియు వాకొందురు. ౩ కావ్యాలంకార షూర్రవృత్తిలో వామను( డుత్కళకను గద్య భేదముగా( బేర్కొవి యది చూర్ణమునకు విపరీతమైన లక్షణము కలదని (దీర్చ సమాన రచన కలదని వచించెను. కాని యుదాహరణము లందలి యుత్కళికలలో దీర్చ సమాన భూయిష్టమైన రచన కానవచ్చుటలేదు. 2 శ్రీ నిడుదవోలు వేంఠటరావుగారు “శెచంగున నేక సమాసము, క్త్వార్ధక క్రియలతో నడిపి చినఐ సమాపక క్రీయతో నంతము నొందించి విభక్ష్యంతముగా. జేయబటవలన నేర్పడు"నవి (ఉదా వా, చం పుట 58) చెప్పియున్నారు. కావి యీ నియమముకూడ€ లెష్కచోట్లం గాన(బడుటలేదు. పొరజీవన్ముకక్తి, కొరణంబగు భక్తి చేకూరుసమ్మత, మేకలింగవ్రతము. న. 1, పాతోర్ట కలికాన్‌ పాళాన్‌ కుర్యా నక్ల్రఘ్వతలేముచ భర నా శా, అధ్యా లి[1ఎలి18 ఓ కళకలు (ప్రత్యేక దళము. లెన్మిదిచేని తత్పరార్థముల నుత్కళికలనంగం వేకనమానమై యేడు దళంబులు తుదవిభక్ష్యర్థంబు తో6పం బలుక

332 (పాబ్న్బన్నయ యుగము త్రోవ( బొండని పనుప, దైవజ్ఞులనుమనుప నోపు ధీరు9ివలన, బాపహారునివలన (బసవోదాహరణము) ఇలయు సలిలంబు = వెలు€గు ననిలంబు దివియు మిటమ్రుండు- కవలయా ప్తండు పరణగుయజమాన _ పరిపూర్ణ(డ్రైన యష్టతను నందు.శిష్ణనుతునందు. త్రిపురాంతకోదాహరిణము. మున్నగున విందుకు నిదర్శనములు ఇదాహరణములూ కూడ మధుర కవితా జాతికీ. జెందినవే. ఇందు మార్గ దేశీ కవిత్వముల సమ్మేళనము కొన నగును. ఏలయన మార్ష పద్ధతికి6 జెందిన వృత్నములకును దేశ మార్గిమునకు( జెందిన కళికో త్కళికలకును గూడ నిందు బ్రవేశము కలదు. ప్రాచీన కాలమున గన్నడమునం దుండిన చెత్తాణె, బెదండె అన్ను కొవ్యములలో.౬ గూడ నిశ్లే వృత్తజాతి సమ్మేళనము కాన వచ్చుచున్నది “* ఒక కంద పద్యము తరువాత నొక వృత్తమును రచించి అచ్చ టచ్చట జాతు లను బొదిగిన నది బెదండె కావ్య మగున(ట : చెల్తాణె కావ్యమును గంద పద్య బహుళముగా. దేసీ యక్క డక్కడ సుందర వృత్తములను, అక్కర, చౌపది గీతిక, తివది మొదలగు వావి నందముగా+ దేర్చవలయునంట.”? అప్పకవి యీ యుదాహరణములను జాటు ప్రబంధములలో జేర్చి యందు సద్దశి, బద్ద ఉత్చుల్లకము అను నాలుగు భేదములను జెప్పి యున్నా6డు. అం దుత్ఫుల్లక మనునది ఇతర పద్యములు లేక కేవల కళకో తృళకలతోం గూడినది వలె 1 కందము మమళిన వృత్తము- మొందాదెడె గొందు జాతి జాణనెయె బెడం గొంది వళరమరె పేజి ల్ఫుందర రూవీం జెదెంజె గబ్బమ దక్కు౦, కందళ్చల వాగిరె సుందర వృత్తం గళక్కరం చవువదిను త్తం గీతగె తివదిగ ళందంబు శెసయివపే ఇ్టాడదు చత్తాణంం

నన్నయకు బూర్వము ఛందన్సు 333 గనవచ్చు చున్నది 1 ఇది కేవల దేశీయమైన యుదాహరణము. అనంతా మాత్యు. డుదాహరణములను చేర్కొనెను గావి యిందలి ఖేదములను వివరింసలేదు. అంతకు( బూర్వములై న కావ్యాలంకార చూడామణిలో(గాని కవి జనాశ్రయమునం గాని వీని ప్రనక్రిలేదు బుగ్వేదమున కఘుంతాప సూక్షమున మదాహరణమును బోలిన రచన యున్నద(ట; కాళిదాసు రఘువంశ చతుర్ధ పర్షమునను (78) విక్రమోర్వశీయ ద్వితీయాంకమునను ఉదాహరణమను రచనా భేదమును బేర్కొని యుండుటచే నాతనికాలమున నస్టి కావ్యము లుండె నేమోయని సందేహము కలుగుచున్నది. కాని వానిస్వరూపమెట్టిదో తెలిసికొనుట కాధారములులేవు, సంస్కృతమున లభ్యములగుచున్న మూండు నాలు గుద్రాహర ఇములును ఆంధ్రోదాహరణ లక్షణములతోనే కూడియున్నవి, అం దౌకటి పాల్కురికి సోమనాథుండు సంస్కృతమున రచించిన బసవోదాహరణము. ఇదియే లభ్యములైన సంస్కృతాం ధ్రోవహరణ ములకెల్ల మొదటిదిగా ( గానవచ్చుచున్నది. విద్యానాథునికి ముందుండిన సంస్కృత లాక్షణికు లెవ్వరును *దాహరణ లక్షణములను బేర్కొనియుండలేదు ఆత౭ద్రైనను. దెలుంగువారి యదాహరణములను జూచియే యా లక్షణమును జెప్పి నట్లు విమర్శపల దభివాయము. కాని యాతండు చెప్పిన లక్షణమునకును బాల్కుంరికి సోమ నాథుని యుదాహరణములందలి లక్షణమునకును గొంచెము భేదము కనంబఐడు చున్నది. ఆత+డది జయ త్యుపక్రమమై మాలిన్యాది ప్రాసవిచిత్రితమైక విభక్ష్య ప్రక సంయుతమై యేదో యొక తాళముతో గద్యపద్య నమన్వితమై యుండు వీద్రప్రబంధమని నిరూపించెను సంస్కృతోదాహరీణములు పై లక్షణ మన కనుగుణముగా మాలినీ వృదత్తముతోడను జయతి పదము తోడను గ్రారంభించుచున్నవి, తెనుంగువానిలో నీ వియమములేదు. తెలు/గుదాహరణము శ కళిక లుత్కళికలు గమకింప( బలికిన కావ్యంబు నుత్క్ఫుల్లకంబు ననంగ అప్ప, 8. జయోచాపారణం లాహోో నావయామాన కిన్నరాన్‌- రఘు ౪ 78 $ి పతే నివేశిత ముదాహరణం (వియాయాః- విక ౨-15 కీ ఉదా చా చ. పుట$ యే శేనాపి తాశేన గద్యపద్య సమన్వితమ్‌ జయత్యువ[క్రమమ్‌ మాలి న్యాదిప్రాన విచిత్రితమ్‌ శుదుదాహరణం నామ విభక్త్యష్టక సంయుతమ్‌

334 (పాక్నన్నయ యుగము లలో నెవిమిది విభక్తు లైనపిమ్మట సార్వ విభక్తికమైన యొక పద్య ముండువు, విద్యానాథు. డీ విషయమును జెప్పలేదు. ఇళ్లే సోమనాథుండు. రచించిన తెలుగు బసవోదాహరణమున లేకపోయినను సంస్కృత బసనవోదాహరణమున నుండిన అంకితాంకపద్యము విషయముకూడ నాతడు సూచించియుండలేదు అందుచే నాతడు సోమనాధుని యుదాహరణములను జూచెనో చూడలేదో చెప్ప(జాలము. ప్రతాపరుద్రీయ వ్యాఖ్యాతమైన కుమారస్వామి సోమయాజి “యక్వేత్యాదినా అత్ర సంబోధనవిభ క్తి రష్టమీ ప్రబంధాంతే నర్వవిభక్ర్యంకితో నవమ శ్లోక శ్చేత్యాది విశేషాణాం సాక్షిళ్లోకా స్పాహిత్య చింతామణౌ రష్టవ్యాః * అవియు “అంతే కవిప్రబింధ నామాంకిరాంక పద్య విశేషం కుర్యా త్తదుక్తం ” అంకేనుష్తుభ మార్యాం వా కవికృత్యాఖ్యయాన్వితాం, కుర్యా చ్చాటుప్రబంధానా మయం సాధారణో విధిః * అనియు సార్వవిభకి కొంకి తాంక పద్యములనుగూర్చి మూలమున లే5 విషయములను సూచించినాండు. సాహిత్య చింతామణి (శ్రీనాధుని కొశ్రయుండును సర్వజ్ఞ విరుతాంకితుండు వైన "పెదకోమటి వేమభూపాలు(డు రచించిన యలంకార శాస్త్రము అదియ సంస్కృత భాషారచితమే మైనను గవి తెలుంగు వాండగుటచే నందు దేశీయమ లైన రచనలను గూర్చి విశేషముగం దెల్పియున్నాండు. అతడు. విద్యానాథువ యుదాహరణ లక్షీణమునందలి లోపములు సవరించి తన (గ్రంథమున దానివి నమగగ్రము కావించినాండు. ఈతని లక్షణములకు సోమనాధుని యుదాహరణములే లక్ష్యములని చెప్పవచ్చును, ఇట్లు పైని పేర్కొనం బడిన దేశరచనా భేదము లన్నియు నన్నయపః బూర్వము నుండియు నుండె నని యూహించుట కవకాశమున్నది కావి శిస్తు లైన వా రెవ్వరును వానోనాదరింపక పోవుట చేతను, అందు. చెక్కు గ్రంథస్థ ములు గాక ముఖస్థములుగా మాత్రమే ప్రచారము నొంది యండుట చేతను, శష్ణకవి ప్రయుతక్తములు కామిచే లాక్షణికులు వానికి సరిగా లక్షణములు విర్డే శింపక పోవుట చేతను, వాని యథార్థ స్వరూపము మటుగుపడి పోయినది ఇప్పటికిని (గ్రంథస్థములు కాక జనుల నోళ్లలో మాత్రము జీవించి యన్న గేయములు, పదములు, పాటలు, పెష్కు కానంబడుచుండుటయే యిందుకు దృషాంతము,

వన్నయకు( బూర్యము ఛందస్సు 335 క్రీ శ. 1000 వ సంవత్సరము ప్రాంతమున నుండిన విరియాల కామ సొని గూడూరు శాసనములో రెం డుత్ప్చల మాలలును మూడు చంపక మాల ఇను వ్రాయదిడి యున్నవి. క్రీ శ. 10వ శతాబ్ది మధ్య భాగమున నివ నించిన నర్వ దేవుని యాది పురాణము నందలి మత్తేభ మొకటి ప్రబంధ రత్నా వళి యందును జంపకమాల యొకటి 'పెనుమర్తి వెంకటార్యు.డు సంధానించిన ళక్షణసార మను ఛందో (గ్రంథ మందును నుదాహరింపంబిడియన్నవి. వీనిని విద్టీ చూడ(గా నన్నయకు. బూర్వము దేశి మార్గమునకు జెందిన జాతులు, పాటలు, గేయములు మాత్రమే కాక మార్గ పద్ధతికి. జెందిన వృత్తములు కూడ రీచింపంబడుచుండె ననుట కవకాళశము కలుగుచున్నది. క్రీ శం 0వ శరౌన్టీ యృత్తరార్థమున జాళుక్యు సామ్రాజ్యమును వబాలించిన గుణగ విజయాదిత్యుని పొళలూరు శాసనములో నొక చంపక మాలావృ _త్త మున్నది ఇది సంస్కృత భాషలోనే రచింప బడినను ఇందు సంస్కృత కవులు పాటింపని ప్రాసనియ వము కనబడుచున్నది. మొదటి రెండు పాదములలో బాదాద్యక్షర పునరా వృత్తి రూపమైన తెలుంగు వడి సంప్రదాయము కూడ గోచరించుచున్నది. అనలు చంపక మాలా వృత్త మక్షర గణ చిద్ధమే మైనను నంస్కృృతమున దీవి కంతగా6 బ్రచారము లేదు. ప్రాచీన సంస్కత కవు లెవ్వరును దీనిని వాడి యండలేదు. క్రీ శ. 8, 0. శతాబ్ధులలో నివసించిన రాజకేఖరాది సంస్కృత కీవులి గ్రంథములలో మాత్రము దీ+కి విరళమైన ప్రయోగము కానవచ్చుచున్నది. శెబ/గు కన్నడములలో నీ వృత్తమన కమిత మైన ప్రచారమున్నది. దీనివిదిట్టి పాఠలూరు. శాసన కావ్యకర్త యెన్వరైనను.. దెలుంగు. కవిత్వముకూడ వ్రాయనేర్చినవాండే యనియు, నప్పటికే సంస్కృత వృత్తములు కొన్ని దాక్షీ కొఠ్య వాజ్బయమునకు సహజములైన యతిప్రాస లక్షణములతో వ్రాయంబిడు చండె నవియ( దెలియచున్నది. సాతలోరు. శాసనమున _ కౌడ్డప్తి ష్రసిద్ధుండైన పండరంగండు.. దావి కర్త కూడ నాతండే యై యుండు వని శ్రీ నిడుదవోలు _ వేంకటరావుగారి యూహ. అదియే విజమైనవో.. బండరంగండు సేనానాయకుండే కాక తెలుగు సంస్కృత కొషలలో( గవియె కూడ నుండెననియు, ససర్కృాత వృత్తములను దెలు(గు లోవికిం దెచ్చుట కతండే. మార్గదర్శకుండనియ దెల్బ్పవచ్చును. ఆతడు వంస్కృతములో. దొలుత నొక తేలు(గు లక్షణమును ద్రివేళ పెట్టి వ్రాయంగా౯ దడవాతివారు క్రమముగా దక్కిన లక్షణములను గూడం దివేక పెట్టి నృత్తము

336 (పాబ్నన్నయ యుగము లను వాడంజొచ్చి రనియు, నన్నయకూడ నా పద్ధతిలోనే కొన్ని నంస్కృత నృత్తములను గ్రహించి భారతమున బ్రయోగించె నవియు( దోంచుచున్నది, కందము జాతులలో( జేరిన పద్యము. “దక్షిణదేశ భాషా సంప్ర దాయములప నరివచ్చు మాశ్రాగణచృందములోని ఆర్యాజాతిభేదమే యీ కంద పద్మ మగుటచేత( టబ్రాచీశ దేశీయ కవిత్వములో దీనికి6 ద్రాధాన్యము కలిగి యుండవచ్చును. ఆర్యాగీతియే ప్రాకృతమున ఖందనీ యను పేరు కలరై యుండినట్లును ఆంధ్ర) కర్నాటకములలోని కందము ప్రాక్సతము మూలముగా నీ భాషలలో జేరినట్లును దలంస౦ బడుచున్నది. * ఈ భాషలలో జేరగానే వానికి సహజములైన కొన్ని యితరలక్షణములు కూడ నందు ద్రివే శించినవి. వానిలో యతిప్రానలును బ్రాస పూర్వాకర నియమమును బేర్కొనం దగియున్నవి. కన్నడమున( ట్రాచీన రచనములైన చెత్తాణె, బెదండె యమ కావ్య భేదములలో( గంద పద్య బాహుళ్య ముండినట్లు తెలియుచున్నది. కవిరాజ మార్గమునం గొన్ని వృత్తములును గీతికలును గూడ నున్నను అందు( గండ పద్యముల నంఖ్యయే హెచ్చు. కొనికంద పద్యముల కప్పు డున్న ప్రాధాన్యము క్రమ క్రమముగా దగ్గినట్లు పంపాదుల రచనలలో నవి యచ్చ టచ్చట మాత్రమే కానపచ్చు చుండుట వలన దెలియుచున్నది. తెలు(గున( గందమునకు6 ద్రిమోగ వైరళ్యమే యుండెనో బాహుళ్యమే యుండెనో చెస్సుట కాధారములు లేవు నన్నయ్యకు సుమా రొక శతాన్దీ తరువాతి వాండైన పండితారాధ్యుని శివ తత్త్వ సార మంతయు( గంద పద్య మయమే యని చెప్పవచ్చును. తరువాత గంద పద్యములలో శతకములు వ్రాస్‌నవారు పలువురున్నారు. కాని నన్నయ్య రచనలో! బంపాదుల రచనలలో వలెవే కంద పద్యము లక్క డక్కడ మాత్ర మే కానవచ్చు చున్నవి. అంతకు( బూర్వము కూడ, గందములు వాడ(బడు చుండె ననుటపః దార్భాణము లున్నవి, సర్వదేవుని (క్రీ శ, 958) ఆది పురాణము నందలి దవ శ. చేళి పుట 127.

నన్నయకు బూర్వము ఛందన్సు 37 బ్రదింధ రత్నావలో నొళ కంద పద్య ముధాహృతమై యున్నది క్రీ, ఈ. 080 ప్రాంతమున నుండిన అయ్యనభట్టు రచించిన ఆదంబాక శానన కావ్యములో పంవ్క్యృత శ్లోకముల మధ్య దెలుంగునకు నిసర్గములై న యతిప్రాస లక్షణము 6ఠో6 గూడిన కంద పద్య మొకటి కానవచ్చుచున్నది, రవళగుణో ధవళయశో ధవళత దిజ్యండలో2౬వ దమి తారాతిః ళవభకో భవ కరుణో దృవ భవభోగాన్వితో విభాతి సుకీర్తిః 22, ఇది సంస్కృతభాషలో వ్రాయంబడిన తెలుంగు కందమే యనుటకు పందేహములేదు. దీనినిబట్టి అయ్యనభట్టు తెలు(గులో(గూడం గనిమై యుండునని చెవృనగును. కావి యాతని రచన లేమియు మనకు లభ్యము రగుటలేదు, నన్నయకు€ బూర్వము కందములు కూడ బ్రచారమున నుండె వనుట కిదియొక ప్రబలమైన తార్కాణము, కందుకూరు శాసనమం దొకటియు 3 ధర్మవరశాసనమందొకటియు సీస ఫర్యములు కనవచ్చుచున్నవి, పద్మకవి జినేంద్ర పురాణమునుండియ నర్వ లు

1. వారి నీలమణి విరాజిత నురుచిర గోపురము దగిలి చూచి తమిసా కరుండు విధుంతుద మండల పరిళంకం జేసి పురము పైం జననోడున్‌. లి (శ్రీ/నిరవద్యుణ్డు = నిత్తజాతనముణ్జు శివవదవర రాజ్య = నేవితు జి ఖలుండు నన్ఫతరివు = బలు(డు నావహావరావ రల్గ మోద్యనిఘాన = ము జాగణీత చానమాన్యుడ్ణు (దం యానిలయుడ్ణును ) వణ్జనవణ్ణన అ వణ్డురంగు అలవి దది అ అలక 4 ల బలధిల భభి కోలడి లేని కొట్టముల్వోడిచి గొణకనల్ల గి, తని వవపాతి ....* ల న రా గౌర వేంద. శందుకూరి శాసనము. (క; కొమళ్హాజు వేంళటలక్మణ రావుగారి పాఠము 23

338 (పాబ్నన్నయ యుగము దేవుని విరాటమునుండియు( (్రిబంధరత్నావళిలో నుదాహరింపంబిడిన పద్యము లలో రెండు సీనములున్నవి, ఇందు కందుకూరు శాసనమునందలి సీసమున గితపద్యముపోయినది. సీసపాదముల పాఠరమైనను నిశ్చితముగాలేదు. ఇండ మొదటి పాదమందలి రెండు దళములలో యతి నియమము పాటింపందికినది నాల్లవ పాదమునందలి యుత్తరార్థమునంగూడ ( కొట్టము ల్వోడిచి = గొణక నల్ల ) యతియే కానవచ్చుచున్నది. ద్వితీయ తృతీయ పాదముల పూర్యోశ్త్ర రార్రములు రెంటను బ్రాసయతి వేయంబడినది. ఇట్లిది అప్పకవియు ననంతు( డును జెప్పిన సీస భేదములలో సమసీస మను భేదమునకు( జెందుచున్నది ఏలయన విందు( గొవ్నిదళములలో సామాన్యయతియు( గొన్ని దళములలో( (క్రానయతియు వేయ(బడియున్నవి. ధర్మవర శాసనమునందలి సీసములో పీన పాదముల యేడర్భములందును. (మొదటిపాదము పూర్వార్థము పోయినది) కథ వాత( గల ఆటవెలది నాలుగు పాదములందును బ్రాస యతియే కలదు. ఇది అనంతుడు చెప్పిన అవకలిప్రాస సీస మను సీసభేదమునకు( జెందును, దీని నపస్పకవి అవకలివడి సీనమని పేర్కొన్నాండు. కవిజనాశ్రయ కావ్యాలంకార చూడామణులలో నిది సమసీసము లందలి సంచ విధములలో నొకటైన అపకలి సీస మని చెప్పంబడినది పద్మకవి జినేంద్ర పురాణమునందలి సీసములో చె పాదముల యెనిమిది దళములందును యతియు బ్రాసయతియు( గూడనున్నవి శ్లేష్మ కై యొకేనమానమును_ బునరు _క్రముచేయుటచే నిట్టిపరిస్థితి యేర్చడిని చివర జెప్పందిడిన తేటగీతలో రెండవ పాదమున( (బ్రానయతియు మిగిలిన మూండు పాదము లందు యతియు వేయంబడినవి. అందుచే విదియు సమ పీన మనియే చెస్పవలయును. సర్వదేవుని విరాటమునందలి పురసరోవరములము పద్యముకూడ నమసీనమే. ఇందు రెండవపాదము పూర్వార్థమునను, మూడన పాదమును త్రరార్థమునను, నాల్లనపాదము పూర్వార్థమునను, జివరః జెప్ప/బడివ తేటగీతిలో. దుదిమూ(డు పాదము లందును బ్రాసయతి వేయందిడినది మిగిలినచోట్ల సామాన్యయతి నియమము పాటింనంబడివది. తేటగీతి చివ పాదము “భరిత జలముల్లై పుర సరోవరము లొప్పు*" అని యుండుటచే నందు యతియు బ్రాసయతియు( గూడ నున్నవని చెప్పవచ్చును.

నన్నయకు. బూర్వ ముండెనని నిశ్చయముగా. జెప్పందిడిన ధర్మవరపు శాసనములో సీసమున నాలుగు పాదముల తరువాత నాటవెలంది చెప్పందిడినరి

శన్నయకు( బూర్వము ఛందస్సు 3309 అకవి కించుక తరువాత (వ్రాయ(బడిన సోమల్టేవి శాసనమునందలి సీసములలో6 గూడ నాటవెలందులే యున్నవి. కందుకూరు శాసనమునందలి గీతము సరిగా( రెలియవచ్చుటలేదు. కాని కీ. శే, కొమళ్దాజు వేంకటలక్మణరావు పంతులు గాడ చూపిన పారములో నాగితము నారంభావసానములు కొనవచ్చుచున్నవి. . 44. == = విభవ గొర వేంద్ర. ఇండారంభ మాటవెలందికిని జెందదు. తేట గీతికిని జెందదు. బహుశః పార మలో( గొంత దోష మున్నట్లున్నది. అవసానమున నున్న పదముల [క్రమమును లల్టీ యది యాట వెలందియు( గావచ్చును. తేట గీతియు. గావచ్చును, అందుచే నన్నయకు. బూర్వము పీసముల చివర నాటవెలందులను మాత్రమే వాడెడి వారని (శ్రీ నిడుదవోలు వేంకటరావుగారు చెప్పిన విషయమున! కిది యేమాత్ర మను భంగకరముగా లేదు. కాని పద్మసర్వ దేవుల వని ప్రబంధ రత్నావశిలో€ గేర్కొన( బడిన రెండు సీసము లందును దేట గీతులే వ్రాయంబిడినవి, దీనిని విబ్దీ యా పద్యములు నన్నయ్యప( బూర్వము వ్రాయ బడిన వనుట సందేహ నృడ మగుచున్నది. విజముగా నవి పద్మకవి సర్వదేవులు వ్రాసినవే యగుచో నప్పుడు సీసముల చివర నాటవెల(దులే కాక తేట గీతులు కూడ వ్రాయ బడు తండె నని చెప్పవలయును. ఒక విధముగా( జూచినచో సీసమును గూడ రగడ భేదమే యని చెప్ప

వచ్చును. శీర్షిత మను తాళ భేదమును బట్టి భరతుండు దానికి శీర్ష మను పేరు పెట్టి యండు ననియు, నాత6డు దానికి జెప్పిన లక్షణములనుబట్టి యందు నాలు గేసి మాత్రల నాలుగేసి గణములతో6 గూడిన రెండు దళము లొక్క- పాదముగా వేర్చడు ననియు నిదివణకు. దెలుప బడినది. దీనిని బిట్టి కొన్ని రగడల వలె పీవము కూడ నాలుగేసి గణములు గల పాదములను రెట్టింపు చేయుటచే నేర్పడి పదే యవి తెలియ వచ్చుచున్నది. కాని రగడలలో గణము లందలి మాత్రల న.

1 శ కాచు పుట, 126,

ఏ40 (పాబ్న్బన్నయ యుగము సంఖ్య యెళ్లైడ సమానములుగా నుండ సీసమున నింద్ర గణములలో గొన్ని చతుర్మాశ్రాకము లగుటయు( గొన్ని పంచమాత్రాకము లగుటయ మాత్రమేకాక చివర రెండు సూర్యగణము లుండుచోట మూడేసి మాశ్రం గణములే వచ్చుటయు. సంభవించుచున్నది. “సంస్కృత లాక్షణిపల (గ్రహించిన మాశ్రాసంభ్యా నియమమును దెచ్చిపెట్టుకొనుటవలన నీ చిక్క కలుగుచున్న టబ్లగపడుచున్నది. కాని దేశీయగణములు పాదమునకు నాలుగేపి యుండవలయునన్నచో నాచిక్కు” తొలంగిపోవును.. (దేశి, పుట 17) పాదమునకు నాలుగేసి దేశీయ గణములతో€ గూడిన రెండు దళము లుండునని ఛెప్పినచో. నప్పుడు సూర్యగణములుకూడ వాడుట కవకాశ మేర్చడును ఈవిధముగా( జెప్పినచో నిదియు నొక రగడ భేదమే యగును.

తెలు(గు నందలి ఆటవెలంది తేటగీతి పద్యములలో. బాదమన శై దేసి గణములుండును. వీవిలో( బ్రాసవియమములేదు. ఇవియును సీనమకు నుప జాతులని పేర్కొన బడినవి. కన్నడమునం ట్రాసనియమమకేలి వద్యమే లేదు. ఆందు గీతమునకు(గూడ6 బ్రాస నియమముండును.. అందతే దాని నుప జాతులలో జేర్చుటకు వీలులేదు. తమిళమునందలి వెజ్బా పర్య భేదములలో( గొన్నింటిలో. బ్రాస (యదుగైై) యుండును. “ఇన్ని శై వెళ్ళా యను వెజ్బాపద్య భేదము ప్రానరహితముగా( గూడ నుండవచ్చును. దీనినిబట్టి తమిళమునందలి (ప్రానయుక్తములై న వెణ్స్బాభేదములను గన్నడమువారును బ్రాసరహితము లైనవానిని తెలు(/గువారును నవలంబించిరని యూహింవ వచ్చును. గణముల విషయమున(గూడ వెణ్బాపద్యములకును దేటగీతికీవి సందింధము కుదుర్చ వచ్చును. పాదమునకు మావిళ, కాయ్‌ చృీర్లలోః (నూర్యేంద్ర చంద్రగణములవంటివిి నే వైన నాలుగు గణములు పచ్చునో నొక వెజ్చా పద్యపాద మగును. దీనిలో సిక్కడ సూర్యేంద్ర గణముల ఇక్కడ చంద్రగణము రాపలెనను నియమములేదు. కావున నందలి యొక రక ములో నొక సూర్యగణము, రెండింద్రగణములు, ఒక చంద్రగణము వచ్చుట కవ కాౌశమున్నది, తుది చంద్ర గణము రలమో నగలమో మైనచో. దానివి రెండి సూర్య గణములుగా విభజించుటకు వీలగును. అప్పుడా పాదమున సరిగా నొక సూర్య గణము రెం డింద్ర గణములు “చివర ెండు సూర్య గణములు నుండు టయు నది తేటగితిశో సమాన లక్షణము కభిగి యుండుటయు సంభవించును

నన్నయకు బూర్వము ఛందన్సు 341 శిబ(గు నందలి ఆంతరాక్కరలోల గూడ నిళ్లు యొక సూర్య గణము, కె డింద్ర గణములు, ఒక చంద్ర గణము వచ్చును గావున నది నరిగా6 వైవి పేర్కొన. బడిన వెణ్స్బా పద్య భేదదునకు( జెందిన పాదమే యని చెప్ప వచ్చును. ఇందలి చంద్ర గణమును గూడ రెండు సూర్య గణములుగా( బేసి వలో నొక తేట గీతి పాద మేర్చడును. ఆటవెల(దిలో బేసి పాదములందు మూడు సూర్య గణములు,

ర డింద్ర గణములును, సరి పాదములలో వ్లైదు సూర్య గణములును నండును, ఈ పాదములను గూడ వెణ్బా పద్య పాదములతో నరిపెట్ట వచ్చును మొదటి మూడు సూర్య గణములును ఒక చంద్ర గణము, ఒక హర్య గణముగా గాని, ఒక చంద్ర గణము ఓక ఇంద్ర గణముగా( గాని, కెడింద్ర గణములుగా( గోని మార్చుట కవకాళ మున్నది, అందుచే. దెలుంగు వందలి ఆటవెలందియు. దేట గతియు దమిళము నందలి వెడ్చా పద్య భేద మతో సరివచ్చునని చెప్పవచ్చును. కొని వీని గణముల నంఖ్యలో మాత్రము కేరమన్నది, వెజ్బా పద్య భేదములో బాదమునకు నాలుగేసి గణములు ; ఆట వెండి తేట గీతులలో వైదేసి గణములు తమిళమున వై దేసీ గణముల

వాణగు పాదములతో6 గూడిన కట్టశై కలిత్తురై యను కలిప్పా భేద మ్లైెకటి

ళందు కావి యందు మొదటి నాలుగు గణములును రెండు దేశీయ చృందోఒ

శరములు ప్రస్తరింపంగా వచ్చు నీర శై చ్చీర్దగను, తుది గణము మూడ

కరములు ప్రస్తరింపంగా వచ్చు. విళంగాయ్‌చ్ళీర్లలోవిదిగను, ఉండ శరమ. ఈ తుది గణము మన చంద్ర *" గణములను బోలినదిగా వుండును. తెలు(గునందలి ఆటవెల(ది సరి పాదమున(గాని బేసి పాదమున గాని తేటగీతి పాదమున(గాని చివర జంద్రగణ ముండదు. ఆందునే నివి శమిళమునందలి కళిప్పాళేదమునకుంగాక వెణ్బా పద్యమునకే సంబంధించి మంరునని చెప్పవచ్చును

తెలు(గునందలి మొదటి పద్య శొననమైన పండరంగని అద్దంకి శాసన

మలో నొక తరువోజయున్నది. “తరువోజవృత్తము గ్రువపదమునుండి విష్పన్నమైనది, ద్రువపద, దరువద, తరువద, తరువోజ అని దీని రూపాంతర పద, కొఆవి గోపరాజు సింహానద్వా(త్రింశికలో ధ్రువాపద [సబంధములను

వెత2ై (పాబ్న్బన్నయ యుగము జెప్పినాండు, నన్నిచోడ మహాకవి తరువద నుపయోగించియున్నాండు * తరువోజ దంపునప్పుడు పొడు పాటయని కావ్యాలంకార చూడామణిలో విశ్న కోట పెద్దన చెప్పియున్నాండు ౩ ప్రాచీనకవు లీఠతరువోజ నుపయోగించినను దరువాతి ప్రబింధకవు లెవ్వరును దీనివి వాడియుండలేదు. రెండు ద్విపద పాదములను గలపంగా నొక తరువోజ పాద మేర్చడును. అనంగా వింద బాదమునకు మూ డింద్రగణములు నొక సూర్యగణము, మరల మూ డింర్ర గణములు నొక సూర్యగణము మొత్త మెనిమిది గణము లుండును. మూడవ ఐదవ, వఏడన గణముల మొదట యతి నిల్పవలయును. ఎనిమిది గణమలం పాదములు నాల్లింటిలో( (బ్రాస యుండవలయును. అద్దంకి శాసనము నందలి తరువోజలో6గూడ వీ లక్షణమేయున్నది. కాని మూడవపాదమునందలి యైదవ గణము * గొఅల్బియ * అను నక్షరములతో నేర్చడుచున్నది ఇప్పటి పద్ధతి గురు లఘు నిర్దేశము చేసినచోనిది '“జల'గణమగును. ఇది యింద్ర గణములలో విదికాదు, ల్ని సంయుక్తాక్షరమైనను దానిని దేల్చి పల్కినచో నస్పు డిది నరి గణమగుటయు, లక్షణొనురోధ మేర్చడుటయు సంభవించును. ఆరోజులలో ల కౌర శ్లీష్ణములైన సంయుక్తాకరములను గొన్నిచోట్లల దేల్చిపల్కు నాచార ముంగెనని తోచుచున్నది. యుద్ధమళల్లుని బెజవాడశాసనమందలి మధ్యాక్కరలలో నొకపాదము మొదట గొరగల్గా అనునక్షరములతో. గూడిన గణమున్నది ఇది 'సగమగును, సగమింద్ర గణములలోనిదికొదు. అందుచే విచ్చట గణ భంగ మేర్చడినదని చెప్పవలయును. కొని ల్గా అను సంయుక్రాక్షవమును దేళ్ళి పల్కినచో నది నగమగును. లేదా ఆప్పుడు జల, సగములను రెండు పంచమా శ్రాగణములు కూడ నింద్ర గణములుగా(. బరిగణింపంబడు చుండె నవిమైవ( దలంపవలయును, తమిళమునందలి నేర్‌ నిర్నై లను నక్షరములను ట్రిస్తరించి నచో నీ గణములు కూడ నేర్చడును.3

1, కలుగు. కవుల చరిత వుట 27,

£. “* తలకొని తలంాలు దం పెడు చోటం

దరుణులచే సొంపు దనరు దర్వోజ ”" అష్ట మోల్గాసము 50 8 ఈ విషయము “భారతములోని ఛందన్సు" అను (వకరణమున 'బెన్స( ఐడును

నన్నియకు( బూర్వము ఛందన్ఫు 343 సీన పాదమున నాలుగేసి గణముల రెండు దళము లుండునవియు, నొక విధముగా దానిని గూడ రగడభేదముగా. బరిగణింపవచ్చునవియు నిదివలకు( జెప్పందిడినది. ద్విపద పాదములను రెండింటిని గలిపినదో మొత్తమా టింద్ర గణములును రెండు సూర్యగణములును వచ్చును. అనంగానొక పీన పద్య పాద మగును. కాని గణముల [క్రమములో మాత్ర మించుక భేదమున్నది. ద్విపదలో మాల డింద్ర గణముల తరువాత నొక సూర్యగణమువచ్చును. సీసమున నా టీంద్ర గణములును వరుసగా రావలెను, దావి కనుగుణముగా ద్విపదలలో! గొంతమార్పుచేసి వానినాక సీనసపాదముగా( జేయుట కంత కష్టపడవలసిన యనసరములేదు. ఏడవదైన * నింద్రగణమున నొండు రెండు మౌత్రలను రగ్గించి నాల్గవ దైన సూర్య గణమున కొండు రెండు మాత్రలు చేర్చినచో నీ మార్చు సంఘటిల్లును, అదిగాక ద్విప రలోవలె రగడలోంగూడ మాత్రాసంథ్యా నియమముతో నందింధములేవి వాలుగు దేశీయ గణము లుండునని చెప్పినచో నదియు నొక రిగడ భేదమే యగును. దానిని రెట్టింపు చేసినవో( దరువోజ యేర్చడును గావున విదియొక విధముగా( బాదమున కెనిమిదేసి గణములతో. గూడిన హరిగతి రగడను బోలి యుండునని చెప్పవచ్చును. వ్‌ యుద్ధమళల్లుని బెజవాడ శాసనములో నైైదు పూర్తి మధ్యాక్కర లున్నవి. ఈ యక్కరలు పంచప్రకారములుగ నుండును. కన్నడమున(గూడ నీ యైదు విధములైన యక్కర లున్నవి. ఈ రెండు భాషలందలి యక్కరలలో సాద్భ శ్యమే యెక్కువగా నున్నను గొంతభేదము కూడ లేకపోలేదు. రెం డక్కర లప బేర్లలో వ్యత్యాసము గోచరించుచున్నది, తెలుగు గణములు కన్నడము శ మహాక్కర 7 విరియక్కంర ల్లి మధ్యాక్కర (6 దొరెయక్కర క్రి మధురాక్క_ర గ్‌ నడువణక్కర 4 ఆంతరాక్కర శ్రీ ఎడెయక్కర 6 అల్బాక్కర శ్రి కిరియక్క-ర. న నన. కేం (శ్రీరామాకుచకుంకుము పంకము చేంబొలువపగు విపులోరః ఫలకము, వారిగతిరగడ,

ప్ర44 (ప్రాన్నన్నయ యుగము తెలుంగువ రెండవది మధ్యాక్కరం కన్నడమున దీనితో సమానార్ధకమైన పేరు మూడవ యక్క్యంరకున్నది. పరిశీలించి చూచినచో. గన్నడమునందలి సేర్లే యెక్కువ సార్జకముగా నున్నట్లు కన(బడును. గణముల సంఖ్యనుబట్టి చూచి ననో మూడవది సరిగా మధ్యనున్నద్రి. అందుచే. గన్నడమున దానికి నడువణ క్కంరయను. పేరుకల్లినది, తెలుగున నీ యర్ధముగలపేరు రెండవయక్కరశేర వచ్చినదో తెలియదు. సరిగా యతి మూడు గణముల తరువాత (అనంగా నాజు గణములు గల పాదములలో నడుము) నుండుటచే దీవి కీ పేరు వచ్చినదని చెప్పవచ్చును గాని ప్రాచీన కాలమున యతి యైదవ గణము మొదటనే కావి నాల్లవ గణము మొదట వేపెడి వారు కారు. కన్నడమున దీనికి దొరె యక్క! యని పేరు. ఈ మాటప సమాన భాగములు గల అక్కర యని యర్జిమ మధ్యాక్కర (కన్నడ దొర యక్కర పాదమును నమాన గణములు గళ రెం డర్ధములుగా విభజింపవచ్చును. అందుచే దానికి దొరె యక్కర యను "పేరే సార్ధకమై యుండును, నన్నయ 88 మధ్యాక్కరలను ఒక మరు రాక్యరను వాడియుండెను

తిక్కన అక్కరలను వాడనే లేదు. ఎట్టా ప్రెగడ ఆరణ్య సర్వ శేషమున( గొన్ని మధ్నాక్కరలున్నవి. తరువాతి కవులెవ్వరును వాని నుపయోగించి యుండలేదు. నన్నయ ఎజ్జనల మధ్యాక్కరలకు గణముల విషయమున లక్ష్‌ అము సమానముగానే యున్నది కాని యతి విషయమున నించుక భేదమున్నరి

నన్నయ ఐదవ గణము మొదట యతి నిల్చంగా నెజ్బన నాల్గవ గణము మొదట యతి వేసి యుండెను. కవిజనాశ్రయకొరాదు లగు లాక్షణీళులు కూడ( జతుర్ద గణాద్యక్షరమునే యతి స్టానముగా నిరూపించిరి. బహుశ॥ ఈ మార్చు నన్నయ తరువాత వచ్చియుండును. ఎజ్జన కవిజనాశ్రయ మతము ననుసరించి

యుండును. అదియును గాక [క్రుతి సుభగత్వమును బట్టి చూచినచో యతి

మైదవ గణము మొదటం గాక నాల్గవ గణము మొదట నుండుటయే యుచిత

ముగా6 గన్చించును. యతి స్తాన విషయమున నన్నయ అక్కరలకును బెజవాడ

శాసనము నందలి అక్కరలకును సాదృశ్య మున్నది. వానిలో( గూడ నైదవ

గణము మొదటనే యతి కన్చించుచున్నది.

శాననములో నున్న లిపి క్రమము ననుసరించియే చూచినచో నీ మధ్యి

క్కంరలలో( గొన్ని చోట్ల గణభంగము గోచరించుచున్నది. నూర్యగణ ముండ

నన్నయకు6 బూర్వము ఛందస్సు 345 వలసిన చోట గగ, స, జగణములును ఇంద్ర గణములుండ వలసిన చోట్ల సగ ల (చెడవాడం)మ(భక్తుణ్జై) జగ (ఫలంబుపే) యల (సుతుండొళ్టు జ (బయన్న) న! (బెడంగును గణములును గానిపించుచున్నవి ఆథునిక లిపి క్రమము నను సరించి పై పద్యములను ్రాసినచో నిందలి వ్యతిక్రమములు పెక్కు తొలగి పోవును. ఫంక్తి శాసన లిపి ఆభనీక లిపి ఆజ్‌ క్‌ వ ఇ/క్‌ ఆకే కెకె ఒక శి మల్లు ఇన వద్య మల్లు. డన వద్య న! మ ఆక్‌ ఆఆ ఆకే క్‌ ఆఆ | వల భుణతి౯న్‌ వలభు( డరిన్‌ ళం ఖ ళం థి హా. క్‌ 7 కే కటక్‌ కె 1 7 బెజవాడం గొమ బెజవాడ గొమ ల క వ పై ! 2 ఒక 8 ర్‌ న్వమికి భక్తకై రు సోమికి భక్తుండ్రే లై ఆల్‌ క్‌ ఆవ్‌ జ్లైాజో కై కి ధాముణి త్తిచ్చె ధాము డితి౦చె ఏ అన్‌ మాత కే ల్‌ 22 10 మరందు మరము క్‌ పటం. ఆజా కేల్‌ శవ ఆ ఆవల [16 నలియం బయ్వారల నలియ బై వారల ! క ల! క్ష కక్ష వ ఆటీ క ల ఫరంబు పేకంచి ఫల ముపేకించి కక కి వి క ఆం 2 ₹8[₹ [1 కళల 1 ల శతిజయణు సుతుణొణు త్రిణయను సుళుడొండు ఉచ కెవ్‌ ఆల్‌ ఆఆ వ్‌ ఆకే క బయన్న విచ్చ బ్డ్‌యున్న విచ్చ కన్‌ ఆఆఆ కే కల్‌ ఒక్‌ ఆఆ కీ ర! కనిమలడె తించె కవి మల్ల డెత్తించె ౧౧ శని ళ్‌ అటి క్‌ క్ష శైవ £ 1 జి మఠంబు నుం మరమును కె 132 క వ ఓ 88 బెడంగును బెడ(గును కైక శ ఆక్‌ క్‌ క ఉక 88 గటోనమ చత గను దమ తత నవ! ఆక్‌ ఆఆ జ్‌ శ0 'ననుం 'సళంతం దాను గట్టంచె

346 (పాళ్న్బన్నయ యుగము క్‌ ఒం కక కవి వవ శ! క్రమంబున క్రమమున

న ర

శీతీ, 44 మళ్లుల్లె త్తించె మల్లు డెత్తించె ఇట్లు వ్రాసినను లక్షణమునకు విరునముగా నున్న పదములు కొన్ని కాన వచ్చుచున్నవి. (అర్జిన్‌, కొమరు స్వామికి, గొరగల్లా.) ఆర్థిన్‌ అను దాని వి యనియు, కొమరు స్వామికి అను దావిని కొమరు సామి కవియు, దిద్ది వాపి యున్నారు. ఉన్నవాని నున్నట్లు చూచినచో నచ్చట సూర్య గణములు కొక గగ సగణములు వచ్చుటయే యవి యట్లు దిస్త్‌ బిడుటకు! గారణము.. కాని కన్నడ మున గగ, సగణములు కూడ బ్రహ్మ గణములుగా( బరిగణింప( బడుచున్నవి అందలి బ్రహ్మ విష్ణు రుద్ర గణములపను మన సూర్యేంద్ర చంద్ర గణముల కును జాలవటపు సామ్య మున్నది. అందుచే సూర్య గణమునకు బదులు బ్రహ్మ గణ ముండ వలెనవి మన మనుకొన్నచో. టై పాదము లందు లక్షణము సరి పోవును. కొమరు స్వా మికి ఆనుచోట స్వానూది పల్కక తేల్చి పల్కినచో కొమరు అనునది నగణమే యగును గాపుశన నప్పుడు లక్షణ విరోధమే యం డదు, గొరగల్లా అను చోట ల్లాను దేళ్చి పలుకవనలయును. అప్పు డా గణము సగము కౌక నగ మగును, నగ మింద్ర గణమే కావున లక్షణ భంగ మగునేమో యను సందేహమే యుండదు. అద్దంకి శాసన మందలి తరువోజలో( గూడ గొజల్బియ యను చోట నిప్లే ల్బి' యనుదానిని దేల్ని పలుక వఠె నవియ లేనిచో గణ భంగ మేర్చడు ననియు సూచించి యుంటిని. అట్టు కాక తమిళ కన్నడము లందలి దేశీయ గణములను గొన్నింటి నింద్ర గణములలో. జేర్చ కొన్నచో నట్లు తేల్చి పలుక వలసిన యక్కటఅ యుండదు. ఏలయన నప్పుడు

సగ, జలములు కూడ నింద్ర గణములలో( జేరుట సంభవించును, ఇట్లు నన్నయకు( బూర్వ ముండిన శాసనములలో దేశీయ చృందమునప జెందిన తరువోజ, సీసము మధ్యాక్కర అను పద్యములు మాత్రమే కొనవచ్చు చున్నవి. పంప సర్వదేవుల రచనలలో( గందములును, సంస్కృత వృత్తమ లునుగూడ నుపయోగింపంబడినవి, ఇవిగాక కొన్ని కశాసనములలో వృత్త గంధి గద్యములని చెప్పందగిన భాగములు కానంబడు చున్నవి. వామనుండు కొవ్యాలం కొర సూత్ర వృత్తిలో గద్యము వృత్త గంధి, చూర్ణము, ఉత్కలికాప్రాయమ

నన్నయకు! బూర్వము ఛందస్సు ఏ4? అని మూడు విధములుగా నుండునని చెప్పి వానిని నిర్వచించియున్నాడు. అందు. బద్య భాగవంతమైనది (అనంగా( ఇద్య భాగములతో( బ్రారంభమై వృత్త పాదమని తోంపః జేయునది వృత్త గంధి, అనావిద్ధలలిత పదము (అనగా దీర్చ సమాసములు లేని లలిత రచన) చూర్ణము. దానికి వ్యతిరేక మైనది. (అనగా దీర్చ సమాసములతో( గూడియుండు రచన) యుత్కలికా ప్రాయము. నన్నయ భారత భాగమున నీ మూండు రకములైన గద్యలను జూపవచ్చును.

ఆథునిక కాలమున గద్యమన్నను వచన మన్నను సమానమే. ఇవి యొండొంటికి. బర్యాయ పదములు ఛందో బన్టత కాని పాద నియమమూకాని లేకండ భావ ప్రకటనమునక్రై మాత్రము కూర్చంబడు వాక్యము నిప్పుడు మన మా పేర్లతోం బిల్చు చుందుము. పూర్వ మీ పదములు తాళలయాను గుణముగ6 జదువ( దగిన పద పద్య రచనలకు. గూడ( జెల్లుచుండెను ఇవి మాత్రా చృందము ననుసరించి నడచుచు! బాటగా( బాడుట కనువై యుండుటచే ఛంద శ్శాస్త్రముననే కాక సంగీతమునం గూడ వీనికి లక్షణము చెప్ప/బడుచుండెను. ఇవి పాద నియమము కలవి, పాద నియమము లేనివి యని రెండు రకములు. రగడ, కళిక, ఉత్కళక మున్నగునవి పాదనియమముతో( గూడినవి, వీనిని గూడ నప్పుడు వచనముల వలెనే యఖండములైన పంక్తులుగా వ్రాయుచుండిరి. క్రీ. శ. $40) ప్రాంతమున నుండిన సోమదేవ సూరి యశస్తిలక చంపువులో ద్విరదగతి రగడ యొకటి వచన భేదముగానే ముద్రితమైనది. సోమనాథుని పంచ ప్రకార గద్య విజమున కుత్కళికొ రూపమే యైనను వచనమువలే వ్రాయః దిడు చుండుట పరిపాటి. కోరుమిల్లి శాసనమందలి రగడ కూడ నప్లే వ్రాయ" దిడినది. అది గాక వామనుడు గద్య భేదములలో నొక దావి నుత్కలికొ ప్రాయ మని స్పష్టముగా. జెప్పియే యున్నాండు. వచనములు, గద్యలు మొద ల్రైనవి పాద నియమము లేనివి.కన్నడ భాషలో బసవాదులగు శివభక్తులు పెక్కు వచనములను రచించిరి. బసవేశ్వరుండు రచించిన షట్‌స్థల వచన, కొలజ్ఞాన వచన, మంత్ర గోప్య వచనములు సుప్రపిద్ధము లైనవే. ఇవి పాటలవలె( వాడుట కనువుగా నుండును. ఇళ్లే అక్కమహాదేవి, అల్లమప్రభువు, మోళిగ మారయ్య మున్నగు భక్తులు రచించిన వచనములెన్నో కలవు తెలుగున కృష్ణమాచార్యు,డు (క్రీ. ఈ. [800 ప్రాంతము) రచించిన సింహగిరి వచన

348 (పాజ్నన్నయ యుగము ములు, శాళ్ళపాక "పెద తిరుమలాచార్యుండు రచించిన (1408-10) వేంకపేశ్వర వచనములు, ఏగంటివారి వచనములు, చిలుకపాటివారి వచనములు మున్నగున విట్టివే. ఆనంతుండు ఛందోదర్చణమున వానినే యిట్లు నిర్వచించినా(డు, కను(గొనం బాదరహితమై పనుపడి హరిగధైవోలె బహుముఖ రచనం బమినమెజయు గద్యమది దా౭ దెను(గు6 గృతుల వచనమనఃగ దీపించు(గడున్‌, అన్నమాచార్యుఃడు సంక్షీర్తన లక్షణమున దీవినే తాళగంధి యని పేర్కొని యుండెను, ఇది గద్య భేదములలో( జూర్జికకు సంబంధించినది కావున దీనికే తాశగంధి చూర్షకమని మతియొకపేరు 1 నన్నయప. బూర్వము కన్నడమున గద్య పద్య మిశ్రితములైన చంపూ కావ్యములు వెలసియుండెను. నన్నయయు నన్నిచోడుండును గూడ నా పద్ధతి ననుసరించియే తమకావ్యములను గద్య పద్య మయములుగా నొనరించిరి వారి గద్యలలో వృత్తగంధులు, చూర్ణికలు, ఉత్కలికాప్రాయములు కూడ గొనిపించును. సరన్వతీ కంరాభరణమున భోజుడు "యథాపి అటవీ వరనాదౌ గద్యం ప్రగల్భతే” అని అడవి మున్నగువానిని వర్షించుపట్లం బద్యముకంచె గద్యమే యుచితముగా నుండునని చెప్పియండెను. ్రాచీనులైన శిష్టకవులా యాలంకారిక వచనము ననుసరించియే కొన్నివర్షనములను వచనములుగా వా్రసియుండిరి. తిక్కన మాత్రము “వచనము బేకయు వర్షన రచియింపంగ(౬ గొంతవచ్చు( బౌఢధులక( గథాం ప్రాిచయము పద్యములన పొం దుచితంబుగ6 జెప్పుటార్యు లొప్పిద మనరే, విరహితమై చూర్షాఖ్యం, బరంగునడి నిరుక్త నామ ఇానీత మగుశున్‌ ఛందోగణముల నియతిం బొందక కాళ్యవమాణమునం గడుంజిలువై కొందటిచే ద చ్చూర్షం, బందముగా6 చాళగంధియని పొగడొందున్‌, కీ శే [పళాకరశాస్తులుగారి వేంకకేశ్వర వచనముల వీర.

వన్నయకు: బూర్వము ఛందన్సు ఏ40 అని వచనము లేకుండనే నిర్వచనోత్తర రామాయణము రచించియుండెను. మరల నతడు భారతమున మాత్రము గద్య పద్యమయమైన చంపూ పద్ధతినే దువలంబించి “మహా కవిత్వ దీకెవిధి నొంది పద్యముల గద్యములన్‌ రచియించెదం గృతు” లని చెప్పియుండెను. ఈ గద్య పద్యమయ మైన రచననే పాల్కురికి సోమనాధుడు “ఆరూఢ పద్య గద్యాది ప్రదింధ, పూరిత సంస్కృత భూయిష్టరచన, మానుగా నర్వసామాన్యంబుగామి” నని నిరసించి ఆంతము ద్విపదచ్చందో మయమైన కావ్యములను రచింపం బూనెను.

ఈ విధముగా విప్పుడు మనము వచన మనియు గద్య మశియు భావించు రచనలకును గొందలు పూర్వులు వ్రాసిన గద్యవచనములకును గొంత భేదము గోచరించుచున్నది. ఇప్పటివచనము విషయప్రధానమై చదువుటకు మాత్ర మనువై నది. పూర్వపు వచనము భావ నర్జనాప్రధానమై పాడుటకుంగూడ ననువ్వై యుండినది. నన్నయాదులు రచించిన చంపూ కావ్యములందలి వచనములు కొంచె మించుమించుగా విప్పటి వచనములను బోలినస్ట వే. ఆవికూడ( జదువుటకే కొవి పాడుటకు౬ బనికిరావు, మన పద్య కొవ్యమలలో( గవు లాశ్వాసొంతములందు గద్యలు వ్రాసికొనుచుందురు ఇవి సంస్కృత సమాసభూయిష్టములై తాళబద్ధములై యన్నట్లు తోంచను, వానివి గవులును నితరులును గద్యలవియేయందురు కానివచ నమురిని 'పేర్కొనరు. (గ్రంథాంతర భాగమునందలి ఛందోబిద్ధములు కాని రచనలకు ముందు వచనమునకు€ జిహ్నమైన వ అను నక్షరమే గోచరించు చుండును. తిక్కన పద్యముల గద్యములన్‌ రచియించెదం గృతుల్‌ అను చోట గద్య శద్దిముచే నిట్టి వచనములనే యుద్దేశించి యుండెను కాని వీనివి వచనములనియే తలుచుగా నందంణను బేర్కొనుచుందురు. ఆశ్వాసాంత గద్య లందుండు నంత గేయకార్హత లోపలి వచనముల కుండ కుండుటయేయీ నామ భేదమునకు గారణమై యుండును.

గద్య పద్యోభయమైన కావ్యమును జంపు వందు రని దండి మున్నగు లాక్షణికులు చెప్పినను గన్నడమున నట్టి వానికి గద్యలనియే ప్రతీతి కలదని నృపతుంగు(డు కవిరాజ మార్గములో! జెస్పిన యీ సద్యమునుబిట్టి తెలియు చున్నది.

350 (పాన్నిన్నయ యుగము మిగకన్నడ కబ్బంగళొ ళ గణిత గుణగద్య పద్య సమ్మిశ్రితమ౦ నిగది సువర్గద్యకథా ప్రగితియుం తచ్చిరంత నాచార్యర్కశ$్‌. ఇట్లనుటకు బహుశః గద్యములుకూడ. దాళబద్ధములై సద్యములవలె( బొడుటక( దగియుండుటయే 'హేతువైయుండును, ఈ యాచారము. తెలుంగునం గూడ గొన్ని చోట్ల గానంబిడుచున్నది. హరిభ ట్టుత్తరనార సింహ పురాణమునం దశ్లే చెప్పినాడు. * లోకేరావు. సోమన _ శివరాత్రి మాహాత్మ్య్యమును వచన కావ్యముగా రచియించితి సని తన బవిలభద్ర విజయమున( జెప్పుకొన్నాండు. ఆది. పద్య కావ్యము. “అల శీవరాత్రిమహత్ర్యము తెలుగున వలనుగా వదన కావ్యమును జేనినాండ” నని యాతని వాక్యము (ఉదా. వాాచ.పు 601) ఇప్పుడు కావ్యములలోని గద్యములనుగాని వచన ములను గాని తాళ బద్ధముగా గేయ రీతిని జదువు సంప్రదాయ మరుదైపోయి నది. వావింస్పుడు మనము సాధారణ వచన భాగములుగానే భావించుచుందుము ప్‌ వాజ్మయ మందైనను వచనముకం'టె. బదమో పద్యమో ముందు వెలువడునను మాట సత్యమే. లిపి యేర్చడు నంత దనుక నది జనుల ముఖము లందే యుండి క్రమముగా నా భాషయందలి సాహిత్యముగ్గా నేర్పడును. తడ వాత€ బద పద్యముల తోపాటు వచనము కూడ వర్జిల్లను. ఈ వచనము పండిత ప్రణీత మగునప్పు డందు సప్రయత్నముగనో అప్రయత్నముగనో పద పద్య భాగములు చొచ్చు చుండును. అన(గా గణవియమము లేని వచనమందు గణ బన్టములైన పద్య పొదములు కూడ నక్కడక్కడం గన బడుచుండును, ఖే గద్యమును వృత్తగంధి యవి కాని సద్య గంధి యని కాని చెప్పవచ్చును. ్రీ విడుదవోలు వేంకటరావుగా రాంధ్ర వచన వాజ్మయ చరిత్రమవ వృత్త గంధి కుదాహరణముగా భగవద్రామానుజ రచితమైన వైషంళ గద్యము నందలి భాగము నొనంగి యున్నారు. ఇందు వంళస్థ వృత్తము 1 “* నవరసాలంకార ఐంధురంబుగా నొక (వబంధం కాంధభాషాభవ్యం బగు వచన కావ్యంబుగా రచియింపం౦ం బూనిన నమయంబున ”*”

నన్నయకు(. బూర్వము ఛందన్సు క! నందలి యైదు పూర్తి పాదము లున్నవి. 1 వ్రాళలోః బద విభాగము చేయందిడి వది కొని సంధులు కలిసి (వ్రాసినచో దీనిని వంళస్ట వృత్త మే యనవచ్చును. నాలుగు పాదములతో నాగక యింకను గొనసాగుటచే( గాంటోలు విది గద్యగా౯ దిరిగణింప( బడినది. నన్నయ భారతమునుంకి వృత్తగంధి వచనముల పదాహరణములుగా వా రొనంగిన వన్నియు నాయా వచనముల యారంభ భాగములే. మటియు నందు “నన్నయ వచనమును (బ్రారంభించు పట్టుల విద్యమువలెనే నడపించు' నని స్పష్టముగా. దెల్బంబడినది. కొవి నన్నయ వచనము లన్నియు నట్లు పద్య గమనముతో నారంభించు. చుండుటలేదు, ఈయందిడిన యుదాహరణములలో నొక్క. గణములు మాత్రమే కొంత వణకు నరిపోవుచున్నవి యతి విషయము పాటింపబడినట్లు లేదు. అని నిశ్చయించి గొంతి9 మాద్రినింజూచి మీరలిం దుండిన వయకహస్తి పురమునకం జని ఇందు మొదటి యర్థమునం క్రాన యతి వేయందిడినది. రెండవ యర్థమున తతి లేనేలేదు. కీ శే. గిడుగు వేంకటరామమ్నూర్తి పంతులుగారు రచించిన ప్రాందెనుంగు కమ్మకూడ వృత్తగంధి సంప్రదాయముతోనే వ్రాయంబడినది ఇం దాదినుండి ఉదిదా(క నేదో యొక పద్యము పాదము కాన(బడుచునే యుండును. ఒకచోట వీసపాదార్థము, తరువాత ద్విపద పాదము, పిమ్మట వరుసగా€ గొన్ని ద్విపద పాదములు = ఈ విధముగా నా కమ్మయంతయు సాగినది. కొన్నిచోట్ల యతి వియమము పాటింప(బిడలేదు. కొన్నిచోట్ల నొండు రెండు మాత్ర లధికముగా మన్నవి, ఉదాః లు శ ప్రబుద్ధమగ్ధాంబు జ చారులోచనం నవిథమ [భూలతమ్‌-ఉజ్బ్వలాధరం కుచిస్మితం కోమలగండమ్‌ ఉన్ననం ఉద్మగ వీనాంనవిలంలి కుండలా లిశావళి బంధుర కంబు కంధరమ్‌

352 (ప్రాక్నృన్నయ యుగము సిరిందాల్చు ఉండొగి( జిన్నిచూ. డ్కులంజూచు, తెను(గు చ,దువుల రచ్చ _ తీర్చ్పరు,.లార. ఇందు మొదటిది సీస పాదార్థము రెండవది ద్విసద పాదమువలె నున్నది కావి యొక మాత్ర యధికముగా నున్నది. ఈ ప్రాందెనుంగు కమ్మను బట్టి చూడ వృత్తగంధి గద్యమున నేడో యొక సద్యమునడక యాద్యంతము గోచరించు చునే యుండవలెనని తోచుచున్నది. యతిప్రానల నియమము యథా సంభవముగా. బాటింపంబడును.. వాని విషయమున నియతమైన పర్ధతి కానరాదు. కీ. శే, కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారు. కుద్ధాంధ). భారత సంగ్రహము ముఖ పత్రమున శ్రీరస్తు శుద్ధాంధ)ి భారత సంగ్రహము వినుడి ఇది చెన్నప్పరీని మిగుల వాసినిగన్న కొల్లా సుబ్బరాయలు 'సెట్టియు చ లు గురుసామి సెస్టియ సను ఇత్యాదిగా నొక సీనపద్యమును (వ్రాసియున్నారు. పాద విభాగ పూర్వకముగా వ్రాసినచో నిది సలక్షణ మైన సీనపద్యమే. కాని యిది సాధారణముగా వచన ముండుచోట వ్రాయంబిడినది. ఇళ్లే కీ. శే. మహామహోపాధ్యాయ కొక్కొండ వేంకటరత్నం పంతులుగారి బిల్వేశ్వరీయమున థ్రీరస్తు బీల్వేశ్వరీయము విషయసూచిక పీరిక కథాముఖము

నన్నయకు( బూర్వము ఛందన్సు ఏక్‌3 ఇత్యాదిగా నూటయెన్మిది సీనపాదములును నొక తేటగితియను వ్రాయ విడినవి. ఇవన్నియు సర్వలక్షణ సంపన్నములైన సీనపాదములే. వీనిని గడం వై వీరేశలింగం పంతులుగారి పద్యమునువలె(. బద్యములే యన వలెను గాని వృత్తగంధు లనుటకు వీలులేదు.

పైని వృత్తగంధి. వచనమున _ కీంబడిన యుదాహరణము లన్నియు( బద్య పద గంధులుగానే యున్నవి కొని వృత్తగంధులుగా లేవు, ఏలయన నం దిమిడియున్న పాదములలో నొక్కటియు వృత్తపాదములేదు, థీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు ఛందస్సాహితీ రీతులను వ్యానమున “గద్యము పద్యభాగమువలె వృత్తగంధియై యుండుట యనంగానేమో సంస్కృత కవీతా రచనలనుబట్టి తెలిసికొనుట పాధ్యమగునో కాదో. కాని దేశీయములగు స్త్రీల పాటలు మొదలగు వావిలోని కందార్థము లన(బడునవి వీవి క్రింద జేరవచ్చును. ఇవి ముందు కందాది పద్యముల రోరణికల్లి తరువాత( బాటగా మాజుచుండుట గలదు. ఈ క్రింది పాటలోని పద్య ముత్చలమాలగా నున్నది,

(భ్రీమధురాధరీ వినవె శేషగిరీ కుండ నీదుకేళకా

ధామమునందు నింతవడి దర్చకలీలల నుండి యంతటన్‌

'వేమరువే/ట లాడ(జని వేగమె వచ్చితి తల్పుతీయవే

భామా సర్గూణా గూణాధామా లావణ్యాచతురాసీమా

ఆఅలమేలుమంగానామా. ఇట్టే దేశీయరచనలను బిట్టి యీ విభాగము చజేయందిడినదా యను నందేహము కలుగక మాన” దని వ్రాసి యున్నారు దీవినిదిట్టీ వృత్తగంధి యన(గాల బాట లో ముం దేదో వృత్తమనకు జెందిన పాదము లుండవలె నని తేలుచున్నది,

వామనుండు కొవ్యాలంకార సూత్రవృత్తిలో వృత్తగంధిని / పద్యభాగ వక్‌ ) పద్యభాగవంతమని విర్వచించెను. దీనికి దబిద్యభాగములుగల గద్యము వృత్తగంధి యనంబిడునని యర్థము. ఆ పద్యభాగము మొదటనే యుండవలెనని కొని, ఆద్యంతము నుండవలెననికావి యిందు(జెప్పందిడి యుండలేదు, అందుచే వెక్కడవైన సరే గణ చిద్ధముల్తైన పద్య పాదములు గోచరించినచో నట్టి గద్యను విద్యగంధి లేక వృత్తగంధి యని చెన్సవచ్చునవి తోచుచున్నది. నన్నయకుం

శ

354 'ప్రా్నన్నయ యుగము బూర్వమందలి కొన్ని శాసనములలో నీ విధముగా వృ త్తగంధులని చెప్ప( దగిన వచనములు కొన్ని గోచరించుచున్నవి. మిగిలినవి విషయ ప్రధానములైై యిప్పటి మన వచనములనే పోలియున్నవి. అవి తాళబన్ధముై యున్నట్లును గనంబడదు; వానిని బాడుటకు వీలున్నట్లును దోంపదు.

1. పుణ్యకమారుండు గణ్య మానుండు = ఎరికల్‌ ముక్తురాజు పుణ్య పమారుని తిప్పలూరి శాసనము ఇది ద్విపద పాదము. ప్రాసయతి వేయంబడినది.
2. విరిప జ్తి (జితి) కమ్మరి వినియన వ్రాపె. పుణ్య కుమార చోళ మహారాజు రామేశ్వర స్తంభ శాసనము, ఇదియును ద్విపద పాదమే. యతి సరిగా నున్నది.
3. 1 శ్రీ మహేన్ష్రన్‌ మాన రవి మాలు రా పిడుగు ఇందు6 దించ మాత్రాకములై న నాలుగు గణము లున్నవి. ఇది ద్విరదగతి రగడ పాదము. యతి లేదు. షే మగడు, పుదలి, యేలు, వాండు, కాపి, బోళ, ముత్తం రాజు ఇందు నాలుగేసి సూర్య గణములతో (తిమాత్రా గణములతో( గూడీవ) రెండు దళము లున్నవి, యతి లేదు. తురగ వల్లభ రగడ పాద మగును 11 అచ్చెర్వు గనునరి వరజము౦ డన్వాడు దన్గియమంగుతో (అన్‌) పొడుచి పడియె (న :__ (రెండవ మహేంద్రుని బూడిద గడ్డపల్లి శాసనము) కొంచెము మార్చుతో నిది సీస పద్య పాదమువలె, గన బడుచున్నది. యతులు లేవు. పుణ్య కుమారుని పొట్లదుర్ని మాలెపాడు శాసనమున ద్విరద గతి రగడ గర్భిత మై యున్నదని మొదటి పరిశోధన పత్రికలో శ్రీ దేవరపల్లి వేంకట కృష్ణా రెడ్డిగారు పాని యున్నారు. అఆణపోతులు రేవణకాలు పుద్దణకాలు ఇచ్చిన పన్నస పెన్నార ఇశెరేనికిన్‌. ఇందు6 బాదమున కిరువదేసి మాత్ర లున్నవనియు మొదటి పాదమున బ్రాన యతియు (అణ _ ద్ధణ్యు రెండన పాదమున నమాక్షర యళియు వేయంధిరిన

శన్నయకు6 లూర్వము ఛందస్సు రెక్‌క్‌ వయ (ఇ = ఇ) యతిస్టానములు సమస్థానములో నున్నవనియు వారు వ్రాసి చున్నారు. ఇం దిరువదేసి మాత్రలున్న మాట నిజమే కాని యైదేసి మాత్ర ప గణము విలుగుటలేదు. (ఇచ్చిన పన్నస. గణములు తాళానుగుణముగా( 90చ లఘువులతో లేవనివారే వ్రాసి యున్నారు. ఇట్లు విలుగ కుండుట సంస్రదా చమనకు విరుద్ధము. యతులు సమస్థానము లందున్నవని వారు వ్రాసియుండిరి. వజమున కవి సమస్ట్థానములలో లేవు. మొదటి పాదమున 15 మాత్రల తరువా ను రెండవ పాదమున 18 మాత్రలు తరువాతను యతి వేయ బడినది. రక్షణము ననుసరించి మూడవ గణము మొదట (యతి యుండవలెను. ఇం రాద్యంత ప్రాసలు లేవు. ఈ విధముగా నిందొక్క మాత్రా నియమము తస్ప పతే ద్విరదగతి గతి రగడ లక్షణమును గాన వచ్చుటలేదు. కేవల మాత్రల శ్కంను బట్టియే చూచినచో మనము వ్రాయు ప్రతి వచన భాగము నందు నేదో మొక పద్య పాదమును జూప వచ్చును, అందుచే నిది ద్విరదగతి రగడ యని శెప్పుట యుక్తము కౌదు. ఐదేసిమాత్రలప గణము విలుగ కుండుటచే నిది వృత్త గంధి యనిమైనం జెప్పుట కవకాశము లేదుః 5, వక్రంబు వచ్చిన = వార్వారణాసియు (వారువ్ఫా శ్రీ పర్వతంబు వ్రంచ్చిన లేమయ్య శాస, 5 క] 593, ఇందు సీస పద్య లక్షణము సరిపడు చున్నది. 8. 1 ప్రభు చోబ రట్టోడి = పరహితు॥ డితండు. ఇది ద్విపద పాదము, 11 కట్టించె కనికపొం = పట్టంబు హణులుగు కొసినేపల్లి శాసనము వ్‌ 1 1 ౫598, క్‌ జ్య ఇది సీస పాద పూర్వార్థము, ?, దేవస్వంబు లంచము గొన్నవాండు వార ణాసి వ్రచ్చిన పాపంబు గొన్నవాండు చకిలేదు కౌని యివి రెండును దేటగీతి పాదము అనుటకు. దగి యున్నవి. దేవస్వంబుఅన్నప్పుడు స్వనూది పలుకక తేల్చిపలుకవలెను. (పెద్దముడియం శివాలయ శాసనము. జ్‌ ౮11)

356 (పాక్నన్నయ యుగము 8. ఏవియు జోగొన్నవా౭డు నిచ్చినవాండు చెడువాండు కొచ్చినవాండు 'వెంట

యతులులేని సీసపాదము. (5.1.1. 20 612) 8. వెంళయబోడుని దొంగలసాని కనుమళాసనములో మహాక్కర యున్నదని థీ ముట్లూరి వేంకటరామయ్యగారు త్రిలింగ రజతోత్సవ సంచికలో వ్రాసి యున్నారు. నుహాక్కరలో. బాదమునకు 1 సూర్యగణము 5 ఇంద్రగణముట 1 చంద్రగణము రావలెను. రెండునాల్లుచోట్ల సూర్యగణమైన రావచ్చును, ప్రాస యుండవలెను. యతి మైదవ గణముమొదట.

| లి 8

వెంకంయాచో ష్టఎమహరాజు.తెంకణా

శ క్‌ దిత్యుండు.కొమరురంలీముండు పుసి ఇల్ల -దాష్మనీ_ధర్మమాంచండార్క తారకం, బునువార్దింలుచునుండు. ఇందు గణములు కొంతవణకు సరిపోవుచున్నవి. మొదటి పాదమునందలి చంద్రగణమున నొకమాత్ర హెచ్చుగను శెండవ పాదమునందలి చంద్రగణ మున నొకమాత్ర తక్కువగను గన(దిడుచున్నవి. యతి మొదటి పాదమున నాల్గవ గణము మొదట వేయంబిడినది (వెంకఎతెంక్స ఆది ప్రాసయతి. అడి లక్షణమునుబట్టి యమైదవగణము 'మొదట నుండవలెను. రెండవ పాదమున యతి లేదు. ప్రాన కూడలేదు. అందుచే దీనివి మహాక్కర యనుటకం'పె నా పాదమ లున్న వృత్తగంధి వచనమనుట యుచితము, 10... జయసింహ. వల్లభుని విస్పర్తి శాసనము (5.1 1.౪1 5) పద్యమయమువలె. గన్పట్టుచున్నది కాని యందేపద్యమున్నదో తెలిసికొనుదీ కవకాళములేకున్నది. కావి

హతకపుత్రకముని యౌ శ్రీ శలావిశా

లవిపుల అనుచోట సీనసపద్యచ్భాయ తోంచుచున్నది. 11. బెజిఇ్యత్త భటరళ నిల్సినద త్తి

నన్నయకు( బూర్వము ఛందస్సు వ్ర? కడర్హిల ఇశరయ విల్పినగుడియు శపిలేశ్వరపురపు శాసనము, (శ్రీ వేంకటేశ్వర. ౪01 ౪ నెం 2 పుట 4152) యతి ప్రాసలు లేని ద్విపదములివి. కడల్దల అనుచోట ర్దిను దేల్చి పలుకవలెను. ఓ 1 ్రీ విర్రమాదిత్య-నృపాగ్ర తనయు(డైన చాళుక్యలీమునకఎశౌచ కందర్పునకు వేగీశ్వరునకుంరణమర్జ్దాన్వ్న యకులతిల కండైన కుసుమాయు.ధుండు గన్నరదిల్ల హునికి సంప్రాప్తమైంనరనమరక శ్రీ యాట మలా చి మదన భుజవీర్యబల. పరాక్రమమున దచ్చి కజీయంగటి పటంబె తీ ఖడ న! ప! ప! అవక ల ఈ యేడు పాదములందును ఐదేసిమాత్రలుగల నాలుగేసి గణములున్నవి. కొవున ద్విరద గతి రగడ పాదములుగా( గనవచ్చును. మూడు పాదములలో యకిపరిపోయినది. ఆద్యంత ప్రానములు లేవు. 1 కొరవి నల్లజెలీయంకొడుకు పెద్దన్న (న) శావించినీవునా-ప్రాణసమాను ఇవి యతికూడ సరిపడిన ద్విపద పాదములు. ప్రాసలేదు. థీ కెల్లందానయ ఈశ డై చేకొని విల్చిఖీమ సలుకి యం దనేక సీపపాదము. యతిలేదు, 18. దీని నడపక నడ్చి (డిపి= రేని యజువది వే లేండ్లు స్వర్షమ్మున నుండ(గాంధ్రు. వీనపాదము. (ఏడువాడల పాలెపు శాస్ర) వైవి సూచించిన. పద్యము లన్నియు. జాతులకు జెందినవే. కాని వృళత్తములకు సంబంధించినవి కొవు. జాతులన్నియు మాక్రాగణ రిద్ధములే. కావున నందలి గణములు పద్య పాదక్రమమున వచనములో గూడ గానంబడుట కవకాశమున్నది. అందుచే భై పద్య పాదములలో ( గొన్ని యాదృచ్చికముగా సరిపోయినవి కూడ6 గావచ్చును.

వెళ (పాల్నన్నయ యుగము

ఇప్పు డమహద్వాచకముల ప్రథమైక వచనముల చివర ము, మ్ము, ౦౬ అను ప్రత్యయములు కనవచ్చుచున్నవి. ప్రాచీనకాలమున నీ ప్రత్యయము బిందు రహితమై బు దూాపమున(గూడ నుండెడిది. వనబు, సిద్ధాయబు, వక్రబు మరబు, నాగబు మొదలై న శాసనస్టములైన రూపము లిందుకు! దార్కాణమ. దీనినిబట్టి బు అను రూపమే [క్రమముగా ము, ము అను రూసములుగా? బరిణమించినదని తెలియుచున్నది. బిందు రహితమైన బు తో గూడిన రూప ములు నన్నయ భారతనుందు(గాని తరువాత౭గావి కొనరావు. తెలు(గున పుపుబుభు లకు విభక్తి ము కారముతో యతిచెల్లును, దీనికి ము విభక్తీ క యతి యని పేరు. ముకార యతి యను పేర నిం కొక యతి కూడ దెలు(గున నున్నది. దీనినిబట్టి పద మధ్యముకొరమునకును ఫు పుబు భు లపను గూడ యతి చెల్లును. ఈ యతి నన్నయ వాడలేదు తరువాత నేర్పడినది. విభక్తి ముకొరమునకే పు పుబు భు లతో యతి చెల్లుటకు( గారణము ఆది యంతకు బూర్వము బు అను రూపమును గలిగియుండుకే పద మధ్య ముకారమునకును బుకొరమునకును ఎట్టి సంబంధమును లేదు, ము విభక్తిక యతి సామ్యముచే( దరువాత ముకార యతి కూడ నేర్చడినది. దీనినిబట్టి ము విభక్తికయకి (ప్రథమా విభక్తి"ప్రత్యమము బు రూపముతో నుండిన కాలమున (అనగా నన్నయకు బూర్వమే ) నేర్పడినదని స్పష్టమగుచున్నది. ఇది నన్నయకః బూర్వ ముండిన యొక యతి భేదమును దేటతెల్ల మొనరించుచున్నది

కవిజనాశ్రయ కర్త గురువైన వాదీంద్ర చూడామణి యొక ఛందస్సు వ్రాసినట్లు కనంబడుచున్నది. కవిజనాశ్రయమందును నాగవర్మ ఛందోఒంబురి యందునుగూడ జయ దేవాదుల ఛందో[గ్రంథములు పేర్కొనబడినవి గుణగవిజయాదిత్యు. డొక భళందో (గ్రంథమును వ్రాసినట్లు యాప్పిరంగలమ్‌ కారిక్షై వలన దెలియు చున్నది. ఈ ఛందో (గంధములు కొన్ని తెలు(గున కును గొన్ని కన్నడమునకును సందింధించి యుండవచ్చును. అవియే భాషప సంబంధించినవై నను నన్నయకు* బూర్వము వెలసినట్టివే. కావి యవి యేవియు నిప్పుడు లభ్యములు కామిచే నన్నయకు బూర్వమందలి ఛందస్సును గూర్చి యెటుంగుట కే విధముగను దోడ్పడ( జాలకున్నవి.

అక ధనమన్య్యైలాన

స్‌ మార్గ దేశీ కవిత్వములు

సంస్కృత లాక్షిణుకులు కాని కవులుకాని కవిత్వమున మార్షదేశీ విభలేదములను బాటించినట్లు కనబడదు. సంగీత శాస్త్ర (గ్రంథములందు నూత్రము తత్కుర్తలు సంగితమును మార్గమని దేశియని యిరు తెజ(గులుగా విభజించి యుండీరి. ఆ నంప్రదాయమును బి్ది కన్నడ కవులును, వారినిదిట్టి నన్నెచోడుండును గవిత్వమునంగూడ నీ భేదములను ్రివేశ సెట్టి యందురు. అందుచే. గవిత్వమునకు సంబంధించిన వీని స్వరూపమును గుర్తించుటకు సంగిత శా స్తములోంగల తల్లక్షణములను దిరికింప వలయును. వంగీత రత్నాకరమున వాని భేద మిట్లు చెప్పబడినది,

“గీతం వాద్యం తథా నృత్తం త్రయం సంగీత ముచ్యతే

మార్గో దేశీతి త ద్ధ్వేధా తత్ర మార్గ స్ప ఉచ్యతే

యో మాన్లితో విరించాద్య్యైః ప్రయుక్షో భరతాదిఖిః

దేవస్య పురత శృంభో ర్నియతో భ్యుదయ ప్రదః

దేశే దేశే జనానాం య ద్రుచ్యా హృదయ రంజకం

గీతం చ వాదనం నృత్తంత ద్దేశ త్యభిధీయ తే” చీవిని బట్టి బ్రహ్మాదులచే మార్గితమై (అన్వేషింపంబడి స్థాపిత మై) యీశ్వరుని వమక్షేమున భరతాదులచే( (బ్రయోగింపల బడినది మార్గమనియు, నాయా దేళములందు జనులకు రుచిచే హృదయ రంజకమగునది దేశి యనియు, దెలి యచున్నది. ఆ గ్రంథముననే శార్డదేవుండు మార్ల దేశీ రాగములపకంగల ళేదమును వివరించుచు /

“యేషాం క్రుతిస్వరగ్రామజాత్యాదివియమో న హి

నానాదేశగతిచ్చాయా దేశీరాగా స్తు తే మకఠాః

కామచారప్రవర్తిత్వం దేశీరాగస్య లక్షణం

వియమే తు సతి తత్ర మార్గత్వ మనులక్షీతమ్‌”

360 (ప్రాబ్నన్నయ యుగము అని చెప్పి యన్నాండు. దీనిని బట్టి నియమరహితమైన కామచార ప్రవ ర్తిత్వ మును దేశానుగుణ ప్రవృత్తియ దేశీరాగముల లక్షణమనియు, వియమ సాహిత్య మును, సర్వదేశ సమానరూస శాలిత్వమును మార్గరాగముల లక్షణ మనియు విశదమగుచున్నది కొశీనాధుండు కూడ సంగిత సుధాకరమున సీ భావమునే వెల్లడించి యున్నాండు 2 దేశినిగూర్చి చెప్పుచు. బలువురు సంగీత శాస్త్ర కర్తలు లోకజన రంజనమును డాని వ్రథాన లక్షణముగా వాక్రుచ్చి యున్నారు. సంగీత దర్చణమున నా యా దేశములందలి రీతులచే లోకాను రంజన మొనర్చుట దేశ లక్షణమని చెప్పందిడియున్నది. ౫౩2 రామయామా త్యుండు స్వరమేళకళానిధిలో * దేశీరాగాదిఖిః ప్రోక్తం తద్గావం జనరంజన * మ్మనవి నుడివిన వాక్యమును, “* దేశే దేశే జనానాం యద్రుచ్యా హృదయ రంజన” మ్మను సంగీత రత్నాకరము నందలి శార్జదేవుని వాక్యమును వీ శి భావమునే వెల్లడించు చున్నవి. ఇచ్చట లోకజన శద్దిములు సామాన్య జనతా సూచకములు. పండితుల్లై నవారు దేశీసంగీతమునువలె నియమసహితమును శాస్త్ర దిద్ధమునైన మార్గ సంగీతమును గూడ నాస్వాదించి యానందింప6 జాలుదురు సామాన్య జను లట్లు కాదు. వారు కొస్త జ్ఞాన హీనులగుటచే హృదయ రంజక మైన దేశీసంగీతమునువలె బిద్ధిరంజక మైన మార్గ సంగీతము నాస్వాదింపః జాలరు. ఈ యుద్దేశము తోడనే పై శాస్త్ర కృర్తలందలును దేశీ సంగీతము నప జనలోక హృదయరింజకత్వమును ముఖ్య లక్షణముగా( జెప్పియుందురు శార్దదేవుండు సంగీతరత్నాకరమునందలి ప్రదింధాధ్యాయమున సంగీత ళ్‌ మును రెండురకములుగా విభజించి యందు మార్గమునకు గాంధర్వమనియు, దేశికి గానమనియు నామాంతరములు సూచించెను. 3 ఆ శద్దిములకు వ్యాథ్యానము వ్రాయుచు( గల్లినాధుండు“గాంధర్వం మార్గః,గానంతు దేశీ త్యవగం ఈవ్య"మ్మని నం. క. * అథునా గీయతేయ చ్చానియతం కామచారళతః చేశే దేశే వచలితం తత్సర్వం దేశనమ్మతమ్‌ * & తత్తద్దేళస్థ యా రీత్యా యస్మా ల్లోజాను రంజనం దేశే దేశేతు నంగితం తర్దేశ్‌ త్యభిధ్రీయ తే 8. గాంధర్వం గానమి త్యన్య భేదద్వయ ముదీరితమ్‌

మార్గబేశీ కవిత్వములు 361 శలివి యుండెను, ఈ నామములనే శార్ణదేవు ననుసరించి రామయామాత్యుండు ళల కూడ వాడియుండెను. శార్జదేవుండు గాంధర్వ మనాదిసంప్రదాయమని కూడ

ళం విర్వచించెను. “ అనాది సంపద్రాయ _ మిత్యనేన గాంధర్వసన్య వేదవ దపౌరుషేయత్వ మితి సూచితం భవతి” యని కల్లినాధుండు దానికి. జేసిన వ్యాఖ్యానము. దీని ననుసరించి గాంధర్వము లేక మార్గ మనాది. కాలముకుండి వచ్చుచున్నదనియు, నపొరుషేయ మనియు. దేలుచున్నది. “యో మాన్లితో విరించార్యైః పప్రయుక్షో భరతాదిభికొ అన్న శార్ణదేవుని వాక్యము నందలి భావము కూడవిదియే, ళా

గా౭ధర్వము (మార్గము లక్షణాను రోధముగా€ బ్రయోగింపందిడును! అన(గా. బూర్వ సిద్ధములైన లక్షణముల నుల్లంఘింపక యది (ప్రాంత మార్గమునే యనునరించును అందు.(గొత్త పోకడలకు దావు లేదు దే! సంగీతమట్లు కాదు. అది లక్ష్యప్రధానమైనది. అనంగా దీనికి. బూర్వసిస్థమైన, స్థరలక్షణ మేదియు నుండదు. ఆయాదేశము లందలి జనులు తమ యఖిరుచుల వమసరించి భిన్నభిన్న విధములుగా దానిని బాడుకొందురు, శొర్దదేవు?డీ విషయమునే న

“యద్వా లక్ష్య ప్రథానాని కాస్తా జ్యేతావి మన్వతే తస్మా ల్లక్య విరుద్దం యటత్తచ్చాస్త్రం నేయ మన్యథా”

అవి సంగీత రత్నాకరమున జెప్పియుండెను ఇచ్చట “ఏతాని ాస్త్రాణీ” అను పదములను గల్లి నాధుండు “దేశీవిషయాణీత్యర్థః” అని వివరించి యుండెను. శీఏివి బట్టి మార్గమున లక్షణము బలవ త్తరమవియు, దేశిలో లశ్యము బలవత్తర మవియు విదితమగు చున్నది. దే పద్ధతిలో లక్ష్యలక్షణములకు వైరుద్ధ్యము కలుగుచో లక్ష్యమును దిట్టియే లక్షణమును వవరించు కొనవలెను.

పైచర్చను బట్టి సంగీతము నందు మార్గదేశ పస్ధతులపంగల ప్రథాన కేరముల నీ విధముగా సం[గ్రహింస వచ్చును

1. మార్గసంగీతము. నియమ సపహితమైనది. దేశి కొమచార ప్రవృత్తితో6 గొడినది. అన(గా స్థిరమైన వియమము లేనిది. నా!

2. “తత లజ్యునురో ధేన గాంధర్వం నం్యవయుజ్య తే ' (నస్వరమేళ కళానిధి)

362 (పాబ్నన్నయ_యుగము రై మార్గ సంగీతము బ్రహ్మచే మార్గిత మై భరతాది మహర్దలచే, బ్రయోగింహ బడినది. దేశీ సంగీతమట్లు కాక యా యా దేశములందలి ప్రజలచే రుచ్యను గుణముగా నాదరింప( దిడునది. 8. మార్గము విద్వద్రంజక మైనది. దేశి సామాన్య జనరంజన దక్షమైనది. 4. మార్గ మనాది సంప్రదాయ సిద్ధమైనది 3 దేశి నూతనమైనది. శ, మార్గము లక్షణ ప్రథానమైనది. దేశి లక్యప్రధానమైనది. మార్గ శబ్దము మృగ్‌ (వెదపట్స ధాతువునుండి యేర్చడివది “మార్షత్వం చతుర్దు వేదేషు అన్విష్య కృతత్వాత్‌” అవి కల్లినాధుండు చెప్పి యుండుటచే సీ మార్షపద్ధతి 'వేదములందు వెదకి సం్యగ్రహింప౯ బిడినదని తెలియచున్నది. న్వరయుక్తముగా వేదములను గానముచేయు విధానమీ మార్షపద్ధతికి 6 జెందినట్టిదే. భారత రామాయణములు వేదములు కాకపోయినను వేదప్రాయములుగా భావింప బడుచుండుటచే వానిని జదువునప్పుడు కూడ నీ మార్గపద్ధతియే యనుసరింపణ బడుచుండినట్లు తోంచుచున్నది. వాల్మీకి యుషత్తరకొండమున( గుశలవులు రామవచః (ప్రేరితులై రామాయణమును మార్గ విధానమున( బాడిరని (వ్రాసియుండెను,2 దీనిని బట్టి పవిత్రముణను ఉదాత్తములునగు విషయములను గానము చేయునప్పుడు మార్గపద్ధతియ' దద్భిన్నమురైన సామాన్య విషయములను గానము చేయునప్పుడు దే! పద్ధతియు( బాటింప(బడు చుండెనని నిశ్చయింప వచ్చును. దళరూపకకర్త నాట్యలక్షణములను జెప్పుచు. (బ్రసంగ వశమున

నృత్యనృత్తములను గూడ నిర్వచించి యుండెను, నృత్యము భావాశ్రయమైన దనియు, నృత్తము తాళ లయాశ్రయమైన దనియు నుడివి యాతండం దాద్యము (నృత్యము) పదార్థాలినయమై. మార్గ మనంబడు నవియు, రెండవది దేశియన( బడు ననియు వివరించెను. “దే వెర్మృగితత్వా న్నృత్యస్య మార్ష ఇతి ప్రసిద్ధిః చా

1. “మార్గగీతం వురైవానీత్‌ * సంగీత రళ్నాకరము

2 “తతస్తు తౌ రామచఃవచోదితా వగాయతాం మార్షవిధాన నంపచా*

8 “అన్య ద్భావాశయం నృత్యం, నృత్తం తాళలయా[శయమ్‌

ఆద్యం వదాన్థాఖిన యో మార్గో దేశీ తథా వరమ్‌” దశ. ౧-9

మార్గ దేశీ కవిత్వములు 363 ఠత్తద్దేశ సంబద్ధత్వా న్న్ఫృత్తస్య దేశీతిప్రసిద్ధిః ఆద్యం నృత్యంపరం నృత్తొమని ప్రభావాఖ్య పై వాక్యముల యర్హము స్పష్టపజుచుచున్నది. క౯0% 2323 మార్గమును క బ్ర 9ల16 అనియు దేశిని పింళాల 5016 అనియు6 బరివర్తనము చేసియున్నాండు. తాళలయ మాశ్రాపేకమై యభినయ శూన్యమైన యంగ విశేషము నృత్యము. నృత్తనృత్యములందు గాత్ర విక్షేపసామ్యనున్నను నృత్య మున అవస్థానుకృతియగు ననుకరణముండుటయు, నృత్తమున నది రేకపోవు బయు వానికి భేధమును గల్పించుచున్నవి.? ఈ భేదమే నృత్తముకంటె నృత్య మించుక యుదాత్తతరమని సృ్పష్టీకరించు చున్నది. దీనినిబట్టి మార్గ దేశీలక్షణము లకు సంగీతమున( గల వ్యత్యానమే నృత్యవిషయమున(గూడ( గన్పట్టుచున్నదని చెప్పవచ్చును. ఈ భేదమును బురన్కరించుకొనియే కవితా వాజ్బ్యయములందు( గూడ మార్గదేశీవిధానములకు( గల వ్యత్యాసము( బరిశీలింప వలయును. సంగీతవిషయమునం గనవచ్చు పై మార్గ దేశీ భేదములను భాషల కన్వయించి చూచినప్పుడు సంస్కృత భాష మార్ష విధానమునకును ఆంధ్ర కర్నాటకాది భాషలు దేశ విధానమునకును జెందునని స్ఫురించును సంస్కృతము దేవభాష. శాస్త్ర పురాణ కొవ్యాది వాజ్బ్యయ మెంతో యందు నిబంధింపంబిడినది. పాణిన్యాదులు దానికి స్థిరమైన వియమములు కల్పించి. వ్యాకరణములు రచించియున్నారు. ఆ భాష విషయమున నా వ్యాకరణ అక్షణముల నుల్లంఘించుటకు _ వీలులేదు. అదివేద కొలము నుండి. యనాది సంప్రదాయ సిద్ధమై వచ్చుచున్నది. అది పండిత జనై క వేద్యము, పామరు లందలి కొవ్యముల నర్జము చేసికొని రసాస్వాదనము కౌవింపంజాలరు. ఈ లక్షణము లన్నియు సంస్కృత భాష మార్గ విధానమునకు కెందినదని చెప్పక చెప్పుచున్నవి, కొని స్థిర లక్షణ శాలిత్వమే మార్గ ధర్మ మైనచో గీర్వాణ భాషకులగూడ నది జనోపయోగము నం దున్నష్పుడు లేదనియ చెప్పవలెను, వైదిక సంస్కృృతమునపను పాణ్‌ిన్యాదుల సంస్కృతమునకును ఏక లక్షణత్వము లేదనుట ప్రపిద్ధమే. “భాషాయా” మ్మనియు “ఛందసి” అనియు పాణిని వేలుచేటుగా అనుశాసనము చేయుట దీనికి. దార్యాణము., కొల ధర్మ నృక్యేచ భవ తీతి నృత్తనృత్యయో ర్యథా పరన్పరం భేదస్తధే త్వన్వయః” వ్రకావాఖ్య.

364 (పాబ్నన్నయ యుగము మును బట్టియే యొకటి మార్గమగుటయు, వేశొకటి తద్చిన్నమగుటయు. జూప ట్రును, లౌకిక సంస్కృత దృష్టితో బరికించినచో వైదిక భాషయు, దేళ భాషల దృష్టితో బరికించినచో కావ్య సంస్కృతమును మార్గలక్షణ సమన్వితమ లగుచున్నవి. “మార్గ గీత౦ం పురైవాసీత్‌” అన్నట్లు మార్గ లకీణము. ప్రథావ ముగా పొరాతన్యమును సూచించుచున్నది. ప్రాచీనత మార్గ పద్ధతికిని నూత నత్వము దేశీ పద్ధతికివి లక్షణము లని యొక విధముగా( జెస్పవచ్చును. ఆంధ్ర కర్నాటకౌది భాష లాయా దేశములందలి జనుల హృదయ రంజనకై యర్వా చీన కాలమున నేర్చకినస్టివి. కాలక్రమమున వావికిని వ్యాకరణాది నియమము లేర్పడినను అవి జీవద్భాష లగుటచే నా నియమములు స్టిరములై నట్టివి కావు, అవి కౌొలము గడచిన కొలంది మాలజుట కవకాశమున్నది. సామాన్య జనులు కూడ వానిని జదివి యర్థము చేసికొని రిసానందము ననుభవింప( జాలుదురు, ఈ భాషలు సంస్కృతము వలె ననాది సంప్రదాయ సిన్ధములైనవి కొవు. క్రీస్తు శకారంభము తరువాతనే యీ భాషలు పెక్కింటిలో. జెస్పందగిన వాజ్మయ ముదృవిల్లినది. ఈ లక్షణము లన్నియు నీ భాషలు దేశీ విధానమునకు. జెందిన వని సూచించుచున్నవి,.

భాష యొక్కటపే కవిత్వము కాదు, కవిత్వమును వ్య క్రీకరించుటప భాష సాధనము, ఒకే భాషలో భిన్న విఢానములకు( జేందిన కవిత్వను లుండ వచ్చును. మానవ సంఘము మాటలాడ నేర్చినప్పటినుండియు నేదో యొక రక మైన కవిత్వము నృజింపంబరుచునే యున్నది. కవిత్వమునకు భాష, భావ ములు, రసము, ఛందస్సు, రీతి, వస్తువు మున్నగునవి ప్రథానమ్ములైన యంగ ములు, కొలము గడచిన కొలంది నీ యంగము లివి యిట్టులుండవలెనను నియ మము లేర్చడినవి. సంస్కృతము నందలి లక్షణ (గ్రంథములు పెక్కీనియమము లను బ్రవచించు నట్టివే, సాధారణముగా6 బండితులై నవా రీ లక్షణము లన్నియ నెటింగి తామే భాషలో కవిత్వము వ్రాసినను దావిని దల్లక్షణాను గుణముగానే వెలయించుచుందురు. కవిత్వము కేవలము పండితుల సౌతశ్తే కాదు. పాండిత్య హీనులు కూడ వివిధ సన్ని వేశములయందు భావోద్రేకము కలిగినప్పుడు కవితా సృష్టికి. గడంగుచుందురు, వారు లక్షణ (గ్రంథములను జడివినవారు కాకపోవు టచే( గవిత్వాంగములకు సంబంధించిన వియమములు వారి కవిత్వమున బూర్జ ముగా౯ గానంబడకపోవుటయు, నది సంప్రదాయ భిన్నములైన కొన్ని నవ్యశొ

మాగ్గదేశీ కవిత్వములు 365 లక్షణములతో భాసిల్లుచుండుటయు సంభవించును ఈ రెండు తెఅంగు లె కవి త్వములలో( బండిళులచే లక్షణానుగుణముగా వెలయింపందిడినదానిని మార్గ కవిత్వమనియు లక్షణములతో సంబంధము లేకుండ6 దమ సహృదయ రుచి వనునరించి సామాన్య జనులచే వెలయింపణంబడు దానివి దేశి కవిత్వమనియు( జెస్పవచ్చును. సలక్షణమై వియమబన్ధమైన భాష, ఉదాత్తములైన వస్తు భావ ములు, నంప్రదాయ సిద్ధమైన ఛందస్సు, లక్షణానుగుణ మైన రన పోషణము మార్గ కవిత్వమునకు చిహ్నములు, దేశీ కవిత్వమున భాషాభావరన చృందోవస్తు వుల విషయమున స్థిరమైన వియమము లేవియు6 గానరావు. అవి కవుల యఖి రుచులనుబట్టి, దేశ కాలములనుబట్టి భిన్నభిన్న విధములుగా గోచరించుచుండును. మార్గ కవిత్వ మే కాలమున నే దేశమునందలివారు వ్రాసినను గొంత రూపసాదృ శ్యమును గలిగియుండును. దేశి కవిత్వము దేశ కాల కర్చృ భేధముల ననుస రించి మాలుచు( జిత్ర చిత్ర స్వభావ మైయుండును కవిత్వము నందలి మార్గ దేశీ విధానముల నొక్క భాషా ద్భుప్టితో మాత్రమే విడందీయరాదు. అట్టి సమ యముల భాషతోపా టితర కవిత్వాంగములనుగూడ దృష్టియం దుంచుకొననల యును.

గ్రావిడభాష లొండొంటితో నెప్పుడు విడివడి యుండెనో, యందేది ముందు విడివడి యుండెనో నిశ్చయముగా౯ జెప్ప6 జాలము. కావి యాంధ్రము కంచెం గన్నడమునను, గన్నడముకం టె6 దమిళశమునను వాజ్మ్యయము ముం దుదృవించె నవి మాత్రము చెప్పుట కవకొశ మున్నది. తమిళమున మూడు భిన్న కొలము లిలో మూండు భిన్న దేశములలో మూందు భిన్న సంఘములు విలసిల్లి నట్లును, దిలువురు కవులు రచించిన (గ్రంథము లా సంఘములచే నామోదింస( దిడినట్లును దెలియచున్నది. ఇతై నారు రచించిన ఆగప్పొరలుకు నక్కీరర్‌ వ్రాసిన వ్యాఖ్యా వనములో నీ మూండు సంఘముల వృత్తాంతమును వివరింప దిడియున్నది. ఈ పంఘములు వర్ధిల్లిన మాట విజమే యైనను వానిని గూర్చి వ్రాయంబడిన యితర వివరము లతిశయోక్షులతో( గూడి యవిశ్వాస్యములుగా నున్నవని విమర్శకుల యభిప్రాయము, మూడవ సంఘము వర్ధిల్లిన కాలమును గూర్చి పండితులలో లిన్నాభిప్రాయము లున్నవి కొందటు క్రీ, కళ. *వ శతాబ్ది లోను, గొందలు రీవ శశార్టి లోను, కొందలు 8వ శ తాల్దీ లోను, అది విలసిల్లెనని చెన్నుచున్నారు. కొని పలువురు ద్వితీయ శశాన్లీకి నందింధించిన వాదమునే యంగీకరించి

366 (పొబ్న్బన్నయ యుగము యున్నారు. కాంగా€ దమిళముస వింతకు( బూర్వమే యుత్తమ శ్రేణికి. జెందిన వాజ్యయము విలసిల్లెనని నిస్స్పంశయముగా( జెప్పవచ్చును.

కన్నడమున రచింప+దిడి లభ్యము లగుచున్న [గ్రంధములలో (క. శ, 81 నుండి 87? వణకు. బిరిపాలించిన నృపతుంగు( డను నామాంతరము గల అమోఘ వర్దండు రచించిన కవిరాజ మార్గము ప్రాచీన తరమైనది. ఈ రాష్ట్ర కూట రాజు కన్నడ సంస్కృృతములలో గొప్ప పండితు.దై పలువురు కవుఅను బోషించి యుండెను. అతండాది వురాణకర్తయైన జిన సేనుని శిష్యుడు. కవిరాజ మార్గమున నాత(డు తనకు బూర్వ ముండిన మహాకవులను దిలువురిని జేర్కొవి యుండుటచేం గన్నడ వాజ్మయ మప్పటికిం గొన్ని శతాబ్వలు పూర్వమే యున్నత స్థీతి యం దుండెనని చెప్పనగుచున్నది. విమలోదయ నాగార్జున జయదింధు దుర్వినీతులు గొప్ప గద్య రచయితలు గాను, శ్రీ విజయ కవీశ్వర పండిత చంద్ర లోకపాలురు గొప్ప కవులుగాను గవిరాజ మార్గమున బేర్కొన దిడ్‌ యున్నారు చెన్నపట్టణము నందలి (ప్రాచ్యలిఖిత వుస్తక భాండాగారము వారిచే దబ్రకటింపం బడిన అవంతి సుందరీ కథాసారము వలన గిరాతార్డునీయ కర్త మైన భారవి దుర్వినీతుని యాస్టానమునం గొంత కాల ముండెననియు, నఠండు తొర్పు చాళుక్య విష్ణు వర్టనునికి (ఈళండు వద్ది విష్ణు వర్ధనుండై యుండును) దిల్లవ సింహ విష్ణువునకును సమకౌలికుః డవియు౯ దెలియవచ్చుచున్నది. ఈ దుర్వినీతుడే కిరాతార్డనీయ మహాకావ్యము నందలి పదునైదవ సర్గమునకు వ్యాఖ్యానము వ్రాసి యుండుట కూడ బై విషయమును బలపలుచు చున్నది.పల్లవ సింహ విష్ణువు క్రీ, శ, వ శతాబ్ది చివర భాగమునం బాలించి యుండుటచే నతవికి సమ కొలిక(డైన దుర్వినీతుండు కూడ క్రీ.శ. వ శతాబ్ది లోనే నివసించెనవి చెప్పవచ్చును. దీనిని బట్టి క్రీ. శ. ఆజవ శతాబ్ది నాటికే కన్నడమున మంచి కౌవ్యములు రచింసంబడి యుండె నని తెలియుచున్నది. క్రీ. శ. 5వ శళాన్టి నుం డియు. గన్నడమున శాసనములు కనబడు చున్నవి. (చిక్కగళూర్‌ 600500) క్రీశ, 700 ప్రాంత మందలి శ్రావణ బెళ్లొకా 2? శాసనమున కన్నడ భాషలో శార్దూల వృత్త్మృము వ్రాయందిడి యున్నది. ఈ విషయములు నృపతుంగువికీ( బూర్వము చాలకొలము నుండియు( గన్నడ వాజ్కయము వర్ధిల్లు చుండెనని సాక్ష్య మిచ్చు చున్నవి.

మార్గదేశీ కవిత్వములు 367 తెలుగున లభ్యము లగుచున్న కావ్యములలో నన్నయ రచించిన భారత భాగమే మొదటిదిగా. గానవచ్చు చున్నది. ఆంతళు. బూర్వ మా భాషలో నేవై న గావ్యము లుండెనో లేవో యుండినచో నవి యెట్లుండెనో స్పష్టముగా( దెలియదు. కొని యంతకు( బూర్వము ఛందోమయమైన కవిత్వ ముండెనని కొన్ని శాసన మలు సొక్ష్యమిచ్చుచున్నవి, క్రీ శ. ఆఅవ శతాబ్ది నడిమి భాగము నుండియు శేనాటి చోళులును, దూర్చు చాళుక్యులును వ్రాయించిన తెలు(గు శాసనములు కొనవచ్చు చున్నవి. క్రీ, శ. $వ శతాబ్లి వటకు నుండిన కాసపము లన్నియు గద్య మయము లైనవేం తరువాత వెలసిన కొన్ని శాసనములలో తరువోజ, మధ్యా కరం సీసము మొదలగు దేశి చృందస్సుతో€ గూడిన పద్యములు కనంబడు చన్నవిం ఇట్లు నన్నయక. బూర్వము కూడ. గొంత కవిత్వ మున్న మాట నిజమే మైనను గావ్యము లేవియు లభ్యములు గాకుండుటచే నాత(డు రచించిన భారతమే యాది కావ్యముగా౯ బరిగణ్‌ంప6 బడుచున్నది తెలు(గున మార్ష్గదేశీ పదములను గవిత్వ పరముగా వాడిన మొదటి కవి నన్నె చోడుండు, అత(డు తన కుమార సంభవమున మూండు నాలుగు పద్యము లలో వీని ప్రసక్తి తెచ్చినాండు. అందు మొదటిది కవిస్తుతిలో నున్న యీ క్రింది వద్యము $ “మును మార్గ కవిత లోకం బున వెలయంగ దేశీ కవిత పుట్టించి తెనుం గును విలిపి రంధ్ర విషయం బున( జన6 జాళుక్యరాజు మొదలగు పలువుర్‌” ఈ పద్యమున నాతండు మార్గదేశీ కవిత్వములుగా6 బిరిగణించిన కవిత్వము క్టైవో పరిశీలింప వలయును. ఆత(డు కొర్యారంభమున దొలుత విష్ట దేవతా స్తుతియు( బీమ్మట గురు పోంసయు నాచరించి తరువాత కవి స్తుతి కొవించెను, అకవిస్తతిలో వాల్మీకిని, వేదవ్యాసువి, కౌళిదాసువి, భారవివి, ఉదృటుని, బాణుని క. రేనాటి చోళుల శాననములు శ్రీ శ. ఆజవ శ తార్టి నడిమి భాగము నుండియు విలసిల్లు చున్నవని (శ్రీ; ముట్నూరి వెంకటళామయ్యగారు 202 ౫ ౪711 నంపుటములో ఛాసి యున్నారుః

368 (పాబ్నన్నయ యుగము (గ్రమముగా ద్రిస్తుతించెను. వీరందలును నంస్కృృత భాషలో.౬ గవిత్వము చెప్పిన వారే. తరువాత నాతడు మార్గ దేశీ కవితా ప్రసక్తితో6 గూడిన ప్రై పద్యమును వ్రాసెను. తదనంతరము “* సురవరులం (గ్రమంబున వచోమణి సంహతి( బూజసేసిమ ద్గురు చరణార విందములకుం దగ సమ్మతి. జేసి కొల్చి వి స్వర మతులం బురాణ కవి సంఘము నుత్తమ మార్గ సత్కవీ శ్వరులను దేశ సత్కవుల సంస్తుతి చేసి మనో ముదంబునన్‌ * అను పద్య మున్నది ఈపద్యమున నాతడు తాను గావ్యారంభమున గావించిన స్తుతి క్రమమును సింహావలోకనము చేసి యున్నాండు. సురలను, గురువును, బురాణకవి సంఘమును, (బ్రత్యేకముగా. జేర్కొంవి నట్లాతండు మార్గ దేశీ కప లను బేర్కొవి యుండలేదు. పై నుదాహరింప6 బడిన * మును మార్గ కవిత * యను పద్యములో “ తొల్లి మార్గ కవిత లోకమున వెలయంగాల జాళుక్యరాజు మొదలైన పలువురు దేశీ కవిత పుట్టించి యాంధ్ర దేశమున దెలుంగు నిల్పిొరమ విషయము మాత్ర ముద్దాటింప6 బడినది, ఇందు మార్ష్గదేశి కవుల స్తుతి యేమియ లేదు. ఒక విధముగా దేశి కవిత పుట్టించిన చాళుక్య రాజాదుల ప్రళంన కొంచె మున్నదని చెప్పవచ్చును. ఈ యాదులలో6 గొందటు కవులు కూడ నుండ వచ్చును. వాల్మీకి వ్యాసులను బురాణ కవులుగను, గాళిదాసాదులను మార్గకవుణ గను దిరిగణించి కీ. శే. వీరేశలింగం పంతులుగారు దేశకవులం బేర్కొని నన్నె చోడుండు స్తుతించి యుండిన పద్య మొకిటి పై పద్యము తరువాత లేఖక ప్రమాద మున విడిచి వేయ6బడి యుండునని భావించిరి. ఈ యూహ మెంత వజప విజమో మనము చెప్ప€ జాలము, ఉన్న పద్యములను బట్టియే మన మొక విర యమునకు రావలయును. స్తుతి సింహావలోకన మొనరించిన పిదప నన్నెచోడు౯ దొక పద్యములో “విబుధ వర్గమును” తలపో పెను. అనంతరము కుకవి వరాకుల( బరిహరించుచు మార్గ మార్గము దేశియ మార్గము వగవంగ( దమకు మది వదలక దు ర్నార్గ పద నర్తులన( దగు మార్గవులం దల(ప నలి మహి సుకవులపన్‌,.

మార్గ దేశీ కవిత్వములు 369 అను వద్యమును న్రా వెను, మార్గదేశీ పదములకు మనమిచ్చు నర్ధ మీ వై మూండు వర్యము లందలి యన్వయ సందర్భములకు నవిరుద్ధముగా నుండవలయును. అప్పు డా పదములకు నన్నెచోడు( డూహించిన యర్థ మదియే యని మనము నిశ్చయించు కొనవచ్చును.

కవిత్వము నందలి మార్గదేశీ భేదములను బరిశీలించు నప్పుడు సాహిత్య గ్రంథములలో. గవిత్వాంగములుగా( జెప్పంబడిన భాషాచ్చందోఒలంకార రీతి వస్తురన పాత్రాదుల నన్నిటిని దృష్టియం దుంచుకొనవలసిన మాట విజమే మైనను ఐబలువురు భాషాచ్చందో వస్తువులకు మాత్రమే ప్రాధాన్య మిచ్చినట్లు కాన్న వచ్చుచున్నది. సంస్కృత పద బిహుళమై లక్షణ యుక్తమైన భాషయు, మస్పృత కావ్య ప్రయుక్తములై యందుండి తెచ్చుకొనందిడిన శాద్దాలాదివృత్తము ఇను, ధీరోదార్తాది నాయక నృత్తములతో6 గూడి పురాణాదుల యందు€ ట్రిసిద్ధ పైన వస్తువును గల కవిత్వము మార్గ విధానమ్టునకును, దీర్హ సమాన రహిత మై కశేయ సద ప్రచురమై వ్యవహార సిస్ట్‌ ప్రయోగములతో( గూడిన భాషయు, దేశీ థములైైన ద్విపద, తరువోజ రగడ, అక్కర, సీసము మొదలైన పద్యము ఇను, బురాణ ప్రసిద్ధము కౌక స్థానిక ప్రాధాన్యముతో( గూడిన వస్తువును గల కవిళ్యము దేశీ విధానమునకును జెందునని సామాన్యముగా విర్దేశంప6 వడు సంగును. వర్ణనాదులలో సంస్కృత నంప్రదాయము ననుసరించుటయు, నను శింపక పోవుటయు. గూడ నీ రెండు విధానముల పార్టక్యమును గను(గొను 6వ గోడ్సడ వచ్చును. ఈ విర్దేళమును బట్టి యే భాషలో నైనం వై రెండు శిజ(గులష€ జెందిన కవిత్వ ముండుట కవకాళ మున్నది,

నన్నెచోడుని * మును మార్గ కవిత * యను పద్యమున_ కర్ణము చెప్పిన నిదే మొదట కేవలము భాషను మాత్రమే దృష్టియం దిడికొని మార్గదేశీ కవి శ్వమరను నిర్ణయము చేసినట్లు కొన(ధిడును. అ నిర్ణయము వ్రకారము నం స్ల్మేక కవిత్వము మార్గ కవిత్వముగను, దేశ భాషల యందలి కవిత్వము సం శత పద భూయిష్టమైననుగాక పోయినను దేశి కవిత్వముగను బరిగణీంపం శ8ీనరి, దానిని బెట్టి తొల్లి సంస్కృత కవిత్వము లోకమున వెలసి యండ6గా6 థళ్యరాజు మొదలై నవారు దేశి (తెలుంగు) కవిత్వమును బుట్టించి యాంధ్ర యమున దెలుంగును విల్సిరవి వై పద్యమున కర్థము తేలుచున్నది. అప్పుడు

కె

370 (పొళ్నన్నయ యుగము పురాణకవు లన6గా వాల్మీకి వ్యాసులనియు, మార్షకవు లనగా( గాళిదాసాదు లనియు, దేశి కవు లన(గా€ దెలుంగునం గవిత్వము చెప్పినవా రనియు వారిని నన్నె చోడుండు స్తుతించి యుండెననియు జెస్స్పవలయును. నన్నెచోడుండు కుకవి వరాకులను ఐరిహరించిన మార్గ కుమార్గ మిత్యాది పద్యమున “వగవంగ( దమకు మది వదలక దుర్మార్గ పదవర్హు లనందగు మార్గవులం దల(ప నలంతి మహి సుకవులపన్‌ ” అని మార్గవులను గుకవులుగా( దిరిగణించి యుండెను. ఈ మార్గ వులను మార్గ కవులవి భావించుట యుచితము కొదు, అట్లు భావించినచో నన్నె చోడు6 డిందు మార్గ కవులను దుర్మార్గ పదవర్తు లని విందించుటకును, గవి స్తుతిలో వాల్మీకి వ్యాన కౌళిదాసాదులను, * సురవరుల నను ” పద్యమున మార్గ కవీశ్వరులను స్తుతించుటకును బొత్తు కుదుర నేరదు. నన్నెచోడుండు గాని మళీ యెవ్వరుగావి సంస్కృత కవిత్వమును, సంస్కృత కవులను నిందింతు రనుట భావ్యము కాదు. ఆతడు కవిస్తుతిలో౬ చేరు పేరువెట్టి తనకు నచ్చిన సంస్కృత మహాకవులను భక్తి పూర్వకముణ సంస్మరించియే యుండెను. అందుచే నిచ్చటి మార్గవులు మార్గ కవుల (సంస్కృత కవుల కంటె భిన్నుల్తై యే యండవల యును, వీరు మార్గకవిత యందలి కుమార్గమును, దేశి పద్ధతి యందలి యమార్గ మును వదలి వేయుటకు మనసొప్పక, యా రెండింటి యందలి దుష్ట పద్ధతుల నవలందించుచు " దుర్మార్గ పదవర్తు" లనుటకు సర్వథా తగియున్నారవి కొందటు విమర్శకులు భావించు చున్నారు. మార్గ కవిత యందలి కుమార మనంగా నతీ దీర్చ సమాన జుష్టమై విఘంటు పదప్రయోగ భూయిష్టమైన రచనా పద్ధితి. దేశ యందలి యమార్గ మన(గా వ్యాకరణ సాధ్యములు గాని వ్యావహారిక పదము అతో౯ గూడిన రచనా పద్ధతి, ఈ రెండు పద్ధతులను విడువని వారు దుర్మార్గ పద వర్త్మలెన మార్షవులు. ఇట్టివారిని సత్కవులు తలంప నక్క-టలేదని నన్నె చోగుని యభిప్రాయమై యుండవలయును.

ఈ యన్వయ క్రమమును బిన్టి మార్గ కవితయన6గా సంస్కృత కవితే దేశి కవిత యన(గా( దెలుఃగు కవిత. నన్నయాదుల కవిత్వముకూడ దేశి కవిత్వమే. ఈ రెండింటియందలి యుత్తమ పర్ధతులు నన్నెచోడుని కభిమరమ లైనవే. అందలి యల్ప పద్ధతులు మాత్ర మాతవికి విరుబ్చములై నవి. ఆకళతు “సురవరుల” నిత్యాదిగాంగల పద్యమున స్తుతించిన యుత్తమ మార్గ సత్కంవీశ్వో రులును దేశి సత్కవులును ఉత్తమ మార్గముల నవలంబించినట్టీవారే.

మార్గ దేశీ కవిత్వములు ఏ7

కాని సంస్కృత కవిత్వమే మార్గ కవిత్వమని భావించినచో నన్నె చోడుని కవిస్తుతియందు. గొంత వై రుద్ధ్యము గోచరించుచున్నది. ఆత డందు( బరాణ కవులను మార్గకవులను వేలువేలుగా( బేర్కొవి యున్నాండు. ఆతని దృష్టిలో వ్యాన వాల్మీకులు పురాణ కవులు, కాళదాసాదులు మార్గకవులు. రచించిన కావ్యముల స్వరూపములో భేదమున్నను నిజమునకు వారందలును మార్గకవులే. కాళ+దాసాదులే మార్గకవులై వ్యాసాదు లట్టివారు కారనుట కవకాళము లేదు. మజియు *సురవరు" లకు పద్యమున నాతండు సింహావలోకనమే చేసి యుండె ననుకొన్న( బురాణ కవులను దృష్టితో వాల్మీకివ్యాసుల విరువురినే పేర్కొని “పురాణకవిసంఘ” మని సంఘ శబ్దము నుపయోగింప వలసిన యావళ్యకము లేదు. సంఘమను సద మంతకంటె నెక్కువ సంఖ్యను సూచించు నదిగా నున్నది. ఎవ్వరైనను నన్నెచోడు(డు ముందు వాల్మీకి వ్యాసుల విరువు రినే స్తుతించినను మిగిలిన పురాణ కవులనుగూడ సూచించుటక్రై క్రింద పురాణ కనీసంఘమని వాదెననియు, ముందు గాశిదాసాదులను నలుగురినే పేర్కొన్నను మిగిలిన వారినిగూడ సూచించుటకై క్రింద మరల మార్గ సత్కవీశ్వరుల నని వాడి యుండెననియు( జెస్పవచ్చును. అది యంగీకరించినను సంస్కృత కవిత్వమే మార్గకవిత్వమని యాతడు తలంచినస్పుడు సంస్కృత కవులనే పరాణకవులని మార్గకవులని వేయ వేలుగా( జెప్పుటప6 గారణము కన(దిడదు. అదియునుగాక “దేశియ మార్గొమను నెడ దేశి యందలి యమార్శమని యర్థము చెప్టొ దానిని సప్తమీ తత్సురుషముగా భావించుట యుచితముగా€ దోయటలేదు, దేశ 1 అమార్గము అని కాని, దేశియ మార్గము అవికావి యచ్చట నన్వయము శెప్ప్టుకొన వలయును. అట్టిచో మార్గ కుమార్గ మనియు దేశి యమార్గమనియు వన్నెచోడుండు చెప్పినట్లు మనము తలంసవలసి వచ్చును. మార్గదేశీ కవిత్వ మరలను గూర్చి యాతని కట్టి యభిప్రాయము. లేదనుట యాతండు మార్గదేశీ పక్కవుల నుతించుటను బట్టీ వ్యక్తమగుచునే యున్నది. అందుచే. నాతడు పురాణకవి సంఘమను పదముచేతనే సంస్కృృళకవు లందజిని బేర్కొని మార్గ సక్కవీశ్వరులను పదముచే. దద్భిన్తులె న కవులను సూచించెనవి తలంచుట యుక్తముగా నుండును.

నన్నెచోడుడు మార్గకవిత్వమని పేర్కొన్న కవిత్వమేది ? అది మేర్చైనను మున్ను లోకంబున వెలసి యుండెనవి యాఠండు చెవుచున్నాండు,

వైర్ల (పాజ్నన్నయ యుగము లోకము, దేశము, విషయము అను వానికంటె విసృతతరమైనది. ఈ ద్ది మును వాడుటలో నాఠండు మార్గకవిత్వ మొక్క యాంధ్ర విషయముననే. కాక యితర దేశముల(గూడ వ్యాపించి యుండెనని యూహించినట్లు తోంచుచున్నది. ఈ యితర దేశములలో నాంధ్రదేశమునకు. బిరిసరముల నున్న తమిళ కర్ణాట ములు ముఖ్యములైనవి. నన్నెచోడునకు( దమిళకర్ణాట భాషలతోడను, దద్దేశా చారముల తోడను గూడ6 బరిచయమున్నట్లు కుమార సంభవము సాక్ష్య మిచ్చు చున్నది. అందును దమిళభాష కంటెను గర్జాటభాష యాతనికెక్కువ పరిచిత మును బ్రీతికరమునున్నై యుండినట్లు తలంచుట కవకాశములున్నవి. ఆతం డా భాషలో( బంపాదులు రిచించి యుండిన కావ్యముల నాదరముతో( జదివి యుండును, మార్గదేశీ కవితా సంప్రదాయ మాతః డందుండి గ్రహించినట్టిదే, పంపాదులకు( బూర్వముకూడ( గన్నడ భాషలో గద్యసద్యాత్మకములై న కావ్య ములు పెక్కు రచింపంబడినట్లు నృపతుంగుని (815-877) కవిరాజ మార్గము వలన దెలియచున్నది. వానిని రచించిన విమలోదయ నాగార్జున దుర్వినీత చంద్ర లోకపా లాదులొ క్క కన్నడమునందే కాక సంస్కృతమునందు! గూడ గొప్ప పండితులు. అందుచే వారు కన్నడ దేశ్యసదములళతో పాటు తత్సమ పదములను గూడ దమ కావ్యము అలలో వాడియుండిరి, కీ. శ ?00 ప్రాంతము నందలి శ్రావణ బెల్గొణ (22) & శాననమునందును, క్రీ, ఈ. 500 ప్రాంతమునందలి చిక్కగళూర్‌ (00) 2 శాసనమునందును వెళ మిట్టి రచన కొనంబడుచున్నది. పై ఇ్రవణ బెల్లొళా శాసనమునందు శార్దూలవృత్త మున్నది. _భాషాచ్చందములను బురస్యరించుకొని యిది మార్గక విత్వమని విస్స్పంశయముగా( జెప్పవచ్చును. నృపతుంగుండు తవకు( బూర్వులుగా6 బేర్కొన్న మహాకవుల రచన కూడ విబ్దిదియే మై యుండును. దీనివి బిట్టి క్రీ. శ. 700 కు౯ బూర్వము నుండియు! గన్నడమున నూర్గకవిత ప్రచారము నందుండె నని చెప్పవచ్చును. $* “మా వేనర్‌ వరమ (ఫభాన రుషియర్‌ కట్వివ్పినా వెట్టిదుళ్‌ 48) నంఘం గళ వేట్లి విద్ధ సమయం తప్పాబెనోం తించినిన్‌ (ప్రాసాచాంతరమాకో విచిత్ర కనక [పజ్వల్యదిన్‌ మిక్కుచాన్‌ సానీర్వన్‌ వరపూజిదందుయె అవర్‌ న్వశ్గా[గమావేటిచార్‌ ” (శ్రావణ బెల్లాళా, 0 700 8 “నిర్వినీతరా కిలియా మగన్దిర్‌ వల్టి మాడిదోర్‌ *-- శిక్శగళూర్‌. 6 ౯00

మార్గ దేశీ కవిత్వములు 273 క్రీ. శ. 500 కుం బూర్వము తమిళములో( గొంత సారస్వతముండినను ఆంధ్ర కర్ణాటములలో మాత్రము సారస్వత మేదియునులేదు. ఆప్పటికే కొక తరువాత మజికొన్ని శతాబ్దుల వజవను బండితులును గవులును వంస్కృతమును గూడ దప్పక చదువుచుండిరి. ఆస లప్పుడు పాండిత్య మనంగా సంస్కృత భాషా సాహిత్యములకు సంబంధించినదే యని చెప్పినను దప్పులేదు. సంస్కృత కవితా వాజ్బ్యయములపై నభిమానము కదిరియుండిన వండితులు దేశభాషలను అండలి కవిత్వములను లాఘవముతోం. జూచు చుండి రనుటకును దార్కాణము లున్నవి, అప్పుడే యనవేల క్రీ, ళఈ. 18వ శతాల్దినా(టికి ( గూడ నాంధ్రదేశమున( దెలుంగు కవిత్వమునప( బురస్కారము లేదవి విన్నకోట పెద్దన రచించిన యొక పద్యము వలనం దెలియచున్నది. ౩ శారతమువంట్‌ యున్దుంథములు బయలుదేజీన పిమ్మటనే దేశభాషయగు తెలు(గునంగల గౌరవాదరిము లిట్లుండ నంతకమున్ను దానియెడ6 బండితులకు నిరసన భావ ముండెననుటలో వింత లేదు ఆ పండితులు సంస్కృతభాషా విష్ణాతులగుటచే. దమలో౭దాము వాదము లొనరించుకొనువప్పుడును బ్రసంగించు కొనునప్పుడును సంస్కృత భాషనే యపయోగించు చుండియుందురు. కాని వంస్కృత భాషానభిజ్ఞాలైన సామాన్య జనులతో మాటాడవలసి నప్పుడు తమ యభిప్రాయము వారికి. దెలియటక్లై వారు దేశభాషలోనే మాటలాడక తప్పదు. వారు మాటాడుచుండిన యా భాషయంతయు దేశీయపదపూరిత మైనది కాదు. అందు సంస్కృత పదములుకూడ.( బెక్కు ప్రవేశించి యుండెను, పంస్కృత పదములను దేశీయ పదములతో. గలపి ప్రయోగింప వలసి నప్పుడు వానికెళ్టి రూపము నొవంగవలెనను విషయమున భిన్న భిన్నాథి ప్రాయములుండుట కవకాళశమున్నది. కొందటు సంస్కృత పదములకు దేళ భొషా విభక్తులనుజేర్చి మనమిప్పుడు తతృ్పమములని పిల్చునట్టే శద్దిములవంటి శద్దిములను వాడుచుండిరి. ఇట్లు సంస్కృత శద్దిములను * దేశీయములు *గా6 కేయపద్ధతి యస్పటికి సువ్యవస్టితమై రూపొందకపోయినను బుద్ధిశాలులై న- న క్షం “విలసద్భావ రసాద్యలంకృతులచే విప్పాలి గీర్వాణ భా

మల కబ్బంబులకెన్ని మంచితనముల్‌ సంధిల్లు నా చందమై

వళియుం [భాసయు నంత ళగ్గలముగా వర్తిల్లు సత్కావ్యముం

చెలుంగంచుం జెవి బెట్టలేమి యుడుపం దే(గల్లునే మందిలన్‌” కావ్యా గక

వ7శీ (పాబ్నన్నయ యుగము కవులు వావివి దేశభాషావిభక్ర్యంతములుగానే చేసి వాడుచుండిరి నృపతుంగు నికి. బూర్వముండిన కవులు తమ కావ్యములలో నిట్టి రూపములనే వాక యుందురు. నృపతుంగుని భాషను వారి భాషకమను చాల న్యత్యాసముండవచ్చును. కాని సంస్కృత శబ్దిములను దేశభాషాపదములతో( గలసి వాడుకోవలసినప్పు డవలంబింపనలసిన పద్ధతులను వారొకవిధముగా నేర్చ్పబుచుకొనియుందురు. వావినన్నిటిని బరిశీలించియు( దన కాలమునండలి శిష్ణజనవ్యవహారమును దృష్టి యందుంచుకొనియు నృపతుంగు(డు తరువాత నా విషయమున సుస్థిరమైన వ్యవస్తచేసియుండును, సంస్కృత భాషయం దత్యంతాదరము గల పండితులకు( గొందటి కీ తత్సమీకరణము రుచింపకపోవుటలో వింతయుండదు. సంన్కృత పదములకు దేశభాషావిభక్తు లంజేర్చు పద్ధతి వారి కంగీకార్యము కాకపోవుటచే వారు సంస్కృతపదములను సంస్కృత విభ_క్ష్యంత ములుగాను దేశ భాషా పదములను దేశీయ విభక్ర్యంతములుగాను ్రియోగించుటయే యు క్తమవి తలంచియుందురు. ఈ పన్ధతియే తరువాత మణీవ్రవాళమను పేరుతో. ్రిసి్ట మైనది. ఆ పండితులలో గొందటిట్టి భాషలో. గవిత్వముకూడం జెప్పి యుందురు, ఇస్ట్‌ కవితాపద్ధతి కొంత యుండుటచేతనే పాల్కురికి సోమనాథుండు వృషాధిప శతకమున( బలుతెజంగుల భాషలలో. బద్యములు [వ్రాయు మణీప్రవాళమున(గూడ నొక పద్యమును వ్రాసియుండెను. * ఈ మజీస్రవాళ సంప్రదాయము క్రమముగా( గర్జాటాంధ్రభాషలలో నష్టమైపోయెను గావి మల యాళమున నిల్చియున్నది. కావుననే మలయాళ లక్షణ[గ్రంథములలో మొదటి దగు లీలా తిలకము * భాషాసంస్కృతయో ర్యోగో మణిప్రవాళ ” మ్మనవి యాళ్లెలిని నిర్వచించియున్నద్‌,

నృపతుంగుని కవిరాజ మార్గమునందిలి కన్నడ భాషపను దరువాతి కన్నడ కవుల భాషకును వ్యత్యాస మంతగా. గానరాదు. భాషా విషయమున నాత6డు చెప్పిన సూత్రములను దరువాతివారు పాటించుటయే దానికి. గారణము.

$, ఆనయము చేతులందు భవదం(ఘి సరోజయుగ౦ నమామి నె

మ్మృనమున నంన్మరామి యనుమాటల ని న్వరివస్కరోమ్యవా

మ్మనుచు మణ్మిపవాళమున నంకననేయుదు భఖ క్తలోకవ్ళా

ద్వనజ వివోరలోల బనవా ! బనవా ! బనవా వృషాధిపా

మార్గ జేశీ కవిత్వములు ఏ75 కొవి యతనికి. బూర్వము “చౌపది, గీతిక, అక్కర, కందము మొదలగు పద్య ములతో6 గూడినవి చెత్తాణం, బెదండె యను పేరం బరంగునవి కొన్ని కల వవియు, నృపతుంగుని కాలమున కే పఅగన్నడమని (ప్రాచీన కన్నడము) చెప్ప విడ(దగిన భాషలో నవి రచింపబడి యుండునవియు/ో గవిరాజ మార్గ పీరికను బిల్టీ తెలియుచున్నది. ఈ పఅ గన్నడము సంస్కృత పద భూయిషమగు శిష భాషవలె నాతవికి సమ్మతము కాకపోవుటచే నతడు *ోవిరసంకరమవు దేసిగె జరీద్వధూ విషయ సురతరన రసికతె వోల్‌” అవి విరసించియుండెను. ఇట్లు పజ గన్నడి భాషాప్రమయోగమును నిరసించి యాతండు నమ సంస్క్యృతమునే దేశ భాషలలో( గలుపవలెను గాని కేవల సంస్కృత పదములను గలుపరాదని వియమము కావించియుండెను.! మజటియు అహరహః, ఉన్నైః, నీవై ః, ముహు వ్మృహుః, ఇతస్తతః, పునః, అతః బహిః మున్నగువానిని గన్నడ భాషా వాక్య మున వాడ(గూడదనియు వాడినచో గరిడియను మథెలను ఒక్కమాటు వాయిం చుట వలన( గలుగు జర్జరధ్వని కలుగుననియు, సమ నంస్కృృతముతో( గలిసి చెప్పినది మృదంగ సంగీతకాది మధుర రవమును టోలుననియు నాతడు వివ రించి యుండెను, ఇళ్లే “అరస కుమార, ఆయత తరకడె గటు, కెళది సమేతం” మున్నగు మిశ్ర సమాసములు కూడ. బరిహార్యములే యనియు వానిని నరపతి ళశనయ, ఆయత తరళాపాంగ, కెళదియ రొడె యనునట్లుగా వాడుట యుక్త మనియు నాతండు సూచించియుండెను. దీవినిబట్టి సంస్కృత పదములను గన్నడ భాషలో నెట్లు వాడవలెనో, యెట్టి రూపములను దేశభాషా పదములతో. గలిఫి. వాడరాదో కవిరాజ మార్గము కాలము నాటికే కన్నడమున నిర్ణయింపం దిరెననియు నా నిర్ణయము ననుసరించియే పంపాదులు కొవ్గ రచనము కావించి రనియ( దెలియుచున్నది.

శేతన, వృకేణ, దశాయ, పక్షీభిః, పుత్త్యన్య యను నంన్కృత విభ శ్రంత పదములను, అస్తి, ప్రయాతి, గాయంతి, భుం_క్రే మ్థన్నగు క్రియా

కే నమ నంస్కృతం గళొ (గవ

య్హ మక్టిరె కన్నడ మనజిదు 'పేళైంబుది చా

గమ కోవిద నిగదిత మా

ర్ల మిదం జెర నల్క మాగదీ సక్కదర దొళ్‌,

376 (పాబ్నన్నయ యుగము రూపములను, గత్వా, హాసిత్వా, ప్రకౌశ్యః సంత్యజ్య మొదలైన క్తాార్డ్‌క ల్యబం తములను, గంతుం, హంతుం మున్నగు తుమున్నర్థక రూపములను, అపి, చ, తుహి, వై,న, వా అను నవ్యయములను దెలుఃంగున( బ్రయోగింపరాదని యాంధ్ర భాషా భూషణమున స్పష్టముగా జెప్పియుండెను. సంస్కృత విభ_క్ర్యంత ళద్ది ప్రయోగము తెను(గున యథాతథముగా౯ జేయుట నన్నయకును సమ్మతము కౌదని యాతని భారతము వలననే. తెలియుచున్నది. ఆంధ్ర శద్ది చింతామణి లోని “న పదాన్నవ్యయ సుద్షిజ్‌ క్వ్వా తుమునాొ మ్మను సూత్రముకూడ నీ విషయమునే శెప్పుచున్నది. తిక్కన విర్వచనో త్తర రామాయణ పీరికలో “జాత్యము గామి నొప్పయిన సంస్కృత మెప్పుడు4 జొన్న"వని చెప్పుట కూడ( గేవల సంస్కృత పదములను దెలుంగున6 (బ్రయోగింపరాదమ వి షేధమును సూచించుటకే. పాల్కురికి సోమనాథుండు వృషాధిస శతకములో మజీన్రవాళ శైలి నొక పద్యము వ్రాయటయు., దిక్కన కేతనలును ఆంధ్ర శద్ది చింతా మణీయు( గేవల సంస్కృత పదములను దెలు(గునం (బ్రయోగింపరాదవి సూచిం చుటయు( జూడ నట్టి ప్రయోగము వారికి. బూర్వము తక్కువగనో, యెక్కున గనో ప్రచారమున నుండెనని న్యక్తము చేయుచున్నవి. లేనిచో వారట్లు విషే ధించుటప6 గారణము కనబడదు.

పై పరిస్థితులను దృష్టియం దిడుకొని నన్నెచోడుని పద్యములకు సమ న్వయము చేయ యత్నింతము, ఆతడు పంపాదుల కావ్యములను, గవిరాజి మార్గమును, అప్పటికే వష్టముర్తై పోయి యుండనిచో నంతకుం బూర్వము కన్నడమున రచింప బిడిన విమలోదయాదుల [గ్రంథములను దిరించియుండును, నృపతుంగునికి బూర్వము విలసిల్లిన కావ్యము లప్పటికే నశించి యుండినచో నాతడు కవిరాజ మార్గము వలన వాని యునికిని గుర్తించి యుండును, వానిలో వెళ్ళు మూర్గకవితాపద్ధతిని రచింపంబిడినవే యగుటచే నాతడు “ ముమ మార్గ కవిత లోకంబ్యున * వెలసి యుండెనని వ్రాషుచ్చి యుండెను, చాళుక్య రాజొదులు తెలు6గు దేశమున నట్టి మార్గ కవిత్వమును గాక దేశి కవిత్వమును బుట్టించి శెను(గును నిబ్బటకు యత్నించి యుండిరి. ఈ చాళుక్యరాజు రాజరాజ నరేం ద్రుడు కాదనియు నాతని పూర్వులతో కొకండ్లై యుండునవియం దోంచుచున్నది ఆత(డే యా చాళుక్య రాజ్టైనచోం “ బుబ్టించి"” యను పదమున కర్ణము కదు రదు, ఏలయన నంతకు6 బూర్వ మట్టి కవిత్వము లేనప్పుడును, అది క్రొత్తగా+

మూర్గ దేశీ కవిత్వములు వ? బ్రివారమువకు. దేంబిడి నప్పుడును మాత్రమే యా పదము వాడ(దగి యుండును, రాథరాజునకు( బూర్వము కావ్యముల మాట యెట్లున్నను గవిళ్వమును, బద్య రచనమును నుండె ననుటకు శాసనములు నిదర్శనములుగా నున్నవి. అందలి వద్యములు సీసము, తరువోజ, మధ్యాక్కర మొదలగు దేశి చృందో భేదములకు మాత్రమే చెందియున్నవి ఆందలి పదస్రయోగము సైతము దేశి మార్గమునకు వందింధించినదే యని చెస్పందగి యున్నది. ఇట్లు శాననములలో దేశిక విత్వము శిలాక్షరమై కానంబడు చుండంగా రాజరాదే దానిని బుస్టంచె ననుట యుక్తము కాదు. దాని నట్లు పుట్టించినవారు తస్పక యాళతనికిం బూర్వులే మై యుందురు, వారెవ్వరో స్పష్టముగా౯ జెస్పుటకు దగిన యాథారములు లేపు. మటియు రాజ రాజే యా దేశకవిత పుస్టించిన వాండన్నచో నన్నయభాకత మే యా దేశకవిత యని చెప్పవలసి వచ్చును. కావి భాషాచ్చందో వస్తు వర్షనాదులను బురన్క శించుకొవి చూచినచో నది మార్గ కవితా పద్ధతియే కాని దేశకవిత్వము కాదు, కన్నడ భాషలో( గవిరాజ మార్గమునకు. బూర్వమే మార్గ కవిత్వము వ్యాపించి యుండెనని వెనుక6 జెప్ప బడినది ఆ రోజులలో. గన్నడ శెణ(గు భాషల కిస్సు డున్నంత వ్యత్యాసమును, బార్జక్యమును రేకుండుటచే నా రెండు దేశము లందలి కవులును ద్రిజలును నొండొరుల భాషా కవితలతో. విరచయము కలిగియుండుట కవకోశ మున్నది. ఆందుచే/ గన్నడమున వ్యాపిం చిన మార్గకవితా పద్ధతియే తెలుగునం గూడ( ద్రిచార మందుట సంధాన్యమై యున్నది. దానికి. దోడు సంస్టృృత భాషాభిమానులు సంస్కృత పదములను దేళభాషా విభక్త్యంతములుగా. దేసి వాడుటకు( గొని, కేవల దేశభాషా సదము లనే వాడుటకు(గాని యిచ్చగింపక నంన్కృత పదములను. దేశ భాషా పదము లశోల గలిపి వాడు మణిప్రహళ శైలితో గూడిన పద్ధతియు౯ గొంత వ్యాస్తిలో నందెను, ఈ వద్ధతులు రెండును మార్గకవిరా నిధానమునకు జెందినవే నన్నె శోడుండు దేశి కవిత పుట్టించిరవి చెప్పిన చాళుక్య రాజాదు లీ విధానము నంగీక రింఫక్ష దేశి కవితకును సంస్కృత పద ప్రచురము కాని తెను(గునఖను ద్రాధా వ్యు కల్లింప యత్నించి యుండిరి. వారి యా యత్నములకు గలిగిన ఫలమే యన్నటీ శాసనములందును ఏ లేశ మైనలభ్యమైనచో నప్పటివాజ్బయమునందుమ గావవచ్చును.వారట్లు యత్నమొసరించియుండని సక్షమువ మార్గ కవితా పద్ధతియో పడి ప్రవాళ పద్ధతియో తెలు(గు దేశమునం గూడ వ్యాపించి దేశి పద్ధతికినిం

378 (పాబ్నన్నయ యుగము దెను(గునకును గొంత విరోధము కలిగించి యుండును. అందుచేతనే నన్నె చోడుండు చాబక్య రాజాదులు “దేశి కవిత పుట్టించి యాంధ్ర విషయంబున దెలుంగు నిలిపి *” యుండిరవి వ్రాసి యుండెను. ఇది క్రీ. శ. తొమ్మిదవ శతాన్టి వణకు నర్తిల్లిన పరిస్థితి, ఈ శకాబిలో నృపళుంగుండు కన్నడమున( * గవిరాజ మార్గమును రచించి భాషా ప్రమోగ విషయమునను, ఇతర కవితా లక్షణముల విషయమునను సుస్టిరమురై న వియ మములు కొవించి మార్గ కవితా పద్ధతికి “ఘంటాపథము ” నిర్మించెను. అప్పటి నుండియు గన్నడ కవులు నిశ్శంకముగా నా మార్గ్షమునే యవలంబించిరి. ఆ ప్రభావము తెలుగు దేశమున గూడ గానిపించెను. పండితులైన కవుల యాద రము దేశ పద్దతి యెడం గాక మార్గపద్ధతి యెడ ములు సూప దొడంగెను, నన్నయ నా;టి కది వేటూనెను, నన్నయ కూడం దత్కాల పరిస్థితుల ననుసరించి కన్నడ భాషతో( దరిచయము కలిగియే యుండును ఆతని మాట యెట్లున్నను అశని సహాధ్యాయుండును వాజ్మయ ధురంధరు(డు వైన నారాయణభ ట్జా భాషలో బండితుండును గవియున్నై యుండె ననుటకు శాసన ప్రమాణమున్నది ఆత(డందలి మార్షక విశా పద్ధతి గాంచియందలి సామంజన్యమున కలరి మహా భారతమువంటి యుద్గ్రంథము నేమార్గమున నెట్లు వ్రాయదమా యని యాలో చించుచున్న తనమి(త్రున కా పద్ధతియే యుక్తము ననుసరణీయమునని నూచింఛి యుండును. సంస్కృత భాషాభిమానులు మణీప్రవాళ పస్టతియే యుచితమని బలవంత మైన వాదము కొవించియుందురు “ఈ ఘోరరణము"నందే పాకశాసవిక్‌ నారాయణునట్లు భట్టారకునికి నారాయణభట్టు తోడయి, విషాదము తలంచి కర్మమార్గమున కున్ముఖువి( గావించియుండెను. నన్నయభట్టును విజయుని వలె వారేమనుకొందురో వీరేమనుకొందురో యను సందియమును విడనాడి నారాయణ నిర్దిష్టమార్గమున( గార్యమున కుసక్రమించి నఫరీకృత మనోరథ! డయ్యెను. నన్నెచోడుండు సురవరు లను పద్యమున స్తుతించిన _యుత్తమ మార్గ కవులు తెలుంగునకు సంబింధించినవారే. వారిలో నన్నయ కూడ నొక్క+డై

1. “యన్సంన్క్యృత కర్షాట (పాక్ళత వైశాచికాంధ భాషాను కవిరాజ శేఖర ఇతి వథితః నుకవిత్వ విభ వేన”.

మార్గ దేశీ కవిత్వములు ఏ70 చుండును, తాను శైవ నుతాఖిమావి యగుటచేతను, నన్నయ యద్వైత మార్గావలంబి యగుటచేతను, నన్నయప దరువాత. గొలఃదికొలమునకే తాను వర్ధిల్లిన వా౦డగుట నస్పటికింళను నన్నయ భారత మధికషప్రాచుర్యము నంది ముండక పోవుటచేతను ఆతడు ప్రత్యేకముగా నతని. బేర్కొనక సాము శాయికముగా “నుత్తమమార్ష కవులను” మాటతో నాతని స్తుతించి యుండును. అందుచే నన్నెచోడు( డిచ్చటం బేర్కొన్న యుత్తమ మార్గకవులు, దేశి సత్కంవులు, ఆను పదములు “= దేశభాషలో. జేయంబడిన రచనను లక్ష్యముగా కేసికొవి చెప్పినవని తిలంపవలసినదేకాని సంస్కృత భాషారచిత కవిత. విషయమున కిందు( (బని యేమున్నది?” ః

ఇంక “యార్షికమూర్ల" మిక్యాదిగా[ గుకవివరాకులం. బరిహరించుచు వన్నెచోడుండు (వ్రాసిన పద్యమును బై యఖిప్రాయముతో నన్వయింపవలసి మున్నది. నన్నెచోడున కత్తమమాగ్ష సత్క-వీశ్వరులన్నను దే సత్కవు లిన్నను గౌరవమే యనుటకు * సురవరులను * పద్యమున నా యిరుతెగలకు( కెందిన కవీంద్రుల నాతండు గొల్బుటయే తార్కాణము, మార్గకవుల నిందు! గొల్చి తరువాత “ మార్గకుమార్గమ ”ని నిరనించుటలో న్వవచన వ్యాఘాతము కౌనిపించుచున్నది. మలియు “ మార్షకుమార్గము _ దేశ యమార్షము ” అను వది వన్నెచోడుని యభిప్రాయమే మైనచో నాతండు మార్గకవులను గొల్బియే యండండు. “అట్లుగాక ఆత౦యిత్తములైన మార్గ్‌ సత్కంవీశ్వరులను గొల్బెను, రుర్మార్గమని చెస్పందగిన మణీ ప్రవాళపర్ధతి నవలంబించిన మార్గవులను విందించెను. ఆ దుర్మార్గమునే మార్గకమార్గమని నిరసించెను”. అని ఎవ్వ ర్టైన(జెప్పవచ్చును. మార్గ కుమార్గమను మాటలో నుత్తమమైనను దుష్టమైనను మార్గపద్ధతియే యాతని కిష్టములేనట్లు తోంచుచున్నది, అందు_త్తమమార్గము కొక దుర్మార్గ మే మమ్వారమనునంత యర్హము స్పురించుటలేదు. అందుచే “మార్ల పమార్షము డేశ యమార్గమోను నధిప్రాయ మతవిది కాదనియు వాతవిచే( బరిహ కింపంచిడిన * మారవు "ల దవియు( దోంచుచున్నది. ఈ మార్గవులు మణీ ప్రవాళ పద్దతి నవలంబించిన వారే. వీరికి సంస్కృత పదములను దితృమములుగా€ దేసి లా

శ కుమార సంభవ పీఠకలాలిరి.

380 (ప్రాళ్నన్నయ యుగము దేశభాషాపదములతో( గలిపిచెప్పు మారక విత్వమునెడ(గావి దేశి కవిత్వమునెడ॥ గావి ప్రీతిలేదు వీరిది “తృతీయః పంథా.” వీరి కామ్తారము కుమార్గము దే? యమార్గము. రెండు పద్ధతులును నచ్చవు కావున మాటాడక యూరకుండుటకు వారి మన సిచ్చగింపదు. అందుచే వా రోక (క్రొ త్తమార్గమును_సంస్క్పృత పదము లను సంస్క్యృతపదములుగానేయుంచి డే పదములతో6గలిపిచెప్పు మార్గమును. అవలంబించిరి. నన్నెచోడుని కిది దుర్మార్గము. ఉత్తమమార్శ మాతవికీ( బీతి కరమే. అందుచే/నాతండు తమకు ( మార్గపులక్రు వగవంగ (ఆలోచింప(గా) మార్గ (సంస్కృత పదములను దత్సమీకరించి చెప్పుమార్గము ఏ) కుమార్గమ ((పత్సితమార్గము ) దేశ (కేనలదేశికవిత్యము) అమార్గము (మార్గముకానిది) అయినను గవిత్వమును బ్నూర్త్తిగా విడిచివేయుటకు మది 2 మనస్సు; వదలక ( విడువక) దుర్మార్య పదవర్హులు దుర్మార్గమను ( మణీప్రవ్శాశమను 0 దారిని వర్తించు వారగు మార్గవులను సుకవులు తలంప నక్కటిలేదని హేళనపూర్వ కముగా జెప్పినాండు. వారికి. గవిరాజమార్ల విర్షిష్టమైన మార్గము కుమార్ల్షము శేవల దేశమార్గ మమార్షము. ఇది వారియభిప్రాయముకాని నన్నెచోడునిదికొదు అతవికి. గవిరాజమార్ల విర్పిష్టమైనమార్గ ముత్తమమార్గము. సంస్కృతాభిమాను లైన యీ మార్గవులవలంబించు మణి ప్రవాళమార్గము దుర్మార్గము. అందుచేతనే యాతి (డుత్తమమార్ష సత్కవీశ్వరులనుబొగడ్‌ దుర్మార్గపదవర్తులై న మార్గ వులను దెగడినాండు.

మార్గవుల యభిప్రాయములో మార్గము కుమార్గము. దేశి అమార్గమ ఇచ్చటి కుమార్గ అమార్గపదముల కర్ణములో వ్యత్యాన మున్నది. పమార్ష మనంగా గుత్చితమైన మార్గము. అదియు నొకమార్గమే కాని చెడ్డ మార్గము దేశి యనలు మార్గమే కాదు. తిరుపతి కేగిన పిమ్మటల దిరుదుల శిఐరనున కరుగుటకు. బలుమార్గములున్నవి. కొందలు మోటారు కౌరుపై( బోవుడురు కొందటు సోపాన మార్గ్షమునః బోవుదురు. కొంద టీ రెండు మార్గములను విఢిచి విషమమును నుసద్రవకరము నైన కాలిబాట ద్వారా పోవుడువ, ఈ మూండును గొండకొనకు. జేర్చునవేయైనను యిందు! గాలిబాట కుమార్గమ అనలీ మార్గములను మూఖటిని విడిచి కొండవై పునకష€ గాక మజొక దిక్కువ కరుగుట యమార్గము, ఈ మార్గము నవలంబించినవారు మజెక్కడిక్రైనః బోంజాలుదురు గాని కొండికొనకేగంజాలరు, అక్షే పంస్కృతాభినూనులైవ మార్గ

శూర్గ దేశీ కవిత్వములు 381 వులకు( దత్సమములను డేశభాషా పదములతోందేర్చి చెప్పు పద్ధతి కుమార్గము= దేశకవితా పన్ధతి యమార్షము, ఈ రెండును నమసంణీయములు కొండాలవు, ఇంక మూండవది = సంస్కృత పదములను సుబాద్యంతములుగానే యుంచి దేశ వదములతోఃగలిపి చెప్పునది = సన్మార్గము. ఇది నన్నెచోడునకు దుర్మార్గము. ఈ దుర్మార్గము నవలంబించు మార్షవులనే యాతడు పై పదృమునం గుకవి వరాకులని పరిహరించినాండు,

మార్షదేశీ కవితా పద్ధతులు ప్రత్యేకములైనవనియు వాని కొండొంటితో వెట్టి సంపర్కము నుండదనియు( దలంపరాదు. ఏదైన నాక పన్టతివి మార్గమో దేశియో యని చెప్పుట బాహుళ్యదృష్టితోడనే, మార్గ కవిత్వమున దేశి కవితా ఛాయలు కొన్నియు దేశి కవిత్వమున మార్షకవితాచ్చాయల కొర్నియు( గాన వచ్చుచునే యుండును. ఉదాహరణమునకు నన్నయ భారతమునే తీసికొందము. ఇందు మార్గకవితాంశ మధికమే యనుమాట సత్యమేయైవను దేశీకవితా రేఖ రసలు లేకపోలేదు, ఆతవి కవితలో౬ దరువోజ లున్నవి, మధ్యాక్కర లున్నవి; పీసము లున్నవి, ఆచ్చటచ్చట దేశ్యపదప్రచుకమైన రచన యున్నది. ఇదంతయు దేశి కవిత్వమే యనిపించుకొనును. కొవి సలక్షణము, సమాస భూయిష్టము, శార్దూల మత్తేభ చంపకోత్పలమాలాలంకృతము నగు మిగిలిన రచ వతోం బోల్చి చూచినచో విట్టిది చాలం దక్కున అందుడే మొత్తముమీంద నాతని రచన మార్ష్‌ కవిత్వమని చెప్పంబడుచున్నది. నన్నెచోడుని కుమార సంభవ రచనకూడ మార్షపద్దతికీ( జెందినదే. ఇందలి వృత్తము పురాణ ప్రసిద్ధ మైనది. ఛందస్సున కార్దూలాది సంస్కృత వృత్తముల సంఖ్యయే యెక్కవం అతండు తనకు జానుతెనుగు రచన యభిమతమని చెప్పుకొన్నమ అందు సమాన భూయిష్టమైన రచన చేయకపోలేదు ఈ విధముగా నిందు మార్గకవితా విశానమే కానవచ్చుచున్నను నన్నయ భారతమునకం'టె దేశి మార్గ చ్భాయ లధి కముగా గోచరించును. వస్తువునను, (గణేశ జన్మ ప్రకారము, ఓషరీద్రస్థము నందలి విట విటీ జార చోరాదుల సంభాషణము, కన్యావరణము) సంప్రదాయము నను (మండనాంకానోకహములు, కవి గమకి వాది వాగ్ములు) గవి సమయము ఇందును, భాషాభావ వ్యాకరణాదులందును అత€ డవలంబించిన దేశీయ విధాన మును శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు కుమార సంభవ పీఠికలో సమగ్రముగా ద్రిదర్శించి యున్నారు. వ్యాకరణ సూత్రములకు విరుద్ధముల్లై న పదములును,

382 పాక్నన్నయ యుగము నమాసములును నీతి గ్రంథమున(౬ జాల గనవచ్చుచున్నవి. ఆత( డవలంబిం చిన భాషా ప్రయోగ పద్ధతి యంతకు( బూర్వము ప్రసిద్ధి వహించిన నన్నదు పద్ధతి కించుక భిన్నమైనది ఈ కొరణముచేతనే యితని విశేషరూపము లా కాల మున ్రామాణికముగా (గ్రహింసందిడుచున్న శిష్ణ వ్యవహారమునకు భిన్నమ లగుటయు, వాశి నప్రామాజణికములని కొందథణు తలంచుటయు దటస్థింయ చున్నది. “ఈత డవలంబించునదియు. దేశీయ శిష్ట వ్యవహార పన్హతియే కావి శేవల సామాన్య జన వ్యవహార పర్ధతియు గ్రామ్య పన్థతియుం గాదు. అల్లే మైనచోం గొంచెము తరువాతి కాలమున దెను(గున మొదటి లాక్షణిప(డగు కేతన లక్షణమున( జేప్పీన గ్రామ్యోక్తులు “వస్తాగా హరి సొమ్ములు తెస్తాడా” అను నట్టివి యితని రచనలో. గన(బడవలసినదే కదా। అస్టేవి లేవు కొంత కన్నడ సంప్రదాయమును బట్టి శాసనాదులలో సర్వజన సామాన్యముగా నెలుకపడుట కవలంబింపంబడిన రచనారీతిని బట్టి యితడు తనకు. దోంచినరీకి నా కాలపు భాషకు దేశీయతను' బెంపొందించెను!. “ఇదంతయు బరిశీలించిచూచి నచో నన్నయ నన్నెచోడుల రచనలు రెండును మార్గ పర్ధతికే చెందినను నన్నయలో దేశి కవితా గుణము చాల దక్కువగను, నన్నెచోడునిలో నంఠ కంఅె నెక్కువగను నుండినట్లు గోచరించును.

శార్జదేవు;డు సంగీత రత్నాకరమున గాన గాంధర్వములను గూర్చి వివరిం చుచు గానము విబస్ధము, అనిబస్టము అని రెండు తెఅంగులని సూచించెను గాంధర్వ గానములు మార్గదేశీభేదముల కపర రూపములని కూడ నాతండు తెల్పి యుండెను కవిత్వ విషయమున మార్గపర్థతిలో( గూడ నీ రెండు తెణంగులు గోచరించునని చెప్పవచ్చును, "ఒకటి కేవల లక్షణానుసారి మైనది. రెండవది యించుక స్వాతంత్ర్య చృాయలతో౯ గూడినది. నన్నయ కవితా పద్దతి మొద దానికిని, నన్నెచోడునిది రెండన దానికిని లక్ష్యుములు కాంజాలును పాల్కురికి సోమనాథుండు రచించిన బిసవ పురాణ పండితారాధ్య చరిత్రలు ప్రధానముగా దే! మార్గమునకు( జెందినవి. ఇందలి వృత్తము. ఛందస్సు, భాషా ప్రయోగాదుణ మున్నగున వన్నియు దేశి పద్ధతిని చెప్పక చెప్పుచున్నవి. కాని యిందు మార్గ కవితాచ్చాయ అసలు లేవవి చెప్పరాదు. సంస్కృత లాక్షణీకులు కవిత్వమునం తా

క్‌ శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు = సారవ్యత వ్యానములు

మార్గ దేశీ కవిత్వములు 383 దుండవలెనని చెప్పిన లక్షణము లిందును గొన్ని కానవచ్చుచున్నవి. అట్టివి యన్నవని సోమనాథు*డే కంరో్రిగా( జెప్పియున్నాండు. ఇందు జాతీయము లైన పలుకుదిళ్ళు హెచ్చు. వైరి నమాసములు, స్వతంత్ర పద ప్రయోగములు దిహుళముగా€౬ గానవచ్చును. కాని యాతడు వ్యాకరణమును బ్నూర్తిగా విడిచి వైచి వ్యావహారిక భాష నుపయోగించి యుండలేదు అతవిది మార్గపుంబా లిం చుక యధికముగా6 గల నిబన్టమైన దేశ కవితా పన్టతి. నన్నెచోడువిలో దేశ చ్భాయ లెంత్తగా నున్నవో యీతనిలో మార్షచ్భాయ లంతగా నున్నవని చెప్ప వచ్చును. ఇట్లుగాక నన్నయకు. బూర్వమునను బరముననుగూడ జన వ్యవహా రము నందుండిన పదకవిత్వములో మార్గపుందాలు దృశ్యాదృశ్యముగ నుండును, అక్కడక్కడ నించుక యాలంకారికమైన రచనయు నొండు రెండు తత్సమ సదములును గోచరించినను అది వస్తుచృందో భాషాభావములలో( బూర్జమైన చేశతనము గలది. నన్నయ కవిత్వములో మార్గ గుణమెంతో యీ పదముల రచనలో దేశిగుణ మంత. ఇందలి భాషాచృందోరీతుఐ నియమనపితములై నవి కౌమిచే నిది యనిబర్హమైన దేశిరచనయవి చెప్పవచ్చును.

నన్నెచోడుడు కుమార సంభవమ్మున( గావ్య ప్రళస్తిలో “గ్రే స్థ మార్గంబులు దేశీయములుగా, నలంకారములు దా నలంకరింపలొ గవిత రచింపవలెనని సూచించెను. ఇచ్చట దేశిమార్షములు దేశీయములగుట యన వేమో సరిశీలింస వలయును. మార్గమును దేశీయముగా నొనరించుట యనంగా వంస్కృృతపదములను _ దేశభాషా విభక్త్యంతములుగా నొనరించుట, పంస్క్కృతమునుండి [గ్రహించిన వస్తువులో. గొన్ని దేశీయాదార సంప్ర దాయములను ట్రివేశ పెట్టుట, కేవల సంస్కృత లక్షణములతో నందలి వృత్తములనేకాక యతిప్రాసలతో గూడి దేశీయ చృందోనుగుణములై న వృత్తములం జేర్చుట మున్నగు కార్యములని యర్థము చెప్పుకోవచ్చును. ఇంక దేశని దేశీయముగా నొనరించుట యననేమి ? “దేశి సహజముగా దేశీయ మైవదే కదా యను ప్రశ్న యుదయించును. -దేశి కవితను టోషించి యధీకతర దేశీయతా ముద్రతో దానివి బ్రభావితము చేయవలయు ననుటయే యాతని యభిప్రాయమై యుండును. దేశికవితా రీతి వితోఒధిక దేశీయముగను మార్గకవిత్వమును దేశికవితకు సన్నిపాతముగను జేయుట యాతని ధ్యేయ వైవట్లు తోచును, ఆతని కావ్యమున నీ రెండు ్రక్రియలును గోచరించును,

384 (పాజ్బన్నయ యుగము ఆత(డు మార్గమును దేశీయముగ నొనరించుటకే కాక ఛందో వస్తు భాషా రీతులలో సాధ్యమైనంతవణకు దేశీయ లక్షణముల జొప్పించుటకువు యత్నించి యందు గృతార్జుండు కా(జాలెను.. అతండు మార్గమును దేవి గలుపుచుః దమిళ గర్జాటి భాషాకావ్యములనుండికూడ6 గొన్ని దేశీయ పంద దాయములను (గ్రహించి తన కావ్యములో వానికి దావు కల్పించెను దేశిమార్గములను గలుపుటయను నీ పద్ధతి? గూడ నన్నెచోడుండు కన్నడ కవులనుండియే (గ్రహించి యుండెను. “*దేశియొక్‌ పుగువుదు, పొక్క మార్గదొశె తళ్వుడో అని పంపకవియు “వెగళ్లరసం మనం గొళిపె మార్గ మొడంబడె, దేసికబ్బ మందబగె గొశెలింత పేల్దదు”అని రన్నక్రవియ భారత గదాయుద్ధములలో( _ జెస్పియుండిరి. మార్గదేశివిధానములను. గలిపి చెస్పుటయే వారి కభిమతమైన పద్దతి, తెలుఃగున నీ మార్గదేశీపద్దతుల ప్రసక్తి తెచ్చినవాం డింకొకండు గలంరు, అతడు నన్నెచోడుని కించుక తరువాతీవాండని చెప్పందగు సృపధూర్జటి లీమయపండ4డు. (క్రీ. శ 1145). అతండు “తలంపు సదత్ధ౯ భావఘునం దద్గత సూక్తులంగూడ వనకానల్‌ గొలసు గొనంగ వ్రావడులు గోరిన భంగ్గిక వచ్చి ముట్టం గో మలగతి దేశిమాగ్గణములు మటుపడం గ్గటనంబ్బులొప్పనా ద్యుల క్రియం జెప్ప నేచ్చెల నృవధాూర్హటి ధీమయ పండ్ష డిమ్మపహిని" ార్‌0ల 1064122 0500060908 ౪701. ౪7% షం 1203 శాసనపద్య మంజరి [8 అను పద్యమున “దేశిమార్గములు మట్టువడునట్లుగో నాద్యుల క్రియ6జెన్సళలొ గల నేర్పును ద్రిళంసించుకొని యున్నాడు. ఈ పద్యము భాషాభావ గమనము లందు నవ్నెచోడుని కావ్య ప్రశంసలోని *సరళముగా(గ భావములు” మున్నగు పద్యములను బోలియున్నది. మట్టుపడుట యనంగా( గుదురుకొనుట యవి యర్థము నన్నెచోడుడు “దేశమార్గముణు దేశీయములుగాలొ” గవిత చెప్ప వలెనన- నీతండు “దేశిమార్గములు కుదురుకొనునట్లుగాలగ జెన్పవలెనవి నూచించినాండు.. దేశమార్గములను గలిపి చెప్పవలెననియే యిరువురి యళి పాయముర్తైనను నన్నెచోడుని పదనయోగమునందు దేశీయాభిమానము మణ

మార్గ దేశీ కవిత్వములు ఏర్రక మాపుచున్నది. భీమయపండండు తనకు. బూర్వులైన కొందలు దేశిమార్ష్గ ములు మట్టుపడునట్లుగా6 జెప్పియుండిరని పై పద్యమున సూచించి యుండెను. ఈ యాద్యులు నన్నెచోడుండో, నన్నయయో లేక కన్నడము నందలి పంపా డలో కావలయును. నన్నయలో మార్గపు(బాలును, నన్నెచోడునిలో దేశిపాలును గొంచె మధికముగా నుండినను అవి రెండును వారి కవితలలో. గుదురుపకి యుండుట సత్యమే, దానినే భీమయపండ€ డాదర్శముగా [గ్రహించియుండును,

నన్నెచోడుని తరువాత బాల్కుూరికి సోమనాధుడు సంస్కృత వృత్తము లను, వస్తువును గూడ. బరిహరించితన దిసవప్పురాణ పండితారాధ్య చరిత్రలలో _ దేశిమార్గమున కధికప్రాధాన్య మొనంగెను.. తిక్కన కూడ భాషా విషయమున దేశ కవితాభిమానమునే ప్రదర్శించెను గాని యితర కవితా లక్షణములలో మార్గ పద్ధతినే యవలంబించెను నన్నెచోడుండు నిస్తే మొనరించినను భాషా సమాసాది వ్రయోగమున నించుక విశ్ళంఖలముగా వర్తిం చుబచే( బండితాదరమును బడయలేకపోయెను. నన్నయ కవిత్వము నందు మార్గ కవితాభాగ మెక్కువ, తిక్కన కవిత కేవల మార్గమును గాదు. దేశియును గాదు అది రెండింటి సలక్షణమైన సమరసమైన కూడీ5క.

తిక్కన తరువాత మరల దేశికవితా సంప్రదాయమునకు దుర్దినములు పబ్ది నవి. పండితులును గవపులును దేశిమార్గమునం దాదరము చూపక నన్నయ యవలం వంచిన మార్గకవితా సంప్రదాయమునే యవలంబించి పెంపొందింప దొడంగిరి. " వాచన సోమనాథ (శ్రీనాథాదులును, బెద్దనాది ప్రబంధ కవులును ఆ మార్గమును చిరాకాష్ట నొందించిరి. అప్పటి నుండి నే(టి వఅకును గూడ నా సంప్రదాయమే కవి పండితుల మన్ననల నందుచున్నదని చెప్పవచ్చును నన్నెచోడుండు దుర్మార్గ పద్ధతి యని చెప్పిన మణి ప్రవాళ రచనా విధానము నన్నయనాంటికే కృశించి తరువాత€౬ (గమ క్రమముగా రూపు లేకషండ6 టోయినది. కన్నడమున€ గూడ నది చిరకాలము సాగి యుండలేదు. కాని మలయాళమున మాత్రము వేలు గన్ని నేంటికిని నిల్చియే యున్నది.

ఇంక దేశి కవితా ప్రవాహము నన్నయహ. బూర్వకాలము నుండియు6 గౌరి పరిస్థితుల ననుసరించి పోటుపొటుల నందుచు సన్న పన్నగా. ద్రవహించి వచ్చుచునే యున్నది. నన్నయకు! బూర్వము చాళుక్య రాజొదులు దేశి కవితను

డ్య

386 (పాబ్నన్నయ యుగము బుట్టించి దానిని బెంపొందింప యత్నములు కావించిరి కాని యప్పుడు పండితు లందును శిష్ట లందును సంస్కృృతాభిమానము పెచ్చు పెరింగి యుండుటచే దానికి, దగినంత యౌన్నత్యము చేకూరి యుండలేదు. నన్నయ కన్నడము నందలి పంపాదుల ననుసరించి మార్గకవితా పద్ధతికే ప్రాధాన్య మొసంగి భారతము వ్రాయ నారంథించిన పిమ్మట నది మజియు హీనస్టితి నొందుట సంభవించెను, తరువాత మళ ప్రచారమే ప్రధాన ప్రయోజనముగా. గావ్య నృష్టి కొవించిన పాల్కురికి సోమనాథాదుల కౌల మా దేశికవితా ప్రవాహినికి. బ్రావృట్టాల కల్చ్పమై యనల్స్బ మైన యుల్బణము నాపాదించెను. కాని యా యుల్బణము చిరకాలము సాగి యుండలేదు వర్షకాలము గడచిన పిమ్మట వది క్రమ క్రమముగా సన్నగిల్లి నిదాఘసమయము నాటికి నిర్ణలమై పోవున ట్లది ప్రదింధకాలము నాఃటికి రూపటి దృశ్యా దృశ్యమై పోవుట సంభవించెను అప్పుడు తాళ్ళపాకవారి కృళు లలో నది సజీవమై యుండినను ఉరవడితో నుద్వేలమై ప్రవహించిన ప్రబంధ వాహినిముందు డాని నంతగా నాదరించినవారు లేకపోయిరి.

తరువాత నాయక రాజుల కాలమున యక్ష గానాదుల రూపమున సడి కొంత విజ్బృంభణము గాంచెను గాని యా విజృంభణము కూడ దీర్చ కోలము సాగక యచిర కాలములోనే యంతరించెను. మరల నాథునిక కాలమున బిండి తులకును బ్రజలకును గవులకును గూడ దేశ కవితా వాజయముపై నధికమైన యాదరాభిమానము లుదయించినవి పలువురు ప్రాంత పాటల నన్నిటిని సేకరించి (గ్రంథస్థము చేయం జూచుచున్నాడు. కవులు పూర్వపు బాటలను బదములను నొజ్జ దింతులుగా (గ్రహించి సర్వజన సుజోధములై న గేయ రచనలు కొవించు చున్నారు. ఆభునికాభ్యుదయ కవిత్వమున6 జాల భాగము దేశి మార్గముననే నడచుచున్న దనుటలో నత్యుక్త యుండదు. కాని సండితులకును, శిష్టులకును బూర్వము వలె, నేండును దీని యెడ విరననభావమే కాని సహజమైన యాదరా భిమానము లంతగా గోచరించుట లేదు. దీని భవిష్యత్రవృత్ని యెట్లుండునో యిష్పుడు నిర్ణయించుట కష్టముం

నాననా

6. నన్నయ' ఆదిశవిత్వము'-భారత రచనకుబూర్వరంగము ఆంధ్ర వాజ్బయము నందలి కవులను గూర్చి చెప్పునప్పుడు నన్నయ నాది కవిగా బేర్కొనుట దేళమున నాచారమై యున్నది. ఈ ప్రశస్తి యాతని కర్వా చీనకాలమున౬ గలిగినదే. కాని ప్రాచీన కాలమున నున్నట్లు కనంబడదు. ఏల యనం దిక్కన ఎజ్జనలు కాని (శ్రీనాథాదులు కాని యాతవియెడ భక్తి ప్రపత్తులు కలవారయ్యు నతని నా విధముగా ట్రస్తుతించి యుండలేదు. మారన యాతవ్ని నాంధ్ర కవితా గురుండని స్తుతించి యుండెను. 1 కొలని గణపతి దేవకవి శివ మోగ సొరావతారికలో * ఆంధ్ర కావ్యపథము తీర్చినవాండు * గా నన్నయను దిశంసించి యున్నాడు. భట్టుమూర్తి మపిమున్‌ వాగనుకాసను౦ డను పద్య మన నతండు బహుళాంధ్రోక్తిమయ ప్రపంచమును సృజించెనవి చెప్పి యున్నాడు. ఈ ప్రస్తుతులలో నాత(6 డాదికవి యను ధ్వవి న్ఫురించు చున్నది కాని యట్టి బిరుద మాతని కున్నట్లు లేదు. నన్నయ కూడ దన్నుగూర్చి యశ్లైచ్చ టను జెప్పుకొని యుండలేదు. తమకున్న బిరుదములను (గంథాంత గద్య లలో( జెప్పుకొను నాచారము నన్నయకు( బూర్వ మందలి కన్నడ కవులలోను దరరువాత నుండిన తెలు(గు కవులలోను గూడ( గనవచ్చు చున్నది. పంపకవి అదిపురాణ విక్రమార్జున విజయములలో6 దనకున్న కవితా గుణార్ణవ బిరుద మను, పొన్నకవి శాంతి పురాణమున దనకు! గల ఉభయకవి చగ్రవ ర్తి బిరుద మమ, రన్నకవి గదాయుద్ధమున కవి చక్రవర్తి, అభినవ కవి చక్రవర్తి బిరుదము లిన, నాగవర్మ ఛందో ఒంబుధిలో6 గవిరాజ కలహంస బీరుదమును జేర్కొని యున్నారు. నన్నెచోడ తిక్కన కేతన శ్రీనాథాదులు కూడ నశ్లే తమకున్న వీరుదముల నాశ్వాసాంత గద్యలలో. జెప్పుకొని యుండిరి. అప్పటి నుండి యాకు వక కొలము వఅకును వీరుదముల నాశ్వాసాంత గద్యలలో( జెప్పుకొను సంప్ర దాయము గోచరించుచునే యున్నది. నన్నయ భారతము నందలి ఆశ్వాసాంత గద్యలలో ** సకల నుకవిజన వినుత నన్నయ భట్ట ప్రణీత ” మని మాత్రమే లా

• అట్టి విచ్యారమణియు నాం(ధ్రకవిళా గురు నన్నయభట్టు. గొ ల్బెదన్‌, (మార్కం జేయ)

౨886 (పాబ్బన్నయ యుగము (వ్రాసికొవి యుండెను. అందుచే నతవి కౌదికవి యను ప్రశస్తి తరువాత. గలిగి నదే కొని పూర్వ కాలమున నుండినట్లు చెప్పుట కాధారములు లేవు.

ఆదికవి యనంగా మొదటి కవి యని యర్హము. సంస్కృతమున వాల్మీకి కాదికవి యను బిరుద మున్నది. ఆతనికి ముందు వేదాదు లందు. వైదిక చృందము లున్నమాట విజమే యైనను లౌకిక భాషలో (ప్రధమ చృందో వివర్హ మాతనివలననే యవతరించినది అందుచే నాతని నావిధముగా౬ ట్రిస్తుతించుట యుచిత మే. అశక్లే నన్నయకు( బూర్వము కూడ నాంధ్రమునం గవితారచన లేక యుండ సత(డే తొలు(దొల్ల6 బద్యరచన కారంభించినచో నతని నాంధ్రమున నాదికవి యని ప్రస్తుతింప వచ్చును. కొని యాతనికి ముందు శాసనము లందు శిలాకరముల్లై కొన్ని పద్యములు కానవచ్చుటయే కాక పద్మ సర్వ 'దేవాదులగు పండిత కవులు కొన్ని కావ్యములను గూడ రచించి యుండి నట్లు కొందలు చెప్పు చున్నారు. మజియు దేశిమార్గమునకు( జెందిన పదములు, పాటలు అప్పుక విరివిగా నుండె ననుట కొధారము లున్నవి. ఇట్టి యెడ నాంధ్రమున నాతవి నాదికవి యనుట యుచితమా యను ప్రశ్న యుదయించును. దానికి సమధా నము చెప్పవలయును.

నన్నయకు( బూర్వము శాసనముల౦దలి పద్యములేకొక కొన్ని పద గేయ కావ్యములుకూడ నుండియుండునని తలంచుట కవకాశ మున్నమాటి విజమే కాని యా కవిత్వమంతయు దేశిమార్గమునకు( జెందినది. అది ప్రజా దరణమును బొందియుండిన( బొందియుండవచ్చును గాని పండితుల యౌాదర గొరవములక మాత్రము పాత్రమై యుండలేదు, ఒక్కొాక్కప్పు డా పండితులు 'దేశమార్గమునకు( జెందిన యా కవితను నిరసించుచుండి రనుటలోంగూడ నతిశయో క్తి యుండదు. అందుచే నా కావ్యములను కావ్యములని శౌవి, కవు లను గవులని కాని ప్రళంసించి సంభావించిన వారెవ్వరును లేకపోయిరి నన్నయకు. దరువాత నాతండు ప్రారంభించిన మార్గకవితా పద్ధతియే ప్రచారము నొంది పండిత కవుల నాకర్షించినది. పాల్కురికి సోమనాథాదులగు కవుల కొందలు దేశికవిత నభిమానించి యా మార్గమున గవిత్వము చెప్పినను వారి కా రోజులలో బండితకవులలో నంత ప్రశస్తి యుండినట్లు గోచరింపదు. పూర్వ కవిస్తుతులలో వారిని దరువాతి కవు భెవ్వరును బేర్కొన కుండుటయే యిందుప!

నన్నయ '*ఆది కవిత్వము = భారత రచనకు6 బూర్వ రంగిము ఏర0 దార్కాణము. మొన్నమొన్న బసవపురాణ పండితారాధ్య చరిత్రలు ప్రచురింప ఓడుదా(క సోమనాధు9ి మహాకవిగా. బాటించి ప్రశంసించిన వారెవ్వరును శేరనుట యెల్లరెజింగినదే, మహాపండితుండును, మహాకవియు నైన సోమనాథుని స్థితియే యిట్లుండ సామాన్యులై ప్రజాప్రీతి కొట కేదో కవిత్వము చెప్పిన వన్నయ్యకు. బూర్వమందలి దేశికవుల మాట వేఅచెప్పనేల? వారు కొంద జుండినను వాస్తవమునకు లేనళ్లేయై పోయినది. నుతియు వారి కొవ్యములను గాని కవిత్వమును గాని యెవ్వరును గౌరవ పూర్వకముగా [గ్రంథస్థముచేసి కొపాడిన పుణ్యము కట్టుకొనరైరి. అందుచే వారికవితా వ్యవసాయము కేవల కథావ శేషమగుట సంభవించినది.

పద్మ సర్వదేవాదులు పండితులనుటయు, నుత్తమ మార్గ పథానుయాయు లనుటయు నిజమే. కాని ప్రబంధ రత్నావళిలో నుదాహరింపంబడిన యొండు కెండు పద్యములుతప్ప వారి కావ్యములు లభించుటలేదు. ఆ పద్యముల విషయ మున(గూడ క్నర్చృత్వము. నిర్వివాడమై లేదు. మజీియు మతముచే వారు క్షైనులుగా౬ గన్నట్టుచున్నారు. వారు రచించిన జినేంద్రపురాణాది పురాణములు కూడ జైనమత సంబంధి వస్తుకము రైనట్టివే రెండవ అమ్మరాజువంటి రాజులు జినాలయములకును జై నాచార్యులకును బెక్కుదానములు చేసినట్లు శాననా ధారములు కనంబడుచుండుట చేతను ((మచిలీపట్టణ తామళాసనము, మలియం పూడి దానశాసనము) విమలాదిత్యు (డు జీవితాంతమున క్రావకుఃడై నట్లు శెలియచుండుట చేతను, నేదునూరు, తాటిపాక, కొలనుపాక, జోగిపేట మన్నగుచోట్ల వస్పుడు నిర్మించిన జైనవసతుల యవశేషము లిప్పటికిని గాన( దిడుచుండుటచేతను ఆం(ధ్రదేశమున నా రోజులలో డైనమతమునకు. గొంత యాదరప్రచారము లున్నస్లే భావింపవచ్చును. అయ్యును ద్రిభు ప్రజాదరణమను 'శ్రాసు వైదికమతము వంకకే పిశేషముగా యమొగ్గుచుండెనని చెప్పుటకు సందే పింప నవసరములేదు ఈ కారిణముచేతనే కౌ(బోలు జన్మచే నాంధ్రలయ్యు వా కవులు జెనమశాభిమానముచే నా నుతమును బోషించు కన్నడరాజుల కొలువు చేరవలనిన వాలెరి. వారా కావ్యములను గన్నడడేశమున నుండియే ప్రాసియుందురు. అందుచే వారి నాంధ్రమున మహాకవులుగా€ బరిగణీంచి వారి కావ్యముల నాదరపురస్పరముగా. బరించిన వారి సంఖ్యయు నరుదై యుండును, వారి కాన్యములు ప్పూర్తిగా లభింపక వనస్టములై పోయి యుండుటకు. గూడ

౨390౦ (పాల్నన్నయ యుగము నదియే హేతువ్వైయండును. అందుచే నా కవులకును దత్కావ్యములకును నర్హమైన పరిగణనము లేకఫోవు టటుండ నొకవిధముగా౬ గొంత తిరస్కారమే సంఘటిల్లి యుండునవికూడ6 జెస్పవచ్చును.

భీమనభట్టు, బేతనభట్టు, అఆయ్యనభట్టు ! మున్నగువారు పండితులును గవులున్వై కొన్ని శాసన కావ్యములను రచించియుండిరి. అవి సంస్కృత భాషలో రచింపంబడినవే మైనను తెలు(గు ఛందస్ప్సునకు సంబంధించిన యతి ప్రాసాది లక్షణములును, సంస్కృతమున బూర్వకవులచే వాడంబడక తెలుంగు కన్నడములందుమాత్రమే దిహుళప్రచారమునందిన రగడ, చంపకమాల కందము మున్నగు పద్యములును అందు. గానిపించుచున్నవి. దీనినిబట్టి వారికి దెలు(గుకవిత్వముకూడ సుపరిచిత మేయై యుండెననిచెప్పుట కవకాశమున్నది కాని వారువ్రాసిన కావ్యము లేవియు లభ్యములగుటలేదు.

ఇట్టి పరిస్థితిలో నన్నయ రాజరాజు కోరిక ననుసరించి మహాభారతము నాంధధ్రీకరించుటకు( బూనుకొనెను ఇది వై దికమత సిద్ధాంతములతో విండీ తత్స౦చారిమున కనువగు కథోపాఖ్యానములతో(గూడి పంచమ వేదమని ప్రసిర్ది నొందిన గ్రంథము. వైదిక మతాభిమానముగల ప్రజలు, పండితులు అర్జీ యుద్గోంథము నవతరణమును హృదయపూర్వకముగా స్వాగతీకరింతురనుటలో నత్యుక్తి యుండదు. అట్టి గ్రంథమును సమర్దతతో నిర్వహించిన పండితా ఖండలు(డైన కవి వారికి బుషి ప్రాయుండుగా గోచరించుటయు సత్యదూరమ గాదు, మజియు భారతరచనమున నన్నయ దేశీపద్ధతిని బూలర్హిగా. బరిహరింవక పోయినను జాలవఅకు( దగ్గీంచి మార్గపద్ధ తికి ( టబ్రొాధాన్యమొనంగెను. ఇది ప్రజల కా గ్రంథమునెడ గౌొరవభావమును బండితుల కాదరభావమును గలి గించెను. నిజముగా నన్నయ మార్గపద్ధితి నవలంబింసక పూర్వశాననము లందలి 'దేశికవితా మార్గమునకు. జెందిన పద్యములను మాత్రమే రచించియుండినచో నాతని కావ్యమును బామరు లగ్గించినను దిండితు లంతగా 'మెచ్చియుండెడివాట కారు. అందుచేతనే యాత6 డిరుతెగలకు( ట్రీతిపాత్రమైన ప్రశస్త ఫక్కీ నను సరించెను. ఈ పద్ధతి తరువాతి కవుల కాదర్శప్రాయమును శిరోధార్యమనై లా

శే రణస్థివూండి, కోరుమిల్లి, ఆరుంబాక శాననములుం

నన్నయ “ఆరి కవిత్వము = భారత రచనకు( బూర్వ రంగము వెం యలరారెను. నన్నయకు. బూర్వమం దుండిన కవితలో( గొంత భాగము కేవల దేశి మార్గమునకు. జెందిన దగుటయు., గొంత భాగము మార్షపద్ధతికి 4 జెందినదే యయ్యు నవైదిక మతావలంబులగు కవులచే రచింపణదిడి ఆ మత సిద్ధాంతములనే ప్రచారము చేయునట్టిదగుటయు, నో రెండు తెఅంగుల కవిత్వముకూడం బూరరిగా లభ్యముగాక కొంత శిథిలమై కొంత జనముఖమాత్ర స్టితమై దిహుళ ప్రచారము నందకపోవుటయు, నన్నయ రచించిన కావ్యము భాషచే, భావములచే, వస్తువుచే, వర్ష నాదికములచే, కవితచే, పవిత్రతచే మహోదా_త్తమై యలరారుటయు నాతని కౌదికవి యను ప్రథ తెచ్చిపెట్టినవి. నన్నయ భారత మాదికొన్య మనగా మత్తమ (శ్రేణికి. జెంది మనకు లభించుచున్న కావ్య జాలములో నది మొదటి దని యర్హము అంతేకాని యంతకుముందు. కవిత్వముకాని కావ్యములుకాని రేవని యర్థము కాదు. నన్నయ భారతమువంటి యుత్తమ కావ్య మాకస్మిక ముగా నవతరించె ననుటయు విశ్వసనీయము కాదు.

భారతము వంటి యుద్గ్యంథమును మూలార్థము చెడకండ(6 దెను(గున రచింపవలెనని యెవ్వరైనం గోరుట సులభమే కావి యా రోజులలో నట్టి కార్యభారమునకు. దల యొగ్గట మాత్రము సులభ సాధ్యము కాదు. అప్పుడు మహా కొవ్య రచనానుకూలమైన విస్తృతికాని ఛందస్సామగ్రి కొని తెలు6గున లేపండెను. ఉన్న భాషమైనను స్థిరమైన రూపము వహింపక పలుప్రదేశముల విలు తరగతుల (ప్రజలచే. బలురకముల మాటాడ(బడుచుండెను. ఆదర్శముగా గ్రహించి యనుసరించుట కంతకుః బూర్వ ముత్తమ కావ్య మేదియు లేకుం డెను. మొదటినుండి తుదిదా(క ల్లోకమయమై యుండిన భారతమును బద్య కౌవ్యముగా వ్రాయవలెనో గద్య కావ్యముగా వ్రాయవనలెనో లేక చంపూ కావ్య ముగా వ్రాయవలెనో తెలియదయ్యెను. సంప్కృత భారత ్రతులైనను అన్నియు నొకరీతిగా నుండక ్రక్షేషములతో నిండి బహు రూసములుగా మండెను. అది వేదతుల్యముగా దిరిగణీంప( దిడుచుండుటచే దావిని దేశ భాష మైన తెలుంగులో వ్రాయు విషయమున బండితు లందతి కైక కంర్యము లేకుం డెను. రచించు సామర్థ్యము గలవా రదేకులు లేకపోయినను రచించిన పిమ్మట విమర్శించు దోషజ్ఞుల సంఖ్య బహుళముగా నుండెను, ఇట్టి పరిస్థితులలో రాజూ కోరికను వెంటనే పూరింతునవి పూనుటకు(గావి, నావల్ల గాదని నిరర్థకము చేయుటకు గాని నన్నయకు భార మనిపించెను. “అమలిన తారకా నముదయం

392 (పాబ్నన్నయ యుగము బుల నెన్నను"' ఇత్యాదిగా/గల పద్య మప్పటి యతని మనఃపరిస్థితివి జక్కూ(గా వ్యక్తము చేయుచున్నది. చివర కాలోచించి రాజు ననుమతంబును విద్వజ్జనుల యను[గ్రహంబును జేకూరును గదా యను తలంపుతో నాత( డా బృహద్భారమును వహింప నడుము కట్టెను, కాని నిజముగా " గావ్య రచనకు శ్రీకారిము చుట్ట టపముం దాతండు సిద్ధము చేయవలసిన పూర్వరంగ మెంతో యుండెను అ పూర్వరంగము నుచితరీతి నిర్వహించుటలోనే నన్నయ యపూర్వమైన ప్రతిభ గోచరించును. ఇతర కవులు కావ్య రచనారంభమునకు ముందు పొండు “కృత్యాద్యవస్థ” కేవల మంతరంగమునకు సంబంధించినది. అనగా వారు నస్తు సంవిధానము, భావ టప్రకటనము, రస పాత్ర పోషణము మున్నగు కౌవ్యాంత। స్వరూపమును దీర్చి దిద్దుటకే క్షేశపడవలెను. మఠి నన్నయ పొందిన “కృళ్యాద్యవస్థ' అంతరంగ బహిరింగములు రెంటికిని సంబంధించినది అనగా నాతండు కావ్యాంతః స్వరూపమైన భావాదికమునువలె బిహిఃస్వరూప మైన భాషా ఛందస్సుల సమకూర్చుకొనుటకుంగూడ( గ్లేశపడవలసి వచ్చెను, ఆత€౬ డంధకార బింధురము నగమ్యమునైైన యడవిలో నఖిల జన సుగమమైన ఘంటాపథమును కష్టపడి కల్పించెను తరువాతి కవులు తీర్చి దిద్దిన యా దివ్యా ధ్వముప్తై ననాయాసముగ€ గవితాయానము సాొగించిరి. అందుచేతనే వారెల్లరు తమ కావ్యారంభములం దా సకల సుకవి జన వినుతుని శుభ నామమును భక్తి పూర్వకముగా సంన్మరించి యుండిరి,

నన్నయ భారత రచనానుకూలమైన భాషా సామగ్రి చెట్టు లలవజుచు కొనెనో తొలుత( బరిశలింతము [క్రీ శ. ప్రథమ శతాబ్దికి. బూర్వమ నుండియు. దమిళాంధ్ర కర్ణాట భాషలు తల్లిభాషయైన మూల రావిడమును౦డి విడివడి. దేశకాలానుగుణమైన ప్రత్యేక పరి ణామము నొంద మొదలిడెనని తలంపవచ్చును, ఆ పరిణామ [క్రమమున వానికి సంస్కృత ప్రాకృత భాషా సాహిత్యములతో సన్నిహిత సంబంధ మేర్ప్చడుట సంభవించెను. ఈ సంబంధము రాజకీయ సాంఘిక పరిస్థితులందలి వ్యత్యాసమును బస్టియు, దూర సామీప్యాది భేదములను బబ్బేయు నాంధ్ర కన్నడములం దెక్కువగాను దమిళశమునందు దక్కువగాను గన్పట్టుచున్నది తమిళ భాషా సాహిత్యములు క్రీ, శ. ప్రథమళతాద్దినాంటికే యొక విధమైన స్థిరాకృతిని బొందియుండుటచే దానియందు. గంఖఅ దద్రవరూపమున నుండిన

నన్నయ *ఆది కవిత్వము = భారత రచనకు. బూర్వ రంగము 139 యాంధ్ర) కన్నడ భాషలందు సంస్కృత ప్రాకృత భాషలప్రభావము హెచ్చు సంగక్రమించుట కవకాళశ మేర్చడెను. మఖియు క్రీ. శ. మొదటినాలుగైదు శతాదబ్దిములలో నాంధ్ర కర్ణాటకముల నేలిన రాజులలో. గొందలజు ప్రాకృత మును గొందటు సంస్కృృతమును నభిమానించుటచే జనసామాన్యము వ్యవ హోరములో నుండిన తెలు(గు కన్నడభాషలందు. దద్భాషా సాహితీరీతులు కొన్ని చొచ్చుట సంభవించెను. సంస్కృత ప్రాకృత భాషలందు నిష్టాతులైన పండితులు డేశభాషాసాహితీ పరిస్థితులను గమవించి తమకు సుపరిచితములై న యా భాషలలో వానిని సమన్వయించి వానికి లక్షణము నిర్ణయింప దొరకొనిరిం అందుచే దేశభాషా సాహిత్యముల కేర్పిలుసంబడిన లక్షణములు సంస్కృత ప్రాక్సాతములందలి వానికి. (బ్రతివింతములగుట యనివార్య మయ్యెను. ఈ పరిస్థితులలో సంస్కృత ప్రాకృత సమముల్లైన పదములు కూడ విశేషముగా దేశభాసలలో బ్రవేశించెను. క్రమముగా( దత్సమపద _ బహుళమైన భాష శిష్ణజనులందును, దేశ్యపదబహుళమైన భాష సామాన్యజనులందును వ్యాప్తి చెందుట సంభవించెను. రాజాస్త్థానమునందు. శిష్టజనులకే యెక్కువ పలుకు దిడి యుండుట కవకొశముండును గావున దత్సమ భూయిష్టమైన వారిభాషకే ప్రామాణ్యము కలుగుటయు( గనులు పండితులునైనవా రాభాషలోనే రచనలు కొవింప నారంభించుటయు. దటస్టించెను. తత్సమపద భూయిష్టమైన భాష యందలి యత్యాదరముచే వారు సామాన్యజన వ్యవహారమునందలి దేశ భాష సీనడించుటయు. నొక్కొౌక్కప్పుడు జరుగుచుండెను ఈ పరిస్టితి కన్నడ దేశమున క్రీ. ళ. 8, 8 శతాద్దిముల నాటికే యేర్పడిన ట్ల్రందలి ప్రథమ లక్షణ (గ్రంథమైన కవిరాజమార్గము వలన! దెలియుచున్నది. తత్కార్తమైన నృపతుంగు.డు తనకాలమున సామాన్యజన వ్యవహారమున నుండిన పజగన్నడ మును గూర్చి చెప్పుచు. దాను కన్నడభాషా న్వరూపమును బాగుగా. జెప్ప గలుగుట యసొధ్యమవియు, నది పరమౌచార్యులకే సరిగా6 దెలియదరియు(౩ గన్నడ దేశీయులైన జనులే యా విషయమున సమర్థులనియు, దేశి లిన్నధిన్న ములుగా నుండుటచే నందలి కావ్యదోషములిన్నియని విచారించి విశ్చయించి చెప్పుట వాసుకికి. గూడ నళక్యమవియు,. నప్పటికి నిల్చియున్న కావ్యములను దల్లక్షణములను నవశ్యాదరణీయములుగా భావించి లక్షణజ్ఞాన మంతగా లేవివా రా ఫజగన్నడమును బాడుచేసి చెప్పెదరవియు, నది సుందరముగాదని వారికే

304 (పాళ్నన్నయ యుగము తెలియుననవియు, నది పురాణకావ్యములం దా కాలమునుదిస్టి యింప్పగానే యుండినను దనకాలమునకు జరద్వధూ విషయసురత రసికతనుటోలి విరసంకం మగుననియు. దెల్చి సమసంస్కృతమును గన్నడభాషలో. గలిపి చెప్పు పద్ధతిని ద్రిశంసించి యున్నా(డు!, ఇదంతయు( జూడ జనవ్యవహారమునందలి ప్రాచీన కన్నడభాషను రోసిపుచ్చి సంస్కృత భూయిష్టమైన తత్పమభాషను ద్రిచారి మునకు! దెచ్చుటకు( జేయు యత్నముగా. గానిపించుచున్నది తొలిరోజులలో సంస్క్యూతభాష యందలి పదములను, పద్ధతులను, 'దేశభాషల లోనికి జొప్పించుట యెట్లనునదే పండితులకును లాక్షణికులకును బ్రధాన విచార మైనట్లు పొడగట్టుచున్నది సరిగా గన్నడమున( గన్నట్టు నీ పరిఫ్థితియే తెలుంగు చేశమునంగూడ వరర్తిల్లినది. కౌని చాళుక్యరాజులు దేశభాషయం దఖి మానము కలవారగుటచే నం దీ పరిణామము కొంచె మాలస్యముగా నావహిల్లినది తెలు(గున వ్రాయందిడీన శాసనములలో( దొలుత( గొంత ప్రాకృత భాషా సంపర్క మధికముగా( గానిపించును. తరువాత( టబ్రాకృత భాషాపదముం సంఖ్య సన్నగిల్లుటయు వావిస్థానమున సంస్కృత పదములు ప్రవేశించుటయ జరిగినది. కాని యస్పుడుకూడ దేశపదముల సంఖ్యయే శాసనములం దరిక ముగా( గానిపించును. తరువాత( (గ్రమముగా నన్నయ నాటికి వావి సంఖ్య తగ్గి తత్సమ భూయిష్టమైన భాషయే ప్రచారమునకు వచ్చుట తటస్థించినది సృసతుంగు.డును దత్కాలమునందలి కవిపండితులును గన్నడ భాషకు జేసిన సంస్తారమునే నన్నయ యాంధ్రభాష కొనరించి శబ్దకాసనుండుగా ప్రనిర్ధికెక్కీ నాండు, అన(గా సంస్క్కృతమునందలి యజంత హలంత నామములను విశేషణములను దెలుంగునకు( దెచ్చుకొనునప్పుడు వాని చివర నెప్పుడేయే 1, అరిచాదం కన్నడదొళ - తిరకొజగొండ ఆయె 'పెజ్వెనంబుది చార్లం పరమాచార్య రపోల్స - య్రిరల్‌ అజియర్‌ కన్నడక్కెనాడ వరోజర్‌ దోసమినితెందు ఐగెదు = చ్యానినితలి నందు కన్నడం గళొ శెందుం వాసుగి యుమజియ లారరె = జేనరుగుం దేశి బేజ బేఅప్పుదటిం నెలసీద కావ్యం శాన్య = క్కెలతణం నతత మెన్నెపతి గన్నడమం పాలడిసి నుడివరాగమ = బలహీనర్‌ దేనియల్లి దెందరి దిర్భుం 1-48 దొశెకొండి కెసొౌగయిసుగుం = పుఠాణకావ్య [వయోగ దోల్‌ తత్కాలో విరనంకరమనవు దేనిగె - జరద్వధూ విషమయనురతరన రసికతవోల్‌. 1-౯

నన్నయ "ఆది కవిత్వము - భారత రచనకు బూర్వ రంగము వ్ర౦5 వ్రత్యయములను జేర్చ్పవలయునో నిర్ణయించి దేశవదములతో. వానిని గూడ€ గలిపి రచనచేయు పద్ధతిని నెలకొల్పినాండు. అంతకు. బూర్వముకూడ నిన వ! పద్ధతి లేకపోలేదు, కాని యది పరిణామదళశయం దుండెను నన్నయ దాని కొక విధమైన స్థిరత్వమునిచ్చి భారతమును దానికి లక్ష్యము గావించెను క ఈ

నన్నయకప. బూర్వమునందలి శాసనములలో సంస్కృత పుంనప్పుంనక లింగనామములు పొందిన రూపములు కొన్ని యీ క్రింద నొసంగందిడు చున్నవి. వీవిని బన్టి యొకే రూప మపస్పు డెంత వైవిధ్యమును బొంది యవ్యవస్థితముగా నుండెనో తెలియవచ్చును ఈ రూపములు వై విధ్యమును, భిన్నత్వమును విడిచి నన్నయ భారతమున స్టివత్వమును బొందినవి. "తత్సమ పదములసు దెలుంగు భొషలోవికి గ్రహించుపట్ల నన్నయ కావించిన సంస్కార మిచ్చటం బొడ6గట్టును.

ళు

ధనంజయుటు = ఎరికల్‌ ముతురాజు ధనంజయుని కలమళ్ళ శాసనము, పొతకు అగు = చోళ మహారాజు ఉరుటూరు శాసనము. పుణ్యకుమారున్లు = పుణ్యకుమారుని తిస్పలూరి శాననము అరివరణజ మున్ఫు | _ రెండవ మహేంద్రుని బుదిగడ్తిపల్లి శాసనము, గుణగణాభరణుణ్జు - ధర్మవరము కౌసనము. పత్యదితును = నత్యాదిత్యుని పొట్లదుర్తి మాలెపాడు శాసనము.

న్‌ న. అటో న! మహాపాతకస క్తురగున్‌ = విశ్చర్తి శాసనము

అజనో టీ పండరంగు ... పరమ మహేళశ్వరుండు _ అద్దంకి శాసనము గణసంకలీను అ 800 ( 1022) అ | అపిమనగంగు ల 811(187) అభిమాన గంగః కలైగణ రామణు 842 ( 1822) క ఠె చామియన్‌ అ 208 (1822) థీ త్రిభువనాదిత్యన్‌ _ 21 (182) కామినీబొజజ్ల మాత్తకాజఅల్లి = 842 ( 1022) క వత 9

స న 408 (19 పులవుబ్డు 08 ( 124)

396 (పొక్నిన్నయ యుగము ఈ రూపములన్నియు నన్నయభారితనున ధనంజయుడు పాతకండు అనునట్లుగా బిందుపూర్వక డు వర్ణముతోంగూడిన రూపములుగా స్టిరపడినవి. అన(గా నంతకు. బూర్వముండిన వివిధరూపములను బరిశీలించి నన్నయ వాని యన్నింటిలో. దనకు మంచిదవి తోంచిన పై రూపమును (గహించినాః డన్న మాట ఇప్లే సంస్కృత నపుంసకలింగ రూపములుకూడ. దనకుంబూర్వము వై విధ్యముతోంగూడియుండ నన్నయ వానినన్నింటిని బరిశీలించి, బువర్జాంతము లగురూపములను బరిహరించి, ౦బు, ము, ము అను ప్రత్యయములతో6గూడిన వానినే (గ్రహించినాండు అతవికింబూర్వ ముండిన నపుంసక లింగరూపములు రకమున కొకటిగా నీ క్రింద నొసంగందిడుచున్నవి. నక్రబు ఎ క08 (1004) వక్రంబు అ ఆహదనకర శాసనము, సిద్ధాయబు జు గురిందగుంట శాసనము. పిద్ధాయంబు ఇ చోడమహారాజు సూర్యగ్రహణకాల శాసనము. 555.5 1.1. 2౬ థీ బ్రహ్మేశ్వరమ్‌ _ 268 ( 1022) పాఠకజ్చేసినవాని = పొల్లదుర్తి మాలెపాడు శాసనము. ఉద్యోగమ్ము య మూడవ విజయాదిత్యుని ధర్మవరశాసనము దమ్ము౯కు అ లీరీశ (1804) ధర్మవు ॥ జు గురిందగుంట శాసనము. ద్రమ్మము అ గురిందగుంట శాసనము. సాసనవు జు ౮౫ 10. 10 9౦08 = 1909) రాజ్యమృ్బున అ నె. జి. శొ. దర్శి, ?. కేవల దేశ్య భాషక€ గావ్య రచనార్హ మైన విస్కృతి లేదనియు, సంస్కృ తము నుండి శబ్దములను టగహించిననే కాని దానికి6 బుష్టియు. సౌష్టవమును చేకూరవనియు (గ్రహించి నన్నయ తనకు బూర్వ మున్న తత్సమ రూపము లన్నిటిని బరిశీలించి పై విధమున నందలి యుచిత రూపముల బరిగ్రహించి వాని కొక స్టిరమైన రూపము నొనంగెను. ఇట్టు సంస్కృత శబ్ద్బములను దత్పమ ములుగా( జేసి తెలుగున నుపయోగించు పద్ధతికి విరుద్ధు లైన యతి సంస్కృ

వన్నయ *ఆరి కవిత్వము - భారత కచనకుః బూర్వ రంగము 3౦7 తాభిమానులున, గొంద అంతకు. బూక్వము లేక పోలేక. అవణ నంవ్చ్యుత శబ్దములను వాముబచే సంభవిందనచో. వాని కెట్టి వికారమడు గళ్షింవక. వావి సుబాద్యంతములుగా సంస్కృతమున నుండు నిర దూపములతోనే వాడవలయు వని వారి వాదచముం అట్లు సుజాద్య్మంతమనైన నంనస్మ్భూత విష ఉహజావములమ దెలుంగు డేశ్వమలతోం గలిపి వాడు పద్దతికే మణి ప్రవాళ మవిపేరు. ఇన్టి శైలి యప్పుకుంచె వనమట కాధారముగా నందు వ్రాయంబికిన శావనములు గావి కావ్య ములుగావి లభింపక పోవుట విజమే మైవను బాల్కురికి పోమనాదండు వృషారివ శరకమున నక్టి భాషలో నొక పద్మమును వ్రాసి చూపుటయు. గేతవ యాం భాషా భాషజమునం గొన్ని పంస్క్యృత దూవములు తెలుంగు కవిశలో€ జొారవవి ప్రత్యేకము. మావించుటయణ. దిక్కున. నిర్వచనోత్తర రామాయణిమవ “ జాత్యము గామి నొప్పయిన సంన్నృత మెచ్చటల జొన్స"” వవి ప్రతిజ్ఞ చేయ టయ వస్టి భాష యొకప్పు డుండె నముటకు సాక్ష్యము లగుదన్నవి.. తెలుంగు వనే కాక యశ్దది కన్నడమునల గూడ వొక్షప్పు డుండివట్లు తోంయదన్నది. ఏల యవ వృవతుంగుండు కవిరాజ మాక్షమున నక్టి ఫక్కి. ఆగమ కోవిద విగదిత మార్గము కాదవియు, 1 ఆహరకహః, ఉర్వైః, వీవైః ముహుర్ముహుః, ఇత స్తతః, అంతః, దిహిః మున్నగు పంన్క్బృతా వ్యయములవ గన్నడమున వాడ+ గూడదడవియు, వాడినచో గరివెయు మద్దెలయు గలపి వాయించి వవ్పటి జక్షర ధ్వవి కలుగు ననియు విరవించినాంయ. ఆరవపమావం, ఆయత తరికడె గజం మున్నగు నా సమానములను గూడ దిచూగింప రావవి యాత డందు శావిం చెమ. నన్నయయు నీ కవిరాజ మార్గ పక్థతినే యాదర్యముగా గ్రహించ్చి. వారా యణ భట్టాది మిత్రుల పాహాచ్యుమున మణీ ప్రవళము వభిమావింయ పందిశులప వచ్చండెప్పి. శెల(/గునల దత్సమ బహంళమైన భాషచే కావ్యోచితమైన భాష యవి విద్ధాంతీకరించెమ. ఎడవెడ వతివారిము కానవచ్చినమ ఆ విద్ధాంతము వేంటి దాక వికంతరాయముగా( గొవపాగుచువే యన్నది. బహువచన విభక్తాది ప్రత్యయములము స్టిరీకరించు వందకృమువల గూడ విశ్లే వన్నయ కొంత క్షేశపడవలపి వచ్చెమం. ఈ క్రింది పదములమ దరికించి న. |. సమరంప్క్యృతం గళోళ్‌ త-ళ్ళ మరివ్‌ లేకన్నడ మవతీరు వేఖైంబుదిచా గమ కోవిదని గరితమా - గ్లమిదం చెరవల్క మాజరీ వక్కద రొళ్‌,

ఏం (పాల్నన్నయ యుగము నచో నాతనిముం దుండిన బహువచన ్రత్యయముల పరిస్టితి కొంత యవ గతము కౌంజాలును. పొలగరుసున తాడ్రరేవ = నందంపూ.డి శాసనము, కడు వండ్లు, అకు, వేడ్డుము = మంగి దొగరాజు లక్ష్మీపుర శాసనము. ఆఅ పటుసేను = జయసింహ వల్లభుని విస్పర్తి శాసనము

శం ను! ళం అట్‌ మహారాజుల్ల అ తుకరాజుల్ల = చోళ మహారాజు ఇందుకూరు శాసనము రెండు తోటళు = రామేశ్వర స్తంభ కాసనము, రట్టగుళ్లు _ రామేశ్వర స్తంభ చిలంకూరి శాసనములు. గుడు జయసింహ వల్లభుని విస్పర్శి శాసనము.

ఛం వలి నాన గుడ్డుళను వేగ విలలను (ఓ ఇలపకులు కొననము,. బ్రాహ్మణులను ఆ భటా రళాకు

విషవగన మహారాజు బుడమ నారాయలపాడు శాసనము.

కన్న్యళను ణధఇ ఊరి స్వాముళ్‌ కొ న్తుకళ్‌ ఆహదన కర శాసనము కొణు కళ్‌

ళల మలినురె = యుదమలుని బెజవాడ శాసనము.

ప. ధి ము. అలపాక బోక్‌ ౨ ఇంద్రవర్మ కొండనగూరు తామ శాసనము.

ఈ విధముగా బహువచన ప్రత్యయము ఇ, ళ్‌, కళ్‌, కళులు,ల్‌,రు అను భిన్నరూవములతో. గానవచ్చుచున్నది. ఒక్కళాసనములోనే యిది వివిధ రూపములతో గోచరించుట మజీయు విశ్రేషము. ళ్లు వర్జాంత రూపములుకూడ నక్కడక్కాడ( గనంబడుచున్నను ఢ్లు వర్ణాంతరూపసముల సంఖ్యయే యెష్క వగా నున్నట్లు తోచుచున్నది. ఈ రూపములన్నియు. బరిశీలించి నన్నయ, ల్‌ అను వానిని మాత్రమే బహువచన ప్రత్యయములుగా (గ్రహించెను. ఇప్పుడు ముద్రితములై న భారత ప్రతులలో గుళ్లవంటి వ్ల వర్ణాంతరూపములుకూడ( గన(దిడుచున్నను, ఆవి నన్నయ కంగీకృతములై న రూపములు కావనియ నతండు డ్లు వర్గ్ణాంత రూపములనే సాధించెననియు, నాంధ్రశద్ద చింతామణిలో(

నన్నయ “ఆది కవిత్వము - భారత రచనకు6 బూర్వ రంగము ౩౦09 గూడ ” డలటా ముదితాంతన్య వాలుక్‌ * అను సూత్రమున శ్రాడులు, ర్రా్లు అను రూపములే సాధింపంబిడెనవియు శ్రీ గంటి జోగి సోమయాజిగారు ఆంధ్ర భాషావికాసములో వ్రాసియున్నారు (పుట (108). ఇ'ప్లే నన్నయకు€ బూర్వమందలి శాననములలో నాతని భారతములో. గనంబడు విభక్తి ప్రత్యయములన్నియు. గానరావు. న్డు, న్‌, ౦డు, బు, 0బు, వు మున్నగు (పధమైక వచన ప్రత్యయములును, లు, కక్‌, రకు, క్‌, ళు, రుమున్నగు బహువచన ప్రత్యయములును నప్పుడుండెనని యిదివజకు( దెల్ప6 బడినది. ప్రధమేతర విభక్తి ప్రత్యయములలో ను = వేకవిళాను _ 108 ( 1804) పాఆఅ జమ్బినవాన్లు న రా మేశ్వర_న్హంభ శాసనము. మరమును = బెజవాడ యుద్ధమళ్లాని శాసనము, ని దీనికొచి కుడిపినవారు _ పుణ్యకుమారుని వెలుద్దుర్తి శాననము, వేంగినాణీ గొఅచ్చ్బియ = అద్దంకి శాసనము తొ _ సామంత పదువతో _ అద్దంకి శాసనము. రమనతో బెజవాడ _ యుద్ధమళల్లుని బెజవాడ శాసనము. తోడ = సోడులతోడ పొడుచి పడియె _ కురుబలకోట శాసనము దవన్సియ మంగుతోలన్‌ పొడుచి _ రెంవ మహేంద్రుని బుదిగడ్డపల్లి శాసనము, నొలంవితోటీ కయ్యంబున _ _ గండత్రినేత్రువి శాసనము, రామవిభుతోడ _ చా. ఖీ ధర్మవరము శాసనము. న _ రాచమానంబునన్‌ = వెలుదుర్తి శాసనము. చేత _ వారిచేత పటంకటబడి ల వై దుంబుల్‌చేత స్టకబ్దలడ! ముదివేడు శాసనము. కై మ్లూవిండి సముద్రరక్షై _ _ జయసింహ వల్లభుని విప్వర్ల శాసనము. ఉండి = చేట్రోలునుంకి న యుస్ధ బెజవాడ శాననము. కిన్‌ ౨ ఇశెరేనికిన్‌ = మాలెపాడు శాననము. కొమరు సామికి న యుస్ట. జెజవాడ శాసనము. కు _పసులప నా మదనపల్లికి పడమట శివాలయము నందలి శాసనము.

400 (పాబ్బన్నయ యుగము కార్తి కేయనకు _ యుద్ధి, బెజవాడ శాసనము, లో _ వెన్నాజిలోజూపె = ధర్మవరము శాసనము. ఏళ్ళవిలో వ. ( 1824) లోన _ కయ్యంబులోన = దిసినికొండ శాసనము. లోపల _ డొంకలోపలినేల = వెంకయ చోళుని దొంగలసాని శాసనము, అన్‌ _ ఫ్రోలన్‌గల ఇ యుద్ధ, బెజవాడ శాసనము, న = కయ్యంబున వైదుంబరాజుల = నలజానంపాడు కాసనము. న = ఆశ్వమేధంబున ఫలంబు _ విత్స త్తి శాసనము; నలజానంపాడు శాననము అనునవి మాత్రమే కానవచ్చుచున్నవి. మై, గుటిచి, గుజించి, చేన్‌, చేసి, మెయిన్‌, పొంజెన్‌, వలనన్‌, కంబెన్‌, కోలెన్‌, అందు మున్నగు ప్రత్యయములు నన్నయభారతమునం దున్నవి. కొవి యంతకు ముందుండిన శాసనములలో( గవరావు. ఇందు చేసి, వలన, కంచె, పొంషె, మెయి, అనువానికి నేండు వ్యవహారములో( బ్రయోగము కష్ట మైనది. వల్ల, ద్వారా, గుండా, ఉంచి మున్నగునవి వాడుకలోని కెక్కినవి, తనకు ముందుండిన విభక్తి ప్రత్యయము లర్థభేదములను వ్య క్తముచేయుటకు( జాలమిచే నన్నయ కొత్త వానింిగూడ (గహించియుండును. నన్నయకు బూర్వపు శాననములలో సముచ్చయము ఉమ్‌, ఉం, ఉను అను మూండు రూపములతోడను గానవచ్చుచున్నది ౩ నన్నయ యిందు మూండవదిమైన ఉను అను రూపమునే గ్రహించి భారతమున బ్రయోగించియండెను. ప్రాక్సాళుక్య యుగమునందలి కాననములలో. గనవచ్చిన అ (రళ = కన్నడ ) కారము చాజక్య యుగమునందలి శాసనములలోంగూడం చెక్క చోట్ల గోచరించుచున్నది. నన్నయకు( దరువాతి శాసనములలో వైత మీ ధ్వని విరళముగా( జూపట్టుచునే యున్నది. ఉదా. క్రీ. ₹. 1084 జీవితమాణ, నజ పంగలవారు 5.11 ₹[ 18016 1008 మేఅయ దజ్ఞనాయక అ 7 1100. 1107 రజనరయన విణ్ణగరాలు వారికి అం 81. శ ఈ విషయము వెనుకటి (వ్రకరణమున వివరింవంబడినది,

నన్నయ “ఆది కవిశ్వము = భారత రచనకు బూర్వ రంగము 401 1127 చోట కులశేఖర విక్రమచోళుని చేబ్రోలుశాననము. 1142 పటిమ నాయకురాలు అ 1142, క్రీశ. 12 వేలమ నూబలు, మజనూటలు రాజరాజ చోడగంగుని కుముడాటలు, నరియాలలు, | "పేకిళాననము, అడనూజలు ళం నన్నయ భారతమున దీనిని బరిహరించెను. ఇది పెక్కుచోట్ల డ, ఈ, అ, అను నక్షరములుగా మాటినది. దీనిని బిట్ది నన్నయయు నతనికాలమునందలి పండితులును దానిని ట్రామాణికముగా (గహింపలేదనియు, నది [క్రమ క్రమముగా. బ్రియోగ వైరళ్యమును బొంది పూర్తిగా భ్రష్టమై పోయెననియ దెలియుచున్నది, తెలుగున వలెనే యది ప్రాచీన కన్నడమున నుండినను దరువాత నదృళ్యమైపోయినది. దీనితో సదృశమైన యుచ్చారణగల యక్షర మొకటి తమిళమున( గలదు. టి కాని యక్కడంగూడ దాని కెల్లయెడల నమానమైన యుచ్చారణము లేమియు, నది [క్రమక్రమముగా భ్రషమై మ్‌ బటు రూపాంతరమును బౌందుచుండుటయు. గానవచ్చుచున్నది. £ ఇప్లే ను అను ధ్వనియు నన్నయకు. బూర్వము ప్రచురముగనే ౧౬ యుండినను ఆతని భారతములో. టబ్రవేశించి యుండలేదు. ఆతవి నాటి కది లుం డు, అను రూపములను టబొందినది. ఈ ఫసరిణామ మాతనికి ముందుండిన శాసనములలో6( గూడ గొన్నిచోట్లం గానవచ్చుచునే యున్నది, సత్యాదితున్లు, ఏలుచున్సి, చెడువాన్తు, టోగొన్న వాన్తు, పాతఠతకున్పకున్‌ న! | న! న! న! (చోళ రాజుల కాసనములలోని రూపములు గుణగణా భరణుల్లు, తమ్ములు, చిత్తజాత సముభ్లు మున్నగునవి దిగా మాజీన రూపములు.

ఇ వళలు యం 2200118 40006 10208906 లః 1ం0రల ంంగాంయేా. 284 12 $00006 తేంలంట 5408000668 ళం య 204 న [౯108 0011016 21000601ల. 1 గేజ్‌ఏరే[క య 256 న 226 లశ 0 భ6 10ఇల యేల ఇమం 13 కిశీ2రే602 204 కమం. ఈ 1 ర8లం5064 గాజు! 50640 9? వీ! 5ల017202 ల౮20

అభా, వి పుట. 91). తథ

402 (పాజ్నిన్నయ యుగము

ఈ పసరిణామమును గనిపెట్టి యాతడు వ ౦డు, €డు అనువానితో నంతమొందు రూసములనే స్థిరపతిచినాండు

నన్నయప. బూర్వము శకట 'రేఫముయొక్క వమయోగము చాలం దలు చుగా( గానవచ్చుచున్నది. నేండు లఘు రేఫములతో స్థిరపడిన పదములు పె క్కప్పుడు శకట రేఫములతోనే వ్రాయ(/బడుచుండెను. అదియుంగాక శకట రేఫ మును సంయు క్రాక్షరములలో6 గ్రిందను మీఃదను గూడ వ్రాయు నాచార మప్పు డుండెను.

వచ్చిన, చేజ్టోలనుండి, ఎనుబొన్ష, వైదుందిన్లోలు, ఇబ్లకౌను, తూల్చు, మాట్చిడుగు, ముయ్యలి కుట్టన, మున్నగున విందుకు. దార్కాణములు నన్నయ వీలిని బ్రామాణీకములుగా (గ్రహింపక సంయుక్షాకరములలో శకట రేఫమును ద్రియోగించు పద్ధతిని వినర్జించెను.

ఇంక నృపతుంగుండు కవిరాజ మార్గమున బఐబజ గన్నడమును గూర్చి వ్రాసిన విషయ మంతయు నన్నయకు! బూర్వము నందలి తెలుంగు దేశ్యమునకు గూడ నమన్వయింప వచ్చును. అది దేశ కాల పాత్ర భేదము ననుసరించి భిన్నభిన్న విధముల నుచ్చరింపందిడుచు నా విధముగానే వ్రాయంబడు చుండెను, అందుచేతనే యొకే రూపము వేజలువేజలు స్థలములలో వేలువేలు రూపములతో! గన(దిడుచు. జదువువారికీ సండేహమును అర్థ క్షేళమును గలిగించుచుండును, నన్నయకు. బూర్వ మా భాష కింకను నిశ్చితమైన గగ్రాంథికరూప మేర్చడినట్లు తోంపదు. అది యప్పుడే వ్యావహారిక దళనుండి గ్రాంథికత్వము నొందుచుండి నట్లు కానిపించును. రూప బాహుళ్యము, రూప వైవిధ్యము ఆ కాలమునందలి భాషయొక్క_ లక్షణములు, వ్యావహారి కావస్థయం దుండిన భాషలలో నిట్టి లక్ష ణములు గానిపించుట సహజమే. అప్పుడు తార్కికుల మతమున త్రిక్షణావ స్టాయిమైన యుచ్చారణ మే దానికి. బ్రమాణము. నన్నయ తన కాలమున! బ్రిజల వ్యవహారమున నుండినదియు, శాసనాదులం "దుండినదియు నగు దేశ్య భాష నంతను బరిశీలించి వై విధ్యముతోం గూడి చిత్ర చ్విత్రముగా నుండిన యందలి రూపములకు( దత్సమ శబ్దములకు వలెనే యొక్న స్థిరమైన రూపము నొసంగుటప యత్నింఛెను. అంతవలకును నొక వ్యవస్థలేక యది యుపమో గించువారి యభిరుచ్యభ్యాసములపై నాధారపడి యుండెను,

కన్నయ *జగి కవిత్వము = భారత రచనకు బూర్వ రంగము 403

తూజువ్వు నూడ్ల బాదెయ్య రట్టొడ్తు 406 (1804

తులుగు నుడ్త బాదెయ్య రట్టొడ్లు 4084 (1804

ళం టగా

తూపుజన 840 (1000 హర్చు అను శబ్దమే కాసనములలో( లై మూండు రూపములతో వ్రాయబడి వది. ఆశ్లే యిస్పుడు మనము వాడు రెడ్డు అను శబ్దము శాసనములలో రట్టొడ్లు రట్టాడ్డు 841 (180%) రట్టగుళ్లు (రామేశ్వర స్తంభ శాసనము) చిలంకూరు వ జ! ళ్‌ బాట శాసనము. రటగుడ్సు (400 _ 1804) రట్టడ్శ (40001000) రాడ్డు 408 & (1004) అని బహువచనమందును రట్టకుడి, రట్టో? అని యేక వచన మందును గానవచ్చు చున్నది. కొన్ని శదబ్దములకు శాసనము లందు6 గనంబడు రూప వైవిధ్య మీక్రింద సూచింప. బడుచున్నది. ఏలు" ఏళ్లువాన్దు 7071817 ఎల్లంగా 408 (12040

ఏలన్‌ (చిలంకూరి శాసనము) ఏళుచుణి 888 (1922)

ర!

ఎళ 105 (184 పాలువారు పాణువారికి 888 (1822) పాఅళ్ల 287 (180)

పాజళ 854 (1004) పాఅ (రామేశ్వర స్తంభ శాసనము

పజాను ((లక్ష్మీపుర శాసనము) పాట్ల (చిలంకూరు కాస.) పొడుచు" పొడుచి (బుడ్డి గడ్డిపల్లి శాసనము)

|! ఆఅ లో

పొడిచి (వైదుందరాజుల శాసనము

పొడిచ్చి (చిన్న తిస్పసముద్ర కురుదిలకోట శాసనములు) పెండ్లము" 'పెండ్లంబు 5.1 1 8088

పెండ్ర్లాంబులు 408 (1004 కీవిల: గవిలల (చో మహారాజు సూర్య(గ్రహణకాల శాసనము)

కవిశ (విష్టువర్ధనుని సొలెపాడు శాసనము)

గవిలళ 401 (1804

కవిలళాను 408 (1804)

404 (పాన్నన్నయ యు%ము కూ(తురు కున్తులు, పన్తులు థ01 ( 1904) కున్తుల్‌ 2281 (1022) దీనికి దినికి 40! (1804) దెన్నిల్సి 400 & (1004) దేవికి 408 (1804) తేని ఇందుకూరి కాస, చిలంకూరు శాసం దుగరాజు దుకరాజు (ఎలబ్జగుడిపాడు శాసనము తుగరాజు ల (ఉరుటూరు శాసనము దుగరాజుల్‌ (ఇందుకూరి శాసనము మలుక్రు మటుస్తుల్లు. _ ఎల్జగుడిపాడు, చామలూరు శాసనము. (వనము మటుతున్షు = చిలంకూరి శాసనము వితుడ్లు _ _ రేమయ్య శాసనము మణలుతుడ్లు = బీకీరాజీ శాననము పన్నస పన్నస న ఎల్జగుడిపాడు శాసనము పన్నాస _ ఉరుటూరు కాసనము. పన్నవీన = వెలుదుర్తి శాసనము ప్రోలు పుతోళ పార _ తిస్పలూరు శాసనము. వోలు ! (అళ్ల్రీ టచ్చు వచిన వాణ్డు _ కొసినేపల్లి శాసనము వచ్చిన _ పెదముడియం కాస, క! న! జ్లచ్చీనవను = చిలంకూరు = అగస్త్యేశ్వర శాసం అజిసిన వారి _ బూడిదగడ్డపల్లి కాస. " డచ్చిన = నెల్దారు ₹701 1 8?6 పుట నన్నయవ శద్ది శాసనత్వమును గలిగించిన ప్రధాన కారణములలో నాత( డవ్యవస్థిత మైన తెలుగు ళబ్దిముల కొక వ్యవస్థ నేర్చటిచి వానికి రూప ఫ్టైర్యము నొసంగుట యొకటని నిన్సందేహముగా( జెప్పవచ్చును. నన్నయకు. బూర్వమందుంగల శాసనములలో( బెక్కుచోట్ల నణలు, లళలు, శషలు, తాధుమాలుగా (వ్రాయ(దిడుచున్నవి. అందుకు. దొభి ధో జుభలో!

నన్నయ శ్ర డ్రి కవిత్వము = థఫారత రచనకు( బూర్వ రంగము 4ీ0క్‌

దెలుంగుభాష ప్రై నుండిన ప్రాకృత ప్రభావము కొంతవజకు( గారణమై

యుండవచ్చును. కొన్నిచోట్ల దానికి కశాసనలేఖకుల యజ్ఞతకూడ హేతువై

యుండుటలో వింతలేదు ఈ పై వర్షముల విషయముననే కాక మటికొన్ని

యితర వర్ణముల విషయమునను, గొన్ని పదముల విషయమునను సుప్రసిద్ధ

ములైన సంస్కృత పదములను వ్రాయు విషయమునను గూడ వైవిధ్యము

గోచరించుచున్నది.

గొజీన = 400 (1804 ఎణ్బొది (ఎనిమిద్సి జయసింహ వల్లభుని విప్పర్ల కాసనము,

పణిగణి = తి! (1822) వేణ్తికొణ్‌ 401 (184)

కళరేని = లకత్మీపుర కాసనము,

పణ్చీ, గొణ్‌ = అద్దంకి శాసనము.

గొణ్నవాన్లు న పెద్ద ముడియమ్‌ శివాలయ శాననము,

విణిసేసిన _ జయసింహ వల్లభుని వివ్పర్ల శాసనము.

కిరనపురము = ఉత్తరాయన-నిర్వహనోద్యోగమ్మున-_ బ్రాహ్మాన_ భ్రమరాయ

మాన-_ మూడవ విజయాదిత్యుని ధర్మవరపు కాననము.

పొడీ, సక్షి, కామీ, చాక

హొజ్యక౯(గ్రహన నిమిత్యంబున

కొలవిస్తారకుణ్డు

మహారాజులాకు ౨ జయసింహ వల్లభువి విప్పర్ల శాసనము.

ళటారళాకు = బుడమనారాయలపాడు శాననము.

భటరికి = బిసీినికొండ శాసనము.

ళటారలకు ఎకి ల్‌ 2న 400

భటరళ = కపిలేశ్వరపుర శాసనము,

వార్దికాలుచునుండు. వెంకయచోళుని దొంగలసాని శాసనము.

వారణాసి అనుమాట బారనాసి (రామేశ్వర_స్తంభ శాసనము

నారణా (నల్లి చెరువుసల్లి శాస్ర భారనా (విత్చ్తి శాసనము)

భారణొసి (బుడమ'నారాయలపొాడు శాస, భారనాసి (వీకిరాజు శాసనము)

406 (పొబ్న్బన్నయ యుగము వారణాసి ((చిలంకూరుు. అను వివిధ రూపములతో. గానవచ్చు చున్నది. ఈ వర్ణక్రమ దోషములను, రూపవై విధ్యమును దొలఃగించి పైపడ ములను అట్టి యితర పదములను శ్రుతి సుభగములైన యుచిత రూపములతో స్టిరీకరింఛుటలో నన్నయ పడిన శ్రమ భారతమునందలి ప్రయోగములను వైవా వితో( బోల్చునప్పుడు విశదము కాంగలదు

నృపతుంగుడు కవిరాజమార్గమున మణిప్రవాళ శై లినివలెనే అరిసమా సములనుగూడ విరసించెనని యిదివణకు( దెల్బంబడినది. నన్నయయు న్ది వైరి సమాసములను బరిహరించె ననుట కాతవికి(బూర్వమున్న శాసనములలో( గొన్నిచోట్ల నట్టి సమాసములు కానవచ్చుటయే దృష్టాంతము. పోర్ముల రాముండు (పోరు + ముఖ “+. రామ = అనిమొనరామునివంటి వాండని భావము ్స అరివరజము(డు; త్రిపువన సింగంబు ( పాటూరికి పడమరనున్న చెయ్యేరుతీరమునందలి శాసనము ) మున్నగు సమాసము. లిందుకు నిదర్శన ములు. ఇట్టి సమొసములను నన్నయ ప్పూరర్తిగా( దొల౯గించినన్ను అనింద్య (గ్రామ్యము లనుపేర నట్టి వొండు రెండు తరువాతంగూడ గోచరించుచున్నవి శివకవులు విశ్శంకముగా నట్టి సమాసములను దమ (గ్రంథములలో మపయో గించియుండిరి. తరువాతి కవులు కవిత్రయము వారి భారతమున గనవచ్చు ననింద్య గ్రామ్యుములను దప్ప వితరములైన యట్టి సమాసములను టబ్రామాణీక ముగా గ్రహించియుండలేదు,

చాళుక్యయుగమున( బదవర్ణ్హములవలెనే సంధులవిషయముగూడ నవ్యవ స్థితముగనేయుండెను. పెక్కుచోట్ల వచనమున నచ్చున కచ్చు పరమగునప్పుడు నంధిలేకండ నుండుటయే ( విసంధియే ) తటుచు. పద్య రచనలలోమాత్రమ క్రీ. శ. వ శతాబ్ది మధ్యభాగమునుండి సంధినియమములు పొటింపందిడు చుండెననియే చెప్పవచ్చును.

ప్రథమంబు +పఏల్లు = ప్రఠమంబునేణ్డు అద్దంకి శాసనము,

దిలగర్వంబు |. ఒప్పగ == బలగర్వంబొప్పగ

'సేవితుళ్టు -+ఓ అఖిలుల్లు అన్ఫతరిపుబలుండు 1 ఆహవవరణజ్ఞ మోద్యసీ

ఘాననుణ్ఞా + అగణితదాన మాన్యుణ్జు = సేవితుణ్ణ ఖిలు డన్ఫతరిపుదలణ

నన్నయ “అది కవిత్వము" = భారత రచనకుం బూర్వ రంగము 407 ణాహవ రావరణ మోద్యసి ఘాసనుణగణీతదాన మానుుణు ౧ (డో గ కిక్‌ జా కందుకూరు కాసనము, లోహాననంబు _ ఎక్కి = లోహాననం బెక్కి చా. ఖీ ధర్మవరము _ శాననము, ం సంకిలాండు _ అనుటేని = సంకిలాండనుజేవి యుస్థమల్లుణ్ణు + అనవద్య = యుస్ధమల్లుండనవద్య. వల్లభులు -ఓ అక్థికొన్‌ = వన్లభుణ్దత్థి౯న్‌ లక్తజ్డు. +ఐ =కప్తక్ఞై ౮ నృపధాముణ్ణు ఎ( వత్తిచ్చె==ు నృపధాముళ్హైత్తిచ్చె కాక శ ఒరులు శ ఇందు == కాకొరులిందు ఫలము + ఉపేక్షీంచిన = ఫలముపేకీంచిన_ యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాసనము. సుతుణు + ఒణు = సుతుణొణు వ! న! చి వ! మలణు ఎ ఎత్తించె = మల్లడెత్తంచె లొయ నా కరి డ్రై ఎవ కలశబు ఆ ఇడ్డ + అట్లు ఇ కలళబిడ్డట్లు 'మొగమాడువు -[. అమరంగ == మొగమాడు వమరంగ ధర్మువు శ ఓఒడదిడి = ధర్మువొడబడి పై శాసనములందే వచనమునందు వినంధి కనవచ్చుచున్నది. ఎక్స్‌ పరమ మ బాశ్వరుణ్ఞు వ ఆదిత్యభట్టారనికి శ ఇచ్చిన ఎనుబదిపుట్ల ఆన్షపట్టునేల _ అద్దంకి శాసనము, వారికి అశ్వ మేధంబున ఫలంబుఅగు బెజయరాజు -ఓ ఈ పురము-చా. థీ. ధర్మవరము కాననము. ఇతరవచన శాసనములందలి యుదాహరణములు పుద్దనకాలు శ ఇచ్చిన ( పొట్లదుర్తి శాననము ) రేనాణ్ణు ఓ ఏవువేల + ఏలుచున్లి ( నత్యాదిత్యుని మాలెపాడు శాసనము 0 నేలయు + ఉరువుటూరిటోళ (లక్ష్మీపుర శాసనము) "పెన్పాజ శ ఇశెలేనికిన్‌ ( పొట్లదుర్తి శాసనము )

405 (పొబ్నన్నయ యుగము మహారాజుల్లొళన -(. ఇన్పుతోలి 1 అణపోతులు చిదమ్బూరి. -ఓ ఉత్తరదిశ ( నత్యాదిత్యుని మాలెపాడుశాసనము ) కాళ్యపగోత్రునికి 4 ఇచ్చిన ( ధర్మవర శాసనము) దేనికి ఓ అహితమ్బు ( మాచెర్ల శాననము ) “కొన్నిచోట్ల బొల్లు తరువాత వచ్చిన య చ్చాపొల్లుతో సంశ్లేషము నొందకుండ విడిగనే వ్రాయందిడియున్నది. సంవత్పరంబుళ్‌ 4 ఇరుభది ( దిమ్మగుడి శాసనము ్సె సంవత్సరంబుళ్‌ . ఎను మ్చొది (జయసింహ వల్లభుని విప్పర్తిశాసనము) ఏలన్‌ + ఎరిగల్‌ (రేనాటిచోళ శాస ) ఊరి స్వాముళ్‌ 1 ఇచ్చిన (ఆహదనకర శాస్ర ఏడువేలుమ్‌ _ఏళుచున్‌ (వైదుమ్సరాజుల శాసనము) పొల్లుతో దానితరువాత వచ్చిన యచ్చు సంశ్లేషము నొందనిచోట్ల. గొన్ని యెడల యడాగమము కనవచ్చుచున్నది. సంవత్సరంబుళ్‌ 1. యేనగు (రా మేశ్వర_స్తంభ శాసనము ఇళ్లు కొన్నియెడల నుత్తున కచ్చుపరందిగునప్పుడు కూడ యడాగమము వచ్చిన చోట్లు కలవు. చేంటబ్రోలు. యేలెడు (యుద్దమల్లుని బెజవాడ శాసనము.) ఛి య! సంవత్సరంభబు + యేనగు (చా. భీ. ధర్మవర శాసనము) ద్రుతమునపం బరమైన పరుషములు కొన్నియెడల సరళములుగా మాలుటయు. గొన్నియెడల! దబైకృతి భావము నొందుటయు( గానవచ్చుచున్నది. ఇకెరేనికిన్‌ ఓ కేని (పొట్లదుర్తిశాసనము) మహారాజులకున్‌ ప్రవర్థమాన (జయసింహవల్లభుని విపష్పర్తి శాస ). మరుత్రుగాను శ తాగిరి ఇం నాప్‌ బని'సేసిన ఆత్మన్మతంబునన్‌ చివ్చిన ఆజిలోన్‌ జూచె చోళనిన్‌ జేకొని (దాం లీ. ధర్మవర శాప)

నన్నయ *ఆది కవిత్వము - ఛారత రచనకు( బూర్వ రంగము 409 తరువాతి వాజ్బయమున బహుళముగా. బాటింపందిడిన గ ప డద వాచేళము చాభక్య శాననములలో. గొంచె మించుమించుగా విత్యముగా( గానవచ్చు చున్నది. (( ఉదాహరణములు వెనుకటి ప్రకరణమున నీయంబడినవి ) ఈ విధముగా నిశ్చిత వ్యవస్థ లేక నొకచోట నొక విధముగను ఇంకొకచోట నింకొక విధముగను గానవచ్చు సంధి పరిస్థితులు గమనించి నన్నయ సంధి నిత్యముగా వచ్చుచోట్లు, వై కల్పికముగా వచ్చుచోటు, బహుళముగా వచు నోస్టు, రానిచోట్లు అనంగా చడాగమము చేయవలనన కోట్ల వికయించి న్‌ు నిర్ణయము ప్రకారమే తన భారతమున సంధి నియమములు పోటించెను. ఈ నియమములే తరువాతి కవులరు (6 చ్రిమాణములమ్మ్యెను.

చాళుక్య యుగమునందలి శాసనములలో నచ్చ టచ్చట ఏడ్లె, చేసిరి, చచ్చిరి, పడియె, క్ట్‌చ్చె (ౌవె మున్నగు భూతకాలిక క్రియలును, గొడ్జ్ర ఆగు వంటి తద్ధర్మ క్రియలును, యకీట్టించె,. ఎత్తిచ్చా, పెట్టించె మున్నగు (ప్రేరణార్థక క్రియలును, పట్టమ్‌ కట్టంబడియె మున్నగు కర్మణ్యర్థక క్రియ లును గలవవి యిదివణకు( జెప్పంబడినది. ఇవిగాక క్వార్థక వ్యతిరేక క్వార్ధక (కట్టీజ్చి, విడిచి, పొడిచి, పడి, మెచ్చక, ఎలుంగక) రూపములును, వెల్వరిజ్బీనన్‌ వంటి చేదర్ధక రూపములును విరళముగాల గనవచ్చుచున్నవి, కాని మొత్తముమీద! బెక్కుశాసనములలో సమాపక క్రియలు లేని వాక్యముదే 'హెచ్చుగా౬ గానంబిడును. అట్టి వానిలో. దచృళ్దానుప్రయుక్తమైన క్రియా జన్య విశేషములే క్రియావ్యాపారము నొనరించుచుండును (దీనికి వక్రమ్బు వచ్చు వాన్షు _ బారనాసి వేవురు పాఅ జమ్బినవాన్లు__రామేశ్వర_స్తంభ శాసనము) దీనికి వక్రము వచ్చువాండు. వేవురు బ్రాహ్మణులను జంపిన వాండగునని యబిందలి భావము. ఇట్లు అగు, ఉండు ధాతువుల రూసముల నధ్యాహార్యము చేసికోవలసిన వాక్యము లీ శాసనములలో గానిపించును. నన్నయ భారతమున వధ్యాహార్యము_ చేసికోవలసిన వీనిని నమాపక క్రియలుగా వాడి (్రావిన వాక్యములు పెక్కుగలవు.

రమ్యమగు సభాపర్వ మిలన్‌ అది 1-48.

అగు నవిమిత్తా గమంబు అయిన భయింబుల్‌ ఆది 1-80.

అవసర మా్షీకున కిష్పుడయ్యె వంబుజనేశ్రా ఆది ౬210,

410 (పాబ్నన్నయ యుగము ఈ అభ్యాసము వనన్నయకు( బూర్వమందలి శాసనములలో. గూడ! మూడు నాలుగు చోట్ల లేకపోలేదు.

పంచమహా పొతకు అగు (ఉరుటూరు శాసనము

పంచమహా పాతక సంయుక్రు న్లుగు (ఇందుకూరు శాసనము)

“ఇది సంస్కృత భాషా వ్యాకరణ క్లానమువలన వచ్చినదే. వాక్యమున గ్రియ ప్రథానమనియు, దాని స్వరూప మిదమిత్త మనియు, బొాతంజల మహా భాష్యాది వైయాకరణ (గంథములందు( జేయంబడిన సిద్ధాంతములందు నాణఏ పండితులప( జాలపరిచయము కలిగి యుండినదని యూపహింపక తప్పదుగదా, ఆ యభ్యాసమున( గాలక్రమమున వీనియం దధ్యాహృతములైన క్రియలగు ఉండు, అగు ధాతువుల రూపములు నన్నయకు ముందే కొంచెము కొంచెము ఉక్తములగుచుండ( గాలగక్రమమున వది గ్రాంథిక వ్యవహారమున స్టిర పడినట్లు విరూపింప నగును....తనప ముందు చాల నల్పముగా నుండిన యీ యభ్యాస మును నన్నయ స్టిరపటిచెను” ఆం. భా, వి. 148-150. ఇట్లని నన్నయ భారత భాగమున నగు ధాతు వధ్యాహార్యము చేసికొని రూపములు లేనేలేవని భావింప రాదు. కొని యట్టివి చాల తప్కువగా నున్నవి.

దాస్యమువలన విముక్తులగు వారము ఆది లఎర్‌6.

పాండుమహాోదేవి నిద్రపోయిన యది 6100,

ఆవి పడయం బడిన యవి. 6222. మున్నగున విందు కుదాహరణములు కాని నన్నయ వ్యతి రేకార్థక క్రియల తరువాత నగు ధాతువును దప్పక యనుప్రయు కము చేయుచునే యుండును.

నల్ల లేదయ్యె నేవి ఆది. ఒ02

మీ పంపు సేయరైరి అది. కర్‌.

నమ్మ నేర నయ్యెదను ఆది. 4-80.

పొరయరైరి వారు దురిత విధులు ఆది. 8-12. పొరయరు, నేరను, లేదు. మున్నగు వ్యతి రేకార్డకములును, విముక్తుండను, విముక్తులరు మున్నగు వానియందలి ను,రు అంతమందుః గల పదములును విశేషణ ప్రాయములగుటచే. వాక్యమును దిరిపూర్ణ మొనరించుటకై. నాతఈ డగు ధాతురూపము ననుప్రయు్త మొనరించుచు వచ్చెననీ యూషహింప నగును

నన్నయ *ఆది కవిత్వము" - భారత రచనకు6 బూర్వ రంగము తే దీనినే దృష్టియం దిడుకొని చిన్నయనూరి “భూతంబున లజికి లిడర్ధంబగు నగు ధాతు వనుప్రయుక్తమగు” నరి సూత్రము వ్రాసియుండెను,

సంస్కృతమున యత్తదర్ధకములతో( గూడిన వాక్యములు తలుచుగా. గానందిడు చుండును. *ఈ రెండు శబ్దములకును నిత్య సందింధ మవియు నొక్కటి ప్రయోగించిన రెండవది అధ్యాహార్యమనియు సంస్కృత మర్యాద,”£ ఇట్టి వావితో( గూడిన వాక్యయోజన ఆంగ్లమున. గూడం గలదు అందు దానిని కయష176 ౮౦0036406౧0౧ అందురు, ఆ ఆంగ్ష సంప్రదాయము ననుసరించియ త్త దర్ధకములను 'దెలు(గున సంబంధ బోధక సర్వనామములని వీల్చ్నుచున్నారు. “యదేవ రోచతే యన్మై _ భీవే త్తత్తస్య సుందరమ్‌ * అనునట్లుగా వాక్యములను వ్రాయు పద్ధతి సంస్కృతమున నధికముగా గోచరించును. అట్టివానిని దెలుగున కనువదించు నప్పుడు యతత్తదర్ధ్హకములతో వాక్యమును గూర్చుట కొంత యనుకూలముగా( గాన(దిడును. అందుచే నన్నయ భారత మున విట్టి ప్రణాళిక పెక్కుచోట్ల గోచరించును,

ఏయది హృద్య మపూర్వం

బేయది. యెద్దాని వివిన నెలుక సమగ్రం

బ్రైయుండు నఘ నిదిర్హణ

మేయది యక్కథయ వినంగ విష్టము మాకున్‌ ఆ. 180.

ఎవ్వ(డు పొడిచి యొడిచె నతనినె వలతున్‌ ఆ. 8 110. మున్నగున విందులప+. దార్కాణములు. ఇట్టి వాక్యయోజన నన్నయకః బూర్వపు శాసనములలో( గూడ లేకపోలేదు. క్రీ, శ. 1008 వ సంవత్సరము నందలి బాపట్ల తాలూకొ చేబ్రోలు నాగేశ్యరస్వామి యాలయములో లభించిన (శ్రీమ దాహవమల్లదేవుని పరిపాలనకు( జెందిన శాసనములలో “వేంగినాజ్జి శెవ్వరు రాజులైరి వారుం బూన్వ౯ స్థితిం దప్పక పాలించువా”రను వాక్యమున పిట్టి యోజన స్పష్టముగా( గానందిడుచున్నది. కావనీ యస్పుడు యత్తదర్ధక ములను రెంటిని లోపింపండేసి క్రియాజన్య విశేషములకు. దచృద్దానుప్రయో

1. ఆం, భావి, పుట 12

తం (పాళ్నన్నయ యుగము గముచేసి వ్రాసిన వాక్యములే హెచ్చు. (వక్రమ్బ వచ్చువాన్హు = వేవుట పాల జమ్బినవాస్ట్ర) ఈ వాక్యమును. విస్సృతము చేసినచో యత్తదర్థకములతో వాక్యము (వ్రాయవలసి వచ్చును. ఎవడు వక్రంబు వచ్చునో వాండు వేవురు పాఅంజమ్బిన వా6 డగునవి యిందలి భావము. ఇందుంగల రెండు వాక్యము లకును ఎవ్వండు, వాండు అనునవి సంబంధమును గల్పించి వాని నేకవాక్య ముగా జేయచున్నవి. “రచనలో సంక్షేప స్వరూపమైన ప్రాచీన వాక్యమ తెనుంగునకు స్వాభావికము తెనుంగువా రితర ద్రావిడ భాషాభ్యాసముతో సమానమైన తమ పద్ధతి ననుసరించి తాము కల్పించుకొనినది.” ఆం. భా వి 152. నేంటికి గూడ నదియే బహుళ ప్రచారమున నున్నది. కాని యర్ధవి శేష బోధనమునందును, ఛందో రచనమందును విసృతమైన రెండవ ప్రణాశక యెప్కవయుపయోగకరము గా నుండుననుటలో సందేహము లేదు. “ఈ ప్రణాళకనే నన్నయ తన భారతమున నవలంబించెను”. 152 పృట, నన్నయక+ బూర్వమందలి శాసనములలో రెండు చోట్ల “వె దుమ్బుళ చేత పట్టమ్‌ కట్టదిడియెె వారిచేత పట్టమ్‌ కట్టబడిన వాన” అని కర్మార్థక వాక్యప్రయోగము కానవచ్చుచున్నది. సంస్కృతములో విబ్దీ కర్మార్థక వాక్య ములు తలుచుగా వాడ(బడు చుండును. సంస్కృృతమునుండి భారతమును దెని॥గించు పట్టున నన్నయ పడు ధాత్వనుప్రయోగముతో( గూడిన కర్మార్థక వాళక్యమునక( (బ్రాచుర్యము కలిగించెను, ద్రావిడ భాష లన్నింటియందు నిట్టి ప్రయోగము చాల విరళము. కర్మార్ధక ప్రయోగము యొక్క ముఖ్య లక్షణ ములలో గర్హ పేక లేషండం గర్మకు6 బ్రాధాన్య మొనంగుట ప్రధానమైనది. తెను/గున వ్యవహారములో విట్టి ప్రయోగము లరుదుగా వినిపించును. కాని (గంథభములం దక్కడక్కడం గనిపించుచునే యుండును. ఆంగ్ల భాషలోంగూడ నీ ప్రయోగమునకం ్రాచుర్య ముండుటచే( దత్సంపర్క_ము కలిగిన పిమ్మట దెనుంగునంగూడ వట్టి వాక్యములకు( టబైయోగ బాహుళ్య మేర్చడినది. అస లార్యభాషలలో. గూడ నది తొలుత లేకుండెనవియు.. గాలక్రమమున నందు

నన్నయ "ఆది కవిత్వము - భారత రచనకుం బూర్వ రంగము శతే3 జొచ్చెననియు భాషా తత్త్వజ్ఞులు చెప్పుచున్నారు!. అశజ్లే (ద్రావిడ భాషలో మొదట లేపండినను అట్టి ప్రయోగము క్రమక్రమముగా నందు(గూడం బ్రివే శించినది. “అద్దాని నొక ప్రణాళికగా (గ్రపాంచి దానికి వివిధరూప యోగ్య తయు( బ్రయోగ దిహుళతయు నేర్పణుచుటలో నన్నయ సంస్కృృత వ్యాకరణ సంప్రదాయము ననుసరించె ననుట నిస్సంశయము ,. . ఈ కర్మార్థకము తెనుంగునందలి సంస్కృత వృత్తములలో ఛందస్పాకర్యమును గలిగించు ననుటకూడ నన్నయ కుపకారకమే యైయుండును ” ఆం భా.వి పుట 154-155

ఇంక ఛందో విషయము. నన్నయకు( బూర్వముండిన శాసననములలో దేశీయ చృందమునకు॥ జెందిన తరువోజ, మధ్యాక్కర, సీసము అను పద్య ములు కానవచ్చుచున్నవి. రగడ, కందము, చంపకమాల మున్నగు నితర పద్య ములు కూడ నప్పు డుండె ననుటకు( దార్కాణములున్నవి. మొత్తముమీద నప్పుడు మాత్రా ఛందస్సునకు( జెందిన జాత్యుపజాతులే హెచ్చుగా వాడంబిడు చుండెనవి చెప్పవచ్చును నన్నయ వీనికి. దో డక్షరచృందమునకు జెందిన పలు నృ త్తములను సంస్కృతము నుండి (గ్రహించి తన భారతమున వాడియుం డెను. సంస్కృత పదములను దత్సమీకరించు పద్ధతి యేర్సటీచి వానిని దెను(గున విస్తారముగా వాడి, తెనుంగు పద సంపదను వి_స్టరింప6 జేసినశ్లే యాతండు సంస్క్భృతమునుండి మ్తేభ శార్దూల చంపకోత్సలమాలాది వృత్తములను గ్రహించి తెలుంగు నందలి ఛందస్పంపదనుగూడ మిక్కిలి విస్ఫృతము కావిం చెను. ఆత(డు గ్రహించిన వృత్తము లన్నియు ధారాళమైన మంచి గమనము కలిగినట్టివే. బిహు సంభ్యాకమ్ములైన సంస్కృత వృత్తములనుండి ధారాళ గమ నము గల చక్కని వృత్తములను మాత్రమే యెన్నుకొనుట నన్నయ ళందః పరిజ్ఞానమునష+ దార్కాణముగా నున్నది. పంపాది కర్ణాట కవులు కన్నడమున (గ్రంథములు వ్రాయ నార౦ంభించినప్పు డిళ్లే యొనరించిరి. ఛందో విషయమున వా రనుసరించిన పద్ధతియే నన్నయకు మార్ష్గదర్శకమయ్యెను.

క గౌటీం వ23176 32 [0002 2000164 8౯266211) ల లేం రేాంణ6 సిడీం- 4500009 12884286 1002 28 టం ఏర 0 రల ంంపృర్టంరంష. 708 ౧0౦౧౫౫1౬64 18 16 9౧9౦౦21 126 ౯621 50002006 ఏ, 85 ((ఆం.భా.విం 254). గౌసీం రగయిరా6 తీరాక. ₹ల0 రంటుండే. ౨0 255176 ₹0106 శ్‌ [ఓం 6 గ2170 13 0050202076) 2 1266 ౧౫౧౦9 500900 0 పి3రర్ధాం ఆర్ధం వ05 53006 1701 1 9286 108

414 (పాబ్న్బన్నయ యుగము

ఛండో విషయమున వలెనే కావ్యమును జంపువుగా వ్రాయటయందు గూడ నన్నయకు( గన్నడ కవులే యొజ్జబంతులైరి. కన్నడ రత్నత్రయము వ్రాసిన గ్రంథములన్నియు. జంపూ పద్దతినే రచింప(బడియుండెను. మటియు నన్నయప. బూర్వమందు(గల శాసనములలో( బద్యము తరువాత గొంత వచనముగూడ నచ్చటచ్చట వ్రాయబడి యున్నది. ఇట్టి పద్య గద్యాత్మక మైన పద్ధతియే చంపూ పద్ధతి యనఃదిడును. కన్నడ కవులు కొవ్యములం దవలంబిం చిన చంపూ పద్ధతిని, శాసనములందలి గద్య పద్యోభయ రీతిని బాగుగా( బిరిశే లించి నన్నయ భారతము నా పద్ధతిలోనే వ్రాయంగడంగెను, అప్పటినుండి ప్రదింధ యుగము చివరివజకు నొక్క నిర్వచనోత్తర రామాయణమునం దక్క మిగిలిన యన్ని కావ్యములలో నీ చంపూ పద్ధతియే యవలంబింప(దిడి యుండెను, నేటి కవుల రచనలలో( బెక్కు పద్యైకరచనతో౯ గూడిన కావ్య ములే కానవచ్చుచున్నవి. పూర్వ పద్ధతి ననుసరించి మహా కావ్యములను వ్రాయ వా రిస్పటికిని జంపూ పద్ధతినే యవలంబించుచున్నారు. (విశ్వనాధ రామాయ ణము, శ్రీపాదవారి భారత రామాయణములు మున్నగునవి).

ఇట్లు మహాకాన్య రచనానుకూలములై న భాషా చృందములను, రచనా పద్ధతిని నిర్ణయించుకొని నన్నయ మహాభారత రచన కుపక్రమించెను. కావ్య బహిః స్వరూపమును దీర్చి దిద్దు వీవివి నిర్ణయించు కొనుటయందు వలెనే యందు వస్తు భావముల నౌచిత్య భానురములుగా. నానుపూర్వి తస్పకుండ నేర్చలుచు కొనుటలో6 గూడ నన్నయ కష్టపడ వలసియే వచ్చెను, ఏలయన మహాభారతము గహవనము వంటిది, ఇప్పటికి. గూడ విమర్శకులు వ్యాసప్రోక్త మెన మూల భారత న్వరూప మిద మిత్ణమని విర్ణయింపంజాల కుండుటయే కాక యిట్లు చేయట యనంభవ మని కూడ భావించుచున్నారు. మహా భారతమున వివిధ ప్రాంతము లలో వివిధ కాలములలో బహు విధములైన ్రకేసములు చొచ్చి యండుట యిందుకు గారణము. ఆ కాలమున ముద్రణ సౌకర్యము లేకపోవుటయు, నారంభ కొలమున€ దాళపత్ర గ్రంథము లైనను లేక భారతము కూడ వేదమువలె బండితులయు. బారపలయు ముఖస్థితముగా మాత్ర మే యుండి పోవుటయు, వేద విషయమున నున్న కట్టుపాట్లు గాని అపొరుషేయతా గౌరవము గాని భారత విషయమున లేకపోవుటయు నం దా ప్రకేసములు చొచ్చుట కవకొళశము గలిగించి నవి. (ప్రక్షేసముల మాట యటుండ నందు౬ బారభేదముల సంఖ్య యపారమగ్గా

నన్నయ “ఆది కవిత్వము = భారత రచనకు! బూర్వ రంగము టేన్‌ నుండె ననుటలో నచ్చెరువు లేదు ప్రతు లందును ఆందలి పార విశేషము లందె కొక కథానుక్రమణిక యందుంగూడ వైవిధ్య ముండుటచేనం దే ప్రతి ననున 80వ వలెనను విషయము సైతము నన్నయకు విచారణీయమే యయ్యెను- అందుచే నాతడు అలభ్యములైన వ్రతు లన్నియు బరిశీలించి, యందుత్తమ మైన దావినో వానినో విర్ణయించుకొని, యసంభ్యాకముగా( గనవచ్చు. సార భేదము లలో నుచితమైన వానిని గ్రహించి, పునరుక్తులు, ప్రకేషములు నని తోంచిన వానిని దరిహరించి. యనాచిత్యములను దొల(గించి, వర్ణనాదుల నెచ్చటం బెంచ వలెనో యెచ్చటః దగ్గించ వలెనో నిశ్చయించి భారత రచనకు భ్రీకారము చుట్ట వలసి వచ్చెను. ముద్రిత ప్రతులు కావలసినన్ని లభించుచున్న యీ కాలములో వైత మిట్టి వనిచేయుట దుష్కరమే యనిపించుచుండ శిథిలములు, అస్పష్టములుః అసంపూర్ణములు, అపరిశుద్ధములు నైన తాళపత్ర ప్రతులు మాత్రమే లభించుట కవకొశ ముండిన యా కాలములో నది యెంత దుస్పాధ్యమో వేలుగా వచింస నక్కల లేదు. ఎంత ్రతిభాశాలివైన నొక్కవి కీ పని యళక్యముగా నుండున్ను ఈ సందర్భముననే నన్నయకు సహాధ్యాయుండును, బండితాఖండలుండు న్వైన నారాయణభట్టు కొంతవజకు సాహాయ్య మొనరించి యుండును. ఆత డొనంగిన తోడ్పాటు నిజముగా భారతము రచించుట యందు6 గాక తద్రచనా విధానమును సుకరమొనరించు పై ప్రయత్నమునం దెక్టువగా( గలిగి యుండునని యూహించు టలో నసామంజన్య మృండదు.

ఈ విధముగా భారత రచన కారంభించుటకు ముందు నన్నయ పూర్వ రంగము నెంతో శ్రమపడి నవరించు కొనవలసి వచ్చెను. ప్రతిభాశాలియుం బాండిత్య సముద్రుండును గావున నాఠండు దాని నెంతో సమగ్రముగా, సుమనః ప్రళంసొ పాత్రముగా నిర్వహింపం జాలెను, ఈ ప్రయత్నములో నాతవికి సమాన వయః ప్రతిభా పాండిత్యములు గల నారాయణ భట్టు తోడగుట భారత సంగ్రామ మున బాండవుల విజయమునకు నారాయణుని తోడ్పాటువలె నాంధ్ర భారతా వతరణమున కెన్నో విధముల సౌలభ్యము చేకూర్చెను. అందుచేతవే నన్నయ ళన మిదక్రువి సాహాయ్యమును భారతావతారికలో( గృతజ్ఞతా పూర్వకముగా

4165 (పాబ్నన్నయ యుగము సంస్మరించి యుండెను. రాజ రాజునకు గలిగిన భారతాంద్రీకరణాసక్షి, నన్నయ యతి ప్రతిభ, నారాయణుని సాహాయ్య సంపద యను గంగా యమునా సరస్వతీ స్రవంతులు మూండును గూడి యాంధ్ర భారత మను త్రివేణీ సంగమమునకు రూపొసంగినవి. ఆది యాంధ్ర మహాజనుల కఖిల పురుషార్థ సాధనమె యల మ్‌ రారు చున్నది. నా ఇమరానతి (వెన్‌, హ్టైదరానాదు,

ముఖ్యవిషయాను (క్రమణిక ఆఅ జొ శౌవవిల్‌ తీఠము 221 అగ్గవరౌవొ జట అద్దంతో కొననము 479 ర అనుస్వారోము కర్‌ 76 అప్పకవి. 102,2053320,324:3279 కలొనరిత్సాగలము శే ఆయ్యాన భట్టు శిశీక్కంరల. తీర్యార్థతము 276 అల్లొనోరేబ్ళ ౩27 తీలమళ్యవాననము శల అవ్భాయములు 2ర్రూ. తోల్టిరాదుండు 01 రోవగడు 2 శఎిఉన్యాళయము... 104805020032072 అవాదబోకరో తాననము 1062,293మోద శ07, 8 లరీం2 0933 20 తఎరావిమార్గము 366౩375378 4024406 ఆ తోలీంగము తే తాగ్నేట్ళ్‌) (బవిజీయన్‌ 332౮3 అంధృ9ిలాపౌఇబికానము... ల్వ,1రీ2420, తాశోవంజీతు/డు వ శ22 423 మదో శతామనూ్యూతమొలు శశీ క్‌ ఆం(ధాన్టుళల్‌ కక,27 కాళ్వెల్‌ కంల శక, కథ! 39190 ఆళీరాద్భార్థతము 275 శీ 27,230 తావ్యాలంకాల్‌ చూడొామునో 32౮,౮2ర తా ఇ తశ2 తావ్యాంంకారా నూతవ్చు త్త వరక 53 జక్షాంటలు శంథం రౌలీటండము ప! న ౮ఖెల్‌ ౮ డఉ కీత్‌ ఎ వీ, శ్‌ఖీ తమాలన్వామి సోమయా తాళ ఉతారనంధి 296 వమారిలభ్‌ట్టు న! ఉళ్చుల్లతము 2 కృొళ్తద్ణిల్‌ (వత్వాయములు 200 ఉదావోరవిము ౨౩2 తృొన్దదేవరాయలు ల! శేతన 7375362 స్‌ శ్రేభరొతా 5302 063,21 006,497 శ్రాార్థతడూవముణు 268 వను 2త£. శ్రరియలు 25థీ వల 929. శేవేం్యదతి 9ర,9ర99

గ డ త6వొంవతంతు ల్‌ ఢ్యఖెయిల్‌ కార్‌ గవివళిదోత్రండు (కొలని) ౩ర్‌7 గద్భాము 349 త గొనడదవాదోళము 202 గాథాన్తళతి 207,16,27,20,20 34్కలం తర్భర్భొములు 271 ఉవిగవివయాటిత్యూంయ.. 70%,79,74,768 అద్ధితడూవములు 241 7ల తరళమతావము శ్ర ఎదాడ్యుండు శల,22,25. తారిబ్యాతరవిము ల్‌? 147 గొల్వీళ్లవొటి వ్ర3౮ తిత్చననోమయావీ గ200,307 414 గోవరావో (గజ) 34 బథ& శిమ్యవ్చయ్యా ౦ అీయల్సన్‌ న్‌్‌ తార్ణి శీల22 తుమున్చర్థకను 270 తేల్గ్దది శే చ లొల్బావ్పీయడ 50 ర8,220,222 త్త్రివ్రటు కే బంత్రూ తావ్వాము 72 బోళడూవతము 3062 చాఖాడంఢు శతి దుర్చొనీతుడు 366 బిన్నాయనూతి 229,2206,2739,202, దౌందులూడు న్‌ కూ. భు 9తవకృృతితనంధి 207 చేద ర్థ్‌ శొమిు క! 76 న జ సోందివరో కొలంకాయళ ల్‌ వియదోత్తుండు క00 లబ న్‌! ల్‌ ర్‌ ఉయవల్భు త్రత్కీశతై చన్నయలొట్టు 71 ఉవానుత్రార్‌ కొానవము ర నన్నెచోడుడు. గ200,216,209 ౮67 నొతులు (నంన్భ్య్భాతదేలి) 918 36669 343౩7 45 టోగినోచమయాని గంటో రశ నొగవర్భు ౩20, 320320 ౮22 ట నారాయవిభ్‌ట్టు 7 792202 22,222 223 డా. నారాయజరావ్రు బిలువాతి 4లో టోలితీ క్‌ బీరరొంళలా/న్త్రి ర్‌

111 బ్భవతుంగుండు 374,304 లోగవట్పుటి 923 టోవిగొవా ఖర 97 ప మ వండితారాధ్యూ(థు రిశ వంవతోలి 93,94,202 మజ్నోవవాళబిన్నాము తగ్‌ వద్చుకలి ౮37 చుద్యాక్యాలలు తళ ౮46 పొట్టాయల్‌ ౩29౦ మనోమావాన్‌ మోము జ్‌ పెద్దన బ్యితకవ త్ర32 ముల్గిదేవలందివర్భ్యు ర వైలాబి 3720022. మల్లేళ్చుడుండు బైక్‌ల వొన్నతని £02 మవోతలవరి (ర /) కళ ద్రలిష్టాళత్రరము శత మాధవవర్యు 3ర్క42 (వళ్యాశవాత్యము శ్రంఠ మారన లీ? (్రలింధరత్సావలీ 94 95,200, మార్గతలు ౩79 ౨౮౦ 103,336,359 మెగ్తలీను తెరి (వలాతరవా(న్ర్రినోటూరి 95,103, 107,827 (వేరడార్థకడూవములు 26 య వీ శ లీమీ=డాళ్లర్‌ కక, 826 యళ న్తిలో వంభ్రథి 47 నీ యలోవర్శ 28 బి యుద్దమల్లు ౩ వౌవివాత కొననము ల! 77,75,709, 2 2492 85 మొద* వవువచన(వత్యాయము శ్‌ట0 వీిందుసొదండు ౩ ర మిద్దుందు 5 తిద్దమోముందు క6,17 రగడ్‌ త్‌? వృవాత్ళాల్‌ 1829 రాతువన ఎ శ్‌ వ్బివాత్య స్‌లాయనులు థీ రాతువయ్యాం వార్తాతవి కక! (్రివ్మోండవురావము కరీ రాజరావి 722 4,1 25388 6223, భరత నాట్యాకా(న్త్రమయ కథం? 7024 ప క! భఎవ్యట్పూర్త మానములు 274 రామల్చీవ్లకవిం మానవల్లి ఓ7,తర్‌ 908 22 తొటిలీవట్బీది ౩23 రామకృష్ణయ్య లోరాత శరన 23235 లీమకవి వేములవాడ 104,205 ,2006,222 3785లకే 592 రళ,2 ౮53362 లీమనభట్టు &2 5,300. లామయ్యా వంతులు, జయంతి గర 133,136 "లీమయ వండండు ఇరళాల్‌.. డా రామారాఖథం మారేమండ $ా18

క రావేళ్టూల్‌ న్తంభతాననము 170 బీరేళ్‌లింగంవంతులు 352 968 గ్యదదొముండు శీ వ్భ్రత్తగంధి క? రేచనో శ20.. వెంతయ చోడుండు తి74, 55 మొద్ద వౌం (జీ ళా 25! ల వెడ్యా తశ లశ! వెన్నాలవౌకు శ్ర్రం రిశ్యీరంతినం, ఖండవల్లి 21,200, వెల్టుర్ణికాననము 126 264,2ర5ళ,267 వేంళదితృస్తారావుం తొవరావు 199 లింగము 196 _ వేంకటిర్భష్ణా రెడ్డీ = దోరవల్లి ఠా వేంకలబ్భనించాతోవి = వైడీఫొటో ణా! వ వోంగోటీవతే = నడీమండీ 900 వంతడరత్సం వంళులు = కొత్కాండో 352 చచనము కథరీ.. వేంతటరమణయ్య = డా నేలటూరి వరదబి 823 26 30,రిర, 102,222 వాళ్ళుములు 20 వేంఠథిరామమూర్తి = గడుగు... 1 3శ్రంః వాదీందచూడౌామణో ప్రతి వేంతణిరామయ్యా = ముట్లూళి 95 బ్యిశ్రమేం్యదవల్ళు గ్రబివ్కల్లతానళము). బ్ర వోంకటిరాథు - నిడుదవోలు కృఃైేగొ?5, కశ, ర0 92,93,97,2 00,12 9224106 బిద్యానాల్‌ వండీతు/డు ౮7 ౨31 3353392350 విధ్యార్థ్‌ళయు 275 వేంకవీ లక్షృుణరావు - తొమన్టావు 12 22 బిత్చర్తి కాననము (జయనింవావల్టతు(డు) [9,076 [122 732293 వైదుంటిరొ పలు రం 87,222 బివ్టల్లో_ కంశకం2ే24్ల వ్యూతిరేశార్డ్‌కము 277 బిల్‌ క్ర(వత్యాయములు 218 బిఖ్‌ ప్ర లు=బిల్‌ క్హ్య్రంంగములు 208 గ్గ టికేవవములు 251 బిక్వామ్యైతుండు కరీ. కతథరేభము $2 255 ఎన్జువండీనులు శశ? ళతవళ్య(నావ్య్ఞుణము శ? రవట్టుది 22 వీ ళర్చావర్థు వ్‌ జీ | గి తాతానొవానులు శశ 703 తీ3రీ శ0 బీరఛదనదత్తడు "తి క0. కాంంకాయనులు శీ బీరళ్ళదరావ్ర, బిలువారి. 102,206,£20 ళీవళ త్త్యసొలము 9201336

₹ శివర్మాతమావోత్య్యూము 3420 న్యుగీళండు 14 కవన ంధవర్యు శశళ నూర్యూనారాయతణకాన్ర్రీ, మల్లాది 14 ీరతము వలల్‌ 326319 సోదుదోవనూరి 2825 387 లోర్భొడి యద్ధము ఈర సోమం లోకేరాఛ 30 (ావవలెళ్లోకొ ్రరర్భూ73 సోమనాఢు(దు పొల్కురిక గరిక లర్‌, త243326,33032 3374 రీరరాచాద్యా౧దు ర్‌ టీనాదుండు 233,234 839 నోతులేఖరికర్ణు, చులింవల్లి 32,2340 135 136,136 (్రీవళి వండీతుండు రి2లిర వైట్ళొనో ! న్ఫీత్‌ , వన్‌ సెంట్‌ ౩2 మక్‌ స హ నంఖ్యావాచతము 25 న్‌ంగీత్‌ రిత్నాతరము = 39, పరం పర, పాయవదనరాత్ర నీ ళీ ౩౮2 వార్యవసాదశా(న్తీ క! నంగీతమధాకరము ౩6౮ వొరిభట్టు తలి నంధథి 2లీక వార్షచర్యీళ 2ళ్ట నల్‌ నమానమిలు ౩౮6 వోర్చెల్‌ శ నముచ్చయార్థతము 2ర2 వోలుండు కలీ వర్చాదోత్రండు 100,203 36 39 వోన్‌ ప్రాఫెనల్‌ ౩69 నల్పానామములు 22థ పేముదందుందు 20 2 క20,20 శ్రర కంల 4్‌ నవావోళండు 2. వధ్యాన్త్సాంగ్‌ రరర నొరంగొధర యక్షగానము తప్‌ న్‌ంగనో 95 9ర,97,99,213 రిల వింవాగితి వచనము 97 మ్యణీవ్‌ బిజయము 32థ్ట ఆ కారము జతే బట2