Telugu Ahara Ardhika shasthram - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

౬ కు... శా [| ప! ఆంధప్రదేశ్‌ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయము రన. ఎ [| శ న . ఆహారం = పోనణ హం చే లో న ల వం న స య కాం నయనాల. న రం లు! [ టం అం య న మం మం సా టంట |. చం ముపడికకట స అరోరా నాకాలని ననే మొ శి. న / మాల స |! శ మం న. ర ప లే క |.

• టా పాడను | ర. | ళో కమర ర న ల (. (| సె | వం | శ్వా || వంకే | ఎత | 5 ॥| మా 1; హ్‌. గ ః చా / . | జ్‌. . లిక [౮ ... క్‌ . ఇ హం త. 1. 4 మం స్త ట్‌... ల! ఏ లా నను న వల్లా? - [క్ష ౮౮ . | ప! వ బల * వనే కక ॥ న నలా మా మేం క్‌, న్‌ న న సన. ” న్‌్‌ ఆం గా జే 2 శీ టొ నన రూ చనన ననా నా న. చా టక లే న. యనం న్‌్‌... స్‌. | లా మ క ర నిక... నా వణ క | ఎగ హా ళ్ళ! యి (హో జూ న్‌. ౯ జా .- టా న్‌. యా నో న వ. +] ! బాం ఒం యాలో

కాన. ఆఅహాగ ౨2౫ గాం జ్‌ చే క్‌ శస ల ఎం (ప్రదేశ్‌ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాణయం డిం దో 2959

ఆహార ఆర్దిక శాస్త్రం ఇందిరాగాంధీ జాతీయ సార్వ(త్రిక విశ్వవిద్యాలయం నూ ఢిలీ రచయితలు హూ లలా డొ ((శీమతి) న్‌ ఎఆర్‌ రెడ్డి (ప్రధాన సంపాదకులు) డా (శ్రీమతి) సుమతి ఆర్‌ ముదాంబి సవూమ్‌ సెన్స్‌ (ప్రాఫెసర్‌ ఎస్‌ వియు ఆక్ట్‌ సైన్స్‌ కళాశాల (సంపాదకులు) శ్రీ వేంకటేశ్వరా యూనివర్శిటీ తిరుపతి డబ్బు - 163 ఎ ఎస్‌ బ్లాకు శ్రీమతి శాలినీ ఎం రావు ఎం ఐడిఎ ఎంట భోసారి పూనా శ్రీ సరస్వతి 38 ఆనంద పార్క్‌ పూనా (శ్రీమతి మహానా డా శారదా గుప్తా శ్రీమతి దీప్త గులాటి కుమారి యస్‌ శైన్‌ శ్రీమతి ఆర్‌ పేధి శ్రీమతి ఎమా పూరీ శ్రీమతి ఎమ్‌ సేధి వలననో నూవనరవనవచవనరనవనోలాకాలుకాాలవావాలావనవరంునన తలుగు అనుస ఎదిన కార్యక్రమ బాతనరి పార్యాంశ బాలవరి (పాఫెసర్‌ ఎ గీర్వాణి డా వి విమల డీన్‌ ఆహారం - పోషణ విభాగం అసోఎయేట్‌ (ప్రాఫెసర్‌ ఆం ల వ్యవసాయ విశ్వే విద్యాలయం ఆహారం పోషణ విభాగం మ్‌శ దరాబాదు ఆం వ్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం రా “హెదరాబాదు ఆనువాదంః నే శ్రీమతి ఎస్తర్‌ ఇమాన్యుయల్‌ అనస్టెంట్‌ (ప్రాఫెసర్‌ గ్ర ఆం 1వ వ।వసాయ విశభవిద్య్సాలయం ౯ రి మృేడారిని వల్‌ ం26లా అనస్టెంట్‌ (పాఫెసర్‌ ళ్‌ ప్‌ కిల ఆం (వ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం 0 | ళం ఆ సమన్వయ కర్త చ ప్రాఫెసర్‌ కుప్పుస్వామి రావు స్‌ో ఆం ప్ర పొర్వ్శతిక విశ విద్యాలయం స్తా దరాబాదు "తనన ఆర్న్మధప్రదేశ్‌ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం హై దరాబాదు (వామ చనెచ్‌ ఆ కాచ్బరెటు + _ వాచ 1ఎదేక్‌ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం అన్ని వాక్కులు విశ్వవిద్యాలణషునివి ఈ ఇప్వకంలోని ఏ భాగమైనా ఉపయోగె అనుమతి పాందాలి క పొరాలు జర్వ్రిక విశ వా లయం పార్యప్రణా+కలో ౬ ఇతర వివరాల గహ లాం సుక్‌)

ఆహారం -- పోషణలో సర్టిపికేట్‌ కోరు అ కోర్సు ౨$ ఆహార ఆర్థిక శాస్త్రం

ఖండం

ఆహార బడ్జెట్‌, వ్యవసాయోతృత్తి పంపిణీలు

భాగం = 1

ఆహారంపె మన ఖర్చు తీరు

భాగం = 2

ఆహారం పండించేందుకు ఏ విధంగా పధకం వేయాలి.

భాగం -=౩

పొర సరఫరా విధానం

పార్యప్రవేశిక

"రెండో కోర్పులో ఆవోర పదార్థాలు మన శరీరంలో ఏవిధంగా మార్చు చెందుతాయో మన ఆరోగ్యంపై వాటి (ప్రభావం ఎటువంటిదో తెలుసుకున్నారు అంతే కాకుండా జీవిత కాలంలో వివిధ దశలలో ఎలాంటి పోషకాహారం తీసుకోవాలో మనకు కావలసిన పోషకాలు లభించే ఆహార పదార్థాలను ఏ విధంగా ఎన్నుకోవాలో అనే విషయాలను కూడా తెలుసుకున్నారు

మూడో కోర్పులో ఆహారపు బడ్జెట్‌ మ గురించి ఆహారం కోసం పెస్టే ఖర్చులను గురించి ఆహారోత్పత్తి (ప్రణాళికలమ పధకాలను గురించి ముఖ్యంగా పెరటి తోటల గురించి తెలునుకుంటారు. ఆహారోత్పత్తికి

వ్యవసాయం కోళ్లపెంపకం చేపల పంపకం పాల పరిశ్రమ రంగాల అభివృద్ధికి (ప్రభుత్వం చేస్తున్న కృషిని గురించి తెలుసు కుంటారు అంతేగాక పెరిగే మార్కెట్టు ధరల నుంచి వివిధ సరుకుల కల్తీల బారినుంచి వినియోగదారునికి రక్షణ కల్పించడానికి 'కేర్యద ర్మాష్ట (ప్రభుత్వాలు చేస్తున్న కృషి గురించి తెలును కుంటారు పోషూహార లోపాలతో బాధపడుతూ కనీసవు ఆహారం సమకూర్చుకోవడానికి (ప్రత్యేక సహాయం అవసరమయ్యో పేద (స్రలను పిల్లలను గురించి మనకు తెలుసు ఈ కోర్పులో వీటి కోసం (ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తున్న అనేక అనుబంధాహార కార్య(కమాల గురించి తెలుసుకుందాం ఈ కోర్చుచివర ఆహారోత్పత్తికి నంబంధించిన అభివ ద్ధి కార్యక్రామాలు

అసుబంధాహారం వినియోగదారుని విద్య వంటి విషయాలను పూర్తిగా (గ్రహించి ఆచరణలో ెట్టగలరని ఆశిస్తాం

లతను ఖండం 1 ఆహార బడ్జెట్‌, వ్యవసాయోత్పత్తి పంపిణీలు చత.

అమినం ప్రధాన పోషకాహార ఆవశ్యకతను తీర్చుకోవడానికి అవసరమైన ఆహార పదార్దాలను స్పరెన పరిమాణాల్లో ఎంచుకోవడమే కాక వాటిని కొనడానికి డబ్బు నేర్పుగా ఎలా ఇఐర్చుపెట్టాలి అన్న విషయం కూడా తెలుసుకోవాలి ఆహార పదార్దాల మార్కెట్టు ధర వాటి ఉత్పత్తికి పంఎణీకి అయ్యే ఖర్చుల మీద ఆధారపడి వుంటుంది వీటన్నిటి గురించి మనం మొదటి ఖండం లోని రెండు బాగాలలో నేర్చుకుందాం ఆహారవ్యయాన్ని గురించి ఆహార బడ్జెటయును గురించి మొదటి భాగంలో భూ జల జంతువుల నుంచి దారికే ఆహార పదార్దాలను గురించి రెండో భాగంలో నేర్చుకుందాం ఇక్కడ ముఖ్యంగా గమనించ వలఎన విషయం ఆహారోత్పత్తికీ అవసరమైన రకరకాల వనరులను గుర్తించి పెరటి తోటల పెంపకం ద్వారా చిన్న యెత్తున ఆహారోత్పత్తిలో పాల్గొనడం పారసరఫరాలు పంఎణీ విధానం వీటి ఉపయోగాలు ముఖ్యంగా ఆహార పదార్థాల ధరలకు సంబంధించిన విషయాలను 3వ భాగంలో చర్చించాం

గలగలల నానతను భాగం-1 ఆహారంపె మన ఖర్చు తీరు మోనా "ఆిండో కోర్చులో పోషకాల ఆవశ్యకతను గురించి తెలుసుకున్నారు అంతేగాకుండా మీ ఆదాయాన్ని బట్టేదానిలో ఎంత భాగం ఆహారం కోనం ఖర్చు "వెడితే ఆరోగ్యంగా ఉండగలరన్న విషయం తెలునుకోవడం చాలా అవసరం ఈ భాగంలో మీరు ఆహార బడ్జెట్‌ను గురించి-అంచే వ్యక్తిగత అభిరుచులను మనస్తత్వాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని అవసరమయ్యే పోషన్సాలు లభ్యమయ్యేందుకు ఎంతసామ్మును ఏవిధంగా ఖర్చు పెట్టాలన్న విషయాన్ని గురించి తెలుసు కుంటారు పాఠ్య వ్రణారిక శి 10 ఉదేశలు లు 11 పరిచయం 12 ఆహారం కోసం ఖర్చు 13 ఆహారపు ఇర్చు పె ప్రభావం చూపే అంశాలు 131 ఆదాయం 132 ఆహార ధరలు - పరిమాణం క్షేత్మ ఆహారబడ్జెట్‌ 15 ఆహార బడ్జెట్‌ను తయారు చేసే విధానం 16 సారాంశం క్షే కొన్ని ముఖ్యమైన పం లకు అర్భాలు 18 మీరు నేర్చుకున్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = జవాబులు 10 ఉదేశాల య! మీరు ఈ భాగం చదివిన తర్వాత కింది విషయాలను వివరించ గలుగుతారు 4 వివిధ ఆర్థిక వర్గాలకు చెందిన వారి ఆహారపు విర్చుల గురించి చెప్పగలగడం 4 ఆహర ధరలకు ఆహారం ఇర్చురికు మధ్యనున్న సంబంధం (గ్రహిస్తారు 6 ఒక వర్గానికి చెందినవారి ఆహారపు బడ్జెటును స్వయంగా తయారు చేయ గలుగుతారు 1 పరిచయం మనం (బతకడావికి అతిముఖ్యమైన (ప్రాధమిక అవసరం ఆహారం ఆహార పదార్థాలు మనకు అనేక రకాలుగ లభ్యమవుతాయి. ఆవశ్యకతను బట్టి వాటిని రెండు వర్గాలుగా విభజింప వచ్చు ఎ) మనకు శక్తి విచ్చేందుకు తోడ్పడే పోషకాలను అందచేసే ఆహారపదార్జాలు బి) పై ఎ వర్గంలోని (శక్తికి తోడ్పడే) వాటికి అనుబంధంగా ఉండే ఆహారపదార్థాలు ఎ వర్గంలో మనం రోజూ పనిచేసుకొని జీవించడానికి అవసరమయ్యే శక్తినిచ్చే ఆహార పదార్థాలను చేర్చుకోవచ్చు ళ్‌!

బియ్యం, గోధుమలు, జొన్నలు, పజ్జలు, రాగులు, పప్పులు (అన్ని రకాల పప్పు ధాన్యాలు), మనం రోజూ వాడుకునే నూనెలు మొదలైనవి ఈ వర్గానికి చెందినవి. ఈ ఆహార పదార్థాలు లేనిదే మనం జీవించడం కష్టమవి గుర్తుంచుకోవాలి. ఈ ఆహార పదార్థాలను తినడమన్నదిఆదాయం హెచ్చుతగ్గుల మీదగావ్శి వివసిస్తున్న (ప్రాంతం మీదగాని, సాంఘిక వ్యవస్థ మీద గావి ఆధారపడి ఉండదు. మీ ఆదాయాన్నీ అభిరుచులనూ అనుసరించి, ఈ వర్గానికి చెందిన పదార్థాలలో ఒకటి రెండు రకాలను తప్పవిసరిగా ఎంచుకోవాలి. జీవించడానికి, వీటివి తప్పవి వరిగా తీసుకోవాలి. మీరు తినే ఇతర ఆహార పదార్థాలను “టి వర్గం లోనికి చేర్చవచ్చు స. పాలు, కూరగాయలు, మాంసం, గుడ్డు, చేపలు పండ్డు, చక్కెర మొద్ధలైనవి ఈ వర్గానికి చెందినవి. “ఎ' వర్షానికి చెందిన వాటికి ఇవి అనుబంధ ఆహార పదార్థాలు. పోషక విలువల రీత్యా ఈ ఆహార పదార్థాలు కూడా మనకు చాలా ముఖ్యమై నప్పటికి, మనం జీవించడానికి ఇవివి వర్ష్లంలోని ఆహారపదార్థాలంత (ప్రధామైనవి కావు. ఈ ఆహారపదార్థాలను తిడమనేది ఆదాయం, అభిరుచులు, ఆహారపుట లవాట్టు, వివసిస్తున్న న్న పరిసరాలు, ముఖ్యంగా వీటికానుగోలు ధరమీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ ఆహారపదార్థాల ఆవశ్యకత వయసు, లింగం, ఆరోగ్య పరిస్థితి, చేపేపవ్మి మీ ఇమ్టా ఆయిమ్టాల మీద కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది. రకరకాల పదార్థాలను “ఆహారంగా” పరిగణించ వచ్చునని, ఒక్కో ఆహారపదార్థం ఆవశ్యకత వేరువేరుగా ఉంటుందని మీరు (గ్రహించి ఉంటారు. ఇవేగాక 'ఆహారం' అవి పిలవ దగిన పదార్థాలు ఇంకా ఎన్నో ఉన్నాయి. కావి వీటివి తయారు చేయడానికి పె చెప్పిన పదార్థాలలో ఏ ఒక్కపైనా ఉపయోగిన్తూ వుంటాం. ఉదాహరణకు * రాష్బ తయారు చేయడానికీ గోధుమలు, ఐస్‌(క్రీం తయారు చేయడానికీ పొలు, చక్కెర మొద్యలైనవి వాడుతాం.' పె చెప్పినవే గాక ఆవారం రుచిని పెంచడానికి సుగంధ (ధవ్యాలను కూడా వాడుతాం. ఉదాహరణకు ॥ మిరపకాయలు, కొత్తిమెర పసుప్పు ఏలకులు. మీరు నేర్చుకున్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - 1 క. ఆహార పదార్థాలను ఏ రెండు వర్గాలుగా విభజింపవచ్చు? ఈ విభజనకు మౌలిక ఆధారాలేవి? 2 వై వ్రన్నలో పేర్కొన్న వివిధ వర్గాల కింద కనీసం పది రకాల ఆహారపదార్థాలను పేర్కొనండి,

8

నత ౩2 ఆహారపు ఖరు స శత శవ క న ం. ఆహార పదార్దాలను కొనడానికి ఉపయోగించే డబ్బును ఆహారపు ఖర్భు (ఆహార వ్యయం) అవి అంటారు మీరు ఆహారంపై ఖర్చు చేయకున్నను మీకు ఆహార పదార్దాలు దొరకవచ్చు ఉదాహరణకు కొన్ని ఆహారపదార్థాలు మీకు బవుమౌానాలుగా లభించవచ్చు (మీ ఊరి పాలాలలో పండించిన బియ్యం గోధుమలు కావచ్చు) మీ ఇంటి ఆవరణలో (తోటలో) పెంచిన కూరగాయల వంటివి కావచ్చు ఒక్కోమారు ప్రభుత్వం వారు ఇచ్చే రాయితీల (సబ్బిడీల) వల్ల ఆహారం కోసం చేసే ఇర్చు తగ్గుతుంది మనం జీవించడానికి ఆహారం అవసరమని ఇది వరకే లెలునుకున్నారు. కాబట్టి మన మొత్తం ఖర్చులో ఆహారం కోసం చేసే ఖర్చు అతి ముఖ్యమైనది ఆ ఖర్చు మనం భుజించే ఆహార పదార్థాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది భిన్న విధాల మనుష్యులు వివిధ రకాల ఆహార పదార్జాలు తీస.కుంటారన్న విషయం మీకు విదితమే కాబట్టీ వారి వారి ఆహార వ్యయం కూడా వేరుగా ఉంటుంది 13 ఆపీరపు ఇర్నుపె ప్రభావం చూపే ఆంశాలు 1.31 ఆదాయం: ఆవోరంపై చేపే ఇర్చ్భును గురించి సులభంగా ఆవగాహన చేసుకోవాలంటే ఆర్టిక స్తామతను బట్టీ వినియోగ దారులమ విభబించాలి. ఉదాహరణకు - ఆర్థిక స్తోమత తక్కువగా ఉన్న వారిని తీసుకుందాం మామూలుగా వారివి ఊపేదవారంటారు వారి ఆదాయం చాలా తక్కువ అయినప్పటికి వారు బజీవించడావిక కొంత ఆహారం తప్పక తీసుకోవాలి ఆహారం లేనిదే కొద్దిపాటి సంపాదన గురించి కూడా ఆలోచించలేరు వారి ఆదాయంలో చాలాభాగం (ప్రధానమైన ఆహారం మీద ఇరు స పెల్టువలల ఉంది గనుక చౌకగా దొరికే పదార్దాలను ఎంఎక చేసుకోవలసిన ఆవనరం ఏర్పడుతుంది. ఆవోర పదార్థాలలో చిరు ధావ్యాలని ఎలవబడే సజ్జలు రాగులు బొన్నల కన్నా బియ్యం గోధుమలు చాలా వాణ్యమై వ ధావ్యాలవి పరిగణిస్తారు బియ్యం లోనే ముతక రకం (మామూలు రకం) మధ్యరకం, వాణ్యమై వ రకాలు ఉన్నాయి వీటి రరలు వేరు వేరుగా ఉన్నందున వీటిని కొవడానికి వెచ్చించే డబ్బు కూడా వేరుగొ ఉంటుంది. అదే విధంగా చౌక ధరకు లభ్యమయ్యే ఆహార పదార్దాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు ఖర్తీదెన చక్కెరకు బదులు బెల్లం, మార్కెట్టులో చౌకధరలకు లభ్యమయ్యే మాంనం, చేపల రకాలు ఉన్నాయి పేద కుటుంబాలకు చెందిన వారు తమ ఆదాయంలో ఎక్కువ భాగం ఆహార పదార్దాల మీద ఖర్చు పెట్టాల్సి ఉంటుంది ఆందువల్లి మిగతా వాటి మీద ఇర్చు పెట్టడానికి వారి ఆదాయంలో చాలా తక్కువ భాగం మిగులుతుంది ఆహార ఆవశ్యకతను గురించి ముఖ్యంగా గుర్తుంచుకోవలసిన విషయం పసి పిల్లలకు "పెద్దవారికి ఆవసరమైన శక్తి వారు ధనిక కుటుంబానికి చెందినా పేద కుటుంబానికి చెందినా ఒక్కటిగానే ఉంటుందనేది పేద కుటుంబావికి చెందినవారు తమ వేతనాలలో ఎక్కువ భాగం ఎ వర్గావికి చెందిన ఆహార పదార్థాల మీద - అంటే బియ్యం గోధుమలు బొన్నలు మొదలైన వాటి మీద ఇర్చు పెడతారు కాబట్టి వాటివి “వేతన వస్తువులు” (1]/286 0063) అవని కూడా పీలుస్తారు మధ్యతరగతి కుటుంబాల వారి ఆహారపు ఇర్భు విధానం పేద కుటుంబాల వారి విధానం కన్నా కొద్దిగా వేరుగొ ఉంటుంది ఈ వర్గావికి చెందిన వారు ఎక్కువ ఆదాయం వల్ల నాణ్యమైన కంటికి ఇంపుగా ఉన్న ప్యాక్‌ (1ంటి చేసిన ఆహారపదార్థాలను కొన గలరు అందరికి శక్త ఆవసరాలు ఒక్కటే అయినప్పటికి వీరు వాణ్యమైన ప్ర

ఆహారపదార్థాలను తినడం ద్వారా తమ ఆవశ్యకతను తీర్చుకుంటున్నారు. ఈ వర్గానికి చెందిన వారు, నాణ్యమైన ధాన్యాలు అంటే బియ్యం, గోధుమలు ఎక్కువగా కొంటుంటారు. అంతేగాక, వారు తమ అభిరుచులకు తగ్గట్టు, ఎక్కువ కూరగాయలు పాలు మేలు రకమైన మాంసం చేపలు తినడం మనం గమనిస్తూ ఉంటాం. ఇంకో ముఖ్యమైన విషయం మిగతా అవసరాలకు ఖర్చు పెట్టడానికి వారి దగ్గర డబు ల ఉండటం, అందువల్ల వీరు మంచి ఇళ్లలో ఉండగలుగుతున్నారు. మంచి దుస్తులు ధరించగలుగుతున్నారు. విద్య కోసం తమ పిల్లలను మంచి స్కూళ్ళకు పంపుతున్నారు. రవాణా సౌకర్యాలను వాడుకో గలుగుతున్నారు. వినోదాలకు ఇర్చు పెట్టు గలుగుతున్నారు. మనిషి ఆదాయం పెరుగుతున్న కొద్దీ మొత్తం ఇర్చులో ఆహారం మీద "పెష్టే ఖర్చు శాతం తగ్గడం మీరు గమనించగలరు, ధనిక వర్గాలకు చెందిన కుటుంబాలలో కూజా ఆహారం కోసం వెచ్చించే సామ్ము ఇదే విధంగా ఉంటుందే మొల్తం ఇర్చులో ఆహారం కోసం పెస్టేదాని శాతం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. వారు మార్కెచ్చులో లభ్యమయ్యే నాణ్యమైన ఆహారం, ఎక్కువ ధర పలికే ఆహార పదార్థాలూ అదనంగా కొనగలుగుతారు. కాబట్టి ఆదాయం పెరిగిన కొద్ది ఆహారం మీద పెస్టే ఇర్చు పెరుగుతుంది. కాని మొత్తం ఖర్చులో ఆహార ఖర్చు శాతం ఆదాయం సపెరిగినకొ దీ తగ్గతూ వస్తుంది. మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - 2 3. ఆహారపు ఇర్చు అనగానేమి ? త్తే ఆహారపదార్థములపై పెప్టే ఖఇర్భు, వచ్చె ఆదాయం ల నిష్పత్తి ఆదాయం పెరుగుతున్నప్పుడు, తగ్గతున్నప్పుడు ఎలా ఉంటుంది? ఇధి 9 ఇ 4 4 ఛ 4 9 చ 5 4 ౨ 9499699699 ఇ 4 9499 6 * ఇఇ 9 ౧499649699 99 ఇ69 4 ఇ శ ఇ 4 ఈ 4 9 6 కలే

1.3.2. ఆహార ధరలు = పరిమాణం ఒక ఆర్థిక వర్గంలోని వారి ఆహార వ్యయాన్ని నిర్ణయించేది వారి ఆదాయ మొకటే గాక్క వాళ్లు తినే ఆహార పదార్థాల ధరలు కూడా వస్తాయి. తీసుకొనే ఆహార పదార్థాలు ఒకే రకంగా ఉండనక్కరలేదు. బీయ్యం బదులు గోదుమలు, టీ బదులు కాఫీ, వివిధ రకాల కూరగాయలు, ఆవువాలకు బదులు బ(ెపాలు తీసుకోవచ్చు. ఒక వర్గంలో ఒక ఆహార పదార్థం ధర ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, అదే వర్గం నుండి చౌకగా లభ్యమయ్యేమి అదే విధమైన తృప్తిని ఇవ్వగలిగిన మరో ఆ హారపదార్ధం కొనాలని అనుకుంటాం. దీన్నే 110-01033 9136010000) 600206 అని అంటారు. ఆహారం = ఇరు సను గురించిన పథకం తయారు చేస్తున సప్పుడు ఒక్కాక్క ఆహార పదార్థానికి ఎంతెంత ఇర్చు పెట్టాలన్నది నిర్ణయించడంలో ఈ అంశం చాలా ముఖ్యం, అన్నింటికి మించి ఆహారపదార్థాల కొనుగోలు ధర్మ వాటినాణ్యత్క పరిమాణం, ఆహార వ్యయం నిర్ణయిస్తాయి. ఇది వరకు నూచించిన “ఎ” వర్గానికి చెందిన ఆహార పదార్థాలు మనం జీవించడానికి చాల అవసరం కాబట్టి ఈ ఆహార పదార్థాల నాణ్యతలో మార్పులు చేయగలిగినాా వాటి పరిమాణంలో మార్పులు చేయటం సాథ్యం కాదు. అందుచేత ఈ వర్గం లోని ఆహార ధరలలో ఎక్కువ తక్కువలున్నప్పటికి, వినియోగించే పరిమాణాలు మారపు. దీననే అవ్యాకోచత్త (పు డిమాండ్‌ స్థితి (6౦౧61600 0100612340 వలగు206) అంటారు. అంశ పెరిగే ఆహారధరలు తీసుక రాగలిగిన మార్చుకన్నా తినే ఆహార పరిమాణంలో చేయగలిగిన మార్చు చాల తక్కువ అని అర్ధం.

“బి వర్గావికి' చెందిన ఆహారపదార్థాల విషయంలో ఇంత ఇచ్చితమై న నిబంధనలు పాటించ నవసరం లేదు. చెల్లించే ధరలను బట్టీ, ఈ ఆహార పదార్థాల వినియోగాన్ని తగ్గించుకోవచ్చు లేదా పెంచుకోవచ్చు. ఉదాహరణకు ః చలికాలంలో చౌకగా దొరికే క్యాబేజి, కాలీఫ్లవర్‌ లాంటి కూరగాయలను (ప్రతిరోజూ ఎక్కువగా వాడుతారను కోండి, ఎండాకాలంలో వాటి ధర పెరగడం వల్ల అదే విధంగా కొనరు. చలికాలంలో ఆపిల్స్‌, ఎండాకాలంలో మామిడి పళ్లు సులభంగా లభ్యమవుతాయి. ఇప్పుడు ఆహార వ్యయం కింది అంశాల మీద ఆధారపడి ఉంటుందని తెలుసుకొన్నారు.

మీ ఆదాయం

అ వివిధ రకాల ఆహార పదార్దాల విషయంలో మీ అభిరుచులు

అ మీరు తీసుకొనే ఆహారానికి బదులుగా లభ్యమయ్యే ప్రత్యామ్నయాలు (52056011(6)

అ మీరు వినియోగించే ఆహారం కోసం వెచ్చించే ధర.

కార్యకలావం-!

మీ వివాస (ప్రాంతం ముంచి, మూడు ఆర్థిక వర్షాలకు చెందిన ఐదుగురిని ఎంపిక చేసుకోండి, కింద యిచ్చిన పట్టికలో వారు వివిధ వస్తువుల కోసం చేస్తున్న ఖర్చుల వివరాలను సేకరించండి. ఒక్కాక్క ఆదాయ వర్గానికి చెంది వారు ఆయా సరకుల కోసం చేసీన ఖర్చుల శాతం కట్టి, మూడు ఆదాయ వర్గాలవారు చేస్తున్న ఇర్చుల శాతంలో కనిపించే బేధాలమ గమవించి రాయండి.

మాదిరి పట్టిక

నెలలో అయిన ఖఇర్చులు.......404444006600666006 02000 06200062 0000 20006620 00066 600664 9000699066 26000602 09222 2062222064 260246264 శై... పేరు.:...00000000006000 60606060 00000000000004000 8006006060 20042 25060000 ఇ0050 55605006 55 0000600 92 0005652 06005208 0 0020506 06 3056640 లి కుటుంబ సభ్యుల సంఫ్యింం40 200062 0600600600020060 2200 2206200 20066 205006 50004002 20604 28600 0206600604 9006942 0006064206 3. కుటుంబ వెలసరి ఆదాయం. (రూ).....0240666060666606 0000006 000600 20000 00600000 00606008 606 00242 020260 5006 0866466 శతృ ఈ వెలలో ఆయిన ఇర్చులు......0000000000000600200005000020060600000002 200కి వం686 006 00000004 020వవివ2ద5882 08 టకం60002

తనా ఆంశము నభ్యులు చేఎన ఖర్చు (రూ /లలో) ఒక్కొక్క సభ్యుడికయిన 1 లి ష్‌! | ర్‌ సగటు ఖర్చు గె ఆహారం మదియు ఇతర సరుకులు 2 కూరగాయలు 3 మాంసం, చేపలు గుడ్డు ళా | పాలు ర్‌ పండ్తు ళా 6 మొత్తం (1 మంచి 5 వరకు) 7 ఇంటి బాడుగ 8 కరెంటు చారీలు న! క్ర డాక్తరు ఖర్చులు | 10 వౌకర్త జీరాలు ల. క్ష పల్లం చదువుల ఖర్చు 12 వినోదం 13 ేపర్టు వత్రికలు ళా కడ ఇతర ఖర్చులు అణా ఖమోలానానా నిల ననికనిననానాలానకననినా ననన ననా నననా ల ననన నునకనలనా నాననా నలా లలనా ననా కనా నకును ననన ననన ననానా ననినినినా నాననా. కేర్‌ మొత్తం ఖర్చు తా నూచన ॥ కింద మాచించిన ఆదాయ వర్గాలమంచి ఐదుగురిని మీరు ఎన్నుకోవచ్చు ఎ) రూ 750/= బి రూ 1500/= సి) రూ 300% ఆంతకుమించి (వతి మాసం) 12

1.4 ఆహార ఐడ్డేట్‌ బడ్జెట్‌ అంపే ఏమిటి? - బడ్జెట్‌ అంటే ఆదాయ (పంపాదవ) వ్యయ (ఖర్చు) పట్టిక ఆదాయం అనేక విధాలుగా రావచ్చు. జీతాల రూపంలోగావి వడ్డిల బహుమావాల రూపంలోగాన్ని స్థిరాస్తులము అమ్ముకోవడం వల్లగాని వంటలను (పండించే రెత్తులెతే) అమ్మడం వల్లగాని రావచ్చు వేరువేరు స్టానాలనుండి వచ్చే ఆదాయం వేరు వేరు సమయాల్లో లభ్యమౌతుంది. అడే విధంగా ఖర్చు చేయడానికి కూడా వేరు వేరు మార్గాలున్నాయి. ఆహారం, ఇల్లు దుస్తులు, మందులు పండుగలు, మొదలైన వాటిమీద వేరువేరు సమయాల్లో ఖర్చు పెట్టాల్సిన అవసరముంది. మన ఖర్చులను (ప్రణాళికగా రూపాందించి ఆదాయం చేతికి వచ్చినప్పుడు వాటివి తదనుగుణంగా నిర్వహించి నప్పుడే మంచి కుటుంబం అవిపించుకోగలదు కాబట్టి బడెట్‌ కు ముందుగా (ప్రణాళిక అన్నది ఉండాలి

(ప్రణాళిక అంటే ఏమిటి ? విత్యజీవితంలో దీవి ఆవసరం ఎంత ? పసేఏ పన్నినైనా ముందుగా బాగా ఆలోచించి ఒకో (క్రమవద్ధతిలో చేయటాన్ని (వ్రణాళిక అంటారు వ్రణాళికను తయారు చేయడానికి (ప్రన్తుత భవివ్యత్తు, అవపరాలు, వాటివి తీర్చుకోగలిగిన చాకచక్యం (డబ్బు వయస్సు, శారీరక చాకచక్యం మొద్దలైనవి) ఆతి తక్కువ ధరలో ఎక్కువ (శ్రమించకుండా అవసరాలను తీరు సికోగలిగివ నేర్చు వాటివి గురించిన ఆలోచనా చాలా అవసరం విత్య జీవితంలో అటువంటి (ప్రణాళికలకు కొన్ని ఉదాహరణలు - పీల్లల చదువుల విషయంలో తీమకావవలసివ జ్యాగత్తలు, వారి పెళ్ళిళ్ళు ఉద్యోగం మంచి విరమించివ తర్వాత ఏం చేయాలను కుంటున్నారు? మొదలైనవి, వాటికోనం చాలా జ్యాగత్తగా ఖర్చు పెట్టాల్సిన అవనరం ఉన్నందున ముందుగా (ప్రణాళిక రూపాందించాల్పిన అవపరం ఎంత్రెవా ఉంది. మున్ముందు చేయవలసిన పనంను విర్ణయించుకొని వాటిని అమలు జరపడానికి అవవరమైన డబ్బు వమకూర్చే ఏర్పాటు చేయడాన్ని “బడ్జెటింగ్‌” (వ్రణాళికారచన) అంటారు ఆహార బడ్జెటింగ్‌ అంటే ఏమిటి? అది ఏవిధంగా మనకు సహాయ పడుతుంది? ఆహార అవవరాలము తీర్చుకోవడావికి రకరకాల ఆహారపదార్థాలను వివియోగించాలవి ఈభాగంలో ఇంతకు మునుపే వేర్చుకువ్నారు. ఒక్కాక్క వర్గంలో, రకరకాల ఆహార పదార్థాలు కలవు. ఉదావారణకు ః ఛావ్యాలు = నోధుమలు, బియ్యం, బొవ్నలు పజ్ఞలు, రాగులు మొద్దలైనవి పప్పులు గి కందిపప్పు మివప్పప్ప్రు, "పెవరపప్పు మొద్తలెవవి. వంటమానెలు వేరుపెవగ మానె పామాలివ్‌ మానె ఆవమానె, కొబ్బరి మానె మొద్ధలెనవి తీపి పదార్థాలు : చక్కెర్క బెల్లం పావీయాలు * టీ కాఫీ పళ్ళరసాలు మొద్యలెనవి. కూరగాయలు బంగాళ దుంపలు ఉల్లిపాయలు, టొమాటో, కాలీఫవర్‌, క్యాబేజి బీన్వు, ఆకుకూరలు మొదలైనవి పండ్లు * ఆపిల్‌, వారింజ, (దాక్ష మామిడి మొద్తలెనమి ఇతరాలు ౩ మాంవం, చేపలు, గుడ్డు పుట్టగొడుగులు మొదలైనవి. ఇవేగాక్క రుచివి పెంచడానికి రకరకాల సుగంధ (ద్రవ్యాలు కూడా ఉన్నాయి ఈ రోజుల్లో మార్కెట్టులో రకరకాల పిద్దావోర పదార్దాలు దొరుకు తువ్నాయి. ఇంట్లో తయారు చేపే ఆహారంతోపాటు ఈ ఆహారం అదనంగా తీమకోవచ్చు. గృహిణికి శ్రమకూడా తగ్గుతుంది. కుటుంబ ఆహార అవసరాలమ తీర్చడానికి ఒక ఆహారవదార్జానికి బదులు, రకరకాల ఆహార పదార్థాలు దొరుకుతున్నాయి. అందువల్ల అభిరుచులకు తగిన రీతిలో, దార్‌కే పదార్థాల వాణ్యత ధరలను బట్టి ఆదాయాన్ని

13

దృష్టిలో ఉంచుకొని కొనబోయే ఆహారపదార్థాల జాబితాను ముందుగా (ప్రణాళిక రూపంలో తయారు చేసుకోవాలి నలత 15 ఆహార బడ్జెట్‌ను తయారు చేసే విధానం తతత ఒక కుటుంబంలో పిల్లలు పెద్దలు మునలి వారు ఉంటారు వీరి ఆహార అవసరం వేరువేరుగా వుంటుంది ఒక్కొక్కరి అవసరాలు వేరు వేరు కాలాల్లో వేరు వేరుగా ఉంటాయి. వీరందరికి పిండిపదార్జాలూ మాంసకృత్తులు విటమినులు ఖనిజ లవణాలు ఇతర పోషకాలు అవనరం ఈ పోషనాలు విరివిగా లభించే ఆహార పదార్జాలనుంచి కూడా మనకు లభ్యమవుతాయి. (ఉదాహరణకు ఎండాకాలంలో మామిడి పండ్లు దొరుకుతాయి) కొన్ని [్న ఆహార పదార్థాలు ఏడాది పాడవునా దొరకవచ్చు కావి కొన్ని కాలాలలో చౌకగా దొరుకుతాయి (ఉదాహరణకు చలికాలంలో కాయకూరలు చౌకగా దొరుకుతాయి) మీతెలివి తేటలను ఉపయోగించి చాలా తక్కువ ఇర్చ్భుతో పోషకాల ఆవశ్యకతను (వాటి ఆవశ్యకత ఏడాది వొడవునా ఒకే రకంగా ఉంటుంది) తీరు కో గలగాలి వేరువేరు కాలలలో పోషకాల ఆవశ్యకతను తీరు క్‌“వడానికి లభ్యమయ్యే రకరకాల ఆహార పదార్జాలనుంచి జా(గత్తగా కొన్నింటిని ఎంఎక చేసుకోవాలి బడ్జెట్‌ను తయారు చేయడానికి ముందు లభ్యమయ్యే రకరకాల ఆహార పదార్థాలు వాటిధరలను గురించి క్రుత్తంగా తెలి ఉండాలి ఇదిమీ ఆదాయానికి సరిపడే మంచి బడ్జెట్‌ తయారు చేయడానిక్‌ సహాయపడుతుంది ఒక పన్తువు ధర ఏడాదిలో ఏవిధంగా మారుతుందన్న విషయం పరీక్షించి చూద్దాం ఇక్కడ ధరల సూచికకు సంబంధించిన పట్టికనిచ్చాం (ప్రన్తుతధరను మూలధరలో శాతం రూపంలో చెప్పే పద్ధతినే ధరల సూచిక అంటారు పట్టిక 11 వేరు వేరు కాలాల్లో వెలాఖరు ధరల నూచిక గోధుమలు (ఉత్తర ప్రదేశ) బియ్యం (ఆంధప్రదేశ్‌) మాసం ధరల మూచిక మానం ధరల సూచిక

వల్‌ 88 33 నవంబరు 96 81

మే 9305 డిసెంబరు 9151

జూన్‌ 89 96 జనవరి 94 01

బ్సాలె 9219 ఇవరి 97 33

ఆగస్టు 93 41 మార్చి 96 51

"సెప్టెంబరు 95 06 ఏప్రల్‌ 97 91

అక్టోబరు 95 27 యే 98 88

నవంబరు 103 19 బూన్‌ 106 51

డిసెంబరు 107 14 జూలె 109 54

జనవరి 11397 ఆగస్టు 104 31

ఫిబ్రవరి 12453 సెప్పెంబరు 10372

మార్చి 11393 అక్టోబరు 10291

14

ధరల పూచికకు ఉదాహరణ

ఒక క్వింటాల్‌ గోధుమ ధర 1970 సం!లో- రూ 120

ఒక క్వింటాల్‌ గోధుమ ధర 1975 నం! లో - రూ 180

అయితే మూల కాలం 1970 అయినపుడు గోధుమల ధరల సూచికను ఈ విధంగా చేయ వచ్చును 1970 మూలధర = రూ 120/=

ఇప్పటి ధర = రూ 120/=

ధరల సూచిక = 120 ౫100 = 100

120

1975 మూలధర = రూ 120/=

ఇప్పటిధర = రూ 180/=

ధరల నూచిక = 180 ౫100 = 150

120 "టేబుల్‌ 11 వి గమవించి చూస్తే, గోధుమలు ఏప్రిల్‌ లో చాలా చౌకగాను ఫిబ్రవరిలో ఆత్యంత టయంగాను ఉన్నాయి బియ్యం ఉసెంబరులో చౌకగాను జూలై - ఆగస్టు మాసాలలో ఎక్కువ ట్రయం గాను ఉన్నది ఏప్రల్‌

• మే మాసాలలో గోధుమలు నవంబరు - డిసెంబరు మాసాలలో వరి పంటలు కోతకు వచ్చి వెంటనే మార్కెట్టుకు అమ్మకానికి పస్తున్నాయి. అందువల్ల ఇవి చౌకగా వున్నాయి వరకులు కోతల సమయాల్లో చల చౌకగా లబ్యమవుతాయి. పొలాల్లో పండించుకొనే అన్ని నరకుల విషయంలో ఇది విజం అయితే తోటల నుంచి లభించే పటలు - ఆంటే కాఎ టీ మొదలయిన వాటికి - ఇది అన్వయించదు కూరగాయలు చలికాలం లోను మామిడి పండ్లు వేసవి సమీప కాలంలో చౌకగా దొరకడం గమవించి ఉంటారు ఆహార బడ్జెట్‌ (ప్రణాళిక వేసేటప్పుడు ఈ ఆంశాలన్నింటిని గుర్తుంచుకోవాలి అప్పుడే మీ కుటుంబ పోషకాహార ఆవశ్యకతలన్నింటినీ అతి తక్కువ ధరలో తీర్చుకో గలుగుతారు ఆవిరం కొంటున్నప్పుడు ఇంకొక ముఖ్యమైన విషయం గుర్తుంచుకోవాలి ఒక వన్తువుకు ఇచ్చేదర కొనే పరిమాణం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది ఉదాహరణకు ఒక డజను కొన్నప్పుడు (అవే పండ్లు మూడు రూపాయలకు దారుకుతాయి కాబట్టి) ఒక్కాక్క పండు ధర 24 పైనలు మాల్రమే అవుతుంది. అదే విధంగా సరుకులను మొత్తంగా (బియ్యం గోధుమలు లాంటి చెడిపోని వస్తువులను) కొంటే ధరలు తగ్గించడానికి బేరమాడ వచ్చు లేదా వాటివి (1]/101632ల్మచోకు వ్యాపారస్టువి వద్దనుంచి వేరుగా కొనవచ్చు ఇప్పుడు ఒక కుటుంబానికి ఏడాదికి సరిపడే ఆహార బడ్జెట్‌ పట్టికను వేద్దాం కొన్నికొన్ని నరుకులను ఎక్కువ మొత్తాల్లో (0౪10 కావి చాలా రోజులు వాడుకోవడావిక అనువుగా విల్వ చేసుకోవచ్చునని గుర్తుంచుకొవాలి ఆయా కాలాలకు తగ్గట్టు కావే పరుకులను మార్చాలి 15

ఏడాదికి ఆహార బడ్జెట్‌ పరుకులు బనవరి "ఫిబ్రవరి మార్చి ఏప్రిల్‌ బా, ప ధ అ్ర ధ వధ వధ వధ పధ క్ష బియ్యం 2 గోధుమలు చ రవ్వ త వపెవసుండీ 5 కంది పప్పు 6 మినప్పప్పు 7 "పెపరపప్పు 8 పంట మావె ఎ) వేరుపెనగమానె బి) నువ్వులనూనె సి పామాలిన్‌ మావె డి) కొబ్బరినూనె 89 ఉప్పు 10 చక్కెర 11 బెల్లం కం కొబ్బరి క3 ఎండుకొబ్బరి కత ఎండు మిరప కాయలు 15 చింతపండు 16 జీడిపప్పు 17 ఎండు (దాక్ష 18 ఇతరాలు 19 పిద్దాహారం ఎ) కెచప్‌ బి జాం బీ టెడ్‌ డి వఎఎల్లిల ఆహారం ఇ) బివ్కాట్లు 20 పావీయాలు ఎ) కాఫీ బి టీ బి ఇతరాలు 21 పాలు 22 గుడ్డు 23 మాంసం 24 చేపలు 25 కూరగాయలు 26 పండ్లు 27 పాం పదార్థాలు ఎ) వెన్న బి వెయ్యి ట్రీ మీగడ

ఈ విధంగా తయారు చేసిన పట్టిక గడిచివ మాసాలలో అనేక రకాల ఆహార పదార్దాల మీద చేసిన ఇర్చు, వచ్చేసెలలో చేయబోయే ఖర్చును గురించి సవివరంగా తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది. అంతేగాక్క ఈ పట్టిక వల్లి కుటుంబానికి అవసరమయ్యే పోషనాలన్ని లభ్యమై నదీ లేవిద్కీ ఎక్కువ తినడం వల్లగావి, ఎక్కువ ధరలు పెట్టి కొనడం వల్లగాని మితి మీరిన ఇర్చులు చేసివుంటే ఆ సంగతి తెలుసు కోవడానికి ఈ పట్టిక సహాయపడుతుంది. సారాంశంగా అత్యవసరమై న ఆహారపదార్థాలు నరనమై న ధరలకు కొనటానికి, వాణ్యమై నవి ఎంపిక చేసుకోవడానిక్తీ కుటుంబులోవి (ప్రతినభ్యునికీ అవసరమైన పోషకాలు లభించడానికి ఆహార బడ్జెట్‌ తయారీ దోహదం చేస్తుంది. మీరు నేర్చుకున్నది ఏంతో పరీక్షించుకోండి = 3 5. బడ్జెట్‌ అంటే ఏమిటి ? అది ఏ విధంగా మీకు తొడ్పడుతుంది? శి 46 94 94 4 44 ఇ 469644 4 9 0 ఫీ 4 ఇ 6 96 6 994 ౨౪ ఇ 9 ఈ 9 94 49999 99 అ 94 4 4 9 4 4 6 6. ఆహార బడ్జెట్‌ తయారు చేసేటప్పుడు గుర్తుంచుకోవలసిన ఆంశాలు ఏమిటి ? 1.6. సారాంశం

ఆదాయం, ధరలు, కొవే పరిమాణాలు అనేవాటిని బట్టి మనం ఆహారం కోనం చేసే ఇర్చు మారుతూ ఉంటు ఈ భాగంలో నేర్చుకున్నారు. మీ ఆదాయం పెరుగుతున్న కొద్దీ. ఆహారం కోసం చేసే ఖర్చు కూడా “పెరుగుతుంది. మిగతా ఖర్చులతో పోల్చిచూస్తే ఆదాయం పెరుగుతున్న కొద్దీ ఆహారం కోసం చేపే ఖర్చు శాతం తగ్గుతుంది.

17

కేం కొప్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్దాలు బడ్జెట్‌ 8 ఆదాయం ఇర్చు చూపే పట్టిక (అనేక రకాలుగా వచ్చే ఆదాయాన్ని వివధ రకాల సరుకుల మీద చేసే ఇర్చును చూపే పట్టిక చిరుధాన్యాలు శ సజ్జలు రాగులు జొన్నలు మొద్యలైెనవి ఆహారఖర్చు ॥ ఆహారం కొనడానికి ఇర్భుపెప్టే డబ్బు ఆహార నివియోగం ॥ అభిరుచులకు అనుగుణంగా శక్తి ఆవశ్యకతలను వబిర్తీ చేయడావికి తీసుకునే ఆహారపదార్జాలు ఆదాయ వ్యాకోచత్యం కి ఆదాయంలోని మార్పుని బట్టి సర్దుకుపోవడం (110006 ౧౫౩40 ఏ అవ్యాకోచత్వపు డిమాండ్‌ ధరలలోని మార్పు ఒక సరకు ఆవశ్యకతలో ఎక్కువ మార్చుతీసుక రాదు (11-025 6 6601316) ప్రణాళిక ॥ చేయబోయే పనిని ముందుగానే ఆలోచించి పెట్టుకోవడం ధరల సూచిక ప్రస్తుత ధరలను ఇంతకు మునువున్న ధరలతో పోల్చి ఇచ్చే సంఖ్య 18 మీరు నేరు ఏకున్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = జవాబులు లతా 1 రెండు వర్గాలకు చెందిన ఆహార పదార్దాలు అ ఎం మన శరీరానికి అవనరమైన శక్తి నిచ్చేవి బతకడానికి అవసరమై నవి. బి) ఎ వర్గంలోని ఆహార పదార్థాలతో పాటు అదనంగా తీసుకునే ఆహారం ఈ ఆహారం నునం ఆరోగ్యంగా ఉండడానికి చాలా అపసరం మానపులు (బ్రతకడానికి ఆహారం చాలా ఆవసరం ఈ అంశమే ఈ విభజనకు (వన్లీకరణకు) మూలకారణం కొన్ని ఆహార పదార్థాలు - అంపే ధావ్యాలు - ముఖ్యంగా బియ్యం గోధుమలు జొన్నలు సజ్జలు మొదలైనవి పప్పు ధాన్యాలు వంట నూనెలు శరీరానికి ఆవసరమైన శక్తినిస్తాయి అంతేగాక అవి లేకుండా (బతకడం కష్టం ఈ ఆహార పదార్థాలు ఎ వర్షానికి చెందినవి బి వర్గానికి చెందిన ఆహార పదార్దాలు అంటే పాలు పాలతో తయారు చేసిన పదార్థాలు కూరగాయలు పండ్లు మాంసాహారం మొదలైనవి ఆరోగ్యంగా ఉండడానికి అవసరం అవి లేకుండా మనిషి బతకవచు గాని ఆరోగ్యంగా ఉండలేడు 2 వివర్షావికి చెందిన ఆహార పదార్దాలు ౯ ధాన్యాలు - బియ్యం గోధుమలు జొన్నలు సజ్జలు" రాగులు పప్పులు - కందిపప్పు సెనరపస్పు సెనగపప్పు మొదలైనవి నంటనూవెలు - వేరు సెనగనూనె వనస్పతి మొద్డలైనవి 18

“ది వర్గానికి చెందిన ఆహారపదార్జాలు ?- వాలు కూరగాయలు పండ్లు మాంసం చేపలు గుడ్డు చక్కెర బిన్మట్లు తీఎ వస్తువులు, కేకులు పేస్తీలు

3౩ ఆహారం కొవడావికి ఖర్చు స్టే డబ్బును ఆహారపు ఖర్చు అని అంటారు ఆహారం మనకు మరి ఎన్నో విధాలుగా లభించవచ్చు ఉదాహరణకు - ఐహుమానాలుగావో పాలంలో పంటగానో రాయితీలు గానో దొరికేవి. ఆహారం కోసం చేపే ఖర్చు మనం తినే ఆహారం మీద ఆధారపడి వుంటుంది.

4 ఆదాయం పెరిగిన కొద్దీ, ఆహారం మీద 'వష్టే ఇర్చు "పెరుగుతుంది కానీ మొత్తం ఖర్చులో ఆహార ఖర్చు శాతం ఆదాయం పెరిగిన కొద్దీ తగ్గుతూ వస్తుంది ఆహారం ఆదాయ వ్యాకోచత్వం (100౧6 6113810/0£1006) తక్కువ కాబట్టీ ఇలాజరుగుతుంది ఇంకో విధంగా చెప్పాలంటే మనం తీనుకొనే ఆహార పరిమాణరి ఆదాయం మార్పుతో బాటు మారదు అంటే (ఎ) వర్షానికి చెందిన ఆహార పదార్థాలూ వాటి ధరలూ ఎక్కువగా ఉన్నా తక్కువగా ఉన్నా తీసుకునే పరిమాణాలు మారవు బి వర్గానికి చెందిన ఆహార పదార్జారిను వ్యక్తి ఆదాయాన్నిబట్టి ఆహార ధరలను బట్టి వినియోగించటం జరుగుతంది పేదవాడు తన ఆదాయంలో ఎక్కువ భాగం ఎ వర్షానికి చెందిన ఆహార పదార్థాల మీద ఇర్చు పెడతాడు ఆదాయం పెరిగినప్పుడు బీ వర్గావికీ చెందిన ఆహార పదార్దాల మీద ఇర్చుపెరుగుతుంది కానీ ఆదాయం తక్కువగా వున్నప్పటి కంటే ఇప్పుడు ఆహారం వై ఖర్చు శాతం ఎక్కువగా ఉండదు

5 బడ్జెట్‌ ఆంటే ఆదాయ వ్యయాల ప్రణాళిక మనకు వేరు వేరు చోట్ల నుంచి వేరు వేరు సమయాల్లో ఆదాయం రావచ్చు ఆదే విధంగా మన అవసరాలకు ఇంటిమీద దుస్తుల కోనం మందుల కోసం (ప్రత్యేక సందర్భాలలో వేరు వేరు సమయాల్లో ఖర్చు చేయాల్సి ఉంటుంది అందువల్ల తగిన రీతిలో వేరు వేరు సమయాల్లో కర్చు "పెట్టడానికి ముందుగా పధకం వేసుకుంటే డబ్బుకు కొరత రాకుండా తము అవసరాలను తీర్చుకోడానికి వీలవుతుంది

6 ఆయా కాలాలలో దారికే ఆహార పదార్థాలను గురించి వాటి ధరలను గురించి తెలి ఉండటం ఆవోర బడ్జెట్‌ ను తయారుచేయడానికి తోడ్పడుతుంది కొన్ని ఆహార పదార్దాలు అంటే కందిపప్పు నుగంధ [ద్రవ్యాలు మొదలైనవి ఏడాదిలో ఒక్కసారి తక్కువ ధరకు దొరుకుతాయి. అలా తక్కువ ధరకు దొరుకుతున్నప్పుడు వాటివి ఒకేసారి సంవత్ప్చరం మొత్తానికి సరిపడ కొనుక్కోవాలి అదే విదంగా మామిడి అరటి జామ వారించ మొదలైన పండ్లు కొన్ని కాలాల్గోనే తక్కువ ధరకు దొరుకుతాయి. వాటిని తక్కువ ధరలకు దారుకుతున్నప్పుడే వినియోగించడం చాలా (శ్రేయస్కరం

ఆచరణాత్మక అభ్యానం !

1 మీ (ప్రాంతానికి వపమీపంలోని మార్కెట్టునుంచి ముఖ్యమైన సరుకులు అంటే బియ్యం గోధుమలు

కూరగాయలు పండ్లు మాంసం చేపలు కొబ్బరి పప్పుల ధరలు "సేకరించండి ఒక్కాక్క ఆహారపదార్టం ధర

(ల) వివరాలు కనీసం మూడు షాపులనుంచి సేకరించండి ఆరు నెలలకీ ఒకొక్క సరుకు ధరలలో కలిగే మార్పులను

గమవించండీ

2 పె ఇచ్చిన పట్టికలో గతమూడు మాపాల ఆహారపు ఇర్చులను రాయండీ మాసానికీ మాసావికీ మద్య వివిధ

రకాల సరుకుల ఇర్భులలోని మార్పుని (శాతంలో) లెక్కకట్టండి ఈ మూడు మాసాల కర్చులలో ఏవిధమైన

మార్పులు వచ్చిందీ వివరిస్తూ, ఈ మార్చు గురించి మీ అభ్మిపాయాన్ని తెలపాలి *- [0

భాగం-2 ఆహారం పండించేందుకు ఏవిధంగా పధకం వేయాలి ? మానవునికి ఆహారం ఒక ముఖ్యావసరం (ప్రధాన అవసరం) అనాదిగా మానవుడు ఆహారోత్పత్తికి ఎన్నో కొత్త పద్దతులను కనుక్కుంటున్నాడు ఈ భాగంలో అదునాతన ఆహారోత్పత్తి పద్ధతులను గురించ్చి వాటిలో మార్చుతెచ్చే అంశాలను గురించి ప్రత్యేకించి "పరటి తోటల గురించి తెలుసుకుంటారు పాఠ్యప్రణాళిక శ 20 ఉద్దేశాలు 21 పరిచయం 22 వనరుల ఆధారంగా ఆహారపదార్థాల వర్గీకరణ 23 నేలనుంచి లభించే ఆహారాలు (పంటలు) 24 జంతువుల నుండి లభించే ఆహారాలు (మాంసాదులు) 25 వీటీమండి లభించే ఆహారాలు (చేపలు వ్షగెరా 26 పెరటి తోటలు 27 పారాంశం 28 కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్జాలు 29 మీరు నేర్చుకున్నదెంతో పరీక్షించుకోండి = జవాబులు 20 ఉద్దేశాలు ళా ఈ భాగం చివరలో మీరు కింద పేర్కొన్న వాటిని వివరించ గలుగుతారు అ ఆహారోత్పత్తి నిర్వచనం

• లఆహారోత్పత్తి పధకం వేయడానికి అవసరమైన అంశాలు అ ఆహారోత్పత్తిలో పెరటితోటల ఆవశ్యకతను గురించిన వివరణ ఈ మీ కుటుంబానికి సరిపడే పెరటి లోట (ప్రణాళిక తయారు చేయడం 21 పరిచయం ఆహారోత్పత్తికి అతి ముఖ్యమైన అవసరాలు ఏమిటి అన్న విషయం మొదట అర్హం చేసుకోవాలి నిజానికి ఆహారానికీ జనాభా సంఖ్యకూ జన చలనానికి (140౪76౧6౧0 చాలా సంబంధ బాంధవ్యాలు వున్నాయి మానపుడు ఆహారాన్ని వెతుక్కుంటూ వలస వెళ్ళి (1/4 ౯2 0%) బాగా పండించగల నదీ తీరాలలో స్ఞరపడ్డాడు అందుచేత ఆహారోత్పత్తి అవసరాలు (ప్రత్యక్షంగా జనాభా మీద అధారపడి ఉన్నాయి అఎ4ానకాన్నన ల్‌ “ంశాల జ్యో లలి ఇఇ ఇభ ఖా ల గ్‌ ర్యంట6

తతత. 2 2. వనరుల ఆధారంగా ఆహారపదార్ద్హాల వర్గీకరణ తతత "రెండో కోర్చులో ఆహారం ఉపయోగాన్ని బట్టే చాన్ని మూడు వర్గాలుగా విభజించడం జరిగింది మనకు వివిద రకాల ఆహారం అవనరమవి ఈ కోర్సు మొదటి భాగంలో నేర్చుకున్నారు. ధాన్యాలు అంకే గోదుమలు బియ్యం జోన్నలు మొద్ధలైనవి - పప్పులు నూనెలు చక్కర కూరగాయలు పండ్డు పాలు గుడ్డు మాంసం చేపలు మొద్యలైెనవి ఆహార అవసరాలను తీరుస్తాయి ఒకొక్క రకమైన ఆహారోత్పత్తికి వేరు వేరు వనరులు అవసరం ఈ వనరుల గురించి క్షుష్తంగా తెలుసు కుందాం ఆహారోత్పత్తికి కావలసిన ముఖ్యమై న అవసరాలను బట్టీ వీటిని మూడు వర్గాలుగా విభజింపవచ్చు ఎ) నేల అవసరమై న ఆహారపదార్జాలు బి జంతువులు నుండి లభించే ఆహారపదార్జాలు సి) వీటి నుంచి లభించే ఆహారపదార్జాలు ఇటువంటి విభజన మన ఉత్పత్తి నిర్ణయాలను సూక్ష్మీకరించడావికి దోహదం చేస్తుంది 23 నేల నుండి లభించే ఆహారాలు (ఆహారపంటలు) మనకు అవసరమైన ఆహారపదార్జాలను పండిన్తున్నాం ఉదాహరణకు వరి గోధుమలు పప్పులు కూరగాయలు పండ్డు మొద్డలెనవి ఈజోవకు చెందినవి వినియోగానికి రకరకాల ఆహార పదార్దాల ఆవశ్యకత ఉన్నందున అన్నిరకాల ఆహార పదార్దాలను ఉత్పత్తి చేయాల్సిన అవసరముంది కాని పంటలు పండించేందుకు అందుబాటులో ఉన్న నేల మాతం చాలా తక్కువ భూగోళ వైశాల్యం చాలా పరిమితంగా ఉండడం వల్ల ఇలా జరుగుతుంది ఇక రెండోది అందుబాటులో ఉన్న స్థలం లోనే ఇండ్లకు పర్మిశమలకు వ్యాపారానికి చోటు చూపాలి అందువల్ల మన దేశంలో ఎప్పుడూ పంట పండించేందుకు అందుబాటులోన ఉండేనేల పరిమితం గానే ఉంటుంది రకరకాల పంటలను పండించడం వల్ల పంటకాలం వేరువురుగా ఉండడం వల్ల ఒకే పాలాన్ని సంవత్సరావికి ఒక్కపారి కంటే ఎక్కువసార్లు వాడుకోవచ్చు. కాని ఇలా చేయడానికి నీటి పారుదల లాంటి అదనపు సౌకర్యాలు ఆవనరం పండించడానికి కేవలం ఎంతనేల ఆందుబాటులో ఉన్నదో నిర్ణయించడానికి (వణాళిక ఆవసరమనవి మీరు [గ్రహించి ఉంటారు తరువాత రకరకాల ఆహార అవసరాలను బట్టి పంటల ఉత్పత్తికి ప్రణాళిక వేయాలి ఉదాహరణకు - వరి గోధుమలు పప్పులు చెరకు వేరు సెనగలు తదితర ఆహారపదార్జాలను ఆవసరాలను బట్టి పండించాలి మన దేశంలో వివిధ (ప్రాంతాల లోవి వ్రజల ఆహారపుటలవాట్లు వేరు వేరుగా ఉన్నాయి. వీరందరి అవసరాలను తీర్చడం కోనం (ప్రణాళికను తయారుచేయడం మన కర్తవ్యం వేరు వేరు పంటలకు ఉత్పత్తులు వేరు వేరుగా ఉంటాయి (అంటే ఒక హెక్టారుకు వచ్చే దిగుబడి) ఒక పంట మొత్తం ఆవశ్యకతను ఉత్పత్తి విధానాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొవి పంటపండించాలి. ఒక పంటను దానికని (ప్రత్యేకించిన పాలాల్గో పండించాలి. దిగువ ఇచ్చిన ఉదాహరణ పెఅంశంలోని నందేహాలను తీర్చగలదు ఊహామా(త (11)700-1160102సపిద్దాంతం ఇండియాలో 1987 -88 సంవత్సరంలో 80 మిలియన్ల టన్నులు బియ్యం ఆవశ్యకత ఒక హెక్టారుకు దిగుబడి (సగటు) 2 టన్నులు ఒఅ 80 మిలియన్ల టన్నులు

బియ్యం ఉత్పత్తికి అవసరమయ్యే నేల ఆ... త౦ మిలియను హెక్టార్లు

0 టన్నులు

22

ఆహారాన్ని పండించేందుకు (ప్రణాళిక వేసేటప్పుడు ఇంకొక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి అది నీటి పారుదల సౌకర్యలున్న పాలాల్గో వర్షాధార పాలాల్లో ఎంత విస్తరణంలో పండించాలన్న విషయం ఎన్నోకారణాల వన్లి వర్షాధార పంటల ఉత్పత్తికన్నా నీటిపారుదల సాకర్యాలున్న పాలాల్లో పండించే పంటల ఉత్పత్తి ఎక్కువ అంతేగాక పండించడానికి అన్నువైన పాలాలన్నింటికీ నీటివారుదల సాకర్యాలను కల్పించడానికి వీలుపడదు. కాబట్టి ఉత్పత్తి అవసరాలను తీర్చుకోడానికి ఒక్కాక్కా పంటను ఎంత స్థలంలో పండించలన్నది జాగ్రత్తగా ఆలోచించి నిర్ణయించుకోవాలి నీరూ నేలా ఉన్నంత మ్మాతాన పంటలు ఏపుగా పెరగవు ఎనల్లలను జా(గత్తగా పెంచినప్పుడు ఏవిధంగా అందంగా ఆరోగ్యంగా ఉంటారో అదే విధంగా (ప్రాణమున్న ఈ మొక్కల్ని కూడా జ్యాగత్తగా చూసుకుంటేనే ఉత్పత్తి అధికమవుతుంది. పంటలు బాగా పెరగడానిక కల్పించేసదుసాయాలనే వసరులంటారు వనరులు రకరకాలుగా ఉంటాయి. మొక్కులు బాగా పెరగడానికి అన్ని వనరులలోకి అతి ముఖ్యమైనది విత్తనం నాటిన విత్తును బట్టి పంట ఉంటుంది” మంచి పంటకోసం మంచి విత్తనాలను విత్తాలి _రెతుల విత్తనాల అవసరాలను తీర్చే విధంగా విత్తనాల ఉత్పత్తికి పధకం వేసుకోవాలి లేకుంటే రెతులు గత నంవత్సరంలో పండించిన పంటను విత్తనాలకు ఉపయోగించు కుంటారు. ఇప్పుడు విత్తనాలను విత్తనోత్పత్తిచేసే వారి దగ్గర నుంచి కొంటున్నారు. కాబట్టీ విత్తనాల ఉత్పత్తి కి కూడా చాలా జ్యాగత్తగా పధకం వేయాలి విత్తనోత్పత్తికి ఎలా పధకం వేయాలన్నది ఇప్పుడు నేర్చుకుందాం బియ్యం ఉత్పత్తికి ఇంతకు మునుపు ఉదాహారించిన విధంగా వరి పండించడానికి 40 మిలియను హెక్టార్ల పాలం కావాలి ఒక హెక్టారుకు 100 కేజీల వరివిత్తనం అవసరమయితే 40మిలియను హెక్టార్ద పాలాలో వరి పండించడానికి అవసరమయ్యే విత్తనం = 40 మిలియను హెక్టార్లు ౫ 100 కేజీలు = 4000 మిలియను కేజీలు అంపఓే 40 మిలియను క్వింటల్స్‌ రైతులందరూ మేలు రకమైన విత్తనాలను కొనరు అందువల్ల విత్తనాల ఉత్పత్తికి (ప్రణాళిక చేసే ముందు ఎంత శాతం -రెతులు ఎంత పాలంలో మేలు రకమైన విత్తనాలు వేస్తున్నారు ఈ మేలు రకం విత్తనాల మొత్తం ఆవశ్యకత ఎంత? అన్న విషయం గుర్తుంచుకోవాలి అటువంటప్పుడు అవసరానికి తగ్గట్టుగా విత్తనాలు ఉత్పత్తి చేయొచ్చు అన్ని పంటలకు ఈ విధమైన (ప్రణాళిక వేసుకోవడం చాలా అవసరం పంటల ఉత్పత్తిని పెంచడంలో రసాయనిక ఎరువులు ముఖ్యమైన వాలను వవబాస్తాయి ఇవిపంటలు పెరగడానికి అత్యవసరమైన పోషనాలము అందజేస్తాయి ఉత్పత్తి ఆవసరం అయ్యే చాలా రహాయనిక ఎరువులు మూడు ముఖ్యమైన పోషకాలను - అంకే నతజవి (యన్‌) భాస్వరం (ఎ) పాటాష్‌ (3) లను అందజేస్తాయి. రసాయనిక ఎరువుల సంచుల మీద ఈ పోషకాలు ఏయే మోతాదులో ఉన్నాయో బ్రాండు పేరు సూచిస్తుంది ఉదాహరణకు ఎరువుల బస్తా సుఫలొ మీద 17 17 17 అని ఉంటుంది ఆంటే 100 కేజీల వఫల ఎరువులో 17 కేజీల న్మతజవి 17 కేజీల భాస్వరం 17 కేజీల పొటాష్‌ ఉంటాయని అర్ధం కానీ వేరువేరు బాండు "పేర్గున్నా ఎరువులలో ఈ పోషకాల మోతాదు వేరువేరు విధాలుగా ఉంటుంది _రెతులు తమ కిష్టమై న ఎరువులను కొనుక్కోవచ్చు రైతుల పాలాల్లో లభ్యమయ్యే సేంద్రీయ ఎరువుల (0౯72010 ౧౧2౧౪6 ద్వారా కూడా పంటకు అవసరమై నపోవకాలు లభ్యమవుతాయి మట్టి పేడ ఆకులు చెత్త చెదారం అన్నింటినీ కలిఎ కొద్దిరోజులు మగ్గనిచ్చి పంటపాలాల్లో వాడితే శేష్పమైన "సేంద్రియ ఎరువుగా మారుతుంది రెతులు పాలాల బరం పెంచడానికి ఈ ఎరువులను ఎక్కువగా వాడుతారు. ఎరువులు మేయడం ద్వారా భూసారం "పెరగడమే గాక ఉత్పత్తికూడా పెరుగుతుంది మన దేశంలో 1960 సంవత్సరం నుంచీ వ్యవసాయోత్పత్తుల పెరుగుదలకు రసాయనిక ఎరువుల వాడకమే ముఖ్యకారణం వేరు వేరు పంటల పెరుగుదలకు 23

కావలబన పోషనాల పరిమాణాలు వేరువేరు విధాలుగా ఉంటుంది పోషకాల మొతాదు నేల పంట రకం వివిధ వాతావరణాలు నీటి పారుదల సౌకర్యాలు వీటన్నింటి మీద ఆధారపడీ వుంటుంది మన దేశంలోఅన్ని (ప్రాంతాలలో వ్యవసాయ పరిశోధన విపుణులు వివిధ (ప్రాంతాలలో పండించే వివిధ రకాల పంటలకు వేయవలసిన ఎరువుల మోతాదు గురించి పరిశోధన చేస వేయవలసిన ఎరువుల మోతాదులను సిఫారసు చేస్తారు. వాటిని దృపలో ఉంచుకొని ఒక్కాక్క పంటకు అవసరమయ్యే ఎరువులను లెక్కగట్టి దేశావికి అవసరమయ్యే మొత్తం ఎరువుల పరిమాణాన్ని లెక్కకట్టాలి ఉత్పత్తిని ఎక్కువగా చేయడానికి ఈ పోవకాలే గాక ఇంకా జింకు ఇనుము లాటి ముఖ్యమైన పోవకలను పంట పాలాలకు ఆందచేయాలి ఈ అంశాలన్నింటినీ దృలో ఉంచుకొావి మొత్తం ఎరువుల అవసరాలను నిర్ణయించాలి ఈ అవసరాల కనుగుణంగా ఉత్పత్తి పధకం వేసుకోవాలి మనకు అవసరమై నన్ని ఎరువులను స్వదేశంలోనే ఉత్పత్తి చేసుకోలేనప్పుడు విదేశాలనుంచి దిగుమతి చేసుకోవచ్చు ఉదాహరణకు పాటాష్‌ ఎరువులు ఇండియాలో తయారు చేయడానికి అవసరమైన వనరులు లేవు వాటిని విదేశాలనుంచి దిగుమతి చేసుకుంటున్నాము రసాయనిక సేంద్రియ ఎరువులే గాక మొక్కల సస్యరక్షణకు (క్రిమిసంహారకాలు అవసరం ఇవి పంటలను పురుగులనుంచి చీడఎడల బెడదలనుంచి రక్షించడానికి చాలా అవసరం ఇవి లేకపోతే పంట ఉచ్చత్తి చాలా తక్కువగా ఉంటుంది వాటిని తగిన మోతాదులలో ఉపయోగించాలి ఈ క్రిమి సంహారకాలు ఉత్పత్తి చేయడానికి కూడా ముందుగా పధకం వేసుకోవాలి (ప్రస్తుతం మన దేశంలో _రెచులు ఈ సస్యరక్షడౌషధాలను కొన్ని ముఖ్యమై న వాణిజ్య పంటలకు - (అంటే చెరకు పత్తి వేరుశనగ మొదలైనవి) ముఖ్యమై న ధాన్యాలకు (అంటే వరి గోధుమ పంటలకి) వాడుతున్నారు ఈ కారణం వల్ల దేశంలోని పంట పొలాల విష్షర్హంలో పోల్చి చూస్తే ఈ సస్య రక్షణ (క్రిమిసంహరకాల అవసరాలు చాలా తక్కువ వ్యవసాయ రంగంతో ఇంకొక ముఖ్యావసరం శ్రమపడటం (120000 ఇది మానవ (శ్రమ కావచ్చు జంతు[శమ కావచ్చు వ్యవసాయ రంగంలో ముఖ్యంగా పల్లెటూళ్ళలో కుటుంబంలోని సభ్యులందరూ కష్టపడతారు పని ఒత్తిడి కాలంలో - అంటే విత్తేటప్పుడు కోతల సమయంలో - కూలీలతో చేయిస్తారు మామూలుగా వ్యవసాయ రంగంలో కూలీలు ఎక్కువగా ఉంటారు. వీరు సంవత్సరం పొడవునా లాభదాయకంగా పని చేయడం లేదు కోతల సమయంలో తప్ప మిగతా కాలల్లో వారికి పని ఉండదు అదే విధంగా వ్యవసాయానికి ఉపయోగించే పశువులను కూడా సంవత్సరం పాడవునా లాభదాయకంగా ఉపయోగించుటం లేదు. ఇలా ఉన్నప్పటికీ వ్యవసాయదారులకు

• ముఖ్యంగా సన్నకారు రైతులకు పని వత్తిడి కాలంలో పారం పనులు చేయడానికి కూలీలు కావలనన మేరకు దొరకటం లేదు వ్యవసాయోతృత్తికి మరొక ముఖ్యమైన అవసరం పని ముట్టు అంటీ పంపుసెట్లు నాగళ్ళు (1 (163) (ట్రాక్టర్లు మొదలైనవి అవసరాలనుబట్టి ఈ పనిముట్ల తయారీకి కూడా పధకాలు వేయాలి. గుర్తుంచుకోవలనన ఇంకొక ముఖ్యమైన విషయం కొన్ని ఆహారపదార్జాలను పండించిన రూపంలోనే వినియోగించలేమనేది ఉదాహరణకు చెరకు (చక్కెర బెల్లం) వేరుసెనగ(నూనె) ఆవాలు (నూనె) కా(పాడి) టీ(ఆకులుగానీ పొడిగానీ) మొదలెనవి వినియోగించగలిగిన రూపంలో (ఉ! చక్కెర) ఆహారపదార్జాలు ఎంత కావాలో మొదట అంచనా వేయాలి. ఆ తర్వాత ఈ పదార్థాలను తయారు చేయడానికి అవసరమై న ముడి సరుకుల అంచనావేఎ ఆ తర్వాత ముడి సరుకుల ఉత్పత్తికి పధకం వేసుకోవాలి 24

చెరకును ఉదాహరణగా తీసుకుందాం. ఒక సంవత్సరంలో ఇండియోలో వినియోగించే చక్కెర మొత్తం 85 లక్షల టన్నులు 8.5 కెజీల చక్కారను లయారు చేయడానికి 100 కేజీల చెరకు అవనరం ః 8.5 శాతం అంటే - 85 లక్షల టన్నుల చక్కెర తయారు చేయడానికి ఉత్పత్తి చేయవలసిన చెరకు ౩ త5 ౫ 100 = 1000 లకల టన్నులు .అధానానానాాానాానననననానాను. ఓ తిర 100 మిలియను టన్నుల చెరకు. ఆహార అవసరాల ఉత్పత్తికి (ప్రణాళిక వేయాలంకు, ఒకొగాక్క ఆహారం అవసరాలన్నూ దాని ఉత్పత్తి అవకాశాలను సమూలంగా పరీక్షించాలని ఇప్పుడు (గ్రహించి ఉంటారు. లై

మీరు నేరు ఎకున్నది ఎంలో పరీక్షించుకోండి - 1

1. ఆహారం మీకు లభ్యమయ్యే వివిధ ఉత్పత్తి ప్టానాల గురించి క్లుప్తంగా రాయాలి. ఒక్కాక్కూ ఉత్పత్తి స్దానం నుంచి లభ్యమయ్యే కనీసం రెండు ఆహారపదార్జాలను "పేర్కొనండి.
2. కింద ఇచ్చిన వివరాలతో మనకు అవసరమయ్యే గోధుమరి ఉత్పత్తికి కావలసిన పాఠం విస్తీర్ణాన్ని అంచనా కట్టి రాయాలి. గోధుమల ఆవశ్యకత ॥ 50 మిలియను టన్నులు గోధుమల దిగుబడి (కేజీ/హెక్టారుకు) 1 2500 3, వ్యవసాయ రంగంలో పంటలకు అవసరమయ్యే వనరులను "పేర్కొనండి.

25

సారంశంగా చెప్పాలంటే ఆహారోత్పత్తికి (ప్రణాళిక వేయడమన్నది జన సంఖ్యమీద వ్యక్తీగత ఆహార ఆవశ్యకత (ఒక్కొక్కరి ఆవశ్యకత) మీద ఒక్క్కాక్క ఆహారం మొత్తం ఆవశ్యకత మీద ఆధారపడీ ఉంటుంది ఒక్కొక్క ఆహారం ఆవశళ్యకతననుసరించి అవసరమయ్యే పాలం విస్తర్ణాన్ని న్నిరయించాలి. ఒక్కాక్క ఆహార పదార్జానికి అవన రమయ్యే పాలం విస్తర్ణాన్ని బలి విత్తనాలు ఎరువులు మిగతా రసాయనౌషధాల ఉత్పత్తి కోసం పధకం వేయాలి ఈ విధమైన పధకం జనాభాకు సరిపడే ఆహారాన్ని ఉత్పత్తి చేయడంలో తోడ్పడుతుంది పట్టిక 2 1 మన దేశంలో 1983-84 లో వివిధ రకాల ఆహారోత్చత్తులను ఛలుపుతుంది (మిలియను టన్నులలో) పంట ఉత్పత్తి పంట ఉత్పత్తి బియ్యం 598 మొత్తం ఆహారధాన్యాలు 1515 గోధుమలు త్తగ్‌ 2 వేరుసెనగ 73 జొన్నలు 119 "రేప్‌సీడ్‌ 26 సజ్జలు 76 (ప్రధానమైన నూనేగింజలు 13 మొక్కజొన్నలు 79 చెరకు 1770 మిగతా ధాన్యాలు 65 పప్పులు 126 తతత. 2 4 జంతువుల నుండి లభించే ఆహారాలు (మాంసాదులు) ఇటువంటి ఆహార ఉత్పత్తికి మూలం జంతువే అందువల్ల ఉత్పత్తికి ఉపయోగించే జంతువులను లెవ్‌ స్టాక్‌” (1176510019 అని ఆంటారు అంటే (పాణంతో ఉన్న జంతువుల సముదాయ వనరులు ఈ జంతు సముదాయం ఆహారోత్పత్తికి ఒక ముఖ్యమైనమూలం పాలు గుడ్డు మాంనం మనం వినియోగించే జంతుసముదాయ ఆహార పదార్థాలు మన ఆహారంలో ఇవి ఒక్కౌాక్కటి చాలా ముఖ్యమైన స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తుంది ఈ ఆహారపదార్థాలు మన వరీరానికి చాలా ముఖ్యమైన మాంస కృత్తులను సరఫరా చేస్తాయి. పాళ్చాత్యదేశాలలో జంతు సంబంధమైన (మాంసం రూపంలోని) ఆహారాన్ని (ప్రధాన ఆహారంగా పరిగణిస్తారు మన ఆవశ్యకతలను తీర్చుకోవడానికి మనదేశంలో ముఖ్యంగా పాలు గుడ్డు ఉపయోగిస్తారు పపగణాలు (ఆవులు గేదెలు) కొళ్ళు మేకలు పాట్టేళ్ళు పందులు మొద్డలెన జంతువులు వివిధ రకాల ఆహారాన్ని సరఫరా చేస్తాయి అందువల్ల ఈ ఆహారోత్పత్తిని నిర్ణయించగల ముఖ్యమైన అంశం వాటి సంఖ్య - అంటే మనకు అందుబాటులో ఉన్న మొత్తం జంతువుల సంఖ్య (వ్రతి నంవత్సరం మన (ప్రభుత్వం వారు జంతువుల సంఖ్యా వివరాలు (ప్రచురిస్తున్నారు ఐదు సంవత్సరాల కొాక్కసారి తీసుకునే జంతు జనాభా లెక్టల ఆధారంగా ఈ వివరాలు (ప్రచురిస్తారు ఈ విభాగంలో ఉత్పత్తికి పధకం వేయడానికి ఈ వివరాలు మూలాధారాలు

జంతువులు మంచి దాణా పశుగాసాల మీద జీవిస్తాయి కాబట్టీ జంతు సంబంధమైన ఆహారం కోసం పధకం వేస్తునప్పుడు వాటికి అవసరమయ్యే దాణా ఉత్పత్తికి పశుగ్రాసోత్పత్తికి కూడా పధకం వేయాలి మన దేశంలో ఈ సంవత్సరం అనావృష్ట కారణంగా పప[గ్రాసోత్పత్తి తగినంత లేనిదే పశువులు జీవించడవనేది చాల కష్టమని తేటతెల్లమైనది అదే విధంగా వేరేరకమైనా దాణా సరిపడినంత మోతాదులో కోళ్ళకు అవనరం పపవులను మేతకోసం పాలాల్లో వదిలి వేయడం చాలా కాలంగా వస్తున్న అలవాటు _రెతులు తాము పండించిన పంటల గడ్డిని పపవులకు వెడతారు ఇందువల్ల పపవుల మేత కోసం అయ్యేఖర్చు చాలా తక్కువగా ఉంటుంది పపవుల్లో తదితర జంతు జూలాలలో అనేక “హై బీడ్‌ రకాలు రావడంతో _రెతు వాణిజ్య పరంగా ముందంజ వేయడానికి సమాహారాన్ని (60౧06%261165) తిండిగా పెట్టడం జరుగుతోంది మొత్తం పపవుల సంఖ్యను వాటికి అవసరమయ్యే దాణా గడ్డిని దృష్టలో ఉంచుకొని వాటి ఉత్పత్తికి పధకాలు వేయాలి మన దేశంలో ఇప్పటికి పాలు ఒక ముఖ్యమైన జంతు సంబంధమైన ఆహారం ఇది పెద్దవారికి అనుబంధాహార మైనప్పటికి (అదనపు అహారం) చిన్న ఎన్లలకూ ముసలి వారికే (ప్రధానమైన ఆహారం పెద్దవారికి కూడా పానీయాల వాడుకలో చాల అవసరం మొన్న మొన్నటి వరకు రెతులు పాల ఉత్పత్తిని (పాల పరిశ్రమ) కేవలం అదనపు పరిశ్రమగా భావించే వారు _రెతులు అదనపు ఆదాయం కోసం పపవులను పెంచేవారు కాబట్టి ఇలా అనుకునే వారు వారు హై బీడ్‌ జూతికి చెందిన పశువుల కోసం గాని సమాహారాన్ని గురించి గావి ఆలోచించేవారుకారు. కానీ ఇప్పుడు పాలుత్పత్తికి (ప్రబుత్వం వారు వివిధ కార్య[కమాల ద్వారా చేస్తున్న సహాయం వల్లి పాల పరిశ్రమలో ఉన్న రైతులు మంచి వ్యాపార వేత్తలుగా తయారయ్యారు. తరువాత ఆరో భాగంలో వివిధ కార్యక్రమాల గురించి నేర్చుకుందాం వ్యక్తిగత అవసరాల ననుసరించి మొత్తం ఒక దేశానికి అవసరమయ్యే పాలమొత్తాన్ని గుర్తించాలి తర్వాత ఈ మొత్తం ఉత్పత్తికి అవసరమయ్యే పపవుల సంఖ్య వాటికి కావలఎన దాణా గడ్డి మొదలెన వాటి కోసం (ప్రణాళికలు వే (ప్రజల అవసరాలను తీర్చాలి ఇదే విధంగా కోళ్ళ "పెంపకానికి సంబంధించిన కార్యక్రమాలను కూడా జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి గుడ్లను కోళ్ళను అందరూ తినరు కనుక "టి ఉత్పత్తి అవసరాల పాలు మిగతా ముఖ్యమైన పంటలు - అంటే బియ్యం గోదుమల కన్నా తక్కువగా ఉంటుంది ఐదో భాగంలో వీటిని గురించి వివరంగా నేర్చుకుందాం మేకలు పాస్టేళ్ళు పందుల ద్వారా మనకు మాంసం మాంసాహార రూపంలో వచ్చే తదితర పదార్థాలు లభ్యమవుతాయి వీటిని గురించి స్పష్టమైన వివరాలు దొరకడం కష్టం కానీ మాంసాహారుల ఆహారంలో ముఖ్యమైన పోషకాలను అందచేసేవిగా గుర్తుంచుకోవాలి ముందు భాగంలో కుటుంబ బడ్జెట్‌లో ఈ పదార్థాలను వనం ఇదివరకే చేర్చి ఉన్నాం 2 5. వీటి నుండి లభించే ఆహారాలు నీటి మంచి (ద్రదానంగా లభ్యమయ్యే ముఖ్యమైన ఆహారం చేపలు రొయ్యలు ఎతల వంటి తక్కువ వాడుకలో వున్న ఆహారపదార్థాలు కూడా లభ్యమవుతాయి. చేపల పెంపకాన్ని ఎఎకల్చర్‌ (6 6౪10070) అంటారు చేపల ఉత్పత్తిని బట్టి రెండు రకాలుగా విభజించవచ్చు - సము(దపు చేపలు మంచినీటి చేపలు సముద్రపు చేపలను సము(ద్రంలో పడతారు. దీనికి దేశ విదేశాల మధ్య పరిధిలను కూడా న్నిర్ణయించారు మంచి నీటి చేపలను చిన్న చిన్న కొలమలలో పరస్సులలో సెంచుతారు మన దేశంలో ముఖ్యంగా చేపలు తినేవారి ఆహారపుటలవాట్లు విభిన్నంగా ఉండడం వళ్లి చేపలు తినేవారి శాతంలో 27

చాలా తేడాలు కనిఎస్తాయి ఉదాహరణకు మహారాషష్టలో 6 శాతం కేరళ ర్మాష్టంలో 96 శాతం చేపలు

తినేవారున్నారు. దేశం నలుమూలలో చేపల ఆవశ్యకతలో నిలకడ లేక పోవడం గమనించే ఉంటారు అంతే గాక

(ప్రజల అభిరుచులు రకరకాలుగా ఉంటాయి. అనాదిగా చేపలు పట్టడమనేది గట్టు దగ్గర చేపలు పట్టడం చిన్న

చిన్న కొలనులలో చేపలు పట్టడం వరకే పరిమితమయి ఉండేది కానీ ఇప్పుడు చేపల పరిశ్రమ కృత్రిమంగా

చేపలు పెంచడం దాకా విస్తరించింది చేపలను సరఫరా చేయడాన్ని గురించి వాటి ఆవశ్యకతను గురించి షునం 5వ

భాగంలో వేర్చుకుందాం

2 6 పెరటి తోటలు

ఇంటి వెనుక లాభదాయకంగా ఉపయోగించుకోగలిగిన మొక్కలని పెంచే తావులను పెరటి తోటలంటారు

సాధారణంగా పెరటి తోటలలో కూరగాయలను పండ్ల మొక్కలను పెంచుకుంటాం ఎన్ని మొక్కల్ని

"పెంచడమన్నది తోటలో ఉన్న చోటు మీద ఆధారపడి ఉంటుంది

పెరటి తోటల ఉపయోగాలు

98 పెరటి తోటలు కుటుంబానికి ఆహ్లాదాన్ని సంతోషాన్ని (2630261 6 1625070) కలిగిస్తాయి తోటపని విరామ సమయాన్ని సద్వినియోగం చేయడానికి ఓ మంచి మార్గం

6 ఇంటి చుట్టూ న్వచ్చమైన వాతావరణాన్ని స్థృప్టస్తుంది

8 కుటుంబంలో పండ్లకు కూరగాయలకు పువ్వులకు అయ్యేఇర్చును తగ్గించడానికి సహాయపడుతుంది

6 కొన్ని కుటుంబాలకు పెరటి తోటలు అదనపు ఆదాయాన్ని కల్పిస్తాయి (చుట్టు ప్రక్కలవారు వారివారి ఇండ్లలో పెంచిన కరేవాకు పండ్లు కొబ్బరి కాయలు మొద్యలైన వాటిని అమ్మడం గమవించే ఉంటారు

పెరటి తోటలలో పెంచదగ్గ మొక్కలు ః ఇంటిచుట్టూ మామూలుగా పెంచే మొక్కలు కుటుంబసభ్యుల అభిరుచుల

మీద ఆధారపడి ఉంటాయి కొంతమంది సంవత్సరాల తరబడి దిగుబడి ఇవ్వగల పండ్ల చెట్లను పెంచడానికి

ఇష్టపడతారు కొబ్బరి జామ బొప్పాయి సపోటా నిమ్మ బత్తాయి మొద్యలెనవి ఇంటీ వెనుకభాగంలో పెంచుతారు

ఈ మొక్కలు ఒక్కసారి నాటితే పండ్లు కాస్తూనే ఉంటాయి. వాటిని పెంచడావికి అయ్యే ఖర్చు చాలా తక్కూవ

కొబ్బరి కాయలు విమ్మకాయలు ఇంట్లో రోజూ వంటలకు ఉపయోగ పడతాయి కాబట్టి, వాటిమీద పెస్తే ఖర్చును

తగ్గించుకోగలుగుతారు. ఈ విధంగా ఆదాచేఎనా డబ్బును లెక్కగడితే సంవత ృరానికి చాలా మొత్తం మిగులు

తుందన వచ్చు

సపోటా జామ బొప్పాయి లాంటి పండ్లు అత్యంత పోషక విలువలున్న తాజా సరుకులను కుటుంబానికీ

అందజేస్తాయి ఇంటిలో పంగ్రీన పండ్డు తినడానకి ఎల్లలు ఎంతో ఆనంద పడతారు తమకు ఆవసరమె నప్పుడు

కావాలనుకున్నప్పుడు తినగలరు పెరటి తోటలో పండ్లను పండించటం వల్లి నాణ్యత తగ్గి చెడిపోయిన పండ్లను

మార్కెట్టులో కొనాల్సిన ఆవసరం తప్పుతుంది పూల మొక్కలలో మామూలుగా అభిరుచిని బట్టి (ప్రదేశాన్ని

బట్టీ గులాబీలు మల్లెలు చేమంతులు చిన్నగులాబీలు మొద్డలెన మొక్కలను పెంచుకుంటాము మన దేశంలో

కొన్ని (ప్రాంతాలలో ఆడవారికి పూలు పెట్టుకోవడమంళే చాలా ఇష్టం అంతేగాక పూజలు చేయడానికి

28

పండగలప్పుడు శుభకార్యాలకు ఆలంకరణ చేయడానికి పూలు చాలా ముఖ్యమైన స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తాయి మన దేశంలో పూల మొక్కలను పెంచడమన్నది చాలా లాభదాయకంగా తయ్యారెంది ఈచుధ్యకాలంలో వివిధ దేశాలకు "వెద్దమొత్తాలలో పూలను ఎగుమతి కూడా చేస్తున్నాము. కాని వెరటితోటలలో సాంత అవసరాలను తీర్చడావికి మటుకే పూలని పెంచుకోవచ్చు కుటుంబ ఆహార అవసరాల దృష్ట్యా కూరగాయలను తోటలో "పెంచడమన్నది చాలా ముఖ్యం కూరగాయల మొక్కలు కొద్ది రోజులకే దిగుమతినిస్తాయి ఆయాగూలల్లోనే పెరుగుతాయి అంతేగాక వాటికోసం తీసుకోవలనన జాగత్తలు కూడా చాలా తక్కువ పెరటి తోటలలో అన్ని రకాల కూరగాయలనూ పెంచుకోవచ్చు ఏరకమైన కూరగాయల్ని తోటలో పెంచలనుకుంటున్నది అభిరుచిమీద పెంచే రుతువు మీద ఆధారపడీ ఉంటుంది వర్షాకాలంలో కూరగాయలు పెంచడమనేది చాల తేల్షికైనా పని అయినప్పటికీ కొద్దిగా నీటి వనరులను ఏర్పటుచేఎ ఇతర కాలాల్లో కూడా పెంచవచ్చు పెరటి తోటలలో మామూలుగా పెంచే కూరగాయలు బీన్వు బెండకాయలు చొమాచో వంకాయలు క్యారెట్టు ముల్లంగి, మిరపకాయలు మొద్యలైెనవి తక్కువ చోటులో ఈ కూరగాయలను పండించుకోవచ్చు. కాబట్టి రెండుమూడు రకాల కూరగాయలను పెరటి తోటలలో పెంచుకోవచ్చునని గుర్తుంచుకోండి పెరటి తోటల ముఖ్యమైన ఉపయోగం వినియోగ దారునికి తాజా కూరగాయలు దొారకటమే కూరగాయల ధరలు చాలా ఎక్కువగా ఉన్న ఈ రోజులలో పోషకాల ఆవశ్యకతకు ఎటువంటి లోటూ రానియ కుండా ఆహారపు ఖర్చును తగ్గించుకోవచ్చు. తీగమొక్కలు దుంపలు ఆకుకూరల వంటి రకరక్షాలన కూరగాయలున్నందువర్లి అనేక రకాలుగా ఉపయోగించుకునేందుకు వీలుగా తోటలకు ప్రణాళిక చేయాలి అభిరుచులను బ టీ పెరటి తోటలకు జ్యాగత్తగా ప్రణాళిక చేయాలి గృహ విర్మాణం వాణిజ్య కార్య(కమమై పోయిన ఈ రోజులలో పెరటితోటలు వేసుకోవడానికి కొంచెం స్థలం కూడా కనిఎంచదు పెద్ద పెద్ద ఆధునిక పట్టణాలలో ఇది మరింత యదార్ధం కానీ కొన్ని చిన్న వళ్టగాలలో జిల్లాల్లో నగరాలకు సమీపంలో ఉన్న (ప్రదేశాలలో ఇంటిచుట్టూ మొక్కలు పెంచుకోవడానికీ స్థలం ఉంటుంది ఆ స్టంంలో "పెరటి తోటలు వేసుకోవచ్చు తోట పెంపకానికి గల మితమైన స్థలాన్ని అతిలావవంఠతర" ఉపయోగించడానికి జాగ్రత్తగా పరిశీలించి పథకం వేయడం అవసరం పెరటి తోటల పెంపకాన్ని (ప్రోత్స౮ా చడానికి రాష్ట ప్రభుత్వ ఉద్యానవన శాలు తమ అభివృద్ది కార్యక్రమాలలో అనేక రాయితీలు ఇస్తున్నాయి ఇండులో చేలు రకపు విత్తనాలు సాంకేతిక సహాయం ఉచితంగా ఇస్తారు. సమీపంలో వున్న ఈ శాఖలలో విచారించి ఈ రాయింలను ఉచితంగా పాందవచ్చు పెరటి తోటలు వేయటావికి పధకం ః తోటల పెంపకానికి అందుబాటులో ఉన్న స్థలం =ఇ=రలతోటం పధకానికి పునాది వంటిది అభిరుచులు ఏయే మొక్కులకు (ప్రాధాన్యం ఇస్తామన్నది కూడా గుర్తందకోవారి_ అంట ఉదాహరణకు శాశ్వతంగా వుండే మొక్కలు కావాలో ఒఎుతు ఒద్ధమైన (50250021) మొక్కలో పూలమొక్కలో ఏవికావాలన్న విషయాన్ని తేల్చకోవాలి సంవత్పరం పాడవునా దిగుబడినిచ్చే బహువార్షికాలు (676౧౧ 21 ప12ష0) చాలా కాలం తర్వాత తీస వేయవచ్చు గనుక చేయబోయే మొక్కలలో వాటికి అగస్టానం ఇవ్వాలి మిగిలిన స్థలంలో రుతు బద్ధమైన మొక్కలను (56250021 212౧6)పెంచవచ్చు

209

పటం 2.1 పెరటితోట నమూనా (3). --:2.అ--..-ఆ . | .. . . | | 1 |] 1] | | నివసీంచు సలము (రి వె 11) | 11] | | | | ది వె 1|| ] . | షు షు శ వ షు శ గ్ర * 10 ఈ ఖు (గ్ర త్త వ వ్ల ప్త స్తో స్త అాాాాాాాాాాాతధాాాాలాలాలాాాసు సూచిక [6 6] బుతుబద్ధమైన కూరగాయ మొక్కలకు చోటు (11) 'ప్రాకుడు మొక్కలకు చోటు [_ | అలంకరణ మరియు పూలమొక్కలకు చోటు (్రైకాబ్బరి చెట్లు (ర్రుబొప్పాయి. (్రైమామిడి (క్రు సపోటా (క్ర) నిమ్మ

మొక్కలను నాటేటప్పుడు గమనించవలసిన ముఖ్యాంశం మొక్కుకూ మొక్కకూ మద్య ఎడం మంచి "పెరుగుదలకు, అధిక దిగుబడికి మొక్కుల మధ్య సరియైన ఎడముంచటం ఆతి ముఖ్యం. శాశ్వతమైన మొక్కల మధ్య ఎడం 3.5 మీటర్జు ఉండాలి. అయితే కూరగాయల వంటి రుతుబద్ధమైన మొక్కలకు ఒక మీటరు (3 అడుగులు) ఎడం చాలు. పాకుడు మొక్కలకు (గుమ్మడి చౌచ్చౌ డబుల్‌ బీస్పు మొద్ధలైన వాటికి) పాకటానికీ అవసరమై! న స్థలాన్ని వదలాలి. ఈ విదంగా మితమ్దై న స్టలాన్ని అత్యంత లాభవంతంగా ఉపయోగించుకోవచ్చు. ఇప్పుడు మనం ఒక నమూనా పెరటితోట ఎలా ఉంటుందో చూద్దాం (బొమ్మ 2.10. ఈ పరకం అందుబాటులో ఉన్న స్థలం మీద, కుటుంబ అభిరుచుల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. కాబట్టి ఇది ఆయా కుటుంబాలకు "కేవలం సహాయకారిగా మటుకే ([2166 11౧6) ఉంటుంది. కొన్ని కుటుంబాలు కేవలం పూలమొక్కలను అందులో అలంకరణ యోగ్యమైన వాటినే తమతోటలో పెంచుకోవడానికి ఇష్టపడతారు. దీనికి తగ్గట్టు, (ప్రణాళికలో తగిన మార్పులు చేయాలి. మీరు నేర్చుకున్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = 2 శ. వశుజాలం అంటే ఏమి? అది ఏయే రకాల ఆహారం అందిస్తుంది? దాని ఉత్పత్తికి కావలసిన వనరులేవి? 5, * పెరటితోట” అనే ఈ భావనను వివరించండి.

31

6. పెరటి తోటలో వాటదగిన రకరకాల మొక్కలను పేర్కొనండి.
7. పెరటి తోటలలో ఏయే మొక్కలను పెంచడానికి, (పాధాన్యత ఇస్తారు. 2,7. పొరాంశం ఈ భాగంలో మీరు ఆహారోత్పత్తిని గురించీ అందుకు వేయవలసిన పధకం గురించీ నేర్చుకున్నారు. ఆహారోత్పత్తి అంటే పంటలు, పపజాలం, చేపలు, కూరగాయలు, పండ్లు ఉత్పత్తిచేయటం, ఆహార విభాగానికి చెందిన వనరులు ఏ విధంగా ఉండాలో వాటివి ఎలా విభజించాలో తెలుసుకున్నారు. అంతేగాక పెరటి తోటల ఆవశ్యకత గురించి వాటి పెంపకానికి పథకం వేయటం గురించి తెలుసుకున్నారు. న 2.8 కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్దాలు “విరువులు * మొక్క పెరగడానికి మూల పోషకాలను వేలకు అందించే రాయనాలు. ఆహారోత్పత్తి ౩ ఆహారాన్ని ఉత్పత్తి చేయడం ముఖ్యంగా గోధుమలు, బియ్యం, జొన్నలు మొదలైన ధాన్యాలు, పప్పుధావ్యాలు, వంట నూనెలు, కూరగాయలుుపండ్డు, పాలు, గుడ్డు, మాంసం మొద్యలైనవి ఉత్పత్తి చేయటం. పీట్‌ పారుదం పాకర్యం ॥ పంటరికు వీళ్ళు సరఫరా చేయడం. పెరటి తోట * ఇంటి వెనుక్క వినియోగానికి ఉపయోగ పడే మొక్కలను పెంచే స్థలం. పపజాలం 1 ఆహారోత్పత్తికి తరావసరాలకూ ఉపయోగపడే వివిధ రకాల జంతువులు సిసికల్చర్‌ (౨01001015౮ + చేపల పెంపకము ఉత్పాదకం 8 _ఒకాహెక్టారులో దిగుబడి అయ్యే పంట వవరులు * ఒక ఫలితాన్ని ఉత్పన్నం చేయడానికి అవసరమయ్యే వన్తువులు/నరుకులు 32

29 మీరు వేర్చుకున్నదెంతో పరీక్షించుకోండి - జవాబులు

1. _ఆహారమిచ్చే వివిధ ఉత్పత్తి స్థానాలేవంకే - భూమిః ఉదాహరణకు ఆహారధాన్యాలు పప్పులు చెరకు టీ మొదలైనవి బింతువులు ః ఉదాహరణకు - పాలు గుడ్డు మాంసం కోడి మాంసం పంది మాంసం మొద్దలెనవి పరు 8 ఉదాహరణకు - చేప రొయ్య, ఎత మొదలైనవి
2. గోధుమల ఆవనరం - 50 మిలియను టన్నులు ఒక హెక్టారుకు గోధుమల దిగుబడి - 2500 కేజీలు/2 5 టన్నులు గోధుమల ఉత్పత్తికి కావలసిన భూవిబ్య్మర్ణం - 20 మిలియను హెక్టార్లు 50 మిలియను టన్నుల గోధుమల ఉత్నత్తికి 20 మిలియను హెక్టార్ల భూవిస్తర్తంలో గోధుమలుఎటువలి
3. వ్యవసాయ రంగంలో పంటలు పండించేందుకు అవసరమైన వనరులు కింద పేర్కొన్నవి నేల వీరు విత్తనం ఎరువులు "సేంద్రియ ఎరువులు సన్యరక్రక్ర రఈపాయనాలు ల కూలి పంపుసెట్టు (ట్రాక్టర్లు టిల్లర్స్‌లాంటి వ్యవసాయ పనిముట్లు
4. పప సంపద అంక పొడీ పపవులని అర్ధం - జంతు సంబంధమైన ఆహారంలో ఉత్పత్తికి మూలం జంతువే అందువల్ల ఆహారానికి మూలమైన జంతువులను పప సంపద అంటారు. ఇంకో విధంగా చెప్పాలంకు బతికి ఉన్న జంతువులే వనరులు జంతుదాలం$వాలు గుడ్డు మాంసం పోర్కు (పంది మాంసం) కోడి మాంసం వంటి ఆహారాన్ని ఇవ్వగలదు రకరకాల ఆహారోత్పత్తికి వివిధ రకాల జంతువులు అవసరం ఉదాహరణకు - పాలు పశువుల ద్వారా(అంటే ఆవులు,గేదెలు) గుడ్డు కోళ్ళద్వారా మాంసం మేకలు పాట్టేళ్ళ ద్వారా లభ్యమవుతాయి. ఈ ఆవోరాన్ని ఉత్పత్తి చేయడానికి అవసరమయ్యే (ప్రధానమై న వనరులు జంతువులు అంళే - మనకు అందుబాటులో ఉండే జంతువుల సంఖ్య పపజాలం దాణామీద పపుగ్రానంమీద ఆధార పడుతుంది కాబట్టి అది జంతు నంబంధమైైన ఆహారోత్పత్తికి చాలా ముఖ్యమైన వనరులలో ఒకటి
5. కూరగాయలు పండ్డు ఇవ్వగల మొక్కలను పెంచే పెరటి స్థలాలను పెరటి తోట అంటారు పెరటి తోటల 33

అతి ముఖ్యమైన ఉపయోగం వినియోగావికి తాజా కూరగాయలు సరఫరా చేయడమే కూరగాయల మీద పండ్ల మీద ఖర్చు చేసే డబ్బును ఆదాచేయడానికి పెరటి తోటలు సహాయపడతాయి కొన్నిహుడ్చూలో కూరగాయల ఉత్పత్తి కుటుంబ అవసరాలకన్నా ఎక్కువ ఉన్నప్పుడు వాటివి అమ్ముకుంటే కుటుంబావికి ఆదనపు ఆదాయం లభిస్తుంది ఇంటిచుట్టూ స్వచ్చమైన వాతావరణం కల్పిస్తుంది కుటుంబ సభ్యులకు ఆహ్లాదాన్ని ఉల్లాసాన్ని కలిగిస్తుంది

6. పెరటి తోటలో నాటగల రకరకాల మొక్కలు - కొబ్బరి జామ బొప్పాయి సపోటా నిమ్మబాతికి చెందిన చెట్టు మొద్దలైనవి రుతుబద్ధమైన మొక్కలు అంటే బెండ దోస ముల్లంగి క్యారెట్టు మెంతికూర చొమాటో క్యాలిఫ్లవర్‌ క్యాబేజీ మొద్యలైనవి దుంపకూర్వలైన బంగాళదుంపలు వుల్లివాయలు పాకుడు మొక్క్యలెన పార గుమ్మడి దోసకాయల లాంటివి కూడా బుతుబద్ధమైనవే గులాబీలు మల్లెలు సూర్యకాంతం లాంటిరకాల పువ్వులు

7. "పెరటి తోటలలో మొక్కలను పెంచడంలో అభిరుచులకు తగ్గట్టు బహువార్షికాలకు (ఆంకే పండ్ల చెట్లు) గావి రుతుబద్దమైన మొక్కలకు గాని పూల మొక్కలకు గాని (పాధాన్యముంటుంది అన్నింటిలోనూ బహవార్షికాలుండీ (ప్రముఖ స్టానాన్ని వహించి ఉన్నాయి ఎందువల్లనంటే ఒక్కసారి నాటితే చాలా కాలం వరకూ వాటిని తీఎవేయాలి న అవసరం లేదు మిగతా స్థలంలో రుతుబద్దమైన కూరగాయలను పూల మొక్కలను వేసుకోవచ్చు దీర్తకాలం ఉండే మొక్కల విషయంలో వాటి మధ్య 3 5 మీటర్హ ఎడం అవసరం రుతుబద్ధమై న కూరగాయల మొక్కలకు మధ్య మీటరు ఎడమైనా ఉండాలి పాకుడు మొక్కలకు చుట్టు పొకడావికి సరిపడినంత స్థలం ఉండాలి

ఆచరణాత్మక ఆభ్యానం |

1. భారత దేశంలో , ఆంధప్రదేశ్‌ లో 1980-81 నుంచి 1984-85 సంక వరకు వివిధ రకాల ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి వివరాలను సేకరించండి

సూచన ఈ వివరాలు కింద పేర్కొన్న (ప్రచురణల నుంచి లభ్యమవుతాయి ఎ “ఏరియా అండ్‌ (ప్రాడక్ట్‌ ఆఫ్‌ ప్రిన్సిపల్‌ (కాప్స్‌ ఇన్‌ ఇండియా డైరెక్టరేట్‌ ఆఫ్‌ ఎకనామిక్స్‌ అండ్‌

ప్టాటీస్టక్స్‌ - గవర్నమెంట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా న్యూఢిల్లీ చ ఎకనామిక్‌ సర్వే - డిఫరెన్స్‌ ఇయర్స్‌ - గవర్నమెంట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా సి. హ్యాండు బుక్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ అగ్రికల్చర్‌ డైర్టరేట్‌ ఆఫ్‌ ఎకనామిక్స్‌ అండ్‌ స్టాటిస్టిక్స్‌ గవర్నమెంట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా న్యూఢిల్లీ

డి _ భారతదేశ వ్యవసాయ రంగానికి సంబంధించిన జర్నల్స్‌

2. నమూవా పెరటి తోట పధకాన్ని తయారు చేయండి. ఏడాదిలో వివిధ కాలాల్లో పెంచగలిగే మొక్కల వివరాలను ఇవ్వండి.

గమనిక మీరు వేసిన నమూవా మీకు పారంలో ఇచ్చిన దాని కన్నా వేరుగా ఉండాలి

ఏ4

భాగం ౨. పొర సరఫరా విధానం ఒక దేశానికి ఆఅవనరమయ్యేంత ఆహారాన్ని ఉత్పత్తి చేయడం ఎంత ముఖ్యమో పారులకు (సంఘంలో వెనుక బడిన తరగతులవారు కూడా వారి వారి అవసరాలను పాండే విధంగా) దాన్ని సరఫరా చేయడం కూడ అంతే ముఖ్యం ఈ భాగంలో చౌక ధరం దుకాణాల ద్వారా ఆహారాన్ని పారులకు నరఫరా చేసే పద్ధతి గురించి తెలుముకుంటారు పాఠ్యప్రణాళిక ః 30 ఉదేశాలు

ళా 3౩1 పరిచయం 32 పారనరఫరా సంస్థ పనిచేసే విధానం (ఎడియస్‌) 33 చౌకధరల దుకాణాలు వె ఆహార సభి గడీలు 385 సారాంశం 36 కొవ్ని ముఖ్యమైన పదారికు అర్జాలు 3౩7 మీరు వేర్చుకున్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = జవాబులు 30. ఉదేశాలు ననన వనన ఈ భాగం చివరలో కింద "పేర్కొన స విషయాలను వివరించగలుగుతారు 6 _పారసరఫరాల పంస్థ పవిచేయు విధానాన్ని నిర్వచించి వివరించటం త వివియోగదారులకు పారపరఫరాల సంస్థ ఏ విధంగా ఉపయోగపడుతుందనే విషయం తెలునుకోవడం 6 చౌకధరల దుకాణాల వలన కలిగే ప్రయోజనాలను గుర్తించడం 8 ఆహార సది సేడీలను గురించి వివరించడం 3,1. పరిచయం (ప్రభుత్వ వంస్థలు వినియోగ దారులకు అత్యవసర సరుకులును సరసమైన ధరలకు సరఫరా చేసే పద్ధతినే పారనరఫరా పద్ధతి (691 6౨ ౩9ట౧9041 0% వ/5€8%) అవి అంటారు ఇది మన దేశంలో వీవిధంగా మొదలైందో తెలుసుకుందాం రెండో (ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో చౌక ధరల దుకాణాలకు పునాది ఏర్పడింది (ప్రభుత్వం వారు వివిధ పారిశ్రామిక (గ్రామీణ (వాంతాలలో కొన్ని ఆహార ధాన్యాల దుకాణాలను తెరిచి కూలి వారికి లెక్క (ప్రకారం వాటిని ధరలు లగ్గించి పరఫరా చేశారు ఆహార ధాన్యాలను స్థిరంగా ఉంచడానికి ప్రభుత్వం చౌకధర దుకాణాలను స్టాపంచింది. ఇక్కడ కార్డు ఉన్నవారు వికరమై వ ధరలకు దావ్యాలు కొనవచ్చు ఈ విధంగా (ప్రభుత్వం బయటి దుకాణలలోవి దరలమ (ప్రభావితం చేయడానికి (ప్రయత్నించింది

35

1956 లో కేంద్రప్రభుత్వం ఆహారధాన్యాలను చౌకధరల దుకాణాల ద్వారా ఎక్కువ మొత్తాల్లో అమ్మడానికి ఒక ప్రణాళికను (సృాము) తయారు చేసింది ముఖ్యంగా బియ్యం గోధుమలు సరఫరా చేయడానికి పెద్దమొత్తాలలో చౌకధరల దుకాణాలు తెరవ వలసిందిగా అని శ! రాష్ట (ప్రభుతా రను ఆదేశించింది 1956 (ప్రభుత్న [0 విరి $రినుంచి 2 1 మిలియను టన్నుల ఆహార ధాన్యాలను సరఫరా చేయడం జరిగింది 1964-65 మంచి 1966-67 వరకు కంటు మూడు సంవత్సరాల కాలంలో వ్యవసాయోత్పత్తి దెబ్బతిన్నందున 1964 తర్వాత ఈ విధంగా సరఫరా వేసే ధాన్యాల మొత్తం బాగా పెంచవలన వచ్చింది 1965లో (ప్రభుత్వం ఒకొక్కక్కలరికి నిర్ణయించిన “కోటా” వకారం “రేషనింగ్‌” (చట్ట ప్రకారం రేషనింగ్‌ ) నాలుగు ప్రధాన పట్టణాలలో ప్రవేశ పెట్టడం జరిగింది ఆ తర్వాత ఈ పద్దతివి పది పట్టణాలలో (ప్రవేశ పెట్టారు ఒక్కాక్క కుటుంబానికి ఒక్కో రీషను కార్డుని కూడా ఇచ్చారు ౩ 2 పొరసరఫరా సంస్థ (9401 6౨ 5౯ 941 01% 551002 205) పవిచేసే విధానం మన దేశంలో పారసరఫరా సంస్థ ఏ విధంగా పని చేస్తుందో తెలుసుకుందాం. దేశం నాలుగు మూలల్లో ఆహార ధాన్యాలను పండించే నైతులున్నప్టే వినియేగదారులు కూడా ఉన్నారు ఆహారం పండించవి పెద్ద పెద్ద జిల్లాలు ఏట్టుణ (ప్రాంతాలు ఎక్కువగా వివియోగించే స్థలాలు ఎరెచులు పండించే ఆహారధాన్యాలు ఈ వినియోగ స్థలాలకు వర్ఫూరా చేయాలి సన అవసరం ఉంటుంది సేదవారూ ధవికులూ ఉన్నారనేది తెలిఎన విషయమే కానీ ధరలు పెరిగినప్పుడు బాధ పడేవారు పేదవారు మటుకే మామూలుగా వ్యాపారస్థులు _రైచులు పండించిన ఆహారధాన్యాలన్నింటిని ఒక దగ్గరకు చేర్చి వినియోగదారులకు అమ్ముతారు కాని వీరు కోతలు లేని సమయంలో, ఆహార ధాన్యాలు చాలా తక్కూవగా ఉండటం వల్ల ధరలు పెరుగుతాయని ఆశపడతారు ఆర్థిక శాస్త్రంలో చెబ్బన విధంగా ఒక సరకు సరఫరా దాని అవసరాలకన్నా తక్కువగా ఉన్నప్పుడు దావి ధర పెరుగుతుంది అందువన్లి వ్యాపారస్థులు సరుకులను విల్వచేసి కృతిమ మైన లేమిని మార్కెట్‌లో సృష్టించగలరు వ్యాపారస్థులు తమ సరుకులను అమ్మకావికి ఉంచితే ఆహారధావ్యాల ధరలు పెంచి ఎక్కువ లాభాలు పొందగలుగుతారు ఇటువంటి సందర్భాలలో వివియోగదారులకు (ప్రభుత్వం రక్షణ కల్పిస్తుంది పారపరఫరా నిర్వహి ౦చే భారతీయ ఆహార సంస్థ ర్మాష్ట్ర ఆహార పొరసరఫరాల సంస్థలు _రెతులు పండించిన ఆహార ధావ్యాలను (ప్రభుత్వ మార్కెటింగ్‌ విభాగాల (ల్యి011666 స2గం60) ద్వారా కొంటారు కొన్న ధావ్యాలను వనిల్వచేపి పరఫరా కేంద్రాలకు పంపుతారు ఈ కేంద్రాలనుంచి చిల్లర దుకాణా దారులు (చౌకధరల దుకాణాలు) సరకులను తెచ్చి వినియోగదారులకు అమ్ముతారు. పారసరఫరా సంస్థలద్వారా అమ్మవలసిన ఆహారధాన్యాల నెలసరి కోటా ను ప్రతిర్వామైనికి కేంద్ర (ప్రభుత్వం నిర్ణయిస్తుంది ఈ కోటా” ర్యాష్ట్ర జవాభా అవసరాల మీద కేంద్ర ఆహార నిల్వలకు రాష్ట (పభుత్వం ఇవ్వగలిగిన వాటా మీద ఆధారపడి ఉంటుంది పౌరసరఫరా పద్ధతి ద్వారా సేకరణచేస సరఫరా చేయడంలో బియ్యానికి గోధుమలకు ఎక్కువ [ప్రాముఖ్యం ఇచ్చారు పౌరసరఫరాల నంస్థ వివియోగదారులకు ఏవిధంగా సహాయపడుతుందో ఇప్పుడు తెలుసుకుంటారు. మీరు అర్ధం చేసుకోవలసిన విషయాలు రెండున్నాయి. అవి - మార్కెట్టు ధర పంఎణీ ధర (15506 ౧౦ల అనేవి. మార్కెట్టు ధర అంటే మామూలుగా దుకాణాలలో సరుకును అమ్మేధర మామూలు దుకాణ దారులు టోకు ధర మీద(౫/1016 32416 ౦0) ఎక్కువ (శ్రద్ద చూపుతారు. ఎందువలనంటే చిల్లర దుకాణాలలో అమ్మేధర (76211 [0ల టోకు ధర (౪/1016 5116 0ల) మీద ఆధారపడీ ఉంటుంది పంఎణీ ధర (13506 ౧౧౫౦ల) అంటే (ప్రభుత్వం వారు చౌకధరల దుకాణాల ద్వారా పంపిణీకి ఇచ్చే సరుకుల ధర ఇటువంటి దుకాణాంలో ఒక నరుకుకు 36

నిర్ణయించిన ధర పంపిణీధరకన్నా కొంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. వివిధ కాలాల్లో ధరలను పాల్చి చూనుకోవడానికి పీలుగా ధరలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని నూచికా సంఖ్యలలో (ధరల సూచికగా” మార్చిచెప్తారు. ధరల సూచికను కింద పేర్కొన్నట్లు లెక్కగట్టవచ్చు 1970 లో గోధుమ ధర క్వింటాల్‌కు / రూ 120 1975 లో గోధుమ ధర క్వింటాల్‌కు / రూ 180 1970 వ సంవత్సరాన్ని మూల సంవత్సరంగా తీసుకుందాం అంపే 1970 మంచ్చి కొంత కాలం వరకు మనం గోధుమల ధరలలోని మార్పులను గమనించాలనుకుంటున్నా మన్నమాట గోధుమల ధర నూచిక 120 ౫౯100 1970కు= చో = 10000 120 180 * 100 1975కు = ౨ 15000 120 ఈ సూచికా సంఖ్యలు కేవలం సంఖ్యలేగాని దానికి వేరే ఏవిధమైన యూవిట్లు” లేవని గుర్తుంచకోండి. ఇప్పుడు 1970-75 మధ్య కాలంలో గోధుమల ధర 50 శాతం పెరిగిందని చెప్పవచ్చు టోకు ధరలనూ పంపిణీ ధరలనూ కొన్ని సంవత్సరాలు పోల్చి చూస్తే వివియోగదారుడికి పారసరఫరా సంస్థ ఏవిధంగా లాభదాయకమో గుర్తించగలరు కింది పట్టిక భారతదేశంలో 1970-71 1979-80 సంవత్సరాలలోవి ఈ రెండు ధరలను మూచిన్తుంది పట్టిక 3 18 టోకు, వంఎణీ ధరల మూవికా సంఖ్యలు సంవత్సరం మాచికానంఖ్య మాచికానంఖ్య టోకుధర పంపిణీధరర టోకుధర పంపిణీ ధర రు రు రు రు 1970-71 10000 9380 10000 9420 1971-72 10300 9380 99 50 9420 1972-73 216 00 9380 106 50 9420 1973-74 140 20 10360 108 20 100 20 1974-75 183 20 119 60 183 10 15100 1975-76 178 80 126 60 159 60 151 00 1976-77 156 90 126 60 15200 15100 1977-78 16200 126 60 156 50 15100 1978-79 16080 126 60 15380 153 00 1979-80 18380 126 60 16070 15300 మూర సంపత్పరం - 1970-71=100 మూలధర = బియ్యం = రు 106 00/క0టాల్‌కు గోధుమలు = రు 82 50/క్వింటాల్‌ కు ఏ7

పై పట్టిక (ప్రకారంగా బియ్యం గోధుమల మార్కెట్‌ ధర పంపిణీ ధర కన్నా చాలా త్వరగా పెరిగినట్లు గమనించవచ్చు. 1970-80 మద్యకాలంలో బియ్యం మార్కెట్‌ ధర 84% పంఎణీధర 34౫ “పెరిగింది అదే కాలంలో గోధుమల మార్కెట్‌ పంఎణీ ధరలు 61% 60% కు పెరిగినవి ఇంకను (ప్రతి సంవత్సరము టోకుధర సూచికసంఖ్య, పంపిణీధర సూచికసంఖ్య కన్న ఎక్కువగా ఉన్నవి దీనివలన వినియోగదారులు పార సరఫరా సంస్ద (00110 య3ట00001 $56600) ద్వార లాభ పడ్డారన్న సంగతి తెలుస్తుంది ఈ క్రింది పట్టికలో (ప్రజలు వగదు రూపంలో పొందిన మొత్తం లాభం చూడవచ్చు పట్టిక 3 2 బియ్యం, గోధుమల పంఎణీ ద్వార వినియోగదారులు పొందిన లాభాలు (1978 నం! లో) న్డ్‌ అంశము ప్రమాణము బియ్యం గోధుమ 1| సరాసరి మార్కెట్‌ ధర రూ! / క్వింటల్‌ 158 30 128 50 2.| (ప్రభుత్వ విల్వల పంపిణీ ధర ఎకి ఆ 135 00 126 65 3 | వికరమెన తేడ అక్షి - 23 36 185 ద్తీ సంవత్సరములో అమ్మిన ఆహార పరిమాణం టన్నులు 2087 6635 5 | వినియోగదారుల లాభం రూ! కోట్లలో 51 36 1227 వినియోగదారుల మొత్తం లాభం రూ! కోట్లలో 6363 (బియ్యం + గోధుమ) (ప్రభుత్వ సంస్థల ద్వారా బియ్యం గోధుమల నరఫరా కావడం వల్లి భారతదేశ (ప్రజలు నగదు రూపేణా ఎంత లాభం పాందగలరో పట్టిక 3 2 ద్వారా తెలుస్తోంది 1978 లో వివియోగదార్లు 163 కోట్ల రూపాయలను పొందగలిగారు విజావికి బియ్యం మార్కెట్టు ధరకూ పంఎణీ ధరకూ ఒక క్వింటాల్‌ కు 66 80 రూపాయల తేడా ఉండడం వళ్లి వినియోగదార్లు 264 కోట్ల రూపాయలను పొందగలిగారు వినియోగదారుల లాభాలు (ప్రభుత్వం విల్వల వించి పంపిణీ చేసన సరుకుల మొత్తం మీద కూడా ఆధారపడి ఉంటాయి పొర సరఫరాల సంస్థ ద్వారా వినియోగదారులు ఏ విధంగా లాభాలు పాందుతారో చెలుసుకున్నారు ఆహారధాన్యాలు చౌక ధరలకు లభ్యం కావడమే కాకా నంవత్చరం పాడవునా దొరకడం అన్న న్నది కూడా లాభమేనవి మరచిపోకూడదు ధరల "పెరుగుదలను అఆరికట్టుడావికే ధరలలోని మార్పులను తగ్గించడానికి అత్యవసర సరుకులను అందరికీ సమానంగా నరఫరా చేయడానికే (అంటే ఆత్యవనర సరుకులను న్యాయమై న ధరకు అందరూ కొన గలగ డావికి) భారతదేశంలో పారసరఫరాల సంస్థ ఒక ఇిచ్చితమైన అవనరమని గుర్తించారు. పౌర సరఫరావంస్థ అంటే ఉత్పత్తి, "సేకరణ, రవాణా నిల $ సరఫరా చేయడం - వీటన్నిటి మధ్య మంచి పొందిక ఉండాలి పౌరసరఫరా సంస్థ ద్వారా అమ్మడానికి నిర్ణయించిన సరుకులు పాధారణ మానవుడి అవసరాలను (ప్రతిలింబిస్తున్నాయని వాటివి భారతదేశం ఆత్యవసర నరుకులుగా పరిగణిస్తుందనీ కింది పట్టిక విరూపీమ్తున్నది. ధాన్యాలు - బియ్యం, గోధుమలు చక్కౌర 38

వంటనూనె బొగ్గులు కిరోఎన్‌ బట్టలు (దుస్తులు) టీ కా టాయిలెట్‌ సబ్బులు బట్టల సబ్బులు అగిపెటలు త కు చిన్న పిల్లలకు వోటుపుస్తకాలు అయితే కేంద్ర (ప్రభుత్వం ఏడు సరుకుల విషయంలోమాతమే (అంటే గోధుమలు బియ్యం చక్కెర, వంటనూనెలు కిరోసిన్‌ బొగ్గు బట్టల విషయంలో మటుకే) బాధ్యత తీసుకున్నది పారసరఫరాలో ఈ ఏడు నరుకులు ముఖ్యమైనవి వివిద ర్యాష్టాల అవసరాలు వేరువేరుగా ఉంటాయి కాబట్టి దేశమంతటా పారసరఫరా సంస్థ ద్వారా అమ్మేసరుకులను ('వ్రమాణీకరించవలసిన అవసరం లేదు అందువల్ల కొవ్ని రాష్ట ప్రభుత్వాలు తమతమ అవసరాలను బట్టీ ఎక్కువ మొత్తాల్లో చౌకధరల దుకాణాల ద్వారా సరఫరా చేస్తున్నాయి రోజూ వాడుకునే సరుకులను (అంటే బ్లేడు సబ్బులు సెకిలు సెకిలు ట్యూబులు మొదలైన వాటిని) టోకు ధరలకు కొని చౌక ధరల దుకాణాల ద్వారా అమ్మడంలో కొన్ని ర్యాష్ట (ప్రభుత్వాలకు "కేంద (ప్రభుత్వం సహాయ పడుతున్నది ర్యాష్ట (వభుత్వాలలతో సంప్రదించి అప్పుడప్పుడు పార సరఫరా సంస్థ పనిచేసే విధానాన్ని పమీక్ష్రించడం జరుగుతున్నది కేంద (పభుత్వ స్థాయిలో ఈ పని నిమిత్తం పాఠ సరఫరాల సంస్థల సలహ నంఘమొకదావ్ని నియమించారు. అన్ని ర్యాష్ట్ర (ప్రభుత్వాలు జిల్లా తాలూకా స్థాయిల్లో ఇటువంటి సలహా సంఘాలను నియమించాయి. కొత్త 20 సూత్రాల పధకం కింద పౌరసరఫరా సంస్థలను పూర్తిగా విస్తరించని ప్రదేశాలలో చౌకధరల దుకాణాలమ లెరవటావికి (ప్రత్యేక ద్ద తీసుకుంటారు కాబట్టీ జేదరిక నిర్మూలన కార్య(కమానికి పొర సరఫరా పంస్థల విస్తరణ కార్య(క్రమం ఒక ప్రధాన అనుబంధమని చెప్పవచ్చు ౩౩ చౌక ధరల దుకాణాలు ఇవి పేరుకు తగ్గట్టు సరకులను న్యాయమై న నికరమైన ధరలకు అమ్మే దుకాణాలు (ప్రభుత్వం “కోఆపరేటిన్‌ స్టోర్చు” లను కూడా చౌకధరల దుకాణాలుగా గుర్తిస్తోంది అంతే గాక (ప్రభుత్వం వారు చిల్లర దుకాణాలను కూడా చౌకధరల దుకాణాలుగా భావించి పారసరఫరా సంస్థ ద్వారా అమ్మే సరుకు లన్నింటిని అవి కూడా అమ్మడానికి అనుమతి ఇస్తున్నారు చౌక ధరల దుకాణాల సంఖ్య 1979 మార్చిలో 239 లక్షలనుండి 1985 లో 315 లక్షల వరకు సెరిగింది ఈ దుకాణాలు పట్టణ (గ్రామ (ప్రాంతాలలో వ్యాఎంచి ఉన్నాయి వీటి వల్ల సంఘంలోని అన్ని వర్గాల వారూ లాభం పాంద గలుగుతున్నారు న్‌!

ఇంతకు మునుపే చెప్పిన విధంగా అనేక రకాల అత్యవసర సరుకులను చౌకధర దుకాణాల ద్వారా అమ్ముతున్నారు. వాటిలో అతి ముఖ్యమై నవి ఆహారధాన్యాలు, చక్కెర, వంటనూనె, కిరోసిన్‌, బట్టలు, మనదేశంలో ఇలా చౌక ధరల దుకాణాల ద్వారా సరకులను పరఫరా చేయటానికి “రేషనింగ్‌” (పరిమితంగా సరఫరా చేపే) పద్ధతివి పాటిమ్తున్నారు. వీటిని “రేషన్‌ దుకాణాలు అంటారు. ఒక కుటుంబంగాని ఒక వ్యక్తిగావి రేషన్‌ దుకాణం నుంచి పరుకులు కొవాలను కున్నప్పుడు “రెన్‌ కార్డును ఆయా ర్యాష్ట ప్రభుత్వాల ఆహార్శ పారసరఫరా సంస్థవారు జూరీ చేస్తారు. ఈ వంస్థకు ధరఖాన్తు పెట్టుకుంటే ఒక కుటుంబానికి రేషనుకార్డు జారీ చేస్తారు. ఈ కుటుంబం ఏ దుకాణం నుంచి సరకులను కొనాలో కూడా కార్డులోనే సూచిస్తారు. ఒక సంస్థ అధికార పరిధిలో (0113610600) ఉండే కుటుంబాలన్నీ 'రేషను కార్డు తీసుకోవడానికి ల్వర్ల్హత కలవే. 'రేషను దుకాణాలలో ఆత్యవసర సరకులను కొనడం వళ్ల (ప్రధానమైన లాభం సరుకులు చౌకగా లభ్యం కావటమే. బయట దుకాణాలలో లాగా ఈరేషను దుకాణాలలో అమ్మేసరకుల ధరలలో మార్పులు (హచ్చుతగ్గలు) ఎక్కువగా ఉండవు. ఉదాహరణకు పండగ సమయాల్లో, బయట దుకాణాలలో వంట నూనె ధర పెరుగుతుందికానీ రేషన్‌ దుకాణంలో ఇలా జరగదు. స్థిరమైన ధరలకు అవసరమైన సరుకులను కొనవచ్చు. సంఘంలోని పేదలకు, ఈ+రేషనింగ్‌ పద్దతి చాలా ఉపయోగకారి, మొదటి యూనిట్‌ లో తెలుసుకున్నట్లు పేదలు తమ ఆదాయంలోని ఎక్కువ భాగాన్ని, ఆహారంకోసం ఖర్చు పెడతారు. ఈ సరుకులు చౌకధరలకు లభ్యమయితే

• వారు లాభం పాంద గలుగుతారు. అంతే గాక రేషన్‌ దుకాణాలు నలుమూలలకూ వ్యాసీంచి ఉండడం వళ్ల ఇంటి సమీపంలోనే సరుకులు దొరుకుతాయి. పార సరఫరా పద్ధతి చౌక ధరల రుకాణాల విర్వహణ ఒకదానికొకటి తోడుగా ఉండాలనేది (ప్రభుత్వ నిర్ణయం. ఈ నిర్ణయం అన్ని వర్గాల వారికీ అత్యవసర సరుకులు నికరమైన ధరలకు లభ్యమవడంలో సహాయవపడులోంది. మీరు నేర్చుకున్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - 1

1. ఆహార సరకుల సరఫరా పూర్తిగా వ్యాపారస్టులకే వదిలేస్తే ఏం జరుగుతుంది ?
2. పార సరఫరా సంస్థలు పాటించే పద్దతిని క్రుణ్తంగా వివరించండి. ణు వ. 40

3౩. ఆహార ధాన్యాల “మార్కెట్టు ధరి కూ “పంపిణీ ధరికూ మధ్యగల భేదాలను రాయండి.

త ధరల సూచిక అంటే ఏమిటీ ? ఇది ఏవిధంగా మనకు సహాయ పడుతుంది ?

3,4 ఆహార సబ్బిడీలు (7004 56031616)

కొనుగోలు దారు సరుకు మొల్తం ధరలో కొంతభాగం చెల్లించకుండా ఉండడాన్నే “నబ్బిడ్‌” అంటారు.

నివియోగదారు తన ఆహారాన్ని మామూలు కన్నా తక్కువ ధరకు కొనడంలో ఆహారసబ్పిడీలు

సహాయపడుతున్నాయి.

మామూలుగా కేంద్ర (వ్రభుత్వంగాని, రాష్ట (ప్రభుత్వం గాని సబి సిడీలు ఇన్తుంది. ఈ నబ్బిడీల ముఖ్యోద్దేశం

వినియోగదారు తన అవసరాలను తక్కువ ధరకు కొనగల అవకాశం కల్పించటమే. కొన్ని మార్లు నరుకుల

వినియోగాన్ని పెంచడానికి కూడా సబ్బిడీలను ఉపయోగించుకుంటారు. మార్కెట్టులోకి కొత్తగా (ప్రవేశపెట్టిన

సరుకులను గావి, దిగుమతి చేసుకోవటానికి బదులు స్టానికంగా తయారు చేసే సరుకులను గాని, నబ్చిడీ ఇచ్చిన

సరుకుల కింద చేర్చవచ్చు. ఇవి ధనరూపంలో గాని, కొన్ని ఇర్చులను (ప్రభుత్వం వారు స్వయంగా భరించే

రూపంలో గాని ఉండవచ్చు. పేదవారికి అప్పులు ఇచ్చే కార్యక్రమాలలో మామూలుగా ఉత్పత్తికి పనికి వచ్చే

పరికరాలను (ఉదాహరణకు - కుట్టు మిషను మొదలైన వాటిని) అప్పుగా ఇవ్వడం గమవించి ఉంటారు. ఇచ్చే 5000

రూపాయల మొత్తం అప్పులో, 1500 రూపాయలు సబి సీ కిందు మిగతా ౩500 రూపాయలు అప్పురూపేణా

ఉంటాయి. కొన్ని ఇర్చ్బులనుండి వినియోగదారుని తప్పించటం, ఇంకొక విధమైన నబ్చిడీ. ఉదాహరణకు శ్ర]

(పభుత్వం వారు సరుకులను ఒక చోటనుంచి ఇంకొక చోటికి రవాణా చేయడానికి చాలా ఖర్చు పెడ్తు ఉండవచ్చు కావీ ఈ ఖర్చులను వినియోగదారు కొనే ధరలో చేర్చరు పౌరుల ఉపయోగార్హ సేవలన్నీటికి - అంటే మంచినీరు పరిపష్మభత రవాణా సౌకర్యాలు కరెంటు చార్జీలు మొదలైన వాటికన్ని ంటికీ - ఈ విధంగా సబ్బిడీలున్నాయి (వభుత్వం వారు మొత్తం ఎంత ఆహార సబ్బిడీలు ఇన్తున్నారో తెలుసుకోవాలంటే మీరింకా అనేక విషయాలు పరిశీలించాలి ఈభాగం మొదట్లో మార్కెట్టు ధరకూ పంఎణీ ధరకు భేదం ఉన్నట్లు తెలుసుకున్నారు పంపిణీ ధర ఆంటే ప్రభుత్వం వారు సరుకులను చిల్లర రుకాణాల వారికి అమ్మే ధర అని కూడా తెలుసుకున్నారు. కానీ (ప్రభుత్వం తమ విల్వలను పెంచాలంటే ముందుగానే సరుకులు కొనాలి (ప్రభుత్వం (ప్రతినిధి ద్వారా - అంపే భారత ఆహారసంస్థ్ర (ౌంం4 ౦౦011[01 0[104 2) ద్వారా సరుకులను కొనే పద్ధతిని “సీకరణొ అంటారు బయటి దుకాణాలలో కొనిగాని మిల్లు యజమానులు కొంత మొత్తం సరుకును తమకు తప్పని సరిగా అమ్మాలని విర స్భందించి గావి భారతీయ ఆహారసంస్థవారు ఆహార ధాన్యాలను "సేకరిస్తారు భారతీయ ఆహారసంస్థ ఆహార ధాన్యాలను కొనే ధరను “సేకరణ ధర అంటారు భారత దేశ(ప్రభుత్వం వారు ఈ ఆహార ధాన్య సేకరణను నిర్ణయిస్తారు వివిధ రకాల ధాన్యాల (బియ్యం గోధుమలు చిరుధాన్యాలు మొద్డలెనవాటి) సేకరణ ధరలు వేరు వేరుగా ఉంటాయి. (ప్రభుత్వం వారు పంట విత్తే కాలంలోనే రకరకాల సరుకులకు "సేకరణ ధరలు నిర్ణయించి ప్రకటిస్తారు ఇరీఫ్‌ పంటలకు (జూన్‌ నుంచి నవంబరు వరకు) "సేకరణ ధరలను జూన్‌ లోనూ రబీ పంటకు (అక్షోబరు-నవంబరు నుంచి మార్చి-ఏ(ఎల్‌ వరకు) నవంబరులోను (ప్రకటిస్తారు ఈ విధంగా సేకరణ ధరలను పంటలు మొద్యలైనప్పుడే (ప్రకటించటం ఉత్పత్తి దారుల మీద అనుకూల (ప్రభావాన్ని కలిగిస్తుంది అందు కారణం ఈ ధర అంతకు మునుపే వ్యవసాయ ఖర్చుల ధరలకమీషను అనే నలహా సంఘం సిఫారసు చేఎన కనీన ధర అని.రెతులకు తెలియటం ఈ కమీవను పంట ఉత్పత్తికి ఆయ్యే సగటు ఖర్చును (ఒక క్వింటాల్‌ కు అయ్యే ఖర్చు) దృష్టలో ఉంచుకొని సేకరణ ధరను నిర్ణయిస్తుంది భారతీయ ఆహారసంస్థ సేకరణ ధరలకు అదనంగా కింద పేర్కొన్న ఆకస్మిక కర్చులకు ఎక్కువ మొత్తంలో ఇర్చుపెడుతుంది భారతీయ ఆహారసంస్థ సరుకులను సరఫరా చేసేటప్పుడు కింద పేర్కొన్న వాటీకయ్యే ఇర్చులను భరించాల్సి ఉంటుంది సరుకుల రవాణా వడ్డి రవాణా లోను నిల్వల లోను నష్టాలు గోదాములలో నరుకులను చేర్చటానికి అయ్యే ఇర్చు కార్యనిర్వాహక ఖర్చులు కాబట్టి సరుకులను పేకరించడానికి అయ్యే మొత్తం ఇర్చులో ఎ) సేకరణ ధర బి సేకరణలోని ఆకస్మిక ఇర్భులు సి) సరఫరాలోని ఆకస్మిక ఇర్చులను చేర్చాలి ఈ మూడింటిని కలిఎనప్పుడు వచ్చే సేకరణకయ్యే ఇర్చును (ఒకే టన్నుకు / క్వింటాల్‌ కు) “ఎకానమిక్‌ కాస్ట్‌” అంటారు ఒక నరకు పంపిణీ ధరకూ ఎకానమిక్‌ కాస్టు కూ మధ్య నున్న వ్యత్యానమే వినియోగదారునికి ఇచ్చే వై

సబ్బిడీ ఈ సబ్బిడీ వల్ల వినియోగ దారునికి లాభాలు (ప్రత్యక్షంగా అందుతాయి. సేకరించి నరఫరా చేసే ఒక్కాక్క ఏరుకుమీద వినియోగదారునికిచ్చే సబ్బిడీని ఈ విధంగానే అంచనావేస్తారు. ఒక కేజీ సరుకువై వచ్చే ఏవియోగదారుని సబ్చిడీని సేకరణ చేసన మొత్తంతో హెచ్చిస్తే, ఆ నరకు సబ్బిడీ వన్తుంది అన్ని సరకుల మీద ఈ+ విధంగా చేఎన ఇర్చును కూడితే ఆహారం మీద వినియోగదారుకు లభించే మొత్తం సబ్పిడీ తేలుతుంది $ంది పట్టిక వినియోగదారుకు లభించే సబ్బిడీని లెక్కగట్ట్రే విధానాన్ని తెలుపుతుంది కట్టిక 33 _ 1981-82 లో గోధుమ వూనమిక్‌ కాస్టు (రూ[/ఒక టన్నుకు) ఖర్చు చేపే అంశం ఖర్చు (రూ/ఒక టన్నుకు) ఎ) ేకరణ/పాందే ఇర్చు 1277-50 బి) సేకరణలో ఆకస్మిక ఖర్చులు 223-20 బస) మొత్తం కొనే ధర (ఎ+బి) 1500-70 డి సరఫరాలో ఆకస్మిక ఇర్చులు 3౩78-70 ఇ) ఎకానిమిక్‌ కాన్టు (ఎ+డి) 1879-40 ఎఫ్‌) పంఎణీరర 1450-00 ఇదే విధంగా బియ్యానికి చిరుధాన్యాలకూ కూడా ఎకానమిక్‌ కాస్టును అంచనా వేయవచ్చు 1981-82 వ సంవత్సరంలో భారతదేశ (ప్రభుత్వం ఆహార ధాన్యాలకు సబ్బిడీని కింద పేర్కొన్నట్లు ఇచ్చింది గోధుమకు రూ! 365 96 కోట్లు బియ్యానికి రూ! 256 45 కోట్లు చిరుధాన్యాలకు రూ! 0318 కోట్లు వినియోగ దారుడికి లభించిన రూ! 622 99 కోట్లు మొత్తం సబ్చిడీ ఆహార సబ్బిడీలో ఇంకొక ముఖ్యమైన అంశం ఏమిటంటే బఫర్‌ స్టాకు సంరక్షించు కోవడానికి అయ్యే ఇర్చు ఉత్పత్తి తక్కువగా ఉన్నప్పుడు అత్యవసర పరిస్టతులలో ఆహార అవసరాలను తీర్చడానికి (ప్రభుత్వ సంస్థలు ముఖ్యంగా భారత ఆహారసంస్థ విల్వ చేసే ధాన్యాల మొత్తాన్ని బఫర్‌ స్టాకు అంటారు. ఉదాహరణకు 1987 - 88 వసంవత్సరంలో దేశమంతా అనావృష్టీకి గృురెనందున ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి 20 మిలియను టన్నులు తగ్గింది ఈ లోటును భర్తీచేయడావికి భారత దేశంలో అప్పుడున్న ఆహార ధాన్యాల బఫర్‌ స్టాకు ను (ఈ సంవత్సరం మొదట్లో 23 5 మిలియను టన్నులు) ఉపయోగించు కోవడం జరుగుతుంది ఈ బఫర్‌ స్టాకులను సంరక్షంచు కోవడ మన్నది (ప్రభుత్వానికి ఖర్చుతో కూడిన పని ఖర్చు చేఎన డబ్బు వడ్డీ విల్వ చేయడానికి అయ్యే ఖర్చులు కార్య నిర్వాహక ఇర్చులు మొద్యలెనవి ఈ ఖర్చులలో చేర్తాయి ఈ ఖర్చులన్నీ (ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది దీన్ని బఫర్‌ స్టాకు నిర్వాహక ఇర్చులవి అంటారు 1981-82 వ సంవత్పరంలో (ప్రభుత్వం “బఫర్‌ స్టాకులను” సంరక్షించుకోవడానికి 154 81 కోట్ల రూపాయలు ఖర్చు చేఎంది శ్ర

క్లుష్తంగా చెప్పాలంటే వినియోగదారుడికిచ్చే సబ్బిడీ, నిర్వహణ ఖర్చుల మొత్తమే ఆహారసబ్బిడీ. 1981-82 వ సంవత్సరంలో (ప్రభుత్వం వారు ఇచ్చిన మొత్తం సబ్సిడీ 777.60 కోట్ల రూపాయలు. (ప్రభుత్వం వారు మంజూరు చేసిన ఈ ఆహార సబ్బిడీల వల్ల వచ్చే (ప్రధానమైన లాభం వినియోగదారుకే. వినియోగదారులు తమ ఆహార ధాన్యాలను చౌక ధరలకు తెచ్చుకోవడానికి ఈ సబ్బిడీలు తోడ్పడతాయి. బఫర్‌ స్టాకు మీద చేపే ఇర్చు, ఆహార ధాన్యాలు అన్నివేళల్లో లభ్యమవడానికిి ధరలు స్థిరంగా వుంచడానికే కాక వినియోగదారుకు కూడా సహాయపడుతుంది, మీరు నేర్చుకున్నది ఏంతో పరీక్షించుకోండి - 2 5. కేంయ్యద (ప్రభుత్వం సరఫరా చేసే సరకుల పట్టీనిఇవ్వండి ? 6. అత్యవనర సరకులను చౌకధరల దాకాణాల ద్వారా కొనడం వల్ల కలిగే లాభాలు వివరించండి 7. ఆవోర సబ్సిడీ లోని అంశాలేమిటి ? ఒక్కక్క అంశం గురించి క్టువ్తంగా వివరించండి

తశ

8. వినియోగ దారుకు “బఫర్‌ స్టాకు” ఏవిధంగా సహాయ పడుతుంది.

న

౩.5 పారారశం

ఈ భాగంలో మీరు పొర సరఫరా సంస్థ అంటే ఏమిటో, అది ఏవిధంగా మొద్దలెందో, అది పని చేసే విధానం ఏమిటో

తెలుసుకున్నారు. పౌర సరఫరా సంస్థ ద్వారా అమ్మే సరకులను కూడా గుర్తించారు. చౌకధరల దుకాణ మంటే

ఏమిటో, వాటి వన్లి వినియోగ దారులు ఏవిధంగా లాభం పాందుతున్నారో కూడా తెలుసుకున్నారు. ఆహార సబ్బిడీ,

'సేకరణధర బఫర్‌ స్టాకు లను గురించి (ప్రభుత్వం వీటిని ఎలా నిర్వహిస్తుందన్న విషయం గురించి మీరిప్పుడు

తెలుసుకున్నారు. (ప్రభుత్వం నిర్వహి ౦చే పారసరఫరాల వల్ల వినియోగదారులు పొందే లాభాలను గ్రహించగలరు.

3.6 కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్జాలు

బఫర్‌ ప్టాకు * అత్యవసర పరిస్టితులను ఎరుర్కొానడానికి (ప్రభుత్వం వారు నిల స్‌చేసే ముఖ్య మైన సరకులు.

"సేకరణ ధర & సేకరణ “ఎకానిమిక్‌ కాస్టు” కూ సరకు పంపిణీ ధరకూ మధ్యగల వ్యత్యాసమే వినియోగ దారుని సబ్బిడి. కొన్ని ఖర్చులను అంపే, (పభుత్వం వారు "సేకరణ, సరఫర్హా ఆకస్మిక ఖర్చులను - వినియోగదారుకొమగోలు ధరలో చేర్చక పోవడమే వినియోగ దారు సబ్స్బిడీ ఆంటారు.

చౌక ధర దుకాణం ॥ అత్యవసర సరుకులు (ప్రభుత్వం వారు నిర్ణయించిన ధరలకు కొనగలిగిన చిల్లర దుకాణాలు.

ఆహార సబ్బిడీ మొత్తం ధరలో కామగోలుదారు కొంతభాగం వెచ్చించక పోవడాన్నే సబ్బిడీ అంటారు. వినియోగ దారులు తమ ఆహారాన్ని మామూలు ధరలకంకే తక్కువ ధరకు కొనడం లో సబ్బిడీలు సహాయం చేస్తాయి వినియోగదారు సబ్బిడీ బఫర్‌ స్టాకు నుసంరక్టించు కోవడానికి అయ్యే ఖర్చుల మొత్తమే ఈ సది గడీ నరకు రవాణా (6 8210 వాణిజ్య వాహనాలపై సరకులను రవాణా చేయటం సంఎణీ ధర (ప్రభుత్వం నిల్వలను అమ్మకానికిచ్చేధర మార్కెటు ధర మార్కెటులో ఉన్న ధర ధరల నూచిక మూలకాలతో పోల్చి చూఎ ధరలలో మార్చు శాతాన్ని తెలయచేసేసూచిక “సేకరణ ధర (ప్రభుత్వం తన ప్రతినిధి సంస్థద్వారా అంటే భారతీయ ఆహార సంస్థ ద్వారా ఆహార నిల్వలను కొనుగోలు చేసే ధరలను "సేకరణ ధర అంటారు పొరనరఫరాల పద్దతి (ప్రభుత్వం అత్యవసర సరుకులను చౌకధరల దుకాణాల ద్వారా సరఫరాచేసే. (70105౨ 502040౧ మ౫:[000) పద్దతి అట్టీక్షరల్య పార సరఫరాల సంస్థ ద్వారా వినియోగదారులకు సరఫరా చేయడానికీ (ప్రభుత్వం ఉత్పత్తి దారుల వద్దనుండి సరుకులు కొనుగోలు చేయడం 'రేషనింగ్‌ పారసరఫరా సంస్త గా గా కొనవలఎన ఆత్యవసర సరకుల కోటా పద్దతి లలనా 37 మీరు నేర్చుకున్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = జవాబులు శ జ

1. ఆహార పదార్థాల సరఫరాను పూర్తిగా వ్యాపారస్టులకే వదిలి వేస్తే వారు వాటిని నిల్వచేఎ (దాచి మార్కెట్టులో కృ(తిమమైన లేమిని సృష్టించే అవకాశాలున్నాయి. ఇటువంటి సమయాల్లో వ్యాపారస్థులు తమ సరుకులను మార్కెట్టులో అమ్మకానికి ఉంచితే వాటి ధరలు పెంచి ఎక్కువ లాభాలు పొందగలరు ఇటువంటి పరిస్టతులలో "పేద వారు చాలా కష్టాలకు గురి అవుతారు 2 పార సరఫరా పద్ధతిలో 'వ్రభుత్వ సంస్థలు (అంపే భారతీయ ఆహార సంస్థ ర్మాష్ట్ర వ్రభుత్వం లోవి ఆహార పారసరఫరా సంస్థలు) _రెతుల నుంచి క్రమబద్ధ మైన మార్కెట్లో (68213166 గుహం) ఆహార ధాన్యాలను కొనుగోలు చేస్తాయి అవి వాటిని నిల్వ చేస అవనరమైై నప్పుడు సరఫరా కేంద్రాలకు రవాణా చేస్తాయి ఈ కేంద్రాలనుంచి చౌకధరల దుకాణదారులు కొని వినియోగదారులకు అమ్ముతారు ఒక ర్యాష్మైనికి నెలన్‌రి కొటావి తగ్‌

"కేంద ప్రభుత్వం నిర్ణయిస్తుంది ఈ కోటా ర్మాష్ట్ర జనాభా అవసరాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది

౩ ఒక వస్తువుకు మార్కెటులో పలికే ధరనే మార్కెటు ధర అంటారు సరఫరా చేయడానికి చౌక ధరదుకాణా

దారులకు (ప్రభుత్వం వారు సరకులను అమ్మే ధరనే 'పంఎణీ ధర అని అంటారు పంపిణీ ధరకన్నా చౌక

ధరలదుకాణాలలోని ధర కొంచేం ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికి బయటి మార్కెటు ధరల కన్నా తక్కువగా ఉంటుంది

4 మూల ధరతో పోల్చి ఒక నరకు (ప్రస్తుత ధరను సూచించే సంఖ్యనే ధరల సూచిక అంటారు ఈ సూచికా

పంఖ్యలు వేరు వేరు కాలాల్లోవి ధరలను పోల్బ్చడావికి ఉపయోగపడతాయి

5 కేంద్ర ప్రభుత్వం సరఫరా చేసే సరకులు -

గోధుమలు

బియ్యం

చక్కెర

వంటనూనె

కీరోఎన్‌

బ్‌గ్గులు

చౌక బల్టులు

6 చౌక ధరల దుకాణాలలో వినియోగదారు సరకులు కొనడం వల్ల కలిగే లాభాలు -

8 _సరకును బయటి దుకాణాలలలో కన్నా చౌకధరలకు కొనవచ్చును

ల _ ధరలలో మార్పు అధికంగా ఉండదు స్టరమైన (నికరమైన) ధరలకు రావలఎన (కోటా) సరుకులు లభ్యమవుతాయి

46 చౌక ధరల దుకాణాలు నలు మూలలా విస్తరించి ఉండడం వల్ల కావలఎన సరుకులను దగ్గరలో ఉన్న దుకాణంలోవే కొవవచ్చు

7 వివియోగదారు నబ్చిడి “బఫర్‌ స్టాకు ము సంరక్షించే ఇర్చుల మొత్తమే ఆహార సబ్బిడీ (ప్రభుత్వం ఆహారాన్ని

సేకరించు వరఫరా చేయడానికి ఆయ్యే ఇర్చులు వినియోగదారు సబ్బిడీ కింద వస్తాయి సేకరణ ధరే గాక (ప్రభుత్వం

"సేకరణ ఆకప్మిక ఇర్భుల కింద ఉండే ఇర్చులు అమ్మకపు పన్ను గోనే సంచుల ఖర్చు, నిల్వ ఇర్చు తదితర

ఇర్చులవము చేయాల్సి ఉంటుంది ఇదే విధంగా సరఫరా ఆకస్మిక ఇర్చులు రవాణా ఖర్చులు వడ్డీ రవాణాలో నిల్వలో

వమ్టాలు గోదాములో అయ్యే ఇర్చులు కార్యనిర్వహణ ఇర్చులు భరించాల్సి ఉంటుంది మొత్తం సేకరణ ధరకూ

(600౧0౧26 ౦03 పంపిణీ ధరకూ మధ్యనున్న వ్యత్యాసమే వినియోగదారు సబ్పిడీ దీవి వల్ల కలిగే లాభాలు

వివియోగదారునికే (ప్రత్యక్షంగా లభ్యమవుతాయి. బఫర్‌ స్టాకు ను సంరక్షించు కోవటానికి అయ్యే ఇర్చు, వడ్డీ

విల్వ చేయడానికి అయ్యే థిర్చు కార్యనిర్వహణ ఖర్చులు మొదలెన ఇర్చులు మొత్తం (ప్రభుత్వం భరిస్తుంది.

8 “బఫర్‌ స్టాకు" వల్ల దేశంలో ఆహార ధాన్యాలు అన్ని కాలాల్లో లభ్యమవుతాయి. అంతేగాక ఆహార ధావ్యాల

తో

ధరలు స్టిరంగా ఉంటాయి. అనావృష్ట, వరదలు మొద్దలైెన అత్యవసర పరిస్టతులలో తిండి కొరతమ తీర్చడానికి బఫర్‌ స్టాకు లోని ఆహార ధాన్యాలు ఉపయోగపడతాయి. ఈ బఫర్‌ స్టాకులు తిండి కొరతను తీర్చకుంపే మార్కెటులో ధరలు పెరిగి అవసరమైన వారికి ఆహార ధాన్యాలు అందుబాటులో ఉండకుండా పోతాయి ఆచరణాత్మక అభ్యాసం

1. మీ పరిసర (ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక చౌక ధర దుకాణానికి ఇంకొక చిల్లర _ దుకాణానికి వెళ్ళి ఈ రెండు దుకాణాలలో కింద పేర్కొన్న సరకుల ధరలను సేకరించి రాయండి (ఈ రెండు దుకాణాలలో ఎంపిక చేఎవ సరకుల వాణ్యత ఒకటిగానే ఉండాలని గుర్తుంచుకోండి )

బియ్యం

గోధుమలు

చక్కెర

మైదా

పామాలిన్‌ నూనె

కీరోసిన్‌ మీరు పరిశీలించిన విషయాలను వ్యాఖ్యానించండి

న!

ఖండం ప్రభుత్వ విధానాలు, కార్యక్రమాలు తతత భాగం = శ (ప్రభుత్వ వ్యవసాయ విధానాలు కతల భాగం = ర కోళ్లు చేపల పెంపక కార్యక్రమం

ళా తలలను భాగం = 6 ఆపరేషన్‌ నే కార్యక్రమం 'నణనిననానానానత లలనా ననన లతా నకకకనును నాకనా కనని, భాగం =? అనుబంధ పోవణ కార్యక్రమాలు న

ఖ౦ండం౦ం 2 (ప్రభుత్వ విధానాలు, కార్యక్రమాలు

భాగం-4 లో భూ వనరులనుంచి ఆహారాన్ని ఉత్పత్తి చేయటావికి సంబంధించిన (ప్రభుత్వ విధావాలమీద దృష్టీ 'కేం(దీకరించడమై ౦ది వ్యవసాయ ఉత్పాదకాలకు కేంద్ర, రాష్ట ప్రభుత్వాలు అందించిన వివిధ సబి సడీలను మంచి ఆహారాన్ని ఉత్పత్తి చేయడానికి వ్యవసాయదారులకు కల్పించే శిక్షణ కార్య(కమాన్ని కూడ ఇందులో చర్చించడమై ంది

జంతు జల వనరులనుంచి ఆహారం ఉత్పత్తి చేయడానికి సంబంధించిన (ప్రభుత్వ కాధ్య(క్రమాలను 56 భాగాలలో చర్చించడమైంది. గుడ్డు చేపలు పాలు ఇతర పాడి ఉత్పత్తులను ఉత్పత్తి చేసే విషయంలో కేంద్ర రాష ప్రభుత్వాలు చేఎన అనేక (యత్నాలను అందించిన సహాయాన్ని గురించి తెలుసుకుంటారు ఈ ఆహారపదార్థాలను నముచితమై న ధరలకు వినియోగదారులకు ఆందించడానికే వ్యాపారసంస్థ్రల దోపిడీనుంచి వారికీ రక్షణ కల్పించడానికే ఈ కార్య(క్రమాలన్నింటిలోను (పభుత్వం వినియోగదారులను దృష్టిలో ఉంచుకొంటుంది. భాగం 7లో పోషకాహార లోపాలనుంచి దూ శిప వర్గాలను రక్షించడావికి (ప్రభుత్వం చేపట్టిన కార్య(క్రమాలను చర్చించడమై ౦ది. దేశంలో అమలవుతున్న వివిధ అనుబంధ పోషణ కార్యక్రమాలను గురించి తెలుసుకుంటారు

భాగం. 4 (ప్రభుత్వ వ్యవసాయ విధానాలు దేశంలోని వ్యవసాయ వ్యవసాయేతర రంగాలు పరస్పరం ఆధారపడి ఉన్నాయనే విషయం మీకు తెలును కాబట్టి ఈ రెండు రంగాలమధ్య సంతులనం సాధించే వ్రయత్నం జరుగుతూ ఉంది. ఈ యూనిట్‌లో అందుకు సంబంధించిన (ప్రభుత్వ విధానాలను మీరు తెలుసు కుంటారు పాఠ్యప్రణాళిక 40 ఉద్దేశాలు త1 పరిచయం 42 వ్యవసాయ ఉత్పాదక ధరల సబ్బిడీలు

4 2,1 సబ్బిడీ అంటే ఏమిటి?

4 22 సబ్బిడీ ఎందుకు?

4 23 వబ్బిడీల రకాలు

4 24 పబ్బిడీల వల్ల వివియోగదారులు ఏవిధంగా లాభం పొందుతారు? 43 టవ్రదర్శన క్షేతాలు

43 1 ప్రదర్శన స్నేతాలంటే ఏమిటి?

432 (ప్రదర్శన స్యాం రకాలు

4 33 (ప్రదర్శనలు ఏవిధంగా ఎక్కడ నిర్వహిస్తారు?

43 4 జాతీయ (వ్రదర్శన పధకం త్తేల్శే వ్యవసాయ విస్తరణ శిక్షణ కార్య(కమాలు తీర్‌ పొరాంశం యం! కాన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్జాలు 47 మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించకోండి - జవాబులు 4 0 ఉద్దేశాలు 46 ఈ యూవిట్‌ చదివిన తరువాళ మీరు వ్యవసాయ తదితర రంగాలమధ్య ఉన్న అనుసంధానాన్ని

(గ్రహ ంచగలరు 6 సబ్బిడీలమా వ్యవపాయానికి సంబంధించి వాటి ప్రాముఖ్యాన్ని వివరించగలరు అ వివిధ పంస్థలు విర్వవా ంచే వివిధ కార్య(క్రమాలను "పేర్కొనడంలో వాటు వాటీని అంచనా వేయగలరు , గ్‌ "దా మొ (లచ ర్య్యి3టం 53 ప్‌ై వ దల్మ్య్హాా ల లలో మ్య వశం 1 వే

జీకే పరిచయం దేశ జనాభాలోని అన్ని వర్గాల (ప్రజలకూ వ్యవసాయ పరికరాలూ సరుకులూ అవసరమే (ప్రజలకు తివడానికీ ఆహారం కావాలి ఈ ఆహారాన్ని వ్యవసాయ రంగం ఉత్పత్తి చేస్తుంది వ్యవసాయరంగం ఉత్పత్తి చేపే చెరుకు, పత్తి కాఫీ టీ జనుము మొకి పంటల ముడి పదార్థాలు పర్మిశ్రమలకు కావాలి ఈ ముడి పదార్థాలు లేకుండా పరిశ్రమలు నడపలేరు ఇతర రంగాలు (వీటిని మూడో (శ్రేణి సేవారంగాలు అంటారు) తమతమ వ్యావారాల కోనం వ్యవసాయ రంగం మీద ఆధారపడతాయి. వీటిల్లో వ్యాపారరంగం రవాణారంగం బాంకింగ్‌ రంగం మొ వి ఉంటాయి ఇవి ఎక్కువగా వ్యాపారావికి సంబంధించి వ్యపసాయరంగంలోని ఉత్పత్తి మీద ఆధారపడతాయి. అదే విధంగా వ్యవసాయ రంగం కూడా తన మనుగడకోపం ఇతర రంగాలమీద ఆధారపడుతుంది దీన్ని తిరోగమన అనుసంధానం (2ట00/బాడే 1011606ల అంటారు. పారిశ్రామిక రంగం వ్యవపాయ రంగావికి రసాయవిక ఎరువులు, యంత్రసామగి మొ! వాటివి సమకూరుస్తుంది రవాణాదారులు ఈ వన్తువులను వ్యవసాయదారుల 'క్షేతాలలో చేరుస్తారు. అంతేకాకుండా వ్యవసాయదారులకు తమ వినియోగం కోసం ఎన్నో వ్యవపాయేతర ఉత్పత్తులు ఆవనరమవుతాయి. ఆవిధంగా దేశంలోని వ్యవసాయ, వ్యవసాయేతర రంగాల మధ్య వురోగమన, తిరోగమన అనునంధానాలు రెండింటినీ మీరు చూస్తారు ఇట్లాంటి అనుసంధానం కారణంగా, వ్యవసాయ రంగంలో ఏర్చడే సంఘటనల (ప్రభావం దేశంలోని ఇతర రంగాలమీద ఎక్కువగా ఉంటుంది వ్యవపాయ వస్తువుల (ఉదా! ఆహార వస్తువులు) ధరల్లో "పెరుగుదల అంట్‌ (ప్రజలు తమ ఆహార వినియోగం కోనం ఎక్కువగా ఇర్చుపెట్టవలసిన అగత్యం అని అర్ధం అందువల్ల ఇతర వన్తువుల కోసం ఇర్చు పెట్టడానికి వీరికి డబ్బు తక్కువవుతుంది. ఫలితంగా వ్యవసాయేతర వస్తువుల డిమాండ్‌ (ఒత్తిడి) దెబ్బతింటుంది కాబట్టి తక్కువయిన డిమాండ్ల కారణంగా పరిశ్రమలు దెబ్బతింటాయి. అదేవిధంగా వ్యవసాయరంగం ఉపయోగించే ఉత్పాదకాల ధరలో *ఊపెరుగుదలవల్ల వ్యవసాయ వస్తువుల ఉత్పత్తి వ్యయం పెరుగుతుంది కాబట్టి వ్యవసాయ వన్తువు ధర కూడ పెరుగుతుంది. కాబట్టీ వృవపాయ వ్యవసాయేతర రంగారిలోని సంఘటనల మధ్య నంతులనముండాలి ఇట్టాంటి సంతులనాన్ని పాధించడంలో వివిద విధానాల ద్వారా (ప్రభుత్వం (ప్రధానమైన వాత నిర్వహిస్తుంది ఈ యూనిట్‌లో అలాంటి సంతులనాన్ని పాధించడావికి (ప్రభుత్వం చేపక్టే విధానాలను ఆర్ధం చేసుకోడానికి (ప్రయత్నిద్దాం వ్యవసాయ ఉత్పదకాలకిచ్చే ధరల సబ్బిడీలమంచ్చి (దర్శన స్మీరాలనుంచి వ్యవసాయ విస్తరణ, ణ్‌క్షం కార్య(క్రమాలనుంచి వీ విధంగొ గరిష్ట (ప్రయోజనాలను పాందగల మనే విషయం మీద (ప్రధానంగా దృష్టి పాగిద్దాం

4.2 వ్యవపాయ ఉత్పాధక ధరల నబ్బిడీలు

4,2,1. నబ్బిడీ ఆంట్‌ ఏమిటి?

ఒక వస్తువును కొనటానికి ఆయ్యే మొత్తం (ద్రవ్యంలో కొనుగోలుదారు చెల్లించనవసరం లేని భాగం సబ్బిడీ మరొక విధంగా చెప్పాలంటే ఒక వస్తువు కొనుగోలు ధరను సబ్బిడీ తగ్గిస్తుంది సాధారణంగా వినియోగదారులు ఒక (ప్రత్యేకమైన వస్తువును కొనుగోలు చేసేటట్టు ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వం సబ్బిడీ మంజూరు చేస్తుంది. కాబట్టి

ఒక వస్తువు మీద సబ్బిడీ లేకుండా ఆవస్తువును కొనుగోలు చేయటానికి మీరు చెల్లించే ధర కొంత పది స్పడీలో

ఆవన్తువుకు మీరు చెల్లించేధర కన్నా ఎక్కువగా ఉంటుంది కింది ఉదాహరణ ఈ విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది

మార్కెట్‌లో 1కిలో వేరుసెనగ విత్తనాల ధర రూ 11=00 అనుకొందాం (ప్రభుత్వం వ్యవవాయదారులకు 20

శాతం సబ్బిడీ ఇచ్చినట్లయితే కొనుగోలుదారు చెల్లించే వాస్తవధర కింది విధంగా ఉంటుంది

కశ

విత్తనాల ధర రూ 11=00

తగ్గింపు, వబ్చిడీ (20 శాతం) రూ 2220

చెల్లించిన వికర ధర రూ 880 4.2.2. సబ్బిడీ ఎందుకు ? పాధారణంగా మంచి నాణ్యమైన ఉత్పాదకాలను కొనడంలో వ్యవసాయ దారులకు పహాయపడటావికి నబ్బిడీలు ఇవ్వడం జరుగుతుంది. వ్యవపాయ స్కేతాల్గో ఉపయోగించినప్పుడు ఈ ఉత్తమ వాణ్య ఉత్పాదకాలు వ్యవసాయ రంగంలో ఉత్పత్తిని “"పంచడంలో సహాయపడతాయి మన వ్యవసాయ దారులలో అధికలాగం చిన్న తరహారైతులు "పేదవారు కాబట్టి మార్కెట్‌ ధరలకు మెరుగుపరచిన విత్తనాలు రసాయన ఎరువులు నన్యరక్షణ రసాయనాలు మొ! | మంచి మేలురకం ఉత్సదకాలను కొనుగోలు చేయలేరు భారత దేశంలో దాదావు 72 శాతం వ్యవపాయదారులు చిన్న తరవీ వ్యవపాయదారులే అవి అంచనా వేయడమ్రై ౦ది మొత్తం ఉత్పత్తి పరగాంంట వ్యవపాయ రంగంలో వీరి కృష్‌ చాల ముఖ్యం విత్తనాలు ఎరువుల వంటి స్థానికంగా లభ్యమయ్యే వనరులనే వారు వాడుతూ ఉంటే ఉత్పత్తి తక్కువగా ఉంటుంది. వ్యవసాయ రంగంలో (వ్రమ్తుతం వృద్ది పాందిన సాంకేతిక విజ్ఞానం మూలధన సాం(ద్రమని చెప్పదగీ ఉంది. అంఓ వ్యవసాయ దారులు తమ వ్యవసాయ క్షేతాల్లో అభివృద్ధివెందిన సాంకేతిక విజ్ఞానాన్ని అనువరించడానికీ వారికి మరింత ఎక్కవ [ద్రవ్యం అవవరమవుతుంది వ్యవసాయంలో వృద్దిచెందిన పాంకేతిక విజ్ఞానం అంకే పాధారణంగా సక్రమమైన వరిమాణాల్లో విత్తనాలు రసాయన ఎరువులు వీరుల మిశ్రమము ఈ మూడు ఉత్పాదకాలు చాలా ఇరీదయిన ఉత్పాదకాలు వీటివి మార్కెట్‌ ధరల్లో కొంటు చిన్న తరహారెతులకు ఇవి మరీ ఖరీదయిన వవుతాయి అదే సమయంలో రైతులు ఈ ఉత్పాదకాలను అవసరమైన పరిమాణాలలో వాడకపోయివట్లుయితే వారి వ్యృవపాయ 'స్కేతాలలో తక్కువ దిగుబడులు వస్తాయి. ఫలితంగా దేశంలోవి మొత్తం వ్యవపాయోతృత్తి తక్కువగా ఉంటుంది. కాబట్టే ప్రభుత్వం(కేం[దు ర్మాష్ట (ప్రభుత్వాలు రెండు) రైతుల వ్యవసాయ క్షేతాల్లో మేలురకం ఉత్పాదకాలను వివిధ రకాల వబ్చిడీల ద్వారా ఏర్పాటు చేస్తుంది. ఇచ్చే నబ్బిడీరకం పరిమాణం కాలానుగుణంగా ఏర్పడే అవసరాల మీద ఆధారపడి ఉంటాయి త్త్తేల్తైపవ్పై సబ్బిడీల రకాలు వ్యవపాయ రంగానికి ఇచ్చే నబ్బిడీలు వివిధ రకాలుగా ఉంటాయి. ఆయితే ఓపెన్‌ మార్కెట్‌లో చెల్లించవలపివ ధరలకన్నా తక్కువ ధరలలో తమ ఉత్పాదకాలను పొందడంలో _రెతులకు సహాయపడటానికే నబ్చిడీలన్నిబివీ నిర్ణయించడం జరిగిందని జ్ఞాపకముంచుకోవాలి వ్యవపాయోత్పాదకాలకు ఇచ్చే సబ్బిడీలు స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకోవటానికి భారతీయ వ్యవపాయరంగంలో ఆరో దశాబ్దం మధ్యకాలంలో జరిగిన చరి(త్రను సంక్షిప్తంగా ఆధ్యయనం చేయక తప్పదు 1964-65 సంః లలో మెక్సికో దేశ గోధుమ రకాలను (ప్రవేశ పెట్టడంతో భరతదేశ వ్యవసాయంలో అధిక దిగుబడి రకాలు (ప్రవేశ పెట్టడం జరిగింది ఈ రకాలు అప్పటి వరకు_రెతులు ఉపయోగిస్తున్న వాటి కన్నా ఉత్తమమై నవి పాతరకాలకవ్నా ఎక్కువ దిగుబడి ఇచ్చేవి. అనుకూలమవి భావించిన ఎన్నో ఇతర లక్షణాలు వీటికి ఉన్నాయి. ఈ రకాలు ఎక్కువగా భారతీయ రెతులకు అంగీకార యోగ్యంగా కూడా ఉన్నాయి. ఈ విత్తనాలను మార్కెట్‌ నుంచి కొమగోలు చేయవలసి

క్‌5్‌

రావడం ఆరోజుల్లో లెళులు ఎదుర్కొన్న (ప్రధానమైన ఇబ్బంది ఈ రకాలకు రసాయవిక ఎరువులు ఎక్కువగా అవసరమయ్యాయి. ఈ ఉత్పాదకాలను కొనడానికి తగినంత (ద్రవ్యం _రెతులవద్ద లేదు వాస్తవానికి మొక్క "పెరుగుదలకు విత్తనం చాలా ముఖ్యమైన ఉత్పాదకం ఆ పరిస్ధతుల్లో_రెతులు తమ వ్యవసాయ క్షేతాల్లో మంచి పంటలను పండించడానికి వీలుగా భారత (ప్రభుత్వంతో వాటు ఎన్నో రాష్ట్రప్రభుత్వాలు వృద్ది పరచిన విత్తన రకాలను కొవడావిక్షిరెతులకు సబ్బిడీలు ఇచ్చారు అంతేకాకుండా మంచి సంట పొందడానికి వక్రమమై వ విత్తనాల ఎరువుల సమ్మేళనాన్ని _రెతులు ఉపయోగించడావికనువుగా రపాయవిక ఎరువులమీద ఎక్కువగా సబ్బిడీలు ఇవ్వడం బరిగింది. తరువాత ఎక్కువ దిగుబడీవిచ్చే వరి రకాలను (1201 1610108 *జగండయ) తరవాత ఇతర పంటలకూ ఈ పథకాన్ని విస్తరించడం జరిగింది కాబట్టి భారతదేశంలో ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి మొట్టమొదటి సారిగా 1971-72 లో 100 మిలియవ్‌ టన్నుల స్థాయికి చేరినట్టు చూశాం (ప్రభుత్వం ఈ ఉత్పాదకాలకు వబ్చిడీ ఇవ్వకపోయినట్టయితే మనరెైతులు మార్కెట్‌ రేట్లతో ఈ ఉత్పాదకాలను ఉపయోగించే వారా అనే దానితోపాటు మన ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి కూడా ఈచాడున్న స్థాయికి చేరుకొనేదా అనే విషయం సందేహాస్పదమే దీంతో పాటు _రెతులకు రుణాలుగా ఇవ్వడానికి చాలినన్ని విధులు లభ్యమయ్యేంవదుకు కూడా (ప్రభుత్వం కట్టుదిట్టం చేసింది జ్యూలై 1969 లో 14 (వ్రధాన వాణిజ్య బ్యాంకులను జాతీయం చేయడం ద్వారా ఈ పని విర్వహించింది వ్యవసాయ రంగావికి ఆర్థిక సహాయమందించడంలో (ప్రధాన పాత నిర్వవా ంచే విధంగా అప్పుడు బ్యాంకులను రూపాందిచడం జరిగింది విత్తవాల మీద నబ్చిడీలు ః నాణ్యమైన విత్తనాల ఉత్పత్తి అనేది ఒక క్లిష్టమైన (ప్మకియ _ విత్తనాలను ఉత్పత్తిచేసే పంపిణీచేసే విధానం క్రింది విధంగా ఉంటుంది శాస్త్రవేత్తలు పరిశోధన న్షేతాల్లో అనేక పరీక్షలు నిర్వహించిన తరువాత పరిశోధన కేంద్రాలలో మేలు రకం విత్తనాలను రూపొందిస్తారు మల్టిఫకేషన్‌ కోసం విడుదల చేఎన ఈ విత్తనాలను (బీడర్‌ విత్త్రనాలంటారు ఈ (బ్రీడర్‌ విత్తనాలను ఫౌండేషన్‌ (పునాదికిలాగా - అంటే బలమ్రైనవిగా) విత్తనాలను ఉత్పత్తిచేయడానికి మల్టివై (హెచ్చించడానికి లేదా విస్తరించడానికి) చేస్తారు అప్పుడు పెద్ద ఎత్తున విత్తన సామిని ఉత్పత్తిచేసే ఫొండేషన్‌ విత్తనాలను రెతులకూ (ప్రయివేటు ఏజెన్పీలకు పంపిణీ చేస్తారు .రెతు స్థాయిలో జరిగే ఉత్పత్తికి వమాణం కోసం బాగా పరీక్షిస్తారు రెతులు ఉతృత్తిచే సే విత్తనాల (ప్రమాణానికి సంబంధించి వాటిని సర్టిఫికేషన్‌ ఏజౌన్సీలు (ద్రువపరచవలసి ఉంటుంది జాతీయ విత్తన పంస్థ ర్యాష్ట్ర విత్తన సంస్థలు (ధువపరిచే ఏజెన్సీలుగా ఉంటాయి. కాబట్టి పంటలు పండించడానికి _రెతులు వాడే విత్తనాలను (ధ్రువీకృత విత్తనాలంటారు. విత్తనాల విషయంలో రంగంలోకి వచ్చే నబ్చిడి ప్రధానంగా (బ్రీడర్సు స్థాయిలోనే ఉంటుంది పరిశోధన కేంద్రాలను కేం రాష్ట (వ్రభుత్వామే నడుపుతుంది. ఈ కేంధాలకయ్యే మొత్తం ఇర్చును (ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది ఈ సంస్థలను నిర్వవా ంచడానిక్షిరెతులు డబ్బు చెల్లించవలఎ నట్లయితే విత్తనాల కోసం వారు అధిక ధరలను చెల్లించ వలన ఉంటుంది ఈ ధరలను వారు చెల్లించలేరు అంతేకాకుండా రెచు స్థాయిలో వ్యవసాయ శాఖద్వారా విత్తనాల సంస్థలు (కార్పొరేషన్‌ ల) సరఫరా చేసే (ధువీకృత విత్తనాల ధరలు (ప్రయివేటు వ్యాపారులనుంచి బహిరంగ మార్కెట్‌ లో వాటి) అమ్మే ధరలకన్నా చాలా తక్కువగా ఉంటాయి ఈ సంస్థల నిర్వహణకు (ప్రభుత్వం పెద్ద ఎత్తున (ద్రవ్యం ఖర్చు చేస్తుంది ఈ ఇర్భును రైతులకు బదలాయించడం జరుగదు కాబట్టి ఇవి విత్తనాలకు సంబంధించి సబ్బిడిగా రూపాందితాయి రపాయవిక ఎరువులమీద నబ్బిడీలుః భారతదేశంలో “రెతుల సాంత నిర్ణయం కన్నా తన విధానాలద్వారా (ప్రభుత్వమే రసాయనికి ఎరువుల వినియోగాన్ని ఎక్కువచేఎందని చెప్పవచ్చు భారత వ్రభుత్వం రసాయనిక ఎరువుల రంగంలో సబ్సిడీ ఇవ్వక పోయినట్లయితే మన _రెతులు వాటిని తమ పాలాల్లో వినియోగించే స్థితిలో ఉండరు ర్‌6

ఫలితంగా మన వ్యవసాయోత్పత్తి 1950-1980 సం! ల మధ్య మూడురెట్లు పెరిగి ఉండేదికాదు రసాయనిక ఎరువుల ఉత్పత్తి, పంపిణీ వ్యవస్థను అర్ధంచేసుకోడానికి ప్రయత్నిద్దాం ఎరువులు రసాయనిక ఉత్పాదన కాబట్టి వీటిని రసాయనిక ఎరువులు అంటారు వీటి ఉత్పత్తికి చాలా వరకు దిగుమతి చేసికోవలసిన పె[టోలియం ఉత్పాదనలు పెద్ద ఎత్తున అవసరం పైగా దేశీయ ఉత్పత్తుల మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని పూడ్చటానికి పెద్ద ఎత్తున రసాయనిక ఎరువులను దిగుమతి చేసుకొంటారు అందువన్లి మన వినియోగంకోనం రసాయనిక ఎరువులను పాందడావికి సంబంధించి ఖర్చుచేసే (ద్రవ్యం మరింతగా పెరుగుతుంది, ఇవన్నీకూడా రపాయవిక ఎరువులకు పసంబంధించిన ఆధికమై న ఉత్పత్తి బిల్లుకు తోడవుతాయి రపాయనిక ఎరువుల ఫ్యాక్తరీలను ముడిపదార్ధం పుమ్మలంగా నరఫరా ఆయ్యే స్థలాల్లో వెలకొల్పవలసి ఉంటుంది. ఆ తరవాత భౌగోళికంగా విస్తరించి ఉన్న వివిధ వినియోగదారు కేంద్రాలకు రసాయనిక ఎరువులను పంపిణీ చేస్తారు న్వభావరీత్యా "పెద్దపరిమాణంలో ఉండే రసాయనిక ఎరువులకు రవాణా వ్యయం ఎక్కువగా ఉంటుంది తపాలా "రీట్లు మాదిరిగానే దేశంలో మొత్తంమీద ఈ ఎరువులకు ఒకేధర ఉండాలనేది (ప్రభుత్వ ఉద్దేశం ధరలలో ఎకరూపత ఏర్పాటు చేయడానికి తమ ఏజెన్సీలద్వారా _రెతులు చెల్లించవలనన రవాణా వ్యయాల్లో ఎక్కువ భాగాన్ని (ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది ఆ విధంగ దిగుమతి వ్యయాలు రవాణావ్యయాల విలీనం రూపంలో రసాయనిక ఎరువుల పబి స్పడీల లోని (ప్రధానమైన భాగం అమల్లోకి రావడం చూస్తాం రసాయనిక ఎరువులకు సంబంధించిన మొత్తం వార్షిక సబ్పిడీవి దాదాపు రూ 2000 కోట్లగా అంచనా వేయడమైంది వ్యవసాయ రంగానికి సంబంధించి ఈ సబ్బిడీ పరిమాణాన్ని దావివంతు కృషినే (ప్రస్తుతం మీరు అంచనా వేయగలరు ఈనబి డీలు లేకపోతే రసాయనిక ఎరువుల కోసం రెతులు చాలా (మరీ) ఎక్కువ ధరలు చెల్లించవలసి వచ్చేదనీ ఫలితంలో మీరుకొనే వ్యవసాయ వస్తువుల ధరలు చాలా ఎక్కువగా ఉండేవనీ ఇప్పుడు మీరు అర్ధం చేసుకోవడం సులభం రైతులు రసాయనిక ఎరువులను కొనకుండా వాటిని ఉపయోగించకుండా ఉంకే వ్యవసాయోతృత్తి తగ్గిపోతుంది కాబట్టి మళ్ళీ మీరు కొనే వస్తువుకు అదిక ధరలు చెల్లించవలసి ఉంటుంది పీరు (పీటిపారుదల) విద్యుచ్చక్తి మీద నబ్చ్బిడీలు ॥ సాధారణంగా ఈచబ్చిడీలను ర్యాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఇస్తాయి పాలాలపాగుకోనం .రెతులమీద విధించే నీటిపన్ను ఇతర వాణీజ్యకార్యకలావాలకు విధించే నీటిరేట్లు కన్నా బాగాతక్కువగా ఉంటుంది. వాస్తవానికి రైతుల పాలాలకు సాగునీరు సమకూర్చడానికి భారీ మధ్యతరహానీటి పారుదల ప్రాజెక్టులను వ్రభుత్వాలు చేపట్టాయి ఈ (ప్రాజెక్టులను సామాజిక (ప్రయోజన (ప్రాబెక్టులుగా పరిగణించడం జరుగుతుంది. వీటికయ్యే మొత్తం వ్యయాలను దాదాపుగా (ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది ఈ వీటిని ఉపయోగించుకొన్నందుకు రైతులమీద విదించే నీటిపన్ను 'పాజెక్టు విర్వహణ వ్యయావికి అంతంత మ్యాలం సరిపోతుంది కాబట్టి మనదేశంలో సాగునీరు అధికంగా సబ్సిడీ పొందింది ఈ (ప్రాొక్టులు లేకపోయినట్లయినే మన రెతుల పాలాలకు చాలినంత వీరుండేదికాదు. వారు వర్షపాతం మీద ఆధారపడాల్సివచ్చేది వర్షపాతం నరిగా ఉండనందువల్లి మన వ్యవసాయ (ప్రణాళికలన్నీ అస్తవ్యస్తంగామారేవి మన దేశంలోని అయిదు లక్షల (గామాల్లో దాదాపు 80 శాతం (గామాలకు విద్యుచృక్తి సరఫరా అవుతూ ఉంది విద్యుచృక్తి పరఫరా వ్యయం చాలా ఎక్కువ తమ పాలాలను సాగుచేయడానికి వీటివి తోడటాన్నికె రెతులు పంవుపెట్లకు విద్యుచృక్తివి ఉపయోగిస్తారు. పరిశ్రమల మీద విధించే విద్యుచ్చక్తి ఛాన్లీలతో పాల్చినప్పుడు వీటి పారుదల కోసం ఉపయోగంతచే విద్యుచ్చక్తి మీద విధించే ఛార్జీలు చాల తక్కువ అదేవిధంగా పంపుసెట్లకు సరఫరా చేపే డీజల్‌కు కూడా తక్కువ సేటు వసూలు చేస్తారు వాస్తవానికి ఈ సంవత్సరం (1987-88) కరువులో _రెతుల క్‌7

పాలాలకు నిరంతరమై న ఇంధన సరఫరా (విద్చుచ్చక్తి/డీజల్‌ ) ఏర్పాటు చేయటం కోసం కేంద్ర, ర్యాష్ట (ప్రభుత్వాలు అనేకమైన సబ్పిడీలను ప్రకటించడం మీరు గమనించే ఉంటారు ఇచ్చిన సబ్చిడీల ఇచ్చితమై వ మొత్తాన్ని (ప్రభుత్వ జీల్లా/తాలుకా కార్యలయాల్లోని "రివిస్యూ కార్యాలయాలనుంచి పాదవచ్చు వ్యవసాయ పరికరాలమీద పబ్బిడీలు ॥ వ్యవసాయ పరికరాలకు (నాగళ్ళు, విత్తవంతో వాటు ఎరువు (డిల్స్‌ మొ! వి) కూడా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సబ్బిడీలు ఇస్తాయి రెతులు శాస్త్రీయ వ్యవసాయ పద్దతులమి చేపట్టడాన్ని (ప్రోత్సహించడానికి ఈ సబ్బిడీలు ఇవ్వటం జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు విత్తవంతో వాటు ఎరువు డల్‌, బి అవసరమైనంత ఎడంలో విత్తనాలను విత్తడానికి తద్వారా మంచి దిగుబడులు పొదడానికీ రెతుకు సహాయ పడుతుంది. ఈ సబ్బిడీలు ఎక్కువగా (ప్రత్యేక ప్రాంతాల్లోని (ప్రత్యే పంటలకూ, రకాలకూ పరిమితమై ఉంటాయి అయినప్పటికీ వీటివల్ల కూడా (ప్రభుత్వావికి అధిక వ్యయం ఏర్పడుతుంది వ్యవపాయ రుణాలమిద పబ్చిడీలు ! వ్యవసాయ రంగానికి సకాలంలో చాలినంత పరపతి (అవ్వు) సరఫరా చాల ముఖ్యం ఉదాహరణకు వర్షాల (ప్రారంభంలోనే విత్తడం జరగాలి లేకుంటే పంట పాడయి పోవచ్చు కాబట్టి సకాలంలో విత్తనాలుకానడావికి విత్తే కార్యక్రమాలను చేపట్టడానికి _రెతుకు డబ్బుండాలి కాబట్టీ ఆర్థిక సంస్థలు (బ్యాంకులు, సహాకారసంస్థలు) .రెతుకు సకాలంలో చాలినంత పరపతి అందించేట్లు ఏర్పటు చేయడావికి (ప్రభుత్వం అనేక చర్యలు తీసుకొంది వ్యవసాయ పరపతి విషయంలో చాలా బీద్వరెతులకు (చిన్నతరహా ఉపాంత్సరెతులు) సబ్పిడీకత రుణాలు పాందే ల్వర్లత ఉంటుంది (ప్రత్యేక వర్గాల_రెతులకు తగ్గించిన వడ్డీ రేట్ల రూపంలో ఇవిలభిస్తాయి ఆక్థికంగా సమాజికంగా వెనుకబడ్డతరగతులకు చెందిన రైతులకు తక్కువ వడ్డీ రెట్లతో రుణాలు లభిస్తాయి. ఇతర_రైతులకు విధించే వడ్డీరేటు వెముకబడ్డ రెతులకు విధించే వడ్డీరేటు మధ్య ఉన్న తేడా సబ్సిడీ భాగమవుతుంది (ఒ. (ప్రత్యేక పధకం కింద) ఇతర_రెతులు దాదాపు 12-13 శాతం వడ్డీ చెల్లిస్తూ ఉండగా ఈ రైతులకు 4 శాతానికే రుణం లభిన్తున్నది కరువు వరదలు మొదలైన ఆపత్పమయాల్లో వివిధ రాష్ట (ప్రభుత్వాలు _రెతులు (సవకారసంస్థలనుంచి గొవి బ్యాంకులనుంచి గాని) తీసుకొన్న రుణాలను రద్దుచేయడం బాకాయి ఉన్న రుణాలమీద విధించే వడ్డీని పూర్తిగా వదులు కోవడం మీరు గమనించే ఉంటారు సాధారణంగా ఈ సౌకర్యం ఇతర రంగాలకు వర్తించదు. సంక్షోభ సమయంలో _రెతులు (ప్రయోజనాలను రక్రంచడానికి తమతమ వ్యవసాయ కార్యకలాపాల్లో కొనసాగడానికి వారికి ఈవిధంగా సహాయం చేయడం జరుగుతున్నది. ఇట్లాంటి చర్యలేనట్లయితే చాలా మంది _రెతులు తమ భూములన్తూ పపవులనూ చాలా తక్కువ ధరలకు అమ్ముకొని దుర గర బీవితం గడుపుతూ పట్టణ (ప్రాంతాలకు వలనపోయేవారే మివీ = కిచ్స్‌ః పంటకాలం (ప్రారంభంలో రైతులకు మినీకిట్స్‌ పంచడమనేది నబ్బిడీ పధకంలో కొత్తగా చేరిన అంశం మంచి ఉత్పాదకాలను వాడటానికి ఇరెచులను (ప్రోత్సవాంచే నిమిత్తం ప్రభుత్వం వ్యవసాయశాఖ ద్వారా విత్తనాలు రసాయనిక ఎరువులు ఇతర రసాయనాలవంటి ఉత్పాదకాలను శాస్త్రయ వ్యవసాయం కోవం అవనరమైన పరిమాణాల్లొ రైతులకు సమకూరుస్తుంది ఈ కిట్బును ఉచితంగా గానీ చాలా తక్కువధరలకు గానీ రెతులకు ఇవ్వడం జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు ఈళాన్యర్యాష్ట్రాల్లో వరిదగుబడిని పెంచడానికి ప్రభుత్వం ఈ కిచ్స్‌ను రైతులకు అందిస్తుంది అదే విధంగా పప్పుధాన్యాలు నూనెగింజలు వంటి ముఖ్యమైన పంటల ఉత్పత్తిని (ప్రోత్పహి ౦చడావికి రెతులకు ఈిట్స్స్‌ను ఇవ్వడం మీరు చూసే ఉంటారు 58

ణే ణే (స

స్ట్‌! / 1 గ ర్ట (ల! | స్‌ . య్‌ స్‌ గ్‌ లి చి స్తం 1 చ గ్‌ డు ్ట్‌ న్‌ నా టా! ప చై ఖు రి ఏ కళ ఇళ్ల ల రి ఫి గే స్‌ (|

ల సై గ ౭ నో నీ ర్తి ఫ్ర న క గ కా కే జి న | ౮

రో ల్ల మత జ గ్గ చ శ్తో శ న... స్‌ ర్య టీ ళన భి ఛి స స్‌ టె గ 1 ళ్‌ న్‌ ల్‌ ౫1 వ ౮ ఇ్చి | ఫ్‌. ర ట్స్‌ క గె న్‌ /్త (2 లా ళు ళా 2 ్గి

ఇప్పుడీ వ్యవసాయ రంగం ఉపయోగించే ఉత్పదకాలకు చాలా రకాలుగా పబి సడీ ఇవ్వడం జరుగుతుందనే విషయాన్ని మీరు అర్ధం చేసుకున్నారు. రెతు నిచాస స్థలం (రాష్టం, (ప్రాంతం మొదలైనవి) పండించే పంటరకం అతడి సమాజిక స్థాయి వంటి వాటిమీద సబ్బిడీ రకం, మొత్తం ఆధారపడి ఉంటాయి. పరోక్షంగా అయినప్పటికీ రెతులకు సహాయపడే ఇతర సబ్బిడీలను కూడా వ్యవసాయరంగానికి ఇవ్వడం జరిగింది. ఈ పరోక్తసబి స్పడీలకు క్రమ బద్దం చేసిన మార్కెట్లు, అన్ని వాతావరణాలకూ తట్టుకొనే రోడ్డు, మార్కెట్‌ సమాచారం వంటివి ఉత్తమ ఉదాహారణలు. ఈ (ప్రాజెక్టులు మీద అయ్యే వ్యయాన్ని కనీసం (ప్రాధమిక దశల్గ్లోనయినా (ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది. ఈ (ప్రాబెక్టులు రెతుల ఉత్పత్తులను మార్కెట్‌ చేయడానికి మాంచి అవకాశం కల్పిస్తాయి. అందువల్లి అధికోత్పత్తికి రెతులను (ప్రోత్సహిస్తాయి. అయితే వ్యవసాయోత్పాదనలకిచ్చే నబ్చిడీలకు పంబంధించిన విషయాలమీద మనం (ప్రధానంగా దృష్టికేందీక రించాం కాబట్టి వాటివి గురించి ఇక్కడ చర్చించంతడం లేదు. 4.2.4. నబ్బిడీలవల్ల వివియోగదారులు ఏవిధంగా లాభం పొందుతారు

ఈ యూనిట్‌ (వ్రారంభంలో మీరుగమనించినట్టు వ్యవసాయ ఉత్పాదకాల మీది నబ్బిడీలు, ఈ ఉత్పాదకాలను కొవడావికీ _రెతులు చెల్లించవలసిన ధరలను తగ్గిస్తాయి. ఆవిధంగా వస్తువుల మొత్తం ఉత్పత్తివ్యయం తక్కువగా ఉంటుంది. వినియోగదారులుగా మీకవసరమైన వస్తువులను కొనుక్కొనే ధర ఉత్పత్తి దారుకు అయ్యే ఉత్పత్తి వ్యయంతో పాటు ఇతర అంశాలమీద ఆధారపడి ఉంటుంది. కాబట్టీ వ్యవసాయ రంగానికి ప్రభుత్వం సమకూర్చే సబ్సిడీ విధానాల వళ్ల వివియోగదారులుగా మీరు కూడా లాభం పొందుతారు.

మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - 1

1. భారతదేశంలోని ఇతర రంగాలతో వ్యవసాయరంగం ఏ విధంగా అనుసంధానమై ఉందో వివరించండి

2 వ్యవసాయ రంగంలో సబ్సిడీ ప్యాత ఏమిటి ? "

ర0

3. (వ్రభుత్వం సబ్చిడీలిచ్చే వ్యవసాయోత్పాదకాలను పెర్కొనండి

4. కొన్ని వ్యయాలను రైతులకు బదలాయించక పోవడం కూడా సబ్బిడీయే, ఏవిధంగా ?

4.3 (ప్రదర్శన శ్షేరాలు

4.3.1. (ప్రదర్శన శ్షేరశ్రాలంటే ఏమిటి ?

"పేరు సూచించేదాన్ని బట్టి,_రెతులకు తెలియజేయాలని (ప్రభుత్వం భావించిన విషయాన్ని _రెతులకు (ప్రదర్శించి

చూపే క్షేతమే ప్రదర్శన శ్షేతం. పంట దిగుబడీ, రసాయనిక ఎరువులు, లేదా రసాయనాలు మొదలగు వాటి

(ప్రభావాన్ని గురించి రెతులను అంగీకరంపజే యడానికి వీటిని ఉపయోగిస్తారు. తమ వస్తువులను అమ్మే వివిధ

కంపెనీలు విర్వహించే అనేక (ప్రదర్శనలను మీరు గమనించి ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు (పెషరుకుక్కర్ణు, వంటింటి

పరికరాల (ప్రదర్శన వంటివి, టి.వి., రేడియో సినిమాలలో చూపే ప్రకటనలు ఈ ప్రదర్శనకు మంచి ఉదాహరణలు. 61

వారి వస్తువుల (ఉత్పాదనల) ప్రయోజవావికి సంబంధించి వినియోగ దారులమ అంగీకరింపజేయడావికి ఈ

(ప్రదర్శనలు నిర్వహిస్తారు అదే విధంగా (ప్రదర్శన స్షేతాల సహాయంలో రెతులను ఆంగీకరింపబేయడానికి వివిధ జెనీ సిలు ప్రయత్నిస్తాయి

4,3 2 ప్రదర్శన క్షేతాల రకాలు

స్టూలంగా (ప్రదర్శన స్నేతాలను "రెండు రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు

ఎ) పద్ధతి ప్రదర్శన

బి) ఫలిత (ప్రదర్శన

ఒక (ప్రత్యేక కార్యకలాపాన్ని ఏవిధంగా చేయాలో _రెతులకు బోధించాలనుకున్నప్పుడు పద్ధతి (ప్రదర్శవలు చేస్తారు ఒక (ప్రత్యేక పద్ధతి / పరికరం ద్వారా విత్తవాలు విత్తడం (ప్రత్యేక వరుసలో రసాయవిక ఎరువులను వేయడం, ప్మకమమైవ పద్ధతిలో పంట మార్చడం వంటి కార్యకలాపాలను (ప్రదర్శనల సహాయంతో మరింత నులభంగా విపరించగలం ఉపకరణాలు (పరికరాలు) చెడిపోకుండా మీటి వి లేదా వాషింగ్‌ మిషీన్‌ ను ఆత్యంత సార్టకంగా మీరు వీవిధంగా ఇచ్చితమై న పద్దతిలో వాడాలో చూపె దుకాణాదారు (సేల్ప్‌మెన్‌ ) చేసే (ప్రదర్శన లాంటిదే ఇది. మరొక (శ్రీయ, తెలియజేస్తున్న ఫలితాలను గురించి రైతులను ఆంగీకరింపబేయడానికీ వాడే (ప్రదర్శనే ఫలిత (వ్రదర్శన పంటల దిగుబడి ప్రయోగాలు అంటే (ప్రత్యేకమైన [బాండు రసాయనిక ఎరువులు ఎంత అధిక దిగుబడుల నంంస్తాయో ఈచద్ధతి ద్వారా బాగా (ప్రదర్శించవచ్చు ఈ పద్దతివి (పతే శకంగా రసాయవిక ఎరువుల కంపెవీలు, (క్రిమి సంహారకాలు, కీటకవాశకాలు వంటి వృక్ష రక్షక రసాయనాలను ఉత్పత్తిచేసే వారు ఉపయోగిస్తారు వాస్తవావిక్కి రెతులకు ఏదయివా కొత్త వంకేతిక విజ్ఞావాన్ని గురించి తెలియజేయడానికి పునః వ్రరద్శనలు ఉత్తమ పాధవాలవి (గ్రహించడం జరిగింది రాష్ట(ప్రభుత్వాల వ్యవసాయ శాఖలు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాల విస్తరణ విద్యావిభాగాలు ఇతర వాణీజ్య సంస్థలూ విసరణ వీజెన్సీలు (ప్రత్యేకంగా రైతులకు నమాచారమందించే పాధనంగా (ప్రదర్శనలను ఉపయోగిస్తాయి ఈ రోజుల్లో (స్త్రీల కార్య్యకమాలు పెతం ఈ పద్ధతిని ఎంతగానో ఉపయోగిస్తాయి 4.3.3. ప్రదర్శవలు ఏవిధంగా ఎక్కడ విర్వహిస్తారు ? పాధారణంగా (వ్రదర్శనకోసం రైతుల వ్యవసాయ 'స్నేతాలను ఎంపిక చేనుకుంటారు ఆయా క్షేతాల్గ్లో ఉండే పరిస్థితులు కారణంగా ఇట్లా చేస్తారు పరిశోధన స్షేతాల్లోని క్షేత పరిస్టతులు సాధారణంగా వియం్శణకు లోనై ఉంటాయి. ఇవి భూమి రకాలు, నీటి పారుదల రసాయనిక ఎరువులు ఇతర రసాయన చికిత్సల వంటి వాటి రూపంలో ఉండవచ్చు ఈ పరిస్ధతుల వల్ల సాధారణంగా ఈ క్షేతాల్లో అధిక దిగుబడులు వస్తాయి అయితే ఇదే పాంకేతిక విజ్ఞానాన్ని రైతుల వ్యవసాయ క్షేతాలకు తీసుకొని పోయినప్పుడు వివిధ కాంణాలవల్ల దిగుబడులు పూర్తిగా భగ్నం కావచ్చు ఈ కారణాల్లో నిర్వహణ లనేది ఒక ముఖ్యమై న అంశంగా ఉంటుంది. కాబట్టే వ్రదర్శనలను సాధారణంగా రైతుల వ్యవసాయ '్షేతాల్లో నిర్వవాంచడం జరుగుతుంది పారుగ్న్గురెతులు (ప్రదర్శన 'క్షేత అనుభవాలనుంచి ఈ పద్దతులు తెలుసుకొంటారు మరొక ముఖ్యమైన ప్రదర్శన విధానం ఏమంకే తమతమ (ప్రాంతాల్లో పరిశోధన కేంద్రాలు విర్వహ్‌ ౦చే “ోకృషిమేలా” లు (వ్యవసాయ దినోత్సవాలు) ఉదాహరణకు పంట మంచి దశలో పెరిగినప్పుడు పరిశోధన "కేంద్రలలో

న్‌! గయే ళాలు” విర్వహిస్తాయి. ఈ వ్యవసాయ దినోత్పవం రోజున చక్కటి పంటలున్న తులు ఈ వ్యవపాయ స్హేతాల్లోవి పంటల విర్వహణను చూడటానికి వస్తారు. అదే సందర్భంలో .రెతుల, శాన్తజ్ఞాల మధ్యవత్యేక నంకేతిక సంభాషణ కోపం కూడ ఏర్పట్లు చేయడం జరుగుతుంది. అన్ని వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలూ భారతీయ వ్యవపాయ పరిశోధన మండలి (1.0..%) కి చెందిన సంస్థలూ ఇట్లాంటి వ్యవసాయ దినోత్సవాలు విర్వహిస్తాయి. 4.3.4. బాతీయ (ప్రదర్శన పథకం

ఈ పథకం కింద రెతుల వ్యవసాయ '్షేతాల్లోని సహజ పరిస్థితుల్లో (వ్రదర్శన కోసం .రెతుల పాలాల్గో పంటలు పండిస్తారు. దేశంలోవి దిగుబడి అంతరాలను అంచనా వేయడానికి సాధారణంగా _రెతులు పొందే నగటు దిగుబడులతో ఈ పథకం కిందవచ్చేవాటిని పోలుస్తారు. లతా య. వ్యవసాయ విన్తరణ రక్తం కార్యక్రమాలు

శాస్త్రజ్ఞాలు,_రెతుల మధ్య వ్యవసాయ విన్తరణ (ప్రధాన మైన అనుసంధానంగా ఉంటుంది. అన్ని రాష్ట వ్యవసాయ శాఖలూ రాష్ట్రస్థాయిలో విస్తరణ ఏజన్పీలుగా వ్యవహరిస్తాయి. అంతేకాకుండా అన్ని వ్యవసాయ విశ్వ విద్యాలయాలకు (వ్రమ్తుతం 26 ఉన్నాయి) సాంత విస్తరణ విద్యా విభాగాలున్నాయి. భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధన మండలి (1.0.4.క్పైకు కూడా న్యూఢిల్లీలో భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధన నంస్థ, కర్నాల్‌ లో జాతీయ వాడి పరిశోధన సంస్థ, ఇజాత్‌ నగర్‌లో భారతీయ పపసంవర్థన పరిశోధన సంస్థ వంటి పాంత నంస్థ లున్నాయి. వీటన్నిటికీ విస్తరణ విభాగాలకూ సంబంధించిన విస్తృతమైన వ్యవస్థ ఉంది. _రెతులు ఈ సంస్థల భావాలను అమపరించడానికి వీలుగా వారికి నమాచారం (ప్రచారం చేయడంలో ఈ ఏజన్పీలన్నీ చాలా (క్రియాశీల వప్యాత విర్వహిస్తున్నాయి. వ్యవసాయ విస్తరణ కృషి చేయడంతో వాటు ఈ విస్తరణ ఏజన్చీలు (గ్రామీణ జీవితం లోని వివిధ అంశాల్లో స్థావికరెతులకు శిక్షణ ఇవ్వడావికి కూడా ఏర్పాట్లు చేస్తాయి. రుతువు (కాలం), వంట, (ప్రాంతం, సంకేతిక విజ్ఞావం మొదలగువాటి నమనరించి శిక్షణ కార్య(క్రమాలను ఏర్పాటు చేయడం జరుగుతంది. ఈ కార్య్యకమాలకు ఉద్దేశించిన (ప్రజలకు అనుకూలమైన స్థలంలో, సమయాలలో ఈ శిక్షణ కార్య(కమాలు ఏర్పాటు చేయడం జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు పగలు తను వ్యవసాయ శ్షేతాల్లో సని చేసుకొనే రెతులు హాజరు కావడానికి అమవుగా పాయం కాలాల్లో (గ్రామ పంచాయతీ కార్యాలయం దగ్గర ఈ శిక్షణ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించవచ్చు. అదే విధంగా చాలా మంది (స్త్రీలు భాళీగా ఉండు మధ్యాహ్న సమయాల్లో వారికి శిక్షణ కార్య(కమాలు విర్వహించడం జరుగుతుంది. మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = 2

5. ముఖ్యమైన (వ్రదర్శన క్షేతాల రకాలు ఏవి ? వీటివి ఎప్పుడు ఉపయోగిస్తారు.

క క క |

6. జాతీయ (ప్రదర్శన పధకం గురించి రాయండి
7. శిక్షణ కార్యక్రమాల ప్రయోజనం మీద వ్యాఖ్యానించండి శిక్షణ కార్యక్రమాల రకాలు । స్థానిక అవసరాల మీద ఆధారపడి శిక్షణ కార్య్యకమాలను కొద్ది రోజులు నిర్వహిస్తే మరికొన్నింటిని కొన్ని గంటలు మూసమే నిర్వహించడం జరుగుతుంది. వివిధ వ్యవసాయ విస్తరణ ఏజవ్పీలు నిర్వహించే శిక్షణ కార్యక్రమాల్లో కొన్నింటిని కింద పేర్కొనడమైంది. సరయివ దూరాల్లో విత్తనాలు విత్తడం రసాయనిక ఎరువులమ వాడే పద్దతులు అంతర కృషి పద్ధతులు, వాటి సమర్ధత సార్ధకమై న పంట మార్పిడి పద్దతులు "సేద్యవునీటి నక్రమ వినియోగం వ్యవసాయ పరికరాల స్మకమ వినియోగం వివిధ రకాల ఎరువులను తయారుచేయడం ఫభమైన ఆహారాన్ని తయారు చేయడం, ఉపయోగించడం బయోగాస్‌ తయారీ - వాడకం సోలార్‌ కుక్కర్జు పాగరావి పాయ్యి వాడకం 64

తీర్‌ పారాంశం

వ్యవసాయం, పరిశ్రమ వర్తకం, రవాణా, బ్యాంకింగ్‌ వంటి రంగాలన్నీ పరస్పరం అమపంధావమైవ రంగాలు ఇవి

పరస్పరం ఆధారపడీ ఉంటాయి వీదైనా ఒక రంగంలో ఏర్పడ్డ మార్పిడి (ప్రభావం మరొక రంగం మీద కూడా

ఉంటుంది. ఆవిధంగా తన విధానాల ద్వారా వ్యవసాయ వ్యవసాయేతర రంగాల మధ్య నంతులనం

నిర్వహించడంలో (ప్రభుత్వం (ప్రముఖమై నవాత నిర్వవాన్తుంది అట్లాంటి విధానాలలో నబ్బిడీల ఏర్పాటు ఒకటి

తమ వ్యవసాయం కోసం చవక ధరలకు వాణ్యమై న ఉత్పదకాలను కొనడావికి రెతులకు సబ్బడీలు ఇవ్వడం

జరుగుతుంది. ఈనబ్పిడీ ఆహారోత్పత్తి వ్యయాన్ని తగ్గిస్తుంది ఆహారధర ఉత్పత్తి వ్యయం మీద ఆధారపడి

ఉంటుంది. కాబట్టి పరోక్షంగా మనకు సహాయం చేస్తుంది

వివిధ వీజెన్బీల ద్వారా _రెతులకు లభ్యమయ్యే ఇతర సాకర్యాలేవంటే -

(ప్రదర్శనల ద్వారా విజ్ఞానం సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల బదిలీ శిక్షణ కార్య(కమాలు

జగ కొవ్ని ముఖ్యమైన పదాలకు ఆర్జాలు

తిరోగమన ఆనునంధానం వ్యవసాయేతర రంగానికీ చెందిన ఉత్పాదవలలో వ్యవసాయ రంగం డిమాండ్‌ సృష్టించడం

భ్రీడర్‌ విత్తనం పరిశోధన న్నేతాల్లో శాస్తజ్ఞాలు అభివృద్ది చేఎన మంచి నాణ్యమైన విత్తనం

(ధువీకృత విత్తనాలు జాతీయ విత్తనాల సంస్థలు (ధువీకరించిన విత్తనాలు పంటలు పండించడానికి ఈ విత్తనాలను ఉపయోగిస్తారు

ప్రదర్శన (ఒకదావికి చెందిన) పని తీరునుగాని సాధించిన విషయాన్ని గావి చూపడం. ఒక (ప్రత్యేకమైన పనిని ఏవిధంగా చేయాలో _రెతులకు బోధించడానికి గాని బోధించే విషయానికి చెందిన ఫలితాల గురించి వారిని ఆంగీకరింపజే యడావికి గావి దీవి ని వాడతారు

వువాది విత్తవాలు పెద్ద ఎత్తున విత్తనాలను ఉత్పత్తి చేయడం కోపం రెతులకూ ప్రయివేటు ఏజౌవ్సీలకూ పంపిణీ చేఎన విత్తనాలు పెద్ద ఎత్తున (బ్రీడర్‌ విత్తవాలము పండించడం ద్వారా వీటిని పాందటం జరుగుతుంది

ఆవి స్నహతావరణ రోడ్డు అన్ని వాతావరణ పరిస్థితులలోను ఉపయోగపడగల మార్గాలు

65

4,7 మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - జవాబులు 1 జవాభాలోని అన్ని వర్గాలకూ వ్యవసాయ సరుకులు అంపే ఆహార వస్తువులు అవసరం కాబట్టి వ్యవసాయ రంగం ఇతర రంగాలవ్నిటితో అనుసంధానమై ఉంది వ్యవసాయ సరుకుల ధరలలలో పెరుగుదల అంప (ప్రజలు తమ ఆహారం కొనడానికి ఎక్కువ (ద్రవ్యం ఖర్చు చేయవలసి ఉంటుంది కాబట్టి ఇతర వస్తువుల మీద ఇర్చు "పెట్టడానికి వారి దగ్గర తక్కువ మొత్తం మిగులు తుందవి అర్థం ఫలితంగా వ్యవసాయేతర వస్తువుల గిరాకీ దెబ్బతింటుంది. కాబట్టి తక్కువ డిమాండ్‌ కారణంగా ఇతర పరిశ్రమలు నష్టపోతాయవి ఆర్ధం చేసుకోవాలి అదే విధంగా వ్యవసాయ రంగం కూడా తన అస్తిత్వం కోసం ఇతర రంగాల మీద ఆధారపడిఉంది పారిశ్రామిక రంగం రసాయనిక ఎరువులు సమకూరున్తుంది. రవాణా రంగం ఉత్పదకాలను _రెతులకూ క్షేతాలకూ చేర వేయడంలో సహాయ పడుతుంది బ్యాంకింగ్‌ రంగం _రెతులకు రుణాలిస్తుంది. 2, మెరుగు పరిచిన విత్తనాలు రసాయనిక ఎరువులు సస్యరక్షణ రసాయనాలు మొదలగు మంచి నాణ్యమైవ ఉత్పాదకాలను వినియోగించడానికి ఆవిధంగా వ్యవసాయోత్పత్తిని పెంచడానికీ సబ్బిడీలు రైతులకు తోడ్పడతాయి ఈసదబి డీలు ఇవ్వకపోతే వ్యవపాయోత్పాదక రకాల ధర చాల ఎక్కువగా ఉంటుంది దేశంలోని రెతుల్లో దాదాపు 72% గా ఉన్న చిన్నతరహా ఉపాంతరైతులు మంచి నాణ్యమై న ఉత్పాదకాలను కొనలేరు కాబట్టి వారి ఉత్పత్తి కూడా తక్కువగానే ఉంటుంది వ్యవసాయ సరుకుల ఉత్పత్తి వ్యయాన్ని తగ్గించడంలోనూ ఉత్పత్తివి పెంచడంలోమా సబ్బిడీలు తోడ్పడుతాయి. ఆవిధంగా వినియోగదారు అందరికీ లాభం చేకూరుస్తాయి. కరువు, వరదల వంటి ఆపతృమయాలలో రుణాల రద్దువంటి కొన్న రకాల సబ్బిడీలు .రెతులు తమ ఉత్పత్తిలో కొనసాగడావికీ సహాయపడుతాయి. ఇట్లాంటి సబి సడీలు లేకపోయినట్లయితే రైతులు తమ భూములనూ పపవులమా తక్కువ ధరకు అమ్ముకొని జీవనం కోసం పట్టణ (ప్రాంతాలకు వలన పోవలన వస్తుంది ఆవిధంగా దేశంలో వ్యవసాయోత్పత్తి దెబ్బతింటుంది. 3 వ్రభుత్వం నబ్చిడీలు ఇచ్చే వ్యవసాయోత్పాదకాలు. విత్తనాలు రసాయనిక ఎరువులు నీరు విద్యుచ్చక్తి వ్యవసాయ పరికరాలు వ్యవసాయ రుణాలు మినీ కిట్లు 4 మంచి నాణ్యమై న విత్తవాల ఉత్పత్తి అనేదిక్లిష్టమై న(ప్టకియ ఆంటే కాకుండా అది చాలా వ్యయంతో కూడీనది. (ప్రయోగాల పరంసర తరువాత మంచి వాణ్యమైన విత్తనాలను రూపొందించే పరిశోధన సంస్థలను (ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తూఉంది. అదే విధంగా విత్తశాల నాణ్యతకు (ధ్రువీకరణ ఏజెన్సీలు తక్కువ ధరలకు_రెతులకు (ధ్రువీకృత విత్తవాలు సరఫరా చేసే సంస్థలు ఆయిన జాతీయ విత్తనాల సంస్థలు ర్యాష్ట విత్తనాల సంస్థలన్నిటినీ (ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తుంది ఈ సంస్థల విర్వహణకు ప్రభుత్వం పెద్దమొత్తాల్లో (ద్రవ్యం ఖర్చు చేస్తుంది ఆవిధంగా ఈ వ్యయాన్ని రెతులకు బదిలీ చేయక పోవడం కూడ సబ్సిడీ కిందకే వస్తుంది ఎందుకంటే ఈ సబ్సిడీలు లేక పోయినట్లయితే మంచి వాణ్యమైన విత్తనాల కోసం _రెతులు అధిక మొత్తాలను చెల్లించవలసి వస్తుంది 5 (ప్రదర్శన అనేది సజీవ ఉదాహరణలను ఉపయోగించే ఒక (ప్రత్యేక పద్ధతి పని తీరును గాని దానికి చెందిన 66

ఫలితాలను గావి చూపడాని సి సూచిస్తుంది కొత్త సాంకేతిక విజ్ఞానాన్ని_రెతులకు అఆందిచడావికి (ప్రదర్శనలు ఉత్తమ పదతులుగా ఉన్నాయని (గ్రహ ంచడం జరిగింది

ల "రెండు ముఖ్యమైన ప్రదర్శన రకాలు - (0) పద్ధతి ప్రదర్శన (౧) ఫలిత (ప్రదర్శన ఒక విషయాన్ని ఏవిధంగా చేయాలో _రెతులకు బోధించదలుచుకొన్నప్పుడు పద్దతి (ప్రదర్శనను వాడటం జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు ఒక (ప్రత్యేక పద్ధతి / పరికరం ద్వారా విత్తనాలు విత్తడం రసాయనిక ఎరువుల వాడకం పంటకోత మొదలగునవి ఒక (ప్రత్యేక వమ్తువు (వయోజనాన్ని గురించి రైతులను అంగీకరింప జేయడానికీ అనువుగా ఒక (ప్రత్యేక రపాయనిక ఎరువును ఉపయోగించడం ద్వారా అధిక దిగుబడి పాందడం వంటి (ప్రత్యేక అంశం ఫలిళాలను మనం చూపాలనుకొన్నప్పుడు ఫలిత (ప్రదర్శనను వాడటం జరుగుతంది 6 ఈ పధకం కింద రైతుల పాలాలలో వారికి అనుకూలమైన పరిస్ధ్థతులలో (ప్రదర్శన నిమిత్తం పంటలు పండించబడతాయి దిగుదిడీ అంతరాలను ఆంచనా వేయడానికి అనువుగారెతులు పొందిన నగదు దిగుమతులను ఈ పధకం కింద దిగుబడి స్థాయితో సరిపోలుస్తారు 7 వివిధ వ్యవసాయ విస్తరణ ఏజన్సీలు శిక్షణ కార్య(కమాలను నిర్వహిస్తాయి ఇవి శాన్తజ్ఞాల _రెతల మధ్య (ప్రధాన అనుసనంధావంగా ఉంటాయి పరికాధన ఫలితాలనూ ('ప్రయోజనాలనూ గిక్తణ కార్య[కమారి ద్వారాతమ వ్యవపాయ న్నేతాల్లో ఆవరింబించడానికనువుగా.రెతులకు (ప్రసారం చేయడం జరుగుతుంది కాలం (రుతువు) పంట (ప్రాంతం పాంకేతిక విజ్ఞానం మొదలయిన వాటిననుసరించి శిక్షణ కార్య్మకమాలను ఏర్పాటు చేయడం జరుగుతుంది వీటిలో (గ్రానూర జీవితానికి చెందిన వివిధ అంశాల్లో రెతులకిచ్చే శిక్షణ కూడా కలి ఉంటుంది ప్రయోగాత్మక అభ్యాసం ఓ వ్యవపాయ రంగం వాడే ఉత్పాదకాల కోసం మీరు ఉండే రాష్ట (ప్రభుత్వం మంజూరు చేసిన వివిధ సబ్బిడీలనూ ఆవబ్సిడీల మొత్తానికీ సంబంధించిన వృత్తాంతాన్ని సేకరించి రికార్డు చేయండి (ఈ సమాచారం 'సేకరించడావికీ మీరు నమితి అభివృద్ది అధికారి కార్యాలయాన్ని సందర్శించవచ్చు) 2 వ్యవసాయ దినోత్సవం నాడు ఆత్యంత సమీపంలోని వ్యవసాయ పరిశోధన కేంద్రాన్ని / విశ్వవిద్యాలయ ఆవరణను వ్యవపాయ సంస్థలను సందర్శించండి మీ పరిశీలనలను రికార్డు చేయండి న! మీరున్న పట్టణంలోని వ్యవసాయ శాఖ కార్యాలయాన్ని సందర్శించండి 1987-88 సంవత్సరంలో _రెతుల కోసం ఆశాఖ వారు ఏర్పాటు చేనన శిక్షణ కార్యక్రమాల పట్టిక రాసుకోండి

67

భాగం. 5 కోళ్ళు చేపల పెంపక కార్యక్రమం సమాజంలో ఆక్థికంగా వెనుకబడ్డ తరగతుల వారికి సబ్బిడీలు ఇవ్వడంలో (ప్రభుత్వ (కేంద రాష్ట (ప్రభుత్వాలు) పాతను ఈ యూనిట్‌ లో చర్చించడమైంది ఈ సబ్బిడీలు వస్తు, సేవల రూపంలో ఉంటాయి నమాజంలోని అవసరార్థ వర్గాలను విద్యావంతులుగా చేయడావికి ప్రభుత్వం నిర్వవాంచే శిక్షణ కార్యక్రమాలను గురించి కూడా మీరు తెలుసుకుంటారు పాఠ్యప్రణాళిక 50 ఉద్దేశాలు 51 పరిచయం 52 కోళ్ళఫారాలు

521 కోళ్ళ ఫారం ఉత్పాదనలు

522 గుర్ల (ప్రాముఖ్యం - వాటి ఉత్పత్తి డిమాండు

523 కోళ్ళ పరిశ్రమ

524 ఏడో (ప్రణాళికకు (ప్రతిపాదనలు

525 నబ్బిడీలు

526 శిక్షణ కార్యక్రమాలు 53 చేపల పెంపకం

531 భరలదేశంలో ప్రగతి

532, నబ్చిడీలు

533 శిక్షణ కార్య[(క్రమాలు 54 ఈ కార్యక్రమాల నుండీ మనం ఎలా లాభాలు పాందగలం ? 55 పారాంశం ర్‌ 6 కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్జాలు 57 మీరు నేర్చుకొవ్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - జవాబులు 5 0 ఉద్దేశాలు లలల ఈ యూనిట్‌ పూర్తయ్యేటప్పటికి మీరు

• భారలదేశంలోవి కోళ్ళు చేపల పెంపక (ప్రగతిని గుర్తించగలరు అ _రెతుల ఆదాయాలకు సంబంధించి ఈః రెండు పర్శిశమలు అందించే సహాయాన్ని అంచనా వేయగలరు అ కోళ్ళు చేపల పెంపక పరిశ్రమలకు ఇచ్చే సబ్బిడీల మీద వ్యాఖ్యానించగలరు 96 ఈ రెండు రంగాల్లోనూ శిక్షణ కార్యక్రమాల గురించి నైతులకు సలహా ఇవ్వగలరు

69

5.1. పరిచయం భారత (ప్రభుత్వంతో పాటు ర్మాష్ట్ర (ప్రభుత్వాలు కూడా ఏదో ఒక రూపంలో ('ప్రళుత్వ పరమైన సహాయంతో అవసరమైన ప్రాబెక్టులను స్వయంగా ఏర్పాటు చేయడంగాని కొన్ని 'పొబెక్టుల ఏర్పాటుకు ఆర్థిక సహాయ మందించడంగాని చేపట్టాయి ఈ (ప్రాబెక్టులను జవాభాకు మరింత ఉపాధి సౌకర్యం కల్పించడానికి గావ్కీ వివిధ వర్గాల ఆదాయాలను పెంచడంలో వారికి సహాయ పడటానికి గానీ నిరుపయోగంగా ఉవ స వనరులను ఉపయోగించడావికి గొవీ కేవలం (ప్రజలకు కొన్ని వన్తు సేవలను సమకూర్చడానికి గానీ ఉద్దేశించి ఉండవచ్చు. కాబట్టి సాధారణంగా (ప్రభుత్వ ప్రాజెక్టు దేన్నయినా సామాబికంగా సుసంగతమై న (ప్రాజెక్టుగా చూడటం జరుగుతుంది (గగ్రామిణ రంగంలో వాస్తవంగా (ప్రజలకు ఉపాధి కల్పించి వారి ఆదాయాన్ని పెంచే మార్గాలు చాలా ఉన్నాయి. కోళ్ళ ఉత్పత్తి కార్యకమాలు చేపట్టడం వీటిల్లో ఒకటి ఇందులో (ప్రజలు అధికాదాయాలు లర్జించగలరు ర్‌ 2. కోళ్ళ ఫారాలు గుడ్ల ఉత్పత్తి కోపంగావి మాంసం కోనంగావి కోళ్ళను పెంచే వ్యాపారాన్ని కోళ్ళ (పక్షుల) పర్మిశమ ఆంటారు ఈ పరిశ్రమలో రెతులు (ప్రధానంగా కోళ్ళను పెంచుతారు. కొంతమంది _రెతులు బాతులను కూడా పెంచుతారు కోళ్ళ పరిశ్రమను సాంతవనరుల మీద ఆధారపడి చాలా చిన్న తరహాలో గాని చాల పెద్ద తరహాలో గావి చేపట్టవచ్చు కాబట్టి పక్షుల (కోళ్ళ) వ్యాపారాన్ని మీ ఇంటి పెరటిలో కాని ఇంటి వైభాగాన గానీ (ప్రారంభించవచ్చు అయితే చాలా మంది వ్యాపారులు "పెద్దపెద్ద భూముల్లో పెద్దపెద్ద మొత్తాలను "పెట్టుబడి పెట్టి ఇతర వ్యాపార కార్యకలావాల మాదిరిగానే కోళ్ళపరి(శమను చేపడుతున్నారు ళ్‌ పరిశ్రమలో 500 నుండి 10000 వరకు పక్షులుంటాయి మరొక వైపు కుటుంబాలు నిర్వవా ంచే కోళ్ళ (పక్షుల) సంఖ్య చాలా తక్కవగా ఉంటుంది 5.2 షం కోళ్ళ ఫారం ఉత్పాదనలు కింద పేర్కొన్న మూడు వ్రయోజనాల్లో దేనికోనమై నా కోళ్ళ ఫారాన్ని (పక్షుల పెంపకాన్ని) చేపట్టవచ్చు గుడ్డ ఉత్పత్తి మాంసం కోసం (బ్రాయిలక్లు వృత్తి పరమైన హెచరీలు (ఒకరోజు వయసున్న పిల్లల అమ్మకం) ఈ మూడు పరిశ్రమలూ రైతులకు మంచి ఆదాయం సమకూరుస్తాయి. గుడ్ల ఉత్పత్తికోనం కోళ్ళ పెంపకాన్ని చేపట్టినప్పటికీ ఉత్పత్తి తగ్గిపోయినందువల్ల తీసేసే పక్తులవల్ల కూడా .రెతులకు మంచి ఆదాయం వస్తుంది లె ళా యూ 6.2.2. గుర్త ప్రాముఖ్యం = వాటి ఉత్పత్తి డిమాండ్‌ గుడ్డు వినియోగదారులకు చాలా మంచి (మాంసక్పత్తులు అందించే) ఆహారం అనారోగ్యం మంచి (క్రమంగా కోలుకుంటున్న రోగులకు గుడ్డు తినమని తరచుగా సలహా ఇన్తుంటారు. గుడ్లను ఎక్కువా వాడమని నలహా ఇచ్చే 70

(ప్రకటనలను మీరు గమనించే ఉంటాచు ఈ రోజుల్లో శాకాహారుల్లోని అధిక సంఖ్యాకులు సెతం గుడ్డు తింటున్నారు ఉదయం టిఫిన్‌ లో గుర్లను వాడటం మీరు తరచూ చూస్తారు ఇతర రకాల ఆహార పదార్దాల మాదిరిగా చిన్న పట్టణాలు పెద్ద పట్టణ (ప్రాంతాలు గుడ్లకు (ప్రధానమైన వినియోగ కేంద్రాలు భారతదేశంలో సంవత్సర నంవత్పరానికి గుర్ల పెరిగిపోతూ ఉంది దాదాపు డీమాండ్‌ లో పెరుగుదల ననునరించి గుర్ల ఉత్పత్తి కూడా పెరుగుతూ ఉంది భారతదేశంలో 1983-84 లో గుడ్ల ఉత్పత్తి 12 590 మిలియన్గుగా ఉండేది ఈ ఉత్పత్తి 1984-85 నాటికి 13 426 మిలియన్లకు పెరిగింది. 1989-90 లో ఏడో పంచవర్ష (ప్రణాళిక ముగిసేనాటికి 19,900 మిలియన్‌ గుడ్ల ఉత్పత్తి లక్ష్యాన్ని వ్రభుత్వం నిర్ణయించింది 5 23 కోళ్ళ పరిశ్రమ భారతదేశంలో కోళ్ళ పరిశ్రమను స్థరపరచడానికి (ప్రభుత్వం అనేక చర్యలు చేపట్టింది కేంద్ర కోళ్ళ (ప్రజనన సేతాల్లో మెరుగుపరిచిన రకాల (జూతుల) ను రూపాందించి విడుదల చేయడం జరిగింది గుర్లకోళ్ళ ఉత్పత్తితో వాటు - మార్కెటింగ్‌ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయటం ద్వారా గుడ్లను మార్కెట్‌ చేయడానికి సంబంధించి తగినంత (పాముఖ్యం ఇవ్వడం జరిగింది గుడ్తకోసం మాంసం కోసం పెంచే రెండు రకాల పక్షులకు సంబంధించి మంచి రకాల కోళ్ళను ఉత్పత్తి చేయడానికి సరఫరా చేయడానికి ఆరో (ప్రణాళిక (1980- 85) కాలంలో ఒక జాతీయ హాచరీ రిజిస్టేషన్‌ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించడం జరిగింది 5 2 4 ఏడో ప్రణాళికకు ప్రతిపాదనలు ఏడో ప్రణాళిక (1985-90) కాలంలో _రెతులకు పేరెంట్‌ స్టాక్‌ను సరఫరా చేయడం కోసం శాస్త్రయ (ప్రజనవాన్ని చేపట్టు డానికి ఇప్పటికే కేందం కోళ్ళ (ప్రజనన స్షేతాల్లోనూ ర్యాష్ట్రక్తతాల్లోనూ లభ్యమయ్యే అవస్థాపనను పటిష్టం చేయడం జరుగుతుంది పాష్టకాహార (ప్రమాణాల మీద దృవనిలుపుతూ గిరిజన (ప్రాంతాల్లో పెరటిలో కోళ్ళ పెంపకాన్ని విస్త్ప్రత పరచడం జరుగుతూ ఉంది కోళ్ళ పరిశ్రమలో ముఖ్యమైన సమస్య ఏమిటంటే గుర్లను మార్కెట్‌ చేయడం జాతీయ సహకార వ్యవసాయ మార్కెటింగ్‌ ఫెడరేషన్‌ (114]720) వ్రాంతీయ జాతీయ స్థాయిలో గుడ్ల్తనూ కోళ్ళనూ మార్కెట్‌ చేయడంలో ప్రధాన వ + వవాంచాలని సిఫొర్పు చేయడమైంది కోళ్ళను పెంచే .రెతులకు ర్యాష్ట్ర కోళ్ళ ఫారాలలో శిక్షణ సాకర్యాలు ఏర్పొటు చేయడం జరుగుతుంది. వాస్తవానికి భారతదేశంలో వ్యవసాయ రంగంలోని వివిధ ఉపరంగాలు (540 566[0/) రాష్ట (ప్రభుత్వాల అధీనంలోకి వస్తాయి కాబట్టే కేంద సహాయంతో రాష్ట ప్రభుత్వాలు పంటలు పాడీ పర్మిశమ కోళ్ళ పరిశ్రమ చేపల పరిశ్రమలు ఇంకా ఇతరమైన చిన్న తరహా రంగాల అభివృద్ధికోసం (గాంట్లు సబ్బిడీలు రుణాల రూపంలో ఎంతో ధనం ఖర్చు పెట్టడం చూస్తాము కేంద (ప్రభుత్వం (ప్రధానంగా సలహా దారు పాతను ఆర్థిక సహాయక పాటను నిర్వహిస్తుంది ళు రూ]

5 2,5 వబి ఎడీలు ఉత్పత్తి దారుల ఇబ్బందులమ తగ్గించడానికి కోళ్ళ పరిశ్రమ రంగానికిచ్చే సబ్బిడీలను వారికే నిస్దేశించడమై ంది వైద్య సౌకర్యాలు దాణా కార్య్యకమాలు వివిధ సంస్థలలో (ప్రభుత్వం విర్వవాస్తుంది వీటి నిర్వహణ కయ్యే వ్యయాలను

71

' పూర్తిగా (ప్రభుత్వాలే భరిస్తాయి. ఈ సేవలకు -రెతులు చెల్లించేది ఏమీ ఉండదు. అంతేకాకుండా కోళ్ళ పరిశ్రమ యూవిట్లను ఏర్పాటు చేసుకోవడం కోసం చిన్న, మధ్య తరహా రైతులకూ ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు చెందిన ('ప్రజలక్కూ గీరిజన రైతులక్తూ భూమి లేని వ్యవసాయ కార్మికులు మొదలగు వారికి (ప్రభుత్వం సబ్బిడీ భాగాన్ని కూడా సమకూరుస్తుంది. కోళ సదాణా కొనడానికి కూడ్డారెతులకు సదీి (డీలు యివ్వడం జరుగుతుంది. రెతులకు ఉచితంగా పశు సంవర్థక సేవలను సమకూర్చడం జరుగుతుంది. సాధారణంగా నమితి ప్టాయిలో ప్టావిక "రెవిన్యూ అధికారుల ద్వారా సబ్బిడీలు ఇస్తారు. కోళ్ళ పరిశ్రమ రెతులకిచ్చే సబ్బిడీల రకం ర్యాష్టంనుంచి ర్యాష్టైనికి మారుతుంది. కాబట్టి మనముంటున్న స్థలం లోని స్థానిక "రెవిన్యూ అధికారులనుంచి ఈ సమాచారం పేకరించడం మంచిది. ర్‌.2.6, గక్షణ కార్యక్రమాలు కొంతమంది రైతులు కోళ్ళ ఫారాలు ప్రయోజనకరాలని పరిగణించడం లేదు. కొందరు తమ కుటంబానికి చెందిన చిన్నచిన్న అవసరాలకు నరిపోయే పక్షులను మాతం "ఊపెంచుకొంటారు. పెద్ద ఎత్తున తలపెప్టే కోళ్ళ వ్యాపారాన్ని శాస్త్రీయ పద్దతిలో విర్వహించవలసి వుంటుంది. శాస్త్రీయమైన కోళ్ళపెంపకానికి ైతులకు శిక్షణ అవసరమవుతుంది. శిక్షణ సౌకర్యాలు చాలా మంది_రెతుల అవసరాన్ని తీర్చాలంకే అవి సువ్యవస్థితంగా ఉండాలి. ఈరోజాల్టో దేశం మొత్తం మీద వివిధ సంస్థలు ఈ శిక్షణ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నాయి. వ్యవసాయ

విశ్వవిద్యాలయాల్లూ భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధక మండలి అధీనంలోని కేంద సంస్థలూ ఈ కార్యక్రమాలు విర్వహిస్తాయి. రాష్ట ప్రభుత్వాలకు చెందిన పపసంవర్టన శాఖలు కూడా ఈ కార్య(కమాలకు తమవంతు కృషి చేస్తాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో పెద్దపెద్ద కోళ్ళ ఫారాలు కూడా కోళ్ళపెంపకంలో శిక్షణ ఇస్తాయి. ఈశిక్షణ కార్య[కమాలు ఒకరోజు వ్యవధి ఉండే చాలా స్వల్పకాలిక కార్యక్రమాలనుంచి ఒక సంవత్సరకాలం శిక్షణ ఇచ్చే సర్రిఫకేట్‌ కోర్పుల వరకు ఉంటాయి. వీటిలో కీలకమైన అంశాలు - అంటే షెడ్డ నిర్మాణం, కోడిపిల్లలను కొవడం, పిల్లలకు మేత వేయడం, వాటి ఆలోగ్యం పట్ట జ్యాగత్త తీసుకోవడం, గుడ్ల సేకరణ, పక్షుల ఏరివేత (తక్కువరకం వాటివి గుంపునుంచి వేరుచేయడం), ఫారం నిర్వహణ వంటి అంశాలుంటాయి. ఒక రోజో, వారమో వ్యవధి ఉన్న స్వల్పకాలిక శిక్షణ కార్య(కమాలు, కోళ స'పెంపకానికి సంబంధించిన వీదెనా ఒక (ప్రత్యేక అంశానికి. పరిమిత మవుతాయి. ఆ విధంగా కోళ్ళను పెంచే రైెళుకు ఎన్నుకోలసిన శిక్షణ కార్యక్రమాలు అనేక ముంటాయి. చాలా నందర్భాల్లో, ణిక్షం కార్యక్రమాలలో పాల్గోనే రైతులకు ఆహారం, వసతి వంటి ఉచిత సాకర్యాలను సమకూర్చడం జరుగుంది. కాబట్టి .రెతులు అధిక వ్యయం లేకుండా, పని లేని సమయాల్లో ఈార్య (కమాల ప్రయోజనం పాందుతారు,

మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = 1

1. (ప్రభుత్వం కోళ్ళపెంపక సంస్థలను ఎందుకు [ప్రోత్సహిన్తుందో నాలుగు ముఖ్యమైన కారణాలు పేర్కొనండి,

72

2 కోళ్ళ పరిశ్రమలో ఉత్పత్తి చేయగల ఉత్పాదనలు ఏమిటి 3. కోళ గ పరిశ్రమ చిన్న వ్యాపారంగానూ, పెద్ద వ్యాపారంగానూ ఉండవచ్చు - వివరించండి. త్మ రెతులనుంచి వసూలు చేయకుండా (ప్రభుత్వం కోళ్ళ పెంపకం దారులకు కల్పించే వివిధ వయోజవాలను "సేర్కొవండి. తతత 5.3 చేపల పెంపకం ననన చేపలు పస్టే కార్యకలాపాన్ని చేపల పెంపకం అంటారు. సాధారణ భాషలో చెప్పాలంటే ఈ వ్యాపార కార్య కలావొవ్ని మత్య పరిశ్రమ అవి "పేర్కొంటారు. లోతయిన సము(దాలలో చేపలు పప్పే కార్యక్రమంలో దేశజల సరిహద్దులమ సూచించే ప్రతే శక ఆర్టిక మండలం (5౫01051౪76 200౧00౧010 2006 = 282) లోనే తేపలు పట్టడం జరుగుతుంది. భూమి మీది జలాల్లో చేపలు పప్పే విషయంల్తోనదులు, సరన్ఫులు, తటాకాలు, రిజర్వాయర్జు వంటి జలాల్లో చేపలు పట్టడం జరుగుతుంది. చేపలు పట్టడం (గ్రామ స్థాయిలో పోషకాహారాన్ని సమకూరుస్తుంది. అంతే కాకుండా ఇది (గ్రామీణ (ప్రాంతాల్లో స్వయం ఉపాధి వనరుగా కూడా ఉపయోగపడుతుంది. (ప్రస్తుతం భారతదేశంలో భూమి మీది జలాల్లో చేపలు పట్టడావికే ఎక్కువ (ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం జరుగుతూ ఉంది. భూమి మీది జలాల్లో చేపలు వస్ట్రే వ్యాపారాన్ని అభివృద్ధిచేయడానికి (ప్రత్యేక (ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.

కడ.

5.3.1. భారత దేశంలో ప్రగతి

(ప్రస్తుతం మనం, గతకొన్ని సంవత్పరాలుగా భారతదేశంలో చేపల పెంపక విషయంలో జరిగిన అభివ ్చద్దివి పరిశీలిద్దాం భారతదేశంలో చేపల ఉత్పత్తి సంవత్సరానికి 3 1 శాతం పెరుగుదల రేటును వమోదు చేవ్లూ 1979- 80 సంవత్సరంలో 2.34 మిలియన్‌ టన్నుల నుంచి 1984-85 లో 285 మిలియన్‌ టన్నులకు పెరిగింది. 1984-85 లోవి మొత్తం ఉత్పత్తిలో సము[దపు చేపల ఉత్పత్తి 1 75 మిలియన్‌ టన్నులు కాగా భూమి మీది చేపల ఉత్పత్తి 1 1 మిలియన్‌ టన్నులు 1989-90 సం!లో దేశంలో మొత్తం చేపల ఉత్పత్తికి నిర్ణయించిన లక్ష్యం 4 మిలియన్‌ టన్నులు లోతయిన సముద్రంలో చేపలు పట్టడానికి 75 ఓడలు (/655613) ఉన్నాయి. అంతే కాకుండా దాదాపు 154000 నాటుపడవలు ఇరుకయిన తీర (ప్రాంతాల్లో పవి చేస్తున్నాయి. మనదేశంలోవి తీర్మవపాంతాల్లో పనిచేస్తున్న మర పడవల సంఖ్య దాదాపు 20 000 భారతదేశంలో చేపలు పస్టే (ప్రాంతావికి చెందిన పామర్ధ్యం కీంది విధంగా ఉంది

(ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలం - 202 మిలియన్‌ చకిమీ

తీర్యప్రాంతం = 7517 కిమీ

నదులు = 29000కిమీ

రిజర్వాయర్లు = 17 మిలియన్‌ హెక్టార్లు

ఉప్పునీటి వాంతాలు - 0 902 మిలియన్‌ హెళ్టార్టు

చెరువులు గుంటలు - 0753 మిలియన్‌ హెక్టార్లు

చెరువుల్లో గుంటల్లో చేపల పెంపకం అభివృద్ది కోసం చేపల పెంపకం దారుల అభివృద్ది ఏజన్పీలు రొయ్యల "పెంపకం ఎస్టేట్లను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా ఉప్పునీటి (ప్రాంతాల్లో రొయ్యల పెంపకం (ప్రాముఖ్యత పెరిగింది చేప విత్తనం (1131 5666) (అంటే తటాకాలూ సరసు లలో తదుపరి (ప్రజననం కోసం వాడే చేపలు) మత్స్య పరి(శ్రమల్లో (వ్రేధానమైన ఉత్పాదకంగా రూపాందుతున్నది వివిధ రాష్ట ప్రభుత్వాల ద్వారా వీటిని పొందడానికి (ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి కోళ్ళ పర్శిశమ విషయంలో ఇంతకు ముందు పేర్కాన్నట్లుగానే మత్స్య పరిశ్రమల విషయం కూడా రా(మ్మైనికి సంబంధించిందే కాబట్టి భూమి మీది జలాల్లో చేపలు పక్టు అంశం మొత్తం రాష్ట్ర వ్రభుత్వం వియం[త్రణ కిందికి వస్తుంది కార్యక్రమాలు సబి ఏడీల విధానాలు (గ్రాంట్లు నిర్వహణ పాలన శిక్షణ వంటివన్నీ ర్యాష్ట్రప్రళభుత్వ పరిదిలోకి వస్తాయి లోతయిన సముదదంలో చేపలు పస్టే కార్యక్రమం మాత్రం "కేంద (ప్రభుత్వ ప్రత్యక్ష నియంథతణ కిందికి పస్తుంది

532. నబి సజీలు

వివిధ రాష్ట [ప్రభుత్వాలు చేపల పెంపకానికి సంబంధించిన వివిధ కార్య కలాపాలకు నబ్బిడీలు మంజూరు చేస్తాయి అయితే ఈ విషయాల్లో వివిధ రాష్ట (ప్రభుత్వాల కార్యకలాపాలను సమన్వయం చేయడానికి కేంద్రంలో వ్యవసాయ (గ్రామీణాభివృద్ది మంత్రిత్వ శాఖ ప్రయత్నిస్తుంది కాబట్టీ ఈ నబ్బిడీలకు కేంద (ప్రభుత్వ మార్గ దర్శకత్వాన్ని తీసుకోవలన ఉంటుంది నువ్యవస్థతమై న మత్స్య పర్మిశ్రమల విభాగానికి చెందిన నిర్వహణ పరిపాలన వంటి ఒపర్‌ హెడ్‌ ల మీద అయ్యే మొత్తం వ్యయాన్ని సంబంధిత రాష్ట్రప్రభుత్వం భరిస్తుంది దీనికితోడు పరిశోధన విద్య, శిక్షణ, చేపల ఫారాల నిర్మాణం చేపల విత్తనం ఉత్పత్తి చేపల పోషణ పంఎణీ మొదలగు వాటిమీద రాష్ట (ప్రభుత్వాలు ఎక్కవగా ధనం ఖర్చు చేన్తున్నాయి. నౌకాశ్రయ సౌకర్యాలు చేపల (ప్రాసెసింగ్‌ మార్కెటింగ్‌ వంటి వాటితో

74

పాటు చేపలు పెంచే వారికి ఇతర అవస్థాపన సౌకర్యాలను నమకూర్చే మత్స్య పరిశ్రమల పధకాలమీద వ్యయాలను కూడా ఇవి భరిస్తాయి ఈ వ్యయాల్లో అధిక భాగం (ప్రభుత్వం నుంచి మత్ప్చ్య పర్శిశమల రంగానికి (గ్రాంట్టుగా వస్తాయి చేపల పెంపకం దారులకు కింద పేర్కొన్న సబ్బిడీలు లభిస్తాయి 4 లోలయిన పము[ద్రంలో చేపలు పప్టే పడవలను సేకరించుకోవడం కోనం మత్స్యకారులకు (జాలరులకు) నబ్బిడీ ఇవ్వడం & అవస్థాపన సౌకర్యాలు ఏర్పరచుకోవడం కోసం మత్స్యకారుల సహకార సంఘాలకు సబ్బిడీలు ఇవ్వడం అ విద్యావంతులయిన కార్యదర్శులను నియమించే సహకార సంఘాలకు నిర్వహణ పలి సడీలు ఇవ్వడం 9 చేపల పెంపకానికి చెరువులను నిర్మించడం కోనం (వ్రయివేటు వ్యక్తులకూ స్వచ్చంద సంస్థలకూ సబ్బిడీ ఇవ్వడం 8 చేపలుపప్టే దోనెలనూ(వాటర్‌ (వూఫ్‌ చర్మంలో చేఎన గుం్మడని చిన్న పడవ) నైలాన్‌ వలలనూ కొనుగోలు చేయడానికి సబ్బిడీ ఇవ్వడం 6 సహకార సంఘం సభ్యులకు చేపలు సల్టుడానికి సంబంధించిన వృత్తి పరమైన అవసరాల కోసం సబ్బిడీలు ఇవ్వడం 9 చేపలు పట్ట కార్యకలాపాలను యంత్రీకరించే (ప్రయత్నంలో సముద్ర డీజల్‌ ఇంజన్ల మీద సబి డీలు ఇవ్వడం 6 సంప్రదాయ పరమైన చేపల తోటను మెరుగు పర్చడానికి నబ్బిడీ 6 చేపల మార్కెట్లు నిర్మాణావికి స్థానిక నంస్థలకు సబ్బిడీలు ఇవ్వడం 4 గిరిజనుల కుచితంగా చేపలు పట్టుడానికి అవసరమై న సాధనాలను సరఫరా చేయడం 533. శిక్షణ కార్యక్రమాలు క్‌ ఇతర రంగాల విషయంలో మాదిరిగానే ఈ రంగంలో కూడ చేపలను పెంచే _రెతులకు (ప్రభుత్వ ఏజన్సీలు - ప్రత్యేకించి రాష్ట ప్రభుత్వాల మత్స్య పరిశ్రమల శాఖలు - (ప్రత్యేక ణిక్షణ కార్యక్రమాలు విర్వహిస్తాయి ఈ కార్యక్రమాల్లో అందించే శిక్షణలో చేపలు పట్టడానికి సంబంధించిన శాబ్త్రయ పద్దతులు వలల తయారీ మరమ్మత్తుల్లూ చేపలు పట్ట మరపడవలు నడపడం చేపలను విల్వచేయడం భద్రపరచడం శుద్దిచేయడం వంటివి ఉంటాయి దీనికి తోడు '్రలకు (ప్రత్యేక శిక్షణ కార్య(కమాలు ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది వారికి చేపలతో రుచికరమై న తయారీలకు సంబంధించి (ప్రత్యామ్యాయ పద్దతుల్లో శిక్షణ ఇస్తారు రాష్ట కేం (ప్రభుత్వాలు రెండూ మత్స్య పరి[శమలు రంగానికి కేటాయించిన (దవ్యంలో కొంత భాగాన్ని ఈ శిక్షణ కార్యక్రమాలను ఏర్పాటు చేయడంలో ఉపయోగిస్తాయి (చ్రస్తుత శిక్షణ కార్యక్రమాల్లో భూమి మీది జలాల్లో విత్తనం చేపలను (5666 1130) ఉత్పత్తి చేయడానికి సంబంధించిన శిక్షణను కూడా చేర్చి దానికి (పాధాన్య మివ్వటం జరిగింది భారత దేశంలోవి మత్స్య పరిశ్రమ రంగంలో శిక్షణ పొందిన మానవశక్తి అవసరం ఎంతయినా ఉంది ఈ అవసరాలను తీర్చడానికిమత్స్య పరి(శ్రమల కేంద్రం ఇంజనీరింగ్‌కు చెందిన "కేంద్ర సంస్థలతో పాటు దేశంలోని ఎన్నో ఇతర కేంద్ర సంస్థలు ఈ రంగంలో నిపుణులకు శిక్షణ ఇచ్చే కార్యక్రమాలు నిర్వవాస్తున్నాయి 75

మీరు నేర్చుకున్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = 2

5. లోతయిన సమ్ముదంలో చేపలు పట్టడం, భూమి మీద చేపలు పట్టడం - ఈరెంటి మధ్యా ఉన్న భేదం తెలపండి,

6. విత్తనం చేప (56668 [౧:[) అంటే ఏమిటి?

7. 'వ్రభుత్వం మత్స్య పర్మిశ్రమ రంగానికి ఇచ్చే సబ్సిడీలను పెర్కొనండి న 5.4 ఈ కార్యక్రమాల నుండి మనం ఎలా లాభాలు పొందగలం? చతల ఇంతకు ముందు మీరు చదివినట్టుగ్కా రాష్ట కేంద్ర స్థాయిల్లోని (ప్రభుత్వాలు సబి స్పడీలు ఇవ్వటం ద్వారా_రెతులకు (ప్రత్యేక శిక్షణ ఇవ్వడం ద్వారా కోళ్ళ పరిశ్రమన్తూ, చేపల పెంపకాన్నీ లాభదాయకమై న వ్యాపారంగా చేయడానికి "పెద్ద ఎత్తున ప్రయత్నం చేస్తున్నాయి. మీరు కొంత సమయం కేటాయించ గలిగితే, మీ యింటి చుట్టుపక్కల కొంత ఖాళీ జాగా ఉన్నట్లయితే,మీరు ఈ పరిశ్రమలను చేపట్టవచ్చు. దాని వల్ల కొంత అదనపు ఆదాయం ఆర్టించవచ్చు. కోళ్ళ పరిశ్రమ విషయంలో వ్రత్యేకించి ఈవిధంగానే ఉంటుంది. మీరు వ్యక్తిగతంగా ఈ పనులను చేపట్టలేకపోయినప్పటికీ (ప్రభుత్వానికి చెందిన వివిధ సబ్ఫిడీ, శిక్షణ కార్యక్రమాలకూ సంబంధించి ఈ పనులు చేస్తున్న వారిని విద్యావంతులుగా చేయవచ్చు.

76

556 పారాంశం కోళ్ళు మత్స్య పరిశ్రమలు 'రెండ్నూరెతులకు లాభదాయకమైన పరిశ్రమలు భారత (ప్రభుత్వం రాష్ట (ప్రభుత్వాలు వస్తు సేవల రూపంలో ఆర్టికంగా బలవన వర్గాల (ప్రజలకు వివిధ సబ్బిడీలు సమకూరుస్తున్నాయి ఉమ సంస్థల ద్వారా (వ్రభుత్వాలు శాస్త్రీయ పోషణ పద్ధతుల్లో ఆవసరార్జులను విద్యావంతు లను చేయడానికి శిక్షణా కార్యక్రమాలను విర్వహిస్తున్నాయి 5 6 కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్జాలు ఉపాధి తమ జీవనానికి ఆర్జించుకొనే టట్టుగా (వ్రజలను నియోగించడం హాచరీ తదుపరి ఉత్పత్తి కోసం (కోడి) ఎన్లలను అమ్మే సంస్థ హెన్టర్‌ ఒకయూీనిట్‌ (ప్రాంతం హెక్టార్‌ = 10000 చమీ భూమి మీది జలల్లో చేపలు పట్టడం నదులు సరస్సులు తటాకాలు రిజర్వాయర్లు వంటి లోతయిన జలాల్లో చేపట్టే చేపల వేట కిలో మీటర్‌ దూరానికి చెందిన యూనిట్‌ 1కిమీ 1000మీ పముద్రంమీద చేవలు పట్టడం లోతయిన సము[దంలో చేపలు పట్టుడం మార్కెటింగ్‌ ఉత్పత్తి, సరుకులు మొదలగువాటి అమ్మకం మీటర్‌ దూరానికి చెందిన యూనిట్‌ 1మీ= 100సెంమీ చేపల పెంపకం వైవుణ్యంతో కూడిన శాస్తయ మైన చేపల పెంపకం కోళ్ళ పరిశ్రమ గుడ్డు మాంసం అప్పుడు పుట్టిన ఎల్లల ఉత్పత్తికోసం పక్తులను పోషించడానికి సంబంధించిన వ్యాపార కార్యకలాపం ( (వధానంగా కోళ్ళను) చదరవు మీటరు ఒక (ప్రాంతానికీ చెందిన యూనిట్‌ (చమీ అవిలేదాణి అవి కూడా నూచిస్తారు నల 5 7. మీరు నేరు ఏకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = జవాబులు తతత 1 రైతుల కోళ్ళ పరిశ్రమను (ప్రభుత్వం (పోత్సవా౦చడానికి నాలుగు ముఖ్యమైన కారణాలు - *4 (గామిణ (ప్రాంతాల్లో (ప్రజలకు ఉపాధి కల్పించడానికి గల ముఖ్యమైన పద్దతుల్లో కోళ్ళ ఉత్పత్తి కార్య(కమాలు ఉపయోగకరం అ ఈ కార్య(కమాల ద్వారారెతులు ఆధికాదాయం ఆర్జించగలరు 6 మూడు అంటే గుడ్ల ఉత్పత్తి, (బాయిలర్‌లు వృత్తి పరమైన హాచరీలు - -రెతులకు మంచి ఆదాయం ఇప్తాయి 6 పోషనాహార దృష్టిలో గుడ్డు చాల (శ్రేన్టమైనవి (ముఖ్యమైనవి) ఎందుకంటే గుడ్డు మాంన కృత్తులను (ప్రాటీములము). అందిస్తాయి 77

2 కోళ్ళ పర్మిశ్రమ ఉత్పత్తి చేయగల ఉత్పాదనలు 11 గుడ్డు 2 బ్రాయిలర్‌లు (మాంసం కోసం) ౩ అప్పుడే పుట్టిన కోడి పిల్లలు ౩ కోళ్ళ పరిశ్రమను వ్యక్తిగతమైన వనరులమీద ఆధారపడి చిన్న తరహాలోన్నూ పెద్దతరవాలోనూ చేపట్టవచ్చు కోళ్ళ పరిశ్రమమ 10 నుంచి 15 వరకు పక్షులతో ఇంటి పెరటిలోను ఇంటి పె భాగాన కూడా (పారంభించవచ్చు. ఇతర వ్యాపార కార్యకలాపాల మాదిరిగానే కోళ్ళ ) పెంపకాన్ని కూడా దాదావు 5 000 మంచి 10000 పక్షులతో ఎక్కువ పరిమాణంలో పెద్ద మొత్తాల్లో డబ్బు పెట్టుబడి పెట్టడం ద్వారా చేపట్టవచ్చు 4 అ మెరుగు పరిచిన రకాలను రూపాందించ డానికీ విడుదల చేయడానికీ 'కేం్యధ కారణ (ప్రజనన ఫారాలను విర్వహించడం

• గుడ్డ కోళ్ళ ఉత్పత్తి - తో పాటు మార్కెటింగ్‌ కేం్యదాలను ఏర్పాటు చేయడం అ మంచి రకం కోడి పిల్లలను ఉత్పత్తి చేయడానికి సరఫరా చేయడావికి జాతీయ హాచరీ నమోదు కార్యక్రమం ఉ పక్షులకు క్లినికల్‌ సౌకర్యాలను సమకూర్చడం అ కోళ్ళ పరిశ్రమ యూనిట్టను ఏర్పాటు చేయడానికి కోళ్ళకు మేత కొవడానికి సబ్చిడీలు సమకూర్చడం 8 పప సంవర్ధక సేవలు సమకూర్చడం ఠి కోళ్ళ "పంపకంలో రెతుల కోసం వివిధ శిక్షణ కార్యకమాలను చేపట్టడం 5 లోతయిన సమ్ముదములో చేపలు పట్టడం ప్రతే గక ఆర్థిక మండలములో (%0105176 32008090 2008ల) జరుగుతుంది ఈ మండలం మనదేశ జల సరిహద్దులను సూచిస్తుంది. దీన్నే సముద్రం మీద చేపలు పట్టుడం అంటారు. నదులు సరమ్బులు తటాకాలు రిజర్వాయర్ల వంటీ భూమి మీది జలాల్లో (లోతయిన జలాల్లో) విర్వహీంచే చేపలు పస్టే కార్య కలాసమే భూమి మీద చేపల వేట (లోతట్టు చేపల వేట) 6 తటాకాలు సరన్సుల్లో తదుపరి (ప్రజననం కోనం వాడే చేపలే విత్తనం చేపలు లోతట్టు (121206) మత్త న్‌ పరిశ్రమలలో (ప్రధానమైన ఉత్పాదకాలుగా ఉంటాయి 7 (ప్రభుత్వం మత్స్యపర్విశ్రమల రంగానికిచ్చే అయిదు సబ్బిడీలు 6 లోతయిన నము[దంలో చేపలు పట్టడానికి వాడే పడవలను కొనడానికి మల కారులకు ఇచ్చే వబి డీ అ అవస్థాపన సౌకర్యాలు ఏర్పరచుకోడానికి మత్స్యకారుల సహకార సంఘాలకు ఇచ్చే సబ్చిడీలు 6 చేపల పెంపకంకోసం చెరువుల నిర్మాణానికి (ప్రయివేటు న్యచ్చంద సంస్థలకూ ఇచ్చే నబ్చిడీలు అ చేపల ముర్కెట్లను నిర్మించడానికి స్టానికి సంస్తలకిచ్చే సబ్బిడీలు అ గిరిజనులకు ఉచితంగా చేపలు పట్టడానికి అవసరమై న పామళగిని సరఫరా చేయడం ఆచరణాత్మక అభ్యాసం 1 మీ ర్యాష్ట్రానికి చెందిన కోళ్ళ పరిశ్రమలోని_రెతులకు పప సంవర్ధక శాఖి అందించే శిక్షణ కార్య్యకమాలమ రికార్డు చేయండి అడే విధంగా మత్స్య పరిశ్రమల శాఖా కార్యాలయానికి వెళ్ళి మత్స్యకారుల (ప్రయోజనం కోసం నిర్వహించే వివిధ శిక్షణ కార్యక్రమాలను సేకరించి పట్టికగా రూపొందించండి 78

భాగం. 6. ఆపరేషన్‌ వ్‌ కార్యక్రమం

ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ అనే పద బంధానికి వర్షంతోనో నీటితోనో ఏదో సంబంధ ముంటుందని మీరు ఊహించవచ్చు వాస్తవంగా సహకార భావన మీద పాడ్విరెతుల వ్యవబ్బకరణ ఫలితంగా పాల ఉత్పత్తిలో ఏర్పడిన విపరీత మైన "పెరుగుదలను ఇది నూచిస్తుంది

ఈ యూనిట్‌లో పాల ఉత్పత్తిని మెరుగుపరచడానికి చెతుల ఆదాయాన్ని పెంచడానికీ (ప్రభుత్వం నిర్వహించే వివిధ కార్య(కమాల గురించి మీరు తెలుసుకొంటారు

పాఠ్యవణాళిక

60 ఉద్దేశాలు

61 పరిచయం

62 పాలఉత్పత్తి

63 పఫుగణాభివృద్దికి (వ్రభుత్వ కార్యక్రమాలు

64 ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌

641 ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ దశ- 642 ఆపరేషన్‌ వ్లడ్‌ దళ- 11

65 ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ ద్వారా ఆదాయం పెంపు

66 పారాంశం

67 కొన్ని ముఖ్యమైన పదారికు అర్జాలు

68 మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంలో పరీక్షించుకోండి = జవాబులు చతు 60 ఉదేశాలు

లా

చతు ఈ యూవిట్‌ పూర్తయ్యేటప్పటికి మీరు

ఠి పొడిపర్మిశమ రంగం అభివ డ్డి సంబంధించిన (ప్రభుత్వ గే! కార్య(కమాలను గురించి సమ్మగంగా తెలుసుకుంటారు 4 పారి ఉత్పత్తి దావి అవసరాలను గురించి వ్యాఖ్యానించగలరు

9 ఆపరేషన్‌ వ్‌ కార్యక్రమ లక్ష్యాలనూ అది సాధించిన కార్యాలను నిర్వచించగలరు 8 పాడి పవహకార సంస్త సభ్యుడుగా (ప్రయోజనాలను అంచనా వేయగలరు తతత 61 పరిచయం న. వ్యవపాయంలోవి వివిధ కార్య(కమాలకి చెందిన సంఘటిత భాగమే పపసంవర్థనాభివృద్ధి వివిధీకరణ దా సరా రెతులు తమ వ్యవసాయ క్షేతాల్లో విభిన్నమైన వ్యాపార కార్యకాలాపాలు చేపడతారని అర్థం తమ వ్యవసాయ స్మేలానికి

సంబంధించిన వమ్వాలను తగ్గించడంలో ఇద్చిరితులకు సహాయ పడుతుంది ఎందుకంటే చెడువాతావరణం వల్లి గావి ఇతర కారణాల వల్లగావి వీదైనా ఒక వ్యాపార కార్యకలాపం విఫలమై తేరెతులకు మరోకార్యకలాపం వల్ల ఉత్ప్సత్తయిన ఆదాయం లభిస్తుంది. (వ్రధానంగా కుటుంబ (శ్రమను వినియోగించడంలో ఇది .రెతులకు సహాయ పడుతుంది. _రెతులకు రావలసిన మొత్తం ఆదాయనికి ఇది మరింత అదనంగా చేకూరుస్తుంది చాలా సందర్శా సెల్లో పప పంవర్థన కార్య కలాపాలు (ప్రత్యేకించి పొడి పరిశ్రమలను పంటలు పండించే కార్యకలాపాలను ఉత్తేజ పరిచేవిగా పవి చేస్తాయి అంటే పంటల మంచీ వచ్చే చెత్త వంటి ఉపోత్పత్తులతో పథవులను పోషంచవచ్చు. అంతే కాకుండా ఆవు పేడమంచి వచ్చే ఎరువును పంటలకు వాడవచ్చు ఆవిధంగా, భారతీయ వ్యవసాయంలో, వాడి పరిశ్రమకు చాలా ముఖ్యమైన ప్యాత ఉందనే విషయం మీరు గమనిస్తారు వాస్తవానికి దాదాపు వ్యవసాయం చేన్తున్న జనులందరూ తమతమ ఇళ్ళ లో అధికమైన అఆర్జ్హనకు గాని లాభాలకుగాని ఎక్కువ (ప్రాధాన్యం లేకుండా పాత పద్ధతి లోనే బతకటం జరుగుతున్నది ఇందువల్ల దేశంలో మొత్తం పాల ఉత్పత్తి కూడా చాలా తక్కువగా ఉండేది. కాబట్టి దేశంలో దాన్ని మెరుగుపరచడానికి 1960 దశకంలో (ప్రభుత్వం చొరవ తీసుకున్నది ఈ లక్ట్యాన్ని సాధించటానికి ఎన్నో కార్యక్రమాలను ఆమలు చేయడం జరిగింది (ప్రస్తుతం పాడీపరిశ్రమను లాభం మీది దృష్టితో వ్యాపారంగా చేపట్టడమై. వది _రెతులు ఇంతకు ముందు తమ పపువుల గురించి చూపిన (శ్రద్ధ కన్నా ఎక్కువ (తర్ధతో అవి ముఖ్యమై నవని భావిస్తున్నారు దీనికి (ప్రభుత్వ పధకాలే కారణం పాలక్తూ పాల ఉత్పత్తులకూ మార్కెటింగ్‌ సౌకర్యాలను పటిష్టం చేయడం కూడా ఈదిశలో బాగా తోడ్పడింది వలనా 6.2 పాలఉత్పత్తి / కతన లతతతతననతనవతలతతలతతతతతతతలతతతతతననననాడా భారతదేశంలోని పాలుత్పత్తి గత 15 సంవత్సరాల్లో గణనీయంగా పెరిగి పోయింది. ఈ విషయాన్ని కింది పట్టికలో చూడవచ్చు పట్టిక 6.1. భారతదేశంలో పాల ఉత్పత్తి (మిలియన్‌ టమ్నల్లో) సంవత్చరం ఉత్పత్తి 1970-71 210 1971-72 225 1979-80 30 33 1981-82 ౩430 1984-85 38 80 1085-86 42,30 పర్యవసానంలో భారత దేశంలో తలసరి పాల లభ్యత (అంటే ఒక వ్యక్తికి రోజుకి లభ్యమయ్యే పాలు) బాగా పెరిగి పోయింది. ఇది 1969 లో దాదాపు 110 (గ్రాములుండగా 1971-72 లో 112 (గ్రాములకు, 1981-82 లో 137 (గ్రాములక్కు 1985-86 లో 154 (గ్రాములకు "పెరిగింది ఈ విధంగా గత 15 సంవత్పరాల్లో భారత దేశంలో పాల ఉత్పత్తి పెరుగుదల ఫలితంగా పాలలభ్యత బాగా పెరిగినట్టు చూడవచ్చు కొన్ని వంవత్సరాలుగా పెరుగుతున్న వాల ఉత్పత్తివి ఇతోధికంగా సాధించడంలో రాష్ట, కేంద వ్రభుత్వాలు_రైతులకు సహాయం చేస్తున్నాయి 80

6,3 పశిగణాభివ ఎద్దికీ (ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు పాడి పపవుల (పాలిచ్చే ఆవులు, గేదెలు) ఉత్పాదకతను పెంచడానికి ఆరో పంచవర్ష ప్రణాళికలో 500 (ప్రధానమైన (గ్రామ సమితులనూ 122 సాం్యద పశుగణాభి వృద్ది (పాజొక్సులను ఏర్పాటు చేయడమైంది. విదేశీ వాడి పపవుల రకాలతో దేశవాళీ పపవులను సంకరం చేయడాన్ని (6033 0౯666108) శీఘతరం చేయడానికి వివిధ ర్యాష్టైల్లో ఘనీభూత వీర్య కేంద్రాలను (7026560061 520౧5) ఏర్పాటు చేయడమైంది. ఈ కార్యక్రమం మంచి పాల దిగుబడీనిచ్చేవిగా పెరిగే దూడలను పొందడంలో తోడ్పడుతున్నది. ఆరో (ప్రణాళిక కాలం చివరికి దేశంలో 14,849 పశువైద్య శాలలు ఉన్నవి. ఇంకను 19,286 పప (ప్రాథమిక చికిత్స కేంద్రాలు కూడా ఏర్పాటులో ఉన్నాయి. ఈ చర్యలన్నీ పపే ఆరోగ్య రక్షణను రెతుల ఇంటి ముంగిటికి తీసుక పోవడానికి దారి తీశాయి. (కర్నాటకలోవి బెంగుళూరు సమీపంలోని) మెస్పర్‌గట్టే నుంచి కేంద్ర పశుగ్రాన బీజోత్పత్తి పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందింది. మెరుగు పరచిన విత్తనాల ఉత్పత్తి స్థాయి సంవత్సరానికి 1000 క్వింటాళ్ళకు చేరుకుంది. వొడి పరిశ్రమ అభివృద్ధికి ముందుగా కావలసింది పచ్చిగడ్డి అభివృద్ది. కాబట్టి మెరుగు పరిచిన పశుగ్రాన బీజోత్పత్తి, పెద్ద ఎత్తున వాలఉత్పత్తిలో పెరుగుదల సాధించడానికి తోడ్పడతాయి. కేంద్ర వ్రభుత్వం 1989-90 లో 51 మిలియన్‌ టన్ను స్నల పాల ఉత్పత్తివి లక్ష్యంగా పెట్టుకొన్నది. అంకే అది 1984-85 మంచి 5-6 శాతం వార్షిక రేటు చొప్పున వృద్ధి చెందాలి. ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి రాబోయే సంవత్సరాలకు ఎన్నో కార్య(కమాలను రూపొందించడం జరిగింది. వీడవ (ప్రణాళికలో పపు సంవర్థనాభివృద్ది కార్యక్రమాల లక్ష్యాలు ః త్వరితమైన "పెరుగుదల రేటు సాధించడానికి అవసరమైన అవస్థాపన సమకూర్చడం. 9 పూర్వపు కార్యక్రమాల ద్వారా సాధించిన లాభాన్ని సంఘటిత పరచడం. త (గ్రామప్రజలు పపపోమణ ద్వారా తమ ఉపాది ఆవకాశాలన్నూ ఆదాయాన్నీ పెంచడంలో వారికి సహాయపడటం ద్వారా (గ్రామీణ జవాభాలోవి అధిక పంభ్యాకులను ఈ కర్య్యక్రమాల పరిధిలోకి తీసుకు రావడం. భారత దేశంలో "పెరిగిన పాల ఉత్పత్తులకు ఆపరేషన్‌ వ్లడ్‌ కార్యక్రమ (ప్రారంభం (ప్రధానంగా తోడ్పడింది. మీరు వేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = 1

ఛ్‌ క. పొడి పరిశ్రమ అంటే ఏమిటి ?

81

2, పొడీ పరిశ్రమ, పంటలు పండించే కార్య[కమాలకు పూరకమని వివరించండి

3. భారత దేశంలో పాడి పరిశమాభివృద్దికి ప్రభుత్వం చేసే కృషిని తెలపండి.

6,4 ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌

ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ అనే పేరుతో బాగా ప్రసిద్ధమైన ఈ కార్య[కమాన్ని పాల ఉత్పత్తి పెంచడంతో వాటు సహకార భావనల మీద ఆధారపడి తమ ఆదాయాలను పెంచుకొనే పాడి.రెతులను వ్యవస్థీకరించు (ప్రధాన లక్ష్యంతో భారత దేశంలో (ప్రారంభించడం జరిగింది. దీని కింద పాలను ఉత్పత్తి చేసే-రెతులు (గ్రామ సమితి స్థాయిలో పాలుఉత్పత్తిదారుల నహకార సంఘంగా ఏర్పడతారు. ర్మాష్ట్రంలోని ఈ సంఘాలన్ని రాష్ట స్థాయిలో సహకార పాల ఉత్పత్తి దారుల యూవియన్‌ గా అనుసంధాన మవుతాయి. సహకార సంఘం సభ్యులయిన పాల ఉత్పత్తి దొారులందరూ తాము ఉత్పత్తి చేసే పాలను (ఎంత తక్కువ పరిమాణంలో అయినా) సంబంధిత సంఘాలకు వికయించవచ్చు. సువ్యవస్థితమై న రవాణా వ్యవస్థ ద్వారా పాలను సేకరించి సమాఖ్య (ఫెడరేషన్‌ ) నిర్వహించే పాల (ప్రాసెసింగ్‌ ప్లాంట్లలో పాలను శీతలీకరించి వినియోగదారులకు (ప్రధానంగా పచ్చిపాలకున్న డిమాండ్‌ (ప్రాతిపదిక మీద, పట్టణ 'కేర్చదాలకు సరఫరా చేయడం జరుగుతుంది. డిమాండుకు మించి ఉన్న పాలను వెన్న, నెయ్యి పాలపొడి వంచి పాల ఉత్పాదనలుగా (ప్రాసెస్‌ చేస్తారు. ౮ రకంగా ఈ పధకం కింద రైతులకు మరో విధాంగా సాధ్యంకాని మంచి పాల మార్కెటింగ్‌ వ్యవస్థా సాకర్యం లభిస్తుంది. ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ కార్య(క్రమం, సుద్సీర్రకాలంలో రాబోయే మరెన్నో అట్టాంటి పథకాలకు (ప్రారంభం మ్మాతమే అనీ ఒకవేళ ఈ (ప్రాజెక్టు పవి చేయటం ఆగిపోయినప్పటికీ వ్యవస్థ

82

సాంతంగా పవిచేయాలనీ మీరు గుర్తుంచుకోవాలి 6 4 1 ఆపరేషన్‌ వ్రడ్‌-దశ 1 (0%౯-)) భారత దేశంలో ఇలాంటి పధకానికి 1970 లో ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ (0) రూపంలో పునాది వేయడం జరిగింది జాతీయ పాడి అభివృద్ది బోర్డు (31200౧21 02 ౧ 06౪6100౧060 కంషూరి) సిఫార్సుల ఆధారంగా. భారత (పభుత్వం 50 మిలియను డాలర్ట్డుకు నమానమై న పాలపాడి వెన్నలను భారత దేశానికి విరాళం ఇవ్వాలని ఐక్కరాజ్య సమితికి చెందిన (ప్రపంచ ఆహార కార్య(కమాన్ని (౫/0114 004 9067200006) కి ప్రతి వాదించింది ఈ పదార్దాలను (ద్రవరూపంలోని వాలలోకి మార్చేయడానికి బొంబాయి ఢిల్లీ కలకత్తా, మ్మదాసులలోవి మాత పాడి పరి(శ్రమలను వినియోగించవలన వచ్చింది భారత దేశంలో పాడీ అభివృద్ధిలో "పెట్టుబడుల కోనం రూ! 1000 మిలియన్ల ఆదాయాన్ని సృష్టించడానికి ఇది తోడ్చడీనది ఈ 'పొడెక్టుకు అనుబంధమై ఉన్న వాణిజ్య కార్యకలాపాలను విర్వవాంచడానికి భారతీయ పాడీ సంస్థ (106) అనే ఒక ప్రత్యేక ఏజన్పీవి ఏర్పాటు చేయడమైంది (ఈ రంగంలోని తాజూ పరిణామమేమంకే జూతీయ పాడీ అభివృద్ధి బోర్డు భారతీయ పాడీ సంస్థల విలీనం (వ్రన్తుతం ఈ విలీనమై న నంస్థ శాసనాత్మక నంస్థగా ఉంది ) ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ 1 (ప్రధాన కార్యకలాపాలు కింది విధంగా ఉన్నాయి ఠి పొడి (ప్రాసెసింగ్‌ సౌకర్యాల సామర్థ్యాన్ని ఉత్పత్తినీ "పెంచడం 6 నగరంలోని పపవులకు (గ్రామీణ (ప్రాంతాల్లో పునరావాసం కల్పించడం

• పాల సరఫరాకు సంబంధించిన (ప్రాంతీయ డిమాండును సంతులనం చేసే దృష్టతో (వాధమిక విల్వ (స్టోరేజి) రవాణా వ్యవస్థలను అభివృద్ది చేయడం 6 పచ్చి పాలకు (ప్రతి ఫలం అందించే మార్గాన్ని ఏర్పాటుచేసే దృషలో (గ్రామీణ (వాంతాల్లో పాలసేకరణ వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేయడం 8 వాడి పపవుల ఉత్పాదకతను మెరుగు పరిచేట్టుగా పపు (ప్రజననం పపవుల ఆరోగ్యం పట్ల జూగత్త మేత విర్వహణ వంటి విషయాలకు సంబంధించి కార్య[కమాలు నిర్వవాంచడం 6 _రెతులు ఉత్పత్తిచేసే పాలకు సంవత్సరం పొడుగునా స్థరమైన మార్కెట్‌ కు హామీ ఇవ్వడంతో పాయి (పాంతీయ పాల సమాఖ్యలను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా (ప్రధాన నగరాలకు (పట్టణాలకు) (ద్రవరూప పాలసరఫరాలను స్టిరీకరించడం 6 పాలిచ్చే పపవుల కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయడం ఐక్యరాజ్య సమితికి చెందిన (ప్రపంచ ఆహార కార్యక్రమం ఈ (ప్రాజెక్టు కింద 126 000 టన్నుల వెన్న (మీగడ) తీఎన పాల పాడిని 42 000 టన్నుల వెన్నను సరఫరా చేఎంది ఈ (పొబెక్టు 1970-79 సంవత్సరాల మధ్య మొత్తం రూ! 1164 మిలియన్త మొత్తాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుందని ఆశించడమైంది ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ 1 కార్యకమం అయిదు సంవత్సరాల (ప్రాజెక్టుగా (ప్రారంభమై నప్పటికీ ఇది మార్చి 1981 లో ముగిసింది ఈ (ప్రాజెక్టు కింద సాధించిన కార్యాలను విస్తృతంగా చర్చించడం జరిగింది అంటే ఈ (ప్రాజెక్టు సాధించిన విజయాలకు అనుకూలంగాను వ్యతిరేకంగానూ విమర్శలు వచ్చాయి 83

ఆపనేషన్‌ ఫ్లడ్‌ * (ప్రధానంగా సాధించిన కార్యాలు కింద పేర్కొన్నవి అ దేశంలోని మొత్తం పాల ఉతృత్తి 1970లో 21 మిలియన్‌ టన్నుల నుంచి 1979-80 లో 30 మిలియన్‌ టన్నులకు పెరిగింది ఈ నాలుగు మెటోపాలిటన్‌ నగరాలయిన ఢిల్లీ బొంబాయి. మ(దాసు కలకత్తాలలోని పాల(ప్రాసెసింగ్‌ సామర్ధ్యం రోజుకు (1 లక్షల లీటర్లకు “పెరిగింది

• 1979-80 లో మొత్తం పాల పొడి ఉత్పత్తి 68 100 టన్నులయింది అ 18 (ప్రధాన (గ్రామీణ పాల సెడ్డలో పొడిసహకార సంస్థలను ఏర్పరచడమైంది 8 పదువాలుగు (14) పాలిచ్చే పొడి పపవుల కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయడమైంది అ (గామీణ పరిశ్రమలను విర్వహించడానికి కావలసిన మానవశక్తి శిక్షణ కొరకు ఆనంద్‌ లో (గ్రామీణ విర్వహణ సంస్థను ఏర్పాటు చేయడమైై ది వీ రక ెగా, ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ 1 వల్ల సది మిలియన్‌ల పాల ఉత్పత్తి దారులు ఈ కార్యక్రమం (ప్రారంభం కాకముందున్న దాని కంటే యాఖభైనుంచి వందరూపాయలు ఎక్కవగా ఆర్జించడం (ప్రారంభించారు 6.4.2. ఆవరేవన్‌ ఫ్లడ్‌ 11 (0౯-) ఆపరేసన్‌ ప్లడ్‌ ] తరవాయిడే ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ 11 ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ 11 లక్ష్యాలు అ 1985 మధ్య కాలం నాటికి స్వయం పోషకమైన స్వియాధారకపమైన పొడి పరిశ్రమను నిర్మించడానికి 10 మిలియనుల (గ్రామీణ వాల ఉత్చృత్తిదారులకు సహాయం చేయడం అంటే బయటి వారి పహాయం లేకుండా వొడి పరిశ్రమను నిర్వహంచడంలో వారికి సహాయం చేయడం ఈ 1980 కాలంలో 14 మిలియనుల సంకరజాతి ఆవులు సృద్ధి చేసిన గేదెల పోషణ విషయంలో పాలఉత్పత్తిదారులకు సహాయం చేయడం

• 150 మిలియనుల పట్టణ జనాభాకు వర్తించేటట్లుగా (గ్రామీణ వాలపెడ్లను (ప్రధాన మైన పట్టణ కేర్యదాలకు అమసంధానం చేయడానికి ఒక జూతీయ వాలసమాఖ్యను ఏర్పాటు చేయడం అ జాతీయ శీతలీకరణ వ్యవస్థ్ర (ఫ్రీజింగ్‌ వ్యవస్థ పద్దతి పాడి (వ్రాసెఎంగ్‌, పద్ధతులకు చెందిన దేశీయాభివృద్ది మానవ శక్తి అభివృద్ది కార్యక్రమాలు, సమాచార వ్యవస్థలు మొదలగు వాటితో కూడిన వాడి పరిశ్రమకు మద్ధతు ఇవ్వడానికి ఆవనసరమ్టైవ అవస్థాపన ఏర్పాటు చేయడం ఆ విధంగా ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ | లో చేర్చవి (ప్రాజెక్టు ప్రయోజనాలను ర్యాష్రాలలో విన్తరింప జేయడం ద్వారా ఆపరేషన్‌ న్లడ్‌ బ్టేకింద చేసిన వనివి కొనసాగంచడాన్ని ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ క్రీ ఉద్దేశిన్తుంది. ఆపరేషన్‌ ప్లడ్‌ 12 ప్రధానంగా సాధించిన కార్యాలు ఈ కింద "పేర్కొన్నవి ఈనవంబరు 1984 వరకు బవ్వుమతి నరుకుల అమ్మకం ద్వారా 0 (104 జ గి రంగుం॥జ601) రూ 1 2323 మిలియనులు సంపాదించింది

• బొంబాయి, ఢిల్లీ కలకత్తా. మ్యద్రాసులలోని పాడి పరిశ్రమలు అక్టోబరు 1984 లో తమ సామర్థ్యాన్ని రోజుకు 3% లక్షల లీటర్లకు పెంచాయి ళ్‌ ళా రశ

అ(ప్రాచెక్టు పరిధిలోని 96 జిల్లాల్లోవి గ్రామీణ సహకార సంస్థలు 31 వేలకి పెరిగి 38 8 లక్షల _రెతు సభ్యుల సభ్యతం కలిగియున్నవి 9 5238 సంఘాలకు కృతిమ గర్భధారణ పొకర్యాలు ఆందించేటట్టు చేయడం జరిగింది 4 బాతీయ పాల సమాఖ్య కింద 705 లక్షల లీటర్ల సామర్ధ్యంతో 622 రోడ్డు టాంకర్లు ౩1 లక్షల లీటర్ల పామర్యంతో 87 _రెలు టాంకర్ట్డు దూర (ప్రాంతాలకు పాలను తరలించడంలో తోడ్పడ్డాయి అ వాడి ఉత్పత్తులను విల్వ చేయడానికి బొంబాయిలో 3000 టన్నుల పామర్భ్యంతో ఒక గోదామును విర్మించడమై ంది. (ప్రస్తుతం దేశంలో వివిధ పరిమాణాల్లో 238 పాడిపరిశ్రమ కేంద్రాలున్నాయి. ఈ కేంద్రాల్లో రోజుకు సగటున 92 లక్షల లీటర్లు పాలతో వ్యాపారం విర్వహీన్తున్నారు ఆపరేషన్‌ వ్లడ్‌ 'పాచబెక్టుల ప్రగతిని పట్టిక 6 2 లో చూపడమైంది పట్టిక 62 ఆపరేషన్‌ న్లడ్‌ ప్రగతి అణ | పప మ పం = ం పు వై వంవత్ప్సరము | పాల షెడ్డు ఆనంద్‌ వమూనా పొలసేకరణ పాలపేకరణ మార్కెటింగ్‌ పంఘాలు లకకీ [గా రోజుకు 1971-72 ర్‌ 1811 87 76 108 1972-73 7 2200 105 76 క్ష17 1973-74 9 2598 80 61 క్షే? 1974-75 15 2966 128 87 120 1975-76 28 4533 158 115 15 4 1976-77 33 7681 219 155 189 1977-78 తక్‌ 9306 220 170 216 1978-79 37 10099 269 201 2365 1979-80 293 1436 331 236 25 8 1980-81 83 13270 339 25 6 279 1981-82 7] 18422 39 3 278 328 1982-83 08 23496 625 త్త లై 370 1983-84 కై15 28614 632 52.1 త్తం 0 1984-85 136 34523 790 578 501 1985-86 150 40000 1003 650 540 న 6.5. ఆపరేషన్‌ వ్రజ్‌ ద్వారా ఆదాయం పెంచడం (ఉతా దన) నవనవ క ప నప క క పన సక క యన పాడి పరిశ్రమల ద్వారా తమ ఆదాయాలను పెంచు కోడానికి ఆపరేషస్‌ ఫ్లడ్‌ కార్య్యక్రమం భారతీయ పాడ్నిరతులకు బాగా తోడ్చడింది. ఈ వ్యవస్త కింద, పొదారెతుల సభ్యత్వంతో (గ్రామ / సమితి ప్టాయిలో సహకార సంఘాలను 85

ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. ెతులు ఉత్పత్తి చేసిన పాలకు సంవత్సరం పాడుగునా మార్కెట్‌ వీర్పాటు చేయడమైై ౦ది. ఆంతే కాకుండా, మేత పశుగ్రాసం, మందులు, ఇతర సాంకేతిక సహాయం వంటి ఉత్పాదకాలను పొందడంలో రెతులకు సహకార సంస్థలు సహాయ పడుతాయి. రాష్ట్రాలలోని పాలసమాఖ్యలు, ఉత్పాదకాల కొరతవల్లి _రెతులు ఇబ్బంది పడకుండా చూస్తాయి. పొడి పపవులను కొనడానికి సంబంధించిన (గామీణాభివ ర్డీ కార్య(క్రమావికీ చెందిన వివిధ కార్యక్రమాల కింద, చిన్న, మధ్య తరహ్నారెతులకు సహాయం లభిస్తుంది. వొడి పశువుల కొనుగోలుకు సంబంధించి వాటి ధరల్లో 50 ₹ాతం వరకు నబ్బిడీలను అనుమతిస్తారు. _రెతులు తామే' ఉత్పత్తి చేపే పాలను సహాకార సంఘాలకు అమ్మవచ్చు. _రెతులు ఆమ్మిన పాలకు దేశ మంతటా ఏర్పాటు చేసిన పాల్యపాఎసింగ్‌ యూనిట్లకు (ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన (టాక్షర్లలో రవాణా చేయడం జరుగుతుంది. ఇంతకు ముందు పేర్కొన్నట్లుగా ఈ వ్యవస్థ విభిన్న (ప్రాంతాలలో పాలడిమాండ్‌, సరఫరాల మధ్య సంతులనం పాధిన్తుంది. వ్యవసాయ వస్తువుల విషయంలో మాదిరిగానే పాల ఉత్పత్తిలో అధిక భాగం (గ్రామీణ (ప్రాంతాల మంచే వస్తుంది. అయితే వినియోగం మాతం పట్టణ కేంద్రాలలో కేంద్రీకృత మైంది. ఇందువల్ల (గ్రామీణ (ప్రాంతాల్లో పాల సరఫరా ఎక్కువ గానూ డిమాండ్‌ తక్కువగానూ ఉండే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. ఈ పరిస్థితి, (గ్రామీణ (ప్రాంతాల్లో, నిపాల ఉత్పత్తి దారులకు చాలా తక్కువ ధరలకు లభించగా పట్టణ (ప్రాంతాల్లోని వినియోగ దారులకు పాలధర అధికంగా ఉండే స్థితికి దారి తీస్తుంది. జటోపరేషన్‌ వ్లడ్‌ (ప్రాజెక్టును (ప్రారంభించడంతో పాటు తదనంతరం సవాకార సంఘాలనూ, (ప్రాసెసింగ్‌ ప్లాంట్లను ఏర్పాటు చేయడంతో ఈ. పరిస్థితిని సమర్ధవంతంగా అధిగమించడం జరిగింది. పాలు ఉత్పత్తి చేసి సహకార సంఘాలకు అమ్మే.రెతులకు సముచితమై న ధరలకు తమ ఉత్పత్తులను మార్కెట్‌ చేయగలమన్న విశ్వాసం, ధీమా వస్తాయి. ఈ పథకం కారణంగా, కొనుగోలు దార్డు నిరంతరం లభ్యం కావటం, అందువల్ల మరిన్ని పాలను ఉత్పత్తి చేయాలనే ఉబలాటంరెతులకు కల్పించడం సాధ్యమయింది. అంతే కాకుండా పూర్వం తమ (గ్రామాల చుట్టుపట్ల అమ్ముకోవడం ద్వార్హారెతులు పాందే ధరకన్నా సహకార సంఘాలు అధికధరను చెల్లిస్తాయి కాబట్టి,_రెతుల మొత్తం ఆదాయం పెరిగింది. పాలఉత్పత్తి వ్యయంతో పాటు వివిధ అంశాల మీద ఆధారపడి, రా్టంలోని పాల సమాఖ్యలు వాల ధరలు విర్ణయిస్తాయని మీరు గుర్తుంచుకోవాలి. ఆయితే ఇదే సమయంలో (పభుత్వం వినియోగ దారుల ప్రయోజనాలను కూడ మనసులో ఉంచుకోవాలి. ఆవిధంగా వినియోగదారుల ఉత్పత్తి దారుల (ప్రయోజనాలు రెంటినీ సంతులవపరచి రక్షిచటమై నది. ఈ (ప్రాజెక్టు (ప్రారంభించిన తరవాత పొడి _రెచులు రూ! 50 ముంచి రూ! 100 వరకూ తమ ఆదాయాన్ని పెంచు కున్నారని అంచనా వేయడమై ది. ('వ్రభుత్వపాలకేందాలు, వపాలవాళ్ళు మొదలగువారు). మీ పట్టణంలోని వివిధ పాల సరఫరా వనరులను మీరు గమనించినట్లయితే పాలు సరఫరా అయ్యే ధరల్లోని వ్యత్యాసం (గహిస్తారు. అంతే కాకుండా నాణ్యం, కొలత్క సరఫరా సమయం వంటి వాటి రూపంలో వినియోగదొరును మోసం చేసే అవకాశం, పాలనమాఖ గలు నిర్వహించే పాల కేందాలనుంచి పాలు కొన్నప్పుడే చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. మీరు నేరు ఎకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకొండి - 2 4. ఆపరేషన్‌ ప్లడ్‌ (ప్రాజెక్టు, పాడిరైతుకు ఏవిధంగా సహాయ పడుతుంది? 86

5. పాలసరఫరా డిమాండుల సంతులనం ద్వారా మీరు ఏమి అర్ధం చేసుకున్నారు? సవాకార పాడి పరిశ్రమ కింద దీన్ని ఏవిధంగా సాధించడం జరిగింది?
6. ఆవరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ 1 ద్వారా పాధించిన మూడు (ప్రధాన కార్యాలను పేర్కొనండి? తతత 6.6. పారాంశం తతత ఈ యూవిట్‌ ల్తోరెతు ఆదాయం "ెంచడావికీ తోడ్బ్చడే పొడి పరిశ్రమ (ప్రాముఖ్యాన్ని మిరే తెలుసుకున్నారు. పప చైెద్యాలయాలు కృతిమ గర్భధారణ "కేంద్రాలు, పప జాతుల అభివృద్ది వంటి [ప్రాధమిక సౌకర్యాలను సమకూర్చడావికి సంబంధించి (ప్రభుత్వం పెద్ద మొత్తాలను పెట్టుబడి పెట్టినట్లు మీరు తెలుసు కున్నారు. ఆపరేషన్‌ వ్లడ్‌(వ్రాజక్టు దశ -], దశ -11, (ప్రధాన ప్రయోజనం తోనూ సాధించిన కార్యాలతోనూ మీకు పరితయం ఏర్పడింది. పాడీ సహకార వంఘాల ద్వారా పాలను అమ్మడంలో -రెతులు పాందే లాభాలు ఇప్పుడు మీకు తెలును. ఆపరేషన్‌ వ్లడ్‌ కార్యక్రమాల కింద రైతులు ఏ విధంగా తమ ఆదాయాలు పెంచుకొన్నారో కూడా మీరు తెలుసుకొన్నారు. ననళాక్రనెతునుననా పుకును తాతను మనకు.
7. కొవ్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్జాలు చతల పశునంవర్థనం 1 ఆదాయోత్సాదన కోసం పశువులను పోషించడం.

87

వూరక్ష పరిశ్రమ స్వయంగా ఆదాయం పెంచడంతో పాటు (ప్రధాన పర్మిశమ నుంచి ఆదాయం పెంచే పరిశ్రమ వివియోగ కేంద్రం ఒక వస్తువును వినియోగించే స్థలం పాడిసహకార నంఘాలు పాల ఉత్పత్తి దారుల సహకారసంఘాలు సమాఖ్యస్వరూపం కార్యనిర్వహణలో స్వతంత్రంగా ఉండి పరస్పరం అనుసంధానమై ఉండే వ్యవస్థల[క్రమ్మశ్రేణి అవప్టావన లఆస్పతులు (ప్రజనన "కేందాలు మార్కెట్లు రవాణా సౌకర్యాలు మొదలగు సాకర్యాలు పాలసమాఖ్య పాలసేకరణ రవాణాలకు సంబంధించిన పాల రవాణా వ్యవస్థ స్వరూపం ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ పాల ఉత్పత్తిని పెంచడానికి పాడ్నిరెతుల ఆదాయాల పెంపుదలకు వారిని సహకార సంఘంగా వ్యవస్ఞకరించడానికే రూపాందించిన భారతదేశంలోవి కార్యక్రమం పేరు తలనరి రోజుకు ఒక్కాక్క వ్యక్తికి లభ్యత ఉత్పాదకత ఒక్కో పపవు (ఆవు గేదె) ఇచ్చే పాల ఉత్పత్తి (పాలదిగుబడి) (పాలు) ఉత్పత్తికేంద్రం ఉత్పత్తి కేందీకృతమై న తావు 6 జృమిరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - జవాబులు 1 పొడి పరిశ్రమ అవేది ఒక వ్యాపారం ఇందులో పాల కోసం పశువులను (లఆవులను గేదెలను) పోషించడం జరుగుతుంది ఈ పాలను పాలుగా గొనీ పాల ఉత్పత్తులుగా గానీ అమ్మడం జరుగుతుంది 2 పొడి పరిశ్రమ పంటలు పండించే కార్యాకలాపానికి పూరక పరిశ్రమ ఎందుకంటే ([066టల)ు(గ్రాపం) గడ్డి చెత్త వంటి పంటల ఉపోత్పత్తులతో పపవులను పోషంచవచ్చు అంతే కాకుండా ఆవుపేడ నుంచి ఏర్పడే ఎరువును పంటలకు వాడవచ్చు 3 భారతదేశంలో పొడి పరిశ్రమాభి వృద్దికి (ప్రభుత్వ కృషి కింది విధంగా ఉన్నది 96 లఆరోపంచవర్ష (ప్రణాళికలో సాం్యద్రపపగణాభివృద్ది ప్రజెక్సుల ఏర్పాటు చేయడమైంది 46 పఫువులను సంకరం చేయడాన్ని శీఘతరం చేయడానికి ఘనీభవింప జేసిన వీర్యకేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయడమైనది. 6 పపవుల ఆస్పత్రులను (ప్రాధమిక చికిత్సా కేం్యదాలను ఏర్పటుచేయడమైైంది అ కేంద పప(గ్రాన విత్తన ఉత్పత్తి కేందాన్ని ఏర్పాటు చేయడమైనది 4 ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ కార్యక్రమం (ప్రారంభించడమై నది 4 (గ్రామ / సమితి స్థాయిలోని పాడి_రెతులను పాల ఉత్పత్తి దారుల నహకార సంఘంగా ఏర్శరచడం ద్వారా ఆపరేషన్‌ స్లడ్‌ (ప్రాజెక్టు వారికి సహాయ పడుతుంది ఇలాంటి సంఘాలన్నీ సమాఖ్య పరంగా సహకార సంఘంగా 88

అనునంధానమవుతాయి. సవకార సంఘంలో సభ్యులయిన పాల ఉత్పత్తిదారులు తమ తమ నంఘాలకు తాము ఉత్పత్తి చేఎన వాలు (ఇవి ఎంత తక్కువ పరిమాణంలో అయినా ఉండవచ్చు 0 అందజేస్తారు నత్వరస్థితి రవాణా ద్వారా పాలు సేకరించి సాల (ప్రాసెసింగ్‌ ప్లాంట్లకు రవాణా చేయడం జరుగుతుంది ఆవిధంగా (గ్రామీణ (ప్రాంతాల్లోని అధిక పరఫరా తక్కువ డిషూండ్‌ కారణంగా తక్కువ ధరకు పాలను ఆమ్మేరెతులు (ప్రస్తుతం తమ పొలకు మంచి ధరను పాందుతారు 5 పాల ఉత్పత్తిలో అధికభాగం [గామీణ (ప్రాంతాల నుంచి వస్తూడఉండగా వినియోగం పట్టణ (ప్రాంతాల్లో 'కేందీకృతమై ఉంది ఫలితంగా (గ్రామీణ (వాంతాల్లో పాలసరఫరా అధికంగానూ డిమాండ్‌ తక్కువగామూఆడే పట్టణ (పాంతాల్లో వాల సరఫరా తక్కువగానూ డిమాండ్‌ ఎక్కువగానూ వుంటుంది ఈ పరిస్టితి వల్ల పట్టణ (ప్రాంతాలలో వాలధర ఎక్కువగా ఉంటుంది అంతేకాకుండా (గ్రామీణ (ప్రాంతాలలో పాల ఉత్పత్తి దారులకు చాలా తక్కువ ధర లభిన్తుంది ఆపరేషన్‌ ఫ్లడ్‌ [ప్రాజక్టు (ప్రారంభం కావడం తదనంతరం సహకార సంఘాల (ప్రాసెఎంగ్‌ వ్లాంట్లు ఏర్పాటు కావడంతో ఈ పరిబ్ధతిని అధిగమించడం జరిగింది తమ ఉత్పత్తిని సహకార సంఘాలకు అమ్మే రైతులకు సముచితమైన అధిక ధరకు మార్కెట్‌ చేయగలమన్న నమ్మకం కలిగింది ఆదే సమయంలో వినియోగదారుల (వ్రయోజనాలను కూడా మనసులో ఉంచుకోవడమై ంది ఆ విధంగా వినియోగదారుల ఉత్పత్తి దారుల (వ్రయోజనాలను కాపాడీ సంతులనము సాధించారు 6 ఈ (ప్రాజెక్టు పరిధిలోని 96 జిల్లాల్లో గ్రామీణ సహకార సంఘాల సంఖ్య ౩1 వేలకి పెరిగి 38 8 లక్షల రైతుల సభ్యత్వం కలిగియున్నవి 4 5238 సంఘాలకు కృతిమ గర్భధారణ సౌకర్యాలు లభ్యమయ్యేటట్టు చేయడమైంది అ జాతీయ వాలసమాఖ్య (క్రింద 70 5 లక్షల లీటర్ల సామర్ధ్యముతో 622 రోడ్డు పాలటాంకర్లు 31 లక్షర లీటర్ల

ళు టొ న్‌! శ్‌

పామర్ధ్యంతో 87 _రెలు పాల టాంకర్ణు దూర [ప్రాంతాలకు వాలను తరలించడంలో సహాయపడాయి ప్రయోగాత్మక అభ్యాపం 1 మీకు వమీపంలోవి పొడి - సహకార సంఘాని సి సందర్శించి దాని కార్యకలాపాలను నమోదు చేయండి (రికార్డు చేయండి) 89

తలలను లవితాలు భాగం. 7. అనుబంధ పోవణ కార్యక్రమాలు గగనపు ఈ యూవిట్‌ లో, కేం్యదు ర్మాష్ట స్థాయిల రెండింటిలోనూ భారత (ప్రభుత్వం (ప్రారంభించిన వివిధ ఆనుబంధ పోషణ కార్య్శకమాలను మీరు తెలుసుకొంటారు. పౌష్టికాహారసమన్యలకు గురయ్యే సమాజంలోవి వర్గాలకు అవపరాలను తీర్చడంలో ఈ కార్యక్రమాలు పహాయ పడతాయి పాఠ్యవ్రణాళిక 70 ఉద్దేశాలు 71 పరిచయం 72 పోషణ కార్య(కమాల లక్ష్యాలు 73 అమబంధావపరాలు 7 త వివిద ఆహార పధకాలు

7త్తక అనువర్తిత పాష్టికాహార కార్యక్రమం

7 4 2 మధ్యావ్నా లోజన కార్యక్రమం

743 (ప్రత్యేక పాష్టికాహార కార్య(క్రమం

తత నమ్యగ శిఫవికాన సేవా పధకం

745 పాస్టినాహార రక్షణ కార్య(క్రమం

7 46 ఇతర కార్యకమాలు 75 పారాంశం 26 కొన్ని ముఖ్యమైన పదాదికు అర్జాలు 77 మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంలో పరీక్షించుకోండి = జవాబులు 70 ఉద్దేశాలు

యణ ఈ యూవిట్‌ ను చదివిన తరువాత మీరు ౨ దేశంలోవి వివిధ పోషణ కార్య[కమాల (ప్రారంభాన్ని అమలును గురించి వివరించగలరు అ సమగ శిప వికాస "సీవా పధకంలో ఉన్న సమ్మగ దృక్పధాన్ని అంచనా వేయగలరు 7, పరిచయం పట్టణ గ్రామీణ (ప్రాంతాల్లోని సమాజంలోని బలవాన వర్గాలకు చెందిన పిల్లలకూ (స్త్రీలకు సరయిన పౌష్టికాహారం అందేటట్టు చేపే ప్రయత్నంలో కేంద్ర ర్యాష్ట్ర స్థాయిలలోని (ప్రభుత్వాలు (ప్రత్యేక పోషణ కార్యక్రమాలను చేపట్టాయి. (ప్రస్తుతం వీటిని దేశ పాష్టీకాహార ప్రమాణాలను మెరుగు పరిచే మార్గంగా పరిగణించడమై ంది ఆ విధంగా కేంద రాష్ట (ప్రభుత్వాలు వివిధ పంచవర్ష ప్రణాళికలలో ఈ కార్య (క్రమాలకు ప్రత్యేకంగా (దవ్వం కేటాయించాయి |

7.2 పోవణ కార్యక్రమాల లక్ష్యాలు

సమాజ పౌష్టికాహార స్థాయిని మెరుగు పరచడమే పోషణ కార్య(క్రమాల (ప్రధాన లక్ష్యం కోర్చులో మీరు ఇంతకు

ముందే తెలుసు కొన్నట్లుగా దాదాపు 700 మిలియన్ల జనాభాతో ఉన్న పెద్ద దేశమై న భారతదేశం ఎదుర్కొంటున్న

(ధానమైన సమస్య పౌస్టకాహార లోపం చాలిననిి స మాంసకృత్తులను సమకూర్చలేవి ఆహార పదార్థాలను తినడం

పౌష్టికాహార లోపస్టితికి దారితీస్తుంది దీన్నే నంజు అనికూడా అంటారు ఎక్కువగా (గ్రామీణ గిరిజన [ప్రాంతాల్లోనూ

పట్టణాల్లోని మురికి వాడల్లోనూ నివసించే ఆర్థికంగా వెనుకబడ్డ ప్రజలలో ఇది కనిపిస్తుంది జాతీయ పాొష్టికాహార

మానిటరింగ్‌ సంస్థ (1280021 001(0౧ 410 [0౧0 రెం!62ళ్ళైనిర్వవాంచిన ఆహార సర్వేలు వివిధ

ర్యామ్టైల్లో సర్వే చేఎన కుటుంబాల్లో 50 శాతం శక్తీ (కాలరీ గాని మాంసకృత్తులు గావి 'రెండింటికీగాని సంబంధించి

అవసరాలను తీర్చడానికి సరిపోవని ఆహారం తీసుకొంటున్నారని వెల్లడించాయి. పొష్టికాహార జ్ఞానం లేక పోవడం వల్లి

ఇతర వర్గాలలో పెతం ఈ లోపం కన్పిస్తుంది

పోవణ కార్యక్రమాల లక్ష్యాలు ఏవనగా -

6 పాష్టకాహారలోవాన్ని ఎదుర్కోడానికి అను బంధాహారాన్ని ఆందజేయడం

అ పౌష్టికాహార లోపాన్ని ఎదుర్కొనే మార్గాలను (ప్రజలకు తెలియ జేయడం

7 ౩ ఆముబంధావసరాలు (54001006౧(23 0౧) న. అనుబంధాహార పధకాల లక్ష్యాలను సాధించడానికి జనాభాకు పాష్ట్రకాహార ప్రయోజనం చేకూర్చడానికి పోషణ స్థితిని కొలవడానికీ ఏదో ఒక కొలమానం అవసరం

శిశు బాల మరణాల రేటు ః ఒక సమాజంలోని సాధారణ (ప్రజారోగ్య స్థితిని సూచించే విషయాల్లో శిశు మరణాల "ీటు ఒకటి గత మూడు శతాబ్దాల్లో గిశు మరణాల రేటు తగ్గిపోతున్నప్పటికీ అభివృద్ది చెందుతున్న ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే భారతదేశంలో ఇంకా తక్కువగానే ఉంది దాదాపు 40-45 శాతం శిశుమరణాలు పఎకందు (3601221)

“దశలోనే అంటే ఒకనెల వయసులోపలే సంభవిస్తున్నాయి ఈ విధమై న అధిక శిశు మరణాలకు మాత పరమైన పాష్టనాహార లోపమే (ప్రధాన కారణం ఎందుకంళే శిశువులు గర్భంలోనున్నప్పుడు పుట్టిన తరువాత కూడా తమ పౌష్టకాహార అవసరాలకు తల్లి మీదనే లధారపడుతారు. శివ మరణాల సంఖ్యను నిరోధించడానికి గర్భంతోఉన్నప్పుడు బిడ్డకు పాలిచ్చే దశలోనూ తల్లులకు తగినంత పొష్టకాహారం సమకూర్చ వలసి ఉంటుంది చంటి పిల్లల మరణాల రేటు అంటే 1-5 సంవత్సరాల వయస్సులోని ఎల్లల మరణాల రేటు కూడా భారతదేశంలో ఎక్కువే “జాతీయ పాష్టీకాహార సంస్థ (ప్రకారం ఈవయోవర్గంలోని ఎల్లలు మొల్తం వంఖ్య జనాభాలో దాదాపు 16 5 శాతం అయితే ఈ వయోవర్గంలోని మరణాలు దేశంలోని మొత్తం మరణాలలో 40 శాతం పిల్లల మరణాల "రేటు అధికంగా ఉండటావికి తీసికొనే ఆహారం సరిపోకుండా ఉండటం ఆవి కూడా వుష్టకరమై నవిగా లేకపోవడం (వ్రధావ కారణం కోర్సు 11 లోని పూర్వవు యూనిట్‌లో మీరు తెలునుకున్నట్టుగా ఆరువెలల వయమ్సు దాటాక పిల్లలకు తల్లిపాలకు తోడుగా స్తీని మాంసకృత్తులను సమకూర్చే బలవర్ధక ఆవార పదార్థాలు (ఘన ఆహార పదార్థాలు) అవసరమవుతాయి భారతదేశంలోని ఆల్ప్బాదాయ వర్గాల్లో బిడ్డకు 1 5 నుంచి 2 వంవత్సరాల వయస్సు తరువాత ఘవ ఆహారపదార్థాలను ఇవ్వడం జరుగుతుంది ఈ విధంగా ఘన ఆహార పదార్థాలను ఆలస్యంగా

92

(పారంభించడం వల్ల పెరుగుదల మందంగా ఉండటమే గాక ఇతర పోషణలోపం శక్తి లోపం [కమేఎ మాంసకృత్తుల లోపావికి దారి తీన్తుంది ఈలోపాన్ని అనుసరించి పోషణ సతి ఉంటుంది ఇది ఎల్లల్లో (ప్రధానమైన పోషణ సమన్య పిల్లల్లోవి మరణాల రేటును నిరోధించడానికి వారి ఆహారాల్లో మాంసకృత్తులనూ. శక్తినిచ్చే పదార్థాలను సమకూర్చవలఎ ఉంటుంది ఇతర పోనణ సమన్యలు । భారత దేశంలో గర్భవతులయిన 'శ్రలల్లో రక్తవనతతో పాటు పిల్లల్లో విటమిన్‌ ఎ లోపానికి సంబంధించిన పోషణ సమన్యలు ముఖ్యమైనవిగా కనబడతాయి ఇనుములోపం వల్ల రక్తవూనత ఏర్పడుతుందని మీకు తెలుసు రక్తం ఏర్పడడానికి ముఖ్యంగా అవసరమై న ఇనిజం ఇనుము గర్భిణీ (బ్రకీ సాధారణ (త్రకన్నా ఈ ఇనిజం ఎక్కువగా అవసరం ఎందుకంటే ఆమె శరీరానికే కాకుండా ఆమెలో పెరుగుతున్న శిపవు అవసరాలకు కూడా ఆమెకు ఇనుము ఎక్కువ అవసరం గర్భంలో శిశువు ఉన్నప్పుడు (ప్రసవన దశ తరువాత వివియోగించుకోడానికి ఇనుమును నిల్వ చేసుకొంటుంది పుట్టిన తరువాత పాలు ఒక్కటే పోషక పదార్జాలన్ని ంటీనీ శిపవుకు అందజేస్తుంది వాలలో ఇనుమ తక్కువగా ఉన్నందువన్ల గర్భంతో ఉన్నప్పుడే శిశువు ఇనుము నిల్వ చేనుకుంటుంది పాలలో ఇనుము చాలా తక్కువగా ఉంటుందనే విషయాన్ని మీరిది వరకే చదివి ఉంటారు ఆవిధంగా చాలినంత ఇనుమునిల్వలో జన్మించ వలనన శిఫువు కోసం గర్భవతిగా ఉన్నకాలంలో తల్లి ఆదనపు ఇనుము తీసుకో వలన ఉంటుంది. భారతదేశంలో రక్తవహనత అనేది గర్భంతో ఉన్నకాలంలో వచ్చే పాధారణ పొష్టవాన రోగాలలో ఒకటి దీనివల్ల (ప్రసవ సమయంలో మాతృ మరణాల సంఖ్య ఎక్కువ ఇనుములోఎంచడం వల్లి ఏర్పడే రక్త వానత కూడా శిపమరణాల కారణాల్లో ఒకటి రక్తవనత వల్ల (ప్రసవ సమయంలో ఏర్పడే మాతృమరణాలను నిరోధించడానికి అదే పరిసతి వల్ల ఏర్పడే శిప మరణాల "రేటును తగించడావికీ గర్భం ధరించిన తల్బురకు మాంసకృత్తులు శక్తినిచ్చే ఆహారపదార్జాలు అదనంగా రక్తం ఏర్పరిచే పోషక పదార్జాలయిన ఇనుమునూ ఫోలిక్‌ ఆమ్లాన్ని ఎక్కువగా నమకూర్చవలన ఉంటుంది విటమిను ఎ లోపం వల్ల ఏర్పడే అంధత్వం అనేది దేశం లోని మరొక పోషణ సమస్య పాష్టికాహార శాస్త వేత్తల అంచనా (ప్రకారం ఈ విటమిన్‌ ను చాలినంత పరిమాణాల్లో ఎల్లల్లో సమకూర్చడం ద్వారా 80 శాతం అఆందత్వాన్ని విఠోధించవచ్చ విటమిను ఎ (ప్రధానంగా జంతు సంబంధమైన ఆహారాల్లో ఉంటుంది అయితే భారతీయ ఆహారంలో పండ్లు కూరగాయలలో ఉండే పసుపు / నారింజ రంగుగా ఉన్న బీటా కెరోటీన్‌ (0012010160 ఎ విటమినుకు (ప్రధానమైన ఆధారమని కోర్పు-! లో తెలుసుకున్నారు పసుపు పచ్చని పండ్లలో ఆకు కూరల్లో కెరోటీన్‌ పుష్కులంగా ఉంటుంది ఉదాహరణకు క్యారెట్‌ బొప్పాయి మామిడి పచ్చటి ఆకు కూరలు కొన్ని కాలాల్గ్లోనే లభిస్తాయి. అయితే ఈ విటమిన్‌ ను ఎక్కువ పరిమాణంలో నిల్వ చేసుకొని అవసరమై నప్పుడు వినియోగించుకొనే సామర్థ్యం మన శరీరానికుంది ఆవిధంగా సంవత్సరం పొడుగునా వినియోగించకోడానికి చాలి నంతగా విల్వ ఉండేటట్లుగా చేయడానికి (అంధత్వాన్ని నిరోధించడానికి ముందు జాగ్రత్త చర్యగా) విటమిన్‌ ఎ అధిక పరిమాణంలో ఉన్న ఆహరాన్ని ఎన్లలకు అదనంగా సమకూర్చడం ఎంతయినా అవసరం గోంతువాపు (801గ0) అనేది మరొక పాష్టకాహార పరమైన సమస్య ఇది భారత దేశంలోని కొన్ని (ప్రాంతాల్లో ముఖ్యంగా సముద్రానికి దూరంగో ఉండే కొండ (ప్రాంతాల్లో ఏర్పడుతుంది. ఇది అయోడీన్‌ లోపం వల్ల ఏర్పడుతుంది సముదదతీరాల్లో లభించే ఆహార పదార్థాల్లో ఆయోడీన్‌ పుష్కలంగా ఉంటుంది అక్కడి నేలల్లో పండే కాయగూరల ద్వారా మనకు అయోడిన్‌ లభిస్తుంది కొండ (ప్రాంతాల లోని నేలలోనూ ఈఇనిజం తక్కువగా ఉంటుంది. ఆవిధంగా ఈ (ప్రాంతాల్లో ఉత్పత్తి అయిన ఆహార పదార్థాల్లో అయోడిన్‌ తక్కువగా ఉంటుంది ధైరాయిడ్‌ (గంధి థైరాక్సిన్‌. అనే హార్మోనుసు ఉత్పత్తి చేయడానికి అయోడిన్‌ అవసరమవుతంది 0

ఆవిధంగా ఆహారంలో అయోడిన్‌ చాలినంతగా లేనప్పుడు థైరాయిడ్‌ (గ్రంథి విపరీతంగా వాస్తుంది. ఈ జబ్బును గొంతు వాపు వ్యాథి (6016ల అంటారు. కొంత మందికి గొంతు మీద వాచిన భాగాలుండటం, మీరు గమనించే ఉంటారు. కాబట్టి దేశం లోవి కొన్ని భాగాల్లో' స్థానపరమైన స్వభావంలో ఉన్నటువంటి గొంతు వావువు విరోధించడావికి ఆ (ప్రాంతాల (ప్రజల ఆహారాల్లో అయోడిన్ను అదనంగా సమకూర్చవలసి ఉంటుంది. ఆవిధంగా దేశంలోవి (ప్రధానమైన పాష్టికాహార పరమైన అస్తవ్యస్తాలము నిరోధించడావికి తీసుకొనే ఆహారం విషయంలో కింద "పర్కాన్న కార్య(క్రమాలు చేపట్టవలసి ఉంటుంది.

అ గర్భిణీ స్రీం పాలిమ్తున్న తల్లుల ఆహారాల్లోనూ, ఆరు సంవత్సరాల కన్నా తక్కువ వయసున్న పీల్లల్లోమా,

పౌష్టినాహార లోపాన్ని విరోధించడావికి వారి ఆహారాల్లోన శక్తి మాంసకృత్తులను అదనంగా చేర్చడం. అ గర్భిణీ (స్త్రీలలో, శిఫవుల్లోనూ ఇనుము లోపించడంవల్ల ఏర్పడే రక్త హీనతను నిరోధించడానికి ఇనుము, ఫోలిక్‌ ఆమ్లాలను అదనంగా ఇవ్వడం,

ఆ చంటిపిల్లల్లో అంధత్వాన్ని నిరోధించడానికి విటమిను *ఎి అదనంగా ఇవ నడం.

• గొంతు వాపునకు గురికాగల (ప్రజలకు ఆయోడిన్‌ అదనంగా ఇవ్వడం.

మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - 1

1. పౌష్టికాహార లోపంవల్ల (అల్ప పాష్టికాహారం వల్ల) చెడు ప్రభావాలకు గురికావడం గురించి వం తెలును కొన్నారు? పాధారణంగా పొష్టికాహార లోపానికి ఎవరు లోనవుతారు. ?

2. భారతదేశంలో కవిపించే సర్వసాధారణ పాష్టికాహార లోపానికి చెందిన అస్తవ్యస్తాలేవి? నులక తునుక. 7.4 వివిధ ఆహార సథకాలు

వివిధ ర్యామ్ట్రాల్లో అసంఖ్యాకమైన కార్య(కమాలు అమల్లో ఉన్నాయి. ఈ కార్యక్రమాలకు అవసరమైన ఆర్థిక

న!

పహాయం ఎక్కువగా ర్యాష్ట. (ప్రభుత్వాల నుంచి లభిన్తూండగా కేంద్ర (వభుత్వం నలహా ఏజనీ గొ వ్యవహరిస్తుంది. పంచవర్ష ప్రణాళికల (ప్రారంభం నాటి నుంచి పొష్టికాహార లోప నమన్యను గుర్తించి నప్పటికీ దీన్ని ఎదుర్కోటావికి ఎన్నో పధకాలను (ప్రారంభించినప్పటికీ మొదటి మూడు (ప్రణాళికల్లో అంటే 1950-1969 మధ్య కాలంలో పౌష్టికాహారం కేవలం ఆరోగ్యరంగంలో ఒక భాగంగా మామే ఉండేది వాలుగో (ప్రణాళికలో దీవికాక సంఘటిత దృక్పథాన్ని (ప్రవేశ పెట్టడం జరిగింది

7.4.1. అఆమవర్తిత పౌష్టికాహార కార్యక్రమం

ఈ కార్యక్రమాన్ని 1960 లో (ప్రారంభించడమైంది. ఇది 1973 నాటికీ దాదాపు అన్ని ర్యాష్ట్రాల్లో మా అమల్లోకి వచ్చింది. అమవర్తిత పౌష్టికాహార కార్యకమంలో మూడు (ప్రధావ భాగాలుంటాయి (పటం 7.1) ఇవి ఉత్పత్తి, వివియోగం, శిక్షణ. ఉత్పత్తి భాగంలో సామాజిక కోళ్ళ పరిశ్రమ యూవిచ్‌ ను (గ్రామీణ (ప్రాంతాల్లో చేపల పెంపకం యూనిట్‌ మ, పారశాలల్లో సామాజిక వనాలను (గ్రామీణ కుటుంబాల్లో పెరటి తోటలమ విర్వహించడం ద్వారా విటమిన్‌ “ఎ, విటమిన్‌ “పి పుష్కలంగా లభించే గుడ్డు చేపలు కాయగూరలు పండ్ల వంటి రక్షణాత్మక ఆహార పదార్థాలమ ఎక్కువగా ఉత్పత్తి చేయడానికి రైతులను (పోత్సహిన్తుంది పరికరాలు, విత్తనాలు, లేత మొక్కలు, పాంకేతిక విజ్ఞావం వంటి అవసరమై న ఉత్పాదకాలను (ప్రభుత్వం సమకూరుమ్తుంది. వివియోగభాగం కింద పమాజ యూవిట్లలో ఉచ్బత్తి చేసిన్‌ ఆవోర పదార్దాలను పాష్టికాహార లోపానికి గురయ్యే వర్గావికి - అంటే ఆరుసంవత్సరాల లోపు ఏిల్లలక్కు గర్భంతో ఉన్న పాలిన్తున్న తల్లులకూ ఆందించడం జరుగుతుంది. ఇందుకోసం ఈ (ప్రాజెక్టుల మంచి వచ్చే ఉల్పత్తిలో మూడింట ఒకభాగం ఉత్పత్తిని అనువర్తిత పాష్టికాహార కార్యక్రమాలు అమల్లో ఉన్న చోట్లు, తల్టులకూ పిల్లిలకూ సంపీణీ చేయడం తప్పని సరిగా జరిగింది. ఈ కార్యక్రమంలో మూడో భాగమైన పోషణ విద్యమ (శిక్షణను) (వ్రభుత్వమూ దావి ఏజన్చిలూ నిర్వహిస్తాయి ఇందులో శిక్షణ కార్యక్రమాలు విర్వహించడం, కోళ్ళ పరిశ్రమ, మత్చ్య పరిశ్రమలు ఉద్యాన వన కృషి గృహ విజ్ఞానం మొదలైనవాటికి సంబంధించిన (ప్రదర్శవలు విర్వహించడం జరుగుతుంది. ఇది మొదటి రెండు భాగాలకూ పూరకంగా ఉంటుంది.

7.4.2 మధ్యాహ్న భోజన కార్యక్రమం

ఆమవర్తిత్‌ పౌష్టికాహార కార్యక్రమం (పారంభమై న సమయంలోనే పిల్లలు (కదమంగా పాఠశాల మంచి మధ్యలో మానేసే వారి సంఖ్యమ తగ్గించే (ప్రధాన ధ్యేయంలో (గ్రామీణ, పట్టణ (ప్రాంతాలు రెండింటిలోనూ ఈ మద్యావ్న లోజవ కార్యకమాన్ని (ప్రారంభించడమైంది. ఆవిధంగా ఈ కార్యక్రమం కింద లాళం పాందేవారు (ప్రధానంగా 6-11 పంవత్పరాలమరధ్య ఉండే పాఠశాలలకు పోయే పీల్లలు ఈ కార్య(కమం కింద రోజుకు 300 కాలరీలమ్మా 8-12 గ్రో మాంస కృత్తులను (1ప్రోటీన్‌ లనూ) అందించగల ఆహారాన్ని పిల్లలకు ఇవ్వడం జరుగుతుంది. ఈ కార్యకమావ్ని (ప్రరావంగా కేర్‌ (౮|%8) విరాళ మిచ్చిన ఆహార పదార్థాల తోనూ, ర్యాష్ట్ర (వళుత్వాల ఆర్థిక నహాయంతోమా (ప్రారంలించడమై ంది. అనువర్తిత పాష్టికాహార కార్య్యకమం అమల్లో ఉన్నచోట, సామాజిక పాఠశాలా పవాలు ఏర్పాటయి జర్‌గే ఉత్పత్తివి ఇతర ఆహార పదార్థాలతో వాటు పిల్లల పోషణకు వాడటం జరుగుతుంది. 7.4.3. (ప్రత్యేక పౌష్టికాహార కార్యక్రమం

జవాభాలో పొష్టికాహార లోపానికి గురయ్యే వర్గాల అవసరానలను తీర్చడానికి కాష్‌ 1పాగ్రాముగా (611 క00బజయిుం) కేర్యద (ప్రభుత్వం 1970-71 లో ప్రత్యేక పొష్టికావోర కార్య(కమాన్ని (ప్రారంభించింది. తరువాత

థ్‌

సమ్మగ "సేవలు మానవ వనరుల అభివృద్ది మంత్రిత్వ వాఖి __ ్రీ శిశు సంక్షేమ శాఖ స్పానింగు కోమిప్టకి ్‌, న్‌ సం చి సనో ష౭శుబ్యతో పాక్‌ ల సృృవ్తా యేమ పతిశుబ్రతో. హో స్టాగ షరి షు ల . నే! సషషరా అటా గ్ర ం ణ్‌ ని విద్య అ అనను న ఫ్‌ ఫి అ అ ళీ వీరా సేలసశ్‌ సం ప్ర ఆలా ౫ బ్రా ఈ ఉ ద్‌ంప్రలు పలొక్ష (౪ వ వజ ట్‌ కల్సి వాఖ్రాది నికల్‌డక ల్సి థి టీంలు య్‌ క నై ల్శి ని ఆశ్ర మని ఇర స్వా పటం 7.2 సమగ్ర శిశు సంక్షేమాబివృద్ది పధకము యి శో

ఐదో (పంచ) (వ్రణాళికా కాలంలో ఈ కార్యక్రమాన్ని కనీసావసరా కార్యక్రమం కింద రా(్ట రంగానికి బదిలీ చేయడమైంది ఈ కార్యక్రమం కూడ ఎక్కువగా కేర్‌ (౧%[క)ు మరియు ప్రపంచ ఆహార కార్యక్రమాల గ- 770౧06 [006 ₹008200గ0ల ద్వారా లభించే విదేశీ ఆహార సహాయాల మీద ఆధారపడింది ఈార్య(క్రమం కింద 0-6 సంవత్సరాల వయసులో లాభం పాందే (ప్రతి బిడ్డకూ రోజుకు 300 కాలరీలు 8-12 (గ్రాముల (పోటీనులు (మాంస కృత్తులు) సరఫరా అయ్యే ఆహారం ఇవ్వడం జరుగుతుంది గర్భం ధరించిన పాలిచ్చే తల్టులకు రోజుకు 500 కేలరీలు 25 (గా! మాంసకృత్తులు (ప్రాటీనులు) లభించే అనుబంధ ఆహారం లభిస్తుంది. ఆరోపంచవర్ష (ప్రణాళిక (1984-85) ముగిసే నాటికి ఈ కార్యక్రమం కింద 11 మిలియన్‌ ల మంది లాభం పాందారు ళండ్త త్త సమగ్ర ఢశు వికాస సేవా పధకం దేశంలోని పౌష్టికాహార సమస్యలకు దోహదం చేసే వివధ అంశాలను గుర్తిస్తూ 1975-76 (పటము 7 2) సంవత్సరంలోని కార్యక్రమంలో ఒక సమ్మగ దృక్పధాన్ని సమగశిపు వికాససేవా పధకం రూపంలో (ప్రవేశపెట్టడం జరిగింది సమ్యగశిశు వికాస సేవా పధకంలో అన్ని రకాలయిన శిశు వికాస కార్యక్రమాలు వుంటాయి ఇందులో పోషణ స్తాయి పభత పారిపద్ద్యం విద్యవంటి అంశాలుంటాయి ఈః కార్యక్రమం ఆంగన్‌ వాడీల ద్వారా జరుగుతుంది. పాధారణంగా అంగన్‌ వాడీలో పనిచేసే మూళ స్థానిక మవాళ అయి ఉంటుంది శచెొ ఆరుసంవత్సరాల లోపు పిల్లలకు గర్భిణీ స్రీలకు పాలిచ్చే తల్లులకు ఆరోగ్య, పాష్టకాహార విద్యాపరమైన సేవల సముదాయాన్ని అందిస్తుంది. సమగ శిశు వికాస సేవా పధకాన్ని (ప్రారంభించిన (ప్రాంతాల్లో (ప్రత్యేక పాష్టకాహార కార్య(క్రమాన్ని ఈ (ప్రాజెక్టు పరిధిలోకి తీసుకు రావడం జరిగింది 74ర్‌, పొస్టికాహార రక్షణ కార్యక్రమం ఇవి (ప్రధానంగా రక్షణ కార్య(క్రమాలుగా (పఎద్రమై న కార్యక్రమాలు రాష్ట్ర ఆరోగ్య శాఖలద్వారా అమలవుతాయి ఈ కార్యక్రమం కింద ఆంధత్వం నివారించడానికి ఆరునెలల కొకసారి 3-6 సంవత్సరాల వయసులోని పిల్ల లందరికీ 200000 10 1౧/౧1 0౧౫1 ౪౧ (9) కలిగిన విటమిసు ఎ క్యాప్వూల్‌. ను ఇవ్వడం జరుగుతుంది తల్లి పాలలోవిటమిను ఎ (పదార్ధం) అంశం పెరగడానికి సహాయంగా పాలిచ్చే తల్లికి కూడ ఇదే పరిమాణంలోని క్యాప్పూల్‌ ఇవ్వడం జరుగుతుంది పాప్టకాహార లోపం వన్ల వచ్చే అంధత్వాన్ని నివారించడానికి విటమిన్‌ ఎ తో వాలపటిష్టకరణ కార్యక్రమం కూడ (ప్రారంభమైంది. ఈ కార్యకమాన్ని మాతృ పాడి పర్శిశమ (14001ల- 611౧0 ఢిల్లీలో 1880లో (ప్రారంభించింది అప్పటి నుంచి 13 రాష్ర్టాల్లో 2 కేంద పాలిత (ప్రాంతాల పరిధిలో దేశంలోని ౩1 పాడి పరిశ్రమ కేంద్రాలలో దీన్ని విస్తరించడమై౦ది ఈ పొడీ పరిశ్రమ కేంద్రాలు పటిష్టం చేఎవ మొత్తం పాల పరిమాణం దాదాపు రోజుకు (1987-88) 29 5 లక్షల లీటర్లు గర్భం ధరించిన కాలంలోమా శిపవుల్లోనూ రక్తహీ వత వివారించడానికి గర్భిణీ బ్రలకు ఇనువ ఏ ఫోలిక్‌ ఆమ్లాలనూ ఇవ్వడం జరుగుతుంది గొంతు వాపునివారించడానికి ముందు జ్యాగత్త చర్యగా సాధారణ ఉప్పును అయోడిన్‌ తో పటిష్టం చేయడం జరుగుతూ ఉంది పటిష్టం చేఎన టబుల్‌ సాల్ట్‌ ప్యాకెట్లనూ అయోడైెజ్‌ చేసన ఉప్పుసూ మార్కెట్లలో అమ్ముతూ ఉండడం మీరు చూసే ఉంటారు

౮7

746 ఇతర కార్యక్రమాలు వైన సేర్కొన్న పోషణ కార్య(క్రమాలతో పొటు భారత ప్రభుత్వం లోని ఆహారశాఖి తగిన ఆహారపు అలవాట్లమ పెంచడానికి పొష్టికాహార విజ్ఞాన, విస్తరణకు స్థానికంగా తక్కువ ధరలో లభించే ఆహారపదార్థాలను జన పమాఖ్యలోకి తీనుకు పోవడానికి దేశంలోని వివిధ (ప్రాంతాల్లో ౩4 సంచార విస్తరణ యూనిట్లను ఏర్పాటు చేసింది. ఈ యూనిట్లు (ప్రదర్శనలు నిర్వహిస్తాయి. అంతేకాకుండా ఫీల్ములనూ, న్లయిడ్లను చూపిస్తాయి. ఫలవ్రదమైన సమాచారాన్ని అందించుటకు ఫోల్డర్లను, కరప్యత్రాలన్సు చిన్నచిన్న పుస్తకాలను, వాల్‌ పోస్టర్సను పంపిణీ చేస్తాయి. ఆహార శాఖ పౌష్టికాహారంలో విద్యమ, శిక్షణను. నమకూర్చడానికి దేశంలోని వివిధ భాగాలలో 33 ఆహారపోవణ విస్తరణ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేసింది. పాలు, కాయగూరల, మాంసకృత్తుల మిశ్రమము మీద ఆధారపడ్డ “మిల్‌ చోన్‌” అనే పాలవంటి ఒక (ప్రత్యేక వావీయాన్ని కూడా భారత (ప్రభుత్వం (ప్రవేశ పెట్టింది. ఇందుకోసం అయిదు (ప్రాసెసింగ్‌ వ్లాంట్లను ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. ఈ ప్లాంట్లు, పంపిణీ కోసం రోజుకు 43,000 లీటర్ల “మిల్‌టోన్‌” పాలను ఉత్పత్తి చేస్తున్నాయి. (1987-88). మూడు "క్తి ఆహారం” ప్లాంట్లను (2౧౮౬౫ [006 $11%౧ళ్నీఅయిదు పీద్దాన్న భోజనం తయారీ సంస్థలను కూడ దేశంలో ఏర్పాటు చేయడమైంది. ఈ సంస్థలు రోజుకు 63 మెటిక్‌ టన్నుల ఆవారం ఉత్పత్తి చేస్తున్నాయి. (1987-88). ఈ ఆహార పదార్జాలన్ను (ప్రత్యేక పౌష్టికాహార కార్యక్రమం, మధ్యాహ్న భోజన కార్యక్రమాల్లో '౧శ[ో' ఆహార పదార్థాల స్థానంలో వాడటం జరుగుతూ ఉంది. కొవ్ని ర్మాష్ట వ్రభుత్వాలు, సమాజంలోవి బలహీన వర్గాలకు తగ్గించిన రేట్లలో పోషక పదార్థాలు పుష్కలంగా ఉన్న ఆహార పదార్థాలను నిర్తీత పరిమాణాల్లో సమకూర్చడం కూడా (ప్రారంభించాయి. మీరు వేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - 2

న! త. అమవర్తిత పౌష్టికాహార కార్య్యకమమంటే ఏమిటి? ఈ కార్య్యకమం కింద ఏవిధంగా పొష్టికాహారం సమకూరుష్తారు? తీ. (ప్రత్యేక పౌష్టికాహార కార్యక్రమం అంటే ఏమిటి?

క్రి

ర్‌, పమ్మగ శిప వికాస సేవాపథకం కింద చేరిన ఆంశాలుఏవి?

6. “మిల్‌ టోన్‌” పటిన్థీకరణ అంటే మీరు ఏమని అర్ధం చేసుకొన్నారు?

7-5 సారాంశం

ఈ యూవిట్‌లో, అమలులో ఉన్న వివిధ పౌష్టికాహార పథకాలతో పరిచయం ఏర్పడింది. తల్లికి, శిెపవులకు

సంబందించిన పోషణ స్థాయిని మెరుగు పరచడమే ఈ కార్య(క్రమాల (ప్రధాన రిక్ష్యం, పాష్టికాహార సమస్యలకు

కారణమయ్యే అంశాలు ఎన్నో ఉండగా సమగ్ర శిపవికాస "సీవా కార్య(క్రమాలను ఏర్పాటు నేయడం ద్వారా

పౌష్టికాహార లోపొన్ని ఎదుర్కోడానికి ఒక సమగ దృక్పథాన్ని చేపట్టడం జరిగింది. అన్ని పోషణ కార్యక్రమాల్లోనూ

పౌష్టీకాహార విద్య నమగ భాగంగా ఉంది.

లు

7.6 కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్జాలు

లు

పటిస్టీకరణ * ఆహారపోషక పదార్దాల విలువ పెంచాలనే దృష్టితో (ప్రాసెసింగ్‌ సమయంలో ఆ ఆహారంలో అదనపు పోషక పదార్థాలను చేర్చడం (ఉదా! డాల్జాలో విటమిన్‌ ఏ, “డి లన్నూ పాలలో విటమిను “ఎ' నీ ఉప్పులో అయోడిన్‌ నూ, చేర్చడం మొదలైనవి.)

ఫిర్తి

గొంతు వావు ఇది పౌష్టికాహార లోపం వల్ల వచ్చే వ్యాధి శరీరంలో ఆయోడీన్‌ ఇవిజం లోపించడం దీవికి కారణం కంఠంలో ధైరాయిడ్‌ (గంధి వాయడం దీవి లక్షణం. శిశు మరణాలు ఒక సంవత్సరం లోపు వయసులోని మరణాల సంఖ్య (ప్రతి 1000 సజీవ జనవాలకు ఒక సంవత్పరం లోపు వయసులో సంభవించే మరణాల రేటు దీన్ని కింది విధంగా లెక్కిస్తారు ఒక మ్మ్ర్తీత కాలంలో సంవత్సరం లోవు వయనులో వంభవించే మరణాల సంఖ్య ననవవవవావవాావావవాావావాటజు త 100 అదేకాలంలో నజీవ జననాల నంఖ్య అనుబంధాహారం లభిస్తున్న ఆహారానికీ వాస్తవ ఆవనసరాలకూ మధ్య గల అంతరాన్ని పూడ్చడావికి అదనపు ఆహారం ఏర్పాటు ఇంకా పాఠశాలలకు వెళ్ళని పిల్లల గర్భిణీ స్త్రీల, పాలిచ్చే తల్బుల ఆహారాలు శక్తి పరంగా మాంనకృత్తులతో వాటు. ఇతర పోషక పదార్థాల పరంగానూ లోపంతో ఉన్నాయని (గ్రహించడం జరిగింది కాబట్టి ఆహార లోపాలను అధిగమించడానికి అనుబంధాహరం నమకూర్చుడం జరుగుతుంది. 77 మీరు వేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - జవాబులు 1 పౌష్టికాహార లోపం పల్ల ఒక వ్యక్తి తొందరగా చెడుప్రభావాలకు గురి అవుతాడు ఈ కారణంగా పౌష్టికాహార అవసరాలు ఎక్కువగా ఉన్న వయో వర్గాలు సాధారణంగా అల్బ-పౌష్టీకాహారపు చెడు (ప్రభావాలకు ఎక్కువగా గురి అవుతుంటారు ఈ వర్గాలలోకి త్వరితమైన పెరుగుదల ఉన్న పిల్లలు గర్భిణీ (స్త్రీలు వాలిన్తున్న తల్టులు వస్తారు ఈ వర్గాలను పౌష్టికాహార దృష్టిలో అత్యధిక బెడు ('వ్రభావాలకి లోనయిన వర్గంగా పరిగణించడం జరిగింది. ఎందుకంటే ఈ దశల్లో పొష్టికాహార లోపాలు తీవ్రమైన నష్టం కలిగించవచ్చు పారశాలకు వెళ్ళే (సాయంలోవి అబ్బాయిలూ అమ్మాయిలు కూడ పెరుగుదల వలన రిగిన ఆహార ఉమాండ్ల కారణంగా కొంతవరకు ఈ పౌష్టికాహార లోపానికి గురవుతారు 2 భారత దేశంలో కనుగొన్న సాధారణ అస్తవ్యస్తాలను గాని పొష్టికాహార లోపం వల్ల వచ్చే వ్యాధులను గావి (ప్రధాన (క్రమంలో కింద వివరించడమైంది

• మాంసక్చత్తులు - శక్తి పొష్టికాహారలోపం 6 పౌష్టికాహార పరమైన అంధత్వానికి దారితీసే విటమిను ఎ లోపం అ పౌష్టికాహారమైన రక్తహీనత 4 గొంతు వాపు ౩3 ఆరో దశాబ్దం తొలి రోజుల్లో (ప్రారంభించిన అనుబంధ పొప్టకాహార కార్య[కమం భారతదేశంలోని మొట్టమొదటి కార్యక్రమం ఇది పౌష్టికాహార లోపావికి సంబంధించిన సమన్వయీకృత దృ సక్పధం మీద ఆధారపడింది. దీవిలో మూడు లక్ట్యాలున్నాయి అ (గ్రామ కుటుంబ స్థాయుల్లో ఉత్పత్తి 9 ఉత్తమ వివియోగానికి వంబంధించిన విద్య 6 సమాజంలో పౌష్టికాహార లోపానికి లోనయ్యే వర్షాల పోషణ 100

ఉత్పత్తి విభాగం (గామీణ (ప్రాంతాల్లో నమాజ కోళ్ళ పర్శిశమ యూనిట్‌న్తూ చేపల పెంపకం యూనిట్‌నూ పాఠశాలల్లో సామాజిక తోటలనూ (గ్రామీణ కుటుంబాల్లో పెరటి తోటలనూ ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా విటమిన్‌ ఎ, సి లు పుష్కలంగా లభించే గుడ్లు చేపలు కాయగూరలు పండ్ల వంటి రక్షణాత్మక ఆహారపదార్థాలను ఉత్పత్తి చేయమని _రెతులను ప్రోత్సహిస్తుంది. పరికరాలు విత్తనాలు లేతమొక్కలు సాంకేతిక విజ్ఞానం వంటి వాటి రూపంలో అవసరమైన ఉత్పాదకాలను (వ్రభుత్వం సమకూర్చడం జరిగింది కోళ్ళ పెంపకం చేపల పెంపకం తోటల పెంపకం గృహ విజ్ఞానాల్లో శిక్షణ కార్య[కమాలు (ప్రదర్శనలు నిర్వహించడం ద్వారా ఉత్తమ వినియోగానికి సంబంధించిన విద్యను ఆమలు చేయడమైంది పౌష్టీకాహార లోపానికి గురయ్యే వర్గాల పోషణను - అంళకే ఆరు సంవత్సరాల లోపు ఏల్లల గర్భిణి (స్త్రీల పాలిస్తున్న తల్గుల పోషణను నమాజు యూవిట్లలో ఉత్పత్తి అయిన ఆహార పదార్జాల నుంచి నిర్వవాంచడం జరిగింది ఈ (ప్రదర్శన పోషణ, పౌష్టీకాహారాల విషయంలో సమాజాన్ని విద్యావంతం చేయడానికి పౌష్టికాహార లోపానికి గురయ్యే వర్గాలకు అనుబంధ పొష్టీకాహారం సమకూర్చడానికి వినియోగించడం జరిగింది 4 (ప్రత్యేక పాష్టికాహార కార్యక్రమం అనేది 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు పిల్లలకూ గర్భిణీ (స్త్రీలకు పాలిమ్తున్న తల్టులకూ అనుబంధాహారమై న పోషణ కార్యక్రమం దీన్ని 1970-71 లో గిరిజన (ప్రాంతాల్లోని పట్టణాల్లోవి మురికి వాడల్లోని 0-3 సంవత్సరాల మధ్య వయను పీన్లలకు అనుబంధ పోషణ సమకూర్చడానికి (ప్రారంభించడమై ది. దీన్ని తరువాత 3-6 సంవత్సరాల మధ్య వయసున్న పిల్లలకూ గర్భిణీ (స్తీలకూ, పాలిస్తున్న తల్గులకూ వర్తించే విధంగా విస్తరించడం జరిగింది రోజుకు ఒక్కొక్క బిడ్డకు 200-300 కాలరీలు 10-12 (గ్రా! ప్రాటీనులు ఒక్కో తల్లికి రోజుకు 500 కాలరీలు 25 (గా! (ప్రాటీనులు సమకూర్చీ అనుబంధ ఆహారాన్ని నంవత్సరంలో 300 రోజులు ఈ కార్యక్రమం కింద ఇవ్వడం జరుగుతుంది జనాభాలో పాష్టికాహార లోపానికి లోనయ్యే వర్గాలకు - అంటే శిపవులకు 1-6 సం! ఎల్లలకు గర్భిణీ (్త్రలకు పాలిస్తున్న తల్గులకూ

• శక్తి (ప్రాటీన్ల లోపాలు ఇతర పోషక పదార్థాల లోపం ఉన్న వారి ఆహారాల్లో అనుబంధ పౌష్టికావోరం ఏర్పాటు చేయడం ఈ కార్యకమ (ప్రాధమిక లక్ష్యాలు

5 పమ శిప వికాస సేవా సధకం కింద సమకూర్చిన సేవలు ఈ కింది విధంగా ఉన్నాయి

9 అనుబంధ పౌష్టికాహారం

అ ఇమ్యూనైజేషన్‌, వ్యాధివిరోధక టీకాలు

6 ఆరోగ్య పరీక్ష

9 రిఫేరల్‌ సేవలు

ఠి (స్రీలకు పౌష్టికాహార ఆరోగ్య విద్య

9 (ప్రాక్‌ ప్రాధమిక విద్య

9 వీటి సరఫర్హా పారిపధ్యం వంటి ఇతర మద్దతు సేవలు 6 మిల్‌టోన్‌ అనునది పుష్టికరమైన పాలవంటి పానీయం దీవిలో 50% వేరుశనగ (ప్రోటీమలు 50% వారలోవి ఖనిజ లవణాలు విటమినులు వుంటాయి పాలసరఫరాలను అభివృద్ధి చేయడం వేరుపెవక్కాయలమంచి వేరు చేసిన (ప్రోటీన్‌ లము వినియోగించుకోవడం ద్వారా సమాజానికి తులనాత్మకంగా చవకధరలలో వాలు లధ్యమయ్యేటట్టు చేయడం మిల్‌ టోన్‌ ఉత్పత్తి లక్ర్యం దేశంలో ఏర్పాటు చేఎన 5 ప్లాంట్లు ఉత్పత్తి చేన్తున్న మిల్‌టోన్‌మ రాష్ట (ప్రభుత్వాలు విర్వహించే వివిధ అనుబంధాహార పోషణ కార్య(కమాలకు వినియోగించడం

101

జరుగుతున్నది ఆహార పదార్థ్జాలలోవి పోషక పదార్థాల విలువను పెంచే దృష్టితో (వాసెసింగ్‌ సమయంలో ఆహా( పదార్థాలలో అదనపు పోషక పదార్థాలమ చేర్చడమే పటిస్టీకరణం తగిన పోషక పదార్జాలతో ఆహార పదార్థాలను పటిష్టం చేయడమనేది (ప్రజల ఆహారపుటలవాట్లలో ఏవిధమైన మార్పు లేకుండా సమాజావికి లోపేంచిన పోవ పదార్థాలను వమకూ'ర్చే ఆచరణాత్మక ఫల (ప్రదమైన సిద్ధాంతాలలో ఒకటి (ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన అత్యంల (ప్రాచీనమైన పటిష్టీకరణ కార్య్యకమాల్లో విటమిను ఎ *డి లతో డాల్లాను పటిష్టం చేయడం ఒకటి (ప్రమ్తతం విటమిన్‌ “ఎ తో పాలన్తూ అయోడివ్‌తో ఉప్పుమా పటిన్టం చేయడం జరుగుతూ ఉంది. ఇమముతో ఉప్పును పటిస్టీకరించడాన్ని త్వరలో (ప్రారంభించడం జరుగుతుందవి ఆశించడమై నది. 102

ఖండం రక్షణ, భద్రత, వినియోగదారుల శిక్షణ భాగం = 8 ఆహార పదార్దాలు = వాటి భదత భాగం = 9 ఆహారంలో కల్తీ = తీసుకోవలసిన జా(గ్రత్తలు భాగం = 10 వివియోగదారుల రక్షణ 103

ఖండం--3. రక్షణ, భదత నినియోగదారుల శిక్షణ యె అమె అధిక లాభాలను పొందాలవి ఆశించే వ్యాపారస్థులు ఉద్దేశపూర్వకంగా ఆహార పదార్థాలలో కల్తీలను చేన్తుంటారు ఈ కల్తీలు ఆరోగ్యానికి చాలా ఆపాయకరం ఆందుపల్ల కన్తీల బారినుంచి మనల్ని మనం కాపాడుకోవటమే కాకుండా ఆరోగ్యానికి అనర్ధకరమైన కల్తీలను అరికప్టే విధానాలను గురించి తెలుసుకోవలనన ఆవసరం మనకు ఎం్రెనా ఉంది ఈ ఇండంలోని 89 10 పార్యభాగాలలో మీరు వరుసగా ఆహారపదార్థాలలో జరిగే కల్తీలు - వాటివల్ల నష్టాలు కల్తీనివారణ - ఆహార నాణ్యతను పెంపాందించేందుకు (ప్రభుత్వం అమలు పరచిన ఆహార చట్టాలు (ప్రమాణాలు వాణ్యమై న ఆహార పదార్థాల ఎంపిక - కల్తీనివారణలో తోడ్చడే వినియోగదారుల నలహా సంఘాలు అనే వాటిని గురించి తెలుసుకుంటారు 16౧5

భాగం. 8 ఆహారపదార్జాలు = వాటి భదత వాణ్యంలేవి సరుకురి వినియోగం వల్ల శరీర ధార్మిక లోపాలు కలుగుతాయి అందువల్ల ఈభాగం-8 లో మీరు వాణ్యమైవ నరుకుల వివియోగం, (ప్రాముఖ్యతను గురించి తెలుసుకుంటారు అంతేకాకుండా, కల్తీలేవి వరుకుల ఎంపీకల్కో వివియోగదారులకు ఉపయోగపడే (ప్రభుత్వం న్విర్ణయించిన ఆహార (ప్రమాణాల గురించి కూడా మీరు చదువుతారు పాఠ్యప్రణాళిక 80 ఉదేశాలు లు

81 పరిచయం 82, ఆహార పదార్దాలు చెడీిపోవడావికీ వాల కారణాలు 83 ఆహార (వమాణాలు

8 31 ఆహార ధావ్యాల (గ్రేడింగ్‌

8 3 2 పండ్లు కాయగూరల (గ్రేడింగ్‌

833. (ప్రభుత్వం విర్ణయించిన ఆహార (ప్రమాణాలు 84 ఆహార చట్టాలు

8 41 ఆహార చట్టాలు అంపే ఏమిటి ?

842. ఆహార పదార్థారం "సీకరణకు వాణిజ్యానికి సంబంధించిన చట్టాలు

843 (ప్రభుత్వ విధావాలు 85 పారాంశం 86 కొన్ని ముఖ్యమైన పదారికు అర్జాలు 87 మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = జవాబులు తతత 8.0 ఉదేశాలు

ళా తతత. ఈ భాగం పూర్తి ఆయ్యేటప్పటికి మీరు = 9 నాణ్యతలేని పరుకుల వలన కలిగే హావి గురించి తెలుసుకుంటారు అ ఆహారం చెడిపోవడానికి మూలకారణాలను గుర్తిస్తారు అ ఆహార (ప్రమాణాలను నిర్వచిస్తారు ఈ (గేడింగ్‌ (ప్రాముఖ్యాన్ని గురించి వివరించగలుగుతారు ఈ ఆహార చట్టాలను గురించ్చి వినియోగదారులపై వాటి (వభావం గురించ్చి మీ అభిప్రాయాలను వ్యక్తీకరించగలరు తతత 8,1 పరిచయం తతత ఆహార వదార్జాలు కావలసిన పరిమాణాలలో దొరకడం ఎంతముఖ్యమో, నాణ్యమైన పదార్థాలు లభ్యంకావడమూూ 107

వాటివి వినియోగించడం కూడా అంతే ముఖ్యం వాణ్యంలేవి సరుకుల వినియోగం చాలాహావికరం శరీర ధార్మిక

సంబంధ లోపాలు దీవికి (ప్రత్యక్షడదాహరణ (ప్రత్యక్షంగా కానీ పరోక్షంగా కాని కలిగే ఆనేక శరీర లోపాలు వాణ్యంలేవి

సరుకుల వాడుకవల్లనే వస్తాయి అవరిపభమైన వీటిద్వారా డయోరియా కలర్హా బై ఫొాయిడ్‌ మొద్డలైన వ్యాధులు

వస్తాయవి మనకందరకు తెలుసు ఆదే విధంగా వాణ్యం లేవి ఆహారపదార్జ్రాలు వినియోగం అనేక ఉదర పంబంధమైవ

వ్యాధులు రావడానికి ఆహారం విషపూరితం కావడానికి కారణం అవుతుంది అందువల్ల మనం, వాణ్యమైన ఆహార

పదార్థాలు వినియోగించుకోవడం ఎంత్రెనా మంచిది

పరుకులధర్శ వాణ్యమైన పరుకులు దారికే (ప్రదేశాన్ని బట్టి ఎక్కువగావో, తక్త్క్యవగావో ఉంటుంది. ధర

తక్కువలో హెచ్చు నాణ్యంగల వస్తువులు లభించడం వాత సామెతే అవుతుందిగాని ఈ కాలంలో ఆది పాధ్యపడదు ఆహార పదార్థాలే కాక్క మనకవసరమయ్యే అన్ని వస్తువుల విషయంలోనూ ఇది వర్తిస్తుంది.

8 2 ఆహారపదార్దాలు చెడిపోవటావికి మూలకారణాలు

ఆహార పదార్జాలు చెడిపోవడానికి ఎన్నో కారణాలు ఉన్నాయి మొట్టమొదట పదార్జాల ఉత్పత్తి దగ్గర ఈ చెడిపోవటం (ప్రారంభమవుతుంది. నరుకు ఉత్పత్తి దారులు డబ్బు ఆదాకొరకు గానీ శాస్త్రీయ పరిజ్ఞానం లేకగాని తయారీలో ముడిపదార్థాలను సరియైన విధంగా వాడుకోపోవడంగాని జరుగుతుంది. అంతేకాక కొన్నిపార్డు హావికారి పదార్డాలైన డఊడిటి కొవ్ని రంగు పదార్థాలు మొదలగువాటిని కలపటం కూడా జరుగుతుంది ఉదాహరణకు మనం రోజూ వాడే కూరగాయలను గమనించండి నాణ్యమైన కూరలు దొరకడం అందునా కొన్ని కరువు కాలాలలో పాధ్యవడదు ఇందుకు కారణం సరుకులను న్నరెవ పద్దతిలో విలువ చెయ్యక పోవడమే. అదే విధంగ్యాకొావ్ని రుతువులలో వాణ్యమైవ పండ్లు కూడా దారకక పోవటానికి కారణం విలువ చేసే పద్దతులను సక్రమంగా ఆచరించక పోవడమే పరుకుల అమ్మకానికి చేపే ఏర్పాటువల్ల కూడా వస్తువు నాణ్యం తగ్గవచ్చు అపరిశ(భమైన (ప్రదేశాలలో విలువచేపి మ్మికయించిన ఆహారపదార్జాలు వినియోగానికి పనికిరావు. ఇటువంటి వస్తువులను సాధారణంగా భద్రతా (ప్రయోజనాలు తెలియని వారు కొమగోలు చేసి ఆరోగ్యావికి చెడద కలిగించుకుంటారు (గామాలలో గావిి వగరాలలోగావి సరుకులు అమ్మేస్థలాలము గమవిస్తే ఆవి మురికి కాలువల (ప్రక్కవగావ్మీ బాగా రద్దీ ఉన్న స్టలాలలోగావి ఉంటున్నాయని గుర్తించగలం ఇటువంటి స్టలాలలో ముఖ్యంగా కూరగాయలస్తు, పండ్లను, మిరాయి బిస్కట్లు వంటి తినుబండారాలను విక్రయిస్తుంటారు. కొన్ని సార్లు కూరగాయలమ కడగటానికి మురికి వీటీవి వాడటం కూడా చూమ్తుంటాం ఆవోర పదార్దాలను కొనేటప్పుడు ఇటువంటి అవరి శుభ్రమైన విధావాల గురించి ఆప్రమత్తతగా ఉండాలి ఈ పరిస్ధతిని ఇలాగే వదిలి వేస్తే వాణ్యం లోపించిన తరహా పదార్దాల వాడుకనుంచి వివియోగదారులకు ఎటువంటి భద్రత ఉండదు వినియోగ దారులవై వ్యాపారస్థులదే ఎల్లప్పుడూ వెచేయి. అందువల్ల వినియోగ దారులకు వమ్తువుల నాణ్యం మీదు ధరల మీద అదువులేదు మార్కెట్‌ లో వస్తువు ఎంత ధర వున్నను కొనవలసి వమ్తన్నది. వివియోగదారుల బలహీనతను రూపు మాపడావికి ముఖ్యంగా వమ్తవుల వాణ్యాన్ని, ధరలమ అదుపులో ఉంచడానికి (ప్రభుత్వం అనేక నిబంధనలను, చట్టాలను ప్రవేశపెట్టడం జరిగింది. 8.3 ఆహారప్రమాణాలు

ఆఆహార ప్రమాణాలు” అంటే, వివియోగదారులకు అందుబాటయ్యే విధానంలో ఆహార విబంధనలనము అమపరించ్చి

108

పదార్థాల నాణ్యాన్ని (రువపరచడమే ఈ (ప్రమాణాలను అనునరించి తయారుచేసిన సరుకులను కొనే వినియోగదారు వాటి వాణ్యాన్ని విశ్వసించవచ్చు. ఒక విధంగా వినియోగ దారునకు మంచ్చిగాణ్యమై న మచ్షవులను లభింపచేయడావికి ఆహారప్రమాణాలను విర్ణయించారు ఏదేశంలోవైవా కొముగోలుదారుగావి అమ్మకందారుగొవి, కొన్ని చట్టాలకు లోవిడవలసి ఉందని మనం గుర్తుంచుకోవాలి

(వళుత్వేతర సంఘాలు అధికారికంగా నిర్ణయించిన వీ వియమాల్నకైనా ప్రజలందరూ లోబడ పలసివ ఆవవరం లేదు ఇందువన్ల (ప్రభుత (మే ఆహార (ప్రమాణాలను విర్రేశించినస్లైలే దేశంలోని అన్ని వర్గారి (ప్రజలూ వాటివి వాటీంచక తప్పదవి వృష్టమవుతున్నది

8.3.1. ఆహారధాన్యాల గ్రేడింగ్‌

ధావ్యాంలో ఉదాహరణకు బియ్యాన్ని గింజనుబట్టి సాధారణరకం (0ఈ౧జాగి. మర్యరకం గశయటరు మేలిరకం (9306111300) అవి వర్గీకరించవచ్చు వన్తువు నాణ్యాన్నిబట్టే ధరలను నిర్ణయించడానికి ఈ వర్గీకరణ (రజయుబ్ర ఉపయోగపడుతుంది. అందువల్ల ఇటు వినియోగదారు అటు ఉత్పత్తిదారు నష్టపోయే అవకాశం ఉండదు. ఇదే విధంగా గోధుమలను కూడా రంగునుబట్టి ఇతర లక్షణాలను బట్టి (అంట్‌ ఉదాహరణకు గింజగట్టేదా మృద్యువెనదా అవి పరీక్షించి) వర్గీకరించటం జరుగుతుంది.

మ్‌ న్‌

వివియోగదారు తన శక్తిని బట్టి నరుకులను సరియైన ధరలకు కొనడానికి ఈ వన్లీకరణ బాగా దోవాదం చేస్తుంది. ఆంతేకాకుండ్తా వాణ్యాన్ని బట్టి వన్తువును ఎంపిక చేసుకోవడంలో సమయం వృధాకాకుండా సహాయవడుతుంది వన్లీకరించకపోతే కావలసిన వస్తువు నాణ్యం పరీక్షించి ధరలను బట్టి ఎన్నుకొవడావికి ఎంతో నమయం డబ్బువెచ్చించవలసి వస్తుంది అయినప్పటికీ వినియోగదారు ఒక్కాక్కప్పుడు మోనపోవడావికి చాలా అవకాశం ఉంది.

8.3 2. పండ్లు కూరగాయల గ్రేడింగ్‌ (వర్గీకరణ)

అమ్మకావికి ముందే సాధారణంగా పండ్లను వర్గీకరించడం జరుగుతుంది మనం పండ్ల వాణ్యం బట్టి ధరలు మారడం చూస్తుంటాం. పండ్ల పరిమాణం రంగు పండ్లలోని రసాన్ని బట్టి వాటిని నిలువ ఉంచిన కాలాన్ని బట్టీ వాటి వాణ్యాన్ని వర్గీకరిస్తారు అందువల్ల మనం మనదగ్గరున్న సొమ్మును బట్టే ఇష్టమైన సరుకును ఎంచుకొనవచ్చు ఇదే విధంగ్శా కూరగాయలను కూడా వర్గీకరించవచ్చు కూరగాయల ఆకార పరిమాణాలను బట్టే, తాజాతనం, బరువులనుబట్టీ వాటి నాణ్యం నిర్ణయిస్తారు టొమాటోలు దోసకాయలు గుమ్మడి ఉల్లిపాయలు, బంగాళ దుంపలు మొదలైన వాటిని పె ప్రమాణాలను బట్టి వర్గీకరిస్తారు ఇక సరుకుల ధరకు వస్తే ఆది అమ్మే ప్రదేశంవైన ఆధారపడి ఉంటుంది వీధిలోవికి వచ్చే బండ్రమీద అమ్మే కూరగాయల ధర మార్కెట్‌లో అమ్మే ధరకన్నా చాలా తక్కువ ఉంటుంది. ఎందుకంళే వ్యాపారస్థులకు మార్కెట్‌ లోని అమ్మకపు దారులకులాగా అమ్మకపు పన్నుగాని లెసవ్స్స్‌గావి షాపు అద్దెగాని చెల్లించ వలపీన అవనరం లేదు అయితే దీవికి విరుద్ధంగా బండ్ల మీద కూరలు ఒక్కాక్కుప్పుడు హెచ్చు ధర పలుకు తుండటం కూడా జరుగుతుంటుంది. ఇక్కడ ధరను కూరగాయల బట్టి కాకుండా ఇంటి వరకూ కూరలను తీసుకువచ్చి, అనుకూలంగా అమ్మినందుకు గామ చెల్లింపవలసే వస్తుంది

109

ఇంతవరకూ మీరు చదివిన అమ్మకపు తీరులు ఏచట్టుం పెనా కాక కొనుగోలుదారు, వినియోగదారుల పరస్పర అమకూలత మీద ఆధారపడి ఉందవి గుర్తుచేసుకోవాలి ఇక్కడ మనం ఆహార ప్రమాణాలు ఖచ్చితంగా అమలు జరుగుతున్నాయని చెప్పలేముగావి ఇవి పరోక్షంగా వినియోగదారు తనకు కావలసిన వస్తువును ఎంపిక చేసుకువేవీలు కల్పిమ్తన్నాయవి చెప్పవచ్చు

833 ప్రభుత్వ నిర్ణయించిన ఆహార ప్రమాణాలు

(ప్రభుత్వం సిద్ద ఆహార పదార్థాలకు మాత్రమే (ప్రమాణాలను నిర్ణయించింది. అంటె వాటివి యధాతధంగా వివియోగించవచ్చు కొన్ని ముడినరుకులను మనం అదే తీరులో వినియోగించలేము ఆ పదార్థాలు సహజ రీతిలో వాడుకొనడావికి వీలుగా లేకపోవచ్చు వాటి నాణ్యం యోగ్యంగా లేకపోవచ్చు “యోగ్యతో అంటే ఇక్కడ వస్తువునాణ్యం దాన్ని విలవ చేసన కాలం ఎక్కువైన కొద్దీ తగ్గుతూ విటమినుల నష్టం కూడా జరిగి వివియోగావికి పనికి రాకపోవడమని అర్ధం సిద్ద ఆహార పదార్థాల విషయంలో వాటిని కొనేటప్పుడు కవరు మీదా అగ్‌ మార్‌[౫ (ఉం మం ఐఎస్‌ఐ (150 ఎఫ్‌ పఏ్‌ఒ (౨ రుఅన్న లేదీల్‌ లేదా ముద్ర ఉంటే వాటి వాణ్యం (ధువీకృతమవి విశ్వసించవచ్చు ఆగ్‌ మార్క్‌ అనే గుర్తు అగ్రికల్చరల్‌ మార్కెటింగ్‌ వారు విర్ణయించిన (ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉన్నదని (ర్రువపరుస్తుంది ఐ ఎస్‌ ఐమార్క్‌్‌ బ్యూరో ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ స్టాండర్డ్స్‌కు ఎఫ్‌ ప్‌ ఒ (ప్రూట్‌ (ప్రాడక్ట్‌ ఆర్హర్‌కు ప్రతీక ఏ నరుకువైనా ప్రమాణీకరించే ముందు వాటిమీద పె అధికారిక వంఘాలు గుర్తించిన (ప్రయోగశాలలో పరీక్షిస్తారు ఈ పరీక్షల ద్వారా నిన్తీత (ప్రమాణాలకు లోబడీ ఉన్నట్లు తేలితే ఆమోద ముద వేస్తారు అందువల్ల ఆహార పదార్థాలను కొనేటప్పుడు పై గుర్తులున్న ఏ పదార్ధమై వా ఎంచుకుంటే వాటి నాణ్యం (ప్రమాణీకృతమవి నమ్మవచ్చు

ఇంతకు పూర్వం ఆగ్‌ మార్క్‌ గుర్తు ఉన్న పదార్థాలను ఎద్ద ఆహార పదార్థాలవి (ప్రస్తావించాం అవి గోధుమ పిండి ఉప్మా రవ్వ లాంటి ఇతర ఆహారపదార్థాలు వంటనూనెలలో వేరుసెనగ (పల్లీమానె) మానె ఆవనూనె పొద్దు తిరుగుడు గింజల మానె మొద్యలైనవి పై ఆహార పదార్థాలకు సంబంధించిన వ్వాపార (ప్రకటనలను మీరు వార్తా ప్యత్రికలలోమా, రేడియో, దూరదర్శనుల్లోనూ చూసిఉండవచ్చు ఈ (ప్రకటనలు చేఎనప్పుడు. వ్యాపారస్థులు తాము ఉత్పత్తిచేసిన పదార్థాలకు అగ్‌ మార్క్‌ అన్న ముద ఉన్నదవి నొక్కి చెప్పడం గమనిస్తాము ఇలా చెయ్యడం వలన వారు వన్తువు నాణ్యమై నదవి వెల్లడించి వివియోగదారులను ఆకర్షిస్తారు

నరుకుల వై ఉన్న ఐ.ఎస్‌ ఐ గుర్తు వల్ల వివియోగదారులకు (కమ పద్దతిలో ఉండే కొనుగోలు దారులకు, ఎగుమతి దారులకు ఎగుమతివి పర్యవేక్షించే అధికారులకు చాలా ఉపయోగం ఐఎస్‌ఐ గుర్తు, బిస్కట్లు మొదలగు బేకరీకి నంబంధించిన వస్తువులకు ధావ్యాలు, వప్పులు మొద్యలైన పదార్థాలకు పాలు పాలకు సంబంధించిన పదార్జాలకు, పానీయాలకు, ఆహారంలో కలిపే పదార్థాలకు (౧006 &రేరే 1౪65) వర్తిస్తుంది

వూట్‌ ప్రొడక్ట్స్‌ ఆర్హర్‌ (ఎఫ్‌ పి ఒ) పండ్లకు కూరగాయలకు వందింధించిన పదార్దాలను (ప్రమాణీకరిన్తుంది. ఈ ఆర్డర్‌, ఫ్యాక్టరీలలో వాడే ఆహార వన్తువుల పభతకు సంబంధించిన ప్రమాణాలమ నిర్రయించడమేకాక్క వాటి ప్యాకింగ్‌ (౧2౧౫౧ బ్ర మార్కింగ్‌ (011 6౧బ డబ్బారిపై వేయవలసిన ముద్రలను కూడా నిర్ధారిస్తుంది. ఇంతవరకూ. (ప్రస్తావించిన ఆహారపదార్జాలన్నీ కూడా నాణ్యం (ప్రమాణీకరించకుండానే మార్కెట్‌లో

110

లభ్యమవుతాయి. అయితే అవి నాణ్యమై వవని విశ్వసించలేము. అందుచేత ఆహార పదార్థాలను కొనే ముందు, నాణ్యమై నవని (ధ్రువపరచిన వాటినే ఎన్నుకుంటే మీకు కావలసిన వస్తువు సరియైన నాణ్యంతో లబిస్తుంది. - మీ కుటుంబ ఆరోగ్యం కూడా మెరుగుపడుతుంది. మీరు వేర్చుకున్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = 1

1. వినియోగదారు వాణ్యతలేవి ఆహారాన్ని, వీటిని ఉపయోగిస్తే ఏమవుతుంది?
2. పదార్దాల నాణ్యం పాడుచేసే కారణాంశాలు ఏమిటి? వాటి వల్ల వాణ్యం ఏవిధంగా దెబ్బతింటుందో చెప్పండి? ౩. ఆహార (ప్రమాణాలను, (ప్రభుత్వం మామే ఎందుకు నిర్ణయించాలి? ఉల్లి ల లలల ల లలల లలల లద లకర విల ట వందల లలల లలల లం లలల లల టల లం ఉంట టల లంంలం
3. ఆహార ధావ్యాల, పండ్లు, కూరగాయల వర్లీకరణ (62610జ్రొఏ విధంగా జరుగుతుంది?

శ]

8 4 ఆహార చట్టాలు 8 4 1. ఆహార చట్టాలు ఆంటే ఏమిటి? ఆహార చట్టాలంకు ఆహారం ఆమ్మడానికి కొనడానికి నిస్రేశించిన చట్టాలు వినియోగదారుని రక్షణను దృష్టిలో పెట్టుకొని చేఎనవి ఇవి రాష్ట అసెంబ్లీ పార్లమెంచ్‌ ఆమోదించిన చట్టాలు (ప్రభుత్వం జారీచేఎన ఉత్తర్వులన్నీ కూడ ఆహార చట్టాల పరిధిలోనికే వస్తాయి 84 2. ఆహార పదార్దాల సేకరణకు వాణిజ్యానికి సంబంధించిన చట్టాలు ఆహార పదార్థాలకు సంబంధించిన చట్టాలు పదార్ధసేకరణ వాటి అమ్మకానికే పరిమితం కాకుండా వాటి నాణ్యం బరువు, తక్కిన కొలతలకు వాటి ఇరీదుకు కూడా వర్తిస్తాయి ఈ చట్టాలను లేదా నిబంధనలను సాధారణంగా ర్యాష్ట్రప్రభుత్వం అమలు పరుస్తుంది ఇవన్నీ ఎక్కువగా వినిమయ దారుకు (తన వ్యవసాయోత్పత్తిని అమ్మే నెతును మధ్య వర్తుల బారినుంచి రక్షించడం ద్వారా) ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి. సరుకులకు వినియోగదారు చెల్లించే సొమ్ములో చాలా తక్కువ శాతం మామే ఉత్పత్తి ద్వారెన రైతుకు లభిస్తోందన్న భావనతో ఈ ఆహార చట్టాలను రూపొందించారు. వర్తకంలో _రెతును ఎడించే మధ్యవర్షులెన వ్యాపారస్థులను (11 రే416౧౫౯౫) (బోకర్లను మీరు గమవించే ఉంటారు. సాధారణంగా .రెతులు తమ బాకీల చెల్లింపులకోసం పంటరాగానే త్వరితంగా అమ్మివేయాలనే ఆతురతతో ఉండటం చూస్తాం అదే సమయంలో ఎక్కువ సరుకు మార్కెట్‌ లోకి రావడం వళ్లి ధర తగ్గడం జరుగుతుంది కొంతమంది -రెతులు తమ ఉత్పత్తిని అదే (గామం లోని వర్తకులకు అమ్మివేస్తారు ఈ కారణాలు కూడా మార్కెట్‌లో సరుకుల ధర తగ్గడానికి దారి తీస్తాయి ఇంతేగాక తూకాల్లోని కొలతలలోని అవకతవకల వల్ల కూడా రైతులు సరుకుల అమ్మకంలో మోసపోతుంటారు అయితే ఈ అమ్మిన సరుకులను కెంత కారం దొచిగాని వేరాక స్థలానికి పంపిణి చేఎగాని వ్యాపారస్థులు ఎక్కువ ధరకు అమ్మి సొమ్ము చేసుకుంటారు ఇటువంటి అనహాయస్థితి ఇటయి ఉత్పత్తిదారుకు అటు వినిమయదారుకు ఎదురుకాకుండా [క్రమబద్ధమైవ మార్కెట్లద్వారా (ంగ్ర12166 111గ00) సరుకులను అమ్మడానికి వీలుగా ప్రభుత్వం ఆహార చట్టాలను తయారు చేఎంది పై తరహా మార్కెట్‌ లలో ఉత్పత్తి దారునికి వ్యాపారస్ట్రుడికి అనుకూలమైన విధంలో సరుకుల అమ్మకానికి అవసరమైన సదువొయాలు ఉంటాయి ఇందుకు సరియైన తూకాలు కొలతల వాడకం జరిగి రెతులు వ్యాపారన్థుల చేతిలో మోసపోకుండా ఉంటారు వ్యాపారంలో అమ్మకం విధానాల పైకూడా కొన్ని చట్టాలు ఉన్నాయి పరిమిత కాలానికి మించి ఆహార పస్తువులను నిలవ ఉంచడం చట్టప్రకారం శిక్షాగ్లం ముందు చెప్పన తీరులో వ్యాపారస్థులు కొన్నిసార్లు నిత్యాపసర వస్తువులు అధికంగా లభించే సమయంలో అమ్మకుండా నిలవ చేయడానికి (ప్రయత్నిన్తుంటారు ఈవిధంగా నిలవ చేయడం వన్లి మార్కెట్‌లో కృతిమమైన కరువు ఏర్పడుతుంది దానితో సరుకుల ధర పెరుగుతుంది ఈ అఆదనులో వ్యాపారస్థులు సరుకు విడుదలచేఎ అధిక లాభాలు పొందుతారు అందుచే సరుకులను ఉద్దేశ పూర్వకంగా నిలవ చేయడం చట్లు నిషిద్దం ళు యా. ఇంతకు పూర్వం (ప్రస్తావించినట్లు ఆహార పదార్థాల తయారీలో కనీస (ప్రమాణాలను పాటించడం కూడా ఆవసరం ఆహార నిబంధనలకు విరుదంగా ఏమి చేఎనా చట్టరీత్యా శికార్తులు అవుతారు మా! శు ళు శ12

84.3. (ప్రభుత (? విధానాలు వ్యాపొరన్హులు ఏర్పరిచే కృ్మతిమమై న కరువు బారినుండి (ప్రజలను రక్షించుట కొరకు (ప్రభుత్వం ఒక (వత్యేకమై: న విధానం ద్వారా ఆహారపదార్జాల నిల్వలను పెంచి ఆ కరువును అరికడ్తుంది. లాభాలనాశించి వ్యాపారస్థులు సరకులను విడుదల చేయకుండా ఆదను కోసం వేచిన సమయంలో (ప్రభుత్వం తన గోదాముల మంచి నరుకు విడుదల చేయించి మార్కెట్‌ లో సరుకు లభ్యత సరియై న విధానంలో ఉండేటట్టు, జాగ్రత్త తీసుకుంటుంది. ఇదే తీరులో మార్కెట్‌ లో సరకు విపరీతంగా ఉన్న సమయంలో ఈ ఆహార పదార్థాలను “వ్రభుత్వ ఆహార సంస్థ" (ౌంం4 6000126401 010611) ద్వారా నిర్ణీత ధరకు కొనుగోలు చేయిన్తుంది. అందువల్ల మార్కెట్‌ లో సరుకుల ధర వడిపోయో వీలుండదు. మీరు వేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = 2 5. (ప్రమాణాల మేరకు ఏయే ఆహారపదార్దాలు లభ్యమవుతున్నాయి? 6. ఆహార (ప్రమాణాలను (ధువపరచడంలో పదార్థాల వర్గీకరణ (8౯26182) ఏ విధంగా ఉపయోగపడుతుందో చెప్పండి? 7 (ప్రభుత్వం ఆహార నిలవల ద్వారా నిత్యావసర వస్తువుల ధరలను ఏవిధంగా అదుపు చేస్తుంది?

113

8,5 పారాంశం రకరకాల ఆహార పదార్థాల వాడకం ఎంత ముఖ్యమో వాటి నాణ్యం కూడా అంతే ముఖ్యం వాసిరకం వస్తువుల వాడకం శరీర ధార్మిక లోపాలను కలుగ జేస్తుంది భ(ద్రతా విధానాలలో లోపం వల్ల ఉత్పత్తిదారువి వద్దగానీ అమ్మకం దారువి వద్దగావి వస్తువుల నాణ్యం దెబ్బతింటుంది ఆహార (ప్రమాణాలు కల్తీ లేవి సరుకుల ఎంపికలో వివియోగదార్హకు ఉపయోగపడ్డాయి. మంచినాణ్యమైన పదార్థాల ఎన్నిక కొనుగోలుకు పదార్థం వర్గీకరణ (8124 ౧౭్రైఎంత గావో ఉపయోగ పడుతుంది ఆహార పదార్థాల కొనుగోలులో వినిమయ దారుకు సహాయ పడేందుకు గాను (పభుత్వం కొన్ని ఆహారచట్టాలు చేసింది 8.6 కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్హాలు కాం ఛా గ్రేడింగ్‌ (వర్గీకరణ) వస్తువులను నాణ్యత ఆధారంగా వన్లీకరించడం ఆహార చట్టాలు ఆహారం అమ్మటానికి కొనటానికి నిర్తీశించిన చట్టాలు ఇవి వినియోగ దారునికి రక్షణ కల్పించేవిగా ఉంటాయి లె 8,7 మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = జవాబులు

1. తక్కువ నాణ్యం ఉన్న పదార్థాలు నీరు (కలుషత ఆహారం నీరు) వినియోగించడం వల్ల ఉదర సంబంధమైన డయేరియా డిసెంటరీ గ్యాస్ట్రో ఎంట్నిరెటిస్‌ కలరా పైఫాయిడ్‌ పారా పైఫాయిడ్‌ జాండిస్‌ మొదలైన వ్యాధులు వస్తాయి 2 వస్తునాణ్యం కింద కారణాల (ప్రభావం వల్లి దెబ్బతింటుంది 6 ఉత్పత్తి దారుని వద్ద ఉత్పత్తిదారు అధిక లాభాపేక్షతోనో అజ్ఞానం వల్లనో సరియైన (ప్రమాణాలలో ముడి పదార్థాలను ఉపయోగించక పోవడం ఒక కారణం ఆహార పదార్దాల నాణ్యాన్ని దెబ్బతీసే పదార్డాలైన కృతిమపు రంగులు డిడి టి మొదలైనవి వాడడం కూడా మరో కారణం 6 ఉత్పత్తి దారు పాటించిన భద్రతా విధానంలో లోపం వన్ల అమ్మకానికి ముందు సరుకులను సరియైన రీతిలో భ్యదపరచక పోవడం వల్ల పండ్లు కూరగాయలు పాలు పాలతో చేసే పదార్థాలు చెడిపోయే అవకాశం ఉంది 6 అపరి శుభమైన పరిసరాలలో అమ్మడం ఆహార పదార్థాలు అమ్మే పరినరాలు అపరిశుభంగా ఉండడం వన్లి ఆంటే అమ్మే (ప్రదేశం మురికి కాలువలకు పెంటకుప్పలకు దగ్గరగా ఉండడం వల్ల ఈగలు మొద్దలైన (శ్రిమికీటకార ద్వారా అమ్మకానికి పూర్వమే ఆహార కాలుష్యం జరిగే అవకాశం ఏర్పడుతుంది అ ఆహార పదార్దాల తయారీలో అపరిపభ విధానాలవల్ల పదార్థాల తయారీలో గాని నిలవ చేయడంలోగాని అపరి శుభమైన వీరు వాతలు వాడడం వల్లనూ కూరగాయలను కడగడానికి మురికినీరు వాడడం వల్లనూ వరుకుల నాణ్యం దెబ్బ తింటుంది సాలా ౩ ఆహార (ప్రమాణాలను (ప్రభుత్వం మామే అమలు పరచవలన ఉంది మరియే ఇతర అనధికార వర్గాలు అమలు క14

చేఎనా ప్రజలందరూ పాటించరు అట్టివారిమీర చర్య తీసుకొనే అధికారం, వీలు (ప్రభుత్వేతర వర్గాలకు లేదు 46 ఆహార ధావ్యాల వర్గీకరణ (౯26 ౧౮) గింజనాణ్యం పరిమాణం రంగు తదితర లక్షణాలపై ఆధారపడుతుంది 6 పండ్డులో వర్గీకరణ, వాటి జాతి పరిమాణం రంగు తాజాతనం దాన్ని నిలవ ఉంచిన కాలం అనే వాటివై ఆధారపడి ఉంటుంది 6 కూరగాయరి వర్గీకరణ వాటి పరిమాణం తాజాతనం పక్వతల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. 5 ఆహార ప్రమాణాలను సిద్ధ ఆహార పదార్జాలకూ సహజరీతిలో ఉపయోగించే పదార్థాలకూ మాత్రమే ఎక్కువగా వత్తిస్తున్నాయి. ఉదా! గోధుమ పిండి గింజధాన్యాలు ఎండు బరాణీల వంటివి పిల్లల సిద్ధ ఆహారాలు పాలపాడీీ 6 పదార్దాల నాణ్యాన్ని బట్టి లక్షణాలను బట్టీ వాటిని రకరకాలుగా విభజిస్తారు దీన్నే వర్గీకరణ అంటారు ఈ ర. శు మ ్‌ జుటి విధానంవల్ల మంచి నాణ్యామ్రైన వన్తువులను తక్కిన వాటి నుంచి గుర్తించి వేరు చేయవచ్చు ఇది ఆహార వ్రమాణాలను నిర్ణయించడానికి కూడా ఒక విధంగా ఉపయోగపడుతుంది 7 ఆహార పదార్దాల ధరలను (పభుత్వం తన విధానాలద్వారా అదుపు చేన్తుంది ఉదాహరణకు అమ్మకం దారులు సరుకును మార్కెట్‌లో విడుదల చేయకుండా విలువచేఎ కృతిమంగా కరువు పరిస్థితి కల్పించినప్పుడు అదనులో (పభుత్వం తన గోదాముల నుంచి సరకు విడుదల చేయించి పదార్దాల ధర అదుపు తప్పకుండా జ్యాగత్త వహిమ్తుంది ఆదే మార్కెట్‌ లో సరకు అధికంగా లభ్యమయ్యే సమయంలో (ప్రభుత్వ ఆహారసంస్థ (గౌం౦4 00గా౦:160॥1 0 [612 ద్వారా నిక్తీత ధరలకు కొమగోలు చేయించి రెతుకు గిట్టుబాటు ధర లభించేటట్లు చూస్తుంది ప్రయోగాత్మక అభ్యాసం 1 మీకు దగ్గరలో ఉన్న ఒక డీవార్టు మెంటల్‌ స్టోరుకు వెళ్ళి అగ్‌ మార్క్‌, ఐ ఎస్‌ఐ ఎఫ్‌ పీ ఒ. ముదలు ఉన్న పదార్జాల పట్టికను తయారు చేయండి 2 అగ్‌ మార్క్‌ ఎల్‌ ఉన్న పదార్థాల ధరలను ఎల్‌ లేని అవే పధార్థాల ధరలతో పోల్చి చూడండి. 15

భాగం. 9 ఆహారంలో కర్తీ-తీసుకో వలసిన జా[గత్తలు ఈ భాగంలో వ్యాపారస్థులు ధనాపేక్షతో జరిపే ఆహార కల్తీల గురించి చదువుతారు వెరకం పదార్దాల కొనుగోలును నివారించడానికి ఎటయివంటి జూగత్తలు తీసుకోవాలో కూడా తెలుసుకుంటారు పాఠ్యప్రణాళిక 90 ఉద్దేశాలు 91 పరిచయం 92 ఆహారంలో కల్తీ - దానివల్ల అపాయాలు

921 కల్తీ

9 22 ఆహార ధాన్యాలలో కల్తీ

9 23 ఇతర ఆహార పదార్జాలలో జరిగే కర్తీ 9 3 కల్తీ పదార్థాల కొనుగోలు వివారించడానికి తీసుకోవలనన జాగత్తలు

931 ప్యాక్‌ చేఎన ఆహార పదార్థాలు

932 తెలిసిన దుకాణాలలో కొనుగోలు

933 నహకార సంస్థల ద్వారా కొనుగోలు

9 ౩4 ఇతర కొనుగోలు పద్ధతులు 94 సారాంశం 95 కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్జాలు 96 మీరు వేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - జవాబులు 90 ఉద్దేశాలు

యణ ఈ భాగం చదవగానే మీరు 4 ఆహారంలో కల్తీ, దానివల్ల వచ్చే అవాయాలను గురించి వివరించ గలుగుతారు అ వివిధ ఆహార పదార్జాలలో కల్తీ చేసే తీరుతెన్నులు తెలుసుకుంటారు ఈ కల్తీ చేఎన పదార్థాల కొనుగోలు నుంచి వినిమయ దారులు తప్పించుకోడానికి తీనుకోవలఎన జ్మాగత్తల గురించి సలహాలివ్వగలరు 91 పరిచయం (ప్రస్తుత కాలంలో వివిధ రంగాలలోని ఆస్థ్రవ్యస్థత గమనిస్తే సురక్రీత ఆహార పదార్థాల వినియోగం వినియోగ దారులకు ఎంతో (ప్రధానమని భావించగలం ఆహార పదార్జాలలో వినియను యోగ్యం గొని అపాయకరమైన పదార్థాలు చేర్చి కల్తీ చేయటం ఎంతో (ప్రమాదకరం ఇది ఎన్నో జీర్ణకోశ వ్యాధులకు కొన్ని పార్టు వ్రాణావాయ పరిస్తితులకు కూడా దారి తీస్తుంది అందుచేత ఇటువంటి అపాయకర పరిస్టతుల నుంచి మనను మనం కావాడుకోవలఎన అవసరం 117

ఎంటైనా ఉంది విచక్షణ జ్ఞానం లేని కొంతమంది వ్యాపారస్థులు మనం తినే ఆహారంలో వినిమయ యోగ్యం కాని కొవ్ని ఇతర పదార్దాలను కలుపుతారు. కల్తీని పదార్థం బరువు పెంచడానికి గావి లాభాపేక్షతో గాని చేస్తారు ఈ కర్తీ పదార్థాలు కొవడం వల్ల మనకు వాసిరకం పదార్ధాలు లభించడమే గాకుండా వమ్తువు ఒక్కింటికి అసలు ధరకన్నా ఎక్కువ ఖర్చుపెట్టు వలసి వస్తుంది. కింది ఉదాహరణ ఈ విషయమై సరియైన అవగాహన ఇవ్వగలదు మీరు ఒక కిలో బియ్యాన్ని 4 రూ!కు కొన్నారనుకుందాం ఈ బియ్యంలో తినడానికి పనికీ రాని పదార్ధం 10 శాతం కలిసిందని భావిద్దాం (ఆనగా 1కె జిలో 100 (గాములన్నమాట) మీరు ఈ బియ్యాన్ని వండే ముందు తప్పక పభ పరచి ఈ 100 ("ముల ఇతర పదార్థాన్ని తీసివేయ వలసి వస్తుంది అంటే మిరు 4 రూశకు900 (గ్రాముల బియ్యం మ్యాతమే కొన్నారని అర్ధం చేసుకోవచ్చు త్తే కాబట్టీ మీరు విజంగా కిలో బియ్యానికి వెచ్చించిన ధర = యో 1000 = రు! 4 44/కి గ్రాఃకు (1 కిలో = 1000 (గ్రాములు) కాబట్టి మీరు పభ్రపరచని తక్కువ నాణ్యంగల ఆహార పదార్దాలు కొన్నప్పుడు మీ ఆరోగ్యానికి వష్టం వాటిల్లడమే కాకుండా కష్టపడి సంపాదించిన ధనం కూడా వృధా చేఎనట్టు అవుతుంది ఇటుపంటి కల్తీ జరిగే విధావాలు ఆ వన్తువులు కొనుగోలు చేయకుండా మనం తీసుకోవలసిన బ్యాగత్తల గురించి తెలుసుకుందాం చతల 9,2 ఆహారంలో కల్తీ = దాని వల్ల ఆపాయాలు లతను 9,2,1. కల్తీ ఒక (ప్రధాన ఆహార పదార్థంలో తినయోగ్యం కాని వాణ్యం తక్కువకల ఇతర పదార్థాలు కలపడాన్ని కర్తీ ఆంటారు ఒక (ప్రధావ పదార్హంలో నాణ్యం లేని అదే ఆహార పదార్ధాన్ని కలపడాన్ని కూడా కల్తీ అనే అంటారు ఉదాహరణకు వేరుసెనగ లేదా పల్లీమానె (వ్రన్తుతం కిలో 30 రూ! చొప్పున దొరుకు తున్నది ఇంకొక నూనె పామాయిల్‌ కీలో 15 రూ! చొప్పున దొరుకు తున్నది కాబట్టి లాభాపేక్తతటో వ్యాపారస్థులు వల్లీనూనెలో పామాయిల్‌. కలిపి అమ్ముతారు. వినియోగదారులు ఈనూనెను చూసి కల్తీ చేసారో లేదో కనుక్కోవడం చాలా కష్టం అందువల్ల లాభాలు ఆర్జించడానికి వ్యాపారస్థులు ఈజీటుకును ఉపయోగిస్తుంటారు ఆహార పదార్థాలలో కల్తీ జరపడం చాలా సుళువు కల్తీే్చచేయడానికి కలిపే వన్తువు పాధారణంగా పరిమాణం లోనూ రంగులోను ఆకారంలోను (ప్రధాన ఆహారపదార్జాన్ని పోలి ఉంటుంది (వ్రన్తుతం వివిధ ఆహార పదార్థాలలో కల్తీ ఎలా జరుగుతుందో చూద్దాం 9.2.2 ఆహార ధాన్యాలలో కల్తీ ఆహార ధాన్యాలలో కల్తీ వివిధ రకాలుగా జరుగుతంది బియ్యంలో అయితే చిన్న చిన్న తెల్లరాళ్ళనో గోధుమరంగు రాళ్ళనో కొద్ది పరిమాణంలో కలుపుతారు. దానివల్ల బియ్యం ఎక్కువగా తూగుతుంది శుభం చేసినా బియ్యం 118

మంచి ఈ రాళ్ళను వేరు చేయడం కష్టం. ఈ రాళ్ళు కలిసిన బియ్యం తింపె ఎన్నా ఉదర నంబంధ వ్యాధులు

వస్తాయి. చాలా పార్టు గోధుమల్లో జొన్నలలో ఇతర చెత్త పదార్థాలు కలిసి ఉంటాయి. ఇవి చిన్న చిన్న గడ్డి పరకలు,

మట్టే గడ్డలు, పనికిరాని మొక్కల విత్తనాలూ వైరా వీటిని స్యభ్రపరచి నప్పుడు ఈ విధమైన కల్తీ పదార్థాలవల్లి

బరువులో ఎంతో నష్టం వస్తుంది. అంకే ఎక్కువ డబ్బు వెచ్చించినా తక్కువ పరిమాణంలో నరుకు లభిస్తుంది.

కల్తీలు పప్పులలో కూడా జరగడం చూస్తుంటాము. పప్పులలో పొట్టును కొద్దిగా వదిలి వేయడం వల్ల కూడా బరువు

ఎక్కువ తూగుతుంది. తక్కువ నాణ్యంగల "కేసరి పప్పును మంచి నాణ్యమైన కంది పప్పుతో కలపడం కూడా

జరుగుతుంది.

మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - 1

1. కల్తీ అంటే మీరు అర్ధం చేసుకొన్నది ఏమిటో చెప్పండి?

2. వినియోగదారు కల్తీ పదార్థాలను కొనేటప్పుడు ఎక్కువ డబ్బు వెచ్చించ వలసి వస్తుంది అని ఉదాహరణ

పూర్వకంగా వివరించండి.

౩. వ్యాపారస్థులు ఆహార పదార్జాలలో కల్తీ ఎందుకు చేస్తారు?

వరుగ లు చరా రలలల లలా లలలన లలల లల లరాలులులుల దులా లులాలుల దుల లల లలల లలల లలల లలల లం బక లం 2 119

4 కల్తీ జరిగిన పిమ్మట గుర్తించడానికి వీలుపడని రెండు కల్తీపదార్థాలను ఉదాహరించండి? 3 2.3. ఇతర ఆహార పదార్దాలలో జరిగే కల్తీ వంట మానెలో జరిగే కల్తీల విధానం గురించి ఇంతకు ముందే గమనించాము ఈ కల్తీ వంట నూనెలను మార్కెట్‌ లో అమ్ముతున్నారు పత్తిగింజల నూనె వంటెనూనెలో కలపబడే ఇంకొక కల్తీ పదార్ధం మార్కెట్‌లో లభించే నేతిలో డాల్డా కలిపితే మనం సులభంగా తెలుసుకోలేము అదే విధంగా కిలో 75 రూ! చొప్పున నగరాలలో అమ్ముతున్న వెన్నలో కలిపే కల్తీ పదార్థం అరటి పండు లేదామై ర్రాఎండి ఒక్కొక్కసారి ఈ వెన్న వీటిలో విరిగిపోతుంది కాబట్టే ఒకకీలో వెన్నను కొని వెయ్యి చేస్తే మీకు 250-300 (గ్రాముల నెయ్యిరావడం కూడా కష్టం ఇందులో ఎంతడబ్బు వృధాఅయిందో మీరు ఊవాంచవచ్చు అదే విధంగా మనం కొనే పాలలో నీరు కలిపి చేసే కల్తీని మనం తెలుసుకోలేము ఎన్నో సిద్ధ ఆహార పదార్థాలు (కెచెప్‌ జామ్‌ ఊరగాయలు మసాలాల వంటివి) బజారులో అనేక (బ్రాండ్‌ ల కింద అమ్మకం జరుగుతాయి. ఎక్కువ (ప్రజాదరణ పాందిన (బ్రాండుల ఖరీదు ఎక్కువ కాబట్టి తక్కిన ఆహార పదార్థాలను కూడా వీలెతే ఇదే బ్రాండు కింద అమ్మటం జరుగుతుంటుంది లేకపోతె అమ్మకం దారులు అదే రంగు ఆకారం పరిమాణంలో కొన్ని చౌకరకం వస్తువులలో పె పదార్దాలను తయారువేఎ పేరున్న (బాండ్‌ వలె అమ్మడం కూడా జరుగుతుంది తేయాకులో వాడిన తేయాకు పాడని కల్తీ చేయవచ్చు పసువు పాడిలో మెటానిల్‌ ఎల్లో అన్నే విషసడార్థాన్ని కల్తీకి వాడ్తారు కా పొడిలో వేయించిన చింతగింజల పాడి కలుస్తుంది పెన పేర్కొన్న విధంగా కల్తీలు ఎన్నో విధాలుగా జరుగుతాయి. ఆశాపర్షులెన కొంతమంది వ్యాపారస్థుల అధిక ధనాపేక్ష ఈ కల్తీలకు ముఖ్యకారణము అయితే వీరివల్ల వినియోగదారుల ఆరోగ్యావికి డబ్బుకు నష్టం కలుగుతుందని మనం గుర్తుంచుకోవాలి కాబట్టి వినియోగదార్నులైన మీరు ఇటువంటి కల్తీ వస్తువులు కొనకుండా బగత్త వహించాలి ఇక్కడ మీకొక చిన్న సందేహం కలగవచ్చు. కల్తీ జరుగుతుంళే ప్రభుత్వం కళ్ళు మూసుకొవి పాగవిమ్తుందా అవి కయితే చట్టు (ప్రకారం ఎటువంటి కల్తీ అయినా శిక్షార్లమే కాబట్టీ వినిమయదార్లులెన మీరు కల్తీ జరిగి వహారపదార్థాలను తగిన ఆధారాలతో (ప్రభుత్వ సంస్థల దృష్టకి తీసుకు రావలసిస బాధ్యత ఉంది సాధారణంగా

120

₹టువంటే విషయాలలో తలచూర్చితే కలం డబ్బు వృధా అవుతుందనే ఉద్దేశం తోను లాభమేమి ఉండదేమోనవే భావవ తోమా వివియోగదారులు ఎవ్వరూ బాధ్యత వహించడానికి ముందుకు రావడంలేదు మరొక విషయ మేమంళే, అమ్మకం దారులంతా ఒకసంషటితమైవ న్వవస్థగా ఉన్నారని భావించడం వన్ల కూడా కావచ్చు--*యితే ఇది ఒక తప్పు అంచనా. ఎందుకంటే = వ్చాన్ని ఆధిగమించడం ఎవ్వరికీ సాధ్యపడదు ఈ విషయమై మీరు వివరాలను తదుపరి భాగంలో వేర్చు కుంటారు తతత ర్లి.3 కల్తీ పదార్దాల కొమగోలును ఏివారించడాఎకి తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలు తతా 9.3.1. ప్యాక్‌ చేసిన ఆహార పదార్దాలు వీలున్నంత వరకు మీరు కొనే సరుకులు ప్యాక్‌ చేసినెతే మంచిది ఉదాహరణకు మనం వాడే నూనెలు నెయ్యి, పప్పులు వివిధ పరిమాణాలలో వ్యాక్‌ చేఎ లభిస్తాయి మీకు కావలసినంత పరిమాణంలో ప్యాకెట్లను కొామక్కోవచ్చు. ఒకవేళ మీకు కావలసిన దానికన్నా కొద్దిగా ఎక్కువ పరిమాణాలలో ఉన్నా ప్యాక్‌ చేసిన వష్తువులు తీమకొంటే కల్తీ జరగకుండ ఉండటానికి ఆస్కారముంది. ఇలా చేస్తే వరుకు ఒక్కింటికి ధర ఆదా కావడమే కాక్క కల్తీ లేవి వస్తువును కొన్నట్లువుతుంది కూడా అవే పరుకులను విడిగా కొన్నట్లయితే కల్తీ జరిగే అవకాశం ఎక్కవు 9.3.2. తెలిసిన దుకాణాలలో కొమగోలు మీరు కొనదలచుకున్న పరుకులమ తెలిపివ దుకాణదారువద్ద తీసుకుంకే మంచిది ఎప్పుడూ ఒకే దుకాణ దారువద్ద కొనటం వలన అలవికీ, కొమగోలు దారుకూ మధ్య స్నేహ సంబంధాలు నెలకొనడంలో ఉపకరిస్తుంది దుకాణదారు వివమయ దారు విశ్వాపావికి వాతుడాతాడు అందుచేత వాణ్యంలో గావి ధరలో గావి వివియోగదారుని మోసగించడావికి ఇష్టపడడు 9.3.3. నవాకార సంస్టల ద్వారా కొనుగోలు వివిమయ దారుల నహకార సంఘాలు అన్ని ర్యామ్లాలలోను ఉన్నాయి ఇవి కొన్ని చిన్న చిన్న వ్మికయ 'క్రేంద్రాలమ (58007ట) వడుపుతాయి.. వీటివి జనతా బజారు సూపర్‌ బజారు అన్నా బజారు అవి రకరకాల పేర్తతో పేలున్తుంటారు ఈ మ్మికయ కేంద్రాలు సరుకులను పెద్ద మొత్తాలలో ఇరీదుచేఎ స్యభపరచ్చి వ్యాకెట్‌ లలో భ్య్రవరచి అమ్ముతారు. ఇందులో ఏ ఒక్కడికీ మొత్తం పెట్టుబడి లాభాలు చెందవు కాబట్టి ఇక్కడ కల్తీ జర్‌గే అవకాశం తక్కువ లాభాలేమైనా వస్తే అవి వినిమయదారులకే చెందుతాయి. ఇటువంటి సహకార వ్మికయ 'కేం్యదాలు అవ్ని ర్మామ్టాలలో పెద్ద పట్టణాలలో నగరాలలో చూడవచ్చు 9.3.4. ఇతర కొమగోలు పద్దతులు కల్తీలేని వస్తువుల కొనుగోలుకు ఇంకొక పద్ధతి ఏమిటంటే నాణ్యం (ప్రమాణాలను వాటించామవే ము[దలున్న వరుకులమ ఎమ్నకోవడమే. ఇది కూడా వ్యాక్‌ చేఎ ఉండడం ముఖ్యం లేదా మీ ప్రాంతంలోని మంచి "పేరున్న దుకాణాలలో కొవడం మంచిది ఆదుకాణ దారులకు వినియోగదారుల వద్ద తమ పేరు పోవడం ఇష్టం ఉండదు 121

అందువల్ల కల్తీ చేయడానికి పూనుకోరు. దుకాణదారు విశ్వాస పొ్యాతుడు కాకపోతే వారి దుకాణాలకు ఎవ్వరూ పోక్క వ్యాపారంలో నష్టపోవలసి వస్తుంది. అందువల్ల, సాధారణంగా "పేరున్న దుకాణ దారు ఇటువంటి కల్తీ చేయతలపెట్టడు. ెభాగంలో వస్తువుల కొనుగోలులో పాటించవలసిన ఎన్నో విధానాలు గురించి తెలిపినా, ఏపద్ధతివి ఎన్నుకోవాలో వినియోగ దారుల న్నిర్ణయానికే వదిలి వేయడం జరిగింది. తమకు అందుబాటులో ఉన్న వనరులను, సదుపాయాలను గుర్తించి, మంచి విధానాన్ని ఎన్నుకోవలసివ బాధ్యత వినియోగదారులదే.

మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరిక్షించుకోండి - 2

5. ఒకే పదార్థంలో వేరువేరు నాణ్యాలు కలసి ఉండడం కూడా ఆహారకల్తీ కిందే పరిగణిస్తారు - వివరించండి.

6. కల్తీ వస్తువుల కొనుగోలును నివారించడానికి ఏయే పద్దతులను షొటించాలో పేర్కొనండి.

7. జనతా బజారు అంటే ఏమిటి? అక్కడ కల్తీ జరగక పోవడానికి కారణమేమిటి? ,

122

8 ప్యాక్‌ చేసిన ఆహార పదార్జాలు కల్తీ లేకుండా ఎలా ఉపయోగ పడతాయి? 9.4 పారాంశం తతత ఆహారంలో కల్తీ ముఖ్యంగా నరుకుల బరువును పెంచి లాభాల వార్జించాలనే వ్యాపారస్థుల వన్లి జరుగుతుంది ఈ కల్తీలను వివిమయదారు సామాన్యంగా గుర్తించడం కూడా కష్టమే ఆహార పదార్థాలలో తక్కువ నాణ్యాలుగల పదార్థాలను కలపటం ద్వారా కల్తీ జరుగుతుంది కల్తీ వస్తువులు కొవకుండా తీనుకోవలసిన జ్యాగత్తలలో ప్యాకింగ్‌ చేఎన పదార్థాల కొనుగోలు నమ్మకమైన దుకాణదారు వద్ద తీసుకోవడం, వినిమయదారుల పహకార సంఘాల నుంచి గొని పదార్థాల కొనుగోలు చేయాలి తతా 95 కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్దాలు కల్తీ ఒక తక్కువ నాణ్యం గల పదార్జాన్నిగాని తినయోగ్యంకావి మరియే ఇతర పదార్జాన్నిగావి కొనుగోలు చేసే సరుకులో ఉద్దేశ పూర్వకంగా కలిఎ దాని నాణ్యం తగ్గించడాన్ని కర్తీ అంటారు పెద్దమొత్తాలలో కొమగోలు ఒకేసారి ఎక్కువ పరిమాణంలో సరుకులను కొనుగోలు చేయడం వహకార విక్రయ కేంద్రాలు ఒక సంస్థకు చెందిన సంఘటిత కార్మకులుగావి ఒకే (ప్రాంతంలో వివఎంచేవారు గాని సహకార సంఘాలుగా ఏర్పడి నడిపే దుకాణాలు బఐవతా బబారు వినియోగదారుల సహకార సంస్థలు నడిపే చిన్న తరహా మ్మికయ కేంద్రాలు ప్యాక్‌ చేసిన ఆహార పదార్దాలు సీల్‌ చేఎన వ్యాకెట్‌ లలోగాని డబ్బాలలోగాని లభ్యమయ్యే ఆహార పదారాలు ర! 123

9.6 మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - జవాబులు 1 (ప్రధానంగా ఉపయోగించే ఒక ఆహార పదార్హంలో తినయోగ్యం కావి పదార్దాలు గాని, నాణ్యం తక్కువగల ఇతర పదార్జాలు గాని కలపడాన్ని కల్తీ అంటారు మంచి నాణ్యం గల పదార్ధానికి అదే రకంలో తక్కువ వాణ్యం గల పదార్థాన్ని కలపడం కూడా కల్తీ కిందనే లెక్క. ఉదాహరణకు శుద్దమైన నేతిలో డాల్డాను కలపటం, వేరుశనగ నూనెలో పామాయిల్‌ ను కలపటం పసుపు పొడిలో మెటొనిల్‌ ఎల్లోను కలపటం వ్షగెరా 2 కల్తీ చేసిన సరుకులకు మనం ఎక్కువధర వెచ్చించవలసి వన్తుంది ఎందుకంటే ఆ పదార్థాలలో గడ్డి పరకలు, మట్టిగడ్డలు, సవికి రాని విత్తనాలు వాసిరకం ధాన్యం గింజలు లేదా పదార్థన్ని ఆకారంలోమ, పరిమాణంలోషూ, రంగులోను పోలి ఉన్న ఇతర పదార్థాలు కలిసీడంటాయి. అందువల్ల వినియోగదారు ఆహార పదార్థంతో పాటు కల్తీ పదార్థాలకు కూడా ఖరీదు చెల్లిస్తున్నట్లుగా భావించవచ్చు ఉదాహరణకు కొన్ని ఇతర పదార్థాలతో క0 శాతం దాకా కల్తీ చేసిన బియ్యాన్ని తీసుకుందాం - వినియోగదారడు కిలో ఒక్కింటికి 4రూపాయులు చెల్లించాడనుకుంపే ఆతనికి 900 (గ్రాముల మేరకే బియ్యం లభించనట్టు మిగిలిన 100 (గ్రాములు వృధాయే కాబట్టీ వివియోగదారు చెల్లించిన అవలు ఖరీదు కిలోకి 4 రూ! లకు బదులుగా 4 రూ! ల 44 పెసలు అవి లెక్కించవచ్చు 3౩ ఆహారంలో కల్తీవి, వ్యావారస్టులు లాభాపేక్షతో పదార్దాల బరువును పెంచడానికి చేస్తుంటారు ఈ కల్తీలు జరిగే తీరు సాధారణంగా వివిమయదారు గుర్తించలేని విధంగా ఉండడమే గాక కల్తీ పదార్థానికి ఎక్కువ ఖరీదు చెల్లింపవలసి వమ్తంది. ఈ కల్తీ ఎన్నో విధాలుగా జరుగవచ్చు ఉదాహరణకు పాలల్లో నీరు కలపడం, బియ్యంలో గడ్డి పరకలు రాళ్ళు, పనికిరాని విత్తనాలు గింజలతో పోలి ఉన్న ఇతర పదార్థాలు కలపడం మంచి రంగుకోనం కొన్ని రంగు పదార్థాలు కలపడం మొద్యలైనవన్ని కల్తీలే ప వాటన్నింటిలోసూ అమ్మకపు దారు ఉద్దేశం ధరకు తగిన తూకం ఇవ్వకుండాగావి తక్కువ నాణ్యం గల సరుకును ఎక్కువ ధరకు అమ్మిగావి లాభం పాందడమే 4 ఆహార పదార్థాన్ని చూసి, గుర్తించలేని కల్తీ పదార్థాలు ఏవనగా ఒకటి నెయ్యి, రెండోది వాలు శుద్దమైన వేతికి మైదా పీండిని కలిపినా పాలల్లో నీటిని కలిఫినా మామూలు కంటితో గుర్తించడం పాధ్యం కాదు అయినప్పటిక్షీ కల్తీలను కవిపెట్టడానికి కొన్ని (ప్రయోగళాలా పద్ధతులు ఉన్నాయి 5 వివిధ వాణ్యాలున్న ఒకే రకం పదార్దాలను కలిఎ అమ్మడాన్ని కూడా కల్తీ కిందనే లెక్కిస్తారు. సరుకు ధర వాణ్యాన్ని బట్టి మారుతుంటుంది మంచి నాణ్యమైన వస్తువుకు ఎక్కువ ధర ఉంటుంది కాబట్టి నాసిరకం సరుకుతో మంచి నాణ్యమైన సరుకుతో కల్తీ చేస్తే అమ్మకం దారు తన దగ్గర ఉన్న వాసిరకం పదార్జాన్ని ఎక్కువ ధరకు అమ్మి, వినిమయదారుని మోసం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్న స్హే భావింపవచ్చు 6 కింద పేర్కొన్న కొన్ని జాగత్తలు పాటించి కల్తీ వస్తువుల కొనుగోలును (ప్రతి ఒక్కరూ నివారించవచ్చు అ వ్యాక్‌ చేసిన ఆహార పదార్థాలు ప్యాక్‌ చేఎ ఎల్‌ చేఎన ఆహారపదార్థాలను చిన్న దుకాణాదారులు నులభంగా మార్చలేరు కాబట్టి ఇటువంటివి వినియోగించడం క్షేమం 6 తెలిసిన దుకాణాలు (ప్రతిసారి ఒకే చోట వినియోగదారు సరుకులు కొనుగోలు చేయడం వల్లి దరుకాణా దారుక్తూ వినియోగదారుకూ మధ్య పరస్పర స్నేహనంబంధాలు ఏర్పడుతాయి ఇవి విలువుకొడావికి దుకాణాదురు కల్తీ చేఎన పదార్థాలను అమ్మే (ప్రయత్నం చేయకపావచ్చు 124

అ సవకారవంఘాల నుంచి కొనుగోలు ఈ సహకారసంఘాలను నడిపేది లాభాలను పాందేది కూడా వినియోగ చాచుఖె కాబట్టి ఏ ఒక్కరూ కల్తీ చేసి సొంత లాభాల నార్జించడానికి వీలుండదు

7. జవతా బజారు, వివియోగదారుల సహకార నంఘాలు నడిపే ఒక సహకార వస్తు మ్మికయ 'కేంధం దాదావు అన్ని ర్యామ్టాలలోమూ ఇటువంటి సహకార సంఘాలు ఏర్పడి, వివిధ పేర్ణతో చిన్న చిన్న మిక్రయ "కేంద్రాలను వడువుతున్నాయి వీటినే జనతాబజారు సూపర్‌ బజారు అప్నా బజారు అని పిలుస్తున్నారు ఈ ప్రదేశాలలో కొనే వన్తువులకు కల్తీ జరగే అవకాశం తక్కువ ఎందువల్ల నంటే ఏ ఒక్క నభ్యుడికీ సాంత లాభం పాందే అవకాశం ఉండదు. పైగా లాభాలు వినియోగదారులకు గాని సంఘానికి గావి చెందుతాయి

8 వ్యాక్‌ చేస్తి సీల్‌ చేసిని ఆహారపదార్జాలను చిన్న చిన్న దుకాణాదారులు సీల్‌విప్పి తక్కువ వాణ్యతగల పదార్థాలతో కల్తీ చెయ్యటం కష్టతరం ఎందువల్లనంకే దీనిని వివిమయదారు సులభంగా పసిగట్టు కలడు అందువళల్లి అవేక కంపెనీలు, తాము తయారుచేఎన పదార్థాలపై తమ కంపెనీ సీలువేఎ. వినియోగదారులను ఈ సీలు గురిం్రచమవి హెచ్చరిక చేస్తుంటాయి. ఈ చర్యవళన్లి అదే కంపెనీ పేరుపై తక్కువ నాణ్యం గల వేరే వస్తువుల అమ్మకం జరిగి కంపెనీ వినియోగదారుల విశ్వాసాన్ని కోల్పోయే పరిస్థితి రాదు ఇక నరుకులను విడిగా అమ్మితే కల్తీజర్‌గే అవకాశం ఎక్కువ.

ప్రయోగాత్మక అభ్యాసం

1 మీరు ఒక చిన్న తరహా దుకాణానికి వెళ్ళి అక్కడ ప్యాక్‌ చేఎన విడిగా అమ్ముతున్న ఆహారపదార్థాలు ఏవేవి ఉన్నాయో పట్టిక ద్వారా తెలపండి వాటి ధరలు కిలో ఒక్కింటికి గానీ 100 (గ్రాములకు గొని ఎంతెంతో గమవించండి ఈ పదార్థాల వాణ్యం ధరల విషయంలో మీ పరిశీలనను తెలపండీ.

2. మీకు దగ్గరలో ఉన్న జనతా బజారుగావి సహకారసంఘ విక్రయ 'కేంథ్రానికి గావి వెళ్ళి అక్కడ లభించే పదార్థాల ధరలను గమనించండి. వీటివి ఇతర దుకాణాలలోని అడే సరకుల ధరలతో పోల్చండి.

(గమవిక రరల విషయంలో మీరు చౌక ధరల వ్మికయ కేంద్రాలను లెక్కలోనికి తీమకోరాదు)

125

భాగం. 10 వినవియాోగదారుల గిక్షణ మనమందరం ౨దో ఒక రీతిలో వినియోగదారులమే మనం కష్టపడి సంపాదించిన డబ్బు న్నరెన తీరులో వెచ్చించడావికి వినియోగదారులుగా మనకున్న హక్కూలేమిటో విధులేమిటో తెలిసీ ఉండాలి ఈ భాగంలో అమ్మకం దార్డులెన, ఉత్పత్తి దారులైనా వినియోగదారులను చేసే మోనం నుంచి తప్పించడానికి పాటుపడే వివిధ సంస్థలను గురించిన వివరాలను వినియోగదారులుగా మీ హక్కులను తెరిసుకుంటారు పాఠ్యవ్రణాళిక 100 ఉద్దేశాలు 101 పరిచయం 10 2 వినియోగదారులకు శిక్షణ ఇచ్చే సంస్థలు

10 21 వినియోగదారుల భదతా వ్యవస్థ (6౦౧9౭౧౫౬ [0166 0 0౯౪4౧1౩4౧౦౧)

202.2 బహుళ (ప్రచార సాధనాలు (855 సికం6ే 2)

10 23 విస్తారక సంఘాలు

1024 వివియోగదారుల భదతా సంఘాలు

1025 స్వచ్చంద సేవా సంస్థలు 103 పారాంశం 104 కొన్ని ముఖ్యమైన పదారికు అర్జాలు 105 మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = జవాబులు 10.0 ఉదేశాలు

మ ఈ భాగం చదివేటప్పటికి మీరు 4 వినియోగదారుల శిక్షణ (పాముఖ్యాన్ని తెలుసుకుంటారు 4 వివియోగదారులకు శిక్షణ ఇవ్వటంలో వివిధ సంస్థల పా్యతసు గుర్తిస్తారు ఠి వై సంస్థలకున్న పరిమితులను గమనిస్తారు 10.1 పరిచయం 'వ్రమ్తుత కాలంలో వివియోగదారులు వ్యాపారస్థుల చేత మోసపాతున్నారు అందువల్ల వినియోగదారులకు తమ వాక్కులను బాధ్యతలను గురించి తెలుసుకొనడం ఎంతో ముఖ్యం స్వవ్రయోజనాల్లకెనా కొన్ని విపత్కర పరిస్ట్దతులలో వాటించవలసిన మెళకువలు తెలుసుకోవడం ఎంతో లాభదాయకం వినియోగదారులు తమకు తెలియకుండానే సరకుకు ఎక్కవ ధర చెల్లించి ఉండవచ్చు నాఎరకం సరకును కొనుగోలు చేసి ఉండవచ్చు చాలాపార్డు మనం ఆ పరిస్ధతిని మన కర్మగా భావించడం అమ్మకం దారులు ఆది తము అదృష్టమనుకోవడం జరుగుతువ్నది ఇటువంటి భావనలే వినిమయదారులను విపత్కర పరిస్టతులకు గురిచేస్తున్నాయి 127

10.2 వివియోగదారులకు శిక్షణ ఇచ్చే సంస్థలు 10.2.1. వినియోగదారుల భద్రతా వ్యవస్థ వివియోగదారులకు అమ్మకపు దారులు పెట్ట ఇబ్బందులనుంచి భదత కల్పించడానికి ఎన్నో భద్రతావ్యవస్థ్రలు నగరాలలో నెలకొంటున్నాయి. ఈ వ్వవస్థలు రకరకాల పేర్లతో నడుష్తూ వినియోగదారులను మోవం చేపే వ్యాపారస్థులమ చట్టానికి పట్టించడంలో పాటుపడతాయి.. కానీ వినియోగదారు మోసపోయిన తరువాలవే ఆవిషయం అనేకపార్డు ఈ సంస్థల దృష్టికి వస్తాయి అంతేగాక ఈ పంస్థలు ఎక్కువగా వగర (ప్రాంతాలలోవే కేంద్రీకృతమై. (గ్రామీణ (ప్రజల పరిధిలో ఉండటంలేదు 10.2.2. బవుంళ (ప్రచార సాధనాలు (1253 గెశంరే 2) వినియోగదారులకు శిక్షణ ఇవ్వడంలో ముదిత సాహిత్యం ముఖ్యపాత్ర వహిస్తుంది వార్తా పత్రికలు వార వక్ష పష్యతికలు కరస(తాలు మొదలైనవి వస్తువుల ఉత్పత్తి వివరాలను వాటి ధరలను, సరకులు లభ్యమయ్యే (ప్రదేశాలను తెలయజేస్తాయి మీరు వార్తాషత్రికలను (శ్రద్దగా చూస్తే అందులో వివిధ మార్కెటులలోవి అమ్మకం ధరల పట్టికలున్నాయని గమనించి ఉంటారు ఈ (ప్రచురణలద్వారా వివిధ వస్తువుల వాణిజ్య ధరలళలోవి భేదాలను ఒక మార్కెటుమంచి, మరో మార్కౌటుకు ఎంత తేడా ఉన్నదో కనుక్కోవచ్చు ఇటువంటి విషయాలను 'ప్రచురించపోతే వినియోగదారు ఎక్కువ ధర ఉన్న మార్కెట్‌లో సరకును కొవడం జరుగుతుంది. ఇవే పత్రికలు ఒక నరుకులో గల రకాలను వాణ్యాలను గురించి కూడా (ప్రచురిస్తాయి ఈ విషయ (ప్రచురణ వివియోగదారూకొనే సరుకులను గురించి సాంత న్మిర్ణయం తీసుకోవటంలో ఉపయోగపడుతుంది ఈ భాగం చివర ఇటువంటి ఫమాచారం అందిచే విధానం నకలును చేర్చాము ఈ ము(దిత పత్రికల కన్నా బహుళ (ప్రజాదరణ పాందినవి రేడియో, బెలివిజన్లు వీటిలో వచే ) వాణిజ శ్‌ (పకటనలు ఎక్కువ సంఖ్యలో (ప్రజలు చూడటానికి వినడానికి ఆవకాశం కలుగజేస్తాయి వీటివల్ల లాభమేమంకే చదువురాని వారు కూడా ఈ వాణిజ్య (ప్రకటనలు ఇచ్చే సందేశాన్ని అర్ధం చేసుకొనగలగటం ఇవి వివియోగదారుకు ఉత్పత్తిలో ఉన్న వివిధ పదార్థాల గురించి సమాచారం ఇస్తాయి 10.2.3. విస్తారక సంఘాలు (ప్రభుత్వ ఆరోగ్య ఆహార్శ వ్యవసాయ సాంఖుక సంశ్లేమ విభాగాలకు నంబంధించిన విస్తారక నంఘాలు, వినియోగదారులకు ఆహారాన్ని గురించిన వివిధ విషయాలను ఎప్పటికప్పుడు లోధపరుస్తూ ఉంటాయి ఈ నంఘాలు సమావేశాల ద్వారా (ప్రదర్శనల ద్వారా (06౫౦౧5౧౫ 0౧) కరపత్రాల ద్వారా డాక్యుమెంటరీ సివిమాలద్వార్హా పె విషయాలను అందరికీ తెలియచేయటం జరుగుతుంది. పై విధమైన శిక్షణను (గ్రామీణ (ప్రాంతాలకి చేరవేయడం వల్ల దూరంగా నివఎంచే ప్రజలకు తెలియని విషయాలమ గురించిన జ్ఞానం వృద్ది చెందుతుంది 4౧0౦

10.24. వివియోగదారుల భదతా కేంద్రాలు వినియోగదారుల హక్కలలోని సరికొత్త మార్పు వినియోగదారుల భద్రతా కేంద్రాలు వివిధ స్థాయులలో ఏర్పడుటమే. వీటివి కేంద (ప్రభుత్వం అజమాయిషీలో ర్యాష్ట ప్రభుత్వం అమలు పరుస్తుంది. ఈ సథకం కీంద జిల్లాస్టాయిలో ఒక కమిటీ ఏర్పాటై వినియోగదారులు తాము అమ్మకం దారుల వల్ల ఎప్పుడైనా మోసపోతే ఫిర్యాదు చేయడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. ఆటీ

10.2.5. వ్వచ సంధ బసవా నంస్థలు ప్వచ్చంధ "సేవా సంస్థలు వినియోగదారుల హక్కులను, భాద్యతలను తెలియజేయటములో (ప్రముఖ పాత వహిస్తాయి. వీటిలో చాలా సంస్థలు సలహా మామే ఇవ్వగలవు. వీటి నిర్వహణలో లోపాలు ఏవనగా వీటి పాత వాణ్యమై వ వివియోగ వస్తువులకే పరిమితమై ఉంటాయి. పండ్లు, కూరగాయలు లాటి చాలా ఆహారపదార్థాలు వీటి విర్వవణలోకి రావు. అందుకని వినియోగదారుని శిక్షణ ఆహార పదార్జాలకు సంబంధించినంత వరకు చాలా తక్కువని చెప్పవచ్చు. మీరు నేర్చుకొన్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి - 1

_ యలు

1. వివియోగదారులకు శిక్షణ ఇవ్వటములో వినియోగదారుల భద్రతా సంఘాల పాత ఏమిటి
2. ముదిత పాహిత్యం వినియోగదారులకు శిక్షణ ఇవ్వడంలో ఎలా ఉపయోగపడుతుంది? “ ౩. వీడియో దూరదర్శిని మొద్దలెనవి వినియోగదారులకు శిక్షణ ఇవ్వటంలో సమాచార పత్రికల కన్నా ఏ విధంగా మెరుగు?

129

4, వినియోగదారుల భద్రతా 'కేంద్రాలగురించి తెలియజేయండి. 10.3 సారాంశం ఈ భాగంలో మీరు వినియోగదారుల శిక్షణ (ప్రాముఖ్యాన్ని గురించి తెలుసుకొన్నారు. వినియోగదారులకు శిక్షణ ఇచ్చే సంఘాలలో కొన్ని భద్రతా నంఘాలు, బహుళ (ప్రచారసాధనాలు, విస్తారక సంఘాలు కొన్ని స్వచ్చంద "'సేవాసంఘాలు ఉన్నాయి. (గ్రామీణ ప్రాంతాలలో (ప్రజలకు ఈ విషయమై శిక్షణ ఇవ్వడానికి చేయవలసినది ఇంకా ఎంతో ఉంది. 10.4 కొన్ని ముఖ్యమైన పదాలకు అర్దాలు వినియోగదారుల శిక్షణ ॥ వినియోగదారులకు తమ హక్కులను, విధులను గురించిన విజ్ఞానాన్ని అందించటం. వివియోగదారుల భద్రత * వినిమయదారులు, అమ్మకం దారుల చేతిలో మోసమోకుండా రక్షణ కల్పించటం. బవుళ ప్రచారసాధనాలు 8 (ప్రజలను అధిక సంఖ్యలో కలవడానికి ఉపయోగించే (ప్రచార సాధనాలు, ఉదాః దూరదర్శిని, సమాచార, వార్తా పత్రికలు. 10.5 మీరు నేరు ఎకున్నది ఎంతో పరీక్షించుకోండి = జవాబులు

1. వినిమయదారుల భద్రతా సంఘాలు వినియోగదారులకు తమ హక్కులను గురించి విధులను గురించి శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఏర్పడిన సంఘాలు. ఇవి వినిమయదారులు తెలియని చిక్కులలో ఇరుక్కుంటే ఏమి చేయాలో తెలుసుకోవడంలో సహాయపడతాయి. ఈ సంఘాలు మొసం చేయడానికి ప్రయత్ని సంచే అమ్మకం దారుల మీద సరియైన చర్య తీసుకునే భాద్యత కూడా వహిస్తాయి. వె సంఘాలకున్న కొన్ని బలహీనతలలో ఒకటి, వినియోగదారులు మోసపోయిన తరువాత మామే ఆయా విపరాలు సంఘం దృష్టికి రావడమనేది. రెండోది, ఇవి ఎక్కువగా పట్టణ, నగర (ప్రాంతాలలోనే ఉండి గ్రామీణ 130

ప్రజలకు అందుబాటులో లేకపోవడం 2 ముదిత సావా త్యానికి సంబంధించిన సమాచార వార్తా పతికలు కరపికలు పాంప్లెట్లు మొద్యలెనవి మార్కెట్‌లో ఉన్న వస్తువుల/సరకుల వివరాలను ధరలను సరకు దొరికే ప్రదేశాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి వివిధ మార్కెట్టులలో ఉన్న సరకుల ధరల పట్టికలను కూడా నిత్యము (ప్రచురిస్తాయి వీటిని ఉపయోగించి వినియోగదారు వస్తువుల నాణ్యాన్ని ధరలను పోల్చి చూసుకోవచ్చు. చాలాసార్లు విజ్ఞానదాయకమై న ఎన్నో విషయాలను (ఉదాహరణకు కర్తీలపల్ల ఎరురయ్యే విపత్కర పరిస్థులను ఆకుకూరల (ప్రాముఖ్యాన్ని ఎద్దాహారం కొనుగోలులో తీసుకోవఎన జాగ్రత్తలు మొదలైన వాటిని కూడా) వినియోగదారు లకోసం (ప్రచురిస్తారు ౩ వార్తాపత్రికల కన్నా రేడయో దూరదర్శిని వినిమయదారులకు ముఖ్యంగా చదువురాని వారికి శిక్షణ ఇవ్వడంలో ఎక్కువగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. వార్తా పతికలు (ప్రచురించే అనేక విషయాలను చదువురాని వారు ఉపయోగించుకోలేరు అదే రేడియో దూరదర్శినుల ద్వారా (ప్రసారమయ్యే విషయాలను అందరూ అర్ధం చేసుకోగలరు ఇంకొక లాభదాయకమైన విషయవేమంళే వీటిద్వారా బహుళ జనసముదాయానికి విజ్ఞానాన్ని ఆందించగలగటం 4 వివియోగదారుల హక్కులకు సంబంధించి ఏర్పాటైన భదతా సంఘాలు అభివృద్ధికి చిహ్నాలు వీటిని కేంద (ప్రభుత్వ పర్యవేక్షణలో ర్యాష్ట (ప్రభుత్వం వివిధ స్థాయిలలో అమలు పరున్తుంది ఈ పధకం కిందనే కొన్ని కమిటీలు (జిల్లాస్థాయిలో) ఏర్పడి మోనపోయిన వినియోగదారులు ఫిర్యాదు చేయడానికి వీలు కల్పిస్తున్నాయి వీటికి కొన్ని (ప్రత్యేక న్యాయవిచారణాధికారాలు కూడా ఉంటాయి

[31

వినియోగదారులకు శిక్షణావకాశాలు వివియోగదారులకు శిక్షణ ఇచ్చే పద్దతికి ఉదాహరణలు = శై వార్తా ష్యత్రికలమంచి సయ్మగహించిన భాగాలు క కరప్యతాలలోని కొంత భాగం కే వార్తా పత్రికలనుండి సంగ్రహించిన భాగాలు పద్ధ ఆహార వదార్దాల కొమగోలులో తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలు (వ్రన్తుత కాలంలో పాధారణ వివిమయదారు ఉపయోగించే ఆహార పదార్దాల విషయంలో ఎన్నో చెప్పుకోదగ్గ మార్పులు జరుగుతున్నాయి. ఇది ఒక పాధారణ పరిణామమని భావించవచ్చు ఇంతకు పూర్వం లాగా ఇప్పుడు మన వంటిచ్లో బామ్మగారు చేసిన ఊరగాయలు జామ్‌లు కనబడటంలేదు ఇప్పుడు రెండు నిమిషాలలో నూడుల్స్‌, సీసాలలో పళ్ళరపాలు పాస్‌లు పావీయాలు, డబ్బాలలో నిలువచేఎన మాంసాహార పదార్దాలు మొద్డలైనవి (మన వెనుక తరాలవారి ఆహారపుటలవాట్లలో చోటు చేసుకోవివి మనకు సర్వసాధారణమై నాయి ఇదంతా సాంకేతిక రంగంలోని పురోగతి వల్ల ఆధువిక తయారీ పద్ధతులవల్ల వ్యాపారరీతుల వల్ల లభ్యమవుతున్నాయి. ఈ కాలంలో పీల్లలు ముఖ్యంగా సమాజంలోని ఉన్నత వర్గాలకు చెందిన పిల్లలు జా పై రకమైన ఆధునిక పోషణ పద్ధతులకు అదివాటు పడుతున్నారు సులభంగా వడ్డీంచుకునే ఇటువంటి సిద్దాహారంాలకు (ప్రస్తుతం చాలా గిరాకీ ఉంది ఇవి ఉద్యోగస్టులెన మహిళలకు మరింత ఉపయోగకరం ఎందువల్లనంటే ఎహార పదార్థాలను వివిధ రీతులలో తయారు చేయడావికి వారికీ సమయం ఉండదు ఎన్నోరకాల కొత్త కొత్త పదార్దాలు దొరుకుతున్న ఈ రోజులలో రెండు నిమిషాలలో తయారయ్యే నూడుల్స్‌ మొదలు అప్పటికప్పుడు తయారు చేసుకునే ఇడ్లి వడ మిక్స్‌లు మొదలైన వాటివి కొనేప్పుడు ముందుగా వాటిపై ధరను గమనించ్చి వినిమయదారు తన కందుబిటులో ఉన్నవి కొవాలి ఆయితే మనకు ఈ వివిధరకాల పదార్థాల ఆహారవిలువలు తెలిసే ఉండాలి అప్పుడే ము డబ్బుకు తగ్గ వస్తువు లభిస్తుంది

బహుళ (ప్రచార పాధవ్యాలైన వార్తా పత్రికలు "రేడియో దూరదర్శిని మొదలైన వాటిద్వారా ఈ సిద్ధ ఆహార పదార్జాలకు సంబంధించిన వాణిజ్య (ప్రకటనలు చేయడం అవి అన్ని పట్టణాల్లో నగరాలలో లభ్యం కావటం జరుగుతుంది ఫోషణ, సమతుల ఆహారం ఆనేవి పాత ఉద్దేశం అయితే వీటిని గురించిన వివరాలన్ని వినియోగదారులకు శిక్షణ ద్వారా తెలమ్తుంది

బవుళ (ప్రచార సాధనాల ద్వారా ప్రచారం (01664 2 ౧1౧02 80)

సామాన్య, మధ్య తరగతి వర్షాలకు చెందిన ఎయోమంది ఇళ్ళలో దూరదర్శిని ఉంటుంది. వివిధ ఉత్పత్తిలారులు ఈ అవకాశాన్ని ఆధారంగా చేసుకొవి తమ ఉత్పత్తులకు సంబంధించిన వివరాలను చిన్న తెరపై (ప్రకటిమున్నారు ఉదాహరణకు చంటి ఎల్లల సిద్ద ఆహార విషడూన్ని తీసుకొండి ఉత్పత్తిదారులు తమ ఉత్పత్తుయి గురించి (ప్రకటనలు చేస్తూ ఒక్కొక్కసారి సత్యానికి దూరంగా కూడా తీసుకుపోయి వినియోగ దారులచే వెట్టించే ఇరు భరించరానంత ఉంటుంది ఉదాహరణకు ఈ సూచార (ప్రకటనలు వెలువడే తీరువల్ల ఒక్కాక్కప్పుడు తల్లివి అన్నింటికన్న (శ్రే్టమవి తెలిఎనా ఎద్ధ పాలపాణీ పర్యాయంగా వేరే ఏమీ లేదని అనిఎస్తుంది

ఫు లు 133

సిద్ద ఆహారపదార్థాలలో పోషక విలువలు సరియైన (ప్రమాణంలో ఉన్నా ఇవే పోషక పదార్దాలను నహజ రీతిలో ఎద్ద పదార్థాలకన్నా చౌకధరలో పాందే అవకాశం ఉంది అయితే (ప్రస్తుత జీవనవిధానంలో కాలానికి ఉన్న విలువనుబట్టి ఈ పదార్థాల వాడుక చోటుచేసుకుంటున్నది ఈ పరిస్టతులలో కొనుగోలు దారుకు వివిధ పదార్థాలు లభ్యమయ్యే స్టలాలతో పాటుగా వాటి వివరాలు కూడా తెలి ఉండటం మంచిది పె తరహా పదార్దాల కొనుగోలులో ఖర్చుకు తగ్గ పదార్థ విలువను పాందడం కోసం జూ(గ్రత్త వవాంచాలి సిద్ధ ఆహారాలను కొనేటప్పుడు వాటికి పోషకవిలువలున్నాయోలేదో గమనించాలి తరచుగా మనం చూసే వ్యాపార (ప్రకటనలు ఆయా పదార్ధాల తయారీలో వాడే ఇతర పదార్థాలు అనగా రక్షీత పదార్థాలు (056720౪763) సువాసనవ (ద్రవ్యాలు (14702౧8 28613) వాడటం వల్ల శరీరంపై కలిగే ఇతర (ప్రభావాలను గురించి చర్చించవు పాస్‌లు 'కెచప్‌లు మొదలెన ఎక్కువ కాలం ఉండే పదార్దాల ఎసాలపై ఉన్న లేచిల్స్‌ చూబనట్టైతే తయారీలో వాడీన పదార్థాల పట్టిక ఉంటుంది పదార్జాలన్నింటి కింద (ప్రత్యేకంగా అనువతించిన సువాసన (ద్రవ్యాలు రక్షిత పదార్థాలు వాడాము అవి ఉంటుంది ఈ విధంగా రాన ఉన్నల్హైతే రసాయనికాల వాడకం 1954 నాటి కల్తీనివారణ చట్టుం కీంద అనుమతి పాందినదే అని అర్ధం ఆహార కల్తీ ఆహారంలో కల్తీ చేయడం శిక్తార్లం కల్తీనివారణకె ఉద్దేగింంచిన చట్లాలు స్పష్టంగా ఉన్నా కొన్నిసార్లు జూ లా జన్‌ ఒా 6 లు ల అవకతవకలు జరుగుతుంటాయి అందువల్ల అప్పుడప్పుడు ఆహారు విషపూరితమెన దుగ్లటనలు విటుంటాం ళా మా యు ఆహార కల్తీ చట్టాలు సరిగా ఆమలు కాకపోవడానికి చాలా కారణాలు్నన్నోయని నిపుణుల అభ్మిపాయం. వాటిలో ప్రధానమైనది ఆహారానికున్న గిరాకీ సరకు లభ్యతకన్నా ఎక్కువ కండడమే ఇది తక్కువ (ప్రమాణాలు ఉన్న పదార్థాల తయారికి దారితీఎ చివరికి అవి మన ఇళ్ళల్లో చోటు చేసుకుంటాయి కల్రీ నివారణ చట్టాలు కొన్ని ఆహార నిబంధనలను ఏర్పాటు చేఎంది వీని (ప్రకారం ఆరోగ్యానికి హాని కలిగించే ఆహార పదార్థాల అమ్మకం నిషద్ధం చట్టం (ప్రకారం ఆయా పదార్జాలలో కఠిపే ఇతర పస్తువుల వాడకం ఆమోదకరమైన పరిమాణాలలో మాలతమే ఉండాలి అయితే ఈ నిబంధనలు ఆహారులో కలిపే వస్తువుల వాడకం వల్ల కలిగే కొన్ని చ్వీర్పకాలిక ప్రభావాలను విస్మరించాయనే భావించాలి దురద సష్టవశాత్తు ఈ ఆహార పదార్థాలను ద్వీర్రకాలం వాడటం వల్లి నెమ్మదిగా ఏర్చడే (ప్రభావాలేమొ ఎవరూ కనుక్కాలేదు బహశా ఈ (ప్రభావాలను గమనించడం కష్టమవడం వన్ల కావచ్చు అంతేకాదు రకరకాల పదార్దాలను కఠిఎనప్పుడే వాటి పరస్పర (ప్రభావం వల్ల వచ్చే పరిణామాలను [ టా ఇంతదాకా ఎవరూ చర్చించలేదు రక్షిత పదార్దాలు ఆక్సీకరణ నిరోధించే పదార్థాలు సువాసన (ర్రవ్యాలు రంగు పదార్దాల వాడకంపై కొన్ని నిబంధనలను విధించారు. కొన్ని పదార్థాల విషయాలలో కలిపే పదార్దాల (266 ! ౪63) వాడకం ఆరోగ్య రీత్యా సిటు అని తలచి కొన్ని దేశాలు వీటి వాడకం నిషేదించాయి ల -ల్వయ్రుంచి వాడుతున్న రక్షిత పదార్జాలెన చక్కెర ఉప్పు మసాలా దినుసులు వగెరాల వాడకం వన్లి హానికలగదు "బట్టీ అ్నేవిర్దం కావు అయితే ఆహార నిబంధనల [ప్రకారం తరగతి-]! కు సంబంధించిన రక్షిత పదార్థాల వాడకం జీ, ]షిద్దమే గమాన్యంా వాడే సల్పర్‌ డైల్యక్సైడ్‌ ఈ తరగతికి చెందిన రక్షిత పదార్థం సల్బర్‌ డైల్లక్సైడ్‌ కలిసే పళార్థాలను కాలం వాడటం వల్లి విటమిను లోపానికి దారితీస్తుంవం అంతేగాక ఎక్కువ కాలం విలవ ఉంచితే విషూరితం కూడా అవుతుంది 134

నెగేట్‌లు వైైయై ట్‌లు కూడా తరగతి-1కు చెందిన రక్షిత పదార్థాలే వీటిని మాంసాహార పదార్దాలను డబ లలో నిలవ చేయడంలో ఉపయోగిస్తారు నైహై ట్‌లను కొద్ది పరిమాణంలో వాడితే వాటిని శరీరం విసర్దిస్తుంది అయితే ఎక్కువ పరియాణంలో గనుక రక్తంలో ప్రవేశిస్తే అవి చాలా హానిచేస్తాయి ఆక్షీకరణాన్ని నిరోధించే పదార్థాల వాడకాన్ని చట్టం ద్వారా నియంత్రిస్తుంది ఇది కొవ్వు కొవు కు సంబంధించిన పదార్థాలను చెడిపోకుండా కాపాడుతాయి ఆక్సీకరణాన్ని నిరోధించే కొన్ని పదార్దాలను విటమిన్‌ ఎ ఉన్న పదార్దాల ద్వారా పొందవచ్చు. నెయ్యి, వెన్న కొవ్వు పదార్దాలు ఉన్న మిక్సెస్‌లలో (గులామ్‌ జామున్‌ జిలేబి) బ్యుటిలేపెడ్‌ "హె (డాక్సీటాలి ఎ(3121 బ్యుటిలేపెడ్‌ హె/ాక్సి ఎనిసోల్‌ (311%్చుఅనే పదార్థాల వాడూల్ని అమమతించారు బిహైచ్‌ టి బి హెర్‌ ఏ అనేవి రెండూ శరీరంలో గుప్తంగా ఉండి హాని కలిగిస్తాయి అయితే పై పదార్దాల వాడకాన్ని కోన్ని దేశాలు నిషేదించాయి ఎందువలనంకే వీటిని దీగకాలం వాడడం వల్ల ఆస్తమా

న! ౮ మె ళా న! డెర్మటైటిస్‌ వ్యాధులకు దారితీస్తుంది కృతిమ తీఎ పదార్దాలను కూడా ఆహారంలో సాధారణంగా కలుపుతారు. సేకరిన్‌ అవే సామాన్య పదార్ధం బ్నీర్షకియలో కొన్ని అవరోధాలను రక్తం గడ్డకట్టే విధానంలో విపరీతమైన మార్పులను కలుగజేస్తుంది. దీవి వాడకాన్ని ఇండియా తప్ప తక్కిన చాలా దేశాలు నిషేదించాయి కృతిమ రంగుల వాడకం ముఖ్యంగా పదార్దాలు కంటికింపుగా కనిఎంచడానికే ఉపయోగిస్తారు. పదార్జాల రంగును ఇనుమడింప జేయడానికిగాని తయారీలో తగ్గిన రంగును తిరిగి తీసుకొని రావడానికి గాని వీటిని వాడతారు. సహజ వర్ణాలకు విరుద్ధంగా ఉన్న రంగుల వాడకం వల్ల వస్తువు ఇరీదు పడిపోతుంది పిద్ద పదార్ధ వినియోగంలో కొన్ని జాగ్రత్తలు పాటించడం అవసరం ఈ పదార్థాలను వాడకపోవడం అన్నిటికన్నా ఉత్తమమై వది అయితే ఇది సాధ్యపడదు అందువల్ల తక్కువ పదార్జాలు కలిఎన లేదా సహజ రక్షిత పదార్థాలు వాడీవ ఆహారాన్ని (200౧21 ౯6ల/21 ౪65) ఎన్నుకొనడం కృతిమ పదార్థాలు వాడీన ఆహారం కన్నా ఎంతో మెరుగు మీకు ఒక పదార్జాన్ని గురించి ఏ కొంచెం అసుమానం కలిగినా దాన్ని కొనకపోవడం మంచిది

135

1] కరవ(లర్రాలనుంచి సం(గ్రహించివది. నియోగదారుడా ఛు. రంగుల కల్తీ 1 -ళ డ్డ మీకు తౌలుసా? = రంగుపదార్జాలు కలుపుట సామాన్యంగా మనం గమనించే కల్తీ ఇ ఏ కృతిమ రంగును నిజానికి ఉపయోగించడం 'క్లేమకరము కాదు ఆ రంగు పదార్ద్జాలు ఆహారపదార్హం కాదు అందువల్ల పోషక విలువలు ఉండవు కృతిమ రంగుల కలయికను ఆమోదించకండి ఇ రంగులు పదార్ధంలోని అవకతవకలను కప్పివేస్తుంది. నాసిరకం వస్తువులను నాణ్యత గలవిగాకనబరుస్తుంది ఇ రంగుపదార్జాల వాడకము పిల్లలకు గర్భిణీస్తీల ఫండమునకు హానికరము 8 రంగు పదార్జాలుకాన్సర్‌ మొదలగు వ్యాధులను ఇతర విమప్రభావాలను కలుగజేప్తాయి. రంగు వదార్డ్జాల కల్తీ అంటు ఏమిటి? 8 ఆహార పానీయాలలో రరగు పదార్దాల వాడకము కల్తీ నివారణాచట్టు (ప్రకారము నిషేదింప బడినది ఉత మార్కెట్‌లో లభించే ఐఎస్‌ఐ ముద లేని రంగు పదార్ధపు వాడకము నిషేదము అ బియ్యం పప్పులు సుగంధ [ద్రవ్యాలు టీ కాఫీ పొడులలో కృతిమ రంగుల వాడకము ఆహార నిజంధనల రీత్యా అనుమతించబడలేదు అ అనుమతింపబడిన రంగులను కిలో ఒక్కింటికి 0 2 (గ్రాములకు మించి ఆహార పదార్జాలలోగాని పానీయీలలో గాని వాడరాదు 136