Telugu Andhra Parthrika Charithra - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఆలభ్రఎణత్రిన చరిత్ర కూ ఇకా (ఆ ు | ( ఇ త్‌ో ల్‌ జు క మరల ఎమనుడ..ష వడ నూ ఫే అ 1 మ నస శ న్‌ ౯ సివి రాజగోపాలరావు చక టీ సిప్‌ అకాడమీ

ఆంభ్రవిత్రిన చరిత్ర సి,వి.రాజగోపాలరావు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రెస్‌ అకాడమీ 5-9-166, చాపెల్‌ రోడ్‌, నాంపల్లి హైదర్గాబాద్‌ = 500 001 వింలం4

ని ౫ గ గదిగియ[/8 రి21128 6౧౧౬౧172 13001070 ఉమరయమేి2 ప26టం3) 002 రోపో-ంళా థ్‌ (2౫-౧17. 13)12 609214 40 (రి 6839 ఉండేల)? ౦£ ఉగరేమండ 26690 కైహం+ పాజ0ి119164 ; 6౧6 2004 6076 ప[010 ఏ 511 2901460401 286522 20 6౦7౪ ౨69121 వ ఉకపిడ కళ06 56గ8 2 వడ1604 212 56102 వెరగ64ే 24 ఏ ఉంయరల! ౦౪68౯4 వెరుం[లం యలయంజరంజే. చడేలడ0286. ఇ : 010-27664525 ఆల త్రో 0౯ ౮౦0! 1 0౯ ౦1165 ; ౮ క ఠి ప698 ఉ&ండరేం00 ౦£ తుగరగ2 26631 5-9-166, 614061 కండర, 2010211 వరల 084 - 500 001 ఇ ఏ; 23298672 298673 తాయ నం్య అ 411 162642 కెం01 50 స్టో - య క్‌ కో యాం వెగంల: 9.120 ' లిత్తడాళ. గ

| ఆంధ్రుల కరదీపిక

ఆ(౦ధ్రపతిక - దినవత్రిక + ఆంధ్రుల దైనందిన జీవితంతో చుడిపడిన తొలినాళ్ల దినపత్రిక తెలుగు డైలీ జర్నలిజానికి ప్రముఖులైన జర్చలిస్టులు అనేకులకు జర్చలిజంలో అక్షరాలు దిద్దించిన ఆది పత్రిక ఆంధ్రపత్రిక కంటె ముందుగానే కొన్ని దినపత్రికలు వెలువడి ఉండవచ్చు. అవి వాటి పరిధిలో ముఖ్యమైనపాత్రను సయితం నిర్వహించి ఉండవచ్చు. అయినా తెలుగులో వెలువడిన సంపూర్ణ దినపత్రిక తెలుగువారి జీవితాన్ని బహుముఖంగా ప్రభావితం చేసిన అ(గ్రశ్రేణి దినపత్రిక అం(ధ్రప(త్రిక మాత్రమే అనడంలో ఎలాంటి నందేహమయూ లేదు ఆంధ్రోద్యమంలో తెలుగు భాషోద్యమంలో సాహితీ సాంస్కృతికోద్యమాలలో తెలుగుదనానికి వన్నె తేవడంలో ఆంధ్రపత్రిక నిర్వహించిన పాత్ర అనన్యసామాన్యమైనది ఆంధ్రవత్రిక వ్యవస్థావకులు దేశోద్ధారక నాగేశ్వరరావు వంశులుగారు అం[్ర రాష్ట్రావతరణ ఉద్యమసారధులలో అగ్రగణ్యులు స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు ఆంధ్రపత్రికను ఆయన అటు స్వాతంత్ర్య సాధనకోసం ఇటు ఆంధ్రుల సర్వతోముఖ వికాసం కోసం ఒక శక్తిమంతమైన నమాచార ఉపకరణంగా పరిగణించారు ప్రయోగించారు

సనాతనత్వానికి ఛాందస సంప్రదాయాలకు ప్రతీకగా పలువురు భావించి అడపాదడపా విమర్శలు చేసినా నిజానికి ఆంధ్రపత్రిక ఎల్లప్పుడూ ఆధునికతను అవ్వోనిస్తూనే వచ్చింది సం(ప్రదాయాన్ని ఆధునికతను అద్భుతంగా మేళవించి తెలుగుజాతి వికాసానికి మార్గదర్శకత్వం నెరపింది భారతి పత్రిక స్థాపనద్వారా తెలుగు జాతి చరిత్ర సాంన్భతిక సంపద వారసత్వ పరంపరలు వెలుగులోకి రావడానికి కొనసాగడానికి అవిరళ కృషి సలిపింది ఆంధ్రసచిత్ర వారపత్రిక ఆణిముత్యాలవంటి ఎందరో కధకులను వెలుగులోకి తెచ్చింది కుటుంబ పత్రికలకు ఆదివ(త్రిక ఆంధ్రసచిత్ర వారవత్రిక రచయిత్రు లెందరినో ఆంధ్ర సచిత్ర వారవత్రిక తెలుగుదేశానికి అందజేసింది

ఆంధ్రకీర్తికి బావుటాగా నిలిచిన ఆంధ్రపత్రిక దాదాపు ఎనిమిది దశాబ్దాలపాటు తెలుగు నేలపై రెపరెపలాడింది. తెలుగు పత్రికారంగంలో నానాటికీ పెరిగిపోయిన వ్యాపారధోరణుల ఒత్తిళ్ళకు తట్టుకోలేక అది 1991 నాటికి నిలిచిపోయింది తాను ఆవిర్భవించిన లక్ష్యం నెరవేరిందన్న తృప్తితో బహుశ దాని శ్వాస ఆగిపోయిందనుకోవాలి

ఎనిమిది దశాబ్దాల ఘనచరిత్ర కలిగిన ఆంధ్రపత్రిక కాలగర్భంలో కలిసిపోయినా అది ఆంధ్రజాతి ఆధునిక చరిత్రలో నిర్వహించిన అద్వితీయపాత్రను కాలగర్భంలో కలిసిపోనివ్వరాదని భావించి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ వైస్‌ అకాడమీ అ పత్రిక చరిత్రను గ్రంధస్థం చేసి పదిలపరచాలని భావించింది ఇదే సంకల్పం కట్లోన్ట సీనియర్‌ పాత్రికేయులు సివి రాజగోపాల రావు గారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర (వ్రాయడానికీ*ఉత్సాహంతో ముందుకు వచ్చినప్పుడు ప్రెస్‌ అకాడమీ మహదానందంతో అందుక అఇగీకరిరీచింది ఆయన దాదాపు 35 ఏళ్లపాటు ఆంధ్రప(త్రికలో

జ పనిచేసిన అనుభవశాలి ఆంధ్రపత్రిక హైదరాబాదు ఎడిషన్‌ సంపాదకుడిగా పదవీ విరమణ చేశారు అందువల్ల ఆంధ్రషత్రిక చరిత వ్రాయడానికి ఆయన అర్హులుగా అకాడమీ భావించింది రాజగోపాలరావు గారు అనేక పుస్తక భాండాగారాలను దర్శించి శోధించి ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రను వ్రాశారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర వ్రాయడమంటే కేవలం అ పత్రిక ఆవిర్భావంతో మొదలుపెట్టి అంతర్జ్థానంతో ముగించి వేయడం కాకుండా అది ఆయా సమయాలలో ఆయా సంఘటనలపై స్పందించిన తీరును తెలపడం కూడా ముఖ్యమని భావించడం జరిగింది అంతేకాదు నమకాలీనంగా సమాంతరంగా సాగిన అనేకానేక ఆలోచనలు ఉద్యమాలు పరిణామాలకు ప్రతీకగా ఉందాలని భావించి స్థూలంగా ఆనాటి పరిస్థితులను స్పృశించాలని అనుకోవడం జరిగింది అందుకే రాజగోపాలరావుగారు వ్రాసిన ఆం(ధ్రషత్రిక చరిత్రలో తెలుగు జర్నలిజం చరిత్ర రేఖామాత్రంగా కనిపిస్తుంది జాతీయస్థాయి నుంచి రాష్ట్ర స్థాయివరకు కీలక భూమిక నిర్వహించిన పలువురు మహనీయులు ముఖ్యుల విశేషాలు ఆయా సంఘటనల వివరాలు తారసపడతాయి గ్రంధ విస్తరణ భీతి వదిలి సేకరించిన సమాచారాన్ని వీలయినంత మేరకు గ్రంధంలో పొందుపరచే ప్రయత్నాన్ని ప్రెస్‌ అకాడమీ ప్రోత్సహించింది సమాచారాన్ని మూలన పడవేయడం కంటే విపులంగా అందజేయడమే మేలని భావించింది అందువల్ల కేజీల సంఖ్య పెరిగింది అయినా ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర వివులంగా తెలుసుకోవాలనుకున్న వారికి ఆనాటి వ్యక్తులు సంఘటనల గురించి తెలుసు కోవాలనుకున్న వారికి ముఖ్యంగా ఈతరం వారికి ఇది ఉపయుక్త (గ్రంధం కాగలదని పరిశోధకులకు ఇది కరదీపిక కాగలదని అకాడమీ విశ్వసిస్తున్నది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర ఇలా గ్రంధస్థం కావడం నాకు వ్యక్తిగతంగా ఎంతయినా సంతోషం కలిగించే విషయం జర్నలిజంలో నా అక్షరాభ్యాసం జరిగింది ఆంధ్రషత్రికలోనే అ పునాదిపైనే నేను ఆంధ్రజ్యోతిలో జర్నలిన్సగా స్థిరపడ్డాను అందువల్ల నాకు ఈ పుస్తక (ప్రచురణ అనిర్వచనీయమైన సంతృప్తి కలిగిస్తున్నది ఆంధ్రపత్రిక బుణాన్ని ఈ రూపంలో తీర్చుకునే భాగ్యం కలగడం నా అద్భష్టంగా భావిస్తున్నాను విషయ విసృృతి కలిగిన ఇలాంటి రచనలలో లోటుపాట్లు ఉండడం సహజం అయినా ఈ (గ్రంధం అందరికీ ఆదరణీయం కాగలదని ఆశిస్తున్నాను ఈ [గ్రంధాన్ని వ్యయప్రయాసలకు ఓర్చి వ్రాసిన రాజగోపాలరావు గారిని అకాడమీ అభినందిస్తున్నది ఆంధ్రపత్రికతో ఉన్న అనుబంధం రీత్యా కోరగానే పుస్తకాన్ని పరిచయం చేసిన శ్రీ నండూరి రామమోహన రావు గారికి కృతజ్ఞతలు ప్రింటింగ్‌ పనులను అకాడమీ తరవున నచున్వయవరచిన పాాత్రికేయమిటత్రులు డాక్టర్‌ గోవిందరాజు చక్రధర్‌ గారికి ధన్యవాదాలు = ఇనగంటి వెంకట్రావు చైర్మన్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రెస్‌ అకాడమీ

ళా యుందుమాట కక ఆ(౦(ధ్రపత్రిక చరిత్ర” అనే ఈ ఉద్ధంధం చదివిన వారికి లేదా ఇంకా చదువుతున్న వారికి ఒక విషయం ఆశ్చర్యం కలిగించక మానదు అదేమిటంటే [గ్రంధకర్త రాజగోపాలరావు గారు ఈ పుస్తకం రాయడానికి ఎంత (శ్రమించి వుండాలి? ఎన్ని వ్యయప్రయాసల కోర్చి వుండాలి? ఎన్ని గ్రంధాలయాల చుట్టూ తిరిగి ఎన్ని గ్రంధాలు పరిశీలించి ఎన్ని పత్రికలు తిరగేసి ఎన్ని సంపాదకీయాలు ఎన్ని నివేదికలు చదివి ఎందరితో ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిపి ఈ సమాచారం సేకరించి వుండాలి? లేకపోతే రాజగోపాలరావు గారు ఇంత బృహ(ద్గంధం రాయగలరా? అసాధ్యం అక్షరాలా అసాధ్యం నా యటుకు నేను చాలా ఆశ్చర్యపడ్డాను రాజగోపాలరావు గారిని నేను దాదాపు 50 సంవత్సరాలుగా ఎరుగుదును కాని ఆయనలో ఇంత పట్టుదల దీక్ష శ్రమ సహిష్టుత వున్నాయని నేను ఎన్నడూ ఊహించలేదు ఏమైతేనేం ఆయన కృషి చివరకు చక్కగా ఫలించింది ఒక మంచి గ్రంధం తెలుగు సారస్వతానికి అమూల్యాలంకారంగా అమరింది అం(ధ్రప(త్రిక చరిత్ర అంటే ఒకవిధంగా ఆధునికాంధ్ర దేశచరిత్రే మధ్యయుగాల సంస్కృతి నుంచి ఆం(ధ్రులను ఆధునికయుగంలోకి తీసుకురావడానికి వీరేశలింగంగారితో మొదలుపెట్టి ఎందరెందరో చహానుభావులు ప్రయత్నిస్తూ వచ్చారు ఆ చుహానుభావుల కోవలో అ(గ్రశ్రేణికి చెందినవారు కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు గారు ఆంధ్రుల సాంఘిక రాజకీయ సాంసృతిక సర్వతోముఖవికాసం తన ధ్యేయంగా ఆయన 1908లో బొంబాయిలో ఆంధ్రపత్రికను ఒక వారపత్రికగా (ప్రారంభించారు "అదే ధ్యేయంతో 1910 నుంచి ఆంధ్రపత్రిక సంవత్సరాది సంచికలను ఏటేటా ప్రచురించారు పరభాషా ప్రాంతమైన బొంబాయినుంచి స్వభాషా ప్రాంత మైన మద్రాసుకు 1914లో మకాం మార్చి ఆంధ్రపత్రిక దినష్యత్రిక ప్రచురణ చేపట్టారు అంతటితో కూడా తృప్తి చెందక ప్రత్యేకించి ఆంధ్ర సాహిత్యసేవకు “భారతి మాసపత్రికను 1924 జనవరి నుంచి ప్రారంభించారు “ఆంధ్ర (గ్రంధమాల ద్వారా ప్రాచీన నవీన వాయ ప్రచురణ సాగించారు వ్యాపారదృష్టితో కాక కేవలం స్వజాతి సేవకు స్వభాషాభివృద్ధికి ఒక వ్యక్తి ఇన్ని ప్రచురణల ద్వారా ప్రయత్నించడం నిజంగా అరుదైన ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఈ చరిత్రనంతా కూలంకషంగా [గ్రంధస్థం చేస్తూ 1938లో పంతులుగారి నిర్యాణం తర్వాత ఆయన వారసుడైన అల్లుడు శివలెంక శంభుప్రసాద్‌ ఆయన కుమారుడు శివలెంక రాధాకృష్ణ ఆయా పత్రికలద్వారా ఆయా కాలాల్లో చేసిన దేశసేవ భాషా సేవలను వివరిస్తూ రాజగోపాలరావు గారు ఈ పుస్తకం రచించారు ఆయన 1956లో ఆంధ్రపత్రికలో చేరారు నాటినుంచి అవిచ్చిన్నంగా 1991లో ఆ సంస్థ యూతపడేవరకు దాదాపు 35 ఏళ్లు అందులో . వనిచేశారు ఆంధ్రపత్రిక హైదరాబాదు ఎడిషన్‌ ప్రారంభమైనవ్వుడు దానికి ఎడిటర్‌గా కూడా పనిచేశారు ఆంధ్రపత్రికతో ఆయన అనుబంధం అంత సుదీర్హమైనది మరి ఆంధ్రవత్రిక

ఇ

చరిత్ర రాయడానికి ఆయనకంటి అర్మలైవరుంటారు?”

తన కృషి ఫలితమైన ఈ (గ్రంథానికి పీరికగా నాలుగు ముక్కలు రాయమని రాజగోపాల రావుగారు నన్ను కోరడానికి కారణం కూడా ఆంధ్రపత్రికతో నాకు గల అనుబంధమే అను కుంటాను (గ్రాడ్యుయేషన్‌ తర్వాత నేను ఒకటీ అరా చిల్లరమల్లర ఉద్యోగాలు చేసినా నా మొదటి స్థిరమైన ఉద్యోగం మద్రాసులో ఆంధధ్రప(్రికలోనే 1948 జనవరి 1 నుంచి 1960 జూన్‌ 6 వరకు ఆంధధ్రప(్రిక దినపత్రిక వారపత్రికలలో పనిచేశాను ఆ తర్వాత విజయవాడ వచ్చి ఆంధ్రజ్యోతిలో 1994 అక్టోబరు వరకు వున్నా. నా జ్ఞాపకాలు ఎక్కువగా ఆం(ధ్రప(త్రికతోనే ముడివడివున్నాయి. ఇన్చటికీ అ జ్ఞాపకాలు నన్ను వెన్నాడుతూనే వున్నాయి

నేను పనిచేసిన కాలమని కాదుగాని నిజంగానే అది ఆంధ్రపత్రికకు స్వర్ణయుగంలాంటిదే ఆ రోజులలో తంబుచెట్టివీధిలో ఆంధ్రపత్రిక ఆఫీసు ఎలా వుండేది? పెళ్లిపందిరిలా కలకల లాడుతూ కోలాహలంగా వుందేది అంధ్రష్మత్రిక ఆఫీసును చూడాలని అక్కడ సనిచేసేవారితో పరిచయం పెంచుకోవాలని ఆంధ్ర 'ప్రాంతంనుంచి రచయితలు రాజకీయవేత్తలు నిత్యం వన్తూ పోతూ. వుండేవారు. స్థానికంగా మ(ద్రాసులో వుండేవారు నరేనరి రాయహ్రోలు సుబ్బారావు తల్లావరుల శివశంకరశాస్ట్రి, దేవులపల్లి కృష్ణశాస్రి అడివి బాపిరాజు చేలూరి శివరామశాస్త్రి నోరి నరసింవాశాస్త్రి మునిమాణిక్యం కాటూరి నాయని దాశరధి సి నారాయణరెడ్డి - ఇంకా ఎందరెందరో నాకు అక్కడే తటస్థపడేవారు వారితో మాట్లాడడమే ఒక అద్భష్టంగా భావించేవాడిని

ఇక నా సహోద్యోగులలో వర్మింగ్‌ ఎడిటర్‌ పండితారాధ్యుల నాగేశ్వరరావు దాసు వామన రావు కొడవటిగంటీ కుటుంబరావు తెన్నేటి సూరి పిలకా గణపతిశాస్త్రి వి డి ప్రసాదరావు సూరంపూడి సీతారాం ముళ్లపూడి చెంకటరయణ వేటూరి సుందరరాచుయూర్తి తిరుముల రామచంద్ర లాంటి హేమాహేమీలెందరో వుండేవారు వని విరాము నమయాలలోను సాయంత్రాలు పని అయిపోయిన తర్వాతను సాహిత్యగోష్టులు రాజకీయ చర్చలు చేస్తూ కాలక్షేపం చేస్తూ వుందేవారం అయ్యవారు (శంభుప్రసాద్‌ గారిని అందరూ అయ్యవారనే ప్రస్తావించేవారు) కూడా తరుచుగా మాతో కూర్చుని మావద్ద చార్మినార్‌ సిగరెట్లో సిజర్నో తీసుకుని కాలుస్తూ కబుర్లు చెప్పేవారు ఇవన్నీ నాకు అప్పుడప్పుడు జ్ఞాపకాలలో మెదిలే ఆంధ్రపత్రిక విశేషాలు

ఆంధ్రపత్రికకి కన్సర్వేటివ్‌ ప్యతిక అని పేరుండేదన్నమాట నిజం ఎంత తవ్రసమస్యనైనా సంయమనం పాటించి విశ్లేషించడం విమర్శించడం ఇందుకొక కారణచనుకుంటాను ఎంత ఆ(గ్రవాన్ని అయినా నిగ్రహంతో ప్రదర్శించడం దాని పద్ధతి దీన్ని మితవాదం అని కొందరు అపోహపడేవారు కాని నిజానికి ఆంధ్రపత్రిక ఉద్యమాల పశ్రీక భారత స్వాతంత్రోద్యమం ఆంధ్ర రాష్ట్రోద్యయం నవ్యాంధ్రసాహిత్యోద్యమయం + ఇలా ఎన్నో ఉద్యమాలకు అది తన సంపాద కీయాల ద్వారా. వ్యాసాలు వ్యాఖ్యలు వార్తల ద్వారా ఎంతో దోహదం చేసింది

ఇ

(ప్రజలను చైతన్య పరచింది ఆంధ్రపత్రిక ద్వారా స్ఫూర్తి పొంది దేశ స్వాతంత్ర్య సమరంలోకి దుమికిన దేశభక్తులెందరో వుండేవారు కాశీనాథుని వారి కాలంలోను ఆ తర్వాత కొంతకాలం వరకూ ఆంధ్రపత్రిక సంస్థ ప్రచురణలన్నీ (గ్రాంధిక భాషలోనే వుండడం అ సంస్థ మితవాదానికి ఒక ఉదాహరణగా పేర్కొంటారు గాని ఆంధ్రపత్రిక భాష ఎప్పుడూ సరళగ్రాంథికమే తప్ప గొడ్డు గ్రాంధికం కాదు వ్యావహారిక భాషావాదులైన కొడవటిగంటి కుటుంబరావుగారు తెన్నేటి సూరి గారు కూడా ఆంధ్రపత్రిక ఉద్యోగులుగా సరళ (గ్రాంధికమే వ్రాసేవారు. (నేనూ రెండు చూడేళ్ళపాటు (గ్రాంధికమే వ్రాసేవాడిని ) కాని కాలంతోపాటు ఆం(ధ్రవ(త్రికా మారి-ది వ్యావహారిక భాషావాదాన్ని అవలంబించింది తన ప్రచురణలన్నిటిలోను వాడుకభాషనే వాడింది

ఆం(ధ్రపత్రికకు ముందు దినపత్రికలు వారపత్రికలు చూసపత్రికలు లేకపోలేదుగాని దానితోనే తెలుగు జర్నలిజానికి ఒక దీప్తి స్ఫూర్తి వచ్చాయి ఎందరో కవులు పండితులు ఆం(ధ్రష(త్రికద్వారా దాని అనుబంధ పత్రికలద్వారా వెలుగులోకి వచ్చారు లబ్ధప్రతిష్పులయ్యారు యెంకిపాటలను ప్రచురించింది “భారతి” పట్రికే శ్రీశ్రీ “చయరోప్రపంచం” గీతాన్ని తిరస్కరించిం దన్న ఆక్షేపణ వుందిగాని శ్రీశ్రీ తొలినాళ్ల కవితలను భారతి పత్రికే ప్రచురించింది ఆంధ్ర సాహిత్యానికి అది చేసిన దోహదాన్ని మొత్తంగానే చూడాలి తప్ప చిన్నచిన్న నెరసులను గణించ శాదు

ఏమైనా ఆంధ్రపత్రిక దాని అనుబంధ ప్రచురణలు ఆంధ్రజాతి రినేజాన్స్‌కు చేసిన కృషి ఎన్నటికి మరపురానిది అది చూతపడడం నిజంగా దురదృష్టమే కొత్తనీరు వచ్చి పాతనీటిని కొట్టేసినట్టు దేనికైనా అభ్యుదయపతనాలు తప్పవు అది సహజ పరిణామం దానికి విచారించ వలసిన అగత్యం లేదు ఆంధ్రజాతి సేవలో ఆంధ్రపత్రికా సంస్థ ఒకానొక చారిత్రక కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించి రంగంనుంచి నిష్క్రమించింది దాని 83 సంవత్సరాల ఉజ్వలచరిత్రను గ్రంధస్థం చేసిన రాజగోపాలరావు గారిని అభినందిస్తున్నాను తెలుగుపత్రికా రచయితలకు ఇతరులకు కూడా ఉపయోగపడగల ఇంత మంచి గ్రంధాన్ని ప్రచురించిన ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పైస్‌ అకాడమీని మరీమరీ అభినందిస్తున్నాను గ్రంధకర్తలాగే నాలాగే అకాడమీ చైర్మన్‌ కూడా ఆంధ్రపత్రికతో అనుబంధం కలిగినవారే కావడం విశేషం కొద్దినాళ్లే అయినా ఇనగంటి వెంకట్రావు గారు కూడా జర్నలిజంలో ఓనమాలను ఆం(ధ్రపత్రికలోనే నేర్చుకున్నారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రను ప్రెస్‌ అకాడమీ పక్షాన వెలువరించి ఆయనే చెప్పుకున్నట్టు తనకు జర్నలిజంలో ఓనమాలు దిద్దించిన ఆంధ్రపత్రిక బుణం తీర్చుకున్నారు ఆయన్ని యనస్ఫూర్తిగా అభినందిస్తున్నాను విజయవాడ 20-6-04 = నండూరి రామమోహనరావు

ఇ అని 6 ఠి ణ్వ్వ గతం

న్వ్వ్యాకంశ్యపోరాటంలో ఆంధ్రులకు అండగా నిలిచిన ఏకైక తెలుగుదినపత్రిక కావడం వల్లను ఆంధ్రభాషాభివృద్ధికి ఆంధ్రరాష్ట్ర సాధనకు - ఒక్కచూటలో ఆంధ్రులసర్వతో ముఖాభివృద్ధికి - 1910లోనే బొంబాయి నుంచి శంఖారావం చేసి అందుకు అసాధారణ కృషి చేయడంవల్లను ఆంర్యధవ్యతిక ఆంధ్రుల అభిమాన పత్రిక అయింది అంధ్రుల హృదయాలను పత్తుకుపోయింది

తన లక్ష్యాల సాధనకు ఆంధవ్యతికో చొరబడని రంగం లేదు. ఆర్థిక రాజకీయ సాంఘిక భాషా సాంస్కృతికాది వివిధ రంగాలలో ఎనలేని కృషి చేసింది ఆం్యవ్యతిక బొంబాయి నుంచి వెలువడడం ఆంధ్రులకు ఒక విధంగా వరంగానే పరిణమించింది ఆ ప్రాంతం వారితో పోల్చిచూస్తే తన జాతి అన్ని రంగాలలోనూ ఎంత వెనుకబడి ఉన్నదో నాగేశ్వరరావు గారికి అర్ధయయింది ఆంధ్రులు విద్యావంతులు కాకపోవడం ఆంధ్రభాషాభివృద్ధి ఆం(ధ్రభాషా జ్ఞానాభివృద్ధి లేకపోవడం ఇందుకు కారణాలని (గ్రహించి ఆంధ్రులను నిద్రలేపడం (ప్రారంభించారు

ఆం(ధ్రభాషాభివృద్ధికే ఉగాది సంచికలు భారతి పెట్టారు ఇందువల్ల తెలుగులో రచయితలు బాగా అధికముయ్యారు ఆంధ్రపత్రిక సంస్థ పత్రికలు గ్రాంధికభాషనే ఉపయోగించినా పరిస్థితుల కనుగుణంగానూ ఆం(ధ్రభాషాభివృద్ధికీ క్రమంగా వ్యావవారిక భాషకు మారాయి కావ్యాలను పరిచయం చేసిన యీ పత్రికలే నవ్యకవితను ఖండకావ్యాలను (ప్రధమంగా ప్రచురించాయి. నాగేశ్వరరావు గారి హయాంలోనే ఎంకిపాటల ప్రచురణకూడా జరిగింది దీనిపై తీవ్రవాదోప వాదాలు చెలరేగాయి. ఇది నవ్యాంధ్ర సాహిత్యజగత్తులో ఒక 'పధానఘట్టం

అదేవిధంగా క్రొత్తరచయితలను ్రోత్సహించాయి రచయిత్రులకు కూడా (ప్రప్రధమంగా స్థానం కల్పించినది ఆం(ధ్రష(త్రికయే అనేక ప్రాచీన శాసనాలలోని విషయాలను వెలుగులోనికి తెచ్చింది-భారతి కేవలం భాషకు సంబంధించినవే కాక ఆర్థిక సాంఘిక విజ్ఞానాది వివిధ (రాజకీయేతర) రంగాలకు సంబింధించిన వ్యాసాలను వ్రచురించేవారు ఇతర భాషలలో ప్రచురించబడే విజ్ఞానశాస్త్ర ఆర్థికాది విషయాలపై వ్యాసాలను తెలుగుచేసి ప్రచురించిన సందర్భాలు కూడా చాలా ఉన్నాయి

అదేవిధంగా ఆంధ్రపత్రిక సారస్వతానుబంధాలు కూదా మాతృభాషాభివృద్ధికెంతగానో తోడ్చడ్డాయి ఆంధ్రదేశంలో సుప్రసిద్ధ రచయితలు కవులు పండితుల రచనలు (ప్రప్రధమంగా ఆంధ్రపత్రిక సంస్థ పత్రికలలోనే ప్రచురితమయ్యాయి

కం

ఆర్థికంగా దేశాన్నిబలహీనపరచే _(ప్రభుత్వవిధానాలపై అంధ్రప(త్రిక దాడిచేసింది రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం ఎంత ముఖ్యమో ఆర్థిక స్వాతంత్ర్రమయూ అంతే ముఖ్యమని పలుసంపాదకీయాల ద్వారా ఎలుగెత్తిచాటింది ప్రజలలో స్వయంపోషకత్వాన్ని (ప్రోత్సహిస్తూ ఖద్దరును ఉత్పత్తి చేయాలనీ స్వదేశీవస్తువులనే వాడాలనీ ఉద్బోధించింది

సాంఘిక దురాచారాలను ఆంధ్రపత్రిక దుమ్మెత్తిపోస్తూ బాల్యవివాహాలు వరకట్నాలు మొదలైనవాటివల్ల _ కలుగుతున్న హానిని వివరించింది సాంఘికాభివృద్ధికి ఇవి వేరుపురుగులుగా పరిణమించాయని అభివర్ణించింది

రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం కోసం ఆం్యధవ్యతికో చేసిన కృషి అమోఘం వివిధ ఉద్యమాలలో తాను కూడా భాగస్వామిగానే వ్యవహరించింది ఈ ఉద్యమాలను జయప్రదంచేసి చూత్ళదేశ బుణాన్ని తీర్చుకోవాలని ప్రజలకు విజ్ఞప్తి చేసింది ఈ వైఖరిని ప్రభుత్వం సహించలేక పోయింది పత్రికను నిషిద్ధజాబితాలో (3 ఇ0%-1. 50 చేర్చి ప్రభుత్వ అద్వర్హయిజ్‌మెంట్లను కొన్ని సంవత్సరాల పాటు నిలిపివేశారు పత్రికను అణగద్రొక్కడానికి ఏ విధంగానయినా రాజద్రోవానేరం క్రింద సంపాదకుని పబ్లిషర్‌ను జైళ్లకు పంపాలని ప్రయత్నించారు. కాని పత్రిక చూత్రం యీ చట్టాలకు ఆర్టినెన్సులకు దొరకకుండా వాటిని ఇతర నిర్భంధచర్యలను దుయ్యబట్టింది పత్రికా స్వాతంత్ర్యం పరిరక్షణకు అసమానకృషి చేసింది

గొంధీజీపై ఆంధ్రషత్రికకు ఎనలేని అభిమానం (ప్రేమ గౌరవం వివిధ సంపాదకీయా లలో యీ విషయం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది

స్వాతంత్ర్యపోరాటంలో ఆంవ్యతిక కాంగ్రెస్‌ను సమర్థించింది కాని అది స్వాతం(త్రసిద్ధి వరకే పరిమితం స్వాతంత్ర్యం తరువాత ఏ పార్టీకీ అండగా నిలవలేదు. రాష్ట్ర కేంద్రప్రభుత్వాల పనితీరునుబట్టి విచర్శలు (ప్రశంసలు ఉండేవి ఇందుకు కొట్టవచ్చినట్లు కనిపించే ఉదాహరణ ఇందిరాగాంధి విధానాలపై విమర్శ 1975 జూన్‌లో ఎమర్జన్సీని విధించగా అందుకు తీవ్ర నిరసనగా వరుసగా మూడు రోజులు సంపాదకీయమే (వ్రాయలేదు ఆ స్థలాన్ని ఖాళీగానే ఉంచేసారు

వ్రత్యేక తెలంగాణా అంధ్ర రాష్ట్రాల అందోళనలను ఆంధ్రపత్రిక పూర్తిగా సమర్ధించింది షరతులతో ఏర్పడిన రాష్ట్రం ఎంతకాలం కలిసి ఉండగలదని ప్రశ్నించింది

ఓక ఏదాది అయిందనుకుంటాను ఒకమారు ప్రెస్‌ అకాడమీ అధ్యక్షులు వెంకట్రావు గారితో మాటల సందర్భంలో ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర (ప్రస్తావన వస్తే మీరు రాస్తారా అన్నారాయన ఆ బాణం నామీదికే తిరుగు తుందనుకోలేదు చిన్ననాటినుంచీ ఆంధ్రపత్రిక చదువుతూండడం వల్ల అ పత్రికపై ఒక విధమైన మమకారం ఏర్పడింది తరువాత అం(ధ్రషత్రికలో చేరినందువల్ల దేశానికి పత్రిక చేసిన సేవగురించి కొంత తెలిసింది చరిత్రవ్రాయడం కష్టమే అయినా పత్రికపై మమకారం దేశానికి పత్రిక చేసిన సేవ తెలియజేయ వచ్చునన్న ఆకాంక్ష నన్ను యీపనికి పురికొల్పాయి

స

ఆంధ్రవ్యతిక చరిత్ర గురించి ఆలోచించేసరికి అన్నీ సమస్యలే అప్పుడు పత్రికలో సంపాదకుని పేరువేసేవారు కాదు నాగేశ్వరరావు గారు ప్రధాన సంపాదకులే అయినా దైనందిన వ్యవహారాలు చూడడానికి సంపాదకుని నియమించారు. సంపాదకునిపేరు తరువాత ప్రచురించారు. అయితే ఎప్పటినుంచి ప్రచురించారు? పత్రిక 1908లో ప్రారంభవైతే 1922 డిసెంబర్‌లో గాని సంపాదకుని పేరు ప్రచురించలేదు అవ్పుడయినా నాగేశ్వరరావు గారి పేరే వేశారు తరువాత చల్లా శేషగిరిరావు పేరు ప్రచురించారు ఈయన 1919 నుంచీ సంపాదకుడుగా ఉన్నా 1930 ఏప్రిల్‌లో సంపాదకుడుగా ప్రచురించారు బొంబాయి వారపత్రికలో సంపాదకులుగా ఎవరెవరు పనిచేశారు” బొంబాయినుంచి దినపత్రికగా మద్రాసుకు మారినప్పుడు అద్దెభవనంలో ఉండేది తంబుచెట్టివీధిలోని సొంత భవనానికి ఎప్పుడు మారింది? 1910లో ప్రెస్‌ ఆక్ట్‌ వచ్చింది దినపత్రిక 1914లో ప్రారంభమైంది 1910 చట్టంపై సంపాదకీయం ఏమి (వ్రాసారని చూడబోతే అది 1917లోగాని లభించలేదు ఈ విషయాలకు క్లూ ఏదీలేకపోవడంతో కాలవ్యవధి తప్పని సరి అయింది

అం(ధ్రపత్రికల ప్రతుల కోసం పలు ఆర్మైవ్స్‌ను ప్రసిద్ధ గ్రంధాలయాలను సంప్రదించాను కానీ ఎక్కడా సమగ్రంగా ప్రతులు లభ్యంకాలేదు ఈ కారణంగానే బొంబాయి వారపత్రిక మొదటిపేజీ కోసం దినపత్రిక ప్రారంభ సంచిక కోసం చేసిన ప్రయత్నాలు ఫలించలేదు నెహ్రూ నేషనల్‌ య్యూజియం అండ్‌ లైబ్రరీ వారివద్ద ఆంధ్రపత్రిక రెండోరోజు ప్రతి లభ్యమైంది

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర వ్రాయడంలో నేననుసరించిన పద్ధతిని వివరించవలసి ఉంది ఈ చరిత్రను రెండు మూడు కోణాలలో (వ్రాయవచ్చు. భాషా సాంఘిక రాజకీయాది రంగాలలో ఆంధ్రష(త్రిక పాత్రను పత్రిక సంపాదకీయాలలోని కొన్ని వాక్యాలను ఉదహరిస్తూ వ్రాయవచ్చు. నా రచన ఇందుకు భిన్నంగా సాగింది ఆంధవ్యతిక ఒక మవాసంస్థ ఈ సంస్థలోని పత్రికలు విభిన్న రంగాలలో విశేష సేవలు అందించాయి. వీటివ్యక్తిత్వానికి భంగం కలగకూడదని భావించాను

ఉదాహరణకు స్వాతం/్య పోరాటాన్ని తీసుకుందాం బ్రీటిష్‌ ప్రభుత్వం ప్రజలపట్ల 'కూరాతిక్రూరంగా వ్యవహరిస్తున్నప్పటికీ ధైర్యంతో ప్రభుత్వాన్ని ఎదుర్కొనడానికి ప్రజలను పత్రిక ఏవిధంగా ట్రేరేపించింది అన్న విషయాన్ని మామూలు ధోరణిలో ప్రజలను ఉత్తేజపరచిందని సంపాదకీయంలోని రెండు యూడు వాక్యాలను పేర్కొనడంకన్నా ఆ 'పేరేపణను పత్రిక భాషలోనే తెలిపితే బాగుంటుందన్న భావన కలిగింది ఆనాడు ప్రజలకు ఆంధ్రపత్రికపై ఎందువల్ల అంత(పేమాభిమానాలు కలిగాయో పత్రిక మాటల్లోనే చెబితే బాగుంటుందనీ అప్పుడు పత్రిక ఏమివాసిందన్న విషయాన్ని తెలిసికొనేందుకే ఈనాటి ప్రజలు ఉవ్విళ్లూరుతారనీ భావించాను అదీగాక ఇది జర్నలిజంకు సంబంధించిన విషయం కూడా అ రోజుల్లో ప్రభుత్వ దమననీతి పత్రికల అణచివేతకు తెచ్చిన చట్టాలు ఆర్టినెన్సులు మొదలైన వాటినిగురించి ప్రజలకు - ముఖ్యంగా జర్నలిస్టులకు - ఆసక్తి ఉంటుందనడంలో

న!

సందేహంలేదు. అం(ధ్రపత్రిక జర్నలిజానికి పునాదివేసిన పత్రిక ఎందువల్ల అయిందో తెలిసికొనడం ముఖ్యం. పత్రిక నీతినిజాయితీలపై ఆధారపడి ప్రజలలోనికి ఏవిధంగా చొచ్చుకుపోయిందో కూడా తెలియజేయవలసి ఉంది నిజం చెప్పాలంటే వివిధ రంగాలలో పత్రిక పాత్రను గురించి వ్రాస్తే వేరువేరుగా ఒక్కొక్క ఉద్గంధ్రమే బెతుంది ఈ సంస్థలకు చెందిన ఇతర పత్రికల విషయంలోకూడా అంతే ఈ అన్ని రంగాలను జోడించి ఆంధ్రపత్రిక సంస్థలోని వత్రికల వ్యక్తిత్వాన్ని నిలుపుతూ ఆయా రంగాలలో పత్రిక నిర్వహించిన పాత్రను వత్రికల చూటలలోనే చెబితే అత్యధిక ప్రయోజనం ఉంటుందన్న అభిప్రాయంతో అవసరాన్ని బట్టి సంపాదకీయాలను కొంత దీర్టంగా ఉంచవలసివచ్చింది

ఓక దినపత్రిక చరిత్ర వ్రాయడం ఇదే ప్రథమం కనుక కొన్ని లోటుపాట్లు ఉండడంలో అశ్చర్యంలేదు నా కృషి సాఫల్యాన్ని పాఠకులే నిర్ణయించాలి ఈ ప్రయోగాత్మక రచనను సహృదయంతో స్వీకరించవలసినదిగా పాఠకులను కోరుతున్నాను కృతజ్ఞతలు

తెలుగు జర్నలిజం చరిత్రపై అనేక పరిశోధనలు జరిగాయి. పుస్తకాలు వెలువడ్డాయి కాని ఒక ప్రధాన దినషత్రిక చరిత్రను ఆమూలా(గ్రంగా వ్రాయడం ఇదే ప్రధమం ఇలాంటి సదవకాశం నాకు లభించడం నా అదృష్టం ఇలాంటి అరుదైన అవకాశం కల్పించినందుకు అంధ్రప్రదేశ్‌ పెస్‌ అకాడమీకి అకాడమీ అధ్యక్షులు శ్రీ ఐ వెంకట్రావు గారికి హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు

జి ఓ ల సేకరణలో తమిళనాడు ఆర్మైన్స్‌ వారికి-ముఖ్యంగా రీసర్చ్‌ ఆఫీసర్‌ శ్రీమతి జీ చూలతి గారికి-ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు విషయ సేకరణలో ఎంతగానో సహకరించిన అంధ్రప్రదేశ్‌ స్టేట్‌ ఆర్మైన్స్‌ వారికి-ప్రధానంగా అసిస్టెంట్‌ డైరక్టర్‌ (రీసర్చ్‌ అండ్‌ పబ్లికేషన్స్‌) శ్రీ సీసాల రామకృష్ణ గారికి డిపాజిటరీ సెక్షన్‌-2 ఆర్కినిస్ట్‌ శ్రీ నాదెళ్ల శేషసాయి. కమిటీ సెక్షన్‌ ఆర్కివిస్ట్‌ శ్రీ యుంగారు దివాకర్‌ గార్లకు కృతజ్ఞతలు

వేటపాలెం లైబ్రరీని గురించి ప్రత్యేకంగా చెవ్పుకోవాలి ఇక్కడి “సారస్వత నికేతన్‌” అధ్యక్షుడు శ్రీ కె వి డి మల్లిఖార్జునరావు గౌరవ కార్యదర్శి శ్రీ ఆర్‌ వి శేషగిరిరావు లైబ్రేరియన్‌ శ్రీ కొలిసెట్టి సుబ్రహ్మణ్యం ఉద్యోగులు శ్రీయతి శ్రీవల్లి శ్రీయతి మల్లీశ్వరి మరోచోట ఉద్యోగం చేసికొంటూ అవసరమైనప్పుడు వచ్చి ఉచితంగా జిరాక్స్‌ కాపీలు తీసియిస్తున్న యువకుడు నరసింహారావుకు శేషగిరిరావు సుబ్రహ్మణ్యంగార్లకు ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు

రాజచుండ్రి టౌన్‌హాల్‌ లైబ్రరీ నిర్వాహకులు అయిన ఆంధ్రకేసరి యువజన సమితి వ్యవస్థాపకులు శ్రీ వై ఎస్‌ నరసింహారావుకు గౌతమీ జాతీయ (గ్రంధాలయం లైబ్రేరియన్‌ శ్రీమతి దేవదర్శిని గుంటూరు ప్రాంతీయ (గ్రంథాలయం లైబ్రేరియన్‌ శ్రీమతి అచ్చమాంబ గార్లకు కృతజ్ఞతలు

న!

1914 ఏప్రిల్‌ 2వ తేదీ ఆంధ్రపత్రిక మొదటి పేజి పంపిన నెహ్రూ నేషనల్‌ మ్యూజియం అండ్‌ లైబ్రరీ వారికి - ముఖ్యంగా రీసర్చ్‌ ఆఫీసర్‌ శ్రీ చంద్రమోహన్‌ గారికి కృతజ్ఞత

విషయ సేకరణలో తోద్బడిన కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం మాజీ వైస్‌ఛాన్సలర్‌ ప్రొఫెసర్‌ వై వైకుంరం స్టేట్‌ ఆర్కైవ్స్‌ మాజీ డిప్యూటీ డైరక్టర్‌ దాక్టర్‌ పాల కృష్ణమూర్తి గార్లకు శ్రీ కృష్ణదేవరాయాంధ్రభాషానిలయం కార్యదర్శి శ్రీ ఎం ఎల్‌ నరసింవారావు గారికి (వ్రత్యేక కృతజ్ఞతలు

వారపత్రికలో మార్పులు గురించి వ్రాసి పంపిన శ్రీ నండూరి రామమోహనరావు గారికి సినిమా రివ్యూలు తెలుగు వెలుగుల అజ్ఞాత రచయితలు వ్రాసిన శ్రీ ముళ్లపూడి వెంకటరమణ గారికి హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు

నా కుటుంది సభ్యుల సహకారం లేకపోతే ఈ రచన సాగేదికాదనే చెప్పాలి ఈ విషయంలో అందరూ-శ్రీమతి సరోజిని కుమార్తె చిసౌశైలజ అల్లుడుచి సి కృష్ణకుచూర్‌ కుమూరుడు చి శ్రీధర్‌ కోడలు చి సౌ రాగిణి తోడ్పడ్డారు మా శ్రీమతి కుమార్తె నాతోబాటు ఊళ్లుకూడా వచ్చారు. వీరికందరికీ కృతజ్ఞతలు

ఇంకా శ్రీ కవికొండల సూర్యనారాయణ శ్రీ కెబి ఎస్‌ శర్మ (సుందరం-చెన్నై శ్రీ నాదెళ్ల చిరంజీవి (ఢిల్లీ) కూడా ఎంతగానో తోడ్పడ్డారు వీరికి ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు

ఈ వున్తకానికి అక్షరరూవు కల్పించిన శ్రీ పాలెపు రాజశేఖర్‌ గారికి పున్తకాన్ని తీర్చిదిద్దడంలో ఎంతో సహాయం చేసిన శ్రీ దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణ గారికి వృాదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు

= సి.వి రాజగోపాలరావు

మ! విషయసూచిక 1 ఆవిర్భావం - ఆశయాలు 4 ఉం కై 2. కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు ఎ ఉం 2 శ 8. ఆంధ్ర (వార) పత్రిక ఓ 9 ఉల 4 26 శ ఉగాది సంచికలు = భారతి 6686 6 లల 9 శీర్‌ ర్‌ ఆంధ్ర (దిన) పత్రిక త అంతల 9 60 6. దేశభక్తి ప్రబోధం ం 99 గా చట్టాలు, వేధింపులు ఆర్జినెన్సులు ం ం ॥ 105 8& ఉద్యమాలు + ం * క్షే3క్ష 9 ఆగడాలు - దారుణాలు ం 162 10 గాంధీజీ ఆంధ్రపత్రిక నాగేశ్వరరావు * ంం కే74 11 ఆంధ్రోద్యమం *ం క8ర్‌ 12. ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం * ంం 215 13. సాంఘిక సంస్కరణలు తల ఉల ఉం వ 2221 14 స్వతంత్ర భారత్‌ 4 4 ౨ 227 15 మహానుభావులు శ్రద్ధాంజలి తలల ల ఉచిత 258 16 ప్రజలపై పథత్రిక ప్రభావం 4 282 17 కలగూరగంప అ అల 6 200

అంకితం ఆంధ్రపత్రిక వ్యవస్థాపకులు శీ కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు గారికి ఆంధ్రపత్రికను సుస్థిరం చేసిన శ్రీ శివలెంక శంభుప్రసాద్‌ గారికి - విన్వమంగా అంకితం = రచయిత

ఆఅంధాబభ్యుదయాలి3ి వునాది ఆవి ర్భావం = ఆశయాలు

దేలి నీతి నిజాయితీ సాహసం నిర్భయం జర్నలిజంలో అత్యున్నత ప్రమాణాలకు ప్రతీక- ఆంధ్రవలొకొ

మాతృదేశ దాస్యశృంఖలాలను విచ్చిన్నం చేయడమే లక్ష్యంగా అక్షరాలనే ఆయుధాలుగా ప్రయోగించి అటు బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వాన్ని హడలెత్తిస్తూ ఇటు ప్రజలలో స్వాతంత్ర్య పిపాస త్యాగం ఆత్మగౌరవం జాతీయ భావాలను ప్రజ్వలింపదేసి వేలాదిమంది యువతీ యువకులను స్వాతంత్ర్య పోరాటంలోనికి ఆకర్షించడంలో అఖండ విజయాన్ని సాధించడమే కాక ఆ వీరోచిత పోరాటంలో తానూ ఐక్యమై మమేకమై ప్రజానీకానికి అండగా నిలిచింది - ఆంవ్యతీకో

ఒక్క రాజకీయ రంగంలోనే కాక అర్థిక సాంఘిక సాహిత్య విజ్ఞానాది రంగాలలో ఆంధ్రుల సర్వతోముఖాభివృద్ధికి నడుంకట్టి విజయపతాకాన్ని ఎగురవేసింది - ఆం్యభవ్యతిక

తెలుగు జర్నలిజానికి ఒరవడిపెట్టీ దినపత్రికల అభివృద్ధికి తోడ్పడి తెలుగు పత్రికారంగానికి తలమానికమైన ధృవతార - ఆం్యదవల్రికొ

అందువల్లనే ఆంధ్రుల హృదయాలలో శాశ్వతముద్ర వేసుకుని వారి అభిమాన పత్రిక అయింది-

ఊఈం్యధవల్రక్రా

ఆంధ్రవ్యతికొ వ్యవస్థాపకులు కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు గారి పేరు వినగానే - ఒక మహాదాత ఒకడత్తమ దేశభక్తుడు ఒక సారస్వతోపాసకుడు ఒక కళాప్రపూర్ణుడు ఒక సంస్కర్త ఒక స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు ఒక రాజకీయవేత్త ఒక త్యాగమూర్తి మనకు ప్రత్యక్షం బొతారు

తమ జీవితాన్నీ సర్వస్వాన్నీ త్రికరణ శుద్ధిగా నిస్వార్థంగా నిరాడంబరంగా దేశానికి అంకితం చేసిన మహా మనీష్కి ధన్యజీవి ఆయన

ఆంధ్రాభ్యుదయానికి అవసరం అయిన అనేకానేక వుద్యమాల్ని స్వతంత్ర మయిన విషుర్శనాత్మక మయిన రీతిలో చర్చించుటకై యీ పత్రికను స్టాపిస్తున్నాను అని ఆంధ్రపత్రిక తొలి సంచికలో తమ ఆశయాన్ని సృష్టం చేసారు

ప్రజలకు విద్యాభివృద్ధియు. ప్రపంచ జ్ఞానాభివృద్ధియు గావించుట యే మా ముఖ్యాభి ప్రాయము ప్రజల యోగ క్షేమాభివృద్ధికి దేశా భిమానమును దేశభక్తియు మిగుల సహకారులని మేముర్దోషించు చుందుము స్వామిభక్తి లేని దేశాభిమానమును దేశాభిమానము లేని స్వామి భిక్తీయును ననర్థ ప్రతిపాదకములగునని మా చదువరులను హెచ్చరించు చుందుము స్వామిభక్తి దేశాభివరానవటలనం గుణద్వయవలును ప్రజల హృదయిమున సదా నెలకొల్ప పాటు పడుచుండెదము .. ఆంగ్లేయ ప్రభుత్వమునకు లోబడిన ఇతర రాజ్యము లందువలనే స్వకీయ పరిపాలనమును కాలక్రమమున బొందుటయే మా స్వరాజ్యా దర్శము కాలమును ధర్మమును దైవమును మాయుద్యమముల సఫలీకృతులను జేయుగాక అని 1908 సెస్టెంబరు 9వ తేదీన

2 ప్రారంభించిన ఆంవతక తొలి సంచికలో పత్రిక స్థాపనోద్దేశాలను వివరించారు కార్యారంభమునండు కార్యోద్దేశములను దెలుపుట కార్య నిర్ణయము చేయుట యాచారమని కూడా పేర్కొన్నారు | ఈ మహత్తర లక్ష్యాలతో కీలక నామసంవత్సర భాద్రపద శుద్ధ చతుర్దశి బుధవారం నాడు - 1908 సెప్టెంబర్‌ 9వ తేదీన బొంబాయి నుంచి ఆంవత్రికో వార పత్రిక ఆవిర్భవించింది అప్పటికి ఆంధ్రదేశంలో ఎన్నో తెలుగు పత్రికలున్నాయి కాని బొంబాయి నుంచి వెలువడిన తెలుగు పత్రిక ఇదే విశేషం ఎమిటంటే - పత్రిక బొంబాయి నుంచి వెలువడినా ఆంధ్రలో ఎంతో ఆదరణ పొందింది అప్పటికి బొంబాయిలో స్థిరపడిన నాగేశ్వర రావు గారిపై మహారాష్ట్ర ప్రభావం అధికంగా పడింది వర్తమానకాలంలో వార్తా పత్రికలు దేశాభ్యుదయ సాధనాలు వార్తాపత్రికలు ముద్రాక్షర శాలలు అధికంగా ఉండడంవల్లనే బెంగాలీలు మహారాష్టులు ఇతరుల కన్నా ముందంజ వేయడానికి ముఖ్య కారణమని ఆయన గ్రహించారు వార్తా పత్రికల ప్రాధాన్యాన్ని గమనించిన నాగేశ్వర రావు గారు ఆంధ్రులను కూడా విజ్ఞాన వంతులుగా చేయాలని నిశ్సృయించుకున్నారు మహారాష్ట్రలో వినాయక చవితికి గల విశేష ఆదరణ కారణంగానే గణపతి నవరాత్రుల అనంతరం చతుర్దశి నాడు పత్రికకు ప్రారంభోత్సవం చేసారు దీని పూర్వ రంగాన్ని పరిశీలిస్తే ఆంవలత్రక స్థాపనే ఒక విచిత్రం అద్భుతం సాహసం జీవితంలో స్థిరపడడానికి బొంబాయి. కలకత్తా మధ్య కాళ్లు అరిగేటట్లు తిరిగి తిరిగి చివరకు బొంబాయిలో ఒక వ్యాపార సంస్థలో ఉద్యోగం ప్రారంభించారు ఆయన జీవితంలో 1899 ఒక గొప్ప మలుపు ఆ ఏడాది ఆయన అమ్భలాంజనంకనిపెట్టారు అయితే అంతకుముందు నుంచీ ఆర్థికంగా ఎన్ని ఇబ్బందులు పడుతున్నా తన ధ్యేయానికి తగిన సంపాదన చేయడానికి అహర్నిశలూ పాటు పడ్డారు తనకు చాలా ఆశలున్నాయనీ ఆ కోరిక ఫలించే రోజు తప్పక వస్తుందనే నమ్మకంతో ఉన్నాననీ మద్రాసుకు ట్యూటర్‌ ఉద్యోగానికి రావడం అంటే జీవితాన్ని బుగ్గిపాలు చేసికొనడమే ననీ బావగారి ఉత్తరానికి ఇచ్చిన సమాధానంలో నాగేశ్వథ రావు గారి ఆత్మవిశ్వాసం ధైర్యం తెలుస్తాయే కాని ఆయన కోరిక మాత్రం వెల్లడికాలేదు దాని నాయన తన హృదయాంతరంగంలోనే పదిలపరచుకున్నాడు ఆ లక్ష్య సాధనకు ఏకలవ్య సాధన చేయసాగారు తాము కనిపెట్టిన అద్భుతాంజనానికితోచిన విధంగా ప్రచారం చేసి ముందు ఉత్తర భారత దేశంలో బాగా వ్యాప్తి చేసారు క్రమంగా విదేశాలకు కూడా ఎగుమతి ప్రారంభించారు ప్రారంభంలో ఆహో రాత్రాలు పడిన కష్టానికి ఫలితం బాగా కనిపించింది ఆనాటీ రాజకీయ పరిస్థితులు కూడా పంతులు గారు పత్రిక పెట్టడంపై ప్రభావం చూపి ఉంటాయి 1905లో బెంగాల్‌ విభజనతో ప్రారంభమైన “వందేమాతరం ఉద్యమం స్వాతంత్ర్య పోరాట స్వరూపాన్నే మార్చివేసింది 1885లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌ అవతరించి నప్పటి నుంచి 20 ఏళ్ల పాటు - 1905 వరకు - రాజ్యాంగ బద్ధమైన ఆందోళనే సాగింది విజ్ఞప్పులు మహజర్లు ద్వారా ప్రజలకు కొన్ని హక్కులు సాధించుకొనడానికి ప్రయత్నాలు జరిగాయి కాని హిందూ ముస్లింలను విభజించి పాలించు అన్న బ్రిటిష్‌ కుటిల రాజకీయ నీళఇి నాయకులకు కళ్లు తెరిపించింది బాల గంగాధర్‌ తిలక్‌ లాలా లజపతిరాయ్‌ బిపిన్‌ చంద్రపాల్‌ అరవింద ఘోష్‌ నాయకత్వాన లెంగాల్‌ విభజనకు వ్యతిచేకంగా దేశవ్యాప్తంగా ప్రజూందోళన ప్రారంభమైంది దీనితో స్వాతంత్ర్య పోరాటం మేధావుల నుంచి ప్రజల చేతుల లోనికి వచ్చి ప్రజా పోరాటంగా మారిపోయింది ఈ ఆందోళనలను ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

3 తట్టుకోలేక 1911 డిసెంబర్‌లో బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం బెంగాల్‌ విభజనను రద్దు చేసినా ఆ పోరాటం ప్రభావం ప్రజలలో నిలిచిపోయింది ఈ పోరాటం సమయంలో నాగేశ్వర రావు గొరు కలకత్తా, బొంబాయిల మధ్య తిరగడంతో యీ రెండు రాష్ట్రాలలోని ప్రజలు విద్యావంతులై యుండడం వల్ల కలిగిన ప్రయోజనాలను కళ్లారా చూసారు ఆంధ్రుల సర్వతోముఖాభివృద్ధికి ఒక పత్రిక అవసరమని భావించి అదృతాంజనం ఇచ్చిన ఆర్థిక బలంతో ఆంధవత్రాళ వారపత్రికను బొంబాయిలో స్థాపించారు వందేమాతరం ఉద్యమం ఆంధ్రలో కూడా గణనీయమైన మార్పు తీసుకు వచ్చింది దీని ప్రభావం పత్రికలపై కూడా పడింది అనాటి నుంచి పత్రికలు ధైర్యంగా ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించసాగాయి ప్రజలలో దేశభక్తి, జాతీయ భావం స్వాతంత్ర్య పిపాస కలిగాయి వీటిని ప్రజల హృదయాల్లో పదిల పరచి దేశ స్వాతంత్ర్యానికి దోహదం చేయవలసి ఉంది ఈ వాతావరణంలో ఆందవత్రికో ఆవిర్భవించింది నాగేశ్వర రావు గారు సహజంగా స్వతంత్రుడు సంస్కరణ వాది ఆయన దేశ స్వాతంత్ర్యాన్ని కోరుకోవడంలో ఆశ్చర్యంలేదు సమయం రాగానే నివురు గప్పిన నిప్పులా ఉన్న ఆయన భావాలు ఒక్కమారుగా పెల్లుబికాయి ఆంవభ్రాకో సొక్షాత్కారమైంది మహారాష్ట్రలో గణపతి నవరాత్రులకు ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంది అదీగాక సకల విద్యలకూ ఆదిగురువు వినాయకుడు పైగా అన్నివర్గాల వారికీ ఆయన ఆరాధ్యదైవం ఈ కారణాల వల్ల శీలక సంవత్సర భాద్రపద శుద్ద చతుద్దశి- 1908 సెప్టెంబర్‌ 9వ తేదీ-బుధవారంనాడు ఆంధవతేకో ను నాగేశ్వర రావు గారు ప్రారంభించారు ఊఆంగవభిక ఆవిర్భావం గురించి పత్రికాధిపతి మాటల్లోనే చదువుకుందాం - “కాలగమనమును గనుగొనుట యసాధ్యము కాల ప్రభావము నెరుగుట కష్టము కాలగతియొక పనికై యాగదు ఒక నిమిత్తమునకై నిలువదు తలంపులు గలుగు చుండును యోచనలు పుట్టి గిట్టుమండును కాలచక్రము యదేష్టముగ దిరుగుచుండును కీలక సంవత్సర భాద్రపద శుద్ద చతుర్దశి బుధవారము ఆంధ్రవత్రికోకు జనన దివసము బొంబాయి జనన స్థానము ముహూర్త స్థానములను జూచి గుణించిన జ్యోతిష్కులరిష్ట ఫలమును దెలిపిరి తెలుగు పత్రిక మహారాష్ట్ర దేశమునందు బ్రచురణము. కాలము కల్లోల మయము హైందవ నాయకుల కంతఃకలహములు ప్రజలకు స్వదేశ స్వరాజ్యాందోళనము పాలకులకు భయ విషాదములు విదేశమునందిట్టే సందిగ్ట సమయము నందు బుట్టిన యాంవలొకొకు మంచి ఫలమును జెప్పుట కెవరు సాహసించగలరు అదృష్టము దైవాధీనము దైవాను గ్రహము సకలాభీష్టసిద్ధికి సాధనము ఆ సాధన సంపత్తి వలనను నాంధ్ర మహాజనుల సహాయ పోషణము వలనను నాంధ్రపత్రిక వర్ధిలు చున్నందులకు పత్రికా నిర్వాహకులు కృతజ్ఞులు * ఆం(వభలొక స్థాపనకు గల మూలకారణాన్ని మూలపురుషుడు వెల్లడిస్తూ బొంబాయి కలకత్తా నగరము లందు విశేష వ్యాపకము గల దేశీయ భాషా పత్రికలను చూచినపు డాంధ్రాభ్యు దయమున కాంద్ర పత్రికా ప్రచురణావసరము గోచరమైనది * అని తెలిపారు రిఫరెన్సులు 1 స్వవిషయము - ఆంధ్ర(దిన)పత్రిక 1914 ఏప్రిల్‌ 2వ తేదీ 2 స్వవిషయము - ఆంధ్ర(దిన)పత్రిక 1914 ఎప్రిల్‌ 2వ తేదీ 3 ఆంధ్రపత్రిక - 1929 సెప్టెంబర్‌ 9వ తేదీ - అనుబంధం - పేజీ 5 ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

శే తెలుగు దిర్దులిడ్తానికీ కులవతి కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు త్వుజికాన్నీ సర్వస్వాన్నీ త్రికరణ శుద్ధిగా నిస్వార్ధంగా నిరాడంబరంగా దేశానికి ఆంకితం చేసి మాతృదేశ దాస్యవిముక్తికి ఆవరణాంతం అవిశ్రాంత పోరాటం జరిపీన వుహాసీనాని మహాయోధుడు మహామనీష్కి అత్యుత్తమ దేశభక్తుడు - ఆంధ్రవత్రికో వ్యవస్థాపకులు శ్రీ కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు తామే ఆంధవతికొయ్రై ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రయే ఆంధ్రదేశ చరిత్రగా ఆంధ్రదేశ చరిత్రయే ఆంధ్రపత్రికొ చరిత్రగా పత్రికను తీర్చిదిద్ది పత్రికా రచనలో అత్యున్నత ప్రమాణాలను నెలకొల్పి తిలుగు జర్నలిజానికి కులపతియై ప్రజల హృదయాలలో శాశ్వత నివాసం ఎర్చరచుకున్న ఆదర్శమూర్తి

నాగేశ్వర రావు గౌరు ప్రజాసేవయే పత్రిక లక్ష్యమన్న ధర్మాన్నితు చ తప్పకుండా ఆచరణాత్మకంగా బుజువు చేసి ఆంభివతికొను ఒక మహా సంస్థగా రూపొందించిన ధన్యజీవి ఆచంద్రతారార్కం దేదీష్యమానంగా ప్రకాశించే ఉజ్వల తార నాగేశ్వర రావు గారు దేశ స్వాతంత్ర్యం ఆంధ్రుల సర్వతోముఖాభివృద్ధి అక్ష్యాలుగా ఆంధవలికోను నెలకొల్పి తమ కృషిలో అఖండ విజయాన్ని సాధించిన మహామేధావి - నాగేశ్వర రావు గారు సాహసం త్యాగం నీతి నిజాయితీ దేశభక్తి దీక్ష దాతృత్వం ఆత్మగౌరవం ఉగ్గుపాలతో పాటు ఆయన రక్తంలో జీర్ణించిపోయాయి అమృతాంజనం వ్యాపారం పత్రికా నిర్వహణ క్రీయాశీలక రాజకీయాలలో ప్రముఖ పాత్ర - మూడు విలక్షణ బాధ్యతలను జీవితాంతం అతిసమర్థవంతంగా నిరాడంబరంగా నిర్వహించిన ధీశాలి చతురుడు - నాగేశ్వరరావు గారు బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం అటు జాతీయ పత్రికలను ఇటు స్వాతంత్ర్య పోరాటాన్ని ఉక్కుపాదాలతో అణచివేస్తున్న రోజులలో యీ రెండు రంగాలలోనూ నాగేశ్వర రావు గారు సవ్యసాచిగా వ్యవహరించారు గాంధీజీకి అత్యంత సన్నిహితులలో ఒకరయ్యారు నాగేశ్వరరావు గారు 1916లోనే స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో అడుగు పెట్టారు ఆంధ్రరాష్ట్ర కాంగైసు సంఘం అధ్యక్షునిగా కార్యదర్శిగా కోశాధికారిగా పనిచేసారు పండ్రెండు సంవత్సరాలు ఎ ఐసిసి సభ్యులుగా ఉన్నారు కాంగ్రెస్‌ అభ్యర్థిగా సెంట్రల్‌ లెజిస్లేటివ్‌ కౌన్సిల్‌ సభ్యులయ్యారు పంతులుగారు 1916లో అనిబిసెంట్‌ నాయకత్వంలోని హోంరూల్‌ లీగ్‌లో చేరి డాక్టర్‌ పట్టాభి సీతారామయ్య, అయ్యదేవర కాళేశ్వర రావు కొండా వెంకటప్పయ్య, ముట్నూరి కృష్ణారావు గద్దె రంగయ్య నాయుడు ప్రభృతులతో కలిసి పనిచేసారు 1918లో ఏర్పడిన లొలి ఆంధ్ర రాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘ సంయుక్త కార్యదర్శిగా నాగేశ్వర రావు గారు ఎన్నికయ్యారు ఆ ఏడాది జనవరి 20వ తేదీన బెజవాడలోని మాడపాటి వెంకటేశ్వర రావు ఎడ్వర్డ్‌ టౌన్‌ హాల్‌లో ఆంధ్రజిల్లాల పౌరుల బహిరంగ సభలో ఆంధ్ర రాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘం ఎన్నికలు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

వ్‌ జరిగాయి న్యాపతి సుబ్బారావు పంతులు అధ్యక్షులుగా కొండా వెంకటప్పయ్య ప్రధాన కార్యదర్శిగా నాగేశ్వర రావు పార్థసారధి లయ్యంగార్‌ శివశంకరం ఫిళ్లే సంయుక్త కార్యదర్ములుగా ఎన్నికయ్యారు * అప్పటినుండి నాగేశ్వర రావు గారు కాంగ్రెస్‌ లోను ఆం(ధ్రమహాసభలోను ఆమరణాంతం ఎదో ఒక పదవికి ఎన్నిక బౌతూనే ఉన్నారు ఆయన 1938 ఏప్రిల్‌లో మరణించడానికి ముందు ఆంధ్రమహాసభ కోశాధికారిగా ఉన్నారు ఈయన్నతీవ్ర అస్వస్థతకు లోనుకాగా 1937 డిసెంబర్‌ 16న ఆయనస్నానే పట్టాభి గారిని ఎన్నుకున్నారు * మాంచేగ్‌ - ర్మ్స్‌ఫర్డ్‌ సంస్కరణల శాసనాన్ని పరిశీలించేందుకు 1918 ఆగస్టు 17న ప్రత్యేకాంధ్ర మహాసభ గుంటూరులో నాగేశ్వరరావు గారి అధ్యక్షతన సమావేశమైంది సభకు నాయకులంతా హాజరయ్యారు కొంతమంది పధకాన్ని పూర్తిగా నిరాకరించాలని కోరగా స్వయం పరిపాలనకు వీలు కల్పించే సవరణతో ఆమోదించాలని శ్రీ బి ఎన్‌ శర్మ కొన్ని సవరణలను ప్రతిపాదించారు. వీటిని ప్రకాశం గారు సమర్థించారు రెండురోజులపాటు తీవ్ర చర్చలు జరిగిన తరువాత సవరణలతో తీర్మానాన్ని ఆమోదించారు 4 కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికారాలలో ఎలాంటి మార్పులు చేయకుండా రాష్ట్రాలలో కొన్ని శాఖలలో మాత్రం మంత్రులకు పరిపాలనాధికారం ఇవ్వాలని పధకం సూచించింది భారతీయుల శక్తి సామర్థ్యాలలోను విజ్ఞతలోను విశ్వాసం ఉంచాలనీ అదే భారతదేశానికీ బ్రిటిష్‌ సామాజ్యానికీ శ్రేయస్కరమని యీ మహాసభ స్పష్టం చేసింది నాగేశ్వరరావు గారు 12 సంవత్సరాల పాటు ఎ ఐసీ సీ సభ్యులుగా ఉన్నారు * 1920 అక్టోబర్‌ 15న రాజమండ్రిలో జరిగిన ఆంధ్ర రాష్ట్రకాంగ్రైస్‌ సంఘ సమావేశంలో నాగేశ్వరరావు గారు ప్రధమంగా ఎఐసిసి సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యారు. * 1921లో గుంటూరు జిల్లా పెదనందిపాడు ఫిర్కాలో ప్రారంభమైన పన్నుల నిరాకరణోద్యమంపై ఆంధ్ర నాయకుల మధ్య తీథ్ర విభేదాలు రాగా ఆ ఉద్యమం తీరును పరిశీలించేందుకు రాష్ట్రకాంగ్రెస్‌ సంఘం 1922 జనవరిలో త్రిసభ్య సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేసింది ఈ మ్లుగ్గురిలో ఒకరు నాగేశ్వర రావు గారు మిగిలిన వారు ప్రకాశం దండు నారాయణమూర్తి గార్లు ఈ ఉద్యమ నిర్వహణకు ఢిల్లీ కాంగ్రెస్‌ విధించిన పరిస్థితులు ఫిర్కా అన్ని ప్రాంతాలలోను లేనందువల్లా తము బార్జోలీ ప్రయోగం ఫలితాలు తెలియకుండా దేశంలో మరెక్కడా పన్నుల నిరాకరణోద్యమాన్ని ప్రారంభించరాదన్న గాంధీజీ అభిప్రాయందృష్ట్యా యీ ఉద్యమాన్ని విరమించడం మంచిదని 1922 ఫిబ్రవరి 15న ఈ సంఘం తన నివేదికను సమర్పించింది ఖాదీ బోర్డు అధ్యక్ష పదవి ఎఐసిసీ ఖద్దరు శాఖ ఉన్నతాధికార బృందం 1922 జూన్‌ జూలై నెలలలో ఆంధ్రదేశంలో పర్యటించి దేశంలో ఖాదీ ఉత్పత్తిలో పంజాబ్‌ తరువాత ఆంధ్రదే అగ్రస్థానమనీ ఇక్కడ ఖాదీకీ మంచి ప్రోత్సాహం ఉన్నదనీ వివేదికలో పేర్కొంటూ రాష్ట్రంలో ఖాదీ అభివృద్ది కార్యక్రమాలకు రు 10 లక్షల రుణాన్ని ఇవ్వాలని ఎఐసీసికీ సిఫార్సు చేసింది తరువాత కొద్ది రోజులకు ఆంధ్ర రాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ కార్యవర్గం రాజమండ్రిలో సమావేశమై రాజకీయ కార్యకలాపాల నుంచి ఖద్దరు కార్యక్రమాన్ని వేరుచేయాలని తీర్మానించింది ఐదుగురు డైరక్టర్లతో ప్రత్యేక ఖాదీ బోర్డును ఏర్పాటు చేసింది ఈ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

శ స్టకు అధ్యక్షులు నాగేశ్వర రావు గారు" ఖద్దరు పట్ల పంతులు గారికీ విపరీతమైన అభిమానం దేశంలో చారిద్యాన్ని తొలగించి స్వరాజ్యం *గలిగేది ఖద్దరే అని ఆయన ప్రగాఢ విశ్వాసం బ్రిటిష్‌ద్వీసమునకు 1814వ సంవత్సర మందు 12 66 608 తానులను ఎగుమతి చేసిన భరత వర్షము 1925వ సంవత్సరము నందు 1 48 37 446 తొనులను దిగుమతి చేసినది 137 నుంచి 1870 లోపల గ్రేట్‌ బైటన్‌కు హిందూ దేశము నుండి 8వేల కోట్ల రూస్యములు చేరినటులు చరిత్రకారులు వ్రాసియున్నారు మదియును డిగ్సేగారు. సంపన్న బ్రిటిష్‌ ఇండియా. గ్రంధము నండీ విషయము స్పష్టము చేసి యుండిరి ఇంగ్లండు నందు 1768వ సంవత్సరములో అవికి యంత్రము నిర్మించబడి క్రమంగా యంత్ర పదిశ్రమ సంపూర్ణదశకు వచ్చినది హిందూ దేశము నుండి ఇంగ్లాండు దేశమునకు బట్టలు ఎగుమతి అగుటకు బదులు హీందూ దేశమునకు ఇంగ్లాండు నుండి దిగువుతి ప్రారంభమైనది బట్టల ఎగుమతియే గాక 182 3వ సంవత్సరము నందు నూలు దిగుమతి కూడా ప్రారంభపు నేత పరిశ్రమ సంపూర్ణముగస్తంభించినది రాటములు మూలపడినని లక్షల ప్రజలు సంపాదనము లేకను దారిద్ర్య య ఖము ననుభివించు చుండీరి. మగ్గము పరిశ్రమ వృర్ధియగుటకు ఖద్దరు ఉద్యమము సాధనముగ వున్నది. ఐశ్వర్యవమమునత స్వయం సహాయువమునం ఆత్మ విశ్వాసవును జాతీయోద్యమమును వికుంప జేయుటకును స్వరాజ్యాసుభపమునకును సాధన భూతమ్రైన ఖద్దరు ఉద్యమమును భారతీయులందరును బోషించి భారతమాత నుద్ధరించెదరుగాక అని నాగేశ్వరరావు గారు భాసారు స జైలు జీవితం గాంధీజీ నాయకత్వాన సాగిన స్వాతంత్యపోదాటంలో భాగంగా దేశవ్యాప్తంగా 1930లో ఉప్పు సత్యాగ్రహం జరిగింది అప్పుడు మద్రాసులో నాగేశ్వరరావు ప్రకాశం వి ఎన్‌ శాస్త్రీ దుర్గాబాయ్‌ గద్ద రంగయ్య నాయుడు నాయకత్వాన ఏప్రీల్‌ 13 మంచి ఉప్పు సత్యాగ్రహం ప్రారంభమైంది 60 ఇందుకు నాగేశ్వరరావు గౌరికి ఏపీల్‌ 21న ఆరు మాసాల కరిన శిక్ష విధించారు ఈ శిక్షను ఆయన మద్రాసు తిరుచినాసల్లి వెల్లూరు టైళ్లిలో అనుభవించారు ఉప్పు సత్యాగ్రహం చేస్తున్న సమయంలో నాగేశ్వర రావు గారు లారీ దెబ్బలు కూడా తిన్నారు ఇ మరల నాగేశ్వర చావు గారు 1932లో సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో పాల్గొనగా 1932 జనవరి 16న ఆరునెలల కారాగార వాసం రు 250 జరిసూనా విధించారు అప్పుడాయన విదేశ వస్తువులను బహిస్కురించవలసినదిగా ప్రజలను కోరుతూ కరపత్రాలను పంచిపెట్టారు ఈ జరిమానాను ప్రభుత్వం వసూలు చేసేంది అప్పుడాయనను మట్రాసు వెల్లూరు జైళ్లలో నిర్చంధించారు. * గతంలో సత్యాగ్రహులు జరిమానాలను చెల్లించకపోతే అదనంగా నురికొంత కాలం పొటు జైలు శిక్ష విధించేవారు. కాని 1932లో ఉద్యమాన్ని అణచివేయడానికి కరిన చర్యల నన్నిటినీ తీసుకోవాలని ప్రభుత్వం నిశ్చయించి. దానిలో భాగంగా వీలయినంతపరకు జరివానాలన బలవంతంగా అయినా వసూలు వేయాలని ఆదేశించింది రెండవసారి జైల్లో ఉన్నప్పుడు నాగేశ్వర ధావు గారు భగవద్గీతకు వ్యాఖ్య బ్రాసారు * అంధ్రిత్రిక చచిత్ర

7 1923లో ఆంధ్రరాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘం అధ్యక్ష పదవికి జరిగిన ఎన్నిక నాగేశ్వర రావు గారి ఆధ్వర్యంలో జరిగింది రాష్ట్రకాంగ్రెస్‌ సంఘం సభ్యులుగా ఎన్నికైనవారు 1923 మే 19న బెజవాడల్లో నాగేశ్వర రావు గారి అధ్యక్షతన సమావేశమై ప్రకాశం గారిని రాష్ట్ర సంఘం అధ్యక్షునిగా ఎన్నుకున్నారు. స్టైమన్‌ కమీషన్‌ బహిష్కరణ 1927 నవంబర్‌ 12న ఆంధ్రమహాసభ శ్రీ దండు నారాయణ రాజు అధ్యక్షతన అనంతపురంలో సమావేశమై సైమన్‌ కమీషన్‌ను బహిష్కురించాలన్న నాగేశ్వర రావు గారి తీర్మానాన్ని ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించింది * సభకు ప్రకాశం బులుసు సాంబమూర్తి పరశు రామారావు తిమ్మారెడ్డి ప్రభృతులు హాజరయ్యారు. సత్వర స్వరాజ్య సాధనకు స్వయం నిర్ణయహక్కు అవసరమనీ సంస్కరణల కమీష్యర్‌ నియామకం ఈ సూత్రానికి విరుద్ధమనీ అందువల్ల మనదేశానికి మరికొద్ది ని స్‌ ల కా వష? గ (నై న ప . ల స్ట నమ న్‌ ల రట స శ గ్‌ నం షట స్‌ జస వచేసాను ఖా నంతా కంటి. ఇ సస లం! మూ సం సు స్‌ ఆం తం ల టం క! శస నా లం స ప! జ వ సట న క స్‌ శి 4 క స ర్‌ న టర్‌ లం త సే శా అబన సా బాల న్‌ గ స్నా గత ళా న్న నాకా సం? ఖా న చ న్‌ యే. జ్‌ ఖీ శ స్త జ్‌ గా స్వే శ వ శ ల క టో జజ బలీ! బి య) న గల అత వా. జ జ సయ. 4 4కి టు శ్‌ జీ ఆసన్న యు గై ప | ననా ను న ు అటతలం న ॥ పా ఖీ భీ జపతప స్పంపన్నులైన శ్రీ కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

8 కాలంలో వచ్చే సైమన్‌ కమీష్మర్‌ను బహిష్కరించాలని అన్ని పార్టీలను యీ సమావేశం కోరుతోందని నాగేశ్వర రావు గారు తీర్మానాన్ని ప్రతిపాదించారు ప్రభుత్వమూ బ్రిటిష్‌ రాజకీయ నాయకులు చేసే అసత్య వాగ్దానాలను నమ్మే రోజులు పోయాయని వారు గుర్తించాలని యీ తీర్మానాన్ని ప్రతిపాదిస్తూ నాగేశ్వర రావు గారు స్పష్టం చేసారు పరశురామారావు బలపరచగా తీర్మానాన్ని సమావేశం ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించింది

నాగేశ్వర రావు గారు బెజవాడలో నిర్మించిన దుర్గా విలాసం భవనం కూడా చారిత్రకమైనదే

1921లో బెజవాడలో జరిగిన ఎ ఐసిసి సమావేశం సందర్భంగా జాతీయ నాయకులకు సౌకర్యాలతో కూడిన వసతిని ఏర్పాటు చేయలేక పోయారు ఆంధ్రదేశం అతిధి మర్యాదలకు తీసిపోరాదని పంతులుగారు ఈ భవనాన్ని నిర్మించారు చల్లపల్లి జమీందారు వేడను రు 23 వేలకు కొని శిధిలావస్థలో ఉన్నదానిని కూలగొట్టి రు 70వేల ఖర్చుతో దుర్గావిలాస్‌ను కట్టించారు దీనికీ పేరు పెట్టిన వారు చెళ్లపిళ్ల వెంకటశాస్త్రి గారు

ఈ భవనం నాయకులకు అతిధి గృహంగా ఉండేది ఇక్కడ రాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘ సమావేశాలు కూడా జరిగేవి ఈ భవనంలో 1928 జూలై 7న జరిగిన రాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘం వార్షిక సమావేశంలో కృష్ణా పశ్చిమ తూర్పు గోదావరి జిల్లాలలో రూపాయకు 3 అణాల వంతున భూమి శిస్తును పెంచుతూ రెవిన్యూ బోర్డు తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని దుయ్యబట్టింది ఈ విషయంలో ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా తీవ్రమైన ప్రచారం చేయాలని నిర్ణయించి అందుకు నాగేశ్వర రావు ప్రకాశం పట్టాభి ప్రభృతులతో ఒక సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. *

1928 నవంబర్‌ 17 18 తేదీలలో నంద్యాలలో జరిగిన అఖిల పక్ష సమావేశంలో కాంగ్రెస్‌ తరపున నాగేశ్వర రావు గారు పాల్గొన్నారు అప్పుడాయన రాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘ కార్యదర్శి * అధ్యక్షుడు ప్రకాశం పట్టాభి వెంకటప్పయ్య ప్రభృతులంతా హాజరయ్యారు డాక్టర్‌ అనిబిసెంట్‌ సభకు అధ్యక్షత వహించారు

1930లో నాగేశ్వర రావు గారు ఆంధ్రరాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘం అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు *9

1932 జనవరి 4 నుంచి స్వాతంత్ర్య పోరాటాన్ని ఉధృతం చేయాలని నిర్ణయించడంతో ప్రభుత్వం నిర్ధాక్షిణ్యంగా వ్యవహరించాలని నిశ్చయించింది నాలుగు కొత్త ఆర్డినెన్సులను జారీచేసారు నాయకుల నిర్బంధంతో పాటు సత్యాగ్రహుల నుంచి జరిమానాలను బలవంతంగా నైనా వసూలు చేయాలని ఆదేశాలు ఇచ్చింది దేశంలో భయానక పరిస్థితి సృష్టించేందుకు సకల చర్యలూ తీసుకుంది కాంగ్రెస్‌ సంఘాలను సీతానగరం ఆశ్రమం వంటే గాంధీ ఆశ్రమాలను జాతీయ విద్యాలయాలను అక్రమ సంఘాలు (౮% ౫ గక506 ౫ 005) గౌ ప్రకటించి వాటిని స్వాధీనం చేసికొంది ధ్వంసం చేసింది

చట్ట విరుద్ధ వ్యక్తి నాగేశ్వర రావు

కొన్ని సంస్థలతోబాటు కొంతమంది వ్యక్తులను సైతం చట్టవిరుద్ధం (0౮% 24 ) అని ప్రకటించడం - 1932లో ప్రభుత్వ రాక్షసత్వానికి పరాకాస్థ్ర మద్రాసు ప్రభుత్వం 1932 జనవరిలో నాగేశ్వర రావు గారిని చట్టవిరుద్ధ వ్యక్తిగా ప్రకటించింది ఆయనతోపాటు తెన్నేటి విశ్వనాధం కొండా వెంకటప్పయ్య, బులుసు సాంబమూర్తి ప్రభృతులను కూడా యీ జాబితాలో చేర్చింది కాంగ్రెస్‌ వంటి సంస్థల లక్ష్యాల సాధనకు కృషి చేయరాదని వీరిపై ఆంక్ష విధించింది *

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ం్ర విదేశీ వస్వవులన ఒహిష్కరించి ప్రజలకు విజ్జి చేసే కరఒత్రాలను పంచి పెట్టినందుకు మద్రాస్‌లో 1932 జనవర్తి 16న నాగేశ్వర రావు గారిని ఆరెబ్టు చేసి ఆరుమాసాల ఖైదు రు 250 జరిమానా విధించారు = సహాయ నిరాకరణోద్యమాన్ని తీవ్రతరం చేసిన తరువాత దేశంలోని పరిస్తితిని ఎరిశీలించేందుకు 1932 ఆగస్టు అఖరి వారంలో లండన్‌ నుంచి ఇండియన్‌ లీగ్‌ ప్రతినిధిపర్గం మన రాష్ట్రానికి వచ్చింది ఈ ప్రతినిధి వర్గంతో మిస్‌ ఎలిన్‌వికిక్‌సన్‌ మిస్‌ మోనికావాట్లే ఎన్‌ డబ్య్యూ మేటర్స్‌ వి కె కృష్ణమీనన్‌ సభ్యులు ఈ బృందం సెప్టెంబర్‌ 4వ తేదీ నుంచి ఆంధ్రలో పర్యటించింది అప్పుడీ బృందా”కి నాగేశ్వర రావు గారు ఎంతో సహాయం చేసారు లండన్‌లోని ఇండియన్‌ లీగ్‌ బ్రిటిష్‌ సంస్థ భారతదేశానికి స్వపరిపాలన ఇవ్వాలని వీరు కోరారు సుప్రసిద్ధ తాత్త్వికదేత్త బెర్హాండ్‌ రసెల్‌ యీ లీగ్‌ అధ్యక్షులు 'ప్రాఫెసర్‌ లాస్కీ వంటివారు సభ్యులు ఈ బృందంపై గట్టి నిఘా ఉంచాలని రాష్ట్రాలను కేంద్రం ఆదేశించింది మిస్‌ వికిన్‌ సన్‌ మిస్‌ వాట్లే మద్రాసు నుంచి 4న బెజవాడ వచ్చినప్పుడు లంక సుందరం వంటి కాంగైస్‌ సానుభూత్రి పరులతో కలిసి నాగేశ్వర రావు గారి యింటికి వెళ్లారని ప్రభుత్వానికి కృష్ణా జిల్లా మేజిస్టేట్‌ వాసారు చో 1934 నవంబర్‌లో సెంట్రల్‌ లెజిస్లేటివ్‌ కౌన్సిల్‌కు జరిగిన ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్‌ 55 స్థానాలను గెలిచి ఆఖండ విజయం సాధించింది ఆంధ్ర నుంచి ఎన్నికైన వారిలో ఒకరు నాగేశ్వర రావు గారు మిగిలిన వారు వివి గిరి ఎన్‌ జి రంగా 2 దేశోద్దారకుడు 1924 నవంబర్‌లో జరిగిన ఆంధ్ర మహాసభ నాగేశ్వర రావు గారిని దేళోళ్టూరకో బిరుదుతో సత్కరించింది మద్రాసులో జరిగిన యీ సభకు కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి అధ్యక్షత వహించారు నాగేశ్వర రావు గారికి బిరుదు ఇవ్వాలన్న అభిప్రాయాన్ని సదస్యులు వ్యక్తం చేసారు అంత నాగేశ్వర రావు గారిని అధ్యక్షుడు పూలమాలలతో సత్కరించి ఈ రోజు నుంచి మీరు నాగేశ్వర రావు గారు కారు దేశానికి - ముఖ్యంగా ఆంధ్ర దేశానికి మీరు దేళోళ్రోరమలు అన్నారు. కరతాళధ్వనులతో సభ శన హర్దాన్ని తెలిపింది 1929లో గాంధీజీ తమ ఆంధ్రపర్యటనలో నాగేశ్వరరావు గారి దాతృత్వాన్ని గురించి విని ముగ్భడై 30 5 29 యంగ్‌ ఇండియా లో ఒక వ్యాసం దాస్తూ అమృతాంజనం ద్వారా నాగేశ్వర రావు గారు హెచ్చుగా దోపిడీ చేయవలెననే నేను కోరతారు ఆయన దోచుకొనిన ధనమంతా దేశ సేవకే వినియోగింప బడుతుందని వేను రూఢిగా చెప్పగలను ఆంధ్ర దేశమందలి రాజకీయ నాయకులకు ప్రజలు విచక్షణ లేకుండా విచ్చలవిడిగా బిరుదాలు ఇస్తుంటారని నేను రహస్యంగా విమర్శిస్తుంటాను నాగేశ్వర రావుకు ఇవ్వబడిన దేళ్టూడో బిరుదము అతనిపట్ల సార్ధకమే అని నాకిప్పుడు బాగుగా నమ్మకము కుదిరింది అని ఆ బిరుదును సమర్థించారు ఆంధ్ర దేశానికీ ఆంధ్ర జాతికీ ఆంధ్ర భాషకూ రూపు రేఖలు దిద్దడంలో తమ సర్వస్వాన్నీ నిరాడంబరంగా అర్పించిన మహా త్యాగం వల్లనే ఆయన కా బిరుదు లభించింది సార్థకమైంది ఆంధ్రపత్రిక బరిత్ర

10 అని శ్లాఘించారు బే విశ్వదాత 1929 సెప్టెంబర్‌లో బెజవాడలో ఆంధ్ర కృష్ణాపత్రిక లకు జరిగిన సన్మాన సభ నాగేశ్వర రావు గారని వశ్చచాత గా కీర్తించింది 2 ఎ 1929 సెప్టెంబర్‌ 8వ తేదీన బెజవాడలోని దుర్గాకళామందిరంలో శ్రీ వి వి.నరసింహ రాజు అధ్యక్షతన ఆంధ్ర కృష్ణా పత్రికలు దేశానికీ చేసిన మహత్తర సేవకు గుర్తింపుగా ఆ పత్రికలకు సన్మానం జరిగింది శ్రీయుతులు న్యాపతి సుబ్బారావు డాక్టర్‌ పట్టాభి సీతా రామయ్య, కొండా వెంకటప్పయ్య, గద్దె రంగయ్య నాయుడు గాడిచర్ల హరి సర్వోత్తమ రావు దువ్వూరి సుబ్బమ్మ ప్రభృతులు మాట్లాడారు డాక్టర్‌ పట్టాభి సీతారామయ్య మాట్లాడుతూ =. గాంధీ మహాత్ముడు ఆంధ్రదేశములో తానెచ్చటికేగినను ఏ సందునకు బోయినను శ్రీ నాగేశ్వర రావు గారి ధార్మికమే యని ప్రశంసించి యుండిరి నాగేశ్వర రావు గారిని యూనివర్సల్‌ ప్రొవైడర్‌ యనిరి ఇకపై మనము వారిని విశ్వదాత గా పిలువ వచ్చును (హర్హధ్వనుల మధ్య) అని ప్రకటించారు నాగేశ్వర రావు గారు దివంగతులైనప్పుడు యంగ్‌ ఖఇండీయా లో మహదేవ దేశాయ్‌ వ్యాసం ధాస్తూ ఆంధ్రులు తమ నాయకుని విశ్వదాతగా గౌరవించారు ఆయన చేసిన దాన ధర్మాలు ఆంధ్రులకు తెలిసినట్లు ఇతరులకు తెలియదు నేడు ఆంధ్రదేశ ప్రజలందరూ విశ్వదాత పోయినారే అని విలపిస్తున్నారు అని ద్రాసారు 2” కళాప్రపూర్ణ ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం 1937 డిసెంబర్‌ 2వ తేదీన పట్ట ప్రదానోత్సవ సభలో నాగేశ్వర రావు గారిని కళాప్రపూర్ణ బిరుదుతో గౌరవించింది 27) స్ట చిత్రకారుడు చావలి నాగేశ్వర రావు చిత్రీకరెంచిన పంతులు గారి చిత్రాన్ని విశ్వవిద్యాలయం ప్రా ఛాన్సలర్‌ జయపూర్‌ సంస్థానాధిపతి విక్రమ దేవవర్మ ఆవిష్కరించారు మద్రాసులోని పౌరులు ఒక సంఘంగా ఏర్పడి ఆ చిత్రాన్ని విశ్వవిద్యాలయానికి బహూకరించారు అప్పుడు వైస్‌ ఛాన్స్‌లర్‌ సి ఆర్‌ రెడ్డి గారు ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయం కళాప్రపూర్ణ బిరుదు నిచ్చిన వార్తను 1937 డిసెంబర్‌ 2వ తేదీ ఆంధ్రపత్రిక మొదటి పేజీలో శ్రీయుత కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారికి కళాప్రపూర్ణ గౌరవ బిరుదు ప్రదానము అన్న పతాక శీర్ధికన ప్రచురించింది నాగేశ్వర రావు గారికి కళాప్రపూర్ణ బిరుదు ఇవ్వడానికి గల కారణాలను వివరించే పత్రంలో యీ విధంగా పేర్కొన్నారు. నాగేశ్వర రావు గారు నేడు రెండు కోట్ల ఆంధ్రులకును ఆప్తబంధువులైయిన్నారు ఆ పుణ్య పురుషుని పేరు తెలియని ఆం(ధుడున్నాడా యని శంకింపవలసి యుండును ఆంధ్రలోకమున కంతకు ఆబాల గోపాల పరిచితులైన శ్రీ నాగేశ్వర రావు గారికి నేడు ఆంధ్రవిశ్వ విద్యాలయము కళాప్రపూర్ణ బిరుదు నొసంగుచున్నది నాగేశ్వర రావు గారు స్వతంత్రజీవి కష్టపడీ కృషి చేసి బంగారమును పండించిన రైతు దాసోహమ్మని దోసిలొగ్గి దినవెచ్చమే రాజు తీర్చగలడని జీవించుట ఆయన తత్వమునకు సరిపడని చేదు కషాయము ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

[1 తాను స్వతంత్ర జీవియై ఆంధ్రుల నుద్ధరించగల సాధనము సర్వసమర్థమైన పత్రిక యని (హించి 30 ఎళ్ల క్రితం బొంబాయిలో. పరసీమలో. ఆంధ్రపత్రిక ను నెలకొల్పి అవిచ్చిన్నముగ ఆరు సంవత్సరములు నడిపిన ధైర్యశాలి యనీ అనంతరం మద్రాసుకు మార్చి దినపత్రిక నెలకొల్పి ఆంధ్రులకు ఆంధ్రభాషలో దిన పత్రికను ప్రసాదించిన ఈ దేశ సేవకుడు ఈ ఆంధ్రాభిమాని ల సవత్యరముల నుండియు యీ దినపత్రికను తన యల్లారుముద్దు బిడ్డ వలి పూంచు చున్నాడు అవి ఆంధ్రోద్య మారంభదినములు అవి ఐరోపా సంగ్రామ దినములు అన్ని వస్తువులకును బజారు ధరలు మిన్ను ముట్టుచుండెను పత్రికలు భరించుట లక్షాధికారికైనను సాహసకార్యము కాని నాగేశ్వర రావు గారు నాబిడ్డ యిది యని నడుముకట్టి నావలేని నడి సముద్రములో యీదినట్టు ఎట్టి యుడుములకైన నొడికట్టీ పత్రికను పోషించెను తన కుర్జితమ్టైన ద్రవ్యమును దానికి ధాయోసెను వేలు వెచ్చించెను లక్షలైనను లక్ష 4ము చేయలేదు ఆంధవలికకై యాత్మ సమర్పణము చేసెను ఆంధ్ర భాషయున్నంత కాలమును ఆంధ్రపత్రిక ఆచంద్ర తారార్కమై వెలయవలెను అదియే ఆయన త్యాగమునకు లక్ష్యము. పత్రికా స్వాతంత్ర్యమునకు ప్రతిబంధకములైన తుఫాను లెన్ని వచ్చినను చెక్కు చెదరలేదు జంకుకొంకులు లేక ధర్మమార్గమును అహింసా సత్య సూత్రములను స్వాతంత్ర్య దీక్షను ఆంధ్రలోకమునకు చాటించిన ఆంధ్రపత్రికఇది ఈ పత్రిక పధమును ముప్పది సంవత్సరముల నుండియు నడిపించిన మహారధుడు శ్రీయుత కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు త్యాగానికి హద్దులు లేవు అనంతరం భారత సేవను ప్రస్తావించి ఈయన హృదయమే త్యాగసముద్రము ఆ త్యాగము యొక్క హద్దుమేరలు గాని ఆవలి యొడ్డు గాని కన్పింపదు ఆ త్యాగము ఎంత గంభీరమైనదో అంత విశాలమైనది అంటున్నారు నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి దేశ భాషా సేవలను సుదీర్హంగా వివరించి డెబ్బది ఏండ్ల పండు ముదుసలి బీర్ల శరీరుడై శివయోగి వలె బడుగు దేహము దాల్చి శరీర మాద్యంఖలు ధర్మసాధన 'మ్మని జపీంచి తపించు చున్నాడు పయమేశ్వరు డాయనకు ఆరోగ్యభిక్ష నొసంగుట ఆంధ్రలోకమునకు భిక్ష పెట్టట యగును ఆంధ్రులర్థించెడి మహా ప్రసాదమదియే ఈ కళాప్రపూర్ణుడు ఈశ్వర కటాక్ష లబ్బుడై చిరంజీవియై వర్ధిల్లుగాక కళాప్రపూర్ణులగు తారల యందెవసించు లోకముల్‌ అంటూ ముగించారు నాగేశ్వర రావు గారి యందు ప్రకాశించే ఆత్మ తేజమును చిత్త సంస్కారమును గ్రహించి ఆ పుణ్యాత్ముని ప్రతిఫలింపదేయగల ఆకారమును జీవ కళలుట్టే పడినట్టుగా శ్రీయుత చావలి నాగేశ్వర రావు గారు చిత్రించిన కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు గారి చిత్రాన్ని విశ్వవిద్యాలయం పా ఛాన్సలర్‌ జయపూర్‌ సంస్థానాధిపతి విక్రమ దేవవర్మ ఆవిష్కరించారు నాగేశ్వర రావు గారు అస్వస్థత కారణంగా యీ బిరుదు ప్రదానోత్సవానికి వెళ్లలేకపోయారు నాగేశ్వర రావు గారు తమకిచ్చిన బిరుదులను వాడవద్దని కోరారు ఉప్పు సత్యాగ్రహం సందర్భంగా తిరుచినాపల్లి జైల్లో ఉండగా 1930 జూలై 1వ తేదీన ఆంధ్రపత్రికొ కార్యాలయానికి లేఖ వ్రాస్తూ పత్రికలోని ప్రకటనలలో నాపేరు ముందు చేర్చబడుచున్న దేశోద్ధారకొ విశ్వదాత అను పదములను తీసివేయ గోరెదను అని పేర్కొన్నారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

దాతృత్వం

నాగేశ్వర రావు గారి దాతృత్వం గురించి తెలియని వారుండరు ఆయన సన్నిహిత బొంబాయిలో ఆం(వలికసంపాదకులు అయిన అవుటపల్లి నారాయణరావు గారు ప్రత్య గమనించిన విషయాలను ఇలా ధ్రాసారు *ీ

వారి సేవా విధానం ఒకగీతగీచి దాన్ని దాటిపోగూడదు అన్న ప్రస్తో కనిపించదు ఆంధ్రగ్రంధ అనే పేరున డబ్బు పెట్టి స్వయంగా అచ్చు వేయించుకొనే శక్తిలేని ఎందరో కవుల ఎందరో పందిళ ఎందరో విద్యాధికుల గ్రంధాలను వారు ఉచితంగా అచ్చు వేయించి యిచ్చినారు అసంపూ వదలిపెట్టిన ఆంధ్రవిజ్ఞాన సర్వస్వము ప్రకటన భారాన్ని మీద వేసుకున్నారు సుమారు ము సంవత్సరాలకు పైగా కృషిచేసి ఆంధ్రసారస్వతము యొక్క విషయ సూచికను ప్రకటించి తరత! పండిత విద్యార్థులకు మహోపకారం చేసారు

నాగేశ్వర రావుగారి దాతృత్వాన్ని గ్రహించాలంటే బెజవాడలో దుర్గావిలాస్‌ లో ప్రాద్దునపూ చెన్నపట్నంలో ఆంధ్రపత్రిక కార్యాలయంలో సాయంత్రం పూటా పంతులు గారి వద్ద నుంచు సరి శాలువలు కప్పుకొని కొందరు ఖద్దరు టోటలు పెట్టుకుని కొందరు లాగులు వేసుకొని కొంద పుస్తకాలు చేపట్టుకుని కొందరు కన్నీరు కారుస్తూ కొందరు యిండ్లు కట్టుకుంటున్నామనీ పె చేసుకుంటున్నామనీ పుస్తకాలు అచ్చు వేసే దానికి డబ్బులేదనీ శరణాలయాలకనీ విద్యాలయాలక సంతర్పణల కనీ విదేశ ప్రయాణాలకనీ పుణ్యక్షేత్రాలకనీ సత్కారాలు బేయాలనీ - ఈ విధం మరెందరో నున్నూ లోకంలో ఎన్ని తరగతుల అవసరాలు కష్టాలు దుఃఖాలు సుఖాలు వున్న అన్ని తరగతుల మనుషులూ ఉండేవారు అప్పుడు పంతులుగారి ఖజానాలో ఉండే నిల్వను బ పదులు వందలు పట్టుకొని పోనివారు లేరు ఇవ్వడం అంటేను భోజనం పెట్టడం అంటేను పంతుః గారికి ఒకవిధమైన సంతోషం తమ ప్రియపుత్రిక శ్రీమతి కామాక్షమ్మ గారి వివాహ సందర్భం! సంచిలో చేయిపెట్టి చేతికి వచ్చినన్ని రూపాయలు పండితుల కిచ్చివేయ గలిగారు

ఈయన దాతృల్వానికి గాంధి మహాత్ముడే ఆశ్చర్యపోయాడు ఒక హద్దు పరిమితి లేకుండ పంతులు గారు చేసిన లక్షలాది దానాలన్నీ గుప్తదానాలే కుడి చేతితో ఇచ్చిన దొనం ఎడమ చేత్‌ తెలియనపుడు ఇతరులకు తెలిసే అవకాశం ఏక్కడ ఉంది?

సుప్రసిద్ధ రచయిత శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి గారు తమ వీరపూజ అచ్చు విషయవె నాగేశ్వర రావు గారితో మాట్లాడడానికి మద్రాసు వెళ్లి ఆంధ్రపత్రిక కార్యాలయంలో ఆయనన కలిసిన సంఘటనను గురించి వ్రాస్తూ అసలీ ప్రస్తావన చెయ్యడానికే అవకాశం దొరకడం కష్ట అయిపోతూ వచ్చింది వారితో రకరకాల మనుష్యులు చుట్టుకుని వుండేవారు వారెప్పుడూ అందరితోనూ వొక్కలాగే మాట్లాడేవారు విసుగన్నదీ చిరాకన్నదీ కూడా కనపడలేదు వారి దగ్గర ఏమిటేమిటో మాటాడ్డం - కొంత సేపయ్యాక రకరకాలుగా డబ్బు ప్రస్తానన చెయ్యడం చివరికెంతో కొంత పట్టుకు పోవడం - ఇదీ ఆ వచ్చేవారిలో చాలామంది ధోరణి అని పేర్కొన్నారు * హరిజన సేవ

గాంధీజీ హరిజనోద్యమాన్ని ప్రారంభించడానికి ఎంతో ముందుగానే నాగేశ్వర రావు గారు హరిజనోద్ధరణకు పూనుకున్నారు ఈ విషయాలలో ఆయన ఇంటగెలిచి రచ్చగెలువు సూత్రాన్ని

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

అనుసరించి ముందుగా 1911లో తమ స్వగ్రామమైన ఎలకుగ్రులో తమ తల్లిగారి పేర శ్యామలాంబ ధర్మ విద్యాలయాన్ని నెలకొల్పి కులమత వివక్ష లేకుండా విద్యార్థులకు ప్రవేశం కల్పించారు తరువాత రెండు ఎకరాల భూమికొని హరిజనవాడను నిర్మించారు

గాంధీజీ 1929లో ఆంధ్రదేశ పర్యటన సందర్భంగా ఏప్రిల్‌ 12వ తేదీ రాత్రి 7 గంటలకు ఎలకుర్రు చేరారు అక్కడ పారశాల ముందు ఆవరణలో జరిగిన సభలో మహాత్ముడు అస్పృశ్యతా నివారణ విదేశ వస్తు బహిష్కరణల గురించి మాట్లాడారు గ్రామస్తులు గాంధీజీకి సుమారు రు 250 ఖాదీ నిధి ఇచ్చారు ఆరోజు మహాత్ముడు ఇక్కడ నాగేశ్వర రావు గారి అతిధిగా ఉన్నారు

మురునాడు-13వ తేదీ ఉదయం నాగేశ్వర రావు గారు గాంధీజీని తాము నిర్మించిన హరిజనవాడకు తీసుకు వెళ్లారు అక్కడి హరిజనులు మహాత్మునికి రు 25 సమర్పించారు పట్టణ వాసులిచ్చిన వేలకంటె హరిజనులిచ్చిన మొత్తం ఎక్కువ విలువైనదని గాంధీజీ చెప్పే హరిజనులను ఇఘించారు * నాగేశ్వర రావు గారు అనేక సంవత్సరాలపాటు ఆంధ్ర హరిజన సేవక సంఘం అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు కుమార్తె వివాహం

నాగేశ్వర రావు గారు తమ ఎకైక కుమార్తె కామాక్షమ్మ గారికి 1928 మే3వ తేదీన తమ మేనల్లుడు శ్రీ శివలెంక శంభుప్రసాద్‌ గారితో బెజవాడలో వైభవంగా వివాహం జరిపారు అప్పటి కామె వయస్సు 14 సంవత్సరాలే అయినా రజస్వలానంతర వివాహం కావడంతో ఆరోజులలో కొంత సంచలనం సృష్టించింది బాల్య వివాహాలను వ్యతిరేకించే పంతులుగారీ సంచలనాన్ని గురించి ఎంత మాత్రం పట్టించుకోలేదు 1867లో జననం

నాగేశ్వర రావు గారు 1867 మే 1వ తేదీన కృష్ణా జిల్లా ఎలకుర్రు గ్రామంలో జన్మించారు వీరి తండ్రీ బుష్పయ్య అయ్యవార్లం గారు తల్లి శ్యామలాంబ గారు

ఈయన విద్యాభ్యాసం ఎలకుర్రు బందరు మద్రాసులలో జరిగింది చిన్నప్పుడాయన విపరీతంగా అల్లరి చేసేవారట కుమారుని అదుపుచేయడం తండ్రికి చాలా కష్టముయ్యేది

శ్రీ నాగేశ్వర రావు లో సంస్కరణల భావాలు చిన్ననాటి నుండే నెలకొన్నాయి ఆయనను సంస్కృతాంధ్ర భాషలలో పండితుని చేయాలని తండ్రి సంకల్పం కాని ఇంగ్లీషు చదవాలని కుమారుని అభిప్రాయం ఈ లక్ష్యాన్ని తల్లిద్వారా సాధించి బందరు హిందూ హైస్కూల్‌లో చేరారు ఆరోజుల్లో వీరేశలింగం గారి సంఘ సంస్కరణోద్యమం నాగేశ్వర రావు అభిప్రాయాలను పటిష్టం చేసింది తె నాటక రంగం

నాగేశ్వర రావు గారు బందరులో చదువుతూండగా పూనా ధార్వాడ కంపెనీ నాటక ప్రదర్శనలతో ఆంధ్రనాటక రంగం బందరులోనూ ప్రవర్థమాన మవుతోంది ఆవిధంగా నాటక ప్రదర్శనలపై మక్కువ కలిగిన పంతులుగారు రంగప్రవేశం చేసారు ఆయనపక్కువగా స్త్రీ పాత్రలనే ధరించేవారు హరిశ్చంద్రలో ఇంటూరి నాగభూషణం గారు హరిశ్చంద్ర పొత్ర పంతులు గారు చంద్రమతి పాత్ర పోషోంచేవారు కాని కుమారుని యీ కార్యక్రమం తండ్రికి ఎంతమాత్రం ఇష్టం లేదు *

1885లో నాగేశ్వర రావు గారు నాటక ప్రదర్శనకు జగ్గయ్యపేట వెళ్లినప్పుడు తండ్రికి తీవ్రమైన

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

కడ

జబ్బువేసినట్లు సమాచారం అందింది అయితే నాటకం పూర్తయితే కాని ఆయనను నాటక సమ వెళ్లనీయలేదు ఆయన చేరిన కొద్దిసేపటికి తండ్రి అసువులు బాసారు ఈ సంఘ్లుటన పట్ట ఆవేదన చెందిన నాగేశ్వర రావు గారు నాటకాలలో వేషధారణకు స్వస్తి చెప్పారు

అయితే నాటక రంగానికి చేయగలిగినంత సహాయం చేపారు మద్రాసులోని కన్నయ్య కం వారి వద్ద నాటకశాల పరికరాలను కొని బెజవాడలో చల్లపల్లి రాజా వారి స్థలాన్ని రు 12 వేలకు దుర్గా కళామందిరం నాటకళాలను నిర్మించారు దీని నిర్మాణానికి లక్షా పాతిక వేల రూపా లయింది

సుప్రసిద్ధ నటులు కవులు పత్రికా సంపాదకులు వెదురుమూడి శేషగిరి రావు గారిచేత దీ. ప్రారంభింప జేసారు అనంతరం పరిస్థితుల ప్రభావం వల్ల యిది సినిమాహాలుగా మారింది .

మన ఆంధ్ర రాజకీయ నాయకులలో ముగ్గురు ప్రముఖులు - నాగేశ్వర రావు ప్రకా। వెంకటప్పయ్య గార్లు - చిన్నతనంలో నాటకాలు వేసారు ఈ ముగ్గురూ స్త్రీపాత్రలనే పోషించ విశేషం

నాటక కళాభివృద్ధికి గాను నాగేశ్వర రావు గారు మద్రాసులో ఆంధ్రనాటక సభను నెలకొల్పా( దీనివల్ల ఎందరో గాయకులు నటులు చిత్రలేఖకులు ప్రయోజనం పొందారు కాలేజీలో సమ్మె

నాగేశ్వర రావు గొరు మద్రాసులోని డ్రైస్తవ కళాశాలలో ఎఫ్‌ ఎలో చేరినప్పుడు కొం! వెంకటప్పయ్య గారు ఆ కాలేజిలోనే బి ఎ సీనీయర్‌లో ఉన్నారు

ఒకరోజు ఒకఎఫ్‌ ఎ జూనియర్‌ క్లాసులో ప్రొఫెసర్‌ లాయడ్‌ అనే ఆయన నైతిక శాస్త్రం చెబుతు తన కాలెత్తి మీరు విగ్రహాల బదులు నా కాలి బూటును పూజించడం మంచిద ని చెప్పాడు + మాటలు విద్యార్థి లోకంలో కల్లోలం సృష్టించాయి. లాయిడ్‌ పై చర్య తీసికొనే వరకు కాలేజ రాదలచుకోలేదని కాలేజి హైస్కూల్‌ విద్యార్థులంతా సమ్మె చేసారు *

పదిరోజుల తర్వాత రాజీ కుదిరింది కాని అదే రోజున సమ్మె నాయకులన్న కారణం వెంకటప్పయ్యము హనుమంత రావును హాస్టల్‌ నుంచి బహిష్కరించారు వారప్పుడు హాస్టల్‌. ప్రక్కనే తంబుచెట్టి వీధిలోని తంబుచెట్టివారి ఇంట్లో ఒక హాలు అద్దెకు తీసుకున్నారు వారిని బ ఆవీధి కాపేరు వచ్చింది ఆ హాలు (సోఫాలు సహా) అద్దె నెలకు రెండు రూపాయలు ఈ ఇద్దరి, బహిష్కరించడం నాగేశ్వర రాఫు గారికి అవమానమని తోచింది వెంటనే నాగేశ్వర రావు గారు మిత్రుల కలిసి హాస్టల్‌ను వదలి వెంకటప్పయ్య ప్రభృతులతో చేరారు * వివాహానికి తల్లికూడా వలేద్‌

నాగేశ్వర రావు గారు తమ వివాహం విషయంలో సర్వస్వతంత్రంగా వ్యవహరించారు తవ సంస్కరణల భావాల కనుగుణంగా శాఖాంతర వివాహం చేసుకున్నారు మద్రాసులో విశేవ ప్రతిభావంతులు హైకోర్టు న్యాయవాది రెంటాల సుబ్బారావు గారుండేవారు ఆయన నియోగులు గుంటూరు హైస్కూల్‌లో పని చేసినప్పుడు వెంకటప్పయ్యకు పరిచయం ఆయన తన మేనకోడలు (వెల్లెలు కుమార్తె) రామాయమ్మను నాగేశ్వర రావు గారికి ఇవ్వదలిచారు ఆయన నాగేశ్వర రావు గౌరి మకాంకు వచ్చి తెలియజేసారు. తల్లికి ఇస్టం ఉండదని తెలిసినా నాగేశ్వర రావు గారంగీకరించారు

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

వివాహానికి బంధువులు గాని తల్లి గాని వెళ్లలేదు *” కొండా వెంకటప్పయ్య వెుదలైన మిత్రులదే ఆధ్వర్యం * ఈ వివాహం 1890లో జరిగింది స్వతంత్ర జీవనం - బొంబాయి

స్వతంత్ర జీవనం సాగించాలన్న తపనతో నాగేశ్వర రావు గారు 1892లో వ్యాపారా కేంద్రమైన బొంబాయి వెళ్లారు అక్కడి నుండి 1894లో దేశరాజధాని కలకత్తాకు మారారు మురల 1896లో మద్రాసు వచ్చి రెండేళ్లు ఉన్నారు 1898లో తిరిగి బొంబాయివెళ్లి విలియం అండ్‌ కో అనే కంపెనీలో ఉద్యోగంలో చేరారు”

1899లో అమృతాంజనాన్ని కనిపెట్టి వ్యాపారం ప్రారంభించారు అప్పుడు రామాయమ్మగారిని తీసుకువెళ్లారు ఉద్యోగం చేస్తూనే వ్యాపారం సాగించారు దంపతులు అమృతాంజనం సీసాలకు లేబిల్స్‌ అంటించే వారు కూడా తల్లిని కూడా తీసుకు వచ్చారు కాని ఆమె బొంబాయి వాతావరణం సరిపడక స్వగ్రామం వెళ్లిపోయారు అక్కడ ఆమె 1902లో తనువు చాలించారు

నాగేశ్వర రావు గారిని ప్రారంభంలోనే బొంబాయి నుంచి తీసుకు రావాలని బావగారు తీవ్ర సయత్నం చేసారు ఓక జమీందారు వద్ద రు 30 కు ట్యూటర్‌ ఉద్యోగం చూసి రమ్మని ఉత్తరం చాసారు దానికి నాగేశ్వర రావు గారు జవాబిస్తూ తొమ్మిది సంవత్సరాల నుంచి నా స్వభావానికీ ఆశయానికీ తగిన కృషిలో బాధపడుతున్నాను ఇంకా గమ్యస్థానం చేరుకొనలేదు అంతవరకు ఎన్ని కష్టాలయినా పడదలచు కున్నాను ఈ ప్రయత్నంలో గెలుస్తానా అదృష్టవంతుణ్లే ఓడిపోయానా చావలేక బ్రతుకుతూ వున్న వేలాది దురదృష్ట వంతులలో ఒక్కడి నవుతాను అని స్పష్టం చేసారు ఇష్టం లేకపోయినా ఉద్యోగం చేస్తున్నాననీ ఇందుకు రూ 100 వస్తాయనీ వచ్చే సంవత్సరం మరో రు 50 పెరుగుతుందనీ పేర్కొన్నారు తమ పుస్తకాలు మందుల వ్యాపారం వల్ల నెలకు రు 50 వస్తోందనీ తమ కోరిక ఫలించడానికి బొంబాయే తగినదనీ అందువల్ల మద్రాసు రాదలచుకోలేదని ఆయన తెలిపారు

నాగేశ్వర రావు గారు మొదట్లో కొన్ని రకాల మందులను తయారు చేస్తారు కాని ఒకేదానిపై కేంద్రీకరెంచడం మంచిదని ఆలోచించి అమృతాంజనాన్ని ఎన్నుకున్నారు * 1899-బజీవితంలో మలుపు

ఆవిధంగా 1899వ సంవత్సరం నాగేశ్వర రావు గారి జీవితంలో కీలకమైన మలుపు అయింది క్రమంగా అమృతాంజనం దేశంలోనే కాక విదేశాలలో కూడా ఆదరణ పొందింది ఇప్పటికీ యింకా విదేశాలకు ఎగుమతి బెతూనే ఉంది ఈ విధంగా స్వతంత్ర జీవనం ధన సంపాదన లక్ష్యాలను ఆయన సాధించారు

అమృతాంజనం శతకం

అమృతాంజనం నొప్పుల నివారణ మందే కాని దానికీ ఆంధ్రసాహిత్యంలో శాశ్వత స్థానం ఏర్పడింది శ్రీకరి నారాయణాచార్యులు అనే ఆయన అమృతాంజనం శతకం ధ్రాసి నాగేశ్వర రావు గారికి ఆంకితం ఇచ్చారు *

ఈ కవి మద్రాసు వాసులు ఉభయ భాషా ప్రవీణులు చమత్కారంగా ప్రసాదగుణభరెతంగా కవిత్వం చెప్పేవారు అమృుతాంజన శతకం అప్పట్లో చాలా ప్రచారం పొందింది *

16 ఆంధ్రరత్న దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య గారు తమ చాటువుల ద్వారా అమృతాంజనాని సీ ఆంధ్రపత్రిక తోడ నమృతాంజనం బిచ్చి తలనొప్పి బాపెడి ధన్యుడెవడు లక్షలాదిగ డబ్బు దీక్షతో సమకూర్చి భిక్ష కోటిని గాచు దక్షుడెవడు ప్రతి కాన్ఫరెన్సుకు గతినీవెయని వేడ పైసిడెంటుగా నేలురసికుడెవడు మితవాది హీతుడౌచు నతివాదగ తుడౌచు నందునిందును జేరు. డెవడు అట్టే కాశీనాధుని నాగయూాహ్వయుండు పుట్టకుండిన నాంధ్రంబు పుట్టిమునిగి గిట్టకుండునె యేనాడా యట్చెనీల్లి రామనగరీ నరేంద్ర శ్రీరామచంద్ర భాషా సేవ నాగేశ్వర రావు గారు ఒక విజ్ఞానఖని విజ్ఞాన పర్వస్వము ఆయన రచనలన్నిటిలోనూ ధ్యేయ ఒక్కటే - మానవాభ్యుదయ సాధన ఈ రచనలు ఆయన వ్యక్తిత్వానికి ప్రతిబింబాలు నాగేశ్వర రావు గారి రచనలను గురించి శివలెంక శంభుప్రసాద్‌ గారు ఇలా ద్రాసారు శ్రీ పంతులు గారి రచనలు అనేకం వ్రాసిన విషషయములూ అనేకమే కాని లక్ష్యం ఒక్కటే అది మానవాభ్యుదయ సాధనం ఎడతెగని అన్వేషణ శ్రీ పంతులు గారి రచనలు అనంతంగా ఉన్నాయి అవి అన్నీ అనేక సంపుటాలు అవుతాయి. శ్రీ పంతులుగారు తమ రచనలను కూడపెట్టడంగాని ప్రచురణకోసం అట్టేపెట్టడం గాని చేయలేద. ఇందులో కూడా వారి వ్యక్తిత్వమే స్ఫుటం అవుతున్నది అసలు శ్రీ పంతులు గారిని చాలామంది కలిసి వారి ఆత్మకధను బ్రాయమన్నారు. వ్రాయడాని ఏముంది-నా జీవితంలో అని పంతులుగారు సమాధానం ఇచ్చేవారు ఇదీ పంతులు గారి తత్వం అందువల్ల పంతులుగారి వైదుష్యాన్ని, ధార్మిక జీవన రీతిని దిజ్మాత్రంగా ప్రజలముందు ఉంచే లక్ష్యం నాగేశ్వర రావు గౌరి రచనలతో శ్రీ నాగేశ్వర శతజయంతి సంచికొను సమకూర్చాము * ఆయన ఎన్ని గ్రంధాలకు పీరికలు ద్రాసారో చెప్పలేము ఒక్కొక్క పీరికే ఒక గ్రంధం బొతుండి అయితే ఏ ఒక్క పీరికనూ ఆయన ఆషామాషీగా వాయలేదు ఆ గ్రంధాలలోని విషయాలన. సమస్యలను లోతుగా సావధానంగా చదివి పరిశీలించి తమ అభిప్రాయాన్ని నిర్మాగమాటంగా వ్యక్త చేసేవారా పీరికల్లో ఇవికాక ఆయన విజ్ఞానసర్వస్వం లో అజంతా విహారము అపరోక్షానుభూళి అనుభవసారము అల్లమ ప్రభువు అనాహిత వ్యాసాలు వ్రాసారు భారతి ఉగాది సంచికల్లో వ్రాసిన కోకొల్లలు నా ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

కే

పంతులు గారు సంప్రదాయాన్ని వదలని నవ్యభాషావాది ఒక్కమాటలో ఆయనే నవ్యాంధ్ర చరిత్ర

ఆయన తమ ఆంధ్రగ్రంధమాలలో ప్రప్రధమంగా శతకమంబరి ని ప్రమరించి శతక వాబ్యయాన్ని సమీక్షిస్తూ ఒక పీరిక వ్రాసారు గగ్రంధానికే కాక ప్రతి శతకానికీ వేర్వేరుగా పీరికలు బాసారు శతక వాబ్మయాన్ని శాస్త్రీయ దృక్పధంతో ప్రకటించడానికి చేసిన ప్రధమ ప్రయత్నం వారిదే చో

నాగేశ్వర రావు గారు ప్రత్యేకంగా రచించిన గ్రంధం భగవద్గీత వ్యాఖ్య ఈ గ్రంధానికి పీరిక పూర్తికాకుండానే పంతులుగారు కీర్తి శేషులయ్యారు స్తీ విద్యా ప్రబోధం

స్త్రీ విద్య ఆవశ్యకతను గురించి నాగేశ్వరరావు గారు తీవ్రంగా ప్రచారం చేసారు విద్యారంగంలో స్టీ పురుష విపక్షత పనికి రాదని చెబుతూ పారలౌకిక విద్యాఫలము భిన్న జాతులకును మతములకును స్టే పురుషులకును సమానమైనను లౌకిక విద్యావిధానము దేశకాల పాత్రానురూపముగా భిన్న రూపములు దాల్ఫుచున్నది లౌకిక విద్యావిధానము లందును జీవయాత్రను సౌఖ్యయాత్రను చేయుట కాధారభూతమైన జ్ఞానోపార్టనము విద్యా విధానమునందు స్త్రీలకును పురుషులకును సమానధర్మముగ నున్నది స్త్రీలను పురుషుల వలె జీవయాత్ర యందు సకల సందర్భములయందును కార్యభారమును బాగుగా నిర్వహింప గలవిధమును ప్రపంచా నుభవము విశదము చేయుచున్నది కావ్య రచనలందు శిల్ప నిర్మాణములందు వృత్తులందును రాజ్యాంగములందును నితర రంగములందును స్త్రీలును పురుషుల రీతిని ప్రతిభను బడయగల విధవలమును వుహాప్రవృత్తి చెప్పక చెప్పుచున్నది ప్రతిభాపంతులైన కవయిత్రులు గాయకమణులు కళాభిజ్ఞులు రాణులు తత్త్వవేత్తలు స్త్రీ వర్గము నందును గలరని మనము విస్మరించరాదు అని 1925 నవంబర్‌లో గుంటూరులో శ్రీ ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ గారి 'శారదానికేతన్‌ ద్వితీయ వార్షికోత్సవసభకు అధ్యక్షత వహిస్తూ హెచ్చరించారు

సామాన్య విద్యతోపాటు బాలికలకు సంస్కృతము సంగీతము చిత్రకళ హస్తకళలు నూలువడుకుట చేతిపనులు జీవనయాత్రకు సాధనమైన హస్తమస్తక సంయోగమార్షము విద్యావిధానము నందవలంబించి విద్యాప్రవృత్తిని సఫలం జేయాలనీ ఈ కార్యక్రమం అంతా శారదానికేతన్‌ నిర్వహిస్తూ, ఆదర్శప్రాయంగా ఉన్నదన్నారు హిందీ ప్రచారం

హిందీ భాషాభివృద్ధికి నాగేశ్వర రావు గారు ఎంతగానో కృషి చేసారు దేశంలో ప్రతివారూ మాళ్ళభాషలో పాటు హిందీ ఇంగ్లీషు భాషలను నేర్చుకోవాలని చెప్పేవారు 1922లో హిందీ ప్రచారక విద్యాలయాన్ని స్థాపించినప్పుడు దాని కాయన వేయిరూపాయల విరాళం ఇచ్చారు ఆంధ్రపత్రికలో హిందీ పారాలు ప్రచురించేవారు భారత హిందీ ప్రచార సభకు ఈయన చాలా సంవత్సరాలు ఉపాధ్యక్షులు 1923లో కాకినాడ కాంగ్రెస్‌ మహాసభల సందర్భంగా జరిగిన అఖిల భారత హిందీ సమ్మేళన్‌కు నాగేశ్వర రావు గారు ఆవ్వాన సంఘాధ్యక్షులు (గ్రంధాలయోద్యమం

గంధాలయోద్యమం పట్ల నాగేశ్వర దావు గారు అమితోత్వాహం చూపారు ప్రజలలో విజ్ఞానాభివృ

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

18 ద్ధికి గ్రంధాలయాలు తోడ్పడమే ఇందుకు కారణం ఆంధ్రదేశంలో గ్రంధాలయాలకు ఈయన ఆర్థికరూపంలో ఎంతో సహాయం చేసారు ఏ గ్రావుంలో (గంధాలయిాన్ని స్థాపించుకునా ఆంధ్రపత్రికను ఉచితంగా పంపేవారు అప్పటికి ప్రజలకు దినపత్రిక చదవడాన్ని అలవాటు చేయాల. ఈయన సంకల్పం ఎన్నో గ్రామాలలోని గ్రంధాలయ సభలకు వెళ్లేవారుకూడా ఆంధ్ర ంధాలయోద్యవ సభలకు తప్పనిసరిగా హాజరై ఉద్యమం అభివృద్ధికి సూచనలు చేసేవారు. గ్రంధాలయాల అభివ ద్ధికీ సంబంధించి పత్రికలో వ్యాసాలు ప్రచురించేవారు వివిధ గ్రంధాలయాలకు తమ ఆదర్శ గ్రంధమాళ ప్రచురించే గ్రంధాలను ఉచితంగా పంపేవారు రాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘ సమావేశాలకు ఇతర సభలకు ఏ పట్టణానికి వెళ్లినా అక్కడి గంధాలయాలను ప్రతిసారీ చూస్తే తప్ప నాగేశ్వర రావు గారు తృప్తిచెందేవారు కాదు ఆ గ్రంధాలయాన్ని క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేసి దానిపై తమ అభిప్రాయాన్ని ద్రాసీవారు గౌతమీ గ్రంధాలయంలో 1922 మార్చి 26న రాజమండ్రిలోని గౌతమీ గ్రంధాలయానికి వెళ్లినప్పుడు నాగేశ్వర రావు గౌరు తమ అభిప్రాయాన్ని యీవిధంగా తెలియజేశారు “నేనీ గంధాలయమును 5-6-19 లందు చూచియుంటిని నేడు తిరిగి చూచుట వలననను మిగులనానందము బొందుచున్నాను నేను వెనుకను జూసి నపుడు విడివిడిగ నున్న సర్వజన గంధాలయము వసురాయ గ్రంధాలయమున గౌతమీ గ్రంధాలయము నామముననేక రూపమును దాల్చి రాజవుహేంద్రవర వాస్తవ్యుల విద్యాభిమానమును ఐకవుత్యవును దెలుపుచున్నది ంధాలయమునం దాంధ్ర సంస్కృత గ్రంధములును అంగ్ల గ్రంధములను 15000 సంపుటములు గలవు ఆంధ్ర దేశమునందే కాకను దక్షిణ హిందూ దేశమునందు ప్రజలచే నిర్వహించబడెడి (గంధాలయముల యందు మొదటి (గంధాలయముగ నున్నదని చెప్పుట యతిశయోక్తి గాదు ఆంధ్రపరిశోధన కార్యమును నిర్వహించుటకీ గ్రంధాలయమును సకల విధములను తగియున్నది రాజమహేంద్రవరపు వాస్తవ్యులును ఆంధ్రమహాజనులును అవ సరమ్చైన మరికొన్ని గ్రంధములను రచనా సౌకర్యములను సమకూర్చుటకు తగిన ధనసహాయమును జేసి పరిశోధకులు తరచుగ చెన్నపురి వెళ్లవలసిన యవసరమును దీర్చి ఆంధ్రవాజ్బయాభివృద్ధికి తోద్సడవలసి యుందురు గంధ సముదాయము ఇతర ఏర్పాటులు రాజమహేంద్రవరపు ప్రతిష్టకు దగియున్నవి అయినను విద్యాభిమానులు ధర్మాత్ములు దీని యుపయోగమును వృద్ధిచేసి ఆంధ్ర వ్యక్త వికాసమున దోడ్పడుటకు గల యవకాశములను సఫలము చేయవలసి యుందురు పరిశోధనాభిలాష గల విద్యావంతులు వలయు సాధనములను వ్యక్తము చేసి గౌతమీ గ్రంధాలయమునాంధ్ర దేశమునకు కేంద గ్రంధాలయమ్లుగ జేసి ప్రస్తుత స్థితియందు దేశమునకు మహోపకారమును బేయవలసీ యుందురు *ీ ప్రకాశం జిల్లా వేటపాలెంలోని పారస్వత నికేతన్‌ ంధాలయాన్ని నాగేశ్వరరావుగారు 1924 నవంబర్‌ 30న సందర్శించినప్పుడు సందర్శకుల పుస్తకంలో ఈవిధంగా రాశారు శ్రీయుత ఊటుకూరి సుబ్బారావు శ్రేస్టిగారు స్వయముగను నిర్వహించుచున్న పారస్వత నికేతనమును జూడగల భాగ్యము నాకు గలుగబేసిన శ్రేస్థిగారికి కృతజ్ఞుడను శ్రేస్టిగారు రూ 2650 ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

9 విషీవ్యత్త య ఈకథ ఆ! క్రూర; ప్రషగత్రి) సె న క ప మగ కొం కి 10.2 వె న ీంభిటిందిం 10. 2544. ఇెన్నువట్టణను 1386వనం నీసిల్‌ నెల 11-చ తేది ఫోరునారడు దేశోద్ధారక విశ్వదాత కళావ్రవూర్ణ కాలీనాథుని నాగేశ్చరరావువంతులుగారినిర్ధాణము సైనా రన జన్‌ ప న్‌ || సా టి స్టడి 1 ట్‌ పం క. జననము 1862 సని కైళకనానితంవక్సళ వ్య ఆశ క్యాల్సి అరణము 1006 ఏవ్రైలు క! తేదీ కాశీనాథునీ నిర్యాణం , ఆంధ్రపత్రిక సంతాపం ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

20 లను వ్యయముచేసి శాశ్వత భవనమును నిర్మించిరి సారస్వత నికేతనపు పోషణార్థము రూ 3000 మూలధనమును సయితము సమర్పించి సహజమైన యుదార భావమును వ్యక్తము చేసిరి సుబ్బారావు శ్రేస్టిగారి భాషాభిమానము కార్యనిర్వహణ సామర్ధ్యము త్యాగశీలము ప్రశంసార్హములు వీరి నిర్వహణము క్రిందను సారస్వత నికేతనము సంపూర్ణ వికాసమును బడయుటకు భగవంతుడు దోడ్పడుగాత ఈ విధంగా నాగేశ్వరరావు గారు అన్ని రంగాలలోను అభ్యుదయ పంధాన వ్యవహరించారు జాజ్వల్యమానంగా ప్రకాళించారు వయసు మీద పడుతోంది ఆరోగ్యం దెబ్బతింటోంది పైగాక్షయ అయినా లక్ష్యపెట్టలేదు - యీ సాహస విక్రమార్కుడు 1938 ఏప్రిల్‌లోనే ఉగాది సంచిక రావాలి దీనికి వ్యాసాలను ఎంపిక చేసారు ప్రస్తావనా వ్రాసారు మరి కొద్దిరోజులు గడిచాయి 1938 ఏప్రిల్‌ 11వ తేదీ వచ్చింది మధ్యాహ్నం 2 15 అయింది - ఆంధ్ర దేశం ఘొల్లుమంది దేశం దిగ్ర్భాంతి చెందింది వార్త దావానలంలా వ్యాపించడంతో దేశం నలుమూలల నుంచీ సంతాపసందేశాల వర్షం కురిసింది పూజనీయుడు ; మాలవ్యా నా సహచరుడును పూజనీయుడు నగు నాగేశ్వర రావు గారు మృతి నొందినందులకు మిక్కిలి చింతించు చున్నాను వారి కుటుంబమునకు నా సానుభూతి తెలియజేస్తున్నాను అని పండిత మదన మోహన మాలవ్యా ప్రగాఢ సంతాపాన్ని వ్యక్తం చేసారు మహానాయకుడు : నెహ్రూ పండిత జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ సంతాపం తెలియజేస్తూ ఆంధ్రమహానాయకుడు నాగేశ్వర రావు గస్తంగతులైనందుకు మిక్కిలి విచారిస్తున్నాను ఒక గొప్ప దేశభక్తుని మనము కోల్పోయాము నాగేశ్వర రావు గారు భారతభూమిలో చిరస్మరణీయులుగా నుండగలరు అని అలహాబాద్‌ నుంచి తంతి పంపారు సరోజినీ దేవి నాగేశ్వర రావు గారి యందు సహజవైన హృదయ వాధుర్యవలిను గంభీర గుణాతిశయమును కలవు ఆయన భారతదేశమునకు చేసిన సేవకు వారి నైజహృదయ స్వభావ మొకీంత వింత విలువను కల్పించాయి ఆంధ్ర దేశమునకు ఆయన నిస్స్పంశయముగా నాయకమణి రాజకీయ వేత్త ఆయన దేశ స్వాతంత్యమునకై మనసార ఉద్యమములను గూర్చి కలవరించు చుండెనో ఏ సత్సంకల్పములకై మరపురాని మహాత్యాగమును ఆయన చేసెనో ఆ ఉద్యమములను సంకల్పములను యీడేర్చుటకే ఆంధ్రులు కృషి చేసి ఆయన పేరును చిరస్మరణీయ మొనర్పవలెను ఆయన మనయందరి మధ్య యుండుటయే మనకు మంగళకరమైన మహా ప్రసాదముగా నుండెను మన కందరకు ఆయనపేరు మాతృదేశారాధనకు తారక మంత్రముగా నుండగలదు మాడపాటి హనుమంత రావు కాంతివంతమైన ఆంధ్ర నక్షత్ర మస్తమించినది వీరి హృదయమున నిజాం రాష్ట్రములోని ఆంధ్ర సోదర సోదరీమణుల విజ్ఞానాభివృద్ధిని గూర్చి ఎంతయో ఆందోళన యుండెను వీరి ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

21 ప్రోత్సాహము వున రాష్ట్రంలోని ఆంధ్ర సంస్థలు మరువదగనిదై యున్నది బాల సరస్వతీ గంధాలయము కృష్ణ దేవరాయ ఆంధ్ర భాషానిలయము ఆది హిందూ పౌంఘిక సేవా సమితి బాలికల ఉన్నత పారశాల వీరి ఉదార వైఖరి ఉదార సహాయము బడసినవి మొదటి మూడు సంస్థలు వీరి సందర్శన భాగ్యమును క్లూడ పొందినవి బొంబాయి క్రానికల్‌ సంపాదకీయం భారతదేశమున విఖ్యాత నాయకులలో నొకరగు కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు స్వర్ణ్షస్థులగుట దేశమునకు గొప్ప నష్టము కలిగినది కాంగైసు పట్ల పంతులు గారు గొఢ విశ్వాసమును కలిగియుండిరి దేశమున జాతీయోద్యమము లన్నిటికిని మూలాధారులుగా నుండిరి పంతులు గారు 1908లో బొంబాయిలోనే మొదట ఆంధవల్రాకు వారపత్రికగా ప్రారంభించి ఏడేండ్లు బొంబాయి నుండియే దానిని ప్రకటించు చుండిరి 1914లో దానిని దినపత్రికగా నొనరించి కార్యస్థానమును మద్రాసుకు మార్చిరి అప్పటి నుండియు ఆ పత్రిక జాతీయ పత్రికగా చాలా జయపద్రముగా పని చేయుచున్నదని తెలుప గలిగినందులకు మేము మిక్కిలి సంతసించు చున్నాము పంతులుగారు గొప్ప దాత వందలకొలది సంస్థలు పంతులు గారి సహాయమును బడయు చుండెను ప్రత్యేకాంధ్ర రాష్థమున్న గూర్మి పంతులుగారు ఉనేక సంవత్సరముల నగరి రాలా కరగ వను రుం ఇటీవల దీనిని గూర్చిన తీర్మానము వుదరాసు అసెంబ్లీలో నామోదింపబడినదను వార్తను పంతులుగారు వినగలిగిరి అందువలన వారికీ చాలా సంతృప్తి గలిగిన దనియే నమ్మెదము పంతులు గారి కుటుంబము వారికిని బంధుమిత్రులకును సానుభూతి వెల్లడి చేయుచున్నాము బొంబాయి క్రానికల్‌ సంపాదకులు ఎస్‌ ఎ బ్రెల్వీ ప్రత్యేకంగా సంతాప సందేశం పంపుతూ “పత్రికా ప్రపంచమున మేటి వీరు డనదగు నాగేశ్వర రావు గారి మరణము నన్ను విచార సాగరమున ముంచి వైచినది ఈ దేశములో పత్రికా ఉద్యమమునకు వీరు చేసిన సేవ అపారమైనది వీరి మరణము పత్రికా ప్రపంచమునకే గౌక భరత దేశపు ప్రజాహిత జీవితమునకే గొప్ప లోటు అని పేర్కొన్నారు శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి పంతులు గారి మృతి నన్ను స్తబ్బుణ్ణే చేసింది బ్రిటిషు యుగం ప్రారంభమైన తరువాత మనజాతిలో నాగేశ్వర రావు పంతులు గారిని బోలిన మరొక వ్యక్తి పుట్టినట్లు నిదర్శనాలేమీ లీవు ఇకముందు కూడా ఇంతలో అలాంటి వీరుడు పుడతారనడానికి దైర్యం చాలదు బొంబాయిలో కూచుని మనకు ప్రత్యేకాంధ్ర రాష్ట్రం కావాలి అని పంతులు గారు చేసిన శంఖారావం వల్ల దానికి జాతి అంతా ప్రబుద్ధమయినది చివరి దాకా వారు ఆ విషయం జ్ఞాపకం చేస్తూ జాతికి మాటిమాటికీ ప్రబోధిస్తూనే వుండినారు స్వయం ధనికుడై పండితుడై సహృదయుడై. భోగీ రీ అయి నిజంగా దేశోద్దారకుడై ఇంత అయిన్నీ నిగర్వి ఆయి ఆదర్శ భూతుడైన పురుషుడేడ అంటే ఆంధ్రదేశ చరిత్ర ఒక్క నాగేశ్వర రావు పంతులు గారిని తప్ప మరొకరిని చూపించలేదు చివరిసారి 1937 జనవరిలో శ్రీబాగు భవనంలో ఒక్క అరగంట వారితో మాట్లాడాను ఆ నెల భారతి లోనీ ప్రచురించబడ్డ 'నా శీలెరిగిన తరువాత ను గురించి పారు చేసిన ప్రశంస నాకిప్పటికీ అంటున్నట్టే వున్నది ఈ 22 సంవత్సరాలలోనూ వారివల్ల నేను పడసిన సహాయ్యం నిజంగా పరిమితి చెప్పలేనంతగా వున్నది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

దేశంలో వివిధాలైన వుద్యమాలు నడుపుతున్న వారి కందరిక్తీ భాషా వ్యవసాయుల కందర్నో వాజ్మయ విర్మాతల కందరికీ ఒక్కొక్క చిక్కు తటస్థించి మనస్పంతా వికాకయిపోయి మెదడు బెదరిపోయే స్థితి వచ్చినప్పుడు - ఏమిటి దిక్కు అని కంగారు పుట్టినప్పుడు ఆంధ్రపత్రిక కార్యస్థానంలో కూచుని 'క్యాషియర్‌ను పట్టుకుపాండి అని చీటీ అందిస్తూన్న నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి సుప్రసన్నమూర్తి సాక్షాత్కరించి మళ్లీ నవశక్తి సంఘటిస్తూ వుండేది

ఇవాళ జాతి అలాంటి అవలంబాన్ని నష్టపడింది “హరిజన్‌' లో వ్యాసం

నాగేశ్వర రావు గారు నిర్యాణం చెందినప్పుడు 'హరిజన్‌ పత్రికలో మహదేవ దేశాయ్‌ వ్రాసిన వ్యాసంలో యీ విధంగా పేర్కొన్నారు

ఆంధ్రులు తమ నాయకుని ఎశ్ళచాత ఆని గౌరవించెదరు ఆయన చేసిన దానధర్మాలు ఆంధ్రులకు తెలిసినట్టు ఇతరులకు తెలియవు నేడు ఆంధ్రులందరూ విశ్వదాత పోయినాడే అవి విలపిస్తున్నారు

ఆయన చేసిన ధర్మకార్యాలు అందరికీ తెలిసినవే కాని ఆయన కుడిచేతితో ఏమి ఇచ్చారో ఎడమ చేతికే తెలియదు ఎంతమంది విద్యార్థులకో ఇతరులకో దానాలు చేసారు

కాంగ్రెసు ఉద్యమం హరిజనోద్యమం రెండూ వారికి చాలా ప్రియమైనవి రెండు ఉద్యమాలకూ ఆయన మిక్కిలి ఉదార భావంతో సాయం చేసారు ఆయన ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఆంధ్ర హరిజన సేవా సంఘాధ్యక్షులుగా ఉన్నారు తమ జమీందారీలో హరిజనులకు ఎన్నో స్థలాలు దానం చేసారు

దమ్మిడీ ఖర్చు లేకుండ గుప్తంగా బెషద్రాలు తయారుచేసి వేలాది రూపాయలు సంపాదిందిన వారెందరో ఉన్నారు నాగేశ్వర రావు తమ అమృతాంజనం మందు చేయడానికి ఖరీదు బహుస్వల్పమవే విషయాన్ని రహస్యంగా ఉంచలేదు కాని ఆయన సంపాదించిన దంతా దరిద్రనారాయణులో ఆర్పణ చేసారు ఆయన వ్యాపారస్థులు అయినా అత్యంత దేశభక్తులు 63వ యేట కారాగాని వెళ్లారు తరువాత మళ్లీ రెండుసార్లు వల్లారు

హరిజన సేవ ఆంధ్ర భాషా పేవ - ఇవే ఆయనకు పరమ ధ్యేయాలు లోకమాన్య తిలక్‌ "కేసరి పత్రికను ఏ విధంగా పెంచారో ఆ విధంగానే నాగేశ్వర రావు ఆంధ్రవలకోొను పెంచారు మహారాష్ట్రకు క్షేవరిచేసినంత సేవను యీ ఆంధవత్రకో ప్రజల విజ్ఞానాభివృద్ధి చేయడంలో చేసింది అడవి బాపిరాజు

ఈ వసంత పూర్ణ చంద్రబింబం పెద్ద బాష్ప బిందునైనది అపశ్చతి దెసల నుండి విరహ వాహినికటు జలాల పొంగి ధూమ్ర వర్ణము పాగ లెగసీ - కాలమే ఆగి హృదయాన్ని చేతులతో అణచికొని కూలబడినది

కవుల పాటలు గొంతులోనే యింకిపోయినవి వీణ తీగెలు తెగిపోయినవి కుంచెల్లో రంగులు విరిగి యెండి పాడై రాలినవి

దరిద్రనారాయలుని దోసిలి వరహితమై వడిలి ప్రక్కలకు తూలి వీడిపోయింది

నీ కన్నులలో నీ కరుణ కాంతులు శిబిని చేరినవి నీ గొంతుకలోని ఇస్తిని అన్న పలుకు శివుని డమరుకాన కలిసి పోయింది నీ యాత్మ బలిదానము శివుని త్రిశూలమైనది నీ కుడిచేతిలో ప్రవహించే

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

స్వర్ణ కాంతి పురుషార్థదాయిని లక్ష్మి అభయముద్రలో భంగించినది

నీ కళేబరము భూదేవి చల్లని కడుపున పెట్టుకొని యుండ నీవు హంస వాహనుడై దివ్య వీధుల ఆమర విహారము గావించు చున్నావు పృథ్వీ స్వర్షములు నీచే ఆరాధ్యములైనవి నీ పవిత్ర పృృతికడ మోకరించి అశ్రుధారలు దోసిళ్లు బట్టి తిలాంజులు లర్చించుచు నీ పరమ శాంత మూర్తిని తిలక్‌, మాలవ్యా కోవలోని వారు

నాగేశ్వర రావు గారిని లోకమాన్యతిలక్‌ పండిత మదన మోహన మాలవ్యా కోవకు చెందిన వారిని ఆంధ్రోద్యమ నాయకుడు పంతులు గారి సమకాలీకులు సుప్రసిద్ధ స్వాతంత్ర్య సమురయోధులు క్రీ ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ గారు అభివర్ణించారు

నాకు తెలిసినంత వరకు ఆధునిక ఆంగ్ల విద్యా పారీణులలో ఆదర్శ ప్రాయముగ ధార్మిక జీవనమును గడిపిన వారిలో ఎన్న దగిన ప్రముఖులు ముగ్గురే కనపడుచున్నారు మదన మోహన మాలవ్యా, బాలగంగాధర్‌ తిలక్‌ కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు గారలు ప్రధమగణ్యులు

పంతులుగారు ఆంధ్రులవడం దప్ప ఏ విషయములోను తక్కినవారికి తీసిపోరు అన్నారాయన రెండురోజులు సంతాప దినాలు

నాగేశ్వర రావు గారి నిర్యాణానికి విచార సూవకంగా ఆంధ్రపత్రిక కార్యాలయం రెండురోజులు

ఏప్రిల్‌ 12 13 తేదీలు సంతాప దినాలు పాటించింది ఈ రెండు రోజులూ ఆంవలికొ వెలువడలేదు 11వ తేదీన పంతులుగారి నిర్యాణ వార్తను విషాదంతోనే మోసుకు పోయిందే కాని కలం పట్టలేకపోయింది సంపాదకీయాన్ని బ్రాయలేక పోయింది చ్‌

రిఫరెన్సులు 1 నా జీవితము-నవ్యాంధ్రము - అయ్యదేవర కాళేశ్వర రావు పేజి 117 2 ది థీడం స్టగుల్‌ ఇన్‌ ఆంద్రప్రదేళ్‌- ఎం వెంకటరంగయ్య - వాల్యూం 2 పేజి 469 3 ఆంధ్రపత్రిక - 1937 డిసెంబర్‌ 17 పేజి 3 4 ది ఫ్రీడం స్టగుల్‌ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ - ఎం వెంకటరంగయ్య -వాల్యూం 2 పేజి 128 5 హో ఈజీఆఫ్‌ ధ్రీడం స్టగుల్‌ ఇన్‌ ఆంద్రప్రదేళ్‌ - సరోజిని రే గాని వాల్యూం 2 పేజి 214 6 ది ఫ్రీడం స్టగుల్‌ ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ (అంధ్ర) - ఎం,వెంకటరంగయ్య - వాల్యూం 2 పేజి 519 7 ది ఫ్రీడం స్టగుల్‌ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ - ఎం వెంకటరంగయ్య -వాల్యూం 2 పేజి 47 8 ది థీడం స్టగుల్‌ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేళ్‌- ఎం వెంకటరంగయ్య -వాల్యూం 2 పేజి 60 9 ఖద్దరు ఉద్యమము - కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు-పఫంతులుగారు నమదర్శిలి విభవనామ సం రం ఉగాది సంచికలో వ్యాసం 10 దీ ఫ్రీడం స్ట్రగుల్‌ ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేళ్‌- ఎం వెంకటరంగయ్య -వాల్యూం 3 పేజీ 137 ఆంధ్రపత్రిక దరిత్ర

24 11 హో ఈజ్‌ ఆఫ్‌ ఫ్రీడం స్ట్రగుల్‌ ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ - సరోజివి రే గాని వాల్యూం2 పేజి 214 12 హో ఈజ్‌ ఆఫ్‌ ఫ్రీడం స్ట్రగుల్‌ ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేళ్‌- సరోజిని రే గాని వాల్యూం2 పేజి 214 12 ఎ ది ధ్రీడం స్ట్రగుల్‌ ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ - ఎం.వి రంగయ్య - పేజి 26 13 హో ఈజ్‌ ఆఫ్‌ ఫ్రీడం స్ట్రగుల్‌ ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ - సరోజిని రే గాని వాల్యూం 2 పేజి 214 కడ నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి జీవితము - సాహిత్యము - గొర్రెపాటి వెంకట సుబ్బయ్య- పేజీ 4 15 ది ధ్రీడం స్టగుల్‌ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ - ఎం వెంకటరంగయ్య -వాల్యూం 3 పేజి 334 16 ది ఫ్రీడం స్టగుల్‌ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ - ఎం వెంకటరంగయ్య -వాల్యూం 3 పేజి 433 434 17 కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి జీవితము - సాహిత్యము గొర్రెపాటి వెంకటసుబ్బయ్యి పేజ్రి53 18 ది ఫ్రీడం స్టగుల్‌ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేళ్‌- ఎం వెంకటరంగయ్య -వాల్యూం 3 పేజి 441 [9 ది ధ్రీడం స్టగుల్‌ ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేళ్‌- ఎం వెంకటరంగయ్య -వాల్యుం 3 పేజి 446 20 ది ఫ్రీడం స్ట్రగుల్‌ ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేళ్‌- ఎం వెంకటరంగయ్య -వాల్యుం 3 పేజి 460 21 ది ఫ్రీడం స్ట్రగుల్‌ ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌- ఎం వెంకటరంగయ్య -వాల్యుం 4 పేజి 21 22 ది ధ్రీడం స్టగుల్‌ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేళ్‌- ఎం వెంకటరంగయ్య -వాల్యుం 4 పేజి 26-27 23 ది ఫ్రీడం స్టగుల్‌ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేళ్‌- ఎం వెంకటరంగయ్య -వాల్యుం 4 పేజి 59 24 రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి కృష్ణా జిల్లా మేజిస్టేట్‌లేఖ - సి డి నెం 167/32 సెప్టెంబర్‌ 12 1932 25 ది ఫ్రీడం స్టగుల్‌ ఇన్‌ ఆంధ్రప్రదేళ్‌- ఎం వెంకటరంగయ్య -వాల్యుం 4 పేజి 76 26 శ్రీ నాగేశ్వర రావు శతజయంతి సంచిక - ఆంధ్రపత్రిక 1967-68 26ఎ ఆంధ్రపత్రిక 1929 సెప్టెంబర్‌ 10వ తేదీ అనుబంధం న 27 శ్రీ నాగేశ్వర రావు శతజయంతి సంచిక - ఆంధ్రపత్రిక 1967-68 27ఎ ఆంధ్రపత్రిక 1937 డిసెంబర్‌ 2వ తీదీ పేజీ 1 27బి నాగేశ్వరరావు శతజయంతి సంచిక 1967-68 28 పూర్ణ పురుషుడు - నోరి నరసింహ శాస్రి శ్రీ నాగేశ్వర శత జయంతి సంచిక పేజి 285 29 అనుభివాలు-జ్ఞాపకాలూను శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి 3వ సంపుటం పేజీ 514 30 ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గాంధీజీ కొడాలి ఆంజనేయులు తెలుగు అకాడమీ ప్రచురణ పేజి 421-422 31 పూర్ణ పురుషుడు-నోరి నరసింహశాస్త్రి శ్రీ నాగేశ్వర శతజయంతి సంచిక పేజి 249 32 ఎ శ్రీ కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతుగారి జీవితము-సాహిత్యము గొర్రెపాటి వెంకటసుబ్బయ్య, పేజి 22-23 బి కళాదర్శనం - కర్నాటి లక్ష్మీ నరసయ్య 33 కళాదర్శనం - కర్నాటి లక్ష్మీ నరసయ్య 34 కళాదర్శనం - కర్నాటి లక్ష్మీ నరసయ్య 35 స్వీయ చరిత్రము-కొండా వెంకటప్పయ్య దక్షిణ భారత హిందీ ప్రచార సభ ప్రచురణ - పేజి 71-72 అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

25 36 స్వీయ చరిత్రము - కొండా వెంకటప్పయ్య, దక్షిణ భారత హీందీ ప్రచార సభ ప్రచురణ = పేజి 73-74 37 పూర్ణ పురుషుడు - నోరి నరసింహ శాస్త్రి శ్రీ నాగేశ్వర శత జయంతి సంచిక 1967-68 38 స్వీయ చరిత్రము - కొండా వెంకటప్పయ్య పేజి 79 39 విజ్ఞాన సర్వస్వము వాల్యుం 4 తెలుగు భాషా సమితి మద్రాసు 1961 పేజి 895 40 పూర్ణ పురుషుడు - నోరి నరసింహ శాస్త్రి శ్రీ నాగేశ్వర శత జయంతి సంచిక పేజి 285 41 తెలుగు సాహిత్య కోశం-ఆధునిక సాహిత్యము-తెలుగు అకాడమీ ప్రచురణ పేజి 44 42 తెలుగు సాహిత్య కోశం-ఆధునిక సాహిత్యము-తెలుగు అకాడమీ ప్రచురణ పేజి 469 43 ప్రస్తావన - నాగేశ్వర శతజయంతి సంచిక 1967-68 44 పూర్ణ పురుషుడు - నోరి నరసింహా శాస్త్రీ శ్రీ నాగేశ్వర శత జయంతి సంచిక పేజి 279 45 గౌతమీ గ్రంధాలయం - విజిటర్స్‌ బుక్‌ పేజి 49-50 46 ఆంధ్రపత్రిక - 1938 ఏప్రిల్‌ 11వ తేదీ ఎంసివ్శాళ్షునః ౬ ళో దగలాడ వ. ౯ ర్సి జరికి జ్‌ ద్‌! ల ణు జ్‌ సా పంట్‌ గ మ (క [8 ఆఫ! ర్‌ ఇ | శ్‌ గమనిక లెంంగు పాళమల అవిమాన శి(కకారిడు కావు నేటి ఆరక పొంఘేక కాజకీయ వమవంజమి ఆధారలగా రీసుడవి వేసే ఈ వ్యంగస్ఞ చి కొలను జం అప తిక ఇకమీద అనుదినం ఎడాకసుంచ 0 తెలియ వేయడానికి వ ల ఒంన్నామొ న! ఆంధ్రపత్రికలో బాపు కార్టూన్లకు శ్రీకారం అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

26 ఆరంభం నుంచీ నిఘాయే ఇ ఆంధ్ర(వార)ుపత్రిక

కీచు వయత్వ లదు చకుల్టి బుధవారం - 1908 సెప్టెంబర్‌ 9వ తేదీన. ఆవిర్భవించిన “ఆంధ్ర(వారువత్రికా ముహూర్తబలమో వంకల్పబలమో దైవబలమో ఏదయినా కావివ్వండి-దిన దిన ్రవర్ధమానమై ఒక మహాసంస్థగా రూపొందింది ఉగాది సంచికలు, పాహిశ్య మాసపత్రిక దినపత్రికలకు పట్టుగొమ్మ అయింది. ఆంధ్రుల పర్వతోముఖాభివృద్ధి దేశ ప్వాతంత్య సాధన లక్ష్యాలను పాధించడం లో విజయదుందుఖివి మోగించింది.

ఆం్యవబ్రిక ఆరంభమ్రైన అవతికాలంలోనే అశేష ఆంధ్రుల ఆదరాభిమానాలను అందుకుయి అప్పుడు చందాదారులకు పత్రికను పోస్టులో వేరుగా పంపడమేకాని ఇప్పటి మాదిరిగా ఏజంట ద్వారా అందజేషే పద్ధతి లేదు. ఆ కాలం వార్తాపత్రికల విర్వహణే ఎన్నో కష్టాలతో ఇబ్బందులళో పాగేది. అందులో దేశం కాని దేశంలో ఆంధ్ర దేశానికి వందలాది మైళ్ల దూరంలోని బొంబాయి ముంచి తెలుగు పత్రిక విర్వహణ ఎంత కష్టమో ఊహించుకోవచ్చు.

“బొంబాయిలో ఆంభవలతకపిట్టి నడపుట ఆ కాలములో ఒహు వ్యయప్రయాసలతో కూడిన పాధ్యమైన పని అక్కడ తెలుగు ముద్రాయంత్రములు లేవు తెలుగు అచ్చు కూర్చువారు లేరు అందువలన క్ళువష్టములకు. లెక్కపీయక్క వారు అచ్చుకూర్చు వారినుంచి సంపాదక వర్గము వరకు అధిక వేతనము లిచ్చి మద్రాసు ఆంధ్రదేశముల నుండి గొనిపోయిరి. !

ఆ రోజులలో పత్రికలు ప్థాపించి చందాలు వసూలు చేసి కొద్ది నెలలో కొద్ది వారాలో మాత్రం నడిపి మూసివేషివ పంపాదకులు అధికంగా ఉండేవారని తోస్తుంది సుప్రసిద్ధ సాహిత్య వేత్త రాయసం వెంకటశివుడు గారు రాజమండ్రి మంచి తమ సంపాదకత్వాన వెలువడిన “తెలుగు జనానా పత్రికలో శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి గారి గౌతమి” దినపత్రిక పై 1901 సెప్టెంబర్‌లో సమీక్ష వ్రాస్తూ 5 నెలల వరకును ఈ పత్రికను పాగించిన తరువాత వీలు కొలది నాలోచించెదమని చెప్పియున్నారు ఇది మంచి నియమమే యని చెప్పు చున్నాము తామవిచ్చిన్నముగా బత్రిక జరిపెదమని యాస పెట్ట కొందరి వలన సంవత్సర చందాలు వసూలు చేసి పీమ్మట తగినంత ప్రోత్సాహము లేక పత్రికను మూలవైచి ఆవేక విధముల జందాదారుల విశ్వాసమునకును జనుల యాసలకును భంగము కలిగించిన పత్రికాధిపతులను మనము చూచు చున్నాము అని దాసారు*

కొన్ని పత్రికలు ఏడాది అయినా ఒక వారమో కొన్ని నెలలోసాగి ఆగిపోవడం తటస్థించేది. కావి 'ఆంధవలికొకు అటువంటి యిబ్బంది ఎప్పుడూ లేదు కాబట్టే దానిక అధిక ప్రచారం కలిగింది. ఒకవారం పత్రిక చదివిన పాఠకులు మళ్లీవారం వచ్చేదానికోసమై నిరీక్షిస్తూ ఉండేవారు సరిగా వారం గడిచేసరికి ప్రత్యక్ష మయ్యేది కొత్త పత్రిక పాఠకులు ఆశాభంగం ఎరగరు *

నాగేశ్వర రావు గారు ఒక లక్ష్యాన్ని - ధనార్జన - సాధించారు ఈ లక్ష్యసాధనకు గల లక్ష్యాన్ని పాధించవలసి ఉంది బెంగాల్‌ మహారాష్ట్రలోని ప్రజలకన్నా ఎంతో వెనుక బడియున్న తన ఆంధ్రజాతి సర్వతోముఖాభివృద్ధిని పాధించాలని నాగేశ్వర రావు గారి తపన ఆవేదన వోభ - వీటి నుంచి

వచన

న్‌ జవిద్భనిదచింది - అయ్యధవత్రక వీనితో శన లక్ష్యాన్ని వితయనంతన చేయాలన్న దీక్ష పట్టుదల, ఈను స్య విన్నదాదె ఆశలు కబలు పఫలం బెతున్నాయన్న సనన పలల అార్వంత్యప్తై + వీట ముందు ఎలాంచి ఇట్ఫిందులు ఇం హి ఎన్ని వర్శినా అవిముభ్బంచులే కొవు విజయ శీ" హీన సోపానాలు. ఈ శీతని క్షీ పర మంనం మంచి జ్‌ శ. అనిప్రపల్రైక ప్రత్హమ్టైంచి అ పాద మథనంళోఅన్ను త లు సళ్ళ తావికీ ముండు వచ్చెన హాలాహలాన్ని మపశ్వరుచు ఉనన గక ష్‌ కురులోదానుకున్నట్లు ఈ మానసిక ముభనంనుంది కన్య) ఉను వచ్చిన కష్టనమ్థాలను వాేేశ్వరులు గుటకలు బసు శ్చ స గ్‌ గంటకదుగా మంగా. జీర్ణం పేకోొన్నారు. న్హ్న నే బొంభాయి నుంచి వెలువత్తేనా అదర్రవత్రైక అర్ర దేశంలో వజియికేశనాన్ని ఎగుుదేయడానికి మునే బొంబాయిలో లబ్యభవత్రభఆఫ్టీసంటే చెలడే నెండు గదులు. అక్కడ అక్షరాలు కూర్ళించేవాదు అందపతకను బొంబాయిలో శత్ప్చవివేవక ముద్ర్యాప శాలలో ముద్రింధే వారు శీ అంతో శార్యాయయం ఫోర్ట్‌ ప్రాంతంలోని స్ట స్టీటేలో 109వ వెందిచు గృహంలో ఉండేవీ

“ఎనిమిది పుబలతో ప్రారంభప్వైన పత్రిక ఇృరునచ వపుటలకు పెరిగినది. వేలకొలది చందా చారులు దీనిది అయిదు సంవచ్నరారి నంచికలు న్వచ్చ కాయమున కొసంగ బడినవి వ్యాస లీవకులూ వరిని బయిలు చేరిరి పత్రికా సొరకుల సంఖ్య వింతగ హెచ్చినదా అని నతకాధిమతా వనదంచారు

ఆసొడు ఆంధ్ర దేశులో వెప్పుకోరగ్గ పత్రికలు ఉర్యాగాకాతో కస్టాలు ఈ మూడింటికీ మంచి వ్రధారం అరుణ ఉండేది. కస్ణావతకొ వారుటైక కాగా లచ్చినే రెండో ద్వైషారపటైకలు.

"ఆంధ్రప్రకాశకా ?90టలోఎ షీ పార్దపారధ నాయుడు పంపాచకత్వాన మద్రాసులో ప్రారంభ మైంయె. నాయుడు కాలటెస్‌ వాది బవంభాషా కోఏడుడయు. ఈ పన్రిక ప్రారుభం నాటిముంచి కాంఛిస్‌ను సముర్థించేది. ఇది 2క సంవత్సవాలు నడచింది

వార్తలకు మాత్రమే ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, వార్దా పత్రికా వెలునడీన శొలివార వర్రథ 'ఆంట్రధకాశిళి ఈ విషయంలో నాషముడు గారు మత్రాసు పిచాముపాునగా ఫిరొందారు. ఇది వార వల్రికుం ప్రారంభ అంుపచ్చేసాటెకి స్వైవార పత్రకా నడుస్తోంది శత్ఫిన వత్రకలళ్నూ దీనెశీ ప్రధారం. అధికం,

శశిరేలి వార పత్రికను 1900 ఫొంఈంలో నేలటూరి పార్థసారది అయ్యుంగార్‌ మద్రాసులో

శారంధింధారు. ఈయన పోయాంలో ఇది కొంతకాలంపాటు దినపత్రిలూ బొడ నడరింది. కర్యాత శపల్లి శేషారార్యులు సంపాదకత్వం స్వేకరేంచారు. ఇదీ కొండ కాలం చ్య్వైవార వ్యత్రికగా కూడా 9డీ దీనికీ కూడా మంచి ప్రచారం ఉందేవి ఇఅుప్రు్రైక చరక్ట

కృష్ణాపత్రికొను 1902లో కృష్ణా జిల్లా సంఘం తరపున శ్రీ కొండా వెంకటప్పయ్య, దాసు నారాయణ రావు గౌర్లు బందరులో ప్రారంభించారు ప్రారంభంలో ఇది ప్రాంతీయ పత్రిక అయితే 1905 తర్వాత గాని దీనికి మంచి ప్రచారం వచ్చినట్లు లేదు 1902 కు ముందు ఆంధ్రఫ్రకాశిక శశిలేఖ కొంతవరకు రాజకీయ విషయాలు ద్రాస్తున్నప్పటికీ, 1902లో కృష్ణాపత్రిక స్థాపనతో ఆంధ్రలో నూతన జాతీయ పునరుజ్జీవనం ప్రారంభమైందనీ కాని తమకు కృష్ణాపత్రికొను గురించి 1905 వరకు తెలియదనీ శ్రీ గాడిచర్ల హరి సర్వోత్తమ రావు పేర్కొన్నారు * కృష్ణాపత్రికొకు ఆ తర్వాత శ్రీ ముట్నూరి కృష్ణారావు సంపాదకత్వం వహించారు

ఇంకా ఆంధ్రకేసరి దేశాభిమాని రవి భారతమాత ఆకాశవాణి అనే వార పత్రికలు (హిందూ సుందరి మనోరమ ఆంధ్రభారతి 'స్వధర్శప్రకాశిక మొదలైన మాస పత్రికలు కూడా ఉండేవి హరిసర్వోత్తమ రావు గారి “స్వరాజ్య వార పత్రిక కూడా యీ నాటేదే

1905లో బెంగాల్‌ విభజనతో ప్రారంభమైన వందేమాతరం ఉద్యమం స్వాతంత్ర్య పోరాట స్వరూప స్వభావాల్నే మార్చి వేసింది అంతవరకు విద్యావంతుల పరంగా రాజ్యాంగబద్ధంగా సాగిన యీ ఆందోళన ఇప్పుడు ప్రజాపోరాటమైంది ప్రజలు తమ హక్కులను కోరుతూ ప్రభుత్వాన్ని బహిరంగంగా విమర్శించడం ప్రారంభించారు బాలగంగాధర్‌ తిలక్‌ బిషిన్‌ చంద్రపాల్‌ లాలాలజపతి రాయ్‌ అరవిందఘోష్‌ల నాయకత్వం లో యీవైతన్యం వచ్చింది

ఈ ఉద్యమం ప్రభావం పత్రికలపై కూడా అధికంగానే పడింది ఆనాటి నుంచి పత్రికలు ధైర్యంగా ప్రభుత్వాన్ని తీవ్రంగా విమర్శించడం ప్రారంభించాయి. ప్రజలలో దేశభక్తి, జాతీయ భావం స్వాతంత్ర్య పిపాస కలగజేయడానికి నడుంకట్టాయి ల

ఈ వాతావరణంలో ఆంధ్రపత్రిక అవతరించింది అచిరకాలంలోనే యీ పత్రికకు మంచి ప్రచారం లభించింది ఆ రోజులలో బుధవారం శుక్రవారం మాత్రమే పెద్దపోస్టాఫీసుల నుంచి పల్లెటూళ్లకు టపా వెళ్లేది కాబట్టే బుధవారానికే పత్రికను పోస్టాఫీసుకు పంపించేవారు పంతులు గారు పత్రిక అచ్చుకాగానే ప్రజలకు అందించాలనే వారి ఆకాంక్ష యెంత బలవత్తర మయినదో దీనిని బట్టి మనం ఊహించుకోవచ్చును బుధవారం నాటికి పత్రిక ముద్రణ పూర్తయి సకాలానికి పోస్టాఫీసుకు చేరిందంటే ఆఫీసులో అందరికీ టీ పార్టీ యిచ్చేవారు పంతులు గారు *

“మొదట్లో పత్రికకు రెండు వేలమంది చందాదారులు వీరందరూ అమృతాంజనం కేటలాగులో ప్రకటనను చూసి చందాలు కట్టిన వారే అటు తర్వాత క్రమక్రమంగా చందాదారుల సంఖ్య ఏడు వేలయింది ఇది పత్రిక బొంబాయి నుంచి వెలువడే రోజులనాటి మాట

ఆర్యదవల్రాక శీఘగతిని అత్యధిక ప్రజాదరణ పొందడానికి కారణాలు ఏమిటి? రవాణా సౌకర్యాలు సరిగా లేని సమయంలో ఆంధ్ర దేశానికి వందలాది మైళ్ల దూరంలోని బొంబాయి నుంచి తెలుగు పత్రికను నిర్వహించడం కష్టమే అయినా అన్ని తరగతుల ప్రజలను ఆకర్షించే రీతిని పత్రికను నిర్వహించారు - నాగేశ్వర రావు గారు

రాజకీయాలు భాషా విషయాలు కధలు కవిత్వం వినోదం వంటి భిన్నరుచులు కలవారి కందరికీ పత్రిక ప్రీతిపాత్ర మయింది ఆంధ్రదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో విలేఖరులను నియమించి ఎప్పటి వార్తలను ఆప్పటి కప్పుడు తెప్పించేవారు

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ఆం(వభ్రికొకేవలం వార్తా పత్రిక మాత్రమే అయితే దానికింత ప్రచారం వుండేది కాదు దానిలో సాంఘిక విషయాలూ వుండేవి ఆర్థిక విషయాలూ వుండేవి పారమార్థిక విషయాలూ వుండేవి ఇన్ని దేనికి ఆందులో లేని విషయం లేదు అది సంక్షిప్త రూపమయిన ఒక విశ్వవిద్యాలయం దానివల్ల ఆంధ్రులకు విజ్ఞాన సంపన్న దృష్టి అలవడింది దానితో వారు తమ లోపాలను దిద్దుకొని తను జూతీయతనూ వళి త్వాన్నీ ప్రకాశింప జేసుకొనటానికి యత్నించారు సాటి దేశాలలో గౌరవం సంపాదించారు

విద్వజ్ఞనానందకందం బగు భవత్సత్రికా రత్నంబు మృదువచనముల చేతను నవరస సమన్విత పద్యంబుల చేతను ఛారుని తీరున విదేశ సందేశంబులు చదువరులకు నుపదేశించుచు సంపుల్ల మల్లికావల్లికాను తల్లిక వలె నెల్లెడలం బెల్లువ నల్గుకొనుచు చదువరులకు నక్కరకురాని విషయ నిసుమంతైనను గానరాక పలు విషయంబులు నుపదేశించుటం జేసి పత్రికా రాజమని పెక్కుమందిచే వక్కాణింప బడిన భవత్సత్రికా రత్నంబు నాకు గ్రమముగ నందుచున్నదనుటకు మిక్కిలి సంతసించు చున్నాను. అని శ్రీ చించివాడ వేంకటరత్న శాస్తి తెలిపారు *

చకితుణ్ణే అయ్యాను

తూర్చు గోదావరి జిల్లా రాయవరం గ్రామంలో ముద్రణాలయాన్ని నడుపుతున్న మల్లిడి సత్తిరెడ్డి గారి యింట్లో జరిగిన ఒక సంఘటన గురించి సుప్రసిద్ధ రచయిత శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్ర గారు ఇలా వ్రాసారు

అటూ యిటూ చూడ్డంలో బీరువాల సందున కుక్కిన వార్తాపత్రికలు కనపడ్డాయి

మరీ ఆత్రంగా యీవలికి లాగి చూడగా కృష్ణాపత్రికలూ బొంబాయి ఆంధ్రపత్రికలూ అవి

అప్పటికింకా ఆ పత్రికల మీద కాంగ్రెసు మరకలు పడలేదు కాని కృష్ణాపత్రికలో బంగాలీ జాతి అనుయాయతా ఆంద్రజాతిని దాని అడుగుజాడల్లో తిప్పాలన్న ప్రయత్నమూ తలమునకలుగా వుండేవి

ఆంధ్రవభ్రికలో మాత్రం యెన్నో విషయాల మీద చక్కని వ్యాసాలుండేవి

దేశం కాని దేశంలో వుండడం వల్ల మాతృదేశం వైలక్షణ్యం బోధపడడమూ అది ప్రత్యేక భావం కలిగించడమూ అక్కడి జనులతో పోల్చి చూచుకుంటే తన జాతి కొన్ని శతాబ్దుల వెనకటి స్థితిలో వుండడమూ అందుకు పరితపిస్తూ దాని పునరున్నతికి మార్గాలు దిద్దడమూ - ఇదీ అప్పటికి ఆంధవల్‌కో ధోరణి

ఆం్రుల్లోనూ తక్కిన అందరు హిందువుల్లోనూ ప్రపంచం అంతటానూ గల గొప్ప గొప్పవారి చిత్రపటాలున్నూ యెన్నో వుండేవి దానో

పాతబడిపోయిన వార్తలు విడిచి పెట్టేస్తే, నాకళ్లకా ప్రతికలున్నూ గొప్ప పుస్తకాలుగానే కనపడ్డాయి

అదనీ ఇదనీ నేనా పత్రికలున్నూ తిరగవేస్తూ కూచున్నాను ఎక్కడికక్కడే చకితుణవుతూ. *

సంవత్సరచందా రు.2-2-0 ఏ పత్రికైనా చందాకట్టేవారు ముఖ్యంగా రెండు విషయాలను పరిశీలిస్తారు ఆపత్రిక ప్రచురించే ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

ఏ0

విషయాలు ఏమిటి? చందా అందుబాటులో ఉన్నదా? ఈ రెండూ నచ్చితేనే చందా కట్టడం జరుగు తుంది ఆం్యభవలతికోకు వేలాదిమంది చందాదారులున్నారంటే- ఈ పత్రిక యీ రెండు పరీక్షల్లోనూ నెగ్గిందన్నమాటే ఆంధవత్రికవిభిన్న అభిరుచుల వారిని సంతృప్తి పరచే విషయాలను ప్రచురిస్తోంది ఆ విషయంలో పేచీలేదు ఇక చందా కూడా సామాన్య ప్రజలకు సైతం అందుబాటులో ఉందేది సంవత్సర చందారు 2-2-0 అంటే కేవలం రెండు రూపాయల రెండు అణాలకు - 34 అణాలకు- అరడెమ్మీ సైజు 8 పేజీల (క్రమంగా యీ సంఖ్య 20 పెరిగింది) పత్రికలు 52 పంపేవారు

అయ్యా, దేశాభివృద్ధికై ఆవశ్యకములగు అంశములను బ్రచుర పరచు మీ పత్రికా రత్నంబు గైకొను ప్రాముఖ్యత బొగడ యేరికి తరము? మీరు బ్రచుర పరచు యంశము లన్నియు కొన్ని పత్రికలవలె దుర్చోధనలు చేయక ప్రజలకును ప్రభుత్వము వారికిని మిగుల అనురాగము జనింప జేయు చున్నవనుట కేమియు సందియములేదు మరియు నొక్క యద్భుత విషయంబు గలదు అదేమన యెల్లరకు అతి సులభముగా వశపరచు చందా మొత్తము బహు స్వల్ప మైనందున అనగా రూ 2-2-0 మాత్రమే వెయ్యేల యీ పత్రికకు గల సర్వాంగ సుందరమగు రచన మరియొక దానికి గలదనుట అనాదరణీయము

ఆంధ్రవత్రికఏంతేనియు ఆంధ్ర సంతతికి మహోపకారియని మనోవాక్కాయములతే నుడివెదను అయినను ఒకకొదువ గలదు మన్నించెదరేని విన్నవించుకొనియెద ఆ కొదువ తీర్చ మీరు సమకట్టుటే గాక ఆంధ్ర సంతతికి గూడా హితవు గలుగ వలెను ఆ కొదువ నుడువుటకెంతేని సంతసంబు సర్వజనులకు సమ్మదంబు అయ్యా, అదే మన తొందరలో ద్వైవార పత్రికగా మారి కొలది కాలములోనే దినపత్రికగా మారునట్టుగా యొనర్చి సర్వేశ్వరుండు మీ పత్రికకు గల యీ కొదువ దీర్చి సంరక్షించు గాక అని శ్రీ చిల్కలపూడి శ్రీరామరావు పేర్కొన్నారు *

ఊం(వల్రిక ఎందువల్ల అధిక ప్రాచుర్యం పొందిందో పై విషయాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి

పత్రికపై ప్రభుత్వం నిఘా

ఆం్యభవత్రికమితవాద ధోరణిలోనే వ్యవహరించింది అయితే దినపత్రికగా మారిన తరువాత పరిస్థితులను దేశ అవసరాలను బట్టి తీవ్రధోరణిని అవలంబించింది నాగేశ్వర రావు గారు మొదటి నుంచీ కాంగ్రెస్‌ అభిమాని దానికి తోడు పత్రికను నిర్వహిస్తున్నారు అందువల్ల పంతులు గారికి బొంబాయిలో ఉండగానే కాంగ్రైస్‌ నాయకులతో మంచి పరిచయం ఏర్పడింది ఆంధ్రదేశం నుంచి వచ్చే కాంగైస్‌ నాయకులకు ఆయన బొంబాయిలో సౌకర్యాలు కలుగజేసేవారు అందుచేత ఆంధష్యతికో పై బొంబాయి ప్రభుత్వం నిఘా ఏర్పాటు చేసేంది

“నాటి ఆంధ్ర వారపత్రిక మితవాద ధోరణిలో నడుస్తున్నా పంతులు గారికి కాంగ్రెస్‌ పెద్దలతో మైత్రి వున్నందువల్ల ప్రభుత్వం ఒక ప్రత్యేకోద్యోగి ద్వారా దానిని పరిశీలింపటేసి మరీ వెలుగులోకి పోనిచ్చేవారు. అని శ్రీ గొర్రెపాటి వెంకటసుబ్బయ్య తెలిపారు

"సూరతు కాంగ్రెస్‌ మహాసభల నాటికీ పంతులు గారు బొంబాయిలో బాగుగా కాలూనుకొన్నారు అప్పటికే వారికి కాంగ్రెస్‌ పట్ల విశ్వాసమున్నది తెల్లుదేశము నుంచి కాంబ్రైస్‌ కు వెళ్ళుతున్న వారందరికీ బొంబాయిలో ప్రత్యేక బస ఏర్పాటు చేసి ఆతిధ్యమొసగే వారు ఆ రోజులలోనే కోపల్లె హనుమంతరావు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు పంతులు గార్లతో గట్ట్‌ పరిచయము మైత్రి యేర్చడింది ఈ

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

పరిచయము వల్ల బొంబాయి ప్రభుత్వ దృష్టిలో వింత చలనము కలిగింది ఈ పత్రికను గురించి వారికి అనుమానము కలిగింది ఒక కర్ణాటకుణ్ణో నియమించి ఆంవత్రణోని బ్రాతలను ఆంగ్లము లోవికి తర్జుమా చేయించి వానిలో నేదైన రాజకీయ విప్లవోద్యమ బీజములున్నవేమో పరిశోధించ మొదలు పెట్టారు. అని శ్రీ నీలంరాజు వెంకట శేషయ్య గారు పేర్కొన్నారు *

భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌ చరిత్ర గ్రంధకర్త, జాతీయ నాయకుడు డాక్టర్‌ పట్టాభి సీతారామయ్య ఓకసందర్భంలో మాట్లాడుతూ శ్రీ నాగేశ్వరరావు పంతులు గారు బొంబాయి నుండి ఆంధ్ర దేశము నంతటి నేక దృష్టిలో నుపలక్షించి దూరదృష్టి విశాల భావములు గలవారై ఈ ఆంధవలికను స్థాపంచిరి అన్నారు ”

నాగేశ్వర రావు గారికి సంబంధించి మరొక మహత్తర విషయం - ఆంధ్రపత్రిక ను స్థాపించి దానిని కేవలం ఒక వ్యక్తిగత పత్రికగా నడప లేదు దానిని ఒక సంస్థగా - అందులోనూ ఆంధ్రులంతా తమ సొంత సంస్థగా భావించే రీతిని - రూపొందించారు పత్రికా నిర్వహణకు ఆయన అత్యున్నత ప్రమాణాలను నైతిక విలువలను - భావి తెలుగు పత్రికలకు మార్గదర్శకంగా -= నిర్ణయించారు ఆచరించారు ఆంధవలికోఆ ప్రమాణాలతో నిర్వహించబడ వలసినదే వ్యక్తులతో నిమిత్తం లేదు బహుశ అందువల్లనే పత్రికలో ఆయన పీరు ప్రచురణ కర్తగానే - చట్టరీత్యా అవసరమైనంత వరకు మాత్రమే తప్ప ప్రధాన సంపాదకుడుగా గాని మరో విధంగా గాని ప్రచురించు కోలేదు పత్రికల మనుగడకు పత్రిక ఆధారం కావాలి గాని వ్యక్తులపై ఆధార పడకూడదని ఆయన సిద్ధాంతం నాగేశ్వర రావు గారు సవ్యసాచిగా ఒకప్రక్క అమృతాంజనం వ్యాపారాన్నీ మరోప్రక్క ఆంవలాకనిర్వహణను సాగించారు ఆయన ప్రధాన సంపాదకులే అయినా తమ ఆశయాలకు భావాలకు లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా పత్రికను నిర్వహించేందుకు సంపాదకుని నియమించేవారు పుస్తక సమీక్షల ప్రభావం

ఆం(్రవల్రాకలో వార్తలు వ్యాసాలతోపాటు పుస్తక సమీక్షలు కూడా ఉండేవి పత్రికలోని వివిధ విషయాల మాదిరిగానే సమీక్షల ప్రభావం కూడా అధికంగానే ఉండేది ఈ సమీక్షలు అప్పుడు పుస్తకాల అమ్మకాలకు బాగా ఉపయోగపడేవి ఇందుకు శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి గారి స్వానుభవం మంచి ఉదాహరణ ఆయన తమ తొలి రచన 'వారకాంత నాటకం గురించి ఇలా వ్రాసారు

పుస్తకాలు చేతికి వచ్చీరావడం తోనే అయిదారు పత్రికలకు రివ్యూ నిమిత్తం పంపాను

ఆంధ్రవల్రాకవొక్కటి మాత్రం రివ్యూ చేసినట్లు జ్ఞాపకం

“ఇతివృత్తం మంచిది అచ్చుబాగుంది కాగితాలుగ్లేజావి సంఘ సంస్కర్త లాదరించ తగ్గ గ్రంధం- ఇదీ ఆ రివ్యూ ధోరణి రచనను గురించిన మంచివెడ్డ లొక్క అక్షరమున్నూ లేదు అందులో

అయినా బొంబాయి పత్రిక నా కవిత్వం గుర్తించింది చాలు అనుకున్నాన్నేను

ఇదియెలా వుండినా ఆ రివ్యూ మూలాన పాతిక ముప్పయి ఆర్హర్గు వచ్చాయి

రాజమహేంద్రవరం పట్టుకు వెళ్లి చూపించగా రెండు మూడు వందలు పుచ్చుకున్నారు వర్తకులు

దానాదీనా అచ్చుబిల్లు చాలా మట్టుకి చెల్లింది. *

“నాగేశ్వరులు తమ అభిమాన బౌపద్రానికీ అమృతాంజనమని పేరుపెట్టి కృతార్ణులైనట్లే పత్రికకు కూడ పరమోచితమైన ఆంధ్రపత్రిక అని పేరు పెట్టడం వారి అద్భుతమైన దూరద్భృస్టికి నిదర్శనము

ఆంధ్రపత్రిక దరిత్ర

32 అప్పటికి ఆంధ్ర రాష్ట్రము కాపలెననే ఆలోచన ఎవరికీ తట్టియుండలేదు తర్వాత కొద్దికాలానికే ఆంధ్రోద్యమ మారంభమైనది ఆందులో ఆంధ్రపత్రిక వహించిన పాత్ర ఎంత వర్ణించినా తీరదు ఆంధ్రోద్యమము ఆరంభించిన రోజులలో ఆంధ్రదేశములో నాయకులెందరో ఆ ఉద్యమాన్ని ప్రతిఘటించినారని యువతరము వారికి గుర్తు చేయవలసి యున్నది " అప్పుడు ఆంధ్రదేశములో చాలా గ్రామాలకు వారానికి రెండుసార్లని పేరున్నా నిజంగా ఒక్కసారే

టపా వెళ్లేది పత్రికా టపా వెళ్లేరోజుకు అందేట్లుగా ఆంధవతిక్షవచ్చేది గ్రామస్తులకు అది ఒక పండుగ మళ్లీ వారానికి ఆంధ్రపత్రిక వచ్చేదాకా గ్రామీణులు ఆ పత్రిక మరల మరల చదివేవారు చదవలేని వారు చదివించుకొనే వారు ఆ చదవడమెట్లా? ఆంధ్రవ్యతకదగ్గర నుంచి అమృతాంజనం దాకా! ఈ మాటకు ఆమూలాగ్రము అనే అర్ధము ఆ అర్దానికి మూల కారణము ఇప్పటివాళ్లకు తిలియదు పత్రిక మొదట ఆంధవత్రక అని ఉన్నట్లే చివరిపేజీ చివరలో చాలాకాలము వరకూ తప్పని సరిగా అమృతాంజన ప్రకటన ఉండేది ₹

ఆంధ్రముద్రాక్షర శాలలేని బొంబాయిలో పత్రికా నిర్వహణ కష్టతరంగానే ఉన్నప్పటికీ నాగేశ్వర రావు గౌరు పట్టుదలతో దీక్షతో ఆంధవత్రాకు నిర్వహించారు ఈ విధంగా రెండేళ్లపాటు కృషి కొనసాగించి 1910లో యిచ్చిన ప్రోగ్రెస్‌ రిపోర్ట్‌ లో తాము పాధించిన అభివృద్ధిపట్ల సంతృప్తిని వ్యక్తం చేస్తారు ఈ అభివృద్ధిని మరింత శీఘతరం చేసేందుకు సంవత్సరాది సంచికలను ప్రచురించ దలిచారు

1910లో ప్రచురించిన తొలి సంవత్సరాది సంచికలో యీ విషయాలను వివరిస్తూ ఆంధ్ర ముద్రాక్షరశాలలు లేని బొంబాయి నగరము నందు పత్రికా నిరహణము కష్టతరముగ నున్నది - ఆంధ్రుల యాదరణ పోషణ వలన ఆం(ధ్రవలోక్ర దేశము నందంతట నల్లుకొను చున్నది ఈ యాదరణానురాగ భావములను బలపరచుటకై ఈ సంచిక ముద్రింపబడి చందారుల కుచితముగా నియ్యబడు చున్నది ఈ సంచికయందు 248 పుటముల వ్యాసములను 126 చిత్రపటములును ముద్రింపబడినని రెండు రూపష్యముల చందా ధనమునకు పత్రికను సంచికను నందజేయు చున్నాము అని పేర్కొన్నారు **

ఆంవతకయీ విధంగా దినదిన ప్రవర్థమానంబొతూ దినపత్రిక స్థాపనకు ఉత్సాహాన్ని కలిగించింది అయితే దినపత్రికను బొంబాయి నుంచి నిర్వహించడం అసాధ్యం అందుచేత పత్రిక కార్యాలయాన్ని మద్రాసుకు మార్చాలని నాగేశ్వర రావు గారు నిర్ణయించు కున్నారు దినపత్రిక స్థాపనో ద్దేశాన్ని 1913 సంవత్సరాది సంచికలో నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు బహిర్గతం చేసారు దినపత్రికతో పాటు వారపత్రిక కూడా యధాతధంగా కొనసాగుతుందని ఆయన స్పష్టం చేసారు

1914 ఏప్రిల్‌ 1వ తేదీ నుంచి ఆంధవ్యతికోకార్యాలయం మద్రాసులో జార్జిటౌన్‌లోవి జహంగీర్‌ వీధి 9వ నెంబర్‌ గృహంలో ఉండేది * అయితే ఆతి త్వరలోనే పాంత భవనాన్ని ఏర్పరచుకుంది 1914 అక్టోబర్‌ 17 18 తేదీలలో తంబువెట్టి వీధికి మారింది ౫

ఆశ్చర్యం ఏమంటే - తంబుచెట్టే వీధిలోని యీ భవనం నాగేశ్వర రావుగారికి అచ్చివచ్చిందా అనిపిస్తుంది ఆయన శ్రోయన్‌ కాలేజిలో చదువుతున్నప్పుడు నాగేశ్వర రావు తమ మిత్రులతోపాటు యీ భవనంలోనే అద్దెకు ఉన్నారు ఆయన ఈ భవనంలో ఉండగానే వివాహం నిశ్చయమైంది

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

33 జాోంభ.వఎతన నిక 3.4 న్న బుధవారమున వ్రకటింవబడును నంవుటము శ్మ1 లు 0.40 ఒకు కేయని కమొనరిఅదిపా నర వర ఆపర్రీయను కన చనంటున కస జా నంచిక | ళ్‌ వొరులకు కవి మేంసకునకీ వరాంయంతూ శకతధ కృ వధముఖ క ౯,(యవో కాకము కొదాజంటీలల క. సఉంకమిక ళన 40 బాన ాసర్వదంసవతరల్ర్రదదదవబదమవొ యా ఏనుగు సవారీ (ఒకానొక ప్రాచీన శిలాప్రతిమ) ఆంధ్ర (వార) పత్రిక ముఖపత్రం ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

వశే ఆం(వ(తొకకార్యాలయం కూడా యీ భవనంలోనే ఏర్పడింది అసలు యీ భవనం తంబువెట్టి వారిది వారి పేరును బట్టియే ఆ వీధికాపేరు వచ్చింది ఇప్పుడీ భవనాన్ని నాగేశ్వర రావు గారు కొన్నారు బొంబాయి ఆంధ్రపత్రిక తుది సంపాదకీయం

బొంబాయి నుంచి వెలువడిన ఆంధ్రపత్రిక తుది సంచిక సంపాదకీయంలో బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వజాి వివక్షను విమర్శించారు 1914 మార్చి 25వ తేదీ ఆంధ్రపత్రికొ సంపాదకీయం భారత ఐర్లాండ్‌ దేశాల స్వాతంత్ర్య పోరాటాలకు మధ్య బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం చూపుతున్న వివక్షను ఎత్తి చూపుతూ యీ విధంగా సాగింది

'బిటిష్‌ ప్రభుత్వానికీ ఐర్గాండ్‌లోని అల్‌స్టర్‌ రాష్ట్ర ప్రజలకు మధ్య ఇప్పుడేర్పడిన వివాదం

పరిమ్కారంపై బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్య భవిష్యత్తు ఆధారపడివుంది ఆ రాష్ట్ర ప్రజలు తమకు నచ్చని చట్టాలను రద్దు చేయించడానికి ఆంతర్యుద్ధం తీసుకు వస్తామని బెదిరిస్తారా? వారాపని చేస్తే రాజ్యాంగబద్ధమైన ప్రభుత్వం ఏమి బెతుంది? లిబరల్‌ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులను ఆదేశాలను పాటించవద్దని మిలటరీ ఆఫీసర్లను ప్రోత్సహించడం ఈ సందర్భంగా పదవులు కోల్పోయే ఆఫీసర్లకు తాము (కన్సర్వేటివ్‌లు అధికారంలోనికి వచ్చినప్పుడు వారిని (ఆ ఆఫీసర్లను) తిరిగి నియమిస్తామని కన్సర్వేటివ్‌లు చెప్పడం రాజగర్రోహం కాదా?

ఎడ్వర్డ్‌ కార్సన్‌ చేస్తున్న ప్రసంగాల వంటి ప్రసంగాలు కాదుకదా వాటిలో వందోవంతు మాట్లాడినా భారతీయులను ఏనాడో అండమాన్స్‌కు పంపి ఉండేవారు ఈ అల్లర్లను అణచివేయడానికి తీవ్రచర్యలు తీసుకున్నా ప్రభుత్వాన్ని ఎవరూ తప్పుపట్టరు చ 1

“వారపత్రిక లో మార్పులు ఆం(బ్బోలొ సంపాదకులుగా పనివేసిన సుప్రసిద్ధ పత్రికా రచయిత నండూరి రామమోహన

రావు గారు 1948 జనవరి 1న ఆంధ్రవత్రలో చేరి 1950 ఆగస్టులో వారపత్రికకు బదిలీ అయ్యారు ఆంద నబ్యిత్ర వారపత్రికలో వచ్చిన మార్పులు ఇతర విషయాలు గురించి ఆయన యీ విధంగా లాస్తున్నారు

ఆంధవత్రికనచ్విత వారవతికోఅప్పటిక్‌ 1/2 దెమీ సైజులో వస్తుండేది ముఖచిత్రంగా ప్రకృతి దృశ్యాలు రాజకీయ నాయకుల సాహిత్య తదితర ప్రముఖుల చిత్రాలు వేసేవారు 1950లో జర్మనీ నుంచి ఒక ప్రింటింగ్‌ మిషన్‌ దిగుమతి చేయించి బిగించారు దాని ఖరీదు రు 7 లక్షలని గుర్తు వారపత్రికను 1/4 డెమీ సైజుకు తగ్గించారు

కొడవటిగంటి 1952 సంక్రాంతి పండుగ వారపత్రిక ఎడిట్‌ చేసి రాజీనామా ఇచ్చి చందమామ ఎడిటర్‌గా వెళ్లిపోయారు. 1954లో అనుకుంటాను - సీతారాం రాజీనామా చేసి పిఐబీకీ వెళ్లిపోయారు

నేను 1956 వరకు అనుకుంటాను-వారపత్రిక ఇన్‌ఛార్జి 1955లో ముళ్లపూడి వెంకటరమణ పీలకా గణపతి శాస్త్రి గారు దాసం వామనరావు గారు వారపత్రికకు బదిలీ అయ్యారు

నేను వారపత్రికలో 1950 ఆగస్టు (వినాయకచవితి సంచిక నుంచి 1960 జూన్‌ 8 వరకు పనిచేశాను ) 1960 జూన్‌ 14 నుంచి 1994 అక్టోబర్‌ 18 వరకు ఆంధ్రజ్యోతి

ఆంధ్రపత్రిక బరిత్ర

క

కొడవటిగంటి వారు 1950 ఆగస్టు నుంచి వారపత్రికకు ఇన్‌ఛార్జి సీతారాం నేను అసిస్టెంట్లు సర్కులేషన్‌ పెంచాలని కొడవటిగంటి కుటుంబరావు గారి పట్టుదల ఈ కృషివల్ల సర్కులేషన్‌ 20వేలకు పైగానే పెరిగింది వారపత్రికలో కొడవటిగంటి వారు చాలా మార్పులు చేశారు ముఖచిత్రం ప్రకృతి దృశ్యాలు తీసేసి అంజలి భానుమతి వరలక్ష్మి లాటి సినిమాతారల ఫోటోలు సినీ స్టిల్స్‌ వేయడర ప్రారంభించారు అది పెరుగుదలకు ప్రధానకారణం కొన్ని కొత్త శీర్షికలు ప్రవేశపెట్టారు కొన్ని ఎక్కువ పేజీలు కధలకు కేటాయించారు సినిమా శీర్షికకు 10 12 పేజీలు బాలల శీరికకు 1012 పేజీలు రాజకీయాలకు 3 4 పేజీలు కేటాయించారు లెఫ్టిస్ట్‌ ఓరియంటేషన్‌ (16% ౪ 0౧౫2100) కొంత ఉండేది నేను "సవ్యసాచి పేరుతో అక్షరతూణీరం అని 90 108, 5412441 గ్రుగంంక ౧౦౧౫౫ భాసాను

కొకు గారు ప్రవేశపెట్టిన పెద్దమార్పు అనువాద నవలల సీరియలైజేషన్‌ అంతకు ముందు ఆధునిక రచన సాహిత్యంలో ప్రసిద్ధులైన వారి నవలలను వారపత్రికలోను దినపత్రిక సారస్వతాను బంధంలోను సీరియలైజ్‌ చేసేవారు

ప్రజాదరణతోపాటు పత్రిక సర్కులేషన్‌ పెంచే ఉద్దేశంతో కొ కు గారు ఒక ప్రయోగం చేసారు సీత్రారాం చేత నాచేత కొన్ని నవలలను ఇంగ్లీషు నుంచి తర్జుమా చేయించి వారపత్రికలో సీరియలైజ్‌ చేసారు ఒరిజినల్‌ నవలలను తీసివేశారు లేదా తగ్గించారు అవి విపరీతంగా పాప్యులర్‌ అయినాయి అనువాదాలు తగ్గించి ఒరిజినల్‌ తెలుగు నవలలను మరల ప్రోత్సహించేదాకా ఇవే రాజ్యం ఎలాయి అదొక వేలం వెర్రి ఇతర పత్రికలు కూడా అనువాద నవలలకే ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి ఇందుకో ఉదాహరణ 1952 ఆగస్టు 15న ప్రారంభమైన ఆం్యవ్రభవార పత్రికలో నార్ల సంపాదకులు డికెన్స్‌ నవలలలాంటివి సీరియలైజ్‌ చేసారు

క్రవుంగొ అనువాద నవలల మీద వెళూజు తగ్గింది అది తెలుసుకొని వేవలయు కూడా జాగ్రత్తపడ్డాము ఒరిజినల్‌ నవలలు ప్రచురింప సాగాము అలా సీరియల్‌గా వెలువడిన నవలలలో శారద అనే పెన్‌ నేమ్‌తో నటరాజన్‌ అనే తెనాలి హోటల్‌ సర్వరు-తమిళుడు- తెలుగులో రాసిన మంచీ-చెడు అపస్వరాలు ముఖ్యమైనవి ఆ రెండూ ఇప్పుడు గొప్పు క్లాసిక్స్‌. అలాగే ఇంకా ఎన్నో నవలలు ప్రచురించాము ముళ్లపూడి వారి బుడుగు ఇంకా ఎన్నో ఆయన నవలలు గొప్ప కధలు వ్యాసాలు సినిమా సమీక్షలు వారపత్రికలో ప్రచురించబడ్డాయి అవి బాగా “హీట్‌ అయ్యాయనే చెప్పాలి సినిమా రివ్యూలలో పాట్టు:ముళ్లపూడి

ఆ రోజుల్లో 'వారపత్రికలో సినిమా రివ్యూలు నిష్పాక్షికంగా సాగేవి అయితే ఈ వ్రాయడం కత్తిమీద సామే ఈ సంచికలలో ప్రచురించే రివ్యూలను చదివి సినీమా ఎలా ఉన్నదీ ప్రజలు అర్థం చేసుకునేవారు

1956లో నన్ను వారపత్రికకు మార్చారు కొన్నాళ్ల తర్వాత సినిమా సెక్షన్‌ కూడా ద్రాయమన్నారు నాకుముందు ఆ సెక్షర్‌లో వ్యాసాలూ విమర్శలూ ద్రాసిన వారు కొడవటిగంటి కుటుంబరావు గౌరు నండూరి రామమోహన రావు గారు నేను చాలా భయపడుతూనే ఆ బాధ్యత తీసుకున్నాను సినిమా రివ్యూలు చాలా కష్టం అని చెప్పారు విమర్శ చెయ్యకపోతే పారకులంతా తీసిపారేస్తారు కొద్దిగా ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

విమర్శించినా నిర్మాతలూ పెట్టుబడిదాగ్లూ పత్రికాధిపతికి ఫోన్‌ చేసి ఫిర్యాదు చేస్తారు

మరో పత్రికలో సినిమా ఎడిటర్‌కి యిలాగే జరిగిందట ఒక పెద్ద చిత్రం మీద రాస్తూ అంతా బాగుందని రాసి కత్తియుద్దాలు కొంచెం పీలవంగా ఉన్నాయి అన్నాడు మర్నాటి ఉదయం ఫిర్యాదు రావడం అధికార్లు ఆయనను శపించి మరో సెక్షన్‌లో పడెయ్యడం మరొకరి చేత తిరిగి రివ్యూ రాయించారు అందులో కత్తియుద్దాలే అద్భుతం అనీ హైలైట్‌ అని మెచ్చుకున్నారు

ఇది విని నేను చాలా భయపడ్డాను అంతలోనే ఆయ్యవలతంలోనే ఆలాంటి సందర్భం ఏర్పడింది. దినపత్రికలో ఒక చిత్రంపై ఒక సహాయ సంపాదకుడు విమర్శ బ్రాశారు మర్నాటి ఉదయం పెర్ధ పెద్ద వాళ్లు ముగ్గురు ఆఫీసుకి వచ్చి అయ్యవారితో (శంభుప్రసాద్‌ గారితో) ఇంగిలీషులో మాట్లాడారు ఆయన కూడా ఆ చిత్రం చూసి వున్నారు వాళ్లు చెప్పింది విన్నారు

'సర్గిండి నేనూ చూశానుగా మావాళ్లు రాసింది కరెక్టే అదంతే అనేసారు పెళుసుగా

వాళ్లు వెళ్లిపోయారు ఆ చిత్రం ఆడ్వర్‌టైజ్‌మెంట్‌ పత్రికకి కట్‌ చేసారు అయ్యవారు నవ్వుకున్నారు

అలాగ తన సిబ్బంది మీద బయటవారు అనే పరిస్థితి వస్తే ఆయన మమ్మల్ని మా గౌరవాన్ని ఎప్పుడూ కాపాదేవారు ఆవిధంగా మా అందరికీ ఎంతో గర్వంగా చెప్పుకునే ఆత్మీయులైనారు

మిమ్మల్ని చూస్తే మాకు నిజంగా అసూయగా ఉంది అనే వారు మా యితర మిత్రులు

సినీమా ఎడిటర్‌గా ఆయన నన్ను దేనికీ ఎన్నడూ ప్రశ్నించలేదు

ఒకసారి ఆయనకు చాలా ఆప్తమిత్రులయిన వారి చిత్రం చూశాను నాకు బొత్తిగా నచ్చలేదు అప్పుడు ఒక్కసారి మాత్రం నా అంతట నేనే వెళ్లి ఆయనతో చెప్పాను ౪%

చిన్న పెద్ద చిత్రం అనే తారతమ్యం లేకుండా మనం మనకు తోచినదే రాస్తున్నాం ఆ చిత్రం పద్ధతి యిలా వుంది నేను అనుకున్నది రాస్తే మీ స్నేహాన్ని బట్టి మీరు ఏమన్నా అనుకుంటారా అని అడిగాను

ఆయన విశాలంగా నవ్వేసి మీరు విమర్శించేది మా స్నేహాన్ని కాదు గదా అన్నారు ఆ చిత్రం విమర్శ అచ్చు అయ్యాకనే అది ఆయన చదివారు. 'సినిమా చూళ్లేదు గాని రివ్యూ చదవటానికి బావుందండీ అన్నారు నవ్వుతూ

తెలుగు వెలుగులు ; అజ్ఞాత రచయితలు

వారపత్రికలో వెలువడిన తెలుగు శీర్లిక అజ్ఞాత రవయితలు గురించి శ్రీ ముళ్లపూడి వెంకట రమణ ఇలా వ్రాశారు

ఆంధ్రనచ్యిత వారవలింో రెండు మూడేళ్ల కొక సంచలనాత్మకమైన శీర్షిక ఉండేది విధిగా ఉత్సాహ భరెతంగా సాగిన వాటిలో ప్రముఖమైనది తెలుగు వెలుగులు శీర్షిక ఒకనాడు మాతో కూర్చుని ఈ శీర్షిక గురించి అయ్యవారు తమ అభిప్రాయం చెప్పారు మాకు బోధపడింది గాని ఆయన మనసులో వున్న సమగ్ర రూపం పట్టు దొరకలేదు మర్నాడు ఆయన ఒకటి రాసుకొచ్చారు-శ్రీ విశ్వనాథ గురించి ఆ మర్నాడే శ్రీ సంజీవరెడ్డి శ్రీ రంగా గార్ల గురించి మూడు చదివాక మా అందరికీ హుషారు కలిగింది చాలా బాగుంటుంద ని అన్నాము ఉత్సాహంగా

ఆయన మళ్లీ ఆ మూడు వ్యాసాలను వారంరోజులు చిత్రిక పట్టారు అప్పుడు అచ్చుకు

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

37 యిచ్చారు పాతిక ముప్పై వాక్యాలలో ఒక మహాపురుషుడి జాతకాన్ని జీవన వ్యాసాంగాన్ని పరిశీలించి గుండెకు హత్తుకునేలా ఇది కరెక్టు అని నిమిషాల మీద పాఠకుడు ఒప్పుకునేలా బ్రాయటం సులభ పాధ్యంకాదు ఆ వ్యక్తి గురించి క్షుణ్ణంగా తెలియాలి అతడు ప్రతిభ గడించిన ప్రత్యేక విద్య గురించి క్షుల్లుంగా తెలియాలి నిష్పాక్షికంగా దానికి విలువ కట్టి మాటల్లో వెప్పాలి ఆ మనిషినీ ఆ మనిషిలో మనిషినీ బంగారం అంత శ్రద్ధగా తూచి చూచి చెప్పడం అయ్యవారికే చెల్లిందనిపించింది మూడు నాలుగు వ్యాసాలు అయ్యాక మా అందర్నీ కూడా ఎవరికి ఏ వ్యక్తి గురించి బాగా రెలుసు ననుకుంటే వారి వారి గురించి బ్రాయమన్నారు ద్రాసి నాటిని తిరిగి అందరం కూర్చుని చిత్రిక పట్టేవాళ్లం అంతా ఒక్క పిజీలోనే అయిపోవాలి తెలుగు వెలుగులు శీర్లైకకి ఎంత పేరు వచ్చిందంటే చాలామంది సైవారం ఎనరా అని ఊహాగానం చేయడం ఫలానా వారిని గురించి రాయకపోతే జనం క్షమించజోరని రాయబారాలు పంపడం వత్తిళ్లు తేవడానికి ప్రయత్నించడం దాకా వచ్చింది ఫలానా వారిది పైవారం వస్తుంది కాబోలు అనేవారు కొందరు ఆయన దగ్గర కాబోలు అంటూ ఆయన మా వంక చూసేవారు రాసే అయిదారుగురం ఏమీ తెలియనట్టే తలవంచుకునే వాళ్లం ఆసలు అయిదారుగురు రాశారవి చాలామందికి తలియదు ఒకచేతి మీదుగా నడుస్తున్నాయనే అనుకునే వారు అయ్యవారు పెట్టిన వరవడి అంత బలవ త్తరమైనది ఈ రదయితలు ఐదారుగురిలో ఆయ్యవారు కాక నేను నండూరి రామమోహనరావు గారు పిలకా గణపతి శాస్త్రి గౌరు తిరుమల రామచంద్ర గారు జలసూత్రం రుక్మిణినాథ శాస్త్రి గారు శ్రీనివాస శిరోమణి గారు ఉన్నాం చివరి ఇద్దరూ ఆంధ్రవలతకలో ఇంతకు పూర్వం పని చేసారు రాయబారాలు రాయిభారాలుగా మారే ధోరణి రావడంతో ఆయనకు విసుగేసింది మేము అనుకున్న పెద్దల లిస్టు కూడా పూర్తికా వచ్చింది 76వ వారం (ఆఖరుది) తెలుగు వెలుగు ఆతి విలక్షణంగా వచ్చింది ఈ వారం తెలుగు వెలుగు అనామధేయుడు మందీ చెడ్డ తెలుపు నలుపు అన్నీ కలబోసిన ఆంధ్రమూర్తి కారం చమత్కారం వాడి వేడి ఆదనెరిగిన పదును కలబోసి డబ్బై అయిదు వారాల వ్యాసమాలకు మెలిపూస అనిపీంచేలా అద్భుతమయిన ముక్తాయింపులా మంగళ వాద్యంలా మనోహర కావ్యంలా ద్రాసి ముగించబడింది ఈ శీర్ణిక ఆ తుది మెరుగు అఆయ్యవారిదే ఈ శీర్ణిక తరవాత నాకు ఆయన దగ్గర భయం తగ్గింది చనువుకుదిరింది ఎంతో ప్రేమగా రమణా అని పీలివే వారు అంతకుపూర్వం ఆయన పిలుస్తారేమో నని భయపడే వాడిని ఆయన ఆఫీసు గదిలోకి వెళ్లాక పిలుస్తారా అని ఎదురు చూసే వాడిని సాయంకాలం వేళ దినపత్రిక డిశ్చాచ్‌ అయిపోయాక కొందరు సబ్స్‌తో చదరంగం ఆడేవారాయన నా బల్ల పక్కకి యదాలాపంగా వచ్చి, నా చార్‌మినార్‌ సిగరెట్టు తీసుకునే వారు నాకు చాలా సంతోషంగా వుండేది వారపత్రికలో శంభుప్రసాద్‌ గారి చమత్కారాలు ఆంధ్రసచిత్ర వారపత్రికలో శంభుప్రసాద్‌ గారు చాలా చమత్కారాలు చేసారు ఎన్నో వినూత్న ప్రయోగాలు జరిపారు అవి పారకులలో ఆసక్తిని ఉత్సాహాన్నీ కలిగించడమే కాక ఎంతోమంది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

యువకులు రచయితలు కావడానికీ రచయితలుగా స్థిరపడడానికీ కారణభూతమయ్యాయి

ఈ చమత్కారాలు గారడీలు ఎంత తమాషాగా ఉండేవో *వారపత్రిక - శ్రీ శంభుప్రసార్‌ అనే వ్యాసంలోని యీ విషయాలు చదివిచూడండి

చాలాకాలంగా నాకు పత్రికలు చదవటం అలవాటైపోయింది ముందు వారపత్రికతోనే పత్రికలు చదవడం ప్రారంభించాను

ఆ రోజుల్లో వారపత్రికలో సంపాదకీయం సంపాదకీయంగా వేసేవారు. వేయిపడగలు నవలకి ఒక శివలింగము దానిపైన నీడపట్టినట్టు వేయి పడగలతో ఒక మహాసర్పం తన ఫణామండలాన్ని విచ్చుకుని గొడుగు పడుతున్నదా? అన్నట్లు ఉండేది నేను నిజంగా అటువంటి శివలింగం దేశంలో ఎక్కడో ఉంది దాని బొన్ము సంపాదించి వేశారు అనుకుంటూ ఉండేవాడిని కానీ తరువాత ఎవరితోనో మాట్లాడుతుంటే ఈ విషయం వచ్చింది ఆ మాట్లాడుతున్న ఆయన - ఆ బొమ్మ ఒక పువ్వు బొమ్మ దాన్ని నాగపుష్పుం అంటారు అని చెప్పాడు అప్పుడు అనుకున్నాను - పత్రికలలో ఎంతెంత చమత్కారాలు చేస్తారయ్యా అని

ఆ తర్వాత ఆంధనచ్యితవారవల్రాణోనే చెలియలికట్ట మొదలైన నవలలు కూడా చదివాను ఇట్లా చాలా నవలలు వారపత్రికలో పడ్డాయి ఈ రోజుల ఆంధ్ర సాహిత్యంలో ఆ నవలలన్నీ ప్రముఖ స్థానాన్ని ఆక్రమించుకుని ఉన్నాయి శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి వడ్డగింజలు ఆత్మబలి మొదలైన నవలలు కూడా హారపత్రికలోనే చదివాను

ఆ రోజుల్లో వారపత్రిక యిప్పటి వారపత్రిక కంటే పాడుగు వెడల్పు ఎక్కువగా ఉండేది దినపత్రిక అడ్డంగా సగానికి మడిస్తే ఎట్లా ఉంటుందో అంత ఉండేది అట్టమీద పెద్దబొమ్మ ఉండేది వారానికి ఒక విధమైన బొమ్మ ఒకసారి పెద్ద బాతుల బొమ్మలు వేశారు బొమ్మలో చూస్తే అవి నిజంగా హంసలులాగా ఉన్నాయి ఇన్ని రకాల చమత్కారాలు అదివరకు తెలుగు పత్రికలలో ఎక్కడ ఉండేవి?

ఈ రకమైన చమత్కారాలన్నీ కూడా తెలుగుదేశపు పత్రికా ప్రపంచంలో శ్రీ శంభుప్రసాద్‌గారే ప్రవేశపెట్టారు. ప్రతి దేశంలోనూ అనేక రకాల వృత్తులవాళ్ళు ఉంటారు ఉద్యోగాలు అవీ చేసేవాళ్ళ విషయం కాదు కోతుల్ని ఆడించి రోడ్డు పక్కన జాతకాలు చెప్పి గారడీలు ఆడి యిట్లా అనేకరకాల వృశత్తులని అవలంబించి అకించనులు అలవోకగా జీవితాలని గడిపివేసే సందర్భాలు ఉంటాయి (బ్రతుకుతెరువుకు మార్గాలు అని శీర్షిక పెట్టో ఏమో వానిని ఛాయాచిత్రాల వృత్తంగా కొంతకాలం నడిపించారు దేశంలో వైవిధ్యం ఎంతగా ఉంది? ం

జనం ఏవిధంగా బ్రతుకుపోరాటం సాగిస్తున్నారు అన్న విషయాలు మనం రోజూ చూవచేవే అయినా బొమ్మలలో చూసినప్పుడు అదొక విచిత్రమైన విషాదము ఇటువంటి పద్ధతిని కూడా శ్రీ శంభుప్రసాద్‌గారే వారపత్రికలో ప్రవేశపెట్టే తెలుగుదేశం జీవితంయొక్క ఒక విధమైన వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించడానికి అకించనుల బ్రతుకుతెరువు పోరాటాలను జనం ముందు ఉంచడానికి ప్రారంభం చేశారా అనిపిస్తుంది

ఇప్పుడు తెలుగుదేశంలో చాలా ప్రసిద్ధమైన కధలు నాటకాలు నవలలు కొన్ని భారతిలోనీ వచ్చాయి ప్రసిద్ధులైన రచయితలు భారతి ద్వారానేకాక అప్పటి వారపత్రిక ద్వారా కూడా తెలుగుదేశానికి తెలుగు ప్రజకు సుపరిచితులైనారు శ్రీ మాధవపెద్ది గోఖలే కధలు శ్రీ కొడవటిగంటి

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

వ్‌

కుటుంబరావు కధలు కొన్ని ఇంకా మరికొంతమంది అప్పటికి కొత్తవారైన రవయితల కధలు నేను వారపత్రికలోనే చదివాను

ఇట్లా కొత్తతరం రచయితలకు శ్రీ శంభుప్రసాద్‌ గారు ప్రోత్సాహం ఉత్తేజం కలిగించి కొత్త రచనలను పురిగొల్పుతూ ఉండేవారు

ఒకసారి వారపత్రికలో మీ గ్రామం యొక్క గొప్పతనాన్ని గురించి వ్రాయండి అని ఒక వ్రకటన పడింది ఇది ఒక కొత్త శీర్ధికతో జనాన్ని ఆకట్టడానికి చేసిన ఒక పత్రికా నిర్వహణ శిల్పప్రక్రియ అది నిజంగా నాలో రచనా ప్రకోషనం కలగటానికి ప్రధమ కారణం అయింది పెరిగిన వారు యిష్పుడూ రచనలు చేస్తూనే ఉన్నారు ఒక పత్రికా సంపాదకుడు దేశంలో రచయితలను బయటికి తేవడానికి యిటువంటి ప్రక్రియలు అనేకం చేస్తారు గౌవును అనిపిస్తూ ఉంటుంది

ఇట్లా చూస్తే ఆంధ్రదేశంలో రచయితలను అన్వేషించడానికి వారిని వెలుగులోకీ తీసుకురావడానికి వారు ప్రతిభావంతులైతే వారిని ప్రజలముందు ఉంచడానికి వారు కాలూని దేశంలో రచయితలుగా స్థిరంగా నిలపడానికి యిటువంటి అనేక ప్రక్రియలని శ్రీ శంభుప్రసాద్‌ గారు తమ వారపత్రికా నిర్వహణ దినాల్లో అనుసరించడం గమనిస్తూనే వచ్చాను

ఒకసారి వారపత్రికలో జలసూత్రం రుక్మిణీనాధశాస్త్రి కవిత్వపు కూరల అంగడి అనో లేక మరియింకో అటువంటి పేరుతోనో ఒక వ్యాసం రాశారు దాంట్లో కూరగాయలను ప్రతీకలుగా పెట్టి తెలుగుదేశంలో ఆయా కవుల కవిత్వపు పంధాలను తమ సహజ చమత్కార ధోరణిలో రాశారు అది ఆ రోజుల్లో నాకు చాలా నచ్చింది అందులో రుక్మిణీనాధశాస్త్రి కూరగాయల రూపంలో వ్యక్తంచేసిన అభిప్రాయాలు శతావధానులైన చెళ్లపిళ్ల వెంకటశాస్త్రిగారి వ్యాస పరంపరలు మొదటిసారి నేను ఆంధ వారవలాకలోనే చదివాను అప్పుడు వారపత్రికలో చిన్న చిన్న సాహిత్యపు తగాదాలు కూడా కొనసాగుతూ ఉండేవి అప్పటికి ప్రసిద్ధులై ఉన్నవారేకాక కొత్త కొత్త వాళ్ళు కూడా ఆ వివాదాలలో ముందుకు వస్తూ ఉండేవాళ్లు అవీ పలుకు ఉంటే పడుతూ ఉండేవి ఈ విధంగా కూడా రచనా వ్యాసాంగానికి కొత్తతరంలో ప్రోత్సాహం కలుగుతూ ఉండేది ఈ విధంగా వారపత్రికలో సాహిత్య విమర్శలకు ప్రోత్సాహం యివ్వడమే కాకుండా కొత్త రచయితలకు తెలిపే వీళ్లు అందులో ఉండేది

వారపత్రికలో పడకకుర్చీ భావాలని అనేక విషయాలపైన వ్యాఖ్యాన ప్రాయమైన వ్యాసాల వంటివి పడుతూ ఉండేవి అప్పుడు అంతాకూడా ఇది ఎవరు రాస్తున్నారు ఇవి ఎవరు రాస్తున్నారు అనుకునేవారు. వాటిలో విమర్శ విషయ వివరణ తెలుగు నుడికారపు సొంపు సమతూకంలో ఉండి ఆహా అనిపిస్తూ ఉండేవి ఆ తెలుగులో కృత్రిమపు నగిషీలు ఉండేవికావు తెలుగు నుడికారం చిక్కగా చక్కగా ఉండేది విమర్శ కటువుకాక కరినమూకాక మృదువుగా కాంతా సమ్మితంగా ఉండేది దేశంలో ఆ పడక కుర్చీ భావాల పరపంపర మంచి సంచలనాన్ని కలిగించింది తర్వాత ఎప్పుడోగానీ అవి శ్రీ శంభుప్రసాద్‌గారు రాసినవని నాకు తెలియలేదు తాలి సంపాదకుడు ఎవరు?

శ్రీ నాగేశ్వర రావు గారు ఆంధవలాకప్రధాన సంపాదకులుగా ఉంటూ పత్రికకు సంబంధించిన వివిధ విషయాలను చూసుకుంటూ పత్రికను సకాలంలో తీసుకు వచ్చేందుకు సంపాదకుని నియమించారు ఇది నిర్వందమైన విషయమే కాని తొలి సంపాదకుడు ఎవరన్నదీ ఇదమిద్ధంగా

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

తం చెప్పలేని పరిస్థితి ఈ విషయాన్ని గురించి పరిశీలించినప్పుడు విభిన్న అభిప్రాయాలు గోవరించాయి. అప్పుడు పత్రికలో సంపాదకుని పేరు ఎందువల్లనో ప్రచురించేవారుకాదు అందుచేత దీనిని గురించి పరిశీలించవలసి వచ్చింది ఆంధివలతకతొలి సంపాదకుడు అవుటపల్లి నారాయణ రావు గారు ఆయన వ్లస్థావలక ప్రారంభంలో సంపాదకుడుగా పని చేసారు అంటారు శ్రీ గొర్రెపాటి వెంకటసుబ్బయ్య * అప్పుడు కోటంరాజు పున్నయ్య గారు కోపల్లె వెంకట రమణా రావు గారు సహాయ సంపాదకులు అని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు *” అయితే నోరి నరసింహ శాస్త్రి గారు అవుటపల్లి నారాయణ రావు సహాయ సంపాదకులని భాసారు ఆంధ్రపత్రికకు మొదట అవుటపల్లి నారాయణ రావు గారు శ్రీహరి సర్వోత్తమ రావు గారు సహాయ సంపాదకత్వము వహించారు అని నరసింహ శాస్త్రి గారు బ్రాసారు తర్వాత చల్లా శేషగిరిరావు గారు బహుకాలము ఆ స్థానములో ఉన్నారు *ీ తెలుగు అకాడమీ ప్రచురించిన ఒక గ్రంధంలో ఆంధ్రపత్రిక స్థాపకులు సంపాదకులు నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు కోపల్లె వెంకట రమణా రావు సహాయ సంపాదకులు అని పేర్కొంది * ఈ వాదనలన్నీ ఒక ఎత్తు మూలపురుషుని వాదన మరొక ఎత్తు 1929 సెస్టెంబర్‌ 8వ తేదీన బెజవాడలో ఆంధళ్ధస్లా వ్యథొకల సన్నాన సభలో నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు మాట్లాడుతూ యీ విధంగా చెప్పారు గతించిన 22 ఏండ్ల యందును ఆంవతికఆంధ్రాభ్యుదయమునకు చేసిన స్వల్పమైన సేవను గొప్పగా జేసి సన్మానించి నందుకు కృతజ్ఞతను దెలుపు చున్నాను ఈ స్వల్పమునకైనను పత్రికా నిర్వహణమునందు బాల్లొనిన సేవా పరాయణులందరును సన్నానమునకు పాత్రులు నేను నిమిత్తమాత్రుడను కోపల్లె వెంకటరమణా రావు గారు ఆదిపూడి గోపాలరావు గారు అవటపల్లి నారాయణరావు గారు కోటంరాజు పున్నయ్య గారు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు గారు చల్లా శేషగిరిరావు గారు మొదలగు సంపాదకులును నితర సహాయ సంపాదకులును అచ్చుకూర్చెడి వారు పనివాండ్రును నీ సన్మానమునకు పాత్రులు ఎవరెన్ని చెప్పినా ఆదిపురుషుడు స్వయంగా చెప్పిన విషయాలనే ప్రమాణంగా తీసుకోవలసి ఉంటుంది అయితే నాగేశ్వర రావు గారు సంపాదకుల పేర్లను క్రమంలో చెప్పారా లేదా అనేది ఇప్పటివారెవరూ చెప్పలేరు ఆ సభలో మాట్లాడుతున్నప్పుడు ఆ సమయానికి తోచిన వారి పేర్లు చెప్పి ఉండవచ్చు ననేవారూ లేకపోలేదు అయితే ఆ సభను ఏర్పాటు చేసినది అవటపల్లి నారాయణ రావు గారు ఆయన హరిసర్వోత్తమరావు గారు శేషగిరి రావు గారు సభలో ఆయన ఎదుట ఉన్నారు అందువల్ల ముందుగా వారిపేర్లు చెప్పారా అంటే లేదు ముందు వెనుకలను తారుమారు చేస్తే కనీసం అక్కడ వున్న వారికైనా మనస్సు చివుక్కుమనడం సహజం నాగేశ్వర రావు గారిది ఇతరులను నొప్పించే తత్తం-అందునా అనవసరంగా-కాదు కనుక ఆయన సంపాదకుల పేర్లను-ఎవరికీ ఎలాంటి పేచీలేని రీతిలో-క్రమంగా చెప్పారని భావించడానికి అవకాశాలు అధికంగా ఉన్నాయనే నా వ్యక్తిగత అభిప్రాయం నా అభిప్రాయంతో అందరూ ఏక్షీభవించాలని నేను భావించడం లేదు అందువల్లనే నేను యీ విషయంలో సేకరించిన విషయాలన్నీ వివరించాను ఎవరికీ తోరిన నిర్ణయం వారు చేసికోవచ్చు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

శ 1908లో తొలిసంపాదకుడు ఎవరన్న విషయం ఆలా ఉంచి పంతులు గారు వెప్పిన జాబితాలో ఎవరి ఇద్దరూ-గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు చల్లా శేషగిరి రావు గార్డు దినపత్రికకు సంబంధించిన కారు 1914 ఏప్రిల్‌ 1న ప్రారంభమైన ఆంభవతకదెనపత్రికకు తొలి సంపాదకుడు హరిసర్వోత్తమ కావు గారు తర్వాత శేషగిరి రావు గారు మిగిలిన వారంతా వారపత్రికకు సంబంధించిన వారే ఎవరెప్పుడు పని చేసారన్న విషయం ఎలా ఉన్నా అందరూ హీనూహేమీలే వెంకటరమణారావు కోపల్లె వెంకటరమణా రావు గారు కాకినాడకు చెందిన వారు 1865లో జన్మించారు తండ్రి శషగిరిరావు రమణారావు గారు పండితుడు మను చరిత్ర కు ప్రధమ పీరికాకారులు 1890లో కొంతకాలం ఒంగోలు నుంచి కల్పవల్లి మాస పత్రికను నడిపారు 1899లో 'న్యాయబోధిని మాసపత్రికను నిర్వహించారు సంఘసంస్కరణ నీతిబోధ ద్యేయంగా రవనలు చేసారు బలే పెళ్లిళ్లు ఓన్లీ డాటర్‌ గరల్‌లైఫ్‌ పెట్టమారి మగడు రుక్మిణీ పరిణయం మొదలైన నాటకాలు భ్రాసారు పీరి భాగ్యరేఖ నాటకానికి జయపుర మహారాజుల పారితోుకం లభించింది * అవుటపల్లి టప గల నారాయణ రావుగారు 1906-07 మధ్య ధస్గవలికసంపాదకుడుగా పనివీసారు * ఈయన జాతీయవాది ఆం(ద్రోద్యమ ప్రచార ప్రముఖుల్లో ఒకరు నారాయణ రావు గారు క్రుష్ణావత్రికను స్థాపించిన కొండా వెంకటప్పయ్య గారి వద్ద లిక్షణ పొంది గొప్ప రాజకీయ వేత్తయై అనంతరము బర్మావెల్లి దొరల సైతము భీతిల్ల చేసి అఖండమైన పనిచేసిన వారు బర్మాలో కూలీలుగా ఉండి అనేక కష్టములకు లోనగు చున్నతెలుగు వారి కష్టముల నెడబాపి వారికి సౌకర్యము లొనగూర్చుటకై ఆయన అస్టకష్టము అనుభవించి మాన నష్టము దావాలకు గర నామాలు సైతము స్వయముగా భ్రాసీకొనుచుండెడ్డి వారు * నారాయణ రావు గారు 1940లో విశాలాంధ్రము ఖరులో 88 మంది ప్రముఖుల బీవిత చరిత్రలు వ్రాసారు ఇది 384 పుటల గంధం రచనా శైలి సరళరీతిలో ఉంది కోటంరాజు కోటంరాజు పున్నయ్య గారు ఆంభ్రవతితలో 13 సంవత్సరాలు పని చేసారు * అనంతరం ఈయన కొద్దికాలం హిందూ ఆంగ్ల పత్రికలో పనిచేసి తరువాత కరావీలోని సింధు అబ్దర్వర్‌ పత్రిక సంపాదకులుగా ప్రసిద్ధులయ్యారు ఈయన ప్రముఖ పాత్రికేయులు శ్రీ కోటంరాజు రామారావు గారి పోదరుడు పున్నయ్య గారు బొంబాయిలో ఆంధవల్రణో పనిచేస్తుండగా లారాబాయ్‌ అనే మహారాష్ట్ర యువతిని వివాహం చేసుకున్నారు 1912 సంవత్సరాది సంచికలో నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు భాస్తూ బాల్య వివాహాలు సమాజాభివృద్ధికి వేరు పురుగులు అని అభివర్గిస్తూ ఈ సంఘటన గురించి భాపారు* ఈ సంచికలోని ప్రస్తావన లో సంఘ సంస్కరణలను గురించి యీవిధంగా పేర్కొన్నారు నా ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

తై సంఘవల నందు వెంల్లవెంల్లగా వరూర్పు లేర్పడుచున్నవి వుతవలులు వూరుచున్నవి నూతనాచారములు ప్రబలుచున్నవి ఆతి బాల్య వివాహములు కన్యాశుల్కములు వరశుల్క్మములు స్వచృంద విహారవమును జేయుచున్నవి ఆతి బాల్య వివాహవుులు సంఘాభివృద్ధికి వేరు పురుగులుగానున్నవి దుర్భలత్వమునకు వ్యాధిగ్రస్థులకు నల్పాయుష్యమునకు నీ వివాహములు పుట్టినిల్లులు వీటి యుపసంహారమును బేసి బ్రావీనార్వా, చారాపలంబనము నవలంబించుటయే చేయదగిన సంస్కరణములలో మొదటి సంస్కరణము రజస్వలానంతర వివాహములు పూర్వము శాస్త్ర సమ్మతములై యావరణ యందుండెడిని ఇపుడీ యాచార మపురూపమైనది దాని యపురూషమే సకలారిష్ట గారణమైనది ఈ దురాచారము నుపసంహరించుటకై దేశము నందంతటను వివాహ సంస్కరణముండలులు స్థాపించబడు చున్నవి సంఘసంస్కరణా భిమానులందటును నీ మండలులందు జేరి సంస్కరణ ప్రతిజ్ఞను బూనుట ముఖ్యము విజ్ఞాన చంద్రికా గ్రంధమండలి వ్యవస్థాపకుడైన శ్రీ ఆచంట లక్ష్మీపతి గారు హిందూ వివాహ సంస్కరణము యొక్క చెన్నపురి శాఖకు గార్యదర్శులు గతవత్సర పృత్తాంతములో వారి వివాహామెన్నికను గాంచినది శ్రీమతి రుక్మిణమ్మ గారి పరిణయము పురాణ రుక్మిణి కల్యాణము వలె జనాదరణమును బొందినది బొంబాయి యందిట్టి వివాహమింకొకటి జరిగినది ఆ పరిణయ మందొక ఆంధ్ర బ్రాహ్మణుడు మహారాష్ట్ర నారీమలణీని వివాహమాడెను శ్రీమతి తారాబాయి గౌరు మెట్రిక్యులేషన్‌ పరీక్ష యందు నెగ్గి ఉపాధ్యాయినిగా నెల కేబది రూప్యములను గడించు చున్నది పెండ్లి యాడిన కోటంరాజు పున్నయ్య గా రాంధ్రప త్రికాభివృద్ధికై పాటు పడుచున్నారు. బాల్య నివాహములు పోయి యిట్టి యవ్వన వివాహములు బ్రబలుట శ్రేయస్కరము. అని పేర్కొన్నారు ఇ ఈ విధంగా 1938 వరకు నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి ప్రధాన సంపాదకత్వాన వారపత్రిక సాగింది 1938 ఏఫిల్‌ 11వ తేదీన నాగేశ్వర రావు గారు దివంగతులయ్యారు తరువాత శ్రీ శివలెంక శంభుప్రసాద్‌ గారు సంపాదకులయ్యారు ఆయన 1972 వరకు-34 సంవత్సరాల పాటు సంపాదకులుగా ఉండి, ఆంధవలికము నాగేశ్వర రావు గారు నిర్దేశించిన లక్ష్యాలతోను ఆశయాలతోను నిర్వహిస్తూ శ్రమించి స్వయం పోషకత్వం సాధించారు ఆయన 1972 జూన్‌లో స్వర్గస్తులు అయ్యారు తదనంతరం వారి కుమారుడు శ్రీ శివలెంక రాధాకృష్ణ గారు సంపాదకులుగా పత్రికను నిర్వహించారు ఈయన కూడా తాతగారు తండ్రి పెట్టిన ఒరవడిలోనే పత్రికను నిర్వహించి ఆంధ్రదేశంలో మంచి ఆదరణ పొందారు 1989 చివరలో శ్రీ రాధాకృష్ణ ముఖ్య సంపాదకులు శ్రీ వీరాజీ సంపాదకులు అయ్యారు వీరాజీ 1921 సెస్టెంబర్‌లో ఆంధ్రపత్రికొలో చేరారు 1986లో శ్రీ రాధాకృష్ణ, శ్రీ వీరాజీ ఆధ్వర్యంలో మహిళల వూసపత్రిక కలువ బాల ప్రారంభిచబడింది రిఫరెన్సులు 1 విజ్ఞాన సర్వస్వము-వాల్యూం 4 తెలుగు భాషా సమితి మద్రాసు 1961 పేజి 895 2 లెలుగు పత్రికల భాషా సేవ - తిరుమల రామచంద్ర పీజ్‌ 40 3 కాఖధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి జీవితము-సాహిత్యము శ్రీ గొర్రెపాటి వెంకట సుబ్బయ్య - పేజి 102 ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

త్ర కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి జీవితము-సాహిత్యము శ్రీ గొర్రెపాటి వెంకట సుబ్బయ్య పేజీ 97 ఆంధ్రపత్రిక - 1910 ఉగాది నంచికమొదటి పేజీ ఆం(్రపత్రిక - 1913 సంవళ్సరాది సంచిక ఈ సంచిక చివరి పేబీలో క౧౧[6 జర ౧౪6 30య 0 న సైదా జన గం ఈ ౮9 గాం గెండర, ౯0గ, కెంగ0ఖాజీ లిగగ అ ర్తాకన గ గజాల ౧౮౬ 81 20427 ౪ల[24 కగు, 2,3 1080136 0201086 - అనీ ముద్రించబడింది స్వవిషయము - ఆంధ్రపత్రిక 1914 ఏప్రిల్‌ 2వ తేరీ తెలుగునాట జాతీయోద్యమం తొలి రేకలు - గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు కాశీనాధువి నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి జీవితము - సాహిత్యము గొరైెపాటీ వెంకటసుబ్బయ్య 0 కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి జీవితము సాహిత్యము గొర్రెపాటి వెంకటసుబ్బయ్య 1 కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి జీవితము -సాహిత్యము గొర్రెపాటి వెంకటసుబ్బయ్య - పేజి 99 2 ఆంధ్రపత్రిక - 1910 ఉగాది సంచిక లేఖలు 3 అనుభవాలు-జ్ఞాపకాలూను శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి మొదటి సంపుటం పేజీ 151 4 ఆంధ్రపత్రిక - 1910 ఉగాది సంచిక లేఖలు క్‌ కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి జీవితము - సాహిత్యము గొర్రెపాటి వెంకటసుబ్బయ్య 6 నవ్యాంధ్రనిర్మాతలు - నీలంరాజు వెంకటశేషయ్య, పేటీ 62 7 ఆంధ్రపత్రిక - 1929 సెప్టెంబర్‌ 10వ తేదీ పేజీ 8 & అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూను శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి మొదటి సంపుటం పీజీ 185 9 పూర్ణపురుషుడు - నోరి నరసింహ శాస్త్రి శ్రీ నాగేశ్వర రావు శతజయంతి సంచిక (ఆంధ్రపత్రిక ప్లవంగ సంవత్సరాది సంచిక 1967-68) పేజీ 257 0 పూర్ణపురుషుడు - నోరి నరసింహ శాస్త్రి శ్రీ నాగేశ్వర రావు శతజయంతి సంచిక (ఆంధ్రపత్రిక ప్లవంగ సంవత్సరాది సంచిక 1967-68) పేజీ 257 ?1 విన్నపము - 1910 సాధారణ సంవత్సరాది సంచిక 22 విన్నపము - 1910 సాధారణ సంవత్సరాది సంచిక 23 ఆంధ్ర(దిన)పత్రిక - 1914 జూన్‌ 9వ తేదీ 24 ఆంధ్రపత్రిక - 1914 అక్టోబర్‌ 17వ తేదీ 25 ఎన్‌ పీ ఆర్‌ 1914 మద్రాసు ప్రభుత్వం జి ఓ నెం 14/1914 1914 జనవరి 4వ తేదీ వారాంతం 26 కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి జీవితము -సాహిత్యము గొర్రెపాటి వెంకటసుబ్బయ్య పేజీ 104 27 కాశవూధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి జీవితము -సాహిత్యము గొర్రెపొటి వెంకటసుబ్బయ్య పేజీ 104 28 పూర్ణపురుషుడు - వోరి నరసింహ శాస్త్రి శ్రీ నాగేశ్వర రావు శతజయంతి సంచిక పేజీ 258 ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

తేడ

29 తెనుగు సాహిత్య కోశము ఆధునిక సాహిత్యము-తెలుగు అకాడమీ పేజీ 72 30 ఆంధ్రపత్రిక - 1929 సెప్టెంబర్‌ 9వ తేదీ అనుబంధం పేజీ 5 31 తెనుగు సాహిత్య కోశము ఆధునిక సాహిత్యము-తెలుగు అకాడమీ పేజీ 993-94 32 కృష్ణాపత్రిక వజ్రోత్సవ సంచిక - ప్రస్తావన పేజీ 2 33 ఆంధ్రపత్రిక - 1929 సెప్టెంబర్‌ 10వ తేదీ డాక్టర్‌ పట్టాభి సీతారామయ్య పీజీ 8 34 తెనుగు సాహిత్య కోశము ఆధునిక సాహిత్యము-తెలుగు అకాడమీ పేజీ 462 35 పూర్ణపురుషుడు - నోరి నరసింహ శాస్త్రి శ్రీ నాగేశ్వర రావు శతజయంతి సంచిక పేజీ 284 36 ప్రస్తావన - 1912 సంవత్సరాది సంచిక

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

త్‌ నిస్వార్ధ సేవకు జయపతాక అన్య ఉగాది సంచికలు - భారతి

ఆ౦్రద్రభాషాభివృద్ది ఆంధ్రభాషాజ్ఞానాభివృద్ధి లక్ష్యాల సాధనకు ఆం(/వార్ల వ్యతిక స్థాపనతో నాగేశ్వరరావు గారి దాహం తీరలేదు అందువల్లనే 1910లోనే-వార పత్రిక ప్రారంభించిన రెండు సంవత్సరాలలోనే - ఉగాది సంచికలను ప్రారంభించారు ఆ తరువాత భారతి మాసపత్రికను ఆరంభించారు ఆంధ్రభాష ప్రపంచంలో సాటిలేని భాష కావాలని ఆయన తపన

ప్రపంచమునగలభాషలకెల్ల మాతృసమానమైనదని జగశ్రసిద్ధిగాంచిన సంస్కృత మహాభాషతో

సఖ్యవును గాంచియున్న వంన యోం(్రవలును సాటిలేని భాషగా బేయవలసీ యున్న యదియసాధ్యమైనదిగాదు భాషల యుచ్చనీచ స్థితులబట్టియే యాయాజాతుల నాగరికత తెలియవచ్చును గాన మనమిప్పుడెంతటి నాగరికులమ్రైనది లోపపూరితమైయున్న భాషయే వెలిపుచ్చుచున్నది కావున విద్యాధికులైన వునదేశీయులు ఆంగ్లేయాది వివిధ భాషలలోని సారమునంతను పీల్ఫి పిప్పిచేసి దానిని మన యాంధ్రములో నింపి దీనినిమించిన భాషలోకమున మరియొకటి లేనట్లు చేయుట వారికీ ప్రధమ కర్తవ్య మైనది అని నాగేశ్వరరావు గారు హెచ్చరించారు

1910 తొలి సంవత్సరాది సంచికలో 248 పేజీల వ్యాసాలు 126 చిత్రపటాలు ముద్రించారు ఈ సంచిక ముద్రణకు సుమారు రెండున్నర మాసాలు పట్టింది బొంబాయి లో తెలుగు ముద్రణాలయాలు లేనందున మద్రాసులో చేయించవలసి వచ్చింది అయితే ఈ సంచిక తొలిపుటను బొంబాయిలోనే ముత్రించారు తెలుగులో సంవత్సరాది సంచికలను తీసుకురావడం యిదే ప్రారంభం

తొలి సంవత్సరాది సంచికను ఆంవలతొకోచందాదారులకు ఉచితంగా పంపారు ఇతరులకు 8 అణాలు (ఆర్ధ రూపాయి) పత్రికను సంచికను తీసుకురావడానికి రు 2 బెతోందనీ ఇంకా జీతాది ఇతర ఖర్చులు పోతే మిగిలేదానివి గురించి పారకులే ఊహీంచు కోవచ్చుననీ పంతులుగారు పేర్కొన్నారు అయితే ఇదే పద్ధతిని 1917 వరకు కొనసాగించారు అప్పుడు కాగితం ధర పెరగడం వల్ల వారపత్రిక చందాను 2 రూపాయల 8 అణాలకు పెంచి ప్రత్యేక సంచికను చందాదారులకు ఒక రూపాయికి ఇతరులకు రెండు రూపాయలకు ఇచ్చారు

ఈ సంచిక ప్రధానోద్దేశము ఆంధ్రుల యాదరణ పోషణవలన నాంవలిక్ర దేశము

నందంతటనల్లుకొనుచున్నది ఈ యాదరణానురాగభావములను బలపరచుటకై ఈ సంచిక ముద్రించబడి చందాదారులకుచితముగా నియ్యబడుచున్నది అని పత్రికాధిపతి స్పష్టంచేసారు

తొలి సంవత్సరాది సంచికలో మాదిరిగానే ప్రతి ఉగాది సంచికలోను 40 నుంచి 50 వ్యాసాలు దాదాపు 150 చిత్రాలు ఉండేవి ప్రతి సంచికా ఏదో ఒక విషయానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇచ్చేది 1915 సంచిక ప్రపంచ యుద్ధ విశేషాలు 1917 స్వరాజ్యతత్వము భాషావాబ్యయ విమర్శనము 1923లో (కాకినాడ కాంగ్రెస్‌ సందర్భంగా) కాంగ్రెస్‌ చరిత్ర-ఇలా విశేషాంశాలుండేవి

సంవత్సరాది సంచికలలో సంపాదకీయాలకు మారుగా విన్నపము. ప్రస్తావన లు ఉండేవి

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ఉగ్ర వీటిని పత్రికాధిపతి భ్రాసేవారు రాజకీయ ఆర్థిక సాహిత్యాది వివిధ రంగాలలో ఆ ఏడో సంభవించిన పరిణామాలను యీ విన్నపము లలో సమీక్షించేవారు. చివరి భాగంలో తప్పనిసరా స్వవిషయము ఉండేది ఉగాది సంచికలలో రాజకీయరంగానికి స్థానం లేదు. విన్నపం లో రాజకీయ పరిస్థితుయ సమీక్షించేవారే కాని వ్యాసాలు వేసేవారుకాదు సాహిత్యంలోని వివిధ ప్రక్రియల లోను వైర్య విద్యారంగాలకు లలితకళలకు పరిశోధనలకు సంబంధించిన ప్రామాణిక వ్యాసాలకు పుట్టినిల సంవత్సరాది సంచికలే ఈ సంవత్సరాది సంచికలను గురించి నమదర్శులితొలి ఉగాది సంచికలో పత్రిక సంస్థాపకుడు శ్రీ పీంజల సుబ్రహ్మణ్యశ్రేష్టి ఇలొ భ్రాసారు వై శ్రీశే రావుబహద్దరు నీదేశలింగము పంతులు గారి యనంతరమున తెలుగు భాషాభి ద్ధికీ నిరంతరము పాటుపడుచున్న నాయకగణములో దేశోద్ధారక కాశీనాధుని నాగేశ్వరర్యా పంతులుగారిని ముఖ్యముగా బ్రశంసింపవలసియున్నది ఆంవతికోప్రచురణమునకెగాక ఉగ్గ సంచికల ప్రకటనమువలనను _ భారతి పత్రికా ప్రకాశము నలనను వారాంధ్రదేశము నందళీ పారకులయందాు నవీనభావవలులు వ్యాపించునట్లు కృషి సల్పుచున్నారు ఇందులకు ఆంధ్రమహాజనులు తరతరములు వీరిని బహూకరింపక మానదు వీరివే మొదలుపెట్టబడీన ఉగారి సంచికల పద్ధతి తెలుగుదేశమునందలి మరికొన్ని పత్రికలకు మార్గము చూపీన మాటయు వాస్తవమునక దూరముకాదు ఆంధ్రవలికతాలిసంవత్సరాది సంచికను గురించి సుప్రసిద్ధ రవయిత శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యళ్ళో గారేమన్నారో చదవండి నేను ఈ స్థితిలో ఉండగా వచ్చింది ఆం(దవ్యతికో వెందటీ సంవత్సరాది సంచిక ఆంధ్రవాజ్మయానికొక కొత్త భూషఅయి అది చూసుకుని కొత్త ప్రపంచంలో పడ్డానని సంబరపడ్డారు చాలొమంది ఆంధ్ర సాహిత్యపరులు నిజంగా నాకే కాదు జాతి మొత్తానికే యెంతో మేలు చేసిందారోజుల్లో అది ఆం(భవ(ిక నంవత్సరాది నంచికో కోసం అర్రులు చాచుకుని వుండేది ఆంధ్రలోకం ఆం(్రపత్రికలోనే వుంది అసలు విశేషం అప్పటికిన్నీ ఆం(భవ్యతిక లో ప్రతిబింబించినంత గా వురే తెనంుగుపత్రికలోనూ పతిబింబించడంలేదాంధ్రదేశం నాగేశ్వరరావు పంతులుగారి దృక్పధానికి (ధ్రువతార అది నాగేశ్వరరావు పంతులు గారి నిష్కామసేవకు జయపతాక అది మొదటి సంవత్సరాది సంచికలో యెందరినో ఫోటోలున్నా-యాంద్ర మహానుభావులవి ఆ ఫోటోలను సంపాదించిన వివరాలూ వున్నాయి * సంవత్సరాది సంచికల ప్రారంభం గురించి శ్రీ కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావుపంతులు గొరి ఆంతర్యం తెలిసికొనేందుకు 1910 తొలి సంవత్సరాది సంచికలోని విన్నపము 'ను ధ్రచురిస్తున్నాము. అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

క్‌ న్‌. అం భూ, ర్ట భ్ధీ గీ ర గ్ర ఫత్తేష న చనల రాం కాల రా గారలు గాకా ఆటల సయ | ఆ౦,ధ,పతి,క న్‌ గ నంవర్స రాదినంచికి | ఎవిధ వ్యావములతోను ఇిఠివటనులళతోను ,! / వ లధంి పతి కాధవతిలే కళ 9 పటుల్లి 1 శ (1 శ బందరు. తిర్వవివేచముదా యకరకోలలో ముది౦పంళడినమీ 1 | సాధార ఇనాను నం వైళ్రళర్లప్తార్మ్యమి-ఖానువాసర్గము, 1 . బొంబయి స్‌ గటు వడా. “లను స ( ॥! &[084 రమణి [6% || [1 ణమ ఉసగస0డిని/ సెరగ(2ల2ి థి గీ ౦1741౦ 1 /, ఏ ంగ?6: 01 501 గ౧ంగఓ౬ వెంంఏంగక గ్గ 1 శ 16 6౦౫౯౧ 040/9 ₹90౧1 76 ౮౭౪ వంట౦ జగ 6 స నై కొరకంలలి ౨6 టర కౌకకళన ల 060806 క96క (| ట్‌ 1916 గ్‌ ఫెంస4కొ 1910 నాటి ఆంధ్రవదత్రిక సంవత్సరాది సంచిక ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

48 విన్నపము (1910 సాధారణ సంవత్సరాది సంచిక నుండి)

భగవదనుగ్రహమువలనను వాంధ్ర మహాజనుల యాదరాణాతిశయము వలన నీ సంగ్షి బహిర్గతము గాంజూలినది గ్రంధాదిని స్వకీయ విషయిక ప్రశంసను బేయుట పామాన్యమ కార్యారంభమున సంభ్రమ విషాదములును గార్యాంతమున స్వోత్కర్జాభిలాషయును జనియించు సహజము విజయాఖ్య సార్థక నామధారియైన యర్జునునకు సైతము యుద్దారంభాంతములంగ విషాదాభిమానములు గలిగినవి కాని శ్రీకృష్ణుని హితోపదేశము వలన నీ విషాదాభిమాన భావనః దొలంగినవి స్వల్పారంభములకును గార్య సాధనానుకూలంబులైన కారణంబులనేకములు గో వాటిని నిరూపించుట దుర్గభవలు సావూన్యముగం గార్య పరిణితివలనం గారణ సంపా యూహీంపందగి యుండును కాని సహజ స్వాభిమానమువలనం గారణ సంపత్తి స్వోత్కర్లము॥ బరిణమించ వచ్చును గ్రంధారంబమునం బీరికను బ్రాయుటకుం%ల ప్రయోజనము స్వకీయ కార్యక్రమమును నిరూపీించుటయును నితరుల సహాయమును గృతజ్జతా పూర్వకము లభహించుటయును

ఆంధ్రభాషయందు సంవత్సరాది సంచికలను ముద్రించుట క్షిదియే ప్రధమ ప్రయత్నము దీని ముద్రణము పుష్య మాసాంతమునం దారంభమై వైత్రమాసాదిని ముగిసినది నుమారు రెండున్న మాసములలో ముద్రణము సాంతమైనది ఆంధ్ర ముద్రాక్షరశాలలు లేని బొంబాయినగరమునందు బత్రికా నిర్వహణము కష్టతరముగ నున్నది పత్రికకుం దోడుగ స్వల్ప కాలములో నీ సంచిక ముద్రించుటకుంల వ్యయ ప్రయాసములః జదువరు లూహింపంగలరు ఈ కార్యవేగమువలు నీ సంచికయందనేక లోపము లుండుట సహజము సజనులు గుణగ్రహణులు దోషసరాజ్మఖులు వ్యాసలేఖకులు ఈ సంచికకు బ్రధాన పోషకులు వారి స్వార్థాభావ సహాయమువలన నీ కార్యమ కొనసాగినది కొన్ని వ్యాసములు సకాలమునంజేరినవి కొన్ని విళంబముగంజేరినవి కొన్ని చేరనేలేదు చేరినవాటిలోం గొన్ని వ్యాసము లతిదీర్హములు ఇందువలన ముద్రణాది వ్యవస్థలలో ననివార్యములై లోపములు గలిగి సామ్యత్వాభావము గొంత ఏర్పడినది కాని దీనిలో ముద్రితములైన వ్యాసముల భాషాభిమానులవేతను భాషాభిజ్ఞులచేతను వ్రాయం బడుటంజేసి యవి భాషాభివృద్ధికివి భాష జ్ఞానాభివృద్ధికిని దోడ్పడంగలవు ఆంధ్రదేశము నందు భాషాభిమానులు విద్యావంతులు గ్రంధకర్తలు సంఘ సంస్కరణ పరాయణులు మొదలగు పూజారు లనేకులు గలరు ఈ మహనీయు? సౌశీల్య సద్భావన లాంధ్రలోకాభి వృద్ధికి. దోడ్పడుచున్నవి ఈ సత్పురుషుల కృత పరిచయము ద ఢ పరచుటయే ఈ సంచిక ప్రధానోద్దేశము ఆంధ్రుల యాదరణ పోషణవలన నాంధ్రవలో దేశమునందంతటను నల్లుకొనుచున్నది ఈ యాదరణానురాగ భావములను బలపరచుటకై ఈ సంచిక ముద్రింపంబడి చందాదారుల కుచితముగా నియ్యంబడుచున్నది ఈ సంచిక యందు 248 పుటముల వ్యాసములును 126 చిత్రపటములును ముద్రింపలడినవి రెండు రూప్యముః చందాధనమునకుం బత్రికను సంచికను నందంజేయుచుం బత్రికవలనం బొందెడి లాభమును గ్రాహవ లూహింపంగలరు ఈ సాహసోద్యమ మనేక దురూహా పోహలకుం గారణముగా నుండినది కాని

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

త్తం గటి నిరూపణ నిరసనము లిచ్చోట ననుపయోగములు సుందర రూపముతో బ్రత్యక్షముగానుండు సంచికను గైకొనువారు దానియందుం గన్పట్టు లోపాలోపములందెలిపీన నవి కృతజ్ఞతా పూర్వకముగ హీంపంబడును ఈ సంచికను బ్రమరించుటకుంల సామర్థ్య మౌంద్ర మహాజనుల సాహాయ్యము వలన 'లిగినది వారిలో ముఖ్య లిచటం బేర్కొనంబడి వారలకు సవినయంబుగ వందనంబు లర్పించబడు మున్నవి 1 వ్యాసములను ధ్రాసి పంపి భాషాభిమానమును వహించిన స్త్రీ పురుషులు ముఖ్యముగ జ్ఞా చంద్రికా గ్రంథమాలకు సంపాదకులగు కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు గారు వ్యాసములు దాసయు వాయా చిత్రపటముల నందజేసియు కార్యోపక్రమళమును నిరూపించియును గడు పయాసమున “ర్చి సహాయమును జేసిరి 2 రఘపతి వెంకయ్య బ్రదర్చ్సుగార్లు - వీరు చెన్నపురిలో సుప్రసిద్ధులైన శాయా చిత్రకారులు తమ కళానైపుణ్యమును జూపును ఛాయా చిత్రపటములనుండి సులభముగను సందర తరముగను అతి శీఘముగ ముద్రణాసాధనములను గల్బించి యిచ్చిరి 3 ఆనంద ముద్రాక్షర శాలాధిపతులు - 4 వైజయంతి ముద్రాక్షర శాలాధికారులు - క భువనగిరి రంగయ్యశేస్టే. గారు - 6 చిత్రకళా ముద్రణా యంత్రాధిపతులు - 7 ఛాయా చిత్రపట ట్రేక్షకులు - తను చిత్ర పటములను బంపీనవారలు ఇతరుల చిత్రపటములను సంపాదించి పంపిన వారలు ఛాయా విత్రపట ముద్రణా సాధనములం బంపినవారలు - కి తత్వ వివేవక ముద్రక్షర శాలాధిపతులు - వీరీ సంచికలోని మూడవవంతు పుటలను జిత్ర పటముల నన్నిటినిం ద్వరలోంజక్కగా ముద్రించి కార్యభారమును నిర్వహించిరి ఈ కార్య సాఫల్యమునకుః దోడ్పడిన మిత్రు లనేకులు గలరు వారల సౌహార్ద భావమునకు వందనములు 'సేరిన వ్యాసములలో గొన్నిటి ముద్రించట కవకాశము గలుగలేదు ఈ వ్యాసలేఖకులు మన్నించుటకుం బ్రార్థితులు ఛాయా చిత్రపట ముద్రణా వ్యవస్థలలో లోపము లున్న మన్నింహు లార్థిల్తులు స్టీల చిత్రపటము లాలస్యముగా జేరినందున జివరను వేయవలసి వచ్చినది అర్జున విజయమునకు శ్రీ కృష్ణాదులు గారకులు. ఆంధ్రవభ్రకావిజయమున కాంద్రులు గారకులు బాల్యావస్థ యందున్ననీ పత్రికయందు లోపములుండుట సహజము ఆంభవలికమును యధాకక్తీ దేశసేవను జేయ యత్నించు చున్నది ఈ బాలపత్రికం దమపుత్రికా రత్నంబును వలెం బెంచిపోషించుట కాంధ్రలోకాలంకారులైన నరనారీమణులు బ్రార్థితులు సాధారణ సంవత్సరమునం బరమేశ్వరు డందరికిని శాంతిని ప్రసాదించుగాక = వలకాధివలి 1914 ఆనంద సంవత్సరాది సంచికలోని వ్యాసాలలో భాషా విషయకమైనవి 10 మహాపురుషుల చరిత్రములు 10 ఉన్నాయి 1915 రాక్షు సంవత్సరాది సంచిక ప్రధానంగా ప్రధమ ప్రపంచ యుద్ధానికి సంబంధించినది అప్పటి యుద్ధతంత్రాన్ని కళ్లకు కట్టినట్లు ఈ సంచిక పర్ణించినది ఆంధగ్రోద్యమానికి సంబంధించిన వ్యాసాలు కూడా చాలా ఉన్నాయి యుర్దచితాలు ఇతర చిత్రాలు మొత్తం 360 ఉన్నాయి ఇదిముఖ్యంగా “ఆంధ్ర వ్యక్తిత్వమును బ్రదర్శించే సంచిక | సంవత్సరాది సంచికలలో సంపాదకీయములకు బదులుగా ప్రస్తావన లు ధ్రాసేవారు అయితే లా అంధ్రపత్రిక చరిత్రే

క్‌0 మొదటి రెండు సంవత్సరాల సంచికలలోను ప్రస్తావన లేదు విన్నపము ్రాసారు తరువాత 1912 నుంచి ప్రస్తావన లు ఆవిర్భవించాయి 1912 సంవత్సరాది సంచికలో మొత్తం 172 చిత్రపటాలు ప్రచురించారు 1911 డిసెంబర్‌లో ఢిల్లీలో జరిగిన ఐదవ జార్జి పట్టాభిషేకపు ఫోటోల నెన్నింటినో ప్రచురించారు ఆ రోజులలోని పత్రికా నిర్వహణలోని ఇబ్బందులను గురించి ప్రస్తావన లో వివరిస్తూ “దై కృప వలన మూడవసంవత్సరాది సంచిక బహిర్గతమైనది పత్రికా నిర్వహణము కష్ట సాధ్యము సామాన్యముగా దేశీయ వార్తాపత్రికల నిర్వాహకులకు లాభము పూజ్యము గౌరవము శూన్యము భారమధికము విషయావస్థల వలన విషాదము జనించుట సహజము నిరుత్సాహము గల్లు నిశ్చయము విషాద నిరుత్సాహములు రక్షింపవు ప్రజ్ఞా వాదములు నిరుపయోగములు. రంధ్రాన్వేషణములూ సుకరము గుణగ్రహణము దుష్కరము చేసినది కొంచెము చేయగలిగినడి విస్తారము తప్పులెక్కువ సంగతి సందర్భము లిటులున్నవి అని పేర్కొన్నారు ఖర్చులో నిమిత్తం లేకుండా ఆంధ్రభాషాభివృద్ధియే లక్ష్యమన్నవిషయం 1912 ప్రస్తావనలో యూ విషయోలవల్ల స్పష్టం బొతుంది వతూడేండ్లుగ నాం(దొవ్యలొక్‌ క్రవఎవలు తప్పక 'ప్రచురింపబడుచున్నది మూడు సంవత్సరాది సంచికలు గ్రాహకుల కందింపబడినవి ఈ సంచికల్టి వేలకొలది రూప్యములు వ్యయమైనవి వమూడవ సంచికయందలి దర్చారు పటములను సంస్థానాధీశుల పటములను సమకూర్చుటకయి వందలకొలది రూష్యములు వ్యయమైనవి ప్రచురణ భారమధికమైనది ఆంధ్రదేశభాషాభ్యుదయములకీ ప్రయత్నము లిసుమంతయ్రైనను తోడ్పడి, వ్యయభారములు నష్టములుగాక సఫలమగునను నాశ నూతనో త్పాహమును బుట్టించుచున్నది వార్తాపత్రికపట్ల ఆంధ్రుల నిరాదరణవల్ల కలుగుతున్న ప్రమాదాన్ని పేర్కొంటూ ఆంధ్రభా దేశభాషలందు మూడవదిగ నున్నది మాధుర్యమున మొదటిదిగ నున్నది ఇతర భాషసలయండు 2 000 చందాదారులు గల వార్తాపత్రికలును దైనందిన పత్రికలును నుండగా నాంద్రభాషయందు మంచి వార్తాపత్రిక లేకుండుట శోననీయము ఇదియే ఢిల్లీ దర్బారు నందాంధ్రపత్రికల పరాభవమునక ముఖ్యకారణము ఈ కొరతను దీర్చి పత్రికా వ్యాపసనమును జేయుట కాంధ్రులు ప్రార్థితులు అని హీతవువంటి హెచ్చరిక చేసారు ఇదేవిధంగా క్రమం తప్పకుండా సంవత్సరాది సంచికలు వెలువడ్డాయి సంవత్సరాది సంచికః స్థాపన లక్ష్యాన్ని సాధించడంలో దేశోద్ధారక నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు కృత కృత్యులయ్యారు ఆయన పాందిన సంతృప్తిని 1938 సంచికలో వ్రాసిన తుది ప్రస్తావన ఆయన మాటలలోనే చదువుకుందాం ఆం(ధ్రాభ్యుదయము 1910 కీలక సంవత్సరమున మా మొదటి సంచిక ప్రచురింపబడినది బహుధాన సంవత్సరమునందు 29వ సంచిక వెలువడుచున్నద్ని గతించిన 30 ఏండ్లనుండియు ప్రజాహ్మ దయమునందు గల్గిన మహా ప్రబోధమును సంవత్సరాది సంచికలు దిజ్మాత్రముగ సూచించు చున్నఎ ఆంధ్రుల సాహిత్య, కళా మత సాంఘిక రంగములందు చిరకాలాగతములైన పూర్వాచారములను, నిర్భంధ నిధర్మాణములను విసర్జించి నవీన మార్గములను అవలంబించిన విధమును కావ్యములు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

వ్‌] గీతములు విమర్శనములు పరిశోధనలు చరిత్రాంశములు విశదము చేయుచున్నవి సాహిత్యము నందు కల్గిన అపారమైన వికాసమును ప్రచురితములైన కావ్యములు గీతములు విశదము చేయు చున్నవి నవీన రచనలు ప్రజాదరణమును బడయుచున్నవి ముప్పదేండ్లకు పూర్వము పరిహాస పాత్రము లైన అప్పారావుగారి ముత్యాలసరములు నేడు ప్రజాదరణమునకు పాత్రములగుచున్నవి ప్రాత పద్ధతులను క్రొత్తరీతులను ఖండించుట ధీమంతుల లక్షణము కాదు విమర్శనము చేయుటకు సకల జనులును అధికారులు సంగీతకళలయందును ఆంధ్రుల యభి నివేశమును గానసభలు గానకళాశాలలు పండిత సత్కారములును విశదము చేయు చున్నవి కళారంగమునందు చిత్రకారు లవలంబించిన నూతన విధానము చిత్రప్రపంచము నందు ప్రశంసలనుబడసినది హరిజనోద్యమము పునర్వివాహములు విశాలములైన ప్రజాహృదయములను వెల్లడి చేయుచున్నవి ఆంధ్రులు ఆస్వతంతత్రస్థితి యందున్నను స్వయంసహాయమునను రాజకీయ రంగమునందును స్వాతంత్ర్య ఫీయత్వమునను గల విధమును సత్యాగ్రహ సమరము విశదము చేసినది నిరంకుశ ప్రభుత్వమునందు ఆంధ్ర రాష్ట్ర నిర్మాణము సాధ్యము కాకపోయినను స్వరాజ్య ప్రభుత్వమునందు సాధ్యము కానున్నది నూళన సంవత్సరమునకు సరిగ మద్రాసు ఎసెంబ్లీ ఆంధ్రరాష్ట్ర నిర్మాణావశ్యకతను అంగీకరించినది ప్రజలు చిరకాలమునుండి పాటుపడుచున్న రాష్ట్ర నిర్మాణమునకు యావచ్చక్తిని వినియోగించి తీర్మానము కార్యరూపమును దాల్భుటకు ప్రయత్నించుదురుగాక ఆంధ్రాభ్యుదయమునకు సకల విధముల పాటుపడి ప్రజా దరణమునకు పాత్రుడైన మహాపురుష వీరేశలింగముగారికి జోహారులు నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు అనారోగ్యాన్ని సైతం ఖాతరుచేయకుండా 1938 సంవత్సరాది సంచికకు వ్యాసాలను ఎంచి ప్రస్తావనను ద్రాసారు. అనంతరం ఆయన కొద్దిరోజులకే - 1938 ఏఫిల్‌ 11న - అచేతనులయ్యారు అనంతరం సంపాదకత్వ బాధ్యతలను స్వీకరించిన శ్రీ శివలెంక శంభుప్రసాద్‌ గారు 1939 సంవత్సరాది సంచికలో ప్రస్తావన వ్రాస్తూ, నాగేశ్వరరావు పంతులుగారి అడుగుజాడలలోనే పత్రికను నిర్వహించ గలమని తెలిపారు ఈ ప్రస్తావనలో శంభుప్రసాద్‌గారు యీ విధంగా ధాసారు. గడచిన సంవత్సరము శ్రీ నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు అనారోగ్యవంతులై మంచము పట్టియుండియు సంచికమీదగల విశేషాభిమానమున వచ్చిన వ్యాసములను చదివి వినిపించుకుని ఫకటనమునకు స్వయముగవారే వాటినుండి ఎరి నిర్ణయించిరి ఆ సంచికకు ద్రాసిన ప్రస్తావనయే దేళశోద్దారకులు తమ జీవితమున ద్రాసిన కడపటి వ్యాసము ఈ సంచిక ప్రచురితమైన 11 చినములకే ఆయన పరమపదించిరి ఈ సంవత్సరము వారి సంవత్సరీకమునకు సరిగా పదకొండు దినములకు ముందు యీ ప్రమాది ఉగాది సంచిక వెలువడుచున్నది పంతులుగారి అడుగుజాడలలో నడచి వారు స్థాపించిన పత్రికాసంస్థను నా శక్తికి తగినయట్లు నడుపగలమనియు ఈ కార్యనిర్వహణమున ఆంధ్ర మహాజనుల ప్రోత్సాహాభి మానములు యిదివరకు వలెనే యికముందుకూడా యుండగలవనియు ఆశించుచున్నాము భారతి మాసప(తిక నాగేశ్వరరావు పంతులుగారి అత్యంత అభిమాన విషయమైన ఆంధ్ర భ్తాషావికాసానికి స్థాపించబడిన సాహిత్య మాసపత్రిక - భారతి ఇది1924 జనవ నా 7: | ళ్‌ న్న శ్రర లంత్ర లీ మగ నలగ ర! శ్‌

క్‌2

పత్రికలలో తలమానికం ఇది ఆయ్యవతికసంస్థనుంచి వెలువడిన మరొక ఆణిముత్యం యిది

నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు. భారతి ఆవశ్యకతను వివరిస్తూ ఆంధ్రహృదయము నందు స్వకీయ స్వరూప స్వభావములను నిర్ణయించి స్వధర్మము నారాధింపవలయునను సంకల్పము గలిగినది ఆ సంకల్పమును సఫలము చేయుటకు చరిత్రకారులు పండితులు పరిశోధకులు కళాప్రవీణులు ప్రచారకులు చేయుచున్న పరిశ్రమ దేశవ్యాప్తమై ప్రజాపోషణమును బడయుచున్నది దేశవ్యాప్తములైన ప్రయత్నము లనేక ముఖమునను నాంధ్రసమాజము నకు వ్యక్తముచేసి ద్రజార్భ స్టిని నవ ప్రవృత్తియందు లగ్నము చేయవలసిన యవసరము గలిగినది ఆ యవసరమును సఫలము చేయుటకు ఆంధ్రప్రపంచము పూర్వపర సంస్కారములను సమన్వయమును చేయుటకును బూనుకొనుచున్నది ఆంధ్ర భారతియును ఆంధ్ర ప్రవృత్తిని వ్యక్తము చేయుటకవతరించినది అని స్పష్టం చేసారు*

ఆంధ్ర వ్యక్తిత్వ పరిణామ నిరూపణకు భారతి సాధన కావాలని పంతులుగారి ఆశయం

ఈ ఆశయ సాధనకే భారతి కృషివేసింది పంతులుగారుద్దేశించిన ఆశయాల సాధనకే పత్రిక కట్టుబడియున్న దని సంపాదకులు శ్రీ శివలెంక రాధాకృష్ణ గారు స్పష్టం చేస్తూ తెలుగువారిలో మేలుకొంటున్న భావాలన్నిటినీ ఎన్నో విధాలుగా వెల్లడించడానికి భారతి ప్రయత్నిస్తూనే వుంది అని పేర్కొన్నారు న్‌ న్‌

భారతి ఉత్తమ సాహిత్య సాంస్కృతిక పత్రికగా ఆంధ్రులలో సౌహిత్యాభిరుచిని పెంచిన పత్రిక సుప్రసిద్ధులైన వారికే కాక యువరచయితలకు కవులకు చిత్రకారులకు కళావేత్తలకు వైజ్ఞానిక శాస్త్రజ్ఞులకు ప్రోత్సాహమిచ్చి, ఆయా రంగాల వికాసానికి కృషి చేసింది ప్రాచీన సాహిత్యానికే కాక తెలుగు సాహిత్యంలో వచ్చిన విభిన్నధోరణులకు ఉద్యమాలకు స్థానమిచ్చింది రచయితలకు పారితోషికం ఇచ్చిన తెలుగుపత్రికలలో ఇదే మొదటిది మొదటిగా నేలటూరి వెంకట రమణయ్యగారు రాసిన శ్రీకృష్ణదేవరాయలు అనే వ్యాసానికి వెయ్యినూట పదహారు రూపాయలు బహుమానం ఇచ్చింది కవితారచన అయినా కధ అయినా సాహిత్య విమర్శ అయినా భారతి లో ప్రచురితమైతే అది ప్రామాణికమైనదిగా భావించేవారు భాషా పరిశోధక విద్యార్థులకు ఈ పత్రిక పాత సంపుటాలు, దానిలోని కలగూరగంప వంటి శీర్షికలు అమూల్యమైన సమాచారాన్ని ఆందిస్తాయిో

ఆంధ్రభాషాభ్యుదయానికి ఆంట(దిన్తవలజో ప్రతి శనివారమూ సారస్వతాను బంధాళను, సంవత్సరాది సంచికలను ప్రమరిస్తున్నప్పటికీ ప్రత్యేకించి సాహిత్యమాసపత్రిక భారతి ని నెలకొల్పవలసిన ఆవశ్యకతను వివరిస్తూ 1924 జనవరి తొలి సంచికలోని 'స్వవిషయం లో దేశోద్ధారక నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు యీవిధంగా అభివర్గించారు

స్వవిషయము ఉ కాటుక కంటే నీరు చను / కట్టుపయిం బడ నేల యేద్చె? దో కైటభదైత్యమర్దనుని / గాందిలికోడల యోమదంబ యో హాటకగర్భురాణి నిను / నాకటికిం గొనిపోయి యల్ల క ర్థాటకిరాటక్రీనకుల / కమ్మ ద్రిశుద్ధిగ నమ్ము భారతీ పోళను అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

క్‌ కం నప రట గా... కెం ఇెన్న పట్టణము, జనవఏి ౧౯౨౪ ట్‌

వానిని న నిగం ఈథిరోన్లారి నంనత్సరము వున్యుమాన ము నంఖ్య ౧౪ వివాానిననాననినననిననాననకనననానననాననన నను అిపనిననననదానినననా వరన ననననంనదనదని.

మంగీవూక్తీ వేంశటకర్మ్య శారు

వకల్యాశింణా క నీ వేసు వనుచు బున్హండ గరణా అనకాభ యోగి వ దిశచరంణా వఏీవనుచుక్‌ రాముండనుచుంట్య్భోష్ణుండి వనుచుక్‌ బార్ధభరిర చరితా భావించురు నీవందణజుః "మృత పూరి కాల్మి భి గాంధిమహాత్మా ణం గావలయు నటంచు నెంసు | గాంగిమప+ళర్శా 3 రరిచుటను వా క్‌ చూరు లు హీంసం నేసే కము పూక మయ్యె + నవం తికివెక వారలం శ్రేమించుచై [నర మూరిి వా కలము మెఆసేవు శారిణమున తీ _౦దవి

కా భరరమా+త గాంధిమవోత్మా ౨9 గారివ్షమున జనులు నిన్ను €గా ధినహాలా్యా ర

తెలుగు సాహిత్యానికి ఎనలేని పేవ చేసిన భారతి ముఖపత్రం

ర్‌డీ

శ్రీమదాంధ్ర భాగవతమును రచియించు సందర్భమున మహానుభావుండైన పోతనా మాత్యునకును భాగ్యభోగప్రియుందైన శ్రీనాధునకును సంబంధించిన కధ లనుశ్రుతముగ వచ్చుచున్నవి ఆ గాధల యందు భాగవతకృతిసమర్పణమునకు సంబంధించిన గాధయు నొకటి గలదు ఆ గాధయును పోతరాజునకు సహజమైన స్వాతంత్ర్య భావవైభవమును మనోహరముగ దెలుపుచున్నది.

భారతి దేశభాషారీతుల ననుసరించి బహురూపములను నెల్లడలను వెలయుచున్నది ఆ మహాదేవి వంగ మహారాష్ట్రాదిదేశములందు నవవికాసముతో విహరించుచున్న విధమును నారాష్ట్రముల కళావాజబ్బ్యయముల వికాసము విశదముచేయుచున్నది వంగ భాషయందుం బ్రచురింపంబడుచున్న గంధములు చిత్రపటములు పత్రికలు పరిశోధనలు వారి యుత్పాహమునకు నిదర్శనములు అంధ్రభారతియును వంగ భారతియును కర్ణాటక భారతియును భారతీ స్వరూపములు భారతీదేవి నెవరేరీతిని గొలిచిన వారి కారీతిని బ్రత్యక్షమగుచు కామితార్థముల నిచ్చుచున్నది శ్రీకాకుళమునుండి నాళిక వజకును మహా వైభవ విలాసములతో. బూర్వమానందముగయాంధ్రావనియందు విహరించిన భారతి యిపుడు పరాధీనయై దైన్యము ననుభవించుచున్నది స్వాతంత్ర్యహతావరణము చెలరేయచున్న వర్తమాన సమయమునందు దైన్యదశ కంటికి బాగుగం బొడగట్టు చున్నది మానవులకు భావదాస్యవిమోచనము గలుగకను బాష్యదాస్య విమోచనము గలుగజాలదు ఆత్మవికాసమునకు సాధనంబులైన భాషభావములు కళలు శాస్త్రములు సాంప్రదాయా చారములు కాంతికళలు లేకను జీవనప్రవాహము సంకుచితమైనది హృదయవికాసమునకు సాధనంబులైన కావ్యకళానాటకాదుల యుద్ధరణమున కాత్మసంస్మరణము సాధనముగ నున్నది ఆత్మసంస్మరణ కవసరమైన దేశాప్క తమైన సాధనల నారాధించి భావదాస్య విమోచనమును బడయవలసిన శుభముహూర్తము సంప్రాప్తమైనది ఆ

ఆంధధ్రవ్యక్తిత్వము చిరకాలాగతంబైన సంస్కారఫలము ఆ వ్యక్తిత్వమునందును నితర వ్యక్తిత్వములందు వలె విశేషణములు గలవు ఆంధ్రహృదయశీల మభివ్యాపకముగాని వ్యావర్తకము గాదు ఉదారముగాని సంకుచితముగాదు సరళముగాని వక్రముగాదు ఆంధ్రహృదయక్షేత్రమునం దీవిశేషణము లాదికాలము నుండియు నప్రతిహతముగః ప్రకాశించుచున్నవి

ఆంధ్రవ్యక్తిపరిణామమును నిరూపించుట కపారమైన విషయావ గాహనమును జేయుట కాం(ధలోకవఎ పూనుకొనవలసి యున్నది విషయావగాహనవఎ నకు సాధనము లైన ప్రాదీనవుందిరములు బౌద్ధస్తూపములు తొదవ్రు శిలొశాసనములు తాళపత్ర గ్రంధములు కళావిచిత్రములు వాబ్బయస్వరూపములు నిగూఢములై ప్రకాశము నపేక్షించుచున్నవి ఆంధ్ర వ్యక్తిద్యోతకములైన అమరావతి సాంచి మొదలుగు స్తూపములవైభవ మజ్ఞాతముగ నున్నది శాసనపరిశోధనాలయము నందు వందలకొలంది తామశాసనములు త్రుప్పుపట్టి పోవు చున్నవి ప్రొచ్యలిఖితపుస్తక భాండారమునందును తంజావూరు (గగంధభాండారము నందును ప్రాంతప్రతులు శిధిలము లగుచున్నవి అజంతాయందలి మనోహరమైన చిత్తరువులు ప్రకాశమును గోరుచున్నవి రసవంతమైన వాజ్యయము ప్రకాశమును పరిశీలనమును గోరుచున్నది దేశమునందు మూలమూలను దాంగియున్న శాసనవచులు గ్రంధవతులు కళలు వెలుతురును గోరుచంన్నవి ఈ విషయావగాహనమునకు దోడుగను ఆంధ్రప్రపంచమునందు భావనరంగమునందు గలిగిన

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

క్‌5 మహాసంచలనము సౌదరపరిశోధనమును ప్రకాశమును గోరుచున్నది గ్రంధకర్తలు చిత్రకారులు కళాప్రవీణులు సరసములైన నవరచనలను జేయుచు నవజీవనోదయమును జీయుచున్నారు ఈ మహోదయ సమయము నందు యధాశక్తిని భారతిని గొలుచుట కవకాశము లారాధకులకు గలవు. భారతియందు భాష వాజ్మయువుఎు శాస్త్రవములు కళలు వెందలగు విషయువుఎలు పాదరభావముతోం జర్భ్చించుట కవకాశములు గల్పింపబడును వాబ్బయనిర్మాణమున నిపుడు జరుగుచున్న ప్రయత్నములు పరిస్ఫుటము చేయబడును శిల్పమునకు చిత్రలేఖమునకు శాసనములకు సంబంధించిన విషయములు చిత్రములతో బ్రచురింపబడును సామాన్యముగం బత్రికాప్రచురణమునందుః గల సాదక బాధకము అనుభవ వేద్యములైనను ఈ క్రొత్తప్రయత్నము సాహసకార్యముగ6 గనంబడును మాసపత్రిక నొకదానిని బ్రచురింపవలయు నని కార్యసిద్ధికిం ట్రయత్నములు జరిగినవి విజ్ఞాన సంపన్నులు కొమట్టాజు లక్ష్మణరావుగారీ భారమును పూనుట కంగీకరించిరి ఆ మహానుభావునకు నూరేండ్లు నిండినవి వారి సహాయము దుర్లభిమైనది రెండేళ్లు లక్ష్మణరావు గారి నిమిత్తమునను గతించినవి సంకల్పము రిక్తమనోరధముగ నిలచినది కొంతకాలము పెరిగినసంకల్పమును చేసిన ప్రయత్నములను సఫలముచేయుటకుంగల యవకాశములను వినియోగించుట కీప్రయత్నము కారణ ఫలము దైవాధీనమునందు గలదు విపులమైన యాంధ్రావనియందిట్టి ప్రయత్నముల కెన్నిటికైనను నవకాశములు గలవు భారతిని పెంచి పోోంచవలసినభార మాందధ్రలోకాధీనమైయున్నది ముఖ్యముగ నీభారము విద్యావంతులపైన గలదు పత్రికకు జీవకళను విద్యావంతులవ్యాసములు సమకూర్చు నటులు బొమ్మలును పటములును నచ్చును సవుకూర్పంజూలవు విద్యాసంపన్నులు యథాశక్తిని సకలవిధవలులను భారతిని బ్రతికించుటకు బ్రార్ధితులు వ్యాసములను పద్యములను చిత్రపటములను బంపి ప్రచురణమునకు సహాయపడిన మహాజనులకు వందనశతంబులు ఆంద్ర మహాజనులు సదయహృదయులై భారతికి స్వాగతంబు నొసంగి దీవించి వా ప్రయత్నమును సఫలము చేయుటకు సాయపడదురుగాక] = నంపాదకుడు ఆంధ్రావళికి ఆరుదశాబ్టులుగా నవరసోపేతమైన సాహిత్యపు విందులు అందిస్తూనే వుంది భారతి. తెలుగు పాహిత్యానికే కాక సంస్కృత పాహిత్యానికి చరిత్రకు పురాతత్త్వానికి శాసన పరిశోధనకు విజ్ఞానశాస్టానికి సంఘ పురోగతికి మహిళాభ్యుదయానికి వేయేల-రాష్ట దేశ పురోభివృ ద్ధికి సంబంధించిన సకల కార్యకలాపాలకు ఈ పత్రిక దోహదం చేసింది భారతి రంగురంగుల అపూర్వ చిత్రాలతో వేళతప్పక ప్రతి చాంద్రమాసాదిని వస్తూ పారకులను అలరించేది దాని దెబ్బకు సామాన్యమాసపత్రిక లేవీ నిలవలేకపోయాయి నేడు కీర్తితో తలపండిన ప్రతి కవి రనయిత పరిశోధకుడు కథానికా రవయిత నవలాకారుడు చరిత్రకారుడు లిపివేత్త ఖగోళజ్ఞుడు పరమాణు కాస్త్రజ్ఞాడు భారతి మన్నన పాందినవారే భారతి అన్నివర్గాలసాహిత్యవేత్తలను అన్ని సిద్ధాంతాల రవనలనూ ప్రోత్సహించింది చివరకు తనను దూషించేవారి రచనలనూ ప్రచురించింది రచనకు సాహిత్యస్థాయి ఉండాలి సిద్దాంతం ఏదైనా సరే భారతి ప్రారంభపూర్వగాథ కొంత ఆసక్తికరమైనది కాశీనాధువి నాగేశ్వరరావు గారు సాహిత్య ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

56 మాసపత్రిక నొకదానిని ప్రారంభించాలనుకున్నారు వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారితో వారికి పరిచయ అదివరకే వనప్పాకం అనంతాచార్యులు వేపా రామేశం టంగుటూరు ప్రకాశం గార్లవంటి ప్రముఖు గోప్టులలో ఉంది కనుకవారి సలహా అడిగారు అప్పుడు గన్నవరపు సుబ్బరామయ్య గారు మద్రాసు ప్రభుత్వ ప్రాచ్యలిఖిత పుస్తక భాండాగారంలో పని చేసేవారు ఆయనది విచిత్రమైన వ్యక్తిత్వం చదివియి ఫస్ట్‌పారం నేర్చింది పారోహత్యంతోపాటు స్టైనోగ్రఫీ విని ఆకళించుకొన్నవి వివిధ భాషలు వీపు అప్పగించినా అచ్చుకట్టుగా తీర్చిదిద్దే అద్భుతశక్తీ ఎవరితోనైనా సహకరించి పనిచేయగః పామరస్యబుద్ది ప్రభాకరులు సూచనపై శ్రీ నాగేశ్వరరావు గారు సుబ్బరామయ్య గారిని సంపాడః వర్గంలో నియమించారు ప్రభాకరులు ఆ పత్రికలో మీగడతరకలు కలగూరగంప వంటి శీర్తికట పెట్టారు శాసనాల ప్రచురణ చర్చలు జరిపారు * భారతి స్వర్గోత్సవం సందర్భంగా 1974 జనవరిలో ప్రచురించబడిన 'స్వర్గోత్సవ సంచికలో

కళాప్రపూర్ణ నిడదవోలు వేంకటరావుగారు. స్వర్ణోత్పవభారతి శీర్షికన బ్రాసిన సుదీర్హవ్యాసాలలో భారతి 50 సంవత్సరాల పరిణామచరిత్రను వివరంగా ధాసారు ఆ వ్యాసంలో యీ విధంగా పేర్కొన్నారు

శ్రీ పంతులు గారు ఆంధ్రసారస్వత ప్రపంచమున సాహిత్య వైజ్ఞానిక చైతన్యము నుజ్జీవిం జేయుటక్రై భారతి మాసపత్రికను వెలకొల్పి బహుముఖములుగా ప్రవర్తిల్లుదున్న భాషాజగత్తులో = ఏకైక సాహిత్య పత్రికగా పరిణమింపజేసిరి

శ్రీశ 1938 నుండి శ్రీ శ 1972 వజుకు ముప్పదినాలుగేండ్ల మోఘముగా శ్రీ శివలెంక శంభుప్రసాదు గారు భారతి పత్రికాధిపత్యము సంపాదకత్వము వహించి ఆంధ్రభాషా పత్రికా ఫపంచమున-భారతి నత్యున్నత స్థానమలంకరింప జేసిరి

భారతి అవతరణము

భారతి ఆవతరించు నాటికి తెలుగు వాజయమున నవ్యయుగము వికాసము నందినది. పాళ్చాత్య సాహిత్య సంస్కార ప్రభావము పరిణత రూపము దాల్చినది నవ్యసాహిత్య ప్రక్రియలలో ఖండకావ్య రచన గణనీయమైనను వచనము ప్రధానస్థాన మాక్రమించినది నవల కధానిక-నాటిక వ్యాసము దైనందినాభివృద్ధి నందినవి పాశ్చాత్య విమర్శనా పద్ధతులపై సాహితీ విమర్శనలు భాషావాజ్యయ చారిగ్రక గవేషణ పలురీతులుగా విస్తరించినది ప్రధమ ప్రసంచ సంగ్రామానంతరమున పాళశ్చాత్యదేశములలో ప్రచురముగా నున్న వైజ్ఞానిక పరిశోధనలు- పాశ్చాత్య రాజకీయ సాంఘిక విప్లవ వ్యవస్థలు మన కంతర్థాతీయ మైనను సన్నిహితములైనవి ఆ వాతావరణ ప్రాబల్య మాంద్రసాహిత్యముపై

ఇట్లు నవ్యత ప్రచురము గానున్నను భారతీయ సంస్కృతిని గూర్చి, సంస్కృత భాషా విశిష్టతను గూర్చి ప్రాద్యపండితులు విచారణలు సేయుచునే యుండిరి సంప్రదాయ పరిజ్ఞానము గల- 'స్రాచ్యపండిత విమర్శనములకన్న పాళ్ళాత్య సంస్కారము మాత్రమే అలవటజచుకొన్న పాశ్చాత్య పట్టభద్రుల చారిత్రక విమర్శనలకే పలుకుబడి కలిగినది సంప్రదాయ విమర్శనకు క్రమముగా స్థానము సన్నగిల్లినది ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయమున- తెలుగున శాస్తోపాధ్యాయ(ఎం.ఏ ) పరీక్షకు పాహిత్య పరిణానుము విస్మరించి కేవలము వాజ్మయ చరిత్రయే ప్రధానముగా చేయుటయు వీ అవ్యవస్థకు

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

57 దోహదము చేసినది ప్రాచీనత-నవీనత-సమన్వయము చెందుటకు మాజుగా విడివడినవి ఇట్టే పరిస్థితులలో ప్రాదీనసాహిత్య సంప్రదాయమును-నవీన పాళ్చాత్య సంస్కారమును సమన్వయించి- ప్రాచీన సాహిత్యమును పరిరక్షించి నవీనసంస్కారము నకు నవకమొసంగి నూతన వైజ్ఞానిక శాస్త్రీయ దృష్టితో-సర్వతోముఖముగా వ్యాప్తి చెందు చున్న సమస్త సాహిత్య కృషిని సమీకరెంచి-యావదాంధ్రదేశపు సాహిత్యమును కేంద్రీకరెంప జేసినది భారతి భారతీయాధ్యాత్మిక విజ్ఞానవఎును-పాశ్చాత్యసంస్కార వికాసమున తెలుగు సాహితిని పతిఫలింపజేసినది భారతి- కేవలము సాహీత్య పత్రికగా గాక - సారస్వ్యతము-చరిత్ర -సంస్కృతి-వ్యవ స్థలకు-నవ్య విజ్ఞానప్రపారమునకు ప్రధాన వాహికగా నిలిచినది భారతి- ఆద్యతనాంధ్ర సాహిత్యజగళత్తులో - అర్ధ శతాచ్చి చరిత్ర ప్రతిబింబింపచేసినది-భారతి థారలి పరిణామ చరిత్రలో రెండే ఘట్టములు 1 ప్రధమ ఘట్టము వ్యవస్థాపకత్వము 2 ద్వితీయ ఘట్టము సంపొదకత్వము భారతి తక్కిన మాసపత్రికలవలె వచన ప్రాధాన్యము గలదేయైనను ఆంధ్రసాహిత్య సంప్రదాయము ననుసరించి పద్య రచనతో ప్రారంభించినారు పంతులుగారు. భారతి మొదటి సంచిక భారత పీత మహాత్మాగాంధి త్రివర్గవిత్రముతో మంగిపూడి వేంకటశర్శగారి గాంధీశతకముతో ప్రారంభమైనది భారతి ప్రధమ సంచికను కాకినాడలో 1924లో జరిగిన దేశీయ మహాసభయందు మూడువేల ప్రతులు ముద్రించి శ్రీ నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు ఆంధ్ర భారతి ని యావద్భారత ప్రజల దృష్టికి తెచ్చిరి కలగూరగంప 1927 ఫిబ్రవరిలో కలగూరగంప అను శీర్షిక ప్రవేశపెట్టబడినది ఇందలి విషయములు- వ్యాసములలో చేరక పరిశోధకులు ప్రత్యేకముగా కనుగొన్న నూత్న సంగతులు - అముద్రిత ంధములనుండి తెలియదగిన యంశములు-ఇతర పత్రికలయందు ప్రకటితములైన అద్భుతములు సంగ్రహముగా నందుండెడివి కలగూరగంపలోని యంశములు మెటుపు తీగవలె భారతి పాఠకులకు స్ఫూర్తి వ్యాసములలోపాటు వ్యాసకర్తల ఛాయా చిత్రములు ప్రకటితములగుట నొక పరిపాటిగా నా సంవత్సరముననే మొదలిడినది శ్రీ శంభుప్రపాదు గారు ఆధిపత్య సంపాదకత్వవల వహించిననాటినుండి భారతి- బహువలుఖములుగా భాసించి విశ్వతోవయఖవలుగా విరాజిల్లినది వారిదృష్టిలో భారతి పత్రికాధిపత్యమొక పవిత్ర కార్యము ఆశయములు భారత వర్ణముననేగాక ప్రపంచమున విజ్ఞానవీధిలో వెలువడుచున్న నూత్న విషయములు భారతిలో ప్రకటితములు కావలెనని వారి యాశయము అవి తెలుగు సాహిత్యము ద్వారా ప్రసారము భఇర్ర్రావం్ర

58 కావలెనని వారి యాకాంక్ష 1 ప్రాచీన సాహితీ సంస్కృతులను - నూతన సంస్కార దృష్టితో వివేచనతో వివరించుట 2 నవీన వైజ్ఞానిక విషయములను సాంకేతికముగాక-సర్వజన సులభముగా వెల్లడించు వారి లక్ష శములు ప్రాచీన పద్య ప్రచారము రసగుళికలని చెప్పదగిన ప్రావీన పద్యవలులు చాటువులు-శతకవఎయల పద్యముల ప్రచారములోనికి వచ్చి ప్రావీన పద్యపరనాశక్తి భారతి పాఠకులలో పెంపాందింపజేయిుట వారు-వ్యాసముల చివర అట్టి పద్యములను ప్రకటించెడివారు ఇవి చమత్కారముగానే గాక విజ్ఞ పదముగా నుండెడివి విజ్ఞాన సర్వస్వము మనకు విజ్ఞాన సర్వస్వములున్నవి గాని భారతి పత్రికా రూపమున నున్న విజ్ఞాన సర్వస్వవ భాషాసాహిత్యములతోపాటు సమస్త వైజ్ఞానిక విషయములు నిందుండుటచే భారతి విజ్ఞా సర్వస్వముగా పరిణమించినది విజ్ఞాన సర్వస్వములలో అకారద్యమ క్రమణిక ననుసరిం విషయములుండును ఇందు ప్రత్యేక వ్యాసరూవమున నుండును ఇంతే భేదము- అణువు మొదలు బ్రహ్మాండము వరకు గల అన్ని విషయములు ప్రవచించి భారతి విజ్ఞా సర్వస్వముగా రూపొందినదని నిర్వివాదముగా నిరూపించవచ్చును సుప్రసిద్ధకవి విమర్శకులు రచయిత నోరి నరసింహశాస్త్రిగారు. భారతి ని గురించి య విధంగా వ్రాసారు ఆంధ్రపత్రికలు సంవత్సరాది సంచికలు నాగేశ్వరుల సాంత ముద్దుబిడ్డలు ఇక భారతి వా ముద్దు బిడ్డ్ణయో ఉపాస్యదైవమో నిర్ధారింప సాధ్యముకాదు ఇటువంటి భారతి సంచిక వెల అర్థరూపాయి మాత్రమే నాగేశ్వరులు ఆంధ్రులకు కానుక్షగ ఇచ్చినవానిలో భారతి ప్రధానమైనది శ్రీ నండూరి సుబ్బారావు ఎంకిపాటలు ఇప్పుడెంతో ప్రసిద్ధికి వచ్చినవి గదా! వాటిల్‌ ఎనకజన్మములోన ఎవరమో నంటే అని ప్రారంభించే గేయము మొదట భారతి ప్రకటించ గానే గాలి దుమారము రేగినది ఉభయిపక్షాల వాదాలకు బహుకాలము భారతి రంగస్థల మైనది చివరకు శ్రీ బసవరాజు అప్పారావు - వారప్పుడు భారతికి సహాయ సంపాదకులు- దాసిన ఎంకిపాటల గ్లాలిదుమారము అనే వ్యాసంతో వాదోపవాదాలు సంక్షేపించారు దాని ఫలితమేమంటే ఎంకిపాటలకు నేడు సర్వతోముఖవ్యాప్తి వచ్చినది శ్రీ నాగేశ్వరులు స్వీయరచనలలో ఎప్పుడూ (గ్రాంధిక భాషనే గ్రహించేవారు కానివా రెప్పుడూ వ్యావహారికభాషలో రచించిన మంచి రచనలకు భారతిలోనేమి సంవత్సరాది సంచికలలో నేమి పత్రికలోనేమి స్థానమిచ్చేవారు * ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ర్‌ం సారస్వతానుబంధాలు ఆం(గదినష్యతిక లో వారాంతపు సంచికలలో ప్రతివారం సారస్వతాను బంధాలను ప్రచురించేవారు. ప్రారంభంలో ఆదివారాలు సేలవుదినాలు కావడంవల్ల యీ అనుబంధాలను శనివారమే ప్రచురించేవారు. చాలా సంవత్సరాలపాటు యీ విధంగానే కొనసాగింది తరువాత అదివాదాలు కూడా పనిదినాలుగా మారిన తరువాత సారస్వతాను బంధాలు అదివారానికి మారాయి. ఈ అఉనుబంధాలలో సాహిత్యానికి సంబంధించిన వ్యాసాలు నవలలు పురాణాలు ప్రచురింపబడేవి రిఫరెన్సులు 1 అంధ్ర మహాజనులకొక విన్నపము - 1910 సంవత్సరాది సంచిక 2 సమదర్శిని - 1928 సంవత్సరాది సంచీక 3 అనుభవాలూ - జ్ఞాపకాలూను - శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి ద్వితీయ సంపుటం పేజీ 245-246 శీ స్వవిషయము - భారతి 1924 జనవరి 5 భారతి - స్వర్ణోత్సవ సంచిక జనవరి 1974 6 తెలుగు సాహిత్య కోశము - ఆధునిక సాహిత్యము తెలుగు అకాడమీ ప్రచురణ పేజీ 603 7 తెలుగు పత్రికల సాహిత్య సేవ - తిరుమల రామచంద్ర పేజి 96 8 పూర్ణపురుషుడు - నోరి నరసింహళాస్ట్రి శ్రీ నాగేశ్వర శతజయంతి సంచిక పేజి 274 ఆంధ్రపత్రిక చదిత్రే

60 ఆంధ్రుల అభిమానపత్రిక పే ఆం(్ర ( దిన) పత్రిక

ఆధథడ్ర దేశ చరిత్రలో ఒక మహోన్నత మహోజ్వల ఘట్టం - ఆంధ్రపత్రిక అవతరణ

ఆంధ్రదేశానికి దినపత్రిక కొరతను తీర్చిన మహత్తర అద్భుత సన్నివేశం అది అంతేకా తెలుగు 'డైలీ జర్నలిజం కు శంకుస్థాపన మహోత్సవం జరిగిన శుభ ఘడియలు-అవి

ఆంధ్రుల మహోజ్వల చరిత్రలో సువర్ణాక్షరాలతో లిఖింపదగిన పర్వదినం-1914 ఏప్రిల్‌ తేదీ

ఆంభ్రోద్యమం దేశస్వాతంత్ర్య పోరాటాల వ్యాషనకు కంకూం కట్టుకొని మాళ్ళదేశ సేవకు అంకి "హృదయములు విప్పి చదువుడో ఆంధ్రులారా! అంటూ ఆంధ్రపత్రిక శంఖారావం చేసిన వ పుణ్యదినమది

ఆంధ్రదేశం నలుమూలలా అహింసా సమరభేరి మోగింది వేలాది యువకులు యువత ఆ సమరంలో అసువులు అర్పించడానికి అర్రులు చాచి నిలబడ్డారు అదీ ఆంధ్రపత్రిక ద

ఆంధ్రోద్యమం స్వాతంత్ర్యపోరాబాలలో ఆంధ్రులకు అండ'గా ఉన్న ఏకైక తెలుగు దినపత్రిక అయినా సాహసంతో ధైర్యంతో కదంతొక్కుతూ పదంపాడుతూ ముందుకు నడచింది ఆ ప్రజానీకాన్ని వడిపించింది

ప్వాతంత్రోద్యమాన్ని తన ఉక్కుపాదాలతో అణచివేయడానికి ప్రభుత్వం చేసిన ప్రయత్నా। భాగంగా ఆంధపత్రిక నం అదుపు చేసేందుకు వీల్ళెైతే-తోడేలు వేంక క మాదిరిగానైనా-కబళించేందుకు విరుచుకు పడాలని పొంచి ఉన్నా ప్రభుత్వం పన్నిన పద్యవ్యూహ పడకుండా ప్రభుత్వంపై తానే విరుచుకు పడుతూ హోరాహోరీ పోరాటం జరిపింది - ఆంధ్రపల చట్టాలకు నిబంధనలకు ఆర్డినెన్సులకు చిక్కకుండా అక్షరాయుధాలను ప్రయోగించడంలో అనిపించుకుంది

దినపత్రికను 1914లో ప్రారంభించినా నాగేశ్వర రావు గారు తమ అభిలాషను ఏడాది ము అంధ్రమహాజనులకు తెలియ జేసారు ఆంధ్ర జాతీయోద్యమాల వ్యాపన లక్ష్యాలుగా దినపత్రి ప్టాపించేందుకు బొంబాయివి వదలి చెన్నపురిని ఆంధ్రపత్రిక కార్యస్థానం చేయనున్నట్లు కు ఆయన వెల్లడించారు

దినపత్రికను ప్రారంభించడంలో తమ ఉద్దేశాన్ని, లక్ష్యాలను పంతులుగారు ఒక సంవళత ముందు ఆంధ్ర మహాజనులకొక విజ్ఞానము అన్న వ్యాసంలో యీ విధంగా తెలిపారు.!

ఆంధ్ర మహాజనులకొక విజ్ఞానము ఆంధ్రపత్రికా కార్యన్థానము చెన్నపురి రాష్ట్రమునకు మార్చుట దినపత్రికగా బేయు సంకల్ప ఆంధ్ర దేశమునందిపుడు నలుదిక్కుల నూతనోజ్జీవం వ్యాపించుచున్నది ఆంధ్ర జాతీయ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

మానము ఆతిశయిల్లుచున్నది ప్రత్యేకాంధ్రరాష్ట్ర నిర్మాశావశ్యకత విచారార్లమగు చున్నది భాషాభి మానము ప్రబలుచున్నది పరన మందిరములు పుస్తకభాండాగారములు గ్రంధప్రచారిణీ సంఘములు వ్యాపించు చున్నవి దేశాభిమానులును భాషాభిమానులును దేశాభివృద్ధికి దగిన పాధనముల నన్వేషించుచున్నారు శాఖాసభలు గూడి దేశాభివృద్ధికి దగిన సదుపాయములను యోజించుచున్నవి మతాచారములు మారుచున్నవి ఏవంక జూచినను నూతన వికాసము హృ దయరంజకమై విరాజిల్లుచున్నది ఈ మహాపరివర్తనమును దేశాభిమానులందరు నుచితరీతిని గహించుచు ప్రజల నుత్సాహవంతులుగా జేయుటకై యత్నించుచున్నారు ఈ మహత్కార్యమును పాధించుటకై వార్తాపత్రికలను యధాశక్తిని దోడ్పడుచున్నవి ప్రజలకు వర్తమాన లోక వ్యవహారములను వాద ప్రతివాదములను పూర్వపక్షసీడ్ధాంతములను దేశోపయోగ కార్యములను దెలుపుచు వారల నేకీ భావులనుగౌ జేయుటకును నీ మహోద్యమమును సరిగా నడుపుటకును వార్తా పత్రికలే ముఖ్యసాధనముగా నున్నవి

ఆంధ్రపత్రికోకు గారణాంతరముల వలన నారంభదశయందు బొంబాయి ముద్రణ స్థానముగా నుండుట పత్రికాభివృద్దికి దోడ్పడినను నిపుడది ప్రతిబంధకముగా నున్నది పత్రిక యాలస్యముగా బేరుచున్నది ఆంధదేశవార్తలను బ్రచురించుటలో నాలస్య వేంర్పడు చున్నది ఆంధ్రుల వ్యవసాయరంగమునకు దూరముగా నుండుట వలన వారి యభీష్టాశయములను సకాలమునం దుచితరీతిని బ్రచురించుటకు వీలు కలుగకున్నది

ఈ లోటు పాటులు లేకుండుటకును దాని యుపయోగమును వృద్ధీపరచుటకును చెన్నపురి రాష్ట్రమునందు ముద్రించుటయును దినపత్రికగ మార్చుటయును ముఖ్యమని పత్రికా నిర్వాహకులు నిశ్చయించిరి తెలుగుభాషమాటలాడువారు 2 50 00 000 మంది గలరు వీరి స్వభావ ముదారము వీరి దేశాభిమానవలు నిశ్చలవలటు వుహారాజులు రాజులు జమీందారులు ధనవంతులు విద్యావంతులు నెందటో తెలుగుదేశము నలంకరించు చున్నారు దేశమునం దిపుడుదయించుచున్న ఈ నూత్న దేశాభిమాన సమయమున దిన వారా పత్రికను బోషించు జనులు లభించరనుట హాస్యాస్పదము ఈ కార్య నిర్వహణమున కాంధ్రదేశ బాంధవులు తమ సహజమైన యుదారతతో దీనిని బోషించి కాపాడుదురను నిశ్చయము పత్రికా నిర్వాహకులకు గలదు

ఆంధ్రపత్రిక ప్రారంభమైన తరువాత దినపత్రికను తీసుకురావడానికి పొహసించిన కారణాలను పత్రిక లక్ష్యాలను ఆంధ్ర ప్రజానీకానికి తిరిగి గుర్తుచేస్తూ 1914 ఏద్రిల్‌ 2న తేదీ సంచిక 'స్వవిషషయము సంపాదకీయంలో ఈ విధంగా పేర్కొన్నారు

స్వవిషయము

కార్యారంభమునందు కార్యోద్దేశమును దెలుపుట కార్యనిర్ణయమును జేయుట యాచారము కాని యాంధ్రపత్రిక క్రొత్తది కాదు పత్రికాదర్శములు పారకులకు విదితములు అయినను వార పత్రికను ప్రారంభించినపుడు ధ్రాసిన వ్యాసమునందలి భాగ మిచట పత్రికాదర్శమును దెలుపుట కెత్తిద్రాయబడుచున్నది

(ప్రజలకు విద్యాభివృద్దియు ప్రపంచ జ్ఞానాభివృద్దియు. గావించుటయే మా ముఖ్యాభి ప్రాయము ప్రజలయోగ క్షేమాభివృద్ధికి దేశా భిమానమును స్వామిభిక్తీయు మిగుల సహకారులని ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

మేముద్దోషించు చుందుము స్వామిభక్తీలేని దేశాభిమానమును దేశాభిమానములేని స్వామిభిక్తీయన ననర్థ ప్రతిపాదకంబు లగునని మా చదువరులకు హెచ్చరించు చుందుము. స్వామిభ్యి దేశాభిమానములను గుణద్వయమును ప్రజల హృదయమున సదా నెలకొల్ప పాటుపడుచుండెదము

ఆంగ్లేయ ప్రభుత్వమునకు లోబడిన ఇతర రాజ్యము అందువలినే స్వకీయ పరిపాలనముష కాలక్రమమును బొందుటయే మా స్వరాజ్యాదర్శ్మము _ కాలమును ధర్మమును దైవమునుమ యుద్యమముల సఫలీకృతములను జేయుగాత

ఆరేండ్లక్రిత మీ యాదర్శములు మొదటి పత్రికయందు బ్రచురింపబడినవి నిందాస్తోత్రములన బాటింపక శక్తికొలది యుద్దేశ నిర్వహణమునకై నిర్వాహకులు పాటుపడిరి ముందును న్యా యాదర్శములను బోధించుటయె పత్రికోద్దేశము కాలమానమును బట్టి పత్రికాకృతి మారుఓ యవసరమైనది ఎనిమిదిపుటలతో నారంభమైన పత్రిక ఇరువది పుటలకు పెరిగినది వేలకొలకి చందా దారులు చేరిరి అయిదు సంవత్సరాది సంచికలు చందాదారులకు స్వల్పక్రయమున కొసం! బడినవి వ్యాసలేఖకులు విరివిగ బయలు దేరిరి పత్రికాపారకుల సంఖ్య వింతగ హెచ్చినది దేశభాషాభిమానములు ప్రబలినవి దేశస్థితి మారినది దేశము శాంతిభూయిస్థమై యొప్పుచున్నది బీహారు రాష్ట్రము నూతనముగ నిర్మింపబడినది రాజధాని ప్రాచీనమైన ఢిల్లీనగరమునక మార్చబడినది హీందూ మహమ్మదీయ విశ్వవిద్యాలయములు స్థాపీతములు గానున్నవి బర్మామధ్యరాష్టము లందు విశ్వవిద్యాలయములు నిర్మితములు గానున్నవి పరిహసపాత్రమై స్వరాజ్యాదర్శమును రాజనీతిజ్ఞా లంగీకరించిరి సంస్కరిత శాసనసభలందు రాజ్యాంగచర్చలన విపులముగ బేయుట కవకాశ మేర్చడినది హిందూ దేశమునం దంతటను నూతనోత్పాహమ వ్యాపించినది ఆ యుత్వ్పాహము నానారూపభావములను దాల్చి యాంధ్రదేశము నందున వ్యాపించినది ఆ మహోత్సాహమును నిరూపించి విర్ణయించుట యాంధ్ర దేశాభ్యుదయమునక్ష ప్రధాన సాధనము ఆంధ్రులు 2 25 00 000 గలరు దేశము విశాలము భాష మధురము జనులుత్సాహ సంపన్నులు ఆంధ్ర భాషయందు పత్రికా పారకులు 20 000 మంది గలరు వ్యాసలేఖకులనేకులు గలరు విచారణీయింబులైన విషయుంబు లనే కవలలు గలవు జనాభిప్రాయముల కనుకూలముగ విషయవిమర్శనమును చేయుచు ననుదినమును నాంధ్రదే వృత్తాంతాదులను బ్రచురించుటకు దినపత్రిక యవసరము ఆ యవసరమును దీర్చుటకై దినపత్రికన బ్రచురించుట కేర్పాటులు చేయబడినవి కాని యనివార్యంబులైన యాటంకముల వలన విలంబన మేర్చడినందులకు జింతిలుచున్నాము

దేశీయమహా సభాదర్శములను రాష్ట్రీయ సభాదర్శములును నాంధ్రపత్రి కాదర్శములు హైందవ జాతీయాభ్యుదయవలటనం నాంధ జాతీయాభ్యుదయవలును నంపపాదించుఓ పత్రికానిర్వాహకుల ముఖ్యోద్దేశము ఆంధ్రజాతీయాభ్యుదయము హైందవ జాతీయాభ్యుదయమునకు సహకారిగాని ప్రతికూలము గాదని పత్రికా నిర్వాహకుల మతము ఉభయ భావములకు విరుద్ధభాన వేర్పడినపుడు హైందవ జాతీయతకు (బ్రతికూలముగ బ్రవర్తింపజూడవలు నిమిత్తవు ఆంధ్రాభ్యుదయము గాని యితర జాతి ద్వేషముగాదు అవసరమైనపుడెల్ల యాంధ్రుల వృద్ధికీ దగిన సదుపాయములను విసుకువిరామము లేకను ప్రజలకును పొలకులకును నివేదించెదము

ఆంధ్రపత్రిక చెంత్ర

ర న న (౫ శ 0 న ౪ మ్‌ వ్‌ మాస త కో వ్‌ ్ర చతిదినము బ కటింవలడుడును 0౬ ఓ శం షి నంపుటను ౧ | చన్ను పట్టణము చ్య్తిల్‌ ౩వ తేది 0౪ గదువారము. | నంచిక త్రి పన ఇాద్దషానా్న ది న ప్రక అనోకకాామ్య కళ్ళు కో మజ్ట మ! త నాకన్న అ న కనా న! నిలవ ధా అణా గ్రరను 16 పుటల వముయ మనమున, థర అగా సంకు దం మిని క న్‌్‌ నీ నోవా అము చొంజనము శ యాసను కు ఓమ ా; [ప్‌ శె కంయములకు కా శల ఖ్యకకా తు కాజ కలు అన్ని శొవ్యులకు సరమామృతము వతి. యకునకు ఆస శంకత్సరను చుం |... జ్యశహణి కాంత నలు... సన జనాన్‌ నానంచు అయత సంశక్నాతి వనన ణచితక స్వజేకసరనముల తోద కక న్యజషామర్య టా రకర కాజు వ్రకు ఇకక ంకావాసుక మపి గుకున్న రలు యర నాత్రకతుతను కాళకక మైల జరప. ల న! జ్యాపాలుల కరప సుకుడు. అం గ పక క్యాకికనన న్నీటన ఫిరంనతు మంగను. గవుకాళ నును. అవాయనకనా పుంతలు ఏట ర. నః సలా ర్ట కతన రని క్యవర్ధ జు ష్‌ వనన డా. గోన ం నకల కతు గేద కిడంయు. న్వతణ్యక న రాజలంకట్ళ నో ట్‌ కనే కళా కల్సు వెనలతు సయ ప్రజా కలలకు కాల చోశళిక్ర కుక ల సు ఇ సట. మక సబ్మునప్రాల గారలంమూకును అబర్ల; శి శ కాకుతుంత. సకచుకంకలను పోట్ట. అంధ అకద్రటయు సియిను. అధీన ఖ్యార్లా కాపధ్యుతునముటనను శరా న్యోట్టతనా ఉొర్ళత్లై; కకవోకుకు సొస్లసోన 4 వోని సతుకార్సట (క క్వేో కవిం అేళ్నాటు | కనులు సూదుససను వూయల పంటే వుంట్తు శక్రక “ కీట కుల్ళు శరాననోసేయను వుట లమ వపను నార నతి | యు కాను. శవుకకచనవలకులికు అననరంళ అతనా కంళధాననతి ధర మైకు యు ముగ సంక కా ష్‌ ననన నను... కనా తకం ట్ల కనక నఖ. వవ్తగుళికలు న నాల క యాత టన ట్ర రంతాలర్య వ్యు. భవతు పద్మతో సనన చు థా హు నను ల చే సమ్యునర్టలు హత్యలో క వలాకజ్య తేలు సాసీకానుణ నందకము శా స్యనీళకు సెప్పు అహిశధిన శక్యా కానుకను మే గ రుకాల్థంయళల శ్యననోకవన నానశవథ్న చ పనాయన్నా ము అపుక్యడకటకను 0 ఆపకు లా న ప తానే న న మొ నకల శుక్లా. ఇన్స [భోగము అభభ్యామమురు పకి కను మళ హేచిసాకనక్న ఇను జ రా! మ న వయ సాచనాతకని 4 ననన వమ లాం | మంటు వమన నములు గంజాయను సఫిన్నసినికాలకు ఆనన సు “నేసంటాట నానన నంత పజలక చముసొారకుముాతు. సారంలుకు. పన్సతు | పెట్రో ఉళర్పునాకని నాకంత పాజక్యక్తని | వ్యాక. మ్యాయాటముకంటిని చచంద్ధలో న్య ఫుుముతు న న తయా జన్‌ ఈ మన చిరునామా నా అర్యర్ధ వ త్రి శాళో ర్యాలయను న! తహంయీరవిధ్సి మన్రాము ఆంధ్ర (దిన) పత్రిక రెండవ రోజు సంచిక ముఖసదత్రం వకవ ఆంధ్రపత్రిక బధిత్ర

64 శాఖా భేదములను కులభేదములను మతభేదములను జాతి గమనింపక మిత్రభావమును వ్యాపింపజేయిటక్షై ప్రయత్నించెదవలు ఆంధద్రోద్యవంవలు పట్ల సంపూర్ణ సానుభూతి నుపయోగించెదము ఆంధ్రభాష్క ఆంధ్ర విద్యావ్యాషనము ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ నిర్మాణము ఆంధ్రరాష్ట్ర నిర్మాణావశ్యకత మొదలగు విషయములను సమదృష్టితో సమర్థించుటయె దినపత్రికను 'బ్రచురించుటకు గల ముఖ్య కారణము భేదాభిప్రాయములు గలవారు మా యుద్దేశము లను వేరుగ గ్రహింపకుండుటకు భ్రార్థితులు పత్రికయందు విదేశ స్వదేశతంతి వార్తలు ఎప్పటి కప్పుడు తెలుగునందును నాంగ్లభాషయందును బ్రచురించుటకు సాహసించితిమి దైవానుగ్రహము వలన దినపత్రిక యించుకేనియు దేశాభ్యుదయమునకు దోడ్చడిన పత్రికా నిర్వాహకులు కృతకృత్యులు ఇంతవరకు సహాయమును జేసిన వారలకును చందాదారులుగ జేరినవారలకును వందనములు ఆంధ్రమహాజనులు సదభిమానమును బూని పత్రికను బోషించి దేశోపయోగకరముగ చేయుటకు! తులు |! లా ఇంతటి మహత్తర ఆశయాలతో చెన్నపట్టణం నుంచి 1914 ఏప్రిల్‌ 1వ తేదీన ఆంధ్ర(దిన)పత్రికొ విజయ యాత్రను ప్రారంభించింది దినపత్రికతోపాటు వారపత్రిక కూడా యధాతధంగా వచ్చేది ప్రారంభంలో జార్జిట్లాన్‌లోని జహంగీర్‌ వీధిలో 9వ నెంబరు ఇంట పత్రిక కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేసారు అది అద్దె యిల్లు అయితే సాంతభవనం ఉండడం మంచిదని అందుకోసం ప్రయత్నాలు ప్రారంభించారు ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే తాము క్రిస్టియన్‌ కాలేజిలో విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు తంబుచెట్టీ వీధిలో అద్దెకు ఉన్న తంబుచెట్టి వారిభవనం అమ్మకానికి ఉన్నదని తెలిసి నాగేశ్వర రావుగారు ఆ భవనాన్ని కొన్నారు ఆయన వివాహం కూడా యీ భవనంలోనే నిశ్చయమైంది కార్యాలయం మార్పుతోబాటు దీపావళి పండుగ కూడా కలిసీ రావడంతో 1914వ సంవత్సరం అక్టోబర్‌ 17 18 ఆఫీసుకు సెలవు ఇచ్చి కార్యాలయాన్ని జహంగీర్‌ వీధి నుంచి తంబువెట్టి వీధికి తరలించారు * ఈ విధంగా దినపత్రిక ప్రారంభమైన కొద్దినెలలకే సాంతభవనాన్ని చేకూర్చుకుంది ఆంధ్రపత్రిక పాంతముద్రాక్షరశాలపై నాగేశ్వరరావు గౌరు యీ విధంగా తెలిపారు * ఆనంద సంవత్సర మాంద్రపత్రికొ చరిత్రమునందొక ముఖ్యవత్సరము పత్రిక పుట్టిపెరిగిన బొంబాయి నగరము వదలి యత్యంత ప్రతిష్టలో స్వస్థానోన్నుఖయై చెన్నపురికి సుఖముగ చేరినది పొంత ముద్రాక్షరశాల నేర్చరచుకొనినది దినపత్రికా రూపమును దాల్చినది ఆంధ్ర దేశ బాంధవుల సహాయాదరణముల వలన ఈ మార్పులన్నియును. నిర్విఘ్నముగ జరిగినవి కాని దిన పత్రికా బాధ్యత నిర్వహణము దుర్భరము. దినపత్రికను నిర్వహించుటకు తగిన యనుభవమును శక్తి సామర్థ్యములును చాలవు సాహసోద్యమము నకు భగవత్కటాక్షము స్వదేశ బాంధవుల యాదరణ సహాయములును గారణములు గాని స్వశక్తి గాదు ఆంధ్రదేశ బాంధవుల యుదాఠ సహాయము పతికాభివృద్ధికి మూలము దేశబాంధవులు వారపత్రికను బోలె దినపత్రికను సయితము పంచి పత్రికా వ్యాష్తీకి దోడ్చడుటకు బ్రార్థితులు ఆంధ్రోద్యమ వ్యాపనమునకును నాంధ్ర దేశారాధనమునకును నాంధ్రపత్రిక యించుకేనియును దోడ్చడినచో పత్రికా నిర్వాహకులు కృతకృత్యులు. సొంత భవనానికి మార్పు ఆంధ్రపత్రిక కార్యాలయాన్ని తంబుచెట్టి వీధికి మార్చడంపై 1914 అక్టోబర్‌ 17వ రేదీ శనివారం ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

65 సంచికలో విన్నపము శీర్షికన పత్రికాధిపతి యీ రీతిగా ప్రకటించారు ఆదివారము సోమవారము దీపావళి పండుగ దినము అగుటచేసియు పత్రికా కార్యాలయము జహంగీర్‌ వీధినుండి తంబుచెట్టి వీధికి మార్చుట వలనను ఆంధ్రపత్రిక యీ రెండుదినములను ప్రచురించబడదు సోమవారమునాడు సాధ్యమైనంత వరకు ఆదివారము నాడు ప్రచురించెడి యుద్ధవార్తలను ప్రచురించుటకు ప్రయత్నము చేయబడును అనివార్యముగ నిటుల చేయవలసి వచ్చినందులకై మన్నించుటకు చందాదారులు ప్రార్థితులు ఈ భవనం కొనుగోలుకు మరమ్మత్తులకు మొత్తం 82 వేలు అయింది ఈ భవనం నలభై ఏడువేలకు బేరం కుదిరింది అయితే నాగేశ్వరరావుగారి చేతిలో పైకం లేక డాక్టర్‌ పట్టాభి సీతారామయ్య, కోపల్లె హనుమంతరావు గార్లవద్ద 'ప్రోనోట్లపై తొమ్మిదివేల రూపాయలు తీసుకుని సెట్టి గారికి బజునా ఇచ్చారు తర్వాత కొద్దికాలంలోనే మిగతా ఫైకం కూడా చెల్లించి మరో రు 35 వేలతో మరమ్మత్తులు చేయించారు ఇలారు 82 వేలకు పత్రిక భవనం కుదిరింది ఇంకా ఎన్నో వేల రూపాయలు వెచ్చించి చిత్రాలు వ్యంగ్య చిత్రాలకు అక్కడే ప్రోసెస్సు రూముకూడ ఏర్పాటు చేసారు ఆ రోజుల్లో అన్ని హంగులూ గల తెలుగు పత్రిక అది ఒక్కటే న్‌ ఆంధ్రదేశంలో బహుళ వ్యాష్తిగల పత్రికల లేమికి నాగేశ్వరరావు గారు తీవ్రమైన ఆందోళన చెందేవారు ఆయన 1910లో ఆంధ్రపత్రిక తొలి సంవత్సరాది సంచికలో ఆంధ్ర వార్తా పత్రికలు వ్యాసంలో యీ ఆవేదనను వ్యక్తం చేసారు పాళ్చాత్య దేశంలో ఎంతటి బీదవారైననూ వార్తాపత్రికను కొననివారుండరనీ అందువల్లనే అక్కడ వేలకొలదీ లక్షల కొలదీ చందాదారుల వల్ల పత్రికలు జయప్రదంగా నడుస్తున్నాయనీ తెలిపారు పాళ్చాత్యులలో నాగరెకాగ్రగణ్యులని పేరు వాసినిగాంచిన యాంగ్లేయులు భాగ్యవశమున మన పాలకు లగుట తటస్థించుటవలన వారి నాగరికతనంటి యీ పత్రికా కళళయు మన భారతభూమిలోను బ్రవేశము గాంచంగలిగినది వంగదేశములో6 గ్రైస్తవమత ప్రచారమును చేయుచుండిన బాస్టిస్టుమిషశావారు వంగభాష, అక్షరముల బోతపోసి ఆ యక్షరమును గూర్చు విధమును మనవారికి నేర్పి సీరాంపూరులో వంగభాషాపత్రికను నొక్కటిని 1818వ సంవత్సరమున బ్రమరింపం దొడగిరి ఈ దేశమున వెలువడిన భాషా వార్తాపత్రికలలో నదియె మొట్టమొదటిది వంగదేశమునకు ముఖ్యపట్టణముగా నుండిన కలకత్తా నగరమును మన ప్రభువులు తమ సార్వభౌమిక ప్రభుత్వమునకు రాజధావినిగాల జేసికొనుటవలన వారి సాంగత్యాతిశయమును బట్టి వంగ దేశీయులు తమ వేషభాషలను సవరించుకొని వార్తాపత్రికల మూలకముగాః దమ దేశము నుద్ధరింప సమకట్టిరి వారిలోం బ్రప్రధముండు శ్రీ రామమోహనరాయి గౌరు తరువాత నీశ్వరచం(ద్ర విద్యాసాగరులు మ్చెకేల మధుసూదన దత్త మొదలగు భాషా దేశాభిమానులును విద్యాగుణ భూషణులు నగువారు పత్రికలకు వివిధోప యోగతరములగు విషయములను గురించి లేఖలను బభాయుచు వాని వ్యాప్తికి దోడ్పడుటవలనను వంగదేశ ప్రజలు పత్రికలపై యభిమానముంచి యాదరించుటవలనను నేండు వంగదేశమున వడెగవాస్‌ నంజీిని మొదలగు పత్రికలనేకము లుద్భవించి దేశమంతట నావరించి యంతటం దానయై యవిచ్శిన్నముగ ప్రబలుచున్న మౌఢ్య దేవతను మూలకుంద్రొక్కి, జ్ఞానసూర్యుని వెలుతురును బ్రసరింహుజేయుచున్నవి ప్రవాసకులలోం ఆంధ్రపత్రిక దరిత్ర

ర6

జేరిన శ్రీయుత బాబు కృష్ణ కుమార మిత్రుల పుత్రీరత్నమగు శ్రీమతి స్వర్ణకుమారి దేవి వంటి యాంగ్లేయభాషా నాగరికతలం బడసిన వంగదేశ విదుపీనుణులు వంగదేశ భాషాపత్రికలకు సంపాదకులును లేఖకులు నయి బహువిధముల బ్రోత్సాహ పరచుచుండుటవలన నా దేశము త్వరలో నభివృద్ధిగాంచు ననుటకు సందేహము లేదు వంగదేశ భాషా పత్రికలలో నొక్కటైనను బ్రోత్సాహ భంగమునకు బాల్పడి తుదముట్టినది కానరాదు 20 000 మంది చందాదారులను గల పత్రికలచ్చటం గలవను మాటయే వంగదేశీయుల ప త్రికాభిమానమును వేనోళ్ళ వక్కాణించుచున్నని పంజాబు పశ్చిమోత్తర దేశములలో నచ్చటి విద్యాధికుల భాషాభిమానమునుబట్టియు. బారకగణ 'ప్రోత్సాహబలమును బట్టియు లాహోరు పట్టణమున బ్రతిదినమును వెలువడు పైసా అకార ను ఉరుదూ పత్రిక 20 000 మంది చందాదారులును గలిగియున్నది

మహారాష్ట్ర దేశమున దేశ భాషాభిమానులగు తిలకు సర్‌ జస్టిస్‌ చందావార్కురు ఆనరేబిల్‌ గోఖలే డాక్టరు భండార్కరు మొదలు మహామహులయు పారకులయు నుత్సాహసంపత్తినిబట్టి యొన్నియొ దైనిక పత్రికలు ద్వైవారపత్రికలు వార పత్రికలు మహారాష్ట్ర భాషలో. బయలుదేటినవి వానిలో6 గేసరిపత్రిక రమారమి 20 000-టికి దక్కువ కాని చందాదారులను గలిగి యవిచ్శన్నముగః బ్రచారమును గాంచుచు బత్రికాధిపతులును బారక వర్షమును గోరు ఫలముల నాసలి దినదిన వర్ధమాన మగుచున్నది

గుజరాతి దైనిక భాషాపత్రికలారుం ఒక బొంబాయి పట్టణమున జయప్రదముగ జరుగుచు ననేకవిధవలయల జనుల ప్రోత్సాహవలునం గాంచుచుండుట విద్యా భాషాభివరానులును గౌరవనీయులును నగు పారసీ గుజరాతీ ప్రముఖుల సుహిసూ విశేష మనవలసినది ల

ఇట్లు భారతదేశమున వంగ పాంచాల ఘూర్ణ్జర మహారాష్ట్ర రాష్ట్రములలోని పండితులయు పామరులయు దేశభాషాభిమాన ప్రాముఖ్యతనుబట్టి యాంగ్లేయ సత్ర్రభువులు మనదేశోన్నతి కొకు మనకు బ్రసాదించిన స్వాతంత్రములలో ముఖ్యమైనట్టి పత్రికా నిర్వహణమువలన నాదేశములు వృద్ధిని గాంచుచున్నవి

దాదాపు రెండుకోట్ల జనసంఖ్య గలిగిన మన యాంధ్ర దేశమున మొట్టమొదటః బ్రచారమునకు వచ్చిన పురుషార్థప్రదాయని యను మాసపత్రిక మ-రా-రా-శ్రీ, రంగనాయకులు నాయుడుగారి ప్రయత్నాతి శయమునలన బందరు పట్టణమున జనించి గొంతకాలము వరకు జనుల పోషణను సన్మానమును బడసి నామావళిష్ట మయ్యెను తరువాత దేశ భాషాభిమాన పరిపూర్జులును సంఘసంస్కరణ మూలకర్తలునగు బ్రహ్మశ్రీ రావుబహద్దరు కందుకూరి వీరేశలింగము పంతులు గారు వివేకవర్థనీ యను పేరనొక పత్రికను రాజమహేంద్రవర పురమున స్థాపించి కొంతకాలము పత్రికలకు గొఆంతపడి యుండిన మన యాంధ్రదేశమున శుష్కించి యుండిన యస్మద్దేశీయులి హృదయ క్షేత్రము అను హాస్యభక్తిరస ప్రవాహముచేం గొంతవజుకు ఫలవంతముచేసీ యితరులకు మార్గ దర్శకులైరి బ్రహ్మశ్రీ మహామహోపాధ్యాయ కొక్కొండ వేంకటరత్న శర్మగారి దరూందభాషా నందోలిలీ పత్రిక గతప్రాణమై యున్న పత్రికాలోకమునకు బునర్జీవము నొసంగి యాంధ్రుల కృ తజ్జతకుం బాత్రమై కీర్తిశషముయ్యెను తరువాత నెన్నియొ యాంధ్రపత్రికలు పుట్టినవి యెన్నియొ గిట్టినవి ప్రస్తుతము మనదేశము నందున్న యాంధ్రపత్రికల వివరము -

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

67 దైనికపత్రిక దేశాభిమాని ర్వైవారపత్రికలు ఆంధ్రప్రకాశిక శశిలేఖ వారపల్రికలు కృష్ణాపత్రిక దేశాభిమాని ఆంధ్రకేసరి ఆకాశవాణి భారతమాత రవి ఆంధ్రభారతి పాక్షిక పత్రికలు _ . ఆర్యవైశ్య, వైశ్య, సామాజ్య ప్రదాయిని కల్పవల్లి మాస పత్రికలు . సరస్వతి మనోరమ సావిత్రి ప్రబోధిని హీందూసుందరి ప్రధమ పారశాల పత్రిక వసుంధర వ్యవపాయము ఆర్యమతబోధిని ఈశ్వరవాది స్వధర్శప్రకాళిని పేరునకిన్ని పత్రికలున్నను వీనిలో వేయికంటే నెక్కుడు మంది చందాదారులంగల పత్రిక యొక్కటియును గానరాదను టెంతయు శోచనీయ మైనది విద్యాధికులు స్వదేశ భాషాభిమానమును మాని స్వభాషా పత్రికలయెడం దిరస్కారభావమును జూపుటంబట్టియు. దక్కినవారు తమ చెయింజాచి పోషీంచుటకు వెనుకదీయుయుట్టియు మనదేశమున 10వేలు చందాదారులుగల దైనిక పత్రిక లెన్నియి మూలమూల వ్యాపించి తక్కిన యన్ని రాష్ట్రముల కంటె నెక్కుడు నభివృద్దిని గలుగంజేయవలసిన దానికి మాజుగ దినదినమును క్షీణభావమును వహించుచు నశించుచున్నవి పత్రికాధిపతులు దముదేశమున కెంతయొ వేలు చేయవలయునను కొండంత యాశతో వ్యయప్రయాసముల కోర్చి ప్రచురించు చున్న పత్రికల బీదతనమును జూచి కనికరించి మన యాంధ్రులు ధనమును వృష్టి కురిపించిన రూపురే ఖావిలాసముల నన్యభాషాపత్రికల నతిక్రమించి విద్యను గోరువారికి విద్యను వినోదములం గోరువారికి వినోదమును వార్తల న పేక్షించువారికి వార్తాప్రపందమును ధనము గోరువారికీ ధనమును ధర్మాతురులైనవారికీ ధర్మము నొసంగుచు సర్వజన హృదయరంజకముగ వెలసీ దేశము నుద్ధరించును అట్లు చేయక ప్రస్తుత హీనస్థితినే పడవేసి యుంచిన నవి దినదినమును గృశించి నశించును వాని యవసానముతో మనస్థితియు నధోగతింబెందును కావున ఆంధ్రదేశ బాంధవులార! మీ యాంధద్రపత్రికలను బోషించి వాని దీన భావముః బోంగొట్టి దేశము నుద్ధరింపుండు ఆంధ్ర మాతను సత్కరించి యామె దీవనలం బడయుండు అదీ 1910 నాటి తెలుగు పత్రికల పరిస్టితి తొలి తెలుగు దినపత్రిక ఏది? ఆంధ్ర(దిన)పత్రికు ప్రారంభమయ్యేనాటికి తెలుగులో పలు వారపత్రికలు మాసపత్రికలు ఉన్నాయి 1914లో తెలుగు దినపత్రిక మరొకటి లేదు కాని అంతకుముందు రెండు మూడు దినపత్రికలు వచ్చాయి అయితే అవి అట్టేకాలం నిలవలేదు తెలుగులో దినపత్రికకు శ్రీకారం చుట్టిన ఖ్యాతి దేశాభిమాని సంపాదకుడు దేవగుస్త శేషాచార్యులుదే ఆయన మొదట యీ పత్రికను మాసపత్రికగా ప్రారంభించి తరువాత వారపత్రిక గొను ద్వైదారపత్రిక గొను మార్చి తుదకు దినపత్రిక చేసారు * అయితే 'దేశాభిమాని ఎప్పుడు దినపత్రిక యైనదీ తెలుపకపోవడం శోచనీయం దేశాభిమాని ని గురించి తెలుగు ఆకాడమీ ఒక గ్రంధంలో యీవిధంగా ధ్రాసింది* అంధ్రపత్రిక దరిత్ర

68 దేళాభిమూని పక్షపత్రిక స్థాపన 1886కు పూర్వం స్థలం-గుంటూరు విజయవాడం-పీ వికృ ప్లయ్య చౌదరి దేపగుప్తం శేషాచలపతి రావు ఇది రాజకీయ పత్రిక కృష్ణావృత్తాంతిని కృష్ణాన్యూస్‌ అనే పేరతో విజయవాడ నుంచి ప్రారంభించి తరవాత దేశాభిమాని అని పేరుమార్చి నడిపారు ఈ పత్రీక మొదట పక్షపత్రికగా మొదలై ప్రతి ఆదివారం వెలుపడేది (1915) దీనికార్యస్థానం ంటూరులో ఉన్నప్పుడు పి.వి కృష్ణయ్య చౌదరి (1886 ప్రాంతం) దీనికి సంపాదకులుగా ఉన్నారు తర్వాత దేవగుష్తం శేషాచలపతిరావు గారి సంపాదకత్వంలో 1898 ప్రాంతాలలో దీని కార్యస్థానం మళ్లీ విజయవాడ వచ్చినట్లున్నది (ఆంధ్రసర్వస్వము ఆం ప ఉగాది సంచిక 1910) | శ్రీ శేషాచార్యులు అధ్వర్యంలో దేశాభిమాని 1905-1910 మధ్య దినపత్రికగా వెలువడిందని ప్రొఫెసర్‌ కె సుబ్రహ్మణ్యం పేర్కొన్నారు * పత్రికా ప్రచురణ తర్వాతనే తండ్రి అంత్యక్రియలు సుప్రసిద్ధకవి పండితులు శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారు తమ సంపాదకత్వంలో రాజమండ్రిలో గౌతమి దిన పత్రికను ప్లవనామసంవత్సరం (1901)లో ప్రచురించారు 7 జ్ణవ సంవత్సరమున గౌతమి యను పేరుతో దినపత్రికం బెట్టి యొక సంవత్సర మవిచ్శిన్నముగా నడిపారు గౌతమి ని పచురించుకాలమునందే వీరి తండ్రిగారు కాలధర్మము చెందారు ఆనాడు దయమున మామూలు ప్రకారము పత్రికను ప్రకటించియే తండ్రిగారి శవమును సంస్కారమును చేయుటకుం బోయినారు కార్యమునందు వీరికున్న పట్టు స్తవనీయము అని శ్రీకృష్ణ కవి జీవితము లో పేర్కొన్నారు * తెలుగు అకాడమీ తన గ్రంధంలో గౌతమి దినపత్రిక(1907?) రాజమండ్రి సంపాదకులు శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి అని ప్రచురించింది* ॥ మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి గారు శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి గారి జీవిత చరిత్ర దాసారు దీనిలో ఈయన గౌతమి యను తెనుగుమాస పత్రికను 1908లో నారంభించిరి అదియొక యేడు నడచి యాగిపోయినది వీరి వజ్రాయుధము మానవసేవ వందేమాతరం అను పత్రికలు నాడు మంచి ప్రచారములోనికి వచ్చినవి * అని ద్రాసారే కాని శాస్త్రిగారి దినపత్రికను గురించిన ప్రస్తావన చేయలేదు కాని ఈ కవిని గూర్చి విపుల విషయము తెలియుటకు అనంగపంతుల రామలింగస్వామి విరచితమైన శ్రీకృష్ణ కవి జీవితము పరిశీలించుకొనవలయును" అని ద్రాసారు

థెలుగు జనానా ను 1893లో మల్లాది వెంకటరత్నంగారు స్థాపించగా 1894 నుంచి 1904 వరకు రాజమండ్రీ నుంచి రాయసం వెంకటశివుడు గారి సంపాదకత్వంలో వెలువడింది ఈ పత్రికలో

ఒక సమీక్షా ప్రస్తావన వల్ల తెలుగు వారి మొదటిది లేదా రెండవది అయిన దినపత్రిక రాజమండ్రీ నుంచి వెలువడినట్లు తెలుస్తున్నది దీని సంపాదకులు శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి మహోదయులు కావడం మరింత విశేషం 1901 సెప్టెంబర్‌ నెలలో జనానా పత్రిక దీని సమీక్షా వార్తను ఈ విధంగా ప్రచురించింది *

ఈ ఆగస్టునెల మొదట గౌతమి యను పేరునొక యాంధ్ర వార్తాపత్రిక యనుదినమును రాజమహేంద్రవరమున బ్రచుర మగుచున్నది ఈ పత్రిక యొక్క 1 2 3వ సంచికలు వందన పూర్వకముగ నందుకొన్నారము పత్రిక ఆరరావు కాగితము పరిమాణము గలది ప్రతిసారియును

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

69 ఎక ముఖ్యవ్యాఖ్యానమును కొన్ని చిన్న వ్యాసములును వృత్తాంతములును ముద్రితములగు అప్పుడప్పుడు చిన్నచిన్న ప్రహసనములు గూడ గలవు ఇతర గ్రామస్థులీ పత్రికకు ఆరు ఎులకు రు 4-6-0 మూడు మాసములకు రు 2-2-0ను చందా చెల్లించవలయును దేశముయొక్క నాగరికతనైనను కొంతవరకు అక్కడ వార్తాపత్రికలను బట్టి గ్రహింపవచ్చును కార్తా పత్రికలు దేశమునకు గన్నులవంటివి _ వార్తాపత్రికలు చదువుచుండని వాడును ఎండనివాడును త్రుప్పుపట్టిన మనసుగల వాడెయగునని చెప్పవచ్చును లోకముయొక్క న స్థితిని గురించి యట్టివానికి జ్ఞానమేమియు నుండదు ప్రపంచ జ్ఞానము విషయమున వెనుకబడియుండ నొల్లని వారెల్లరును తప్పక వార్తపత్రికల నామోదించనలసినదే అంధ్రదేశమున ర్తాపత్రిక లేని లోపము నిప్పుడే గౌతమి కొంతవరకు వారింప బూనుకొన్నది ఇది మంచి యే పత్రికాధిపతియగు శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారు ఆంధ్ర భాషా పాండిత్యము గాంచిన ఇదివరకు వీరు కొన్ని గ్రంధములు చేసి యుండుటయే గాక కళావతి యను మాసపత్రికను బ్రచురించుచున్నారు వారికీ ముద్రాయంత్రము గూడ గలదు ఐదునెలల వరకును ఈ ను సాగించిన తరువాత వీలుకొలది ఆలోచించెదవుని చెప్పియున్నారు అది ముంచి మమేయని యెన్నుచున్నాము తామవిచ్చిన్నముగా పత్రిక జరిపెదమని యాసపెట్టి కొందరి సం చందాలు వసూలు చేసి సీమ్మట తగినంత ప్రోత్సాహము లేక పత్రికను మూలవైచి అనేక ఎుల చందాదారుల విశ్వాసవయమునకును జనుల యోాసలకును భంగము కలిగించిన +ధిపతులను మనము చూచుచున్నాము ఈ యైదు నెలలైనను క్రమముగానే గౌతమి ననియు మిత్రులను చందాదారులను పత్రికాధిపతికి తోడు పడెదరని యును నమ్ముచున్నాము ఆంధ్రలోకమునకు గౌతమి యే మొదటి దినపత్రిక కాదు అట్టి భాగ్యము కృష్ణ కు లభించినది అది కృష్ణ వెల్లువల వలెనే మూడునాళ్ల మురిపెమేయై సింధు గతమైనది ఇదివరకే బిజహాడలో కీ యీ మధ్య కృష్ణ దాటి వెడలి గుంటూరు కొచ్చిన దేశాభిమాని కొంతకాలము క్రిందట 1నమును దలచూపుచు వచ్చెను ఇప్పుడు ప్రచురమగుచున్న ఈ గౌతమి పత్రిక యొక్క కటి పుటలో పైభాగమున నున్న కందపద్యం భూతల వార్తల నీతుల/జాతుల రీతులనుదెలియ దననియూ/గౌతమి యను పత్రిక ప్ర/ ఖ్యాతి మెయిన్‌ వెడలు బ్రత్యహంబు గడంటన్‌ పద్యములోని చివరి చరణమును ప్రఖ్యాతి మెయిన్‌ వెడలు బ్రత్యహముగడంటన్‌ అని మేము వట పొరపాటున చదివి ఎల్లప్పుడు వీ పత్రిక సాగును గదా యని యొక నిమిషము శసించితిమి మా సంతోషమునకు శాశ్వత జీవితము కలుగుగాక దినపత్రికలో నెప్పుడును తంత్రీవార్తలు గూడ నుండవలయును ఈ విషయమై కాధిపతియమి ప్రయత్నములు చేయునో తెలియదు యిటువంటి ఏర్పాటు చేయలేనిచో మపక్షము పూర్వము ఇంగ్లాండులో దినదినమును వెలువడు చుండిన 'స్పెక్టేటర్‌ వలెనే నీతి దలగు మత్కృష్ట విషయములను గురించి మంచి యుపన్యాసములు బ్రాయబడినను బాగుగ *డును (పుట 61-63 1901 సెప్టెంబరు తెలుగు జనానా) ఈ సమీక్షను బట్టీ తెలుగులో తొలి దినపత్రిక కృష్ణ అని భావించవలసి యుంటుంది గౌతమి పత్రిక ప్రభుత్వ విధానాలను విమర్శించడానికి వెనుకాడేది కాదు ఈ విమర్శ ఏత్వ దృష్టిని కూడా ఆకర్షించింది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

1901 ఆగస్టు 22వ తేదీన మహమ్మడన్‌ అనే పత్రికలో ప్రచురించబడిన 6 అఆడ్వర్టయిజ్‌మెంట్‌ను ప్రస్తావించి ఆగస్టు 27వ తేదీ గౌతమి విమర్శించింది *

మద్రాసులోని ఇన్‌స్పెక్టర్‌ జనరల్‌ ఆఫ్‌ పోలీస్‌ ఆఫీసులో తాత్కాలిక గుమస్తా ఉద్యోగానికి అభ్యర్థి కావలెను అని ప్రభుత్వం అడ్వర్టయిజ్‌మింటో ఇచ్చింది దీనిని ప్రస్తావించి 27వ తేదీ యూీవిధంగా విమర్శించింది

బ్రిటిష్‌ పభుత్వ హయాంలో కూడా అప్పుడప్పుడు జుతిమత విభేదాలు తలెత్తుతున అన్నిరకాల జాతి మత విభేదాలను అణచివేయడం ప్రభుత్వం ధర్మం ఆ ధర్మాన్ని నిర్వర్తించ, పోలీస్‌ ఇన్‌స్పెక్టర్‌ జనరల్‌ వంటి ఉన్నతాధికారి అలాంటే ప్రకటన చేస్తే జాతి మత విభేదాలు పె6 కాక దేశంలో ధర్మ సరిపాలన ఉన్నదా అన్న సందేహం ప్రజలకు కలుగుతుంది అందువల్లయి అడ్వర్జ్ణయిజీవెంట్లు ఇవ్వరాదని వివిధ శాఖల ఆధిపతులను ఆదేశించాలని ప్రభు కోరుతున్నాము

పోలీస్‌ శాఖను సంస్కరించ వలసిన ఆవశ్యకతను 1901 సెప్టెంబర్‌ 27వతేదీ గౌ వివరించింది పోలీసు వారిపై అవినీతికి సంబంధించి చాలా ఫిర్యాదులు వస్తూంటాయి అ ఇందుకు ప్రధాన కారణం ఆ శాఖ పాలనాయంత్రాంగంలోని లోపాలేకాని ఆయా వ యోగ్యతాయోగ్యతలు కాదనే వెప్పాలి ఉదాహరణకు స్టేషన్‌ హౌస్‌ ఆఫీసర్‌ను తీసుకుందాం నోటీసుకు వచ్చిన కేసులన్నిటినీ రిజిస్టర్‌లో నమోదు చేస్తే, వాటిలో అత్యధిక భాగం కేసులపై ద చేయలేడు అది సాధ్యంకాదు కాని దర్యాప్తు చేయనందుకు సంజాయిషీయిచ్చుకోవలసి ఉంట అందుచేత సాక్ష్యాలతో ఆధారాలతో వచ్చే కేసులను మాత్రమే నమోదుచేస్తే, నమోదుకాని కేసు గురించి పోలీసు సూపరింటెండెంట్‌కు ఫిర్యాదులు వెడతాయి అతని పరిస్థితి ముందుకు నుయ్యి, వెనుకకు వెడితే గొయ్యి మాదిరిగా ఉంటుంది ఆతడు కేసు దర్యాప్తు నిమిత్తం ఎక్కః వెడిరే అతని గ్రేడ్‌ ప్రకారం డిపార్టమెంటు రు 14 నుంచి రు 25 మాత్రం యిస్తుంది ఆ డఒ స్టేషన్‌ హౌస్‌ ఆఫీసర్‌ ఏమివేయగలడు? పోలీస్‌ సూపరింటెండెంట్‌ ఏ ఊరు వెళ్లినా అక్కడ ఆయ పాలు చక్కెర సహా అన్ని అవసరాలనూ స్టేషన్‌ హౌస్‌ ఆఫీసరు సరఫరా చేయాలి ఈ పరిస్థితు స్టేషన్‌ హౌస్‌ ఆఫీసరు నిజాయితీగా ఉండాలని అనుకొనడం లోను చెప్పడంలోను అర్థం లే అందువల్ల పోలీసు శాఖ పరిసాలనా యంత్రాంగాన్ని క్షుణ్ణంగా ప్రక్షాళన చేయవలసి ఉంది గౌతమి పేర్కొంది *

గౌతమి దినపత్రిక అవిచ్చిన్నంగా ఏడాదిపాటు నడువగా అంతకుముందు వచ్చి స్వల్చకాలం మాత్రమే వచ్చాయి 1910లో దేశాభిమాని దినపత్రికగా ఉన్నట్లు ఆంధ్రపత్రిక సంవత్సరాది సంచిక (1910) లో పేర్కొనడాన్ని బట్టి ఆ పత్రికను పునరుద్ధరించి నట్టు భావించ 1910లో శశిలేఖ కూడా కొద్దికాలంపాటు దినపత్రికగా వెలువడింది *

ఆంధ్రపత్రికొకు ముందువచ్చిన దినపత్రికల పరిస్థితి ఇదయితీ ఆ తర్వాత వచ్చిన మ రెండు దినపత్రికల పరిస్థితి కూడా అంతే అయింది 1916లో మద్రాసు నుంచి వృత్తాంతం 6 తెలుగు దినపత్రిక వెలువడింది

19]8లో పార్థసారధి నాయుడు సంపాదకత్వాన కొద్దికాలంపాటు ఆంధ్రప్రకాళికొ దినపత్రిక వెలువడింది దీని సంవత్సర చందా రూ 15/లు * ఇది 1885నుంచి వారపత్రికగా 40 ఏ

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

71 నడచింది 1926లో శ్రీ పంజల సుబ్రహ్మణణైట్టి సంపాదకులుగా సమదర్శిని దినపత్రిక కొద్దికాలం వచ్చింది ఆయన దీనిని బ్రాహ్మణేతర పత్రికగా నడిపారు 1934 ప్రాంతంలో తాపీ ధర్మారావు సంపాదకత్వంలో కొంతకాలం దినపత్రికగా నడిచింది 7 1921లో పౌత్‌ ఇండియన్‌ పీపుల్స్‌ అసోసియేషన్‌ జస్టిస్‌ పార్టీల ఆధ్వర్యంలో న్యాయదీపికొ దినపత్రిక వచ్చింది కాని యిదీ స్వల్పకాలం మాత్రమే నడచి వారపత్రికగా మారింది ఆనంద సంవత్సర చైత్రశుద్ద ష్టినాడు-1914 ఏపిల్‌ 1వ తేదీన-దినపత్రికగా ప్రారంభమైన “ఆంధ్రపత్రిక నిర్విఘ్నంగా జయప్రదంగా నిర్వహించబడిన తొలి తెలుగు దినపత్రిక అప్పుడు దినపత్రిక సంవత్సర చందారు 12 'అరుమాసాొలకు రు 6-4-0 మూడు మాసాలకు రు 3-4-0 ఓక మాసానికి రు 1-2-0 ప్రారంభంలో ఆంధ్రపత్రిక రిజ్యోర్డ్‌ నెంబరు ఎం 1092 ఇది 1914 జూన్‌ నాటికి ఎం 1118గొ మారింది ఇదే చివరి వరకు కొనసాగింది ప్రారంభంలో పెక్కు సంవత్సరాల పాటు మొదటి రెండు పేజీలలోను వ్యాపార ప్రకటనలు వేసేవారు మొదటి పుటలో పత్రిక లోపలి పేజీలోని విషయాల వివరాలను ఇచ్చేవారు మొదటి సంవత్సరం చందాదారులకు ఆనంద (1914) సంవత్సరాది సంచికను ఉచితంగా ఇచ్చారు ఆంగ్ల దైనిక పత్రికలతోబాటు ఆంధ్రపత్రిక యొకటి యుండుట జనోసయోగమైనది లోక వార్తలు వ్యవహారములు దెలుపుట కిది యొక సాధనము దీనియందు విదేశ స్వదేశ వార్తలు రాజకీయ మత సాంఘిక విషయములు వ్యవసాయము వాణేజ్య పారిశ్రామిక విషయములు కల్పిత కథలు మొదలగునవి జనోపయోగ మగునటుల ప్రచురింపబడు చుండును అని 1915 సంవత్సరాది సంచికలో దినపత్రికను గూర్చి ఒక ప్రకటన ఇచ్చారు ఆప్పుడాం(్రులకు తెలుగు దినపత్రిక కొత్త అందువల్ల యీ పత్రికను ప్రజలచే చదివించే బాధ్యతలను కూడా పత్రికయే తీసుకోవలసి వచ్చింది ఇందుకుగాను ఆంధ్రదేశంలోని పట్టణాలలోను ్రామాలలోను గల అనేక ఛంథాలయాలకు దినపత్రికను ఉచితంగా పంపేవారు ప్రారంభంలో పత్రికా నిర్వహణ ఎంతో కష్టంతో కూడిన పనిగా ఉడది ఇంగ్లీషులో వచ్చిన వార్తలను తెలుగులోనికి సమర్ధసంతంగా ప్రజలకు అర్థమయ్యేరీతిలో తర్జుమా చేసేవారు లేరు ఇంగ ప్రాంతాలలో వార్తలను సేకరించి పంపేందుకు సమర్భలను ఎంచుక్‌ వలసే ఉంది ఆ రోజులలో ఇలాంటివారు బహుతక్కువ దీనికితోడు తెలుగులో పత్రికా పరిభాషలేదు అన్నీ సమస్యలే దినపత్రిక ప్రారంభం నుంచి చాలా సంవత్సరాల పాటు గాంధికభాపనే ఉపయోగించారు నాగేశ్వర రావు గారు భాంధిక భాషా వాదులే అయినప్పటికీ ప్రజువసరాల దృష్ట్యాను భాషాభ్యుదయం దృష్ట్యాను శిష్ట వ్యావహారికాన్ని అంగీకరించారు దినపత్రిక ప్రారంభంలో ఆరడెమ్మీ సైజులో ఉండేది ఈ పద్ధతి 1931 వరకు కొనసాగింది 1932 నుంచి డెమ్మీ సైజు అయింది వార్తల శీర్షికలు (ాడ్డింగులు) కూడా ఇప్పటి మాదిరిగా క కాలంలు ఉండేవి కాదు సెన్సేషనల్‌ గానూ ఉండేవి కాదు పామాన్యంగా ఎలాంటి వార్తలకైనా సింగిల్‌ కాలం లేబిల్‌ హెడ్డింగులు ఇచ్చేవారు అయితే యుద్ధ వార్తల వంటి కొన్ని ప్రధాన విషయాలకు 3 ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

72 లేదా 4 కాలంల హెడ్డింగులు ఇచ్చేవారు ఇందుకు ఉదాహరణ 1915 అక్టోబర్‌ 15వ తేదీ సంచిక ఐరొపా మహాసంగ్రామం అని 48 పాయింట్‌లో నాలుగు కాలంల హెడ్డింగు యిచ్చి దానిక్రిం 24 18 16 పాయింట్లలో జప్లీనుల దాడి వలన యుపద్రవ మేమీయును కలుగలేదు _ పనుల మామూలుగా జరుగుచున్నవి టర్కీవారు సిరియా ప్రముఖుల నందరినీ యురిదీయుట ఇట! వారు ఆసియా టైవాను సేనలనంపుట డ్విన్సు ప్రాంతమున రష్యావారికి గొప్ప విజయము ఆ హెడ్డింగులు యిచ్చారు పత్రికా నిర్వహణ ఖర్చులు పత్రికా నిర్వహణ భారం పెరగడం వల్ల దినపత్రిక చందాను 1917లో కొద్దిగా పెంచార అప్పుడు సంవత్సర చందారు 15 చేసారు అప్పుడు కేవలం తంత్రీకరణ వార్తలకే ఎడాదికి రు వేలు అయ్యేది ఆంధ్రపత్రికను ప్రారంభించిన మూడు సంవత్సరాల తరువాత దినపత్రిక నిర్వహ! ఎంత కష్టంగా ఉందో నాగేశ్వర రావు గారి మాటలలోనే చదువుదాం ” ఆంధ్ర దైనికపత్రిక ఆనంద సంవత్సర వైత్రమాస శుద్ధ పస్ట్రీదివసమున చెన్నపురియం దారంభిం బడీనది దైనిక పత్రికకు మూడు యేండ్లు నిండినవి నాలుగవ యేడాది ఆరంభ దశలో యున్న! యుద్ధ సమయములో కొంత ప్రచారము పెరిగినది ఆంగ్ల విద్యావంతుల కాంధ్రపత్రిక యందభిరుచి లేదు జనసామాన్యమునకు విద్యలేదు దై కాంధ్రపత్రిక పరనము ప్రజలకు పరిపాటికాదు విద్యావంతుల కభిమానములేదు ఆంగ్లపత్రికల! గల వ్యాసలేఖకులు లేఖకులు పోషకులు గ్రాహకులు పారకులు ఆంధ్రపత్రికలకు లేరు పత్రి నిర్వహణము విశేషమైన వ్యయప్రయాసలతో కూడియున్నది సకల సర్వవ్యవహారములు ఆంగ్లభాష జరుగుచున్నవి అనువాదీకరణము దుర్లభము భాషాపత్రికల కాంగ్లభాషా పత్రికల కంటెను రెట్టిం శ్రమగలదు శ్రమ యధికమైనను లాభము పూజ్యము గౌరవము శూన్యము యుద్ధము వల్ల కాగితవ ధరమూడురెట్లు పెరిగినది అయినా కాగితము దొరకుట లేదు 15 రూప్యములలో 10 రూష్యము! కాగితమునకు వ్యయమగుచున్నది పోస్టు ఖర్చులలో తక్కిన 5 రూప్యములు ఆగుచున్నవి తం; వార్తలపై సంవత్సరమునకు 10 వేల రూప్యములు వ్యయమగుచున్నవి ఇట్టి పరిస్థితులలో పత్రి నిర్వహణ సకల విధముల దుర్భర మగుచున్నది అయినను దైవానుగ్రహము వలనను ఆం దేశబాంధవుల యాదరణము వలనను పత్రిక నిర్విఘ్నముగ జరుగుచున్నందుకు పత్రికా నిర్వాహకుః క్‌ లేక 0లో కాగితం ధర మరల పెరిగింది కాని చందా పెంచలేదు 1920 నవంబర్‌ 18వ తే ఆంధ్రపత్రికలో సంపాదకుని పేర ప్రచురించబడిన విన్నపము లో యీ విధంగా పేర్కొన్నారు పౌను 1కి 0-8-0 ఎనిమిది అణాలు పెట్టినను కాగితములు దొరకకున్నవి ఇంకను ధరః హెచ్చువనుటకు సూచనలు గలవు ఆ కారణమున దీర్హవ్యాసములను పత్రికయందు ప్రకటిం జాలము ప్రచురణమును గోరెడివారు సంక్షేషముగ నొక వైపుననె బ్రాసి పంప బ్రార్థితులు లేఖకుళ వ్యక్తుల నామములు లేకను “సంపాదకుడు ఆంధ్రపత్రిక యని వ్రాయవలయును బి ఎల్‌ మొదలైన కోర్సులను చదవడానికి మద్రాసు వచ్చే బీదవిద్యార్థులు పంతులు గా సహాయం అర్థించడానికి వచ్చినప్పుడు వారిని పార్ట్‌టైమ్‌ ఉద్యోగులుగా ఏర్పాటు చేసి వారిని సః ఎడిటర్స్‌గా నియమించి వారికి గౌరవం ఆదరాభిమానాలు కల్గించి స్వయం పోషకత్వానికీ దొ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

చూపేవారు ఆంధ్రవిద్యార్ధి సంఘానికి కార్యాలయం కూడా ఆంధ్రపత్రిక కార్యాలయమే

ఆంధ్రపత్రిక మేడ ఒకధర్శ్మశాల ఆంధ్రదేశములో ఎ మూలనుండి ఏ మాత్రము సుప్రసిద్ధుడైన వ్యక్తి వచ్చినను ఆ మేడ పై అంతస్తులో నివసించుట ఎరుగుదుము నేను చెన్నపట్టణములో విద్యార్థిగానున్న నాలుగు సంవత్సరములలో తెలుగువారిని గురించి ఏ విషయమైన తెలియవలెనన్న ఆంధ్రపత్రిక కార్యాలయమునకు వెళ్లి తెలిసికొనుచుండెడి వాడను అని శ్రీ నోరి నరసింహశాస్త్రి భ్రాళారు 1916 లోనే వేలాది నష్టం

1929లో కొండా వెంకటప్పయ్యగారు ఒక సభలో మాట్లాడుతూ ఆంధ్రపత్రికో ప్రారంభం నుంచీ నష్టాలలోనే నడుస్తున్నదని వెల్లడించారు *

“మనదేశములో పత్రికా నిర్వాహకులకు గలుగుచుండు చిక్కు ద్రవ్యభావము ఇతర దేశములలో వార్తా పత్రికలకు లక్షల కొలది చందాదారులుందురు కాని మన దేశములో మాత్రము ఆంత ప్రబోధమింకను కలుగలేదు చందాదారులగు పారకుల సంఖ్య హెచ్చినగాని పత్రికా నిర్వహణ జయప్రదముగ సాగనేరదు ఆంధ్రపత్రిక వంటి పత్రిక గూడ ప్రతి సంవత్సరమును చాలా నష్టముతో నిర్వహంచబడుచున్నది 1916 సం లో ఆంధ్రపత్రిక లెక్కలు నేను పరికింపగా రు--- వేలు (ఎన్ని వేలో తెలియదు దీనిని వెల్లడించడం ఇష్టంలేక పత్రిక అద్భు సమయంలో పత్రికా నిర్వాహకులు యీ అంకెను తొలగించారు-రచయిత ) నష్టము గన్పడెను పరిస్థితులిప్పుడైనను మారెనని చెప్పవీలులేదు ఇట్టి విషయములలో ప్రజాభ్యుదయమే పరమావధిగా నిడుకొని నిర్విఘ్నముగ నీ పత్రికలు నిర్వహింప బడుట గర్వముగ చెప్పుకొన దగినవిషయము అన్నారు వెంకటప్పయ్య గారు - ఆంధ్ర కృష్ణాపత్రికల సన్మాన సభలో

నాగేశ్వరులు పరమపదించే నాటికి ఆంధ్రపత్రిక ఎనిమిది వందల మందికీ ఉచితంగా పంపుతూ ఉండేవారట దానివల్లనే పత్రికకు నష్టమని శ్రీ పట్టాభి గారు లెక్క కట్టేవారు “= నష్టం వచ్చినా ఆ కాపీలు ఆంతమందికీ పంపవలసిందేనని నాగేశ్వరరావు గారు ఖరాఖండిగా అనేవారు అదనపు రాబడికి ఏర్పాట్లు

ఆంధ్రపత్రికొ ప్రెస్‌లో అన్ని హంగులూ సమకూర్చారు శుభలేఖలు పుస్తకాలు మొదలైన వాటిని అచ్చువేసి దినపత్రికకు సహాయంగా కొంత ఆదాయం పొందే అవకాశాలు కలుగబేసారు

1915 సంవత్సరాది సంచికలో ముద్రాలయాన్ని గురించి యీ విధంగా అడ్వర్టయిజ్‌మెంట్‌ వేసారు

ఆంధవ్యల్‌కో కార్వాలయము

తెలుగు. అఅనము. కన్చడము ఇిర్లోషు

ముచ్చటగా అచ్భువేయుదుడు

వ్రున్తకములు. శుభలేలలు = ఖఇలరప్టైన వన్చియు

చక్కగా చేయవదిడును

బైందింగు బివరన్వుము

రండురంయులలో ముదింగటక్షు మంచి విర్పాట్లు గలవు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

74 వటముల ముదణ వనందుగా నుండును. గమనింవదగినవి రేటులు చవక వనితనం బాగు ప్రెస్‌ విలువ లక్షరూపాయలు ఆంధ్రపత్రిక ప్రెస్‌ ఏర్పాటుకు లక్షరూపాయల ఖర్భు అయింది లక్షరూపాయల ప్రెస్సునాది ప్రభుత్వంతో యుద్ధాలకు సంబంధించిన రచన మీది బయటిక రావడం తడవుగా పోలీసులది తప్పకుండా పరిశీలిస్తారు ఏమాత్రం సందున్నా నేను చిక్కు పడతాను ముందు కనక మీరు మీ రచన చెన్నాప్రగడ భానుమూర్తి పంతులుగారికి చూపించి రండి నేను చీటీ యిస్తాను మీరు వీరపూజు వల్ల ఎలాంటి చిక్కూరాదని జవాబు రాయించుకు రండి వారిచేత అన్నారు నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు - ఒక సందర్భంలో శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారితో * అప్పుడు భానుమూర్తి గౌరు ప్రభుత్వం అనువాదకులు ఆంధ్రపత్రికొ ఆఫీసులో రచయితలు పుస్తకాలు ప్రింట్‌ చేయించుకొనేవారు ఉండడానికి కొన్ని గదులను కేటాయించారు శ్రీపాద వారు పుస్తకాలు ప్రింటింగ్‌కు వచ్చిన వెంకట్రామా అండ్‌ కో సోదరులు అక్కడే ఉండేవారు ఆ రోజుల్లో పబ్లిషర్సు రవయితలకు నవలకు రు 25 ఇవ్వడం గొప్పగా ఉండేది శ్రీపాదవారి నవలకు వెంకట్రామా అండ్‌ కో వారు ఇస్తామన్న మొత్తం అది * ఎడిటర్‌ పేరు ఎప్పుడు వేసారు? ఆంధ్రపత్రికలో ప్రారంభం నుంచీ సంపాదకుని పేరు ప్రచురించలేదు ట్రింటెడ్‌ అండ్‌ పబ్లిష్ట్‌ టై కె.నాగేశ్వరరావు (9౧9 అ జుం [00 5166 69 11 /జ్యలాాః 220) అని మాత్రం వేసేవారు సంపాదకుని పేరు ఎప్పటినుంచి ప్రచురించారన్నది ప్రశ్నార్ధకమైంది ఈ విషయాన్ని తెలిసికొనేందుకు సంవత్సరాల తరబడి పత్రికలను పరిశీలించవలసి వచ్చింది చిట్టచివరికి 1922 డిసెంబర్‌ 4వ తేదీ నుంచి సంపాదకుని పేరు ప్రచురించినట్ట్లు తేలింది ఆ నెల 2వ తేదీ వరకు సంపాదకుని పేరు లేదు 3వ తేదీ ఆదివారం సెలవు రోజు 4వ తేదీన ఎడిటర్‌ అన్న అక్షరాలు కనిపించాయి అప్పుడయినా ఎడిటర్‌ పేరు వేరుగా ప్రచురించలేదు ప్రింటెడ్‌ అండ్‌ పబ్లిష్ట్‌ బై కె నాగేశ్వరరావు ఎడిటర్‌ (“౧౧౧౫ జ6 48 9964 0 |. సష్యటా౭ణ 280. 564 100 జ శుంర0ణ న కి0*4 కిం 6&7 20జారిలయలయు కరంటు, సజయ) అని వేసారు అయితే నాగేశ్వర రావు గారు ఉప్పుసత్యాగ్రహం చేసినప్పుడు ఎడిటర్‌గా చల్లా శేషగిరిరావు గారి పేరు వేసి ఉండవచ్చునని తోచింది నాగేశ్వరరావు గారు 1930 ఏప్రిల్‌21న ఉప్పుసత్యాగ్రహం చేయగా అదే రోజున ఆయనకు ఆరుమాసాల కరినకారాగార శిక్ష విధించబడింది అందువల్ల ఏప్రిల్‌ 22వ లేదీ పత్రిక తిరగేస్తే, నాగేశ్వరరావు గారి పేరే ఉంది ప్రింటెడ్‌ అండ్‌ పల్లిస్ట్‌ బై అన్న చోట కూడా నాగేశ్వరరావు గారి పేరే ఉంది అయితే డిక్లరేషన్‌ పాందడంలో జాస్యంవల్ల యీ విధంగా జరిగిందేమో నన్న అనుమానం వచ్చి, 23వ తేదీ పత్రిక చూడగా ప్రింటర్‌ పబ్లిషర్‌గా నాగేశ్వరరావు గారి పేరే ఉంది కాని సంపాదకులుగా ఉభయుల-నాగేశ్వర రావు శేషగిరి రావు గార్ల-పేర్లూ ఉన్నాయి ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

75 ఇద్దరి పేర్లూ సంపాదకులుగా వేయడం కొంచెం ఆశ్చర్యం కలిగించింది. 21106 జనక కంర 5[ండి లూ 1న గట్యదాాలడి మజ 864 0౯ ౩4రిరస॥ 220 12 90౪౬ కటక 6&?7 ₹)జంంంయింగు! కరాలు 112625 మకీ 105 క. నజ్రలాలకాః ౧20 ౮ 560% ౧ 280 అని ప్రచురించబడింది మరింత కుతూహలంతో మరికొంత ముందుకు పోగా 1930 మే 18వ తేదీ సంచికలో నాగేశ్వరరావు గారి పేరు కనబడలేదు ప్రింటర్‌ పబ్లిషర్‌ ఎడిటర్‌గా సి శేషగిరిరావు గారి పేరే ఉంది ?౧౧8౫ జ6ి కం కయరా 0 5ట%జ్ర ౧ 20 56 (0౯ 8 శయం 201102 0౪*జ ప7బు, రడ? ]08003య6లగు/ 5061 1184125 94 0౯ 0 560122౧120 84 అని ప్రచురించబడింది ఈ విధంగా ఆంధ్రపత్రికొకు 25 రోజులు జంటసంపాదకులు ఉన్నారు ఇంతవరకు బాగానే ఉంది నాగేశ్వర రావు గారు జైలు నుంచి తిరిగి వచ్చిన తరువాత సంపాదకుడుగా మరల ఆయన పీరు వేసి ఉంటారని ఆరుమాసాల తర్వాత పత్రికలు చూడగా శేషగిరిరావు గారి పీరే కొనసాగింది ప్రింటర్‌ పబ్లిషర్‌గా కూడా శేషగిరిరావు గారి పేరే ఉంది ఈ విధంగా 1932 33 సంవత్సరాల పత్రికలు చూసినా యిదే ధోరణి 1934 జనవరి ప్రారంభంలో శేషగిరిరావు గారి పేరు ఆ నెల చివరిలో నాగేశ్వరరావు గారి పేరు ఉండడంతో ఒక్కొక్క పత్రికా పరిశీలించగా శేషగిరిరావు గారిపేరు 18వ తేదీ వరకు ఉంది 19 నుంచి ఆయన స్థానే నాగేశ్వరరావు గారి పేరు వచ్చింది 18వ తేదీ పత్రిక చూస్తే శేషగిరిరావు గారి మరణవార్త ఆయనపై సంపాదకీయం కనిపించాయి. నాగేశ్వరరావు గారి పీరు 1938 ఏప్రిల్‌ 11 వరకు - ఆయన మరణించేవరకు ఆ తరువాత శివలెంక శంభుప్రసాద్‌ గారి పేరు ప్రచురించబడింది ఆంధ్రపత్రిక మామూలు పిండుగలతోబాటు జలియన్‌ వాలాబాగ్‌ సంస్మరణ దినం (ఏపిల్‌ 13) తిలక్‌ వర్థంతి వంటి జాతీయ దినాలకు కూడా కార్యాలయానికి సెలవులు యిచ్చేది 1920 ఆగస్టు 9వ తేదీ లోకమాన్యతిలక్‌ దచశాహమగుట చేతను ఆ దినమున సెలవు ఈయ వలయునని నిర్ణయింపబడినది అని ఆగస్టు 7వ లేదీ పత్రికలో ప్రకటించారు 8వ తేదీ ఆదివారం సెలవుదినం కావడంవల్ల 7నీ యీ ప్రకటన ప్రచురించారు లోకమాన్య తిలక్‌ అంత్యక్రియలను గురించి ఆంధ్రపత్రిక యీ క్రింది విధంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ వార్తను ప్రకటించింది తిలక్‌ గారు గతవారము బొంబాయిలో చనిపోయినప్పుడు అతని శరీరము శ్మశానవాటికలో రహస్యముగా దహనమగుటకు మారుగా సముద్రతీరమున ప్రజలనేకుల ఎదుట దహనము గావింపబడినది ఇట్టి సంగతి ఇదివరకెన్నడును జరిగి యుండలేదు నడతయందును పలుకుబడియందును జీవితమందును తిలక్‌ను పోలిన వారెవరూ లేరు అతను పూర్వాచారము ననుసరించి జీవితమును గడిపిన బ్రాహ్మణుడు. కాని ఆతను ప్రజలకు చేసిన సేవను బట్టి మామూలుగా జరిగెడు అంత్యకర్మవిధానములో మార్చుగలుగుట సముచితముగ నున్నది తిలక్‌ జీవితము భావి ఫలితమును సూచించుచుండును అతని అరువదియైదు సం రములను చాల భాగము పూనహాలో గడపబడెను ఆంధ్రపత్రిక గ్రాంధిక భాషలోనే నిర్వహించబడేది పత్రిక ప్రభావం వల్ల ప్రజలలో రాజకీయ చైతన్యం కలిగినట్లే సామాన్య ప్రజలకు అర్థం అయ్యేందుకు పత్రిక క్రమంగా వ్యావహారిక భాషలోనికి ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

76 మారక తప పామాన్యంగా వార్తలు సరళ గ్రాంధికంలో ఉండేవి సాధారణంగా సింగిల్‌కాలం హర తరు వాన సంపాదకీయాలేగాక వ్యాపార ప్రకటనలు కూడా గ్రాంధికంలోనే ఉండేఎ ఇందుకు ఉదాహరణగా 1932 జనవరి 21వ తేదీ వార్తను చూడండి. సీతానగర ఆశ్రమమును పోలీసువారు స్వాధీన పరచుకొనుట ఆశ్రమ వాసుల ఎరస్టు రాజమండ్రి జనవరి 19 తూర్పుగోదావరి జిల్లా పోలీసు సూపరింటెండెంటు గారును రాజమండ్రి తాలూకా ఫస్టుక్లాసు మేజిస్టేటు గారును సుమారు 60 మంది రిజర్వు పోలీసులలో నిన్న ఉదయము సీతానగర ఆశ్రమమునకు వెళ్లి ఆశ్రమమును వశపజచుకొనిరి ఆ ఆశ్రమమును వశపలచుకొనుటకు పూర్వము ఆశ్రమవాసులను ఆశ్రమము నుండి వెళ్లిపామ్మని కోరిరి అందులకు ఆశ్రమవాసులు అంగీకరింపలేదు అందుపై పోలీసులు లాటీలను ఉపయోగించిరి 1930 ఏప్రిల్‌ 1వ తేదీ సంపాదకీయము భారత శాసనసభ.వస్త సుంకముల చట్టము. భారత శాసనసభ పండిత మాళవ్యాగారి సవరణను నిరాకరించి ఇంపీరియల్‌ ధ్రిఫరెన్సు సూత్రమును ప్రవేశపెట్టిన సుంకముల చట్టము నామోదించి తన గౌరవమును పూర్తిగ కోల్పోయెను మిల్లు యజమానులును జిన్నా ప్రభృతులును ప్రభుత్వ సభ్యులును చేతులు గలిపి మాళవ్యాగారి సవరణ నోడింపజేసిరి షణ్ముగం చెట్టిగారి సవరణ నెగ్గెను భారత శాసనసభలో సత్సంప్రదాయములను ప్రవేశపెట్టి ప్రజల స్వేచ్భను పెంపాందింపదలచిన అధ్యక్షుని ప్రయత్నము స్వార్ధపరుల పాతికూల్యవలు వదూలవలున విఫలమయెన 1937 డిసెంబర్‌ 16వ తేదీ పత్రికలోని ఆడ్వర్టయిజీమింట్‌ హాయిగా నుండును మైసూరు చందనము సబ్బు యెంత శ్రేస్టమైనదో మీగడగా వచ్చు దాని మనోహరమైన నురుగు అంతమనోజ్జమము గాను హాయిగాను నుండును పుష్కలముగా వచ్చు ఆ తెల్లని నురుగు శరీరము యొక్క రోమ కూపములందు చొచ్చుకొనిపోయి అవటగల మలినమును మురికిని యావత్తు పారద్రోలును. ఆంధ్రపత్రికలో సింగిల్‌ కాలం లేబిల్‌ హెడ్డింగులకు బదులు విషయ ప్రాధాన్యతను బట్ట శీర్షికలు పెట్టడం సింగిల్‌కాలం నుంచి 3 4 కాలంలు కావడం క్రమంగా అమలులోకి వచ్చింది. అనంతరం వచ్చిన దినపత్రికలకు యిది వరవడి అయింది తెలుగులో పూర్తిగా వ్యావహారిక భాషలో వచ్చిన దినపత్రిక ఆంధ్రప్రభొ(1939) ఈ పత్రిక సంపాదకులు న్యాపతి నారాయణ మూర్తిగారు వ్యావహారిక భాషావాది కావడమే ఇందుకు ప్రధాన కారణం తరువాత వచ్చిన నార్ల వెంకటేశ్వర రావు గారు కూడా యీకోవక్తు చెందిన వారే ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ఫత్రిక కార్యాలయంలో చారిత్రాత్మక సమావేశాలు

ఆంధ్రపత్రిక కార్యాలయంలో కొన్ని చారిత్రాత్మక సమావేశాలు జరిగాయి 1920 ఆగస్టు 2 వ తేదీన సాయంకాలం 5 గంటలకు ఆంధ్రరాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘ సమావేశం ఆంధ్రపత్రికొ కార్యాలయంలో ఏర్పాటు చేయబడింది వేమవరపు రామదాసు పంతులుగారు అధ్యక్షత వహించారు. హోతా సూర్యనారాయణ రావు పురాణం నాగభూషణం పంతులు ఎల్లేపెద్ది వెంకట్రామశాస్త్రి కౌతా సూర్యనారాయణరావు వారణాసి సూర్యారావు గద్దె రంగయ్యనాయుడు చల్లా శేషగిరిరావు వావిళ్ల వెంకటేశ్వరశాస్త్రి దేవిడి జమీందారు కడప మునిసిపల్‌ వైర్మర్‌ వి పిచ్చయ్యగారు హాజరయ్యారు పీక్షకులు కూడా చాలామంది వచ్చారు

రామదాసు పంతులుగారధ్యక్షత వహిస్తూ మహానంది సభలో ఖిలాఫత్‌ విషయంలో సహాయ నిరాకరణ విధానం అంగీకరించ బడిందనీ పంజాబు మొదలైన విషయాలలో అది యింకా నిశ్చయం కాలేదనీ తెలియజేసారు బొంబాయి బెంగాల్‌ పంజాబ్‌ రాష్ట్రాల వారు సహాయ నిరాకరణ గురించి వేసేన తీర్మానాలను చదివి వినిపించారు ఆంధ్రరాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘంవారి అభిప్రాయాన్ని తెలియజేసేందుకు యీ సభను ఏర్పాటు చేసినట్లు చెప్పారు

అంత సహాయ నిరాకరణంపై చర్చ ప్రారంభమైంది. ప్రస్తుత పరిస్థితులు దుర్భరంగా ఉన్నందున ఖిలాఫత్‌ ఆఫ్రీకాల విషయంలో సహాయ నిరాకరణ సిద్దాంతాన్ని అంగీకరించాలని కౌతా సూర్యనారాయణరావు గారు తీర్మానాన్ని ప్రతిపాదించారు రామదాసు పంతులుగారు గద్దె రంగయ్యనాయుడు టి.వి వెంకట్రామ అయ్యర్‌ వి ఎల్‌ శాస్ట్రి ప్రభృతులు తీర్మానాన్ని బలపరచగా కొండా వెంకటప్పయ్య, సి.ఎన్‌ నరసింహరాజా తీర్మానాన్ని వ్యతిరేకించారు మరికొంత వాదప్రతివాదాల ఆనంతరం తీర్మానాన్ని ఆమోదించారు

1920 ఆగస్టు 23వ తేదీన గుంటూరు మండల రాజకీయ సభ చల్లా శేషగిరిరావు గారి అధ్యక్షతన సమావేశమైంది ఖిలాఫత్‌ విషయంలో సహాయనిరాకరణ సిద్దాంతాన్ని ఆమోదించవలసిన అవశ్యకతను గురించి శేషగిరిరావు గారు సుదీర్హంగా మాట్లాడారు ఈ సభలో కూడా సహాయ నిరాకరణ తీర్మానాన్ని ఆమోదించారు బే మద్రాసు ఆంధ్రుల సమావేశం

మద్రాసులోని ఆంధ్రులు 1917 ఏప్రిల్‌ 13వ తేదీ సాయంకాలం ఆంధ్రపత్రిక భవనం లో మునగాల దివాన్‌ కె.వి లక్ష్మణరావు అధ్యక్షతన సమావేశ మయ్యారు శ్రీయుతులు కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు వి రావుదాసు పంతులు రావుబహదూర్‌ బి ఎన్‌ శర్మ, వెంకటాచల చెట్టి గర్సె రంగయ్యనాయుడు రాజా విక్రమదేవవర్మ, పండిత డి గోపాలాచార్యులు ప్రభృతులు హాజరయ్యారు

మహాజనసభ మద్రాసు రాష్ట్ర కాంగైసు సంఘం ఉన్నప్పటికీ ఈ రెండు సంస్థలలోనూ ఆంధ్రులకు ప్రాతినిధ్యం నామమాత్రంగానే వున్నదనీ అందువల్ల ఆంధ్రుల సంక్షేమ వ్యవహారాలను చూసేందుకు ప్రత్యేక రాజకీయ సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేయాలనీ యీ సమావేశం తీర్మానించింది

శ్రీ నాగేశ్వర రావు తీర్మానాన్ని బలపరుస్తూ ప్రత్యేక ఆంధ్రరాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని యిటీవల జరిగిన కలకత్తా ఎ ఐ సి సీ నిర్ణయించిందనీ దీని దృష్ట్యా రాష్ట్ర కాంగైస్‌ సంఘం ప్రయోజనాలను పూర్తిగా పొందేందుకు మద్రాసుకు ప్రర్యేక రాజకీయ సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేయడం

ఆంధ్రపత్రిక బరిత్ర

చాలా ముఖ్యమనీ చెప్పారు

రామదాసు పంతులు బి ఎన్‌ శర్మ ప్రభృతులు కూడా మాట్లాడారు

తీర్మానాన్ని ఓటింగుకు పెట్టగా అత్యధిక మెజారిటీతో ఆమోదించబడింది బే

రాష్ట్ర సంఘం ఆమోదించిన ముపాయిదా నిబంధనలను పరిశీలించి ఆమోదించీందుకు 19 ? మే 4వ తేదీ సాయంకాలం ఆంభ్రవల్రాకభవనంలో బహిరంగసభ జరిగింది శ్రీ రామదాసు పంతులు అధ్యక్షత వహించారు డాక్టర్‌ ఆచంట లక్ష్మీపతి పండిత గోపాలాచార్యులు ఎన్‌.వి.ఎల్‌.నరసింహార్య్య ప్రభృతులు హాజరయ్యారు

కొత్తగా ఏర్పాటుచేసిన సంఘానికి యీ క్రింది వారిని ఎన్నుకున్నారు అధ్యక్షులు రావుబహదూర్‌ బి.ఎన్‌ శర్మ ఉపాధ్యక్షులు వి రామదాసు పంతులు ఎస్‌ గురుస్వామి చెట్టి కార్యదర్శులు వి.ఎల్‌ నారాయణ ఎన్‌.వెంకటాచల చెట్టి మరోపదిమంది సభ్యులు *”

బెజవాడ దుర్గావిలాస్‌లో

ఆంధ్రరాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘ వార్డిక సమావేశం 1928 జూలై 8 9 తేదీలలో బెజవాడలో కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి నివాస భవనం శ్రీ దుర్గావిలాస్‌ లో జరిగింది సంఘం అధ్యక్షులు శ్రీ టంగుటూరి ప్రకాశం అధ్యక్షత వహించారు డాక్టర్‌ పట్టాభి సీతారామయ్య, కొండా వెంకటప్పయ్య కెనాగేశ్వర రావు అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు పి ఆంజనేయులు బిక్కిన వెంకటరత్నం వి రామదాసు పంతులు ఎం.ఎల్‌ నరసింహారావు వి లక్ష్మీనారాయణ బులుసు పాంబమూర్తి, తెన్నేటి విశ్వనాధం, ఎ.గోవిందరాజులు నజీర్‌ ఆస్మార్‌ ప్రభృతులు హాజరయ్యారు.

ఆంధ్రరత్న దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య మరణానికి సంతాపం తెలిపి ఆయనకు స్మారక చిహ్నం ఆమోదించారు

విదేశీ వస్తువుల బహిష్కరణపై తాము తయారుచేసిన నివేదికను శ్రీ విశ్వనాధం గారు సభకు సమర్పించారు

ఈ విషయంలో శ్రీ సాంబమూర్తి ఒక తీర్మానాన్ని ప్రతిపాదిస్తూ, ఆంధధ్రులంతా ఖద్దరే ధరించాలనీ స్వదేశీ వస్తువులనే వాడాలనీ స్థానిక సంస్థలు కూడా యిదే పద్ధతిని ఆవలంటించాలనీ ప్రతిపాదించారు శ్రీ రామదాసు పంతులు తీర్మానాన్ని సమర్థించారు ఈ తీర్మానాన్నీ బార్జరీ సత్యాగ్రహానికి మద్దతు తెలిపే తీర్మానాన్ని కూడా సభ ఆమోదించింది రెండవరోజు కృష్ణా గోదావరి జిల్లాలలో రీసెటిల్మెంట్‌ పై సుదీర్హ చర్చ జరిగింది ఈ మూడు జిల్లాలలోని రైతులపై అదనపు పన్ను విధించడం అన్యాయమని తీర్మానించి దీనిని గురించి జిల్లాలలో ప్రచారం చేసేందుకు ప్రకాశం, నాగేశ్వరరావు సాంబమూర్తి పట్టాభి వెంకటప్పయ ప్రభృతులతో ఒక కమిటీని నియమించారు వే

ప్రభుత్వప్రశంసలు

ఆంధ్రపత్రిక ధ్రభుత్వ వ్యతిరేక పత్రికే అయినప్పటికీ పత్రికను ప్రభుత్వం ప్రశంసించ కుండా ఉండలేకపోయింది దినపత్రిక ప్రారంభమైన మరుచటి సంవత్సరమే-1915లోనే-ప్రభుత్వం ఈ పత్రికా నిర్వహణను ళ్లాఘించింది అళ్యుత్తమంగా నిర్వహించ బడుతున్న దినపత్రిక అని మద్రాసు పభుత్వం పత్రికలకు సంబంధించిన వార్షిక నివేదికలో వ్యాఖ్యానించింది “ఇతర పత్రికల కన్నా ఎక్కువ

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

యాలను ఈ పత్రిక ప్రచురిస్తోంది అని పేర్కొంది *

1919లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మరల ఆంధ్రపత్రిక ను ప్రశంసించింది. ఆంధ్రపత్రిక ఆత్యంత ఎర్ధవంతంగా నిర్వహించ బడుతున్న తెలుగు దినపత్రిక అని 1918వ సంవత్సరానికి సంబంధించిన ర్థిక నివేదికలో ప్రభుత్వం పేర్కొంది *

వివిధ రకాల విషయాలను యీ పత్రిక నమ/గ్రంగా ప్రచురిస్తోందని కూడా యీ నివేదిక తెలిపింది.

ఆంధ్రపత్రికలో సభలు సమావేశాల వంటి ఫోటోల ప్రమరణ 1928లో ప్రారంభమైందని చెప్పాలి )తకుముందు ఎప్పుడైనా ఒకటి రెండు ఫోటోలు ప్రచురించ బడేవి 1929 అక్టోబర్‌లో గాంధీజీ వ జన్మదినం సందర్భంగా ఆంధ్రపత్రిక మహాత్మునిపై ప్రత్యేక అనుబంధంలో ఎన్నో వ్యాసాలను బోలను ప్రచురించింది

ఆంధ్ర, కృష్ణా పత్రికలకు సన్మానం

1929 సెప్టెంబర్‌ 8వ తేదీన ఆంధ్ర కృష్ణాపత్రికలకు జరిగిన ఘనసన్నానం ప్రజలపై 7 పత్రికల ప్రభావానికి యీ పత్రికల పట్ల ప్రజలకు గల అభిమానానికీ విదర్శనం దీనిని బట్టి 7” పత్రికలు ఎంత ప్రజాదరణను పాందాయో అంచనా వేసికోవచ్చు. ఈ సన్మానం జరిగిన ర్లాకళామందిరం సభాసదులతో క్రిక్కిరిసిపోయింది. "సన్మానము సందర్భమున నీ పట్టణమున దెంచిన ఆంధ్రనాయక బృందము యువజనులు యుత్సాహానందములను గాంచినప్పుడు ౫ధ్రబాతి కంతకు నిదియొక మహాపర్వదినమా యను నభిప్రాయము ప్రేక్షకులకు గలుగుచుండెను. ౫ధ్రదేశమునందన్ని ప్రాంతముల నుండియు వర్గ మత రాజకీయ పాంఘిక విచక్షణలు లేక 1 పక్షముల ప్రముఖులును అన్ని తరగతుల ప్రముఖులును విదుషీనుణులును ఈ సన్మానము దు పాల్గొన నుత్పాహముతో నరుదెంచిరి *

ఉదయం 7 30 కు ప్రారంభమైన యీ సభకు శ్రీ సి.వి నరసింహరాజు అధ్యక్షత వహించారు ఎన్‌.వి.ఎల్‌ నరసింహారావు ఆహ్వానసంఘం అధ్యక్షులు.

శ్రీ నరసింహరాజు మద్రాసులోని పేరెన్నికగన్న రాజ్యాంగ విపుణులలో ఒకరు చెన్నపురి శనసభకు అధ్యక్షులు

రాజ్యాలను ఏలేవి పత్రికలే

ఆహ్వాన సంఘాధ్యక్షులు శ్రీ నడింపల్లి వెంకట లక్ష్మీనరసింహ రావు గారు స్వాగతం చెబుతూ గ్లై పత్రికల ప్రాధాన్యతను యిలా పేర్కొన్నారు

“ఇతర దేశములలో వార్తాపత్రికలను రెండు ప్రయోజనముల నర్ధించి నిర్వహించు చుందురు దొకటి ధనసంపాదనము రెండవది దేశసేవ కాని ఈ దేశములో మాత్రము మొదటి ఆశయము 'జ్యము. ఈ దేశములో వార్తాపత్రికల పత్రికానిర్వాహకు లనుభవించుచుండు క్షోభ వర్ణింప వ్యముగాదు. కొన్ని పత్రికలు పుట్టిన వెంటనే అదృశ్యమగుచున్నవి కొన్ని పుట్టియు పుట్టకమునుపే కణించు చున్నవి ఈదేశమున వార్తాపత్రిక లిట్టి స్థితియందుండుటకు ప్రజల నిరాదరణయును 'ద్యమును మొదటి కారణములు మహాజనుల విముఖత ప్రభుత్వము వారి దౌర్జన్యము ఈ గొడును తోడ్పడి ఈ దేశములో పత్రికలు శుష్కించడానికీ దోహద మగుచున్నవి వార్తాపత్రికా ్వ్వహకులీ దేశములో ప్రస్తుతము పడుచున్న చిక్కులు చూచిన యెడల పూర్వపు బుషుల స్థితి

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

80 జ్ఞప్తికి వచ్చుచున్నది. పూర్వపు బుషులు శ్రేతాగ్నులమధ్య తపస్సు చేసినటులనే, వార్తాపత్రికల నిర్వాహకులు ప్రతిరోజును, 124, 144 సెక్షములను అగ్నులమధ్య, నిలచి, తమ ధర్మమును నిర్వహించు చున్నారు. పాశ్యాత్యులలో ఇటువంటి ఇబ్బందులు లేవు. ఇటువంటి భయంకర స్థితిలో గూడా, మనపత్రికలు, ధైర్యళౌర్య వైపుణ్యములతో తమధర్మమును నిర్వహించిన వనుటకు, అసహాయోద్యమపు రోజులలో ఆంధ్ర, కృష్ణా పత్రికలు జేసిన ప్రబోధమే తార్కాణము. ఆంధ్ర కృష్ణాపత్రిక లొనర్చిన సేవ

“ఈ పత్రికలు మనదేశములో నొనర్చిన విప్లపకరమగు ప్రబోధము, ప్రతిప్రాంతము నందును ప్రస్ఫుటమగుచున్నది. 10 వత్సరములకు పూర్వము 8 వత్పరముల వయస్సు దాటువరకు బాలికల నవివాహితులుగ నుంచిన యెడల సంఘమునకు ప్రళయము సంభవించునని భీతావహులై పోయెడివారు. ఇపుడు 14 సం॥ములోపున వివాహమొనర్ప రాదని చట్టము రాగానే పెద్ద పెద్ద పండితులగు శాస్టుల్లు గార్లు గూడ బహిరంగంగాను, బహిరంగంగా చేయుజాలనివారు రహస్యముగానున్ను ఆమోదించు చున్నారు. ఇట్టి ప్రబోధము వచ్చునని ఇదివరకు ఎవరున) ఊహింపనైనా సాధ్యమయ్యెడిది గాదు. ఇందంతయు ఆంధ్ర, కృష్ణాపత్రిక లొనర్భ్చిన ప్రబోధమే.

" పూర్వము పెద్ద పెద్ద గ్రంథము లొనర్చ్బెడు పని నంతను ప్రస్తుతము వార్తా పత్రిక లొనర్భుచున్నవి. రానురాను పుస్తకముల విలువ తగ్గి పత్రికల విలువ హెచ్చుచున్నది. వార్తాపత్రికలు మనకు దెలియకుండగనే దినదినము మనలో అద్భుతమైన మార్పును గలుగచేయుచున్నవి. మనవద్ద కత్తులు లేవు. కఠారులు లేవు. ఈ 25 వత్సరముల లోను అధికారవళ్లమువారి నిరంకుశత్వమును సడలింప వేసి ప్రజలకు నూతనమగు హక్కులు సంపాదించినదీ పత్రికలేయని చెప్పుటయం దేమియు నతిశయోక్తి లేదు”.

“ఈ రెండు పత్రికలతోపాటు ఇతర పత్రికలమ గూడ ఎందుకు సన్మానింపలేదని కొందరు విమర్శించుచున్న విషయము నిజమే. కృష్ణాంధ్ర పత్రికలు 25 వత్సరములుగా చిరక్షాలము దేశసేవ యొనర్చెను గనుక వాని రెంటిని ప్రశంసించుటకే ఈ సన్నానముద్దేశింపబడెను.”

శ్రీ నరసింహరాజు తమ అధ్యక్షోపన్యాసంలో 'ఆంధ్రపత్రికొను ప్రస్తావించి, బొంబాయి నుంచి 'ఆంధ్రపత్రికొను ప్రచురించడం తమకు ఆశ్చర్యంగా ఉండేదన్నారు. మద్రాసు నుంచి దినపత్రిక ప్రారంభమైన తరువాత పరిస్థితిని గురించి యీ విధంగా పేర్కొన్నారుగో

అన్ని గ్రామముల వారును విశేషముగా నాంధ్రపత్రికను దెప్పించుచు, అనుదిన మాపత్రిక ద్వారా వార్తలను దెలిసికొనవలయునని నాతళురతను ప్రకటించు చుండెడీవా రనుట సర్వజన విదిళమే.

". దేశసేవలో అగ్రగణ్యులని ఆంధ్రులను గాంధీజీ ప్రశంసించడానికి కారణం ఆంధ్రవల్రికయే నన్నారు. సన్మానపదత్రము .

ఇప్పటికి రువదియైదేండ్లనుండియు ఆంధ్ర-కృష్ణా పత్రికల మూలమున యావదాంధ్ర జీవన వికాసమునకై సర్వతోముఖనుగా ప్రబోధించుచున్న దేశోద్ధారక కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు గారికిని, ముట్టూరి కృష్ణారావు గారికిని ఆంధ్ర మహాజనుల పక్షము భక్తితాత్సర్యము లతో ప్రణమిల్లుచున్నాము.

తరతరములనుండియు నఖండముగు తన మహాశక్తిని విస్మరించి నిద్రామాంద్యమున నున్న

చత .

అం ధమహాజనమును ముక్తకంరముతో మేల్కొలిఎన మీ యిరువురకును నమస్కారములు

స్వతంత దేశములయందు వార్తాప తికలు రాజ్యతం తమునందత్యంత పధానములుగా గౌరవింపబడుచున్నవి పరాధీనముగు మనదేశమున నొకవైపున నిరాశాహతు లైన పజల నిరాధరణమునకును వేరొకవైపున పభువుల వైముఖ్యమునకును పాత్రములై నివ్రజములగుచున్న నాపత్సమయమున మహాదీక్షాబద్ధులై ప్రతిభావంతములును ప్రజారంజకములును దేశహితైకములు నగు రవనలతో వ్యాకులమగు నాం ధ జీవనమున స్టర్యమును శాంతిని చేకూర్చిన మీకు వందనములు!

తీర్ధ్థభూతులైన మీకీవే పణామములు కాలపరిత్యక్తములై తుప్పుపట్టియున్న ఆం ధుల మనోబుద్ద్ధులు మీరవనలచే నుత్తేజితములై నవనవోదయాభిరుచుల దనరారుచున్నని కాలపు రంధ్రి అర్హత్వరంజిత మగు మీ మననృమయందు శారదామూర్తి యైనది ఆ దేవమూర్తి చి తవిద్యామూర్తియై ప్రవృత్తినే యుపదేశించెనో వైరాగ్యశోభితయ్యై నివృత్తినే గజఎనో కాలమూర్తియై జాతీయధర్మమునే యుద్దోషించెనో కాని యాంధ్రులు తరించిరి తన్మయులైరి

నాగేశ్వరా కృష్ణరాయా నిరంతరాయవఎగ మీ రొనర్చిన దేశఎవ నాచితరీతిని సత్కరింపజాలమని యెజింగియు నీ శుభ సయమున మీ సమక్షమున మా యానందమును: వెలిుచ్చి ధన్యుల మగుచున్నాము సర్వేశ్వరుడు మీ యిరువురను చిరతరాయురా రోగ్యవంతుల నొనర్చుగొక!

బెజవాడ ఇట్లు మీ శ్రేయోకాంక్షి 89 929 ఆంధ్ర కృష్ణా పత్రికల సన్మాన సంఘము దేశోద్దారకుని ప్రత్యుత్తరము

తమకు జరిగిన సన్నానానికి దేశోద్ధారక నాగేశ్వరరావు పంతులు గారు కృతజ్ఞతలు తెలుపుతూ ఆంధ్రపత్రికొకు సంబంధించిన పలువిషయాలను వెల్లడించారు ఈయన ప్రత్యుత్తరం యీ విధంగా పాగింది

ఓం నమః పణవార్థాయ శుద్ధజ్ఞానైక మూర్తయే

నిర్మలాయ పసన్నాయ దక్షిణామూర్తయేనమః

ఈ సన్నానసభ కధ్యక్షతభారమును వవాంచిన శ్రీయుత గౌ నరసీంహరాజుగారికిని సన్మాన సంఘాధ్యక్షునకును సన్మాన సంఘమునకును సదస్యులకును దేశబాంధవులకును వారు చూపిన గౌరవాదరణములకు వందనములను సమర్పించు చున్నాను ఆనంద సమయమునందు మౌనవ్యాఖ్య యుచితము బవారంగముగ సన్నానోద్యమము నందు ప్రమేయముగల మి తులకువలెనె రహస్యముగ వధిక్షేంచిన వుహాజనులకును వందనముల నర్పించుచున్నాను ఆం ధత్వబద్దికిని పతకా విర్వహణమునకును నేను చేఎన ఘనకార్య మేదియును లేదని నేను బాగుగ నెలుంగుదును ఏ స్వల్ప ప్రయోజనమునో సమకూర్చినను నదిలోపభూయిస్టనునియును నేనెరుంగుదును ఇట్టి సందర్భములందీ సన్మానమునం దహంకారమున కవకాశము లేదని మనవి చేయుచున్నాను కేవల మాంధ్రనోదరుల ఎమయే దీనికి మూలమనియును నా ప్రయోజకత్వము గాదనియును మనవి

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

82 చేయుచున్నాను ఈసన్మానము నెవరేర్పరచినదియును నెందుల కేర్పరచినదియును దీని ఫయోజన మేదియైనదియును నేనూహింపజాలక పోయినను ఆంధ్రపత్రికాసన్నానము వ్యక్తిగతమైన సన్మానము గాదనియు ప్రజాశయసన్న్మానమనియును నేను విశ్వఎంచుచున్నాను ఆంధ్రాభ్యు దయమున కెందరొ మహానుభావు లితరరంగము అలందువలెను పత్రికానిర్వహణమునందును పాటుపడి ప్రజాగౌరవమునకు బాత్రులైరి ఆ మహానుభావు లందు రావుబహద్దరు వీరేశలింగము పంతులుగారును సకలవిధములను పూజ్యులు 840వ సంవత్సరమునందు 'వృత్తాంతి ని ప్రకటించిన మహోపాధ్యాయ వేంకటరాయశాస్త్రిగారు వెచుదలు నేటివరకును నెందరో మహానుభావు లాంధ్రాభ్యుదయము నక్రై పత్రికా నిర్వహణమును జేఎయుండిరి రావుబహద్దరు వీరేశలింగము పంతులుగారు చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహము పంతులుగారు చిలుకూరి వీరభ దరావుగారు ఏ పార్థసారధి నాయుడు గారు రంగయ్యనాయుడు గారు శేషాచార్యులు గారు శేషాచలపతిగారు మొదలగు ప తికా నిర్వాహకులు సన్మానమునకు పాత్రులు వురుష్వావదాయిని ఎచేక్యురి చింతలాముణో ఆంధ్రకేసరి దేశమాత ఆం్యగమూళిక ఈళిరేల దేశాభిమాని వ్యాయదీుక్ష నమదర్శిని తొంగ్రెను వలికో నత్యాగ్రమా వింద్రావతొ మొదలగు పత్రికలును సన్నానమునకు భాజనంబులు వృద్ధాప్యము నందును నీసన్మానసభ నలంకరించుచున్న నా పతి సుబ్బారావు పంతులుగారును పత్రికా నిర్వహణమునందు కష్టములననుభివించిన సర్వోత్తమరావు గారును యధార్థముగ వీ సన్నానమున కర్దులుగనున్నారు వాందూ ఎవేతవ్యణని చింతాముణోమొదలగు పత్రికల నిర్వహణము నందును రాజ్యాంగ రంగము నందును పంతులుగారు చేఎన ఎవ సన్మానమునకు దగియున్నది నేటి సన్మానమున కాంధ్ర కృష్ణా పత్రికలు నిమిత్త కారణము కాని యధార్థకారణము గాదు సన్నానమున కాం ధపత్రికా నిర్వాహకులందరును నధికారులు బొంబాయి నగరమునందు 908వ సంవత్సరమునం దాంధ్రపత్రిక ప్రారంభించి నపుడు కలలోనైనను నేనీమహాసన్న్మానము నూహించి యుండలేదు ప్రపంచమునందు ఘటనాఘటన ఫలమును మహానుభావులకును నూహించుట సాధ్యముగాదు నావంటి యల్పజ్ఞునకది బొత్తుగా నసాధ్యము కాని మహాసంకల్పముచేస యంకురారోపణమును జేయుట మానవస్వభావము ఫలము దైవాధీనము బొంబాయి కలకత్తా నగరములందు విశేషవా పకముగల దేశీయ వార్తపత్రికలను జూచినపు డాం ధాభ్యుదయమున కాం ధపతికా ప్రచురణావసరము గోచరంబైనది రెండన సంవత్సరాది సంచిక యందాంధ్ర రాష్ట్ర నిర్మాణావసరమును వ్యక్తీకరింప బడినది ఆంధ్రమహాసభ లాంధ్రరాష్థావసరము నంగీకరించినవి ఆరంభమునందు పరిహాసపా తమైన ఆంధ్రరాష్ట్ర నిర్మాణము వర్తమాన కాలమునందు ప్రయోగ యోగ్యముగ గ్రహింపబడుచున్నను కార్యరూపము దాల్బకుండుట శోచనీయము దీనికి మన నిద్రావస్థయె కారణము గతించిన 22 ఏండ్ల యందును ఆం ధపత్రికొ ఆంధ్రాభ్యుదయమునకు చేఎన ఎవను నిర్ణయింపగల యధికారము ప్రజలమీదనే గలదు. ఆంబ్రవలోో చేఎన స్వల్పమైన అవను గొప్పగాజేఎ సన్మానించి నందులకు కృతజ్ఞతను దెలుపుచున్నాను ఈ స్వల్పఫలమునకైనను పత్రికా నిర్వహణము నందు బాల్లొనిన ఎవాపరాయణు లందరును పాత్రులు నేను నిమిత్తమా తుడను కోపల్లి వెంకటరమణారావు గారు ఆదిపూడి గోపాలరావు గారు ఆవటపళ్లి నారాయణరావు గారు కోటంరాజు పున్నయ్యగారు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావుగారు చల్లా ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

83 టు! ర హోం ల పటు అన ఉం + ర్‌! స్ట్‌ గ్గ శ్‌ కన నం క 1 ఇ నం. మ 7 ఛా శే బాకు ల్‌ో పో కో క 1. సు ష్‌ లో జ న త చస గై టు బ్బ ఆంధ్ర కృష్ణాపత్రికల సన్మాన సభలో న్యాపతి సుబ్బారావు కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు నరసుంహ రాజు మోచర రామచంద్రరావు శేషగిరిరావు గారు మొదలగు సంపాదకులును నితర సహాయ సంపాదకులు అచ్చుకూర్చెడివారు పనివాం డును నీ సన్మానమునకు పాతులు ముఖ ముగా బొంబాయి యందు పతికను ప్రారంభించిన కాలమునుండియును నేటివరకును ప తికా పకటనమునందభిమానముతో పని చేయుచున్న నారాయణస్వామినాయుడు పార్థసారధినాయుడు గోపాలస్వామి నాయుడు గారలు మొదలగువారు కృతజ్ఞతకు పా తులు అనుదినమును పత్రికా నిర్వహణమునందు పాల్లొనెడి వారందరును స్టానదశాభేదము లేకను సన్మాన సందర్శము నందు బేర్కొనదగి యున్నారు వార్తాపతికలు ప్రజాసంకల్పములకును పజాభీష్టములకును పజాతిశయములకును ప్రతిబింబములు స్వాతం త్యదేశములందు వలెను పారతం(్య్యదేశములందు వార్తాపత్రికలకు గౌరవ పతిస్థలు లేవు ముఖ్యముగను దేశభాషాపత్రికలకు బొత్తుగలేవు దేశభాషాపత్రికలు ప్రభుత్వ నిర్భంధము లకును ప్రజల నిరాదరణకును పాల్పడుచున్నవి ఆరంభమునుండియును కాంగ్రెసు నిర్ణయించిన రాజ నీతిని నవలంబించుట 5౭ భవ లిక ప్రయత్నించినది అంతర్విభేదములను పభుత్వ ధిక్కారములను గమనింపకను స్వరాజ్య ఎద్ధికై కాంఛైసు ధ్వజమును సంకక్షించుటకై ప్రయత్నించినది ఆర్థిక నైతిక మత సాంఖుక విషయములందును సమరభావమును గాపాడుట కాంధవల్రిక ఆంధ్రపత్రిక దరిత్ర

84 యత్నించినది కాని సాధనను సాధ మును సంభావించినపుడు కురుక్షే తమునందు విజయునక్షు గలిగిన విషాదమే ప తికా నిర్వాహకులకును గలుగుచున్నది చేఎనది స్వల్పము చేయవలననరి యపారము చేంన దానియందును సంశయములు ప్రబలునపుడు నిరుత్సాహము గలుగుచున్నది. కాని నేడీ మహాసభయం దాం ధస్వరూప స్వభావములను ప్రత్యక్షముగ సందర్శించునపుడు సందేహ సమ్మోహములంతరించి స్వధర్మ నిర్వహణాభిలాష సువ్యక్తమగుచున్నది ఆంధ్రదేశమునకు దూరస్థమైన బొంబాయి యందు జేఎన యంకురారోపణ నేడాంధ్రదేశ మధ్యస్థమైన విజయవాడయం దాంధ్రమహా జనుల సమక్షమునను మూర్తీ భవించినది ఈ మహాసభ ఆంధ్రాభ్యుదయమునకు స్వధర్మ నిర్వహణ దీక్షను నుపదేశించుచున్నది ఆం ధుల కుపాస్యదైవమైన శ్రీరామచం దమూర్తి కర్మయోగి జ్ఞానయోగి ఈచెండు యోగములను సమన్వయముచేయుటయే విశ్వకల్యాణమునకును అం ధాభ్యుదయము నకును సాధనములు ఆవాంసా దీక్షాపరాయణుడు సతా గ్రహ సంపన్నుడు గొంధిమహాత్నుడు ' భారత జాతీయ జీననవు నందు పపంచయా తయందు నూతనయుగ నిర్మాణమును బేయుచున్నాడు ఈ శుభసమయమునందు వారి యనుచరులమై పనిచేయుట మహాభాగ ము ఆంధ్ర కృష్ణాపతికల సన్నాననిమిత్తమున ఆం ధలోకము పత భిజ్ఞాన సంస్మరణములు గలి పురుషార్థములను బడయునటుల శ్రీరామచం దమూర్తి యాశీర్వదించుగాక ఈ సన్మానసభలను సంకల్పించి బహు శమలకోర్చి వానిని జయ'ప్రదముగను నిర్వవాంచిన ఆవటపల్లి నారాయణరావు గారు మా కృతజ్ఞతకును ఆం ధుల కృతజ్ఞతకును పాత్రులు అని నాగేశ్వరరావు గారు నుడివిరి శ్రీ ముట్టూరి కృష్ణారావు గారి ప్రత్యుత్తరము

ఈ సన్మానము దీర్హకాలమునుండి పనిచేయుచున్నవను కారణమున కృష్ణాంధ్రప తికల ఎరున జరుపబడుచున్నను తెలుగుపత్రిక లన్నిటి శేయము నుద్దేశించి సంకల్పింపబడినదని కార్యదర్శులు చెబ్బనందున నా యనంగీకారము నుపసంహరించు కొంటిని ఇంతకు నీ సన్మానము కేవలము అభిమాన పూర్వకమైనదేకాని తలుగు పత్రికల యభివృద్ధికి సంతృత్తచెంది ేయబడుమున్నది కాదనుట నిస్స్పంశయము తెలుగు పత్రిక లలో కొంతవజుకు ఆం్యభవభలికతప్ప, యికనేవియు జీవకళ కలిగి ప్రవర్ధమానములుగ లేవని చెప్పుట యనవసరము తెలుగు పత్రికల పాన్య ఫ్ఞాతికీ ప్రజలు బాధ్యులు కారని మాత్రము చెప్పవలబయున్నది విద్యావంతులును సంప్కారులను పతికా నిరహణము నకు బూనుకొనకపోవుటచేతనే పత్రికలకు దేశములో దగిన వ్యాబ్తగాని పలుకుబడి గాని లేకున్నమాట నిజము. పత్రికా నిర్వహణము చాలా బాధ్యతతో గూడిన కార్యము భాషాప్రభుత్వము రచనాకౌశలము భావోదేకము ఉన్న చాలవు క్రమానుగతములైన సం పదాయములను భారావాహికములైన మరియాదలను గుర్తింపగల చరి తజ్ఞానము పజల నిజమనోరధములను నిగూఢ చిత్తవృత్తులను బరీక్షింపగల భావనాశక్తి పపంచపరిణామ రీతులను బరికింపగల విశాలదృన్హ, దేశభవితవ్యము నుపలక్షింపగల గంభీర విశ్వాసవలు ప తికాధిపతులు అలవరచుకొన దగిన లక్షణములు ఛీనియన్నిటికంటెను గావలననది నిర్మలమైన సత్యనిరతి ఈ లక్షణములు పత్రికా విర్వాహకులలో జాలవలుకు గొరవడి యుండుటచేతనే తెలుగుపత్రికలు పొందదగినంత గౌరవమును బొందుటలేదని చెబ్బనందుకు సోదరపత్రికాధిఎతులు మన్నించెదరు గాక॥

ఎ మైోగుచున్నది విశ్వమోహన లోక

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

85 కళ్యాణ తం తీముక్త గానరవము కదలుచున్నవి దేశ గర్భ గర్భిత బీవ నోదారఖను లెల్ల పాదు కదలి ధ్వనియించె గగనంబు ధా తీజన స్వర్ణ యుగసమాహ్వానంపు యోగమనుచు ఓలగంబున్నవి ఉర్వి నేలెడు తప శృక్తిసంతతు లెల్ల సం భమమున ఈ లయాకృతిలోన దానే మహస్సు వెడలునో చూడగల్లు సంవిత్వగరిమ తెచ్చుకోలేరు గాబోలు తెలుగువారు అలముకొన్నట్టి యోగమాయాత్మంజే ము కృష్ణారావు శ్రీ కృష్ణారావు గారు తవు పసంగంలో ఖృువ్లావ తికొస్థాపసనను గురించిగాని ఆ పతిక ఎరిణామాలను గురించిగాని ఎందువల్లనో ఒక్కమాట కూడా చెప్పలేదు ఆంధ్ర కృష్ణా పత్రికల అధిపతులగు దేశోద్ధారక నాగేశ్వరరావు గారిని శ్రీ ముట్నూరి కృష్ణారావు గారిని సన్మాన సంఘమువారు పూలమాలాలంకృతులను చేస దంతపు ఎట్టెలను బహూకరించారు చల్లా శేషగిరిరావుకు సన్మానం భోజనానంతరం మధా హ్నం 2 గంటలకు సన్మాన సభ సమావేశం తిరిగి ప్రారంభమైంది ఆంధ్రప తిక సంపాదకులు శ్రీ చల్లా శేషగిరిరావు గారిని సత్యాగ్రహి ప తికా సంపాదకులు ఆళ్ళకూరి గోవిందొచార్యులు గొరు సత్కరిస్తూ యిలా అన్నారు” వారొకవైపున పధానసంపాదకుని అభిప్రాయములను గమనించి వానికి విరుద్ధముకాకుండ ఈమ ధర్మమును నిర్వవాంపవలెను మరియొకవైపున ప్రజాభిప్రాయమును ప్రజల పురోభివృద్ధిని దూరదృష్టనో గమనించి వాని కాపాడుటకు పయత్నింపవలెను మరియొకనైపున దుస్సహమగు ప్రభుత్వశిక్షలకు గురికాకుండ పత్రికను కాపాడవలెను ఇన్ని చిక్కులతో గూడిన ఆం ధవలాకా సంపాదకత్వమును చల్లా శేషగిరిరావు గారు కడుసమర్థతతో నిర్వవాంచుచు ఆం(ధ్రదేశముయొక్క కృతజ్ఞత నార్జించియున్నారు వారికి సహాయసంపాదకు లింకను మరికొందరు గలరు అందు వెదురుమూడీ శేషగిరిరావు పంతులుగారును కొడాలి శివరాొమకృష్ణరావు గారును తదితరులును దేశసేవయే పధానాదర్శముగ నిడుకొని గావించుచున్న ఎవ ప్రశంసనీయము 1878 పత్రికల స్థితి ఆంధ్రభిష్ము ల వివరణ ఆంధ్రభీష్మ నా పతి సుబ్బారావు పంతులుగారు మాట్లాడుతూ యీ విధంగా చెప్పారు 878 సం లో నేను రాజమవాం దవరమున న్యాయవాద వృత్తియందు ప్రవేశించినప్పుడు కీశే కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారు. వివేకవర్ధని యను పత్రికను ప్రకటించుచుండెడివారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

865

శ్రీ కొక్కండ వెంకటరత్నం పంతులుగారు మరొక పత్రికను చెన్నపురి నుండి ప్రకటించు చుండెడిఎ శచెండు పత్రికలకును భాషా విషయకముగను కవిత్వ విషయము లందును వాదోపవాదమ. జరుగుచుండెడివి అప్పటి వివేకవర్ధని లోనగు పత్రికలయందు దేశీయ విదేశీయవార్త లెవ్వి! లేవు రెండు మూడు వందలమంది చందాదారులుమూత్ర ముండెడివారు. వివేకవర్ధని' కి ఆంగ్లానుః మొకటియుండిన బాగుండునని నేను సూచింప వీరేశలింగం పంతులుగారు దానినిగూడ 'ప్రచురించుచు వచ్చిరి ఇప్పటికే యిట్లుండిన 50 సం ల కితము పత్రికా నిర్వహణ మెంతటి భరితమో మీరే యూహించుకొనుడు తరువాత నా పత్రిక నశించిపోయినది ప్రస్తుతము శ్రీయుత కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు పంతులు ముట్నూరి కృష్ణారావు పంతులుగార్లు ఉభయులును చూపు సాహసమువలననే యీ ఆంధ్ర కృష్ణాపతికలు రెండును యింతటి తికి వచ్చినవనుట సందియమును లేదు

శ్రీ మోతే నారాయణరావు మాట్లాడుతూ యీ సన్మానానికి ముఖ్యకారకులు అవట వారాయణరావు గారన్నారు ఆం ధపత్రికి ఎవలను పస్తావిస్తూ ఎపరుమిల్లుల విషయ ఆంధ్రపత్రిక జోక్యం చేఎకొనకపోయి ఉంటి ఈ మిల్లులు దేశీయుల చేతిలో ఉండెడివి కా రు 23 లక్షలు విదేశీయుల పరమయ్యేవని తెలిపారు

శ్రీ గద్దె రంగయ్యనాయుడు ప్రసంగిస్తూ ఆం ధపత్రికొ భవిష్యత్తులో కూడా నిరాటంక నడచేందుకు పంతులుగారి హయాంలోనే శాశ్వతనిధిని ఏర్పాటు చేయాలని విజ్ఞప్త చేసారు ఆంధ్రపత్రిక కు ఆదినుంచీ నష్టాలే

శ్రీ కొండా వెంకటప్పయ్య మాట్లాడుతూ యీవిధంగా ఎర్కొన్నారు

ఆం ధ కృష్ణాప తికాధిపతు లిర్వురును నాకాబాల్య న్నవాతులు నాగేశ్వరరావు ఇప్పుడె ఫశాంతమూర్తియో ఎట్టి త్యాగనిరతుడో చిన్నతనమునగూడ నవ్విధముగనే యుండెడీవాడు అ, ప్రతిభ యశశ్ళం దికలు బ్రహ్మాండముగ ఎరిగి దేశము నంతట నాకమించుట తప్పు, వారిం దెక్కువ మార్పు గన్పింపదు వారిని చూచునపుడు కాళిదాసు రచించిన ఆకారసదంళో ప్ర అను శ్లోకము జ్ఞస్తేకి వచ్చును ఈ శ్లోకము నాగేశ్వరరావు గారికి బాగుగవర్తించును వారిని సన్నానించ కిపుడింతమంది మహాజనులు అనేక ప్రాంతములనుండి అరుదెంచి సమావేశమగుటయి వా! ఆంధ్రులకుగల గౌరవమునకు నిదర్శనము. ఆంధ్ర కృష్ణా పత్రికలు ప్రారంభమైన కాలములో ఆంధ్ర యనిన నిరసనము మెండు అట్టి స్థతినుండి ఆం ధవార్దాప తికలనిన ఇంతటి అనుపమ గౌరవమును గలిగింపచేనన దీప తికలయొక్క పభావమే

కృష్ణాపత్రిక బందరులో ప్రారంభింపబడి కొన్ని వత్సరములైన ఎమ్మట కృష్ణారావుగారు దా తీసుకొని కడుసమర్థతతో నిర్వవాంచిరి ఆ కాలములో ప్రస్తుతమున్నంత గొప్ప రాజకీయము: లేవు ఏ ప్రభుత్వోద్యోగుల వక్రదర్యలను బయలు ఎట్టి విమర్శించుటయే మహాగొప్ప సాహస కార్యమ నబ్బురమందెడివారు ఈ రెండుప తికలును పజలలో బ్రశంసనీయమగు దైర్యసాహసముల. ల్యాగశీలతను గాఢమగు జుతీయాభిమానమును ప్రభినింపదేయగల్లిను వెనుకటిరోజులలో ఏ నల్లు విదా ధికులో కాంగెసుకువెళ్లుట వారునల్లు రొకచోకూడి తీర్మానము చేయుటతోడనే మ, దేశాభిమానముగను దేశసేవగను పరిగణించుచుండెడివారు ఆం ధకృష్ణాపత్రికలు అట్టి సతి నంత

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

87 మార్చివేఎను ఇపుడు రాజకీయములు ప్రజా సామాన్యముయొక్క సొత్తు విద్యాధికులబై భ్రాంతి ఇార్తిగ తొలగిపోయినది సామాన్య జానపదులు ఈరోజులలో రాజకీయ విషయములయందు ప్రకటించుచున్న విమర్శనాశక్తి, ఆ రోజులలో అనూహ్యముగనుందెడిది ఈ పరిళామమున కంతకును కృష్ణాంధపత్రికలే కారణము అనగా నారెండు పత్రికలు ఈ విశే షణమునంతను చేకూర్చెనని నేను వె్బుటలేదు ఆంధ్ర వార్తాస తిక లన్నియు ఈ మహోదయమును సాధించుటకు తనుతము శక్తి ననుబరించి తోడ్పడెను వానికన్నిటికిని ఈరెండును పధానముగాన వీనిని ఎర్కొంటిని ఈ దినమున జరుగుచున్న సన్మానము ఆంధ్రదేశము నందలి వార్తాపత్రికొ విర్వహణోద్యమమున కంకును గొని ప్రతే కముగ నీ రెండు ఎత్రికలకేయని భావింఎరాదు మనదేశములో పత్రికా నిర్వాహకులకు గలుగుచుండు గొప్పచిక్కు. ద్రవా భావము ఇతర దేశములలో వార్తాపత్రికలకు లక్షలకొలది చందాదారులుందురు కాని మనదేశములో మాత్రము అంత ప్రబోధ మింకను గలుగలేదు చందాదారులగు పారకుల సంఖ్య చాచ్చిననే గాని పత్రికా నిర్వహణము జయథ్రదముగ సాగనేరదు ఆంధ్రప తికొవంటి పత్రికగూడ పతివత్సరమును చాలా నష్టముతో నిర్వవంప బడుచుండెడిది 9 6 సం! లో ఆంధ్రపత్రిక లెక్కల నేను పరిశీలింపగ వేల రూపాయలు నష్టము గన్పడెను పరిజ్ఞతు లిపుడైనను ఎక్కువగ మారెనని చెప్పవీలులేదు ఇట్టి కష్టములలో ప్రజుభ్యుదయమునే పరమావధిగ నిడికొని నిర్విఘ్నముగ నీ పత్రికలు నిర్వవాంప బడుట సగర్వముగ చెబ్బుకొనదగిన విషయము డాక్టరు పట్టాభి ఎఅతారామయ్య హర్త ధ్వనులు చెలగ ఉపన ఎంచుచు శ్రీ అవటపల్లి నారాయణరావు గారి కార్యదీక్షను ఎట్టుదలను ప్రశంబంచుచు వా రేకార్యమునైనను సంకల్పించినచో ఆది కొనసాగునట్టు పట్టు ఎట్టెదరనియు వారు కోరుటచేతనే తా మానడు మాట్లాడుట కంగీకరింపక తప్పనిసరియాయెననియు డాక్టర్‌ పట్టాభి ఎతొరామయ్య గారు పల్కిరి కృష్ణా పత్రిక స్థాపించిన గౌరవము దేశభక్త కొండా వెంకటప్పయ్య పంతులుగారిది వారిచేతిక్రింద మెలగి వారివద్ద శిక్షనువడసి గొప్ప రాజకీయవేత్తయై అనంతరము బర్మాకువెళ్లి దొరలను వైతము భీతిలబేఎ అఖండమైన పనిజేఎనవారు అవటపల్లి నారాయణరావు గారు బర్మాలో కూలీలుగనుండీ అనేకకష్టములకు లోనగుచున్న తెలుగువారల కష్టముల నెడబాపి వారికి సౌకర్యము లొనగూర్చుటకై తా మస్టకష్టము లనుభనించి మాననస్టము దావాలకు గురియై తుదకు ధీరుడుగ బయిల్పడిన వుహనీయు డితడు అట్టివారు ఎమాణముంతఎకరణ ్రవృత్తయః అను న్యాయము చొప్పున తను యంత కరణము ననుసరించియే యింతటి మహాకార్యమును సాధింపజాలెను అభిసందనపత్రములో సంస్థలనుమాత్ర మభినందించి వ్యక్తులను శంఎంపకుండ నుండినదో నేనెక్కుడు సంతబంచెడివాడను నునము సంస్థలుగ వీరిని పూజించు చున్నామే గాని ఎద్ద చిన్న శారతమ్యములను బట్టిగాదు వీరిరువురిలోనే గాదు పత్రికా ప్రచారకు లందరిలో నెట్టి తారతమ్యమును లేదు ఆంధ్రప్రకాళికొ సంపాదకులు శ్రీ ఎ.ఎ.పార్థసారధినాయుడుగారు జీవించియున్నదో నిస్పంది యముగ వారును ఈ సన్నానమున కగ్రపీర మధిజ్ఞంపవలనన వారై యుందురు శ్రీ నాగేశ్వరరావు సంతులు గారు బొంబాయి నుండి ఆం ధదేశము నంతటి నేకదృబ్బతో నుపలక్షించి దూరదృష్టు అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

88 విశాలభావములు గలవారై ఈ యాం్రవ్యతాకు స్థాపించిరి క్రుష్ణావల్‌క విషయములో సంస్థకుగా గౌరవము వ్యక్తికి గాదు పంస్థాపకులైన శ్రీ దేశభక్త వెంకటప్పయ్య పంతులుగారికే ఈ గౌరవము జెందవలెను హర్హము తరువాత కష్టించి మిగుల ప్రయాసపడి పనిజేసినది శ్రీ అవటపల్లి నారాయణ రావు గారు. ఆయభిమానముచేతనే బర్మాకువెళ్లి కార్మికపత్రిక ఎట్టుకాని “మాజినీ "వలె చిరునామాలు పతము స్వయముగా భాసికొను చుండెడివారు కొంతకాలము నేను పనిజేఎ నేను స్వయముః॥ చిరునామాలు ద్రాసికొనెడివాడను ఇవి యన్నియు లాభములువచ్చునని ఎట్టుకొనిన పత్రికలు కావు వీరుచేఎన త్యాగఫలముగ లాభములు వచ్చిన రావచ్చును గాని ముందుగ నాయుద్దేశములు లేవు

పూర్వము మహాసామ్రాజ మును స్థాపించిన హర్షవర్ధనుడు 5 సంవత్సరముల కొకతూ! ప్రయాగసంగమమునకు జని తనధన సర్వస్వమును త్యజించి వెళ్లుముండెడి వాడట ప్రతిసంవత్సరమ. డిఎంబరునెల తనకుండెడి ధనమంతయు త్యజించి మరల నూతనముగ ధనమును ప్రోగుచేయును బిఎంటమ్మగారిని గూర్చి చెబ్పదరు అనుదినము దానధర్మములందు ధనమును త్యజించెడి మహాత్యా శ్రీ నాగేశ్వరరావు పంతులు గారు ఆయన ఈసంస్థ ఎట్టనిచో ఒకలక్ష రూప్యములు బాంకుల్‌ నుండవా నస్టమునకైనను వెనుదీయక భారతి మొదలగువావినెల్ల తల నిడుకొనిపోషించుచు విరాడంబరముగ భాషాఎవను జేయుచున్నారు శ్రీ కృష్ణారావు గారిని గూర్చి వారికిని నాకునుగః అన్యోన్యగాఢ సంబంధముచే ఎక్కువగ చెప్పనీలులేదు. వారు మిగుల నిరాడంబరులు వారి నిచ్చట! రప్పించుటకే విశ్వపయత్నమైనది

విశ్వదాత

“ఆంధ్రపత్రిక భవిష్యత్తునుగూర్చి శ్రీ రంగయ్యనాయుడుగారు ధ్రజలెల్లర మనము లందుండ సూచనను బయల్పరచిరి ఈ విషయమై తగిన ప్రయత్నము చేయవలెనని పంతులుగారే సంకల్పిం, రని నా భావము. గాంధిమహాత్స్ముడు ఆంధ్రదేశములో నేనెచ్చటికేగినను ఏ సంస్థకు బోయినను శ్రీ వాగేశ్వరరావు గారి ధార్మికమే యని పశంబంచియుండిరి వారు నాగేశ్వరరావు గారి యూనివర్పల్‌ ప్రావైడర్‌ యనవిరి ఇకపై మనము వారిని విశ్వదాత యవి ఎలువవచ్చును హర్షధ్వనులు

కృష్ణాంధ్రపత్రికలు రెండును దేశసేవ జేయుచున్నవి ఈ పత్రికల కొకవంక రాజద్రోహభయ మెప్పుడు వెంటమండును. సంపాదకుల కష్టము లనేకములు ఈ వల విమర్శనబేయవలెను, ఆవల నీచభావములకు లోనుగాకుండవలెను. ఒకవంక రాష్ట్రాభిమానముండవలెను అటులని దేశక్షేమమ. నంతటిని దృష్టపధమునుండి తొలగింపకుండవలెను జాతీయభిమానమవపరము ఆవల విశ్వజనీన భావము మరుగుపడరాదు కావున వీ రెండు పత్రికలును జాతీయతకు స్వరాజ్య సంపాదనకు పాధనములై విలబల్లుగాక యని గోరుచున్నా మని పల్కిరి *”

ఆంధ్ర కృన్ణిపత్రికల సన్మానము (సంపాదకీయం 929 సెప్టెంబర్‌ 9వ తేదీ సోమవారం)

విన్నటిదినము బెజవాడలో జరిగిన ఆంధ్ర కృష్ణాపత్రికల సన్మానోత్సవము తెలుగు పత్రికలఎట్ట్ల

ప్రజలలో గలుగుచున్న గౌరవమునకు నిదర్శనము నిజము చెప్పవలణన ఆంగ్రపత్రికల విర్వహణము ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

కన్నను తెలుగు ప తికల నిర్వహణము మిగుల కష్ట సాధ్యమని చెప్పవలబయుండును స్వదేశ విదేశ వార్తలు శాసనసభల కార్య కమము ప్రభుత్వపు టుత్తరువులు ప్రముఖుల యుపనా సములు మున్నగునవన్నియు ఆంగ్లభాషలో వెలువడును తంతివార్తలన్నియు ఆంగ్లభాషలలోనే వెలువడు చుండును ఆంగ్లప తికలు వీనినున్నది యున్నటుల పకటించుట దప్ప ఎక్కుడు శమదీఎకొన నక్కరలేదు తెలుగుపత్రికలలో నటుగాక ముఖ విషయముల నన్నిటిని అనువదించి ప్రకటింపవలన యుండును ఇందువలన ఆలస మును శవమయు విశేషవముగనుండును ఎబ్బంది చాల గావలయును ఆంగ్లభాషా ప తికలకు చేకూరు వసతులు తెలుగుప తికలకు లేకున్నవి తెలుగు భాపలో దినపత్రికను నిర్వవాంచుట అంపశయ్యపై పరుండుటవంటిది ఇట్టి ప తికకు చేకూరవలనన పౌకర్యములల్పముగనుండ అధికనిందలకు మా తమిది పాల్పడవలణ వచ్చును అయినను ఆంధ్ర కృష్ణా పత్రికలు ప్రజలలో గలిగించిన ప్రబోధమును ఆంధ్రులు గుర్తించినటుల నిన్నటి దినము లెజవాడలో సమావేశమయిన వారి సంఖ్యాధిక మును ఆ సమయమున గావింపబడిన వివిధ నాయకుల పఎంగములును తేటపరచెను

సభాధ్యక్షులగు గౌ; నరసింహరాజాగారు పత్రికా స్వాతంత్రమునకు గలుగుచున్న భంగపాటుకు వగచిరి ఎక్కువ స్వాతం త్య మవసరమని కోరిరి పత్రికా సన్మానమునం దధికోత్సాహము చూపినవారు అంధ్రకృష్ణాపత్రికలకు తగిన ప్రోత్సాహ మొసగి ప తికా బ్థరత్వమునకు తోడ్పడుట యవసరము లేనియెడల సన్మానములకు విలువయుండజాలదు నా పతి సుబ్బారావు గద్దె రంగయ్య నాయుడు జాగర్లమూడీ కుప్పుస్వామిచౌదరి దండు నారాయణరాజు మోతే నారాయణరావు కె.వి ఆర్‌ స్వామి ఉమర్‌ ఆలీషా రామస్వామి గుప్త, దేశభక్త వెంకటప్పయ్య, పట్టాభి ఎతారామయ్యగార్డు మున్నగు నాంధ్రప్రముఖులు చేనన ప్రసంగములబట్టి పత్రికా సన్మానమును పక్షభేదములుగాని జాతి భేదములు గాని ఏమా తము (రేఎంచియుండ లేదని విదితమగును దేశసేవ సలుపువారిని ప్రజలు సహజముగ గౌరవించెదరని నిన్నటి సందర్భములు తెలుపకనే తెలిఎను పత్రికలు వ్యాల్త గాంచకుండుటకు పత్రికాధిపతుల అసమర్థతయే కారణమని ఎంచవీలులేదు ఈ దేశమున పత్రికలను దె్బంచి చదువ గరివారరుదుగనున్నారు చదువగలవారు గూడ ధనమిచ్చి ప తికలను దెబ్బంచుటకు వెనుదీఎదరు ఇటిస్టీతిలో పత్రిక లెటుల వ్యా్తగాంచగలవు? ఏ తికాసన్మానమునకు ఫలముగ ప తికల నధికముగ తెబ్బంచి చదువుటకు ప్రజలలో కుతూహలము పొడముచో యీ సన్మానమునలన పరోక్షముగ లాభము గలుగకమానదు ప్రజల యభిమానాదరము లున్నదో పత్రిక లెట్టి కస్టములనయిన నెదుర్కొని దాటగలవు వాగరిక దేశములలో ప తికలే పరిపాలించుచున్నవి అక్కడి ప తికల పలుకుబడియు ఎత్రికాపారకుల సంఖ్యయు అతివిస్తారము వాందూ దేశమునందు రెండు సందర్భములును చాలా కొరపడియున్నవి ఇట్టికొరతను ఆంధ్రులు తీర్చెదరనియు తెలుగు పత్రికలు ఆంధ్రుల ఎమకు పాత్రములగుననియు నమ్మెదము ఆంధ్రసాయకుల అభినందనములును ఆంధ్రకవుల ఆశీర్వాదము లును ఆంధ్ర కృష్ణాపత్రికల నిరంతరాభివృద్ధిని తెలుగుపత్రికల బొన్నత్యము నకును తోడ్పడునటుల ఎరాత్సరుడను గగ్రహించుగాక! ఆం ధపత్రిక ఆం ధమహాజనుల కింకను అధికమగుణవ గావించి వారి గౌరవాదరముల కధికముగ పాత్రమగుటకై యావచ్చక్తిని వివియోగించునని మా తము ఇందు మూలమున విన్నవించెదము ఆంధకృష్ణా పత్రికలకు జరిగిన గౌరవము కేవల వ్యక్తిపరముగ గాక

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

90 తెలుగుపత్రికల సముదాయమున కంతకును చేకూరినటులనే ఏతత్పత్రికా నిర్వాహకులు భావించ చున్నారు ఆం ధపత్రికలకు నూతనశకము ప్రారంభమయినటుల ఎంచుచున్నారు ఆం ధమ జనులు చూపిన గౌరవసన్నానములకు వారు కృతజ్ఞత జూపుచు ఇంకను నెక్కుడు దీక్షలో ఎ జేయుటకు కుతూహలము జూపుచున్నారు వారికృషఫలించుటకు ప్రజల సద్భావము లోడ్పద నని విశ్వఎంచెదము ఆంధ్రపత్రికొకు తెలుగుభాషబై ఎంత అభిమానమో చెప్పడానికి చిన్న ఉదాహరణ ఎత్రి! ప్రారంభంలో పత్రిక తేదీలను తెలుగు అంకెలలోనే ప్రచురించారు చూడుడు 9 4 ఏలల్‌ న తేదీ మొదటి పుట ఈ అంకెలు ప్రజలకు అందరికీ అర్థంకావడం లేదని జూన్‌ నాటికి రోము యాలాల రో ్‌ స్‌ ౯ తాలిసంపాదకుడు హరిసర్వుత్తమరావు మం. జ్త ఆంధప తిక పారంభంలో మలయ ఎ శ్ర ళీ కే... విధంగా నియమింపబడిన తొలిసంపాదకులు గాడిచ ్ట్‌ 1 తొలిసంపాదకుడు హరిసర్వోత్తమ రావు గారు ఈయన బెజవాడో ఆ హా గ్గ గ్య 908లో "స్వరాజ్య వారపత్రిక సంపాదకులుగా ఉంటూ ద్రాసీ న సానికీి ఈయనకు యీ శిక్ష విధించ బడింది 9086 హరిసర్వోత్తమ రావు ఆటేమాపళ్లిలో ఆంగ్లేయాధికారి జరిఎన కాల్పులలో ఇద్దర భారతీయుల మరణరపై హరిసర్వోత్తమరావు గారు వ్యాసం బాయగా ఆయనకు మూడేండ కరెనకారాగార శిక్ష విధించబడింది ఆ విధంగా జైలుకు వెళ్లిన తొలిజర్నలిస్టు సంపాదకుడు హరిసర్వోత్తమరావు గారు ఈయనకు నాగేశ్వరరావు గారు బొంబాయిలో వారపత్రికను నిర్వవాసు _న్నప్పుడే పరిచయమయ్యారు అప్పుడు నాగేశ్వరరావు గారు కాంగ్రెస్‌ మహాసభలకు వచ్చే ఆంధ్ర నాయకులకు ప్రముఖులకు ఆతిధ్యం యిచ్చేవారు హరిసర్వోత్తమరావు గారు ఆంధ్రపత్రిక సంపాదకులుగా 9 4 నుంచి మూడేండ్లు పనిచేసారు * తొలిరోజుల్లో ఆం ధపతిళ సంపాదకులుగా ఉన్నారు అని 960 మార్చి 6వతేదీ ఆంధ్రసచి తవారపత్రికొలో ఎర్కొన్నారు. స్వర్గోత్సవసంచిక 6 9 985లో పునర్ముదితం హరిసర్వోత్తమరావు గారు 907లోనే వందేమాతరం ఉద్యమంలో చేరారు ఆ ఏడాది రాజమండ్రీ ఆర్ట్స్‌కాలేజి విద్యార్థులు పాగించిన వందేమాతరం ఉద్యమనాయకు డీయనే 907 ఏప్రిల్‌లో బిఎన్‌ చంద్రపాల్‌ ఉపన్యాసాలకు ప్రభావితులైన విద్యార్థులు వందేమాతరం బ్యాడ్జీలతో కాలేజకీ వెళ్తారు ఆ సమయంలో ఆ పట్టణంలో బి ఇడి ట్రయినింగు పొందుతున్న గాడిచర్లవారు యీ ఉద్యమాని నాయకత్వం వవాంచారు ఈ ఉద్యమంలో 0 మంది ఆర్ట్‌ కాలేజి విద్యార్థులు కాలేజినుంచి బవాష్కరించబడడం డిబార్‌ కావడం జరిగింది హరిసర్వోత్తమరావును జోస్యుల రామచంద్రరావు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

అనే బీ ఎ విద్యార్థిని పభుత్వోదో గాలకు శాశ్వతంగా అనర్హులని పభుత్వం ఉత్తర్వు జారీచేఎంది దీనివి 937లో వచ్చిన కాంగ్రెస్‌ పభుత్వం రద్దు చేబంది

హరిఎర్వోత్తమరావు గారు. 888లో జన్మించారు విజ్ఞాన చంద్రికా గ్రంధ మండలి స్థాఎకులలో ఒకరు రాజకీయ క్షేతంలో అగ్రగామి అయినా నిష్కర్లులు కావడం వల్ల ఫలసాయం పాందలేక పోయారు. 920లో ఆం ధమహాసభ అధ్యక్షులు మ దాసు లెజిబ్లటివ్‌ కౌన్సిల్‌ సభ్యునిగా కూడా ఎనివేసారు ఈయన కాంగస్‌ వాదియే అయినా మహాత్ముని సత్యాగ్రహ బద్దాంతాన్ని అంగీకరించలేదు ఎత్యాగ్రహాలలో పాల్గొనలేదు అయితే కాంగ్రెస్‌ పార్టీకే ఎవచేసారు

వయోజన విద్య, గ్రంధాలయోద మాలకు జీవితాన్ని ధారపోసారు చైనా జపాన్‌ పళయము గ్రీబు చరిత వంటి చారి తాత్మక గ్రంధాలను రచించారు. 960 ఖ బవరి 29న కీర్తిశేషులయ్యారు

చల్లా శేషగిరిరావు

సర్వోత్తవమురావు గారి తరువాత నాగేశ్వరరావుగారే మ్‌ మూడేళ్ళపాటు సంపాదకత్వ బాధ్యతలను నిర్వర్తించారు ( ట్‌ తరువాత 9 9లో చల్తా శేషగిరిరావు గారు గసళి సంపాదకులయ్యారు

శేషగిరిరావు గారు 934 జనవరి 6వ తేదీ వరకు ణు ఆం ధపతిక సంపాదకులుగా ఉన్నారు ఈయన 5 (త. 4

శేషగిరిరావు గారు ఆం ధోద మం మూలపురుషులలో న్‌ కై న ఒకరు 9 3లో బాపట్లలో జరిగిన తొలి ఆం ధమహాసభలో శమ... ల్‌ ఎతే కాం ధ రాష్ట్ర తీర్మానం వీగిపోయినప్పుడు రాష్ట్రంలో చల్లాశేషగిరి రావు ఆంధ్రోద్యమ ప్రచారానికి నియమించబడినవారిలో శేషగిరిరావు గారొకరు ఆంధ్రమహాసభ ఆంధ్రరాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘ సమావేశాలలో పాల్గొనడమేకాక పలుతీర్మానాలను ప్రతిపాదించిన దిట్ట

ఆంధ్ర కృష్ణాపత్రికల సన్మానం సందర్భంగా చల్లా శేషగిరిరావు గారి సంపాదకత్వ సామర్థ్యాన్ని ఆత్మకూరి గోవిందాచారి గారు ఎంతగానో కొనియాడారు

శేషగిరిరావు గౌరు గుంటూరు జిల్లా నరసరావుఎటకు చెందినవారు ఆయన 886లో జన్మించారు. 9 9నుంచి ఈయన 5 సంవత్సరాల పాటు ఆంధ్రపత్రిక సంపాదకులుగా ఉన్నారు 934 జనవరి 6న నరసరావు ఎటలో అస్వస్థతతో మరణించారు ఈయన మరణానికి సంతాప సూచకంగా 9వ తేదీన పత్రికా కార్యాలయానికి ఎలవు ఇచ్చారు ఆం ధపత్రికి కు ఈయన చేఎన ఎవలను ప్రశంబస్తూ 934 జనవరి 9వ తేదీ పత్రికలో సంపాదకీయం బాసారు ఈ సంపాద శ్రీయాన్ని శ్రద్ధాంజలి అధ్యాయంలో చూడవచ్చు ఈయన 48వ ఏటనే అకాలమరణం చెందారు

తరువాత మరెవరినీ సంపాదకులుగా నియమించలేదు నాగేశ్వరరావు గారే సంపాదకత్వ బాధ్యతను విర్వవాంచారు పంతులుగారు 938 ఏలల్‌ న పరమపదించారు

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

92 స్‌ . శివలెంక శంభుప్రసాద్‌ " నాగేశ్వరరావుగారి అనంతరం వారి అల్లుడు మేనలుద | భో అయిన శివలెంక శంభు పసాద్‌గారు ఆం ధపత్రిక సచ్యి | స్ట్‌! ర్ల వారపతిక భారతి పతికలకు సంపాదకత్వ బాధ్యతల = శచ్హాల 1 వవాంచి ఆత్యంత సమర్థతతో అవిచ్చిన్నంగా దిగ్విజయలా 34 సంవత్సరాలపాటు నిర్వవాంచారు ఆం ధపతిక నర్మ పటిష్టం చేఎ సున్ధరం చేఎన ఘనత ఈయన శంభు పసాద్‌గారు యీ సంస్థకు అంకితమై దీని అభివృది! | క తమ జీవితాన్ని ధారపోసారు శివలెంక శంభుప్రసాద్‌ సంస్థను పటిష్టం చేయడమేగాక నాగేశ్వరరావు గ! ఆశయాలను సఫలం చేయడంలో కూడా శంభు పసాద్‌గారు కృతకృత్యు లయ్యారు శంభుట్రసా! గౌరు 965 జనవరి 23న ఆంధపతికి విజయవాడ ఎడిషన్‌ను ప్రారంభించి ఆం ధఎఖట ఆంధ్రదేశం నుండి వెలువడాలన్న పంతులుగారి కలను విజం చేసారు ఈయన నాగేశ్వరరావుగార ఎట్టేన ఒరవడిలోనే ఆం ధప తికను ఎంతో బాధ్యతాయుతంగా నిర్వవాంచారు 972 జూన్‌ 23వ తేదీ ఆంధ సచిత వారపత్రిక ప్రచురించిన 983 వ జోత్సవ సంచికలీ పునర్ముదితం వా సం శంభు పసాద్‌ గారి వ్యక్తిత్వాన్ని వివరిస్తుంది శంభు పసాద్‌ గారు కృష్ణాజిల్లా గుడివాడ తాలుకా ఎలకురులో 9 లో జన్మించారు 923 27 బందరు జాతీయ కళాశాలలోను తరువాత థియోసాఫికల్‌ పైాస్కూల్‌లోను విదా భాను చేసారు ఆతరువాత 930 32లో శాంతినికేతనంలో పట్టభదులైనారు కాశీనాధుని నాగేశ్వరర్యా పంతులుగారు ఆం ధపత్రికొ అధిపతిగా వుండగానే శ్రీ శంభు పసాద్‌ ఆసంస్థలో చేరి కొంతకాలు ఆం ధసచి తవారప తికోను నిర్వవాంచారు వారా రోజులలో పడక కుర్చీ భావాల శీర్డిక క్రింద బాసిన వ్యంగ్య వా సాలు బహుజన ప్రశంసాపా తములైనవి శ్రీ శంభు పసాద్‌ కొంతకాలంపాటు రాజు సభ సభ్యుడుగా వున్నారు శ్రీ శంభు పసాద్‌ గారు దేశోద్ధారక నాగేశ్వరరావు పంతులు గారికి మేనల్లుడు అల్లుడు శ్రీ నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి కుమార్తె శ్రీమతి కామాక్షమ్మ గారికి శ్రీ శంభుప్రసాద్‌ గారికి 929లో విజయవాడలో వివాహం జరిగింది శంభుపసాద్‌ గారికి ఇద్దరు కుమారులు చి రాధాకృష్ణ చి నాగేశ్వరరావు ముగ్గురు కుమార్తెలు చి సౌ లీల చి సౌ నాగేశ్వరమ్మ, కుమారి రామాయమ్మ చిన్నప్పటినుంచీ ప తికా వ్యాసంగం మీద వారికున్న అభిరుచి ఆంధ్రసాహిత్యం అంటే వారికున్న అభిమానం వల్ల ఈ పత్రికల సంపాదకత్వాన్ని చేపట్టడానికి వారు ఏమాత్రం వెనుకాడలేదు అన్నింటేన్నా థ్రీ దేశోద్ధారక కళాప్రపూర్ణ కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు పంతులు గారిని యుగపురుషులుగా ఎంచి వారియందు భిక్తి పపత్తులతో ఆం ధజాతి వికాసానికి నెలకొల్పిన ప తికలను జయప్రదంగా నిర్వవాంచ డానికి శ్రీ శంభుప్రసాద్‌ తమ జీవితం యావత్తు ధారపోసారంటే అతిశయోక్తికాదు ఏ ఉత్తమ ఆశయాలి కోసం ఈ పత్రికలను దేశోద్ధారకులు స్థాపించారో ఆ ఆశయాల సాఫల్యమే తన జీవిత లక్ష మన్నటు అహోరాత్రాలు కృఎచేఎ ఆ కృష చాలా మటుకు సఫలం చేసుకోగలిగిన ధన జీవి శ్రీ శంభు ఎసాద్‌ గారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

9 శ్రీ దేశోద్ధారకులు శివకైవల్యం పొందిన సమయంలో ఆం ధపతికి నిర్వహణ అంత సులభ పొధ మైన గో లేదు ఎన్నో సమస్యలు యిబ్బందులు కష్టాలు ఎదుర్కొనవలణ వచ్చింది అయిన్బటికీ చలించక ఆ ఎన్నవయసులోనే గురుతర కార్యభారం బైనవేసుకుని శంభు పసాద్‌గారు ముందుకు సాగారంటే వారిలోగల పట్టుదల కార్యదీక్ష తప్ప మరేమీకాదు విశేషంచి ఈ సంస్థ నిర్వహణలో తనొక మహాపురుషునికి వారసుడినన్న గర్వభావం వారిని అనుక్షణం ఉత్తేజపరిచింది అందువల్లనే అ చిరకాలంలో ఆ కష్టాలన్నీ గడిచి ఆం ధపతిక సచిత వారపతిక భారతి లను ఎటువంటి ఒడిదుడుకులు లేకుండా ద్వితీయ ప్రపంచయుద్ధ సమయంలో కూడా అనేక చిక్కులు దాపురించినా సాఫీగొ నడుపగలిగారు ఆంధ్రులకు పత్యేక రాష్ట్రం ఎర్బడాలని అప్పుడు ఆం ధప తికను ఆం ధదేశానికి కేం దస్థానమైన విజయవాడనుంచి ప్రచురించాలని నాగేశ్వరరావు పంతులుగారి ఆశయాలలో ఒకటి ఆం ధపత్రికొను 965 జనవరి 23వ తేదీన విజయవాడకు మార్చి ఆ ఆశయాన్ని కూడా శంభుప్రసాద్‌ గారు ఎఖలం చేసారు అయితే ఆం ధపతిక ను ఆం ధ పదేళ్‌ రాజధానియైన పాదరాబాద్‌ నుంచి కూడా ప్రచురించాలని శంభు పసాద్‌గారు సంకల్పించి అందుకు కావలబన పయత్నాలన్నీ దాదాపు పూర్తి చేసారు ఆ సంకల్పం నెరవేరి ఇకకొద్దికాలంలో పాదరాబాద్‌లో కూడా ఆంధ్రప తిక వెలువడనున్న సమయంలో కళ్లారా ఆ సంకల్ప బద్ధిని చూడకుండా శ్రీ శంభుపసాద్‌ గారు శివసాయుజ్యం పొందడం దురదృష్టం సంస్థ ఆధిపతా న్ని ఎంతటి కట్టుదిట్టంగా సమర్థంగా నిర్వవాంచారో ప తికా సంపాదకత్వాన్ని కూడా అంతటి ప్రతిభా సమన్వితంగా వారు నిర్వవాంచారు స్వాతం త్యోద మంతో ఆం ధపత్రికొ మమేకమై ఆ స్వాతం త్య సమరాన్ని నిర్వవాంచిన కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ప తికగా పఎద్ధి కెక్కింది అయితే దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన అనంతరం ఆంధ్రప తిక ఒక పార్టీ ప తికగా నుండవలణన అవసరం లేదని ఉన్నత పమాణాలు నిలుపుకుంటూ స్వతం త దృక్పధంతో మంచి చెడులను అవి కాంగ్రెస్‌ పార్టీవైనా మరెవరివైనా నిష్పాక్షికంగా నిష్కర్షగా విమర్శించగల పత్రికగా సాగాలని నిర్ణయించిన ధీశాలి శంభుప్రసాద్‌ గారు ఈ వరవడిలోనే ఆం ధప తికి నడుస్తున్నది శంభుప్రసాద్‌గారు వ్రాసిన సంపాదకీయాలు భావనాపటిమ గలిగి ఆలోచనలు రేకెత్తించేవిగా ఉండేవి ఏవిషయమైనా నిష్కర్షగా సూటిగా చెప్పడం వారి స్వభావం ఆం ధసచి తవారప తికూలో ఆలుగు వెలుగులు శీర్దిక కింద వారు పుంఖానుపుంఖాలుగా బాసిన వా సాలలో కూడా ఇది స్పష్టంగా కన్పిస్తుంది ఆని ఈ వా సంలో ఎర్కొన్నారు తెలుగు అకాడమీ ప్రచురించిన ఒక గ్రంధంలో శంభుపసాద్‌ గారు 9 జనవరి 26వ తేదీ జన్మించినట్లు ఎర్కొన్నారు. విజ్ఞతగల వ్యక్తి సాహిత్యం మీద సమాజం మీద కచ్చితమైన అభిప్రాయాన్ని వారు రచయితల భావస్వాతం త్యాన్ని గౌరవించి 'ప్రోత్సవాంచే వారు ఆంధ్రపతిక వారపత్రిక లో వీరు విర్వవాంచిన తెలుగువెలుగులు శీర్షిక పండితులను ఆకర్షించింది పాఠకొత్తల కలయికగా పత్రికా రచనను నిర్వవాంచి పాఠకుల మనోవిజ్ఞానానికి దోహదం చేసారు ఎన్నో గ్రంధాలు అంకితం పొందారు ఆర్‌.ఎస్‌ సుదర్శనం గారి సాహిత్య దృక్పధాలు అనే గ్రంధం వీరికే ఆంకితమైంది 968 అనియీ గ్రంధం ఎర్కొంది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

రిక నా... తు శివలెంక రాధాకృష్ణ లే టు? శే శ్రీ శంభుపసాద్‌ గారు 972 జూన్‌ వశే . ప్న వై కన్నుమూసిన తరువాత వారి కుమారుడు శ్రీశ వ స్‌ ల న ప్తి రాధాకృష్ణగారు ఆం ధప తిక సంపాదకత్వ బాధ్యతల కీ ఈ/ ' శ చేపట్టారు ఈయిన దాదాపు 9 సంవత ౮౭ సరల రో. సంపాదకులుగా ఉన్నారు న నవ్‌. రాధాకృష్ణ గారు 933 ఆగస్టు 2న మదా త్త సాగింది పచ్చయప్ప కళాశాలలో ఎంఎస్‌ లో శివలెంక రాధాక ష్ష తార్భులయ్యారు తరువాత ఆయన అమృతాంజు: నిర్వహణలో నిమగ్నమయ్యారు అయితే తండి గో హయాంలోనే ఆం ధసచిత వారప తికి నిర్వహణ బాధ్యతలను కూడా వవాంచారు చదివింది వైన్స్‌ అయినా అన్నివిషయాలలోనూ ఆసక్తి అధికం ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే ఈయ చదవని విషయంలేదు జర్నలిజం చరిత పైన్సు, ఆర్కియాలజీ సాహిత్యం రాజకీయాలు వేదాణ పూర్వపు శాసనాలు ప్రాచీన సాహిత్యం ఎన్నో విషయాలు లోతుగా తెలినన వ్యక్తి ఆయన రాధా ఫ్లగారు తండి మాదిరిగా నిరాడంబరులు రాధాకృష్ణ గారి హయాంలోనే ఆం ధపతిక వాదరాబాద్‌ ఎడిష్మర్‌ 975 మార్చి ప్రారంభమైంది అప్పుడు ఇన్‌ఛార్జిగా శ్రీ ఎంఎస్‌ శర్మ ఉండేవారు ఈ ఎడిషన్‌కు శ్రీకొ బహ్మానందరెడ్డి ప్రారంభోత్సవం చేసారు దీనితో ఆంధ్రపత్రిక విజయవాడ ప్రాదరాబాదుల ను రావడం జరుగుతోంది ఆం ధరాష్ట్రంలోని నలుమూలలకు యీ రెండు పట్టణాలనుంచి పత్రిక పంపడం ప్రారంభించి మ దాసులో ము దణను నిలిఎవేసారు రాధాకృష్ణగారు తం డి మాదిరిగానే ప తికను పార్టీలకతీతంగా ఉన్నత పమాణాణీ నిర్వవాంచారు ఈయన సంస్కృతాం ధ భాషలను అభ ంచారు (గంధపరనం రాధ్య్య గారి హాబీ అని చెప్పవచ్చును ఏ విషయాన్ని గురించి అయినా తెలింకోనిదే ని దపట్టేది కారు రాజకీయాలు సహా వివిధ విషయాలకు సంబంధించి గంటల తరబడి నిఘంటువు మాదిరి వివరించగల సమర్థులు కార్యాలయంలో పనిచేస్తున్న ఎబ్బందిని ప్రోత్సవాంచేవారు. ఆం ధపత్రికకు శ్రీ రాధా గొరు భీఫ్‌ ఎడిటర్‌గా ఉంటూ ఎ వి రాజగోపాలరావు వ్లాదరాబాద్‌ ఎస్‌ వెంకటేశ్వరరా[ విజయవాడ లను ఎడిటర్స్‌గా నియమించారు ఎబ్బందిని తరతమ భేదం లేకుండా గౌరవించడ ఈయన ప్రత్యేకత రాజగోపాలరావు తూర్పుగోదావరి జిల్లాకు చెందినవారు తండి శ్రీ చండ్రుపట్ల హనుమంతర్యో ఎతానగరం సతా గహ ఆ శమనివాసి రాజ దోహనేరం కింద అరెస్టయిన కాంగైస్‌ సంపాదకుల ఒకరు రాజగోపాలరావు ఉద్యోగజీవితం జర్నలిస్టుగానే ప్రారంభమైంది 953 జనవరిలో మత్రాసులీ ఆంధకేసరి పకాళశం గారు నెలకొల్పిన పజాపతికొ తెలుగు దినపత్రికలో సబ్‌ ఎడిటర్‌ రిపోర్టర్‌గొ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

రి

చేరారు. 956 మార్చిలో ఆం ధపత్రికి సంపాదక వర్గంలో చేరారు విజయవాడలో 959 నుంచి 96 వరకు ఆంధపతికు పఆనిధిగా పనిచే విజయవాడ ఎడిఎన్‌ ప్రారంభంకాగానే తిరిగి ఆఖలులో చేరారు. 977లో బ్చాదరాబాద్‌కు ఇన్‌ఛార్జిగా వచ్చి అబబ్టంటు ఎడిటర్‌ డిప్యూటీ ఎడిటర్‌ ఆంగ్‌ ఎడిటర్‌ ఎడిటర్‌ పదవులను నిర్వవాంచి 990 ఆగస్టులో రిటైరయ్యారు

వెంకటేశ్వరరావుగారు ఆం ధవిశ్వవిద్యాలయంలో ఎం ఎ పూర్తి పే. 956లో ఆంధపత్రికలో ఎబ్‌ ఎడిటర్‌గా చేరారు ఈయన ఆంధసచి తవారపతిక లో కూడా పని చేసారు తరువాత విజయవాడ వచ్చి వివిధ హోదాలను నిర్వవాంచి 988 డిఎంబర్‌లో రిటైరయ్యారు

అనంతరం ఆ స్థానంలో శ్రీ జి శ్రీరామమూర్తి వచ్చారు ఆయన అంతకుముందు ఈనాడు అం ధభూమి ఆంధ్రజ్యోతి ఆం ధవభులో పనిచేసారు

1991 ఖబవరి 28

ఆంధపతిక 908 నుంచి 99 ఖబవరి 27వ తేదీ వరకు ఆవిచ్చిన్నంగా కొనసాగింది అంటే 83 సంవత్సరాలు దిగ్విజయంగా నడచింది

ఏ ఫతిక అయినా లాభాల మాట ఎలా ఉన్నా కనీసం స్వయంపోషకం కాకపోతే మనుగడ సాగించడం కష్టమని ప్రత్యేకంగా చెప్పవలణన పనిలేదు కాని ఆంధ్రపత్రికొ విషయం గమనిస్త, మొదటి నుంవీ ఆ పరి్ధతి లేదు 9 6లో దినపతిక ప్రారంభమైన రెండు సంవత్సరాల తరువాత లెక్కలు చూడగా కొన్ని వేలు నష్టం ఉన్నట్లు కొండా వెంకటప్పయ్యగారు. 929 ఎబ్బంబర్‌లో ఆంధ్రఎతికి సన్నానసభలో చెప్పారు. 929కి కూడా యిదే పరిస్థతి అన్నారు నాగేశ్వరరావుగారు మరణించేనాటికి 800 మందికీ ఉచితంగా ప తిక పంఎవారు దీనివల్లనే నష్టం అని ఎట్టాభిగారంటే నష్టమ్టైనా అవి కొనసాగించవలబందేనని పంతులుగారి జవాబు దీనిని బట్టి 938వరకు నష్టాలతోనే ఎత్రిక నడచింది అని స్పష్టం బొతోంది

తరువాత శంభు పసాద్‌గారు నష్టాలను తగ్గించడానికి పూనుకున్నారు ఇది ఒక రోజులోనో ఎంవత్సరంలోనో అయ్యేపనికాదు చాలా కస్టంతోకూడుకున్న పని పతికను నిలిఎవేఎ నష్టాలను భర్తీవేఎ విషయంకాదు కనుక పత్రికను నష్టాలతోనే నడుపుతూ పూర్వ నష్టాలను వర్తమాన నష్టాలను భర్తీ సేయడానికి కృఎనేయడం ఎంతకష్టమో అంత సాహసం కూడా ఈవిషయంలో కొందరి ఆగ్రహాలకు కూడా ఆయన గురయ్యారు ఎప్పటి కప్పుడు ఉత్పత్తి ఖర్చు ఇతర ఖర్చులు ఎరుగుతూనే ఉంటాయి లగౌ అవి స్వాతం త్య పోరాటం రోజులు తలఎట్టిన పని ఎంత కష్టమో ఊఎాంచవచ్చు అయితే శంభు పసాద్‌గారు నిరుత్సాహం చెందక కృంగిపోక దీక్షతో పట్టుదలతో ఆం ధపత్రికొ సంస్థను బుద్ధరం చేయాలన్న వ జసంకల్పంతో తమ ఆస్తిని జీవితాన్ని ధారపోసి ఆర్థిక పరి్ధాతిని మార్చడంలో కృతకృత్యులయ్యారు అంతేగాక ఆం ధపతికొకు ఆ కాలం స్వర్ణయుగం అఆనిచెప్పవచ్చు

శంభుప్రసాద్‌ గారి తర్వాత కూడా పత్రిక బాగానే నడచింది శ్రమంగా దినపత్రికల సంఖ్య ఎరిగింది విజంగా ఇది ఎంతో సంతోషించవలణన విషయం కాని ఆం ధదేశంలో వచ్చిన చిక్కు తమిళులు కన్నడులు మలయాళుల మాదిరిగా తెలుగు వారిలో పత్రికలు కొనే అలవాటు లేదు మొదటేనుంచీ పరిస్థతి ఇంతే 9 0లోనే నాగేశ్వరరావుగారీవిషయుం బ్రాసారు బెంగాల్‌ మహారాష్ట్రలో పత్రికలకు 20 పేల వంతున చందాదారులుండగా ఆంధ్రదేశంలో రెండువేలమందయినా

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

96 లేరని ఆయన విచారం వ్యక్తం చేసారు కొత్తప తికలు వచ్చినా జనాభా నిష్పత్తిలో చందాదారుణ ఎరగలేదు కొత్త వింత పాత రోత అనే ధోరణి కొనసాగిందనుకోవాలి దీనికి తోడు జర్న ఇ కొత్తపుంతలు తొక్కింది రాజకీయాలు మాదిరిగానే ప తికల దృక్పధం ప్రమాణాలు మారిపోయా౬ ధోరణి లక్ష్యంకూడా మారిపోయాయి సరిజ్ధతులు కూడా యిందుకు కారణం అని చెబ్బవషు ఆంధ్రపత్రికో వా పారదృష్టలో నడవలేదు వేతన బోర్డుల స్కల్స్‌ను అమలుచేన పత్రికలలో ప్రధమశ్రేణి ఉండేది నూ స్‌ ఎంట్‌ ఇతర ఖర్చులు విపరీతంగా ఎరిగాయి పోటీ అధికమైంది న్వతం స్థాయినుంచి ఉన్నత పమాణాలనుంచి వెనుకడుగు వేయడానికి అంగీకరించలేకపోయిరగి సంస్థపట్టల విధేయత గల ఎబ్బంది ఉండడవే. ఆంధపతిక కు ఒక ఎద్ద అండ అయింయి ఆంధ్రపత్రికకు ప్రభుత్వం లీజుకు ఇచ్చిన భవనాన్ని 87 88లో అప్పటి ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకొయి పభుత్వం అడ్వర్టయిజ్‌మెంట్లకు కొన్ని లక్షలు బకాయిలను సకాలంలో చెల్లించ లేదు అయి. పతిక నిర్విఘ్నంగా నడవాలన్న దృష్టతో రాధాకృబ్ణగారు ఎన్నో ఆలోచనలు చేసారు ఒకడ టస్ట్‌ఏర్పాటు కూడా వచ్చింది ఎముఖ పారి శామికవేత్త శ్రీ టి జి వెంకచేష్‌గ్రారితో సంవత్సరంపాటు సమ్విిగా నడిపారు కాని కొన్ని ఇబ్బందులవల్ల అది కొనసాగలేదు ఆ కాలంలో కార్యాలయాన్ని ఆధునీకరణ కంప్యూటరైజేషన్‌ చేసారు తరువాత చ కపాణి గారు ప్రవేశించాఓ ఆ తరువాత మాగుంట సుబ్బరామరెడ్డి గారు యాజమాన్యాన్ని చేపట్టి ఉదో గులకు బకాయి చెల్లించారు కాని ఆం ధవ(తికవెలుగు చూడకపోవడం దురదృష్టం సందర్భం వచ్చింది కనుక మన దినప తికల పరిగ్ధతిని కొద్దిగా చెప్పుకోవాలి తెలుగులో ౬ పతికల నిర్వహణ చాలా కష్టంగానే ఉంది ఇప్పుడు ఎట్టుబడి కోట్లలోనే ఉంది పజాస్వామ్య మూలస్తంభాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడే వార్తాప తికలు ఒక మూల కు చేరిపోవలణన పర్మిః ఏర్పడుతోందా అనిఎస్తుంది సు ఎఎద్ద జర్నలిస్టు నార్ల వెంకటేశ్వరరావు గారి సంపాదకతఠా పార్లమెంటు సభ్యుడు శ్రీ కె ఎల్‌ఎన్‌ పసాద్‌ 96 లో ప్రారంభించిన ఆం ధజ్యోతి 20 సంవత్సరం ఆఖరుకు 40 ఏళ్లలో ఆగిపోవలణన పర్శితి ఎర్పడీంది రెండు సంవత్సరాః తరువాత 2003లో కొత్త యాజమాన్యం ఈ పతికను తీసుకుని నిర్వవాస్తోంది శ్రీ దాసా నారాయణరావు ప్రారంభించిన ఉదయం దినప తిక పదేళ్లు నడవడం కష్టమైపోయింది ఆగస్టులో శ్రీ రామనాథ్‌గోయంకా ప్రారంభించిన ఆంధపభి 2003లో యాజమాన్యం మా నడుస్తోంది వీటితో పోల్చుకుని అం ధపతికొ 83 సంవత్సరాలు నడచిందని సంతృ్త పాందడాని ఈవిషయం చెప్పడంలేదు ఏ దినపతిక అయినా ప్రారంభమైన తరువాత మూతపడే ఎర్మిః రాకూడదు అలాంటి పరిస్థతి ఎర్చడడం ఎంతయినా శోచనీయం మూతపడిన పత్రికలు పునరుద్ధరిం బడాలనీ మరిన్ని కొత్త ప తికలు రావాలనీ జర్నలిజం పూర్వ ఉన్నత పమాణాలతో పరిఢవిలాలి ఆశిద్దాం ఆం ధపత్రికో సంస్థలో పనిచేఎన ప్రముఖులలో శ్రీయుతులు కోటంరాజు పున్నయ్య, అవుటఎ! నారాయణరావు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు చల్లా శేషగిరిరావు చల్లా జగన్నాధం దాసు వామనర్యు రావినూతల ఆంజనేయులు నీలంరాజు వెంకటశేషయ్య, మోచర్ల కృష్ణమూర్తి పండితారాధ్యు! నాగేశ్వరరావు పోలవరపు శ్రీరాములు బసవరాజు అప్పారావు వావిలాల గోపాలకృబ్ణయ్య, గిడుగ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

7 ఎతాపతి మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ, జలసూ తం రుక్కిణీనాధశాస్త్రి జొన్నలగడ్డ సత్యనారాయణమూర్తి, ఎలకొ గణఎతి శాస్త్రీ కొడవటిగంటి కుటుంబరావు జిఎస్‌ భార్గవ గంటి సూర్యనారాయణ తెన్నేటి నూరి గోవిందలూరి సాంబశివరావు హరీత శివశర్భ) శిష్టా ఉమామవాశ్వరరావు ఎవి ఆర్‌ ర్మ మద్దాలి సత్యనారాయణ శర్మ ఎనపాక్ష సూర పకాశరావు నండూరి రామమోహనరావు ముళ్లపూడి వెంకటరమణ గండూరి కృష్ణ సూరంపూడి ఎతారం దోణంరాజు కృష్ణమోహన్‌ ఎవి రాజగోపాలరావు ఎస్‌ వెంకటేశ్వరరావు తిరుమల రామచంద శ్రీనివాస్‌ శిరోమణి జయంతి వెంకట కిరీటీరావు ఎస్‌ పాపయ్య శాస్త్రి వెదురుమూడి శేషగిరిరావు కళాకారుడు గోవాడ సత్యారావు గోళ్లమూడి రామచం దరావు పురాణం సూర్యనారాయణ తీరులు చివుకుల వెంకటరంగాచార్యులు ఎవి.వల్లభాచార్యులు ఖైరవరపు హనుమంత రావు ఇనగంటి వెంకట్రావు ఆం ధప్రదేశ్‌ ఎస్‌ అకాడమీ వైర్యర్‌ అభృతులు ఉన్నారు. విలేఖరులుగా పనిచేఎన పముఖులలో శ్రీయుతులు పాలకోడేటి సూర్య ఎకొశరావు ఎం చం దశేఖరం పప్పూరు రామాచార్యులు కొట ఆదిశేషయ్య పభృతులు ఉన్నారు ఆం ధపతిక సంస్థను పటిష్టం చేయడానికి గట్టి కృఎవేఎన జనరల్‌ మేనేజర్లలో శ్రీ ఎస్‌.ఎన్‌ చెట్టి ల ఎం కుంచితపాదం గార్లను ఎర్కొనాలి స్వాతంత సమరంలో ఆవిర్భవించిన ఆం ధపతికి తన ఆశయాలు లక్ష్యాల సాధనకు ఎభుత్వంతో హోరాహోరీ పోరాటం జరిఎ కృతకృత్యురాలు కావడమేకాక జర్నలిజంలో ఉన్నత ప్రమాణాలను నెలకొల్పి పత్రికాలోకానికి ఆదర్శ పాయమై తన జీవితాన్ని ధన్యం చేఎకొంది అందువల్లనే అంధుల అభిమాన ప తికగా ఇప్పటికీ పజల హృదయాలలో చెరగని ముద్ర వేఎకొంది రిఫరెన్సులు 9 3 ఉగాది సంచిక 2 ఆంధ్రఎత్రిక 9 4 అక్టోబర్‌ 7వలేదీ ప్రస్తావన ఉగాది సంచిక 95 3ఎ కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు గారి జీవితము సాహిత ము గొరెపాటి వెంకటసుబ్బయ్య, ఎజీ 26 4 500/0 10జు 02 గా క 00465063 00%10 0% 2ల00% 28 22 బు 286202 తెలుగు సాహిత్యం కోశం ఆధునిక సాహిత్యం తెలుగు అకాడమీ ఎజి 396 6 గం జరగరంగెడ 0012 సం+ంలంల ౪5000 ౧6౭ సాం కు 5201200టబు2గు, సలా 2002000 68 0౧3 సేశ8రుడం 2226 7 2 60ఈ00312రయ ౪10260౫0 00044647 90 7 శ్రీ కృష్ణకవి జీవితము అనంగ పంతుల రామలింగ స్వామి ఎజీ 59 అక్కిజ్లుకవి జీవితము అనంగ పంతుల రామలింగ స్వామి ఎజీ 59 9 తెలుగు సాహిత్య కోశం అధునిక సాహిత్యం తెలుగు అకాడమీ ఎజి 287 ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

త్ర 0 ఆంధరచయితలు మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి ఎజి 222 ఆం ధరచయితలు మధునాఎంతుల ఎత్యనారాయణ శాస్త్రి ఎబి 2 4 2 తెలుగు పతికలసాహిత ఎవ తిరుమల రామచంద ఎజి40 3 ఎ ద ఫ్రీడం స్టగుల్‌ఇన్‌ ఆంధ్రపదేశ్‌ ఆంధ వాల్యూం ఎంవి రంగయ్య ఎజీ 262 బి ఎన్‌ఎఆర్‌ 90 ఎజి359 ఎరా 5 4 ఎ దథ్రడం స్టగుల్‌ఇన్‌ ఆం ధపదేశ్‌ ఆంధ వాల్యూం ఎంవి రంగయ్య ఎజీ 263 బి ఎన్‌ఎఆర్‌ 90 ఎజి4 2 ఎరా3 5 ఎ ది ఎస్‌ అండ్‌ ద నేషనల్‌ మూవ్‌మెంటో ఇన్‌ సౌత్‌ ఇండియా '్రాకె సు బహ్మణ్యం ఎజ్‌ బి మదాసు పభుత్వం పబ్లిక్‌ రహస్యం జి ఒనెం940తేది2 జూలై 9 7 6 మరాసు పభుత్వం పబ్లిక్‌ రహస్యం జిఓనెం5 2తేదిరఎబ్బంబర్‌ 9 9 7 సాహిత్యకోశము ఆధునికసాహిత ము తెలుగు అకాడమీ ఎజి. 79 8 మద్రాను ప్రభుత్వం పబ్లిక్‌ రహస్యం జిఒనెం803 4తేది07 0 922 వార్థిక నివేదిక 9 ఆంధ్ర దిన పత్రిక 9 4ఎఎల్‌2 20 ఆం ధఎత్రిక సంవత్సరాది సంచిక 9 8 2 ఆంధ్రఎత్రిక 929 ఎబ్బంబర్‌ ౦వతేదీ 22 పూర్ణ పురుషుడు నోరి నరసింహశాస్త్రి శ్రీ నాగేశ్వర శతజయంతి సంచిక్ష 23 అనుభవాలు జ్ఞాపకాలు 3 శ్రీపాద సు బవ్మాణ్యశాస్త్రి ఎజి 5 8 24 అనుభవాలు జ్ఞాపకాలు 3 శ్రీపాద సుబ్రవ్నాణ్యశాస్త్ర 25 ఆం ధపదేశ్‌లో గాంధీజీ సంపొదకులడు కొడాలీ ఆంజనేయులు తెలుగు అకాడమీ పచురణ 26 దథ్రుడం స్రగుల్‌ఇన్‌ ఆంధ ఎదేళ్‌ ఆంధ వాల్యూం 2ైఎం వి దంగయ్యి ఎజీ 433 434 27 దథ్రడం స్టగుల్‌ఇన్‌ ఆంధ ఎదేశ్‌ ఆంధ వాల్యూం 2 ఎం వి రంగయ్య ఎజీ 433 434 ' 28 ద అడం బ్ధగుల్‌ఇన్‌ ఆంధ ఎదేళ్‌ ఆంధ వాల్యూం 3 ఎం వి రంగయ్య ఎజీ 443 29 ది ఎస్‌ ఆండ్‌ ద నేషనల్‌ మూవ్‌మెంట్‌ ఇన్‌ సౌత్‌ ఇండియా పాకి సుబ్రహ్మణ్యం 30 మదాసు పభుత్వం పబ్లిక్‌ రహస్యం డిపార్ట్‌మెంట్‌ జి ఒ నెం 5 2తేదిఎబ్బంబర్‌ 6 99 3 ఆంధపతిక 929 ఎబ్బంబర్‌ 9వ తేదీ అనుబంధం ఎజి2 32 ఆంధపత్రిక 929 ఎబ్బంబర్‌ 9వ తేదీ అనుబంధం ఎజి4ీ 33 ఆఅంధఎతిక 929 ఎస్బంబర్‌ 9వ తేదీ అనుబంధం ఎజీ 3 34 ఆంధపతిక 929 ఎబ్బంబర్‌ 9వ తేదీ అనుబంధం ఎజీ4 5 35 ఆంధ్రపతిక 929 ఎబ్బంబర్‌ 9వ తేదీ అనుబంధం ఎజి5 36 ఆంధఎతిక 929 ఎప్టంబర్‌ (వతేదీ ఎజిక 37 ఆంధఎతిక 929 ఎభ్బంబర్‌ వతేదీ ఎజి8 37ఎ సర్యోత్తమజీవితము మాదల వీరభాదరావు ఎజీ 22 38 తెలుగుసాహిత కోశం ఆధునిక సాహిత్యం తెలుగు అకాడమీ ప్రాదరాబాద్‌ ఎజి 070 ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

99 నీరోరిత ధర్భయఘుద్దం వళ దేశభక్తి (ప్రబోధం అలు (్రఎజలలో దేశభక్తి దాతీయ భావాలను రేకత్తంచడంలో జాతీయ పత్రికలు అత్యంత పధాన పాత్ర నిర్వవాంచాయి జాతీయోద్యమ నిర్వహణకు నాయకులుప కలను య భర ఓకటీగా ఎన్నుకున్నారు ఎరుకల అతిట్తివంతమైన పాతను సమర్ధవంతంగా పోంవడంయల్ల స దేశభ్తే ఎల్లుబికి న్వితంత్ర్య సమరంలో ప్రాణాలకు తెగింది పాల్గొన్నారు పజలు జరిఎ పోరాటాన్ని దేశం కోసం జరిఎ వీరోచిత ధర్మయుద్ధంగా ప తికలు మార్చివేసాు ప్రజలలో దేశభక్తిని పజ్వలింపజేయడానికీ ఆం ధదేశం లోని జూతీయ పతికలు విభిన్న ఎధానాలను అవలంబించి జాతీయోద్యమం లోనికి దుమకవలంనదిగా విజ్ధ చేసాయీ భారత దేశ శౌర్వవైభవాన్ని బిన్నత్యాన్ని గుర్తువేయడం ద్వారా పజలలో జాతీయ భావాన్ని ఎంపొందించాయి మాళ్ళదేశాన్ని ఎమించడం ప్రతి పౌరుని విధి అని ఎలుగెత్తి వాటాయి దేశభక్తి లోని మహత్తర లక్షణాలను వివరిట్తూ ప్రముఖ పత్రికలు అవేశపూరిత్ర సంపాదకీయాలు బ్రాసాయి ఈ విధంగా ఆంధులలో దనయ భావం వాజి నదుంట్రన తెలుగు పత్రంలో అయన వతం నళ్చాస్‌ ఆత్యంత ప్రధానమైనవి ఇంగ్లీషు పత్రికలలో నృరాబ్య చిస్తాటూమి న్యూ ఇండోయొలరు చెబ్బుకోహాలి బాత నిర్మాణానికి దేశభక్తి రొలిమెట్టు అని 9 ఆగస్టు వతేదీ వుష్తావత్రికో ద్రాసింది ఆంటవలతూ దినపత్రికగా ప్రారంభం 9 శఏఎల్‌ కావడమే తడవుగా ప్రజలను దేశభక్తులుగా తీర్చిదిద్దే విధానాన్ని అవలంబించింది 9 4 ఏబల్‌ 0వ తేదీ అంతక పజులలో స్ఫూర్తిని ఆవేశాన్ని కలుగజేఎ సంపాదకీయం వ్రాసింది మనం అంతా మాతృభూమిక్షి ఎంతో ముణపడి ఉన్నాసునీ ఈ బుణాన్ని తీర్చుకునేందుకైనా మనం దేశభక్తులం కావల ఉన్నదనీ ఇందువల్ల ప్రతి ఒక్కరూ దేశభక్తితో వ వహరించాలనీ అర్థించింది మానవుని కర్తవ్యాలు అన్నిటిలోనూ దేశానికే న్వు వేయడం అత్యంత ప్రధానమైనది దీనిదే అగ్రస్థానం మీరు మీ తల్లికీ ఎవ చేఎనట్లే మాతృభూమిక్షి ఎవ చేయాలి ప్రతివారికీ మాతృ ఎవ ఎంత సహజి కర్తవ మో మాతృభూమి ఎవకూడా అంత సహజ క్త్యమే తల్లీబిడ్డల సంబంధం ఎంత విడదీయరానిదో మనకు మాచ్ళభూమికి ఉన్న అనుబంధం కూడా అంత విడదీయరానిడే ఈ రెంటికీ ఎంతమాత్రం తేడా లేదు మాతృదేశం ప్రజలందరి తల్లులకు శల్లి తండ్రులకు తండి దేశమాత పూర్వం మాదిరిగానే సర్వసుఖ శాంతులతను సౌభాగ్యాలతోనూ వరిల్లే విధంగా మన కృష సాగాలి ఇందుకు దేశంలోని ప్రతి ఒక్కరూ నడుం బిగించాలి అనియీ సంపాదకీయంలో కోరింది ప్రబల శరరంలోని రక్తం దేశలక్త్‌ మిళితమై ప్రమూంచాలన్న లక్ష్యాన్ని సాధించేందుకు ఊఅంయాల్రాకో 'జలకు ఆరాధ్య గ0ధాలైన భగపర్గీత రామాయణం పురాణాలను ఎన్నుకుంది ఆ సందర్భంగా బై బన్నిత్యాన్ని వివరిస్తూ దైవభక్తే కలం వ్యక్తికి సంటంధించి చస దేశభక్తి అఖండమైన మాతృ శకేమోక్షాన్ని సాధించగలదనీ ఫబోధించియే ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

పజల వృాడయాంకు హళత్తుకుపోయే. ఆంధ్రఎతిక సంపాదకీయాలకు 9 7 జనవరి 2 వ తేదీ సంపాదకీయం. దేశభక్తి _క చక్కని ఉదాహరణ సర్వధర్మాన్‌ పరిత్యజ్య మామేకం శరణం వ్రజ

మానవులకు బుఖములను బదయు-కును. కష్టములను దాఓటటకును ఎరమార్థమును సాధించుటకును భక్తి ఎరమ సాధనము సాంఖుక మత రాజకీయ జవనము లందు మానవులకు ఇక్తీ సకలార్థ ఎద్దికి సాధనమగుచున్నది సంసార సాగరమునందు భక్తి కుటుంబ బాంధవ మును పవితవంతము చేయుచున్నది ఎత్ఫభక్తి ఎతానుతులకు గల ఎంబంఛమును పవి శవంతము చేయుచున్నది నిరూపషమానంబైన శ్రీరామచంద్రుని ఎత్చభక్తి ఎంసార బాంధవ్యమునకు దివ్య బొంధవ్యము నాపాదించినది దేశభక్తి సజీవమైన ఎము ఎవ తా గము వ్యక్తి యందుగాకను సంఘము నందు సమన్వయము నొందుచున్నది దేశభక్తులు జాతీయాభ్యు దయమును గోరుదురు గాని స్వార్ధము నఎక్షింపరు దేశభక్తులకు వాందూ మవామ్మదీయ భీదము లేదు బ్రావ్మాణ బాహ్మణేతర భేదమః లేదు భారతీయులు చిరకాలానుభవ నిర్మితంబైన ఎమపాతము నుండి దేశభక్తిని గ్రోలవలు యుండును జీవమయమైన ఎమ పాత్ర యందొక ముఖమున కమలము ఒక ముఖమున చంద్రకః ఒక ముఖమున అగ్ని, ఒక ముఖమున శూలము ము దితము లని సరోజనీదేవి చూఎన నిదర్శనము భారత జాతీయ భావమును చక్కగ దెలుపుచున్నది అని ఎర్కొంది

ప్రజలలో స్వదేశీ భావాన్ని ఎరేఎంచడంలో భాగంగా ఆంధపత్రిక 9 9 జూలై 4వ తేదీన స్వదేశీ ధర్మము శీర్ధికతో సంపాదకీయం వ్రాసింది స్వదేశీధర్మము

స్వదేశీ ధర్మమునకు మూలాధారము ఆర్థికమైనను సర్వతోముఖమైన మానవుల కల్యాణము స్వదేశీ ధర్మమునకు పయమ ప్రయోజనము సూనవులకు ఇతర జంతుపలకు వలె శుభ్థితికి దహపోషణము ఆపశ కమ్రైనను మానవకల్యాణమునకు కేవలము దేహ పోషణము పయోజనకరముగాదు మానవ కల్యాణమునకు ధర్మ ప్రవృత్తి మూలాధారమని యుగ యుగములందు మహానుభావులు చేఎన వాతోపదేశమును వర్తమాన యుగ సం గామము వేయిరెట్లధికముగ బోధించినది పరిశ్రమలు సంపదలు భోగవలలు రాజ ములు మానవుల వికాసమున నేర్పడినవి గాని మానవులు వానివికాసమునకేర్పడలేదు జర్మనుల పరిశములూ సంపదలు భోగము రాజు ము నింద్యములై విలయము పాలైనవి ధర్మ విజయమును పరమవిజయమని పపంచము కొనియాడుచున్నది ధర్మ నిర్ణయముననైనను మానవవికాసమె ప్రయోజనము నిత్యమైన ధర్మస్వరూపము దేశకాల పాత్రల ప్రయోజనముల కనురూపముగ రూపొంతరములను దాల్చును సకల జాతుల కల్యాణమునకును వినియోగపడుచున్నది మానవులు వారి పరిఎరములకును న్ఞతిగతులకును ననురూపముగ బక తి సంపదలను వశపరనుకొని వృద్ధిని బొందుచున్నారు ఒక జూతివారు వారి దేశమునందవలంబించిన మార్గములనే ఎకల జాతులు వారును కముకరించుట యప్రశస్తము పాళ్ళాత్య దేశ పద్ధతుల ననుబరించి భరత ఖండము నందును పరి శమలను స్థాపీంప జేయుటయును గల ఫలమును నిర్ణయించుట ఎరి శమాభిమానుల కద్తవ ము ఈ రీతిని ఆం ధపత్రికో ప్రజలకు దేశభక్తిని జూతీయతా భావాన్ని స్వదేశీ ధర్మాన్ని పబోధించింది

ఆంధ్రంత్రిక బదిత్రే

జాతీయవాదం

జాతి సంపూర్ణ వికాసానికీ స్వాతం త్యోద మానికి తోడ్పడేడే జాతీయవాదమనీ అందువల్ల దేశఎజలు సంకుచిత భావాలకు లోనుగాక జాతీయభావాలను అలవరచుకోవాలనీ ఆం ధపత్రికొ దబోధించింది. 920 మే. 2 వ తేదీన జాతీయ వాదము శీర్లికతో ద్రాసిన సంపాదకీయంలో ఇలా ఎర్కొంది

ఏ వాదము జాతి యొక్క వికాసమునకు సౌస్థనమునకు స్వాతంత్రోద్యమునకును తోడ్పడునో అదియే జాతీయ వాదము ఇది నా దేశము ఇది నా హక్కు అనే దృఢ సంకల్పము కలిగిన వారముగుదుమో అప్పుడపారమైన శక్తిని ధైర్యమును పొందుచున్నాము అట్లుగాక అధికారప్రసాదము అని యోచీంచెదమో దాని అడుగుటకైనను వెరవెదము ఇదియే జాతీయ వాదమునకు మత వాదము నకు భేదము స్వశక్తి పై ఆధారపడుటయే పురుషలక్షణము స్వశక్తివే లభించిన దానియందే నిజమైన ఆనందము గలదు మనము పరాధీనులము అశక్తులము అ పయోజకులమని తలచినంతకాలము

920 ఆగస్టు 0వ తేదీన ఇదే శీర్ధికతో మరో సంపాదకీయం దాస్తూ జాతీయ వాదము

ప్రజల మనములను పురిగొల్సు చున్నది అన్యదేశీయుల వికాసంబులతో భారతీయులు సంతృబ్త చెందుట లేదు జీవిత శాఖ లన్నిటి యందును భారతజాతి తన ప్రత్యేక వ్యక్తిత్వమును స్థాపించుటకు ప్రయత్నము సలుపుచున్నది స్వయనిర్ణయము రాజ్యాంగమందేకాక ఇతర శాఖలలో కూడా వెలకొల్పవలయునని చాటుచున్నారు. అని వ్యక్తం చేబంది

జాతీయ వాదాన్ని సమర్థిస్తూ జాతీయ భావోన్నాదాన్ని ఆంధఎతికి ఖండించింది 9? జూలై 9వ తేదీన జూతీయ భావోన్మాదము శీర్ణికతో సంపాదకీయం ద్రాస్తూ వ్యక్తుల శేయోభివృద్ధియే కుటుంబ శ్రేయోభివృద్ధికి దారి జూపుననియు యటులనే సంఘాభివృద్ధి జాతా భివృద్ధికి మార్గము బూచకమనియు జాత్యభివృద్ధి ప్రపంచకలా ణమునకు సహాయకారి యనియు విశ్వఎంచి పని చేయుచున్నంత వరకు ఎట్టి కీడులును మూడక మానవ సౌభ్రాతృత్వమునకు దరిజేర్చుదుండును

స్వజాత్యభిమానము ప్రకబించుకొనుటలో జాతులయెడ ద్వేషభావముండనవసయము లేదు వాందూ దేశము నందావరించి యున్న జాతీయ భావమందు ఎప్పుడీ సత్యమును మరచిపోవుట తటస్థంచునో ఆప్పుడే జాతి వ కమార్గముల నడచుట తట్టుంచును అని వాచ్చరించింది

భారతదేశానికి జాతీయ భావం కొత్తకాదనీ ఆది ఈ దేశం లో అనాది నుంచీ ఉన్నదేననీ ఈ భావనను ఎంతమాతం విస్మరించే వీలు లేదనీ ఆంధపత్రిక 920 నవంబర్‌ వ దేదీ నాటి మాతృదేశ సందర్శనము సంపాదకీయంలో దేశ ప్రజలకు గుర్తుదేఎంది

వివిధమతములు వివిధ సాంప్రదాయములు వివిధ నాగరికములు వేర్వేరు భాపట్రు వేర్వేరు ఆచారములన్నియు భారతపర్హమున మిళితమై యున్నవి కాని భారతీయ జీవనమున ఇవి యన్నియు ఉపాంగములై దానిని బలసత్వములనే గలిగించుచున్నవి అని ఎర్కొంది నిర్మాణ కార్యక్రమం

ఆంధ్రపత్రిక 929 మార్చి నెలలో నిర్మాణ కార్యకమం శీర్ణికన ఒక సంపాదకీయం ద్రాస్తూ స్వరాజు సాధననకు లెజిన్లటివ్‌ కౌన్సిలో కన్నా బయటనే ఆరగవలనన పని అధికమునీ అదే

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

నిర్మాణకార్య కమమనీ ఎర్కొంది ఈ నిర్మాణ కార్య కమం అమలును ఎంత ఉధృతం చేస్త ఆ్క డి హయం కౌన్సిల్‌లో విమర్శల వల్ల ప్రయోజనం లేదనీ కాంగ్రైస్‌వారుణ నిర్మాణకార కనముం అమలు పట్ల శ్రద్ధ వవాంచాలనీ సలహా ఇచ్చింది కౌన్సిల్స్‌లో కన్నా బయ జరగవలనన పనియే అత్యధికమనీ అందువల్ల కాంగ్రెస్‌ వాదులంతా నిర్మాణ కార్యక్రమం ర్న కేంద్రీకరించాలనీ కోరింది బాందీ ప్రచారం

ఆంధ్రులలో జాతీయతా భావం వ్యాబ్తకి ఈ భావాన్ని పటిష్టం చేయడానికి తెలుగు జాతీయ పతిఖళు వాందీ భాషా పచారాన్ని చేపట్టడమే కాక వాందీ బోధనకు కూడా నడుంకట్టాయి. దేశాన! జాతీయ భాష అవసరమనీ అందుకు వాందీ భాష అన్ని విధానాల తగి ఉన్నదనీ యీ పత్రికల ఎర్కొన్నాయి ఆంధ్రపత్రిక వాందీ పాఠాలను 920 జూలై 2వ తేదీ సంచికతో ప్రారంభించింి ఆంధ్రలో వాందీ భాషా ప్రచారానికి ఆంధ్రపత్రిక కృష్ణాపత్రిక హిందూ 'స్వరాజ్య 'సత్యాగ్రూ శాంగ్రస్‌ పత్రికలు కృష చేసాయి ఆంగ్ల భాష రాజభాషగా ఉద్యోగాలను పనికి రావచ్చుగాని ఆ ఎన్నటికీ దేశభాషకాజులదనీ దేశాభివృద్ధికి, దేశం వ్యక్తిత్వానికీ జాతీయ భాష అవసరమనీ మనదేశం అది వాందీయేనని 920 మార్చి 29వ తేదీ ఆంధ్రపత్రిక ఎర్కొంది

కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి జాతీయ భాష తప్పనిసరి అని 927 ఏప్రిల్‌ ప తేదీ సత్యాగ్రహి సంపాదకీయంలో స్పష్టం చేసంది వాందుస్తానీ దేశబాషణాదని వ్యాఖ్యానిస్తూ, మద్రాష రాష్ట్రంలో జుస్‌ పార్టీ నాయకత్వంలో ఏర్పడిన ప్రభుత్వం పాఠశాలలలో వాందీ బోధనను నిఎధ్రించగా

926 మార్చి 2వ తేదీ 'కాంగ్రెస్‌ దానిని దేశ దోహంగా అభివర్ణించింది

స్వాతంత్ర్యమును ప్రీమించవోంప్‌

స్వాతంత్ర్య పోరాటంలోనికి పజలను ఆకరైంపేందుకు తెలుగు జాతీయ పత్రికలు పలు విధాః ప్రయత్నాలు చేసాయి స్వాతంత్ర్యాన్ని ఎమించాలన్న ప్రబోధం వాటిలో ఒకటి ఇందుకు వ్యక్తిన స్వాతంత్ర్యం దేశ స్వాఠంత్రాలలోని మహనీయతను విశిష్ట లక్షణాలను చాటి చెప్పాయి. ఆంధ్రపత్రిక

92 ఏబ్రల్‌26వ తేదీ స్వాతంత్ర్య దీల్త సంపాదకీయంలో ప్రాణం కన్నా స్వాతంత్ర్యం విలువైనది

వివరించింది స్వాతంత్రదీల్త

వ క్తులకు గాని జాతులకు గాని స్వాతం త్యము కన్న ప్రియతమగు విషయమింకొ కటుండ బోదు ప్రాణమునకన్న గూడ మానవులు స్వాతం త్యము బ్రనెక్కుడు గౌరవము జూఎదరు జీవుడు వివిధ బంధనముల నుండి విడివడి ముక్తి బడయగోరును ముక్తి కొరకే పతి జీవియు పరితఎంచుచుండును తమ లాభమున కెక్కడ నష్టము గలుగునో అను భయముచే వారు స్వాతంత్ర భావోద్దీపనమును నిరాసింప వచ్చును కాని దాని నడచివైదుట యసంభవము అట్టి ప్రయత్నము వలన నది మరింతగ ప్రబ్వరిల్లును స్వాతంత్రానందము ననుభవించుటకే మహర్షులు తపమాచరించిరి యోగులు కరిన సాధనల నవలంబించిరి వీరులును శూరులును తమ ప్రాణముల నర్చించిరి దేశారాధకులు తమ సర్వస్వమును ధారబొోిరి

చ్వచ్చ మానవుని జన్మ స్వాతం త్యమను శబ్దమే పపంచమునందొక కొన నుండి వేరొక కొన

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

వరకు బ్రతిధ్వనించు చున్నది స్వాతంత్రామృతమును గ్రోలి అమరత్వము గాంచుటకు మానవకోటి ఆతురము జూపుచున్నది వాందూదేశ మిందుకు తపము జేయుచున్నది మానవకోటి నీ ఎమయమున గమ్యస్థానమునకు సరస జేర్చగల వారలును వారి పయత్నములకు మన స్ప్ఫూర్తిగ తోడ్చడెడి వారును ధన్యులు అని ప్రజలలో స్వాతంత్ర్య కాంక్షను హృద యాలకు హత్తుకునే విధంగా ఎరేఎంచింది

ఆంగ్లో ఇండియన్‌లు దేశానికి హాని చేస్తున్నారని 9 7 అక్టోబర్‌ 20వ తేదీ ఆం ధపత్రికొ విమర్శించింది భారత దేశానికి బిటిషు ప్రభుత్వం మంజురు చేయదలచిన సంగ్కరణలకు అవరోధాలు కల్పిస్తున్నవారు ఇంగ్లండులో కూర్చుని భారత ఖజనా నుంచీ ఎంఛనులు పొందుతున్న కృతఘ్నులైన ఆంగ్లో ఇండీయన్‌లే భారతదేశం ఇంకా బౌరంగాబాద్‌ కాలంనాటి రోజులలోనే ఉన్నదని వారు ప్రభుత్వానికి అదేఎనిగా చెవిలో ఇల్లు కట్టుకుని చెబుతున్నారు భారతదేశంలోని ఫజలు సదా అంగ్లో ఇండియన్‌ అధికారులను పూజించాలనే వారి కోరిక అని ఆంగ్లో ఇండియన్‌లను ఆం ధపత్రికొ దుయ్యబట్టింది వారు భారతదేశంలో పదవులలో ఉన్నప్పుడు నిరంకుశంగా వ వహరించి ప్రజాస్వామ్యం న్వచ్ళ విలువలను మరచిపోయి. ఇంగ్లాండుపోయి పతే క జాతిగా స్ఞరపడ్డారనీ యుర్ధం పుణ్యమా అని బ్రీటీషు ప్రభుత్వంపై వారి పభావం తగ్గి భారతీయుల అభిప్రాయాలకు కొంత విలువ ఏర్పడిందనీ మాంటేగు రావడానికీ అదేకారణమనీ ఎర్కొంది * సంస్కరణల చట్టాన్ని అనువుగా వాడుకోవాలి

ఆయా సందర్భాలలో పరిస్ఞతులను బట్టి నాయకులకు ప్రజలకు ఆం ధపతికొ సలహాలు ఇన్చేది ప్రభుత్వం తీసుకువచ్చిన సంస్కరణల శాసనాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని స్వయం నిర్ణయం సూత్రానికనుగుణంగా యీ శాసనాన్ని ఆమోదించేటట్లు శాసన సభలు చూడవలన ఉన్నదని 920 మే 5వతేది ఆంధ్రపత్రిక సంపాదకీయంలో సూచించింది

దేశాభ్యుదయానికి దేశభక్తి మూలమని ప్రజలకు ప తికలు విజ్ఞుం చేస్తూ, ఇందుకు ప్రతి ఒక్కరూ అంకితం కావాలని విజ్ఞప్త వేసాయి ఇందుకు అధికంగా జపాన్‌ ను ఉదాహరణగా చూఎవి జూన్‌ 23వ తేదీ ఆంధ్రపత్రికో దేశభక్తి బ్ర బాసిన సంపాదకీయంలో జపాన్‌ ఇంగ్లాండ్‌ మొదలైన దేశాలు అభివృద్ధి చెందడానికి ప్రధాన కారణం ఆ దేశాల ప్రజల దేశభక్తి యేనని భారతీయులు కూడా యీ అంకిత భావాన్ని అలవరుచు కొని జాతి శేయస్సుకు దేశాభివృద్ధికి నడుం కట్టాలనీ కోరింది ఎండిత మదన మోహన మాలవా ఉపనా సాలబ వా ఖ్యానిస్తూ ఆంధ్రపతికి యీ అభిప్రాయన్ని వ్యక్తం చేసంది

నీదేశం బ్రతికితే నీవు చనిపోతే మాతం ప్రమాదం ఏమిటే నీ దేశం మట్టి కొట్టుకు పోయుంటే వీపు ఉండి ప్రయోజనం ఏమిటి? అని 'కాంగైస్‌ పత్రిక ఒక సంపాదకీయంలో ప్రజలను ప్రశ్నించింది మహనీయుల త్యాగాల ప్రశంస

దేశ ప్రజల హృదయాలలో దేశభక్తి భావాలను ప్రజ్వరిల్ల జేయడానికి జాతీయ పత్రికలు విశేషమైన కృషవేసాయి. 857 ప్రధమ స్వాతం త్య పోరాటంలోని వీరుల గాధలను 'కాంగ్రెస్‌ పత్రిక రెండు ప్రవత్సరాల పాటు ప్రచురించి ప్రజలలో దేశభక్తిని స్వాతం త్య కాంక్షను కలుగజేయడానికి కృష

అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

అదేవిధంగా ఆం ధపతిక మహనీయుల జీవితాలు వారు దేశానికి చేఎన ఎవ త్యాగాల గురించి వ్యాసాలను ప్రచురించి సంపాదకీయాలను ద్రాసి ప్రజలలో దేశభక్తి భావాలను కలుగ చేయడా కృషచేఎంది ఈ సందర్భంగా 9 9 జూలై 23వ తేదీన లోకమాన్య తిలక్‌ 64వ జన్మదిన సందర్భగా యీ పత్రిక లోకమాన్య తిలక్‌ వర్ధంతి శీర్షికన సుదీర్హ సంపాదకీయం బ్రాసింది తిలక్‌ మహాశయు తా గాలను వివరించి ఆయన పబోధాలను అనుసరించాలని పజలకు విజ్ఞప్త చేఎంది

ఈ విధంగా పజలను జాతీయ భావం దేశభక్తి పూరితులను చేయడంలో జాతీయ ఎత్రిఓ మహత్తర పాతను నిర్వవాంచాయి వీటిని చదివి చదివించుకొని వేలాది మంది మారుమ్యు గ్రామాలలోని వారు వ్రతం ఉత్తేజం పొందారు స్వాతం త్య పోరాటం లోనికి దుమికారు ఈ విియః జాతీయ పత్రికలన్నీ ఒకే తాటిపై నడిచినా వీటిలో ఆం ధప తికి దే అగ్రతాంబూలం అని చెబ్బవచు

రిఫరెన్సులు ఎన్‌ఎఆర్‌ 9 ఎజి 499

2 ఆంధ్రపత్రిక 9 4ఏఎల్‌ 0 3 ఆంధ్రపత్రిక 9 7 జనవరి 23 4 ఆంధపతిక 9 9జూలై4 5 ఆంధ్రపత్రిక 920మే 2 6 ఆం ధహషశ్రిక 920ఆగస్టు 0 7 ఆంధ్రపత్రిక 920 నవంబర్‌ 8 ఎన్‌ఎఆర్‌ 929ఎజీర7? ఎరా 8 9 ఆంధ్రపతిక 92 ఏఎల్‌26 0 ఎన్‌ఎఆర్‌ 9 7 ఎజీ2633 ఎరా 73

ఎన్‌ ఎఆర్‌ 920 ఎజీ 569 ఎరా52 జి ఒ నెం 26వార్‌ వింగ్‌ 5 05 920 2 ఎన్‌ ఎ ఆర్‌ 930 ఎజి 399

తంద్రపత్రక చంక్ర

05 ప్రభుత్వంతో హోరాహోర్‌ _ | కడ చట్లాలు, వేధింపులు, ఆర్ద్హినెన్సులు అణు (౮5 న్వ్వ్యకంత్యపోరాటంలో పత్రికలు ఎండో కీంకైన పాత్రను పోషించాయి ఈ పోరాటంలో ఎట్రికలు మమేకమై స్వాతం త్యయోధులతో సమానంగా కొన్ని సందర్భాలలో వారిని మించి ప్రభుత్వాన్ని ఎదుర్కొన్నాయి ఆయుధాలకన్నూ అక్షరాలే బలీయమ్రైనవనీ శక్తిపంతమైనవనీ పదునైన వనీ రుజువుచేసాయి. ప్రభుత్వం గుండెల్లో రైళ్ళు పరిగెత్తించాయి. బానిస బతుకు నుంచి బయట ఎడనిదే మాతృదేశానికి మార్గంలేదని ఎలుగెత్తిచాటాయి. వేలాది యువకులను పభావితం చేం రణరంగంలోనికి దుమికించాయి ఇటు పజలను ఉత్తేజపరుస్తూ అటు పభుత్వానికి ఎంహ స్వపష్నమై కొరుకుడుపడని కొయ్యలై వీరవిహారం చేసాయి అదీ అనాటి ప తిక్షల వీరవరి త అలాంటి ప తికలలో అగ్రామి ఆంధవతకో ఆ రోజుల్లో పత్రికలు నాయకులకు నాయకులు ఓకవంక పభుత్వంతో తమ స్వాతంతా నిక్తి దేశస్వాతం త్యానికీ హోరాహోరీ తలపడుతూ మరోవంక ఉద మం సాగుతున్న తీరును పరిశీలిస్తూ అయా సందర్భాలలో నాయకులు వ్యవహరించవలున విధానాలను సూచించేవి లక్ష సాధనలో ఎలాంటి పొరపాట్లకు ఆస్కారం లేకుండా తగు సమయాలలో వాచ్చరికలు చేఎవి పంధాను నిర్దేశించేవి ఆప్పుడు పతికలకు ప్రభుత్వానికి మధ పచ్చగడ్డివే స్త భగ్గుమనేది ఉభయవర్గాల వైఖరులు ౌర్తిగొ ఉత్తర దక్షిణ ధృవాలు కావడమే ఇందుకు కారణం వలస పభుత్వాన్ని గెంటివేస మాతృ దేశానికీ స్వాతంత్యం సాధించాలన్న పజల ఆశయాలకు పతికలు పతిబింబం కాగా ఏవిధంగా నయినా నూరు ఆరయినా ఆరు నూరయినా మనదేశంలో తిస్థనేసుకుని రాజా ధికారాన్ని చెలాయించాలని ప్రభుత్వధ్యేయం అయితే ఈ విషయంలో పభుత్వానికీ ప తికలపట్ల అవలంబించ రానికి ఒక నిర్దిష్టవిధానం లేదు పరిగ్ధతులను బట్టి ఎప్పటికప్పుడు తమకు తోలన విధానాన్ని పభుత్వం అనుసరించేది దేశంలో రాజకీయ కార కలాపాలు అందోళన జాతీయోద మం ఉధృత మైరే ప్రభుత్వం ఒక్కసారిగా ప తికలపై విరుచుకుపడేది వేధించేది ఏవిధంగానయినా వాటిని హత మార్చడానికి పూనుకునేది రాజకీయ రంగం కొంచెం మందకొడీగా ఉంటే ప తికలపట్ల వైఖరి కూడా అదేవిధంగా ఉండేది 905 వందేమాతరం ఉద్యమం రోజులనుంచి ఆం ధలోమా దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలోనూ ఎత్రికలు ప్రభుత్వాన్ని దుయ్యబట్టడం ప్రారంభించాయి ఈ విధంగా స్వాతం త పోరాటానికి ఎత్రికలకు 905వ సంవత్సరం ఒక మలుపు అయింది పత్రికా స్వాతంత్ర్యాన్ని హరించడం ద్వారా ప తికల గొంతు నొక్కేందుకు పభుత్వం కంకణం కట్టుకుంది ఈ దమననీతిలో భాగాలే. 90 9 0 చట్టాలు 932 ఆర్డినెన్సులు వార్తల ఎన్సార్‌ వంటి ఇతర చర్యలు కాని పతికలు సాగించే స్వాతంత పోరాటాన్ని యీ చట్టాలు విరోధించలేకపోయాయి అుద్రప్రకచంత్ర

06 ఎతికలు సవ సొచిలా ఒక పక్క తమ స్వాతం త్యంకోసం పోరాటం చేస్తూ మరో పక్క దే స్వాతం త్యం కోసం వీరాధివీరుల్లా పోరాటం జరిపాయి ఆంధ్రదేశంలోనే కాక దేశవ్యాప్తంగా పత్రికు నిర్వవాంచిన పాత యిది పతికలబై పభుత్వం తీసుకున్న చర్యలు స్టూలంగా రెండురకాలు చట్టాలు పభుళ్య ఉత్తర్వులుగా చెప్పుకోవచ్చు. 90 లోకేంద పభుత్వం ది యాక్ట్‌ ఫర్‌ ది బవెన్షన్‌ ఆఫ్‌ ఇన్‌ సైట్‌మెంట్‌ టు మర్డర్‌ అండ్‌ అదర్‌ అభన్సెస్‌ ఇన్‌ నూస్‌ ఎపర్స్‌ 1% * 0౯6 0 ౪ 0౧0౦ ఓ గల 10 గరీలు బారేం[డాంగ్‌ ౧0 ౧౧౯౫ ౧౭06౧౫ అనే చట్టాన్ని చేంంది బెంగాల్‌లో వాంసాక్షాయ చెలరేగి పలువురు బిటిష్‌వారి హత్య జరిగిన కారణంగా ఈ చట్టాన్ని తీసుకు వచ్చారు 9 ౮ ఎస్‌యాక్ట్‌ అమలులోనికి వచ్చింది ఇది 922 మార్చి వరకు _ 2 సంవత్సరాలు అమలులో ఉంది ట్రభుత్వం నియమించిన ప తికాచట్టాల పరిశీలక సంఘం ఎఫార్పుపై ఈ చట్టాన్ని ఉు సంవారించారు ఈ చట్టం ఉన్నంత వరకు భారతీయ ప తికలబ నిర్భంధాలు ఉండేవి 9 4ల ఒక ఆర్డినెన్స్‌ వచ్చింది 930లో మళ్లీ పభుత్వం ప తికలపై విజ్బంభించింది ఆ సంవత్సరం రెండు ఎస్‌ ఆర్డినెన్స్‌లను జారీచేఎంది మొదటిది 930 ఏట్రిల్‌లో జారీఅయింది ఇది పత్రికలను మరింఠగా సంకెళ్లతో బిగించింది ఈ ఆర్డినెన్స్‌ బంధాలనుంచి తబ్బంచుకొనడానికి చేతివ్రాత ప తికలు కోసీ పత్రికలు ఇతర రకాల పతికలను కనిఎట్టారు వీటిని నిరోధించడానికి మరో ఆర్డినెన్స్‌ను 93 జూలైలో ప్రభుత్వం జారీచేఎంది ఈ ఆర్డినెన్స్‌ల గడువు 93 లో పూర్తికావడంతో ఇండియ ఎస్‌ యాక్ట్‌ ఎమర్జన్సీ అధికారాలు గ ర2౧9 టక తీయ కణుంగ ౧0 ?0*ల౩. అనే చట్టు సాక్షాశ్కరించింది ఈ చట్టం ఒక సంవత్సరం అమలులో ఉంది దీనికి కాలంచెల్లడంతో 9 క్రిమినల్‌ లా సవరణ చట్టం వచ్చి పడింది జాతీయ ప తిక లను అణచివేయడానికి 930 చట్టంలో తీవ్రనిర్భంధాలన్నిటినీ యీ సవరణ చట్టంలో కుక్కారు చట్టసభలద్వారా ప్రత్యేకించి పత్రికలపై తీసుకునే యీ చర్యలకు తోడు ఇతర సాధారణ చట్టాలను, ఎమర్జన్సీ చట్టాలను కూడా జాతీయ పతికల గొంతు నొక్కడానికి ఉపయోగించే వారు ఇండియన్‌ ఎనల్‌ కోడ్‌ను పతికలబై అదే పనిగా పయోగించారు పతికా సంపాదకులను యజవ౮నులనం పాసికూ ట్‌ చేయడానికి ఈ కోడ్‌లోనవి 24ఎ 53 ఎ ఎక్షన్‌లన: ప్రయోగించేవారు. 908 క్రిమినల్‌ లా సవరణ చట్టాన్ని ప్రభుత్వ రహస్యాల రక్షణ చట్టాన్ని పత్రికల పయోగించడానికీ పభుత్వం ఎంతమా తం వెనుకాడేది కాదు ప్రధమ ప్రపంచ సంగ్రామం దృష్టా 9 4భారతరక్షణ వల ౧౦౦ [684 చట్టానికి పతం జాతీయ పత్రికలు ఆహుతి అయ్యేవి సమ్మ్మిమద్రాసు రాష్ట్రంలో కారాగారానికీ వెళ్లిన తొలీ పత్రికా సంపాదకుడు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు 908లోనే కిమినల్‌ చట్టానికి గురయ్యారు ఆయన అప్పుడు 'స్వరాజ తెలుగు వారపత్రిక సంపాదకులు ఆ పతికలో వ్రాసిన వా సానికీ రాజ దోహ నేరంయోపీ 908 జూలై 8న అరెబ్బుచేఎ మూడేళ్లు కరిన కారాగార శిక్షను విధించారు ఈ పత్రిక పచురణకర్త బోడి నారాయణరావు నెలలు జైలుశిక్ష పాలయ్యారు పతికలబై వురింత ఎత్తనం చేస వాటిని అణగ దొక్కడానికీ వీలుగా 9 0 చట్టాన్ని రూపాందించారు. వార్తా పతికల యజమానుల నుంచి ధరావతు $664౧9/)ను కోరే హక్కు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

07 నికి సంకమించడం ఈ చట్టంలోని ఒక ప్రధానాంశం ప్రభుత్వానికి అభ్యంతరకరమైన లను ప్రచురిస్త ఆ పత్రికలను వొచ్చు ధరావతు కట్టమనడంగాని ఆ పతికలు మొదట ధరావతంనం కైంకర ౦ చేయిడంగాని జరిగేది ఈ చట్టం జిల్లా అధికారులకు శాధికారాలను విపరీతంగా కల్పించింది లో 66 పత్రికల స్వాధీనం 90 9 9మధ మదాసు రాష్ట్రంలో 9 0 ఎస్‌ యాక్టు కింద ధరావతును అధికంగా వల్ల 22 పత్రికలు ప్రారంభం కాలేదు 25 పతికలు తమ మనుగడకోసం ధరాపతును ఎ వచ్చింది 9 0 ఎస్‌ యాక్టును ప్రయోగించి మద్రాసు ప్రభుత్వం పత్రికలను అధికంగానే హత మార్చింది 6మధ్య రెండేళ్లలో మనరాష్ట్రంలో 7 పత్రికలు మూతపడ్డాయి ఈ చట్టం ప్రకారం ధరావతుల న పత్రికల స్వాధీనం కూడా వాచ్చు సంఖ్యలోనే ఉంది. 9 0 9 3 మధ్య అభ్యంతరకరమైన 'లఎరుతో 49 ప తికలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం గారి మాత్ఫఎవా పతిక నుంచి 9 7లో వేయిరూపాయల శిటీని బ్రభుత్వం కోరింది ఈ ప తిక రాజకీయంగా అభ్యంతరకరమైన వా సాన్ని ప్రచురించి ంకుయీ ధరావతును డిమాండ్‌ చేశారు క్రిమినల్‌కేసుల విషయంలో కోర్టులు యూరపియనుల ఎక్షపాతం వవాస్తున్నాయని వివరించే వా సొన్ని పచురించడం యీ ధరావతును కోరడంలోని గాలలో ఒకటి ఈ మొత్తాన్ని ఆయన విరాళాల ద్వారా ఎకరించి కట్టారు అప్పుడీ పతిక టూరు నుంచి వచ్చేది ౦ధ్రపత్రిక కు వార్నింగ్‌లు దినఎతిక ప్రారంభమై ఆరుమాసాలు తిరగకుండానే 9 4ఏఎల్‌ న దినపతిక రంభమైంది ఆం దవతికోకు ప్రభుత్వం నుంచి వార్నింగీలు ఆరంభమయ్యాయి. లాహో్‌ బ్‌ఎత్రికలోజె టందేచ్‌ ద్రాసిన రష్యాలో బశాచిక ప్రభుత్వం అన్న వా సాన్ని తెలుగులోకి అనువాదం 9 4 అక్టోబర్‌ 7వ తేదీ ఆం ధవల్‌కో ప్రచురించింది ఈవా సంలో జార్‌ చశ్రవర్తి అమానుష ర్యాలను వివరించారు దీనిని ప్రభుత్వం అభ్యంతరకరంగా భావించి వార్నింగ్‌ ఇచ్చింది ధజలలో ప్రభుత్వంపట్ల అవిధేయతను అగౌరవాన్ని ప్రోత్సవాంచే వా సాలను పచురించి ందుకు అం ధపతికను 9 7లో ప్రభుత్వం తీవ్రంగా వాచ్చరించింది అసభ్యకరమైన అడ్వర్టైజ్‌ ఎట్లు ప్రమరించినందుకు 9 7లోనే ఆంధ్రవలతాకోకు ఆంధరంధికోకు ప్రభుత్వం వార్నింగ్‌లు చ్చింది అభ్యంతరకరమైన వా సాలను ప్రచురించినందుకు కృష్ణాపత్రిక హితకారిణి పత్రికలకు కూడా ఎభుత్వం వార్నింగ్‌ ఇచ్చింది 9 7 మే 24న లెజిస్లీటిన్‌ కౌన్సిల్‌ సమావేశంలో హోం రూల్‌ ఆందోళనను (రించి గవర్నర్‌ చేఎన ప్రసంగాన్ని అతితీవ్రంగా విమర్శిస్తూ 9 7 మే 25వతేదీ ఎాందూ వా సాన్ని ఉమరించినందుకు ఆ పత్రికలకు ప్రభుత్వం వార్నింగ్‌ ఇచ్చింది ఎంచ యుద్దాన్ని గురించి విచక్షణారహితంగాను ఆందోళన కలిగించే విధంగాను వార్తలను ఫమరించారన్నకారణంపై 9 4లో ఆంధ్రవతాకో వ్రుస్ణావలతో ఆంధ్రమాళకో వాందూ న్వూ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

08 ఇండీయా.. బండీయసల్‌ ఎ టీయాట్‌ మరికొన్ని పతికలకు పభుత్వం వార్నింగ్‌ ఇచ్చింది ధరావతులను కోరినందువల్ల (బ్రవ్జోనందో ఆళమ వత్రికో జ్ఞారోందోూ. కడపజిల్లా మ పతికలు ఎన్నో అసలు వెలువడనేలేదు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు గారి నేషనలిస్ట్‌ ఇంగ్లీషు పత్రికకు మొదట కట్టిన రెండు రూపాయల ధరావతును పభుత్వం స్వాహాచేఎ అదనంగా పదివేల రూపాయలు కట్టాలని కోరు దీనితో ఆ పత్రిక ఆగిపోయింది ప్రపంచయుద్ధంలో శ తుపక్షం ఆధిపత్యాన్ని సూచించేవిధంగా వార్తలను ప్రచురిస్త, ఆ ఎలక తప్పనిసరిగా వార్నింగ్‌లు వచ్చేవి 9 4 ఆగస్టు 8వ తేదీన ఖృష్ణావతికో 'వైమానికరంగంలో జ్య ఆధిపత్యం అనే వా సాన్ని పచురించింది దీనిలో జర్మనీ ఆత్మరక్షణ కోసం యుద్ధంలోనికి ౬౫ ఇంగ్లాండు మా తం తనకుగాని తన వలస దేశాలకు గాని ఎలాంటి ప్రమాదం లేోయినా యర్ధున దిగిందని ఎర్కొనబడింది దీనిపై ఆ పతికకు ప్రభుత్వం తీవ్రమైన వార్నింగ్‌ ఇచ్చింది ఇ వార్తలను ప్రజలు నమ్మకుండా ఉండేందుకు తగిన పచారం చేయాలని అధికారులను ఆ తమకు అభిమతం కాని వార్తలను వా సాలను పమరించారన్న నెపంతో ప్రభుత్వం పత్రికలకు ఎన్నెన్నో వార్నింగ్‌లు జారీచేంంది రాష్ట్రప్రభుత్వ జుడీయల్‌ పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంటు చేఎన జి ఓలను పరిశీలిస్త 9 0౦ 9 ర మధ్య యాఖికి ఫైగా పత్రికలకు వార్నింగులు వెళ్ళా. విదేశాలనుంచి కొన్ని వార్తా ప తికలను బిటిష్‌ వ్యతిరేక ప తికలను సాహిత్యాన్ని దిగువ నిషధించడానికి కూడా పభుత్వం 9 0 ఎస్‌ చట్టంలో వీలు కల్పించింది అంతేకాక * తెబ్బంచుకునే వారిపై చర్య తీసుకొనడానికీ కూడా అవకాశాలను కల్పించింది అలాంటి వారి మః తీసుకోవాలని యీ చట్టం 5వ ఎక్షర్‌ క్రీంద పోస్ట్‌మాస్టర్‌ జనరల్‌ను 3వ ఎక్షర్‌ క్రింద రెవినూ బో పభుత్వం ఆదేశించింది అయితే ఈ విధంగా పభుత్వం యీ చట్టాన్ని అడ్డం ఎట్టుకుని పత్రికల బై విరుచుకు పడా ప్రజలు పతికలు సవాంచలేకపోయారు దేశవ్యాప్తంగా తీవ్రమైన ఆందోళన ప్రారంభించారు తెళ పతికలు కూడా యీ విషయంలో తీఎపోలేదు ఈ చట్టాన్ని పభుత్వ చర్యలను విమర్శి సంపాదకీయాలు వా ఖ్యలు ద్రాసాయి జర్నలిస్తుల ఎకలమీద కత్తి 9 4 డిఎంబర్‌ 26వ తేదీ కృష్ణాపతికా 9 0 ఎస్‌యాక్టు జర్నలిస్టుల ఎకమీద క్తో అభివర్ణించింది ఈ చట్టం నాగరిక పపంచానికి ఎగ్గుచేటనీ భారతీయ పత్రికల ఆత్మగౌరూడీ సవాల్‌ అనీ కాంగెన్‌ ప తిక ఘాటుగా విమర్శించింది 9 7 జనవరిలో ఆం ధవతకో ఒక సంపాదకీయంలో యీ చట్టాన్ని చెండనాడుతూ దీ బహ్మరాక్షసీగా' గా అభివర్గించింది 1910 బ్రహ్మరాక్ష, ఆంధ్రపత్రిక విమర్శ ఆం భవతికో 9 7 జనవరి 23వ తేదీ సంచికలో 9 0 చట్టాన్ని తీవపదజాలణో దుయ్యబట్టింది ము దణాలయ శాసనము శీర్లికన యీ చట్టాన్ని నిశితంగా విమర్శిస్తూ బ్రాస సంపాదకీయంలో యీ విధంగా ఎర్కొంది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

త్రికా ప్రచారకులను ము దణాలయాధిపతులకును 9 0 సంవత్సరపు ము దణాలయ కంరపాశము వలె నున్నదను విషయము అనుభవమువలన తెలి యున్నది ఎపుడే న ముద్రణాలయ శాసనము పాలకుల కటాక్ష వీక్షణమునకు పాలగునో తెలియదు బ్వచ్చా ఖునకు నిలయమైన బ్రిటిష్‌ సామాజ్యమునకే ఈ శాసనము కళంకమును గలిగించుచున్నదని తము ఆ శాసన పతిబంధకమును తొలగింపుమని జాతీయ మహాసభ యొక్క చెన్నపురి 'పసంఘము వారు శ్రీ చెల్ఫ్‌ఫర్డ్‌ ప్రభువున కొక విన్నపమును సమర్పించిరి శాసనమును కాలమునందు శాసన నియమములు సర్వఘ్నులకును రాజు దోహులకును నన్వయించునని అభయ హస్తము నిచ్చిరి అప్పుడు గల ము దణాలయములకును ప తికలకును శాసన ములు అన్వయించవని సర్‌ వార్చర్దురిబ్ల సర్‌ సత్యేంద్ర ప్రసన్న ఎంహ తెలిఎయుండిరి మును కోరినప్పుడు రక్షక ధనమును వశము చేఎకొనినప్పుడు దోషారోపణకు సంబంధించిన బులు తెలుపబడునని ఎంహగారు చెబ్బ్పయుండిరి పోలీసు వారికి శాసన ప్రయోగము ఎమేయముండదని తెలి యుండిరి కాని వ్యవహారము నందీ నియమము లేవియును ఎబడలేదు

పద్రణాలయము 867 సంవత్సరపు శాసనము ననుసరించి రిజిస్టరు చేఎనను స్థలము ప యాజమాన్యము మారినను తిరిగి శపధము చేయుట యవసరమగుచున్నది శపధము మ వచ్చినప్పుడు కొత్త ధరావతును అధికారులు కోరుటకు అవకాశము కలుగుచున్నది చుల రిపోర్టులో పాతముద్రణాలయములకు కష్టమును గలిగించినవి క్రొత్తప తికలను థ్రొత్త శాలయములను ఈ శాసనము బ్రహ్మరాక్షసీ వలె నావవాంచినది కామ్రేడు ప తికకును డియా పత్రికకును గలిగిన దురవస్థను విజ్ఞాపకులు విశదము చేబరి రుజువు భారమును స దోషారోపితుని బ్రమోపుట వలన దోషారోపితుడు నిర్దోషత్వమును స్థాపించవలం యుండును వామె కాకను ద్వేషాది భావములును రాజ దోహమునందు చేరియున్నవి ద్వేషారోపితులకు చేయుటకవకాశములు లేవు. ఏ వార్తా పత్రిక యైనను చేఎన ఖండనము దోహమని ంచుటకు వీలుగలదు వార్తా పత్రిక నణగద్రొక్కుటకు వీలు గలదు అని న్యాయమూర్తి సర్‌ చెన్కిన్సు ద్రాసియుండెను 'నూ ఇండియా కేసునందు న్యాయమూర్తులు ముగ్గురు వేర్వేరుగ మములను నిర్ణయించిరి పాలకులకు వాచ్చరిక నియ్యవలనన విధి లేదనియును శాసనమును వచ్చినటులు ఉపయోగింపవచ్చు ననియును వార్తా పతికా ప్రచురణము ముద్రణాలయ ణము దుర్భరముగ నున్నదనియును కార్య నిర్వాహక శాఖ యొక్క నిరంకుశాధికారము ప్వాతంత్యమునకు భంగకరమనియును న్యాయమూర్తులు తీర్మానము నందు బ్రాసియుండిరి ౦డియా నుండి తిరిగి ధరావతును కోరుట న్యాయవిరుద్ధమైనను కార్య నిర్వహణాధికారుల మార్చుటకు తమ కధికారము లేదనియు న్యాయమూర్తులు తెలి'యుండిరి న్యాయమును మట న్యాయమూర్తుల విధియై యున్నది పాలకుల యాక్టు న్యాయశాఖకు సంబంధించినది ర్వాహక శాఖకు సంబంధించినది నిర్ణయించుటకు వీలు లేకుండెను ఇన్ని యసంగతములతో శాసనమును రద్దు చేయమవి రాజ పతినిధికి చెన్నపురి రాష్టసంఘము విన్నమును బంపుట జసముగ నున్నది రాగల మాసమునందు వార్తా ప తికా సంఘములు సయితమొక విజ్ఞాపన

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

పతమును సమర్పించుటకై ఏర్పాటులను చేయుచున్నది రాజ పతినిధి పత్రికలకు ముద్రణ లయములకు కంరపాశము వలెనున్న యీ శాసనమును రద్దు చేఎ ప్రజల కృతజ్ఞతకు వాతుల॥

ఈ విధంగా పతికలు పజలు ఆందోళన చేయడం న్యాయస్థానాలు చట్టాన్ని న్యాయ విరుద్ధమని తీవ్రంగా విమర్శించడంతో లండన్‌లోని బ్రిటిష్‌ పభుత్వంలో కలకలం బయలు దేరి భారతదేశ వ వవోరాల మంతి కేంద్ర ఎభుత్వం యిచ్చిన సలహాపై మద్రాసు ప్రభుత్వం తామ ధరావతు కోరిన పతికలు ఎంటింగ్‌ (స్‌లబై కేసులను 9 9 నుంచి సమీక్ష చేయడ ప్రారంభించింది (ప్రస్‌యాక్టుపై ప్రభుత్వం పునరాలోచన

అప్పుడు శిక్షలకు సంబంధించిన చర్యలకు మారుగా పత్రికల పచారానికి ఉద్యమ ప్రచారాః' పోటీగా పభుత్వం పచారం ప్రారంభించాలన్న కొత్తవిధానాన్ని రూపొందించింది ఇందుకు అనుగుణంగా 9 9 ఎబ్బంబర్‌లో మ దాస్‌ పబ్లిఎటీ బ్యూరోను ఏర్పాటు చేసారు

అంతకుముందే ఏడాది క్రీతం బీటిష్‌ ప్రభుత్వ విదేశ వ్యవహారాలమంత్రి మాంటేగు వైస్రాయిళ్ళో ఛాల్ఫ్‌ఫర్డ్‌ ఎస్‌ యాక్టులోని లోపాలను పరిశీలించి దారుణంగా ఉన్న అణచి వేత చర్యలను కొణీ సరళం చేయాలని భావించారు ఎస్‌యాక్టులో సవరణలను గురించి ఏమిచేశారు ఏమి చేసారు వై సాయిని మాంటేగు అదేపనిగా అడుగుతూ వచ్చాడు దుర్మార్గపు చట్టానికన్నా యి అధమాధమమైన చట్టం అని ఎస్‌ యాక్ట్‌ను గురించి 9 9లోవైస్రాంప్‌కీ మాంటేగు లేఖ బ్రాసాష మాంటేగు పర్మితి ఆలా ఉంటే ఇక్కడ మనపత్రికల పరిస్థతి దేవుడువరమిచ్చినా పూజారి వరు ఇవ్వనీయ డన్న సామెత మాదిరిగా ఉంది ప్రభుత్వ దమననీతికి కక్ష సాధింపుచర్యలకు గురి బెతూ ఉన్నాయి

ఈ ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలతో ఏడాది గడచిపోయింది 9 9 అయిపోయింది 920 వస్తోంది

ఎస్‌ యాక్ట్‌ వ మీ వాగ్దానాలను అమలుచేన తేదీని నిర్ణయించ డానికి పరిస్టితి ఇంకా అనుకూలం లేదు ఈ విషయంలో నిర్ణయం తీసుకోవడం ఇప్పుడప్పుడే సాధ్యంకాదు అని మాంటేగుకు ఛాల్మ్‌ో టెలిగ్రాం ఇచ్చాడు దీనికి మాంటేగు జవాబిస్తూ యీ టెలిగ్రాం తనకు ఎంతో అసంతృప్త, నిరాశను కలిగించిందనీ ఇందుకు ఒకకాలపరిమితికి కట్టుబడి ఉండాలేకాని వాదనల వల్ల ప్రయోజనం శూన్యమే 9 8 డిఎంబర్‌ 23న వాచ్చరించాడు

అంతకు కొంతకాలం ముందు ఎస్‌ అసోసియేషన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా" ప్రతినిధి వర్గం వైస్రాయి ఛాల్మ్స్‌ఫర్డ్‌ను కలిసి 9 0 శాసనాన్ని రద్దు చేయాలని కోరింది ఈ వర్గానికాయన చాలా కరకుగొ సమాధానం యిస్తూ, యీ చట్టంలోని ఏ ఒక్క నిబంధనను సడలించినా అది పత్రికల వారి హక్కుగొ పరిణమించి క్రమంగా శాసనాన్నే రద్దుచేయవలంన పరిస్థతి ఏర్పడుతుందని చెప్పాడు

కాని చట్టం లోపభూయిష్టమైనదని గ్రహించినా తగిన సమయం వచ్చినప్పుడు యీ చట్టాన్ని సవరించవలన ఉంటుందని 9 8లో విదేశవ వహారాల మంతికి లేఖ వ్రాసినా ఆ పని చేయడానికీ వైస్రాయికి చేతులు రాలేదు చిట్టచివరకు రాజ్యాంగ సంస్కరణలను అమలు చేఎ పరిశ్ధతి వచ్చేవరకు

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

11 యీ చట్టాన్ని ముట్టుకోలేదు. ఈ సంస్కరణలకు ప్రజల మద్దతును పొందేందుకు యీ చట్టంలో విపరీతమైన మార్పులు చేసినా ప్రయోజనం ఉండదనీ, అసలు చట్టమే ప్రతిబంధకంగా ఉన్నదనీ గుర్తించిన తర్వాతగాని 1910 ప్రస్‌యాక్టును పూర్తిగా రద్దుచేయ లేదు. ఈ షని 1919లో జరిగింది. 1914 ఆర్డినెన్సు

1910 చట్టం తర్వాత 1914లో యుద్ధసమయంలో ఒక అర్జినెన్సు వచ్చింది.అయితే దీనిని ప్రయోగించిన సందర్భాలు ఏ ఒకటి, రెండో మన రాష్ట్రంలో ఉన్నాయి తప్ప అంతగా చెప్పుకోదగినదేమీ లేదు.

ప్రపంచయుద్ధ సమయంలో చెప్పుకోదగిన విషయం ఏమిటంటే పత్రికల పట్ల మద్రాసు ప్రభుత్వం ఉదారవైఖరిని అవలంబించడం. ఈ సమయంలో పత్రికలను కంట్రోల్‌ చేయడానికి ఆర్జినెన్సును శ్రీసుకురావాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం భావించింది. దీనిపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అభిప్రాయాన్ని కోరారు. అయితే యుద్ధకాలంలో పత్రికలనుంచి ఎలాంటి బుబ్బందులు కలుగకుండా చూసుకోవాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. కేంద్రం వైఖరికన్నా రాష్ట్రం వైఖరే ఉదారంగా ఉంది. పత్రికలను రెచ్చగొడితే అవి పేత్రేగిపోయి మరిన్ని యిబ్బందులను కలిగించవచ్చు ననీ ఈ విషయం స్వానుభవంగా తెలియడం వల్ల యుద్ధ సమయంలో యిది మంచిదికాదని పశ్చాత్తాపం చెంది మెతకవైఖరిని అవలంబించింది.

అందుచేతనే ఆర్డినెన్సును గురించి కేంద్రం అడిగితే, యిలాంటి అణచివేత చర్యల కన్నా, యుద్ధం వార్తలను ప్రచురించడంపై పత్రికలకు సలహా ఇచ్చేందుకు ఒక సలహాదారుని (2965 శ6+1900) వియమించడం మంచిదని మద్రాసు గవర్నరు లార్డ్‌ పెంటిలాండ్‌ సలహా ఇచ్చారు. అయితే కేంద్ర ప్రభుత్వం నేవల్స్‌ మిలిటరీ న్యూస్‌ (ఎమర్జన్సీ) ఆర్జినెన్సును జారీచేసి, పత్రికా సలహాదారుల వియామకానికి అంగీకరించింది.

పత్రికలను కంట్రోల్‌ చేసే బాధ్యతను తీసుకోవాలన్న ఉద్దేశం కేంద్రానికి లేదనీ, ఈవిషయం ర్య ప్రభుత్వాల పరిధిలోనే ఉండాలనీ, ఆయితే ప్రెస్‌ అడ్వయిజర్‌. కు కేంద్రంలోని డిప్యూటీ ఛీఫ్‌ సెన్సార్‌ ఆఫీసర్‌తో నేరుగా సంప్రదించుకునే వీలు ఉండాలనీ యీ లేఖలో సూచించారు.!

కేంద్రం ఈ విషయమై మరల డిసెంబర్‌ 6వ తేదీన మరో లేఖ ధ్రాసింది.

ఈ లేఖకు మద్రాసు ప్రభుత్వం 1914 డిసెంబర్‌ 12న సమాధానమిస్తూ, కేంద్రంలోని డిప్యూటీ శీఫ్‌ పెన్సార్‌ ఆఫీసర్‌ నేరుగా ప్రైస్‌ ఆడ్వయిజర్‌ను సంప్రదించడానికి తమకు ఎలాంటి అభ్యంతరం రేదని తెలియజేసింది. అంత వరకూ సెక్రటేరియట్‌లో స్పెషల్‌ ఆఫీసర్‌గా ఉన్న ఆర్‌.ఎ.గ్రాహంను ర్టాప్రెప్‌ అడ్వయిజర్‌గా నియమించనున్నట్లు కూడా యీ లేఖలో తెలియజేసారు. అయితే పత్రికల సయారకులపై వార్తల ప్రచురణ గురించి ఒత్తిడి తీసుకువచ్చే ఆలోవన లేదనీ, సామాన్యంగా సంపాదకులు ఛిష్షణటోనీ వ్యవహరిస్తారు కాని కొన్ని సందర్భాలలో ఇబ్బందులు ఏర్పడవచ్చుననీ, అప్పుడు సలహాదారు జోక్యం చేసుకొంటాడనీ తెలిపారు. జిల్లాలలోని పత్రికలకు సంబంధించి, ఏ జిల్లాలోనూ అంత ఎక్కువగా పత్రికలు లేవనీ అందువల్ల ప్రత్యేకాధికారిని నియమించే పని ఉండదనీ, ఈ బాధ్యతను జిల్లా మేజిస్టేట్‌లకు అప్పగించవచ్చుననీ కూడా తెలిపింది.

అయితే యుద్ధవార్తల ప్రచురణలో సంపాదకులకు స్వేచ్చ ఉందని మనం భావించే వీలులేదు. శవపరైతే అర్జినెన్నును ఆ పత్రికలపై ప్రయోగించవచ్చు. ప్రభుత్వం చేతుల్లో ఆర్డినెన్సు ఆయుధం

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

112 ప్రెస్‌ అడ్వయిజర్‌ నియామకం విషయమై మద్రాసు నగరంలోని పత్రికల సంపాదకులతో స్పెష్ట ఆఫీసర్‌ గ్రాహం మాట్లాడారు. గ్రాహం కోరికపై ఆయనను కలిసి “ ఆంవల్రికో అధిపతి శ్రీ కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు “అడ్వయిజర్‌ను ఏర్పాటు చేయడమే సముచితమన్న అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తంచేసారు".!! అనంతరం సెక్రటేరియట్‌లో స్పెషల్‌ డ్యూటీలో ఉన్న ఆర్‌.ఎ.గ్రాహం, ఐ.సి.ఎస్‌. అధికాటి మద్రాసు రాష్ట్రానికి ప్రెస్‌ అడ్వయిజర్‌గా నియమించారు. కాని 1915 ఏప్రిల్‌లో ఆయన స్నానే బి. ఈవాన్స్‌, ఐ.స్‌.ఎస్‌.ను అడ్వయిజర్‌గా నియమించారు.]* మద్రాసు నగరంలోని తెలుగు పత్రికల సంపాదకుల సమావేశాన్ని ప్రభుత్వ తెలుగు అనువాదకుడ ఏర్పాటు చేసి, యుద్ధ వార్తల ప్రచురణ గురించి ప్రభుత్వం చేసిన సూచనలను వివరించారు. టెలిగ్రాం తమాౌసా యుద్ధకాలంలో పోస్టల్‌ సెన్సార్‌ కూడా ఉండేది. పత్రికలకు వచ్చే టెలిగ్రాం లను పరిశీలిం అభ్యంతరకరమైన విషయాలున్నదీ, లేనిదీ పరిశీలించేవారు. ఈ సందర్భంగా ఆసక్తికరమైన సంఘటు ఒకటి వెలుగులోనికీ వచ్చింది. ఒక టెలిగ్రాం సెన్సార్‌ అధికారులను తమాషా చేసేంది. 1917 నవంబ రవ తేదీన “న్యూ ఇండియా” పత్రికకు ఒక టెలిగ్రాం వచ్చింది. ఇది కాశీ నుంచి మద్రాసు లోని బీవీ వాడియాకు వచ్చింది. టిలిగ్రాంలోని విషయం “బంకెను ఇక్కడ ఛీఫ్‌ డిటైన్‌ చేసాడు. మద్రాసువ ఒకటి, లేదా రెండున బయలుదేరతాడు. (3806 *డ 66810664 ల 9 ౧16 165 £ గెశ్‌2ఢ725 08 [1౯51 0౯ 3600960)” అని *బంకె” ఏమిటో, “లీఫ్‌? ఏమిటో సెన్సార్‌ అధికారులకు లు కాలేదు. ఆ పదాలను గురించి, ఆ టెలిగ్రాం పంపినవారిని అడిగారు. *“బంకె' అంటే 'బంకె చిహా వర్శ' అనీ, ఆయన '“న్యూఇండియా'లో పనిచేస్తున్నాడనీ, “ధీఫ్‌' అంటే “ఎడిటర్‌” అనే అర్థమని సెన్నా! అధికారులకు తెలిపారు. అంతవరకు అయోమయంగా ఉన్న అధికారులు విషయం తెలిసో వారిలోహరే సిగ్గుపడి ఉండాలి.*3 1930 అర్దినెన్సులు:ః ఘోరం - దారుణం ప్రపంచ సంగ్రామం పరిసమాప్తి, మాంటేగే ఛాల్మ్‌ ఫర్డ్‌ సంస్కరణల అమలు తర్వాత పత్రికల్ని ప్రభుత్వ విజృంభణ తగ్గింది. అయితే అప్పుడు దేశంలో రాజకీయ ఆందోళన కూడా అంత ఉధృత గాలేదు. కాని 1930లో ఉప్పు సత్యాగ్రహం ప్రారంభంతో, దేశంలో స్వాతంత్ర్య పోరాటం తీవ్రరూపు దాల్చింది. అప్పుడు మళ్లీ ప్రభుత్వం పత్రికలపై విరుచుకుపడింది. ఆ సంవత్సరం పత్రికలకు సంబంధించి ప్రభుత్వం రెండు ఆర్డినెన్సులు జారీచేసింది. ఈ ఆర్జినెన్సులు 1910 ప్రెస్‌ శాసను కన్నా ఘోరంగా ఉన్నాయి. ఒకటి కాదు, రెండు కాదు - మొత్తం జాతీయ పత్రికలన్నిటిపైనా యీ ఆర్డినెన్సులను ప్రయోగించారు. ఈ ఆర్డినెనులను గాంధీజీ “ముసుగులో ఉన్న మారల్‌ లా అని అభివర్ణించారు. ఇక వార్నింగ్‌లు పోయాయి. విపరీతంగా సెక్యూరిటీలు కోరడం, ప్రభుత్వానికి వి రేకంగా వ్రాసే పత్రికలపై రాజద్రోహనేరం శ్రీంద కేసులు పెట్టడం ప్రారంభమైంది. ఆర్డినెన్సు జారీచేసేన ఒక సంవత్సరంలో - 1931 నాటికి - ప్రభుత్వం ధర్వావతు కోరిన పత్రికల సంఖ్య 24కు, ధ్రింటిం్‌ పెస్‌ల సంఖ్య 36కు పెరిగింది. ఆ ధరావతు కట్టలేక 19 పత్రికలు, 20 ప్రెస్‌లు మూతపడ్డాయి. ప్రకాశం గారి ఇంగ్లీషు పత్రిక 'న్వరాబ్బ కూడా ధరావతుకు బలి అయింది. 1930-31 సంవత్సరాలలో వివిధ పత్రికలు, ప్రెస్‌ల నుంచి మద్రాసు రాష్ట్రంలో మొత్తం 20 వేల ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ప్ర రూపాయలు ధరావతు రూపంలో ప్రభుత్వానికి లభించింది 930 ఏడవ ఆర్డినెన్సు దారుణాతి దారుణం చట్టవిరుద్ధంగా పచురించబడే ప తికలను ఆ ఎత్రికలిను ద్రింట్‌ చేఎ ఎస్‌లను స్వాధీనం చేఎకొనడమే కాకుండా వాటిని పూర్తిగా ధ్వంసం చే అధికారాలను యీ ఆర్డినెన్సు ద్వారా పభుత్వం తీసుకుంది ఈ ఆర్డినెన్సును ఏకంగా 38 పత్రికలకు ఎణలకు వర్తింపదేఎ వాటినన్నిటినీ ధ్వంసం చేశారు సెక్యూరిటీ కట్టిన ఆంధ్రపత్రిక జాతీయ ప తికలను మట్టు ఎట్టడవే లక్ష్యంగా రాష్ట్ర పభుత్వం 930 ఆర్డినెన్సులను ద్రయోగించింది ఇంచుమించు అన్ని జాతీయ పత్రికల నుంచీ ధరావతును డిమాండ్‌ చేసారు ఈ విషయంలో ప్రభుత్వం చాలా నిరంకుశంగా అమానుషంగా అన్యాయంగా వ్యవహరించింది. 930లో తెలుగు పత్రికలలో ఫుప్ణావలాక కాంగ్రైస్‌ నత్చాగ్రహ్‌ ఎంవావురి ఖంద్రావతిపత్రికలు ధరావతు కట్టలేక్ష మూతుడ్డాయి. ఆంట్రవల్‌కో రెండువేల రూపాయలు ధరావతు చెల్లించి కొనసాగింది ఈ నక్యురిటీ కటకపోరే ఎత్రిక ఆగిపోవలణ వస్తుంది ఇందువల్ల ఉద్యమం పరిన్ధతులు ఆంధ్రదేశానికి తెలియకుండా పోయే అవకాశం ఉంది ఎక్యురిటీ కట్టడం వల్ల నష్టం వ్యక్తిగతమైతే కట్టకపోతే ఆంధ్రదేశమే నష్టపోతుంది బహుశ యిది ప తికాధిపతికి ఇష్టంలేక ఎక్యూరిటీ కట్టడమే మంచిదని భావించి ఎక్యూరిటీ కట్టి ఉంటారు 930 జూన్‌లో కాంగైరో పత్రిక మూత పడింది కాని ఎతానగరం ఆ శమం పముఖులు శ్రీ చండ్రుఎట్ల హనుమంతరావు ఆర్డినెన్సును ధిక్కరించి పత్రికను ప్రచురించారు. 930లో కాంగ్రెస్‌ వారపత్రికకు పత్రికాధిపతిగా నుండి (స్సు ఆర్డినెన్సును ధిక్కరించి పత్రికను ప్రకటించిరి ఈ వట్ట ధిక్కారమునకు మీరు ఆరు మాసముల శిక్షకు లోనైరి అని చండ్రుపట్ల హనుమంతరావు గారిని గురించి దాస్తూ ఆంధ్రపత్రికొ ఎర్కొంది 932 నాటికి ఈవిధంగా మద్రాసు రాష్ట్రంలో 43 ప తికలనుంచీ 40 ఎస్‌లనుంచీ బక్యూరిటీ భూండ్‌ చేసారు జాతీయపత్రికలను గాని కాంగ్రైస్‌ కరపత్రాలను గాని జాతీయ భావాలను రేకెత్తించే కరపత్రాలను గాని ప్రచురించిన ప్రింటింగ్‌ ఎస్‌ల నుంచి ధరావతును ప్రభుత్వం కోరింది జాతీయనాయకుల ఫోటోలను ప్రచురించడం కూడా నేరమే ఈ ఫోటోలు వేఎ పత్రికలపై చర్యలు తీసుకుంటామని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేఎంది ఆంధ్రపత్రిక పై ప్రాఎక్యూషన్‌కు వీలులేని జ్ఞాతి గవర్నర్‌ ఆగ్రహం “సహాయ నిరాకరణోద మం అన్న శీర్డికన ఆంవత్రికలో 92 నవంబర్‌లో శ్రీ మద్దూరి అన్నూర్ణయ్య రెండు వ్యాసాలు వ్రాయగా వాటిపై ప్రాసీకూ షన్‌ చర్యలను ప్రారంభించింది. కాని యీవ్యాసాలలై ప్రాసికూ షన్‌ నిలబడదని అడ్వొకేట్‌ జనరల్‌ సలహా ఇచ్చాడు ఈ సలహాపై గవర్నర్‌కు ఆగ్రహం కూడా వచ్చింది కాని అడ్వొకేట్‌ జనరల్‌ వ్యతిరేక అభిప్రాయం దృష్టా ప్రభుత్వం ఏమీ చేయలేకపోయింది గుంటూరులో మవాళలపై బ్రనికుల అత్యాచారం అన్న వార్తను 922 ఆగస్టులో ఆంధ్రపత్రిక ఫ్రమరించినందుకు పత్రిక సంపాదకుని ప్రాసిక్యూట్‌ చేయాలని భావించింది ఈ వార్తను పబ్లినటీ బ్యూరో ఖండించిన తరువాత కూడా పత్రిక సంపాదకుడు క్షమాపణ చెప్పనందుకు పభుత్వం యీ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

శీ

చర తీణకోవాలని నిశ్చయించింది కాని ప్రాసికూ షన్‌కు తగిన కేసు లేదని అడ్వొకేట్‌ జనరల్‌ తెలియజేయడంతో ప్రభుత్వం తన ఆలోచనను విరమించింది మరో శృంగభంగం - ఎ ఎస్‌ ఎరియస్‌

922లోనే మరో విషయంలో కూడా అదీ ఆర్యధవత్రికోకు సంబంధించినదే ప్రభుత్వానికి శృంగభంగమ్రైంది. 922 ఆగస్టు 22వ తేదీ ఆయ్యయవలకోలో శ్రీ గోనుగుంట్ల వెంకటసుబ్రహ్మణ్యం ఛాసిన 'శాసనధిక్కారోద్యమం ఉధృతం కావాలి వ్యాసం ప్రచురించబడింది ఈ వ్యాసం రాజద్రోహం శ్రిందికి వస్తుందని ఆం్యదవత్రికోను ప్రాసిక్యూట్‌ చేయడానికి ప్రభుత్వం పూనుకుంది ప్రభుత్వం ఎష్టంబర్‌ 3వ తేదీన ఈ వ్యాసాన్ని ఆడ్వొకేట్‌ జనరల్‌కు పంఎ యిది క్రిమినల్‌లా ఏ ఎక్షర్‌ పరిధిలోనికి వస్తుందని అడిగింది ఇక్కడ కధ మళ్లీ అడ్డం తిరిగింది ఈ వాసం కిమినలే పరిధిలోకే రాదని ఎబ్బంటర్‌ 23న అడ్వొకేట్‌ జనరల్‌ తెలిపొడు అయితే ప్రభుత్వం మరల అక్టోబర్‌ వ తేదీన ఆయనకు లేఖ వ్రాస్తూ, యీ వా సం ఇండియన్‌ ఎనల్‌ కోడ్‌ 53 ఎ ఎక్షన్‌ క్రిందికి వస్తుందో రారో నిర్దిష్టంగా తెలియదేయవలబందని కోరింది ఆయన అక్టోబర్‌ 7వ తేదీన జవాబిస్తూ వ్యాసంలోని (ప్రారంభంలో ఎర్కొన్న సంఘటనలు మాతం 53 ఎ ఎక్షర్‌ కిందికీ వస్తాయనీ అయితే ఐర్లండ్‌లో అమానుషచర్యలను గురించి వ్రాసిన అంశాల ప్రాతిపదికపై ప్రాసికూ షన్‌ను జయప్రదంగా నడపడు సాధ్యంకాదనే తాము భావిస్తున్నామనీ తెలియజేసాడు ఈ వా సంతో ఆంవల్రికో దొరికింది అని ప్రభుత్వం అనుకుంటే అదీ జూరిపోయింది దీనితో అడ్వొకేట్‌ జనరల్‌ అభిప్రాయంై రాష్ట్ర ప్రభుళ్య (ధాన కార్యదర్శికి ఆగ్రహావేశాలు మిన్నుముట్టాయి. ఇది అడ్వొకేట్‌ జనరల్‌ ఎప్పుడూ తెలీఎ అభిప్రాయమే ఈవ్యాసం లక్ష్యం ఇక్కడి ప్రభుళ్వంబ ప్రజలలో నిరాదారణ ఏహ్యభావం కలుగజేయడం. అలాంటి సందర్భంలో వ్యాసంలో భారతదేశంలో సంబంధంలేని ప్రాంతంలో జరిగినట్లుగా కొన్ని సంఘటనలను గురించి భ్రాసీనంతలో ఇక్కడ బాధ్యత ఏవిధంగా లేకుండా పోతుందో నాకర్థం కావడంలేదు అని ప్రధాన కార్యదర్శి అక్టోబర్‌ 2న వ్యాఖ్య చేసాడు దీనిపై ప్రాసికూ షన్‌కు అనుమతి ఇచ్చేముందు ఎ జీ ని సంప్రదించవలఎన అవసరం లేదని కార్యదర్శి బ్రాయగా ప్రధానకార్యదర్శి ఆ అభిప్రాయంతో ఏకీభవిస్తూ, ప్రాసిక్యూషన్‌కు ముందు అడ్వొకేట్‌ జనరల్‌ అభిప్రాయాన్ని తెలీసికోవాలన్న రూల్‌గాని చట్టంగాని రాజ్యాంగం గాని ఉన్నట్లు తమకు తెలియదని ప్రధానకార్యదర్శి అక్టోబర్‌ 2న లేదీనే ఎర్కొన్నాడు దీనిని ఇకకొససాగించనవసరం లేదనీ యీ కధను ఇంతటితో ముగించవలణందుి కూడా ఆయన సలహా ఇచ్చాడు *

విర్చభూమో ఇంగ్లీషు వారపత్రిక సంపాదకుడు పట్టాభి ఎతారామయ్య గారు 92 లో ద్రాసిన వ్యాసాలకు ఆయనపై 24 ఎ 53 ఎ ఎక్టన్ల క్రింద రాజ దోహమనే నేరంక్రింద ప్రాసికూ షల్‌కు ప్రభుత్వం అనుమతించింది కాని ఆ పతిక కరకుగా కాక మెళకగా వ్యవహ రిస్తుందనీ ప్రజలలో దుష్ప్రభావం కలిగించే ఉద్దేశాలు ఆ పత్రికకు లేవనీ కృష్ణా జిల్లా మేజిస్టట్‌ టేలర్‌ ప్రాసికూ షన్‌ను వ్యతిరేకించాడు ప తికలు క్షమాపణ చెంతే కేసులను ఉపసంహరించుకున్న సందర్భాలు కూడా కొన్ని ఉన్నాయి అలాంటి అనుభవం ఒకటి ఊఆంధవలకోకు కూడా ఉంది గుంటూరు జిల్లా అడవుల వ వహారంగురించి 92 జూలై 28న ఆం ధపత్రికో ఒక వ్యాసాన్ని ప్రచురించింది దీనిబ్ర ఎనలోర్‌ 24 ఎ 53 ఎ ఎక్షన్ల కింద ప్రాసికూ షన్‌ నెగ్గదేమో ఆని భయపడి పరువునష్టం దావా వేయదలి=

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

115

నట్లు ఎడిటర్‌కు కలెక్టరు లాయర్‌ నోటీసు ఇచ్చాడు. అంత క్షమాపణ వేయడానికి ఎడిటర్‌ అంగీకరించి ఆవిధంగా చేయడంతో యీ కేసును విరమించామన్నారు.*]

పత్రికల ప్రాసిక్యూషన్‌కు ప్రభుత్వం ప్రతిపాదనలకు పెక్కుసార్లు వ్యతిరేకంగా అభిప్రాయం వచ్చినప్పుడు అడ్వొకేట్‌ జనరల్‌గా సర్‌ సి.పి.రామస్వామి అయ్యర్‌ ఉన్నారు.

పత్రికలను రంధ్ర పరీక్ష చేసి తప్పులను వెదకి, ఏ మాత్రం అవకాశం దొరికినా ప్రాసిక్యూట్‌ చేయ జానికి ప్రయత్నిస్తూనే, పత్రికలకు వార్నింగ్‌లు జారీ చేయడం మానలేదు. కోర్టులను వెడితే ఫలితం విషయం ఎలా ఉన్నా జాప్యం మాత్రం తప్పదు. కనుక ముందు అదే పనిగా వార్నింగ్‌లు-తమ చేతిలోని ఫేకదా-యిచ్చేవారు. ఆంధవలొక్ష ుష్ణావలొక కాంగెఫ్‌ వంటీ పత్రికలకు ఎన్ని వార్నింగ్‌లు వెళ్తాయా వెష్పలేము. అద్వర్హయిజ్‌మెంట్ల “ఎర”

పత్రికలను అదుపుచేయడమే ప్రభుత్వ అడ్వర్టయిజ్‌మింట్‌ విధానం లక్ష్యం. అడ్వర్టయిజ్‌ మెంట్ల ఎర చూపి, పత్రికలను బుట్టలో వేసికోవడానికి జరిగే ప్రయత్నం ఇది, తమకు ఇష్టం లేని పత్రికలకు అడ్వర్టయిజ్‌మింట్లు యిచ్చేవారు కాదు; అనుకూల పత్రికలకు విచక్షణా రహితం గా ఇ్యేవారు. ఈ విధానం సహాయనిరాకరోణద్యమంతో ప్రారంభమైంది. అంతకు ముందు ప్రభుత్వ అడ్వర్థయిజ్‌మింట్లను అన్ని పత్రికలకూ ఇచ్చేవారు.

“1921 లో కేంద్ర ప్రభుత్వం అడ్వర్టయిజ్‌మింట్లను పత్రికలపై ఆయుధంగా వాడవచ్చు ననే విధానాన్ని కనిపెట్టింది. సహాయానిరాకరణోద్యవమూన్ని ప్రోత్సహించే పత్రికలకు ప్రభుత్వం అడ్వర్థయిజీమెంట్లు ఇవ్వరాదని 1921లో కేంద్రం నిశ్చయించుకుని, రాష్ట్రప్రభుత్వాలకు కూడా యీ విధానాన్ని సిఫార్సు చేసింది. సహాయ నిరాకరణోద్యమాన్ని సమర్థించే పత్రికల జాబితాను కూడా కేంద్రం తయారు చేసి, దానిని రాష్ట్రాలకు పంపింది.

శేంద్రంనుంచి ఉప్పు అందడమే తరువాయి, మద్రాసు ప్రభుత్వం 1922 జనవరిలో ఒకఉత్తర్వును జొరీ చేసేంది. ఖచ్చితంగా సహాయ నిరాకరణోద్యవూన్ని సమర్థించే పత్రికలకు ప్రభుత్వ అర్వర్థయిజీమింట్లను యీ ఉత్తర్వు నిషేధించింది. పత్రికలకు సంబంధించిన యీ నూతన విధానాన్ని వెటనే అమలు చేయవలసిందని జిల్లా కలెక్టర్లను ప్రభుత్వం ఆదేశించింది. ప్రభుత్వ అడ్వర్టయిజీమింట్లకు సంబంధించి నిషిద్ధ పత్రికల జాబితాను ప్రభుత్వం 1923లో రూపొందించింది. అంతకుముందు శయారు చేసిన నిషిద్ధ పత్రికల జాబితాను సవరిస్తూ 1923 డిసెంబరీలో ఒక ఉత్తర్వును జారీ చేసింది. ఈ ఉత్తర్వులో యీ క్రింద పేర్కొన్న తెలుగు, యింగ్లీషు పత్రికలు ఉన్నాయి.”

తెలుగు; ఆంధ్రపత్రిక, కాంగ్రెస్‌, కృష్ణాపత్రిక

పంగ్లీషు:.. స్వరాజ్య నవయుగ (గుంటూరు)

ఈ జాబితాను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఎప్పటికప్పుడు సవరిస్తూ వచ్చింది. 1925లో ప్రభుత్వం ప్రకటించిన మద్ద పత్రికల జాబితాలో యీక్రింది తెలుగు, ఇంగ్లీషు పత్రికలు ఉన్నాయి.”

తెలుగు: ఆంధ్రపత్రిక, కాంగ్రెస్‌, కృష్ణాపత్రిక, మాతృసేవ (నంద్యాల),

పశ్చిమాంధ్ర, శారద, స్వధర్శ, స్వతంత్ర ఇంగ్లీషు. స్వరాజ్య నవయుగ (గుంటూరు) ఆంధ్రపత్రిక దరిత్ర

6 సహాయ విరాకరణోద్యమానికి మద్దతు పలికే పత్రికలకు ప్రభుత్వం అడ్వర్హయిజీమింట్లు ఇవ్వరాద్రు అధికారులను ఆదేశిస్తూ ర్యాప్రభుత్వం 922 జనవరి 6వ తేదీన 4వ నెంబరు జి ఓ.లో ఆదేశించింది అయితే అప్పుడు ప్రభుత్వం పత్రికల జాబితాను దేనినీ తయారు చేయలేదు కాని 922 అక్టోబర్‌ 3వ తేదీన జారీచేఎన 823వ నెంబర్‌ జీ ఓ లో పలకల జాబితాను కూడా కళిక్టర్లకు ప్రభుత్వం పయిండి 923 డిఎంబర్‌ కిన జారీచేఎన 946వ జి ఓ.లో ఈ పత్రికల జాబితాను సవరించారు తర్చాగ్ర 925లో మరల సవరించి ఉత్తర్వు జారీచేసారు 2 927లో దేశంలోని రాజకీయ పరిస్ఞతులు మారిన దృష్టా ప్రభుతం అడ్వర్ధయిజ్‌మెంట్‌ విధానంలో కూడా మార్పు వచ్చింది అడ్వర్రయిజ్‌మెంట్లబ ని ఎధాన్ని ఎత్తివేస్తూ ఉత్తర్వు జారీ చేంది.వే ఈ పరిజ్ఞతి 930 వరకు కొనసాగింది ఆ ఏడాది ఉప్పు సత్యాగహం దేశవా ప్తంగా మవోద్యమంగా సాగింది అప్పుడు ప్రభుత్వం మళ్లీ ప తికలబై పడింది అడ్వర్టయిజ్‌మెంట్‌ విధాన మారిపోయింది అయితే గతంలో మాదిరిగా కాకుండా యీవిధానంలో కూడా మార్చు తెచ్చారు ఎస్‌ ఆర్జినెన్సుల క్రింద ధరావతు కట్టిన పత్రికలకు ప్రభుత్వ అడ్వర్ణయిజీమింట్లను ని ఇధించారుడే 930లో ప్రభుత్వం రెండు ఎస్‌ ఆర్జినెన్సులను జారీచేఎంది ఈ ఆర్జినెన్పులను ప్రయోగియి అనేక పత్రికలనుంచి ధరావతును కోరారు ఈ ఆర్డినెన్సుల క్రింద ధరావతును అడిగిన పత్రికయ ప్రభుత్వ అడ్వర్టయిజ్‌మెంట్లకు అనర్హంగా ప్రకటించారు ఇలాంటి పత్రికల జాబితాలో 930 డిబంలు 23న ప్రభుత్వం పబ్లీక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ 622వ నెంబరు జి ఓ.ను ప్రకటించింది ఈ ఆర్డినెన్పులను జాతీయ పత్రికలన్నీ నిశితంగా విమర్శించాయి. ఆం్యదవణల్రికో 930 ఏ ఎల్‌ 28వ తేదీన "పత్రికల్చి దాడి శీర్షికన యీ అర్డినెన్సులను తీవ్రంగా గర్హిస్తూ సంపాదకీయం బ్రాసింది ఈ సంపాదకీయ యీ విధంగా పాగింది పత్రికలపై దాడి (28 04 1930) “ఇంతకుపూర్వము సభలు నిఇధింపబడుచుండెను. నిర్భంధములు చెలరేగుచున్నవి వంగ దేశమునందు ఆర్డినెన్సు తిరిగి ప్రయోగింపబడెను నాయకులు పలువురు నిర్భంధింపబడు చున్నారు. ఇంతటితో చాలక రాజ పతినిధిగారు పత్రికలబై దాడి వెడలుటకు బూని పత్రికల ఆర్దినెన్సును ప్రయోగించినటుల నేటి వార్తలు దెల్పుచున్నవి 9 0వ సంవత్సరపు పత్రికల చట్టము 922వ సం॥రమున రద్దుచేయబడెను మరల నిట్టేచట్టమిపుడు పునరుద్ధరింప బడినది దీనిమూలమున భారతీయుల జన్మస్వాతంత్ర్యములు పూర్తిగ నిరోధింపబడనున్నవి వాక్స్వాతం త్యము తొలగినరి. శరీర స్వాతంత ము తొలగినది పతికల స్వాతంత వుంతరింప నున్నది ఇంతటితో నిరంకుశాధికారవర్గము ఎట్టి విమర్శనమునకును లోను గాకుండ తన నిరంకుశత్వమును యధేవ్యగ సాగింపగలదు దౌర్హన్యమును ఫురికొల్పు బ్రాతలను అణచివైచుట కిట్టివట్టమును గావించిన కొంత యర్ధ్థముండును గాంధిమహాత్ముని సతా గహమును అణచి వైచుటకు గూడ నూతనశాసన ముపయోగింఎబడును నేటినుండియు పత్రికా నిరోధ చట్టము అమలులోకి వచ్చును దీనిప్రకాయు పత్రికలు ధరావతుసామ్ము నిచ్చియున్నరో అది ప్రభుత్వమువారివే స్వాధీనపరచికొనబడును ఇప్పుడు నిలిచియున్న అచ్భుకూటముల నుండియు పత్రికల ముండియు ధ్రభుత్వము వారు ధరావతు గోరవచ్చును ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

సత్యాగహమునకు ప్రోత్సాహ మొసగు ప తికలనుండి, యిట్టి ధరావతు కోరబడునని చట్టము రెలుపుచున్నది నాల్లవక్లాజు ప్రకారము ఎట్టి వ్రాతల నయినను ఈ చట్టము క్రిందికి దీఎకొనిరావచ్చును ఊవావలనగాని సలహావలనగాని అలంకారవలుచేగాని ధ్వనిచే గాని ఇంకను యితర మార్గములవలనగాని రాజ దోహమును పురికొల్పు పదములనుగాని సంజ్ఞలనుగాని గల వ్రాతలు యీ చట్టముక్రిందికి రాగలవు బిటీషు ప్రభుత్వము పట్టనేగాక సంస్థానాధీశులపట్లగూడ అసంతృ స్థ గలగించు బ్రాతలు నిరోధింపబడును భూమిపన్నులను గాని మరి యేయితరపన్నులనుగాని చెలియిగూడదను ధ్రాతలుగాని లా ఆర్డరు రక్షణకు భంగము కలిగించెడి వ్రాతలుగాని ఏ మనుష్యున కయినను భయమునుగాని విసుగుదలనుగాని కలిగించెడి బ్రాతలుగాని యీ చట్టము క్రిందికి రాగలవు ప్రభుత్వోద్యోగులను రాజీనామా నీయవలయుననిగాని వారు తమవిధులను నిర్వవాంపగూడదనిగాని బ్రాయునెడల అట్టివారిని ఈ చట్టము శిక్షించును చట్టమునకు స్వల్పపు మినహాయింపులు గలవు ప్రభుత్వము వారి పద్ధతులలో మార్పుల దెచ్చి ఎట్టుటకై అసమ్మతి జూఎడి ధ్రాతలు చట్టము క్రిందికి రావని సూచింప బడినది కాని ఇట్టి మినహాయింపుల కెట్టి విలువ గలదో పూర్వానుభవము రెలుచునేయున్నది

పత్రికలు న్వచ్చాభిప్రాయమును దెలుపకుండుటకై మరల నిట్టివట్టము బయలుదేరినది ఇంలటితో వ్వచ్చాభిప్రాయ పకటనకు స్వస్త జెప్పవచ్చును మరల లేఖనాస్వాతం త్య మరికట్ట బడినది కాని ఎన్ని నిర్భంధములు విధింపబడినను పజల మనోభావముల నరికట్టుట దుర్లభము ఇట్టి విరంధములవలూలవటమున పజలలో రాజభక్తిని పురికొల్పుటకుగాని దేశ స్వాతం త్యేచ్చను తొలగించుటకుగాని సాధ్యపడనేరదు నిర్భంధములు ప్రజా స్వాతం త్యేచ్చను మరింతగ పురికొల్పుటకు లోద్చడునవి అనుభవము దెలుపుచునే యున్నది వాందూదేశము నందు గాని నాగరిక ప్రపంచమునందు గావి విర్శంధములు ప్రజలమనోభావముల నెన్నడును నిరోధించియుండలేదు ఇట్టి చట్టములవలన ప్రజలకన్న ప్రభుత్వమువారికె ఎక్కువనష్టము గలదనుట నిస్సంశయము ప్రజలహృదయమును ప్రభుత్వమువారు గ్రహింపనేరక, బ్రమప్రమాదములకు లోనగుచుందురు సద్భావభరితులని ఎర్గాంచిన ఘ్యుతరాజ ప్రతినిధి గారు దూరద్భల్టని కోల్పోయి నిర్భంధ పరంఎరలను కురిఎందుట శోవనీయము ఇందు మూలమున వీరు సత్వరస్వాతం త్య-ద్ధికే అధికముగ తోడ్పడుచున్నారనుటకు సందియములేదు ఇట్టి సందిగ్గసనుయమున భారతీయులు పక్ష భీదములు నావల పారదోలి స్వశక్తిబ్ర నాధారపడి దేశప్వాతంత్ర్యబద్ధికై యావచ్చక్తిని వినియోగించుట యవసరము ఎట్టి విషముఎరిస్థతులలో నయినను అహింసాధ్రతమును విడనాడకుండుట ముఖ్యావశ్యకము ఇటుల కృఎజురుగుచో పత్రిక లంతరించినను పభలు నిఎదధ్రింపబడినను ప్రజల జన్మస్వాతంత్ర్యము లన్నియు నడుగంటినను స్వాతంత్ర్యభాను రుదయించి విశీధిని పారుద్రోలక మానడు ఘోరాతి ఘోరం - ప్రెస్‌ ఆర్దినెన్సులు

పభుత్వం చేపట్టిన విర్బంధ చర్యలలో ఎస్‌ ఆర్డినెన్సులే తీవ్రతరమైనవనీ ఇంతవరకు ప్రభుత్వం మేన పారపాట్లలో యిదే భూరాతి భూరమైనదనీ గతంలోని పాఠపాట్ల మాదిరిగానే యీ పారపాటు కూడా ప్రజలను స్వాతంత్ర్య లక్ష్యానికి చేరువ చేయగలదనీ ఆంవత్రకో 930 ఏబ్రల్‌ 30వ తేదీన పలకా శాసనము శీర్ణికన ద్రాసిన సంపాదకీయంలో స్పష్టం చేఎంది ఈ సంపాదకీయ గమనం యీవిధంగా సాగింది

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

8 పత్రికా శాసనము (30-04-1930) ప్రభుత్వ నిర్బంధ చర్యలలో కెల్ల ప తికాశాసన ప్రయోగము తీవ్రతమమయినదని భావి వచ్చును దీనిని పయోగింపవలంన అవసర మేమిగలిగెనో రాజ పతినిధిగారు దెలుపజాలక బోయి! వెనుకటి పత్రికాశాసనము అంతరించిన ఎమ్మట ప తికలు తమహక్కుల నెటుల దుర్వినియోగపరనై తెలియదు పత్రికలమూలమున ప్రజలలో స్వరాజ్యాశయము బలపడె ననుచో అది నిజమే యగమష స్వరాజ్యశయమును నిరోధించుటకై పత్రికా శాసనమును పయోగింప దలచిన యెడల ప్రభుత్వము వారి సంకల్పము విఫలముగాక మానదు ప తికలు లేకున్నను ప్రజలలో స్వాతం త్యవాంఛ మరి! ఎరుగును కాని అది లోలోన అణగియుండి వెలుపలకు వెడలుటకు వీలు లేకపోవుటవే ప్ర అసంతృచ్త ఎచ్చు ఎరుగుట సహజము ఇందువలన ప్రభుత్వమున కెక్కుడునష్టమేగాని లాభ గలుగజాలదు రాజప్రతినిధిగారి చర్యలను ఇండియా మంత్రిగా రెట్టియోచన లేక సమర్థించుట పరా యయినది పతికా శాసన పయోగమునకు గల కారణములు ఇర్విను ప్రభువుగారి స్బటుమెంఓ నందే కలవనియు తామింతకన్న నెక్కువ చెప్పుటకు వీలు లేదనియు ఇండియా మంత్రిగారు కామీ సభలో నుడివిరి కాని లేబరు ప తికయగు డెయిలీ వారాల్లు పత్రికమాత్రము నిర్భంధవిధానముపట్ల ఏవగిం దెలుపుచున్నది ఇండియా ప్రభుత్వమువారు క్రమ కమముగ అనర్థదాయకమగు నిర్భంధ విధానము. అవలంబించు చున్నారనియు. ఇందువలన పరిగ్ధతులు చక్కబడవని చరిత నేర్చినపారమ మరచుచున్నారనియు. డెయిలీ ఎారాల్టో వత్రిక మందలించు చున్నది ఇంతవరకును లేబగ ప్రభుత్వాభిప్రాయమును సమర్థించు చున్న డెయిలీ వారాల్లు పత్రికకు గూడ ప్రభుత్వ నిర్భంధము£ రోత బుట్టించుచుండ ప్రస్తుత పద్దతులెంతలోప భూయిస్థ మయినవో గ్రహించవచ్చును ఇట గాంచియే సహకారమున కుద్యుక్తులయిన పటేలు బోలు ప్రముఖులు అసహాయము నవలంబింవజ వచ్చెను పతికాశాసనము గత సోమవారమునాడు పచురింపబడెను దీనియందలిపాధః బాధకములగూర్చి యోచించుటకు గాని విచారించుటకుగాని సావకాశ మింకను గలుగలేదు అబ్బనే ప్రధానప తికలనుండి ధరావతు గోరుట జూడ ఏ తీరున నయినను పత్రికల నణచినైైచి కాంగ్రైము ఉద్యమమును అరికట్టుటకు తలఎట్టినటుల స్పష్టమగుచున్నది ఉద్యమము ప్రారంభముగాణే యిక్కార్యమున కేల పూన లేదో తెలియదు ఢిల్లీలో వాందూస్నాన్‌ టైమ్సు, తేజ్‌ అర్జున అను ప తికల నుండి చెరి అయిదువేల రూపాయి ధరావతు కోరబడెను రియాసతు అను రయితు పత్రిక నుండి నాల్లు వేలును మిలాల్‌ ఎత నుండీ రెండు వేలును కోరబడెను మొత్తము ఎబది వేలయ్యెను ప తికా శాసనపు దాడి మూలమున ఢిల్లీలో ఎక్కు ప తికలు పకటనమును మాను కొనదలచినటుల దెలియుచున్నది దేశమునందు స్వరాజ మును గోరు పతిక లన్నిటిని ఈ శాసనము శిక్షించు ననుటకు సందియములేరు. గాంధివంహాత్ముడు దెలిఎనటుల పూర్వపు చట్టము కన్నను పస్తుత చట్టము వురింకే దాడుణముగనున్నదని గ్రహింప వచ్చును రాజప్రతినిధిగారు మామూలు చట్టములను వెనుకటడైని, నూతన నిర్బంధ చట్టములను ప్రయోగించు చున్నారు ప్రజలు తమ శరీరముల నర్చించుచున్న విధమునే తమధనమును ఆస్తిని గూడ కోల్పోవుటకు సంబద్భులుగ నుండవలెననియు పత్రికల ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ం

నణచివైచినను వాగృంధనము గావించినను ప్రజల మనోభావముల నేయధికారియు అణచ్చి వేయజాలడనియు మహాత్ముడు తేటపరచెచు ప్రాజ్ఞు లెల్లరును ఈ చట్టమును నిరసించుచున్నారు కేల్మారుగా రీవిషయమై తమ యభిప్రాయమును తెలుపుచు నూతన నిర్భంధవట్టముమూలమున పరిపాలన విధానమును ప్రజలకు రుచించు నటుల చేయుట అసంభవమని ఛాటిరి బాందూ దేశమునం దిదివరకు అమలులోనున్న చట్టములే ఎట్టి స్వాతం త్యములనయినను అరికట్టగలవు వీనినిగూడ ఉపయోగింపక నూతన చట్టములను నిర్మించుటకు కారణమెద్దియో గ్రహంపవచ్చును ఇంతవరకు ప్రభుత్వము వారు చేసన పారబాటులకెల్ల నిది గొప్పదని చెప్పవచ్చును పభుత్వపు పారబాటులే ప్రజలను స్వాతంత్ర్య లక్ష ము వంక కింతవరకు గొంపోవుచున్నవి ఇక ముందు గూడ అట్టీ ఎరిణామమే జరుగకమానదు

ఈ ఆర్డినెన్సుల గడువు తీరిపోయినా ప్రభుత్వం యీ జి ఓ.ను మాతం అమలు లోనే ఉంచి పత్రికలబ ఆయుధంగా ఉపయోగించింది ఇక్కడ మరో విపరీతం ఏమంటే ధరావతు అడిగిన పత్రికలకు అడ్వర్టయిజ్‌మెంట్లు ఇవ్వకూడదన్నారు. అది గుడ్డిలో మెల్ల కాని కొన్ని పతికలపై చర్య తీసుకోవాలని భావించిన సందర్భాలలో ఆర్డినెన్సులకు కాలదోషం పట్టడం వల్ల ఆ చర్య తీఎకోలేకపోయిన పత్రికలకు కూడా అడ్వర్ణయిజ్‌మెంట్లు ఇవ్వకూడదన్నారు ఆంధ్రపత్రికలో కేంద్రం అద్వన్హయిజ్‌మెంట్‌ రాష్ట్రం కలవరం

93 జనవరి నాటికి ఆంధ్రపత్రిక పరిగ్ధతి యీ విధంగా ఉంది ఆంవత్రికో ప్రచురణ

కర్త 90 3౪ నుంచీ ఆ పత్రికను ్రింట్‌ చేఎన ఎస్‌ నుంవీ కూడా ప్రధమ ఎస్‌ ఆర్డినెన్సు శ్రీంద 930మే నెలలో ధరావతులను ప్రభుత్వం కోరింది ఈ ధరావతులను చెల్లించడం జరిగింది

ఎస్‌ ఆర్డినెన్సుల క్రింద ధరావతు కోరబడిన పత్రికలకు ప్రభుత్వం అడ్వర్హయిజ్‌మెంట్లను విధించింది కాని 93 జనవరి రవతేదీ ఆంధవలికోలోకేంద్ర ప్రభుత్వానికి చెందిన పోస్టాఫీసు క్యాష్‌ సర్జిఎకేట్లు అడ్వర్టయిజీమింట్‌ వచ్చింది ఆ అడ్వర్టయిజ్‌మెంట్‌ యీవిధంగా ఉంది

ఇండియా గవర్నమెంట్‌ వారి పోస్టు ఆసు కా ష్‌ సర్టిఎకేట్లు యిపుడు రు 7-8-0 యిచ్చినవారికి సంవత్సరముల తరువాత రు 0 యివ్వబడును అనగా 00కి ధు 6-0-0 వంతున కాంపౌండు వడ్డీ దొరకును

దీనిపైన ఆదాయముపన్ను చెల్లింం నవసరము లేదు చేరిన వారికి ఒక వత్సర మైన

ఎమ్మట వడ్డీతో సహా రూపాయలు తిరిగి యిచ్చివేయబడును 43 ఒక్కొక్కరు రు 0000 లకు మించకుండ సర్టిఐకేట్లను కొనవచ్చును క్యాష్‌ సర్జిఖకేట్‌ పద్దతి నవలంబింపుడు ్రతిమాసమును కొంతడబ్బును నిలువచేఎకొనుడు

9 0 సెప్టెంబరు 5వతేదీ నైనను అటుఎమ్మట నైనను ఇప్పటిరేట్లు సవరింపబడుటకు

ముందుగా అయిదు యేండ్ల వాయిదా పూర్తియగునట్టి క్యాషు సర్టిఖకెట్లు పలయునారు మరి అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

20 ఏండ్లవరకును సామ్ము పుచ్చుకొనకుండ గోరినచో వా రటుల చేయుటకు అనుమ ఇయ్యబడును అటుల విలుయుంచగోరువారికి రెండవ ధపా అయిదు యేండ్లలో మొద్ము మూడుయేండ్లలోను 0 రూపాయల వెలగల క్యాషు సర్టిఖకెటుకు మూడునెలల కొకసారి రెందణా వంతునను తక్కిన రెండేండ్లలోను మూడు నెలల కొకసారి మూడణాల వంతునను మ్మో యియ్యబడును అయిదు యేండ్ల అనంతరమును ఆరు అణాలు అదనపు బోనసుగూం యియ బడును వివరములకుయే పోస్టు ఆజసునందైనను అడిగి తెలినకొనవచ్చును ఈ అడ్వర్థయిజీమింట్‌ రాష్ట్రప్రభుత్వం గుండెల్లో రైళ్లు పరుగెత్తించింది తాము నిబద్ధ ఎల్రికు జాబితాలో చేర్చిన ఆంధ్రవత్రాకోలో కేంద ప్రభుత్వం అడ్వర్టయిజీమెంటా అని నివ్వెర పోయింది ఓళ్లుమండిపోయింది ఈ అడ్వర్హయిజ్‌మెంట్‌ 6వ తేదీన వస్తి, వెంటనే దానిని ఇంగ్లీషులోనికీ తర్మమ చేయించి కేంద హోంశాఖ కార్యదర్శికి జనవరి 22వ తేదీన యీ విధంగా లేఖ భాసింది జే 6 93 వతేదీ ఆంధవల్రకోలోకేంద్ర ప్రభుత్వం పోస్టాఫీసు క్యాష్‌ సర్జిఎకేట్లు అడ్వర్థయిః మెంట్‌ ఒకటి ప్రచురితమైంది ఆంవల్రికో మద్రాసులో ప్రచురించబడుతున్న ఒక తెలుగు దినపత్రిక దీనికీ చెప్పుకో తసి సర్కుులేషన్‌ ఉంది సహాయ నిరాకరణోద మానికి సంబంధించి ఆంధ్ర దేశంలోని అత్యంత ప్రమ నాయకులలో ఒకరైన శ్రీ కె. నాగేశ్వరరావు యీ పత్రికాధిపతి ఈ పత్రిక ధోరణి అభ్యంతరమ్మైనరి చాలా తీవ్రమైనది ఈ పత్రిక పబ్లిషర్‌ నుంచే కాక పత్రికను ధ్రింట్‌ చే ఎస్‌ నుంచి కూడా ప్రయ ఎస్‌ ఆర్డినెన్సు క్రింద గత మే నెలలో ధరావతును డిమాండ్‌ చేయవలఎన ఆవసరం ఏర్పడింది ఈ విషయం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి కూడా తెలుసు ఈ ఆర్డినెన్సు క్రింద ధరావతు కోరబడిన పత్రికలప పభుత్వం అడ్వర్ధయిజీమెంట్లు ఇవ్వరాదన్న రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విధానానికి అనుగుణంగా యీ పల్రికు పభుత్వ అడ్వర్ధయిజ్‌మింట్లను నిధించడం జరిగింది 929లో హోంశాఖ బ్రాసిన లేఖ నెండి 2686 పాలిటికల్స్‌ తేది 2 ఎబ్బంబర్‌ 9296 ఎర్మొన్న కేంద పభుత్వ విధానాన్ని పున పరిశీలించాలని మద్రాసు ప్రభుత్వం కోరడం లేదు క భారత ప్రభుత్వం రూపొందించిన నిఎద్ధ పత్రికల జాబితా ఇంగ్లీషులో ప్రమరించబడే పత్రికలకు మాత్రమే ఎందువల్ల పరిమితమైందో తలియదేయవలననదిగా కోరులోంది ప్రభుత్వాన్ని వ్యతిరేకించడమే విధానంగా ఎట్టుకొనడమేకాక తీవ్రంగా ప్రభుత్వ వ్యతిరేక ప్రచారాన్ని అందులోనూ తప్పుడు ప్రచారం చేసున్న దేశీయ భాషా పత్రిజైనా అడ్వర్టయిజ్‌ మెంట్‌ ఇవ్వడం కేంద్రప్రభుత్వ పస్తుత విధానానికి ఆనుగుణంగానే ఉంది కాని రాష్ట్ర పభుత్వం యీ పతిక పబ్లిషర్‌ను ఎలిఎంచి ఎక్యూరిటీని కోరాలనో లే అంతకుముందు ఆయన కట్టిన కూ, మొత్తాన్ని స్వాధీనం చేకోవాలనో రాష్ట్రప్రభుత్వం ఆలో వనన పని మల్టి నో రాష్ట్ర పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ ఎక్రటరీ జనవరి 22న భ్రాసిన యీ లేఖకు కేంద్ర హోంశాఖ డిప్యూటీ ఎకటరీ రెండునెలల తర్వాత మార్చి 9వ తేదీన జవాబిస్తూో ఎస్‌ ఆర్డినెన్సు క్రింద ర్యా పభుత్వం చర్యతీసుకున్న ఒక తెలుగు పత్రికలో భారత పభుత్వానికి సంబంధించిన అడ్వర్ధయిళీ మెంటీను గురించి ప్రస్తావించి కేంద పభుత్వం తన నిఎద్ధ పత్రికల జాబితాను ఇంగ్లీషులో ధింట్‌ అయ్యే ప తికలకు మా తమే ఎందువల్ల పరిమితం చేంందని ప్రశ్నించింది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

వార్తాపత్రికలకు ప్రభుత్వ అడ్వర్థయిజ్‌మెంట్లు జారీచేఎ కేంద విధానాన్ని హోంశాఖ 929 ఎబ్బంబర్‌ 2వ తేదీన ద్రాసిన డి 2686వ నెంబరు లేఖలో వివరించింది నిఇద్ధ పతికల జాబితాలో ఎత్రికల ఎంఖ్య తక్కువగా ఉన్నప్పుడే యీ విధానాన్ని పటిష్టంగా అమలు చేయవచ్చునని భావించడం జరిగింది ఈ విధానానికి అనుగుణంగానే భారత పభుత్వం ఇంగ్లీషులో ప్రింట్‌ అయ్యే ప తికలకు ఘాభ్రమే ఎరిమితం కావాలని నిశ్చయించింది దేశీయ భాషా పత్రికల మంచి చెడ్డలను వాటి బ్రభావాన్ని మదింపు చేయగల స్ఞతిలో లేనందున వాటిని కేంద పభుత్వం మినహాయించింది

అదీకాక ఇప్పుడు (ఎస్‌ ఆర్డినెన్సులకు కాలదోషం పట్టింది అందువల్ల మీ లేఖలోని రెండవ విఎయానికి ప్రాధాన్యత ఏమీ లేదు అందుచేత భారత ప్రభుత్వం యీ విషయాన్ని గురించి ఎమీ ప్రాగదీయదలచుకోలేదు

ఈ ఉత్తర పత్యుత్తరాలను పరిశీలిస్త నిఎద్ధ పతికల విషయంలో రాష్ట్ర కేంద పభుత్వాలు విభిన్న విధానాలను అనుసరించాయని తెలుస్తుంది భారత ప్రభుత్వ జాబితాలో కేవలం ఆరే ఆరు ఇంగీఎు ఎత్రికలు ఉన్నాయి ఆ జాబితాలో ఆంవత్రకో లేదు ఫ్రభుత్వ పోటీ ప్రచారం

చట్టాలు ఆంక్షల ద్వారా పత్రికలవై ప్రభుత్వం కొన్ని చర్యలు తీసుకున్నా ఉద మాన్ని అణచి వేయడానికి రాక్షసంగా వ వహరించినా పయోజనం లేకపోవడంతో జాతీయ పతికల ప్రభావాన్ని శగించేందుకు పోటీగా క్రమపద్ధతిలో ప్రచారం ప్రారంభించాలని ప్రభుత్వం భావించింది ఇందుకు

9 ఎబ్బంబర్‌లో పబ్లినటీ బ్యూరోను ఏర్పాటు చేసారు మ దాసు గవర్నరుగా వెల్లింగ్టన్‌ వచ్చిన తరువాత దీనిపై అధికంగా దృష్ట. సారించింది ఆయన పముఖ జర్నలిస్టుల వా పారవేత్తల పారిశ్రామికవేత్తల ఇతర పముఖుల సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేస తన అభి పొయాన్ని వివరించాడు అ సమావేశానికి దాదాపు 200 మంది హాజరయ్యారు వారు ఆయన సూచనను బాగుందన్నారు మట్రాసు రాష్ట్రం తొలి పబ్లిఎటీ ఆఖసర్‌గా జె టి గ్విన్‌ ఐఎ.ఎస్‌ ను నియమించారు పభుత్వం నిర్వూంచిన పనిని గురించి తలఎట్టిన కార్య కమా లను గురించి వివరించే సాహిత్యాన్ని తయారు శే) వార్తా పత్రికలకు ప్రజలకు పబ్లినటీ బ్యూరో అందజేనంది వ వసాయరంగంలో సాగుతున్న అభివృద్ది ప్రజలకు సాధారణంగా వచ్చే రోగాలు వంటి విషయాలపై కూడా వీరు ప్రచార సాహిత్యం తయారు చేనవారు దానికి తోడు వీరు పంఎ విషయాలను పత్రికలు కూడా ప్రచురించేవి కాని రౌలట్‌ బిల్లు వంటి విషయాలను యీ బ్యూరో ప్రస్తావించేదికాదు ఆయితే జాతీయ పత్రికలలో ప్రభుత్వవ్యతిరేక విషయాలతో యీ పభుత్వ ప్రచారం పోటీ పడలేకపోయింది ఈ బ్యూరో గుట్టలు గుటలుగా ప్రచార సాహిత్యాన్ని తయారు చేఎనా ప్రభుత్వం ఆశించిన ఫలితాన్ని మా తం సాధించలేక పోయింది ప్రయోజనం లేని ఇన్ని సంపుటాల సాహిత్యాన్ని సృష్టంచిన సంస్థ మరొకటి లేదనీ యీ బ్యూరోను తక్షంమే ఎత్తివీయాలనీ 922లో లెజిబ్లటివ్‌ కౌన్సిల్‌తో మాట్లాడుతూ సహాయనిరాకరణోద్యమ వ్యతిరేక వాది ఎ ఆర్‌ రెడ్డి తీవ్రంగా విమర్శించారు

తనను సమర్థించుకొంటూ ప తికల విమర్శలను ఎదుర్కొనే ప్రభుత్వ ప్రచారం ఏమీ లేదని షమన్‌ కమీఎన్‌ కూడా విమర్శించింది ఈ పోటీ పచారం ఫలితం లేకపోవడం వల్ల ప్రజలలో ప్రభుత్వ యంత్రాంగం పట్ల గౌరవం పూర్తిగా పోయి దేశంలో శాంతిభదతలకు ముప్పు ఏర్పడే అవకాశం

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

ఉన్నదని కూడా బ్రైమన్‌ కమీషన్‌ తన నివేదికలో స్పష్టం చేఎంది ఈ ఘాటు విమర్శ ప్రభుత్వ॥ సంచలనం స్ప్టంచింది 930 తర్వాత ప్రభుత్వ పోటీ ప్రచారం ఉధృతమైంది ప్రభుత్వాన్ని సమర్థ పత్రికలే కరకువయ్యాయన్న ఫైమన్‌ కమీషన్‌ వాదం ప్రాతిపదికగా కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆలోచించ సాగ ప్రభుత్వానికి స్వంత ప తికయినా ఉండాలనీ లేదా దేశీయ భాషా పత్రికలను కొన్నింటిని కొనివేయు గాని వాటికి డబ్బు ఆశ చూపి ప్రభుత్వానికి మద్ధతుగా బ్రాయించుకోవడం గాని చేయాలని 6,. ధ్రభుత్వాలకు కేంద్రం సూచించింది

ప్రభుత్వ పోటీ ప్రచారాన్ని గురించి 930లోకేంద్రస్రభుత్వం ఒక రహస్య సర్కులర్‌ను తయా! చే రాష్ట్రప్రభుత్వాలకు పంఎంది ఈ ప్రచారం వినూత్న పద్ధతులలో క్రొత్త క్రొత్త ఆలోచనలతో సాగ్మా యీ సర్కుులర్‌లో సూచించింది జిల్లా అధికారులను కలెక్టర్లను కూడా యీ ధ్రచారోద్యమ పాలుపంచుకోవాలని కోరింది

ప్రభుత్వం పలురకాల కరపత్రాలను లక్షలాదిగా ప్రచురించి ఉచితంగా ప్రజలకు పంఎణీ మే! ఉప్పు పై పన్ను బ్రాగుడు వంటి విషయాలపై యీ కరపత్రాలను తయారు చేసారు. భారకరే! బీద దేశం బెతుందా? *'మద్యపానం మత్తుపదార్థాలవల్ల ప్రభుత్వానికి ఆదాయం _ 'చేతితోన్లూ తీయడం. కాంగ్రస్‌ వాదులకు కొన్ని ప్రశ్నలు వంటి ఆకర్షణీయమైన శీర్ధికలతో యీ కరపత్రాః తయారయ్యాయి అయితే వీటిని ఎవరు ప్రచురించి నదీ ప్రింట్‌ చేఎనదీ మాత్రం వీటిలో ఎర్కొనకః దీని 930 జూన్‌ 6వ తేదీన న్వరాజ్తులో శాసనోల్లంఘన మహానుభావులు శీర్ణికన దో సంపాదకీయంలో ప్రభుత్వం యీ కరపత్రాల ప్రచురణలో చట్టాన్ని ఏవిధంగా ఉల్లంఖుంచినదీ స్పష్ట ఎర్కొన్నది దీనితో ప్రభుత్వం యీ కరపత్రాల పైభాగాన పభుత్వ ఎలును అడుగున మరొ ప్రభుత్వంచే ప్రచురించ బడింది అని ముద్రించాలని ఆదేశించింది

భారీ ఎత్తున కరపత్రాల ప్రచురణ పంఎణీ అయితే పాగాయి గాని ప్రభుత్వానికి ఆటు ఫలితం మాతం దక్కలేదు ప్రజలలో అత్యధికులు దీనిని ప్రభుత్వ ప్రచారంగా కొట్టిపారవేసారు ఫై ఈ కరపత్రాలలోని విషయాలపై జాతీయ పత్రికలు విరుచుకుపడేవి ప్రభుత్వ ప్రచారం మాట ౫ ఉన్నా జాతీయ ప తికలు పభుత్వాన్ని విమర్శించడానికి యీ కరప తాలు కొంత పామ! ఇచ్చినట్లయింది దీనికి తోడు జిల్లా అధికారులు కూడా యిలాంటి ప్రచారం వల్ల ప్రయోజనం కనుడు లేదని తెలిపారు

ఆ తర్వాత ప్రభుత్వం తన విధానాన్ని మార్చుకుంది. 5 రోజుల కొకమారు పత్రికా ధ్రకటు అను జారీ చేయడం ప్రారంభించింది దేశంలో పాగుతున్న శాసనోల్లంఘనోద్యమానికి వ్యతిరేక” యీ పత్రికా ప్రకటనలను ఉద్దేశించారు ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే వీటివల్ల ప్రజలలో ఉద్యమం నమ్మక పోతుందనుకుంటే అది తిరగబడింది ఈ ప్రకటనలు కూడా ఉద్యమానికి మరింత దోహదం చేపాయ. నాయకుల అరెస్టులు 44వ ఎక్షర్‌ను ఉల్లంఖుంచిన వారి సంఖ్య, అక్రమ సంఘాలుగా ప్రకటించలడీ సంస్థల సంఖ్య మొదలైనవి యీ ప్రకటనలలో వివరించేవారు వీటిని చదివిన ప్రజలు భయపడిపోళాటి ప్రభుత్వం భావించింది

932 జనవరి 4వ తేదీన జారీ చేఎన పత్రికా పకటన యీవిధంగా ఉంది. క్రీమినల్‌€ సవరణ చట్టం క్రింద మరో 3 సంస్థలను అక్రమ సంఘాలుగా ప్రకటించడంతో నేటివరకు సంఖ్య 93 అయింది ఈరోజు వరకు అరెస్టుకాబడిన వారి సంఖ్య 453 * ఈ సమాచారం ప్రజల

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ప్రభుత్వం పట్ల మరింత అసంతృత్తని కలిగించడానికి మాతం సహాయఎడింది ఇక్కడ కూడా అనుకున్నది ఒకటి అయినది మరొకటి

కలిక్టర్ల టెలిగ్రాంలను వెంటనే వార్తా పత్రికలకు అందజే ఎందుకు గాను అసోసియేటెడ్‌ ఎస్‌ మ్యాఎ ఏజెన్పీతో ప్రభుత్వం 930లో ఒప్పందం చేసుకుంది ఈ ఏటెన్సీ ద్వారా వార్తలను జిల్లా కలక్టర్గకు కూడా అందజేఎవారు అయితే ఇవి చెత్తబుట్టలకే పరిమితం కావడంతో 930 అక్టోబర్‌ మంచి యీ పద్ధతికి స్వస్త చెప్పారు ఈ విధంగా పత్రికలలై ప్రభుత్వం తలఎట్టిన పోటీ ప్రచారం ఎద్ధతులు ఒకదాని తర్వాత ఒకటే ఫ్లాప్‌ అయ్యాయి

అయితే పబ్లిఎటీ విషయంలో 930 32 మధ్య జిల్లా కలెక్టర్లు జిల్లా పల్లిఎటీ అధికార్లు ప్రధాన పాత్రవవాంచారు పబ్లినటీకి ఖర్చు చేయడానికి శాంతి భదతలకు మద్ధతుగా చర్యలు అనే ఎరుపై ధ్రర్యేక ఆకొంటో్‌ వాడ్‌ ఇచ్చారు భజనపరులకు నజరానాలు

ఈ ప్రచారోద్యమంలో భాగంగానే తమకు భజన చేఎ వారికీ ప్రభుత్వం భారీగా నజరానాలు యిచ్చింది ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా ప్రచారం చే కొంతమంది వ్యక్తులకు కూడా రెవిన్యూ అధికారుల ఎఫార్పుపై కొంత డబ్బు ముట్టజెబ్బది ఈ విషయానికి సంబంధించి ఒక ఆసక్తి కరమైన సంఘటన 9 ౧లో గుంటూరు జిల్లా రేపల్లెలో ఎ రామబ్రహ్మం అనే ఆయన యద్యాణూదా అనే పత్రికను ఎట్టాడు ఆయనను తహసీల్దారు వలలోవేఎకొని ప్రభుత్వానికి మద్ధతుగా ఆ పత్రికలో వాయించేవాడు ధభుత్వం ఆయనకు ఒక సర్టిఖకెట్‌ ఇచ్చింది అయితే రామబ్రహ్మం ఆ సర్టిఎకెట్‌తో సంతృప్త పడలేదు దానివల్ల ఆయనకు ప్రయోజనం లేకపోయింది దానితో ఒళ్లుమండి ప్రభుత్వానికి ద్రాపాడు తనను పోశ్చవాంచిన తహసీల్దార్‌కు రావుబహదూర్‌ బిరుదు ఇచ్చి తనకెందుకూ పనికిరాని సర్టిఎకెట్‌ ఇచ్చారని తనకు పత్రికవల్ల రెండువందల రూపాయల నసష్టనే కాకుండా ప్రభుత్వానికి బాకా ఊదినందుకు తనకు జిల్లాలో పరపతి పోయిందనీ అందువల్ల ఏదయినా ఉద్యోగం ఇవ్వాలనీ కోరాడు అప్పుడు ధభుత్వం రేపల్లె తాలుకా గుండవల్లి గ్రామంలో రామబ్రహ్మంకు ఏడెకరాల మెట్టభూమిని మంజూరు మంది

ఈ విషయంలో ప్రభుత్వం బలవానతను కనిఎట్టిన కొందరు యీ తరుణాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోవాలనుకున్నారు తాము తెలుగులో పత్రికలను ప్రారంభించనున్నట్లు ప్రభుత్వానికి భాసారు ఎళ్ళిమ గోదావరి జిల్లా ఏలూరుకు చెందిన ఎ.నారాయణరావు అనే ఆయనైతే మరి కొంత ధైర్యంచే తాను తెలుగులో ప్రభుత్వ అనుకూలపత్రికను నెలకొల్పనున్నట్లు ప్రభుత్వానికి బ్రాసాడు ఇందుకు మద్ధతుగా తాను ప్రభుత్వ ఆనుకూల సంస్థ అయిన ప్రజాహిత మండలి జాయింట్‌ ఎక్రటరీనని మొకుంటూ ప్రభుత్వ అనుకూల పత్రికను ప్రారంభించాలని మండలి నిశ్చృయించినట్లు ఆవిషయంలో శన సామర్థ్యాన్ని ప్రశంఎస్తూ చేఎన తీర్మానాల కాపీలను కూడా పంపాడు ప్రభుత్వం వల్ల లెజిబ్లటివ్‌ కొవ్పిల్‌ సభ్యర్వం పొందాలనీ వీలైతే అగ్రిక్చిర్‌ రీ ఎర్చి ఇంఎరియల్‌ కౌన్సిల్‌ సభ్యత్వం కూడా పాందాలనీ నారాయణరావు ఉద్దేశం

రాష్ట్ర ప్రభుత్వం స్వయంగా తెలుగులో గాని మరో భాషలోగాని పత్రికలను ప్రారంభించ రలమకోలేదు కాని ప్రభుత్వ అనుకూల పత్రికల కాపీలను కొన్నిటిని కలక్టర్లు కొనడానికి అంగీకరించింది

ఆంధ్రపత్రిక దరిత్ర

24 ఇందుకు ఉదాహరణగా గుంటూరు బిల్లా కలెక్టరు యధ్యార్లవాదొ పత్రిక 500 కాపీలను కొనడ్డొ ఎర్కొనవచ్చు. 930లో పున. ప్రారంభమైన శాసనోల్లంఘనోద్యమం మద్రాసు రాష్ట్రంలో ఇతర ప్రాంతాలలో కూ

ఆం ధ ప్రాంతంలో ఉధృతంగానే సాగడంతో తెలుగులో ఒక పత్రిక నడపడం మంచిదన్న ప్రతిపాద ప్రభుత్వం పరిశీలించింది కొంతమంది కలెక్టర్లు ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా ఉండే కొంతమంరికో కలి పత్రికానిర్వహణకు ఎట్టుబడిని గురించి లెక్కలు కూడా కట్టారు గుంటూరు జిల్లా కళ్ళి స్టూవర్చు అయితే మెద్రాన్‌ మెయిలో పత్రికతెలుగు ఎడిషన్‌ ఎడితే బాగుంటుంద వి సూచించాడు ఎట్టుబడి క్రింద 5 వేల రూపాయలు యిని తాను పత్రిక నడుపుతానని వాణి ఎస్‌ యజమా కుమారుడు డీ త్రివి కమరావు తెలిపాడు ఈ సూచనను గుంటూరు జిల్లా కలెక్టరు ప్రభుత్వాణ తెలియజేసాడు తనను లెజిన్లటివ్‌ కౌన్సిల్‌లో సభ్యునిగా నామినేట్‌ చేస్త తన పత్రిక లవర్తమణి ఫభుత్వ అనుకూల పత్రికగా మార్చివేస్తానని గంజాం జిల్లా నుంచి ఎ.వెంకట్రావు ప్రభుత్వానికి, వైస్రాయి! కూడా ద్రాసాడు కాని యీ విషయంలో తూర్పుగోదావరి జిల్లా కలెక్టర్‌కు ఎదురుదెబ్బ తగిలీంి ఏలూరు నుంచి వస్తున్న ౧మగ౭ధరో పత్రికా సంపాదకుని కాకినాడ ఎలిఎంచి కలెక్రరు మాట్లాడాప విషయం చెప్పగానే ఆ పని చేస్త ప్రజలు గడ్డిఎడతారని చ్పె ఆయన వెళ్లిపోయాడు విదేశీ పత్రికా విలేఖరుల బుజ్జగింపు

భారతదేశంలోని తమ ఆగడాలు రాక్షస కృత్యాలు విదేశాలలో ప్రచారం కాకుండా చేయడా! బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం నానాళంటాలు పడింది దేశంలోని ఇంగ్లీషు ఇతర దేశాల భాషా పత్రికల విలేఖరుయ బుజ్జగించడం యీ ప్రయత్నాలలో ఒకటి ఈ విషయమై కేంద్ర ప్రభుత్వం సూచనల మేరకు రో ప్రభుత్వం 932 ఇ బవరిలో పోలీస్‌ కమీషనర్‌కు ఇతర శాఖల అధిపతులకు లేఖ భ్రాసింది *

ప్రస్తుతం దేశంలో ఉన్న ఇంగ్రీషు ఇతర దేశాల భాషా పత్రికల విలేఖరులు మనదేశంలోని రాజకీయ పరి్ధతిని గురించి అధికార వర్గాల సమాచారాన్ని లక్ష ఎట్టడం లేదని భారత ప్రభుత్వానికి నమ్మకంగా తెలినంది అందుచేత ఇంగ్లీషు అమెరికన్‌ విలేఖరులు సహా పత్రికా విలేఖరులందరితోనూ అవకాశ లభించినంత మేరకు సాన్నివాత్యం ఎంచుకోవలంందనీ వివిధ సంఘటనల గురించే కాక ప్రభుశ్వ విధానానికి సంబంధించి కూడా యధార్థ విషయాలను వారికి వివరించడానికి శాయశక్తులా క చేయవలణందనీ పోలీసు కమీషనర్‌ను ఇతర శాఖల అధిపతులను ప్రభుత్వం కోరుతోందని యి లేఖలో ఎర్యొన్నారు

దేశంలోని పత్రికలలో వచ్చే తప్పుడు వార్తలను విషయాలను వెంటనే ఖండించడం కూడా ముఖ మనీ ఈ ఖండనలను గురించి పభుత్వాన్ని అడగవలంన పని లేదనీ జాప్యం వల్ల యీ ఖండనల ప్రభావం సగం తగ్గిపోతుందనీ కూడా జిల్లా మేజిగ్టట్‌లను ప్రభుత్వం వాచ్చ రించింది. యధార్థ విషయాలు తెలియజేయడానికి తగు చర్యలను కూడా తీసుకోవచ్చునని తెలిఎంది కౌన్సిల్స్‌లో చర్చల ప్రచురణపై కూడా సెన్సార్‌

యుర్ధం రోజులలో వార్తలబ ఎన్నార్‌ విధిస్తున్నారంటే కొంతవరకూ అర్థం చేసుకోవచ్చు. కా మామూలురోజులలో కూడా అందులోనూ మద్రాసు లెజిస్లటీవ్‌ కౌన్సిల్‌ సహా దేశంలోని అన్ని లెజి్లటీ్‌ కొన్చిల్స్‌లోనూ జరిగే చర్చలకు సంబంధించిన వార్తలపై ఎన్నార్‌ విధించడం ఆశ్చర్యంగానే ఉంటుంది

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

25 బగా ఇది రాష్ట్రాలకు కేంద పభుత్వం సలహా వివిధ ప్రాంతాల న.ంచి చెలిగ్రాం ల ద్వారా వచ్చే ఈ వార్తలో దేశ క్షేమానికి శాంతి భదతలకు భంగం కలిగించే వాటిన నిలిఎేయడంగాని ఆ వార్తలలో యులాంటి వియాలను మినహాయించి అందజేయడం గాని చేయాలని పభుత్వం 932లో అదేశిచింది ఈ విషయంలో 929 పకారం బిల్లా మేజిగ్టట్‌లు యీ వార్తలను గురించి వెంటనే టెలిగ్రాం ద్వారా ప్రభుత్వానికి తెలియజేయాలని స్పష్టం చేఎంది గాంధీ బొమ్మ పై నిషేధాన్ని ఎత్తివీయించిన వార్త 9 (లో మద్రాసు లెజిన్లటివ్‌ కౌన్సిల్‌ సభ్యుడు శ్రీ ఎ వి కృళ్ణయ్య చౌదరికి గాంధీజీ బొమ్మ ఫ్రంట్‌ చేసన కవరు పోస్టు చేయగా దానిని ఆయనకు అందజేయకుండా ఆ కవరుబ నిఎధింఎబడినది అన్న ముద్ర కొట్టి పోస్టాఫీసు వారు ఆ కవరునుఎంఎన వారికే తిరిగి పంఎన వార్తను ఎత్రికలు ప్రచురించి సంచలనాన్ని సృట్టంచాయి ప్రభుత్వం చేత ఆ నిఎధ్రాన్ని ఎత్తిపేయించాయి ఈ వార్తపై కేంద్ర హోంశాఖకు మద్రాసు ప్రభుత్వం లేఖ వ్రాస్తూ యీ వార్తను అఖీల భారత కాంగైస్‌ ప్తఖుం విదేశాంగశాఖ 3వ నెంబర్‌ నూ స్‌ లెటర్‌లో అణచివేత చర్యగా అభివర్ణించిందని ర షృవస్తవులను బవాష్కరించండి వంటి నినాదాలతోను గాంధి బొమ్మ, కాంగ్రెస్‌ జాతీయ తడాలలోను లేబుల్స్‌ అంటించి పోస్టు ేయబడుతున్న కవర్లను గురించి 930 జూలై 4న మద్రాసు ప్రభుత్వం టెలిగ్రాం ఇవ్వగా వీటిని నిఎధ్రిస్తూ కేందం పోస్టల్‌ రూల్స్‌లో 46 2 నిబంధనను శేర్చింది ఆప్బుడు ఉద్యమం ఉధృతంగా ఉండడంవల్ల ఇలాంటి చర్యలను పభుత్వ వ్యతిరేక చర్యలుగా ఫరిగణించి యీ నిబంధనను ఎర్పాటు చేసారు కాని ఇప్పుడు రాజకీయ పరిస్థతి కుదుటపడినందువల్ల రీనిి నః పరిశీలన జరపాలని మద్రాసు పభుత్వం కోరగా కేం దం అందుకు అంగీకరెంచింది నే గౌంధీజీ నిరాహార దీక్ష వార్తపై ఆంక్షలు 942 ఆగస్టు 8వ తేదీన బొంబాయిలో కాంగ్రెస్‌ మహా సభ క్విట్‌ ఇండియా తీర్మానాన్ని ఆయోదించగానే ఎంతమాత్రం వ్యవధిలేకుండా గాంధీజీని ఇతర కాంగ్రెస్‌ నాయకులను అరెస్టు చేసారు ఓరికో పాటు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలోని కాంగ్రెస్‌ నాయకులను కూడా అరెస్టు చేఎ కారాగారాల్లో బంధించారు తీర్మానాన్ని అమలు చేఎ కార్య కమం అవాంసాయుతం గానే సాగాలని కోరినప్పటికీ ధజలను నడిఎంచే నాయకుడెవ్వరూ బయటలేరు దానితో పజలు విజృంభించి తమకు తోచినరీతిన వ్యవహరించారు అప్పుడు పోలీసులుకూడా విచక్షణారహితంగా ప్రజల బ్రపడి తీవ్రంగా బాధించారు ఇదే ఎరిసతి 943 వరకు కొనసాగడంతో పూనాలోని ఆగాజాన్‌ భవనంలో నిర్భంధించ బడిన గాంధీజీ 943 ఎబ్రవరి 0వ తేదీన నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు ఈ దీక్ష మార్చి 3౩ వరకు 2 రోజులపాటు సాగింది అయితే నిరాహార దీక్ష వార్తను ప తికలు ప్రచురించడంపై ప్రభుత్వం ఆంక్షను విధించింది ఈ వార్తను ఎత్రికలు న్వచ్భగా ప్రచురించడానికి ప్రభుత్వం అవరోధాలు కల్పించింది మా మద్దాసు ప్రభుత్వం 943 ఇ బవరిలో పత్రికా సంపాదకులకు బాసిన లేఖలో యీ విధంగా ్కంది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

26 గాందీ నిరావోర దీక్షకు సంబంధించిన వార్తల ప్రచురణలో అత్యంత సహనాన్ని పాటించాలు 'అభుత్వం కోరుతోంది గాంధీ ఎరుతో వచ్చే ఎలాంటి ప్రకటనను గాని ఆయనతో జరిఎ ఇంటర్వూ గాని ఎంతమాత్రం 'బచురించే వీలులేదు ఆవేశాలను ఉ దేకాలను కలిగించే సంపాదకీయ వ్యాఖ్యలను గాని కార్టూన్‌లను గాని బచురించరాదు ప్రజలలో ఆవేశం గాని అనుమానాలు గాని వచ్చే రీతిలో శీర్షికలను ఎట్టగూడదు. ఫోటోలను బొమ్మలను పచురించ కూడదు వర్ణన లతో కూడిన రిపోర్టులను గాని మరే ఇతర విజయాలను గాని ప్రచురించే వీలులేదు శ్రీ గాంధీ ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన డాక్టర్ల ప్రకటనయ 'టచురించవచ్చు అయితే ఇవి అయినా మెడికల్‌ బులెటిన్స్‌లో ఉన్న మాదిరిగా మాత్రమే ఉండాలి మీకు వచ్చే సమాచారం విషయంలో వయినా అనుమానాలు వత్తి మీ శ్రేయస్సు దృష్టా ఎ అడ్వయిజర్‌ సలహాను తీసుకోవలననదిగా కోరుతున్నాను అని ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి ర్యా ఎస్‌ అడ్వయిజరు కూడా ఆయనే సంపాదకులకు ద్రాసిన రహస్య లేఖలో ఎర్కొన్నాడు ఈ లేఖ కాపీని జిల్లా మేజిబ్బట్‌లకు టెలిగ్రాములు ఇచ్చి జిల్లాలోని ప తికలలోకూడా యీ ఆంక్షలు అమలు జరిగేటట్లు మూడవలననదిగా ఆయన వారిని ఆదేశించాడు 93 లో ప్రభుత్వం 93 ఇండియన్‌ ఎస్‌ ఎమర్జన్సీ పవర్స్‌ యాక్ట్‌ను తీసుకువచ్చింది. దీనిని తెలుగు పతికలబై ప్రయోగించినట్లు లేదు కాని 933లో డాక్టర్‌ పట్టాభితో ఇంటర్వూ 'అకటించినందున ఖండీియన్‌ ఎరక్టస్‌ మద్రాసు కు ప్రభుత్వం వార్నింగ్‌ ఇచ్చింది పత్రికా స్వాతంద్రానిై పోరాటం చట్టాలు ఆర్డినెన్సులు ఎక్యూరిటీల కైంకర్యం అదనపు ఎక్యూరిటీల డిమాండ్‌, వార్తలబై ఎన్నార్‌ వార్నింగులు అరెస్టులు కేసులు పత్రికలు ఎస్‌ల స్వాధీనం ఆంక్షలు వేధింపులు వంటి ఆయుధా లను పొదిలో ఎట్టుకుని ప్రభుత్వం పత్రికలబై విరుచుకుపడితీ నిరాయుధులై కేవలం అక్షరాలే ఆయుధాలుగా చేకొని పతికలు జరిఎన హోరాహోరి పోరాటాన్ని అందులోనూ ఒకపక్క దేశ స్వాతంత్ర్యానిక్షీ రెండవప్రక్క తమ స్వాతంత్ర్యానికీ పాగించిన ద్విముఖ పోరాటాన్ని సాయుధపోరాటర్ను అక్షర పోరాటం గా అభివర్ణించవచ్చు పరిగణించ వచ్చు. ఈ పోరాటంలో ఆయుధాలకన్నా అక్షరాలే పదునైనవి అతి శక్తివంతమైనవి అని పత్రికలు బుజువు చేసాయి ప్రభుత్వం ఎన్ని యమపాళాలో బంధించినా వాటికి అతీతంగా ఆ ఆయుధాలకు గురికాకుండా తీవ్రపదజాలంలో ప్రభుత్వాన్ని దుయ్యబట్టాయి ఏకాయి విజయాన్ని సాధించాయి ఈ విషయంలో ప తికలు వీరోచిత పాత్రము పోపించాయి- ఈ వీర పోరాటంలో అక్షరాలనే అస్టాలుగా బ్రహ్మాస్టాలుగా ప్రయోగించి ప్రభుత్వాన్ని ప్రజలనూ నిశ్చ్యేతులను జేసాయి అంస్టయిన తొలి జర్నలిస్టు - సంపాదకుడు ఆంధ్రవల్రకో కు సంబంధం లేకపోయినా జర్నలిజానికి సంబంధించినవి కనుక ఆసక్తి రకమ్టైన రెండు మూడు విషయాలను ఇక్కడ ఉదహరిస్తున్నాను 908లో తిరునల్వేలి బిల్లాలో విప్లవకారులు ఆష్స్‌ అనే ఆంగ్లేయాధికారిని తుపాకితో కాళ్ళీ చంఎసారు ఆ సందర్భంగా చిదరబరం ఎళ్లేను పట్టుకుని బ్రీటిష్‌ ప్రభుత్వం శిక్ష విధించింది ఈ సందర్భంగా గుమిగూడిన జనాన్ని చెదరగొట్టడానికి పోలీసులు కాల్పులు జరిపారు ఒక ఆంగ్రేయాధికారీ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

127

జరిపిన కాల్పులలో ఇద్దరు వ్యక్తులు మరణించారు. ఈ దారుణంపై గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు గారు తమ 'న్వరాబ్బ' పత్రికలో విపరీత బుద్ధి' శీర్షికన "అరెరె! ఫిరంగీ! క్రూర వ్యాఘమా అంటూ తీవ పదజాలంతో సంపాదకీయం వ్రాసారు. అప్పుడు హరి సర్వోత్తమ రావు గారిని రాజద్రోహం నేర క్రింద 1908 జూలై 18న బందరులోనూ, పత్రిక పబ్లిషరు శ్రీ బోడి నారాయణ రావును అదే రోజున బెజవాడలోనూ అరెస్టు చేసారు. సెష్ట్స్‌ కోర్టులో రావు గారికి ఆరు నెలలు, నారాయణరావుకు ళమ్మెదినెలలు శిక్ష పడింది. దీనిపై శిక్ష హెచ్చించాలని హైకోర్టులో ప్రభుత్వం రివిజన్‌ పిటీషన్‌ పెట్టగా, హరిసర్వోత్తమరావు శిక్షను మూడేళ్ల కఠెన శిక్షగాను, నారాయణరావుకు కఠిన శిక్షగాను మార్చారు. పద్రాసు ర్యాష్టంలోనే కాక, దక్షిణాదిలో అరెస్టయిన తొలి జర్నలిస్టు, పత్రికా సంపాదకుడు హరిసర్వోత్తమ ౯ుగారేే

ముట్నూరి కృష్ణారావు తొలగింపు

1908లో హరిసర్వోత్తమ రావు గారితో పాటు “కృష్ణాపత్రిక సంపాదకుడు శ్రీ ముట్నూరి కృష్ణా భావు కు కూడా మరో కారణంపై వారంటీ జారీ చేశారు. అయితే అప్పుడు ఆ పత్రిక కృష్ణా బిల్లా అపోోయేషన్స్‌ అధ్వర్యంలో ఉంది. ఆ సమయంలో అసోసియేషన్‌ అధ్యక్షులు కిడింబి హనుమంతరావు ప్రభుత్వ పబ్లిక్‌ ప్రాసిళ్యూటర్‌గా ఉన్నారు. ఆయన జిల్లా మేజిస్టేటను కలిసీ, పత్రికా సంపాదకత్వం ఘంచి కృష్ణారావు గారిని తొలగిస్తామని చెప్పి వారంటు రద్దు చేయించారులో మూడేళ్ల ఈరువాత వారంటు రద్దుకావడంతో కృష్ణారావు గారు మరల సంపాదకులయ్యారు. ఈ మూడేళ్లు ఎడిటర్‌ గా ఏవి. రామాచారి అనే గవర్నమెంట్‌ ప్లీడర్‌ ఉన్నారు అదే సమయంలో బందరు నుంచి వెలువడే 'చుయగో సంపాదకుడు చిల్లరిగ శ్రీనివాసరావుకు కూడా వారెంట్‌ జారీ చేసారు. ఆయన ఒక సంవత్సరం అజ్ఞాత వాసం గడిపి, తన పత్రికను శాశ్వశంగా మూసివేస్తానని చెప్పే హనుమంత రావు గారి ద్వారా వారెంటును రద్దు చేయించుకున్నాడులో కొంగస్‌ ; ఐదుగురు సంపాదకులకు జైలుశిక్ష

1922లో రాజమండ్రిలో శ్రీ మద్దూరి అన్నపూర్ణయ్య సంపాదకత్వాన ప్రారంభమైన "5౦5" వారపత్రిక ఐదుగురు సంపాదకులను కారాగారానికి పంపి, పత్రికా రంగంలో రికార్డును సృష్టించింది. ఈ పత్రిక సంపాదకులుగా ఆరుగురు పనివేయగా, వారిలో ఐదుగురు రాజగ్రోహ నేరానికి జైలుకు ఫ్లోరు. ఈ పత్రిక 1925లో రాజమండ్రి నుంచి సీతానగరం ఆశ్రమానికి మారింది. గాంధీజీ 1929లో ఈ పత్రిక కార్యాలయాన్ని కూడా దర్శించారు.

“కంటెన్‌ పత్రిక ప్రారంభిషై ఏడాది తిరగకుండానే 1923 ఫిబ్రవరి 1న శ్రీ అన్నపూర్ణయ్య కు ఫభుళ్వవ్యతిరేక రవనలకు గాను రాజద్రోహ నేరం జ్రీంద ఏడాది జైలు శిక్ష ఐదువందల రూపాయల జరిమానా లేదా మరో ఆరునెలల జైలు శిక్ష విధించారు*' ఆ తరువాత సంపాదకుడుగా ఉన్న కొండేగుల రామచంద్రరావుకు 1924 ఫిబ్రవరిలో ఇండియన్‌ పీనల్‌కోడ్‌ 121, 153-ఎ సెక్షన్ల క్రింద ఓకటేన్నర సంవత్సరాల కఠిన కారాగార శిక్ష విధించారు. ఆ తరువాత డాక్టర్‌ బ్రహ్మజోస్యుల సుబ్రహ్మణ్యం గారు సంపాదకుడుగా ఆరు నెలలు ఉండి, అన్నపూర్ణయ్య జైలునుంచి రాగానే ఆయనకు అప్పగించారు.

1929లో "దిచ్చుల పిడుగు” నాటికను ప్రచురించినందుకు శ్రీ అన్నపూర్ణయ్యకు ఆ ఏడాది

ఆంధ్రపత్రిక బరిత్ర

28 ఆగస్టు 2న రెండేళ్ల కరిన జైలు ఐదువందల రూపాయల జరిమానా అది చెల్లించని పక్షంలో మరొక ఆరు మాసాల కరిన శిక్ష విధించారు 930లో పతికను ఎస్‌ ఆర్డినెన్సు కింద నిఎధించగా శ్రీ చండుపట్ల హనుమంత ర్యా | సంపాదకత్వం వవాంచి ఆర్డినెన్సును ధిక్కరించి 'కాంగైస్‌ పతికను ప్రచురించినందుకు 9౫ జూన్‌లో ఆరుమాసాల కరిన కారాగార శిక్ష విధించారు” శ్రీ కొవ్విడి లింగరాజు 93 లో భగత్‌ఎంగ్‌ పభృతుల ఉరిఐ వీరబలి సంపాదకీయ 'భాసినందుకు ఆగస్టులో రెండున్నర సంవత్సరాల కరిన జైలుశిక్ష కు గురయ్యారు కాంగెనో్‌ పతికలో 929లో చిచ్చులఎడుగు నాటికను వ్రాసినందుకు 93 నుంి సంపాదకుడుగా ఉన్న రామచం దుని వెంకటప్పకు 932 ఖబవరి న ఎడాది కరిన కారాగార జ విధించారు ఈ విధంగా కాంగెకో పత్రిక సంపాదకులు ఆరుగురిలో ఐదుగురు రాజ దోహ నేరం క్రింగ జైలుకు వెళ్తారు ఒకే ప తిక సంపాదకులు ఇంతమంది యీ విధంగా కారాగారాలకు వెళ్లడం ఎంలో అరుదైన విషయం అలహాబాద్‌లోని స్వరాజ్య వాందీ పత్రిక సంపాదకులు ఎనిమిది మంది రాజగ్రోహ నేరం కింద జైలుకి వెళ్లినట్లు ఎల్‌ ఇక్చాల్‌ ఎంగ్‌ ది అండమాన్‌ స్టోరీ పుస్తకంలో ఎర్కొన్నారు వై విషయాలను బట్టి పత్రికా స్వాతంత్ర్యాన్ని హరించడానికి పభుత్వం ఎలాంటి దారుణా లవ ఒడిగట్టిందో స్పష్టమౌతుంది అయితే జాతీయ పత్రికలు తమ స్వాతం త్యాన్ని నిలుపు కొనడాన ఎలాంటి త్యాగాలకు ఎద్ధపడ్డాయో కూడా తెలుస్తుంది క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమం ద్వితీయ ప్రపంచ సంగ్రామంలో బిటిష్‌ ప్రభుత్వానికి భారతదేశం మద్ధతు కావాలంటే ముందుగా దేశానికి స్వాతం త్యం ఇవ్వాలని భారత జాతీయ నాయకులు స్పష్టం చేసారు ఇందుకు ప్రభుత్వం సమ్మతించక పోవడంతో స్వాతం త్య పోరాటాన్ని ఉధృతం చేయాలని నిశ్చయించుకున్నారు. % ఆగస్టు 8వ తేదీన బొంబాయిలో జరిగిన కాంగ్రెస్‌ మహాసభ క్విట్‌ ఇండియా భారతదేశం నులి బిటన్‌ వైదొలగాలన్న తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది భారత దేశ స్వాతం త్య పోరాట చరి తలో ఈ తీర్మాను ఒక మవాత్తర ఘట్టం ఈ తీర్మానాన్ని ఆమోదించడమే తడవుగా నాయకులబై పభుత్వం విరుచుకుపడింది ఉద్యమాన్ని అణచివేయడానికి ప్రభుత్వం తీవ్రమైన చర్యలకు పాల్పడింది ఈ రాక్షస కృత్యాలకు పచారం లేకుండా చేఎందుకు ప తికల గొంతును నొక్కి వేయడానికి విపరీత మై నిర్భంధాలను ఆంక్షలను ప తికలబై రుద్దారు తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని హరించడానికి పభుత్వం తలఎటిన చర్యలపై పత్రికలు దుమ్మెత్తిపోసాయి ఈ చర్యలను నిశితంగా విమర్శిస్తూ ఆగస్టు నెలలో ఆంధ్రవలో రెండు సంపాదకీయాలను వ్రాసింది ఆగస్టు 7వ తేదీన జరిగే ప తికా సంపాదకుల సంఘం గమనించవలనన విషయాలను వివరిస్తో ప్రభుత్వ ఆంక్షల వల్ల వార్తాప తికలకు ప్రాణమైన సత్యం నిష్టాక్షికతలకు తిలోదకాలు యిచ్చుకోవలు వస్తున్నదని ఆగస్టు వతేదీన పతికల బాధ్యతలు శీర్ణికనబ్రాసిన సంపాదకీయంలో ఆంధవలకో ఆందోళనను వ్యక్తం చేఎంది ఈ సంపాదకీయంలో యీ విధంగా ఎర్కొనబడింది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

29 ఫతికల బాధ్యతలు (11-08-1942)

ఈ నెల 7వ తేదీని జరుగనున్న పత్రికా సంపాదకుల సంఘ సమావేశము చాల క్లిష్టరిస్టతు ఆలో జరుగనున్నది ప్రభుత్వమువారు కాంగెసువై ఆకస్మికముగా ప్రారంభించిన కరిననిర్బంధ విధానమువలన ఈ దేశమునందలి రాజకీయములును. పజాజీవితమును గూడ ఒక్కమారుగ శారుమార్రిపోయినవి ఈ పరిస్ధితులు పోనుపోను మరింతవిషముము గావని తలంచుట కవకాశము నుంఎదు ఇట్టి పరిజ్ఞతులలో దేశమునందలి పత్రికల బాధ్యత మరింత యధిక ముగు చుండును వార్తాపత్రికలు-ప్రస్తుత అధికారవర్గమువారి అభి పాయము లెటులున్నను తము పారకులకు దేశమునందు జరుగుచున్న సంఘటనలగురించి యధార్థమగు వార్తలను దెలుపుచుండవలన యన్నది అంతియగాక న్యాయమగు విమర్శలతో పజల యెడలను ప్రభుత్వము నెడలను గూడ శమ ధర్మమును నెరవేర్చవలన యున్నది

కాని ప్రభుత్వమువారిపుడు ప్రకటించిన కొత్తనిబంధనలను గాంచిన యెడల వార్తాప తిక లిక మీద భారత రాజకీయములు దేశమునందలి సంఘటనలకు సంబంధించినంతవరకు తమ ధర్మములను సరిగనిర్వవంచుట కేమాత్రమును అవకాశముండునని తలువము ప్రభుత్వము వా రిపుడు బ్రకటించిన విబంధనలవలన సత్యాగ్రహమును గురించి. అధికారులు పంపు ప్రకటనలను 2 ప్రభుత్వము వారీచే ఆమోదింపబడిన వార్తల మాత్రమే పంపుచుండు అసోసియేటెడు ఎస్‌ యునైటెడ్‌ ఎస్‌ టియంట్‌ ఎస్‌లు పంపువానిని 3 జిల్లా మేజిట్టుటు వద్ద ప తికలచే రిజ్వ్టరు చేయించుకొనబడిన స్వకీయ విలేఖరులనుండి వచ్చు వార్తలను దప్ప మరేమియు పకటింపగూడదు. స్వకీయ విఠేఖరులైనను అధికారులచే ఆమోదింపబడిన వార్తలు మా తమే పంపవలనయుండును లేనిచో శారీ రిజిగ్టషను రద్దు చేయబడునని వేరుగ చెప్పనక్కర లేదు రిజిస్టరు చేయించుకొననట్టిగాని కిజ్యిషను రద్దయినట్టే గాని విలేఖరుల నుండీయు ఇతరుల నుండియు వారెంత నమ్మకస్తులైనను సరియే వచ్చు వార్తలను ్రకటించరాదు ఆ వార్తలు పూర్తిగ నిజమే అయి యుండినను కూడ వానిని ప్రకటించుట వలన పత్రికలు శిక్షార్హములగును ప్రజానాయకులును ఇతరులును గావించు ఉన్యాఎముల వివేదికలను ప్రకటనలను ప్రచురించు విషయమున గూడ ప తికలు బై నిబంధననే అమురింఎవలఎ యుండును దీనిని బట్టి ఇకమీద దేశమునందలి ప్రధాన రాజకీయ సమస్యను గురించియు ప్రజాజీవితము నంతను కలవర పరచుచున్న సంఘటనల గురించియు అధికారులా మోదించి అనుముతించు దావిని దప్పు ఇతర విషయముల వేనిని పతికలు పకటించుటకు వీలు లేర స్పష్టమగుచున్నది అనగా ప్రభుత్వము వారీ నిబంధనవలన దేశము నందలి ప తికల నన్నిటిని రియంతముగ ఈమ ప్రచారమునకు సాధనములుగ నుపయోగించుకొన జూచుచున్నారని వేరుగ మ్చెనక్కరలేదు సత్యము నిష్పాక్షికత వార్తాపత్రికలకు ప్రాణము అవి లేవని ప్రపంచము గుర్తించినపుడు ఎత్రికలయందు ప్రచురింపబడు విషయముల నెవరును విశ్వఎంపరు అట్టి ప్రచమురణములవలన థభుత్వమువారికి ప్రయోజనముగూడ నుండదు అందునే ఈ నిబంధన ను రద్దువే పత్రికల వీర్శంధమును తొలగించుటెంత ఆవసరమో ప్రభుత్వము వారు గుర్తింప వలన యున్నది

ఈ సందర్భమున ప్రభుత్వము వారు విన్న గావించిన ప్రకటనలో నవలంబించిన వాదధోరణి శారివిచిత్రముగనున్నది పత్రికా సంపాదక సంఘమువారు సంగ్రామ ప్రయత్నముల భంగపరచు

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

30 ప్రతికూల చర్యల ప్రోత్సవాంపమని వాగ్దాన మొనర్చి రనియు ప్రస్తుత శాసనోల్లంఘనోద్యమము అ్య చర్యలలో నొకటి యనియు అందుచే ఆ యుద మమును అణచుటకు గ్రైకొనబడు చర్యయ ధ్రతిఖుటించుచు ద్రాసిన వారు. శిక్షార్డులగుదు రనియు ప్రభుత్వము వారు దెలుపు చున్నారు సంగ్రామ ప్రయత్నముల నడ్డగించు ప్రయత్నముల ప్రోత్సాహపరుపమని సంపాదక సంఘమువ్వా వాగ్దాన మొనర్చిన మాట నిజమే కాని భారతజాతీయ స్వాతంత మును సాధించు కొనుటకు గావింఎబడు ఆందోళన శీర్షిక శ్రిందకురాదని అధికారులుగూడ అపుడంగీకరించి యుండి అందుచే ప్రభుత్వమువారావాగ్దానముచే, పత్రికలను బంధింపజూచుటకు ముందు కాంటైసు ప్రారంభిం దలచిన ఉద్యమము కేవలము భారత స్వాతం త్యసాధనకు గొదనియు యుద్ద ప్రయత్నము నడ్డగించుటకే ననియు రుజువు చేయవలబయుందురు మాకు దెలి నంతవరకుు కాంగము గాని గాంధి మవోత్ముడుగాని ఇంతవరకెట్టి యుద్యమమును ప్రారంభింపలేదు దానికి ముందు! అధికారులే నిర్భంధచర్యలకు గడంగిరి అట్టి చర్యలవలన ప్రజలలో గల్గిన ఆందోళనను అందువ సంబంధించిన సంఘటనలును సంగ్రామ ప్రయత్న ములను అడ్డగించుట కుద్దేశింపబడినమ చెప్పుటకు వీలులేదు ఈ సంఘటనల నణచుటకు అధికారు లవలంబించు చర్యలను విమర్శించుల ఆశాస్త్రీయమని ప్రకటించుటకంటె విపరీత ముండదు అధికారులుగూడ మానవమాత్రులే యగుటనే ఉత్సాహో దేకములచే తప్పులొనర్చుట సహజము అట్టివానిని వెల్లడించి విమర్శించు టొక్కటీ అధికారులు తమపద్ధతుల మార్చుకొనునటు లొనర్భుటకు గలమార్గము దానినిగూడ నిఎధియ నెడల ప్రజలలో అసం తృప్త మరింత యధికమై-రహస్యమార్గములకు వ్యాఎంచి ఒక్కమారుగ బ్రద్ధలగును ప్రభుత్వము వారట్టి పర్థుతులను దెచ్చి ఎట్టుకొనదలచుచున్నా రని మేము తలుపము. కనుక ధ్రభుత్వమ వారీని ఎధముల వెంటనే తొలగించి వార్తాపత్రికలు తమ ధర్మమును సరిగ నిర్వవాంచుటకు అమాళయు నేర్ప్చడునటుల చూడవలణయున్నది ఈ విధంగా పత్రికలు నిర్వర్తించవలనన మహత్తర పాత్రను ప్రజలకేకాక ప్రభుత్వానికి కూడా

వివరించి యీ బాధ్యతలను నిర్వర్తించడానికి వీలులేకుండా ప్రతిబంధకాలు కల్పిస్తున్న ప్రభుత్వచర్యలు అంధ్రవల్రకో 942 ఆగస్టు 8వతేదీన పత్రికా విర్చంధము సంపాదకీయంలో తీద్రంగా గర్జించింి ఈ సంపాదకీయం ఈ విధంగా సాగింది *

పత్రికా నిర్వంధము (18-08-1942)

ప తికలలో ప్రచురింపదగువార్తల గురించియు విమర్శల గురించియు ప్రభుత్వమువా రిటీః ధ్రకటించిన నిబంధనల విఎరీత స్వభావము గురించి కొలదిదినములక్రిందటనే మేము విమర్శిం! యుంటిమి ఇంత త్వరలో మరల నీవిషయమై వాచ్చరింపవలనబవచ్చునని మే మపుడు తలం: యుండలేదు కాని ఖై నిబంధనల నాధారపరచుకొని అధికారులు దినదినమును జారీచేయుచున ఉప నిబంధనల వలనను తత్తుల్యములగు సూచనలవలనను న్యాయమగు పత్రికానిర్వహణమ: రానురాను. మరింత అసాధ-ముగ నొనర్చబడుచున్నది వార్తాప్రచురణ మందును విమర్శ్ణలయందున గూడ అధికారవర్గమునకు ప్రచారాంగముగ నుపకరించుట కంగీకరించిననే తప్ప, పత్రికలు పనివేయు కట్టి అవకాశమును లేకుండచేయబడు చున్నది దేశమునందు జరుగుచున్న అనేక సంఘటన గురించి నిజవయును పూర్తిగ దెలిఆయు. అధికారులకు రుచింపనంత మాతమున వాని!

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

త్ర

అణచివేయుటకు బాధ తగల పత్రిక లెవ్వియు అంగీకరింప జాలవు ఇట్టి పరిగృతులలో ఫట్రికానిర్వాహకులలో చాలామంది తమ పత్రికల సాగించుట కంటె మానుకొనుటయే ఉత్తమముగాదా యను విియము నాలోచించు కొనవలబవచ్చుచున్నది

ఈ విషయమున ప్రభుత్వము వారి చర్యలు ఒక తప్పు నొనర్చి దాని ఫలితముల నుండి శ్వుయకొను అతురతలో ఏమియు తెలియకొ ప్రవర్తించుచు మరింత రొంఎలోనికి దిగిపోవు మున్న వ్యీయొక్క చర్యలవలె నున్నవి మిత్రమండలికి సం గామమున సకల సవోయముల గావించెదమని వాగ్ధాన మొనర్భుచున్న భారత జాతీయనాయకులను నిర్భంధవిధానమునకు గురిచేఎనది పిశ్రమండలికి బ్రిటిషు ప్రభుత్వము తీ వమగు సహాయమును గావించుటకు గాను తమ స్వాతంత్ర మును తవుకు తక్షణమే తిరిగి వెంటనే ఇవ్వవలెనని కోరుటకంటె భారత జాతీయ వాయకులొనర్చిన మహాపరాధ మెద్దియు కనుఎంపదు తన రాయబారములు విఫలమగుచో అర భించెద నని గాంధీ వుహాత్ముడు దెలిఎన సతా గహోద వువుఎ గూడ ఇంకను ఫ్రారంభింఎబడలేదు అంతకు పూర్వమే మహాత్ముడును కాంగెబను నాయకులును గూడ కారాగారములకు చేర్చబడిరి అధికారవర్గము వారట్టిచర్యలకు గడంగనియెడల దేశమునం దన్ని ప్రాంతములందును ఇపు డెట్టి అల్లకల్లోలములు వా ఎంచి యుందెడివి కావు అందుచే ఈ వ వహార పరాతుల కన్నిటికిని ప్రస్తుత ప్రభుత్వ నిర్వాహకుల బాధ్యతారహిత మగు పద్ధతులే కారణమనినచో తప్పుగౌదు దీనివలన ఆంగ్ల భారత దేశముల ప్రజలలో రగుల్కొను పరస్పర ద్వేషము కొన్ని తరముల వరకును నిలివియుండుట నిశ్చయము సంగ్రామ నిర్వహణమునకు భారత పజాబాహు ము యొక్క సవాకారమును సంపాదించుటకుగాను ఇపు డీనిర్భంధ విధానము సాగింపవలం వచ్చెనని భీటిష అధికారులు దెలుపుచుండిరి కాని నిజముగనాలోచించుచో ప్రభుత్వ నిర్బంధ విధానములవలన మిత్రమండలి యెడల అభిమానము వాచ్చుటకు ఇది సాధకము కాదు వీనికి చోడు పతికలను గూడ ఎలువిధములగు నిర్బంధము లకు గురిచేఎ అధికారులు సాధించగల కార మెద్దియో దెలియకున్నది

దేశమున జరుగుచున్న వార్తలను ప్రజాభిప్రాయ పకటనను గూడ ఇపుడు అణచివేయుట వరన దేశపరిస్థతులు మరింతవిషముముగుట తప్ప బ్రిటీషు ప్రభుత్వమునకు గలుగు పయోజన మేమి నిర్చంధ చర్యలదే ప్రజలలో వా ఎంచుచున్న స్వాతం త్యవాంఛ నీవిధముగ నరికట్టగలవా? లీటిషు బ్రభుత్వము బ్రైనను మిత్రరాజ ముల్రనను అభిమాన మధికమగురా అట్టి ఫలితములు గౌవలున యెడల అధికారులు ప్రజాభిమానమును ఆకర్షించు ఇతర పద్ధతుల నవ లంబింపవలెను భారరజుతీయ నాయకుల వదలీఎట్టి వారితో రాయబారముల సాగింపవలెను అంతియగాని పత్రికలపై విర్భంధ నియమములను శతసహస్ర సంఖా కములుగ గుబ్పంచి కదలకుండ కట్టిపడవేయుట వలన గౌరు ఈ నిర్చంధములతో పత్రికల నిర్వవాంచుటకంటె పూర్తిగ ఆఎవే కొనుటయే ఉత్తమమని వంగ రా్థమునందలి జాతీయ వార్తా పతికలు నిశ్చయించు కొనినవి ప్రభుత్వము వారు వెంటనే తను నిబంధనలను సవరించుకొననియెడల మిగిలిన ప్రాంతములయందలి ప తికలు గూడ ఆ విధముగనే ప్రచురణమును కట్టిఎట్టుకొనుట తప్పనిసరి గావచ్చును ఇట్టి స్ఞతిలో కొన్ని పత్రిక భీంఠవరకును అట్టి పద్ధతి నవలంభింపకుండుట అధికారులు జారీవేయుచున్న నిబంధనలు

అంధ్రపత్రిక చరిత్రే

ఏ2 దుస్సహములుగా దను భావముచే గాదు అధికారులు త్వరలోనే తమ పారబాటును గమన, సవరించు కొనెదరము ఆశయే అందులకు కారణము ఈ విధంగా ప్రభుత్వం ఉక్కుపాదాలతో ప తికలను పాతాళంలోనికి అణగ దోక్కేందుకు ఎ చట్టాలు ఆర్జినెన్సులు ఉత్తర్వులు వార్నింగులు ప్రయోగించినా జాతీయ పత్రికలు స్వాతంత్యయోధుః మాదిరిగా ఆ కష్టనష్టాలను బాధలను అనుభవిస్తూనే తమ స్వాతం త్య పరిరక్షణకు దేశస్వాతంత్ల సొధనకు ప్రభుత్వంతో హోరాహోరీగా పోరాటం జరిపాయి విజయకేతనాన్ని ఎగురవేసాయి. ఈ విషయంలో ఆంధ్రవతక వ్యాసాలు సంపాదకీయాలు ధ్రభుత్వానికి ' మయసభలై ప్రజలచేత 'సెభో అనిఎంచుకున్నాయి రిఫంన్సులు మదాసు పభుత్వము పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జిఓనెం 582 తేది 8జూలై 9 2 మదాసు పభుత్వము ఎబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జిఓనెం 2ఠేది5: 947 3 మదాసు పభుత్వము ఎబ్లీక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జిఓనెం5 2తేదిఠిజూలై 9 4 మదాసు ఎభుత్వము పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహన్యం జి ఓనెం 582 తేది 8 జూలై 9 5 మదాసు ఎభుత్వము ఎబ్లీక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జిఓనెం5 2తేది8ిజూలై 9 6 మదాసు పభుత్వము పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జిఓనెం 285తేది ౦జూన్‌ 9 7 అంధపత్రిక 9 7 జనవరి 23 8& మదాసు పభుత్వము ఎబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జి ఓనెం 566 67 తేది 4 అక్టోబర్‌ 9 ది ఎస్‌ అండ్‌ ది నేఎనల్‌ మూవ్‌మెంట్‌ ఇన్‌ సౌత్‌ పొఖలర్‌కె సు బహ్మణ్యం ఎబి 36 0 మదాసు పభుత్వానికి కేం ద వోంశాఖ పొలిటికల్‌) ఎ కటరీ లేఖ నెం 2460 తేదీ నవంబర్‌ శ మద్రాసు ఎభుత్వం జుడీఎయల్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జి ఓనెం 6తేదీ5 జనవరి 9 2 మ దాసు పభుత్వం జుడీఎయల్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జి ఓనెం 765 తేదీ 2ఏఎల్‌ 3 ది ఎస్‌ అండ్‌ ది నేషనల్‌ మూవ్‌మెంట్‌ ఇన్‌ సౌత్‌ పాఖంర్‌కె సు బహ్మణ్యం ఎజి 37 3 4 ఎ ది ఎస్‌ అండ్‌ ది నేషనల్‌ మూవ్‌మెంట్‌ ఇన్‌ సౌత్‌ పాఖసర్‌కె సుబ్రహ్మణ్యం ఎజి 39 బి మదాసు పభుత్వ రహన్యప్రచురణ సహాయనిరాకరణోద మం 930 ౩ ఎజి20 2 5 ఎ మదాసు ఎభుత్వ రహస్యప్రచురణ సహాయనిరాకరణోద మం 930 3 ఎజి 54 బి ది ఎస్‌ అండ్‌ ది నేఎనల్‌ మూవ్‌మెంట్‌ ఇన్‌ సౌత్‌ పాఖసర్‌కె సు బహ్మణ్యం ఎజి 39 6 ఆంధఎత్రిక 9 జూలై 9 7 మద్రానబు పభుత్యము ఎబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జి ఓనెం 77 తేది 26 జనవరి 922 8 మదాను పభుత్వము ఎబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జి ఓ నెం 204 తేది రమార్చి 922 9 మదాసు పభుత్వము ఎబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహణ్యంజి ఓ నెం 879 తేది 28 అక్టోబర్‌ 922 20 మద్రాబు ఎభుత్వము పబ్లిక్‌ డిపార్టమెంట్‌ రహస్యం జి ఓనెం 879 తేది 28 అక్టోబర్‌ 922. ఈ జి ఒ కు ఎంబంధించిన నోటు ఖలు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

33 ఎ మద్రాసు పభుత్వము పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జి ఓనెం86 తేదిరడిఎంబర్‌ 92 బిది ఎస్‌ అండ్‌ ది నేషనల్‌ మూవ్‌మెంట్‌ ఇన్‌ సౌత్‌ పాఖసర్‌కె సు బహ్మణ్యం ఎజి 43 22 మద్రాసు ఎభుత్వము పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జి ఓనెం 946 తేది కొడిఎంబర్‌ 923 మద్రాసు పభుత్వము పట్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జి ఓనెం 587 తేది 7 జూన్‌ 925 మట్రాసు ఎభుత్వము పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జి ఓనెం5 7తేది 7 జూన్‌ 925 బ్‌ మద్రాసు ఎభుత్వము పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జి ఓనెం 257 తేది 2డిఎంబర్‌ 927 మద్రాసు ఎభుత్వము పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జి ఓనెం 629తేది 7మే 930 శేంద్ర ఎభుత్వానికి రాష్ట్ర పభుత్వం ఎబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ వ్రాణన లేఖనెం 429 తేదీ22 జనవరి ర్తి శేంద్ర వోంశాఖ కార్యదర్శికి రాష్ట్ర ఎభుత్వం లేఖ నెం 429 తేదీ22జనవరి 93 కేంద్ర వోంశాఖ నుంచి మ దాను పభుత్వానికి లీఖనెండి 787/3 పాలిటికల్‌ వోం తేదీ 9 మార్చి 93 30ది సం అండ్‌ ది నేషనల్‌ మూవ్‌మెంట్‌ ఇన్‌ సౌత్‌ ప్రాఖబర్‌కె బుబ్రహ్మణ్యం ఎజి 52 మద్రాను ఎభుత్వము పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహస్యం జిఓనెం 37 తేది 22 జనవరి 932 వివిధ శాఖల అధిపతులకు రాష్ట్ర పభుత్వం లేఖ నెం 5499 తేదీ 802 932 2 మద్రాను పభుత్వం జి ఒ నెం 329 ఎబ్లిక్‌ జి రహస్యం తేదీ25 02 932 మద్రాబు ఎభుత్వము పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రహన్యం జి ఓనెం 347 తేది22ఖబవరి 932 34 కేంద్ర హోంశాఖకు మ దాసు ప్రభుత్వం లేఖ నెం ఎస్‌/ 00 /ఎ 36తేదీ 8 ఆగస్టు 936 మద్రాబు ఎభుత్వం ఎస్‌ ఎఫ్‌ నెం 967 తేదీ 9 అక్టోబర్‌ 936 36 ఎత్రికా ఎంపొదకులకు పథాన కార్యదర్శి రహస్య లేఖ నెం 562/43 తేదీ ౦0ఛబవరి 943 మద్రాసు ఎభుత్వం జి ఒ నెం 904 పబ్లిక్‌ రహస్యం తేదీ 2నవంబర్‌ 9 3 ఎ వా జీవితము నవ్యాం ధము అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు ఎజి 08 09 వా జీవితము నవ్యాం ధము అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు ఎజి కృష్ణాజిల్లా పోలీసు డిప్యూటీ సూపరింటెండెంట్‌ 909 నివేదికను ఉదహరిస్తూ 9 ౦మార్చి 4న ప్రభుత్వానికి పంఎన రిపోర్టు 2 అరువది రెండేండ్లు నిండిన కృష్ణాప తిక దర్చారీయుడు కృష్ణాప తిక వ జోత్సవ సంచిక 40 నా జీవితము నవ్యాంధ్రము అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు ఎజి హో ఈజ్‌ వో ఆఫ్‌ డం స్ట్రగుల్‌ ఇన్‌ ఆం ధ ఎదేశ్‌ వాల్యుం పా సరోజినీ రేగాని ఎజి 95 2హో ఈజ్‌ హూ ఆఫ్‌ ఆడం స్ట్రగుల్‌ ఇన్‌ ఆంధ్ర ఎదేళ్‌ వాల్యుం3 పా బరోజినీ రేగాని ఎజి 475 హో ఈజ్‌ హో ఆఫ్‌ బ్రడం స్ట్రగుల్‌ ఇన్‌ ఆం ధ పదేళ్‌ వాల్యుం పా ఎరోజినీ రేగాని ఎజి 95

ఆంధ్రఎత్రిక 938 జూలై 9 హో ఈజ్‌ హో ఆఫ్‌ బ్రడం స్ట్రగుల్‌ ఇన్‌ ఆంధ్రపదేశ్‌ వాల్యుం ప్రా ఎరోజినీ రేగాని ఎజి 24 46 గౌతమీ ఎత్యాగ్రహ ఆ శమం. కొవ్విడి లింగరాజు ఎజి 57 ఆంధ్రఎతిక 942 ఆగస్టు అంధ్రఎతిక 942ఆగస్టు 8 లా అంధ్రపత్రిక చరిత్రే

పతీ ప్రభుత్వంతో హోరాహోరీ - 11 ఉద్యమాలు దః స్వాతంత్రోద మం 905లో వందేమాతరం ఉద మంతో ప్రజాపోరాటంగా మలు తిరిగింది బ్రిటీషు ధభుత్వం భారతదేశంలో శాశ్వతంగా తిష్ట వేసుకొని ఏలడానికి విభజించి పాలించు సూత్రాన్ని తారకమంత్రంగా భావించింది ఈ సూత్రం ఆధారంగా వాందూ మున్గంలను విడదీ ఎందుక బెంగాల్‌ను 905 జూలై 20న రెండు ముక్కలు చేఎంది ఈ విభజన దేశవ్యాప్తంగా ఆందోళన ఉధృతం గావడంతో 9 డిఎంబర్‌లో ఢిల్లీలో జరిగిన తమ పట్టాభిఎక మహోత్సవం సందర్భంగా బెంగాల్‌ విభజనను రద్దు చేస్తున్నట్లు చ కవర్తి ఐదన జార్జి ప్రకటించాడు దీనితో వందేమాతరం ఉద మం చల్లబడింది “వందేమాతరం ఉద్యమం పభుత్వానికి మంచి పారం నేర్చింది అంతవరకు తము రాజధానిగా ఉన్న కలకత్తాను వదలి ప్రభుత్వం తన కేంద కార స్థానాన్ని ఢిల్లీకి మార్చింది బిటిష్‌ పభుత్వానికి తన కన్నును తన చేతితోనే పాడుచు కున్నట్లయింది వందేమాతరం ఉద ము నాయకులంతా కాంగెస్‌ లోని వారే అసలీ ఉద మం కాంగ్రె నాయకత్వంలో జరగవలననదే కాని కాంగ్రెస్‌ సంస్థ మొదటి నుంచీ మితవాదుల నాయకత్వంలో ఉంది తీవ్రవాదులు బయలుదేరడంతో 907 సూరత్‌లో జరిగిన మహాసభ యీ ఉభయవరారి మధ్య రెండుగా కాంగ్రెస్‌ చీలిపోయింది అందువల్ల యిది పతే కోద మంగానే సాగింది తమ కేసరి పతికలో వ్రాసిన ప్రభుత్వ వ్యతిరేక రచనలకు బాలగంగాధర్‌ తిలక్‌ను % జూలై 8న రాజ దోహనేరం కింద అరెస్టు చేఎ ఆరు సంవత్సరాల ఏకాంతవాస శిక్షను విధించారు ఈ శిక్షను ఆయన బర్మాలోని మాండలే జైలులో అనుభవించారు తిలక్స్‌ 9 4 జూన్‌లో జైలు నుంచి విడుదలయా క సంపూర్ణ స్వరాజా నికీ మారుగా తను లక్ష్యాన్ని హోంరూల్‌. స్వపరిపాలన కు సరిఎట్టుకున్నారు సంపూర్ణ స్వాతం త్యానికి హోంరూళీ తొలిమెట్టు అన్నారు. 9 5 ఎబ్బంబరులో తిలక్‌ తమ హోమ్‌రూల్‌ను స్థాపించిన 5 నెలల తరువాక అనీబి ఎంట్‌ స్వయంగా 'హోంరూల్‌లీగ్‌ ను నెలకొల్పారు అయితే ఈ రెండూ 'హోంరూల్‌ సంస్థలు పరస్పర సహకారంతో వ వహరించాయి హోంరూల్‌ లీగ్‌ ప్రతే క సంస్థగా ఉండటానికి మారుగా జాతీయసంస్థ కాంగ్రెస్‌ కు జ శాఖగా ఉండడం మంచిదని ఆంభ్రవత్రకసూచించింది. 9 5వ సంవత్సరం అక్టోబర్‌ 5న 'హోంరూల్‌ లీగు అన్న శీర్షికన ఆం ధవఆికద్రాసిన సంపాదకీయంలో యీ సూచన చేస్తూ మెయిల్‌ పత్రికపై విమర్శ ఈ హోము రూలు లీగును గురించిన చర్చను ఆధారము చేకొని మదాసు మెయిలు పత్రిక దాసిన వా సమును మా తము మేము విమర్శింపక తప్పదు అని ఆం ధపత్రికొ విమర్శిస్తూ యీవిధంగా సంపాదకీయం బ్రాస్తూ పాశ్చాత్యదేశములలో పర్మితు లీనాటెవే ప్రజాసత్తాక ప్రభుత్వము లేర్పడినప్పు డుండినవి కావు నేడు మన మేబ్ధతి యందున్నామో నాడు వారి శ్ఞతులును అంద్రపత్రకచంత్ర

కే35 వ్చులేయుండినవి. స్వాతంత్రముతో సంస్థ లుదృవించి పెరిగి పూర్ణత్వమునకు రా నారంభించినవి. ఏంటి పూర్ణత్వమునకు రాలేదు. “మే మీతనేర్చిన పిదప మీరునీళ్లలో దిగుదురుగాకొ” యని భయ పద్ధతిని మూ యాంగ్ల హైందవ పత్రికా సోదరులు వదలనంతవరకును హైందవ హృదయము ముగా వారి వూటలను మన్నింపజాలదని వారిప్పటికైనను నెరింగికొందురేని అందరికీ శ్రేయస్కరము" అని పేర్కొంది." సహాయ నిరాకరణోద్యమం దేశంలో సహాయనిరాకరణోద్యమం ఆరంభమయ్యేనాటికి ఆంధ్రలో పత్రికల సంఖ్య బాగా ఘిగింది. స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ఈ ఉద్యమం మహత్తర ఘట్టమైనట్లే మనజుతీయ పత్రికలు ఏ్వహించిన పాత్రకూడా మహత్తరమైనదే. ఈ ఉద్యమానికి పత్రికలు తిరుగులేని మద్దతు యిస్తూ, ఖదుకనుగుణంగా ప్రజాభిప్రాయాన్ని వంలచడం వల్లనే సహాయ నిరాకరణోద్యవుం కభాహుళ్యంలోనికి చొచ్చుకు పోయింది. అప్పుడు నడుస్తున్న తెలుగు దినపత్రిక “ఆంధ్రపత్రిక బృటే. దీనితో పాటు కుష్ణావలాక్నొ కాంగ్రన్‌, చేళాభియూని బాలభాయా ఆంధూణీ పత్రికలు ఫర్థరం పోటీ పడుతున్నట్లు సహాయ నిరాకరణోద్యమాన్ని హోరాహోరీగా వ్యాప్తి చేసాయి, ఇపరీయల్‌ కౌన్సిల్‌కు మాలవ్యా రాజీనామా కాంగైస్‌ సభాధ్యక్షులు, ఇంపీరియల్‌ లెజిస్లేటివ్‌ కొన్చిల్‌ సభ్యులు పండిత మదక్‌మోహన్‌ మాలవ్యా కొలటీబీల్లు పట్ల ప్రభుత్వ వైఖరికి నిరసనగా కౌన్సిల్‌ సభ్యత్వానికి రాజీనామా ఇవ్వడంపై వ్యాఖ్యానిస్తూ 1019ఏద్రిల్‌ 7వ తేదీ ఆంధవతాకొ'సత్యాగ్రహ దివసోత్సవము-శుభవర్తమానము” అన్న శీర్షికతో ఛై సంపాదకీయంలో “కాంగ్రెసు సభాధ్యక్షులును, సామ్రాజ్య శాసననభా సభ్యులలో నగ్రగణ్యులును, ఖిమునంతను మాతృదేశ సేవకై ధారపోసిన మహనీయులును, విశుద్ధ వర్తనులును, ఆడంబర యితులును, ప్రావీన సాంప్రదాయ సంరక్షకులును, హిందూ విశ్వవిద్యాలయ ప్రతిష్థాపనా మ్మాంకలలో ముఖ్యులునగు పండిత మదన్‌ మోహన మాలవ్యా గారు తమ శాసన సభ్యత్వమునకు గాకామా నొస్తంగుట రౌలెటీ బిల్లుల యొక్క మాలిన్యపు నిజవర్గమును గనుబజుచు చున్నది” కవి పేర్కొంది.2 గొంధీ =. సహాయనిరాకరణ సహాయనిరాకరణ సిద్దాంతాన్ని గురించి గాంధిజి చేసిన ప్రసంగంపై “ఆంధ్రపత్రిక 1920 అగ్సు 12వతేదీ “గాంధి-సహాయనిరాకరణ” సంపాదకీయంలో వ్యాఖ్యానిస్తూ: “గాంధీ మహాత్ముడు 10,000 ప్రజలకు మొన్న సంధ్యాసమయమునందు జేసిన సహాయ నిరాకరణోప దేశము రాజ్యాంగ జనము నందు మహోపదేశముగ నుండగలదు. ఈ మహోపదేశము మహాత్ములు నెని-శారణ్య ఫణక్షే తము లందును, బౌద్ధ సన్యాసులు విహారములందును జేసిన మహోపదీశమును పయ్మరింపదేయుచున్నది.... మహాతపస్సాధ్యమైన ధర్మ సిద్ధిని పొందుటకు భారతీయులు నిశ్చలహృ రయముతో ధర్మదృష్టితోపాటుపడి ధర్మయుగ నిర్మాణమునకు తోడ్పడుదురు గాకొ' అని బ్రాసింది. మహాత్ముని విజయం నూతన యుగం ఆరంభం 1920 సెప్టెంబర్‌ 10వ తేదీన “గాంధీ మహాత్ముని విజయము” శీర్షికతో సహాయ నిరాకరణ తాన్నికాంగైస్‌ ఆమోదించడంతో మన స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో నూతన యుగం ఆరంభమైనదని ఆంధ్రపత్రికచరిత్రే

పేర్కొంది. మన దేశచరిత్రలో పాయ నిరాకరణ ప్రబోధం మహోపదేశమని శ్లాఘించింది.

"మహాత్ముని విజయము" సంపాదకీయం విజంగా ఒక మణిపూస. ఇది ఏవిధంగా పాగ చూడండి. “విన్నటితో ప్రర్యేక కాంగైస్‌ సమావేశము ముగిఎనది. సహాయ నిరాకరణ ఆర్మా.. నొక్క దావిని గూర్చి విచారించుటకు ఆరు దినముల సభయవసర మయ్యెను. ఇందాశార్యమెధియ లేదు. మాతన యుగము ఆరంభము కామన్నది భారతజాతి క్రొత్త పధము ద్రొక్కవలన యుగ పంజాబు, ఖిలాఫాల్‌ సమస్యలు క్లొత్త పత్య్మములను గోచరింపజేఎనవి ఎవరి మోక్షవు వా హస్తములందే గలదనియు అన్యులపై వాధారపడియుండుట ప్రయోజనకారి గాద... ఇదివరకెన్నడును పాడగట్టవి విధమున తేటపడెను. వంగదేశ విభజన సమయమునందు స్వయు సహాయమే శరణ్యమనియ్యి. స్వరాజ్యమే పరమావధియవియు వంగదేశయులు కనుగొనిరి కా ఆ పారము త్వరలో మరపునకు దగిలెను. ఆ తరుణమునందు ప్రారంభమయిన జాఆయోద్యమఒ. క్రమద్రమముగ దేశమున బ్రాకెను జాతీయా దర్శములూ ప్రజల కార్యములను (ఎదేఎంపజొపెు ప్రజల విజకర్తవ్య మెద్దియో మాత్రము కరతలామలకము గాలేదు వాందూ దేశమున కిప్పుడు న్వఎి నిర్ణయాధికారము విరాకరింపబడెను ప్రజలు గోరిన స్వయంపాలనా విధానము ప్రసాదింపబదిరే.. ప్రజల జన స్వాతంత్రములు పంజాబులో నడగద్రాక్కబడెను. ఖిలాఫాత్‌ విషయమై మహమ్మదీ= కోర్కెలు త్రోసవేయబడెను. ప్రజలీ సందర్భములన్నిటియందును, అసమ్మలని దెలుపు తీర్మాన గావించిరి విన్నషముల పంఎరి ప్రయోజనము లేదయ్యెను. తుట్టతుదకు పార్లమెంటు సభికను బ్రిటిష్‌ ప్రజలకును భారతీయుల దృఢ వాంఛలను వ్యక్తపరచుటకు రాయబారులు వెడలిరి ౨ ధర్మమును తృబ్తకరముగ విర్వర్తించిరి కాని యాశాభంగ కరముగ నుండెను. బ్రిటిషు అజిబ ఉఎక్షా భావము వవాంచిరి పార్లమెంటు సభలు భారతీయుల యశభీస్టములను లక్ష్య ఎట్టలు మీదు మిక్కిలి ఖూర హత్యకు కారకులయిన డయరు ప్రభృతులు ప్రభువుల సభలో ప్రశంబంఎబంి

ఆంతటప్రజలలో నిరాశ వ్యాఎంచెను అనుశ్రుతముగ ననుసరించెడి ఆందోళనా పద్ధతులన్ని. విఫలములయ్యను ఇట్టి సందిగ్ధ స్ఞఆలో గాంధి మహాత్ముడు స్వయం సహాయమే శరణ్యము శంఖానినాదమును గావించెను మహమ్మదీయుల కిది అమృతో పమానమయ్యను. గాంధి మహాళ్ళు వాయకత్వముననుసరించి నడుచుటకు మహమ్మదీయులు సమ్మతించిరి

సహాయ నిరాకరణ కార కవముము గూర్చి ఎట్టి యభిప్రాయ భేదములున్నను సహాయ విరాకరణ ఎడ్ధాంతమును సభ్యులలో నత్యల్ప సంఖ్యాకులు దప్ప మిగిలిన వారెల్లరును ఆంగీకరిలి యుండిరి 63 మంది మాతవేం ఎద్ధాంతమునకు వ్యతిరేకవయగ వోటునిచ్చిరి ఇకమీద రాయబారములతో నిమిత్తము లేదనియు శాసనసభలో బ్రవేశించుట యనర్జదాయకమనియు, గాంధి తీర్మానము వివరిస్తోంది గాంధీ తీర్మానమునకు సమ్మతులధికముగ వచ్చినందున తీర్మానమంగీక రింపబడినటుల వెల్లడిజేయబడెను కాని రాష్ట్రములననుసరించి వోట్లను లెక్కింపవలయునవి సభ్యులలో గొందరు కోరినందున ఆ పని జరిగెను మాకు జేరిన తంతి వార్తల ప్రకారము మంది గాంధీ తీర్మానమునకు అనుకూలముగను 804మంది ప్రతికూలముగను వోటు నిచ్చిరి 63మంది ఏపక్షమునకు వోటియ్యలేదు బీహారు మధ్య రాష్ట్రములలో తప్ప మిగిలిన పది రాష్ట్రములో తీర్మానము నామోదించిన వారధికముగ నుండిరి బెంగాలు దేశమున 55 మంది ఆమోదకులును,

అంధ్రపత్రికచరిత్ర

క?

జ మంచి వ్యఆరేకముగ వోటు నిచ్చిరి బొంబాయిలోనీ సంఖ్య 243 93 పంజాబులో 254 92, సంయుక్త రాష్ట్రములలో 259 58 బీహారున 84 28 మద్రాను 6 శ45 ఆంధ్రదశము59 2 మ్యరానులు 30-33 ధిల్లీ 56 9 టేరారులు5 23 సింధు36 ర,బర్మా శ-4గనుండెను. గాంధి మహాతుడు నూచించిన కార్యక్రమమే కాంగైసు సమావేశము నందంగీకరింపబడెను. దాని -చరణలో బెట్టు భాయీ దేశముపై నిలిచియున్నది కాంగైసు సమావేశ నిర్ణయమున కింతకాలము వయమను వేచియున్నవారు దానిని శిరసావవాంచక తప్పదు. గాంధి గారి నాయకత్వము క్రీంద తమ ధరమును తప్పక నెరనేర్పెదమని షాకతాలీగారు నభాంతమున దెలిఎను,

గాంధీజ వ్రఆపాదించిన నహాయ నిరాకరణ తీర్మానాన్ని కాంగైస్‌ మవోసభ ఆమోదించడంతో చువాత్ముని నాయకత్వం స్థరపడింది ఆనాడు కాంగ్రెస్‌లో మహాత్మాగాంధి ఎటువంటి అవరోధాలను ముర్యొనవలు వచ్చిందో కూడా యీ సంపాదకీయం వివరిస్తోంది. కష్ణిపత్రిక విమర్శ - ఆంధ్రపత్రిక జవాబు

920 ఆగస్టు 30వ తేదీ 'ఆంధ్రపత్రికొలో ప్రచురించబడిన ఒక వ్యాసాన్ని "కృష్ణాపత్రికొ విమరించగా ఆ వివర కు స్యంబరు వ తేదీ ఆంధ్రపత్రిక ఉప సంపాదకీయంలో మూధానమిచ్చారు

ఈ సేంచిక 5వ పేజీలో కృష్ణా పత్రిక ఆం ధపత్రికకు హితబోధ” శీర్షికన యీ విధంగా మూధానం ప్రచురించబడింది

శ్రావణ బహుళ సోమవారము "మహాత్మాగాంధి సహాయ నిరాకరంణము అను శిర్దిక క్రిందను, ఆంధ్రపత్రిక యందు (ప్రచురించిన వ్యాసమును కృష్ణాపత్రిక విమర్శించుచు గాంధి మహాత్మునకా ఛ్యసమునందు. నిందారోషణమును చేఎనటులు నిర్ణయించి స్వయ ఎద్ధాంతములను దృష్టాంతములతో వమర్థించినది అ వ్యాసము విశుద్ధమైన సహాయ నిరాకరణము గాంధి మహాత్మునకు మాత్రమే గోవయయినదని తెలుపబడినది గాంధి మహాత్ముని పవి త సంకల్పములను హించి వారిని ఫూబించుటకు మేము ఎవరికిని దీఎపోముగాన వారి నిందనారోపంచుట యసంగతము. సహాయ విరాకరణమును వ క్తులు వారి సంస్కారమున కనురూపముగ జూచుచున్నారని తెలుపుటయి స్యాసర్టేశము. గాంధి మహాత్ముడు పవిత్ర దృబ్బతో చూచుచున్నటులును విదేశ బవాష్కారము శుభకరము గాదని గాంధి మహాత్ముడు నమ్మినటులును తెలుపబడినది ఇందు కులమును అభమానమును గల్పించి దోషారోపణములను చేయుట మాత్రము సంకల్పముగాదు. అభిమానమును కంంృక్‌ను నఎడె పరిశుద్ద స్వరూపము గోచరము గాగలదు *

'అంధ్రపత్రికా 920 ఎప్టంబర్‌ 8వ తేదీన నూతన సృష్ట నూతన వురుషుడు. భ్టికన సంపాదకీయం బ్రాస్తూ, సహాయ నిరాకరణ ఎద్దాంతాన్ని ఆమోదించడంలో నూతన సృ్టకి భారతదేశం ఫూనుకున్నట్లు అభివర్ణించింది అనుమానాలకు తావులేదు

920 ఎప్టంబరు 25వ తేదీన ఉద మ వ్యాపనము సంపాదకీయం ద్వారా యీ ఉద్యమం ఏట వివిధ వర్గాలలో గల అనుమానాలను నివృత్తి చేస్తూ, భారతదేశ సందేశాన్ని పపంచానికి చాటండని ప్య్పవంచింది

అంధ్రబత్రిక చరిత్ర

38 న్యాయవాదులు తమ వృత్తిని విసర్జిన్త పజలకు రక్షణ ఉండదనీ జాతీయ విద ఎరుతో విద్య అడుగంటుతుందనీ శాసనసభలను బవాష్కరిత్త స్వపరిపాలన కల్ల అనీ జాతీయవాదులలోనే కొందరు శంకిస్తున్నారంటూ గాంధి సూచించిన ధర్మ పద్దతియే జాఆయ పునర్నిర్మాణమునకు సాధనమను విషయము వీరికి గోవరించుటలేదు ధర్మము నొకరాచరించు నవుడు ఇతరులకు గూడనట్టి ధర్మబ్బుి బొడముననవి వీరు కని ఎట్టలేకున్నారు ఈ యుద మ మింత త్వరితమున దేశమునందు బాకుటకు ధర్మాధారమే కారణమనుట నిశ్చయము అని ఎర్కొంది సహాయ నిరాకరణకు సంబంధించి కోర్టులు విదేశ వస్తువులు విద్యాలయాలు బిరుదుల బవాష్కరణ వంటి వివిధ కార కమాలను జాతీయ వార్తా ప తికలు పూర్తిగా సమర్థించాయి లాయర్లకు బిలియర్డ్స్‌ రోజులు పోయాయి కోర్టులను బవాష్కరించాలని న్యాయవాదులకు ఆం ధపతిక విజ్ఞత చేస్తూ సహాయ నిరాకరణోద మమును వీరు నడుపుటకు ముందు ప్రజలకు వీరు మార్గదర్శకులు కావలయును. బిలియర్జు ఆటతో కాలము గడుపుదినములు గతించినవి ఇప్పుడు వీరు చూపవలననది త్యాగము. అట్టి తా గములను గనుబరుచు మని గాంధి గోరుచున్నారు ధర్మాచరణమునకు తా గమే మూలాధారము అని ఒక సంపాదకీయంలో విజ్ఞప చేఎంది అదేవిధంగా విద్యాలయాలను బవాష్కరించవలబందని విద్యార్థులకు విజ్ఞప్ప చేఎంది ఆంధ్రపత్రిక 920 డిఎంబర్‌ 5వ తేదీన ఐకమత్యము శీర్షికన సంపాదకీయం వ్రాస్తూ సహాయ నిరాకరణోద్యమ విజయమునకు ప్రజలలో అన్యోన్య సహకారము పబల ముఖా వశ కము ఈ విషయమును మర నలుగురు నాలుగు తోవల నడచిన లాభము కలుగదు భారతీయులలో బకి కనబడే విభేదములు కృతిమమని నూతనోద మము పరిష్కృతము గావించినది ఇంతవరకును వాందువులను వుహవమ్మదీయులను వేరుచేఎనది వుతభేదవలకాదు చదువు కొనిన ఎాందువులను మహమ్మదీయులును ఉద్యోగముల కొరకు అధికార పదవుల కొరకు ఎనుగులాడుటయే ఇందుకు మూలకారణము ఈ భాంతి తొలగిన ఎమ్మట రెండు సంఘములకును ఐకమత్యము కుదిరినది. ఉభయ సంఘముల మధ్యను నూతనోద వు మైకవముత మును సాధించినది అని సహాయ నిరాకరణోద మ ప్రాశస్తా న్ని వివరించింది ఉద్యమం విజయం వైస్రాయి గుర్తింపు ఉద మం నైతికవిలువలు శీర్ధికన 92 ఖబవరి 26వ తేదీ ఆం ధప తిక సంపాదకీయం ధ్రాసింది సహాయ నిరాకరణోద మాన్ని ఉధృతం చేయడానికి నాయకులు చేస్తున్న ప్రయత్నాల వైసాయి వా ఖా నిస్తూ ఈ ఉద మ పచారం చాలా జోరుగా సాగుతున్నదనీ దీనిని అంతటీ తీవ్రప్రచారంతో మాత్రమే ఎదుర్కోవలు ఉన్నదనీ అన్నాడు వైస్రాయివా వ్యాప యీ సంపాదకీయంలో ఇలా ఎర్కొన బడింది అ సహాయోద్యమం జయ పదం కాలేదని వైస్రాయి అంటున్నాడు ఆయన పారపాటు పడ్డాడు అది విఫలం కావడం అసంభవం అసాధ్యం అది జయ పదమైందని వైస్రాయి ఉపనా సం బృబ్బంి చేస్తున్నది కాని పభుత్వం బూజుపట్టిన దృక్పధాన్ని విడనాడం లేదని కూడా యీ పకటన తెలియజేస్తోంది అరాచకం ఏర్పడితే పజలు సహకరించాలంటున్నారే గాని ఆ కోరికలో అర్థంలేదు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

వం ఆరక వల్ల అధికంగా నష్టపోయేది పజలేనని పతిక ఎర్కొంది ఉద మం సాగడానికి గల యధార్థ పరిస్ధతులను గుర్తించి వాటిని పరిష్కరించకపోతే ఈ మున్యకు మోక్షం లేదని పభుత్వాన్ని బాచ్చరించింది గాంధీయుగము. శీర్షికన 922 అక్టోబర్‌ 2వ తేదీ ఆం ధపతిక సంపాదకీయం బ్రాస్తూ ాధీక్నమహాత్ముడు పవి తవంతుడు ఎక్కుడు ధైర్యశాలియు ఎక్కుడు ఉన్నతాశయుడును ధర్యధరాతలంబునందు సంచరించి యుండలేదు గాంధిని మానవులలో కెల్ల మానవుడనియు ఘులలోకిల్ల వీరుడనియి దేశభక్తులలో కెల్ల దేశభక్తు డనియు వర్ణింప వచ్చును మహాత్ముడు యుగ నిర్మాణ కర్త పస్తుత యుగము గాంధీయుగము ఈ యుగము తన ఎవి నెరవేర్చిన గాని గాంధీ యవసరము ప్రస్తుతమునకు తీరిపోదు సత మును అవాంఎయు ఘవార్ముని ఎద్ధాంతములకు మూలాధారములు గాంధీ మహాత్ముడు సతా వాంబల సౌందర ము ధతక్షము బేఎను అని అభివర్ణించింది స్వదేశీ ధర్మం సపోయ నీరాకరణ కార కమంలోని విదేశీ వస్తువుల బవాష్కరణ ను అన్ని జాతీయ ప తికల మాదిరిగానే ఆం ధపతికొ కూడ పూర్తిగా సమర్థించింది వీటికి సంబంధించి పజలలో ఉత్తేజం అగ సపాదకీయాలను ద్రాసింది. 9 9 జూలై4వ తేదీన 'స్వదేశీ ధర్మము శీర్షిక సంపాదకీయం భ్ఞాస్తూ 'స్వదేశీ ధర్మమునకు మూలాధారము ఆర్థిక ధర్మమైనను సర్వతోముఖమైన మానవకల్యాణము స్వదేశీ ధర్మమునకు పరమ ప్రయోజనము మానవులు వాని వికాసమున కేర్పడలేదు అని మానవుల హృదయాలలో నివురుగప్పిన నిప్పు మాదిరిగా ఉండే ధర్మబుద్ధిని ఎరేఎంచింది ఏ దేశ ప్రజలయినా తమ దేశకాల పరిస్ఞతులను బట్టి వ వహరించాలేకాని ఇతర దేశాల వారీ ననుకరించడం తమకే నష్టనువీ దేశాన్ని సంపన్నం చేయడానికి అభివృద్ధి చేయడానికి స్వదేశీ ఎరిశ్రమలను బ్వదేశీ వస్తువులను ప్రోత్సవాంచాలనీ సంపాదకీయం తెలిఎంది విదేశీ పస్థాలను బవాష్పురించవలనన అవసరాన్ని 922 ఆగస్టు 2వతేదీ ఖద్దరు నిర్మాణము ఫపాదకీయంలో ఆం ధపతికొ నొక్కి చెప్పంది ఖద్దరు ముతక బట్ట అనీ నాజూకుగా ఉండదనీ కొందరు చే ప్రచారాన్ని ఖండిస్తూ, దేశంలో కూడు గుడ్డా లేని పజలకు నాజూకుతో సంబంధం టడరని సృష్టం చేఎంది మనవద్ద 5 నుంచి 2 వ నెంబరు వరకు నూలు తీ నేన వారు ట్నారీ అందువల్ల నాజూకు బట్టకూడా లభ్యం బెతుందనీ మనదేశ వాతావరణానికి సరిపోయే టి ధరించడానికి బదులు కోట్లాది రూపాయలను విదేశ వస్తాల కోసం ధారపోయడం దేశభక్తియో ఈ కోట్లతో మన పరి శమలనే అభివృద్ధి చేఎకొనడం దేశభక్తియో ఆలోచించాలని కోరింది మీతిమీరిన దండన విధానం ఆంధ్రఎతిక 92 జూలై 28 వ తేదీన ఆంధుల ప్రస్తుత కర్తవ ము శీర్తికన భ్రాసిన సంపాదకీయంలో ప్రభుత్వ దండన విధానంపై విరుచుకు పడింది రానురాను దఠిడన విధానము పాలకులకు శరణ నుగుచున్నది ఎజలలో అశాంతి అందుమూలమున ఎచ్చు ఎరుగుచున్నది జీవిత సమస్యలను సమత్వ దృష్బలో పరికించు చున్న అంధ్రదేశము గూడ కష్టములనుభవించు చున్నది ఆం ధదేశము స్వభావముగా శాంతవంతమై ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

త 'యలరారు చుండెడిది ఆంధులు ఉదేక పూరితులు కాక సమదృప్టతో జీవితమున పాలా చుండెడివారు జాతీయ జీవిత పవాహము నిమ్నోన్నతములు లేక ఆం ధ దేశమున ప్రవాయః చేతనే వంగ దేశము నందువలె దాని యందు అరాచకము పాడ చూపలేదు అని ఎర్కొంది శాసనసభల బబాష్కారం శాసనసభల బవాష్కారం బ్ర 923లో ఆం ధపతికు మరో సంపాదకీయం వ్రాస్తూ శాస ్రవేశము మహమ్మదీయ మత ధర్మమునకు విరుద్ధము అసహాయోద్యమ సూ తము నకు భంగ తాత్కాలిక లాభదృష్టతో చూసినను దీనివలన కలిగెడి మేళ్లకన్నా అనర్ధములు వాచ్చని కరతలామళ మవుతున్నది ఇట్టి సతి లో నీ మార్గమును తొక్కనేల? ఎమ్మట పశ్చాత్తాపము పాందనేల” 6 వాచ్చరించింది 920 అక్టోబర్‌ 27వ తేదీ ఆం ధపతికి సంపాదకీయంలో భారతీయులకు గాంధీజీ ఇ సందేశం కురుక్షే తంలో అర్జునునికి శ్రీకృష్ణుడిచ్చిన సందేశం వంటిదేనని అభివర్ణించింది లెజిబ్లటీవ్‌ కౌన్సిల్స్‌ను బవాష్కరించాలన్న వాదాన్ని ఆం ధప తిక 920 ఎబ్బంబర్‌ 4కే సంపాదకీయంలో సమర్థిస్తూ ఆం ధనాయకులు మేల్కొని తమ కర్తవ నిర్వహణకు పూనుకోవాల వాచ్చరించింది నాయకుల వైఖరిపై ఆందోళన భారతదేశ నాయకుల వైఖరి పట్ల ఆం ధపతికొ ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తూ 920 నవల 7న పజానాయకుల కర్తవ్యం అన్న శీర్షిక తో సంపాదకీయం ్రాసింది. లండన్‌ పారిఎలో నాయకులు నీతి నిజాయితీలకు నిస్వార్దానికీ ప్రాణార్చణ చేయగా మనదేశంలో పరిస్థతి అందక భిన్నంగా ఉంది పాశ్చాత దేశాలు తమ స్వాతం త్య సాధన కోసం యుద్దాలనే ఎంచుకున్నారు? గౌంధీ మహాత్ముడు పపంచానికీ ముఖ ౦గా భారతదేశానికీ సహాయ నిరాకరణనే ధరలూ ఎట్టుకోవాలని పబోధిస్తున్నాడు ఇదే మనం అనుసరించవలణన విధానం అందువల్ల జ౬ ధర్మబద్ధమైన సహాయ నిరాకరణ బొపద్రాన్ని తీఎకొని మహాత్ముని లక్ష సాధనకు తోడ్పడాలి యీ సంపాదకీయంలో విజ్ఞప్త చేఎంది కొన్ని పతికలు సహాయ నిరాకరణోద మాన్ని వ్యతిరేకించాయి. వీటిలో 69 దర్లో న్వాయద్వీ ముఖ మైనవి కాని ఆశ్చర్యం ఏమంటే అనిబిఎంట్‌ నూ ఇండియా కూడా ౬ ఉద మాన్ని నిశితంగా విమర్శించింది బెజవాడఎ ఐనఎఐ తీర్మానం భేష్‌ మీనమేషాలు లెక్కఎట్టకుండా తక్షణమే స్వరాజ సాధన కార కమాన్ని ఉధృతం చేయాల 92 మార్చి3 ఏబ్రల్‌ తేదీలలో బెజవాడలో జరిగిన ఎ ఐ ఎ ఐ తీర్మానించడం పట్ల ఆంధపళ్ర పూర్తి సంతృస్తని హరాన్ని వ్యక్తం చేఎంది ఈ ఎఐ ఎఎ తీర్మానంబై ఆంధపతిక 92 ౮ 2వ తేదీన భావి కర్తవ ము శీర్ణికన సుదీర్హ సంపాదకీయం ద్రాసింది యీ విధంగా సాగింది భావి కర్తవ్యము విజయవాడలో జరిగిన అఖిల భారత కాంగ్రెసు సంఘ సభ దేశీయుల భావి కర్తవ మునే స్పష్టముగ నిరూఎంచెను సత్వర స్వరాజ స్థాపనమే. భారతీయుల పధాన లక్ష మనుట ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

జే సందియములేదు భారతీయులు అధికారుల చర్యలను నిరసీంచుటతో కాలము గడిఎ లాభము కడు స్వరాజ్యము చేకూరిన ఎన్ముటనే వాందూ దేశమున నిజాభివృద్ధి ప్రారంభమగును భారతవర్హము శన స్వధర్మమును నిర్వవాంచుటకు వీలగును ప్రాపంచిక పునర్నిర్మాణమునకు హృదయ ఫూర్వకముగ తోడ్పడుటకు వీలగును ఈ ఎందర్భము లన్నిటిని యోచించియే స్వరాజు స్థాపనము కొరకు తన పయత్నములను కేద్రీకరింఎదేయ కాం గెసు సంఘము నిశ్చయించు టెంతయు సంభావ ముగ నున్నది ఇప్పుడు మనకు కావలణనది స్వరాజ మును నిర్ణయింవెడి హక్కు దీనినే స్వయం నిర్ణయాధికారమందురు మన మోక్షమును మనమే నిర్ణయించుకొను స్వతం త్యము వెంటనే చేకూరవలయును ఆ యధికాయు చేకూరకముందే స్వరాజ విధానములను నిర్మించుట గాలిలో మేడల కట్టిడి చందమున పరిణ మంచును న్వరాజు విధానరూపమును ఇప్పుడే నిర్ణయించి రాబోవుసంతతి వారిని బంధించుట పాడిగాదు ఎరిబ్బతుల ననుసరించి స్వరాజు రూపము గూడ మారుచుండును స్వయం విరయాధికారము పజలకు చేకూరిన ఎమ్మట ఎమాదిరి విధానము దేశమున కవసరమో వారే విరూపీంగలుగుదురు పరిపాలనా విధానము నేర్చరుచుట కీతరుల కథికారముండజనదు ఇందుకు పఫాధనమేమి ఎజలందరును ఇట్టి యధికారమును గోరుచున్నటుల పపంచమునకు వెల్లడి గావలయును స్వరాజ తృష్ణ పజలలో వా ఎంచియున్న దనుటకు నిదర్శనములూ గనుపడ వలయును ఆ కారణముచేతనే ప్రతి గ్రామమునందును కాం గెసు సంఘములను స్థాపింపవలెనని కొంగు సభయు మహాత్ముడును గోదియుండీరి వానియందు కనీనము కోటిమంది సభ్యులుగ నుండవలయునని అఖిల భారత కాంగ్రెసు సంఘము వారిపుడు గోరుచున్నారు కాంగెసు సంఘములలో కోటివుంది సభ్యులుజేరి తిలకు స్వరాజ నిధికి జూను నెల ముబ్బదియవ తేదిలోగా కోటిరూప ములను వసూలు చేయగలిగిన యెడల గాంధిమహాత్ముడు షూచించినటుల కాంగైసు సంఘముల మూలమునే స్వరాజ మును సంపాదించుటకు పజలకు క్షీ గలుగును భారతీయుల దృఢనిశృ్చయ మపుడు ఎకటితమగును పజల మహా సంకల్పము ఎ డెవరడ్డగింప గలరు? స్వరాజ సంపొదనమునకు మరియొక ముఖ సాధనము గలదు అదియే రాటము జూను నెల 30 తేదిలోగా అన్ని గ్రామములందును గృవాములందును 20 లర రాటములు చక్కగ పనిజేయునటుల ప్రయత్నించుటకు కాంగ్రెసు సంఘము నిశ్చయించినది రాటముల వలననే పజల ఆర్థిక దుబ్ఫతి తొలగిపోవును కట్టుకొానుటకు బట్టయు కడుపు విండ తీండీయు ష్కలముగలభించును ఈ రెంటికిని ఇతరులఐ నాధారపడియుండ నవసరముతేదు స్వరాజ్యమండు ఎద్ధించి నటులనే ఎంచవచ్చును ఆ కారణము చేతనే గాంధి మహాత్ముడు రాటముల గొర్చి ఇంత పట్టుదల జూపుచున్నాడు ప్రజలలో మతోదయము గలిగెను గాంధి మహాత్ముడు నుడివి నటుల స్వరాజ్యబద్ధి నిమిత్తము ప్రజలు ఎరితఎంచు చున్నారనిన వింత గాదు ఇప్పుడు వెనుకంజవైచుచున్న దెవరు" ప్రజలుగాదు ప్లలపలగు నాయకులే స్వరాజ ములేనిది తమ జీవితము దుస్పహముగ నుండునని ప్రజలకు చ్చినది ఇప్బుడు ముఖ్యముగ జేయవలనన కార్య మింకొకటి గలదు ప్రజాసామాన్యమున గలిగిన ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

తై అఖిండ ప్రబోధమును బలపరుఎవలయును వారి శక్తిని ప్రజ్వలింప జేయవలయిును ఎజాశ గే స్వరాజ్య ఎద్ధికి మూలాధారము పజలకు ఆర్థిక స్వాళం త ము చేకూరుటకు రాటముకన్న ఉత ఫ్టసాధన మింకొకటేలేదని వారు గ్రహించునటుల జేయవలయును పజల యందలి స్వతంశళ్ల పాొంగిపారలవలయును ప్రజలవలంబించెడి సాధనములు ధర్మబద్ధముగ నుండ వలయును దౌర్ణన్యము కేమా తము తావుండగూడదు ఆం ధదేశము జాతీయమోక్షము కొరకు పాటుబడుటలీ ఇతర భాగముల కే మాతము తీఎపోదని దేశ నాయకులకు స్పష్టపడి యుండ వలెను వ్వరాజ్యమ. లభించిన ఎమ్మట భారతవర్హ సంయుక్త రాషస్ట్రములందు ఆం ధదేశము అర్హ గౌరవ స్థానము బడయ ! గాక యని కోరెదము * కాకినాడ కాంగ్రైస్‌ మహాసభలు

కాంగైస్‌ మహాసభలు కాకినాడలో 923 డిఎంబర్‌ 28 నుంచి 924 జనవరి వేది వరక మహమ్మదాలీ అధ్యక్షతన జరిగాయి కాంగ్రెస్‌లోని ఉభయవర్లాల శాసనసభలలో పవేశించి లభం యం తాంగాన్ని స్తంభింపజేయాలని కోరే స్వరాజు పార్టీ వారికి శాసనసభలను బవాన్మరిం నిర్మాణకార కమం ద్వారా మా తమే స్వరాజా న్ని సాధించాలని కోరేవారి రాజీని సాధించడం 4 వంహాసభల పతే కత చిత్తరంజన్‌దాస్‌ వోతీలాల్‌నె హూ (ప్రభృతులు వెయదటి వరాన! రాజగోపాలాచారి జవహర్‌లాల్‌ ప్రకాశం సాంబమూర్తి ప్రభృతులు రెండవర్లానికి చెందినవార కాకీనాడ మహాభలో చిత్తరంజన్‌దాస్‌ రాజగోపాలాచారి సంయుక్తంగా ప్రవేశపెట్టిన రాజీతీర్మానం ఆం ధవ్యతిక 924 జనవరి వ తేదీన సమాధాన తీర్మానము శీర్షికన సంపాదకీయం ద్రాసింి సమాధాన తీర్మానము

దాసు రాజగోపాలాచార్యుల సమాధాన తీర్మానం నిన్నటి దినము కాంగ్రెస్‌ సభవా! అంగీకరింపబడినను ఏకగ్రీవముగా అంగీకరిెంపబడకుండుట శోచనీయము రాజగోపాలాచారు గారు ప్రతిపాదించిన తీర్మానము కాంగ్రెస్‌ సొాంప్రదాయముల ననుసరించు చున్నది కలక నాగపురము అహమ్మదాబాదు గయా ఢిల్లీ కాంగ్రెస్‌ తీర్మానములను కాకినాడ కాంగ్రెస్‌ సభమ శ్రరపరచు చున్నది

ఢిల్లీ కాంగ్రెసు సభయందేమి ఎమ్మట నేమి స్వరాజ్యపక్ష నాయకులగు దాసు ప్రభ్చతు కాం గెసునకును ఎన్నికలకును సంబంధములేదనియు. తాము స్వబాధ్యతమీద ఎన్నిక జరుపుచుంటివునియు వివరించియుండిరి శాసనసభు అ నడవడిని కాంగెను నిర్ణయింపవలెనని పటేలుగారు అభిప్రాయపడినను కాకినాడ కాంగ్రసుసభలో వారీ విం పట్టుదల జూపలేదు

ఇంకను సందియ మేమయిన మిగిలియున్న యెడల కలకత్తా నాగపురము అహమ్మదా౬ గయా కాంగ్రెసు తీర్మానములను శ్ఞరపరచుటవే నది పూర్తిగ దొలగిపోగలదు ఇట్టి తీర్మానము. చిత్తరంజనుదాసు సమ్మతించుటచే కాంగ్రెసులో నుభయపక్షముల వారును దీనిని నంగీక ఏకీభావము జూపీయుండవలణనది ఎన్నికల బవాష్కారము మరిమూడు సంవత్సరముల ఉదయింప బోదు దీనిని గూర్చి యీలోపుగ వాదులాడవలణన నవసరము గనుఎంపదు నా పక్షమువారయినను కాంగ్రెసు సభలో జీరి సహాయ నిరాకరణము సలి ఎదమని ప్రకటించుచుం

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

త్ర

ఫీరికోర్కి నెగ్గునొ నెగ్గదా యనునది పశ్న వారి యుర్హేశవే ముఖ ము కాంగెసునందలీ ఇరుఎక్షాలవారును నిరాకరణ ధర్మము నంగీకరించుచు నిర్మాణ కార కమమును కొనసాగించుట ముఖ్యమని భావించుచున్నప్పుడు సాధ మయినంతపరకు నైకముత ముతో మెలగుట ధర్మము వెనుకటి సందర్భములను మరల తవ్వనవసరము లేదు జరిగినదేమో జరిగినది

ఈ వియమున తాము శక్తివంచన లేకుండా తోడ్పడెదమని వ్వరాజ ఎక్షమువారు వాగ్దానము చేయుచున్నారు శాసనసభల ద్వారా స్వరాజు వలు ఎద్ధింపదనియు నిర్మాణవే స్వరాజు పాధయనియు దాసుగారును ప్రకటించిరి అట్టితరి వారు చాచిన హస్తము నేలయందు కొనగూడదు

నిర్మాణ కార్య కమము త్వరితముగ కొనసాగుటకును నిరాకరణధర్మము నిలిచి యుండుటకును కాంగైబు బలము వృద్ది జెందుటకును రాజగోపాలాచార్యులు గారి తీర్మానము తోడ్పడగలదు ఎటుల్టైననేమి దాసు రాజగోపాలాచార్యులు అంగీకరించిన ఎమాధాన తీర్మానము కాకినాడ కాంగ్రైబు నందు అంగీకరింపబడుట సంభావ ముగ నున్నది అని ఎర్కొంది

కాకీనాడ కాంగైస్‌ మహాసభ సమాష్తం అనంతరం ఎమావేశం కార్య కమాన్ని సమీక్షిస్తూ ఆంభ్రవతికో

4 జనవరి 2వ తేదీన ముగింపు శీర్ధికన వ్రాసిన సంపాదకీయంలో మహాసభ ఆమోదించిన విరాణకార్య కమాన్ని చిత్తశుద్ధితో అమలు చేయాలనీ అప్పుడు స్వరాజ్యం తేలికగా సాధించబడగలదనీ ఎర్కొంది ముగింపు

కొకీనాడ కాంగ్రెసు సభనిన్నటితో ముగిననది రాబోవు కాంగ్రెసుసభ కర్నాటక రాష్ట్రమునందు జరుగునటుల నిశ్చయింపబడినది మహమ్మదాలీగారి నాయకత్వమున క్రొత్త సంవత్సరమంతయు కదేకదీక్షతో కృఎసలుపుచో భారతీయుల మనోరధ మీడేరు ననుటకు సందియములేదు

తమ ఆంతో పనా సమునందు మహమ్మదాలీగారు నుడివినటుల య రవాడాజయిలు తాళపు వెన్వి వారికి ఆం ధదేశమున దొరికినది ఖద్దరు ధారులగు ఆం ధ పజాసమూహము గాంచిన ఎట్టి విరుతాహవంతులకయినను నూతనోత్సాహము పొడమకమానదు మహాత్ముని యాదేశముల నమనరించి నిర్మాణకార్యక్రమమును పూర్తిజేయుట మూలముననే య రవాడాజయిలు ద్వారము లమతెరువవచ్చును స్వరాజు మును సంపొదింపవచ్చును దేశము నీతరుణమున నడీఎంచుటకు మహమ్మదాలీ గారే సమర్థులు వాందువులను మహమ్మదీయులను నేకముజేయుటకును బవాష్కార శకము వారిని స్వరాజ పక్షము వారిని ఏకోన్ముఖుల చేయుటకును మహమ్మదాలీగారే యర్హులు అంధ్రదేశమువ మహమ్మదాలిగారికి దృఢవిశ్వాసము గుదిరినది శాసనోల్లంభున మారంభముగువో అకాలీలవలె ఆంధ్రులను శాంతముగ దీనిని నిర్వవాంపగలరని మహ్మదాలీగారికీ నమ్మకము గలిగినది యర్రవాడ జయిలు తాళపు చెవ్వి ఆంధ్రదేశమునందే కనుఎంచుటచే తమయొద్దగల బీగముతో ఆంధ్రులు య రవాడజయిలు తలపులదెరచి గొంధిమహాత్ముని నిర్భంధ విముక్తుని గావించుట ముఖ్యము

ప్వాతంత ము ప్రజల చేతులలోనే గలదని మహమ్మదాలీ సూచించిరి ఉయ్యెలలో ఎల్లను బెటుకొవి ఊరంతయు వెదికిన సామ్యమున పజల హస్తగతమయిన న్వరాజు ముకొరకు ప్రపంచము వంతనువెదికిన ఫలవేంమి? ప్రజలందరు దృఢసంకల్ప చిత్తులగుచో తక్షణ స్వరాజు ము

ఆంధ్రపత్రిక బరిత్రే

టీతే ఎద్ధించుటకేమాత్రము కస్టముండబోదు కాకీనాడ కాంగెసు సభా తీర్మానము అట్టి శుభస్థి కారణమగుగొక వాందువులకును మహ్మదీయులకును మధ్య ఒడంబడిక గుదురుటకు కొకీనాడ కాంగ్రైయుఎభ 'పయత్నించెను ఓడంబడిక నిర్ణయము గాకబోయినను త్వరలో నిర్ణయమగుట కేర్పాటులు జరిగిన కాని మవామ్మదాలీగారు బలికినటుల దేశసీవయందు ఉభయంంఘములును నిమగ్నములయిన గొని వాందుమవామ్మదీయ సఖ ము బలపడదు శాసనోల్లంఖుమునకు సంబద్ధత జూపుటకు నిర్మాణకార కమ నిర్వహణ మత వరము కాంగైబు సంఘములు నూతన సంవత్సరమున తమ ధర్మము నెంతవజుకు నెజవేర్చగలవో చూడవలయును అఖిలభారత కాంగైసు సంఖుమునకు నూతన కార్యదర్శులుగ నియమింఎబడివ పండిత జవహరిలాల్‌ నె హూ డాక్టర్‌ కిచ్లూ దేశపాండిగొర్లు మిగులు సమర్థులనుటకు సందియములేదు స్వాతం త ఎద్ధిని త్వరలో కలిగించుటకు కాకీనాడ కాంగ్రెసు సభా తీర్మానములు తోడ్పడుగాక అని సంపాదకీయం ఎర్కొంది సైమన్‌ గో బాక్‌ "సైమన్‌ గో బాక్‌ మన్‌ తిరిగి వెళ్లిపో ఈ నినాదం 928లో దేశమంతటా ప్రతిధ్వనించింది 9 9 భారత పభుత్వ చట్టం 84 బక్షర్‌ ననుసరించి పతి పది సంపత్సరాలకూ రాజ్యుంగం ఏవిధంగా పనిచేస్తున్నదీ ఎమీక్షచేయాలి అందుకు ఎర్‌జాన్‌ ప్రమన్‌ అధ్యక్షుడుగా మరో ఆరుగురు ఆంగ్లేయులో బిటిష్‌ పభుత్వం ఒక కమీషన్‌ను నియమించింది 926లో వై సాయిగా రీడింగ్‌ స్టానే ఇర్విన్‌ వచ్చాడు ఈయన అపరిమితమైన అహంకారి అధికారంలోనికి వచ్చిన 9 నెలల వరకు ఆయనకు గాంధీజీని కలిఎకోవాలన్న అభిప్రాయమే కలుగలేదు మహాత్మాగాంధీ పర్యటనలో ఉండగా 927 అక్టోబర్‌ 26న వై సాయి నుంచి కబురు వచ్చింది. నవంబర్‌ 5న తనను కలుసుకోవలబందని అప్పుడు గాంధీజీ తన పర్యటనను రర్ము చేఎకొని 250 మైళ్లు రెండురోజులు రైలులో పయాణం చేఎ నిర్ణీత సమయానికి వై సాయిని కలిసారు అప్పుడాయనతో కేంద శాసనసభ అధ్యక్షుడు విరల్‌ బాయ పటేల్‌ 927 కాంగ్రస అధ్యక్షుడు శ్రీనాస అయ్యంగార్‌ 928 కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షుడుగా ఎన్నికైన డాక్టర్‌ ఎంఎ అన్నారీ కూడా ఉన్నారు వారికి అధికారులు వ్రైమన్‌ కమీషన్‌ నియామక పత్రాలను ఇచ్చి కూర్చున్నారు. ఇక ఏమి ఉలుకు పలుకు లేకపోవడంతో గాంధీజీయే అన్నారు. మనం కలిుకోవడం ఇందుప మాతమేనా అని బిను అని ఆయన జవాటు భారతదేశ స్వాతం భవిష్యత్తును నిర్ణయించేందుకు ఉద్దేశించబడిన బ్రిటిష్‌ పార్లమెంటు సంఖుంలో అప్పుడు బిటిష్‌ పార్లమెంట్‌లో లార్డ్‌ ఎన్హా అనే భారతీయుడు సభ్యుడుగా ఉన్నా ఒక్క భారతీయుడైైనా లేకపోవడం భారతీయులు అవమానకరంగా భావించారు ఈ అవమానాన్ని భరించలేక ఫైమన్‌ కమీషన్‌ను బవాష్కరించాలన్న అభిప్రాయం దేశం అంతా వా ఎంచింది ఈ కమీష్యన్‌ను బవాష్కరించాలని కాంగ్రెసు నిశ్చయించింది అంధ్రపత్రకచరిత్ర

డ్‌ కమీషన్‌ బబూష్కరణ ఆంధ్రపత్రిక ఉద్యమం పైమన్‌ కమీషన్‌ను బవాష్కరించాలని ప్రజలను కోరుతూ చేఎన ప్రచారం ఒక ఉద్యమంగా సాగింది. 928 ఖబవరి 3న కమీషన్‌ వస్తూంటే జనవరి 2 వ తేదీ నుంచే పత్రిక ఉధృతంగా బ్రచారాన్ని ప్రారంభించింది ఆకర్షణీయమైన శీర్లికలతో ఖ బవరి వ తేదీ వరకు ఎలుపు ఇచ్చింది రెండవ తేదీన నల్లజండాలతో ప తికను పమరించి ఆం ధప తికొ తన తీవ్ర నిరసనను తెలియటేఎంది ఈ బ్రచారోద మం ఏ విధంగా సాగిందో గమనిద్దాం 928 జనవరి 2 వ తేదీ ల. 25వ తేదీ భారతీయులారా లెండు! మేల్కొండు వివిధ ఎంఘములకు భిన్న తిగలకు చెందిన త్రి పురుష వర్యులారా! అకర్ణింవుడు అఎత్కాలము నందాయమను బాసి చనకుడు శల్లి బలుపు అరణ్య రోదనముగా బేయకుడు మను సప్తక బవాష్కార మహోత్సవము గావింపుడు జనవరి 30 అనిబిఎంటు ఇబ్రనరి 3వ తేదీ శుక్రూూరము/హరతాళములు/ఫి బవరి 3వ తేదీ శు కారము బ్రమను కమీషను సంఘ బవాష్క్మారము అంధ్రమహాజనుల కర్షవ ము రాజమవాంద్రవరం తాలూకా బోర్టు వారి కార్యాలయమును పొరశాలలను 3వ తేదీన మూయబడును 3వ తేదీన పగలు నల్లజుండాలతో ఊరేగింపు జరపవలెను అనాటీ సాయంకాలము 5 గంటలకు బవారంగ సభలు జరిఎ బవాష్కరణ తీర్మానము నామోదింప వలెను సభాకార్య కముమును ప తికలకు పంపవలెను 928 జనవరి 3 ౪ఇబ్రవరి 3 హరతాళము ఖ బవరి 3 వైమును సంఘ బవామ్కారము తిరుపతి మునిఎపలి్‌ సంఘము వారి కార్యాలయమును అంధ్రపత్రిక చరిత్రే

4ేర

పారశాలలను 3వ తేదీన మూయబడును

ఆం ధదేశము నందలి మునిఎపల్‌ సంఘముల వారు గూడ నిటుల చేఎదరా!

విద్యార్థులేమి జేఎదరు?

బొంబాయిలో విదా భా స మొనర్చుచున్న యువతులందరును 3వ తేదిన పారశాలలను కళాశాలలను

బవాష్కరించుటకు తీర్మానించి ఆదర ప్రాయులైరి

ఆం ధ దేశము నందలి విద్యార్థులందరును నిటులే చేఎదరా

928 ఖబవరి మొదటిఎజీలో

ఎల్లుండియే దుర్దినము హరతాళములు ఊరేగింపులు సభలు తీర్మానము ఆంధ్ర ఆబాలగోపాలమును ముఖ ముగా జరుపవలెను చెన్నపురి న్యాయశాస్త్ర కళాశాల విద్యార్థులు

హరతాళమును జరుపుటకు నిర్ణయించిరి

బెజవాడ కుంభకోణం మునిబపాలిటీలును

బందరు గుంటూరు బెజవాడ నూజివీడు నందిగామ తాలూకా బోర్డులును హరతాళమును జరుపుటకు నిశ్చయించిరి ఆంగ్ల సంఘమును బవాష్కరించుడు ఆం ధవీరులారా! ఆత్మగొరవమును కాపాడు ఆం ధ పు తులారా!

ఆ బాల గోపాలము హర్తాళమే

బ్లడర్లు. పార్టీలు

వర్తకులు కూలివాండ్డ్లు

మ్యునిఎపాలిటీలు. జిల్లా బోర్డులు

ఉపాధ్యాయులు విద్యార్థులు

నాయకులు పజలు

వాందువులు మహమ్మదీయులు

వేయేల? హర్హాళమే స్ట సంకల్పము

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

త ఆకుగళమా అమంగళము అమంగళేము “శాయన్‌కమిషన్‌ 7 ఆమంగళము ఇది భారతీయులకు కంాహామయరు నలజొం జా చేతఒటుడు సైమన్‌ కమీషన్‌ రాకకు నల్ల జెండాలతో నిరసన ఈ నినాదాలు ఎలుపులకుముందే వ్రమన్‌కమీషన్‌ను బవాష్కరించవలనన అవలరాన్ని వివరిస్తూ అంధ్రఎతిక రెండు సంపాదకీయాలు ద్రాసింది ఒక సంపాదకీయంలో ఈ కమీషన్‌ను

బూరించాల్సీన అవసరాన్ని మరో సంపాదకీయంలో కమీషన్‌ను బవాష్కరించడంలో పజల కాన్ని వివరించింది 928 జనవరి 7వ తేదీన కమీషన్‌ బవాష్కారము. శీరికన బ్రాసిన పపాదకీయం ఈ విధంగా సాగింది మిషను బూష్కారము

“రాయలు కమిషను బవాష్కారమొక రీతిని ప్రారంభమయ్యెనని చెప్పవచ్చును కాంగ్రెసు ట్యాానుసాయముగ మధ్యరాష్ట్ర శాసనసభ యందలి కాంగ్రెసు సభ్యులొక్కుమ్మడి సభకు వెడలరయిరి టరు శాసనఎభకు కాంగైసు సభ్యులు మొదట వెడలి వెంటనే శాసనభను వదలిఎట్టి వచ్చిరి ఏిధ రా్టములలోని కాంగ్రెసు పక్ష సభ్యులందరును కాం గెసు తీర్మానమును నిష్యర్హగ నమలు రు భారతీయుల దృఢనిశ్చయమును బ్రమను కమిషను వారికిని ప్రపంచమునకును వ్యక్తపరమట యుక్తము కాంగెసు పక్షము సుశిక్షణ గల పక్షమని వెల్లడి గావింపవలయును ర్యాయ స్టుగిపాలనము లభించు వరకు తాము మంతి పదవులను న్వకరింపమని తీర్మానించిన జబ్బను చయువారు శ్వేత కమిషను సంఘము వారియెదుట సాక్ష మిచ్చుట అనంగతముగా నుండును లొంబాయి బ్రాహ్మణేతరులు బవాష్కారము నామోదింపగ ఇక్కడి జబ్టసు పక్షము వారు తాత్కాలిక ళాభయుల కొంకై అన్యధా ఫ్రవర్తించుట పౌడిగాదు కమిషను బవాష్కారము విషయమునను తదితర కాంగైసు తీర్మానముల విషయములను ప్రజలలో పప్రబోధముగలిగింప వలన యవనర మెంతేని గయ.

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

కర్రి మూడవ ఇబ్రవరి 928 జనవరి 9వ తేదీన 'మూడవ ఖబ్రవరి శీర్షికన ద్రాసిన సంపాదకీయంలో ఆం ధవ దేశ ప్రజలను ఇలా వాచ్చరించింది ఇ బవరి మూడవ తేదీనాడు భారతవర్హమందంతట ప్రజలు తమ పనులను కట్టిపెట్టి హరతా జరుపవలయునని అఖిల పక్ష సమావేశము ఆదేశించినది సర్‌ జాన్‌ బైమను గారు నేడు ఇంగ నుండి బయలుదేరి మూడవ ఎ బవరి నాటికి బొంబాయి చేరెదరు భారతీయులెల్లరును యసమ్మతిని జూపుట కంతకన్నను అనుకూల మార్గము ఉండబోదు హరతాళమున శాంతి ప నవలంబించుట యవసరమని తెలుప నవసరములేదు కాంగ్రెసు తీర్మానములను సఫల పరవ ప్రజలానాడు కృత నిశ్చయులు గావలయును కాం గెసు నిర్ణయముల ఇకమీద తృణీకరించ వీలులేదని బిటేషు పార్లమెంటు సభవారు గుర్తించునటుల జేయవలయును మూడవ ఇ బవరి తేదీ దేశ చారి తము నందత్యంత ప్రాముఖ్యమగు దినము ఆ రోజున ఎ దేశము తనకు గలిగిన అవమానములను సవాంచియూరకుండునా లేకవానికి లొంగక తన ఎ నిలువ బెట్టుకొనునా యను పశ్నకు అసందిగ్ధముగ పత్యుత్తరమీ యవలయును బిటిష్‌పత్రికల ఆగ్రహంపైతీవ్రవిమర్శ _. _ ప్రమన్‌ కమీషన్‌ను బవాష్కరించాలని భారతదేశం తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని బిటిష్‌ప విమర్శించగా వాటిని దుయ్యబడుతూ ఆం ధపతిక 928 జనవరి 4వ తేదీన బిటిషు ఆగ్రహం శీర్షికన ఉపసంపాదకీయం వ్రాసింది "స్రైమను కమీషను బవాష్కరణ నిర్ణయము బిటిషు ప తికల ఆశ్రహమును పురికొల్పుచ ఈ పతికలు భారతీయులను భయఎట్టు చున్నవి వేరొక మారు బుజ్జగించు చున్నవి లి పక్షపత్రికయగు మాంఛెస్టరు గార్జియను పత్రిక కూడ భారతీయులకు అంతే సందేశ మిచ్చున భారతీయుల హోరు కనీసపు హోరునయినను బిటిషు పార్లమెంటు సభ వారిచ్చెడి గ వరములు చాలా తగ్గిపోవునని యీ ప తిక తెలియజెప్పుచున్నది ఎట్టి కమీషనను నియమిం. రాష్ట్ర స్వపరిపాలనకన్నను వాచ్చు సంస్కరణలను ప్రసాదింపరాదట ఈ సమయమున ఎ దేశగొరవమును కాపాడు వారెల్లరును ధన్యులు అన్ని యీ సంపాదకీయం ఎర్కొంది కమీషన్‌ రిపోర్టు శుద్ధ దండగ బ్రమన్‌ కమీషన్‌ రిపోర్టు తీరుపై సూచనలు తెలియగానే ఆం ధపతికొ స్పందించిం! సూచనలను బట్టి పరిశీలిస్త తన నివేదికను కమీషర్‌ ఉపసంహరించు కోవాలనీ దీనివల్ల భారతం ఒరిగేదేమీ లేదని 929 ఎబ్బంబర్‌ 9న వైమన్‌ కమిషను రిపోర్టు శీర్ధికన ఆం ధపత్రిక విధంగా సంపాదకీయంలో ఇకనైనా వాందూ దేశం విషయంలో దాగుడుమూతలకు స్వం్తచె బిటిష్‌ పభుత్వానికీ వాచ్చరిక చేబంది 1929 డిసెంబర్‌ 31 అర్ధరాత్రి కోలాహలం 929 డిఎంబర్‌ 3 వ తేదీ అర్ధరాతి 2 గంటలు దాటిన తర్వాత లాహోర్‌ కాంగ్రెస్‌ మ మహాత్మాగాంధి పతిపాదించిన సంపూర్ణ స్వాతం త తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది ఆ తీర ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

క్షతం ఆమోదించిన వెంటనే వంహాసభలో పాల్గొన్న హేమాహేమీలు సైైతం- కరుడుగట్సే చలిని జృవేయకుండా-అత్యంత కోలాహలంగా, దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిందనిపించే రీతిన ఎగిరిగంతులు నేసారు.

'డొమినియన్‌ స్టేటస్‌” (అధినివేశ ప్రతిపత్తి) విషయంలో ప్రభుత్వానికి గాంధీజీ ఇచ్చిన గడువు [92 డిసెంబర్‌ 31వ తేదీతో ముగిసింది. అందువల్ల ఆ అర్థరాత్రి వరకూ ఆగి సంపూర్ణ స్వరాజ్య తనాన్ని కాంగైస్‌ మహాసభలో గాంధీజీ ప్రతిపాదించారు. ఈ మహా సభకు జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ అధ్యక్షత వహించారు. ఈ తీర్మానాన్ని ఆమోదించడంతో డొమినియన్‌ స్టేటస్‌ కావాలన్న మోతీలాల్‌ వెహా కమిటీ నివేదిక కూడా రద్దయిపోయింది.

కాంగ్రెస్‌ మహాసభ ఆమోదించిన తీర్మానం యీ విధంగా ఉన్నది. సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్య తీర్మానము

“రాజప్రతినిధి యొక్క ప్రకటనకు ప్రత్యుత్తరముగా జాతీయ నాయకు లందరును సమావేశమై ట్లీలోశేసేన తీర్మానమునందు సంతకము చేసేనందులకు ఈ మహాసభవారు వర్కింగ్‌ కమిటీవారి చర్యను సమర్థించు చున్నారు.”

భారత స్వరాజ్య సమస్యను శాంతియుతముగా పరిష్కరించుటకు రాజు ప్రతినిధి చేయుచున్న ప్రయత్నములను ఈ మహాసభవారు శ్లాఘించు చున్నారు.

వురియి రాజప్రతినిధికిని గాంధి నెహ్రూలకునాు, జరిగిన పవరావేశవలు యెక్క ఏర్గవసానమును విచారించి ప్రస్తుతస్థితిలో లండన్‌లోజరుపదలనిన రౌండు టేబిల్‌ సమావేశమునందు కాంగ్రెస్‌వారు పాల్గొనుట వలన నేమియు లాభము లేదని వారు తలచుచున్నారు.

పోయిన సంవత్సరవలు కలకత్తా కాంగ్రెస్‌ వుహాసభాతీర్మానానుసారవలుగ కాంగ్రెస్‌ విధానములందు 'స్వరాజ్యము" అనుమాటలకు అర్థము సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్య మని ఈ సభవారు ఫకటించుచున్నారు.

మరియు నెహ్రూ నివేదిక యింతటితో రద్దయినదని కూడా వారు ప్రకటించుచున్నారు.

మరియు కాంగ్రెసు వాదులందరును భారతదేశమునకు సంపూర్ణ స్వాతం శ్రసిద్ధి కొయక్రై ప్రత్యేక ప్రయత్నములను జరుపవలెనని యీ సభవారు కోరుచున్నారు. సంపూర్ణ స్వాతం త్ర్యకార్యక్రమము వేర్పాటు గావించుటకు ఉప క్రమణికగాను ఇప్పుడు సంపూర్ణ స్వాతం త్ర్యముగా మార్చబడిన కాంగ్రెసు ఆచర్శములకు అనుగుణముగా చేయుటకు గాను భారత శాసన సభలను, రాష్టీయశాసనసభలను, ప్రభుత్వము వారిచే నేర్పాటుచేయబడిన ఉపసంఘములను బహిష్కరించవలెనని యీ సభవారు థర్మానించుచున్నారు. రాబోవు ఎన్నికలలో ప్రత్యక్షముగా గాని, పరోక్షముగా గాని కాంగ్రెస్‌ వాదులు పాల్గొనరాదు. ప్రస్తుతము శాసనసభలోను కాంగ్రెస్‌ పాదులందరును, కమిటీలలో నున్నవారును శమ తమ సభ్యత్వ స్థానములకు రాజీనామాలిచ్చి కాంఛైస్‌ నిర్మాణ కార్యక్రమమును తీవ్రముగా కొనపాగించవలసినదని ఈ సభవారు కోరుచున్నారు.

తగిన సమయమునందు శాసనోల్లంఘనమును పన్నుల నిరాకరణమును అ.భా.కా. సంఘమువారు ప్రారంభించవలెనని ఈ సభవారు కోరుచున్నారు. ఈ పన్నుల నిరాకరణమును, శాషోర్ణంఘనమును కొన్ని కొన్ని ఫ్రత్యేక స్థలములందు గాని, తదితర చోట్ల గాని తమకు తోచిన

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

50 కట్టుదిట్టములతో అ భా కా సంఘము వారు చేయవచ్చును “030 జనవరి వతేదీ ఆంధపతిక లాహోర్‌ కాంగైస్‌ మహాసభ లత్యే పచురించింది లాహోర్‌ సభ 44వ అఖిల భారత జాతీయ కాంగైస్‌ మవోసభ ఆమోదించిన పంపూర్ణ స్వాతం త్య తీర్మానంపై మహాత్ముని విజయము శీర్ణిక్స వతేదీన ఆం ధప తిక సంపాదకీయం కదంతొక్కుతూ పదం పాడింది మహాత్ముని విజయము లాహోరు కాంగైసు సభ 929 సంవత్సరము 31 డిఎంబరు తేరి రాతిఎం కొట్టువరకు వేచియుండి గాంధి మహాత్ముని సంపూర్ణ స్వాతం త్య తీర్మానము నామో డిఎంబరు తేది రాతి పం డెండు గంటలకు బిమ్మట తాను సంపూర్ణ స్వాతంత వా మహాత్ముడు కలకత్తా కాంగెసు సభలో శపధమూని యుండెను మహాత్ముడు నతి కమింపక బిటీషు ప్రభుత్వము వారు ఆలోపలనే అధినివేశ రాజ స్వాతంత మ యున్నవో పరిస్ధితులు ఉభయు లకును అనుకూలమున నుండెడివి కాని కఠ సభా తీర్మానమును గాని మహాత్ముని విన్నపమునుగాని బిటీషు పభుత్వము వా! రయిరి అందుచే మహాత్ముడు లొహోరు కాంగెసు సభలో సంపూర్ణ స్వాతంత్య పతిపాదించెను ఈ తీర్మానమును కాంగెసు మహాసభ నిన్నటిదిన మంగీకరెం నాయకునిగ నంగీకరించెను తీర్మానమునకు పతిపాదింపబడిన సవరణలన్నియు మహాత్ముడు బోధించిన ధర్మమార్గముద్వారా కాం గెసు మహాసభస్వాతం త వ యని ప్రాజ్ఞ లెల్లరు గోరుచుందురు సంపూర్ణ స్వాతం త మును కాంగ్రెసు వా[ మహాత్ముని నాయకత్వ మంతరించు నని యూహించినవారు గలరు కాని కాం మహాత్ముని నాయకత్వమును విడువజాలదనియు అవాంసా పధమును కాంగ్రెసు విడ మహాత్ముడు కాంభైస్‌ ఎవ బేయుచునే యుండుననియు స్పష్టమయినది బాం నిరసించు తీర్మానమును కాంగెసు మవోసభ గూడ అంగీకరించి అవాంసా ఎ గౌరవమును వ్యక్తపరచెను భారతీయులు త్వరలో జయము గొంచినను ఆలన్యమ ధర్మపధమును విడనాడరనియు లోకకళ్యాణమునకు విరుద్ధముగ పవర్తింపక నాగరిక మార్గదర్శ కులయ్యెద రనియు నమ్మవచ్చును నేడు నూతన సంవత్సర మారంభమయినది గత సంవత్సరమున ఎంఫూ లక్ష్యమామోదింప బడినను అధినివేశ స్వాతంశ్ర్యమును సంవత్సరములోపు నిచ్చినచోనః నిశ్చయింప బడెను ఆగడువిపుడు తొలగిపోయినది మహాత్ముడు పతిపాదించిన దెట్టి విరుద్ధము గనుఎంపదు ఇట్టి తీర్మానము లాహోరు కాం గెసు సభచే నామోది పాలకుల యుదాసీనతయే కారణమయ్యెను కాంగెసు నాయకు లేమా తము బొ చెప్పవచ్చును సంపూర్ణ స్వాతం త్య లక్ష మును పొందుటకు చాలా కాలము ఎట్ట ఇది అ కమమగు లక్ష్యమని చెప్పుట కేరికిని సాధ పడదు గాంధి మహాత్ముడు రాజ! నిలుచువరకు సాతంత్ర్య సంపాదన మార్గము అవాంసను అతి కమింపదని నమ్మవ= సంవత్సరము నందు కార్యదీక్షయే పధానము పజాశక్తి పవర్ధనమే ముఖము శో ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

క్‌ ఎత ఫ్‌ శా కపి వి పాసు డును. కి కిజసల 2 ఓ యలు సు 54 షి ఖత జ్టో లో ఆత్రిభ ఎతైన గల, నో ఖమ. క సో నో ల వర ల న రేల = అవా ననా నాలా లలాానానాలయాననళానునకాననాననులనననళ నో నన నననస్‌నం ునాచుకుకుననాా ధారా నని నా గనధాంన్తనా గా చనినాాతాసాకానునన నాలక ధాన ననన వ ౧71 న. గ క ని న శ్రీగాంధమవోత్తునివిబుడల 7 ఇఫిక్రి ళా గ ప ల ఆఫు. శా క్‌ (౮ బ్‌ న ఏ జ + ఫే న టీ నా చ రసన క లీచి గ జా ల నరా మ చంప స ఫి ీట్టికర తులను కోరకు ళఖే మహార్యని వీచునల జేసిరి (1 ననా. మహాత్ముని విడుదల రోజున ఆంధ్రపత్రిక స్పందన ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

5్‌డై

బవాష్కురించుటయనని గ్రామ ప్రజల మధ కృష, సలుపుటయే నని ఎంచవచ్చును అః లాహోరు కాంగ్రెసు తీర్మానము దేశమునకు నూతన సందేశ మిచ్చు చున్నది ఈ సందేశ సఫల పరచు బాధ త భారతీయులపై నిలచి యున్నది గాంధి మహాత్ముడును కా సభాధ్యక్షులును పండిత మోతీలాల్‌ నె హూ గారును తిమూర్తులవలె నిలిచి తదర్ధమై యావ వినియోగించెదరు విజయము గూర్చి సందేవాంప నవసరములేదు

మహాత్మునకు విజయము గలుగు గౌక ఉప్పు సత్యాగ్రహం

లాహోర్‌ కాంగ్రెస్‌ సంపూర్ణ స్వరాజ తీర్మానాన్ని ఆమోదించిన తరువాత గాంధీజీ ఉఒ ఆయుధంగా చేఎకొని పభుత్వంపై శాసనోల్లంఘనోద మ శంఖారావం చేసాడు బీద సాద లేకుండా అన్ని వర్గాల వారు ఉప్పును ఉపయోగిస్తారు కనుక ఈ ఉద మం మరింత ల్‌ జనసామాన్యంలోనికి గంజి త్రాగేవారిలో వైతం చొచ్చుకు పోతుందని ఆయన భావిం; సముద్రంలోని నీరును ఉప్పుగా చే ప్రభుత్వం అమ్ముతోంది అందుకోసం ఇతరులు ఉప్పు ఈ చేయడాన్ని నిరోధిస్తూ శాసనం కూడా చేశారు అంతేగాక ఉప్పు పన్ను విధించడం కూడా జరి ఈ పన్నును ఎంచడం మరొకటి నీరు గాలి తర్వాత మానవుని నిత్య జీవితంలో అవసర ఉబ్బ. దీవి పన్ను విధిత్త ప్రతి వ్యక్తీ చెల్లించవలబందే

మణుగు 84 ఎనులు ఉప్పు ధరపది బ్రసలయితే దానిబై పన్ను 240 బ్రసలు భారతః తయారు చేనన ఉప్పుబై పన్ను విధిస్త, ఇంగ్లాండు నుంచి ఉప్పును విరివిగా దిగుమః అమ్ముకోవచ్చు.

మణుగు ఉప్పు ధర ౦00 3 బ్రసలుండేది దానిని 0౦0 0పైసలకు ఎంచారు ప్రభుత్వం 930 నాటికి బిటిష్‌ మిలటరీని పోషించడానికి ప్రతి భారతీయుని నెత్తి నా రూ పన్ను వసూలు చేఎది ఉప్పు పన్నును అణా 3 బ్రసల నుంచి ఒక్కసారిగా రూపాయి పొ ఎంచారవి 930 ఏ ఎల్‌ 4వ తేదీ ఆంధ్రపతిక పచురించింది అందువల్ల గాంధీజీ సత్యాగ్రహం తలఎట్టారు మొట్టమొదటగా తాను ఉప్పు శాసనాన్ని ఏబ్రల్‌ 6వ తేదీన దండి వద్ద ఉల్లంఖుంచి ఉప్పు తయారు చేయగలనని కూడా ఆయన తెలిపారు అందుకాయన మార్చి 2న సబర్మతీ ఆశమం నుంచి సముద తీరాన గల దండి వరకు కాలినడకన ప్రారంభించి ఏట్రల్‌ 5వ దేదీకి దండి చేరారు

స్వాఠంత పోరాట చరితలో ఏ ఎల్‌ 6వ తేదీకి ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంది మహాతా నాయకత్వంలో ప్రారంభమైన స్వాతం త్య పోరాటానికి ఏప్రిల్‌ 6 నాంది పలికింది రౌలటో చ విరసనగా గాంధీజీ ప్రారంభించిన శాసనోల్లంఘనోద మం 9 9ఏప్రిల్‌ర తరువాత 9 9

3న జరిగిన జలియన్‌వాలాబాగ్‌ హత్యలకు నిరసనగా జాతీయవాదం ప్రారంభమైన రోజు

6 ఉప్పు సత్యాగ్రహం కూడా 930 ఏ ఎల్‌ 6నే ఆరంభమైంది

ఛారితాత్మక దండి యాత బై 930 ఏట్రల్‌ 5వ తేదీ శనివారం ఆ రోజుల్లో ఆది= పతికలకు ఎలవుదినం ఆంధ్రప తిక సంపాదకీయం దండి నడక యీవిధంగా సాగింది

ఆంధ్రపత్రికచరిత్ర

5వ

దండి

గొంధిమహాత్ముడు దండిచేరెను దండి గామ మికమీద చరిత ప్రఎద్ధమై యా తాస్థలమై జ్రీయగలిదు మహాత్ముని స్వరాజ్యయా త దండి గామముతో ముగినను దండిగ్రామమునకు వెడలు వారంచరును కద్దరు ధారులై రావలయు ననియు కద్దరును ధరింషని వారు వచ్చినచో వారిపట్ల సూడ లాను సత్యాగ్రహ మొనర్భెదననియు మహాత్ముడు దెలిఎను యాతాస్థల మగు దండి (భుమును విదేశ వస్థ్రములచే మలినపరుప గూడదని మహాత్ముడు మందలించుచున్నాడు

గాంధి మహాత్ముడు సతా గ్రహ యోధుల కొసగిన వాతవాక ములు గమనార్ధములు పోలీసు వారు సతా గహావలంబులను చుట్టు కొనుచో లోపలివారు లోపలను వెలుపలివారు వెలుపలను ణివియుండవలినని మహాత్ముడు సూచింపెను ఎట్టి పరిబ్ధతులలో నయినను ఆవాంసా మార్గమును ఏిరనాడ కుండుట ముఖా వశ కము

దండీ కుగ్రామ మయినను సత్యా గహ సంరంభమిక్కడ ప్రారంభముగా నుండుటచే ఇయ్యది అన్ని గ్రామములకన్నను పట్టణములకన్నను మిన్నయై వెలయగలదు పూర్ణ స్వరాజ్య పతాకము శీగ్రచము నెలకొల్పి దేశమందంతటను దీనిని నెలకొన జేయగలదు దండి నావరించెడి పవిత్రత పమునం దన్నిమూలలను వా ఎంపగలదు దండికిలోయి సత్యాగ్రహము సలుపువారును వారి వెదుర్కొనెడి అధికారులును గూడ ధన్యులనుటకు సందియము లేదు సత్యాగ్రహ సంరంభము శ్రువులను గూడ త్వరలో మి తుల గావింపజాలి యుండును దండి వాందూ దేశమున కుంకారప్రాయమైై వెలయుటయే గాక ఆధునిక సపంచమున కంతకును గురులయై సత్యసందేశ వరియై ధర్మవిజయమును ప్రకటింపగలదు మహాత్ముని నిర్యాణము గూడ దండియందే ఇరుగునెడల దండిని స్మరింపనివా రీతరమువారిలోగాని రాబోవు తరముల వారిలోగాని ఉండబోరు ర్మదేవతకు దండి వాసస్ట్రానమై ఎల్లరపూజల గొనుచుండగలదు

దండిగ్రామమున ప్రారంభవమగు స్వరాజు సతా గహము విజయముగాంచి మహాత్ముని యుదేశమవామను సార్ధకపరుచుగాక దేశమందంతటను నెలకొను సత్యాగహము పూర్ణ స్వరాజ్యము వానిర్భవింఎజే వాందూ దేశము నాగరిక ప్రపంచమునందు మిన్నయ్రి వెలయునటులను వాందూ దేశ మొబగు ధార్మిక సందేశము ప్రపంచ శాంతి సౌఖ ములకు మూఅసాధన మగునటులను ఎరిణమించు గాక అని యీ సంపాదకీయం ఎర్కొంది

గాంధీజీ నుంచి ఉప్పు అందిందో లేదో దేశవ్యాప్తంగా వేలాదిమంది సము దాలలోకి దూకారు వందలాది బస్తాల గాంధీ ఉప్పు తయారయింది నాలుగు రోజులు కళ్లు మూసుకు కూర్చుంటే ఆదేపోత్రుందని ప్రభుత్వం భావించింది కాని పభుత్వం అనుకున్నదొకటి అయినది మరొకటి ఉప్పు ఎక్యాగ్రహం దేశం అంతా వ్యాఎంచి మహోద్యమంగా మారిపోయింది తొటాకు మంటలా భగ్గుమని ఆరిపోతుందే కాని కార్చిచ్చు బెతుందని పభుత్వం ఊవాంచలేక పోయింది. ఆ తర్వాత దీనిఐై విరుమకు పడింది అణచి వేత చర్యలను తీవ్రతరం చేఎంది నిరంధ ప్రయోగం

ఉ్చు సలా గ్రహులప ప్రభుత్వం దమననీతిని ఆంధవలకదుయ్యబట్టింది 930 వీబ్రల్‌

అధ్రహ్రాదంశ్ర

వ్‌డీ 9వ తేదీ సంచికలో నిర్చంధ ప్రయోగము శీర్లిన ఆంటధవల్‌కదాసిన సంపాదకీయంలో యీవిధంగా విమర్శించింది లవణ సత్యాగ్రహ ఫలితముగ ప్రభుత్వమువారు విధించెడి నిర్వంధముల కొకదారి తెన్ను గనుఎంచుటలేదు కొందరకు స్వల్ప శిక్షలను విధించుటయు మరికొందరికి దారుణ శిక్షలు విధించుటయు వింతగ దోవకమానవు నారిమెనుగారికిని దేశపాండిగారికిని చెరియొక మానము ఖయిదు విధింఎబడగ జమన్‌లాల్‌ బజాజ్‌ గారికిని మషఘ్రువాలా గారికిని చెరి రెండు సంవత్సరముల కారాగృహ శిక్షయు జరిమానా విధింపబడెను ఉప్పు చట్టము క్రింద ఆరు మాసములు గరిష్ట యయినను ఎనలుకోడ్డు _ 7 శెక్టను క్రీంద నేరమును పురికొల్పినవారివై రెండు సంవత్సరముల శిక్షను విధించుట ఏటిన్యాయమో తెలియకున్నది నారివెంనుగారు బ్ఞటువెంంటు నిచ్చుటకు గాని వాదించుటకు గాని కాసు ఎరీక్ష బేయుటకుగాని విచారణ యందేవిధముగ నయినను పాల్గొనుటకుగాని నిరాకరెంచిరి మీవృత్తి యేమనియడుగగ ఇప్పుడు ఉప్పును తయారుజేయుటయేయని నారిమెను గారు దెలిఎన సంగతి వారి ధైర్యమును మనో నిశ్చయమును చాటుచున్నది జరిమానా నిచ్చెదరాయని యడుగగ తాము ప్రభుత్వ కోశమునకు ధనమొసగమనియు తమసామ్మును సతా గహనిధి కొసగెదమనియు నారిమెనుగారు పలికిరి మీరు న్యాయవాదులు గారాయని మేజిబ్బటుగారడుగగ తామచటి నా యువాదహోదాతో వచ్చియుండలేదని నారివెంనంగారం స్పష్ట్రపరచిరి వీరితోపాటు అలీబహదూరుఖానుగారు గూడా విచారణలో పాల్గొనక శిక్షను వరించిరి నారిమెనుగారి నిర్పంధము బొంబాయి ప్రజలలో అమితోత్సాహమును గలిగించియుండుట వింతగాదు సతా గహమునకిరి విశేషముగ చేయూతనొసగెను రామదాసుగాంధి గారును న్యాయస్థానములో మిగుల రైర్యముబాస తమకు గరిష్థశిక్షను విధింపగోరిరి గుజరాళు విదా ఎరములో ఆచార్యులుగ నుండిన దేశాయిగారికి సంవత్సరము మూడుమాసముల శిక్షయు డాక్టరు మనూభాయిగారికి సంవత్సరపు శిక్షయు విధిపబడను. 7 శెక్షను వీరిబగూడ పయోగింపబడను చందూలాల్‌ దేశాయిగారికీ రెండు సంవత్సరములును అమృతలాల్‌ బల్‌ గారికి రెండున్నర సంవత్సరములును కారాగ్భవా శిక్ష విధింపబడెను ఢిల్లీలో సతా గ్రహోద మమును నిర్వవాంచుచున్న మహాత్ముని కుమారులగు దేవదాసుగాంధిగారి హస్తములనుండియు ఇతర సతా గహావలంబుల హస్తములనుండియు పోలీసువారు ఉప్పును బలవంతముగ నూడలాగికొనుటచే వాలంటీరులకు బలమయిన దెబ్బలు తగిలినటుల వార్తలు దెలుపుచున్నవి గాంధిమహాత్యుడు మొదట సతా గ్రహమును ప్రారంభించినపుడు సతా గహావలంబులు కారాగృహబాధలనే గాక దెబ్బల బాధలను గూడ సంతసముతో భరింపవలయు ననియు అవసరమగువో ప్రాణముల నయినను అర్పించుటకు ఎద్దముగ నుండవలయుననియు ఎచ్చరించియుండెను అన్ని ప్రాంతములలోను అవాంసావ్రతదీక్ష నిర్విఘ్నముగ కొనసాగునో స్వరాజ ఎద్దీ గూర్చి సందియముండజాలదు ప్రధాన నాయకులు నిర్బంధింపబడుచున్నను తుదకు గాంధివంహాత్ముడం సయితవు నిర్బంధింప బడినను ఈ వూరు ప్రారంభవుయిన సతా గ్రహోద మము అడుగంటుననిగాని పూర్ణస్వరాజ వాంఛ క్షీణించునని గాని తలంచుట ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

క్‌5్‌ క్రూతము వీలుగనుఎంపదు దేశమంతయు స్వాళం త్యబద్ధికై పరితఎంచు చున్నది స్వాతంత్ర్యతృ ఖలటిద్ధినలన గాని అంతరింపదు నిర్బంధ ప్రయోగము వలన స్వాతం త్యాబక్తి మరింతగ ఎరుగుట అనుభవైకవీద్యము పురుషులతోబాటు జ్ఞలు గూడ సత్యాగ్రహోద్యమము నందు పాల్గొన నిశ్చయించుట ఉద్యమ ప్రాశస్యమునకు నిదర్శనము హరిదయాలు నాగుబోలు వయోవృద్ధులు వంగదేశమున లవణసత్యా గహము జరుపుటబట్టి యువకులు వృద్ధులను భీదములేక ఎల్లరను ఈ యుద మమెటుల నూతనోత్సాహ భరితుల గావించుచున్నదో గగ్రహింపవచ్చును ఆం ధదేశమున గూడా సత్యాగహము ప్రారంభమయినది ఆంధ్రదేశము గూడ తీవ్రనిర్భంధ ప్రయోగముచే గౌరవింపబడవచ్చును సత్యాగ్రహోద్యమమునందు ఆంధ్రదేశ మితర రొష్టములకు వెనుకడుగు వేయదని చెప్పవచ్చును బొంబాయి రాష్ట్రమున దప్ప ఇతర రాష్ట్రములలో మహాత్ముని యుద మము వా ఎంపలేదని చెబ్బ, ఇండియా మంత్రిగారు సంతృ ఇజిందిన బెందెదరుగాక కాని నిజన్ధతి ఇందుకు విరుద్ధవుగ నున్నదని వీరు త్వరలో గ్రహింఎగలుగుదురు ఇలొ ఎంవత్సరంపబైగా గడచినా పభుత్వం పప్పు ఉడకలేదు రాజీ తప్పనిసరయింది 93 మార్చి 5న మహాత్మాగాంధితో వై సాయి ఇర్విన్‌ ఒప్పందం చేఎకొన్నాడు ఆ తర్వాత వచ్చిన వైస్రాయి వెల్లింగ్లన్‌ ఒప్పందాన్ని అమలు చేయకపోవడంతో ఇర్విన్‌తో ఒప్పందం వల 93 మార్చిలో నిలిఎవేఎన శాసనోల్లంఘనోద మాన్ని తిరిగి ప్రారంభించాలని 932 జనవరి 2 తేదీన కాంగ్రెస్‌ కార వర్గం నిశ్చయించింది దీనిబ గాంధీజీని ప్రభుత్వం జనవరి 4న అరెబ్బు చేసంది ఈ నిర్భంధంబై ఆంధ్రపత్రిక 932 జనవరి4వ తేదీన మహాత్ముని నిర్బంధము శీర్ణికన వాసన సంపాదకీయంలో యీ విధంగా ఎర్కొంది మహాత్ముని నిర్జంధము గాంధి మహాత్ముడును సర్దారు వల్లభాయి పటేలు గారును 827 సంవత్సరపు 25వ రెగ్యులీఎను క్రింద అరెస్టు చేయబడి పవిత్రమగు ఎట్టవాడొ మందిరమునకు ప్రవాస మంపబడిరి వంగదేశ నాయకులగు సుభాష చంద్రబోసు గారు 8 8 సంవత్సరపు మూడవ రిగ్యులేఎన్‌ క్రీంద బొంబాయి నుండి కలకత్తాకు వెడలు రయిలులో కళ్యాణ్‌ బ్బషను యొద్ద అరెన్బు చేయబడి ప్రవాస మంఎబడిరి బూజు పట్టిన ప్రాత రిగ్యులేషనులు మార్పు చేయబడుతున్నవి వీని క్రింద విచారణ చేయ బవిలేదు విర్బ్వంధమునకు కాల పరిమితి లేదు ఆర్డినెన్సుల ద్వారా పరిపాలనము జర గుచున్నపుడు దేశనాయుకులపట్ల నిట్టి విర్వంధ చట్టవులు ప్రయోగింపబడుట పహజమేయగును. స్బట్సుమను పతికా వృత్తాంతము ప్రకారము ధ్రభుత్వము వారు వెంటనే ఎమగ్రమగు అర్డినెన్సును ప్రయోగించి కాంగ్రెసు సంఘములను నాయకులను నిర్దాక్షిణ ముగ అణగదొక్కెదరని దెలియుచున్నది పూర్ణ స్వరాజ్యోద్యమమునకు ధనసహా యము కోరు వారందరును అణగ దొక్కబడదురనీ స్టట్సు మనుపత్రిక దెలుపుచున్నది అసోసియేటెడు ఎస్సు గూడ ఆర్దినెన్సు విభాగ వార్తను జ్ఞరపరముచున్నది ఈ ఆర్జినెన్సులు నేడు రాజ పతినిధి ద్వారా ప్రయోగింఎబడెను పాత ఎన్సు ఆర్డినెన్సు మరల కి తేబడినది పన్నుల చెల్లింపు ఆర్డినెన్సు అ కమ సంఘపు ప్రకటన అర్జినెన్సు ఎకెటింగు ఆర్డినెన్సు ప్రయోగింపబడెను కాంగైసు ఉద మమునకు సహాయము ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

వ్‌ర

జీేయనెంచిన ప్టాందన సోదరులందరును నిర్చంధింపబడెదరని యూహింప వచ్చును

నిర్బంధ విధానము మధ నుండి స్వరాజ్య సందర్శనము గలుగుచున్నదని కూడ అతడు దెలిఎను స్వరాజ్యసంపాదనోత్సాహ మిట్టి నిర్వంధముల వలన వెల్లి వెరి ౮ాందూ దేశమును త్వరలో గమ్యుస్థానము జేర్చుననుటకు సందియము లేదు అని యీ సంపాదకీయం స్పష్టం చేసి

932లో ప్రభుత్వం ఉద మం ప్రారంభమైన నాటినుంచీ తీవ్రంగా వ వహరించింది

ఈ సమయంలో పోలీసుల దుర్మార్గాలకు హద్దు అనేది లేకుండా పోయింది ఖద్దరు ధారును పట్టపగలూ నడిరోడ్డువ వివస్త్రలను చేస విదేశీ బట్టలను యిచ్చారు కాంగ్రెస్‌ వాదుల నోళు బలవంతంగా తెరచి కల్లు పోసీవారు ఇళ్లపై కాంగ్రెస్‌ జండా ఎగరవేశ్తి, కేసులు ఎట్టారు

ఇలా ఉండగా శాసనోల్లంఘనోద్యమాన్ని విరమిస్తున్నట్లు 934 ఏ ఎల్‌ 7వ తేదీన గాంధీకీ ధ్రకటించారు ఆతరువాత 935 ఇండియా చట్టం అమలులోనికి వచ్చింది ఆచట్టం కింద 9 లో రాష్ట్ర శాసనసభలకు మొట్టమొదటి సారిగా సార్వ తిక ఎన్నికలు జరిగాయి ఈ ఎన్నికలలో ఎక్క రాష్ట్రాలలో కాంగ్రైస్‌ అఖండ విజయాన్ని సాధించడం భారత పభుత్వానికి ఇంగ్లాండులోని బ్రిట్నో గభుత్వానికి కళ్లు తెరిఎంచింది మద్రాసు రాష్ట్రంలో కాంగ్రెస్‌ విజయాన్ని గురించి ఆం ధపత్రిక

937 జూలై 8వ తేదీన పజావిజయము శీరికన ద్రాసిన సంపాదకీయం వ్రాసింది

ముదాసు రాష్ట్రంలో ఎ రాజగోపాలాచారి ప్రధానిగా ముఖ మంత్రిని అప్పుడావిధంగా ఎర్కొనేవారు. 937 జూలై 4న కాంగైస్‌ మం తివర్గం ఏర్పడీంది ఈ మంత్రివర్గంలో ఆంధ్రుల ముగ్గురు ధ్రకాశం బెజవాడ గోపాల రెడ్డి వి.వి గిరి అబంబ్లీ బ్పకరుగా బులుసు సాంబమ్హూి ఎన్నికయ్యారు పార్లమెంటరీ కార్యదర్శులలో ఆయ్యదేవర కాళేశ్వర రావు తెన్నేటి విశ్వనాధం బీఎస్‌ మూర్తి, మాగంటి బాపినీడు ఎస్‌ ఎస్‌.వరదాచారి

కాంగ్రెస్‌ మంత్రివర్గం 939 అక్టోబర్‌ 29వ తేదీ వరకు అధికారంలో ఉంది 939 నర్జంల్‌ 3వ తేదీన ప్రారంభమైన ద్వితీయ పపంచ సంగామం కారణంగా దేశంలో మారిన రాజీయ పరిణామాల ఫలితంగా ఆ రోజున కాంగ్రెస్‌ మం తివర్గం రాజీనామా చేఎంది

యుద్ధం కారణంగా భారత జాతీయ నాయకులతో బిటిష్‌ ప్రభుత్వం రాజీ పడుతుంది గాంధీజీ ప్రభృతులు భావించారు ఇందుకు కారణం వెల్లింగ్లన్‌ మాదిరిగా కాకుండా ఆయన తర్వాశ గవర్నర్‌ జనరల్‌గా వచ్చిన విన్‌విల్‌గో గాంధీజీతోను ఇతర నాయకుల తోను తరచు దేశ పరిగ్ధాతుయ గురించి సంప్రదింపులు జరి ఎవాడు స్వాతం త్యం కావాలని కాంగ్రెస్‌ స్పష్టం చేత్త, యుద్ధం తర్వాక డొమినియన్‌ స్టటస్‌ను గురించి పరిశీలిస్తామని మాతం 940 ఆగస్టు 8న వై సాయి చెప్పాడు ఆ తర్వాత కూడా మహాత్మాగాంధి సం పదింపులు జరిపారు కాని ఫలితం ఏమీ కనపడలేదు వ్యక్తి సత్యాగ్రహం

అప్పటికే దేశంలో అతివాద శక్తులు కొంతవరకు బలపడ్డాయి కాంగ్రెస్‌లో కూడా తీవ్రవారు అధికం బెతోంది శాసనోల్లంఘనోద్య మాన్ని పున ప్రారంభించడానికి గాంధీజీకి అభ్యంతరం లేదా సామూహిక సతా గ్రహోద మం వల్ల దేశంలో దౌర్జన్యాలు వాంసాకాండ ప్రబలే అవకాశం ఉన్నదని ఆయన భావించి 940 ఆగస్టు 7న వినోబాభావే తొలి సత్యా గాహిగా వ్యక్తిగత సత్యాగ్రహం ప్రారంభించారు

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

క్‌7 ఈ ఉద్యమం గతంలో వాటికన్నా విభిన్నమైనదనీ శక్తివంతమైనదనీ సంఎుర్ల స్వాతంత్ర్య లక్ష్యాన్ని ర్ధివగలదనీ ఆం ధరాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘం అధ్యక్షుడు శ్రీ పకాశం వ్యాఖ్యానించారు ఈ ఎతా గహానికి అందరూ అర్హులు కారు రాట్నం దారం తీనవారు నిర్మాణ కార్య కమం ఏట విశ్వాంం గల వ క్తులకే యీ సత్యాగ్రహం పరిమితం కావాలని గాంధీజీ సూచించారు ఈ ఫర్యాగహులు తాము సతా గ్రహం జరిఎ పదేశాన్ని సమయాన్ని ముందు గానే జిల్లా అధికారులకు తెలియచేయాలి సతా గహం చేం చోటికి చేరిన తర్వాత బిటిష్‌వారు జరిఎ యుద్దానికి వ్యక్తుల టా ధన రూఎణా సహాయం చేయడం తప్పు యుద్ధ ఎ కియలన్నిటినీ అవాంసా పద్ధతులలో ారించడమే ఉత్తమమైన మార్గం అని చెబ్బ శాసనాన్ని ఉల్లంభుంచాలి ఈ ఎమయంలో ఎలాంటి ప్రదర్శనలూ జరగకూడదు ఆ సమయానికి పోలీసులు వచ్చి ఉంటారు కనుక ఎత్యాగ్రహిని వెంటనే అరు చేం తీబుకు వెడతారు కేసులు ఎడతారు దానిల శిక్షలు పడతాయి ఒకవేళ ఏ ఎతా గ్రహి మునా పోలీసులు అరెస్టు చేయకుండా వదలివేశ్త అతడు తిరిగి ఇంటికి పోకుండా ఢిల్లీ వరకు సాదయాత్ర జరిఎ తోవలోని గ్రామాలలో యుద్ధ వ్యతిరేక ఎచారం చేయాలి ఈ సందర్భాలు చాలా శక్కువ ఎక్కడైనా జరిగినా సతా గహులను రాష్ట్ర సరిహద్దులలో నయినా అరెస్టు చేఎవారు 94 మార్చి 3న వెలువడిన ఒక పకటన పకారం పంజాబ్‌ మినహా దేశం మొత్తం మీద 9 మందిని అరెస్టు చేసారు రాష్ట్రాల వారీగా చూస్త సంయుక్త రాష్ట్రాని ౮౧1049౧౧ ౧౫ ది అగసానం ఈ రాష్ట్రంలో 495 మంది అరెస్టు అయ్యారు ఆంధ 882 మందితో ద్వితీయ స్థానంలో ఉంది అయితే జరిమానాలలో ఆంధ్రదే ప్రధమస్థానం దేశం మొత్తం మీదరు 2 09 663 జరిమానాలు విధించగా ఆం ధలో రు 76 533ల జరిమానాలు విధించారు 94 అక్టోబర్‌లో రష్యాలో వాట్లర్‌ విజయపరంఎర కారణంగా బిటిష్‌ ప్రభుత్వ వైఖరిలో మార్పువచ్చి, డింబర్‌లో రాజకీయ ఖైదీల నందరినీ విడుదల చేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది ఈ పత్యాగ్రహాన్ని గాంధీజీ ఉపసంహరించక పోయినప్పటికీ పభుత్వ విధానం వల్ల 94 ఆఖరుకు ఈ ఉద్యమం ముగింది అయితే కాంగ్రెస్‌ సంస్థ సామ్రాజ వాద ప్రభుత్వానికి తన సహాయ నిరాకరణ విధానానికే కటుబడీ ఉంది భారతదేశంపై జపాన్‌ దాడి చేస్త, త్ర్ప కొట్టడానికి కాంగ్రెస్‌ ప్రత్యేక వ్యూహాన్ని కడా ఆలోచించింది ఇది క్రమంగా క్విట్‌ ఇండియా' ఉద్యమానికి దారితీఎంది 1942 _ క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమం విజయమో వీరస్వర్గమౌ 942 దేశ ప్వాతంత పోరాట చరి తలో మహత్తర చారి తాళ్మక ఘట్టం తుది ఘట్టం అదే లీటష్‌ ప్రభుత్వం పాలిట యమపాశం క్విట్‌ ఇండియా' ఉద మం స్రఎంచ సంగ్రానుంలో జపాన్‌ విజయాలతో భారతదేశం లోని రాజకీయ పరతి మారిపోయింది బర్నాను కూడా ఆక్రమించుకొంటున్న జసాన్‌ ఏ రోజునయినా భారతదేశంపై దాడిచేఎ పరిస్ధితి ఏర్పడింది ఇది గాంధీజీకి కాంగైసి నాయకులకు ఆందోళన కలిగించింది స్వతంత్ర దేశంగా మా ఈమే భారతదేశం యుద్ధంలో పాల్గొనగలదని వారు నిశ్చయించారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

5కి జపాన్‌ విజయాలవల్ల భారతదేశ వ్యవహారాలలో వైనా అమెరికాల ఆసక్తి అధికమైంది. ఆమెరికా అధ్యక్షుడు రూబ్వెల్డ్‌ ఒడి అధికం కావడంతో బిటిష్‌ పధాని వర్చిల్‌కు కాసున్స్‌ సభా నాయకుడు సర్‌ స్టార్ట్‌ క్రమ్స్‌ ను కాంగ్రెస్‌తో రాయబారానికి పంపక తప్పులేదు ఆయన ఓక పధకంతో ఎహా వచ్చాడు. కామన్వెల్త్‌ నుంచి విడిపోయేవాక్కులో భారతదేశానికి డొమినియన్‌ వ్ఞటస్‌ను యుద్ధం పూర్తయిన తర్వాత ఇస్తామనీ వివిధ రాష్ట్రాల పతినిధులతో రాజ్యాంగ సభను ఎర్పాటు చేఎకొవి సాంత రాజ్యాంగొన్ని రూపొందించుకోవచ్చుననీ అయితే ఆ తర్వాత ఎ రాష్ట్రానిక్రైనా భారత సొంత రాజ్యా నడోయి, స్వతంత్ర దేశంగా ఉండే హక్కు ఉంటుందనీ యీ పధకం రాక ఈ పథకాన్ని కొంగ్రైస్‌ పూర్తిగా నిరాకరించిది. యుద్ధంలో పాల్గొనాలొ వద్దా అన్న విషయాన్ని నిర్ణయించుకోవలబంది స్వతంత భారతదేశమే కాని బానిస దేశం కాదని మొదటినుంచీ కాంగ్రె ఒకంగా ఉంది. చర్చలు ఎంతకాలం కొనసాగినా ఫలితం మా తం శూన్యం ఈ విధంగా క్రో రాయబారం విఫలం కావడంతో కాంగ్రెస్‌కు ఉద్యమ నిర్వహణ తప్పనిసరయింది. పౌర ఎడుమ్పె భారత నాయకుల ఆందోళన స్పష్టంగా తెలుస్తోందని యీ ఆఅవకాళాన్ని మిత్రమండలి ముఖ్యంగా బ్రిటన్‌ ఉయోగించు కోవాలనీ న్యూయార్క్‌ టైమ్స్‌ పతిక ధ్రాసింది ఇది బ్రిటన్‌కు చిక్కిన తుది ఆవకాశమనీ యీ అవకాళాన్ని కూడా వదలుకుంటే పరిణామాలకు భారత నాయకులను బాధ్యులను చేఎ ఏలు లేదనీ తుది ఆవకాశము శీర్డికన ఆంధ్రపత్రికొ 94 ఆగస్టు 8వ తేదీన ధ్రాసిన సంపాదకీయం వాచ్చరించింది. భారతదేశం నుంచి తక్షణమే వైదొలగడం బిటన్‌ అభిమతం కాదు. బానిస దేశంగా ఉంటూనే భారత్‌ మిత్రమండలి తరపున యుద్ధంలో పాల్గనాలని బ్రిటన్‌ కోరిక. ఇందుకు కాంగ్రేస్‌ ఎఎమూ అంది.

క్రష్ప భారతదేశంలో ఉండగానే కాకినాడ, విశాఖ చేవులవ జపాన్‌ బాంబులు ముంది భా

దేశం నుంచి బ్రిటన్‌ వైదొలగినప్పుడే, జపాన్‌ దాడి ప్రమాదం తప్పవచ్చునని భారత నాయకులు భావించారు. అందుచేత 942 మేనుంచి దేశంలో క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమం గురించి ఎచారం చేయసాగారు. ఈ పచారం ఉధృతంగా ఉన్నప్పటికీ, ప్రభుత్వానికి లీవు కుట్టినట్లయినా లేదు. 942 ఆగస్టు 7 * శదలలో బొయాయిలో ఎ ఐ.ఎ.ఎ. సమావేశమై సుదీర్హ చర్చ జరిఎ 8వ తేథీన శ్యట్‌ ఇండియా తీర్మానాన్ని అమోదించింది. మొత్తం సభ్యులు 250 మందిలోను 3 మంది మౌళ్రం తీర్మానాన్ని వ్యతిరేకించారు.

ఈ సమావేశంలో గాంధీజీ ఆవేశపూరితమ్రైన ప్రసంగం చేసారు “కాంగ్రెస్‌ కల్లోల సముద్రంలోని దుముకుతోంది ఈ సము దంలో కాంగ్రెస్‌ పేలితే ఆది స్వతంత్ర భారతదేశంలోనే త్రేలకపోశే నామరూపాలు లేకుండా సముద్ర గర్భంలో మునిగిపోతుంది అన్నారాయన. “ఈ పోరాటాస సేను మీకు ఒక మం తం చెపుతాను. అది చాలా చిన్నది దానిని మీరు గుండెల్లో పదిల పదచుకోవచ్చు. ఆమంతమే మీ ఊటరి కావాలి ఆది విజయమో వీరస్వర్గమో 009 6 అని కూడా గాంధీజీ కాంగ్రెస్‌ కార కర్తలకు, దేశ ప్రజలకు తెలిపారు దేశంలో అల్లర్లు ఆందోళన

ఈ తీర్మానాన్నిఎ ఎఎ ఆమోదించడం ఏమిటి కాంగైస్‌ నాయకులపై పభుత్వం విరుచుక ఆంధ్రపత్రికచరిత్ర

ఫడడం ఏమిటి ఒక్కసారిగానే జరిగాయి తెల్లవారకముందే 54గురు కాంగైస్‌ నాయకులను నిర్బంధించారు అజ్ఞాత పదేశాలకు తీసుకు పోయారు దేశవ్యాల్తంగా కాంగ్రెస్‌ నాయకుల నందరినీ కారాగారాల్లో ఎట్టారు ఈ సమయంలో సాగిన బభుత్వ విజృంభణబై నిర్బంధ విజృంభణ ట్లక 942 ఆగస్టు 0వతేదీన వ్రాసిన సంపాదకీయంలో ఆంధ్రపత్రిక ఏవిధంగా విజృంభించిందో మౌద్దాం నిర్వంధ విజృంభణ (10-08-1942)

కాంగైబు సతా గ్రహోద మమును ప్రారంభించుచో ప్రభుత్వము వారు నిర్బంధ చర్యలకు గడంగెదరని చాలామంది తలంచుచునే యుండిరి కాని నిన్నటి దినమున నా విధముగ గాంధి మహాత్ముని కాంగ్రెసు నాయకుల నందర నొక్కమారు ఆకస్మకముగ నిర్బంధించి అజ్ఞాత ప్రదేశములకు గొనిపోయిరను వార్త ఆతు వామాచలము గల భారతీయులకే గాక సభ మానవ కోటి కంతకును గూడ అశని పాతవఎటుగ నంండు ననుటకు సందియువుఎ లేదు కొన్ని పరిస్ధితులలో సత్యాగ్రహోద్యమమును మహాత్ముడు ప్రారంభించవచ్చునని మా తము జాతీయోపసంఘము మొన్నటి ధీనమున తీర్మానించినది అయినను కాం గెసు గాని మహాత్ముడు గాని ఇంకను సత్యా గ్రహమును ప్రారంభించుటకు ఉత్తరువు చేయలేదు అంతకుముందు రాజబతినిధి ద్వారా బిటిషు బ్రభుత్వముతో పఖ్యత కొరకు రాయబారముల సాగించదలచితినని గూడ గాంధి మహాత్ముడు ప్రకటించెను కాంగ్రెసు కోర్కెను మిత్రరాజ్యాధిపతులకు దెలియజేఎ బిటను భారతదేశముల మధ్య నేర్పడిన ఈ వివాదమును ఎరిబ్బరించి సమాధానమును కుదుర్చవలబనదిగ గోరదలచితినని కాంగైసు అధ్యక్షుడగు అజాద్‌ గౌరు ప్రకటించిరి మహాత్ముడును కాంగ్రెసు అధ్యక్షుడును ఈ విధముగ తుది నిముసమున గూడ బ్రిటనుతో సఖ ము కొరకు ప్రయత్నించు చున్న సమయమున అధికారులు వారిని రే మునందలి ఇతర కాంగైసు నాయకులను తీవ్రమగు నిర్బంధ చర్యలకు గురిచేయుటకు ప్రారంభించి బుద్ధిపూర్వకముగ ఆంగ్ల భారతదేశములకు సంఘర్షణను దెచ్చి ఎట్టిరి

ఈసారి గాంధి మహాత్ముని బైనను నె హూ పైనను కారాగారములందు విధింప బడు వియమములు చాలా కరిన మొనర్చుటకు అధికారు లుద్దేశంచు చున్నా రనియు వెలుఎలి ధఎంచముతో వారి కెట్టి సంబంధమును లేకుండ చేయబడు ననియు వార్తా పత్రికలు గూడ వెనుకటిపలె వొసగబడవనియు వార్తలు దెలుపుచున్నవి అధికారులు దానిని కాదనుట లేదు గాంధి నెహూ లెట్టి కరెన నిర్భంధముల నైన ఓర్పుతో సవాంచెద రనుటకు సందియము లేదు కాని అధికార వర్గము వారిదివరకు కంటె వీరిబై కరినతర మగు నిబంధనల నెందు కములు జరుపవలెనో తెలియకున్నది వారు సాధారణ నేరస్థులు గారు 40 కోట్ల భారత ప్రజా బాహుళ మునకు వాయకులు సభ్య మానవకోటి యంతటివేతను పరమపూజ్యులుగ పరిగణింప బడుచున్న ఉత్తమ పురులు అట్టి వారి కొసగు ఆదరణను వారిపై అనులు జరుపబడు కరినతరమగు నిర్భంధములను పంచ మంతయు గమనించు చుండు ననియు నేటి మానవజాతికే గాక తరతరముల వారును గూడ జ్ఞయం దుంచు కొందురనియు బిటిషు అధికారులు గుర్తించు టుచితము

బీటిషు అధికార వర్గ మనవసరముగ నిపు డీదేశమున ప్రారంభించిన సంఘర్హణ ప్రపంచ శాంతిని గోరువా రెల్లరు తీవ్రముగ ఖండించెద రనుటకు సందియము లేదు ఈ పద్ధతి వలన

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

60 గాంధి నె హూలను నిర్ప్భంధములం దుంచవచ్చును ప్రజలచే సంపూర్ణ విశ్వాసములళో గౌరవింపబడుచున్న వేలకొలది ఇతర కాంగైసు నాయకులను గూడ నిర్చంధింప వచ్చును సత్యాగహము ప్రారంభము గాక పూర్వమే మాడ్చివేఎతి మని తలంపవచ్చును కాని రాజగోపాలాచారి గారు నుడివినటుల ఈ చర్యలవలన 40 కోట్ల భారతీయుల హృదయములు సంగ్రామోత్సాహ పూరితవలులుగ నొన రృగల్షిరా? బిటనంబైనగొని మి తరాజు వయులబైన గాని ఎజి యందభిమానమును ఎరేఎంచ గల్లిరా? యుద్ధ ప్రయత్నములకు తోడ్పడవలె ననుభావమును బెంపొందింప గల్లిరా? ఈ సమయమున బిటిషు అధికారులిట్టి చర్యలకు దిగినందులకు ఆంగ్లదేశ్యు శేయస్సును ఆంగ్ల భారత దేశముల సఖ మును కాంక్షించువారందరు చాలా చింతించవలు యున్నది దేశంలో కలవరం కల్లోలం దేశవ్యాప్తంగా నాయకుల నందరినీ నిర్చంధించడంతో అన్ని ప్రాంతాలలోనూ కల్లోలం బయలు దేరింది నాయకుడనేవారు లేకపోవడంతో ప్రజలు విబృభించారు వీరిపై పభుత్వం అతి కూరంగా వ వహరించింది దీనికి సమాధానంగా పజలుకూడా అంతతీవ్రంగానూ ప్రతిఘటించారు ఈ కల్లోల పరిన్ధితి బై ఆంధవతిక 942 ఆగస్టు 3వ తేదీన అవాంస మహాత్ముని వాచ్చరికి సంపాదకీయంలో తన తీవ్ర ఆందోళనను వ్యక్తం చేబంది అవాంస = మహాత్ముని హెచ్చరిక మహాత్ముని యొక్కయు ఇతర భారత జాతీయ నాయకులయొక్కయు అరెసబ్బులే ఉద్రేకపూరితమైన ప్రజలు కొన్ని ప్రదేశములందు దౌర్జన్య చర్యలకు గడంగుచుండిరని ఆక్షేంచును, అట్టే చర లను గాంధీవంహాత్ముడు విరనంచియుండెనని వం దాను వెంయిలు ఎతి వాచ్చరించుచున్నది ఇంతవరకు గాంధీమహాత్ముని అతని వాంసా ఎద్ధాంతములను అవ వాళన మొనర్చ్భుచుండెడి మడాను మెయిల్‌ పతికకు మహాత్ముని వాక ములు ఇప్పుడు టబ్రజలు శిరసావవాంచవలనన ప్రమాణవాక్యముగ గోచరించు చింతయు సంతఎంపవలన యున్నది. మద్రాను మెయిలు పత్రికయు ఇతర ఆంగ్లనాయకులకు భారత స్వాతం త మును గురించి మహాత్ముడు తెలుపుచున్న వాతోక్తులు కూడా పసమాణముగా పరిగణించి తాముకూడ అనుసరించుటకు నిర్ణయించుకొన్నదో నెంతయు బాగుగానుండును. మద్రాను మెయిలు పత్రిక విషయమెట్టున్నను గూడ గడచిన మూడు నాలుగు రోజులుగొ దేశమునందు పలు పదేశములలో ప్రజలు గుంపులుగుంపులుగాజేరి యొనర్చు దౌర్జన్య చర్యలు గాంచి విచారింపని భారతీయులుండరు ప్రశాంతముగా నాలోచించునెడల అట్టి చర్యల నొనర్చిన వారును గూడ పశ్చాత్తాపమొందకపోరు. 'హిందూ* పతిక సూచించినటుల ప్రభుత్వమువారు నాయకులనందరను వెదకి వెదకి పట్టుకొనిపోయి. ప్రజలకు సరియైన సలహా యొసగి వారు ఉద మమునకు అవాంసాయుతమగు జేయువారు లేకుండా బేయుటవే నిట్టి సంభుటనలు సంభవించెను స్థానిక నాయకుల నయిన వదలియున్న యడల దేశమున నిట్టి చర్యలు జరిగెడిమ్‌ తలంపము కాని అధికారులట్టి అవకాశము నొసగకుండుట శోదనీయము ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ర్‌ అయినను యీ సమయవతున పజల విధి మాతము స్పష్టము గాంధీమహాత్ముడు జొతీయోఎసంఘమునందు పసంగించుచు నుడివిన నీ కింది వాక మును ప్రతి వ్యక్తీయు గూడ గుర్తింవలబ యున్నది ఆ గహావేశముచే వారు. బిటీషువారు ఒకవేళ నేమైనను చే మీకు కోయు గలిగించవచ్చును అయినను గూడ మీరు దౌర్జన్య చర్యలకు గడంగి అవాంసా ఎద్దాంతమునకు అవమానము కలిగింపరాదు పజలు తమలో కలుగు ఉ దేకమును ఉత్సావామును నిగ్రహించుకొని రానిని స్వాతం త సాధకమగు కార విధానమున నుపయోగించవలెను అచ్చటచ్చట ఉదేక ఫూరితమగు చర్యలకు గడంగుట వలన సరియగు ప్రయోజనములుండవు సరికదా అనవసరముగా వఎములును గూడ గలుగవచ్చును అందుచే పజలట్టీ పద్ధతులనుగాక దూరదృ్టతో శాంతముగా వాయకులయొక్కయిు మహాత్ముని యొక్కయు అభిమతము బాగుగా తెలిఎకొని త్రికరణశుద్ధిగా అవాంసా విధానము ననుసరించెదరని నమ్మెదము మహాత్ముడెక్కడ? అయితే గాంధీ నె హూ పభృతులను అరెస్టుచేఎ అజ్ఞాత పదేశాలకు తీఎకొనిపోయి వాలుగురోజులయినప్పటికీ వారి జాడను గురించి పభుత్వం తెలియజేయకపోవడం పట్ల ఆం ధపతికో తీవ ఆందోళన చెందింది. 942 ఆగస్టు 3వతేదీన మహాత్ముడు. ప్రభుత్వము శీర్షికన వ్రాసిన ఉఎసంపాదకీయంలో ప తిక తన ఆవేదనను వ్యక్తం చేఎంది రిఫరన్సులు ఆంధ్రఎతిక 5 అక్టోబర్‌ 9 5 2 ఆంధ్రపత్రిక 9 9ఎఎల్‌7 ఆంధ్రఎత్రిక 920 ఎప్టంబర్‌ 0 ఆంధ్రపత్రిక 920 ఎస్బంబర్‌ 25 ఆం(గ్రప తిక 920 ఎప్బంబర్‌ 27 ఎన్‌ఎఆర్‌ 92 ఎజి292 ఎరా52 అంధ్రఎత్రిక 920 ఆగస్టు 7 ఎన్‌ఎఆర్‌ 920 ఎజి 29 ఎరాక9 ఎన్‌ఎ ఆర్‌ 920 ఎజి 385 86 ఎరా52 0 ఆంధ్రపత్రిక 92 ఏఎల్‌2వతేదీ ఆంధ్రఎత్రిక 928 జనవరి 7 2 ఆంధ్రపత్రిక 928 జనవరి 9 ఆంధ్రపత్రిక 930 జనవరి వతేదీ అనుబంధం 4 అంధ్రపతిక 930 జనవరి ది ఫ్రీడం స్ట్రగుల్‌ ఇన్‌ ఆంధ్ర పదేశ్‌ వాల్యుం 4 ఎడిటర్‌ ఎం వెంకటరంగయ్య ఎజి 0 ఆంధ్రఎత్రిక 942 ఆగస్టు 0 ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

62 ప్రభుత్వంతో హోరాహోరీ - 1111 ఆగడాలు - దారుణాలు

స్వాకంత్ర పోరాటంలో వివిధ ఉద్యమాలకు సంబంధించి దేశంలోను రాష్ట్రంలోను జరిగ) విభిన్న సంఖుటనలు పభుత్వ దమన నీతికి ఆగడాలు దారుణాలకు పతీకగా నిలిచి పోయాయి. ఈ సంఘటనలన్నిటినీ యిక్కడ ఎర్కొనడం అసాధ్యం ఇటువంటి సంఘటనలు ఎన్ని జరిగాయో చెప్పలేము అయితే ఆనాటి దేశకాల పర్మ్యితులను తెలిఎకొనడానికి మన స్వాతంత యోధులు వారి కుటుంబాలు ఎలాంటి గడ్డు రోజుల్లో జీవితాలు గడిపారో తెలిఎకొనడానికి ఆనాడు ఎజలు ప్రభుత్వ చర్యలపై ఏ విధంగా స్పందించినదీ అవగతం చేకొనేందుకు ఆంధ్రవ్యతివో పచురించిన కొన్ని సంఘటనలను మచ్చుగా యిచట ఎర్కొనడం జరుగుతోంది పంజాబ్‌ శిక్షలు

పంజాబ్‌ శిక్షలు దేశ పజలవృాదయాలలో భయోత్సాతాన్ని కలుగజేసాయనీ ఈ కేబుల్మ విచారణ జరిగిన తీరు మార్షల్‌ లా కింద విధించిన శిక్షలు న్యాయశాస్త్ర వేత్తల తీవ్ర విమర్శక గురయ్యాయనీ 9 9 జూల్రై25వతేదీ ఆంధ్రవ్యతికో పంజాబ్‌శిక్షలు శీర్ణికన వ్రాసిన సంపాదకీయంలో దుయ్యబట్టింది నిందితులకు తమ న్యాయవాదులను ఎట్టుకునే హక్కును కూడా పభుత్వం హరించింది గవర్నర్‌ జనరల్‌కు శ్రీ నోర్డన్‌ వ్రాసిన ఉత్తరానికి పంజాబ్‌లో మార్షల్‌ లా ఎత్తివేఎన తరువాత గాని సమాధానం రాలేదు ఈలోగా నిందితులకు శిక్షలు విధించడం అయిపోయింది బిటిష్‌ పభుత్వం కీమినల్‌ రంగానికి సంబంధించి అనుసరిస్తున్న విధానం పట్ల పజలలో గౌయం లేకుండా పోతోందన్న నోర్డన్‌ అభిప్రాయాన్ని ప్రభుత్వం గమనించవలణ ఉంది డాక్టర్‌ కదులు సత్యపాల్‌ లాలా హరి కృష్ణలాల్‌ రాంభు జారత్‌ గోవర్ధన దాస్‌ పభృతులబై నేరాలను మార్తల్‌ లా థీం విచారించడమే అన్యాయమని న్యాయశాస్త్రవేత్తలు నిశ్చయించారు వీరిని చట్టంలో ఏ ఎక్షన్‌ ప్రకారు శిక్షించినా శిక్షలు మాత్రం చాలా చాలా తీవ్రమైనవి కరినమైనవి హరిభజన సందర్భంగా చేబన ఉఎన్నాపా లకు దేశాంతరవాస జీవిత ఖైదు ఆస్తుల స్వాధీనం మరణశిక్ష అతి తీవ్ర మైనవని అంగీకరింక తప్పదు పచురణ నిమిత్తం పంఎన వా సానికి గోవర్ధన దాస్‌కు మూడేళ్లు కరిన కారాగారవాస £క్ష విధించారు విచితం ఏమంటే ఆవాస పచురణ కర్తలకు లేని శిక్షను గోవర్ధన్‌ దాస్‌ అనుభవింయ వలనవస్తోంది కలకత్తాలో జరిగిన జాతీయ కాంగస్‌ ఉపసంఘ సమావేశంలో పంజాబ్‌ శిక్షలతో తమ హృదయాలు శోకభరిత మయ్యాయని మదన్‌ మోహన మాలవ్యా చె్బనట్లు తెలిఎంది పంజాబ్‌ శిక్షలను మహాత్మాగాంధి నిశితంగా విమర్శిస్తున్నారు ఈ క్లిష్ట పరిస్టతినుంచి పంజాబ్‌ సోదరులను గట్టి 0 డానికి కృషచేయడం పతి భారతీయుని కర్తవ్యం

మాంటేగు ప్రస్తావించిన విచారణ సంఘ సమావేశం వరకు వేచిచూడడం చాలా జూప్యం బెతుంి. సీవీ కొన్సిల్‌కు ఆబ్బలు చేయడానికి లక్షలాది రూపాయలు కావలన ఉంది ఈ మొత్తాన్ని ఎకరింే బాధ్యత భారతీయులందరి పైనా ఉంది కలకత్తాలో కాంగైసు సంఘ సమావేశంలో ఆంధ్ర ప్రతినిధులు

ఆంధ్రపత్రిక దరిత్ర

63 అంధ్రదేశం నుంచి రు 2 వేలు ఎకరించి పంపడానికి అంగీకరించినట్టు తెలిసింది అందువల్ల ఆంధ్రులు శమ క్తి కొలదీ సహాయం చేస మన సోదరుల ప్రాణాలను ఆత్మగౌరవాన్ని ఆస్తిని కాపాడగలరనే మానిశ్వాలం అని యీ సంపాదకీయం ఎర్కొంది జలియన్‌ వాలాబాగ్‌ హత్యలు జలియన్‌ వాలాబాగ్‌లో జనరల్‌ డయ్యర్‌ జరిఎన సామూహిక హత్యల పార్లమెంట్‌ చర్యను సరించి 'పంజూబ్‌ హత్యలు పార్లమెంటు చర్చ శీర్ణికన 920 జూలై 2వ తేదీ ఆం ధవత్రికో సంపాదకీయం బ్రాస్తూ భారతీయులకు సమ భాగత్వము గౌరవము బిటిషు సామ్రాజ ములో లభించవని స్పష్టం చేఎంది ఈ సంపాదకీయంలో పభుత్వము వారి తీర్మానము డయరు గారిని తగించుట యందామోదితమైనది బిటీషు పార్లమెంటు డయరు గారి దుర్గాయములను గర్జించి బ్రీటీషు ఎజల ధర్మస్వాతం తా భిలాషను పతిపాదించుట సామ్రాజక్షేమమునకు శుభసూవకము డయరు గారి హత్యలకీ స్వల్ప దండనము చాలునని యెవరును నంగీకరింపజాలరు వారి కమ విరారణమును నుచిత దండనమును భారతీయు లేక గీవముగ గోరుచున్నారు _ అని ఎర్కొంది ప్రత్యక్ష నిదర్శనము ఎంజాబ్‌లో మార్తల్‌ లా కింద నిర్బంధించిన వందలాది మంది అమాయకులను కారాగారాల్లో బాధిస్తూనే ఆంగ్లేయులు చేఎన తప్పులను భారతీయులు ఉదారబుద్ధితోను క్షమాబుద్ధితోను చూడ వలంందని రాజు ప్రతినిధి పంజాబ్‌ లెబ్బనెంటు చేన ప్రకటనలను ఆంధవల్రికో 920 నవంబర్‌ కతేదీ ప్రత్యక్ష నిదర్శనము శీర్ణికన బ్రాసిన సంపాదకీయంలో తీవ్రంగా గర్జించింది ఆంగ్లేయులు సలిఎన దోసములను భారతీయులు మన్నించి తను క్షమాగుణమును చూపవలయుననియు గతమును మచి భావ భివృద్ధి గూర్చి యోచింపవలయుననియు కలనల్‌ వెడ్డి్రడ్డు గారు సభలలో వాక్రుచ్చు చున్నారు గతమును మజచి పొమ్మని పంజాబు లె్బనెంటు గారును రాజప్రతినిధి గారును భారతీయులకు సలహానిచ్చుచున్నారు ఇంతియగాక పజలను మాధాన పరచుటకు ప్రభుత్వము వారు ఎంతయో కృజ, సలిఎరనియు ముందెప్పుడయినను విర్భంధ ఎద్ధతుల నవలంబింప వలన వచ్చునెడల వారు ప్రజాప్రముఖుల లోడ్సాటు గైకొనెదరనియు ల్టునెంటు గారిటీవల నుడివి యుండిరి, ఇటులనే విషను పరిజ్ఞతులలో గూడ నిర్బంధ విధానము నవలంబింపక యూరకుంటి మని ఇండియా ప్రభుత్వము వారు గొప్పగ ప్రచురించిరి దేశమునందలి సందర్భములకును వీరల 'ప్రకటనములకును సంబంధ మంతగ గన్పించమటలేదు అని విమర్శించింది చీరాల - పేరాల శూరులు పంచాయతీలుగా ఉన్న తమ గ్రామాలను మునిసిపాలిటీలుగా ప్రభుత్వం ప్రకటించినందుకు విరసనగా తమ ఇళ్లను వదలి పాలాలలో నివఎంచిన యీ గ్రామాల ప్రజలను శూరులు గా అభివర్గిస్తూ 92 ఫధ్రిల్‌25వ తేదీ ఆం భవల్‌కో సంపాదకీయం వ్రాసింది చీరాల ఎరాల త్యాగము అన్న కన ధ్రాసిన యీ సంపాదకీయంలో పౌరులను ప్రశంబస్తూ యీ విధంగా భాసింది చీరాల ఎరాల పౌరులు తను గ్రామాలను అతి త్వరితముగను శాంతముతో వదలి భాంచ్పపక్రక బంిత్ర

ఎట్టుమున్నటుల వార్తలేతెంచుచున్నవి సరకులతోను జనులతోను నిండిన బండ్లు గ్రామముయ వీడుచున్నవి పజలు అవాంసా వతదీక్ష నవలంబించి గాంధి వుహాత్ముని యాదే వ్వ ననుసరించుచుండిరి అధికారులు పజల శాంతి పద్ధతులకు ఆటంకము కలిగించు చున్నట్క తెలియుచున్నది. చీరాణ పజలు జూపిన పట్టుదలయు ధైర్యోత్సాహమును తా గశక్తియ ఆంధ్రదేశమునే గాక భరత వర్గమునంతను ఆశ్చర మున ముంచగలదు చీరాల ఎరాల వీరులకు ధనసహాయ మత వసరముగ గావలఎయున్నది ఆం ధ దేశము చీరాల ఎరాల పౌరులకు గలిగి భంగపాటును తనదిగానే భావించి ధనసవోయము గావించి వారి ఆత్మగౌరపమును కాపాడుము విశ్వఎంచు చున్నాము

ఆంధభ్రవ్యలికో ఇదే సంచికలో యీ విషయంపై చీరాల నుండి గొల్లపూడి ఎతారామశాస్త్రి స్వా ఎతారాం గారు పంఎన తంతి వార్తను చీరాల ఎరాల శూరులు శీర్ణికతో యీ విధంగా బ్రచురించిండి

లీరాల ఎరాల పౌరుల తా గ మతిశీఘముగ సాగుచున్నది వర్తకుల సరకులతోను ఇత సామానులతోను నిండిన రెండెద్దుల బండ్లు వరులు వరుసలుగా ఊరిబయటికి బోవుచున్న నిరుఎదలగు సై పురుషులు తమ తమ సామానులను నెత్తిమీద ఎట్టుకొని మోసుకొని పోవుచున్నారు అన్ని వర్ణములవారును అత్యుత్సాహముతో మహాత్మాగాంధి సలహాను పాటించి పవర్తించు చున్నారు పురపాలక సంఘాధ్యక్షుడు ఫ్రయాణీకులున్న బండ్లను కూడ పట్టుకొని ప్రజలను కొంచెము బాధపటు చున్నాడు ద్రవ సహాయము మన పూర్వకమైన సొనుభూతి అత వసరము చీరాల ఎరాల ఈ 'గామములు రెండును శూరుల వాసములని వెప్పవచ్చును ఈ రెండు గ్రామముల ప్రజలు వారి నాయకులగు గోపాల కృష్ణయ్య గారిని మనము అభినందించి తీరవలయును లాహోరు కుట్రకేసు నిందితులపై ఉచ్చు బిగింపు

రాజకీయ ఖైదీలను రాజకీయ నిందితులను వేధించడమే పనిగా ప్రభుత్వం తనకు తోచిన్బుద కొత్తకొత్త చట్టాలను తీసుకు వస్తోందని 92 ఎప్టంబర్‌ 9వ తేదీ ఆం ధవలకో విమర్శించింది లాహోరు కు టకేబు సందర్భంగా నిందితులు కోర్టుకు హాజరు కాకపోయినా విచారణ జరి, శ విధించడానికి అనువుగా ప్రభుత్వం ఒక చట్టాన్ని తీసుకురాగా నూతన చట్టము శీర్ణికన ఆంధవత్రో ద్రాసిన ఉపసంపాదకీయంలో యీ విధంగా ఎర్కొంది

ఒక్కొక్క నూతన సందర్భము ఒక్కొక్క నూతన నిర్బంధ చట్టమునకు కారణమగు చున్ని లాహోరు కుట కేసులోని నిందితులు నిరాహార వ్రతము నవలంబించుటవే కుట కేసు విచారణ నాపిేవేయవలణ వచ్చెను ఇట్టివిక ముందు జరుగకుండ నివారించుటకు కేరారు గారు నూర చట్టమును పవేశపెట్టు చున్నారు నిందితులు బుద్ధి పూర్వకముగ చేసన కార్యము వలన కోరుక హాజరగుటకు వీలు లేనిచో వారు లేకుండానే కేసును విచారింప వచ్చునని యీ చట్టము పతిపాదియ చున్నది కావి బుద్ది పూర్వకవలుగ జరుపు కార వలులకును తదితర కార వయులకమ భేదమునునిర్ణయించుట సులభము కాజాలదు అట్టితరి నిందితులకు పలువురికన్యాయము జరు! గలదు నిరాహార వ్రతము అవలంబించబడిన కారణము సర్వజన విదితమే రాజకీయ నిర్బంధికుః కష్టములను తొలగించు ఉద్దేశ ముతో నిందితులిదివరకు నిరాహార వ్రతము నవలంబించిరి అందునే ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

రాజకీయ నిర్చంధితుల యిబ్బందులను తొలగించుట యుక్తము కాని క్రొత్త చట్టమును దెచ్చి ముర సక్రమ విచారణ కడ్డు కలిగించుట పొడిగాజాలదు. అని వాచ్చరించిరి విశాఖ వైద్య విద్యార్థుల బబాష్కరణ

ఖద్దరు టోలు ధరించి విద్యాలయానికి వెళ్లినందుకు 39 మంది విద్యార్థులను వైజాగ్‌ మెడికల్‌ మ్యాల్‌ నుంచి బవాష్కరించడంబ 92 నవంబర్‌ వతేదీ ఆంధవలకొ మండి పడింది ఆ రోజు విశాఖ మెడికల్‌ స్కూల్‌ శీర్ణికన బ్రాసిన ఉపసంపాదకీయం యీ విధంగా సాగింది

తెల్లి టోపీలు మా తమే ధరించాలని మెడికల్‌ రూల్స్‌లో ఉన్నా ఆ టోటలు స్వదేశీ లేదా విదేశీ మంలో తయారయినవా అనే విషయాన్ని ప్రత్యేకించి ఎర్కొనలేదు నల్లరంగు స్వదేశీ వస్త్రంతో తయారు స్సేన కోటులను గౌనులను వేఎకొని లాయర్లు వైకోర్టుకు వెళ్లి వాదిస్తున్నా ఎలాంటి అభ్యంతరాలూ ఎవరూచెబ్బలేదు కాని స్వదేశీ వస్త్రంతో తయారైన టోటీలు మా తం ధరించరాదని వైద్య విద్యార్థులను విర్చంధించడాన్ని బట్టి చూశ్త వైద్య శాఖ అధికారులు నిబంధనలను పాటించడం కన్నా ఎ్వదేశీ వస్తువులబై వ్యతిరేక పచారానికే ప్రాముఖ్యత ఇస్తున్నారని స్పష్టం లితోంది బవాష్కరించబడిన విద్యార్థులు వీధులలో తిరుగుతూ ఖద్దరు అమ్ముకుంటున్నారు అయితే దేశ పజలకు స్వదేశంలో శయారు చేఎన వస్థాలను ధరించే హక్కులేదా? ఈ విఉయంలో సంస్కరణల చట్టంలోని విషయాలు శ్రేలం నామమాతమే బెతాయి ఏదిఏమైనా స్వదేశీ వస్త్రధారణ శపధాన్ని విద్యార్థులు లాయర్లు ఇతరులు బలపరచాలి అని స్పష్టం చేఎంది ఖద్దరు టోటల ధారణకు బవాష్కరించబడిన విద్యార్థులలో డాకర్‌ఎ బి.నాగేశ్వర రావు మాజీ మంత్రి. డాక్టర్‌ కె ఎల్‌ నరసీయారావు రాజ్యసభమాజీ సభ్యుడు డాకర్‌ వంగవీటి వెంకటామ దీక్షితులు రాజనుండ్రి మునిసిపల్‌ వైస్‌ ఛైర్మర్‌ ఈ ముగ్గురూ రాజమండి వారే. డాక్టర్‌ గుళ్లపల్లి నారాయణ మూర్తి, డాక్టర్‌ తణికెళ్ల సత్యనారాయణ ఎరాపురం గంటి సూర్యనారాయణ డాక్టర్‌ బోదరాజు శోభనాచలపతి రావు దామెర్ల పుండరీకాక్షుడు ప్రభృ శుఠను 92 అక్టోబర్‌ 23న బవాష్కురించారు

ఈ ఉదంతంపై బవాష్కరించబడిన విద్యార్థులు మహాత్మ గాంధికి బాసిన లేఖను యంగ్‌ ఇండియా లో ప్రచురించారు

'వాల్తీరులో మౌలానా మహమ్మదాలీ అప్పుడు గాంధి ఆంధ పర్యటనలో మహమ్మదాలీ పాలొన్నారు నిర్చంధానికి ప్రతి్టమైన ప్రతిత్రీయగా మా శక్తి పామర్థ్యాలను స్వదేశీ కార్యకలాపాలలో కేంద్రీకరించవలెనని అత్యంత ప్రశాంతముగ వ్యవహరించవలెనని మీరిచ్చిన సందేశము ననుబరించి మా విద్యార్థి బృందం యావత్తు దృఢ నిశ్చయంతో స్వదేశీని అవలంబించడానికి ప్రారంభించాము ఎఎంబర్‌ 9న వైద పాఠశాల విద్యార్థులలో ఒకరు ఖద్దరు టోపీ ఎట్టుకువి కళాళాలకు వెళ్లినాడు తక్షణం అతనిని హాలు విడిచిఎట్ట పామ్మని అధికారులు ఆజ్ఞాసించినారు మరుసటి ఉదయము దాదాపు విద్యార్థులు ఆందరు స్వదేశీ టోటలతో పాఠశాలకు వెళ్లినారు కొందరికి ఆ టోటలు ఉచితముగా కూడ వచ్చినాయి పారళాలాధికారులు లక్షణం వారందరినీ తాత్కాలికంగా పారశాల నుంచి శొలగించినారు అయితే అటువంటి శిక్ష విధించడానికి విద్యాశాఖ నియమాల ధ్రకారం సర్జన్‌ జనరల్‌కు మాతమే అధికారమున్నది కళాశాలాధికారులు ఇచ్చిన ఉత్తరువులో స్పష్టంగా స్వదేశీ టో ధరించినందుకు ఆ శిక్ష విధించినట్లు బాత పూర్వకముగా ఉన్నది ఇది 209 92 న జరిగింది

ఆంధ్రపత్రిక బరిత్రే

అదే రోజున మరొక ఆర్డరు వచ్చినది అందులో విద్యార్థులు ధరించవలనన దుస్తుల గురింి నియమావళిని విద్యార్థుల దృబ్బకీ తేవడం జరిగినది నల్లని ఖాదీ టోపీలను ధరించిన వారు పాఠశాల రావచ్చునని నమ్మినందువల్ల మగ విద్యార్థులు అధికారుల వలలో చిక్కుకొనిరి వారిలో 39 మం్టి విద్యార్థులు మాతమే క్షమాపణ చెప్పకుండా నిలిచిపోయిరి వారు3 0 92 న పారప్పా పడడానికి వీలులేని స్పష్టమైన భాషలో అధికారులకు హుందా అయిన ఉత్తరం ఒకటి వ్రాసినారు. న్యాయ విరుద్ధమైన తమ తొలగింపు ఉత్తరువు అమలులోనే ఉన్నందువల్లన 3 0 92 నఉత్తరు బాసినారు తరువాత (0 0 92 వ తేదీన 24 గంటలలో క్షమాపణ చెప్పవలబందని మర్యొ ఉత్తరమును విద్యార్థులబైన జారీ చేయడం జరిగింది అందులో అట్లా క్షమాపణ చెప్పనట్లయిశే పూర్తిగా కళాశాల నుంచి తొలగిస్తామని బెదిరింపు కూడా ఉన్నది ఇందుకు ప్రతిగా విద్యార్థుల వినయపూర్వకమైన జవాబు పంఎనారు తరువాత 39 మంది విద్యార్ధలబైన 23 09 వారు పూర్తిగా తొలగించబడినట్లు ఉత్తరువులు జారీ చేయడం జరిగింది వారిలో చాలామంది ఇప్పుడు ఎవా సమితి ఆశమంలో రామదండు స్వచ్భంద వ్రనికులుగా జాతీయ కార కము నిర్వవాస్తున్నారు ఈ ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు ఇట్లా జరుగుతుండగా తాత్కాలికముగా పారశాం నుంచి లొలగించబడిన విద్యార్థులలో కొందరు విశాఖపట్టణం విడిచి తమ ఇళ్లకు పోవడానికి ఉద్దేశింి అధికారులకు తెలుపగా హరందుకు సమ్మతించక వారిని అన్యాయంగా నిరోధించినారు ఈ ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలను బట్టి గవర్నమెంటు వారు ఖాదీ మీద యుద్ధము సాగించినారని విద్యార్థులు రెం టోటులను నలుపు చేస ఎట్టుకోవడానికి కూడా వారంగీకరించ లేదని తెలుస్తున్నది

ఈ విద్యార్థుల ధైర్యాన్ని గాంధీజీ ప్రశంబస్తూ, వీరు తమ ఆత్మగౌరవానికి దేశభక్తికి అనుగుణంగా కష్టాలను ఎదుర్కొంటూ జాతీయ ఎవలో నిమగ్నమయ్యారని యంగ్‌ ఇండియా లో ద్రాసారు నాగపూర్‌ జెండా సత్యాగ్రహం

నాగపూర్‌లో సాగుతున్న జెండా సతా గ్రహంపై “నాగపూర్‌లో జెండా సత్యాగ్రహం శ్లిక

923 జూన్‌ 24వ రేదీ ఆంధ్రవలత్‌కో సంపాదకీయంలో వా ఖ్యానిస్తూ, విజయం ప్రభుత్వ అణచివేశ

విధానానికా ప్రజల కృత నిశ్చయానికా అన్న విషయం తేలేరోజు సమీఎస్తోందని ఎర్కొంది ప్రజ సత్యాగ్రహం కన్నా ప్రభుత్వ దమన చర్యలు శక్తివంత మైనవి కావని మనం (ప్రపంచానికి రుజువు చే సమయ మాసన్నమైంది ఈ దవున నీతి నుంచి విముక్తి పొందేందుకు ప్రజలంతా యి శుభసమయంలో సతా గ్రహ శపధం చేన కోవాలని ఎలుపు ఇచ్చింది

జూన్‌ 26వ తేదీన యీ విషయంబై మరల సంపాదకీయం ద్రాస్తూ ఈ ఉద మాన్ని అణి వేయాలన్న ఉద్దేశంతో ప్రభుత్వం ఎంత కరినంగా న వహరిన్త, ప్రజల్లో అంతకు రెట్టింపు ఉత్సాహం కలుగుతుందని ఎర్కొంది ప్రభుత్వ సంకుచితత్వ దృకధం అణచివేత చర్యలు ప్రజలలో స్వాతంత్ర వాంఛను అనూహ మైన వేగంతో ఎంచుతున్నాయి ప్రభుత్వం ఇప్పటికైనా యదార్జాన్ని గుర్తిం వలన ఉంది బూర్జువాలకు అధికార దాహంతో ఉన్నవారికి సత్యాగ్రహ ఉద మం తిరుగుబాటుగొ కనిపించవచ్చు కాని స్వాతం త్య సాధనకది రావటాట తప్పు వేరు కాదని త్వరలోనే రుజువు బొతుంి అని పత్రిక వాచ్చరించింది

నాగపూర్‌లో జాతీయ జెండాతో వీధులలో ఊరేగింపులు జరపడాన్ని పట్టణ అధికారులు

అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

లో నిఎధించారు ఇందుకు కాంగ్రెస్‌ కార్యకర్తలు అంగీకరించలేదు. ఉచేగింపుతో వెండాను ఫటుకొనడం తమహక్కు అన్నారు నిఎద్రాజ్ఞలను ఉల్లంఖుంచి చెండాలతో ఊరేగింపు జరిపారు వారిని పోలీసులు అరెస్టు చేం టైళ్లలో ఎట్టారు ఈ సంఘటన తర్వాత కొద్ది కాలానికి 923 జూలైలో నాగపూర్‌లో ఎఐ ఎఎ సమావేశమై ఈ జెండా సమస్యను ప్రతిస్థగా భావించి జాతీయ సమస్య ముంది నాగపూర్‌లో ఉత్తర్వులను ఉల్లంభుంచ వలబనదిగా వివిధ రాష్ట్ర కాంగైస్‌ సంఘాలకు పీలువు ఇచ్చింది ఈ కార్య కసుంలో భాగంగా ఆంధ్ర రాష్ట్రకాంగైస్‌ సంఘం కూడా నాగపూర్‌లో సత్యాగ్రహానికి వారానికొక దళం వంతున పంఎంది ) విద్యార్థులపై ఆంక్షలు

విద్యార్థులు రాజకీయ సభలకు హాజరు కారాదని మద్రాసు ప్రభుత్వం 9 7లో జారీ చేఎన ఉత్తర్వును ఆం్రవతికో 9 7 మే 8వ తేదీన విద్యార్థులు రాజకీయాలు శీర్తికలో ద్రాసిన ఫంపాదకీయంలో దుయ్యబట్టింది *

ఆ ఎభల ఉద్దేశాలు లక్ష్యాలను మాత్రమే దృష్టలో ఎట్టుకొని యీ ఉత్తర్వు జారీ చేఎనట్లు కనఎడుతున్నది కాని ఆ సభలలో ఎలాంటి వ్యక్తులు పసంగిస్తున్నారనే విషయాన్ని కూడా ప్రభుత్వం గమనించాలని ఆంధ్రవత్రికో సూచించింది కాని ఈ రాష్ట్రంలో విద్యార్థులను పాడుచేఎ సభలూ చిరగడం లేదు అలాంటి ఉపన్యాసకులూ లేరు అయినప్పటికీ శ్రీమతి బిఎంటో ప్రభృతులకు హోంరూల్‌ ప్రచారానికీ వ్యతిరేకంగా యీ ఉత్తర్వును ఆయుధంగా ప్రయోగించాలని పభుత్వము: విద్యాశాఖ అధికారులు భావిస్తున్నారు శ్రీమతి బిఎంటో పభృతులు విద్యార్థులను హోంరూల్‌ లోనికి లా వారిని పాడుచేస్తారనుకోవడం ఎగ్గు చేటు ఆ సభలలో ఎటువంటి అమాయకులు మాట్లాడుతున్నా, కొంతమంది ప్రసంగిస్తుంటే రాజ దోహ వాసన వేస్తూనే ఉంటుంది వారికి ఐడి వారి రిపోర్టులు మరింత తోడ్పడతాయి అందువల్లనే ఇలాంటి ఉత్తర్వును జారీ చేయడం జరిగింది విద్యాశాఖ అధికారులు విద్యార్థులకు ఇంతవరకు ఇచ్చిన నామమాత్రపు స్వచ్చను కూడా యీ ఉత్తర్వు ర్వారా ప్రభుత్వం హరిస్తోంది బగా అలాంటి ఆంక్షల వల్ల విద్యార్థులతో ఇదివరకు కన్నా ఎక్కువ ఆఎక్తీ కలిగించినట్లే బెతుంది దీనితో ఈ ఉత్తర్వు జారీ చేయడంలోని ప్రభుత్వ ఉద్దేశం పూర్తిగా రెబ్బతింటుంది అని ఆంధ్రపత్రిక సంపాదకీయం వాచ్చరించింది రాజకీయ ఖైదీలకు సంకెళ్లు

సత్యాగ్రహ ఖైదీల పట్ల సానుభూతితో వ్యవహరించే విషయాన్ని పరిశీలిస్తామని మద్రాసు ప్రభుత్వం ఒకప్రక్క చెబుతుంటే మరోప్రక్క జిల్లాలలోని ప్రభుత్వా తాపీదారులు సత్యాగ్రహులను నానా వాంసలూ ఎడులున్నారు అవమాన పరుస్తున్నారు సంకెళ్లు వేస్తున్నారు ఆంటూ 94 ఇబవరి వరేదీ ఆంధ్రవతక్రో ప్రభుత్వాన్ని నిశితంగా విమర్శించింది

గుంటూరు సబ్‌జైలు నుంచి 20 మంది సత్యాగ్రహ ఖైదీలను క్రిందటి నెల 28న చేతులకు

సంకెళ్లు వేం రాజమండ్రి ఎంట్రల్‌ జైలుకు తీసుకు వెళ్లినట్లు వార్తలు వచ్చాయి రాజమండ్రి ఎంట్రల్‌

జైలుకు తీబుకు వెళ్లేవరకూ యీ సంకెళ్లను తీఎవేయలేదని పోలీసులు చెప్పారు గుంటూరులో

సత్యాగ్రహులకు సంకెళ్లు వేయడం ఇది మొదటిసారి కాదు శ్రీ కొండా వెంకటప్పయ్య చెబ్బనట్లు

ఎలాంటి పరిణామాలకైనా పూర్తిగా ఎద్ధపడే సత్యాగ్రహం చేస్తున్నారు అందువల్ల వారు పారిపోళారని తంధ్రపక్రక బరత్ర

పోలీసులు భయపడవలనన అవసరం లేదు అలాంటి సమయంలో అధికారులు అసవా కఠమె ఇలాంటి పనులకు ఎందుకు పూనుకుంటున్నట్లు? దేశానికి ఎవ చేఎవారిని యీవిధంగా వేధి్త అవమానం పాలుచేస్త, పజలలో భీతావవాం సృష్టంచగలమనో సతా గ్రహ ఉద మాన్ని ఆలు వేయగలమనో అధికారులు భావిశ్త వారు పారపాొటు పడినట్లే ఇలాంటి చర్యల వల్ల బ్రజయ కవ్వించడమే బెతుంది ఒక్క గుంటూరులోనే కాదు దేశంలో ఎక్కడయినా అధికారుల మనస్తత్వం ఇదే ఈ మధ్య బళ్లారిలో శ్రీ టి బు బహ్మణ్యం విచారణ సమయంలో పత్రికా విలేఖరులను కృ మరెవరినీ రానీయలేదు ప్రముఖులను సతా గ్రహి బంధువులను వ్రతం నిరోధించడంలో అర లేదు ప్రభుత్వం ఇప్పటైనా యీ విషయం ఐ ఒకనిర్దిష్ట విధానాన్ని అవలంబించాలి అని అంధ్ర తీవ్రంగా వాచ్చరించింది అశాంతికి ప్రతిక్రియ ఆర్డినెన్సులు కాదు

దేశ పజలలో పజ్వరిల్లిన అశాంతికి ప్రతికియ పజాశయ సాఫల ము సౌమ్య మారాం నవలంబించడమే కాని ఆర్జినెన్సులు తీవ్ర నిర్బంధాలు కావని మద్రాసు ప్రభుత్వం ప్రకటించిన నిబంధనలపై 932 జనవరి 9వతేదీ ఆంధ్రపత్రిక వాచ్పరించింది. “మద్రాసు నిబంధనలు ప్రభుత్య ప్రకటనలు శీర్షికన ఆ రోజు వ్రాసిన ఉప సంపాదకీయం యీ విధంగా నడచింది

అధికార దృట్టతో చూసిన మదాసు ప్రభుత్వము ప్రకటించిన నిబంధనలలో శాంతిత్వము

కనిపించవచ్చు గాని దేశాభివృద్ధిని ప్రజాశయ సాఫల్యమును గోరువారికి యీ గతి విషాదము కలిగింపక మానదు ఇర్విన్‌ పభువు పభువుల సభలో యిటీవల దెలిఎఉనటుల యిట్టి శా ఎడారియగును గాని నిజముగా శాంతి రానేరదు అరెస్టుల సంఖ్య తెలిఎనను లారీల పయోగము కావించబడిన చోట ఎందరకు దెబ్బలు తగిలెనో వాని స్వభావ మెట్టిదో ఎందరు లేవలేని స్థతిలో ఉన్నారో ఎందరు దెబ్బల మూలమున బాధలనొందు తున్నారో ఎందరకు మరణము తట్ట్థంమో మున్నగు వివరములు ప్రభుత్వ బ్రకటనము తెలుపలేదు అశాంతికి ప్రతిక్రియ పజాశయ సాఫల్యము సౌమ్య మార్గావ లంబనముగాని ఆర్డినెన్సులను తీవ్ర నిర్భంధ ప్రయోగములుగాని కావని దూరద్భ బ్ర గల వారెల్లరను తెలుపు చున్నారు అని మద్రాసు నిబంధనలను తీవ్రంగా విమర్శించింది దర్శి చెంచయ్య అరెస్టు

గదర్‌ పార్టీ నాయకుడు విప్లవ వీరుడు దర్శి చెంచయ్య అరెస్టుపై 9 8 జనవరి 24వ తేరీ ఆంధవతక్రో తీవ్రంగా ఖండించింది

ఈయన అరెస్టుకు కారణాలను వతం తెలుపలేదు ఈ వార్త యీ యువకుని తలిదండ్రుల

హృదయాలను దహించి వేస్తుంది వారి క్షోభ వర్ణనాతీతం ఈయన రాజ దోహ నేరం చేఎ ఉంటే ఆయనను కోర్టులో విచారించడం మంచిది కారణాల నయినా చెప్పకుండా ఆయనను అరెస్టు చేయడం అన్యాయం అకమం శ్రీ చెంచయ్య విడుదల అయ్యేట్టు లెజిబ్లటివ్‌ కౌన్సిల్‌ ఎభ్యులు అధికారులు చూడగలరని ఆశిస్తున్నాను అని ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తం చేస్తూ ఉప సంపాదకీయం బ్రాసీండి. సంస్కరణల చట్టం - నిబంధనలపై విమర్శ

సంస్కరణల శాసనం క్రింద సంయుక్త సంఘం రూపొందించిన నిబంధనలబై ఆంధ్రవల్రకో మండి పడింది

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

69 అగస్టు ద్ర శేచీన భాసిన ఉపసంపాదకీయంలో యీ నిబంధనలను రూపాందింపడంలో పుయక్త ఎంఖిం అవలంబించిన విధానాల్ని దుయ్యటడుతూ ఈ విజయంలో ఎంయుక్త సంఘం విధ్వైన పక్షాలను కరించితీసుకోలీదు ప్రజాభిప్రాయాన్ని తెలిఎకోలీదు ఈ వట్టాన్ని ఆమోదించే యయంలో అభ్యంతరాలు వచ్చాయి కాని నిబంధనలను రూపొందించే సమయంలో యీ అభ్యంతరాలను ఎరిశీలించడం జరుగుతుందని చెబ్బ అబ్బడు వాటిని తోసి పుచ్చారు కాని ఇగ లను రూపొందించే సమయం వచ్చేసరికి ఎన్నికలు పస్తున్నాయనీ పని అంతా కీయ గతిని అగాలదీ తొందరపాటుగా అంతా పూర్తి చేసారు నిబంధనల ముసాయిదాను తయాగు (వడు జాతీయవాదులను సం పదించలేదు పరిసృతులు ఇలా ఉండగా అంలు ఎంస్కరణలే యలృబ్తని కలిగిస్తోంటే వాటి కింద రూపొందించిన నియమ నిబంధనలు అంతకన్నా అబంతృ వరంగా ఉండటంలో ఆశ్చర్యం ఎంతమాతం లేదు కార్మికులకు బ్రర్యేక ప్రాతినిధ్యం ఉండాలని అభుత్వం చేఎన సూచనను కూడా సంయుక్త సంఘం నిరాకరించి ఉండాలి లెజిబ్లటివ్‌ కౌన్సిల్‌ కార్యకలాపాలను కావాలనుకుంటే నిలిఎవే ఎ అధికారం గవర్నర్‌కు ఉన్నది అయితే జాగ్రత్తగా రంపాన కరం భరాన్నిగుర్వరు వినియోగించ గలరని ంయక్త సయం ఊదాల్తంి కా ఇలాంటి ఊవాల వల్ల పయోజనం ఏమీలేదు. అని ఎర్కొంది నెల్తూరు నిర్బంధాలు క తాపాన్ని మాపడానికి సమయం కోసం వేఎ ఉన్నాడా అయి తిలక్‌ వర్ధంతి సందర్భంగా మూరు సబ్‌మేజుటు పట్టణంలో 44వ ఎక్టర్‌ విధించి మవాళలలై ప్రయోగించడాన్ని ఆంధ్రవల్‌కో జూలై 4వ తేదీన 'సెల్లూరు నిర్బంధాలు శీర్షికన బాసిన ఒక ఉఎ సంపాదకీయంలో తీఛ్రంగౌ గింరింది ఈ సంపాదకీయం యీ విధంగా సాగింది సులు గల్పించట యందు పామాన్కోద్యోులు గం నకం నిస్పంకోచము మండలాధికారులకు సామాన్యముగ నుండదు ఎద్ద యధికారులకు కొంతయైనను వ్యవహాయుణంయు థృవిరీక్షణము బాధ్యత కనుఎంచు చుండును ధికార స్వర్లమందు మునిగిన చిన్న యుద్యోగుల శీ ఎంకోనములు కలుగజాలవు లోకమాన్య తిలకు పరంత్యుత్సవమును 44వ ఎక్షను ననుఎరించి ఓ నోములు కయ మతటు గరి విరంకుశత్యయు వారి చెలియ వళ గాంధి యుతృవపములను న పర్‌ రము పుట కరికాయు విరియోించడి యిరు కం ధరనైమ్ఫైన తెలియునో లేదో దేవుని కెజుక సబ్‌ మేజి్రటు 44వ శాసనమును శ్రీమతి పొనకా కక్ము తిక్కవరపు సుందరమ్మగారికిని శ్ర ఎతిరాజమ్మగారికీని ప్రయోగించుట యెంతయోగ్యమో వా ధర్మ్బాదయమునకు మాత్రము తెలియగలదు 929 మార్చి 20వ తేదీ రము చర రాజకీయ బైదీలకు కీస సౌకర్యాలు కల్తింనక పాప రారుణమని విమర్శించింది ఖైదీలను గౌరవంగా చూడవల్స వున్నదంటూ నేడు కారాగారాల్గో ధగ్గుతున్న వారు కొంతకాలం పర్వాత అధికారంలోనికి రాగలరనీ ప్రభుత్వం హుందాగా వ్యసహరించి శారీని మర్యాదగా చూడవలన ఉన్నదవీ స్పష్టం చేఎంది వారికి జైళ్లలో కనీస పౌకర్యాలయినొ కలుగచేయక పోవడం వార్తా పత్రికలను పుస్తకాలను చదువుకొనే అహశం కల్పించక పోవడం అమర్యాద ఘాగ్రమే కాక అమూనుషనువే చెప్పాలి అని భాసింది ల శంధ్రపత్రిక చరిత్రే

70 న్యాయ పరిపాలనాధికారాల వేర్పాటు ఒకే వ్యక్తీ చేతిలో లేని విధంగా న్యాయ పరిపాలనాధికారాలను వేర్పాటు చేస్తూ పరిపాల్లు సంస్కరణలను తీసుకురావాలని దేశంలో జాతీయోద మం ప్రారంభం నుంచీ ఆందోళన జరిగిం్షి జిలా రేవినూ అధికారులకు యీ రెండు అధికారాలను ఇవ్వడాన్ని రాజకీయ సమావేశాలు వా పతికలు కూడా పూర్తిగా వ్యతిరేకించాయి ఇందువల్ల వారికి నిరంకుశంగా వ వహరించే అధికారు యిచ్చినట్లేనని విమర్శించారు. 9 7 మార్చి 22వ తేదీ ఆంధ్రవలికోయీ విషయంపై సంపాదకీయ భాస్తూ దేశంలో అశాంతి పబలంగా ఉండడం వల్ల యీ సంస్కరణను అమలు చేయడం అసాధ్యం ఉన్నదని ప్రభుత్వం చేస్తున్న వాదాన్ని తీవ్రంగా ఖండించింది పభుత్వ వాదాన్ని కేవలం పాక్షగా అభివర్ణించింది ఈ విధానం చాలా విపరీతమైనదనీ 22 సంవత్సరాల ఇంగ్లీషు బాలుర చేశుళక జిల్లా మేజిబ్రటు అధికారాలు రెవినూ అధికారాలు రెంటినీ ధారపోసే పద్ధతి ఒక్క భారత దే 0లో తప్ప ప్రపంచంలో మరేదేశంలోనూ అమలులో లేదని కూడా వాచ్చరించింది ఈ రెండు అధికారాయ వేరు చేయాలని లెజి స్లటివ్‌ కౌన్సిల్స్‌ ఎన్ని తీర్మానాలు చేఎనా యీ సంస్కరణ విషయంలో బ్రభత్యః ఎడ చెవిని ఎట్టింది ఇందువల్ల భారతదేశంలో తమ నిరంకుశ పరిపాలనకు అవరోధం కాగలదు ఉద్దేశంతోనే ప్రభుత్వం యిందుకు అంగీకరించడం లేదని జూతీయ ప తికలు భావించాయి జూతి వివక్ష విధానంపై మండిపాటు జాతీయ పత్రికల నిశిత విమర్శకు గురయిన మరో అంశం పభుత్వ జాతి వివక్ష విధాన భారతీయులు యూరపీయనులు ఉభయులకు సంబంధించిన ఏ విషయంలో నైనా ఎభుక్వ యూరపియన్‌లనే సమర్థించేది భారతీయులను చితకకొట్టినా చంఎనా యూరపియనుణ నామమాత్రపు శిక్షమా ఈమే విధించేవారు వీలయినంత వరకు అసలు శిక్ష అనేదే లేకుండా చూ శూ కోర్టులలో యీ ఉభయుల పట్ల చూపుతున్న వివక్షను గురించి తెలుగు ప తికల అభిప్రాయ 92 జూలై 3వ తేదీ ఆంధవతికో సంపాదకీయం అద్దం వంటిది దైనందిన సంఖుటనల బట్టి పరిశీలిస్త, భారతీయులు యూరపియన్‌లకు మధ వివాదాలలో న్యాయాన్యాయాయ వెత్తబుట్టలో తొక్కి న్యాయం ఎప్పుడూ యూరపీయన్‌ల వైఎ ఉండేదనీ ఈ వివాదాలు ఎట్బుడ ఎక్కడ వచ్చినా ఫలితం ఒకటేననీ ఆం ధవత్రికో ఎర్కొంది యూరపియనుల తుపాకీ కాలుడ భారతీయులు చనిపోయినా సాధ మయినంతవరకు యూరపియనులను నేరం చేయలేరు విడిచిఎట్టడం అది వీలుకాని పక్షంలో ఏదో ఒక సాకున ఏ పదిరూపాయలో జరిమానా విధించడ మామూలయి పోయిందని యీ సంపాదకీయం వెల్లడించింది ఉద్యోగాలలోని యీ అభావాన్ని ఆం భవలొకో దుయ్యబడుతూ. భారత పభుత్వ ఎతి₹॥ డిపార్ట్‌మెంట్‌) లోనూ రెండు రకాల అధికారులున్నారు మొదటి రకం ఉదో గాలు బిటిష్‌ దీ! నుంచి మనదేశానికి వస్తున్న వారికి ఉద్దేశించినవీ రెండవ రకం ఉద్యోగాలు భారతీయుణ ఉద్దేశించినవీ వీరిలో మొదటి రకం వారు దివినుంచి భువికి దిగివచ్చిన భగవంతుని దూతబ వారికి ఫతే కవేతనాలు పత్యేక అధికారాలు ప్రత్యేక గౌరవం రెండవ రకం వారు యీ ఎఎంవో ఉండేవారు వారికి పరిమితాధికారాలు పరిమిత వేతనాలు పరిమిత గౌరవం ఒక్క మౌటీ దారుణం అని వా ఖ్యానించింది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ఈ వియంలో పభుత్వానికి భజన చేఎ ప తికలు కూడా విమర్శించాయి

యూరపీయన్‌ అధికారులు తమకు తాబేదార్లుగా ఉన్న భారతీయ ఉద్యోగులపై అశ్లిలము మానకయు అయిన భాషను ఉపయోగించేవారు ఈ విషయాన్ని ఆంధభవత్రికో విమర్శిచింది 0 జదో గులు జొతీయ పతికలను చదవడం కూడా నేరంగానే పరిగణించబడేది దీనికి శిక్ష (గాలనుంచి బర్తరఫ్‌ చేయడమే ఉద్యోగుల విషయంలో ప్రభుత్వం అంత దారుణంగా ధ్రపర్తించేది మి తెబంచుకొంటున్న బ్బునో పతిక మానివేఎ. 'ఆంధవత్రకో. శ్రామిల్‌ హిందూ వంటి ఫీ ఎత్రికలకు చందా కట్టినందుకు బెజవాడలో ఇద్దరు టెలి గాఫిస్టులను డిన్మస్‌ చేఎనట్ల

బొలై 4వ తేదీ ఆం భవతికో ఒక వార్తను ప్రచురించింది ఖద్దరు బట్టలు ధరించి నందుకు, జీ స్వరాజ్య విధికి విరాళం ఇచ్చినందుకు టెలిగ్రాఫ్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌లో ఒక అధికారిని 924లో జు చేపారు అప్పుడు జాతీయ పత్రికలన్నీయీ పభుత్వ చర్యను తీవ్రంగా గర్హించాయి సహాయ జరణోద్యమం లోని వ్యక్తులతో సంబంధం ఎట్టుకున్నందుకు ఆంధ్రపత్రిక వాందూ' ప తికలకు చా కట్టినందుకు 924 ఏప్రిల్‌లో ఎన్‌ సుబ్బారావు అనే టెలిగ్రాఫిస్ట్‌ను డిన్మస్‌ చేసారు

భారతీయ అధికారులు ఏ హోదాలో ఉన్నా ఐన ఎస్‌ వారిని సయితం ప్రభుత్వం వదలి ఎలేదు 908లో "స్వరాజ్య పంపాదకుడు శ్రీ గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు బై రాజదోహ నేరం రించిన జిల్లా ఎషన్స్‌ జడ్డి కెర్దా న్స ఐ ఎ.ఎస్‌ ఫార్చీ 9 నెలలు కారాగార వాస శిక్ష విధించగా శర అ శిక్షను మూడు సంవత్సరాల కరిన కారాగార వాసంగా మార్చింది అప్పుడు కెర్దాన్బను ా తగించి సబ్‌ కలెక్టర్‌ గా నరసరావుఎట బదిలీ చేశారు. 90లో కోటప్పకొండ సంఖుటన ర్వాత మరలకెర్దా బృ హోదాను తగ్గించారు దానితో ఆయన పదవికి రాజీనామా ఇచ్చాడు ఆయనతో ముడిఎస్‌ఎ “హోదాను కూడా తగ్గించారు. 925లో కైకలూరు తవాసీల్దారు గ్రామాధికారులకు ల్చిన ఒక ఎర్కుులర్‌లో గామాధికారులు జంతువుల మాదిరిగా ప్రవర్తిం వంటి అనుర్యాదకరమైన "ను ఉఉయోగించాడు ఈ చర్యను 925 ఆగస్టు 22వ తేది కృష్ణావతకో ఖండించింది

రైళ్లలో యూరపియన్‌లకు '్రతే క బోగీల ఏర్పాటును కూడా తెలుగు జాతీయ పత్రికలు శతంగా విమర్శించాయి 9 6 ఆగస్టు 9వతేదీ తంధ్రవల్రకో యీ విషయంపై ఎంపాదకీయం 7స్తూ యీ రిజర్వేషన్‌ విధానాన్ని దుయ్యబట్టింది వాందువులలోని కులవినక్షత అదృశ్యం బతున్నా వి ఆశ ర్యం ఏమంటే. ప్రభుత్వం అనుసరిస్తున్న బోగీల రిజర్వేషన్‌ మూలంగా వాందువుల మారపీయనుల మధ్య వివక్ష మరింత బలపడులోందనీ ఎర్కొంది కమత్యానికి మూలబీజం మాతృభాషయే

ఐకమత్యానికి మూలబీజం మాతృభాషలో విద్యాబోధన జరగడమే నని ఆంబ్రవలితో 9 0

?ొలి ఉగాది సంచికలోనే స్పష్టం చేఎంది ఈ, సంచికలో పత్రికాధిపతి శ్రీ కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు శారు ఆంధ్రులు శీర్షికన వ్యాసం భాస్తూ రెండు కోట్లకు బైగొ నున్న యాంధ్రులు నిశ్చలమైన భాషాభిమానమును బూనిరేని యాంధ్ర కళాశాలకు దగిన ధన మొక్కఎట్టున బోగుఎడగలదు

వాద్భావ నాంకురంబులూ వంహత్వ్కార వయలిక బీజవలలు స్వల్పారంభంబులె మహత్కార్యములుగ బరిణమించును ఆం ధదశంబున విద్యా వ్యాపనము జేఎ సరస శబ్బార్థాలంకృ శంబును మృదు మధుర గంభీరంబును నైన దేశభాషను నుద్ధరింఎగోరని యాంధ్రులుందురని

శంధ్రపత్రిక బరిత్రే

792

నమ్ముట కవకాశములేదు ఈ దేశ భాషాభ్యుదయము మన సకలారంభములకును బూ ఐకమత మునకు మూల బీజము పరి శమాభివృద్ధికి సరళ మార్గము పురుషార్థ సాధనమున్వ జక్కని త్రోవ

ఇప్పుడు ధనార్గనమునకును జ్ఞానాభివృద్ధికిని రాజభాషయైన యాంగ్లేయ భాషయభఎు బడుచున్నది. ఈ భాష విదా ధికులకు బరనార్హమైనదైనను యాంగ్లేయ భాషయెన్నట్రి దేశభాపగానేరదు సామాన్య జనులకు విదా సంపత్తి, దేశ భాష వలనె గలుగు చున్నది గాన భాపను వృద్ధి జేయుట భాషాభిమానుల బధమ కర్తవ ము అని వొచ్చరించారు సైన్యం రిక్రూట్‌మెంట్‌లో ఆంధ్రుల వెలి

ప్రధమ ప్రపంచ సంగ్రామ కాలంలో బైన్యం రి కూటోమింట్‌కు ఆంధ్రులను ప్రభుత్వం వెలిమే: యుద్దాలు చేఎ జాతుల జాబితానుంచి ఆం ధులను మినహాయించడం జరిగింది ఈ ఈ ఆంధ్రలో తీవ్రమైన అసంతృత్త రేగింది 9 5 ఏఎల్‌ 28వ తేదీ ఆంధపతిక యీ విి్ష సంపాదకీయం ద్రాస్తూ, అంధుల శౌరా న్ని ధైర్య సాహసాలను వివరించింది పురాతన ౯ ఎనలలో ఆం ధులు ఎంతోమంది ఉన్నారనీ హర్చుని ఓడించిన రెండవపులకేశి బైన్యంలో అ బ్రనికులు అసమాన ధైర్య సాహసాలను ప్రదర్శించారనీ అంతేగాక క్లైవు డూబ్ల బైన్యాలలో ఆంధ్రులు ఎంతోమంది ఉన్నారనీ అందువల్ల ఆంధ్రులపై యీ అపవాదు నిరాధారమైనదనీ ఎరొ మితవాదులను దరిజేర్చుడు

పత్రికలను ప్రజునాయకులను నిర్బంధించి మితవాదులను చేరదీఎ పబ్బం గడుఖుకుంద బిటిష్‌ ప్రభుత్వం మాంటేగ్‌ చర్మ్స్‌ఫర్డ్‌ సంస్కరణల నాటినుంచీ ప్రయత్నిస్తూనే ఉంది కా విధానం వల్ల ఎంతమాతం ప్రయోజనం ఉండదని ఆం ధవలొకో వాచ్చరించింది ఈ విష బ్రిటిష్‌ పత్రికల వైఖరిని నిరసిస్తూ 930 జనవరి 30న 22 శీర్షికన భ్రాసిన మరో ఉపసంపాద యీవిధంగా నడచింది

మితవాదులను దరిజేర్పుడను కేక కొత్తగాదు కీ శే మార్లే ప్రభువుగారు ఇండియా వ నున్న నాటినుండియు ఈ కేక వినిఎంచుచునే యున్నది లండను డెయిలీ నూ బు ఎత్రి కేకను మరల పురుద్ధరించినది కాని మితవాదులను దరిజేర్చుటకు పత్రికల నిరోధవ నాయకుల నిర్చంధములుగాని తోడ్పడ జాలవు ఇంగ్లండులో గూడ లేబరు పక్షము వారిలో శాసనము అసంతృప్తిని గలిగించి నటుల విదేశ వార్తలు దెలుపుచున్నవి పన్తుత మితవాదులయినను ఇతరుల నుండి విడిపోవజాలరని బ్రిటీషు పతికలు గ్రహించుట మితవాదులు గూడ ప్రభుత్వము వారినుండి దూరమయ్యెదరని డెయిలీ వారాలు పత్రిక ఎం చాటుచున్నది పత్రికాశాసనమును ఈ ప తిక పూర్తిగ నిరసీంచు చున్నది బాల్ఫరు ప్రభ ఐర్లెండు సమస్య నెటుల సాధించుటకు మొదలిడి విఫలమనోరధులయిరో ఈ పత్రిక చేయుచు ఇంగ్లండు ఆభ్బయా హంగరీ రషా దేశ చరిత్రలు నిర్భంధ విఫలత నెటుః సూచించెను మితవాదులు అతివాదు లను భేదము లేక ఎల్లరను ఏకము చేయటకు నిర్భంధవిధానము తోడ్పడక మానదు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

73 11 మంది సత్యాగ్రహులపై 200 మంది పోలీసుల లారీఛార్డి చూర్చు గోదావరి జిల్లా రాజమం డి ఎమీపంలోని ఎతానగరం వద్ద గల గౌతమీ సత్యాగ్రహాశ్రమాన్ని 2జనవరి కవచేదీన మద్రాసు పభుత్వం అకమనంఖుం ౮% 845 శకం 2109 గో ఒకటించింది రాజమం డి తాలూకా డిప్యూటీ పోలీబు సూఎరింటెండెంట్‌ ముస్తఫాలీ ఖాన్‌ 200 మంది రిజర్వు పోలీసులతో జనవరి 8న ఆశమాన్ని స్వాధీనం చేసుకొనేందుకు వెళ్ళినప్పుడు అక్కడ బుమారు 25మందిలో మంది మాళమే ఉన్నారు వారిని ఆ శమములోనుండి వెళ్లి పొమ్మని కోరిరి అందులకు ఆ శవువు వారు అంగీకరింపలేదు అందుబ్దని పోలీబులు లాటీలను ఉయోగించిరి లొటీచార్జిలో డాక్టర్‌ వంగవీటి దీక్షితులు గారికిని మద్దూరి కృష్ణమూర్తి గారికిని ఎక్కువగా దెబ్బలు తగిలినవని తెలియుచున్నది ఎమ్మట డాక్టర్‌ దీక్షితులు మద్దూరి కృష్ణమూర్తి, మదూరి అన్నపూర్ణయ్య, రామచంద్రుని వెంకటప్ప ఎ వాచ్‌ హనుమంతరావు వంగల సత్యనారాయణ బేటి నరసింహము. గూడూరి రంగయ్య, గరిమెళ్ల నరసించామూర్తి గార్లను మరియిద్దరును పోలీసులు ఎరస్టు చేఎరి ఎరస్టుకాబడీిన గురును ఆ శమములోని సొమూనులను రాజమండ్రికి శీఎకొనివచ్చిరి రిఫరెన్సులు ఎన్‌ఎఆర్‌ 9 9ఎజి 72 ఎరా50 ఆంద్రఎత్రిక 920 జూలై 2 ఆంధ్రపత్రిక 920నవంబర్‌ 8 ఎన్‌ఎఆర్‌ 923 ఎజీ982 ఎరా 39 జి ఒనెం27/ 923 తేది? 7 923 ఎన్‌ఎఆర్‌ 923 ఎజి982 ఎరా 40 6 9 7మే 05 రేదీతో ఆంతమయ్యే వారాంత పోలీసు రిపోర్టులబై జీ ఒనెం 20/ 9 7 ఎన్‌. ఆర్‌ 9 7 ఎజి 405 ఎరాశ?7 ఎన్‌ఎఆర్‌ 98 ఎజి 0 ఎరా 42 ఎన్‌ఎ ఆర్‌ 920 ఎజి5738 ఎరా 5664 ఎన్‌ఎజర్‌ 926 ఎజి 77 0ఎన్‌ఎఆర్‌ 9 2 ఎజి 534 గౌతమీ సత్యాగ్రహ ఆశ్రమం ఎతానగరం ఎ.వి రాజగోపాలరావు ఎజి 2 ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

గాంధీజీ: ఆంధ్రపత్రిక నాగేశ్వర రావు

గొంథిజీకి ఆంధ్రపతికకు నాగేశ్వర రావు గారికి అవినాభావ సంబంధం ఉంది మద్రా లోని ఆంధ్రపతికొ కార్యాలయానికి మహాత్మాగాంధీ వెళ్తారు బెజవాడలోని ఆం ధపతికో భవన; దుర్గావిలాస్‌లో ఒకరోజు మకాం ఉన్నారు అప్పుడే దుర్గా కళా మందిరంలో జరిగిన హరిజన సమావేశ! మహాత్ముడు ప్రసంగించారు. నాగేశ్వర రావు గారి స్వగృహం శ్రీబాగ్‌లో గాంధీజీ ఒకరోజు మూ ఉన్నారు చెన్నపురి ఆం ధమహాసభలో శ్రీ నాగేశ్వర రావు చి తపటాన్ని మహాత్ముడు ఆవిష్కరించార

మహాత్మాగాంధి దక్షిణాదిన దర్శించిన పత్రికా కార్యాలయాలు మూడేమూడు అని చెబ్బవను వీటిలో ఒకటి అంధపత్రికి ఈ కార్యాలయానికి 925 మార్చి 24న వెళ్లారు ఈ కార్యాయి నుంచి అం ధకేసరి ప్రకాశం గారి స్వరాజ్య పత్రిక కార్యాలయానికి వెళ్తారు 929లో గాంధీజీ ఆ; పర్యటనలో ఎతానగరం ఆ శమంలో రెండు రోజులు మకాం ఉన్నప్పుడు కాంగ్రెస్‌ పత్రిక కార్యాలయా దర్శించారు ఆంధ్రపత్రిక కార్యాలయంలో

925 మార్చి 24వ తేదీ సాయంకాలం నాలుగు గంటలకు గొంధీజీ మద్రాసులోని ఆంధ్రపత్రి కార్యాలయాన్ని సందర్శించారు. దేశోద్ధారక కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు స్వా॥శ చెప్పారు

ఆప్పుడు ఆం ధపత్రికి కార్యాలయంలో ఉన్న నూలు వడికే సంఘం కార్యాలయ ఎభ్యుల ఇతరులు నూలు వడుకుచున్నారు గాంధీజీ చూసి చాలా సంతోషించారు నాగేశ్వరరావు ఎంతుః గారు సన్నని నూలు వడికే ఎద్ద రాట్నాలను గాంధీజీకి చూపించారు అక్కడ ఉన్న చక్కని ఏకుల చూసి అవెక్కడివని మహాత్ముడు అడిగారు పొందూరు ఏకులని పంతులుగారు సమాధానం ఇచ్చార

తరువాత ఆంధ్రపత్రిక సంపాదకులు శ్రీ చల్లా శేషగిరి రావు గారిని నాగేశ్వరరావు గారు గాంధీః పరిచయం చేసారు అనంతరం శేషగిరి రావు గారు వాందీలో సన్నాన ప తాన్ని గాంధీజీకి సమర్చించాక నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు మహాత్ముని ఖద్దరు పుష్పమాలాలం కృతువి చేసారు

ఆం ధపత్రికో కార్యాలయ సభ్యులు గాంధీజీకి సమర్పించిన సన్న్మానప తంలో ఇలా ఎర్కొన్నార

“పూజ్యులు గాంధీ మహాత్మునికి నమస్కారం

మహాత్మా

తమ పవిత శుభాగమనం వల్ల ఆంధ్రవతికో కార్యాలయం సభ్యులమైన మేము కృతార్ణు మయినాము

నిరంతరము మానవ ఎవా పరాయణులైన తమరు మా ప్రార్థన నంగీకరెంచి విచ్చేఎనందు! మేము మన పూర్వకమైన కృతజ్ఞతలు తెలుపుచున్నాము

త్యాగమూర్తులైన తమ దివ్యదర్శనం మూలాన తమ పవి తమార్గం అనుసరించడానికి మాకు నొసంగుమని పరమేశ్వరుని వేడుతున్నాము

ఇట్లు విధేయులు ఆంధ్రప తిక కార్యాలయ సభ్యులు ఆంధ్రప తిక కార్యాలయం

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

అంధఎథ్రికొ కార్యాలయానికి మహాళ్మునితో బాటు ఎస్‌ శ్రీనివాసయ్యంగారు. ఎ రాజి శ్య్యాభారి ధర్మానందస్వామి చ కయ్య శెట్టి మొదలయిన ప్రముఖులు వచ్చారు

వన్నానంత్రం అనంతరం పండ్లు తాంబూలము గాంధీజీకి తదితరులకు ఇచ్చారు

అక్కడినుండి మహాత్ముడు పకాశం గారి స్వరాజ్య పతిక కార్యాలయానికి వెళ్లారు శ్‌ స్వరాజ్యనిధి

మల్రాసులో తిలక్‌ స్వరాజ్యనిధికి కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు వేయి రూపాయలు ఆంధ్రపత్రికొ అఖువారు నూటపదహార్లు టంగుటూరి పకాశం గారు ఐదువందల రూపాయలు వేమపరపు ణుదాపు గారు ఐదువందలు గొట్టె రంగయ్య నాయుడు వంద రూపాయలు అల్లాడి కృష్ణ ఫృమయ్యంగారు వేయి రూపాయలు గాంధీజీకి 92 జూన్‌ నెలొఖరులో ఇచ్చారు జూలై వ మీ ఆంధ్రదేశంలో తిలక్‌ స్వరాజ్య నిధికి మూడు లక్షల రూపాయలు వసూలైనట్లు కొండ వెంకటప్పయ్య మతులు గొరు ఎత్రికలకు తెలియ జేసారు అంధపత్రిక కార్యాలయము మహాత్మునికి స్వాగతము (సంపాదకీయం)

“మహార్ముని రాకచే ఆంధ్రపత్రిక కార్యాలయము ధన్యతగాంచినది అసహాయోద్యమ మౌరంభము ఫుండియు మహాత్ముని సంబోధనమును ద్రజలలో వ్యాఎంప చేయుటకును ఆం ధపత్రికో శక్తివంచన

పొటుటడుచున్నది వహాత్ముని దివ వాణిని ఆం ధభాషలో పకాళింప బ్రేయుటకు కృష ముపుచున్నది మహాత్ముడు తన లోకోత్తర సందేశమును ప్రకటించిన నాటినుండియు ఆయ్యదీ ్రక్యమని నమ్మి తద్వా పకమునక్తై పనిచేయుచున్నది సత్యమును అవాంసను పతిపాదించెడి వపేయునకన్న ఉక్క్పప్టనుగు సందేశముండునా? ఆ కారణము చేతనే నయ్యది ప్రపంచమువాక్నుంప వరి దు.ఇభరిళములగు జీవితములకు శాంతినొసగినది భారతవర్హమిట్టి పశంసార్హమ్రైన ఏభానముల ద్వారా స్వరాజ్యమును బడయుట కీంతకన్న దగిన దేముండును? అన్ని వమములందును అవాంస కుత్క్పస్టస్థానము గలదు నీవు చంపగూడదు అను ఆజ్జ దశవిధ ఆబ్జలలో నొకిగ బైబిల్‌ గ్రంధముందున్నది కాని అన్ని కాలములందును మానఎక దొర్బల్యమును గుర్తించి కన్నిమినహాయింపులు సూచింప బడెను ఆ మినహాయింపులు కాలము బట్టియు మారుచుండెను. మదేశము నందు వాంసా విసర్జనము మానవులకు సంబంధించినంత వరకి గాక సర్వజీవనకోటికిని న్యంచెను వాందూ మతమున కన్నను గూడ జైన బొద్ధమతములు జీవబవాంస పనికీ రాదనియు హంస సర్వోత్సృష్టమగు ధర్మమనియు ఛాటెను ఆరిదువే అవాంసా సందేశము దేశమునకు మమాళ్నమయినది సదు ఇది సూతనమ్రై బైందవ సాంఫదాయమున కముగుణమై విరాణిల్లుమున్నది ఆరర్శమునసలే మరచి దొర్జన్యమునే ప్రధాన కర్తవ ముగా భావించి బలముగల వానిదే రాజ్యమగు సమయ మరుదెంచి నప్పుడు అవాంసా సందేశమును ప్రపంచమునకు వెల్లడిజేయుటకు మహాపురుషుడొకడు అవసరమగుమన్నాడు పశుటల ఫ్రాధాన్యమును దొలగించి ధర్మబలమునకు ఫాముఖ్య మొసగుట ప్రపంచము నందంతట ముఖ్యావసరమని ఎంచటడుచున్నది మహాత్ముని ర్యారా యిక్కార్యమును నెఆవేర్చుట దైవసంకల్పమై యుండును మహాత్ముని దర్శించి ఆతని ఆ్వాదము బడయుటతనే ఆంట్రపతిక తన ధర్మమును నూతనోత్సాహముతో నిర్వవాంచుటకు క్తనిసయాదింపగలదు

ఆంధ్రపత్రక దరిశ్ర

దుర్గావిలాస్‌ లో గాంధీజీ

విజయవాడలో ఆంవత్రాకకార్యాలయమైన దుర్గావిలాస్‌ లో గాంధీజీ మకాం ఉన్నారు డిఎంబర్‌ 6వ రేదీ ఉదయం గ్రాండ్‌ట్రంక్‌ ఎక్స్‌ ఎస్‌లో ఢిల్లీ నుంచి మహాత్ముడు బెజవాడ చేరార్ను బెజవాడ రైల్వేస్లాట్‌ఫారం ఆవరణ యావత్తూ వేలకొద్దీ జనంతో క్రిక్కిరి పోయింది స్టష్‌ చుట్టు జనసమూహం గుమిగూడి ఉంది అక్కడ చేరిన జనాన్ని అదుపులో ఉంచడానికి రైల్వేపోలీస్‌ వార్ము రైల్వే బ్రషన్‌ అధికారులు కాంగైసు సంఘంవారు అద్భుతమైన ఏర్పాట్లు చేసారు కాని గాంధీజీ ఆ రైలులో వచ్చారని తెలియగానే తుదిక్షణంలో ప్రజలు అత్యుత్సాహంతో గాంధీజీ ఉన్న రైలు ఎట్టి ముందు వెరిగా విరగబడ్డారు పోలీసులు అధికారులు వాలంటీర్లు వారిని అదుపులో ఎట్టడానికి అరగంటన్వ ప్రయత్నించారు కాని ఫలితం లేకపోయింది అందువల్ల గొందీజీ ఉన్న రైలు ఎట్టెను దార్యా యాఖభైగజాలు వెనక్కు నెట్టి చుట్టూ వాలంటీర్లు నిలబడి ఆయన దిగేందుకు వీలు కలుగజేసారు

ప్రజలు గాంధీజీపై ఖద్దరు దండలను పుష్పమాలికలను వర్షింపజేసారు గుంపులు చుట్టుముటా పోలీసులు ఆయనను తబ్బంచి రైలువంతెనను దాటించడానికి ఇరవైనిమిషాలు పట్టింది ఆయన పూర్తిగా ఆలబపోయినందువల్ల ఆయనను వాలంటీర్లు చేతులమీద ఎక్కించుకుని కారులో కూర్చోఎట్టవలం వచ్చింది

గాంధీజీని ఆవ్వానించడానికి శ్రీ కొండ వెంకటప్పయ్య, కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు బులుసు సాంబమూర్తి మాగంటి బాపినీడు పండితహరిహరశర్మ, పండిత మోటూరి సత్యనారాయణ దండు నారాయణ రాజు ఆచార్య రంగా శ్రీమతి దుర్గాబాయి ప్రభృతులు ప్లాట్‌ఫారంబైనే ఉన్నారు.

రైల్వేవ్టషన్‌ వద్ద జరిగిన హడావుడిలో గాంధీజీ చాలా అలబపోయినందువల్ల ఆయన కారు సరాసరి దుర్గావిలాసా నికి చేరింది అక్కడాయన కొన్ని నిమిషాలు విశ్రాంతి తీసుకున్నారు

ఆనాడు దుర్గావిలాసం విజయవాడ పట్టణానికి యా తా స్థలంగా మారిపోయింది డిఎంబర్‌

6 మధా హ్నం దుర్గావిలాసంలో విజయవాడ మవాళలు సుమారు వెయ్యిమంది గాంధీజీవ

సన్మానించి ఆయన సందేశం వినడానికి సమావేశమయ్యారు వారు నూట ఇరవై రూపాయల నగదుతో గాంధీజకి వాందీలో సన్మానప తం సమర్పించారు

మవాళా సభానంతరం గాంధీజీ దుర్గాకళామందిరం కు వెళ్లారు అక్కడ స్థానిక హరిజన కార్యకర్తలు ఆంధ్ర రాష్ట్ర అస్పృశ్యతా నివారణా సంఘం కార్యవర్గ సభ్యులు హరిజన సంఖుంలోవి రచయితలు కవులు గ్రంధకర్తలు సమావేశమయ్యారు గాంధీజీ దేశానికి చేఎన ఎవను గురిం స్తుతిస్తూ హరిజన కవులు వ్రాసిన గేయాలతో ఆ సభ ప్రారంభమైంది ంఠప ళో రర్‌ఎట మైదానంలో బూరంగసభకు వెళ్లి గాంధీజీ తరిగి దుర్గావిలాసో

మరునాడు ఉదయం 7 గంటలకు గాంధీజీ ఆయన బృందం కృష్ణా జిల్లాలో పర్యటనకు బయలుదేరింది ఈవల లం పు ఉద్యమం తొలిరోజుల్లో ఆంధ్రప త్రిక కు గాంధీజీ ఇంటర్వ్యూ

సహాయనిరాకరణోద్యమం తొలి రోజుల్లో 920 ఆగస్టు 3 వ తేదీన గాంధీజీ ఆం ధపత్రిొ విలేఖరి బెజవాడ కీ ఇంటర్వూ ఇచ్చారు శాసనసభలను ఆయన కల్లుదుకాణాలతో పోలుస్తూ

అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

వాటీలో ఆత్మగౌరవం గలవారు ప్రవేశిత్త, వాటికి గౌరవం ఏర్పడుతుందనీ అందువల్లనే కల్లుదుకాణాల

మాదిరిగొ శాసనసభలను కూడా బవాష్కరించాలనీ మహాత్ముడు చెప్పాడు ఈ ఇంటర్వూ ఈ

విధంగా సాగింది

ధ్ధ మహాత్మాజీ శాసనసభల బవాష్కారంకంటె బిటిష్‌ వస్తువులను బవాష్కరించడం ఎక్కువ అయోజనకారి కాదా?

బీటిష్‌ వర్తకులకు నష్టం కలిగిల్వ పభుత్వం వారు మనం చెబ్బనట్లు నడచుకొంటారని మీ అభిప్రాయము అది నిజమే కావచ్చు కాని బిటిష్‌ వస్తువులను వెంటనే నిరాకరెంచడం సాధ్యం కానిఎని అదీకాక బిట్‌ వస్తువులను దిగుమతి చేన కోటీశ్వరులను ఇందుకు ఒబ్బంచడం కూడా కరినమైన పనే వారందుకు వొప్పుకొనేటట్లు చేయడానికి వారిని మరొకవిధంగా సంతృ జ్త పరచవలన ఉంటుంది వారు బిటిష్‌ వస్తువులను దిగుమతి చేయకుండా ఉండటానికి వొప్పుకోకపోతే మనం వారిని భయఎట్టవలణ ఉంటుంది వారి గిడ్డంగులను తగులబెట్టవలం ఉంటుంది కోటీశ్వరుల తలలు పగలగొడతామని బెదిరించవలబ ఉంటుంది మనమంత దౌర్జన్యానికి దిగితేగాని కోటీశ్వరులు దిగుమతి వ్యాపారం మానరు అప్పుడుగాని బిటిష్‌ వ్యాపారానికి తగినంత నష్టం వాటిల్లదు కాబట్టి బిటిషవస్తు బవాష్కారం దౌర్జన్యానికి దారితీఎ తీరుతుంది వంగదేశపు విభజన సందర్భంలో విదేశ వస్తుబవాష్కారము జయం పొందలేదు రౌలట్‌ చట్టాన్ని మూడునెలల్లో రద్దు చేయకపోతే తాము బ్రిటిష్‌ దిగుమతులను ఆఎవేస్తా మని దేశపాండ్య, బాఫ్టిస్టాగార్లు దొరతనం వారికి చివరి సందేశం ఫంఎనారు మూడునెలలు గతించాయి ప్రభుత్వం వారు ఆ చట్టం రద్దు చేయలేదు బాప్టిస్టా దేశపాండ్య గార్లు బవాష్కారం అమలు జరపడానికి సర్వవిధాలా ప్రయత్నించి పూర్తిగా విఫలు లైనారు ఆ విషయం వారంగీకరిస్తున్నారు కూడా దౌర్జన్యంలో విశ్వాసం కలవారు బిటిష్‌ సరకుల దిగుమతిని బవాష్కరించడానికి పూనుకోవచ్చు కాని నేను మాత్రం ఆ దరికి పోలేను

ఫు శాసన సభలకు పోకూడదని మీరు బోధిస్తున్నారు దానికంటె శాసన నభలకు పోయి ప్రభుత్వంవారి చర్యలను ఆటంక పరచడం ఎక్కువ ప్రయోజనకారి కాదా?

ఓ కాదు ముమ్మాటికీ కాదు ఆత్మగౌరవం కలవారు శాసనసభలకు పోయినట్లయితే వాటికి గౌరవం వస్తుంది అది లేనివారు పోయినా శాసనసభలకు ఏమీ గౌరవము ఉండదు ప్రస్తుతం శాసనసభలు కల్లు దుకాణాలవంటివి ప్రస్తుతం నేను వాటిలోకి పోయినట్లయితే వాటికి గౌరవము వస్తుంది ప్రజలకు వాటిపట్ల గౌరవం ఎరుగుతుంది కూడా కాబట్టీ మనమే ఉద్దేశంతో శాసన ఎభలకు పోయినా వాటి గౌరవం ఎరిగేమాట వాస్తవము. ప్రస్తుతం పరిపాలకులు అత్రమ మార్గాలను ఆవలంచిస్తూండడంచేత వారేర్చరచిన శాసనసభలకు పోక మనం ఆత్మగౌరవూన్ని కాపాడుకోవలె పండిత మాలవ్యాజి పట్ల నాకు ఎంతో పూజ భావమున్నది కాని నేనెవ్వరిని అంధప్రాయంగా పూజించను పారు రౌలట్‌ చట్టం సందర్భంలో శాసన సభ్యత్వాన్ని ఒకసారి వదిలివేఎ తిరిగి శాసనసభ్యులయినారు అందువల్ల వారికి కలిగిన ఫలితమేమిటి? పంజాబు విషయమై శాసనసభలో ఒక మహోపన్యాసం చే ధాంసన్‌ గారి దూషణలకు గురి అయినారు

వారే శాసనసభకు పోక బయటినుంచే వారా ఉపన్యాసం చేఎ పంజాబు అత్యాచారాలను వెల్లడించి ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ఆ సభలో మహోపకారం చేఎనట్లు మనం వారిని శ్లాఘిస్తున్నాము అది వట్టి పారపాటు వారు బయటనే ఎక్కువ ఉపకారం చేయగలిగి ఉండేవారు లోక మాన్య తిలక్‌ గారు శాసనఎభంకు పోకుండా చేఎన మహోపకారాలలో శాసనసభ్యులు చేఎన ఎవ ఎన్నోవంతు నీవు శాసనుభకు పోతావా లేకకల్లు అంగడికి పోతావా అని నన్నెవరాయినా అడిగితే నేను కల్లు అంగడికి పోవడాణే ఇష్టపడతానని చెబుతాను ఆత్మగౌరవం లేనివారు శాసనసభలకు పోతే పోనీయండి ప్రీ 'గామంలోను వోటర్లు సభచేఎ ఆ సభ్యులు తమ పతినిధులు కారని తీర్మానించి ప్రకటిస్తారు అప్పుడు ఏ మొగం ఎట్టుకొని వారు పజా పతినిధులమని అంటారో చూడవలం ఉండి అప్పుడు శాసనసభ్యులకు ఎమి గౌరవముంటుంది పంజాబ్‌ విషయంలో ఖిలాఫత్‌ సందర్భంలో మీ హృదయాలు నిజంగా ఎరితఎస్తున్నట్లయితే మీ దేశభక్తి యధార్థమైనట్లయితే మీక్ష ఆత్మగౌరమున్నట్లయితే మీరు శాసనసభలను బవాష్కరించి తీరవలె జాతీయ వాదులోను మిళవాదుల్లోను మంచివారు చెడ్డవారు కూడా ఉన్నారు స్వార్ధ ఎరితులైనవారు స్వప్రయోజనాల పొందనీయండి సదుద్దేశం ఉన్న మితవాదులు మొదట శాసనసభలకు పోయినప్పటి కొశ కాలంపైనా తాము మోసపోతామని తెలుసుకొని పశ్చాత్తాప పడతారు

ప వోటర్లకు మీరు చెబ్బనంత విచక్షణ ఉంటుందా?

ఉ వోటర్లు తెలివి తక్కువవారు కారు వారిబైన నాకు చాలా విశ్వాసమున్నది విద్యాధికులకుటి కూడా వారెక్కువ వివేకం కలవారు గ్రామాలకు పోయి మనం సరిగా బోధిన్త వారు ఎన్నికడ పోరు ఏ స్వల్ప సంఖ్యాకులకోసమో ఎన్నుకొనబడినవారు తమ పతి నిధులు కారని ఎద్ధ ఎభ౬ చేం తీర్మానించి వారా సభ్యత్వం వదులుకొనేటట్లు చేయగలరు ఈ పనిని చేయడానికి జీ మాసం చాలు మీరందుకై కృషచేయవలె

ప్ర పరిపాలకులు అ కమ మార్గం అవలంబిస్తున్నారని మీ రిప్పుడైనా తెలుసు కొన్నారు మొదటీనుం వారు మనకు అన్యాయం చేయడం లేదా?

ఉ మనకు అన్యాయం జరుగుతూన్న మాట నిజమే అందుకై మన అసమ్మతిని తెలుఎతూ ఉన్నాము కాని మన నాయకులు పంజాబ్‌లో అగౌరవింపబడినప్పుడు సోదర దేశీయుః పొట్టలబై పాకింపబడినప్పుడు మహమ్మదీయుల మత విశ్వాసానికే భంగం వాటిల్లినబ్పుడ నా సహనము మేరదాటింది ఆత్మగౌరవానికి భంగం కలిగినప్పుడు సహనానికి తావులేరు ఈ అధర్మాన్ని నిగ్రహించడానికి ప్రయత్నించే టప్పుడు మన కపూర్వమైన బలం కలుగుళుంగి ఆ బలంతో తక్కిన కష్టాలను కూడా నివారించుకో గలుగుతాము

ప్ర మీరు దక్షిణ దేశమంతా తిరిగి వచ్చినారు. మీ ఉద మానికి ఎటువంటి ప్రోత్సాహం వచ్చింది

ఉ నాకు నిరుత్సాహం కలగలేదు బిరుదులను గౌరవ పదవులను విడిచి ఎట్టడానికి కొందర తయారుగా ఉన్నారు కొందరు న్యాయవాదులు కూడా తమ వృత్తిని వదలివేయడాని! సంకల్పించుకొన్నారు త్వరలో వారి ఎర్లు పకటించగలము

ప రేపు కలకత్తా కాంగ్రెస్‌ మీ ఉద్యమం అంగీకరించనట్లయితే మీరు ఏమి చేయదలచుకొన్నారు కాంగ్రెస్‌ తీర్మానానికి మీరు లోబడరా?

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ఓ నా అంతర్వాణేకి తప్పు నేను దేనికి లోబడను కాంగ్రెస్‌ ఉద్దేశం ప్రజాబాహుళ్యం ఉద్దేశమును వీబేటా వ్యక్తీకరించడమే కావి దేశీయుల భావ స్వాతంత్ర్యాన్ని నిరోధించడం కాదు. ఈ యేటి కాంగ్రెస్‌ నా ఉద్యమాన్ని అంగీకరెంచినట్లయితే ప్రజలలో దాని నింకావా ఎంఎ జే బ్రతిఎక్టులను వానైఎుకు త్రిప్పుకొవేటందుకు ప్రయత్నిస్తాను బై సంవత్సరమైనా నా కార్య కమం కాంగ్రెస్‌చే అంగీకరెంచేటట్లు చేయగలను కాంగ్రెస్‌ తీర్మానం అంటే ఆ ఏడు సమావేశమైన ట్రతినిధులలో ఎక్కువమంది అభిప్రాయమని కాని భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నవారు కాంగ్రెస్‌లో ఉండకూడదని కాదు. వేను కాం7ైస్‌ అభిమానిని అయినా నా వాదం నాదే నా వాదం కాంగ్రెస్‌ అంగీకరించేటట్లు చేయడమే నా కర్తవ్యము. లోకమాన్యుని అభిప్రాయాలను మొదట కాంగ్రెస్‌ అంగీకరించలేదు తరువాత అవి సర్వజనాంగీకారాలైనాయి. అట్లాగే నా ఎక్షం గెలిచితీరుతుందని నా నమ్మకం కాంగైస్‌లో అధిక సంఖ్యాకులు అంగీకరించిన తీర్మానానికి విరుద్ధంగా కాంైస్‌ అభిమానులెవ్వరూ 'అవర్తించకూడదనే వాదం కంటె వెర్రివాదం ఇంకొకటి లేదు నిమ్నజాతులను ఉద్దరించవలెననే తీర్మానం కాంగ్రైస్‌ రెండు సంవత్సరాల కిందటనే ఆమోదించింది అంతకు పూర్వం ఎవ్వరూ ఆ ఉద మంలో పాల్గొనకూడదని ఎవరయినా చెప్పడానికి సాహబఎంచినారా కాంగెస్‌ ఘీ శాసనఎభ్యత్వం మాదిరి బోర్డులు మున్సిపాలిటి సభ్యత్వం కూడా వదిలి వేయవలెనని మీ

అభిప్రాయామా?

ఓ నేను కేవలం ఆచరణ సాధ్యం కాని ఆదర్శాలను వాదించేవాణ్ణే కాను ఆదర్శము ఎంతవరకు అఆచరణయోాగ వెా ఆలోచించే ఈ కార విధానాన్ని నిశ్చయించినాను బోర్ట్డులు మున్సిపాలిటీలోవి సభ్యత్వాలను వదిలివేయకూడదు అందువల్ల మనగ్రామాల పట్టణాల ఆరోగ్యరక్షణకు భంగం కలుగుతుంది ఆ సంఖూలకు ప్రజలు ఎన్నుకొన్నవారు కాక ప్రభుత్వం నియమించినవారు మాత్రమే సభ్యత్వం వదలివేయవలె

ఫ్ర ఈ కార్యవిధానం విశ్చయించడంలో మీ పధాన లక్ష్యమేమిటి?

ఓ భారతదేశానికి ప్రత్యేక జాతీయ దృష్ట్రఉందని నా అభిప్రాయము మనము చేల ప్రతి ఎని దాని కనుగుణంగా ఉండవలె నా కార్య కమం వల్ల ఆత్మశక్తి బాహుబలంకంటె బలవత్తరమయిందని రుజువు కాగలదు దేశీయులలో ని దాణమయి ఉన్న సంకల్ప శక్తి వ జకారిన్యం పాందగలదు కోర్టులను బవాష్కరించడం వల్ల పంచాయితీ వ్యవస్థలు వృద్ధి పొందగలవు ప్రభుత్వ పాఠశాలలను విడనాడడం వల్ల జాతీయ విశ్వవిద్యాలయాలు ఎంపాందగలవు జనంలో ఆత్మగౌరవం వర్థిల్ల గరదు వాందూ మహమ్మదీయ సఖ్యత విలఎల్లగలదు వేయేల స్వరాజ్యలక్ష్మికి అధికారులం కాగలము

ధ బ్రాహ్మణ బ్రాహ్మణేతర కక్షల గురించి మీరేమనుకొంటున్నారు?

ఓ వాందూ మహ్మదీయ సఖ్యత కుదురుతున్నప్పుడు వాందువులలోని అంతర్భేదాలు వాటంతటవే తొలగిపోగలవు ఒక జూతి ఆధిపత్యాన్ని గాని ఒక వర్ణంవారి ఆధిపత్యాన్ని నేను అంగీకరించను బ్రాహ్మణులు శాసనసభ్యత్వ పదవుల నన్నిటినీ బాహ్మణేతరుల కెందుకు వదలివేయ కూడదు నా ఉద్యమానికి సంబంధించినంతవరకు శాసనసభలకు పోయి మతివానులు కాకూడదని నా బొ కా

అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

80 ప్ర మహాత్మాజ్‌ మీకీ కార్యవిధానం తప్పు ఇతర ఏ ఇతర పధకం కనపడలేదా? ఉ కనకపడకపోవటమే కాదు కనుక్కోవడానికి పయత్నించాను కూడా కాని నాకు గోచరం కాల్ల గాంధీజీ ప్రభావం - నాగేశ్వరరావు గాంధిమహాత్ముడు శాంతిసంరంభమునందు పదరి ంచిన అపూర్వమైన ఎతా గ్ర సాధనమును ప్రజలు మాటలందుగాక సంకల్పమందును క్రీయలయందును చూపుటకు తన్ను; వేయుట ధర్మము చిరకాల సంవర్థితమైన పశుబలారాధన స్థానమును సత్యాగ్రహము ఆక్రమింయట చిరకాలాభా సము అవసరము ఆయుధ నిర్మాణ ధారణ వి కయ సాధనమునను జీవయాళ్రు గడుపుచు తన్యూలమున శ్రీమంతులు బలవంతులు దురభిమానులునైన పాశ్ళాత్య ప్రజలకు వారి ప్రవృత్తులకును నిది సులభసాధ ము కాదు మాటలయందు జపాను అవలంబించిన గీ సంగ్రామమును తీవ్రముగ ఖండించుచు క్రీియలయందు జపానుకు ఆయుధములను అమ్ముషు యూరపు రాజు ముల నీతి ధర్మ విరుద్ధము ఇట్టి క్లిష్ట పర్యితులయందు శాంతిస్థాపనమునకు కోట్ల భారతీయుల ధర్మబలమును శతవిధముల వినియోగించుట తగియున్నది అవూర్వమె నిర్చంధములవలన కృశించియున్న భారతీయులకు కర్తవ మును నిర్ణయించుటయే అసాధ్యము నున్నది భారతీయ భౌతికబలము కృశించినను నిత మైన ఆత్మబలము క్షీణింపక అఖండము ప్రకాశించుచున్నది ఆత్మ సంస్మరణమును జేఎ గాంధిమహాత్ముని వలె పజలు ఆత్మశక్తిని నారాధి; తాము తరించి ప్రపంచమును తరింపజేయుటకు పాటుపడుట కర్తవ ము గాంధిమవోళ్ళుడ అపూర్వమైన మహాపురుషుడు పపంచోద్ధరణమునకు అవతరించిన మహానుభావుడు కేవయ దైవబల సంపన్నుడైన మానవుడు. రాజకీయ సాంఖుక మతాది విషషయములయందు ఆయ సతా గ్రహ సమర సాధనమునను పొందిన విజయములు ధ్యాన మననయోగ ములు బ్ర; చరిత మారంభిమైన తరువాతను దుర్చల భిక్షుడొకడు చేయగల్లిన యపూర్వ పరివర్తనమువ పాశ్చాత రాజు ములు గ్రహించుట భావి యోగక్షేమములకు పయోజనకరము పఎంచ భా పరిణామము ఏ రూపము దాల్చినను గాంధి మహాత్ముడు బోధించిన అవాంసా ధర్మ, సత్యముః పతిస్టను బడయగలవు దేశోద్దారకుని చిత్రపటావిష్కరణ

కోటికొకరైనా పొందలేని ఆత్మదర్శన మందే పరమ పురుషార్థమన్న ఉచ్చ సతిని నాగే సరరో పంతులుగారు పొందారనీ ఆ ఎక్షించే వారికి అత్మసమర్చణ అవసరమయినప్పుడు సహాయం అయ ప్రత్యేకత అనీ 933 డిఎంబర్‌ 22న చెన్న్యరి ఆం ధమహాసభ హాలులో దేశోద్దారకుని చి తఎటా ఆవిష్కరిస్తూ గాంధీజీ చెప్పారు

చెన్నపురి ఆంధ్రమహాసభ వారు ఏర్పాటు చేఎన సభకు గాంధీజీ వారి బృందం రాగొ నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు తామక్కడ ఉండవలణ వచ్చినందుకు విచారిస్తున్నాను అన్నాక అప్పుడు మహాత్ముడు మిమ్ములను ఎలువ చేయదలుచుకొన్నాను అన్నారు ఛలోక్తిగా

తరవాత మహాత్మునకు చెన్నపురి అం ధమహాసభ సభ్యులు సన్నాన ప తం ఎమర్చించినాడ వారి సన్మానప తంలో ఈ సభస్థాపింపబడినది మొదలు అవిచ్చిన్నంగా కార్యదర్శిగా నుండి ఎలిధా

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

8 వభాభ్యుదయానికి తోడ్పడుతూన్న విశ్వదాత శ్రీ కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు పంతులుగారి రూపపటం మా ఎభలో తమ పావన హస్తాలతో పతిజ్ఞంచే భాగ్యం పూకు కలిగినందుకు మేమెంతో ధన్యులము కని భ్రాసీనారు ఈ సన్మాన పత సమర్పణకు ముందే శ్రీ జలగం సు బహ్మణ్యం నాయుడు గారు ముబ్బ రూపాయలను నీలంరాజు వెంకటశేషయ్య కుమారుడు లక్ష్మీ పసాదు బంగారు ఉంగరం ఎతొంబర దీశాయ్‌ గారు వంద రూపాయలను హరిజన నిధికి గాను గాంధీజీకి సమర్చించినారు చేశోదారకుని చి తపటావిష్కరణానంతరం గొందీజీ ఇట్లా ఉపన ఎంచినారు మీరు నాకీనాడు ఒక సత్కార్యంచేన అవకాశం కల్పించినారు మీ సమక్షమందు ఇద్దరు వాేశ్వరరావులున్నారు ఒకరు సజీవులు వారు నినములై నేల కూర్చుండినారు రెండవ నాగేశ్వరరావు గారుకాగితంబ్ర ఉన్నారు సజీవచి తం బవార్లత మొనరించే శక్తి నాకులేదు తన్నుతా తెలుసుకొన్నవాడే ఉర్తముడని జ్ఞానులు చెబ్బనారు అంటూ ఇంతవరకు గాంధీజీ వాందీలో మాట్లాడినారు అది తెలుగులో ఎరిగా అనువాదం కానందున గాంధీజీ ఇంగ్లీషులో పసంగిస్తూ ఇట్లా అన్నారు పాళ్ళకమగు పురుషుని నిజస్వరూపం పరులెవ్వరునూ సరిగా గ్రహంపజాలరు అట్లాంటి ఇడుపుడు కూడా తన ఆత్మయధార్థ స్వరూపం సంపూర్ణంగా భ్రహింపజూలడు సత్యాన్వేషకుడయిన ఒక మహాజ్ఞాని తన్ను తాను తెలుసుకోవడం కంటె మానవుని జీవితమందు ఉర్చృబ్టమయిన కార్యం మరొకటి లేదు నిన్ను నీవు తెలుసుకో అని చెబ్బనాడు ఇది జ్ఞాని అయిన ఓక అంగ్ల పండితుని వాక ము సంస్కృతంలో దీనికీ సామ్యమయినది మరొకటి ఉన్నది ఆత్మ దర్శనమందే పరమ పురుషార్థము కోటి కొక్కరయినా అటువంటి సతిని పొందలేరు శ్రీ నాగేశ్వరరావు గౌరు అట్లాంటి ఉచ్చస్థతిని ఇప్పుడు అందివున్నా లేదా ఇదినరకే అందినా ఉండి వారి అంతఃస్వరూషమును బాహాటంగా వ్యక్తీకరింప జూలీ ఉందుము మన మీ చిత్రం ఎట్లా చూసి వారి మూర్తిని తెలుసుకొంటున్నామో వారి అంతరమూర్తిని కూడా మనమిప్పుడు ప్రత్యక్షం చేసుకోగలిగి ఉండేవాళ్ళము ఛిత్రగతమున నాగేశ్వర రావు వేరు చైతన్య స్వరూపులయిన నాగేశ్వర రావు వేరు వైతన్య రూపంలో వారు అనుదినాభ్యుదయం అందుతూండపచ్చు. లేదా క్రమశ పతనం పొందుతూ వుండవచ్చు. చిత్రంలోని నాగేశ్వర రావు ఎదుగు బొదుగులు లేక నిశ్చలంగా ఉండేవారు. ఈ మూర్తిగల మహాపురుషునిలో మనము కొన్ని సద్గుణాలను ఉపలక్షిస్తూన్నందున వారి మూర్తిని ప్రదర్శించే చిత్రంల హడా మన ఆదరాభిమానాలను ధ్రసరింపజేస్తున్నాము నేను నాగేశ్వర రావు పంతులు గారిని ఎరిగి ఉన్నప్పటి నుంచి ఆయనలో ఒక ప్రత్యేక లక్షణం గమనిస్తున్నాను అవసరమయినప్పుడు సహాయం అఎక్షించేవారికి ఆత్మ సమర్పణ వేయడమే ఆయన ఆదర్శము ఆదే ఆయన ప్రత్యేకత నేనొకమారు వారితో ఛలోక్తిగా అమృతాంజనం ఎరుతో ప్రజలను మీరు వంచిస్తున్నారు గదా అన్నాను నిజమే వేను మీ మాట కాదనను అది వంచన అయినా నిరుపదవమైన వంచన. అది ఎనరికీ మేలు చేయకపోయినా కీడు మాత్రం చేయదు అన్బతాంజనం వాడేవారు దాని నివారణ శక్తిలో విశ్వాసముండే కొంటున్నారు ఆ నన్ముకంవల్లనే వారికి గుణం ఇస్తున్నది ఆ నమ్మకమే నా వ్యాపారానికి ఆధారము కావి నేనొకమాట మాత్రం నిశ్చయరగా చెప్పగలను అమృతాంజనం వల్ల నాకు వచ్చే లాభంలో ఎక్కువ భాగం అర్హుల కష్ట నివారణకు వినియోగింపబడుతూన్నది ఈ వ్యాపారానికిదే పరను ప్రయోజనము అన్నారు నాగేశ్వర రావు గారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ఆ సమాధానం విన్నంతనే ఇతడే నాకు నచ్చిన మనిపనిపించింది ఆయన ప్రత్యుత్తరంలో త్రికరణశుద్ధి వినధుత సత్య సంధత ప్రతిభింబించినాయి ఆయన ప్రజలను వంచిస్తుంటే అంతకు) ఎక్కువగా వారిచే వంచింపబడటానికి ఆయన తయారుగా ఉన్నట్లు తోచింది యాచకులెవరయి కన్నీరు ఎట్టి దేవా అంటే 'నాస్తి అనే మాట ఆయన వాలుకకు రాదు విద్యార్థులు నాకీ విషు రుజువు చేననారు వృద్ధ జనులకు వారి ఈవిసోకుతూనే ఉన్నది నావంటి వారు కూడా వాటే ఆ శయించి రిక్తహస్తాలతో తిరిగి రాలేదు "నాగేశ్వరరావు గారి మేడలు ఒకవంక మహారాజులప, మరొవంక నావంటి రిక్తులకును ఆ శయమిస్తూన్నవని ఒక న్నవాతుడు నాతో అన్నారు

చాలాకాలం నాగేశ్వర రావు గారు ఆం ధులని నాకు తెలియదు మద్రాసులో వార్కి కలుసుకొన్నప్పుడు వారు తమిళులనే అనుకొంటూ వచ్చినాను సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వం గల ఒక అంధ్ర ప్రముఖుడు తమిళ మనీపిగ్రా భావిపబడటం ఒక విశేషమే నేనెంత కార్యభారంతో కుంగిపొతూన్న్బట! వారి చిత పటావిష్కరణకు ఎందుకు ఒప్పుకొన్నానో మీకిప్పుడు తెలి ఉంటుంది ఇక్కడ విక్ర గతులయిన నాగేశ్వర రావు అంచంచలుడైనా సజీవ మూర్తి అయిన నాగేశ్వరరావు తన దగ ఆర్హుడయి వచ్చిన ప్రతి వ్యక్తినీ ఓదార్చ గల శక్తి సంపన్నుడు కావలెనని కోరుతున్నాను మీరందూ ఈ చితపటం ఆవిష్కరింపచేఎనంత మా తాన సంతృత్త పడకండి ఆయనలో మీరు చూసే సద్గుణాలను ఆయనలో కలవని మీరు భావించిన ఉదారాశయాలను మీ జీవితాలలో మీరు ఆచరణలో ఎట్ట గలిగి నప్పుడే ఈ చి తపటావిష్కరణలోని సంపూర్ణ ఫలితం మీరు పొందగలరు

ఈ ఉపనా సానంతరం గాంధీజీ తనకు బహూకరించిన వస్తువులను వేలం ఎట్టినారు. ఆంధ్రమహాసభ వారిచ్చిన పదకొండు రూపాయలు ఖద్దరు వస్త్రాలకు ఖద్దరు మాలకు ఎన్నెండు రూపాయలున్న్నూ ఫౌంటెన్‌ కలానికి పది రూపాయలున్నూ, దండలకు మూడు రూపాయ లున్నూ వచ్చినాయి ఖద్దరు వస్థాలను ఖద్దరు మాలను కొన్నవారు శ్రీ వడ్డమన్నాటి వెంకట నారాయణర్యా గారు కొందరు సలు బంగారు నగలిచ్చినారు

నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి చితపటం ద్రాసిన శ్రీ గోవిందరాజులు నాయుడు గారికి అంధ్ర మహాసభ వారి బంగారు పతకం గాంధీజీవే బహూకరింపబడింది శ్రీ బాగ్‌లో గాంధీజీ మకాం

నాగేశ్వర రావు గారి స్వగృహం శ్రీబాగ్‌ లో మహాత్నాగాంధీ 933 డిఎంబర్‌ 23 24 తేరీలో మకాం ఉన్నారు 24న మద్రాసులోని వివిధ కార్య కమాలలో పాల్గొని తిరిగి శ్రీబాగ్‌కు మవాత్మువ చేరారు దేశోద్దారకుడు

నాగేశ్వరరావు పంతులు గారి విషయంలో ఆయన కివ్వబడిన “దేశోద్ధారకో బిరుదు సార్థకమ్టైనదేను గాంధీజీ తెలిపారు గాంధీజీ 929 మే 30వ తేదీ యంగ్‌ ఇండియా లో దేశభక్తుని గురించి ద్రవ వ్యాసంలో యీ విధంగా ఎర్కొన్నారు

దేశభక్తుని గూర్చి ద్రాయడంలో దేశోద్దారకుని విషయం నేను తలఎట్టక పోవడం అఎంభు ఒక క్రొత్త అంజనం కల్పించి ఆక్షణీయమైన ఎరు ఎట్టి ధనం ఆర్జిస్తున్నారు. అని నేను ఎల్లపుడూ దేశోద్ధారకుని పరిహసిస్తూనే ఉంటాను అది నిజమే అది అనుచితమే గాని నేనేమి చేయగయ

ఆంధ్రపత్రిక టరిత్ర

83 క. నువాశ్యని ఆంప్పుదేళ నలళారము కన్నె జు శ్‌ న ఫలా మన ంళ్య అ న న నూ మై ప చాలలో 1 ఇళ జు ఆఆ శ్‌ ్‌ క న్‌ వే స్క జే వ్ష నే శ ప న వీ ల క్‌ న్యు ళీ నా స్ట ర కం చ అస్థి నంటి సు ల - శమ స్యా స న సన షే ట్రై లో పమ చాయి 9. డిసెంబర్‌ 6న బెజవాడ దుర్గాకళామందిరం సభలో మహాత్మాగాంధి నయకు ప నప సు 3 అది నిరపాలంకరమైన అంజనం దానివలన వచ్చే ధనాన్ని దేశ ఎవకోసం వ్యయం చేయడానికే నేను ప్రయత్నిస్తున్నాను అని అతడు ఎల్లప్పుడూ చిరునవ్వుతో నాకు సమాధానం చెప్పుతుంటారు స్వకతృతమయిన ఆ అంజనం గూర్చి నేనెంతటి ఉఎక్షతో పరిహాసం చేస్తుంటానో అంతటి ఉ ఎక్షతోనే దానిని గూర్చి దేశోద్ధారకుడు ఇచ్చిన సమాధానాన్ని కూడా నేను గ్రహించేవాడిని ఆ కారణం వల్ల దేథర్యారకుడు తన అమృతాంజనం డిపోవలన బహుజనులకు ఉపకారము చేస్తున్నాడనే విషయంలో వాకు ఇంతవరకు ఎట్టి నమ్మకమూ కలుగలేదు కాని ఆయన ఆం ధదేశంలో ఫ్రజాహితకరాలయిన ఎక్కు ఉద్యమాలకు అపరిమితంగా ధనసహాయం చేస్తున్నాడని యీసారి ఆంధ్రదేశ సంచారంలోనేను గ్రీంచగలిగినప్పుడు నాకు మిక్కుటమయిన ఆశ్చర్యం కలిగింది దానపాత్రుడైన యాచకుడు అతని వద్దకు వెళ్లి యాచించిన ఎమ్మట తిరస్సృతుడై ఆయన గుమ్మం ఎప్పుడూ విడిచి పోలేదు ఆం ధదేశయో ప్రతీ చోటా నాకు సమర్పించ బడిన సన్నానప తాలలో దేశోద్ద్ధారకుని ధర్మాలను గురించిన ప్రశంస ఎర్కొనబడుతూనే వచ్చింది అస్పృశ్యుల కొరకేర్పరవ బడిన ఆనందాశ్రమంలో శాశ్వత భవనాలను యిచ్చినవాడు దేశోద్దారకుడే ఒక పాఠశాలకు ధన సహాయం కావలు వచ్చినప్పుడు తోడ్పడినవాడును దేశోద్దారకుడే ఎతానగరంలో డాక్టర్‌ సుబ్రహ్మణ్యం గారేర్చరిచిన ఆశ్రమానికి ముద్రణాళా లోపకరణాలు కావలబవచ్చినప్పుడు వానినన్నిటిని సమకూర్చిన వాడును మన నాగేశ్వర రావే పరోపకారం ఒకరెస్తున్నప్పుడు కలిగే ఆనందం నాగేశ్వర రావుకు మరెప్పుడూ గూడ గలుగదు నా శంధ్రపత్రక చరిత్ర

నాక్షు తెలిఎనంత వరకు ఆయన వరదాతలలో అగ్రగణ్యుడు అతని దాళ్ళత్వం అపారమే అయిన్సుటి! శేవల నిరాడంబరం అతని కుడిచేయి యిచ్చిన దానము ఎడమ చేతికే తెలియనియప్పుడు ఇతరులక్త అసలే తెలియదని వేరుగా వాయవలెనా? ఈ సంచారంలో నేనొక చోట యీ అమృతాంజనం దోపడ్సీ గూర్చి ఛలోక్తిగా మాట్లాడినప్పుడు ఒక దేశారాధకుడు ఇలా అన్నాడు “నాగేశ్వర రావు గారు యింా వాచ్చుగా యీ దోపిడీ వేయ వలెననే నేను కోరుతున్నాను ఎందుకనగా ఆయన దోచుకున్న ధనమంఠా దేశసేవకే వినియోగ పడుతుందని నేను రూఢిగా చెప్పగలను

ఆంధ దేశ మందలి రాజకీయనాయకులకు పజలు విచ్చలవిడిగా విరివిగా బిరుదులు ఇస్తుంటారని నేను రహస్యంగా విమర్శి స్తూంటాను నాగేశ్వరరావుకి ఇవ్వబడిన దేశోద్ధారక బిరుడు అతని పట్ల సార్థకమే అని నాకిప్పుడు బాగా నమ్మకం కలిగింది గొంధీజీతో దేశోద్దారకుని కుమార్తె

దేశోద్దారక కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు గారి నిజాయితీని తికరణశుద్ధిని చాటిచెప్బ సంఖుటన ఇది

925 మార్చి 7వ తేదీన నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు తమ కుమార్తె చిరంజీవి రామాయమ్మను గాంధీజీ వద్దకు తీసుకు వెళ్తారు అప్పుడా బాలిక ఎవరని గాంధీజీ అడుగగా నా కుమార్తె ఆ పంతులుగారు చెప్పారు ఆ బాలిక చేతికున్న బంగారు గాజులను చూసి మహాత్ముడు తనకిమృన్నాడు. అమె కొంచెమైనా సంశయించకుండా ఓక జత గాజులు తీఎ ఇచ్చింది తక్కినవాటిని ఇవ్వవా అని మహాత్ముడు అడుగగా అన్నిటినీ తీ ఇచ్చింది తరువాత గాంధీజీ ఆమె మెడలోని హారం అడిగాడు. దానిని కూడా తీఎ ఇచ్చింది పట్టీలు తీయడానికి రాక ఆమె ఆలోచిస్తుండగా ఒకరు శ్రవణం తె్ళి ఇచ్చారు దానితో శీలను తిబ్ప దానిని కూడా తీ ఇచ్చింది వీటిని మన పూర్వకంగా ఇస్తున్నావా కాకపోతే నేను పుచ్చుకోను అన్నారు గాంధీజీ మన పూర్వకంగానే ఇస్తున్నాను అని ఆ బాట వెంటనే జవాబు చెబ్బంది ఇకమీద బంగారం నగలను ఆ బాలిక చేత ధరింపజేయనని తమ ఎదుట పమాణం చేయవలబందని మహాత్ముడు నాగేశ్వర రావు గారిని అడిగాడు. స్హలు అందుకు సమ్మతించరు కాబట్టి ఆ ప్రకారం ప్రమాణం చేయజాలను అన్నారు నాగేశ్వరరావు గౌరు అయికే వీటిని పుచ్చుకోను మీరు ధనవంతులు మళ్లీ ఇలాంటి ఆభరణాలనే చేయించి ఎడతారు అని ఆ నగలన్నింటినీ అక్కడే వదలి అనిబి ఎంట్‌ను చూడడానికి వెళ్లిపోయారు గాంధీజీ అప్పుడా నగల భదపరచే వారెవ్వరూ లేనందువల్ల నాగేశ్వరరావు గారే మరల తీఎకొని వాటికి సరియైన ధరకట్టి ఆ సొమ్మును మహాత్మునకు అంటే ఆంధ కాంగ్రెస్‌ నిధి కి సమర్పించారు

ఆంధ్రపత్రిక బరిత్ర

శ్‌ బొంబాయి నుంచి శంఖారావం ఆంధ్రోద్యమం అ౦ొడ్రులలో వ్యక్తిత్వం న్వభాషాభిమానం, ప్రత్యేక విశ్వ విద్యాలయం, ప్రత్యేక రాష్ట్రం అన్యకతలపై ఆలోచనలను, ఆకాంక్షరు వ్రపధమంగా రేజెత్తించిన మహనీయుడు కాశీనాథుని నాగేశ్వర గు వంతులు గారు. అయితే “వర్తమాన యుగమునందాంధ్రుల వ్రబోధమునకు వీరేశలింగం పంతులు గౌరు మూలపురుషులు ఆని నాగేశ్వర రావు గారు పేర్కొన్నారు. ఏమైనవ్పటికీ 'ఆంధ్రులకు ప్రత్యేక రము రానిదే వారి జీవితమునకు భావిభాగ్యోదయము లేదని అది మూడు పూవుల్ను ఆరు కాయలుగా వికుంచదవి మమ్మొదుట గుర్తించి అందుకు తన పత్రికా మూలమున వ్రబోభము కావించి శిలగా శంఖమును పూరించిన వారు నాగేశ్వర రావు గారే” ఆంధ్రోద్యమానికి తల్లి తంత్రి కూడా నాగేశ్వరరావు గారేనని శ్రీ ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ గారు మన్నారు. ఈము ఆశయాలు లక్ష్యాల సాధనకు ఉగాది సంచికలను ఎన్నుకున్నారు-నాగేశ్వర రావు గొరు. “అంధ్రదేశము నందు భాషాభిమానులు విద్యావంతులు గ్రంథకర్తలు సంఘ సంస్కరణ పరాయణులు మొదరిగు పూజూరులు అనేకులు గలరు ఈ మహనీయుల సౌశీల్య సద్భావనలాంధ్ర లోకాభివృద్ధికి శోర్చడుచున్నవి ఈ సత్పురుషుల కృత పరిచయమును దృఢపరనుటయే ఈ సంచిక ఫ్రధానోర్టేము* అవి పంతులు గారు 9 0 వాటి లొలి ఉగాది సంచికలోని విన్నషము లోనే స్పష్టం చేసారు. ఇందుకముగుణంగానే ఉగాది సంచికలలో వ్యాసాలు ప్రచురితం కావడంతో ఆంధ్రులలో అనేక రకాల ఈలు రేకెత్తాయి 'నీజాతి నాగరికఠకైనా భాషయే చిహ్నముంటూ విద్యాధికులైన మన దేశీయులు ఆంగ్లేయాది ఏిధ భాషలలోవి సారమునంతను బీల్చి, ఎ్పు చే దానిని మన యాంభ్రములో నిం దీనిని మించిన భాష లోకమున మటియొకటి లేనట్లు చేయుట వారికి బ్రధమ కర్తవ్య 'మని నాగేశ్వర రావు గారు ఇ్పటికీ 94 ఏళ్ల క్రిందటనే ఉద్పోధిందారు ఆంధ్రవిశ్వ విద్యాలయం ఆవశ్యకతను గురించి మొట్టమొదట ఎలుగెత్తి చాటినది నాగేశ్వరరావు గాలే ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం స్థాపనవల్ల గల ప్రయోజనాలను 9 0 తొలి ఉగాది సంచికలో అంధ్రమహాజనులకో విన్నపమూ లో వివరిస్తూ ఆంధ్ర భాపకు దోడు విద్యార్థులందరికిని ఆల్లేయ హేందీ భాషలలో ఆఖండ పాండిత్యమును విధాయకముగ కలిగించిన నొకదేశముననే గాక ప్రపంచ మంతయు వారు సంచారము చేయగలిగి, మన దేశోన్నతికి దోడుపడుదురు అని స్పష్టం చేసారు ఆంధ్రదేశ సర్వతోముఖాభివృద్ధియే పంతులుగారి లక్ష్యం. ఈ లక్ష సాధనకు ఆనువుగా ఆంధ్రుల మనోభావాలను మలచడానికి ఆంధ్ర ప్రజానీకులోని పన నా శక్తివంతం చేయడానికి ఆయన పూను కున్నారు ఈ విధంగా ఆంధ్రోద్యమానికీ ప్రత్యేకాంధ్ర రాష్ట్ర సాధనకు ఆయన గట్టే ఫునాదులు వేసారు- మార్ధదర్శకు లయ్యారు ఆంధ్రులకు తమ ఆంధ్రత్వాన్ని స్పురణకు తెచ్చినది నాగేశ్వరాయలు బొంబాయి నుండీ ఆంధ్రపత్రిక దరిత్ర

ర్‌ం ఆం ధపతిక దానికి అనుబంధంగా అనతికాలంలోనే ప్రారంభమైన సంవత్సరాది సంచిక్ష ఆంధ్రప్రజానీకానికి ఆంధ్రప్రముఖులను పరిచయము చేయసాగినవి ఆంధ్ర చిత్రకళ ఆంధ్రశిల్బమ్న ఆంధ సంస్క్థతి ఆంధచరిత ఆంధ పజలకు తెలిఎ నే తోత్సవము చేణన శ్రీ గురు నాగేశ్వరులు ఆంధ్రులను ఉత్తేజపరచేందుకు కార్యోన్ముఖులను చేందుకు నాగేశ్వర రావు గారు తొలీ ఖ్యా సంచిక ద్వారా తీవ్ర ప్రయత్నం చేసారు ఈ సంచికలో ఆంధ్రులు శీర్షికతో వ్రాసిన వ్యాసంలో ఆంధ్రు పూర్వ వైభవాన్ని గుర్తు చేస్తూ ఇలా ఎర్కొన్నారు అళోకవర్థనుని కాలమందు ఆంధ్రరాజులు ముప్పు దుర్గములను లక్ష పదాతులను రొద వేల అశ్వములను ఒక వేయి గజములను గలిగి యుండిరి కృష్ణా నదీ తీరమందున్న శ్రీకాకుళ్లు వీరికి రాజధానిగానుండెను రాజ్యము కృష్ణా గోదావరుల నడునును తూర్పు సముద్రము నుడీ పడమటి కనుమల దగ్గర గోదాపరీ నదీ తీరమందున్న సుధ్రఎర్ధమైన నాసికా క్షే తము వరకు వ్యా యుండెను కొన్ని సమయములందు దక్షిణమున ఎన్న వరకును నుత్తరమున జగన్నాధము వయవు వా ఎంచియుండినది ఆంధులు రమారమి 550 ఏండ్లు శ్రీ పూ 300 నుండి శ్రీశ2 రవ ఆంధ్రదేశమును బాలించిరి ప్రస్తుతము తెలుగు భాపను మాటలాడు జనులు రెండు కోట్లకు బగా గలరు వీరబ్ను రాష్ట్రములందును వా ఎంచియున్నారు. 5000000 తెలుగు వారు బ్రిటిషు ఇండియాలో 50 00 000 నైజాము రాజ్యమునందును గలరు ఇండియాలోని వారు విశేషముగ తెలుగు మండయుళీ నున్నారు కాని రామేశ్వరమునకును రంగూను నకును క్విట్టాకును నడుమనున్న ముఖ్యఎట్టణము లందెల్ల దెలుగువారు గలరు వీరలనందర నేకీభావుట జేయుట కాంధ్రభాపకు శక్తి పామర్థ్యముణ గలవు భిన్న దేశములందుండు తెలుగువారి నేక జాతీయులనుగ బేయుటకు మాతృభాషయె శన సాధనము ద్రావిడులను మహారాషస్ట్రులును ఘూర్జరులును నాంధ్రులకన్న సంఖ్యా బాహుళ్ళమవ దక్కువగా నున్నను శక్తి పామర్ధ్యము లం దాం ధులను మించి యున్నారు దీనికి ముఖ్య కారయు వారల యధికవిదా భివృద్ధి తెలుగు దేశమునందు దక్షిణ దేశము కంటె గళాశాలలును బారశాలయ దక్కువగ యున్నవి చెన్నపురి యందు దేశీయులచే బ్రచురింప బడుచున్న యాంగ్లేయ ధైనికవాా పత్రికలు మూడును నాం ధేతరులవే ప్రచురింపబడుచున్నవి విశేష వ్యాపకము గల తెలుగు వూ ప తికయుకటియును లేదు ఇంతవరకొక యాంధ్రుడును నున్నత న్యాయాధీశుడు గాలేదు. ఎలేహ్లో జానకీ రామయ్య గారొకరు మాత్రము మండల న్యాయమూర్తిగ నుండిరి వ్యవస్థాకల్పిత పారహీ పరీక్షలతో 54% 0౧/౦౪ 5లా ౧ గృతార్జులైనవారు గానరారు ప్రలకుప యుక్తమైన యున్మక విద్యాలయ మొక్కటియైన నాంధ్రదేశము నందు లేదు. ప్రజలు విద్యావ్యాపనకై పాలకుల సహాయమవి నమ్మియుండక స్వయం సహాయమును నమ్మి పని జేయ వలయును ఆంధ్ర దేశ బాంధవులారా! మన పూర్వపు యున్నత సతిని తలపోయుడు భాషాభిమానులారో భాషాభివృద్ధికై ఇతర రాష్ట్రీయులు ఎయుచున్న ప్రయత్నములను యోచింపుడు కవివరులవే రరియిదే బడిన భారతాది గ్రంధ రాజములలోవి భాషా స్వారస్యమును మాధుర్యమును గ్రోలిచూడుడు ఈ దేశభాషా వాతార్థమై పనిచేయుడు సఫలీకృత మనో రధులచిరకాలమున గాగలరు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

87 ఉౌాది సంచికలతో పొటు బొంబాయి నుంచి వెలువడుతున్న ఆంధ సచిత వార పతిక కొడా అంధ్రోద్యమ వ్యాబకి కృషచేంంది ఆ రోజులలో ఆం ధదేశంలో ఎద్దలయిన ఆం ధ భీష్మనా పతి సుబ్బారావు పంతులు బయ్య నరసింగేశ్వర శర్మ, మోచర్ల రామచం దరావు పంతులు పట్టు కేశవ ఓ ధ్రభ్ళతులు ఆంధ్రోద్యమానికి వ్యతిరేకులు డాక్టర్‌ పట్టాభి ఎతారామయ్య, ముట్నూరి కృష్ణారావు కో హనుమంతరావు నక సనాగా కొండ వెంకటప్పయ్య ప్రభృతులు అనుకూలురు చళాశేషిరి రావు చట్టి లక్ష్మీ నరసింహారావు మొదలైన యువకులెందరో ఉద్యమానికి అనుకూలంగా పర్చూహంలో ప్రచారం చేఎవారు వీరికందరికీ ఆం ధప తికో ఎద్ద అండ ఈ ప్రచారానికి అవసరమైన మందుగుండు సామగ్రిని ఆంధ్రపత్రిక అందించేది ఏతికఠ పాత్ర ధ్రజాభిప్రాయాన్ని మలచడంలో పత్రికలు కీలకపాత వవాంచాయి 0వ శతాబ్దిలో ఆర్థిక సాంఖుక రాజకీయ రంగాలలో ఆం ధులు ఎదుర్కొంటున్న వివిధ పమస్యలను స్పష్టంగా వెల్లడించడంలో ఆం ధదేశంలోని పత్రికలు పముఖ పాత్ర వవాంచాయి బ్‌న్యం నిర, ఆర్థికాది రంగాలలో ఆంధ్రులు గురైన అసమానతలను అటు ప్రభుత్వానికి ఇటు పజలకు వివరించడమే ఉద్యమం ప్రారంభంలో లక్ష్యాలుగా ఉండేవి క్రమంగా ఈ ఉ పత్యేక ర్వష్ట మో అంధ్రుల సర్వతోముఖాఛివృద్ధిని = పహోద్యమం్‌ పవన న వర్యేక రాష్టం ద్చూడ్త్‌ దేకాలిమాని కుష్ణావ్యలిక్ష ఆంధదవ్యతక్ష ఆంధ్రమేరి దేడూత భరతమాత యివంటో తిటరవతులు మెడాన్‌ స్థాంద్ట్‌ ఇండియ ఎటీదలొట్‌ ఇండీయల్‌ సోవలోడళ్ళల్‌ మోడయో గూ ఇంబీయయలోవర్లపంటే ఇంగ్లీషు పత్రికలు దేశాన్ని భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాలుగా విభజించాలన్న పీదాంతాన్ని అంగీకరించాయి గుంటూరు నుంచి వెలువడే 'దేశాభిమాని తీవ్రవాదానికి ప్రాతినిధ్యం వవాంచేది 9 లో ఢిలీలో 5వ జార్జి పట్టాభిఎకం రోజున దేశాభిమాని ఇంగ్లీషులో ఒక సబ్గ్లమెంట్‌ను ప్రచురించి అంధ్రోద్యమం ప్రయోజనాలను వివరించింది 9 0 ఆంధ్రపత్రిక సంవత్సరాది సంచికలో కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు గారి ఆంద్రమహాజనుల కొక విన్నపమూ వ్యాసాన్ని బట్టి ఆం ధోద్యమాన్ని గురించి ఆయన ఎంత లోతుగా దూరదృష్టలో అలోలించారో అర్థం బెతుంది ఆం ధ శబ్దం బాగా ఫచారంలోనికి రావాలనీ ఆం ధుల హృదయాలలో అది హత్తుకు పోవాలనీ భావించియే ఆయన తమ పత్రికకు ఆంధ్రపత్రిక అనీ పచురణ సంస్థకు అంధ్ర గ్రంధమాల అనీ ఎరు ఎట్టినట్లు భావించవచ్చు అంధ్రోద్యమం - కార్టూన్‌లు ఆంధ్రోద్యమాలపబై ఆం ధనాయకులలో విభీదాలుండేవి మితవాద నాయకులు ఉద మాన్ని వ్యతిరేకించారు ఈ వివాదాలపై బొంబాయి నుంచి వెలువడే ఆంధ సచిత వారపతికా కొన్ని కొర్టూన్‌లను కూడా ప్రచురించింది బొంబాయి నుంచి వచ్చే ఆంధ్రపతికు బందరు నుంచి వెలువడే కృష్ణాపతికో ప్రత్యేకాంధ్ర రాష్ట్ర వాంఛను సమర్థించి ప్రచారం చేయడంతో 9 3 నాటి ఆం ధోద్యమం వూపునందుకుంది బీటిష్‌ ప్రభుత్వం 9 లోనే భాషా ప్రయుక్తరాష్ట్రాల ఏర్పాటును అంగీకరించి మూడు రాష్ట్రాలను ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

88 కూడా ఏర్పాటు చేఎంది 905లో బెంగాల్‌ విభజనతో వందేమాతరం ఉద్యమం ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా ఎద్ద ఎత్తున ఆందోళన చెలరేగింది అంతవరకు బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వంబ దేశంలో లేని వ్యతిరేకత ఒక్కసార్తూ గుప్పుమంది బెంగాల్‌ను విభజించడం పభుత్వానికి తన కన్నును తన చేతితోనే పాడును కున్నట్టయింది 9 డిఎంబర్‌లో ఢిల్లీలో 5వ జార్జి పట్టాభి ఎకం జరిగింది ఆ సందర్భాన్ని ఆసరాగా తీసుకుని బెంగాల్‌ విభజనను రద్దు చేఎ బెంగాలీ భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నిటితోనూ ఒకే రాన్ని ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు 5వ జార్జి ప్రకటించాడు దీనితో పాటు 'హిందీ భాష మాట్లాడు బీహార్‌ రాష్ట్రమును అస్సామీస్‌ మాట్లాడు ఆస్వామ్సు రాష్ట్రమును మొత్తం మూడు ఏక భాషా రాష్ట్రాములను నిర్మాణము చే యున్నారు అదివరకే 9 సంవత్సరములో గవర్నర్‌ జనరల్‌ హార్డింజ్‌ ప్రభువు లండన్‌లోని బిటిష్‌ ప్రభుత్వమునకు పయన నివేదికలో వాందూ దేశమును భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రములుగా విభజింపవలెననియు అట్టి భాషాబయ్యు రాష్ట్ర సమ్మేళనముగానే భారత ప్రభుత్వముండ వలయు ననియు ధ్రాసియున్నారు * కాని ఆ తర్వాశ బిట్‌ ప్రభుత్వం యీ దిశగా ఎలాంటి చర్యలూ తీసుకోలేదు ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్ట్రంలోని ఆం ధజిల్లాలలో భాషా రాష్ట్ర తత్వం బాగా వ్యాఎంచింది మాళ్ళ భాషలోనే విద్య గరపాలనీ ఉన్నత విద్యను తెలుగులోనే నేర్పడానికి సత్వరమే ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయి ఏర్చడాలనీ ఆంధ్రులు భావించారు సమ్బి,మద్రాసు రాష్ట్రంలో తమిళ కర్ణాటక, కేరళ భాషలు మాటాడే జిల్లాలు కలి ఏకప్రభుత్వం ఉండేది అందువల్ల శాసనసభా కార్యక్రమాన్ని, ప్రభుత్వ నిర్వహణను న్యాయ విచారణమును విదేశ భాషయ్రైన ఇంగ్లీషులో జరిఎవారు నాలుగు భాషల ప్రతినిధులకు ఒకరి భాషమరొకరికి తెలియదు విద్యావిధానమంతా ఇంగ్లీషులోనే జరుగుతోంది మదాసు శాసనసభలలో ఆంధ్ర కన్నడ కేరళ ప్రతినిధులందరూ కలిఎన కూడ వారికంటె యెక్కువగా తమిళ ప్రతినిధులున్నారు తమిళ యాజమాన్యము క్రింద నడచుచున్న మద్రామ పభుత్వములో ఆం ధుల వ్యక్తిత్వము ఆళ్మగౌరవము పోయినవి ఆంధ్రుల చరిత్ర రెండువంరం సంవత్సరముల నుండియు మరవిపోబడినది చెన్న రాష్ట్రమునందున్న వారి కందరికీ మద్రాపీలే ఎరు మద్రాసు నగరంలో తమిళుల సంఖ్య క్రమేణ వాచ్చి, తమిళనగరమైనది రాష్ట్ర ప్రభుళ్వం శ్రింద తమిళులే అన్ని సౌకర్యములు అనుభవించు చుండగా సర్వరంగములలోను ఆంధ్రుల పర్య విధములా వెనుకబడియున్నారు తమిళ లాయర్లు తమిళ ఇంజనీర్లు ఆంధ్రదేశము నుండి విశేషముగొ ధనమును గొని పోవుచున్నారు పరిశ్రమలు విద్యుచ్భక్తి తమిళ ప్రాంతములలో నున్నంతగా ఆంధ్ర ప్రాంతంలో లేవు కావేరి నదిమీద లొమ్మిది రోడ్డు వంతెనలు ఉండగా కృష్ణా గోదావరుల మీద వక వంతిన కూడా లేకుండెను తమిళ బస్తలే కాని ఆంధ్ర బస్తల అభివృద్ధి లేదు ఈ పర్మితిని గమనించి నాగేశ్వర రావు గారి ఆంధ్రహృదయం దహించుకు పోయింది అయికే తమ ఆవేశానికి సాత్విక రూపం ఇచ్చి ఆంధ్రులలో వైతన్యం తీసుకు రావడానికి నడుంకట్టారు ఇందుప అయన తమ తొలి ఉగాది సంచికనే ఆయుధంగా ఎన్నుకున్నారు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సర్వీసులలో తెలుగు వారి పర్మితి అధ్వాన్నంగా ఉంది 9 ఏటల్‌ 5వశేీ 'హిందూ' పత్రికలోవిలేఖరి "తెలుగు వారు వెనుకబడిన వారా? ఉం [సం ]6 తట్టల & 380 "38 లిం) అన్న శీర్షికతో వ్రాసిన వ్యాసంలో “మెడ్రాస్‌ క్వార్టర్లీ ఎవిల్‌ లిస్ట్‌ ప్రకారం 9 0౦అక్టోబర్‌ ఏ తేదీ వరకు ఉన్న పర్మితిని యీ విధంగా వివరించాడు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

189 తెలుగు. వారి నెలసరి ఆంధ్రేతరుల వారి నెలసరి పరీ వారి. మొత్తంజీతం సంఖ్య మొత్తం జీతం సంఖ్య రూపాయలలో రూలలో బ్రడెన్చీ ఉపాయింటిమింట్స్‌. 8 4000 వ్‌ర 35600 పర్‌ హోదాలో ముఎస్‌ వారు వ! 36 శ్ర 3405 గన్వేసు్లో ఎఎస్‌ అపా యుటమింట్స్‌ 066 8 750 మరీ డ్యూటీ కరు 2 7550 39 5500 జీరా జడ్జీలు 0 ం 8750 జీరా మునిసిఫ్‌లు ఎర్భనెంట్స్‌ 30 ( రష్టవిద్యాసర్వీసు 5 60 23 9200 (వెలకు రు 200 బైన ఆసీస్టంట్‌ సబ్‌ ఆప్టింటో ఇన్‌స్పెక్టర్స్‌ అఫసూల్మ్స్‌ 2 2275 6 6750 కేల్లా రిజిస్టార్లు 2 925 7 4950 ఇదే విధంగా విద్య, ఆర్థిక రంగాలలో కూడా ఆం ధప్రాంతం బాగా వెనుక బడిపోయింది బైన్యంలోనికి ఆంధ్రుల రిక్రూట్‌మెంట్‌ను 895 నుంచే విరయించారు ఈ చర్యను 9 అక్టోబర్‌ 9వరేదీ 'దేశమాత తీవ్రంగా గర్జించింది మట్రాసు రాష్ట్రంలో తమకు జరుగుతున్న అన్యాయాలను భరించలేక తమకు ప్రర్యేక రాష్ట్రం వీర్పాటు చేయాలని ఆంధ్రనాయక్షులు తెలుగు పతికలు 9 నుంచీ డిమాండ్‌ చేయడం ప్రారంభించారు ఈ రాష్ట్రాన్ని కోరడంలో తెలుగు జాతీయ పత్రికలు పారపాటు నయినా జాతి శ్రేయస్సును విస్మరించనూలేదు అందుకు భిన్నంగా వ వహరించనూ లేదు జాతీయోద మం అంధ్రోద్యమం మధ్య ఎటువంటి సంఘ్షణా లేదని ఆంధ్రోద్యమాన్ని సమర్ధించే తెలుగు పత్రికలు భావించా ఆంధ్రోద మ వ్యాపకమునకునూ ఆంధ్ర దేశాభ్యుదయమునకునూ ఆంధ్రప తిక అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

90 యించుకేనియును దోడ్పడినచో పత్రికా నిర్వహకులు కృతకృత్యులు అని 9 4వ సంవత్సరం ఉగ సంచికలో పంతులుగారు ఎర్కొన్నారు 9 4ఏట్రల్‌ వచేదీనుంచి ఆం'ధ్రవార పత్రిక దినఎత్రిళ్లా మారింది ఆంధ్రోద మం పట్ల ఆం ధప తికో తన విధానాన్ని తొలి సంచికలోనే స్పష్టంగా వివరించింది భారతీయ జాతీయోద్యమము అంధ్రోద్యమముల వ్యాపనము పత్రిక నిర్వహకుల ప్రప్రధమ కర్తవ్యము, ఆంధ్రోద్యమము జాతీయోద్యమమునకు దోహదకారియే గాని దానికి అవరోధం కాదని పత్రిక నిర్వాహకం యభిప్రాయము అని ఎర్కొన్నారు ఆంధ్ర జాతీయోద్యమాల మధ్య సంబంధాన్ని గురించి 9 2 నవంబర్‌ 30వ తేదీ కృష్ణాపత్రిక సంపాదకీయం ద్రాస్తూ, ఆంధ్రోద్యమంలో కుతంత్రం ఎదీలేదనీ జాతిని బలీయం చేయాలని భావించేవాడు ముందుగా ఆం ధోద మ విజయానికి కృష చేయవలణ ఉన్నదని ఎర్కొంది ఈ పత్రిక 9 4 ఏద్ధిల్‌ నమరో సంపాదకీయం ద్రాస్తూ జాతీయోద్యమం నుంచి ఆవిర్భవించిన ఆంధ్రోద్యమంలో అసూయ వంటి దుష్ట ఆలోచనలకు స్థానం ఎక్కడున్నదనీ శరీరంలోని అన్ని అవయవాల అభివృద్ధిని కాంక్షింే యీ ఉద్యమం జాతీయ లక్ష్యాలను ఎలా విస్మరించ గలదనీ ప్రశ్నించింది ఆంధోదవుం పారంభంలో 9 లో దేశాభివమాని ఒక సంపాదకీయం భాస్తూ జాతీయోద్యమాన్ని ఆం ధోద మం మరింత శక్తివంతం చేస్తుందని స్పష్టం చేఎంది దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల ప్రజలు సమర్భులుగా ఉన్నప్పుడే జాతి సమర్థవంతం కాగలదనీ అందువల్ల జాతీయ శేయస్సు కొంత వరకు ఆం ధోద మం బలపడడంపబై ఆధారపడి ఉన్నదనీ స్పష్టం చేఎంది 920 ఆగుస్టు 25వ తేదీ జన్మభూమి ప్రత్యేకాంధ్ర రాష్ట్రం కోర్కెను సమర్థిస్తూ ఆంధ్రోద్యమం జాతీయ సమైక్యతకు దోహదం చేయగలదని ఎర్కొంది అయితే యీ రెండు ఉద మాలలోను దేనికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలన్న ప్రశ్న వచ్చిన సమయాలో తెలుగు పత్రికలు జాతీయోద్యమం వైఎ మొగ్గాయి సహాయ నిరాకరణ ఉప్పు సత్యాగ్రహం వీ సత్యాగ్రహం వంటి ఉద్యమాలలో యీ పత్రికలు చిత్తశుద్ధితో తమ శక్తి నంతటినీ స్వాతంత్ర్య పోరాటాణే వినియోగించాయి ఈ ఉద్యమ ప్రచారానికి ఒక దినపత్రిక లేని లోటును నాయకులు పత్రికలు కూడా గమనించాయి. ఈలోటు 9 4ఏట్రిల్‌ న కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు గారు ఆంధ్రపత్రికను దినపత్రికగా మారి మద్రాసు నుంచి ప్రచరించడంతో తీరింది 9 3మే2 న బాపట్లలో బి.ఎన్‌ శర్మ అధ్యక్షకన జరిగిన ప్రధమ ఆంధ్రమహాసభలో ప్రర్యేకాంభ రాష్ట్రం ఏర్పాటును గురించి తీవ్రమైన చర్చ జరిగింది కాని శర్మ న్యాపతి సుబ్బారావు ముట్టూరి ఆదినారాయణ మోచర్ల రామచం దరావు గుత్తి కేశవ ఎల్లె వంటి వామావామీలు వ్యతిరేకించడంలో ఆంధ్రరాష్ట్రం తీర్మానం ఆమోదించబడలేదు 9 4ఏబల్‌ న బెజవాడలో శ్రీ న్యాపతి సుబ్బారావు పంతులు అధ్యక్షతన జరిగిన ద్వితీయ ఆంధ్రమహాసభ సమావేశం ప్రత్యేకాంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటును కోరుతూ తీర్మానించింది ఈ తీర్మానాన్ని మంధా సుబ్బారావు విజయనగరం ప్రతిపాదించగా వేమవరపు రామదాసు పంతులు బలపరదారు. ప్రత్యేకాంధ్ర ఫాష్టెన్ని కొరుతూ బెజవాడలో జరిగిన ఆంధ్రమవాసభతీర్మానంబ ఆంధ్రపత్రిక యీ విధంగా సంపాద: భాసింది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

౦ శ్ర భర్యాశ్వనన్యయా ఆక్య అహమేపం విదోర్డున జ్ఞరుంద్ర బ్ఞంచత త్రైన ఫ్రవేష్పుం చ పరంతన భవ్య నన క ల వనన విశ్వజననీ ప్రత టైన పేష్యటశ యూపహదర్శనమునకును తమ రిలయ ప్రకాశము నకును తమైన భక్తియే సాధనము అనన్యమనస్కులైన దేశభక్తులు దేశోద్ధారకులు పూతచరితులు కృ అరలు భౌజ్యులు ేశభక్తులు మాళ్ళదేశ పూజానిరతులు దెశభక్తులు దేశోద్ధారణమునై ధనమును స్రాణమును సయును సమర్పించిన యితిహాసములు సు పద్ద భక్తి పదర్శనమునకు ట్ట ఎమ త్యాగము సోపానములు దశ ఎవ మానవ ధర్మములలో నుత్కుష్టమైన ధర్మము తల్లినిపలె భూమిని ఎవించుట బమించుట మానవులకు సహజ ధర్మము మాత శిశువులకు బోలె పజో సయియ గల సంబంధ బాంధవ్యము లవిచ్చిన్నములు దేశమాత తల్లుల పరంపరలకు తల్లి తండుల ంపరలకు తండ్రి సంపదల పరంపరలకు నిధి సుఖ పరంపరలకు నిలయము కల్యాణ పరంఎరల ఇయు ఫ్రజాక్షేనుము దేశ క్షేమాయత్తము చేశక్తీమము ప్రజాక్షీమాయత్తము ప్రజాదేశ క్షేమములకు శ యనా వచాత సంబంధమును సంయోగ సాహాచర ములు బలపరచుచున్నవి సన్నివాత ఫహవర్యమే దేశ భాపములకును ఎక జాతీయ భావమునకును దోహదము దేశవాసుల నాకర్షించు చున్నవి స దూ దేశమునందీ భావముల వా పనముకు శాంతి ప్రదమ్వైన బిణీషపరిపాలనమును ఫాళ్ళాత్య రాజ్యాంగ విజ్ఞానమును తోడ్పడినవి ఆ కారణంబులే యాంధ పబోధమునకును శారణంబులు భో ళన నమన బల్చియాంర దేయం దంతయు గం మన్నది ప్రజలుత్సాహమును బూనిరి సవా థ్రతమును ఎ్వకరించిరి ఎమ బంధమును దాల్సీరి శ్యాగీయును గ్రహించిరి ధ్రజల యుత్సాహ పరత్వము వానిరతి ఎరు పదర్శనము తాగ గయత యము విజయవాడ యందు మూర్తీ భం మాతృరూప సందర్శన ఘళాతయ్టైనయానందమును గ్రూంచుట యసార్యము మధురీతంబులు హృదయాసంద పరమట టనిపద్దేషుబులు ధర్మాధర్మములు జయజయదధ్వనులు మాలృబవంబులు మంగళాశీర్వాదంబులు ఫుమ్పెంబలులు సుహృసల్లాపములు సభాసదులు ప్రజాప్రతినిధులు ఆంధ్ర దేశమునందు విహరించు షన్నియాంధ్ర మాతీ విజయవాడ యందవత రించిసది జననీ రూపఎందర్శనము జన్మప్రావనము అ జననీ ఎవ సార్థకము ఆ జననీ సమారాధనము పూజ ము న న ఆ యంగ శోభయే ఆంధ్ర ప్రపంచమునకు సంపూర్జానందమును గలిగించు చున్నది సంపూర్ణ ర సంభావమైన ఛై ఎభా మంటపమున విదితము కాని యధార్థమైన మాతృదేశ రూపమును దేశాభిమౌనులు సళచిన విచారము గలుగుట సహజము దేశమౌత్‌ చక్క సర్వాంగములు దుర్భలయుతమూలి యున్నవి విద వా ఎంచవలయును పరి శవులు వర్థిల్ల వలయును సంపదలభివృద్దిని శెందనలయును ప్రజలు వర్డిల్ల వలయును జలా ఎమపాళ బర్భులు గావలయును వైపన్యుము లంతరించనలయును ప్రజలు సవా పరాయణులు గొవలయును సేకలాభీప్ట్రములును లల్వేక్‌ రాష రర్శనము వలన ఎద్ధింపవలయును రాత భుర్రపత్రిక చరిత్రే

92 9 4 నుంచి జరిగిన ఆం ధమహా సభల సమావేశాలన్నిటి లోనూ నాగేశ్వర రావు పాల్గన్నారు 9 8 ఆగస్టు 7 8 9 తేదీలలో గుంటూరులో జరిగిన ఆంధ్రమహాసభ ధ్ర సమావేశానికి నాగేశ్వర రావు గారు అధ్యక్షత వవాస్తూ ఆం ధులు ప్రత్యేక రాష్ట్రాన్ని కోరడానికి కార ప్రజా పరిపాలన వాంఛయే కాని స్వలాభం కాదని జూతి విద్వేషం కాని ఉద్యోగాభిలాష గాని కా స్పష్టం చేసారు ఆంధ్రోద్యమానికి మూలకారణం పజావికాసానికీ ప్రధమ సాధనాలైన మాళ్ళదేశ వికా మాతృభాషా వికాసాలేనని తెలిపారు వైషమ్యూలను విడనాడి ఎవా పరాయణులు కావాలని ప్రజల వాచ్చరించారు రాష్ట్ర సాధనతో మన సకలాభీష్టాలు తీర్చుకొనవచ్చునని వాతవు చెప్పారు ఆం ధోద మ స్వరూపాన్ని గురించి పంతులు గారు 933 ఖబవరినెల భారతి లోవివి ఆం ధోద వుం స్వరూపవంయిన ఆం ధ పబోధవలు సర్వతోవలయఖ వలుగా వా త్త ఆం ధాభ్యుదయమునకును భారత వర్ణాభ్యుదయమునకును పపంచాభ్యుదయము నకు వినియోగపడవలన యున్నది అని ఎర్కొన్నారు ఆంధ్రోద్యమం కోసమే ఆంధ్రపత్రిక ఆంధ్రపత్రిక తొలి సంచికలోనే ఆంధ్రాభ్యుదయానికి అవసరం అయిన అనేకానేక ఉద్యమాల స్వతం తమయిన విమర్శనాళ్మక మయిన రీతిలో చర్చించుటకై యీ ప తికను స్థాపిస్తున్నాను ఆ నాగేశ్వర రావు పంతులుగారు స్పష్టం చేసారు 920 మే 5వ తేదీన భాషా రాష్ట్రాల ప్రాతిపదికగా స్వయం పరిపాలన శీర్షికలో ఆంధ్రపశ్రి సంపాదకీయం ద్రాస్తూ ప్రభుత్వం తీసుకు వచ్చిన సంస్కరణల శాసనాన్ని ఆసరాగా తీసుకుని స్వయ నిర్ణయం సూత్రానికనుగుణంగా యీ శాసనాన్ని ఆమోదించేటట్లు శాసనసభ్యులు చూడవలు ఉన్నడ సూచించింది శీఘంగా స్వయం పాలన సాధనకు మార్గాలు మాతృభాషలో విద్యాబోధన మాళ్ళభాషలో పరిపాలు నిర్వహణ భాషా ప్రాతిపదికపై రాష్ట్రాల ఏర్పాటు జాతీయ విద్యను ప్రోత్సవాంచడం ప్రతి ఒక్క! విధి శాసన సభలలోని సభ్యులు తమ మాతృభాషలలో మాట్లాడాలి అప్పుడు ప్రభుత్వం ము పయత్నాలను నిరోధించే వీలుండదు సంస్కరణల శాసనాన్ని ఆవకాశంగా తీసుకుని త్వరలోభ్నో ప్రాతిపదికపై రాష్ట్రాల పునర్విభజన జరిగేటట్లు చూడవలన ఉంది అవసరమైతే ప్రజలు సత్యాగా విధానాన్ని అవలంబించి తమ పయత్నం ఫలించేటట్లు చూడవలం ఉంది మహాత్మగాంధి సూచించే స్వదేశీ శపధం తీసుకొని స్వదేశీ నూలుతో చౌకగా వస్టాలను తయారు చేయడానికి ప్రజలు పూనుకోూ అని యీ సంపాదకీయంలోనే ఆం ధపత్రికొ ఉద్బోధించింది నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు తుది శ్వాసపరకు ఆంధ్రోద్యమాన్ని గురించి ఆలోచిస్తూనే ఉ్నూడు ఇక కొద్దిరోజాలలో మరణం ఆసన్నం బొతున్నదనగా 938 సంవత్సరాది సంచికకు ద్రాసిన ప్రస్తావన తుది రవన లో ఆం ధాభ్యుదయము గురించి ఈ విధంగా ఎర్కొన్నారు 9 0 కీలక సంవత్సరమున మొదటి సంచిక పచురింపబడినది బహుధాన్య నామ సంవత్సరము నందు 29వ సంచిక వెలువడు చున్నది గఆంచిన ముఫ్పై ఏండ్ల నుండియు బ్రజాహ్హ దయమునందు గల్గిన మహా ప్రబోధమును సంవత్సరాది సంచికలు దిజ్మా తముగ సూచించు చున్న ఆం ధుల సాహిత్య, కళా మత సాంఖుక రంగములందు చిరకాలా గతములైన పూర్వాచారములను ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

నిర్భంధ నిర్మాణములను విసర్జించి నవీన మార్గములను అవలంబించిన విధమును కావ ములు శ్రమములు విమర్శనములు పరిశోధనలు చరి తాంశములు విశదము చేయుచున్నవి సాహిత్యమునందు క్లోన అపారమైన వికాసమును ప్రచురితమైన కావ్యములు గీతములు విశదము చేయుచున్నవి నీవ రవనలు ప్రజాదరణమును బడయుచున్నవి ముప్పదేండ్లకు పూర్వము పరిహాస పా తములైన ఉప్పారావుగారి ముత్యాల సరనూలు నేడు ప్రజాదరణమునకు పాత్రములగుచున్నవి ప్రాత పద్ధతులను భ్రగ్తరీతులను ఖండించుట ధీమంతుల లక్షణము కాదు విమర్శనము చేయుటకు సకల జనులును అధికారులు సంగీత కళయందును ఆంధ్రుల యభినివేశమును గాన సభలు గానకళాశాలలు ఫుడిత సత్కారములును విశదము చేయుచున్నవి కళా రంగము నందు చి తకారులవ లంబించిన మాతన విధానము చిత ప్రపంచవలునందు పశంసలను బడననది హరిజనోద వము ్రనర్విదాహములు విశాలములైన ప్రజా హృదయములను వెల్లడి చేయుచున్నవి ఆంధ్రులు ఆన్వతం త శ్రాయందున్నను స్వయం సహాయమునను రాజకీయ రంగములనందును స్వాతంత్ర్య బ్రయత్వము గర విధమును సత్యాగ్రహ సమరము విశదము చేఎనది నిరంకుశ పభుత్వమునం దాంధ్ర రాష్ట్ర ఏ్మాణము సాధ్యము కాకపోయినను స్వరాజ్య ప్రభుత్వమునందు సాధ్యము కానున్నది నూతన సంవత్సరమునకు సరిగ మద్రాసు అనంబ్లీ ఆంధ్ర రాష్ట్ర నిర్మాణావశ కఠను అంగీకరెంచినది ప్రజలు చిరూలము నుండి పాటుపడుచున్న రాష్ట నిర్మాణమునకు యావచ్చక్తిని వినియోగించి తీర్మానము కార్యరూపమును దాల్చుటకు ప్రయత్నించుదురు గాక

ఆంధ్రోద్యమం ప్రారంభం అయ్యాక ఆంధ్రుల ధృక్చధంలో వచ్చిన మార్పులను ఆం ధోద్యమం ధ్రభావాన్ని గురించి నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు ఎంత నిశితంగా పరిశీలించే వారో దీనిని బట్టి (ూంచవచ్చు. ఆంధ్ర రాష్ట్రం విషయంలో ఆయన జోస్యమే నిజమైంది బ్రిటిష్‌ పభుత్వం హయాంలో అంధ్రరాస్థ్రం ఏర్పడలేదు అయితే స్వాతంత్ర్యం తర్వాత కూడా ఆంధ్రులు తమ పోరాటాన్ని కొనసాగించ వలు వచ్చింది తుదకు పొట్టి శ్రీరాములు ఆత్మార్పణతో గాని ఆంధ్రరాష్ట్రం ఎద్ధించ లేదు

ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటుకు పూర్వ రంగాన్ని క్లుప్తంగా వివరిస్తున్నాను ఆంధ్రరాష్ట్ర ఏర్పాటయితే కోస్తా ఆంధ్రుల ఎత్తనం అధికమై పోతుందన్న భయాన్ని రాయలణను వారు వ్యక్తం చేసారు 926లో అంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఏర్పాటు తర్వాత రాయలనమ వారికి కోపం అధికమైంది దీనికి తోడు రాయలసీమ వారిని రాజగోపాలాచారి ప్రోత్సవాంచేవారు అందుకోసమే 937లో తమ నాయకత్వంలో ఏర్చడిన మద్రాసు మంత్రివర్గంలో రాయలణను వారికి ప్రాతినిధ్యం ఇచ్చాడు ఈ పరిణామాలతో ఆంధ్రరాష్ట్రం వాదన బలవాన పడగలదని గుర్తించిన ఆం ధ నాయకులు రాయలబమ నాయకులతో సంప్రతింపులు జరిఎ ఒక అంగీకారానికి వచ్చారు ఆసమయంలో డాక్టర్‌ పట్టాభి ఎతారామయ్య ఆంధ్రరాష్ట్ర కాంగ్రైస్‌ అధ్యక్షులయ్యారు

డాక్టర్‌ పట్టాభితోపాటు మరికొందరు ఆంధ్రనాయకులు కడప కోటిరెడ్డి మరికొందరు రాయలనమ నాయకులు ఒక సంఘంగా ఏర్పడి మద్రాసులో శ్రీ కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు గారి గృ హం శ్రీబాగ్‌ లో సమావేశమై ఒడంబడిక చేబకొన్నారు అందువల్లనే ఈ ఒప్పందానికి శ్రీబాగ్‌ ఒప్పందం అని ఎరు వచ్చింది ఈ ఒప్పందం 937 నవంబరు 6వ తేదీన జరిగింది

వాల్తీరులోని ఆంధ్ర యూనివర్సిటీ తో పాటు అనంతపురంలో మరో యూనివర్సిటీని స్థాపించాలి

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

వ వసాయం ఆర్థిక రంగాలలో రాయలనమ జిల్లాలను సర్కారు జిల్లాల స్థాయికి తీబుకురావా తుంగభద కృష్ణ ఎన్నార్‌ నదులపై మేజర్‌ ప్రాజెక్టులకు పది ఎంవత్సరాలు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి జలాల పంపకం విషయంలో రాయలణమ అవబరాలకు తక్షణ ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి శాసనఎభల జిల్లాల ప్రాతిపాదికగా సమాన ప్రాతినిధ్యం ఉండాలి ఉన్న యూనివర్సిటీని ఉన్న చోటనే ఉం రాజధాని పాకోర్టులను సర్కారు రాయలణమ లలో విభిన్న ప్రదేశాలలో ఏర్పాటు చేయాలి: నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం రాయల మకు ఇవ్వాలి అయితో పరస్పర అంగీకారంతో మార్చు చేసుకోవచ్చు.

ఈ ఓడంబడికపై కె కోటిరెడ్డి కమిటీ వైర్మర్‌ కల్లూరి సుబ్బారావు ఎల్‌ సుబ్బరామరెడ్డి పట్టాభి ఎతారామయ్య, కొండా వెంకటప్పయ్య, పప్పూరి రామాచార్యులు ఆర్‌ వెంకటప్పనాయుడ వాచ్‌ ఎతారామరెడ్డి సంతకాలు చేసారు

948లో డాక్టర్‌ పట్టాభి కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షులయా క భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటును గురిం పరిశీలించేందుకు పధాని జవవార్‌ లాల్‌నెహ్రూ ఉప పధాని వల్లభ భాయ్‌ పటేల్‌ కాంగ్రెస్‌ అధక్షుః పట్టాభి గార్లతో ఒక సంఘాన్ని నియమించారు. భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు సంబంధిం అనేక సమస్యలను ఎదుర్కోవలణ ఉంటుందనీ ఈ ఇబ్బందులను గురించి గతంలో కాంగ్రెస్‌ ఎరి!ీలి లేదనీ యీ సంఖుం తమ నివేదిక ఎర్కొంది అందువల్ల భాషా రాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు ఇది ఎమయ కాదని తెలుపుతూనే ఆంధ్రరాష్ట్రం ఏర్పాటుకు సుముఖతను వ్యక్తం చేంఎంది అయితే మద్రాసు నరం ఆంధ్రులు తమ హక్కును వదులు కోవాలని స్పష్టం చేఎంది

ఈ బివిఎ రిపోర్టును ఆంధ రాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ సంఘం తిరస్కరించింది. ప్రకాశం బులస సాంబమూర్తి, తెన్నేటి విశ్వనాధం వంటి నాయకులు ఆంధ్రులు యీ నివేదికపై మండిఎడ్డారు.

మద్రాసు నగరంబై ఆం ధులు హక్కువదలు కోవాలంటే ఆ నగరాన్ని తమిళుల కిచ్చినట కాదనీ ఆ నగరంలో ఇంకా ఇతర భాషల వారెంతోమంది నివఎస్తున్నారనీ అందువల్ల అది కేంద్రా ప్రాంతం చేయడానికి తగినదనీ పట్టాభి గారు వివరణ ఇచ్చారు అయినా ఫలితం లేకపోయింది. పొట్టి శ్రీరాములు ఆత్మార్పణ

నలభై ఏళ్లుగా సాగుతున్న ఆం ధోద మానికి గడ్డు స్ఞతి ఎదురైంది ఈ పరిస్ధతులలో _ ప్యా గ్రీరాములు 952 అక్టోబర్‌ 9వ తేదీ ఉదయం (0 గంటలకు మద్రాసులోని మైలపూర్‌లో మహా బులుసు సాంబమూర్తి గారి నివాస గృహంలో ఆం ధ రాష్ట్ర సాధనకు ఆమరణ నిరాహార ర ప్రారంభించారు మదాసుతో కూడిన పత్యేకాం ధను ఏర్పాటు చేయాలని ఆయన కోరారు న్‌ రోజు 952 డిఎంబర్‌ 5 రాత్రి 20 గంటలకు ఆయన కన్నుమూసారు

ఈ వార్తతో ఆం ధదేశం అట్టుడికి పోయింది మ దాసులోను ఆంధ్రదేశంలోను ప్రజ ఆ గహావేశాలను పదర్శించారు ఈ ఆందోళనను తట్టుకోలేక జె వి ఎ రిపోర్టు పకారం ఆంధ్రర్నాన్న ఏర్పాటు చేయనున్నట్లు ప్రధానినెహ్రూ 952 డిఎంబర్‌ 9న ప్రకటన చేయవలన వచ్చింది మద్రాము నగరంపై ఆం ధులు హక్కు వదలుకోవాలన్న జె.వి ఎ నివేదికలోని షరతును పస్తావించనూలేదు ఈ

విధంగా హక్కులు వదులుకుంటామని ఆం ధనాయకులెవ్వరూ హామీ కూడా ఇవ్వలేదు

కొత్త రాష్ట్రం ఆర్థికాది విషయాలపై విచారణ జరిఎ 953 జనవరి లోగా నివేదిక సమర్పింవాబి

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

కతా

గోకుతూ రాజన్టాన్‌ హైకోర్య ప్రధాన వ్యాఎమచార్తి జ్యస్‌ కెఎన్‌. వాంధూ ఏకపభ్య శముఎనైక్‌ను కర్రు వియమించింది.

మద్రామ రాష్ట్రంలో విర్వివాదంగా తెలుగు ప్రాంతాలని అంగీనెంచిన బ్యూలలోమ., వ్యాన పూలో అుభ్రుకు అధికంగా ఉన్న ఆదోని రాయిచ్యునం ఆలూదు. తాలూకాలకొవ. ఆవ్రవాష్టాన్ని ఎర్పాము మే పరిహర్య విర్ణయక పంఘాన్ని విఎఎఎఎంచాలని ఊ కమ్మ్నన్‌ పిఫాన్వు చేపదె.

మర్రాముమూడు మం ఐదు. ఏళ్లపాలు ఆంధ్ర రాష్ట్రానికి తాత్సానీక వాజధావగా అండాలని ధ్రాడా యీ పంఘం పిఫార్పు చఎందె.

మట్రాములో ఆంధ్రులను అఆధులుగా ఉంచినా బ్రమౌాఒవఎనని తెమిచిలు. భఎవద్దారు. అలా జిగిల మభామ వగదం లోమ, ఆంధ్రులు ఆఫకంగా ఉన్న తిమిళవాడు ప్రాంతాలలోష .ముష్టకారం హగలరవి మద్రామ వగరం నుంచి ఎన్నికై తమిళ ప్యాముంటు పభ్యిలు, మద్రాసు శాసననభిలోని అంర్రేతర శాపన పభ్యులు మార్చిలో ప్రధావికి నివేదించారు. తామ వమఎఖ్మామంచ్‌ పం౨ వాజనామా ట్రావ రాజాజీ చెప్పారు. అవ్పటి ఉపరాస్థ్రబల రాధాకృజ్యన్‌, కేంద్ర కాన్నియిుంత్ర వి.వి గిది అలాంటి ఫారం ఉండదవి చెబ్బవా ప్రయోజనం లేకపోయింది.

దీవిపై మార్చి 25వ పార్లమెంట్‌లో వెహ్రా ఒక బ్రకలున చేస్తూ వాంధూ నివేవక ష్థులంగా యోదిఎ్తవ్నట్లు వెబుతూవే రాజధావి ఆంధ్ర ప్రాంతంలోనే ఉండాలీ ఆ స్థలాన్ని ఆంట్రులే వర్గయించాలనీ ప్పష్టం వేశారు.

కమ్యూనిస్టు పార్టీ విజయవాడలోమ్మ కృజార్‌లోక్‌ పార్టీ లారుపలలోము రాజధాని అండాలని కా శ్రీబాగ్‌ ఒడంబడిక ప్రకారం రాజధావి తమ ప్రాంతంలోనే ఉండాలని రారఎలఎమ. శాననిఎభ్యులు ఎబుబట్టారు. దీఎతో ఏకాభిప్రాయావ్ని పాధించే బాధ్యత టబకాశిం గారిపై పంది. ఆయిన పొంబమూర్తితో పంప్రదించి కర్నూలును మాచించారు.

రాజధావి విర్ణయం కోపం ఆంధ్ర శాపనఎభ్యులు బ్రకాశిం గారి అద్షతన మద్రామ. అహెద్టీలో జాన్‌ మొదటి వారంలో పమావేశ మయ్యారు. శ్రీ వ్వానాధం గారు కర్నూలు తీర్మానాన్ని వ్రతిసానింవనా భ్యూవిష్టులు విజయవాడ అన్న షపరణ ప్రతిపాదించారు. ఈ సవరణ ఒక్క ఓబు తేడాతో ఓడిపోవడంతో కర్నూలు ఆంధ్రరాష్ట్ర రాజధావి అయింది.

రాజధానిగా కర్నూలు (7-6-1953)

రాజకీయ నిర్ణయం

అయిదు రోజులు రాష్ట్ర రాజకీయాలన్నింట్నీ దీర్తంగా కూలంకషంగా చరాంచి అఎంబ్లీ ఆంద్ర పభ్యులు తాత్కాలిక రాజుధావి కర్నూలులో ఏర్పాటు చేసుకోవాలని 26 వోట్స తేడాతో తీర్మానించారు.

రాష్ట్ర పమస్యగా భావింపబడి పరిష్కారం కావలఎన రాజధాని సమప్య పార్టీ సమస్యగా మారిపోయింది. పభ్యులు తమ స్వంత అభిప్రాయాలను, తమ్ము శాసవపభికా ఎన్నుకున్న ప్రజల అభిమతాన్ని క్లణరా విస్మరించి పార్టీవిబంధనలను ఆదేశాలమ అమసరించి “క్నూలే ఆంధ్రవాష్ట శాత్కాలిక రాజధాని అన్న ఆర్మానావికి వోటు చేశారు ఆత్మవంచన జేసుకోలేవివారు. పార్టీ ఆదేశాలను

అంధ్రషశ్రాక బరిత్ర

96 ధిక్కరించి పజాభిప్రాయానికి తలఒగ్గారు ప్రజా సోషలిస్టు పముఖుడు శ్రీ నడింపల్లి నరసింహారావుగారు విరామ తీర్మానాన్ని ప్రతిపాద వెల్లడించిన విషయాలు పజా సోషలిస్టు పార్టీ సభ్యత్వానికి రాజీనామా నిస్తూ శ్రీ సుబ్బతాశరా గారు చేసన ప్రకటన కాంగెస్‌ పార్టీ సమావేశంలో శ్రీ బులుసు పట్టాభి రామారావు ప్రభతు। చేఎన పసంగాలు పార్టీ కొరడా ఎలా పనిచేఎందీ చాటుచున్నవి అంంబ్లీ సభ్యులు తాత్కాలిక రాజధాని నిర్ణయానికి గాక ఆంధ అనంబ్లీలో తమ తమప్యాో బలాబలాలను చూమకోవడానికి సమావేశమైనట్లు కన్పిస్తుంది వివిధ పార్టీల మధ్యనేగాక్ష వివిధస్రాంతా మధ కూడ సమాధానం కుదరడానికి అనుకూల పరిగ్ధాతులు ఎర్పడినప్పటికీ సర్వజన సమ్మతంకా సమాధానాన్ని సాధించడానికి పయత్నం జరగలేదు మంత్రివర్గ నిర్మాణానికి తమకు అవకాశం వున్న లేదో తేల్చుకొనడానికి 'నాయకతయం ఈ సన్నివేశాన్ని వినియోగించుకున్నది రాజధానిగా ఒక పట్నాన్ని ఎన్నుకోవడం సులభమే కావచ్చు కాని మనం ఎన్నుకున్న ఎట్నం! రాజధానిని ఏర్పాటు చేసుకోవడం అంత సులభంకాదు మనం ఒక పటాన్ని రాజధానిగా ఎన్నుకో అక్కడ అన్ని ఏర్పాట్లూ చేఎ అన్ని అలంకారాలు చేననా అది రాస్ట్రరాజధాని కాకపోవచ్చును కేవల పభుత్వ కార్యస్థానంగా మా తమే ఉండిపోవచ్చును ఎన్నుకునే పట్నానికి ఇలాంటి సతి ఏర్పడరాడ భావంతోనే ఈ సమస పార్టీ సమస గా గాక రాష్ట్రీయ సమస గా భావింపబడి పరిష్కరింఎ బడార వేము మొదట్నుంచీ కోరుతూవచ్చాం ఈరోజు వునంచేన నిర్ణయం ఎట్టి పరిణామాలక దారితీస్తుందో ఎట్టి ఫలితాలు సం పాప్తమౌతవో రాగద్వేషాల కు లోనుగాక పశాంతంగ విచారించుకోవాలని ప్రజలకు ప్రజా పతినిధులకు విజ్జ్త చేశాం ప్రజలు సముచిత నిర్ణయాని రాగలిగినా పజా పతినిధులు తద్విరుద్ధమైన నిర్ణయాన్ని చేశారు ప్రజలచేత తమ నిర్ణయాన్ని అంగీకరింప చేయవలం వున్నదని నాయకులే అంగీకరిస్తునారు పజల నిర్ణయాన్ని అంగీకరింప వలనన నాయకులు తమ నిర్ణయాన్ని పజలచేత ఆమోదిం. చేయడానికి పయత్నించడం కొత్త పజాస్వామిక సం పదాయాన్ని స్ప్టంచడమే ఈ సం పదాయాని ప్రజలు ఎంతవరకు అంగీకరిస్తారో చూడాలి ఈ నాయకులు పజలకు చేఎన సవాల్‌కు ఎట్ట సమాధానమిస్తారో చూడాలి కర్నూలు రాయలణమలో వుంది గనుక అది రాజధానికి పనికిరాదని ఎవ్వరూ అనరు ఆర్భ్‌ కృధంతో ఎవ్వరూ ఈ కర్నూలు తీర్మానాన్ని పతిఘటించలేదు రాయలనమలో ఒక మహాపట్నాన్ని నిర్మించడానికి మిగతా ప్రాంతాల వారికి ఎందుకు అక్షేపణ అని కొందరు సభ్యులు ప్రశ్నించారు. కర్నూలు తీర్మానాన్ని బలపరచిన శ్రీ కడప కోటిరెడ్డి గారు మనకు కావలణంది మహాపట్నాణ కాదు అని అన్నప్పటికీ రాయలనమలో ఒకటి కాదు పది పట్నాలను అభివృద్ధి చేయడాని కూడా ఎవరికీ ఎట్టి ఆక్షేషణ వుండరాదు ఈ రోజున మనం ఏర్పరచుకునేది తాత్కాలిక రాజధాని మా తమేనని తాత్కాలిక రాజధా ఏర్పాటుకు డబ్బు ఖర్భుకాకూడదని నాయకులందరూ వారు ఏ పార్టీకి చెందిన వార్డైనొ అంగీకరించారు కనుకనే పైసా ఖర్చు చేయనలనన అవసరం లేకుండా తాత్కాలిక రాజధాి ఎక్కడ ఏర్పాటు చేసుకోవచ్చునో అనంబ్లీ ఆంధ్ర సభ్యులు విచారింపవలణ వుంటుంది అని అవసరు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

97 వీరడినప్పుడల్లా వేవడు జ్ఞాపకం చేస్తూ వచ్చాం కర్నూలును తాత్కాలిక రాజధాని గా జ్ఞయించినవారు ఈ విషయాన్ని పూర్తిగా నిర్లక్ష్యం చేశారు కర్నూలులో గావి తత్పరిసరాలలో గాని ప్రభుత్వ కార్యాలయాలకు భవనాలను నిర్మించవలబన అపరం లేదని కర్నూలు తీర్మానానికి అన.కూలంగ మాట్లాడినవారు ఒక్కరూ చెబ్బలేదు. ఇక్కడ ఈ భవనాలున్నవి వీటిలో ఈ కార్యాలయాలను ఎర్పాటు చేయవచ్చును మిగతా కార్యాలయాలను క్లూలుకు సమీపంలోనే ఫలానావూళ్లో ఏర్పాటు చేయవచ్చు. ఈ విధంగా తాత్కాలిక రాజధానికి మీ ఖరువేయనవనరం లేదు అని కర్నూలువాదులు ఎవ్వరికీ నచ్చచెబ్బడానికి బ్రయత్నించలేదు ఈ అభాంతికి ఆసంతృప్తకి ఆదే ప్రధానకారణం నాయకులు లేరనే అనుమానం కలగడానికీ అదే శారణం. రాక్కొలీక రాజధాని ఎరిట ఒక కోటిరూపాయలు ఖర్చుచేం రాయలనమలో ఒక మహాపట్నాన్ని ఖ్మించమునే కాంగ్రెస్‌ ప్రజా సోషలిస్టు తీర్మానాన్ని బలపరచిన వారందరూ కోరారు ఇది హర్తించ ఈ కోరక. అయితే రాయలనమలో ఒక బ్రహ్మాండమైన నగరాన్ని నిర్మించడానికి ఒక ప్రాంతాన్ని వర్ణయించే ముందు రాయలనమ ప్రజాభిమతాన్ని తెలుసుకొని యుండవలబంది గదా! కర్నూలును కాళ్కాలిక రాజధానిగా నిర్ణయించినవారు అట్టి ప్రయత్నము చేననట్లు కన్పించదు కర్నూలుకు లిశ్తూర్తు అనంతవరం జిల్లా ప్రజలే విముఖంగా వున్నారు గదా మరి రాయలఎమలో రాజధానిని గాని వైకోర్టునుగాని విశ్వకళాపరిషత్తు కేం దాన్ని గాని ఏర్పాటు చేఎ ఆలోచన వచ్చినప్పుడు ఇటు తిరుపతి అటు అనంతపురం తప్ప మరొక పట్నం సక్తి రాలేదు అయినాకాంగ్రు ధ్రజా సొష్రలిస్టు కృనార్‌ లోక్‌పార్టీ ప్రముఖులు కర్నూలులోనే తాత్కాలిక రాజధాని వీర్గాణం జరగాలవి విర్ణయించి తమ సంఖ్యాబలంతో తమ తీర్మానాన్ని అఎంబ్లీ ఆంధ్రుసభ్యుల సమావేశంలో వెగ్గించుకున్నారు. ఇది తుది నిర్ణయం కాదని ఆంధ్ర ప్రజానీకం భావిస్తున్నది ఆంధ్రరాష్ట్రం బిల్లు చర్చ సందర్భంలో రొజధాని ఎరునం సవరించడం పార్గవెంంటుకుగాని ఇక్కడి రాష్ట్రశాసన ఎభలకు గాని పాధ్యంగాకపొవచ్చును మార్చి 25న పండిట్‌ వెహ్రూ చేఎన ప్రకటన రాజధాని నిర్ణయాధికారాన్ని రాష్ట అఎంల్లీలోని ఆంధ్ర సభ్యుల కిచ్చింది ఆ అధికారాన్ని పురస్కరించుకొని జరిగిన నిర్ణయాన్ని మార్చే అధికారం రాష్ట్ర శాసనసభకు ఉండకపోవచ్చును ఈనాటి నిర్ణయాన్ని మార్చే అధికారం ప్రజలకే వున్నది ప్రజలు కేంద్ర పభుత్వానికి అసలు విషయం తెలిఎ నిర్ణయాన్ని మార్పింప వచ్చును లేదా నాయకులే పరిస్ఞతులను తెలుసుకునేటట్లుచేఎ వేటి నిర్ణయాన్ని మార్చుకొనక తప్పదనే భావాన్ని వారిలో కల్లింప వచ్చును “అంధ్రఫజి కోరినందున ర్యాం ఏర్పడక తప్పదు” అన్ననెన్రూ ఆపజే కోరినందున రాజధాని విషయంలో ఇప్పటి ఈనిర్ణయాన్ని పునర్విమర్శ చేయవచ్చును కనీసం తాత్కాలిక రాజధానికి ధనం న్యయం కాకుండానైనా నివారింపవచ్చును. లేదా వున నాయకులే తిరిగి ఈ విషయమై ఇార్వాఎరాలను విచారించి ప్రజుభిపాయం గమనించి తదనుగుణంగా సవరించుకొనవచ్చును రాయలసీమలో ఒక మహాపట్నానికి ఒక కోటిరూపాయల నిధిని ఏర్పాటుచే రాజధావిని అందరికీ అందుబాటులో ఏర్పాటు చేసుకొనడానికీ ఇప్పటికీ అవకాశం వుంది అంధ్రపత్రక చరిత్ర

98 ఈ విధంగా 953 అక్టోబర్‌ న ఆం ధరాష్ట్రం అవతరించింది నాగేశ్వర రావు పంతులుగా కృష ఇప్పటికి ఫలించింది అయితే విశాలాంధ ఆశయం అలాగే ఉండిపోయింది దేశంలో భా పయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు ఆంధ శ్రీకారం చుట్టింది ఆంధ్రరాష్ట్రం రాజధాని కర్నూలు క పాకోర్టుకు గుంటూరు కేంద్రమ్రైంది అప్పుడాం ధ రాష్ట్ర శాసనసభలో వివిధ పార్టీల బలబలాలు యీవిధంగా ఉన్నాయి. క్షాంగ్ల 40 కమూ నిస్టు పార్టీ 4 ప్రకాశం గారి పార్టీ 20- రంగాగారి కృష్రార్‌లోక్‌ పార్టీ 5 సోషల్సి ఏ 6 పరిబతుల ప్రభావం వల్ల బ్రకాశం గారిని నెహ్రూ ఆహ్వానించి ముఖ్యమంత్రి పదవి చేపట్టపలునడి కోరారు అందుకాయన ఆంగీకరించడంలో ప్రకాశం గారు ముఖ్యమంత్రిగా ఆంధ్రరాష్ట్రతొలి మంత్రివర్గ ఏర్పడింది అప్పుడాంధ్ర రాష్ట్రకాంగెస్‌ సంఘం అధ్యక్షుడుగా ఉన్న నీలం సంజీవరెడ్డి ఉప ముఖ్యమం శ్రీయుతులు తెన్నేటి విశ్వనాధం కడప కోటిరెడ్డి డి సంజీవయ్య మంత్రులు ఆంధ్ర రాష్ట్రానికి ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లాల్‌ నె హూ కర్నూలులో ప్రారంభోత్సవం జరిపారు ఆంధ్రరాష్టావతరణ సందర్భంగా ఆంధ్రపత్రిక 953 అక్టోబర్‌ 2వ తేదీన ఆంధ్ర రాజ్యావరరః అన్న శీర్షికతో సంపాదకీయం ద్రాసింది ఆంధ్రరాజ్యావతరణ రాష్ట్రావతరణ కార్య కమం కర్నూలులో జయప్రదంగా సమాష్తమైంది పకాశం ఎంతులు గొ! దూరదృష్ద శ్రీ సంజీవరెడ్డి గారి కార్యదక్షత శ్రీ విశ్వనాధం గారి ఎవానిరతి ఫలితంగా మాళ్ళ రా ప్రజాస్త్వామిక బభుత్వంతో ఆవిర్భవించింది వీరు ముగ్గురు కాక అనుభవజ్ఞులైన శ్రీ కడప కోటూ సమర్శుడైన శ్రీ డి సంజీవయ్య గార్లు కూడ ప్రధమాంధ్ర మం తివర్గంలో వున్నారు ఈ శుభనంకో సమయమున ఈ అయిదుగురికి హృదయఖూర్వక అభినందనలను తెల్పుతున్నాము ఆంధ్రుల రాష్ట్ర వాంఛ ఇతర భాషల వారిపై ఈర్త్య్య అసూయ ద్వేషముల వల్ల కల్లిందికారు. చెన్న రాష్ట్రములోని ఇతర భాషా ప్రాంతాలు ఆం ధమండలము అభివృద్ధికి అవరోధములని భావిం నలభై సంవత్సరాలనాడు ఆం ధనాయకులు ప్రత్యేక రాష్ట్రాన్ని కోరలేదు ఎ రంగనాధ మొదలియా! గారు ఆం ధమహాసభ అధ్యక్ష స్థానాన్ని అలంకరించిరన్న విషయాన్ని గుర్తుకు తెచ్చుకుంటే ఈ వియు బోధపడుతుంది 9 3 మే 26వ తేదీన బాపట్లలో జరిగిన ఆంధ్రమహాసభ ప్రధమ ఎమావేశము నుంచి ఇప్పటి వరకూ జరుగుతూ వచ్చిన ఆంధ్రమహాసభ సమావేశాల్లో మన నాయకుల ప్రబోధముయ ఒక్కసారి గుర్తుకు తెచ్చుకుంటే ఈ విషయం విదితమౌతుంది ఇటీవల ఈ ఉద్యమంలో కొం ప్రాంతీయ విద్వేషాలు తలెత్తి యుండడం వల్ల గత చరితను కొంత జ్ఞాపకం చేబుకోవడం అవసరమౌతున్నది నలభై సంవత్సరాల నిరంతర ఆందోళన ఫలితంగా అమరజీవి పొట్టి శ్రీరాములు గొరి అగ బలిదానము వలన ఏర్పడిన ఆంధ రాష్ట్రము అసమగ్రమే కాని అధినివేశ పతిపత్తి ఎంఛ్లో స్వాతం త్యానికి దోహదం చేఎన విధంగా నేటి ఆంధ రాష్ట్రం విశాలాం ధకు దోహదం ఇవ్వగలదు ఖ నుంచి ప్రతి ఆంధుడు ఆ దృృతోనే వ వహరించ వలం వుంటుంది రాష్ట్ర మంతటా వైభవోపీలంగ సాగిన జరుగుతూ వున్న రాష్ట్రావతరణోత్సవాల ఆంతర్యం ఆకాంక్షఇదే ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

0909

అంధ్ర రాష్టావతరణతో బాధ్యతలు ఎరిగిన దృష్టా ఆంధ్రులు స్వరాష్ట్రంలో వున్నా అన్య రాష్ట్రాల్లో బ్లా భారత పౌరులు గానూ ఆంధ్రులు గానూ తమ రాష్ట్ర అభివృద్ది యందు శ్రడ్దానక్తులను ఘర్మించుతూ వుండగలరు మాత్ప రాష్ట్రం సుస్థరం కావడానికి, ప్రజలు ఎరిసంపదలతో తులతూగుతు ఇ పొఖ్యాలనుభవించుతూ వుండాలని భారతీయ పౌరులందరూ ఈ శుభముహూర్తాన అాక్టున్నారు వీరందరి ఆశీర్వాదాలతో ఆంధ్రోద్యమ మూలపురుషుల సంకల్ప బలం వల్ల నూత్న ర శీయంగా సర్వతోముఖంగా అభివృద్ధి చెందగలదు

నరాన్ని సాధించుకో కల్లిన ఆంధ్రులు తమ పూర్వుల మహోజ్వల చరి తను తెలుసుకుంటూ అర ట్వూల భవి్య్యత్తుకూ నేడు ప్రాతిపదికలను వేసుకోవాలి నవ్యాంధ్ర లవర్థమానమై యాపద్భారతానికి అరర్శ రాష్ట్రంగా వర్థిల్లుగాక.

అంధ్ర రాష్ట్ర ఏర్పాటుతో తక్కిన భాషల వారు ప్రత్యేక రాష్ట్రాలకోసం ఆంధ్రోళు వేసారు. దీని ఖీతంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం ఫజుల్‌ ఆలీ కమీషన్‌ ను నియమించింది ఈ కమిటీ ఎఫార్సుల మేరకు

$థ నవంబర్‌ వ తేదీన ఆంధ్రప్రదేళ్‌ విశాలాంధ్ర అవతరించింది

జుల్‌ ఆలీ కమీషన్‌ తెలంగాణా ప్రాంతాన్ని అయిదేళ్లపాటు బ్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఉంచాలని ఆ తరువాత జరిగే ఎన్నికలలో తెలంగాణ శాసనసభకు ఎన్నికైన సభ్యులలో మూడింట రెండు వంతుల మంది అంధ్రర్య్రంతో విలీనం కావాలని కోరీ పక్షంలో విశాలాంధ్ర రాష్టాన్ని ఏర్పాటు చేయవచ్చునని మారించింది అయితే ఆ సూచనను ద్రజాభిప్రాయం తీవ్రంగా ద్రతిఖుటేంచింది విశాలాంధ్ర స్టాపనకై ఫజాలిఫాయం ఎక్కువ సుముఖంగా ఉన్నట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వానికి స్పష్టం అయింది రాజగోపాలాచారి లాంటి ప్రంధవులు ఈ సందర్భంలో లేకపోవడం చాలా విశేషం అందుచేతనే ఫజుల్‌ ఆలీ కమీఎన్‌ షూనననుకేంద్ర ప్రభుత్వం పునఃపరిశీలించి రివరికి తెలంగాణా ప్రాంతాన్ని ఆంధ్రరాష్ట్రంలో విలీనం మే విశాలాంధ్ర రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి నిర్ణయించింది ప్రధాని పండిట్‌నెట్రూ నిజామాబాద్‌లో కరిగిన బవారంగ సభలో 956 మార్చి 6వ 'సేదిన ఈ విషయమై కేంద్ర అభుత్వ నిర్ణయాన్ని ధకటించారు.

హైదరాబాద్‌ విముక్తి

శైచరాబాద్‌ సంస్థానంలో నైజాం నీరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా సాగిన స్వాతంత్ర్య పోరాటాన్ని అంధివత్రక్రొ పూర్తిగా సమర్థించింది స్వామి రామానందతీర్ణ నాయకత్వాన 938లో బట్‌ కాంగ్రెస్‌ ఏర్పాటు తర్వాత నైజాం అణచివేత చర్యలు తీవ్రమయ్యాయి రామానందతీర్ణ మాడపాటి హనుమంతరావు బూర్లుల రామకృష్ణారావు, రావి నారాయణ రెడ్డి బద్దం ఎల్లారెడ్డి సురవరం ప్రతాపరెడ్డి జమలాపురం కేశవరావు ప్రభ్బెతుల నాయకత్వాన సంస్థాన ప్రజలు విజృంభించి స్వాతంట్ర పొరాటంలో పాల్గొన్నారు. నాయకులను కార్యకర్తలను సంస్థాన వ్యాప్తంగా నైజాం ఫయుత్వం కారాగారాల్లు బంధించి వారిని విపరీతంగా వేధించింది

అయితే భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పాందిన తరువాత యీ సంస్థానంలోని స్వాతం త్య పోరాటం వ్వరూమే మారిపోయింది రది అస్తీంచని బిటిష సామ్రాజ్యాన్ని ఎదిరించి భారతదేశం సాధించిన స్వాతంత్ర్యం సంస్థాన ప్రజలలో నూతనోత్తేజాన్ని. ఉత్వాహన్ని కైగించింది నైజాంకు ఉరితాడు అయింది

నైజాం సత్యాగ్రహం శీర్ణికన 940 అక్టోబర్‌ రవలేదీ ఆంధవబికొయీవిధంగా ఒక వార్తను ప్రమరించింది

అంధ్రపత్రక చరిత్ర

200 ₹దరాబాద్‌ స్టటు కాంగైసు వారి పక్షమున సత్యాగహము చేయడానికి గాంధీష్వుల్టు నయనే వారాలాల్‌ ఖచోడియా అచ్యుత దేశపాండే మోతీలాల్‌ మంత్రి దేవదాస్‌ న గార్గుఇవాళ 6 0 940 బెరంగాబాద్‌ లో సతా గ్రహము చేసారు వైజూం పోలీస్సవార్సు రక్షణ నిబంధనల క్రింద వారిని అరెస్టు చేం ఎైదరాబాద్‌కు తీసుకువచ్చి ఎంట్రల్‌ వైలులో ఉంచి, నైజాం పభుత్వం 946లో తలఎట్టిన పరిపాలనా సంస్కరణలను ఆంివత్రక్రో రథ 7వ తీదీన 'హైదరాబాద్‌ సంస్కరణలు శీరక ఉపసంపాదకీయం ద్రాస్తూ యీ సంస్కరణల బి దభుత్వ సంస్కరణల కన్నా అధ్వాన్నంగా ఉన్నాయని నిశితంగా విమర్శించింది భారతదేశం నుంచి బిటిష్‌ వారి నిష్కమణతో నైజాంకు మతిపోయింది కలలోనర్న జరుగునని ఆశించని పని జరగడంతో నైజాం ఒంటిరివాడైపోయాడు వీవిధంగా అయినా అధికారాన్ని నిలబెట్టుకోవాలని భావించాడు అందుచేత భారత పాకిస్తాన్‌లో వేటిలోనూ చేరక్షు స్వతం త ఎంస్థానంగా ఉండదలిచినట్లు పకటించాడు లాయర్‌ అలీ అనే ఒక రాక్షసుడిని ప్రధానిగా నియమించి రాజ్యం ఏలసాగాడు లాయర్‌ 'ప్రోత్సావాంలో రజుక్షార్లు ఫ్లో విహారం చేసారు ఆస్తులను దోచసాగారు సంస్థానంలో ద్రజల పశాంతత అనేది లేకుండా పోయింది వాఠ్యలు కూడా మితిమీరడంతో ఎవరికి వారు తమ ప్రాణా గుబ్పట్లో ఎట్టుకొని బ్రతకసాగారు స్వాతం త్యోద మ కార కర్తలు విజయవాడ వంటి ఎర (ప్రాంతాలకు తరలి పోయారు సంస్థానంలో అరాచకం మితిమీరి హద్దులు దాటిపోవడాన్ని భా ప్రభుత్వం ఏమీ పట్టనట్లు మూస్తూ ఊరుకొని ఉండలేకపోయింది పైగా ఆవిధంగా ఉండరు దేశంలో కూడా ఎరితి విషమించివచ్చునని భావించి సంస్థానాన్ని స్వాధీనం చేఎ కొనేందుకు పి! పంఎంది ఈ న్యం 948 ఎబ్బంబర్‌ 3వ తేదీన వైాదరాబాద్‌ సంస్థానంలో ప్రవేశించింది సైన్యం ప్రవేశం నల్లేరుపై నడక ఈ సందర్భంగా నల్లేరులై నడకొ శీర్ణికు 948 ఎబ్బంబర్‌ 5వ తేదీ బుధవారు నాడ ఆంవలక్ససంపాదకీయం ఛాస్తూ యీవిధంగా ఎర్కొంది =ఛైదరాబాద్‌ సంస్థానములోనికీ భారత నలు పవేశించినది సంస్థానములో చెలరేగి అరాచకమును రో అతిని అణచి శాంతియుతమైన పరిసతిని వీర్పరుదుటటే మాత్రమే దారో సంవత్సరముగా కాళిం రజ్వీ అను సంస్థానేతరుని నాయకత్వము కింద సంస్థాన ప్రభుత పొత్సాహముతో రజాకార్లు శాంతి అనుదానికి తావు లేకుండాషే హత్యలు దోపిడులేగాక చేయణీ కీరాతక కార్యములన్నీ చేయనారంభించిరి మున్గము రాజ్యస్థాపన అనుముతోన్నాద నినాదముకో నీచుల నందరిని దగ్గరకు త్స వన్యముల నిర్మించిరి వారి దుశ్చర్యలు కేవలము సంస్థాన సరిహద్దులు కాక భారత యూనియను రాష్టములందు కూడా వా ఎంచి అచ్చటి శాంతి భీదతలకు హూ పమాదము కలుగజేఎనవి భారత పభుత్యము అనేకసార్లు ఈ రజాకార్లను నిరాయుఢుయ చేయవలునదని వాచ్చరిక్ష చేఎనది కాని నైజాము ప్రభుత్వము ఆ వాచ్చరికలను చెవిని ఎటలేరు పైగా రజాకార్లకు అన్నివిధముల పోత్సాహము నిచ్చెను భారత ప్రభుత్వముతో న్నహబద్ధముూ ద్రాపే పైతిమని రాయబాయులను నడుపుతూ విదములనుండీ హన దిగుమతి చేఎకొనుచూ వచ్చెను ఆంధ్రపత్రిక చంత్ర

భారత ఎనలు పంచముఖముగ సంస్థానములో బ్రవేశించినవి అతి కొద్దికాలములోనే విశేష ఫాంఠమును ఆక్రమించినవి వారి పురోగమనము నల్లేరుబై బండి నడకవలే సాగుచున్నది ఒక వాయులో సంస్థానమునంతను ఆక్రమించగలవను భారత ఎన శక్తిని గురించి చెబ్పన మాట ద్రువ ఫడుచువ్నది. పశ్చిమ బెంగాలు ముస్లం నాయకులు ఢిల్లీ మున్గము నాయకులు భారత ఎభుత్వ శర్మను సమర్థించిరి దక్షిణదేశ మున్గం నాయకులు కూడా అదే విధముగా ట్రకటించవలబ యున్నది ఫ్రభరమముగవారు తమ లీగును రద్దు చేయుట అవఎరము ఈ విషయమున ఇదివరకే అనవసర కాలయాపన జరిగినది నైజాం దాసోహం

దండం దశగుణ భవేత్‌ అన్నట్లు సంస్థానం లోనికి వ్రన్యాన్ని పంఎన ఐదు రోజుల్లో నైజాం రాసాహమన్నాడు అస్త్రసన్యాసం చేఎ భారత పభుత్వం శరణుజొచ్చాడు దీనిలో నైజాం రాక్షసపాలన అంగమ్రెంది ప్రజాస్వామ్య పరిపాలనకు నాంది అయింది 956లో భాషా రాష్ట్రాలు ఏర్పడడంతో ఛాదరాబాద్‌ సంస్థానమే నామరూపాలు లేకుండా పోయింది

బైనిక చర్యలు ముగియగానే సంస్థాన వ్యవహారాలలో మంచి అనుభవంగల వెల్లోడిని ప్రత్యేక వయాదారుగా భారత ప్రభుత్వం నియమించి పరిపాలన సాగించింది ఈ సందర్భంగా 948 సెంంబర్‌. 9న శుభాంతం శీర్షికన ఆం్యవల్‌కో సంపాదకీయం బ్రాసింది శుభాంతం

భారత వైనిక దళములు ఏక్షణములోనైనను సంకల్పమాత్రమున నైజాం సంస్థాన రాజధాని ఇైరాబాద్‌కు అసదిక్కుల నుండి ప్రవేశింప గల పరిస్థతి ఏర్పడిన సమయమున మహాఘనత వవాంచిన నైజాం అస్తసనా సము చేయలబనదిగ తన ఎనల నాదేశించెను అవసాన దశయందైనను యధార్థ ఎరిస్థతులను గుర్తించి భవిష్యత్పరిణామముల గ్రహించి త్వమేవ శరణం మమ. అని భారత ధ్రభుత్వమును శరణు జొచ్చినందుకు నైజాం అభినందనీయుడు

ధత్యక్ష ఫమాణము గోవరించినగాని నైజొంకు పరిణామము అవగాహనరాక్రుండెను కాళింరబ్వీ, లాయర్‌ అలీ ప్రభృతులు అను కున్నట్లు వ వహారములు జరుగలేదు భారతదేశము హైద్రాబాద్‌ ప ఎనలనడిఎన పానిపట్‌ యుద్ధ చరి త పునరావృతము కాగలదని ఖూషించిన కాశింరజ్వీ ( ళ ఉత్తర కుమార ప్రజ్ఞలేనని ఇప్పటికి గాని నవాబు గౌరు (హింపలేదు

ఇట్టే పరిణామమునకు దోహదము చేఎన భారత నిక దళములు ఈ వూ హ రచనకు విర్వహగామునకు విజయసాధనకు కారణభూతులైన భారత ఎనానులు దక్షిణ ప్రాంతీయ సర్వంనాని రాజేంద్ర ఎయాజీ ్రభృతులకు ప్రాదరాబాద్‌ ధ్రజలే గాక భారతీయులందరు కృతజ్ఞులు శొలి ప్రజా ప్రభుత్వము

భారత ప్రభుత్వం చర్యతో వాదూబాదు సంస్థానం ప్రజలు చెప్పలేని ఆనందం పొందారు దం వాటి తమ ఎడ వదిలిందని హర్తాతశయంతో ఎగిరి గంతులు వేసారు ఎద్ధఎత్తున అన్ని ప్రజలు అన్నివర్గాల వారు పండుగ జరుపుకున్నారు ఏర్పడిన తరువాత ఎన్నికలు జరిగి 952 మార్చి9వ తేదీన శ్రీ బూర్గుల రామకృష్ణారావు నాయకత్వాన

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

202 సంస్థానంలో తొలి పజా పభుత్వం ఏర్పడింది ఈ సందర్భంగా 952 మార్చి 9 ఆంధ్ర వాదరాబాద్‌లో పజా పభుత్వం అన్న శీర్డికన వ్రాసిన సంపాదకీయం యీ విధంగా సాగింది సంపూర్ణ ప్రజా ప్రభుత్వ స్థాపనతో వాదరాబాదు రాజకీయ చరి తలో అపూర్వమైన నూత్న ప్రారంభమైనదనే చెప్పవలన ఉంటుంది ఒకానొకప్పుడు సామాన్యమానవ హక్కులకు వ్రతం నోమక్రా జ్ఞాదరాబాద్‌ ప్రజలు పరిపూర్ణ ప్రజాస్వామ్య పతిపత్తిని పొంది భారతీయులతో సమాన రాజకీ స్థాయికి రాగలిగారు ఒక్కముక్కలో చెప్పవలనంటె తరతరాలుగా నిరంకుశ పాలన కింద నలిగిప్న పదరాబాదు సంస్థాన పజలు రాజకీయంగా అంధకారయుగంలో నుంచి ఆధునిక ఫ్రజాస్నా యుగంలో స్రవేశించారనే చెప్పవచ్చు ఈ మహత్తర పరివర్తనాన్ని ప్రారంభంలో స్వతం త భారత దభ అగ్ర్యాయకులైన నె హూ పటేల్‌ ప్రభృతులు గత మూడు నాలుగేళ్లలో చరి తాళ్శకమైన నిర్ణయాల వచ్చి చేసన సహాయం అమోఘమైనట్టిది పాదరాబాద్‌ వ వహారాలు ఇప్పుడు ఈ విధంగా సహజ ఎద్ధమైన పరిణతికి వచ్చినం భారత ప్రజల ప్రియనాయకులు నె హూ సర్దార్‌ పటేల్‌ ప్రభృతులు వీటి నిర్వహణలో బ్రదర్శినీ ప్రత్యేక దీక్షాదక్షతలే కారణం సంస్థాన ప్రజలు వీరు చేఎన సహాయాన్ని ఎన్నటికీ విస్మరించలేరు అని మొన్న ముఖ్యమం తిగా పదవిని న్వకరిస్తూ బూర్గుల రామకృష్ణారావు గారు బ్రకటిండి అభి పాయాలతో వీశయంచని వారుండరు సంపూర్ణ బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వసాధన ద్వారా ఈ చిరకాల వాంఛితాన్ని సాధించిన వ్రైదరాబాద్‌ పజలు ఇకమీద గురుతరమైన బాధ్యతల నిర్వవాంచవలణ వుంటుదని ముఖ్యమంత్రి రామకృష్ణారావు గారు చేఎన ఎాచ్చరిక యధార్థమ్టైనటిరి -ఫైదరాబాద్‌ విషయంలో ఇప్పటి వరకూ జరిగిన కార్యక్రమ మంతా వాస్తవానికి సంస్థాన ప్రజాస్వాశంత్ర సమరంలో అంతిమాధ్యాయం మా ఈమే ఇప్పుడు ఏర్పరచుకున్న ప్రజాస్వామ్య వ వస్థకు కట్టుదిట్టమైన పునాదులు వేఎ దావి సమ వికాసానికి దోహదం చేయడంలోనూ అన్ని విధాలా వెనుకబడి వున్న ప్రజల ఆర్థికాభ్యున్నతికై సాలు నిర్మాణ కార్యకలాపాలలోనూ వైదరాబాద్‌ కాంగైసు మంత్రివర్గం అత్యంత శద్దాశక్తులను చూడవలు వుంటుంది. గత మూడు నాలుగేళ్లలో వైాదరాబాద్‌ సంస్థానం ముఖ్యంగా తెలంగాణా జిల్లాలు దౌర్జన్యశక్తులకు అలవాలమై యావద్భారత దృ్య్బనే గాక అంతర్జాతీయ దృష్టని బ్రతం ఆకర్షైంచినులే అక్కడ ఏర్పడివున్న ఆర్థిక అసమానత్వమే ముఖ్యకారణం భూస్వామ్య విధానములో సర్వబమ[్రమై సంస్కరణలు జరిగితేగాని తెలంగాణాలోనూ ఇతర తానూ అర్థిక సమస్యను కొంతవరకైనా సంళ్ళు కరంగా పరిష్కరించడానికి వీలుండదు రామకృష్ణారావు గారు గతవారం ఢిల్లీ పత్రికా ప్రతిని గోఫ్టిలో ప్రసంగిస్తూ పాదరాబాద్‌లో సత్వరమే జరగవలఎన భూసంస్కరణల తమ నూత్న బ్రభుత్వం దృృని కేం దీకరిస్తుందని స్ప్టకరించడం హర్షించదగిన విషయం సంస్థానంలో పరిష్కరింఎవలవే అన్ని సమస్యలలో భూస్వామ్య విధాన సంస్కరణ అత్యంత ప్రధానమైనది కాపిట్టి నూత్న ప్రజాబ్రభత్వ దీనికి తొలి 'పొధాన్యం ఇచ్చి తీరుతుందనే విశ్వాసం రామకృష్ణారావు గారి ప్రకటన వల్ల ఏర్పడుతున్నది నవభారత రాజ్యాంగంలో పొందుపరిచిన మిగతా సంస్థానాలన్నిటి పర్మితి ఒకఎత్తు, పాదూబరీ సంస్థానం పరిబ్ధతి ఒక్కటీ ఒక ఎత్తు త్రిభాషా కూటమిగా వున్న దాని అసహజు స్వరూపం ఇందుకు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

203

ఒక కారణం, విధ్వంసక శక్తుల ప్రాబల్యం మరొక కారణం. వీటన్నిటి వల్లా పైదరాబావ్‌ ప్రభుత్వం ముందుముందు ఏర్పడే క్లిషసరితులను శక్తి సామర్థ్యాలతో ఎదుర్కొనవలసి ఉంటుంయ

పంష్తాన శావన సభలో బొటాబొటి మెజార్టీ వచినా కాంచైస్‌ పక్షం నాయకుని ఏకగ్రీవ ఎన్నికలో సంపూర్ణ ఏకేభావాన్ని ప్రదరి.ంచ గలిగింది. ఇకముందు జరగవలఎన పరిపాలనా నిర్వహాణంలో కూడా ఇటి ఐక్యత ఎన్నో రెట్లు అవసరమని వేరే చెప్పనవనరం లేదు.

రామకృష్ణారావు గారు వ్యవహార దక్షులు; ఉన్నత శ్రేణికి చెందిన రాజనీతిజ్ఞాలు. వీరి నాయకత్వాన హైదరాబాద్‌ ప్రజా ప్రభుత్వం ఎట్టి కరెన పరీక్షా సమయాలు ఏర్పడినా చాకవక్యంతో అధిగమించిగలదేే అశింఎవచ్చు.

సంస్థాన ప్రజలు అత్యంత క్లిషపరిస్థతులను ఎదుర్కొంటున్న సమయంలో వెల్లోడి గారు ముఖ్యమంత్రి బాధ్యతలను వవాంచి సంస్థాన ఎరిపాలనను క్రమబద్ధం చేయడంలోనూ ఆరాచకాన్ని అణచి వేయడంలోనూ గత ఇరవై వెలల నుంచి ఎంతో సహాయపడ్డారు. వైద్రాబాద్‌ వ్యవహారాలలో అనుభవజ్ఞాలైన వెల్లోడి గారు ఇక ముందును ప్రత్యేక సలహాదారుగా వ్యవహరిస్తుంటారు. వారు వీరి సహాయ సహకారాలతోనూ ప్రజలతోడ్పాటుతోనూ వపాదరాబాద్‌ ప్రభుత్వం అన్ని రంగాలలో ముందంజవేసి అభ్యుదయాన్ని పాధించాలి హైదరాబాద్‌ రాజకీయ చరిత్రలో ఇప్పుచేర్చడిన నూత్న అధ్యాయం పార్థకం ఆయేటట్లు చూడవలనన బాధ్యత కొత్తమంత్రి వర్గం మీద వున్నది.

సంస్థానంలో ప్రజా ప్రభుత్వం ఏర్పడిన నాలుగున్నర సంవత్సరాలకే దేశంలో రాష్ట్రాల పునర్విభజన జరిగి, భాషారాష్టాలు ఏర్పడ్డాయి. దీనితో వాదరాబాద్‌లోని తెలంగాణా ప్రాంతం ఆంధ్రరాష్ట్రంతో కల విశాలాంధ్ర ఏర్పడింది. ఆంత్రప్రదేళ్‌గా అవతరించింది. దీనితో ఆంధ్రుల చిరకాల వాంఛ విశాలాంద్ర సఖలమైంది సంస్థానంలోని తక్కిన ప్రాంతాలు కర్నాటక మహారాష్ట్రలో విలీనమయ్యాయి. సంస్థానం స్వరూహమే లేకుండా పోయింది

అంధర్రప్రదేళ్‌ అవతరణతో 9 0లో వాగేశ్వర రావు గారు తలఎట్టిన ఆంధ్రోద్యమం ఆయన కన్న కలలు పూర్తిగా సఫలమయ్యాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఆవిర్భవించిన 956 నవంబర్‌ వ తేదీన “మహాంద్ర సాక్షాత్కారము” శీరికతో ఆంధ్రపత్రిక సంపాదకీయం యీ విధంగా పాగింది.

మహాంధ్ర సాక్షాత్కారం

ఇది మహోదయ పర్వదినం మహాం ధాదోయ శుభదినం స్వతంత్ర భారతావని నేడు ఏనూత్నాభరణ భూషిత అయిన మాతృమూర్తి వలె విలణల్లుతున్నది నవ్య మాణిక్య తేజ స్వతయ్రై దేదీఎ్య ప్రభలను వెదజల్లు తున్నది ఈ పుణ్యభూమిలో ప్రజలు మాట్లాడే వివిధ భాషలు మాళ్ళ మూర్తికి అమూల్యాభరణాలు భాపదేనిదే సంస్కృతి లేదు సంస్పృతి లేనిదే జీవితమే లేదు. దీనినే కీ1 దేశద్దారకుడు దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల క్రీతం ఒకానొక సందర్భంలో భాషా సంపద మానవ జొశులకు ఉత్తమ సంపద దేశాభివృద్ధి భాషాయత్తము భాష దేశకాల వ వహారాత్తము అని అభివర్ణించారు

దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల క్రీతం ఆంధులు ప్రారంభించిన భాషా రాష్ట్ర ఉద్యమం మూడేళ్ల శీతం ఏర్పడిన ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో పాక్షిక విజయం సాధించ గలిగింది ఆ ఉద్యమ ఫలితంగానే నేడు అంధ్ర రాష్ట్రానికి పరిపూర్ణత్వం ఎద్దిస్తున్నది మూడు కోట్ల మంది తెలుగు పజల మనోరధం

అంధ్రపత్రక చరిత్ర

204 నెరవేరుతున్నది కవులు కీర్తించిన మహాం ధం అవతరిస్తున్నది దేశభక్తులు దేశోద్ధారకులు రాజ్లీ వేత్తలు కనిన కల ఫలితానికి వస్తున్నది చిరయశస్వి, మహా తపన్వ అయిన పొట్టి శ్రీరాములు అఖండ తా గ ఫలితంగా ఎర్పడీన రాష్ట్రం సువిశాల మువుతున్నది సనుగ్రాం ధ రాష్ట్రావతరణ తో దక్షిణా ఫధాన కేరళ కన్నడ తమిళ రాష్ట్రాదయం కు జరుగుతున్నది ఈ విధంగా భాషా రాష్ట్రఉద మంలో అగ్రగాములనే ఖ్యాతి ఆం ధులకు లభ్యమై. భాషా రాష్ట్ర ఉద్యమంలోనేగాక భాషా రాష్ట్ర పరిపాలనా నిర్వహణలో కూడా అగ్రగాములన్న ఖ్యా ఆంధ్రులు ఇక సాధించాలి భారత రాష్ట్రాల సమాఖ్యలో ఆం ధ మకుటాయమానం కావాలీ దీపావళీ పర్వదినములతో ఈ మహోదయ పర్వాన్ని కూడా మేళవించి భాగ్యనగరం రాజధా నూతన ఆం ధ పదేశ వతరణోత్సవం జరుపుకుంటున్నాము దీనిని ఆం ధుల సమగ్ర జాతీ మహోదయానికి మంగళాచరణంగానే భావించాలి దేశాన్ని సుఎంఘటితం చేయడానికి అకుంఠిత కార్యదక్షతతో సర్దార్‌ పటేల్‌ ఎనిమిదేళ శ్రీ ప్రారంభించిన మవోద్యమం నేటితో సంపూర్ణ స్థాయిని అందుకుంటున్నది మహాత్ముని ధ్రియబ్యు ఆయన ఆడుగు జూడలనే అనుసరిస్తూ దేశ పరిపాలనా వ వహారాలు నిద్వవాస్తున్న పధాని నెస్టు ర్య్ట్రసతి రాజేం దప్రసాద్‌ లాంటి అగ్రాయకుల ఆధ్వర్యాన నేడు యీ నూతన భాషా రాష్ట్రవ్యన ఏర్పడు తున్నది ఇందుకు భారత ప్రజలు వారికి సర్వతా కృతజ్ఞులు సర్వాంగ సౌష్టనమైన సమగ్రమైన మాళ్ళమూర్తి సాక్షాత్కరిస్తున్నందుకు హృదయములు ప్పాగ ఆం ధుడుండడు ఇది కేవలం సంతోపషసడవలఎన సమయమే గాక నూతన రాష్ట్రాన్ని జయగ వేయాలని ఎరిసంపదలతో వర్ధిలేటట్లు చేయాలని ప్రజలు కంకణ ధారణ చేయవలనన దీక్షా సమయమ కూడా చిరకాలముగా కలలు కన్న మహాం ధం ఉదయిస్తున్న తరుణంలో అభిప్రాయ భేదాలకు తావు కూడదని విశాలబ్బాద యంతోను దూరదృట్దతోను రాజ వ వహారాలను నిర్వవాంచు కోవాలి అనుభవజ్ఞులు చెపుతున్న వాతోక్తులు మనం సర్వదా పొటించ దగినవి జాతీయ ప్రబోధము ఆంధ్ర దేశము నందంతటను విహరించు చున్నది ప్రజలు ఉత్సాహమే బూనిరి ఎవావ్రతము స్వకరించిరి ఎమబంధమును దాల్చిరి త్యాగ శీలమును ధరించిరి ప్రజలలో ఉత్సాహ పరత్వము బవానిరతి ఎమ పదర్శనము త్యాగశీలము మూర్తీభవించినవి మాళ్ళరూో సందర్శన సంజాతమైన ఆనందమును గ్రహించుట అసాధ్యము మధుర గీతములు హృదయానంగ కరములు ఉపనిషద్డోషలును ధర్మాధర్మములును జయజయధ్వనులు మాతృ స్తవముమ, మంగళాశీర్వాదంబులు పుష్పాంజలులు సుహృత్‌ సల్లాపములు ఈ దివ సందర్శవము జన్మప్రావనము ఆ జననీ ఎవ సార్థకము జననీ సమారాధనము హృద్యము అని కీశే దేశోదాక నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు నలభై రెందేళ్ల కితము ఆంధ్రమహా సభలో ఉపన్యబస్తూ మేన బ్రబోయు ఆం ధ చరి తలో నూతనాధ్యాయము ప్రారంభమౌతున్న నేటి పరిస్ఞతులకు యధాతధంగా వర్తిస్తుది ప్రజలు వర్ధిల్ల వలయును ఎమ పాశబద్భులు కావలయును వైషమ్యములంత రింపవలయును (ప్రజలు ఎవా పరాయణులు కావలయును సకలాభీస్టములు ప్రత్యేక రాష్టాదర్శనము వలన ఎడ్జిటే వలయును అని కూడా అదే సభలో దేశోద్ధారకుడు పలికిన పలుకులు నేటికీ శిరోధార్యం కావలునట్టు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

205 జయస్య విశాలాంధ్ర జననీ మతల్లికా శ్రేయ్సు తెలంగాణ చిగురునవమల్లికా అని స్తుతించిన కవి కంయముతో మూడు కోట్ల ఆం ధుల కంఠాలు నేడు మేళవించాలి అంధ్రప్రదేళ్‌ అవతరణతో రాజధాని కర్నూలు నుంచి పైదరాబాద్‌కు మారింది ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ణు ముఖ్యమంత్రిగా శ్రీ నీలం సంజీవ రెడ్డి ఎన్నికయ్యారు రి 0లో కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు ప్రారంభించిన కృష, ఆం ధప తికో స్థాపన ణ్యం. వీటితో పాటు విశాలాంధ భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రాలు ఏర్పడాలన్న నాగేశ్వరరావు గారి పొట్టి శ్రీములు గార్ల ఆశయం 956 నవంబర్‌ వ తేదీన నెరవేరాయి ముఖ్యమంత్రిగా సంజీవయ్య ఏకగ్రీవ ఎన్నిక (3-0 - 960) అంధ్రబ్రదేశీకు శ్రీ దామోదరం సంజీవయ్య 960 జనవరిలో ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నికయ్యారు వవ రాష్ట్రానికీ ముఖ్యమంత్రి అయిన తొలి దళితుడీయన ఈ సందర్భంగా ఆంధవల్రక13 60న శొత్త మంత్రివర్గం శీర్షికన బాసిన సంపాదకీయం ఇలా సాగింది కొత్త మంత్రివర్గం రాష్ట్ర శాసనసభాపక్ష నాయకత్వానికి శ్రీ సంజీనయ్యను ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించినట్లే వారు మఖ్యనత్రిగా ఏర్పాటు చేసన కొత్త మంత్రివర్గం కూడా ఆంధ్ర పజల ఏకగ్రీవ ఆమోదాన్ని, హర్దాన్నీ పాందగలదనడంలో సందేహం లేదు ఫాంతీయ ప్రాతినిధ్యం దృష్ట్వా ఆలోచించినా వర్ల ప్రాతినిధ్యం దృష్టా పరిశీలించినా వయోన్ఫ ద్ధయువజన ప్రాతినిధ్యం దృష్ట్యా గమనించినా ఈ మం తివర్గం శ్రస్థతరమైనదనే చెప్పవచ్చు అనుభవజ్ఞాలైన వృద్ధులకు ఉత్సాహవంతులైన యువకులకు పాతకొత్తల మేలికలియకగా ఇందులో పౌనం లభించింది అందువల్ల ఎద్దల అదుపులో వారి అనుభవ జ్ఞాన లాభంతో మంత్రివర్గం రాష్ట్ర సమగ్రశ్రేయస్సుకు కృఎనేయగలదనే ఆశించవచ్చు శ్రీ సంజీవయ్య మంత్రి వర్గాన్ని కొత్త మం తివర్గం అన్నప్పటికీ అందులో అంతగా కొత్త ఏమీ గదు ఎందుచేతనంటే ఇదికూడా కాంఛ్రెస్‌పక్షం ఏర్పాటు చేఎన మంత్రివర్లమే నాయకత్వంలో మాత్రం మార్చువచ్చింది అంతమా తం చేత ప్రభుత్వం అనుసరించే విధానాలలో మార్పు ఏమీ వుండదు అవఎరమ్టైనపుడు నాయకత్వంలో మార్పురావడం అన్నది ప్రజాస్వామ్యానికి సహజలక్షణం అందువల్ల ఇక్కడ ఎవరు నాయకుడనే ప్రశ్నలేదు ఏ పక్షం ప్రభుత్వంలో వున్నది దాని కార్య కమాలు ఏమిటి అన్నవే ముఖ్యం కొంగను పక్షం ముఖ్యకార్యకమాలేమిటో దేశంలో అమలు జరుగుతున్న ప్రణాళికలో నీ సృష్టడి వున్నది ప్రజల జీవన ప్రమాణాన్ని ఎంచడమే ఈ కార్య కమాల లక్ష్యం ఈ లక్ష్యసాధనే ఈమే ప్రధమ కర్తవ్యమని శ్రీ సంజీవయ్య రాష్ట్ర పజలకు తమ ప్రధమ సందేశంలోనీ స్పష్టపరిరారు గురుతరమైనవిగానూ వున్నమాట వాస్తవం తృతీయ ప్రణాళిక స్వరూప స్వభావాలను నిర్థారణచేస్తున్న సమయమిది ఈ ప్రణాళికలలో ఇప్పటివరకు మొత్తంమీద ఆం ధపదేళీను కేవలం వ్యావసొయక ఇద్రపత్రిక చరిత్ర

206 ప్రాంతంగానే ఉద్దేశించి దానికి వీలైన పధకాలను కార్యక్రమాలను మాత్రమే అటు ప్రణాళికా యిం చూడడం జరుగుతున్నది ఇందుకు శ్రీ సంజీవరెడ్డి ఆమోదించక పరి శమలకోసం గట్టి ప్రారంభించారు ఇప్పుడు ఆ భారం శ్రీ సంజీవయ్య మంతివర్గం మీద పడింది ఈ కార్యాన్ని నెరవేర్చడంలోనే కొత్త మంత్రివర్గం శక్తిసామర్థ్యాలు రాష్ట్ర పజలకు బుజువు కావల వున్నది ఆంధ్ర ఎదేళ్‌లో భూమి సంస్కరణలకన్నా పరి శమల స్థాపన పధానమైన విషయం అందుకు ఈగ హంగులు సహజసంపద రాష్ట్రంలో పుష్కలంగా వున్నవి ప్రభుత్వం పూనికవవాంచి కృఎనేస్త పరిశ్రమలు ఏర్పడి వ వసాయ వృత్తిలోవున్న రద్దీ తగ్గిపోతుంది పజలు పరి శమలకు మళ్లి రాష్ట్రం అభ్యుదయ మార్గాన ముందడుగువేఎ అవకాశం లభిస్తుంది అందుచేత ఈవిషయమై శ్రీ సంజీవయ్య మంత్రివర్లు అధిక శద్ధ చూపించవలన వుంటుంది మంత్రివర్గంలో ఒక సం పదాయం సాపించి శ్రీ కే వి రంగారెడ్డికి ఉప ముఖ్యమంత్రి ఎది సృష్టంచారు ఈ సంప్రదాయాన్ని తిరిగి ఇప్పుడెందుకు పునరుద్దరించవలన వచ్చిందో బోధపడదు ఆంధ్ర తెలంగాణ ప్రాంతాలన్న భేదభావం ఇంకా మెదులుతూ వుండడమే ఇందుకు కారణమైతే ఈచిధమ్టైన సం పదాయాలను సృష్టంచడం తప్పు ఎందుచేతనంటే మనం ఏ భావైక్యాన్ని ఆశించి ఈటి చేస్తున్నామో ఆది అందుకు ఉపయోగపడకపోగా ముందు ముందు అనవసరమైన విభేదాలకు దారి తీయవచ్చు. తెలంగాణా ఆం ధప్రాంతాలముధ ఏవైనా తగాదాలుంటే అవి ఆర్థికాభివృద్ధి కార్య కమాల ద్వారానే తొలగిపోవాలిగాని ఇట్లా అనవసరమైన పదవీ విభజనవల్ల మాత్రం తొలగు ఈ విషయం శ్రీ సంజీవరెడ్డి బాగా గమించారు గనకనే ఆయన ఆ ప్రమేయం ఎట్టుకోలేదు ఆం ధ పదేళ్‌ ఏర్పడినప్పుడు కూడా ఇదేవిధంగా 4 మందితోనే శ్రీ సంజీవరెడ్డి మంత్రివర్గం ఏర్పడింది ఆ తర్వాత రాష్ట్రంలో జరిగిన పనులు సాధించిన అభివృద్ధి సర్వభారతదేశం ప్రశంబలే గాక ప్రధానమంత్రి మెప్పును వతం సంపాదించుకున్నవి ఇప్పుడు శ్రీ సంజీవయ్య కూడా మందితోనే మంత్రివర్గం ఏర్పాటు చేశారు ఇది కూడా శక్తిసామర్థ్యాలతో అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను అమలు జరిఎ రాష్ట్ర శేయస్సుకు దేశాభివృద్ధికి గట్టిగా కృష చేయగలదని దేశంలో ఆంధ్రస్రదేళ్‌కవ్ను ఎరు ప్రతిష్టలను ఇనుమడింప చేయగలదని ఆశిస్తున్నాము ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

207 ఎన్‌ టి ఆల్‌ నాయకత్వంలో రాష్ట్రంలో తొలి కాంగ్రెసేతర ప్రభుత్వం భొది ప్రజల సమక్షాన ఎన్‌ టి ఆర్‌ నాయకత్వంలో తొలికాంగ్రేసేతర ప్రభుత్వం ప్రమాణ బ్వకారం జనవరి 9వ తేదీని ఆంధ పదేశ్‌లో శ్రీ ఎన్‌ టి రామారావు నాయకత్వంలో తొలి కాంగ్రేఎతర ఫకశ్యం ఏర్పడింది స్వాతం త్యర వచ్చిన తరువాత అ పతిహతంగా రాష్ట్ర పరిపాలనను నిర్వవాంచిన ౯0 పార్టీ సంవత్సరాల తరువాత ప్రతిపక్షస్థానంలో కూర్చోవలం వచ్చింది ఈసంభుటనను 983 జనవరి 0వ తేదీ ఆం ధవతిభొపై పతాక శీర్టికన యీ వార్తను ఈ ఖంగా బ్రచురించింది తెలుగుదేళం పార్టీ అధ్యక్షుడు శ్రీ నందమూరి తారకరామారావు ముఖ నుం చిగొ అర్రఎదేశ్‌లో మొట్టమొదటి కాంగ్రెసేతర ప్రభుత్వం 9 జనవరి 9వ తేదీన ఏర్పడింది ముఖ నుంతిగా శ్రీ ఎన్‌ టి రామారావు కాజినెట్‌ హోదాగల మరో తొమ్మిది మంది పేంత్రులచేత రాష్ట్ర గవర్నర్‌ శ్రీ కె ఎ అబ్రహం నేటి ఉదయం గంటలకు హైదరాబాద్‌ లోని 2లూదూర్‌ స్టేడియంలో దాదాపు 3 లక్షలమంది ప్రజల సమక్షంలో పదవీ ప్రమాణ బ్వకారం శేయించారు ఎ్‌ టి ఆర్‌ కు జేజేలు ముఖ్యమంత్రిగా శ్రీ రామారావు ఎరు ప్రకటించబడగానే. ఎన్‌ టి ఆర్‌ జిందాబాద్‌ అన్న పాదాలు మిన్నుముట్టాయి బ్బడీయం వెలుపల అన్నిరకాల హహనాలు వేలసంఖ్యలో కనిఎంచాయి అశ్విక పోలీసులు ఆ ప్రాంతంలో గస్తీ తిరుగుతున్నారు అద్భుతమైన విజయం శాసనఎభకు జరిగిన ఎన్నికలలో ఎన్‌ టి రామారావు నాయకత్వంలోని తెలుగుదేశం పార్టీ ఎమిజయోాన్ని అద్భుతమైన విజయం గా అభివర్ణిస్తూ 983 జనవరి 8వ తేదీ ఆంధ్రపతికొ మొదటేపేజీలో వ్రాసిన సంపాదకీయం యీ విధంగా పాగింది అంధ్రబ్రదేశ్‌ శాసనసభ ఎన్నికలలో తెలుగుదేశం పార్టీ ఎవరు ఎదురుచూడని విజయాన్ని సాధించింది ఈ రాజకీయ పక్షానికి దీర్ణవరి త లేనేలేదు. దానిని స్థాపించిన వారు ఒక ఎనిమా నటుడు ఆయనకి ఇంతకి ముందు రాజకీయాలలో అనుభవం లేదు ఇంచుమించు వంటరిగా ఒక పాంతీయసార్టీని స్థాపించుకుని ఇంకే రాజకీయ పక్షం వారిలోనూ ఒప్పందం ఏమీలేకుండా ఎన్నికలలో పోటీనే) బాగా గెలిచారు ఈ విజయం ఒక ఘనవిజయం అనటంకన్నా అద్భుతమైన విజయం అనటం సముచితంగా ఉంటుంది శ్రీమతి ఇందిరాగాంధి తమ పార్టీకోసం రాష్ట్రంలో చాలా చురుకుగా పారం చేశారు ఆమె ఇంత కీతం దేశంలో ఇంకెక్కడ ఓడిపోయినా ఆం ధ ఎదేళీలో గెలవగలిగారు ఈచారి కూడా విజయం సాధించగలుగుతారని పరిశీలకులు ఎందరో అనుకున్నారు చివరికి కొంగైసు. ఇందిర పార్టీ బాగా ఓడిపోయింది. అంటే సజలలో ఆమెపట్ల ఉన్న అభిమానం అంధ్రవత్రక బరిత్ర

208 అసంతృచ్తగా మారిపోయిందన్నమాట ఈ అసంతృప్త ఇంకా ఏ ఇతర రాజకీయ పక్షానికి రాకుండా శ్రీ రామారావుకే ప్రయోజనకరంగా ఉండటం గమనించతగిన విషయం ఓటరులు కొత్తదనాన్ని కోరుకుంటున్నారని ఊవాంచాలి చలనచి తాల పట్ల జనసామాన్యంలో ఉన్న ఆసక్తి, అభిమానం శ్రీ రామారావు విజయానికి బాగా తోడుపడ్డాయని కూడా ఊవాంచాలి ఎది ఎమైనప్పటికీ తమిళనాడు ముఖ్యమం తి శ్రీ రామచం దన్‌వలెనే శ్రీ రామారావు కేం దంలో అధికారంలో ఉన్న శ్రీమతి గాంధిని ఓడగొట్టారు ఓటరులు ఆయనపట్ల చూపించిన విశ్వాసానికి తగినట్టుగానే కొత్త పభుత్వం నడుచుక్‌నగలదని ఆశించనివారు ఉండరు తెలుగుదేశం అశేష పజానీకం యొక్క అభినందనలళో శుభాకాంక్షలతో అధికారం లోకి వస్తోంది ఆంధ్ర పదేళ్‌ ఎదురుకుంటున్న ఎన్నో సమస్యల పరిష్కారాని కొత్త మార్గాలను అన్వేషంచవలణ వుంది ఎన్‌ టి ఆర్‌ ఓటమి 983లో అధికారంలోనికి వచ్చిన తొలి కాంగ్రైఎతర పభుత్వం 989 ఎన్నికలలో ఓడిపోయి, శాసనసభలో 294 స్థానాలలో 74 స్థానాలను మా తం గెలుచుకుంది ఈ ఓటమిపై ఆంధవత్రక 989 నవంబర్‌ 28వ తేదీన పజలేబలవంతులు శీర్షికన సంపాదకీయం వ్రాసింది ఈ ఎన్నికలలో లోక్‌సభకు రాజీవ్‌గాంధి ఓటమిని ఉత్తర పదేళ్‌ బీహార్‌ మధ్య పదేళ్‌ రాజసాన్‌ తమిళనాడులలో అధికార పక్షాల ఓటమిని వివరించి అలాగె వరుసగా రెండు ఎన్నికలలో తెలుగు |వోట్లబై తన గుత్తాధిఎతా న్ని నిరూపించుకున్న శ్రీ ఎన్‌ టి రామారావును ఆయనకు దం కడియాలుగా భుజకీర్తులుగా అమరిన మి తపక్షాలను సోదిలోకైనా మిగలకుండా చావుదెబ్బ తీసీన త్రిలింగ వోటరు తీర్పు పరమోత్కృష్టమైనది ఇది ఇంతింతనరాని అమోఘమైన తీర్చు ఎదపజల నోటిముందు ఎడికెడు నూకలు వలి వోట్లు కొల్లగొట్టవచ్చుననుకొని భమపడిన ఎన్‌ టి ఆర్‌ కు ఏకవ్యక్తి పాలనకు నిరంకుశత్వాని!... ఆం ధపదేళ్‌ వోటర్లు అనూహ మైన రీతిలో బుద్ధిచెప్పారు ప్రజాస్వామిక వ వహార సరళిపట భిక్తిగౌరవాలు ఎంచుకొనవలనన అవసరాన్ని బలంగా ఎత్తి చూపించారు ఎన్‌ టి ఆర్‌ చేఎన మంచిపనులు లేవని చెప్పడం తప్పు దేశరాజకీయ రంగంలో ఎనో వినూత్నమైన పోకడలను పవేశపెట్టి తెలుగువాడి ఎరు ఢిల్లీలో మార్మోగించి తెలుగుజాతి జాతీయస్థాయి సాధించి ఎట్టిన ఎన్‌ టి ఆర్‌ రాష్టసాలనలో కూడా కొన్ని మంచి నిర్ణయాలను తీసుకున్నారు సంక్షేమ పధకాలేకాక మాండలికవ వస్థ ఎంగిల్‌విండో వంటి విప్లవాత్మక విధానాలు అమలుచేసారు అయితేనేమి ఆయన నిరంకుశపాలనాతైలి అభినయ రాజకీయ ధోరణీ ఆయనఎట ఏవగింపును ఎంచిపోషించింది. 983లో 985లో తెలుగుదేశం సాధించుకొన్న విజయాలకంటి అధికమైన స్థాయిలో ఘనమైన కిరీటాన్ని కాంగ్రెసుకు తెలుగు ప్రజలు అమర్చారు దీనిని కాపొడుకొనడు ఇక కాంగ్రెస్‌ నేతల గురుతర బాధ్యత అని వాచ్చరించింది అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

20 మానవాభ్యుదయ మందిరాలు రాష్ట్రంలో నిర్మాణాలు

అంధ్ర రాష్ట్రం వర్పడడమేమిటే అభివృద్ది కార్యక్రమాలు చకచకా ప్రారంభ మయ్యాయి. ణు అవతరించిన నాలుగున్నర వెలలలోనే 953 అక్టోబర్‌. న ప్రత్యేకాంధ్ర ఏర్పడింది కృష్ణా స లకుష్టాన జరిగింది ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఏర్పడక పూర్వమే మరో రెండు బృహత్తర పధకాలకు

లొరర్యాంలో రాలి క్టడమైన కృష్ణాబరాజ్‌క ముఖ్యమంత్రి ఆంధ్రకీసరి 940 లవం ₹ 1వ శయషాీన చేసారు. ఈ బరాజ్‌ విర్మాణం అంతకుపూర్వం పదేళ్ళగా కేంద్ర మద్రాసు రాష్ట్ర భగ పలో వానుతూవచ్చింది. 952వ సంత్నరంలో కృష్ణానరికీ విజయవాడ కారనం ణుందా అన్నంత వెల్లువ వచ్చింది వేలాది ఎకరాలలో పంట పూర్తిగా ధ్వంసమైంది. అయినా ఎగ్‌ యముదు విజయవాడ వద్ద కృష్ణానది అనక కట్టి వంద యేళ్లు దాటిపోయింది

కృష్ణాబరాజ్‌ నిర్మాణాన్ని “నవశకోదయం”గా ఆంధ్రపత్రిక అభివర్ణిస్తూ 954 ఇఖ్రవరి 4వ శివుడ వవ శకోదయంా శీర్షికన బ్రాసీన సంపాదకీయం యీ విధంగా సాగింది. నవశకోదయం

పలయవాడ వద్ద కృష్ణా వదిబ ఆనకట్ట నిర్మాణం జరిగి ఒక శతాబ్దం గడిచి రెండ ఇగ్తిక్తా యన మడ్‌ దయ (తాళ్యరంభం ఎంత అనందదాయకమడో గ శరాబ్దారంభం అంత ఆందోళనకరము విచారకరము అయినది త్రక2వ సంవత్సరంలో కృష్ణవేణమ్మ గౌరాకారం దాల్చినది ఆయిదునెల్ల వ్యవధిలో రెండుమార్లు తన విజోక్తిని ప్రదర్శించి.

చనా. నండట్టోగారు శ్రీకాకుళం జిల్లాలో నాగావళి వంతెనను ఈక ర కలప స నయన నన్నింే స్వర్ణముఖి ఆనకట్టకు వారు శంకుస్యవన వము ర చమ పేర సత్పుడు ల్లాలో అరువేం ఎకరాలకు నట్‌ బెక రం నర గాకీయ చరత్రలోదీ గాక పాంుకార్థిక చరిత్రలోనూ నూత్వార్యా ల ఫారంభమ్రైనవవి ఈ వుత్సవాలు చాటుచున్నవి

ఈ సంతోష శుభ సమయమున కృష్ణా గోదావరి ఆనకట్టల విర్శాత సర్‌ ఆర్థర్‌ కాటన్‌ను, సయ వం కాలో భారానము యంచు పాం మన విధి శ్రీ వెంకచేశ్వర విశ్శ విద్యాలయం

రర వ సకరాలేు తవృందుకు తిరుపతిలో శీ వెధనన్వర వశ సరస్టి్తు ఆంధ్రరాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి శ్రీ టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు 954 ఎబ్బంబర్‌ 2వ తేదీన నర మువిధుంల్నిం లత్త విశ్వవిద్యాలయం ఇతర విశ్వ ౨ద్యాలయాం కడు విశ్యమైనదిగా ఉండాలని ప్రకాశం పంతులు గౌరు చెప్పారు ఆంధ విశ్వ విద్యాలయం ఏర్పడినప్పుడు రాయలబవం లోని నాలుగు జిల్లాల కళాశాలలు ఆ విశ్వవిద్యాలయానికి గొక మర్రాము

అంధ్రపత్రక చరిత్ర

20 విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఉన్నాయనీ ఇప్పటివరకూ అదే పర్శితి కొనసాగిందనీ ౩ ఆం ధరాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత కూడా ఆ పరిస్థతి కొనసాగడంలో అర్ధం లేదనీ ఆంధ్రకేసరి తెలిపార్న ఈ విశ్వ విద్యాలయం పుట్టు పూర్వోత్తరాలను వివరించుతూ శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వకళా ఎరిక్లు చాన్సలరు అంధ పాకోర్టు పధాన న్యాయమూర్తి అయిన శ్రీ కోకా సుబ్బారావు గారొక నివేర్వ సమర్పించారు ఈ విశ్వవిద్యాలయం ఎర్పాటుబై ఆంధ్రపత్రిక 954 ఎబ్బంబర్‌4వ తేదీన గురుతర బారత శీర్థికన యీ విధంగా సంపాదకీయం వ్రాసింది గురుతర బాధ్యత శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వ కళాపరిషత్తు ఇతర విశ్వకళా పరిషత్తులకు పతిబింబం కారాదు అంధ్ర విశ్వకళా పరిఎత్తుకు నకలు కారాదు విశిష్ట విదా సంస్థగా రూపొందాలి అలనాటి నలంధా విశ్వవిద్యాలయాన్ని జ్ఞాపకంచేస్తూ, అభినవ అమరావతిలాగా వర్ధిల్లాలి ప్రాచ్యభాషా పరిశోధనలకు మత ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానానికి శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వకళాపరిషత్తు కేం దం కావాలి ఆం ధ నాగరికవన్ను సంస్కృతిని వికసింఎచేయాలి లలిత కళలను ప్రోత్సవాంచాలి బా దపద శుద్ద పంచమి గురువూరు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి సాన్నిధ్యంలో ప్రారంభమైన విశ్వకళాపరిషత్తుకు శుభాకాంక్షలను తెల్పినవార్కు ప్రారంభోత్సవంలో పాల్గొన్నవారు తెల్పిన అభిప్రాయాలివి తిరుపతిలో విశ్వకళా పరిషత్తును స్థాపించాలి ఆంధ పభుత్వం సంకల్పించినప్పుడు మేము పకటించిన అభి పాయములకూ పైన ఎర్మొన్న ప్రముఖుల అభిప్రాయములకూ ఈషణ్మాతం వ్యతా సం లేదు శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వకళాపరిఎక్తు గురుకులవాస విశ్వవిద్యాలయంగా ఎర్పడాలని పధమంగా సూచించాము ప్రాచ్య విజ్ఞానానికి గాన చి తలేఖన నృత్య, నాటకాది కళలబోధనకు ఈ విశ్వకళా పరిషత్తు నందు పూర్తిగా అవకాశం వుండాలి కోరాము ఆం ధవిశ్వకళాపరిషత్ర్తుకు కేవలం ప్రతిబింబంగా తయారైనందువల్ల ప్రయోజనం వుండదు వాచ్పరించాము వీటిని నేటికి అందరూ అంగీకరెంచారు విశ్వకళా పరిషత్తు అధ్యక్షుడు కోకా సుబ్బార్యా గారు పరిషత్రు లక్ష్యాలను వివరించుచూ శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వకళాపరిషత్తు ఆం ధ సంస్కృతి అభ్య ద్ధికి భారతదేశ సంస్కృతి అభివృద్ధికి కేం దంగా వుండాలి అన్నారు. 'పై స్థాయి పరిశోధనలకు సంబంధించినంత వరకు ఈ పరిఎత్తును ఆం ధ విశ్వకళాపరిషత్తుకు నకలుగా తయారు చేయాలే వుద్దేశం లేదు అని వారు స్పష్టం చేశారు విశ్వకళాపరిషత్తు ప్రో ఛాన్సలరు వైస్‌ ఛాన్సలరు కూడా ఇంచుమించు ఇవే భావాలను వెల్లడించారు ఇకనైనా విశ్వకళా పరిషత్తు లక్ష మును గురించి పరిషత్తు ఒక ఖచ్చితమైన అభిప్రాయామో రావడం మంచిది ఆ లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా కార విధానాన్ని నిర్ణయించుకోవడం అవఎరం. 'ప్రారంభంలో శ్రీ వేంకటేశ్వర కళాపరిషత్తుకూ ఇతర పరిషత్తులకూ ఏమీ భేదం లేదు మామూలు విషయాల బోధనకు మాతమే ఇంతవరకు ఏర్పాట్లు జరిగినవి లలితకళ బోధనకు ప్రాచ్య భాష పరిశోధనలకు మత విజ్ఞాన వ్యాబ్బకి వీలుగా ఒక్క బోధనా సంస్థ అయినా విశ్వకళా పరిషత్తు ఆధ్యర్నాన ఏర్పడ లేదు ఏర్పాటు చేయుటకు ప్రయత్నములు జరుగుచున్నట్లయిననూ కన్పించదు ఆంధ విశ్వకళా పరిషత్తు ఆం ధదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు వున్నట్లే రాయలనమకు ఈ విశ్వకళా పరిషత్తు వుండాలని నిర్మాతలు భావిస్తుంచే ఆ విషయాన్ని స్పష్టంగా ఎకటీంచి ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

శయగణంగానే ఇప్పట్నుంచి వివిధ బోధనా సంస్థలను స్థాపించడం ఆవసరం అలా చేఎనప్పుడే

ఈ పరీత్తు ఒక ఎద్ధతిలో వృద్ధిచెంది రాయలనమ ప్రాంతాలకు ప్రయోజనకరంగా వుండగలదు

వో అిర్వచనీయమైన లక్ష్యాలు ఎట్టుకొని ఎంతగా కృష చేఎనా లాభం లేదు

తీసం రాయలఎమ విద్యార్థులకు విశ్వకళాపరిషత్తు విద్యలను అభ ఎంచడానిజైనా పూర్తి

యౌళాలు లభిస్తవి అలా కాని పక్షంలో ఈ పరిషత్తును పూర్తిగా గురుకులవాస పరిషత్తుగానే ఖృరి ఒకవిశిష్ట సంస్థగా రూపొందించి ఆంధ్రవిశ్వకళా పరిషత్తు నియమావళిని సవరించి రాష్ట్రంలో ఖర ళాకాలల్లోనూ అనర్చు, పోస్టు గ్రాడ్యుయేటు తరగతులను ప్రారంభించడానికి సదుపాయం శయాళి ఏ విధానాన్ని అనుసరింపదలచినా ముందుగానే ఒక నిర్ణయానికి వచ్చి ఆ పకారం కార్యగ్రమూన్ని నిర్ణయుంచుకోవడం అవసరం అప్పుడే ఈ విశ్వకళా పరిషత్తు ఆదర్శ విద్యాసంస్థగా బ్లోరిగలిదు.

ాగార్డున సాగర్‌

నాగార్జున సాగర్‌ నిర్మాణానికీ 955 డిఎంబర్‌ 0వ తేదీ దయం 8 గంటల 5 మాయ ప్రధానమంత్రి పండిట్‌ జవహర్‌ లాల్‌ నెహ్రూ శంకుస్థాపన చేసారు ఈ సందర్భంగ వహూ మాట్లాడుతూ ఈ మహా నిర్మాణాన్ని భారత మానవాభ్యుదయ మందిరంగా అభివర్ణించారు తిబసనాట 34 లక్షల ఎకరాలకు నీటినిచ్చే నిర్మాణానికి పునాదిరాయి స్థాపించారు

ఈ శంకున్థాపనోత్పవం పావన కృష్ణాతీరంలో జరుగుతున్న మహత్తర కృఎకి ప్రారంభోత్పవమనీ ఇృడ నిర్మిస్తున్న మానవాభ్యుదయ మందిరం భారతదేశమంతటా నిర్మిస్తున్న అనేక ఆలయాలలో తక్క్యమైనదనీ ప్రధాని శ్రీ నెహ్రూ ఎర్కొన్నారు

ఆచార్య నాగార్జుని ప్రతిభను ప్రశంఎస్తూ ఆనాడు ప్రవిర్తిల్లిన సంస్కార నాగరికతల ప్రాభవం మనకు “వేగుచుక్క కావాలనీ ఇలాంటి నిర్మాణాలు మనదేశాన జరిగి ఆ ఉన్నత స్థాయిని చేరుకొనేందుకు మార్గాలు కావాలని ఆయన అస్నారు

పౌగార్జున సాగర్‌ శంకుస్థాపనను చరి తాత్మక ఉత్సవం గా అభివర్గిస్తూ 955 డిఎంబర్‌

వతేదీ ఆంధ్రపత్రిక ద్రాసిన సంపాదకీయం యీ విధంగా సాగింది

ఇటు నాగార్జున కొండ ఆటు నందికొండ,

ఈ రెండుకొండలను కలిఎ ఆనకట్ట కు ప్రధానమంత్రి శ్రీ నెహ్రూ ఇరుపార్శాల శంకుస్థాపన మూరు. ఈ ఆనకట్ట నిర్మాణం ఫలితంగా నాగార్డుసాగర్‌ ఏర్పడుతుంది ఈ రెండుకొండల కలయిక ఇితంగా విశాలాంధ్ర ఏర్పడుతుంది ఆంధ్ర తెలంగాణాలు కలి విశాలాంధ్ర ఏర్పడినప్పుడు ఆంధ్రజాతి భవిష్యత్తు ఎంత మహోజ్వలంగా వుంటుందో ఈ నాగార్జున సాగర్‌ సూచిస్తున్నది వ్యర్థమైపోతున్న కృష్ణనదీ జలాలను వినియోగించు కోవడం వల్ల 32 లక్షల ఎకరాలు సస్యశా మల మౌర్రున్నవి ఆంధ్ర ప్రాద్రాబాదు ప్రభుత్వాల ప్రజల సమ్మిి కృష ఫలితంగానే భారతదేశంలోనే చివ్మోండమైనదిగా నాగార్జునసాగర్‌ ఏర్పడుచున్నది అలాగే విశాలాంద్ర కూడా భారతీయ ఛాష్టాలన్నింటిలో ఎన్నతగిన రాష్ట్రం అవుతుంది అని ఎర్కొంది

థీశైలం ప్రాజెక్టు "రాష్ట్ర చరిత్రలో నవ్యాభ్యుదయానికి నొంది పలికే జలవిద్యుత్‌ ప్రాజెక్టుకు భారత ప్రధానమంత్రి ఆంధ్రపత్రిక దరిత్ర

శ్రీ జవహర్‌లాల్‌నె హూ 963 జూలై 24వ తేదీన శంకుస్థాపన చేసారు ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తిల్ము 4 లక్షల కిలోవాట్లకు బైగా విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి అవుతుంది

శ్రీశైలం ప్రాజెక్టువు 963 జూలై 26వ తేదీ ఆంధ్రపత్రికో యీ విధంగా సంపాదకీయం బ్రాని

ఒక ప్రాజెక్టుకుగాని లేకరెండు ప్రాజెక్టులకు గాని శంకుస్థాపనోత్సవాలు పూర్తి అయినంశమాక్రా వాటివల్ల కలిగే ఫలితము అనుభవానికి రాదు ఆ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం పూర్తి కావాలి అది ఛా కావాలి అంటే అందుకు అవసరమైన అన్ని సామగ్రులు తేలికగా ప్రతిబంధకాలు లేకుండా లభ్యంకా అనుకున్న పని అనుకున్నట్లు నెరవేరి నిర్మాణం నిర్లీతమైన కాలంలోపల పూర్తి అయినప్బడే ౯ ఫలితం మీద ఆశలు ఎట్టుకున్న అశేష పజలకు ఆనందసంధాయకం అవుతుంది

ఈ మాట ఎందుకు అనవలన సస్తున్నదంటే ఈ ప్రాజెక్టు విషయంలో అందరి అనుభవం జ విధంగాను ఆం ధ పదేళ్‌ అనుభవం మరోనిధంగాను వుంటున్నది దేశంలో కొన్ని కొన్ని రాలు నాగార్జున సాగర్‌ పూర్తికావడం గాని శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు నిర్మాణం కావడం గాని ఇష్టంలేని సంరర్భాజ కూడా ఏర్పడ్డాయి అయితే ప్రధానమం తి శ్రీశైలం ప్రాజెక్టుకు శంకుస్థాపన చేస్తూ కేంద్ర జలిర్యు. మంత్రిగా హఫీజ్‌ ఇ బవాం ఈ ప్రాజెక్టును గురించి పార్లమెంటులో సమగ్రమైన ప్రకటన చేఎనందుణి తాము ఈ శంకుస్థాపన చేయడానికి అంగీకరించానని విశదం చేసారు ఇకోఈ స్రాజెక్ట ఇ నిరంతరాయంగా కొనసాగగలదని ఆశిద్దాము

తక్కిన ప్రాజెక్టుల సంగతి ఎట్లావున్నా శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు ఆంధ్ర పదేళ్‌ భాగ్యోన్నతి ఎంటై అవసరం ఎందుచేతనంటే ఇక్కడ దాదాపు నాల్గున్నర లక్షల కిలోవాట్ల విద్యుచ్శక్తి చెల్లా తయారవుతుంది దేశంలో బహుతక్కువగా విద్యుచ్చక్తి ఉత్పత్తి చే ఎద్ద రాష్ట్రాలలో తక్కువగావో ఎద్ద రాష్ట్రాలలో ఆంధ్రప్రదేళ్‌ ప్రథమస్థానంలో వున్నదనడం అతిశయోక్తి కాదు అందుకే పారిశ్రామిక? అభివృద్ధి చెందడానికి అన్ని సౌకర్యాలు వుండికూడా ఈ ఒక్క లోపంవల్ల రాష్ట్రం వెనుకబడిపోళున్నడీ ఇప్పుడు శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు నిర్మాణం పూర్తి అయితే ఆ లోటు కొంతవరకు తీరుతుంది పోచంపాడు ప్రాజెక్టు

కృష్ణానదిపై శ్రీశైలం వద్ద జలవిద్యుత్‌ ప్రాజక్టుకు శంకుస్థాపన చేసన ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లళీ నెహ్రా గోదావరి నదిల తెలంగాణావాసుల చిరకాలవాంఛితమైన పోచంపాడు ప్రాజక్టుకు కూ శంకుస్థాపన చేసారు ఈ ప్రాజెక్టును తెలంగాణా ప్రజలు తెలంగాణా సౌభాగ్యానికి చిహ్నంగా భావించారు

ఈ ప్రాజెక్టు నిర్శాణంలై 963 జులై 28వ తేదీన ఆంధ్రపత్రిక హర్షం తెలుుతూ ద్రామే సంపాదకీయం యీవిధంగా సాగింది

శ్రీశైలం జలవిద్యుత్‌ ప్రాజెక్టు వల్ల వెనుకబడిన రాయలనను ఆంధ్ర ప్రాంతాలు పారిశ్రామో వంతనుయ్యే అవకాశముంటే పోచంపాడు ప్రాజెక్టువల్ల మరో వెనుకబడిన తెలంగాణా ప్రార మరుభూములు పండి మాగాణములయ్యే వీలుంది ఈ రెండు ప్రాజెక్టులకు ఒకదాని వెంటే ఒకటి భారత పధానమంత్రి శ్రీ నె హూయే స్వయంగా శంకుస్థాపన చేయడం విశేషం రెండ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం ప్రారంభనమవడంతో ఆంధ్ర పదేళ్‌ ప్రభుత్వం రెండు మూడు ప్రణాకో సంకల్పించిన ఎడ్జి ప్రాజెక్టులలో దాదాపు అన్నీ కార్యరూపం దాల్చినట్లే ఇకపోతే గోదావరివ ఊవాంద

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ఇృరుల్లి విద్యుత్‌ ప్రాజెక్టు పధకం కృష్ణబ నాగార్జున సాగర్‌ రెండవ దశ అందులో చేరిన మరికొన్ని ఫ్థజక్టులు సఫలమవడానికి కొంతకాలం పట్టక తప్పుదు.

ధధానమంత్రి శ్రీ నెహ్రూ అన్నట్లు ఇది ఎరుకు తెలంగాణా ప్రాజెక్టు అయినా నిజానికిది వాగార్డున సాగర్‌ భాశ్రానంగల్‌ వలె యావద్భారత ప్రాజెక్టే ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తి అయితే ఏటారు 8 కోటు విలువగల 240 వేల టన్నుల ఆహారధాన్యాలు పండే అవకాశం ఉంది ఆం ధపదేళ్‌ ఇప్పటికే అవరాధాన్యాల విషయంలో మిగులు రాష్ట్రం అందువల్ల నాగార్జున సాగర్‌ క్రిందగాని పోచంపాడు వారా సొబెక్టు శ్రీందగాని పండే ఆహారధాన్యాలు యావద్భారత దేశానికీ వినియోగపడేవే ఈ సంగతి ర్న్టలో ఎట్టుకుని ఈ ప్రాజెక్టు నిర్మాణం విషయంలో కేంద ప్రభుత్వం తగినంత ఆసక్తి చూపి అర్థికమైన తదితరమైన ఆటంకాలు లేకుండా నాగార్జునసాగర్‌ నిర్మాణంలో ఎదుర్కోవలణ వస్తున్న జులు పునరావృత్తం కాకుండా చూస్తారని ఆశిస్తున్నాం రాష్ట్రప్రభుత్వం కూడా ఇకనుంచీ ప్రాజెక్టుకు శీయేటి కాయేడు ఖర్చు చేయాల్సిన కేటాయింపును ఎంచుతూ నిర్లీతమైన గడువుకు ప్రొబెక్టును ఫార్తి చేఎందుకు ప్రాజెక్టు పూర్తి అయ్యేసరికి పంట కాల్వలు బోదెకాల్వలు వగైరా కూడా పూర్తి ణి పాగుకు లాయకీ అయ్యేట్లు చేఎందుకు గట్టి శ్రద్ధ వవాంచాలి విశాఖ ఉక్కు ఫాక్టరీ

ఐదవ ఉక్కుకర్మాగారాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి విశాఖపట్టణం అనువైన స్థలమని ఆంగ్లో యెరికన్‌ కన్పార్థియమ్‌ నిపుణులు ఎఫార్పు చేఎనప్పటికీ కేంద్రప్రభుత్వం ఈ విషయంలో తాత్సారం మంది విపరీతమైన జాప్యం జరిగినా నిర్ణయం తీసుకోలేదు సరిగదా ఆ నివేదికను పరిశీలించడానికి ఓకఉప సంఘాన్ని నియమించింది కేంద్రం వ వహరిస్తున్న తీరు ఆంధ్రులలో కలవరం రేకెత్తించింది రానిలో విశాఖ ఉక్కు ఫాక్టరీ కోసం ఆంధ్రులు శ్రీ లెన్నేటి విశ్వనాధం నాయకత్వాన రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా

. అందోళన సాగించారు ఎంత ఆందోళన జరిఎనా ప్రభుత్వం నిమ్మకు నీరెత్తినట్లు కూర్చుంది కాని

ఎ్టకేలకు ఆంధ్రుల జత్తిడికి తలవొగ్గక తప్పలేదు విశాఖపట్టణంలో ఉక్కు కర్మాగారాన్ని స్థాపించాలని కేంద్రప్రభుత్వం నిర్ణయం తిబకొంది. నిపుణులు తేల్చి చెబ్బన తర్వాత కూడా ఎందుకు జాప్యం చేయాలన్న ప్రశ్న వచ్చింది

చివరికి 97 జనవరి 20వ తేదీన విశాఖ ఉక్కు కర్మాగారానికి పధానమంత్రి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధి శంకుస్థాపన చేసారు ఈ సందర్భంగా జనవరి 2 వతేదీ ఆంధ్రపత్రిక విశాఖపట్టణం ఉక్కుకర్శాగారం అన్న శీర్షికన యీవిధంగా సంపాదకీయం ద్రాసింది

విశాఖపట్టణం ఉక్కు కర్మాగారం ఎట్టకేలకు శ్రీయారూపంలో పడుతున్నది ప్రధానమంత్రి శ్రమతి ఇందిరాగాంధీ ఈ కర్మాగారానికి శంకుస్థాపన చేస్తూ ఆ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన పనులకు అంకురార్పణ చేస్తున్నారు సాధ మైనంత శీఘకాలంలో ఈ కర్మాగారం నిర్మాణం పూర్తి అయి అంధ్రప్రదేశ్‌ అభివృద్ధికేగాక మొత్తం దేశం అభివృద్ధికి కూడా ఇది దోహదకారి కాగలదని ఇప్పుడు మనం ఆశించవలణ ఉంది

ఇట్లా ఆశించడానికి కారణం లేకపోలేదు ఆం ధప్రదేళ్‌లో ఏరకమైన పనిని తలఎట్టినా దాని అదృష్టం అనండి లేక దురదృష్టం అనండి అది ఆలస్యం అవుతూ ఉండటం ఒక పరిపాటి అయిపోయింది ఇందుకు నాగార్జునసాగర్‌ ప్రాజెక్టు ఒకానొక ఉదాహరణ మా తమే అయితే అది అంతా ఒకవ వహారం

అంధ్రపత్రిక బరిత్రే

24 970 ఏధ్రిల్‌ 7న ప్రధానమంత్రి శ్రీమతి గాంధీ ఉక్కు కర్మాగారాల ప్రకటన మేను ఒక్క ఆంధ్ర పదేళ్‌ ప్రజల మనస్సులేగాక అఖిల దక్షిణ భారత ప్రజల మనస్సులు ఎంతగా పుక్మ్న పల్లవించాయో ఇప్పుడు విశాఖ ఉక్కు కర్మాగారానికి ఆవెం శంకుస్థాపన వో న్‌ జరుపుతున్నప్పుడు గూడా అంతగొను అనంద కందళితాలు కాగలవు రిఫంన్సులు 9 9 20సం ఉగాది సంచిక 2 సమగ్ర ఆంధ్ర విజ్ఞానకోశము మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య 4వసంపుటం ఎజి % 3 9 ౦ఎం ఉగాది సంచికలో ఆంధ్రమహాజనుల కొక విన్నపము 4 పూర్ణపురుషుడు నోరి నరసింహశాస్త్రి శ్రీ నాగేశ్వర శతజయంతి సంచిక ఆంధ్రపత్రిక % .& ఎబి 259 5 0650 60005 9 తుయగి(0ం+లుల 904 ?0౬13యియు, మ 0404100006 4 9 ఉం ౪ఆ స్వరల3644 ౪0 ౪ 977 6 1265080963 2 శుంయ2సీసంాలులు 90 4 0007 7టయికలు. పో ౦2గా2 ౦646 4 క జూం +జ గరం 08470 ౪ 977 7 భారతదేశ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ చరిత్ర రెండవభాగం" ఎజి 25 కృష్ణాజిల్లా స్వాతంత్ర్య సమరమోధః సంఘం పచురణ విజయవాడ 8 నవ్యాంధ్రము నా జీవితము అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు ఎజి2 52 6 9 నవ్యాంధ్రము నాజీవితము అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు ఎజి2 6 2 7 0 1610 60బు తుయాానికంంలులు 90 4 వెం 7 2యిటిము శస6ల[0 6000 కురా నింంటలుల 904 05 7000ల, 2ఎన్‌ ఎఆర్‌ 9 2ఎటి89 3 ఎన్‌ ఎ ఆర్‌ ఎజి569 ఎరా52 జి ఒనెం20అఆఫ్‌ 920 మే 5 వారంతపు రిపోర్టు 4 ఆంధ్రపత్రిక 953 అక్టోబర్‌ వ తేదీ ఎజి 4 5 ఆంధ్రఎత్రిక 956 మార్చి 7వ తేదీ తంద్రవ్రళచాత్ర

25 ఆర్దిక న్వాతంత్ర్యం రౌజకీయ స్వాతంత్ర్యం లభించినా ఆర్థిక స్వాతం త్యం లేనిదే దేశానికి మోక్షం లేదని గుర్తించిన శెలుగు జాతీయ పత్రికలు స్వయం పోషక్రల్ప సాధన గురించి విపరీతంగా పచారం చేసాయి రాజకీయ అర్థిక స్వాతంత్ర్యాల పబోధం కలిఎకట్టుగా సాగిందనే చెప్పవచ్చు. ఒక విధంగా చెప్పాలంటే మన స్వాతంత్రపోరాటంలో ఆర్థిక స్వయం పోషకత్వం ఒక భాగంగానే ఉంది వందేమాతరం ఉద మం మంీ స్వదేశీ వస్తువులనే ఉపయోగించాలన్న ప్రబోధం ఉన్నా జూతీయోద్యమానికి మహాత్మాగాంధి వాయకత్యం వవాంచిన తరువాత ఉద మం పొడవునా యీ రెండూ జంటగా పయాణం చేసాయి చరఖా ఖద్దరు స్వాతం త్య పోరాటానికి చిహ్నాలయ్యాయి. ఆర్థిక విషయాలను పత్రికలు జొతీయ దృక్పధంతో పరిశీలిస్తూ, ప్రజలు స్వయం పోషకత్వాన్ని సాధించిన మరునాడు రాజకీయ స్వాతం త్యం లభించగలిదని ప్రబోధించాయి ఎహాయ నిరాకరణోద్యవుం పాఠరంభం నుంచీ అన్ని పతికలూ దేశాభివృద్ధికి చరజా వినియోగాలను గురించి ఖద్దరు ధారణ వల్ల కలిగే పయోజనాలను గురించి పచారం చేసాయి ఈవిజయమై యంగ్‌ ఇండియా లో గాంధీజీ వ్రాన వ్యాసాలను పత్రికలు అనువాదం చే ప్రచురించేవి కూడా బ్వదేశీ వస్తువుల వినియోగంతో పాటు విదేశీ వస్తు బవాష్కరణ కూడా పటిష్టంగా పచారమైంది ఈ వస్తువుల వినియోగం వల్ల దేశానికి కలుగుతున్న విపరీతమైన హానిని గురించి ప తికలు అదేపనిగా వివరించేవి ఆంధ్రపత్రికో వ వస్థాపకులు శ్రీ కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారిని గాంధీజీ నిర్మాణ కార్య కమం బాగా ఆక్షూంచింది ఆయన నిర్మాణ కార్య కమంలో ఎనలేని విశ్వాసం కలవారు కావడం వల్ల బవుశా ఆంధ్రపత్రికలో యీ విషయానికి మరికొంత అధికంగా పచారం లభించి ఉండవచ్చు ఖాదీ ప్రచారం శ్రీ నాగేశ్వరరావు పై విమర్శ ఖద్దరు ప్రాధాన్యతలను సాధనలో పొతను గురించి ఆం ధపత్రికు తీవ్ర ప్రచారం శేఎంది గాంధీజీ నిర్మాణ టే పట్టణ సాక! విశ్వాసాన్ని ప్రకటించింది 922 ఆగస్టు 2వ తేదీ పత్రికలోని ఖద్దరు నిర్మాణము సంపాదకీయం ఇందుకు మంచి ఉదాహరణ ఈ సంపాదకీయంలో ఆం ధపత్రిక' వ వస్థాపకునే విమర్శించడం విశేషం రాజ్యాంగ సంస్కరణలననుసరించి రెండేండ్ల ప్రజాజీవితము గడిచినది ఈ రెండేండ్ల యందును శాసనసభల యందు గంథభీరో పనా సములు చేయబడినవి రాజ్యాంగములను పోషించుచున్న పజలకేమైన ప్రయోజనము గలిగినదని చెప్పుటకు సాధ్యము గాదు ప్రజ లన్న వస్త్రముల కెప్పటివలె కస్టములనుభవించుచున్నారు రయితులు నీటి యిబ్బందులను అధికార నిర్భంధములను మామూలు రీతినే యనుభివించుచున్నారు క్షామ ఎడ పూర్వము వలెనే భయంకరముగ నున్నది పజల వావరించిన దారి ద్య దు.ఖభోపశమనమును జేయుటకు గతించిన రెండు సంవత్సరములందును ఎంబ్కరణములు ప్రయోజనకరము లైనదియును రాటములు ప్రయోజనకరము లైనదియును నిరుఎదల నడిగిన సమాధానమును చెప్పగలరు కుగ్రామములకును నిరుఎదల గృహములకును ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

బోయినపుడు గాంధీ మహాత్ముడన్నమును ఎట్టినాడనియును చేతులెత్తి దండములను బెబెట్వూ వేలవేల గలరు... విదేశ వస్త్రముల దిగుమతి తగ్గినది స్వదేశీ వస్తముల నిర్మాణము ఎరిన్న ఖద్దరు స్వరాజ చిహ్నమై వివిధ మతముల వారికిని జాతుల వారికిని జ్ఞతిగతుల వారికిని గ సామ్యత్వమును గలుగ జేఎనది

ఖద్దరు నిర్మాణమునకు ఆంధ దేశ పరిజ్ధతులను కూలముగ నున్నవని కాంగ్రెలు ఖర్ధరు శాఖాధికారులకు విశ్వాఎము కలిగినది ఖద్దరు నిర్మాణమునకై రూ 50 000/ నాంధదేశము కప్పిచ్చుట కేర్పాటు చేయబడినది దీనికి తోడుగ బొంబాయి వర్తకులు కొందరు సరసమైన వట్టి రెండు మూడు లక్షలను తగిన ఎర్పాటుల మేర అబ్బచ్చుట కిష్టపడుచున్నారు. అంధ్రదేశము నందు 5 మొదలు 20 నంబరు వరకును వడక గలవారు గలరు దేశమునందు లక్షల కొంి రాటములు గలవు రాటములకు కావలనన పత్తి గలదు వడికిన నూలును నేయుట కనుభయు గల నేతగాండ్రు గలరు ఇన్ని సౌకర్యములున్నను తగిన ఏర్పాటులు లేకను ఖద్దరునకు తగినంత వా పకము కలుగుట లేదు. పస్తుత దేశ పర్శితులందు ఖద్దరు నిర్మాణమునకు ప్రయోయు స్వయపోషణము కాని వర్తకము లాభము గాదు ఆం ధరాస్ట్రీయ సంమమును నీ లక్ష మునే బ్రస్తుయు నిర్వవాంచుటకు ప్రయత్నించ వలన యున్నను కార్యాచరణము నందు కాలయాపన జరుగు చున్నది కార్య నిర్వాహాక సంఘము ఖాదీ శాఖనేర్పరచుటకును కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు గారే శాఖాధికారిగ నుండుటకును నిర్ణయించినది కాని పనియేమియును జరుగుచున్నటులు తోవదు. కాంగైను మహాత్ముడు ప్రతిపాదించెను ఖద్దరు క్షామమునకు రక్షణ మని రేపండితుడు తెలుపుచున్నాడు. ఖద్దరు నిరుఎదలకు లక్ష్మీ చకముగ నున్నది మహా ప్రయోజనము లను సనుకూర్చగల ఖద్దరు నిర్మాణమునం దాం ధులు వారి దృని లగ్నము చేఎ స్వరాజ్య స్థానమునకు ధర్మ నిర్వహణమును బేయుదురని నమ్ముదున్నాము అని కర్తవ్యదీక్షను బోధించింది పారిశ్రామికీకరణ

దేశంలోని దారి ద్య నివారణకు పరి శమలను స్థాపించడమే మార్గమనీ ఇందుకు ప్రభుత్వం పూనుకోవాలనీ పత్రికలన్నీ వాదించాయి గతంలో భారతదిశం ఎంతోకాలం పరపొలనలో ఉన్నదీ కాని అనాడు ఎప్పుడూ ప్రజలు దుర్భర దారి ద్యాన్ని అనుభవించ లేదనీ ఆ పభువులు దేశ సహక సంపదను కొల్లగొట్టుకొని పోలేదనీ కాని బిటిషు పభుత్వం మా తం సహజ సంపదను తన దేశాన్ని సంపన్నం చేఎకొనడానికి కొల్లగొట్టుకు పోయి మన దేశాన్ని దుర్భర దారి ద్యం లోనికి నెట్టివేఎందే పతికలు ఖభూషీంచాయి

భారతదేశం రోజు రోజుకు మరింత ఎదదేశంగా మారుతోందని బుజువు చేయడానికీ లెక్కలు అక్కరలేదనీ గ్రామాలలోని కోట్లాది పజలు రోజులో ఒక్క పూట తిండికైనా నోచుకోకపోవడం లేదన్న విషయంచాలనీ 924 ఎబ్బంబర్‌ 9వ తేదీ ఆంధపతికొ ఎర్కొంది ఈ పతిక గాంధీజీ బకటన నుదహరిస్తూ, బ్రిటిషు ప్రభుత్వ హయాంలో భారతదేశం దినదినం ఎదదేశం భెతున్నదనీ భారతదేశం సంపన్న దేశం అని భగవంతుడు స్వయంగా వచ్చి చెప్పనా తాను ఎంతమాతం నమ్మననీ ఆయనే తెలిపారని ఎర్కొంది దేశంలో 769 925 మధ్య 60 కాటకాలు వచ్చాయని 925 మే 6పతేరీ

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

27 ఇుభ్రపల్రిక వెల్లడించింది అంటే 56 సంవత్సరాల ద్వర్లకాలాన్ని పరిగణనలోనికి తీసుకున్నా సగటున మవ్సరానికి ఒకటిని మించి కరువులు వచ్చాయని అర్థం బొతుంది ఈ విధంగా ఆం ధపత్రికొ మ వపాదకీయాలు వ్రాసింది భారరదేశం నానాటికి నిరుఎద దేశం బితున్నదని ప్రభుత్వం లెక్కలే రుజువు చేస్తున్నాయని ళృష్ణుల్రికొ ద్రాసింది ఘముఖ శాస్త్రవేత్త జగదీష్‌ చంద్రబోస్‌ లండన్‌లో మాట్లాడుతూ భారతదేశంలో దారిద్ర్యం విలయ కడం చేస్తోందని చెబ్బన విషయాన్ని ప్రకాశం గారి స్వరాజ 926 జూలై రవ లేదీ పత్రిక జహారిస్తూ భారతదేశానికి ఎన్నో ప్రయోజనాలను దారాదత్తం చేస నట్లు గొప్పగా చెప్పుకుంటున్న గీష ప్రభుత్వం ఆ బోస్‌ ప్రకటనకు ఇచ్చే సమాధానం ఏమిటి అని పశ్నించింది దారిద్ర నిర్మూలనకు గాను పరిశ్రమల స్థాపనకు ప్రభుత్వమే పూనుకోవాలని 9 5మే 5వ టీ అంధ్రపత్రికో స్పష్టం చేఎంది జపాన్‌లో మాదిరిగా చక్కెర పరి శమలకు ప్రభుత్వం ఎట్టుబడులను మకూర్చి లాభాలకు పూచీపడాలని యీ పత్రిక సూచించింది దేశంలో పరిశ్రమల స్థాపసనకుప్రభుత్వం శరగ్శప్రాయం కావాలని 9 8 జనవరి 25వ తేదీ ఆంధ్రప తికొ సూచించింది | గృహ పరిశమలకు ప్రభుత్వం యిస్తున్న ప్రోత్సాహం పూజ్యమని 929 మార్చి 26వ తేదీ శధ్రత్రిక విమర్శిస్తూ, యీ పరిశ్రమలకు సంబంధించి ప్రత్యేకాధికారి చున ఎఫార్భులను అమలు మూలని కోరింది చరఖా పరిశమకు ఇచ్చే ప్రోత్సాహం ఇతర గృహ పరిశ్రమలకు మార్గదర్శకం కలదని తెలిపింది భారరదేశంలో పరిశ్రములు శైశవావస్థలో నయినా లేవనీ ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహం మద్దతు లేకుండా 4జీ మనుగడ లేదనీ విదేశ పరిశ్రమలతో ఏవిధంగానూ పోటీకి నిలబడలేవనీ ప్రపంచయుద్ధం య్యున అసకాశాన్ని వినియోగించుకొని దేశంలో పరి శమలను అభివృద్ధి వేయాలనీ 9 5 ఆగస్టు నరేదీ ఆంధ్రపత్రిక కోరింది శన్నుల విధానంపై దాడి లీటీషు ధభుత్వ పన్నుల విధానాన్ని తెలుగు జాతీయ ప తికలన్నీ దుయ్యబట్టాయి ఉప్పు మ్యాగహం ప్రారంభానికి ముందు సత్యాగ్రహ సమయంలోను ఉప్పు పన్నును పత్రికలు నిశితంగా మరింంాయి. ఈ పన్నును రద్దుచేయాలని ప్రజలతో పొటు పత్రికలు కూడ హోరాహోరీగా పొడాయి 9 9లో భూమిళిస్తును ఎంచాలన్న ప్రభుత్వ ప్రతిపాదనను 9 9 జనవరి 8వతేదీ 'అంభపత్రికొ తీవ్రంగా ప్రతిఘటించి ఇప్పటికే వ్యవసాయం కుంటిగా నడుస్తోందనీ ఈ పన్నుతో కది ఏరిగి ముక్కలైపోగలదనీ వాచ్చరించింది 923లో పన్నుల వాచ్చింపు వార్తను ప్రకటిస్తూ 923 కి ళ్టిక ప్రచురించింది 930లో వస్త్ర సుంకాల చట్టానికి ససరణ తెస్తూ, ఇంగ్లాండు నుండి వస్తాల దిగుమతికి మరిన్ని శకాలు వేకూర్చడాన్ని ఆంధ్రపత్రిక దుయ్యబట్టింది 530 ఏప్రీల్‌ వ శేదీ సంచికలో భారత శాసనసభ వస్త్ర సుంకముల చట్టము శీరికన సంపాదకీయం వ్రాస్తూ యిలా ఎర్కొంది భారత శాసనసభ పండిత మదనమోహన మాళవ్యా గారి సవరణను నిరాకరించి ఇంఎరియల్‌ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

పిఖరెన్సు సూత్రమును పనేశపెట్టిన సుంకముల చట్టము నామోదించి తన గౌరమును భారి కోల్పోయినది మిల్లు యజమానులును జిన్నా ప్రభృతులను ప్రభుత్వ సభ్యులును చేతులు గి మాళవా గారి సవరణ నోడింపజేఎరి షణ్ముఖం చెట్టిగారి సవరణ నెగ్గెను భారత శాసనఎభో సత్సాంబ్రదాయములను ప్రవేశబెట్టి ప్రజల న్వచ్చను ఎంపాదింప దలచిన అధ్యక్షుని ప్రయత్నము స్వార్థపరుల ప్రాతికూల్యము మూలమున విఫల ముయ్యెను మాళవ్యా గారి సపరణ విదేశీ వృముల్ను వనను నూటికి ఇరువది వంతున సుంకములను విధింప గోరెను లాంకుబ్రదు పట్ల ప్రత్యేకాభిమాను జూసవలదని కోరెను అని లిఎంది

దేశంలో రైలు మార్గాల విస్తరణను జాతీయ పత్రికలన్నీ వ్యతిరేకించాయి ఇవి విదేశ వ్యాపారుణే ఉపయోగ పడగలవనీ ఈ ఖర్చును ఆనకట్టలు కాలువల నిర్మాణానికి వినియోగిశ్త ప్రజలకు అగికూ మేలు కలుగ గలదనీ యీ పతికలు వాదించాయి ఆంధపత్రికు 9 4జూలై3 వతేదీన ౧ మార్గాలా పంటకాల్వలా? అన్న శీర్ణికన సంపాదకీయం బ్రాస్తూ భారత దేశానికి రైలు మారాలబ్మ పంటకాలువలు చాలా ముఖ్యమని స్పష్టం వేఎంది దేశంలో ఉత్పత్తి అధికమయ్యే వరకు రైల్వే టు విస్తరణ అవసరం లేదనీ తను ప్రగాఢ విశ్వాసమనీ రైలు మార్గాలబై ఖర్చును తగ్గించి దేశంలో పాగమీ సౌకర్యాలను ఏర్పాటు చేయాలనీ యీ సంపాదకీయం తెలియ జేఎంది

రైల్వే బై విర్భు చేస మొత్తంలో ఎనిమిదోపంతు మాతమే ఇప్పుడు పంటకాలువల్టు ఖు చేస్తున్నారనీ కాని రైర్వేలబై ఖర్చులో మూడవ వంతు డబ్బును చెరువులు డాంలు కాలువ ఖర్చు చేస్త కరువు కాటకాలవల్ల ఏర్పడే దుర్భర పరిగృతులను చాలావరకు తగ్గించ వచ్చుని ఘంటాషధంగా చెప్పవచ్చునని కృష్ణా ప తికో ఒక సంపాదకీయంలో ఎర్కొంది రైతుల దుద్ధతి

భారతదేశంలోని రైతుల విషయాన్ని బిటిషు పభుత్వం ఎంతమాత్రం పట్టించుకొనడం లేది వీరి దురవస్థకు పభుత్వ నిర్లక్ష మే కారణమనీ తెలుగు పతికలు పభుత్వ ఆర్థిక విధానాయ ఎప్పటికప్పుడు దుయ్యబట్టాయి. ఆంధ్రపతికో కృష్ణాపతిక తరచు రైతుల దురవస్థను గురిం సంపాదకీయాలు వ్యాసాలు అధికంగా ప్రచురించాయి దేశంలోని ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రాంతంలో కిసాన్‌ల దుగ్గితిల ప్రభుత్వాన్ని మితవాద పత్రికలు వతం విమర్శించాయి. 9 3 డిఎంబర్‌ తేదీ ఆంధ్రపత్రిక యీ విధంగా విమర్శించింది. “రెవిన్యూ వసూలు వేయడం ఒక్కటే ప్రభుత్వర్యేయో ఉంది ఎంతనపూ రెవిన్యూ ఎకరించే మార్గాలను గురించే ఆలోచిస్తోంది ప్రభుత్వం రైతులకు ఏవిధ్యున శాశ్వత పరిష్కారమూ ఏర్పాటు చేయలేదు సరికదా వ్యవసాయరంగాన్ని అభివృద్ది పరచు కొనడాణీ రైతులకు ఎలాంటి అవకాళాలనూ కల్పించలేదు దీనికి తోడు వర్షాభావం వల్ల వరదలు వంటి రైతు ఆధీనంలోలేని పరి్థతులవల్ల పంటలు పోయినా రెమిషన్‌ ఇవ్వాలని వారు ఎట్టే మొరను అలీనే నాధుడేలేడు రోజు రోజుకూ రైతులపై పన్నులభారం ఎరిగిపోతున్నది రైతులకు ఉచిత నిర్భర విద్యా బోధన జరపవలనన అవసరాన్ని ప్రభుత్వం ఇప్పటకీ గుర్తించడం లేదు ఇలాంటీ దారణ పరిబ్బతుల కారణంగా రైతుల అభివృద్ధి మాట దేవుడెరుగు వారు ఏభై సంవత్సరాల కితం ఉన్నవాలీ పరిస్ఞతులలోనే ఉన్నారు వారిది ఏవిధమైన ఎదుగుబొదుగు లేని జీవితమైపోయింది

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

శేసుకుంటూ బాగా సంపాదించే వ్యాపారులు ప్రభుత్వానికి తక్కువ మొత్తం చెల్లిస్తుంటే చెమటోం్టు కలడి నానాయాతనలతో వ్యవసాయం చేఎ రైతులు అధికంగా చెల్లిస్తున్నారనీ ఆంధ్రపత్రిక ఎర్కొంది

వ్యవసాయ దారుల సతి అన్న శీర్ణికు 9 9 డిఎంబర్‌ 24వ తేదీ ఆంధ్రపత్రిక సంపాదకీయం భ్రాస్తూ 'మన వ్యవసాయదారుల అధ్వాన్న సతిని పభుత్వం ఎంతమా తము పట్టించుకొనడం లేదు చినరైతులు దుర్భర దారి ద్ర్యముతో మగ్గిపోతున్నారు. చిన్న రైతులకు ఎంతమాత్రము రక్షణ లేదు వారికీ తేలిక వడ్డీకి బుణాలు మంచి విత్తనాలు అందజేయడమే గాక ఇతర దేశాలలో మాదిరిగా శాస్తజ్ఞాల ఎహాయం ఎంతగానో కావలబయున్నది మనదేశంలోని చిన్న రైతులు స్వాతం త్య స్టతినుంచి ఆప్వాతంత్ర్య్య సతికి భూస్వాములు తమ స్థానము నుండి వ వసాయకూలీలుగను కమముగ మారుతున్నారు. అని వివరించి ఇందుకు బాధ్యత పూర్తిగ సామాజు వాద పభుత్వానిదేనని హృరించింది దేశాన్ని, దేశంలోని వారిని ఎంతమాత్రం పట్టించుకోకుండా దేశ సంపదను కొల్లగొట్టడం ఓకృటే బ్రభుత్వ ధ్యేయంగా కనపడుతున్నదని యీ విధానం వెంటనే మారాలనీ కోరింది

భారతదేశానికి సంబంధించి విదేశ వ్యాపారంలో బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం అవలంబించిన సామ్రాజ్యవాద ధోరణిని భారత వ్యతిరేక విధానాలను జాతీయ పత్రికలు తీవ్రంగా ఎదుర్కొన్నాయి వాణిజ్యం నే లీటర్‌ ఆర్థిక పరిస్థతి ఆధారపడి ఉన్నదనీ అందువల్ల విదేశ వస్తువుల బవాష్క్రరణే దీనికి విరుగుడు అనీ అంతవరకూ మనకు రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం కూడా లభించదనీ 927 జూన్‌ 9వ తేదీ ఆంధ్రపత్రిక ఎర్కొంది

భారతదేశం నుంచి ఇంగ్లాండుకు బంగారం ఎగువాతిని ఎక్కు జాతీయ పతికలు ఫతిటుటించాయి. ఈ విషయమై ఆంధ్రపత్రిక కృష్ణాపత్రికోలు ఉద్యమాన్నే నిర్వవాంచాయి 932వ ఎంవత్స్పరం కేంద్ర బడ్జెట్‌ను ఆ ఏడ+ది మార్చి 0వ తేదీ ఆంధ్రపత్రిక విమర్శిస్తూ, భారతదేశం నుంచి బంగారం ఎగుమతులు అపరిమితంగా జరిగినా భారత దేశానికి నష్టం రాదని ఎర్కొనడం విపరీతంగా ఉన్నదనీ ఇది ప్రభుత్వ సామాజ్యవాద ధోరణికి నిదర్శనమనీ వ్రాసింది భారతదేశ సంపదను కొలగొట్టడమే బ్రిటిష్‌ విధానమని పత్రిక స్పష్టం చేంది విదేశీవస్త బబాష్కరణ

విదేశీ వస్తాలను బవాష్కరించి ఖద్దరును ప్రోత్సవాంచవలబన అవసరాన్ని గురించి ఆంధ్రవల్రకో క్ఞష్ణావతక నత్సాగిహ పత్రికలు ప్రముఖంగా ప్రచురించేవి విదేశీ వస్టాలకు మీరు బానిసలు బెతున్నారా? ఎగ్గు ఎగ్గు విదేశీవస్టాల ఎడను వదల్ఫుకోండి వాటిని తగులబెట్టండి స్వదేశీ వస్టాలను పోత్సూంచండి ఖద్దరును ప్రోత్సవాంచండి ఇది మీ జీవిత ధర్మం కర్తవ్యం యిదే. అని ఎలుగెత్తి చాటేని ప్రజలలో స్వదేశీరక్తాన్ని పొంగించేవి

బిటిష్‌ ప్రభుత్వ దోపిడీ విధానాలవల్ల మన హస్తకళలు సర్వనాశనమైపోయాయని ఇందువల్ల లక్షలాది కుటుంబాలు మలమలమాడే దుర్బర పరిస్ధతి ఏర్పడిందనీ ఆర్మరవత్రిక పలుమార్లు నయాదకీయాలలోను వ్యాసాలలోను వివరించింది 9 5మే 5వ లేదీ సంపాదకీయంలో ఈట్దుండియా కంఎవీ వాణిజ్యవిధానంవల్లనే మన చేతిపరి శమలు అధోగతి పాలయ్యాయని చరిత్ర చాటుతోందనీ యీ విధానాన్ని ఆ తర్వాత వచ్చిన బిటిష్‌ పభుత్వాలు పూర్తిగా సమర్థించాయనీ బ్రాసింది యుద్ధకాలంలోనయినా మన పరిశ్రమల అభివృద్ధికి బభుత్వం ఎంతమాత్రం సహాయం చేయడంలేదని దుయ్యబట్టింది నా

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

220 ప్రభుత్వ విధానానికి ఆంధ్రపత్రిక గండి పారిశ్రామిక రంగంలో ప్రభుత్వ దురాగతవిధానం సాగకుండా అంధవతిక అడ్డుకొని విజయాన్ని సాధించిన సందర్భాలుకూడా ఉన్నాయి వీటిలో ఒకటి ఎపరుమిల్లుల విషయం 929 ఎన్దంబర్‌ 8వ తేదీన బెజవాడలో ఆంధ వ్టుస్ణావలాకల సన్మానసభలో శ్రీ మోతే నారాయణరావు మాట్లాడుతూ యీ సంఘటనను పస్తావించి యీ విధంగా చెప్పారు ఆంధ్రవికముఖ్యముగా ఆంధ్రులకు జ్ఞాననే తమని చెప్పదగును మనదేశము నందుండెడి సాంఖుక రాజకీయ పారిామికాది సమస్తవిషయములను తెలియజేయుచు ఆంధ్రవత్రక ఆంధ్రమహాజనుల యాదరమునకు పాత్రమైనది ఎపరుమిల్లుల విషయము లో ఆంటవభ్రికోఆంతటి సమస్యను ముఖ్యముగ భావింపనిచో ఎవ్వరికైనను వానిని పునరుద్ధరింప సాధ్యమయ్యెడిదిగాడు. ఈ 23 లక్షల రూప్యములును విదేశీయులు పాలయ్యెడీవి మేమెచ్చటికేగినను ప్రభుత్వ దురాగతమును ఆర్వదవల్రికద్వారా తెలిం కొన్నామని ప్రజలు చెబ్బవారు. అని తెలిపారు విదేశవాణిజ్యవిధానం ప్రభుత్వ విదేశ వాణిజ్య విధానం లాంబ్వర్‌ మాంచెస్టర్‌ మిల్లులకు పయోజనకరంగా రూపాందించడాన్ని ఆయ్యదవత్రిక 925 మే నెలలో ఒక సంపాదకీయంలో విమర్శిస్తూ భారతదేశంలో ఉత్పత్తి అయ్యే వస్టాలప్రై మాత్రం ఎక్సయిజ్‌ సుంకం విధించడంలోని రహస్యం ఇదే అని ఎర్కొంది. అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంపై 932లో జరిగిన అట్టావా ఒప్పందాన్ని ఆ ఏడాది అక్టోబర్‌ 3వ తేదీ ఆయ్యవత్రికవిమర్శిస్తూ రాజకీయ ఆర్థిక స్వాతం త్యాలలో ఏదీలేకుండా భారత దేశాన్ని యీ ఒప్పందంలో యిరికించడం అన్యాయమనీ యీ ఒప్పందం భారతీయ పరిశమ లను నేలమట్టు చేస్తుందనీ ఎర్కొంది భారతదేశానికి సంబంధించిన మిగులు ధనాన్ని భారతీయ పరి శవుల అభివర్డి వినియోగించకుండా బ్రిటిష్‌ వర్తకులకు తక్కువ వడ్డీ రేటుకు బుణాలు యిచ్చే విధానాన్ని వ్యతిరేమూ 9 రఖబ్రవరి 0వతేదీ ఆయత్రకసంపాదకీయం ద్రాసింది భారతదేశ వ్యవహారాలు ఢిల్లీ నులి కాక లండన్‌ నుంచి నిర్వవాంచబడుతున్నాయనీ యీ పరి్ధాతులలో ఇంతకన్నా ఎక్కువ ఎలా జరుగుతుందనీ ఎర్కొంది గ్రామీణాభివృద్ధికి సత్వర చర్యలు తీసుకోవాలని 928 జనవరి 7 ఆంధ్రవల్రికసూవిస్తూ దేశాభివృద్ధికి ఇదే మూలమనీ పట్టణాలలో సంపద ఎరుగుతూంటే పల్లెలలో దారిద్ర్యం ఎరుగులోందని వాచ్చరించింది రిఫంన్సులు ఎన్‌ ఎ.ఆర్‌. 922 ఎజి 372 ఎరా73 2ఎన్‌.ఎ ఆర్‌ 926 ఎజి 904 ఎరా 905 3 కృష్ణాపత్రిక 9 ఎబ్బంబర్‌ 22 4 ఎన్‌ ఎ.ఆర్‌. 9 4 ఎజి53 5 ఆంధ్రపత్రిక 9 4మే2 ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

22 త్రి అది డి సాంఘిక సంస్కరణలు

సొర్విక దురాగారాలను రూపుమాపి పాంఇక సంస్కరణలకు రాచబాట వేయడంలో శబసఎల్రికలు అఎమాన ప్రఆభ చూపాయి, ఆయుధాలుగా మారాయి. జాతీయ పలకలు జాతీయో యంలో బాటు పాంభుక సంస్కరణలను కూడ ఉద్యమంగానే విర్వవాంచాయి జాతీయోద్యమంలో లంగానే ఎరిగణించి వాటికి అంతటి ప్రాధాన్యత విచ్చాయి. బాల్యవివాహాల నిఎద్రం మద్యపాన శరం అస్పృశ్యతా వారణ విధవా వివాహాలు ఖ్‌ విద్య వంటి ఎన్నో సంస్కరణలకు తెలుగు కలు చేయూత నిచ్చాయి.

మన స్వాతంత్ర్య పౌధానికి నాలుగు మూల స్తంభాలుగా గాంధీజీ ఎర్కొన్న వాటిలో రెండు ఫాఖిక రంగానికి సంబంధించినవే అని మద్యపాన నిఇధం అస్పృళ్యతా నివారణ తక్కినవి నిర్మాణ కార్యక్రమం వాందూ ముస్గం ఐక్యత మన జాయ పల్రాకలీ నాలుగు స్తంభాలకు బాసటగా నిలిచాయి గాంధీజీ రంగంలోనికి దిగిన తర్వాత అస్పృశ్యతా నివారణ మద్యపాన నిఎర్రాలు ఉద్యమంగా సాగాయి కా అంళకుముందు కూడ ఆంధ్రలో ఎందరో ప్రముఖులు పలకలు ఈ దురాచారాలను అరికట్టడానికి ఫయర్నిందారు పూనుకున్నారు ప్రబోధం చేపారు ఆంధ్రపత్రిక వ్యవస్థాపకులు దేశోద్ధారక నాగేశ్వర ౯ పంతులు గారు హరిజన విద్యార్థుల కెంతోముందికి చదువులకు ఎన్నో హోస్టల్స్‌కు సహాయం ఘారు. ఆయన స్వగ్రాహం ఎలమల్రులో రెండు ఎకరాల భూమికొని హరిజనవాడ నిర్మించి సకల ఫీకర్యాలు ఏర్పాటు చేసారు ఈ రెండు సమస్యలబైన ఆంధపతికి 9 4 నుంచీ ఎన్నో మపాదకీయాలు ధ్రాసింది తక్కువ తరగతి వారిని అస్పృశ్యులుగా పరిగణించడం నాందూ మతానికే |దశెచ్చిట్టడమని 9 5 జూలైనెలలో వ్రాసిన ఒక సంపాదకీయంలో ఆంధ్రపత్రిక వారించింది ఎచములను అవమానించడం అశ్రకులాలకు తగదనీ అది వారికి ఆత్మవాత్యా సదృశమేనని వాతవు మ్చేంది. "వందేమాతరం" ఉద్యమం నుంచి ఉప్పుసత్యాగ్రహం వరకు యీ సమస్యలకు పత్రికలు కంత ప్రాముఖ్యత ఇచ్చాయి పంచములను వాందువులు అస్పుశ్యులుగొ పరిగణీస్తున్నారే గాని 7రు ఇతరు కులాలలోనికి మారితే గౌారవనీయులై ప్రోతున్నారన్న విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలని ఏలు పత్రికలు వాచ్చరించాయి దళితుల అభివృద్ధిని గురించి గొంతుచించుకుంటూ ఉపన్యాసాలు వ్వడం వల్ల ప్రయోజనం శూన్యమనీ వారి అభవృద్ధికి పాఠశాలలను నెలకొల్పడం వంటి చేతల వారా ఆ ఎని వేయాలనీ సూచించే ఒకవ్యాసాన్ని 9 జూన్‌ 8వలేదీ ఆంధ్రపత్రిక ప్రమరించింది ఏమముల అభివృద్ధికి వాందువులు శీఘంగా పూనుకొనకపోతే వాందూ సమాజానికి మనుగడయే టడదని 9 5మే 9 కృష్ణాపత్రిక వాచ్చరించింది సుధ్రంద్ధ 5వి శ్రీ చిలకమర్తి లక్ష్మీ నరసింహం కృష్ణాత్రికలో ఒకవ్యాసం దాస్తూ, దళితులకు ఎవ చేయడం భగవంతునికి ఎవ చేయడమే దేశానికి సవ వేయడమే మరచి పోకండి. ఆది మనం దీక్షతో నిర్వర్తించవలబన కర్తవ్యం ప్రార్ధనలు పూజలకన్నా ళ్ళు గోపురాలు కట్టడం కన్నా సత్రములు నిర్మించడం కన్నా జంతువుల స్థాయిలో ఉన్న దళితులను ఏనుషుల స్థాయికి తీసుకు రావడం మహోత్కుష్టమైన కార్యం అని ఎర్కొన్నారు

పంచమ విద్యార్థులకు పూర్తి ఇజా ఉపకారవేతనాలు ఇవ్వాలని 920 జూన్‌ 2వతేదీ ఆంధ్రపత్రిక హాచించింది ఉంద రోని సుపాయాన్ని కూడా కలుగడేత్త, వారిలో త్వరితగతిని విద్యాభివృద్ధి

అంధ్రపత్రిక చరిత్రే

222 జరగగలదని కూడా యీ పత్రిక ఎర్కొంది ఇందువల్ల వారి వృత్తి లో మార్పు వచ్చి సమాజంలో వారి పట గౌరవం ఎరగ గలదని ఆశించింది క్ట గతుల ఎమస్యను ఎరిష్కరించథపోతీ జాతీయాభివృద్దిని సాధించడం అసార్యమని ఆంధ్రపత్రిక స్పష్టం చేంంది. ఎంచముల ఎమస్య సాంభుక సమన్య మా తమే కాదు ఇది సమణ్యకూడు దేశ జనాభాలో /6 వంతు పజలను అంధకారంలో ఉంచితే జాతీయాభివృద్ధిని సాధించడం కాదు అని ఎంపాదకీయంలో వాచ్చరించింది దళిత జాతుల సభలు సమావేశాల వివరాలను కూడా ఆం ధపతికి సమగ్రంగా ప్రచురించింది. ఈ సభలకు హాజరు కావలంందని కోరుతూ ఎభలకు ముందు విజ్ఞప్తులు చేఎంది. 9 9లో బెజవాడలో జరిగే ఒక ఎమావేశానికీ ముందుగా ఎద్ద అక్షరాలతో ఆంధ్రులారా నవంబరు 4న బెజవాడలో ఎంచమమురి మవోసభ జరుగును ఎంచముల అభివృద్ధికి ముఖ్యమైన దినము పంచములు పంచముల శ్రేయాళి లాషులు ఈ సభకు హాజరు కావాలని కోరుతున్నాము అని పచారం చేసారు. 933 డీఎంబరు 6న బెజవాడ దుర్గా కళా మందిరంలో హరిజన మహాసభ జరిగింది ఈ సభకు గాంధీజీ హాజరయ్యారు అపుడు ఆంధ్రపతికొ ఈ సమావేశం చి తాన్ని కూడా ప్రచురించింది 925 ఖ బవరి 9వ తేదీ ఆంధ్రపతికి తిరువాన్కూరులో జరిగిన వైకోం ఉద్యమంబ 'వైకో రోడ్డు శీరికన ఎంపాదకీయం వ్రాస్తూ తిరువాన్కూరు సంస్థాన ప్రభుత్వాన్ని నిశితంగా విమర్శించింది. క్రిమికీటకాలు జంతువులు అనుభవిస్తున్న సహజమైన హక్కును వ్రతం హరిజనులకు ఇవ్వకపోవడం వ తిరువాన్కూరు ప్రభుత్వాన్ని తప్పు పట్టింది మానవుడుగా పుట్టిన తరువాత అతనికి హరిజనునికి రోడ్డున నడవడానికి కూడా వీలు లేదా అని పశ్నించింది తిరువాన్కూరు సంస్థానంలో వైకోం ఒక గామం ఈ గ్రామంలోని ఆలయం రోడ్డు దళితులు నడవడాన్ని నిఎధించారు అయితే ఈ చర్యకు నిరసనగాను ఈ రోడ్డుపై నడవడానికి దళితులకు కూడా న్వచృ ఉండాలనీ కేరళ కాంగ్రెస్‌ ఎంఖుం 924లో ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది ఈ ఉద మం సంవత్సరంపాటు సాగింది ఈ విజయంలో మవోత్నాగాంధీ కూడా జోక్యం చేఎకొని ఉద మం జయ పదం కావడానికి సహాయ పడ్డారు ఈ విషయంపై కృష్ణాప తికి కూడ సంపాదకీయం భ్రాస్తూ వాందువులు తమ సోదరులైన హరిజనుల పట్ల అమానుఎంగా వ్యవహరిస్తున్నందువల్లనే దేశంలోను బయట కూడా వాందువులను ఆలయాలలో హరిజనుల పవేశానికి కూడా పతికలు ప్రాముఖ్యత నిచ్చాయి అగ్రకులాల మనసుల నుంచి అన్బృశ్యతా భావాన్ని తుడిచి వేయడంలో ఆంధ కృష్ణా పతికలు పముఖ సాను వవాంచాయి. 930 ఖ బవరి 4వ తేదీన ఆంధ్రప తిక సంపాదకీయం హరిజనుల ఆలయ బ్రవేశు విషయంలో బొంబాయి రాష్ట్రం సాధించిన అభివృద్ధిని శ్లాఘిస్తూ హరిజనుల ప్రవేశానికి గల అడ్డంకుల నన్నిటినీ తొలగించవలననదిగా అన్ని ఆలయాల నిర్వహణ సంస్థలకు విజ్ఞప్త చేఎంది పంచమురి ఆలయ ఎవేశాన్ని వాందూ ధర్మశాస్త్రం ఏదీ నిషధించలేదనీ అందువల్ల ఇది శాస్త్ర సమ్మతం కాది కూడా గుర్తువేఎంది. 933 డిఎంబర్‌లో గాంధీజీ ఆం ధలో పర్యటిస్తూ, ఆ నెల 26 న రాజమండ్రీ! 25 కిలోమీటర్ల దూరంలోని ఎతొనగరం గ్రామంలో రెండు ఆలయాలలో హరిజనులను బ్రవేశం చేయించారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

223 ఆరేవిధంగా మద పొన నిషధం గురించి కూడా ఆం ధపతికు ఉజ్వలమైన పచారం చేంంది ఎల్‌ నివారణ మద పాన నిఎధం జంట సమస్యలు గా పచారం పొందాయని చెప్పవచ్చు ద గుడ్డ నీడ లేకపోయినా త్రాగుడు దురభా సం వల్ల లక్షలాది కుటుంబాలు అలపుటించి వన్నాయనీ అందువల్ల మద పాన నిఎధం వల్ల కోట్లాది పజల జ్ఞాతి బాగుపడగలదనీ అప్పుదే భవృద్ధి సాధన సాధ్యం అవుతుందని ఆం ధపత్రిక ఎన్నో సంపాదకీయాలలో ఎర్కొంది అయితే సర్వం తమ ఆదాయం తగ్గిపోగలదని వాదించేది ఈవాదనకు 926 డిఎంబర్‌ 2వ తేదీ 6్రపత్రిక ఎమాధానం ఇస్తూ, మద్యపాన నిఎద్రాన్ని అమలు చేస్త నేరాల సంఖ తగ్గిపోగలదనీ దువల కొంతా ప్రజలు దారి ద్యం నుంచి పొందే విముక్తి వల్ల మరికొంత ఆదాయం రాగలదనీ టీకా అ నష్టాన్ని భర్తీ చేయగలదనీ తెలిఎంది ఆర్థికంగా కొంత నష్టం వచ్చినా ప్రజల శేయస్సుకు చర్యలు తబ్బక తీసుకోవలణ వుంటుందని స్పష్టం చేబంది డాక్టర్లకు ఆదాయం పోతుందని ౫కు వచ్చే వ్యాధుల కారణాలను గురించి దరా ఫ్లు జరుపకుండా ఉంటారా అనీ లాయర్లకు ఏకు నష్టం వస్తుందన్న కారణం ప్రజల మధ్య వచ్చే తగాదాలను తగ్గించే ప్రయత్నం చేయరా ఇభుళ్వాన్ని ప్రశ్నించింది వ్యభిచారం జూదం దొంగతనాలను నేరాలుగా పరిగణించి వాటికి పాల్పడిన వారిని శిక్షిస్తూ "డును మాతం నేరంగా కాక పరమ పవితంగా పరిగణించి తాగిన వారిని గౌరవించడం గరరమని 926 ఖ బవరి 2వ తేదీ ఆం ధపత్రికొ ఆవేదన వ్యక్తం చేఎంది స్వాతంత్ర్యపోరాటం రోజులలో యీ సమస్యలను దేశం బానిఎత్వం వల్లనే యీ దుర్భర పర్మితులకు మగావలన వస్తోందనీ స్వాతం త్యం లభించినప్పుడు తప్ప యీ సమస్యలు పరిష్కారం కావనీ తీయ ఎత్రికలు భూషీంచాయి. అయితే స్వాతం త్యం తరువాత మద్యపాన నిఎధాన్ని ప్రభుత్వం టీ రెండుమార్లు ప్రవేశ ఎట్టినా కృతనిశ్చయంతో పనిచేయక పోవడం వల్లా దురభా సం పట్ల తరి మోజువల్ల అదాయం తగ్గిపోతున్నదన్న కారణంపై యీ నిఇధం లేకుండానే కాలం గడుస్తోంది తకరిన్నీ యిక దీనిని పట్టించుకోలేదు దూబగుంట గ్రామ మవాళల మాదిరిగా దేశవ్యాప్తంగా బాళలలో వైతన్యం వచ్చి ఉద్యమాన్ని నిర్వభాచ్తనే యీ దురభా సం నుంచి పజలకు మోక్షమేమో స్తుంది కాని అలాంటి అవకాశాలు ఎక్కడా గోచరించడం లేదు ఇది విచారించదగ్గ విషయం 9రొరతనం పోయి నల్లదొరతనం వచ్చినా యీ విషయంలో ప్రజలకు ఒరిగిందేమీ లేదు శంతు వివాహాలు మరో ప్రధాన సాంభుక సంస్కరణ వితంతు వివాహాలను అం ధపత్రికొ సమర్థించి అందుకు చారంచేఎంది ఈ సంస్కరణలకు మంచి ఊతం ఇచ్చిన తెలుగు ప తికలు ఆం్యధవలిక ప్లా లిక వాయయా నుందరి ఈ ప తికలు యీ సమస్యబ ఎన్నోవ్యాసాలు వార్తలు ప్రచురించాయి" యాదక్సీయాలు బ్రాసాయి దీనితోపాటు బాల్యవివాహాలను కూడా వ్యతిరేకించాయి. 9 2 ఆగస్టులో శ్వరదంద్ర విద్యాసాగర్‌ శత జయంత్యుత్సవాల సందర్భంగా 'హిందూ వితంతువుల నికృష్ట తి న్నట్టికు ఆంధ్రపత్రిక ఒకవ్యాసాన్ని ప్రచురించింది వితంతువుల పర్మితులను మెరుగు పరవడానికీ జలు కృష వేయకపోతే ఈశ్వర చంద్ర విద్యాసాగర్‌ జయంతి ఉత్సవాలను నిర్వవాంచడంలో అర్థం దని ఈ వా సం స్పష్టం చేఎంది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

224 వితంతువుల పట్ల పొనుభూతితో వ వహరించాలే గాని చాదస్తపు ఆచారాలతో వారివి శ్రొక్షి వేయకూడదని విజ్ఞప్మ చేఎంది మచిలీ పట్టణంలో జరిగిన వితంతు వివాహాన్ని సమర్థిస్తూ 90 మే వతేదీ కృష్ణాపత్రిక సంపాదకీయం భాసింది వయో నిర్ణయ శాసనము 92 మార్చి 25వ తేదీ ఆం ధపత్రిక వయో నిర్ణయ శాసనము శీర్షికన ఒక ఉప సంపాదకీయ ఛాస్తూ గర్భాదాన వయోనిర్ణయ సందర్భమున వయస్సును 2 సంవత్సరముల నుండి 4వరక్ష బెంచుటకు నలుబది యైదు మంది అనుకూలముగను ప్రతికూలముగ నలువది ముగ్గురు సమ్మళము నాసగిరని తెలియుచున్నది భారా భర్తలు గాని వారి విషయమున అంగీకారమునకు దగిన వయస్సు 6గ నిర్ణయింపబడిను బ నిర్ణయములు రెండును సమంజసముగ నున్న వనుటకు సందియము లేదు అని హర్దాన్ని వ్యక్తం చేఎంది ఇదే విధంగా దేవదాసీల పద్ధతి తెలుగు ప తికలన్నీ వ్యతిరేకించాయి కృష్ణా పతిక నత్సాగ్ర ఆంధ్రవ్యతికో శ్రీసాధరమొదలైన పత్రికలు యీ సమస్యబ ఘాటయిన సంపాదకీయాలు ద్రాసాయి. ఈ పత్రికలు వ భిచార నిర్మూలనకు కూడా కృషచేసాయి. 9 4 జూన్‌ 24వ తేదీ ఆంధ్రపత్రిక వ్యభిచారాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ సంపాదకీయం వ్రాసింది ఈ దురాచార నిర్మూలనకు పోలీసు శాఖలో మవాళలను నియమించాలని ఆం ధప తిక యీ సంపాదకీయంలో సూచించింది 'ప్రముఖ స్వాతం త్య యోధుడు గదర్‌ పార్టీ నాయకుడు శ్రీ దర్శి చెంచయ్య తమ స్వయచరిత్రలో సాంఖుక సంస్కరణలకు ఆం ధపతికొ పూర్తి మద్దతు ఇచ్చేదంటూ తమ స్వానుభవాన్ని ఇరా వివరించారు ధియసాఫిస్టులు సంఘ సంస్కరణాభిమానులు కార్యశూరులు వారి సహాయంళో ఎంతో ముందుకు పోగలమని ఎమ్మట అడయారులో వీరందరి సానుభూతితో కళావంతుల సంస్కరణ సంఘాన్ని స్థాపించాము ఈ సంఘమునకు ముందు ఆ కులానికి ఎరు నిర్ణయించడం చాలా క్ట మయింది చివరకు కీశే యం వెంకటావు గారి సలహా మేరకు కళావంతుల ని నిర్ణయయ కొన్నాము వెంకట్రావు గారు గొప్ప తత్త్వవేత్త సంస్కృతాం ధ భాషలలోనే గాక కర్ణాటక ఇంగ్లీషు భో గొప్ప పండితుడు వీరిని ఈ సంఘానికి అధ్యక్షులుగాను నేను కోశాధ్యక్షుని గొను నియమియ కొన్నాము శ్రీ కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు సహాయం చేస్తామన్నారు. పై వియాన్ని ఆంధ్రపత్రికలో ప్రమరించాము అభ్యుదయ వాదులు కొందరు కళావంతుల కులంలోని ప్రముఖబ కొందరు తమతమ భావాలను ఆంధ్రపత్రికలో ప్రకటింపసాగారు గర్భవతులైన వితంతువులు రహస్యంగా ప్రసవించుటకు వారు బిడ్డలను యిచ్చి వెళ్లుటకు ఒక సంస్థను స్థాపించుటకు పూను కున్నాము ఆ సంస్థను తాను నిర్వవాంచుతానని శ్రీ రాేశ్వరమ్మ గారు ప్రమాణం చేసారు అర్థికుగా నేను సహాయపడతానన్నాను అడ్వాకేటు శ్రీ రాజేశ్వర రావు గారిని కూడా కలిన కొన్నాము. ఈ సంస్థను నిర్వవాంచుటకు అవసరమైన వియమావలిని తయారు చేశాము వెంటనే తాత్కాలిక?” శ్రీ తుర్లపాటి ఆవరణలో వుండే చిన్న యింట్లో వితంతు శరణాలయాన్ని స్థాపించాము రాచేశ్వయ్య గారు సూపర్నెంటు నేను ఎఎడెంటు ఆం ధపత్రికోలో ప్రచురించాము శ్రీ నాగేశ్వర రావు పంతుబ గారు సనాతనులైనా దయా దాక్షిణ్య రాశి బాగా పచారం జరిగింది వెంటనే ఒకరిద్దరు గర్భిలీ సడ ఆ శరణాలయంలో చేరారు. అని ఎర్కొన్నారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

225 బాలికల వివాహ కనీస వయస్సు 4 బాలుర వయస్సు. 8 గా నిర్ణయించే శారదా బిల్లును ధళికలో పొటు మిగిలిన తెలుగు ప ఆకలు కూడా సమర్తించ్ద లా ఈ బిల్లును ఇంఎరియల్‌ శటీన్‌ కొన్సిలలో హరివిలాస్‌ శారద 927 ఖబవరి. న ఎవేశ ఎట్టారు. 929 అక్టోబర్‌లో ఛమ్టైది వ్రవ్వన వివాహాలే శ్రేయస్కరం బాల్య వివాహాలు సంఘాభివృద్ధికి వేరుపురుగులుగా ఉన్నాయనీ యవ్వన వివాహాలే 'యస్ఫరమనీ ఆంధ్రప తిక ర 2 ఉగాది సంచిక వాచ్చరించింది ఈ సంచిక అస్తావనలో సంఘ ఇస్కరణ ను పస్తావించి యీ విధంగా ఎర్కొన్నారు . సంఘము నందు మెల్ల మెల్లగా మార్పు 'రృడుచున్నవి మతములు మారుచున్నవి నూతనాచారములు పబలుచున్నవి ప్రావీనాచారము ఎద్ధరిం బడుచున్నవి దేశమంతయు బరివర్తనాయత్తమైనది సంఘ సంస్కరణ విషయమునం ణద్రులు ద్రావిడులకు ముందంజను చేయుచున్నారు కాని వారి సంస్కార ఎయత్వము దృఢ రాయు వవాంచలేదు అతి బాల్య వివాహములు కన్యాశుల్కములు వరశుల్కములు స్వచృంద వారును జీయుచున్నవి అతి బాల్యవిహహములు సమాజాభివృద్ధికి వేరుఎురుగులుగా నున్నవి ఫర్చలత్వమునకు వ్యాధి (గస్థతకు నల్పాయుష్యమునకు సీ వివాహములు పుట్టినిల్లులు వీటి ముఎసంహారమునుజేఎ షా చారానలంబనము నవలంబిం చుటయే చేయదగిన ఎంస్కరణయి జోమొదటి సంస్కరణము రరన్నలా నంతర విహాహములు పూర్వము శాస్త సమ్మతములై యాల మదుండెడివి ఇప్పుడీ యాచార మపురూపమైనది దాని యపురూపమే సకలా రిబ్టములకును శరణ మైనది ఈ దురాచారము నుపసంహరించుటకై దేశమునందంతటను వివాహ సంస్కరణ ఏండలలు స్థాపించబడు చున్నవి సంఘ సంస్కరణా భలాషులందరయును నీ మండలులందుజేరి ఖస్కరణ ప్రతిజ్ఞను బూనుట ముఖ్యము విజ్ఞాన చందికొ గ్రంధమండలికి వ వస్థాపకు డైన శ్రీ పరం లత ాందూ వివాహ సంస్కరణము యొగ్షు చెన్నపురి కాలవ గమన వత్సర వృత్తాంతములలో వారి వివాహ మెన్నికను గాంచినది శ్రీమతి రుక్మిణమ్మగారి పరిణయము ఘ్రాణ ఫఎద్ధ రుక్మిణి కల్యాణమువలె జనాదరణము గొంచిసది బొంబాయి యందిట్టి వివాహము ఇంకొకటి జరిగినది లే కల్యాణ నందక యాంధ్ర బ్రాహ్మణుడు మహారాష్టనారీమళేన వరస మాదన శ్రినుతి తారాబాయి గారు మెట్రిక్యులేషన్‌ పరీక్షయంరు నెగ్గి ఉపాధ్యాయినిగా నెలకేబధి రూష్యములను గడించు చున్నది ఏూడీన కోటంరాజు పున్నయ్య గారాంర ప తి లిషకై పాటు ఎడుచున్నారు. బాల్య వివాహములు పోయి యిట్టి యవ్వన వివాహములు పబలుట శ్రేయస్కరము మబూళాభ్యుదయము మవాళల స్థాయి ప్రతిపత్తి రనడే సమాజవికాసం సాధ్యంకాదని తెలుగు ఏ తికల ఏనాడో గుర్తించాయి యవల ఈనమస్యకు కూడా ప తికలు ఎలో ఫారనర్‌ 20 ప్రచారం చేసాయి మూళల కోసం భర టా ఆరధపల్రిక కృష్ణాప్రతికవంటి రాజకీయ పత్రికలు కూగూ ఈ సమస్యకు అత్యంత ప్రాముఖ్యతే వచ్చాయి ఈ విషయంలో ప్రభుత్వ వైఖరిని అంధపత్రికో 9 6లోనీ తీధంగా ఖండించింది 9 5 నా ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

226

అక్టోబరు 5వ తేదీన ఇండియా కార్యదర్శి స్రవిద శీర్లికన ఈ పతిక సంపాదకీయంలో యి విధంగా ఎర్కొంది

త్త విద్య గురించి మన మితులు ఆంగ్లసీమలో కొంత చర్చజరిఎ ఇండియా కార్యదర్శిణి యొద్దకు ఒక డీఫ్యుటేఎను ఎంఖటకు నిర్ణయించుటమా చదువరు లెరుంగుదురు పాఎట్టుఎతిగి యాజమాన్యము క్రింద డివ్యుబేషను ఇండియా కార్యదర్శి గారిని మొన్న పదమూడవ తేదీని దర్శియగి ఛేంబర్లేను గారిచ్చిన బ్రత్యుత్తయేమా తమును సంతృబ్తకరముగా లేదు స్థ విద్య వలన పైందవ భూమిలో కలుగు ఫలములను తొమొబగెదరట గాని స విద్యను గురించి విమర్మయవసరమని వాందవులుత గాఢముగా నభిప్రాయ పడుచున్నట్ట్లు తమకు తెలియదట ఇదివరకు కంటె వాచ్చుగా ప్రణీ విఉయమున వారికి గల మార్గములలో మొజ బెట్టుకొనుట కానరాలేదట స విద్య విషయము మిక్కిలీ నాజూవైనదట సై విద్యను గురించి విరివిగా జోక్యము పుచ్చుకొను నెడల ద్రవ్యము వాచ్చుగా కావలుమ్భు ననియు నిపబ్బుడు యుద్ధకాలమగుట చేత జాగరూకతతో విషయములను పర్యాలోచించుటకు సమయము గాదనియు చర్చ న్యాయముగా నాంగ్ల భూమిలో గాక వాందవ భూమిలోనే పాడ బూపవలీ యుండు ననియు వారభిప్రాయ పడిరి ఇప్పుడు వ్ఞాందవ విద్యాశాఖకు నధికారిగా మొరటి పర్యాయము ప్రాంద సభ్యుడేర్చడి నాడనియు ఆతడే మేమి సలహాల నిచ్చునో చూడవలన యుండు ననియు గూడ తెల్పిరి ఈ సారాంశమును చదువు వారలెవ్వరికైనను కొన్ని విషయము లెత్తుకొను తోడనే స్పస్టముగాక మానవు మొదటిది ఇండియా కార్యదర్శి గారికి మనయెడలగల యౌదాసీన్యము ఇబ్వుడు యుద్ధ ససముయమనుట నిజమేయగును ఆంగ్లసీమలో నుండు ఛేంబర్లేను గారికి మా కంటెను నెక్కువ మనోనైక్షబ్యములుండుటయు సహజమే కాని ఇది యారీతిని పరస్పర సంబంధము లేని వాక్యములతో బ్రత్యుర మిచ్చునంతటి సతి యందు వారి నిడియుండునని మేము నమ్ముజాయు. ఇకస్థి విద్యా వి్శియమై ప్రజ మొర ఎట్టుదుండలేదనుట ఏమా తమును సమంజసము కాదు. పంద భూమి విషయమున విజ్ఞానమును సానుభూతియును లేని కార్యదర్శి ఈ సమయమున జకఎడి యుండుట మన యొక్క బ్రత్యీక దురదృష్టమని వ్రాయక తప్పదు

ఈ విధంగా కృష్ణాపతిక సత్యాగ్రహి శ్రీసాధన మొదలైన ప తికలు సమాజశ్రేయస్సును, దేశాభ్యుదయాన్ని దృష్టలో ఎట్టుకొని సాంఖుక దురాచారాలబై యుద్ధం చేసాయి ఈ దురాదాాళ నిర్మూలన తమ భుజాలపై వేసుకొని అవసరం వచ్చినప్పుడు పభుత్వంతో పోరాడాయి తమ కృశో కృతకృత్యుల మయా మన్న సంతృఎ్తని పాందాయి

రిఫరన్సులు ఎన్‌ఎఆర్‌ 9 5ఎజీ 234 ఎరార69 2 కృమ్ణాపతిక 9 5 ఖబవరి6 3 ఆంధ్రపతిక 9 7 నవంబర్‌ 6 4 కృష్ణాపత్రిక 924 మార్చి 28 5 “నేనూ నాదేశం దర్శిచెంచయ్య ఎజీ 273 274 అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

ఇల స్వతంత్ర భారత్‌ భౌ:ేశంలని బిసి పభుత్వ వువాదులన. 19టి క్విట్‌ఇండిా అన్యము పెకిలించి

మీడి ఇయా లాంతచేశావ్ని అంటిపల్టుకొవి చండదం పాధ్యంకాచవి బిట్‌ "హించుచి అయితే గారూ దేశానికి వీలయినంత వష్ణాన్ని కలు మై తాము వీలైనంత వ్రైయాజనాన్ని పాదాలని గింది ఇందుకు కాండే. ముస్లం మీ ఎల మవ్య విచేచాలను తెననమూలంగా తిప్పుకోవడానికి గైమకుండి. 943లో అమెరికా ఒల్తా-పై బ్రీబిషి ప్రభుత్వం కటిపీరు తుడువుగాక్ట్పి రాయటారం యుండి అది విఫల్పైంది. 945 జూలైలో బ్రీలన్‌లో జరిగిన ఎన్నికలలో కన్నన్వేలడ్‌ పార్టీ ఒపయ్యై 'లరర్టీ అరికాదావికి వచ్చింది.

945 చివరలో మనదేశంలో కేర్చ్నశాపవవం కు జరిగిన ఎన్నికలో ముష్నిమేతర )మౌజజవర్లాలలో చాలా ష్థావాలను కాంచైన్‌ వైవవం మేకొంచ్చి వఎస్లిం నియోజకవర్గాలలో దాదాపు బ్నీష్థావాలూ మ_స్లంలీన్‌ వశమయ్యాయి.

946 మార్చిలో రాష్ట్రశాపవవభ ఎన్నికలు జరిగాయి. అప్పుడు జనాభాలో ఓటెంన్‌ హక్కు వ్నవారు. 3 శాతం అన్నాలే.. వివిధ రాష్ట్రాలలో కాంటైస్‌ 980 ముస్లింలీక్‌ 467 స్థానాలు శలచుకున్నాయి.

భారతజాఆయోద్యమావ్ని అణచివేయడానికి ప్రయల్బంచడు మరింత తెలివి తక్కువ కాగఎచని పర్‌ ప్రభుత్వం గ్రించింది. 946 మార్చి. 5న ప్రధాని అల్ల ఒక వ్రకబన చేస్తూ, కేబినెట్‌ మంత్రుల కాయబారాన్ని వంపుతున్నల్న తెలిపాడు. “భారతదేశమే తన భవిష్యత్‌ రాజ్యాంగాన్ని రూపాంచించు. కొంటుంది. ప్రపంచంలో తన స్థాయేదో అ దేశమే నిర్ణయించు కోవాలి కామవ్వెల్త్‌లో ఉండడం కూడా తన ఇమే. ఉవంయమే ఎక్కువ ళం ప్వతంత్రదేశంగావే భారతచేశం కామన్వెల్త్‌లో ఉంటుంది. అయితే మైనారిటీని మెజారిటీ వీటో చేయకూడదు" అని కూడా అల్ల ఆ ప్రకటనలో ఎర్బొన్నాడు. ఆఖరు వాక్యానికి జిన్నా అభ్యంతరం చెబుతూ "ము్య్గములు భారతదేశ విభజనను కోరుతున్నారు- పాక్తిస్తాన్‌ను కోరుతున్నారు. అని వ్యాఖ్యానించాడు. ఎధాన్‌ లారెన్స్‌ సర్‌ష్టాఫర్డ్‌ క్రొప్స్‌, లార్డ్‌ ఆలెగ్గాండర్‌లతో కూడిన మంత్రివర్ల వ్రతినిధి వచం మార్చి 24న భారతదేశం చేరింది అయితే ఈ ప్రతనిధివర్గం అధికారాన్ని తక్షణం బదిలీ చేఎ విషయోన్నిగానీ స్వాతంత్ర్యం ఏ తేరీ) ఇవ్వబడుతుందనే విషయంగానీ ఏమీ ప్రతిపాదించలేదు. కాంబైస్‌ లీగీల మధ్య విభేదాలను బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం చాకవక్యంగా ఉపయోగించుకుంది. బ్రిటిష్‌ మంత్రివర్గం ప్రతిపాదనలో విఫలమయ్యాక్క 945 మే. రన బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం ఒక 'రాజ్‌ పథకాన్ని హుటించింది బ్రిటిష్‌ ఇండియాలోని రాష్ట్రాలు సంస్టానాలతో ఆలిండియా ఇడరేషన్‌ ఏర్పలతుంది. కేంద ప్రభుత్వానికీ రక్షణ విదేశాంగ వ వవారాలు రవాణా శాఖలను విర్వవాస్తుంది. తక్కిన వియయాలలో రాష్ట్రాలకే అధికారం ఉంటుంది. రాష్ట్రాలను వమూడు (గ్రూపులుగా వింగొట్టి కావాలనుకుంటే స్వతంత్రంగా ఉండవచ్చు. రాజ్యాంగ రననకు కొంత వ్యవధి ఆవసరం కనుక ఈలోగా అంధ్రత్రిక చరివ్ర

228 తాత్కాలిక పభుత్వం ఏర్పడుతుంది సూక్ష్మంగా యిదీ యీ రాజీ పధకం ముబ్లంలీగ్‌ ఎగిరిగంతేఎ ఈ పధకాన్ని ఆమోదించింది కాంగ్రెస్‌ అయితే రాజ్యాంగ నిర్ణయ సభలో చేరతామేకాని తాత్కాలిక ప్రభుత్వంలో చేరడం అసాధ్యం అంది కానీ తర్వాత యీ పార్టీ నిర్ణయాలు తల కిందులయ్యాయి అయితే. 946 అక్టోబర్‌ 25 నుంచి కాంగ్రెస్‌ లీగ్‌ల ప్రతినిధులతో కూడిన మంత్రివర్గ పనిచేయడం ప్రారంభించింది నె హూతో లీగు మం తులు సహాయనిరాకరణ ప్రారంభించారు. ఈ పరిబ్ధతులలో నె హూ తాత్కాలిక పభుత్వం నుంచి తప్పుకోవలణనదిగా లీగ్‌ సభ్యులకు నె హూ సూచించారు పభుత్వం నుంచి లీగ్‌ సభు లనం తొలగించ డానికి వై సాయి అంగీకరించకపోవడంతో నె హూ తదితర ముస్గంలీగేతరసభ్యులంతా రాజీనామాలు పంపారు దీనిశ బ్రిటిష్‌ పభుత్వానికి ముందు గొయ్యి, వెనుక నుయ్యి పరిన్ధతి ఏర్పడింది ఈ ఎర్వితులలో 947 , బవరి 20న ఫ్రధాని అట్లీ భారతదేశ స్వాతం త్య సమస్య చారిత్రాళ్యక పకటన చేసారు 948 జూన్‌ 30వ తేదీలోగా భారతదేశాన్ని బిటన్‌ వదలిఎట్టి వెళ్లిపోతుందు ఆయన తెలిపాడు ఆలోగా రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించుకొని పభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయలేకపోకే రాష్ట్రాలలో ఉన్న పభుత్వాలకు అధికారాన్ని అప్పగించి బిటన్‌ వెళ్లిపోతుందని కూడా అట్లీ తెలిపాడు ఆ రోజునే వేవెల్‌ స్థానే లార్డ్‌మౌంట్‌ బాటిన్‌ను వై సాయిగా నియమించారు ఆ సమయంలో పంజాబ్‌లో మతకలహాలు విపరీతంగా చెలరేగాయి. ప్రభుత్వం కావాలనే వాటి అదుుచేయలేదు ఇవి కమంగా దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు కూడా వా ఎస్తున్నాయి అబ్బటి! కాం గెస్‌నాయకులు ముబ్గం లీగ్‌తో విఎగిపోయారు. వారు ఎన్ని పతిపాదనలు చేననా లీగ్‌ అభ్యంతరాలు చెబుతూనే ఉంది ఇలాంటి విషము పరిగ్గాతిలో మౌంట్‌బాటిన్‌ దేశవిభజన ఎధకాన్ని ప్రతిపాదించాడు అయితే దీనికి నెహ్రూ ఎంతమా తం అంగీకరించలేదు అప్పుడు వైస్రాయి సలహా వి ఎ మీనన్‌ ఒక ఎధకాన్ని రూపొందించాడు సంపూర్ణ స్వాతం త్యదేశాలుగా కాక కామన్వెల్త్‌కు లోనైన డొమినియన్‌లుగా భారత పాకిస్తాన్‌లు ఏర్పడవచ్చునన్నది యీ పధకం సారాంశం ఇందుకు నెహ్రా ఇతర కాంగ్రెస్‌ నాయకులు అంగీకరించారు ఇది 947 జూన్‌ 3న అధికార బదలాయింభు పధకంగా ప్రకటించబడింది దీని ప్రకారం పాకిస్తాన్‌ వాందుస్తాన్‌ డొమినియన్‌లు ఏర్పడతాయి సంసానాలు తమ యిష్టం వచ్చిన డొమినియన్‌లో చేరవచ్చు. 947 ఆగస్టు 5న ఈ పధకం అమలులోనీ వస్తుంది ఈ పధకాన్ని బిటిష్‌పార్లమెంటు జూలై 8న ఆమోదించింది అప్పటి నుండి యిది. భారక స్వాతం త్య చట్టం గా ఎలవబడింది ఈ విధంగా 946లో స్వాతం త్యానికి ముందు కేం దంలో తాత్కాలిక పభుత్వం ఏర్పడింది. అంధవలైక 946 ఆగస్టు 27న తాత్కాలిక పభుత్వం శీర్షికన వ్రాసిన సంపాదకీయం యీ విధంగా సాగింది తాత్కాలిక ప్రభుత్వం బిటిషు ఆధిఎత్యము ఏర్పడిన తరువాత ఇంత కాలమునకు కేం దమున ప్రజానాయకులకో కూడిన భారత పభుత్వము ఏర్పడనున్నది ఇది భారత స్వాతం త్య సమరమును నడిఎన కాంగైమ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

229 భులోఆతి ప్రధానసంఘటన ఈ ప్రభుత్వ నిర్మాణమునకు కాంగ్రెసు టాధ్యత వవాంచినది శ్యాయువకు బగా స్వాతంత్ర్య సమరమును నడిఎన కాంగైసుకు ఆ బాధ్యత సం కమించుట యు మొన్న అధ్యక్షుడు జవహర్‌లాలు నెహ్రూ చెబ్బనట్లు కాంగ్రెసు ఉద్యమము స్వాతంత మము దొనికి నాయకత్వము వవాంచిన మహాపుహులునేడు దేశ పభుత్వ బాధ్యత వవాంచుట క్రమమున కనుగుణముగ నున్నది అయితే ఇది ఈ విధముగ జరుగుటకు లీగు బిటిషు ఇ్య ఫథకమును తిరస్కరించుట కారణమని చెప్పవచ్చును అయినప్పటికీ సహజముగ (వలునది జరిగినది. 4 స్థానములకు ప్రస్తుతము. 2గురు మా ఈమే యుందురు కాంగ్రెసుకు శ్షమున్గము హరిజన అభ్యర్థులతో చేర్చి ఏడు స్థానములున్నని లీగేతరముబ్గ్లములకు ఎసొనములు లభించినవి తరువాత మరిద్దరు ముబ్లములు నిర్ణయింఎబడుదురు కాంగ్రెస్‌ ఎములితో కలిఎ ముబ్గములకు మొత్తము 5 స్థానములు లభింపనున్నవి ఆ ప్రకారము కాంగ్రెసు అక మాన ప్రాతినిధ్యముగాక్క వాందువులకు ముబ్గములకు సమాన ప్రాతినిధ్యమగును అవుడు ఘమావేశము అమలవును రాజప్రతినిధి శ్రీ జిన్నా గారికి బాసినట్లుగ కాంగ్రెసుకు 6 లీగుకు కయిన పక్షములో కాంగ్రెసుకు ఇప్పుడున్న ఏడుగురిలో ఎవరిని వదలుకొనునది చూడవలన ఎన ది హరిజన (పతినిధినిగాని కాంగ్రెసు వయుబ్గవచలునం గాని వదలుకొనుట భింఎకపోవచ్చును నిజమునకు జూన్‌ 5 ప్రతిపాదనలకు ఇప్పటి ఏర్పాటుకు భిన్నము లేదు కేంద్ర ప్రభుత్వమున లీగు ప్రతినిధులు కూడా చేరిన ఇంకను సంతృ్వకరముగ నుండెడిది జ్ఞైనియమింఎబడిన స్థానములకు తమ అభ్యర్థులను సూచించవచ్చునని రాజ ఎతినిధి చె్బను ను గూడ దానికి ఎద్ధముగనే యున్నది. కాని జిన్నాగారు తాము మ్పెనట్లు కాంగ్రసు రాజప్రతినిధి వహరించలేదను కారణమున సహకారము చేయ తిరస్కరించు చున్నారు కాంగ్రెసు రాజ బతినిధి సి కుట చేయుచున్నట్లు అభిప్రాయము కలుగజేయ పయత్నించుచున్నారు. కాంగ్రెసు శాశీర్మానముగాని రాజప్రతొనిధి ఉపన్యాసముగావి ఆయనను తృబ్తఎరమటలేదు ప్రభుత్వ నిర్మాణ షయమున పండిత నెహ్రూ ముందుగా తనను సంప్రదించ వచ్చినప్పటికీ ఆయనకు సంతృప్త వ్యలీదు. తమ లీగు మంత్రివర్గము కలకత్తాలో ఏర్పడిన దుర్భరపరిబ్థతులను చూసిన ఎమ్మట ౫డ రాష్ట్ర వర్గీకరణ ప్రతిపాదనకు విముఖత్వము చూపినవారియడల ఆయన కినుక వవాంచిన తృర్మము కలుగచేయక మానదు. సీ గ్రూపులో చేరగూడదను అస్పాము శాసనఎభాతీర్మానమును వికర్తా దురంతములు సంపూర్ణముగ సమర్థించు చున్నవి లీగు యెడల అభిమానము వవాంచుచూ స్ఫిన స్టట్సుమను పత్రిక దురంతముల సందర్భమున లీగు నుం తివర్లమును బవారంగమున ఏదించచున్నది. ఆ నిందలకు లీగు ధ్రధాని నుహృవార్డీ సమాధానమివ్వలేదు లీగులో చేరని ముము ద్రోహి అన్న నినాదమునకు తగినట్లుగా సర్‌షాఫత్‌ అవామ్మద్‌ ఖాన్‌గారు కత్తిపోటుకు సరిఅయిరి లీగు సాంఖుక విద్వేషులను ఎంచువిధానమును మార్చు కొనక లాను చెబ్బనట్లు కొంగైసు బ్రిటను నడువవలెనని పట్టుపట్టినంతకాలము సమాధానము కుదురుట దుస్పాధ్యము శార్కాలిక ప్రభుత్వమున లీగు వైదొలగింపబడీన దానికీ వారే బాధ్యులు కొని ఇతరులు కారు శాంగైసును బోసి పుచ్చి 6 జూన్‌ ప్రణాళికను అప్పుడే అనులు పరచి తమకు పట్టము గట్టిదరని జిన్నాగారాశించిరి కాని అది అభ పడలేదు కాంగైసు గౌరవ ప్రదమైన షరతులమీద లీగుతో ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

230 సహకారము చేయుటకు ఎప్పుడూ ఎద్ధముగనే యున్నది కాబట్టి నిప్పటికైనను జిన్నాగారు శ్వ విధానమందలి లోపములను గ్రహించి కాం గెసుతో రాజీపడి భారత దేశమున నూతన శకసాష్యక్ష తాము కూడా తోడ్పడదురు గాక తాము ఎడముగనున్నంత మా తమున స్వాతం త్య రధగమన్ను నిలిచిపోదు 1946లో ప్రకాశం ప్రభుత్వం దేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాలలో శాసనసభలకు 946 మార్చిలో జరిగిన ఎన్నికలలో కాంగై. వో అత్యధిక స్థానాలను గెలుచుకుంది ఈ పార్టీ 980 స్థానాలలో విజయాన్ని సాధించింది మన మద్రా రాష్ట్రంలో కూడా కాంగ్రెస్‌ పార్టీయే అత్యధిక స్థానాలను కైవసం చేఎకొంది అప్పుడు ఓటరు చా పరిమితం దేశ జనాభాలో 3 శాతం మంది కూడా లేరు మదాసు శాసనసభ కాంగై ఫ్లో నాయకుడుగా ఆం ధకేంరి టంగుటూరి పకాశం గారు ఎన్నికయ్యారు గాంధీజీ సలహాను ఎడమ ఎట్టి ఈయన నాయకత్వ పదవికి పోటీ చేఎ నెగ్గారు రాష్ట్రంలో రాజాజీనాయకత్వాన ఏర్పడిన గో కాంగ్రెస్‌ మం తివర్గం 939లో రాజీనామా చేఎంది ఆ తరువాత తిరిగి ఏదేళ్లకు కాంగ్రెస్‌ లభుక్య ఏర్పడింది దీనిబై 946 మే వ తేదీన ఆంభవతికో తిరిగి ఏడేళ్లకు.. శీర్షికన సంపాదకీయ ద్రాసింది తిరిగి ఏదేళ్లకు దాదాపు ఏడు సంవత్సరములు గడచిన తరువాత తిరిగి కాంగ్రెస్‌ మంత్రివర్గము రాష్టమున ఏర్పడుచున్నది 935 భారత చట్టమును వమ్ముచేయుటకుగాను అభివృద్ధి నిరోధకుల అధికారమునందు చేరనీకుండుటకు గాను 937 సం లోకాంగైసు రాష్ట్రములందు మంత్రిఎదవుయ స్వకరెంచినది రెండేండ్లకు బగా పరిపాలన సాగించి పజోపయోగకరములైన అనేక కార్యములు చేయ తలఎట్టినది ఇంతలో యుద్ధమువచ్చినది కేం దమున జాధ్యతాయుత ప్రభుత్వము ర కారణమున రాష్ట్రీయ స్వాతం త్యము నామమా శమైనది యుద్ధాశయములను విస్పష్టము చేయమా ఆ ఆశయములను పస్తుత భారత పరిపాలనా విధానమునందు అమలు జరపవలననదిగ కాంగను భిటిషు పభుత్వమును కోరియుండెను ఈ తీర్మానమే కాం గెస్‌ మం తివర్గములున్న ఫ్రతిర్మా శాసనసభయందు ఆమోదింఎబడెను కాని బిటిషు పభుత్వము అంగీకరించలేదు అందువం అన్ని రాష్ట్రములందున్న కాంగ్రెసు మం తివర్గములు రాజీనామా నిచ్చెను నేటివరకు అడ్వయిజరు పభుత్వములు దేశము నేలినవి ఈ మధ కాలములో దేశమును పపంచమును ఊగులాడించిన సంఘటనలు జరిగిన కేవలము రాజు ఎతినిధి ఆర్డినెన్సు తాఖీదుతో భారతదేశము యుద్ధములోకి దింపబడినది. భారఠే భూమి యుద్ధరంగముకాకపోయిననూ యుద్ధమువల్ల కలిగే సమస్త బాధలనూ ప్రజ లనుభవింది. లక్షల కొలది బజ కట్టుగుడ్డ తిండిలేక మరణించిరి విదేశ పరిపాలనము అంతమొందవలెనవి కాంగ్రసు పకటించినందుకు నాయకులందరినీ పభుత్వము బంధించినది దేశము చుక్కాని లీని నా అయినది ప్రభుత్వము తీవ్ర నిర్బంధ విధానము అనుసరించివది అయినప్పటికీ ప్రజ వాటినన్నిటీ ఎదుర్కొని జాతీయ వాంఛను మొక్కపోకుండ నిలువబెట్టిరి చివరకు ప్రభుత్వము కాంగ్రెసుకీ రాజీ రాయబారములకు దిగక త్పునది కాదు రాష్ట్రములలో తిరిగి కాంగ్రెసు మం తివర్లము లేర్చడిని ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

23]

ముు ముగిఎనమౌ యుద్ద్ధానంతరము ఏర్పడే బాధా పర్పిఈ. అన్నిబనీ బరిదిద్వ భాయు వశమా కాంలైము మంతివర్గములు వహంచవలబచమువ్నది ఏ జాతీయాశయ సాధనకు కాం నను ఖుజ్రివర్లములు పదవులకు న్వస్త చె్పనవో ఆ ఆశయము ఇంకనూ సాధించబడిలేదు. దైనందిన 2పాలూ నక్రము వడుపుచూ ఆ ఆశయ సాధనకు కాంగెసు మరాఆవర్గములు. కృెటచేయుయి ఖడులెము. ఎహటి కపుడు జాతీమోద్యమములో దిగుటకు సర్వ సంఎద్భలుగా నుందవలను

వడవండ్లపాబు అదృశ్యమైన నిరంకుశ ప్రభుత్న పరిపాలన ననులవెంచిన ర్యాసజుకు శ్మములో తిరిగి కాంగ్రెసు పక్షమున మంత్రవర్గము 'ఏర్పడుచున్నదన్న విషయము అమిత కహోరకరమ్రైన విషయము ధ్రజానాయకత్వము ప్రభుత్వ నాయకన్వము. రెండ. కూడ కాం గెసు క్యర్యమున మండుటకన్న ప్రజలకు కానలునదేమున్నది” అంతేకాక ఈ ప్రకాశం పంతులుగారి ఘానిల్వము క్రీంద భ్రభుత్వము నడువనున్నది ఐంతకాలమునకు అంధ్రుడుఆరి* పధానమరితి బునందుకు-ఎవరెంత కూడదన్ననూ ఆంధ్రులు వ్రతేశముగా గర్వపడు మానరు

శ్రీ ప్రకాశం పంతులుగారు కన సహచర మంత్రులుగా పేరుకొన్న చారందిరు అన్ని షయములందువారితో ఏకీభవించి మంత్రిల్వము జయప్రదముగ జరుగుటక. తోడ్పడగలవారు ఫళంగారి మంత్రివర్గము జాతీయవరిత్రలో అత్యంత క్ల ససుయమున పరిపాలనా బాధ;తను హంయమమన్నది దేశము రాజకీయముగను అర్థికముగను ప్రమాదమైన పరినర్తితిని చాటుదున్నది శర్థములో ఆహారలోప సమస్య తీచ్రమవునున్నది దానికి లోడుగ ప్రస్తుత పర్మితికి సహజమైన రిక అలజడిని ఎదుర్కొనవలఎ యున్నది పూర్వ చ్రభుతచులోటు అన్విట్‌ని సరిదిద్దై పజలను క్వ ఎరచే భారము వీరి బన యున్నది 'చేర్రకాలముగా కారాగ్యహములందున్న రాజకీయట్టైదీలను టవేవిడుదల ము అగు సంఘటనల వందర్శమున మోవబిడిన సన్ను జరిమారాలన రమే 80) ఇర్చేవేయవలు యున్నది కాంగ్రెసు ప్రభుత్వము. ఈ రెంటేనీ పవధమముగా చేయునని అినుమన్నాము

ఇవిగాక కాంైైసు ఎన్నిక ప్రణాళిక అంశములను పూర్వ చభుత్వము నిర్మించిన యుద్ధానంతర ఫవర్నిన్నాణ ప్రణాళికలను సమన్వయపరవి ఆచరించవలనన ఎద్ద కారుశ్రమమున్నది ఆ కారంకను కవరణ యందు ఘంత్రివర్లమునకు ప్రజాబలము తప్పక ఎర్ధించగలదు ప్రజకు ఇహణ శాసననభికు జవ్న పాన్నిధ్యము ఇదిపరకెన్నడూ లేదు

ప్రధావి హకాళంగారి పరిపాలన ప్రజారంజక మగుగాక భారత దేశ స్వాతంత్ర్య పెద్ది (1947)

మ్యాఢిల్లీ ఉగప్పు 15 * స్వాతంత్ర సమరాన్ని జయప్రదంగా ముగించి. 'ప్వేద్చొ ప్వాతం్రాలతో సజీవమైన శక్తితో అపరిమిలోత్సాహంతో భారతదేశం తిరిగి ప్రతిలో వింవలోతున్నది...ఇది భారతదేశంలో ఒక్క మనకేగాక్ష ఆబయా ఖండ నర్వస్వానిశీ నమష్తే ప్రపంచానికీ మహోత్పష్ట సమయం. ప్రాగ్లిశాకాశంలో వినూత్వతార ఒకటి ఉదయిన్తున్నదె ఇది ప్రపంచంలో ప్రాగ్భాగావికంతకూ స్వాతంత్ర జ్యోతి. చిరకాలంగా అభిలజన్తున్న ఒక మవోహరద శ్యం ఒక ఆశాభావం ఈనాడు నఫలీకాతమై. ప్రతత్తమవు తున్నది ఈ మార్చకారకు అస్తమయం లేదు. ఈ ఆళాభావానికి వినాశనమన్నది లేదు అని భారతఅరెనివేశ

లుహ్రుక్రైక చరిక్ర

232 తొలి పధాని పండిట్‌ నె హూ స్వాతం త్యోత్సవ పర్వసమయాన ్రతే క సందేశం ఇస్తున్నార్ను భారతజూతి స్వాతం త్యాన్ని పొందుతున్న ఈ శుభసమయంలో మనక్తు స్వాశంళ్య సౌధాన్ని నిర్మించి ఇచ్చిన ఆ మహాశిల్పి మన భావపథంలో నిలవడం సహజం ఆవ్యక్తీమ్వు జాతికి కన్నతం డి పాచీన భారత పం పదాయాలన్నీ మూర్తీభనించిన వ్యక్తి స్వాతం త్యజోటి ధరించి మన జాతిని ఆవరించిన దాస్యాంధక్షారాన్ని పటాపంచలు చేఎన మహానాయకుడు ఆయనే మన బాపుబీ మహాత్ముడు అని కూడానెహూ యావద్భారతజుతి తరవ్యూ నమస్కృతులు చెప్పాడు మహాత్ముని దివ సందేశాన్ని మనస్సున లగ్నం చేసుకొని తరతరాల వారూ ఆయము ఆరాధిస్తుంటారనీ ఎంతభయంకరమైన జంరూమారుతం వీచినా మన స్వాతం త్యజ్యోటి ఆరనివ్వరాదనీ జవహరిలాలు హెచ్చరిక చేస్తున్నారు పూర్ణ పజాస్వామిక సూ తాలతో నిరంతర అభు దయాన్ని పొందే మహాజాతిని దేశంలో పతివ్యక్తికీ సంపూర్ణ జీవితాన్నీ విశుద్ధన్యాయాన్నీ ప్రసాదించే ఆర్థిక సాంభుక మి వ వస్థలను ప్రతిష్నంచడమే మన మహోత్కష్ట లక్ష్యం అని పబోధించాడు బాందూ ముబ్గంవర్గాల ఆదర్శమైత్రీభావం ప్రార్ధన సభలో గాంధిజీ అభినందన కలకత్తా ఆగస్టు స్వాతంత్ర్యదినోత్సవ సందర్భంలో కలకత్తా ప్రజలు చూపిన అన్యోన్య మై తీభావావికి మహాత్మాగాంధీ నేటి ప్రార్థన సభలోవారిని అభినందించాడు ఇదే హృదయపూర్వళ పరివర్తన అయినట్లయితే తూర్పుబెంగాలుకు గాని తక్కిన భారతదేశానికి గాని ఇక ఏమాత్రమూ భయం లేదు వాందువులను ముదులలోకి రానిచ్చారు మహమ్మదీయులు వాందూ దేవాలయాల్‌! నిరభ్యంతరంగా ప్రవేశించారు అందరూ ఒకే విధమైన సంతోషంతో దేశక్షేమాన్ని వాంఛిస్తూ అభ్యుదయ నినాదాలు చేశారు. ఇది చూస్త నాకు పూర్వపు ఖిలాఫతు రోజులు జ్ఞాపకం వస్తున్నాయి. అప్పల మై తికంటే ఈాటి మై తీ భావం మరింత రుచ్యమైనదని తోస్తుంది ఎందుచేతనంటే ఇంకప ముందువరకూ మతవైమనన్య హాలాహలం తాగి తాగి మన మనస్సులు వెట్టిత్తిపోయాయి ఇప్పుడు అన్యోన్య సౌహార్ధామృతము ఎవిస్తుంటే మరింత రుచికరం అయింది అని మహాత్మాగాంధి అన్నారు. తర్వాత మహాత్మాగాంధీ లాహోరులో ఇంకా పోట్లాటలు జరుగుతున్నందుకు విచారం తెలు వారికమీద కలకత్తా ఒరవడిలో నడవగలరని ఆశించారు యూరోపియన్లు గౌరవించాలి స్వాతం త్యం వచ్చింది కాబట్టి మరింత నిగ్రహంతో ధ్రవర్తించాలని ఉద్బోధిస్తూ ఆయన ఇళ అన్నారు ఇప్పుడు మనకు మనదేశంలో సర్వస్వమూ స్వాధీనమైంది ప్రభుత్వ భవనం మనదైంది. గవర్నర్లు మనవాళ్ళయ్యారు ఇక్కడికి రాజాజీ వచ్చాడు అయితే అంతా మనదే కాని తఫూ ఓప్పూ తెలియకుండా మన ఇష్టం వచ్చినట్లు ప్రవర్తించకూడదు ఇప్పుడే మనం మరింత క్రమశిక్షణతో మరిం నిగ్రహంతో ప్రవర్తించాలి మనదేశంలో ఉంటున్న యూరోపయన్లను ఇదివరలో మనం ఎటువంటీ గౌరవం ఆళించామో అటువంటి గౌరవంతోనే చూడాలి ఒకరికి ఇష్టం లేకుండా వారిచేత మన స్టు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

వమ మచము మేంచదావికి ఎవ్వడూ వద్వంనెనవకూడను. గాంధీ దర్నవాధాలాషు ఇల్‌ చవక దన్నవు కోను మడు అంవపతుదాటూా నవ్వారు అయన భవుడు జేయుబాలో వీ మ అబ్బుట్‌వజక్‌ గాదె ఖంటెలొవాడి అతిథి ఉంటున్నారు వేంకౌలదిహాయవా వపామదీయులు తైవన్ట పతాకాలు ఛరంచె మవోళ్నాము. శావమనడానికి ఆయన ఇంచెస్‌ మ్టై ముబేశాడు మెరిల్‌ అధికాడుటు ఎంత కాపలా అవవ్పుటైడీ వ్రజ ఎత్నావన్ని అవతలికి వాయారు స్వితంత్రోశ్సవ వన్శవం ఫ్యూరూత్ర మమాళ్మాగాంక్‌ ముహ్రాపప్టే శ్రేమతి మమాంక్‌ అవాగాఐపి మవాచ్మున్‌ పిస్యార్‌ ఫభతులతో మలకత్తా మ్రబడు స్వాతత్ర్యోచ్చము వ వధంగ చిన్చున్నానో 'మనివవడానికి వాలా మేఎల్లో కొడుఎద తవొాడు ఎంలుక్ట్‌ మావ్వెన్ణ క్రిక్సితేపి ఇన్ని పేయుస్టకు కాడు వవ్చేబవ్పుటెకి అదులో గౌంం ఉన్న పదత గుర్తించి వందలకొలని మవాయ్య్మనయులు మహాత్నాగాంచేకి బై గాంనేజే కూకాద్‌ జని మవోత్తానాంతో వివాదాలు చేశాడు కాముని అపి వసి మవాత్యాపై వన్పేరు కర్త. వల్దాము విళ్తాస్తాయనోష్టు ము వునేగ్‌ చా విజాదు, పెంబ్రట్‌ అవెన్యూ మెచతఎన పేఘులన్ని నంటెలోమూ మవోలాదు మదామ్మనీయుడే అతి మమత గాదింవాడు.. ప్వాఠంత్రోళ్చవ వందవ్భంలో విన్న సాయంత్రం వూనిన ఉమాపవ్‌ [మ మవాన్నాడే ఇవ్వాళ ముగయారు. స్వాతంత్ర్రపిద్దై (వంపాదకీయం 1947 ఆగమ్హ 15) అమవాత్త. దిచము వచ్చినది, రొండు శకాద్దదుులుగా పరాన్రీఎతయందున్న భారత వ్రజ క్రావణ దివాళి తుప్‌ బక్రూచం ఉదయము పవ్వతింత్రి భాదూరయ కింణప్రపారదఎవ ప్వాతింత్ర్రచిణ.ను ఘంబారావమఎన వెద్రముది మేల్ళొవెయయు అర్మధ్యా వర్ణయాధివత్యము ఇక భారిజడయుతే మహాచవవలపి యున్నది. వ్వతంత్ర భారత వాబ్యవ్వడూపారికాడములు భారత బదేవ్య వమవమిచే ఏవ్పుడవలసి యున్నది లారతిస్వాతంత్ర్మఎద్ధి భారతీయుల ఆత్మపాన్షాత్భాచడ.ఎవకే గాక, హవ ్రావంచ శ్రేయస్సుకు పరప్రడచ్వైనమి. ఒకే విపంయమమ శిఖయుముచేరమానవకోల పాగించుమున్న యాత్రలో భారతస్వాళంత్రిపిద్ధి పండితులు ప్రాక్టాలు కొందడు. వేల ద్రనంచ స్థితిని గమువించి విస్వుహ చెందన్చును కావె వాస్తవమువకు బ్రవంచ పక్థతులుు, ఫైకి తెలియకుండ. నే, పమన్త వేశప్రజను పుప్పున పహకార మాము వవ.వరెంచుతల్లుగ్‌ వెల్టుమున్నవి. విశ్వాత్మ వివ్వైక్యతకు ఆశ్రోటుము మన్నన రాళ్యాధికార వియణ మవాలమఎన లబ్రిటను, భారలయులతో వూవ్వమతేని సాన్నిహిత్యమును సంపాదింప గలగివడి. ఇంఠకు పూర్వము ఉభయుల వంబంధము పాలక పాలితులిది ఇకమీదబ అది పమావ స్వాయఎవి పాందివ ప్నేహితుల వందంధముగముందుదడు వ్రపంవవైజి

234 సహకార పురోగమనమునకు అపూర్వదోహదము కాగలదు స్వాతం త్యము కేవలము ఒక సాధనమే గాని మన ఆశయము పరమావధి కాదు మనవిప సమసా పరిష్కారమునకు స్వాతంత్ర్యము మార్గావకాశములను మాత్రమే చూషగలదు. మన గొప్పద్సు దానిని వినియోగించుటలో వెల్లడికొావలబయున్నది స్వాతంత్ర్య సంపాదన ఎంతటి మహాఘనకార్యమో దానిని దేశసర్వతోముఖాభివృద్ధికి వినియోగింపగలుగుట అంతకన్న కష్టతరమైన కార్యము సామాన పజాజీవితమును సౌఖ పదము చేయుటలోనే మన స్వాతంత్ర్యార్హత నిరూపణ కావలబయున్నది ఆ అర్హతను పొందుటకు అనవరతము కృషవేయుదుము గాక ఈ మహావిముక్తి ముహూర్తమున నిస్సహాయ నిర్జీవ్ధాతియందున్న జాతిని పునర్జీవిండ్నే శక్తిని కలుగజేఎ దానికి నాయకత్వము వవాంచి స్వాతం త్య గమ్యస్థానము నకు చేర్చిన మహక్మా మోహన్‌దాస్‌ కరమ్‌చంద్‌ గాంధీకి మన నమస్కృతులు స్వాతం త్య సమరములో తమ ఎర్వన్వము నర్చించి నేడు దాని నందుకొనుటకు మనతో లేని ఎన్నఎద్దలను సంస్మరించుట మన విద్యుక్తధర్యము వేటి మన స్వాతం త మువారి కృషఫలితమే నేడు దేశమునం దంతటను వెల్లివిరిఎన స్వాతం త్య దీల్తని దేశవిభజన రవ్వంత ఎన్న చేయుచున్నది విభజనకన్న కూడ ఈ విభజనను సంఘటింపజేఎన ఉదంతములు మరింక విషాదకారణమగు చున్నవి కాని ఈ విభజన తాత్కాలికమై అనతికాలములోనీ రెండు భాగములు ఏకమగునను ఆకాజ్యోలీ మాత్రము ఇంకనూ ఆరలేదు తన అపూర్వ ఎమ శక్తిచే వాందూ మహమ్మదీయ సంఘ హృదయములను తిరిగి మ్మేన జేయుటకు గాంధిజీ తన యావచ్చక్తీని వినియోగించుచున్నాడు ఆ మహామహుని కృష ఫలించి మనపూర్వులు మనము కలలు కని స్తుతించిన ఎతుశీతనగ పర్యంతమైన గంగా ఎంధు కృష్ణా గోదావరీ స్రవంతీ పునీతమైన ఈ పుణ భూమి తిరిగి అఖండ భారతరాజ మై ప్రకాశించుగాక బైవాంద్‌ స్వాతం శ్రోత్సవము (సంపాదకీయం) భారతదేశ మొక్కసారి నూతనస్వతం తతానంద పులకితమై ముక్తకంర గత జయజయంంతష నినాదపూరితమైై వెల్లివిరిబనది ఒక్కరాతిలో శతాబ్బముల తరబడి దేశాకాశమునావరించి స్వతం తాఎక్షనే నిశ్శేఎయొనర్చిన కాలమేఘములు భయదగర్జ్థా రావములు చాలించి కుంభవృబ్టలో కరిగిపోయి నిర్మలప్రాచ్యాకాశమమ స్వతం త వ్రభాళరమ్య మొనర్చినది ఆసన్న్ససమయములో ఈ హరాద్భాగ్యము దేశమును విస్మయ వి భాంత మొనర్చినది కా ఆ నిశీధముహూర్తమున భారతనాయకులు స్వతంత పకటన మొనర్చి దేశసేవాదీక్షాబద్ధ ప్రమాణపూర్వకముగ అధికార స్వకరణమొనర్చ్భు ఉత్సవమును చెవులపండుగగావిని ప్రత్యక్షానుభు మొనర్చు కొనగల్లగనే విభ్రాంతి విస్న్మయములు చెదిరిపోయి దేశ పజలెల్ల రొక్క కంఠమున సంజ నినాదములతో విశ్వమును నింఎవేఎరి దివారా తము లొక్క వెల్లువ ఉత్సవపూరితము లయిని ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

23వ స్యతంత్రమునకు భాహ్యాభ్యంతరశక్తులను పారగ్రోలుకొని మార్గ మేర్చరుచుకొంటిమి కాని వ్యతంత్ర వ్యక్తులముగా స్వబాధ్యతలపై ప్వశక్త్యాధారముగా ప్రపంచ జాతులతో సమాన పతిపత్తిలో ఖభవడక పొగించుకోవలన యున్నది. ఇమనదేహమున కుళ్లు మిగిలిపొవుచో మనదే తప్పు మన మనస్సుల కల్మషమున్న ఆ పాప యు స్వయంకృతాపరాధము. మనకిక తిండిలేకున్న మన సోమరితనము ననే నింద స్వయం వళ్వము సఖలమొనర్చుకొనవలబనన మహత్కార్యాచరణ మిక మనపై నున్నది. అర్మావర్తము ఐవాకముగా స్వయంసమృద్ధము. ఒకరికీ ఎట్టినదిగాని ఒకరెనోరు గొట్టిన ఛపాలోలేదు. స్వార్థాఎక్షతో పథ రాజూ పహరణ మన్నది భారతీయతిహాసమునకే వింత మన మనమతము మనదేశము పర్వమతములను సర్వవర్గములను బ్వకరించినది ఆశోకచ కవర్తి ఘంచదిస్వి జయమును కత్తితో చేయలేదు. జీవకారుణ్యబోధతో అవాంసా ప్రచారముతో బౌద్ధ నిర్వాణ హాళౌన్నత్యంతో (ప్రపంచమును (టమముగ్జ మొనరించి జయించినాడు. బౌద్ధమతము ప్రపంచ వదృతమతములలో అగ్రగణ్యుమై వా ఎంచినది అర్హమతము వ్యాప్త ప్రయోజనములకై జన్నించలేదు సర్వమత నిగూఢత్వములను తనలో జీర్ణ మొనర్భుకొనినది ఆధ్యాత్మిక దృక్పధంతో ఐవాకజీవవికసనసౌఖ్య తత్వములను మిళితము చేఎనది ఈ వివాకభాగమును ఆధ్యాత్మికతత్వభంగము కాకుండ కాపాడుకొను జాగృతి నాకనాడు మరిచిపోతిమి ఆనాడు వడిదేయి. పరదేశస్థులు పవేశించి మన ఐవాకజాగృతి లోపమును వ్రైరప్కరించుకొవి మనలను బానిసలు చేఎనారు ఈనాడు ఎట్లు నిశ్శబ్ధ్దముగ ప్రవేశించిరో అట్లే తబ్దముగ పలాయన మయినారు కానీ ఆ ఘట్టము మరల ఆపత్పంభవముగాకుండా మన ఐవాక జూగృతివి ఎంపుచేఎకొనవలఎ యన్నది ఆధ్యాత్మిక దృష వినా ఈ ఐవాకసంపద ఎట్లశాంతికరమో అభదమో నిత్యాపాయ సంయుక్తమో పాళ్చాత్యప్రపంచ సభ్యత మనకు తెలివిడివిచ్చినది పారిశ్రామికముగా ఆర్థికముగా రాజకీయముగా సర్వవిధముల మనము వృద్ధి నొందక తప్పదు. ఇది వఏవాకమే కావి ఈ వృద్ధులు దేశమును స్వయం సంపూర్ణము నొనరించు పరిమితిమా తమే కగి యుండవలెను గాని అతివృబ్ద అనావృష్టుల కాలవాల మైన పాళశ్వాత్య ఆర్థిక రాజకీయ విధానాలకు మమ్చుగా తయారు కారాదని మహాత్ముడు మన కాధ్యాత్మిక బోధనొనర్చుచునే యున్నాడు మన శౌఖ్యములు. మన జీవన పరిమాణములు మన అర్థిక సంపత్సర్వమూ ఏనూత్రమూ పరపీడ నాధారము మూలకమూ పొషకమూ గాక సర్వప్రపంచ భ్రాలృత్వ, సమతా స్వతంత్రతా పోషకములై ఉండవలెను. 'ప్రాచ్యపాళ్చాత్య ప్రపంచములు రెండునూ నైతిక దూరమైన ఆర్థిక వృద్ధి క్ష్రయముల ఏకకాల సంఖురణతో కనులుటైరులు గ్రమ్మి ఆధ్యాత్మికజ్యోతిర్యయమైన సందేశాగమమునకై గుడ్గప్పగిందుకొని ఒకనాడా సందేశము భారతదేశము ప్రపంచమంతటికి యిచ్చి జనతను సభ్యతను ఎంపాదింపగల్లినది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

236 ఈనాడు ఆచరణ సాదృశవలుగా భారత దేశవూ ఆదేశవెముసగగల అర్జతన చేకూర్చుకోవలబయున్నది పపంచశాంతి భదతలు కాపాడుటకు స్వయంశక్తి పాధించుక్లి అంతర్జాతీయమండలినంతను పబోధించగల గౌరవ ప్రపత్తులను పరిశుద్ధాచరణా ప్రభావములకే ఫలింఎంచుకొని విశ్వమానవ ఎవయొనర్చి శాంతిభ దతలను చేకూర్చవలబన కర్తవ్య బాధ్యత నేటి భారతదేశ వాసులందరి మీదను పడినది మనకు గల ఆధ్యాత్మిక మార్గజ్యోతి మహాత్ముడు మన దేశరధమును శక్తియుత మొనరి సంపచ్చుభద మార్గమున నడిఎంచు సారధి నె హూ ఐవాకామున్యకముల రెంటినీ ఈ సంకేతద్వయానుసరణలో మనము సాధించు కొనిన మవ పూర్వాన్నత్యమును మరషించుకోగల నూతసాన్నత్యమును సృ్టంచుకొని మరల మన జాతి నున్నటి కొనిపోగలము పాకిస్తాన్‌ అవతరణ మౌంటీబాటీన్‌ పధకం పకారం ఇండియన్‌ యూనియన్‌శోపాటు పాక్షిస్తా్‌ యూనియన్‌ కూడా ఏర్పడింది తూర్పు బెంగాల్‌ కూడా పంజాబ్‌ వాయువ్య సరిహద్దు రాష్ట్రాలలోబాటు పాట్తాక్లో భాగమైంది అయితే ఇండియన్‌ యూనియన్‌కు మౌంట్‌బాటినే గవర్నర్‌ జనరల్‌గా కొనసాగడానిీ భారతనాయకులు అంగీకరించారు పాక్షిస్తాన్‌కు జిన్నా గవర్నర్‌ జనరల్‌ అయ్యాడు ఈవిషయంబ్ర 947 ఆగస్టు 4వేదీ ఆంధ్రవ్యతికయీ విధంగా సంపాదకీయం ద్రాసిండి కాయిదేఅజాం మౌంటు బాటన్‌ జూను మూడవతేదీ పథక ప్రకటనానంతరయము ఢిల్లీలో జిన్నాగారి ఇంటిముందు కొందరు ముబ్లములు చేరి ఆయనను పాకిస్థాన్‌ షాహళఎహా పాకిస్థా చక్రవర్తి అని అభినందించగా జిన్నాగారు వారిని చీవాట్లు ఎట్టిరి పదవీ వ్యామోహ రహితుడను ఆయన ్రఖ్యాతికి ఇది అను గుణముగనే యున్నది అంగీకారము సూచించిన బిటీషు ప్రభుత్వము ఇవ్వగల బీరుదులో ఏదైననూ వారికి వచ్చియుండెడిది కాని వారు తృణీకరించిరని పండిత మోతీలాలు నెహ్రూ జిన్నాగాయ గురించి చెప్పుకొనుట కద్దు అటువంటి ఎరున్న జిన్నా గారు నేడు పాకిస్థాల గవర్నరు జనరబ పదవిని పాకిన్థా౯ పరిపక్తు అధ్యక్షకను ముబ్గములీగు అధ్యక్షతను మూడింటిని ఆశించుట విచిభ్రముగ కనుపడకమానదు బహుశః అధికారముతో కూడిన కూడనిపదవులకు ఉన్న వ్యత్యాసమును గమనింి రేమో? ఈరోజులలో చ కవర్తికి లాంఛనముగా తప్ప వాస్తవికముగా అధికారములు లేవుకదా? 'వారు చేఎనదాని అర్ధము వారికి తెలియదు తండీ వారిని క్షమింపుము అన్న బైలీలు వాక్యములను ఉల్లేఖించి కాంగ్రెసు సభ్యులను లియఖతాలీఖాను గారు అధిక్షేఎంచిరి క్షమించవలవ వారెవరో వారు తెలిఎన సవ్యముగనుండెడిది జిన్నాగారు మా తము కాదనవచ్చునేమో? ఇతరుయ అధిక్షేంచిరి కాని తాము చేయుదాని అర్థము తమకే తెలియదిని లియాక తాలీఖా౯ గారు గ్రూయల మంచిది వాట్లరు అనుచరులు అతనికి నాయకపదవిని ఇచ్చిరముమాట లియాకతాలీఖా గొటీ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

237 గ్రజూవముచు. హిట్లడుము జర్నవీ ఫ్యూరడవివట్లే జిన్నా గారిని ఇదివదకే లీగుప్యూరరని అవేకులు మూవి ఇపుడు లీగు ఆధిపత్యమున పాక్తిష్థా౯ పరిపత్తు ఆయనను పాకిష్టాలకు ప్యూరర్‌గ ల మతకల్లోలాలు గాంధీజీ విదావార వీక్ష ప్వాతంతభ్ర్యం లధించెందేకాని వేశంలో మత పౌమరస్యం మాత్రం కదువైంది దేశా; సనక ఉర్దేశం అ అభిప్రాయంతోనే దేశవిభజవ పధకాన్ని అందరూ అమోదింవక తప్పని విషాద వ్థేతులమ కల్పించి భారతీయుల పట్ట పామభూతి ఒలకబోస్తూ వేతిలలోమాత్రం ముబ్లంలీగుకు మదారంగా వ్యవహరించె స్వాతంత్ర్య పోరాటం జకునందుకు శాశ్వతమైన శ్యగా మతకలహాలను సూడు వాటివి పరాక్థ దేడేవరకు పెంచిప్తోంచి మరీ వెళ్లిపోయారు. స్వాతంత్ర్యానికి ముందు బారి 'పథకం తో ప్రారంభమైన మతకలవోలు దేశం ముక్కలయివా సమసిపోలేదు పంజాట్‌ నిక. ప్రాంతాలలో దక్హం ప్రవాహమైపారింది గాంధీజీ హృదయం బ్రకృ అయింది హెందువులు పమేదువేబాదిముంది అమాయకప్రజలు. ప్రాణాలను పోగొట్టుకున్నారు. ఆది సహించలేక గాందీజీ “దాన్ని వయితం లెక్సవేయకుండా విరావారదేక్షకు పూమకువ్నాడు 1948 జనవరి 28వ గొయా ముప్లిం మతాల ప్రతినిధులు గాంధీజీవి కలిపి దేశంలో మతసామరస్యం కలుగటేస్తామని తీ ఇవ్వూ ఆయన బీక్షము విమముంచారు అయితే ఆ పాయంకాలం ప్రార్థవపభిలో గాంధీజీ న్య్చు పందేశంలో బమాణోల్లంయఘవ జరిగితే తిరిగి విరాహార దీక్ష ప్రారంభిస్తానని స్పష్టం చేపారు. గౌందీజే షపవావ దీక్షపై ఊం్యయతక 2948 జనవరి 20వ తేదీన. ప్రజల బాధ్యత అన్న న్లీకు దూ విధంగా పయౌదకీయం వ్రాస్తా “గాంధిజీ ప్రాయోవమేశ వికకుణవల్ల షమస్త సమస్యలు పరిష్కారము కాలేదు దేశ జాతీయ కఓముమండి మళఠళతత్వమును విర్మూలిందుటకు జదుగవలఎన చర్యలలో అది ఖౌలి చర్యగదే గాింవలపి యున్నది పరమాణు క్తే విష ప్రభామమువకు అవుతిగామన్న వేటి ప్రపంచముమ వర్డుచె అఖిల ప్రపంచమునకు వాయకత్వము వహించి శాంతి పొమవస్యములము సర్వమానవ కీళాళ్ళత్వమఎమ మస్టేకముగ్‌ వెలకొల్పగల భారతదేశ విర్మాణమునకు ప్రతి ఒక్కరు వృాదయ శ్రార్వయుగ వెర్విరామముగ కృషి వేపి వాడే మవోత్ముని ప్రాయోహేశ దీక్ష శాశ్వత విరమణ సర్గము ఇప్పటి ప్రాయోవేశ వియణ ప్రయోజనముల భారత దేశము తద్వారా అఖిల ప్రపంయము తళి4క్‌ జవవరి 20వ వాంధీజీ ఫై హత్యాప్రయత్నం ఢిల్లీలో 1948 జవవది 20వ తేదీ పాయండాలం ప్రార్ధన పభలో గాయీబీపై హల్యాసయత్నం దిగింది దుండగులు ఎవరో విపేదివ బాంబు మహాళ్ళువికి .మీమంలోవే టరింది కొద్దిలో ఆయనకు పొఠాపాయం తప్పింది చ* పంఘటనమ ఉబద్రవలద౭ 948 జవవరి 22వ తేదీ సంచికలో ప్రార్ధన వలలో గాంద్రీజ్‌ సమీపంలో బాంబు (ఎలుడు కొద్దిలో మహాళ్ళునికీ ప్రాణాపాయం త్పువది అన్న అం్ర్రపత్రక చిలిత్ర

238

శీరికన వార్తను ప్రచురించింది

గాంధీ మహాత్మునికి ప్రాణాపాయం కొద్దిలో తబ్పపోయింది మహాత్యునిప పయోగించబడివ బాంబు గురిత్బు వారికి 5 గజముల దూరంగా ఎలింది ఎవరికీ పమాదం జరగలేదు గాంధీజీ (ప్రార్ధన జరుపుతున్న ఆవరణ పహారీగోడ వెనుకవైపు ఆవరణ అంతా పాగలు కమ్మినవి అటి గాంధీజీ ప్రార్థనా నంతర బసంగం ప్రారంభించి పది నిమిషాలు మా ఈమే అయింది ఈ సయిటనకు కలతచెందక గాందీ తమ ఉఎనా ఎమును సాగించారు తరువాత వారికి విషషయము వివరించగా

ఈ సంఘటన చూసిన దాసీ మనిషనలుగురు మనుషులు జీపుకారులో వచ్చారు బాంబు ఎలినచోటికి కొంచెము దూరములో తమ కారును ఆపుకున్నారు కారునుంచి హడావిడిగా ఒకరు దిగివచ్చి గాంధీజీ కూర్చున్నవైపు వెళ్లి గోడ అవతలనుండి బాంబు విఎరాడు వెంటనే అక్కడే ట్న ఒక సవకుడు ఆ బాంబు విబరిన అతనిని నిలవేసాడు ఇంతలో కారులో కూర్చున్న ముగ్గురూ కారు తోలుకు పోయారు అని చెబ్బంది

బాంబు విఎరిన వ్యక్తిని సోదాపేయగా ఒక చేతిబాంబు దొరికింది ఇతను పశ్చిమ పంజాబునుంి వచ్చిన కాందిశీకుడని తెలుస్తోంది

గాంధి శాంతి ప్రచారము తనకు సమంజసముగా తోచక బాంబు విఎరినట్లు చెప్పాడు.

జయపూర్‌ కాంగ్రెస్‌

డాక్టర్‌ పట్టాభి ఎతారామయ్య 948లో కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షునిగా ఎన్నికయ్యారు కేంద్రంలో తాత్కాలిక ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తరువాత ఎవరికి వారు ప్రభుత్వంలో పదవుల కోసం ఎదురుచూడడు ప్రారంభించారు. పార్టీ అధ్యక్ష పదవికి గతంలో ఉన్న పట్టుగాని స్థాయిగాని లేకుండా పోయింది. అయితే పార్టీకి ప్రభుత్వానికి మధ సంబంధాలు సన్నివాతంగా ఉండాలని మాతం గుర్తించారు. సుభాస్‌ చందబోస్‌తో పోటీ చే ఓడిపోయిన తర్వాత పదేళ్లకుగాని స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన ఎమ్మట గాని పట్టాభికి కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్ష పదవి లభించలేదు. 948లో కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్ష పదవికి ఎట్టాభికీ పురుష్తోత్తమదాస్‌ టాండన్‌కు పోటీ జరిగింది టాండన్‌ సర్దార్‌ పటేల్‌ అనుచరుడు ఆయన ప్రభుళ్వు కన్నా పార్టీదే బ్రచేయిగా ఉండాలనేవాడు పట్టాభి మాతం ప్రభుత్వానికి పార్టీకి మధ్య సాన్నివళ్యం ఉండాలనేవారు ఆ మేరకు ఆయన రాజేంద ప్రసాద్‌కు మాట కూడా ఇచ్చారు పోటీలో టాంద్‌ కన్నా పట్టాభికి 20 ఓట్లు అధికంగా వచ్చాయి ఎట్టకేలకు పట్టాభి గారి కోరిక నెరవేరింది

ఈ మహాసభకు ఆం ధుడు అధ్యక్షత వవాంచడమేకాక స్వాతం త్యం తరువాత జరిగిన లో మహాసభ ఆంధ్రరాష్ట్రానికి సంబంధించిన విషయాలు కూడా ఉన్నాయి ఈ మహాసభపై ఆంధ్రలో

948 డిఎంబర్‌ 2 న ద్రాసిన సంపాదకీయం యీవిధంగా సాగింది

జయపుర సమావేశ సమాప్తి

భారత జాతీయ కాంలైసు మహాసభ 55వ సమావేశము ఆదివారము రాత్రి అతి జయబ్రయు! ముగిననది స్వాతం త్య అనంతరము జరిగిన ప్రధమ సమావేశమునకు అనుగుణముగనే దారో ఆమోదింపబడీన తీర్మానములన్నియూ ఉన్నవి కేంద ప్రభుత్వ విధానమునందు సంపూర్ణ విశ్వాము

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

239 చుట సమావేశ పధాన లక్షణముగ నున్నది ప్రభుత్వ విధానము ప్రాధాన్యము వవాంచుట యు. కాంగ్రెసు సాధించిన స్వాతంత్ర్యమును నిర్మాణాత్మకము చేయు బాధ్యత ముఖ ముగ ఓరప్రభుత్వముల బైన ఉండుటే అందుకు మూలము అందువల్లనే చర్చలందు ప్రధాని టెద్రూ ఉఎ ఎధాని సర్దార్‌ వల్లభాయ్‌ పటేల్‌ గార్లు అత్యంత ప్రముఖపాత్ర వవాంచిరి వారు 0ఏన దానిని బట్టీ కేంద్ర ప్రభుత్వము 8 మాసములందు అమోఘమైన కార ము ఎెమమనది విస్పష్టముగా తేటతెల్లమైనది. ప్వాతంత్ర్యము లభించినప్పటికి దేశము ఇంకనూ రన స్థతియందే యున్నది అవాంతర శ్ఞతియందున్నదని కూడా చెప్పవలణ యున్నది భజనవల ఏర్పడీన గాయములింకను మానలేదు కాళ్ళీర్‌ యుద్ధము సాగుచున్నది ఇది ఎండగా రాజ్యాంగ పరిషత్తులో రాజ్యాంగ నిర్మాణ కార్యక్రమము సాగుచున్నది శాంతిపరిబ్ధత య ప్రస్తుత నాయకత్వమే యుండుట అవసరము జయపుర సమావేశము అదే నిర్ణయము దీ శిమర్శలకు లోనైైవప్పటేకి చివరిక్తి కార వర్గ తీర్మానము అన్నియు యధాతధముగనే కరెంఎబిడినవి కాంతైసు వాదుల 'నైతిక్షవర్తనము గురించి కార్యవర్గము ద్రతిపాదించిన మము కొంత తుఫాను లేవదీఎనది వారు ప్రతిపాదించిన రీతిగగాక పండిత మవాశ మిశ్ర ౧లో ఏఎయనిర్ణయ సభ మొదలు ఆమోదించినది. *కాంగైసు వాదులందరు ముఖ్యముగ పీదశాసనసభ్యులు, నైతిక ప్రవర్తనతో ఇతరులకు మార్గదర్శకులు కావలెనని కార్యవర్గ తీర్మామము శక చేఎనది ఈ వాచ్చరిక ప్రతే కముగా శాసనసభ్యులకు చేయుటకన్న మం తులకు ఏలిననిమవాశమిశ్ర గారు సవరణ ప్రతిపాదించిరి విషయ నిర్ణయ సభదాని నామోదించెను. పండిత నె హూ సర్దార్‌ పటేల్‌లేని సముయమున ఇది జరిగెను. వారున్న యెడల నిర్ణయము ముగ నుండెడి దనుటకు సందేహము లేదు వారిద్దరు మిశ్ర గారి సవరణను ప్రతిఘటించి ండెడీవారు. తరువాత విషయ నిర్ణయసభ ప్రత్యేకముగ సమావేశమై పూర్వ నిర్ణయమును స్టేక్‌ పండిత వెహూ సవరణతో తీర్మానమును ఆమోదించుటే అందుకు నిదర్శనము. వమునకు "ాసనసభ్యులని" గావి “మంత్రులని” గాని ధ్రత్యేకముగ ఉదహరింపక ప్రత్యేకభలో శీ వెహూ ప్రతిపాదించిన సవరణ తెలిఎనట్లు కాంగైసు వాదులందరికి వాచ్చరిక చేఎనట్టి మును ధ్రతిపాదించిన బాగుండెడీది మంత్రులకైనా శాసన సభ్యులకైనా అందరూ కాంగ్రైసు ఎలే శాసనసభ్యులు వ్రజ ధ్రతినిధులుగా ఎన్నిక అయినవారు కాబట్టే వారికి ప్రత్యేక వాచ్చరిక సరమలి కార్యవర్గము భావించి యుండవచ్చును పండిత నెహ్రూ సవరణ శాసనసభ్యులు 'ఠులు కానివారికి కూడ వాచ్చరిక చేయుచున్నది ఏ రూపములో మన్నప్పటికి కొంగ్రెసు వారి వడీ లోపములతో కూడుకొని యున్నదని తీర్మానమంగీక రించినది అది వారికీ వాచ్చరికగ 'ఈవలిసు. మిశ్రా గారి సవరణతో కూడిన తీర్మానము కూడా వైతికముగ ధ్రవర్తించవలెనవి మాత్రము చంచివది. దానిని కేంద్ర ఫ్రభుత్వములో అవిశ్వాస తీర్మానముగ పండిత నెహూగావి తదితరులు ేంచి యుండవలఎనది కాదు. ॥ నిర్శాణమును గురించి ఆమోదించబడిన తీర్మానము ఏ మాత్రము సంతృ్యకరముగా చిర వ మము పం అమా లు ఆ నివేదికను ఆంధ్రపత్రక చరిత్ర

240 చూచి కార వర్షము ఏ విధమైన తీర్మానరూపమునను తన అభిప్రాయమును తెలుపలేదు బహ్మ॥ నివేదిక వియమున వెలువడిన ప్రాతికూల్యమును పురస్కరించుకొని అగ్రనాయకులతో కూడు ఓక కమిటీని నియమించి మూడు నెలలలో ఒక నివేదికను సమర్పింప వలణనదిగ తీర్మానించబడెను. ధార్‌ కమిటీపట్ల ఏర్పడిన తిరస్కార భావమును తాత్కాలికముగ అధిగమించుటకు కమిటీని వియమించినట్లున్నదే గాని వాస్తవమునకు ఈ కమిటీ చేయగలిగిన కార ము కనుపడదు మ్మ చేయదలిచిన ధార్‌ కమిటీ సూచనల మీదనే ఏదో విస్పష్టమైన తీర్మానములను చేఎయుండవలునరి. ప్రస్తుతము కమిటీని నియమించుచూ చేఎన తీర్మానము విచి తముగ నున్నది "పూర్వము కాంగమ చేనన నిర్ణయములను స్వాతం త్యము వచ్చిన తరువాత ప్రస్తుత దేశస్థితి అవ సరములను గమనింి పరిశీలన చేల నివేదికను సమర్పించవలెనని తీర్మానము కోరుచున్నది ప్రస్తుత సాతి అనుకూయు కాదని కమిటీ సభ్యులుగనున్న సర్దార్‌ పటేల్‌ పండిత నె హూ అనేక పర్యాయములు ప్రకటిం యుండిరి అట్టి పరిస్ధితిలో కమిటీ సాధించగల దానిని గురించి విశేష విశ్వాసముండకపోయిన ఆశ్చర పడనవసరములేదు అసలు ధార్‌ కమిటీ నివేదికను గురించి విస్పష్టమైన అభిప్రాయమమ తెలియబరచి కార్యవర్లమొక కమిటీని నియమించిన స కమముగ నుండెడిది భాషా రాష్ట్రా నిర్మాణ సూతమును అంగీకరించుచూ కాంగైసు ఇదివరకే నిర్ణయములు చేఎనది కాంగ్రెసు ఎం్ధబ పనిచేయుటకు సరిహద్భులను ఏర్పరచియున్నది అట్టి పరిబ్ధతిలో ఇపుడు తిరిగి విచారణ సంఘమును ఏర్పరచ నిర్ణయించిరి ధార్‌ కమిటీ సూచనలు కాంగైస్‌ పూర్వనిర్ణయాలకు ఫూర్తిగ వ్యతిరేకముగ నున్నవి కాబట్టి ఆగ్రశాయకులతో కూడిన కమిటీని నిర్మించుతూ జయథుర కాంగము చేనన తీర్మానము. భాషా రాష్ట్ర నిర్మాణ సమస్యను వాయిదా వేయుటకు చాతుర్యముతో వేసే ఎత్తనిన అసందర్భమేమీ లేదు భాషా రాష్ట్రనిర్మాణము జరుగవలెనను అవసరమును అంగీకరింి ధార్‌ కమిటీ సూచనలవల్ల ఏర్పడిన తిరస్కార భావమును తొలగించుటకు ప్రయత్నించవచ్చును సర్దార్‌ పటేల్‌ పండిత నె హూ మాటలకు వ్యతిరేక ముండదను భావముతోనే ఆ ఆగ్రనాయకుయ, కాంగైసు అధ్యక్షుని కలిఎ కమిటీని వేయుటలో ఆంతర ము సర్వస్వతంత్ర రిపబ్లిక్‌గా భారతదేశ అవతరణ నిదు ద్లీప కాంతులతో వెల్లివిరుస్తున్న న్యూఢిల్లీ ప్రభుత్వ భవనంలో దర్చారు హాలులో ఈవేళ రాజ్యాంగ పరిషన్సభ్యుల ఉన్నతోద్యోగుల విదేశ రాయబారుల ప్రముఖ పౌరుల సమక్షలో 9 0 జనవరి కవతేదీ ప్రొద్దున ౦గం $8నికు భారతదేశం సర్వస్వతంత్ర ప్రజాస్వామ్య రిపబ్లిక్‌గా ప్రకటించబడినది ఆఉదయం ౧0గ౦ 26నిలకుడా రాజేంద్ర ప్రసాద్‌ భణ తొలి రాష్ట్రపతిగా ప్రమాణ న్వకారం చేశారు 950 జనవరి 26వ తేదీన భారత రిపబ్లిక్‌ తొలి అధ్యక్షుడు. శీర్షికన ఆంధ్రవత్రకద్రానే సంపాదకీయం యీ విధంగా సాగింది భారత రిపబ్లిక్‌ ప్రధమ అధ్యక్షుడు రాజ్యాంగ పరిషత్‌ అధ్యక్షుడు డాక్టర్‌ రాజేం దప సాద్‌నే భారతరిపబ్లిక్‌ ప్రధమ అధ్యక్షుపీ ఎన్నుకొనుట సమంజసముగను సముచితముగను నున్నది నవభారత రాజ్యాంగమును క్షుద్ణమ ఆకళింపు చేసుకొనిన రాజ్యాంగ శాస్త్రజ్ఞుడు రాజన్‌బాబు చట్టము నందలి వివిధ నిబంధన ఇహ్రైహ్రైచాక్ర

24 నా్యమునేగాక రాజ్యాంగ చట్ట తత్వమును సంపూర్ణముగ అవగతము చేసుకొనిన రాజకీయవేత్త బీకంటె ముఖ్యముగ గ్రామీణ భారతదేశమును తమ నిత్య జీవితమునందు అనుక్షణము )లింబీంఎచేయు “రైతుఎడ్ద డాక్టర్‌ రాజేంద్ర ప్రసాద్‌ను రిపబ్లిక్‌ ప్రధవు అధ్యక్షునిగ బక్‌నుటద్వారా రాజ్యాంగపరిషత్తు భారత దేశాభ్యుదయ కార కముములందు రైతాంగమునకు ప్రాధాన్యమును గుర్తించెను రాజకీయ రంగమున రైతుకు గల ప్రాముఖ మును గుర్తించెను రాజన్‌బాబు గాంధీ మహాత్ముని బయశిష్యులలో ముఖ్యుడు సన్నివాతులలో అగ్రజుడు భిన్న ముల సమన్వయము చేయవలం వచ్చినపుడు మహాత్ముడు కూడ డాక్టర్‌ రాజేంద్ర పసాద్‌నే ధనగలన్నుకొను చుండెను ఆ కార్యభారమును సమర్థతతో అందరికి సంతృట్పకరముగ నిర్వవాంచి కవద్భారతమునకు ఎమపాత్రుడయ్యెను గాంధిజీ దక్షిణ ఆధ్రికానుండి స్వదేశము తిరిగివచ్చిన అనంతరము కొనసాగించిన ప్రధమ క్యొగ్రహమునకు డాక్టర్‌ రాజేంద్రప్రసాద్‌ సారధ ము వవాంచెను రాజన్‌బాబు స్వభావఎద్ధముగ 'ధివాది వహాత్ముని ఉపదేశవలులను ఆచరణయందుంచుటలోగాని స్వయోవఎుగ చరించుటలోగాని వారికెట్టి అవరోధములు లేవు 'నవభారత రాజ్యాంగము ను గాంధిజీ దృక్కధముతో ములు చేయుటకు రాజన్‌బాబు అన్నివిధముల అర్హుడు సమర్శ్భుడు అనారోగ్యముతప్ప ఈ గురుతర బాధ్యతా నిర్వహణలో వారికీ అంతరాయము లేమియు వు దేశమునందలి అన్ని భిన్న వర్గములకు ఇస్టు డగుటవలన ఈ బాధ్యతా నిర్వహణలో వారికి దరి సహాయ సహకారములు లభించును వారి నాయకత్వమున స్వతం తభారత రిపబ్లిక్‌ శభ్యుదయ మార్గమున పురోగమించి నాగరెక రాజ్యములందు సముచిత స్థానమును పొందగలదు “ గురుతర బాధ్యతా నిర్వహణకు వారికి పరవేఎశ్వరుడు దీర్ల ఆయురారోగ ములను ఫసాదించుగాక! భారత రిపబ్లిక్‌ అవతరణ రోజున నాయకులు చేఎన ఉద్బోధను గురించి 'నాయకుల ఉద్చోధ శ్లైకన 950 జనవరి 28వ తేదీ ఆం్రవలికయీ విధంగా సంపాదకీయం ద్రాసింది నాయకుల ఉద్బోధ ఆ ఎతుశీతాచలము నిన్న మొన్న కుల మతవర్ల వివక్షత లేక భారతీయపౌరులు యావన్మంది అమితోత్సాహముతో భారత రిపబ్లిక్‌ అవతరణ మహోత్సవమును జరిఎరి భారత రిపబ్లిక్‌ అధ్యక్షుడు కేంద్రమంత్రి వర్గ సభ్యులు రాష్ట్ర గవర్నర్లు రాష్టమంత్రులు రాజు పముఖులు న్యాయమూర్తులు మాత్న ప్రమాణములు చేరి జనవరి 26వ తేదీ భారత ప్రజానీకమునకు ఒసగిన సందేశమున ఎర్కొన్నట్టు భారతదేశ చరి తలోను భారత పజల చరితలోను 950 జనవరి 26వ లేదీ ఒక మహత్తరమైన శుభదినము ఆ సందేశమునందే ప్రజల కర్తవ్యమును పండిట్‌నెహ్రూ ఈవిధముగ వివరించిరి జాతి అభివృద్ధి అనేక విషయములపై ఆధారపడియుండును ఆ ప్రాధమిక విషయము లన్నింటిని గూర్చి మహాత్ముడు తన జీవితాంతము వరకు మనలను వాచ్చరించుచు వచ్చిరి పవి తమైన పౌశీల్యము మనోవాక్కర్మల సమన్వయము పరస్పర సహకారము పరులయెడ సహనము కష్టించి ఎనివేయుట ఇవే వారు వాచ్చరించిన ప్రాధమిక విషయములు ప్రాధమిక సూ తములఐై భారత రుబ్లిక్‌ నిర్మాణము జరుగవలెను భయ విద్వేషములు మనమనస్సుల నుండీ తొలగవలెను లక్షలాది ఆంధ్రపత్రిక దరిత్రే

242

ఫ్రజానీకపు స్ఞతిగతులను బాగువేయు విషయమై మన మాలోచింపవలెను

అధ్యక్షపదవీ స్వకరణానంతరము డాక్టర్‌ రాజేంద్ర పసాద్‌ కూడా 26వ తేదీన భారత జాత! ఇట్టి సందేశమునే యొసగిరి ఇరువది సంవత్సరముల శ్రీతము గైకొన్న ప్రతిజ్ఞా పాలనము జరిగినద్ను | ఉర్సాహములో స్వతంత్రభారత రిపబ్లిక్‌ అవతరణతో ఏర్పడిన క్రొత్త, గురుతర బాధ్యతలను అనుసరిలుక్ష వాటి నిర్వహణకు కంకణధారులు కావలెనని అధ్యక్షుడు విజ్జ్త చేఎను

ఉత్సవములు పరిఎమాప్తమగుటతో ఉత్సాహము తగ్గరాదు అధిక వస్తూత్పత్తి తద్వాం దేశసంపదను వృద్ధివేయుటకే భారతీయులు అందరు కృఇనేయవలెను తద్వారానే 26వ దేదీ గ్రైకొ్న నూత్న పమాణమును సఫలము చేఎనవారగుదురు

నెహ్రా మరణం లాల్‌బహదూర్‌ ఎన్నిక

పండిట్‌ జవహర్‌లాల్‌ నె హూ ఒక మహోన్నత శిఖరం ఆ శిఖరం కూలిపోతే దాని స్థానంలో శిఖరాన్ని నిలపడం అసాధ ౦ అదేవిధంగా వె హూ గతిస్త్‌ ఆ లోటును భర్తీ చేయడ అసాధ మైనవిషయం అయితే ఎంతటి మహనీయులు చనిపోయినా కాలం ఆగిపోదు ఆ ఖాళీ భర్తీ వేయక తప్పదు అదృష్టవశాత్తు నె హూ మరణించేసమయానికి దేశభక్తులు నీతి నిజాయితీ విస్వార్థపరులు అయిన నాయకులు పలువురు ఉన్నారు నీతినిజాయితీలను గురించి అందరి! తెలిఎనా శక్తిసామర్థ్యాలు నివురుగప్పిన నిప్పు మాదిరిగా ఉన్న లాల్‌ బహదూర్‌శాస్ట్రి ప్రధానమంత్రి పదవికి ఎన్నిక కావడం నిజంగా అదృష్టం పార్లమెంటరీ సం పదాయంలో సంపూర్ణ విశ్వాసం గర వ్యక్తి పాకిస్తాన్‌తో యుద్ధం వచ్చినా పార్లమెంట్‌ ఎమావేశాలను కొనసాగించినదిట్ట అంలేకాదు పాటా తో యుద్ధంలో లాహోర్‌ వరకు ఆ కమించుకొని ఏకపక్షంగా యుద్ధవిరయమణ ప్రకటించి పాకిస్తాన్‌కు ఎంహస్వన్నం అయ్యాడు భారత ప్రజల హృదయాలలో శాశ్వతంగా ముద్రవేసుకున్నాడు

ఏ దేశంలోనైనా నాయకుడుగా ఉన్న వ్యక్తి గతించినప్పుడు ఏదో కొంత లోటు ఏర్పడటం తప్పనిసరి అటువంటప్పుడు భారతదేశం వంటి బ్రహ్మాండమైన దేశానికి అర్ధ శతాబ్దంపాటు మకుటంలేని వహారాజుగా చలావుణియైన పండిట్‌ జవహర్‌లాల్‌ వంటి మహానాయకువి అస్తమయంవల్ల ఎంతటి శూన మేర్పడుతుందో పరిశ్ఞతులు కుదుట బడటానికి ఎంతకాలు పడుతుందో ఊఎబాంచవచ్చు. నె హూ వ్యక్తిత్వం మహోన్నతం ప్రజాకోటి హృదయాలలో ఆయన వేఎ ముద్ర శాశ్వతంగా చెరగని ముద్ర ఆయనతో సరితూగగల నాయకులు మనదేశంలోనే కాదు ప్రఎందమ మొత్తంమీద ఎక్కడా లేరనటం అతిశయోక్తి కాదు ఆయన జన్మత నాయకుడు భారత భవితవ్యాని రూపకల్పన చేయడానికి అవతరించిన కారణజన్ముడు భారతదేశం స్వాతం త్యం పొందిన శైశవదశలో పది వాడేళ్లపాటు పధానమం తిగా శ్రీ నె హూ లౌకిక పతిపత్తితో కూడిన ప్రజాస్వామ్యాన్ని స్కురు చే సోషలిస్టు సమాజం లక్ష్యంగా ఆర్థికాది వివిధ రంగాలలో అభ్యుదయానికి దృఢమైన నాది నిర్మించి తానూహించిన స్వతం త భారత స్వరూపమెటువంటిదో లీలగా సాక్షాత్కరింపచేఎ ఆయన వెళ్లిపోయారు

అటువంటి మహాపురుషుని వియోగానికి దేశం ఆ కోశిస్తున్నదంటే ఆయన స్లానాన్ని భర్తీచేయడమెలా అని ఆందోళన చెందుతున్నదంటే అది సహజం అయితే నిర్ణయాన్ని బలవంతంగా రుద్దక పార్టీ అభీష్టానికే నెహ్రూ వదలివేశారని అనవచ్చు కాని నెహ్రూను తన వారసుడుగా మహాత్ముడు

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

243 జయంచవప్పుడ్డు ఆయన వ్రజాప్వామ్యు విరుద్ధంగా ప్రవర్తించారని అవశలమాా వ్రచాప్వామ్యంలో వకు ఉన్నంత విశ్వాపం మవోత్మువికి లేదా ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థక. అవృష్థావమైన ట్రిఓవ్‌బ్‌మే స్రూముంబ్రగా ఉండే ఒక పౌడ్టీ వాయకుడు తన వారమజ్డే విర్ణేశిచే అవారం ఉన్నవి గదా అవా ఇదంతా గత ఇన్మల పేతుబంధమర. ఇప్పుడు అదగవలసేవని మెహ్రా అమంతచం వీత్పఎవ లోఎును భర్తేమేయమెలా అన్నది శయ ఈ లో౬మ. వూర్తగా భర్తే యడం ఎవమజీ బ్యుంగావి మాల విజమే. కావి కొంతివ.వైనా రావి సాధించవచ్చు. అతృప్టనశాత్తు దేశభక్తి వ్రపూరితుల్లు విష్వార్థ పేవాపహాయిణులు ొయితీసరులు ఆదఎవ వాయకులమేకులు ఇంకా తన్నారు. వీరిలో ఎవరినైవా ప్రధానమంత్రిగా యకోవచ్చు. పార్లమెంట్‌ కాంతైముపార్టీ కూడా అందుకోసం వేడోదేపో పమావేశం కాబోతున్నది. ఈలా ఏషీవ ఎవ్నెకోపంమకొక్తపైపు మంతనాలుకూడా పాగుతున్నట్న తెలిపింది. ఈ మంతనాలు షుంవ్వె అయయదికలు మాత్రం లేవి ఏక్కవత పాధ్యవ్వైతే పంతోష్టు కావి ఏమైనా ఏకగీవతే ్రధావమమకువి అతుకులలొంత ఏన్పాటుకు పూమకుంటే ప్రమాదకరం. ఆట.వంఒ ఏర్పాల్లఎల్ల ఇాష్టంలో కరీగిన కలుగునున్న అవర్థాలెల.వంబివో అవుభవమే. కాగా లలవంతవు ఏకగ్రీవతతన్నా ఎర్టీలోమెజొరిల అభీష్టాముపారమ్పైవ విర్ణయమే అత్యుత్తమం. రా్ధానతి శ్రీ వి.వి గిరి రం అలో రతి వి అయన ఎనక దశ బలా ఎంత రం అప్పుడు ఈ పదవికి పోటీ చేసిన శ్రీ వివ.గరి కాంత అళ్ళర్ణి శ్రీ వీలం పంజీనమ్వె పై విజయాన్ని సాధించారు. "అంధ్రపత్రికొ 1969 ఆగవు 23వ "రాష్ట్రపతి ఎన్నికొ శీ్తైకన బ్రానివ సంపాదకీయం ఈ కథమ వివరిస్తుంది. శెక్చీంపులో ప్వల్ప మెజారిఒతో కాంగైపు అభ్యర్థి అయిన శ్రీ పంజీవచెడ్డి గారిని ఓడించి విజయం పాధించారు. ఆయన వృద్ద రాజకీయ వేత్త అందులోమా ఆంధ్రుడు. భారత రాష్ట్రపతిగా ఆయన ఎన్నిక అయినందుకు అభివందిస్తున్నాము. కొందరు ఈ ఎన్నికను అవ్వుడే ద్రజుప్వామ్యు శక్తుల విజయంగా అభివర్ణివ్వన్నారు. కావి శ్రీ గరి గారివి ఈ ఎన్నికలలో బలపరచిన వారిలో ఎంతమందికి ప్రజాస్వామ్యంలో పమ్మకం ఉన్నదన్న ప్రశ్న వహణంగా ఊదయిమ్తుంది. కమ్యూనిస్టులు కొందరు ఉన్నారంచే వారు శ్రీ గిరి గారు ఇంత పెర్దవాడు కావడానికి కారణవ్వైన కాంఛైసును వాకవం చేయడమే తమ లక్ష్యం అని బవూరంగంగా వెబుతూనే ఉన్నారు. మరికొందరు శ్రీ గీరి గారు తాము ర్యాసతిగా పండ్షేస్తామంటున్న రాజ్యాంగాన్ని ధ్వంనం చేయడమే తమ లక్ష్యం అంటున్నారు. కాంతైసు వారు ఉన్నారంటే వారిలో కొందరు పార్టీ విర్ణంఎంచిన అభ్యర్థి వబయం వల్ల తమకు ఏదో అరం సంభవించిపోతువ్నడని పార్టీ ఆదేశాలను గూడా రికు చి వ్యవహరించారు. లక న నననరీత రాజకీయాలతో ముడిపడకుండా ఆ ఎవ్నిక ఎవ్నికూ అరిగి ఉంచే దేశం ఇంకా పంతోషంచి ఉండేది. ఇది అట్లా అరగలేదవి కాంగ్రైము అల్మవై అయివ పంజీవరెడ్డి యొక్క వామివేషన్‌ పతాలమ స్వయంగా ప్వహస్తాలతో దాఖలు చేవ ప్రధానమంత్రి అంద్రవత్రక చఊంత్ర

244

అయిన శ్రీమతి గాంధీయే ఆ కాంగ్రెసు అభ్యర్థి అపజయం కోసం తొప తయ పడినప్పుడు ఇ అక్కడ చెప్పవలనంది ఏమి ఉంది

రాష్ట్రపతి ఎన్నికలో పోలింగ్‌ పూర్తి అయిన అనంతరం ప తికా విలేఖర్లతో మాట్లాడుతూ శ్ర సంజీవరెడ్డి తమ సతిని గూర్చి వర్ణిస్తూ కంచయే చేసు మేఎపోతున్న రైతు విధంగా ఉన్నామని అని ఉండటం గమనార్హం ఆ కంచె ఆయన స్వంత రాష్ట్రం అయిన ఆంధ్ర పదేళ్‌లో గూడా చేనను మేఎవేయడం అదో విపరీతం కాంగ్రెసు శాసనసభ్యులు రెండు వందలకు పైగా ఉన్న రాష్ట్రంలో కాంగ్రెస్‌ అభ్యర్థి అయిన శ్రీ సంజీవరెడ్డి గారికి 8 ఓట్లు మా తమే వచ్చాయంటే అచ్చట రాష్ట్రలో కాంగైసు శాసనసభా పక్షానికి నాయకత్వం వవాస్తున్నవారు పార్టీకే గాక వారిని ఆ స్థానాలకు ఎవ ప్రజలకు గూడా సంజాయిఎ చెప్పుకోవలఎ ఉంటుంది

శ్రీ గిరిగారు గూడా ఆంధ్రులే గదా అనవచ్చు అవును ఆంధ్రులే అయితే ఆంధ్రులలో కాంగసు వారు ఉన్నారు ఇతరులు ఉన్నారు ఇతరులు శ్రీ గిరిగారిని సమర్థించినప్పుడు వారిని ఎనరూ అనవలన పనిలేదు కాంగ్రెసువారు జ్రాంగైసు అభ్యర్థికి చేఎన ద్రోహాన్నే నొక్కి ఎర్కొనవలన వన్బున్నరి మైసూరులో మహారాష్ట్రలో గుజరాత్‌లో కాంగైసు వారు చూపిన పార్టీ విధేయతను గూడా ఇచట ఆంధ్రబ్రదేశ్‌లో కాంగైసు వారు ఫ్రదర్శించకపోవడం ఎవరైనా ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుంది ఈ ఆశ్చర్యాన్ని దిగాంతిని కాంగ్రెసు అధ్యక్తుడు శ్రీ నిజలింగప్ప వ్యక్తం చే ఉన్నారంటే అది ఎంతమాత్రము ఆశృ్చర్యపడవలణన విషయం కాదు

కాంగైసు వారిలో కాంగ్రెసు వారు కాంగైసు పట్ల విధేయులు కాకుండా ప్రజలకు కాంగ్రెసుకు విధేయంగా ఉండి కాంగ్రైసును అనుసరించాలని కాంగ్రెసును విశ్వఎంచాలని ఏ విధంగా కోరగలరో ఇప్పుడు అర్థం కాకుండా ఉంది కాంగ్రెసును ఉద్ధరించడానికే ఈ పని చేశామనే వారు గూడా కనిపిస్తున్నారు కాంగ్రెసు సంస్థమీద ఆ కాంగ్రెసు సంస్థ యొక్క పార్లమెంటరీ విభాగాన్ని ఎదురుతి స్వంత పతిష్థలను నిలుపుకోవాలని చూఎవాళ్లు ఉన్నారు కాంగ్రెసు సంస్థ కంటే తమ వ్యక్తీర్వం చాలా అధికం అనుకొంటున్న వారుగూడా కనిపిస్తున్నారు కాంగ్రెసులో ఈ రకమ్రైన లక్షణాలు హరాత్తుగా పుట్టాయని అనలేము. చాలా కాలంగా ఉన్నాయి అటువంటి సందర్భంలో కాంగైసు నాయకత్వం ఈ లక్షణాలను ఇంతకాలం సవాంచడమే చోద్యం గాను విపరీతంగాను కనిపిస్తుంది.

ఇక ఈ కాంగ్రెసు ఇప్పుడు ఉన్న పద్ధతిలో దేశంలో సని చేయగలగడం కష్టం అని తేలిపోయింది. తమ అవసరాల కొద్దీ పార్టీనైనా ధిక్కరించి దెబ్బ తీయగలమనుకునే వారి బెద్ధక్యం అధికం అయిపోతున్నది ఇచ్చట ఎద్ద్ధాంతాలు అని మాట్లాడినంత మాతం చేత కాంగ్రెసుకు పట్టిన అఎలు వ్యాధి కనిపించకుండా దాచబడటం లేదు ఈ కాంగ్రెసు ఇట్లా అంతర్విభేదాలతో పార్టీలో క్రమశిక్షణ లేకుండా ఉండేకంటే ఎవరికి వారు విడిపోయి తమకు తోచిన పద్ధతిలో దేశానికి ఎవచేయగలిగితే లది ఎంతో బాగుంటుందని రాష్టతి ఎన్నిక సందర్భంగా నడిచిన ఈ పార్టీ చరిత అంతా వ్యక్తు

స్తున్నది

రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి. భారత జాతీయ కాంగైస్‌ అధ్యక్ష పదవులను నిర్వవాంచిన శ్రీ నీలు సంజీవరెడ్డి 977 జూలైలో ఆరవ రాష్ట్రపతిగా ఎన్నికయ్యారు అయితే ఈయన జనతా పార్టీ అభ్లిగొ యీ విజయాన్ని సౌధించారు రాష్ట్రపతి పదవికి ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైన తొలివ్యక్తి శ్రీ సంజీవ రెడ్డి

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

245 ప్రధాని శ్రీమతి ఇందిరా గాంధి ఎమర్జెన్సీ ఎత్తివ, 977లో నిర్వవాంచిన ఎన్నికలలో జనతాపార్టీ వవియోన్ని సాధించింది. అందుకు దారితీనఎన పరిబ్ధతులను 977 జూలై 27వ తేదీ ఆంధ్రవత్రికో వైన్‌ ఆరవ రాష్ట్రపతి సంపాదకీయం క్లువ్షంగా వివరిస్తుంది ఆరవ రాష్ట్రపతి శ్రీవీలం సంజీవరెడ్డి భారత రిపబ్లిక్కుకి అరవ రాష్ట్రపతిగా ప్రమాణ న్వకారం చేశారు నుమారు యేళ్ల కంద ఆయన ఇదే పదవికి పోటీ చేఎనప్పుడు వైషన్యూలు ఎంత ఎరిగాయో ఈపారి ఎ్నికఅంత సుహృద్‌భావంతో కూడిన వాతావరణంలో జరిగిందని అనిపిస్తుంది అప్పుడు కాంగైసు ఇభ్టిగా శ్రీ సంబీవ రెడ్డికి తమ ఓటు వే తరువాత కాంగ్రెసు చీలికలో పార్టీ మార్చుకున్నహరు భృుడు ఆయననే బలపరచటంలో ఆశ్చర్యం లేదు. అది న్యాయంగానే తోస్తుంది కూడా ఇర రాజీయ పక్షాలారు సయితం జనతావారు ఎన్నుకున్న వ్యక్తినే బలవరవడం శ్రీ సంజీవరెడ్డి జాతీయ అభ్లు అని స్పస్టంగా తెలుపుతోంది జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ పలుకుబడి కొంచెం తగ్గటం మొదలు పీన కరువాళ ప్రాంతీయ నాయకులు కొందరి పలుకుబడి అధికం అవుతూ వచ్చింది వీరు రెండుపార్లు పధానముంత్రి ఎన్నికలో తమ ప్రభావాన్ని పదర్శించగలిగారు అయితే వీరిలో అందరూ వాసువక్ష వాదులుగా పోయారు ఈ కొందరితోబాటు నేటే రాష్ట్రపతి కూడా కొంత విమర్శకి గురి అయ్యారు. కాని ఆంధ్రరాష్షానిక్ష ఉపముఖ్యమంత్రిగా ఆంధ్రప్రదేళకే ముఖ్యమంత్రిగా ఉంంన శ్రీ వీల సంజీపెడ్డి వామపక్షవూదులుగానే పరిగణింపబడుతూ వచ్చిన మరికొందరివల కొన్ని అనుమానాలకి గరి కాలేదనే అనాలి కేంద్రమంత్రిగా ఒక సందర్భంలో ఆయన తము స్యంత రాష్ట్రం వారు కొందరి అసంతృట్తకి గురిఅయిన మాట నిజమే కాని అప్పటి అనంతృల్త పోయే అవకాశాలు ఎస్తుతం లొగా ఎక్కువగా ఆయ్యాయి కారణాలు ఏమయినప్పటికీ ఆంధ్ర ఎదేళ్‌లో కాంలైసు పార్టీ బాగా గెలివింది. శ్రీ నీలం సంజీపరెడ్డి ఒకరు మాత్రమే జనతా అభ్యర్థిగా గెలివారు ఈ విజయం మరింత పెద్ది జయాలకీ దారితీఎందని అంటే తబ్బమిలేదు లోక్‌నభ ఎన్నికలలో ఎంత తీవ్రమయిన రాజకీయ స్ర౮ారం చెలరేగిందో రాష్ట్రపతి పదవికి అభ్యర్థిగా శ్రీ సంబీవరెడ్డికి స్వంతరాష్ట్రలో అంత చక్కటి మద్దతు లభించింది కొత్త రాష్ట్రపతి తొలి ప్రసంగం ఈ సుహృద్‌భావాన్ని అంతటినీ ప్రతిటింటిస్తోందని అనవచ్చు ఆయన దేశానికి కొత్త నిలకడ జాతీయస్థాయిలో బ్నహభావం అవసరం అన్నారు వీటిని సమానత్వం కోసం మరింత యత్నం ద్వారా బలవానవర్గాలవారి పట్ల ఇతోధిక మయిన కరుణచ్వారా పాధించవచ్చు నని శ్రీ సంజీవరెడ్డి అన్నారు విభజించే రాజకీయాలకీ దూరంగా ఉంచే జాతియొక్క క్రీ వినియోగానికి మరింత వీలు ఉంటుందని ఆయన అన్నారు సుమారు ఒక దశాబ్దంగా దేశ రాజీయాలలో ఎక్కువగా కనిపించిన విద్వేషాలని రెచ్చగొట్టేందుకూ విభజనలని పెంచేందుకూ జరిగిన ప్రయత్నాలే ఆంటే అతిశయోక్తి గాదు శ్రీ సంజీవ రెడ్డీ ఒకప్పుడు సభ్యులుగా ఉండిన కాంగైసు పార్టీ నేటి పర్మితిలో ఉండటానికి ఇవే కారణాలంటే కూడా సత్యదూరం కాదు ఆరవ భారతి రాష్ట్రపతి కాలంలో దేశం అన్ని విధాలుగాను అభివృద్ధి పాందగలదవి ఆశించనివారు ఎందరో ఉండరు ఆయన అశేష ప్రజానీకం యొక్క సుభాభినందనలతో తమ కొత్త బాధ్యతని స్వకరెన్తున్నారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

246 ఆరుసూత్రాల పదకం ప్రలే క తెలంగాణా ఉద మాన్ని 969లో తెలంగాణా ఉద్యోగులు ప్రారంభించారు తర్వ్యూ యీ ఉద్యమం డాక్టర్‌ మర్రి చెన్నారెడ్డి నాయకత్వంలో 97 వరకు ఉధృతంగా సాగింది మరికొందరు రాజకీయ నాయకులు కూడా చేరడంతో ఉద మం రాజకీయోద్యమం రూపాన్ని దాల్ఫింది అప్పుడ డాక్టర్‌ చెన్నారెడ్డి తెలంగాణా పజాసమితి కార్యదర్శి అయితే ఆంధ్రప్రాంతం వారు తమ రాష్ట్రంలో తమను రెండవతరగతి పౌరులుగా ఎరిగణించకే ఇతి ఏర్పడిందని ఎత్యేకాంధ్రోద్యమాన్ని 972లో ప్రారంభించారు తర్వాత యీ ఉద్యమానికి క్షా వెంకటరత్నం బి వి సుబ్బారెడ్డి పభృతులు నాయకత్వం వవాంచారు ఉద మం తీవ్రరూపుటీ పాగింది విజయవాడలో ఉద మాన్ని నిర్వవాస్తున్న సమయంలోనే కాకాని వెంకటరత్నం ౫] డిఎంబర్‌ 25న గుండెపోటుతో మరణీంచారు ఆ తరువాత అప్పటి ప్రధాని శ్రీమతి ఇందిరాగాంధి జోక్యంతో ఉభయ ప్రాంతాల కాగే నాయకులూ రాష్ట్ర సమ్రైక్యత పరిరక్షణకు ఢిల్లీలో చర్చలు జరిపారు ఈ సుధనంలో 97 ఎంబీ 2 న ఆరు సూత్రాల పధకం అవతరించింది దీని నాయకుల ప్రకటన ఎబ్బంబర్‌ 2 న వెలువడురి కాని యీ పధకాన్ని ఆంధ తెలంగాణా ఉదో గ సంఘాలు సనమిరా అంటూ నిశితంగా విమర్శించాయి ఈ పథకంలో పేర్కొన్న ఆరుసూ తాలు ఇవి రాష్ట్రంలో వెనుకబడిన ప్రాంతాల సత్వర అభివృద్ధి పణాళికాబద్ధంగా రాష్ట్ర రాజధాని అభివృి ఈ రెండింటికీ నిర్దిష్ట వనరులను కేటాయించాలి ఈ వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి ధా రూపకల్పనకు ఆయా ప్రాంతాల శాసనసభ్యులను నిపుణులను కలుపుకొని ఈ లక్ష్యాయ సాధించడానికి ప్రధానవూ హం ఇందుకు రాష్టస్టాయిలో ఒక ప్రణాళికా బోర్డును వివిధ వెనుకుడ ప్రాంతాలకు వేర్వేరు ఉప సంఘాలను ఏర్పాటు చేయాలి 2 విదా సంస్థలలో ఎడ్మిషన్‌ విషయంలో స్థానిక అభ్యర్థులకు తగిన (ప్రాధాన్యత యిస్తూ రాష్ట్ర్యాాంో ఒకే విధానాన్ని రూపొందించాలి రాష్ట్రంలో విదా సౌకర్యాల అభివృద్ధికి బైదరాబాద్‌లో ఒకకేం్ర విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించాలి 3 ఈకింది ఉద్యోగాలకు నేరుగా జరిగే నియామకాలలో మొత్తం రాష్ట్ర అవసరాలను దృష్టో ఎట్టుకొని నిర్దిష్ట పరిమితి మేరకు స్థానిక అభ్యర్థులకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి నొ గెజిటెడ్‌ ఉదో గాలు ఎక్రటేరియట్‌ వివిధ శాఖల అధిపతుల కార్యాలయాలు ఇతర రా్ట్రసాయి ఆఖసులు సంస్థలు పాదరాబాద్‌ ఎటీ పోలీసు మినవా 2 స్థానిక సంస్థలలో బైన ఎర్కొన్న తరగతి ఉదో గాలు 3౩ తహసీల్దార్లు జూనియర్‌ ఇంజనీర్లు ఎవిల్‌ అబన్బంట్‌ సర్జన్‌లు వారికి పమోషన్‌ అవకాశాలు కలుగదే ఎందుకు పరిపాలనా సౌకర్యాన్ని దృష్టలో ఎట్టుకొని మొదీ లేదా రెండవ గెజిటెడ్‌ పోస్టు వరకు సాధ మైనంత మేరకు తగిన స్థానిక ప్రాతిపదికపై ఎర్వీ కేడర్‌లను ఏర్పాటు చేయాలి 4 నియామకాలు ప్రమోష్మన్‌లు ఎనియారిటీ సర్వీసులకు సంబంధించిన ఇతర విజయాల పరిశీలించేందుకు ఒక ఉన్నతాధికార టిబ్యునల్‌ను ఏర్పాటు చేయాలి ఈ ట్రిబ్యునల్‌ నిర్ణయాలు అద్ర చక్ర

247 మ్వసాధారణంగా కట్టుబడి ఉండాలి స్టసూత్రాలి ప్రాతిపదికగా తీఎకొనే చర్యల లావాదేవీలకు భవిష్యత్తులో అనిశ్చితకు తావులేకుండా టుడేందుకు యీ విషయంలో రాష్ట్రపతికి అధికారాలు యిస్తూ అవసరమైనంత మేరకు రాజ్యాంగాన్ని సవరించాలి ఓఈ 2 విధానంతో ముల్కీ నిబంధనలు ప్రాంతీయ సంఘం రద్దు బెతాయి లీ సత్రాలు వివరణతో అక్టోబర్‌ 22వ తేదీన నాయకుల ప్రకటన వెలువడింది ఈ వివరణలో ష్థజభ్యర్థల ప్రధాన్యత ప్రస్తావించి యిది ఎట్టి పరితులలోనూ 00% ఉండకూడదు నాలుగవ కరత ఉద్యోగులలో 80% ఉండవచ్చు ఇతర ఉదో గాలన్నిటిలోసూ ఇది 70% ఉండాలి గెజిటెడ్‌ ట్యోగాలకు 60% ఉండాలి వివిధ ప్రాంతాలలో భారీ అభివృద్ధి పధకాల అమలు దృష్ట్యా స్థానిక ట్యోగావకాళాలను ఎద్దఎత్తున కల్పించే వీలుంటుందని ఎర్కొన్నారు _ రాష్ట్రంలో సమగ్ర అభివృద్ధి పధకాల అమలుకు ఈ ఆరు సూతాలు పభుత్వ విధానాన్ని గ్లోంిగలవని తాము సంతృప్త చెందుతున్నామనీ ఈ పధకం అమలులో రాష్ట్రానికి కేం ద పభుత్వం మంచి ఆవబరమైన నిపుణుల సహాయం పాందేవీలున్నదనీ యీ ప్రకటనలో తెలిపారు ఆనంతరం యీ ఆరుసూ తొల పధకాన్ని రాజ్యాంగంలో పొందుపరుస్తూ కేంద పభుత్వం డిఎంబర్‌లో 32వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లును పార్లమెంటులో పతిపాదించింది రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు పార్లమెంటు ఆమోదం ఆరు సూత్రాల పధకానికి సంబంధించిన రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లును 973 డింబర్‌ 20వ శేదీన పార్లమెంట్‌ ఆమోదించింది దీనిపై 973 డ్రిఎంబర్‌ 22న అభివృద్ధి ఆరు సూ శాలు ట్లైకన ఈ క్రిందివిధంగా ఆం భవలొకసంపాదకీయం ధ్రొసింది అభివృద్ది - ఆరుసూత్రాలు తిరుపతికి విజయవాడకి వెళ్లినప్పుడు ముఖ మంతి శ్రీ వెంగళరావు ఆం ధ పదేళ్‌ అభివృ ర్ధిని గురించి ఆశాజనకంగా ఉండే మాటలు ఎన్నో చెప్పారు ఆయన ఒక్కొక్క ప్రాంతం సమస్యలు శీమిటో అవగాహన చేసుకొని మరీ మౌట్లాడినట్లు తోస్తుంది పజల అవసరాలని గుర్తించే పాలకులు ఉడటం ఏవిధంగా చూచినా మంచిదే శ్రీ వెంగళరాపు అన్నిరకాల సమస్యలని దృఢసంకల్పంతో శిత్తశద్ధిో పరిష్కరించటానికి పూను కొంటున్నారని నమ్మవచ్చు ఆరవ ఆర్థిక సంఘం ఎఫార్బులని కేంద్రం అంగీకరించటం రాష్ట్రాలకి ఎంతో అనుకూలంగ్‌ కూడా ఉండగలదు అయితే రోజురోజుకీ వెడిసోతున్న అంతర్జాతీయ ఆర్థిక పరిజ్ఞతులు భారతదేశంలో జరుగవలణన ఆర్థికాభివృద్ధికి అడ్డు వస్తాయన్న భయం ఎందరినో ఎడిస్తుంది ఆం ధపదేళ్‌ కోసం ప్రతే కంగా ఇటీవల లోకసభలో వయన్న భయం దల పధకం ఇటువంటి భయాన్ని సురింత ఎక్కుదే పసం ఒక ప్రాంతంలో ఒక భారీ పరి శమ నెలకొల్పినట్లయితే ముందు దాని నిర్మాణం కోసం తరువాత దాని నిర్వహణ స్త ల్యోపియు వయ ధిరట ను టు ఉంద అలాల దాం కాలు సూతం ఒకజిల్లా బాగా ముందుకి వచ్చిన అనంతరం అక్కడ పని చెయ్యవలనన ఇంజనీర్లు డాక్టర్లు అంతో అ జిల్లకే చంది ఉండాలన్న నిర్చంధాన్ని అమలుపరదటం ఎంతవరక సాధ్యమవుతుంది? ఈమర్యనే ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

248

ఒక కేంద మంతి భూమి పుతుల ఎద్దాంతం ఇంగ్లీషులో సన్స్‌ ఆఫ్‌ దిసాయిల్‌ గా ఎలువబడుతున్న ఎద్దాంతం మంచిది కాదని తమ ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా లేదని అన్నారు ఆం ధ పదేళ్‌లో మాతం ఈ ఎద్దాంతాన్ని ఒక పాంతం నుంచి ఒక జిల్లాకి వర్తించేట్లుగా చెయ్యపోతున్నారు ఇటు వంటి విధానం వలన వచ్చే చిక్కులు ఎలాగ ఉంటాయో ఊవాంచటం కూడా కష్టం లేనిపోని చిక్కులు తెచ్చిఎట్టుకోవటం చేత అత వసరమయిన అభివృద్ధి కుంటుఎర్రే ప్రమాదం ఉంది

పార్లమెంటు ఆమోదించిన రాజ్యాంగ సపరణ చట్టానికి 974మే 3వ తేదీన రాష్ట్రపతి ఆమోదం తెలిపారు

దీని రాష్ట్రపతి 975 అక్టోబర్‌ 8వ తేదీన యీ చట్టం అమలుకు ఉత్తర్వు జారీ చేసారు. ఇందిరాగొంధి ఎన్నిక చెల్లదు - అలహాబాద్‌ హైకోర్టు చారిత్రాత్మక తీర్చు

లోక్‌సభకు జరిగిన ఎన్నికలలో రాయ్‌బరెలి నుంచి పోటీచేఎన పధానమంతి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధి అవినీతి చర్యలకు పాల్పడినందున ఆమె ఎన్నిక చెల్లదని ఆలహాబాద్‌ వాకోర్టు 9 జూన్‌ 2వ తేదీన సంచలనాత్మకము చారి తాత్మకము అయిన తీర్పు యిచ్చింది ఈ తీర్చు ఆమె సుబ్రంకోర్టుకు అబ్బలు చేఎకొనడానికి 20 రోజుల వ వధి ఇచ్చారు ఈ తీర్పులో న్యాయమూర్తి జె ఎం ఎన్‌ ఎన్హా శ్రీమతి ఇందిరాగాంధి రాయబరెలీ నియోజక వర్గంలోని ఎన్నికల సమావేశాలకు పభుత్వ యంత్రాంగాన్ని వినియోగించినట్లు తిరుగులేని విధంగా రుజువయినట్లు స్పంగా ఎర్కొన్నారు

ఈతీర్చుబై 975 జూన్‌ 4వ తేదీన అలహాబాద్‌ పైాకోర్టు తీర్చు అన్న శీర్దికన ఆంధవత్ర బ్రాసీన సంపాదకీయం యీవిధంగా సాగింది

అలహాబాద్‌ కోర్టుతీర్పు భారతదేశం పధాన మం తి ఎన్నిక చెల్లదన్న తీర్పు ఎద్ద సంచలనం కలిగించటంలో ఆశ్చర్యం

లేదు ఇంతవరకు వెలువడిన వివరాలనిబట్ట అలహాబాదు ప్హాకోర్టు న్యాయమూర్తి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ కొన్ని చిన్న విషయాలలోనే నియమాలని ఉల్లంఖుంచారని నిర్ణయించి నట్లు ఊవాంచవలన వస్తోంది. ఇంత ఎద్దదేశం పభుత్వాన్ని నడి ఎవ్యక్తి పర్యటనలు జరిఎ టప్పుడు ప్రతే కమయిన ఏర్పాటు జరిగితీరుతాయి కొందరు అధికారులయినా చొరవ తీసుకొని ఎన్నిక ప్రచారంలో తమకి తోవినటు ప్రవరిస్తూ ఉంటారు అలహాబాదు కోర్టువారు ఇటువంటి విషయాలని గురించే ఎక్కువగా పట్టించుకువి శ్రీమతి గాంధీ ఎన్నిక చెల్లదని అన్నారు ఆమె ఎన్నిక ప్రచారంలో ఇంకా అ కమాలు జరిగినట్లు ఆమె పత్యర్థి ఆరోపించారు ఎందుచేతనో న్యాయమూర్తి ఈ ఆరోపణలకి తక్కువ ప్రాముఖ్యత ఇచ్చినటు తోస్తుంది పతిపక్షాల పతినిధులు శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ రాజీనామా చెయ్యడం సముచితంగా ఉంటుందని అంటున్నారు ప్రధానిమంత్రి అనుచరులు ఆమెపట్ల తమ విశ్వాసాన్ని పకటిస్తూ ఆమె తమ పదవిలోనే కొనసాగాలని కోరుతున్నారు ప్రధానమంత్రి వేంటనే రాజీనామావేఎనట్టయితే దేశంలో రాజకీయాలలో ఎద్దవెలితి ఏర్పడుతుందని కొందరు వాచ్చరిస్తున్నారు

ఇందిరాగాంధి ఎన్నిక చెల్లదని అలహాబాద్‌ వాకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పులై సుప్రీంకోర్టు ఎరతులో కూడిన స్ట ఇచ్చింది ఇందువల్ల ఆమె పార్లమెంటు సభ్యత్వం స్తంభిస్తుంది కాని రద్దుకాదు ఆమె

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

249

ఖానా కొనసాగే వీలు కల్పించబడింది ఈ తీర్చుబై ఆంధవలక1975 జూన్‌ 28న 'సుణయ్‌కోర్టు ట్సు కల్లికన యీ విధంగా సంపాదకీయం బాసింది $ ఎమ్‌కోర్టు తీర్పు

సుద్రీమ్‌కోర్టు న్యాయమూర్తి శ్రీ కృష్ణఆయ్యర్‌ ఇచ్చిన తీర్చు ఇెప్పుకోతగిన కొత్త పరిబ్బతులని వ్ఞువలేదనే అనాలి ప్రధానమంత్రి న్యాయవాది కోరిన సంపూర్ణమైన స ని ఆయన ఇవ్వలేదు శ్రీగజారాయణ న్యాయవాది అడిగినట్లు స్టే ఇవ్వటానికి నిరాకరెించనూలేదు బడ్డి షరతులతో వుడు స్ట ఒకదానిని ఇచ్చారు. దావిఫలితంగా ప్రధాన మంత్రి శ్రీమతి గాంధీయొక్క లోక్‌సభ సభ్యత్వం ఫలిస్తుంది కాని రద్దుకాదు ఆమె ప్రధానమంత్రిగా సభలోపలికి వెళ్ళవచ్చు రిజిస్టరులో సంతకం ్ఞవ్సు. జీతం తీసుకోవచ్చు సభ వ్యవహారాలలో పాల్గొనవచ్చు. అయితే సభ్యులుగా ఆమె ఈ వ్యవహారాలలో పాల్గొనరాదని కూడా తీర్పులో ఉండటం కొంత అయోమయంగా ఉంది. ఆమె త్యర్యం స్తంభించింది కనుక పార్లమెంటులో ఓటు వేయటానికి వీలులేదని శ్రీ కృష్ణణయ్యర్‌ అన్నారు శాము జడ్జి కేసు యొక్క మంచివెడ్డలను గురించి చెప్పమని అన్నారు ఈ బాధ్యతని ఆయన ఇరుంకే వదలివేశారు ఆయన చెబ్బనట్లు కొన్ని నెలల్లో తేలక తప్పదు ప్రస్తుతం పార్లమెంటు మానేశంలో లేదు కనుక సుప్రీమ్‌కోర్టు న్యాయమూర్తి విధించిన ఆంక్షల ఫభావం ఏమిటో స్పష్టంగా చ్చెటం కష్టం కాంగ్రెస్‌పార్టీకి చెందినవారు వీలయినప్పుడెల్లా శ్రీమతి గాంధీపట్ల తమ పూర్తి ణ్యాసాన్ని ప్రకటిస్తున్నారు. ప్రధానమంత్రి పదవిలో ఉన్నవారికి విశే పససుయిన అధికారబలం శేకూరుతుందని వారుతమ రాజకీయావసరాల కోసం దానిని దుర్వినియోగం చేఎ అవకాశాలు ఉంటాయని శ్రీ రాజనారాయణ ఇతరులు వాదిస్తున్నారు శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ప్రధానమంత్రి పదవిలో కొనసాగినట్టెతే ఈ ప్రమాదం అధికంగా ఉంటుందని వారు అంటున్నారు ఇంతవరకు జరిగిన రెండు న్యాయస్థానాల విచారణల తీర్పులద్వారా శ్రీమతి గాంధీ లోక్‌సభ ఎన్నిక పశ్న శేంేరంటే అతిశయాక్తి కాదు శ్రీ కృష్ణజయ్యర్‌ చిన్ననేరాలు ఎద్దనేరాలు అన్న వ్యత్యాసానికీ అంతగా గుర్తిం ఇవ్వటానికి అంగీకరించలేదు ఎమర్జన్సీ విధింపు

ప్రధాని శ్రీమతి ఇందిరాగాంధి 975 జూన్‌ 26వ తేదీన దేశంలో అత్యవసర పరిస్ధితిని కటించారు ఆంతరంగిక కల్గోలాల మూలంగా దేశ భదతకు ముప్పు ఏర్పడిందని రాష్ట్రసతి శ్రీ ఫక్రుద్దీన్‌ ఆలీ ఆహ్మద్‌ ఆత్యవసర పరిసతిని ప్రకటించారు

అల్మవసర పరేతిని ట్రకటింే ఉత్తర్వుబ రొష్టసతి ఈరోజు ఉదయం సుమారు ఏడు గంటలకు సంతకం చేశారు

కం గర దు కేంద మంత్రివర్గం ఉదయం ఆరుగంటలకు సమావేశమై పరైతిని పరిశీలించ అత్మవసర పరిగ్ధాతి ప్రకటనకు సంబంధించి రాష్ట్రపతికి ఎఫౌర్పు చేయాలన్న ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది

ర్త లో ప్రకటించిన అత్యవసర పరిపతి ఇప్పటికీ అమలులోనే ఉంది ఇది విదేశ దురాక్రమణ

మూలంగా దేశ భద్రతకు ముష్తు వాటిల్లడానికి సంబంధించినది

నేటి ప్రకటన ఆరితరంగిక కల్లోలాకు సంబంధించిన నిబంధనల క్రిందికి వస్తుంది

ఘద్రపత్రక చరిత్ర

250 రాజ్యాంగం 352వ అధికరణ ప్రకారం నేడు అత్యవసర పరిస్బతిని ప్రకటించారు. ఈ అధిక్ష ప్రకారం ఈ ప్రకటనను పార్లమెంటు ఉభయసభలకు నివేదించాలి ఈ ప్రకటనను పారమైెల్న ఉభయ సభలు ఆమోదిస్తూ రెండు నెలలోగా తీర్మానాలను తెలియ జేయకపోతే అత్యవసర గి అమలులో ఉండదు దేశంలో ఎమర్జన్సీ విధించినందుకు ఆంధ్రపత్రిక తీవ్ర నిరసన వ్యక్తం చేస్తూ జూన్‌ 27 తేదీల్లో సంపాదకీయాలు వ్రాయలేదు. కేంద్రంలో తొలి కాంగ్రెసేతర ప్రభుత్వం లోక్‌సభతన గడువు కాలాన్ని ఒక సంవత్సరం పాడిగించుకుంటూ 976 నవంబర్‌ 5న తీర చింది ప్రధాని శ్రీమతి ఇందిరాగాంధి 977 జనవరిలో లోక్‌సభ రద్దుచేస్తూ ఎన్నికలను ప్రకటింగ్ను రాష్ట్రతి 977 జనవరి 8న లోక్ష్‌సభను రద్దు చేసారు శ్రీమతి గాంధి ఎన్నికల ప్రకటనపై ఆంధ్రుత 977 జనవరి 20 వ తేదీని లోక్‌సభకు ఎన్నికలు శీర్డికన యీ విధంగా సంపాదకీయం ధాసిడి లోక్‌సభకు ఎన్నికలు ప్రస్తుత లోక్‌ఎభను రద్దు చేఎ మార్చి నెలలో ఎన్నికలు జరుపనిర్ణయించినట్లు ప్రధానముంశ్రి శ్రీమతి గాంధి ప్రకటించారు ఇది కొంత ఆకస్మికంగా జరిగిన నిర్ణయంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, ఎన్నిక గురించి ఈ మధ్య పచారమవుతున్న ఊహాగానాల దృష్ట్యా, ఇప్పుడు ప్రధానమంత్రి చేఎన ద్రకటన ఎవరికీ అంత ఆశ్చర్యం కలిగించకపోవచ్చు. అసలు లోక్‌సభకు ఎన్నికలు 976 మార్చిలోనే జరుగవలం ఉంది కాని లోక్‌ఎభ గడువ్యము ఆరేళ్లకు పొడిగిస్తూ రాజ్యాంగ చట్టాన్ని సవరించడంవల్ల దరిమిలా లోక్‌సభ ఎన్నికలను మరో ఏడారి పాొడిగించడానికి ప్రభుత్వం నిర్ణయించడంవల్ల గడువులోపల ఎన్నికలు గురించి ఇదమిద్ధంగా వెరే జ్ఞాతి ఏర్పడింది దీనికితోడు దేశంలో చెలరేగి ఉన్న ఒకరకమైన వాతావరణం బట్టి ప్రజాస్వామిక వ వస్థ పూర్వం వలె కొనసాగుతుందా ఎన్నికలు ఇంతలో సాధ్యమవుతాయా అని సందేవాంచినవారు కూడా లేకపోలేదు ఈ పర్మితిలో ఇటువంటి సందేహాలను పటాపంచలు చేస్తూ ప్రధానమంత్రి చేవ పకటన సర్వతా హర్షదాయకమై తీరుతుంది ప్రజాధికారంలో తనకు అచంచలమైన విశ్వాసు ఉండటం వల్లనే ప్రస్తుత లోక్‌సభను రద్దుచేఎ ఎన్నికలు జరిఎంచాలన్న నిర్ణయానికి వచ్చినట్లు శ్రీ గాంధి ఎర్కొన్నారు శాంతి సామరస్యం అభ్యుదయ లక్ష్యాభిముఖంగా పురోగమిస్తున్న దేశంగా భారత్‌కు ఉన్న గొప్ప పతిష్టను నిలబెట్టటానికి కృష చెయ్యాలని ఆమె విజ్ఞల్త చేశారు ప్రధాని ఈ మాటలు ఈదేశంలో ప్రజాస్వామ్యం పురోభివృద్ధిని కాంక్షించే వారందరికీ ఒక భరోసా చేకూర్చగలవు ఇందిరాగాంధి ఓటమి (న్యూఢిల్లీ 977 మార్చి 20) రాయ్‌బరెలి నియోజకవర్గం నుంచి లోక్‌సభకు జరిగిన ఎన్నికలలో ప్రధానమంత్రి ఉమకి ఇందిరాగాంధి 55 వేలకు బగా ఓట్లతేడాతో జనతాపార్టీ అభ ర్ధి శ్రీ రాజ్‌నారాయణ్‌ శేలిలో ఓడిపోయారు రాంప్‌బరెలి నియోజకవర్గ రిటర్నింగ్‌ ఆఖసరు శ్రీ వినోద్‌మల్‌హో తా ఎన్నికల ఇలిళాన్ని ప్రకటించారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

బ్‌ ఓటను తిరిగి లెక్కించాలని కోరుతూ ఎటిషన్‌ దాఖలు చేయడానికి వ్యవధి ఇవ్వాలని శ్రీమతి ఇమరాగాంధి పోలింగు ఏజంటు శ్రీ ఎం.ఎల్‌ ఫోతేదార్‌ రిటర్నింగ్‌ ఆఖఎరును అడిగారు ఆయన శిల్లునను రిటర్నింగ్‌ ఆఖసరు నిరాకరించారు ఒకబ్యాలెబ్‌పెట్టివై గల ఎళ్లను కదిపారని శ్రీ ఫోతేదార్‌ ఆరోపించారు మరికొన్ని కారాణాలరీత్యా వళాతిరిగి పోలింగు జరపాలవి కూడా ఆయన చేఎన అభ్యర్థనను రిటర్నింగ్‌ ఆఎనరు శ్రోసిపుచ్చారు ంమతి గాంధీకి. 225 7 ఓట్లు పోలయ్యాయి శ్రీమతి గాంధి ప్రధాన పత్యర్థి అయిన శ్రీ గాకూరాయణ్‌కు. 77 729 ఓట్లు పోలయ్యాయి. జనతాపార్టీ గెలుపు ఈ ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్‌ పార్టీ చిత్తుగా ఓడిపోయింది అంతేకాదు. శ్రీమతి ఇందిరా గాంధి వడా ఎరాజయం పాలయ్యారు జనతా పార్టీ ఘనవిజయాన్ని సాధించింది ఈ ఎన్నికలు మార్చి 6 [మధ్య జరిగాయి ఈ ఎన్నికల ఫలితాలప 977 మార్చి 22వ తేదీన ఎన్నికల ఫలీతాలు ట్లీద ఆంధవతికోవాసిన సంపాదకీయం యీ విధంగా పాగింది ఎన్నికల ఫలితాలు లోక్‌ుభ ఎన్నికల ఫలితాలు ఎవరైనా చూసి దిన్‌ భము చెందేట్టుగా ఉన్నాయి నిన్నటి వరకు అప్రతిహతంగా కనిఎంచినవారు ఓడిపోయారు ఇటువంటి వారే కొందరు తమ విధానాలు కొన్నిటి లవ ఆవేశాలు ద్వేషాలు చెలరేగేట్టు చేశారు వీటన్నిటీ తీ వతలకూ రాజకీయంగా కూలిపోయినవారిపట్ల సానుభూతి కలగకమానదు ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో పార్టీలు తప్ప శ తువులు ఉండక్కరలేదని గుర్తువేసుకొనటానికి యిదొక అవకాశం సుమారు పంతొమ్మిది నెలలపాటు దేశాన్ని ఆవరించిన చీకు క్రమంగా తొలగిపోయి భారతదేశం అభివృద్ధిలో కొత్తదశ మొదలవుతోందని ఆశించాలి కొన్ని రశాబ్దాల చరిత్రని స్థూలంగా పరిశీలించినట్టయితే కాంగ్రెస్‌ పార్టీలో భారతదేశంలో కన్చించేంతటి వైధ్యము ఉంటూ వచ్చిందనిఎస్తూంది జవహర్‌లాల్‌నె హూ బ్రిటన్‌లో ఎంపాందిన కొన్ని రాజకీయ పాంప్రదాయాలని గౌరవించారు అప్పటిలోనే కొందరు రాజకీయ వ్యాఖ్యాతలు దేశంలో ప్రజాస్వామ్యం ఎంతముఖ మో కాంగ్రెసుపార్టీలోనూ ఆంత ముఖ్యమని అనేవారు ఇటువంటి వ్యాఖ్యలు ఎద్ద సంచలనాన్ని కలిగించాయని అనటానికి వీలులేదు. అయితే ఆయన తదనంతరం కొన్ని మార్పులు బృించటం ప్రారంభించాయి. కొన్ని సంవత్సరాల కాలంలో కాంగ్రెస్‌ పార్టీ బాగా మారిపోయింది వరిణామాల ఫరీతంగా ప్రభుత్వానికీ నంక్రమించిన అధికారాలు ఈ మార్పులకి తోడుపడ్డాయనటంలో పందేహంలేదు ఒక ఈరకం తీరు తెన్నులకి తిరుగులేదనిఎంచే సమయంలో ఎన్నికలు వచ్చాయి ఎవరూ ఉటూంచని విధంగా ఈ ఎన్నికలకి సంబంధించిన వాగ్వివాదాలలో ప్రజాస్వామ్యం యొక్క సంరక్షణ ప్రధాన మయిన అంశం అయిపోయింది ఇందిరాగాంధి అరెస్ట్‌ తిహార్‌ జైల్లో నిర్బంధం (న్యూఢిల్లీ డిశంబరు 9) ప్యామెంటు హక్కులను ఉల్లంభుంచిన నేరానికి మాజీ చధాని శ్రీమతి ఇందిరాగాంధిని నేటిరాత్రి అరెస్టు చేశారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

252 శ్రీమతి గాంధి అరెస్టుకు లోక్‌సభ సభాపతి జారీచేఎన వారెంటును నేటిరాత్రి 8 45 గంటలకు అమెకు జారీచేశారు సభవాయిదా పడిన తర్వాత మూడుగంటలకు ఇది జరిగింది లోక్‌సభ భదతాధికారి శ్రీ ఎన్‌ చౌధురి అరెస్టు వారెంటుతో వచ్చినప్పుడు శ్రీమతి గాంి ఎటువంటి పతిఘటన చేయలేదు లోకుభ సమావేశం శుక్రవారం సాయంకాలం వాయిదాపడిన తర్వాత సభ ప్రోరోగ్‌ అయ్యేవరకు శ్రీమళి గాంధిని తిహార్‌జైల్లో ఉంచాలని సభాపతి ఆదేశించారు సభ ఫ్రోరోగ్‌ జరిగేవరకు మి గాంధిని కస్టడీలో ఉంచవలబందిగా తిహార్‌ బైలు సూపరింటిండెంట్‌కు సభాపతి ఆదేశాలు యిచ్చారు. అర్థరా తివేళ యింటివద్ద అరెస్టు చేయబడకుండా వుండేందుకే తాను లోక్‌ ఎభలోనే వుండిపోయానని ఆమె అన్నారు శ్రీమతి గాంధి ఆ తర్వాత అక్కడ ఉన్న బల్లబకి ఎక్కి, మి తులు బంధువులకు నమస్కారాబ చెబ్బ ఎలవు తీసుకొన్నారు చిడునవ్వుతో చెవుండి వీడ్కోలు | నా సహచర శుభాకాంక్ష పలకండి మవాళా ఎంఎల్లారా! చిరునవ్వొకటివ్వండి చిరునవ్వులతో దాచుకుంటా హృదయంలో చెప్పండి నాకు వీడ్కోలు దూరంగా ఉన్న సమయంలో వద్దు నయనాల్లో అ శువులు [| అరెస్టు కెదురుచూస్తూ వేచిఉన్న సమయంలో శ్రీమతి గాంధీ వ్రాసిన కవిత శ్రీమతి గాంధికి లోక్‌సభ విధించిన శిక్షపై 978 డిఎంబర్‌ 2 వ తేదీ ఆం ధవత్రిక లోకుళ తీర్పు శీర్షికన యీవిధంగా సంపాదకీయం ద్రాసింది లోక్‌సభ తీర్చు చివరికి లోక్‌సభ శ్రీమతి గాంధీని శిక్షించటానికె నిర్ణయించుకుంది 279 మంది ఎభ్యులు అమె ఇక్షార్డురాలు అన్నారు. 38 మంది కాదన్నారు 87మంది వోటు చెయ్యలేదు భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ అఖిల భారత అన్నా ద్రావిడ మునే ట కళగమ్‌ శిక్షకి వ్యతిరేకంగొ వోటు చేశారు భారత మార్‌క్సిస్టు కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఫార్వర్డ్‌ బ్లాక్‌ ఆర్‌ ఎస్‌ ఎ లు వోటు చెయ్యలేదు డక్ట్‌ కరన్‌సింగ్‌ వంటి కొందరు కాంగ్రెసువారు కూడా వోటు చెయ్యలేదు ప్రధానమం తి శ్రీ దేశాయి లోక్‌సభ తీర్చుకి కారణాలని వివరించారు ఆయన ఎవరూ చటాణీ అతీతులుకారని అన్నారు ప్రధానమం తి పగబట్టే మనిఎగ్రా ఎరుపొందినవారు కారు కనుక పోలో అధిక సంఖా కుల కోరిక పకారం ఆయన నడుచుకున్నారని ఊవాంచాలి శ్రీ దేశాయి అన్నటు శ్రీమతి గాంధీ పమాణం చెయ్యటానికి అంగీకరించలేదు పమాణం తీసుకోకుండానే తమ ఖై వచ్చినవిధంగా పశ్నలకి సమాధానం ఇచ్చే అవకాశం లభించినప్పటికీ ఆవె దాని కూడా ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

253 బీకించలేదు. సాక్షులు చెబ్బ్పనది విని విమర్శ చెయ్యటానికి సయితం ఆమె ఒప్పుకోలేదు ద నిసష ఆమెకి అత్మనంరక్షణ అవకాశం దొరకలేదని అనటం సరికాదని శ్రీ దేశాయి ర యట య కొట్టసు మంత్రిత్వశాఖకి చెందిన నలుగురు అధికారులు పార్షమెంటుల్ల జీన ప్రశ్నకి సంబంధించిన సమాచారం 'కరించినందుకు వారు వాంసకి గురి అయినట్లు క్రీ ము స్వయంగా శ్రీమతి గాంధీకే రాశారు ఇటువంటి ఆరోపణ వచ్చినట్లు శ్రీమతి గొంధీయే సమగ రని ్ర దేశాయి పాక్ష్యంలో చెప్పారని శ్రీ దేశాయి చన ధసంగంలో నరు (మా పార్టీకి గాని మా ప్రభుత్వానికి గాని శ్రీమతి గాంధీ అంటే కక్ష లేదు ఈ ప్రభుత్వం జారంలోకి వచ్చినప్పుడు శ్రీమతి గాంధి తవు రాజకీయ ప్రత్యర్థుల కోసం తయారు చేఎన ఫాధనాలు చట్టాలు ఉన్నాయి ప్రభుత్వం వాటిని ఆమెకి వ్యతిరేకంగా వాడలేదం ఈ ఏగనాలు చటక చ సీజలకి ఇవ్వవలం వచ్చింది అన్నారో ఆ చేదు మందునే ఆమెకీ ఇచ్చి టడవచ్చు అన్నారు శ్రీ దేశాయి శ్రీమతి గాంధీకి లోక్‌సభ సభ్యత్వం రద్దుఅయింది కొన్ని రోజులపాటు ఆమె కారాగృ హాసం అనుభవించాలి అత్మవసరీ పరిసతిని ఈ సందర్భంలో జ్ఞాపకం చీసుకుంటి సుభార్యి ఘరొమ్మిది నెలలపాటు లక్షలమందికి పయిగా రహస్యంగా నిర్చంధింపబడిన యదార్థం గుర్తుకి వస్తుంది అ కాలంలో శ్రీమతి గాంధీకి వ్యతిరేకంగా ఎటువంటి విమర్శ కాని వార్త కాని వెలువడటానికి శీలులేకుండా చట్టాలు తయరయ్యాయి ఆమె తము ప్రయోజనాల కోసం రాజ్యాంగంలోని అంశాలని మార్చటానికి వెనుదియ్యలేదు సన వనుద్తింసి నత గాంధి చేఎనదానితో పోల్ఫిమాడ ఇషు ఆమెకి బలసిన కన శాలాతక్కువది కాని ఇది ముఖ్యమయిన విషయం కాదు ప్రస్తుతం చర్చనీయంగా ఉన్న విషయం బివి చట్టానికి ఆతీతులా కారా అన్నది జనతా్రర్టీకి చెందినవారిలో అత్యధిక సంఖా కులు శ్రీమతి గాంధీ శిక్షకీ అతీతులు కారని విర్ణయంచారు నయ నిస పార్టీవాడు అత్మవసర పరిితలో శీనుతి గాంీని వ్యరకింారా శి కం భర లు వనన రరించవలాన వైఖరి విషయముయి ఎవారాల ధం తెలుస్తుంది నల లట న న్నిలగలిదినమ్పుడు అభినందించినందుకు శ్రీ దాలోని పార్టీవారు అభిశంబంచారు కూడా మార్‌క్సిస్టు కమ్యూనిస్టుపార్టీవారు ఎందరో ఎమర్జెన్సీలో జెయిలుకి వెళ్లారు కాని వారు ఈ సందర్భంలో కొంత బొదాస్యం వలాంచటానికీ నిశ్చయించుకున్నారు తక్కీనవారు కొందరు కూడా వివిధ కారణాలని అనుసరించే కావచ్చు వోటు చెయ్యలేదు ననున్న నేది ఇయంక సషలాని నదర వదనము ఇకో పధి నినట్లయితే చాలా స్వల్వమయినదని స్పష్టం అవుతోంటి అయితే దీనివలన ఆమె ఎట్ల సానుభూతి “చెగ అవకాశం ఉన్నదని ఎందరో అనుకుంటున్నారు ఆమె అనుచరులు దేశం అంతటా తగిన ప్రచారం చేస్తారనటంలో సందేహంలేదు జనతాపార్టీలో చీలికలమీద ఈ పరిణామాల ద్రభావం ఎలాగ ఉంటుందో ముందు ముందుగాని తెలియదు డడ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

254 మొరార్జీ రాజీనామా ప్రధాని శ్రీ మొరార్జీ దేశాయ్‌ 979 జూలై 5వ తేదీ సాయంకాలం 6 30 గంటలకు కు పదవికి రాజీనామా సమర్పించడంతో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత తొలిసారిగా ఏర్భడ్వి కాంగైఎతర ప్రభుత్వం అర్థంతరంగా ముగిఎపోయింది చరణ్‌సింగ్‌ మంత్రివర్గం మొరార్జీ దేశాయ్‌ మంత్రివర్గం 979 జూలై 5న రాజీనామా ఇవ్వడంతో జనతాలో లీలిక్వర్ధ జనతా ఎక్యులర్‌ నాయకుడు చరణ్‌సింగ్‌ కాంగ్రెస్‌ 2 తో చేతులు కలిఎ మిశమ బ్రభుళ్వాన్ని ఏర్పాటు చేసారు ఈ పభుత్వానికి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధి నాయకత్వంలోని కాంగైఎ బయటినుంచి మద్దతు ఇచ్చింది చరణణంగ్‌ పధానిగా 979 జూలై 27వ తేదీన ప్రమాణన్వకారు చేసారు ఈ సంఘటనపై ఆంధవతక 979 జూలై 24న కొత్త పభుత్వం శీర్షిక యీవిధంగా సంపాదకీయం ద్రాసింది కొత్త ప్రభుత్వం కేం దంలో మూడు సంవత్సరాలు తిరిగేలోపులో కొత్త పభుత్వం ఏర్పడింది ప్రధాన మంత్రిశ్మ చరణ్‌సింగ్‌తోబాటు శ్రీయుతులు మిశ్ర పట్నాయక్‌ బహుగుణ రబిలే జుల్ఫ్‌కరుల్లా రాంకింక్‌ కౌశిక్‌ కేంద్రమంత్రివర్గంలో సభ్యులుగా ఉంటున్నారు శ్రీ చరణ్‌ సంగ్‌ జనతాలో కొంతకాలం ఉడి చీలిపోయి ఇంకొక జనతా లౌకిక పార్టీని ఏర్పాటు చేసుకున్నారు ఆయన ప్రధానమంత్రి కావటాని! ముందు కొత్త జనతాపార్టీ బలం పాత జనతాపార్టీ బలంలో సగంకూడా లేదు ఆయనతో వేశుల కలుపుతున్న కాంగ్రెసుపార్టీ కూడా చీలికవర్గమే ఇది శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ కాంగైబులోనులి చీలిపోయిందికాని దానికి 'కాంగ్రెసు. అని ఎరువస్తి శ్రీమతి గాంధీ పార్టీకే కాంగైబు ఐ అన్న ఎరువచ్చింది ఇటీవల చరిత తీసుకుంటే శ్రీయుతులు కృపలానీ రంగా చెన్నారెడ్డి రామచంద్రన్‌ శరద్‌ పవార్‌ ఆర్స్‌ మొదలయినవారు ఎప్పుడో ఆప్పుడు విడిపార్టీలు ఎట్టుకున్నవారే అని గుర్తురక తప్పదు వీరికన్నా ముందు కీ శే ప్రకాశంగారు పండిత మోతీలాల్‌ నె హూలు సయితం స్వంక రాజకీయపక్షాలు నిర్మించుకున్నవారేనని జ్ఞాపకం చేసుకోవచ్చు. భారతీయ రాజకీయ సంధ్రదాయాణీ విడిపోవటం విరుద్ధం ఏమి కాదన్నమాట అందుకనే పార్టీ మార్పిడిదారుల ప్రభుత్వం అన్న ఎత్తిపాడ్యు వర్గన ఎవరికీ అంత అవమానకరంగా తోచనక్కరలేదు ఒకప్పుడు జనతాపార్టీకి శ్రీ జయధహోష నారాయణ వాతోపదేశకులుగా ఉన్నా ఎరు తెచ్చుకో గలిగారు అదేవిధంగా వీలిక జనతా లౌక్‌ పార్టీకి శ్రీ రాజనారాయణ వాతోపదేశకులుగా ఉండగలరని అనిఎస్తోంది శ్రీమతి గాంధీ వర్గం వారు కొత్త పభుత్వంలో చేరమని ముందే అన్నారు ఈ విషయంలో వారి సంయమనం మెచ్చుకోతగింది అదేవిధంగా ఈవా ఖ్యలు రాఎవేళ్లీ ఒక్క శ్రీ చవాన్‌ తప్ప ఆహ్వానం పొందిన కాంగైసువారు పదవీ స్వకారానికి హాజరు కాలేదు చేతులు కలుపుతామన్నమాటకి అర్థం ఈ పరిణామంవలన కంత అస్పష్టం అవుతోంది శ్రీ చవాన్‌ మాత్రమే ఎందుకు వెళ్లారో త్వరలో అర్థం కావచ్చు. ఇంతలో కేంద రాజకీయాలు మరింత ఆక్తికరంగా తయారవుతున్నాయి ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

డ్జైవవ విబ్‌ఎంగ్‌ రొజీనామౌ తల్‌ంగ్‌ ప్రధావి అయ్యారుగాని 'సెలరోజులయినో తిరగకముందే లోక్‌సభలో బలాన్ని వకు వేఎకొవేలోగానే చాజీనామా ఇన్వవలన వచ్చింది ఎంగ్‌ మంత్రివర్గానికి మద్దతును నేనే దకయునటు ధదుందడంో ప్‌ అన వం ఈ సనుటనవై 979 ఆగస్సు 2 ర చతకయీ విధంగా సంపాదకీయం బాహిది న యింది. క్రీనంతి గాంధి పార్టీ విశ్వాస తీర్మానానికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వెయ్యటానికి సప కనటంతో శ్రీ ఎంగ్‌ విలవటం అసాధ్యం అయిపోయింది ఆయన అయన జనువరులు నయివన నలం వారికి ఇతరుల సానుభూతి ఏ మతం వగ భారతదేశం ప లను టం సూడ కాల కని గళ సయస్టానం వచి శ్రీ ఎంగ్‌ అమెతో పోచీపడటావికి వెనుకొడ లేదు ప్రధానమంత్రి కుర్చీలో బర్పొనడానికి ఆయన జనలాపార్టీవి తాము సభ్యులుగా ఉంటున్న మంత్రివళ్లం అవిశ్వాస ఫ్లానాన్ని ఎదుర్కొనడానికి వయందు వదలి వెళ్లిపోయి స్వంతపార్టీని స్థాఎంచుకోడొనిక్‌ ఘటంవలీదు. గ్రీనుతి గాంధివి కొరడాతో కొట్టాల్ను అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం వేఎ వివరికి మె వవ వ ర అయ టు వం వ లే పళ్ణముయిపోయాయిు. పార్టీ మార్పిడిని ఒక విధానంగా తయారుచేసుకున్న వారికీ వ్రస్తుతపు పచూలు కొంత అయినా కనువిప్పు కలిగించగలవని ఆశించాలి ఫార్టీ మార్పిడిని నిఎధించే వటం ఎంత భ్వరలో అనులులోకి వచ అంతే మంచిది లౌకిక విధానాలు అధికారతత్వం మొదలయిన వాబీని గురించి పార్టీలు మార్చేవారు అంత నుర మంచేవారు ఈ మద్యదాదారా చ. వ్చారు. వారి ప్రసంగాలు ప్రకటనలకి వ అరం పదవీ బామోహమే అవింంవక తు న ఇద్పుడు ఎవ్వరూ అంతగా పట్టించుకో సక్కరలేరు లకుభలోని పార్టీలు అన్నిచలోమా వదల చుడు టు (యర శీర్చరవగలసువి అంటున్నారు క్రియుతులు య్య్వాంతరావు సొన్‌ వరయ్‌ంగ్‌, మొరార్జీ దేశాంస్‌లక్షీ వన యా శబ్చులేరు శ్రీ దామ్‌ హరిజనులు ఎంటో పరిపాలనా అసుభవం కలవారు ఆయనకి స్యతిచేకంగా టెపేంచే అంశాలు ముఖ్యంగా రెండు పరదాల మంలో శ్రుతి గాంధి భరో ఉండటం నునన ముంల అయన ప ాజనారాయిణ వంటినారి. ఆరోపణలు బొగొ కలుఎతనుయిపోయిన భారతే రాలికీయ బారం వలయ ర చు నమ కొందరు అంటూ ఉంటే ఆససరంలేదవి మరికొందరు అంటున్నారు వెంటనే కాకపోయినా అంరదాలులో ఇవి అరగటం మంచిదని అనిపిస్తూంది రం రముయినా ఓక రాజకీయ పక్షం నుంచి లతల అం నంద రులు పర్య రను నదర కట్టం ఎంత త్వరలోపచ్త అంతమంచిది భుమఘ్రత్రక లిక

256 కేంద్రంలో ద్వితీయ కాంగ్రెసేతర ప్రభుత్వం రాజీవ్‌గాంధీ మం తివర్గంలో సభ్యుడుగా ఉన్న విశ్వనాధ ప్రతాప్‌ఎంగ్‌ రాజీవ్‌ బై భోఫోర్స్‌ కుంభకోణం ఆరోపణలతో తిరుగుబాటు చే మం తిపదవికి రాజీనామా చేసాడు ఈ కుంభకోణం ఆరోపణల హోరులో 989 నవంబర్‌లో జరిగిన ఎన్నికలలో కాంటైస్‌ పార్టీ ఓడిపోయింది ప్రతిఎక్షాల కలయికతో ఏర్పడిన నేషనల్‌ ఫ్రంట్‌ విజయాన్ని సాధించింది ఈ ఫ్రంట్‌ నాయకుడుగా ఎన్నికైన విశ్వనాధ ట్రతాప్‌ఎంగ్‌ 989 డింంబర్‌ 2వ తేదీన పధానిగా ప్రమాణన్వకారం చేసారు ఈ సంఘటనపై 989 డిఎంబర్‌3వ తేదీన నూతన ప్రధాని శీర్ణికన ఆంధ్రపత్రికో బాసిన సంపాదకీయం యీవిధంగా సాగింది నూతన ప్రధాని ముందున్నది ముసళ్ల పండుగి సోమెతను గుర్తుకు తెస్తూ నేషనల్‌ ఫ్రంట్‌ తన నాయకుని ఎన్నుకొన్నది అయ్యిందంటే అయ్యిందిలే అనిఎస్తూ శ్రీ విశ్వనాధ్‌ ప్రతాప్‌ ఎంగ్‌ నూతన (ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశారు ఇంకొక రకంగా చెప్పాలంటే భారత సప్తమ ప్రధానిగా శ్రీ వి ఎ ఎంగ్‌ శనివారం నాడు చేఎంది పమాణ బ్వకారం కాదు పమాద న్వకారం అయిన వారినీ అవతలివారివీ అందరి అలుకలూ తీరిన తర్వాత మాయాబజార్‌ ఎనిమాలో శశిరేఖా పరిణయం మాదిరిగా నాయకత్వ ఎరాన్ని అతి నేర్చుగా శ్రీ వి ఎ ఎంగ్‌కు అబ్బగించారు ఎరం మీద కూచొనే ముందు వరకూ వర నిర్ణయం వెల్లడి కాలేదు వరమాల ఎవరి మెడలో పడబోతున్నరో విశదం కాలేదు తీరా ముహూర్త సమయానికీ వరుడుగా ఒకరిఎరు వెల్లడై వర పుష్పహారం ఇంకొక కంఠాన్ని అలంకరించింది అంతా జరిగిన తర్వాత కొంతమంది హతాశులైపోయి మోసం దగా అనే వె రికేకలు వేశారు ఆ విధంగా శ్రీ విశ్వనార్‌ పతాప్‌ సంగ్‌ అధికార ప్రాంగణంలో తొలిపాదం మోపిన క్షణంలోనే అసమ్మతికి బలమైన బీజాలు కూడా వేసుకొన్నారు అయితే మొత్తం మీద కాంగైబతర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయగలిగారు. పుష్కరకాలం తర్వాత దేశవరి తలో రెండవసారి కాంగ్రెస్‌ వ్యతిరేక శక్తులన్నీ కలిసి కేంద్రంలో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయగలిగాయి. ఇందుకు వాటిని ఎంతైనా అభినందించవలన ఉంది అయితే అబ్బటికీ ఇప్పటికీ మౌలికమైన తేడా ఏమీ లేదని స్పష్టపడుతున్నది ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసుకొన్న కాంగ్రెసేతర పక్షాల నాయకుల మధ విభేదాలు అప్పుడున్న మాదిరిగానే ఇప్పుడూ ఉన్నాయి ప్రభుత్వం ఏర్పాటులో కలి వచ్చిన వివిధ కాంగ్రెబతర రాజకీయ పక్షాల మధ్య బైద్ధాంతిక వైరుధ్యాలకు కొదువలేదు. రెండు అంశాలూ ఇప్పుడు శ్రీ వి ఎ ఎంగ్‌ పమాణ న్వకారానికి ముందు వికృతంగా తల ఎత్తాయి. అయితే వాటిని తాత్కాలికంగా సద్దుమణిగించడంలో కాంగ్రై ఎతర పక్షాల అగ్రనాయకులు కృతకృ త్యులు కాగలిగారు నేషనల్‌ ఫ్రంట్‌ పార్లమెంటరీ పార్టీ నాయకత్వం తనకు దక్కినా దక్కకపోయినా శ్రీ వి. ఎంగ్‌కు మాతం సబమిరా దక్కరాదనే పట్టుదలతో శ్రీ చం దశేఖర్‌ ఇందుకు దేవీలాలను ఆయన బలమైన పాచికగా ప్రయోగించాడు ఈ పాచిక పారలేదు సరికదా శ్రీ చంద్రశేఖర్‌ నమ్ముకొన్న శ్రీ దేవీలాల్‌ శ్రీ వి.వి ఎంగ్‌ కోసం పార్టీ నాయకత్వ ఎరాన్ని త్యాగం చేశారు అయితే మొదట్లోనె నేరుగొ శ్రీ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

257

త్టూర్‌ బతాప్‌ ఎంగ్‌ ఎరును పార్టీ నాయకత్వ స్థానానికి ఎందుకు ప్రతిపాదించ లేకపోయారనే ధ్నో తల ఎత్తుతున్నది

వెలరోజులలో లోక్‌సభ విశ్వాసాన్ని చూరగొనవలబందని రాష్ట్రపతి శ్రీ ఆర్‌ వెంక టామన్‌ ఎట్టిన (వు శ్రీ విశ్వనాధ్‌ ప్రతాప్‌ సంగ్‌ అధికార ఎరం మీద ఖడ్లంలా వేళ్లాడుతున్నది మొట్టమొదటి ణురీక్షను ఆయన సునాయసంగా నెగ్గుకు రాగలడని ఆళిద్దాము

విఎఎంగ్‌ వుంత్రివర్గం 990 ఆగస్టు 7వ తేదీన వుండల్‌ కమీషన్‌ ఎఫార్సులను యోదించింది దీనిపై దేశంలో అలజడి ప్రారంభమైంది తరువాత అద్వానీ రధయాత్ర చంద్రశేఖర్‌ వర్గం తిరుగుబాటు వీటితో వి ఎ ఎంగ్‌ ప్రధాన పదవికి 990 నవంబర్‌ 7న రాజీనామా ఇచ్చారు

వి.ఎ ఎంగ్‌ రాజీనామాతో నేషనల్‌ ఫ్రంట్‌ ప్రభుత్వం దేశంలో ఏర్పడిన ద్వితీయ కాంగైఎతర ప్రభుత్వం పతనమైంది కాంభ్రెస్‌ పార్టీ మద్దతులో నేషనల్‌ ఫ్రంట్‌ చీలికవర్గం నాయకుడు చం దశేఖర్‌ ప్రావి అయ్యారు

ఈ విజయయంబ్రై ఆంధ్రవల్రిక 990 నవంబర్‌ వ తేదీన విరుగుడు లేదా శీర్ణికన ద్రాసిన ఫపాదకీయం యీ విధంగా సాగింది

విరుగుడులేదా?

అధికార వా మోహపరుల అంకెల గారడీకి కూడికలు తీఎవేతల కుటీల కీడకు పజాస్వామ్యం లలి అయిపోతున్నది తవాట్లుపాడిచిన వోటినావ మాదిరిగా సగం దోవలోనే జలసమాధి అయిపోతున్నది కేంద్రంలోను రాష్ట్రాలలోను ప్రభుత్వాల ప్రాభవ పతనాలు పజల ఇష్టా యిష్టాలతో మమిత్తం లేకుండా కొద్దిమంది న క్తుల కొటిల్యం వల్ల సంభవస్తున్నాయి అత్యున్నత పదవిమీద కాంక్ష ప్రజాభీవ్యాన్ని నవ్వుల పాలు చేస్తున్నది నాగరిక పజాస్వామిక నడవడికకు నూకలు చెల్లిస్తున్నది ఎరుటివాడి ఎటు కింద గోతుల తవ్వే కళకు గౌరవం ఎరుగుతున్నది ఇరాయింపుదార్లకు గృ హచ్చిద్ర శిఖామణులకు గుర్తింపు వాచ్చుతున్నది మాయపాచికల శకుని మామలు ఆడిందే ఆట అవుతున్నది ఢిల్లీలో రాజకీయపరిణామాలు దీనినే రుజువు వేస్తున్నాయి. రాజస్థాన్‌ గుజరాత్‌లలో కూడా కుప్పకూలిపోయి ఉండవలనన ప్రభుత్వాలు ప్రకటిత ఎద్దాంతాలకు ఆదర్శాలకు తిలోదకాలిచ్చి విరుద్ధ శక్తులతో వియ్యమందినందునల్లనే చావు తబ్ప కన్నులొట్ట బోయిన చందంగొ అధికారంలో కొనసాగుతున్నాయి రేపుదయం ఉత్తర పదేశ్‌ నీహారీలలో కూడా ఇదే పరిణామాలు సంభవించినా ఆశ్చర్యపోనక్కరలేదు

చంద్రశేఖర్‌ శిఖరారోహణలో ఢిల్లీలో అన్థరత్వం తొలగినట్ప క్రనుఎస్తున్నప్పుటికీ కొద్ది మాసాలలోనీ లోక్‌ుభకు మధ్యంతర ఎన్నికలు సంభవమనే అభిప్రాయం బలపడింది అంటే తనకు అనుకూలమైన వాభావరణంకోటం కాంగైస్‌ ఎదురు చూస్తుంది చం దకేఖర్‌ను గట్టిగా విడాది పాటు అధికారంలో కొనసాగనిస్త అతడు బలపడి తనను అప్రతిష్టపాలు చేయగలడనే భయం కాంగ్రెస్‌కు కలగడం సవాజం చంద్రశేఖర్‌ ప్రధాని కాగలిగారే కాని ఆయన నాలుగుమాసొాలయినా అధికారంలో విలవలేకపోయారు. 99 మార్చి రవ తేదీన చం దశేఖర్‌కు కాంగెస్‌ పార్టీ వుద్ధతును ఉఎగంహరించుకుంది దీనితో ఆయన రాజీనామా చేఎ లోకసభ ఎన్నికలను ప్రకటించనలణ వచ్చింది ఈ4 పరిణామాలనుంచి ఆంధవ్రిక అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేయడానికి నోచుకోలేదు

నా అంధ్రపత్రక చరిత్రే

258 మహానుభావులు : శ్రద్దాంజలి యణ

దేలు రాష్ట్రంలోను ఎందరో మహానుభావులను గురించి ఆంధ్రపత్రిక సంపాదకీయాలను, వ్యాసాలను ప్రచురించింది వాటినన్నిటినీ ఎకరించడమూ కష్టమనే ఈ పుస్తకంలో పాందుపరవడమూ కష్టమే అది ఒక్కటే కొన్ని వందల ఎజీల గ్రంధం బౌతుంది ఆందువల్ల కొందరు మహానుభావులను గురించిన వాటిని మా తవే యిక్కడ శ్రద్ధాంజలి శీర్షికలో పొందుపరచడం జరుగుతోంది

ఈ అధ్యాయంలో అనుసరించిన వరుస కమం గురించి వివరించవలన ఉంది ఈ క్రమాన్ని వ్యక్తుల ప్రాధాన్యతను బట్టి నిర్ణయించాలా చనిపోయిన తేదీలను బట్టియా అన్నది సమస్య అయింది తర్జన భర్జన చేస వ క్తుల ప్రాధాన్యతను అనుసరించడమే మంచిదని భావించాను అప్పుడు మరో

' సమస్య ఎదురైంది ఈ జాబితాలో ప తికల సంపాదకులు జాతీయ నాయకులు రాష్ట్రానికి చెందిన నాయకులు ఉన్నారు ఇది ఆంధ్రపత్రిక చరి త గనుక ముందుగా ప తికల సంపాదకులను తరువాత జాతీయ నాయకులను ఆతరువాత రాష్ట్రానికి చెందిన నాయకులను చేర్చడం జరిగింది గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు

ఆంధ్రపత్రిక దినప తికగా మారిన 9 4నుంచి మూడేళ్లపాటు సంపాదకులుగా పనిచేసారు- గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు గారు

అంతకుముందే 908లో స్వరాజ పతిక సంపాదకులుగా రాజ దోహ నేరానికి మూడు సంవత్సరాలు కరిన కారాగార శిక్షను అనుభవించిన తొలి జర్నలిస్టు సంపాదకులు ఆయన

శ్రీ గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు గారు అస్తమించారు జాతీయోద మంలో తలపండిన దేశ భక్తుడాయన 905 నాటి తొలి జాతీయోద మ పభంజనంలో బందీ అయిన రాజకీయ భీష్ముడు

ఆనాటి బిటిష్‌ హయాంలో వీచిన విప్లవోద మ వీచికలలో ఈయన నిర్వవాంచిన పొత్ర అతి సాహసమైనది దాంతో యాయనకు ఆశ్రయమిచ్చుటకు అందజు భయపడు తుండగా శ్రీ నాగేశ్వర రావు పంతులు గారు ఆం ధపతికికు ఆహ్వానించారు అలా తొలి తెనుగుప తికా రవయితలలో తలమానిక మయ్యారు తర్వాత చాలా కాలానికి తాడిపత్రి నుంచి మాత్పనవ నడిపారు కౌమురినికీ నంద్యాలలో సంయుక్త సంపాదకు లయ్యారు విజ్ఞాన చం దికస్థాపకుల్లో ఒకరు స్వరాజ్యను నడిపారు. అనేక గ్రంధాలు రచించారు

తొలి నుండి ఆయనలో కడదాకా ఒక గట్టి పట్టుదల విశిష్ట రూపంలో కానవచ్చేది అదే ఆయన బలము దుర్చలమూ కూడ గాంధీజీ ఉప్పు సతా గ్రహం ఆయనకు నచ్చలేదు నచ్చలేదని బల గుద్ది చెప్పారు స్వరాజ్య పార్టీ కౌన్సిలు సభ్యత్వం వదలక కొంత కాలం విడిగా వ వహరించారు అ తర్వాత కాంగ్రెస్‌ రాజకీయాలలో వెనుకకు తగ్గారు ఆంధ్ర గ్రంధాలయోద్యమంలో ఆంధ్ర మహాసభలో వయోజన విద్యాప్రవృత్తిలో పాల్గొన్నారు ఒకనాడు దక్షిణాదిని గాంధీజీకి ప్రధాన అనుచరుడైనా జాతీయ వికాసోద్యమంలో మా తమే చేరిపోయారు

ప్రముఖ వక్త, ఆనాటి హరిజనోద మ ప్రచారంలో గాందీబీతోపాటు ఆం ధదేశం తిరుగుతూ వేలకొలది మందిని కనుకట్ట కట్టి గంటల కొలది వినేలా చేఎన వ్యక్తి

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

259 అయన దెల్బై యేడేళ్ళ వృద్ధుడు ఆయన ఏడాది కితం దాకా ఎక్కిన రైలు దిగిన రైలూగా వీణాడు అయన ఆత్మ శాంతి ఏకైక పుత్రికకూ సానంభూతి చేకూరాలని తెల్పడం కంటె యగందింకేమున్నది. చరితార్దుడాయన చల్లా శేషగిరి రావు 'అంధ్రపత్రికు సంపాదకులుగా 6 సంవత్సరాల నుండి పనిచేస్తున్న శ్రీ చల్లా శేషగిరిరావు ?ఈు 34 జనవరి 6వ తేదీన నరసరావుఎటలో అస్తమించారు అప్పటి కాయన వయస్సు 46 ముర్సరాలు మా తమే. ఆయన మరణించినట్టు 8వ తేదీన తెలియగానే 934 జనవరి 8వ టీ సంలికలో శ్రీయుత చల్లా శేషగిరి రావు పంతులు గారు దివంగతులగుట అన్న శీర్షికన బూలిధంగా సంపాదకీయం వ్రాసారు ఆయన మరణం పట్ల సానుభూతి సూచకంగా 9వ తేదీన 'అంధ్రపత్రికు కార్యాలయానికి సలవు ప్రకటించారు. ఆంధ్రఎత్రికొ ప్రధాన సంపాదకులుగా 6 ఏళ్ల నుంచి పనిచేయుచుండిన శ్రీ చల్లా శేషగిరి ౮వు ఎంతులు గారు మొన్న 6వ లేదీ మంగళవారము నాడు రాత్రి 2 గంటలకు నరసరావుఎట వారిఎత్రత్వ పుత్రుడు శ్రీయుత చల్లా జగన్నాధం గారి గృహమున చేతన శరీరమును పరిత్యజించిరను వార్దనేటి మధా హ్నము 2 గంటలకు మా కార్యాలయమునకు తెలియనచ్చుటచే కార్యాలయము శందలి అన్ని శాఖల వారును దు.ఖ సాగరమున మునిగిపోయిరి శేషగిరి రావు గారికీ కొన్ని నెలల మండి ఆస్వస్థతగా ఉండినను వారు నవంబరు. 4వ తేదీ వరకు కార్యాలయమునకు వచ్చుచునే యుండిరి రావుగారి నయస్సు 46 ఏండ్లు మాత్రమే. పాపి చిలాయువు సుకృత గతాయుః అన్నట్లు యోగ్యలగు వారిని భాపంతుడు శీఘ్రముగా తన సన్నిధానమునకు చేర్చుకొనుముండును శాంతము సహనము సత్యనిరతి ఉదారభావము సర్వజన సమన్వితము గొఢతమగు దేశాభిమానము హరిజనుల పట్ల అధికముగు నాదరము మున్నగు గుణము లన్నియును శేషగిరిరావు గారి యందు ఫుంబీభవించియున్నవనుటకు మా కార్యాలయ మందలి సకలోద్యోగుల యొక్కయును మిత్రుల యొక్కయును నాయకుల యొక్కయును ఆంధ్ర మహాజనులందరి యొక్కయును ఆదర గౌరవములను (ఎనులును వారధికముగా బడయగలుగుటయే ముఖ్య నిదర్శనము వారు అంధ్రపత్రికొకు చేఎన నన నిరుషమానము వీరి అకాల మరణము వలన ఆంధ్రపత్రికొకును అంధ్ర దేశమునకును తీరని లోటు వాటిల్లుటలో ఎట్టి అతిశయోక్తియును లేదు నిన్నమధా హ్నము గంటలకు నరసరావు ఎటలో వీరి అంత్య కీయలు జరిగినవి వృద్ధురాలగు జనని అర్జాంగిని ఇద్దరి కుమారులను ఇద్దరి కుమార్తెలను బంధువర్గమును ఆసంఖా కు లగు మి తులను కార్యాలయ ఉద్యోగులను దుఃఖ సాగరమున ముంచి వీరు వెడలిపోయిరి వీరిని కడపటిసారి చూచు భాగ్యము కూడా వృద్ధురాలగు జననికి లభింపకపోవుట మిక్కీలి సంతాపకరము దుఃఖసాగర నిమగ్నులగు కార్యాలయ ఉద్యోగుల అందరి పక్షమునను వీరి కుటుంబము వారికిని తదితరులకును మేము మనఃపూర్వకముగా సంతాసమును సానుభూతిని వెల్లడించుచు వీరి యాల్మకు శాంతి కలుగుగాక యని భక్తీపూర్వకముగా భగవంతుని ప్రార్ధించు చున్నాము అంధ్రపత్రక బరిత్రే

260 శంభుప్రసాద్‌

ఆంధ్రపతిక అధిపతి సంపాదకులు శ్రీ శివలెంక శంభు పసాద్‌ గారు 972 జూన్‌ 8వ తేదీ గురువారం రాత్రి 8 5 గంటలకు మద్రాసులో శివసాయుజ్యం చెందారు

దేశోద్ధారక శ్రీ కాశీనాధుని నాగేశ్వర రావు పంతులు గారి అనంతరం 938లో ఆం ధఎత్రికొ ఆధిపత్యాన్ని చేపట్టి సంపాదకులుగా వారి ఒరవడిలో 34 సంవత్సరాలుగా ఆంధవత్రికకు ఆంధ్ర నబ్యిత్ర వారవభియు సాహిత్య మాసప తిక భారతి ని అవిచ్చిన్నంగా దిగ్విజయంగా నిర్వవాంచిన మహామహులు శ్రీ శంభు పసాద్‌ గారు

శ్రీ శంభుప్రసాద్‌ గారు ఇప్పటికి నెలరోజులుగా అస్వస్థులుగా వుంటూ ఈ మధ్య తేరుకున్నటే కన్పించారు అనుకోకుండా ఆకస్మాత్తుగా మృత్యువు ముంచుకు వచ్చింది. శ్రీ శంభుప్రసాద్‌ గారు శివసాయుజ్యం చెందారన్న వార్త అందరికి ఆశనిపాతమైంది

శ్రీ శంభు పసాద్‌ కొంతకాలంపాటు రాజ సభ సభ్యులుగా ఉన్నారు. పస్తుతం ఆంధ్ర శాసనమండలి సభ్యులు ఎస్‌ ట్రస్ట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా సంస్థ డైరక్టర్‌గా కూడా ఉన్నారు

సర్వసమర్శడైన అధిపతి పజ్ఞాశాలియైన సంపాదకులు శ్రీ శంభుప్రసాద్‌ గారి ఆకస్మిక అస్తమయం ఆం ధపత్రికా లోకానికి తీరనిలోటు శ్రీ శంభుప్రసాద్‌ మృతికి సంతాప సూచకంగా 9వ తేదీన ఆంధ్రపత్రిక కార్యాలయాన్ని మూసివేసారు

శ్రీ శంభు పపాద్‌ గారి నిర్యాణంబై 977 జూన్‌ 9వ తేదీ ఆంధ్రపత్రిక యీ విధంగా సంపాదకీయం వ్రాసింది దు ఖాశ్రువులు

దుఃఖ వివసము విషాదజడము అయిన మనస్సుతో ఈ సంపాదకీయం వ్రాస్తున్నాము.

ముప్పదినాలుగు సంవత్సరాలుగా ఆం ధపత్రికొ 'పచిత్ర వార పత్రికలకు సంపాదకత్వం నిర్వవాంచి తెలుగుదేశానికి ప్రజలకు తెలుగు పాహిత్య సంస్కృతులకు పోలిక లేని ఎవచేనన శ్రీ శివలెంక శంభుప్రసాద్‌ గారు ఇక లేరు అని బ్రాయవలన వచ్చినప్పుడు చేయి వణుకుతుంది. మనస్సు జడమై ఊహతక్క, దుఃఖం చేత ఆ క్రాంతమై శుచాదీనం అయిపోతుంది

దుఃఖం అ విద్య విషయమని జనన మరణాలు సర్వజీవులకు సహజమని అనవచ్చు స్ఫ్యృశీ స్పష్ట్ధతిలయాలు నైజధర్మాలనీ అనవచ్చు

కాని ఇవి ఒకే ఒక గృతి లేక భావము యొక్క మూడు దశలని ఈ మూడు దశలు ఒకదాని చేత ఒకటి పాలింపబడుతూ ఉన్నాయని అందరకూ తెలియదు

ఈ సతిని తెలిసి జీవితాన్ని ఒక మహా సాధనంగా కొనసాగించిన వారు మహా పురుషులు

శ్రీ శంభు పసాద్‌ గారు అటువంటి మహాపురుషులు

ఆయన సాధన ప్రవృత్తి మార్గంలో పత్రికా నిర్వహణగా సాహిత్య పొషణగా సంస్కృతికి మారాకు హత్తడముగా రాజకీయ రంగంలో సమాజంలో మంచి చెడులను నిరూపించి ఇట్లా చేసుకుంటే బాగుంటుంది అని నిర్దేశించడంగా కొనసాగింది అంతరమైన వారి సాధనకు ఇది బాహ్యరూపం

ఈ రెండు పాధనల సమన్వయంగా వారి జీవితం ఒక మహా కైంకర్యంగా సాగిపోయింది

అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

26 వివృత్తి రూపమైన అంతస్పాధన యొక్క బలిమివల్ల వారు ఈ ఉత్తమ సమన్వయాన్ని మహత్తర గిన్ని పాధించగలిగారు. ఆ ఆంతప్పాధన పూర్తిగా అవలేప రహితమైంది. ఆక్కడ అహంకారాదులకు ఎడములేదు ఆయన తన్ను తాను దాచుకున్నంతగా మహాకవులు శిల్పాన్ని గూడ దాచలేరు అందుచేతనే వారికి ఉత్తమ సంయమనము నిరాడంబరత్వము పుట్టుకతోనే వచ్చిన సహజ ణాలుగా భాసిల్లి విస్తరించాయి. ఆయన ప్రతి ఆలోచనలో చేతలో ఈ సంయమనము ఈ నిరాడంబరత్వము ఈ తన్నుతాను ఛుకువే తనము ధ్రత్యగ్రాలై బౌచిత్య రమ్యాలై మనిషి ఎత్తును లోతును తెలియ నివ్వలేదు. అదే ఆయన గొప్పతనం థ్రీ శివలెంక శంభుప్రపాద్‌ గారు ఎంతటి నిస్వార్థులంటే అధికారాన్ని పాందగల అర్హతలు "బల్మము దక్షత ఉండి కూడా ఆయన ఆ అధికార స్థానాలను ఎప్పుడూ కోరలేదు రాజకీయాలలో ప్రవేశించి ఉత్తమ రాజకీయ వేత్త కాగలిగి ఉండి గూడా ఆయన ఆ రాజకీయాల శకి పోలేదు. ఆయన చెల్లించిన పలుకుబడి ఏమి ఉన్నా, అది పరోక్షంగానే సాగిందిగాని ప్రత్యక్ష బంధంగా ఎప్పుడూ సాగలేదు. త్యాగం యొక్క ఇంకో రూపం ఇది ఉత్తమ మానవ లక్షణమూ అదే ఆయన సాంప్రదాయాన్ని కాదన్నవారు కారు కాని దానిని గ్రుడ్డిగా అనుసరించిన వారూ రు. దేశంతో పాటు కాలంతో కలిసి ప్రభుత్వాన్ని గమనించి సంప్రదాయంలో నిలిచేది కొంత నిలవనిది ౦8 ఉంటుందవి ఆయన గ్రహించినంతగా గ్రహించిన వారు అట్టే మంది లేరు సంప్రదాయంలో సారభూతమైన అర్థాన్ని పరిపాలిస్తూ, కొత్తలో గ్రహించవలబన దానివి గ్రహిస్తూ, యన ఆంధ్రపత్రికను “సచిత్ర వారపత్రికను. భారతి ని నిర్వవాంచి ప్రాత క్రొత్తల మేలుకలయిక మొక్క స్వరూప విశేషం ఇట్లా ఉంటుందని ప్రదర్శించారు. ధర్మంగా ఆచరించారు ఈ ధర్మాన్నే ఇకముందు గూడా ఆంధ్రపత్రికొ “సచిత్రవార పత్రిక భారతి నిష్టగా నుష్టుగా కనుబ్టంచ గలవు. ముట్నూరి కృష్ణారావు కృష్ణాపత్రిక సంపాదకులు ముట్నూరి కృష్ణారావు పంతులు గారు కొంతకాలముగ జలోదరమునల్ల బాధపడుచు 945 జూన్‌ 23 సాయంత్రం 5 గంటల సుమూరున మద్రాసులో తను వియ్యంకులు దిబ దొడ్డ రాఘవయ్యగారి ఇంట కాలము చేశారు వారి వయస్సు 68 సం॥లు వీరి మరణవార్త తెలిసినంతనే శ్రీ శివలెంక శంభుప్రసాదు శ్రీ మాగంటి బాపినీడు శ్రీ తెన్నేటి విశ్వనాధం శ్రీ శ్రీనివాస శిరోమణి శ్రీ జలసూత్రం రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి శ్రీఎ శ్రీరాములు శ్రీ మోటూరి సత్యనారాయణ మున్నగువారలు అచ్చటకు వెళ్లి పరామర్శ చేశారు రాత్రి గంలకు తిరువలిప్కేణీ శృశానములో ప్రశాంతముగా అంత్యశ్రియలు జరిగినవి ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

262

శ్రీ కృష్ణారావు అస్తమయం 945 జూన్‌ 25వ తేదీ ఆంధ్రప తికి యీ విధంగా సంపాదకీయం బాసింది కృష్ణారావు పంతులు

శ్రీ ముట్నూరి కృష్ణారావు పంతులు గారి మరణము వల్ల ఆంధ పజానీకము నుండి ఒక మహావ్యక్తి అంతరించిపోయెను. సర్వ సావమాన ముగా ఆయన పజలకు ఒక గొప్ప ఎతికా సంపాదకుడుగా మా తమే తెలియును కాని అనేకులకు ఆయన ఒక విశిష్టమైన అపురూఎమ్మెన వ్యక్తి ఆయన బోలిన ఆం ధుడు ఇక కనుబడడు ఆయన ఒక శకమునకు పతినిధి ఆయనతో ఆ శకము కూడా అంతరించినది

మచిలీపట్నమునకు శ్రీ కోపల్లె హనుమంతరావు గారు శ్రీ ముట్నూరి కృష్ణారావు గారు భోగరాజు పట్టాభి ఎతారామయ్య గారు తిమూర్తుల వంటివారు కాని వారి పతిభా పజ్వలనము ఆ పాత పట్టణమునకు మాతమే అంటిపెట్టుకొని యుండలేదు రాష్ట్ర సరిహద్దులను దాటినది ఈ మూర్తి తయ పజ్జ వారు వారు చేపట్టిన కార కలాపమును బట్టి పరిమితిపాంది పకాశించినది ముగ్గురు మూడు విధములైన వ క్తులు శక్తులు అయినప్పటికీ త్రివేణీ సంగమము వలె ఈ ముగ్గురు కలి పవర్తించిరి

వీరిలో కృష్ణారావు గారు సరస్వతి వలె అంతర్వావానిగ పవవాంచి పకాశించిరి అదే విధముగ జీవితములో కూడ ఏ విషయమునను పైకుబుకక మౌనమవలంబించి చరించుటచేత మౌనముద్రా లంకారుడని ఎరు పడసినాడు కాని ఈ మౌనము బిడియము వల్ల ఏర్పడినది కాదు బిడియము వల్లనైతే బందరు బజారులలో అంత రీవిగ నడివెడివాడు కాడు ఆత్మ విశ్వాసము లేకనూ కాదు శక్తిపానతవల్లనూ కాదు పాండిత లోపమువల్లనూ కాదు అంతర్ముఖత వల్ల కలిగిన ఆత జ్ఞానము వల్లనూ సమగ్ర వీక్షణ వల్ల కలిగిన జీవిత పరిజ్ఞానము వల్లనూ ఏర్పడిన మౌన మతనిది జిజ్ఞాస వల జ్ఞానము జ్ఞానము వల్ల సాధనా ఎక్ష, సాధనా క్రమమున మౌనదీక్ష జీవిత విషయమున సమగ్రద్భష కలిగియుండుట వలన ఆయన నిర్వవాంచిన లౌకిక వ వహారములకు ఇవేమియు అడ్డు రాలేదు రవీం దుని సౌందరో పాసన ఆరవిందుని ఆధ్యాత్మయోగము మహాత్ముని కర్మదీక్ష ఈ మూటిని మేళవించి జీవితమును దిద్దుకొనుటకు పయత్నించుటచే ఆయన చివరకు సన్నివాతులకు కూడా దుర్గాహ మైనారు

ఇందువల్లనే ఇతడాం ధులలో విశిస్టవ్యక్తి అయినాడు ఈ విధమైన ఆధ్యాత్మిక లక్షణములు ఈ ప తికానిర్మాత నాగేశ్వరుని యందు కూడా ప్రస్ఫుటించెడివి ఉభయులును సౌందరో పాసకులు గీతోపాసకులు జిజ్ఞాసువులే కాక కర్మిష్తులు శు భస్వచ్చ ధవళవస్త్రధారులు ఆం ధవిజ్ఞాన వికాసమునకు పవర్తకులు ఆత్మాన్వే[శాపరాయణులై జ్ఞాన గాంభీర ముచే మౌనబ్రయులు కాని వారి మౌనము మాటలను మించినది

ఈ అంతశ్శక్తివలననే ఆం ధభాషలో ఆయన కొత్త శైలి వ్రాయకలిగినాడు అనేక యువకులను ఆవేశపరచినాడు గత పాతిక సంవత్సరములుగాను ప్రాచ్య విజ్ఞాన నవాభ్యుదయానికి అతిదీక్షలో పాటుపడినాడు ఇదే ఆయన జీవిత పరమార్ధమై తన రచనల ద్వారా దేశమునకు సాయంకాలము తన కార్యాలయ దర్బారులో సన్నివాతులకు నిత మూ బోధించెడివాడు ఆం ధదేశము ఒక గొప్ప

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

263 కేత్తను గోల్పోయినది. ఏకాంత ప్రియిడైనట్లే అనుచరవర్లానికి దూరమై వివిక్తంలో మరణించి ఈశ్వర పొన్నిర్యం చేరినాడు. వియోగ దుఃఖిమున నున్న ఆయన కుటుంబమునకు మా సానుభూతి తెలుపు చున్నాము. మహాత్మా గాంధీ

గాంధీ మహాత్ముడు దివంగతుడై నప్పుడు బ్రాసిన ఈ సంపాదకియం మామూలుగా సిరాలో గౌక్క కన్నీటితో బ్రాసారా అనిపిస్తుంది.

1948 జనవరి 30వ తేదీ సాయంకాలం ఢిల్లీలో జరిగిన గాంధి మహాత్ముని హత్యపై 1948 ఫీబ్రవరి 1న 'ఆంధ్రపత్రిక' 'జుతిజనకుని మరణము క్షూకన యీవిధంగా సంపాదకీయం వ్రాసింది. బాతి జనకుని మరణము

మహాత్ముడు మరణించెను.

భారతజాతి జనకుడు గతించెను.

ప్రార్థనా సభకు వెళ్లుచుండ ఒక యువకుడు ఆయనను రివాల్వరుతో కాల్చి హత్య చేసెను.

కాని ఇది జరిగినది.

మరణించినది గాంధీకాదు;

మరణించినది భారతదేశం. చేయబడుట”అనే కుమిలి ఏడవ వలసివున్నది.

ఒక్కసారి కాదు, అనేక పర్యాయములు ఆయన ప్రజ కొరకు ఆత్మ త్యాగము చేయబూనుకొనెను. కాని మరణ దేవత కూడ వెనుకాడినది. మతోన్నాదము చే కలుషితమ్టైన భారత ప్రజాహృదయములను పరిశు్రము చేసి సన్నార్షమున పెట్టుటకు ప్రాయోపవేశము పూని, విరమించి పక్షము రోజులు కూడా గడువలీదు. ఆయన ప్రాయోప్రవేశ దీక్ష ఫలించినదని పంతోషించు చుండంనే, బాంబు వేయుట జరిగినది. అప్పుడాయన ఏమి చెప్పిరో స్మరణీయము.

“ప్రార్థనలు పూర్తియగు వరకు అది బాంబుప్రేలుడని నాకు తెలియదు. అది నాపై ప్రయోగింప ఉద్దేశింపబడినదని నాకు తెలియదు. అలా ఉద్దేశింపబడీన, అది నాముందు ప్రీలినప్పుడు నేనేవిధముగ పవర్తించెడి వాడినో భగవంతునికి మాత్రమే తెలియగలదు. అందువలన నేనెవ్వరి ప్రశంసలకు నర్జుడనుకాను. బాంబుకు గురయిన, దానిని ప్రయోగించిన వానిపైన ఎట్టీ ద్వేషములేక,

ఈ మాటలు పలికిన గాంధి హత్య చేయబడెను. ఇక దేశ మానసిక స్థితి ఎంత నైచ్యస్తితిలో యున్నదో వేదే చెప్పవలెనా?

వు - పైశాచిక అట్టహాసమే - నిమిత్తమాత్రమై అది ఒక వ్యక్తి రూపమున నీ హఠ్యకు కారణభూతమైనది.

ఇతర దేశములలో రాజకీయ హత్యలు జరిగినవి.

ఆంధ్రపత్రిక టరిత్రే

264 కాని వారు స్వయావలంబిత దౌర్జన దుర్విధానములకే బలియయిరి అది వారికి సహజము కాని గాంధీకి ఆత్మవాంస తప్ప పరహింస లేదు శ తువు అనుమూట అని ఎదజాలము లేదు అదెట్టి విషము పరిస్ధతిలో గూడయు ఆళించలేదు అనాస్తకమే రక్షణముగా యున్నది అతి మంచి తనము పమాద భూయిష్టమను బెర్నార్డ్‌ షా వాక్యమందలి భావమును అంగీకరింఎక తప్పుటలేదు చరిత్రలో యీతరమున గాంధీవంటి వ్యక్తి నాయకుడు ఉద్భవించలేదు మనోవాక్కాయ కర్మలను అవిభాజ్యంగా అనుభ్టంప గలిగి అనుభవ వ వహారములందు పాల్గొన గలిగిన మహాపురుషుడు సంపూర్ణ పురుషుడు మహాత్ముడు ఆయన ఒక్కడే ఆయనకాయనే సాటి బుద్దుడు క్షు వ్యక్తిగతముగ మానవునికి మార్గము చూపగలిగిరి కాని సమిజ్బ్ఞగా సంఘమునకు ముక్తి మార్గమును చూపలేకపోయిరి ఆ అవతారపురుషుడు మన దేశీయుడగుట మన అదృష్టము ఆయన జీవిత కాలములో పురుషాంతముల వారికీ సంకృతి విశేషము ఇప్పటికి ఒక్కడే గాంధి అవతరించెను ఆయన అంతరించెను మరొక గాంధి అవతరించు ననుట సందేహము ఆయన అసమాన శక్తివలన మనకు స్వాతంత్ర్యము లభించినది గాంధి నాయకత్వమున అవాంసా మార్గమున దానిని సాధించుకుని పపంచమునకు చాటితిమి ఆయనను అతి వాయమైన దౌర్జ్ణన మున కాహుతి చేఎతిమి ఆయనను జాతిజనకు డంటిమి ఆరు నెలలు తిరగగానే ఆయనను పోగొట్టుకొంటేమి ఇక ఆయన సంపాదించి ఎట్టిన స్వాతం త్యమును నిలుపుకొన గలమనుట మా తమెట్లు నిలుపుకొందు మనుమాట అట్టుండ అసలు అర్హత మా తమే మున్నదని చెప్పుకొనగలము గాంధి వలన మనకు వివేకము రానప్పుడు కూడ మనకు ముక్తి ఎక్కడ సంక్షుభితమైన భారత పాకిస్తాన్‌లలో గాంధీజీ దివ జ్యోతి వలె ప్రకాశించు చుండెను ఆ అఖిండదీత్త ఇప్పుడస్తమించినది అరిస్టమైన అంధకారము దేశమును ఆవరించినది ఆ అంధకారమును ఛేదించి బవార్గతమగు భవిష్యత్తు ఎట్టిదో ఎవరు చెప్పగలరు? గాంధి సజీవుడైయుండగా మనము సాధింపనిది ఆయన మరణమునైనను సాధించిన ఆయన దేశీయులమని చెప్పుకొనుటకు యోగ్యత లభించగలదు ఆయన ఆత్మకు ఇది శాంతి చేకూర్చగలదు మత సామరస్య సాధనకు జీవితము నర్చించెదనని మహాత్ముడు ప్రతిజ్ఞ బూనెను ఆ పతిజ్జను నిర్వర్తించుట ఇప్పుడు మనవిధి సుభాష్‌చంద్రబోస్‌ శ్రీ సుభాష్‌చంద్రబోస్‌ స్వర్గస్థడైనాడని జపాన్‌ వార్తా సంస్థ 945 ఆగస్టు 23న పకటించింది జపాన్‌ పభుత్వంతో సం పతించే నిమిత్తం స్వతంత భారత తాత్కాలిక పభుత్వాధిపతి _ ఆంధ్రపత్రిక బరిత్ర

ఎట్‌ తిభఆగము €న వంనవాచ్‌ ముంచి వదమావనోటకెషూ బయ్ణైరానే అన్న 1 ఆ మ టైవోమా మావాత్ర.యంలో మావివెచఎమాన్నై శ్రే చెపి బాగా గాటమవన్దుచే అపాచ్‌టో వబలోజమవి *మచాదాలు వళానన్‌ కావియయినఅవాచే అర్జరాతర్‌న వ్యన్న్యునైనాంయ్‌ వార్తా పుస్థ మ్రకుదెవచెంచి క్థైవెంబ్‌జవవపవదమాచు చాలేటాలడుతోనన్‌ వనెచాయాంమ్మే శ్రీ బోని అనువనునైు కూల్‌ బుల్‌ మ్నానేమా మది వలునుడు ఇమాన్‌ ఇవ్యోులమా మ్చొలు అగకాయవే కాడా ఆ వాల్తా అకచిఎవిదడి ఇపాచ్‌ వాడు వదాహన్‌ వాలినెసెన వందనం శవ అన్వయ క్రీ చెస్‌ ఈన వ్రభుత్వాన్నె వాప్‌దు మవకింవాడనే నాయిలర్‌ వితేవితి వ్రాశాడు వూవాలో మవాత్నాగాంని ఇవ్వాళా పాయంతాం ప్రార్థవలు చేయడానికి వేదిక ఎక్కినవ్వుచు డ్‌ చెందాడు తంచవేళారు 'గాఐనెనీక శే బొవి ముణనాన్త అంచమిముంతే తెలసిచె చైదామ వేయవలఎఎవవి-అమనే వాలంబేన్లకు వెప్పైడు. మభావ్‌ వంద్రిదోవ్‌ అకస్మిక మవణంపై 1శ45ఆగన్మ 2కు వేవ్‌ అంద్రుత్రికొ ముభాష్‌నుప్రబోస్‌ వ వ్రాపిన వంపాంకీయం యవావధంగా పాగెంది విమావ ప్రమాద కావణంగా క్రీ ముభాషి వంద్రిబిప్‌ అపాములో వ్వర్లస్య విమ్యెవని అపాను "వంప్ట వపచించివమి. ఈ వార్త విజమైన అశ భారపవ్రజల సమము వెందిష, చఎంముంచమ వేతప్వాతంట్యై పాచుకు "ంచవు ఒక మవాచేశ భక్తుని వాయుమువి జీవితము మొన్నటెతో అంతిమ్చైనవని చెవులను. ప్వాతంత్ర్య్రపాధవకు అత డనుకదించిన పాదవోపాయములు అనేకులకు గిట్టకపోవచ్చునె. వ్వవామైన అతిని మేశభిక్తివికాడమవూకు తేదు. వ్రజల హృదెయసీము పై ఆతనికి ౫5 ఆధిపత్యము ఎృవవివెవ్పు సాహసించరు. అతవి మరణవార్తను వివ॥నే ఆ పేతు హిమానలము, ప్రజలు వాయయకులు వ్రపెచ్మెనవిన గౌరముఎతే ఇందుకు తార్చాణములు. భారత స్వాతంత్ర్య ఎన్టికి జపాము సహాయ మసేకైంది పొవులు తవ్వుటచునే కావచ్చును. కాని వికి బ్రీటిషు ప్రభుత్వ విధామమే కారణము. బ్రిటమ పహృదయతలో విశ్వానము నశించి సపోయ్మి జపామ పక్షమున చేవెము. బ్రిటిషు పరిపాలన పోయిన చాలుననే అశం ఈవిప్రాయమొ. నే మిత్రచేశము భారత ప్వాతంత్రఎదికి పాయవమువే జపాను పోయియుంచవన్నును. కాచి విధమైన వాదము వల్ల ఇపుడు ధ్రయోజవము లేదు అతడు మతణించెను. గాంఛిజీ చెప్పినట్లు తమ దేశభక్తులలో దేశ భక్తుడు. అతవికధమైైవ రురరణము ప్రాస్తించినంచుకు విచాతింపనె "రతీయుడుండడు. కావి పండిత అవహర్‌లాలు చెబ్పనట్టు, అతవి మరణము ఒకవిధముగా ందిరికీ వెమ్మదిని కూడా కలిగించవలుయున్నరి. “భారతప్వాతంచ్ర్య సమరములో జీవితము వర్పించటమే గాక అలినివంటి యోధులకు శమ “"హవచర్యల ఫలీశుంగా కాచుకొని యిన్న శిక్షావిచారణటారినుంం వముక్తువవాడుూ అంమ్రుత్రీక టంిత్ర

266 జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ 964 మే 27వ తేదీన సంభవించిన నె హూ అస్తమయంపై ఆ రోజు 28వ తేదీతో వెలువడిన ఆంధ్రప తికి నె హూ మరణానికి సంతాప సూచకంగా సంపాదకీయం బ్రాయలేదు 964 మే 29 న 'నె హూ అస్తమయం శీర్షికన ఆం ధప తికి యీవిధంగా సంపాదకీయం

ధాసింది

శ్రీ జవహర్‌లాల్‌ నె హూ దివంగతులైనారు దేశంకోసం అహరహం పరితఎంచి దేశ క్షేమానికే తన జీవిత సర్వస్వం ధారపోసిన మహావ్యక్తి అస్తమించారు ఇంతకాలం భారత అభ్యుదయ రంగాన్ని పపంచ శాంతిపధాన్ని తేజోమయం చేన దివ జ్యోతి ఆరిపోయింది వె హూ అస్తమయావికి భారతజాతి సర్వ ప్రపంచం శోక సంతప్తమైపోయింది

ఏ దేశ చరి తలోనైనా నె హూ వంటి వ్యక్తి చాలా అరుదు కోటానుకోట్ల ప్రజా హృదయాలను ఉత్తేజపరచి ఆ ప్రజా సమూహాలచేతనే ఉత్తేజితుడై తానే ప్రజ ప్రజే తనుగా భాసిల్లిన మహానాయకుడు నెహూ కాళ్ళీర్‌ నుండి కనా కుమూరివరకు ఆయనకు పరిచయం గాని చోటు ఆయన గంభీరవాణీనే సమ్మోబాతం కాని పజావర్గం ఏదీలేదు కనుకనే శ్రీ నెహ్రూ మృతి 45 కోట్ల భారతీయులలో బతి ఒక్కరికీ ఆప్త వియోగ సదృశం నెహ్రూ అంతటి ప్రతిభాసంపన్నులు పరిపాలనాదక్షులు ఉద్భవించవచ్చు కాని తన జీవిత చరితనే జాతి చరి తగా మలచి కలకాలం జాతిహృదయంలో అధిష్టాన దైవతంగా నిలువగల వ క్తులు పుట్టడం దుస్తరం నె హూతో జూతి చరి త ఆఖరవడం లేదు కాని చరి తలో ఒక మవోజ్వల అధ్యాయం పరిసమాప్త మైనదన్న మాట యధార్థం

శ్రీ నెహూ గాంధీజీ తరువాత గాంధి అంతటి వారు గాంధీజీవలె భారతదేశాన్ని దాస్యవిముక్తం చేయాలని దారిద్రా వస్థ నుండి సముద్ధరించి భారతదేశాన్ని పపంచ రాజ శేణిలో అగ్రన్థానమందు నిలపాలని లక్ష్యంగా 50 ఎళ్లనాడు స్వాతం త్య సమరాంగణం లోకి ఉరికారు గాంధీజీ నాయకత్వాన స్వాతం తా న్ని సాధించి స్వతం త భారతావనికి ప్రధానియై కడచిన పది వాడేళ్ళలోనూ ఉత్తమ పజాస్వామ్య సం పదాయాలను నెలకొల్పడంతో పాటు బహుముఖంగా భారత పురోభివృద్ధి ద ఢమైన పునాదులు వేశారు ప్రపంచ రాజ కూటమిలో భారత ప్రతిస్థను వామగిరి సమున్నతముగా ఎంచి భారతవాణిని సర్వదేశాలు సగౌరవంగా చెవియొగ్గి వినేలా చేశారు తన జీవితంలో ప్రధానంగా ఎట్టుకున్న లక్ష్యాలు రెండూ ఈ విధంగా తన జీవిత కాలంలో చాలామటుకు నెరవేరడం చూడగలిగిన అదృష్టజీవి నె హూకన్నా మరెవరు?

భారతదేశానికి ప్రపంచ కల్యాణానికి శ్రీ నెహ్రూ ఎనను గురించి భవిష్యత్‌ చరి తకారులు ఎలా విలువగట్టినా వునతరం వారు వుటుకు ఆయిన ఎవ అనన్యం అనితరసాధ వుని విశ్వఎస్తున్నారనడంలో సందేహం లేదు. స్వాతం త్యాన్ని సాధించడం సోషలిస్టు సమాజ నిర్మాణం లక్ష్యంగా పణాళికా బద్ధమైన అభివృద్ధికృష కొనసాగించడం ఒక ఎత్తు, ఎన్ని ఉపద్రవాలు వచ్చిఎడీనా ఎన్ని సంక్షోభాలు ఎదుర్కోవలబ వచ్చినా బహుభాషా మతవర్గాల పజలను ఏకంగా ఉంచుతూ భారత సమైక్యతను చెక్కుచెదరకుండా నిలుప గలగడం ఒక్కటీ జక ఎత్తు, కేవలం (ఎమానురాగాలక్‌నే ప్రజారంజకంగా ఈ సువిశాల భారత దేశాన్ని ఇన్నేళ్లు ఏలిన మహా వ్యక్తి అశోకుని తరువాత నెహ్రాయే. ఉత్తమ ఆదర్శాలను పవచించడమే గాక ఆ ఆదర్శాలను ఆచరణలో సమన్వయించగల దక్షత

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

267 ఎలలో దోషాలను నిస్సంకోచంగా ఖండిచడమేగాక తనలో గల దౌర్బ్భల్యాలను ఒప్పుకోగల ధైర్యం బటే ఇంతటి మహానాయకులు కాగలిగారు ఇక ప్రఎంచానికి సంబంధించినంత మటుకు వలస రాజ్యాధిపత్యం ఎక్కడ ఉన్నా సరే అది లంగా అంతమై అన్ని జాతులు స్వాతంత్ర్యాన్ని పొందాలని చిరంతనమైన శాంతి వ్రపంచంలో "వి ఉత్తరోత్తరా వసుధైక ప్రభుత్వం అవతరించాలని శ్రీ నెహ్రూ ఆకాంక్ష ఆయన బలపరవని “రాటం ప్రఎంచ శాంతికి దోహదం కాగలవనుకున్న వాటిల్లో ఆయన సమర్థించని చర్యలు వు కాబట్టే ఎడిత ప్రజాకోటికి ఉద్దీపనశక్తి, ప్రపంచశాంతి గమ్యానికి ధృవతారగా ప్రశస్తిపాందాము ఇంతటి మహాపురుషులవడం చేత 74 ఏళ్ల వార్థక్యంలో నైనా వెహ్రూ అస్తమయం ప్రపంచానికి రహేతువు ముఖ్యంగా మనదేశం ఇప్పుడున్న క్లిష్ట పరిబ్టతిలో నెహ్రూ మృతి అకాల మృతిగానే చాలి విధి బలీయం తల ఒగ్గక తప్పదు దు.ఖాన్ని ధైర్యంగా దిగమింగి ఒకవంక సమైక్యతను గడుకుంటూ మరొక వంక ఏయే ఉదాత్త లక్ష్యాలకై నెహ్రూ పాటుపడ్డారో ఆ లక్ష్యాలను పూర్తిగా 4ంవడానికే ప్రతి ఒక్కరు తమ జీవితాలను అంకితం చేయడమే ఇవ్వుడు చేయవలనన పని- ఆ (ని పాధనకన్నా నెహ్రూకు ఉత్తమ స్నారకచిహ్నం ఉండదు లాల్‌బహదూర్‌ శాస్త్రి 9ర్ర5లో పాకిస్తాన్‌తో జరిగిన యుద్ధంలో విజయాన్ని సాధించి లాహార్‌ వరకు ఆక్రమించుకొవి ఎక్టంగా యుద్ధవిరముణను ప్రకటించి ఎవలను పాకిస్తాన్‌ ప్రాంతం మంచి ఉపసంహరించుకొవి మధ్యవర్తిత్వంలో 964 జనవరి 0న తాష్కంట్‌ ఓప్పందం కుదుర్చుకున్న మహావ్యక్తి శ్రీ ల్‌బహదూర్‌ శాస్త్రి కావి ఈ ఒప్పందం కుదిరిన తర్వాత ఆకస్మికంగా ఆయన కన్నుమూపారు ఉదంతంపై ఆంధ్రపత్రిక 966 జనవరి 2వతేదీన శాస్త్రీ అస్తమయం శీర్లికన యీ విధంగా పాదకీయం ద్రాసింది స్తీ అస్తమయం ఎవ్వరూ అనుకోని వుండరు ఆయన కూడా తన అంతం ఇట్లా ఉంటుందని కలలో కూడా నుకొని వుండరు కానీ ఎవ్వరూ అనుకోంది అనుకోకుండా సంభివించింది భారత ప్రధాని శ్రీ త్ర గుండె జబ్బు వలన హరాత్తుగా కన్ను మూశారు తన మాతృభూమిలో కాక పరాయి దేశంలో మహా కార్యసాధన కోసం ల్లి ఆ కార్యాన్ని పాధించుకొని తమ జీవితాన్ని చాలించారు శ్రీ శాస్త్రి తమ 62వ ఏట మరణించారు ఈ అరువది రెండు ఏండ్లలో ఎన్నో కష్టాలు ఎన్నో ఎఖాలు ఆయన అనుభవించారు ఏమీ లేవి స్ఞతిలో జీవితాన్ని ప్రారంభించి ఉన్నత స్ఞతిలో ప్రపంచంలో శి విస్టృతమైన ప్రజాస్వామ్యం ప్రధాన మంత్రిగా కన్నుమూశారు శ్రీ శాస్త్రి మృతికి ఒక్క భారతదేశమే కాదు సకల ప్రపంచము దుఃఖిస్తున్నది వాస్తవమైన ర్థితులను తెలిసి వ్యవహరించగల విజ్ఞాడైన ఒక నాయకుణ్ణి భారతదేశమే కాక తాను కూడా ల్పోయినట్లు ప్రపంచం విలఎస్తున్నది శ్రీ శాస్త్రి కొంతమంది రాజకీయవేత్తలకు వలె మేధావి కాదు అట్లా మేధావి కాకపోవటం ఆయన "ప్పతనానికి విమిత్తమైంది తన అభిప్రాయాలను ఎద్దాంతాలను పరిబ్థతులలో చూడక్క పరిజ్ఞతులను అంధ్రపత్రక చరిత్ర

268

బట్టి ఎట్లా నడచుకొనటమో ఆయనకు ఎద్ధవిద్య అయిపోయింది. భారత రాజకీయాలలో అభి భారత స్థాయిలో నాయకత్వం వవాంచినప్పటి నుంచి ఆయనలోని ఈ మహాలక్షణం రోజు రోజక్స ప్రస్ఫుటమై ప్రకాశం చెందుతూ వచ్చింది

శ్రీ శాస్త్రిలోని ఈ శక్తిని మనము ఇంగితము అనవచ్చు ఆ ఇంగితముతో ఆయన సామాన్య జనుల కష్టసుఖాలను అర్థం చేసుకున్నారు ఆయన కూడా సామాన్యుడు కావడం ఇందుకు ఎవ్షారి అయింది ప్రణాళికల విషయములోనేమి దేశంలో రాజకీయమైన చిక్కులను పరిష్కరించటంలోనేమి ఇతర దేశాల సంబంధాలతో నేమి ఆయన ఈ ఇంగితము తోనే వ వహరించారు పూర్వం ఈ దేశములో అధికారములో వున్నవారు సాధించలేని కార్యాలను సాధించగలిగారు

ముఖ్యంగా భారత్‌ పాకిస్తాన్‌ వ వవారంలో ఆయన చర్య ఎంతటి సభ్యత కలిగి నట్టిదో అంటీ వివేకముతో నిండినట్టిది తోటి సహచరులను దూరం చేసుకొనకుండా విరోధులను కూడా ఆక్షైంచగ వివేకమది తాను ఏమిచేననా శ్రీ శాస్త్రి అందరి సలహాలను గుర్తించి తమ అభి పాయాలతో వానిని సమన్వయపరచి విధానాలను నిర్ణయించుకున్నారు ఇది ఆయన నిజాయితి అట్టి నిజాయితీతో కూడిన జీవితానికి తాష్కంటులో ఆయన పాకిస్తాన్‌ అధ్యక్షునితో రషా పధానితో కలు సాధించిన ఒబ్బందం మకుటాయమానము శిఖర ప్రాయము భారతదేశం ఒప్పందం అట్టిది అనవచ్చు.

ప్రపంచ చరి తలో కొన్ని విచి త ఉదంతాలను చూస్తాము ఆయా దేశాలలో సామాన్యులయిన వారు ఎప్పుడూ అధికారంలోకి వస్తారు వీరి వలన ఏమి అవుతుందని లోకం అనుకుంటుంది కానీ తీరాచూస్తి వారు సాధించింది ఇతరులు పాధించిన దానికన్నా మవాయంగా వుంటుంది ఇటీవరి ప్రపంచ చరి తలో ఆమెరికాలో అధ్యక్షుడు టూమన్‌ భారత దేశంలో పధాని శాస్త్రి అటువంటివారు. అంతకుముందు అధికారంలో వున్నవారు కొన్ని సంవత్సరాలలో సాధించలేనిదానిని వారు నెలలలో సాధిస్తారు ఇప్పుడు భారతదేశ చరిత్రనే చూద్దాము. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత 8 సంవత్సరాలుగా సాధించలేక పోయిన కొన్ని కొన్ని విషయాలు శ్రీ శాస్త్రి 8 నెలల ఏలుబడిలో సాధించబడీనాయి. అది శాస్త్రి గొప్పతనానికి గుర్తు

శ్రీ నె హా అనంతర అధికారంలోనికి వచ్చిన శ్రీ శాస్త్రి భారతంలో దాదాపు 8 నెలలు ప్రభుత్వాన్ని నడిపారు ఇప్పుడు ఈ 8 నెలల తరువాత ఆయన పభుత్వాన్ని నడిఎన తీరును చూసీనా అందులో కార్యసాధకుని లక్షణమే ద్యోతకం అవుతుంది అదీ ఆయనలోని ఆయన ఏలుబడిలో విషయం

శ్రీ శాస్త్రి తన జీవితంలో అమృతమైన ఘడియలలో మృత్యువాత పడ్డారు భారతదేశాన్ని (ప్రపంచాన్ని కూడా దుఃఖంలో ముంచారు కాని ఆయన నిరాడంబరమైన కీర్తి కార్యసాధనలో ఆయన నైపుణ్యము అట్లా నిలచి వున్నాయి ఆత్మకు క్షతి లేనట్లే వానికీ కూడా క్షతి లేదు ఆయనకు జోహారులు.

లోక్‌నాయక్‌ అస్తమయం

లోక్‌నాయక్‌ జయ పకాష్‌ నారాయణ 978 అక్టోబర్‌ 7వ తేదీ రాతి ని దలో మరణించారు. ఈయన మరణం అక్టోబర్‌ 9వ తేదీని ఆయ్యధవలాకోలోక్‌నాయక్‌ అస్తమయం శీర్థికన యీవిధంగొ సంపాదకీయం ద్రాసింది త

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

269 సంఫూర్ణ విప్లవ ప్రబోధకుడు సర్వోదయవాది లోక్‌నాయక్‌ శ్రీ జయప్రకాళ్‌ నారాయణ్‌ మంచారు. కొంతకాలంగా ఆయన ఆరోగ్యం బొగుండక అట్టేకాలం జీవించడం కష్టనుని ఒకున్నా సోమవారం ఉదయం ఆకస్మికంగా శ్రీ జయ పకాళ్‌ కన్నుమూయడం భారత పజను ఇంతిలో ముంచివేస్తుందనడంలో సందేహంలేదు దీర్హవ్యాధిగ్రస్తుడై బాధపడుతున్న ఆయనకిది విధంగా విముక్తే అనుకొన్నా శ్రీ జయప్రకాళ్‌ అస్తమయం ముఖ్యంగా పస్తుత క్ల్షషసమయంలో రతదేశానికి తీరనిలోటు అని చెప్పాలి రాజకీయాలలో స్వార్థకాంక్ష స్వపయోజనాల పభావం ఎరిగిపోతున్న రోజులలో సర్వోదయ మంలో మునిగి ఉన్న శ్రీ జయప్రకాళ్‌ నారాయణ రాజకీయాలకు కొత్త పాణం పోశారు రభదేశం ప్రజాస్వామ్య సంప్రదాయాలకు దూరమవుతూ నియంతృత్వ ధోరణివైపు మొగ్గు చూపుతున్న పయంలో ధ్రజాస్వామ్యా విలువలకు ముఖ్యంగా ఉత్తరాది ప్రాంతంలో ఒక కొత్తగుర్తింపు )ంఎచేశారంచే ఆయనే దానికీ ముఖ్యకారకులు 975లో దేశమంతటా అత్యవసర పర్శితి కటింఎబడి వేలాది నాయకులు నిర్బంధానికి గురియైనప్పుడు నియంతృత్వ ధోరణి స్థరపడకుండా ధించ డావికి వడుంకట్టవలణందిగా ఎలుపు ఇచ్చింది ఆయనే తాను జైలులో ఆస్వస్థులుగా టూ కూడా ఆ పోరాటాన్ని విజయవంతం చేఎన కీర్తి ఆయనదే ఈ పోరాటం ఫలితంగా మంతృత్వపు పోకడలు ప్రదర్శించిన పభుత్వము ఆ ప్రభుత్వానికి ఆధిపత్యం వవాంచిన శ్రీమతి దిరాగాంధి పార్టీ అధికార చ్యుతిపొంది పతా మ్నాయంగా పూర్తి ప్రజాస్వామ్య సం పదాయాల నరుద్ధరణకు కంకణం కట్టుకున్న జనతాపార్టీ అధికారం చేపట్టడం జరిగింది ఈ జనతాపార్టీ బర్త త్రీ జయప్రకాళ్‌ 30 ఏళ్లపాటు ఏకచ్ళ తాధిపత్యంగా అధికారంలో ఉన్న కాంగ్రెస్‌కు ప్రతిగా రోపార్టీ అవసరమని భావించి విభిన్న ఎద్ధాంతాలు గలవారిని ఏకంచేు ఒక పార్టీగా నిర్మించడమేగాక్క పార్టీకి అధికారం సం కమింపజేయడం ద్వారా శ్రీ జయ పకాళ్‌ కల ఆయన జీవిత కాలంలోనే లించిందని కొందరనవచ్చు కాని ఏ మహదాశయంతో జనతాపార్టీని నిర్మించారో ఆ ఆశయం రవేరకపోగా చివరకు జనతా పార్టీయే విచ్చిన్నమైపోయి పరిస్థతి మళ్లీ మొదటికి రావడం ఇంతవరకూ ఎన పని పూర్తిగా వ్యర్థమవడం శ్రీ జయ పకాళ్‌కు తీవ్ర ఆశాభంగాన్ని కలిగించి ఉంటాయి తన పర్యవసానం గురించి ఆయన ఏదైనా కలగని ఉంటే ఆ కల అర్థంతరంగానే వికలమై పోయిందని బృవచ్చు. ఈ విపరిణామాలవల్ల కలిగిన వ్యధ ఆయన ఆరోగ్యాన్ని మరింత దెబ్బతీ ఉంటుందని 'నుకున్నా తప్పులేదు పూర్తిగా నెరనేరకపోయినా లక్ష్యసాధనకు ఆయన చేంన కృష చాలా గొప్పది ప్వాళంత్ర్య పాసను పురికొల్సి జాతిని ప్రబుద్ధం చేఎన మహాత్మాగాంధివలే వక్తి స్వచ్చ ప్రజూస్వాన్యు విలువల 'రిరక్షణా కాంక్ష రగుల్కొల్పి నియంతృత్వ ధోరణులకు అవకాశం లేని విధంగా ప్రజలను $తన్యవంతులుగా చేఎన మహావ్యక్తిగా జయ పకాళ్‌ చరి త పురుషుడపుతారు లోక్‌నాయకుడుగా గారతీయుల (మ ఆదరణ అభిమానాలను చూరగొన్న జయ పకాళ్‌ చిరస్మరణీయులు ఇందిరాగాంధీ దారుణ హత్య సువూరం రెండు దశాబ్దాలపాటు 70 కోట్లవంంది భారత ప్రజల భవనితవా నికి వాపురేఖలుదిద్ది జాతీయంగా అంతర్జాతీయంగా గొప్ప నాయకురాలిగా గణుతికెక్కి ఆంధ్రపత్రిక బరిత్ర

270 విబంధోద మనేతగా శాంతిదూతగా ఎడితప్రజల ఆరాధ దైవంగా లబ్ధ పతిష్టరాలైన భారత ప్రధానమంత్రి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ఇకలేరు 984 అక్టోబర్‌ 0వ తేదీన ఉదయం 9-40 లకు తనను చూడడానికి వచ్చిన కొంతమంది జనాన్ని కలుసుకోవడానికి తన నివాసంనుంచి బయలుదేరి వెడుతుండగా ఆవరణలోనే తన అంగరక్షకులిద్దరి ఉన్మాద చర కు శ్రీమతి గౌంధీ బలిఅయ్యారు. స్టెన్‌గన్‌ ఎస్తోలు కాల్పులకు గురిఅయి తీవ్రంగా గాయపడి క్రీమతి గాంధీ కన్నుమూశారు శ్రీమతి గాంధీకి మొత్తం బుల్లెట్‌ గాయాలు తగిలాయి ఆమె ఛాతీ పైన ఉదరంపైన తుపాకీ కాల్పులు జరిగాయి రక్తధారలు ప్రవబాస్తుండగా ఆమెను అఖిలభారత మెడికల్‌ సైన్సెస్‌ ఆసుపత్రిలో చేర్చారు. మందికిపైగా వైద నిపుణులు ప్రధాని ప్రాణాలు కాపాడడానికి తీవ పయత్నాలు చేశారు కాని వారి ప్రయత్నాలు ఫలించలేదు శ్రీమతి గాంధీ మరణంబై ఆంధవత్రాకమొదటి ఎబీలో వీరమరణం. శీరికన ద్రాసిన సంపాదకీయం యీవిధంగా సాగింది వీరమరణం భారతదేశం ఒక లొకిక రాజ్యం భారతదేశం ఒక పజాస్వామ్యం ఈ భారతదేశానికి ఒకటిన్నర దశాబ్దాల పయిగా ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న శ్రీమతి ఇందిరా ప్రియదర్సిని గాంధీ ఎక్కు తీవ్రవాదుల తుపాకి గుళ్లకి ఆహుతి అయ్యారు. పస్తుతానికి వార్తలు సూచించేది ఇదే. నియంతృత్వాలలో సాధారణంగా మరణమే నాయకత్వంలో మార్పులు తీసుకు వస్తూ ఉంటుంది ప్రజాస్వామ్యాలలో ఈ అవసరం ఉండదు కాని ఉన్మాదులు కొందరు ఇతరుల ప్రాణాలు తీ తమ లక్ష్యాలు సాధిద్దామని అనుకుంటూ ఉంటారు శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ కొన్ని పారపాటులు చేశారంటే ఎవరయినా ఒప్పుకుంటారు అయితే ఆమె తమ పొరపాటు లని సరిదిద్దుకోవటానికి వెనుదియ్యలేదని కూడా అంగీకరించాలి ఇంత వైవిధ్యం కలిగిన ఇంత వెనుకబడి ఉన్న దేశానికి ఇంతకాలం ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న శ్రీమతి గాంధీ పరిపాలనని భావిచరిత్రకారులు తప్పకుండా తూచి చూస్తారు ఇంతలో భారతదేశం ఒక గొప్ప దేశభక్తురాలినీ రాజకీయ నాయకురాలినీ పోగొట్టుకుందని మా తం అందరూ చింతిస్తారు. గాంధీగారు ఆవాంసని పరమధర్శంగా బోధించారు సత్యాన్ని మించిందిలేదని ఆయన అన్నారు మతం వ్యక్తిగతమయిన విషయం అని కూడా ఆయన బోధించారు శ్రీమతి ఇందిరా ప్రియదర్శిని గాంధీ వీరమరణం పొందారు భారతీయులు తమ విభేదాలని మరిచిపోయి గాంధీమహాళ్యుడి బోధనలని స్మరించుకోవటానికీ ఇదొక తరుణం శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ కొడుకులలో ఒకరు జీవించి ఉన్నారు ఆవె కుమారులు ఇద్దరికీ సంతానం ఉన్నారు వీరందరికీ భారత పజల వా దయపూర్వకమయిన సానుభూతి వ్యక్తంగానో అవ్యక్తంగానో లభిస్తుందని వేరే చెప్పనక్కరలేదు. తగినవారు ప్రధానమంత్రి పదవికి వెంటనే ఎన్నుకోబడగలరని ఆశించాలి పొట్టి శ్రీరాములు ఆత్మాహుతి ఆం ధరాష్ట్ర సాధనకై ఆమరణ నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించిన శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు 58వ రోజున 925 డిఎంబర్‌ 5వతేదీ రాత్రి 23 గంటలకు స్వర్గస్థులయ్యారు. 9 3నుంచీ ప్రత్యేకాంధ్ర ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

27 ఎ అం ధులు ఆందోళన చేస్తున్నా భాషా రాష్ట్రాల సూత్రాన్ని 9 8లోనే అంగీకరించిన శస్వాతంత్ర్యం తరువాత కేంద్రంలో అధికారంలోనికి వచ్చినా ఆంధ్ర రాష్ట్రం మాత్రం ఎండమావే అంధ్రరాష్ట్రం లేనిదే అంద్రాభ్యుదయం అసాధ్యమన్న ప్రగాఢ విశ్వాసంతో గాంధీబీ శిష్యుడు వాది పొట్టీ శ్రీరాములు మద్రాసులోని బులుసు సాంబమూర్తి గౌరి ఇంటివద్ద ఆమరణ దీక్ష ప్రారంభించారు ఈ దీక్ష 58 రోజులు సాగి శ్రీరాములు గారిని హరించింది ఆ 7ని ఆం ధరాస్ట్రం ఏర్పడలేదు టీ శ్రీరాములు ఆత్మాహుతిబ ఆంధ్రపత్రిక 952 డిఎంబర్‌ వతేదీన జోహార్లు శీర్షికన )ంపాదకీయం యీ విధంగా సాగింది యు లత పూర్ణాహుతి పరిపూర్ణ ఆత్మాహుతి ఈ మాటలలో ఏ ఒక్కటే కూడా పొట్ట ను గౌరి ఆత్మబలిదానాన్ని అభివర్ణించడానికి గానీ దాని విలువను లెక్కకట్ట డానికీగాని ంధ్రరాష్ట్రోద్యమ చరిత్రలోనే గాక దేశచరి తలోనే వారు చేఎన ఆత్మబలిదానం అమోఘమైనట్టిదనీ యమ్రైనట్టిదనీ నిస్సందేహంగా చెప్పవలణ వుంటుంది రాజకీయాలతో సంబంధం లేకుండా గొ ఆలోచించే ప్రతివ్యక్తీ ఈ విషయాన్ని అంగీకరించక తప్పదు గము హృదయ పూర్వకంగా విశ్వఎంచిన ఒక పవిత ఆశయం కోసం సోదర ప్రజలకు వలనన న్యాయం కోసం రక్తమాంసాలనేగాక ప్రాణాన్ని వ్రతం ధారపోసీన మహాతపన్వ సలుగారు ఏత్వరాంధ్రరాస్థ్ర స్థాపన నిమిత్తం 58 రోజులపాటు మహోగ్రతపస్సు సాగించి అక్ష్యబద్ధి సూచనలేవీ ని కొరణం చేత ఆ తపోజ్వాలలలోనే ఆత్మహుతి చేసుకున్న మహామహుడు అచంచల ౩ఎన్నుడు ధీశాలి పాట్ట శ్రీరాములుగారు గాంధి అనువరులు సతా గ్రహి సర్వోదయ సంచాలకుడు నూటికి పాళ్లు అవాంసావాది సత్యప్రియుడు తస్వమధో ప్నూప తన పర్శితి గత రెండువారాలనుంచీ క్షణక్షణం ప్రమాదకరంగా మిస్తున్నదని శ్రీరాములు గారికి తలియక పోలేదు ముప్పు ముంచుకు వస్తున్నదనే విషయాన్ని బంద ప్రకటనలు ఏరోజు కారోజు స్పష్టపరుస్తూనే వచ్చినవి వేళ్లమీద లెక్కించదగిన ఏ కొద్దిమందో యావదాంధ్రదేశం చిన్న ఎద్ద అనే భేదం లేకుండా శ్రీరాములుగారి ప్రాణాలు కాపాడడం శ కర్తవ మని ఐక్య కంరంతో ఆందోళన చేసంది ఆంధ ప్రజా హృదయం సంక్షోభిపడ్డది దీక్షా ౫౪ చేస ఆంధ్రనాయకత్వాన్ని స్వకరించి ఆశయద్ధికి వేరొక విధంగా పూనుకోవలబందని 1ణశుద్ధిగా అట్టి కృఎటో లేదొ అందుకు సాగించే ఉద మంతో సంపూర్తిగా సహకరెస్తామని విజ్ఞం ఎరను అందజేఎంది అయినప్పటికీ ఫలితం శూన్యంగానూ పర్యవసానం ఆతి విషాదాంతంగానూ మించింది మొన్న వతేదీ సాయంతం పకాళం పంతులుగారు దర్శించినప్పుడు. నేను పూర్తిగా ధి మార్గాలలోనే ఈ ప్రాయోపవేశాన్ని తుదివరకూ సొగించదలిచాను ఎక్కడా ఏ విధమైన ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

272

దొర్జన్యచర్యలు జరగకూడదన్నదే నా విజ్ఞత అని పకటించడం ద్వారానూ ఆం ధ పజల విన్నప్తా వ్‌ దీక్ష విరమించకూడదా అని తమను పరీక్షిస్తున్న వైద్య బృందంలో ఒకరుచేఎన న్‌ ఎంతమాట అన్నట్లు ముక్కు మీద వేలు వేసుకొనడం ద్వారానూ శ్రీరాములుగారు శమ వజ్రసంకల్పాన్ని వ్యక్తంచేశారు మహాత్ముని శిష్యరిక పభావ ఫలితమే ఈ అకుంరిత సంకల్పమని పే చెప్పనవసరం లేదు

ఏదిఏమైనప్పటికీ పొట్టి శ్రీరాములుగారిలాంటి పతిభాళాలి దీక్షా సంపన్నుడు నిస్వా్థ విష్కళంక వ్యక్తి నాయకత్వానికి నోచుకొనకపోవడం ఆంధ్రజాతి దౌర్భాగ మనే చెప్పవలం వుంటుంగి

పొట్టి శ్రీరాములు గారు అమరజీవి ఆం ధజాతి సజీవమై వున్నంతకాలం ఆం ధచరి తలోవారి! శ్వాశ్వతస్థానం వచ్చి తీరుతుంది వారి ఆత్మబలిదానగాధ ఆం ధులకు ధృవతారగా మవోజ్వయె దేదీష్యమానమై ప్రకాశించి తీరుతుంది

ఏ ప్రగాఢ వాంఛకోసమైతే శ్రీరాములుగారి నిండు ఆంధ్ర హృదయం తుది క్షణం వరకూ పరితఎంచిందో ఆ వాంఛ సత్వరాం ధరాష్ట్ర స్థాపనవాంఛ సఫలమెతేనే వారి ఆత్మకు శాశ్వశశాం పాధ్యమనే విషయం మరువకూడదు

మూడుకోట్లమంది ఆంధుల తరపునా ధన జీవి శ్రీరాములుగారికి ఇవే మా హృదయ పూర్వక జోహార్లు

ఆంధ్రకేసరి

ఆం ధకేఎరి టంగుటూరి పకాశం పంతులుగారి మరణంబై ఆంధపతికి 9 7మే భాసిన సంపాదకీయం ఈ విధంగా సాగింది

ఆం ధకేనరి కనుమూతతో ఆం ధరాజకీయ చరి తలో సంరంభ భరితమైన అధ్యాయం ఒకటీ సమాస్తమైనది ఆం ధరత్న దేశోద్ధారక దేశ భక్తతో ప్రారంభమైన పురుషాంతరము వెళ్లిపోయినడి దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాలు రాష్ట్ర రాజకీయ స్వరూప స్వభావాలను తీర్చిదిద్దిన శక్తి ఎంచభూళాలో కలిసిపోయినది స్పష్టమైన లక్ష్యం కార్యదీక్ష పట్టుదల వున్నప్పుడు ఎన్ని పతి బంధకాలు ఏర్పడినా ఎన్ని శక్తులు ఏకమైనా ఆ లక్షా న్ని సాధింపవచ్చునని పకాశం పంతులు గారి జీవితయాత్ర నిరూపించినది వారు కష్టాలను లెఖ్క చేయలేదు ప్రతికూలురను లక్ష్యం చేయలేదు గాంధి మహా సలహాను తిరస్కరించి చెన్నరాస్త్ర ముఖ మం తి అయినారు తరువాత ఆరు సంవత్సరాలకు ఆంధ్ర రాష్ట్రానికీ ప్రధమ ముఖ మంతి అయినారు అనేక సంవత్సరములు ఆంధ కాంగ్రెస్‌ ఎంభుం అధ్యక్షుడుగా వున్నారు

92 మొదలు ప్రతిస్వాతం త్య పోరాటంలోనూ ప్రధమ శేణిలో పధముడుగా వున్నారు.

నిమను కమీషను బూష్కరణ రోజులలో చెన్న రాష్ట్రమున కాంగ్రెస్‌ పతాకను నిలిఎన ఖ్యాతి ఎంతులు

ప్రజల ఎమను గౌరవాన్ని అపారంగా పొందిన నాయకులు ఎందరో వున్నారు కాని ట్రశం పంతులుగారంతగా ప్రజాభిమానాన్ని పాందిన నాయకులు బహుఅరుదు పంతులు గారిని ఆంధ్రుబ అందరూ ప్రతి ఒక్కరూ వారి కుటుంబంలోని వారుగా చూచుకున్నారు వారి కష్టాలో భాగస్వాములైనారు ఎలాంటి క్లిసస్రమయంలో అయినా ఎంతటి విపత్కర పరిన్బతులలో అయినా

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

273 వారి అలోచనలను తరచి వారి ఆంతర్యాన్ని తెలుసుకోగలిగిన వారున్నట్లు కన్పించదు. సభల్లో తప్ప తారు పామాన్యంగా మిత భాషి రాజకీయాల్లో అతివాది మాటల్లో మితవాది ఏఎనిలో గాని వారి మనస్సు లగ్నమైతే అది పూర్తి ఆయ్యేవరకూ విశ్రమంచరు. వారికి విశ్రాంతి అవసరములేదు ఇతరులకు అవసరమని వారు భావింపలేరు. కనుకనే చెన్న రాష్ట్రానికి రెవిన్యూ మంత్రిగా వున్నప్పుడు జమీందారీల రద్దుకు చరిత్ర ప్రఎద్ధమైన నివేదికకు తయారు చేయకలిగారు. తరువాత జరిగిన జమీందారీల రద్దుకు వారే నాడు పునాదులు వేశారు. వారికీ మామూలు పద్ధతులు మామూలు విధానాలు నచ్చవు ఆసాధారణమైనవి. ఆవి కార్య విధానాలు గాని కార్యక్రమాలు గాని వారిని ఎక్కువగా ఆకర్టిస్తవి నేటి సమాజ వికాస కార్యక్రమాలు జొతీయ విస్తరణ కార్యక్రమాలు వెన్న రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా వున్నపుడు పంతులు గారు ప్రారంభించిన ఇర్కొ అభివృద్ధి పధకానికి ప్రతిబింబాలే వారి 86 సంవత్సరాల జీవిత యాత్రలో అలసట ఎరుగరు ఆవడి కాంఛైసుకు హాజరైనారు. అమృతర్‌ కాంగ్రెసుకు వెళ్ళివచ్చారు ఇప్పటికి వారు రాష్ట్ర శాసనసభ సమావేశాలకు హాజరవుతూ వున్నారు వారి మనోబలానికి విధి నిర్వహణలో వారి ఆసక్తికి ఇంతకంటె నిదర్శనాలు ఆవసరము లేదు వారి ఆత్మకు పరమేశ్వరుడు శాంతిని ప్రసాదించుగాక! డాక్టరు పట్టాభి భోగరాజు ప పంతులుగారి దేశాన్ని విషాద సాగరంలో డాక్టర్‌ పట్టాభి ఎతారామయ్య మరణవార్త అఖండ ప్రజ్ఞావి శేషావిక్కి అనన్య దేశభక్తేకి అప్రతిమానమైన ఆంధ్రల్వానికి చిహ్నమై వెలున భన్యజీవి ఆయన గాంధీ సూత్రకారుడయితే తాను భాష్యకారుడై మవోత్ముని వినూత్న ఎద్ధాంతాలను దేశంలో ప్రచుర పజచిన గౌరవం వారిదే ఆపారమైన జ్ఞాపకశక్తితో తిరుగులేని తర్కంతో అంకెలతో లెక్కలతో ప్రతిదీ ఎద్ధాంతీకరిస్తూ ఆ బాలగోపాలం చెవులు రిక్కించుకొని తదేక ధ్యానంతో ఆలకిస్తుండగా అనర్గళంగా ఉపన్యఎంచడంలో ఆయనకు ఆయనే సాటి అనిఎంచుకున్నారు ఆధునిక భారత చరి త లాంటి కాంగైసు చరిత్రను అన్ని వివరాలతో రచించి ఆధునాతన సంఘటనలను ఎలా వివరించి వ్యాఖ్యానించాలో ఒక రాచబాట వే చూపించారు ఆయనతో ఏ నాలుగు నిమిషాలు సంభాషించినా అర్థ రాజనీతిపాఠం చదువుతున్నట్లు దేశ భక్తి ప్రబోధ గేయం వింటున్నట్టు వుండేది కనుకనే ఆయన రాజకీయ వ్యవహార దక్షత అంతపేరు తెచ్చుకున్నది ఒకవేపు ఉద్యమాగ్నిలో కాకలు తీరుతూనే నముజొకవేపు భీమాసంస్థలు బ్యాంకుల నెన్నింటినో వెలకొల్సి, రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థను రూపుదిద్దడంలో ఆయన అనుపమానమైన పాత్ర నవాంచారు జాతీయోద్యమం ఆరంభం నుంచే కాంగైస్‌ అధిష్థానవర్గ్షములో ప్రముఖ స్థానం వబాస్తూ అధ్యక్ష పదవిని కూడ అభ్బంచి తన శక్తిసామర్థ్యాలను సార్థకం చేసుకున్నారు ఆంధ్రపత్రిక బరిశ్ర

274 ఆం ధత్వము ద ఆయన మాటలలో చేతలలో వ్రాతలలో వేషభాషలలో కూడా ఉట్టి ఎడుకూ ఉండెడిది గనుకనే ఆం ధుల ఆదరాభిమానాలకు విశేషంగా పాతుడు కాగలిగారు రాష్ట్రకాంగైబు అధ్యక్షుడైనా అఖిలభారత కాంగ్రెసు అధ్యక్షుడైనా గవర్నరైనా ఏమైనా ఆయన ఆం ధుడుగానే నిలిచినారు ఇది వారి విశిష్ట లక్షణం ప్రజ్ఞాపాటవంలో లోకవ వహార పరిజ్ఞానంలో సవ సాచిగా నిలిచిన మహామూర్తులు అధునిక భారత చరితలో ఎందరో లేరు ఆ ఉన్న కొలదిమందిలో నిస్పందేహంగా ఆయన ఒకరు రా జాతీయోద మాలలో నిండు ఐదు దశాబ్దాలపాటు ఏకైకథ్యేయంతో అవిరళ కృష, చేఎన అవూర్వవకీ డాక్టర్‌ పట్టాభి దేశ స్వాతం తా వళరణంతో పాటు విశాలమైన స్వరాష్థావతరణమును కూడా చూసిన డాక్టర్‌ పట్టాభి ధన్యజీవి ప్రతిభలో వయస్సులో పండువారి స్వర్గస్థులైన వారి ఆత్మకు శాంతి కలుగుగాక వారి కుటుంబానికి ఇదే మా హృదయపూర్వక సానుభూతి ఆంధ్రరత్న గోపాలకృష్ణయ్య 1928 జూన్‌ 11 ఆం ధరత్న దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య గారు మూడు సంవత్సరముల నుండియు క్షయవ్యాధి బాధితులై బహ్మాక ము గాంచిరను వార్త ఏ ఆం ధునికీ పరితాపము గలిగింపకుండును గోపాలకృ ప్టయ్య గారు నిజముగ నాం ధరత్నవే. వీరు సామాన నాయకుల బోలువారు గారు వీర సుగుణములు ఎక్కులు ఆంగ్ల విద్యాధికులయినను ఇంగ్లండు మున్నగు విదేశములలో చాలా కాలము నివఎంచినను వీరు ఆంధ జన హృదయమును చక్కగ గ్రహించిరి గాంధి మహాత్మునకు భారత జనసామాన హృదయము తెలినన రీతిని ఆం ధరత్నమునకు ఆం ధుల మనోవైఖరి గోచరమయ్యును ఆ కారణముచేతనే వీరు చీరాలలోని సామాన జనులను ఊరు విడిచి వెలురి నివఎంపజేయుటయ గాక మ్యునిఎపలు పన్నుల నిరాకరణము వలన గలిగిన కష్టములనె భరింపజేయ గలిగిరి చీరాలకు కిరీటము లేని రాజని ఎరు పొందిరి హాస్యరసమునందు ఎటీనది ఎరగుటచే వీరిట్టి సాహసకార్యములను చేయ గలరని చాలామందికీ నమ్మకము లేకుండెను కావి వీరి జీవితమునెరింగిన వారు వీ రెన్నడును కార ఫలమును లక్ష ఎట్టలేదని గ్రహించియుందురు గవర్నమెంటు టయినింగు కళాళాలలో ఉన్నతోదో గమును నిర్వవాంచు చున్నపుడు దేశమాత ఎలు నాలకించి వీరు దానిని తృణప్రాయముగ విసర్జించిరి ఎమ్మట బందరు ఆం ధ జాతీయ కళాశాలో కొద్ది వేతనమునకు బవేశించి అభిప్రాయ భేదము మూలమున దానిని సయితము వారు విడనాడీలి అప్పుడు వీరు నిలుకడలేని వారని కొందరు విమర్శకులు చెప్పసాగిరి గాని వారి సంకల్పబలము వీరాల సంరంభమునందు వెల్లడియయ్యెను రాజకీయ విషయములను వీరు కధారూపమున బోధించి పజలకు వీనిని ఒంటబట్టునటుల జేరి గాంధిమహాత్ముడు చీరాలకు వెడలి వీరి యుద వువలు నాశీర్వదించెను చీరాలలోను గుంటూరు వుండలవఎలోనే గాక వీరు ఆంధ్రదేశమునంతను తన వాక్సుధారసమును విరజిమ్మిరి వీరి పసంగములు ఉన్నత భావ భరిళములి యొబ్బను వీరు శాస్త్ర మర్యాదలను పురాణరీతులను ఎరిగియుండుటవే. పస్తుతోద నముళో వీనిని కలిఎ బోధించుటచే శోతలందరును తన్మయులు గాజొచ్చిరి నూటపదారు రూపాయిం ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

275 ఎచినగౌవి యుపన్యాసము నీయమని దీక్షబూనినను రూకలు వేదికపై వ్రాలజొచ్చెను ఆ మొత్తమును మ్‌ వ్యరాజ్యనిధి కిచ్చివైచిరి వీరు ప్రారంభించిన రామదండు ఆంధ్ర సాంపదాయ ఎద్దమై యొబ్బుచున్నది అద్వైతమును కేవల ఎద్దాంతమునందే గాక దైనికజీవితమునందు కూడ ధ్రేశపెటుటకు బీరు సంకల్పించిరి ఆంధ్ర రత్నపు కంఠ స్వరము అతి శావ్యమై సకలజనులను మ్మోవాంఎ జేయుచుందెను ఇంగ్లండులో నున్నప్పుడు కళాభిజ్ఞులగు డాక్టరు ఆనందకుమూర వ్యామిగారు వీరి రస గ్రహణశక్తిని మిగుల కొనియాడుచుండిరి రాజకీయ పరిస్ధతులు విషుముగ నుండుపోయినచో గోపాలకృష్ణయ్య గారు కళాసాహిత విజ్ఞానాభివృద్ధికి తోడ్పడు చుందెడి వారు దాట్ల దశలో వీరు నాట్యరంగమున చకృ్కగనటించు చుండిరి కారాగృహములో నున్నపుడు జయిలూ అధికారులను గూడ వీరు వవ్వించు చుండిరి న్యాయస్థానములో వీరిని విబారణజేయుచున్నపుడు వ్యాయాధిఎతులను ప్రాసిక్యూటరులును నవ్వుచుండిరి మృత్యు వాసన్నమయినదని ఎరిగినప్పుడు గూడ గోపాలకృష్ణయ్య గారిని చూడబోయిన వారికి చింతగలుగకుండ చేయుచుండిరి వీ రెప్పుడు ప్రఎంగించినను నవరసము లొలుకుచుండెను నూత్నభావములు ఫ్రకుబుకుచుందెను వీరితో ముచ్చటేంచినవారు నూతన భావోపేతులై వెడలు చుండిరి వీరి బుద్ధి పతిభ అసామాన్యము వీరి వనోనైబుణ్‌ నిరుషమానము వీరి ఆందోళనపద్దతులు వినూత్నములు వీరు ద్రొక్కెడి స్వతంత మార్గములు నాయకులకు పలువురకు రుచింపకుండెను కాని వీరి శక్తిని దాసు గాంధి మున్నగు నాయక శ్రేష్ణులు కొనియాడి యుండిరి వీరిజబ్బు నిమ్మళించునని జ్యోతిష్కు లిటీవల చెబ్ప్బరిగాని శిదియంతయు వ్యర్థమయ్యెను దైవము వీరిని తన సాన్నిధ్యమునకు గొంపోయెను ఆం ధరత్నము లేని కొరత యింతలో దీరునది గాదు ముప్పదితొమ్మిదవ యేట వీరు అకాల మృత్యువు పాలై ఆంధ్రుల నెల్లరను దు ఖిసాగరమున ముంచిరి అంధ్రరత్నమున కాత్మశాంతి గలుగుగాక వీరి మరణము వలన గుందెడి వీరి కుటుంబమునకు తదితర బంధు మిత్రులకును మా సానుభూతి నిందుమూలమున నందజేయుచున్నారము పింగళి వెంకయ్య భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌ త్రివర్ణ పతాకను రూపాందించిన శ్రీ ఎంగళి వెంకయ్య 963వ సంవత్సరం జూలై 4వ తేదీన విజయవాడలో స్వర్గస్థులయ్యారు. వీరి వయస్సు 85 కొంతకాలంగా ఎక్షవూతంతో బాధపడుతున్నారు శ్రీ వెంకయ్య గారు చిన్నతనం నుంచీ పాహపోపీతమైన కార్యాలలో పాల్గున్నారు. తము 9వ యేట దక్షిణాఫ్రికాలో బోయర్‌ యుద్ధం జరుగుతూండగా అక్కడికి వెళ్లాడు. 907లో కంబోడియా అత్తిని తెచ్చి మన దేశంలో మొదటిసారిగా కృష్ణాజిల్లాలోని మునగాలలో వ వసాయ కేంద్రాన్ని స్థాపించారు 9 4లో జాతీయపతాకం అన్న పుస్తకంలో 30 పతకాలను గురించి వివరిస్తూ జాతీయ పతాక ఆవశ్యకతను సమంగా విపులీకరించారు. 92 లో అఖిలభారత కాంగైస్‌ సంఘం సమావేశం విజయవాడలో జరిగినప్పుడు జూతీయపతాకను కొద్దిగంటల వ వధిలో రూపొందించి గాంధీజీకి ఇచ్చారు స్వల్పమార్సులతో దీనినే గాంధీజీ కాంగైస్‌ పతాకంగా నిశ్చయించారు అంధ్రపత్రక బరిత్ర

276

కృషచేఎన వారిలో ఒకరయ్యారు ఈ కళాళాలను నెలకొల్పిన తరువాత దీనిలో భారతదేశ చరిత్ర వ్యాయామ శిక్షణ వ వసాయ శాస్త్రాలకు అధ్యాపకులుగా పనిచేశారు అక్కడి నుంచి తిరుచినాప్టి వెళ్లి నిక శిక్షణ కూడా పొందారు యువకులకు బ్రనిక శిక్షణను గరపవలబన ఆవశ్యకతను వివరించారు. దేశ స్వాతంత్ర్యం పొందిన అనంతరం అనేక మంది కాంగ్రెస్‌ వాదుల మాదిరిగానే ఈయనకు కూడా గుర్తింపు లేకపోయింది అయితే గత జనవరి 5ననే ఈయనను విజయవాడలో ఖునంగా సన్మానించి ఆయన జీవన భారాన్ని వవాంచడానికి కొందరు ముందుకు వచ్చారు

శ్రీ వెంకయ్య గారు కృష్ణాజిల్లా భట్లఎనుమర్రు గ్రామంలో 878 సంవత్సరం ఆగస్టు వ తేదీన జన్మించారు ఈయనకు కుమారుడు కుమార్తె ఉన్నారు

శ్రీ వెంకయ్య రూపొందించిన త్రివర్గపతాకంలోని రాట్నానికి మారుగా అశోక చక్రాన్ని చేర్చి మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు జాతీయ పతాకాన్ని ఆమోదించింది మన జాతీయ పతాకం ఎగిరేవరకు వెంకయ్య గారు స్మరించుకోదగిన వ్యక్తి

స్వామి రామానందతీర్థ ( 972 జనవరి 22)

సుఫ్రఎద్ధ కాంగ్రెసు నాయకుడు ప్రముఖ సర్వోదయవాది స్వామి రామానందతీర్థ 9 జనవరి 22 మధా హ్నం 3 38 గంటలకు సుల్తాన్‌ బజారులోని తమ నివాసంలో పరమఎదించారి తెలియజేయడానికి విచారిస్తున్నాము

తీర్థా మూడునెలలపాటు ఉస్మానియా జనరల్‌ ఆసుప తిలో చికిత్సపాంది కొద్దిరోజుల శ్రీయే తమ నివాసానికి తిరిగివచ్చారు మూ తకోశానికి సంబంధించిన వ్యాధితో ఆయన బాధఎడుతున్నారు. మొన్న రాత్రి నుండి ఆయన ఆరోగ పరిజ్ధతి విషమించింది అప్పటినుండి అపస్మారకంలో ఉన్నారు. శీ తీళ్ధ నాలం కాంటైసు పార్టీకి సర్వోదయ ఉద మానికి తీరని లోటు

శ్రీ తీర్థా నిర్యాణవార్త వినగానే జంటనగరాలలో విషాదచ్చాయలు అలముకున్నాయి కాంగ్రెసు కార్యకర్తలు అశేష ప్రజానీకం తండోపతండాలుగా శ్రీ తీర్జా నివాసానికి వెళ్లి శ్రద్ధాంజలి ఘటించారు.

స్వామి రామానందతీర్థ నిర్యాణ వార్త వినగానే ముఖ్యమం తి శ్రీ ఎ వి నరసింహారావు ప్రదే కాంగైసు తాత్కాలిక సంఘ అధ్యక్షులు శ్రీ మహ్మద్‌ ఇస్మాయిల్‌ ప్రాంతీయ కాంగ్రెసు అధ్యక్షులు టి అంజయ్య, మంతులు సర్వశ్రీ మూర్తిరాజు అక్కిరాజు వాసుదేవరావు ఎ.మవాంద్రనార్‌ మాజీమంత్రులు శ్రీయుతులు నూకల రామచంద్రారెడ్డి వి పురుష్తోత్తమరెడ్డి శ్రీ దిగంబరరావు బింరూ పలువురు పార్లమెంటు సభ్యులు శాసనసభ్యులు కాంగైసువాదులు ఖాదీసమితి ఆవరణలోని శ్రీ తీర్థ నివాసానికి వెళ్లి శ్రద్ధాంజలి సమర్పించారు

శ్రీ రామానందతీర్థ మాజీ వైాదరాబాద్‌ రాష్ట్రంలోని గుల్బర్లా జిల్లాలోని చిన్మల్లిజహగిరిలో 90 అక్టోబర్‌ 3న జన్మించారు ఆ ప్రాంతం ఇప్పుడు మైసూరు రాష్ట్రంలో ఉన్నది పూర్వాశ్రమంలో ఆయన ఎరు వెంకటేశభావన్‌రావు కెడ్గికర్‌

తిలక్‌ విదా ఎఠంలో గ్రాడ్యుయేట్‌ అయిన తరువాత కెడ్దికర్‌ ఆ రోజుల్లో ప్రముఖ నాయకుడు

అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

277 శ్రీలునాయకత్వాన సాగుతున్న బ్రేడ్‌ యూనియన్‌ ఉద్యమం పట్ల ఆకర్థితులై 927న ఆయన శ్రీల ఉద్యమములో చేరారు ఆయన గురువు ఆయనను శాసనసభా కార్యక్రమంలోనికి కూడా ఏపారు కొంత అస్వస్థతకు గురి ఆయిన అనంతరం శ్రీ కెడ్డికర్‌ 929లో ఉస్మానాబాద్‌ లోని హీస్పార్నాకు వెళ్లారు అంతవరకు ఆయనలో మూర్తీ భవించి ఉన్న సర్వసంగపరిత్యాగ దీక్ష ఇక్కడకు వచ్చినతరువాత మరింత ఇనుమడించింది తరువాత స్వామి రామతీర్థ ద్ధాంతాలను అనుసరించి ఆయన శిష్యునిగా మేలని కెద్ణెక్‌ నిర్ణయించారు. 932లో ఇందుకోసం స్వామి రామతీర్థ శిష్యుడు శ్రీ నారాయణస్వామి హీవురాకు ఆవ్వానింపబడ్డారు అంతవరకు ప్రముఖ బ్రేడయూనియన్‌లో కార్యకర్తగా ఉన్న వెంకటేళ్‌ భావన్‌రావు కెడ్డికర్‌ స్వామి రామానందతీర్థ అయ్యారు ఇది స్వామిజీ జీవితంలో ఒక మలుపు 938లో మహారాష్త్ర మహాసభ కార్యదర్శి పదవిని ఆమోదించినప్పటినుంచి స్వామీజీ రాజకీయ జీవితం ప్రారంభమయిందని చెప్పవచ్చు. ఆంధ్ర మహారాష్ట్ర కర్ణూటక మహాసభలనే మూడు ప్రాంతీయ ఎంబ్ధల స్థానంలో బ్చాదరాబాద్‌ రాష్ట్ర కాంగ్రేసు. 937లో ఏర్పడింది రాష్ట్ర కాంభైసు తీవ్రమైన ఆంబజడులకు గురి అయినప్పటికీ 942 నుండి 950 వరకు 8 సంవత్సరాల కాలంపాటు స్వామీజీ రావి అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు మాజీ హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రంలో ప్రజాస్వామ్యాన్ని నెలకొల్సేందుకు స్వామీజీ ళన జీవితాన్ని అంకితం చేశారు. 947 ఆగస్టులో బ్రిటిష్‌వారు భారల్‌కు పరిపాలనా అధికారాన్ని బదిలీ చేఎన తర్వాత జ్ఞాదరాబాద్‌ నిజాం తన రాష్ట్రం స్వతంత్రమైనదిగా ప్రకటించారు అది ప్రజాస్వామ్య శక్తులకు సవాలుగా రూపొందింది స్వామీజీ రెండు ప్రతిపాదనలు చేశారు ప్రాదరాబాద్‌ ఇండియన్‌ డొమినియన్‌లో చేరాలని తర్వాత బాధ్యతాయుతమైన ధ్రభుత్వాన్ని నెలకొల్పాలని ఆయన కోదారు ఈ కోర్కెల సాధనకు రాష్ట్రా ఎత ఉద మము ప్రారంభమయింది దీనికి నాందిగా 947 ఆగస్టు 7న ఇండియన్‌ యూనియన్‌లో పైదరాబాద్‌ చేరే దినంగాను. 947 ఆగస్టు 5 భారత స్వాతంత్ర్యదినోత్సవంగాను జరిపారు ప్రజలనుంచి దీనికి గట్టి మద్దతు లభించింది అధికారులు తీవ్రమైన అణచివేత చర్యలు తీఎకొనడం ప్రారంభించారు స్వామిజీని అయిన సహచరులను. ఆరెస్ట్‌ చేశారు తరువాత సంఘటనలు అభిలభారతస్థాయిలో రూపొందిన పధకం ప్రకారం సాగి 947 నవంబరు 29న భారత ప్రభుత్వానికి మాజీ పాదరాబాద్‌ ప్రభుత్వానికి మధ్య ఒక ఒప్పందానికి దారితీశాయి ఆ మరురోజు స్వామీజీ ఆయన సహచరులు విడుదలయినారు మూతన శకం ఆరంభమయింది వెపనకు కాని విశ్రమించలేదు ర్స్‌స్థాయిలో బాధ్యతాయుతమైన ప్రభుత స్థాపనకు రెండవదశ అంద త రమనేరు ల్లీ 948 జనవరి 26న ఆయన అరెస్టయినారు రాష్టన్యాఎత అందోళన కారణంగా ప్టాదరాటాద్‌ రాష్ట్రములో అద్భుత సంఘటన జరిగి పోలీస్‌ చర్య ద్వారా అక్కడ ఫ్యూడల్‌ పాలన అంతమయింది. 948 ఎబ్బంబరు. 8న స్వామీజీ విడుదలయినారు మంచి వక్త అయిన ప్వామీజి 952 నుంచి 962వరకు లోక్‌సభ సభ్యునిగా ఉన్నారు. ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

278 కాళేశ్వరరావు కాంగ్రెస్‌ వృద్ధులు శాసన సభాపతి శ్రీ అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు గారు దివంగతులయ్యాల్సు తెలపడానికి విచారిస్తున్నాము శ్రీ కాళేశ్వరరావు గారు కాంగ్రెస్‌ అభ్యర్థిగా నిలిచి రెండు నెలలుగా నిర్విరామ పచారం కొనసాగిస్తూ ఎన్నికలు పూర్తిఅయి ఫలితాలు ఎమైంది ఇంకా తెలియక తెలిఎఘడియ దగ్గరపడిన సమయంలో ఆకస్మికంగా మృతిచెందడం ఒక విధంగా ఆయన జీవితానికి వా ఖ్యానమనే చె్బవచ్చు ఆం ధ పదేళ్‌లో అనాది కాంగ్రెస్‌ వాదులలో ఒకరైన శ్రీ కాళేశ్వరరావు గారు రాజగోపాలాచారిగారి తొలి కాంగ్రస్‌ మంత్రి వర్గంలో ప్రధాన పార్లమెంటరీ కార్యదర్శిగా వుండి చివరకు స్వంతరాష్త్రమైన అం ధ పదేళీకు సభాపతి పదవిని వవాంచారు అయితే ఎప్పుడూ మం తిక్షాలేదు ఆ ఒక్క కొరతా తప్ప ఆయన దీర్హ జీవితంలో అనుభవించవలననదంతా అనుభవించారు ఎండిన వయస్సులో రాలిపోయారు సభాపతి పదవిలో వుంటూనే మరణించడం వారి జీవిత చరి తలో ఒక విశేషంగా భావించాలి శ్రీ కాళేశ్వరరావు గారు తమ జీవితంలో రాష్ట్రానికి చేఎన ఎవ ఎటువంటిదో చెప్పవలణన అవంరు లేదు అది అందరికీ తెలింందే ముఖ్యంగా సాంఖుక సమస్యల విషయంలో వీరు తెచ్చిన బవాభార్యా నిఎధ చట్టాన్ని ఎవ్వరూ మరిచిపోరు ఇటువంటి చట్టాలవల్ల రాజకీయాలలో నిర్వవాంచిన పాత్ర వల్లనేగాక గంధ రచయితగా కూడా శ్రీ కాళేశ్వరరావుగారు తెలుగునాట ఒక స్థానాన్ని సంపాదించుకోగల్లారు శ్రీ కాళేశ్వరరావుగారి కాలధర్మ్యంతో తెలుగు రాజకీయరంగం ఒక విధంగా చిన్నబోతుందవే చెప్పాలి “వృద్ధ మూర్తుల తరం దాదాపు సమాప్తమైపోతున్నదనే భావించాలి తెలుగుదేశంలో మూడు నాల్గు దశాబ్దాలుగా నడచిన చరి తలో నిరంతరం పనిచేఎన తరంవారు వీరు జీవితంలాగానే రాజకీయం అన్నది కూడా ప్రవాహం వంటిది గనుక అందులో కూడా బవావిధ అనుభవాల ఉపనదులు కలి అది విశాలం అవుతూ వుంటుంది గనుక దానికి చెరుపు వుండదు పూర్వుల అనుభవజ్ఞానం వారితో అంతరించదు వారి ఆ ఆనుభవం ఈ పవాహంలో లీన అయిపోతుంది ఆ విధంగా చూశ్తవారు మరణింవీ జీవించినవారే అవుతున్నారు శ్రీ కాళేశ్వరరావు గారి విషయం కూడా అంతే వారి ఆత్మకు భగవంతుడు శాంతి పసాదించాలని ఆశిస్తున్నాము వారి బంధుకోటికి సానుభూతి తెలుపుతున్నాము ఆంధ్ర పితామహుని అస్తమయం ( 976 నవంబర్‌ 4) ఆంధ ఎతామహ శ్రీ మాడపాటి హనుమంతరావు గారు ఇకలేరు. వారి అస్తమయంశో తెలుగుజాతి జీవితంలోనే ఒక తీరని లోటు ఏర్పడినట్టయింది తెలుగుజుతి సమైక్యతకు తెలుగు ప్రజల బహుముఖాభ్యున్నతికి తన జీవితాన్ని వినియోగించి ఆ కృఎలో తను కనిన కలలు ఫలించడం చూచి సంతృప్త చెందిన ధన జీవి శ్రీ మాడపాటి నిజాం నిరంకుశ పరిపాలనలో గ్రంధాలయోద మాలను భాషా ఉద మాలను నిర్మించి వాటీ ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

జగ రాం వలో రాజకీయ వైతన్నాన్ని రగుల్కొబ్బడంలోమా 'గిదథధాలయ భాషా అద్యమాలను, ఎజా ఓస్ధూలకు జోడించి మ్రజలలో సాహితీ విశ్వాసాన్ని స్వాతింత్రా పిపాఎను ఫెంపాందించడంలోనూ శ్రమాడపాల చేఎన కఎఆద్యితీయం ఈ భాషా (గ్రంధాలయ అవ్యమాలు, రాజకీయ ఉ్మ్యమూలకు సారికా గ్రహంచడంలొనే వాది విళ్ళాతా ఇమిడె ఉవ్నడె.

ఈ ఒశిష్ట కార్యపాఫట్యానికి ఉపకరణాలుగా వీరు వెలక్‌ల్చివ శ్రీక్యానేవరాయ ఖామె విలయం, గారూలవదేంద్ర భాషానిలయం, ఇంకా అనేక గ్రంధాలయాలు, పాంశాలలు శ్రీ మాడపాల చారిత్రాత్మక కనే శాశ్వత వృతి చివ్వాలూా విలవి ఉంటాయి.

శ్ర మాడపాటి ఎంతటి మవానాయకుడో అంతిల విగర్వి విదాడంలరుడు. వదవులు ఆయనను వరెంచాయే గాని, ఆంయవ ఎ పదవివీ ఆశించలేదు ఆంధ్రబరేళ్‌ శాసనమండలి అధ్యక్షులుగా ఎన్నికై ఫ58 మండి ఈఓ వరకు అరేళ్వపాలు వారు ఆ వదవివి విర్వహించి వుడు వారి ఎడల సభ్యులు చూపీవ పూజ్యభావాన్ని బజ్జి శ్రీ మాడపాటి వ్యూత్వం యొక్సు గొప్పతనం ఎటువంలదో అం చేసుకోవచ్చు. వారిలో మూర్తీభవించిన విశ్వా లక్షణాలను గ్రహించే ఆంధ్ర పితామహ పద్మభూచణ్‌ లిరుదాలను ఇచ్చి ప్రజలు ప్రభుత్వము తమ భిక్తిఎపత్తులము ప్రకటించుకున్నారు.

ఇప్పుడు తెలుగుజుతి సమైక్యతకు ప్రమాదం ఏర్చడివ ఈ విషయంలో మాడపాటి వంటి మహనీయులు గతించడం దురదాష్టకరం. వారి జీవిత లక్ష్యాలను ఆదర్శంగా గ్రహించి తెలుగు ఫబలు నరమకువ్నప్వుడ్నే జీవితాంతం శ్రీ మాడపాటి కృషి పార్థకమై చరితార్థమవుతుంది.

విశ్వనాథం గారు (1979 వవంబరు 4)

విశ్వవాధం గారికి కొంతకాలం జ్రీంద గుండెపోటు ఒకటి వచ్చింది. అప్పటి నుంచి ఆయన తదు కార్యకమాలను కొంపెం తగ్గించుకున్నారు. కావి మొత్తం మీద ఆయన వయస్సులో సగం ఉండేవారంతా చురుకుగా పవిచేష్తూవే వచ్చారు శనివారం రాత్రి మరొకసారి గుండెపోటు వచ్చింది. శారి ఆయవ కోలుకోలేకపోయారు. అంధ్ర రాజకీయాలలో ఒక ప్రధాన ఘట్టం ముగిఎంది. గాంధీగారి ధ్రవేశం తరువాత భారత జాతీయోద్యమంలో ఒక కొత్తదశ మొదలయింది ప్వాతంత్రోద్యమంలోకి చదువుకున్నవారు సమాజంలో మొత్తంమీద ఉన్నతమైనదిగానే గుర్తింఎబడేస్టనం గారు: టోటేకాక బవపానూన్యంలో ఎందరోకూడా ఆక్షింప బడ్డారు. శాదేశంలో బాగా బలమో దల న తవమనగాంధగారి అవంపాసిద్దాంతాలవలన నైలేనేమి, తకిన రేశాంల్లో వలనా అక్కడ పతగా చెలరేగలేదు. అధిజాత్యవు వైలరులు కలవారు ఎంవరో జాతీయోద్యమ ప్రవాహంలో కలిసిపోయారు వారిలో కొందరు స్వరాజ్యాన్ని చూడటానికి నోమకోలీచు. మిగిలిన వారు ఎవరికి వీలైన విధంగా వారు కొంత పరిజ్ఞతులకు అనుగుణంగా మౌరటానికి నన్నారు. పండిన దపహర్‌లాల్‌ వధూ ధధానమంతిగా ఉన్నకాలంలో వాలాభాోం పళ్ళాలు దేశాలలో అభివృద్ది చెందిన కొన్ని పార్లమెంటరీ పద్ధతి పజాస్వామ్య సంప్రదాయాలు బాగానే నడప్తూవచ్చాయి రాజకీయాలలో అధికారానికి ఒక స్థాయిని మించిన పోటీ వచ్చేట్బుటికి అదన సనని ఎద్దరులు పనికిరావనేవారి మధ్య సహజీవనం కొంవెం క్పనై కొందరు

అుద్రుత్రక చరిత్ర

280 సుప్రబద్ధ రాజకీయ వేత్తలు జాతీయోద్యమానికి ప్రధానాధారమన తగిన కాంగ్రెస్‌కు దూరమయ్యారు తీవ్రవాదులు ఎలాగూ వేరు పడిపోయారు. పరిశమలు పభుత్వం అధికారులు ఎరగటంతో 9వ శతాబ్దంలో అభివృద్ది చెందిన కొన్ని తీవ్రతని కాదనె భావాలు అఘాతాలకి గురి అవకతబ్బదు తెన్నేటి విశ్వనాధం గారి రాజకీయ జీవితంలో ఇటువంటి విపరిణామాలను చూడవచ్చు ఆయన సహృదయుడు 'పెద్దమనిష అన్న వర్ణన ఆయనకి చేదు అర్ధం ఏమాతం లేకుండా వరిస్తోంది ప్రజాస్వామ్య వ వస్థలో రాజీలు సర్దుబాటులు తప్పవు కాని విశ్వనాధం గారు వాటిని తమ నిజాయితీకి భంగం కానివిధంగానే చేఎకొన్నారంటే ఎవరూ కాదనలేరు సుమారు కొన్ని సంవత్సరాల క్రింద రాష్ట్రతి ఎన్నికల సందర్భంలో ఆయన అవలంబించిన వైఖరిని యిటీవలి కాలంలో ఆయన వైఖరులు కొన్నిటిలో పోల్చినట్లయితే ఆయన తము అభిజాత పు పద్ధతులని దేశకాల పరిబతులకీి అనుగుణంగా మార్చుకున్నారని అర్థం అవుతుంది తెన్నేటి విశ్వనాధం గారిని పోలిన రాజకేయనాడలు దేశంలోనే చాలా తక్కువమంది ఉన్నారు ఆం ధ పదేళ్‌లో ఆయనే ఒక తరానికీ ఒక సంస్కృతికీ ఒక మంచి ప్రతినిధి ఆయన అస్తమయంతో ఏర్పడిన లోటు రాజకీయాలకు మా తం పరిమితమైనది కాదు. చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్త్రి గారు ( 950 ఖబ్రవరి 22) ఆస్థానకవి కళాప్రపూర్ణ శతావధాని బహ్మక్రీ చెళ్ళఎళ్ళ వేంకటశాస్త్రిగారు కామేశ్వరీ ఉపాసకులు కృష్ణా తీరమున కనకదుర్గా క్షే తమైన విజయవాడ యందు మహాశివరాత్రి పర్వదినమున ఎనుబది సంవత్సరముల వయసున పరలోకగతులైరను వార్త ఆంధ్ర లోకమును కంఎంపజేఎనది వేంకటశాస్త్రి గారికిని ఆం ధ పజానీకమునకును గల సన్నివాత సంబంధము రక్తసంబంధముకంటె ఎక్కువ సూక్ష్మమైనది ఎక్కువ సునిశితమైనది శాశ్వతమైనది అది హృదయసంబంధమైన అనురాగబంధము ఆం ధ పజాహృదయమును రంజింపజేఎన కవి హృదయము వేంకటశాస్త్రి గారిది కళా పవీణులగువారలయందె వుంచు లోకముల్‌ అను సుభాషిత్రమునకు వారి జీవితమే బ్రతక్ష ప్రమాణము ఆంధ్రహృదయమును తన హస్తగతమైన వీణవలె మీటి కంఎంపజేసి పంచ కావ్యములైన బరింపని విద్యార్థులచే తెనుగున తేనెలొలుకు తియ్యని పలుకులు పలికించిన పజ్ఞా ప్రభావము వేంకటశాస్త్రిగారు గడించిన యశశ్రీ 79 సంవత్సరముల వయస్సులో జీర్లవిశీర్ణ దేహులైయున్న స్థతిలో వారిని మద్రాసు ప్రభుత్వము ఆస్థానకవిగా న్వకరించి సత్కరించిననాడు ఆ మహారసబద్దుడు పదకొండేడుల వని రెండీఎుడునా ప్రాయంబు అని తన వయస్సును గూర్చి చమత్కృుతితో బ్రస్తావించెను భౌతికదేహము బక్కచిప్పినను రస పపంచమున ఆయన నిత్యయౌవనుడు శాస్త్రిగారికి గల మనోరధము మహోదారమ్రైనది వివిధైశ్వర్యములిచ్చి తింకనొకటే విశ్వేశి నీ సన్నిధిన్‌ కవిగా నుండ నను్రహింపు మిదియే కామ్యంబు కామేశ్వరి అని ఆనాడు సభావేదికపై చాటించిరి ఆయన పూర్వజన్మ సుకృతమున కవియ్రై జన్మించెను కవియ్రి జీవించెను కవియై వర్ధిల్లెిను కవులను వర్థిల్లజేఎ కవియై తరియించెను ఆం ధసారస్వతమునందు వేంకటశాస్త్రిగారి జీవిత మొక ప్రతే క శక మనక తప్పదు ఆంధ్ర సాహిత మునందది వేంకటశాస్త్రి యుగమని ఎర్కొనబడుట నిశ్చయము స్వతం తభారత ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

28 గొామియందీ ఆంధ్ర సాహిత్య యుగపురుషుడు ప్రప్రధమ ప్రభుత్వ ఆస్టానకవిగా పూజింపబడుటవల్ల అధునాతన ఎనాతన సాహిత్య సం పదాయములు శ్రీ శాస్త్రిగారి యందు దివ్యముగా సవ్యముగా వమున్వయమై సన్యానింపబడినవనుట నిస్సందేహము శాస్త్రి గారు రచించిన కావ ములు నాటకములు పురాణములు ఎంత జనరంజకములో వారి ఆశుకవితా పదర్శనములు వారి ఆంధ్రపత్రికా ప్రకటితరస విమర్శకాచి వ్యాసములు అంతటి ఫండిత పొమరజనరంజకములైనవి అన్వయకారిన ములేని శైలి పాండిత ప్రకర్తకై ఎనుగులాడని పదలాలిత ము సహజ భావోద్దీఎనగల సహజ భాషాలాపన ఇదియే వేంకటశాస్త్రిగారి ఆంధ్రసాహిత భిక్ష ఇదియే నేటి తెనుగుఎద్యగద్య రచనకు వారి మేలుబంతి వారి రననలు ఆచం దతారార్కమై తెనుగుబాస జీనించి యున్నంతకాలము మెలటుగు తరుగని కబ్బములై వెలయగలవు అమృళత్వమీ యారామ ద్రావిడ భూసురేంద్రుని వదోమాధుర్య ధుర్యంలైన సహజ భాషాభావ సమ్మేళనమునం దంతర్గతమై యున్నది ఆయన రాజపూజితుడే కాడు కవిరాజ పూజితుడు అద్యతనాంధ్ర కవిప్రపంచనిర్మాత ” అంగేకాదు వేంకటశాస్త్రి గారొక ఆంధ్రసాహిత్య ఎరమును ప్రతించి ప్రజాహృదయ ఎయు నర్భించిన రసఎద్ధులు సాహిత్య దిగ్విజయ యాత్ర చేఎన కవి సమ్రాట్టులు. కింకవీంద్రఘటాపంచాననులు వారి రచనలయందును వారి శిష్య పశిష్యుల యందును వార కవిత్వ సంప్రదాయముచే ఎంబసాంపులందిన ఆధునికాంధ్ర సాహిత మునందును వారి పభానము ధ్రకాశించు చున్నది ఆందంతటను వారి యాత్మ అంతర్లీనమై విశ్వ శేయోదాయకమై విశ్వవ్యాప్త మైనది అట్టి కళూప్రప్తూర్జుని యాత్మకు నమస్కరించుచు వారికి పరమేశ్వరుడు పునరావృత్తి రహిత శాశ్వత బ్రహ్మలోకము ననుగ్రహించుగాక యని (బ్రార్థించుచున్నావట. వారి యాత్మజనులకు మా సొనుభూతి వివేదించుచున్నాము ఆఅంధ్రపత్రక చరిత్ర

282 ఇఒ వ ఇల్జ అట్టు ప్రజలపై పత్రిక ప్రభావం మౌళ్ళద దాస పోరాటంలో మన తెలుగు జాతీయ ప తికలు తమ గురుతర బాధ్యతలను ధైర్య సాహసాలతో సమర్థవంతంగా నిర్వవాంచాయి స్వాతం త్యపోరాటంలో వార్తలను అందజేయడమే కాక వేలాది మంది యువతీ యువకుల ఆలోచనలను ఉద మం వైపు మరల్చాయి ఉద మంలోని దుమిక్షించాయి ప తికలు సాధారణంగా ప్రజాభిప్రాయాన్ని తీర్చిదిద్దడంతో పాటు ప్రజాభిప్రాయానికి ప్రతిబింబాలు కాని స్వాతం త్యపోరాట కాలంలో మన ప తికలు ప్రజాభిప్రాయాన్ని తీర్చిదిద్దే బాధ్యతను అధికంగా నిర్వవాంచాయి. ఒక పక్క పజలను ఉద మంలోనికి ఆకర్షిస్తూ, మరో పక్క ఎభుత్వం్ట హోరాహోరీగా పోరాడుతూ జాతీయోద్యమంలో మన ప తికలు సవ్యసాచిలా వ వహరించాయి ఎత్రికలు తమ సంపాదకీయాల ద్వారా నా సాలద్వారా ప్రజలను ఉత్తేజపరచేవి ఉద్యమం వ్యాబకి దేశ నాయకులు పతికలను సాధనాలుగా చేఎకొన్నారు ప్రజలపై పతికలు అనేకవిధాల పభావాన్ని చూపాయి ప తికలలో అత్యధిక భాగం రాజకీయాలే చోటువేంకొనడంతో యీ రంగంబ వీటి ప్రభావం అధికంగా ఉంది అయితే ఆర్థిక సాంఖుక సాంన్బి తిక రంగాలలో కూడా ప్రజలను పభావితులను చేసాయి పత్రికలు చదివిన వారంతా ఉద మంలోనికి దుమకక పోవచ్చు కొందరు దూకి ఎలాంటి ర్యా ఎర్ధపడారు త్యాగాలు చేసారు వారిని చూసీ మరికొందరు దుమికారు అయితే ఇతరులు దేశంలోని పరిణామాల పట్ల ఎంతో ఆసక్తి కనపరచేవారు ప తికలవల్ల ప్రజలందరిలోనూ సలు పురుషులు అనిగాని విదా వంతులు కాని కాము అని గాని భేదం లేకుండా పతికల కారణంగా రాజకీయ వైతన్యం వెల్లివిరింంది వందేమాతరం హోంరూల్‌ సహాయనిరాకరణ ఉప్పు సతా గహం క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమాలు ఉధృతంగా సాగే రోజులలో జాతీయ పత్రికల పభావం ప్రజలబ అమితంగా ఉండేది ఆం దవతికో 908లో బొంబాయిలో వారప తికగా ఆవిర్భవించినప్పుడు ఆం ధులు సర్వతోముఖాభివృద్ధినే లక్ష్యంగా ఎట్టుకొంది ఆ లక్షా న్ని కొంతవరకు సాధించింది అయితే ఆంధ్రాభ్యుదయంతో పాటు దేశ రాజకీయాలలో స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో పాల్గునాలని నిశ్చయించుక్‌ని 9 4లో దినపత్రికగా మారి తన కార్యస్థానాన్ని మ దాసుకు మార్చుకుంది ఇందువల్ల ప తికకు బ్రజలు ప్రజలకు పత్రిక చేరువయ్యాయి ప్రారంభం నుంచీ జాతీయోద్యమంలో చురుకుగా పాల్గ్‌ని ప్రభుత్వానికి ప్రక్కలో బల్లెమైంది ప్రజలకు ప తికను ఆదర్శ పాయం చేయడమేగాక ఆంవత్రకవ వస్థాపకులు నాగేశ్వరరావు పంతులు గొరు స్వయంగా స్వాతం త్యపోరాటంలో పాల్గొని కారాగార శిక్ష అనుభవించి ఆదర్శప్రాయు అయ్యారు పజలకు వాతబోధ చేస్తూ తాను గట్టుమీద కూర్చొనక ఆయన కూడా ప్రజలలో ఉద్యమంలో మమేకం కావడంవల్ల ఆం ధపతికొ పట్ల ప్రజల ఆదరాభిమానాలు మరింతే ఎరిగాయి. పజలు పతికను ఆదర్శపాయంగా తీసుకున్నారు హోంరూల్‌ హోంరూల్‌లీగ్‌ ఉద్యమంలో అన్ని ప తికల కన్నా అనిబిఎంట్‌ నూ ఇండియా దినపత్రిక బ్రభాహి ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

283 అరికు ఈ ఎంస్థ స్థాపకులు ఆమెయేకావడం ఇందుకు కారణం అంధ్రవత్రికహోంరూల్‌మ సమర్థిస్తూనే, దేశంలో స్వయం పాలన సాధన లక్ష్యాలతో విభిన్న సంస్థలు ఉండడంకన్నా జాతీయ సంస్థ ఒక్కటే టిడి యీ లీగు దానికి శాఖగా మారి ఉంటే మంచిదని సూచించింది ప్రజలపై లీగ్‌ ప్రభావం చూపడంతోపాటు పభుత్వ అనుకూల పతికల బ్రాతలకు పజలు ఒభావితులు కాకుండా చూన భారాన్ని కూడా ఆం భవత్రికవవాంచింది 'హోంరూల్‌ అనుకూల త్రీక మదాసుమెయిల్‌ అభిప్రాయాలను 9 5 అక్టోబర్‌ 5వ తేదీ ఆం ధపత్రిక సంపాదకీయంలో ఖండిస్తూ ఈ సమయమున దేశమున నిట్టి తీవ్రాందోళన తగదని యీ పత్రిక చేఎన సలహా యా ఎట్రికు స్వధర్మ నిర్వహణమున గల దృబ్బని గనుబజచు చున్నదనుటకు సందేహము లేదు గాని పాందవులకు సంబంధించిన వరకు యిది యనవసరమని మా తము ద్రాసి తీరవలన యున్నది అని ద్రాసీ బ్రజలను ఎడదారి పట్టకుండా నిరోధించింది ఎహాయ నిరాకరణోద్యమ కాలంలో జాతీయ పత్రికలు దేశ స్వాతం త్య సాధనకు పట్టుదలతో దీక్షోకృషచేసాయి ఈ లక్ష సాధనకు శపధం పట్టాయి విజృంభించాయి ఆంధ్రపత్రిక దేశవ్యాప్తంగా పాగుతున్న ఉద్యమాన్ని ఎరోజు కారోజు ప్రజలకు తెలియజేస్తూ ఉద్యమంలోనికి యువతను ఫ్రోత్సవాంచే ఉదేక ఫూరితమైన సంపాదకీయాలు వ్రాసింది అం ధపతికో ప్రారంభం నుంవీ ఆం ధుల అభిమానాన్ని చూరగొన్నది చదువున్న వారు సరేసరి చదువు రానివారు సయితము యీ పత్రిక ప్రభావానికి లోనయ్యారు వీరు ఇతరులు పత్రికను చదువగా విని ఉత్తేజం పొందారు గ్రామాలలో చదువు వచ్చినవారు ఆం ధపత్రికొను చదువుకొనేవారు చదువు లేనివారు వినేవారు ఏ రచ్చబండ వద్దనో కూర్చుని ఆంధభవణికచదివితే గ్రామస్థులంతా వినేవారు ఆ చదవడమెట్లా? ఆం ధపతికొ నుంచి అమృతాంజనం దాకా ఈ మాటకు ఆమూలాగ్రం అనే అర్థము ఆ అర్ధానికి మూల కారణము నిప్పటివారికి తెలియదు ఈ ప తికలో మొదట ఆంద్రవలక అని ఉన్నట్లే చివరిఎజీలో చిట్టచివర చాలాకాలం వరకూ తప్పని సరిగా అమృతాంజనం ప్రకటన ఉండేది అని సుప్రఎద్ధ రచయిత నోరి నరసీంహ శాస్త్రి గారు బొసారు 9 4లో దినపతికగా మారిన ఆం ధపతికి జాతీయోద మానికి చాలా సహాయ పడింది అనాటి అనేక రాజకీయ సంఘ సంస్కరణ సాహిత్య ఇత్యాది ఉద్యమాలకు చోటు కల్పించింది నాయకుల ప్రకటనలు ఫోటోలు ప్రచురించేది ఆంధపతికి సర్కుులేఎన్‌ విషయం మో గాని కాశీనాధుని వారి కాలంలో చాలా చోట్లకు పల్లెలకు అది చేరేది ప్రజలలో రాజకీయ చైతన్యం దేశభక్తి సాహిత్యానురక్తి కలిగించేది మా పల్లెటూరికి ఆరుగొలనుకు ఆం ధపత్రికో మాతమే వచ్చేది చెరువు గట్టున రావిచెట్టు కింద ఒకరు పత్రికలో వార్తలు చదువుతుంటే ఎంతోమంది వినేవారు అది గాంధీగారి ఉద్యమాలకు అలా ప్రచారం కల్పించింది కొన్ని లై బరీలకు దినప తికను కాశీనాధునివారు ఉచితంగా పంఎంచేవారని ప్రతీతి 920 ప్రాంతంలో పానుగంటి వారి సాక్షి వ్యాసాలు పాప్యులర్‌ అయినట్లే 940 45 ప్రాంతంలో దాసు వామన రావు గారి హమేషా తమాషావా సాలు అదివారం అంత పాప్యులర్‌ అని 'శీయభాషా పత్రికలు జాతీయోద్యమం పై ముఖ జర్నలిస్టు రరయిత నండూరి రామమోహన రావు గారు ఎర్కొన్నారు. శ్రీ వెల్లెల రామకృష్ణ శాస్త్రి వ్యాఖ్యానిస్తూ, ఉప్పు సత్యాగ్రహం ఉద్యమం భద్రపత్రక చంత్రే

284

విషయమై ప్రజలకు నచ్చచెప్పి, ఆ ఉద్యమంలో పాల్గ్‌నేటట్లు చేసినవి దేశభాషా పత్రికలేనని 1930లో ఛాసారు. ప్రజలను చైతన్యవంతులను చేయడంలో ఆంధ్రపత్రికను మించి మహత్తర సేవ చేసిన పత్రిక ఏదీ లేదని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. కల్లు సేవించని ప్రాంతం ఎక్కడున్నా, ఖద్దరు ధారణ ఎక్కడ ఉన్నా- ఆ ఖ్యాతి 'ఆంధ్ర పత్రికొదే అన్నారాయన గ్రామాలలో తమ అనుభవాలను వివరిస్తూ. మద్యపాన నిషేధం, ఖద్దరు గురించి మీకు ఎలా తెలిసింది అని ఎన్నో గ్రామాలలోని ప్రజలను అడిగాను. వారు యీ విషయాలను గురించి ద్రాసిన 'ఆంధ్రపత్రికులను తెచ్చి, ఆ విషయాలు చదివేవారు అని శ్రీ రామకృష్ణ శాస్త్రి వ్రాసారు

సహాయ నిరాకరణోద్యమ వ్యాప్తి చెందడంలో పత్రికల ప్రభావం అధికంగా ఉన్నట్లు ప్రభుత్వం అంగీకరించక తప్పలేదు. మద్రాసు నుంచి వెలువడే 'న్యాయ దీపిక మినహా ప్రధానమైన తెలుగు పత్రికలన్నీ జాతీయ వైఖరినే ఆవలంబించాయనీ, తెలుగు జిల్లాలలో సహాయ నిరాకరణోద్యమం ఉధ్భ తంగా వ్యాస్తీ చెందడానికి పత్రికలే మూల కారణమనీ మద్రాసు ప్రభుత్వ 1921 వారిక నివేదిక స్పష్టం చేస్తోంది. ప్రజలలో ప్రభుత్వం పట్ల ఏహ్యభావం, గాంధీ పోరాటం పట్ల ప్రేమభావం కలగడానికి ఈ పత్రికలు చేయగలిగినదంతా వేసాయని కూడా యీ నినేదిక తెలుపుతోంది.

తెలుగు పత్రికలలో నామమాత్రంగా ఉన్న కొద్ది పత్రికలను మినహాయిస్తే తక్కినవన్నీ ప్రధాన రాజకీయ నాయకుడు గాంధీ భావాలు, వాదనకే ప్రతిబింబాలుగా ఉన్నాయనీ, ప్రజలలో ప్రభావం పట్ల వ్యతిరేక భావాన్ని, తక్షణ స్వరాజ్య వాంఛను విపరీతంగా ప్రేరపించాయనీ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ 1923వ

సంవత్సరం వార్షిక నివేదిక పేర్కొంటుంది. దేశ ప్రజల రాజకీయ భావాలలో పైన పేర్కొన్న విధంగా మార్చును తీసుకు రావడానికీ 'ఆంధ్రపత్రికొ (మద్రాసు), “కృష్ణాపత్రిక(మచిలీపట్నం), “కాంగ్రెస్‌ (రాజమండ్రి) ప్రధాన్‌ సూత్రధారులుగా లెక్కకట్టవచ్చు నని కూడా ప్రభుత్వం తెలిపింది.” ఈ నివేదికల ఆధారంగా ప్రజలపై తెలుగు పత్రికల ప్రభావాన్ని మనం అంచనా వేసుకో వచ్చు. దేశ స్వాతంత్ర సౌధనకు పత్రికలు అంకితమైపోయాయి.

1917లో తెలుగు పత్రికల సర్కులేషన్‌ 1916లో మాదిరిగా ఉంది కాని ఒక్క “ఆంధ్రపత్రికొకు మాత్రం ఆ ఏడాది 400 మంది కొత్త చందాదారులు చేరారని మద్రాసు ప్రభుత్వం 1917 వార్షిక నివేదిక తెలుపులోంది, 'ఆంధ్రపత్రికొకు 1916లో 8300 మంది చందా దారులుండగ్యా, 1917లో 8700కు పెరిగారనీ, ఇందుకు కారణం భారత దేశానికి హోం రూల్‌ కావాలని యీ పత్రిక ఉధృతంగా ప్రచారం చేయడమేననీ యీ నివేదిక తెలుపుతుంది.” దీనిని బట్టి ప్రజలపై 'ఆంధ్రపత్రికో ప్రభావం అధికంగా ఉన్నట్లు స్పష్టం బెతుంది.

సహాయ నిరాకరణోద్యమ కాలంలో ప్రజలపై దేశీయ భాషాపత్రికల ప్రభావం అధికంగా ఉన్నదని రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి 1923 ఫిబ్రవరి 9వ తేదీన కృష్ణా జిల్లా కలెక్టర్‌ టేలర్‌ లేఖ బాస్తూ ముఖ్యంగా “ఆంధ్రపత్రిక ప్రభావం అమితంగా ఉన్నట్లు పేర్కొన్నాడు. *

1929 డిసెంబర్‌ 31వ తేదీ అర్థరాత్రి తర్వాత లాహోర్‌ కాంగైస్‌ ఆమోదించిన 'సంపూర్ణ స్వరాజ్య తీర్మానం' అనంతరం మహాత్మాగాంధి 1930లో సంకల్పించిన ఉప్పు సత్యాగ్రహం సమయంలో కూడా, తెలగు జుతీయ పత్రికలు తమ శక్తి కొలదీ కృషివేసాయి. ధనవంతులు, పేదలు అనే భేదం లేకుండా ప్రతి దినమూ అందరికీ అవసరమయ్యే ఉప్పుసై ప్రభుత్వం విధించిన పన్నుకు నిరసనగా మహాళ్ళుడీ

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

285 టృమాన్ని చేఎట్టాడు ఇది ప్రజలలో బాగా హవ్యాబ్త చెందడానికి పత్రికలు ఎంతగానో తోడ్పడ్డాయి ఖికలు యీ సతా గ్రహం ప్రాశస్త్యాన్ని వివరించి ఉద మంలో పాల్గొన వలననదిగా ప్రజలను వరీతంగొ ప్రోత్సవాంచాయి. అయితే సతా గ్రహం ప్రారంభలో ఏమీ జరగదన్నట్లు ప్రభుత్వం ఫలీంచుకోకుండా కూర్చుంది కాని కొద్ది కాలంలోనే యిది దేశమంతా వ్యాబ్తవెంది ఉధృతం కావడంతో ఏఖికలల బ్రభుత్వం దాడిని ప్రారంభించి వాటిని అదుపులో ఎట్టడానికి ఆర్డినెన్సును జూరీచేఎంది ఈ అర్జినెన్సు వల్ల ఎన్నో జాతీయ పత్రికలు వున్గావతాక కొంగ్రైస్‌ సహా మూత పడ్డాయి వీటినుంచి ప్రభుత్వం అత్యధికంగా ఎక్యూరిటీని డిమాండ్‌ చేయడమే ఇందుకు కారణం 930 జూన్‌ 6వ కరీ త్రిలింగ లో శ్రీ వెల్లల రామకృష్ణ శాస్త్రి ఉప్పు సతా గ్రహాన్ని గురించి ద్రాస్తూ యీ ఉద్యమంపై ప్రజలను ఉత్తేజ పరచడంలో అన్ని పత్రికలలో ఆంధ్రపత్రిక ను మించిన పత్రిక లేదని వ్రాసారు దీనిని బట్టి మారుమూల పల్లెలో సయితం ఆంధ్రపత్రిక ప్రభావాన్ని అంచనావేయవచ్చు ఆంధ్రపత్రిక ఎంటీ జొతీయ పత్రికలు ఉద మ వ్యాబ్తకీ ఎంత కృష చేసాయో కూడా గ్రహించవచ్చు ఉద్యమం జయప్రదం కావడానికి పత్రికలు ఎంతో పాటుపడ్డాయి ఈ విధంగా పత్రికలు స్వాతం త్ర్యపోఠాటానికి అమూల్యమైన ఎవ చేసాయి రామానుజరావు వివరణ తెలుగు పతికల చరిత్రకు సుమారు 50 సంవత్సరాల వయసున్నది అయితే భారత ప్యాతంత్రోద్యమాన్ని జాతీయోద్యమాన్ని బలపరచి ప్రజలలో జాగృతి కలిగించి వారి సర్వతోముఖ ఏాపానికి తోడ్చడవలననే లక్ష్యాన్ని నూటికి మూరు పాళ్లు ఆచరణలో ఎట్టిన పత్రికలలో అంధ్రపత్రికొదే అగ్రతాంబూలం అని ప్రముఖ సాహితీవేత్త రచయిత శ్రీ దేవులపల్లి రామానుజ రావు ఒక వ్యాసంలో వివరించారు ఆచార్య రంగాపై ప్రభావం స్వాతంత్ర్య పోరాట సమయంలో తెలుగు జాతీయ పత్రికల ద్వారొ ప్రజలు వివిధ రంగాలలో రాజకీయ అర్థిక సాంఖుక సాహిత్య చారిత్రక కళాది రంగాలలో ఎంతో విజ్ఞానాన్ని సముపార్డించేవారు. ఈ ఎత్రికలు ఒకవిధంగా జుతీయ విద్యాలయాలుగా పరిగణించ బడేవి ఇందుకు ఉదాహరణ ఆచార ఎన్‌ జి రంగా ఆనుభవం ఆయన తమ న్వయ చరిత ఖటో ఫర్‌ డం ౯81 ౫౯౫ 760౯ లో ఎంత చక్కగా చెప్పారో చూడండి బాటనీ అనాటమీ ఇజిక్స, అమెరికా బిటన్‌ల రాజ్యాంగాలు అమెరికా బ్రిటన్‌ జపాన్‌ల రాజకీయ రాజ్యంగ చరి త లకు సంబంధించి తెలుగులో ధమరించబడిన అన్ని పుస్తకాలూ చదివాను ఆంధవతికటిన వతిక వారవతక క్రస్ణావలివానీ్లీలు చదవడం ద్వారా చరిత్ర రాజకీయాలలో అపరిమితమైన విజ్ఞానాన్ని ఆర్జించాను ఈ పత్రికల అధ్యయనం వల్ల నేను పొందినంత విజ్ఞానాన్ని యూనివర్సిటీలలో చదివిన ఎక్కుమంది గ్రాడ్యుయేట్లు కూడా పొందలేదని ఆతర్వాత గ్రహించాను * ఈ విధంగా పత్రికలు ప్రజలను అన్నిరంగాలలోను ఫ్రల్యేకించి రాజకీయ రంగం లోను విదా వంతులను జేనవి యూ లీటిష్‌ డుశ్చర్యలను దురాగతాలను తెలుగు ప తికలు ఖండించేవనీ యీ చర్యలకు తిన వందన కల ర ుగాతవు స్వయ చరిత్రలో ఎర్భొన్నారు అనిబిఎంట్‌ గారి నూ ఇండియా ఇంగ్లీషు డైలీ సంపాదకీయాలు ధైర్య సాహసాలతో కూడి ఉండేవనీ ఇవి మంర్రవత్రక చరిత్ర

286 అధికారులకు సవాల్‌గా పరిణమించాయనీ, వీటివల్ల తమకు, జాతీయ భావాలు గల తమ సహచరులకు ధైర్యం కలుగజేసి, పాహసోపేతుల్ని చేసేవనీ కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు.!*

“జాతీయ వార్తా పత్రికలు ఆంధ్రవతిక్ష న్యూఖందీయోా లను ఎంతో శ్రద్ధగా 1917 మంచి నేను, నామిత్రులు కొంతమంది చదువుతూ, జాతీయ సంఘటనలను గురించి ఆలోచిస్తూ తర్జన భర్జనలు చేసేవాళ్లం. ఈ పత్రికల ద్వారా అవేశాన్ని, ఉద్వేగాన్ని, మన జాతీయ నాయకులు మహాత్మాగాంధి, తిలక్‌, అనిబిసెంట్‌ గార్ల కార్యకలాపాలు ఉత్తేజాన్ని కలిగించేవి అని ఆచార్య రంగా తమ స్వీయవరిత్రలో వెల్లడించారు.

తాము ఇంగ్లీషు యూరపీయన్‌ చరిత్రలను, ఆ దేశాలలోని విప్లవాలు, లిబరల్‌, సోషలిస్టు ఉద్యమాలను గురించి హోం యూనివర్సిటీ లైబ్రరీ ప్రచురించిన గ్రంథాలను, ఇతర ప్రమరణలను చదివిన తర్వాత తమ అభిప్రాయాలు గాంధీజీ ప్రభావానికి లోను బొతున్నట్లు గ్రహించామని ఆచార్య రంగా తమ స్వీయ చరిత్రలో 'యూరపియన్‌, ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లలో నా జీవితం” అన్నాధ్యాయంలో పేర్కొన్నారు. “యంగ్‌ ఇండియాలోని వ్యాసాలను, తెలుగు దినపత్రిక వార పత్రికలను పఠించడం ద్వారా గాంధీజీ ఆలోచనలు, అభిప్రాయాల ప్రభావానికి నేను మరింతగా లోన వుతున్నాను” అని శ్రీ రంగా వ్రాసారు. రాజకీయ ఖైదీల తమాషా

రాజకీయ ఖైదీలకు వార్తా పత్రికలు ఇవ్వడాన్ని ప్రభుత్వం నిషేధించింది. భోజనాలు లేకున్నా ఇబ్బంది లేదు కాని పత్రికలు లేకుండా వారు గడపలేక పోయేవారు. దేశంలోని పరిణామాలను గురించి, పరిస్థితులను గురించి తెలుసుకోకుండ రోజులు గడపడం దుర్భరంగా ఉండేది. అందుచేత వారు కొన్ని తమాషాలు చేసి, ఆంక్షలకు ఆంక్షలే, పనులకు పనులే అనే పద్ధతిని కనిపెట్టే వారు. వారు నెమ్మదిగా జైలర్‌ను స్నేహం చేస్తి బయటేనుంచి పత్రికలు తెప్పించుకునేవారు. ఈ విషయంలో గదర్‌ పార్టీనాయకుడు శ్రీ దర్శి వెంచయ్య తమ ప్వీయ చరిత్రలో వ్రాసిన విషయాలు ఎంత ఆసక్తికరంగా ఉన్నాయి. “నేను కొన్ని రూల్సును ఉల్లఘించే వాడిని. కాగితాలు, ఉత్తరాలు, పుస్తకాలు, న్యూస్‌పేపర్లు, తెలుసు; పోస్టాఫీసులో కూడా తెలుసు. అయినప్పటికీ నన్ను అడ్డుపెట్టలా” అని ఆయన తమ అనుభవాన్ని వివరించారు. కొంతమంది ఖైదీలు పైలు సూపరింటెండంట్‌ కారు డ్రయివర్‌కు నెలకు కొంత మామూలు ఇచ్చి మరీ పత్రికలు తెప్పించుకొనేవారు.

గాంధీజీ ప్రారంభించిన సహాయ నిరాకరణోద్యమ వ్యాస్తిలో పత్రికల పాత్రను శ్రీ బెజవాడ గోపాలరెడ్డి ఒక వ్యాసంలో వివరిస్తూ “సహాయ నిరాకరణ ప్రారంభదినములలో “కృష్ణా పత్రిక చాలా ప్రసిద్ధికి వచ్చినది. గాంధీజీ నవీన సిద్ధాంతములను ఆంధ్ర ప్రజానీకమునకు విశదపరచుటలో "కృ వ్యాపత్రిక ప్రముఖస్థానము వహించినది. ఆ దినములలో “ఆంధ్రపత్రిక ఒక్కటే ఆంధ్రుల దినపత్రిక శ్రీ దేశోద్ధారక నాగేశ్వరరావు గారి నాయకత్వమున గాంధీజీ సిద్దాంతములను ఆంధ్రదేశపు నలుమూలలకు వ్యాపింపజేయుటకు “ఆంధ్రపత్రిక ఎక్కువగా సాయపడినది. “కృష్ణాపత్రిక ఆ సిద్ధాంతముల విపులీకరణము చేసి, దాని మహత్తును విసృత పరచి, పటుత్వము చేకూర్చి ఆంధ్ర హృదయ సీమలలో హత్తుకుని పోవునటుల చేసినది. వ్యాసములలోను, ఉదాత్త భావములతో, గంభీర్దాలితో ఆంధ్రురి దేశాభిమానమును మేల్కొల్సి దీక్షాపరుల నొనర్చి, మహాత్ముని అభిమాన ప్రాంతముగ ఆంధ్రమును

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

287 ట్పిరిద్దుటకు యీ రెండు పత్రికలును సాధన భూతము లాయి ననుట నిస్సందేహము అని బ్కొన్నారు * బందరు పకోడి, మద్రాసు మిరాయి తలుగు జాతీయ పతికలు జాతీయోద మ కాలం నుంచి బాగా పాప్యులర్‌ అయ్యాయి మారుమూల గ్రామాలకు వతం ఆం ధపత్రికి బొంబాయి వారపత్రిక ఆతర్వాత దినపత్రిక వారప తికలు వీని తమవూరు ముక్కామల చిన్న గ్రామమే అయినా తమ చిన్ననాటనే ఆ గ్రామానికి ఆం ధపత్రికో బొంబాయి. తర్వాత దినపత్రిక వచ్చేవని ప్రముఖ కాంగ్రెస్‌ నాయకుడు సమిష్టమద్రాసు రాష్ట్రంలోను ఆ తర్వాత ఆం ధ పదేశ్‌లోను రెవినూ మంత్రిగా ఫనివేనన శ్రీ కళా వెంకటావు 959 జనవరిలో ప్రచురితమైన ఆం ధపారపత్రిక' స్వర్గోత్సవ సంచికలో వ్రానన రాజకీయ స్కృతులు వాసంలో ఎర్కొన్నారు గ్రామానికి ఒక పత్రిక వచ్చినా గ్రామస్థులంతా తరతమ భేదం లేకుండా ఏ రచ్చబండ వద్దనో కూర్చుని ఆ ప తికను మొదటినుంచి చివరి వరకూ చదివించుకొనేవారు దీనిని బట్టి పత్రిక ఎట్ల బ్రజల ఆసక్తి స్పష్టం బెతుంది వాటీలోని అంశాల వల్ల వారు ప్రభావితులయ్యేవారు అముఖ సంఘ నవికురాలు జుతీయోద మాభిమాని రచయిత శ్రీమతి కనపర్తి వరలక్ష్మమ్మ ఎత్రికలను గురించి యీ విధంగా వ్రాసారు సహాయ నిరాకరణము ఆరంభమైన తొలి దినములలో 22 ఎంవత్సర ప్రాంతమున బెజవాడలో బందరు కాలువ వొడ్డున గల గృహావరణ నందలి నారింజు వెట్టు నీడను చేరి మిత్రులు కొం దము పత్రికలు చదువుకొనుచు వానిపై చర్చలు సాగించుచు ఆ దినములలో కృష్ణాపత్రిక కు బందరు పకోడి అనియు ఆంధ్రపత్రికో మ దాసు మిరాయి అనియు ముద్దు ముద్దుగ ఎర్లు బట్టుకొని వాని లోని విషయములూ ఆప్యాయతతో చదువుకొనుచు టేఎన కాలక్షేఎు తలపునకు వచ్చినప్పుడును అనాటి కృష్ణాపతిక పాక్షి ఉపన్యాసముల శైలిని ఆలవరముకొనుటకు చేఎన సాధనము యీ పత్రికలకు మేము చాలా బుణపడి ఉన్నాము 929లో ఆంధ్ర కృష్ణా పత్రికలకు సన్మానం అసలు పత్రికలకు సన్మానం జరగడమే అపురూపం అటువంటిది స్వాతంత్ర పోరాటం రోజులలో దేశ స్వాతంత్ర్య సాధననే లక్ష్యంగా ఎట్టుకొని సభుత్వంవ తిరుగుబాటు జరిఎ పత్రికలకు సన్మానం చేయడం సాహసమనే చెప్పాలి ఈ సన్మానం యీ పత్రికలకు గల ధ్రజాదరళాకు నిదర్శనం 929 ఎబ్బంబర్‌ 8 వ తేదీన ఆంధ్ర వార పతిక 22వ సంవత్సరంలోను దినపతిక 6వ ఏట ఆరవ నెలలోను అడుగితున్నాయి బెజవాడలో ఆంధ్ర కృష్ణాప తికలకు జరిగిన సన్మాన సభకు ఆంధ్రనాయక బృందమేకాక వివిధ రంగాలలో నిష్ణాతులు తరలి వచ్చారు నీరితోబాటు ఆంధ్రదేశము నందన్ని ప్రాంతముల నుండియు వర్గ మత రాజకీయ సాంఖుక వివక్షణలు లేక అన్ని పక్షముల ప్రముఖు లును అన్ని తరగతుల ప్రముఖులను విదుషమణులును ఈ సన్మానముందు పాల్స్‌న మత్పాహముతో నరుదెంచిరి వి ఆర్‌.స్వామి నాయుడు గారు నుడివినటుల ఇంతమంది వివిధ ఎక్ష్వూయకులును ప్రముఖులును ఇంతమంది (ఎక్షకులును ఎప్పుడును సభలకు రానివారును ఈ మహా సభకు వచ్చుట జూడ యుత్సవము ప్రజాబాహుళ్యమునందెంత అభిమానమును ఆఅదరమును కలుగడేఎనో స్పష్టపడుచున్నది ఆహ్వాన సంఘధ్యక్షుడు శ్రీ ఎన్‌.వి ఎల్‌ నరసింహారావు మాట్లాడుతూ ఆంధ కష్ణా వలకు లాడ ఆంధ్రపత్రిక చంత్రే

288

దేశమునకొనర్చిన పయమోత్కృష్టమైన సేవ వాని నిర్వాహకులకు సరిగదెలియక పోవచ్చును. ఈ పత్రికలు మన దేశములో నొనర్చిన విప్లవకరమగు ప్రబోధము ప్రతి ప్రాంతమునందును ప్రస్ఫుట మగుచున్నది. పది సంవత్సరములకు పూర్వము 8 సంవత్సరముల నయస్సు దాటువరకు బాలికల నవివాహితులుగ నుంచిన యెడల సంఘమునకు ప్రళయము సంభవించునని భీతావహులై పోయెడివారు. ఇప్పుడు 14 సంవత్సయముల లోపు వివాహమొనర్చ రాదని చట్టము (శారదా బిల్లు) రాగానే పెద్ద పెద్ద పండితులు శాస్టులు గార్డు కూడా బహిరంగంగాను, బహిరంగం చేయజాలని వారు రహస్యము గానున్ను గాదు. ఇదంతయు ఆంధ్ర, కృష్ణా పత్రిక లొనర్చిన ప్రబోధమే. పూర్వము పెద్ద పెద్ద గ్రంథములొనర్చెడి పనినంతను ప్రస్తుతము వార్తా పత్రిక లొనర్భు చున్నవి. ...ఈ 25 సంవత్సరము లలోను అధికార వర్గము వారి నిరంకుశత్వమును సడలింపడేసి, ప్రజలకు నూతనమగు హక్కుల సంపాదించినదీ పత్రికలేయని చెప్పుట యందేమియు నతిశయోక్తి తదు” అని ఆం కుమ్లా వలకు ప్రజలకు

గంపలగూడెం జమీందారు శ్రీ కోటగిరి వెంకటకృష్ణ ప్రసంగిస్తూ, 'కృష్ణాంద్ర పత్రికలు ప్రారంభమైనదాది జాతీయోద్యమమును. ట్రిదులని ఛైర్యముతో బలపరచి దేశ వాష్యకము చక్కని భావ ప్రకటన గలిగి, దేశమున కనితర సాధ్యమగు సేవ దేయుచున్నది అని ప్రశంసించారు.”

దేశభర్త శ్రీ కొండా వెంకటప్పయ్య మాట్లాడుతూ “ఆంధ్ర, కృష్ణా పత్రికలు ప్రారంభమైన కాలములో ఆంధ్ర భాష యనిన నిరసనము మెండు. అట్టే స్థితి నుండి, ఆంధ్ర వార్తా పత్రికలనిన, ఇంతటి అనుపమాన గౌరవమును గలిగింప చేసినదీ పత్రికల యొక్క ప్రభావమే” అని వెల్లడించారు.నే ఈ రెండు పత్రికలును ప్రజలలో బ్రశంసనీయ మగు ధైర్యసాహములను, త్యాగ శీలతను, గౌఢమగు జాతీయా భిమానమును ప్రభవింప జీయగల్లెను. వెనుకటి రోజులలో ఏ నల్గురు విద్యావంతులో, కాంగ్రెసుకు వెళ్లుట, వారు నల్లురొకో కూడి తీర్మానము చేయుట తోడనే మహాదేశాభిమానముగను, దేశ సేవగను పరిగణించు చుండెడి వారు. ఆంధ్ర, కృష్ణా పత్రికలు అట్టి స్థితి నంతను మార్చి వేసెను. ఇప్పుడు రాజకీయములు ప్రజా సామాన్యము యొక్క సొత్తు. విద్యాధికులపై భ్రాంతి పూర్తిగ తొలగిపోయినది. సామాన్య జానపదులు, ఈ రోజులలో, రాజకీయ విషయములందు ప్రకటించు చున్న విమర్శనా శక్తి, ఆ రోజులలో అనూహ్యముగ నుండెడిది. ఈ సరిసమానమున కంతకును కృ వ్యాంధ్ర పత్రికలే కారణము.... “ఈ మహోదయమును సాధించుటకు తను శక్తినను సరించి లోడ్చడిన వానికన్నిటికీని ఈ రెండును ప్రధానము గాన, వీనిని పేర్కొంటిని” అని ఆంధ్ర, కృష్ణా పత్రికల ప్రభావాన్ని వివరించారు.

తమ గ్రామం ముక్కామల చిన్నగ్రామమే అయినా బొంబాయి ఆర్యధవలత్రికవచ్చేదనీ, తాము 12 ఏళ్లప్రాంతంలో మొదటిసారిగా బొంబాయి పత్రికను చదివాననీ సుప్రసిద్ధ కాంగైస్‌ నాయకుడు, స్వాతంత్య్యయోధుడు శ్రీ కళా వెంకట్రావు పేర్కొన్నారు. ఆ పత్రిక ఎప్పుడు వస్తుందా అని ఎదురుచూసేవారమని కూడా ఆయన తెలిపారు. “1914వ సంవత్సరంలో నేను ఫోర్తుఫారం చదువుచున్న రోజులలో ఆం(దోవ్యతొకదెనపత్రిక అయింది. ఆయనలో కొంతకాలము పాఠకునిగా, కొంతకాలము గౌరవ విలేఖరిగా అనురాగమేర్చడింది” అని శ్రీ వెంకట్రావు భాసారు.2

అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

289 బదిలతో బాటు ప్రభుత్వం బై కూడ ఆంధ్రపత్రిక ప్రభావం అధికంగానే ఉంది అందువల్లనే వంవతృరాల తరబడీ ప్రభుత్వ అద్వర్రయిజీమెంట్లను నిలివేయడం రాజ దోహ నేరం క్రింద కేసులను ఎటాలని ఎన్నోమార్లు ప్రయత్నించడం వార్తలను ఎన్సార్‌ చేయడం పత్రికనుంచి అదనపు ఎక్యూరిటీ కోరడం వార్నింగ్‌లు ఇవ్వడం హర్తల ప్రచురణబై ఆంక్షలు విధించడం ధ్రతే కంగా రూపొందించిన వత్రికా శాసనాలతో పాటు క్రిమినల్‌ చట్టాన్ని ప్రయోగించడం వంటి చర్యలకు పాల్పడింది ఆంధ్రపత్రిక లో పాటు ఎన్నో ఏ తికలము తుదముట్టేంచాలని ప్రయత్నించింది ఈ చర్యల వల్ల ప్రభుత్వం తాల్కాలికంగా కొన్ని ప్రయోజనాలు పొంది ఉండ వచ్చు కాని విజయం మాత్రం పత్రికలనే వరించింది రిఫరెన్సులు ఆంధ్రఎత్రిక 9 5 అక్టోబర్‌ 5 2 పూర్ణపురుషుడు. నోరి నరసింహశాస్త్రి శ్రీ నాగేశ్వర శతజయంతి సంచిక 967 68 ఎజి 257 ఆంధ్రఎత్రికలో నేను నా అనుభవాలు నండూరి రామమోహనరావు లిఖితవ్యాసం 4 తిలింగ రజూన్‌ 90 2 ద ఎస్‌ అండ్‌ ది నేషనల్‌ మూవ్‌మెంట్‌ ఇన్‌ సౌత్‌ ఇండియా ప్రా కె సుబ్రహ్మణ్యం ఎజీ 83 మద్రాసు పభుత్వము పల్లిక్‌ రహస్యం జి ఓ.నెం 803 4తేదీ? 0 22 6 మద్రాసు పభుత్వము పబ్లిక్‌ రహస్యం జి ఓనెం 345తేదీ 2 5 22 7 మద్రాసు బ్రభుత్వము పబ్లిక్‌ రహస్యం జిఓనెంర88లేదీ8 5 8 8 _ మద్రాసు ప్రభుత్వము పల్లిక్‌ రహన్యం జి ఓనెం407 తేదీ ర 5 23 2 ద ఎస్‌ అండ్‌ ది వేషనల్‌ మూవ్‌మెంట్‌ ఇన్‌ సౌత్‌ ఇండియా ప్రా కె సుబ్రహ్మణ్యం ఎజీ 82 9 తెలుగు పత్రికలు కొన్ని జ్ఞాపకాలు శ్రీ దేవులపల్లి రామానుజరావు ఆంధ్రసచిత్ర హరపత్రిక వబ్రోత్సవ ఎంచిక 609 983 ఎజీ 77 0 ఖట్‌ఫర్‌ టడం ప్రాఎన్‌జిరంగా ఎజీ 7 ఖట్‌ఫర్‌ ఖడం ప్రా ఎన్‌ జిరంగా ఎజీ20 2 ఖట్‌ఖర్‌బడం ప్రా ఎన్‌జిరంగా ఎజీ20 3 బ్రటొఫర్‌ టడం ప్రా ఎన్‌ జి రంగా ఎజీ3 4 ఖైట్‌ఖర్‌ టడం ప్రాఎన్‌జీరంగొ ఎజీ 5 5 నేను నాదేశం చెంచయ్య, ఎజీ2 2 6 మదన లిపి శ్రీ బెజవాడ గోపాలరెడ్డి కృష్ణాపత్రికవ జోత్సవ సంచిక 7 మూడుపాయ లు శ్రీమతి కనపర్తి వరలక్ష్మమ్మ, కృష్ణాపత్రిక వ జోత్సవ సంచిక 8 ఆంధ్ర కృష్ణాపత్రికలకు సన్మానము ఆంధపత్రిక 09 09 929 అనుబంధం 2వ ఎజీ 9 ఆంధ్ర కృష్ణాపత్రికలకు సన్నానము ఆంధ్రపతిక 009 929 7వ ఎజీ 20 ఆంధ్ర కృష్ణాప తికలకు సన్మానము ఆంధ్రపతిక 009 929 8వ ఎజీ 2 ఆంధ్ర కృష్ణాప తీకలకు సన్మానము ఆంధ్రపత్రిక 069 929 3వ ఎజీ 22 రాజకీయ సృతులు శ్రీ కూ వెంకట్రావు ఆంధ్రవారప తిక స్వర్ణోత్సవసంచిక్ష 4 959 ఎజి40 ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

290 ఆంధ్రపత్రికే ఫస్ట్‌ ఇఒస్వ కలగూర గంప దోలగూరగంప అనగానే పాఠకులకు సామాన్యంగా భారతి మాసప తిక గుర్తుకువస్తుంది ఈ మాసపత్రిక 924 జనవరిలో ప్రారంభమైంది 927లో యీ పతిక కలగూరగంప శీర్లికను ప్రారంభించి సాహిత్యం కళ శిల్పం శాసనాలు పరిశోధనలు విమర్శలు మొదలైన వివిధ రంగాలకు సంబంధించిన విభిన్న విషయాలను ప్రచురించింది అయితే ఆంధ్ర(దిన పత్రిక కలగూరగంప శీర్ణికను 9 5లోనే ప్రారంభించింది ఈ గంపలో (ప్రధానంగా రాజకీయ ఆర్థిక సాంఖుక రంగాలకు సంబంధించిన వివిధ సమస్యలబై వ్యంగ్య రచనలు హాస్య రచనలు విమర్శలు వా ఖ్యలు పచురించబడేవి ఈ శీర్ణిక 9 5 ఆంధ్రపత్రిక ప్రారంభమైన సంవత్సరం తరువాత ఎబవరి 3వ తేదీన ప్రారంభమైంది ఈ అధ్యాయంలో వివిధ విషయాలబై వార్తలు సంపాదకీయాలు వాఖ్యలు ఉన్నా ఆం ధపత్రిక లో పచురించబడీనవన్నీ పచురించలేదు అది అసాధ మైన పనిగనుక యిలాంటి విషయాలను ఆం ధపతికి పచురించింది అని తెలియజే ఎందుకు ఉదాహరణలుగా కొన్నిటిని మాఠమే పచురిస్తున్నాము కలగూరగంప లోని తొలిబుట్ట రజస్వలానంతర వివాహాల సమస్య కలగూరగంప - తొలిబుట్ట ఆంధ్రపతిక 9 5 ఖబ్రవరి 3వ తేదీ ఈ సంవత్సరం పభావమేమో కాని జనం మిడతల వలె రాలిపోతున్నారు నేల తిమురువల్ల వేలు యుద్దాలవల్ల లక్షలు పంటలులేక కోట్లు ఎవరిపని ఎల్లావున్నా వార్తాప తికల ముఖం గాయపడ్డది నారదుడే వార్తాప తికలై పుట్టెనేమో యుద్ద్ధాలుంటే వీటికి కడుపునిండుతుంది యుద్దాల సంగతి కొంత తగ్గేటప్పటికి కాంగ్రెసు లొచ్చాయి కాంగెసులు పోయేసరికి శ్రీశ్రీనివాస శాస్త్ర గారొక ఎడికెడు బియ్యం ఎట్టేవారు అది రజస్వలానంతర వివాహమే సనాతన ధర్మాలవారట ఎద్దమనిషయిన స్ఞకి ఎండ్లిచేస్త లోకము తలక్రిందులవుతుందని కాకిగోల ఎట్టి వార్తాపత్రికలు నింఎవేస్తున్నారు ఈ కాకిగోలకి ని దలేస్తారా మన సంస్కర్తలు? వారికీ కాకిగోల చెవిటివారి దగ్గర శంఖం ఈ చలికాలములో లేవవలెనంటే కూడా బద్ధకము జాస్తి జీతం బత్తెం లేని వేలుకొలుపులు పాడలేక నా గొంతు బొంగురు పోతున్నది ఓ సంఘసంస్కర్తలారా! అత్తవచ్చిందాకా అమావాస్య ఉండదు లెండి లెండి ఆలస్యం చేస్తరా నీ చట్టం గిట్టం ఎగిరిపోతుంది ఎదురుపురి ఎట్టండయ్యా, మొదలు ఎట్టండి జయము జయము జయము మైసూరు యువరాజు గారికి జయము వీరుగైక్వాడు వెంబడి గైక్వాడంతటివారు జనుల కష్టసుఖములు తెలుసుకొనడానికి ఊరూరు తిరుగుచున్నారు వీరివలన మైసూరు భూతలన్వర్గం బెతుంది మొన్నటి అశేష వాందూసంఘ సంస్కరణసభకు అగ్రాసనాధిఎతులు మీరేగద వీరి చర్య వేదకాల పా తలకు సరిగా సరిపోతున్నది కొందరు వీరియందు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

29 తరంగములున్నాయంటున్నారు ఇంగ్లీషు భాష తుదముట్టచదవడం ఒకటేమిటి? సముద్రాలు వోయి ఇతర దేశాలలో తిరగడం రెండుట బావావా తెలవారిని చూచినవారు పంచభూతాలను బానిసలుగా చేసుకొనడమా విశ్వామిత్రుని థచడమా! అబ్బో ఎంతపని మన దేవతలవలె ప్రయాణము చేయడమేగాక్ష యోగద్చ్టు శ్రవణము డనేర్చుకొనుచున్నారు ఇప్పుడు రైలు కూడ ఆకాశాన నడఎడం నేర్చుకొంటున్నారట మంచు వద్దంటే కురవదట ఇది ఇప్పుడు యుద్ధం చేఎవారికి చాలా లాభం కాదూ మనకెందుకులే ఈ గతులన్నీ, మన పూర్వీకులవన్నీ తెలుసు కొంటుంటే కాలం గడిచిపోతుంది అమృతాంజనం చూసుకోవయా అవధానులూ అమృతాంజనం చూసుకో అది బ్రాహ్మడు ఎదేలే ఈ చలికాలంలో ఎక్కడి నుంచి పట్టుకొచ్చావు తేలును? అవధానులు ఈ గుంటూరు యజ్ఞం మేకల ప్రాణంతో పాటు మా ప్రాణాలు కూడా ఎందండీ అక్కడికీ పోదామని పాత శాల్వపైనుంచి తీఎసరికి దానిలోనుండి ఎకిందండీ శాల్వా గిటేకాని చదువుకున్నారనుకోరు అయో అబ్బో ఆయో శ్రీయుత గాంధి గారు మనదేశానికి వచ్చినారు వీరు నేటాలులో మన ఉరువు విలిఎనారని శయన్నందుకు గౌరవిస్తున్నావు ఆ గౌరవాన్ని బలవంతంగా లాగి దక్షిణాఖకాలో తనతోపాటు ఎఎడ్డవారి మెడని వేస్తున్నారు ఇట్లా వేయడం వలన గౌరవాలకు పడరాని పొట్టు పడేవారంతా గంధి గారికి ఎచ్చిపట్టిందనుకునేవారు గాంధిగారికి ఎచ్చి బిరుదం ఎచ్చి గాదు గౌరవాల ఎచ్చకాదు దేశసేవా ఎచ్చి గొరదా నిేతనమేమో ఎడకాడట ఆంధ్రుల నందరినీ ముందుకు లాక్కుపోతాడట మేము ముందుకు రాము కుయ్యో మొద్రో మమ్మలను లాగవాకండని కొల్లూరులో వేమూరులో ఇంకా కొన్ని కుగ్రామాలలో ఎభలు చేస వారుకొట్టుకుంటున్నారుట అతి సర్వత వర్ణియేత్‌ అంటారు గనుక ఇప్పటికి ఇంతటితో ముగిస్తున్నాను ఇదే కలగూరగంప లోమొదటి బుట్ట రజస్వలానంతరవివాహ శాసనం సమస్య 5 జనవరి 9 5నచర్చకువచ్చింది 3 95న బీల్లు వచ్చింది కలగూరగంప (ఆంధ్రపత్రిక 9 5మార్చి 9వరేదీ

ఈ సంవత్సరం ఆంధ్రమహాసభ తమాషా జరుగుతుందా? జరగదా? దీనికి ఎవరు జవాబు చెబుతారనుకుంటాను వారికి తెలిస్తగదా।

ఈ తమాషా బాపట్లలో జరిగినప్పుడు ఆర్నెల్ల ముందునుంచి ఆర్భాటం జరిగింది ఈ సంవత్సరం ఇంతవరకు సందడీ లేదు- చబ్చడీలేదు నానాటికీ తీఎకట్టు బితున్నాము మొన్న కండ్లుమంటగా ఉండి వైద్యునకు చేయిచూపిత్త బెజవాడ సభ అప్పుడు తిన్న ఆవకాయ ఉం ఇంకా తగ్గలేదన్నాడు ఆయున ఆవకాయ్‌ వేడి ఉన్నన్నాళ్లయినా ఉండలేకపోయెనే ఆంధ్రమహాసభివేడి సంవత్సరం పాడవుతా పనిచేయకుంటేమానే గాని సభ తమాషా ఆయినా

ఆంధ్రపత్రిక చదిత్ర

292 జరుపుటకుండే సందడి కొన్నాళ్లపాటు లీకుంటే మఖిలో పుట్టి పుబ్బలో చచ్చిందని తోడికోడల్స నవ్వుతుంది ఇందులో విశాఖపట్నం వారికే ఎరు రావలనవున్నదో ఎవరికి తెలుసు రక్తవిరేచనాలకు మందు తేలుకాటు రక్తవిరేచనాలకు డాక్టర్‌ దగ్గరకుపోయి మందు మాకు వేఎకోనక్కరలేదు ఒక తేలును సంపాదింరి దానిచేత చిన్న కాటు వేయించుకుంటే చాలు రక్త విరేచనాలు తక్షణమే ఆగి పోతాయట ఈ వార్తను ఆంధవలికో 920 బృంబర్‌ 25వ తేదీ సంచికలో పచురించింది ఈ చిట్కావైద్యం కధయిరీ ముబ్రాను లైన్స్‌ పత్రికలో లండన్‌ లేఖకుడు యీవిధంగా వ్రాయుచున్నాడు 'ప్రాచ్యదేశము నందు నివఎంచువారు రక్తవిరేచనములకొక కొత్త బొషధము కని ఎట్టబడినరని విని సంతఎంచగలరు కాని దీనిని వొాడుటకు ఎవరునూ ఇష్టపడరు మేజరు అధిల్‌గారు బీట్నో అసోసియేషన్‌ సభలో అబ్బీనియాగూర్చి ఒక వ్యాసమును చదివేరు రాడాల్స్‌ సదస్సునొద్ధ తాను రక్తవిరేచనములతో బాధ పడుచుండగ తేలుకుట్టెను వెంటనే వీరికి విరేచనముల బాధ తగ్గి వ్యాధి సంపూర్ణముగ నరర్థయర్యను 1914లోనే హైకోర్టుకెక్కిన సోడాబుద్ద కేసు ఎకర్థు కెక్కిన సోడాబుడ్ల కేసును గురించి 9 4 డిబంంబర్‌ 0 తేదీ ఆం ధవలిక ఒక ఉపసంపాద దాసింది అది యీ విధంగా సాగింది సోడాబుడ్లు ప్టాకోర్టు వరకు ఎక్కునని సాధారణ పజలెప్పుడును దలంచి యుండరు అయినానొక చితముచే నిటీవల నవి మనకు మ దాసు వ్ఞాకోర్టు న్యాయమూర్తుల దృట్బకి గూడ పాత్రములు కావలనవచ్చెను ఈ నగరముననొక దుకాణదారుడు మురికీ సోడానీటీబుడ్లను అమ్ముచుండెనట మా నగర పారిశుద్ధ్యాధికారులు అతనికొనివచ్చి ఎఎడెంన మేజిబ్టటుగారి యెదుట విచారణకు నిలబెట్టిరి శాసనము ననుసరించి యమ్మరానిది యపరిశు భ నాహారమని అధికారులు వాదించగా శాసనము పకారము సోడానీళ్లు ఆహారము కాదని వర్తకుని వకీలు వాదించెను మేజిర్టటుగారేమియు చేయనేరక అతనిని వదలిఎట్టీరి మా నగరపాలకు లెట్టీ భూర్మ్గితి సంభవించెనని నివ్వెరపడి ఈ విషయమును పైకోర్టువారి విమర్శకు దెచ్చిరి అచ్చట నిద్దరు న్యాయమూర్తులు విచారించి మే్యేటు గారి తీర్మానమును ధృవపరచువారైరి శాసనానుసారముగ పరిశీలించుమనిన నొక్కొక్క సందర్భములో నెంతయు హాసా స్పదముగా నుండుననుట కిదియొక తార్కాణము. ఇకముందరి శాసనములో నావారపానీయములను చేర్చవచ్చును సోడాబుడ్లను అమ్మువారిని విచారణకు లెచ్చుటకంటె వీటిని తయారు చేయుకర్మాగారములలై తగిన తనిఖీ అవసయు పరీక్షలు లేకుండానే ఐ ఎ ఎస్‌ ఉద్యోగాలు యుద్ధం ఎరుతో యుద్ధం పూర్తయ్యేవరకు ఇండియన్‌ ఎవిల్‌సర్వీసు ఐఎ ఎస్‌ కు పరీక్షలు విలిఎవేఎ సమర్శలని ప్రభుత్వం భావించిన వారిని నేరుగా ఉద్యోగాలకు నియమించాలని బ్రిటిష్‌ పభుత్వం చేఎన నిర్ణయాన్ని ఆంధవలికో 9 5 అక్టోబర్‌ 5వ తేదీన ఐఎఎస్‌ శీర్షికన ద్రాసిన ఉపసంపాదకీయంలో దుయ్యిబట్టింది ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

293

ఇండియన్‌ ఎవిల్‌ సర్వీసునకు నిదివరకు పరీక్షలుండెడీవి అవి ఆంగ్లభూమిలోనే జరుగు నుండెడివి ఇచ్చటగూడ జరుపవలెనని మనదేశీయ నుహాసభ ఎంతమొరపెట్టినను నా మొర వాలకీంచిన వారులేరు ఇప్పుడు యుద్ధము వచ్చినందున పరీక్షలు పటాపంచలు కాజొచ్చినవి ర్‌.ఎఫ్‌ తీఎవేయుట మా చదువరులెరుగుదురు ఇప్పుడు పంతు ఐ ఎ ఎస్‌ వరకును వచ్చినది యుద్ధాంతము వరకును ఎదప రెండుసంవత్సరముల వరకును పరీక్ష యుండదట సందిగ్ధ సమయములలో నద్భుత సాధనముల అవసరములే కాని వైందవ భూమి పరిపాలన కు సంబంధించిన ఎరీక్షలు బాందవులు వ్రాయుచుండిన పరీక్షలూ తీఎవేఎ ఏ మంత్రికో ఇష్టము వచ్చినవారిని ఐ౧ఎన లుగా నియమించుట న్యాయముగా దోముటలేదు ఐ ఎమ్‌.ఎఫ్‌ లను యుద్ధభూమికి కావలు యున్నందున ప్రాందవులకు కూడా పరీక్షలేకున్నను ఆ పట్టము కొంతవరకు నిచ్చుట పొసగినది ఐఎఎస్‌ లు ఇండియా పరిపాలనకు కావలనన వారగుటచేత నంత ధారాళముగా బ్రిటీషు మంత్రులు ఎాందవులనే ఏరుదురని నమ్ముటకు వీలులేదు అంతేగాక యీ యుద్ధకాలమున ననాలోచితముగా మంత్రులు ఇదివరకు మాకు పోలీసు మున్నగు శాఖల కధికారులను పంఎనట్లే ఐ బ.ఎస్‌ లను కూడా పంపుదొరకుందురేని మన పరిన్ఞతిని ప్రతే కించి బింతింపనవసరమేలేదు వ్రాందవులకు ఉత్తమాధికారీ స్థానములను తగ్గించు ఐ ఎ.ఎస్‌ పరీక్షయే న్యాయమైనదిగాదు ఆదియు తోసి వేం యెంత స్వల్పకాలమునకైనను మంత్రుల యిసష్టమునకే నియామకములను వదలుట ఇంకను నష్టదాయకము విషయము ప్రభువుల సభలో ప్రవేశపెట్టబడినది ఇదియు మనకనుకూలము నాపాదించినదియే యగును ముందేమి జరుగునో ఎట్టే వర్చ చూపట్టి ఎట్టి సమాధానములూ ఇవ్వబడునో చూడవలనయున్నాము. అని యీ సంపాద ప్రభుత్వధోరణీ వాందువుల కెంతటి అన్యాయానికి పాల్పడుతోందో వివరించాం

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

294 శ్రీమతి రామాయమ్మగారి అస్తమయం ఆంధ్రసచిత్ర వారప తిక 963 నవంబరు సంచికనుంచి న త గ్‌ న చై శ ల |] యో హా ఫ్థనోడ క్‌ న ్‌ ఒసే వానల శి / నో గం? ల హలో ఖు క ఫి' సనట్‌ షి న సూ 4 + ణ్‌ పళ్ల ఖ్‌ జ లా అకక కరాజస్సు ఏటైలాష్టా, ॥ జీ జే ఖ్‌ గ ఇ శ లె ఖ . ట్‌ రా ] న్న ఆలి శ్‌ ౯ శ్శ సక్‌ ఫ్‌ ళ్‌ = = శ ఖగ ఖాన ॥ ్ట 7 పట్టీ చ రో సస | ; న శు షే క పో క / మ గ 9 గట శ్‌ గ్గే ఆం ధపతిక స్థాపకులు కీర్తిశేషులు దేశోద్ధారక విశ్వదాత కళా పపూర్ణ శ్రీ కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు పంతులుగారి ధర్మపత్ని శ్రీమతి రామాయమ్మగారు 963 అక్టోబర్‌ రవ తేదీ బుధవారం రాత్రి ౦ ౦గంటలకు మద్రాసులో శివసాయుజ ము పొందారు వారి వయస్సు 85 సంవత్సరములు దేశోద్దారకుని ధర్మపత్నిగా ఆదర్శగృవాణిగా దానశీలగా పబద్ధిపాందిన రామాయమ్మ గారి మృతికి సంతాపసూచకంగా దేశవ్యాప్తంగా పముఖుల సందేశాలు వస్తున్నవి ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

295 అల్లూరి సీచారామరాజు జన్మదినోత్సవం వున ంవీరుడు ఏజన్సీ విప్లవనాయుకుడు అల్లూరి సీతారావఎరాజు జన్మదినోత్సవం మొట్టమొదటిసారిగా 927 జూలై 4వ తేదీన రాజమం డీలో జరిగింది ఈ ఉత్సవం జరగడానికి ధధానకారణం రాజమం డి సమీపంలోని ఎతానగర ఆ శమం నుంచి వెలువడుతున్న కాంగ్రెస్‌ ఎతిక అంతకుముందు శ్రీ రాజును ప్రభుత్వము పజలు ఎతూరీ దారుగానే పరిగణీంచారు కాంగ్రెస్‌ పతికవ వస్థాపకులు మద్దూరి అన్నపూర్ణయ్యకు ఎతొరామరాజు కాకినాడ ఎ అర్‌ కాలేజి శైబ్యూలులో ఫస్ట్‌ఫొరం నుంచి సహాధ్యాయి ఎతారామరాజు అసలుఎరు శ్రీరానురాజు పభుత్వ రికార్డులలో ఆయన ఎరు శ్రీరామరాజుగానే ఎర్కొనబడింది 92 లో రాజు ఎజన్పీలోనికీ ఒంటరిగా ఎవరితోనూ. చివరికీ ఆఖరిరోజున సాసుర్లకోట రైల్వేషన్‌లో కలిఎన మి తుడు అన్నపూర్ణయ్యతో వతం చెప్పకుండా వెళ్లిపోయాడు అయితే అప్పుడు గడ్డం ఎంచి సనా ఎవేషంలో తన్నాడు. వీజన్సీ జిల్లా అప్పుడు తూర్పు ఫశ్చిను గోదావరి విశాఖ జిల్లాలలోని ఏజన్సీలతో పతే క జిల్లా ఉండేది లో తిరిగి నిరక్షరాస్యులయిన గిరిజనులను (రేఎంచి వారికి నచ్చజెబ్బ తుపాక్తీని ఎల్బడంలో శిక్షణ యిచ్చి బిటిష్‌ హరిపై తిరుగుబాటు జరిఎ 922 నుంచి 924 వరకు రెండేళ్లపాటు ప్రభుత్వానికి ఎంహస్వప్నం అయ్యాడు రాజుముందుగా తెలిఎ వివిధ పోలీను స్ఞషర్‌లబై దాడి చేస తుపాకులు మందుగుండు తీసుకుపోయేవాడు. పభుత్వం మలబార్‌ పోలీసులను అనంఖా కంగా తీసుకువచ్చి తిరుగుబాటును అణచడానికి పయత్నించింది కాని ఉభయనర్లాల మధ జరిగిన ఎన్‌కౌంటర్లలో ఎంతోమంది బ్రిటిష్‌ పోలీసు అధికారులు పోలీసులు చనిపోయారు తుదకు 924 మే నెలలో శ్రీరామరాజును పట్టుకొని కాల్చిచంపారు అయితే సతారామరాజు వీర పోరాటాన్ని కాంగ్రెస్‌ పతిక వ్రాసి గాంధీజీ అభిప్రాయాన్ని కూడా కోరింది ఆయిన శ్రీరామరాజు విధానంతో ఏకీభవించకపోవచ్చు కాని ఆయన దేశభక్తిని తా గనిరతిని శ్లాఘించకుండా ఉండలేము అని తెలిపారు రాజు జన్మదినానికి యీ పత్రిక ప్రతే క సంచికను కూడా పచురించింది 927 జూలై 4న జరిగిన రామరాజు జన్మదినోత్సవ సభను గురించి ఆంధ్రవతవో 927 జూవై 5వ తేదీన అల్లూరి ఎతారామరాజు గారి జన్మదినోత్సవము అన్న శ్హైకన యీ శ్రీంది విధంగా వార్తను ప్రచురించింది రాజమండ్రి జూలై 5 శ్రీ అల్లూరి ఎతారామరాజూ గారి 3 వ జన్మదినోత్సవము నిన్నటి దినము అత్యంతోత్సాహముతో రాజమం డిలో జరుపబడెను రామరాజు గారి ఛాయాచి తముతో భజన చేయుడు డిలేగింపు జరిగెను సాయంకాలమైదు గంటలకు పురమందిరమున జరిగిన బవారంగసభకు గౌ రామదాసు పంతులుగారు అధ్యక్షత వవూంచిరి అప్పుడు పంతులు గారిట్లు చ్పెరి మన యువకులకు చెప్పబడు విద్యవల్లను చరి తవల్లను మనదేశీయ విజ్ఞానమును గూర్చియు దేశములో నుద్భవించిన మహనీయులను గూర్చియు అగౌరవ మేర్చడినది మనయువకులు సునదేశ చరి తలోనున్న విషయములను తప్పు తక్కిన వానినన్నింటేని మెచ్చుకొందురు ఆంధ్రపత్రిక బరిత్ర

296

మహమ్మదీయులతో పోరాడినప్పటికీ భారతీయులు శివాజీని మెచ్చుకొను చున్నారు కాని అంతమా[త్రమున వాందువులు మహమ్మదీయులతో పోరాడినట్లయిన ఇప్పుడెవరూ సమర్థింపజాలరు అట్లే ఎతారామరాజు యొక్క దేశభక్తిని ధైర్యసాహసములను మనము మెచ్చుకొనుచున్నను ఆయన యొక్క పద్ధతులను మనము నిరసించెదము ఆయన యొక్క పద్దతులను మెచ్చుకోనంత మా తమున ఆయన యొక్క వీరపురుష్తోచిత లక్షణములను మనము మరువరాదు మహాత్మాజీ యొక్క బార్జోలీ తీర్మానమును గూర్చియు వెంకటప్పయ్య గారి ఎదనందిపాడు తీర్మానమును గూర్చియు చిత్తరంజన్‌దాస్‌ ఫరీద్‌ పూర్‌ పకటనను గూర్చియు చాలావుంది వేరే అభిప్రాయములను కలిగియున్నారు అంతమా తము చేత వారిని వీరపురుషులుగా మనము మెచ్చకపోలేదు

ఎదప అన్నపూర్ణయ్యగారు మాట్లాడుతూ ఎతారామరాజు గారు తిరుగుబాటు చేయుటలో స్వరాజ్యమును సంపాదించుటయే యుద్దేశమని చెబ్బరి పస్తుత పరిస్బతులలో దౌర్జన్యముతో కూడిన పద్ధతులు పనికిరావని వారు తెలిఎరి

తరువాత శ్రీ సూర పకాశరావు గారు రాజుగారి పద్ధతిని ఖండించుచూ సామ్రాజ్య మును నిలుుకొనుటలో కేవలము పశుబలము మీదనే ఆధారపడియున్నందుకు బిటీషు వారిని నిరసించిరి ఇట్టి పద్ధతులవలన ఎద్దపెద్ద రాజ ములే కూలిపోయినవని చెబ్బరి

శ్రీయుతులు ఎ జగన్నాధశాస్త్రి ఆర్‌ వెంకటప్పు శంభుశాస్త్రి గారు కూడా మాట్లాడిరి

సభకు అసాధారణమైన జనసమూహము వచ్చెను

ఎతభారామరాజు మరణం

ఎతారామరాజు మరణించాడన్న వార్తను 924 మే 8వ తేదీ ఆంవ్యతికో పచురించింది రంపఎతూరీలో చిట్టచివరి ఎన్‌కౌంటర్‌ బై ఆం ధవల్రాకో ఇలా వా ఖా నించింది ఉఎం ద పట్నాయక్‌ బృందానికి రామరాజు బృందానికి మధ జరిగిన ఎన్‌కౌంటర్‌లో 2 మంది రాజు అనుచరులు చనిపోయారనీ ఎతారామరాజు పట్టుపట్టాడనీ యీ రోజు వచ్చిన టెలిగ్రాంలో మొదట ఎర్కొన్నారు అయితే రాజు తబ్బంచుకుపోయాడనీ అతనికి ఎక్కు గాయాలు తగిలాయనీ మరల విలేఖరి నుంచి వార్త అందింది అతడు అసలు గాయపడకుండానే తప్బంచుకున్నాడని రేపువార్త వచ్చినా ఆశ్ళర్యంలేదు తీద్రంగా ఎన్ని ప్రయత్నాలు చేననా ఎతారామరాజును పట్టుకోలేని పభుత్వం ఎదో ఘనకార్యం చేఎనట్లు గొప్పలు చెప్పుకుంటోంది ఇది చాలా ఆశ్చర్యంగా ఉంది ఎన్‌ఎఆర్‌ 924 ఎజిర7 ఎరా 50

922 ఆగస్టు 29వ తేదీ ఆంవలొకో తూర్పుగోదావరి జిల్లా ఎడ్దాపురం విలేఖరి ఎంఎన

కధనంలో యీ తిరుగుబాటును గురించి స్పష్టమైన వివరాలు కొన్ని ఉన్నాయి

వందలాది మంది గిరిజనులు ఒక క్షతియుని నాయకత్వంలో ఏకమై పోలీసు బ్బషన్‌లను లూటీచే తుపాకులను మందుగుండు సామల్రిని ఎత్తుకుపోయారు ఇప్పటికే చింతపల్లి కృష్ణదేవిఎట రాజవొమ్మంగి సృషక్‌లలో లూటీలు జరిగాయి చెప్పుకోవలనన మరో విషయం ఏమిటంటే. వీరు ఎద్దాపురం తాలూకాలోని అడ్డతీగల గ్రామం వరకు వచ్చారు కాని గ్రామంలోని ప్రజలకు ఎలాంటి ఇబ్బందినీ కలుగచేయలేదు వీరిని పట్టుకునేందుకు పోలీసులు లారీలలో తిరుగుతున్నారు ఒకటీ రెండు రోజులలో వైనికులు కూడా వస్తారన్న వదంతి ప్రబలంగా ఉంది

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

297

923 ఆగస్టు 28వ తేదీ ఆంధవల్రాకోలోని వార్త గిరిజనుల తొలిలూటీ జరిగిన ఏడాది తర్వాత పరిబ్బతిని వివరిస్తుంది

భూములను సాగువేనకొనేందుకు గిరిజనులు అడవిలోని చెట్లను తగలటెట్టసాగారు. ఈ చర ను నిరోధించడానికి తీ వమైన చర్యలు అవసరమని ప్రభుత్వం భావించింది ఏజన్సీలోని అధికారులు అందుకనుగుణంగా తీవ్రంగా వ వహరించారు అందువల్ల గిరిజనులలో ఆసంతృత్త అధికమైంది ఇది తీవ్రరూపం దాల్చడంతో యీ విషయాన్ని సమ్రంగా దర్యాప్తు జరిఎ నివేదిక ఎంఎవలననదిగా ఏజన్సీ కమీషనర్‌ను పభుత్వం కోరింది బీస్టన్‌ ఆయన ఓవర్సీర్‌ చర్యలకు గిరిజనులు ఇతరులు కుడా అసంతృత్త చెందిన మాట వాస్తవమే నని యీ రిపోర్టు యిచ్చిన హోపెల్‌ ఎర్కొన్నాడు

గిరిజనులకు స్వయంపరిపాలనలో శిక్షణ ఇవ్వడం ఒక్కటే యీ సమస్యకు పరిష్కారమని

923 అక్టోబర్‌ 3 వ తేదీ ఆంధ్రవలవో సూచించింది హిందూ విశ్వవిద్యాలయం

వాందూ విశ్వవిద్యాలయం బిల్లును భారత శాసనసభ 9 5 అక్టోబర్‌ మొదటివారంలో ఆమోదించింది దీనికి సంబంధించి ఆంధ్రవత్రకో 9 5 అక్టోబర్‌ 5వ తేదీన ప శీర్షికన వ్రాసిన ఉపసంపాదకీయంలో యీ విధంగా ఎర్కొంది

(హిందూ విశ్వవిద్యాలయపు బిల్లు మనదేశ శాసనసభిచే నంగీకారకృతమై శాసనమయినది ఆ విశ్వవిద్యాలయమునకు ఇప్పటికి ద్రవ్యము సమకూరుటయు శాసనబద్ధనగు నిర్ణయమగుటయు రెండును జరిగినవి పని ప్రారంభమగుటయే యాలస ము దేశీయ పతిస్థాపనకు స్థాపన సాధనమగుటచేత నూతన శాసనమునకు స్వాగతమొసంగు చున్నారము శాసనమందలి యంగ నిర్ణయము మాతము మిక్కిలి గందరగోళముగా నేర్ప్చరుప బడినదని శాసన నిర్మాణ సభలో నుపన ఎంచిన వారందరు వా కుచ్చియే యున్నారు అయినను గౌ! విజయరాఘవాచార్యులవారు చెబ్బనట్లు విధిలేక పరస్పర సమాధానము నకలు విశ్వవిద్యాలయపు కమిటీ వారును ప్రభుత్వము వారును ఇచ్చిపుచ్చుకోలుగా నీ యంగ నిర్ణయమునకు నొప్పుకొినియుండుటచేత నెవ్వరు నిప్పుడు పతే కించి వివరించుట కవసరము కానరాదు కార కవుమున చిక్కులు కలిగినప్పుడు విశ్వవిద్యాలయము విశ్వసపా తమగు రీతిని ప్రవర్తించునేని బభుత్వము వారు స్వసారధ్యమునకు తగిన సంస్కరణములకు నొప్పుకొందురని నమ్ముచున్నాము వాందూ విశ్వవిద్యాలయము అచిరకాలమున స్టాపితమయి వాందూమతమునకు సహజమగు పరమత సవాష్టుతను నభివృ ద్ధినంది జాతీయ విజృంభణ సాధనములలో నొక్కటేగ నెదుగుగాకయని కోరుచున్నాము *

బర్మారిపబ్దిక్‌

బర్మా రిపబ్లిక్‌ అవతరణబై 948 జనవరి 6వ తేదీన ఆంధ్రపత్రిక ఖై శీర్లికన బ్రాసిన సంపాదకీయం ఇలా సాగింది

నూతన సంవత్సరం ఆరంభముతో మరియొక ఆఎయా దేశము స్వతంత్రమైనది 4వ తేదీ ఆదివారం రోజు బర్మా సర్వస్వతంత్ర రిపబ్లిక్‌గా ఆవతరించింది 6 సంవత్సరములు సాగించిన

ఆంధ్రపత్రిక బరిత్ర

298 బర్మా ప్రజా ఉద మం నేటికి ఫలించినది భారత ప్రధాని పండిత నె హూ పంఎన సందేశములో తెలిఎనట్లు బర్మా పజలకు స్వాతంత ఎద్దిపొందిన దినము బర్మా పజలకే కాక ముఖ్యముగా భారతదేశమునకు ఆయా ఖండమునంతకు పర్వదినము బర్మాకు భారతదేశమునకు గం సన్నివాతత్వము కేవలము భూగోళస్థితి ననుసరించియే గాదు పురాణకాలము నుండియు ఉభయ దేశములలో వైజ్ఞానిక ఆధ్యాత్మిక సంబంధము లున్నవి అది బోధిసత్వుని సందేశముతో మరింతబలపడినవి _ భారతదేశము స్వాతం త్యబద్ధి పొందిన కొద్దికాలానికి బర్మా స్వాతం త ఎర్ధి పొందుట నానంద ప్రదమైనది అవి ఇవీ ( 960మార్చి వతేదీ- ఆంధ్ర దిన)పత్రిక

పరిసరాలన్నీ ఒక మోస్తరుగా ఉన్నప్పుడు ఆ నడుమనున్న పతీది అదే మోస్తరుగానే తయారుగాక తప్పదు తొలినుంచీ మిగళా ప్రపంచం ఎలా వున్నా ఆ శమాలు మందిరాలు ఆలయాలు ఎంతో కొంత ఈషణ తయానికి దూరంగా ఉంటూ వచ్చినవి కాని నేడు అవి మారి మందలో కలిఎపోతున్నవి అక్కడ డబ్బూదసకం ప్రధానమవుతున్నది అక్కడా భోగభాగ్యాలు విలాసాలు తావు కల్పించుకుంటున్నవి

బికనిర్‌ నగరం మధ్యలో ఒక ఆశమం వుంది దాని యజమాని ఒక మహంతు ఆయన వయసు 70 ఏళ్ళు ఇరవై యేళ్ళుగా ఆయన దుర్గంలాంటి తన ఆశమం వదలి బైట అడుగు ఎట్టేనవాడు కాదు

మొన్న5వతేదీన ఖబవరి పారగున ఉన్న మరొక మహంతు జగత్‌ రామ్‌జీతో తాను 'సమాధి లో మునిగిపోతున్నట్లు చెప్పాడట పదిరోజుల తర్వాత ఆ శమం గుండా చెడువాసన రావడం ఆరంభించే సరికి జగత్‌రామ్‌జీ పోలీసులకు తెలియజేశారు

అధికారులు వెళ్ళి తలుపులు బ్రద్ధలుకొట్టి లోనికి వెళ్ళేసరికి ఆ మహంతుగారు పట్టు పరులు కుట్టిన ఊయెలమంచంపై శయనించి వున్నారు చూస్త ఎప్పుడో ప్రాణం పోయి ఉంది శవం చెడిపోయింది వైద పరీక్షకు పంపారు కాని కారణం ఇంకా తేల్చ లేకపోతున్నారు

ఈ మహంతు మహావిలాసపురుషుడుగా గడుపుతూ వచ్చినట్ట్లు గురుతులు కానవచ్చినవి గోడలో బిగించి ఒక పాత మాడలు కారు కనిఎంచింది నేల తవ్వగా 48 వేల రూపాయల నగదు రవ్వలు రత్నాలు నగలు దొరికినవి ఇంకా తవ్వకం పాగుతూనే ఉన్నది ఇంకాయేమి దొరుకునో తెలియదు

మామూలుగా మహంతులు _బావాజబీలని వీరినంటారు. చాలా మతాలకు అధిఎతులు తిరుపతిలో పూర్వం మహంతులదే ఆధిపత్యం అక్కడా వారి సుఖజీవనం గూర్చి అనేక వదంతులు

ఇంతకూ ఆ శమాలలోనే ఇంత ధనాగారాలమీద ఆ ఎక్ష బలపడితే ఇక మిమ్మల్నీ నన్నూ అంటే ఏం లాభం

శ్‌ శ్‌ శ్‌ పకటనలు మన దేశంలోనూ సర్వే సమస్తానికీ ప్రధానం అయిపోతున్నవి ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

299 కొత్తలో కేవలం ఏ వస్తువులనో ముఖ్యంగా మందులు తలనూనెలు ఇత్యాదులు పకటనల మూలంగా అమ్మకానికి చూఎవారు తర్వాత రకరకాల వస్తువులనూ రంగురంగుల మాటలతో వర్ణించి మాడమన్నారు ఇయా తర్వాత వానిని వాడిచూచి లాభం పొందాముంటూ సబ్బులకూ వానికీ ఏ ఎనిమా తెర నోటనో మనలను కొనమని చెబ్బంచారు ఇటీవల ఫలానా ఉద్యోగం ఖాళీ ఉంది అభ్యర్థులు కావలెను అన్నవి ఎరిగాయి అంతకుముందే ఉద్యోగం భర్తీ అయినా ప్రకటనలు వెలువడుతూనే ఉన్నవి వీనికి బదెబ్బగా అప్పుడప్పుడూ నేను ఇలానా ఉద్యోగం చేయగలను ఉద్యోగం కావాలి అనే ప్రకటనలు వచ్చాయి ఇక మనకు అలవాటులేక బొత్తిగా సం కమించినవి వరుడు కావలెను వధువు కావలెను అన్న ప్రకటనలు అందులో ఆ వధూవరుల వర్ణనలే కాక్క చదువు బాధ్యత వవూంచాలనో ఎమకు పయించాలనో వా పాఠంలో ఎట్టుబడికీ పాయపడాలనో కోరుతూ వరులు వధువులను ఆ ఎక్షించడమూ కలదు ఇప్పుడేమో మీకు ఓ శిశువు కావాలా? కావలిత్త ఫలానావారికి వ్రాయండి అంటూ ఒక పకటన తిరువనంతపురం నుంచి వచ్చె ఒక దినపత్రికలో పడింది అంటే ఎంచుకోవడాని కొక పాప అన్నమాట తల్లిదం డులఎరు తెలియదు బ్రదకడం గడ్డుగా పరిణమించిన కొలదీ ఇక ఈ పకటనలూ ఎద్ద పత్రికల్లో శాశ్వతస్థానం కల్పించుకుంటవేమో మటీ ఎంపకం ఇవ్వడం దత్తుచేసుకోవడం పాతదే కాని అందుకో పకటన చేయడం కొత్తది అన్నీ యిక పకటనల ద్వారానే జరిగే రోజురావచ్చు వచ్చు గాక శ్‌ రే శ 'ప్రకటనల్లోనే కాదు కోర్టుల విషయంలోనూ మనం బాగా కొత్తదారి తొక్కాం అనిఎస్తుంది పూర్వం సాధ్యమయినంత ఎక్కడిక్కడ ఏ ఎద్దమనిషో చె్పనమాటతో తగాదాల పరిష్కారం అయ్యేది అదిపోయి అన్నిటికి కోర్టుకక్కడం అలవాటవుతున్నది మొన్నాక 8 ఏళ్ళు దొటి ఆరునెలలయిన అమ్మాయి ఢిల్లీలో మేజ్టటుకు అర్జీ ఎట్టుకుంది ఆ అమ్మాయి ఎరు తృప్త తాను నెలన్నర కితం వాస్సారుకు చెందిన రణబీర్‌ఎంగ్‌ అనే విద్యార్థిని ఎళ్ళిచేసుకున్నాననీ ఓక వారందాకా వాళ్లయింటేలోనే ఉన్నాననీ ఇప్పుడు తల్లిదం డులు తన్ను తీసుకొచ్చి వేరే ఎళ్ళిసంబంధాలు చూస్తున్నారనీ తన్ను తన భర్త దగ్గణకు పంపవలబందనీ ఆ అమ్మాయి మనవి $ ఏళ్ళు దాటాయికదా ఆర్నెల్లయితేనేం ఏడాదయితేనేం? సరే ఆమెను ఆమె భర్తకు అప్పగించవలనందిగా మాజి(బ్బటు ఢిల్లీలో వున్న ఆవిడ తల్లిదం డులకు ఉత్తర్వులు చేశారు ఎవరికీ తెలియకుండా చేసుకున్నదేమో! వీరు అలా జరగనిస్తామా అని బెదిరించి తిచ్చిఉంటారు చల్లగా ఆ తల్లి న్యాయాధిపతిని కోరి తనని గెల్పించుకున్నది ఆ యింతా వయసులో కాస్త తక్కువ ఉన్నా, ఇదేరకంగా అంతా జరిగివున్నా మైనార్టీ గనుక తల్లిదం డుల ఇష్టం అంటూ పైగా ఆ ఎళ్లి చెల్లదని అలా బలాత్కారంగా చేశాడని కన్యాపహహరణం శ్రేసు ఆ రణవీరునిఖై ఎట్టివుండేవారు కోర్టంచే ఇంతే చట్టం మజి ఆంధ్రపత్రిక చరిత్రే

300 వెనక చూపు మనుష్యులు న్యాయవాదులు-ఉద్యోగులు నెహ్రూ 955 డిఎంబర్‌లో నాగార్జునసాగర్‌కు శంకుస్థాపన చే ఎందుకు భారత ప్రధానమం తి పండిత

నెహ్రూ మన రాష్ట్రానికి వచ్చినప్పుడు కర్నూలులో ఉదో గుల సభలో మాట్లాడారు. ఆ వార్తను ఆంధ్రపత్రిక 955 డిఎంబర్‌ 0వ తేదీన ప్రచురించింది ఈ సభ విశేషాలు

సమాజంలో న్యాయవాదికంటే వెనకచూపు మనిష్క ఎక్కడున్నావే గొంగడీ అంటే వేఎనచోటే వున్నాననే తత్వం మనిషీ మరొకరు వుండరని శ్రీ నె హూ అన్నారు న్యాయవాది ఎప్పుడూ వెనక చూఎ చూస్తూ ఇదివరకు ఇట్లా జరిగింది సుమా అని చెప్పటానికి మురిఎపోతూంటాడని ఆయన నా ప్రభుల్వోద్యోగుల సమావేశంలో ఉపన్యఎస్తూ ఉదో గులు కూడా ఈ ధోరణిలో పడిపోయే ప్రమాదం వున్నదన్నారు ఏదైనా చేయవలణ వచ్చినప్పుడు పూర్వం ఇటువంటి విషయంలో ఏమి జరిగిందీ అని చూడబోతే ఇంతే అవుతుందనీ ఉద్యోగి మనస్తత్వంలోని లోపాలలో ఇదొకటి అని ఆయనన్నారు

ప్రధాన మంతి శ్రీ నె హూ బవారంగ సభలో ఉపన ఎంచినప్పుడు సభ చివరలో _ఎక్షకు లందరిచేతా జైవాంద్‌ అని మూడుసార్లు అనిఎంచటం మామూలు ఇవ్వాళ యిక్కడ ఆయన 'అక్షకు లందరిచేతా జనగణమన గీతమే ఆలఎంప చేశారు

శ్రీ నెహ్రూ ఉపన్యబంచిన సభ చివరలో ఇద్దరు బాలికలు జనగణమన గీతం ఆలఎస్తామన్నారు అంతట ఆయన ఎక్షకులందరూ ఆ పని చేయాలనీ ఆ బాలికలు ఒక్కొక్క చరణమే అంటుంటే మిగతావారు పునశ్చరణం చేయాలనీ అన్నారు ఆ ప్రకారం ప్రధానితో సహా ఎక్షకులంతా జాతీయగీతా గానం చేశారు

తెలుగురాదని విచారం

ఆంధ ప్రజానీకం ముందు ఉపన ౧ం౦చేటప్పుడు అం ధభాషలో మాట్లాడలేక పోతున్నందుకు ప్రధానమంత్రి విచారం వెల్లడించారు తాము చెబ్బది వినటానికి వచ్చిన అసంఖా క జనానీకానికీ తెలిఎటందుకై తను ప్రసంగాన్ని ఆం ధంలోకి అనువాదం చేయిస్త బాగుంటుందని ఆయన సూచించారు

అప్పుడు ఉప ముఖ్యమంత్రి సంజీపరెడ్డి ప్రధానమంత్రి ఇంగ్రీషు లోనూ వాందీలోనూ మాట్లాడితే అనువాదం అక్కర్లేదని అన్నారు శ్రీ నె హూ ఆ ప్రకారం చేశారు

స్వరాజ్య తీర్ణయాత్ర ( 92 ఏటైల్‌ - బెజవాడఎఐ ఎఎ సందర్భంగా) (మా ప్రత్యేక ప్రతినిధి యొద్దనుండి)

గాంధి మవాత్ముడును నితరనాయకులును ఈ వారమునందు విజయవాడకు రానున్నారను వార్త యాం ధదేశము నందన్ని మూలలను వ్యాఎంచి విజయవాడకు మూలమూలలనుండియును స్వరాజ్యయాత్రికుల నాకర్లించినది గురు శుక్ర వారంబులందు అఖిలభారత సభాస్థాయిసంఘమును

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

30 గూడ నున్నను పోము మంగళ బుధవారములకె వేనవేలు విజయవాడకు వచ్చియుండిరి గౌంధిమహాత్ముడు బుధవారము రాత్రి కలకత్తా మెయిలుబండిమీదనడిరాత్రి విజయవాడయందు దిగిరి ఊరేగింపును మహాత్ముడాది నుండియును ప్రతి ఇధించెను. బుధవారము రాత్రి వేలకొలది జనులు రైలు స్బషను నాక్రమించుకొని యుండిరి. గాంధిగారు వారి సతీమణియును గుంపులనుండి తబ్పంచు కొని ప్రాత విజయవాడయందు వైశ్యపోదరుల గృహమునం దేర్పరచినవారి బసకు బేరిరి. ఆ రాత్రియే యితర రాజకీయనాయకులును వచ్చియుండిరి మోతీలాలు నెహ్రూగారు సృషల్‌ రైలుమీదను ఏీలూరునుండి వచ్చిరి శ్రీమతి పరళాదేవి చిత్తరంజనుదాసు, జితేంద్రలాలు బెనర్గి లాలాలజపతిరాయ్యి, గిర్థరలాలు వరసింహ చింతామణికెల్కొారు, మౌలా షౌకళాలీ మహమ్మదాలీ కష్తూరి రంగయ్య గారు కే.వి రంగస్వామి అయ్యంగారు. ఎ రంగస్వామి అయ్యంగారు టి ఆర్‌.వెంకట్రామయ్యరు సి. రాజగోపాలాచారి ఎలం విజయరాఘవావారి కొండ వేంకటప్పయ్య, టంగుటూరి ప్రకాశము వేమవరపు రామదాసుపంతులు భోగరాజు పట్టాబి ఎతారామయ్యగారలు మొదలగు ప్రముఖులు వచ్చియుండిరి బృహస్పతివారము సాయంత్రానికి విజయవాడ యందు 200 000 మంది ప్రజలు గాంధి మహాత్ముని దర్శనార్ధమై వచ్చియుండిరని బ్రాయుట యతిశయోళక్తి గాజాలదు. స్థాయిసంఘము మ్యూజియమునందు గూడినది మధ్యాహ్నము 2 గంటలనుండి పాయంత్రము 7 గంటలవరకు మ్యూజియం దగ్గర నుండి ప్రాత మునసబు కోర్టువరకును గల మార్గమంతయును జనులతో నిండిపోయింది మునసబుకోర్టుకు వెనుకగల మైదానమున విశేషభాగమును జనులతో నిండినది తీక్షణమైన యెండకు సంచరించలేవి జనులు మధ్యాహ్నం మండి సాయంత్రం వరకు మహాత్ముని సందర్శనము నకు వేచియుండిరి ఆబాలగోపాలము హృ దయమునందును నోటను గాంధికి జంప్‌ యవి స్మరించుచుండిరి గాంధిమహాత్ముని ప్రభావము మాహించుటకైనను నేరికిని పాధ్యముగాకుండెను. ఆయన దర్శనము దొరికిన చాలునని వేనవేలు కష్టములను మజుచి వేచియుండిరి మనుజుల సంకల్పము లిష్టదేవతారూపమున ్రత్యక్షమగు చుండును భారతీయుల స్వరాజ్యసంకల్పము గాంధి రూపమున ప్రత్యక్షముగ ప్రజలకు గోచరముయి యాత్మానందమును గలుగడేఎనవిధమును ప్రజల యుత్సాహము వ్యక్తము చేఎనది భారతీయులు వారి ధర్మస్వరూపమును గొాంధియందు సందర్శించుచు శాంతమును బొందుచున్నారు శ్రీమంతులకు కర్మకారులకు పండితులకు పామరులకు, సాలకు పురుషులకు వృద్ధులకు బాలురకు వారి సంకల్పానుసారముగ గాంధి మహాత్ముని యవతారమందు గోచర మగుచుండి యానందమును శాంతిని ఆశను గలుగదేయుచుండును విజయవాడ యందు ప్రజలు చూపిన యుత్సాహము దీనికి విదర్శనముగ నున్నది విజయవాడ యందు వారి దర్శనమునకై రెండు లక్షలమందియును నేయే భావములతో మహాత్ముని సందర్శించుటకు వచ్చియుండిరో వర్ణించుట యసంభవము, ఎవరి లక్ష్యమునకు దగినటుల వారికీ మహాత్ముని యవతారము గోచరమైనది స్వరూప సందర్శనము విజయవాడ విజయుడు తపంబువేఎన సుప్రఎద్ద క్షే తమని గాధకలదు విజయవాడ కృ ప్లనేణీతీరయము నలంకరించుచున్న పుణ్యక్షేతము కనకదుర్గ దేవస్థానము. శ్రీ మల్లికార్డును నకు నివాసస్థలము ఆంధ్రదేశమునకు కేంద్రస్థానము పురవాసులు వీధుల నన్నిటిని చలువ ఎంచిళ్లతోను ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

302 పచ్చని తోరణములతోను ఘనస్వాగత చిహ్నములతోను రమ్యముగను గంభీరముగను నలంకరించిరి లక్ష్మీవతము అనదగిన తాళప తములు పందిళ్లు బారులు బారులుగ వీధులందు వేయబడినవి విజయవాడ యందు స్వరాజ్య తీర్థయా తికులను జూచిన వారలకు ఆంధ్ర హృదయస్వరూపము సువ్యక్తమయినదవి చెప్పవచ్చును ప్రజలు ప్రాత కాలముననే కృష్ణాజలమునందు స్నానము చేఎ పవి త హృదయాలతో స్వరాజూ రాధనకు బూనుకొనిరి వరృదంగతాళవలులతో భక్తులు స్వరాజ్యభజనలను జేయుచు నూరేగుచుండిరి గాంధి మహాత్ముని బస కెదుటను వీధియందు వేలకొలది భక్తులు సుఖాసీనులై కూర్చుండిరి మైదానమునందుగల మంటపమునందు లక్ష్మీధతకల్పము జరుపబడినది దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్యగారు రామదండు సృషలు రైలుమీదను భక్తాంబరములను ధరించిన రామవైనికులతో వచ్చియొండిరి ఏ భక్తుని జూచినను స్వరాజ ము గాంధిమహాత్ముడు ప్రత్యక్షమగుచుండెను భజనబృందమందు పాడిన పాటలను వినినపుడు ప్రజలు సమ్మోహనపరవశు లగుచుండిరి ఒక పదేశమునందు స్వరాజ భక్తుల చుట్టు వందలమంది భక్తులు స్వరాజు గానమును పాడుచు స్వరాజ్య తాళమును వేయుచుండిరి వేరొక చోటును స్వరాజ్యభజనను జేయుచు భక్తులు నగరసంకీర్తనమును జేయుచుండీరి భజన బృందము అందు నెల్లూరు భజనబృ్బందము రాజమ వాంద్రపరము భజనబ్బందము పాడిన కీర్తనలు స్వరాజ్యరూపములను హృద్యముగ వర్ణించుచు కనుల నాక్షించినవి మధురగానము గంభీరభావములు చేతినూలుబట్టలు గాంధిటోప్‌ స్వరాజ్యానంద స్ఫురమ్ముఖారవిందమును స్వరాజు భక్తులుయుత్సాహమును వ్యక్తముచేఎనవి ఇంతవరకును నేహ ముగజూడబడిన ముతకబట్ట లిపుడు గౌరవభాజనంబులైనవి సరళాదేవి చిత్తరంజనుదాసు వోతిలాలు నె హూ వెలుదలగు శ్రీవుంతనాయోకులు వలయుతక నూలు బట్టలు ధరించిరి స్వచృంద బైనికులందరునంు చేతినూలు అంగరక్షలను ధరించిరి ఆం ధదేశవమునందు రాజుకీయువ వహారవతులందునఎ పజాజీవన వుంందునం దేశారాదన వున ౦దునం పమేయముగలవారందరును ముతక వస్త్రములను ధరించిరి ఇంతశీఘ్రకాలములో నాగరిక వస్థాభిమానము నశించునని యెవరును తలచియుండరు నాయకులు ప్రజలు 20వ నెంబరు చేతినూలుబట్టలను గట్టుకొని స్వరాజ్యఎవకు బూనుకొనినపుడు వారిహృదయము స్వరాజ్య నిరీక్షణము నందు వ్యక్తమైనదని విదితమగుచున్నది శాస్త్ర పమాణానుసారముగ చేతినూలుబట్టలను గట్టుకొని స్వరాజ్యరీక్షను ప్రజలు బవారంగపరమమన్నప్పుడు స్వరాజ్య మతివేగముగ వచ్చుచున్న విధమును కన్నులుగల వారందరును జూచుచున్నారు ఈ యుత్సాహవూం ధ దేశవయనందువలె నితరదేశములందు లేదని యితర పాంతనాయకులు తలచుచుండిరి ఆం ధులు స్వరాజ్య సాధనమునకు నత్యుత్సాహముతో సత్వర రూపముతో నడుపుటకు బూనుకొనిన విధమును విజయవాడయందు గూడిన జనమహా సమావేశము వ్యక్తము చేఎనది ఆంధ్రపత్రిక సంపాదకుని సోవియట్‌ యాత్ర మదాసు 973 ఎప్టంబర్‌ 7 ఆంధపత్రికు సంపాదకుడు శ్రీ శివలెంక రాధాకృష్ణ సోవియట్‌ యూనియన్‌ ప్రభుత్వం ఆహ్వానంపై ఆదేశంలో రెండువారాలు పర్యటించే నిమిత్తం నేడు మాస్కోకు బయలుదేరి వెళ్లారు మీనంబాకం విమానాశ్రయంలో శ్రీ రాధాకృష్ణకు పలువురు మి తులు వీడ్కోలు చెప్పారు ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

303 శ్రీబాగ్‌ ఒడంబడిక ఆం(ధ్రమహాసభవారి ఆమోదము (అనంతపురము 1937 డిశంబరు 7) నిన్నటి దినము రాత్రి 9 గంటలకు వాందూపురము టౌన్‌బ్యాంకు భవనమున ఆం ధమహాస్థాయి సంఖుసమావేశము అధ్యక్షులగుకె. కోటిరెడ్డిగారి యాజమాన్యమున కూడెను ఇరువదిమంది సభ్యులు హాజరైరి ఈ కింది తీర్మానములు ఆమోదింపబడెను ఆం ధరాష్ట్రము కోరు పతివాడును ఆంధ్రమహాసభసభ్యుడుగా నుండవచ్చును పట్టాభి ఎతారామయ్యగారిని కోశాధ్యక్షుడుగా నిర్ణయించడమైనది శ్రీ నాగేశ్వరరావుపంతులుగారి ఎరనుండు ఆం ధమహాసభవిధిని తెబ్పంచుటకు కోశాధికారికీ అధికారమివ్వబడినది బెజవాడలో నియమించిన ఉపసంఘమువారు 6 _ 37 తేదీ మదరాసులో కూడి కావించిన తీర్మానములు శ్రీబాగ్‌ ఫ్యాక్టు ఆమోదింపబడినది రాయలనమవారి యొక్కయు సర్కారు ఆంధ్రులయొక్కయు ఒప్పుదలలో ఆపా క్టులోని నిబంధనలు సవరించుటకు వీలుండును సాంస్కృతిక విద్యారంగాలలో ఆం ధరాష్ట్ర సమగ్ర అభివృద్ధి సాధనకు రెండు విశ్వవిద్యాలయాలను ఒకటి వాల్తేరులోను రెండవది అనంతపురంలోను ఏర్పాటు చే వీటికి అనుబంధ కళాశాలలను నెలకొల్పడం రాయలనమ నెల్లూరు జిల్లాలను కోస్తా ప్రాంతం స్థాయికి తీసుకువచ్చేందుకి తుంగభద ఎన్నార్‌ కృష్ణా నదులబ్రై భారీ ప్రాజక్టుల నిర్మాణం నీటి వినియోగంలోయీ జిల్లాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం శాసనసభకు సంబంధించి జిల్లా ప్రాతిపదికన సమానబట్లు అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలను ఒడేరోట కేం దీకరించకుండా యూనివర్సిటీ వైకోర్టు రాజధాని నగరాలను వేరువేరు పదేశాలలో ఏర్పాటు చేఎకోవడం సమిన్హ, అంగీకారంతో వీటిని మార్చుకోవడం ఈ రెండింటిలోనూ తమకు కావలణన దానిని ఎంచుకునే హక్కు రాయలబమకు ఇవ్వడం ఇవీ ఈ ఒప్పందంలోని ప్రధానాంశాలు ఆస్తుల పంపకాల్లో జూనియర్లకు వీలుకల్పిస్తూ ఎనియర్లు వాటాకోరుకునే హక్కును వదులుకొంటున్న సూ తాన్ని వైకోర్టు రాజధాని ఎంఎకలో కూడా పాటించాలని డాక్టర్‌ పట్టాభి చేఎన సూచన ఆమోదించబడీంది ఈ ఒప్పందంపై కమిటీ అధ్యక్షులు శ్రీ కె కోటిరెడ్డి కల్లూరు సుబ్బారావు డి సుబ్బరామిరెడ్డి డాక్టర్‌ పట్టాభి కొండా వెంకటప్పయ్య, పప్పులూరు రామాచార్యులు ఆర్‌ వెంకటప్పనాయుడు వాచ్‌ ఎతారామరెడ్డి సంతకాలు చేసారు 1913లో 4వ ఆంధ్రమహిళాసభ కాశీనాధుని రామాబాయమ్మ అధ్యక్షత 9 3వ సంవత్సరం మార్చి 23 24 తేదీలలో మచిలీపట్టణంలో జరిగిన నాల్గవ ఆంధ్ర మవాళా సభకు శ్రీ కాశీనాధుని వాగేశ్వరరావు గారి ధర్మపత్ని శ్రీమతి రామాబాయమ్మ గారు అ్రసనాధిపత్యం వవాంచారు అప్పుడామె చేనన సుదీర్హ ఉపన్యాసాన్ని ఆతి క్లుప్తంగా యిస్తున్నాము రామాబాయమ్మగారు తమ అధ్యక్షోపనా సంలో యీ విధంగా ఎర్కొన్నారు ఆంధ్రపత్రిక బదిత్ర

304 సోదరీ మణులారా!

మహాకవియైన కాళిదాసు సు పబద్ధంటైన రఘువంశ కావ్యంబును రచింపబూని నుడివిన సామెత మీ యాదరపుర్వకంబైన యాహ్వానంబును కనినపుడు నాకు దోచినది ఆ కవీందుడు పండితులకు సహజమైన వినయ బెన్నత్యముతో నీతోక్తిని దెలిపినను నాబోటి సామాన్యుల విషయమై యీ సూక్తి నిజముగా జెల్లుచున్నది విద్యావతులతోను గుణవతులతోను నిండియున్న యీ ఆంధ మబాళాసభకాధిపత్యము వవాంచిటకు విదుఎచుణులును వ్యవహారానుభవ జ్ఞానులును దగినవారు ఈ గౌరవమునకు దగిన విద గాని అనుభవముగాని లేని నేను మీ యాహ్వానమును గైకొనుట పొడుగు చేతులవాడికందెడు పండ్లకై మోహమువలన పొట్టివాడు చేతులనెత్తి పరిహాసము పాలయినటులుండును గదా! ఆంధ సలు దమ సోదరీమణులచే నీరీతిని సన్మానింపబడుట సన్మానములలో నుత్తమ సన్మానముగా నెంచదగియున్నది ఈ సన్మానము నాకొసంగి నన్ను గౌరవించినందులకు కృతజ్ఞతను దెలుపుచున్నాను

శ్రీమతి రామాబాయమ్మ గారు తను ఉపనా సంలో ముందుగా ఎర్కొనవలబన ఒకవిషయం ఉన్నదంటూ బెంగాల్‌ విభజన రద్దు అనంతరం దేశ రాజధాని కలకత్తానుంచి ఢిల్లీకి మారినప్పటి సంఘటనను వివరించారు రాజ పతినిధి హార్టింబ్‌ ఢిల్లీకి వచ్చిననాడే ఆయనై ఎవరో విబరిన బాంబువల్ల ఆయన బాగా గాయపడ్డాడనీ అప్పుడు హార్జింజ్‌ పభుత్వం చూపిన ధైర్యసాహసాలను పశంఎంచారు ఢిల్లీలో స్హాల వైద కళాళాల ఏర్పాటు చేయనిశ్చయించినట్లు హార్డింజ్‌ పభువు పకటించినట్టు కూడా ఎర్కొన్నారు

అనంతరం ఆమె పలు విషయాలప్ర యీవిధంగా మాట్లాడారు ఆం(ధ్రమబాళా సభ

ఈ మహాసభ యొక్క నాల్లవ సమావేశము బృందావన పురవూాసుల యుత్సాహమువలన నిచట గూడినది ఆంధ్రదేశము నందనేక స్థలములందు స్థల సమాజములు గలవు ఆంధ్రమవాళాసభ గూడుట వలన భిన్న ప్రదేశము యందాం ధ స్ఞలకు సమావేశ మేర్చడుచున్నది సమావేశము వలన పరిచయమును పరిచయమువలన మి తత్వమును మి తత్వమువలన జాతీయాభిమానమును జాతీయాభిమానము వలన దేశభక్తియును క్రమముగా గలుగుచున్నవి

నూతనముగా మనలో నుదయించుచున్న జ్ఞానమెంత త్వరగా వ్యాఎంచిన నంతత్వరితముగా బాగుపడుదుము మనదేశము సుఖస్ధతికి రాగలదు ఈ సత మును (గగ్రహించనేరని స్హ్రాలును పురుషులును స విదా స్వాతం త ములను నిరసించుట వింతగాదు కాని వారును సూక్ష్మ దృృతో లోకస్టితిని జూచెదరేని మన ప్రయత్నము నాక్షేఎంచరనుట నిశ్చయము లోకస్థితి

వాగను శాసనుడాం ధ మహాభారత రచనకు గడంగి రచించిన మంగళళ్లోకము. శ్రీవానీ గిరిజార్చిరాయ మన మెరిగియున్నాము ఎడతెగని లోకస్థితికి మూలకారణమైన త్రిమూర్తులును ఖ్రవ్యక్తిని వక్షవుఎునందును ముఖమునందును దేహమునందును ధరించుదు జగత్తును గాపాడుచున్నారు. సృట్టకిని లోకస్టితికిని మూలబీజమైన స్టవ్యక్తి యొక్క ఓగు బాగులను బట్టియె మానవసంఘము యొక్క మంచిచెడులు నిర్ణయింపబడుచున్నవి జ్ఞానసంపాదనము

ఆంధ్రపత్రిక చరిత్ర

305 మనుజులకు దమను తరించుకొనుటకును నితరులను ధరింపజేయుటకును అవసరము లోకష్టితికై ముఖ్యమైన భారమును ధరించెడి స్టకు జ్ఞానసంపాదన అత్యంతావసరమని వేరుగ చెప్పవలయునా? జ్ఞానఎంపాదనమునకు విద్యాశిక్షణను మొదటిమెట్టు కారణాంతములవలన స్థల మేధాశక్తి నివురుగప్పిన నిప్పువలె మాటుపడి ప్రకాశింపకబోయినను సమానావకాశములు గలిగినప్టు సల మేధాశక్తియిును వికసించగలదనుటకు దృష్టాంతములనేకములు గలవు మడిమాన్యములమ్మియైనను బాలురకు విద చెబ్ప్బంచెదరు బాలికల విద బై చేయు వ్యయమత్యల్పము మనసోదరులు బి ఎ లగుటకును మన యల్పనిద్యయే నిదయే కారణము ఈ చదువైనను వచ్చిన సలు తెలుగుదేశమునందు 70వేల మంది గలరు వీరిలో నాలుగపపాలు క్రైస్తవాంగనలు చదువునేర్చిన సాలు గంజామునందు 5372మంది విశాఖపట్టణము నందు 7493 గోదావరి జిల్లాయందు 793 కృష్ణాజిల్లాయందు. 6 99 గుంటూరునందు 8564 నెల్లూరులో 62 4 గడపయందు 2808 కర్నూలులో 2844 మంది గలరు బాల్యవివాహముల వరల వాందూస్త్రేలు 3వ యేటనే విద్యాభ్యాసము నాపవలణన వారగుదురు ప్రారినకాలం నాటి స్వయంవరములు యిప్పుడు మనదేశములో దురాచారములయ్యాయని ఆమె ఎర్మొన్నారు బాల్యవివాహాలు బాలింత బావులకు దారితీస్తన్నాయంటూ కన్యాశుల్క వరకుల్క వృక్షములు వర్థిల్లను దుర్చల సంతానమయనుయిన జాతి నానాటికి క్షీణదశపాలగును అని వాచ్చరించారు అధిక శిశుమురణాలకు కూడా బాల్యవివాహాలే కారణమన్నారు బాలవితంతువులు కూడా అధికంగానే ఉన్నారు ఈ సందర్భంగా వీరేశలింగం కృఎని ప్రశంఎంచారు రామాబాయమ్మగారు అంగబలము ఆరోగ్యము. బుద్ధిబలము సల స్వతంత్రజీవనము వంటి ఎక్కువిషయములను వివరించి యీవిధంగా తెలిపారు మనలోముల నెరుంగని మనకు గావలఎన సదుపాయముల నెరుంగ జూలము సంపూర్ణ ఖ్ఞతియందున్న సంఘమేదియు లేదు ప్రతి సంఘమునందును లోటుపాటులుండును కాని మన సంఘమందవి మెండు దొరసానుల మిత విదా స్వతంత్రములను గలిగియున్నారని మన తలంపు యూరపు దేశీయులు కొందరు వారికి దగిన విద్యాస్వతంత్రములు లేవని పోరాడుచున్నారు రాజకీయ స్వతంత్రములకై పోరాడే యాంగ్లేయ సల చరితము మనకు భయమును కోపమును కలిగించును ఆ దేశస్త్రీలు ఉత్తముల దగులబెట్టియు పురుషులబై రాళ్లను రున్వియును కిటికీలను పగులగొట్టీయు రాజకీయ స్వతం తములను బొందుటకై పొటుపడు చున్నారు వాందూదేశ మిట్టిదురంతముల కెప్పుడును నొడికట్టుకొననేరదు మనము కోరునది కేవలము విద్యాదానము ఈ విద్యవైనను మనము పతులకును బిడ్డలకును బంధువులకును ఎవనుజేయుటకై కోరుచున్నారముగాని స్వతంత్రమును స్వలాభమును బడయుటకుగాదు ఇప్పుడాంధ్ర దేశమునందు విదా భిమానము వా ఎంచుచున్నది ముఖ్యపట్టణములందు సై సమాజములు గలవు మవాళా సభను ప్రధానసభగాను సమాజములను సభాళాఖా సభలనుగాను చేయుట వలన సమాజములు బలవంతములై విద్యావ్యాపనకక్కువగా తోడ్పడును. అప్పుడు సమాజములు ఎవాసదనములై సలు బవికలై సవితమైన ఎవను జేఎ యోగ్యురాండ్రు గాగలరు ఆంధ్రపత్రిక బరిత్రీ

306

వాందూస్త్రీలు సహజముగ ఎవానిరతలు! వారలబవ ధర్మములలో ఉత్తమము అందరును సంఘమును ఎవించుటకు దగిన బలమును శీలమును గలిగి సర్వేశ్వరాను గహము వలన నాం ధమాతను నారాధింపగలరు

అంతకుముందు ఆహ్వాన సంఘాధ్యక్ష్లురాలు శ్రీమతి నల్లూరు పార్వతమ్మ గారు స్వాగతం చెప్పారు

అనంతరం మవాళా సభ అధ్యక్షురాలు శ్రీమతి మోటుపల్ఫి రాజాబాయమ్మ మహాసభ కర్తవా న్ని గురించి కొంత వచనంలోను మరికొన్ని విషయాలను పద్యాలలోను తెలియజేశారు

శ్రీమతి రామాబాయమ్మ గారి ఉపనా స మిచ్చిన తరువాత శ్రీమతి కొల్లకోట సూరమ్మ, శ్రీమతి వేమూరి వరలక్ష్మ్మ, శ్రీమతి ఆకునూరి పుష్పవతమ్మ, శ్రీమతి మాదిరెడ్డి వెంకటరత్నమ్మ, శ్రీమతి యద్దనపూడి సుందరమ్మ శ్రీమతి మోతే పార్వతమ్మ, శ్రీమతి చో ముక్తేశ్వరమ్మ శ్రీ రా కామేశ్వరమ్మ శ్రీమతి కనకవల్లి పాపమ్మ, శ్రీమతి ఎస్‌ సుందరమ్మ, శ్రీమతి లక్ష్మీనరసమ్మ, శ్రీమతి ఉప్పులూరి లక్ష్మీనరసమ్మ శ్రీమతి కొంపల్లి లక్ష్మీ తులనబాయమ్మ, శ్రీనుతి ఆవుల సుబ్బాయమ్మ శ్రీమతి ఎ రగుంట జనార్ధనమ్మ శ్రీమతి వల్లభజోళ్యుల రంగనాయకమ్మ శ్రీమతి జూలూరితుల అమ్మ, శ్రీమతి దేవరకొండ వెంకట సుబ్బమ్మ, శ్రీమతి వల్లూరి పార్వతమ్మ గార్లు మాట్లాడారు

ఆ ర్రవత్రికు ద్ర త్య కాఫీ అకడ. కాఫీ రెంగుకమంతార్లో మామే శుచ్చు జ. క్యు బెత్వడా!్‌ ఓకమంలానర్ణ మ కరిపేటప్వూడు కరవినక్వుడుం ఆంధ్రప తికకు పతే కం ఈ తమాషాలు శీర్షిక ఆంధ్రంత్రిక చరిత్ర

307 శ 1 క్యూ రఫీ సా జ గ్‌ 0 ఆసా 07 న క ళ్గి్ర వన న ఖై శని _ షక లూ ఇభ ళ్‌ శా టా ల లా న్‌ టం ఖై ఉత వటి = స్టా [ర అంధ్రపత్రిక చరిత్ర

308 న సేపే టో ఆ(౦౮్రకేసరి ప్రకాశం గారు మద్రాసులో 958 సగట. జనవరిలో స్థాఎంచిన “ప్రజాపతికి దినవత్రికలో నబ్‌ గ్‌ (1 ఇలట్ర్‌“స ఎడిటర్‌ - రిపోర్టర్‌గా జర్నలిజంలో అక్షరాభ్యాసం 956 ఖ్‌ ా శ చూర్చిలో ఆంధ్రపత్రికలో సబ్‌ ఎడిటర్‌గా ప్రవేశించి ము గళ 959 నుంచి విజయవాడలో రిపోర్టర్‌గా పనిచేసారు 965లో విజయ వాడలో ఆం(ధవత్రిక ఎడివన్‌ ' (ప్రారంభంతో తిరిగి ఆఖసులో 1977లో హ్టైదరాబాద్‌ ఎడిషన్‌ ఇన్‌ఛార్జిగా వచ్చి వివిధ హోదాలలో వనిచేసి 986లో సంపాదకులై 990 ఆగస్టులో రిటైరయ్యారు విద్యార్థి దశలోనే తెలుగు స్వతంత్ర ఆంధ్రపత్రికులలో వ్యాసాలు వ్రాసారు తొలిరచన తెలుగు స్వతంత్ర లో ఈయన తండ్రి చంద్రుపట్ల హనుచుంతరావుగారు స్వాతంత్రయోధుడు కాంగ్రెస్‌ పత్రిక సంపాదకులుగా అరెస్టయిన ఐదుగురిలో ఒకరు. 1929 ఆగస్టు నుంచి సబర్శతీ ఆశ్రమంలో ఉంటూ 930 మార్చిలో సీతానగరం ఆశ్రమ (ప్రతినిధిగా గాంధీజీతో పాటు దండి యాత్రలో పాల్గొన్నారు. తల్లి శ్రీచుతి లక్ష్మీకాంతమ్మ శ్రీ రాజగోపాల రావు ధర్మపత్ని శ్రీమతి సరోజిని కూడా స్వాతంత్ర్ర్యయోధుడు శ్రీ పైడిమ(ర్రి సత్యనారాయణగారి కుమార్తె శ్రీ రాజగోపాలరావు ఇంతకుముందు. గౌతమీ సత్యాగ్రహ ఆ(శ్రచుం - సీతానగరం పుస్తకం వ్రాసారు “స్వాతంత్ర్యపోరాట చరిత్రకు ఇది అయ్యూలమైన చురోకానుకొ అని హిందూ" ఆంగ్ల దినపత్రిక శ్లాఘించింది ఈయన 932 ఆగస్టు 2న పుట్టారు 952లో డిగ్రీ పూర్తి చేసారు రిటైరయిన తరువాత హైదరాబాద్‌లో స్థిరవడ్దారు చుద్దూరి అన్నపూర్ణయ్య శత జయంత్యుత్సవ సంఘ ప్రతిభా పురస్కారం అందుకున్నారు రచయిత చిరునాచూ* సివి రాజగోపాల రావు లా మానాన 403 జెనిసిస్‌ అపార్ట్‌మెంట్స్‌ గయే చి 2- -429 నల్లకుంట |) ౦109? హైదరాబాద్‌ - 500 044 నంగి ళ్‌ ఫోన్‌ 040-276 9253 శ్‌ న్‌ యా య వార రో ఇంధ్రపత్రక చంత్ర

56570౧౫ 0౧౯ ౫దఐం11[౧ద4ఉ న౧మ?[౧ కడి ఆంధ్రఎత్రిక చరిత్ర అంటే దాదాపు ఎనిమిది దశాబ్దాల తెలుగు వారి చరిత స్వాతంత్ర్య పోరాట కాలంలో తెలుగు వారి సమర శంఖంగా ఆంధ్రఎత్రిక క్రియా ల పాత్రను పోషంచింది ఆంధ్రరాష్ట్ర అవతరణ కోసం జరిగిన ఉద్యమంలో అది అత ౦త అంకిత భావంతో కృష చేబంది తెలుగు భాషా సావాతా ల పునర్వికాసానికి చరిత పరిశోధనకు ఆంధ్రఎత్రిక చేఎన సేవలు అసామాన మైనవి అంతటి ఉజ్వల చరిత కలిగిన ఆంధ్రప తిక దశాబ్దం క్రితం ఆగిపోయింది అయినా ఆ పత్రిక చరిత్ర కాలగర్భంలో కలిఎపోకుండొ ఒక గ్రంథ రూఎంలో వెలువరించాలని ఆంధ్ర ఎదేశ్‌ థైస్‌ అకాడమో సంకల్పించింది ఆ సంకల్ప ఫలితమే ఈ గ్రంధం ౧౭ గీంంరంగం గీగిరగ్‌ 0 ౯౧౦౮6 | అంర్రప్రద్‌ 59 రర 6౧౦౧6 గింంఢ ఖ్‌ ప్రైస్‌ రారమ 10౧౧౦ ౪ ౧/66 00066 23298672/232986/73